open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şirməmməd Hüseynov

**Şirməmməd Ağaməmməd oğlu Hüseynov** () — Azərbaycanın görkəmli alim və mətbuat tədqiqatçısı, Ali Media Mükafatı laureatı, Prezident təqaüdçüsü, Bakı Dövlət Universitetinin mətbuat tarixi və ideoloji iş metodları kafedrasının professoru.

## Həyatı
Şirməmməd Hüseynov 1924-cü ildə Şəkidə anadan olub. 1940-cı ildə orta məktəbi bitirib. 1941–1943-cü illərdə Şəki Müəllimlər İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olub. İkinci dünya müharibəsi dövründə Zaqatalada və Şəkidə müəllim işləyib. 1945–1950-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsini bitirib. 1950–1954-cü illərdə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin aspiranturasında təhsilini davam etdirib. 1954-cü ildə MDU, jurnalistika fakültəsində namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1954–1961-ci illərdə BDU, filologiya fakültəsi jurnalistika kafedrasının müəllimi, dosent vəzifələrində çalışıb. 1962–1969-cu illərdə BDU, filologiya fakültəsinin dekan müavini, 1961–1971-ci illərdə BDU, jurnalistikanın nəzəriyyə və təcrübəsi kafedrasının dosenti, 1971–1976-cı illərdə isə BDU, Jurnalistika fakültasinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 1971–1988-ci illərdə BDU, mətbuat tarixi kafedrasının dosenti, 1976–1988-ci illərdə BDU, mətbuat tarixi kafedrasının müdiri 1988-ci ildən isə BDU, mətbuat tarixi kafedrasının professoru olmuşdur.

24 iyun 2019-cu ildə Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

### Ailəsi

Şirməmməd Hüseynovun böyük qızı Fərəh Əliyeva Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rektoru, daha sonra isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının humanitar siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri təyin edilib. Kiçik qızı Lalə Hüseynova Azərbaycan Milli Konservatoriyasının Elmi İşlər üzrə prorektorudur.

## Siyasi fəaliyyəti
2000-ci il parlament seçkilərində Şirməmməd Hüseynov Müsavat Partiyasının proporsional seçki üzrə vahid namizədlər siyahısında partiya daxili keçirilmiş praymerizə əsasən 15-ci sırada olmuşdur. Müsavat Partiyası proporsional seçkilər üzrə 140 546 səs (ümumi səslərin 4,85%-i) toplamış, lakin 6%-lik seçki həddini keçə bilmədiyi üçün mandat qazana bilməmişdir. Beləliklə, Şirməmməd Hüseynov deputat seçilə bilməmişdir.

## Mükafatları
* 1948 — "Nizami təqaüdü"
* 1966–1972: "Qızıl qələm" mükafatı
* 1988 — "Əməkdar jurnalist" fəxri adı
* 1991 — Zərdabi adına mükafat
* 1992 — Y. Məmmədəliyev adına mükafat
* 1998 — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına mükafat
* 2014 — "Şərəf" ordeni

## Kitabları
* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə əsərləri (5 cild). Bakı, 1992–2018
* Azərbaycan legionerləri. Bakı, 2003
* Milli haqq və ədalət axtarışında. Bakı, 2004
* Mənəvi irsimiz və gerçəklik. Bakı, 2004
* Azərbaycan dilində ilk bolşevik nəşrləri. Bakı, 1987

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Metr — Şirməmməd Hüseynov 
* Shirmemmed Huseynov ve Ulker Huseynova TRT Ömür Dediğin 121. bölüm
* Şirməmməd Hüseynovun Cümhuriyyəti 
*  Şirməmməd Hüseynov "Qondarma Erməni Soyqırımı" haqqında 
* Mətbuat Aynasında: Cümhuriyyət parlamentinin açılışı
* Şirməmməd Hüseynov vəfat etdi
Sinan Kaloğlu

**Sinan Kaloğlu** (10 İyul 1981, Tunceli) – Türkiyə futbolçusu. Sinan Kaloğlu hazırda legioner həyatı yaşasa da daha çox öz ölkəsində çıxış edib.

## Karyerası

Peşəkar karyerasına 1999-2000 mövsümündə Bolusporda başlayan Sinan qısa zaman kəsiyində Altayın maraq dairəsinə düşüb. Nəticədə bu komandaya üz tutan forvard 2000-2003-cü illər aralığında meydana çıxdığı 63 oyunda 27 qola imza atıb. Bu səbəbdən Türkiyənin aparıcı klublarından Beşiktaşın diqqətini çəkən Kaloğlu növbəti 3 ildə bu komandanın şərəfini qoruyub və "ağ-qaralı" formada keçirdiyi 22 oyunda cəmi 1 qol vurub. Lakin İstanbul təmsilçisində rəqabətin böyük olması üzündən 2004-2005 mövsümündə Diyarbəkirspor (33 oyun, 11 qol), 2005-2006 mövsümündə isə Manisasporda (25 oyun, 7 qol) icarə əsasında çıxış etmək məcburiyyətində qalıb. 2006-cı ildə isə Bursaspor Sinanın transfer hüquqlarına yiyələnib. Nəticədə 2 mövsüm Bursa təmsilçisində çıxış edən hücumçu burdakı çıxışıyla hətta Avropa klublarının da diqqətini çəkməyi bacarıb. Bursasporda 35 oyuna 10 qol vuran Kaloğlu ötən mövsüm Almaniya klublarından Bohumun təklifini müsbət cavablayır. Lakin burda bir mövsüm ərzində keçirdiyi 18 oyunda rəqib qapılarına cəmi 3 dəfə yol tapmağı bacaran forvard Hollandiyaya üz tutmaq məcburiyyətində qalır. Bu ildən Vitessdə top qovan futbolçu keçirdiyi 5 oyunda rəqib qapılarına iki qol vurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Profil – transfermarkt.de 
*Profil – tff.org
*Profil – national-football-teams.com
Əmin Hafiz

**Əmin əl-Hafiz** (; ) - Suriyanın eks-prezidenti.

## Həyatı
1946-cı ildə hərbi fakültəni bitirdikdən sonra 1948-ci il Suriya-İsrail müharibəsinin iştirakçısı olan Əmin Hafiz 1958-ci il ildə Suriya Misir vahid dövlətinin qurulmasında aktiv iştirak edən görkəmli zabitlərdən biri olub. O, 1963–1966-cı illərdə Suriya prezidenti olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Abroskin

**Aleksandr Abroskin** (; ) - Rusiya futbolçusu.

## Karyera
Abroskin Rusiyanın futbol üzrə II divizionunda çıxış edən Bataysk 2007 klubunun şərəfini qoruyur. futbolçu futbolun sirrlərini Nika klubunda öyrənib. 2008-ci ildə Nikanın əsas heyətinə cəlb olunub və 30 oyunda 9 qol vurub. 2009-cu ildə Bataysk-2007-ə transfer olunub və meydana çıxdığı 32 oyunda 6 dəfə rəqib qapıçıları məyus edib.

## İstinadlar
Mixael fon der Heyde

**Mixael Von Der Heide ** (13 oktyabr 1971, Amden, İsveçrə) — İsveçrəli müğənni və aktyor.

Avroviziya 2010-da İsveçrəni "Il pleut de l'or" mahnısı ilə təmsil edib.

## Diskoqrafiya

* 1996: Michael von der Heide
* 1998: 30°
* 2000: Tourist
* 2003: Frisch
* 2003: Helvetia 
* 2005: 2pièces
* 2005: Freie Sicht

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Il pleut de l'or

**Il pleut de l'or** (Azərbaycanca:Qızıl yağış yağır) - Avroviziya 2010-da İsveçrəni təmsil etdiyi mahnı. Mahnını Michael von der Heide ifa etdi.

