open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ralf Elmer Klarkson

**Ralf Elmer Klarkson** (; ) — əsasən Çikaqo və ətrafındakı ictimai xadimlərin portretləri ilə tanınan amerikalı rəssam.

## Bioqrafiyası

Atası Şotlandiya əsilli araba istehsalçısı idi. O, bədii təhsilinə 1881-ci ildə Bostondakı yeni İncəsənət Muzeyi Məktəbində Frederik Krouninşild ilə başlamışdır. Bundan sonra Parisdəki Jülian Akademiyasında Jül Lefevr və Qüstav Bulanjenin rəhbərliyi altında dərslər almışdır. Salondakı ilk sərgisi 1887-ci ildə olmuşdur.

ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra o, Konnektikut ştatının Hartford şəhərində yaşamışdır. Məhz orada hakim Devid S. Kalhunun (1827-1911) qızı Franses Kalhunla evlənmişdir. Qısa müddət sonra onlar Nyu-Yorka köçmüş və orada Milli Dizayn Akademiyasındakı sərgilərdə iştirak etmişdir. 1892-ci ildən 1895-ci ilə qədər o, Avropada səyahət etmiş və rəsm çəkmişdir; o cümlədən Vilyam Merrit Çeyz ilə birlikdə Prado muzeyinə baş çəkmişdir. Bir daha qayıtdıqdan sonra, Çikaqoda portret rəsmləri üçün geniş imkanlar olduğuna görə studiyalarını açmağa qərar verdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Restoring John Peter Altegeld's Portrait @ *Illinois Periodicals online*
* Ralph Clarkson's papers @ the Art Institute of Chicago
* Detailed biography  @ the Illinois Historical Art Project
35-ci Türkiyə hökuməti

**35-ci Türkiyə hökuməti** və ya **Mələn Hökuməti** olaraq da tanınan hökumət — 12 Mart Memorandumundan sonra Fərid Mələnin rəhbərliyi ilə qurulan üçüncü partiyasız texnokratik hökumət. Hökumət 1972-ci il mayın 22-dən 1973-cü il aprelin 15-dək xidmət etmişdir.

## Arxa planı
Əvvəlki baş nazir Nihat Erimin istefasından sonra prezident Cövdət Sunay əvvəlki Milli Müdafiə naziri Fərid Mələni yeni baş nazir təyin eddi.

Fərid Mələn Parlamentdə kiçik bir partiyanın, Respublikaçı Etimad Partiyasının üzvü idi. Lakin onun qurduğu hökuməti iki böyük partiya dəstəkləmişdi — Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) və Ədalət Partiyası (ƏP). Mələn hökumətinin tərkibi əvvəlki hökumətin tərkibinə bənzəyirdi.

## Kabineti

## Sonrası
6 aprel 1973-cü ildə Fəxri Qorutürk Türkiyənin yeni prezidenti seçildi. Siyasi ənənənin diktə etdiyi kimi, Fərid Mələn ertəsi gün istefa verdi. Növbəti hökuməti Naim Talu qurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lübek kafedralı

**Lübek kafedralı** () — Almaniyanın Lübek şəhərində yerləşən və kərpicdən tikilmiş Lüteran kafedralı olmaqla, Lübek Ümumdünya İrsi siyahısına daxildir. 1173-cü ildə Aslan Henri tərəfindən Lübek yepiskopu üçün kafedral kimi tikilməyə başlanmışdır. İkinci Dünya müharibəsi (1942) zamanı Arp Şnitger orqanı yanğın nəticəsində dağılsa da, lakin sonradan bərpa edildi. 

Həmçinin, kafedral Bernt Notke və Tomas Kvelinusun əsərləri ilə məşhurdur. Hans Memlinqin məşhur qurbangahı hazırda Lübekin Müqəddəs Annen Muzeyindədir. Hazırkı kilsə 1982-ci ildə tamamlanıb.

1873-cü ildə 700 illik yubileyi qeyd edilən kafedralın həyətində Türingiya, Ştaynbaxda yerləşən Lüteran Xatirə Fıstıq ağacının bir budağı əkildi.
## Tarixi
1160-cı ildə yepiskop Gerold yepiskopluğunun paytaxtını Oldenburqdan Lübekə köçürdü. 1173-cü ildə Lübekin qurucusu Henri Aslan şəhərdə Lübek yepiskopluğunun kafedralının tikintisini sifariş etdi. Yepiskop kilsəsi olaraq Vəftizçi İohanna, kilsə olaraq isə Müqəddəs Nikolaya həsr olunmuşdur.

Reformasiyadan əvvəl kafedral bölməsi yalnız yepiskopa tabe idi, reformasiyadan sonra və 1803-cü ilə qədər kafedral şəhərin və kapitulun birgə mülkiyyətinə daxil idi və kapitulun ləğvindən sonra şəhərin mülkiyyətinə çevrildi.

Əsrlər boyu Lübek kafedralı sərt Baltik hava şəraitinə məruz qalmışdı. 1611-ci ildə şimal qülləsinin damı dəyişdirildi, 1648-ci ildə hava fleyeri qoparıldı və 1766-cı ilə qədər köhnəlmiş kiçik yan qüllələr söküldü.

## Tikintisi
1173-cü ildə Aslan Henri, 1160-cı ildə yepiskopluğun Oldenburq-in-Holnşteyn şəhərindən yepiskop Geroldun rəhbərliyi altında köçürülməsindən sonra Lübek yeparxiyasına xidmət etmək üçün kafedralın əsasını qoydu.

O vaxtkı Roman memarlığı üslubundakı kafedral təxminən 1230-cu ildə tamamlandı, lakin 1266-1335-ci illər ərzində müəyyən dəyişikliklərlə qotik üslublu binaya çevrildi.
## Bərpası
Marienkirxanın yenidən qurulmasına daha çox üstünlük verildiyindən, kafedralın yenidən qurulması bir neçə onilliklər çəkdi. İşlər yalnız 1982-ci ildə başa çatdı.

2002-ci ildə Lübek Musiqi Akademiyası ilə birlikdə Arp Şnitger orqanının yenidən qurulması üçün simpozium keçirildi. Belə bir yenidənqurmanın mümkün olacağı qənaətinə gəlinsə də, heç bir qərar qəbul edilmədi. Müzakirə İsveçin Göteborq şəhərindəki Universitetdə aparılan tədqiqat layihəsinin ardınca baş tutdu. Lübek orqanının yenidən qurulması 1990-cı illərin ortalarından bəri davam edir.

Kilsə hazırda konsert zalı kimi yenidən qurulub.
## Qalereya

File:Paul Burmeister Lübecker Dom Orgel-R.jpg|1942-ci ildən əvvəlki interyeri.
File:HL Damals – Lübecker Dom – Rekruten – Vereidigung –1914.jpg|İnteryeri, 23 noyabr 1914.
File:Bundesarchiv Bild 146-1977-047-16, Lübeck, brennender Dom nach Luftangriff.jpg|1942-ci ildəki hava hücumundan sonra yanan Lübek kafedralı.
File:Lubeck katedra 04.jpg|Bərpadan sonrakı nef, 2016.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hanza şəhərinin veb saytında Lübek kafedralı
Cinayət sövdələşməsi

Cinayət hüququnda **cinayət sövdələşməsi** və ya **sui-qəsd** () iki və ya daha çox şəxsin gələcəkdə müəyyən bir vaxtda cinayət törətmək barədə razılığa gəlməsidir. Bəzi ölkələrin cinayət hüququnda və ya müəyyən sui-qəsd növləri üzrə, bu razılaşmanın cinayət sayılması üçün onun icrası istiqamətində azı bir açıq hərəkətin () həyata keçirilməsi tələb oluna bilər. Sui-qəsddə iştirak edənlərin sayına məhdudiyyət yoxdur və əksər ölkələrdə planın özü artıq cinayət hesab olunur; buna görə də planın həyata keçirilməsi üçün hər hansı konkret addımın atılması tələb edilmir (tam cinayətə yaxınlıq tələb edən cəhdlərlə müqayisə edin).

