open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atmosfer

**Atmosfer** — ətrafında bir cazibə qüvvəsi ilə tutulmuş bir göy cisminin qaz zərfi. Atmosferlə planetlərarası məkan arasında kəskin bir sərhəd olmadığından, atmosfer ümumiyyətlə qaz mühitinin özü ilə birlikdə döndüyü bir səma cisminin ətrafındakı bölgə hesab olunur. Əsasən qazlardan (qaz planetlərindən) ibarət olan bəzi planetlərin atmosferinin qalınlığı çox böyük ola bilər.

Yer atmosferində əksər canlı orqanizmlərin tənəffüs üçün istifadə etdiyi oksigen və fotosintez zamanı bitkilər və siyanobakteriyalar tərəfindən istehlak edilən karbon dioksid var. Atmosfer həm də planetin qoruyucu təbəqəsidir, sakinlərini günəş ultrabənövşəyi radiasiyadan və meteoritlərdən qoruyur.

Bütün nəhəng cisimlərdə - qaz nəhənglərində və əksər yer planetlərində (Günəş sistemində - Merkuri istisna olmaqla) bir atmosfer var.

## Etimologiya
"Atmosfer" sözü yunanca "ἀτμός" — "buxar" və "σφαῖρα" — "sfera" sözlərindən əmələ gəlmişdir. XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **kürəhava** (کورهاوا) adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda atmosferin çirklənməsi
* Atmosfer əlavələri
* Atmosferin təmizlənməsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Atmosferin quruluşu (troposfer daxil olmaqla) və elementlərinin təzahür xüsusiyyətləri. 
* GREHHOUSE TƏSİRİNİN TƏBİƏTİ, * Rusiya Elmlər Akademiyasının Geoinformatik Problemləri üzrə Birgə Elmi Şurası *
Mariya Lyalkova

**Mariya Lyalkova** (; ) — Çexiyalı snayper, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı. Polkovnik.

## Bioqrafiyası
3 dekabr 1920-ci ildə Polşanın Qorodenka şəhərində (indi İvano-Frankovsk vilayəti) Volın çexlərinin ailəsində anadan olmuşdur. 12 yaşında valideynlərini itirir və xalası onu yanına aparır. Daha sonra Mariya, texniki məktəbdə oxuduğu Stanislavova (indiki İvano-Frankovsk) köçür. Almanların SSRİ-yə hücumundan sonra Qırmızı Ordunun 1-ci Çexoslovakiya piyada taborunun qurulduğu Orenburq vilayətində yerləşən Buzuluk şəhərinə təxliyə edilir. 1 mart 1942-ci ildə tibb kurslarını və ilk hərbi hazırlığı bitirdikdən sonra bu bölmənin sıralarına qəbul edilir. Sonra snayper kurslarına gedir.

İlk döyüşü 1943-cü ilin martında Sokolovoda baş verir. Bu döyüşdə öz SVT-40 tüfəngindən Lyalkova beş alman əsgərini (bir pulemyotçu da daxil olmaqla) öldürür. Yalnız gecə buzda donmuş halda Çexoslovakiya əsgərləri tərəfindən tapılır. Mariya eyni zamanda, ən azı 30 alman əsgər və zabitini öldürdüyü Sol Sahil və Sağ Sahil Ukraynanın azad edilməsi üçün döyüşlərdə iştirak edir. 1-ci Çexoslovakiya tank taborunun baş tibb bacısı olaraq Çexoslovakiyanın qurtuluş döyüşlərində iştirak edir. Şərqi Karpat əməliyyatı zamanı (1944 sentyabr) Dukel keçidindəki döyüşlərdə bir top mərmisinin partlaması onurğasını qırır. Yarım santimetrlik qırıntı başın zədələyir, lakin Mariya sağ qalmağı bacarır.

Müharibədən sonra Mixail Lyalkovla evlənir. Sonradan Çexoslovakiyaya gedir və soyadını dəyişdirərək Vaçlav Lastovetski ilə evlənir. Polkovnik Lyalkova Praqa və Olomoutsdakı hərbi xəstəxanalarda işləyir, daha sonra Brnoda yaşayır. 1960-cı illərin əvvəllərindən 1990-cı illərin sonuna qədər Brno şəhərində bir turist bələdçisi olaraq çalışır, rus dilini mükəmməl bilməsi sayəsində keçmiş ittifaq ölkələrindən gələn turistlər üçün ən arzuolunan bələdçi olur. Çexoslovakiya Legionerlər Cəmiyyətinin (İkinci Dünya müharibəsi Veteranları Cəmiyyətinin) üzvü olmuşdur. Cənubi Moraviyada bir sıra idman, mədəni və ictimai tədbirlərə himayədarlıq etmiş, məktəblərdə mühazirələr oxumuşdur.

Böyük Vətən müharibəsindəki göstəricilərinə görə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmiş və Çexoslovakiya hərbi xaçına da layiq görülmüşdür. 28 oktyabr 2010-cu ildə Çex Respublikasına xüsusi xidmətlərinə görə II dərəcəli Ağ Aslan Ordeninə layiq görülür.

7 noyabr 2011 tarixində Brnoda dünyasını dəyişir. Ölümünü Çex Legionerləri Cəmiyyətinin rəhbəri Milan Rzepka elan edir.

## Mükafatları
Sovet dövlət mükafatları:

Qırmızı Ulduz ordeni

Çexoslovakiya dövlət mükafatları:

Çexslovakiya Hərbi xaçı;

Ağ Aslan ordeni (Çexiya, 2010);

Sokolov xatirə medalı (1948).
## İstinadlar
Metafəlsəfə

**Metafəlsəfə,** bəzən **fəlsəfənin fəlsəfəsi** adlanılan, fəlsəfənin məqsədlərini, metodlarını və sərhədlərini öyrənən elmdir. Fəlsəfə elminin əsası mövcudluğun təbiəti, cisimlərin varlığı və biliyin mümkünlüyü kimi mövzuların sorğulanmasından ibarətdir. Lakin metafəlsəfə fəlsəfənin özünün nə olduğunu araşdıraraq onun təbiətdəki zərurətini, nə kimi suallar verib nə kimi cavablar almalı olduğunu və bu cavablarla nail olunacaqları araşdırır. Bəziləri metafəlsəfəni fəlsəfəyə giriş və hazırlıq olaraq, bəziləri isə onu fəlsəfənin özünün bir parçası olaraq görür.

Fəlsəfənin əksər istiqamətlərinin də öz metafəlsəfə bölmələri var, məsəl üçün: meta-estetika, meta-epistemologiya, meta-etika və metafizika.

Metafəlsəfə anlayışı və ona olan maraq XX əsrdən etibarən geniş yayılmağa başlasa da, bu elmin fəlsəfə elmi qədər qədim olduğu düşünülür. Platon, Aristotel kimi filosofların işlərində də metafəlsəfə öz əksini tapmışdır.

## Fəlsəfə ilə əlaqəsi
Bəzi filosoflar metafəlsəfəni fəlsəfədən ayrı, fəlsəfədən üstün və onun ötəsində bir elm olaraq görür. Bəzi filosoflar isə bunun əksini, yəni, metafəlsəfənin fəlsəfənin ayrılmaz bir hissəsi olduğunu müddəa edir. Filosofların dəyişkənlik göstərən fikirlərinin nəticəsi olaraq metafəlsəfənin fəlsəfə ilə olan münasibəti sual altındadır.

## Terminologiya
Metafəlsəfə termininin ən qədim istifadəsi fransız dilində, Jorj Klemansonun **Au soir de la pensée** kitabında müşahidə olunub. Polşa əsilli amerikan filosof və yazıçı Moris Leyzerovitz isə ingilis dilində 'metaphilosophy' sözünü ilk dəfə 1940-cı ildə kəşf etdiyini və 1942-ci ildə çap etdiyini iddia etmişdir. Leyzerovitz, metafəlsəfəni 'fəlsəfənin təbiətinin araşdırılması' kimi qələmə almışdır.