## İstinadlar
Ik ben verliefd, Shalalie

**Ik ben verliefd, Shalalie** (Azərbaycanca: Mən sevgidəyəm, Shalalie)- Avroviziya 2010-da Niderlandı təmsil edən mahnı. Mahnının musiqisinin və sözlərinin müəllifi Pierre Kartnerdir.

## İstinadlar
Oleq Protasov

**Oleq Protasov** (; ) – Ukrayna futbolçusu və məşqçisi.

## Klub karyerası
Oleq Protasov futbolçu karyerası dövründü Dnepr (1981-1987, 147 oyun, 95 qol), Dinamo Kiyev, (1988-1990, 71 oyun, 30 qol), Olimpiakos (1990-1994, 83 oyun, 48 qol), Qamba 1994-1995, 55 oyun, 24 qol), Veriya (Yunanıstan, 1996-1998, 62 oyun, 11 qol), Prodeftiki (Yunanıstan, 1998-1999, 28 oyun, 5 qol), Panelefsiniakos (Yunanıstan, 1999-2000) klublarının şərəfinii qoruyub. 1984-1991-ci illərdə 68 dəfə SSRİ yığmasına dəvət alıb 29 qol vurub. 1994-cü ildə isə bir dəfə Ukrayna millisinə çağırılıb.

## Məşqçi karyerası

Məşqçi karyerasına 2002-ci ildə başlayıb və 2004-ci ilə qədər Yunanıstanın Olimpiakos klubunda çalışıb. 2004-2005-ci mövsümündə bu ölkənin AEL klubunu çalışdırıb. 2005-2006 mövsündə Rumıniyanın Styaua Buxarest klubuna başçılıq edib. 2006-2008-ci illərdə vətəninə dönərək, Dnepr Dnepropetrovsk klubunun baş məşqçisi olub 2008-ci ildə Kubana, 2009-cu ildə isə Yunanıstanın İraklis klubuna başçılıq edib. 2009-cu ilin sonunda Rostov klubunun baş məşqçisi təyin olunub.

## İstinadlar
VKB metodu

**VKB metodu** (Ventzel-Kramers-Brillüen) – Kvant mexanikasında kvaziklassik yaxınlaşmadır. Bu metod klassik trayektoriyalar, kvant spektri və dalğa funksiyası arasında əlaqə qurur, belə ki, dalğa funksiyası klassik təsir vasitəsilə ifadə olunur. Bu metod 1926-ci ildə bir-birindən asılı olmadan üç fizik Q.Ventzel, H.Kramers və L.Brillüenin tərəfindən inkişaf etdirildiyinə görə VKB metodu adını almışdır. 

Şredinger tənliyini yazaq:
:-\frac {\hbar^2} \frac {d^2\psi} +U(x)\psi=E\psi
Burada U potensialının x=0 nöqtəsində minimumunun olduğu və bu nöqtədən uzaqlaşdıqca monoton artdığı nəzərdə tutulur. Belə potensialda E enerjisinə malik klassik zərrəcik (maddi nöqtə) U(x)=E tənliyinin həlləri olan a və b nöqtələri arasında periodik rəqs edəcək.
Yeni dəyişənlər daxil edək
:k(x)=\sqrt{\frac {2m}  [E-U(x)]}
və Şredinger tənliyini yenidən yazaq:
:\frac {d^2\psi} +k^2(x)\psi=0
Dalğa funksiyasını aşağıdakı şəkildə göstərək:
:\psi(x)=A(x)\exp{[\frac {i}  S(x)]}
burada amplitud A və eksponentin qüvvəti S həqiqi nəzərdə tutulurlar. Sonuncu ifadəni Şredinger tənliyində nəzərə alsaq aşağıdakı diferensial tənlikləri alarıq:
:A(S')^2=Ap^2+\hbar^2 A*</math>
:<math>S*A+2S'A=0
burada p(x)=\hbar k(x) lokal impulsdur. Alınmış tənliklər Şredinger tənliyinə tam ekvivalentdirlər. Kvaziklassik yaxınlaşmada \hbar^2A*</math> həddi kiçik olduğu üçün atıla bilər (bu yazınlaşmasız qeyri-xətti [[Rikkati tənliyi]] dəqiq həll olunmur). Bu halda alınan ifadələri inteqrallamaq olur: 
:<math>S(x)=\int\limits_{x_0}^x {p(x)dx}</math>
:<math>A=\frac {\psi_0} }</math>
burada <math>S(x)</math> klassik [[təsir]]ə uyğun gəlir. Nəticədə kvaziklassik [[dalğa funksiyası]]nı tapmış oluruq:
:<math>\psi(x)=\frac {\psi_0} }\exp{(\frac {i}
\int\limits_{x_0}^x {p(x)dx})}</math>
Təsvir olunan bu metod [[VKB metodu]] adlanır.

==Xarici keçidlər==
*[http://prola.aps.org/abstract/PR/v91/i1/p174_1] – S. C. Miller, Jr. and R. H. Good, Jr. *A WKB-Type Approximation to the Schrödinger Equation* Phys. Rev. 91, 174–179 (1953)
*[http://prola.aps.org/abstract/PRD/v20/i10/p2583_1] – Carl M. Bender, G. S. Guralnik, Martin L. Silverstein *WKB approximation for quantum theory on a lattice* Phys. Rev. D 20, 2583–2591 (1979)
*[http://prola.aps.org/abstract/PRD/v17/i4/p1009_1] – Abraham Klein and H. Arthur Weldon  *Equations of motion, variational principles, and WKB approximations in quantum mechanics and quantum field theory: Bound states* Phys. Rev. D 17, 1009–1030 (1977)
*[http://www.iop.org/EJ/abstract/-search=68118207.2/0253-6102/50/4/14] – Gua Xiao-Yan and Sun Jian-Qiang *Notes on Application of WKB Method'' Commun. Theor. Phys. 50 864-866 (2008)

## İstinadlar
Həsi Abdullayev

**Həsi Abdullayev** () — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru (1963), professor (1964). ADU-da baş müəllim (1941-1948, Bakı Ali Partiya Məktəbində kafedra müdiri (1945-1955) işləmiş, 1956-cı ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan SSR EA Tarix İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur. Tədqiqatları Azərbaycan tarixinin son orta əsr dövrünün (18 əsr) öyrənilməsinə həsr edilmişdir. H. Abdullayev Azərbaycan-Rusiya münasibətləri tarixinin (XVIII əsrin ikinci yarısı) ilk tədqiqatçısıdır.

## Həyatı
Həsi Abdullayev 25 dekabr 1910-cu ildə Rusiya İmperiyasının Qubadlı rayonunun Qarağac kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Qubadlıda alan Həsi 1927-28-ci illərdə Şuşa Pedoqoji Məktəbində oxuyur, 1929-cu ildə Gəncə Dəmiryol Məktəbində müəllim işləyir. 1930-cu ildə Bakı pedagoji məktəbində təhsilini davam etdirir. 1939-40-cı illərdə Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasında təhsil alır və "Qubalı Fətəli xanın Şimali-Şərqi Azərbaycan dövlətini yaratmaq siyasəti" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edir.

H. Abdullayev müdafiədən sonra Bakıya qayıtmış, 1941-1948-ci illərdə ADU-da baş müəllim, Azərbaycan SSR EA-da elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1943-cü ildə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin məsul təşviqatçısı, 1944-cü ildən isə Azərbaycan SSR Xarici İşlər Nazirliyində məsul vəzifəyə təyin olunmuşdur.

