open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ranil Vikramasinqhe

**Ranil Vikramasinqhe** (, ; ) — Şri-Lankanın dövlət xadimi və hərbi lideri. O, 1994-cü ildən Şri-Lanka Birləşmiş Milli Partiyasının (BMP) lideri, 1993–1994-cü, 2001–2004-cü, 2015–2018-ci, 2018–2019-cu və 12 may 2022-ci ildən Şri-Lankanın Baş naziri olmuşdur. 20 iyul 2022-ci ildən Şri-Lanka Prezidenti. Vikramasinqhe 21 iyul 2022-ci ildə parlamentdə and içmişdir. Bundan əvvəl o, 15 iyul 2022-ci ildən ölkə prezidentinin səlahiyyətlərini icra etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Encephalartos woodii

***Encephalartos woodii*** və ya **Vud tskidası** – Encephalartos cinsində nadir tsikaddır və KvaZulu-Natanın Onqoye meşəsi üçün endemikdir. Bütün bioloji nümunələrin nümunə tipin klonları olması ilə birlikdə təbiətdə nəsli kəsilmiş olmaqla, dünyanın ən nadir bitkilərindən biridir. Xüsusi və ümumi ad həm Durban Nəbatat Bağının kuratoru və Natal Hökuməti Herbariumun direktoru Con Medli Vudu şərəfinə verilmişdir.

## Təsvir
Xurma ağacına bənzəyir və hündürlüyü 6 metrə (20 fut) çata bilər. Gövdə təxminən 30-50 santimetr (12-20 düym) diametrdədir, dibində ən qalındır və 50-150 yarpaqdan ibarət bir tacla örtülmüşdür. Yarpaqları parlaq və tünd yaşıl, uzunluğu 150-250 santimetr (59-98 düym) və 70-150 vərəqlə kəsilmiş, yarpaqlar yaltaq (oraqvari), 13-15 santimetr (5-6 düym) uzunluğunda və 20–30 millimetr (0,8–1 düym) geniş.

E.Vudi ikievlidir, yəni ayrı-ayrı erkək və dişi bitkilərə malikdir; lakin heç bir dişi bitki aşkar edilməmişdir. Erkək strobili silindrikdir, uzunluğu 20–40 santimetr (7,9–16 düym), müstəsna olaraq 120 santimetrə (47 düym) və 15–25 santimetrə (6–10 düym) qədərdir; onlar parlaq sarı-narıncı rəngdədirlər. Bir bitki eyni vaxtda altıdan səkkizə qədər məhsul verə bilər.

## Taksonomiya
*Ensefalartos Vudi* ilk dəfə Vud tərəfindən müxtəlif E. altensteinii kimi təsvir edilmiş və 1908-ci ildə ingilis bağçılıqşünası Henri Sander tərəfindən kolleksiyasındakı bir nümunəni tədqiq edərək növlər sırasına yüksəlmişdir. Bu, görünür, ilkin yığından götürülmüş bazal ofsetlərdən biri idi. Hesab edilmişdir ki,Ensefalartos Vudi  ən çox E. natalensis ilə əlaqəlidir.

## Haqqında
Dünyanın ən nadir bitkilərindən biri, hazırda qorunan və yalnız Zululanddan daşındığı botanika bağı ilə məhdudlaşan Encephalartos Woodii-dir. Bu bitki Cənubi Afrikada rast gəlinir və bütün nümunələri bu növün klonları olmaqla vəhşi təbiətdə nəsli kəsilmiş hesab olunur. Onun sikad çeşidində həm erkək, həm də dişi bitkilər var idi, lakin çoxdan dişi bitkilərin heç bir nümunəsi tapılmadı. Buna görə yayılma yoxdur və erkək bitki indi qorunur.

## İstinadlar
Jak Russo

**Jak Russo** (; ) — cenevrəli saatsaz, Fransa krallığının Səfəvi sarayındakı diplomatı və Şah Sultan Hüseynin zərgəri.

## Həyatı
1683-cü ildə Cenevrədə dünyaya gəlmişdir. O, 1708-ci ildə Fransa kralı XIV Lüdovik tərəfindən Səfəvi imperiyasına diplomatik missiyanın tərkibində göndərilmişdir. O, Səfəvi imperiyasına gəldikdən sonra imperator Şah Sultan Hüseynin zərgəri olmuşdur. Bununla eyni zamanda onun əmisinin oğlu İsaak Russo da İstanbulda Osmanlı imperatoru III Əhmədin (1705–1711) zərgər və saatsazı olaraq çalışmaqda idi. İsaak Russo tanınmış fransalı filosof və maarifçi Jan Jak Russonun atasıdır. Jak Russo Reine de l’Estoile ilə evlənmiş və onların Jan-François Russo adlı oğulları 1738-ci ildə İsfahanda dünyaya gəlmişdir. Atası kimi Jan-François Russo da Fransanın bölgədəki diplomatı kimi çalışmış və *İranlı Russo* kimi tanınmışdır. Onun oğlu Jan-Babtist Russo da Fransanın ilk şərqşünaslarından biri olmuşdur. 1753-cü ildə İsfahanda vəfat etmiş və elə İsfahan şəhərində yerləşən Yeni Culfa Erməni Məzarlığında dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Jan Jak Russo

## İstinadlar
Əlibulağı (Nəmin)

**Əlibulağı** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 372 nəfər yaşayır (90 ailə).

## İstinadlar
Əfşarlar sülaləsi

## Afşarlıq dövrü

Afşarlıq dövrü, 1736-1796-cı illərdə İranda hakim olan böyük İran Afşarlıq xanlığını ifadə edir. Bu xanlıq, Səfəvilik imperiyasının zəifləməsi və bölgəvi qüvvələrin yüksəlişi dövründə yaranmış və İran yarımtövləsini siyasi baxımdan yenidən qurmağa böyük töhfə vermişdir. Afşarlılar, İranda bölgənin tarixini kökündən dəyişdirən əhəmiyyətli bir rol oynayıblar.

## Erken mənbələr
Afşarlıq xanlığının mənbələri, mənsub olduğu türk dilli Afşar qoluna qaytarıla bilər ki, bu da əslində Mərkəzi Asiyadan gələn etnik qrupdur. Afşarlar Səfəvilik imperiyasının iç münaqişə və xarici təhdidlər dövründə, 17-ci əsrin sonlarına doğru, başlıca Qərbi Asiya bölgəsinə köçürülüblər. Afşarlar regionun daxili böhranlar dövründə müəyyən bir hərbi güc olaraq özünü təsis etməyi bacarıblar.

## Nadir Şah və Afşarlıq xanlığının yüksəlişi
Afşarlıq xanlığının yüksəlişində mühüm rolu olan şəxs Nadir Şah Afşar idi. O mənbənin arxasında humğayri bir tərəfdən anadan olmuş ambisiyalı hərbi komandandır. Nadir Şah, Səfəvilik imperiyasının çökməsi ilə törətdiyi güc boşluğunda nüfuzlu bir lider kimi ortaya çıxmışdır. Hərbi bacarığı və strateji təfəkkürü ona müxtəlif qabilə və etnik qrupları Afşar qolu bayrağı altında birləşdirmək imkanı verdi.

1736-cı ildə Nadir Şah sonuncu Səfəvi hakimi Şah Sultan Hüseyini azad edib və özünü İran Şahı elan edərək Afşarlıq xanlığının rəsmi formalaşmasını başlatdı. Nadir Şahın hakimiyəti hərbi fəthlər və ərazi genişləndirmələrlə şənliklənib. O müvəffəq olaraq Qafqazın bir hissəsini, Mərkəzi Asiyani və şimali Hindistanı Persiyaya qaytarıb. Hərbi kampaniyaları Persiyaya böyük servət gətirdi və bu da onun hakimiyyətini daha da möhkəmləndirdi.

