open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maksim Qorki Bakıda (film, 1928)

## Məzmun
Filmdə görkəmli rus yazıçısı Maksim Qorkinin Bakıya ikinci səfərindən bəhs edilir. Burada onun Azərbaycan yazıçıları və zəhmətkeşləri ilə görüşü öz geniş əksini tapmışdır.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Pambıqçılıq (film, 1928)

## Məzmun
Film respublikamızda torpaq islahatından sonra kənd kooperasiyalarında pambıqçılıq təsərrüfatlarının yeni mərhələsinə həsr olunmuşdur.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Kosiçkin
:**Operator:** Kosiçkin

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 30.
Tütünçülük (film, 1928)

## Məzmun
Təbliğat filmi respublikamızda tütünçülük plantasiyalarının yeni aqrotexnika ilə becərilməsi qaydalarından bəhs edir.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Rejissor:** Kosiçkin
: **Operator:** Kosiçkin

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 30.
Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1787-1792)

**1787–1791-ci illər Osmanlı-Rusiya müharibəsi** — Osmanlı İmperiyasının Avstriya və  Rusiya imperiyası ilə apardığı müharibə.

## Səbəb və zəmin
Krımın Rusiyaya qatılması 1787-ci ildə Osmanlı ilə Rusiya arasında yeni müharibəyə səbəb oldu. Avstriya Reç Pospolitanın birinci bölüşdürülməsinə razı olduğu üçün Rusiyanın müttəfiqinə çevrilmişdi.

Osmanlı dövləti Prussiya, Hollandiya və İngiltərə tərəfindən müdafiə olunacağına, İsveç və Polşanın da Rusiyaya müharibə edəcəyinə ümid bəsləyirdi, lakin bu ümid doğrulmadı. Fransa və başqa Avropa dövlətlərinin təhriki ilə 1787-ci ildə Osmanlı Rusiyaya yeddi tələbdən ibarət ultimatum göndərdi. Cavab almayan Osmanlı dövləti 1787-ci ilin avqustunda müharibə elan etdi.

## Müharibənin başlanması
Osmanlıların Kinburn qalasına hücumu ilə başlayan müharibə Osmanlı üçün uğursuz oldu. Aleksandr Suvorovun ordusu nəinki qalanı müdafiə etdi, üstəlik Oçaqovo qalasını ələ keçirdi. 1789-cu ildə Avstriya da Osmanlıya müharibə elan etdi. Avstriya qoşunları Banat vuruşmasında darmadağın edilsə də, Fokşan və Rımnik döyüşlərində rusların köməyi ilə türkləri məğlub etdilər. Belqradı ələ keçirən Avstriya Osmanlı ilə sülh bağlayaraq müharibədən çıxdı. Müharibəni davam etdirən Rusiya isə Suvorovun komandanlığı altında 1790-cı ildə İsmayıl qalasını ələ keçirdi. Bü döyüşdə Kutuzov yaralandı və bir gözünü itirdi. 

## Yassı sülh müqaviləsi
Avstriyanın müharibədən çıxdığını görən Rusiya İsveçin, sonra isə Qərb dövlətlərinin təzyiqi ilə 1791-ci ildə Yassıda Osmanlı ilə sülh bağladı. Sülhün şərtlərinə görə:
# Cənubi Buq ilə Dnestr arasındakı torpaqlar Rusiyanın əlinə keçdi.
# Dnestr çayı Rusiya ilə Osmanlı arasında sərhəd oldu.
# Dnestrin mənsəbindən Krımadək bütün Qara dəniz sahilləri Rusiyaya verildi.
# Osmanlı Krım haqqında iddialarından əl çəkdi və onun Rusiyaya mənsub olduğunu təsdiq etdi.
Müharibənin nəticəsi olaraq Rusiya Qara dənizdə qəti olaraq möhkəmləndi. Osmanlıların həm Balkanlarda, həm də Qafqazda mövqeyi zəiflədi.

## Ədəbiyyat
* ''Петров А. Н.'' Вторая турецкая война в царствование императрицы Екатерины II (в 2 томах).&nbsp;— СПб: 1880.
* ''Цебриков Р.М.'' Вокруг Очакова. 1788 г. (Дневник очевидца) / Сообщ. П.Ф. Бычков // Русская старина, 1895. – Т. 84. — №&nbsp;9. — С. 147–212. 
* ''Этон В.'' Средство принудить турецкий флот удалиться с Черного моря и уничтожение гаваней на Архипелаге и Средиземном море / Сообщ. А. Туган-Мирза-Барановский // Русская старина, 1875. – Т. 13. — №&nbsp;7. – С. 443–446. – Под загл.: Проект удаления турок с Черного моря. 1780-х гг. 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1768-1774)

1768–1774-cü illər Osmanlı-Rus müharibəsi Dunay, Krım, və Cənubi Qafqaz istiqamətinə aparılırdı. Osmanlı qoşunları 1769-cu ildə Rusiyanın içərilərinə hərəkət etsə də sonrakı hərbi əməliyyatlar uğurlu alınmadı. Əsas hərbi əməliyyatlar 1770–1771-ci illərdə oldu. Rus qoşunlarının baş komandanı Rumyantsev 1770-ci ilin yayında Larqa və Kaqul çayları yaxınlığındakı döyüşlərdə qələbə qazanaraq Dunayın sağ sahilinə keçdi. Bessarabiya, Valaxiya və Moldova ruslar tərəfindən tutuldu. Rus donanması 1770-ci ilin iyununda Xios yaxınlığındakı Çeşmə buxtasında Osmanlı donanmasını məğlub etdi. Avstriya Rusiyanın Balkanlarda güclənməsini istəmirdi. Rusiyada baş verən Puqaçov üsyanı və Avropa dövlətlərinin Rusiyaya təzyiqi onu danışıqlara başlamağa məcbur etdi.1774-cü ildə Osmanlı dövləti ilə Rusiya arasında Bolqarıstanın Kiçik Qaynarca kəndindəsülh bağlandı. Buq və Dnepr arasındakı ərazilər, Krımdakı Kerc, Yeniqala, Kubana qədər olan torpaqlar Rusiyaya keçdi. Krım xanlığı Osmanlı asılılığından çıxaraq müstəqil oldu.(sonralar 1783-cü ildə Rusiya tərəfindən işğal olundu. Kiçik Qaynarca sülhü Krım xanlığının işğalını asanlaşdırdı. Krım xanlığı xeyli zəiflədiyindən Osmanlı da ona hərbi yardım edə bilmədi). Rusiya Azov qalasını möhkəmləndirmək hüququ aldı. Rus ticarət cəmiləri Bosfor və Dardanel boğazlarından sərbəst keçə bilərdi. Rus gəmilərinə ilk dəfə Qara dənizdə üzmək hüququ verildi. Osmanlı 4,5 milyon rubl təzminat ödəməli idi. Valaxiya və Moldova Rusiya "himayəsinə" verilirdi. Osmanlı bu knyazlıqların idarə olunması haqqında şərtlərə əməl etməli idi.1676–1681-ci illerde Bağçasaray sülh müqavilesi bağlanmışdı, qeyd edək ki , bu müqavilə Rusiya-Osmanlı arasında bağlanan ilk müqavilə idi.

