open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mortal Kombat vs. DC Universe

**Mortal Kombat vs. DC Universe** (qısaca: ***MK vs DC*** və ya ***MK vs DCU***) — "Midway Games" oyun şirkətinin Warner Bros.ilə müştərək olaraq 2007-ci ildə (bəzi mənbələrdə -- 2008) yaradılan döyüş oyunudur. Oyun "Mortal Kombat" oyunlarının və "DC" komikslərinin krossoveridir. "Mortal Kombat" silsiləsində 8-ci oyundur, bu səbəbdən bəzi  mənbələrdə "***Mortal Kombat 8***" adlandırılır. Ayrıca, "MK vs DC" "Mortal Kombat" oyun silsiləsinin ***"T" (13+)*** yaş həddini almış yeganə oyunudur. Habelə, bu oyun 2013 və 2017-ci illərdə çıxan və DC personajları haqqında olan "*[[Injustice (oyun, 2013)|Injustice]]*" və "*[[Injustice 2]]*" faytinq oyunlarının yaranmasına zəmin olmuşdur. Hər iki oyunda bəzi "*Mortal Kombat*" personajları yer alır.

## Hekayə

Şao Kannın Yerə müvəffəqiyyətsiz hücumundan sonra portaldan qaçmaq istəyir, lakin bu zaman Rayden onu ildırım ilə vurur və məhv edir. Həmin müddətdə Yerdə Supermen Darksaydın teleportatordan evə qaçan zaman Supermen ona gözündəki Lazer ilə atəş açır və onu məhv edir. Reydenin Kannı, Supermenin isə Darksaydı məhv etməsi müxtəlif dünyada baş verir və eyni müddətə düşür. Şao Kann və Darksayd birləşərək eyni bir canlıya — "*Dark Kann*" adlı canlı məxluqa dönür. Dark Kan "Mortal Kombat" və "DC" dünyalarına qatışaraq onları birləşdirir.

Bu hadisələr nəticəsində personajlar stabil vəziyyətlərindən çıxırlar. Bir çox personajlar başqalarına qarşı qəzəb hissi keçirirlər. Personajlar yaxındakı personajların üzərinə hücum etməyə başlayırlar. Bu səbəbdən bəzi personajlar gah güclü, gah da zəif olur. Buna görə də, Supermenə başqa dünyadan gələn magiya ona ağrıdıcı təsir göstərir. Betmenin geydiyi qara kostyum onu Reyden ilə döyüşməyə vadar edir. Final döyüşündən əvvəl yalnız iki personaj qalır: Reyden və Supermen. Bu iki personajlar Finalda döyüşməyə başlayırlar. Onların hər ikisinin bir-birlərinə qarşı qəzəb hissləri vardır, amma döyüşdən bir müddət keçdikdən sonra personajların hər ikisi başa düşür ki, qəzəb hissini yatırtmaq Dark Kanna mənfi təsir göstərir. Personajlar artıq bir-birlərinə qarşı qəzəb hissi keçirmirlər. Bu səbəbdən məğlub olan Dark Kann olur. Hər iki dünya yenidən bərpa olunmağa başlayır, amma ortaya bir problem çıxır. Şao Kann hansısa səbəbdən Yerdə, Darksayd isə Yeraltı dünyasında qalmışlar. Onların hər ikisinin gücsüz qalmalarına baxmayaraq öz dünyalarından daha da yaxşıdır. Bu səbəbdən qəhrəmanlar imperatorları başqa dünyalara göndərirlər. Supermen Şao Kannı Fantom zonasına, Reyden isə Yeraltı dünyaya yollayır.

## Personajlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* IGN 
* GameSpot
* GameGuru
Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero

**Mythologies: Sub-Zero** — "Midway Games" oyun şirkəti tərəfindən 1997-ci ildə yaradılan, döyüş oyunudur.

## ''Hekayə''

Sab-Ziro Lin Kuey klanına mənsub döyüşçüdür. Kuan Çi, onu Şaolin məbədindən xəritəni götürməsi üçün vəzifələndirir. Sab-Ziro xəritəni götürmək üçün məbədə yola düşür. Döyüşlərin birində Şiray Ryu klanına mənsub olan döyüşçü Skorpionla qarşılaşır. Kuan Çi planının müvəffəqiyyətlə həyata keçməsi üçün Skorpionu da xəritəni götürmək üçün vəzifələndirmişdir. Lakin Sab-Ziro onu özünə rəqib olaraq düşünür. Bu zaman Sab-Ziro onunla döyüşür və onu öldürür. Sab-Ziro xəritəni tapandan sonra onu Kuan Çiyə təqdim edir. Kuan Çi isə mükafat olaraq Lin Kuey klanının əsas rəqibi olan Şiray Ryu klanının bütün heyətini işdən azad edir. Ardınca Kuan Çi Sab-Zironu məbəddən qədim amuleti götürmək üçün vəzifələndirir.

Sab-Ziro tapdığı xəritənin sayəsində amuleti tapmalıdır. Bir çox çətin sınaqlardan sonra Sab-Ziro amuleti tapır və bu zaman qəflətən Kuan Çi peyda olur. Kuan Çi ona bu amuletin onu sahibi olan Şinnoka aid olduğunu bildirir. Məhz bu amuletin sayəsində Şinnok Yer dünyasını ələ keçirəcəkdir. Sab-Ziro isə onun sözlərini birmənalı olaraq qarşılamır. Bu zaman Kuan Çi yoxa çıxır. Ardınca Reyden peyda olaraq amuletin sehrli gücü barəsində Sab-Ziroya məlumat verir. Reyden ona səhvini düzəltməsi üçün portal yaradır və Sab-Ziro Amuleti tapmaq üçün bu portala daxil olur.

Portaldan çıxdıqdan sonra Sorpionun müqaviməti ilə qarşılaşır və onu yenidən məğlub edir. ŞinnoKun körpüsünə yaxınlaşan çatan zaman Kia, Cataaka və Sarina ilə döyüşmək məcburiyyətində qalır. Sab-Ziro onları məğlub edir və yalnız Sarinanı öldürmür. Sab-Ziro Kuan Çinin iqamətgahına gələn zaman amuletin artıq Şinnokda olduğu xəbərini alır. Kuan Çi isə ona klanına qatılması təklifini edir. Lakin Sab-Ziro onunla razılaşmır və döyüşmək niyyətindədir. Döyüş zamanı Sarina qəflətən peyda olaraq Kuan Çini körpüdən atır. Sab-Ziro Sarinaya bu köməkliyi ona nə üçün etdiyini soruşur. Sarina isə Sab-Ziroya Yeraltı dünyadan azad olmaq arzusu olduğunu bildirir. Bu zaman Şinnok qəflətən peyda olur və Sarinanı öldürür. Sab-Ziro Şinnokla mübarizə aparan zaman ondan amuleti götürməyi bacarır. Lakin bu zaman Şinnok bədheybətə dönür. Qəflətən Yeraltı dünyada portal açılır və Sab-Ziro həmin portala daxil olur. Burada Reydeni müşahidə edərək, ona amuleti təqdim edir. Bu hadisədən sonra Sab-Ziro Lin Kuey klanına geri qayıdır. Bura qayıdan zaman öyrənir ki, onun bu fərasəti Şanq Tsunqun diqqətini cəlb etmiş və onu "Ölümcül döyüş" turnirinə dəvət etmişdir.

## Xarici keçidlər
* Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero Mortalkombat.wikia.com
Kərim Paşayev

**Aşıq Kərim** () — aşıq.

## Həyatı
1925-ci il fevralın 2-də Göyçə mahalının Ardanış kəndində dünyaya göz açıb. Hələ uşaq yaşlarından şeirə, sənətə böyük maraq göstərib və 12 yaşından başlayaraq xalası oğlunun — Göyçənin tanınmış ustad aşıqlarından olan Aşıq Niftalının yanında şagirdlik etməyə başlayıb. Bu sənətin dərin incəliklərinə yiyələnən, sənəti gözəl tərzdə qavrayan Aşıq Kərim qısa müddət ərzində bu sənətdə məşhurlaşıb. Aşıq Niftalının ən bacarıqlı və ən çox sevdiyi şagirdlərindən biri olub.