## Mədəni və iqtisadi nailiyyətlər
Nadir Şahın hakimiyyəti dövründə Afşarlıq xanlığı pers mədəniyyətinin və incəsənətinin bərpa edilməsini təmin etdi. Saray şairləri, alimləri və incəsənətçiləri təmin edərək pers dilində ədəbiyyat və memarlığın inkişafını dəstəklədi. Əlavə olaraq, Nadir Şahın iqtisadi inkişaf və idarəetdə tənzimləməsi siyasi sabitlik və idarəçilik sferalarını gücləndirməyə kömək etdi.

## Çöküş və vərəqə
İlk uğurlarına baxmayaraq, Nadir Şahın hakimiyyəti nəhayət çətinliklərlə üzləşdi. Onun gücün mərkəzləşməsi, yerli elitlərin ciddi müsəlmanlığı və hərbi kampaniyaları imperianın resurslarını gerilətdi və müxtəlif qrupların arasında narahatlığa səbəb oldu. 1747-ci ildə, Nadir Şah öldürüldü və bu da Afşarlıq xanlığında instabil dövrün və güc mübarizələrinin başlamasına səbəb oldu.

Nadir Şahın ölümündən sonra imperiya tezliklə parçalandı. Müxtəlif bölgə liderləri nüfuz üçün mübarizə apardılar və 1749-cu ildə güc mübarizəsi Afşarlıq dövlətinin daha kiçik xanlıqlara bölünməsinə səbəb oldu. Ağa Möhəmməd xan Qacar törətməsinin qurmağı ilə Qacar xanlığı təsəvvür edildi və nəticədə Afşarlıq xanlığının çökməsinə səbəb oldu.

## Nəsil və təsir
Afşarlıq xanlığının nəsilinə yanaşı, bu nəsil kompleks və çox tərəflidir. Onların hakimiyyəti nisbi olaraq qısa ömürlü olmasına baxmayaraq, onlar İranın siyasi, mə

## Həmçinin bax
* Əfşar imperiyası

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 

*
Cəngavər (Azərbaycan)

**Cəngavər** — orta əsrlər dövründə, yəni Ağqoyunlu və Səfəvi imperiyaları zamanı orduda ağır süvariləri bildirmək üçün istifadə edilən söz. Termin qədim pəhləvi dilindən gələn iki sözdən yaranmış — *Cəng* (döyüş) və *Vər’е* (gedən)*-,* mənası *döyüşə getmək* deməkdir.

Bu termin sadəcə at üzərində döyüşə gedən süvarilər ilə ağır silahlarla silahlanmış və ya zirehlər geyinmiş döyüşçüləri tərif etmək üçün istifadə edilmişdir.

Ağqoyunlu və Səfəvi imperiyaları zamanı ordu əsasən qeyri-nizami hissələrdən təşkil edilirdi və müharibə zamanı müxtəlif türk tayfalarından toplanırdı. Səfəvilər dövründə cəngavərlər həm də qızılbaş hesab edilməklə birlikdə, şahın davamçıları mənasını verən müridlər — iman üçün döyüşən — kimi qəbul edilirdilər. Bu cəngavərlərin ən çox məşhurlaşdığı döyüşlərdən birinci Çaldıran döyüşüdür. Döyüşdə Səfəvi imperiyasının məğlub olmasına baxmayaraq, cəngavərlərin Osmanlı ordusunun yeniçəri və sipahilərinə qarşı inadlı müqavimətləri onların məşhurlaşmasına səbəb olmuşdu. Döyüş zamanı onlar yeniçərilərə və sipahilərə aramsız hücumlar edərək, ağır zərbələr vurur və dərhal da geri çəkilirdilər, Osmanlı ordusu onların öhtəsindən yalnız artilleriya atəşinin gücü ilə gələ bildi. Bu isə, Səfəvi ordusunda yox idi.

I Şah Abbas dövründə yenidən başlayan Səfəvi-Osmanlı müharibələrində də cəngavərlərdən istifadə edilmiş və bu dəfə uğurlu olunmuşdur. Beləki, I Abbas Osmanlılara qarşı 2 müharibəni tam qələbə ilə sonlandırmış, üçüncü müharibənin başlanğıcında da qələbələr qazansa da, sonradan vəfat etmişdir.

Bu termin bir qədər fərqli anlamda olsa da, hal-hazırda da Azərbaycan dilində istifadə olunmaqdadır.

## Həmçinin bax
* Cəngavər

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Qatillərin oyunu (film, 2011)

**Qatillərin oyunu** (ingiliscə orijinal adı: Assassination Games) 2011-ci ildə Erni Barbaraşın rejissorluğu ilə çəkilmiş və baş rollarda Jan-Klod Van Damm və Skott Adkins ilə İvan Kayın çəkildiyi döyüş filmi. Film 29 iyul 2011-ci ildə ABŞ-də nümayiş olunmuşdur.

## Süjet xətti

Narkotik satıcısı Polo Yakur arvadını komaya saldıqdan sonra killer Flint təqaüdə çıxır. Yakurla müqavilə bağlayan Flint təqaüddən çıxır, ancaq bu zaman başqa bir sui-qəsdçi Brezilin də sadəcə olaraq pula görə iş başında olduğunu öyrənir. İki qatil korrupsioner İnterpol agentləri və qanqsterlərlə mübarizə aparmaq üçün könülsüzdə olsa əməkdaşlıq etməyə başlayırlar.

## Aktyorlar

*Jean-Claude Van Damme - Vincent Brazil
*Scott Adkins - Roland Flint
*Ivan Kaye - Polo Yakur
*Valentin Teodosiu - Blanchard
*Alin Panc - Kovacs
*Kevin Chapman - Culley
*Serban Celea - Wilson Herrod
*Michael Higgs - Godfrey
*Kris van Varenberg - Schell
*Marija Karan - October
*Bianca van Varenberg - Anna Flint
*Andrew French - Nalbandian

## İstehsalı

Qatillərin oyunu filmində əvvəlcə Stiven Siqal Van Damm ilə birgə rol almağa dair sənədə imza atmışdırlar. Seagal rolu tərk etdikdən sonra Vinnie Jonesun Stiven Siqalı əvəz etdiyi düşünülürdü, lakin bu rol sonda Skott Adkinsə keçmişdir. Çəkilişlər Rumıniya, Buxarest və Yeni Orlean, Luiziana ştatlarında aparılıb.

## Nümayiş etdirilməsi

Filmin 29 iyul 2011-ci ildə məhdud buraxılışı var idi. Sony Pictures Home Entertainment DVD-ni 6 sentyabr 2011-ci ildə ABŞ-də və 10 oktyabr 2011-ci ildə Birləşmiş Krallıqda yayımlamışdır.

## İstinadlar
Vinni Cons

**Vinni Cons** və ya **Vincent Peter Jones** () — keçmiş ingilis futbolçusudur. Futboldan sonra onun aktyorluq karyerası başlamışdır. 2011-ci ildə çəkilmiş Cross (Azərbaycan dilində: Atışma) filmində rol almışdır.

## Həyatı
O, 5 yanvar 1965-ci ildə Uotfordda Piter və Qlenda (Harris) Consun ailəsində anadan olub. 1994-cü ildə Tanya Terri ilə evlənmişdir. Tanyanın keçmiş həyat yoldaşından (Stiv Terri) Kayli (1987-ci il təvəllüdlü) adlı qızı və Vinni Consdan da Aaron (1991-ci il təvəllüdlü) adlı bir oğlu vardır. Oğlu Aaron Cons Kral Hərbi Kollecində oxumuşdur. O, 2008-ci ilin avqustunda məzun olmuş və Britaniya ordusunun Sahil Mühafizəsi bölməsində xidmət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Uotford

Uotford, İngiltərədə yerləşən bir şəhər. Şəhərin ümumi əhalisi 96.800 nəfərdir. Məşhur ingilis aktyoru Vinni Cons bu şəhərdə dünyaya gəlmişdir.

