Şimali Sentinel adası

**Şimali Sentinel adası**— Andaman adalarından biridir, bu adalara, Benqal körfəzində yerləşən Cənubi Sentinel adası da daxildir. Bu ada, şiddətli bir şəkildə dünya ilə əlaqəni rədd edən, dünyada müasir sivilizasiyaya yad olan son insanlar: Sentinel yerlilərinin evidir. Buna görə də, onlar haqqında çox az məlumat məlumdur.

Formal olaraq, bu ada, Cənubi Andaman inzibati rayonuna, Andaman və Nikobar adalarının Hind birliyi ərazisinə daxildir. Əslində, Hindistan orqanları, yerlilərin tək başına buraxılma istəyini qəbul edib, ora Sentinelli olmayanların gediş-gəlişini qadağan edib. Beləliklə, adanın Hindistan qorumasında suveren bir ərazi kimi fikirləşmək olar.

## Coğrafiyası
Şimali Sentinel, Cənubi Andaman adasında Wandoor qəsəbəsinin 36&nbsp;km (22 mil) qərbində, Port Blairin 50&nbsp;km (31 mil) qərbində və Cənubi Sentinel adasının 59.6 kilometr şimal tərəfində yerləşir. Bu sahə təxminən 59.67&nbsp;km2
 (23.04 kv. M) və qaba bir kvadrat kimi görünür.

Şimali Sentinel mərcan qayalıqları ilə əhatə olunmuşdur və təbii limanlardan məhrumudur. Bütün ada, sualtı qayalıqlardan başqa, meşəlikdir. Adanı əhatə edən dar bir qumsal var, ardınca yer 20&nbsp;m (66&nbsp;ft), get-gedə 46&nbsp;m (150&nbsp;ft) və 122&nbsp;m (400&nbsp;ft) arasında yüksəlir. Sualtı qayalar adanın ətrafında sahildən 800 ilə 1,290 metr (0,5-0,8 mil) arasında uzanır. Meşəlik adacıq olan Kontans adası  sualtı qayalığın kənarında, cənub-şərq sahillərindən təxminən 600 metr məsafədə yerləşir.

2004-cü ildə Hind Okeanında meydana gələn zəlzələ, adanın altındakı tektonik plitəni düzəldərək 1 ilə 2 metr (3 ilə 7 fut) arasında qaldırdı. Ətrafdakı mərcan qayalıqları, quru torpaq və ya dayaz göllərə çevrilib, adanın bütün sərhədlərini uzadıb - qərb və cənub tərəfində 1 kilometr (3300 metr) qədər - əsas ada ilə Konstans Adasını birləşdirdi.

## Tarixi
Onqelər Şimali Sentinel adasının varlığından xəbərdar idi və bu adanı *Chia daaKwokweyeh* olaraq adlandırırdılar. Onlar və Sentinellər arasında güclü mədəni oxşarlıqlar mövcuddur. Amma, 19-cu əsrdə Briytaniyalılar tərəfindən gətirilmiş Onqeli onların dilini anlamamışdır, buna görə əhəmiyyətli bir dövr ayrılma ehtimalı var.
### Çola sülaləsi
I Rajenda Çola (1014-1044), Çola sülaləsinin hökmdarlarından biri olmuşdur, Andaman və Nikobar adalarını Srivijaya imperiyasına (İndoneziya, Sumatra adasında yerləşən Buddist imperiyası) qarşı bir dəniz ekspedisiyası üçün strateji dəniz bazası kimi istifadə etmək üçün fəth edib. Onlar bu adaları **Tinmaittivu** adlandırırdılar( Tamil dilində Cəsarət/Dürüstlük/Güc adaları adlanır).
### Maratya imperiyası
Andaman və Nikobar adaları bütün olaraq 17-ci əsrdə Maratya imperiyasının gəmilərinə müvəqqəti dəniz bazası rolunu oynamışdır. Maratya donanmasının admiralı Kanhoji Angre, ordularda bir baz ilə donanma üstünlüyü qurdu və bu adaları Hindistanın ərazisi kimi tanıdı.
### Britaniyalıların gəlişi
1771-ci ildə Britaniyalı araşdırmaçı Con Ritchie Şərqi Hindistan şirkəti hidroqrafik araşdırma gəmisindən olan "Diligent"-dən "çoxlu sayda işıq" müşahidə etdi. 1867-ci ilin mart ayında Homfrey, administrator, adaya səyahət edir.

Eyni ilin yay mövsümünün sonuna doğru bir Hind tacir gəmisi olan Ninova, adanın yaxınlığında yerləşən bir qayalıqda qəzaya uğrayıb. 106 sağ qalan sərnişin və işçilər gəminin qayığında adanın sahilinə yan alarkən Sentinellər tərəfindən hücuma uğrayır. Onlar sonunda Royal Navy qurtarma partiyası tərəfindən tapıldı.

*Maurice Vidal Portmanın* rəhbərliyi ilə aparılan ekspedisiya, yerli əhali və onların adətlərini tədqiq etməyə ümid edən bir hökumət administratoru, 1880-ci ilin yanvarında Şimali Sentinel adasında müvəffəqiyyətlə eniş etdi. Qrup yollar şəbəkəsi və bir neçə kiçik, tərk edilmiş kənd tapdı. Bir neçə gündən sonra altı Sentinelli (bir yaşlı cüt və dörd uşaq) tutularaq Port Blairə aparıldı. Əməliyyata məsul olan müstəmləkə məmuru yazırdı ki, bütün qrup "sürətlə xəstələndi, yaşlı adam və həyat yoldaşı vəfat etdi, dörd uşaq isə hədiyyələr ilə evlərinə qaytarıldı". Krakatoanın partlaması silahlı yanğınla qarşılaşdırılıb bir gəminin təhlükə siqnaı kimi qələmə verildikdən sonra 27 avqust 1883-cü il Portman tərəfindən ikinci bir eniş gerçkləşdirildi. Araşdırma qrupu yerə endi və Port Blairə qayıtmamış adaya bəzi hədiyyələr buraxdı. Portman 1885-1887-ci ilin yanvarı aralığında dəfələrlə adaya səyahət etmişdir.
### Modern dövr
Sentinellər ilə dostluq əlaqələri qurmaq üçün 1967-ci ildən başlayaraq Hindistan kəşfiyyat partiyaları adaya inişlər etiblər. Belçika kralı III Leopold 1975-ci il Andaman adalarına olan bir turda, Şimali Sentinel adasının sahillərinə yaxın sularda gecələmək üçün yerli liderlərtərəfindən gətirildi. 1977-ci ilin ortalarında yük gəmisi olan *MV Rusleyv*, 1981-ci ildə isə *MV Primrose* gəmisi sahil qayaları üzərindən quruya qaçdı. Sentinellərin hər iki gəminin qalığını dəmir üşün emal etdiyi bilinir. Port Blairdən olan köçkünlər yükləri qurtaqmaq üçün bu bölgələrə ziyarət edib. 1991-ci ildə qurtarma operatorları gəmilərin sökülməsinə icazə verdilər.

*Pirmrose* 2 avqust 1981-ci il tarixində Şimali Sentinel adasının qayasında yerləşdikdən sonra, nizə və ox daşıyan bir neçə adamın çimərlikdə qayıq düzəltdiyini müşahidə etdi. Primrosenun kapitanı, mürəttəbatın özünü qoruya bilməsi üçün təcili silahlı atəş haqqında məlumat yayımladı. Böyük bir fırtınanın digər gəmilərin qarşısını aldığı üçün heç bir şey qəbul edə bilmədilər. Halbuki, ağır dalğalar adalıların gəmiyə yanaşmasının qarşısını aldı. Bir həftə sonra, mürəttəbat, Hindistan Neft və Təbii qaz Korporasiyası (ONGC) tərəfindən helikopterlər vasitəsilə xilas edildi..

Sentinellər ilə ilk dinc əlaqə Hindistan Antropologiya Araşdırması direktoru Triloknath Pandit və  həmkarları tərəfindən 4 yanvar 1991-ci ildə hazırlanmışdır. Hindistanda ada səfərləri 1997-ci ildə dayandı.

Sentinellər 2004-cü ildə baş verən Hindistan Okean zəlzələsində və onun effektləri olan sunami və ada yüksəlməsindən sağ çıxdılar. Zəlzələdən üç gün sonra, Hindistan hökuməti adanın ətraındakı təyyarələrə ox və daş atan bir neçə adalını müşahidə etdi. Sunami balıqçılıq sahələrini zədələsə də, Sentinellər bu şəraitə uyğunlaşdı.

26 yanvar 2006-cı il, iki balıqçı, 48 yaşlı Sunder Raj və 52 yaşlı Pandit Tiwari, palçıq xərçəngləri üçün balıq tutarkən adaya çox yaşınlaşdıqları üçün Sentinllər tərfindən öldürüldü.

O vaxtdan bəri Sentinellər ilə dünyanın geri qalanı arasında heç bir təmas olmadı və adanın ətrafında 3 mili həddindən kənar zona quruldu.

## Demoqrafiya
Bir qrup yerli xalq, Sentinellər Şimali Sentinel adasında yaşayır. Onların əhalisinin 50-400 arası olduğu düşünülür. Digər insanlarla əlaqəni rədd edirlər və müasir mədəniyyət tərəfindən toxunulumamış qalan son insanlar arasındadırlar.

Əhalisi (qeyd etmək lazımdır ki, heç bir immmuniteti yoxdur), bulaşıcı xəstəliklərə və çağırılmamış qonaqlarların zorakılığına məruz qalır. Hindistan hökuməti bütün ada və onun ətrafdakı sularını adanın 3 dəniz mili (5.6&nbsp;km) uzatma zonası olaraq uzatdığını elan etdi. 2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasında, Hindistanın araşdırmaçıları adanın sahilində 15 yerli əhaliyə rast gəldilər.

## Siyasi vəziyyət
Andaman və Nikobar İdarəetməsi 2005-ci ildə Sentinellərin həyat tərzinə və ya yaşayış mühitinə müdaxilə etmək niyyətində olmadığını və onlarla əlaqə qurmağı və ya adada qanunu tətbiq etməyi maraqlandırmadığını bildirdi. Şimali Sentinel Adası hüquqi cəhətdən Hindistanda muxtar idarəsiz diviziya olmasa da, alimlər onu və xalqını effektiv bir şəkildə müstəqil  və ya "müstəqil" adlandırmışlar.

## Şəkil qalereyası

Fayl:Nth Sentinel locale.png|Andaman adaları xətti xəritəsi, Şimali Sentinel adasının yeri işarələnib. (qırmızı rəngdə).
Fayl:Bay of Bengal map.png|Benqal körfəzi, Myanmarın cənubundakı Andaman adaları ilə
Fayl:North Sentinel Island 1732160137 dff5236475 o.jpg|Adanın xəritəsi


## Həmçinin bax
* Sentinellər
* Andaman adaları
* Hindistan

## Xarici keçidlər
* North Sentinel Island Is Home to the Last Uncontacted People on Earth 
* NORTH SENTINEL ISLAND: A TIMELINE OF THE WORLD’S MOST ISOLATED TRIBE
* North Sentinel Island: Home of the Sentinelese
## İstinadlar