Prosessual hüquq

**Prosessual hüquq** —  prosessual qaydanı tənzimləyən hüquq normalarının məcmusu, maddi hüququn praktiki həyata keçirilməsi və icrası prosedurları. Prosessual hüquq onun həyata keçirilməsi və qorunması üçün zəruri olan prosessual formaları müəyyən etdiyi üçün maddi hüquqla ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Məhkəmə prosesinin aşağıdakı əsas formaları var: konstitusiya, mülki, cinayət, inzibati.

## Mülki prosessual hüquq
Mülki prosessual hüquq – mülki işlərin məhkəmələr tərəfindən həlli qaydasını tənzimləyən hüquq normalarının məcmusudur (hüquq sahələrindən biri). Məsələn, hazırda Rusiyada geniş məhkəmə orqanları sistemi (Konstitusiya Məhkəməsi, Arbitraj məhkəmələri, ümumi yurisdiksiya məhkəmələri) mövcuddur.

Mülki prosessual hüququn predmeti yalnız ümumi yurisdiksiya məhkəmələrində mülki işlər üzrə ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı yaranan ictimai münasibətlərin məcmusudur.

;Xüsusiyyətləri 
# İşin başlanması təşəbbüsü maraqlı şəxslərə məxsusdur (o cümlədən kassasiya və apellyasiya icraatında).
# Mövzu tərkibinin spesifikliyi ondan ibarətdir ki, hüquq-mühafizə orqanı mütləq iştirak edir - məhkəmə və ona səlahiyyət verilir, məhkəmə ilə iştirakçılar arasındakı münasibət həmişə tabeçilik səlahiyyəti üzərində qurulur, lakin cavabdeh arasında münasibətlər. və iddiaçı həmişə bərabərlik üsuluna görə qurulur (bu, iki üsulun birləşməsidir).
# Mülki prosessual hüquqda sanksiyaların unikallığı, ən çox yayılmış əlverişsiz prosessual nəticələrdir (bu sanksiya yalnız mülki prosessual hüquqda istifadə olunur):
#* kassasiya şikayəti vermək üçün son tarix buraxılıbsa, siz onu verə bilməzsiniz;
#* cavabdeh məhkəməyə gəlməzsə, işə onun iştirakı olmadan baxılır ki, bu da açıq-aşkar iddiaçının əlinə keçir;
#* və digər unikal sanksiyalar - aşağı orqanın prosessual aktının ləğvi, məcburi icra və s.
# Hüquqi faktların xarakteri - mülki prosessual hüquqda hüquqi faktlar qanunla əvvəlcədən müəyyən edilmiş prosessual hərəkətlərdir.

## Cinayət prosessual hüququ

Cinayət-prosessual hüquq məhkəmənin, prokurorluğun, istintaq və təhqiqatın cinayət işlərinin başlanması, istintaqı və həlli sahəsində fəaliyyətini tənzimləyən hüquq sahəsidir. Cinayət prosesinin aparılması qaydasını və məzmununu müəyyən edir, onlarla əlaqədar yaranan hüquq münasibətlərini, cinayət prosesini həyata keçirən orqanların, proses iştirakçılarının hüquq və vəzifələrini və s.

Cinayət prosesinin məqsədləri:

* cinayətlərin tez və tam açılması, onların törədilməsinə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərin ifşa edilməsi;
* qanunun düzgün tətbiqinin təmin edilməsi;
* cinayət törətmiş şəxslərin ədalətli cəzalandırılmasının təmin edilməsi;
* hər hansı bir günahsız şəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinin və ya cəzalandırılmasının qarşısını almaq.

## Ədəbiyyat
* Большой юридический словарь / Под ред. А. Я. Сухарева, В. Д. Зорькина, В. Е. Крутских.— М.: ИНФРА-М, 1998. ISBN =5-86226-578-8.
* Большая советская энциклопедия.— Издательство "Советская энциклопедия". 1970–1977.
* Гуськова А. П., Муратова Н. Г. Судебное право: история и современность судебной власти в сфере уголовного судопроизводства. М, Юрист. 2005.
* Новицкая В. В., Новицкий В. А. Процессуальное право. Ставрополь. СевКавГТИ. 2006.

## Həmçinin bax
* Arbitraj-prosessual hüququ

## İstinadlar