open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boraltan faciəsi

**Boraltan hadisəsi** və ya **Boraltan faciəsi** — 1944-cü ildə 100-dən çox azərbaycanlı ziyalının kommunist rejimi tərəfindən güllələnməsi ilə nəticələnən hadisə.

## Arxiv sənədlər
1951-ci ildə Ədalət Naziri Rüknəddin Nasuhioğluna TBMM-də deputatlardan Şevket Mocanın "Müxtəlif tarixlərdə ölkəmizə siyasi sığınacaq hüququna əsaslanaraq gəlmiş (156) qaçqının 1947-ci ildə dövlətlərarası hüquq qaydalarına zidd olaraq Sovet İttifaqına verildiyi düzdürmü?" şəklindəki sualına cavab olaraq bildirmişdir.

Sualın davamında Şevket Mocan əlavə etmişdir: "Faciə qurbanlarının göndəriş forması da qurban göndərilən məbudların qaydlarına uyğun olmağına və aqibətlərini görməyi səbəbindən, təhvil-təslim prosesində vəzifəli olan, ehtiyyatda olan zabit, Poçt Müfəttişi Rəşadın əsəb pozğunluğu yaşadığı və psixi dispanserlərdən birində hələ də müalicə aldığı düzdürmü?" 

Nazir cavabında, Daxili İşlər, Xarici işlər və Müdafiə Nazirliklərindən əldə edilən rəsmi mənbələrə əsasən, "23 fevral 1945-ci ildə Almaniya və Yaponiyaya qarşı Türkiyənin müharibə elan etməyinə görə müttəfiqlərimizdən birinə çevrilən Sovet İttifaqının 22 may 1945-ci il tarixli müraciətinə görə  Almaniya və ya Yaponiyaya müharibə elan etdiyimi tarixdən etibarən Türkiyəyə sığınmış bütün Sovet hərbçilərinin qarşılıqlı olaraq geri verilməyini təklif etmişdir. Nazirlər kabinetinin 1945 may 3/2563 tarixli qərarı ilə yalnız hərbçilərin qarşılıqlı olmaq təhvil verilməyinə razılıq vermişdir. Bu əsasla, 6 avqust 1945-ci ildə Türkiyədəki 237 sovet hərbçisinin 195-i Tıhmıs sərhəd keçid məntəqəsindən Sovet İttifaqına təhvil verilmişdir. Lakin, Sovet Rusiyasının, oraya sığınmış 1 zabit və iki əsgərimizin "izləri tapılmamışdır" deyilərək təhvil verilmədiyindən, ilk təhvil zamanı qaçan və digər hərbçilərin təhvilin vaz keçilmişdir. Bundan sonra Nazirlər Kabineti 1 sentyabr 1947-ci ildə qərara almışdır ki, Yozgatdakı düşərgə ləğv edilsin və düşərgədəki Türk əsilli insanlara istədikləri təqdirdə Türkiyə vətəndaşlığı verilərək azad edilsin. Ənvər Anar (Ənvər Qazıyev) və Kadri Başaran (Adəm Qardaşbəyli) adlı iki şəxsin ilk göndərişdəki 195 nəfərin arasında olduğu müəyyən edilmişdir.

Bu cavab qarşısında Şevket Mocan təkrar çıxış edərək "Ənvər və Adəm adlı iki azəri zabitin əvvəllər Qızıl Orduda xidmət etdiklərini, lakin əsillərini unutmadıqlarını və sovet əqidəsini qəbul etməyərək Almaniyaya qaçmış, uzun müddət oarada yaşamış, lakin daha sonra Türkiyəyə sığınmışlar. Onlar Konya millət vəkili Ziyad Ebüzziyanın qayınlarıdır. Onların "Ankaraya aparırıq" adıyla sərhəd keçid məntəqəsinə aparılıblar. Biz İsveç kralını təhvil verməmək üçün müharibə etmiş millətik. İbni Suud belə qaçqınları geri təhvil vermədi, lakin bir dövrün bizdəki rəhbərləri tariximizə belə bir ləkəni yazdılar" demişdir.Hadisəyə qiymət verilməsi

## Xarici keçidlər
* Boraltan faciəsi - 146 soydaşımız necə qətlə yetirildi

## İstinadlar
Eyal Golan

**Eyal Biton** (səhnə adı ilə **Eyal Golan** (אייל גולן) İvr.: ביטון אייל ) — İsrailli müğənni, köhnə futbolçudur.

## İstinadlar
Əbu Əzrayıl

**Eyyub Faleh Həsən Rübayi** və ya **Əbu Əzrayıl** () — İmam Əli cəbhəsində döyüşçü, Həşdi Şabi komandiri.

## Həyatı
İraqın Tikrit şəhərinin terrorçulardan təmizlənməsi üçün başladılan "Ləbbeyk ya Rəsulallah" əməliyyatında orduya rəhbərlik edənlərdən biri də "Əbu Əzrail" ləqəbi ilə tanınan şəxsdir.İŞİD terrorçularına ən ağır zərbələri də Əbu Əzrailin briqadası vurub. Cüssəli bədənə, zəhmli üz quruluşuna sahib olan "Əzrailin atası" orduda da bu ləqəblə tanınır.

Əyyub taekvondo və ox atmaqda da bacarıqlıdır. Səlahəddin bölgəsindəki dostları Əbu Əzrailin görkəminin qorxulu olduğunu lakin onunla ünsiyyətdə olan insanların üzündə təbəssüm və sevinc yarandığını deyirlər.

Bir çox xarici qəzetlər Əyyubun hələ də universitetdə bədən tərbiyəsi dərsi verdiyini yazsalar da o hal-hazırda terrorçularla döyüşür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*İşidin kabusu Əbu Əzrayıl 
*İşidə qarşı döyüşən Ölüm Mələyi
Şort

**Şort**, **şortik** və ya **qısa şalvar** (,  —  sözündən) — şalvarın qısaldılmış növü. Uzun zaman şort uşaq geyimi kimi olub, indi isə bütün yaş dəstələri üçün geyim sayılır.

## Təsnifatı
Şortların təsnifatı uzunluğuna görə görə olur.
* Mini-şortlar () — ən qısa şortlar, demək olar ki, omba açıq
* Klassik şortlar — ombanın 1/2 və ya 1/3 açıq
* Bermud — uzunluğu dizdən yuxarı
* Bric — uzunluğu dizə qədər

Qeyd etmək lazımdır ki, dizdən aşağı olan şalvarlar şort sayılmır.

## İstinadlar
Oxmeydanı

thumb|right|250px|Oxmeydanında bir xəstəxana
**Oxmeydanı** — İstanbulun Kağıthanə və Şişli ilçələrinə aid bir səmtdir. Fateh Sultan Mehmetin bu bölgədə oxçuluq müsabiqələri üçün qurdurduğu ox meydanı və oxçuluq təkkəsi səbəbiylə bu cür adlandırılmışdır. Yaxın qonşuluğundakı küçələrdə uzun məsafələrə atılan oxların düşdüyü yerləri müəyyən etmək üçün tikilmiş mənzil (nişan) daşları var. Oxmeydanı səmtinin tapuları Fateh Sultan Mehmet vəqfindədir. Bu səbəblə zamanla Oxmeydanı səmtinin yıxılması söz mövzusu olmuşdur. Amma dağıtma indiyə qədər reallaşmamışdır.

