open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boliviya-Peru Konfederasiyası

**Boliviya-Peru Konfederasiya** Peru və Boliviya arasında 1836–1839 cu illərdə Cənubi Amerikada yaradılmış konfederasiya. Həmin vaxt Peru iki dövlətə Şimali və Cənubi Peruya bölünmüşdü. Bu dövlətin əsas fiquru Boliviya prezidenti Andres Santa Krus idi. Dövlətin paytaxtı Perunun şəhəri olan Takna idi.

## Yaradılmadan öncə
Konfederasiyanın yaradılması fikri Peru dövlət başçılarının təşəbüsü olsa da , Boliviya liderləri bu fikri dəstəkləmirdilər. Peruda qeyri-sabitlik höküm sürürdü. Boliviyada isə Santa Krusun diktatorluğu altında daha da güclənmişdi. Bu vəziyyətdə Konfederasiyanın yaradılması Boliviyanın bu birlikdə dominantlığına gətirib cıxarırdı.

## Konfederasiyanın yaradılması

Məqsədinə catmaq üçün Santa Krus Peruda olan qeyri-sabitlikdən istifadə edərək orada bir necə üsyan təşkil edir. Ən əlverişli vaxt Peru prezidenti Luis Xose de Orberosonun ona müraciyyəti olur. Santa Krus Avqustin Qamarronu 13 avqust 1835-ci ildə məğlub edir. 4 fevralda isə Filipe Santyaqo Salaverri məğlub olur və öldürülür. Santa Krusun təsiri ilə Cənub və Şimali Peru dövlətlərinə bölünür. O Boliviyada olduğu kimi Peruda da öz diktator rejimini tətbiq etmək istəyir. 1 may 1837-ci ildə yeni konstitusiya yaradılır. Santa Krus 10 il müddətinə ölkənin başçısı seçilir. Bir necə qanunlar toplusu yaradılır ('Mülki məcəlləsi, Cinayət məcəlləsi'). Verginin toplanma qaydasına dəyişiklik, dövlət xərclərinin azaldılması, cəmiyyət və dövlətin inşafına töhfələr verilməsi kimi addımlar atılır. Ancaq sadə əhali konfederasiyanı dəstəkləmirdi və milli ədavət güclənirdi.

## Konfederasiyanın sonu
Konfederasiya əlehdarları Çiliyə qaçmalı olurlar. Çili dövlətinin üsyançılara dəstəyi konfederasiyanın 1839-cu ilin 20 yanvarında Yunqay şəhərində məğlub olması ilə faktiki bu dövlət öz mövcudluğunu itirir. 25 avqust 1939-cu ildə dövlət ləğv edilir.

## Mənbə
* Konfederasiyaya daxil dövlətlərin statistik məlumatları
Botsvana şəhərlərinin siyahısı

Botsvananın ən böyük yaşayış məntəqələrinin siyahısı. "Veb World Gazeteer" saytının məlumatına görə, Botsvanada 200 şəhərdə 1000-dən çox adam yaşayır

## Botsvana şəhərlərinin siyahısı

## İstinadlar
Burkina-Faso şəhərlərinin siyahısı

Burkina Fasoda şəhər və yaşayış məntəqələrinin siyahısı.

## İstinadlar
* Institut National de la Statistique et de la Demographie
* Association des Municipalités du Burkina Faso 
* World Gazetteer — Einwohnerzahlen der Städte in Burkina Faso
Əli Dehqan

**Əli Əliqulu oğlu Turabi Dehqan** (1910-1990)—Cənubi Azərbaycanın elm və mədəniyyət xadimi.

## Həyatı

Əli Əliqulu oğlu Turabi 1910-cu ildə Cənubi Azərbaycanın Urmiya şəhərində ruhani ailəsində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı.

Əli Dehqan "Sərzəmin-i Zərdüşt Rizaiyə" kitabının müəllifidir. “Urmu Zərdüşt peyğəmbərinin ölkəsi” kitabının müəlifi Əli Dehqan sonralar Urmunun təhsil idarəsinin rəisi olub. Öz yazdığına görə, o günlərdə 15-16 yaşda bir cavan olub. Baş verənləri ailəsi ilə birgə yaşayıb. Özəlliklə martın 17-də Urmunun müxtəlif küçələrindən keçib qohumlarının evlərində sığınacaq axtararkən 10000 nəfərin cənazəsini gördüyünü kitabın 517-i səhifəsində bəyan edir.

Əli Dehqan Urmuda xristiyanların müsəlmanları qırdığı haqqında geniş məlumat verib, o kitabının 155-ci səhifəsində yazır:
“Baxmıyaraq ki, Urmuda xristianlar Cilo ve Daşnaq paltarında yerli Türk əhalini qıraraq kökünü kəsmək istəyirdi, amma burada qeyd edilməlidir ki, bu xoşagəlməz hadisələrin törənməsində əsas səbəbkarlardan biri xarici misyonerlər, o cümlədən Amerika və Fransadan gəlmiş zahirən məzhəb qulluqçularının erməni və başqa məsihiləri qızışdırıb müsəlmanların əleyhinə silahlandırması olub.”

Əli Dehqan Urmiyadakı qırğın haqda yazır: "Sübh tezdən anam məni, məndən böyük iki qardaşımı və kiçik qardaşımı götürüb evin damına apardı. Erməni təcavüzündən qorunmaq üçün qadınlar və uşaqlar damlara çıxırdılar. Axşama qədər ac-susuz orada qalmalı olduq. Axşama yaxın xəbər yayıldı ki, qətliama son qoyulub. Biz aşağı düşərək evə qayıtdıq. Lakin evdə heç nə qalmamışdı, hər şeyi aparmışdılar. Çıraqları belə sındırmışdılar. Evin görünüşü adamda dəhşətli hisslər oyadırdı. Hələ özümüzə gəlməmişdik ki, birdən-birə evimizin qapısı çox möhkəm döyülməyə başladı. Anam bizi (4 uşağı) çörək bişirmək üçün istifadə olunan təndirin içinə qoyub özü də təndirə girdi. Anam deyirdi ki, ermənilər gəlsə, birinci məni, sonra uşaqlarımı öldürsünlər. Bu olaylar və onunla bağlı xatirələr o qədər dəhşətlidir ki, hələ də 80 il keçməsinə baxmayaraq, həmin hadisələri unuda bilmirəm".

Xoyda baş verənlər haqda da Əli Dehqan bildirir: "Qeyrətli Xoy əhalisinin həmin çətin günlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıq təqdirəlayiqdir. Şəhərin düşmən əlinə düşməməsi üçün böyükdən kiçiyə qədər hamı döyüş meydanında qalıb vuruşmaq və bu yolda ölmək qərarına gəldi. Qəhrəman Xoy əhalisinin həmin ağır günlərdə vəşşi düşmən qarşısında göstərdiyi misilsiz müqavimət səhnələri insanda böyük qürur hissi oyadır".

Əli Dehqan 1990-cı ildə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
Nomen nudum

**Nomen nudum** — növün elmi jurnalda çap edilmədiyi üçün elmi ad sayılmayan adıdır.

## İstinadlar
Ağcaqayın yarpağı

**Ağcaqayın yarpağı** — əsasən Kanadanın əsas simvolu kimi tanınan, ağcaqayın ağacının veqatativ orqanı.

## Kanadanın simvolu kimi
Kanada 70-dən çox ağcaqayın növü bitir.

XVIII əsrin sonlarında Kanadanın Yeni Fransa bölgəsinin əhalisi 18.000-ə çatmışdı. O zamandan başlayaraq Müqəddəs Lavrenti çayı boyunca yaşayan fransız kanadalıları ağcaqayın yarpağından simvolları kimi istifadə etməyə başlamışlar.

Getdikcə məşhurlaşan simvol 1834-cü ildə Sent-Cin-Baptiste Cəmiyyətinin iclasında qurumun simvolu seçilmişdir. Monrealın ilk valisi Cek Viger ağcaqayın yarpağını "Meşənin kralı" və "Kanada insanın simvolu" adlandırmışdı.