## İstinadlar
Çox gözəl hərəkətlər bunlar (televeriliş, 2008)

**Çox gözəl hərəkətlər bunlar** — 2008-ci il mayın 28-i Kanal D-də yayımlanmağa başlayan əyləncə televerilişidir. Yılmaz Ərdoğanın rəhbərliyi altında BKM Mutfak aktyorlarının səhnə aldığı verilişdə, əvvəllər izləyicilərdə xal verərək oyunlarda aktiv olmuş, lakin daha sonra bu səhnədən götürülmüş ancaq sketçlər verilmişdir. Yılmaz Ərdoğanın qardaşı Dəniz Ərdoğan, məşhur melodiya olan *Kamptoun Reyses* adlı Amerikan xalq musiqisinə söz yazmaq surəti ilə, verilişin giriş musiqisini hazırlamışdır. Həmçinində komandanın *[[Çox filim hərəkətlər bunlar]]* adlı tammetrajlı kinoteatr filmidə vardır. 4 sezondan ibarət olan televeriliş 2011-ci il iyunun 26-sı 89-cu seriyasında final edərək çəkimləri dayandırmışdır.

## Formatı

Aktyorlar mövzusunu tamamilə özləri yazdıqları sketçləri oynamağa başlayır, və hər oyunun sonunda verilişin aparıcısı olan Yılmaz Ərdoğan izləyicilərin arasından çıxar və aktyorların performanslarının qiymətləndirilməsini istəyər. İzləyicilər qiymətləndirərkən **ÇGH** (Çox Gözəl Hərəkət), **GH** (Gözəl Hərəkət) kimi qiymətləndirmələrdən istifadə edirlər. Ən yüksək qiymətləndirmə **ÇÇGH** (Çox Çox Gözəl Hərəkət), ən aşağı qiymətləndirmə isə **Yənii**dir (türk. **Yanii**). **ÇÇGH** ilk dəfə 6-cı seriyada *Əmanət Bomba* adlı sketçdə verilmişdir.

## Heyət

### Təlimatçı heyət
* Yılmaz Ərdoğan
* Demet Akbağ
* Zerrin Sümer
* Bəxtiyar Engin
* Sənan Bengier

### Aktyor heyəti
* Ayça Erturan
* Aydan Taş
* Ayşəgül Akdəmir
* Burcu Göndər
* Bülənt Əmrah Parlaq
* Büşra Pekin
* Emre Canpolat
* Ərsin Korkut
* Eser Yenenler
* Gizəm Tuğral
* Gülhan Təkin
* Gülsüm Alkan
* Zeynəb Ender İge
* Hamdi Karaman
* İbrahim Büyükak
* Mətin Keçeci
* Mətin Yıldız
* Murad Eken
* Nazmi Karaman
* Neşe Sayles
* Oğuzhan Koç
* Pelin Öztəkin
* Şahin İrmak
* Şəvkət Süha Tezel
* Zeynəb Koçak
* Emre Ertunç

## İstinadlar
Yorklu Riçard

**Yorklu Riçard** (; ) — III York hersoqu. Ata şəcərəsi III Eduardın oğlu Edmond Lanqlinin, ana şəcərəsi isə yenə həmin kralın digər oğlu Antverpenli Lionelin şəcərəsindən idi. Bu səbəblə geniş mülk və əmlakları miras alaraq İrlandiya, Fransa və VI Henrinin son illərində naibi olaraq İngiltərə krallığında müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət etdi.

VI Henrinin xanımı Anjulu Marqarit və digər saray əyanlarıyla girdiyi siyasi mübarizəylə yanaşı, Yorklu Riçard ata-ana şəcərəsini irəli sürərək İngiltərə taxtında haqq iddia etməyə başladı. Bu isə tarixə Güllər müharibəsi olaraq düşən uzunmüddətli taxt mübarizəsinə səbəb oldu. Nəhayət baş tutan bir neçə cəhdin ardından sabiq kralın vəfatından sonra taxta çıxarılacağı vəd edilsə də, bu razılıq çox çəkmədi. Belə ki, bu razılıqdan bir neçə həftə sonra Yorklu Riçard döyüş meydanında öldürüldü. Onun taxt iddiasını miras alan oğulları mübarizəyə davam etdi və onlardan Eduard və Riçard İngiltərə kralı oldu.

## Həyatı

### Ailə şəcərəsi
Yorklu Riçard 22 sentyabr 1411-ci ildə Konisburqlu Riçard və Anna Mortimerin yeganə oğlu olaraq dünyaya gəldi. Onun hər iki valideyni İngiltərə kralı III Eduardın nəslindən idi: atası kralın dördüncü oğlu Edmond Lanqlinin oğlu, anası isə kralın ikinci oğlu Antverpenli Lionelin nəticəsi idi. Març qrafı olan dayısı Edmond Mortimerin 1425-ci ildə vəfatı və geridə varis buraxmaması, Yorklu Riçarda İngiltərə taxtı üzərində haqq iddiası qazandırdı. Üstəlik bu taxt iddiası o illərdə hakimiyyəti əlində saxlayan və Gentli Conun nəslindən gələn Lankaster ailəsinin taxt iddiasından daha güclü idi.

Riçard valideynlərinin yeganə oğlu idi və yalnız İzabel adlı bir bacısı idi. Anası Anna Mortimer onu dünyaya gətirərkən vəfat etmiş, atası Konisburqlu Riçard isə 1415-ci ildə V Henriyə qarşı tərib olunan saray çevrlişinə iştirak etməsi səbəbilə edam edilmişdi. Atasının ölümündən bir neçə ay sonra əmisi olan 2. York hersoqu Eduard da Azenkur döyüşündə həlak oldu və geridə rəsmi varis qoymadığı üçün bütün mülk və ünvanları 4 yaşlı Riçarda qaldı. Atasının ailəsindən aldığı York hersoqu ünvanı və mülkləriylə yanaşı, dayısının 1425-ci ildə vəfatının ardından Mortimer mirasını aldı.

## Mənbə

## İstinadlar
Yeni Hörümçək-adam: Yüksək gərginlik

**Yeni Hörümçək-adam: Yüksək gərginlik** – 2014-cü ildə istehsal olunmuş "Hörümçək-adam" filmi.

## Məzmun
Piter Parker yenə də şəhəri pis adamlardan qorumağa davam edir. Məktəb illəri artıq geridədir və böyüməyin vaxtı gəlib çatıb. Bunu Piter və sevgilisi Qven də gözəl bilir. Bu səbəbdən də Piter Qveni təhlükəyə atmamaq üçün onun həyatından çıxmalıdır. Bu son deyil. Piter başa düşür ki, bir gün ondan daha güclüsü qarşısına çıxa bilər. Qəhrəman olmaq — həyatını risqə atmaq deməkdir… Həyatının qaranlıq məqamları barədə öyrənmək üçün o, köhnə tanışı Harri Osbornun yanına gedəcək. Əslində Piter Parker kimdir? O keçmişi barədə nələri bilmir?

## İstinadlar
Heyrətamiz Hörümçək adam (film, 2012)

## Süjet xətti
Piter Parker uşaq vaxtı valideynləri tərəfindən tərk edilib. Onu dayısı və dayısı arvadı böyüdüb. İllər keçir və Piter xuliqanların hücumlarına məruz qalan və sinif yoldaşı Qven Steysiyə aşiq olan adi yeniyetmə həyatı yaşayır. Lakin geni dəyişdirilmiş hörümçəyin onu dişləməsindən sonra Piter inanılmaz fövqəltəbii gücə yiyələnir və onun həyatı tamamilə dəyişir. Amma valideynlərinin taleyinin necə olduğu sualı yenə də ona əzab verir. O atasının köhnə dostu Kurt Konnorsla tanış olur. Kurt onun atası ilə birlikdə regenerasiyanın formulunu işləyib hazırlayıb. Piter ona işi başa çatdırmaq üçün kömək edir, bütün ömrü boyu sağ əlini qaytarmaq istəyən Konor formulu özünə yeridir və Kərtənkələ Adama çevrilir. Səhvini başa düşən Piter, müəmmali superqəhraman kimi yeni həyatına başlayır, indi onun əsas məqsədi Konorsun qarşısını almaqdır.

## İstinadlar
Xəyalpərəstlər (film, 2003)

**Xəyalpərəstlər** () — Bernardo Bertoluççi tərəfindən çəkilən 2003-cü il romantik dram filmi. Film qəribə bacı-qardaşın və onların yeni dostu arasındakı münasibətlərdən, üçlünün erotik sevgi üçbucağından və fəlsəfi fikirlərindən bəhs edir. Hadisələr 1968-ci il Paris tələbə üsyanı fonunda cərəyan edir.

