open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aqil Məmmədov (siyasətçi)

**Aqil Sadıq oğlu Məmmədov** () — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Kəlbəcər rayonunun icra başçısı (2013–2020), Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VI çağırış deputatı. Kəlbəcər Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri.

## Həyatı
Aqil Məmmədov 1960-cı il aprelin 1-də Kəlbəcər rayonunun Ağdaban qəsəbəsində anadan olub. 1982–1987-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda, 2009–2012-ci illərdə isə Azərbaycan Prezidentinin yanında Dövlət İdarəçiliyi Akademiyasında ali təhsil alıb.

### Ailəsi
Aqil Məmmədov ailəlidir, 2 övladı var. Miskin Abdal nəslindəndir. Ağdabanlı şair Qurbanın nəvəsi, Aşıq Şəmşirin qardaşı oğlu, Cavid Qurbanovun əmisi oğludur.

## Fəaliyyəti
Aqil Məmmədov 1976-cı ildə Kəlbəcər rayonunda "Ağdaban" Kolxozunda çalışmağa başladı. İdman sahəsində ali təhsil alandan sonra isə o, Göygöl rayonunda "Məhsul" İdman Cəmiyyətinin sədri, Göygöl rayonunun İdman İdarəsinin rəisi oldu.

Aqil Məmmədov 2006–2008-ci illərdə Kəlbəcər RİH-də ictimai məsələlər şöbəsində referant, 2008–2013-cü illərdə isə Kəlbəcər RİH-də icra başçısının birinci müavini vəzifələrində çalışıb.

Aqil Məmmədov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 4 mart 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Kəlbəcər rayonunun icra başçısı vəzifəsinə təyin edildi.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində 123 saylı Kəlbəcər dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyası namizədi olan Aqil Məmmədov, 72,60 % səslə VI çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2020-ci il martın 10-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Aqil Məmmədov, Milli Məclisin əmək və sosial siyasət Komitəsinin, habelə regional məsələlər Komitəsinin üzvü oldu. Milli Məclisin deputatı səlahiyyətlərinin icrasına başlaması ilə bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 10 mart 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Kəlbəcər rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edildi.

## İstinadlar
Artist (film, 2011)

**Artist** () — 2011-ci ildə çəkilmiş fransız komediya-dram filmi.

Rrejissor Mişel Hazanaviçus yenidən səssiz ağ-qara filmə qayıdır və növbəti ildə 5 Oskar mükafatı qazanır – o cümlədən ən yaxşı rejissor və ən yaxşı aktyor nominasiyaları üzrə. Bundan əlavə The Artist 3 Qızıl Qlobus mükafatı, 7 BAFTA mükafatı, 6 Sezar mükafatı və 1 Kann kinofestivalı mükafatı qazanır. Film doğrudan da möhtəşəm alınır və hər hansı bir rejissorun 2011-ci ildə bu cür sadə bir ssenarili səssiz ağ-qara filmdə bu qədər dramaturgiya göstərə biləcəyini az adam təsəvvür edərdi.

## Qısa məzmun
Hollivud 1927-ci il. Səssiz Kino ulduzu Corc Valentayn kinematoqrafiyanın səsli filmə keçməsini heç cür qəbul edə bilmir. Tamaşaçılar isə yenilik tələb edir. Valentayna vasitəsilə kinematoqrafiyaya gəlmiş və ona aşiq olmuş Peppi Miller isə getdikcə səsli film sahəsində məşhurlaşır. Birinin yüksəlməsi və digərinin getdikcə publikadan kənarlaşması onları bir birindən daha da uzaqlaşdırır.

The Artist aktyor oyunu və səssiz stilistikası ilə özünə sevgi qazandı. Film olduqca yüngül, pozitiv, rəqslər, komedik səhnələr və musiqilərlə bol olduğundan filmi izlədikcə dincəlirsən. Ümumiyyətlə filmdə onlarla insan faciəsi əks olunmasına baxmayaraq film peşəkar drama yox yüngül komediyadı. Əminəm ki əgər 20-ci illər olsaydı, filmin qəhrəmanları Jean Dujardin və Bérénice Bejo yenə də kinematoqrafiyada böyük uğur qazanardılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
İsa xan Gürcü

**İsa xan Gürcü** (?-1580) — Şəki hakimi. Ləvəndin (Levon) oğlu.

## Həyatı
Ləvənd (Levon) xanın oğlu İsa xan Kaxetiyada doğulmuşdu. Atası Levon (1520–1574) Kaxetiyanı idarə edirdi. İsa xan İslamı qəbul etmişdi. Səfəvilərlə qohum olmuşdu. Sam mirzənin kürəkəni idi. 1574-cü ildə Sultan Məhəmməd Xudabəndə tərəfinən Şəki hakimi təyin edildi.

İskəndər bəy Münşi yazır: *"Hər ikisi [[Ələmut qalası]]nda məhbus olan və İsmayıl mirzə tərəfindən azad edilən Ləvənd xanın oğlu İsa xan Gürcü və Luvarsabın oğlu Hümayun xana mərhəmət olundu, cənnətməkan şahın qardaşı [[Sam mirzə]]nin qızını İsa xana verdilər və onu Şəki əyalətinə göndərdilər. Hümayun xan İslamı qəbul edərək "Sultan Mahmud" xan adlandırıldı və o da "Üxüvvət" ("Qardaş") ləqəbinə layiq görüldü, izzət və ehtiramla Gürcüstana rəvan oldu, öz irsi ülkasını ələ aldı".*

İsa xan 1580-ci ildə Osmanlılara rəğbət bəslədiyinə görə həmin vaxt Səfəviıərlə müttəfiq olan qardaşı Aleksandr (1527–1605) tərəfindən öldürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sənəkərim

**Sənəkərim** — 1072 - 1094 və ya 1096 – cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Sünik knyazı. Alban çarlarının nəslindən idi.

Sənəkərim, dövləti  bacısı  II Şahanduxtla birgə idarə etmişdir. O, Tatev monastırını himayə etmişdir. Sənəkərimin hakimiyyəti dövründə ölkənin sərhəddləri möhkəmləndirilmişdi. Böyük Səlcuq İmperiyasının qurulmasından sonra Sənəkərim İsfahana gedərək Sultan Məlikşahla görüşmüş və Sünik knyazı kimi Səlcuqlu imperatoru tərəfindən təsdiqlənmişdir. Məlik şahın ölümündən sonra Sünik səlcuqlular tərəfindən tutulmuş və Sənəkərim öldürülmüşdü.

## Nəsil şəcərəsi

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
II Qriqor

**II Qriqor Sənəkərim**  (doğum tarixi bilinmir - 1166) — 1096  - 1103 və ya  1105 – ci ildən 1166 - cı ilə kimi hakimiyyətdə olmuş Sünik knyazı.

## Bioqrafiya

II Qriqor taxtda atası Sənəkərimi əvəz etmişdi. Onun hakimiyyəti əsasən Cənubi Sünik ərazisini – Balk havarını (Qafan) əhatə edirdi. Onun hakimiyyəti dövründə Sünik knyazlığı xeyli zəifləmiş, Gəncədəki Səlcuqlu əmiri bir neçə Sünik qalasını ələ keçirmişdi. Kişi varisi olmadığına görə, (qardaşı 1166-cı ildə Səlcuqlu əmiri ilə döyüşdə öldürülmüşdü) ölümündən sonra taxta qızı Kət və Xaçın zadəganlarından olan Vaxtanq-Həsənin oğlu Həsən Hərəkərəçi keçmişdi.