Birinci və ikinci dünya müharibələrində bu simvol Kanada əsgərlərinin geyimlərində istifadə olunmuşdur. Daha sonra Kanada baş naziri simvolun bayraqda istifadə olunmasını təklif etmişdir. 1965-ci ildə II Elizabet ağcaqayın yarpağının Kanada bayrağına əlavə olunacağını elan etmişdir. Amma rəsmi olaraq Kanadanın simvolu kimi 25 aprel 1996-cı ildə qəbul olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəkil qalereyası 
* Aljazeera Turkey
Nüsrətulla mirzə Qovanlı-Qacar

**Nüsrətulla mirzə Vəcihulla mirzə  oğlu Qovanlı-Qacar** (1877-1925)—Qacar şahzadəsi.

## Həyatı
Nüsrətulla  mirzə Vəcihulla mirzə oğlu 1877-ci ildə Tehran şəhərində dоğulmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Əmirəzəm, Sеyfulməlik ləqəbləri daşıyırdı.
Nüsrətulla mirzə 1890-cı ildə Luristanın valisi оlmuşdu. Еynəddövlənin baş vəzirliyi dönəmində Astrabada başçılıq еtmişdi. 1907-ci ildə Əşraf adlı tоplumu təşkil еtmişdi. Həmin ildə Gilana vali sеçilmişdi.

## Ailəsi
Nüsrətulla mirzə Əlaüddövlənin qızını almışdı

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
*Qacarlar
*Vəcihulla mirzə Qovanlı-Qacar
Mucəm əl-buldan

**Mucəm əl-buldan** () — coğrafiyaşünas və səyyah Yaqut əl-Həməvinin 1224-cü ildə yazmağa başladığı və 1228-ci ildə bitirdiyi coğrafi lüğət.

## Haqqında

### Məzmun
Yaqut əl-Həməvinin *"Mucəm əl-buldən"* əsəri XIII əsrin əvvəllərində Qafqaz, eləcə də Azərbaycanda baş vermiş hadisələrin gərginliyini əks etdirməklə yanaşı, monqollaraqədərki bəzi məsələlər, bölgənin tarixi coğrafiyası və dövrün müsəlman aləminin görkəmli elm və mədəniyyət xadimlərinin fəaliyyəti ilə oxucuları tanış edir. Mürəkkəb siyasi şəraitdə meydana gəlmiş *"Mucəm əl-buldən"* əsərində Azərbaycanın və bütövlükdə Qafqazın siyasi-iqtisadi-mədəni həyatı haqqında qiymətli elmi materiallar yer alır. Əsər sözügedən ərazidə orta əsr şəhərlərinin ziyalı mühiti və Xilafət tərkibində olan ölkələrlə elmi-mədəni əlaqələrin öyrənilməsi, eyni zamanda bölgənin monqol hücumlarından əvvəlki və sonrakı vəziyyəti ilə bağlı müqayisəli təhlil aparılması baxımından da mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edir.

### Nəşrlər
Tarixçi alim Nərgiz Əliyeva Yaqut əl-Həməvinin sözügedən əsərini geniş şəkildə tədqiq etmiş və 2020-ci ildə onun *"Mucəm əl-buldən"* əsərində *"Azərbaycan və Qafqaz"* adlı monoqrafiyası nəşr olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Jacut's geographisches Wörterbuch herausg. von F. Wüstenfeld (1870)
* Jacut's geographisches Wörterbuch herausg. von F. Wüstenfeld (1873)
* Предисловие // Якут аль-Хамави. Му'джам ал-Булдан — Алфавитный перечень стран (Материалы по Азербайджану). Перевод с арабского З. М. Буниятова и П. К. Жузе. Баку: издательство "Элм". 1983.

## İstinadlar
Çinili köşk

**Çinili köşk** — Topqapı Sarayının kənar qala divarlarının içində yerləşir. 1472-ci ildən qalma bir köşkdür. Osmanlı sultanı Fateh Sultan Mehmet tərəfindən yazlıq saray və ya köşk olaraq tikdirilmişdir.  Memarı qəti olaraq bəlli olmasa da, bəzi mənbələr Memar Çevik Sinan tərəfindən inşa edildiyini bildirilir. Sırça Köşk və ya Sırça Saray kimi də adlandırılır.

1875-1891-ci illərdə Muzeyi Hümayun (İmperiya Muzeyi) olaraq xidmətə verilmişdir. 1953-cü ildə Türk və İslam İncəsənəti Muzeyi olaraq açılmıştır. Daha sonra İstanbul Arxeologiya Muzeyinin tərkibinə qatılmışdır. Muzeydə Səlcuqlu və Osmanlı dövrlərindən qalma İznik çinisi və keramika nümunələri nümayiş etdirilir.

## Quruluşu

Köşkün daxilində dörd iç eyvanı və bunları birləşdirən tək bir qübbə, künclərdə dörd, biri əsas olmaqla beş otağı vardır. Otaqların geridə olan ikisi daha sadə quruluşlu xidmətə məxsus yerlərdir. Birində zirzəmiyə enən pilləkən vardır. Əsl otaqlar öndə olan üç dənədir. Bunlar bir-birindən çox başqa rəng və formalarda, bir qismi bəzəkli gözəl bəzəklərlə örtülüdür. Orta otağın tağının və köşəliklərinin gips zinət əşyaları ilə bəzədilmişdir. Bina Köhnə əsər muzeyi olduğu zaman ara divar sökülmüş, iki tərəf birləşdirilmişdir. Son təmirdə bu divar bərpa  olmaqla bərabər, xarici eyvanı örtən vitrin yerində qalıbdır. Bütün eyvanlar kimi, açıqda olanlar da çini örtülüdür.

## Xarici keçidlər

#  İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZELERİ MÜDÜRLÜĞÜ
Slackware

**Slackware** – 1992-də yaradılan və hələ də dəsəklənən ən köhnə Linux əməliyyat sistemidir. İlk stabil versiyası 1993-cü ilun İyulunda buraxılmışdır.

Yüksək səviyyədə qərarlı və təhlükəsiz olduğu üçün daha çox serverlərdə işlədilir.
Hüdud əl-aləm

**Hüdud əl–aləm** (fars. حدود العالم) — X əsrdə, hicri 372-ci (miladi 982–983-cü) ildə naməlum müəllif tərəfindən farsca yazılmış coğrafi traktat. Əsərin tam adı *Hüdud əl–aləm min əl–məşriq ili əl–məğrib*dir (ərəb. حدود العالم من المشرق الی المغرب Hudud əl–aləm min əl–məşriq ili əl–məğrib, ). Əsərin müəllifinin adı tam dəqiqliklə məlum olmasa da o indiki Əfqanıstanın türkmənlər yaşayan Cövzcan vilayətindədir.

Azərbaycan coğrafiyasına aid hissə Minorskinin etdiyi tərcümələrin 142–145-ci səhifələrində yerləşir.

Hüdud əl-Aləm əsərinin müəllifi təsvir etdiyi ölkələri gəzməyib və bu əsərin yazılması üçün bir neçə fars və ərəb səyyah və coğrafiyaşünasların əsərlərindən istifadə edib. Ona görə də bu əsərin müəllifi bəzi daha öncələr yazılmış və o dövr insanına məlum olan ölkələrin təsvirində eyni xəta və eyni məlumatları təkrarlayır. Müəllifin İstəxri tərəfindən yazılmış *"Məmləkətlərin yolları kitabı"*na bələd (Kitab məsalik vəl-məmalik) olduğu aşkar məsələdir. Abu Abdullah Ceyhani tərəfindən X əsrdə yazılmış coğrafiya kitabı da onun yazdıqlarına təsir edib.

Əsər müəllifi dünyanı üç qitəyə bölür : Asiya, Avropa və Liviya (Məşriq və Məğrib). Müəllif ekvatordan şimalda 45 ölkənin adını çəkir ki, bu 45 ölkədən üçünün, Azərbaycan, Aran və Ermənistanın əraziləri haqqında məlumat müasir Azərbaycan coğrafiyasını öyrənməyə kömək edir. Məsələn, Azərbaycan ərazisinə Muğanı əlavə edir və beləliklə Kürdən cənubda olan və Xəzər dənizinə qədər olan ərazini hesab edir.

## Nəşrləri
# Ḥudūd al–ʿĀlam. The Regions of the World. A Persian Geography 372 A. H. — 982 A. D. Translated and explained by V. Minorsky. Second Edition. With the preface by V. V. Bartold. Translated from the russian and with additional material by the late professor Minorsky edited by C. E. Bosworth.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ḥodud al-ʿālam — '''Encyclopaedia Iranica'''
Pikadilli

**Pikadilli** (ing. *Piccadilly*) — Londonun tarixi mərkəzi olan Vestministerdə yerləşən və şəhərin ən gur küçələrinndən biri. Pikadilli mərkəzindən Hayd-Parka qədər uzanır. Kral İncəsənət Akademiyası burada yerləşir.

## Tarixi
17-ci əsrə qədər küçənin bir hissəsi Portuqaliya adlanırdı, daha sonralar bütünlüklə küçə Portuqaliya adlanmağa başladı. Küçə indiki adını Robert Beykerin malikanəsindən almışdır. Robert Beyker 17-ci əsrin əvvəllərində dəbdə olan piccadill yaxalıqları alveriylə məşğul olmuş və burdan gələn gəlirlə varlanmışdır. 1612-ci ildə o, bu küçədən torpaq almış və burada ev tikdirmişdir. Sonralar onun malikanəsi Pikadilli-holl adını almışdır.

1660-cı ildə ingilis monarxiyasının bərpasından sonra bu küçədə dəbdəbəli evlər tikilməyə başlandı. 17-ci və 18-ci əsrlərdə burada zadəganlar evlərini tikirdilər.

## İstinadlar
AT&T

**AT&T** – (*[[İngilis dili|ing]]*. American Telephone and Telegraph Company, azərb. Amerkan Telefon və Teleqram Şirkəti) ABŞ-də yerləşən bir telekomunikasiya şirkətidir. Aleksandr Bell tərəfindən qurulan Bell Telefon Şirkəti ilə birləşən AT&T, dünyanın ən böyük telefon şirkətidir. Qanuni səbəblərə görə Bell Sistemləri (köhnə adı Bell Telefon) və AT&T ayrılıblar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portuqal-Braziliya anlaşması

**Portuqal-Braziliya anlaşması** 29 dekabr 1825-ci ildə Rio de Janeyroda Böyük Britaniyanın vastəçiliyi ilə Portuqaliya Krallığı və özünü müstəqil elan etmiş Braziliya İmperiyası arasında imzalanmışdır.Braziliya İstiqlal müharibəsinin sonucunda Portuqaliya bu müqaviləni imzalayaraq Braziliyanın müstəqilliyini tanıyır. Müqaviləni Braziliya 30 avqustda Kral I Pedru tərəfindən təsdiqləyir. Portuqaliya isə 15 noyabrda Kral VI Juan tərəfindən təsdiqlənir. Bu müqavilənin qüvvəyə minməsi 15 noyabr 1825-ci ildə Lissabonda təsdiqlənmiş sənədlərin dəyişdirilməsindən sonra baş tutur. Müqaviləyə görə Juan VI Portuqaliya və Alvarqe kralı olmaqla yanaşı, həm də Braziliya imperatoru tilulu daşıyırdı. Əslində isə ölkə tam olaraq Kral I Pedronun əlində çəmlənmişdi.1826-cı ildə Kral Juanın ölməsi ilə bu titulda Pedroya nəsib olur.

## Mənbə
* [Portuqal-Brazilira anlaşması (1825)](http://www.pt.wikisource.org/wiki/Tratado_do_Rio_de_Janeiro_(1825))
Bitboks

**Bitboks** () — heç bir musiqi aləti işlənmədən ağız, dodaq, dil ve digər orqanlarını işlədərək musiqi yaranmasına deyilir.

## İstinadlar
Billi Uaytlou

**Billi Uaytlou** (; ) — britaniyalı aktrisa.

## Həyatı və yaradıcılığı
Billi Uaytlou 6 iyun 1932-ci ildə İngiltərənin Koventri şəhərində anadan olmuşdur.

Aktrisalıq fəaliyyətinə teatrda başlayan Billi Uaytlou məşhur irland dramaturqu Samuel Bekketin yazdığı pyeslərdəki obrazları canlandırmışdır.

"The Omen" (, 1976) və "Krey brother" (, 1990) filmləri ilə şöhrət tapmışdır.

Aktrisa 21 dekabr 2014-cü ildə 82 yaşında vəfat etmişdir.

## Mükafatları
Yüksək aktrisalıq bacarığına görə 1991-ci ildə "Britaniya İmperatoru" nişanına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
YOLO

**Bircə dəfə yaşayırsan** (ingiliscə **YOLO** - *You only live once*) sözünün qısaltması.

## İstinadlar
Osman qılıncı

**Osman qılıncı** — (digər adı Taklide-Seif və ya Qılınc Alayı), Osmanlı İmperiyasının sultanlarının taxta çıxma mərasimi zamanı istifadə edilən mühüm dövlət qılıncı. Qılınca Osmanlı İmperatorluğunun qurucusu Osman Qazinin adı verilmişdir. Tətbiqi ilk olaraq Osman Qazinin qayınatası Şeyx Edebalinin Osman Qaziyə qılınc bağışlaması ilə başladı. Bu qılıncın istifadəsi padşahın taxta çıxmasından 2 həftə içərisində edilməsi məcburi idi. Bunun üçün İstanbulda Körfəz üzərindəki Əyyub məzar külliyyəsində keçirilib. Yeni padşah Topqapı Sarayından Səltənət Qayığına minərək Körfəzdən Əyyuba gəldi. Əyyub qəbiristanlığı, Səhabə Əbu Əyyub el-ensarinin VII əsrdəki İstanbulun ilk Müsəlman mühasirəsi zamanı şəhid olması səbəbiylə Fatih Sultan Mehmet tərəfindən tikdirilmişdir.
 
Bu mərasim çox rəmzidi: Əvvəlcə yeni padşahın qılınca əl ataraq bir döyüşçü olduğunu göstərməsi baxımından vacib idi. Konyadan bir mövləvi dərviş bu qılıncın taxılma prosesində iştirak edirdi.

XIX əsrin sonlarına qədər Müsəlman olmayan nümayəndələrin Əyyub Məscidindəki mərasimi izləməsi qadağan idi. Xarici nümayəndələr ilk dəfə V Mehmed Rəşadın qılınc götürməsi mərasimini izləmişdir. 10 may 1909-cu il tarixində keçirilən mərasimə imperiya daxilindəki mövcud bütün dini icmaların, xüsusən Rum Patriarxı, Baş Ravvin və Erməni Kilsəsinin nümayəndələri iştirak edib. Qeyri-müsəlmanların mərasimi görməsi üçün icazə verilməsi bu mərasimi New York Times qəzetinin son dərəcə detallı bir şəkildə yazmasına səbəb olmuşdur. V Mehmedin qardaşı və xələfi VI Mehmed Vahdeddin, mərasimin filmə çəkilməsinə icazə verərək, daha da irəli getdi. VI Mehmedin son Osmanlı padşahı olması ilə son qılınc götürməsi mərasimi keçirilmişdir.

## Xarici keçidlər

#  Kılıç Kuşanma Merasimi
Debaltsev

**Debaltsev** (; ) - Ukraynanın Donetsk vilayətində yerləşən şəhər. Şəhərin əsası 1878-ci ildə qoyulmuşdur. Şəhər 1878-ci ildə *Donetsk dəmiryolu xəttinin* çəkilməsi zamanı salınmışdır. Əvvəlcə dəmiryolu stansiyası kimi düşünülən ərazi daha sonra ətraf yerlərdə məskunlaşmaların olması ilə kiçik şəhərə çevrilmişdir. Donetsk vilayətinə daxil olan şəhər eyni zamanda Luqansk vilayətində sərhəddinə yerləşir. 25 min əhaliyə sahib olan Debaltsevdə əhalinin 81.5% ruslar, 16.9% isə ukraynalılar təşkil edir.

## İstinadlar
Qızlar ağası

thumb|right|Qızlar ağası, Cücə ve Ak Ağa

**Qızlar ağası**, **Hərəm ağası**, və ya **Darüssaade ağası** — Osmanlı dövlətində hərəmxanada olan ən yüksək vəzifə sahibinə verilən addır.
 
Qızlar ağası sultan və sədrəzəmdən sonra Osmanlı dövləti sarayında 3-cü ən yüksək vəzifə. Sarayın, cinsi funksiyası yox edilmiş (xədim edilmiş) qara irqdən olan kişi qulları arasından seçilirdi.
Padşahın hüzuruna lazım olduğu zaman çəkinmədən çıxa bilmə səlahiyyətinə malik idi. Qızlar ağası padşahın hüzurunda samur bir kürk geyinirdi. Sarayın təhlükəsizliyini təmin edən Odunçuların komandanlığını edərdi. Padşahla sədrəzəm arasında və padşahla Validə Sultan arasında əlaqəni təmin edərdi. Hərəmxanaya yeni qul qadınların alınması, hərəmxanadakı nikah, sünnət toyu və digər mərasimlərinin keçirilməsi həmişə Qızlar ağasının məsuliyyəti altında idi. Hərəmxanada böyük bir günah işləyən qul qadınların bir kisə içinə salınaraq Topqapı Sarayının dərhal önündə olan körfəzin sularına atılaraq boğdurulması vəzifəsini də Qızlar ağası icra edərdi. Əvvəllər Qızlar ağasının mövqeyi ağ irqdən bir qul olan Qapı ağasından daha aşağı idi. Ancaq xüsusilə XVII əsrdə nüfuzları çox artıb. Padşaha olan yaxınlığı səbəbindən protokoldakı yerləri zaman Qapı ağasının da üzünə çıxdı.

Qızlar ağası hər zaman qara irqdən olan kişilər arasından seçilirdi. Osmanlı sarayında hər zaman yüzlərlə qara qul çalışardılar. Bu qara qulların cinsi funksiyaları yetkinlik yaşına çatmaqdan əvvəl məhv edilmiş (xədim edilmiş) olurdu. Osmanlılar bir kişinin xədim edilməsini İslam dininə zidd qəbul etdikləri üçün özləri bu qulları xədim etməzdilər amma əvvəlcədən xədim edilmiş kölələri satın almaqda bir problem görmürdülər. Xədim edilmiş qara qullar əsasən Misir və Sudan kimi ölkələrdən Misirli Xristian və ya Yəhudi qul tacirləri tərəfindən İstanbula gətirilib satırlar, bəzən də saraya hədiyyə olaraq təqdim edərdilər. Bəzi qara kölələr özləri üçün daha yüksək imkanlar tapmaq məqsədilə öz istəkləri və ya ailələrinin istəkləri ilə xədim edilib qul olurdular. Digər qara qullar isə bəzən bir günah işlədikləri üçün cəza olaraq, bəzən də kölə tacirləri tərəfindən ələ keçirilib heç bir günah etmədikləri halda qazanc məqsədilə xədim edilib qul kimi satardılar.

Xədim edilmiş qara qulların Osmanlı sarayında geniş şəkildə vəzifə almalarının bir çox səbəbi var idi. Əvvəlcə qadınlarla cinsi əlaqə qurmaması səbəbindən hərəmxanada çalışmalarında bir eyib görülmürdü. Həmçinin erkən yaşda xədim edilmiş olduqları üçün daha yumşaq bir şəxsiyyətə sahib olduqlarına inanılırdı. Heç vaxt uşaqları olmayacağı üçün və heç qohumları da olmadığı üçün padşah və saraya olan sədaqətlərinə şübhə edilmirdi. Hərəmə gələn bu qara kölələr ən aşağı rütbədə xidmətə başlayardılar. Sonra növbə ilə naşı ağası, növbə kalfa, orta, hasil, on ikinci nəticəli, yaylabaşı qulamı, yeni saray əvvəl qapı qulamı olurdular və ən uğurlu olanları Qızlar ağası təyin olunardı. Vəzifədən azad olunduqları təqdirdə Misirə göndərilərək onlara ömür boyu bir maaş təyin edilərdi.

## Xarici keçidlər

#  Osmanlı’da Harem
Zənzibar

**Zənzibar** və ya **Zangibar** — Afrikanın şərqində, iki adadan ibarət və Tanzaniya dövlətinə bağlı muxtar bölgə.

Zənzibar əsas ada olan Zangibar adasından və Pemba adasından ibarətdir. Paytaxtı Stoun Taun şəhəridir. İqtisadiyyatı ədviyyata və turizmə əsaslanır. Zənzibar əsil adı Forrux Bulsara olan və "Queen" rok qrupunun solisti olan Freddi Merkurinin doğum yeridir. Merkuri Stoun Taunda anadan olmuşdur.

Zənzibar dünyanın ən tanınmış ədviyyat ixracatçılarından biridir.

## Tarixi
Zənzibar Şirazdan qaçıb gəlmiş iranlı köçkünlər tərəfindən yaradılmışdır. Fars dilində "Zangi bar"– "zəncilər sahili" deməkdir. 1503–1698-ci ildə Zənzibar Portuqaliyanın hakimiyyətində qalmışdır. 1698-ci ildə Oman sultanlığının əlinə keçmişdir.

1840-cı ildə Oman sultanı *Seyid Said ibn Sultan Əl-Busaid* sultanlığın paytaxtını Məsqətdən adadakı Ston Tauna köçürmüşdür. 1856-cı ildə ölümündən sonra oğulları hakimiyyət uğrunda savaşa çıxmış və 6 aprel 1861-ci ildə sultanlıq Oman və Zənzibar olmaqla iki yerə ayrılmışdır. 6-cı oğlu *Məcid ibn Sultan Ə-Busaid* (1834–1870) Zənzibar sultanı, 3-cü oğlu Seyid Tuvaini ibn Said Əl-Said Oman sultanı olmuşdur.

Zənzibar 1890–1963-cü illərdə Böyük Britaniya tərəfindən təyin olunan vəzirlərlə yarı-müstəqil idarə olunmuşdur. 19 dekabr 1963-cü ildə müstəqil sultanlıq olmuşdur. Amma tezliklə 12 yanvar 1964-cü ildə hökumət devrilmiş və 26 aprel 1964-cü ildə Tanzaniyaya birləşmişdir.

## İdarəetmə
Zənzibarın 50 yerli və hər 5 ildən bir yenilənən milli məclisi vardır.

## Turizm
Zənzibarda, xüsusilə də onun mərkəzi olan Stoun Taunda hər gün "ədviyyat turları" təşkil edilir. Vaxtı ilə bu ada dünyanın yarısını ədviyyatla təmin edirdi.

## Qalereya

ZanzibarBeach.jpg|Zənzibar çimərliyi
Zanzibar from sea.jpg|Stoun Taun
Zanzibar sultan palace.jpg|Sulatn sarayı
Zanzibar Red Colobus Monkey.jpg|Procolobus kirkii, Cozani meşəsi, Zənzibar.
Cloves-spice.jpg|Mixək Zənzibar iqtisadiyyatında vacib rol oynamışdır.
Zanzibarsultanpalace22.JPG|Möcüzələr Evi
Zanzibar east coast pristine beach.JPG|Zənzibar Şərqi Sahil çimərliyi
TipputipPortrait.jpg|Zənzibar taciri Tippu Tip
ZanzibarOmaniRuler.jpg|Zənzibar sultanı
View of ferry docked at Zanzibar Old Town's Ferry Terminal.JPG|Zənzibar.


## Həmçinin bax
* Zənzibar Futbol Assosiasiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zəznizbar hökuməti 
* Zənzibar şəkilləri
* Zənzibar videosu
* Zənzibarda tətil
Alberto Paloski

**Alberto Paloski** () — Seria C liqasının B qrupunda çıxış edən "Siena" klubunun hücumçu mövqeyində çıxış edən İtaliya futbolçusu.

## Milli komanda karyerası
2008-ci ildə Paloski İtaliya millisinin heyətində 19 yaşadək futbolçular arasında keçirilən Avropa çempionatında 2 qol vurmuşudur. 18 noyabr 2008-ci ildə İtaliyanın U-21 yığmasında Almaniya ilə yoldaşlıq oyununda debüt etmişdir. O, 2009-cu ildə İsveçdə keçirilən U-21 Avropa çempionatında İtaliya heyətinə dəvət almışdır. 2014-cü ilin mart ayında Çezare Prandelli onu əsas milli komandanın heyətinə saldı. 31 may 2015-ci ildə Paloski Antonio Konte tərəfindən yenidən təlim-məşq toplanışına çağırıldı.

## İstinadlar
Evpatoriya

**Evpatoriya** (; ; ; ; ; ) — Krım Muxtar Respublikasına daxil olan şəhər. 2013-cü ilə olan məlumata əsasən şəhərdə 106 mindən çox əhali yaşayır. Qara dənizin sahilində yerləşən Evpatoriya əsasən müalicə mərkəzləri və turistik məkanları ilə tanınınr.

## Tarixi
Evpatoriya şəhərinin dəqiq tarixi barədə məlumatlar yoxdur. Əsas məlum olan şəhərin Qədim Yunanıstana məxsus **Kerkinitis** () adlı koloniyanın üzərində inşa edilməsidir. Eramızdan əvvəl V əsrdə şəhərdə qədim yunan sivilizasiyası mövcud olmuş və bu sivilizasiya uzun müddət davam etmişdir. Pont kralı VI Mitridatın Krımı işğal etməsinin ardından şəhərin adını *Eupator* formasında dəyişdirmişdir. VII–X əsrlərdə isə şəhər Xəzər xaqanlığının nəzarəti altında qalmışdır. Bu dövrdə şəhərin adı yenidən dəyişdirilərək *Güsliev* () olaraq adlandırılmışdır. Sonrakı dövrlərdə şəhər ardıcıl olaraq Qıpçaqların, Monqol İmperiyasının və Krım xanlığının tərkibinə daxil olmuşdur.

Krım xanlığı dönəmində Krım tatarları tərəfindən *Kezlev* olaraq alandırılan şəhər, Osmanlılar tərəfindən *Gözleve* olaraq adlandırılmışdır. 1954-cü ildə Krımın Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının tərkibindən çıxarılaraq Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasına verilməsi nəticəsində şəhər növbəti dəfə əl dəyişdirmişdir. Ukrayna 1991-ci ildə müstəqilliyini ikinci dəfə elan edən zaman Krım yarımadası Krım Muxtar Respublikası formasında Ukrayanın ərazisinə daxil olmuşdur. 2014-cü ildə Rusiya ilə Ukrayna arasında şiddətlənən siyasi və hərbi münaqişənin ardından referendum keçirilmiş və muxtar vilayət Rusiyaya birləşdirilmişdir. Hal-hazırda Evpatoriyanında daxil olduğu Krımın bütün şəhər və əraziləri de-jure olaraq Ukraynanın ərazisi hesab edilsədə, de-facto Rusiyanın nəzarəti altındadır.

### Qardaşlaşmış şəhərlər

## Qalereya


Fayl:Eupatoria 04-14 img14 Old city tower.jpg|
Fayl:Eupatoria, View of Yevpatoria, Crimea.jpg|
Fayl:Eupatoria, Yevpatoria, Crimea.jpg|
Fayl:Evpatoria-01.jpg|
Fayl:Jevpatorija kuldne supelrand Musta mere ääres..jpg|
Fayl:Eupatoria 04-14 img09 prosecution.jpg|
Fayl:Monument-Omer-Gezlevi-Eupatoria.jpg|
Fayl:Евпатория. Вечернее море..JPG|



## Həmçinin bax
* Evpatoriyski burnu

## İstinadlar
Tiki-taka

**Tiki-taka** () — futbolda oyun taktikası. Tiki-taka, top üzərində nəzarətin saxlanılmasına yönəldilmiş qısa ötürmə və fasiləsiz hərəkətin uyğunluğu, topu, uzun uzadı paslaşma zamanı yaranan boşluqdan istifadə edib irəli aparmaq ilə xarakterizə olunur. Bu oyun stilini Pep Qvardiola "Barselona"da tərtib etmişdir. Düzdür sonralar o, bu taktikadan, onu "mənasız və xeyirsiz" adlandıraraq imtina edib və hətta bu iddiaları özündən və klubundan rədd edərək demişdir ki: "Barsa" Tiki-taka etməyib!", "bu cür ötürmə xətrinə ötürmələrə nifrət edirəm" və əlavə etmişdir ki, "top, ancaq rəqib qapısına qol vurmaq məqsədilə otürülməlidir"  Bu taktika, kökləri 1990-cı illərin əvvəllərində Barselonada məşqçi kimi çalışan Yohan Kroyfun tədbiq etdiyi oyun stilinə gedib çıxsa da  ilk növbədə İspaniya yigması ilə əlaqələndirilir. Tiki-taka, Luis Araqones və Visente Del Boske dövründəki İspaniya yığmasının "qızıl heyətinin" və Barselona klubunun ən vacib tərkib hissəsi idi. Bu tərkibdə və bu taktikanı tədbiq etməklə İspaniya yığması 2008-2012-ci illər arası dövrdə dalbadal uç titul - iki Avropa çempionluğu və Dünya kubokunu (çempionluq) qazanmışdır. Həmçinin Barselona klubu da 2009-cu ildə altı mükafat qazanmışdır. Tiki-taka futboldakı ənənəvi düşüncə tərzindən imtinanı və zona müdafiəsinə keçidi nəzərdə tutur.  Bu taktikanı tədbiq etməklə vurulan ilk qol Serxio Ramosun 13 oktyabr 2007-ci ildə Orhusda (Danimarka) Avro-2008 seçmə mərhələsinin oyununda vurduğu qol sayılır. Oyunda, 75 saniyəyə 28 ötürmə və 65 topa toxunuş etmiş 9 futbolçu iştirak etmişdir və nəticədə İspaniya turnirin qalibi olmuşdur.

Azərbaycanda tiki-taka taktikasını Qurban Qurbanov "Qarabağ" klubunda tədbiq edir.

## Sələfləri
Tika-taka kimi öz dövründə ötürmələrdə və toppuz hərəkətlərdə misilsiz mükəmməllik sayəsində uğur qazanmış daha əvvəlki taktikalar arasinda 1934-cü ildən 1942-ci ilə qədər "Şalke 04"ün altı Almaniya çempionluğu qazandığı "Şalker Krayzel" ("Şalke-fırlanması") və 1970-ci illərdə "Ayaks" və Hollandiya yığma komandasının istifadə etdiyi "total futbol" da var.

Məşqçi Ancelo Nikulesku həmçinin tiki-takanın sələfi hesab olunan «Temporizare» («gecikdirmə») üslubuna sadiq idi. Komanda topu mümkün qədər uzun müddət saxlamağa, rəqibin müdafiəsində boşluq tapılana qədər dəfələrlə qısa ötürmələrdən istifadə etməyə çalışırdı. Bu taktikadan istifadə edərək, o, Rumıniya yığma komandasını dəyişdirdi və ona 32 illik fasilədən sonra 1970-ci ildə Meksikada keçirilən dünya çempionatına çıxmağa kömək etdi. 

## Yaranması və inkişafı

## Taktiki icmal

## Nəzərəcarpacaq uğur

## Tənqid

## Tika-takaya qarşı

## İstinadlar
Argentina İstiqlal müharibəsi

**Argentina İstiqlal müharibəsi** — hərbi münaqişə. 1810-1816 ci illərdə Argentina xalqının İspan ağalığına qarşı apardığı İstiqlal müharibəsi idi. Müharibənin səbəbi İspanların koloniyalarda ağalığı, kaloniyaların inşafını ləngidən qanunların qəbulu, koloniyalara xammal bazası kimi baxması və yüksək vegilərin tətbiqi kimi addımlar idi.Bu müharibənin başlamasına təkan isə koloniyalarda milli şuurun yaranması, ABŞ İstiqlal müharibəsi ,Fransa böyük ingilabı və San-Dominqoda qulların üsyanı(1791-1803) olmuşdur. Daha əlverişli vəziyyət isə Napoleon Bonapartın İspaniyanı işğal etməsi olur.

## Müharibənin gedişi

### 1810-1815
1810-cu ilin 25 mayında Rio de la Plata viçe krallığında vətənpərvərlər viçe kralı devirərək Karlos Sisnerposanın başçılığı altında müvəqqəti xunta yaradılır.O bütün krallığı birləşdirmək cədhi vilayyətlərdə dirənişlə qarşılanır.Paraqvayda isə Buenos-Aysesdən gələn Manuel Belqranonun başçılığı ilə gələn Şimal ordusu məğlubiyyətə uğradılır.1811-ci ilin yanvar ayında müstəmləkəçilər hakimiyyətdən uzaqlaşdırılır.1813-ci ildə isə respublika quruluşu bərqarar olur.1814-ci ildə isə Ali respublika rəhbəri həkim Xose Qaspar Frans olur.
Şərqi Sahil bölgəsində X.X.Artiqos 1811-ci ilin fevralında İspanlara və sonra Braziliyadan müdaxilə edən portuqallara qarşı mübarizə aparırdı. Uruqvav federasiya daxilində muxtariyyat istəyirdi,Buenos-Ayres hökuməti isə unitar dövlət qurmaq niyyətində idi. Şərq Sahil nümayəndələri konstitusiya yaradılması zamanı asambleyaya çağrılmırlar.
1815-ci ildə Buenos Ayres ordusu Yuxarı Peruda(Boliviya) məğlubiyyətə uğradılır.

### 1816-1818
Rio de laPlatanın kongresi 1816-cı ilin 9 iyulunda Tukumanedə müstəqillik elan edilir.Bu ərəfədə Buenos Ayresın səriştəsizliyindən istifadə edən Portuqaliya Şərq Sahil bölgəsinin işğalına başlayır.1821-ci ildə Artiqosın dirənişləri yatırılır ,ərazi Braziliyaya birləşdirilir.

1817-ci ildə And ordusu Xose de San Martinin başçılığı ilə Çili və Perunun köməyinə gedir.1817-ci ilin 12 fevralında Çili ərazisində Casabukada İspanlarla toqquşur və onları məğlub edir.Bu hadisədələrdən sonra seçilmiş ali nümayəndə Bernardo O'Xiqqins 12 fevral 1818-ci ildə Çilinin müstəqiliyini elan edir.Çilidə İspan ağalığına 5 apreldə Maynu döyüşündəki qalibiyyətdən sonra son qoyulur.San Martin Peru legionu ilə birlikdə Peruya yürüş təşkil edir.İspanlar buradan da tam qovulduqdan sonra Perunun müstəqilliyi elan edilir.Perunu ilk prezidenti də məz San Xose olur.

## Nəticə
Müharibə nəticəsində Rio de la Plata regionunda müstəqil dövlətlər meydana gəlir:Argentina, Uruqvay və Paraqvay. Birləşmiş Rio de la Plata 1820-ci ildə demək olar ki dağılır. 6 fevral 1826-cı ildə təsdiqlənmiş kongres Buones Ayresdə onları birləşdirən hökumət yaradılması haqqında qərar qəbul edilir. 24 dekabrda Argentinanın (Birləşmiş Rio de la Plata) konstitusiyası qəbul edilir. Uruqvay vətənpərvərləri ancaq 1828-ci ildə öz dövlətçiliyini təsdiqlədə bilirlər.1830-cu ildən  müstəqil elan edilir.

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Mənbə
*Xose de San Martin
Yegişe Çarens

**Yeğişe Çarents** (; ) — Ermənistan-sovet şairi, yazıçı və ictimai fəalı.

## Həyatı
Şair bir müddət Bakıda çap olunan ermənicə "Kommunist" qəzeti redaksiyasında ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinə başçılıq etmişdir. Kommunizmin erkən tərəfdarı, Çarens bolşevik partililer qatıldı, lakin Stalin terror 1930-cu ildə başlayan kimi, o, tədricən stalinizm ilə məyusluğu artıb və 1930-cu təmizləmələr zamanı edam edildi.

## Mirası
Çarentsavan şəhəri onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Aşıq Ağalar Mikayılov

**Aşıq Ağalar Mikayılov** () — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Ağalar Bilal oğlu Mikayılov 1913-cü il may ayının 24-də Şamaxı qəzasının Qəşəd kəndində anadan olmuşdur.

A. Mikayılov İkinci Vətən müharibəsində könüllü olaraq ordu sıralarına qoşulmuş, müharibədən ikinci dərəcəli əlil kimi qayıtmışdır. Müharibədə iştirakına görə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Aşıq Ağalar ilk sənət dərsini atası Aşıq Mirzə Bilaldan almışdır. O, 25 ilə yaxın aşıq sənəti ilə məşğul olmuşdur. Aşıq Ağalar təkcə ifaçı aşıq deyildir. Hələ gənc yaşlarından klassik şair və aşıqlarımızın yaradıcılıq təsirilə şeirlər yazmağa başlayan bu istedadlı aşıq, üç yüzdən artıq qoşma, gözəlləmə və iki dastanın müəllifi olmuşdur.

O, "Canan və Hicran", "Sofi və Gülşən", "Bağı və Qəmər", "Qatillər" adlı dastanların müəllifidir. Aşıq Ağaların bir neçə dəyərli və oxunaqlı qəzəlləri də vardır. Onun şeirləri "Aşıqlar", "Xalqın səsi", "Aşığın sözü" kitablarında işıq üzü görmüşdür.

1956-cı ildə Azərbaycan hökuməti tərəfindən Aşıq Ağalara "Azərbaycanın el aşığı" fəxri adı verilmişdir. O, Azərbaycan Aşıqlar Qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. Respublika Radiosunun "Qızıl Fondu"nda Aşıq Ağaların 29, Respublika Səsyazma Arxivində isə 3–4 saatlıq lent yazısı saxlanılır.

Aşıq Ağalar 1988-ci ilin oktyabr ayında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Kafedral

**Kafedral** ― bir yepiskopluğun mərkəzi olan, başqa bir deyişlə kilsə iyerarxiyası içində inzibati bir orqan olan, yepiskopun davamlı olaraq olduğu məkandır. Bu məkana içində iştirak edən kilsə də daxildir. Katoliklər və anqlikanlar baxımından etibarlı bir termindir.

## İstinadlar
Fratriya

**Fratriya** — qarşılıqlı nikah əlaqəsində olan bir neçə nəsilləri birləşdirən qəbilə bölgüsü idi. Bunlar çox vaxt bir nəslin sonrakı inkişafı nəticəsində yaranmışdı. Qəbilənin ən ilkin başlanğıcı azı iki nəslin mövcud birliyi şəklində olmuşdur. Nəslin və ya qəbilənin təsərrüfat fəaliyyəti ümumi təsərrüfat formasına – icmaya əsaslandığı üçün bunu həm də nəsli icma və ya arxaik icma adlandırırlar. Məlum olduğu kimi bütün ibtidai icma dövründə, yəni sinifsiz cəmiyyətdə əmək alətləri və istehsal vasitələri üzərində icma mülkiyyəti mövcud olmuşdur. Bu cür icmalar bir qayda olaraq qohumluq münasibətlərinə əsaslanırdı.

Əmlak bərabərsizliyinin yaranması, qan qohumluğu əlaqələrinin sarsılması və ərazi əlaqələrinin yaranması nəticəsində nəsli icmalar kənd icmalarına və ya əkinçilik icmalarına çevrilirdi. Bu da öz dualizmi ilə seçilirdi. Belə ki, torpaq, otlaq və biçənəklər üzərində icma-kollektiv mülkiyyət saxlanılır, istehsal vasitələri üzərində isə ayrı-ayrı ailələrin xüsusi mülkiyyəti təşəkkül tapırdı. Deməli, ailələrin istifadə etdiyi əkin sahələri və otlaqlar icmaya məxsus idi. Oradan götürülən gəlir isə fərdi xarakter daşıyırdı. Sinifsiz cəmiyyət dövründə yaranan bu qayda son günlərə qədər davam etmişdir.

## Mənbə
* Quliyeva N. ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA. Bakı, 2009.
Auditor

**Auditor**( — dinləyici) — Auditlə məşğul olan şəxs, Audit tapşırığı üzrə tərəfdaş.

## Ümumi məlumat
"Auditor" terminindən həm audit tapşırığı üzrə tərəfdaşı, həm də auditor təşkilatını ifadə etmək üçün istifadə olunur. Audit tapşırığı üzrə tərəfdaşa münasibətdə bu termin tapşırıq üzrə tərəfdaşın öhdəliklərini və ya vəzifələrini ifadə edir. Belə öhdəlik və vəzifələr həm audit tapşırığı üzrə tərəfdaş, həm də audit qrupunun üzvü tərəfindən yerinə yetirilə bilər. Öhdəlik və ya vəzifələrin audit tapşırığı üzrə tərəfdaş tərəfindən yerinə yetirilməsinin aydın şəkildə nəzərdə tutulması hallarında "auditor" termininin əvəzinə "tapşırıq üzrə tərəfdaş" terminindən istifadə olunur. ("Auditor" terminindən auditdən fərqli əlaqədar xidmətlərin və əminliyi təmin edən audit tapşırıqlarının təsvir edilməsi zamanı istifadə oluna bilər. Lakin belə bir əsaslandırma auditdən fərqli əlaqədar xidmətlər və ya əminliyi təmin edən tapşırığı yerinə yetirən şəxsin iqtisadi subyektin maliyyə hesabatlarının auditini mütləq surətdə həyata keçirməsini nəzərdə tutmur).

## Həmçinin bax
* Auditor (jurnal)

## İstinadlar
Patronimiya

**Patronimiya** — sinifsiz cəmiyyətin son dövründə, patriarxal ailələrin dağılması zamanı daha yaxın qohumluq telləri ilə bir-birinə bağlı olan ailələr vahid birlik təşkil edirdilər ki, bu cür ailə qrupları patronimiya adlanırdı. Patronimiyanı 1931-ci ildə M.O.Kosven kəşf etmişdir. Kosvenə görə patronimiya da nəsil kimi ekzoqam.olmuşdur.

Xarici etnoqrafiyada patronimiyanın sinonimi linecdir. (ingiliscə nəsillərin xətti). Düşmən təhlükəsini dəf etmək üçün qəbilələr (qohum və ya qonşu) müvəqqəti ittifaqlarda birləşirdilər. Müdafiə məqsədi ilə yaranan qəbilə ittifaqları əksər hallarda öz ictimai-iqtisadi mənafeləri naminə ittifaqı uzun müddət üçün saxlayırdılar (irokezlərin liqası, kriklərin konfederasiyası). Bəzi hallarda isə hərbi təhlükənin sovuşmasından sonra ittifaqlar dağılırdı. Qəbilə ittifaqları sinfi cəmiyyətə keçid dövründə yaranmışdır. Hərbi demokratiya dövrü adlanan bu dövrdə seçkili rəhbərlərlə yanaşı hərbi sərkərdələrin də ictimai rolu yüksəlirdi. Bunlarda qəbilə üzvləri və ya qəbilə şurası tərəfindən seçilirdi. Qəbilə ittifaqları dövlətin, hərbi rəhbərlərin hakimiyyəti isə kral və ya knyazın hakimiyyətinin rüşeymləri idi.

Nəsli və ya qəbiləni ağsaqqallar idarə edirdilər. Onlar dünyəvi və dini funksiyalar daşıyırdılar. O, nəslin və ya qəbilənin adət-ənənələrinə ciddi riayət olunmasına nəzarət edirdi. Qəbilə rəhbərinin funksiyası ondan ibarət idi ki, o, təsərrüfata başçılıq edir, nəsillər arası ixtilafları həll edir, hərbi işə rəhbərlik edirdi. Nəsli şura – nəslin tam bərabər hüquqlu üzvlərinin ümumi yığıncağı idi. Qəbilə şurası – isə qəbiləyə daxil olan nəsil ağsaqqallarının yığıncağı idi.

## Mənbə
*Quliyeva N.  ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA, Bakı, 2009.
*М.О.Косвен. «Семейная община и патронимия»., М., 1963.
Yuxu (Kurbe)

**Yuxu** (, 1866) — realis rəssam Qüstav Kurbenin Xəlil Şərif Paşanın sifarişi ilə yağlı boya texnikası ilə erotizm üslubunda çəkmiş olduğu rəsm əsəri. Əsəri kəsb etdiyi məna baxımından  — "İki Rəfiqə" və  — "Miskinlik və Şəhvət" kimi də adlandırılır. Əsərdə lezbiyanlıq tərənnüm olunur.

## Süjeti
Tabloda iki çılpaq qadın, erotik bir şəkildə birbirinə yataqda sarılmış olaraq, cinsəl münasibətdən sonra dincəlmək için yuxulamaları təsvir edilmişdir. Əsərdə məkan baxımından ipək yataqlı barok stilli mebellə bəzədilmiş yataq otağı təsvir edilmişdir. Arxa planda məxmər pərdə, sağ küncdə isə üzərində dekorativ bir güldan olan bir masa yer alır. Ön plandaki kiçik masanın üzərində ise üç əşya vardır – kiçik bir şərab şüşəsi, büllur bir vaza və bir qədəh.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*
Georgi Papanikolau

**Georgi Papanikolau** (, ) — yunan alimi, təbibi.

## Həyatı
Georgi Papanikolaunun tibb sahəsində göstərdiyi aparıcı rolunu yüksək qiymətləndirərək UNESCO 2012-ci ildə tanınmış həkimin ölümünün 50-ci ildönümünü qeyd etməyə razılıq vermişdir. Papanikolau sitologiya həmçinin qadınlar arasında geniş yayılmış xərçəngin tez aşkar edilməsində əvəzsiz olan "Pap-test"i ixtira etmişdir. Məhz bu test nəticəsində qadınlarda uşaqlıq boynu xəstəliklərində xərçəngi ilkin mərhələsində aşkar edilir, bununla da dünyada milyonlarla qadın xilas edilir.

Təhsilini Yunanıstanda alan Papanikolau sonradan elmi tədqiqatlarını Almaniya və ömrünün axırınadək Amerika Birləşmiş Ştatlarında davam etdirmişdir. Karyerasının ilk illərində "Dr. Pap" kimi çağrılan Georgi Papanikoaunun həyat amalını onun məşhur "Mən həyata xidmət etmək üçün yaşayıram" ifadəsi ehtiva edir.

"Pap test" bü gün də bu sahədə qabaqlayıcı diaqnozun qoyulması üçün mübahisə olunmaz sınaq kimi qalmaqdadır. Statistika göstərir ki, "pap test"in aşkar edildiyi gündən bu vaxtadək keçən 60 il ərzində uşaqlıq boynu xəstəliyi qadınlar arasında ölümə səbəb olan xəstəlilklər siahısında 1 nömrəli səbəbdən 13-cüyə düşmüşdür.

Dr. Georgi Papanikolau 150 məqalənin müəllifi olmuş, 50-yədək mükafat və medallara sahib olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Guide to collection of Dr. Papanikolaou's Papers at Weill Cornell Medical Center Archives.
Nivx dili

**Nivx dili** və ya **gilyak** dili — nivxlərin dili, Saxalin adasının şimal hissəsində и в бассейне реки Amqun çayının sahillərində yaşayırlar. Adı xalqın adından götürülüb ("nivx" "adam" deməkdir). Əvvəllər dilin adı tunqus-mancur dillərindən götürülən "gilyak" sözü ilə adlanırdı.

## Mənbə
* Аудиозаписи нивхского языка
* Нивхская письменность на Omniglot: Writing system & languages of the World
* Языки народов Сибири, находящиеся под угрозой исчезновения: Нивхский язык 
* Нивхский язык на сайте WALS — The World Atlas of Language Structures
San-İldefonso müqaviləsi (1777)

**San İldefonso anlaşması** Bu anlaşmanı bəzən Birinci San İldefonso anlaşması da adlandırırlar. Anlaşma İspaniya və Portuqaliya arasında La Plata hövzəsində sərhədin müəyyən edilməsini nəzərdə tutulurdu. Anlaşma 1 oktyabr 1777-ci ildə San İldefonsoda imzalanmışdır.

## Müqavilənin şərtləri
Müqavilənin şərtlərinə əsasən İspaniya Portuqaliyaya Cənubi Amerika ərazisində Braziliya koloniyasına müəyyən qədər ərazi verir. Bunun müqavilində Uruqvay üzərində nəzarəti əlinə alır. Fernando-Po və Afrikanın sahil ərazilərində Higer və Oqove çayları arasındakı torpaqlarda İspaniyaya verilir. Üstəlik Portuqaliya Şərq misiyası , Sakromento koloniyası ,Filippin və Marian adalarından əl çəkməli olur. Bu müqavilənin 20–21-ci maddələrinə əsasən əvvələr imzalanmış Tordesilyass və Saraqoss digər sülh anlaşmaları , həmçinin Utrext və Paris müqavilələri öz qüvvəsini itirmiş olur.6–15-ci maddələrinə əsasə isə Cənubi Amerikada sərhədlərin müəyyənləşməsi demək olar ki, Madrid anlaşması(1750)ndakı sərhəddən heç bir fərgi yox idi.18-ci maddədə sərhəd bölgəsində istehkamlar tikməyə icazə verilir.

## Nəticəsi
Bu anlaşma İspan və Portuqal müharibəsi(1776–1777)nə son qoysada , Braziliya və ispan koloniyaları arasında dəqiq sərhəd müəyyənləşmədi. Buda bir çox toqquşmalara gətirib cıxarırdı. Bu münaqişə yalnız XIX əsrin müəyyən tarixi gedişləri nəticəsində çözülmüş olur.

## Mənbə
* Katolik ensiklopediyası Uruqvay
Kullinan

[thumbnail|"Kullinan" almazı, [1905-ci il.]]
**"Kullinan"** — Dünyanın ən böyük almazı.

## Tarixi
"Kullinan" adlı almaz 26 yanvar 1905-ci ildə Pretoriyada aşkarlanmışdır. Transvaal hökuməti 1907-ci ildə "Kullinan" almazını 750 min dollara alaraq Britaniya kralı VIII Eduarda doğulduğu gün münasibətilə hədiyyə etmişdir.

## Ölçüsü
Tapıldığı zaman bu almazın çəkisi 3160 karat və ya 621,2 qram təşkil etmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*The top of The Sovereign's Sceptre with Cross featuring the Cullinan I , image from The Jewelry Editor
*The Cullinan – a detailed account with pictures
* The Monarchy Today: The Crown Jewels
*''Daily Mail'' article with many photographs
*Royal Collection page showing the nine principal diamonds in their settings
Çonoslar

**Çonoslar** — Monqolların qədim bir qolu. Bu qolun nümayəndələrinə Rusiyada, Kalmıkiyada, Buryatiyada və İrkutsk vilayətində, eləcə də Çinin Daxili Monqolustan muxtar vilayətində görmək olar. 

## Tarixi
*Çonos*, eləcə də *çinos*, *şonos*, *şinos* və *şinod* (cəm halında), tək halda  - çone(qurd), Monqol dilinin müxtəlif dialektlərində "qurdlar" tərcümə olunur. 

Yazılı qaynaqlara görə Çingiz xana qoşulan birinci tayfalar sırasındadır.

Fəzlullah Rəşidəddinə görə çonoslar Borucigin soyundandırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Emilio Gino Segre

**Emilio Gino Segre** () — italyan fizik. 1959-cu ildə Fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
1 fevral 1905-ci ildə Tivolidə (İtaliya) anadan olub.

## İstinadlar
Qulyelmo Markoni

**Guqlielmo Markoni** ( 25 aprel 1874 - 20 iyul 1937) — italiyalı ixtiraçı və Elektrik mühəndisi. Uzun məsafəli radio əlaqəsi qurmuş, radionu ixtira etmişdir. Kabelsiz teleqraf sistemi üzərindəki işlərinə görə 1909-cu ildə Karl Ferdinand ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatı almışdır. Markoni 1897-ci ildə İngiltərədə   "The Wireless Telegraph&SignalCompany" şirkətini qurmuşdur. Bunun nəticəsində də radio dünya səviyyəsində satış müvəffəqiyyəti qazanmışdır.
## Həyatı
### Uşaqlıq və Gənclik illəri
Markoni 25 aprel 1874-cü ildə İtalayının Bolonya şəhərində aristokrat ailənin ikinci oğlu kimi dünyaya göz açmışdır. Atası italyan Guiseppe Markoni torpaq sahibi, anası irland-isveç əsilli Ani Cemsondur. Anasının atası Andrev Cemson Daphne qalasının sahibi, babası viski istehsal edən  "Jameson&Sons" şirkətinin sahibi Con Cemsondur. Markoni iki və altı yaş arasında böyük qardaşı Alfonso ilə birlikdə anasının tərbiyəsi ilə İngiltərənin Bedford qəsəbəsində yaşamışdır. İtaliyaya geri döndükdən sonra isə Auqusto Rihninin laboratoriyasında,  Florensiyada “Istituto Cavallero”-da, daha sonra isə Livornoda təhsilini davam etdirmişdir. Robert McHenry-ə görə Markoni yaxşı bir şagird olmamışdır, fəqət tarixçi  Corradi Giuliano bioqrafiyasında  Markonini bir dahi kimi göstərmişdir. Katolik olaraq vəftiz etmiş Markoni  Anqlikan kilsəsinin üzvü kimi böyümüşdür. Markoni 1927-ci ildə Mariya Kristina ilə evlənməzdən əvvəl yenidən katolik olmuş və həyatının sonuna qədər Katolik kilsəsinin sadiq üzvü olmuşdur. Fəqət bu evlilik elə də uzun çəkməmişdir.
### Radio üzərində işləri
Gənclik illərində Markoninin elektrik sahəsinə marağı artmışdı. Həmin dövrdə bu sahədə əsas elmi işlərdən biri də Heinrik Hertzə məxsus olmuşdur. Hertz, 1888-ci ildə elektromaqnit radiasiya dalğalarının yaradıla və izlənə bilməyin mümkün olduğunu isbat etmişdir. Hal- hazırda radio dalğalar olaraq bilinən həmin dalğalar o dövrdə “Hertzian dalğalari” kimi tanınırdı. 1894- cü ildə Hertz öldükdən sonra bu alimin elmi məqalələri yenidən çap olunmuş və Markoninin bu mövzulara marağı artmışdır. 1909-cu ildə o, “simsiz teleqrafiya sahəsindəki xidmətlərinə görə” fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Markoninin əsas xidməti odur ki, məhz o, sələflərinin bütün biliklərini birləşdirərək praktiki istifadə üçün yararlı olan bir qurğuda əks etdirə bilmişdi. 
### İlk təcrübələri
Markoni İtaliyadakı evinin tavan arasında ilk təcrübələrinə başlayır. Onun əsas məqsədi radio teleqraf icad etmək idi. Bu yeni bir fikir deyildi və 50 ildən artıq müddət idi ki, bir çox ixtiraçı kabelsiz teleqraf icad etmək istəyirdi.
## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici keçidlər
Guglielmo Marconi

## İstinadlar
Cinclidae

**Cinclidae** — Su qaratoyuqkimilər (Cinclidae), oxuyan sərçələr dəstəsinə aid quş cinsi.

## Məzmun
Amerika, Asiya və Avropada su olan bölgələrdə yaşayan quşlardır. Yuvalarını əsasən dayaz gölməçələridə düzəldirlər. Azərbaycanda 1 növü var-dərə quşu(Cinclus cinclus).

## İstinadlar
Semit-hamit dil ailəsi

**Semit-hamit dil ailəsi** –semit, Misir (hamit), liviyabərbər, kuş və çad budaqları ilə təqdim olunur. Semit budağı şimal və cənub qruplarına ayrılır. Onlardan birincisi akkat
(babil-assur) dilindən ibarət olan şərq yarımqrupuna və xananey, finikiya, uqarit, moavit, qədim yəhudi və aramey dillərindən ibarət olan qərb yarımqruplarına ayrılır. İsraildə hazırda süni sürətdə qədim yəhudi dilini bərpa etməy çalışırlar.

Aramey dili b.e.ə VI əsrdən başlayaraq eramızın VI əsrinə qədər yaxın Şərqdə ən geniş yayılan dil olmuşdur. Onun qalıqlarına hazırda Livanda təsadüf edilir. Arameyin bir hissəsi aysor dili kimi bu günə qədər Rusiya, İraq, İran və Türkiyədə saxlanılır. Semit dillərinin cənub qrupu ərəb və efiopiya dilləri ilə: amxar, tiqre, tiqrinye ilə təmsil olunmuşdur. Köhnə həbəş dili-gez hazırda kilsə dili kimi saxlanılır.

Qədim, orta və yeni Misir dilləri Misir budağına aiddir. Ərəb dili yayılana qədər Misir əhalisi əsasən kopt dilində danışırdılar.

Liviya-bərbər budağına: liviya (ölü), bərbər, numidiya və quanc (Kanar adalarında), tuareq, kabil, rif və zenaq dilləri daxildir.

Kuş dillərində şimal-şərqi Afrikanın əhalisi danışır. Onlardan ən çox yayılanı: qalla, somali, afar və bedauedir.

Çad budağının ən böyük dili hausadır.

Semit-hamit dillərinin hamı tərəfindən qəbul edilən vahid bir təsnifatı yoxdur. Bir çox alimlər bu dil ailəsini beş deyil, iki budağa semit və hamit budaqlarına ayırır və liviya-bərbər, kuş və çad budaqlarını da axırıncıya birləşdirirlər.

## Mənbə
Quliyeva N. ETNOQRAFİYA VƏ ETNOLOGİYA. Bakı,2009.