open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pemphredonidae

**Pemphredonidae** — Əvvəllər "Pemphredoninae" yarımfəsiləsi kimi qəbul edilən bir afid arıları fəsiləsidir. Bu fəsilədə 19 cins və 556 təsvir edilmiş növ mövcuddur.

## Təsvir və identifikasiya

"Pemphredonidae" və "Psenidae" arasındakı əsas morfoloji fərq ondan ibarətdir ki, "Pemphredonidae"-nin ön qanadlarında heç vaxt iki submarginal hüceyrədən çox olmur, "Psenidae" isə üç submarginal hüceyrəyə malikdir.

## Biologiya

Bu yarımfəsilə tək yaşayan arılardan ibarətdir və hər cinsin özünəməxsus və davamlı ov üstünlükləri var. Yetkin dişilər yuva qurmaq üçün torpaqda və ya bitki materialında tunellər qazırlar. Bütün digər apoid arılar kimi, sürfələr yırtıcıdır; dişilər yumurta qoymaq üçün ov axtarırlar və yuva hüceyrələrini iflic olunmuş, canlı ovlarla təchiz edirlər ki, sürfələr yumurtadan çıxdıqdan sonra onlarla qidalanırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Pemphredoninae  Dahlbom, 1835" '' ITIS Report''
* Fotoşəkillər "Subfamily Pemphredoninae - Aphid Wasps" ''Bug Guide''
* Fotoşəkillər "Pemphredoninae" ''Flickr''
La Liqa 1946/1947

**[[La Liqa]]nın 1946/1947** mövsümü İspaniya futbol çempionatı yaranandan bəri sayca 16-cı mövsümü idi. Titulun qalibi üçüncü dəfə "Valensiya" klubu oldu.

## Təmsil olunan klublar

## Liqa cədvəli



## Oyun nəticələri

## Liqada qalmaq uğrunda oyun
Oyun Metropolitano de Madrid stadionunda keçirildi.

|}

## Bombardirlər siyahısı

## İstinadlar
Melittidae

**Melittidae** — Üç yarımfəsilədə təsnif edilən 200-dən çox təsvir edilmiş növü olan kiçik bir arı fəsiləsidir. Bu fəsilənin yayılması məhduddur və bütün təsvir edilmiş növlər Afrika və şimal mülayim zonası ilə məhdudlaşır.

## Xüsusiyyətlər

Melittidlər adətən kiçik və orta ölçülü arılardır və ixtisaslaşmış və oligolektik qidalanma vərdişləri ilə tanınırlar.
Melittidlər ciddi şəkildə tək yaşayırlar və torpaqda və ya qumda qazdıqları yuvalarda yaşayırlar. Bütün dişilər çoxala bilir və adətən erkəklərdən bir neçə gün əvvəl torpaqdan çıxırlar. Onlar ümumiyyətlə ətraf ərazilərdəki bitkilər üzərində cütləşirlər. Cütləşdikdən sonra, dişi bir yuva qazır və oraya polen gətirir. Polenin üzərinə bir yumurta qoyur. Bu yumurta sürfə tərəfindən 10 gün ərzində qidalanır, bundan sonra sürfə qışlayır və növbəti il pupa mərhələsinə keçir.
Bir çox melittid (məsələn, *Macropis*) çiçək yağı toplamaq üçün ixtisaslaşmış morfologiyaya malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Online guides to eastern North American Melittidae
Columbina cruziana

**Columbina cruziana** (*Vıqıldayan yer göyərçini*) — "Columbidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Çili, Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

"Columbina cruziana" göyərçini və "Picui yer göyərçini" (Columbina picui) bəzən qardaş növlər hesab edilir. Bu göyərçin monotipik bir növdür.

## Təsvir
"Columbina cruziana" göyərçini 15 sm (5,9 düym) uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi təxminən 52 qram (1,8 ons), dişilərin çəkisi isə 46 qram (1,6 ons) təşkil edir. Yetkin erkəyin başı mavi-boz, üst hissələri qəhvəyi-boz rəngdədir. Mərkəzi quyruq lələkləri daha tünd boz, xarici quyruq lələkləri isə qara rəngdədir və ağ uclara malikdir. Qapalı qanadlarda tünd zolaq və tünd ləkələr görünür. Döş və alt hissələr bənövşəyi-çəhrayı rəngdədir. Gözləri qırmızıdır və ağ xarici halqaya malikdir, ətrafında çılpaq sarı dəri var. Nisbətən uzun dimdiyinin əsası parlaq sarı rəngdədir. Yetkin dişinin başı qəhvəyi rəngdədir və qanad ləkələri erkəyə nisbətən daha az intensivdir. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin lələklərinin ucları bəzəkli rəngdədir.

## Həmçinin bax
* Columbina passerina

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mystacornis crossleyi

**Mystacornis crossleyi** (*Kroslinin vanqası*) — Həmçinin "Kroslinin babblervanqası", "Kroslinin babbleri", "Madaqaskar torpaq ovçusu" və ya "Madaqaskar torpaq tullanıcısı" kimi tanınan, "Vangidae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya

Bu quş monotipik "Mystacornis" cinsinə daxildir. Növ, konvergent evolyusiyanın nümunəsidir: onun dimdiyi və bədən forması yarpaq töküntüsü arasında həşərat ovlamaq üçün uyğunlaşmışdır və nəticədə torpaq babblerlərinə o qədər bənzəmişdir ki, erkən təbiətşünaslar onu ilk növbədə o zaman "Timaliidae" (babbler) fəsiləsinə aid etmişlər.

## Təsvir

"Mystacornis crossleyi" kiçik, babblerə bənzər bir quşdur, uzunluğu 15 sm və çəkisi təxminən 25 qramdır. Onun ən fərqləndirici xüsusiyyəti zeytun-boz rəngli dimdiyidir ki, bu da nisbətən uzun və ucunda bir qədər əyilmişdir. Erkəyin lələk örtüyü baş, bel, qanadlar, quyruq və yan tərəflərdə zeytun-yaşıl, qarın hissəsi boz, boğaz və üz qara rəngdədir, ağ altdodaq zolağı və göz üstündə boz zolaq var. Ayaqları boz, gözləri isə qara rəngdədir. Dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir, lakin boğaz və qarın hissəsi ağ rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Image at ADW
Erl Stenli Qardner

**Erl Stenli Qardner** (; ) — Amerikalı yazıçı və hüquqşünas.

## Erkən həyatı

Qardner, Qreys Adelma (Vo) və Çarlz Valter Qardnerin oğlu olaraq, Massaçusets ştatının Molden şəhərində anadan olub. Qardner 1909-cu ildə Kaliforniyadakı "Palo Alto Liseyi"ni bitirmiş və İndianadakı "Valparaiso Universiteti"nin "Hüquq Məktəbi"nə daxil olmuşdur. Boksla maraqlanması diqqətini yayındırdığı üçün təxminən bir ay sonra təxirə salınmışdır. Kaliforniyaya qayıdıb, hüquq təhsilini öz başına davam etdirmiş və 1911-ci ildə "Kaliforniya Dövlət Vəkillər Kollegiyası"nın imtahanını vermişdir.

## Karyera

Qardner hüquq karyerasına Kaliforniyadakı bir hüquq firmasında üç il katib kimi işləməklə başlamışdır. Kollegiyaya qəbul edildikdən sonra, xüsusən də çinli və meksikalı immiqrantlar olmaqla, yoxsul insanları müdafiə edərək məhkəmə vəkili kimi işləməyə başlamışdır. Bu təcrübə 1940-cı illərdə "Son Ümid Məhkəməsi"nin əsasını qoymasına səbəb olmuşdur. "Son Ümid Məhkəməsi", haqsız yerə həbs edilmiş və ya ədalətli məhkəmə prosesi əldə edə bilməyən insanlara kömək etməyə həsr edilmişdir. Bu, digər təşkilatlarla yanaşı, "Günahsızlıq Layihəsi", "Northwestern Pritzker Hüquq Məktəbində Səhv Məhkumiyyətlər Mərkəzi" və "Centurion" kimi səhv məhkum edilmiş şəxsləri müdafiə edən bir neçə təşkilatın ilki idi.