Oxmeydanı Təhsil və Araşdırma Xəstəxanası, Şişli Kapitanpaşa məhəlləsində yerləşir, ancaq adında olan "Oxmeydanı" sözünə görə Xəstəxana və yaxın ətrafı da Oxmeydanı olaraq adlanır, amma rəsmi mənada bir bağlılığı yoxdur. Türkiyənin fiziki mənada ən yaxşı məktəblərindən biri olan *Bəyoğlu Dilnihat Özyeğin Anadolu Liseyi*, *İ.T.O Anadolu Ticarət Peşə Liseyi*, keçdiyimiz illərdə xidmətə açılan *Cevdet Şamikoğlu İlköyrətim məktəbi*, *Cavit Çağlar İbtidai məktəbi*, *Hacı Bektaşi Vəli cəm evi alovu mədəniyyət mərkəzi*", *Cemal Kamacı İdman Kompleksi*, *Fuat Soylu İlk Ögretim Məktəbi*, *Tülin Manço İbtidai Təhsil Məktəbi*, *Hüseyn Avni Kurşun İlk Təhsil Məktəbi*, **Osman Tofiq Yalman İbtidai məktəbi**və *Halil Rıfat Paşa Liseyi* kimi əhəmiyyətli strukturları saxlayar. Şəxsi Oxmeydanı Xəstəxanası xüsusi xəstəxanadır. Səmtin **Oxmeydanı Fəth İdman  klubu** burada yerləşir. Ayrıca 2008-ci ildə çempion olan *Oxmeydanı Mahmud Şövkət Paşa* idman klubu var.

thumb|right|250px|Eyni xəstəxananın bir başqa görünüşü
 
II Əbdülhəmid dövründə yaşanan köç və döyüşlər səbəbiylə, İstanbulda kimsəsiz, baxıma möhtac olanların, uşaq və yaşlıların baxımı üçün Darülaceze müəssisəsi qurulmasına qərar verilmiş, yer olaraq da Oxmeydanı seçilmişdir. Darülaceze, Oxmeydanında hələ də fəaliyyətini davam etdirir. 1912-ci ildə İstanbul-Oxmeydanında Marconi tərəfindən bir Telsiz Ötürücü Stansiyası qurulmuşdur. Qurulan bu stansiyada 600-1000 metr dalğa boyunda nəşr edə bilən spark (şimşək) tipli ötürücülər istifadə edilmişdir.  İndiki vaxtda bu stansiya yoxdur. Bu stansiya səbəbiylə, mövqe olaraq, indiki vaxtdaki Mahmud Şövkət Paşa məhəlləsi və Darülaceze ətrafı "Telsiz altı" olaraq adlandırılırdı.

Oxmeydanıda şəhərləşmə geniş inkişaf etmişdir. Oxmeydanında hər nə qədər çox  gecəqondu olsa da, Mecidiyeköyə yaxınlığı göydələnlərin artımına səbəb olmuşdur. Memorial Xəstəxana buradadır. Ayrıca, Oxmeydanında da lüks sitələr var. Middle-Ist yaşayış binalarının burada yerləşir. (Bu iqamətgahlar adını tikintini aparan Yaxın Şərq İnşaat firmasından alır.) Oxmeydanı və ətrafı 97.478 kv metr sahəsiylə 10 yanvar 1976-ci il tarixli 8885 nömrəli bir qərarla tarixi sit sahəsi olaraq təyin olunmuşdur.

[thumb|Oxmeydanından [Haliçin görünüşü (Julia Pardoenun 1838-ci ildə Londonda nəşr olunan *The Beauties of the Bosphorus* adlı kitabından)]]

## İstinadlar
 

## Mənbə
* http://www.yeniokmeydani.com/?pnum=8&pt=OKMEYDANI+TAR%C4%B0HSEL+GEL%C4%B0%C5%9E%C4%B0M%C4%B0
Stiv Makkarri

**Stiv Makkari** () — məşhur ABŞ fotoqrafı; 1985-ci ildə çəkdiyi "Əfqan qızı" fotosu ilə şöhrət qazanmışdır.

## Fəaliyyəti
O, Dünyada hərbi münaqişələrin baş verdiyi nöqtələrdə bir çox şəkillər çəkmişdir.

## "[[Əfqan qızı]]"

Fotoqrafın 1985-ci ildə çəkdiyi və həmin ildə "National Geographic" jurnalının üz qabığında dərc olunan "Əfqan qızı" fotosu dünyanın hər bir nöqtəsində bəyənilmiş və fotojurnalistə böyük şöhrət gətirmişdir. Stiv Makkuri 2002-ci ildə çətin araşdırma nəticəsində həmin əfqan qızını – əfqanıstanlı Şerbet Gualanı taparaq fotosunu təkrar çəkmişdir.

## Nəşrlər
* *The Imperial Way.* Boston, MA: Houghton Mifflin Harcourt, 1985. Text by Paul Theroux.
* *Monsoon.* London: Thames and Hudson, 1988.
* *Portraits.* London: Phaidon Press, 1999.
* *South Southeast.* London: Phaidon, 2000.
* *Sanctuary: The Temples of Angkor.* London: Phaidon, 2002.
* *The Path to Buddha: A Tibetan Pilgrimage.* London: Phaidon, 2003.
* *Steve McCurry.* London: Phaidon, 2005.
* *Looking East.* London: Phaidon, 2006.
* *In the Shadow of Mountains.* London: Phaidon, 2007.
* *The Unguarded Moment.* London: Phaidon, 2009.
* *The Iconic Photographs.* London: Phaidon, 2011.
* *Untold: The Stories Behind the Photographs.* London: Phaidon, 2013.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Steve McCurry's Official web site (with image galleries)
* One on One With the Masters of Photography - Interview with Steve McCurry which discuss the techniques of his Portrait Photography (2013).
* Steve McCurry's gallery at photographic agency "Sudest57" web site
* 2013 Pirelli Calendar shot by Steve McCurry
* ''Capturing the Face of Asia''  — Interview with Steve McCurry in June 2007 by European Culture and Arts online Magazine "Culturekiosque"
* ''I Visualize Photo Possibilities Wherever I Am''  — Interview with Steve McCurry in August 2009 by Indian photography web site "Fotoflock.com"
*  — Al Jezeera interview by Riz Khan on his work
Divanyolu

**Divanyolu** — Osmanlı İmperiyasında istifadə edilən protokol yolu. Osmanlı sarayında toplanan Divanı Hümayuna gələn və gedən vəzirlər, elçilər, əsgərlər və digər idarəçilər buradan keçdiyi üçün "Divanyolu" deyilmişdir. Roma İmperatoru I Konstantin zamanında inşa edilərək İstanbulun əsas yolu olmuşdur.

## Tarixi
Bütün tarix boyunca İstanbulun əsasını təşkil edən anayol, bu marşrut üzərində yerləşir. Antik dövrdə Trakyadan Bizantiuma gələn yolun, yəni Via Egnatianın şəhər içində qalan hissəsini təşkil edən bu prospekt, Roma və Bizans dövründə Mese, Osmanlı dövründə isə Divanyolu adlandırılmışdır. Tarixi yarımadanın tam ortasından keçir və şəhər sanki onun ətrafında şəkillənir. Antik dövrdə bu yol Ayasofya yaxınlığındakı Milion meydanınından başlayıb, Çemberlidaşın olduğu Constantinus Forumundan (Foros) keçərək Taurin Forumunda yəni günümüzün Bəyazid meydanına çatır. Osmanlı dövründə bu prospektə Divanyolu deyilməsinin səbəbi isə, Topqapı sarayında xüsusilə Fateh Sultan Mehmet dövründə hər gün keçirilən Divanı Hümayun (Padşahın və vəzirlərin qatıldığı günümüzün nazirlər heyəti konfransı olaraq xarakterik yığıncaq) sonrası vəzirlərin arabaları ilə bu yolu istifadə edərək Fatih və Ağsaraydakı iqamətgahlarına getməsidir.
Bu yolu indiki vaxtda Yeniçərilər prospekti ilə Divanyolu prospekti meydana gətirir. 1957–1958-ci illər arasında dövrün hökuməti, Ordu küçəsini, Yeniçərilər küçəsini və Divanyolu küçəsinin genişləndirilməsinə qərar verir. Prospektin genişlənmə işləri əsnasında bir çox əsər məhv edilir, bəzilərinin yerləri dəyişdirilir, bəzi əsərlər də ortadan qaldırılır. Məsələn Çorlulu Ali Paşa, Merzifonlu və Atik Əli Paşa külliyələrinin bir çox hissəsini bu işlər əsnasında sökürlər. Sözün tam mənasıyla bir tarix məhv edilir. Bu prospektlər indiki vaxtda vasitə trafikinə bağlı və üzərində prospekt tramvayı işləyir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Divanyolu hakkında Maurice M. Cerasi tarafından yazılan ''Divanyolu'' adlı kitabın tanıtımı
Avropa çılpaqgözü

**Avropa çılpaqgözü** () — Uzunayaqlar fəsiləsinə daxil olan Çılpaqgözlülər fəsiləsinə aid növ. Növün Latın adı botanik Paul Kitaybelin şərəfinə adlandırılıb (1757–1817).

Uzunluğu 10–13,5 sm arasında dəyişir.