## Nəsil şəcərəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sünik sülaləsi
* Sünik knyazlığı
I Həsən

**I Həsən** – XII əsrin sonu – XIII əsrin əvvəllərində Xaçın knyazı.

Hakimiyyəti əsasən mərkəzi Zar kəndi olan Yuxarı Xaçın ərazisini əhatə etmişdi. Sarkis Zaxarinin qızı Dəfnə xatunla (erməni dilinə uyğunlaşdırılmış versiyası Dop) evli olmuşdur. I Həsənin tarixi mənbələrdə son xatırlanması 1204-cü ilə aiddir. I Həsənin ölümündən sonra bir müddət xanımı Dəfnə xatun dövləti idarə etmişdir. Bu dövrdən etibarən alban hökmdar sülaləsi Arranşahik sülaləsinin Yuxarı Xaçında hakimiyyətdə olan qolu onun adı ilə Dəfnə sülaləsi – Dop sülaləsi (erməni dilli mənbələrdə Dopyanlar) adlandırılmışdır.

I Həsənin qardaşı Hovannes Alban Həvari Kilsəsinin tanınmış din xadimlərindən biri olmuşdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ

## Xarici keçidlər
*
Pannoniya

**Pannoniya** () — Mərkəzi Avropada qədim bölgə.

## Tarixi
Pannoniya müasir Macarıstan, keçmiş Yuqoslaviya və Avstriyanın ərazilərinin qərb hissəsindəki qədim əyalət idi.

## Coğrafiyası

## Əyalətin şəhərləri

* Akvink
* Karnunt
* Mursa
* Petovi
* Sirmi
* Termı Pannoniya (Thermae Pannonicae)
* Saviya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Avar xaqanlığı

## Xarici keçidlər
I Qriqor Dop

**I Qriqor Dop**, **Qriqor Xaçınlı (**) – XIII əsrdə Xaçın knyazı.

Hakimiyyətinə Yuxarı Xaçın ərazisi daxil idi. I Həsən və Dəfnə xatunun övladı olmuşdur. Həsən Cəlalın xalası oğludur. I Qriqor Dop oğlu Saak Sevada ilə birgə monqol sərkərdəsi Baycu noyonun Mesopatamiya səfərində (1242–1243) iştirak etmişdir. Özündən sonra hakimiyyətə oğlu Həsən gəlmişdir. Digər oğlu Hovannes isə monax həyatını seçərək monastırda qulluğa başlamışdır. I Qriqor Dopun adı ilk dəfə 1220-ci ildə Hədəvəng monastırının kitabələrindən birində xatırlanır. Onun adından yazılmış və monqolların İran, Ermənistan və Xaçını ələ keçirməsi ilə başa çatan kiçik bir "*Xronoqrafiya* " dövrümüzə çatmışdır.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ
Panteon

**Panteon** (yunan. Πάνθειον, "bütün tanrılara (məbəd)") — hansısa bir dinə və ya mifologiyaya mənsub olan tanrılar qrupu.

## Ümumi Hind-Avropa panteonu
Hər bir kasatanın öz xüsusi tanrısı olmuşdur; məsələn kahinlərdə qəddar, amma ədalətli tanrı-hakim (Zevs — Yuipiter — Odin — Hörmüz — Mixr — Mitra — Varuna), döyüşçülərdə — müharibə tanrısı (Tor — Mars — Ares — Vaaqn — İndra — Perun — Pyarkunas), kəndlilərdə — məhsuldarlıq tanrısı (Freyr — Kvirin — Veles) vardı.
II Həsən (Xaçın knyazı)

**II Həsən** (doğum tarixi bilinmir – 1287) – Xaçın knyazı.

Hakimiyyəti Yuxarı Xaçın (Zar) ərazisini əhatə etmişdir. I Qriqor Dopun oğludur.  Ağin hakimləri Vaçutyanlar nəslindən Mamkan xatunla evli olmuşdur. II Həsən haqqında olan əsas tarixi mənbələr kilsə kitabələridir.  Mənbələrdə qeyd edilir ki, onun hakimiyyətinə tabe olan ərazilər Göyçə gölünün şərq sahillərinə qədər uzanırdı. Xronologiyalardan birinə görə II Həsən Həsən Cəlalın oğlu I İvane Atabəylə bir yerdə 1287-ci ildə vəfat etmişdir.

Xaçatur Keçareçinin “Nalə” əsərində də II Həsən xatırlanır. Ölümündən sonra taxta oğlu II Qriqor keçmişdir. Digər oğlu Atanas isə 1260—1270 Xudavəng monastırına rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ
Zemstvo yığıncağı

**Zemstvo yığıncağı** — XVI əsrin ortaları -XVII əsrin sonlarında Rusiyada silklərin nümayəndələrindən ibarət təsisat. 

Müqəddəs kilsənin, Boyar Dumasının, "hökmdar sarayı"nın üzvlərindən, eləcə də seçkili və əyalət zadəganlarından və şəhərin yuxarı təbəqələrindən ibarət idi. Zemstvo yığıncağında xarici siyasət,
maliyyə, vergi qoyulması və s. kimi mühüm dövlət əhəmiyyətli məsələlərə baxılırdı. Çar hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsi ilə bağlı olaraq, Zemstvo yığıncaqları getdikcə daha az, özü də yalnız hökumətin təşəbbüsü ilə çağırılmağa başlandı. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Yermak

**Yermak Timofeyeviç** (1532/1534/1542 – 6 avqust 1585, Sibir xanlığı) —Kazak atamanı.

## Həyatı
Ural tacirləri və sənayeçiləri Stroqanovların vəsaiti hesabına onun başçılığı ilə kazakların Sibir xanlığına işğalçı yürüşlər təşkil edilmişdir. 1581-ci ildə Yermak Sibir xanlığının işğalına başladı.

1582-ci ilin payızında kazaklar hücumla Sibir xanlığının əsas istehkamı — paytaxtı Kaşlıkı tutdular və qarət etdilər. Sibir xanı Küçüm xan müqaviməti davam etdirdi. 1585-ci ildə başda Kuçum olmaqla tatarların kazaklara gözlənilməz gecə hücumu zamanı Yermak öldürüldü.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Атаман Ермак Йармак (Ермак)
* Кольцо Сибири. Ермак, освоение Сибири
* Сказ о казаке-разбойнике 
* Ермак — человек — ледокол
* Кто же ты, Ермак Аленин? 
* Казаки. Походы Ермака (фигурки) 
* *[[Савельев, Евграф Петрович|Савельев Е. П.]]* Кто был Ермак и его сподвижники.
İlliriyalılar

**İlliryalılar** və ya **ilirlər** (, *Illyrii*) — antik dönəmdə Balkan yarımadasının qərbinin bir qismi və İtaliya yarımadasının cənub-şərq sahillərində (Messapia) yaşamış boy qrupları. İlliryalıların bölgəsi qədim Yunan  və Roma qeydlərində İlliriya olaraq verilmişdir.

## İstinadlar
Orta sağrı əzələsi

— çanağın xarici qrup əzələlərindən olub, qalça sümüyündən başlayıb, bud sümüyünün böyük qabarcığına bağlanır və böyük sağrı əzələsinin altında yerləşir.

Orta sağrı əzələsinin yığılmasından bud bud-çanaq oyanağından açılır. Əzələnin ön lift dəsti ayrılıqda yığılaraq budu daxilə, arxa lift dəsti isə xaricə fırladır.
Fenomenologiya

**Fenomenologiya** ( — "fenomenlər haqqında təlim") — öz vəzifəsini dərk edən şüurun təsviri və bu şüurda əhəmiyyətli xüsusiyyətlərin üzə çıxarılması kimi müəyyənləşdirən XX əsr fəlsəfi cərəyanı.
## Haqqında
Fenomenologiyanın ikili xarakteri onun mahiyyətini mürəkkəbləşdirir. fəlsəfə ilə psixologiyanın əlaqə nöqtəsində yerləşən fenomenologiya öz məzmununu fəlsəfə və psixologiya arasında paylaşmaq məcburiyyətindədir. Brentanoya görə fenomenologiya varlığın içərisində fəlsəfə, varlıqdan kənarda psixologiyadır. Sadə dillə desək fenomenologiya yoxluğa və varlığa həm fəlsəfi həm psixoloji yönlə yaxınlaşan elm sahəsidir.

## Həmçinin bax
* İmmanuel Kant
* Edmund Husserl

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vaythed Alfred Nort

**Vaythed Alfred Nort** () — ingilis-amerikan riyaziyyatçısı, məntiqçisi və filosofu O, ekologiya, ilahiyyat, təhsil, fizika, biologiya, iqtisadiyyat və psixologiya kimi müxtəlif sahələrdə öz tətbiqini tapan proses fəlsəfəsi olaraq bilinən fəlsəfi məktəbin müəyyənedici siması kimi tanınır.

## Həyat və yaradıcılığı
Keşiş ailəsində doğulan Vaythed 1880-ci ildə Kembric universitetinin Triniti kollecini bitirmiş, 1884-cü ildən bu kollecin riyaziyyat müəllimi, 1911-ci ildən 1923-cü illərədək isə Universitet kollecində və elm və texnologiya İmperial kollecində (London) tətbiqi riyaziyyat professoru vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. 1924-cü ildə Vaythed Harvard Universitetinə fəlsəfə professoru vəzifəsinə dəvət almış, bu vəzifəni 1937-ci ilə qədər tutmuşdu. Vaythedin keçdiyi fəlsəfi yolu iki dövrə – ingilis və amerikan dövrlərinə ayırmaq olar. İngiltərədə Vaythed əsasən riyaziyyat, məntiq, fizika ilə məşğul olmuşdu. Öz şagirdi Bertran Rassel ilə birlikdə o, riyaziyyatın fundamental anlayış və prinsiplərinin formal məntiqdən çıxarılmasından bəhs edən *"Principia Mathematica"* adlı əsəri hazırlamışdır. Bu əsər XX əsrdə riyazi məntiqin inkişafına güclü təkan vermişdir. Birinci Dünya müharibəsinin sonuna yaxın Vaythed özü üçün yeni olan bir sahəyə – təbiət fəlsəfəsinə və dünyanın fiziki mənzərəsinin işlənib-hazırlanması məsələlərinə üz tutdu. "Təbiətin dərki prinsipləri" və "Təbiət anlayışı" əsərlərində o, sadiq qalaraq heç bir metafizik mühakimələri qəbul etmədən təbiəti hissi təcrübədə müşahidə olunan hadisələr kimi şərh edirdi. Onun tənqid obyekti "təbiətin ikiqat artırılması", yəni bilavasitə təcrübədə (rəngdə, səslərdə və s.) verilən təbiətlə kauzal, yəni elmin mücərrəd anlayışlarla (atomlar, hərəkətdə olan hissəciklər və s.) təsvir olunan təbiətin bir-birindən fərqləndirilməsi idi. Bu səhvin köklərini o, ilkin mahiyyətlər keyfiyyətində ölçüsüz nöqtələrdən ibarət olan məkanın, sürəksiz məqamlardan ibarət olan zamanın və nöqtəli kütlədən ibarət olan materiyanın götürülməsində görürdü. Vaythedə görə, təbiət elmi təcrübənin kauzal mənbələri haqqında mücərrəd mühakimələr yürütməyib sadəcə onun məzmununun izahını verməlidir; onun fikirlərinə görə, mücərrəd obyektləri hissi məlumatlar terminləri ilə təyin etmək lazımdır. Vaythedin fəlsəfəsi çox vaxt Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin meydana gəlməsi ilə fiziki məkan haqqında təsəvvürlərdə baş vermiş inqilaba reaksiya kimi qiymətləndirilir. "Nisbilik prinsipi" əsərində o, obyekti tək, fərdi və qeydə alınmış bir hadisə kimi deyil, obyektin olduğu axındakı bütün hadisələrin modifikasiyası kimi nəzərdən keçirməyi təklif etdi. Vaythed bu qənaətə gəlmişdi ki, fizikada fiziki anlayışların dağılması fəlsəfi dilin əsaslı şəkildə dəyişdirilməsini, yeni anlayışların tətbiq edilməsini tələb edir. Nisbilik nəzəriyyəsinin relyativist nəticələrini qəbul edən Vaythed bununla belə biliyin təbiəti haqqında ümumrelyativist qənaətlərə gəlmirdi. Onun fəlsəfəsi tamamilə əks məqsədi – yəni təcrübədə biliyin özülünün, dünyanın möhkəm ontoloji strukturunun olduğunu və intellektin onu dərk etməyə qadir olduğunu sübuta yetirmək məqsədini güdürdü.

## İstinadlar
Adduksiya

**Adduksiya** ( - içəri çəkmək,  bükmək, qatlamaq) — tibbdə aşağı ətraflar və yuxarı ətrafların bədənə nisbətdə hərəkət istiqamətini - bükücü hərəkəti, qatlamanı göstərən termin.
Abduksiya

**Abduksiya** (- bayıra çəkmək, açmaq) — tibbdə aşağı ətraflar və yuxarı ətrafların bədənə nisbətdə hərəkət istiqamətini - açıcı hərəkəti göstərən termin.
Kineziologiya

**Kineziologiya** (-kinezis — hərəkət, -loqos — elm) — əzələlərin bütün istiqamətlərdə mexaniki hərəkətlərini öyrənən elm və ya praktik qayda. Kineziologiya hərəkətin fizioloji, anatomik, biomexaniki, patoloji, neyropsixoloji prinsipləri və mexanizmlərinə müraciət edir. Kineziologiyanın insan sağlamlığına tətbiqi sahələrinə biomexanika və ortopediya; güc və kondisioner; idman psixologiyası; motor nəzarəti; bacarıq əldə etmək və motor öyrənmə; fiziki və əmək terapiyası kimi reabilitasiya üsulları; idman və məşq fiziologiyası daxildir. İnsan və heyvanların hərəkətinin öyrənilməsinə hərəkət izləmə sistemlərindən, əzələ və beyin fəaliyyətinin elektrofiziologiyasından, fizioloji funksiyaların monitorinqi üçün müxtəlif üsullardan və digər davranış və idrak tədqiqat üsullarından ölçülər daxildir.

## Əsaslar
Kineziologiya hüceyrə biologiyası, molekulyar biologiya, kimya, biokimya, biofizika, biomexanika, bioriyaziyyat, biostatistika, anatomiya, fiziologiya, məşq fiziologiyası, patofiziologiya, nevrologiya və qidalanma elminin fundamental elmlərini tətbiq etməklə insan hərəkəti, performansı və funksiyası elmini öyrənir. Kineziologiya üzrə bakalavr dərəcəsi biotibbi tədqiqatlarda, eləcə də tibb, stomatologiya, fiziki terapiya və peşə terapiyası kimi peşəkar proqramlarda magistr təhsili üçün güclü hazırlıq təmin edə bilər.

1965-ci ildə Massaçusets Amherst Universiteti məşq elmləri sahəsində uzaqgörən tədqiqatçılar və akademiklərin rəhbərliyi altında ABŞ-nin ilk Məşq Elmi Departamentini (indi Kineziologiya adlanır) yaratdı. 1967-ci ildə Vaterloo Universiteti Kanadanın ilk kineziologiya şöbəsini açdı.

## Prinsipləri
Məşq vasitəsilə uyğunlaşma idmançılarda təkmilləşdirilmiş fiziki hazırlığa, eləcə də klinik populyasiyalarda sağlamlıq vəziyyətinə aid olan kineziologiyanın əsas prinsipidir. Məşq, beynin neyrooplastikliyi və dayaq-hərəkət sisteminin uyğunlaşması səbəbindən bir çox hərəkət pozğunluğu və dayaq-hərəkət aparatının vəziyyəti üçün sadə və müəyyən edilmiş bir müdaxilədir. Müalicəvi məşq həm normal , həm də patoloji populyasiyalarda neyromotor nəzarəti və motor imkanlarını yaxşılaşdırdığı göstərilmişdir.

Kineziologiyada atletik, normal və klinik populyasiyalara tətbiq edilə bilən bir çox müxtəlif növ məşq müdaxiləsi var. Aerobik məşq müdaxilələri ürək-damar dayanıqlığını yaxşılaşdırmağa kömək edir. Anaerob güc təlim proqramları əzələ gücünü, gücü və arıq bədən kütləsini artıra bilər. Düşmə riskinin azalması və sinir-əzələ nəzarətinin artması balans müdaxilə proqramlarına aid edilə bilər.  Elastiklik proqramları funksional hərəkət diapazonunu artıra və yaralanma riskini azalda bilər.
## Həmçinin bax
* Anatomiya
* Fiziologiya
* Skelet (insan)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* What Is Kinesiology ?
Psixoanaliz

**Psixoanaliz** () — XIX əsrin sonlarında — XX əsrin əvvəllərində avstriyalı nevroloq və psixiatr Ziqmund Freyd (1856–1939) tərəfindən hazırlanan psixologiya nəzəriyyəsi. Bu nəzəriyyəyə əsaslanan psixi pozuntu müalicə üsulu da mövcuddur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* V. Q. Belinski. Seçilmiş məqalələr. Bakı: Azərbaycan LKGİMK Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı Nəşriyyatı, 1948, 142 s.
* C. Cabbarlı. Əsərləri üç cilddə, I-cild. Bakı: Azərnəşr, 1968, 407 s.
* N. Q. Çernışevki. Sənətin varlığa estetik münasibətləri. Bakı: 1956, 135 s.
* S. Xəlilov. Cavid və Cabbarlı. Müxtəlifliyin vəhdəti (fəlsəfi etüdlər). Bakı: AU nəşriyyatı, 2001, 180 səh.
* F. İsmayılov. Ziqmund Freyd. Bakı: Gənclik, 1994, 120 s.
* N. V. Qoqol. Əsərləri (altı cilddə/VI) Seçilmiş məqalə və məktubları. Bakı: Azərnəşr, 1958, 415 s.
* M. Qorki. Məqalələr və pamfletlər. Bakı: Azərnəşr, 1950, 323 s.
* M. Ə. Məmmədov. Estetika haqqında söhbətlər. Bakı: Gənclik, 1975, 126 s.
* Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər. 2009, № 2 (26)
* Sədaqət Əliyeva. Psixoanaliz və bədii yaradıcılıq.

## Mənbə
* Журнал практической психологии и психоанализа
* "Национальная Федерация Психоанализа" (Россия)
* Психоаналитические термины и понятия 
* Михаил Михайлович Решетников. Элементарный психоанализ
Mariano Raxoy

**Meriano Rahoi Brei** (; ) — İspaniyanın eks Baş Naziri (21 dekabr 2011 – 1 iyun 2018), İspaniya Liberal Demokrat Partiyasının sədri.

## İstinadlar
Oqtay Sinanoğlu

**Oqtay Sinanoğlu** (, 25 fevral 1935) — professor, Humboldt mükafatı laureatı

## Həyatı
Oqtay Nüzhət oğlu Sinanoğlu 26 fevral 1935-ci ildə İtaliyanın Bari şəhərində anadan olmuşdur. Atası o dövrdə Türkiyənin İtaliyadakı səfiri olduğunda Oqtay 1939-cu ilə qədər ailəsi ilə burada yaşamışdır. 1939-cu ildə Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Ankara şəhərində Yenişəhər Liseyində təhsil almağa başlamışdır. 1953-cü ildə orta məktəbi bitirən Oqtay təhsilini davam etdirmək üçün ABŞ-yə yola düşür. O, 1956-cı ildə Kaliforniya Universitetini (Berkli) kimya mühəndisi ixtisası üzrə ən yüksək göstəricilərlə başa vurur. 1957-ci ildə 8 ay müddətinə Massaçuset Texnologiya İnstitutunda təhsilini ən yüksək qiymətlərlə başa vurduqdan sonra 2 il ərzində Kaliforniya Universitetində doktorluq işini tamamlayır.

## Fəaliyyəti
1960-cı ildən Yel (Yale) Universitetinde associate professor kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1961-ci ildə o, "Alfred P. Sloan" mükafatına, 1963-cü ildə 28 yaşında professor adına layiq görülür və XX əsrdə Yel Universitetinin ən gənc professoru olur. Bundan başqa o, Molekulyar biologiya kafedrasına ömürlük rəhbərlik etmək hüququ da qazanır. 1964-cü illdə universitetin nəzəri kimya fakültəsini yaradan Sinanoğlu buradakı faəliyyət müddətində "*Atom və molekulların çox-elektron teoremi*" (1961), *"Şəbəkə nəzəriyyəsi"* (1964), *"Kimyəvi reaksiyaların mexanizm qanunu"* (1974), "*Mikrotermodinamika*" (1981) kimi işlərini həyata keçirir. Yel Universitetində 37 il fəaliyyət göstərdikdən sonra 1997-ci ildə təqaüdə çıxaraq Türkiyəyə qayıtmışdır. Eyni il Ulduz Texniki Universitetində çalışmağa başlayan Sinanoğlu 2002-ci ilə qədər univeristetin professoru olmuşdur. Kimya ilə yanaşı Türk dilçilik elminə də böyük töhfələr verən Sinanoğlu qeyd edirdi: "*Türk dili özlüyündə riyazi bir dildir və elm üçün çox əlverişlidir" .* Bu haqda olan fikirlərini "Türk Ədəbiyyatı", "Türk yurdu", "Miliiyət", "Yeni Türkiyə" kimi jurnallarda çap etdirdiyi məqalələrində əks etdirmişdir.

## Əsərləri
**Akademik əsərləri:**
* Modern Quantum Chemistry : Istanbul Lectures (Academic Press,1965)
* Sigma Molecular Orbital Theory (Yale Press,1970)
* Three Approaches to Electron Correlation in Atoms and Molecules (Yale Press,1971)
* New Directions in Atomic Physics (Yale Press,1971)
**Kitabları:**
* Fiziki-kimya terminləri lüğəti (1978)
* Prof. Sinanoğlu və Türkcə (1997)
* Bir Nyu-York xəyalı: Bye Bye Türkcə/ Türkcə gedərsə Türkiyə gedər (2011)
* Hədəf Türkiyə
* Yeni Elmin üfüqləri 1–2-3
* Açıqlamalı fiziki-kimya və riyazi terminlər lüğəti (2000)

## Mükafatları
1973-cü ildə elm sahəsində nüfuzlu mükafatlardan biri sayılan Humboldt adına mükafatın ilk laureatı olmuşdur. Digər mükafatları aşağıdakılardır:
* 1966 — TÜBİTAK Elmi Mükafatı
* 1973 — Almaniya A. von Humboldt mükafatı
* 1973 — Meksika Elena Moşinski Elmi Mükafatı
* 1975 — Yaponiya Beynəlxalq Elm xadimləri mükafatı
* 1992 — Mədəniyyət Nazirliyi Məlumat Çağı mükafatı
* 1995 — İLESAM Üstün xidmət mükafatı
* 1995 — TYB İlin Fikir adamı mükafatı
* 2002 — TÜRSAV Türk Dünyasına Xidmət Mükafatı

## Xarici keçidlər
* Oktay Sinanoğlu'nun Resmi Web Sitesi 

## İstinadlar
Kanada əhalisi

1 oktyabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Kanada əhalisi 34.915.516 nəfərdir.

## Böyük şəhərləri

## İstinadlar
Həsənağa Qurbanov

**Qurbanov Həsənağa Əli oğlu** — Azərbaycan Televiziyasının "Dan ulduzu" instrumental ansamblının bədii rəhbəri, Bakı Şəhər Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin rəisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı
Həsənağa Qurbanov 1955-ci il iyulun 20-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə A.Zeynallı adına Bakı Orta İxtisas Musiqi Məktəbini, 1981-ci ildə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildən Naxçıvan şəhər Mədəniyyət evində müəllim və C.Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında pianoçu kimi başlamışdır. Sonralar Ş.Qurbanov adına Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında aparıcı dirijor, Naxçıvan Musiqi Texnikumunun direktoru, Azərbaycan Televiziyasının "Dan ulduzu" instrumental ansamblının bədii rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır.

25 may 1998-ci il tarixində müvafiq sərəncamla Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilmişdir.

2001-ci ildə Bakı Şəhər Mədəniyyət İdarəsinin rəisi vəzifəsinə irəli çəkilmişdir.

Həsənağa Qurbanov gənc yaşlarından musiqiyə böyük maraq göstərmiş, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin tanınmış simalarından birinə çevrilmişdir.

"Dan ulduzu" instrumental ansamblının yaradıcısı, görkəmli musiqiçi Gülarə Əliyevanın layiqli davamçısı olan Həsənağa Qurbanov istedadlı gənc musiqiçilərə böyük diqqət və qayğı göstərmiş, onların peşəkar musiqiçi kimi yetişmələri üçün gərgin əmək sərf etmişdir.

Azərbaycan milli musiqisinin Azərbaycanda və respublikanın hüdudlarından kənarda tanınmasında və təbliğində onun böyük xidmətləri olmuşdur.

Əməkdar incəsənət xadimi H.Qurbanov 2007-ci ilin noyabr ayının 6-da 52 yaşında vəfat etmişdir.
II Qriqor Dop

**II Qriqor** (doğum tarixi bilinmir – 1331) – 1287 – ci ildən hakimiyyətdə olmuş Xaçın knyazı.
 
II Qriqorun hakimiyyəti əsasən Yuxarı Xaçın ərazisini əhatə etmişdi.  Tərsaiç Orbeli və Həsən Cəlalın qızı Minaxatunun qızı olan Aspa xatunla evlənmişdi. Mənbələrdə II Qriqor *“Kiçik Sünikin, Xandaberd, Akna, yüksək Qeqam dağlarının Sotkdan Şoxaqa qədər ərazilərin hakimi”* adlanıdırılır. II Qriqordan sonra Yuxarı Xaçında haökmdar hakimiyyəti ləğv edilmiş və Yuxarı xaçın Həsən Cəlalyanlar sülaləsinin idarə etdiyi Aşağı Xaçına birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ
Hallavar (Pəmbək)

**Hallavar** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Pəmbək mahalının  Böyük Qarakilsə şəhərinində azərbaycanlıların yaşadığı kəndir.Quqark (Kirovakan Böyük Qarakilisə) şəhərindən 18&nbsp;km Bakıdan isə 687&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Tarixi
Çar Rusyası dövrində İrəvan qubernatorluğu Gömrü (Aleksandropol) qazası, Sovyet döneminde Yaquplu (bu gün Gugark) Rayonu`na bağlanmışdır. Yaqublu`dan 17&nbsp;km güneybatıda, Yuxarı Kilisə ve Heydərlı kəndlərinin arasında, Hallavar çayı`nın yaxınlığında və Pəmbek Çayı`nın sağ sahilində yerləşmektədir.

Hallavar kəndi qədim alban vilayəti olan Qoqarena (Quqark rayonu) vilayətində yerləşir.Kəndin tarixi v-vı əsrə qədər uzanır. Kənddə çoxlu tarixi abidələr və qayaüstü rəsmlər bunu deməyə imkan verir.Qədim tarixə malik olan bu kəndin yerli əhalisi atəşpəstliyə sitayiş etmiş və ərəb işğalları dövründə müsəlmanlığı qəbul etmış qədim alban tayfalarından biridir. Səlcuqların Azərbaycanda yerləşməsindən sonrakı dövrlərdə bu ərazilər bayat tayfasının iqtası olaraq qəbul olunmuşdur. Bir sözlə bu kənd və ətraf qonşu kəndlərin türk əhalisi əsasən bayat tayfasına mənsubdurlar. Hallavar kəndinin yerləşdiyi bayat dağlarinda qədim alban yazılarına və işarələrinə rast gəlinir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq və dağətəyi ərazidə yerləşir.Subtropik iqlimə malikdir.Qışda temperatur -16 yayda isə +32,+35 dərəcə olmuşdur.

## Əhalisi
Kəddə 1831.de 111, 1873.də 625, 1886.də 664, 1897.də 913, 1914.də 445, 1916.da 781, 1919.da 455 kişilik sadəcə Türk nüfus yaşamışdır. Mart 1919 ilində Erməni məzalimi sonucunda kənd Türklərden arındırılmıştır. Sovetlərin Ermənistan`ə gəlişindən sonra Türklər geri dönəbilmişlər. Burada 1922.də 644, 1926.də 709, 1931.də 902 Türk yaşamışdır. Kasım 1988.de 276 kişilik kənd nüfusu Azərbaycana sürgün olunmuş, kənd Erməniləştirilmişdir.

Əhalisi əsasən ələvi (şiə) mənsəbli bayat türkləridir.

Əhalisi 10500 nəfərdir.

### Nəsillər
MuradXanlı, DolXanlı, Qədimli, İsgəndərli, Talıblı, Dəlləkli, Aşıqlı, Çavışlı, Xamoylu və s. kiçik nəsillərdən ibarətdir.

## İqtisadiyyatı
Sovet imperiyası dövründə 1 milyon manat civarinda illik gəliri olmuşdur. İqtisadiyyatının əsasını əkinçilik və maldarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*HALLAVAR
Mikloş Horti

**Mikloş Horti** (; ) — 1920–1944-cü illərdə Macarıstan krallığının hökmdarı (regenti), vitse-admiral.

## Həyatı
Mikloş Horti Kenderesdə Kalvinist əsilzadə ailəsində anadan olmuşdur. Atası Ştefan Horti Maqnatlar palatasının üzvlərindən idi. Mikloş ailənin 8 uşağından 4-cüsü idi. 14 yaşında Avstriya-Macarıstan Hərbi donanma akademiyasına daxil olmuşdur. Bu dövrdə akademiyanın əsas dili alman dili idi. Buna görə də Mikloşun nitqində alman-macar aksenti hər zaman duyulmuşdur. Bunda başqa o italyan, xorvat, ingilis və fransız dillərini öyrənmişdir. 1901-ci ildə Maqdolna Pörqli ilə ailə həyatı qurmuş, bu evlilikdən 4 övladı dünyaya gəlmişdir.

## Hərbi fəaliyyəti
Gənclik illərində Avstriya-Macarıstan diplomatı kimi Osmanlı imperiyası da daxil olmaqla dünyanın bir çox ölkələrinə səyahət etmişdir. 1908–1911-ci illərdə Avstriya-Macarıstan imperatoru Frans İosifin əmr zabiti olaraq böyük hörmətə sahib idi. Birinci Dünya müharibəsi illərində kapitan rütbəsinə yüksəlmiş və Avstriya-Macarıstan donanmasında admiral olmuşdur. 1917-ci ildə italyan donanmasını bir neçə dəfə məğlub etmiş, Otranto döyüşündə yaralanmışdır. 1918-ci ildə Avstriya-Macarıstan donanmasında baş komandan rütbəsi almışdır.

## Kral naibi

Macar sosialist və kommunistlər Bila Kunun rəhbərliyi altında 1919-cu ildə Macarıstan inqilabçı hökumətini yaradaraq və Macarıstan Sovet Cumhuriyyəti elan etmişdir. Bila Kun Hortidən xahiş etmişdi ki, ona bağlı olan qüvvələrə komandirlik etsin. Lakin tezliklə mütəffiq qoşunlarının Fransanın köməyi ilə Macarıstanı ələ keçirməsi ilə Kun hökuməti devrildi. Mikloş Horti həbs edildi. 1919-cu ildə azadlığa buraxıldıqdan sonra Milli Ordunun rəhbəri oldu. 1941-ci ilin aprel ayında Macarıstan Hortinin rəhbərliyi ilə Almaniyanın mütəffiqi olaraq IBirinci Dünya müharibəsinə qoşulmuşdur. Lakin 1944-cü ilin müharibənin Almaniyanın əleyhinə irəliləməsi nəticəsində, Macarıstanı mütəffiq qoşunlarına təslim edəcəyini bildirmişdir. 1944-cü ilin dekabr ayında Budepeşt Sovet ordusu tərəfindən mühasirəyə alınmış, Mikloş Horti isə həbs edilərək Bavariyaya göndərilmişdir.

## Ölümü
Müharibənin sonuna qədər Bavariyada ev həbsində saxlanılan Horti 1 may 1945-ci ildə ABŞ 7 ordunun əsgərləri tərəfindən xilas edilsə də, yenidən həbs edildi. Daha sonra 17 dekabr 1945-ci ildə Nürnberq həbsxanasından azadlığa buraxılmış və Bavariyada yaşayan ailəsinin yanına qayıtmışdır. 1948-ci ildə Nürnberq məhkəməsində şahid qismində çıxış etmişdir. Həmin il Portuqaliyaya köçmüş və ömrünün sonuna qədər burada yaşamışdır. 9 fevral 1957-ci ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Xatirələrini qələmə aldığı "Macarıstana həsr edilmiş həyat" () adlı əsəri 1953-cü ildə alman dilində yayımlanmışdır. Əsər sonradan ingilis dilinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar
Əbülqasim Füyuzat

**Əbülqasim Füyuzat** () — Azadıstan respublikasının maarif naziri, jurnalist, pedaqoq.

## Həyatı
Təbrizin maarif rəisi Əbülqasim Füyuzat bir çox ziyalıları və pedaqoqları Təbrizə cəlb etmişdi. 1923-cü ildə o, Mirzə Əsgər Bağçabanı Təbrizə dəvət edərək orada "Uşaq bağçası" adlı uşaq evi yaratmışdı. "Bağçaban" Füyuzatdan sonra maarif rəisi olan Möhsüni 1927-ci ildə Bağçabanın uşaq bağçasını bağladıb, özünü Təbrizdən uzaqlaşdırıb; Tehrana köçən Bağçaban təqib olunursa da, Fars əyalətinin maarif rəisi işləyən Füyuzat onu Şiraza çağıraraq orada onunçün təşkil etdiyi uşaq evinə müdir təyin edir.

## İstinadlar
III Həsən

**III Həsən** – XIV əsrdə Yuxarı Xaçın hakimi. 1380 – ci ildə oğlanları ilə birgə Əmir Teymura qarşı döyüşdə ölmüşdür.. 
## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ
Oma kələfi

**Oma kələfi** () — sinir kələfi olub, IV və V bel sinirlərinin ön şaxələri, eləcə də dörd oma sinirlərindən (SI — SIV) təşkil olunmuşdur. Oma kələfi kiçik çanaqda, armudu əzələninön səthində yerləşir. Oma kələfini təşkil edən sini kötükləri böyük oturaq dəliyinə istiqamətlənərək bir yerə toplaşır və üçbucaq şəkilli qalın bir sinir kötüyünü təşkil edir. Üçbucaq şəkilli bu kötüyün ardını bədəndə ən böyük sinir olan oturaq siniri — () təşkil edir. Oma kələfindən iki qrup: çanaq əzələlərinə məxsus qısa və aşağı ətraf əzələlərinə və dərisinə məxsus uzun şaxələr çıxır.

## Qısa şaxələr
* Əzələ şaxəsi  — armudu, daxili qapayıcı, ekiz əzələləri budun kvadrat əzələsini, anusu qaldıran əzələni və büzdüm əzələsini innervasiya edir.
* Oyanaq şaxəsi  — bud-çanaq oynağına gedir.
* Yuxarı sağrı siniri  (L4L5-S1)
* Aşağı sağrı siniri  (L5-S1S2)
* Cinsiyyət siniri  (S1-S4)

## Uzun şaxələr
* Budun dal dəri siniri  (S1-S3)
* Oturaq siniri  (L4L5 və S1-S3)

## İstinadlar
Martin Opits

**Martin Opits** (; 23 dekabr 1597, Bunslau — 20 avqust 1639, Dansiq) — Alman yazıçısı və şairi.
Martin Opitsin yaradıcılığı ilə alman poeziyası orta əsrlərin ənənələri çərçivəsindən kənara çıxır.

## Həyatı

Martin Opits Sileziyanın Bunslau şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. 1615-ci ildə Breslavl məktəbində oxuduğu vaxt latınca parlaq şeirlər yazan Opits Beyten gimnaziyasında məşhur bir şair kimi tanınır. Burada latınca yazdığı "Aristarx, yaxud alman dilinə nifrət haqqında" adlı traktatında ana dilini öyrənməyə, təkmilləşdirməyə çağırır. Heydelberq Universitetində oxuduğu dövrlərdə o, klassik filologiyanı öyrənir. Kapar Bart, Tsinkqrear kimi şair və filoloqlarla dostlaşır, alman ədəbiyyatında islahat aparmaq fikri ilə yaşayır.

1621-ci ildə Martin Opits bir diplomat kimi fəal siyasi fəaliyyətə başlayır, müxtəlif knyazların yanında qulluq edir, vətənpərvər şair kimi tanınır.

1636-cı ildə Opits Polşa kralı VI Vladislavın dəvəti ilə Dansiqə gəlir və 1639-cu ildə orada taun xəstəliyindən ölür.

## Xarici keçidlər

* Kommentierte Linksammlung  
* Bestimmungen in Martin Opitz' "Buch von der Deutschen Poeterey"
* Martin Opitz – Dichter zwischen Latein und Deutsch
*Über Martin Opitz
Noir Désir

**Noir Désir** () 1985-də Bordo şəhərində yaranan fransız rock qrupudur. Hal-hazırda aktiv deyil.

## Haqqında
**Des visages, des figures** albomunda Manu Chao ilə birlikdə ərsəyə gətirdikləri **Le Vent Nous Portera** daha çox məşhurdur.

**Nori Desir** 'in solist ve gitaristi Bertrand Cantat 2003-də Latviya nın paytaxtı Vilnüs də otel otağında sevgilisi Marie Trintignant ilə aralarında mübahisə olur. Mübahisədən sonra qız huşunu itirir və bir neçə gün sonra ölür. Bertrand Cantata 8 il həbs cəzası verilir. Fransız məhkəməsi onun həbsdəki yaxşı halını nəzərə alıb onun tez təxliyə olunmasına qərar verir. Beləliklə 2007-nin 16 oktyabrı həbsdən çıxır. Sonra o musiqi fəaliyyəti göstərə bilmir və 2010-da rəsmi şəkildə qrupun dağıldığı elan edilir.

## Üzvlər
* Bertrand Cantat — vokal , gitara
* Serge Teyssot-Gay — gitara
* Jean-Paul Roy — bas-gitara
* Denis Barthe — dumbulist

### əvvəlki üzvlər
* Frédéric Vidalenc — bas gitara

## Diskoqrafiya
* Où veux-tu qu’je r’garde? (1987)
* Veuillez rendre l'âme (à qui elle appartient) (1989)
* Du ciment sous les plaines (1991)
* Tostaky (1992)
* Dies Irae (konsert, 1994)
* 666.667 Club (1996)
* One Trip/One Noise (remikslər 1997)
* En route pour la joie (bi-sayd toplusu, 2000)
* Des Visages, Des Figures (2001)
* Nous n’avons fait que fuir (2004)
* Noir Désir en public (konsert, 2005)

## İstinadlar

* biography
Vəqram (Yuxarı Xaçın knyazı)

**Vəqram** – XIV əsrin sonu – XV əsrin əvvəllərində Yuxarı Xaçın hakimi. Atası III Həsən və qardaşlarının Əmir Teymura qarşı döyüşdə öldürülməsindən sonra  hakimiyyətə gəlmişdi. Vəqram haqqında 1411-ci ilə aid əlyazmada məlumat saxlanmışdır.  Vəqramla birgə böyük qardaşı Qriqor, qardaşının oğlanları Seyti (qardaşı Şanşahın oğlu) və Dursun (qardaşı Ağbuğanın oğlu)  da ölkənin idarə olunmasında iştirak etmişdir. Lakin əsas idarəedici fiqurun Vəqram olduğu düşünülür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Dop sülaləsi
* Xaçın knyazlığı
* Qarabağ
Aşıq İslam Rza oğlu

**Aşıq İslam Rza oğlu** () — Şirvan aşıq sənətinin tanınmış simalarından biri.

## Həyatı
Aşıq İslam 1977-ci ildə Şirvanın məşhur aşıqlarından olan Aşıq Rza Qobustanlının ailəsində dünyaya göz açmışdı. Uşaq yaşlarından — 10-12 yaşlarından saz çalmağa başlamış və aşıq kimi tanınan İslam bir çox müsabiqələrin qalibi olmuşdu.

Aşıq İslam Konservatoriyada təhsil almış, məşhur xanəndə Arif Babayevin muğam sinifində təhsil almışdır.

## Ölümü
Şirvan aşıq sənətinin tanınmış simalarından olan Aşıq İslam Rzaoğlu 30 yanvar 2013-cü ildə avtomobil qəzasında həyatını itirib. Gecə saat 03:00 radələrində Bakıda keçirilən məclislərin birindən çıxan Aşıq İslam yaşadığı Qobustan qəsəbəsinə gedərkən Sədərək Ticarət Mərkəzinin yaxınlığında idarəetməni itirib və şəxsi "Mersedes" avtomobili yol kənarındakı dəmir dirəkləri qıraraq yolun kənarına aşıb. Hadisə baş verən vaxt Aşıq İslamın avtomobildə tək olduğu bildirilir. İlkin ehtimala görə, qəzaya səbəb Aşıq İslamın yorğun olması və sükan arxasında yatması olub.

## İstinadlar
Mineralogiya

**Mineralogiya** — təbii şəraitdə yer qabığında yaranan müxtəlif mineralların fiziki-kimyəvi xassələrini, tərkibini, mənşəyini və əmələgəlmə qanunauyğunluqlarını öyrənən elm. Minerallar, onların tərkibi, quruluşu, xassələri, mineral maddələrin Yer qabığı şəraitində əmələgəlmə prosesləri və transformasiyası, habelə xalq təsərrüfatında tətbiqi haqqında elm; geoloji biliklərin ən qədim bölmələrindən biri.

## Mineraloji tədqiqatlar
Mineraloji tədqiqatlar kimya, fizika, kristalloqrafiya və geologiyaya əsaslanır. Mineralogiyanın əsas məqsədi faydalı qazıntı yataqlarının axtarışı və kəşfinin, onların istifadə üçün zənginləşdirilməsinin elmi əsasını yaratmaqdır. Mineralın təsnifatını vermək cəhdləri Ərəstuna (Aristotel), Əbureyhan Əl Biruni (X əsr) və Nəsirəddin Tusiyə (XII əsr) məxsusdur. Sonuncu iki alim bir çox mineralların təsvirini və təsnifatını vermişlər. Respublikamızda mineralogiyanın inkişafında Ç. Ə. Qaşqay, S. Ə. Əzizbəyov, A. Z. Vəzirzadə, H. H. Kərimov, S. M. Süleymanov və b.-nın mühüm xidməti olmuşdur. Rusiyada mineralların paragenetik assosiasiyası nailiyyətləri Lomonosov, Severgin, Fyodorov, Vernadski, Fersman, Smirnov, Zavaritski, Belyankin, Betextin, və b. adları ilə bağlıdır. XVIII–XIX əsrlərdə Çermak, Qrot, Dana və b. əcnəbi alimlərin minerallarin paragenetik assosiasiyası inkişafında böyük xidmətləri olmuşdur. Müasir minerallarin paragenetik assosiasiyası əsas müddəaları XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində formalaşmışdır. 

## Həmçinin bax
* Mineral resurslar
* Mineral
* Minerallaşma (geologiya)

## Xarici keçid
* Azərbaycan Respublikasında geologiya, paleontologiya, mineralogiya və fauna üzrə Təbiət Tarixi Muzeyinin yaradılması konsepsiyası
* Azərbaycanda elmin tarixi

## Mənbə
* Georg Agricola's "Textbook on Mineralogy" sobre Mineralogía y gemmas 
*
Evolyusionizm

**Evolyusionizm** təkamül nəzəriyyəsini ifadə etmək üçün işlədilən bir termindir və çox vaxt aşağılayıcı məna daşıyır. Onun dəqiq mənası zamanla, təkamülün öyrənilməsi inkişaf etdikcə dəyişmişdir. XIX əsrdə bu termin, orqanizmlərin irsi, mərhələli dəyişiklik vasitəsilə özlərini məqsədli şəkildə təkmilləşdirdikləri inancını təsvir etmək üçün istifadə olunurdu. 1970-ci illərdə isə "Neo-evolyusionizm" termini, "insanların, öz nəzarətlərindən kənarda olan amillər onları buna məcbur etmədikcə, alışdıqları həyat tərzini qoruyub saxlamağa çalışdıqları" fikrini ifadə etmək üçün işlədilirdi.

Bu termin ən çox kreatsionistlər tərəfindən, təkamüllə bağlı elmi konsensusa bağlılığı dünyəvi bir dinə bərabər tutmaq məqsədilə istifadə olunur. Elmi ictimaiyyətdə isə bu termin çox nadir hallarda işlədilir, çünki təkamüllə bağlı elmi mövqe alimlərin böyük əksəriyyəti tərəfindən qəbul olunur.

## İstinadlar
Hovannes

**Hovannes** (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) – Xaçın knyazı. Səhl ibn Sunbatın böyük oğlu və varisi. 838-ci ildə atası Səhl ibn Smbat tərəfindən tutulmuş Babək Xürrəmini ərəblərə təhvil vermişdir. Onun adından yazılmış və 853-cü ilə aid edilən kitabə dövrümüzə çatmışdır. Bir müddət sonra Hovannes və qardaşı Atrnerseh (ərəb dilli mənbələrdə Adərnərsə) Ərəb Xilafətinə xəyanətdə günahlandırılaraq Babəkin edam edildiyi Samirə şəhərinə aparılmışlar. Samirədən yalnız Atrnerseh qayıtmış və hakimiyyəti ələ almışdır. Bəzi mənbələrdə Səhl ibn Sunbatın varisinin kiçik oğlu Atrnerseh olduğu qeyd edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Xaçın knyazlığı
* Artsak

## Xarici keçidlər
Millətlərin psixologiyası

**Millətlərin psixologiyası** () — psixologiya metodu. Millətlərin psixologiyası ilə psixologiyanın "etnik psixologiya" adlanan xüsusi bölməsi məşğul olur. İlkin mərhələdə – müxtəlif xalqların mənəvi-mədəni xüsusiyyətlərini öyrənmək məqsədilə meydana çıxan bu psixologiya sahəsinin, XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq ilk ümumi terminləri meydana çıxmağa başlayır: "xalqların psixologiyası", "milli xarakter", "milli ruh", hətta "etnik (etnoqrafik) psixologiya" (Ribo T. – 1886) və s. kimi. Bunlara paralel olaraq etnopsixologiyanın nəzdində fəlsəfi-psixoloji xətt də inkişaf edir (X. Şteyntal, M. Lasarus, V. Vundt, Q. Lebon və b.). Ümumi olaraq, həmin dövr üçün əsas tədqiqat metodu – dildə, adət-ənənələrdə, əsatirlərdə, bir sözlə, müxtəlif xalqların mənəvi həyatında insani ruhların təzahürünün analizindən ibarət idi. Bugünkü gündə etnopsixologiya – ayrıca individ və ya insan qruplarının etnik və mədəni mənsubiyyəti ilə əlaqədar olan, şüuri və qeyri-şüuri səviyyədə təzahür edən müxtəlif psixoloji xüsusiyyətləri öyrənən psixologiya bölməsi kimi tanınır .

XX əsrin 30-cu illərindən başlayaraq Qərbdə bu təlimin özünün də nəzdində differensasiya gedərək, etnik psixologiya özü də iki fərqli qola – psixoloji antropologiya və krosskultur psixologiya qollarına ayrıldı. Bunlardan birincisi – insanların müxtəlif mədəniyyət şəraitdə necə düşünüb, hiss edib, reaksiya verib, hərəkət etməsini (başlıca nümayəndələri R. Benedikt, M. Mid, K. Klakxorn, R. Linton, K. Dyubua və b.); ikincisi isə – fərqli etnik və mədəni qruplara məxsus individlərin psixologiyasındakı oxşarlıq və fərqləri, həmçinin, sosio-mədəni, ekoloji və bioloji xüsusiyyətlərindəki psixoloji fərqlərin əlaqəsini və zaman keçdikcə bu fərqlərdə yaranan dəyişiklikləri öyrənməklə məşğul olur (bu sonuncusu həm də müqayisəvi-mədəni psixologiya adı ilə də tanınır). Postsosialist ölkələrinin psixologiyasında bunların hər ikisi etnopsixologiya və ya etnik psixologiya çərçivəsində öyrənilir (Etnopsixologiya – insanların etnik (mədəni) mənsubiyyəti ilə onların psixologiyası arasındakı əlaqəni öyrənən psixologiya sahəsidir).

Haşiyə kimi qeyd edək ki, millətlərin psixologiyasının öyrənilməsinə belə böyük maraq həm də siyasi motivlərlə əlaqədardır. Belə ki, bu, kimə necə təsir göstərmək işini müəyyən etməyə imkan verir. Hətta politologiyada etnik psixologiyanın təsiri ilə yaranmış "Etnopolitologiya" adlı xüsusi bölmə də mövcuddur.

Etnopsixologiya – insanların etnik (mədəni) mənsubiyyəti ilə onların psixologiyası arasındakı əlaqəni öyrənən psixologiya sahəsidir. Bugünkü gündə dünya psixologiyasında millətlərin psixologiyasının öyrənilməsi məsələsinə, əsasən iki fərqli yanaşma xətti mövcuddur: Amerika və Avrasiya modelləri. Birinci variant ABŞ psixologiyasında meydana çıxıb və indi də burada aparıcı mövqedə dayanır. Avropa, keçmiş SSRİ və Uzaq Şərq ölkələrində millətlərin psixologiyası "etnik psixologiya" çərçivəsində öyrənilir.

## Mənbə
* Этнопсихология // Большой Энциклопедический словарь
* Этнические исследования в психологии 
* Стефаненко Т. Г. Этнопсихология. – М.: Институт психологии РАН, "Академический проект", 1999. – 320 с.
Eksperiment

**Eksperiment** — [lat. experimentum – yoxlama, sınaq, təcrübə] 1) təcrübə, sınaq, yoxlanış; 2) elmi yoxlama, elmi təcrübə; 3)cəmiyyətin ictimai iqtisadi təcrübəsi olub, dərk etmənin mənbəyi, hipotez və nəzəriyyənin həqiqilik meyarı; 4) müasir psixologiya elmində əsas tədqiqat üsullarından biri; 5) elmdə nəzəri cəhətdən dərk edilmiş vasitələrlə həyata keçirilən hissi-predmet fəaliyyəti.

**Eksperiment** ( — təcrübə, sınaq) — süni yaradılan şəraitdə müəyyən hadisələrin tədqiq edilməsi, elmi metod.

İnsanın daxili aləmini müxtəlif situasiya və münasibətlər üzə çıxarır. Məhz, bu halında insanın psixi tarazlıq halı pozulur və o, debilliyin, infantilliyin, dəliliyin hüdudlarında ləngərləməyə başlayır.

İnsanın eksperiment vasitəsilə tədqiqi, məhz belə məqamlarda situasiyanı süni surətdə yaratmaq ("modelləşdirib"), tərəfdaşı bərkə-boşa, çək-çevirə salmaqla onun barədə hansısa nəticə çıxarmaq məsələsini əhatə edir. Eksperiment zamanı eksperimentin nəticəsinə təsir göstərə biləcək bütün digər dəyişənlər və şərtlər aradan qaldırılmalı və ya elə edilməlidir ki, onlar axıra qədər sabit səviyyədə qalsın.
Ekspertiza – 1)yoxlamadan keçirmə, yoxlama prosesi; 2)düzgün bir qərara gəlmək üçün hər hansı bir məsələnin mütəxəssislər tərəfindən öyrənilməsi, yoxlanması. Məsələn, elmi ekspertiza, materialları ekspertizaya göndərmək; 3)cinayət işləri və ya mülki işlər üzrə faktiki məlumatların və halların müəyyən edilməsi məqsədilə prosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada ekspertlər tərəfindən aparılan tədqiqat. Məsələn, ekspertiza üzvü, ekspertizanın qərarı.

**Eksperimental** – 1)təcrübi, eksperiment aparmaq yolu ilə yoxlama üsulu; Məsələn, eksperimental tədqiqat üsulu, təcrübə üçün ayrılmış (təyin edilmiş), eksperimental zavod, eksperimental şöbə; 2)hədd, kənar; 3)mürəkkəbliyi və təhlükəliliyinə görə fövqəladə.

**Eksperimental tədqiqatlar** – elmi araşdırmaların aparılması və ya praktiki təcrübə əsasında əldə olunmuş biliklərə əsaslanan və insanın həyat və sağlamlığının qorunmasına yönələn elmi fəaliyyət.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Mənbə
* Fizikist — Fizik Deneyleri 
* Lessons In Electric Circuits — Volume VI — Experiments 
* Description of weird experiments (with film clips) 
* Science Experiments for Kids

## Həmçinin bax
* Test
* Analiz
* Riyazi statistika
* Eksperimental psixologiya
Saak Sevada

**Saak Sevada**  (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) - X əsrin I yarısında Xaçın və Girdiman hakimi. Qriqor Hamamın oğlu, Atrnersehin nəvəsidir. Onun hakimiyyətinə Parisos (Artsakın şimalı), Uti və Girdimanın xristianlarla məskunlamış əraziləri daxil idi.  Saak Sevada,  qızı ilə evlənmiş erməni hökmdarı II Aşotun köməkliyi ilə Utili Movsesin üsyanını yatırmışdır. Saak Sevadanın digər qızı Şahanduxt isə Sünik knyazı I Smbatla evli olmuşdur.  I Smbat Sünikin müstəqilliyini elan etdikdə Saak Sevada onun tərəfində duraraq erməni hökmdarı II Aşota qarşı çıxmışdı.  II Aşotla döyüşdə məğlub olan Saak Sevada əsir alınmışdı. Erməni hökmdarı onun və oğlu Qriqorun gözlərini çıxartdırmışdı. Digər oğlu Hovannes Sənəkərim  isə Parisos hakimi olmuşdur.

## İstinadlar
 
## Həmçinin bax

* Xaçın knyazlığı
* Artsak
Atrnerseh

**Atrnerseh** (doğum tarixi bilinmir – 870) –Arranşahlar sülaləsindən olan Xaçın knyazı. Səhl ibn Sunbatın kiçik oğlu. 821-ci ildə alban hökmdar sülaləsi Mehranilərin son nümayəndəsi olan Spramla evlənmişdir. Adernersehin hakimiyyəti əsasən Yuxarı Xaçın ərazisini əhatə etmişdir. Onun malikanəsi Zar kəndi ərazisindəki Ləv qalasında yerləşmişdir. 854-cü ildə atası və qardaşı ilə birgə ərəblərə qarşı üsyanda iştirak etmiş, ərəb sərkərdəsi Buğa tərəfindən həbs edilmiş və Samirə şəhərinə göndərilmişdi. Atrnersehin əsirlikdə olduğu müddətdə hakimiyyətdə onu həyat yoldaşı Spram əvəz etmişdi. Spram geniş quruculuq işləri ilə məşğul olmuş, Zarda Yenivəng kilsəsini inşa etdirmişdi. Əsirlikdən yalnız Atrnerseh qayıtmış və hakimiyyəti ələ almışdır. O, Ləv qalasını bərpa etdirmiş, eyni zamanda yeni mərkəz kimi Vaykunikdə (müasir Kəlbəcər rayonunun ərazisi) geniş quruculuq işləri aparmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xaçın knyazlığı
* Artsak

## Xarici keçidlər