1943-cü ilin fevralında Aşıq Kərimin 18 yaşı tamam olur və elə həmin ilin sentyabrın 22-də hərbi xidmətə yola düşür. Etdiyi xidmət boyu o sıravi əsgər-snayper olub. Böyük Vətən Müharibəsində faşizmə qarşı mərdliklə vuruşan Kərim döyüşdə göstərdiyi şücaətə, ciddi nizam-intizama görə dəfələrlə orden və medallarla təltif olunub. 1945-ci ildə faşizm üzərində qələbədən sonra ordudan tərxis olunan Kərim öz doğma yurd-yuvası olan Göyçə mahalının Ardanış kəndinə qayıdıb. Qayıtdıqdan sonra o ticarətlə məşğul olub. Neçə illər o, Ardanış kəndində olan univermaqda işləyib. Ticarətlə bərabər aşıqlıq sənətini də davam etdirib. Ustadı aşıq Niftalı ilə el şənliklərində, toylarda çıxış edib.

1947-ci ildə SSRİ-i Ali Soveti tərəfindən 1941–1945-ci il Böyük Vətən Müharibəsində iştirakı və göstərdiyi şücaətə görə medalla təltif olunub. 1949-cu ildə Aşıq Kərim Tükəzban xanımla ailə həyatı qurub. 5 oğlu, 3 qızı var. Dövrünün bir çox qüdrətli aşıq, şair və söz ustadları ilə yaxın dostluq münasibətlərində olub. Yüksək əməksevərliyi ilə fərqlənən Aşıq Kərim 1977-ci ilin martın 15-də Sosialist Əməyi Qəhrəmanı ordeni ilə təltif olunub.

1941–1945-ci illərdə müharibədə iştirak etdiyi üçün müxtəlif dövrlərdə dəfələrlə orden və medallarla təltif olunub.

1988-ci ildə Aşıq Kərim ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Bakıya köçdükdən sonra Aşıq Kərim yerdə qalan ömrünü yalnız və yalnız çox sevdiyi aşıqlıq sənətinə, yaradıcılığa həsr edib. O Bakıda fəliyyət göstərən "Göyçə"Koperativinin üzvü olub. Vaxtaşırı aşıq məclislərində ürəyi Göyçə həsrəti, el-oba həsrətilə çırpınan saz-söz ustadları ilə bir araya gəliblər.

24 aprel 1989-cu ildən Azərbaycan Respublikası Aşıqlar Birliyinin üzvü olub. Bax, beləcə keşməkeşli və mənalı ömür yolu keçmiş Aşıq Kərim 1999-cu il dekabrın 1-də uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

## Xarici keçidlər
* Kərim Paşayev
Aşıq Aslan Kosalı

**Aşıq Aslan Kosalı** () — Gürcüstanın ustad aşığı.

## Həyatı
Aşıq Aslan Kosalı (Mirzəyev) 1927-ci il avqustun 15-də Qardabani rayonu (Qarayazı mahalı) Kosalı kəndində (Dəmiçi Hasanlı) Tağarlı (Taharlılar) nəsli Mirzə Musa oğlunun ailəsində dünyaya göz acıb.

1935-ci ildə atasını itirən Aslan qardaşları Aydın və Zakirlə yetimlik həyatının acılarını yaşamışdır.

4 dekabr 2014-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Borçalı İctimayi Cəmiyyətinin rəsmi veb saytı: Aşıq Aslanın 80 illik yubiley tədbiri Kosalı kəndi – Fotoreportaj
* Azərbaycan Aşıqlar Birliyi: Aşıq Aslan Kosalı 
* Vahid Ömərli, "Aşıq Aslan Kosalının Ozan Dünyası", Bakı- "AVROPA" nəşriyyatı, 2009, 185 s.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı

**Aşıq Məhəmməd Sadaxlı** () — gürcüstanlı aşıq.

## Həyatı
Aşıq Məhəmməd 1930-cu ildə Gürcüstan Respublikasının Sadaxlı elinə bağlı Mollaoğlu kəndində dünyaya göz açmışdır. Həmin kənddə ibtidai, sonralar isə 7 illik təhsil almışdır. Uşaqlıqdan əkinçilik və heyvandarlıqla məşğul olan aşıq həyatı boyu doğulduğu kənddə yaşamışdır.

Məktəb illərindən aşıq sənətinə həvəs göstərməsi onu öz üzərində çalışmağa, aşıq şeirini, xalq dastanlarını və aşıq havalarını dərindən öyrənməyə sövq etmişdir.

1950-ci illərdən ifaçılıq sənətini daha dərindən mənimsəmək və bu sahədə biliklərini daha da artırmaq istəyən Məhəmməd ustad yanına gedərək sənətin sirlərini öyrənmiş, saz havalarının bir çox variantlarını mənimsəmiş, digər tərəfdən aşıq şeirinin bütün növlərindən istifadə etməklə onları saz havalarında oxumağı öyrənməyə çalışmışdır. Həyatının ilk illəri ötən yüzilliyin repressiyaları, İkinci Dünya savaşına. Aclıq illərinə təsadüf etməsi, onun özünü bir insan kimi formalaşdırmış, mətin və dəyanətli şəxs kimi yetkinləşməsinə yol açmışdır. Məşhur Borçalı aşığı Xındı Məhəmmədin şagirdi olması, onunla məclislərə getməsi, Sadaxlı Məhəmmədin klassik və milli ənənələrə bağlı aşıq kimi yetişməsinə böyük təsir göstərmişdir. Məhəmməd göz açdığı bölgədə və Borçalının bütün ərazilərində aşıqlığın çox böyük, məsuliyyətli və ağır bir iş olduğunu da anlamışdı. Burada aşıq kimi yetişmək yalnız saz çalıb oxumaqla, düyünlərdə və məclislərdə insanlarlı əyləndirmək işi deyildir. O da aydın dərk edirdi ki, aşıq bir şəxsiyyət kimi yaşından asılı olmayaraq həm muəllim, həm də el ağsaqqalı kimi tanınır. Aşıq xalq arasında dolaşıq işləri həll edən, yeri gəldikdə xalq hakimi kimi anlaşılmazlıqlara aydınlıq gətirən, küsülüləri barışdıran, ailə məsələlərini, bəzən də dövlət və xalq arasındakı problemləri çözən, siyasi msələlərə aydınlıq gətirən bir "vəzifə" sahibidir. Ona görə Aşıq Məhəmməd Sadaxlı da ustadlarında gördüyü bu keyfiyyətləri mənimsəmək üçün daha dərindən çalışmalı, hər bir ağır işə qatlanmalı olmuşdur.

Aşığın Gürcüstanda Azərbaycan səfirliyinin dəstəyi ilə 80 və 85 illik yubileyləri keçirilmişdir. Məhəmməd Sadaxlı  həmçinin "Şərəf" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Ustad aşıq 25 mart 2016-cı ildə 85 yaşında vəfat etmişdir.

## Film
Aşıq barədə çəkilmiş qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Miri Rzayev tərəfindən 2003-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan aşığı Aşıq Məhəmməd Sadaxlı haqqındadır. Ssenari müəllifi Tahir Talıblı, rejissor: Miri Rzayev, operator isə Adil Abbasov və Mahir Cahangirovdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aşıq Məhəmməd Sadaxlı
Mit Romni

**Mit Romni** (; ) — 2003–2007-ci illərdə Massaçusets ştatının qubernatoru olmuşdur. 2012-ci il ABŞ Prezident Seçkisində ABŞ Respublikaçılar Partiyasının əsas namizədlərindən hesab olunur.

## Həyatı
Uillard Mitt Romni 1947-ci il martın 12-də Miçiqan ştatının Detroyt şəhərində, "American Motors" korporasiyasının baş direktoru Corc Romninin ailəsində anadan olub. Üç dönəm Miçiqan şatının qubernatoru vəzifəsinə seçilmiş Corc Romni prezident Riçard Niksonun administrasiyasında şəhər inkişafı və tikinti naziri postunu tutub.

Mitt Romni özü də karyerasına biznes sektorundan başlayıb, "Bain Capital" investisiya şirkətinin qurucusu və rəhbəri olub (1984–2001). Dini inancı mormonizm olan, mormonların Brihem Yanq (Brigham Young University) və Harvard universitetlərindəki təhsilini humanitar elmlər bakalavrı, hüquq doktoru və işgüzar idarəçilik magistiri dərəcələri ilə bitirmiş Mitt Romni Son Günlərin Müqəddəsləri Kilsəsinin dini məhəllələr birliyinə də rəhbərlik edib.

