open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skif süitası (Prokofyev)

**Skif süitası** () - Sergey Prokofiyev tərəfindən 1915 - ci ildə bəstələnmiş orkestr üçün süita.

## Tarixi

Prokofiyev süitanı əslində skiflər haqqında olan Ala və Lolli baletində istifadə üçün yazmışdır. Əsərin librettosu rus şairi Sergey Qorodetskinin şeirləri əsasında yazılmışdır. Lakin Sergey Diagilevin əsərə maraq göstərməsindən sonra, bəstəkar süitanın musiqisi üzərində yenidən işləyərək onu konsertlərdə ayrıca ifa üçün yararlı vəziyyətə gətirmişdir.

Əsərin planlanan premyerası, tamaşaya bir neçə dəqiqə qalmış, musiqiçilərin olmaması üzündən təxirə salınmışdır. Birinci Dünya müharibəsi səbəbiylə əksər musiqiçilər səfərbərliyə alındığından əsəri ifa edəcək orkestri təşkil etmək mümkün olmamışdır. Bununla belə, Moskva tənqidçisi Leonid Sabaneyev musiqinin qırıcı olduğunu qeyd etmişdir. Bu tənqidə cavabında Prokofiyev qeyd edirdi ki, göstəriləcək tamaşa Sabaneyevin təxəyyülünün məhsulu olmalı idi, lakin əsərin librettosunun yeganə nüsxəsi bəstəkarın əlində idi və beləcə o heç vaxt bu librettonu görməmişdi.

## Hissələr

İyirmi dəqiqə davam edən süita dörd hissəlidir.

* **[[Veles (tanrı)|Veles]] və Alanın duası** - Parçanın barbar və rəngli musiqi skiflərin günəşə duasını təsvir edir.
* **İblis tanrı və paqan divlərinin rəqsi** (həmçinin "Yad tanrı və İblis ruhların rəqsi") – Skiflər Valesin qızı Alaya qurban verirlər və İblis tanrı sərt rəqs göstərərək yeddi divə çevirilir. 
* **Gecə - İblis tanrı Alaya zərər yetirir**; Ay qızlar ona təsəli vermək üçün enirlər
* **Lollinin məşhur qalxışı və Günəşin karteci** – Qəhrəman Lolli Alanı qorumaq üçün gəlir; Günəş tanrı onlara İblis tanrı ilə mübarizə aparmaqda kömək edir. Onlar qalib gəlir və süita günəşin qalxışını təsvir edən musiqi ilə başa çatır.

## İnstrumentasiya
Əsər çox geniş bir orkestrın – pikkolo, 3 fleyta (üçüncü bəzən alto fleyta ilə əvəzlənir), 3 qoboy, ingilis rojoku, 3 klarnet (üçüncü bəzən E-flat klarnetlə əvəzlənir), bass klarnet, 3 faqot, kontrafaqot, 8 valtorna, 4 truba (beş də ola bilər), 4 trombon, tuba, litavra, zənglər, ksilofon, 2 tava, qonq, üçbucaq, böyük baraban, kiçik baraban, dəf, 2 arfa, çelesta, pianino və skripkaların köməkliyi ilə ifa edilir.

## Premyera
Əsərin premyerası 29 yanvar, 1916 – cı ildə Prokofiyevin özünün rəhbərliyi ilə həyata keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*David Ewen, *Encyclopedia of Concert Music*.  New York; Hill and Wang, 1959.
*Nicolas Slonimsky, *Slonimsky's Book of Musical Anecdotes*.  New York; Schirmer Books, 1998.
Molla Ələkbər Aciz

**Molla Ələkbər Aciz** () — Azərbaycan şairi, Fövcül-füsəha ədəbi məclisinin üzvü.

## Həyatı
Molla Ələkbər Aciz 1836-cı ildə Təbrizdə doğulmuşdur, burada mədrəsə təhsili almış və 1899-cu ildə Lənkəranda vəfat etmişdir. Tamamlanmamış divanı mövcuddur.

## Xarici keçidlər
Bəyazid (Vivaldi)

**Bəyazid** və ya **Tamerlan** 1735-ci ildə Antonio Vivaldi tərəfindən bəstələnmiş italyan operasıdır. Operanın librettosu Aqostino Pioven tərəfindən yazılmışdır. Əsərin premyerası Veronada, karnaval mövsümündə həyata keçirilmişdir. Opera (kataloq nömrəsi RV 703) üç hissəli simfoniya olan giriş və üç pərdədən ibarətdir. Operanın mövzusu Osmanlı sultanı I Bəyazidin Əmir Teymur tərəfindən əsir götürülməsindən sonrakı həyatına həsr edilmişdir. Məşhur "Sposa son disprezzata" ariyası bu operadandır.

## Rollar

## Simfoniya
* Allegro
* Andante Molto
* Allegro

## Pərdələr

## Ariyaların mənşəyi
Bəyazid operası pastiççiodur. Bu Vivaldinin başqa bəstəkarın əsərindən bir parçanı alaraq öz əsərinə uyğunlaşdırmaqda ilk təcrübəsi idi. Bəstəkar özü müsbət personajlar (Bəyazid, Asteriya və İdaspe) üçün ariyaları yazmış, mənfi personajların (Tamerlan, İrene və Androniko) ariyalarını isə başqa bəstəkarların əsərlərindən götürmüşdür. Ariyaların bəziləri isə Vivaldinin əvvəlki operalarında da işlədilmişdir. Aşağıdakı cədvəldə Bəyazid operasında istifadə edilmiş ariyaların mənşəyi göstərilmişdir.

## Diskoqrafiya
Operanın yeganə tam səs yazması 10 may, 2005-ci ildə Virgin Classics tərəfindən istehsal edilmişdir. Bu səsyazmaya Fabio Biondinin rəhbərliyi altında, Brüsseldə Europa Galante tərəfindən həyata keçirilmişdir. İfaçılar aşağıdakılardır:

* bass-bariton İldebrando D'Arxancelo – Bəyazid
* konturtenor Devid Daniels – Tamerlan
* mezzo-soprano Vivika Cenuks – İrene
* contralto Mariyana Miyanoviç – Asteria
* soprano Patrisia Ciofi – İdaspe
* mezzo-soprano Elina Qarança – Androniko

Bu səsyazma 2006-cı ildə Ən yaxşı opera nominasiyasında Midem Klassik Mükafatına layiq görülmüş, 48-ci Qremmi mükafatlarının son siyahısına əlavə edilmişdir. Bu səsyazmadan əvvəl operanın müxtəlif hissələrinə dəfələrlə Sisiliya Bartoli kimi müxtəlif ifaçılar tərəfindən müraciət edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Frédéric Delaméa (2005). The Noble Death-Pangs of Vivaldian Opera. In *Vivaldi: Bajazet* [CD liner notes]. Virgin Classics

## İstinadlar
Jaqan

**Jaqan** () — Polşada şəhər.

## Tarix

1202-ci ildə ilk dəfə insanlar bu ərazidə məskunlaşmağa başlamışdır. Nəticədə 1280-ci ildə şəhər qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Şəhərin saytı. www.umzagan.nazwa.pl
Astronom

thumb

**Astronom** — göy cisimlərini (ulduzlar, planetlər, kosmik fəza və s.) öyrənən mütəxəssis.

## İstinadlar
Dürranilər imperiyası

**Dürranilər imperiyası, Dürranilər əmirliyi və ya Dürrani(Dürranilər) Şahlığı** — müasir Əfqanıstan, Pakistan, Şimal-Şərqi İran və Qərbi Hindistanın ərazilərində yerləşən tarixi dövlət. 1747-ci ildə Qəndəharda Əhməd şah Dürrani tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Əhməd şah Dürrani Nadir şah Əfşarın sərkərdəsi olmuşdur. Dürranilər imperiyası  1747-ci ildə yaranmış, 1823-cü ildə süquta uğramışdır.Dövlət ərazisində əfqanlar,pakistanlılar, farslar, Güney Azərbaycanlılar, hindlilər və vəziristanlılar(puştular) yaşayırdılar. Dövlətdə iki rəsmi dil : **puştu və fars** dilləri var idi.

**Dövlətin bayrağında** yaşıl - ağ - yaşıl rənglər var idi. Dövlət dini islam idi.

**Sozyad sülaləsi**
Hemşinlilər

**Hemşinlilər** — İslam dininə etiqad edən ermənilər.

Hemşinlilərin sayı çox olmasa da, onlar adət-ənənələrinə, mədəniyyət və tarixlərinə çox həssaslıqla yanaşırlar.