1912-ci ildə Qardner Natali Frensis Talbert ilə evlənmişdir. Onların Qreys adlı bir qızı olmuşdur. 1917-ci ildə Merseddə ilk hüquq bürosunu açmış, lakin satış agentliyində vəzifə qəbul etdikdən sonra onu bağlamışdır. 1921-ci ildə 1933-cü ildə ilk "Perry Mason" romanı nəşr olunana qədər qaldığı "Ventura" firması "Sheridan, Orr, Drapeau və Gardner"in üzvü kimi yenidən hüquqa qayıtmışdır.
Qardner məhkəmə çəkişməsi və məhkəmə strategiyasının inkişafından zövq alırdı, lakin başqa cür hüquq təcrübəsindən sıxılırdı. Boş vaxtlarında "pulp" jurnalları üçün yazmağa başlamışdır. Onun ilk hekayəsi "Evdəki Polis" 1921-ci ilin iyununda "Breezy" jurnalında nəşr edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Erle Stanley Gardner Study  at the Harry Ransom Center, University of Texas at Austin
* Erle Stanley Gardner at Thrilling Detective
* Essay on Erle Stanley Gardner 
* Erle Stanley Gardner pages with extensive bibliographic and other information, including pulp publications
* Erle Stanley Gardner searching for lost mines in Popular Science magazine
* Episodes of ''A Life in Your Hands'', a radio program created by Gardner, in the public domain
* Episodes of ''Christopher London'', a radio program created by Gardner, in the public domain
* I Love Lucy, "The Black Eye", Lucy's book is The D.A. Takes a Chance 
*
Söyüdkimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əl-Müstədrək

**əl-Müstədrək aləs-Səhiheyn** () və ya **əl-Müstədrək** () — hədis məcmuəsi.

## Müəllif

Məcmuənin müəllifi hədis hafizi olan Hakim ən-Nisaburidir.

## Əsər
Əsər Buxari və Müslümün öz əsərlərində yer vermədikləri səhih, vəhi, münkər və mövzu (uydurma) hədislərdən ibarətdir. Zəhəbi "əl-Müstədrək"dəki hədisləri tədqiq etmiş və "Təlxisül-Müstədrək" adlı əsərində səhih (etibarlı) olmayan rəvayətləri qeyd etmişdir. Bununla da "əl-Müstədrək"in "Təlxis"siz anlamağın mümkünsüz olduğu qənaətinə gəlinmişdir. Əsərdəki rəvayətlərin ümumi sayı 8803-dür.

## Nəşrlər
Əsər, ilk dəfə Heydərabadda Zəhəbinin "Təlxisül-Müstədrək"i ilə birlikdə, dörd cildlik kitab halıda nəşr olunmuşdur (h.q. 1334–1342). Daha sonra əsərin bu nəşri dəfələrlə təkrarlanmışdır (I–IV, Riyad 1968). Əsər "əl-Müstədrək aləs-Səhiheyn fil-hədis" adı altında Mustafa Əbdülqadir Əta tərəfindən (I–IV, Beyrut 1990) və "əl-Müstədrək" adı altında (Zəhəbinin "Təlxis"i və bir fihrist ilə birlikdə) Yusif Əbdürrəhman Maraşlı tərəfindən (I–V, Beyrut-Hələb-Riyad 1986) nəşr olunmuşdur. Daha sonra Həmdi Dəmirdaş Məhəmməd tərəfindən "əl-Müstədrək aləs-Səhiheyn" adı altında on cilddə nəşr edilmişdir (Məkkə 2000).

## İstinadlar
Sabah

**Sabah** — kişi adı.

* Sabah əl-Əhməd əl-Cabir əs-Sabah — Küveyt Dövlətinin Əmiri.
* Sabah Şəriəti — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçisi.

## Həmçinin bax
* Sabah (dəqiqləşdirmə)
Dərviş Paşa (kimyaçı)

**Kimyaçı Dərviş Paşa** və ya **Mehmed Emin Dərviş Paşa** (1817, Eyüpsultan, İstanbul - 1879, İstanbul) — Macarıstan əsilli Osmanlı mədən mühəndisi, müşavir, vali, alim, diplomat, dövlət xadimi, akademik və yazıçıdır.
## Həyatı

Doktor Müdərris İsmail Dərviş Bəyin atası, yazıçı Suat Dərvişin babası idi.
O, macar əsilli idi.
12 yaşında yeni açılan Mühəndislik Məktəbinə daxil olur və oranı zabit kimi bitirdikdən sonra Avropaya göndərilir.
Bir neçə ilini Londonda, üç ilini isə Parisdə keçirdi.
Parisdə Mədən Məktəbində oxudu və qayıtdıqdan sonra Keban və Ergani mədənlərində baş mühəndis, sonra Hərbi Akademiyada fizika və kimya müəllimi və Hərbiyə müdiri oldu.
1847-ci ildə Ferik rütbəsi ilə İran sərhədinə göndərilən bir heyətlə dörd il Ali Hərbi Şura (Məclis-i Vala) üzvü olaraq xidmət etdi.
O, 1861-ci ildə Sankt-Peterburqda səfir, bir il sonra Təhsil Şurasının sədri, sonra müşaviri, 1867-ci ildə isə Hərbi Məktəblər Naziri, Dövlət Şurasının üzvü, Hələb və Ankara vilayətinin valisi vəzifələrində çalışıb.
O, bu illərdə Parisdə keçirilən Hərbi Konqresə hökumət tərəfindən nümayəndə təyin edilmiş və Rusiya-Türkiyə müharibəsindən sonra Bessarabiyanın sərhədlərinin müəyyən edilməsi ona həvalə edilmişdi.
Əbdüləzizin dövründə feldmarşalı oldu. Darülfünun adı ilə açılan ilk universitetdə fizikadan dərs demişdir.
O, fiziki alətlərin təsvirini ehtiva edən "Usul-ü Hikmət-i Tabiye" və "Kimya" iki əsəri və digər risalələr yazmışdı.
O, Osmanlı-İran sərhəd mübahisəsini həll etmək üçün 1847-ci ildə Ərzurumda toplanan beynəlxalq komissiyada Osmanlı İmperiyasını təmsil edən nümayəndə heyətinə başçılıq etmişdir.
Bu komitənin rəhbəri olduğu müddətdə onun “Müzəkkərə” adlı siyasi məzmunlu bir əsəri də nəşr olundu.
## Tutduğu vəzifələr
Onun tutduğu müxtəlif inzibati vəzifələr aşağıda verilmişdir:

* 1859-cu ilin sentyabrından 1861-ci ilin sentyabrına qədər: Sankt-Peterburqdakı səfir
* 1872-ci ilin yanvar-may: Maarif naziri
* Sentyabr 1873-1874-cü il aprel: Ankara vilayətinin valisi
* Mart 1877: Senat üzvü

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1990

**Mister Olimpiya 1990** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca iyirmi altıncısı.  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1990-cı ilin 15 sentyabrında, ABŞ-ın Çikaqo  şəhərində  keçirilmişdir.Yarışmanın ümumi mükafat fondu 200 min dollar idi. 1990-cı ilə keçirilən bu turnirdə ilk dəfə olaraq dopinq nəzarəti tətbiq olundu. Nəticədə 5 iştirakçı diskvalifikasiya olundu.

## Nəticələr
Li Heyni ardıcıl olaraq yedinci dəfə Mister Olimpiya tituluna layiq görüldü. Bununla da o Arnold Şvartsenegerin götəricisini təkrarladı.

## İstinadlar
Üçlük kafedralı (Sankt-Peterburq)

**Üçlük (Troitski) kafedralı** (rusca: *Свято-Троицкий Измайловский собор*, *Собор Святой Живоначальной Троицы лейб-гвардии Измайловского полка*) — Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən keçmiş Rusiya İmperator Ordusunun İzmaylovski alayının pravoslav kilsəsi.