## Aktyorlar və personajlar
* Yeva Qael Qren — İsabella
* Teo
* Matyu

## İstinadlar
Kaya Kallas

**Kaya Kallas** (; ) — Estoniyalı vəkil, siyasətçi və dövlət xadimi. Reform Partiyasının sədri. 26 yanvar 2021-ci ildən bəri Estoniyanın hazırkı baş naziri. Keçmişdə Avropa Liberallar və Demokratlar İttifaqında Avropa Parlamentinin (2014-2018) və Estoniya Parlamentinin (2011-2014, 2019-2021) üzvü.

## Bioqrafiyası
18 iyun 1977-ci ildə Tallində anadan olub. Kaya Kallas Reform Partiyasının keçmiş sədri və Avropa Komissiyasının keçmiş vitse-prezidenti Siim Kallasın qızıdır.

1995-ci ildə Kaya Kallas yetkinlik sertifikatı imtahanından keçir. 1999-cu ildə Tartu Universitetinin Hüquq Fakültəsini Hüquq ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib, bundan sonra Avropa və Estoniyanın rəqabət hüququ üzrə vəkil işləmişdir (vəkil kimi fəaliyyət hüququ 2011-ci ildə başa çatmışdır). Ayrıca 1996-cı ildən bəri peşəkar bir teatr rejissorunun köməkçisi olaraq çalışır. 2007-ci ildə Estoniya Biznes Məktəbinə daxil olur, burada 2010-cu ildə İqtisadiyyat üzrə bir EMBA (İş İdarəetmə Magistri) alır.

Kaya Kallas eston, ingilis, rus, fin ve fransız dillərini bilir.

## Siyasi karyerası
2010-cu ildə Kallas Estoniya Reform Partiyasına qatılır və 2011-ci ildə 7157 səs alaraq Estoniya parlamentinə seçilir.  XII çağırış Estoniya parlamentində (2011-2014) iqtisadi məsələlər komitəsinə rəhbərlik edir.

2014 seçkilərində Avropa Parlamentinə namizəd olan Kallas 21.498 səs alır. Avropa Parlamentində Kallas Sənaye, Tədqiqat və Enerji Komitəsinin üzvü və Daxili Bazar və İstehlakçı Qoruma Komitəsinin ehtiyat üzvü olur. Aİ-Ukrayna Parlament Əməkdaşlıq Komitəsindəki nümayəndə heyətinin sədr müavini, eyni zamanda Avronest Parlament Assambleyasındakı və ABŞ ilə əlaqələr üzrə nümayəndə heyətinin üzvü olur. Bundan əlavə Kallas Avropa Parlamentinin Rəqəmsal Gündəm üzrə İdarələrarası Qrupunun üzvü və Gənclər Qrupunun sədr müavini olaraq çalışır. 
Juri Ratas hökumətinin istefasından sonra 2021-ci ilin yanvar ayında, Estoniya Prezidenti Kersti Kalülayd yenidən Reform Partiyasının lideri Kaya Kallasa yeni bir hökumətin qurulmasına başlamağı təklif edir. 14 yanvarda prezident, 2019-cu ilin mart ayında keçirilən seçkilərdə parlamentdə ən çox yer qazanan Reform Partiyasının öndərliyində Kallasın baş nazir namizədi təyin edilməsi barədə qərarı imzalayır. 25 yanvar 2021-ci ildə Kallas Riiqikoqu üzvlərindən 70 səs alaraq bir hökumət qurulması üçün parlament dəstəyini alır.

26 yanvar 2021-ci ildə Estoniyanın ilk qadın baş naziri olur. Kallas hökumətindəki 14 nazirdən 7-si qadındır ki, bu da Estoniya üçün bir rekorddur. Estoniya Prezidenti Kersti Kalülayd da bir qadın olduğu üçün diqqət çəkir.

## Şəxsi həyatı
2002-2006-cı illərdə Estoniya Dənizçilik Akademiyasının əməkdaşı Roomet Leyqer ilə evli olur. 2003-2005-ci illərdə Estoniyanın Maliyyə Naziri olan Taavi Veskimyaqi ilə 2011-2014-cü illərdə münasibətdə olur. 2011-ci ildə Sten adlı bir oğlu dünyaya gəlir. 2018-ci ilin sentyabr ayında bankir Arvo Halliklə evlənir.

Kaya idmanı sevir (xizək, qolf). 2006-cı ildən Estoniyada qolf klubunun üzvüdür.

## İstinadlar
Yohanna Donal

**Yohanna Donal** (; ) — müxtəlif illərdə Vyana Bələdiyyə Şurasının və Vyana Landtağının üzvü, Avstriya Parlamentinin aşağı palatasının üzvü və Avstriyanın üç federal hökumətində federal nazir, siyasətçisi və ictimai xadimi. Avstriyanın qadın məsələləri üzrə ilk federal naziri.

## Bioqrafiyası
Yohanna Vyanada anadan olub. İbtidai və orta məktəbdə oxuduğu Penzinqdə nənəsi ilə birgə yaşamışdır. Donal maddi çətinliklər üzündən yeniyetməlik dövründə ali təhsil ala bilmir. 1953-cü ildən bəri "sənaye məmuru" olaraq oxuyur və çalışır.
Yohanna Donal 18 yaşında, 19 illik evlilikdən sonra boşanan Franz Donal ilə evlənir.
Yohanna Donal iki uşaq dünyaya gətirir - oğlu Robert (1959-2008) və qızı İngrid (1961).
22 yanvar 2010-cu ildə Donal və uzun müddət vətəndaş nikahında olduğu Annemari Aufreyter ilə Avstriyada eynicislilərin nikahlarının qanuni qüvvəyə mindiyi andan bir müddət sonra rəsmi nikah bağlayırlar.
Bir ay sonra Donal uzun sürən ürək problemlərindən şəhər mənzilində vəfat edir.
Yohanna Donal Vyananın Mərkəzi Qəbiristanlığında dəfn olunur.

## İctimai və siyasi fəaliyyəti
1957 - Avstriya Sosial Demokrat Partiyasına qoşulma, siyasi karyeranın başlanğıcı;

1969 - Penzinq Bələdiyyə Şurasının üzvü;

1971 - Penzing Sosialistlərinin sədri seçilir;

1972 - ASDP-Vyana birinci qadın katib;

1973-1979 - Vyana Bələdiyyə Şurasının üzvü və Vyana Parlamentinin üzvü;

1979-1990 - Bruno Kreyski, Fred Zinovas və Franz Vranitski hökumətlərindəki Avstriyanın Federal Kansleri Ofisində Qadınlar üzrə Dövlət Katibi;

1980 - Kopenhagendə keçirilən 2-ci Dünya Qadınlar Konqresindəki Avstriya nümayəndə heyətinin rəhbəri, Konfransın vitse-prezidenti;

1987 - ASDP sədrinin müavini;

1987-1995 - Avstriya sosialistlərinin başçısı;

1993 - BMT İnsan Hüquqları Konfransının Qadın Hüquqları Komitəsinin rəhbəri;

1994 - Avstriya Milli Şurasının üzvü.

## Mükafatları
1992 - "İlin qadını" (jurnalist tanınması),

1994 - "Avstriya Respublikasına Xidmətlərə görə" Böyük qızıl medal,

2005 - "Vyana vətəndaşı" fəxri adı (Vyana fəxri vətəndaşlığından sonra ikinci ən vacib şəhər mükafatı) 
## İstinadlar
Morfostruktur

Morfostruktur- Əmələ gəlməsində əsas etibarilə endogen qüvvələrin rol oynadığı materiklərin və okean dibinin böyük relyef forması. Məsələn; sualtı sıra dağlar, okean çökəklikləri və s.
Croatia Film

**Xorvatiya filmi ''—*** Xorvatiya keçmiş [[Yuqoslaviya]]nın tərkib hissəsi olanda — 1946-cı ildə fəaliyyətinə başlayan, [[Xorvatiya]]nın [[Zaqreb]] şəhərində yerləşən dövlət kinoprokat şirkəti.

