Abızu

**Abızu** () — qadın cinsindən olan iblisin adı. Qədim Misirin Kopt mədəniyyətində Abızu, Alabasandriya ilə eyniləşdirilirdi, Bizans mədəniyyətində isə Qello kimi adlanırdı. Qədim dövrlərdə və Orta əsrlərdə sinkretik (birləşdirilmiş dini və sehrli) təcrübələrə aid mətnlərdə onun saysız-hesabsız adlara sahib olduğu qeyd olunurdu.

## Görünüşü və xüsusiyyətləri
Abızu (həmçinin *Abizou, Obizu, Obizuth, Obyzouth, Byzou* kimi də yazılır) təsvirlərdə balıq və ya ilan atributları olan varlıq kimi göstərilirdi. Onun ən geniş ədəbi təsviri "Solomonun vəsiyyətnaməsi" () adlı demonoloji toplusunda yer alıb. Bu mətn alimlər tərəfindən I-IV əsrlər arasına aid edilir.

## Mənşəyi və etimologiyası
Tədqiqatçı Alfons Barb, Abızu və ona bənzər qadın iblislərin mənşəyini qədim Mesopotamiya dinindəki ilkin dəniz tanrısı Abzu ilə əlaqələndirirdi. Onun fikrincə, Abızu adı yunanca "*ἄβυσσος*" (*ábyssos* — uçurum, dərinlik) sözündən gəlir, lakin bu söz də əslində Akkadca "Apsu" və ya Şumercə "Abzu" sözündən götürülmüşdür.

Şumer mifologiyasında ilkin dəniz androqin (cinsiyyətsiz) bir varlıq kimi təsvir olunurdu, lakin sonradan iki hissəyə bölündü
:

* Abzu (Apsu) – təmiz suyun kişi tanrısı,
* Tiamat – duzlu suyun qadın tanrıçası. Tiamatın yəhudi Bibliyasında Tehom (dərinlik) olaraq göründüyü bildirilir.

Lilit və digər qadın iblislərin də ilkin dənizdən törədiyi hesab edilir. Qədim yunan mifologiyasında qadın dəniz məxluqları — Qorqonlar, Sirenlər, Harpiyalar və Su nimfaları bu inanclardan təsirlənmişdir.

Yunan Septuaginta (Əhdi-ətiqin yunan dilində tərcüməsi) mətnlərində *Abyssos* (uçurum) qadın cinsinə aid edilir və xaotik ilkin dəniz mənasını verir. Xristianlıqda isə bu anlayış Cəhənnəmin dibi olmayan uçurumu kimi qəbul edilir və "Vəhy Kitabında" () altı dəfə qeyd olunub.

Barba görə, Şumerlərdə Abzu xristian demonologiyasının əsasını qoyub və xristian şeytanının “nənəsi” hesab edilə bilər.

## Abızu "Solomonun Vəsiyyətnaməsi"ndə
Antik dövrə aid olan "Solomonun Vəsiyyətnaməsi" () mətnində Abızu (burada *Obizuth* adlanır) aşağıdakı kimi təsvir edilir:

* Yaşıl rəngli, parlaq üzə və ilanabənzər dağınıq saçlara malikdir.
* Bədəni isə qaranlıqla örtülüdür.
* O, heç vaxt yatmır və dünyanı dolaşaraq doğuşa yaxınlaşan qadınları axtarır.
* Əgər fürsət tapsa, yenidoğulmuş körpələri boğur.
* Özünü digər xəstəliklərin də səbəbkarı kimi tanıdır – kar olmaq, göz xəstəlikləri, boğaz problemləri, dəlilik və bədən ağrıları onun yaratdığı fəsadlar sırasındadır.

Kral Solomon Abızunu saçlarından asıb ibadətgahın qarşısında nümayiş etdirməyi əmr edir. Bu təsvir Yunan mədəniyyətində məbədlərin üzərində yerləşdirilən Qorqona Meduzanın başına bənzəyir."Solomonun vəsiyyətnaməsi"ndə paxıllıq mühüm bir mövzudur.Veelzevul özü insanlarda paxıllıq yaratdığını bildirir. Digər demonlar da bu mövzuya bağlıdır. Abızu isə gecələr rahatlıq tapa bilmir və hər gecə bir körpə oğurlamaq məcburiyyətindədir.

## Simvolizmi və əhəmiyyəti
Abızu, doğumun təhlükələri və ölü doğulan körpələr haqqında mifoloji açıqlama rolunu oynayır. Sonsuz olduğu üçün anaları və körpələri qısqanır və onlara zərər verməyə çalışır. Antik dövrdən orta əsrlərə qədər həkimlər və sehrbazlar qadınları Abızudan qorumaq üçün amuletlər hazırlayırdılar.

## İstinadlar

## Seçilmiş biblioqrafiya
*Barb, A.A. "Antaura. The Mermaid and the Devil's Grandmother: A Lecture". *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes* 29 (1966) 1–23.
*Conybeare, F.C. "The Testament of Solomon", translation and introduction. *Jewish Quarterly Review* 11 (1898) 1– 46 online, full text available and downloadable.
*Fulgum, Mary Margaret. "Coins Used as Amulets in Late Antiquity". In *Between Magic and Religion* (Rowman & Littlefield, 2001),  pp.&nbsp;139–148 limited preview  online.
*Spier, Jeffrey. "Medieval Byzantine Magical Amulets and Their Tradition". *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes* 56 (1993) 25–62, online.