1945-1955-ci illərdə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin təbliğat şöbəsinin müdiri, mühazirəçilər qrupunun sədri, Azərbaycan KP MK-nın yanında Bakı Ali Partiya Məktəbində SSRİ tarixi kafedrasının müdiri işləmişdir. O, 1956-1967-ci illərdə Azərbaycan SSR EA Tarix İnistitutunun "Orta əsrlər tarixi" şöbəsinə rəhbərlik etmiş, 1963-cü ildə "Azərbaycan-Rusiya münasibətləri XVIII əsrin ikinci yarısında" mövzusunda doktorluq işini müdafiə edərək tarix elmləri doktoru adı almışdır. Onun bir çox sanballı elmi əsərləri vardır.

Həsi Abdullayev 23 mart 1967-ci ildə, 56 yaşında vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Marksizm-leninizm və din, B., 1950.
* Из истории Северо-Восточного Азербайджана 60—80 гг. XVIII века., B., 1958.
* Азербайджан в XVIII веке и его взаимоотношение с Россией, B., 1965.

## İstinadlar
Bembi

***Bembi*** () — 1942-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi, Disney studiyası tərəfindən yaradılmış sayca 5-ci cizgi filmi. İlk nümayişi 13 avqust 1942-ci ildə təqdimatı olmuş və 2 milyon dollardan artıq gəlir gətirmişdir. Feliks Saltenin eyniadlı romanının ekranlaşdırılmasıdır. Bəstəkarları Frenk Çörçil və Edvard Plambdır.

1 mart 2005-ci ildə "Bembi" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır. 7 fevral 2006-cı ildə Disney studiyası filmin sikvelini — "Bembi 2" cizgi filmini təqdim etmişdir. 1 mart 2011-ci ildə "Bembi" Blu-ray-də yenidən satışa çıxarılmışdır.

## Rollarda
* Con Sazerlend — Bembi
* Bobbi Styuart / Donni Danagan / Hardi Olbraĭt — gənc Bembi
* Paula Uinslou — Ana Bembi / Qırqovul
* Piter Ben / Sem Edvards — gənc Thumper
* Tim Devis — Thumper
* Sterling Hollouey — Gül
* Stan Aleksandr — gənc Gül
* Vill Rayt — Dostuna Bayquş
* Enn Gillis — Felin
* Kammi Kinq — gənc Felin
* Fred Shilds — Böyük Şeyx dair meşə
* Margaret Li — Mrs. Rabbit

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Mirmusa Ağamirov

**Mirmusa Ağamirov** (1886, Şuşa — 1947, Bakı) — Azərbaycan botaniki, Azərbaycanda ilk nəbatat alimlərindən biri. Şəki məktəblərində (1906-cı ildən) və Bakının bir sıra ali məktəbində müəllimlik etmişdir. AKTU-də, APU-də, BDU-da bitki anatomiyası və fiziologiyası kafedrasının müdiri (1935—1943), professor (1944—1946) olmuşdur. Azərbaycan dilində ilk "Bitki anatomiyası" (1939) dərsliyinin müəllifidir. M.Ağamirovun elmi fəaliyyəti Azərbaycanda pambıqçılığın və qarğıdalı əkinlərinin inkişafına, pambığın və qarğıdalının quraqlığa və şoranlığa davamlılığı məsələlərinə həsr edilmişdir.

## İstinadlar
İzzəddin Qarabaği

**İzzəddin (Mühyəddin) Məhəmməd Əli oğlu Qarabaği** () — Azərbaycan alimi. İbn Sina məktəbinin davamçılarındandır. Cəlaləddin Dəvaninin "Zəruri varlığın sübutuna dair traktat" kitabının şərhi Qarabağinin başlıca fəlsəfi əsəridir. Qarabağinin "Məlumatlar kitabının şərhi" və "İşlərin şərhi" traktatlarının əlyazması Saltıkov-Şedrin adına Sankt-Peterburq Dövlət kütləvi kitabxanasında saxlanılır.

## İstinadlar
Gülrux Əlibəyli

**Gülrux Əlibəyli** və ya **Gülrux Əlibəyova** (tam adı: *Gülrux Sabir qızı Əlibəyli*;) — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1967), ədəbiyyatşünas, tənqidçi, filologiya elmləri doktoru (1974), professor (1978).

## Həyatı
Gülrux Əlibəyli 12 yanvar 1928-ci ildə Bakı şəhərində müəllim ailəsində dünyaya gəlib. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1947–1952-ci illərdə A. A. Jdanov adına Leninqrad Dövlət Universitetində şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Daha sonra 1954–1958-ci illərdə Moskvada Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasını bitirib.

## Fəaliyyəti
Gülrux Əlibəyli Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində 1947–1952-ci illərdə müəllim kimi çalışıb. Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunda 1958–1961-ci illərdə kiçik elmi işçi, yenə orada 1961–1962-ci illərdə böyük elmi işçi olaraq işləyib. Eyni zamanda 1962-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində baş müəllim olub.

Gülrux Əlibəyli 1962–1965-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət nazirinin müavini, 1965–1971-ci illərdə isə Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin o, 1971–1974-cü illərdə D. Bünyadzadə adına Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda əvvəlc baş müəllim, sonra isə fəlsəfə 1974–1989-cu illərdə fəlsəfə kafedrasının professoru olub.

Habelə G. Əlibəyli bir müddət ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. O, C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bədii şuranın, Kinomatoqrafiya ittifaqının, BDU-nin ədəbiyyat nəzəriyyəsi üzrə elmi dərəcə verən ixtisaslaşmış müdafiə şurasının üzvü olmuşdur. Gülrux Əlibəyli 2009-cu ildən Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq prosesi fakültəsinin professorudur.

Gülrux Əlibəyli tələbəlik illərindən dövri mətbuatda ədəbi-tənqidi məqalələrlə çıxış etmişdir. İndiyədək 500-dən artıq çox məqalə, esse, ədəbi portret çap etdirmişdir. Azərbaycan və keçmiş Sovet ədəbiyyatının nəzəri problemlərinə, estetika və bədiilik məsələlərinə dair əsərlərin, ədəbi-tənqidi məqalələrin müəllifidir.

Gülrux Əlibəylinin ilk ədəbi məqaləsi 1958-ci ildə Moskvda "Ədəbiyyat Məsələləri" jurnalında dərc edilib. O, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, eləcə də, kino incəsənəti, teatr, təsviri incəsənət sahəsində çoxsaylı məqalələrin müəllifidir. G. Əlibəyli xeyli sayda beynəlxalq konfransların, elmi simpoziumların, o cümlədən, Beynəlxalq Pen Klubun toplantısının iştirakçısı olub.

## Kitabları

## Ölümü
Gülrux Əlibəyli 15 fevral 2016-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Gender İnformasiya Mərkəzi
Rüstəm Əliyev (əczaçı)

**Rüstəm Əliyev** (25 may 1917, Füzuli — 2 iyun 1966, Bakı) — Azərbaycan əczaçısı. Əczaçılıq elmləri doktoru (1952), professor (1954).

## Həyatı və təhsili
1941-ci ildə Moskva Əczaçılıq İnstitutunu bitirmişdir. 1941-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində dərmanların texnologiyası kafedrasının müdiri olmuşdur. Tədqiqatı, əsasən, respublikanın dərman sərvətlərinin öyrənilməsinə һəsr edilmişdir. Əczaçılıqda işlədilən küncut yağı, qarğıdalı saçağının və zirinc yarpağının ekstraktlarını, gilabı və İstisu tabletlərini təklif etmişdir. Bakı əczaçılıq məktəbi R. Əliyevin adını daşıyır. Azərbaycan dilində əczaçılığa aid ilk dərsliyin müəllifidir. 1956–1966-cı illərdə Azərbaycan SSR Əczaçılar Cəmiјyyəti İdarə heyətinin sədri olmuşdur.

## İstinadlar
Hüseyn Əliyev (cərrah)

**Əliyev Hüseyn Kərim oğlu** () — Azərbaycan cərrahı, tibb elmləri doktoru, professor (1939), Azərbaycan SSR əməkdar həkimi və əməkdar elm xadimi (1942).