Mitt Romni siyasətə 1994-cü ildə qatılıb – Massaçusets ştatının Senatına seçkilərdə iştirak edib və 7 milyon dollardan çox vəsait xərclədiyi bu kampaniyada rəqibi Ted Kennediyə məğlub olub. 2002-ci ildəki qubernator seçkisi isə ona qələbə gətirib və beləliklə, Mitt Romni 2003–2007-ci illərdə Massaçusets ştatının qubernatoru vəzifəsində çalışıb.

2008-ci ildə keçirilmiş prezident seçkisində respublikaçıların namizədi olmaq uğrunda mübarizə aparıb, sonra mübarizədən çəkilərək Con Makkeynin namizədliyini dəstəkləyib.

Mitt Romni ailəlidir. 5 oğlu var.

## İstinadlar
Banni Blü

**Banni Blü** () — yəhudi əsilli ABŞ pornoaktrisası. 1983-cü ildən başlayaraq pornofilmlərdə iştirak edir. 1997-ci ildə "AVN Awards Şöhrət Zalı" heyətinə daxil edilmişdir. 500 çox pornofilmdə iştirak etmişdir. Əsl adı Kimberli Syu Uornerdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İntervyu LukeIsBack.com saytında
Aletta Ouşen

**Aletta Ouşen** (; ) — Macarıstan pornoaktrisası. Əsl adı Dora Varqadır (macarca: Dóra Varga). 2006-cı ildə gözəllik müsabiqənin qalibi olduqdan sonra pornoqrafik karyerasına başlamışdır.

## Mükafatlar
* 2010 AVN Awards — Yaxşı aktrisa
* 2010 AVN Awards — Best Sex Scene in a Foreign-Shot Production — Dollz House filminə görə
* 2011 AVN Awards nominasiyası — Best Double Penetration Sex Scene — You, Me & Her filminə görə
* 2011 XBIZ Awards nominasiyası — Foreign Female Performer of the Year
* 2012 XBIZ Awards nominasiyası — Foreign Female Performer of the Year

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aletta Ouşen EGAFD saytında 
* Aletta Ouşen
Nikki Blond

**Nikki Blond** (; 9 mart 1981) — Macarıstan pornoaktrisasıdır. Ləqəbləri: Nikki Blond, Nikky Blonde, Nicky Blond, Nicki Blonde, Niki Blonde, Marianna, Marianna Gray, Marie Anne.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## Mükafatlar
* 2004 Venus Award — Macarıstanın Yaxşı Aktrisası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Nikki Blond Eurobabeindex.com saytında
Odri Hollander

**Odri Hollander** () — ABŞ pornoaktrisası. Çikaqo Universitetinin məzunudur.

## Karyerası
2003-cü ildən pornoqrafiya sənayesində fəaliyyət göstərir, Holllander indiyə kimi 200-dən artıq filmdə çəkilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 
* Odri Hollanderin Rəsmi saytı  
* Odri Hollander
Merilin Cess

**Merilin Cess** (;) — Fransa pornoaktrisası. 70-dən çox pornofilmdə çəkilmişdir. 1987-ci ildə "QİÇS" xəstəliyinin yayılmasından sonra karyerasını bitirmişdir. Merilin həmişə öz şəxsi həyatını gizli saxlamışdır və onun indi nə işlə məşğul olması haqqında da çox az məlumatlar var. Rejissor Con B. Rutun sözlərinə görə Merilin rejissor Didye Filip-Jerara ərə getmiş və iki uşaq dünyaya gətirmişdir. Hazırda isə öz şəxsi qalereyasında şəkil satışı ilə məşğul olur.

## Filmoqrafiya
* 1977. Collégiennes à tout faire.
* 1979. Déculottez-vous mesdemoiselles.
* 1979. Gamines en chaleur.
* 1979. Jolies petites garces.
* 1979. Parties de chasse en Sologne.
* 1980. Adolescentes à dépuceler.
* 1980. La Femme objet.
* 1980. Internatsgeheimnisse junger Mädchen.
* 1980. Les Mauvaises rencontres.
* 1980. Les Petites écolières.
* 1981. Adorable Lola.
* 1981. Dans la chaleur de St-Tropez.
* 1981. Mélodie pour Manuella.
* 1982. Bourgeoise et… pute!
* 1982. Vacances à Ibiza.
* 1983. Bon chic, bon genre, mais… salopes!!
* 1984. Diamond Baby.
* 1986. Adolescentes pour satyres.
* 1987. Initiation d’une jeune marquise.
* 1987. Traci, I Love You.
* 1987. Barbara Dare’s Roman Holiday.
* 1987. Girl With the Million Dollar Legs.

## Xarici keçidlər
* Merilin Cess — European Girls Adult Film Database saytında
Ron Pol

**Ron Pol** (; ) — ABŞ-lı siyasətçi. 2012-ci il ABŞ Prezident Seçkisi prosesində ABŞ Respublikaçılar Partiyasının əsas namizədlərindən biri.

## İstinadlar
Nyut Qinqriç

**Nyuton Leroy "Nyut" Qinqriç** (; ) — Amerika siyasətçisi, yazıçı, publisist və biznesmen. ABŞ-nin Konqressinin Nümayəndələr Palatasının keçmiş spikeri. Leo Ştrausun davamçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nyut Qinqriçin rəsmi saytı
Vaythors

**Vaythors** — Kanadanın Yukon vilayətinin mərkəzi. Vaythors 1898-ci ildə salınmışdır. Şəhərdə 24 minə yaxın insan yaşayır. Bu rəqəm 
Yukon vilayətində yaşayan əhalinin 75%-ni təşkil edir. Vaythors *Alyaska mərkəzi yolunun* üzərində yerləşdiyindən böyük önəmə sahibdir. Alyaskaya yük maşınları ilə səfər edənlər və turistlərin əsas dayanacağı Vaythors şəhəridir. Qızıl hərisliyi dövründə Vaythors olduqca məşhur idi. Yukon çayında qızılın tapılması və şəhərin çaya yaxın ərazidə yerləşməsi, qısa müddətdə minlərlə qızıl axtaranın şəhərə gəlməsi ilə nəticələnmişdir. 1953-cü ildə Klondayk yolunun çəkilməsindən sonra, Yukon vilayətinin mərkəzi Douson Sitidən Vaythorsa köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vaythors şəhərinin rəsmi saytı
* Vaythors şəhərinin turizm saytı
Qulamrza Təxti

**Qulamrza Təxti** () — olimpiya çempionu (Melbrun, 1956) və mükafatçısı, ikiqat dünya çempionu (Tehran, 1959 və İokoqama 1961), Asiya yay oyunları çempionu (Tokio, 1958).

## Həyatı
Qulamrza Təxti 1930-cu ilin 27 avqustunda Tehranda kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. Əsli azərbaycanlılardan olan ailə, Tehranın, əsasən, azərbaycanlılar məskunlaşan bir məhəlləsində yaşamışdır. Böyük maddi ehtiyaclar içərisində yaşadıqları üçün Qulamrza yalnız 9-cu sinfə qədər oxuyub, natamam təhsil alaraq, atasına kömək etmək məqsədi ilə işləməyə başlamışdır.

1950-ci ildə o, özünün ilk uğurunu əldə edib, tanınmış pəhləvanlara qalib gələrək, ölkə çempionu adını qazanır. 1968-ci il yanvarın 7-də onu mehmanxana otağında ölmüş halda tapmışdılar.

Qulamrza Təxti Tehranın cənubunda Şəhri Rey qəbirstanında qohumlarının məzarının yanında torpağa tapşırılmışdır.

İran xalqı arasında böyük hörmət qazanmış Təxtinin şübhəli ölümündə Pəhləvi rejiminin əli olduğu ehtimal edilir.

