open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corc Bellouz

**Corc Uesli Bellouz** (; ) — Nyu-York şəhərindəki şəhər həyatının cəsarətli təsvirləri ilə tanınan amerikalı realist rəssam. Kolumbus İncəsənət Muzeyinə görə, o, "öz nəslinin ən çox tanınan amerikalı rəssamı" oldu.

## Erkən həyatı

Corc Uesli Bellouz Ohayo ştatının Kolumbus şəhərində anadan olub və böyüyüb. O, Corc Bellouz və Anna Vilhelmina Smit Bellouzun yeganə övladı idi (onun özündən 18 yaş böyük ögey bacısı Laura var idi). O, valideynlərinin evlənməsindən dörd il sonra, əlli (Corc) və qırx (Anna) yaşlarında dünyaya gəlib. Anası Lonq Aylenddəki Saq Harborda yaşayan balina ovçu kapitanının qızı idi və ailəsi yay tətilləri üçün oraya qayıtdı. O, uşaq bağçasından çox əvvəl rəsm çəkməyə başlayıb və ibtidai sinif müəllimləri tez-tez ondan Şükranlıq və Milad bayramlarında sinif lövhələrini bəzəməsini xahiş edirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*George Bellows’ Catalogue Raisonné
*Artcyclopedia list of works by George Bellows online
*''An American Pulse: The Lithographs of George Bellows'', San Diego Museum of Art
*The Powerful Hand of George Bellows: Drawings from the Boston Public Library, exhibited at the Frick
*George Bellows Gallery at MuseumSyndicate 
*The Boston Public Library's George Wesley Bellows set on Flickr.com
*George Wesley Bellows Papers, Amherst College Archives & Special Collections 
*[ ''The Barricade''](https://web.archive.org/web/20120405072253/http://www.artsbma.org/collectionitemdetails?searchlayout=grid&showform=0&ordering=popular&searchphrase=exact&areas%5B0%5D=portfolio&searchartistname=George%20Wesley%20Bellows,%20United%20States,%20(1882-1925)&areas%5B%5D=portfolio&searchlayout=details&limit=1&start=0) at the Birmingham Museum of Art
*Kids'', 1907  at the Corcoran Gallery of Art, Washington, D.C.
* Green-Wood Cemetery Burial Search
* 
*
Bernardo Bellotto

**Bernardo Bellotto** () — italyan şəhər mənzərəsi rəssamı və ya vedutistası, həmçinin Avropa şəhərlərinin - Drezden, Vyana, Turin və Varşavanın veduta rəsmləri ilə məşhur olan oyma sənəti ustası. O, Kanaletto kimi tanınan məşhur Giovanni Antonio Kanalının tələbəsi və qardaşı oğlu idi və bəzən sonuncunun məşhur adından istifadə edərək özünü Bernardo Canaletto kimi imzalayırdı. Almaniyada və Polşada Bellotto özünü əmisinin adı olan Canaletto ilə çağırırdı. Bu, bəzi qarışıqlıqlara səbəb olsa da, Bellottonun əsərləri Canalettodan daha tutqun rənglərə malikdir və bulud və kölgələrin təsviri onu Holland rəssamlığına daha da yaxınlaşdırır.

Bellottonun üslubu memarlıq və təbii mənzərələrin mürəkkəb təsviri və hər yerin işıqlandırmasının spesifik keyfiyyəti ilə xarakterizə olunurdu. Bellotto və digər Venesiya veduta ustalarının şəhər mənzərələrinin daha yüksək dəqiqliyinə nail olmaq üçün kamera-obskuradan istifadə etmələri ehtimal olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Biography and Gallery
* Bernardo Bellotto in the "A World History of Art" 
* Bernardo Bellotto in the "WikiArt"
* [Gallery of Canaletto's paintings, in particular many views of Dresden and Warsaw](http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Canaletto+(II))
* How Bellotto's illustrations were used as inspiration to rebuild Warsaw's Old Town
* National Trust images of the collection at Petworth house
Covanni Bellini

**Covanni Bellini** ( [dʒoˈvanni belˈliːni]; Venesiya dilində: *Zuane Belin*; ) — İtalyan İntibah dövrü rəssamı, ehtimal ki, Venesiya rəssamlarının Bellini ailəsinin ən məşhuru. O, əvvəllər atası hesab edilən Yakopo Bellininin evində böyümüşdü, lakin indi ailəvi nəsil əlaqəsi şübhə altına alınır. Böyük qardaşı olan Centile Bellini, sağlığında Covannidən daha çox hörmət qazanmışdı, lakin bu gün bunun əksi doğrudur. Onun qaynı Andrea Mantenya idi.

Covanni Bellini Venesiya rəssamlığını daha həssas və rəngarəng bir üsluba doğru apararaq inqilab etmiş hesab olunurdu. Şəffaf, yavaş quruyan yağlı boyalardan istifadə edərək Giovanni dərin, zəngin çalarları və ətraflı kölgələr yaratdı. Onun dəbdəbəli rəngləri və axıcı, atmosfer mənzərələri Venesiya rəssamlıq məktəbinə, xüsusən də şagirdləri Corcone və Tisiana böyük təsir göstərmişdir. Bellini kokteyli onun şərəfinə adlandırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Giovanni Bellini biography, style and critical reception
* Giovanni Bellini in "A World History of Art"
* Giovanni Bellini in the Metropolitan Museum of Art
* The National Gallery
* nsthistorisches Museum, Vienna (17 October 2006-7 January 2007).
* Bellini, Titian, and Lotto: North Italian Paintings from the Accademia Carrara, Bergamo exhibition at the Metropolitan Museum of Art (15 May–3 September 2012)
Vilyam Biçi

Ser Vilyam Biçi (; ) — Britaniya rəssamlığının qızıl dövründə Britaniya portretçisi.

## Erkən həyatı

Biçi 12 dekabr 1753-cü ildə Oksfordşirin Burford şəhərində vəkil Uilyam Biçi və həyat yoldaşı Hanna Ridin ailəsində anadan olub. Hər iki valideyn 1760-cı illərin əvvəllərində hələ çox gənc ikən vəfat edib və o və bacı-qardaşları yaxınlıqdakı Çippinq Nortonda yaşayan vəkil əmisi Samuel tərəfindən böyüdülüb.

Əmisi gənc Biçinin də hüquq sahəsində karyera qurması qərarına gəlib və uyğun yaşda Stou-on-the-Wold yaxınlığında bir daşıyıcıda katib kimi işə götürülüb. Lakin "The Monthly Mirror" qəzetinin 1798-ci ilin iyul ayında yazdığı kimi, o, "əmisinin ruhunu tez bir zamanda qovuşdurub/Və əylənəcəyi bir şəkil çəkməyi qərara alıb".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Centile Bellini

**Centile Bellini** (; ) — Venesiya məktəbinin Venesiya rəssamı. O, Venesiyanın aparıcı rəssam ailəsindən idi və ən azından karyerasının əvvəlində kiçik qardaşı Covanni Bellinidən daha çox hörmət qazanırdı - bu gün vəziyyətin tam əksidir. 1474-cü ildən etibarən o, Venesiya Doges-in rəsmi portret rəssamı idi. Portretlərinə əlavə olaraq, o, xüsusilə Venesiya patrisi sosial həyatında çox vacib olan varlı qardaşlıq olan Venesiya Scuole Grandi üçün çoxsaylı fiqurlarla bir sıra çox böyük əsərlər çəkmişdir.

1479-cu ildə Osmanlı Sultanı II Mehmed rəssam istədikdə Venesiya hökuməti tərəfindən Konstantinopola göndərildi; o, növbəti il geri döndü. Bundan sonra onun bir sıra mövzuları Şərqdə təsvir edildi və o, Avropa rəssamlığında şərqşünaslıq ənənəsinin banilərindən biridir. Onun Sultanın portreti də rəsm və çaplarda köçürüldü və bütün Avropada tanındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gentile Bellini in "A World History of Art"
* Gentile Bellini and the East exhibition
Ayfər Tunc

Ayfər Tunc (2 mart 1964, Adapazarı) — türk yazıçı, redaktor və ssenaristdir.