## Həmçinin bax
Küləklər şəhəri (film, 1928)

## Məzmun
Filmdə Bakı şəhərinin tarixindən, onun inkişafından, tikinti işlərindən, Bakı Sovetinin və digər müəssisələrin fəaliyyətindən danışılır. Burada şəhərin məişəti, Sabunçu və Suraxanı qəsəbələrinin neftçiləri, eləcə də keçmiş SSRİ-də ilk Bakı-Sabunçu elektrik dəmir yolu öz əksini tapmışdır.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** A.Ostrovski
:**Ssenari müəllifi:** A.Ostrovski
:**Operator:** Mixail Fridolin
Qırmızı Ordunun onilliyi (film, 1928)

## Məzmun
Film Sovet Ordusunun yaranmasının on illiyinin Azərbaycanda bayram edilməsindən danışılır.
Yuri Slyozkin

**Yuri Slyozkin** — rus yazıçısı.

## Xarici keçidlər
* "Çelyabinsk" ensiklopediyası
* Mixail Bulqakov və Yuri Slyozkin
* Yuri Slyozkin Bulqakov ensiklopediyasında
Hacıağa Abbasov

**Hacıağa Mütəllib oğlu Abbasov** () — Azərbaycan teatr aktyoru və təşkilatçısı, dramaturq, Azərbaycan SSR xalq artisti (1932).

## Həyatı
Hacıağa Abbasov 16 iyun 1888-ci ildə Bakının Maştağa kəndində müəllim ailəsində doğulub. İbtidai təhsilini doğulduğu kəndindəki rus-tatar (rus-türk) məktəbində alıb və sonra Bakıda oxuyub. 1906–1909-cu illərdə Petrovsk-Portda (indiki Mahaçqala) pedaqoji təhsilə yiyələnib. Burada oxuyarkən azərbaycanlılardan ibarət teatr dəstəsi yaradıb və həmin truppa ilə Teymurxanşurada (sonra Bunyaksk adlandırıldı) teatr açıb.

Təhsilini başa vurduqdan sonra müəllim diplomu ilə Bakıya qayıdıb. Balaxanı kəndində Mirzə Ələkbər Sabirlə birlikdə uşaqlara dərs deyib. Eyni zamanda "Müsəlman artistləri cəmiyyəti"nin, "Nicat", "Həmiyyət" teatr truppalarının fəal üzvü olub. Sonralar "Səfa" cəmiyyətinin teatr truppasında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə aktyorluq edib.

1920-ci ildə bugünkü Akademik Milli Dram Teatrına üzv olan Hacıağa Abbasov bir müddət burada çalışıb. Həyat və sənət dostu Mirzağa Əliyevlə birgə 1921-ci il noyabrın 13-də Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrını yaradıblar, özü direktor olub. Həmin sənət ocağı bu iki aktyorun adı ilə bağlı olduğuna görə tamaşaçılar arasında "Hacımirz" teatrı kimi tanınıb-sevilirdi. 1925-ci ildə Hacıağa Abbasov Akademik teatra direktor təyin olunub. Bakı Teatr Məktəbində direktor işləyib (1929–1937). Repressiya illərində təqib olunduğuna görə bir müddət Orta Asiya respublikalarında yaşayıb.

Əsas rolları: Şeyx Nəsrulla ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Mirzə Mehdi xan, Şamdan bəy ("Nadir şah" və "Şamdan bəy", Nəriman Nərimanov), Ağa Kərim xan, Hacı Qəmbər ("Ağa Kərim xan Ərdəbili" və "Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov), Molla İbrahimxəlil ("Molla İbrahimxəlil kimyagər", Mirzə Fətəli Axundzadə), Qubad ("Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami), Osip ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Moisey ("Yəhudilər", Yevgeni Çireov).

Aktyor Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Ər və arvad" operettalarında Məşədi İbad, Soltan bəy, Kəblə Qubad rollarını müxtəlif quruluşlarda dəfələrlə və uğurla oynayıb.

Sənətdə qazandığı nailiyyətlərə və teatr sənətinin inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Hacıağa Abbasov 14 noyabr 1930-cu ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 26 may 1932-ci ildə isə "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülüb.

Hacıağa Abbasov 7 may 1975-ci ildə, 87 yaşında Bakıda vəfat edib və II Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

## Xatirəsi
2018-ci ildə aktyorun 130 illik yubileyi qeyd olunub.

## Filmoqrafiya
# Hacı Qara (film, 1929) — '''Bayraməli Bəy (Sonanın atası)
# Səhnə veteranı (film, 1974)

## İstinadlar
Vsevolod Pudovkin

**Vsevolod İllarionoviç Pudovkin** (28 fevral, 1893, Penza, Rusiya-30 iyun, 1953, Riqa, Latviya). **Bədii rəhbər.**

## Adlar və mükafatlar
# SSRİ Xalq Artisti (1948)
# Stalin Mükafatı (1941, 1947, 1951)

## Həyatı
Moskva universitetinin riyaziyyat fakültəsində təhsil almış, lakin bitirməmişdir. 1915-ci ildə cəbhəyə gedən Pudovkin döyüşlərdə Almaniya tərəfinə əsir düşmüşdür. 1919-cu ildə əsrilikdən döndükdən sonra bir müddət zavodda kimyaçı işləmişdir. 1925-ci ildə Ümumitifaq Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsilini tamamladıqdan sonra "Mejrabpom-Rus" kinostudiyasında işə götürülmüş və ilk filmini (Ana) 1926-cı ildə çəkmişdir. Stalin mükafatı laureatıdır.

## Filmoqrafiya
# Hacı Qara (film, 1929)(Tammetrajlı Bədii Film)
# Solmaz bir bahar kimi (film, 1979)

## Mənbə
* Всеволод Пудовкин 

## Xarici keçidlər

* Пудовкин Всеволод Илларионович
Əsgər İsmayılov (operator)

**Əsgər Cəfər oğlu İsmayılov** () — Azərbaycan kinooperatoru, ssenaristi, əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı
Əsgər İsmayılov 1 aprel 1905-ci ildə Tiflisdə anadan olub. ÜDKİ-də təhsil alıb. Əməkdar incəsənət xadimi Əsgər İsmayılov 1983-cü ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
* Almaz (film, 1936)
* Arazın sahillərində (film, 1953)
* Axırıncı namaz (film, 1963)
* Bakıdan Göy-gölədək (film, 1947)
* Bakının işıqları (film, 1950)
* Bəxtiyar (film, 1942)
* Bəxtiyar (film, 1955)
* Bir ailə (film, 1943)
* Direktiv bant (film, 1932)
* Əyri yolla qazanc (film, 1960)
* Xəzər neftçiləri (film, 1951)
* "Kazbek" qutusu (film, 1958)
* Kəndlilər (film, 1939)
* Kölgələr sürünür (film, 1958)
* Qara daşlar (film, 1956)
* Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)
* Zəfər bayramı (film, 1945)
* Qəribə əhvalat (film, 1960)
* Sabahın xeyir, Bakı! (film, 1964)
* Sabir (film, 1962)
* Sevil (film, 1929)
* Səbuhi (film, 1941)
* Səhər (film, 1960)
* Sən bunu bilməlisən (film, 1961)
* Sovqat (film, 1942)

## İstinadlar

## Mənbə
* Əsgər İsmayilov
* M. Əmrahov. "Müharibə illərinin kino salnaməsi (1941–1945-ci illər)". //Təhsil, mədəniyyət, incəsənət.- 2004.- № 1.- səh. 126–129.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 94.
* "Onun böyük mədəniyyəti filmlərində özünü göstərirdi" //Mədəniyyət.- 2011.- 4 may.
* Yeganə. Kinooperator Əsgər İsmayılovun xatirəsi yad edildi: [Dövlət Film Fondunda] //Mədəniyyət.- 2011.- 4 may.- S. 11.
Fridrix Şiller

**İohan Xristof Fridrix fon Şiller** (; ) — alman şairi, filosof, tarixçi və dramaturqu, alman romantik ədəbiyyatının nümayəndəsi.

Ömrünün son illərində Yohann Volfqanq Göte ilə çox məhsuldar, lakin bir qədər mürəkkəb dostluq münasibəti qurur. Bu yaradıcılıq münasibətləri iki dahi ədibin öz estetik dünya görüşlərıni müzakirə və mübadilə etməsinə, Götenin yarımçıq buraxdığı bir çox əsərlərini tamamlamasına imkan yaradır. Bu ədəbi-fəlsəfi münasibətlər sonralar alman ədəbiyyatında *Veymar klassisizmi* adlanacaq bir dövrün əsasını qoyur. Şiller Göte ilə birgə estetik dünya görüşlərinə düşmən kəsilmiş filosoflara cavab olaraq "Yadlar" (*"Die Xenien"*) adlı qısa, lakin çox kəskin satirik poemalar məcmuəsini yazır.

## Həyatı
Şiller 1759-cu il noyabrın 10-da Almaniyanın Marbax şəhərində hərbi feldşer İohan Qaspar Şillerin (1723–1796) ailəsində dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıq və gənclik illəri yoxsulluq içində keçmiş, bununla belə kənd məktəbində təhsil ala bilmişdir. Bilik və istedadı ilə 1783-cü ildə Vürtenberq hersoqunun diqqətini cəlb edən Şiller nüfuzlu hərbi akademiyaya daxil olmaq imkanı əldə edir. Burada özünü ilk növbədə hüquqşünaslıq, daha sonra isə tibb elminə həsr edir. Şiller hələ məktəbdə oxuduğu illərdə özünün "Oğrular" adlı, sadəlövh inqilabçılar və onların faciəvi sonluqlarından bəhs edən ilk pyesini qələmə alır.

1780-ci ildə Şiller Ştutqartda hərbi alay həkimi vəzifəsinə təyin edilir.

"Quldurlar" pyesinin 1781-ci ildə Manheymdə tamaşaya qoyulmasından sonra, Şiller hərbi tribunala verilir və ondan bir daha yazmamaq tələb olunur. Şiller 1873-cü ildə Ştutqartdan qaçır. Qaçışdan əvvəl qələmə aldığı iki pyesi — "Fiesko" və "Məkr və məhəbbət" də Manheym teatrında səhnəyə qoyulur.

1787-ci ildə oxucularından birinin dəvəti ilə qonaq qaldığı Drezden şəhərini tərk edir və 1789-cu ilə qədər Veymarda yaşayır. Həmin il Yena universitetində tarix və fəlsəfə fakültəsinə professor təyin edilir, 1790-cı ildə isə Şarlotta fon Lengefeld adlı qadınla evlənir. Bu nikahdan Şillerin iki oğlu və iki qızı dünyaya gəlir.

1799-cu ildə yenidən Veymara qayıdaraq yerli messenatların maliyyə dəstəyi ilə bir neçə ədəbi jurnalın nəşrinə başlayır. Məhz bu illərdə Şiller Höte ilə görüşür. Onlar tezliklə sonradan Almaniyanın ən aparıcı teatrlarından birinə çevriləcək Veymar teatrını yaradırlar. Şiller ömrünün sonuna qədər Veymarda qalır ömrünün son illərini ağır və üzücü xəstəliklərlə mübarizədə keçirir və 9 may 1805-ci ildə 45 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat edir.

Şairin 1785-ci ildə yazdığı "Şadlığa mədhiyyə" əsərinə sonralar dahi alman bəstəkarı Lüdviq van Bethoven musiqi bəstələyir. Bu musiqi əsəri hazırda Avropa İttifaqının rəsmi himnidir.

## Əsərləri
* "Quldurlar" (1781) (Qaçaqlar)
* "Fiesko" (1784)
* "Məkr və məhəbbət" (1783)
* "Don Karlos" faciəsi (1787)
* "Vallenşteyn" (1800)
* "Orleanlı qız" (1801)
* "Mariya Stüart" (1800)
* "Messinalı gəlin" (1803)
* "Vilhelm Tell" xalq dramı (1804)
* "Dimitriy" (ölümü səbəbindən yarımçıq qalmışdır)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1806–1812)

**Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1806–1812)** — Napoleonun apardığı işğalçı müharibələr Osmanlı imperiyası ilə Rusiya imperiyasını yaxınlaşdırdı. 1805-ci ildə imzalanmış müqaviləyə görə, rus hərbi gəmiləri Bosfor və Dardanel boğazlarından keçmək hüququ aldı, lakin rusların Valaxiya və Moldovada, ingilislərin isə Misir və Suriyada fəallaşması Austrelis döyüşündən sonra III Səlimi Fransa ilə yaxınlaşdırdı. 1806-cı ildə rus qoşunlarının Valaxiya və Moldovanı tutması Osmanlının Rusiyaya müharibə elan etməsinə səbəb oldu. Osmanlıların Fransanın köməyi ilə Krımı qaytarmaq cəhdi alınmadı. 1812-ci il mayın 16-da Buxarest sülh müqaviləsi bağlandı.
* Sülhün şərtlərinə görə
# Bessarabiya Rusiyaya keçdi.
# Dunay çayında rus gəmilərinin üzmə hüququ təsdiq edildi.
# Moldova və Valaxiya Osmanlıya qaldı, Serbiyaya isə özünüidarəetmə hüququ verildi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
IANA

**IANA**— (; ) — internetdə .com, .net, .org kimi ən yüksək səviyyəli domenlərin inzibati idarə olunmasına cavabdeh olan və ABŞ hökumətinin maliyyələşdirdiyi qeyri-kommersiya təşkilatıdır. **IANA** qlobal ərazilər üzrə (əsasən Avropa, Asiya və Amerika) adlar fəzasını müəyyənləşdirəcək təşkilatları əlaqələndirir. 1998-ci ilin sentyabrından bu funksiyanı beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı olan ICANN öz üzərinə götürüb.

ICANN tərəfindən yaradılan və onun strukturuna daxil olan IANA İnternet səbəkəsində rəqəmli ünvanların paylanması üzrə səlahiyyətli təskilatdır və əsas funksiyası (gTLDs) ümumi istifadəli domenlərin beynəlxalq verilənlər bazasını və (ccTLDs) yüksək səviyyəli milli domenləri dəstəkləməkdən ibarətdir. Bu təşkilatlar internet ictimaiyyətinin maraqlarını təmsil edirlər.

## IANA fəaliyyətləri
IANA RFC-də müəyyən edilmiş protokollarda istifadə olunan bütün ehtiyatda saxlanılan adların və nömrələrin bölgüsü üçün cavabdehdir.

### IP-ünvanların paylanması
**IANA** regionlarda hər bir ölkəyə məxsus olan birinci səviyyəli IP-ünvanları idarə edir. Regional registratorlar da, öz növbəsində, daha kiçik internet-provayderlərə nümayəndə göndərir.

Həmçinin IPv6- ünvanın verilməsilə də məşğul olur.

### Domen adları
IANA yüksək səviyyəli domenlərin operatorları ilə birgə verilənləri idarə edir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* IANA web saytı
* Numbers Resource Organization
* IANA Functions Purchase Order of the United States Department of Commerce
* USC/ICANN transition agreement
* ICANN contract for IANA, March 2003
Kiberskvottinq

**Kiberskvottinq** (ing. *cybersquatting*) – kimlərinsə qeydiyyatdan keçmiş ticarət və ya xidmət nişanı olan domen adlarının zəbt edilməsidir. Domen adların qeydiyyatından mənfəət əldə edənlər isə kiberskvotterlərdir.