## Uğurları
* 1951-ci il. Helsinki. Dünya çempionatı. 79 kq, gümüş medal.
* 1952-ci il. Helsinki. Olimpiya oyunları. 79 kq, gümüş medal.
* 1956-cı il. Melburn. Olimpiya oyunları. 87 kq, qızıl medal.
* 1958-ci il. Tokio. Asiya oyunları. 87 kq, qızıl medal.
* 1959-cu il. Tehran. Dünya çempionatı. 87 kq, qızıl medal.
* 1960-cı il. Roma. Olimpiya oyunları. 87 kq, gümüş medal.
* 1961-ci il. İokoqama. Dünya çempionatı. 87 kq, qızıl medal.
* 1961-ci il. Toledo. Dünya çempionatı. 97 kq, gümüş medal.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ramiq Muxtar

**Ramiq Muxtar** () ― şair-dramaturq, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1980).

## Həyatı
Ramiq Muxtar 5 sentyabr 1942-ci ildə Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. O, Ü.Hacıbəyov adına 1 saylı Naxçıvan şəhər orta məktəbini bitirmiş, 1961–1967-ci illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Mədəni-maarif fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
Ramiq Muxtar 1968–1971-ci illərdə "Şərq qapısı" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, 1971–1978-ci illərdə isə Şahbuz rayonundakı uşaq musiqi məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Ədib 1978–1982-ci illərdə Naxçıvan Nazirlər Soveti Yanında Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri, 1988-ci ildən Bakıda Nəsimi rayonundakı Şahmat məktəbinin müdiri vəzifələrini icra etmişdir.

Ramiq Muxtar 1984–1986-cı illərdə Naxçıvan şəhər Dövlət Filarmoniyasının direktoru vəzifəsində işləmişdir. Hazırda Azərbaycan Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin İxtisaslaşdırma və İxtisasartırma İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışır.

## Yaradıcılığı
Ramiq Muxtar on bir yaşından bədii yaradıclıqla məşğul olmuş, şeirləri dövri mətbuatda tez-tez çap olunmuşdur. Ədib həm şair, həm də dramaturq kimi tanınmışdır. "Əgər sevirsənsə", "Şəhərli kürəkən", "Üfüqlər qızaranda", "Əlvida, köhnə dünya", "Müdirin aqibəti", "Doğma səmanın ulduzları" və digər pyesləri Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında, həmçinin Bakı, İrəvan, Naxçıvan, Qazax dövlət dram teatrlarında uğurla tamaşaya qoyulub. Dramaturqun hekayələri "Ədəbiyyat və incəsənət", "Sovet Naxçıvanı" qəzetlərində vaxtaşırı çap olunmuşdur.

Ramiq Muxtar həm də nəğməkar şairdir. Şairin sözlərinə 120-dən artıq mahnı bəstələnmişdir. Ramiq Muxtar 1984-cü ildən bəstəkar Nəriman Məmmədovla birlikdə solist-xor orkestri üçün "Çiçəklənən Naxçıvan" suitasının mətnini yazmışdır. Eyni zamanda 90-dan artıq mahnı mətninin müəllifidir.

Ramiq Muxtar Ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr etdiyi silsilə şeirlərinə "Millət atası", "Arxamca su atsan", "Ürəyimdə Azərbaycan yurdu yaşar", "Sənsən xilaskarımız", "Müstəqildir vətənim" mahnıları bəstələnmişdir. 1980-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Ramiq Muxtar şair olmaqla yanaşı, həm də dama üzrə SSRİ idman ustasıdır.

## Mükafatları
* 2001-ci ildə Rəsul Rza adına Beynəlxalq mükafatla təltif edilmişdir.
* Gürcü-Azərbaycan xalqlarının dostluğuna həsr edilmiş son pyesinə görə Gürcüstanın ali mükafatına — "Şərəf" ordeninə layiq görülmüşdür.

## Mənbə
* Seçilmiş əsərləri /R.Muxtar; Bakı: Azərbaycan, 2007.- 264 s.
* Yaşayan tarix: Naxçıvanın ilk tarixçi alimlərindən biri olan Əli Əliyev haqqında /R.Muxtar//Azərbaycan.- 1996.- 4 dekabr
* Əhmədov, T. Ramiq Muxtar//Əhmədov T. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə): Ensiklopedik məlumat kitabı- Bakı, 2011.- S.758.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ramiq Muxtar
* Şair-dramaturq Ramiq Muxtarın "Seçilmiş əsərləri" kitabının təqdimat mərasimi keçirilmişdir.
Dr. Beat

**"Dr. Beat"** () — ABŞ-nin "Miami Sound Machine" qrupunun nümayəndəsi olan Qloriya Estefan tərəfindən ifa edilən məşhur sinqldır.

## Komplizasiyaların siyahısı
**U.S. Vinyl 12" Maxi-Single (<small>49 05023</small>)**
# "Dr. Beat" (Long Version)
# "Dr. Beat" (Instrumental Version)

**Worldwide Vinyl 7" Single (<small>34 04574</small>)**
# "Dr. Beat" (Album Version)
# "When Someone Comes Into Your Life" (Album Version)

## Hit parad mövqeyi

## Orijinal versiyalar
**Orijinal versiyalar**
# Album Version  &mdash; 4:26
# Long Version   &mdash; 6:26
# Instrumental Version  &mdash; 5:26

## Kaver versiyalar
*1997: Sandra Kretu (Almaniya)
*2000: Prezioso feat. Marvin (Emergency 911) (İtaliya)
*2005: Mylo (Doctor Pressure) (Şotlandiya)
*2009: Brooklyn Bounce (Louder & Prouder) (Almaniya)
Dafni Rouzen

** Dafni Rouzen** (; ) — İsrail pornoaktrisasıdır. Təl-Əvivdə anadan olan Dafni uşaqlığını ABŞ-də Massamusetdə keçirmişdir. 2005-ci ildə "Venom Digital Media" ilə müqavilə bağlayaraq porqnoqrafik janrlı filmlərdə çəkilməyə başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt 
*
Doktorant

**Doktorant**, həmçinin **elmlər namizədi** və ya **doktorantura namizədi** — doktoranturada təhsil alan, doktorluq dissertasiyasını müdafiə etməyə hazırlaşan şəxs. O, doktorluq dissertasiyası hazırlamaq üçün bir elmi idarəyə təhkim olunmuş alim hesab edilir.

Doktorantın fəaliyyəti elmi ədəbiyyatı tədqiq etmək, eksperimental protokollar təklif etmək, elmi məqalələr yazmaq və dərc etdirmək, öz işlərini konfrans və ya simpoziumlarda həmkarlarına təqdim etməkdən ibarətdir. Bu fəaliyyət istiqaməti doktorluq dərəcəsi almaq məqsədi ilə dissertasiyanın yazılması və müdafiəsi ilə başa çatır. Bu peşə təcrübəsi olsa belə, doktorant doktorluq dərəcəsi vermək üçün səlahiyyətli bir müəssisədə qeydiyyatdan keçməlidir və tədqiqata nəzarət etmək üçün akkreditasiyadan keçən tədqiqatçılar üçün olduğu kimi, öz qeydiyyat müəssisəsinin istifadəçisi statusuna malik olmalıdır.

Anqlofon ölkələrdə doktorant "PhD tələbəsi", "PhD namizədi" və ya bəzən "tədqiqat köməkçisi" (müvəqqəti müqavilə ilə) adlanır.

## İstinadlar
Şarlottaun

**Şarlottataun** () — Kanadanın Şahzadə Eduard əyalətinin mərkəzi. Şahzadə Eduard Adası Kanadanın ən kiçik əyalətidir. Şarlottaunda ən kiçik əyalətin paytaxtı hesab olunur. Şəhər mərkəzində 32.000 yaxın əhali yaşayır. Ümumi şəhər əhalisi isə 60.000 yaxındır. Şarlottataunda Şahzadə Eduard əyalətinin əhalisinin yarısı yaşayır. Şəhərin Kanadanın tarixində mühüm rola malikdir. Kanada Konfederasiyası, ilk dəfə bu şəhərdən idarə olunmuşdur.

Şarlottaunda müasir dövrdə, turizm sahəsi daha çox inkişaf etmişdir. Şəhərdə XIX əsrə aid çoxlu sayda tikili vardır. Təhsil sahəsində mühüm şəhərlərdən olan Şarlottaunda, Şahzadə Eduard Adası Universiteti yerləşir.
Cincer və Fred (film, 1986)

**"Cincer və Fred"** () — rejissor Federiko Fellininin filmi.

## Məzmun
1950-ci illərdə rəqqaslar Ameliya Bonetti və Pino Botiçelli səhnədə sevilən duetlərlə çıxış etmişdirlər. Onlar özlərinə əfsanəvi Hollivud step rəqqasları Cincer Rocers və Fred Asterin təxəllüslərini götürmüşdülər.