== Haqqında ==
Şirkət 1980–1990-cı illər ərzində regionda təkcə animasiya filmlərini istehsal edib. Həmin filmlərin rejissoru da Milan Blajekoviçdir. *The Elm-Chanted Forest (Möcüzəli meşə)* 1986-cı ildə*,* *Lapitch the Little Shoemaker (Kiçik çəkməçi Lapiç)'' 1997-ci ildə istehsal edilib.

"Xorvatiya film" həm də iki televiziya filmində iştirak edibː 2000–2005-ci illərdə satirik Lapiç serialında.

ABŞ-də The Elm-Chanted Forest filminin titrlərində Xorvatiya film bir söz kimi yazılıb.

## İstinadlar
İsrail–Fələstin böhranı (2021)

**2021 İsrail-Fələstin münaqişəsi** — Əl-Əqsa məscidində etirazlarla böyüyən və sonradan qarşılıqlı hücumlara çevrilən qarşıdurmalardır.

6 may 2021-ci ildə İsrail Ali Məhkəməsi, Qüdsün Şeyx Cerrah Məhəlləsində yaşayan bəzi Fələstinli ailələrin evlərindən zorla çıxarılmaları və başqa yerlərə köçürülməsi barədə qərar verdi. Qədr gecəsi və Qüds günü tətilləri ilə üst-üstə düşən qarşıdurmalarda əksəriyyəti Fələstinli mülki olan 300-dən çox insan yaralanıb. Hücumlar beynəlxalq qınağa səbəb oldu, İsrail Baş Prokuroru Avichai Mandelblit gərginliyi azaltmağa çalışdı, bu da Ali Məhkəmənin qərarının 30 gün təxirə salınması ilə nəticələndi.

9 may tarixində İsrail polisi, ifrat sağçı Yəhudi millətçilərinin sonradan ləğv edilən bayraq yürüşü öncəsi müsəlmanların müqəddəs bir yeri olan Əl-Əqsa Məscidinə basqın etdi. Buna cavab olaraq, 10 və 11 may tarixlərində Həmas və İslami Cihad İsrail Müdafiə Qüvvələrinə görə 480 raket atıldı. Bunun nəticəsində, evlər və bir məktəb vuruldu, iki İsrailli mülki vətəndaş öldürüldü və ən azı 70 İsrailli mülki şəxs yaralandı. İsrail Qəzzəyə hava hücumları ilə cavab verdi. Qəzzə rəsmilərinə görə, on uşaq da daxil olmaqla ən az 30 fələstinli öldürüldü və 203 nəfər daha yaralandı. İsrail Müdafiə Qüvvələrinə görə öldürülənlərdən ən az on beşi Həmas üzvü idi. 11 may tarixində İsrailin hava hücumları nəticəsində Qəzzada 13 mərtəbəli yaşayış binası çökdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Hamas fires more than 45 rockets at Israel
*Qəzzada vəziyyət gərgindir
Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsi

**Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsi** — Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsi, "qanunauyğun" və " demokratik cəmiyyətdə zəruri" olan bəzi məhdudiyyətlərə tabe olaraq, ifadə və məlumat azadlığı hüququnu təmin edir. Bu hüquqa fikir sahibi olmaq, məlumat və fikir almaq və yaymaq azadlığı daxildir.

## Mətn
Maddə 10 – İfadə azadlığı

1. Hər kəs öz fikrini ifadə etmək azadlığı hüququna malikdir. Bu hüquqa öz rəyində qalmaq azadlığı, dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən hər hansı maneçilik olmadan və dövlət sərhədlərindən asılı olmayaraq, məlumat və ideyaları almaq və yaymaq azadlığı daxildir. Bu maddə dövlətlərin radioyayım, televiziya və kinematoqrafiya müəssisələrinə lisenziya tələbi qoymasına mane olmur.

2. Bu azadlıqların həyata keçirilməsi milli təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyü və ya ictimai asayiş maraqları naminə, iğtişaşın və ya cinayətin qarşısını almaq üçün, sağlamlığın yaxud mənəviyyatın mühafizəsi üçün, digər şəxslərin nüfuzu və hüquqlarının müdafiəsi üçün gizli əldə edilmiş məlumatların açıqlanmasının qarşısını almaq üçün və ya ədalət mühakiməsinin nüfuz və qərəzsizliyini təmin etmək üçün qanunla nəzərdə tutulmuş və demokratik cəmiyyətdə zəruri olan müəyyən formallıqlara, şərtlərə, məhdudiyyətlərə və ya sanksiyalara məruz qala bilər.

## Lisenziyalaşdırma istisnası
"Televiziya, yayım və ya kino müəssisələrinin lisenziyalaşdırılması" ilə bağlı müddəa, yəni dövlətin media şirkətlərini lisenziyalaşdırmaq hüququ mövcud tezliklərin sayının məhdud olması və o dövrdə Avropa dövlətlərinin əksəriyyətinin televiziya və yayım inhisarına sahib olması səbəbindən daxil edilmişdir. Daha sonra məhkəmə qərarına əsasən, "son onilliklərdəki texniki irəliləyiş səbəbiylə bu məhdudiyyətlərin əsaslandırılması mövcud tezliklərin və kanalların sayına istinad edilməyəcəyini bildirdi." Audiovizual mediadakı ictimai inhisarlar məhkəmə tərəfindən 10-cu maddəyə zidd olaraq görülmüşdür, çünki bunlar bir çox məlumat mənbəyini təmin edə bilməzlər.

Məhkəmə, həmçinin peyk antenaları kimi yayım məlumatlarını almaq üçün cihazların birinci abzasın son cümləsində nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətə məruz qalmamasına da qərar verdi.

## Məhkəmə praktikası
* *Həndisayd Birləşmiş Krallığa qarşı* (1976)
* *Lingens Avstriyaya qarşı* (1986) 8 EHRR 407
* *Mueller və digərləri İsveçrəyə qarşı* (1988), müraciət nömrəsi 10737/84
* *The Observer and The Guardian Birləşmiş Krallığa qarşı* (1991) 14 EHRR 153, "Spycatcher " işi
* *Otto-Preminger-Institut Avstriyaya qarşı*, bax Liebeskonzil (1994)
* *[[Yersild Danimarkaya qarşı]]* (1994)
* *Bowman Birləşmiş Krallığa qarşı* [1998] AİHM 4, (1998) 26 AİHM 1
* *Appleby Birləşmiş Krallığa qarşı* (2003) 37 EHRR 38
* *Steel and Morris İngiltərəyə qarşı* (2005), "McLibel işi"
* *Yıldırım Türkiyəyə qarşı*, 2012
* *Delfi AS Estoniyaya qarşı* (2015)
* *E.S Avstriyaya qarşı*

## İstinadlar
Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsi

**[[Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası]]nın 1-ci maddəsi** Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının ilk maddəsidir. Burada qeyd olunur ki, "Razılığa gələn Yüksək Tərəflər onların yurisdiksiyası altında olan hər kəs üçün bu Konvensiyanın 1-ci bölməsində müəyyən olunmuş hüquq və azadlıqları təmin edirlər."

## Yurisdiksiya
Yurisdiksiyanın nə dərəcədə ərazi xarakteri daşıması baxımından üzv dövlətlərin "yurisdiksiyası" Məhkəmədə bir neçə dəfə mübahisələndirilmişdi. Məhkəmə Konvensiyaının ərazi təbiətindəki istisnaların tanınması arasında bir yol seçdi və *Loizidou Türkiyəyə qarşı işində (İlkin Etirazlar)* (1995) 20 AHRR 99 İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi müəyyən etdi ki:

Konvensiyanın məqsədini nəzərə alaraq, Razılığa gələn Tərəfin məsuliyyəti, hərbi əməliyyat nəticəsində — qanuni və ya qanunsuz — milli ərazisi xaricindəki əraziyə təsirli nəzarət həyata keçirdiyi zamanda da yarana bilər. Konvensiyada göstərilən hüquq və azadlıqların belə bir ərazidə təmin edilməsi öhdəliyi, birbaşa, silahlı qüvvələri və ya tabe olan yerli idarəetmə vasitəsi ilə həyata keçirilməsindən asılı olmayaraq, bu cür nəzarət faktından irəli gəlir.

Bu səbəbdən, Türkiyənin öz nəzarətində olan Şimali Kiprdəki hərəkətləri Konvensiyanın tətbiq dairəsinə düşür.