## Həyatı
Ərənköy Qız Liseyini bitirdikdən sonra İstanbul Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsini bitirmişdir. Universitet illərində müxtəlif ədəbiyyat və mədəniyyət jurnallarında yazılarla çıxış etməyə başlamışdır. Ədəbiyyat sahəsində ilk yazıları 1983-cü ildən etibarən müxtəlif dərgilərdə dərc olunmuşdur.

1989-cu ildə jurnalistikaya başlamış, Sokak jurnalı, Günəş və Yeni Yüzyıl qəzetlərində çalışmışdır. Elə həmin il "Gizli" adlı hekayəsi ilə Cumhuriyet qəzetinin Yunus Nadi Ödüllerinə layiq görülmüşdür.

1999–2004-cü illərdə Yapı Kredi Yayınlarında nəşr direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2001-ci ildə nəşr olunan "Etirazınız yoxdursa, anamgil sizə gələcək" adlı əsəri 2003-cü ildə altı Balkan ölkəsinin iştirakı ilə keçirilən "Balkanika Ədəbiyyat Mükafatını" qazanmış və əsərin altı Balkan dilinə tərcümə olunmasına qərar verilmişdir.

2003-cü ildə Səid Faiqin hekayələrindən ilham alaraq yazdığı "Havada bulud" adlı ssenari əsasında film çəkilmiş və TRT-də yayımlanmışdır. Bundan əlavə, Aliye və Binbir Gece televiziya seriallarının ssenari heyətində yer almışdır.

### Yaradıcılığı

## Hekayə və romanlar
* Gizli (Saklı) – hekayə

* Qapaq Qızı (Kapak Kızı) – roman

* İkiüzlü seksuallıq (İkiyüzlü Cinsellik) – araşdırma (Oya Ayman ilə birlikdə)

* Mağara dostları (Mağara Arkadaşları) – hekayə

* Aziz bəy hadisəsi (Aziz bey hadisesi) – hekayə

* Etirazınız yoxdursa, anamgil sizə gələcək (Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek) – xatirə

* Daş – Kağız – Qayçı (Taş – Kağıt – Makas) – hekayə

* Əvvəlotel (Evvelotel) – hekayə

* Buna Ömür Deyirlər (Ömür Diyorlar Buna) – xatirə

* Bir dəlixananın yalan-yanlış anladılan qısa tarixi (Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi) – roman

* Yaşıl pəri gecəsi (Yeşil Peri Gecesi) – roman

* Suzan Dəftər (Suzan Defter) – roman

* Dünya ağrısı (Dünya Ağrısı) – roman

* Aşiqlər dəlidir, yaxud yazı-tura (Âşıklar Delidir ya da Yazı Tura) – roman

* Osman (Osman) – roman

* Quru qız (Kuru Kız) – roman

* Anamın lunatik gecələri (Annemin Uyurgezer Geceleri) – roman

## Ssenarilər
* Yuxu, gerçəklik və bir də kino (Düş, Gerçek, Bir de Sinema)

* Usta (Usta)

* 72-ci Koğuş (72. Koğuş)

## İstinadlar
Domeniko Bekkafumi

**Domeniko di Paçe Bekkafumi** (; ) — əsasən Sienada fəaliyyət göstərən İtalyan İntibah-Manyerist rəssamı. O, Siena rəssamlıq məktəbinin sonuncu, təmiz nümayəndələrindən biri hesab olunur.

## Bioqrafiyası

Domeniko Siena yaxınlığındakı Monteapertidə Lorenzo Bekkafumi'nin mülkündə işləyən kəndli Giacomo di Pace'nin oğlu olaraq anadan olub. Onun rəsm çəkmək istedadını görən Lorenzo onu övladlığa götürdü və daha kiçik Siena rəssamı Mechero'dan rəsm öyrənməsini tövsiyə etdi. 1509-cu ildə o, Romaya səyahət etdi və orada Vatikanda ilk işlərini yeni görən, lakin tezliklə Sienaya qayıdan sənətkarlardan dərs aldı. Lakin, təxminən onun nəslindən olan iki Siena rəssamının (Il Sodoma və Peruzzi) Roma səyahətləri onlara Umbrian-Florensiya Klassik üslubunun elementlərini aşılasa da, Bekkafumi'nin üslubu təəccüblü şəkildə əyalət üslubunda qalır. Sienada o, kilsələr üçün dini əsərlər və şəxsi müştərilər üçün mifoloji bəzəklər çəkmişdir, lakin qonşu Florensiya məktəbində hökm sürən jest xarakterli manyerist cərəyanlardan yalnız bir qədər təsirlənmişdir. Rəsmlərində orta əsr ecazkarlıqları, bəzən fantasmaqorik, artıq emosional detallar və dumanlı qeyri-xətti, tez-tez kələ-kötür keyfiyyətlər var, rənglərində isə onu klassik Roma ustalarından fərqləndirən ilkin tonallıq var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Domenico Beccafumi in the "A World History of Art"
* Domenico di Pace Beccafumi. paintings
**
Hidrangeyakimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hindistan faunası

**Hindistan faunası** — Hindistan ərazisi çoxsaylı heyvan növlərinə ev sahibliyi edir. Sahəsi 3.166.414 km² olan ölkə yerləşdiyi coğrafi enliklər, relyef xüsusiyyətləri, hündürlük fərqləri, topoqrafiyası və musson yağışlarının təsiri sayəsində geniş fauna üçün zəruri olan müxtəlif yaşayış mühitlərini təmin edir.

Hindistanın quru və su ərazilərində 2546 balıq növü yayılmışdır ki, bu da dünya miqyasında mövcud olan balıq növlərinin təxminən 11%-ni təşkil edir. Ölkədə qeydə alınmış 167 amfibiya növü isə dünya miqyasında amfibiya müxtəlifliyinin 4,4%-inə bərabərdir. Dünyadakı sürünənlərin təxminən 6%-nin yaşadığı Hindistanda 408 sürünən növü mövcuddur. Bundan əlavə, ölkə ərazisində yayılmış 1250 quş növü dünya quş növlərinin təxminən 12%-ni təşkil edir.

Hindistan eyni zamanda 410 məməli növünə ev sahibliyi edir ki, bu da dünya miqyasında məməli müxtəlifliyinin təqribən 8,86%-nə müvafiq gəlir.

## Qalereya


Fayl:Indian_rhinoceros.jpg|Hindistan kərgədanı, *Rhinoceros unicornis*
Fayl:200407 Elephant 9.JPG|Asiya fili
Fayl:Panthera tigris.jpg|Pələng
Fayl:Panthera leo persica male.jpg|Asiya şiri


## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* SPECIES CHECKLIST: Species Diversity in India; ENVIS Centre: Wildlife & Protected Areas (Secondary Database); Wildlife Institute of India (WII)
* Biodiversity of India: List of all mammals of India and their taxonomic status based on data from the IBIN Portal, Encyclopedia of Life and Catalogue of Life 2010 checklist.
* ENVIS Centre: Wildlife & Protected Areas (Secondary Database); Wildlife Institute of India (WII)
* ENVIS Centre on Conservation of Ecological Heritage and Sacred Sights of India ; ENVIS; C.P.R. Environmental Education Centre is a Centre of Excellence of the Ministry of Environment and Forests, Government of India.