Bu hadisələrdən 30 il keçmişdir. Keçmiş tərəf-müqabillər bir-birilərindən çoxdan uzaqlaşıblar. Hərəsi öz şəxsi həyatını yaşayır. Lakin onlara cavanlıqlarında olan müvəffəqiyyətlərini bir daha yoxlamaq qismət olmamışdır. Elə bu vaxt onlara gözlənilməz şans verilir. Amelio və Pino Yeni İl bayramına həsr olunmuş televiziya şousunda çıxış etməyə dəvət olunurlar. Lakin illər keçib və ayaqları onların sözünə baxmır. Buna baxmayaraq onlar özlərini toplayıb səhnəyə çıxmalıdırlar. Tamaşa zamanı Pino yıxılır, amma tərəf-müqabilinin dəstəyi ilə ayağa qalxır və öz çıxışını tamamlayır.

## Film haqqında

:*Cincer Rocers onun adından icazəsiz istifadə edildiyi üçün Federiko Fellinini məhkəməyə verməyə hazırlaşırdı.

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Mükafatlar

#### [[1986]]-cı ilin "[[Devid di Donatello]]" mükafatı:

:Ən yaxşı aktyor – Marçello Mastroyanni
:Ən yaxşı geyim dizaynı – Danilo Donati
:Ən yaxşı musiqi – Nikola Piovani
:"Rene Kler" adına mükafat – Federiko Fellini

#### [[1986]]-cı ilin İtaliya kinojurnalistlərinin Milli sindikatının "Gümüş lent" mükafatı:

:Ən yaxşı aktyor – Marçello Mastroyanni
:Ən yaxşı aktrisa – Cülyetta Mazina
:Ən yaxşı geyim dizaynı – Danilo Donati
:Ən yaxşı rəssam – Dante Feretti

#### [[1986]]-cı ilin Moskva kinofestivalı:

:Qran-Pri – Federiko Fellini

### Nominasiyalar

#### [[1987]]-ci ilin "[[BAFTA mükafatı|BAFTA]]" mükafatı:

:Xarici dildə ən yaxşı filmə görə – Federiko Fellini, Alberto Qrimaldi

#### [[1987]]-ci ilin "[[Qızıl Qlobus mükafatı|Qızıl Qlobus]]" mükafatı:

:Xarici dildə ən yaxşı filmə görə

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifləri :** Federiko Fellini, Tonino Querra, Tullio Pinelli
:**Rejissor :** Federiko Fellini
:**Operatorlar :** Tonino Delli Kolli, Ennio Qvarniyeri
:**Rəssam :** Dante Feretti
:**Bəstəkar :** Nikola Piovani
:**Prodüser :** Alberto Qrimaldi

### Rollarda
:Cülyetta Mazina – Ameliya Bonetti ("Cincer")
:Marçello Mastroyanni – Pippo Bottiçella ("Fred")
:Franko Fabrisi – şounun aparıcısı
:Frederik Ledebur – admiral Aulenti
:Auqusto Pedorosi
:Martin Mariya Blau – rejissor köməkçisi
:Jak Anri Lartiq]] – Cerolamonun qardaşı
:Toto Minyone – Toto
:Esio Marano
:Antuan Sen Jan
:Fridrix Tun
:Antonio Yuorio
:Barbara Skoppa
:Elizabetta Flümeri
:Salvatore Billa
:Caynestra Spinola
:Stefaniya Marini
:Françesko Kasale

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Yellounayf

**Yellounayf** () — Kanadanın Şimal-Qərb Əraziləri vilayətinin mərkəzi. 2006-cı ilə olan məlumata əsasən şəhərdə 18.700 nəfər əhali yaşayır. Yellounayf şəhəri eyni adlı çayın mənsəbində və *Böyük əsir gölünün* şimalında yerləşir. Şəhərin etnik tərkibi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Kanadanın digər şəhərlərindən fərqli olaraq, Yellounayfda bir çox tayfa nümayəndləri toplu halında bu şəhərdə yaşayır. Şimal-Qərb Ərazilərinin rəsmən 7 dili vardır ki, bu dillərdən 5-də yerli xalqların dilləridir. Şəhərdə turizm, təhsil, mədəncilik və sənaye yüksək şəkildə inkişaf etmişdir. 1936-cı ildə salınan şəhər, ətraf şəhərlərdən fərqli olaraq, qızıl hərisliyi yaşamamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yellounayf şəhərinin rəsmi saytı
* Yellounayf şəhərinin turizm saytı
Fürerbunker

thumb|300px|Bunkerin planı <br />1. 2,2 m qalınlığında müdafiə divarı<br />5. Höbbelsin yataq otağı <br />29. Hitlerin yataq otağı
**Fürerbunker** () — Berlində, Reyxin dəftərxanasının altında yerləşən yeraltı mənzillər kompleksi. Üçüncü Reyxdə nasional-sosialist rejimin süqutuna bir neçə həftə qalmış bu bunker Adolf Hitlerin son sığınacaq yeri olub. Bunker fürerin mənzil qərargahı olmuş və burada həm fürer, həm də bir sıra digər alman-nasist rəhbərləri (Paul Yozef Hobbels) özlərini öldürüblər.

## Ədəbiyyat
* Pietro Guido: *Führerbunker-Discovered its Mysteries* ISEM [Vierte Ausgabe, 2006] Mailand ISBN 88-87077-03-7
* Mario Frank: *Der Tod im Führerbunker: Hitlers letzte Tage*. Siedler, München 2005, ISBN 3-88680-815-7.
* Sven Felix Kellerhoff: *Mythos Führerbunker: Hitlers letzter Unterschlupf*. Berlin Story Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-929829-43-6.
* Bernd Freytag von Loringhoven: *Mit Hitler im Bunker. Aufzeichnungen aus dem Führerhauptquartier Juli 1944 — April 1945*. wjs-Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-937989-14-5.
* Christoph Neubauer: *[http://www.der-fuehrerbunker.de Der Führerbunker (1935—1942)]*. DVD. Christoph Neubauer Verlag, Waldkirchen 2007, ISBN 978-3-9811593-0-1 (mit einer Computeranimation der Reichskanzlei und des Bunkers).

## Xarici keçidlər

* Bunkerführungen in Berlin 
* berliner-unterwelten.de / Infotafel Führerbunker . Umfangreiche Informationen über den Führerbunker. (PDF)
* «Hitlers letzter Unterschlupf: Der Mythos ist entzaubert», Tagesspiegel, 9. Juni 2006
* Der Führerbunker — Info & Pläne *Historie und Kartographie des Bunkers*
* Der Führerbunker als 3D-Animation

## Həmçinin bax
* "Bunker" — baş rolda Entoni Hopkinsin oynadığı film.
Bu zalım dünyada doğulma

***Bu zalım dünyada doğulma*** (; tələffüzü: *Na Aana Is Des Laado*; ) — Hindistan teleserialı.

## Məzmun
Ammaci Virpur kəndinin başçısıdır. O, həmin kənddə qızların doğulmasına qadağa qoymuşdur. Lakin sonradan onun kiçik oğlu Raghavın həyat yoldaşı Sia seçkilərdə qalib gəlir və kəndin başçısı təyin edilir. Həmin gündən sonra Ammacinin planları baş tutmur. Sianın əkiz qızları olur. Lakin Sia ölür. Ammacinin düşmənləri tərəfindən Raghav da öldürülür. Aradan 18 il ötür. Sia ilə Raghavın qızları onların yolunu davam etdirirlər.

## Aktyor heyəti
# Meqna Malik — Ammaci
# Nataşa Şarma — Sia
# Aditya Redic — Raghav
# Şikha Pərvin — Cumar
# Şivaqi Şarma — Suneri
# Anand Goardiya — Qacender
# Rakeis sharma — Yaspal
# Rinki Vohra — Canda

## Xarici keçidlər
Dienlər

**Dien karbohidrogenləri** və ya **Alkadienlər** - molekulları arasında iki ikiqat rabitəsi olan karbohidrogenlərə deyilir. Formulu: ~C_nH_{2n-2}

## Fiziki xassələri
Alkadienlərdən allen və divinil qaz, izopren və digər sadə dienlər isə mayedir. Kumulə olunmuş dien karbohidrogenlərindən allenlərin İQ-şüada valent titrəyişlərinin udma spektri 1950 sm-1-olur. 1,3 alkadienlər üçün tezliyin azalması və valent titrəişlərinin zolaqları intensivliyinin artması (1600 sm-1) müşahidə olunur.

## İstinadlar
Doymamış karbohidrogenlər

**Doymamış karbohidrogenlər** — ikiqat və ya üçqat rabitəyə və açıq zəncirli quruluşa malik olan karbohidrogenlərə deyilir.
Çoxnüvəli aromatik karbohidrogen

**Çoxnüvəli aromatik karbohidrogen** — tərkibində iki və daha çox benzol nüvəsi olan aromatik karbohidrogen.

## Əsas nümayəndələr




## Xarici keçidlər

*ATSDR - Toxicity of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) U.S. Department of Health and Human Services
*Fused Ring and Bridged Fused Ring Nomenclature
*Database of PAH structures 
*National Pollutant Inventory: Polycyclic Aromatic Hydrocarbon Fact Sheet 
*Understanding Polycyclic Aromatic Hydrocarbons  NASA Spitzer Space Telescope
*Astrobiology magazine  *Aromatic World* An interview with Professor Pascale Ehrenfreund on PAH origin of life. Accessed June 2006
*Oregon State University Superfund Research Center
Tat (dəqiqləşdirmə)

* Tatlar — Qafqazda yaşayan İrandilli xalq
* Tatlar (Azərbaycan) — Azərbaycan ərazisində yaşayan İrandilli xalq
* Tat dili — Qafqazda yaşayan Tatların dili
* Tatlar (İran) — İranda yaşayan İrandilli xalq
* Tat dili (İran) — İranda yaşayan Tatların dili
* Tat (zümrə) — 

## Həmçinin bax
* Tatlar (dəqiqləşdirmə)
Azotlu üzvi birləşmələr

**Azotlu üzvi birləşmələr** — azot tərkibli birləşmələrə deyilir. Azotlu üzvi birləşmələr mühüm birləşmələrdən biridir.

## Təsnifat

## İstinadlar
Alkinlər

**Alkin** və ya **Asetilen karbohidrogenləri** — molekullarında karbon atomları arasında üçqat rabitə olan karbohidrogenlərə deyilir. Formulu:**C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>**.

Ümumi atom sayi:(3n-2)

## Beynəlxalq adlandırma
Alkinlərin ümumi formulu CnH2n-2 formuluna malik üçqat rabitəli karbohidrogenlərdir. İlk nümayəndəsi C2H2-etindir (trivial adı olan "asetilen" daha çox işlənir). Alkinlərdə üçqat rabitəli karbon atomları sp-hibrid halındadır. Butindən başlayaraq zəncir və vəziyyət izomerliyi rast gəlinir. Adlanma alkenlərdəki kimidir. Sadəcə olaraq, alkinlərdə:
* Trivial adlanmada -ilen şəkilçisi ilə əvəz edilir.
* Səmərəli adlandırmada hamısı asetilen törəməsi götürülür.
* Alkenlərdəki beynəlxalq adlanmadakı faktorlarından ikiqat rabitə üçqat ilə əvəz olunur. Sonrakı faktorlar alkenlərdəki kimidir.
* -en şəkilçisi -in ilə əvəz edilir və sonda üçqat rabitənin birləşdiyi karbon atomunun nömrəsi yazılır.

## Fiziki xassələri
Alkinlərdə üçqat rabitə əvvəldə yerləşərsə, İQ spektrdə CSP-H rabitəsinin valent titrəyişlərinin udma zolağı 3300 sm-1-olacaq. Qeyri simmetrik alkinlər üçün İQ spektrdə üçqat rabitənin valent titrəyişlərinin udma zolağı 2300–2100 sm-1-olacaq. Simmetriklər üçün bu, çətin təyin olunur. NMR də üçqat rabitənin protonlarının siqnalları 2,3–2,9 m.p. də görsənir. Alkinlərin ilk üç nümayəndəsi n.ş-də qaz, C5C15 nümayəndələri maye, qalanları bərkdir.

## Alkinlərin alınması
Asetilen karbohidrogenlərini almaq üçün doymuş karbohidrogenlərini almaq üçün doymuş karbohidrogenlərin ikihalogenli törəmələrinə qələvilərin qatı spirt məhlulu ilə təsir etmək lazımdır. halogenləri bir karbon yanında olan birləşmələrdən asetilen karbohidrogenlərini almaq daha asandır. asetilen homoloqlarını almaq üçün bəzən asetilenin özündən istifadə edərək, onu alkinləşdirmək daha əlverişli olur. bu məqsədlə, texniki üsulla alınmış asetilenə RMgX, sonra RX ilə təsir edirlər.

* \mbox{CaO} + 3\mbox{C} \rightarrow \mbox{CaC}_2 + \mbox{CO}

* \mbox{CaC}_2 + 2\mbox{H}_2\mbox{O} \rightarrow \mbox{C}_2\mbox{H}_2 + \mbox{Ca(OH)}_2

## Alkinlərin yanması
* \mbox{C}_n\mbox{H}_(2n-2) + (3n-1)/2\mbox{O}_2 \rightarrow  n\mbox{C}\mbox{O}_2 + (n-1)\mbox{H}_2\mbox{O}

## İstinadlar
Oksigenli üzvi birləşmələr

**Oksigenli üzvi birləşmələr** — molekulunda Karbon — Hidrogen, Karbon — Oksigen rabitəsi saxlayan birləşməyə deyilir.

## Təsnifat

## Əsas nümayəndələri
Kükürdlü üzvi birləşmələr

**Kükürdlü üzvi birləşmələr** - tərkibində Karbon - Kükürd rabitəsi birləşdirən birləşmələrə deyilir.

## Təsnifat

## Əsas nümayəndələri

## Adlandırılması
Kükürd üzvi birləşmələri adlandırmaq üçün "tio" hissəciyindən istifadə edilir.Bu ikivalentli kükürd atomunu göstərir. Bundan başqa "tio" oksigenin kükürdlə əvəz olunmasını göstərir. Məsələn "ol" hidroksil qrupunu OH, "tiol" ilə -SH qrupunu, "on" karbonil qrupunu, "tion" ilə C=S qrupunu adlandırırlar.

"Tia" hissəciyi ("tio"dan fərqli olaraq) karbon atomunun kükürdlə əvəz olunmasını göstərir.
## Mənbə
* S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya", Bakı-2003.
Silisiumlu üzvi birləşmələr

**Silisiumlu üzvi birləşmələr** - tərkibində Karbon - Silisium rabitəsi olan birləşmələrə deyilir. Bəzən onları Silikonlar adlandırırlar.
Hafiz Hacıyev

**Hafiz Ələmdar oğlu Hacıyev** () — Azərbaycanlı siyasətçi, biologiya elmləri namizədi, Müasir Müsavat Partiyasının sədri (2001), "Azərbalıq" Dövlət Balıqçılıq Təsərrüfatı Konserninin sədri (1992–1993).

## Həyatı
Hafiz Hacıyev 1956-cı ilin aprel ayının 16-da Ermənistan SSR Basarkeçər rayonunun Zod kəndində anadan olmuşdur. 1962–63-cü dərs ilində Zod kənd orta məktəbinə daxil olub, 1973-cü ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 1973–1979-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Zoomühəndislik fakültəsində təhsil almışdır. 1988-ci ildən biologiya elmləri namizədidir.

1979-cu ildən 1982-ci ilədək Azərbaycan LKGİ Kəlbəcər rayon komitəsində təşkilat şöbə müdiri və rayon komitəsinin II katibi işləmiş və I katibi əvəz etmişdir.

1982–1989-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində balıqçılıq şöbəsinin ixtioloqu və şöbə müdiri əvəzi, şöbə müdiri, Azərbaycan Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsində balıqçılıq idarəsinin rəisi, 1989–90-cı illərdə Respublika Embrionköçürmə Mərkəzinin direktoru, Respublika Süni Mayalanma Mərkəzinin direktoru vəzifələrində, 1991–1992-ci illərdə "Azərbalıq" İstehsalat Kommersiya Assosiasiyasının sədr müavini və sədri vəzifələrində çalışmışdır.

### Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.
* İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı Vilyam Hacıyevin əmisi oğludur.
* İctimai fəal Bəxtiyar Hacıyevin uzaq qohumudur.
* Sabiq deputat Arzu Səmədbəyli və siyasətçi Aqil Səmədbəylinin uzaq qohumudur.

## Siyasi fəaliyyəti
1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının "Azərbalıq" Dövlət Balıqçılıq Təsərrüfatı Konserninin sədri vəzifəsində çalışmışdır.

1999-cu ildə həbsdən azad olunduqdan sonra "Elçibəy Xalq Hərəkatı"nın yaradılmasının təşkilatçısı və hərəkatın rəhbəri olmuşdur. Həmin dövrdə üzvü olduğu Müsavat Partiyasından uzaqlaşdırılmışdır.

2001-ci ildən Müasir Müsavat Partiyasının sədri, "Müasir Müsavat" qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.

### Həbsi
1993-cü ildə Cinayət Məcəlləsinin 167-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələri ilə məhkum olunmuş, 1996-cı ildə isə Cinayət Məcəlləsinin 220-ci maddəsi ilə 3 il müddətinə həbs edilmişdir.

### Seçkilərdə iştirakı
2003-cü ildə Azərbaycanda Prezident seçkilərində namizədliyi irəli sürmüşdü. Bu seçkilərdə Hafiz Hacıyev 8 namizəd arasında 0,3% (9.990 səs) toplamaqla sonuncu yeri tutdu.

2008-ci ildə Azərbaycanda Prezident seçkilərində yenidən iştirak edib və 7 namizəd arasında yenidən sonuncu yeri tutub. Bu seçkilərdə Hafiz Hacıyev səslərin 0,64% -ni (23.771 səs) toplayıb.

## Şəxsi həyatı
2018-ci ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamış, Əliyevin onu baş nazir təyin edəcəyinə inandığını qeyd etmişdir. 2024-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamışdır.

## Mənbə
* Biografiya 

## İstinadlar
Penten

**Penten  kimyəvi formulu С<sub>5</sub>Н<sub>10</sub>olan alkendir** . Onun molekulunda bir ədəd ikiqat rabitə var. Bu sinifdə cəmi altı müxtəlif birləşmə vardır.Bu birləşmələr xətti və ya şaxəli quruluşda olub sis-trans izomerlik əmələ gətirirlər.

## Xətti quruluşlu izomerləri
Penten-1 alfa olefindir. Çox vaxt penten-1 neftin katalitik və ya termik krekinqinin əlavə məhsulu kimi və ya karbohidrogenlərin termik krekinqi zamanı etilen və propilen ilə birlikdə alınır.

Penten-1-in yeganə istehsalcısı Sasol Ltd onu Fişer-Trops prosseslərindən alır.

Penten-2 2 həndəsi izomerə, sis-penten-2 və trans-penten-2-yə malikdir. Sis-2-penten olefin istehsalında istifadə olunur.

## Şaxəli quruluşlu izomerləri
Pentenin şaxəli izomerləri 2-metilbuten-1, 3-metilbuten-1 (izopenten) və 2-metilbuten-2-dir (izoamilen).

## Yanacaq kimi
Propilen, izobuten və amilenlər alkilləşdirmə kontur emalı zavodlarında xammal kimi istifadə olunur.Amilenlər ən yaxşı təyyarə yanacqları kimi istifadə olunur.

## Həmçinin bax

* Alkenlər 
* Alkanlar

## İstinadlar
Propilen

**Propilen** (C3H6) — alken sinfinə daxil olan doymamış karbohidrogen.

## Xassələri
Neftin krekinq və pirolizi zamanı alınan qazlar qatışığında olur və müxtəlif sintezlər üçün işlədilir. Propilendən texnikada ikili propil spirti, aseton, qliserin və başqa maddələr almaq üçün istifadə edirlər. Son vaxtlar müxtəlif şəraitdə polimerləşdirməklə propilenin müxtəlif polimerlərini alırlar. Bunlardan tetramerpropilen benzolla kondensləşdirilir və yuyucu maddələr almaq üçün işlədilir. Daha yüksəkmolekullu polipropilen isə xüsusi növ sintetik liflər və plastik materiallar almaq üçün əhəmiyyətlidir.
## Halogenlərlə reaksiyası

## Hidrogenləşməsi
Pt,  Pd, Ni katalizatorlarının iştirakı ilə

: \mathsf{H_2C=CH-CH_3+H_2}\rightarrow\mathsf{H_3C-CH_2-CH_3}
## Su ilə birləşməsi

İzopropanol alınır.
## Havada yanması
:2CH2=CH-CH3 + 9O2 -> 6CO2 + 6H2O.
## Oksidləşməsi

## Ədəbiyyat
*А. И. Артеменко, Органическая химия, М.:Высшая школа — 1998
*Б. Д. Степин, А. А. Цветков, Органическая химия, М.:Высшая школа — 1994
## Mənbə
* M.Mövsümzadə, P.Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.
Etilen

**Etilen** (C2H4) - alken sırasına daxil olan doymamış karbohidrogendir.
## Alınması
Etilen, üzvi maddələri quru distillə etdikdə əmələ gəlir. İşıq qazı və krekinq qazlarının tərkibində çox olur. Laboratoriyalarda etileni etil spirtindən, qatı sulfat turşusu vasitəsilə, su ayirmaqla alırlar.

## Xassələri
Etilen rəngsiz, iysiz və yanıcı qazdır, suda pis, spirt və efirdə yaxşı həll olur. Etilen qazından sənayedə müxtəlif sintezlər üçün istifadə edilir. Ondan etil spirti, etilxlorid, dixloretan, etilenoksid, iprit və başqa maddələr alırlar. Yüksək təzyiqdə müxtəlif temperaturlarda və müxtəlif katalizatorlar vasitəsilə etileni polimerləşdirərək ondan maye olefin karbohidrogenləri, yüksəközlülü sürtkü yağları, kayçukabənzər elastik bərk polimer alırlar. Etilenin özü vasitəsiz olaraq az işlənir. Onu bəzən meyvələri tez yetişdirmək üçün tətbiq edilir, asetilenlə qatışığını metal emalında işlədir və ya ondan narsilen adlanan natrkotok maddə kimi təbabətdə istifadə edirlər.
## Kimyəvi xassələri
* Halogenləşmə:
: CH2=CH2 + Br2 → CH2Br—CH2Br

* Hidridləşmə:
: CH2=CH2 + H — H → CH3 — CH3 (Nikelin iştirakıilə)

* Hidrohalogenləşmə:
: CH2=CH2 + HBr → CH3 — CH2Br

* Hidratlaşma:
: CH2=CH2 + HOH → CH3CH2OH (katalizatorun iştirakı ilə) 

* Oksidləşmə: 
: 3CH2=CH2 + 2KMnO4 + 4H2O → 3HOH2C — CH2OH + 2MnO2 + 2KOH

* Yanma:
: C2H4 + 3O2 → 2CO2 + 2H2O

* Polimerləşmə (polietilenin alınması):
: nCH2=CH2 → (-CH2-CH2-)n
* Sublimasiya bərkdən qaza keçmə ani

## Ədəbiyyat
*Claus-Jürgen Estler: Pharmakologie und Toxikologie. Schattauer, Stuttgart 1992, 2000, ISBN 3-7945-1898-5.
*Thomas Heidermann: Rußbildung in vorgemischten Ethen-Luft-Flammen bei hohem Druck. Cuvillier, Göttingen 1995, ISBN 978-3-89588-231-9.
*Christoph Richter: Transport von Ethen durch Polyelektrolytgele mit Silberionen als Carriern. Shaker, Aachen 1995, ISBN 3-8265-0401-1.
*Sven Rudolph: Synthese, Eigenschaften und Blends von Ethen/1-Hexen-Copolymeren. Tectum, Marburg 2000, ISBN 3-8288-0869-7.
* M.Mövsümzadə, P.Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.
İzobutilen