## Həyatı
Hüseyn Əliyev 11 avqust 1897-ci ildə Kəlbəcərin Qoturlu kəndində anadan olub. 1967-ci ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin II qospital cərrahlıq kafedrasının müdiri və "Azərbaycan tibb jurnalı"nın baş redaktoru (1955-ci ildən) olmuşdur.

Tədqiqatı, əsasən, öd yollarının iltihabı xəstəliklərinin klinikası və patologiyasına, qida borusunun plastikasına və s. həsr edilmişdir.

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, Qırmızı Ulduz ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

Tibb elmləri doktoru, professor (1939 idi.

31 iyun 1972-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Abbasqulu xan Ziyadoğlu-Qacar

**Abbasqulu xan Uğurlu xan oğlu Ziyadoğlu-Qacar** () — Qarabağ bəylərbəyi, Səfəvi ordusunun komandanı (sərdar - general), səfir.

## Həyatı
Abbasqulu xan Uğurlu xan oğlu II Şah Səfinin (Süleymanın) yaxın adamlarından sayılırdı. Bir müddət Bərdənin hakimi olmuşdu.Gürcüstan valisi Georgiyə mehmandarlıq etmişdi. Atasının vəfatından sonra, 1666-cı ildə Qarabağın və 1688-ci ildən 1694-cü ilədək kaxetiyanın hakimi oldu. Şah Sultan Hüseyn Səfəvi onu Qarabağ və kaxetiyadan çağırıb İsfahana gətirtdi.

Abbasqulu xan Şah Sultan Hüseynin hakimiyyətinin ilk dönəmində bütün Qızılbaşlar ordusunun başında durmuşdu.

Abbasqulu xan ordu komandanı kimi Süleyman paşanı məğlub etmişdi. Üsyançı Baban kürdlərini cəzalandırmışdı. Qasım sultan Avramini öldürmüşdü.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qarabağ bəylərbəyliyi

## Xarici keçidlər
* Abbasqulu xan
Antonin Piy

**Antonin Piy** () — XV Roma imperatoru.

Tit Eliy Sezar Antonin tarixdə Antonin Piy kimi tanınan (lat.*Titus Aurelius Fulvius Boionius Arrius Antoninus Pius*) (* 19 sentyabr 86 Lanuviya; †7 mart 161 Lorium) sayca dördüncü evladlığa götürülən XV Roma imperatorudur.

19 sentyabr 86-cı ildə Lanuviyada sahibkar ailəsində doğulmuş, hüquqşünas təhsilli Piy tezliklə vəzifəyə çəkilərək Adrianın zamanında maliyyə və vergi hüququ üzrə prokonsul təyin edilmiş və Adrianın dövlət idarəçiliyi şurasına üzv seçilmişdir.

Hələ Asiya üzrə maliyyə və vergi prokonsulu olarkən özünü namuslu (satın alınmaz) bir məmur kimi göstərmişdir.

### [[Nerva-Antonin|Nerva-Antonin sülaləsinin]] zaman xətti

ImageSize = width:550 height:120
PlotArea = width:500 height:60 left:10 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period = from:90 till:192
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:90
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:95

BarData=
  bar:barre1

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

  bar:barre1
  from:    96   till:  98   color:purple   text:Nerva                         
  from:    98   till:  117  color:yellow   text:Trayan
  from:    117  till:  138  color:blue     text:Adrian
  from:    138  till:  161  color:red      text:Antonin Piy
  from:    161  till:  180  color:green    text:Mark Avreli
  from:    180  till:  192  color:grey     text:Kommod



## İstinadlar
Belarusda futbol

Belarusda futbol xokkeydən sonra ən populyar idman növüdür. Ölkənin futbol federasiyası FİFA və UEFA-ya üzvdür. Belarus futbolu tarixində ən məşhur futbol klubu Dinamo Minsk komandasıdır.

## İlkin mərhələsi

## Hazırkı vəziyyəti

## Həmçinin bax

*Belarus Birlik Kubokunda
Ermənistanda futbol

**Ermənistanda futbol** — Ermənistanda idmanın aparıcı növlərindən biri

## Tarixi

### İlkin mərhələsi

### Hazırkı vəziyyəti

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Ermənistan Birlik Kubokunda
Estoniyada futbol

## İlkin mərhələsi

## Hazırkı vəziyyəti

## Həmçinin bax

*Estoniya Birlik Kubokunda

## Xarici keçidlər
*Official Website of Estonian Football Association 
*Official Website of Estonian Football Association  (old) 
*Estonia's biggest football website
Finlandiyada futbol

## İlkin mərhələsi

## Hazırkı vəziyyəti

## Həmçinin bax
*Finlandiya Birlik Kubokunda

## Xarici keçidlər
* Football Association of Finland
* Finnish football blog
* Escape To Suomi
*  League321.com - Finnish football league tables, records & statistics database.
Serbiyada futbol

## İlkin mərhələsi

## Hazırkı vəziyyəti

## Həmçinin bax

*Serbiya Birlik Kubokunda

## Xarici keçidlər
* History of Football in Serbia  via the Serbian FA
Ukraynada futbol

## İlkin mərhələsi

## Hazırkı vəziyyəti

## Həmçinin bax

*Ukrayna Birlik Kubokunda

## Xarici keçidlər
* Soviet Championships prior to 1936
Sadaklar

**Sadaklar** — Azərbaycanda (Qafqaz Albaniyasında) yaşamış və Alban tayfa ittifaqında daxil olan türk mənşəli tayfalardan biri.

Moisey Kalankatlı Qafqaz Albaniyasının bir tayfasının adını Savdey kimi çəkir  Müəllifin yazdığından belə çıxır ki, bu tayfa I əsrdən bu ərazidə yaşamışdır. Azərbaycan tədqiqatçılarının bəziləri bu tayfanı Qafqazmənşəli, bəziləri isə türkmənşəli sayırlar. Əslndə Kalankatlının Savdey kimi göstərdiyi (əslində Kalankatlının etnonimi necə yazması məlum deyil. Erməni kilsə xadimləri alban dilində yazılmış bütün əsərləri məhv edərkən Kalankatlının əsərinin də orijinalını məhv etmişlər və biz bu əsərin qrabarcaya tərcüməsindən istifadə edə bilirik) bu etnonim sadak türk tayfasının adının qrabarca təhrifidir.

Sadak türk tayfası qədim tarixə malikdir. Orta Asiyada bu tayfa e.ə. 519-cu ilə aid Bisutun qaya yazısında saklarla yanaşı xatırlanır. Daha sonra belə tayfa hunların arasında məlum olur. Qiyasəddin Qeybullayev qeyd edir ki, ehtimal ki, Azərbaycandakı sadaklar e.ə. VII əsrdə sakların Azərbaycana axını zamanı gəlmişlər. XIV əsr müəllifi Həmdullah Qəzvininin Şəmkir yaxınlığında göstərdiyi Yurt-Şadakban toponimi, Tovuz və Qazax rayonlarında Sadıxlı (əslində Sadaklı) kəndlərinin adları bu etnonimlə bağlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
#Q.Qeybullayev. Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən. Bakı: 1994
#Moisey Kalankatlı. Alban ölkəsinin tarixi. Mxitar Qoş-Alban səlnamələri. Bakı: 2006

## Həmçinin bax
*Qafqaz Albaniyası
*Qafqaz albanları
Olimpiya Beltsı FK

**Olimpiya** — Moldovanın futbol klubu

## Tarixi

1984-cü ildə yaranmışdır.

## Avropa kuboklarında iştirak

## Uğurları

## Maraqlı qeyd

2009-cu ilin dekabrında "Olimpiya" klubu unikal müsabiqə təşkil etmək qərarına gəlib. Müsabiqənin qalibi olan istənilən şəxs bu komandanın heyətində avrokubok matçına çıxa bilər.

Klubunun rəsmi internet saytında yerləşdirilən elana əsasən, həmin xoşbəxt yaşından, peşəsindən, futbol bacarığından asılı olmayaraq, start heyətində meydana çıxacaq. Bu mükafat "Olimpiya"nın Çempionlar Liqası, yoxsa Avropa Liqasında oynamasından asılı olmayaraq qalibin qisməti olacaq.

Müsabiqənin mükafatı kimi, şərtləri də unikaldır. Burada iştirak edən istənilən şəxs 300 avro ödəməklə yarışa qatılır. Sonra isə meydana çıxmaq üçün ödəməyə hazır olduğu məbləği yazır. Ən çox para ödəyən isə bir oyunluq "Olimpiya"nın futbolçusuna çevrilir. Daha çox hərrac xarakteri daşıyan müsabiqədə ilkin qiymət 10 min avrodan başlayır. Yəni, 300 avro ödəyən 10 min avro təklif edə bilər. Şərtlərə əsasən, 1 milyon avro təklif edən olsa, müsabiqə həmən dayandırılır və o qalib adını qazanır.

## İstinadlar
Adnan Bərəkət

**Adnan Bərəkət** () — sağ vinger mövqeyində çıxış etmiş Mərakeş əsilli Niderland futbolçusu.

O, "NAK Breda", "Eyndhoven", "Kambür", "Bakı", "Den Bosx" və s. kimi klublarda çıxış etmişdir.

## Karyerası
Bərəkat 2010-cu ilin yanvarında Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçisi "Bakı" klubu ilə 2,5 illik müqavilə imzalamışdır. "Bakı"nın heyətində debütunu 2 fevral 2010-cu ildə "Turan Tovuz"a qarşı keçirilən ev oyununda etdi, həmin oyun paytaxt təmsilçisi üçün 2:1 qələbə hesabı ilə bitdi. Klub forması ilə Bərəkət ilk qolunu növbəti mövsüm 6 noyabr 2010-cu ildə 3:1 hesabı ilə bitən "Gəncə" klubuna qarşı keçirilən oyunda vurdu.

2011-ci ilin noyabrında Bərəkət aylarla maaş almadan "Bakı" klubundan ayrıldı. Barakat Bakıdan getdikdən sonra 2012-ci ilin yanvarında "Muanqtonq Yunayted" ilə müqavilə imzalasa da, Bakı ilə mübahisəsi səbəbindən yeni klubunda həmən oyunlara çıxa bilmədi və klub onun qeydiyyatını dayandırdı. 2013-cü ilin iyil ayında "Muanqtonq Yunayted"i tərk etdi.

## Mükafatları

### Klub
**"Bakı"**

* Azərbaycan Kuboku (1): 2009–10

**Muanqtonq Yunayted**

* Tayland Premyer Liqası (1): 2012

## İstinadlar
Qərbi Roma imperiyası

**Qərbi Roma imperiyası** (lat. *Imperium Romanum Occidentale*) — 285-ci ildə Diokletianın reformasından sonra Roma imperiyasının qərb hissəsinin adı. Qərbi imperiyanın mövcudluğu III–V əsrləri əhatə edir.
İmperiya qərb və şərq hissələrə bölündükdən və Roma paytaxt funksiyasını itirdikdən sonra, əvvəlcə Mediolan (müasir Milan) sonradan 402-ci ildən Ravenn, V əsrdən etibarən təzədən Roma Qərbi Roma imperiyasının paytaxtına çevrilir.

III əsrdə Diokletian Roma imperiyasını iki hissəyə (hər biri özlüyündə ikiyə parçalanmaqla) bölməklə necə deyərlər tetraarxiya sistemini yaratmış olur. Ömrü çox çəkməyən tetraarxiya Böyük Konstantinin hakimiyyəti altında imperiya birləşdirildikdən sonra ləğv edilir. Amma Böyük Konstantinin vəfatından sonra imperiya üç oğlu arasında təzədən bölünür. 350-ci ildə iki qardaşın — II Konstantin və Konstantın ölümü imperiyanın təzədən II Konstançın hakimiyyəti altında birləşməsinə səbəb olur. İmperiyanın yenidən parçalanması imperator İovianın ölümündən sonra 364-cü ilə təsadüf edir. Seçilmiş imperator I Valentinian Qərbi imperiyanın, qardaşı II Valent isə Şərqi imperiyanın hakiminə çevrilir. Bölünmüş hakimiyyət üsuluna baxmayaraq rəsmən bütöv sayılan imperiya 394-cü ilədək mövcudluğunu qoruyub saxlaya bilmişdir. 394-cü ildə I Feodosi imperiyanın qərb hissəsini qəsb edərək qısa müddətə birləşmiş imperiyanın sonuncu imperatoruna çevrilmiş olur. 395-ci ildə I Feodosinin ölümündən sonra oğlanları Honnori qərbi, Arkadi isə şərqi imperiyanın imperatoruna çevrilirlər. 60 il ərzində imperiyanın qərbi Feodosinin övladları
tərəfindən məhz Ravennadan idarə edilmişdir. Honnoridən sonra hakimiyyətə III Valentinian (423–455) gəlir. V əsrdən başlayaraq Roma tarixinin qara günlərini yaşamış olur. Hunların, german və vandal tayfalarının aramsız hücumları altında ərazisinin böyük bir hissəsini itirən darmadağın edilmiş Roma tənəzzül etməyə başlayır.
Qərbi Roma imperiyası rəsmi olaraq 4 sentyabr 476-cı ildə germanların başçısı Odoakr tərəfindən sonuncu Qərbi Roma imperatoru olan Romul Avqustun devrilməsi ilə süqut etmiş olur.

## Mənbə
* Henning Börm: Das weströmische Kaisertum nach 476. In: Josef Wiesehöfer et al. (eds.), Monumentum et instrumentum inscriptum. Stuttgart 2008
Əhməd Arif

**Əhməd Arif** () — şair. Bir neçə dəfə həbs edilib.

Bələdiyyə Məclisi Sur rayonun Yağçı küçəsinə yazıçı Əhməd Arifin adının verilməsi ilə bağlı qərar qəbul edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şeirlər & Bioqrafiya 
* http://ahmedarif.uzerine.com
* Şeirlər
Mkrtıç Markosyan

**Mkrtıç Markosyan** () — erməni əsilli Türkiyə yazıçısı.

## Həyatı
Mkrtıç Marqosyan Diyarbakırın Hançepek məhəlləsində anadan olub, əsərləri kürd dilində yayımlanıb.

Bələdiyyə Məclisi Sur rayonunun Hasırlı məhəlləsində Dirəkçi küçəsinə erməni yazıçı Mkrtıç Marqosyanın adının verilməsi ilə bağlı qərar qəbul edib.

## İstinadlar
Naum Faiq

**Naum Faiq** (Süryanicə:ܢܥܘܡ ܦܐܝܩ; ) — süryani yazıçı.

Bələdiyyə Məclisi Sur rayonun Ziya Göyalp Pusucu küçəsinə Naum Faiqin adının verilməsi ilə bağlı qərar qəbul edib.

## İstinadlar
Əbu Səid (Qaraqoyunlu)

**Əbu Səid Barani** () — qısa müddətli Qaraqoyunlu dövlətinin hökmdarı olmuşdur.

O, Qara Yusifin beşinci oğlu idi. Qardaşları Pirbudaq, İsgəndər xan, Cahanşah, Şahməhəmməd və İspənd idi.