Eyni vaxtlılıq baxımından, *[[actus reus]]* davamlı xarakter daşıyır və tərəflər sonradan da plana qoşula və birgə məsuliyyət daşıya bilərlər; habelə, sui-qəsd üzrə ittiham, şəriklərdən bəziləri bəraət almış və ya tapılmamış olsa belə irəli sürülə bilər. Nəhayət, bir və ya bir neçə tərəfin tövbə etməsi məsuliyyəti aradan qaldırmır (yalnız bəzi hallarda, bu, tərəflər açıq hərəkətlər törətməzdən *əvvəl* baş verərsə istisna ola bilər), lakin cəzanın yüngülləşdirilməsinə təsir göstərə bilər.

İttiham irəli sürülməmiş sui-qəsd iştirakçısı () — ittiham aktında sui-qəsddə iştirak etdiyi iddia olunan, lakin həmin ittiham aktı üzrə rəsmi şəkildə ittiham olunmayan şəxs və ya qurumdur. Prokurorlar şəxsləri ittiham irəli sürülməmiş sui-qəsd iştirakçısı kimi göstərməyi müxtəlif səbəblərlə seçə bilərlər; bunlara immunitet verilməsi, praktik mülahizələr və sübutlarla bağlı narahatlıqlar daxildir.

## İngiltərə və Uels

### Ümumi hüquq üzrə cinayət
Ümumi hüquqda sui-qəsd cinayəti sonsuz inkişaf potensialına malik hesab olunurdu; yəni cəmiyyət üçün təhlükə səviyyəsi kifayət qədər yüksək olduqda istənilən yeni vəziyyəti əhatə edə və onu cinayətləşdirə bilirdi. Bu baxımdan məhkəmələr faktiki olaraq qanunverici orqan rolunda çıxış edərək yeni cinayət tərkibləri yaradırdılar. Hüquq Komissiyasının Sui-qəsd və Cinayət Hüququnun İslahatı üzrə 76 saylı Hesabatından sonra, 1977-ci il Cinayət Hüququ Aktı qanuni (statut) cinayət tərkibini təsbit etmiş və ümumi hüquq üzrə sui-qəsdin bütün növlərini ləğv etmişdir; yalnız iki istisna saxlanılmışdır: dələduzluq məqsədli sui-qəsd və ictimai əxlaqı pozmaq və ya ictimai ədəb qaydalarını təhqir etmək məqsədli sui-qəsd.

#### Dələduzluq məqsədli sui-qəsd
1977-ci il Cinayət Qanununun 5(2)-ci maddəsi dələduzluq məqsədli sui-qəsdin ümumi hüquq üzrə cinayət tərkibini saxlamışdır. Dələduzluq məqsədli sui-qəsd *Scott v Commissioner of Police of the Metropolis* işində Viscount Dilhorne tərəfindən belə müəyyən edilmişdir:

#### İctimai əxlaqı pozmaq və ya ictimai ədəb qaydalarını təhqir etmək məqsədli sui-qəsd
1977-ci il Cinayət Qanununun 5(3)-cü maddəsi ictimai əxlaqı pozmaq və ya ictimai ədəb qaydalarını təhqir etmək məqsədli sui-qəsdin ümumi hüquq üzrə cinayət tərkibini saxlamışdır. Bunlar İngiltərə və Uelsin ümumi hüquq cinayətləri sırasına daxildir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
*
BMW M57

**BMW M57** — 1998-ci ildən 2013-cü ilə qədər Steyrdəki Yuxarı Avstriya mühərrik zavodunda istehsal olunmuş düz sıralanmış altı silindirli dizel mühərrikidir.

## Həmçinin bax
* BMW M40
* BMW M43
* BMW M50

## İstinadlar
Mahir Dərziyev

**Mahir Dərziyev** ( gürcü: მახირ დარზიევი; 4 avqust 1957, Qazax, Azərbaycan SSR, SSRİ ) — Azərbaycan əsilli Gürcüstan siyasətçisi, tarixçi və müəllim, 2 çağırış (2012 və 2016-cı illərdə) Gürcüstan parlamentinin deputatı. 

## Həyatı
1980 və 1981-ci illərdə Tbilisi və Rustavi şəhərlərində sutəmizləmə stansiyalarında mexanik vəzifəsində çalışıb.

1982-ci ildə Rustavi orta məktəblərinin birində hərbi hazırlıq müəllimi işləyib. 

1982-ci ildən 1992-ci ilə qədər Marneuli məktəblərinin birində tarix müəllimi kimi fəaliyyət göstərib.

1991-ci ildən 2003-cü ilə qədər Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunda dərs deyib. 

1998-ci ildən 2002-ci ilə qədər Marneuli Şəhər Şurasının üzvü olub. 

2012-ci ildən 2016-cı ilə qədər "Bidzina İvanişvili—Gürcü Arzusu" partiyasının seçki blokunun siyahısı üzrə 8-ci çağırış Gürcüstan Parlamentinin deputatı olub. 

2016-cı ildən 2020-ci ilə qədər "Gürcü Arzusu—Demokratik Gürcüstan" Partiyasının seçki blokunun siyahısı üzrə 9-cu çağırış Gürcüstan Parlamentinin deputatı olub.

Mahir Dərziyev Gürcüstanla Azərbaycan Respublikası arasında dövlətlərarası münasibətlərin qurulmasında iştirak edib, dəfələrlə dövlət nümayəndə heyətinin üzvü olub. O, eyni zamanda, iki ölkə arasında mübahisəli sərhəd xəttinin müəyyən edilməsi prosesində də iştirak edib. 

İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Gürcüstanda Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq mövqeyini dəstəkləyib.

Deputatlıq mandatı bitəndən sonra da, M.Dərziyev siyası çıxışları ilə yadda qalıb. 

## İstinadlar
Porpita porpita

**Porpita porpita** — dalayıcılar tipinə aid hidroidlər heyvan sinfinə daxil meduza növü. 
## Ümumi məlumat
Porpita porpitaya bəzən görünüşünə görə mavi düymə də deyirlər. O, hidroid koloniyasından ibarət olan dəniz orqanizmidir. Bu növ Sakit, Atlantik və Hind okeanlarının, həmçinin Aralıq dənizinin və şərqi Ərəbistan dənizinin daha isti tropik və subtropik sularında yaşayır. İlk dəfə 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən Medusa porpita adı ilə təsvir edilmişdir. Bundan əlavə o, Chondrophora yarımdəstəsinə aid olan iki cinsdən biridir. 

Porpita porpita diametri 30 mm-ə qədər böyüyə bilər və dənizin səthində yaşayır. İki əsas hissədən ibarətdir, üzgəc və hidroid koloniyası. Sərt qızılı-qəhvəyi rəngli üzgəc yumru, demək olar ki, düz və təxminən bir sm enindədir. Üzgəc orqanı orqanizmin şaquli hərəkətindən məsuldur və həmçinin digər P. porpita orqanizmləri və ətraf mühitlə əlaqə qurmağa imkan verən deşiklərə malikdir. Hidroid koloniyasının polipləri parlaq mavi firuzə rəngindən sarıya qədər dəyişə bilər. Poliplər meduzaların tentakullarına bənzəyir. Hər bir sap çoxsaylı budaqlara malikdir və hər bir budaq nematosist adlanan iynəli hüceyrələrlə bitir. Porpita porpitanın üzgəcin altında tək bir ağzı var ki, bu da həm ovun qəbulu, həm də tullantıların atılması üçün istifadə olunur. Ağız ətrafında gonozoidlər və daktilozoidlər dairəsi yerləşir. Tentakullar yalnız daktilozoidlərdə tapılır ki, onlar da ağızdan ən uzaqda, hidroid koloniyasının xarici hissəsində yerləşir.