**İzobutilen**  - (СН3)2С=СН2 – doymamış karbohidrogen olub, n-butilenin izomeridir.

## Təbiətdə tapılması
Neftin krekinqi qazlarında olur.

## Alınması
Izobutileni sənayedə maye neft məhsullarının və ya neft qazlarının katalitlk və ya termiki krekinqi və ya pirolizi üsulu ilə benzin və ya etilen istehsalında butan-buten fraksiyasından ayırmaqla alırlar. Hər üç prosesdə С4-ün çıxımı üyğun olaraq 3-10, 1-2 və 0,4-5 kütlə% təşkil edir. İzobutileni С4 fraksiyasından otaq temperaturuna yaxın temperaturlarda 65%-li sulfat turşusu ilə ekstraksiya etməklə ayırırlar (Butlerov üsulu). Ekstaksiya prosesi praktiki olaraq miqdari gedir. Prosesin yekunuda isə üçlü-butilsulfat turşusu alınır
* (CH3)2C=CH2 + H2SO4= (CH3)3COSO3H
və onu yenidən izobutilenə çevirirlər.
İzobutilenin başqa bir alınma üsulu onun butilsulfat turşusundan kəskin buxarla hidroliz etməklə ayrılmasıdır ki, nəticədə üçlü-butil spirti alınır: 
* (CH3)3COSO3H + H2O = (CH3)3COH + H2SO4
Üçlü-butil spirtini isə 30%-li sulfat turşusu ilə dehidratasiya edərək izobutilen alırlar. Lakin bu üsul sulfat turşusunun regenerasiya prosesinin bahalığı səbəbindən az tətbiq olunur.
Daha effektiv üsul ondan ibarətdir ki, izobutilenin 65%-li turşu ilə ekstraksiyası zamanı alınan reaksiya mayesini su ilə turşunun qatılığı 45% olana qədər durulaşdırırlar. Daha sonra bu məhlulu aşağı təzyiq altında qızdırmaqla təmiz izobutileni ayırırlar və onu qələvi məhlulu il yuyaraq soyutmaq yolu ilə spirtdən ayırdıqdan sonra su ilə yuyurlar və nəhayət, təzyiq altında mayeləşdirirlər.
Union Carbide firması izobutilenin butan-butilen fraksiyasından seolitlər üzərində adsorbsiya etməklə alınması üsulunu işləyib hazırlamışdır. Bu prosesdə həmçinin butileni də ayırırlar ki, onu da izomerləşdirərək izobutilen alırlar.
Izobutilenin digər bir alınma üsulu izobutanın dehidrogenləşdirilməsindən ibarətdir.
## Tətbiqi
Izobutilen izooktanın, metakroleinin, sintetik qatranların alınması üçün tətbiq olunur. Spirtlərlə reaksiyasından motor yağlarına əlavələr kimi tətbiq olunan sadə üçlü-butil efirləri (MTBE, ETBE və s.) alına bilir.										
Formaldehidin izobutilenə birləşməsi və sonra dehidratlaşması sintetik kauçuk istehsalında istifadə olunan izoprenin sintezinin sənaye üsullarından biridir.
 
## Mənbə
* Н.А.Платэ, Е.В.Сливинский. Основые химии и технологии мономеров. - Москва: «Наука», МАИК «Наука/Интерпериодика», 2002.- 696 с. - ISBN 5-02-006396-7.
Elementli üzvi birləşmələr

**Elementli üzvi birləşmələr** (EÜB) - Bu birləşmədə Karbon başqa birləşmələrdən fərqli olaraq atomlarla rabitələri mövcuddur. 
## İzahı
Əksər üzvi maddələr orqanogen-atomlardan (C, H, O, N, S) ibarətdir.Sonralar müəyyənləşdirildi ki, bunlardansavayı üzvi birləşmələrin tərkibində silisium, bor, metal atomları və praktik olaraq bütün elementlər ola bilər. Orqanogenlərdən fərqli olan bu birləşmələr element-üzvi birləşmələr (EÜB) adlandırılmışdır. Onlar praktik olaraq üzvi və qeyri-üzvi birləşmələrin xassələrini özündə cəmləşdirirlər.
## Tarixi
Hər şey arsendən başlandı. tanınmış alman alimi R.Bunzen 1841-ci ildə dimetilarseni (CH3)2AsH (kakodil) almışdır. bu ona baha başa gəldi. O, gözünü itirmiş, lakin tədqiqatı davam etdirmişdir. 50-ci illərdə Bunzenin tələbəsi E.Frankland sink-, qalay-, civə-üzvi birləşmələri almağa müvəffəq olmuşdur. Sonralar element üzvi birləşmələri XX əsrin görkəmli alimləri Fridel Krafts, Tsiqler, natta, Qrinyar, Andrianov, Nesmyanov və b. davam etdirmişlər.
Element-üzvi birləşmələrdə C-E (burda E=Li, Na, B, P və s.) əsasən rabitələri olur.
## Alınması
Element-üzvi birləşmələrin alınmasının ümumi üsulu yoxdur, ancaq hər bir qrup birləşmənin özünün alınma üsulu mövcuddur. Ancaq, sintetik metodların bəziləri həlledicidir.
## Mənbə
* S.F.Qarayev, U.B.İmaşev, G.M.Talıbov "Üzvi kimya",Bakı-2003.
Heptan

** Heptan** və ya **normal heptan** H3C(CH2)5CH3 və ya (C7H16) — Alkanlar sinfindən doymuş karbohidrogen.
Fosfon turşuları

thumb|right|Fosfon turşuları
**Fosfon turşuları** — tərkibində fosfor birləşmələrini saxlayan turşulara verilən ad. Ümumi formul: R-PO(OH)2.

## Xarici keçidlər
* Ximik.ru
* Chemistry.ru
Şəki olduğu kimi (film, 2011)

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi :** Eldar İsgəndərzadə
: **Quruluşçu rejissor :** Elşən Zeynallı
: **Quruluşçu operator :** Ramin Bəşirov
: **Səs rejissoru :** Tariyel Babayev
: **Montaj :** Tariyel Firudinoğlu
: **Redaktor :** Azər Xəlilov
: **Prodüser :** Röya Əliyeva

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Marqaret Teylor

**Marqaret Teylor** (; ) — ABŞ Prezidenti Zakari Teylorun həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Marqaret Teylor
* Marqaret Teylor
Lora Buş

**Lora Buş** (; ) — ABŞ-nin 45-ci Prezidenti Corc Buşun həyat yoldaşı. 2001–2009-cu illərdə ABŞ-nin birinci xanımı olmuşdur.

## Həyatı
Lora Buş 1946-cı ildə Texas ştatının Midlend şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Dallas şəhərində almışdır. Buranı bitirdikdən sonra Texas Universitetinə daxil olmuşdur. 1977-ci ildə Corc Buş ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onların 2 əkiz qız övladı (Barbara və Cenni) olur.

1990-cı illərdə Corc Buş Texas ştatının qubernatoru olan zaman Lora Buş şagirdləri məktəbə daha yaxşı hazırlamaq üçün xüsusi proqramlar keçirirdi. Həmçinin müxtəlif xeyriyyə tədbirləri hazırlamışdı. 20 yanvar 2001-ci il və 20 yanvar 2009-cu illər ərzində ABŞ-nin birinci ledisi seçilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография на сайте Белого дома 
* First Lady biography 
* "The book on Laura Bush"
* "A Laura Bush we don't know"
Bəhməni sultanlığı

**Bəhməni sultanlığı** — 1347–1527-ci illərdə cənubi Hindistanın Dekan bölgəsində mövcud olmuş müsəlman dövləti.

## Bəhməni sultanlığının yaranması
Əslən Orta Asiyadan olan Əlaəddin Həsən Bəhmən Şah Dehli sultanlığına qarşı üsyan qaldıraraq Dekan bölgəsində müstəqil dövlət yaratdı. Dövlətin paytaxtı əvvəlcə Əhsənabad (Gülbarga), sonralar isə Məhəmmədabad (Bidar) şəhəri idi.

## Xarici dövlətlərlə münasibət
Bəhməni sultanlığı əsasən cənubdakı hindularla mübarizə aparırdı. Bununla yanaşı Misir Məmlük sultanlığı və Osmanlı imperiyası ilə dost münasibətlər qurulmuşdu.

## Dövlətin süqutu
1527-ci ildə Qasım bəy Bəridül-Məmalik adlı türk bəyi hakimiyyəti ələ keçirərək Bəhməni sülaləsinin hakimiyyətinə son qoydu və Bəridşahlar dövlətinin əsasını qoydu.

## Sultanlar
* Əlaəddin Həsən Bəhmən Şah 1347–1358
* I Məhəmməd Şah 1358–1375
* Əlaəddən Mücahid Şah 1375–1378
* Davud Şah 1378
* II Məhəmməd Şah 1378–1397
* Qiyasəddin Şah 1397
* Şəmsəddin Şah 1397
* Tacəddin Firuz Şah 1397–1422
* Əhməd Vəli Şah 1422–1436
* Əlaəddin Əhməd Şah 1436–1458
* Əlaədin Humayun Zalım Şah 1458–1461
* Nizam Şah 1461–1463
* Məhəmməd Ləşkəri Şah 1463–1482
* Mahmud Vira Şah 1482–1518
* Əhməd Vira Şah 1518–1521
* Əlaəddin Şah 1521–1522
* Vəliallah Şah 1522–1525
* Kalimallah Şah 1525–1527

## Xarici keçidlər
* http://www.bilinen.net/turk-tarihi/behmeniler-5205/.html