Təzə İbiş

**Təzə İbiş**, **İbiş** — İbiş - Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd.

## Tarix
Təzə İbiş kəndi 1988-ci ilə qədər Qərbi Azərbaycanın Amasiya (Ağbaba) rayonunun kəndi olmuşdur. 1988-ci ilə qədər bu kənddə azərbaycanlılar yaşamışdır. 1988-ci ildən sonra Təzə İbiş kəndidə dağıdılmışdır və erməniləşdirilmişdir. Hazırda Ermənistanda mövcud olan kənddir.

Kənd rayon mərkəzindən 14&nbsp;km şimal-qərbdə, Türkiyə sərhəddində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Kəndin digər adı Ayçınqılı olmuşdur. Kəndin sakinləri yalnız azərbaycanlılar olmuşdur. Erməni mənbələrində kənddə qarapapaqların yaşadığı göstərilir. Qarapapaqlar azərbaycanlılarn etnoqrafik qruplarından biridir.

Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmiş antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Yerizak qoyulmuşdur.

## Əhalisi
thumb|Ağbaba mahalının xəritəsi
Kənddə 1897-ci ildə 118 nəfər, 1906-cı ildə 460 nəfər, 1914-cü ildə 568 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1916-cı ildə azərbaycanlılar qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz kəndlərinə qayıtmışdır. 1922-ci ildə kənddə 221 nəfər, 1926-cı ildə 300 nəfər, 1931-ci ildə 275 nəfər, 1970-ci ildə 382 nəfər, 1987-ci ildə 580 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1989-cu ilin yanvarında azərbaycanlılar öz doğma torpaqlarından ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

### Şəxsiyyətləri
* Tacir Səmimi - Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.
* İlham Əhmədov (şəhid) - şəhid
* Hidayət İsayev - Tibb elmləri doktoru, professor, M.Topçubaşov adına ET Professor H.B.İsayev Kliniki Təbabət İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini 
* Katib Şamilov  - Tibb elmləri namizədi, 1-ci dərəcəli cərrah, Həştərxan şəhəri Kirov adına klinik xəstəxananın cərrahiyə şöbəsinin müdiri.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Demokratik Respublikası
* İrəvan xanlığı
* Zəngəzur
* Ağbaba

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 dekabr 1997-ci il tarixli "1948-1953-cü illərdə azərbaycanlıların Ermənistan SSR ərazisindəki tarixi-etnik torpaqlarından kütləvi deportasiyası haqqında" fərmanı
# Azərbaycan Respublikası prezidentinin 26 mart 1998-ci il tarixli "Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında" fərmanı
# Петрушевский И.П., Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XYI - начале XIX в., Ленинград, 1949
# Байбуртян В.А., Армянская колония Новой Джульфы в XYII веке, Иряван, 1969
# Тер-Мкртчян Л.Х., Армения под властью Надир шаха. Москва, 1963
# Езов Г.А., Сношение Петра Великого с Армянским народом, СПб, 1898
# Мамедов С.А., Азербайджан по источникам XV - первой половины XVIII вв., Бакы, 1993 Шопен И., #Шопен И., Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху его присоединения к Российской империи, СПб 1852
# Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlar, Bakı, 1989
# Enikolopov İ.K., Qriboedov i Vostok, İrəvan 1954
# Qлинка Н.С., Описания переселения армян Aзербайджанских в пределы России, M.1831
# Kemal Beydilli, 1828-1829. Osmanlı - Rus savaşında Doğu Anadoludan Rusiyaya Köçürülen Ermeniler, X T.T.K. konqresinde sunulan tebliğ, Ankara,1986
# Hovannesiyan R., Armenia on the Road to Independence, Los Angeles, 1976
# Обозрение Российских владений за Кавказом в статистическом, этнографическом, топогрфическом и финансовом отношениях, СПб, 1836
# Материалы для изучения экономического быта государственных крестьян Закавказского края, Tiflis, 1885
# Величко В.Л., Кавказ. Русское дело и междуплеменные вопросы, С.Петербург, 1904
# "Армянский геноцид". Миф и реальность. Справочник фактов и документов, Б.1992
# Hüsyin Baykara., Azərbaycan istiqlal mücadiləsi tarixi, Bakı, 1992
# Cahangir Zeynaloğlu, Müxtəsər Azərbaycan tarixi, Bakı, 1992
# Заварян С., Экономические условия Карабаха и голод 1906-1907 г., Перевод с армянского, С.Петербург, 1907
# Готлиб В.В., Тайная дипломатия во время первой мировой войны, М.1960
# Suleyman Kocabas, Tarihte Turk-Rus Mucadelesi, Istanbul, 1989
# Шахдин И., Дашнакцутюн на службе русской белогвардейщины и английского командования на Кавказе, Bakı, 1990
# Cəmil Həsənov. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində, 1918-1920-ci illər, Bakı, 1993
# Məmməd Sadıq Aran. "Qardaş köməyi" məqaləsi;1951; Bax: "Ədəbiyyət və incəsənət" qəzeti, 2 oktyabr 1990-cı il.
# Azərbaycan Respublikası MDSPİHA, f.276, s.8, iş 463, v.23; Bax: Bəxtiyar Nəcəfov, Лицо врага (История Армянского национализма в Закавказье в конце XIX начале XX в.), Bakı, 1993
# Грибойедов А., Seçilmiş əsərləri, 2-ci cild, Moskva, 1977.

## Mənbə
* Azərbaycan tarixi 
* VAQİF ARZUMANLI, NAZİM MUSTAFA, "TARİXİN QARA SƏHİFƏLƏRİ. Deportasiya. Soyqırım. Qaçqınlıq", AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASININ MİLLİ MÜNASİBƏTLƏR İNSTİTUTU, Bakı, "Qartal, 1998 (ELMİ REDAKTOR : professor TEYMUR ƏHMƏDLİ)
* Ramil Tanriverdi: http://www.tarixci.azeriblog.com 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər