open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jorj-Pyer Söra

**Jorj-Pyer Söra** (; ) — fransız əsilli postimpressionist və nöqtəçi (puantilist) rəssam. Rəssamlığa gətirdiyi yeni tərzi və özünəməxsusluğu ilə dünya rəssamları arasında xüsusi rola malikdir.

## Həyatı
Jorj Söra 1859-cu il dekabrın 2-də Parisdə anadan olmuşdu. O, uşaqlıqdan rəsmə maraq göstərmiş, gənc yaşlarında isə bəzi önəmli rəssamlardan təhsil almışdı. 20 yaşında olan Jorj ‘Qüsursuz Sənət Nişanələrinə Dair Esse’ adlı kitabdan çox təsirlənərək oxuduğu sənət akademiyasındakı təhsilinı yarımçıq qoyur. Humbert de Superville tərəfindən yazılan bu kitab, rəssama böyük təsir etmiş kitablardan yalnız biri idi. Seurat ordudakı qısa xidmətdən qayıtdıqdan sonra, indi sənət mövzusundakı düşüncələri onun müəllimlərinin fikirlərindən tamamilə uzaqlaşmağa başlamışdı. Sənət məktəbini tərk etdikdən sonra Seurat 1881-ci ildə rəssam dostu ilə La Grande Jatte adasına köçdü. Belə yer dəyişmə Söra üçün böyük ilham mənbəyi olması ilə onun kareyerasında ciddi rol oynamışdı.

Seuratın ilk, yeni üfüqlər açan əsəri "Bathers at Asniéres" 1883-cü ildə Paris Salonu tərəfindən rədd ediləndə, rəssam Salona təkrar müraciət etməyərək, şərti bədii sərgilərə üz çevirmişdi. Bunun əvəzinə o, sənətkarların müasir sənətlə bağlı nəzəriyyələrin inkişafı olan ‘Sənətkarların Müstəqil Qrupu’ ilə birləşdi. Burada rəssamın əsərləri xoş izləyici kütləsi tapdı. Seuratın "Sunday Afternoon on the Island of La Grande Jatte" əsəri — iki illik layihəsi — tamamladığında bu əsər tezliklə milli tərifə çevriləcəkdi. Əsər nöqtəcilik tərzinin tam bir nümayişi idi, böyüklüyü və müstəsna texnikası ilə, ilk dəfə sərgiləndiyi İmpressionist sərgidə böyük tərifə layiq görülmüşdü.

Bu əsər tamamlandıqdan sonra Seurat modeli və məşuqəsi Madeleyne Knobloç ilə başqa bir studiyaya köçdü. Madeleyne 1873-cü ilin fevralında Seuratın ilk oğlu Pyer Jorj Seuratı dünyaya gətirdi. Rəssam isə, 29 mart 1891-də, ikinci oğlunun ölümündən bir neçə ay əvvəl öldü. Seuratın ölümünün səbəbləri, qısa müddət sonra oğlunun da eyni səbəbdən öldüyü meningit idi. Seurat ölümünə görə yarımçıq qalan "The Circus" adlı son sənət əsəri üzərində işləyirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Жорж-Пьер Сёра. Картины и биография
* Жизнь и творчество Жоржа-Пьера Сёра на сайте Картины Импрессионистов 
* Картины Жоржа-Пьера Сёра 
* Сайт о Жорже-Пьере Сёра
Gədi xalçaları

**Gədi xalçaları** — Abşeron xalçaçılıq məktəbinin Bakı qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.

## Ümumi məlumat
"Gədi xalçaları" öz adını Xızı rayonunun ərazisində yerləşən Gədi kəndinin adından götürmüşdür. Bu xalçaları bəzi xalçaçılar "Qədi xalçaları" və ya "Gədi xalçaları" kimi adlandırsalar da Bakı xalçaçıları onu "Dağlı" adlandırırlar. Buna səbəb isə Gədi kəndinin əhalisinin tatlardan ibarət olmasıdır. Gədi sözünün mənası isə "çəmənli kənd" deməkdir.

## Bədii analiz
"Gədi xalçaları"nın orta sahəsi qırmızı yerlikli, mərkəzi şaquli oxda yerləşmiş bir neçə kiçik göldən ibarətdir. Həndəsi formada olmayan, daha çox alovun şölələrini xatırladan göllərin təsviri aydın ifadə olunmuş və yalnız "Gədi xalçaları" üçün xarakterik olan göllərin rəngi bir və bəzən də iki göldən bir dəyişir. Göllər arasındakı boş sahələr müxtəlif formalı həndəsi və nəbati naxışlarla bəzədilmiş və bu naxışlar hər iki tərəfdə simmetrik olaraq təkrarlanırlar.

Bakının, Xızı və Siyəzən rayonlarının xalça ustaları bu gölləri sini, mərkəzdə olan səkkiz ləçəkli dairəvi elementli damğanı isə "alma" və ya "qoğal" adlandırırlar.

Bu elementlərin arasında bir neçə heyvan təsviri, o cümlədən xalqın təsərrüfatını və məişətini xatırladan pişik silueti də mövcuddur.

"Gədi xalçaları"nın kənarlarını üç haşiyə tamamlayır. Bakının "Novxanı" xalçasında olan ara haşiyənin cüt xətlərini xatırladan sürməyi yerlikli, "qarmaqlı qızıl gül" adlanan kiçik haşiyələr orta haşiyənin sol və sağ tərəflərində yerləşdirilmişdir. "Zülflü aləm" elementlərindən təşkil olunmuş ağ yerlikli orta haşiyə xalçaya xüsusi görkəm verir.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Gədi xalçaları"nın ölçüləri 110x180 sm-dən 110x250 sm-ə qədər ölçülər arasında dəyişir.

"Gədi xalçaları"nda bir kvadrat desimetrdə ilmələrin sıxlığı 38x38 ilmədən 42x42 ilməyə qədər yerləşir. Bir kvadrat metrdə isə 145 min ilmədən 176 min ilməyə qədər təsadüf edilir.

"Gədi xalçaları"nda xovun hündürlüyü 6–7 mm-ə qədərdir.

## Mənbə
* Gədi xalçaları
Yanan adam festivalı

**Yanan adam festivalı** () — ABŞ-nin Nevada çölünün Black Rock bölgəsində hər il avqust ayının son həftəsi ilə sentyabr ayının ilk həftəsi arasında keçirilən festival.

## Tarixi

Festival ilk dəfə 1986-cı ildə Larri Harvey və dostları tərəfindən təşkil edilmişdir. Festivalda iştirak etmək üçün əvvəlcədən müraciət edərək qeydiyyata düşmək və bilet almaq lazımdır.

Xüsusilə, gecələr böyük əyləncələr və mərasimlər təşkil edilir. Yanan adam fiquru festivalın əsas simvoludur. Təşkilatçılar festivalın musiqi və sənət festivalı olduğunu deyirlər.

Hər il müxtəlif gündəmi olan festivalda 2011-ci ildə əsas gündəlik olaraq *"keçid mərasimləri"* mövzusu seçilmışdir. 2011-ci ildə festivala 50 mindən artıq insan qatılmışdır.

## Mənbə

* Yanan adam festivalı keçirilir. '''qafqazinfo.az'''
Qədim Gəncə xalçaları

**Qədim Gəncə xalçaları** — Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Gəncə qrupuna daxil olan xovlu Azərbaycan xalçalarıdır. Xalçalar adını Qədim Gəncə şəhərinin adından almışdır. Qədim Gəncə xalçaları Gəncə xalçaçılıq məktəbinin yüksək keyfiyyətli xalçalar kateqoriyasına aiddir.

## Tarixi
Sənətşünaslar tərəfindən bu xalçaları *"Gəncə xalçaları"*, *"Gəncə-şəhər xalçaları"*, həmçinin "Gəncə-buta xalçaları" və ya *"Butalı Gəncə xalçaları"* adlandırılan *"Qədim Gəncə xalçaları"* Gəncə şəhərində, hmçinin şəhərdən 40 şimal-qərb istiqamətində yerləşən Şəmkir rayonunda, və Gəncə ətraf xalçaçılıq məntəqələrində istehsal olunmuşdur.

## Bədii analiz

Adətən, Qədim Gəncə xalçalarının orta sahəsinin kompozisiyası *"Gəncə-buta"* adlanan sıraya düzülmüş butalardan ibarət olur. Sadə forması və rəgarəngliyi ilə Bakı, Sərab, Şirvan butalarından fərqlən *"Gəncə-buta"* adlanan butalarla toxunmuş xalçalar daha çox tanınır. Gəncə xalçaçılıq məktəbinə xarakterik olan *"Gəncə-buta"* adlanan bu elementlər bəzi hallarda diaqonal üzrə düzülür. Orta sahənin sol və sağ tərəflərində "pəncə" adlanan təsvir olan xalçalarda istehsal edilirdi. "Pəncə" adlanan təsvir dini xarakter daşıyır.

Orijinal xüsusiyyətləri olan Qədim Gəncə xaıçalarının orta sahəsinin kompozisiyası düzbucaqlı elementlərdən, yaxud müxtəlif enli və ensiz zolaqlardan ibarət idi. Qədim Gəncə xalçalarının köbə haşiyəsi Gəncə xalçaçılıq məktəbinin xalçalarına xarakterik olan köbə zolaqlarından ibarətdir.

*"[[Namazlıq xalçaları|Namazlıq xalçalar]]"* adı ilə tanınan Qədim Gəncə xalçalarının bəzilərinin orta sahəsinin yuxarı hissəsində butanın üzərində "mehrab" – həndəsi formada haşiyəli tağ yerləşdirilir. Ona görə də qocaman xalçaçılar *"Namazlıq xalçalar"*a "Mehrablı xalçalar" və *"Mehrabsız xalçalar"* adı veriblər.

## Texniki xüsusiyyətlər
Qədim Gəncə xalçaları daha çox orta ölçüdə istehsal olunurdu. Bu xalçaların ölçüsü əsas etibarilə çox da böyük olmur. XIX əsrin ikinci yarısında və XX əsrin əvvəlidə uzunsov formalı Qədim Gəncə xalçaları da istehsal olunurdu.

Qədim Gəncə xalçalarının ölçüləri 100x150 sm-dən 150x220 sm-ə qədər ölçülər arasında dəyişir. Qədim Gəncə xalçalarıda bir kvadrat desimetrdə ilmələrin sıxlığı 32x32 ilmədən 38x38 ilməyə qədər yerləşir. Bir kvadrat metrdə isə 102 ilmədən 144 min ilməyə təsadüf edilir. Qədim Gəncə xalçalarında xovun hündürlüyü 6–8 mm olur.

## İstinadlar
Çaylı xalçaları

**Çaylı xalçaları** – Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Gəncə qrupuna daxil olan xovlu Azərbaycan xalçalarıdır. Xalçalar adını Gəncə şəhərindən 20 km cənub-şərqdə yerləşən Çaylı kəndinin adından almışdır. Bəzi xalçaçılar bu xalçanı *"Gəncə-şəhər"*, *"Qazaxça"*, *"Öysüzlü"*, *"Qaraxanlı"* adlandırırlar. Çaylı xalçaları Gəncə xalçalarının orta keyfiyyətli xalçalar kateqoriyasına aiddir.

## Tarixi
"Çaylı xalçaları"ı öz adını Gəncə şəhərindən 20 km cənub-şərqdə yerləşən Çaylı kəndinin adından almışdır. "Çaylı xalçaları"ı əvvəlcə Çaylı kəndində toxunmuş, daha sonra Gəncənin özündə (*"Gəncə-şəhər"* adı ilə) və Goranboy rayonunun xalçaçılıq məntəqələrində toxunmağa başlamışdır.

"Çaylı xalçaları"ını bir çox ustalar *"Öysüzlü xalçaları"*, digərləri *"Qaraxanlı xalçaları"* adlandırırlar.

## Bədii analiz
Çaylı xalçaları Şirvan xalçaçılıq məktəbinə aid olan "Qobustan xalçaları" və "Mərəzə xalçaları"nın orta sahəsindən götürülmş bəzi elementlərin şəkilləri bir qədər dəyişdirilərək "Gəncə xalçaları"nın texniki xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə istifadə edilərək toxunmuşdur.

Çaylı xalçalarının orta sahəsində məhz bu xalçalara xarakterik olan, bu xalçanın əsas elementi sayılan uzunsov altıbucaqlı qırmızı yerlikli iri bir göl yerləşdirimiş və qara rəngli yerliyi olan ara sahəsinin sərbəst qalan yerləri *"Bəndi-rumi"* adlanan torşəkilli naxışla bəzədilmişdir. *"Bəndi rumi"* adlanan torşəkilli naxışların oyuqlarında isə çiçək formasında naxışlar işlənmişdir.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Çaylı xalçaları"nın ölçüləri 120x180 sm-dən 150x250 sm-ə qədər ölçülər arasında dəyişir. Çaylı xalçalarında bir kvadrat desimetrdə ilmələrin sıxlığı 33x33 ilmədən 40x40 ilməyə qədər yerləşir. Bir kvadrat metrdə isə 108 min ilmədən 160 min ilməyə təsadüf edilir.

"Çaylı xalçaları"da xovun hündürlüyü 6–8 mm-dir.

## İstinadlar
Şadılı xalçaları

**Şadılı xalçaları** — Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Gəncə qrupuna daxil olan xovlu Azərbaycan xalçalarıdır. Xalçalar adını Gəncə şəhərindən 25 km məsafədə yerləşən Şadılı kəndinin adından almışdır. Şadılı xalçaları Gəncə xalçaçılıq məktəbinin orta keyfiyyətli xalçalar kateqoriyasına aiddir.

## Tarixi
Şadılı xalçaları Kiçik Qafqaz sıra dağlarının ətəyində, indiki Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində, Gəncə şəhərindən 25 km məsafədə yerləşən Şadılı kəndində tərəfindən toxunmuşdur. Bu kənddə yaşayan şadılı tayfası maldarlıqla məşğul olduğundan kənddə toxuculuqda yaxşı inkişaf etmişdir. Bir müddət sonra Şadılı xalçalarını Gəncə, Şəmkir şəhərlərində, Çaylı, Qaradağlı kəndlərində və Qazax rayonunda da toxumağa başlayırlar. Xalçaçılar bu xalçanı *"Qazax xalçaları"* və ya *"Ağstafa xalçaları"* da adlandırır, xarici ədəbiyyatda və bəzi digər mənbələrdə isə *"Gəncə xalçaları"* və ya *"Qafqaz xalçaları"* adlarına rast gəlmək olar.

## Bədii analiz
Şadılı xalçalarında *"Qab-qabı"* adlanan orta haşiyənin enli zolaqları mürəkkəb quruluşu ilə fərqlənir ki, bu cür köbə naxışları Azərbaycandan başqa Yaxın Şərqdə də toxunmuşdur. Türkiyənin qərbində, Berqamada olan xalçaçılıq məntəqələrində də bu cür naxışlı xalçalar toxunur. Həmçinin Orta Asiyanın orta əsrlərə aid bir çox sənət əsərlərində də bu naxışları tapmaq mümkündür.

Şadılı xalçalarının mərkəzi ara sahəsinə kiçik ölçülü kvadratlar yerləşdirlmiş və sıraya düzülmüş üç kvadrat göldən (medalyondan) ibarətdir. Bu göllərin (medalyonların) daxilindəki kiçik kvadratların daxilinə isə şimal-qərbi Azərbaycan xalçalarında "*qoşaquyrum*" və ya "*qoşabuynuz*" adlanan naxışlarla bəzədilmişdir. Şadılı xalçalarının sahəsi nə qədər böyük olsa, bu hissələrin sahəsi və "*qoşabuynuz*" adlanan naxışların sayı çox olur. Bu cür naxışlara qədim keçə məmulatlarında, Türkmənistan xalçalarında isə "qoçak" adlanan və həmçinin qırğız basmalarında da bu naxışlara rast gəlmək olar.

## Texniki xüsusiyyətlər
Şadılı xalçalarının ölçüləri 130x130 sm-dən 150x200 sm-ə qədər ölçülər arasında dəyişir. Şadılı xalçaları"na bir kvadrat destimetrdə ilmələrin sıxlığı 32x32 ilmədən 38x38 ilməyə qədər yerləşir. Bir kvadrat metrdə isə 102 min ilmədən 144 min ilməyə təsadüf edilir. Şadılı xalçaları"da xovun hündürlüyü 6–8 mm-dir.

## İstinadlar
Çıraqlı xalçaları

**Çıraqlı xalçaları** – Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Gəncə qrupuna daxil olan xovlu Azərbaycan xalçalarıdır. Xalçalar adını Gəncə şəhərindən 35 km cənubda yerləşən Çıraqlı kəndinin adından almışdır. Bəzi xalçaçılar bu xalçanı *"Qazaxça"*, *"Gəncə"*, *"Faxralı"*, *"Şamxor"* adlandırırlar. Çıraqlı xalçaları Gəncə xalçalarının orta keyfiyyətli xalçalar kateqoriyasına aiddir.

## Tarixi
Çıraqlı xalçaları əvvəlcə Gəncə şəhərindən 35 km cənubda, hal-hazırda Daşkəsən rayonunun ərazisində yerləşən Çıraqlı kəndində istehsal olunmağa başlamışdır. Çıraqlı xalçaları bir müddət sonra Gəncə zonasının bütün xalçaçılıq məntəqələrində istehsal olunmağa başlayır. Bu xalçalar bəzən *"Qazaxça xalçası"*, *"Gəncə xalçası"*, *"Fəxralı xalçası"*, *"Şamxor xalçası"* və digər adlarla adlandırılmışdır. Buna səbəb isə xalçanın digər ərazilərdə istehsal olunmağa başlanması olmuşdur.

## Bədii analiz
Ara sahənin yerliyi göy rəngdədir və ara sahədə bir-birinin ardınca yerləşmiş altıbucaqlı göllərin yerliyi isə qırmızı rəngdədir. Göllərin daxilindəki elementlər qədim Muğan xalçalarının naxışları və həmçinin kilim ornamentləri ilə oxşarlıq təşkil edir. Göllər arasındakı boş sahələr isə rom şəkilli kətabələrlə bəzədilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətlər
Çıraqlı"xalçaları daha çox uzunsov ölçülərdə toxunur. Ölçüsü kiçik olan xalçalara da rast gəlmək olur. Xovun hündürlüyü 6–8 mm-dir.

## İstinadlar
Elza Triole

**Elza Triole**(Elza Yuryevna Kaqan, ) — Rus əsilli fransız yazıçısı.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биографические сведения
* Произведения Эльзы Триоле в электронной библиотеке Альдебаран 
* Жизнь Замечательных Французов, Глаза Эльзы
Con Branner

**Con Branner**(John Kilian Houston Brunner; ) — İngilis fantast-yazıçısı.

## Həyatı
Con Branner 1934-cü ildə İngiltərənin Oksfordşir şəhərində anadan olmuşdu.

Con Branner 1995-ci ildə Qlazqo şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* John Brunner Archive at the University of Liverpool 
* Obituary on Rudy's Books
* Heroes of Cyberspace:John Brunner by Charles A. Gimon
* Bibliography  on SciFan
* Science Fiction Inventions by John Brunner
* Audio review of The Crucible of Time at The Science Fiction Book Review Podcast
* Cover for short story by Brunner that looks like scene from Planet of the Apes
Qaymaqlı xalçaları

**Qaymaqlı xalçaları** — Qazax xalçaçılıq məktəbinin Qazax qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.

## Ümumi məlumat
Qaymaqlı xalçası öz adını Gəncə-Qazax düzənliyində, Qazax rayonunun ərazisindəki İncəsu çayının (Kürün qolu) sahilində, Qazax şəhərindən 32 km şimal-qərbdə yerləşən Qaymaqlı kəndinin adından götürülmüşdür. "Qaymaqlı xalçaları"nı xalçaçılarımızın bir çoxu "Ləmbəli xalçası" və ya "Borçalı xalçası" hesab edirlər.

## Bədii analiz
Qaymaqlı xalçalarının orta sahəsi ritmik təkrarlanan rombşəkilli naxışlarla doldurulmuş bir göldən, şaquli istiqamətdə uzanmış altıbucaqlı medalyondan ibarətdir. Gölün daxilindəki sərbəst sahələrə isə kiçik ulduzşəkilli naxışlar yerləşdirilmişdir. Bayram görkəmində olan bu xalaçaya gücləndirilmiş müxtəlif rənglər xüsusi görkəm verir.

Qaymaqlı xalçalarının toxunması son dövrlər artdığına görə onlar özlərinin əvvəlki görkəmini itirmişlər. XIX əsrin əvvəlinə aid xalçalar həm görkəminə, həm də keyfiyyətinə görə sonralar toxunan xalçalardan çox fərqlənir.

## Texniki xüsusiyyətlər
Bəzən sahəsi 4–5 kvadrat metrə çatan "Qaymaqlı xalçaları" əsasən kiçik ölçüdə olur. Nadir hallarda daha böyük ölçülü xalılara rast gəlmək olur.

"Qaymaqlı xalçaları"nın bir kvadrat desimetrdə ilmələrin sıxlığı 26x26 ilmədən 30x30 ilməyə qədər yerləşir. Bir kvadrat metrdə isə 70 min ilmədən 90 min ilməyə təsadüf edilir.

Qaymaqlı xalçalarında xovun hündürlüyü 8–12 mm-dir.

## Mənbə
*  Qaymaqlı xalçası 

## Həmçinin bax
* Qaymaqlı kəndi
Aydınoğulları bəyliyi

**Aydınoğulları bəyliyi** — Rum Səlcuqlu dövlətinin çökməsi və dağılmasıyla başlayan Anadolu bəylikləri dönəmində, XIV əsrin əvvəllərində Anadolunun Aydın və çevrəsində qurulmuş bir türk bəyliyi.

## Tarixi
Malazgird döyüşünü (1071) izləyən illərdə türklərin əlinə keçən bölgə, XI əsr əvvəllərində I xaclı səfərilərinin dalınca Bizanslılar tərəfindən geriyə alındı. 1280-ci ildə Məntəşə bəy tərəfindən fəth edildi. Məntəşə bəyin hakimiyyətində qalan şəhər daha sonra Məntəşə bəyi öldürən Aydınoğlu Məmməd beyin əlinə keçdi və 1308-ci ildə Aydınoğulları bəyliyi quruldu. Dövlətin qurucusu Aydınoğlu Məmməd bəy, Germiyanoğullarıın subaşısıydı (ordu komandiri). Məmməd bəy, əvvəl Germiyanoğullarına bağlı qaldı. Sonra Bizansdan Birgini alıb paytaxt halına gətirdi. Bu şəkildə müstəqilliyini elan etdi. Daha sonra Ödəmiş, Sultanhisar və Ġzmiri də torpaqlarına qatdı. Ayasuluğda (bugünkü Səlcuq) Aydınoğullarının ilk donanmasını qurdu.

Məmməd bəyin 1334-cü ildə ölümündən sonra bəyliyin başına oğulu Umur bəy keçdi. Umur bəy Səlcuq və Ġzmirdə limanlar qurdu, donanmasını gücləndirdi. Saqqız, Bozcaada, Eğriboz, Mora və Rumeli sahillərinə axınlar təşkil etdi. Umur bəy Alaşehiri də torpaqlarına qatınca, Venedik, Cənəviz, Rodos cəngavərləri və Kipr krallığının donanmaları birləşərək hərəkətə keçdi. Birləşmiş xaçlı donanması 1344-cü ildə Ġzmiri ələ keçirdi və Aydınoğulları bu döyüşdə donanmasını itirdi.

Aydınoğulları, Umur bəyin 1348-ci ildə ölməsindən sonra gücünü itirdi. Dənizdən Venedik və Rodos şovalyelerinə, qurudan da Osmanlılara qarşı qoya bilmədi. Ġsa Bəy, 1390-cı ildə torpaqlarını Ġldırım Bayezide buraxaraq Tiredə oturmağı qəbul etdi. 1402-ci ildəki Ankara döyüşündə Ġldırım Bayezidi məğlub edən Teymur Aydınoğullarına köhnə torpaqlarını geri verdi. Bəyliyi əlinə keçirən Cüneyd bəy idarəsində Aydınoğulları bir az daha ayaqda qaldı. Lakin Cüneyd bəy Osmanlı dövləti əleyhində müxtəlif narahatlıqlara qatıldı. Xüsusilə fetret dövründə dəyişik şahzadələrə dəstək təmin etdi və saxta Mustafa üsyanlarında əhəmiyyətli rol oynadı. Ən sonunda Ġzmir yaxınlarındakı sığındığı qalada təslim olmaq məcburiyyətində qaldı və həm özü həm də ailəsi öldürüldü. Beləcə 1426da Aydınoğulları bəyliyi torpaqları II Murad tərəfindən qəti olaraq Osmanlı dövlətinə qatıldı.

## Bəyləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Anadolu'da Kuralan İkinci Dönem Türk Beylikleri
Qarayazı xalçaları

**Qarayazı xalçaları** — Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Qazax qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.

## Ümumi məlumat
Qarayazı xalçalarının adı Qazax rayonundan 10 km şimalda yerləşən Qarayazı kəndinin adı ilə bağlıdır. Lakin bu xalçaların adı təkcə bu kəndin adı ilə deyil, Kür çayının sol sahili boyunca geniş bir ərazini əhatə edən bu ərazi indiki Gürcüstan Respublikasının ərazisində yerləşən Aşağı Kartli düzünün ərazisi ilə birləşən böyük bir ərazini əhatə edir. Əhalisi əsasən etnik azərbaycanlılardan ibarət olan bu ərazidə yaşayan əhali vaxtilə Borçalıya köçmüş Kosalar, Təzəkənd, Nəzrəli, Kəpənəkçi və Cavdar kəndləri Qarayazı xalçalarının istehsal olunduğu əsas xalçaçılıq məntəqələri olmuşdur. Bu yerlərdə istehsal olunan xalçalar Kür qırağında yerləşən xalçaçılıq məntəqələri kimi bütövlükdə "Dəmirçi Həsən" adı ilə tanınır.

## Bədii analiz
"Qarayazı" adı ilə məşhur olan bu xalçalar, Qazax xalçaçıları arasında "Quşlu xalçası" kimi tanınır. "Qarayazı xalçaları" quruluşuna və ornament formalarına görə "Muğan xalçası"na oxşardır. Yerliyi qara rəngli olan bu xalçaların ara sahəsinin aşağı hissəsindəki uzunsov kətəbə, xalçanın mərkəzində isə ağ yerlikli göl və quş təsvirləri bu xalçanın əsas elementləridir. Həmçinin simmetriya qanunları əsasında göl və kətəbələrin yanlarına cüt-cüt yerləşdirilmiş kiçik naxışlar bu xalçanın əsas elementləridir.

## Texniki xüsusiyyətlər
"Qarayazı xalçaları" əsasən iki ölçüdə: kiçik və böyük ölçülərdə toxunur. Kiçik ölçüdə olan xalçalar 100x150 sm və böyük ölçüdə olan xalçalar isə 180x300 sm olur.

İlmələrin sıxlığı: hər kvadrat metrdə 80 min ilmədən 120 min ilməyə qədər ola bilər.

"Qarayazı xalçaları"nda xovun hündürlüyü adətən 7–9 mm-dir.

## Mənbə
* Qarayazı xalçası
Mirzə Xürrəm

**Mirzə Xürrəm** (?-1825) — XVIII əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Mirzə Xürrəm Qaradağ vilayətinin Kürdəşt kəndində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Bir çox ünlü alimlərdən tibb elmini öyrənmişdi. Məhəmmədkazım xan Qaradağlının özəl həkimi və qohumu idi.

Məhəmmədkazım xanın düşmənlərindənn biri yataqda ağır xəstə yatırdı. Ustünə gələn təbiblər dərdinin dərmanını tapa bilmirdilər. Əli yerdən, göydən üzüləndən sonra Kazım xana ismarış göndərib xahiş edir ki bəs Mirzə Xürrəmə icazə ver, məni sağaltsın. Ayağa durub xəcalətindən çıxaram. Kazım xan xəstəyə ağu verib öldürmək şərtiylə Mirzə Xürrəmə getmək izni verir.

Mirzə Xürrəm xəstənin üstünə gəlir. Baxır ki ta ipi üzülmək üzrədir. Tez güclü dərman hazırlayıb xəstəni özünə gətirir. Yaxşı müalicə edib tam sağaldır. Kazım xan da sarayında əyləşib, qulağı səsdə gözləyirmiş ki, ay indi ölər, ay bu saat ölər. Görür yox xəstədən günü gündən şad xəbərlər gəlir. Əmin olur ki, Mirzə Xürrəm işi peşdən çıxarıb. Xəstəni öldürmək əvəzinə dirildib. Tez çapar göndərib Mirzə Xürrəmi Kürdəştə gətirdir. Olmaz-bilməz əzablar verdirib Əhər şəhərinə sürgün etdirir…

Mirzə Xürrəm yaxşı təbib, təbli şair idi.
Mirzə Xürrəm uzun ömür sürmüşdü, 1825-ci ildə Əhər şəhərində vəfat etmişdi.

## Ailəsi
Mirzə Xürrəmin Mirzə Əli adlı oğlu vardı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu. Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.– 192 səh.
Rezo Çxeidze

**Rezo Davidoviç Çxeidze** (; ) — Gürcüstan kinorejissoru, SSRİ Xalq artisti

## Həyatı
Rezo Davidoviç Çxeidze 8 dekabr 1926-cı ildə Kutaisidə anadan olmuşdur.

1943-1946-cı illərdə Çxeidze Şota Rustaveli adına Tbilisi teatr institutunun rejissorluq fakültəsində oxumuşdur. 1953-cü ildə ÜDKİ-nin rejissorluq fakültəsini bitirmişdir. Onun sənət müəllimi Mixail Romm olmuşdur.

1953-cü ildə Çxeidze öz ssenarisi əsasında "Boris Pançadze" sənədli filmini çəkir. 1954-cü ildə Tengiz Abuladze ilə birlikdə o, iki sənədli film çəkir. 1955-ci ildə o, "Maqdananın Lurcası" filmini çəkir və 1956-cı ildə bu filmə görə Kann kinofestivalında mükafat alır.

Rezo Çxeidze "Əsgər atası" filminə görə Gürcüstanın Lenin komsomolu mükafatına layiq görülmüşdür. 1980-ci ildə SSRİ xalq artisti adını və 1986-cı ildə "Sənin oğlun – Torpaqdır" filminə görə Lenin mükafatını almışdır.

2013-cü ildə "Əsgər atası" filminin yeni texnologiya ilə rəngli bərpa olunmuş variantının Bakıda nümayişi olmuş və rejissor bu mərasimdə şəxsən iştirak etmişdir.

## Filmoqrafiya
#Maqdananın Lurcası (film, 1956)
# Bizim həyət (film, 1956)
#Sxnetili Mayya (film, 1960)
# Xəzinə (1961)
# Dəniz yolu (1962)
#Əsgər atası (film, 1964)
#Tinglər (film, 1972)
#Torpaq, sənin oğlun (film, 1980)
# Don Kixot və Sançonun rəvayəti (1988)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bamsı Beyrək

**Bamsı Beyrək**, Baybörənin Oğlu Bamsı Beyrək – gənc oğuz qəhrəmanlarından biri. «Kitabi Dədə Qorqud»da əsas personaj kimi iki boyun təsvir etdiyi hadisələrin iştirakçısıdır. Baybörəbəyin oğlu, Salur Qazanın inaqıdır. Dədə Qorqud ona ad qoymazdan əvvəl Bamsı ləqəbi daşıyırdı. Qəhrəmanlıq göstərəndən sonra Dədə Qorqud ona Beyrək adı verir.

**Bəy Böyrək, Bay Bura, Bəy Birye, Beğ Beyreg, Bəy Beyrək, Bay Börek, Bağ Böğrek** kimi adlarla bilinməkdədir. Bamsı ilə Banu beşik kərtməsidir. Bir-birlərini tanımadan böyüyərlər. Bir gün ovda olarkən qarşılaşılar, aralarında bir mübahisə çıxar və güləşə tutuşurlar. Ancaq ikisi də gücdə bərabər olduğu üçün bir-birlərini məğlub edə bilməz. Bamsı Beyrəyin əsir düşməsi nəticəsində illərlə ayrı qalarlar. Bu müddətdə Banıçiçək məcbur olaraq ərə getmək məcburiyyətində qalar. Beyrək əsir qaldığı sarayın bəyinin qızı tərəfindən qurtarılır. Türk mədəniyyətində qadınların da kişilərlə bərabər görülməkdədir. Atının adı Dengiboz və ya Bengiboz şəklində keçər. Atı da soylu və sadiqdir, illərcə özünü gözləyər.

Ata adı ilə adlandırma «Bəybörə oğlı Bamsı Beyrək» antroponimində də müşahidə olunur. Burada ata adi ilə oğul adı arasında zahiri səslənmə oxşarlığını yaradan «b» cingiltili samitidirsə, onların arasında semantık tutum yaxınlığını yaradan «börü» (qurd, canavar) leksik vahididir. «Baybörə» antroponiminin «bay» və «börə» (börü) leksik vahidi əsasında formalaşmasını sübut etməyə ehtiyac yoxdur. «Beyrək» antroponiminin isə «börü» leksik vahidindən yaranması S.Əlizadə tərəfindən qeyd olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kitabi-Dədə Qorqud
Alp Ərən

**Alp Ərən**-Salur Qazanın evi yağmalandığı boyda adı çəkilən Oğuz qəhrəmanlarından biri İlək qoca oğlu Alp Ərəndir. Alp Ərən qədim türk dilində «igid», «qəhrəman döyüşçü» mənasını ifadə edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kitabi-Dədə Qorqud
*Alp
Şerif Suma

**Şerif Suma** — futbolçu; Syerra-Leone yığmasının və Rəvan Bakı futbol klubunun üzvü.

## İstinadlar
Burla xatun

**Burla** — türk əfsanələrində, xalq əhvalatlarında və nağıllarında qadın cəngavər. Döyüşçü qadın motivini işarələr. Yanında qırx döyüşçü qız dilbəri vardır. "Boyu uzun Burla xatun" və "Saçı uzun Sırma xatun" şəklində başqa bir xarakterlə birlikdə əfsanələrdə adı keçər. Qorqud Ata əhvalatlarında də iştirak edər. Sırma Xatun isə gözəlliyi simvollaşdırır.
**Boyu uzun Burla xatun**, "Kitabi-Dədə Qorqud" əsərində xanlar xanı Bayandır xanın qızı, bəylər bəyi Salur Qazanın həyat yoldaşı, Oğuz dövlətinin birinci xanımıdır. "Boyu uzun Burla xatun" antroponim modeli "Boyu uzun" ləqəbi, "Burla" şəxs adı və "xatun" titulundan ibarətdir. "Boyu uzun" gözəllik rəmzidir.

## Etimologiya
(Bur) kökündən törəmişdir. Bura/Burçin (maral) və bürcü (ətir) sözləri ilə eyni kökdən gəlir. Burlanmaq feli gəzmək, dolanmaq deməkdir. Üzüm salkmı mənasını verdiyi də deyilər. "Burla" antroponiminin etimoloji izahı bir neçə cəhətdən verilir.
* 1. "Burla" antroponimi qədim türk dilində üzüm bağı mənasında olan "borluğ" sözünün o-u, u-a səs əvəzlənməsi və ğ səs düşümü ilə "Burla" şəklinə düşmüşdür.
* 2. Tarixi-linqvistik baxımdan yanaşdıqda "Burla" antroponimi burulmaq felinə oxşayır. Belə ki, "burulmaq" feli arzu şəklində işləndikdə "burula", ikinci hecadakı u səsinin düşməsi mümkündür, yəni geri dönə mənasını ifadə etmiş olur. Bu, Burla xatunun atası Bayandır xanın davamçısı ilə izah olunur.
* 3. M. Kaşğarinin lüğətində "ətir saçmaq" mənasında işlənir, yəni "Bur" sözü – ul qayıdış növ şəkilçisi və a – isə felin arzu şəklinin şəkilçisidir. Sözün ikinci hecasındakı "u" saiti qısa deyildiyi üçün "Burla" şəklinə düşmüşdür. Deməli, "Burla" saçan, gözəl görünən mənasındadır. Belə bir adı da məhz Bayandır xanın qızı daşıya bilərdi.

## Tarixi əsas

"Şəcərəyi tərakimə"də, "Kitabi-Dədə Qorqud"da və Adam Olearinin Azərbaycan rəvayətlərində Qazan xanın arvadı olaraq, Burla xatun verilir. 1638-ci ildə alman səyyahı və şərqşünası Adam Oleari Dərbənddə olarkən Dədə Qorqud hekayələrini eşitmiş və burada Qazan xanın həyat yoldaşı Burla xatunun, eləcə də Dədə Qorqudun özünün qəbirlərinin olduğunu qeyd etmişdir. Adam Olearinin nəql etdiyi rəvayətlərdə Təbriz camaatı Qazan xan və arvadının qəbirlərini qədim oğuz dastan ənənələri ilə əlaqələndirirdilər. Burla xatunun qəbrinin qırx addım boyunda fikirləşilməsi də bu qadının dastanda və "Şəcərəyi tərakimə"də "Boyu uzun Burla xatun" adlandırılması baxımından ayrıca bir mənaya malikdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Boratav, P. (2010). DEDE KORKUT HİKÂYELERİNDEKİ TARİHİ OLAYLAR VE KİTABIN TELİF TARİHİ. Journal of Turkology, 13, 31–62. https://doi.org/10.18345/tm.18399
* Китаби-Дәдә Горгуд (aз) // Азербайджанская советская энциклопедия / Под ред. Дж. Кулиева. — Баку: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1981. — Т. V. — С. 408.
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Banu Çiçək

**Banu Çiçək** — "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında işlənən antroponimlərdən biridir. Mürəkkəb quruluşlu Banuçiçək antroponimin birinci hissəsi fars mənşəli «Xanım» anlamlı banı tituludur. Semantikasında gözəllik ifadə edən, çoxəsrlik tarixə malik olan, bu gündə qadın adı kimi işlənən «çiçək» adının qədim tarixi vardır. Dastandakı «Banuçiçək» antroponiminin yaranmasında «xanım», «padşah arvadı» mənasında olan Banı titulu ilə «çiçək» apelyativi uyğun təşkil edir.

Banu Çiçək. Mürəkkəb quruluşlu “Banuçiçək” antroponimin 1-ci hissəsi fars mənşəli “xanım” anlamlı banı//banu tituldur. Müasir ədəbi dilimizdə titul kimi arxaikləşsə də, antroponimlər sistemində qadın adı kimi ayrılıqda, həm də mürəkkəb quruluşlu antroponomlərin tərkibində işlənməkdədir. “Orxon-Yenisey” abidələrində “çeçek” şəklində işlənən apelyativ gözəllik məzmunlu olduğuna görə qədim türk ad sistemində antroponim yaradıcılığına cəlb edilmişdir. Semantikasında gözəlliyi, qəşəngliyi bildirən, əsrlərin süzgəcindən keçib gələn, çoxəsrlik tarixə malik, bu gün də türk antroponimləri sistemində qadın adları kimi işlənən “çiçək” adının tarixi qədimdir. Macar alimi Pyotr Qolden yazır ki, 732-ci ildə Xəzər xaqanı öz qızını Bizans imperatoru Konstantinə ərə verir. Yunanlar onu İrina, Xəzərlər isə Çiçək çağırırlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Kitabi-Dədə Qorqud
Selcan xatun

**Selcan xatun** — "Kitabi-Dədə Qorqud" əsərində Qanturalın nişanlısı.

## Məzmunu
Sarı tonlu Selcan xatun. 6-cı boyda işlədilmişdir. Qanturalın nişanlısıdır. "Sarı tonlu" ləqəbi "Selcan xatun"un həddindən artıq gözəl olduğunu göstərir. Selcan Xatunun "gözəllər sərvəri", "incə tonlu" epitetləri də onun gözəlliyinə işarədir. B. Abdullayev göstərir ki, "Selcan qədim türk dilindəki "sel" və fars dilindəki "can" sözlərindən düzəlib, "can dincliyi, qərb sakitliyi" deməkdir. N. Məmmədov isə "Selcan"ın "işıqlı sima", "parlaq vücud" mənasında olduğunu göstərir.

"Qanlı Qoca oğlu Qanturalı" boyunda qanturalın sevdiyi Selcan Xatun Sarı libaslda təsvir olunur.

Odur, Sarı donlu Selcan xanım köşkdən baxır,
Kimə baxsa, öz eşqiylə oda yaxır!

Qanturalı Sarı donlu qızın eşqi ilə bir "hu"! dedi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Həməd ibn Xəlifə Sani

**Həməd ibn Xəlifə Ali-Sani** (; ) — Qətər əmiri (1995–2013).

## Həyatı
1952 –ci ildə Doha şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai, orta və ali təhsilini Qətərdə almışdır. Böyük Britaniyanın Sent Herst hərbi akademiyasında təhsilini davam etdirmişdir.
1971 –ci ildə Birləşmiş Krallığın Sent Herst hərbi akademiyasını bitirmişdir.
1971 – ci ildə Qətər Silahlı Qüvvələrində kapitan rütbəsində İlk Qətər polkunun komandiri təyin edilərək, sonradan mayor rütbəsinə qədər yüksəlmiş, Qətər ümumsilahlı Qüvvələrinin komandanı olmuşdur.
1977-ci il 31 may tarixində Müdafiə Naziri vəzifəsinə təyin edilərək, eyni zamanda Vəliəhd taxtına yüksəlmişdir. Ali Məclisin Planlaşdırma işləri üzrə Rəisi təyin edilmişdir.
1979-1991 – ci illərdə Ali Məclisin Gənclər üzrə şöbəsinin fəaliyyətinə, həmçinin müxtəlif idman və gənclər klublarının fəaliyyətinə himayədarlıq etmişdir. Eyni zamanda hərbi
idman birliyi yaratmış və sonradan Beynəlxalq İdman Hərbi Birliyinə üzv olmuşdur.
Müxtəlif sahələrdə Körfəz Ərəb Dövlətlərinin konfranslarının keçirilməsinə təşəbbüs göstərmiş və bir neçə ərəb dövlətinə səfər etmişdir.
27 iyun 1995 –ci ildən Qətərin Əmiri olmuşdur.

## Qeydlər
Uruz bəy

**Uruz bəy** — Dədə Qorqud boylarında oğuz igidlərinin ən səciyyəvi nümayəndələrindən biri.

O, qorxmaz, cəsur, əyilməz bir döyüşçüdür. Uruz Qazanxanın oğludur. Atası Qazanxanın uğrunda vuruşaraq onu əsirlikdən qurtarır. Özü yağıya əsir düşəndə isə oğuz elinin şərəfini uca tutur. Anasının ləyaqətinin tapdanmaması üçün tərəddüd etmədən tikə-tikə doğranmağa razı olduğunu bildirir. Uruz anasını da namusla yaşamağa çağırır. Uruz bəy mərd namuslu bir oğuz türkü idi.

## Tarixi əsas

"Şəcərəyi tərakimə"də İraqa köçən xanların şəcərəsi verilir. Burada Qazan xanın, həm də onun atası və oğlunun adı var. Atasının adı "Kitabi-Dədə Qorqud" ədəbi dastanı ilə uyğun gəlməsə də, oğlu dastandakı kimi Uruz adlandırılır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Boratav, P. (2010). DEDE KORKUT HİKÂYELERİNDEKİ TARİHİ OLAYLAR VE KİTABIN TELİF TARİHİ. Journal of Turkology, 13, 31–62. https://doi.org/10.18345/tm.18399

## Həmçinin bax
* Kitabi-Dədə Qorqud
Şah Əbdüləzim türbəsi

**Şah Əbdüləzim türbəsi** — İranın Rey şəhərində yerləşən türbə və Əbdüləzim ibn Əli ibn Hüseyn ibn Zeyd ibn İmam Həsən Müctəbanın qəbri.
     
Türbənin binası ilk dəfə hicri qəməri üçüncü ilin ikinci yarısında, yəni miladi ilə doqquzuncu əsrdə təmir və bərpa edilmişdir. Türbənin girişi şimalda yerləşir ki, Ali-Buyə padşahı və daha sonra Məcid əl-Məlik Qumi tərəfindən tamamlanmışdır.
    
Hərəm binası aşağıda dördbucaqlıdır və hər bir küncü 8 metr hüdudundadır. Üst hissəsi bütün Səlcuqlu binalarında olduğu kimi, dördbucaqlı dörd qübbə, yəni dörd çardaqdan meydana gəlməkdədir.
        
## Türbədə olan tarixi əsərlər
* Əbdüləzimə aid türbə sandığı; istehsal tarixi 1335 miladi.
* İki taxta kitabələri lövhəsi;  yeni bir cüt taxta üzərinə əlavə olunmuşdur. Lövhələrin istehsal tarixi miladi 1444-cü il.
* Böyük taxta qapı. Şimal kəməraltı ilə qadınlar məscidi arasında iştirak edən bu qapının istehsal tarixi 1498 miladidir və Əmir Teymur dövrü üslublarındandır.

## Həmçinin bax
* İmam Rza türbəsi
* Fatimə-i Məsumə türbəsi
* Bibiheybət məscidi
* Nardaran məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Səfyar Musayev

**Səfyar Səfyar Bəylər oğlu Musayev** ) — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi I çağırış deputatı, tarix elmləri doktoru, professor, 91-lərdən biri.

## Həyatı
Səfyar Musayev 1935-ci il iyulun 17-də Basarkeçər rayonunun Nərimanlı (Hüseynqulu Ağalı) kəndində doğulub. Səfyar Musayev 1953-cü ildə orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olmuş və 1958-ci ildə ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa çatdırmışdır.

Səfyar Musayev 1962-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin aspiranturasına gətirib çıxarmış, 1965-ci ildə tarix elmləri namizədi, 1980-ci ildə tarix elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə, 1981-ci ildə isə professor adına layiq görülmüşdür.

1986-cı ildə BDU-nun Humanitar fakültələr üzrə siyasi tarix kafedrasının müdiri seçilmiş və vəfat edənədək vəzifədə çalışmışdır.

Səfiyar Musayev 400-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 6 monoqrafiya və 10 kitabın müəllifidir.

1991-ci ildə respublikada ilk dəfə olaraq ali məktəb tələbələri üçün Səfyar Musayevin müəllifi olduğu "Siyasi tarix" dərsliyi çap edilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Səfyar Musayev 1992-ci il oktyabrın 16-da "Səs" qəzetində dərc etdirdiyi "Mən niyə əliyevçiyəm" məqaləsində Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsini dəstəkləmə səbəblərini açıqlamışdır.

Həmin illərdə Səfyar Musayev, Murtuz Ələsgərov və Əli Əhmədovun rəhbərliyi ilə Bakı Dövlət Universitetinin Humanitar fakültələr üzrə siyasi tarix kafedrasında "Heydər Əliyevin müdafiəsi mərkəzi" yaradılmış və Heydər Əliyevin sədrliyi ilə Azərbaycanda yeni bir partiya təsis edilməsi ideyası ortaya çıxmışdı.

Yeni Azərbaycan Partiyası 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvan şəhərində təsis edildikdən sonra Səfyar Musayevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda birinci olaraq çalışdığı kafedrada 17 nəfərin iştirakı ilə YAP-ın ilk təşkilatı yaradıldı.

Səfyar Musayev 1995-ci il noyabrın 12-də 74 saylı Goranboy-Naftalan seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə deputat seçilmişdir. O, Milli Məclisin İnsan hüquqları daimi komissiyasının üzvü seçilmiş, daha sonra isə Müstəqil Dövlətlər Birliyi Parlament Assambleyasında Sosial siyasət və insan hüquqları daimi komissiyasının sədri təyin edilmişdi.

Səfyar Musayev Azərbaycanın 1995-ci il 12 noyabrında qəbul olunan ilk Konstitusiyasını hazırlayan komissiyanın üzvü olmuşdur.

## Mənbə
* Eldar İsmayıl. "Oğuz yurdun övladları", I kitab, Bakı, "Təbib", 1999. səh.79.
* "Azərbaycan" qəzeti, N153 (7007) cümə, 17 iyul 2015-ci il, s. 6

### İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://modern.az/articles/10385/1/
* ve onun problem/2009 4/345–351.pdf static.bsu.az
Pədri dağı

**Pədri dağı** və ya **Pərdis dağı** — İranın Buşehr ostanında olan Cəm şəhristanının şəhərətrafında, Cəm ilə Siraf yarı yolunda yerləşib.

## Xüsusiyyətləri
* Bu dağın maqniti elə güclü ki, əgər avtomobilizi bu dağın 50 −100 metr məsafəsində durdurasanız və əl tormozunu yendirəsiniz avtomobil aşağı başa hərəkət etmək əvəzinə dağa tərəf çəkilər.
* Məntəqənin bitki örtüsüdə bənzərsizdir və çox dərman xassələri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.chn.ir/news/?section=1&id=30919 
* Müvəffəqiyyət jurnalı, 208-ci sayı(Fars dilində)
Benzin sovuran

**Benzin nasosu** (БЦН-1, БЦН-2) — mərkəzdən qaçma prinsipi ilə işləyən, bəzi tankların və digər texnikaların (məsələn: Т-64, Т-72, БМП-1,2) yanacaq sistemində istifadə edilən nasos . Funksiyası çoxyanacaqlı dizel mühərrikini işini yüngül yanacaqla təmin etməkdir.

## İstinadlar
Frantişek Ladislav Çelakovski

**Frantişek Ladislav Çelakovski** (1793–1852) — Çex şairi.

## Həyatı
Frantişek Ladislav Çelakovskinin yaradıcılığı özünəməxsusluğu ilə seçilir. XIX əsrin I yarısında yaşamış F. L. Çelakovskinin yaradıcılığına, şübhəsiz, bu dövrdə çex ədəbiyyatında tatar mövzusunun təşəkkül tapması və bununla bağlı çex xalqının milli-azadlıq hərəkatının vüsət alması öz müsbət təsirini göstərmişdir.

F. L. Çelakovskinin "Qaraçı" mövzusunda yazdığı ən mühüm şeir "Qaraçı tütəyi" adlanır. Özündə yüksək vətənpərvərlik ideyası əxz edən bu məzəli nəğmə 1848-ci il inqilabı zamanı siyasi vərəqə kimi xalq arasında geniş yayılmışdı. Buna səbəb həmin şeirdə əcnəbilərin Çexiyadan çıxarılmasına çağırış idi.
## İstinadlar
Dünya kifayət deyil

**"Dünya kifayət deyil"** () — 1999-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi; Ceyms Bondun məşhur sərgüzəştlətindən biri.

## Süjet
Robert King adlı çox zəngin bir neft kralı, beynəlxalq bir terroristin təşkil etdiyi sui-qəsd nəticəsində öldürülür. Yanına nüvə silahlar mütəxəssisi Christmas Jonesin (Denise Richards) da alan dəli terroristin məqsədi dünyanı ələ keçirməkdir. Öldürülən neft kralının gözəl qızı Elektra'nı (Sophie Marceau) ola biləcək təhlükələrdən qorumaqla vəzifələndirilən James Bond (Pierce Brosnan), Xəzər dənizinə və İstanbula səfərlər edərək çılğın terroristi dayandırmağa çalışır. Bu vaxt can düşməni Christmas Consla da əməkdaşlıq etməyə başlayan Bond'u İstanbul Boğazı sularının dərinliklərində seyr nüvə bir dənizaltıdan ölümcül bir mübarizə gözləyir...

## Maraqlı faktlar
*Filmin əsas kadrları Neft Daşlarında lentə alınmışdır.

## Həmçinin bax
*Ceyms Bond

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Astrakanta

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Təbii yayılması
Geniş yayılma arealı yoxdur. Əsasən Azərbaycan ərazisində, orta dağ qurşağında açıq sahələrdə təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Təbiətdə yarpağını tökən, 5-15 sm-ə qədər hündürlükdə kolcuqdur. Nazik budaqları 5–15 mm-ə qədər diametrdə olub, tikanlarla örtülüdür. Yerə yatıq, yarpaqcıqları 7-8 cüt olub, uzunsov, dağınıq, kirpikvarı tüklüdür. Çiçəkləri sarı, şarvarı başcıq çiçək qrupunda toplanmışdır. Paxlası uzunsov-yumurtavarı, bir qədər yumşaq tüklüdür. İyul ayında çiçəkləyir. 

## Ekologiyası
Təbii şəraitdə toxum vasitəsilə çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Becərilməsi haqqında məlumat yoxdur. Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a (i). Naxçıvan MR (Qaraquş dağları) ərazisində yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi tövsiyə olunur.

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
* Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.
Gəbbə

**Gəbbə** bir növ xalçadır ki Qaşqay elində toxulur. Gəbbənin uzun qılları var və onun toxumasında daha çox hörmə işlənir ki gəbbənin yumşaqlığında əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir.

## Mənbə
* Rugart

## Xarici keçidlər
* Gəbbə Tebyan saytı
* Qaşqay-Gəbbə  Qaşqay saytı
* [İran Gəbbələri](http://www.irangabbehs.ir/index(farsi).html) 

## Həmçinin bax
* Qaşqaylar
Florans İskavel Şin

**Florans İskavel Şin ** (); Amerikalı rəssam və kitab şəkil çəkərcisi (illüstratoru) idi ki orta yaşlarında Yeni düşüncə tərzinin müəllimi və metafizik yazıçısı oldu.

O, Yeni düşüncə dairələrində, daha çox ilk kitabı "Həyat oyunu" (ing. The Game of Life and How to Play It ;1925)na görə yaxşı tanınır.

## Qaynaqlar
* "Florence Scovel Shinn" in Encyclopedia Americana, 1961.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Florence Scovel Shinn
* Florans İskavel Şinin əsərləri
Azərbaycan mövzulu sovet poçt markalarının siyahısı

**Azərbaycan mövzulu sovet poçt markalarının siyahısı** — SSRİ-nin poçt təşkilatı tərəfindən buraxılmış Azərbaycan mövzulu rəsmi poçt markalarından ibarətdir.

## İllər üzrə

### 1933

### 1938

### 1939

### 1947

### 1950

### 1955

### 1956

### 1957

### 1958

### 1960

### 1961

### 1962

### 1963

### 1964

### 1966

### 1967

### 1968

### 1970

### 1971

### 1972

### 1973

### 1974

### 1976

### 1980

### 1981

### 1989

### 1990

### 1991

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın poçt və poçt markaları tarixi
* Azərbaycan mövzulu xarici poçt markalarının siyahısı

## İstinadlar
Reality Killed the Video Star

**Reality Killed the Video Star**, İngilis müğənni və sözyazarı Robbi Vilyamsın səkkizinci studiya albomudur. Robbi Vilyams albomun 9 Noyabr 2009'da satışa təqdim ediləcəyini rəsmi internet saytında eşitdirdi. Və albomdan ilk single Bodies radiolarda nəşr olunduqdan qısa bir müddət sonra albom internet üzərində əvvəldən sifariş açıldı.

## İstinadlar
In and Out of Consciousness: The Greatest Hits 1990–2010

**In and out of Consciousness: Greatest Hits 1990-2010** (Azerbaycanca:*Şüurun İçi və Dışı*) İngilis müğənni söz yazıçısı Robbi Vilyamsın ikinci greatest hits'i toplama albomudur. Albom 39 parça ehtiva edən albom, 2010 Ekimi'nde satışa çıxarıldı və EMI şirkətiylə etdiyi bu ankı kontratında çıxan son albomdur. Albomun baş təklisi "Shame", Take That 'dən Gary Barlow'la yazıldı və səsləndirildi. Mahnı Vilyams'ın ayrıldığı Take That'le 15 il aradan sonra ilk birlikdə çalışması oldu. 

Vilyams'ın rəsmi saytı onun xitlərini ehtiva edəcək bu albomun; Vilyams'ın 55 milyon albom satışı, 11 milyon təkli satışı, Birləşmiş Krallıqda 7 ədəd bir nömrəli albom (onu UK'nin ən çox satan solo artis edən), ən sürətli bilet satışı Guiness Dünya Rekordu və Brit Mükafatları tərəfindən qazandığı "Musiqiyə Üstün Katkı Mükafatı" kimi musiqi həyatında qazandığı nailiyyətləri qeyd etmək üçün bu albomu çıxardığı ifadə etdi.

Albom qapağı, "Reality Killed the Video Star" və "Bodies"'in albom qapağı fotoqrafı Julian Broad tərəfindən 2010-ci ilin May ayında Kaliforniya Malibu sahillərində çəkildi.

## İstinadlar
Banan respublikası

**Banan respublikası** beynəlxalq siyasətdə siyasi baxımdan qeyri-sabit, iqtisadi baxımdan bir və ya bir neçə əkinçilik məhsulunun istehsalından və ixracatından asılı və ümumiyyətlə, korrupsiya, sui-istifadə ilə iç-içə kiçik bir seçmələr qrupu tərəfindən idarə olunan ölkələri təsvir etmək üçün alçaldıcı mənada istifadə edilən siyasi termindir. Tipik olaraq, bir banan respublikası, son dərəcə təbəqələşmiş sosial siniflər cəmiyyətinə, ümumiyyətlə böyük bir yoxsul işçi sinfinə və bu cəmiyyətin işgüzar, siyasi və hərbi elitlərindən ibarət olan hakim sinif plutokratiya sahibdir. Hakim sinif iqtisadiyyatın ilkin sektorunu əməyin istismarı yolu ilə idarə edir, beləliklə, banan respublikası termini, irimiqyaslı əkinçilik fəaliyyətinin, xüsusən banan becərilməsinin istismarını dəstəkləyən xidmətçi bir oliqarxiya üçün təhrifedici bir tərifdir.

Banan respublikası siyasi elm termini kimi ilk dəfə Amerika yazıçısı O. Henri tərəfindən "Cabbages and Kings 1904" (kələmlər və şahlar) kitabında istifadə olunmuşdur. Honduras, ilk banan respublikası dövlətidir. XX əsrin əvvəllərində "United Fruit Company"nin ölkə içində olduqca təsiri var idi. Hətta yüksək vergilər istəyən bir başçını aşırdaraq yerinə yeni birini seçdilər.

1871-ci ildə amerikalı dəmiryolu şirkəti sahibi Henry Meyqsin Kosta Rika hökumətiylə imzaladığı dəmiryolu inşa müqaviləsi çərçivəsində, haqqında danışılan inşaata başlanmış, digər tərəfdən tikinti şirkəti işləyən işçilərə aşağı xərcli bir yemək axtarışında olduğu üçün inşa etməkdə olduğu dəmiryolu xətti boyunca banan yetişdirməyə başlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* From Arbenz to Zelaya: Chiquita in Latin America – Video raporu *Democracy Now!* tərəfindən

## Həmçinin bax

*Molosiya
Mərdan Muradxanov

**Muradxanov Mərdan Əsədulla bəy oğlu** () — azərbaycanlı pedaqoq-alim, professor, Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Mərdan Muradxanov 1909-cu ildə Salyan rayonunda anadan olmuşdur. 1927-ci ildə Bakı Pedaqoji Texnikumunu, 1932-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir. 1939-cu ildə A. İ. Gertsen adına Leninqrad Pedaqoji İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir. Azərbaycan Elmi Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini (1946–1952), APİ-də Pedaqogika (1952–1958) və İbtidai təhsil nəzəriyyəsi və metodikası (1960–1979) kafedralarının müdiri işləmişdir. 1961-ci ildə professor adını almışdır. Azərbaycanda çap olunan "Pedaqogika" (1958–1959, 1964) dərsliklərinin, Moskvada nəşr edilən ikicildlik "Pedaqoji lüğət"in və dördcildlik "Pedaqoji ensiklopediya"nın müəlliflərindəndir.

Mərdan ilk dəfə olaraq Mirzə Cəlilin "Danabaş kəndinin məktəbi" əsərinin dərin pedaqoji təhlilini vermişdir.

## Kitablar
* A. S. Makarenkonun pedaqoji irsi və ondan Azərbaycanda istifadə edilməsi təcrübələri. Nəşriyyat: Maarif, Bakı, 1965. Səhifə: 359
* Ailədə uşağın əmək tərbiyəsi. Muradxanov M. Nəşriyyat: Naməlum, Bakı, 1952. Səhifə: 45
* 50 sual – 50 cavab. Muradxanov Mərdan. Nəşriyyat: Gənclik, Bakı, 1981. Səhifə: 94

## İstinadlar

## Mənbə
* http://www.muallim.edu.az/arxiv/2010/14/14-20.htm 
* "70 illik işıqlı və mənalı ömür yolu". Fərrux Rüstəmov. Pedaqoji oçerklər: Sələflərim və müasirlərim. Bakı: Elm və təhsil, 2010. — səh. 20.
Life thru a Lens

**Life Thru a Lens** — İngilis müğənni Robbi Vilyamsın Take That-dən ayrıldıqdan sonra çıxardığı ilk albom. Öz tərzini tapmaq onun üçün ağrı verici bir süreçti. Londra'dakı Maison Rouge studiyalarında albom qeydinə başladığı il, qısa müddət sonra Guy Chambers'la tanış oldu.

Albom İngiltərə'də 8x Platin'le sertifikalandı.
Cek Nikolson

**Cek Nikolson** ( 22 aprel 1937, Nyu-York) — məşhur ABŞ kinoaktyoru, 3 Oskar mükafatı sahibi. 76 filmdə rol almışdır.

## Həyatı
2013-cü ildə yaddaşının pozulması səbəbindən öz karyerasına son qoymuşdur. Onun bu addımından əvvəl son çəkildiyi film rejissor Ceyms Bruksun "Necə bilmək olar?" (2010) filmi olub.

## Filmoqrafiya
# Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən (film, 1975)
# Parıltı (film, 1980)
# Betmen (film, 1989)
# Dönüklər (film, 2006)

## İstinadlar
Mikrodövlət

**Virtual dövlət** () —  Virtual aləmdə dövlətçilikləri elan edilən, ancaq klassik dövlət anlayışına uyğun gəlməyən, onları imitasiya edən təsisatlar. Beynəlxalq təşkilatlar və beynəlxalq ictimaiyyət virtual dövlətləri rəsmi tanımırlar və ciddi qəbul etmirlər.

Bəzi virtual dövlətlər hətta müəyyən kiçik əraziyə və az sayda (bəzən bir ailə) məskunlaşmış əhaliyə malik olsalar da, onlar sadəcə olaraq qeyri-ciddi təsisat sayılır və "mikrodövlət", "kiberdövlət", "fantaziya dövləti" və "mikromillət" adlandırılırlar.

## Həmçinin bax
*Molossiya
*Siland

## Xarici keçidlər
Piter Sellers

**Peter Sellers** (, 8 sentyabr 1925-ci il -  24 iyul 1980-ci il) — ingilis komediya aktyoru. Daha çox *Pink Panter* filmlərindəki "Müfəttiş Clouseau", "Doctor Strangelove, ya da bombadan qorxmamağı necə öyrəndim və onu sevdim" filmində oynadığı üç ayrı rola və Lolita (1962) filmində " Clare Quilty" rolları ilə tanınır. 1972-ci ildə Alisa möcüzələr ölkəsində filminə çəkilmişdir.

Axırıncı filmi olan *Being there* filmində uşaq saflığına malik olan "Bağban Chance" rolu ilə o günə kimi oynadığı bütün obrazlardan fərqli bir iş yaratdı. Həmişə gülməli obrazlar yaradan atkyor bu rolla necə güclü dram oynaya bildiyini də göstərmişdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 383.
Çamırlı (Göyçə)

**Çamırlı** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Çamırlı Qızılvəng kəndinin yaxınlığında, Alagöl çayının yanında yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritesində qeyd edilmişdir.

Kənddə 1873-cü ildə 244 nəfər, 1886-cı ildə 329 nəfər, 1897-ci ildə 374 nəfər, 1908-ci ildə 491 nəfər, 1914-cü ildə 632 nəfər, 1916-cı ildə 541 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin yazında kəndin sakinləri ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar.

1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 42 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Kənd 1929-cu illərdə ləğv edilmişdir.

Toponim təkə adlı türk tayfasının bir tirəsini təşkil edən çomur//çomrı etnonimi əsasında formalaşmışdır. -lı mənsubluq bildirən şəkilçidir. «Çamır/çamur tayfasına mənsub yer» deməkdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

## Əhalisi
 
24 yanvar 1919-cu ildə Göyçə mahalının Çamırlı kəndinə basqın edən daşnak terrorçuları dörd kişinin başını, altı qadının döşlərini kəsərək on nəfər dinc sakini vəhşicəsinə qətlə yetirmişlər.
  
## İstinadlar