Estoniyanın qorunan əraziləri

**Estoniyanın qorunan əraziləri** 21 aprel 2004-cü ildə Estoniya parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş və 10 May 2004-cü ildə qüvvəyə minmiş *Təbiəti Mühafizə Qanunu* () tənzimlənir.

## Mühafizə olunan ərazilər

Qanuna görə, qorunan ərazilərə insan fəaliyyəti ilə dəyişdirilməyən bir vəziyyətdə saxlanılan və ya təbii mühitin qorunub saxlanıldığı, bərpa edildiyi, tədqiq

edildiyi və ya tanıdıldığı yerlər və xüsusi tələblərə əsasən istifadə olunan ərazilər daxildir. Aşağıdakılar qorunan ərazilərdir:

# Milli parklar
# Təbiəti mühafizə sahələri
# Təbiət parkları

§10.1-də göstərilir: Sahə Respublika Hökumətinin qərarı ilə mühafizə olunan ərazi və ya xüsusi mühafizə zonası kimi mühafizə altına verilir.

Bundan əlavə, qanun yaşayış yerlərinin qorunması üçün müəyyən edilmiş, qorunması üçün planlaşdırılan fəaliyyətlərin təsiri qiymətləndirildiyi və yaşayış yerlərinin əlverişli qorunma vəziyyətinə zərər verə biləcək fəaliyyətlərin qadağan olunduğu aşağıdakı xüsusi mühafizə sahələrini elan edir:

# Ciddi təbiət qoruğu (§ 29)
# Xüsusi idarəetmə zonası (§ 30)
# Məhdud idarəetmə zonası (§ 31)

Estoniya SSR -nin dövründə *zapovedniklər* ("elmi təbiət qoruğu") kateqoriyasına aid edilən beş qorunan ərazi mövcud idi: Vilsandi, Viidumäe, Endla, Nigula və Matsalu.

### Milli parklar

# Milli park — təbii mühitin, landşaftların, mədəni irsin qorunması, qorunması, bərpası, tədqiqi və tətbiqi, qorunan ərazinin ətraf mühitindən balanslı istifadə edilməsi üçün   nəzərdə tutulmuş mühafizə olunan ərazidir.
# Estoniyanın milli parkları aşağıdakılardır:
## Şimali Estoniyanın sahil mənzərələrinin təbii və mədəni irsinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş Lahemaa Milli Parkı;
## Cənubi Estoniyanın dağlıq morena landşaftının təbii və mədəni irsinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş Karula Milli Parkı;
## Estoniyanın keçid zonasının təbii və mədəni irsinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş Soomaa Milli Parkı;
## Qərbi Estoniya arxipelaqının sahil mənzərələrinin təbii və mədəni irsinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş Vilsandi Milli Parkı;
## Qərbi Estoniyanın xarakterik biotik icmalarının və Vyainameri dəniz bölgəsinin təbii və mədəni irsinin qorunması üçün nəzərdə tutulmuş Matsalu Milli Parkı;
## 2018-ci ildə qurulmuş Alutaqus Milli Parkı;
# Milli parkda ciddi təbiət qoruqları, xüsusi idarəetmə zonaları və məhdud idarəetmə zonaları mövcuddur.

### Təbiəti mühafizə sahəsi

# Təbiəti mühafizə sahəsi — təbii mühitin qorunması, bərpası, tədqiqi və tətbiqi üçün nəzərdə tutulmuş mühafizə olunan ərazidir.
# Təbiəti mühafizə zonasında mümkün zonalar sərt təbiət qoruğu, xüsusi idarəetmə zonası və məhdud idarəetmə zonasıdır.



### Landşaftın qorunması sahəsi (təbiət parkı)

# Landşaft qoruma sahəsi — qorunan ərazinin landşaftlarının qorunması, bərpası, tədqiqi, tətbiqi və istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş bir sahədir.
# Bir park, arboretum və meşə stendi landşaft qorunması ərazisinin xüsusi növləridir.
# Landşaft qorunması zonasında mümkün zonalar xüsusi idarəetmə zonası və məhdud idarəetmə zonasıdır.

### Ciddi təbiət qoruğu

# Ciddi təbiət qoruğu, təbii statusu birbaşa insan fəaliyyəti ilə təsirlənməyən və təbii biotik icmaların qorunması və inkişafı yalnız təbii proseslər nəticəsində təmin olunan, qorunan ərazinin bir ərazisi və ya su sahəsidir.
# İnsan fəaliyyətinin bütün növləri sərt təbiət qoruğunda qadağandır və bu hissənin (3) və (4) bölmələrində göstərilən hallar istisna olmaqla insanların bu cür qoruqlarda qalması qadağandır.
# İnsanlar sərt təbiət qoruğunda yalnız nəzarət, xilasetmə işləri və ya təbii obyektin idarə edilməsi məqsədi ilə qala bilərlər.
# İnsanlar təbii obyektin vəziyyətini izləmək və qiymətləndirmək üçün yalnız mühafizə olunan ərazinin inzibatçısının razılığı ilə sərt təbiət qoruğunda qala bilərlər.

### Xüsusi idarəetmə zonası

# Xüsusi idarəetmə zonası, təbii və yarı-təbii biotik icmaların qorunması üçün yaradılan və ya inkişaf etdirilmək üçün qorunan bir ərazinin torpaq və ya su sahəsidir. Xüsusi idarəetmə zonasında olan mineral ehtiyatlar istismar üçün nəzərdə tutulmuş ehtiyatlar hesab edilmir.
# Mühafizə qaydalarında başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, xüsusi idarəetmə zonasında aşağıdakılar qadağandır:
## iqtisadi fəaliyyət;
## təbii ehtiyatlardan istifadə;
## yeni tikinti işlərinin qurulması;
## şəxslərin qorunan növlərin yaşayış yerlərində olması və köçəri quşların yerləşdirmə postları;
## nəqliyyat vasitələrini, yoldan kənar nəqliyyat vasitələrini və ya üzən gəmiləri idarə etmək;
## düşərgə salmaq, yanğınlar yaratmaq və ictimai tədbirlər təşkil etmək.
# Bu hissənin (2) 4) və 5) bəndləri ilə müəyyən edilmiş qadağa nəzarət və xilasetmə işlərinə, təbii obyektin idarə edilməsi ilə bağlı fəaliyyətlərə və mühafizə olunan ərazinin inzibatçısının razılığı ilə aparılan tədqiqatlara şamil edilmir. .
# Xüsusi idarəetmə zonasında mühafizə qaydaları ilə obyektin qorunması və ya obyektə zərər verməyən fəaliyyətlər üçün zəruri olan fəaliyyətlərə yol verilə bilər:
## mövcud ərazi yaxşılaşdırma sistemləri və su rejiminin bərpası üzrə təmir işləri;
## qorunma məqsədinə uyğun olaraq biotik icmaların inkişafı;
## giləmeyvə, göbələk və digər meşə yan məhsulları toplanması;
## ov fəaliyyətləri;
## balıqçılıq fəaliyyəti;
## mühafizə olunan ərazidə və ya mühafizə olunan ərazidə yerləşən daşınmaz əmlaka xidmət etmək və mövcud tikinti işlərinin aparılması üçün yolların, kommunal işlərin və ya qeyri-istehsalat tikinti işlərinin qurulması;
## yarı-təbii biotik icmaların xarakterik xüsusiyyətlərinin və növ tərkibinin qorunub saxlanılmasını təmin etmək üçün zəruri tədbirlər və qorunan növlərin yaşayış şəraitinin qorunması üçün tədbirlər;
## qamış və dəniz yosununun toplanması.



### Məhdud idarəetmə zonası

# Məhdud idarəetmə zonası, qanunda nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla, iqtisadi fəaliyyətə icazə verilən bir mühafizə olunan ərazinin torpaq və ya su sahəsidir.
# Mühafizə qaydalarında başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, məhdud idarəetmə zonasında aşağıdakılar qadağandır:
## yeni abadlıq sistemlərinin qurulması;
## su obyektlərinin su səviyyələrini və sahillərini dəyişdirmək və yeni su obyektlərinin yaradılması;
## mineral ehtiyatların və torpaq maddələrinin çıxarılması;
## saf tribunaların dizaynı və enerji meşələrinin əkilməsi;
## bərpası kəsmə;
## ağacların və kolların taclarının yetişdirilməsi və mühafizə olunan ərazinin inzibatçısının razılığı olmadan meşəli bitkilərin kəsilməsi;
## biotsidlərdən və bitki mühafizə məhsullarından istifadə;
## müvəqqəti tikinti işləri də daxil olmaqla tikinti işlərinin quraşdırılması və milli parkda yerləşən tikinti işlərinin xarici quruluşunu dəyişdirmək;
## ovçuluq və balıqçılıq fəaliyyəti;
## mənfəət gətirən torpaqlarda meşə təsərrüfatı və ya kənd təsərrüfatı işlərinin aparılması istisna olmaqla, nəqliyyat vasitələrini, yoldan kənar nəqliyyat vasitələrini və ya üzən gəmiləri idarə etmək;
## düşərgə salmaq, yanğınlar yaratmaq və bu cür məqsədlər üçün nəzərdə tutulmayan və mühafizə olunan ərazinin inzibatçısı tərəfindən işarələnməyən yerlərdə kütləvi tədbirlərin təşkili;
## qamışın dondurulmamış yerə yığılması.
# Biotik icmalarda növ və yaş müxtəlifliyini qorumaq və torpaq dondurulmadığı təqdirdə ağacların zonadan xaricə daşınması və daşınması qadağası qorunma qaydaları ilə müəyyən edilə bilər.
# Meşə Qanunu ilə nəzərdə tutulandan fərqli bir məhdudiyyət, kəsilmiş sahələrin ölçüsü və formasına və məhdud bir idarəetmə zonasında meşənin tərkibinə, biotik birliyin və ya qorunan növlərin qorunması üçün zəruri olan qorunma qaydaları ilə təyin edilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Estonian Environment Information Centre