Kulturoloq Altay Arslan deyir ki, *"Türkiyənin [[Qara dəniz]] bölgəsində yaşayan hemşinlilər çox istiqanlı, emosional insanlardır. Onların sayı çox deyil, amma [[Rizə]] bölgəsində hörmətləri böyükdür. Əsəbi, sinirli insanlar təsiri bağışlasalar da, çox səmimi və istiqanlı adamlardır. Ermənilər onları "İslamı qəbul etməyə vadar edilmiş haylar" adlandırsalar da, hemşinlilər bu iddiaları həmişə qətiyyətlə rədd ediblər. Hemşinlilərin ulu babaları gerçəkdən də [[islam]]ı qəbul etmiş və [[sünni]] olmuş ermənilərdir. Amma onların müsəlmanlığa gələn yolu zor, ya da məcburiyyətlə olmayıb. Əksinə, tarixi məxəzlər göstərir ki, qədimlərdə ermənilər islamı könüllü qəbul ediblər və onları dinlərini dəyişməyə kimsə vadar etməyib"*.

## Coğrafi yerləşmə
Hemşinlilər şərq, qərb və şimal olaraq üç qrupdur.

**Şərqi hemşinlilər (Homşetsi):** Artvin ilinin Hopa (xüsusilə Kemalpaşa) və Borçka rayonlarında yaşayan ana dili Erməni dili'nin Qərb dialektlerinden biri olub yerli halkça Homşetsi / Hemşotsi, Homşetsi lizu (Hemşinli dili) və ya Hemşince olaraq adlandırılan dil olan sünni müsəlman qrupdur. Dilbilimci Vaux bu dili Homşetsma olaraq adlandırmışdır.


**Qərbi hemşinlilər (Armeni):** Rizə'nin Hemşin və Çamlıhemşin bölgələrinin və az miqdarda'da Fındıqlı, Çayeli, Bazar, Ardeşen və İkizdere bölgələrinin yüksək və dağlıq bölgələrində yaşayan, erməni əsilli lakin ana dili Türkçe olan sünni müsəlman qrupdur.

**Şimali hemşinlilər**: İndiki vaxtda Gürcüstan və Rusiya 'da yaşayan, Osmanlı dövründə Hemşin'den ayrılmaq məcburiyyətində qalmış və 1915-ci ildə qədər Samsun Ordu, Trabzon və Giresun'a göçerek o bölgələrdə yaşamış ana dili Homşetsi olan Xristian qrupdur.

## Həmçinin bax
* Amatunilər

## İstinadlar

## Mənbə
* / hemshin.org
* Fırtına vadisi  
* Müsəlman ermənilər: "Ermənistan qan çanağıdır"
Muradovlar

**Muradovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması

Bu soyun ulu babası Seyid Vəli Qarapirmlidir. Onun ulu babası Qara Pirim çələbi əfəndi Hacı Qaraman çələbi əfəndi və Balım çələbi əfəndi ilə birlikdə Diyarbəkr yörəsindən gəlib. 
Seyid Vəlinin Seyid Murad,  Seyid Mahmud adlı oğulları vardı.

Seyid Murad Cavanşir mahalının Qarapirim kəndində anadan olmuşdu. Ibrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirin öncə qatırçısı, sonra əmiraxuru olmuşdu. Xandan bəylik almışdı. Azərbaycanda işlək olan "Hər oxuyan Molla Pənah, hər qatırçı Murad olmaz" məsəlinin ikinci hissəsi onun adına deyilib.

## Soyun tanınmış nümayəndələri

*Rövşən Muradov
*Murad bəy Muradov — aktyor, teatr xadimi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti.
*Qaflan bəy Muradov — Azərbaycan-sovet aktyoru, Azərbaycan SSR Əməkdar Artisti.
*Məmməd bəy Muradov — Cümhuriyyət tələbəsi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qatırçı Muradın törəmələri (Nuribəyovlar, Vəlibəyovlar, Muradovlar, İsmayılbəyovlar), "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №10, səh.3-25.

## Həmçinin bax
*Qarabağ

## Xarici keçidlər
Kelli Klarkson

**Kelli Klarkson** () — ABŞ müğənnisi. 2002-ci ildə American Idol ilə şöhrət qazanmağa başlayıb. İlk albomu "Thankful"u 2003-cü ildə, ikinci albomu "Breakaway" 2004-cü ilin sonlarında, sonuncu albomu "My December" isə 2007-ci ildə çıxıb.

## İstinadlar
Pide Nekuiye

**Pide Nekuiye** və ya **Pidenkuiye** İranın Kirman ostanının Ənbərabad məntəqəsində bir dağlıq məntəqədir. Bu sahədəki bəzi kəndlər 2006(1384 Hicri təqvimi| Hicri Şəmsi)ilin qışında bir qrup İran təhlükəsizlik quvvələr(kəşfiyyat agentləri)nin tərəfindən aşkar edilmişdir. İnsanları çılpaq və mağara adamıidilər və ağac yarpaqlar ilə qidalanırdırlar.

Zuraki kəndi bu kəndlərin biridir ki əhalisi 2006(1384) ilinə qədər yeni dünya alətləri və konsepsiyalari (qəzet, teliviziya ,…) ilə tanış deyildirlər.

Pide Nekuiye əhalisi farslardan ibarətdir və fars dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* hamshahrionline.ir (Fars dilində)
AdMob

**Admob** – Amerikan kompanyasıdır. Bu kompaniya mobil reklam üzrə ixtisaslaşır və Koliforniya ştatının San Mateo şəhərində yerləşmişdir. Şirkəti 2006-cı ildə Omar Xamoui (*Omar Hamoui*) təsis etmiş, məqsədi internətə keçidi olan telefonlarda
reklamın təsvir edilməsi və genişləndirilməsi. 9 noyabr 2009-cu ilde məlum olmuşdur ki,Google kompanyası Admob kompaniyasını 750 milyon dollara almış, ödənişin 530 milyon dollarını şəxsi aksiyalar, 220 milyon dollarını isə nağd pulla etmişdir. Google kompaniyası press-relizdə öz alışı məqsədini bele şərh etmişdir ki, Admob veb saytlarda və mobil telefon proqramlarının reklam sahəsində böyük təcrübəyə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şirkətin rəsmi saytı
Pyer Kinon

**Pyer Kinon** — 1984 Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi; Fransanın şüvüllə tullanma yarışlarında ilk Olimpiya çempionudur.

1984-cü ildə Los-Ancelesdə keçirilən Olimpiadada şüvüllə tullanma yarışlarında qızıl medalın sahibi olmuşdur. Kinon 1992-ci ildə peşəkar idmançı karyerasını bitirmişdir. Bundan sonra o, ticarətlə məşğul olmuşdur.

2011-ci ilin avqust ayında intihar edib.

## Mənbə

*Olimpiya çempionu özünü öldürdü. '''apasport.az'''
Kukaş kurqanı

220px|thumb|right|Kukaş kurqanı
**Kukaş kurqanı** və ya **Cek kurqanı** — Cek kəndinə aid Kukaş ərazisində kurqan.

## Tarixi
Kukaş kurqanı 2011-ci ilin avqust ayında Cek kəndinə aid Kukaş ərazisində aşkarlanmışdır. Eyni zamanda Cek kəndinin Zanqar ərazisində də qədim yaşayış məntəqəsi aşkarlanmışdır. Ərazidə işləyən arxeoloq İdris Əliyevin bildirdiyinə görə, tapıntıların tunc dövrünə - e.ə. III-II minilliklərə aid olması ehtimal edilir. Arxeoloq tapıntıların böyük əhəmiyyətə malik olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, yaşayış məntəqəsi və kurqanın tədqiqindən sonra bu ərazi ilə bağlı bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilə bilər. Kurqanın yerləşdiyi ərazidə 15-ə qədər mağara mövcuddur. Mağaraların qədim insanların yaşayış məskəni olması ehtimal edilir. Tezliklə mağaralarda arxeoloji qazıntılar aparılacaq.

## Mənbə
*Arxeoloq İdris Əliyev.
*Azərbaycanın Cek kəndinin camaatı bəyanat verdi  
*Azərbaycanda yaşayan Cek xalqının təmsilçiləri bəyanat verib 
*Həsən Ağayev: "Qubada tapılan kurqan müasir Cek kəndinin ərazisindədir" 

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*Xınalıqda qədim yaşayış məntəqəsi və 1 ədəd kurqan aşkarlanıb 
*Tariximiz zənginliyimizdir: Cek kurqanları (FOTO)
Vyaçeslav Molotov

**Vyaçeslav Mixayloviç Molotov** (əsl soyadı **Skryabin**; 25 fevral (9 mart) 1890-cı il, Kukarka, Vyatsk quberniyası, Rusiya imperiyası – 8 noyabr 1986-cı il, Moskva) — SSRİ dövlət və siyasi xadimi. SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin Sədri (1930 – 1941-ci illər), 1939–1949 və 1953–1956-cı illərdə xarici işlər xalq komissarı (sonradan naziri).

SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (29.11.1946, 26.03.1959-cu ildə ləğv edilib).
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1943).

1906-cı ildən Kommunist(bolşeviklər) partiyasının üzvü (1962-ci ildə xaric edilib, 1984-cü ildə bərpa edilib), partiya Mərkəzi Komitəsinin üzvü (1921–1957, 1920-ci ildə üzvlüyə namizəd), MK Siyasi Büro üzvü (Rəyasət Heyəti) 01.01.1926-dən 29.06.1957-ci ilədək (üzvlüyə namizəd 16.03.1921).

I–IV çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı (1937–1958).

## Həmçinin bax
* Molotov kokteyli

## Mənbə
* Запись беседы Народного комиссара иностранных дел СССР В. М. Молотова с послом Японии в СССР С. Того на сайте "Руниверс"
* Биографии Молотова на сайте "Хронос"
* Ф. Чуев. Сто сорок бесед с Вячеславом Молотовым
* *[[Медведев, Жорес Александрович|Жорес Медведев]]* Соломон Лозовский, Полина Жемчужина и Вячеслав Молотов // Сталин и еврейская проблема. Новый анализ
* peoples.ru 
* Послушать объявление Молотова о начале Великой Отечественной войны

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yelena Udreya

**Yelena Udreya** — Rumıniyanın Turizm və regional inkişaf naziri (2009-2012).

## Həyatı
26 dekabr 1973-cü ildə Rumıniyada anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Con Milnor

**Con Uillard Milnor** (; ) — diferensial topologiya, K-nəzəriyyə və dinamik sistemlər sahəsindəki işləri ilə tanınmış Amerika riyaziyyatçısı. Filds medalı (1962), Volf mükafatı (1989) və Abel mükafatı (2011) laureatıdır. Stouni-Bruk Universitetinin əməkdar professorudur.

## Həyat və fəaliyyəti
Con Milnor 1931-ci ildə ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında anadan olmuşdur. İlk elmi məqaləsini 18 yaşında yazan Milnor 1954-cü ildə fəlsəfə doktoru dərəcəsini alır. İki il sonra yeddiölçülü ekzotik sferaların kəşfi ilə riyaziyyat aləmini heyran edir. Daha sonra fransız riyaziyyatçı Mişel Kerverlə birlikdə hər ölçüdə sferalar üzərində bütün diferensiallanan strukturların təsnifatını verməklə topologiyaya yeni nəfəs gətirir. O, riyaziyyatın bir çox sahələrinə böyük töhfələr vermişdir ki, bunların içində xüsusilə Milnor sferaları, Milnor ədədi, Milnor-Törston nəzəriyyəsi, düyünlər nəzəriyyəsi ilə bağlı Milnor hipotezi riyaziyyatçılara yaxşı tanışdır.

Milnor bir sıra mükafatlar laureatıdır və onların içində 1962-ci ildə aldığı riyaziyyat aləminin ən mötəbər mükafatlarından biri olan Filds medalı da vardır. O, həmçinin Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin təqdim etdiyi Leroy Stil (*Leroy Steele*) mükafatına üç dəfə layiq görülmüş yeganə riyaziyyatçıdır. 2011-ci ildə isə Con Milnor məşhur riyaziyyatçı Abelin adını daşıyan Abel mükafatına layiq görülmüşdür. Mükafat alimə topologiya, həndəsə və cəbrdəki novator kəşflərinə görə təqdim olunmuşdur. Hal-hazırda 80 yaşlı Milnor Stouni-Bruk Universitetinin professorudur.

## Əsərləri
;Kitabları
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Jurnal məqalələri
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qurban Əli Xalidi

**Qurban Əli Xalidi** (tam adı: Qurban Əli Xalidi əl-Ayağuzi əl-Cavcaqi) — Şərqi Qazaxıstana və türklərin tarixinə həsr olunmuş bir çox kitabın müəllifidir.

## Həyatı
Qurban Əli 1846-cı ildə Ayagöz şəhərində anadan oldu. Ayagöz — nayman qazaxlarının topraqlarındandır. Qurban Əli Çala qazaxlarından idi. O özünü "noqay" adlandırırdı. Qurban Əli öz yazılarının birində öz şəcərəsindəki "Türkmən baba" adlı bir şəxsdən danışır. O, Əbülqazi Bahadur xan çağında Xivədən Sarda şəhərinə köçüb. Türkmən babanın o şəhərdə üç oğlu olub:
# Bay Murad qul
# Məhəmməd Qadir qul
# Bəyk qul
Bəyk qul Ornaş Baş adlı kəndin yaxınlığında yaşayıb və onun "Usman" adlı oğlu olub. Qurban Əlinin atası Xalid, Usmanın nəvəsi idi. Qurban Əlinin anası Əfifə də Türkmən babanın oğlu Məhəmməd Qadir qulun uşaqlarından idi.

## Mənbə

* An Islamic Biographical Dictionary Of The Eastern Kazakh Steppe 1770–1912 : ALLEN J. FRANK AND MIRKASYIM A. USMANOV

## İstinadlar
Əlipaşa Səbur Hüseynzadə

**Əlipaşa Səbur** və ya **Əli Səbur** (tam adı: **Əlipaşa Həbibulla oğlu** **Hüseynzadə**; ) — Azərbaycan şairi. "Yeni füyuzat" jurnalının naşiri və məsul redaktoru.

## Həyatı
Əlipaşa Hüseynzadə 1885-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Atası Həbibulla Hüseynzadə dənizçi idi. İlk təhsilini Mirzə Həsib Qüdsinin və Molla Qafurun məktəbində almışdır. Sonra isə yeni üsulla açılan rus-müsəlman məktəbində oxumuşdur. 1899-cu ildə Həbib bəy Mahmudbəyovun məktəbini bitirib, Sultan Məcid Qənizadənin altı sinifli məktəbinə daxil olmuşdur. Maddi cəhətdən vəziyyətləri ağır olduğundan 17 yaşlı Əlipaşa 1902-ci ildə məktəbi buraxıb Hacıbaba Haşımovun kantorunda işləmişdir.

Elmə, təhsilə sonsuz marağı olan Ə.Səbur hər cür çətinliklərə dözərək oxuyur, savad və bilik sahibi olur. O, yazıları ilə dövri mətbuatda çıxış edir, imzası qəzet və jurnal səhifələrində görünməyə başlayır. İlk məqaləsi 1904-cü ildə "Şərqi-rus" qəzetində (№ 239, 30 noyabr 1904) çap olunmuşdur. Əlipaşa Səbur kiçik yaşlarından şeir yazmış və ömrü şeirdən ayrılmamışdır. O, "Ə", "P", "Nasir", "Nüsrət", "Səbur", "Giryan" imzaları ilə "Şərqi-rus", "İqbal", "Həqiqəti-əfkar" kimi qəzet və jurnallarda şeirləri çap edilmişdir.Əlipaşa Hüseynzadə 1910-cu ildə "Yeni füyüzat" adlı bir məcmuə nəşr etməyə başlayır. 1911-ci ildə martın 19-da jandarm tərəfindən mənzili axtarılı, yazıları müsadirə olunur, özü də Bayıl həbsxanasına göndərilir. Sentyabr ayında 3 il müddətinə Qafqazdan sürgün edilərək Həştərxana göndərilmişdir. Onunla birlikdə bir neçə mühərrir də həbs və sürgün edilmişdir. 1914-cü ildə sürgündən qayıdıb, təkrar Haşımovun kantorunda işə girir. 1920-ci ildən 1931-ci ilə qədər müəllimlik etmişdir. 1934-cü ildə istedadlı qələm sahibi Əlipaşa Hüseynzadə vəfat etmişdir.

İki hadisə — 1911-ci ildə çar jandarmları tərəfindən yazılarının müsadirəsi, 1918-ci ilin mart hadisəsi ilə əlaqədər olaraq İrana getməsi Ə.Səburun şeirlərinin xeyli hissəsinin itib-batmasına səbəb olmuşdur.

## Əsərləri

* Millətpərəstlər. Məzhəkə bir məclisdə. Bakı, 1913;
* Zümzümə. Əşar məcmuəsi. Bakı, 1914;
* Düşüncə yarpağı. Əşar məcmuəsi. Bakı, 1915;
* Əlipaşa Səbur. Şeirlər (səh. 213–219). // Deyilən söz yadigardır. Şeirlər. (Toplayanı və tərtib edəni Cəfər Rəmzi İsmayılzadə). Bakı: Yazıçı, 1981;
* Əlipaşa Səbur. Şeirlər (səh. 100–102). // Deyilən söz yadigardır. Şeirlər. (Toplayanı və tərtib edəni Cəfər Rəmzi İsmayılzadə). Bakı: Yazıçı, 1987;
* Zümzümə, düşüncə yarpağı (çapa hazırlayanı və ön sözün müəllifi Hüseyn Həşimli). Bakı: Nurlan, 2004, 72 səh.

## Ədəbiyyat

* Aydın Hüseynzadə. Romantik şair Əlipaşa Səbur: həyat və yaradıcılığı. Bakı: Boz Oğuz, 2000;
* Xeyrulla Məmmədov. Məslək məhbusu şair Əlipaşa Səbur. "XXI əsr" qəzeti, 30 may 2002, səh. 3-4;
* Hüseyn Haşimli. Ön söz // Zümzümə, düşüncə yarpağı. Bakı: Nurlan, 2004;
* Hüseyn Haşimli. Əlipaşa Səbur Hüseynzadənin poeziyası "Yeni füyuzat" jurnalının səhifələrində. "Filologiya məsələləri" jurnalı, 2014 № 6, səh. 271-277.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Yusif Şirvan

**Yusif Əsgər oğlu Əsgərov** (26 dekabr 1910 – 9 avqust 1979) — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
1910-cu ildə Bakı quberniyasının Şamaxı şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur 8 yaşından ata-anasını itirdiyindən yetim qalmış, bacısı ilə birlikdə qohumlarının himayəsində boya-başa çatmışdır İbtidai məktəbi bitirəndən sonra Nuxa şəhər pedaqoji texnikumunda təhsil almışdır (1924–1928) Əmək fəaliyyətinə Şamaxı qəzasının Bicov kənd məktəbinin direktoru vəzifəsində başlamışdır 1929-cu il avqust ayından Lənkəran şəhər nümunəvi orta məktəbində dərs Hissə müdiri olmuş, bir ildən sonra Bakı Ali pedaqoji məktəbində təhsilini davam etdirmiş, eyni zamanda Azərkinoda bədii büronun üzvü (1930–1932), Azərbaycan Baş Ədəbiyyat Müfəttişliyi idarə-sində siyasi redaktor (1932–1934) işləmişdir Ədəbi yaradıcılığa 30-cu illərin əvvəllərində başlamış. mətbuatda oçerk, Hekayə, povest, roman və məqalələrini müntəzəm çap etdirmişdir İnstitutu bitirdikdən sonra "Ədəbiyyat qəzeti"nə məsul katib təyin edilmiş, sonra Azərnəşrdə, Uşaqgəncnəşrdə bədii ədəbiyyat üzrə redaktor, eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hazırlıq kursunda və 132 nömrəli Bakı şəhər məktəbində müəllim işləmişdir 1939–1941-ci illərdə "Kommunist" qəzetinin ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri olmuşdur. Bu müddət ərzində Azərbaycan Dövlət Qiyabi İnstitutunda baş müəllim işləmişdir 1941-ci ilin avqustunda Sovet Ordusuna səfərbərliyə alınmış, Hərbi xidməti ləyaqətlə yerinə yetirmişdir "Qafqazın müdafiəsinə görə", "Almaniya üzərində qələbəyə görə" medallarına layiq görülmüşdür 1947-ci ilin iyulunda ordudan tərxis olunmuş. "Təbliğatçı" jurnalında partiya şöbəsinin müdiri, qiyabi institutda ədəbiyyat kafedrasının baş müəllimi işləmişdir Bir müddət Azərbaycan Dövlət Universitetində dekan, ömrünün axırınadək isə dosent olmuşdur "Əmək veteranı" medalı ilə təltif olunmuşdur 1979-cu il avqustun 9-da vəfat etmişdir..

## Xarici keçidlər
http://www.kataloq.net/v2/shexsler/YUSİF-ŞİRVAN-220 

## İstinadlar
Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu

**Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu ** — Bakı şəhəri Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən tarixi memarlıq və mədəniyyət abidələrini qoruyan qoruqdur.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 yanvar 1992-ci il tarixli 26 №-li qərarı ilə Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu elan edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 23 mart 2006-cı il tarixli 65 №-li qərarı ilə Bakı Şəhəri Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən tarix və mədəniyyət abidələrinin mühafizəsi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğuna verilmişdir.

## İş prinsipi
Bakı şəhəri Sabunçu rayonu Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu tabeliyində Sabunçu, Ramana, Balaxanı, Zabrat, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Kürdəxanı, Pirşağı qəsəbələrindəki tarixi memarlıq və mədəniyyət abidələri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu tərəfindən qorunur.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 №-li qərarı ilə Sabunçu rayonu ərazisindəki 99 tarix və mədəniyyət abidəsi təsdiq edilmiş və mühafizəsi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğuna həvalə edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* "Nardaran" Tarix Mədəniyyət Qoruğu
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu
Ağababa Yusifzadə

**Ağababa Əsgər oğlu Yusifzadə** () — "Kommunist qəzeti"nin ikinci rəsmi redaktoru olmuşdur (1920-ci il avqustun 20-dən 1921-ci il martın 29-a kimi). Klara Yusifzadənin atası.

## Həyatı
Ağababa Əsgər oğlu Yusifzadə 1886-cı ildə (bəzi sənədlərə görə 1890-cı ildə) Quba şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla məktəbində almışdı.

O, 1911–1916-cı illərdə Şamaxı və Quba qəzalarında müəllim işləmiş azərbaycanlı qadınlardan ibarət ilk sosial-demokrat dərnəyinin təşəbbüskarı və təşkilatçısı olmuşdur. A. Yusifzadə Alyoşa Caparidze ilə birlikdə Bakı bolşevik təşkilatından Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşevik) Partiyasının 1917-ci il avqustun 8-də Petroqradda keçirilən qurultayına nümayəndə seçilmişdir.

Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti illərində Ağababa Yusifzadə Bakı qəzası inqilab komitəsinin sədri, Bakı və Şamaxı qəzalarında banditizmə və əks-inqilaba qarşı fövqəladə komissar, "Kommunist" qəzetinin redaktoru (1920-ci il avqustun 20-dən 1921-ci il martın 29-a kimi), Naxçıvan MSSR Ali Məhkəməsinin sədri və digər vəzifələrdə çalışmışdır.

22 avqust 1920 ildən etibarən "AzərMərkəziÇapedilmə" komissiyanin sədri olub.

O, təkcə "Kommunist" qəzetinin əməkdaşları və müxbirlərinin deyil, həm də Azərbaycanın bütöv bir nəsil jurnalist kadrlarının tərbiyə edilməsi və hazırlanmasında böyük rol oynamışdır. O, eyni zamanda jurnalistika və stenoqrafiya kurslarının da direktoru idi.

1921-ci il martın sonlarında Ağababa Yusifzadə böhtan atılaraq arvadını öldürməkdə günahlandırılır və məsuliyyətə cəlb edilir, lakin xeyli sonra o, bəraət alır.

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının 1981-ci ildə nəşr olunmuş 5-ci cildində (səh. 183.) "Yusifzadə Ağababa Əsgər oğlu" məqaləsində deyildiyi kimi, o, AKP-nin 1-ci qurultayını təşkil etmək üçün müvəqqəti Bakı qəza komitəsinin sədri olmuş, qurultayda katibliyə və MK-ya üzv seçilmişdi".

1937-ci ildə Repressiya qurbanı olmuşdur.

Ağababanın Klara adlı qızı vardı.

## İstinadlar
Zerkalo Klara

**Klara Yusifzadə** və ya **Zerkalo Klara** () — Azərbaycanın tanınmış qadın qanuni-oğru.

## Həyatı
1934-cü ildə Şuşada Azerbaycanın tanınmış inqilabçısı Ağababa Yusifzadənin ailəsində dünyaya göz açıb. Atası ona Klara adını məşhur alman siyasətçisi Klara Setkinin şərəfinə verib.

3 yaşı olarkən atası represiya qurbanı olub. Vətən müharibəsi başlananda qardaşları cəbhəyə yollandıqdan sonra imkansızlıqdan cinayət aləminə düşüb.

İddialara görə şəxsiyyət vəsiqəsində *Klara Ağababa oğlu Yusifzadə* yazılmışdır.

Zerkalo Klara 1950–1960-cı illərdə "Pəncəli Aslan" və "Paxan" ləqəbləriylə tanınan şəxslərin rəhbərlik etdiyi qruplaşmanın üzvü olub. Başçıları qadın olan bu qruplaşma dövrünün ən məşhur qruplaşmalarından olub.

Hətta bu qruplaşma Cəmşid Əmirovun "Qara Volqa" əsərinin əsas mövzusu olmuşdur.

### Həbsi
İlk dəfə həbsə girərkən 15 yaşı olub. Ömrünün 32 ilini həbsxanada keçirmişdir. O, illər əvvəl verdiyi müsahibədə bildirmişdi ki, onu Azərbaycandan kənardakı məhbus evlərinə göndərirlər. O həbsdə olarkən görmə qabiliyyətini itirmişdir.

## Mənbə
* Zerkalo Klara "Femida.az"
*  Zerkalo Klara "Publika.az"
* Zerkalo Klara "Yeniçağ.az"
* Zerkalo Klara "Bax.tv"

## Həmçinin bax
* Qanuni oğru
Əliqulu Fərəcov

**Əliqulu Səttar oğlu Fərəcov** () — iqtisadçı, iqtisad elmləri namizədi, professor (1939), Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı (1967).

## Həyatı
Fərəcov Əliqulu Səttar oğlu, 15 mart 1898-ci il tarixində Ordubadda anadan olmuşdur. O, 1915-ci ildə Tiflis ticarət kurslarını, 1927-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. Fərəcov, Azərbaycanda uçotun qurulmasında mühüm rol oynamış və bir növ banisi kimi tanınmışdır. O, bir çox sahibkar şirkət və firmalarda mühasib kimi işləmiş və 1917–1920-ci illərdə hesabdar-mühasiblər kursları (o vaxtlar Əliqulu Fərəcov kursu adlanırdı) açaraq onu o dövrün tələblərinə uyğun təşkil etmək üçün rus alim-mütəxəssislərini Azərbaycana dəvət edərək, onların təcrübəsindən istifadə etmişdir. Mühasibat uçotu ixtisası üzrə mütəxəssisləri daha təkmil formada hazırlamaq üçün Əliqulu Fərəcov kadr hazırlığının daha müasir orta ixtisas və ali təhsil sistemini seçməyə üstünlük vermiş, demək olar ki, ona nail olaraq bu kadrları hazırlayan "Statistika", "Kommersiya" texnikumlarının, Azərbaycan Dövlət Sənaye İnstitutunun nəzdində iqtisad fakültəsinin və sonradan bu fakültənin bazasında Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun açılmasında və fəaliyyət göstərməsində iştirak etmişdir. Uzun müddət respublikanın ali məktəblərində dərs demişdir. Elmi-pedaqoji fəaliyyətilə yanaşı, Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) prorektoru (1943–1944), Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun (indiki ADİU) rektoru (1944–1950), bir sıra kafedraların, o cümlədən ADU-nun mühasibat uçotu və təsərrüfat fəaliyyətinin analizi kafedrasının (1959–1960) müdiri, ADU-nun (1962–1966) və AXTİ-nin məsləhətçi professoru (1966-cı ildən) olmuş, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat bölməsində (indiki İqtisadiyyat İnstitutu) baş elmi işçi, şöbə müdiri (1951–1958) işləmişdir. Fərəcov, Azərbaycanda iqtisadi təhsilin təşkilatçılarından idi.

O, Azərbaycan dilində mühasibat uçotunun nəzəri və əməli məsələlərinə dair dərsliklər yazmış, konkret iqtisadiyyata dair elmi terminlər işləyib hazırlamış, mühasibat uçotunun nəzəri, texniki və tarixi məsələlərinə, k.t. iqtisadiyyatına, x. T. Və iqtisadi fikir tarixinə dair tədqiqatlar aparmışdır. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.

Əliqulu Fərəcov, 20 yanvar 1981-ci il tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
*Sənayedə qənaət və yığcamlıq haqqında, Bakı 1954;
*Nizami Gəncəvinin iqtisadi görüşləri haqqında, Bakı 1956;
*Ордубад.Историко-экономический очерк, Бакы 1970;
*Зарождение и развитие экономической мысли в Азербайджане в эпоху феодализма, Бакы 1986.

## İstinadlar
Xınalıq kurqanları

**Xınalıq kurqanları** — Xınalıq Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun Xınalıq kəndinə aid ərazisində aşkarlanmış kurqanlar.

## Tarixi

Xınalıq kurqanları 2011-ci ilin iyul ayında Xınalıq Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun Xınalıq kəndinə aid ərazisində aşkarlanmışdır. Burada aşkarlanan iri kurqanların sayı 5 ədəddir. Bu iri kurqanların e.ə. III-II minilliklərə aid olması ehtimal edilir. Bu məqsədlə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və etnoqrafiya institutunun əməkdaşı Qəhrəman Ağayev və institutun digər əməkdaşları Xınalıq kəndinə ezam olunub və əraziyə baxış keçiriblər. *"Kurqanların qədim Tunc dövrünə, e.ə. III-II minilliklərə aid olması ehtimal edilir. Kurqanlardan birini sel suları yuduğundan onun üst hissəsi dağılıb"* deyə Qəhrəman Ağayev bildirmişdir. Onun sözlərinə görə, kurqanların tədqiqindən sonra Xınalıq kəndilə bağlı bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilə bilər. Arxeoloq kurqanlar tapılan ərazidə tezliklə arxeoloji qazıntıların aparılacağını bildirib.

## İstinadlar

## Mənbə
*Qubanın Xınalıq kəndində Tunc dövrünə aid kurqanlar tapılıb. '''medeniyyet.az'''  

## Xarici keçidlər
* Qubada Tunc dövrünə aid 5 kurqan tapılıb
Xalid Xürrəm Səbribəyzadə

**Xalid Xürrəm Səbribəyzadə**  görkəmli alim, şair və jurnalist Bakıda nəşr olunan Şəlalə (jurnal)nın redaktoru

## Həyatı

## Yaradıcılığı

X. Xürrəmin "Cəzayi-cins əməldəndir", "Qadınlarımız" məqalələri, "Eşqü-həvəs" adlı sentimental romanı, "Naşadın dəftər xatirələri" silsiləsi, milli hekayələr adlandırdığı "Kin", "Qadın qəlbi", "Canan", "Məcid", "Namus", "Əsir" kimi nəsr nümunələri, "Zəhərli çiçəklər" (1919) və "Sarı yarpaqlar" (1913) adlı kitabları, habelə "Şəlalə" jurnalında dərc etdirmişdir

## Xarici keçidlər

﻿﻿Xalid Xürrəm kimdir?
Şəlalə (jurnal)

***"Şəlalə" jurnalı*** () — Azərbaycanda nəşr olunan ədəbiyyat jurnalı.

## Haqqında

"Şəlalə" jurnalının ilk nömrəsi 1913-cü il yanvar ayının 19-da işıq üzü görüb. Son nömrəsi isə 4 yanvar 1914-cü il tarixdə nəşr edilməklə cəmi 56 sayıda çıxmışdı.

## İstinadlar
Zənbur (jurnal, 1909)

***"Zənbur" jurnalı*** ( — arı) — 1909–1910-cu illərdə Bakıda nəşr olunan həftəlik ədəbi, ictimai satirik jurnal.

## Haqqında
"Zənbur" türkcə müsəvvir həftəlik məzhəkə məcmuəsi idi. Jurnal "Molla Nəsrəddin" jurnalının satira ənənələrindən bəhrələnirdi. Jurnalın ilk nömrəsi 1909-cü il martın 13-də cümə günü işıq üzü görüb.

"Zənbur"un sahibi və naşiri həkim, yazıçı, ictimai xadim Mirzə Əbdülxalıq Axundov, birinci ildə 21-ci nömrəyədək məsul müdiri isə Rza bəy Səlimxanov olmuşdur. Jurnala ilin yarısında 22-ci nömrədən sonra Əzim Əzimzadə müdirlik etmişdir. O, həmçinin jurnalın əsas rəssamı idi. Birinci il "Zənbur" 42 nömrə nəşr edilmişdir. İkinci ildə birinci nömrədən etibarən "Zənbur"un müdiri Murtuza bəy Palavandov, naşiri isə həkim Əbdülxalıq Axundov olmuşdur. İyul ayının 25-dən 1910-cu ildən, "Zənbur"da (22-ci nömrədən) Əliabbas Müznib baş mühərrirliyi qəbul etmişdir. 1910-cu il oktyabrın 15-nə kimi 28 nömrəsi çıxmışdır.

## Fəaliyyəti
Jurnalın ilk nömrəsindəki "Aydınlıq" başlıqlı məqaləsində "Zənbur" hansı məramnamə ilə başlamışdı, onun nəşrində məqsəd nə idi?" sualına belə cavab verilir:

Jurnalda Azərbaycan teatrına, səhnə sənəti ustalarına, o cümlədən Ü.Hacıbəyova qarşı haqlı-haqsız hücumlar edilirdi. Ü.Hacıbəyov "Zənbur" jurnalı haqqında rəy yazmışdı:

O, həm də mətbuatda "Zənburçu"lara açıq məktubla çıxış etmişdir.

## Əməkdaşlar
Jurnalda Mirzə Ələkbər Sabir, Mirzə Mehdi Ələsgərzadə, Əli Nəzmi, Abbas Səhhət, Əliqulu Qəmküsar, Əliabbas Müznib, Səməd Mənsur, Əli Razi Şəmçizadə, Bayraməli Abbaszadə (Hammal), Hacı Qasım Səyyah və başqaları fəal iştirak etmişlər.

## Həmçinin bax
* Şeypur (jurnal)
* Bəhlul (jurnal)
* Molla Nəsrəddin (jurnal)
* Azərbaycan (jurnal, 1906)

## Mənbə

* Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası. Bakı,2007. səh.213.
* Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875–1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009 – 130 səh.
* N.N.Zeynalov "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı, 1973, ADU-nun nəşriyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan uşaq mətbuatı
Yararsız torpaqlar

**Bedlend** () — alçaq dağlıq ərazidə kəskin və mürəkkəb parçalanmış relyef. Əkinçilik üçün yararsız hesab olunur. Azərbaycan Respublikasında Bozqır yaylaq ərazisində daha çox rast gəlinir.

İstifadəsi mümkün olmayan torpaqlar Bedlendlər adlanır. Badlands sözündən götürülüb Burada Bad-pis Land torpaq anlamındadır. Azərbaycanda belə torpaqlara Bozqır ərazilərində rast gəlinir.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 80

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* http://www.nps.gov/badl/ - Badlands National Park Official Site
Folklend döyüşü

**Folklend döyüşü** () — Birinci Dünya müharibəsi illərində Folklend adaları yaxınlığında 8 oktyabr 1914-cü ildə İngiltərə və Almaniya arasında baş verən dəniz döyüşdür.

## Tarixi
İngiltərə donanmasının kontr-admiralı Frederik Sterdi, Almaniya donanmasının vitse admiralı isə Maksimilian Fon Şpeye olmuşdur. Almaniya donanması İngiltərənin Folklend adalarında yerləşən Port-Stenli hərbi-dəniz bazasına 8 oktyabr 1914-cü il tarixində hücum edir. Lakin Almaniya donanması İngilis donanmasının güclü müqavimətinə rast gəlib geri çəkilirlər. Bu zaman İngilis hərbi qüvvələri Almaniya donanmasını təqib edərək onların hərbi gəmiləri kreyserlərini məhv edir. Kreyserlərdən yalnız "Drezden" və "Hospital gəmisi" gizlənə bilirlər. Folklend döyüşü İngiltərə donanmasının tab qələbəsi ilə başa çatır.
MKUltra layihəsi

**MKUltra layihəsi** () və ya **Monarx layihəsi** () — ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin gizli proqramının məxfi layihəsinin kod adıdır. Layihənin məqsədi şüurun idarə edilməsi vasitələrini, məsələn agentlərin verbovkası və dindirmələr zamanı informasiya çıxarmaqda psixotron kimyəvi vasitələrin insana təsirinin nəticələrini öyrənmək idi.

Proqram 1950-ci illərin əvvəlindən 60-ı illərin sonuna kimi açıq, sonra isə gizli fəaliyyət göstərib. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi bilərəkdən 1973-cü ildə MK-ULTRA layihəsinin əsas fayllarını məhv etdi. Bu da 1975-ci ildə Amerika Konqresinə təcrübənin fəaliyytini öyrənmək işində əngəl yaratdı. Təcrübə altında olanlara kimyəvi maddə yeridilir və elektrik cərəyanı vasitəsilə komatoz vəziyyətə çatdırılandan sonra maqnit lentini dinləməyə məcbur edilirdi. Səs yazısında sadə komandalar dəfələrlə təkrar edilirdi. Məqsəd yaddaşın tam pozulması üzullarını kəşf etmək və şəxsiyyətin tam dəyişdirilməsi məsələsində irəliləyiş əldə etmək idi. Təcrübəni Allan Memorial İnstitutuna çox da böyük olmayan nasazlıqlarla, məsələn nevroz, ya da doğuşdan sonrakı depressiya kimi şikayəti olanlar üzərində qoyulurdu.

Məsələnin ictimailəşməsindən sonra yaranmış skandal parlament tədqiqatı aparmağa və sonunda insan üzərində aparılan hər hansı təcrübənin yazılı razılıq ilə alınmasına dair qanun qəbul edilməsinə təkan verdi.

## Məqsədlər
İnsanlardan daha çox informasiya almaq üçün insan beyninə müxtəlif maddələrin təsir edilməsi öyrənilirdi. Layihədə əsasən, aşağıdakılar tədqiq edilirdi:
# Yaddaş diskreditasiyası
# Yaddaşın iflası
# Seksual vərdişlərin dəyişilməsi
# İnformasiyanın metodu
# İnsanlarda asılılıq hissi yaratmaq

## Layihəyə cəlb olunmuş alimlər
* Harold Aleksander Abramson
* Donald Eyuen Kameron
* Sidni Qottlib
* Harris İsbell
* Henri Marri
* Luis Colyon Vest

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* MK Ultra layihəsi / "MK-ULTRA"
Montauk layihəsi

**Montauk layihəsi** () — psixoloji müharibə üsullarını və ekzotik tədqiqatları inkişaf etdirmək məqsədi ilə Nyu-Yorkun Montauk şəhərindəki Camp Hero və ya Montauk Hava Qüvvələri Stansiyasında ABŞ hökumətinin bir sıra layihələrinin olduğunu iddia edən konspirasiya nəzəriyyəsi. Montauk Layihəsinin hekayəsi Preston Nikolsun bu hekayələri Bolqarıstan Təcrübəsi haqqında hekayələrlə qarışdıran "Montauk Layihəsi" kitab seriyasından yaranmışdır.

## İstinadlar
Liu Yi Fei

**Liu Yi Fei** Çin aktrisası və müğənnisidir. Onun qanuni adı Liu Ximeizidir.

## Bioqrafiya
Liu Yi Fei 1987-ci ildə Çinin Uxan şəhərində anadan olub. Onun adı əsil adı An Fenq olub. Lakin 6-yaşından sonra onun adını dəyişib Liu Ximeizi qoydular. 11 yaşı olduqda Yi Fei və anası New Yorka köçdülər. O, burada Louis Pasteur orta məktəbinə köçdülər. Sonra onlar 2002-ci ildə yenidən Çinə qayıtdılar. O, karyerasına bu ildən başladı və Liu Yi Fei kimi tanındı. O, 15 yaşından Pekin Film akademiyaslnda işə başladı.

## Karyerası
Pekin Film akademiyasında işə başlayan kimi ona müxtəlif filmlərdə baş rolu oynamaq təklifləri gəldi. Onun birinci filmi "Alicənab ailənin hekayəsi" adlı bir film oldu. Sonra O "Yarı-İlahilər və Yarı-Şeytanlar" adlı fildə Vanq Yuyan kimi çəkildi. 2005-ci ildə Çin paladini adlı filmdə Cao Linqer kimi çəkildi. Elə bu ildə, Li Yi Fei "Kondor qəhrəmanlarının qayıdışı" adlı televiziya serialına çəkilmək təklifi aldı. Bu film Liu Çanın eyni adlı əsəri əsasında çəkilib. Bu serialda o Xiaolonqnü rolunu oynadı. Sonra ona bir çox filmlərdə çəkilmək üçün təkliflər gəldi. Onun ən tanınmış filmlərindən biri də Qadağan olunmuş krallıq (film, 2008) idi. O bu filmə Ceki Çan və Cet Li ilə bir filmə çəkildi. Bu fildə adı Qızıl Sərçə idi.

## Filmoqrafiya
Biotop

**Biotop** (yun. τόποσ – yer) — eyni relyef, iqlim və digər abiotik amillərə malik olan su hövzəsində və ya quruda müəyyən biosenozun məskən saldığı sahə.

## Ümumi məlumat
Qurunun, yaxud su hövzəsinin orada məskunlaşmış orqanizmlər üçün nisbətən eyni şəraiti olan sahəsi. Məcmusu Biotopun sərhədlərini, həmçinin onun adını müəyyən etmək üçün tez-tez istifadə olunan bitki və heyvanların müəyyən növ tərkibi ilə səciyyələnir.

Aşağıdakı biotopları ayırmaq olar: polipedon, yəni torpaq sudibi məskəni, klimatop, yəni fitosenozun yerüstü hissəsi məskəni və hidrotop,su dibinin üst hissəsi məskəni. Bunlardan asılı olmayaraq müxtəlif mikropopulyasiyalar məskən salan mikrotoplar da ayırırlar. Biotop termini adətən ekoloqlar tərəfindən işlədilir.
 
"Biotop" termini adətən konkret biosenozun formalaşdığı yer mənasında başa düşülür. Bir qayda olaraq, o, səthinin ölçüsü nisbətən kiçik olan sahələr (məs., meşə ilə əhatələnmiş susuz dərələrdəki çəmən, yaxud qumlu-qənbərli sahil zolağı) anlayışı mənasında işlənir; çox vaxt konkret növün yaşadığı yerin sinonimi kimi istifadə edilir (tikanbalığın Biotopu, çay qaraquşunun Biotopu).

## Mənbə
Miranti du Vali

**Miranti du Vali** () — San-Pauluda göydələn. 1960-cı ildə inşa edilmişdir. Hazırda Braziliyada ən yüksək göydələndir.

Hündürlüyü 170 metr, mərtəbələrinin sayı 51-dir. 75.000 kvadrat metrdir.

## Xarici keçidlər
Jan Mişel Jarr

**Jan Mişel Jarr** (; ) — fransız bəstəkarı, ifaçısı və prodüseri, elektron musiqi, sintpop, nyu-eyc janrlarının pionerlərindən biri. Sintezator ifaçısı və möhtəşəm işıq, lazer və atəşfəşanlıq təşkilatçısı kimi məşhurluq qazanmışdır.

Dünya şöhrətini elektron musiqi janrının klassikasına çevrilmiş "Oxygene" (1976) albomu sayəsində yaxalamışdır. 1979-cu ildən başlayaraq dünyanın müxtəlif bölgələrində onlarla musiqili işıq şousu təşkil etmişdir.

## Rekordları
Jarr bir neçə dəfə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Onun 4 konserti tarixdəki ən böyük konsertlər kimi qeydə alınmışdır. Sonuncu rekordu 1997-ci ildə Moskvada qeydə alınmış, həmin konsertdə 3,5 milyon tamaşaçı iştirak etmişdir. Digər bir rekordu isə 1983-cü ildə cəmi 1 nüsxədə buraxdığı "Music for Supermarkets" albomunun hərracda 10 min funt-sterlinqə satılmasıdır. Həmin albomdakı bəzi mahnılar 1984-cü ildə buraxılan "Zoolook" albomunda bir qədər dəyişilmiş şəkildə yer alır. Mahnıların orijinalını isə hazırda aşağı keyfiyyətli radio səs yazıları şəklində dinləmək mümkündür.

## Diskoqrafiyası
Jarr təxminən 80 milyon albom və sinql satmışdır. Bunlardan birincisi 1969-cu ildə buraxdığı "La Cage / Erosmachine" sinqlıdır.

;**Studiya albomları**

## İstinadlar
Ronda Börn

**Ronda Börn** (d. 1951), avstraliyalı Televiziya yazıçısı və prodüseridir. Bəlkə də ən bilinən çalışması *The Secret ([[Sirr (kitab)|Sirr]])* adlı kitabı və eyni adla kinoya uyğunlaşdırılan filmidir.Eyni zamanda Sensing Murder(Qətlini hiss etmək) adlı TV proqramının da prodüseridir..

*Australia 's Herald Sun* qəzetində nəşr olunan bir məqaləyə görə Ronda, eyni zamanda Avstraliya TV serialı *Dünyanın ən gözəl reklamları* və *Evlən mənimlə* adlı TV probramlarının da prodüseridir. 2007-ci ildə Börn, *Time* jurnalının Dünyanın Ən Təsirli 100 adamı siyahısına daxil olmuşdur.

17 avqust 2010-cu ildə, *The Power(Güc)*  adlı kitabı ki *The Secret ([[Sirr (kitab)|Sirr]])* adlı kitabın davamıdır, həm bir ciltli buraxılışı, həm də audio CD kimi nəşr olunmuşdur.

## Həmçinin bax
*Sirr (kitab)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Börnün rəsmi saytı
Sirr (kitab)

**Sirr** () — eyni adlı film əsasında Ronda Börn tərəfindən yazılan və 2006-cı ilin ən yaxşı satılan mənəvi özünə yardım kitabı.

## Həmçinin bax
*Ronda Börn
Luiza Hey

**Luiza Hey** (; 8 oktyabr 1926 - 30 avqust 2017) — amerikalı yazıçı, həvəsləndirici əsərlər müəllifi və "Hay House" nəşriyyat şirkətinin təsisçisidir. O, yeni düşüncə tərzində yazılmış və "özünə yardım" mövzusunda birləşən bir neçə kitabın müəllifidir. Daha çox "Həyatına şəfa ver" (; 1984) kitabına görə yaxşı tanınır.Hey May 2008-ci ildə Nyu-York Tayms dərgisində Mark Oppenheimer ilə müsahibəsində öz həyat hekayəsin ətraflı şəkildə nəql etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Luiza Heyin rəsmi veb-saytı
Lahor

**Lahor** (, , ) — Pakistanın Pəncab əyalətinin paytaxtı, Kəraçidən sonra ölkənin 2-ci böyük şəhəri. Şəhər Ravi çayı sahilində, Hindistanla sərhədə yaxın yerləşir. Burada ölkənin kinostudiyası (Lollywood) yerləşir.

## Görkəmli şəxsiyyətlər
*İmran Xan
*Çaudri Məhəmməd Əli
*Şeyx Ənvər ül-Haqq
*Feruzi Xan
## Qardaş şəhərlər

## Qalereya



|Vizir Xan Məscidi
Image:The Lahore Forts Alamgiri Gate Picture2 taken at night - July 20 2005.jpg|Lahor fotun qapıları
Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran.jpg|Padşah Məscidi
Image:Badshahi Masjid at night on July 20 2005.jpg|Padşah Məscidi, gecə vaxtı
Image:Samadhi of Ranjit Singh July 1 2005.jpg|Rancit Sinqh mavzolei



## Həmçinin bax
* Vəzir Xan məscidi
## İstinadlar
Mirzə Bayramov

**Mirzə Əhməd oğlu Bayramov** () — şair, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Mirzə Bayramov 1888-ci il mayın 5-də Azərbaycanın Tovuz rayonunun Cilovdarlı kəndində yoxsul kəndli ailəsində doğulmuşdur. 1896-1899-cu illərdə mollaxanada oxumuşdur. Lakin kiçik yaşlarından şifahi xalq ədəbiyyatına, musiqiyə, el havalarına ciddi maraq göstərmişdir. 12 yaşından Aşıq Hüseyn Bozalqanlının şagirdi olmuş, 1905-ci ildən sərbəst aşıqlıq etmişdir. İlk mətbu əsəri 1932-ci ildə "Allahsız" jurnalında (№10) çıxan "Bitdili busatı" şeridir. Bundan sonra dövri mətbuatda, dərsliklərdə müntəzəm çap olunur. 1927-ci ildə Qazaxda aşıqlar yığıncağında birinci yer tutduğuna görə ona bir dəst kostyum və pul mükafatı verilmişdir. 1928-ci ildə Bakıda I Aşıqlar qurultayında çıxışı yüksək qiymətləndirilmişdir. 1938-ci ildə Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsində sazı və sözü ilə ön və arxa cəbhədə bütün qüvvələri səfərbərliyə almaqda xalqa kömək etmişdir.

"1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində fədakar əməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir..

## Xarici keçidlər
* http://www.kataloq.net/v2/shexsler/Bayramov-Mirzə-120 
* AŞIQ MİRZƏ
Xəyyat Mirzə

**Xəyyat Mirzə** () — Azərbaycanın tanınmış aşıqlarından biri.

## Həyatı
Mirzə Abbasqulu oğlu Mirzəyev 1885-ci ildə indiki Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində dülgər ailəsində dünyaya gəlmiş, kiçik yaşlarında mollaxanada dərs almışdır.

Atası Abbasqulu onu dərzi yanına şagird qoymuşdur. Dərziliyi öyrənməklə yanaşı, onda şeirə, sənətə böyük maraq olmuşdur. Dərzi olduğundan şeirlərini də "Xəyyat" (dərzi) təxəllüsü ilə düzüb qoşmuş, xalq şeiri üslubunda yazıb yaratmışdır. Bozalqanlı Xəyyat Mirzə tə xəllüsü ilə tanınmışdır. Aşıq Hüseyn Bozalqanlı, Şair Vəli ilə deyiş mələri məşhurdur. Hazırcavablığı, istedadı ilə həmişə mühitin marağı na səbəb olmuşdur. Haqqında "Mirzə-Nazənin" dastanı yaranmışdır.

Xəyyat Mirzə 1922-ci il dekabr ayının 25-də öz kəndlərində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

Xəyyat Mirzənin ilk kitabı 1966-cı ildə çap olunmuşdur.

## Kitabları

* "Könlüm hicran otağı", Bakı, 2010.

## İstinadlar
Anatoli Zöhrabbəyov

**Zöhrabbəyov Anatoli Həsən oğlu** (14.05.1909 - 1946) — şair, 1940-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

1909-cu il mayın 14-də Bakıda dəmiryolçu ailəsində doğulmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir. APİ-nin kimya fakültəsində təhsil almışdır (1931). Bir neçə il Azərbaycan SSR Neft sənayesi Elmi-Tədqiqat neft-kimya institutunda laborant, kiçik elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır (1932-1933).

Ədəbi fəaliyyətə 1940-cı ildən başlamışdır: dövri mətbuatda lirik şerlər, mahnı mətnləri çap etdirmişdir. Poetik yaradıcılığında Nizami Gəncəvidən tərcümələr başlıca yer tutur. Şairin "İsgəndərnamə" mənzum romanından rus dilinə etdiyi tərcümələr rəğbətlə qarşılanmışdır Əsərlərini rus dilində yazmışdır. "Odlu diyar" tarixi* romanı "Drujba narodov" almanaxında, "Vətən uğrunda" jurnalında, sonra isə ayrıca kitab Halında buraxılmışdır (1945). Burada XII əsr Azərbaycan ictimai-siyasi Hadisələri, xalq Həyatı, onun mübarizəsi maraqlı lövhələrlə təsvir edilmişdir. Vaxtsız ölüm əsərin ikinci cildini başa çatdırmağa imkan verməmişdir.

1946-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər

*http://www.kataloq.net/v2/shexsler/Zöhrabbəyov-Anatoli-113
Anders Berinq Breyvik

**Anders Berinq Breyvik** (; 13 fevral 1979) — Norveçli ekstremist və terrorçu. 22 iyul 2011-ci ildə Norveçin paytaxtı Osloda bomba partlayışı və hakimiyyətdəki Əmək partiyasının Ütöya adasında təşkil etdiyi gənclər düşərgəsinin iştirakçılarına qarşı həyata keçirdiyi silahlı hücum nəticəsində 77 nəfəri öldürməkdə və 97 nəfəri yaralamaqda ittiham edilir. Cinayətləri etiraf etsə də, özünü təqsirkar kimi qəbul etmir. Xristianlığın lüteran cərəyanına etiqad edir.

## Həmçinin bax
* Norveçdə terror aktları (2011)
Mustafa Lütfi İsmayılov Şirvanski

**Mustafa Lütfi Sədrəddin oğlu İsmayılov-Şirvanski** və ya **Mustafa Lütfi Şirvani** (; mühacirətdə: **Mustafa Lütfi Azər**; ) — müəllim, şair, jurnalist, Həştərxanda nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzetinin redaktoru və naşiri. I cağırış TBMM-nin millət vəkili (1920–1923).

## Həyatı
Mustafa Hacı Sədrəddin oğlu İsmayılov (Mustafa Lütfi Şirvani) 1876-cı (Zaqafqaziya Sünni Ruhani İdarəsinin verdiyi şəhadətnamədə 1873-cü, öz tərcümeyi-halında 1879-cu) ildə Şirvanın mərkəzi Şamaxı şəhərində doğulmuşdur. Mustafanın atası Hacı Sədrəddin əfəndi nəqşibəndi şeyxi, Qafqazdakı müridizmi hərəkatının mənəvi babalarından olan, İsmayıl Kürdəmiri (İsmayıl Siracəddin Şirvani) kimi tanınan bir pirin müridlərindəndir. 1902-ci ildə Şamaxı mədrəsəsindən icazə alıb sonra İstanbula gəlir. İstanbulda Fateh mədrəsəsində dağıstanlı Əbdülfəttah əfəndinin şagirdi olur. Təhsilini 1905-ci ildə İstanbul Darülmüəllimində tamamlayıb.

Rusiya çarının 17 oktyabr 1905-ci il tarixli manifestinin verdiyi imkanlardan istifadə edərək, o, xalı-xalça alverçisi kimi Həştərxana gəlmiş, qısa bir müddətdən sonra- noyabrın 26-da burada "Şurayi-İslam" adlı ictimai-siyasi cəmiyyət yaradır. Mustafa İsmayılov təhsildə tərbiyənin rolunu yüksək qiymətləndirməyə meyilli pedaqoq kimi cəmiyyətin nəzdində "Darül-ədəb" ("ədəb evi", "ədəb məktəbi"), qızlar üçün "Nümuneyi-tərəqqi" adlı zəmanənin tələb etdiyi yeni tipli məktəb açır. 1906-cı ildə "Bürhani-tərəqqi", 1907-ci ildə "Həmiyyət", 1911-ci ildə "Haqq" qəzetlərini nəşr etdirmişdir. Abdulla Tukayın "Mustafa" şeiri Mustafa Lütfiyə həsr olunub.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Vinçenso Perucia

**Vinçenso Perucia** (; d. 8 oktyabr 1881, İtaliya - ö. 8 oktyabr 1925, Fransa) — "Mona Liza"nı tarixi vətəninə qaytarmaq arzusuyla oğurlamış şəxs; italyan rəssam və dekorator.

## Əsrin oğrusu

Vinçenso Perucia XX əsrin ən səs-küylü oğurluğunun baş qəhrəmanıdır. O, 1911-ci il avqustun 21-də Parisdəki "Luvr" muzeyindən dahi italyan rəssamı Leonardo da Vinçinin şedevri - "Mona Liza" rəsmi oğurlamışdır.

Həmin vaxt o, Luvr muzeyinin sabiq əməkdaşı idi. Milliyyətcə italyan olan rəssam və dekorator Vinçenso Perucia üçün "Cokonda"nı oğurlamaq heç çətin olmamışdır. Perucia, sadəcə, muzeydəki şkafların birində gizlənərək iş vaxtının bitməsini gözləyib. Daha sonra şəkli divardan çıxararaq muzeyi tərk etmişdir. Məhkəmənin ona cəmi 1 illik həbs cəzası kəsmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Mona Liza