open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dasyornis brachypterus

**Dasyornis brachypterus** (*Şərq tikanquşu*) — "Dasyornithidae" fəsiləsinə aid olan və yalnız Avstraliyaya endemik bir quş növü. Onun təbii yaşayış mühiti mülayim meşələr, mülayim kolluqlar və mülayim çəmənliklərdir. Yaşayış mühitinin itirilməsi səbəbilə təhlükə altındadır.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Şərq tikanquşu çox əraziyə bağlıdır və tez-tez öz ərazisini qeyd etmək üçün fərqli, yüksək səslə oxunan melodik bir mahnıdan istifadə edir.

Araşdırmalar göstərir ki, bu quş kiçik, lokal populyasiyalarda yaşamağı üstün tutur və yuvalarını sıx, qruplaşmış otluqların içində qurur.

### Populyasiyalar
1980-ci illərdə Kvinslendin cənub-şərqində yerləşən, Konondeyl silsiləsində təcrid olunmuş bir koloniya tapılmışdır.

2021-ci ilin sonlarında təxmin edilirdi ki, təbii şəraitdə yalnız təxminən 2,500 şərq tikanquşu qalıb. Bu quşlar şərqi Yeni Cənubi Uels və cənubi Kvinslenddə təcrid olunmuş populyasiyalarda yaşayır. Dörd ayrı populyasiya mövcuddur: biri şimali Yeni Cənubi Uelsdə və cənubi Kvinslenddə, o cümlədən "Border Ranges" Milli Parkı (təxminən 40 quş); biri "Southern Highlands" bölgəsində; biri "Jervis Bay" ərazisində; və biri cənub populyasiyası olaraq Yeni Cənubi Uelsin Viktoriya ilə sərhədində, o cümlədən "Nadgee Nature Reserve" və "Croajingolong" Milli Parkı.

### Mühüm quş sahələri
"BirdLife International" tərəfindən şərq tikanquşunun qorunması üçün vacib sayılan sahələr arasında cənubi Kvinslend və şimali Yeni Cənubi Uels arasındakı sərhəddə yerləşən "Scenic Rim", "Budderoo" və "Barren Grounds", "Jervis Bay" və cənub-şərqi Yeni Cənubi Uels ilə şərqi Viktoriya arasındakı sərhəddə yerləşən "Nadgee" və "Mallacoota Inlet" daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BirdLife Species Factsheet
* Image at ADW
* Australian Government Threatened Species Profile
* NSW Threatened Species Profile
Pionus fuscus

**Pionus fuscus** (*Qonur tutuquşu*) — Əsl tutuquşu fəsiləsinin "Pionus" cinsinə aid olan orta ölçülü, əsasən tünd qəhvəyi-boz rəngli bir tutuquşu növü.

## Təsvir

Qonur tutuquşu təxminən 24 sm uzunluğundadır. Orta genişlikdə boz göz halqasına (tez-tez əsarətdə ağ rəngə çevrilir), üst boyun hissəsində krem-ağ lələk dəstəsinə, qarın hissəsində çəhrayı-qırmızı çalara və qırmızı quyruqaltı örtüklərinə malikdir. Uçuş lələkləri və quyruğu mavi rəngdədir, quyruğun əsası qırmızıdır. Ümumilikdə, qonur tutuquşu tünd qəhvəyi-boz (zəif işıqda qaraya çalan) bir quşdur.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qonur tutuquşunun təbii yaşayış yeri rütubətli düzənlik meşələridir. Onun yayılma sahəsi Cənubi Amerikanın şimalıdır və Qviana ölkələri, Qviana qalxanı və şimal-şərqi Amazon hövzəsi ətrafında mərkəzləşmişdir. Qərbdə, mərkəzi-şərqi Venesuelada Orinoko çayından qaçaraq, lakin onun şərq tərəfində, Karib dənizi sahilindən təxminən 1000 km məsafədə yaşayır. Qərbdə kiçik bir təcrid olunmuş qrup Kolumbiya-Venesuela sərhədində Marakaybo gölünün qərbində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Videos, photos and sounds - Internet Bird Collection
*Photo gallery  - VIREO
*Photo - oiseaux
Cam

**Cam**— Su içmək üçün işlədilən qab.

## Tarixi

Cam qablar Azərbaycanda arxeoloji qazıntılar zamanı Eneolit dövründən başlamış müxtəlif nümunələri tapılmışdır.
Qədim dövdə cam qabların növləri gildən, sonralar isə metaldan misdən, qızıldan, şüşədən düzəldilirdi. Bu qabın forması əsasən ağız hissəsi gen, qulpsuz olur.

## İstinadlar
Corypha fasciolata

**Corypha fasciolata** (*Şərq çırpıntı torağayı*) — Cənubi Afrikada çoxalan, kiçik bir quruda yaşayan, Sərçəkimilərə aid quş növü. Adını, təqdimat uçuşu zamanı qanadlarını çırpmaqdan alır.

## Taksonomiya və sistematika

Şərq çırpıntı torağayı əvvəllər "Mirafra" cinsinə aid edilirdi. İsveç ornitoloqu Per Alström və əməkdaşları tərəfindən 2023-cü ildə aparılmış genişmiqyaslı molekulyar genetik araşdırmanın nəticələrinə əsasən, bu növ və bir neçə digər növ bərpa edilmiş "Corypha" cinsinə köçürülmüşdür.

Bu növ və "Corypha apiata" əvvəllər "clapper lark" (M. apiata) adı altında eyni növ kimi qəbul edilirdi, lakin genetik təhlillər əsasında ayrıldı. Şərq çırpıntı torağayı və "Cape clapper lark", şimalda yayılmış "flappet lark" (Amirafra rufocinnamomea) ilə birlikdə supernöv hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Eastern clapper lark Structured guide to the species in southern Africa
Calyptophilus frugivorus

**Calyptophilus frugivorus** (*Şərq çat-tanageri*) — "Calyptophilidae" fəsiləsinə aid olan və Haiti adasında, Dominikan Respublikasında yayılmış bir quruda yaşayan, sərçəkimilərə aid quş növü.

## Taksonomiya və sistematika

"Calyptophilus frugivorus"un üç yarımnövü var: əsas yarımnöv "C. f. frugivorus", "C. f. neibae" və "C. f. abbotti". Bunlardan yalnız "C. f. neibae" mövcud olduğu təsdiqlənmişdir; digər iki yarımnöv isə nəsli kəsilmiş hesab edilir. Bu növ, əvvəllər dördüncü yarımnöv kimi qəbul edilən qərb çat-tanageri (C. tertius) ilə eyni cinsdədir. Bu cins uzun müddət "Thraupidae" fəsiləsinə daxil edilsə də, 2017-ci ildə ayrı bir fəsiləyə köçürülmüşdür.

## Təsvir

"Calyptophilus frugivorus" 17–19 sm (6.7–7.5 düym) uzunluğunda və təxminən 26–39 qram (0.92–1.4 uns) çəkiyə malikdir. Uzun dimdiyi və uzun quyruğu ilə bir qədər "mockingbird" quşuna bənzəyir. Hər iki cinsin rəngləri eynidir. Əsas yarımnövün yetkin fərdlərinin başının təpəsi tünd qəhvəyi, üz hissəsi əsasən tünd boz-qəhvəyi rəngdədir və göz ilə dimdik arasında sarı xətt, göz ətrafında isə sarı halqa var. Üst hissələri tünd zeytun-qəhvəyi rəngdədir. Boğaz və alt hissələri ağ rəngdədir, yan tərəfləri və aşağı qarın hissəsi boz-qəhvəyi rənglə örtülüdür. "C. f. neibae" yarımnövü əsas yarımnövdən daha kiçik və tünd rəngdədir, quyruğu qırmızımtıldır. "C. f. abbotti" yarımnövü isə əsas yarımnövdən bir qədər kiçik və daha boz-qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Solanum microcarpum

*  — Solanum argentinum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum corymbosum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum pseudocapsicum bitki növünün sinonimi.
Solanum sanctum

*  — Solanum coagulans bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum torvum bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum incanum bitki növünün sinonimi.
Solanum heterandrum

*  — Solanum angustifolium bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum rostratum bitki növünün sinonimi.
Yozef Makvart

**Yozef Makvart** və ya 1923-cü ilədək istifadə etdiyi adı ilə desək **Josef Marquart** (; ) — Alman şərqşünası, tarixçi, Türk ve İran dillər üzrə mütəxəssis.