Növ əsasən Balkan yarımadası, Egey dənizi adalarında , Kipr və Rodos adalarında, Kiçik Asiya, Suriya, İsrail, İordaniya, İraq və Sinay yarımadasında yayılmışdır.

Onlar əsasən daşlıqlarda, krserofit çöllərdə və aşırımlarda yaşayırlar. Qışlamadan martın çıxırlar. İsti və qızmar yay aylarında dərələrin dib hissəsinə enirlər. Sentyabr ayında isə üzə çıxıırlar. Cəldliyi ilə fərqlənir. Onlar kiçik daşların altında gizlənir. Bu kimi xüsusiyyətlər onu kiçik ilana oxşadır.

Onları araşdıran bir çox mütəxəsislər onların mədəsindən qarışqa, ikiqanadlılar, kiçik böçəklər və hörümçəklər aşkarlanmışdı.

## Ədəbiyyat
* Axel Kwet: *Reptilien und Amphibien Europas*. Franckh’sche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart 2005. ISBN 3-440-10237-8

## İstinadlar
ABDA

**ABDA** — İkinci dünya müharibəsinin gedişində Cənub-Şərqi Asiyada əməliyyatların razılaşdırılması üçün 15 yanvar 1942-ci ildə yaradılmış ABŞ, Britaniya, Hollandiya və Avstraliya silahlı qüvvələrindən ibarət ( (ABDA) adlarının baş hərflərindən götürülmüşdür) müttəfiqlər qoşunlarının komandanlığı.

## Haqqında
ABDA müttəfiq komandanlığı həm dənizdə, həm də quruda hərbi əməliyyatlara rəhbərlik etməli idi. Ali baş komandan vəzifəsinə Britaniya generalı Arçibald Ueyvell, ABDA-nin hərbi donanmasının komandanı vəzifəsinə Amerika admiralı Tomas Xart təyin olunmuşlar. Quru qoşunlarına Hollandiya general leytenantı Xeyn ter Porten, aviasiyaya Britaniyanın aviasiya marşalı Riçard Pirs başçılıq edirdilər. Komandanlıq Niderland Ost-Hindinin paytaxtı Bataviyada yerləşirdi.

ABDA komandanlığı 21 fevral 1942-ci yapon qoşunları tərəfindən Yava adasının işğalı üçün təhlükə yaranması ilə əlaqədar ləğv olunmuşdur. General Ueyvell Hindistanda və Birmada yerləşən Britaniya qoşunlarının komandanı təyin edilmişdir.

## Mənbə
* Морисон С. Э. *Американский ВМФ во Второй мировой войне: Восходящее солнце над Тихим океаном, декабрь 1941 — апрель 1942.* — М.: ACT; СПб.: Terra Fantastica, 2002.
* Крозе А. *Голландский флот во Второй мировой войне* пер. с англ. А. Больных. ISBN 5-17-026035-0 (ООО "Издательство ACT"). ISBN 5-9577-1698-7 (ЗАО НПП "Ермак").
* Черчилль У. *Вторая мировая война* М. АСТ 2005 г. ISBN 5–17-030806-X
* Самуэль Элиот Морисон. Американский ВМФ во Второй мировой войне. Восходящее солнце над Тихим океаном, декабрь 1941 — апрель 1942. — М.: АСТ, 2002. — Т. 3. — 640 с. — (Военно-историческая библиотека). — 5000 экз.

## Xarici keçid
* Голландский флот во Второй мировой войне
* Уинстон Черчилль — Вторая мировая война. Потеря Голландской Ост-Индии 
* https://ru.wikipedia.org/wiki/ABDA#/media/File:ABDACOM-Area.jpg
* https://ru.wikipedia.org/wiki/ABDA#/media/File:ABDACOM_Conference.jpg

## İstinadlar
Albert Birştadt

**Albert Birştadt** (; ) — tanınmış alman-amerikan peyzaj rəssamı. Onun əsərləri romantik, coşqulu, parlaq çalarlarla zəngin olması ilə böyük şöhrət qazanmışdır. O, mənzərələri çəkmək üçün qərbə doğru bir neçə səyahətə qatılmışdı. O, yerləri qeydə alan ilk rəssam deyildi, lakin 19-cu əsrin qalan hissəsində onların ən önəmli rəssamı idi.

Birştadt Prussiyada anadan olub, lakin ailəsi bir yaşında ikən ABŞ-yə köçüb. O, bir neçə il Düsseldorfda rəssamlıq təhsili almaq üçün geri qayıdıb. O, Nyu-Yorkdakı Hudzon çayı məktəbinin ikinci nəslinin, Hudzon çayı boyunca rəsm çəkməyə başlayan qeyri-rəsmi eyni düşüncəli rəssamlar qrupunun üzvü olub. Onların üslubu bəzən luminizm adlanan, romantik, demək olar ki, parlayan işıqlandırma ilə diqqətlə ətraflı təsvir edilmiş rəsmlərə əsaslanırdı. Birştadt qərb mənzərəsinin mühüm tərcüməçisi idi və o, həmçinin Qayalı Dağ Məktəbi ilə də qruplaşıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Albert Bierstadt  (albertbierstadt.org)
* Albert Bierstadt Paintings at fineartamerica.com
* White Mountain paintings by Albert Bierstadt
* A finding aid to the Albert Bierstadt letter collection, 1880–1893 in the Archives of American Art, Smithsonian Institution
* "Against His Grain: Albert Bierstadt's 'Clouds Over the Prairie MONA Moment, Museum of Nebraska Art
* Gallery of Bierstadt's Paintings 
* The Winterthur Library—Overview of an archival collection on Albert Bierstadt.
* Albert Bierstadt Paintings Gallery—345 images online
* Albert Bierstadt's Biography at The R.W. Norton Art Gallery
* Giant Redwood Trees' will fall at Berkshire Museum despite interpretive value", *[[The Berkshire Eagle]]*, June 30, 2018
* Albert Bierstadt, WikiArt
*
Vasabi (film, 2001)

**«Vasabi»** () — 2001-ci ildə çəkilən bədii film.

Sloqanı: () — «Vasabi buruna vuran kiçik xardaldır».

## Məmun
Yuber Fiorentini (Jan Reno) Fransanın ən ekssentrik polisidir. Əla detektiv olsa da, cinayətkarlarla mübarizədə istifadə etdiyi üsullar onun idarəsinin xoşuna gəlmir. Onu məzuniyyətə göndərirlər. Bir gün Yuber xəbər tutur ki, 19 il görmədiyi yeganə sevdiyi qadın Yaponiyada vəfat edir. Dəfn mərasimində 19 yaşlı Yumi (Ryoko Hirosue) adlı qızının olduğunu öyrənir. Növbəti gün Yuminin 20 yaşı olacaq, bu da onun həddi-buluğa çatdığı deməkdir. Yumi gəru həyat tərzi sürür, onun bank hesabında $ 200 000 000 var, lakin o, pulları ancaq 20 yaşı olduğda hesabdan çıxarda bilər. Bu azmış kimi, Yuminin pullarını «Zebra» adlı yakudzalar ələ keçirmək istəyir. Yenigələn Yuber öz üsulları ilə problemləri həll etmək məcburiyyətində olur.

## Rollarda
*Yuber — Jan Reno
*Yumi — Ryoko Hirosue
*Momo — Mişel Müller
*Sofi — Karol Buke
*Takanava — Yoşi Oida
*Yapon komissar — Kinşiro Oyama

## Maraqlı faktlar
* Vasabi — Yaponiyada istifadə olunan xardala oxşar acı dadlı ədviyyatdır.
* Səhnələrin çoxusu Tokioda çəkilib, filmdə yoldan keçənlərin Yaponiyada böyük ulduzlar olan Jan Reno və Ryoko Hirosue tərəfə çönüb baxdığlarını görmək olar. 
* Yuber «Les Visiteurs» filmindəki baş qəhrəmanın adıdır.
* Ryoko Hirosue fransız dilini bilmədiyinə görə mətni əzbərləmişdi.
* Qolf oynayarkən polis şefi Yuberdan soruşur, ki «Sizin əsliniz yoxdur?», bu «Leon» filminə istinaddır.
* Hesabdaki pul dollarla idi, lakin Yuberin hesabına keçirildikdə avro olur. O zaman dollar və avronun kursu eyniydi.