## Tarix

### İlk illər
Rusiya ənənəsinə görə, hər imperator qvardiyası alayının öz kafedralı var idi. Troitski Kafedralı, Moskva yaxınlığındakı İzmaylovo kral iqamətgahının adını daşıyan İzmaylovski qvardiya alayının alay kilsəsi idi.

### İnqilabdan sonra
1922-ci ildə Rusiya İnqilabı zamanı kafedralın əksər dəyərli əşyaları qarət edildi. Qarət bir neçil il də davam etdi və nəticədə kafedral 1938-ci ildə bağlandı. Sovet hökumətinin kafedralı sökmək və qalan materiallardan rayon fəhlə teatrı üçün istifadə etmək planları haqqında şayiələr yayıldı. Lakin kafedral Sovet Rabitə Nazirliyinə verildi və onlar üçün anbar kimi istifadə edildi. Yalnız 1990-cı ildə, Sovet İttifaqının dağılmasından sonra kafedral Rus Pravoslav Kilsəsinin əlinə keçdi və bərpa işlərinə başlandı. O vaxta qədər kafedralın daxili interyeri demək olar ki, tamamilə boşalmışdı və inqilabdan əvvəlki əzəmətindən məhrum olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*BBC: Several pictures of the fire
Java annotatsiya

**Java annotatsiya** — Java proqramlaşdırma dilində annotasiya metaməlumatların bir sintaksis formasıdır ki, ikin proqram koduna atribut kimi əlavə edilə bilər. classlar, metodlar, dəyişənlər, parametrlər annotasiya edilə bilər.

## Daxili annotasiyalar
@Override — Metodun vaideyn classının metdounun üstündən yazılmasını (overrride olunmasını) qeyd edir.
* @Generated — Proqram kodunu avtomatik generasiya edilmiş kimi qeyd edir (yəni istifadəçi tərəfindən yazılmayan və ya avtomatik olaraq kompüter tərəfindən yaradılan).
* @Resource — Class və ya metodu mənbəyə istina kimi qeyd edir.
* @Nonnull — Eıementi null ola bilməməsini qeyd edir.

## Nümunə
@Override annotasiyasının isitfadəsini nümayiş etdirir


```java
public class Animal {
    public void speak() {}

    public String getType() {
        return "Generic animal";
    }
}

public class Cat extends Animal {
    @Override
    public void speak() { // This is a good override.
        System.out.println("Meow.");
    }

    @Override
    public String gettype() { // Compile-time error due to typo: should be getType() not gettype().
        return "Cat";
    }
}
```


## İstinadlar
Teruko İşizaka

– Yaponiya alimi və immunoloqu. 1960-cı illərdə həyat yoldaşı Kimişiqe İşizaka ilə birlikdə astma, allergik rinit, qida allergiyalarının səbəblərini və müalicəsini araşdırmışdır. 1963-cü ildə immunoqlobulin E antitellərini kəşf etmişdir.

## İlk illəri və təhsili
Teruko Matsuura 28 sentyabr 1926-cı ildə Yamaqata prefekturasında Matsuciro və Toşi cütlüyünün qızı kimi doğulmuşdur. Atası vəkil, anası isə evdar qadın idi və qızının peşəkar karyera malik olmasını istəyirdi. 1949-cu ildə Kimişiqe İşizaka ilə evlənərək onun soyadını qəbul etmiş və Tokio Qadınlar Tibb Universitetindən məzun olmuşdur. Tokio Universitetini doktorantura ilə bitirmiş və təhsilini Pasadenada yerləşən Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda davam etdirmişdir.

## Elmi töhfələri
İşizaka cütlüyü 1962-ci ildə Denverdə yerləşən Uşaq Astması Tədqiqatları İnstitutunda araşdırmalar aparmağa başlamışdır. O, burada hırıltı, qaşınma, səpgilər və digər allergik reaksiyalara səbəb olan immunoqlubulin E antitellərini kəşf etmişdir. Onların tədqiqat qrupu ambroziyaya məruz qalan və allergik rinitdən əziyyət çəkənlərin serumunu analiz edərək bədənə daxil olan yad cisimlərə hücum edən nadir antitel qrupunu ayırmağı bacarmışdır. Onlar immunoqlobulin E adlandırılan bu antitellərin mexanizmini açıqlamışlar. Qrup kəşflərini 1966-cı ildə yayımlamışdır. Onların araşdırması allergiyaları başa düşməkdə vacib rol oynamış, həkimlərə qandakı immunoqlobulin E miqdarına əsasən allergiyaları müəyyən etməyə imkan yaratmışdır.

İşizaka həyat yoldaşı ilə birlikdə 1970–1989-cu illərdə Con Hopkins Universitetində araşdırmalar aparmışdır. Həyat yoldaşı ilə birlikdə 1989-cu ildə San-Dieqoda yerləşən La Xolya İmmunologiya İnstitutunda işləməyə başlamış, allergiya şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1993-cü ildə təqaüdə çıxmışdır. Onlar 1996-cı ildə Yaponiyaya qayıtmışlar. İşizakalar birlikdə 119 elmi nəşr dərc etmişlər.

İşizaka Yaponiyada Berinq Kitasato Mükafatına layiq görülmüş ilk qadın alimdir. O, bu mükafatı 1990-cı ildə "mast hüceyrələrinin və allergiyaların mexanizminin öyrənilməsi"nə görə layiq görülmüşdür.

## Şəxsi həyatı
Həyat yoldaşı ilə evlilyindən Yutaka İşizaka adlı oğlu olmuşdur. Teruko 4 iyun 2019-cu ildə prefekturasında ölmüşdür.

## İstinadlar
Müqəddəs Məryəm kilsəsi (Halle)

**Müqəddəs Məryəm kilsəsi** (almanca: *Marienkirche*) — həmçinin, "*Marktkirche*" (almanca: *Marktkirche Unser Lieben Frauen*) adlanan, Almaniyanın Saksoniya-Anhalt əyalətinin Halle şəhərinin mərkəzində yerləşən bir kilsədir. 1529-1554-cü illər arasında inşa edilmişdir və şəhərin orta əsr kilsələrinin ən sonuncusudur. Almanca rəsmi adı qısaldılmış formada Liebfrauenkirche kimi istifadə olunsa da, həmçinin Marienkirche (Müqəddəs Məryəm Kilsəsi) və Marktkirche (Bazar Kilsəsi) kimi də tanınır.

Kilsə, bazar ərazisindəki iki əvvəlki kilsənin yerini tutur və onların qüllələri yeni binaya inteqrasiya edilmişdir. Bazar Kilsəsi, Mərkəzi Almaniyada Qotika dövrünün ən mühüm tikililərindən biri hesab olunur. Onun dörd qülləsi, Qırmızı Qüllə ilə birlikdə, şəhərin simvoludur və buna görə də şəhər "Stadt der fünf Türme" (Beş Qülləli Şəhər) ləqəbini daşıyır.

Yustus Yonas Reformasiyanı Halle şəhərinə gətirdi və dostu Martin Lüter bu kilsədə vaaz verdi. Georq Fridrix Hendel burada vəftiz edildi və ilk orqan dərslərini burada aldı. İohann Sebastyan Bax yeni orqanı yoxladı və oğlu Vilhelm Frideman Bax orqançı oldu. Həm pietizm, həm də Maarifçilik dövrünün başlanğıcı bu kilsə ilə əlaqəli idi. İkinci Dünya Müharibəsində az zərər görmüş kilsə, bu gün tarixi qorunan bir abidədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official site 
* Concert in the Market Church on 14 April 2009
* Short trailer with the sound of the two organs
Hibernate (freymvork)

**Hibernate ORM** (və ya sadəcə **Hibernate**) — Java proqramlaşdırma dili üçün obyekt əlaqəli qarşılaşdırma (ORM) kitabxanası və ya aləti. O obyekt yönümlü Java modelini relyasiyalı verilənlər bazası ilə əlaqələnmdirmək üçün bir freymvorkdur.

Hibernate pulsuz proqram təminatıdır. Apache License tərəfindən lisenziyalaşdırılıb.

Hibernate-in əsas məqsədi Java classlarının verilənlər bazası cədvəllərinə çevrilməsi və əksinə verilənlər bazasındakı məlumatların java obyektlərinə çevrilməsidir. Hibernate həmçinin verilənlər bazası sorğularının yaradılmasını və bazadan məlumatçəkmə imkanlarını təmin edir. O, SQL sorğuları yaradır və proqramçını sorğunun nəticəsinin əl ilə java obyektlərə çevrilməsi prosesindən azad edir.

## Qarşılaşdırma(əksetdimrə)
Java classlarının verilənlər bazası cədvəlləri ilə qarşılaşdırılması XML faylının konfiqurasiyası və ya Java annotatsiyalarından istifadə etməklə həyata keçirilir. Hibernate verilənlər bazasının sxemini dətəkləmək üçün XML faylı və ya annotasiyalardan istifadə edə bilər. Classlararası birin-çoxa və çoxun-çoxa tipli əlaqələrin yaradılması imkanlarını təmin edir.

## İstinadlar
Əbdülqədir Qədirov

**Əbdülqədir Dərgah oğlu Qədirov** () – Sosailist Əməyi Qəhrəmanı, qabaqcıl təsərrüfatçı.

## Həyatı
Qədirov Əbdülqədir 1896-cı ildə Şamaxı qəzasının Göylər kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından təsərrüfat işlərində çalışmışdır. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonrakı dövrlərdə həyata keçirilən kollektivləşmə işində yaxından iştirak etmiş, Göylər kəndində kolxozun qurulmasında zəhmət çəkən çoxsaylı zəhmətkeşlərdən olmuşdur.

Engels adına kolxozda əkinçiliklə (taxılçılıq) məşğul olmuş və müharibə vaxtında cəbhəyə göndərilən taxıl tədarükündə əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. 1947-ci ildə briqadiri olduğu taxılçılıq sahəsində yüksək nəticələr əldə etmişdir. Buna görə də 1948-ci ildə "Sosialist Əməyi Qəhramanı" adına layiq görülmüşdür.

Əbdülqədir Qədirov 25 sentyabr 1967-ci ildə Göylər kəndində vəfat etmiş və Göylər kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Ülkər Qarayeva

**Ülkər Mayıl qızı Qarayeva** () — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
1914-cü ildə Yelizavetpol qəzasının Morul kəndində anadan olmuşdur. 1940-cı ildən Şamxor rayonundakı Əzizbəyov adına Üzümçülük Sovxozunda briqada rəisi işləyib. 1949-cu ildə 3,8 hektar sahədən hər hektardan 190,8 sentner üzüm yığdı. O, Azərbaycanda sovxoz və kolxozları təmin etmək üçün əsasən filokseraya davamlı tinglər, Bayan-Şirey və Rxatsiteli sortlarından meyvə verən üzüm plantasiyaları yetişdirib.

Qarayevanın briqadası üzüm bağlarını becərərkən nəzərdə tutulan məhsulu ən azı 130 faiz yerinə yetirib, əkinləri yüksək əkinçilik səviyyəsində saxlayıb — kolların xəstəliklərinə və zərərvericilərinə qarşı vaxtında çiləmə və tozdan təmizləmə, mineral və üzvi gübrələrin verilməsi, üzüm bağlarına vaxtında suvarma işləri aparıb.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 sentyabr 1950-ci il tarixli Fərmanı ilə 1949-cu ildə suvarılan üzüm bağlarında yüksək üzüm məhsulu əldə etdiyinə görə Qarayeva Ülkər Mail qızı Lenin ordeni və "Çəkic" qızıl medalı ilə təltif edilərək Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1957-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli təqaüdçü idi.

2 oktyabr 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü verilmişdir.

## İstinadlar
Gymnomyza aubryana

**Gymnomyza aubryana** (*Qarğa balyeyəni*) — Cənub Sakit okeanında yerləşən Yeni Kaledoniyanın rütubətli meşələrində endemik olan, çox böyük bir balyeyən növü.

## Təsvir

Bu növ 35-42,5 sm uzunluğundadır. Üzündə narıncı rəngli lələk dəstələri var. Xarici görünüşü qarğaya bənzəyir: parlaq qara lələklər və əyri dimdik. Qarğa balyeyənlərin uzun və yumru qanadları, uzun quyruğu və boynu var. Dimdiyi uzun və iki rənglidir – aşağı hissəsi sarı, yuxarı hissəsi qara rəngdədir. Yüksək və zəngli bir səs çıxarır, bu səs əsasən səhər tezdən eşidilir. Qarğa balyeyənləri monoqamdır.

## Davranış və yayılması

Nisbətən gizli bir quşdur və ya cüt-cüt, ya da tək yaşayır. Meşənin yuxarı və orta qatlarında onurğasızlar və nektarla qidalanır.

## Status və qorunma

Bu quş təqdim edilən siçanlar səbəbilə kritik təhlükə altındadır. Genişmiqyaslı tədqiqatlar yalnız "Parc de la Rivière Bleue" ərazisində, "Kouakoué" yamaclarında, "Pourina" və "Ouinə" vadilərində, "Rivière Blanche" və "Mont Pouédihi" və "Mt Panie" yamaclarında tapılmışdır. Adanın hər yerində yayılmışdır, lakin əsasən cənubda rast gəlinir. Təxminən 50-249 quşun qaldığı təxmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BirdLife Species Factsheet
Chamaeza meruloides

**Chamaeza meruloides** (*Gizli qarışqa bülbülü*) — "Formicariidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Braziliyanın cənub-şərqindəki Atlantik meşəsinə endemikdir.

## Taksonomiya və sistematika

"Chamaeza meruloides" təxminən 200 il əvvəl ilk dəfə təsvir edilsə də, uzun müddət gözdən qaçmışdır (buna görə də "gizli" adlanır), çünki eyni regionda rast gəlinən qırmızıquyruq qarışqa bülbülü ("C. ruficauda") və qısaquyruq qarışqa bülbülü ("C. campanisona") ilə qarışdırılmışdır. Onun ayrı bir növ kimi tanınması 1992-ci ildə baş vermişdir.
Nikolas Eyluord Viqors bu növü 1825-ci ildə təsvir edərkən, Corc Saç tərəfindən toplanmış iki nümunəyə əsaslanmışdır. Gizli qarışqa bülbülü monotipik bir növdür.

## Təsvir

"Chamaeza meruloides" 19-19,5 sm uzunluğunda və təxminən 66-77 qram ağırlığındadır. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlərin alın hissəsi qırmızı-qəhvəyi, kəlləsi isə qəhvəyi rəngdədir. Üzlərində ağ və ya sarımtıl lələklər və göz arxasında ağ zolaq var. Üst hissələri əsasən zeytun-qəhvəyi rəngdədir, sağrısı qırmızımtıldır. Quyruğu qəhvəyi rəngdədir, ucuna yaxın qara zolaq və lələklərin uclarında nazik sarımtıl ucluq var. Boğazı ağ və ya sarımtıl ağ rəngdədir. Alt hissələri əsasən sarımtıl ağ rəngdədir, yan tərəflərində və qanadlarında qara zolaqlar var, quyruq altı hissəsi isə tünd sarımtıldır. Gözləri qəhvəyi və ya qırmızı-qəhvəyi, dimdiyi tünd qəhvəyi, ayaqları və dırnaqları isə tünd qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rafiq Danakari

**Rafiq Danakari** — Azərbaycan din xadimi və müəllimi, Alban-Udi kilsəsinin sədr müavini (2003-cü ildən), Xudavəng monastırının vaizi (2020-ci ildən bəri).

## Həyatı
1955-ci ildə Qəbələnin Nic qəsəbəsində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Azərbaycan İqtisad Universitetində təhsil almış, uzun müddət ixtisası üzrə işləmişdir. 1995-ci ildə Norveç Humanitar Müəssisəsinin işçilərinin qəsəbədə İncil paylaması nəticəsində müqəddəs kitabı oxuyaraq dinə daha da bağlanmışdır. 2003-cü ildə Alban-Udi kilsəsinin yaranmasından sonra din sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.

Robert Mobili və Rafiq Danakari özlərini Alban kilsəsinin ruhaniləri adlandırırlar və müvafiq ruhani paltarları geyinirlər. Buna cübbə, xalat və kamilavka (baş geyimi), həmçinin orijinal dizaynlı döş xaçları daxildir. Mobilinin və onun müavininin kim tərəfindən və nə vaxt keşişliyə təyin edildiyi bilinmir. Xristian udi uşaqları üçün dini təhsil Müqəddəs Yelisey Kilsəsində aparılır. Dərslər udi dilində, Robert Mobili ve Rafik Danakari tərəfindən keçirilir. 14 iyul 2013-cü ildə isə Alban-Udi kilsəsi vəftiz ənənəsini dirçəltmiş, ilk dəfə olaraq, Robert Mobili və Rafiq Danakari Yeva adlı bir qızı xaç suyuna salmışdır.

2020-ci ilin 5 dekabrında Danakari Xudavəng monastırına vaiz təyin olunmuşdur. Danakari Xudavəng monastırının kilsələrindən birində bazar günü xidməti təşkil etməyə başlamışdır.

Danakari 2020-ci ildən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçən Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun kilsələrini və monastırlarını ziyarət etmiş, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının monastırlarında Azərbaycanın Vətən müharibəsi şəhidlərinə dua oxumuşdur.


Fayl:Azerbaijan Republic-Udi Church meeting.jpg|Rafiq Danakarinin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə salamlaşması. Müqəddəs Məryəm Ana kilsəsinin açılışı
Fayl:Azerbaijan Republic-Udi Church meeting6.jpg|Alban-Udi kilsəsi rəhbərliyinin Azərbaycan Prezidenti ilə görüşü. Soldan ikinci Alban-Udi kilsəsinin rəhbəri Robert Mobilidir, soldan üçüncü isə Alban-Udi kilsəsinin rəhbərinin müavini Rafiq Danakaridir.


## Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı, 7 nəvəsi var. O, bir keşiş kimi ailəsi ilə hamıya nümunə olmağa çalışır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Afandiyev, Nizami. "Geçmişten Günümüze Azerbaycan Alban Udi Halkının Hristiyanlık Serüveni". Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/22 (Haziran 2019), 197–216. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.542089.
* П. В. Бочков. К вопросу о конфессиональной идентичности христиан-удин в Армении, Азербайджане и России // Христианство на Ближнем Востоке. — 2023. — № 2. — doi:10.24412/2587-9316-2023-00180.
Ficedula crypta

**Ficedula crypta** (*Gizli milçəkqapan*) — "Muscicapidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Yalnız Filippinin Mindanao adasında rast gəlinir. Təbii yaşayış mühiti tropik rütubətli orta dağ meşələridir və dəniz səviyyəsindən 600-1,500 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

## Təsvir
"EBird" bu quşu belə təsvir edir: "Kiçik bir quş. Üst hissələri tünd qəhvəyi, quyruğu qırmızımtıl, qarın hissəsi ağ, döşü açıq boz, üzü və boğazı isə sarımtıldır. Aşağı səviyyələrdə və ya yerdə yemək axtarır və uzun müddət hərəkətsiz otura bilər. Kiçik qızılı milçəkqapanın dişisinə bənzəyir, lakin qırmızımtıl quyruğu, qəhvəyi boğazı və qara (narıncı deyil) ayaqları var. Qısa, enən bir trill səsi çıxarır."
Bu quşun solğun rəngi, aşağı səviyyələrdə yemək axtarması və uzun müddət hərəkətsiz qalma vərdişi onun gözdən qaçmasına və diqqətsiz qalmasına səbəb ola bilər.

## Həmçinin bax
* Ficedula hypoleuca
* Ficedula luzoniensis
* Ficedula nigrorufa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müttəqi əl-Hindi

**Əli ibn Hüsaməddin ibn Əbdülməlik ibn Qazıxan əl-Müttəqi əl-Hindi** (; ) — hədis alimi və sufi.

## Bioqrafiyası
Burhanpurda doğulub. Ailəsi Cavnpurludur. Uşaqlarında atasını itirib. İlk təhsilini Şah Bacan Burhanpuridən alıb. Müəlliminin vəfatından sonra Malva sultanı Qiyasəddin Şaha xidmət edib. Bir müddətdən sonra saray həyatından sıxılaraq sufiliyə yönəlib və Əbdülhəkim Çiştiyə mürid olub. Ardınca Multana gedərək, sülukunu Şeyx Hüsaməddinin yanında tamamlayıb. Bu minvalda da elm öyrənməklə məşğul olub. 1536-cı ildə Məkkəyə gedib. Burada Şeyx Əbül-Həsən əl-Bəkri müridi olub. Məhəmməd əs-Səqafidən Qadiriyyə, Şazəliyyə və Mədyəniyyə xəlifəliklərini alıb. Digər tərəfdən təhsil almağı davam etdirərək, İbn Həcər əl-Heytəmi kimi alimə tələbəlik edib. Hicri 944–961-ci (1537–1554) illər arasında sultan III Mahmudun dəvəti ilə Hindistana qayıdıb. Orada baş qazı təyin olunub. Qazılığı etirazlara səbəb olduğundan, sultanla münasibətlərinin pozulmaması üçün yenidən Məkkəyə qayıdıb. Həyatının sonuna kimi Məkkədə yaşayıb, mürid və tələbə yetişdirməyə davam edib. Hicri 975-ci (1567) ildə Məkkədə vəfat edib.

Müridlərindən Şeyx Əbdülvəhhab əl-Müttəqi (*İthafüt-təqi fi fəzliş-Şeyx Əli əl-Müttəqi*) ilə Əbdülqədir əl-Fəqihi (*Qövlün-naqi fi mənaqibil-Müttəqi*) onun haqqında əsər qələmə alıblar.

## Əsərləri
Müttəqi əl-Hindi, ərəb və fars dillərində hədis, sufilik və digər sahələrə aid 100-dən çox əsər qələmə almışdır. Onlardan bəziləri bunlar:

* *[[Kənzul-Ummal|Kənzul-Ummal fi sünənil-Əqval vəl-Əfəl]]*. Süyutinin "Cəmul-Cəvami", "əl-Camius-sağir" və "Ziyadətül-Cəmi" adlı əsərlərinə əsaslanan əsər.
* *Müntəxabü Kənzil-ummal* (I–VI, Qahirə 1895).
* *Təbyinüt-turuq*. Sufiliklə bağlı qələmə alınan əsər.
* *əl-Bürhan fi əlaməti Mehdiyyi axiriz-zaman*. Əsər Cəsim ibn Mühəlhəl tərəfindən nəşr edilmişdir (Küveyt 1988). Əsər həmçinin türk dilinə tərcümə olunmuşdur.

## İstinadlar
Dicrurus annectens

**Dicrurus annectens** (*Qarğa dimdikli dronqo*) — "Dicruridae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya

"Dicrurus annectens" ilk dəfə 1836-cı ildə ingilis təbiətşünası Brayan Hofton Hocson tərəfindən təsvir edilmiş və "*Bhuchanga annectans*" binomial adı verilmişdir. Xüsusi epiteti latınca "birləşdirən" mənasını verən "annectens" sözünün yazılış səhvidir. Bu səhv "Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası"nın qaydalarına uyğun olaraq düzəldilmiş və indiki elmi ad olan "*Dicrurus annectens*" təqdim edilmişdir. Hazırkı "*Dicrurus*" cinsi fransız ornitoloq Lui Pyer Vyeyo tərəfindən 1816-cı ildə təqdim edilmişdir.

## Təsvir

Bu quş qara dronqoya bənzəyir, tamamilə qara rəngdədir və qalın bir dimdiyə malikdir. Çəngəlşəkilli quyruğu var.

## Yayılması və yaşayış mühiti

Banqladeş, Butan, Bruney, Kamboca, Çin, Hindistan, İndoneziya, Laos, Malayziya, Myanma, Nepal, Filippin, Sinqapur, Tailand və Vyetnamda rast gəlinir. Təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələri və subtropik və ya tropik manqrov meşələridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əl-İbanə

**əl-İbanə ən üsulid-diyanə** () və ya **əl-İbanə** () — kəlam (əqidə) mövzusunda qələmə alınmış əsər.

## Müəllif

Əsərin müəllifi Əşarilik kəlam məktəbinin banisi olan Əbül-Həsən əl-Əşaridir.

## Əsər
Əsərin adını İbn ən-Nədim "Kitabüt-Təbyin ən üsulid-din" şəklində qeyd etmişdir. Əsər nizamlı sistemə sahib olmayıb, giriş hissəsindən sonra iki fəsildən ibarət olan bir mükəddimə ilə on dörd baba bölünmüşdür. Bu bablar da öz növbələrində alt başlıqlara bölünmüşdür. Mükəddimənin ilk fəslində sünnəyə sadiqliyin vacibliyi vurğulandıqdan sonra Mötəzilə ilə Qədəriyyənin müxtəlif qruplarına məxsus görüşlər ələ alınaraq tənqid edilmişdir. İkinci fəsildə isə sələf (tabiin və təbəüt-tabiin) alimlərinin eyni mövzulardakı qənaətləri nəql olunmuşdur. Əsərdə həmçinin röyatullah (Allaha görmə), "xəlqül-Quran", "istiva, nüzul, məci, ityən, vəch, əyn, yəd", Allahın elm sifəti, qədər, imamət və s. kimi məsələlərə toxunulur. Müəllif, əsərdə toxunduğu mövzuları hədis və ayələr ilə əsaslandırmağa çalışr və bu mövzulardakı Əhli-Sünnənin görüşlərini inkar edən Mötəzilə, Cəhmiyyə, Şiəlik və Həruriyyə məzhəblərinin fikirlərini təndiq edərək rədd edir.

## Nəşrlər
Əsərin ilk nəşri Heydərabadda reallaşmışdır. Əsər dah sonra Qahirə, Mədinə, Riyad və Beyrut kimi şəhərlərdə nəşr edilmişdir. Şərqşünasların da diqqətini cəlb edən əsər, alman, ingilis və fransız dillərinə tərcümə edilərək nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar



## Həmçinin bax

* Kitabüt-Tövhid
Cryptosylvicola randrianasoloi

**Cryptosylvicola randrianasoloi** (*Gizli pöhrə*) — "Bernieridae" fəsiləsinə aid olan Madaqaskar pöhrəsi növü. Əvvəllər "Sylviidae" fəsiləsinə aid edilirdi. İlk dəfə 1992-ci ildə Madaqaskarda "Analamazaotra Xüsusi Qoruğu" yaxınlığında kəşf edilmişdir və adanın şərq hissəsindəki meşələrdə, "Anjanaharibe-Sud Xüsusi Qoruğu" ilə "Andohahela Milli Parkı" arasında endemikdir.

## Təsvir

"Cryptosylvicola randrianasoloi" kiçik bir sərçə quşudur, beli zeytun-yaşıl, alt hissəsi isə boz-sarı rəngdədir. Zəif ifadə olunan üz xətti və göz zolağı var. Üst dimdiyi tünd, alt dimdiyi isə açıq çəhrayı rəngdədir.
Yetkin fərdlər orta hesabla 11 sm uzunluğunda və 8,4 qram ağırlığındadır.

## Yaşayış mühiti

"Cryptosylvicola randrianasoloi" bir çox mühitdə tapılsa da, əsasən 900-2,100 metr yüksəklikdə yerləşən həmişəyaşıl rütubətli meşələri üstün tutur. Ağacların və kolların yuxarı və orta qatlarında, yerdən 2-25 metr yüksəklikdə rast gəlinir. Qidası həşəratlardan ibarətdir. Çoxalma mövsümü oktyabrdan dekabra qədər davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buteogallus gundlachii

**Buteogallus gundlachii** (*Kuba qara şahini*) — "Accipitridae" fəsiləsinə aid yırtıcı bir quş növü. Kubada və ətrafındakı bir neçə adada endemikdir.

## Taksonomiya

Alman ornitoloq Jan Kabanis, Kuba qara şahinini 1855-ci ildə təsvir etmişdir. Əksər mütəxəssislər tərəfindən Manqrov qara şahinin ("Buteogallus anthracinus") yarımnövü hesab edilsə də, onun davranışı ilə bağlı tədqiqatlar az idi. Lakin 2007-ci ildə "Amerika Ornitoloqlar Birliyi" fərqli səs və lələk naxışlarına əsaslanaraq onu ayrı bir növ kimi təsnif etdi.
Bu növ "Yeni Dünya"da yayılmış "Buteogallus" cinsinə aid səkkiz növdən biridir.

## Təsvir

Növün orta bədən uzunluğu 53 sm-dir. Lələkləri əsasən tünd qəhvəyi, demək olar ki, qara rəngdədir. Dimdik və göz arasında açıq boz və ya ağ ləkə ola bilər. Uçuş zamanı əsas uçuş lələklərinin əsasında ağ ləkələr görünür. Quyruğu enli qara və ağ zolaqlarla örtülüdür. Ayaqları sarı, dimdiyi isə sarı olub ucunda qara rəng var. Ümumiyyətlə, dişilər erkəklərdən bir qədər böyük olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anthidium

**Anthidium** — adətən "karder arıları" və ya "gilə arıları" adlanan bir arı cinsi. Bu arılar yarpaq kəsmir, lakin iynəyarpaqlı ağacların rezinindən, bitki tüklərindən, gildən və ya onların qarışığından istifadə edərək yuva qururlar. "Megachilidae" fəsiləsinin digər üzvləri kimi (əksəriyyəti "yarpaq kəsən arılar" adlanır), onlar da tək yaşayan arılardır və polen daşıyan skopa yalnız qarın səthində yerləşir (digər arı fəsilələrində polen daşıyan strukturlar arxa ayaqlarda yerləşir). Təxminən 80 növ əsasən Şimal Yarımkürəsində və Cənubi Amerikada yayılmışdır.

## Təsvir

Əksər "Anthidium" növlərinin qarın hissəsində krem və ya sarı zolaqlar var, adətən bu zolaqlar ortada kəsilir. Dırnaqları arasında lob (arolium) yoxdur. "*Anthidium manicatum*", ümumi adı ilə yun karder arısı, bitki liflərini balalıq hüceyrəsinin divarlarına "daraşdırmaq" üçün taraqşəkilli mandibulalardan istifadə edir. Bu növ Avropadan Şimal və Cənubi Amerikaya yayılmışdır. Erkəklər (təxminən 18 mm) dişilərdən (təxminən 12 mm) xeyli böyükdür, bu, "Megachilidae" fəsiləsində nadir deyil, lakin digər arı fəsilələrində çox nadirdir. "Anthidium manicatum" erkəklərinin qarın hissəsinin ucunda üç "tikan" var və onlar ərazilərini qoruyarkən bu tikanlardan silah kimi istifadə edirlər. "Anthidium florentinum" isə Avropada daha çox yayılmış növlərdən biridir; bu növ bütün yay fəaliyyət göstərir və bitkilərdən dərilən tüklərdən istifadə edərək yerdə, divarlarda və ya ağaclarda yuva qurur.
"Anthidium" və bir neçə əlaqəli cinsin üzvləri tək yaşayan arılar arasında qeyri-adi xüsusiyyətlərə malikdir: dişilər erkəklərdən daha çoxdur, erkəklər ərazi müdafiəçisidir və dişilərdən daha böyükdür, həmçinin cinslər ilin eyni vaxtlarında uçurlar. Bu modelin izahı olaraq, dişilərin uzun müddətli cinsi qəbul qabiliyyəti və erkəklərin ərazilərində asanlıqla müdafiə edilə bilən resurslardan istifadə etməsi göstərilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Anthidium Identification Guide
* List of Species
* Worldwide Species Map
Megachile

**Megachile** — Adətən "yarpaq kəsən arılar" kimi tanınan, həmçinin "rezin arıları" və "mörtər arıları" kimi də adlandırılan tək yaşayan arıların kosmopolit bir qrupu. "Megachilidae" fəsiləsinin digər cinsləri yarpaq və ya çiçək yarpaqlarını parçalayaraq yuva qursa da, "Megachile" cinsinə aid bəzi növlər yarpaq və ya çiçək yarpaqlarını dəqiq şəkildə kəsir, buna görə də onlar ümumi adını almışdır. Bu, 1500-dən çox növü və 50-dən çox yarımcinsi olan ən böyük arı cinslərindən biridir. Yonca yarpaq kəsən arısı (*Megachile rotundata*) kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlanması üçün kommersiya miqyasında idarə olunur və insanlar tərəfindən dünyanın müxtəlif regionlarına gətirilmişdir.

## Ekologiya

Yuvalar bəzən içi boş budaqlarda və ya digər oxşar məhdud təbii boşluqlarda tikilir, lakin çox vaxt torpaqda qazılmış yuvalarda olur. Yuvalar adətən tək uzun sütun şəklində hüceyrələrdən ibarətdir, hüceyrələr tunelin ən dərin hissəsindən xaricə doğru ardıcıl olaraq tikilir. Dişi hər hüceyrəyə bir yumurta və qida təchizatı (ümumiyyətlə polen, bəzən nektarla qarışıq) qoyur. O, hüceyrəni bağlayır və divar çəkir. Sürfə yumurtadan çıxır və qida təchizatını yeyir. Bir neçə dəfə tükəndikdən sonra, bir qoz örgüsü toxuyur və pupa mərhələsinə keçir, tez-tez bir neçə ay qış yuxusundan sonra. Yetkin bir arı kimi yuvadan çıxır. Erkəklər, adətən daha kiçik olur və dişilərdən əvvəl çıxır, cütləşdikdən qısa müddət sonra ölür, lakin dişilər bir neçə həftə daha yaşayır və bu müddət ərzində yeni yuvalar tikirlər. "Gasteruptiidae", "Leucospidae", "Sapygidae" və "Coelioxys" kimi kleptoparazit "megachilid"lər də daxil olmaqla bir çox arı və eşşək arısı fəsilələri "Megachile" yuvalarını parazitləşdirir. "M. rotundata" və "M. campanulae", elmi ədəbiyyatda sintetik materiallardan yuva tikmək üçün istifadə edən ilk həşəratlar arasındadır.
Bir çox "Megachile" növü yuva hüceyrələrini örtmək üçün kəsilmiş yarpaqlardan istifadə edir. Yarpaq disklərinin sürfənin qida təchizatının qurumasının qarşısını aldığı düşünülür. Cinsin müxtəlif növləri, xüsusilə "Chalicodoma" yarımcinsi və əlaqəli qruplar, hüceyrələri örtmək üçün kəsilmiş yarpaqlardan istifadə etmir, əvəzində mandibulaları ilə daşıdıqları quru bitki rezinindən istifadə edirlər. "Chalicodoma" yarımcinsinə dünyanın ən böyük arısı olan "Megachile pluto" və ABŞ-da ən böyük "megachilid"lərdən biri olan, yaxınlarda gətirilmiş Asiya növü "Megachile sculpturalis" daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*''Megachile'' Identification Guide (female) discoverlife.org
*''Megachile'' Identification Guide (male) discoverlife.org
*List of Species discoverlife.org
*Worldwide Species Map discoverlife.org
Ophisaurus mimicus

**Ophisaurus mimicus** (*Mimik şüşə kərtənkələsi*) — "Anguidae" fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. 

## Coğrafi yayılması

"Ophisaurus mimicus" tarixən Florida, Corciya, Missisipi, Şimali Karolina və Cənubi Karolina ərazilərində tapılsa da, son müşahidələr onların yalnız Florida, Şimali Karolina və Alabamada qalan kiçik yaşayış sahələrində mövcud olduğunu göstərir. Bu növ uzun iynəyarpaqlı şam meşələri ilə sıx əlaqəlidir və tez-tez yanğınlara məruz qalan, mövsümi olaraq nəmli torpaqları üstün tutur. Yaşıl çəmənliklər və açıq tavanlı sızma yamacları populyasiyanı dəstəkləmək üçün xüsusilə vacibdir.

## Qidalanma

"Ophisaurus mimicus" kərtənkələsi əsasən həşəratlar və digər onurğasız heyvanlarla qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Caprifolioideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amputant futbol

**Amputant futbol** (ampfutbol da deyilir) — məhdud fiziki imkanlı insanlar üçün idman növüdür. Hər komandada yeddi oyunçu (altı meydança oyunçusu və bir qapıçı) olur.Meydan oyunçularının aşağı ətrafı, qapıçıların isə yuxarı ətrafı amputasiya olunmuş olur. Meydan oyunçuları qollarına bərkidilmiş qoltuqaltı çəliklərdən istifadə edir və protezsiz oynayırlar.

## İstinadlar
Qalina Mehdiyeva

**Qalina Yuriyevna Mehdiyeva** () — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
15 fevral 1944-cü ildə Gürcüstanın Poti şəhərində anadan olub. 1960–1965-ci illərdə Suxumi Dövlət Universitetində təhsil alıb. 1976-cı ildən BDU-da çalışır.

1965–1967-ci illərdə Suxumi 4 saylı axşam məktəbində müəllim işləmişdir.

Akustika İnstitutunun Suxumi filialında 1967–1968-ci illərdə mühəndis-proqramçı, 1968–1970-ci illərdə baş laborant, 1970–1972-ci illərdə isə riyaziyyatçı-mühəndis-proqramçı vəzifələrində çalışmışdır.

1972–1976-cı illərdə "Azerselxoztexnika"nın İnformasiya-hesablama mərkəzində böyük mühəndis vəzifəsində işləmişdir.

### Ailəsi
Ramiz Mehdiyevin həyat yoldaşıdır. İki övladı var.

## Elmi fəaliyyəti
Bakı Dövlət Universitetində "Hesablama üsulları", "Hesablama riyaziyyatı" və "Operator tənliklərin təqribi həll üsulları" dərslərini tələbələrə tədris edir.

"Volter və Fredqolm tipli inteqral tənliklərin iterasiya üsullari ilə həlli" mövzusunda tədqiqatlar aparır.

160 elmi məqalənin, 3 dərs və 3 metodik vəsaitin və 1 monoqrafiyanın müəllifidir.

## Kitabları
* Hesablama praktikası üzrə metodik göstəriş. Bakı, BDU, 1982.
* Fortranda hesablama praktikası üzrə metodik göstəriş. Bakı, BDU, 1983.
* Proqramlaşdırma üzrə məsələlər. (Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti). Bakı Universiteti nəşriyyatı, Bakı, 2004, 106 səh.
* Proqramlaşdırma üzrə praktikum. (Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti). Bakı Universiteti nəşriyyatı, Bakı, 2004, 116 səh.
* II növ Volter inteqral tənliyinin həllinə çoxaddımlı üsulların tətbiqi, (Dərs vəsaiti), Bakı, BDU, 2015 səh.112
* Adi diferensial tənliklərin ədədi üsullarla həlli. (Dərs vəsaiti), Bakı, BDU, 2010 səh.170
* On the research of multi-step methods with constant coefficients. Monograph / LAP LAMBERT Academic Publishing, 2013

## İstinadlar
Apache Maven

**Apache Maven** — proqram təminatı layihələrinin yığımının avtomatlaşdırılması freymvorkudur. Bu zaman layihələrin (project) strukturunun təsviri XML şəkində olan POM (Project Object Model) fayllarında saxlanır. Apache Maven "Apache Software Foundation" tərəfindən yaradılmışdır.

Sistemin adı İdiş dilindən götürülmüşdür və tərcüməsi bilikləri yığan deməkdir.

Apache Maven layihənin deklarativ yığımını təmin edir. Təsvir fayllarında layihənin ayrıca icra komandaları yox, onun spesifikasiyası saxlanılır.
Maven Java, C Sharp, Ruby, Scala proqramaşdırma dilləri üçün istifadə olunur.

## Sintaksisi
Layihənin yığımının konfiqurasiyası POM fayllarında saxlanılır.


```xml
<project>
  
  <modelVersion>4.0.0</modelVersion>
  
  
  
  <groupId>com.mycompany.app</groupId>
  <artifactId>my-app</artifactId>
  <version>1.0</version>

  
  
  <dependencies>
    <dependency>
    
      
      
      <groupId>junit</groupId>
      <artifactId>junit</artifactId>
      <version>3.8.1</version>
      
      
      
      <scope>test</scope>
      
    </dependency>
  </dependencies>
</project>
```


## İstinadlar
Kommodilla katakombaları

**Kommodilla katakombaları** və ya **Feliks və Adavkt katakombaları** — Roma katakombaları siyahısında daxil olan üç yaruslu yeraltı dəfn kompleksi. Katakomba Romanın Ostiense kvartalında, Via delle Sette Chiese küçəsində yerləşir. Katakombanın ilk adı inşaat üçün ərzini bəxş edən Kommodillanın adından, ikinci adı isə bu katakombalarda dəfn edilmiş müqəddəs şəhidlər Feliks və Adavktın adı ilə əlaqəlidir. 

Kompleksin ən erkən yarusu böyük elmi əhəmiyyət kəşf edir; Feliks və Adavkt bu yarusda yerləşən kiçik yeraltı bazilikada (burada həm də Kommodilla katakombaları yazıları yerləşir) dəfn edilmişdir. Digər iki yarus ilk yarusun üzərində inşa edilmişdir. Yerin üstündə komplekslə əlaqəli heç bir abidə dövrümüzə çatmamışdır. 

2021-ci ildə Heydər Əliyev Fondu və Papa komissiyası arasında müqəddəs arxeologiya üzrə bağlanmış müqavilə əsasında aparılmış tədqiqat və bərpa işlərindən sonra 16 oktyabrda Kommodilla katakombalarının yenidən açılışı olmuşdur. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Francesco Sabatini, *Un'iscrizione volgare romana della prima metà del secolo IX*, «Studi linguistici italiani», VI, 1966, pp.&nbsp;49–80 
* Giuseppe Biamonte, Lionella De Santis, *Le catacombe di Roma*, Newton & Compton Editori, Roma, 1997, pp.&nbsp;88–96 ISBN 978-88-541-2771-5
* Claudio Marazzini, *Breve storia della lingua italiana*, Il Mulino, Bologna, 2004 ISBN 88-15-09438-5
*
Hauptvaxt

**Hauptvaxt** (,&nbsp;hərfi mənada — baş qarovul), əvvəllər — qarovulxana, yəni qarovul yerləşdirmək üçün yer, indi — öz dövlətinin silahlı qüvvələrinin həbs edilmiş hərbi qulluqçularını saxlamaq üçün yerləri olan xüsusi bina.

## Tarixi
*Hauptvaxtlar* əvvəllər əsas qarovul məntəqəsini nəzərdə tuturdu; sonralar rus ordusunda qarovulxanalar, mühafizəçilərin qalması üçün yer nəzərdə tutulur. Onlar Rusiyada 1707-ci ildə Böyük Pyotr hərbi qarnizonlar və komendantlıqlar yarandıqda meydana çıxmışdır. İlk hauptvaxt Sankt-Peterburqda Sennaya meydanında tikilmişdir. Baş qarovulçunun dəyişdirilməsi təmtəraqlı bir tamaşa olduğundan, Rusiya imperiyasının bütün şəhərlərinin əsas meydanlarında da *qarovullar* yerləşdirilirdi və bu binaların layihələndirilməsi və tikintisinə məşhur memarlar cavabdehlik edirdi.

Sonralar, sovet dövründə həbslə cəzalandırılan hərbi qulluqçuların saxlanması üçün yerlər ayırmağa başladılar.

Bir çox ölkələrdə hərbi həbsxanalar olduğu üçün hauptvaxtlar da yoxdur, mətbəx, binaların və ərazilərin təmizlənməsi üçün “təsərrüfat” vəzifəsi yoxdur (belə işlər özəl firmalar tərəfindən həyata keçirilir), hərbi qulluqçular üçün əsas cəza cərimə və töhmətdir.

Rusiya Silahlı Qüvvələrində, intizam həbs cəzası almış hərbi qulluqçuların saxlanma yerləri kimi qarnizon (ümumi düşərgə) və qoşun səviyyəsinə bölünür. 2002-ci il iyulun 4-də Rusiya Silahlı Qüvvələrinin daxili və mühafizə xidməti haqqında Əsasnamədə *hauptvaxtda* yerləşdirmə cəzasını ləğv edən dəyişikliklər edildi. 2006-cı il noyabrın 15-də Dövlət Duması Silahlı Qüvvələrdə qarovulların bərpası haqqında qanun qəbul etdi. 2 dekabr 2006-cı ildə Rusiya Prezidenti V.V. Putin hərbi məhkəmələr tərəfindən hərbi qulluqçulara qarşı intizam həbsinin tətbiqi qaydasını müəyyən edən qanunu imzalayıb. Qanun 2007-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Bu qanuna əsasən, hərbi qulluqçu öz bölməsində icazəsiz getmədiyinə, silahla davranış qaydalarını pozduğuna, alkoqol və ya narkotik vasitələrin təsiri altında hərbi xidməti vəzifələrini yerinə yetirdiyinə görə yalnız müvafiq səviyyəli hərbi tribunalın qərarı ilə intizam tənbehinə məruz qala bilər.
Meri Qayar

**Meri Qayar** (; ) — Amerikalı fizik. O, nüvə fizikasının inkişafında mühüm rol oynamış alim kimi tanınır. Qayar nüvə fizikası və elementar hissəciklərin tədqiqi sahəsindəki tədqiqatları ilə məşhurdur. O, Berkli Kaliforniya Universitetinin professoru olmaqla yanaşı, həmçinin ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü seçilib.  
## Həyatı
Meri Qayar 1 aprel 1939-cu ildə ABŞ-da anadan olub. O, Kolumbiya Universitetində magistr dərəcəsinə yiyələnib. Qayar təhsilini başa vurduqdan sonra tez bir zamanda nüvə fizikasının qabaqcıl sahələrində çalışmağa başlamışdır. O, çox sayda elmi məqalə və tədqiqatlar yazaraq, həm elmi cəmiyyətin, həm də akademik dairələrin diqqətini cəlb etmişdir.

O, xüsusən quark modeli ilə əlaqədar apardığı tədqiqatlarla tanınır. Quark modelinin nəzəriyyəsi, elementar hissəciklərin, xüsusilə hadronların və ya protonlar, neytronlar və digər mürəkkəb hissəciklərin tərkibini izah edir. 1960-cı illərdə quark modelinin tətbiqinə dair nəzəri tədqiqatlar sürətlə irəliləməyə başladı və Qayar bu sahədəki ilkin tədqiqatçılardan biri oldu.
Meri Qayar uzun müddət Berkli Kaliforniya Universitetində və digər önəmli universitetlərdə çalışmışdır. O, həmçinin, çoxsaylı elmi cəmiyyətlər və institutlar ilə əməkdaşlıq etmiş və fizikanın inkişafında kritik rol oynamışdır. Qayar həmçinin, öz elmi işləri və əldə etdiyi nailiyyətlərə görə bir çox mükafat və təltiflər almışdır. Onun elmi işi, həm akademik, həm də sənaye sahələrində böyük bir dəyərə malikdir.

Meri Qayar 23 may 2025-ci ildə 85 yaşında vəfat edib. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* UC Berkeley Faculty webpage
* Oral history interview transcript for Mary K. Gaillard on 2 April 2020, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
* Scientific publications of M. K. Gaillard on INSPIRE-HEP
*