## Həyatı
Qaraqoyunlu sultanı Qara Yusifin oğullarından biridir. Anası ehtimal ki, Qara Yusifin sevimli xanımı Qədəm Paşa Xatundur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1420-ci ilin avqustunda Qarayuluq Osman bəyin hücumuyla öldürülən Pir Ömər bəyin ardından Ərzincan hakimliyinə təyin olunmasıdır. Ancaq cəmi 3 ay sonra atası vəfat etdi və yaranan hakimiyyət boşluğu səbəbilə şəhər əhalisi tərəfindən qaladan qovuldu.

Qovulmasının ardından Bitlis Adilcəvazdakı qardaşı İspənd mirzənin yanına sığındı. Buradan Təbrizə gələrək taxta çıxan qardaşı Qara İsgəndərə tabeliyini bildirdi və Naxçıvan-İğdır bölgəsinin hakimliyinə təyin edildi. Ancaq qardaşının 1429-cu ildə Salmas yaxınlığında Teymurilərə məğlub olmasının ardından döyüş meydanından qaçan Əbu Səid Qarabağa getdi və burada Şahruxla görüşərək tabeliyini bildirdi. Nəticədə, Teymurilərin dəstəyilə Təbrizə daxil oldu və Qaraqoyunlu sultanı oldu.

Təbrizdə yalnız 5-6 ay qala bilən Əbu Səid Ərdəbilə yönəldi və burada qardaşı Cahanşahı ələ keçirərək həbs etdi. Ancaq Əmir Bəyazid Bistamın tövsiyəsilə, onu azad edərək qaçaq düşən digər qardaşı Qara İsgəndəri təqib etdi. Ancaq bu mübarizədə məğlub oldu və Qara İsgəndərdən gələn tələb üzərinə Ərdəbil əhalisi tərəfindən 1431-ci ildə qətlə yetirildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

*
* 
* *Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerinde Hanedan Üyelerinin katli*, Eda Geyik. Yüksek Lisans Tezi. TC Kastamonu Üniversitesi. Kastamonu-2021

### İstinadlar
Cahangir mirzə

**Müizəddin Cahangir bəy Bayandur** — Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı, bəy.

## Həyatı
Cəlaləddin Əli bəyin və Sara xatunun oğludur. 1444-cü ildə tayfa ittifaqının başçısı oldu. Bu dövrdə Ağqoyunluların arasında müəyyən qədər sabitlik yarandı. Lakin vəziyyət bir müddət sonra dəyişdi. Qara İsgəndərin oğlu Əlvəndin Cahangirə sığınması yeni Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşahı qəzəbləndirdi və o Diyarbəkirə hücuma keçdi. Bu mübarizə iki ilə qədər davam etdi. 1452-ci ildə Baburun hücumundan qorxan Cahanşah sülhə can atmağa başladı. Müqaviləyə görə Cahangir Cahanşaha tabe olurdu. Lakin Ağqoyunluların əzəli rəqibi olan qaraqoyunlulara tabe olmaq fikri kiçik qardaş Uzun Həsən və onun ətrafında birləşən əyanları qəzəbləndirdi, onlar Cahangir Mirzəyə qarşı çıxdılar. 1453-cü ildə baş vermiş döyüşdə Uzun Həsənə məğlub olan Cahangir Mirzə Mardinə qaçmaqla canını xilas etdi.

## Sonrakı illər
Bundan sonra Cahanşaha sığınan Cahangirə Ərzincan iqta olaraq verildi. Əbubəkr Tehrani Uzun Həsənin Cahangirə belə bir məktub yazdığını qeyd edir:Cahangir qardaşı Uzun Həsəndən incidi, onun günü-gündən artan zəfərlərindən qorxaraq Cahanşahm dərgahına yollandı. Uzun Həsən onu bu əməlindən çəkindirmək istədi və kürd Osmanı risalətə göndərdi. Dedi ki, biz bir anadan və atadan doğulmuş iki qardaşıq. Gərək bir-birimizlə əhd-peyman bağlayaq, and içək ki, bundan sonra sülh və dostluq yolunu tutacaq, müxalifət və düşmənçilikdən uzaq olacağıq. Bizimlə Qaraqoyunlular arasında qədim ədavət olduğuna görə, ona birləşmək münasib deyildir.Cahangir isə müharibəyə davam etdi və 1457-ci ilin yaz aylarında yenə Uzun Həsənə məğlub oldu. 1469-cu ilədək Ərzincanda hakimiyyətdə qaldı.

## Abidələr
Cahangir bəy Mardində "Cahangir bəy zaviyəsi" və Nusaybində məscid ucaltmışdır. Bundan əlavə imarət, xəstəxana və mehmanxana da ucaltmış, lakin bunlar günümüzə gəlib çatmamışdır.

## Ailəsi
* Sultan Qasım
* Həmzə bəy
* Murad bəy
* İbrahim bəy

## İstinadlar
Məhəmməd Mirzə

**Əbül-Mükərrəm Sultan Məhəmməd** (; ) — Uzun Həsənin nəvəsi, Yusif Mirzənin oğlu, Əlvənd Mirzənin qardaşı. 

Sultan Məhəmməd 1497-1500-ci illərdə Kerman və Fars əyalətlərində Ağqoyunlu hökmdarı kimi hakimiyyətdə olmuşdur. Tam adı Əbül Mükərrəm Məhəmməd Bayandur ibn Yusifdir. 
## Hakimiyyəti
Ağqoyunlu ailəsində doğulan Məhəmməd Uzun Həsənin oğul nəvəsi, Yusif Mirzənin birinci oğlu idi. Məhəmmədin doğumu və həyatının ilk dövrü barədə olan məlumatlar çox azdır. Məlumdur ki, o, 1497-ci ildə qohumlarının və imperiyanın yuxarı təbəqəsinin bir hissəsi ilə birlikdə özünü sultan elan etmiş qohumu Gödək Əhmədə qarşı üsyan başlatmışdır. Gödək Əhməd İsfahan döyüşündə məğlub edildikdən sonra isə Məhəmməd müttəfiqi olan qardaşı Əlvənd Mirzə ilə imperiyanı bölüşdürmüşdür. Bu döyüşdə Məhəmmədin qalib gəlməsində Eybə Sultanın da onu dəstəkləməsi və Gödək Əhmədin ordusundakı əmirlərin ona xəyanəti mühüm rol oynamışdı. Məhəmməd Fars, Sistan, Yəzd və Kermanda hakimiyyəti öz əlinə alarkən, yerdə qalan ərazilər də Əlvəndə verilmişdir.  

Lakin qardaşlar arasında da tezliklə münaqişə başlayır. 1498-ci ildə Məhəmməd Əlvəndə qarşı müharibəyə başlayır. Lakin məğlub olduğuna görə İsfahana qaçmağa məcbur edilir. 1499-cu ildə isə Məhəmməd Kermanda məskunlaşır. Lakin burada da qısa müddət sonra bir başqa qohumu Murad ibn Yaqub ilə münaqişəyə daxil olur. 1500-cü ildə o, Murad tərəfindən məğlub edilir və ölür.
 
## Mənbə
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sultan Murad (Ağqoyunlu)

**Əbül-Müzəffər Sultan Murad** () — Ağqoyunlu hökmdarı, Uzun Həsən və I Fərrux Yasarın nəvəsi, Sultan Yaqubun oğlu, Baysunqurun qardaşı.

## Həyatı
31 iyul 1490-ci ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. Həyatının ilk dövrləri Şirvanda gizlənərək keçmişdir.

## Hakimiyyəti
Eybə Sultanın qardaşları tərəfindən 9 yaşında Şirvandan gətirilib taxta oturdulmuş, Sultan Məhəmmədin ordularını məğlub, torpaqlarını isə işğal edərək sonuncunu öldürtmüşdü. Daha sonra Əlvəndlə sülh müqaviləsi bağlamış, əllərində olan torpaqları, Qızılüzən çayı sərhəd olmaqla iki yerə bölüb idarə etməyə üstünlük vermişdilər. Belə ki, Ərəb İraqı, Əcəm iraqı, Fars və Kirman Muradın hakimiyyətində qaldı.

## Hakimiyyətdən getməsi
21 iyun 1503-cü ildə Şah İsmayılla Sultan Murad, Həmədan yaxınlığında Alma Qulağı adlanan yerdə üz-üzə gəldi. Sayca üstün olmasına baxmayaraq Sultan Muradın qoşunu darmadağın edildi. Eybə Sultanın qardaşı əsir düşdü, özü isə qaçdı. Buna baxmayaraq o, hələ 5 il də Bağdad və ətrafında hakimiyyətini davam etdirdi. 1508-ci ildə Şah İsmayılın ordusundan qaçaraq Diyarbəkirə getdi.

## Ölümü

1518-ci ildə Urfada vəfat edib.

## Ailəsi
Əlaəddövlə Bozqurd bəy Zülqədərin qızı Bəyli xatunla evlənmişdi. Övladları:
* Yaqub bəy Bayandur
* Həsən bəy Bayandur

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Kallon

**Məhəmməd Kallon** () — Syerra Leone futbolçusu.

## Karyerası
Peşəkar karyerasına 1994-cü ildə qara qitədə başlayan Kallon 1995-ci ildə Avropaya üz tutaraq, İnter Milan klubu ilə anlaşıb, lakin heyətində gənc futbolçuya yer tapmayan milanlılar qarşıdakı dörd ildə onu İsveçrənin Luqano, İtaliyanın Boloniya, Cenoa və Kalyari klublarına icarəyə verib. 1999-cu ildən 2001-ci ilədək Reccina və Viçenzada oynadıqdan sonra İnterə dönüb. 2004-cü ilədək Milan klubunda çıxış edib və bu dəfə Fransaya üz tutub. 3 ildə Monakounun formasını geyindikdən sonra Səudiyyə Ərəbistanının Əl-İttihad, Yunanıstanın AEK Afina və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əl-Şahab klublarında çıxış edib. Bu ilin əvvəlində isə vətəni Syerra Leoneyə dönüb. 30 min dollara ölkəsində futbol klubu alıb və öz adını ona verib. Demək olar ki, karyerasını başa vuran, yalnız həvəskar səviyyədə oynayan Kallon 2004-cü ildə İtaliya Futbol Federasiyası tərəfindən cəzalandırılıb. Buna səbəb isə onun dopinq qəbul etməsi olub. Bu səbəbdən o, 8 ay futboldan kənarda qalıb.

## İstinadlar
Xanım və Avara 2: Yaramazın sərgüzəştləri

***Xanım və Avara 2: Yaramazın sərgüzəştləri*** () — 2001-ci ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmi. İlk nümayişi 27 fevral 2001-ci ildə təqdimatı olmuşdur. 1955-ci ildə yaradılmış "Xanım və Avara" cizgi filminin davamıdır.

Cizgi filminin süjetini Xanım və avaranın oğlu Yaramazın başına gələnlər təşkil edir. O, ev iti olmaq istəmir və atası kimi "əsl küçə iti" olmaq arzusundadır. Cizgi film Volt Disney şirkətinin hazırda ləğv olunmuş Avstraliya nümayəndəliyi tərəfindən yaradılmışdır.

## Rollarda
* Skot Volf - Yaramaz
* Alissa Milano - Mələk
* Codi Benson - Xanım
* Cef Bennet - Avara, Kok, it ovçusu
* Ket Susi və Debi Derriberri - Anneta, Daniela və Koleta
* Nik Ceymson və Barbara Gudson - Cim Diər və Darlinq
* Endryu MakDonehyu - Cunior
* Tres MakNil - Sara xala
* Meri Key Berqman və Tres MakNil - Si və Am
* Cim Kamminqs və Maykl Gug - Toni və Co
* Çaz Palminteri - Baster
* Bronson Pinçot - Fransua
* Bill Faqerbeyk - Muç
* Keti Moriarti - Rubi
* Miki Runi - Sparki

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Sarmatlar

**Sarmatlar** — Azərbaycanlıların etnogenezində iştirak etmiş atlı köçəri qədim irandilli xalqlarından biridir. Sarmatlar iskit dilində danışırdılar və daha geniş İskif mədəniyyətlərinin bir hissəsi idilər.

## Tarixi
Siciliyalı Diodor sarmatların skiflər tərəfindən Midiyadan Tanais çayına köçürülməsi haqqında məlumat verir.  Herodot sarmatların İskit gəncləri ilə evlənən amazonların nəslindən olduğunu bildirirdi. Herodot sarmatların dilinin skif dili olduğunu da bildirdi, amma onlar bu dildə çoxdan səhvlərlə danışırdılar. "Sarmatlar" adının mənşəyi ilə bağlı başqa bir versiya var. İ.Markvart onu  üç qardaş Sairim, Tur və Arya haqqında Avesta hekayəsinin qəhrəmanı olan Traetaonanın oğullarından biri Sairimin adına yaxınlaşdırmışdır.

Eramızdan əvvəl IV-III əsrlərdə Sarmat hakimiyyətinin mərkəzi Qafqazın şimalında qalmış və eramızdan əvvəl III əsrdə ən mühüm mərkəzlər Aşağı Don, Kalmıkiya, Kuban ərazisi və Mərkəzi Qafqaz ətrafında olmuşdur.

Hirkaniyanın şimal-şərqində, əvvəllər Transxəzər düzündə yaranmış iki sarmat tayfasından biri siraclar, qərbə köçməzdən əvvəl aorsilərlə eramızdan əvvəl II-I əsrlər arasında Volqadan keçərək qərbə və Qafqaz dağlarının ətəklərinə doğru hərəkət etmişlər, oradan artan qüdrətlərinin təzyiqi altında qərbli Sarmat tayfalarını aorsiləri və siracları köç etməyə məcbur etdi. Çar sarmatların qüdrətini məhv edən aorlar öz hakimiyyətini Qafqazdan Terek-Kuma ovalığı və qərbdə Kalmıkiyadan keçərək şərqdə Aral dənizi bölgəsinə qədər uzanan böyük bir bölgəyə çatdıra bildilər. Bəzi köhnə tayfa qruplarının massagetlərlə birləşməsi nəticəsində Orta Asiyada başqa bir yeni sarmat qrupu olan alanları meydana çıxardı. Pontik çöllərində Sarmatların hegemonluğu eramızdan əvvəl I əsrdə, Diofantaya qarşı skiflərlə ittifaq qurduqlarında davam etdi, eramızdan əvvəl I əsrdə skiflərlə Diophanta qarşı ittifaq qurduqlarında Pontik çöllərində Sarmat hegemonluğu gücləmişdi, sonra romalılara qarşı Mitridad ilə ittifaq qurdular və həm Avropada, həm də Asiyada onun uğrunda vuruşdurdular.