## Müvafiq məhkəmə işləri
* *Issa Türkiyəyə qarşı* (2004) 41 AİHH 567
* *Ocalan Türkiyəyə qarşı* (2005) 41 AİHH 985
* *Bankovic Belçikaya qarşı* (2007)
* *Al-Skeini və digərləri Birləşmiş Krallığa qarşı* [2007] BKP 26

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsinin mətni
* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 1-ci maddəsi üzrə bələdçi
Beynəlxalq arbitraj

**Beynəlxalq arbitraj**— Arbitraj mübahisələrin həlli üçün milli məhkəmələrin yurisdiksiyasına alternativ bir metoddur və yalnız qanunla icazə verilmiş mübahisələrin həllini tərəflərin müəyyən etdiyi bir və ya daha çox müstəqil üçücü tərəfə — arbitra verir. Beynəlxalq arbitraj iki dövlət arasında, ya da bir dövlətlə beynəlxalq bir təşkilat arasında, ya da xüsusi bir şəxs və ya özəl qurum ilə dövlət arasında, ya da xüsusi bir qurum və ya fərqli millətlərdən olan insanlar arasındakı arbitraj deməkdir.

## Tarixi
Dövlət sferasında beynəlxalq arbitrajın tarixi Jay sazişinə əsaslanır. 1794-cü ildə Böyük Britaniya ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasındakı bu müqavilə 1872-ci ildə Alabama müqaviləsi üçün bir model rolunu oynadı. Bu müqavilə imzalandıqdan sonra beynəlxalq müqavilələrdə arbitraj maddəsi istifadə edilməyə başlandı. Xarici Arbitraj qərarlarının tanınması və icrası haqqında 1958-ci il New York Konvensiyası arbitraj qərarlarının tanınmamasına səbəb ola biləcək vəziyyətə aydınlıq gətirilməsi baxımından bu sahədə əhəmiyyətli yer tutur.

## Üstünlükləri
Tərəflər arbitrajın yerini, mübahisəyə dair qərar verəcək hakimləri, qərarın dilini və bu məhkəmədə tətbiq ediləcək prosedur qaydalarını seçmək hüququna malikdirlər. Məhkəmə hakimiyyətinin yanında arbitraj təşkilatının mövcudluğunun səbəbləri; dövlət məhkəmə sistemindəki yüklərin azaldılması; beynəlxalq münasibətlərdə milli məhkəmələrin qərəzsizliyi ilə əlaqəli haqlı narahatlıqlar, ticari münasibətlərdə iştirak edən tərəflər üçün bu münasibətlərdən irəli gələn sabitliyi və inamın təmin edilməsi; mübahisənin mövzunu yaxşı bilən mütəxəssislər tərəfindən həll edilməsinin məqsədəuyğunluğu, dövlət məhkəməsi ilə müqayisədə daha sürətli və daha qənaətli bir şəkildə bir həll yolu tapılması. Arbitraj razılaşması tərəflər arasında mövcud hüquqi münasibətlərdən yaranan və ya yarana biləcək mübahisələrin hamısını və ya bəzilərini arbitraj yolu ilə həll etməyə dair bir razılaşmadır.

## İstinadlar
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin II fəsli

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin II fəsli** – Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin II fəslində Birləşmiş Millətlər Təşkilatına (BMT) üzvlükdən bəhs olunur. Üzvlük Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsində əks olunmuş şərt və öhdəlikləri qəbul edən orijinal imza edənlərə və Təşkilatın mühakiməsinə görə, bu öhdəlikləri yerinə yetirməyə qabil və hazır olan bütün digər sülhsevər dövlətlərə açıqdır. BMT Nizamnaməsinin II fəslinə görə, BMT-yə qəbul olmaq üçün ölkə əvvəlcə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən tövsiyə olunmalı və sonra BMT Baş Məclisinin səsverməsi ilə təsdiqlənməlidir. Əlavə olaraq, qəbula bəzən Daimi Beş və ya D5 olaraq da adlandırılan BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvündən (Çin, Fransa, Rusiya, İngiltərə və ABŞ), heç biri tərəfindən etiraz edilməməlidir.

BMT üzvlüyünə qəbul xüsusilə mikro dövlətlər üçün suverenliyin və qanuni dövlətçiliyin əsas göstəricisi hesab olunur. Bəzi dövlətlərdə Tayvana dair Çin Respublikası kimi qeyri-rəsmi olaraq müstəqil tanınan, ancaq daimi üzv tərəfindən tətbiq edilən veto hüququna görə BMT-yə üzv olmayan hökumətlər var. Soyuq müharibə ərzində Birləşmiş Ştatlar və Sovet İttifaqı rəqib blokların BMT üzvlüyünə qəbuluna icazə vermədi. Onlar bu ölkələrin üzv olmasına icazə verməyə başladıqda, xüsusilə müstəqillik qazanan koloniyaların sayı artdıqca bu BMT üzvlüyünün genişlənmə dövrünə gətirib çıxardı.

Həmçinin II fəsil Təşkilata üzvlükdən irəli gələn hüquq və imtiyazları dayandırılmış üzv dövlətlərin Təhlükəsizlik Şurasının təqdimatı əsasında Baş Məclis tərəfindən onların öz hüquq və imtiyazlarını həyata keçirməsini təmin edir.

Çin Respublikası hökuməti, Çin Millətçi Heyətinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının təqdimatı olmadan xaric edilməsindən bəri Çin Xalq Respublikasını Çin kürsüsünün qanuni sahibi elan edən BMT Baş Assambleyasının 2758 saylı qətnaməsinin qanuniliyini şübhə altına alır (ÇR-ın təsisçi üzv olduğu).

2005-ci ildə İsrail, İsrailin dağıdılmasına çağırışlar edən İranın BMT Nizamnaməsinin prinsiplərini sistematik qaydada pozduğununa və BMT Nizamnaməsinin II fəslinin 6-cı maddəsi ilə müəyyən olunan kriteriyalara uyğun gəldiyinə görə İranın Təşkilatdan xaric edilməsini tələb etdi

## İstinadlar
Beatris Ohanessyan

**Beatris Ohanessyan** () ― iraqlı-erməni pianoçusu. O, İraqın ilk konsert pianoçusu və ilk qadın bəstəkarıdır.

## Həyatı

### Əvvəlki həyatı və təhsili
Ohanessyan 1927-ci ildə Bağdadda imkanlı erməni ailəsində anadan olub. İranda anadan olan atası bir müddət Hindistanda britaniyalılarla işləyəndən sonra Bağdada köçdü. Hər iki valideyni onu musiqi öyrənməyə təşviq etmişdir. Ohanessyan İncəsənət İnstitutuna qəbul alaraq orada fortepiano ixtisası üzrə məzun oldu. Təhsil müəssəsini bitirdikdən sonra Rumıniya fortepiano professoru Jülyen Hertsin köməkçisi vəzifəsini icra edirdi. İraq hökumət təqaüdü ona Londonda Kral Musiqi Akademiyasında professor Maks Pirani ilə təhsilini davam etdirməyə imkan verdi. Dörd il sonra akademiyanın fortepiano ifaçılığı və pedaqogika üzrə lisenziyası ilə yanaşı mahnı oxuma üzrə ikinci ixtisas dərəcəsi aldı. Daha sonra o, Nyu-York şəhərində yerləşən Culyard musiqi məktəbinə qatılmaq üçün Fulbrayt təqaüdünü qazandı və oradaki təhsilini Karnegi Holda debüt çıxışı ilə sona çatdırdı. İraqda baş verən 14 iyul inqilabından sonra onun təqaüdü bir il daha uzadıldı.

### İraqa dönüşü
ABŞ-də olarkən Ohanessyan Minnesota ştatında qardaşı Arşam və onun həyat yoldaşını ziyarət etmişdir. Orada Minnesota orkestri ilə birlikdə çıxış edirdi və Amerikada qalması təşviq olunurdu. Lakin Ohanessyan İraqa dönmək ehtiyacını hiss edirdi

: Hər kəs mənə Amerika qalmalısan deyirdi, amma iç səsim dedi ki, mən İraqa qayıtmalıyam və həmvətənlərimə musiqini sevməyi öyrətməliyəm. Klassik musiqi İraqda yeni-yeni yaranırdı və onun çiçəklənməsi üçün mənim kimi şəxslərə ehtiyacı var.

Ohanessyan daha sonra Bağdad İncəsənət İnstitutunun fortepiano bölməsinin rəhbəri təyin edildi. Yay tətillərində müxtəlif ölkələrdə "master klass" dərslərində və musiqi seminarlarında iştirak edirdi. 1961-ci ildə İraq Milli Simfonik Orkestrinin aparıcı konsert pianoçusu oldu və otuz ildən çox bu vəzifəni icra etdi. 1969-1972-ci illərdə eyni vaxtda Minnesota Universiteti və Makalester kollecində dərs deyirdi. 1980-ci ildə İraq-İran müharibəsi zamanı İraqın qərb stilində ilk kompozisiyasını yazdı. Onun işləri prezident Səddam Hüseyn də daxil olmaqla İraq rəsmilərinin diqqətinə çəkdi. Ondan nailiyyətlərinə görə hansı mükafat arzuladığını soruşanda, daha yaxşı piano istədi. Hədiyyə olaraq ona Steinway markalı royal verildi, hansını ki birinci Körfəz müharibəsindən sonra ABŞ-yə köçdükdən sonra ölkəsində geridə qoydu. Ölümündən əvvəl öncəki bahar fəslində İraq Milli Simfonik Orkestrindəki dostlarından birinin saxladığı piyano nəhayət Minessotaya çatdırıldı.

### Sonraki həyatı və ölümü
1994-cü ildə Ohanessyan qardaşı Arşam və bacısı Sitaya qoşularaq Minneapolis-Seynt-Pol şəhərində məskunlaşaraq daimi olaraq ABŞ-yə köçdü. O, yenidən Minnesota Universitetində, Makalester kollecində və Sent Tomas Universitetində dərs deməyə başladı. Ohanessyan 17 iyul 2008-ci ildə 81 yaşında Bluminqtonda xərçəngdən vəfat etdi.

## İstinadlar
I Eduard

**I Eduard** və ya **Uzunayaqlı Eduard** (; ; ) — İngiltərə kralı. III Henrinin ən böyük oğlu olan Eduard erkən yaşlarından etibarən atasının səltənətində baş verən siyasi intriqalarda, eləcə də ingilis baronlarının üsyanında iştirak etməyə başlamışdı. Atasıyla barışdıqdan sonra İkinci Baronlar müharibəsi adlanan iğtişaşlarda ona sadiq qaldı. Döyüşlərin birində baronlara əsir düşsə də, bir neçə ay sonra əsirlikdən qaçdı və 1265-ci ildə baronlar üzərində mühüm qələbə qazandı. 2 il ərzində üsyan yatırıldı və Eduard topladığı birliklərlə 9-cu səlib yürüşünə qatıldı. 1272-ci ildə geri dönüş yolunda ikən atasının ölüm xəbərini aldı. Ancaq İngiltərəyə 2 illik bir səyahətin ardından çata bildi və 1274-cü ildə Vestminster abbatlığında tacqoyma mərasimiylə İngiltərə kralı elan olundu.

I Eduard səltənətinin böyük bir hissəsini idarəetmədə və hüquqi bazada islahatlar aparmaqla keçirdi. Ətraflı bir araşdırmanın ardından feodallara verilən imtiyaz və öhdəliklərlə bağlı mühüm yeni qanunlar hazırladı. 1276-1277-ci illərdə Uelsdə başlayan kiçik bir üsyanı yatırdıqdan sonra, Eduard 1282-1283-cü illərdə başlayan ikinci üsyanı bağışlamadı və bölgəni tamamilə işğal etdi. İşğal etdiyi torpaqlarda yeni qala və istehkamlar inşa edərək bölgəyə ingilis ailələrini köçürdü. Ardından növbəti hədəf olaraq Şotlandiya krallığını seçdi. Şotlandiya taxtı üzərində haqq iddia etdi və bu mübarizə onun ölümündən sonra da davam etdi. Digər tərəfdən isə Eduard Fransa kralı IV Filipin neytral zona hesab edilən Qaskoniya torpaqlarını işğal etməsinin ardından Fransaya da müharibə elan etdi. Üstəlik bu mübarizədə Şotlandiya da fransızlara dəstək verməkdə idi. Mübarizənin sonunda Qaskoniya azad edilsə də, şotlandlar üzərindəki İngiltərə nüfuzu azaldı. Digər tərəfən uzun illərdir davam edən hərbi əmliyyatlar səbəbilə artan vergi yükü həm əhali, həm də din xadimlərinin narazılığı ilə nəticələnmişdi. Yaranan bu müxalifətin önü ilk illərdə alınsa da, artan problemləri önləmək mümkün olmadı. Eduard 1307-ci ildə vəfat etdi və Şotlandiya ilə davam edən müharibəylə bir çox siyasi və iqtisadi problemləri oğlu II Eduarda buraxdı.

## Həyatı

## Mənbə

* Brears, Peter (2010). "Food Supply and Preparation at the Edwardian Castles". In Williams, Diane; Kenyon, John (eds.). *The Impact of Edwardian Castles in Wales*. Oxford, UK: Oxbow Books. pp.&nbsp;85–98. ISBN 978-1-84217-380-0
* Brown, A.L. (1989). *The Governance of Late Medieval England 1272–1461*. London, UK: Edward Arnold. ISBN 0-8047-1730-3
* Burt, Caroline (2013). *Edward I and the Governance of England, 1272–1307*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 9780521889995
* Carpenter, David (2004). *The Struggle for Mastery: Britain, 1066–1284*. London, UK: Penguin Books. ISBN 9780140148244
* Cathcart King, David James (1988). *The Castle in England and Wales: An Interpretative History*. London, UK: Croom Helm. ISBN 0-918400-08-2
* Morris, Marc (2009). *A Great and Terrible King: Edward I and the Forging of Britain*. London, UK: Windmill Books. ISBN 978-0-09-948175-1
* Prestwich, Michael (1972). *War, Politics and Finance under Edward I*. London, UK: Faber and Faber. ISBN 0-571-09042-7

## İstinadlar
Subtropik siklon

**Subtropik siklon** — həm tropik, həm də ekstropropik siklon xüsusiyyətlərinə malik bir hava sistemi. Hələ XX əsrin ortalarında belə siklonların xüsusiyyətləri və təsnifatı ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcud idi. ABŞ-nin Milli qasırğa mərkəzi onları 1972-ci ildə tanımağa başladı, eyni zamanda subtropik siklonlar Atlantik və Cənub-Şərqi Hindistan Okeanlarındakı tropik siklonların rəsmi siyahılarından ad almağa başladı.

Subtropik siklonun bir az fərqli iki rəsmi tərifi var. Atlantik və Hind okeanında mərkəzə nisbətən yaxın bir mərkəzi konveksiya zonası olmalı və orta troposferdə isti bir nüvəni təşkil etməlidirlər. Şimali Sakit Okeanda bir siklon qərb küləyinin əsas kəmərindən ayrıla bilər və səthdə nisbətən zəif dövriyyəyə malikdir. Subtropik siklonlar ümumiyyətlə geniş bir ərazidə güclü küləklərə sahibdir, maksimum sürət küləkləri tropik siklonlardan mərkəzdən daha uzaqda yerləşir və mərkəzi zona ilə əlaqəli atmosfer cəbhələri yoxdur.

Subtropik siklonlar, tropiklər üçün tipik olmayan soyuq bir nüvəyə sahib olan ekstraktropiklərdən yaranır, buna görə də temperatur onları saxlamaq üçün kifayətdir, tropik siklonlara nisbətən təxminən 3&nbsp;°C, yəni təxminən 23&nbsp;°C subtropik siklonlar daha çox normal qasırğa mövsümü xaricində meydana gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Тропические циклоны Раздел ЧаВо на noaa.gov.
* Субтропический циклон. Статья в USA Today .
Tatevik Sazandaryan

**Tatevik Sazandaryan** (; ) ― 1958-ci ildə SSRİ Ali Sovetinin üzvü olmuş sovet və erməni opera mezzo-soprano ifaçısı. 1937-1961-ci illərdə İrəvan Opera Teatrında solist kimi çıxış etmişdir.

## Həyatı
1916-cı il sentyabrın 2-də indiki Syunik mərzinin Xınzırək kəndində anadan olan Sazandaryan Bakıda böyümüşdür. O, 10 yaşından məktəb xorunda solistlik edirdi. O, 16 yaşında Moskvaya köçmüşdür, burada bir sıra həvəskar tamaşalarda ifaçılıq edirdi. İstedadı tanındıqdan sonra təhsilini Moskvada Ruben Simonovun yanında davam etdirdi. 1933-cü ildə konsertlərdə çıxış etməyə başladı. 1937-ci ildə Moskvadakı Ermənistan SSR-in yanında mədəniyyət evində vokal dram studiyasını bitirdi. Daha sonra o, Ermənistana qayıtdı və Sergey Barxudaryanın yanında İrəvanın musiqi və dram məktəbində oxudu. 1937-ci ildə o, İrəvan Opera Teatrının solisti oldu. O, xüsusilə Tiqran Çuxacyanın "II Arşak" operasında Parandzem rolu və Armen Tiqranyanın "David Bek" operasında Tamar rolu ilə yadda qalıb. Bundan başqa, o, "Karmen", "Aida" və "Yevgeni Onegin" tamaşalarında da baş rolları ifa etmişdir.

1961-ci ildən 1970-ci ilə qədər İrəvan Konservatoriyasında dərs deyirdi və oradan professor dərəcəsini almışdır. Paralel olaraq İrəvan Teatr İnstitutunun solo oxuma kafedrasının rəhbəri idi. O, həm SSRİ-nin əsas şəhərlərində geniş şöhrət qazanmış, həm də və İran, İsveç, Tunis, Macarıstan, Suriya (1956), Belçika (1958, 1962), Yunanistan (1959), Çexoslovakiya (1960) ve Fransa kimi xarici ölkələrdə çıxış etmişdir.

1949-cu ildən bəri Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası (b)-nın üzvü olmuşdur. 5-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin (1958-1962) deputatı idi.

Onun əri skripkaçı, ictimai xadim, bir neçə elmi əsərin müəllifi, Ermənistan SSR incəsənət işləri üzrə idarə rəhbəri Akop Sergeyeviç Hancyan idi.

Tatevik Sazandaryan 6 oktyabr 1999-cu ildə (digər mənbələrə görə 6 mart 2000-ci ildə) İrəvanda vəfat etdi. Toxmax qəbiristanlığında dəfn edildi. 2017-ci ilin may ayında İrəvanın Milli Opera və Balet Teatrında onun şərəfinə anım konserti təşkil edildi.

## Mükafatları

* Ermənistan SSR əməkdar artisti (1944)
* Ermənistan SSR xalq artisti (1947)
* Azərbaycan SSR xalq artisti (1947)
* SSRİ xalq artisti (1956)
* Üçüncü dərəcəli Stalin mükafatı (1951) - "Qəhrəman qadın" operasında Nazeli partiyasının ifasına görə
* Ermənistan SSR Dövlət Mükafatı
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1939)
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni (1986)
* "Müqəddəs Mesrop Maştots" ordeni (1997)

## Filmoqrafiya

* 1941 - Erməni kinokonserti (qısametrajlı) - Almast
* 1954 - Ermənistan sənət ustalarının konserti - baş rol
* 1977 - Tatevik Sazandaryan (sənədli film, “İrəvan” studiyası)

## İstinadlar
Sürət həzzi (film, 2014)

**Sürət həzzi** () — eyniadlı məşhur video oyunun motivləri əsasında çəkilib. Tobi Marşal qanunsuz maşın yarışlarına həvəsi olan istedadlı avtomexanikdir. Ailəsinin emalatxanasını qoruyub saxlamaq üçün, Tobi “İndikar” yarışının keçmiş avtopilotu zəngin və ərköyün Dino Brüsteri öz şəriki edir. Tobinin işlərində nəyahət irəliləyiş baş verdikdə, şəriki Dino ona “badalaq gələrək” bütün planlarını alt-üst edir. Onu törətmədiyi cinayətdə ittiham edirlər. İllər keçir və qisas hissi ilə yaşayan Tobi azadlığa çıxır. Öz məqsədinə çatmaq üçün indi o mümkünsüz olanı etməlidir. Sübut etməlidir ki, ən sürətli superkarlarla keçirilən yarışda ən az təcrübəli sürücü belə, finiş xəttini birinci keçə bilər.

## Aktyorlar

* Aaron Paul - Tobey Marshall
* Dominic Cooper - Dino Brewster
* Imogen Poots - Julia Maddon
* Harrison Gilbertson - Pete Coleman
* Kid Cudi - Sergeant Benny 'Maverick' Jackson
* Ramon Rodriguez - Joe Peck
* Rami Malek - Finn
* Michael Keaton - Monarch
* Dakota Johnson - Anita Coleman

## İstinadlar
Anka Krizmaniç

**Anka Krizmaniç** (*Anka Krizmaniç-Pauliç*; ) — Xorvat rəssam, qravür və elmi illüstrator. Ən aktiv fəaliyyət dövrü 1910–1946-cı illəri əhatə edir.

## Haqqında
O, Zaqrebdə xüsusi rəssamlıq məktəbi olan Krizman Rəsamlıq Məktəbində təhsil amışdır. Tomislav Krizmandan dərs almışdır. 1913–1917-ci illərdə təhsilini Almaniyada Drezden şəhərində Kunstgewerbeschuledə, 1920–1930-cu illərdə isə Parisdə davam etdirib.

1921–1922-ci illərdə Dubrovnikdə litoqrafiya üsulu ilə xəritələr tərtibi üzərində işləməyə başlayıb və bir müddət bu şəhərdə yaşayıb. Onun rəsm əsərləri 2 əsas seriyadan ibarətdir. Birinci "rəqs" seriyasıdır ki, bu seriyaya Anna Pavlova, Qreta Vizental və Gertrud Leystikov kimi rəqqasların şəkilləri daxildir. digər seriya "sevgililər" adlanır.

1935-ci ildə o alman rəssam Lüdviq Veninger (1904–1945) ilə qarşılaşır və aralarında eşq yaşanır. II Dünya Müharibəsinin başlanması ilə (1939-cu ildə) münasibətləri başa çatır.

1946-cı ildə o Zaqrebdə Tibb Məktəbində elmi illüstrator kimi fəaliyyətə başlayır və rəsm əsərlərinin çəkilməsinə daha az vaxt ayırır.

## İstinadlar
Kuzma Kovaçiç

**Kuzma Kovaçiç** () — Xorvat mənşəli akademik heykəltaraş və professor.

## Haqqında
Kuzma Kovaçiç 1952-ci il, iyun ayının 6-da Xorvatiyada, Hvar adasında anadan olub. Orada gimnaziyada təhsil alıb. 1976-cı ildə isə Zaqrebdə İncəsənət Akademiyasını bitirib.

O Hvar Kafedralında altarın müəllifidir. Papa II Con Paulun Braç adasında Selcada inşa edilən heykəlinin müəllifidir. Şkabrinya və Zaqrebdəki Franyo Tucman, Omiş yaxınlığında Qatedə Antun Mihanoviç, Prozor-Rama yaxınlığındakı Diva Qrabovçeva heykəlləri də onun əsərləridir. Kovaçiç Xorvatiya kunalarını (1, 2, 5, 10, 20, 50 lipa və 1,2,̥ 5 və 25 kuna) da dizayn edib. Beynəlxalq səviyyədə əsərləri Zaqrebdəki Müasir Qalereyada və Splitdə İncəsənət qalereyasında sərgilənir. O prezident Franyo Tucman tərəfindən 3 dəfə milli mükafatla təltif edilib. Kovaçiç həm də "Brethren of the Croatian Dragon"un (Xorvat əjdahasının qardaşları) üzvü, Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının Hvardakı filialının prezidentidir.

O Split Universitetinin İncəsənət akademiyasının professorudur. 2020-ci ildən bəri Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının həqiqi üzvüdür.

## İstinadlar
Aaron Pol

**Aaron Pol** () — ABŞ aktyoru və prodüser. "*[[Breaking Bad]]*" serialında canlandırdığı Cessi Pinkman personajı ilə tanınır. Bu ifasına görə üç dəfə, 2010, 2012 və 2014-cü illərdə "Praymtaym Emmi" mükafatına layiq görülüb.

Paul, karyerasına *Soldakı son ev* və *Təhlükəli tapşırıq III* kimi filmlərdə əsas rolların heç birində oynamadan əvvəlcə musiqi videoları və filmlərdə bəzi qonaq rolları ilə başlamışdır. 2007-ci ildə HBO istehsalı serial olan *Great Love (Böyük məhəbbət)* serialında Scott Quitmann rolunu oynamışdır. 2014-cü ildən bəri Todd Çavezin səsləndirdiyi Netflixin BoJack *Horseman* cizgi serialının icraçı prodüseridir. 2016-cı ildə Hugh Dancy ilə baş rolunu paylaşdığı *"The Path" ("Yol")* serialı hələ də yayımlanır. *Black Mirror (Mövsüm 4, Epizod 1 USS Callister)* serialında qonaq aktyor kimi Gamer691-i oynamışdır.

## İstinadlar
Nijemo Kolo

**Nijemo Kolo** *—* Cənubi Xorvatiyada Dalmasiya mənşəli rəqs; 2011-ci ildən YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmiş rəqs.

## Haqqında
Nijemo Kolonu qrup icra edir. Bu rəqs zamanı kişilər tərəfindən qapalı dairə yaradılır və öz qadın partnyorları ilə sürətli, təsadüfi addımlarla rəqs edirlər. O rəqsin ən gözə çarpan aspekti tamamilə musiqisiz həyata keçirilməsidir.

Bugün də Nijemo Kolo əvvəlki kimi yerli kəndli kollektivlər tərəfindən icra olunur və bu rəqsin ifasını festivallarda, müsabiqələrdə, yarrnarkalarda, kilsə bayramlarında və toylarda görmək mümkündür.

## İstinadlar
Dominik Kuper

**Dominik Kuper** () — İngilis aktyorudur. Londonun Qrinviç şəhərində anadan olub. Bir çox filmlərdə, radioda və teatrda rol alıb. Tarixi oğlanlarda (The History Boys) Dakin obrazını canlandırmışdır. Dracula: Inception filmində, Fateh Məhəmmədi, Mamma Mia! filmində Sky rolunu oynamışdır. 2011-ci il istehsalı olan Şeytanın əkizi filmində Udey Hüseyni oynamışdır. 2012-ci ildə çəkilən Vampire Hunter: Abraham Lincoln (Vampir ovçusu: Abraham Lincoln) filmində Henry rolunu oynamışdır.

The Devil's Double (Şeytan Cütlüyü və ya Şeytanın əkizi) filmində iki obrazı canlandırdığı üçün böyük təriflər almışdır. O, həmçinin Captain America: The First Avenger (Kapitan Amerika: İlk Qisasçı) və Agent Carter filmlərində Howard Stark rolunu oynamışdır.

İlk mövsümü başa çatan The Preacher (Təbliğatçı) serialında baş rolu oynayır. Jesse Custer rolunu oynayır. Serialın ikinci mövsümü 2017-ci ildə nümayiş olunacaq.

## Filmoqrafiya
* Dərs (2009)

## İstinadlar
Zvonçari

**Zvonçari** (xorv. *zvončari*) — qədim xorvat adət-ənənəsi; Böyük Pəhriz ərəfəsində təşkil edilən mərasim.

## Haqqında
Zvonçari adlanan mərasim əvvəllər bütün xorvatlar arasında yayılmışdı, hazırda isə Kastavda qorunub saxlanılıb. Bu adət YUNESKO-nun qeyri maddi mədəni irs siyahısına daxil edilib.

Şərqi Xorvatiyada mərasim iştirakçıları qaydası üzrə buynuzlu maskalar və dəri geyinən gənc cütlüklər böyük inək zınqırovları bağlanmış formada küçələri dolaşır və pis ruhları qovmaq üçün bacardıqları qədər səs-küy etməyə çalışırdılar.

Qərbi Xorvatiyada gül və lentlərlə bəzədilmiş şlyapalar geyinilirdi. Bu cür adət Xorvatiyanın qərb hissəsinin bir müddət İtaliyanın tərkib hissəsində olması və İtaliyada da heyvanların bəzədilməsinin qadağan edilməsi ilə bağlı idi. Adətin mahiyyəti qışı qovmaq, pis ruhları qorxutmaq, "məhsuldarlıq sehrini" istehsal etmək idi.

Bu adət xristianlığaqədərki vaxtlardan bəri qorunub saxlanılıb. Bir çox kəndlərin xüsusi zvonçarlar qrupu mövcuddur.

## İstinadlar
Xorvatiyanın Milli Xalq Rəqsləri Ansamblı LADO

**Xorvatiyanın Milli Xalq Rəqsləri Ansamblı LADO —** 1949-cu ildə Zaqrebdə yaradılmış milli rəqs ansamblı. LADO Xorvatiyanın zəngin və regional musiqili və xareoqrafik ənənələrini təmsil edir. Bu ansamblı Xorvatiyanın ən uğurlu "mədəni ixrac məhsulu" adlandırırlar. Ansambl 37 rəqqasdan təşkil olunub. B heyətin tərkibində çıxış zamanı musiqi ifadə edənlər və ənənəvi və klassik musiqi alətlərində ifa edən 15 nəfərlik musiqiçi qrupu da var. Ladonun çoxlu sayda Xorvat etnoqraf və xareoqrafları, onlarla birgə fəaliyyət göstərən folklorçular da var.

## Tarixi
Lado ansamblının əsası bədii rəhbər və xareoqraf Zvonko Ljevakoviç tərəfindən 11 noyabr 1949-cu ildə qoyulub.

## Mükafatları
Lado ansamblı bir sıra milli və beynəlxalq mükafaların və yarışların qalibi olub. 1954-cü ildə Böyük Britaniyada Llangollendə keçirilən Llangollen Beynəlxalq Musiqili Eystetvodda (musiqi festivalında) birinci yerin qalibi olub. Daha sonra Zaqreb və İrlandiyada Korkda keçirilən bir sıra yarışların qalibi oldular. Bu ansambl həm də Santyaqo, Punta Arenas, Antofoqasta, Los Anceles, Frankfurt və Klivlenddə fəxri mükafatlar qazandı.

* 2002 — Lado Avropanı ABŞ-da Xor Musiqisi üzrə VI Dünya Simpoziumunda təmsil etdi.
* 2003 — Dubrovnik Yay Festivalının 54-cü ilində Orlando Mükafatının qalibi oldular.
* 2004 — Varazdin Barokko Gecələrinin 34-cü illiyində Ivan Lukaçiç mükafatının qalibi oldualr.
* 2006 — Xorvatiya mədəniyyətinin təşviqinə görə İNA Mükafatının qalibləri oldular.

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* 1987 — *Narodne pjesme i plesovi sjeverne Hrvatske*
* 1994 — *Telo Kristuševo, Narodi se mladi kralj*'
* 1994 — *Kalvarija*
* 1998 — *Iz Kajkavskih krajeva*
* 1998 — *Iz Kajkavskih krajeva vol.2*
* 1998 — *Iz Hrvatske narodne glazbene riznice vol.1*
* 1999 — *Kolo igra, tamburica svira vol.1*
* 1999 — *Kolo igra, tamburica svira vol.2*
* 1999 — *O vreme prelubleno* -
* 2000 — *Na moru i kraju* -
* 2000 — *U društvu svirača vol.1*
* 2001 — *Najljepše Božične pjesme*
* 2001 — *U društvu svirača vol.2*
* 2001 — *Na zelenom travniki*
* 2002 — *Raspelo*
* 2003 — *Preveliku radost navišćujem vama*
* 2003 — *LADO electro*
* 2004 — *Zorja moja zorja — Anđela Potočnik*
* 2004 — *Božić u svijetu*
* 2005 — *Iz Hrvatske narodne glazbene riznice vol.2*'
* 2006 — *Kalvarija*
* 2007 — *Polke i drmeši*
* 2007 — *Tete Liza i Lado*
* 2009 — *Janja — Niz Muru i Dravu*

## Xarici keçidlər
https://www.lado.hr - Ladonun rəsmi veb saytı.

## İstinadlar
Mutand

Mutant, orqanizmin X, Y, Z, Qamma və buna bənzər hiper şüalanmaya məruz qalması nəticəsində hüceyrə nüvəsindəki DNT ardıcıllığının və qıvrımlarının dəyişdirilməsi nəticəsində canlıların fizioloji və bioloji xüsusiyyətlərində göz ilə görünən dəyişikliklərin müşahidə edilməsidir.