## Xarici keçidlər

* Tata Energy Research Institute 
* Alliance for Zero extinction 
* The official Indian Environment information site
* Biodiversity of India, a community-driven, Mediawiki based initiative to document the biodiversity of India.
Philadelphus speciosus

*  — Philadelphus coronarius bitki növünün sinonimi.
*  — Philadelphus hirsutus bitki növünün sinonimi.
Keloid

&nbsp;

**Keloid,** orijinal yaradan daha böyük olan sərt, qabarıq, rezin kimi çapıq sahəsidir. Rəngi dəri tonu ilə eyni, qırmızı və ya daha tünd ola bilər və qaşınma, yanma və ya ağrı da yarana bilər. İlkin zədədən aylar sonra əmələ gələ bilər  

Bunlar genetik və ətraf mühit amillərinin kombinasiyası səbəbindən baş verir. Risk qrupuna daxil olan şəxslərdə onlar istənilən dərəcədə dəri zədələnməsindən sonra yarana bilər. Qeyri-adi şəkildə sağalmış yaralardan əmələ gələn çapıq adətən müayinədən sonra aşkar edilir, lakin təsdiq üçün biopsiya tələb olunur. Hipertrofik çapıqdan fərq ondadır ki, o, orijinal çapıqdan daha da böyüyür.

Müalicəsi çətindir. Müalicə növlərinə kortikosteroidlər, krioterapiya, cərrahi eksiziya, şüa terapiyası və lazer terapiyası daxildir. Tünd dərili insanlarda görülmə faizi 4,5% ilə 16% arasındadır. 10-30 yaş arası insanlar daha çox təsirlənirlər.

## Mənbə
Cizrə Ulu məscidi

**Cizre Ulu məscidi** () — Türkiyənin Şırnak ilinin Cizrə ilçəsi mərkəzindəki Dağqapı məhəlləsində yerləşən tarixi ibadət yeri.

Məscid ilk dəfə VII əsrdə, İslam dininin Anadoluya gəlişinin ilk illərində kilsədən məscidə çevrilməklə qurulduğu güman edilir. 1155-ci ildə dairəvi gövdəli düzbucaqlı baza üzərində tikilmiş minarə dəfələrlə təmir edilib. Onun metal qapısı və oyma sənətinin zərif nümunəsi olan əjdaha fiqurlu bürünc qapı döymələri binanı digər tikililərdən fərqləndirir. XIII əsrə aid olan monumental darvaza və toxmaqlardan biri hazırda İstanbuldakı Türk və İslam Sənəti Muzeyindədir. Digər qapı toxmağı 1969-cu ildə ölkədən qaçaqmalçılıq yolu ilə çıxarılıb.

## Tarixi
VII əsrdə, İslam dininin Anadoluya gəlişinin ilk illərində bu tikili kilsədən məscidə çevrilmişdir. Məscidin səkkiz kitabəsi var. Bu kitabələrdən məscidin Abbasilər dövründə təmir olunduğunu, 1160-cı ildə Zəngilər atabəyi Baz Şahın oğlu Əmir Əli Səncər tərəfindən yenidən tikildiyi, 1203 və 1284-cü illərdə də təmir edildiyi öyrənilmişdir. Məscid 1946-cı ildə Cümhuriyyət dövründə də təmir edilmiş və 2007-ci ildə Vəqflər Baş İdarəsi tərəfindən bərpa edilmişdir.  Vəqflər Baş İdarəsi tərəfindən 2007-ci ildə aparılan bərpa işlərinin orijinal quruluşa uyğun olmadığı müəyyən edildikdən sonra, valilik tərəfindən hazırlanan "Nuh şəhəri dirçəlir" layihəsinin bir hissəsi olaraq 2013-cü ildə də bərpa edilmişdir.

Bina 2020-ci ildə təmir üçün yenidən ibadətə üçün bağlanıb.

## Memarlığı
Kəsmə daşdan tikilmiş düzbucaqlı bina günbəzlə örtülmüşdür. Şimalında həyət və mədrəsə otaqları, şimal fasad divarında isə təməl üzərində ucalan kərpic minarəsi var. Aşağıdan yuxarıya doğru daralan minarənin eyvanı yoxdur; konik günbəzlə bitir və yeganə bəzəyi dörd tərəfindəki çini panellərdir. Həyətin mərkəzində günbəzlə örtülmüş altıbucaqlı bulaq da var. Məscidə mədrəsə otaqları ilə əhatə olunmuş həyətdən yeddi darvazadan daxil olmaq mümkündür. Məscidin məşhur monumental darvazası bu yeddi darvazanın mərkəzidir.

### Əsas giriş qapısı
Məscidin əsas giriş qapısı, XIII əsrə aid olan, taxta üzərində misdən həndəsi naxışlarla bəzədilmiş, bürünc lövhələrlə örtülmüş tunc lövhələrlə bəzədilib. Qapı kənarlarının hər iki tərəfində bir-birinin altında düzülmüş mərkəzində 12 guşəli ulduz olan üç medal vardır. 
### Qapı toxmaqları
Qapıdakı bürünc qapı toxmağı aslan başı formasındadır. Üzəri oyma texnikası ilə bəzədilib. Bu qapı toxmaqlarının dövrün fizik və rəssamı Əl-Cəzərinin əsəri olduğu düşünülür. Bu toxmaqlardan biri 1969-cu ildə ölkədən qaçaqmalçılıq yolu ilə çıxarılıb, Kopenhagendəki David Samlinq Muzeyindədir. Digəri isə 1976-cı ildən bəri İstanbul Türk və İslam Sənəti Muzeyində nümayiş olunur.

## İstinadlar
Kometa quyruğu

**Kometa quyruğu** — Kometa Günəşə yaxınlaşarkən əmələ gələn və günəş işığının səpələnməsi səbəbindən görünən kometa materialından əmələ gələn uzunsov toz və qaz izi. Adətən Günəşə uzaq məsafədə olur.
## Ümumi məlumat
Kometa quyruğu kometlərin quyruğunun qarşısında, günəşdən uzaq tərəfdə görünən nadir və qeyri-adi bir xüsusiyyətdir. Bu xüsusiyyət kometin ardında əmələ gələn və kometin başından tərs istiqamətdə yayılmağa başlayan "quyruq"dan ibarətdir. Normalda kometlərin quyruqları günəşin təsiri ilə qaz və tozdan yaranır və günəşə doğru yönəlir. Lakin Kometa quyruğu əksinə, günəşə qarşı uzanır və bu, onu digər komet quyruqlarından fərqləndirir. Bu fenomenin səbəbi, komet başından çıxan və günəşə doğru gedən materialın sürətinin, günəşin təsiri ilə dəyişməsidir. Kometin qaz və toz hissəcikləri, günəşin radiasiyasının təsiri ilə sürətlə yox olur və geridə tərs istiqamətdə genişlənir. Bu da, bir növ günəşin işığını və radiasiyasını əks etdirən "yol" kimi görünür. 

İlk dəfə Kometa quyruğu 1950-ci illərdə V.H.Bond və G.V.Dodson tərəfindən müşahidə edilmişdir. Onlar C/1950 M1 kometini izləyərkən bu fenomenin mövcudluğunu təsbit etmişlər. O zamandan bəri, bir neçə kometdə antitailin meydana gəldiyi müşahidə olunub, lakin bu fenomen hələ də tam olaraq izah edilməmişdir. Antitailin yaranma səbəbləri, kometlərin qaz və toz buludlarının necə təsir etdiyinə dair araşdırmaların davam etməsinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Comets page at NASA's Solar System Exploration
* International Comet Quarterly at Harvard.edu
* 1957 photo of Comet Arend–Roland showing a prominent anti-tail
Əlrişa

**Əlrişa** və ya **Okda**, **Kaitayn**, **Reşa**, həmçinin **Alfa Balıq** (α Psc) — Balıqlar bürcündə qoşa ulduz.
 Adı ərəbcə الرشآء‎ (al-rišā’) sözündən gəlir və "ip, düyün" mənasını verir. Əlrişa iki ulduz zəncirini Şimal və Qərb ulduzunu birləşdirir. Qədim yunanlar bunları Afrodita və Erot kimi təsvir edirdilər. Erot və Afrodita Fərat çayında Tifondan gizlənərək iplə bağlanmış balığa çevrilirdilər.
## Ümumi məlumat
Əlrişa Balıqlar bürcündə yerləşən parlaq ulduz sistemidir. Bu ulduz həm də α Piscium adlanır və Balıqlar bürcünün ən parlaq ulduzlarından biri olmasına baxmayaraq, digər bürclərdəki böyük ulduzlarla müqayisədə nisbətən zəif parlayır. Əlrişa Balıqlar bürcünün iki əsas ulduzunun (Pisces A və Pisces B) birləşməsindən ibarət olan ikili ulduz sistemidir.