## İnternetdə "qara bazar"
Kiberskvottinq son 3 ildə bütün dünyada çox geniş yayılıb. Ümumiyyətlə artıq "gözəl və məşhur adlar" üzrə İnternetdə nəhəng "qara bazar" formalaşıb (www.sedo.com). Məsələn, 2007-ci ilin noyabr ayında baha qiymətə satılan domen adlar siyahısına greeting.com ($350 min), sochi.info ($773 min), sochi-life.com ($1 mln) daxildirlər.

## Kiberskvottinqə qarşı mübarizə
Dünya təcrübəsi göstərir ki, əgər domen ad hər hansı ölkənin və ya şəhərin adını özündə əks etdirirsə, və ya hər hansı təşkilatən əmtəə nişanını daşıyırsa, digər tərəfdən bu zaman kiberskvottik (domen adlar vasitəsilə gəlir əldə etmək) və antitəbliğat fəaliyyəti sübut olunarsa, domen adın qeydiyyatçının əlindən alınaraq əsil sahibinə qaytarılması mümkündür. Dünyada domenlərlə bağlı mübahisələri araşdıran bir neçə mərkəz akkreditə edilmişdir. Baxılan mübahisələrin 90%-i Ümumdünya intelektual mülkiyyət təşkilatının (World Intelectual Property Organitation, WIPO) Arbitraj-vasitəçi mərkəzi və Milli Arbitraj Form (National Arbitration Forum, NAF) kimi təşkilatların payına düşür.
 
## Həmçinin bax
* NAF
* İnternet
* Domen

## Xarici keçidlər
* Domen bazarı
* Domen adların satışı 
* .az domen adların qeydiyyatı
* Domen bazarında yeniliklər
Bella Beletskaya

**Bela Beletskaya** — aktrisa.

## Həyatı
Bella Qeorqiyevna Beletskaya Ukrayna aktrisasıdır. Azərbaycanda və Gürcüstanda filmlərə çəkilib. Gürcüstanın əməkdar artistidir (1943).

## Filmoqrafiya
# Sevil (film, 1929)
# Qali bazrobidan (1928)
# Maksim Maksimich (1927)
# Bela (1927)
# Tavadis asuli Meri (1926)
# Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)

## Xarici keçidlər
* IMDB səhifəsi
Aleksandr Qalperin

**Aleksandr Vladimiroviç Qalperin** () — operator.

## Həyatı
Aleksandr Vladimiroviç Qalperin 23 sentyabr 1907-ci ildə anadan olub. ÜDKİ-dan məzun olub (1936) və elə həmin ildən orada müəllimlik edib. Kinoda 1926-cı ildən fəaliyyət göstərib. Sovet kinosunda ilk dəfə olaraq quraşdırılmış səhnələri çəkib. Sənətşünaslıq namizədi (1940), professor (1960), Stalin mükafatı laureatı (1949), Rusiyanın əməkdar incəsənət xadimidir (1968).

## Adlar və mükafatlar
# Stalin mükafatı (1949)
# Rusiya Əməkdar İncəsənət Xadimi (1968)

## Filmoqrafiya
# Vulkan üzərində ev (film, 1929) (Tammetrajlı Bədii Film)
Salman Dadaşov

**Salman Yusif oğlu Dadaşov** () — Azərbaycan aktyoru, rejissor.

## Həyatı
Salman Dadaşov 20 iyun 1922-ci ildə anadan olmuşdur. 1942-ci ildə Azəf Zeynallı adına Musiqi məktəbini, 1951-ci ildə ADİİ-ni (indiki ADMİU), 1954-cü ildə isə LDTK və Kİ-ni bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1939-cu ildə başlayaraq müxtəlif mədəniyyət qurumlarında çalışıb.

Ailədə üç qardaş olublar. Qardaşlardan böyüyü olan Salman Dadaşov əvvəllər aktyor kimi çalışıb. Bəzi filmlərdə çəkilib. "Onun böyük ürəyi" filmində Oqtay rolunu ifa edib. Uzun müddət Sumqayıt teatrının rəhbəri olub.

Aktyor Məlik Dadaşovun qardaşı və Rəfael Dadaşovun əmisidir.

## Filmoqrafiya
# Onun böyük ürəyi (film, 1958)
# Uzaq sahillərdə (film, 1958)
# Koroğlu (film, 1960)

## İstinadlar
Mürsəlli daşqını (film, 1929)

## Məzmun
Xüsusi buraxılış Kür sahilində yerləşən Mürsəlli kəndində bəndin partladılması və bunun nəticəsində pambıq sahələrini su basması haqqındadır.

## Film haqqında
Kinoxronika Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 3324

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Rejissor:** Aleksandr Makovski
: **Operator:** İvan Manakov
Neft fontanı (film, 1929)

## Məzmun
Film Abşeron mədənlərinin birində quyunun güclü neft fontanı vurması hadisəsi haqqındadır.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Katerina Vinoqradskaya

**Katerina Nikolayevna Vinoqradskaya** (14 noyabr 1905, Oryol, Rusiya-10 may 1973, Moskva, Rusiya). **Ssenari Müəllifi.**

## Həyatı
Ədəbiyyat fəaliyyətinə 1922-ci ildə (bəzi mənbələrə görə 1926) başlamışdır. 1956-cı ildən Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunun pedaqoqu işləmişdir

## Filmoqrafiya
#İlk komsomol buruğu (film, 1930) (Tammetrajlı Bədii Film)

## Mənbə
*Виноградская Катерина Николаевна
Əlsiz adamlar (film, 1932)

## Məzmun
Film tədris müəssisələrinin politexnikləşdirilməsi kimi aktual məsələyə toxunur. Çünki məktəbi yenicə bitirib müstəqil həyata başlayan gənclərdə əmək vərdişləri olmur. Ona görə də belələrini "əlsiz adamlar" adlandırırlar.

## Film haqqında
Film rejissor İqor Savçenkonun kinoda ilk müstəqil işidir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** İqor Savçenko
:**Quruluşçu rejissor:** İqor Savçenko
:**Quruluşçu operator:** Mixail Fridolin
:**Quruluşçu rəssam:** Viktor Aden
:**Rejissor assistenti:** Qəmər Salamzadə

### Rollarda
: Hüseyn Seyidzadə — fəhlə
: Ağarza Quliyev — Şərif
: Aliyə Terequlova
: S. Koretskaya
: Zəhra Seyidzadə
: Ruqiyyə Seyidzadə

## İstinadlar

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 222.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 32.
Qars

**Qars** () — Türkiyənin şərqində yer alan şəhər. Qars ilinin inzibati mərkəzidir.

Türkiyənin ən yüksəkdə yerləşən il mərkəzlərindən olan Qars kəndləri ilə birlikdə ümumi əhali sayı 100 mini keçən şəhərlərdəndir (şəhər mərkəzi: 102.001, ümumi 129.458). Mərkəz ilçəyə bağlı üç məhəllə və 70 kənd vardır. Müxtəlif etnosların birlikdə yaşadığı şəhərdır.

Qars Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 2023-cü il üçün Türkiyə Turizm Strategiyası 2023 və Turizm Strategiyası Hərəkət Planı əsasında nəzərdə tutulan 15 il mərkəzindən biridir. Bu layihə ilə hədəflənən il mərkəzlərini " mədəniyyət turizmi inkişaf etdiriləcək brend şəhərlər" elan edib inkişaflarını təmin etməkdir.