Porpita porpita neuston qida şəbəkəsinin bir hissəsidir ki, bu da okeanın səthində və ya yaxınlığında yaşayan orqanizmləri əhatə edir. Bu onun passiv sürükdüyü orqanizm olması ilə əlaqədardır, yəni o, okeanda hərəkət etmək üçün su axınlarına və küləyə güvənir. Onun yırtıcıları arasında Glaucus atlanticus, Janthina cinsinə aid bənövşəyi dəniz ilanları və digər mavi əjdaha, Glaucus marginatus var. Velelladan fərqli olaraq, mavi düymə passiv qidalanmağı üstün tutmur və xərçəng balıqları kimi aktiv ovlarla qidalanır. O, digər sürükdüyü orqanizmlərlə qida üçün rəqabət aparır və əsasən kopepodlar və xərçəng sürfələri ilə qidalanır.
## Qalereya

File:Blue Button Porpita Porpita Uthandi Jan21 D72 19405.jpg|Porpita porpitanın mərkəzi dairəsi 1.5 sm diametrdə
File:(Porpita porpita) Blue button at Thotlakonda Beach 06.JPG|Porpita porpita Benqal sahillərində
File:(Porpita porpita) Blue button, found on Uttorda Beach, Goa, India.jpg|Porpita porpita Ərəbistan dənizində 
File:Porpita porpita, Omata, New Zealand imported from iNaturalist photo 206229064.jpg|Porpita porpitanın yaxından çəkilişi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Rhopilema esculentum

**Rhopilema esculentum** — Kökağızlılar dəstəsinə aid rhizostomatidae fəsiləsinin sifoidlər sinfinə daxil meduza növü. 
## Ümumi məlumat
Rhopilema esculentum Sakit okeanın isti mülayim sularına aid meduza növüdür. Cənub-Şərqi Asiyada məşhur bir dəniz məhsulu kimi qəbul edilir. 1980-ci illərdə Çində onun quruluşu üzərində araşdırmalar aparılmış və hazırda bu ölkədə göllərdə yetişdirilərək dənizə buraxılır, balıqçılıq üçün uyğun ölçüyə çatana qədər böyüdülür. 

Rhizostomeae dəstəsinin digər üzvləri kimi, Rhopilema esculentumun meduza mərhələsində zəngin kənarında tentakullar yoxdur. Əvəzində, zəngin altında əsasda birləşmiş və çoxsaylı ikinci dərəcəli ağız açılışları olan səkkiz yüksək budaqlı ağız qolu var. Zəngi sərt, möhkəm və qalındır, hamar səthə malikdir. Adətən qırmızı rəngli çalarlarla örtülüdür.

Rhopilema esculentum qərbi Yaponiyada, Bohai dənizində, Sarı dənizdə, Şərqi Çin dənizində və Şimali Malaya dənizində tapılır. O, axınlarla sürüklənir və sakit havalarda səthə yaxın yerlərdə müşahidə edilir. Qabarma zamanı sahilə yaxınlaşır və çəkilmə ilə birlikdə yenidən açıq sulara qayıdır.

Hər il may-iyun ayları arasında Çinin Liaodong əyalətindəki Liaodong körfəzi kimi uyğun yerlərə təxminən 12,5 millimetr zəng diametrinə malik milyonlarla göldə yetişdirilmiş meduza buraxılır. Onlar sürətlə böyüyür və təxminən iki ay sonra balıqçılıq üçün icazələr verilir, ən uyğun balıqçılıq dövrü avqustun ortalarına təsadüf edir. Balıqçılıq sahələri böyük qabarma axınları, şirin su axınları və bol qida ilə zəngin olan dayaz yarı qapalı yerlərdir. Yığım zamanı meduzanın orta çəkisi 2,5 kiloqram olur və 2005-ci ildə yetişdirilən meduzaların bərpa dərəcəsi 3,2% təşkil etmiş, ümumi 12,500 ton yetişdirilmiş meduza yığılmışdır. Meduzanın maksimum baş diametri sentyabrın ortalarında təxminən 70 santimetr olur, bundan sonra baş kiçilməyə başlayır.

Bu meduza Çin və digər cənub-şərqi Asiya ölkələrində məşhur bir qida məhsuludur. O, xam halda salat kimi yeyilə bilər və xırtıldayan bir toxumaya malikdir. Meduzanın bişirilməsi bacarıq tələb edir, çünki 50 °C  üzərində temperaturda kiçilir. Adətən alüminium sulfat və duz məhlulları ilə müalicə edilərək qorunur. Bişirməzdən əvvəl artıq duzun təmizlənməsi lazımdır. Çin bazarında müxtəlif meduza məhsulları, o cümlədən əsasən natrium alginatdan hazırlanan süni meduza məhsulları mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Carybdea

**Carybdea** — hazırda cəmi 8 növdən ibarət olan Yumrumeduzlar sinfinin Carybdeidae fəsiləsinə aid zəhərli yumru meduza cinsi. 
## Ümumi məlumat
Carybdea meduzaları əsasən Aralıq dənizi, Sakit okeanı və Afrika sahilləri kimi isti sularda yaşayır. Onların iynəsi növündən asılı olaraq müxtəlif təsirlərə səbəb ola bilər. Bu onurğasızlar həm cinsi, həm də cinsiyyətsiz çoxalma yolu ilə polipdən meduzaya çevrilir. Carybdea meduzalarının yumru formasında zəngi və dörd tentakulu var, həmçinin gözə bənzər sensor strukturlara malikdirlər. Bu cinsdəki bir çox növü fərqləndirən xüsusi fiziki işarələr mövcuddur. Carybdea meduzaları zəhərlərini yırtıcı kimi istifadə etsələr də, onlar həm də tısbağalar və müxtəlif balıqlar tərəfindən ovlanır. Onlar plankton, onurğasızlar, balıqlar və bəzi xərçəngkimilərlə qidalanır.

Carybdea cinsinə daxil olmaq üçün bir neçə şərt mövcuddur. Mədə mesenteriyalardan asılmamalıdır və mədə künclərində və ya aypara formalı sahələrdə qastrik cirrlər tapılmalıdır. Bağırsağın uzantıları olan velarial kanallar yalnız 2-4 budağa malik olmalıdır. Hazırda Carybdea, Carybdeidae fəsiləsində yeganə cinsdir ki, üst tərəfdə tək örtük lövhəsi və alt tərəfdə heç bir lövhə olmayan ürək formasında ropaliar dəlik ağzına malikdir.

Son tədqiqatlar Karib dənizində tapılan C. marsupialis növünün Carybdea cinsinə aid olub-olmadığı sualını ortaya qoydu. Tədqiqatlar Aralıq dənizi və Puerto-Rikodan olan C. marsupialis meduzaları arasında bəzi fərqlər olduğunu göstərdi. Bu fərziyyə hələ də araşdırılır. Hazırda bu cinsə 8 növ daxildir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Cotylorhiza

**Cotylorhiza** — Kökağızlılar dəstəsinə aid cepheidae fəsiləsinin sifoidlər sinfinə daxil meduza cinsi. 
## Ümumi məlumat
Cotylorhiza cinsinə mərkəzi-şərq Atlantik okeanı, Aralıq dənizi və qərbi Hind okeanında rast gəlinir. 

Cotylorhiza cinsi Cepheidae fəsiləsinə daxildir. Bu cinsə daxil olan növlərə Cotylorhiza abulacrata, Cotylorhiza erythraea və ən çox yayılmış növ olan Cotylorhiza tuberculata daxildir. Bu cins səkkiz qısa ağız qoluna malikdir, su mühitində yaşayır və ümumiyyətlə ağ və ya sarı rəngdə olur. Onların üst hissəsində qolları və cnidoblastları qoruyan bir "günəşlik" var.
Cotylorhiza cinsi ilk dəfə 1700-cü illərdə Mərmərə dənizində kəşf edilmişdir və bu cins ətraf ərazilərdəki növlərə böyük təsir göstərmişdir. Bu növlər Cənubi Avropa dənizlərində su mühitində yaşayır və resurs rəqabəti və sürətli çoxalma nümunələri səbəbilə ekosistemlərin ekoloji balansına təsir göstərir. Cotylorhiza Aralıq dənizində ən çox yayılmış meduzalardan biridir, baxmayaraq ki, bu əraziyə yerli deyil.

Orqanizmlər zooxanthellae və zooplanktonla səkkiz ağız qolu vasitəsilə qidalanır. Bu qollar qida maddələrini mədəyə daşıyır. Cotylorhiza cinsinə aid cavan fərdlərin qidalanma dərəcəsi Cepheidae fəsiləsinin digər meduzalarından, məsələn Rhizostoma pulmodan daha yüksəkdir. 

Növlər əvvəlcə substrata yapışmış polip kimi başlayır və sonradan meduza mərhələsinə çevrilir. Meduzalar pelajik, üzən orqanizmlərdir. Meduza mərhələsində sperm və yumurta hüceyrələri suya buraxılır və bentik substratlar üzərində poliplər əmələ gətirir. Meduzalar adətən yaz fəsillərində daha çox olur, çünki bu zaman temperatur və resurs konsentrasiyası çoxalma üçün ideal şərait yaradır.

Şimal-Qərbi Aralıq dənizində sərtdərililərin sayının artması balıq populyasiyalarına böyük təsir göstərə bilər, çünki onlar cavan balıqlar üçün əsas yırtıcı təhlükədir. Bu ərazidəki balıqların ölçüsü və sayının C. tuberculata-nın ölçüsü və sayı ilə birbaşa əlaqəli olduğu müəyyən edilmişdir.

Aralıq dənizindəki meduzalar, o cümlədən Cotylorhiza cinsinə aid olanlar, bu ərazidə insanlar üçün təhlükəli ola bilər. Bu ərazidəki növlər getdikcə daha zəhərli olur, çünki onların yaşadığı sulara daha çox yırtıcı daxil olur. Nəticədə uşaqların üzdüyü ərazilərdə xəstəxanaya yerləşdirmə və ciddi zədələnmə halları artır. Cotylorhiza tuberculatanın iynəsi aşağıdakı təsirlərə səbəb olur: iynələnən pasiyentlərin 100%-də ağrı, 87,8%-də qamçı şəklində dəri səpkiləri, həmçinin pasiyentlərin kiçik bir faizində illik olaraq qızdırma, titrəmə, əzələ spazmları və ciddi yanıqlar müşahidə olunur. 

Meduzaların çoxalması ətraf icmaların iqtisadi sabitliyinə də təsir göstərə bilər, çünki həddindən artıq balıq ovu trofik prosesləri dəyişdirir. Meduzalar ekosistemlərdə həddindən artıq çoxaldıqca, onlar yaşayış mühitlərindəki böyük miqdarda balığı məhv edə bilər. Meduzaların çoxalması ekosistemdə temperaturun və fitoplanktonun miqdarının dəyişməsi ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thrips tabaci

**Thrips tabaci** — buğumayaqlılar tipinin paraneopteralar dəstəüstünə aid olan saçaqlıqanadlılar və ya tripslər dəstəsinə daxil həşərat növü. 
## Ümumi məlumat
Thrips tabaci soğan tripsi, kartof tripsi, tütün tripsi və ya pambıq fidan tripsi kimi tanınır. Bu növ kənd təsərrüfatı zərərvericisidir və bitki viruslarının daşıyıcısı kimi də çıxış edə bilər. Bəzi populyasiyalarda demək olar ki, bütün thrips tabaciləri dişidir və erkəklər çox nadirdir. Yetkin thrips tabaci təxminən 1-1,3 mm uzunluğundadır. Bədəni sarı, sarımtıl-qəhvəyi və ya qəhvəyi rəngdədir, bığları yeddi seqmentdən ibarətdir, qanadları yaxşı inkişaf etmişdir və dişilərin qarın hissəsində yumurta qoyan orqan var.

Thrips tabacinin mənşəyi Aralıq dənizi regionu hesab edilsə də, indi Antarktida istisna olmaqla, bütün qitələrdə rast gəlinir. Bu növ geniş bir qonaq bitki spektrinə malikdir, o cümlədən soğan, pırasa, sarımsaq, kələm, karnabit, brokkoli kimi brassik bitkiləri, qulançar, şəkər çuğunduru, qarpız, balqabaq, xiyar, çiyələk, kartof, tütün, pambıq və bir çox meyvə və bəzək bitkiləri ilə qidalanır. Thrips tabaci 1927-ci ildə qeydə alınan pomidor ləkəli solma virusunun ilk daşıyıcısı kimi tanınmışdır. Hazırda thrips tabacinin bəzi populyasiyalarının bu virusu ötürə bilmədiyi müəyyən edilmişdir, bu da qlobal populyasiyada genetik dəyişikliklərlə əlaqədar ola bilər.

Dişi bitki toxumalarına mişarşəkilli yumurtaqoyan orqanını soxaraq yumurtalarını epidermis altına qoyur. Yumurtalar əvvəlcə ağ rəngdədir, sonra narıncı rəng alır və dörd-beş gün ərzində açılır. Sürfələr ağ və ya sarımtıl rəngdədir və bitki toxumalarından şirə sorur. Ümumilikdə təxminən doqquz gün davam edən iki sürfə mərhələsindən sonra qidalanmayan prepupa və pupa mərhələləri gəlir ki, bu da ümumilikdə dörd-yeddi gün davam edir. Yetkin fərd iki-üç həftə yaşayır və bu müddət ərzində dişilər təxminən səksən yumurta qoyur. Yumurtaların çoxu mayalanmamışdır və partenogenez yolu ilə yaranır. Havayda təxminən hər min fərddən yalnız biri erkəkdir, və burada il boyu çoxalır. Daha soyuq iqlimlərdə isə bitki qalıqlarında qışlayır və yazda yenidən fəal olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Ctenocephalides felis

**Ctenocephalides felis** və ya **Pişik birəsi** —  tipinin  sinfinə aid birələr dəstəsinə daxil pulicoidea fəsiləüstünün həşərat növü. 
## Ümumi məlumat
Ctenocephalides felis əsasən ev pişiklərində, lakin itlərdə də geniş yayılmış bir parazit həşəratdır. Maraqlıdır ki, itlərdə ayrıca və yaxşı müəyyənləşdirilmiş "it biti" növü olmasına baxmayaraq, itlərdə aşkar edilən bitlərin əksəriyyəti ctenocephalides felis növünə aiddir. Pişik birələri Afrikada yaranmışdır, lakin hazırda bütün dünyada yayılmışdır. İnsanlar pişikləri əhliləşdirdikdən sonra pişik birələrinin sayı artmış və onlar qlobal miqyasda yayılmışdır.

Ctenocephalides felisdən başqa, C. felis strongylus, C. orientis və C. damarensis kimi alt növlər də mövcuddur. İtlərdə və pişiklərdə rast gəlinən birələrin 90%-dən çoxu Ctenocephalides felis növünə aiddir.

Ctenocephalides felis yetkin mərhələsində məcburi qan sorucu kimi yaşayır. Yetkin erkək və dişi fərdlər 1–2 mm uzunluğunda olur və adətən qırmızımtıl-qonur rəngdədir. Dişi fərdlər yumurta ilə dolduqda qarınları şişir və açıq krem rəngi və tünd qəhvəyi zolaqlarla örtülür. Bütün bitlər kimi, pişik biti də yanlardan yastılaşdırılmış bədən quruluşuna malikdir. Bu xüsusiyyət ona sahib heyvanın dərisinin üzərindəki sıx tüklərin arasına asanlıqla sürüşüb gizlənməyə imkan verir. 

Ctenocephalides felis qanadsızdır və həm pişiklərə, həm də itlərə təsir göstərir. O, bəzi digər ətyeyən və hərtərəfli qidalanan heyvanlarda da yaşaya bilər, lakin əsas sahibləri olmadıqda bu heyvanlara keçir. Yetkin fərdlər sahibini tərk etmir və bir heyvandan digərinə keçmə halları nadirdir. Əgər bir birə sahibindən ayrılarsa, bir neçə saat ərzində ac qalaraq ölür. Aparılan araşdırmalara görə, sahibdən ayrı qaldıqda erkək birələr iki gün, dişi birələr isə üç gün ərzində hərəkətsiz vəziyyətə düşür və ölürlər.

Ctenocephalides felislər yalnız narahatlıq yaratmır, həm də müxtəlif xəstəliklərin yayılmasına səbəb olur. Məsələn, onlar birə dişləməsi dermatitinə və it qurdlarının pişiklərə və itlərə ötürülməsinə səbəb ola bilərlər.

Pişik birələri iki ilədək yaşaya bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Integrated Flea Control from University of Nebraska-Lincoln Extension in Lancaster County
* cat flea on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
* About Ctenocephalides felis (cat flea): taxonomy, life cycle, transmitted diseases, eradication at MetaPathogen
* Finding and Eliminating Fleas on Your Cat from the BBC
* Safe Use of Flea and Tick Products in Pets
Mehriban Əliyevanın mükafatları və fəxri adları

**Mehriban Əliyevanın mükafatları və fəxri adları** məqaləsində —  Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin xanımı, Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun prezidenti, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının prezidenti, ISESCO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyevanın mükafatları və fəxri adları təqdim olunub.

## Təltifləri, mükafatları və fəxri adları
Mehriban Əliyeva 1995-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət Fondunu təsis edib və hazırda onun rəhbəridir. 1996-cı ildə Azərbaycan mədəniyyətinin təbliği məqsədi ilə üç dildə nəşr olunan (Azərbaycan, ingilis və rus) “Azərbaycan – İrs” jurnalını təsis etmişdir. 

2004-cü ildən Heydər Əliyev Fonduna rəhbərlik edir.
2004-cü ilin avqustunda UNESCO-nun Xoşməramlı səfiri adına layiq görülüb, 2022-ci ilin noyabrında isə Xoşməramlı səfir kimi fəaliyyətinə xitam verilməsi üçün UNESCO-nun Baş direktoruna məktub ünvanlamışdır.

2005-ci ildə fəlsəfə üzrə Fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi alıb. 2006-cı ilin noyabrında İslam mədəni irsinin təbliğinə və qayğıya ehtiyacı olan uşaqların problemlərinin həllində böyük dəstəyə görə ISESCO-nun Xoşməramlı səfiri adına layiq görülmüşdür.

Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü olan "Uşaq evləri və internat məktəblərinin inkişafı", "Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb", "Təhsilə dəstək", "Məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin inkişafı" və digər proqramlar Azərbaycanda təhsilin inkişafında mühüm rol oynayır. 2005-ci ildən icrasına başlanılan “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” proqramı çərçivəsində 100 mindən çox şagirdin təhsil aldığı 500-dən çox məktəb binası təmir olunub və yenidən tikilib. “Uşaq evləri və internat məktəblərinin inkişafı” proqramı çərçivəsində 40-dan çox uşaq müəssisəsi əsaslı təmir edilib.

### Ordenləri

### Medalları

### Mükafatları

### Elmi adları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Xoşməramlı səfir
* Facebook
* İnstagram
* LİBRARY OF CONGRESS
Rhopilema verrilli

**Rhopilema verrilli** və yaxud **göbələkbaşlı meduza** — Kökağızlılar dəstəsinə aid rhizostomatidae fəsiləsinin sifoidlər sinfinə daxil meduza növü. 
## Ümumi məlumat
Rhopilema verrilli göbələk formasına bənzər meduza quruluşu ilə fərqlənən cnidaria tipinə aid onurğasız heyvanlardır. Bu növün heç bir tentakulu yoxdur. Lakin onların başlarında nematosist adlanan iynəli hüceyrələr var, insanlara yüngül iynə batmasına səbəb ola bilər.

Onların ümumi adı göbələk qapağına bənzəyən meduza formasına istinad edir. Rhopilema verrilli əvvəlcə Nectopilema verrilli adlanırdı, Fevkes (1887) tərəfindən Konnektikut ştatının Nyu Haven limanında tapılmış nümunəyə görə adlandırılmışdır. Rhopilema verrilli tez-tez top meduzası ilə qarışdırılır. Hər iki növün tentakulu yoxdur, lakin R. verrilli barmaq formasına bənzər qolları var, S. meleagris isə bu cür qollara malik deyil. Rhopilema verrilli həm də daha düz, yumşaq və böyükdür, çünki diametri 51 sm-ə qədər çıxa bilər. Top meduzası isə daha yumru və kənarları qəhvəyi rəngli, diametri 25 sm-ə qədər olan bir başa malikdir.

Rhopilema verrillinin diametri 35-50 sm arasında dəyişir. Tapılmış ən böyük ölçü 51 sm-dir. Başı jelatinli, göbələk formasında və şəffafdır. Baş ağdan açıq sarıya, qəhvəyi, mavi, çəhrayı və ya yaşıl rənglərə qədər dəyişir. Başın kənarları adətən çox açıq qəhvəyi rəngdədir. Yan tərəfdən növün alt tərəfindəki orqanlar səbəbindən qırmızı-qəhvəyi rənglənmə var. Rhopilema verrillinin tentakulu yoxdur; əvəzinə, 8 ağız qolu var və bu qolların altında nematosist təpəcikləri olan barmaq formasında çıxıntılar var. Qollar qəhvəyi rəngdədir. 

Rhopilema verrilli ABŞ və Kanadanın Qərb Atlantik sahələrində yayılmışdır, lakin əsasən Meksika körfəzinin şimal sahillərində və Şimali Karolina ilə Yeni İngiltərə arasında yaşayır. Bəzən estuariyaların ağızlarında sahilə yaxın ərazilərdə də tapıla bilər. Payız və qışın əvvəllərində onlar Çesapik körfəzinin aşağı hissəsinə daxil ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phyllorhiza punctata

**Rhopilema verrilli** — Kökağızlılar dəstəsinə aid sifoidlər sinfinə daxil meduza növü. 
## Ümumi məlumat
Phyllorhiza punctata bəzən Avstraliya xallı meduzu, qəhvəyi meduz və ya ağ xallı meduza kimi də tanınır. Bu növ Qərbi Sakit okeanda, Avstraliyadan Yaponiyaya qədər yayılmışdır. Lakin digər yerlərdə də geniş şəkildə rast gəlinir. Əsasən zooplanktonla qidalanır. P. punctata ümumiyyətlə 50 santimetr qədər zəng diametrinə çata bilir, lakin 2007-ci il oktyabr ayında Şimali Karolinanın Sanset Çimərliyi sahilində 74 sm enində bir nümunə tapılmışdır ki, bu da bəlkə də indiyə qədər qeydə alınmış ən böyük ölçüdür.

Bu növ isti sularda çoxalır. Onlar əsasən şorsulu canlısı olsalar da, aşağı duzluluq növ üçün mənfi təsir göstərə bilər. Aşağı duzluluq zamanı bu meduzalar zooxantellalarını itirirlər. Onların yayılma nümunələri yerli səviyyədə qeyri-bərabərdir. Onların zəhəri zəifdir və insanlar üçün təhlükəli hesab edilmir. Onların iynəsi zəifdir və ya demək olar ki, hiss edilmir, zəif turşu məhlulu ilə müalicə oluna bilər.

Onların zəhəri ovlarını öldürmək üçün kifayət qədər güclü deyil, buna görə də onlar filtrator qidalanma ilə məşğul olurlar. Onların əsas qida mənbəyi zooplanktonlardır. Adətən böyük qruplarla hərəkət edirlər, bu da onların ərazidəki bütün zooplanktonları yeməsinə səbəb olur. Bu, onların keçdiyi yerli ekosistem üçün mənfi təsir yaradır. Onlar bütün zooplanktonları yediyindən, planktonla qidalanan digər növlər üçün qida çatışmazlığı yaranır. Onların təbii yayılma arealı Avstraliyanın Kairns, Kvinslend və Tailand ətrafındadır. Onların təbii yaşayış mühiti şərqi Avstraliyadan şimala, Cənub-Şərqi Asiyaya qədər uzanır. P. punctata isti mülayim dənizləri üstün tutur və sahilə yaxın sularda toplanır.

Qidalanma prosesi filtrasiya yolu ilə baş verir. Maye silindrin mərkəzindəki ağız diskinin yaxınlığında yerləşən ağızçıqların üzərindən axır. Qidalanma prosesi davamlıdır, çünki meduzanın ovunu müxtəlif ağızçıqlara apararaq həzm etmək üçün üzməsi lazımdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Species Profile - White Spotted Jellyfish (''Phyllorhiza punctata''), National Invasive Species Information Center, :en:United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for White Spotted Jellyfish.
*  A Survey of the Relationship of the Australian Spotted Jellyfish, Phyllorhiza punctata, and OCS Platforms
* White-Spotted Jellyfish, California Academy of Sciences
Elson S. Klark

**Elson Skinner Klark** (; ) — mənzərələri ilə ən çox xatırlanan Amerikalı impressionist rəssam. O, həmçinin fotoqraf, açıq hava rəssamı, incəsənət müəllimi və divar rəssamı idi.

## Erkən həyatı və təhsili

25 mart 1876-cı ildə Çikaqoda (İllinoys) varlı bir ailədə anadan olub. O, erkən bədii istedadını göstərib və 11 yaşında Çikaqo İncəsənət İnstitutunda incəsənət dərsləri alıb. Onun incəsənət təhsili Jülian Akademiyasında (1899) təhsil almağı əhatə edirdi. Bundan əlavə, o, Vilyam Merrit Çeyzin atelyesində və Chase İncəsənət Məktəbində və Karmen Akademiyasında Ceyms Makneyl Vistler ilə birlikdə təhsil alıb.

## Karyerası

O, karyerasının ilk dövrlərinin çox hissəsini Parisdə (Fransa ) işləmiş və Birinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ ordusunda hava fotoqrafı kimi xidmət etmişdir. 1920-ci illərdə Occidental Kollecində təsviri incəsənət dərsləri vermiş və 1919-cu ilə qədər Pasadenadakı Stickney Memorial İncəsənət Məktəbinin direktoru olmuşdur.

İncəsənət təşkilatlarındakı üzvlüyünə Pasadena Rəssamlar Cəmiyyəti və Kaliforniya İncəsənət Klubu daxil idi. Onun əsərləri 1937-ci ildə Harry Muir Kurtzworth tərəfindən təşkil edilən Tonal İmpressionizm sərgisində, eləcə də Los-Anceles İctimai Kitabxanasındakı Los-Anceles İncəsənət Assosiasiyası Qalereyasında keçirilən Frank Tenni Conson, Frank Tolls Çemberleyn və Teodor Lukitsin əsərlərində yer almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Alson Clark Fine Art Gallery of Images 
* Clark  @ California Art Books
* Alson Skinner Clark  @ University Club of Pasadena
* Alson Clark Collection of Photographs (1289 photographs)
*More works by Clark @ ArtNet
Poland China (donuz cinsi)

**Poland China** — donuzlar fəsiləsindən olan Amerika donuz cinsi. Poland China cinsi ilk dəfə Ohayo ştatının Varren qraflığında, Amerika Midvestində yetişdirilmişdir. Bu cinsin mənşəyi 1816-cı ildə alınmış bir neçə Çin tipli donuzdan gəlir. Bu donuzlar Berkşir cinsi də daxil olmaqla müxtəlif Avropa mənşəli cinslərlə çarpazlaşdırılmışdır. Yağ donuzu kimi yetişdirilmişdir və bütün donuz cinsləri arasında ən böyüklərindən biridir. Bu Amerikanın ən qədim donuz cinsidir.

## Ümumi məlumat
Poland China cinsinin mənşəyi 1816-cı ildə Ohayo ştatının Varren qraflığından gəlir. 1846-cı ilə qədər "Varren County Pig" kimi tanınan, həmçinin Poland və ya "Big China" adlandırılan bir cins yarandı.

Poland China adı 1872-ci ildə İndianapolisdə keçirilən "National Swine Breeders Convention" iclasında qəbul edildi. Bu cins ABŞ-də geniş yayıldı və XIX əsrin sonuna qədər ölkənin ən çox yayılmış donuz cinslərindən biri oldu. XX əsrdə yağa olan tələbatın azalması ilə sayı azaldı. 1990-cı ildə qeydiyyatdan keçmiş populyasiya təxminən 18.000 baş idi. 2018-ci ildə ümumi populyasiya 12.300 baş olaraq bildirilmişdir.

Poland China adətən Berkşir cinsinin rənglənməsini təkrar edir. Onların tək rəngli qara, burun, quyruq və ayaqlarda ağ nöqtələri var. Bu böyük, ağır yanaqlı, sallanan qulaqlı və qısa ayaqlı bir donuz cinsidir.&hairsp;Donuz cinsləri arasında ən ağırlarından biridir. Ana donuzlar orta hesabla təxminən 240 kq, erkək donuzlar isə təxminən 50 kq daha ağırdır. Rekord çəkiyə malik ən ağır donuz, 1933-cü ildə Tennessidə 1158 kq çəki və təxminən 2,75 m uzunluqla qeydə alınan Big Bill adlı bir Poland China donuzu olub. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Berkşir donuzu

**Berkşir donuzu** — — donuzlar fəsiləsindən olan Böyük Britaniya mənşəli donuz cinsi. 

## Ümumi məlumat
İngiltərənin Berkşir qraflığında yaranmışdır və adını bu qraflıqdan almışdır. Normalda qara rəngdədir, lakin burun, ayaqların alt hissəsi və quyruq ucunda ağ ləkələr var. Bu cins Böyük Britaniyada nadir hesab olunur. Avstraliya, Yaponiya, Yeni Zelandiya və Amerika Birləşmiş Ştatları daxil olmaqla bir çox ölkəyə ixrac edilmişdir və bəzi ölkələrdə geniş yayılmışdır

2008-ci ildə "təhlükədə olan" cins kimi qeyd edilmişdi. O zaman 300-dən az yetişdirici ana donuzun qaldığı məlum idi, lakin Yaponiyanın "donuz üçün wagyu" kimi marketinq strategiyası ilə əlaqədar bu cinsin populyarlığının artması ilə sayı artmışdır. Berkşir cinsi bir çox ölkəyə ixrac edilmişdir və bəzi ölkələrdə geniş yayılmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qida və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının DAD-IS məlumat bazasına 23 ölkə tərəfindən hesabat verilmişdir.

BAŞ-a ixrac XIX əsrin əvvəllərində başlamışdır. 1875-ci ildə qurulan American Berkshire Association bir donuz cinsi üçün ilk cins cəmiyyəti idi.&hairsp;

Berkşir donuzu orta ölçülü bir cinsdir. Tam yetişmiş donuzlar təxminən 280 kq, ana donuzlar isə təxminən 220 kq çəkiyə malikdir. Qara rəngdədir və altı ağ ləkəyə malikdir, dörd ağ ayaq, burunda ağ ləkə və quyruq ucunda ağ nöqtə var. Qulaqları dikdir.

O, ət istehsalı üçün yetişdirilir. Ətin nisbətən aşağı pH səviyyəsi var, lakin yüksək pH normalda istehlakçı məmnuniyyəti ilə əlaqələndirilsə də, Berkshire donuz əti ABŞ-da dad testlərində yüksək qiymətləndirilmişdir.

## Qalereya

File:Berkshire pigs - geograph.org.uk - 578139.jpg|
File:Queensland State Archives 1694 Champion Berkshire sow 1951.png|
File:Pigs at North Standen - geograph.org.uk - 1052466.jpg|
File:Burpee's farm annual (1882) (19888961623).jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Беркширская порода свиней  // :ru:Сельскохозяйственный энциклопедический словарь. — : Советская энциклопедия, 1989.
Chrysaora plocamia

**Chrysaora plocamia** —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid meduza növü. 
## Ümumi məlumat
Chrysaora plocamia Perunun Sakit okean sahilindən cənuba doğru Çili sahilləri boyunca Tierra del Fueqoya qədər və şimala doğru Argentinanın Atlantik okeanı sahilində yayılmışdır. C. plocamia böyük meduza növüdür, diametri 1 m qədər ola bilər, baxmayaraq ki, yetkin fərdlərin əksəriyyəti yalnız 25-40 sm  ölçüsündədir.

C. plocamia planktonik bir növdür, yəni axınlarla üzür və səyahət edir. Bu onların ən çox qida tapdığı və su sütunundan tutduqları ovla qidalandıqları yerdir. Onlar adətən okean səthinin yaxınlığında, epipelagik zonada yaşayır. Chrysaora plocamia-nın çiçəklənməsi və sahilə vurulması həm Atlantik, həm də Sakit okean Cənubi Amerika sahillərində qeyd edilmişdir. Bundan əlavə, bu gicitkənlər bütün sahilə vurulmaların 15%-ni təşkil edir və 13.000 km sahil xəttini əhatə edir.

Poliplər mərhələsində Scyphozoa sinfinə aid canlılar asexual çoxalma yolu ilə ephyrae istehsal edir, bu daha sonra yetkin fərdlərə çevrilir. Bu proses strobilasiya adlanır və cnidaria üçün unikaldır. Bu proses dəniz dibində, yəni bentosda baş verir və bu tip asexual çoxalma populyasiya çiçəklənməsi üçün mühüm göstərici hesab olunur. Bu növdə tək bir polipin 3-10 arasında ephyrae istehsal etdiyi müşahidə edilmişdir və bu proses təxminən 7-10 gün ərzində başa çatır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Lambert kilsəsi (Münster)

**Müqəddəs Lambert kilsəsi** () — Münster şəhərində yerləşən Roma-Katolik kilsəsi. Hazırkı kilsə binası Qotika memarlığının ən əhəmiyyətli nümunəsidir. Şəhər mərkəzində Prinzipalmarktın (əsas bazar meydanı) şimal tərəfində yerləşir. XX əsrin əvvəllərinə qədər Roqqenmarkt (həmçinin kilsəyə bitişik) Drubbels məhəlləsini əhatə edirdi. 

## Tarixi
Münsterin ən qədim küçələrinin - Prinzipalmarkt, Roqqenmarkt (Çovdar Bazarı) və Alter Fişmarkt (Köhnə Balıq Bazarı) kəsişməsində XI əsrdə tacir kilsəsi mövcud idi. Hazır ki, Müqəddəs Lambert kilsəsi 1375-ci ildə təsis edilib. Üslub baxımdan Müqəddəs Lambert kilsəsi qərbdən şərqə doğru uzanan Qotika üslublu zal kilsəsidir. Kilsədə 1386-cı ildə orqan quraşdırılıb, lakin o, 1580-ci ildə dəyişdirilib.

XIX əsrin sonlarında zəng qülləsinin köhnəlmiş Qotika günbəzi klassik günbəzlə əvəz edilib, lakin 1871-ci ilə qədər qüllə təhlükəli əyilmə səbəbindən çökmə təhlükəsi ilə üzləşib. Buna görə də, 1887-1889-cu illər arasında qüllədə yenidənqurma işləri aparıldı və nəticədə kilsəyə Frayburg Minster günbəzinin kiçildilmiş surəti olan 90,5 metr hündürlüyündə psevdo-qotik günbəz əlavə edildi. Günbəz gənc memarlar Bernhard Hertel və Hilqer Hertel tərəfindən layihələndirilmişdir. 

İkinci Dünya müharibəsi zamanı kilsənin damı və qülləsi Müttəfiqlərin bombardmanı nəticəsində dağıdıldı. Zənglər 1942-ci ildə söküldü. Kilsənin damı 1946-cı ildə bərpa edildi və qalan bərpa işləri 1959-cu ilə qədər davam etdi.

1987-ci ildə Karl Şuke tərəfindən dizayn edilmiş yeni əsas orqan quraşdırıldı və 2004-cü ildə xorda İohann Rolf tərəfindən başqa bir orqan quraşdırıldı.

## Qalereya

File:Friedrich Hundt Münster Lambertikirche 1870er.jpg
File:NRW, Munster, Altstadt - Lambertikirche 01.jpg
File:Lambertikirche Innenraum.jpg|
File:2005-11 Münster Lamberti Goethe.JPG|
File:Münster, St.-Lamberti-Kirche, Portal "Wurzel Jesse", Glaskunstwerk "L’Or" -- 2022 -- 1380.jpg|
File:Lambertibeinacht.jpg|
File:Muenster Lamberti Koerbe 6428.jpg
File:MS Lamberti 4 neue Glocken.JPG

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  Max Geisberg: *Quellen zur Kunstgeschichte der Lambertikirche in Münster*. Aschendorff, Münster 1942.
* Gabriele Isenberg: *Zur Baugeschichte der St. Lamberti-Kirche in Münster*. In: *Westfalen* 55, 1977, S. 450–480.
* Hans J. Böker: *Die Marktpfarrkirche St. Lamberti zu Münster. Die Bau- und Restaurierungsgeschichte einer spätgotischen Stadtkirche*. In: *Denkmalpflege und Forschung in Westfalen*. Bd. 18, Bonn 1989.
## Xarici keçidlər
Danimarka landrası

**Danimarka landrası** və ya sadəcə **Landras** — donuzlar fəsiləsindən olan Danimarka cinsi donuzu. Orta və böyük ölçülü, ağ rəngli, uzun bədənli, incə tüklü, uzun burunlu və ağır sallanan qulaqlara malikdir. Danimarka landrası bekon tipli donuzların ilk ixtisaslaşmış cinsi sayılır.

## Ümumi məlumat
XIX əsrin ikinci yarısında Danimarka Böyük Britaniyaya əsas bekon təchizatçısına çevrildi. İxracat 1850-ci ildə ildə 1000 tondan 1900-cü ildə 50.000 tona qədər artdı. XX əsrdə daha da artaraq 1932-ci ildə 384.000 tona çatdı. 1865-ci ildən, xüsusən 1879-1896-cı illər arasında Britaniyanın Ağ iri donuz və ya Yorkşir cinsindən olan damazlıq heyvanları idxal edildi və yerli heyvanlarla çarpazlaşdırıldı. Xüsusilə, Ağ Lars donuzu ilə ənənəvi Yutland cinsindən olan ana donuzun çarpazlaşdırılması uğurlu nəticələr verdi.

1896-cı ildə Danimarka hökuməti donuz yetişdirilməsi üçün milli plan hazırladı və bu plana əsasən Ağ iri donuz və Yutland donuzu hibridi yeni bir cins olan Danimarka landrası kimi tanındı. 1906-cı ildə nəşr olunan qeydiyyat kitabında 1893-1904-cü illər arasında doğulmuş 126 donuz qeyd edilmişdi.&hairsp;Bunların təxminən 60%-i Yutland, 21%-i Fun və 10%-i Zealand bölgələrindən idi. Bu hibrid tezliklə Danimarkanın əsas donuz cinsinə çevrildi. 1925-ci ildən etibarən Ağ Lars donuzlarının istifadəsi azaldıldı və yeni cins daha uzun bədən və daha az yağ kimi xüsusiyyətlər üçün selektiv şəkildə yetişdirildi.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra damazlıq heyvanlarının ixracına məhdudiyyətlər qoyuldu. Danimarka landrası artıq dünyanın bir çox ölkəsinə ixrac edilmişdi və Amerikan, Holland Landrası, Norveç, Cənubi Afrika və İsveç Landrası kimi bir çox regional cinsin yaranmasına səbəb olmuşdu. 1960-cı illərdə bu cins ölkədə demək olar ki, yeganə donuz cinsi idi, lakin 1970-ci illərdə intensiv fermerlik üçün kifayət qədər məhsuldar olmadığı qənaətinə gəlinildi. 1977-ci ildə idxal edilmiş Ağ iri donuz ilə müqayisədə Danimarka landrası daha yavaş böyüyür və daha çox yem istehlak edirdi. Bu dövrdən etibarən yeni idxal edilmiş Ağ iri donuz donuzları ilə çarpazlaşdırıldı və Dan-Hybrid ana donuz xətti yaradıldı. Bu xətt üzərində Durok, Hampşir və Ağ iri donuzları istifadə edildi.&hairsp;1983-cü ilə qədər təxminən 3500 baş orijinal cins qalmışdı.

Danimarka landrası orta və böyük ölçülü, uzun, arıq bir donuz cinsidir. Ağ rəngli və qısa tüklərlə örtülüdür. Burun uzun, böyük qulaqlar isə irəliyə doğru sallanır. Dərin yanlara malikdir və bəzi digər cinslərdə olan qırışlar və artıq yağ təbəqəsi yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Табакова&nbsp;Л.&nbsp;П.* Частная зоотехния и технология производства продукции животноводства.&nbsp;— М.: КолосС, 2007.
Dyurok donuzu

**Dyurok donuzu** — donuzlar fəsiləsindən olan Amerika donuz cinsi. 
## Ümumi məlumat
Dyurok donuzunun rəngi qızıldan tünd qırmızı-qəhvəyiyə qədər dəyişir. Böyük quruluşlu və əzələli, orta uzunluqda və qismən sallanan qulaqlara malikdir. Bu cins 1800-cü illərdə Yeni İngiltərədə inkişaf edən bir neçə qırmızı donuz cinsindən biridir və Afrika mənşəlidir. Bir nəzəriyyəyə görə, bu donuzlar kölə ticarəti dövründə Afrikanın Qvineya sahilindən idxal edilmişdir. Digər bir fikrə görə, qırmızı rəng Britaniyanın Berkşir donuzundan gəlib, hazırda bu cins qara rəngdə olsa da, o zaman paslı-qəhvəyi rəngdə idi. Cinsin inkişafına təsir edən digər bir amil 1837-ci ildə İspaniya və Portuqaliyadan idxal edilən dörd donuz balası ola bilər, lakin bu donuzların cinsin əcdadlarından olub-olmadığı dəqiq deyil.
Cinsin adının Nyu-York ştatında Harri Kelseyə aid bir ayğırın adından (1820-ci illər) və ya "cinsin adının bir yarış atından götürüldüyü deyilir.

Müasir Dyurok cinsi təxminən 1850-ci ildə Cersi Red və Nyu-Yorkun köhnə Dyurok cinslərinin çarpazlaşdırılması nəticəsində yaranmışdır. Bu cins 1950-ci illərdən etibarən sərgilərdə istifadə edilməyə başlanılıb. Dyurok donuzları əsasən ət istehsalı üçün saxlanılır və onların möhkəmliyi və sürətli, lakin tam əzələ artımı qiymətləndirilir.
Genomu ardıcıllıqla təhlil edilən ilk donuz, T.J. Tabasco adlı bir Dyurok ana donuzu olmuşdur.

Əvvəlcə Dyurok çox böyük donuz cinsi idi, lakin Cersi Red qədər böyük deyildi. Bu gün o, orta ölçülü bir cinsdir, orta uzunluqda bədənə və yüngül çökük üzə malikdir. Qulaqları sallanır və dik deyil. Rəngi çox vaxt narıncı-qəhvəyi olsa da, açıq qızılı çalardan tünd maqentaya qədər dəyişir. Tam böyümüş donuzun çəkisi təxminən 400 kq, ana donuzun çəkisi isə təxminən 350 kq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Duroc profile and eligibility requirements for the National Swine Registry
Piter Klas

**Piter Klas** (; ) — Holland rəssamlığının qızıl dövrünün natürmort rəssamı.

## Bioqrafiyası

O, Belçikanın Antverpen yaxınlığındakı Berhem şəhərində anadan olub və 1620-ci ildə Müqəddəs Luka Gildiyasının üzvü olub. 1620-ci ildə oğlu, mənzərə rəssamı Nikolas Piters Berxemin anadan olduğu Harlemə köçüb (1 oktyabr). O və Harlemdə də işləyən Villem Klaszoon Heda "ontbijt" və ya şam yeməyi əsərinin ən vacib nümayəndələri idilər. Onlar sakit, demək olar ki, monoxromatik palitralarla rəsm çəkirdilər, işığın və teksturanın incə işlənməsi əsas ifadə vasitəsi idi. Klas ümumiyyətlə Hedadan daha qonaqpərvər tipli əşyalar seçirdi, baxmayaraq ki, sonrakı işləri daha rəngarəng və dekorativ oldu. Klasın natürmortları tez-tez alleqorik məqsədə işarə edir, kəllələr insan ölümünü xatırladır. İki kişi Haarlemdə natürmort rəsmlərinin görkəmli bir ənənəsini qurdular. Piter Klas vanitas hərəkatından təsirləndi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pieter Claesz at PubHist
Tamvort donuzu

**Tamvort donuzu** — donuzlar fəsiləsindən olan Britaniya donuz cinsi. 
## Ümumi məlumat
Tamvort donuzu Böyük Britaniyanın yeganə qırmızı rəngli donuz cinsidir. Mənşəyi dəqiq məlum deyil, lakin görünür ki, cins Staffordşirin cənub-şərqində, Varvikşir sərhədinə yaxın olan Tamvort şəhəri ətrafında yaradılıb. O, "Rare Breeds Survival Trust" tərəfindən "prioritet" kimi qeyd olunan yeddi Britaniya donuz cinsindən biridir Bu fondun ən yüksək qayğı səviyyəsidir.

Tamvort donuzu 1865-ci ildə bir cins kimi tanındı və həmin il Kral Şouda təqdim edildi. 1885-ci ildə bir qeydiyyat kitabı yaradıldı və 1906-cı ildə "Tamworth Incorporated Pig Breeders Association" adlı cins cəmiyyəti quruldu.

Tamvort donuzunun uzun burun, yüngül çökük və ya konkav profil və dik qulaqları var. Dərisi uzun, incə və düz olur, zəncəfiri və ya qırmızı-qızılı rəngdədir, üstünlük qara tüklər olmadan; dəri rəngi ətdir və qara ləkələr olmamalıdır.

Tamvort donuzuları orta ölçülü donuz cinsi hesab olunur. Tam böyümüş donuz 250-370 kq, ana donuz isə 200-300 kq çəkiyə malikdir. Yetişkinlərin uzunluğu 100-140 sm, hündürlüyü isə təxminən 50-65 sm arasında dəyişir. Qıvrılmış quyruğun uzunluğu 24-30 sm arasındadır. Bu donuzlar xarakterik uzun boyun və ayaqlara, dərin yanlara və dar arxaya malikdirlər. Onların bud quruluşu olduqca əzələli və möhkəmdir. Bu cins əla ayaq quruluşu və yaxşı skelet sistemi ilə tanınır. Balaların sayı adətən kommersiya cinslərindən bir qədər azdır. Cins həvəskarlarına görə qəbuledilməz xüsusiyyətlərə qıvrım tüklər, yuxarı qalxmış burun və dəridə qara ləkələr daxildir.

## Qalereya

File:Mudchute farm pig side.jpg|
File:Queensland State Archives 1693 Champion Tamworth sow 1951.png|
File:Tamworth Sow - Best of Breed.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* James AS Watson and James A More, *[[Agriculture]]: the science and practice of British farming*,  4th ed. revised and enlarged, Edinburgh, Oliver and Boyd (1937)
* Annette and Grant McFarlane, *Pig keeping on a small scale*,  Kenthurst, NSW,  Kangaroo Press (1996).
* J van Der Pol.., *Today’s hog won’t work outdoors*, Graze. (reproduced in Genesis vol.16, No.3, 2001)