Sarmatların Roma ilə mübarizəsi 160-170-ci illərdə xüsusilə inadkar idi. Nəhayət, sülh partiyası qalib gəldi və müharibə tərəfdarlarının lideri Kral Banadasp nəzarətə götürüldü. Mark Avreli ilə danışıqlara kral Zantik rəhbərlik edirdi. Razılaşmaya görə, yaziglər Roma torpaqlarından keçərək Roksolanilərə keçmək hüququ aldı, lakin bunun müqabilində Dunayda gəmilərdə üzməməyə və sərhədə yaxın yerləşməməyə söz verdilər. Sonradan romalılar bu məhdudiyyətləri ləğv etdilər və Sarmatların ticarət üçün Dunay çayının Roma sahilinə keçə biləcəyi günlər təyin etdilər. Yaziglər 100 min əsiri Romaya qaytardılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Atlı xalqlar
*Saklar
*Skiflər
*Madaylar
*İrandilli xalqlar
Beynəlxalq telefon kodlarının siyahısı

*__NOTOC__ [[#A|A]] [[#B|B]] [[#C|C]] [[#Ç|Ç]] [[#D|D]] [[#E|E]] [[#Ə|Ə]] [[#F|F]] [[#G|G]] [[#H|H]] [[#X|X]] [[#İ|İ]] [[#K|K]] [[#L|L]] [[#M|M]] [[#N|N]] [[#O|O]] [[#Ö|Ö]] [[#P|P]] [[#Q|Q]] [[#R|R]] [[#S|S]] [[#Ş|Ş]] [[#T|T]] [[#U|U]] [[#Ü|Ü]] [[#V|V]] [[#Y|Y]] [[#Z|Z]]*

## A

## B

## C

## Ç

## D

## E

## Ə

## F

## G

## H

## X

## İ

## K

## L

## M

## N

## O

## Ö

## P

## Q

## R

## S

## Ş

## T

## U

## V

## Y

## Z

## İstinadlar
Qazaxlı

**Qazaxlı** — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Əmirvar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim "Qazaxdan gəlmələr, qazaxlılar" mənasındadır.

## Tarixi
Kəndi XVIII əsrdə Qazax mahalının Musaköy (Xanlıqlar) kəndindən çıxmış ailələr bina etdiyinə görə belə adlanmışdır.

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Mədəniyyəti
Kənddə Qazaxlı kənd kitabxana filialı, Qazaxlı kənd klubu fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xoşbulaq

**Xoşbulaq** (əvvəlki adı: **Xaçbulaq**) — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Zağalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 f on kompleks kçsijxödıdpdödğeödldldıevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Daşkəsən rayonunun Zağalı kənd Sovetinin Xaçbulaq kəndi Xoşbulaq kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Qədim xəritələrdə kəndin adı Xanbulaq olaraq göstərilir. Kəndin ərazisi keçmişdə Yelizavetpol qəzasına daxil olan Əhmədli, Alabaşlı, Kamanlı, Hacallı, Qarabağlar, Lək, Şadılı və başqa kəndlərin yaylaq yeri olmuşdur. Sonrakı dövrlərdə kəndin adı dəyişdirilmiş və girişindəki xaçlı bulağın adına uyğun olaraq 1991-ci ilədək Xaçbulaq adlandırılmışdır. 1991-ci ildən Xoşbulaq adlanır. 1991-ci ildən kəndin adı "Xoşbulaq" kimi rəsmiləşdirilmişdir. Kəndin əvvəlki adı Xaçbulaq idi. Bu toponim Qafqaz Albaniyası ilə bağlıdır.

## Tarixi
Kəndə 1967-ci ildə sel gəlmiş və çoxlu insan tələfatı olmuşdur.

### Tarixi abidələri
Xoşbulaq kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qoşqarçayın sahilində, Şahdağ silsiləsinin ətəyində, rayon mərkəzindən təqribən 7&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir. Yaylaq mövsümündə xoşbulaqlılar evlərini kirayə verməklə, gələn qonaqlara qatıq, pendir, təndir çörəyi satmaqla gəlir əldə edir. Bura Qərb bölgəsinin sakinlərinin ən çox üz tutduğu məkandır.

Kənd ərazisindən Daşkəsən-Xoşbulaq magistral təbii qaz xətti keçir, kənddə Xoşbulaq avtomatik qazpaylayıcı stansiya fəaliyyət göstərir.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 №-li, 2 №-li və 3 №-li Xoşbulaq kənd kitabxana filialları, Xoşbulaq kənd Mədəniyyət Evi, Xoşbulaq kənd klubu fəaliyyət göstərir.

Kənddəki gölün kənarında qədim müsəlman məzarları aşkarlanmışdır. Burda Qara seyidin qəbri hələ də ziyarət edilən yerdir. 2020-ci ilin sentyabr ayında Xoşbulaq yaylağında 3 min il əvvələ aid dini ibadətgah yeri tapılmışdır.

## Təhsil
Kənddə Daşkəsən rayon Xoşbulaq kənd tam orta məktəbi və Daşkəsən rayon Xoşbulaq kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Xoşbulaq kənd həkim məntəqəsi yerləşir.

## Şəxslər
* Asim Süleymanov (2001–2020) — İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Şəkillər

Lake in Xoshbulaq village, Azerbaijan.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xoşbulaq yaylağı

## Həmçinin bax
Kəmərqaya (Daşkəsən)

**Kəmərqaya** (əvvəlki adı: **Şarukkar**) — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Kəmərqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Daşkəsən rayonunun Şarukkar kəndi Kəmərqaya kəndi adlandırılmışdır. 21 dekabr 2012-ci il tarixli "Gəncə şəhərinin və Daşkəsən, Goranboy, Göygöl, Samux rayonlarının sərhədlərində qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu"na görə Kəmərqaya kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kəmərqaya kəndinin ərazisindən 24,65 ha (bundan dövlət mülkiyyətində olan 3,8 ha, bələdiyyə mülkiyyətində olan 4,25 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 16,6 ha) torpaq sahəsi Gəncə şəhər Nizami rayonunun inzibati ərazisinə verilmişdir.

## Toponimikası
Kənd ərazidəki eyniadlı dağın adını daşıyır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qoşqarçayın sahilində, Murovdağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

2020-ci ildə kənddəki 134 fərdi yaşayış evinə təbii qaz verilib.

## Mədəniyyəti
Kənddə Kəmərqaya kənd kitabxana filialı, Kəmərqaya kənd Mədəniyyət Evi fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Daşkəsən rayon Kəmərqaya kənd F.Ələsgərov adına tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Kəmərqaya kənd tibb məntəqəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kəmərqaya kəndi (youtube.com)

## Həmçinin bax
Qaraqullar

**Qaraqullar** — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Qaraqullar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin ilkin adı Ballıca olmuşdur. Sonralar kəndin əsasını qoymuş üç qardaşdan ən böyüyünün — Qaraqulunun adı ilə (hazırda kənddə qardaşların adını daşıyan üç nəsil vardır) adlanmışdır.

## Tarixi
Kəndin əsl adı Qaraqululardır. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Türkiyədən köçüb gəlmiş üç qardaş (Qaraqulu, Əfkar və Həsən) salmışdır.

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Dəstəfurçayın (Gəncəçayın qolu) sahilində, Qoşqar dağının (Kiçik Qafqaz) şimal-şərq yamacında yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Mədəniyyəti
Kənddə Qaraqullar kənd kitabxana filialı, Qaraqullar kənd Mədəniyyət Evi fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Daşkəsən rayon Qaraqullar kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Qaraqullar kənd həkim məntəqəsi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Helsinki FK

**HİK** — Finlandiyanın futbol klubu.

## Tarixi
1907-ci ildə yaranmışdır.

## Avropa kuboklarında iştirakı
27 dəfə Avropa kubok yarışlarında iştirak edib.

## Uğurları
### Ölkədaxili
* **[[Finlandiya Çempionatı]]**
** **Qalib (32):** 2022, 2021, 2020, 2018, 2017, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2003, 2002, 1997, 1992, 1990, 1987/88, 1986/87, 1984/85, 1980/81, 1977/78, 1972/73, 1963/64, 1937/38, 1935/36, 1924/25, 1922/23, 1918/19, 1917/18, 1916/17, 1911/12, 1910/11
* **[[Finlandiya Kuboku]]**
** **Qalib (14):** 2020, 2017, 2014, 2011, 2008, 2006, 2002/03, 1999/00, 1997/98, 1995/96, 1992/93, 1983/84, 1980/81, 1965/66
* **[[Finlandiya Liqa Kuboku]]**
** Qalib (5):''' 2015, 1997/98, 1996/97, 1995/96, 1993/94

### Beynəlxalq arena

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər