open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
99 (dəqiqləşdirmə)

*99 — il
*99 (ədəd) — ədəd
*99 (film, 1918) — 1918-ci ildə istehsal olunmuş Macarıstan filmi.
*99 (film, 2009) — 2009-cu ildə istehsal olunmuş Hindistan filmi.
*E.ə. 99 — il
*99 — Azərbaycanın ümumölkə avtomobil seriya nömrəsi.
91 (dəqiqləşdirmə)

*91 — il
*91 (ədəd) — ədəd
*+91 — Hindistanın beynəlxalq telefon kodu.
*E.ə. 91 — il.
*91-lər

## Digər
*Ninety One
92 (dəqiqləşdirmə)

* 92
* 92 (ədəd)
* +92 — Pakistanın beynəlxalq telefon kodu.
* E.ə. 92 — il.
* Beretta 92 —
* V.92
93 (dəqiqləşdirmə)

*93 — il.
*93 (ədəd) — ədəd.
*+93 — Əfqanıstanın beynəlxalq telefon kodu.
*E.ə. 93 — il.
94 (dəqiqləşdirmə)

*94 — il.
*94 (ədəd) — ədəd.
*E.ə. 94 — il.
*+94 — Şri-Lankanın beynəlxalq telefon kodu.
95 (dəqiqləşdirmə)

*95 — il.
*95 (ədəd) — ədəd.
*+95 — Myanmanın beynəlxalq telefon kodu.
*E.ə. 95 — il.
96 (dəqiqləşdirmə)

*96 — il.
*96 (ədəd) — ədəd.
*E.ə. 96 — il.
*NGC 96 — Yeni Ümumi Kataloqda qeydə alınmış qalaktika.
97 (dəqiqləşdirmə)

*97 — il.
*97 (ədəd) — ədəd.
*E.ə. 97 — il.
*NGC 97 — Yeni Ümumi Kataloqda qeydə alınmış qalaktika.
98 (dəqiqləşdirmə)

*98 — il.
*98 (ədəd) — ədəd.
*+98 — İranın beynəlxalq telefon kodu.
*E.ə. 98 — il.
*98 Nəsli —
65 (ədəd)

**Altmış beş** — say sistemində ədədlərdən biri.  Altmış dörddən sonra,   altmış altıdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Altmış beş ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 5, 13 və 65 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

Quranda "İnsan" sözü 65 dəfə işlənir. Maraqlısı odur ki, insanın yaradılış mərhələlərini ifadə edən sözlərin də birlikdə cəmi 65 dəfə səslənir. İnsanın yaradılış mərhələlərini ifadə edən sözlər isə bunlardır: "torpaq" (17 dəfə), "Nütfə" (12 dəfə), "Embrion" (6 dəfə), "Bir Tikə Ət" ifadəsi (3 dəfə), "Sümük" (15 dəfə), "Ət" (12 dəfə).

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
72 (ədəd)

**Yetmiş iki** — say sistemində ədədlərdən biri. Yetmiş birdən sonra,  Yetmiş üçdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* **Yetmiş iki ədədi** —  cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36 və 72 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qayaördəyi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Qayaördəyi Sibirin şimal-şərqində, Uzaq Şərqdə, Şimal-Qərbi Amerikada, Qrenlandiyada, İslandiyada yayılıb. Yuksək dağlıq ərazilərin əsasən buzlaq zonalarında çaylarında yaşayırlar. Arealın çox hissəsində köçəri quşdurlar. Yuvaklama yerlərindən cənub istiqamətində Sakit okean və Atlantik okeanın sahillərində qışlayırlar. Qışda dənizin daşlıq sahillərində qalırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Moryanka

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Arktikanın tundra və tayqa bölgələrində yuvalayan və Atlantik və Sakit okeanların şimal sahilləri boyunca qışlayan orta ölçülü dəniz ördəyidir. Clangula cinsinin yeganə üzvüdür.
## Ümumi məlumat
Moryanka İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən 1758-ci ildə "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təsvir edilmişdir. Linney onu bütün digər ördəklərlə birlikdə Anas cinsinə daxil etmiş və binomial ad olaraq Anas hyemalis adını vermişdir. Linney, ingilis təbiətşünas Corc Edvardsın 1750-ci ildə nəşr olunmuş "A Natural History of Uncommon Birds" əsərində "Hudson Körfəzindən olan uzunquyruq ördək" haqqında təsvir və təsvirindən istifadə etmişdir.

Bu ördək indi yalnız Clangula cinsinə daxil edilir; bu cins 1819-cu ildə ingilis zooloqu Uilyam Liç tərəfindən təqdim edilmişdir. Cinsin adı olan Clangula, latıncada "səs çıxarmaq" mənasını verən "clangere" sözünün kiçildilməsidir. Növün epiteti olan hyemalis isə latıncada "qışa aid" deməkdir. Bu növ monotipik hesab olunur – yəni heç bir yarımnövü tanınmır.

Uzunquyruq ördəklər şimal Avrasiyanın tundralarında, Farer adalarında, Finlandiyada, cənubi Qrenlandiyanın bəzi hissələrində, İslandiyada, Norveçdə və Şimali Amerikada çoxalırlar. Qışda isə onlar Sakit okeanın şimalı, Şimali Atlantik okeanı, Hudzon körfəzi və Amerika Böyük Gölləri kimi böyük duzlu su hövzələrində və ətrafında müşahidə olunurlar. Az sayda fərd Missuri çayında da tapıla bilər.

Uçuş zamanı yetkin fərdlərin aşağı hissələri ağ rəngdədir, lakin qalan lələklər mürəkkəb dəyişmə prosesindən keçir. Erkəklərin uzun və iti quyruğu və üzərində çəhrayı zolaq olan tünd boz dimdiyi var. Qışda erkəklərin əsasən ağ baş və boynunda tünd yanaq ləkəsi, tünd döş və əsasən ağ bədən olur. Yayda isə erkəklərin başı, boynu və beli tünd rəngdədir, yanaq ləkəsi isə ağ olur. Dişilərin beli qəhvəyi və nisbətən qısa iti quyruğu var. Qışda dişilərin başı və boynu ağ, tünd tac ləkəsi ilə olur.
## Sinonimləri
*  Linnaeus, 1758
* (Linnaeus, 1758)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Feathers of Long-tailed Duck (''Clangula hyemalis'')
* [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?birds/110.html Позвоночные животные России: Мор
83 (ədəd)

**Səksən üç** — say sistemində ədədlərdən biri. Səksən ikidən sonra,  Səksən dörddən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Səksən üç ədədi** — tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ümid qaz yatağı

**"Ümid" dəniz strukturu** — Bakıdan 75 kilometr cənuba, qurudan isə 40 kilometr məsafədə Xəzər dənizində qaz yatağı

"Ümid" yatağı 1953-cü ildə geoloji kəşfiyyat işləri zamanı müəyyən edilib.

O, Bakıdan 75 kilometr cənuba, qurudan isə 40 kilometr məsafədə yerləşir ("Bulla-dəniz" yatağının 15 kilometrliyində). 1972-ci ildə bu strukturda bir qədər təkmilləşdirilmiş geofiziki işlər aparılıb.

1977–1992-ci illər ərzində burada 9 kəşfiyyat quyusu qazılsa da, bunların heç biri məhsuldar layları üzə çıxarda bilməyib.

2009-cu ilin iyununda "Ümid" dəniz strukturunda işlərin görülməsi üçün SOCAR "Ümid" MMC (formal nizamnamə kapitalı 1000 manat) yaradıb. Onun 80% pay iştirakı SOCAR-a, 20%-i "Nobel Oil Exploration & Production" (bu offşor şirkət Karib hövzəsindəki Sent-Kitts adasında qeydiyyatdan keçib) şirkətinə məxsusdur.

2009-cu ilin avqustunda "Sahil" qazma işləri idarəsi (SOCAR-ın strukturu) "Ümid"də kəşfiyyat quyusu qazmağa başladı. Qazma işləri dənizin 58 metr dərinliyində quraşdırılan "Ümid-1" stasionar platformasından həyata keçirilirdi. Bu cür qazmanın əhəmiyyəti ondadır ki, sonradan bu platformadan daha 6 quyu qazmaq imkanı var, bu isə çəkilən xərcləri 2–3 dəfə azaldır.

2010-cu il noyabrın 24-də Azərbaycanın ilk neft naziri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Süleyman Vəzirovun 100 illik yubileyi Bakıda təntənə ilə qeyd edilirdi. Bu zaman SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev tədbirdə iştirakçı olan bir-neçə jurnalistə "özəl" bir xəbər verir: *"2009-cu ilin avqustundan bəri "Ümid" dəniz strukturunda davam edən kəşfiyyat qazması nəticəsində 6500 metrdən artıq bir dərinlikdə qaz yatağı aşkar edilib"*.

Bu, bir sensasiya idi, çünki "Şah-dəniz" yatağının açılmasından sonra Xəzərdə hələ yeni qaz laylarının kəşf edilməsi olmamışdı.

Elə həmin gün əlamətdar hadisə ilə bağlı SOCAR rəhbərliyini tam tərkibdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev də qəbul etdi. Onun ilk sözü faktiki olaraq bu oldu: *""Ümid" ümidimizi doğrultdu"*.

SOCAR rəhbərliyi ilə görüşünün yekun nitqində Prezident "Ümid"in əhəmiyyətini belə səciyyələndirmişdir: *"Mən çox şadam ki, "Ümid" yatağı müstəqillik dövründə açıldı. Əgər 1950-ci, yaxud da 1970-ci illərdə açılsaydı, bəlkə də orada artıq qaz çoxdan çıxarılmışdı. Bu da tarixi ədalətdir. Bu yataqların toxunulmaz qalması bizə Allahdan verilən böyük hədiyyədir. Bu gün bu yataqlar müstəqil Azərbaycana xidmət göstərir və onilliklər bundan sonra da ölkəmizi gücləndirəcəkdir"*.

## Mənbə
*Allah kimə "Ümid" verir?
Ozan dünyası (jurnal)

***Ozan dünyası jurnalı*** — Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin mətbu orqanı. Baş redaktoru Musa Nəbioğludur.

## Haqqında
Jurnalın təsisçisi Azərbaycan Aşıqlar Birliyidir. Baş redaktoru Musa Nəbioğlu, məsləhətçilər isə xalq şairi Zəlimxan Yaqub və professor Məhərrəm Qasımlıdır.

## Jurnalın redaksiya heyəti
Zəlimxan Yaqub, Məmməd Aslan, Həsən Mirzə, Nizami Cəfərov, Məhərrəm Qasımlı, Qənirə Paşayeva, Qara Namazov, Bəhlul Abdulla, Sədnik Paşayev, Elxan Məmmədli, İlyas Tapdıq, Ədalət Nəsibov, İsfəndiyar Rüstəmov, Seyfəddin Altaylı (Türkiyə), Nizaməddin Onk (Almaniya), Çingiz Mehdioğlu (İran), İrfan Nəsrəddinoğlu (Türkiyə), Osman Əhmədoğlu (Gürcüstan)

Jurnal Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyata alınmışdır. Qeydiyyat sayı 2736.

## Əlaqə
* e-mail. ozandunyasi@mail.ru
* e-mail. musa58@bk.ru
* tel. 012 493 69 14
* ünvan. Bakı şəhəri, Zərifə Əliyeva küç.21.

## Jurnalın seriyaları

;2010
* 

;2011
* 
* 

;2012
* 
* 
* 

;2013
* 

;2014
* 

;2015
* Azərbaycan Aşıqlar Birliyi: Ozan dünyası. № 1(22). 2015

;2018
* 
* 

;2022
* 

## Mənbə
* "Ozan dünyası" jurnalı, № 2. 2010-cu il.

## Həmçinin bax
* http://azab.az/
99 (ədəd)

**Doxsan doqquz** — say sistemində ədədlərdən biri. Doxsan səkkizdən sonra, yüzdən əvvəl gəlir. Ən böyük iki rəqəmli ədəddir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* **Doxsan doqquz ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 3, 9, 11, 33 və 99 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

## Dində

### Qurani-Kərimdə
(Ya Peyğəmbər!) Sənə (Davudun padşahlığı vaxtı) dava edənlərin xəbəri gəlib çatdımı? O zaman onlar (Davuda məxsus) məbədə (ibadət vaxtı ora daxil olmaq qadağan edildiyi üçün) divardan aşıb gəlmişdilər.
Onlar Davudun yanına gəlikdə (Davud) onlardan (mə’bədə qapıdan deyil, divardan aşıb daxil olduqları üçün) qorxdu. Onlar dedilər: "Qorxma, biz bir-birimizə haqsızlıq etmiş iki iddiaçıyıq. Aramızda ədalətlə hökm et, haqqı tapdalama (heç birimizin tərəfini saxlama) və bizə doğru yolu göstər!" (Onlardan biri dedi:) "Bu mənim (din) qardaşımdır. Onun doxsan doqquz dişi qoyunu, mənim isə bircə dişi qoyunum vardır. Belə bir vəziyyətdə: "Onu mənə ver! (Məni ona sahib et!)" — dedi və (dildən pərgar olduğu üçün) mübahisədə məni məğlub etdi". (Bu sözləri eşidən Davud o biri iddiaçı ağzını açmağa macal tapmamış) dedi: "O sənin bircə qoyununu öz qoyunlarına qatmaq istəməklə, şübhəsiz ki, sənə zülm etmişdir. Doğrudan da, şəriklərin çoxu bir-birinə haqsızlıq edər. Yalnız iman gətirib yaxşı işlər görənlərdən savayı! Onlar da (təəssüf ki) çox azdırlar!" (İddiaçılar bir-birinə baxıb güldükdən, yaxud çıxıb getdikdən sonra) Davud (bu işdən şübhəyə düşərək) Bizim onu imtahana çəkdiyimizi güman etdi. O dərhal Rəbbindən öz bağışlanmasını dilədi və dizi üstə düşüb səcdəyə qapanaraq tövbə etdi.

## İstinadlar
Beynəlxalq Aviasiya Federasiyası

**Beynəlxalq Aviasiya Federasiyası** (**FAİ**, *Fédération Aéronautique Internationale*, *FAI*) — aviasiya və kosmonavtikaya yardım üzrə beynəlxalq təşkilat. Təşkilatın fəaliyyət sahələrindən biri aviasiya və kosmonavtikada standartların tətbiqi və rekordların qeydiyyatıdır. Təşkilatın standartlaşdırma fəaliyyətinin obyekti həm idarəolunan uçuşlar, həm də pilotsuz uçan aparatlar (o cümlədən, aviamodellər) sahəsindəki nailiyyətlər və rekordlardır.

Təşkilat 1905-ci ildə idman federasiyası kimi qurulmuşdur. Hazırda 100-ə yaxın ölkənin aviasiya təşkilatlarını birləşdirir.

## Xarici keçidlər
* FAİ-nin rəsmi veb-saytı
Bahar (dəqiqləşdirmə)

**Yer adları**
* Bahar (Beyləqan) — Azərbaycanın Beyləqan rayonunda kənd.
* Bahar (Suraxanı) — Bakının Suraxanı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Bahar (Həmədan) — İranın Həmədan ostanında şəhər.

**Digər**
* Bahar (yataq)
* Bahar (qəzet)
* Bahar fəsli — Yaz fəsli.

## Həmçinin bax
* Bahar (ad)
* Baharlı
200 (ədəd)

**İki yüz** — say sistemində ədədlərdən biri.  Yüz doxsan doqquzdan sonra, iki yüz birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* **İki yüz ədədi** —cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 4, 5, 10, 20, 40, 50, 100 və 200 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində
### Qurani-Kərimdə
*Ya Peyğəmbər! Möminləri döyüşə həvəsləndir (təşviq et). İçərinizdə iyirmi səbirli kişi olsa, iki yüz kafirə, yüz səbirli kişi olsa, min kafirə qalib gələr. Çünki onlar (həqiqətən, Allahın möminlərə olan köməyini) anlamayan bir tayfadır!

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Teuşpa

**Teuşpa** — Eramızdan əvvəl 679 – 678-ci illərdə Assur mənbələrində Teuşpa kimi göstərilən çarın başçılığı ilə kimmerlər Assuriya ərazisinə girirlər. Lakin qanlı vuruşmada kimmerlər məğlub olurlar. Çar Teuşpa döyüşdə öldürülür. 

## Etimologiyası
İranşünaslar  bu çarın adını İran mənşəli hesab edərək, onun "tava aspa" sözlərindən olduğunu və "güclü (tablı) at" mənasını verdiyini yazırlar  Rea'nın dediyinə görə də Teushpa'nın adı, Əhəmənlərin müasir Tişpiş (Teispes)(Chishpish) adını xatırladır, etimoloji baxımından əlaqəli görünmədiyinə baxmayaraq. Əslində isə bu ad ProtoTürk dillərindəki tuş "qızıldan düzəldilmiş bəzək" və ya "varlı" sözlərindən ibarətdir. Onda bu ad "qızıl bəzəkləri ilə varlı" mənasını verir; görünür, o, doğulanda valideynləri onun gələcəkdə çoxlu qızıl əşyalara malik olması arzusu ilə ona bu adı vermişlər. Demək, qədim Assur yazısındakı Teuşpa əslində Türk mənşəli Tuşbay adının fonetik şəklidir. Müqayisə üçün deyək ki, Türkdilli Kuban Bulqarlarını bir başçısı VIII əsrdə Batbay adlanırdı ki, bu da ProtoTürk dillərindəki Batu "qiymətli daş-qaş" və bay "varlı" sözlərindən olmaqla, "daşqaşla varlı" deməkdir. Oxucu yəqin ki, indi də Orta Asiyada yaşayan Türk xalqlarında "bay" sözü ilə bitən şəxs adlarının geniş yer tutduğunu bilir.

Bəlkə də Teuşpa əslində Tuzbay adının fonetik şəklidir ki, bu da Qədim Türkdillərindəki tuz ("düz", "doğrucul") və bay ("bəy", "knyaz", "tayfa başçısı")
sözlərindəndir. Hər iki halda bu çarın adı Türkcədir.

## Həyatı
Teushpa eramızdan əvvəl VII əsrin əvvəllərində Kimmerlərin padşahıydı, Ancaq Kral Esarhaddonun yazılarına görə Umman-Manda'nın padşahı olaraq xatırlanır. O Eramızdan əvvəl 679-cu ildə Kimmerlərə  Assuriyalılara kral olduğu Esarhaddona qarşı döyüşə əmr verdi, Ancaq döyüşdə məğlub oldu.

## Mənbə


## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q. Qədim türklər və Ermənistan. B. : Azərnəşr, 1992, 140 səh.
Tuqdame

**Tuqdame** — Kimmer, skif və sakların birgə yaratdığı Kimmer padşahlığının xanı. Kimmerlərin bu xanı eradan əvvəl 640-cı ildə Midiya çarının ordusunu məğlub etmiş və Manna ərazisində saklara da başçılıq etmişdir.

İranşünaslar bu adı osetin dilində "qüvvə ilə bəzəyən" (rus dilində "украшайуший силой") kimi izah edirlər.. Assur mənbələrində Tuqdame kimi yazılan bu adı yunan müəllifi Strabon Liqdamis kimi vermişdir . Əgər adın sonunu təşkil edən "is" hissəsi yunan dilində əlavə olunmuş şəkilçi deyilsə, ondan güman etmək olar ki, çarın əsl adı Tuqdamis olmuşdur ki, bu da türk mənşəli Toktamış (Qızıl Orda dövlətinin XIV əsrdə başçısı olmuş məşhur Toxtamış xanın  adını xatırlayın) adı ilə eynidir. Toxtamış türk dillərində (o cümlədən Azərbaycan dilində) olan toxta "səbir et", "tələsmə", "dayan" sözündən və -mış şəkilçisindən ibarət olmaqla körpənin sağ qalması, yaşaması, ölməyə tələsməməsi arzusu ilə valideynləti tərəfindən verilən addır. Belə strukturlu şəxs adları qədim türk xaqanları və əmirləri üçün səciyyəvidir.

## Qədim türklərdə oğlan uşağına advermə mərasimi
Qədim türklər min illər boyu müharibələr, hərbi yürüşlər, başqa xalqlarla toqquşmalar şəraitində yaşamışdır. Ona görə də oğlan uşaqlarının
gələcəkdə igid, bahadır, yaxşı atıcı, mətanətli, sağlam, vuruşqan, qüvvətli, adlısanlı, həm də tabeliyində olanlara qarşı mərhəmətli, ağıllı, nəhayət, qızıl və daşqaşla varlı olması arzusu ilə valideynləri onlara bu sifətləri bildirən adlar qoyurdular.

Əgər bu çarın adı assur dilində qeyd olunan formada, yəni Tuqdame olmuşsa, onda onun qədim türk dillərindəki tuğ "döyüş bayrağı" (belə bayraq müqəddəs sayılırdı) və tomay "sipər" və ya toma "bəzək" sözlərindən ibarət olduğunu güman etmək olar. Belə halda Tuqdame əslində Tuqdomay "tuğ-sipər", ya da Tuqtoma "tuğun bəzəyi" (məcazi mənada "döyüşdə əlində tuğ tutan") mənasındadır. Qədim türk xaqanları içərisində Tuğ-Təkin (təkin (tigin) "şahzadə" deməkdir), Tuk-Temir, Tukluk və s. adlarını daşıyan xaqanlar məlumdur.

## Mənbə
Kürən Erik

**Kürən Erik** () — Qrenlandiyanı kəşf edən Vikinq hökmdarı, Norveç mənşəli İslandiya Vikinqlərindən idi. Qrenlandiyada məskən salan ilk avropalı. 982-ci ildə öz adamları ilə qərbə üzərək tapdığı torpağı Green Land (Yaşıl torpaq,diyar) adlandırmışdır.

## Qrenlandiyanın kəşfi

Torpaq üstündə düşən davaların birində adam öldürən Erik İslandiyanı tərk etdi. Bunun iki səbəbi var idi.

:1) Məhkəmə qərarı ilə o İslandiyadan sürgün edilib
:2) Öldürdüyü şəxsin yaxınlarının qisasından qorxaraq İslandiyanı tərk edib.

982-ci ildə İslandiyanı bir qrup köçərilərlə tərk edən Erik üzü qərbə gedərək Qrenlandiya adasını kəşf edir. 80%-i buzdan ibarət olan adanın Green Land (Yaşıl Torpaq, diyar) adlandırılmasının iki versiyası var: Birincidə 982-ci ildə Qrenlandiyanın iqlimi indikindən fərqlənirdi. İkinci versiyaya görə isə bu ad adaya daha çox insan cəlb etmək üçün verilmişdi.

## İslandiyaya qayıtması

986-cı ildə Kürən Erik yenidən İslandiyaya qayıdır. O, burada yenə bir qrup köçəri götürərək Qrenlandiyaya üzür. Erikın ölümündən əvvəl "Yaşıl adanın" təxminən 3 min sakini var idi.

## Maraqlı faktlar
* Kürən Erik Age of Empires 2 oyununda oynanılan qəhrəmanlardan biridir.
* 1989 ildə Erik-The Vikinq (Erik-Vikinq) adlı film buraxıldı

## Köçərilərin Qrenlandiyada yaşayış tərzi
Qrenlandiyada yaşayan Norveçdən və İslandiyada gələn köçərilər vətənləri ilə əlaqəni kəsmirdilər Qrenlandiyada yaşayaraq olar Ticarətlə məşğul olurdular Köçərilər əsasən balıq tuturdular və Su itiləri, morjları və balinları ovlamaqla maşğul olurdular

## Həmçinin bax
*Vikinqlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*http://www.philatelia.ru/cat6/plots/?id=174
*http://geoworld.ucoz.ua/load/chudesa_prirody/arkhiv/ehrik_ryzhij_i_torfin_karlsefni/23-1-0-185
*http://kolonii.ru/216/ 
*http://whoyougle.ru/texts/vikings-discovery/ 
*http://nnm.ru/search?q=%D0%AD%D1%80%D0%B8%D0%BA%20%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D0%B8%D0%B9&in=tags
*http://famous-seafarers.ru/m8.shtml
400 (ədəd)

**Dörd yüz** — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz doxsan doqquzdan sonra, dörd yüz birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Dörd yüz ədədi — cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 4, 5, 8, 10, 16, 20, 25, 40, 50, 80, 100, 200 və 400 ədədlərinə qalıqsız bölünür.
* Rəqəmlərinin cəmi — 4.
* Rəqəmlərinin hasili — 0.
* Ədədin kvadratı — 160 000.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
600 (ədəd)

**Altı yüz** — say sistemində ədədlərdən biri. Beş yüz doxsan doqquzdan sonra, Altı yüz birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
Altı yüz - cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 20, 24, 25, 30, 40, 50, 60, 75, 100, 120, 150, 200, 300 və 600 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sandakurru

**Sandakurru** və ya **Sandakur** — Kimmerlərin bu çarının adı da türk dillərindəndir. Bu ad sandı "sanlı", "şanlı" ("l" səsinin "d" səsinə keçməsi hadisəsi türk dilləri, o cümlədən Azərbaycan dili üçün xarakterikdir) və kür "cəsur", "cəsarətli", "təlatümlü" və s. sözlərindən olmaqla bütünlükdə "Adlı-sanlı cəsur" deməkdir.

Marqlıdır ki, XIII əsrdə monqollarda bir türk əmirinin adı Handakur idi. Həmin əmirin adı ilə kimmerlərin Sandakur çarının adı arasında demək olar, eynilik göz qabağındadır. Yuxarıda deyilənlər göstərir ki, kimmerlərin çarlarının adlarə təmiz türk mənşəlidir.

## Həmçinin bax
* Kimmerlər

## İstinadlar
700 (ədəd)

**Yeddi yüz** — say sistemində ədədlərdən biri. Altı yüz doxsan doqquzdan sonra, yeddi yüz birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
Yeddi yüz - cüt ədəd və mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 4, 5, 7, 10, 14, 20, 25, 28, 35, 50, 70, 100, 140, 175, 350 və 700 ədədlərinə qalıqsız bölünür

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
400 (dəqiqləşdirmə)

*400 — il
*400 (ədəd) (**Dörd yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Üç yüz doxsan doqquzdan sonra, dörd yüz birdən əvvəl gəlir.
*400 zərbə (film, 1959) — film
*E.ə. 400 — il
* AZ0400 — Ağcabədinin poçt indeksi.
*400 — Almaniyanın əmtəə ştrix-kodu.
500 (dəqiqləşdirmə)

*500 — il
*500 (ədəd) (**Beş yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Dörd yüz doxsan doqquzdan sonra, beş yüz birdən əvvəl gəlir.
*+500 — Folklend adalarının beynəlxalq telefon kodu.
*E.ə. 500 — il.
* AZ0500 — Ağstafanın poçt indeksi.
600 (dəqiqləşdirmə)

*600 — il.
*600 (ədəd) (**Altı yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Beş yüz doxsan doqquzdan sonra, Altı yüz birdən əvvəl gəlir.
*E.ə. 600 — il.
* AZ0600 — Ağsunun poçt indeksi.
700 (dəqiqləşdirmə)

*700 — il.
*700 (ədəd) (**Yeddi yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Altı yüz doxsan doqquzdan sonra, yeddi yüz birdən əvvəl gəlir.
*E.ə. 700 — il.
* AZ0700 — Astaranın poçt indeksi.
800 (dəqiqləşdirmə)

*800 — il.
*800 (ədəd) (**Səkkiz yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Yeddi yüz doxsan doqquzdan sonra, Səkkiz yüz birdən əvvəl gəlir.
*E.ə. 800 — il.
* AZ0800 — Baləkənin poçt indeksi.
900 (dəqiqləşdirmə)

*900 — il.
*900 (ədəd) (**Doqquz yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri. Səkkiz yüz doxsan doqquzdan sonra, doqquz yüz birdən əvvəl gəlir.
*E.ə. 900 — il.
* AZ0900 — Bərdənin poçt indeksi.
200 (dəqiqləşdirmə)

*200 — il
*200 (ədəd) (**İki yüz**) — say sistemində ədədlərdən biri.  Yüz doxsan doqquzdan sonra, iki yüz birdən əvvəl gəlir.
*E.ə. 200 — il
* AZ0200 — Ağdamda poçt indeksi.
300 (dəqiqləşdirmə)

*300 — il
*300 (ədəd) — ədəd
*300 spartalı (film, 2007) — film
*NGC 300 — Yeni Ümumi Kataloqda qeydə alınmış qalaktika.
* AZ0300 — Ağdaşda poçt indeksi.
*300 — Fransanın əmtəə ştrix-kodu.
Xose Muxika

**Xose Muxika** () — 2010-2015-ci illərdə vəzifədə olmuş Uruqvayın 40-cı prezidenti.

## Həyatı
Xose Muxika 1960–1980-ci illərdə diktatura əleyhinə silahlı mübarizədə iştirak edib. O, "Tupamaros" partizan qrupunun (rəsmi adı "Milli Azadlıq Hərəkatı"dır) üzvü olub və terror aktları, bank soyğunları, girov götürülməsi də daxil olmaqla müxtəlif qarşıdurma üsullarından istifadə edib. Xose Muxika bir neçə dəfə yaralanıb, işgəncələrə məruz qalıb və təxminən 15 il məhkum həyatı yaşayıb. Onun döyüş dostu Lusiya Topolanski də həbsxanadan keçib. Onlar 2005-ci ildə rəsmən evləniblər.

13 may 2025-ci ildə vəfat edib.

## Şəxsi həyatı
Xose Muxika yalnız 2010-cu ildə maşın sahibi olub. Bu, 1987-ci ilin istehsalı və qiyməti 1945 ABŞ dolları olan Volkswagen Käfer idi. O, dünyada ən kasıb (əliaçıq) prezident sayılır. Prezidentlik dövründə prezident sarayında deyil, kənddə fermada yaşamışdır. 12500 ABŞ dolları ekvivalentində olan prezident maaşından yalnız 1250 ABŞ dollarını özündə saxlayaraq qalan hissəsini xeyriyyəçiliyə sərf edib. "Bu pul mənə bəs edər, çünki əhalinin bir hissəsinin bundan da az gəliri var" demişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Marixuananı leqallaşdıran siyasətçi: "Revmatizmli qoca kimi öləcəm" – MÜSAHİBƏ/FOTOLAR. publika.az, 01.11.2015
Mamont

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Mamontlar Pleystosen epoxasında (Buz dövrü) Yer kürəsində yaşayan iri, fillər idi. Mamontların bir neçə növü var idi, ən məşhurları yunlu mamont (Mammuthus primigenius) və Kolumb mamontu (Mammuthus columbi) idi. Buz dövrünün sonunda iqlim dəyişikliyi və insanların həddindən artıq ovlaması nəticəsində mamontların nəsli kəsilib. Məlum olan son yunlu mamontlar təxminən 4000 il əvvələ qədər Şimal Buzlu okeanındakı Vrangel adasında yaşayırdılar.

## Mamontları yenidən həyata qaytarmaq cəhdləri
Mamontları yenidən həyata qaytarmaq cəhdləri 1990-cı illərdən başlayıb. Ancaq min illər əvvəl donmuş hüceyrələr üzərində aparılan təcrübə nəticə verməyib, lakin 2008-ci ildə yapon alimlər 16 il əvvəl dondurulmuş siçanın hüceyrəsindən istifadə edərək başqa bir siçanı klonlaşdıra biliblər. Bu uğura Riken Bioloji İnkişaf Mərkəzinin professoru Teruxiko Vakayama imza atıb. Onun işini hazırda Kioto Universitetinin professoru Akira İritani davam etdirir. O, 5 min il əvvəl donmuş vəziyyətdə olan orqanizmləri araşdırır. O bildirib ki, indi texniki çətinliklər aşılıb: *"Bizə lazım olan yaxşı vəziyyətdə dondurulmuş mamontun ət parçasını əldə etmişik. Biz onların arasından daha sağlam mamont hüceyrələrini seçəcəyik. Daha sonra bu, Afrika fili ilə cütləşdiriləcək və fil mamont üçün surroqat ana rolu oynayacaq"*. O, beləliklə 4–5 ilə sağlam mamont yaradacaqlarına inanır. Yaponiya alimləri klonlaşdırma texnologiyası sayəsində buna nail olunacağını vəd ediblər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adi Asiya fili

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 5,5 - 6,4 m. Çiyinlərində hündürlüyü 2,5-3 metrdir. Çəkisi 5 tona yaxındır. Gövdəsi massivdir. (Ölçüləri Afrika fillərinin qulaqlarından kiçik olan)pərvari iri qulaqları, xırda gözləri və ucunda uzun əzələli xortumu  olan nəhəng başı var. Xortumu uzanmış burnu və aşağı dodağından əmələ gəlib. Xortumunun ucunda bir dənə dorsal, ilişkən, barmaqvari  uzantı var. Əzaları hündür, sütünvari və beşbarmaqlıdır. Barmaqları ümumi dəri ilə örtülmüşlər, ancaq üzdən sezilirlər. Qabaq əzalarında beş , dal əzalarında isə dörd dırnaqcıq var. Rəngi tünd-bozdan qonura qədər dəyişir. Dərisinin üstündə nahamvar, müxtəlif qalınlıqda epidermal şişlər var. Piy və tər vəzisi yoxdur. Yetkin fillərin tükü seyrək, qılvaridir. Qıcgah ətrafında spesifik dəri vəzisi var. Sinəsində bir cüt məməsi var. Yuxarı, üçüncü kəsici dişlərinin çəkisi 20-25 kq. uzunluğu isə  1,5 metrdir, və ancaq erkəklərdə olur.

## Areal
Hindistanda, Şri-Lankada, Birmada, Nepalda, Butanda, Banqladeşdə, Kambocada, Laosda, Vyetnamda, Malayziyada, Kalimantan adasında, Sumatrada, Çinin Yunnan əyalətində yaşayırlar.
Sıx cəngəlliklərdən, hündür ot örtüklü savannalara qədər müxtəlif landşaftlarda yayılıblar. Adətən yaşlı dişinin başçılığı ilə 15-30 baş sürülərdə dolanırlar.

## Qidalanması
Bitkilərlə qidalanırlar.
 
## Çoxalması
Çoxalmasında mövsümlülük yoxdur. Boğaz olma müddəti 20-22 aydır. Dişi hərəsinin çəkisi 90 kq. və çiyinlərdində hündürlüyü 1 metr olan iki bala gətirir. Cinsi yetkinliyi 9-12 yaşdan başlayır. Həyatı ərzində dişi dörd dəfə balalayır.

## Sayları
1986-cı ildə ümumi sayları 28-42 min idi:
Hindistanda, Butanda və Banqladeşdə -10-15 min baş (1978); Andaman adalarında -30(1977); Kalimantanda - 2 min (1978); Birmada -5 min (1977); Yunnanda - 1 min; Kambocada, Laosda və Vyetnamda -3500-5000 (1978); Malaysiyə 3 min-6 min(1978); Nepalda -50; Şri-Lankada - 2 min-4 min; Sumatrada -300; Tailandda 2500-4500(1978)

Saylarının azalması öldürülməsi və mühitinin məhv olunması ilə bağlıdır. 

Yaxşı əhliləşirlər. Qədimdən onları ev heyvanları kimi daşınmada, ağır işlərdə istifadə edirlər.

Daxil olduqları arealın əksər hissəsində qanunla qorunurlar.

## Yarımnövləri
* Hind fili (*Elephas maximus indicus*)
* Şri Lanka fili (*Elephas maximus maximus*)
* Sumatra fili (*Elephas maximus sumatrensis*)
* Borneo fili (*Elephas maximus borneensis*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qədimi balinalar

**** () — Heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin Artiodactyla dəstəsinə aid heyvan parvdəstəsi.

## Fəsilələri
* *Pakicetidae*
* *Ambulocetidae*
* *Remingtonocetidae*
* *Protocetidae*
* *Basilosauridae*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əsl balinalar

**** () —  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cinsləri
* ?*[[Aglaocetus]]*
* *[[Balaena]]*
* *[[Eubalaena]]*
* *[[Balaenella]]*
* *[[Balaenula]]*
* *[[Balaenotus]]*
* *[[Mesoteras]]*
* *[[Morenocetus]]*
* *[[Protobalaena]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəniz donuzları

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cinsləri
Fəsiləyə 6 növ daxildirki, bunlarda 3 cinsdə birləşirlər:
* Tüksüz dəniz donuzu (*Neophocaena*)
** Tüksüz dəniz donuzu (*Neophocaena phocaenoides*)
* Dəniz donuzu (*Phocoena*)
** Adi dəniz donuzu (*Phocoena phocoena*)
** Kaliforniya dəniz donuzu (*Phocoena sinus*)
** Argentina dəniz donuzu (*Phocoena spinipinnis*)
** Eynəkli dəniz donuzu (*Phocoena dioptrica*)
* Ağqanad dəniz donuzu (*Phocoenoides*)
** Ağqanad dəniz donuzu (*Phocoenoides dalli*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarışqayeyənlər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Ön ayaqları uzun və qüvvətlidir, iti dırnaqları var. Ön pəncələri ilə qarışqa yuvalarını dağıdır, uzun və yapışqan dilləri ilə qarışqaları tutub udur. Zooparkda yaşayanlar meyvə ilə qidalanır.

## Cins və növləri
* 
** 
* 
** 
* 
** 
** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyük qarışqayeyən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Böyük qarışqayeyən qarışqayeyənlər fəsiləsinin ən böyük nümayəndəsi olub, bədəninin uzunluğu 110—130 sm-ə çatır.
Cücüyeyənlər dəstəsinin nümayəndələrinin hamısında olduğu kimi, böyük qarışqayeyənin də xarici görünüşü qəribədir: boruya bənzər uzun dar çənəsi, kiçik dar gözləri, uzunluğu 95 sm, bəzən bir az uzun olan quyruğu var. İri fərdlərinin kütləsi 40 kq-a, bədəninin uzunluğu quyruğu ilə birlikdə 2,3 m-ə çatır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Açıq arterial axacaq

**Açıq arterial axacaq** və ya **Açıq Botal axacağı** anadangəlmə ürək qüsuru, dölün qan dövranında mühüm əhəmiyyətə malik arterial axacaq – Botal axacağı insan doğulduqdan sonra normada öz funksiyasını itirirdiyi üçün qapanmış olur. Bəzən bu axacaq qapana bilmir və açıq qalaraq eyniadlı ürək qüsurunu meydana çıxartmış olur.  Aorta ilə ağciyər arteriyası arasında doğumdan öncəki dövrdə böyük və kiçik qan dövranını əlaqələndirən damardır. Ağciyərə qan ağciyəri qidalandırmaq üçün gedir, tənəffüsdə iştirak etmir bu dövrdə. Normada o, insan doğulduqdan sonra ilk həftələr ərzində tutularaq, eyniadlı bağa çevrilmiş olur.

## Patofiyiologiyası
Axacağın diametri və uzunluğu hemodinamik pozğunluğun səviyyəsini müəyyən edir. Axacaqdan axın həm sistola həm də diastola zamanı olur. Soldan sağa axın- şunt və ağciyər arteriyasında təzyiqin artması paralel olaraq axacağın diametrinin böyüməsinə gətirib çıxardır.

## Klinik əlamətləri
Arterial ya Botal axacağın açıq qalması adətən yarımçıq doğulmuş uşaqlarda, ana bətnində (ananın məxmərək xəstəliyinə qarşı immuniteti olmadıqda) birinci trimestr dövründə məxmərək virusu ilə təmasda olan uşaqlarda tez-tez rast gəlinir. Çox nadir hallarda diaqnoz gecikmiş olaraq qoyulmuş olur.

## Müayinəsi
* **Döş qəfəsinin rentgen müayinəsi:**
* **EKQ müayinəsi:**
* **Exokardioqrafiya:**
* **Ürəyin kateterizasiyası:**

## Müalicəsi
Açıq arterial axacağının müalicəsi cəraxi müdaxilə ilə mümkündür. Müdaxilələr iki yolla aparıla bilinir: invaziv və minimal invaziv.
İnvaziv müdaxilə zamanı döş qəfəsi yarılaraq, axacaq liqaturaya alınaraq bağlanılır. Lakin son zamanlar cərrahi texnikanın inkişafı bu cür əməliyyatları minimal invaziv metodla icra etməyə imkan verir. Minimal invaziv metodlardan biri transluminal müdaxilədir. Bu zaman aşağı boş vena ilə ağciyər kötüyündən keçməklə xüsusi kateterlərlə axacağa tıxac taxılır. Bəzi hallarda torakoskopiya metodu ilə də axacağın liqaturaza alınması icra edilir.

## Mənbələr
* Robert C. Schlant, M. D., R. Wayne Alexander, M. D., Ph. D., Hurt`s The Heart, Eighth Edition, New York St. Luis San Francisco Auckland Bogota, Caracas, Lisbon, London, Madrid, Mexico City, Milan, Montreal, New Delhi, San Juan, Singapore, Sydney, Tokyo Toronto.

## Xarici keçidlər
* Truncus Arteriosus
* Truncus Arteriosus information 
* Diagram at kumc.edu 
* Overview 

## Həmçinin bax
* Ürək
* Qulaqcıqlararası çəpərin qüsuru
* Mədəciklərarası çəpərin qüsuru
* Eyzenmenger sindromu
* Fallo tetradası
* Ebşteyn anomaliyası
Yonpxyon adasının atəşə tutulması

**Yonpxöndo adasının atəşə tutulması** — Cənubi Koreyanın Yonpxyondo adasının atəşə tutulması 2010-cu il noyabrın 23-də Şimali Koreya tərəfindən baş vermişdir. Adaya azı 200 mərmi buraxılmışdır. Nəticədə 4 cənubi koreyalı həlak olmuş, 16 isə yaralanmışdır, eyni zamanda 60–70 yaşayış evi yanmışdır.

BMT-nin baş katibi Pan Gi Mun Cənubi Koreya ərazisinə hücumu *"1953-cü ildə müharibənin başa çatmasından bu yana ən pis insident"* adlandırıb. Şimali Koreya da ABŞ hərbçilərinin dəniz sərhədlərinin dəqiqləşmədiyi bir məkanda hərbi təlimlərdə iştirak etməsinin müharibəyə yol açacağı barədə xəbərdarlıq edib.

## İstinadlar
Alekseyevka (Belqorod vilayəti)

**Alekseyevka** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Belqorod vilayətinə daxildir

## İstinadlar
Aleksandrov

**Aleksandrov** — Rusiya Federasiyasının Vladimir vilayətində şəhər. Radio və araq-likör zavodları, toxuculuq, tikiş fabrikləri, ət kombinatı və s. var. Aleksandrov XIV əsrdən məlumdur. 1564–1572 illərlə çar İvan Qroznının iqamətgahı olmuşdur. Aleksandrovun memarlıq abidələrindən Troitsa (1513), Pokrov (XVI əsrin ortaları), Uspeniye (XVI əsrin birinci rübü) və s. kilsələr mühafizə olunmuşdur. XVII əsrdə car malikanəsinin yerində Uspeniye monastırı salınmış, qala divarları (1670–1680) tikilmişdir. Aleksandrovda həmçinin, ölkəşünaslıq  muzeyi var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* . — С. 16—17.
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт Администрации города Александрова
* Официальный сайт Александровского района
* Александровская слобода, сайт музея-заповедника
* Музей-заповедник «Александровская Слобода»
* Государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник «Александровская Слобода»
Kirovsk (Murmansk vilayəti)

**Kirovsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Murmansk vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Maykop

**Maykop** ( — Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biri olan Adıgey respublikasında yerləşən şəhər.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri


Fayl:Майкопская Соборная мечеть.JPG|Dostluq meydanı və Maykop kiləsli məscid
Fayl:Майкопская мечеть.JPG|Maykop kiləsli məscid
Fayl:Майкопская ГЭС.JPG|Maykop SES



## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Soçi

**Soçi** — Rusiya Federasiyasının Krasnodar diyarında şəhər.

## Tarixi
**Soçi — Rusiya Federasiyasının Krasnodar diyarının şəhəri.**

Müasir Soçi Krasnodar ölkəsində, Qara dəniz sahillərində kurort şəhəridir. Bu qədim Abaza şəhəri gözəlliyi ilə məşhur olan səfalı Üç Dərə yaylağında yerləşir. 1829-cu ildə Ədirnə sülhü ilə  Rusiyaya keçən bu torpaqlar faktiki olaraq 1838-ci ildə Rus dövlətinə daxil olmuş, həmin ildəcə qəsəbəyə Aleksandriysk (rus taxt-tacının vəliəhdi şahzadə Aleksandrın şərəfinə; həmin il onun həddi buluğa- dolması bayram edilirdi) adı verilərək burada rus istehkam-qalası tikilir. O sonra Navaginski keşikçi postu adlanır. Burada kazak hərbi qarovul məntəqəsi yerləşirdi. Kırım müharibəsində Abaza  Rusiyanın əlindən çıxsa da, 1864-cü ildə yenidən ələ keçir və Daxovski kazak postu adlanır.
Bu şəhər tarixi Abaza torpağında yerləşir və adı yerli xalq olan abazalarla əlaqədardır. Abas~abaz xəzərlərdə və peçeneqlərdə nəsil adı olaraq göstərilir. Müasir abazalar Qaraçay-Çərkəzdə, Kabarda-Balkarda, Adıgöydə və Kislovodskda yaşayan müsəlman əhalinin adı kimi qəbul edilir. Abazalıların müəyyən hissəsi Qafqazın istilasında Türkiyəyə mühacirat etmişlər. "Abazalar müsəlmandır,"-deyə Övliya Çələbi bu yerləri gəzərkən onların etibarlılığı və səbatı haqqında yazmışdır: (). Övliya Çələbi abazaların torpaqlarının da dəqiq hüdudlarını göstərir: ().Onların torpaqları Anapa qalasına kimi uzanıb gedir.

2. Tarix səhifələrində Abaza əsilzadələrinin bu adı nəsəb, soyadı kimi daşıdıqları müşahidə olunur.Osmanlı dövlətinin tarixinin tədqiqçilərindən biri olan alman alimi Hammerin yazdığına görə: 1769-cu il iyulun 17-də Xotin döyüşündə Abaza Mehmet paşa komandir idi.

3. Şəhərin sonrakı yeni adı **Soçi** də abaza tayfalarından olan **Soça** adındandır. **Soça tayfası** həmin limanda yaşayan Kıyı Abaza oymağına daxil idi.

4. Övliya Ata da özünün öz bəyi olan Soça tayfasından, onun əsgəri gücündən söz açır. Həm də Soça və Obur Elburus silsiləsinə daxil olan dağların adıdır. Şəhər həm də Soça çayının üstündə yerləşir. Yaxınlıqdan isə Mamayka, Buzuqa çayları axır. Soçi bağ-bağçalarını əzəmətli şümşad ağacları (rus dilində samşit işlənilir) bəzəyir. Soçi şəhərinin keçmiş Abaza adı tarixi, eləcə də ədəbi-bədii mənbələrdə yad edilir: Mən də cavanlıqda uzun müddət sizin Abazada qoyun otarmışam. (Q.Danilevski."Qaçaqlar Novorossiyada") Bundan başqa Sibirdə Krasnoyar (keç.: Kızıl Yar) diyarında Abakan çayı üzərində də Abaza şəhəri vardır.
Bu yaxınlarda əski türk yurdu Soçidə böyük bir Məscidin inşasına başlanılmışdır.

## Krasnaya Polyana
Soçinin Adler rayonunda yerləşir. Krasnaya Polyana yaşayış məntəqəsinin mərkəzidir. Kənd dəniz səviyyəsindən 500 metr yüksəklikdə, sahildən 40 kilometr məsafədə, Mzymta çayının orta axarında yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi
471.334 nəfər

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə
**Minaxanım Təkləli, Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009**
## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax

## Qeydlər
Bobrov

**Bobrov** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Voronej vilayətinə daxildir.

## Tarixi
Bityuq çayı (Donun sol qolu) üstündə yerləşən Bityuq yurt vaxtilə bu ətrafda yeganə yaşayış məntəqəsi idi. Yaxınlıqda heç bir ev gözə dəymirdi. Lakin bu sakit və dinc həyat Voronejdən bura qazanc və səadət arayan hünərli adamların ayağı açılmaqla pozuldu. Voronej özü bu zaman 100 ildən də az bir müddər idi ki, rusların sərhəd qalasına çevrilmişdi. 1677-ci ildə Voronejli imkan sahibi iş adamı bir dəstə kəndlisi ilə hökumətdən xahiş etdi ki, Bityuq çayında balıq ovlamaları üçün onlara icazə versin. Lazımi icazə aldıqdan sonra o, başının adamları ilə Bityuq çayına enib Bityuq yurtda məskunlaşdılar. Su porsuqlarının (boburların) burada çox olduğunu görüb porsuq ovlamağa girşdilər. Bundan sonra Bityuq yurdu Bobrovıy Yurt adlandırmağa başladı.1.

1684-cü ildə Bityuq çayı boyu bu torpaqlar Troitsk monastırına verildi. Monastır çay boyu sahilləri ərazicə bölüb 12 yurd saldı. Bityuq yurd (Bobrov yurd) dərin bir dərə ilə ( dərə mənasında rusca türk sözü "ovraq" la yanaşı başqa bir türk sözü "baerak, bayrak" işlənir)  sərhədlənirdi.

Zəngin və bərəkətli Bityuq ərazisi 1685-ci ildə İvan Jolobovun ekspedisiyası tərəfindən təsvir olundu. Azov səfərini qalibiyyətlə başa vuran I Pyotr 1699-cu ildə Bityuq çayı üzərinə saray kəndlilərinin köçürülməsi barədə fərman verir. Gələn yeni sakinlər bu təzə yerdə xəstələnib qırılarsa da və geri dönürlərsə də Pyotr nəyin bahasına olur olsun Bityuq vadisini ruslarla məskunlaşdırmaqdan vaz keçmir. Kostroma, Suzdal-Vladimir qəzalarından bura kəndlilər köçürür. Köçürülənlər Bityuq yurta üstünlük verirdilər.  Eləcə də Prut döyüşündə məğlub olan Pyotr Azovu türklərə geri verərkən imkan tapıb Azovda yerləşdirdiyi rus əhalisini oradan Bityuqa köçürür. Bityuq yurt (Bobrov) hərb şəhəri sayılmağa başlayır. Həm çay, həm də yaşayış məntəqəsinin adı olan türk sözü Bityuq  rus dilindəki saysız-hesabsız türk sözlərindən biridir. Bu dildə Bityuq "at cinslərindən birinin, əsasən yük atının adıdır" 2. Leksikoqraf V. Nikonov da Radlov lüğətinə əsaslanaraq "dəvə" mənası bildirən bu sözü türk (qədim caqatay) sözü kimi qəbul edir.

Beləliklə çox ehtimal ki, türk sözü bitük həm də öz əlavə mənasında "sağlam, güclü"  çalarlarına da malik olan bu söz çayın adında məhz həmin mənası ilə ifadə olunmuşdur. Vladimir Dal da Voronej vilayətindəki çayın adının "güclü, coşqun" mənasında işlənən bitük sözündən yarandığının göstərir.

## Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pavlovsk

**Pavlovsk** ( rus . Па́вловск ) — Rusiyanın Voronej vilayətində , Don çayının sol sahilində, Osered çayının qovuşduğu yerdə , Voronejdən 234 kilometr (145 mil) cənub-şərqdə yerləşən şəhər və Pavlovski rayonunun inzibati mərkəzi vilayətinin inzibati mərkəzi . Əhali: 25,126 ( 2010-cu il siyahıyaalınması ) ;  26,365 ( 2002-ci il siyahıyaalınması ) ;  25,905 ( 1989 siyahıyaalınması ) . 

## Tarix
1709-cu ildə Böyük Pyotr gəmi doklarını Voronejdən yeni yerə köçürdü və müxtəlif vaxtlarda **Sereda** , **Osered** və **Oseredskaya** adlanan yeni bir qalanın tikintisinə başladı . [ *sitat lazımdır* ] 1711-ci ildə Azov dənizindəki Müqəddəs Pavel qalasından buraya qarnizon köçürüldü və qalanın adı dəyişdirilərək **Pavlovskaya** (bəzən **Novopavlovskaya da** deyilir ), ətrafındakı şəhər isə Pavlovsk adlandırıldı.

18-ci əsrin sonunda şəhər öz əhəmiyyətini itirdi və tənəzzülə uğradı.

### Əhali və inkişafı

## Coğrafiya
Şəhər əyalətin paytaxtı Voronejdən təxminən 156 km cənub-şərqdə, Donun sol sahilində, Ossered çayının ağzında yerləşir .

Pavlovsk eyniadlı Rajonların inzibati mərkəzidir .

Şəhər Talovajadan ( Xarkov - Balaşov - Penza marşrutu üzrə) Buturlinovka (bu gün yalnız yük daşımaları ) vasitəsilə dəmir yolu xəttinin son nöqtəsidir.

## Mədəniyyət
Qəsəbədə keçmiş qalanın hissələri ( torpaq redutları və dörd burçun torpaq qalaları , *admirallıq* adlanır ), həmçinin 19-cu əsrə aid bir sıra ictimai və yaşayış binaları qorunub saxlanılmışdır. Transfiqurasiya *Katedrali* ( Преображенский собор /Preobrazhenski sobor) 1780-1786-cı illəri əhatə edir.

Şəhərdə 1977-ci ildən *tarix və tarix-diyarşünaslıq muzeyi* fəaliyyət göstərir .

## Şəkilləri

Fayl:Павловск. Вид на городской сад.jpg| Şəhər bağının görnüşü
Fayl:Павловск. Женская гимназия.jpg| Qadın gimnaziyası


## İstinadlar
Liski

**Liski** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Voronej vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Voronej

**Voronej** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Voronej vilayətinə daxildir.

## İqtisadiyyatı
Böyük iqtisadi mərkəzi. Businesses Rusiya kosmik sənayesi üçün avadanlıq yaratmaq. İlin Voronej regional məhsul 15 milyard dollar ötüb.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Brno, 
* Leon, 
* Qomel, 

## İstinadlar
Plyos

**Plyos** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, İvanovo vilayətinə daxildir.

## Şəkilləri

Uspensky Sobor in Plyos.jpg|
Barbara-Kirche in Pljos-Jun2012.jpg|
Воскресенская деревянная церковь. 1699 г..JPG|
Воскресенская церковь, Плёс (1).JPG|Fayl:Воскресенская церковь, Плёс (1).JPG|
Плёс. Дом-музей И. И. Левитана (2015 г.).jpg|
|
Plyos.JPG


## İstinadlar
Oboyan

**Oboyan** () — Rusiyanın Kursk vilayətində şəhər, Oboyan rayonunun mərkəzi. Dəmiryol stansiyası var. Eksperimental ağac plitələr, avtomobil təmiri zavodları, mebel fabriki, tikinti materialları kombinatı, yeyinti sənayesi müəssisələri, kitabxanaçılıq, texnikumu, pedaqoji məktəb var. XVII əsrdə salınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Донченко Ю. В.  Курская губерния на старой открытке. — Курск: Курский областной комитет государственной статистики, 2004. — 336 с. — 3000 экз. — ISBN 5-901958-02-2.. — С. 147—155.
* Обоянь // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.. — С. 323—324.
* Обоянь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* ОБОЯНЬ РОССИИ — Газета «Завтра», 26 сентября 2012 года

## Xarici keçidlər

* 
* История герба города
* Обоянь в энциклопедии «Мой город»
Jeleznoqorsk

**Jeleznoqorsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Kursk vilayətinə daxildir

## Qardaş şəhərlər

*  Şostka, Ukrayna
*  Mariupol, Ukrayna
*  Jodino, Belarus

## İstinadlar
Lipetsk

**Lipetsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Lipetsk vilayətinə daxildir.

## Qalereya

Fayl:RuinFrunze.jpg
Fayl:ЛипМузей.jpg
Fayl:Улица Меркулова.JPG  
Fayl:Быханов сад.jpg
Fayl:Фонтан на Петровском.JPG
Fayl:Lipetsk,Kafedral.JPG
Fayl:ПлПлеханова.jpg


## İstinadlar
Lebedyan

**Lebedyan** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Lipetsk vilayətinə daxildir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lebedyan şəhərinin rəsmi saytı
* «Наш любимый город»
Aprelevka

**Aprelevka** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.
Şəhərin əhailisi  — 29 147 nəfərdir. (2019).
## İstinadlar
Dubna

**Dubna** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.

## Əhali
Dubnanın keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:

## İstinadlar
Krasnozavodsk

**Krasnozavodsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Noginsk

**Noqinsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Moskva vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Podolsk (Moskva vilayəti)

**Podolsk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər və eyniadlı rayonun inzibati mərkəzi. Moskva vilayətinə daxildir. Moskva çayının qolu olan Paxra çayının sahilində Moskvanın mərkəzindən 35&nbsp;km məsafədə cənubda yerləşir.

## Tarixi
Podolsk şəhəri burada yerləşən podol kəndinin böyüməsi ilə yaranıb. Məntəqə 18-ci əsrdə Moskvadakı Danilov kilsəsinə məxsus idi. 1791 ci ildə II Yekaterina Podolska şəhər statusu verdi.

## Coğrafiyası və iqlimi
Geniş park sahələrinə malikdir. Şəhər ətrafında meşə-park zonası əsas yeri tutur.
## Əhalisi
1 yanvar 2007-ci ildə əhalisi 179,4 min olub. Şəhərdə xristianlarla yanaşı müsəlmanlar da yaşayır. 4 iyul 2010-cu ildə Podolskda ilk məscid fəaliyyətə başladı.

## İqtisadiyyatı
Güclü və dinamik inkişaf edən sənaye şəhəridir. Maşınqayırma və digər zavodları ilə tanınır. Yüksək texnologiyalar, atom tədqiqatları atam maşınqayıması şəhəridir.
## Qardaşlamış şəhərlər
*  Amştetten, Avstriya
*  Belsı, Moldova
*  Bar (şəhər), Monteneqro
*  Borisov, Belarusiya
*  Çernovtsı, Ukrayna
*  Xenan, Çin
*  Kavarna, Bolqarıstan
*  Kladno, Çexiya
*  Ohrid, Makedoniya Respublikası
*  Sent-Uen, Fransa 
*  Şumen, Bolqarıstan
*  Suxumi, Gürcüstan
*  Trir-lənd, Almaniya
*  Vanadzor, Ermənistan
*  Varminsk-Mazur, Polşa

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Protvino

**Protvino** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir.

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт администрации города 
* Цифровая трёхмерная модель города 

## İstinadlar
Ximki

**Ximki** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir.

## Qardaş şəhərlər
*  Grodno, Belarus
*  Poltava, Ukrayna
*  Kemer, Türkiyə

## İstinadlar
Çernoqolovka

**Çernoqolovka** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Moskva vilayətinə daxildir. Şəhərin mərkəzi Moskva şəhərinin 43 km şimal-şərqində və Qırmızı meydandan 59 km aralıda yerləşir. 2018-ci ildə əhalisi 21,342 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Fryazino

Rusiya Federasiyasında — yerləşən şəhər Moskva vilayətinə daxildir

## Tarixi
Moskvadan otuz km. aralıdakı bir məsafədə yerləşən və Bronnitsa yolu üzərindəki Fryazino kəndinin və digər kəndin adı rus dilində işlənən türk sözü feryazeya – fərəcə sözündəndir. Fərəcə əsli ərəb dilindəki fərəciyyə sözündən olub həm isti, həm də soyuq havaya müvafiq tikilən üst geyiminin adını bildirir. Qış fərəcəsi qiymətli xəzlərlə işlənilirdi. Fərəcəni əsasən əyanlar geyərdilər. "Varlı təbəqənin geyimi olan fərəcə bahalı mahuddan tikilir. Xalis qızıl saplarla işlənilir, hətta daş-qaşla bəzədilirdi. Fərəcə çox uzun, düz, aşağıda ətəkləri azca enli biçilmiş, aşırma qollu bayram və təntənəli mərasimlərdə geyilən xüsusi üst paltarı idi.". Söz rus dilindən başqa (şübhəsiz geyimlə birlikdə) yunan dilinə də keçmiş, foresia, foresin şəklində "kaftan, don" mənasında bu dildə işlənmişdir. 1584-cü ilə aid sənədlərdə Fryazinonun toxuculuq manufakturaları ilə məşhur olduğu göstərilir. XVIII əsrdə burada ipək toxuculuğu işi geniş yayılır; fabriklər açılır. 1901-ci ildə burada böyük toxuculuq fabriki işə düşür. Bu adla bağlı Moskva altında daha iki kəndin olduğu göstərilir: Şerenka çayı üstündə Fryanovo və Moskvaya daha yaxın olan Frenovo özünün qədimdən toxuculuq manufakturaları ilə məşhur olan kəndlər vardır. Vaxtilə bu kəndlərdə üst geyimi istehsalı və ticarəti ilə məşğul olan tatarlar yaşayırdılar. Hər üç kəndin adı — Fryazino, Frenovo, Fryanovo rus dilindəki türk sözü feryaz (əsli fərəcə,"ferace") adının get-gedə təhrif olunaraq dəyişən variantıdır.

## İqtisadiyyat

## Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən yer adları, Bakı, Nurlar, 2009, səh.98

## Xarici keçidlər
www.fryazino.info/ — Rusiya 

## İstinadlar