## Tarixi hadisələr
18 noyabr 1877-ci ildə Erməni könüllü silahlı dəstələri və yerli ermənilərin fəal iştirakı ilə general Hovhannes Lazaryanın qoşunları gecə yarısı gizli yollarla xəlvətcə Qarsa daxil oldular. Səhər erkən qala alındı/

## Əhali sayı

## İstinadlar

## Qardaş şəhərlər
*  Gəncə, Azərbaycan
*  Vizel, Almaniya
*  Kutaisi, Gürcüstan
*  Kirkenes, Norveç
*  Bursa, Türkiyə
*  Ədirnə, Türkiyə

## Dünya Karslılar günü

Dünya Qarslılar günü
Jurnalist Yazıçı; Mehmet Ali Arslan 2000 və 2014-cü illərdə elan etdiyi və Mehmet Əli Arslanın səy və təşəbbüsləri ilə 2024-cü ildə elan edilən Dünya Qars Günü hər il oktyabrın 30-da qeyd olunur.

 Qarslılar bu özəl gündə dostlarını, yaxınlarını və dostlarını ünsiyyət vasitələri, xüsusilə sosial media vasitəsilə təbrik edərək birlik və həmrəylik hisslərini gücləndirirlər. Qarsın mədəni sərvətləri paylaşılan fotolar, videolar və mesajlar vasitəsilə bütün dünyaya duyurulur.

Dünya Qars Gününün ən mühüm məqsədlərindən biri Qarsın tanıdılmasına töhfə verməkdir. Bu özəl gün sayəsində Qarsın tarixi, mədəniyyəti, təbii gözəllikləri və ləzzətləri bütün dünyada daha geniş auditoriyaya çatır.

## Həmçinin bax
Həqiqət Rzayeva

**Həqiqət Əli qızı Rzayeva** () — müğənni (soprano), pedaqoq. Azərbaycan SSR xalq artisti (1943). Azərbaycan səhnəsində çıxış edən ilk qadın müğənnilərindəndir.

## Həyatı
Lənkəran qəzasıın Darquba kəndində anadan olmuşdur. Atası Əli kişi o hələ səkkiz aylıqkən dünyasını dəyişir. Həqiqətin anası ikinci dəfə mövhumatçı, dindar bir kişiyə ərə gedir. 1917-ci ildən Həqiqət Lənkəranda məktəbə getməyə başlayır. Azərbaycan sovetləşəndən sonra isə onun ailəsi Bakıya köçür.

Gənc Həqiqətdə operaya və səhnəyə həvəs Bakıda həvəskar teatr dərnəyinə getməsindən sonra yaranır. Bəstəkar Müslüm Maqomayev səsini yoxlayandan sonra onu Azərbaycan Opera Teatrında işə götürür. Bununla da ailəsinin narazılıqlarına baxmayaraq, Həqiqət xanım opera teatrına ömürlük bağlanmış oldu.

1928–1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının muğam şöbəsində oxuyur, Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski və Qurban Pirimovdan dərs alır. 1927–1952-ci illərdə Opera və Balet Teatrının solisti, muğam və xalq mahnılarımızın ifaçısı kimi tanınır. Ərəbzəngi ("Şah İsmayıl" — Müslüm Maqomayev), Leyli, Əsli, Telli ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Arşın Mal Alan" — Üzeyir Hacıbəyov), Şahsənəm ("Aşıq Qərib" — Zülfüqar Hacıbəyov) onun yaratdığı əsas səhnə obrazlarıdır.

Həqiqət Rzayevanın kino fəaliyyətinə gəldikdə isə o, çox az filmdə çəkilmişdir. "Ögey Ana" filmində Qəmər xala obrazını oynamışdır. Qəmər xala filmdə mənfi obrazdır. O kürəkəni Arifin İsmayıla yeni ana gətirməyini qəti surətdə rədd edir və filmin sonuna kimi Dilarənin yaxşı bir ana olacağına şübhə ilə yanaşır. Hətta onun filmdə işlətdiyi "Mən ölü, sən diri. Bundan İsmayıla ana olmayacaq. Yad qızından ana olmayıb, olmayacaq." sitatı yaddaşlara həkk olunmuşdur.

Bəstəkar Azər Rzayevin və Həsən Rzayevin anasıdır.

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 23 aprel 1940
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943

## Xatirəsi
● Bakı şəhərində küçələrdən biri Həqiqət Rzayevanın adını daşıyır.

● Bərdə şəhərində küçələrdən biri Həqiqət Rzayevanın adını daşıyır.

● Lənkəran şəhərində 2№-li Uşaq Musiqi Məktəbi Həqiqət Rzayevanın adını daşıyır.

● Lənkəran şəhərində Həqiqət Rzayevanın büstü açılmışdır.

● Lənkəran şəhərində Yaradıcılıq Sarayı Həqiqət Rzayevanın adını daşıyır.

## Filmoqrafiya
* Lətif (film, 1930) — Ögey ana (Tammetrajlı bədii film)
* İsmət (film, 1934) — Həqiqət (Tammetrajlı bədii film)
* Dostlar (film, 1934) — Ana (Qısametrajlı bədii film)
* Ögey ana (film, 1958)
* Muğamlar (film, 1965)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Həqiqət Rzayeva
* Хагигат Рзаева 
* АРАБЗЕНГИ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ СЦЕНЫ
Əjdər Sultanov

**Əjdər Əliabbas oğlu Sultanov** () — Azərbaycan–sovet teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1949).

## Həyatı
Əjdər Sultanov 1909-cu ilin dekabrın 8-də Bakıda doğulub. Bakı Teatr Texnikumunu bitirərək (1925-1928) 1926-cı ildən aktyoru olduğu Bakı Türk İşçi Teatrında işləməyə davam edib. O, İşçi və Gəncə teatrlarında "Əjdər", "Əjdər Sultan" imzaları ilə də çıxışlar edib.

Bakı Türk İşçi Teatrı 1932-ci il yanvar ayının 4-də və 5-də Gəncə şəhərinə köçürüləndə Əjdər Sultanov da kollektivlə gedib. Teatrın hazır repertuarındakı və təzə hazırlanan tamaşalarda çıxış edib. Kollektivin nəzdində "Uşaq və Gənclər Teatrı" bölməsi yaradılıb və Əjdər Sultanov burada rejissorluqla məşğul olmağa başlayıb.

1937-ci ilin sonlarında Gəncədən Bakıya qayıdan Əjdər Sultanov az müddət Opera və Balet Teatrında işləyib. 1939-cu ildə isə Milli Dram Teatrının aktyor truppasına qəbul olunub. Bu səhnədə Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" (Qorxmaz), "Aydın" (Surxay), "Almaz" (Balarza və Hacı Əhməd),
"Dönüş" (Qüdrət Arslan), Süleyman Rüstəmin "Qaçaq Nəbi" (Vəli, Təhmas bəy və Mehdi), Səməd Vurğunun "Xanlar" (Mamuliya), "İnsan" (Şahbaz), "Xosrov və Şirin" (Şapur və Xosrov), Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" (Bəhruz), Süleyman Sani Axundovun "Eşq və intiqam" (Çingiz), Məmməd Səid Ordubadinin "Dumanlı Təbriz" (Bağır xan), Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" (Dərviş), Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Pəri cadu" (Qurban), İlyas Əfəndiyevin "Bahar suları" (Zəfər), "Atayevlər ailəsi" (Xosrov Atayev), Mehdi Hüseynin "Nizami" (Munis), Mirzə İbrahimovun "Məhəbbət" (Kərim) pyeslərinin tamaşalarında uğurlu rollar oynayıb.

Tərcümələrdən Vilyam Şekspirin "Otello" (Yaqo və Kassio), "Qış nağılı" (Leont), Konstantin Simonovun "Vətən oğlu" (Lukonin), Vsevolod Rokkun "Mühəndis Sergeyev" (Boris), Leonid Malyuginin "Köhnə dostlar" (Volodya Daroxin), Tsao Yuyun "Tayfun" ("Tufan". Çjo Pu Yua), Mixail Lermontovun "İki qardaş" (Yuri), Anton Çexovun "Vanya dayı" (İvan Petroviç), Boris Çirskovun "Qaliblər" (krivenka), Nazim Hikmətin "Türkiyədə" (Xosrov Murad), Vilyam Şekspirin
"On ikinci gecə" (Orsino), Lope de Veqanın "Rəqs müəllimi" (Aldemaro), Ceyms Qou və Arno D'Nyussonun "Dərin köklər" (Merrik) əsərlərinin tamaşalarında iştirak edib.

Əjdər Sultanov səhnə plastikası, texniki hərəkətləri obrazın psixoloji göstəriciləri ilə ahəngdar cazibədarlıqla birləşdirməsi, rəqslə sözün (geniş mənada hərəkətlə sözün, məsələn, "Rəqs müəllimində" Aldemaro rolu) vəhdəti baxımından örnək olub. Yaradıcılıq imkanlarının estetik xüsusiyyətləri baxımından realist aktyor məktəbi ənənələrinə daha uyğun idi.

Aktyor 53 yaşına təzəcə qədəm basanda, 10 yanvar 1962-ci ildə qəfildən, ürək xəstəliyindən vəfat edib.

Əjdər Sultanov 17 iyun 1943-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, 21 iyul 1949-cu ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
# Lətif (film, 1930) - Hacı Səmədin oğlu (tammetrajlı bədii film)
# Bəxtiyar (film, 1942) - alman əsgəri

## İstinadlar
Kamil Qubuşov

**Kamil Mehdi oğlu Qubuşov (Kubışev)** () — Azərbaycan aktyoru, teatr və kino sənətçisi.

## Filmoqrafiya
# Ağasadıq Gəraybəyli (film, 1974)
# Axırıncı aşırım (film, 1971) (tammetrajlı bədii film) — rol: kəndli; filmi səsləndirən: Şabanzadə
# Bakıda küləklər əsir (film, 1974)
# Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)
# Bizim küçə (film, 1961)
# Cazibə qüvvəsi (film, 1964)(film, kinoalmanax)
# Dəli Kür (film, 1969)
# Doğma xalqıma (film, 1954)
# Hörmətli alim yoldaşlar (film, 1971)
# Xatirələr sahili (film, 1972)
# İnsan məskən salır (film, 1967)
# İyirmialtılar (film, 1966)
# Lətif (film, 1930)
# Qaraca qız (film, 1966)(film, kinoalmanax)
# Qatır Məmməd (film, 1974)
# Qəribə əhvalat (film, 1960)
# Sən niyə susursan? (film, 1966)
# Şahzadə-qara qızıl (film, 1974)
# Yaşamaq gözəldir, qardaşım! (film, 1966)
# Yenilməz batalyon (film, 1965)
# Yerli kadr təsdiqə gedir (film, 1973)

## İstinadlar
Raport veririk (film, 1930)

## Məzmun
Tammetrajlı filmdə Azərbaycan zəhmətkeşlərinin əmək cəbhəsindən verdikləri raportlar lentə alınmışdır.

## Film haqqında
Kinooçerk Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 4239.

Filmdə diktor mətni yoxdur. Hadisələr yalnız musiqi ilə müşayiət olunur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Seytrul 
:**Operator:** İvan Manakov
:**Səs operatoru:** M.Murov
:**????:** Qriqori Braginski
:**????:** Camal İsmixanov
:**????:** Daşdəmirov

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 56.
Camal İsmixanov

**Camal İsmixanov** - Operator.

## Həyatı

Camal İsmixanov 1910-cu ildə Bakıda anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda 2 il təhsil alıb.

Varlı ailədən olduğu üçün İnstitutdan qovulub. Sonra Leninqrad Kino Mühəndisləri İnstitutunu bitirib.

Azərbaycanın ilk kinooperatoru Camal İsmixanov Böyük Vətən Müharibəsində itkin düşüb.

## Filmoqrafiya

# Ankilostomidoz (film, 1940)
# Azərbaycan SSR-nin 15 illiyi (film, 1935)
# Cəfər Cabbarlının dəfni (film, 1935)
# Hazır ol (film, 1939)
# İyirminci bahar (film, 1940)
# Qanköçürmə (film, 1938)
# Ordenli Azərbaycan (film, 1938)
# Raport veririk (film, 1930)
# Traxoma (film, 1933)

## Mənbə
* "Cəbhə kinooperatorları". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 91-95.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.
S. Orconikidze adına Azərbaycan Diviziyasının onilliyi (film, 1930)

## Məzmun
Filmdə Azərbaycan diviziyasının keçdiyi şərəfli yoldan, onun hərbi və siyasi hazırlığından və onillik yubileyindən danışılır.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53.
Nikolay Kopernik

**Nikolay Kopernik** () — polyak astronomu, riyaziyyatçı və iqtisadçısı, Günəş sisteminin heliosentrik modelini irəli sürmüşdür. Onun "Səma cisimlərinin hərəkətinə dair" kitabındakı hipotezlər müasir astronomiya elminin əsası kimi qəbul edilir.

## Həyatı
Milliyətcə polyak olan Nikolay Kopernik astronom, riyaziyyatçı, mexanik, iqtisadçı və ilahiyyatçı olmaqla yanaşı, daha çox ilk elmi inqilabın əsası hesab edilən Günəş sisteminin heliosentrik modelinin müəllifi kimi tanınır.

Nikolay Kopernik 1473-cü il fevralın 19-da Polşanın Toruni şəhərində Almaniyadan gəlmiş tacir ailəsində anadan olub. 9 yaşında atasını itirən Kopernik 1491-ci ildə Krakov universitetinə daxil olmuş, burada riyaziyyat, tibb və ilahiyyat elmlərinə dərindən yiyələnmişdir, amma o daha çox astronomiya elmi ilə maraqlanırdı.

1497-ci ildə Kopernik təhsilini davam etdirmək üçün İtaliya gedərək Bolonya universitetinə daxil olur. Burada o, ilahiyyat, hüquq və digər qədim elmlərlə yanaşı astronomiyanı da öyrənmək imkanı əldə edir. Kopernik Padua universitetində tibb elmini öyrənmiş və Ferrara universitetində ilahiyyat üzrə elmi dərəcə almışdı.

1497-ci il martın 9-da Kopernik astronom Domeniko Maria Novara ilə birgə ilk elmi təcrübəsini həyata keçirdi. 1503-cü ilin sonunda Kopernik hərtərəfli elmi biliyə malik bir şəxs kimi vətəninə qayıdır.

Təxminən 1516-cı ildə qələmə aldığı "Kiçik mülahizələr" adlı əsərində Kopernik öz şərhlərini vermişdir. Həmin dövrə qədər təxminən 1500 il ərzində dünya sistemi haqqında qədim yunan alimi Ptolemeyin nəzəriyyəsi "hökmranlıq" edirdi. Bu nəzəriyyəyə görə, Yer kürəsi kainatın mərkəzində yerləşir, Günəş və digər planetlər isə onun ətrafında fırlanır.

Göy cisimlərini müşahidə edən Kopernik belə bir qənaətə gəlir ki, Ptolemeyin nəzəriyyəsi yanlışdır. Otuz illik gərgin əməkdən, uzun müşahidələrdən və çətin riyazi hesablamalardan sonra Kopernik sübut etdi ki, Yer bir planetdir və bütün planetlər Günəş ətrafında dövr edir.

Kopernik bildirirdi ki, Yer kürəsindəki müşahidəçi Yerin tərpənməz olduğunu, Günəşin isə onun ətrafında fırlandığını düşünür. Əslində isə Yer Günəş ətrafında fırlanır və bir il ərzində öz orbiti ətrafında tam dövrə vurur.

1543-cü ildə Kopernik "Göy cisimlərinin fırlanması haqqında" əsərini çap etdirmək qərarına gəlir. Dostları çap olunmuş kitabın bir nüsxəsini gətirib ona verəndə alim artıq ölüm ayağında idi. Kopernikin kəşfi elmdə çevriliş yaratmış və xurafata sarsıdıcı zərbə vurmuşdu.

Kopernik 1543-cü il martın 24-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar
İqor Savçenko

**İqor Andreyeviç Savçenko** (11 oktyabr 1906, Vinnitsa, Ukrayna – 14 dekabr 1950, Moskva, RSFSR) — SSRİ yazıçısı, ssenarist, rejissor.

## Həyatı
İqor Andreyeviç Savçenko 11 oktyabr 1906-cı ildə Vinnitsada (Ukrayna) anadan olmuş, 14 dekabr 1950-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
İqor Savçenko 1919-cu ildən müxtəlif teatrlarda işləmişdir. 1926-1929-cu illərdə Leninqrad Səhnə Sənətləri İnstitutunda oxumuşdur. 1929-1932-ci illərdə Bakı Kinostudiyasında, 1932-1935-ci illərdə Moskvada işləmişdir. 1933-cü ildən "Mejrabpomfilm", 1938-ci ildən Bakı kinostudiyasının rejissoru olmuşdur. 1941-1945-ci illərdə Aşqabad kinostudiyasında rejissor, "Soyuzdetfilm" kinostudiyasında bədii rəhbər, "Mosfilm" kinostudiyasında isə rejissor vəzifələrində çalışmışdır. Ömrünün son illərində, yəni, 1945-1950-ci illərdə Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunda dərs demişdir.

## Ad və mükafatlar
*SSRİ Dövlət Mükafatı (1942, 1949, 1952)
*Rusiya Əməkdar İncəsənət Xadimi (1944)
*"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

## Filmoqrafiya

***Əsər müəllifi kimi***
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)

***Ssenari müəllifi kimi***
# Əlsiz adamlar (film, 1932) (tammetrajlı bədii film)

***İkinci rejissor kimi***
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)

***Aktyor kimi***
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)
# 26 komissar (film, 1932) (tammetrajlı bədii film)(rol: eser lideri)

***Rejissor kimi***
# Əlsiz adamlar (film, 1932) (tammetrajlı bədii film)

## Mənbə
*САВЧЕНКО Игорь Андреевич 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Игорь Савченко
*Игорь Савченко
Leonid Perelman

**Leonid Perelman** — SSRİ yazıçısı.

## Həyatı

## Filmoqrafiya

### Əsərləri üzrə çəkilən filmlər
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)

### Ssenari müəllifi olduğu filmlər
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)
# Lökbatan (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film)
# Dostlar (film, 1934) (qısametrajlı bədii film)
Mixail Jarov

**Mixail İvanoviç Jarov** (; ) — Rus aktyoru. SSRİ xalq artisti (1949).

## Həyatı
Mixail İvanoviç Jarov 27 oktyabr 1899-cu ildə Moskvada anadan olmuş, 15 dekabr 1981-ci ildə eyni şəhərdə də vəfat etmişdir.

1921-ci ildə teatr studiyasını bitirmişdir. Həmin ildən Moskvada və Bakıda teatrlarda çalışmışdır. 1938-ci ildən isə Moskvada yerləşən Malı Teatrın aktyoru işləmişdir. 70-ə yaxın filmə çəkilmişdir.

## Adlar və mükafatlar
* SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1941, 1942, 1947)
* SSRİ Xalq Artisti (1949)
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1974)
* RSFSR-in xalq artisti
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* "Lenin" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
* "Moskvanın 800 illik xatirəsinə" medalı
* "Əmək veteranı" medalı

## Filmoqrafiya
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film)
# 26 komissar (film, 1932) (tammetrajlı bədii film) (rol:menşevik)
# Gitaralı qız (film, 1958)

## Mənbə
* Михаил Жаров

## Xarici keçidlər
* Михаил Жаров
* ЖАРОВ Михаил Иванович
* Михаил Иванович Жаров
Leonid Koretski

**Leonid Vladimiroviç Koretski** () — Azərbaycan kinooperatoru.

## Həyatı
Leonid Vladimiroviç Koretski 5 noyabr 1905-ci ildə anadan olmuşdur.

1928-ci ildən kinoda operator köməkçisi, operator assistenti, operator, quraşdırılmış səhnə operatoru və operator kimi 30-a yaxın filmdə çalışmışdır. Kinojurnallar üçün yüzlərlə süjet çəkmişdir. Azərbaycan kinosunda fəaliyyət göstərmişdir. Müharibə illərində cəbhədə digər operatorlarla birgə süjetlər çəkmişdir.

15 dekabr 1967-ci ildə vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

**Operator köməkçisi kimi**
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931)(tammetrajlı bədii film)

**Operator assistenti kimi**
# 26 komissar (film, 1932)(tammetrajlı bədii film)
# İki yoldaş (film, 1934)(qısametrajlı bədii film)
# Səbuhi (film, 1941)(tammetrajlı bədii film)

**Operator kimi**
# SSRİ Ali Sovetinə seçkilər qarşısında (film, 1937)(qısametrajlı sənədli film)
# Pambıq (film, 1938)(qısametrajlı sənədli film)
# Üzümçülük və şərabçılıq (film, 1938)(qısametrajlı sənədli film)
# Azərbaycan SSR Ali Sovetinin II sessiyası (film, 1939)(qısametrajlı sənədli film)
# Hava həyəcanı siqnalı ilə (film, 1940)(qısametrajlı sənədli film)
# Qazmada rejim (film, 1940)(qısametrajlı sənədli film)
# Neft və pambıq respublikasında (film, 1940)(qısametrajlı sənədli film)
# 416-cı (film, 1942) (qısametrajlı sənədli film)
# Yazıçılar konfransı (film, 1942)(qısametrajlı sənədli film)
# Zaqafqaziya xalqlarının dostluğu (film, 1942)(qısametrajlı sənədli film)
# SSRİ EA-nın Azərbaycan filialı (film, 1943)(qısametrajlı sənədli film)
# Qardaşlıq köməyi (film, 1944)(qısametrajlı sənədli film)
# Zəfər bayramı (film, 1945)(qısametrajlı sənədli film)
# Daşkəsən (film, 1946)(qısametrajlı sənədli film)
# Qocaman Həmkarlar İttifaqı (film, 1947)(qısametrajlı sənədli film)
# Sovet Azərbaycanı (film, 1948)(tammetrajlı sənədli film)
# Lenin yolu ilə (film, 1949)(qısametrajlı sənədli film)
# Respublika stadionu (film, 1951)(qısametrajlı sənədli film)
# Xəzər neftçiləri (film, 1951)(qısametrajlı sənədli film)
# Mahnı bayramı (film, 1954)(qısametrajlı sənədli film)
# N. S. Xruşşov Bakıda (film, 1960)(qısametrajlı sənədli film)
# Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Dairəsində spartakiada (film, 1961)(qısametrajlı sənədli film)
# Bu, Qum adasında olmuşdur (film, 1962)(qısametrajlı sənədli film)
# Dostluq yolu ilə (film, 1964)(qısametrajlı sənədli film)
# Sərdar İmrəliyev məktəbi (film, 1964)(qısametrajlı sənədli film)
# Dostluq məşəli (film, 1965)(qısametrajlı sənədli film)
# Bürünc "Neftçi" (film, 1966)(qısametrajlı sənədli film)

**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru kimi**
# Leyli və Məcnun (film, 1961)(tammetrajlı bədii film)

## İstinadlar
Azərbaycan (film, 1931)

***Azərbaycan*** tammetrajlı sənədli filmi rejissor Aleksandr Makovski tərəfindən 1931-ci ildə çəkilmişdir. Azərkinoda istehsal edilmişdir. Kinooçerk Azərbaycan Respublikasının tarixindən, keçmişindən və bu günündən, onun təbii gözəlliklərindən, müxtəlif sahələrdə çalışan əmək adamlarından danışır.

## Məzmun
Kinooçerk Azərbaycan Respublikasının tarixindən, keçmişindən və bu günündən, onun təbii gözəlliklərindən, müxtəlif sahələrdə çalışan əmək adamlarından danışır.

## Film haqqında
Film Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 4623.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Aleksandr Makovski
Operator: İvan Manakov

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1931-ci ilin Azərbaycan filmləri
1930-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Şərqə doğru (film, 1930)

## Məzmun
Tammetrajlı sənədli film sovet hakimiyyəti illərində respublikada gedən dəyişikliklərdən, Azərbaycanda yaşayan xalqların məişətindən, onların adət-ənənələrindən, milli xüsusiyyətlərindən söhbət açır.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Aleksandr Makovski
:**Ssenari müəllifi:** Aleksandr Makovski
:**Operator:** İvan Manakov

### Filmdə iştirak edən
:Lətif Səfərov

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53; 56.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.
Dənizdə neft yanğını (film, 1931)

## Məzmun
Kinolent Xəzər dənizində təbii qazların üzə çıxması və yanğınların təsadüf nəticəsində baş verməsi haqqındadır.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Fəxrəddin Razi

**Fəxrəddin Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Ömər ər-Razi** (; ) — Əşari məktəbinin nümayəndəsi, altıncı mücəddid. Quri sultanlığında və Xarəzmşahlar dövlətində sarayda xidmət etmişdir. Yarımçıq olan məşhur "*[[Təfsir ər-Razi|Məfatih əl-Qeyb]]*" təfsiri ona məxsusdur. Bu təfsiri o, mötəzili olan əz-Zəmaxşərinin təfsirinə cavab olaraq yazmışdır.

## Həyatı
Tam adı Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Ömər əl-Hüseyn ət-Taymi əl-Bəkri ət-Təbaristani Fəxrəddin ər-Razi olan filosof 1149-cu ildə Reydə anadan olmuşdur. Atası Rey şəhərinin hatibi olmuşdur. Buna görə də onu İbn əl-Xətib (Xətibin oğlu) deyə çağırmışlar. Şafi fiqhi, üsul əl-fiqh sahəsində ilk təhsilini atasından və əl-Kamal əs-Simnanidən almışdır. Fəlsəfəni isə Məcduddin əl-Cilidən öyrənmişdir.

Ər-Razi Orta Şərq şəhərlərini gəzib dolaşmışdır. Quri sultanlığında və Xarəzmşahlar dövlətində sarayda xidmət etmişdir. O, Heratda mədrəsə qurmuş və həyatının son illərini elə bu mədrəsədə keçirmişdir.

## Əsərləri
* ***Məfatih əl-Qeyb***
* ***[[Əsas ət-təqdis]]***
* ***Cəmi əl-ölüm***
* ***ər-Risalə əl-kəmaliyə fil-həqaiq əl-ilahiyə***
* ***Cahardaq risalə***
* ***əl-Məbahis əş-şərqiyə
* ***Lübub əl-işarət***
* ***əl-Ərbəin fi üsul əd-din***
* ***Etiqadat firəq əl-müslimin vəl-müşrikin***
* ***Mühəssəl əfkar əl-mütəqəddimin dəl-Mütəahhirin**''

== Tələbələri ==
Yetişdirdiyi tələbələrdən bəziləri:
* **Qütbəddin əl-Misri**
* **Zeynəddin əl-Keşşi**
* **Şərəfəddin əl-Hərəvi**
* **Əsirəddin əl-Əbhəri**
* **Tacəddin əl-Urməvi**
* **Siracəddin əl-Urməvi**
* **Şəmsəddin Xosrovşahi**
* **Əbu Əhməd əl-Beyləqani*'

== İstinadlar ==


== Ədəbiyyat ==
* *Наймов Н.* Фахриддин Рази. // Из философского наследия народов Ближнего и Среднего Востока.— Ташкент, 1972,— С. 199–233.
* *Кулматов Я.'' Фахриддин Рази.— Душашбе, 1980.
Neft beşilliyinin bolşevikləri (film, 1931)

## Məzmun
Film Azərbaycan bolşeviklərinin beşillik neft hasilatı planını artıqlaması ilə yerinə yetirmələrindən, bu sahədə onların əldə etdikləri nailiyyətlərdən bəhs edir.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** N.Sanov
:**Operator:** Mixail Fridolin

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53; 56.
Məhəmməd ibn Zəkəriyə ər-Razi

**Zəkəriyə ər-Razi** (; Əbu Bəkr Məhəmmdə ibn Zəkəriyə ər-Razi — ) — fars tibb və kimyaçı alimi. 

## Bioqrafiyası
Rey şəhərində anadan olub. Əsərlərini ərəbcə yazıb. İranda vəfat edib. Əbu Reyhan əl-Biruni onun 184 kitab yazdığını qeyd edir.

## Əsərləri

* Kitabul-Mənsur.
* Əl-Həvi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filosofi şəxsiliği haqqında
Boris Pumpyanski

**Boris Pumpyanski** — operator, ssenari müəllifi, rejissor.

## Tərcümeyi-hal
1927-ci ildə bədii məktəbi, 1931-ci ildə Odessa kinotexnikumunun operator bölməsini qurtardı. 1931-ci ildən 1935-ci ilə qədər — operator və Azkino-Azerfilma kinostudiyasının xronika bölməsinin bədii rəhbəri kimi çalışdı. 1938-1943-cü illərdə isə — Alma-Ata xroniki-sənədli filmlər studiyasının operatoru kimi çalışdı. O, həmçinin cəbhə operatoru da olmuşdur. Cəbhədə çəkilişlər zamanı həlak olmuşdur. *Azad edilmiş Çexoslovakiya* filminin çəkilişlərinə görə Stalin mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

## Filmoqrafiya

### Operator olduğu filmlər
# Pambıq koluna qulluq edilməsi (film, 1931) (qısametrajlı sənədli film)
# Azərbaycan diviziyasının düşərgələrində (film, 1932) (qısametrajlı sənədli film)
# Köçərilər (film, 1933) (tammetrajlı sənədli film)
# Neft simfoniyası (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film)
# Məhəbbət oyunu (film, 1935) (tammetrajlı bədii film)

### Ssenari müəllifi olduğu filmlər
# Lökbatan (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film)
# Şöhrətli Azərbaycan (film, 1935)

### Rejissor olduğu filmlər
# Lökbatan (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film)
# Neft simfoniyası (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film)
# Bakıda Oktyabrın 17-ci ildönümü (film, 1934) (qısametrajlı sənədli film)
# İnqilab tribunu (film, 1934) (qısametrajlı sənədli film)
# Proletar Bakısının sovetlərini möhkəmləndirək (film, 1934) (qısametrajlı sənədli film)
# Şöhrətli Azərbaycan (film, 1935)

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 340.
* "Cəbhə kinooperatorları". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 91-95.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.
Üzgüçülük (film, 1931)

## Məzmun
Film Azərbaycanda bədən tərbiyəsinin inkişafından, idmanın bir növü olan üzgüçülük yarışlarından danışır.