## Həyatı

Encyclopædia Iranica qeyd edir ki, “onun kitabları dərin və demək olar ki, tükənməz erudisiya ilə doludur ki. Bu da onun bilikli tarixçi, filoloq, coğrafiyaşünas və etnoloq olmasına dəlalət edir. Ensiklopediyada Markvartın “Eranşəhr” (1901) kitabı haqqında deyilir ki, “hələ də mötəbər əsərdir və yəqin ki, onun [Markvartın] ən mühüm əsəridir” . .

Markvart Tübingen Universitetində katolik ilahiyyatını öyrəndikdən sonra, klassik filologiya və tarix elmləri ilə məşğul olub. 1889-cu ildə şərqşünas-yazıçı Yevgeni Primin köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. 1892-ci ildə Assyriaka des Ktesias doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 

## Elmi fəaliyyəti

1900-cü ildə Hollandiyanın Leyden şəhərinə köçdü və burada Milli Etnologiya Muzeyində qəyyum oldu. 1902-ci ildə Leiden Universitetində Xristian Şərq dilləri kafedrasının dosenti vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1912-ci ildə Berlinə köçdü və burada Fridrix Vilhelm Universitetinin İranşünaslıq üzrə professoru oldu. Markvart ömrünün sonuna qədər Berlində dərs demişdir (1930).

1922-ci ildə Markvart öz soyadının yazılışını Marquartdan,  Markwarta dəyişdi. "Encyclopædia Iranica"da yazılır ki, bu, «onun əsərlərində idiosinkrazik orfoqrafiyadan istifadə etmək meylinə» uyğundur .
Onun ən məşhur tələbəsi italyan şərqşünası [Cüzeppe Messina](https://it.wikipedia.org/wiki/Giuseppe_Messina_(orientalista)) olmuşdur.

Alman əsilli şərqşünas, tarixçi və dilçi Yozef Makvart Fəzlullah Rəşidəddinə istinadən Azərbaycan ərazisində yaşayan qədim türk tayfaları olan Padarları On–Uyğurların bir tayfası hesab etmişdir , türk tarixçi, şərqşünas–türkoloq Əhməd Zəki Vəlidi Toğan da bu fikirlə razılaşmışdı.

## Ədəbiyyat
* Ērānshahr nach der Geographie des Pseudo-Moses Khorenaci (1901)
* Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
* A catalogue of the provincial capitals of Ērānshahr (1931)
* Дьяконов А. П. Известия Псевдо-Захарии о древних славянах // Вестник древней истории. — 1939. — № 4.
* Marquart, J. Osteuropaische und ostasiatische Streifziige: Ethnologische und historischtopographische Studien zur Geschichte des 9. und 10. Jahrhunderts (840—940). Leipzig, 1903, s.353 ff

## İstinadlar
Cinsi istismar

**Cinsi istismar** və ya **seksual istismar** — iki və ya daha çox şəxs arasında güc balansının olmadığı hər hansı seksual xarakterli davranış. Bu anlayış böyüklə uşaq arasında, böyük yaşlı uşaqla kiçik yaşlı uşaq arasında, yeniyetmə ilə ondan daha kiçik yaşlı şəxs arasında olan münasibətləri, eləcə də tərəflərdən birinin məcburiyyət altında iştirak etdiyi bütün situasiyaları əhatə edir. Cinsi istismar hallarına, həmçinin zərərçəkənin baş verənləri dərk etmədiyi hallar (məsələn, yuyunma, vanna qəbul etmə, paltar dəyişmə zamanı ona gizlicə baxılması və s.), zərərçəkənin yatdığı, huşsuz vəziyyətdə olduğu, alkoqol və ya narkotik təsiri altında qaldığı və ya baş verənləri anlamadığı hallar da daxildir.

Cinsi istismar zorakılıq, aldadılma, rüşvətlə ələ alınma, şantaj və ya digər üsullarla, yəni tərəflərdən birini üstün vəziyyətə gətirən istənilən vasitə ilə törədilə bilər.

Cinsi istismar vəziyyətindəki davranış aşağıdakı formalarda ola bilər:
*Gizli baxmaq (voyerizm)
*Cinsiyyət orqanlarının nümayişi (ekshibisionizm)
*Toxunma
*Oral, anal, vaginal seks
*Uşağa pornoqrafik məzmunlu materialların göstərilməsi
*Pornoqrafik məzmunlu materiallarıın yaradılması üçün uşaqdan istifadə edilməsi
*Razılıq olmadan hər hansı seksual davranış.
Razılıq verən şəxs, aldadılmadan və ya çaşdırılmadan, razılıq verdiyi davranışın nədən ibarət olduğunu başa düşməlidir. Partnyor, mədəniyyətdə, ailədə və tanışlar qrupunda nəyin məqbul olduğunu, həmçinin özü və başqaları üçün mümkün nəticələri və razılaşdırılmış davranışa alternativləri bilməlidir.
Partnyorun "yox" demək imkanının olması və bu sözün mənfi nəticələrə səbəb olmaması vacibdir. Partnyor ayıq, sağlam düşüncəli olmalı, eyni zamanda da alkoqol və ya narkotik təsiri altında olmamalıdır. Qanunvericilik baxımından, yaş həddi adlanan razılıq yaşına çatmayan şəxsin razılığı etibarsız hesab edilir. Bu isə o deməkdir ki, yaşca böyük olan bir şəxs öz davranışını uşağın "razılıq verməsi" ilə əsaslandıra bilməz.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər

*
Aldo Palatseski

**Aldo Curlani** ( [ˈaldo dʒurˈlaːni]; ) — **Aldo Palatseski** ( [ˈaldo palatˈtseski]) təxəllüsü ilə tanınan italyan romançı, şair, jurnalist və esseist.

## Bioqrafiyası

O, Florensiyada varlı, burjua ailəsində anadan olub. Atasının göstərişinə əməl edərək mühasibat uçotu təhsili alıb, lakin teatr və aktyorluğa aşiq olduqdan sonra bu məşğuliyyətdən imtina edib. Atasının ailə adının aktyorluqla əlaqələndirilməməsi istəyinə hörmətlə yanaşaraq, anasının qızlıq soyadı olan Palatseski (Palazzeschi) soyadını təxəllüsü kimi seçib. Ailəsinin rahat şəraiti ona 1905-ci ildə aktyorluq təxəllüsü ilə ilk şeir kitabı olan "I cavalli bianchi"-ni (Ağ Atlar) nəşr etdirməyə imkan verib.

"Poemi"də (1909) o, həm simvolizmə, həm də şairin ictimai və ya mənəvi roluna dair ənənəvi baxışlara qarşı çıxaraq özünü sirk ifaçısı kimi təqdim etmiş və şəxsi əzabları yumor məsələsinə çevirmişdir. Marinettiyə bu cildi göndərəndə o, Palazzeskini Futurizmə səmimiyyətlə qəbul etmişdir. Bir neçə il Palazzeski Futurizmin ikonoklazmasını və həmrəyliyini xoş qarşılamışdır, baxmayaraq ki, o, heç vaxt onun siyasi ideologiyasını, maşın estetikasını və ya ən radikal ədəbi texnikalarını qəbul etməmişdir. Futurizm L'incendiario (1910; 1913-cü ildə böyüdülmüş) əsərinin canlı və təxribatçı şeirlərini stimullaşdırmışdır. Bunlara təbiətin ("I fiori") və ölümün ("La fiera dei morti") romantik təsvirinin parodiyaları və Dannunsionun sevdiyi aşiqlərin gəzintisi konvensiyasının ("La passeggiata") modernist təsviri daxil idi. Onun yumor estetikası, zahirən mənasız görünən bir məna olmadan müasir dünyada poeziyanın təbiəti ilə bağlı fundamental suallar doğuran "Il controdolore" manifestində və "E lasciatemi divertire" şeirində ifadə olunur. Onun 1911-ci ildə nəşr olunmuş fantastik futurist romanı olan "Il codice di Perelà" (ingilis dilinə "Tüstü Adamı" kimi tərcümə olunur) əsərində kvazi-məsihi qəhrəman, tüstüdən düzəldilmiş bir insan və əslində şairin alleqoriyası olan "leggerezza"nın təcəssümü var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Centro di Studi Aldo Palazzeschi.
Qövsi Təbrizi nəsli

**Qövsi Təbrizi nəsli** — 2 və ya 3 nəsildən ibarət Qövsilər.

## Sülalə
Çoxlu Qövsilərin olması, onların fərqli-fərqli vaxtlarda yaşama ehtimalının ortaya çıxması Həmid Araslının 3 Qövsi olması ilə bağlı mülahizə irəli sürməsinə gətirib çıxarmışdır. Onlar ata, oğul və nəvə olaraq eyni nəslə mənsublar. Həmid Araslı bu iddasını "*Rövzətül-cinan*" təzkirəsindən götürdüyü bir fakta əsaslandırır. "Rövzətül-cinan"da iki Qövsi — ata İsmayıl Qövsi Təbrizi və oğul Əlican Qövsi Təbrizi qeyd edilir. Həmid Araslı isə üçüncü bir Qövsinin olduğunu iddia edir. Ancaq bu sübut edilə bilmədiyindən sadəcə olaraq, ehtimal olaraq qalır.

Qövsi ailəsi Təbrizli sənətkar ailəsidir. Təxəllüsləri olan "qövs" göy üzündəki bir bürcdür və digər bürclərin ətrafında fırlanmır. Bu təxəllüsün seçilməsi yəqin onunla əlaqədar idi ki, bu ailənin şairləri digər şairlərin (bürclərin) ətrafında fırlanmırdılar, onların sənət süfrəsinə göz qoymurdular.

## Sülalənin nümayəndələri
* Qövsi (ata). Həmid Araslı tərəfindən ehtimal olaraq irəli sürülmüşdür. Şairdir.
* İsmayıl Qövsi (oğul). Qövsi Təbrizinin atasıdır. "*Rövzətül-cinan*" təzkirəsinsə qeyd edilmişdir. O, həm şair idi, həm də ağacdan qaşıq və yay hazırlayan sənətkar idi. Bir müddət Hindistanda yaşamış, azərbaycan və fars dilində şeirlər yazmışdır.
* Əlican Qövsi Təbrizi (nəvə). Şeirləri dövrümüzə gəlib çıxan, nəvə Qövsidir. XVII əsrin II rübündə, Təbrizdə doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Y. M. Babayev. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (XIII–XVIII əsrlər). Dərslik. Təkrar nəşr. Bakı, "Elm və təhsil", 2018, 760 səh.
* Ə. Səfərli, X. Yusifli. "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (qədim və orta əsrlər)", Bakı, "Ozan", 2008, 696 səh.
Makkenyu

**Makkenyu Maeda** (; ), həmçinin **Makkenyu Arata** () və ya sadəcə **Makkenyu** kimi tanınır — yapon aktyor.

## Həyatı

Makkenyu Maeda ABŞ-ın Los Anceles şəhərində 1996-cı ilin noyabrın 16-da anadan olub. Valideyinləri yapondur. Anası Tamami Çiba, atası isə döyüş filmləri aktyoru Sonni Çibadır. Makkenyunun balaca qardaşı Qordon Maeda və atası tərəfindən olan böyük bacısı Curi Manase də həmçinin aktyordur.

15 yaşında Makkenyu bir yapon filmini baxanda, orada oynayan bir  aktyordan təsirlənərək, özü də Yaponiyada peşakar aktyor olmağa qərara gəlmişdi. Onun arzusu həmin aktyor ilə bir filmdə oynamaq idi. *Gunjō Senki* filminin istehsalı zamanı o açıqlamışdı ki, əslində onun arzusu məhz həmin filmdə özüylə birlikdə rol almış, lakin filmin çıxışından əvvəl vəfat edən Haruma Miura (1990-2020) ilə eyni kadrda olmaq imiş. Makkenyunun tammetrajlı filmdə ilk rolu 2015-ci ildə *Take a Chance* adlı filmdə olmuşdu. Həmin il o, *Tadaima* qısametrajlı filmində də rol almış və Yaponiyaya köçmüşdü.

Makkenyu ondan yeddi yaş böyük, məşhur olmayan bir qadınla evlidir. Onun həyat yoldaşının adı açıqlanmır. Makkenyunun və onun balaca qardaşının evlilikləri haqqında məlumat 2023-cü ilin yanvarın 22-də yayımlanmışdı. Həmin ilin avqustun 24-ü KİV-lərdə bəyan olunmuşdu ki, Makkenyunun həyat yoldaşı 2023-cü ilin iyul ayında ABŞ-nin Havay ştatının Honolulu şəhərində uşaq dünyaya gətirmişdir.

## Mükafatları

## İstinadlar
İsaak Volton

**İsaak Volton** (; ) — ingilis yazıçısı. Ən çox "The Compleat Angler" (1653) əsərinin müəllifi kimi tanınan İsaak Volton, həmçinin dostu Con Donnun da daxil olduğu bir sıra qısa tərcümeyi-hallar yazıb. Bunlar "Voltonun Həyatları" adı altında toplanıb.

Təxminən 1593-cü ildə Staffordda anadan olan Volton yeniyetməlik illərində Londona köçüb və orada kətan parça ustası işləyib. Paytaxtda şair və ruhani Con Don ilə dostlaşıb. İngiltərə Vətəndaş Müharibəsi zamanı kavaler olan Volton, 1644-cü ildə Marston Murda kralçıların məğlubiyyətindən sonra doğma qraflığı olan Staffordşirə qayıdaraq Şallovfordda məskunlaşdı. Uolton 1650-ci ilə qədər Londona qayıtsa da, Şallovfordakı təcrübələri ilk dəfə 1653-cü ildə nəşr olunan "Balıqçılıq sənətinin və ruhunun təntənəsi" adlı "Tamamlanmış Balıqçı" üçün material təmin etdi. Volton həyatı boyu Donne və Henri Votton da daxil olmaqla mövzuların tərcümeyi-hallarını nəşr etdi. Bunlar sonradan Uoltonun Həyatları adı altında toplandı.

Voltonun ədəbi pərəstişkarları arasında Çarlz Lem də var və o, öz adını doğma ölkəsi, ABŞ və Keniyadakı yerlərə və təşkilatlara verir. Volton Şallovfordakı evini yerli yoxsullara vəsiyyət etdi. İndi bura onun irsinə həsr olunmuş muzey kimi saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Izaak Walton's Cottage (official Stafford Borough Council page)
* The Official Izaak Walton League of America Website
* BBC Local Heroes: Stoke & Staffordshire: Izaak Walton
* 
* 
*
Endryu Marvell

**Endryu Marvell** ( /ˈmɑːrvəl, mɑːrˈvɛl/; ) — 1659-1678-ci illər arasında müxtəlif dövrlərdə İcmalar Palatasında oturan ingilis şairi, satirik və siyasətçi. Birlik dövründə o, Con Miltonun həmkarı və dostu idi. Metafizik şair olan onun şeirləri "Onun Nazlı Xanımına" sevgi mahnısından tutmuş "Appleton Evi" və "Bağça" əsərlərində aristokratik kənd evi və bağının təsvirlərinə, "Kromvelin İrlandiyadan Qayıdışına dair Horatsi Odası" siyasi çıxışına və sonrakı şəxsi və siyasi satirik əsərləri "Flecknoe" və "Holland Xarakteri"nə qədər müxtəlifdir.

## Erkən həyatı

Marvell 31 mart 1621-ci ildə Yorkşirin Şərqi Raydinq bölgəsindəki Uinsteddə anadan olub. O, həmçinin Endryu Marvell adlı Anqlikan kilsəsi keşişinin oğlu idi. Atası Müqəddəs Üçlük Kilsəsində mühazirəçi təyin edildikdə ailə Hul şəhərinə köçdü və Marvell Hull Qrammatika Məktəbində təhsil aldı. 13 yaşında Marvell Kembricdəki Triniti Kollecində oxudu və nəticədə bakalavr dərəcəsi aldı. Qodfri Knellerə aid edilən Marvellin portreti Trinity Kollecinin kolleksiyasında asılıb.

1642-ci ilin ortalarından etibarən Marvell, ehtimal ki, kontinental Avropaya səyahət etdi. O, Böyük Turda bir aristokrat üçün tyutor kimi xidmət etmiş ola bilər, lakin bu məqamda faktlar aydın deyil. İngiltərə vətəndaş müharibəsinə sürüklənərkən, Marvell 1647-ci ilə qədər qitədə qalmış kimi görünür. 1645-ci ildə Romaya səfəri zamanı o, ehtimal ki, Villier qardaşları, Lord Fransisk və Bukinqemin 2-ci hersoqu, eləcə də Riçard Flekno ilə görüşdü. Daha sonra o, Flekno haqqında satirik bir şeir yazdı. Onun səyahət marşrutu aydın deyil, yalnız Milton sonradan Marvellin fransız, italyan və ispan dilləri də daxil olmaqla dörd dili mənimsədiyini bildirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Marvellin əsərləri:
** 
** 
** 
** Şeirlər: Luminarium
** Nəsr və nəzm əsərləri: Find It! @Harvard-da
** Andrew Marvell, Sir Thomas Widdrington and Appleton House
* Bioqrafiya: Poetry Foundation;  by Augustine Birrell
* Andrew Marvell's Grave
Antrostomus saturatus

**Antrostomus saturatus** (*Qonur keçisağan* və ya *qonur vippurvil*) — "Caprimulgidae" fəsiləsinə aid olan bir keçisağan növü. Kosta-Rika və Panamada rast gəlinir.

## Təsvir

Qonur keçisağan 21–25 sm uzunluğundadır. Erkək fərdin çəkisi 52,9 qram, dişi fərdin çəkisi isə 51 qramdır. Erkək fərdin üst hissələri tünd qara rəngdədir və incə qırmızımtıl darçın ləkələr və zolaqlar var. Üzünün böyük hissəsi də qırmızımtıl darçın rəngdədir. Mərkəzi quyruq lələkləri tünd qara rəngdədir və qırmızımtıl darçın zolaqlara malikdir; xarici üç cüt lələyin geniş ağ ucları var və daha az zolaqlanma var. Qanadları qaradır və qırmızımtıl darçın zolaqlara malikdir. Boğaz və döş hissəsi tünd qara rəngdədir və səpələnmiş ağ ləkələr var, onları ağ və sarımtıl dar zolaq ayırır. Qarın hissəsi darçın rəngdən sarımtıla qədər dəyişir və ensiz qara zolaqlarla örtülüdür. Dişi fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin qırmızımtıl sarı işarələr daha böyükdür və ümumi görünüş daha qırmızımtıldır. Xarici quyruq lələklərinin ucları ensiz və sarımtıldır, geniş və ağ deyil. Cavan fərdlər yetkinlərdən bir qədər açıq rəngli və daha qırmızımtıldır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cochlearius cochlearius

**Cochlearius cochlearius** (*Qayıqdimdik vağ*) — Adətən "qayıqdimdik" kimi tanınan, vağlar fəsiləsinin (Ardeidae) atipik bir üzvü. "Cochlearius" cinsinin yeganə növüdür və əvvəllər "Cochleariidae" adlı monotipik fəsiləyə aid edilirdi. Meksikadan Peruya və Braziliyaya qədər olan manqrov bataqlıqlarında yaşayır. Gecə fəaliyyət göstərən bu quş, manqrov ağaclarında yarı-kolonial şəkildə çoxalır və budaqlardan hazırlanmış yuvaya iki-dörd mavi-ağ rəngli yumurta qoyur.

## Təsvir

Qayıqdimdik vağ təxminən 54 sm (21 düym) uzunluğa qədər böyüyür. Yetkin fərdlər açıq bozdan ağ rəngdədir, qarın hissəsi şabalıdı rəngli, yanları isə qaradır. Bu növə adını verən geniş, qayıq şəkilli dimdiyi əsasən qara rəngdədir. Bu quş həmçinin cütləşmə zamanı cəlbedici olduğu düşünülən bir kəkilə malikdir. Cinslər görünüş etibarilə oxşardır, əsas fərq ondadır ki, dişilər bir qədər kiçik, daha boz rəngli və kəkilləri erkəklərdən daha qısadır. Yumurtadan yeni çıxmış balaların dərisi yaşıl-sarı rəngdədir, üst hissələri boz lələklərlə örtülüdür. Üst dimdikləri qara, ayaqları isə yaşıl-sarı rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərdən daha tünd rəngdədir və kəkilləri yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Photos of the boat-billed heron
Cerriku

**Cerriku** () — Albaniya Respublikasında şəhər və bələdiyyə.

## Yerləşməsi
Albaniyanın mərkəzində, Elbasan əyalətində, əyalətin mərkəzi Elbasan şəhərindən 16 kilometr məsafədə, Şkumbin çayı ilə Devoll çayı arasında yerləşir. Mərkəzi Cerriku olan eyniadlı bələdiyyəyə Qostime, Klos, Mollas və Şales inzibati vahidləri daxildir.

2023-cü il siyahıyaalınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7 001 nəfər, Cerriku bələdiyyəsinin əhalisi isə 25 163 nəfərdir. Hal hazırda əhali əsasən kənd təsərrüfatı və ağac emalı sənayesi ilə məşğuldur.

## İqtisadiyyat
Şəhərdə 1952-ci ildə neft emalı zavodunun tikintisinə başlanmış və zavod 8 noyabr 1956-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır. Bu zavod fəaliyyətə başlaması şəhərdə həyatı dəyişmiş və şəhərdə əhalinin sayını artırmışdır. Bu neft emalı zavodunu Simon Ranxa, Leonard Mitrusi, Bahri Hazizi, Hysen Voci, Dhimiter Toska, Jorgji Calja, Filip Gega, Lavdosh Hametaj, Vasip Gura, Shefqet Lole, Alush Rexho və Ibrahim Gjevori yaradıb. Əvvəlcə gündə 500 ton xam neft emal edən zavodun emal gücü, 1957-ci ildə, gündə 800 tona qədər artdı. 1961-ci ildə zavod yenidən quruldu və emal gücü gündəlik 1500 tona çatdırıldı.

## İdman
Cerriki şəhərini təmsil edən "KS Turbina Cërrik" futbol klubu Albaniya çempionatının yüksək divizionunda oynayır. Klub 1956-cı ildə təsis edilib. Şəhərdə həmçinin "Cërrik" adlı voleybol komandası da var.

## İstinadlar
Fakemink

**Fakemink** (doğum adı: *Vinçenso Kamil*; ) — britaniyalı repçi və prodüser. Londonun alternativ hip-hop mühitinin nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərən sənətçinin diskоqrafiyasına geniş yayılmış "*Easter Pink*" mahnısı, həmçinin "*[[London's Saviour]]*" adlı yeganə studiya albomu daxildir. 

## Erkən illəri
Vinçenso Kamil 2005-ci il yanvarın 29-da İngiltərənin Esseks qraflığında doğulub. Onun ana xətti hind mənşəli pəncablılara, daha dəqiq desək, Bhatiya tayfasına bağlıdır; ata tərəfdən isə əsasən əlcəzairli, qismən də fələstinli kökləri mövcuddur.

V. Kamil hələ on yaşında ikən "FL Studio" proqramında bəstəkarlığa həvəs göstərmiş, 2019-cu ildə isə rep janrında ifaçılığa başlamışdır. Karyerasının ilk mərhələsində "9090gate" təxəllüsü ilə tanınıb. "Spotify"dakı debüt mahnısı britaniyalı artist EsDeeKid ilə ortaq işidir və naməlum səbəbdən bu mahnının buraxılış ili kimi 1938-ci il göstərilib.

## Fəaliyyəti
Fakemink ilk studiya albomu olan "*London's Saviour*"u 2023-cü il dekabrın 22-də musiqi həvəskarlarının ixtiyarına verib. 2024-cü ildə sənətçi ümumilikdə əllidən artıq sinql təqdim edib. 2025-ci ildə "*Easter Pink*" mahnısı viral yayılaraq geniş kütlənin diqqətini cəlb edib. "Pitchfork" nəşri treki "*bloqhaus ilə klaud-repin qovuşağı*" kimi dəyərləndirib.

2025-ci il iyulun 12-də Kanadadan olan reper Dreyk Londonda keçirilən "Wireless" festivalında Fakemink-i gözlənilməz qonaq qismində səhnəyə dəvət edib. Bu çıxışdan sonra sənətçi Kleyro, Yanq Lin, Yit, Frenk Ouşen kimi müğənnilərin, həmçinin aktyor Timoti Şalamenin diqqətini cəlb edib.

Fakemink amerikalı reper Nettspend ilə yaxın münasibətdə olub və gələcəkdə birgə layihələr nəzərdə tutulurmuş. Lakin onlayn mübahisədən sonra oktyabrın 6-da Fakemink Nettspend-ə qarşı yönəlmiş "*Look At Me*" dis-trekini yayımlayıb. Oktyabrın 14-də Playboi Carti "Antagonist Tour" çərçivəsində "Crypto.com Arena"da keçirdiyi konsertdə Fakemink-i səhnəyə çağırıb. Noyabrın 17-də sənətçi "Supreme x True Religion" brendlərinin 2025-ci il payız-qış kolleksiyası reklamında yer alıb. Eyni ayda Fakemink "Camp Flog Gnaw 2025" festivalında da səhnəyə çıxıb.

Sənətçinin 2026-cı ilin əvvəlində yeni albom buraxacağı gözlənilir.

## Təsirlər və yaradıcıq üslubu
Fakemink-in yaradıcılığı cerk () mikro-janrının "yumşaldılmış" variantı kimi səciyyələndirilib, lakin sənətçi özünü bu cərəyanın təmsilçisi saymır. O, Din Blantı "*bütün dövrlərin ən görkəmli sənətçisi*" adlandırır. Həmçinin Dreykin 2011-ci ildə səsləndirdiyi "*Headlines*" mahnısındakı zərb alətlərinin ilkin yaradıcılıq mərhələsində ona ciddi təsir göstərdiyini qeyd edir. Fakemink-in ilham aldığı digər sənətçilər sırasında İmocen Hip, Kanye Vest, Xaviersobased, Phreshboyswag, Dreyk, "Hype Williams" (musiqi qrupu) və Nettspend yer alır. "New Wave Magazine" nəşrinin əməkdaşı Vendela Ranq Fakemink-i "rəqəmsal nostalgiyanın yeni şahzadəsi" adlandırıb.

## Şəxsi həyatı
Fakemink müsəlmandır. O, spirtli içkilərdən həm şəxsi zövq almadığı, həm də dini etiqadına sadiq qaldığı üçün uzaq durur. 

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *[[London's Saviour]]* (2023)

## İstinadlar
London's Saviour

***London's Saviour*** — Böyük Britaniya repçisi Fakemink-in debüt studiya albomu. 22 dekabr 2023-cü ildə yayımlanıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Azərbaycan valilərinin siyahısı

Azərbaycanın valiləri, hakimləri, canişinləri — Bu məqalə İran ərazisində yerləşən Cənubi Azərbaycan bölgəsinə (tarixi coğrafi ad) fərqli dövrlərdə rəhbərlik etmiş hakimlərin, valilərin, bəylərbəyilərin və hakimlərin (canişin-qubernatorların) siyahısıdır.

## Midiya Atropatenası padşahları
:

## Erkən İslam valiləri
:

## Saci, Salari və Rəvvadi sülalələri
### Saci sülaləsi (889–942)
:

### Salari sülaləsi (919–1062)

* Məhəmməd ibn Müsafir (919–941)
* Mərzban ibn Məhəmməd (941/2–949)
* Məhəmməd ibn Müsafir (949–953)
* Mərzban ibn Məhəmməd (949–957)
* I Cüstan ibn Mərzban (957–960)
* İsmayıl ibn Vəhsudan (960–?)
* İbrahim I ibn Mərzban (957–979)
* Nuh ibn Vəhsudan
* II Mərzban ibn İsmayıl

### Rəvvadi sülaləsi

* Vəhsudan ibn Məhəmməd (1020–1059)
* Məmlan II ibn Vəhsudan (1059–1071)

## Monqol və türk-monqol canişinləri

### Azərbaycan atabəyləri
### Qızıl Orda canişinləri (iddiaçı)
:

### Ağqoyunlular

* Həsən bəy

### Səfəvi bəylərbəyiləri

Səfəvi dövründə Azərbaycanın canişinlərinə bəylərbəyi deyilirdi. Onlar Təbriz bəylərbəyiliyinə rəhbərlik edirdilər.
:

### Qacar canişinləri
Qacar dövründə canişinlər əsasən Təbrizdə yaşayırdılar.

:

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Backstab (jurnal)

**Backstab** () — rol oyunları, videooyunlar, vargeymlər, stolüstü oyunlar və kolleksiya kart oyunları haqqında məzmun dərc edən Fransa jurnalı. Jurnal "FC Publications" tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu şirkət "Asmodée" və "Halloween Concept" müəssisələrinə məxsus olmuşdur. Nəşr 1996-cı ilin oktyabr ayında təsis edilmiş və 2005-ci ilə qədər dərc olunmuşdur. Jurnalın adı xüsusilə "*[[Dungeons and Dragons]]*" rol oyununda oğru sinfinin xüsusi hücum növünü adlandırmaq üçün istifadə olunur.

Jurnalın yeni versiyası 2020-ci ilin aprel ayında yenidən işə salınmışdır. Baş redaktor vəzifəsini Julien Blondel icra etmişdir.

Sosioloq Olivye Kayra "*Backstab*" jurnalını digər Fransa rol oyunu jurnalları — "*[[Dragon radieux]]*" və "*[[Chroniques d'outre-monde]]*" ilə müqayisə etmişdir. O, bu jurnalların "nisbətən davamlı" olmasına baxmayaraq, nəhayət fəaliyyətlərini dayandırdıqlarını qeyd etmiş və bunu stolüstü rol oyunu mühitində jurnalların, nəşriyyatların və peşəkar qurumların yüksək "ölüm göstəricisi" ilə səciyyələndirmişdir. Kayra bu sahəni "əyləncə protosənayesi" kimi xarakterizə etmişdir. Jülyen Piru da eyni şəkildə bu jurnalların məhdud ömürlü olduğunu vurğulamışdır. O, qeyd etmişdir ki, Fransanın əsas rol oyunu jurnalı "*[[Casus Belli (jurnal)|Casus Belli]]*" belə yalnız bir neçə dəfə bağlanıb-yenidən açılmaqla fəaliyyətini davam etdirə bilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

*
Lepus flavigularis

**Lepus flavigularis** — Dovşanlar fəsiləsinin Çöl dovşanı cincinə daxil olan dovşan növü.

## Xüsusiyyətləri
Lepus flavigularisun uzunluğu təxminən 60-70 sm arasında dəyişir, quyruğunun uzunluğu isə 7-10 sm olur. Orta çəkisi 3-4,5 kq təşkil edir. Uzun və çevik qulaqları ilə yanaşı, güclü ayaqları da diqqət çəkəndir. Bədənindəki tüklər ümumilikdə boz rəngdədir, lakin boyun nahiyəsində sarı rəng üstünlük təşkil edir.

Bu növ yalnız Mərkəzi Amerikanın Oaxaka bölgəsindəki çəmənlik və savanna ərazilərində tapılır. Əsas yaşayış yerləri dəniz səviyyəsindən 300-600 metr hündürlükdə yerləşir. Lepus flavigularis daha çox açıq, bitki örtüyü ilə zəngin ərazilərdə yaşayır.

Bu dovşanlar əsasən gecə aktivdir. Onlar qrup halında yaşaya bilirlər, lakin çox vaxt tək dolaşırlar. Əsas qidalanma mənbələri otlar, yarpaqlar və digər bitki materiallarıdır. Lepus flavigularis sürətli qaçış qabiliyyəti ilə də tanınır.

Çoxalma dövrü ilin isti aylarında, adətən yazın sonu və yay mövsümündə baş verir. Dişilər bu dövrərdə feromonlar vasitəsilə erkəkləri cəzb edir. Erkəklər arasında dişi üçün tez-tez aqresiv davranışlar, o cümlədən fiziki qarşıdurmalar baş verir. Döllənmədən sonra, dişi dovşan təxminən 41-45 günlük hamiləlik dövrü yaşar. Bala dovşanlar tamamilə çılpaq və kor halda doğulur, lakin ilk bir neçə saat ərzində ana südü vasitəsilə bəslənirlər. Bala dovşanlar adətən 2-4 ədəd olur, bəzən bu say 5-6-ya çata bilir. Onlar təxminən iki həftə sonra aktiv şəkildə çölə çıxaraq mühstəqil qidalanmaya başlayırlar.
Ana dovşan balalarını ilk bir neçə həftə müdafiə edir, çünki bu dövrdə onlar yırtıcıların asan hədəfi ola bilərlər. Bala dovşanlar 3-4 ay ərzində tam yetkinliyə çatır və öz ailələrini yaratmaq üçün hazır olur.

Lepus flavigularis beynəlxalq səviyyədə nəsli kəsilməkdə olan növlər siyahısına daxil edilib. Əsas təhlükələr arasında yaşayış mühitinin məhv edilməsi, ovlanma və insan fəaliyyəti ilə bağlı təzyiqlər mövcuddur. Hal-hazırda bu növün qorunması üçün Meksikada xüsusi təbii qoruqlar yaradılıb və yerli icmaların maarifləndirilməsi üçün tədbirlər görülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cervantes, F.A., Lorenzo, C., Farías, V. & Vargas, J. 2008. Lepus flavigularis
* Fernando A. Cervantes: Lepus flavigularis. In: Mammalian Species. 423, 1993, S. 1-3 PDF
Oasis

**Oasis** — 1991-ci ildə Mançesterdə yaranmış rok qrupu. Qrup ilk vaxtlar Liam Gallaher (əsas vokal), Pol "Bonhed" Arturs (gitara), Pol "Gigsi" Makgigan (bas gitara) və Toni Makkerrolldan (baraban) ibarət olub. Bir neçə ay sonra Liam öz böyük qardaşı Noel Gallaheri (solo gitara, vokal) qrupa beşinci üzv kimi dəvət edib. Noel qrupun faktiki lideri olub və ilk dörd studiya albomunun mahnı müəllifliyini öz üzərinə götürüb. "Oasis" Britpop janrının dünya miqyasında ən uğurlu qrupu hesab olunur. 

"Oasis" 1993-cü ildə müstəqil "Creation Records" şirkəti ilə müqavilə bağlayıb və rekord göstəricili ilk studiya albomu "*[[Definitely Maybe]]*"ni (1994) buraxıb. Albom Britaniya albomlar çartında birinci yerə çıxıb və o dövr üçün ölkə tarixində ən sürətlə satılan debüt albom olub. Növbəti il qrup yeni barabançı Alan "Vayti" Vaytla "*[[(What's the Story) Morning Glory?]]*" (1995) albomunu buraxıb. Bu dövrdə "Blur" qrupu ilə aralarında Britaniya mediası tərəfindən "Britpop döyüşü" adlandırılan, geniş işıqlandırılan rəqabət yaşanıb. "*(What's the Story) Morning Glory?*" Britaniya çartlarında on həftə birinci yerdə qalıb, beynəlxalq uğur qazanıb və bütün zamanların ən çox satılan albomlarından biri olub. Albom həmçinin Britaniyada ən çox satılan üçüncü albom və 1990-cı illərin ən çox satılan albomu statusunu qazanıb. Gallaher qardaşları 1990-cı illər boyu bulvar qəzetlərində ictimai mübahisələri və coşğun həyat tərzləri ilə gündəmdə olub. 1996-cı ildə "Oasis" Nebvortda hər birində 125 min tamaşaçının iştirak etdiyi iki konsert verib - bu, o dövr üçün Britaniya tarixində ən böyük açıq hava konsertləri idi. 1997-ci ildə qrup səbirsizliklə gözlənilən üçüncü studiya albomu "*[[Be Here Now]]*"nı buraxıb. Albom Britaniya çartlarında ən sürətlə satılan albom olsa da, sonradan tənqidçilər tərəfindən uğursuz hesab edilib.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *Definitely Maybe* (1994)
* *(What's the Story) Morning Glory?* (1995)
* *Be Here Now* (1997)
* *Standing on the Shoulder of Giants* (2000)
* *Heathen Chemistry* (2002)
* *Don't Believe the Truth* (2005)
* *Dig Out Your Soul* (2008)

## Xarici keçidlər
*
Crinia tinnula

**Crinia tinnula** — Quyruqsuzlar heyvan dəstəsinə aid qurbağa növü.
## Ümumi məlumat
Crinia tinnula Avstraliyanın cənub-şərqində, xüsusilə Yeni Cənubi Uels və Queensland ərazilərində yayılıb.

Bu növ kiçik ölçüsü və cazibədar görünüşü ilə tanınır. Boyu təxminən 2.5 sm-dən 3 sm-ə qədər olan bu qurbağalar, ümumiyyətlə yaşıl və ya qəhvəyi rəngdə olur və bədənində zolaqlar, nöqtələr və ya daha açıq tonlar ola bilər.

Crinia tinnula adətən su hovuzları və bataqlıqların yaxınlığında yaşayır, suyun təmizliyinə və nəmli mühitə üstünlük verirlər. Bu qurbağalar kiçik çiçək açan bitkilər və yosunlarla zəngin su mühitlərində yaşayır. Böyüklər sıx kol və otlarla əhatə olunmuş sahələrdə gecə saatlarında aktiv olurlar. Bu qurbağalar çox vaxt bataqlıqlarda, sıx kol və otların arasında gizlənərək yer üzünü gəzir və burada yemək tapmağa çalışırlar. Onların əsas qida qaynaqları kiçik həşəratlar, larvalar və digər kiçik orqanizmlərdir.

Cütləşmə mövsümü bahar və yay aylarında baş verir. Erkəklər suyun səthindəki üzən bitkilər üzərində səs çıxararaq dişiləri cəlb etməyə çalışırlar. Erkək qurbağalar xüsusilə səsli davranışları ilə tanınır və onların səsi digər erkəkləri bölgələrini işğal etməmək üçün xəbərdar edən bir vasitədir. Qış aylarında isə bu qurbağalar çox zaman hibernasiya vəziyyətinə keçir, yeraltı və ya suyun dərin hissələrində gizlənərək soyuqdan qorunurlar.
## Qorunma statusu
Crinia tinnula su mühitlərinə çox həssasdırlar və təbiətə aid olan hər hansı bir dəyişiklik onların yaşamlarını təhlükə altına qoya bilər. Habitatlarının məhv olması və su mühitlərindəki çirklənmə bu qurbağaların növünün azalmağını və bəzi ərazilərdə məhv olma riskini artırır.
Crinia tinnula ərazilərindəki su mühitləri, təbii ekosistemin bir hissəsi olaraq digər növ heyvanlarla və bitkilərlə birgə işləyir. Bu qurbağaların varlığı, ekosistemin sağlamlığını göstərən bir göstəricidir.

Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) tərəfindən Crinia tinnula 2021-ci ildə həssas növlər (Least Concern) statusuna alınıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Anstis, M. 2002. Tadpoles of South-eastern Australia. Reed New Holland: Sydney.
* Robinson, M. 2002. A Field Guide to Frogs of Australia. Australian Museum/Reed New Holland: Sydney.
* Frog Australia Network-frog call available here.
İtaliya şirbiti

**İtaliya şirbiti** ()&nbsp;— Şüaüzgəclilər sinifinin şirbit cinsinə aid balıq növü.

## Ümumi məlumat
İtaliya şirbitinin uzunluğu maksimum 70 sm, çəkisi isə 6 kq-dır. Orta yaşlı növlərin ölçüsü təxminən 40 sm-dir. İtaliya şirbitinin ümumi görünüşü digər Avropa şirbitlərindən az fərqlənir. Demək olar ki, düz qarın və nisbətən qabarıq arxaya malik konik bədənə malikdir. Bədəni kiçik pulcuqlarla örtülmüşdür. Başı konik və uzunsovdur, gözləri nisbətən kiçikdir, ağız aşağıdır və iki cüt şirbitinin bitdiyi ətli dodaqlarla əhatə olunmuşdur. Bütün şirbitlərdə olduğu kimi, aşağı dodaq da iki hissəlidir. Bu növ xüsusilə Tirren dənizi hövzəsinin çaylarında yaşayan Tiberiya şirbitinə (Barbus tyberinus) və İtaliyada geniş yayılmış adi şirbitə (Barbus barbus) bənzəyir. Bu üç növ süni şəkildə bir yerə qoyulduqda hibridləşməyə qadirdir. Buna görə də qeyd olunan xüsusiyyətlər yalnız təmiz və hibridləşməmiş fərdlər üçün keçərlidir. İtaliya şirbitinin yetkin nümunələrində, dorsal üzgəcin ilk sümükləşmiş şüası elastikdir və uzunluğunun yarısı və ya daha az hissəsi üçün arxada bir az dişlidir (Tiberius qılıncında adətən hamar olur, adi qılıncda isə əksinə, güclü dişlidir). Anal üzgəc uzundur (erkəklərdə daha uzun) və quyruq üzgəcinin mənşəyinə çata bilər, lakin onu keçə bilməz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nyctophilus geoffroyi

**Nyctophilus geoffroyi** — Yarasalar dəstəsinin hamarburunlar fəsiləsinə aid yarasa növü.
## Ümumi məlumat
Nyctophilus geoffroyi növü xüsusilə Avstraliya və Yeni Qvineyada rast gəlinən bir yarasa növüdür. Bu növ əsasən yarasa ailəsinin Vespertilionidae hissəsinə aiddir və xüsusi morfoloji xüsusiyyətləri ilə tanınır. 

Nyctophilus geoffroyi orta ölçülü yarasa növüdür. Onun bədən uzunluğu təxminən 40-50 millimetr arasında dəyişir və qanadlarının uzunluğu 250 millimetrə qədər çata bilər. Tük örtüyü qəhvəyi və ya boz rəngdə olur və uçan qanadları, xüsusilə uçuş zamanı nəzərə çarpan bir struktur təşkil edir. Onun başı kiçik və düz olub, ətrafında uzun bığlar var ki, bu da ona qaranlıq mühitdə yaxşı yön tapmağa kömək edir. Qanadları dar və uzun olub, nisbətən kiçik olan quyruğu isə tamamilə qanadla birləşir.

Nyctophilus geoffroyi daha çox meşəlik sahələrdə, xüsusən də ağacların dibində və mağaralarda yaşayır. Onlar çox vaxt ağacların içində və ya uca ağacların arasında yerləşən yuvalarda gizlənirlər. Bəzi hallarda, daha sərin bölgələrdə də rast gəlmək mümkündür.

Nyctophilus geoffroyi əsasən gecə ov edən bir heyvandır və onu əsasən kiçik böcəklər, məsələn, qanadlı həşəratlar ilə qidalanır. Onlar ultrasonik dalğalar vasitəsilə qurbanlarını tapırlar. Bu yarasaların əsas qida qaynaqları böcəklər və digər kiçik həşəratlardır. Onlar gecə boyunca havada sərbəst uçaraq böcəkləri tuturlar və yüksək sürətlə uçaraq özlərini yönləndirirlər.

Nyctophilus geoffroyi sosial cəhətdən aktiv olan bir növdür. Onlar bir çoxu kiçik koloniyalarda yaşayıb gecə ərzində çox sayda böcək ovlayırlar. Bu yarasalar həm də çox vaxt yuvalarını və qərarlaşdıqları sahələri kollektiv olaraq seçirlər. Onlar günün bir hissəsini ağaclarda və ya mağaralarda istirahət edərək keçirirlər və yalnız gecə saatlarında aktivləşirlər.

Nyctophilus geoffroyinin mövcudluğuna təsir edən əsas təhlükə yaşayış sahələrinin məhv olması və qida mənbələrinin azalmasıdır. Meşələrin kəsilməsi və şəhər sahələrindəki artan inkişaf, bu növün populyasiyasını təsir edə bilər. Bununla belə, bu yarasa növü, ümumilikdə, qoruma altında olan və ya təhdid olunmayan heyvanlar arasında yer alır. Geoffroy yarasası, gecə aktivliyi ilə tanınan və avstraliyanın xüsusilə tropik bölgələrində yaşayan maraqlı bir yarasa növüdür. Onlar ətraf mühitin balansını qoruyan önəmli ekoloji funksiyalar yerinə yetirirlər və bu səbəbdən də onların qorunması ekosistem üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əmzik qurdu

**Əmzik qurdu** — Yastı qurdlar tipinin helmintlər cinsinə aid qurd növü.

## Ümumi məlumat
Əmzik qurdu parazit qurdlardır. Balıqlar, suda-quruda yaşayanlar və yarasaların üzərinə yapışırlar. Onlar əsasən sorma funksiyasını yerinə yetirən əzələli quruluşludur. Əmzik qurdu toxumalara yapışır. Əmzik qurdu ikitərəfli simmetriyaya malik heyvanlardır. Bədən bel-qarın istiqamətində yastılaşıb. Qan dövranı və tənəffüs sistemi yoxdur. Bu heyvanlarda ilk dəfə olaraq sadə quruluşlu ifrazat sistemi əmələ gəlmişdir. Sinir sistemi bir cüt sinir düyünü və onlardan bədən boyu uzanan sinir sütunlarından ibarətdir, hermafrodit heyvanlardır. Əksəriyyəti heyvanlarda və insanda parazitlik edir, lakin sərbəst yaşayan növləri də çoxdur. Bədəni bel qarın istiqamətində yastılaşmışdır və entoderma, ektoderma, mezoderma adlanan hüceyrə qatlarından ibarətdir. Bədən örtükləri həlqəvi və uzununa yerləşmiş əzələlərlə birlikdə dəri-əzələ kisəsini əmələ gətirir. Daxili orqanları arasındakı boşluq birləşdirici toxumadan ibarət parenxima ilə doludur. Bağırsaqboşluqlardan fərqli olaraq, yastı qurdlarla yaxşı inkişaf etmiş orqanlar və orqanlar sistemi yaranmışdır. Yastı qurdlara kirpikli, sorucu, lentşəkilli və.s siniflər daxildir. Bunlardan qaraciyər sorucusu vardır. Bu qaraciyər sorucusu olan qaraciyərdə yaşayır. Lentşəkillilərə öküz soliteri aiddir. Öküz soliterinin 4 başçıqdan ibarət olur. O 4–10 metrə qədər olur. O nazik bağırsaqda yaşayır. Sormaclar vasitəsilə qidasını qəbul edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tetraphyllidea

**Tetraphyllidea**  — Lentşəkilli qurdlar sinifinə aid qurd dəstəsi.
## Ümumi məlumat
Tetraphyllidea böyük zolaqlı qurd dəstəsidir. Təxminən 60 cins və 800-ə yaxın təsvir edilmiş növü özündə birləşdirir. Tetraphyllidea nümayəndələri skoleks morfologiyasına görə fərqlənir ki, bu da bütün zolaqlı qurd dəstələri arasında ən müxtəlif və morfoloji cəhətdən ən mürəkkəb quruluşa malikdir. 

Tetraphyllidea cestodları həmçinin yüksək dərəcədə qonaq spesifikliyi nümayiş etdirir. Proserkoid mərhələsində bu qurdlar kopepodları parazitləşdirir, sonra isə ikinci aralıq qonaqlar olan teleost balıqları, dekapodlar və ya sefalopodlar tərəfindən udulur. Bu canlılar həmçinin paratenik qonaq rolunu oynaya bilər. Təsdiq edilmiş əsas qonaqlar köpəkbalıqları, skatlar və vatozlardır. Bəzən məməli dəniz canlılarında tapılsa da, bu yırtıcıların Tetraphyllidea həyat dövründəki rolu tam aydın deyil; onlar əsas qonaq və ya "ölü nöqtə" qonaq ola bilər.

Tetraphyllidea öz cinsində ən kiçik növdür və təxminən 47,4-51,5 mm uzunluğa malikdir, digər növlər isə təxminən iki qat daha uzundur. Skoleksində 4 sapvari bothridia var. Proqlottidləri yetişməmiş halda uzunsov, yetişdikdə isə enli olur. Lakin hər mərhələdə proqlottidlərin forması ümumiyyətlə eyni qalır. C. antonioi həmçinin bothridial kənarlarının dişli olması və mikrotrix naxışının digər Crossobothrium növlərindən fərqli olması ilə seçilir. Bu növün ən diqqətçəkən və unikal xüsusiyyəti hər yetişmiş proqlottiddəki testislərin sayıdır. C. antonioi hər proqlottiddə 700-dən çox testisə malikdir, digər Crossobothrium növlərində isə bu say təxminən 150-300 arasındadır.

Tetraphyllidea dəstəsinin nümayəndələri skolekslərinin müxtəlifliyi və mürəkkəbliyi ilə seçilir. Bu dəstənin nümayəndələri parazitologiya üçün əhəmiyyətli obyektlərdir, çünki onların morfologiyası və həyat dövrləri haqqında tədqiqatlar parazitlərin təkamülü və ekologiyası haqqında dəyərli məlumatlar verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Südabə Ağayeva

**Südabə Qalib qızı Ağayeva** () — Azərbaycan cüdoçusu. 

## Həyatı
2001-ci il iyul ayının 23-də Bakı şəhərinin Buzovna qəsəbəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilinə 125 saylı orta məktəbdə başlamışdır.

2013-cü ilin yanvar ayında "Bakı Şəhər Açıq Birinciliyində" 36 kq — da ikinci yerə, 2015-ci ilin yanvar ayında yenidən "Bakı Şəhər Açıq Birinciliyində " 52 kq — da üçüncü yerə çıxmışdır. Daha sonra Azərbaycan Respublikası çempionatın U — 15 Cüdo 52 kq — da 3-cü yerə çıxmışdır. 2015-ci ilin mart ayında isə "8 Mart Beynalxalq Qadınlar Günü " nə həsr olunmuş yarışda birinci yerə çıxmışdır. Həmçinin "Yasamal idman klubunun Açıq Birinciliyində" 50 kq — da 2-ci yerə, Ümumilli lider Heydər Əliyevin ildönümü ilə bağlı keçirilən Pirşağı — Kürdəxanı idman zalının cüdo üzrə Açıq Birinciliyində 50 kq-da III yerə çıxmışdır.

## İstinadlar
Nort Bey (Ontario)

**Nort Bey** () — Kanadanın Ontario əyalətində yerləşən şəhər. Şəhər Nipissinq gölünün şimal sahilində yerləşdiyi üçün bu adı almışdır. Nort Bey Ontario şimal-şərqində mühüm nəqliyyat, ticarət, mədəniyyət və turizm mərkəzlərindən biridir.

## Tarix

Nort Bey ərazisi uzun müddət yerli xalqların yaşayış və ticarət yolları kimi istifadə edilmişdir. 1882-ci ildə Canadian Pacific Railway xəttinin çəkilməsi ilə bölgə sürətlə inkişaf etməyə başladı.
Şəhər 1891-ci ildə rəsmi olaraq qəsəbə (*town*) statusu aldı və ilk bələdiyyə başçısı seçildi. 1925-ci ildə Nort Bey şəhər (*city*) statusuna yüksəldi.
1968-ci ildə şəhərin inzibati sərhədləri genişləndirilərək ətraf qəsəbələrin bir hissəsi Nort Beyə daxil edildi.

## Coğrafiyası
Nort Bey, Kanada qalxanı coğrafi zonasının tipik xüsusiyyətlərini daşıyır. Ərazi meşələrlə örtülmüşdür və çoxsaylı kiçik göllər və su hövzələri mövcuddur. Şəhər Lake Nipissing gölünün sahilində yerləşdiyindən həm su nəqliyyatı, həm də su idmanı üçün əlverişli şəraitə malikdir.
İqlim kontinental iqlim tipinə yaxındır: qışlar soyuq və qarlı, yaylar isə mülayim və sərin keçir.

## Demoqrafiyası
2021-ci il siyahıyaalınmasına əsasən Nort Bey əhalisi təxminən 52 min nəfərdir. Şəhər çoxmillətli və çoxdilli bir əhalisi ilə seçilir.
Əhalinin yaş quruluşu aşağıdakı kimidir:

* 0–14 yaş: təqribən 14%
* 15–64 yaş: təqribən 64%
* 65+ yaş: təqribən 22%

Regionda 90-dan çox dilə rast gəlinir və şəhər immiqrasiya üçün açıq mərkəzlərdən biridir.

## İstinadlar
Frane Buliç

**Frane Buliç** (xorvatca: Frane Bulić; 4 oktyabr 1846, Vranjiç – 29 iyul 1934, Zaqreb) — xorvat arxeoloqu, tarixçi və ruhanisi idi.

## Haqqında
Frane Buliç Vranjiçdə (indi Solinin bir hissəsidir) anadan olub və Zadarda ilahiyyat, daha sonra isə Vyanada klassik filologiya və arxeologiya üzrə təhsil alıb. O, Split Arxeoloji Muzeyinin kuratoru olub və bütün Dalmatiya ərazisində mədəni və tarixi antik əşyaların qorunması ona həvalə edilib. O, Dalmatiyada qədim Xorvatiya və klassik abidələri, o cümlədən qədim Roma şəhəri Salona xarabalıqları üzərində arxeoloji tədqiqatlar aparmağa başlamışdır. Roma və orta əsr antik əşyalar üzrə aparıcı mütəxəssis idi.
O, həmçinin siyasi cəhətdən də fəal idi. Dalmatiya parlamentində Split qraflığının nümayəndəsi və Vyanadakı İmperator Şurasında Dalmatiyanın nümayəndəsi seçilmişdir.

1926-cı ildə Frane Buliçə Zaqrebin Fəxri Vətəndaşı adı verilmişdir..

## Vəfatı
Frane Buliç 1934-cü ildə Zaqrebdə vəfat etdi.

## İstinadlar
Votivkirxa (Vyana)

**Votivkirxa** () — Vyanada Rinqştresse küçəsində yerləşən Neoqotika üslublu kilsə. 1853-cü ildə İmperator I Frans İosifə qarşı təşkil edilmiş sui-qəsd cəhdi zamanı imperatorun həyatının xilas olunmasına görə Tanrıya minnətdarlıq ifadə etmək məqsədilə tikilmişdir. Tikinti üçün vəsait imperiyanın hər yerindən toplanmışdır. Kilsə 1879-cu ildə İmperator I Frans İosif və onun həyat yoldaşı İmperatriça Yelisavetin gümüş yubileyi münasibətilə təqdis edilmişdir. 
## Tarixi
Kilsənin inşası 18 fevral 1853-cü ildə macar millətçisi Yanos Libenyi tərəfindən İmperator I Frans İosifə qarşı təşkil edilmiş uğursuz sui-qəsd cəhdi ilə bağlıdır. O zamanlar Hofburq Sarayında qalan imperator, gündüzlər məşq etmək üçün köhnə istehkamlar ətrafında gəzintiyə çıxırdı. Belə bir gəzinti zamanı 21 yaşlı Libenyi 23 yaşlı imperatora arxadan hücum edərək uzun bıçaqla boynundan zərbə endirdi. Zərbə İmperatorun sərt yaxasındakı qızıl örtüyə dəydi. Həyatı xilas olsa da yarası dərin idi. Uğursuz sui-qəsdçi həbs edilərkən macar dilində "Yaşasın Koşut!" deyə qışqırdı. Frans İosif sui-qəsdçinin pis rəftara məruz qalmamasını tələb etdi. Libenyi edam edildikdən sonra, imperator onun anasına kiçik təqaüd təyin etdi.

Uğursuz sui-qəsd cəhdindən sonra imperatorun qardaşı Maksimilian (sonradan Meksika imperatoru) imperiyanın hər yerindən olan icmalara hücumun baş verdiyi yerdə yeni bir kilsə tikmək üçün ianə toplamağa çağırış etdi. Kilsə Frans İosifin xilası üçün bir votiv təqdimatı və "xalqın İmperator Evinə sədaqətinin və vətənpərvərliyinin abidəsi" olmalı idi.

Kilsənin planları 1854-cü ilin aprelində keçirilən memarlıq müsabiqəsində müəyyən edildi. Münsiflər heyəti, o zaman cəmi 26 yaşında olan Henrix von Ferstelin (1828–1883) layihəsini seçdi. O, kafedralı Neoqotika üslubda tikməyi təklif edirdi. Kilsə bir memarın nəzarəti altında tikilmişdir, Orta əsrlərdəki kafedrallar kimi bir neçə nəslin əməyi ilə deyil.
## Qalereya

File:Votivkirche 1866.jpg|Tikinti mərhələsində olan Votivkirxa, 1866
File:Wien - Votivkirche, Chor.JPG|Xor
File:Wien - Votivkirche, Kreuzaltar.JPG|Altar
File:Statue Johannes Nepomuks am Nordturm der Votivkirche II.jpg|Şimal qülləsində İohann Nepomukun heykəli
File:Votivkirche Vienna June 2006 146.jpg|Vitraj
File:Wien - Votivkirche, Orgel.JPG|Orqan


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Votivkirche official website  
* Votivkirche , photo gallery in Flickr
* YouTube Video of church , YouTube video showing the inside of the church.