## İstinadlar
Beirbekkinq

**Beirbekkinq** (ingilis dilində Bareback) seks xüsusən də kişi ilə kişinin arasında baş verən anal seks zamanı prezervativ istifadə edilmədən həyata keçirilən fiziki cinsi fəaliyyətdir. Jarqon termin olan Beirbekkinq seks termini, ingiliscə at sürmək üçün istifadə edilən bareback (yəhərsiz) sözündəndir və at sürərkən atı yəhərsiz sürənlər üçün istifadə olunur. Buna görə də, onun vəhşi, təhlükəli və əyləncəli olması çağırışını ifadə etdiyini bildirirlər. Beirbekkinq adətən seks zamanı prezervativdən istifadəni dayandırmaq üçün şüurlu və düşünülmüş seçimi ifadə etmək üçün istifadə olunur.

## Etimologiyası

Terminin ilk dəfə nə vaxt (cinsi jarqon kimi) istifadə edildiyi məlum deyildir, lakin onun 1968-ci ildə çap mediasında ilk dəfə görünməsi ilə istifadəsi 1960-cı illərdə sürət qazanmışdır. Termin, G.İ. tərəfindən Vyetnam müharibəsi zamanı prezervativsiz seks üçün istifadə edilmişdir. O, 1972-ci ildə Playboy's Book of Forbidden Words: A Liberated Dictionary of Improper English jurnalına daxil edilmişdir. Bu termin 1980-ci illərə qədər çap mediasında vaxtaşırı meydana çıxmış və sonralar QİÇS epidemiyası kontekstində müzakirə obyektinə çevrilmişdir. Prezervativsiz sekslə bağlı mübahisələrin artmasına qədər LGBT mədəniyyətində 1997-ci ilə kimi, geniş istifadə edilməmişdir.

## Həmçinin bax

* Missioner pozası

## İstinadlar
G.I.

**G.I.** ABŞ Silahlı Qüvvələrinin üzvləri və ya onların avadanlıqları üçün nəzərdə tutulmuş termindir. Sifət və ya isim kimi istifadə edilə bilər. Bu gün “Government Issue” (“Dövlət Əmlakı”) sözünün abreviaturası kimi, bəzən isə səhv olaraq “General Infantry” (“Ümumi Piyada”) sözünün abreviaturası kimi istifadə olunsa da, ilkin olaraq “galvanized iron” (“qalvanizli dəmir”, yəni qalvaniz örtüklü dəmir polad) sözündən gəlir.

“G.I.” hərflərindən ABŞ Ordusunun inventar və təchizat qeydlərində metal zibil qutuları kimi sinklənmiş poladdan hazırlanmış avadanlıqları göstərmək üçün istifadə edilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Amerika əsgərləri alman artilleriyasının mərmilərini istehza ilə “G.I. cans” (G.I. qutuları) adlandırırdılar. Eyni müharibədə bu abbreviatura “Govenment Issue” kimi şərh edilməyə başlanmış və hərbçilər ilə orduya aid edilən hər şeyə G.I. deyilməyə başlanmışdır.

## Həmçinin bax

G.I. Joe: Kobranın Yüksəlişi
Sinkləmə

**Qalvaniz** və ya **Sinklənmə** — 450-455 dərəcədə ərimiş sinkə batırılmış poladın örtülməsi prosesinə verilən addır. Sink dəmirlə güclü bağlar yaradaraq üç fazalı təbəqə əmələ gətirir.

Xüsusilə korroziyaya qarşı həyata keçirilən bu proses hər cür hava şəraitində açıq havada işləyəcək metalların ömrünü uzatmaq üçün istifadə olunur. Sinklənmiş metalın səthi xromla örtülərsə, onun ömrü artacaqdır. Sinklənmə prosesindən sonra sinklənmənin mikron dəyərinə, materiala yapışması müvafiqliyinə, deşiklərdəki buruqlara, yaxud çapıqlara, uclardakı sinklənmiş çöküntülərə, bir-birinə yapışmış materiallara, çöküntü yapışmasına, örtülməmiş yerlərə və kül yapışmasına, həmçinin də ağ paslara diqqət yetirilməlidir. Dəmir materialı istehsal mərhələsində sinklənməyə müvafiq dizayn edilməlidir. İçi boş materiallarda sink giriş dəlikləri və təzyiqli çıxış delikləri xüsusilə vacibdir. Sinklənmə prosesi aşağıdakı kimidir. O, yağdan təmizləmə, durulama, aşındırma, yaxalama, flukslama, qurutma və örtülmə mərhələlərindən ibarətdir. Sinklənə bilən bəzi kiçik hissələr də mövcuddur. Zəncir sinklənməsi, anker sinklənməsi, profil sinklənməsi, təbəqə sinklənməsi, şpil sinklənməsi kimi bir çox material sinklənə bilər. Sinklənmiş torpaqlama dirəklərindən və sinklənmiş torpaqlama zolaqlarından torpaqlama xətlərində istifadə olunur. Ümumiyyətlə, sinklənmiş materialların kimyəvi tərkibi aşağıdakılardır;

*0,25%-dən az Karbon
*0,05%-dən az fosfor
*1,35%-dən az manqan
* 0,05%-dən az silisium 

Yüksək silisium və fosfor dəyərləri tez-tez sandelin adlanan tutqun və qalın bir örtüyə səbəb ola bilər.
Avadanlıq

Avadanlıq aşağıdakı mənalara gələ bilər:

*Şəbəkə avadanlıqları: Kompüter şəbəkəsinin elementləri arasında əlaqə yaratmaq üçün lazım olan qurğulardır.
*Kompüter avadanlığı: Kompüterdə olan fiziki vahidlər.
Şəbəkə avadanlığı

**Şəbəkə avadanlığı** kompüter şəbəkəsindəki cihazlar arasında rabitə və qarşılıqlı əlaqə üçün tələb olunan elektron cihazlar. Xüsusilə, onlar kompüter şəbəkəsində məlumat ötürülməsinə vasitəçilik edirlər. Məlumatı qəbul edən və ya yaradan bölmələrə hostlar, son sistemlər və ya məlumat terminalı avadanlığı deyilir.
## Xarici keçidlər
Məlumat terminal avadanlığı

**Məlumat terminal avadanlığı** və ya **Data terminal avadanlığı (DTE)** — istifadəçi məlumatlarını siqnallara çevirən və ya qəbul edilmiş siqnalları yenidən çevirən son cihazdır. Bunları növbə dövrələri də adlandırmaq olar. DTE cihazı məlumat dövrəsini dayandıran avadanlıqla (DCE) əlaqə yaradır.

DTE, məlumat mənbəyi və ya məlumat anbarı kimi xidmət edən və məlumat kommunikasiyasına nəzarət funksiyasını keçid protokoluna müvafiq olaraq yerinə yetirməyə imkan verən məlumat stansiyasının funksional bölməsidir.

Adətən, DTE cihazı terminaldır, DCE isə modem və ya operatora məxsus digər cihazdır. Məlumat terminalı avadanlığı istifadəçilərin əlaqə yaratmasına imkan verən bütün zəruri funksiyaları yerinə yetirən tək bir avadanlıq parçası və ya çoxsaylı avadanlıqların bir-birinə bağlı olan alt sistemi ola bilər. İstifadəçi DTE ilə əlaqə yarada bilər və ya DTE özü istifadəçi ola bilər.
Sasaki Takayuki

– Meyci dövründə fəaliyyət göstərmiş Yaponiya siyasətçisi.

## Həyatı
Sasaki Takayuki 1830-cu ildə Yaponiyanın Tosa hanında doğulmuşdur. Sakamoto Ryoma və Qoto Şociro ilə birlikdə Tosa hanındakı imperator restevrasiyası hərəkatında iştirak etmişdir. Meyci islahatından sonra Ədalət nazirliyinə qoşulmuş, 1871-ci ildə İvakura missiyası çərçivəsində digər ölkələrin məhkəmə sistemlərini tədqiq etmişdir. Koreyanın mümkün işğalı üzərindəki mübahisələrdən sonra bir çox tosalı siyasətçi buna qarşı çıxaraq vəzifələrindən istefa etsələr də, Sasaki hökumətdə qalmışdır. 1877-ci ildə keçmiş Tosa samuraylarının Satsuma üsyanına qatılmamasında vacib rolu olmuşdur.

Növbəti illərdə Yaponiya Gizli Şurasının üzvü olmuş, gələcəkdə İmperator Tayşo olacaq vəliəh Harunun tyutoru seçilmişdir. O, Şahzadə Masako və Şahzadə Fusakonun da müəllimi olmuşdur. Bunlara baxmayaraq, Sasaki həmişə ana siyasətin xaricində qalmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Azərbaycandakı seysmik stansiyaların siyahısı

**Azərbaycanın seysmik stansiyaları** — Azərbaycanda AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin 84 telemetrik seysmik stansiyası var.

## Haqqında
AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin 84 telemetrik seysmik stansiyası mövcuddur. Bu telemetrik seysmik stansiyalar vasitəsilə ölkə ərazisində müşahidə şəbəkəsi əsasında respublika ərazisinin seysmik rejimi, zəlzələ episentrlərinin paylanması qanunauyğunluğu, ocaq zonalarındakı seysmik proseslərin dinamikası tədqiq edilir. Dərinlik qırılmalarının aktiv hissələri müəyyənləşdirilir və bu sahələrdə mümkün maksimal güclü zəlzələlərin intensivliyi qiymətləndirilir. Güclü zəlzələ ocaqlarının mexanizmi öyrənilir, böyük şəhərlərin seysmik riskləri araşdırılır, iri tikinti obyekt sahələrinin seysmikliyi tədqiq edilir.

## Seysmik stansiyaların siyahısı

## Həmçinin bax
* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
* Azərbaycan ərazisində seysmoproqnoz müşahidələr (jurnal)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seysmoloji Mərkəz Şuşada seysmik stansiyanın quraşdırılması prosesinə başlayıb
* Azərbaycanda yeni seysmik stansiyalar QURAŞDIRILIR
* Azərbaycanda yeni seysmik stansiyalar quraşdırılır
* Daşkəsəndə yeni seysmoloji stansiya quraşdırılıb
* İyirmi iki yeni seysmik stansiyanın quraşdırılması işləri başa çatdırılıb
* Şuşa ətrafında seysmoloji stansiyanın quraşdırılması ilə bağlı görüləcək işlər müzakirə edilib
* Qurban Yetirmişli: Palçıq vulkanları ətrafında 10 seysmik stansiya quraşdırılıb
* AMEA nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi
Tarix-e Cahanqoşa-ye Nadiri

**Tarix-e Cahanqoşa-ye Nadiri** və ya **Tarixi-cəhangüşayi-Nadiri** (farsca:*جهانگشای نادری*), ya da qısaca **Tarixi-Nadir** — Nadir şahın hakimiyyəti dövründə Mirzə Mehdi xan Astrabadi tərəfindən yazılan tarixçilik əsəri.

“Tarixi-Nadiri” adı ilə tanınan “Tarixi-cəhangüşayi-Nadiri” əsərinin adı Azərbaycanca “Dünyanı fəth edən Nadirin tarixi” deməkdir.

## Haqqında
Kitabı yazan Nadir şahın rəsmi tarixçisi və katibi Mirzə Mehdi xan Astarabadi tərəfindən yazılmışdır.Bu kitab Nadirin hakimiyyəti dövründə baş verən hadisələrdən bəhs edən ən önəmli əsər hesab edilir. Kitabın müəllifi Mirzə Mehdi xan Nadirin məmuru olaraq həmişə onun yanında olmuş və hadisələri birbaşa öz gözləri ilə görmüşdür.

Görünən odur ki, kitabın ilk adı *Tarix-e Nadiri* olmuş, lakin sonradan *Cahanqoşa-ye Nadiri* deyə adlandırılmışdır. Müəllif özü kitabı Ruznamça-i Zəfər (farsca:*روزنامچه ظفر*) adlandırmışdır. Kitabda 1708-ci ildən 1748-ci ilə qədərki hadisələr təsvir edilmişdir. Kitab son bəhs etdiyi hadisələr Nadir şahın öldürülməsindən bir il sonra baş verən hadisələrdir. Müəllifin bu kitabından başqa bir kitabı da mövcuddur. Bu kitab *Darra-i Nadir* adlandırılmaqla birlikdə, *Tarix-e Cahanqoşa-ye Nadiri* kitabının daha qısa versiyasıdır.

Farsca yazılmış kitabda ərəb dilindən alınmış sözlər çoxluq təşkil etməkdədir.

## Həmçinin bax
* Tarix-i aləm aray-i Abbasi
## İstinadlar

## Mənbə
*
Aydın Əzizbəyov

**Aydın Şamil oğlu Əzizbəyov** — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan Dövlət Maddi-Texniki Təchizat Komitəsinin sədri (1989–1992), Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini (1992).

## Həyatı
Aydın Şamil oğlu Əzizbəyov 1945-ci ildə anadan olmuşdur. İxtisasca mühəndis-energetikdir.

Əmək fəaliyyətinə 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Fizika İnstitutunun böyük mühəndisi kimi başlamışdır. 1968-ci ildən 1973-cü ilədək Elmlər Akademiyası Kibernetika İnstitutunun aspirantı, kiçik elmi əməkdaşı olmuşdur. 1973-cü ildən 1983-cü ilədək Azərbaycan SSR Dövləttəchizat Komitəsi respublika hesablama mərkəzinin direktoru işləmişdir.

Aydın Əzizbəyov 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Dövlət Maddi-Texniki Təchizat Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1989-cu ilin mart ayında isə bu komitənin sədri təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə 1992-ci ilin may ayınadək işləmiş, paralel olaraq 1992-ci ilin fevral–mart aylarında Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
* I Azərbaycan hökuməti
Lizyölü Tereza

Lizyölü Tereza, anadan olub **Marie Françoise-Thérèse Martin** (d. 2 yanvar 1873, Alanson, Fransa — 30 sentyabr 1897, Lizyö, Fransa) — Fransız Diskalted Karmelit rahibəsi və mistiki.

1925-ci il mayın 17-də Papa XI. Pius tərəfindən müqəddəsləşdirildi. 1997-ci ildə Papa II İohan Pavel tərəfindən Kilsə Doktoru elan edilmişdir. Fransisk Xavier ilə birlikdə o, katolik missionerlərin himayədarıdır. Xatirə günü 3 oktyabrdadır.

## Həyatı
Tereza dini həyata erkən çağırış aldı və müxtəlif maneələri dəf etdikdən sonra, 1888-ci ildə Normandiya bölgəsindəki bir kommuna olan Lizyödə rahibə olmaq üçün 15 yaşında Karmelit ordeninə qoşuldu. Monastırda sadə və adi bir həyat sürdü. İncillə yanaşı, o, Tomas Kempisin *[[Məsihə oxşayan|Məsihə Oxşamaq]]* kitabını daim oxudu və bu kitab ona kamilliyə gedən yolda kömək etdi.

## İstinadlar
Fut

**Fut** (İngiliscə tək formada: **foot** (fût), cəm formada: **feet**; abreviaturası: **ft**) — İngilis ölçü vahidləri sistemində bir uzunluq ölçüsü vahididir. ′ simvolu ilə də göstərilir. 30,48 santimetrə bərabərdir. 1 yard 3 futa bərabər olub, 1 fut da öz növbəsində 12 düyümə bərabərdir.

1958-ci ildə ABŞ və İngilis Millətlər Cəmiyyəti dövlətləri tərəfindən, 1 yardın uzunluğu 0,9144 metr olaraq müəyyənləşdirilmişdir. Dolayı yol ilə 1 fut 0,3048 metrə bərabər (30,48 cm) vəziyyətə gəlmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*

## Xarici keçidlər

* s:ЭСБЕ/09/Metrik (onluq) və rus ölçü vahidlərinin çevrilmə cədvəlləri.
Fuad Rüstəmov

**Fuad Qara oğlu Rüstəmov** — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1987–1990).

## Həyatı
Fuad Qara oğlu Rüstəmov 1947-ci ildə anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1968-ci ildə Azərbaycan Dəmir Yolu İdarəsində başlamış, qovşaq avtobazasının ustası, mühəndis-mexaniki, baş mexaniki, baş mühəndisi vəzifələrində işləmiş, sonra Azərbaycan SSR Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyi Sərnişin Daşımaları İstehsalat İdarəsinin baş dispetçeri, sənaye müəssisələri idarəsinin mühəndisi, yük daşımaları idarəsinin aparıcı böyük mühəndisi, idarə rəisinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Təqribən iki il elmi-tədqiqat işi ilə məşğul olmuşdur.

Fuad Rüstəmov 1981-ci ildə Azərbaycan SSR Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyi Avtomobil Nəqliyyatı Birliyinin ("Bakısənayenəqliyyat") baş direktoru vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1987-ci ilin dekabr ayından isə Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri vəzifəsində işləmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1985–1991)
Macəra oyunu

**Macəra oyunu** () — videooyun janrı. Burada oyunçu videooyunun öz mühitindəki obyektlərlə qarşılıqlı əlaqə qurmaq və digər personajlarla söhbət etmək qabiliyyətinə malik protaqonistini idarə edir. Hər hansı bir macəra oyununun əsas elementi ssenarili süjeti inkişaf etdirmək üçün oyunçunun həll etməli olduğu bir sıra tapmacaların olmasıdır. Macəra oyunları fantaziya, elmi fantastika, qorxu, komediya və ya satira da daxil olmaqla geniş mövzuları əhatə edir.

Həm macəra oyunu elementlərini, həm də döyüş oyununun elementlərini ehtiva edən videooyunlar da var ki, bunlar döyüş-macəra oyunları adlanır.

## Tarixi
Macəra oyunlarının "qızıl dövrü" 1980-ci illərin ortalarından başlamışdır. Növbəti onillikdə böyük videooyun şirkətləri (əsasən Amerikadakı "LucasArts" və "Sierra") əhəmiyyətli kommersiya və bədii uğurları olan çoxsaylı videooyunlar satışa çıxarmışdır.

Əsasən Avropa və Kanadadan olan kiçik istehsalçılar indiki dövrdə videooyun bazarının kənarında kiçik, lakin xüsusi auditoriyaya xidmət göstərərək, bu işi öz əllərinə keçirmişlər.

## Xarici keçidlər
Ölüm ulduzu

**Ölüm ulduzu** () — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma kosmik stansiya. Bütün planetləri məhv etməyə qadir olan son dərəcə dağıdıcı gücə malik super güclü enerji lazer silahları ilə təchiz edilmişdir. Qalaktik imperiyanın stansiyasının bir işləyən və bir yarımçıq variantı var idi. Sonradan "Ölüm ulduzu" daha da güclü super silah olan "Ulduz qatili" ilə əvəz olunmuşdur.

## Təsiri
14 dekabr 2012-ci ildə ABŞ-də ölkənin özünümüdafiə qabiliyyətini artırmaq və yeni iş yerləri yaratmaq üçün əsl "Ölüm ulduzu"nun yaradılması təklifi irəli sürülmüşdür. Petisiyada 26 mindən çox imza toplanmışdır. Barak Obama administrasiyası proqramın mümkün işə salınması variantlarını nəzərdən keçirməkdən rəsmən imtina etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* База данных по Звёздным войнам — Звезда Смерти
* Звезда Смерти на TheForce.net
* описание ангара/дока 2037 — местонахождение притянутого лучом Захвата Звезды Смерти «Сокола Тысячелетия»)
* описание северной траншеи Звезды Смерти)
* Звезды Смерти — Строительство и Разрушения (Технические комментарии))
* Уточнение числа гиперпространственных генераторов Звезды Смерти для подпространственного перемещения, а также ссылка на Мимас, спутник Сатурна)
* Одна из известных схем Звезды в разрезе)
* Щипков Б. Р. Корабли — разрушители планет в фантастических сериалах и фильмах
* Что нужно знать про перемещения в подпространстве при помощи Системы гиперперехода, а также намек на Звездные Врата предтечей науки перемещения из анклава цивилизации Гри (см. Пр. Аналогии)
Jedi (oyun mühərriki)

***Jedi*** — əsasən Rey Qresko tərəfindən "LucasArts" üçün hazırlanmış oyun mühərriki. "*[[Duke Nukem 3D]]"*də istifadə edilən "*Build*" mühərrikinə çox bənzəyir. Əsl üçölçülü mühərrik olmasa da, üçüncü ölçüdə (Z) heç bir məhdudiyyət olmadan üçölçülü mühiti dəstəkləyirdi. "*[[Doom (videooyun, 1993)|Doom]]*"da mühitlər və ya səviyyələr yalnız X&#x2013;Y müstəvisində mövcud olanlarla məhdudlaşırdı və səviyyələr ikiölçülü şəkildə tərtib edilmişdir. Burada döşəmə və tavan hündürlükləri fərqli görünsə də, sahələr şaquli olaraq üst-üstə düşə bilməzdi. "*Jedi*" mühərrikinin bir-birinin üstündə olan sahələr və ya otaqları ("sektorlar" adlanır) dəstəkləyirdi. Bu, mühərrikin "*Build*" mühərriki ilə paylaşdığı bir xüsusiyyət idi. Mühərrikin "*[[Star Wars: Dark Forces|Dark Forces]]*" versiyasında renderer eyni vaxtda bir-birinin üstündə yerləşən iki otağı nümayiş etdirə bilmirdi. Bu xüsusiyyət mühərrikin "*Outlaws*" oyunu üçün olan versiyasına əlavə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lucas Learning

**Lucas Learning** — Corc Lukas tərəfindən 1996-cı ildə şagirdlər üçün qəliz, cəlbedici və əyləncəli təhsil proqram təminatı təqdim etmək məqsədilə "LucasArts"ın tərkibində təsis edilmiş şirkət. Onların bir çox mükafat qazanan buraxılışları ABŞ kurrikulumuna əsaslanırdı. Şirkətin qərargahı Kaliforniyanın San-Rafael şəhərində yerləşirdi və "MECC"in inkişaf üzrə keçmiş baş vitse-prezidenti və kreativ direktoru Suzan Şillinq rəhbərlik edirdi. Şillinq Corc Lukasın məhsullarla şəxsən məşğul olduğunu və şirkət mantrasının zorakılıqdan uzaq durmaq olduğunu iddia etmişdir. Studiya 1998-ci ildən oyunlar istehsal etmişdir. "Lucas Learning" 2001-ci ilin ortalarında bazarı tərk etmək qərarına gəlmişdir.

## Qəbul
"*The Boston Herald*"da 1999-cu ildə yazılmışdır ki, şirkət "Lukasın kinematoqrafiya və proqram təminatı tərəfləri arasında unikal əməkdaşlıq səyi ilə proqram təminatının hazırlanmasında yeni standart yaradır".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Interview with Lucas Learning's Jane Boston about company's philosophy and direction, The Journal
Satake Yoşiatsu

və ya təxəllüsü ilə  – Akita hanının daymyosu və Qərb rəssamlığı üzrə Akita məktəbinin qurucusu. Yaponiyada Qərb rəssamlığına dair ilk nəzəri işin müəllifidir.

## Həyatı
Satake Yoşiatsu 1748-ci ildə Edo şəhərində doğulmuş, 1748-ci ildə Akitanın daymyosu olmuşdur.

1773-cü ildə yerli mis istehsalına tövsiyələr verməsi üçün Hiraqa Qennayı Akitaya dəvət etmişdir. Qennay Akitada ikən Qərb rəssamlığı haqqındakı nəzəriyyələrini Yoşiatsu və Yoşiatsunun köməkçisi Odano Naotake ilə bölüşmüşdür. 1778-ci ildə Naotakenin köməkliyi ilə Yoşiatsu 3 esse yazmışdır: *"Rəssamlıq sənəti"*, *"Rəssamlığı və kompozisiyanı anlamaq"* və *"Qırmızı və göy"*. *"Rəssamlığı və kompozisiyanı anlamaq"* essesində xətti prespektivə dair diaqramlar, qarışıq spiral pilləkənlər və Qerard de Leress tərəfindən yazılmış *"Böyük rəssamlar kitabı"* (1707) əsasında fiqur çəkmək metodları təsvir etmişdir.

Bu esselər bir eskiz dəftərində toplanmışdır və Yaponiyada Qərb rəssamlığına dair ilk nəzəri iş hesab olunur. Yoşiatsu 3 eskiz dəftərinin müəllifi olmuşdur. Bu eskiz dəftərlərində onun cizgi çəkmə texnikası öz əksini tapmışdır. Eskiz dəftərlərində çiçəklər, quşlar, böcəklər və su canlılarının təsviri yer almışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Star Wars: Super Bombad Racing

***Star Wars: Super Bombad Racing*** — "Lucas Learning" tərəfindən istehsal edilmiş və "LucasArts" yayımlanmış yarış videooyunu. "*[[Ulduz müharibələri]]*" mövzusunda olan oyunda "*[[Ulduz müharibələri: I Epizod – Fantom təhlükəsi (film, 1999)|Fantom təhlükəsi]]*", "*[[Ulduz müharibələri (film, 1977)|Yeni ümid]]*" və "*[[Cedayın qayıdışı (film, 1983)|Cedayın qayıdışı]]*" filmlərinin personajlar var. Oyun "PlayStation 2", "Dreamcast", "Windows" və "Mac OS" platformaları üçün açıqlansa da, yalnız "PlayStation 2" versiyası satışa çıxarılmışdır. Rəy toplayıcısı "Metacritic"ə əsasən, oyun bütün platformalarda "qarışıq və orta" rəylər almışdır

## Geympley
"*Star Wars: Super Bombad Racing*" bir kart yarış oyunudur. Oyunçular müxtəlif *"[[Ulduz müharibələri: I Epizod – Fantom təhlükəsi (film, 1999)|Fantom təhlükəsi]]"* personajlarından birini seçərək filmə əsaslanan müxtəlif cığırlarda yarışırlar. Hər bir cığırın güzgülənmiş variantı mövcuddur. Boba Fett və Dart Vayder kilidi açıla bilən qonaq personajlardır. Yarışlar səkkiz iştirakçı ilə keçirilir və üç dövrədən ibarətdir. Gücləndiricilər hər cığır boyu müxtəlif yerlərdə olur və bunların hər biri oyunçu personajın sürətini artırmaq, ona qalxan və ya hücum silahları vermək kimi müxtəlif müvəqqəti atributlara malikdir. Dörd oyunçuya qədər oyunçu "PlayStation 2" multitap periferiyasından istifadə edərək bölünmüş ekran oyununa qoşula bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Sato Haçiro

– Yaponiya şairi və mahnı yazarı. Yazıçı Sato Korokunun oğludur.

## Həyatı
Sato Haçiro 1903-cü ildə Tokio şəhərində doğulmuşdur. O, gənclik illərində nadinc şagird olmuş, hətta 8 dəfə məktəb dəyişdirmiş, orta məktəbi bitirməkdə 3 dəfə müvəffəqiyyətsiz olmuşdur.

Haçiro 16 yaşında şeirlər yazmağa başlamışdır. 1926-cı ildə *"Dırnaq rəngli yağış"* (*"Tsumeiro no ame"*) adlı ilk şeirlər kolleksiyası nəşr olunmuşdur. Tokionun Şitamaçi bölgəsində yaşayan aşağı təbəqədən insanlar haqqında yazılar yazması onu şair kimi məşhurlaşdırmışdır. O, populyar mahnılar da yazmağa çalışmış, *"Gözəllik mahnısı"* (1930, *"Reycin no uta"*) və *"Səni çağıranda"* (1935, *"Anata to yobeba"*) kimi mahnıların müəllifi olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra yazdığı *"Alma mahnısı"* (*"Rinqo no uta"*) və *"Naqasaki zəngi"* (*"Naqasaki no kane"*) mahnıları çox populyar olmuşdur.

*"Hanaşi no izumi"* (1946–64) adlı NHK radio verilişindən etibarən aktiv televiziya və radio şəxsiyyəti olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonrakı poeziya yaradıcılığına *"Mən kiçik payız tapdım"* (1954, *"Çiisay aki mitsuketa"*) və *"Ana"* (1961–63, *"Okasan"*) adlı 3 cildlik şeirlər kolleksiyası aiddir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Sərbənd (Nəmin)

**Sərbənd** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 181 nəfər yaşayır (41 ailə).

## İstinadlar
Nikolay Saakov

**Nikolay Vartanoviç Saakov** (; ) — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Baş Maddi-Texniki Təchizat İdarəsinin rəisi (1965–1973), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1954–1957), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IV–VIII çağırış deputatı.

## Həyatı
Nikolay Vartanoviç Saakov 1908-ci ildə Qroznı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1927-ci ildə ikinci dərəcəli məktəbi bitirmiş, 1933-cü ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirərək mühəndis-arxitektor ixtisasını almış və Türkmənistan ağır sənaye ittifaqının istehsalat şöbəsinin mühəndisi vəzifəsinə göndərilmişdir. Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusu sıralarında bir il xidmət etdikdən sonra o, Qroznıdakı "Krasnı molot" zavodunda quraşdırma sexinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1935-ci ilin fevral ayında Nikolay Saakov Bakıya gələrək müxtəlif tikinti təşkilatlarında çalışmışdır. 1939-cu ilin əvvəllərində Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin arxitektura-planlaşdırma şöbəsinin rəisi təyin edilmişdir. 1941-ci ilin iyul ayından Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarının müavini, Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı İdarəsinin rəisi olmuşdur. 1946-cı ildən neft sənayesi sistemində bir sıra tikinti təşkilatlarına başçılıq etmişdir. 1949-cu ildən 1951-ci ilədək Azərbaycan Dəniz Neft Birliyi rəisinin müavini, sonra üç il "Baş qərb neft tikintisi" tikinti-quraşdırma trestinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

Nikolay Saakov 1954-cü ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini, 1957-ci ildən isə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası sədrinin birinci müavini vəzifələrində işləmişdir. 1965-ci ilin oktyabr ayından həyatının sonunadək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Baş Maddi-Texniki Təchizat İdarəsinə başçılıq etmişdir.

Nikolay Saakov 1939-cu ildən ÜİK(b)P (Sov. İKP) üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IV–VIII çağırış deputatı seçilmişdir. O, 1956–1963-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 1964-cü ildən isə üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

Xəzərdə dəniz yataqlarının kəşfində göstərdiyi xidmətlərə görə Nikolay Saakova 1951-ci ildə 1-ci dərəcəli "Stalin" mükafatı verilmişdir. Bundan əlavə, üç dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, eləcə də "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir. "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Nikolay Saakov 1973-cü il oktyabrın 19-da 65 yaşında vəfat etmişdir. Oktyabrın 20-də Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR hökuməti (1953–1955)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1955–1959)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1967–1971)
* Azərbaycan SSR hökuməti (1971–1975)
Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi

**Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi** () — Azərbaycan SSR-də xalq təsərrüfatı sahəsində fərqlənən şəxslərə verilən fəxri ad.

## Tarixi və əsasnaməsi
"Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 18 may 1959-cu il tarixli Fərmanı ilə təsis olunmuşdur.

Fəxri adla sənaye, nəqliyyat, rabitə müəssisələrində və xalq təsərrüfatının başqa sahələrində ən azı 15 il işləyən, öz əməli fəaliyyəti ilə fərqlənən və Azərbaycanın xalq təsərrüfatını inkişaf etdirmək işində xüsusi xidmətləri olan yüksək ixtisaslı mühəndislər təltif olunurdu.

Fəxri ad Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti (1990-cı ildən Azərbaycan SSR Prezidenti) tərəfindən verilir və onu almış şəxslər Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı (1974-cü ildən Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı) ilə təltif olunurdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR əməkdar mühəndislərinin siyahısı
* Azərbaycanın fəxri adları
Kalvin Fillips

**Kalvin Mark Fillips** () – İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən "Mançester Sitinin" futbolçusu.

## Karyerası

### [[Lids Yunayted FK|Lids Yunayted]]
"Lids Yunayteddə" ilk matçına 6 aprel 2015-ci ildə keçirilən "Vulverhempton"-"Lids Yunayted" matçında çıxıb. Matç "Vulverhemptonun" 4–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Lids Yunayteddə" ilk qolunu 11 aprel 2015-ci ildə keçirilən "Lids Yunayted"-"Sardiff Siti" matçının 17-ci dəqiqəsində vurub. Matça start heyətdə başlayan Fillips 65-ci dəqiqədə əvəzlənib. Matç "Sardiff Sitinin" 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 4 iyul 2022-ci ildə "Lids Yunayteddən" ayrıldı.

### [[Mançester Siti FK|Mançester Siti]]
4 iyul 2022-ci ildə "Mançester Siti" ilə rəsmi müqavilə imzaladı. "Mançester Sitidə" ilk matçına 21 iyul 2022-ci ildə keçirilən "Mançester Siti" — "Amerika" matçının 46-cı dəqiqəsində çıxıb. Matç "Mançester Sitinin" 2–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## İstinadlar
Toşidama

və ya  – Yaponiyada Yeni il münasibətilə uşaqlara hədiyyə kimi verilən pul. *"Toşidama"* sözü "il" (年) və "cavahir" (玉) heroqliflərinin birləşməsindən yarandığı üçün *"ilin cavahiri"* kimi tərcümə olunur.

Keçmişdə toşidama adəti ailələrin bir-birinə yemək və ya əşya formasında verdikləri hədiyyə vermək adəti olmuşdur. Bundan əlavə, şinto və buddist məbədləri kamilər üçün təqdim olunan hədiyyələri Yeni ildə ehtiyacı olan şəxslərə toşidama kimi paylayırdılar. Lakin müasir dövrdə toşidama öz dini mənasını itirmişdir. Hazırda toşidama uşaqalara valideynləri, nənə-babaları, yaxın qohumları, hətta qonşuları tərəfindən pul formasında verilən hədiyyəyə çevrilmişdir.

Bəzi uşaqların Yeni ili səbirsizliklə gözləmə səbəbi toşidamadır, çünki il ərzində ancaq o vaxt böyük məbləğdə pul əldə edə bilirlər. Toşidama Yaponiyadakı digər hədiyyə adətlərindən fərqlənir: ailəyə yox, fərdə verilir; həm şəxsin öz ailəsi, həm də başqa ailə tərəfindən təqdim olunur; sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə olan şəxs tərəfindən də verilə bilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Seybo

və ya  — Yaponiyada ilin sonunda hədiyyə vermək adəti. "Seybo" sözünün mənası "ilin sonu" deməkdir. İlin sonunda verilən hədiyyə həmin il göstərilmiş yaxşılıqların qarşılığında təqdim olunan təşəkkürün bir ifadəsi hesab olunur.

## Xüsusiyyətləri
Keçmişdə Yaponiyada əcdadların üzərinə sake, oniqiri, balıq kimi məhsullar qoyurdular və insanlar bu məhsulları ehtiyacı olanlarla paylayırdılar. Bu adət daha sonra seybo adətinə təkamül etmişdir.

Seybo adətən sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan evlilik vasitəçisi, ailə həkimi, ev sahibi kimi şəxslərə və ya ikebana, çay mərasimi kimi incəsənət sahələri ilə məşğul olan müəllimlərə təqdim olunur. Bu şəxslərə seybo ilə yanaşı ilin ortasında çuqen adlı hədiyyə də verilir. Sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan şəxslər də başqalarına seybo təqdim edə bilərlər. Belə seybolar ailə və ya biznes əlaqələri münasibətilə verilən seybolar hesab olunur.

Seybo kimi əsasən yemək və ya sabun, dəsmal kimi gündəlik həyatda istifadə olunan məhsullar verilir. Sorğuya əsasən şirniyyat və desertlər ən populyar seybolardır. Bəzi bölgələrdə gəlinə seybo kimi balıq və düyü keksi verilir.

## Münasibət
1969-cu ildə Kiotoda aparılmış sorğuya əsasən adi bir ailənin orta hesabla qəbul etdiyi seybo sayı 6,1 idi. Ailələrin 14%-i isə ümumiyyətlə seybo qəbul etməmişdi. Adətən hər ailənin sosial cəhətdən daha yuxarı mərtəbədə qərarlaşan cəmi 1 üzvü olduğu üçün bu rəqəm qeyri-mütənasibdir. Sorğuya əsasən müəyyən olunmuşdu ki, əhalinin 30%-i seybo adətini sevmir, çünki məcburi xarakterlidir. Buna baxmayaraq, seybo təqvim üzrə verilən hədiyyə adətləri arasında ən əhəmiyyətlisi hesab olunur.

Son illərdə seybo adəti ticarət maraqlarının təsirinə məruz qalır və 3–4 ayın maaşına bərabər il sonu bonusu şəklində təqdim olunur. Keçmişdə insanlar seybonu özləri şəxsən təqdim etsələr də, hazırda seybonu karqo vasitəsilə göndərməyə üstünlük verirlər.

Müasir dövrdə şəhərlərdə seybo adəti unudulmaqdadır və köhnə nəslin adəti hesab olunur. Milad hədiyyəsi vermək getdikcə daha populyarlaşır, çünki seybodan fərqli olaraq, Milad hədiyyəsi ailə üzvlərinə və daha yaxın şəxslərə təqdim olunduğu üçün daha səmimi hədiyyə vermə adəti kimi qəbul olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Korabl Sputnik 1

**Korabl-Sputnik** **1** (*[[rus dili|rus]]*: Корабль-Спутник 1 , Gəmi Peyki 1 deməkdir) — Qərbdə Sputnik 4 kimi də tanınan Sovet Vostok proqramının ilk sınaq uçuşu və ilk Vostok kosmik gəmisi idi. O, 15 may 1960-cı ildə buraxılıb. Korabl-Sputnik 1 pilotsuz olmasına baxmayaraq, o, ilk insanın kosmosa uçuşu olan Vostok-1-in xəbərçisi idi. Onun kütləsi 4,540 kiloqram idi, bunun 1,477 kiloqramı alət idi.

İnsanın kosmosa uçması üçün vasitələrin tədqiqi üçün istifadə edilən kosmik gəmilər seriyasından birincisi olan kosmik gəmidə elmi alətlər, televiziya sistemi və insan dummisi olan özünü təmin edən bioloji kabinə var idi. O, həyatı təmin edən sistemin işini və uçuşun gərginliyini öyrənmək üçün nəzərdə tutulmuşdu. Kosmik gəmi həm geniş telemetriya, həm də əvvəlcədən yazılmış səs rabitəsini radio ilə ötürürdü. Dörd günlük uçuşdan sonra retro raket atıldı və enmə modulu avadanlıq modulundan ayrıldı, lakin retro atəş açarkən kosmik gəmi düzgün uçuş mövqeyində olmadığı üçün enmə modulu planlaşdırıldığı kimi atmosferə yenidən daxil olmadı.

Eniş modulu 6 sentyabr 1962-ci ildə, avadanlıq modulu isə 15 oktyabr 1965-ci ildə atmosferə daxil oldu. Eniş modulunun 20 funtluq bir hissəsi ABŞ-nin şimalında, Viskonsin ştatının Manitowok şəhərinə endi.

Turin yaxınlığındakı Torre Bertdə öz həvəskar dinləmə stansiyasını quran Giovanni Battista Judica Cordiglianın 28 noyabr 1960-cı ildə bu kosmik gəmidən qaynaqlana bilən radio siqnallarının qəbul edildiyini iddia etdiyi bildirilir; kosmik gəmi Əvvəlcədən yazılmış səsli rabitəni radio ilə etdiyi məlumdur. Bu, bəzilərinin kosmik gəminin İtmiş Kosmonavtlar tərəfindən idarə olunduğuna dair bir sui-qəsd nəzəriyyəsinə inanmasına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
"Missing man" düzülüşü

**"Missing man" düzülüşü** — həlak olmuş heyət üzvü, keçmiş hərbçi və ya tanınmış siyasi xadim şərəfinə olun uçuş.

## Təsviri
Müxtəli variantları mövcuddur. Uçuş zamanı 1 təyyarənin heyətdən ayrılıb gözdən itənə qədər hündürlüyə qalxması ən çox istifadə olunandır. Düzülüş helikopterlər vasitəsilə də həyata keçirilə bilər.

## Nümunə
2017-ci ilin oktyabrında İspaniya Hərbi Hava Qüvvələri bir həftə ərzində ayrı-ayrı qəzalarda həlak olan iki pilotun xatirəsinə bu düzülüşdə uçuş həyata keçirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Aerobatika
* Aerobatika Komandalarının Siyahısı
Dəbdab

**Dəbdab** () — Əlcəzairin şərqində, İllizi vilayətində şəhər və kommuna. İn-Amenas rayonuna daxildir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-şərqində, Böyük Səhranın şimal hissəsində, Liviya ilə dövlət sərhədi yaxınlığında, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən  cənub-şərqdə yerləşir.

Debdeb kommunası Bürc-Ömər-Driss və İn-Amenas kommunaları, həmçinin Uarqla vilayəti, Liviya və Tunis əraziləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 31,537 km2-dir.

## İqlimi
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 30 mm). Orta illik temperatur 22,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 10,4 °C, ən isti ayda (iyulda) 32,5°C-dir. .

## Nəqliyyat
53 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu şəhərdən keçir.

## İstinadlar
Dellis

**Dellis** (, ) — Əlcəzairin şimalında, Bumerdes vilayətində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin şimal hissəsində, dəniz səviyyəsindən  yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna paytaxt Əlcəzairdən təqribən  şərqdə və Bumerdes vilayətinin inzibati mərkəzindən  şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 32 954 nəfər idi. Kommuna əhalisinin illər üzrə dinamikası:

## İstinadlar
Canet (Əlcəzair)

**Canet** (; ) — Əlcəzairin cənub-şərqində, İllizi vilayətində şəhər və kommuna. Canet dairəsinin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin cənubunda, Tassilin Accer yaylasının cənub hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən  cənub-şərqdə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən  qədərdir.Canet kommunası İllizi və Bürc-əl-Huas kommunaları, Liviya və Niger əraziləri ilə həmsərhəddir. Sahəsi 57,460 km2-dir.

## İqlimi
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 18 mm). Orta illik temperatur 23,4 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu 12,4°C, ən isti ayda (iyun) 31,6°C-dir.

## Nəqliyyat
Şəhərin cənubundan 3 nömrəli respublika əhəmiyyətli avtomobil yolu keçir. Eyniadlı hava limanı var.

## İstinadlar
Cicəl

**Cicəl** () — Əlcəzairin şimal-şərqində şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-qərb hissəsində, Aralıq dənizi sahilində yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 47 metrdir.

Cicəl ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 240 kilometr şərqdə yerləşir.

## Demoqrafiya
2008-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 134,839 nəfər idi. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## Nəqliyyat
Ən yaxın hava limanı şəhərdən 5 kilometr şərqdə yerləşir.

## İstinadlar
Zaviyyət-Kunta

**Zaviyyət-Kunta** () — Əlcəzairin cənubunda, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Eyniadlı dairənin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsində, Böyük Səhranın mərkəzi vahələrindən birinin ərazisində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1090 kilometr cənub-cənub-qərbdə məsafədə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 252 metrdir.

Zaviyyət-Kunta kommunası Tinduf vilayətinin Tamest, İn-Zqmir, Timokten və Umm əl-Assel kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 9140 km2-dir.

## Əhalisi
2008-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, kommunanın əhalisi 17,116 nəfər idi. Kişilər əhalinin 49,99%-i, qadınlar isə 50,01%-i təşkil etmişdir. Əhalinin savadlılıq səviyyəsi 73,3% olmuşdur. Zaviyyət-Kunta sakinlərinin 6.5% ali təhsilli olub, 14,8%-i orta təhsillidir.

## İstinadlar
Ləğuat

**Ləğuat** (, *Əl-Əqvat*) — Əlcəzairin mərkəzi hissəsinin şimalında şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-şərq hissəsində, Böyük Səhranın şimal hüdudlarında, eyniadlı vahənin ərazisində yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 750 metrdir.

Ləğuat ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 325 kilometr cənubda yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin 144,747 nəfər olduğu göstərilmişdir. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:

## Nəqliyyat
Əlcəzair Hərbi Hava Qüvvələri bazası şəhərin cənub-şərqində, ən yaxın mülki hava limanı Hassi-Rmel şəhərində yerləşir.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı Ləğuat iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. Əhali meyvə, tərəvəz və dənli bitkilər yetişdirir. Xalçaçılıq inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Lərba (Blida)

**Lərba** (, ) — Əlcəzairin şimalında, Blida vilayətinin ərazisində kommuna.

## Coğrafi mövqe
Kommuna vilayətin şərq hissəsində, dəniz səviyyəsindən 104 metr yüksəklikdə yerləşir.

Kommuna ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təqribən 29 kilometr cənub-şərqdə və Blidə vilayətinin inzibati mərkəzindən 20 kilometr şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 83,819 nəfər idi.

## İstinadlar
Qəsr-Qədir

**Qəsr-Qədir** () — Əlcəzairin cənubunda, Adrar vilayətində şəhər və kommuna. Tinərkuk dairəsinin  bir hissəsidir.

## Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal hissəsində, Böyük Səhranın şimal hissəsində, paytaxt Əlcəzairdən təxminən 825 kilometr cənub-cənub-qərbdə məsafədə yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 332 metrdir. Qəsr-Qədir kommunası Bəşar vilayətinin Tinərkruk, Uled-Səid, Uled-Aysa və Kərzaz kommunaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 8113 km2-dir.

## İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində düşən atmosfer yağıntılarının səviyyəsi son dərəcə aşağıdır (orta illik miqdarı – 25 mm). Orta illik temperatur 23,7-dir °C.

## Əhali
2008-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, kommunanın əhalisi 4,742 nəfər idi. Kişilər əhalinin 51,67%-ni, qadınlar isə müvafiq olaraq 48,33%-ni təşkil edirdi. Qəsr-Qədir sakinlərinin 1,8%-i ali, 5%-i orta təhsilli idi.

## İstinadlar