**Xüsusiyyətləri**
* Spektral tipi: A0 III, bu da onu mavi və nəhəng bir ulduz edir.
* Parlaqlıq: +3.76 (çəkicili bir parlaqlığa sahibdir, lakin hələ də yaxşı görünə bilir).
* Məsafə: Əlrişa ulduzu, yer kürəsindən 139 işıq ili məsafədə yerləşir.
* Şüa: Bu ulduz, Günəşdən təxminən 14 dəfə daha böyük bir şüaya malikdir.
* Temperatur: Əlrişanın səthinin temperaturu 9,000 K ətrafındadır, bu da onu Günəşdən daha isti edir.

Əlrişa həm də Alfa Balıqlar adlandırılmasına baxmayaraq, Əlrişa bürcdəki yalnız üçüncü ən parlaq ulduzdur. Alfa Balıqlara olan məsafə 139 işıq ilidir. Onun spektral sinfi B komponenti üçün A0p və A3m-dir. Əsas ulduzun görünən böyüklüyü +4.33, α Balıqlar B-nin görünən böyüklüyü isə +5.23-dür. Ulduzların kütlələri müvafiq olaraq 2,3 və 1,8 günəş kütləsidir və radiusları müvafiq olaraq Günəşin 2 və 1,5 dəfəsidir. Onların ortaq kütlə mərkəzi ətrafındakı orbital dövrləri 725 ildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Biokovo

**Biokovo** (xorvatca: Biokovo) — Biokovo (xorv. Biokovo) — Xorvatiyada hündürlüyünə görə ikinci olan dağ massividir və Dinar dağlarının bir hissəsidir.  Tamamilə Split–Dalmasiya jupaniyasının ərazisində yerləşir. Adriatik dənizi sahili boyunca şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində, Cetina və Neretva çayları arasında uzanır. 

Ən yüksək nöqtəsi — Sveti-Yure zirvəsidir (1762 m) və Xorvatiyada hündürlüyünə görə üçüncü zirvədir.  
Massivin 196 km² ərazisi mühafizə olunan təbiət zonası (təbiət parkı) təşkil edir.

Park 1981-ci ildə, Yuqoslaviya dövründə yaradılmış, 1998-ci ildən isə Xorvatiya tərkibində bu statusu saxlamışdır. 
Biokovo massivi Dalmasiyanın Adriatik sahilindən birbaşa yüksəlir. Ən yaxın şəhər Makarskadır. 
Massivə yaxın digər yaşayış məntəqələri Vrgorats, Tuçepi, Brela, Başka-Voda, Podqora, Zagvozd, Zadvarye və Şestanovaçdır.  
Massivin özündə yerləşən kəndlər 1100 metrədək hündürlükdə yerləşir. 

Biokovodan Makarska rivyerasına möhtəşəm mənzərə açılır.

## Zirvə
* Sveti-Yure (1762 m)
* Troqlav (1658 m)
* Sveti-İlya (1642m)
* Şirovats (1619 m)
* Kimet (1536 m)
* Veliki-Şibenik (1467 m)
* Voşats (1421 m)
* Sutvid (Sveti-Vid, 1332 m)
* Bukovats (1262 m) 

## İstinadlar
Əlnilam

**Alnilam** — Orion bürcündə yerləşən ulduz. Alnilam, +1.69 böyüklüyündə mavi supernəhəngdir və ən parlaq ulduzlardan biridir. Parlaqlığına görə səmada 30-cu, Orion bürcündə isə 4-cü yerdədir. Mintaka və Əlnitak ulduzları ilə birlikdə bir çox qədim mədəniyyətlərdə müxtəlif adlarla tanınan Orion kəmərini əmələ gətirir. Alnilam (ε Orionis) bu asterizmdə orta ulduzdur.

Alnilam səma naviqasiyasında istifadə edilən 58 ulduzdan biridir. Orta enliklər üçün Alnilam 15 dekabr gecə yarısı səmada ən yüksək mövqeyinə çatır.

Nisbətən sadə spektri bu ulduzu ulduzlararası mühiti öyrənmək üçün faydalı edir. Növbəti milyon il ərzində qırmızı supernəhəngə çevriləcək və supernova kimi partlayacaq. Alnilam işıqlandırdığı və parlaq əks etdirmə dumanlığı yaradan NGC 1990 molekulyar buludu ilə əhatə olunmuşdur. Ulduzun ulduz küləyi 2000 km/s sürətə çata bilər ki, bu da Günəşinkindən 20 milyon dəfə çox kütlə itkisinə səbəb olur.

Alnilam adı ərəb mənşəlidir və "An-Niżām" sözündən gəlir, mənası "mirvari sırası" və ya "boyunbağı" deməkdir. Bu ad Orionun Kəməri ulduzlarının düz xətt üzrə düzülməsi ilə əlaqəlidir.

**Xüsusiyyətlər**
* Ulduz tipi: Spektral sinfi B0 Ia (mavi supernəhəng)
* Parlaqlıq (Vizuallıq dərəcəsi): +1.69 (çılpaq gözlə asanlıqla görünür)
* Məsafə: Təxminən 2,000 işıq ili
* Temperatur: Təxminən 25,000 K
* Kütlə: Günəşin təxminən 40 dəfə çoxu
* Şüa: Günəşdən təxminən 30 dəfə böyük
8 Parlaqlıq: Günəşdən 275,000 dəfə daha parlaq
* Yerəşdiyi bürc: Orion
* Kütlə itkisi: Alnilam güclü ulduz küləkləri səbəbindən böyük miqdarda kütlə itirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alnitak, Alnilam, Mintaka 12 dekabr 2014
Əlnitak

**Əlnitak** — Orion bürcündə yerləşən ulduz. Mintaka və Əlnilam ulduzları ilə birlikdə bir çox qədim mədəniyyətlərdə müxtəlif adlarla tanınan Orion kəmərini əmələ gətirir. O, Orionun Kəmərinin şərq tərəfində yerləşən ən parlaq ulduzdur və təxminən 1,260 işıq ili uzaqlıqda yerləşir. Alnitak əslində üçlü ulduz sistemidir və əsas komponenti Əlnitak Aa adlanan böyük mavi supernəhəngdir. Onun müşayiətçiləri Əlnitak Ab və Əlnitak B adlanan daha kiçik ulduzlardır.

Əlnitak adı ərəb mənşəlidir və "Ən-Nitaq" sözündən gəlir, mənası "kəmər" deməkdir. Bu ad Orion bürcündəki üç əsas kəmər ulduzunun düzülüşü ilə əlaqəlidir. 

**Xüsusiyyətləri:**
* Ulduz tipi: Spektral sinfi O9.5 Iab (mavi supernəhəng)
* Parlaqlıq (Vizuallıq dərəcəsi): +1.74 (çılpaq gözlə asanlıqla görünür)
* Məsafə: Təxminən 1,260 işıq ili
* Temperatur: Təxminən 30,000 K
* Kütlə: Günəşin təxminən 33 dəfə çoxu
* Şüa: Günəşdən təxminən 20 dəfə böyük
* Parlaqlıq: Günəşdən 250,000 dəfə daha parlaq
* Yerəşdiyi bürc: Orion
* Kütlə itkisi: Güclü ulduz küləkləri səbəbindən yüksək dərəcədə kütlə itirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Zeta Orionis: Chandra Observes That Massive Stars Are More Sun-Like Than Believed
* ζ Ориона на сайте Alcyone
Əlmək

**Əlmək** və ya **Qamma Andromed**, həmçinin **57 Andromed** — Andromeda bürcündə yerləşən ulduz. O, Andromeda bürcünün üçüncü ən parlaq ulduzu, dörd komponentdən ibarət çoxulduzlu sistemdir.

Əlmək ulduzuna teleskopla baxıldıqda narıncı və mavi rənglərdə möhtəşəm bir ikili ulduz kimi görünür.

**Xüsusiyyətləri:**
* Ulduz tipi: Çoxulduzlu (multiple) ulduz sistemi
* Parlaqlıq: Vizuallıq dərəcəsi təxminən +2.1 (çılpaq gözlə asanlıqla görünə bilir)
* Məsafə: Təxminən 350 işıq ili
* Yerəşdiyi bürc: Andromeda
* Koordinatları: 02h 03m 53s (Sağ qalxım), +42° 19′ 48″ (Meyl)

**Spektral sinif:**
* Əlmək A – Narıncı nəhəng (K3 IIb)
* Əlmək B – Mavi-ağ alt-nəhəng (B8V)

Əvvəlcə Əlmək ikili ulduz sistemi kimi tanınsa da, daha dəqiq müşahidələr onun əslində çoxqatlı sistem olduğunu göstərdi:
* Əlmək A – Narıncı nəhəng ulduz
* Əlmək B – Mavi-ağ alt-nəhəng
* Əlmək C və D – Əlmək B ətrafında dövr edən iki daha zəif ulduz (B sistemi özü də ikili ulduzdan ibarətdir)

Bu sistemin ən maraqlı xüsusiyyəti rəng kontrastıdır. Narıncı və mavi rənglərin birləşməsi astronomların və həvəskarların sevdiyi vizual effektdir.

Əlmək qədim astronomlar tərəfindən uzun müddət tək ulduz kimi qəbul edilsə də, 1778-ci ildə məşhur alman astronomu Johann Tobias Mayer onun əslində ikili ulduz olduğunu kəşf etdi. Daha sonra aparılan müşahidələr bu sistemin üçlü və hətta dördlü ulduz sistemi olduğunu göstərdi.

Əlmək Andromeda bürcünün cənub-qərb hissəsində yerləşir və çılpaq gözlə asanlıqla görünür. Teleskopla müşahidə edildikdə onun iki əsas ulduzunun fərqli rənglərdə parladığını görmək mümkündür. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Almaak (Gamma Andromedae) at *The Internet Encyclopedia of Science*
* Image ALMACH
* Almaak on AstroDwarf
Əl-Nət

**Əl-Nət** və ya **Beta Tauri**, həmçinin **Buğa Betası** — Buğa bürcündə yerləşən ulduz. Buğa bürcünün ikinci ən parlaq ulduzu, ulduz təsnifatında B7 mavi-ağ nəhəng ulduzdur. Ulduz təxminən 130 işıq ili uzaqlıqdadır və görünən ulduz ölçüsü +1.65-dir.

Ulduzun adı ərəbcə "döyən" mənasını verən النطح an-naţħ sözündən gəlir. Bu, "Buğanın dönən buynuzu"na aiddir.

Ptolemeyin "Əl-Məcisti" əsərində onu "şimal buynuzunun ucundakı, Arabaçı bürcünün sağ ayağındakı ulduzla eyni olan bir ulduz" kimi təsvir edir. Bu, bir ulduzun eyni anda iki bürcə aid olduğu düşünülən hallardan biridir. Müasir bürc konsepsiyasında bu mümkün deyil. Ərəblər ulduzu "Reynholderin topuğu" (Auriga) kimi təsvir edirdilər.

Əl-Nət Günəşdən 4,5 dəfə kütləli, radiusu isə Günəşdən 5-6 dəfə böyükdür. Parlaqlığı Günəşdən 700 dəfə böyük, səth temperaturu isə 13600 K-dir. Günəş sistemindən 9 km/s sürətlə uzaqlaşır. Kimyəvi cəhətdən özünəməxsus civə-manqan ulduzları sinfinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Jim Kaler's Stars: Elnath
* Uzun Pozla Arabacı Takımyıldızı 5 Mart 2010 - Günün Gökbilim Görüntüsü, Murat TUNÇAY - Tahir ŞİŞMAN
Əsli Perker

Əsli Perker 1975-ci ildə İzmir şəhərində anadan olub. Atasının xidməti ilə əlaqədar olaraq ibtidai, orta və lisey təhsilini Anadolunun müxtəlif şəhərlərində alıb. Doqquz Eylül Universitetinin Fən-Ədəbiyyat fakültəsinin Amerika Mədəniyyəti və Ədəbiyyatı ixtisasını bitirdikdən sonra jurnalist fəaliyyətinə başlayıb; Aktüel jurnalı, Radikal , Yeni Binyıl və Sabah  qəzetlərində jurnalist və reportyor kimi çalışıb.

2001-ci ildə Nyu-Yorka köçdükdən sonra ədəbi yaradıcılığa daha çox diqqət ayırıb. İlk romanı “Başqalarının qoxusu” 2005-ci ildə nəşr olunub. 2009-cu ildə çap edilən ikinci kitabı “Cəllad məzarlığı” səkkiz, 2011-ci ildə onu izləyən “Sufle” isə iyirmi üç dilə tərcümə edilib.

Perker “Qar izlərini örtdü” adlı kollektiv hekayələr kitabında “Ziu-nun qar kürəsi” adlı hekayəsi ilə yer alıb. Həmin hekayə Almaniyada Random House nəşriyyatı tərəfindən yayımlanan “Bir gün yenə oyanacaqsınız…” adlı kriminal antologiyaya da daxil edilib.

On dörd qadın yazarın hekayələrindən ibarət “Alisa, möcüzələr diyarından aradan çıxan tapılır – Terapiya” adlı topluda “Terapiya” adlı qısa hekayəsi ilə iştirak edib. 

Yazıçının son romanı “Mənə kömək et” 2015-ci ilin sentyabr ayında nəşr olunub.

Əsli Perkerin "Cəllad məzarlığı", "Mənə kömək et", "Sufle", "Flaminqolar çəhrayıdır", "Xəzan vaxtı" kitabları Azərbaycan dilinə tərcümə edilib və Qanun Nəşriyyatında nəşr edilib.

## Əsərləri

* Başqalarının qoxusu 2005.

* Cəllad məzarlığı — 2009.

* Sufle — 2011.

* Mənə kömək et — 2015.

* Xəzan vaxtı — 2016.

* Flaminqolar çəhrayıdır — 2018.

* Ayrılığın ilk günü 

## İstinadlar
Əlnair

**Əlnair** — Durna bürcünün ən parlaq ulduz. Əlnairin (α) parlaqlığı 1,7 ulduz ölçülüdür və Günəşdən təximən 100 işıq ili məsafədə yerləşir.

## Ümumi məlumat
Əlnair cənub yarımkürəsində yerləşir və xüsusilə cənub enliklərindən parlaq şəkildə müşahidə edilə bilər. Əlnair mavi-ağ rəngli sürətli fırlanan nəhəng ulduzdur.

**Xüsusiyyətləri**
* Ulduz tipi: Spektral sinfi B7 IV (mavi-ağ alt-nəhəng)
* Parlaqlıq (Vizuallıq dərəcəsi): +1.73 (çılpaq gözlə asanlıqla görünür)
* Məsafə: Təxminən 101 işıq ili
* Temperatur: Təxminən 13,800 K
* Kütlə: Günəşin təxminən 3 dəfə çoxu
* Şüa: Günəşdən təxminən 3.8 dəfə böyük
* Parlaqlıq: Günəşdən 300 dəfə daha parlaq
* Yerəşdiyi bürc: Durna 
* Fırlanma sürəti: Təxminən 215 km/s (çox sürətli fırlanır)

Əlnair adı ərəb mənşəlidir və "Əl-Nayyir" sözündən gəlir, mənası "parlaq" və ya "işıqlı" deməkdir. Bu ad ulduzun Durna bürcündəki ən parlaq ulduz olmasına işarə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Albireo

**Albireo** — Qu bürcünün parlaqlığına görə beşinci ulduzu. Gecə səmasında parlaq bir nöqtə kimi görünsə də, teleskopla baxıldıqda mavi və qızılı rənglərdə iki ayrı ulduzdan ibarət olduğu görünür. 
## Ümumi məlumat

**Xüsusiyyətləri**
* Vizuallıq: Aydın gözlə baxdıqda tək ulduz kimi görünsə də, teleskopla müşahidə edildikdə iki fərqli ulduzdan ibarət olduğu aşkar olunur.
* Məsafə: Təxminən 430 işıq ili uzaqlıqda yerləşir.
* Parlaqlıq (Vizuallıq dərəcəsi): +3.1 ulduz ölçüsündədir, yəni orta dərəcədə parlaqdır və açıq havada asanlıqla görünə bilər.

**İkiqat sistem**

* Albireo A – Sarı-qızılı rəngdə olan ulduzdur və parlaq nəhəng (K sinfi) kateqoriyasına aiddir.
* Albireo B – Daha zəif, lakin parlaq mavi rəngdə olan (B sinfi) ulduzdur.

Uzun illər boyu astronomlar Albireonun bir real ikiqat (binary) ulduz sistemi olduğunu düşünürdülər. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, Albireo A və Albireo B həqiqi orbitə malik ikili sistem olmaya bilər. Əgər onlar bir-birinə cazibə qüvvəsi ilə bağlı deyilsə, deməli, sadəcə optik ikiqat ulduz olma ehtimalı var – yəni onlar göydə bir-birinə yaxın görünsə də, əslində böyük məsafələrlə ayrılmış ola bilərlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

* A picture of Albireo by Stefan Seip ()
* Albireo at Pete Roberts' Fuzzy Blobs site
* About Cygnus, including more information about the origin of the name Albireo.
Arif Hikmət Paşa

**Arif Hikmət Paşa** (; ) — Osmanlı imperiyası hərbi və dövlət xadimi.

Gürcü əsilli olan Arif Paşa 1908-ci ilin avqustundan 1909-cu ilin fevralına və 1909-cu ilin mayından 1910-cu ilin yanvarına qədər Osmanlı imperiyasında iki dəfə Dəniz Qüvvələri naziri vəzifəsində çalışmış Osmanlı admiralı və siyasətçisi idi.

1909-cu ilin dekabrında *Məclis-i Ayan* (Senat) üzvü seçilib.
## Dəniz Qüvvələri Nazirliyi
Arif Hikmət Paşa 1851-ci ildə anadan olub. O, 1 noyabr 1875-ci ildə Dəniz Akademiyadan məzun olub. Dəniz Qüvvələrində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edib.

1908-ci ilin fevral ayının əvvəllərində sədrəzam Kamil Paşa ilə fikir ayrılığı olan Paşa istefa ərizəsini yazdı. Lakin Kamil Paşanın yeni nazir təyin olunana qədər vəzifəsində qalması xahişi ilə vəzifəsində qaldı. Hərbi nazirin vəzifədən alınması ilə əvəzedicinin təyin olunmasını gözləmədən Arif Hikmət Paşa 10 fevral 1909-cu ildə vəzifəsindən istefa verdi.

1897-ci ildə Bəhriyə (Dənizçilik) naziri Bozcaadalı Həsən Hüsnü Paşanın əmri ilə İstanbul dəniz Muzeyini qurdu. Muzeyin qurulmasında kapitan Süleyman Nütki bəyin də böyük rolu olmuşdur. Öncə Taşqızaqda yerləşən muzey daha sonra isə Beşiktaşa köçürüldü.

Arif Hikmət Paşa bir müddət Sultan II Əbdülhəmidin köməkçisi vəzifəsində çalışıb. 1908-ci ildə Bəhriyə (Dənizçilik) naziri təyin edilib.

31 mart hadisəsindən sonra o, II Əbdülhəmidin devrilməsi ilə bağlı Məclisi Millinin qərarını çatdırmaq vəzifəsi daşıyan və 27 aprel 1909-cu il, çərşənbə axşamı günü günortadan sonra saraya gələn dörd nəfərlik heyətin üzvü olub. Arif Hikmət Paşa bu vəzifəni 1910-cu ilə qədər aparıb.

Arif Hikmət Paşa 1915-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Alfons (ay krateri)

**Alfons** () — Ayın görünən üzündə yerləşən böyük zərbə kraterlərdən biri. Buludlar dənizinin şimal-şərq sərhədində yerləşir. Krater Kastiliya və Leon kralı, astronom Kastiliyalı X Alfonsonun (1221–1284) adını daşıyır. Adı Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən 1935-ci ildə təsdiq edilmişdir. Kraterin əmələ gəlməsi Nektar dövrünə gedib çıxır.

## Ümumi təsviri
Krater şimalda yerləşən Ptolemey krateri ilə bir qədər üst-üstə düşür. Kraterin cənub-qərbində Əl-Bitruci krateri, cənubunda isə Arzahel krateri yerləşir. Krater mərkəzinin selenoqrafik koordinatları 13°23′ Cənub 2°51′ qərb, diametri 110 km və dərinliyi 2,73 km-dir.

Kraterin kənarı bir qədər pozulmuşdur və demək olar ki, altıbucaqlı formaya malikdir. Şimal-şərq hissəsində döşəmədən hündürlüyü təxminən 2300 m-dir. Kraterin dibi cənubdan şimala doğru zərbə zamanı atılan qayaların qırışları ilə kəsişir. Mərkəzi zirvə (Alphonse Alpha) piramidal formaya və dik yanlara malikdir, kraterin dibindən təxminən 1500 m yuxarı qalxır və ehtimal ki, anortozit tərəfindən əmələ gəlib. Krater üzəri nisbətən düz qərb və şərq hissələri şırımlar sistemi ilə örtülmüşdür. Kraterin həcmi təxminən 12000 km³-dir.

Kraterin fərqli bir xüsusiyyəti hövzəsindəki bəzi kiçik kraterlərin ətrafında çoxsaylı piroklastik süxurların izləridir. Bu süxurların mövcudluğu, müşahidə edilən qısamüddətli Ay hadisələri ilə birlikdə kraterdə vulkanik aktivliyin izlərini göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Цифровой фотографический атлас Луны.
* кратера с борта Аполлона-12, Аполлона-14, Аполлона-16.
* Фотографии кратера и его окрестностей на сайте Lunar Picture of the Day.
* Кратер Альфонс на карте LAC-77.
* Селенологическая карта окрестностей кратера.
* Кратер Альфонс на карте LM-77.
* 
* Andersson, L.E., and E.A. Whitaker, NASA Catalogue of Lunar Nomenclature, NASA Reference Publication 1097, October 1982.
Təfsir əl-Bəyzavi

**Təfsir əl-Bəyzavi** () və ya **Ənvərüt-tənzil və əsrarüt-təvil** () — Abdullah əl-Bəyzavinin Quran təfsiri.

## Əsər
Təfsirin yazılmasında Bəyzavinin müəllimi Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Kühcaninin mühüm təsiri olmuşdur.

Təfsir ortahəcmli bir əsər olub, təfsirdə rəvayət və dirayət metodlarından birlikdə istifadə edilmişdir. Ayələr təfsir edilərkən digər ayələrə, hədislərə, səhabə və tabiin fikirlərinə müraciət edilmişdir. Bu ifadələrdən zəif olanları "qilə" və ya "ruviyə" sözləri ilə bildirilmişdir. Təfsirdə İsrailiyyatdan bəzi rəvayətlərə də yer verilmişdir. Əsərdə keçmiş müfəssirlərin fikirləri xülasə edilmiş və bu fikirlərə bəzən ərəb şeiri ilə istişhad edilərək, dil qaydaları və əqli istidlallara əsaslanaraq nümayiş etdirilən yeni görüşlər əlavə edilərək dirayət metodundan istifadə edilmişdir. Bunlar da müəllifin təfsir elmindəki dərin biliyini nümayiş etdirən nüanslardır. Etiqadi məsələlərlə bağlı ayələrin təfsirində isə Mötəzilə və Əhli-Sünnə arasındakı ziddiyyətlərə toxunulmuş və ümumi olaraq Əhli-Sünnənin görüşləri məqsədəuyğun hesab edilmişdir. Əsərin əsas istinad mənbələri Zəmaxşərinin "əl-Kəşşaf"ı, Fəxrəddin ər-Razinin "Məfatihül-Qeyb"i və Rəqib əl-İsfahaninin "əl-Müfrədat"ıdır.

Əsər dəfələrlə İstanbulda, Qahirədə, Mumbayda, Ləknəvdə və Leypsiqdə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Təfsir əl-Bəğavi

**Təfsir əl-Bəğavi** () və ya **Məalimüt-tənzil** () — Bəğavinin ortahəcmli Quran təfsiri.

## Əsər
Müəllifin ən tanınmış əsəri olan bu təfsirdə açıq, asan və təkəllüfdən uzaq bir üslubdan istifadə edilmişdir. Təfsirə başlamazdan əvvəl surənin adı, ayələrin sayı Məkki və ya Mədəni olduğu, hansı hadisə ilə bağlı nazil olduğu qeyd edilmişdir. Ayələr üzərində əvvəlcə lüğəvi baxımdan izahlar verilmiş, ardınca ayənin digər ayə və hədislərlə təfsirinə keçilmiş, qiraətlər vəcihlərinin izahı verilmiş, şaz qiraətlər qeyd edilmiş, sərf və nəhiv üzrə təhlillər edilmişdir. Təfsirdə hədislərdən çox istifadə edilmişdir və onların isnadlarının çoxu birbaşa müəllifə bağlıdır. Təfsirdə İsrailiyyat rəvayətləri də vardır, amma müəllif onları tənqid etmiş və bəzilərini qəbul etməmişdir. Əsərdə fiqhi məsələlərə də geniş yer verilmişir (az da olsa işari təfsirlər də vardır). Əsərdə Mötəzilə aydın şəkildə rədd olunmuş, dilçilərin nasla təzad təşkil edən fikirlərinə qarşı çıxılmış, Rafizi təfsirlərinə yer verilməmişdir.

Əsər böyük rəğbət görmüş, müxtəlif yer (Mumbay, Qahirə, Beyrut və s.) və tarixlərdə (1989, 1990, 1993 və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Əlfəras

**Əlfəras** və ya **Alfa Andromeda**, həmçinin **21 Andromeda**, o cümlədən **HD 358** — Andromeda bürcündə yerləşən ulduz. Günəşdən təxminən 97 işıq ili (təxminən 29,7 parsek) məsafədə yerləşir. Birinci və ikinci komponentlərin görünən ulduz böyüklüyü +2,1 m ilə +2,06 m arasında dəyişir. Ulduzun yaşının təxminən 60 milyon il olduğu müəyyən edilmişdir.

"Əlfəras" və "Sirra" adları ərəbcə "srةالفرس" sözündən gəlir və "atın göbəyini" mənasını ifadə edir. Qədim dövrlərdən orta əsrlərə, XVII əsrə və hətta sonrakı dövrlərə qədər bu ulduz eyni vaxtda iki bürcə - Andromeda və Pegasusa aid hesab olunurdu. Məsələn, Ptolemey onu "Andromedanın başındakı ulduzla ortaq olan göbəkdəki ulduz" olan Pegasus (Equisetum) bürcünə aid kimi təsvir etmişdir. Bir müddət Əlfəras həmçinin Delta Pegasus (δ Peg) adlandırılmışdır. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı nəhayət 1928-ci ildə bu ulduzu Andromeda bürcünə aid etmişdir. Hal-hazırda Pegasus bürcündə δ ulduz yoxdur.

Əlfəras qeyri-adi bir "civə-manqan ulduzları" sinfinin ən parlaq nümunəsidir. Belə ulduzların atmosferində civə, qallium, manqan və avropiumun əhəmiyyətli dərəcədə artıqlığı, digər elementlərin isə olduqca az miqdarda olması müşahidə olunur. Bu anomaliyanın ulduzun cazibə qüvvəsinin və radiasiya təzyiqinin müxtəlif kimyəvi elementlərə müxtəlif təsirlərindən qaynaqlandığı düşünülür. Ulduzun parlaqlığı 23,19 saatlıq bir müddətlə dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alfa monoserotidləri

**Alfa monoserotidləri** — Təkbuynuz bürcündə hər il 15-25 noyabr tarixlərində aktiv olan meteor seli. Meteor selinin pik həddi 21 və ya 22 noyabrda baş verir. Meteorlarının sürəti 65 km/s-dir ki, bu da meteorlar üçün mümkün olan maksimum sürətə yaxındır. Normalda onun Zenit Saatlıq Sürəti (ZHR) aşağıdır, lakin bəzən bir saatdan az davam edən daha intensiv meteor fırtınaları yaradır. Bu cür partlayışlar 1925, 1935, 1985 və 1995-ci illərdə müşahidə edilmişdir. 1925 və 1935-ci il fırtınalarının hər ikisi 1000 ZHR-i keçən səviyyəyə çatmışdır.

2019-cu ildə Jenniskens və Esko Lyytinen 22 noyabr 2019-cu il tarixində Ümumdünya vaxtı vaxtı ilə təxminən 04:50-də (21 noyabr 23:50 EST) başlayacaq bir partlayış proqnozlaşdırdılar. Meteor selinin təxminən 15 dəqiqə davam edəcəyi və saatda 400 meteor çatacağı proqnozlaşdırılırdı ki, bu da 1995-ci il yağışının sürətinə bənzər olacaqdı. Lakin, pik həddə Ümumdünya vaxtı vaxtı ilə 05:00-da çatsa da, sürət nəticədə proqnozlaşdırılandan daha aşağı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IAUC 6265: alpha MONOCEROTID METEORS 1995
* Alfa Monocerotids 1995: Meteor Storm over Calar Alto!
* Meteor Outbursts from long-period comet dust trails
* PECULIAR FEATURES OF a MONOCEROTID TV SPECTRA.
* On the dynamics of meteoroid streams
Qafqazinfo

**Qafqazinfo.az** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən hakimiyyətyönümlü internet qəzeti. Portal müxtəlif rəqəmsal media təhlillərinə əsasən Azərbaycanda ən çox oxunan saytlardan biridir.

## Tarixi
Qafqazinfo portalı 2010-cu il avqustun 16-da fəaliyyətə başlayıb. Saytda Azərbaycanın ictimai, siyasi, sosial və mədəni həyatında olan yeniliklərlə bərabər, digər Qafqaz ölkələrində, habelə dünyada baş verən xəbərlər oxuculara çatdırılır. Bundan başqa, saytda müxtəlif sahələrdən bəhs edən müsahibələr, təhlillər, reportajlar, müəllif yazıları işıqlandırılır. Saytın təsisçisi Elbrus Ərud, baş redaktoru isə Günel Əbilovadır.

Azərbaycanın milli rəqəmsal media təhlili platforması olan "Metrix.az"ın yaydığı günlük, həftəlik, aylıq statistikada "Qafqazinfo" ilk üçlükdədir.

Qafqazinfo.az 2021–2022-ci illərdə Azərbaycanda "Google"da ən çox axtarılan saytlar arasında ilk onluğa düşüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Qafqazinfo"nun 15 yaşı tamam olur / Real tv
Əlkaid

**Əlkaid** və ya **Benentaş**, həmçinin **Böyük Ayı Betası** — Böyük Ayı bürcündə yerləşən ulduz. O, Böyük Ayı bürcündə B3 Ulduz təsnifatına aid əsas ulduz dəstəsinə daxildir.

Onun ənənəvi adları ərəb dilində "ağlaşan qadınların rəhbəri" mənasını verən "əl-qaid banat naş"dan götürülmüşdür. Bürcdə üçüncü ən parlaq ulduzdur (görünən böyüklüyü +1.86) və səmada 35-ci ən parlaq ulduzdur. Əlkaid Günəşdən təxminən 100 işıq ili məsafədə yerləşir. Səth temperaturu 22.000 K olan bu ulduz, çılpaq gözlə görünən ən isti ulduzlar arasındadır.

Böyük Ayı ulduzunun "sapının ucunda" yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alkaid at Jim Kaler's *Stars* website
Əl-Hanah

**Əl-Hanah** və ya **Gamma Geminorum** — Əkizlər bürcündə yerləşən qoşa ulduz. 

Ulduzun ənənəvi adı Əl-Hanahdır. Ərəbcə "Əl Han'ah" "damğa" deməkdir (adətən dəvənin boynunda). Hazırda köhnəlmiş digər ərəb adlarına Alnuhatal və Almaysan daxildir. Ulduz Çin dilində 井宿三 (Quyunun Üçüncü Ulduzu) kimi tanınır.

Əl-Hanah Günəşdən 109 işıq ili məsafədə yerləşir, görünən böyüklüyü 1.93 (mütləq böyüklüyü -0.7 m) və A0 ulduz təsnifatına aiddir.

Maraqlıdır ki, Əl-Hanahın mövqeyi Siriusun göy ekvatoruna nisbətən simmetrikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alkiona

**Alkiona** və ya **Eta Tauri**, həmçinin **η Tauri** — Buğa bürcündə yerləşən ulduz. O, Ülkər ulduz topasında ən parlaq ulduzdur.

Alkiona çoxlu ulduzdan ibarət ulduzdur. Onun ən parlaq komponenti olan Alkiona A, görünən böyüklüyü +2.87 olan ulduz təsnifatında B7IIIe tipli mavi-ağ nəhəngdir. Müvafiq olaraq görünən ulduz ölçüsü 6-cı və 8-ci böyüklükdə olan B və C komponentləri spektral A0 tipli əsas ardıcıllıq ulduzlarıdır. Alkiona C, görünən parlaqlığı +8.25 ilə +8.30 arasında dəyişən və 1.13 saatlıq bir dövrə malik δ Scuti dəyişkən ulduzudur. Alkiona D, görünən böyüklüyü +8.7 olan F2 sinifli ağ-sarı cırtdandır. Sistemin hər dörd komponenti hətta kiçik bir teleskopda belə aydın görünür.

Alkiona A, Be ulduz sinfinə aiddir. O, öz oxu ətrafında sürətlə fırlanır (xətti ekvatorial sürəti 215 km/s, Günəşin fırlanmasından 100 dəfə daha sürətli) və maddənin ekvatordan axmasına səbəb olur və ulduz ətrafındakı disk əmələ gətirir. Ulduzun spektrində qaz diskindən emissiya xətləri var.

Ulduzun adı mifoloji Ülkər bürclərindən birinin adından gəlir. O, Atlant ilə Pleyonanın qızı və Poseydonun sevgilisi Alkionanın adından götürülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Jim Kaler's Stars, University of Illinois:ALCYONE (Eta Tauri)
* Alcyone and the Pleiades
Yığın paradoksu

**Yığın paradoksu** (bəzən **Sorites paradoksu** kimi də tanınır) — qeyri-müəyyən predikatlardan irəli gələn bir paradoks. Tipik formalaşdırmada qum yığını tək-tək dənələr çıxarılmaqla azaldılır. Belə bir fərziyyə qəbul olunur ki, bir dənənin çıxarılması yığının artıq yığın hesab olunmamasına səbəb olmur. Paradoks isə bu proses kifayət qədər çox dəfə təkrarlanaraq yalnız bir dənə qaldıqda nə baş verdiyini, yəni bunun hələ də yığın olub-olmadığını soruşur. Əgər deyilsə, o zaman sual yaranır: yığın hansı məqamda yığın olmaqdan çıxıb?

## İlkin formalaşdırma
*Sorites* sözü () yunan dilində “yığın” mənasını verən sözdən () törəmişdir. Paradoks bu adla tanınır, çünki onun ilkin forması Miletli Evbulidə aid edilir. Paradoksun forması belədir: bir qum nı təsəvvür edin ki, ondan qum dənələri bir-bir çıxarılır. Arqument aşağıdakı premislərdən qurula bilər:

:* qum dənəsi qum yığınıdır.* (Premis 1)
:*Bir qum yığınından bir dənə çıxarıldıqda o, hələ də yığındır.* (Premis 2)

Premis 2-nin təkrar-təkrar tətbiqi (hər dəfə bir dənə azaldılmaqla) sonda belə bir məntiqi nəticəni qəbul etməyə məcbur edir ki, yığın cəmi bir qum dənəsindən ibarət ola bilər.

Read (1995) qeyd edir ki, “arqumentin özü də *[[modus ponens]]* addımlarından ibarət bir yığın, yəni soritesdir”:

:* dənə yığındır.*
:*Əgər  dənə yığındırsa, onda  dənə də yığındır.*
:*Deməli,  dənə yığındır.*
:*Əgər  dənə yığındırsa, onda  dənə də yığındır.*
:*Deməli,  dənə yığındır.*
:*Əgər ...*
:*... deməli,  dənə də yığındır.*

Halbuki bir qum dənəsi qum yığını hesab edilmir. Buna görə də arqument zahirən etibarlı və premisləri məqbul görünsə də, yalnış nəticəyə gətirib çıxarır. Bu isə onu “paradoks” adlandırmağa əsas verir (akademik mühitdə “paradoks” anlayışının bu tərifi hamı tərəfindən qəbul edilməsə də).

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*; Sect.3

## Xarici keçidlər

* by Dominic Hyde.
* Sandra LaFave: Open and Closed Concepts and the Continuum Fallacy
Bp/Ap ulduzları

**Bp/Ap ulduzları** — maqnit ulduzlar. Bu ulduzlar kimyəvi cəhətdən fərqli A və B tipli ulduz təsnifatına daxil ulduzlardır (buna görə də "p" hərfi) və stronsium, xrom və avropium kimi müəyyən metalların artıqlığını nümayiş etdirirlər. Bundan əlavə, prazeodymium və neodimun daha da çox olması tez-tez müşahidə olunur. Bu ulduzlar A və B ulduzları üçün tipik olduğundan daha yavaş fırlanır, baxmayaraq ki, bəziləri saniyədə 100 kilometrə qədər fırlanma sürətinə çatır.

AP ulduzları, A spektral sinfinin müəyyən bir alt tipi olaraq qəbul edilir və bu ulduzlar ən yüksək metal tərkibinə sahib olan ulduzlar kimi tanınır. Adətən yüksək cəzb olunan spektral xətləri ilə müəyyən edilən bu ulduzlar, özlərinin mıknatıs sahələri və spektroskopik xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Bu ulduzlar, A spektral sinfinin ulduzlarından fərqli olaraq, bəzi xüsusi tərkibli spektral xətləri və boz-sarı rəngləri ilə seçilir. AP ulduzları, günəşdən daha isti və böyük olsa da, bir çox astrofizik müşahidə nəticələrinə səbəb olan müəyyən xüsusiyyətlərə malikdirlər. Onlar, daha yüksək metal tərkibləri ilə tanınırlar, bu da onların günəşdən daha yüksək metal hissəciklərini ehtiva etməsi deməkdir.

BP ulduzları, B spektral sinfinin alt qrupuna aid olan ulduzlardır. BP ulduzları, B spektral sinfi daxilindəki ulduzlardan fərqli olaraq daha çox mavi rəngli və istilik baxımından yüksək ulduzlar olaraq tanınır. Bu ulduzların görünən spektrləri, onların mavi və ya mavi-ağ rənglərində olmalarını təmin edir. BP ulduzları, özləri üçün müəyyən spektral xətləri ilə seçilirlər və astronomlara təşkilatlanma prinsipləri haqqında dəyərli məlumatlar təqdim edir. BP ulduzları çox vaxt gənc və isti ulduzlar kimi tanınır və bu ulduzlar xüsusilə qaranlıq dəliklər və qalaktikaların mərkəzindəki aktiv sahələr ilə əlaqələndirilir. Bu ulduzlar, yüksək işıq çıxışı ilə tanınır və gənc ulduz buludları ilə əlaqədar araşdırmaların bir hissəsi olaraq çox əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər