open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ton Dhık Thanq

**Ton Dhık Thanq** (; ) — Vyetnam kommunist dövlət xadimi, Vyetnam Demokratik Respublikasının ikinci və sonuncu prezidenti, birləşmiş Vyetnam Sosialist Respublikasının birinci prezidenti.

## Həyatı
Ton Dhık Thanq anadan olmuşdur. O, 1930-cu ildə Vyetnam Kommunist Partiyasına (VKP) daxil olmuşdur. Thanq 1951-ci ildən VKP MK-nın üzvü idi. O, 1950–1969-cu illərdə Vyetnam–Sovet Dostluğu Cəmiyyətinin sədri, 1955–1960 illərdə Vyetnam Demokratik Respublikasının (VDR) Milli Məclisi Daimi Komitəsinin sədri, 1960–1969-cu illərdə VDR-in prezident müavini, 1969–76 illərdə prezidenti olmuşdur. O, 1976–1980 illərdə Vyetnam Sosialist Respublikasının prezidenti idi.

## Təltif və mükafatlar
Thanq 1955-ci ildə "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə" görə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür. O, "Lenin" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Ton Duc Thang Infoplease 
* Ton Duc Thang *Encyclopædia Britannica*
* Ton Duc Thang *HighBeam Encyclopedia*
* Kelley, Liam, Book review: ''Imagined Ancestries of Vietnamese Communism: Ton Duc Thang and the Politics of History and Memory'' *Canadian Journal of History*, Autumn 2006

## Xarici keçidlər

* Đại học Tôn Đức Thắng (Tôn Đức Thắng University)
* Interview: Christoph Giebel on BBC
* Kelley, Liam, Book review: ''Imagined Ancestries of Vietnamese Communism: Ton Duc Thang and the Politics of History and Memory'' *Canadian Journal of History*, Autumn 2006
Quançjouvan

**Quançjouvan** (, ̺) — Çinin cənub sahilində yerləşən, 27 may 1898-ci Tzin imperiyası tərəfindən Fransaya icarəyə verilmiş kiçik eksklav. Fransa Hind-Çininin bir hissəsi kimi Fransa tərəfindən idarə olunurdu. Ərazidə sürətli əhali artımı yaşanmamışdı. Sahilyanı Çinin digər hissələrindən fərqli olaraq, əhali 1911-ci ildə 189,000 nəfərdən 1935-ci ildə cəmi 209,000 nəfərə yüksəlmişdi. Regondakı sənayeyə gəmiçilik və kömür hasilatı daxildir.

Müstəmləkə 1943-cü ilin fevralında işğal edilmiş və Yaponiyaya verilmişdir. Bu, 1945-ci ildə Fransaya qaytarılmış, lakin 1946-cı ildə yenidən Çinə verilmişdir. Ərazinin ilkin adı olan Çjantzyan bərpa edilmişdir. Bu ərazidə yaşayan əhali kanton dili əvəzinə hokken dilində danışır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*
Cəmilə (roman)

**Cəmilə** — Orxan Kamalın yazdığı roman.

## Məzmun
Çox gənc yaşlarında həyat mübarizəsi ilə qarşılaşan Orxan Kamal ürəyində iz buraxan hər şeyi ədəbiyyata köçürüb. Yaşadıqları, şahidi olduqları, müşahidə etdikləri qələminin ucunda hekayəyə, romana, tamaşaya, şeirə çevrildi. O, həyatı çox sadə dildə təsvir etsə də, sanki ustad rəssamın fırçası ilə çəkirdi. Halbuki o, ağrı-acı, çarəsizlik və yoxsulluğu təsvir edərkən belə, misraları arasında həmişə yaşamaq sevinci, ümid var idi. "*Cəmilə*" Orxan Kamalın həyatından sətirləri aşıb-daşdıran bir romandır. Arxa planda 1934-cü ildə Adanada bir kasıb fəhlə məhəlləsi və işçilərin dolanışıq mübarizəsi izah edilir; Bosniyalı gözəl qız, fəhlə Cəmilə ilə ayda 24 lirə 95 kuruş cəza alan Katib Necatinin sevgi hekayəsi. Orxan Kamal öz qəhrəmanlarını və yaşadıqları mühiti özünəməxsus realizmi ilə təsvir edərkən, cəmiyyətin bütün yoxsulluğuna, düşmənçiliyinə, prinsipsizliyinə, duyarsızlığına qarşı insanları ayaqda tutan həmrəylik və dostluq bağlarının möhkəmliyini vurğulayır.

## Xarici keçidlər
* Cemile — Orhan Kemal
* Cemile
* Cemile
*
Bərəkətli torpaqlar üzərində (roman)

**Bərəkətli torpaqlar üzərində** — Orxan Kamalın 1954-cü ildə yazdığı roman.

## Məzmun
Romanda pul qazanmaq ümidi ilə kəndi tərk edərək şəhərə köç edən üç dostun, yəni Yusif, kösə Həsən və pəhlivan Əlinin yaşadıqlarından bəhs edilir. Orxan Kamal roman haqqında, "Bu kitab öz bilgim və ədəb-ərkanım xaricində, pis iş şəraitində, bir tikə çörək üçün zəhər kimi ömür sürən insanların topladığı materiallarla yaradılmışdır. Müxtəlif kaptanları, ustaları, ustad köməkçilərini yığıb səhərə qədər oxudum, qulaq asdılar. "Bağışlayın" dedilər, "bu qədərdir. Bütün dedikləriniz doğrudur. Hətta yarımçıqdır. Çukurovanın bərəkətli torpaqlarında sizi insan edən şeylər olur.

Roman 1979-cu ildə Erden Kıral  tərəfindən filmə uyğunlaşdırılmışdır.

## Xarici keçidlər
* Orhan Kemal Bereketli Topraklar Üzerinde
* Bereketli Topraklar Üzerinde
* Bereketli topraklar üzerinde
Kamboca üsyanı (1820)

**1820-ci il Kamboca üsyanı** — Kambocada Kay adlı rahibin başçılıq etdiyi vyet əleyhinə üsyan.

1819-cu ildə khmer işçiləri Vyetnam Vinh Te kanalını yenidən qurmağa məcbur olmuşduar. Khmer işçiləri ağır iş şəraitində istismar edilmiş, bu da kanalın tikintisi zamanı yorğunluqdan və nəticədə xəstəlikdən minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuşdur. Fövqəltəbii güclərə sahib olduğunu iddia edən, əslən Vatsambaurdan olan rahib Kay vyetnamlılara qarşı üsyan qaldırmışdır.

Kay khmerlər üçün müqəddəs Baphnumu tutmuş və özünü kral elan etmişdir. Onun ardıcıllarının çoxu Teynin ətrafındakı ərazidə xidmətə götürülmüşdür. Bir çox buddist rahiblər onun qüvvələrinə qoşularaq vyetnamlıları öldürmüşdür. Üsyançılar Pnompenə doğru yürüş etmiş, üç Kamboca generalı – Tyaophraya Tey, Narin Kol və Nayke onlara qoşulmuşdur. Kral II Anq Tyan paytaxtdan qaçmaq istəmiş, kömək almaq üçün Sayqona məktub göndərmişdir. Vyetnam ordusu üsyançıları məğlub etmiş, onların çoxunu öldürmüşdür. Kay qaçmağa nail olmuş, lakin bir çox rahiblə birlikdə təqib olundu və öldürülmüşdür.

Tyaophraya Tey, Narin Kol və Nayke də daxil olmaqla digər liderlər təslim olmaq məcburiyyətində qalmışdır. Onlar Pnompen və Sayqonda edam edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Müşerref Akay

**Müşerref Akay** () — tanınmış türk müğənni və aktrisası.

## Həyatı
14 yaşında "Hürriyyət" qəzetinin açdığı və Selami Şahinin qatıldığı səs yarışmasına qatılan sənətçi 1952-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib, Balıkəsirlidir. Anası Nebahat Akaydır. Kino karyerasına kiçik yaşlarından başlayan Akay 1971-ci ildə Yılmaz Güneyin "Baba" filmində rol alıb. Daha sonra 1983-cü ildə keçmiş həyat yoldaşı Mahmut Tezcanın prodüseri olduğu "Türkiyəm" filmində baş rolu canlandırıb. Həmin illərdə bəstəsi və sözləri özünün "Türkiyem" mahnısı ilə məşhurlaşdı. 1984-cü ildə Müşerref Akay Yılmaz Güneyin baş rolda oynadığı "Ona Çirkin Kral Derlerdi" filmində də rol aldı. Özünü dərin millətçi kimi tanıdan sənətçinin məşhurlaşdığı "Türkiyəm" mahnısına TRT tərəfindən klip çəkilib və çəkilən klip ilk yerli klip olub. Klip Türkiyə televiziyasında yayımlanır. Hətta klip bir müddət xəbər kəsilərək yayımlanıb. O, dövrün prezidenti Kənan Evrenin xüsusi icazəsi ilə klipində türk bayrağından olan paltar geyinə bilən yeganə müğənni oldu. Sənətçi ta Sovet dönəmindən bəri Azərbaycanı tez-tez ziyarət edir və burada konsertlərlə çıxış edir. Repertuarında azəri musiqi əsərlərinə də geniş yer verən sənətçi onları böyük məharətlə ifa edir.

## Diskoqrafiya
* 1971: *Nerde / Bir Sarışın*
* 19XX: *Müşerrref Tezcan – 3* — Seda Kaset 1612*
* 19XX: *Müşerref Tezcan* — Dilek 2117 
* 1975: *Müşerref Tezcan* — (Sarkofon 145), Kaset
* 1975: *Müşerref Tezcan* — (Uzelli 244), Kaset
* 1976: *Müşerref Tezcan – 3* — Minareci Almanya 3219, Kaset
* 1976: *Müşerref Tezcan – 3 / Ulu Önder Atatürk'ün Sevdiği Şarkılar* — Türküola Almanya 0665, Kaset
* 1977: *Müşerref Tezcan & Adnan Şenses* — Türküola Almanya 0767, Kaset
* 1977: *Müşerref Tezcan* – LP Altın Seri 1
* 1979: *Müşerref Tezcan* – LP Altın Seri 79
* 1979: *Müşerref Tezcan (Akay) — Beni Canımdan Ayırdı* — Kaset
* 1984: *Gitti Gidiyor* — Uzelli Almanya 1108, Kaset
* 1986: *Yıldız Tezcan & Müşerref Akay / Canım Canım* — Minareci Almanya 4339, Kaset
* 1986: *Sevda Yolları* — Uzelli Türkiye 1158, Kaset
* 1988: *Müşerref Akay — Beri Gel*
* 1990: *Müşerref Akay — Paris Konseri* — Kaset
* 1991: *Müşerref Akay — Ala Gözlüm* — Kaset
* 1991: *Müşerref Akay — Aklım Sende* — Kaset
* 1997: *Gece Kirpikli Kadın / Mega Mix Türkiyem* — Spotek 0039, Kaset
* 2003: *Müşerref Akay — Gidiyorum* 
* 2007: *Müşerref Akay'' — CCM Prodüksiyon 2010 — Müşerref Akay — Türk Sanat Müziği — Arşiv Serisi 

## Filmoqrafiya
* 1971: Baba
* 1971: Cehenneme Bir Yolcu
* 1971: Alâaddin'in Lambası
* 1972: Acı Sevda
* 1972: Elif İle Seydo
* 1972: Kara Doğan
* 1972: Kopuk
* 1972: Merhaba Tatlım
* 1972: Hayatımın En Güzel Yılları
* 1972: Vurma Zalim Vurma
* 1973: Meryem
* 1973: Zalim Avcı
* 1973: İhanet
* 1977: Yuvanın Bekçileri
* 1983: Türkiyem
* 1983: Ona Çirkin Kral Derlerdi

## İstinadlar
Milli Məclis (Vyetnam)

**Vyetnam Sosialist Respublikasının Milli Məclisi** () —  Vyetnamın qanunverici orqanı. Vyetnam Konstitusiyası Milli Məclisi dövlət hakimiyyətinin ali orqanı kimi müəyyən edir.

## Tərkibi
Milli Məclis ildə iki dəfə Dövlət Şurası tərəfindən çağırılan 500 daimi deputatdan ibarətdir. Milli Məclis Milli Məclisin sədrini və sədr müavinlərini seçir. Hal-hazırkı sədr 14-cü sessiyada (2021–2026) seçilmiş Vıonq Din Huedir.

## İstinadlar

## Xarici keçdilər

* Rəsmi sayt
Kamboca üsyanı (1840)

**1840-cı il Kamboca üsyanı** — Kambocada, Preyvenq və Baphnum ətrafında Vyetnam əleyhinə üsyan.

1840-cı ildə Kamboca kraliçası Anq Mey vyetnamlılar tərəfindən taxtdan salınmış, həbs olunmuş, qohumları və kral reqaliyası ilə birlikdə Vyetnama köçürülmüşdür. Bu hadisədən qəzəblənən bir çox Kamboca əyanı və onların ardıcılları Vyetnam hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırmışdır. Üsyançılar Kamboca taxtına başqa bir iddiaçı şahzadə Anq Zıonqu dəstəkləyən Siama müraciət etmişdir. III Rama cavab vermiş və Anq Zıonqu taxt-taca oturtmaq üçün siam qoşunları ilə birlikdə Banqkokdakı sürgündən azad etmişdir.

Vyetnamlılar həm Siam qoşunları, həm də Kamboca üsyançıları tərəfindən hücuma məruz qalmışdı. Daha da pisi, Koxinxinada bir neçə üsyan baş vermişdir. Əsas Vyetnam qüvvəsi bu üsyanları yatırmaq üçün Koxinxinaya yürüş etmiş. Vyetnamın yeni imperatoru Thyeu Tri sülh əsaslı həll yolu axtarmağa qərar vermişdir  Trantay general-qubernatoru Trıonq Min Zyanq geri çağırılmışdır. Zyanq həbs olundu və daha sonra həbsxanada intihar etdi.

Anq Zıonq 1846-cı ildə Kambocanı Siam və Vyetnamın birgə mühafizəsi altına almağa razılaşmışdır. Vyetnamlılar Kamboca kral ailəsinin üzvlərini buraxmış və kral reqaliyasını qaytarmışdır. Eyni zamanda, Vyetnam qoşunları Kambocadan çıxarılmışdır. Nəhayət, vyetnamlılar bu ölkəyə nəzarəti itirmiş, Kamboca Vyetnamdan müstəqillik qazanmışdır. Kambocada hələ də bir neçə siam qoşunu qalmasına baxmayaraq, Kamboca kralı əvvəlkindən daha çox muxtariyyətə sahib idi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Bakbo

**Bakbo** (), həmçinin **Tonkin** () —  Vyetnamda tarixi və coğrafi region. Vyetnamın ən şimal və geniş hissəsidir

## Tarixi
Bakbo Fransa Hind-Çini dövründə general Eduard Jamon komandanlığı altında Fransa ordusu tərəfindən fəth edilmiş və "Tonkin protektoratı" adlandırılmışdır.

1954-cü ildə Cenevrə razılaşmasının nəticələrinə görə, Tonkin və Annamın şimal hissəsi (17-ci paralelə qədər) Şimali Vyetnamın (VDR) bir hissəsi olmuşdur. 1964-cü ilin avqustunda ABŞ-nin Vyetnam müharibəsinə açıq müdaxiləsinin başlanmasının səbəblərindən biri Tonkin körfəzi olayı adlanan hadisə idi. Burada ABŞ və Şimali Vyetnam donanmalarının iştirak etdiyi iki epizod baş tutmuşdur.

Hal-hazırda Bakboya Vyetnamın 16 əsas inzibati vahidi, o cümlədən 14 vilayət, Hanoy və Hayfonq şəhərləri daxildir.

## İstinadlar
Bakinski proletari

"***Bakinski proletari***" (, ; mənası – *Bakı proletarları*) — Çar Rusiyası dövründə Azərbaycanda gizli fəaliyyət göstərmiş bolşevik qəzeti, RSDFP Bakı təşkilatının orqanı.

## Tarixi
Qəzetin ilk nəmrəsi 20 iyun 1907 ildə Bakıda çıxmışdır. Birinci nömrəsi RSDFP Bakı təşkilatı Balaxanı rayonunun, ikinci nömrəsi Balaxanı və Qara Şəhər rayonlarının orqanı kimi çıxmışdır. Qəzet marksizm–leninizm nəzəriyyəsini təbliğ etmiş, proletariatın sinfi mübarizəsində partiyanın avanqard rolunu təmin etmək uğrunda ardıcıl, menşeviklərə qarşı fəal mübarizə aparmış, Vladimir Leninlə, "*[[Proletari (qəzet)|Proletari]]*" və "*Sosial-demokrat*" qəzetlərinin redaksiyaları ilə əlaqə saxlamışdır. Yerli partiya orqanlarının möhkəmləndirilməsi sahəsində aparılan işlərə xüsusi diqqət yetirilirdi. Nəşri sonuncu – 7-ci nəşrindən sonra, 29 avqust 1909-cu ildə mətbəənin dağıdılması təhlükəsi ilə əlaqədar dayandırılmışdır.

## İstinadlar
Bakinski raboçi (gəmi)

"**Bakinski raboçi**" (; əvvəlki adı "**Ukrayna**", ) — Qırmızıbayraqlı Xəzər Donanmasının kanoner qayığı. 1907-ci ildə Baltik donanmasına daxil olmuş, 1918-ci ildə Baltik donanmasının buz səfərində iştirak etmişdir. 1919-cu ilin sentyabrında Vladimir Leninin gəstərişi ilə Həştərxana, 1920-ci ilin iyulunda isə Bakıya gəlmişdir. Gəmi sentyabrda XI Qızıl Ordunun 28-ci atıcı diviziyası ilə birlikdə Lənkəran qəzasında üsyançıların məğlub edilməsində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə "Bakinski raboçi" adlandırılmışdır. "Bakinski raboçi" 1941–1944 illərdə Xəzərdə müxtəlif hərbi tapşırıqları yerinə yetirir, hərbi sursat, xalq təsərrüfatı malları və s. daşıyırdı.

## İstinadlar
Günahkar (roman)

**Günahkar** — Orxan Kamalın yazdığı və 1957-ci ildə nəşr olunan roman.

## Məzmun
Ədəbiyyatımızın ümid və nikbin qələmi olan Orxan Kamal kriminalda həyat oyunlarına qarşı xəyalları və xəyalları ilə sağ qalmağa çalışan balaca bir uşağın erkən və ağrılı macərasından bəhs edir. Orxan Kamalın məşhur "*Küçələrin uşağı*" romanının birinci cildi olan "*Günahkar*" həyatın və uşaqları küçələrə aparan ağrılı yolun hekayəsidir. Orxan Kamalın kitabları oxucunun həyatda rastlaşa biləcəyi nadir xəzinələrdəndir. Çox az yazıçı oxucusunu formalaşdırdığı qədər oxucu dünyasında iz qoyur. Orxan Kamal ümid və nikbinliyi bərpa etmək üçün bizə yol göstərir.

## Xarici keçidlər
* Günahkar
* Orhan Kemal — Günahkar
* Günahkar
Tim Bak

**Timoti Bak** (; ) — Kanada kommunist və fəhlə hərəkatı xadimi. O, Kanada Kommunist Partiyasının (KKP) təşkilatcılarından biri olmuşdur.

## Həyatı
Tim Bak 6 yanvar 1891-ci ildə Birləşmiş Krallıqda anadan olmuşdur. O, 1910-cu ildə Kanadaya mühacirət etmişdir. Bak 1921–1929-cu illərdə Kanada Həmkarlar İttifaqları Birliyi Liqasının, 1929–1962 illərdə isə Kanada Kommunist Partiyasının (KKP) baş katibi idi. O, 1935–1943-cü illərdə Kominternin İcraiyyə Komitəsinin üzvü olmuşdur. Dəfələrlə həbs edilmişdir. 1962–1973-cü illərdə KKP-nin sədri idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Progress Books Online Contains PDF versions of Put Monopoly Under Control and Canada and the Russian Revolution by Tim Buck
* Tim Buck, Too by Morris Wolfe on Tim Buck's 1931 trial.
* Tim Buck Internet Archive
* "Audacity, audacity, still more audacity": Tim Buck, the Party, and the People, 1932–1939 by John Manley
* Tim Buck: Canada's Communist
Bakinski komsomolets

"***Bakinski komsomolets***" (, ; mənası – *Bakı komsomolçusu*) — Azərbaycan SSR-də kütləvi komsomol qəzeti, Azərbaycan Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsi və Bakı Komsomolunun orqanı.

## Tarixi
Qəzetin ilk nömrəsi 1932-ci ilin iyununda çıxmış, nəşri 1936-cı ilin sonuna kimi davam etmişdir. 1937-ci ilin yanvarından cıxan "*[[Molodyoj Azerbaydjana|Molodoy raboçi]]*" onu əvəz etmişdir. "*Bakinski komsomolets*" Azərbaycan SSR komsomolçu və gənclərinin sənayenin yüksəlişi uğrunda mübarizəsi, gənc Bakı neftçiləri ilə Donbas paxtacıları arasında sosializm yarışının genişlənməsi, gənclərin kommunist tərbiyəsi, ədəbiyyat və incəsənətin inkişafı məsələlərinə böyük diqqət yetirmişdir. ÜİLKGİ MK, XİLKGİ Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi, ALKGİ MK və BK-nın ən mühüm qərar və qətnamələrini dərc etmişdir. Qəzetin nəzdində gənc yazıcı və şairlərin ədəbi yaradıcılıq dərnəyi təşkil olunmuşdu. "*Bakinski komsomolets*" rus ədəbiyyatının klassikləri haqqında müntəzəm məqalələr verirdi.

## İstinadlar
Dövlət quşu (roman)

**Dövlət quşu** — Orxan Kamalın yazdığı və 1958-ci ildə nəşr olunan roman.

## Məzmun
Az sayda yazıçılar hələ sağ ikən klassiklər arasında öz yerini tutur. Orxan Kamal da bu yazıçılardan biridir və bütün bu illər onun dəyərini və oxucusu ilə qurduğu yaxın münasibəti heç vaxt azaltmayıb. Orxan Kamal, bu gün yazılan kimi təzə olan mətnləri təhlil edə bilən dərin müşahidəsi və illər öncəki günümüzü təhlil edə bilən dərin müşahidəsi ilə zənginlikdən yer tutmağa çalışanların ziddiyyətli hekayələrini də danışır.

"*Dövlət quşu*" sevgisi ilə ailəsinin sərvət həsrəti arasında qalan gecəqondudan bir gəncin hekayəsidir. Əsgərlikdən sonra iş tapa bilməyən yaraşıqlı Səyyah Mustafa işsiz dostları ilə günlərini *Taşkasaplının* kafesində keçirir. O, qonşu qızı Aynuru sevir, amma ona təklif edəcəyi heç nə yoxdur. Evləri ilə üzbəüz torpaq sahəsində mənzil tikintisinə başlayan qara marketçi Zülfikarın eybəcər qızı Hülya bunu görən an Mustafaya aşiq olub. Bu elə bir ehtirasdır ki, Zülfikar Mustafanı qızına ərə verməyə məcbur edir. Gənc bununla razılaşmaq istəmir, amma anasının təzyiqi ilə əvvəlcə qara bazarda işləməyə, sonra qızı ilə evlənməyə razılaşır. Əslində var-dövlət xəyalları onu da çaşdırırdı. Lakin o, özünü satılmış kimi hiss edərək tezliklə Hülyadan ayrılır.

Orxan Kamal bu kitabda sənayeləşmə prosesində özünə yer tapa bilməyən, avara, kasıb, lakin çox səy göstərmədən zəngin olmaq xəyalları ilə yaşayan insanları; O, cəmiyyətdəki korrupsiyanın yaratdığı gecəqondu ilə üzbəüz mənzil tikən yenicə varlanmış qara bazarçının şəklini çəkməyi də diqqətdən yayındırmır. O, zənginlik və yoxsulluq fenomenlərinə insanın zəif cəhətlərini göz ardı etmədən baxır.

## Xarici keçidlər
* Devlet kuşu
* Orhan Kemal Devlet kuşu
* Devlet Kuşu roman
Bakı Ayaqqabı İstehsalat Birliyi

**Bakı Ayaqqabı İstehsalat Birliyi** () — Azərbaycan SSR-də yüngül sənaye müəssisəsi.

## Tarixi
Bəzi mənbələrə görə 1972-ci, bəzilərinə görə 1973-cü ildə yaradılmışdır. Burada lak və xromdan modelli qadın və kişi ayaqqabısı, üzlüyü toxuma parçadan və xromdan olan yüngül ev ayaqqabısı istehsal edilirdi. Birlik 4 və 5 nömrəli ayaqqabı fabriklərini birləşdirirdi. Baş muəssisə olan 5 nömrəli ayaqqabı fabriki 1960-cı ildə fəaliyyətə başlamış, 1971-ci ildə 3 nömrəli ayaqqabı fabriki ilə birləşdirilmişdir. Fabrikdə dövr üçün yeni texnika və mütərəqqi texnologiya tətbiq edilmiş, istehsal prosesləri mexanikləşdirilmiş və avtomatlaşdırılmışdır. Azərbaycanda poliuretan altlıqlı ayaqqabı və isti vulkanizasiya üsulu ilə ayaqqabı istehsalı ilk dəfə burada tətbiq edilmişdir. 1975-ci ildə 3480,1 min cüt ayaqqabı (o cümlədən 1042,2 min cüt modelli ayaqqabı, 2268,7 min cüt ev ayaqqabısı) istehsal edilmişdir. 1976-cı ilin iyuluna aid olan məlumata görə, birliyin beş növ kişi və qadın dövlət keyfiyyət nişanı ilə buraxılırdı. Məhsulu SSRİ-nin bir çox şəhərlərinə də göndərilirdi.

## İstinadlar
Qarabağ (qəzet, 1919)

"***Qarabağ***" () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində ictimai, siyasi, ədəbi qəzet.

## Tarixi
Qəzetin cəmi 3 nömrə çıxması haqqında məlumat var. Bütün nömrələr 1919-cu ildə Şuşada çıxmışdır. Qəzetdə Azərbaycan, rus və erməni dillərində materiallar dərc edilmişdir. Əldə olan 3-cü nömrəsində (6 noyabr, 1919) ədəbiyyat və mədəniyyət məsələləri ilə yanaşı, beynəlxalq vəziyyəti şərh edən materiallar da verilmişdir.

## İstinadlar
Feterston əsir düşərgəsi

**Feterston əsir düşərgəsi** () – İkinci dünya müharibəsi zamanı əsir düşən yapon əsgərlər üçün Yeni Zelandiyanın Feterston qəsəbəsində yaradılmış əsir düşərgəsi. Burada 800-dən yapon əsir saxlanılmışdır. Onların çoxu Cənubi Sakit okeanda əsir düşən yapon əsgərlər idi.

Əsir düşərgəsi 1943-cü ildə baş vermiş **Feterston insidentinə** görə tanınır. Yaponlarla mühafizəçilər arasında baş verən qarşıdurma zamanı mühafizəçilər əsirlərə atəş açmış, nəticədə, 48 yapon ölmüşdür.

## Tarixi
Feterston əsir düşərgəsi 1942-ci ilin sentyabrında ABŞ ordusunun tələbi ilə Feterston qəsəbəsində yaradılmış və yapon əsirlər üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1942–43-cü illərdə Yeni Zelandiya hökuməti Quadalkanaldan 868 yapon əsir qəbul etmişdir. Onlar Feterston əsir düşərgəsinə gətirilmiş və burada alaqlama, əkinçilik, mebel hazırlama kimi işlərdə işlədilmişdirlər. Bir çoxu öz taleləri ilə barışsa da, bəzi əsirlər intihar etməyə cəhd etmişdirlər.

25 fevral 1943-cü ildə 240 yapon əsirdən ibarət qrup kompaundlarından çıxmayaraq işləməyəcəklərini bildirmiş və tətil elan etmişdir. Silahlı mühafizəçilər içəriyə daxil olsalar da, yaponlar çıxmaqdan imtina etmişdirlər. Düşərgənin adyutantı əsirlərdən biri olan leytenant Adaçini vurmuş və bunu görən yaponlar mühafizəçilərə hücum etmişdirlər. Atəş əmri verilməməsinə baxmayaraq, mühafizəçilər onlara daş atan yaponlara tüfəng və pulemyot tapançalarla atəş açmağa başlamışdırlar. Otuz saniyə çəkən atışmadan sonra 31-i dərhal, 17-si daha sonra olmaqla 48 yapon ölmüş, 74 yapon isə yaralanmışdır. Yeni Zelandiya tərəfindən isə bir nəfər ölmüş, 6 nəfər isə yaralanmışdır.

İnsidentlə bağlı baş tutan hərbi məhkəmə Yeni Zelandiyanın tərəfini dəstəkləmiş, Yaponiya hökuməti məhkəmənin qərarını tanımamışdır.

## İrs
Müharibədən sonra Feterstona qayıdan ilk keçmiş müharibə əsiri 1974-cü ildə düşərgə ərazisinə gələrək ölən yaponlar üçün büxur yandırmışdır. Yaponiya hökumətinin dəstəyi ilə 1976-cı ildə düşərgə ərazisində memorial yaradılmışdır. Ərazidə yerləşdirilmiş xatirə lövhəsinin üzərində yapon və ingilis dillərində Matsuo Başoya aid hayku yazılıb:

Vinsent Osullivan insident haqqında *"Şuriken"* adlı pyes yazmış, bu əsər 1983-cü ildə tamaşaya qoyulmuşdur. 2002-ci ildə rəssam Robin Vayt düşərgə haqqında 12 paneldən ibarət işini sərgiləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qarabağ İpək Kombinatı

**26 Bakı komissarı adına Qarabağ İpək Kombinatı** () — Azərbaycan SSR-də yüngül sənayesi müəssisəsi. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin paytaxtı olan Xankəndi şəhərində yerləşirdi. Kombinat baramaaçma, eşmə və toxuma sahələrini birləşdirmiş, xam ipək, eşmə ipək, cod ipək parça buraxırdı. 1926–1928 illərdə işə salınmışdır. 1934-cü ildə ipəktoxuma istehsalına başlanılmışdır. 1954-cü ildə yeni toxuculuq fabriki işə salınmındır. 1955-ci ildə bunların əsasında Qarabağ ipək kombinatı təşkil edilmişdir. Kombinatın baramaaçma istehsalatı 196 baramaaçma teşti və 48 avtomat baramaaçma dəzgahı ilə təchiz edilmişdir. 1977-ci ilin məlumatına görə, bir baramaaçma teştinin illik istehsalı 571 kq-dır. Toxuculuq istehsalatında təqribən 900-dən cox dəzgah (əsasən avtomat) var idi. Eşmə istehsalatı da çox məhsuldar idi, müasir maşınlarla təchiz edilmişdir. 1977-ci ildə 141,77, t xam ipək, 125 m eşmə ipək, 15479 min m2 parça istehsal etmişdir.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 1991-ci ildə Xankəndinin işğalı ilə kombinatına nəzarət əldən çıxmış, Azərbaycanda bu sahədə ciddi axsamalar yaşanmışdır.

## İstinadlar
Aldan yaylası

**Aldan yaylası** () — Şərqi Sibirdə, Rusiyanın Saxa Respublikasında yayla. Aldan çayının yuxarı axını (şimalda) ilə Stanovoy suayırıcısı (cənubda) arasındadır. Yüksəkliyi cənubda 1000 metr, şimalda 650–800 metr, bəzən 1,400–2,000 metrə (maksimum 2,306 m) çatır. Qışı uzundur. Yamacları tayqa meşələri ilə örtülüdür. Dəmir, kömür, mika və qızıl yataqları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  — Географическая энциклопедия.
* 
* Алданское нагорье.
Aleziya

**Aleziya** () — Fransada qədim şəhər-qala. E.ə. 52-ci ildə Yuli Sezar Aleziyada qalların üsyanını yatırmaqla Qalliyanın işğalını başa çatdırmışdır. 1860-cı ildən aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Sezarın tikdirdiyi bəndlər, qazdırdığı xəndəklər, Roma və qall silahları, müxtəlif sikkə, məbəd xarabalıqları və s. aşkar olunmuşdur. Orta əsrlərdə tənəzzul etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
*
Aley çayı

**Aley** () — Rusiyanın Altay diyarında çay. Ob çayının sol qoludur. Uzunluğu 858 km, hövzəsinin sahəsi 21,100 km2-dir. Kulunda çölündən axır. Əsasən, qar və yağıntı suları ilə qidalanır. Yuxarı axını Altay diyarındadır. Rubtsovsk və Aleysk şəhərləri Aley çayı sahilindədir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
*
I Aleksandr (Kaxeti çarı)

**I Aleksandr Georgiyeviç** () — 1476–1511-ci illərdə Kaxeti çarı. Osmanlı və Səfəvi qoşunlarının Kaxetiyə basqın təhlükəsinin qarşısını almaq məqsədilə müttəfiqlər axtaran I Aleksandr Rusiya dövləti ilə monqol istilasından sonra kəsilmiş əlaqələri bərpa etmiş, 1483-cü və 1491-ci illərdə III İvanın yanına elçilər gəndərmişdi. XVI əsrin əvvəlindən Şah İsmayılın vassalı olmuşdur. Gürcüstan üzərində Osmanlı ilə Səfəvilər dövləti arasında mübarizənin səbəb olduğu saray çəkişmələri nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / Автор-составитель В. В. Богуславский. — Т. 1. — С. 14.
Rubtsovsk

**Rubtsovsk** () — Rusiyanın mərkəzi qərb hissəsində Altay Krayında yerləşən bir şəhərdir.

Aley çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar
III Aleksandr (Roma papası)

**III Aleksandr** (), dünyəvi adı **Rolando Bandinelli** () — 1159–1181-ci illərdə Roma papası. Papa teokratiyasını möhkəmləndirməyə calışmışdır. İmperator I Fridrix Barbarossa ona qarşı bir necə antipapa qoyduğuna görə, III Aleksandr I Fridrixə qarpı mübarizə aparmışdır. İngiltərə kralı II Henri ilə münaqişədə onu papaların hakimiyyət üstünlüyünü tanımağa vadar etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Myriam Soria Audebert, "Pontifical Propaganda during the Schisms: Alexander III to the reconquest of Church Unity," in *Convaincre et persuader: Communication et propagande aux XII et XIIIe siècles*. Ed. par Martin Aurell. Poitiers: Université de Poitiers-centre d'études supérieures de civilisation médiévale, 2007,

## Xarici keçidlər
Apple DVD Player

**macOS DVD Oynatıcı** Apple Inc. tərəfindən hazırlanmışdır, defolt MacOS-da DVD player-dir. O, çoxsaylı audio, video və altyazı treklərini, üstəlik Dolby Digital 5.1 keçidi, DVD giriş URL-ləri və subtitrlər kimi bütün standart DVD xüsusiyyətlərini dəstəkləyir. Bəzi hallarda istifadəçilər açmaq üçün VOB faylı seçə bilərlər. DVD Pleyer həmçinin DVD Studio Pro və iDVD-nin yandırılmış DVD-ləri ilə tam uyğundur; bunlara DVD Studio Pro-nun HD DVDləri daxildir. 2016-cı ilə qədər bu, macOS defolt tətbiqləri arasında qalan yeganə 32 bitlik proqramdır.

## Məhdudiyyətlər
DVD Pleyeri əksər müəllif hüquqları qanunlarına uyğundur və buna görə də DVD region kodu məhdudlaşdırıcı kodlaşdırmalar və istifadəçi tərəfindən bloklanmış əməliyyatlar ("əlil edilmiş hərəkətlər") kimi DVD texnologiyasının ən məhdudlaşdırıcı tədbirlərini tətbiq edir. Bütün regionun DVD sürücüsündən istifadə edərkən belə, bu, istifadəçilərin müəllif hüquqları qanunlarını pozmaq istədikləri təqdirdə alternativ proqram təminatından istifadə etmələrinə səbəb olur. Apple-ın Grab (ekran tutma) proqramı DVD Player tətbiqi dayanana qədər Finder interfeysi vasitəsilə işləməyi dayandıracaq və istifadəçinin vizual DVD məzmununun skrinşotlarını çəkməsinə effektiv mane olacaq.

Proqrama DTS dekoderi daxil deyil, ona görə də DTS trekləri Mac-ın daxili dinamikləri və ya analoq çıxışı vasitəsilə səsləndirilə bilməz. Bununla belə, DTS izləri öz dekoderinə malik olan cihazlara çıxarıla bilər; beləliklə, oxutma S / PDIF, DisplayPort və HDMI kimi çıxışlar tərəfindən dəstəklənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DVD Pleyeri 4.6
I Aleksandr (Yuqoslaviya kralı)

**I Aleksandar Qaracorceviç** (), həmçinin **Birləşdirici Aleksandar** (; ) — 1921–1934-cü illərdə Yuqoslaviya kralı. 1912–1913-cü illər Balkan müharibələri zamanı 1-ci serb ordusuna başçılıq etmiş, Birinci Dünya müharibəsində serb ordusunun baş komandanı olmuşdur. Xarici siyasətdə Fransaya arxalanırdı. Marseldə faşistpərəst xorvat və Makedoniya sui-qəsdciləri tərəfindən öldürülmuşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*   
* 
* 
*
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Биография на сайте ХРОНОС
Aleksandr Yagellon

**Aleksandr Yagellon** (; ) — 1492–1506-cı illərdə Böyuk Litva knyazı, 1501–1506-cı illərdə Polşa kralı. 1505-ci ildə maqnatların xeyrinə kral hakimiyyətini məhdudlaşdıran qanunlar məcəlləsini – Radom konstitusiyasını tətbiq etmişdir. Aleksandr Yagellon 1492–1494-cü və 1500–1503-cü illərdə Rusiya ilə muharibələrdə məğlub olmuş, Litvanın əvvəllər zəbt etdiyi rus torpaqlarını Moskvaya qaytarmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Pages and Forums on the Lithuanian History
*
İngiltərə Futbol Liqası 1891/1892

**İngiltərə Futbol Liqası 1891/1892** — 1891-1892-ci illərdə baş tutan 4-cü futbol üzrə İngiltərə Çempionatı. Çempionatın qalibi 42 xalla Sanderlend  oldu.

## Turniri cədvəl

## Nəticə

## İstinadlar
Sike Aleksandresku

**Sike Vasile Aleksandresku** (; ) — Rumıniya rejissoru.

## Həyatı
Sike Vasile Aleksandresku 15 avqust 1896-cı ildə Buxarestdə anadan olmuşdur. O, 1913-cü ildən müxtəlif teatrlarda fəaliyyət göstərmişdir. Aleksandresku 1947–1967 illərdə Buxarestdəki Y. L. Karaçale adına Milli Teatrın baş rejissoru olmuşdur. O, 1967-ci ildən Braşov şəhərindəki dram teatrının direktorudur. Aleksandresku "*Həyəcanlı gecə*" (Y. L. Karaçale), "*Adsız ulduz*" (M. Sebastian), "*Müfəttiş*" (N. V. Qoqol), "*Belçesku*" (K. Petresku), "*Matey Millo*" (M. Ştefenesku) pyeslərini, J. B. Molyerin komediyalarını və s. əsərləri tamaşaya qoymuşdur. O, yaradıcılığında rumın teatrının realist ənənələrini inkişaf etdirmişdir. Sike Vasile Aleksandresku 6 avqust 1973-cü ildə Kann şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Sike Vasile Aleksandresku 1954-cü və 1957-ci illərdə Rumıya Sosialist Respublikası Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. O, 1959-cu ildə Rumıya Sosialist Respublikası xalq artisti adını almışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Academia Republicii Populare Române, Dicționar Enciclopedic Român, Editura Politică, București, 1962-1966
Cəfərabad (Meşkinşəhr)

**Cəfərabad** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 273 nəfər yaşayır (52 ailə).

## İstinadlar
Nemətabad (Ağdaş)

**Nemətabad** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Aşağı Nemətabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağdaş rayonunun Aşağı Nemətabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Nemətabad kəndi rayonun ərazi vahidləri siyahısından çıxarılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi
Elman Rzayev - Avarçəkmə Üzrə Milli komandanın Üzvü 2 qat Avropa çenpionu 

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Növcü (dəqiqləşdirmə)

* Növcü — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda kənd.
* Yuxarı Növcü — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunda kənd.
Qaraməryəm (dəqiqləşdirmə)

* Aşağı Qaraməryəm — Azərbaycanın Göyçay rayonunda kənd.
* Qaraməryəm — Azərbaycanın Göyçay rayonunda qəsəbə.
Müskürlü (dəqiqləşdirmə)

* Qəbələ Müskürlü — Azərbaycanın Göyçay rayonunda kənd.
* Müskürlü — Azərbaycanın Göyçay rayonunda kənd.
Vasili Aleksandri

**Vasili Aleksandri** (, ; ) — Moldova və Rumıniya yazıçısı, publisist, folklor toplayıcısı.

## Həyatı
Vasili Aleksandri 2 avqust 1821-ci ildə Moldova knyazlığında anadan olmuşdur. O, 1848-ci il inqilabında, həmçinin Moldaviya və Valaxiyanın birləşməsi uğrunda mübarizədə fəal iştirak etmişdir. "*Yassı karnaval vaxtı*", "*Kiritsa əyalətdə*" (1852) komediyalarında, "*Müstəbid voyevoda*" (1879), "*Ovidi*" və s. tarixi dramlarında və hekayələrində feodal-təhkimcilik quruluşu, istibdad, hakim siniflərin həyat tərzini tənqid edir. 1877–1878-ci illər Rusiya–Osmanlı müharibəsi dövründə yazdığı "*Bizim döyüşçülərə pyes*" silsiləsində xalqın istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsini tərənnüm etmişdir. "*Doynalar*" (1843–1853), "*İnci-cicəkləri*" (1848–1863) şeir silsilələrinin, tarixi poemaların müəllifidir. Aleksdrinin yaradıcılığı moldav və rumın ədəbiyyatında tənqidi realizmin, ədəbi dilin inkişafına güclü təsir göstərmişdir. 3 sentyabr 1890-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Коробан В., Василе Александри, Кишинёв, 1959;
* Ильяшенко Т. Н., Лимба ши стилул поэзией луй В. Александри, Кишинэу, 1961;
* Корбу Х., Драматургия луй Александри, Кишинэу, 1962;

## Xarici keçidlər
Aleksandriya (şəhər, Ukrayna)

**Aleksandriya** (, ) — Ukraynanın Kirovoqrad vilayətində şəhər, Aleksandriya rayonunun inzibati mərkəzi. İnqules çayı sahilindədir. Dəmiryol stansiyası. Kömur, maşınqayırma, poliqrafiya, yüngül, yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir. Tikinti materialları istehsal olunur. İki briket fabriki, elektromexaniki və qaldırmanəqlətmə avadanlığı zavodları, iki avtomobil təmiri zavodu, mebel fabriki, süd zavodu, mədən institunun şöbəsi, kənd təsərrüfatı və pedaqoji texnikumları, tibb məktəbi və s. var. XVIII əsrin ortalarında salınmındır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Олександрія// Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 574. — ISBN 978-966-00-1061-1.

## Xarici keçidlər

* Александрия в фотографиях
* Александрийское казачество: летопись товарищества казаков
* Александрия — мой город! История Города в фотографиях. От Альбома Сокальского до ежедневных фоторепортажей. Фотоколлажи.
* Спортивная жизнь Александрии
* Производитель систем GPS мониторинга транспорта, компания «Quant Systems»
* **[https://web.archive.org/web/20120628054625/http://selvis.alnet.com.ua/ Александрия в фотографиях]**
:* Альбом Григория Сакальського
:* Альбом «Перва Сельскохозяйственная выставка 1911 года»
:* Альбом Открытое письмо 1910 года
:* Альбом «50 лет Октября»
:* Фото разных лет
:* Альбом «Александрия в 1975 году»
:* Блогеры об Александрии
Aleksandr Aleksandrov (riyaziyyatçı)

**Aleksandr Daniloviç Aleksandrov** (; ) — SSRİ və Rusiya riyaziyyatçısı, fiziki, filosofu, alpinisti, akademik.

## Həyatı
Aleksandr Daniloviç Aleksandrov 4 avqust 1912-ci ildə anadan olmuşdur. O, 1951-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuşdur. Aleksandrov 1952–1964-cü illərdə Leninqrad Universitetinin rektoru olmuşdur. Onun tədqiqatları həndəsəyə aiddir. Aleksandrovun fiqurların metrik xassələrini öyrənmək üçün kəşf etdiyi üsullar həndəsənin tədqiqat sahəsini genişləndirmişdir. Onun nisbilik nəzəriyyəsi və fəlsəfənin əsaslarına dair tədqiqatları da var. Aleksandrov 1964-cü ildən SSRİ EA akademiyasının üzvü olmuşdur. O, 1949-cu ildə alpinizm üzrə SSRİ idman ustası olmuşdur. Aleksandr Daniloviç Aleksandrov  27 iyul 1999-cu ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Aleksandr Aleksandrov 1942-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. O, "Lenin" ordeni və başqa ordenlərlə təltif edilmişdir. Aleksandrov 1951-ci ildə Lobaçevski adına beynəlxalq mükafat almışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* Некролог
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Александр Данилович Александров. Страница в «Пантеоне петербургских математиков» на сайте Санкт-Петербургского математического общества
* Александров А. Д. в проекте «Научные школы ННЦ СО РАН»
* Ленинградская геометрическая школа
* *Вершик А. М.* Вспоминая А. Д. Александрова
* *Кутателадзе С. С.* Александров и современность
* *Кутателадзе С. С.* Штрихи
* *Кутателадзе С. С.* Александров из Древней Эллады
* *Кутателадзе С. С.* Александров и Смирнов, просветители из Петербурга. 
* *Кутателадзе С. С.* Об одной полемике.
* *Медведева Д. А.* Рядом и вместе (Памяти отца)
* Персональная страница на сайте Фотоархива СО РАН
*
Hadisə var (roman)

**Hadisə var** — Orxan Kamalın yazdığı və 1958-ci ildə nəşr olunan roman. Müəllif romanı 1954-cü ildə yazıb. Kitab *[[Xanımın ferması (roman)|Xanımın ferması]]* trilogiyasının ilk kitabıdır.

## Məzmun
Çukurovanın çətin insan münasibətlərindən bəhs edən *[[Xanımın ferması (roman)|Xanımın ferması]]* trilogiyasının ilk kitabı olan *Hadisə var*, dəyişən ictimai münasibətlərin insanların həyatını və şüurunu necə yönləndirdiyini və dəyişdirdiyini izah edən bir romandır. *Hadisə var*, torpağını itirərək yoxsullaşan kəndlilərlə güclənən mülkədarlar arasındakı gərgin münasibətləri müzakirə edərkən, bu münasibət çərçivəsində kimliklərinin yenidən qurulmasının şahidi olur.

## Xarici keçidlər
* Vukuat Var
* Vukuat Var (Hanımın Çiftliği)
* Vukuat Var: Hanımın Çiftliği 1
Dünya evi (roman)

**Dünya evi** — Orxan Kamalın yazdığı və 1958-ci ildə nəşr olunan roman. Müəllif romanı elə həmin ildə yazmışdır.

## Məzmun
Ailəsinin imkansızlığa düşmədən əvvəlki günlərinin xatirələri ilə indi qınandığı çətin şərtlər arasındakı ziddiyyət onu bəzən disharmoniya və üsyana sövq edir. Fəhlələrin arasında yaşasa da, özünü onlardan biri kimi hiss etmək onun üçün çətindir. Çörəyi üçün mübarizə apararkən, yeni evlənən, ağıllı və şəxsiyyətli Bosniyalı qızı ilə fikir ayrılığı yaranmağa başladı. Çalışdığı fabrikdə atasının dostu tərəfindən korrupsiyaya məcbur ediləndə və bundan imtina etdikdə ona böhtan atılır, işdən çıxarılır. Özü kimi işdən qovulan dostu və onlara qoşulan iki nəfərlə rəisə qarşı iğtişaşlar törətməyə çalışsa da, onlara qoşulanların polis olduğunu anlayanda təslim olur. Yeni evlənənlər pulsuz qaldılar. Yoldaşının ondan soruşmadan pambıq yığımına avans götürdüyünü öyrənən gənc qəhrəmanımız çox əsəbiləşir, pulu geri alır və evdən çıxır. Yoldaşına aşiq olsa da, çox əsəbi və ümidsizdir. Bir müddət ayrılıq, peşmanlıq və bir-birinin həsrətindən sonra sevgi hökm sürür və gənc ər evə qayıdır. *Dünya evi* bütün kitabları kimi Orxan Kamalın həyatının sıx izlərini daşıyır və bu günü görüb, lakin məhv olmağa məhkumdur; çörək və sevgi arasında qalan kiçik adamın həyatla boğuşmasından bəhs edir.

## Xarici keçidlər
* Dünya evi
* Dünya Evi
* Dünya Evi — Orhan Kemal
* Dünya evi Orhan Kemal Roman
Suraxanı Maşınqayırma Zavodu

**Suraxanı Maşınqayırma Zavodu** – Azərbaycanda maşınqayırma zavodu.

Zavod yeraltı neft-mədən avadanlıqlarının istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır. Zavod 1923-cü ildə "Azneft" Birliyinin emalatxanalarının bazasında yaradılmış və 1925-ci ildə burada ştanqlı quyu nasoslarının istehsalı təşkil edilmişdir.1930-cu ildə zavoda F. Dzerjinski adı verilmiş, 1991-ci ildən isə Suraxanı maşınqayırma zavodu kimi fəaliyyət göstərir. Zavodun istehsal etdiyi məhsulların nomenkulaturasına ştanqlı quyu nasosları, silfonlu qazlift klapanları, mexaniki və hidravliki pakerlər, quyu tros alətləri, quyu kameraları, hidrostatik qumtəmizləyici qurğular, qaz-qum lövbərləri, boru ştaqlı nasos qurğuları və onların ehtiyat hissələri daxildir. Zavodun mövcud istehsal gücü, texniki və texnoloji imkanları, normativ sənəd bazası normal və mürəkkəb (abraziv, böyük miqdarda qaz və mexaniki qarışıqlar olan mühitdə) istismar şəraitləri olan AZS və API 11 AX standartlarına müvafiq bütün ölçü və icralı ştanqlı dərinlik nasosları və digər neft-mədən avadanlıqlarını layihələndirməyə, istehsal etməyə və zəmanətlə sifarişçilərə göndərməyə imkan verir. Zavodda həcmi azotlaşdırma, detalların xarici işlək səthinə bərklik vermək üçün qazotermik püskürmə yolu ilə metal tozu vasitəsilə örtülməsi kimi texnologiyalar tətbiq edilir, müasir sınaq laboratoriyası fəaliyyət göstərir. 2004-cü ildən zavodda İSO Beynəlxalq standartı fəaliyyət göstərir və ştanqlı quyu nasosları Amerika Neft İnstitutunun APİ Spec 11 AX Monoqrammı əsasında istehsal olunur.

## İstinadlar
Ətraflı məlumat: https://www.smz.az/
Mustafayev

**Mustafayev** – Azərbaycanda istifadə olunan soyad.

* Bəkir Mustafayev (1898—1978) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* 
* Feyruz Mustafayev (1933—2018) — dövlət xadimi.
* Xıdır Mustafayev (1905—1975) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* İbrahim Mustafayev — dövlət xadimi.
* İmam Mustafayev (1910—1997) — Azərbaycanlı alim, ictimai-siyasi xadimi.
* **[[Mustafa Mustafayev]]**
:* Mustafa Mustafayev (filoloq) (1926—2011) — Azərbaycanlı alim
:* Mustafa Mustafayev (mühəndis) (1895—1972) — mühəndis.
* **[[Rəhman Mustafayev]]**
:* Rəhman Mustafayev (diplomat) (d. 1963) — Azərbaycanlı diplomat.
:* Rəhman Mustafayev (polkovnik) (1937—2015) — dövlət xadimi.
* Vüqar Mustafayev (d. 1994) — Azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
* Mustafa
Kafirin qızı (roman)

**Kafirin qızı** - Orxan Kamalın yazdığı və 1959-cu ildə nəşr olunan roman. Müəllif romanı elə həmin ildə yazıb.

## Məzmun
Ədəbiyyatımızda sosialist realist görüşünün ən mühüm nümayəndələrindən biri olan Orxan Kamal həmişə əməyin yanında olan qələmindən qadın dünyasını məharətlə ifadə etmək üçün daim istifadə etmişdir. Orxan Kamal qadının da fəhlə olduğu romanlarında çarxın əyri dişliləri arasındakı mübarizəni təsvir etməyə davam edir. Həmişə qoruduğu insanpərvər və parlaq görünüşü ilə...

## Xarici keçidlər
* Oyuncu Kadın / Gâvurun Kızı
* Gâvurun Kızı
* Gâvurun Kızı Orhan Kemal
Boris Aleksandrov (bəstəkar)

**Boris Aleksandroviç Aleksandrov** (; ) — SSRİ və Rusiya bəstəkarı, xor dirijoru, xormeysteri, müəllimi. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1975), SSRİ Xalq artisti (1958), "Lenin" mükafatı (1978) və 1-ci dərəcəli "Stalin" mükafatı laureatı (1950). Üç "Lenin" ordeni kavaleri (1949, 1967, 1975). General-mayor (1972).

## Həyatı
1943-cü ildən Sov. İKP üzvü. Bəstəkar Aleksandr Aleksandrovun oğludur. 1929-cu ildə Moskva Konservatoriyasını (R. M. Qlierin kompozisiya sinfi üzrə) bitirmişdir. Sovet Ordusu Mərkəzi Teatrında dirijor və musiqi hissəsinin müdiri işləmişdir. 1937-ci ildən Aleksandrovun fəaliyyəti Sovet Ordusu Qırmızıbayraqlı Mahnı və Rəqs Ansamblı ilə bağlıdır. Əvvəllər dirijor, 1946-cı ildən isə (atasının ölümündən sonra) ansamblın bədii rəhbəridir. "*Barselonalı qız*" (1942) operettasının, "*Levpa*" (1955) baletinin, bir çox mahnının (o cümlədən "*Qələbə nəğməsi*", "*Yaşasın bizim hakimiyyət*") və s. əsərlərin müəllifidir. Xalq mahnılarından, əsasən, Ukrayna xalq mahnı intonasiyalarından istifadə edərək yazdığı "*Malinovkada toy*" operettası (1937, 1968-ci ildə ekranlaşdırılmışdır) məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Биография Б. А. Александрова
* Александров на сайте Министерства Обороны (архивная копия)
Şeyx Bəhaəddin (memar)

**Şeyx Bəhaəddin** () — XVI əsrin ikinci yarısı — XVII əsrin əvvəllərində yaşamış Azərbaycan memarı və alimi. Gəncənin XVII əsrin əvvəllərində tikilmiş mərkəzi ansamblının müəllifidir.

Gəncənin XVII əsrin əvvəllərində tikilmiş mərkəzi ansamblının müəllifidir. Belə ki, Gəncənin mərkəzində yerləşən Şah Abbas məscidinin, Çökək hamamın, Şah Abbas karvansarasının memarı odur. Tovuzun Yanıqlı kəndində yerləşən XVII əsrə məscidin də memarının Şeyx Bəhaəddin olduğu ehtimal edilir.
## İstinadlar
Təng

* Təng (Germi)
* Təng Erəm — İranın Buşehr ostanının Dəştistan şəhristanının Erəm bəxşində şəhər və onun mərkəzi.  
* Təng-i Bələkə (Soyuqbulaq) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
* Qışlaq-i Təng (Meşkinşəhr) — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  

## Həmçinin bax
* Tanq
Nəsrabad

* Nəsrabad (İsfahan) — İranın İsfahan ostanının İsfahan şəhristanının Aşağı Cərqəviyə bəxşində şəhər. 
* Nəsrabad (Meşkinşəhr) — 
* Nəsrabad (Rəzəvi Xorasan) —
Kürbulaq

* Kürbulaq (Əhər) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
* Zağlıq-i Kürbulaq (Əhər) - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
* Kürbulaq (Meşkinşəhr) — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Mark Ayzerman

**Mark Aronoviç Ayzerman** (; ) — idarəetmə nəzəriyyəsi sahəsində SSRİ və Rusiya alimi, Rusiyada kibernetikanın birinci nəslinin nümayəndəsi, texnika elmləri doktoru. Rusiyanın əməkdar elm və texnika xadimi (1965).

## Həyatı
Mark Aronoviç Ayzerman 24 may 1913-cü ildə Rusiya imperiyasının tərkibindəki Dauqavpils şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının Avtomatika və Telemexanika İnstitutunda (sonralar İdarəetmə Problemləri İnstitutu) işləmişdir. Ayzerman 1946-cı ildə qeyri-xətti idarəetmə sistemləri nəzəriyyəsi üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, informatika elminin və avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsinin inkişafına böyük töhfə vermişdir. Ayzerman nümunələrin tanınması, avtomatlar nəzəriyyəsi və seçim nəzəriyyəsi üzərində iş təşkil edən ilklərdən biri olmuşdur.

Mark Ayzerman 1964-cü ildə sənaye pnevmatik avtomatlaşdırılması üçün universal elementlər sisteminin yaradılmasına görə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür. O, avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsi və diferensial tənliklər nəzəriyyəsi üzrə işlərin müəllifidir. O, uzun illər Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunda kafedraya rəhbərlik etmişdir. Ayzerman 8 may 1992-ci ildə Rusiyada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* курсовая работа ученика республиканского центра Интернет-образования
* Двинский учёный Марк Айзерман двигал вперед советскую науку
David Ayzman

**David Yakovleviç Ayzman** (; ) — yəhudi əsilli Rusiya yazıçısı, dramaturqu.

## Həyatı
David Yakovleviç Ayzman 26 mart 1869-cu ildə Rusiya imperiyasının tərkibindəki Mikolayev şəhərində, yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O, yəhudi kasıblarının həyatından hekayələr və povestlər (onların bir çoxu "Bilik" birliyinin toplularında dərc edilmişdir) yazmışdır. Ayzman "*Tikanlı kol*" faciəsində (1907; Rusiyada 1920-ci ildə nəşr olunub) inqilabi mübarizənin romantik pafosunu Bibliya motivlərinin stilizasiyası ilə birləşdirir. O, "*Ağ roman*", "*Qara roman*" hekayələrində (hər ikisi 1908) modernist cərəyanları izləmişdir. Ayzman 26 sentyabr 1922-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Максимович А.*, М. Горький и Д. Я. Айзман, в книге: М. Горький. Материалы и исследования, т. 2, —, 1936.
* История русской литературы конца XIX — начала XX веков.
* Библиографический указатель. — —, 1963.
* *Клейнборт Л.* Без иллюзий. «Образование». XI. 1904.
* *Кранихфельд Вл.*, Давид Яковлевич Айзман. «Современный мир». IX. 1913.
* *Горнфельд* Айзман: статья в «Еврейской энциклопедии». I.
* 
* *Hetényi, Zsuzsa*, David Aizman. In: In a Maelstrom. The History of Russian-Jewish Prose 1860 — 1940. New York—Budapest, 2008, 139—149.
Ayzpute

**Ayzpute** (, ; ) — Latviyanın qərbində yerləşən şəhər, Ayzpute diyarının inzibati mərkəzi (tarixi Kurzeme rayonu). 1 iyul 2009-cu ilə qədər Liepaya rayonunun bir hissəsi idi. Əhalisi 5,346 nəfərdir (2007). Tebra çayı üzərində, Liepayadan 48 km şimal-şərqdə yerləşir.

## Tarixi
Alman səlibçilərinin Hazenpot qalasının əsası 1248-ci ildə qoyulmuşdur. Şəhər 1378-ci ildən Kurland yepiskopluğunun inzibati mərkəzidir. Kurland yepiskopu ilə yanaşı, qala müxtəlif dövrlərdə Danimarka kralı, Holşteyn hersoqu Maqnus, Brandenburq marqravı, Kurland hersoqu və Polşa kralına məxsus olmuşdur. 1585-ci ildən Pilten rayonunun inzibati mərkəzi, 1795-ci ildən Rusiya imperiyasının tərkibində olmuşdur. 1917-ci ildən şəhər rəsmi olaraq indiki adını daşıyır. 1918–1940-cı illərdə Latviya Respublikasının tərkibində, 1940–1990-cı illərdə Latviya SSR-in tərkibində olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Айзпутского края 
* Информация об Айзпуте на туристическом портале mesta.lv 
* Информация об Айзпуте в топонимической базе данных.
Aykap

"***''Aykap****" (; mənası – *Ayna'') — Qazaxıstan ictimai-siyasi və ədəbi-tənqidi jurnalı. 1911–1915-ci illərdə (88 nömrə) indiki Çelyabinsk vilayətinin Troitsk şəhərində nəşr edilmişdir. “Aykap”ın naşiri və redaktoru Məhəmmədcan Seralin idi. Jurnalda J. Seydəlin, B. Qaratayev, Sultanmahmud Torayğırov, Saken Seyfullin, Beymbet Mailin əməkdaşlıq etmişdir. Jurnal milli ideyaları ifadə etmək məqsədi daşıyırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* История Казахской ССР, т.1, А.-А., 1957; Кенжебаев Б., Қазақ халқының, XX ғасыр басындағы демократ жазушылары, Алматы, 1958.

## Xarici keçidlər
* «АЙҚАП» ЖУРНАЛЫ
* Алаштың «Айқап» журналының жарық көргеніне 100 жыл толды
* Қазақ жазушылары «Айқап» ұлттың жоғын жоқтаған журнал еді дейді
* «Айқап» журналының оқырмандарына арнау. Мұхамеджан Сералин
* "Айкап", литературный журнал - Литературная карта Челябинской области
Yonas Aystis

**Yonas Aystis** (, əsl soyadı **Aleksandraviçyus**, **; ) — Litva şairi. 1930-cu illərdən Qərbi Avropada, 1946-cı ildən ABŞ-da yaşayıb. Elegik əhvali-ruhiyyə toplularının poeziyasına "*Ximeranın solğun gözləri*" (1937), "*Büllur tabutda*" (1957), "*Katarsis*" (Vilnüs, 1988) əsərləri aiddir. Esse kitabları yazmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* История литовской литературы. Вильнюс: Vaga, 1977. С. 313—314.
* Lietuvių rašytojai. Bibliografinis žodynas: A—J. Vilnius: Vaga, 1979. P. 27.

## Xarici keçidlər

* 
* Aistis, Jonas: biografija
* Jonas Aistis 
*
Kiçicik (roman)

**Kiçicik** - Orxan Kamalın yazdığı və 1960-cı ildə çap olunmuş romanıdır. Müəllif romanı elə həmin ildə yazıb.

## Məzmun
Yoxsulluğu və məhrumiyyəti ən yaxşı təsvir edən yazıçılardan biri olan Orxan Kamalın “*Camaşırçı qızı*” hekayələrində tükənməz arzularına baxmayaraq, ümidlərini tükənməz arzuları ilə yaşatmağa çalışaraq, reallığın amansız soyuqluğundan qorunmağa çalışan insanlardan danışır.

## Xarici keçidlər
* Çamaşırcının Kızı Küçücük
* Çamaşırcının Kızı - Küçücük
* Çamaşırcının Kızı - Küçücük (Orhan Kemal)