## Keçidlər
*
Milyon daşı

**Milyon daşı** (Yunanca:Μίλ(λ)ιον / Milion), — İstanbulda Şərqi Roma dövründən qalma bir əsərdir.

## Yeri
İstanbulun Fatih (əvvəllər Eminönü idi) ilçəsinin Cağaloğlu səmtində yerləşən Aya Sofya məscidi qarşısında Sultanəhməd meydanının şimal-qərb küncündə Yerebatan sarnıcının girişinin yaxınlığında, tramvay yolunun yanında yerləşir.

## Tarixi
Bizans İmperiyasında Konstantinopol şəhərinə çatan bütün Antik Roma yollarının başlanğıc nöqtəsi və dünyadakı digər şəhərlərin bu şəhərə olan uzaqlığının hesablanmasında istifadə edilən sıfır nöqtəsidir. İtaliyada Roma şəhərində yerləşən digər bir abidə olan Milliarium Aureum ilə eyni funksiyanı yerinə yetirir. Bizansın yenidən inşası və paytaxt şöhrətini qazanması əsnasında inşa edilən bir çox görkəmli abidə kimi İmperator I Konstantin tərəfindən IV əsrdə yerləşdirildiyi düşünülür.

Milyon ilk inşa edildiyində dörd istiqamətə baxan bir qapı və bu nöqtədə kəsişən yolların üzərinə yüksələn, dörd sütun üzərinə oturmuş bir qübbədən meydana gəlməkdə idi. Tetrapylon arxitektura adı ilə xatırlanan bu strukturlar Roma mədəniyyətinin əhəmiyyətli elementlərindən biri idi. Milyon abidəsinin və qübbəsinin üzərində bir çox Bizans dövrünə aid heykəl və qabartma var idi və bu abidənin ehtişamını çox daha çox artırmaqdaydı.

XVI əsrdə İstanbula su daşıyan kəmərlərin genişləndirilməsi işləri əsnasında yıxılıb, ortadan itməyə başladığı təxmin edilməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://en.wikipedia.org/wiki/Milion İngilizce Wikipedia "Milion" maddesi.  
* http://www.byzantium1200.com/milion.html Byzantium 1200 Projesi için hazırlanan 3-boyutlu kompüter grafik görünüm.
* http://www.biristanbulhayali.com/?p=210
Pərvanə Zəngəzurlu

**Pərvanə Zəngəzurlu** () — Aşıq Pəri Məclisinin sədri, şairə, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatı. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Pərvanə Hüsü qızı Mustafayeva (Zəngəzurlu) 1958-ci ildə Qafan rayonunun Acıbac kəndində doğulub. 1980-ci ildə M. Ə. Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumunu (indiki adı: Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kolleci) bitirib. Təyinatla 25 il Fatmai kənd orta məkdəbində müəllim işləmişdir. Yaradıcılığa gənc yaşlarından başlayıb. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 2002-ci ildən Aşıq Pəri Məclisinin, 2003-cü ildən "Məhsəti" məclisinin üzvüdür. 2011-ci ildən Aşıq Pəri Məclisinin rəhbəridir.

Pərvanə Zəngəzurlunun sözlərinə yazılmış, aşıq və müğənnilər tərəfindən oxunan mahnılardan ibarət 6 audio diski işıq üzü görüb.

2013-cü ildə AYB-nin təltif etdiyi prezident təqaüdünə layiq görülüb.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## Kitabları
* "Qayıt gəl", "Maarif" nəşriyyatı, Bakı: 2000
* "Dağlar yuxuma girir", "Maarif" nəşriyyatı, Bakı: 2002.
* "Zəngəzur həsrəti", "Maarif" nəşriyyatı, Bakı: 2003.
* "Tanrım, məni başdan yarat", "Maarif" nəşriyyatı, Bakı: 2005.
* "Lal haraylar", "Nurlan" nəşriyyatı, Bakı: 2005.
* "Vətən qürbətdə qaldı", "Nurlan" nəşriyyatı, Bakı: 2006
* "Çoxala-çoxala azalan ömrüm", "Şirvan" nəşriyyatı, Bakı: 2009.
* "Yarı yolda qoyma məni", "Şirvan" nəşriyyatı, Bakı: 2013.
* "İslam inciləri", "Şirvan" nəşriyyatı, Bakı: 2013.
* "Həsrət ilə Zəngəzura baxıram", Bakı, "İmza", 2023, 136 səh. ISBN 978-9952-37-322-7

## Mükafatları
* "Xan qızı Natavan".
* "Qızıl qələm" media mükafatı.
* "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı

## İstinadlar
*  "ZƏNGƏZUR HƏSRƏTİ"Nİ ÜRƏYİNDƏ YAŞADAN ŞAİRİN YARADICILIQ GECƏSİ KEÇİRİLMİŞDİR
Sultanəhməd həbsxanası

**Sultanəhməd həbsxanası** — İstanbulda, Sultanəhməd meydanının şərq seqmentindəki sahədə yer almış köhnə həbsxana. Hal-hazırda "Four Seasons" hotel olaraq istifadə edilir.

## Tarixi
Sultanəhməd həbsxanasının 1918-1919-cu illərdə memar Memar Vedat Tek tərəfindən inşa edilmişdir. 1845-ci ildə tikintisinə başlanan, sonradan ədliyyə olaraq istifadə olunan Darülfünun binasının yanında inşa edilmişdir. Bayrampaşa həbsxanasının açılmasından sonra, 1969-cu ildə bağlanıldı. 1980-ci ildə İstanbuldakı cəza evlərindəki sıxlıq səbəbi ilə, Hərbi vəziyyət Komandanlığının istəyinə əsasən təkrar həbsxana halına gətirilmişdi və 1986-ci ilə qədər hərbi həbsxana olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

Bir daxili həyəti şərq-qərb istiqamətində əhatə edən iki əsas quruluşdan ibarət bina zirzəmi qatlar üzərinə oturur və qismən tək, qismən də iki mərtəbəli bir görünüş alır. Binanın qərb qanadının cənub ucuna 1788-ci ildə Nakşidil Sultan bulağı inşa edilmişdir. Min nəfərlik tutuma malik həbsxananın xarici hissəsində olduqca çox sayda çini istifadə edilmişdir və çinilər dövrün çini ustası Kütahyalı Hafiz Mehmed Emin tərəfindən düzəldilmişdir. Bina 1996-ci ildə bərpa edilərək hotelə çevrilibdir. Sultanəhməd həbsxanası başda məşhur şair Nazim Hikmət olmaqla Nəcib Fazil, Can Yücel, Əziz Nesin, Orxan Kamal, Kamal Tahir və Vedat Türkali kimi dövrün solçu müxalif yazar və aydınlarının həbs edildiyi bir həbsxana kimi də tarixə düşmüşdür. Onlar bu həbsxanada cəza çəkərkən bir çox əsərlər yazmışdılar.

## İstinadlar

## Mənbə
* İstanbul Four Seasons Hotel - Fotolar və videolar
Çiuaua

**Çiuaua** ( — Meksikanın 31 ştatından biridir. Şimali Meksikada 247455 km²-lik ərazidə yerləşir. Sərhədləri qərbdə Sonora, cənub qərbdə Sinaloa, cənubda Durango və şərqdə Coahuila ştadları ilə, şimal şərqdə Texas və şimalda Nyu-Meksiko adlı ABŞ ştaylarıyla sərhəddir.

## İstinadlar
Zayed əl-Hayari

**Zayed əl-Hayari** — Qətərin İraqdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2015-ci ildən)

## Diplomatik fəaliyyəti
Zayed əl-Hayari Qətərin İordaniyada səfiri vəzifəsində işləyib. 2015-ci ildən ölkəsinin İraqdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

## İstinadlar
Qətərin İraq səfirliyi

**Qətərin İraq səfirliyi** — Qətərin İraqndakı diplomatik nümayəndəliyidir. Paytaxtda - Bağdad şəhərində yerləşir. Qətərin İraqdakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri 2015-ci ildən Zayed əl-Hayaridir

## Fəaliyyəti
Qətərin İraqdakı səfirliyi Səddam Hüseynin Küveytə hərbi müdaxiləsinə cavab olaraq 1990-cı ildə bağlanmışdır. Yalnız bundan 25 il sonra 2015-ci ildə fəaliyyəti yenidən bərpa olunmuş və bu müddət ərzində ilk dəfə olaraq Qətər əmiri şeyx Təmim bin Həməd Əl-Saninin fərmanı ilə Zayed əl-Hayarini ölkənin İraqdakı səfiri təyin olunmuşdur.

## İstinadlar
Antal Requli

**Antal Requli** (; ) — macar dilçisi və etnoqrafı.

## Həyatı
1819-cu ildə anadan olmuşdur. Reguly Peşte Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. 1839-cu ilin yayında Almaniyaya səyahət etmiş, daha sonra Skandinaviyaya getmişdir. Stokholmda Finlandiyadan sürgün edilən Arvidsonla qarşılaşmışdır. Onunla görüşdükdən sonra Reguly Sibirdə yaşayan vogullar və ostyaklar arasında bir tədqiqat səyahəti etmişdir.

Macarıstan Elmlər Akademiyasının maddi və mənəvi dəstəyini əsirgəməyən Reguly 1841-ci ilin yayında Rusiyaya getmişdir. Moskvada iki il qalaraq bilgilərini artıran Reguly böyük Sibir səyahətinə hazırlaşmışdır. O, sadəcə rus dilini öyrənməklə kifayətlənməmiş, züreyn, çeremis, mordvin və çuvaş dilləri ilə məşğul olmuş, Ural bölgəsi haqqında coğrafi, tarixi və etnoqrafik bilgilər əldə etmişdir. Ona bu işlərində akademiyada işləyən alimlər də kömək etmişlər.

Ağır xəstəlik keçirdiyi üçün Reguly yalnız 1843-cü ildə yola çıxmışdır. Şərqi Rusiyada yaşayan votyak, çeremis və çuvaşlar arasında yaşamaq istəməmiş, Ural torpaqlarından keçərək vogul torpaqlarmda işləməyə başlamışdır. Vogullar arasındakı elmi tədqiqatları 9 ay davam etmişdir. 1844-cü ildə ostyaklar arasında tədqiqatlara başlayan Reguly 1845-ci ildə Qazana qayıtmışdır. Ağır şəraitdə Sibirdə etdiyi tədqiqatlar onu yormuşdur. Bundan sonra o, Volqa bölgəsinə səyahət etmiş və burada dillə bağlı tədqiqatlar aparmış, əvvəl çeremis, mordvin və sonra isə çuvaş dillərini tədqiq etmişdir.

Rusiyaya və Sibirə etdiyi səyahətlərdən sonra Macarıstana yorğun şəkildə qayıdan Reguly, əldə etdiyi dil nümunələri nəşr etdirməmiş vəfat etmişdır (1858). Yoldaşları bunun üçün Päl Hunfalvynin köməyini yaratsalar da, bütün gücü Sibir və Rusiyada tiikənmiş Reguly tədqiqatlarını davam etdirə bilməmişdir. Regulynin həyatı M. A. Castrenin həyatına bənzəyir. Castren də Ural dilləri haqqında tədqiqatlarını nəşr etdirə bilməmişdir. Onun topladığı materialları Anton Schiefner dərc etdirmişdir. Regulynin də tədqiqatları son illərdə nəşr olunmuşdur. Onun çuvaşlar haqqında etdiyi tədqiqat nümunələrini Jözsef Budenz dərc etdirmişdir ("Csuvas közlesek es tanulmänyok" 1862–1863).

## İstinadlar
Tunel (funikulyor)

thumb|300px

**F2 xətti** — Türkiyənin İstanbul şəhərində olan yeraltı metrosu. 1863-cü ildə Londonda xidmətə verilən yeraltı sərnişin daşıma sistemlərindən sonra inşa edilən dünyanın ən qədim 2-ci yeraltı sərnişin daşıma sistemidir. 17 yanvar 1875-ci ildə açılmışdır. Ümumi uzunluğu 573 metr olan Tunelin inşasına 1871-ci ildə başlandı və tikinti 1874-cü ildə tamamlandı. 1910-ci ildə elektrik sistemə keçən tunel, 1939-cu ildə İETT ümumi müdiriyyətinə təhvil verildi. 1970-ci ildə bir Fransız firması tərəfindən tamamilə yenilənən tunel, 90 saniyədə Qalata ilə Bəyoğlunun bir-birinə bağlamaqdadır.

2009-ci ilin statistikasına görə hər gün orta hesabla 15 min sərnişin daşıyan tunel, ildə ortalama 64 min 800 dəfə səfər edir və ortalama 37 min kilometr yol qət edir. Tüneli hal-hazırda İstanbul Elektrik Tramvay və Tunel İşlətmələri (İETT) işlədir.

## Tikintisi
Fransız  mühəndis Eugene Henri Gavand, 1867-ci ilin mayında İstanbula gəlir, Qalata ilə Bəyoğlu arasındakı  gündə ortalama qırx min adamın enib çıxdığını təsbit edir. Buna görə də lift tipində bir dəmiryolu layihəsi hazırlayıb İngilis hökumətindən kredit alıb Osmanlı hökumətinə təqdim edir. Onun ilk müraciətinə imtina cavabı verilir. Layihə 10 iyun 1869-cu ildə Sultan Əbdüləziz tərəfindən qəbul edilir və zəruri işlərə başlanır. Müəssisə ilə müqavilə müddəti 42 il olaraq təyin olunur və  inşa edilir. Tunelin qazılması zamanı ortaya çıxan torpaq Qaraköy sahilindən Haliçə tökülür. Mexanizmi enerjisi 150 at gücü iki buxar maşınıyla təmin edilir. 180 min Osmanlı qızılına tikilən tunel, ilk səfərlərində elektrik olmadığı üçün, qaz lambalarıyla işıqlandırılıb. İnşasını həyata keçirən Gavandın sahibi olduğu *"The Metropolitan Railway of Constantinople from Qalada to Pera"* şirkəti, qırx iki illik konsessiya müddəti bitimində beş il daha tuneli işlədir və ardınca 1910-cu ildə, elektrik tramvaylarına keçilən dövrdə satışa çıxarır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* İETT resmî site
* İETT Tünel Haberleri 
* Dünyanın en eski 2. metro tünelini yürüyerek geçtiler, İstanbul Büyükşehir Belediyesi 
* Dünyanın ikinci metrosu İstanbul'da yapılmıştı , Bugün, 26 Ağustos 2012
Lazar Şaineanu

**Lazar Şaineanu** (23 aprel 1859- 11 may 1834) — rumın dilçisi, folklorçusu.

## Həyatı

Lazar Şaineanu 1859-cu ildə anadan olmuşdur. 1901-ci ildə Fransaya köçmüş, École des hautes étudesdə təhsil işçisi olaraq çalışmışdır. Şäineanu rumın dili üzrə yazdığı əsərlərlə tanınmışdır. Bundan əlavə türk dili, türk tarixi və türk mədəniyyəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən bir əsər yazmışdır. «Influenta orientalä asupra limbei şi culturei romäne» (1900) adı ilə nəşr olunan bu əsərdə rumin dilində türk dilindən alınma sözlərdən bəhs olunur. Şäineanudan əvvəl Theophil Loebelde bu haqda əsər yazmışdır («Elemente turceştı, ara- beştı şi persane ın limba Romänä», 1894). Loebel Şäineanunun əsəri ilə əlaqədar öz fikir və düşüncələrini də dərc etdirmişdir («Contributioni i observatiuni relative la opera "Influenta orientalä" de L. Şäineanu», 1909). Son illərdə Heinz F. Wendt «Die türkischen Elemente im Rumänischen» (1960) adlı əsərində rumin dilində istifadə olunan türk sözlərini təkrar gözdən keçirsə də, Şäineanunun tədqiqatları bu sahədə nəşr olunan ilk əsər olaraq öz əhəmiyyətini itirməmişdir. 

Şäineanu 1934-cü ildə Parisdə vəfat etmişdir
## İstinadlar
Antalya körfəzi

**Antalya körfəzi** () — Türkiyənin cənubunda yerləşən körfəz

## Təsviri
Körfəz şərqdən Anamurdan başlayaraq qərbdə Tavr dağlarına qədər uzanır. Düz üzrə uzunluğu 200&nbsp;km təşkil edir. Körfəzdə hər hansı əhəmiyyətli adalar yoxdur. Burada Kəmər şəhərindən Qazipaşaya qədər 200&nbsp;km uzunluğu olan Türk Riviera adlanan məşhur kurort bölgəsi yerləşir

## Yerlər
Körfəz regionunun iqtisadiyyatının ən mühüm sahəsi turizmdi. Körfəz ərtafında Antalya şəhərindən başqa, Kəmər, Belek, Side, Manavqat və Alanya şəhərləri yerləşirlər.

## Ədəbiyyat
* Lene Malessa: *Am Golf von Antalya*, Verlag Lingnau, 1989,
Nadejda Dırenkova

**Nadejda Petrovna Dırenkova** (31 may 1899 – 28 oktyabr 1941) — rus sovet türkoloqu.

## Həyatı
Nadejda Petrovna Dırenkova 1899-cu ildə anadan olmuşdur. Dana çox etnoqrafiya sahəsi ilə çalışmağına baxmayaraq türk dialektlərini tədqiq etmişdir. Türkologiya sahəsində "Grammatika ojrotskogo jazyka" (1940), "Grammatika sorskogo jazyka" (1941), "Grammatika hakasskogo jazyka" (1948) adlı qrammatika kitablarının müəllifi olaraq şöhrət qazanmışdır. "Tofalarskij jazyk" adlı məqaləsi 1963-cü ildə nəşr olunmuşdur. "Sorskij folklor" adlı əsəri dəyərli bir tədqiqatdır (1940).

Nadejda Dırenkova 1941-ci ildə Leninqradda vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
Vasili Maqnitski

**Vasili Konstantinoviç Maqnitski** (3 mart 1839 – 4 mart 1901) — Rusiya türkoloqu.

## Həyatı
Vasili Konstantinoviç Maqnitski 1839-cu ildə anadan olmuşdur. 1858–1862-ci illərdə Kazan Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almış, çuvaşların tarixi, etnoqrafiyası və arxeologiyası haqqında bir çox əsərlər yazmışdır. 1881-ci ildə yazdığı "Materialy k ob"jasneniju staroj cuvasskoj very" adlı əsərində çuvaşların qədim inanclarına aid maraqlı məlumatlar toplanmışdır. 1905-ci ildə "Cuvasskie jazyceskie imena" adlı kitabında çuvaşlar arasında istifadə olunan köhnə insan adlarından bəhs olunur.

Vasili Maqnitski 1901-ci ildə Yadrinskda 62 yaşında vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
Qyaru

**Qyaru** () — yapon dilindən ingilis dilinə "girl" sözünün transliterasiyası. Termin 1970-ci illərin "GALS" cins markasından irəli gəlir. Submədəniyyətin bir növü.

Qyaruların müxtəlif növləri var:  , .,kişi qyaruları "gəruo" adlandırırlar. Qyaru Yaponiyanın küçə dəbinin əhəmiyyətli hissəsinə dönüb..

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pyotr Şmidt

**Pyotr Pyotroviç Şmidt** (; 1869–5 iyun 1938) — şərqşünas, etnoqraf.

## Həyatı
Pyotr Şmidt 1869-cu ildə anadan olmuşdur. 1891–1892-ci illərdə Moskvada rus dilini öyrənmiş, 1892–1896-cı illərdə Sankt-Peterburqda Şərqi Asiya dilləri üzərində çalışmışdır. 1895-ci ildə A. Belçenko ilə birlikdə "Sud'ba Minskoj dinastii na juge Kitaja" adb əsər yazmışdır. 1896-cı ildə bilgilərini artırmaq məqsədilə Pekinə göndərilmişdir. 1899-cu ildə Vladivostokda yeni qurulan Şərq İnstitutunda sinoloq olaraq çalışmağa başlayan Şmidt, 1902-ci ildə "Opyt mandarinsko; grammatiki" adlı əsərini nəşr etdirmişdir. Kitab ikinci dəfə 1915-ci ildə nəşr olunmuşdur. 1919–1920-ci illərdə Vladivostokda Uzaq Şərq Dövlət Universitetində dekan vəzifəsində çalışdıqdan sonra, 1920-ci ildə Riqa Latviya Universitetində professor vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1923–1924 və 1924–1925-ci illərdə Latviya Universitetinin fəlsəfə-filologiya fakültəsində dekan vəzifəsində çalışmışdır. 1927-ci ildə Uppsala Universiteti Şmidtə filologiya elmləri doktoru adını vermişdir.

Pyotr Şmidt 1898-ci ildə Pekində "Der Lautwandel im Mandschu und Mon- golischen" adlı yazı dərc etdirmişdir. Burada o, mancur, monqol və çin dilləri arasında əlaqələri gözdən keçirmişdir. "K istorii kitajskogo razgovornogo jazyka" adlı məqaləsində də çin və mancur dilləri arasında əlaqələrdən söhbət açılır. "Altaische Zahlwörter" adh yazısmda Altay dilində saylara aid maraqlı tədqiqatlar mövcuddur.

Pyotr Şmidt 1938-ci ildə Riqada 69 yaşında vəfat etmişdir.
Yozef Budens

**Yozef Budens**(; ) — alman dilçisi.

## Həyatı
Yozef Budens 1836-cı ildə Almaniyada anadan olmuşdur. Marburq və Göttengen Universitetlərində oxumuşdur. Berlində W. Schott, Vyanada A. Boller kimi tanınmış alimlərin yanında çalışmış, Ural və Altay dilləri, xüsusilə türk və monqol dilləri üzərində tədqiqatlar aparmışdır. 1858-ci ildən Macarıstanda yaşamağa başlayır. Elmi marağı fin-uqor və Ural dillərinin morfologiyası olmuşdur. Macar Elmlər Akademiyasında işləmişdir. Dünyada ilk olaraq Budapeşt Universitetində "Altay dilləri" kursunu yaratmışdır. Fin-uqor və Ural dilləri üzrə çalışan çoxlu tələbə yetişdirmişdir. Çoxsaylı monoqrafiyaların və məqalələrin müəllifidir.

Yozef Budens 1892-ci ildə Budapeşt şəhərində 56 yaşında vəfat etmişdir

## İstinadlar
Vasili Katarinski

**Vasili Vladimiroviç Katarinski** (; ) — Rusiya türkoloqu.

## Həyatı
Vasili Vladimiroviç Katarinski 1846-cı ildə anadan olmuşdur. Kazan seminariyasında və Kazir İlhiyyat Akademiyasında oxuyub. Bir müddət Çeboksarı məktəblərində müəllimlik etmişdir. Sonra Orenburq təhsil dairəsində tatar, başqırd və qırğız məktəblərində müfəttiş işləmişdir. Əsas elmi istiqaməti ikidilli leksikoqrafiyadır. Rusca-başqırdca, başqırdca-rusca lüğətləri ilə tanınmışdır. Bunlardan başqa, qırğızca-rusca, rusca-qırğızca lüğətlərinin və "Qırğız dilinin qrammatikası, fonetikası, etimologiyası və sintaksisi"nin müəllifidir.

Vasili Katarinski 20 may 1902-ci ildə 56 yaşında vəfat etmişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Латыпова Р. М. Катаринский, Василий Владимирович // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8.
* Катаринский, Василий Владимирович // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0. (CC BY-SA 3.0)
Sapanca gölü

**Sapanca gölü** — Adabazarı ilə İstanbul arasında Kocaeli sərhədinə yaxın bölgədə, Sapanca ilçəsi içində göl.

Sapanca gölü, Şərqi Mərmərə bölgəsində, Sakarya şəhər mərkəzinin 12 km qərbində, İzmit şəhərinin isə 27 km şərqində yerləşən tektonik mənşəli bir şirin su gölüdür. Şərq-qərb uzanımlı olan gölün şərq seqmenti Sakarya ilinin sərhədləri içərisində, qərb seqmenti isə Kocaeli ilinin sərhədləri içində yerləşir. Gölün içində olduğu bölgə, cənubda Samanlı dağları, şimalda isə Kocaeli Penepleni olaraq adlandırılan morfotektonik strukturlar arasında yer alan və Şimali Anadolu fayının şimal qoluna aid segmentlərlə məhdudlaşdırılmış olan İzmit-Sapanca dəhlizi üzərindədir.
Azərbaycan 1996 Yay Paralimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan **[[1996 Yay Paralimpiya Oyunları|X Yay Paralimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan Milli Paralimpiya Komandası 16-25 avqust tarixlərində baş tutan X Yay Paralimpiya Oyunlarında 2 idmançı ilə 2 idman növündə təmsil olundu.

Tarixdə birinci dəfə Paralimpiya Oyunlarında mübarizə aparan Azərbaycan, turniri medalsız başa vurdu.

## Nəticələri
### Pauerliftinq

X Yay Paralimpiya Oyunlarında pauerliftinq idman növü üzrə turnirlər 20-24 avqustda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə bir idmançı təmsil etdi: Gündüz İsmayılov. Komandanın baş məşqçisi isə Vaqif Musəddiq idi.

Kişilərin turnirində mübarizə aparan Gündüz İsmayılov ümumi nəticədə 170 kiloqramlıq nəticə göstərdi və X Yay Paralimpiya Oyunlarını yeddinci pillədə başa vurdu.

### Yüngül atletika

X Yay Paralimpiya Oyunlarında yüngül atletlərin turnirləri 16-25 sentyabrda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə bir idmançı təmsil etdi: Aleksandr Antofi. Komandanın baş məşqçisi isə Zahir Abdullayev idi.

Kişilərin marafon turnirində mübarizə aparan Aleksandr Antofi, 3:00:44 saat nəticə göstərdi və X Yay Paralimpiya Oyunlarıı dördüncü pillədə başa vurdu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 1996 Yay Olimpiya Oyunlarında

## İstinadlar
İosif Yulius Mikkola

**İosif Yulius Mikkola** () — Finlandiya dilçisi, slavyanşünası.

## Həyatı
İosif Yulius Mikkola 1866-cı ildə anadan olmuşdur. Elmi marağı — slavyan dillərinin müqayisəli qrammatikasıdır. Türkologiyada əski Dunay bulqar türklərinin xronologiyasını araşdırıb. Onun bu çalışması türkoloq və slavistlər arasında fikir müxtəlifliyinə və mübahisələrə səbəb olsa da, sağlam bir tədqiqat olaraq qalır. Onun avar dili üzərində də araşdırmaları vardır.

O, 1946-cı ildə 80 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akça Qoca

[thumb|[Kandıra Babaköy'de bulunan Akça Koca'nın türbesi.]]
**Akça Qoca** — Osmanlı Dövlətinin qurucularından, Osman Qazinin silah yoldaşlarından olub, Orxan Qaziyə də lələlik etmişdir.

## Həyatı
Təqribən 1320-ci ildə İzmit və ətraf ərazilərinin fəthi ilə vəzifələndirilmişdir. Akça Qoca Sakarya ətrafına və İzmitə etdiyi hücumlarda buralarda bəzi qalaları əldə etmiş Ayan gölü (indi Sapanca gölü) tərəfindəki palankanı (ətrafı xəndəklərlə qazılmış kiçik qala) alaraq özünə qərargah etmiş və daha sonra Ermənibazarı və Kandırını zəbt etmiş və tayfa bəylərindən Qonur Alp ilə birlikdə Aydos və Samandıranı almışdılar. Samandıra qalası Akça Kocaya mülk olaraq verilmişdir. İzmit ilə Üsküdar arasındakı bütün Türk müvəffəqiyyətləri Akça Qoca ilə Abdurrahman Qazinin fəaliyyətləri sayəsində təmin edilmişdir.

Akça Qocanın vəfatı 1326-cı ildə sonra olub qəbri Kandırada bir təpə üstündədir. Bunun adına nisbətlə İzmit vilayətinə Kocaeli deyilmişdir. Respublika dövründə Düzceye 50 km məsafədəki Akça şəhərə Akçaqoca adı verilmişdir.

Akça Qocanın oğlu Hacı İlyas və nəvəsi Gebze qazısı Fəzlullah, Osmanlı Dövlətində əhəmiyyətli xidmətlər etmişlər.

## İstinadlar
Filipp İohann fon Stralenberq

**Filipp İohann fon Stralenberq** (1676–1747) — alman əsilli İsveç coğrafiyaşünası. O həm də Orxon-Yenisey abidəsinin yazısını oxumuşdur.

## Həyatı
Filipp İohann fon Stralenberq 1676-cı ildə Strasburq şəhərində anadan olmuşdur. 1709-cu ildə Poltava döyüşündə əsir düşən Strahlenberq 10 il Sibirə sürgün edilmişdir. Bu zaman Sibirdə yaşayan xalqların dillərini və yaşam tərzini öyrənir. 1726-cı ildə "Vorbericht eines zum Druck verfertigten Werkes von der Grossen Tatarey and den Koniqreiche Siberben" və 1730-cu ildə "Daş Nord und Ostliche Theil von Europa und Asia" adlı əsərləri çap olunub.

Strahlenberq 2. 09. 1744-cü ildə Hollandiyada 71 yaşında vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
Nikolay Aristov (etnoqraf)

**Nikolay Aleksandroviç Aristov** (; 1847 - 1910)—Rusiya etnoqrafı.

## Həyatı

Nikolay Aleksandroviç Aristov 1847-cı ildə anadan olmuşdur. Araşdırmaları «Живая старина» jurnalında yayımlanmışdır. Elmi marağı etnologiyadır. «Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности» adlı çalışması bu günə qədər aktuallığını saxlamışdır.

Nikolay Aristov Yeddisu hərbi qubernatorunun köməkçisi vəzifəsində çalışmışdı (1881 — 1889).

Nikolay Aristov 1883-cü ildən Rusiya Coğrafiya cəmiyyətinin üzvü idi.

Nikolay Aristov 1910-cu ildə vəfat edib.

## Elmi fəaliyyəti

Nikolay Aristov da «sak»/»saka» və onun təhrif edilmiş törəməsi sayılan «skif» kəlməsinin ilkin variantının məhz «sa» sözü olduğunu, «k» şəkilçisinin isə cəmlik bildirdiyini qeyd etmişdir. Onun fikrincə, «bir vaxtlar Qərbi Tyan-Şan ərazilərində yaşayan «saka», «sa» və ya «se» adlanan türk tayfası sonralar Hindistana köç etmiş və burada yerli əhaliyə qarışaraq itmişdir. Lakin onun izləri qara kırğızların sayak, qırğızların soltı və Yeniseydəki saqay tayfalarının adlarında qalmaqdadır. Soltı qırğızların bir nəsli isə «çaqa» adlanır».

N. A. Aristov bu Oğuz adının əsas olaraq heyvanların və ya doğrudan heyvan adı daşıyan atalarının ruhlarına tapınma kultu tanrı yerinə qoyduqları, qədim türklərdə öküz (oguz) kultunun varlığı ilə ifadə edilə biləcəyini müdafiə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çarlz Barbiyer de Meynard

**Çarlz Barbiyer de Meynard** ()—görkəmli fransız türkoloqu.

## Həyatı
Çarlz Barbiyer de Meynard 1826-cı ildə anadan olmuşdur. 1867-ci ildə Parisdə türk dili professoru adını almışdır. Bir çox yazıların müəllifidir. Türkologiyada "Supplement aux dictionnaires publies ı'ä ce jour renfermant les mots d'origine turque et les mots arabes et persans oyes en osmanli avec leur signifıcation particuliere…" başlıqlı lüğətin müəllifi kimi tanınmışdır. Onun ikicildli "Fransızca-türkcə lüğəti"nin əlyazması Paris Milli kitabxanasında saxlanılır.

Çarlz Barbiyer de Meynard 1908-ci ildə Parisdə 81 yaşında vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* E. Amelineau, "Barbier de Meynard", Gr. E, V, 378; TA, V, 248–249;
* Ch. Pellat, "Barbier de Meynard", EIr., III, 760–761.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyotr Demezon

**Pyotr İvanoviç Demezon** (,; ) — fransız mənşəli rus türkoloqu.

## Həyatı
Pyotr Demezon 1807-ci ildə anadan olmuşdur. Ərəb və fars dillərindən tərcüməçi kimi tanınır. Elmi maraqları türk folkloru və türklərin yaşayışı. 1834-cü ildə Buxara mədrəsələrində çalışmışdır. Türkcə və farsca dərs demişdir. Desmaisons Ebülqazi Bahadır ı "Şecere-i TürkT" adlı əsərini fransız dilinə çevirmişdir. Desmaisons böyük "Türkcə- Fransızca lüğəti" də yazmışdır.

Pyotr Demezon 1973-cü ildə Parisdə 66 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DESMAISONS, JEAN-JACQUES-PIERRE
Smet Kenesbayev

**Smet Kenesbayeveviç Kenesbayev** () (1907 - 1995)—qazax türkoloqu.

## Həyatı

Smet Kenesbayev 1907-cı ildə anadan olmuşdur. 1944-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir Elmlər Akademiyasının təsisçilərindəndir. Akademiyanın müxbir üzvü və vitseprezidenti seçilmişdir. Qazax dilinin fonetikası, leksikası və frazeologiya əsərləri var. Bir neçə dərsliyin müəllifidir. Tərcümə nəzəriyyəsi, tətbiqi leksikoqrafiya adlı tədqiqatları var. Əsas elmi istiqaməti frazeologiyadır. 30 ildən artıq frazeologiya sahəsində çalışıb. 1977-ci ildə Kenesbayevin 88 çap vərəqi həcmində «Frazeologiceskij slovar kazaxskogo jazyka» adlı əsəri işıq üzü görmüşdür. Sovet Türkoloqlar Komitəsinin «Советская тюркология» jurnalının redaksiya heyətinin üzvü idi.

Smet Kenesbayev 1995-ci ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
Holger Pedersen

**Holger Pedersen**(; ) — danimarkalı dilçi.

## Həyatı
Holger Pedersen 1867-ci ildə Gelball Koldinqdə anadan olmuşdur. Türkologiyada əski Türk yazılanın araşdırmaqla tanınmışdır. Alim slavyan dilləri üzərində də tədqiqat aparmışdır. Hind-avropa dilləri ilə bağlı araşdırmalarının müəllifidir. Pedersen hind-avropa dillərinin fonetikasına. Hind toxar, kelt və erməni dillərinə aid əsərlər yazmışdır. Onun “Vergleichende Grammatik der keltischen Sprachen” (ikicildlik, 1908- 1911), “Albanische Texte mit Glossar” (1895) “Russische Grammatik” (1916) və s. əsərləri məşhurdur. Pedersen hind-avropa dilləri ilə sami və fin-uqor dilləri arasında genetik yaxınlıqları araşdırırdı. Problemin nəzəri məsələləri «Zur Frage nach der Urverwandschaft Indoeuropäischen mit dem Ugrofinnischen» adlı məqaləsində öz əksini tapmışdır. Türkologiya sahəsində Pedersenin «Türkische Lautgesetze», “The Supposed Armenian Influence on the Turkish Language» adlı əsərlərin müəllifidir.

Holger Pedersen 1953-cü ildə 86 yaşında dünyasını dəyişmiş və Kopenhagendə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Komrat Dövlət Universiteti

**Komrat Dövlət Universiteti** () — Moldovanın Qaqauziya muxtar ərazinin paytaxtı olan Komrat şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Komrat Dövlət Universiteti 1991-ci ildə yaradılmışdır.

## Tədris
Burada bütün tələbələr Qaqauziyanın rəsmi dili olan qaqauz dilini öyrənməli olsa da, dərslərin əksəriyyəti rus dilində keçirilir. Amma "Qaqauz dili və ədəbiyyatı" fənni qaqauz dilində keçilir və əlavə olaraq, kurs sənədləri və dissertasiyalar bu dildə yazılır.

## Rektorları
[thumbnail|Keçmiş rektoru [Mihail Daradur]]
*Dionis Tanasoqlu
*İvan Kristioqlo
*Mihail Daradur
*Zineyda Arikova
*Serghei Zaharia

## Azərbaycan Tədris Mərkəzi
Azərbaycan Tədris Mərkəzi 2008-ci ildə Azərbaycanın Moldova səfirliyinin təşəbbüsü ilə açılmışdır. Bu vaxta qədər isə bu Universitetdə 2007-ci ildə Azərbaycan tədris otağının yaradılmışdır. Səfirlik otağa kompüter dəsti, Azərbaycanın dövlət rəmzlərini, ümummilli lider Heydər Əliyevin və Prezident İlham Əliyevin portretlərini, müxtəlif ədəbiyyat hədiyyə etmişdir.

Mərkəz müxtəlif texnika ilə, kitablarla, şəkillərlə təchiz edilmişdir. Burada Azərbaycanın tarixini, folklorunu, dilini və ədəbiyyatını öyrənmək üçün kifayət qədər kitab və bukletlər var. Azərbaycan mədəniyyətini, memarlığını tanıtmaq üçün Mərkəzdə müxtəlif vidio-audio materiallar və şəkillər mövcuddur. Azərbaycan milli bayramlarını tanıtmaq üçün Mərkəzdə Novruz bayramını təşkil edilmişdir.

Dəfələrlə Azərbaycan Tədris Mərkəzinin təşəbbüsü ilə Azərbaycanın Moldovadakı səfiri İsfəndiyar Vahabzadənin Komrat Dövlət Universitetində dərs verməsi təşkil edilmiş və bu da Azərbaycan xalqını buranın tələbələrinə daha dərindən tanıtmağa yardımçı olmuşdur.

Universitetdə Azərbaycanlı tələbələr də təhsil alırlar. Gələcəkdə belə tələbələrin sayının artdırılması planlaşdırılır. Həmçinin gələcəkdə Azərbaycan dilini öyrənmək istəyən tələbələr üçün burada Azərbaycan dilinin tədrisi də  planlaşdırılmışdır.

## Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.

## Şəkilləri

Komrat Devlet Universiteti1.jpg|Universitetin binası
Comrat State University.jpg|Universitetin binası


## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Anton Şifner

**Anton Antonoviç Şifner** () (18 iyul 1817, Revel — 16 noyabr 1879, Sankt-Peterburq) — filoloq, dilçi.

## Həyatı
Anton Antonoviç Şifner 1817-cı ildə anadan olmuşdur. Sankt-Peterburq Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmiş Schiefner 1840-cı ildə Berlin Universitetində şərq dilləri (xüsusilə sanskrit), Peterburqda isə yunan və latın dillərini öyrənmişdir. Rus Elmlər Akademiyasında Tibet dilləri üzrə mütəxəssis işləmişdir. 1863-cü ildən ömrünün sonunadək REA Kitabxanasının şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Schiefner Qafqaz, türk, monqol, fin, Tibet dilləri üzərində çalışmışdır. O, tatar dilinin koybal və kasadas dialektlərini araşdırmışdır. Minusinsk tatarlarının dastanları haqqında bir əsər yazmışdır.

Anton Şifner 16 noyabr 1879-cu ildə Peterburq şəhərində 62 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qustav Fridrix Şmidt

**Qustav Fridrix Şmidt** ()—Qafqaz dilləri üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Qustav Fridrix Şmidt 1877-ci ildə anadan olmuşdu. Helsinki Universitetində oxumuşdur. Qafqaz dillərinə maraq göstərmişdir. Bu mövzuda "Zur Frage der ossetisch-ungarischen Lehnwörter", "Zur forschung der ossetisch-ungarischen Lehnbeziehungen", "Abchasische Lehn- ırtstudien" və s. əsərlərin müəllifidir. Schmidt öz elmi əsərlərində Qafqaz dilləri ilə Guzey Qafqazın türk dilləri arasındakı qarşılıqları da araşdırmışdır.

Qustav Fridrix Şmidt 1945-ci ildə 68 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Vasili Verbitski

**Vasili İvanoviç Verbitski** (; ) — dilçi, etnoqraf.

## Həyatı
Vasili İvanoviç Verbitski 1827-ci ildə anadan olmuşdur. İlahiyyat Akademiyasını bitirmişdir. Verbitski Altay diyarında yaşayan türklərin dillərini, inanclarını, əfsanələrini araşdırmışdır. 1869-cu ildə "Grammatika altajskogo jazyka" adlı əsəri çapdan çıxmışdır. Bu qrammatika türk dialektləri əsasında yazılmışdır. Verbitski daha çox "Slovar' altajskogo dagskogo nareöij tjurkskogo jazyka" başlıqlı lüğəti ilə məşhurlaşmışdır. O. üzərində 30 il çalışmışdır. Verbitski Altay türklərinin etnoqrafiyasına aid bir çox məqalələrin müəllifidir.

Vasili Verbitski 1890-cı ildə Qorno-Altaysk şəhərində 72 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar