open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danimarka–Ermənistan münasibətləri

**Danimarka—Ermənistan münasibətləri** — Danimarka və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ermənistanın Kopenhagendə səfirliyi var. Danimarka isə Ukraynanın Kiyevdəki səfirliyi vasitəsilə Ermənistanda təmsil olunur. Diplomatik münasibətlər 14 yanvar 1992-ci ildə qurulmuşdur. Ermənistanın Danimarkadakı hazırkı səfiri Hraçya Ağacanyandır. 2008-ci ildə Ermənistan Xarici İşlər Naziri Edvard Nalbandyan Ermənistan və Danimarka arasındakı münasibətləri "dostyana" və "yüksək" olaraq adlandırdı. 2013-cü ildə müstəqil Amstream təşkilatı qeyri-siyasi və qeyri-iqtisadi qurum olaraq Ermənistan və Skandinaviya arasında iş, təhsil və mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq və tərəfdaşlığa başlamaq məqsədilə quruldu.

## Tarix
Ermənistanla Danimarka arasındakı ticarət əlaqələri 1568-ci ildə, erməni səyyah və yazıçı Pirzadə Qapanetsinin Danimarkanı ziyarət etməsindən sonra başlayır.
Müasir Ermənistan dövləti 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan bəri, iki ölkə həm hökumət, həm də Qeyri Hökumət Təşkilatları əlaqələr qurmağa çalışırdı. Danimarka Xarici İşlər Nazirliyinin verdiyi məlumata görə, Mission Ost, Danimarka Erməni Missiyası və Danimarka Qafqaz Araşdırmaları Cəmiyyəti kimi vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları ikitərəfli münasibətlərin inkişafında fəal iştirak edir. 2003-cü ildə Danimarkada 100 qanunsuz erməni immiqrant yaşayırdı. Hamnsı ki, iki ölkə hökumətləri arasında aparılan danışıqlar zamanı onlar Ermənistana qayıtmaq məcburiyyətində qalmışdılar. 2004-cü ildə Ermənistan prezidenti Robert Köçəryan Danimarka səfiri ilə inkişaf etməkdə olan münasibətləri müzakirə edərək, görüləsi çox işin qaldığını bildirir. Hər iki tərəf iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulayır. Danimarkanın yeni səfiri ilə 2009-cu ildə keçirilmiş diplomatik görüşdə Prezident Serj Sarkisyan, Danimarkanın əhəmiyyətli təcrübəyə sahib olduğu kənd təsərrüfatı və enerji səmərəliliyi kimi inkişaf etmiş əməkdaşlıq üçün konkret sahələr təklif edərək ikitərəfli münasibətləri daha da dərinləşdirmək arzusunu dilə gətirir. Hər iki ölkə iqtisadi münasibətləri gücləndirmək üçün ikiqat vergidən yayınma barədə bir müqavilə imzalayır. İki ölkə 2000-ci ildə hava xidmətləri göstərilməsi haqqında müqaviləsi imzalanır. Ermənistan və Danimarka 2003-cü ilin aprelində "ölkələrə qanunsuz gələnlərin qovulması" barədə bir müqavilə imzaladılar.

## Qondarma Erməni Soyqırımı
Danimarka hökuməti erməni qırğınlarını soyqırım kimi təsnif edilməli olduğunu rəsmi olaraq qəbul etmir və bunun edilməsi barədə qərarın tarixçilərin işi olduğunu bildirir.

## İstinadlar
Bartaz (dağ)

**Bartaz** — Zəngilan rayonunun cənub qərbində Mehri (Mehri Guney) silsiləsində, Ermənistanla sərhəddə dağ. Hündürlüyü 2270 m. Toponimiyada bart/bard "dağ", as/az/ats "su"; "iti uc, iti zirvə" deməkdir. Oronim "iti zirvəli dağ" mənasındadır.

## İstinadlar
Ağoyuq (dağ)

**Ağoyuq** — Zəngilan rayonu ərazisində cənub-şərqində dağ. Hündürlüyü 548 m. Oronim ağ (kicik) və oyuq (çökək, kaha, mağara, zağa) sözlərindən düzəlib, "kicik kaha, mağara olan dağ" deməkdir.

## İstinadlar
Ləçək

**Ləçək** - Çiçək tacında şəklini dəyişmiş yarpaq. Tozlayıcı həşaratları cəlb etmək üçün şəklini dəyişmiş və parlaq rənglərdə olurlar. Dişicik və erkəkciyi qoruyan hissədir. Tozlaşmaya yardım edir. Botanika sahəsində daha geniş olaraq öyrənilir.

## İstinadlar
Abbas Rzayev (alim)

**Abbas Heydər oğlu Rzayev** (12 dekabr 1945) — texnika üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun baş elmi işçisi.

## Həyatı
Rzayev Abbas Heydər oğlu, 12 dekabr 1945-ci ildə Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur.

Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu: 05.17.08 – "Kimya texnologiyasının proses və aparatları", "Neftin kompleks hazırlanması proseslərinin riyazi modelləşdirilməsi və optimallaşdırılması".

Doktorluq dissertasiyasının mövzusu: 05.17.08 – "Kimya texnologiyasının proses və aparatları", "Nefthazırlamada və neft emalında neft emulsiyasının ayrılması proseslərinin hesablanması, layihələşdirilməsi və idarəolunmasının elmi əsasları".

## Əmək və elmi fəaliyyəti

### Elmi əsərlərin sayı
* Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı: 134
* Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı: 102
* Respublikada çıxmış elmi əsərlərinin sayı: 32
* Konfrans məruzələri və tezislər sayı: 21
* Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı: 32

### Əsas elmi nailiyyətləri
# Neft sənayesi üçün yeni riyazi modellər, nəzarət, ölçmə və idarəetmə üsulları yaratmışdır.

### Əsas elmi əsərlərinin adları
# Рзаев А.Г., Келбалиев Г.И., Расулов С. Р. "Анализ и исследования нефтяного пласта по кривой восстановления давления", Нефтепромысловое дело. М. 2014, 24, с.37–41
# Алиев Т.А., Рзаев А.Г., Гулуев Г.А. и др. "Способ управления процессом добычи нефти и устройство для его осуществления" Евразийский патент № 019848.
# Rzaev A. H. Rasulov S. R "The development of mathematical models with "skin-factor" for the petroleum reservoir filtration" SAEQ Science and applied engineering quarterly. London 2014, ISSUE-03, p. 20–22
# Келбалиев Г.И., Расулов С. Р., Рзаев А.Г. Нефтяная гидродинамика, М. , Маска, 2015–360с.
# Рзаев А.Г., Рзаев Э.А., Ахмедов Т. М. "Жизнедеятельность человеческого организма" , Баку, Азернешр, 2016–330 с.

## Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin professoru.

## Mükafatları
* Əməkdə rəşadətə görə medal.
* AMEA-nın "Fəxri Fərmanı".

## Nəşrlər

### Məgalələr

### Monografiyalar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* AMEA-nın İdarəetmə Sistemləri İnstitutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Аzərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* İdarəetmə Sistemləri İnstitutu
Paul Milqrom

**Paul Robert Milqorm** (; ) — Amerikalı iqtisadiyyat professoru. O, 2020-ci ildə İqtisadiyyat sahəsində auksion nəzəriyyəsinin təkmilləşdirilməsi və yeni auksion formatlarının ixtiralarına görə Robert Vilson ilə birlikdə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı

## Təhsili

## Yaradıcılığı

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Suyun hal diaqramı

Kükürd tipli maddələr təbiətdə ən çox yayılmış maddələrdir. Lakin bir sıra maddələr də vardır ki, kükürd tipli maddələrdən fərqli olaraq, maye fazadan kristallaşdırdıqda həcmləri artır. Bu halı daha aydın təsəvvür etmək üçün H2O-un hal diaqramını nəzərdən keçirmək olar.

Bu diaqramda absis oxu üzərində temperatur, ordinant oxu üzərində isə təzyiq verilmişdir.

Diaqramda hər bir fazaya müəyyən sahə uyğun gəlir ki, bunlardan da hər biri digərinin verilən iki fazanın tarazlığını xarakterizə edən əyrilərlə ayrılır. Bu əyrilər üç fazanın tarazlıqda olduğu üçlü nöqtədə birləşir.

Bu əyrilər göstərir ki, su və buxarın tarazlıqda olduğu hər bir temperatura müəyyən buxar təzyiqi və ya hər bir buxar təzyiqinə müəyyən temperatur müvafiq gəlir. Belə ki, 100oC temperaturda suyun buxar təzyiqi yalnız 760mm civə sütununa bərabər olduğu halda hər iki faza arasında tarazlıq yaranır. Həmin temperaturda buxar təzyiqinin dəyişməsi fazalardan birinin itməsinə, yəni bir fazalı sistem alınmasına gətirib çıxarır.

Suyun kristallaşması Le-Şatelye prinsipinə əsasən buzun əriməsinə və suyun kristallaşma temperaturunun aşağı düşməsinə səbəb olur. Göstərilən iki fazalı sistemlərdə tarazlığı xarakterizə edən əyrilərin üçü də O nöqtəsində görüşür. Bu nöqtə bütün üç fazanın-  buz-su-buxar arasında tarazılığa aid olub "üçlü nöqtə" adlanır. Belə üçfazalı sistem üçün sərbəstlik dərəcəsi sayı sıfıra bərabərdir. Belə sistemdə tarazlıq yalnız ciddi müəyyən şəraitdə mümkündür.

Hal diaqramı hər hansı bir maddə və ya müvazinətdə olan maddələr qarışığı üçün qurula bilər. O, verilən fazanın və ya fazalar tarazlığının hansı şəraitlərdə davamlı olacağını dərhal müəyyən etməyə imkan verdiyi üçün əlverişlidir. Belə diaqramlar təcrübədə geniş istifadə olunur. 
## İstifadə sahəsi
Bütün qara metallurgiya sənayesi dəmir-karbon sisteminin hal diaqramı əsasında yaranmışdır.
## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya" Maarif-1975
* PW Bridgman, Cild. 47, No 13 (yanvar, 1912), səh. 441-558 (122 səh.)

## İstinadlar
Təklif şoku

**Təklif şoku** —  məhsul və ya xidmətin və ya ümumiyyətlə mal və xidmətlərin tədarükünü birdən-birə artıran və ya azaldan bir hadisədir. Bu qəfil dəyişiklik bir malın və ya xidmətin tarazlıq qiymətini və ya iqtisadiyyatda ümumi qiymət səviyyəsini təsir edir.

Qısamüddətli perspektivdə iqtisadiyyat səviyyəsində mənfi təklif şoku ümumi təklif əyrisini sola doğru dəyişəcək, hasilatı azaldacaq və qiymət səviyyəsini qaldıracaq. Məsələn, neft embarqosu, mənfi təklif şoku yarada bilər, çünki neft geniş çeşidli malların istehsalında əsas amildir. Təklif  şoku, bahalaşan qiymətlər və istehsalın azalması ilə əlaqəli stagflyasiyaya səbəb ola bilər.

Qısamüddətli perspektivdə iqtisadiyyat miqyasında pozitiv təklif şoku ümumi təklif əyrisini sağa doğru dəyişəcək, istehsalı artıracaq və qiymət səviyyəsini aşağı salacaq . Müsbət tədarük şoku, istehsalın daha səmərəli olmasına və bu səbəblə də istehsalın artmasına səbəb olan texnoloji bir irəliləyiş (texnoloji şoku) ola bilər.

## Texniki analiz

Sağdakı diaqram mənfi təklif şokunu göstərir; Başlanğıc mövqe A nöqtəsindədir və P1 qiymət səviyyəsində Y1 çıxış miqdarı istehsal edir. Təklif  şoku olduqda, bu ümumi təklifə mənfi təsir göstərir: təklif əyrisi sola (AS1-dən AS2-yə) doğru dəyişir, tələb əyrisi isə eyni vəziyyətdə qalır. Tələb və təklif əyrilərinin kəsişməsi indi hərəkət etdi və tarazlıq artıq B nöqtəsidir; kəmiyyət Y2-yə, qiymət səviyyəsi P2-yə qaldırıldı.

Tələb əyrisinin yamacı qiymət səviyyəsinin və məhsulun şoka nə qədər cavab verdiyini müəyyənləşdirir, daha elastik olmayan tələblə (və dolayısı ilə daha kəskin tələb əyrisi) qiymət səviyyəsində daha böyük və kəmiyyətdə daha az təsir göstərməsinə səbəb olur.

## İstinadlar
Yakopo Rikkati

**Yakopo Françesko Rikkati** ( ) – Venesiya riyaziyyatçı və hüquqşünas. Adını daşıyan tənliyin öyrənməsi ilə məşhurdur.

## Təhsili
Rikkati əvvəlcə Breşiyadakı zadəganlar üçün olan Yezuit məktəbində təhsil almış və 1693-cü ildə Padua Universitetinə hüquq təhsili almaq üçün daxil olmuşdur. 1696-cı ildə hüquq doktoru (LL. D) dərəcəsini almışdır. Sonralar riyazi analizlə məşğul olmuşdur.

## İstinadlar
Ermənistan–Ukrayna münasibətləri

**Ukrayna—Ermənistan münasibətləri** — Ukrayna və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Bu münasibətləer 25 dekabr 1991-ci ildə qurulmuşdur. 1991-ci ilə qədər hər iki ölkə SSRİ tərkibində ittifaq respublikalarından biri idi. Bu gün Müstəqil Dövlətlər Birliyinin, Ümumdünya Ticarət Təşkilatının, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının və eyni zamanda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının həqiqi üzvüdürlər.
## Xüsusiyyətlərin müqayisəsi

## Tarix
18 dekabr 1991-ci ildə Ermənistan Ukraynanın müstəqilliyini tanıyır.

Ermənistanın Ukraynadakı səfirliyi 1993-cü ilin yanvarında açılır. Ermənistanın Ukraynadakı  fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Andranik Manukyandır. Ukraynanın İrəvandakı səfirliyi 1996-cı ilin sentyabrından fəaliyyətə başlayır. Ukraynanın Ermənistan Respublikasındakı müvəqqəti işlər vəkili İvan Zaqorodnıdır.

İkitərəfli münasibətlərin əsasını qoyan sənəd Ukrayna ilə Ermənistan Respublikası arasında 14 May 1996-cı ildə imzalanan Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsidir.

1997-ci ilin iyulunda Ermənistanın ilk Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Ukraynaya rəsmi səfər edir. 2001-ci ilin martında Ermənistanın ikinci prezidenti Robert Köçəryan Ukraynaya səfər etmişdir. Üçüncü Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyanın rəsmi və işgüzar səfərləri 2011-ci ilin iyulunda və 2012-ci ilin iyulunda baş tutur. Ukraynanın ikinci prezidenti Leonid Kuçma 1996-cı ilin mayında və 2002-ci ilin oktyabrında Ermənistana rəsmi səfərlər etmişdir.

2014-cü ildə Ermənistan Krımda keçirilmiş referendumun qanunsuzluğu barədə qərar qəbul edilməsinə qarşı səs verdi. Lakin Ukrayna səfiri ilə siyasi məsləhətləşmələrdən sonra Ermənistan Şərqi Ukraynadakı hadisələrə münasibətdə bitərəf mövqe tutdu.

Münasibətlərin hüquqi bazası müxtəlif sahələrdə, o cümlədən regional səviyyələrdə əməkdaşlığı tənzimləyən 72 sənəddən ibarətdir.
## Ermənistan ukraynalıları
2001-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Ermənistanda 1633 etnik ukraynalı yaşayır. Ukraynalıların çoxu İrəvan, Vanadzor, Gümrüdə yaşayır. Ölkədə "Ukrayna" adlı Ermənistan Ukraynalıları Federasiyası fəaliyyət göstərir. Təşkilatın Ukrayna dilində nəşr olunan öz orqanı var. Ermənistanda ukraynalılardan ibarət bir sıra sənət qrupları da fəaliyyət göstərir.

## Ukrayna erməniləri

Qədim dövrlərdən bəri, ermənilər müasir Ukrayna ərazisində yaşamışlar. 1364-cü ildə Lvovda Litva, Polşa və Moldova kilsələrinin tabe olduğu ermənilərin yeparxiya mərkəzi var idi. Ticarət, diplomatiya, silah və zərgərlikdə ermənilər müəyyən bir rol oynayırdılar.

XIX əsrdə Lvov Qərbi Ukraynadakı erməni tədqiqatlarının mərkəzi olur. 1904-cü ildə  Lvov Universitetində erməni dili kafedrası açılmışdı. Kafedra Böyük Vətən Müharibəsi başlamazdan əvvələ qədər mövcud idi.

## Ticarət
Ukrayna Ermənistana ət, süd məhsulları, tərəvəz, taxıl bitkiləri ixrac edir. Ermənistan Ukraynaya elektrik məhsulları, alkoqollu içkilər, mineral sular ixrac edir.

2015-ci ilin 9 ayı üzrə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 94,2 milyon ABŞ dolları, mal ticarətinin göstəricisi isə 76,7 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Qənaət

**Qənaət** — müəyyən bir müddət ərzində əldə edilən gəlirin bir hissəsi, cari istehlaka xərclənməmiş, lakin qənaət edilərək gələcək istifadəyə qoyulmuşdur. Əmanət anlayışı həm fərdi iqtisadi agentlərə (fərdlər, ev təsərrüfatları, firmalar) və həm də bütövlükdə iqtisadiyyata tətbiq edilə bilər.

İstədiyiniz qənaət miqdarının vahid düzgün ölçüsü yoxdur. Bununla birlikdə, qənaət yaratmaq ağıllı bir strategiyadır, çünki qənaətlər müxtəlif gözlənilməz hadisələr zamanı maliyyə təhlükəsizliyini təmin edir. İqtisadi baxımdan qənaət təxirə salınmış istehlakdır. Kifayət qədər yüksək faiz dərəcəsi ilə, istehlakçı gələcəkdə daha çox istehlak üçün bugünkü istehlakın bir hissəsini qurban verməyə hazırdır. Optimum qənaət miqdarı gəlir miqdarından, fərdi üstünlüklərdən, faiz dərəcələrindən və digər amillərdən asılıdır.

## Tərifi
Bütövlükdə ölkədə müəyyən bir müddət ərzində edilən əmanətlərə milli əmanət deyilir. Kimlər tərəfindən yaradıldığına görə, şəxsi və dövlət əmanətləri arasında fərq qoyulur. Xüsusi qənaət həm ev təsərrüfatları, həm də firmalar tərəfindən edilə bilər. Əmanətlərin əsas hissəsi fərdi əmanətlər də deyilən ev təsərrüfatlarının əmanətlərindən gəlir. Bunlar iqtisadiyyata investisiya mənbəyidir.

### Qapalı iqtisadiyyat
Qapalı iqtisadiyyat üçün ÜDM, gəlirdə və xərcdə ÜDM-nin bərabərliyi kimi yazıla bilər (əsas makroiqtisadi tənlik):
: Y = C + I + G,

burada Y — ÜDM; C — xüsusi istehlak; I — investisiyalar; G — dövlət xərcləri.

Dövlətin T məbləğində vergi tutduğunu və büdcə xərclərini maliyyələşdirmək üçün istifadə etdiyini nəzərə alsaq, gəlir məbləğini azaldır. Sonra tənlik aşağıdakı kimi yenidən yazıla bilər:
: (Y - T) = C + I - (T - G)

(Y - T) — istehlakçının birdəfəlik gəliri; (T - G) — büdcənin defisiti/artıqlığı.

Artıq olduqda, dövlət qənaət edir və kəsir olduğu təqdirdə, əmanətləri hesabına fərdlərdən borc alır.
: S = (Y - C - T) + (T - G) = I .

Solda, birinci mötərizədə şəxsi, ikinci yerdə isə dövlət əmanətləri yazılmışdır. İki növ qənaətin cəmi investisiya qoyuluşuna bərabərdir. Milli hesablar sistemində bu bərabərlik faktiki postdan sonra yerinə yetirilir. Əmanət və investisiyaların miqdarının bərabərləşdirilməsi iqtisadiyyat tarazlığa gəldikdə faiz dərəcəsinin dəyişməsi səbəbindən baş verir:
: S(r) = I(r),

burada r — real faiz dərəcəsi.

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## İstinadlar
Argentina–Ermənistan münasibətləri

**Argentina—Ermənistan münasibətləri** — Argentina və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Argentinadakı erməni diasporu Latın Amerikasındakı ən böyüyük diasporudır. Burada təxminən 120.000 nəfər erməni yaşayır.
## Tarix
1892-ci ildə Erməni köçkünlərinin ilk dalğası Argentinaya, əsasən Misir və Suriyadan gəlir. Birinci Dünya müharibəsi dövründə Argentinaya bir neçə min erməni mühacirət edir. 1918-ci ilin mayında Ermənistan Respublikası adı altında qurulan dövlət Rusiya İmperiyasından müstəqilliyini elan edir. 1920-ci ildə Argentina Ermənistanın müstəqilliyini tanıyır və ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. 1920-ci ilin dekabrında Qırmızı ordu Ermənistan ərazisinə daxil olur və ölkə Sovet İttifaqına daxil edilir. 1962-ci ildə Buenos-Ayres vilayətinin erməni icmasının futbol klubu qurulur.

26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa edir. 17 yanvar 1992-ci ildə Argentina ilə Ermənistan arasında diplomatik əlaqələr qurulur. 1992-ci ilin iyununda Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Argentinaya rəsmi səfər edir. 1993-cü ildə Ermənistan Buenos-Ayresdə səfirlik açır. 1998-ci ildə Argentina Prezidenti Karlos Menem Ermənistana rəsmi səfər edir. 2009-cu ildə Argentina Ermənistanda səfirliyini açır.
## İkitərəfli müqavilələr
1992-ci ildə diplomatik münasibətlər bərpa edildikdən sonra, Argentina və Ermənistan arasında ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır: İki ölkə arasında Əməkdaşlıq Sazişi (1992); İnvestisiyaların Təşviqi və Qarşılıqlı Qoruma Müqaviləsi (1993); Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq Sazişi (1994); Elmi və Texniki Əməkdaşlıq Sazişi (1994); Nüvə enerjisinin sülh yolu ilə istifadəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş (1998); Mədəniyyət və Təhsil sahəsində Əməkdaşlıq Sazişi (1998); Turizm sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş (2002); Adi Pasport Sahibləri üçün Viza Tələblərinin ləğvi haqqında Saziş (2011); Əmək məzuniyyəti proqramı (2014) və İqtisadi əməkdaşlıq müqaviləsi (2014).

## Ticarət
2018-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 9,2 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Argentinanın Ermənistana ixracatı: ət, şəkər və tütün, Ermənistanın Argentinaya ixracatı isə: trikotaj və geyimdir. Argentina Ermənistan iqtisadiyyatına yatırım qoyan ən böyük beşinci xarici investordur.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Argentinanın İrəvanda səfirliyi vardır.

Ermənistan Buenos Ayresdə səfirliyini mövcuddur.

## İstinadlar
Xılxına (şəhər)

**Xunan şəhəri** — orta əsrlərdə indiki Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş şəhər. Şəhər indiki Xılxına Ağstafa rayonu nun Düzqışlaq inzibati ərazi vahidliyində kənd.

(1606) Gəncə-Qarabağ əyaləti 8 livaya (sancağa) Xılxına livası nın və 1727-ci ildə Xılxına livası mərkəzi. 1727-ci ildə 153 ailədən ibart şəhər idi.

## İstinadlar
Ermənistan–Kanada münasibətləri

**Kanada—Ermənistan münasibətləri** — Kanada və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və Frankofoniyanın üzvləridir.

## Tarixi
Kanada 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından bir müddət sonra Ermənistanı tanıyır. 1992-ci ildə ölkələr rəsmi olaraq diplomatik əlaqələr qurur. 1997-ci ildə Kanada İrəvanda fəxri konsulluq açır. Kanadanın Moskvadakı səfirliyi ölkənin maraqlarını Ermənistanda da təmsil edir. 1995-ci ildə Ermənistan Ottavada səfirliyini açır.

1999-cu ildə ölkələr arasında bir sıra müqavilələr imzalanmışdır: Ticarət və Kommersiya Sazişi; İnvestisiyaların Təşviqi və Qorunması Sazişi; Gəlir və Kapital vergiləri ilə bağlı ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması və vergidən yayınma hallarının qarşısının alınması haqqında Saziş.

Kanadanın Beynəlxalq Əməkdaşlıq Nazirliyi Ermənistana regional layihələr vasitəsilə maliyyə yardımı göstərir. Kanada Fondu Moskvadakı Kanada səfirliyi vastəsi ilə ticarət siyasətinin potensialının artırılması, kənd yerlərinin inkişafı, səhiyyə layihələri və Ermənistanda ətraf mühit proqramları daxilində idarə olunur.

2006-cı ildə Kanada rəsmi olaraq Qondarma Erməni Soyqırımını tanımışdır. 2018-ci ilin oktyabrında Kanadanın Baş naziri Castin Trüdo 17-ci Frankofoniya Sammitində iştirak etmək üçün Ermənistanı ziyarət edir. Səfər zamanı Castin Trüdo ölkələr arasındakı münasibətləri daha da gücləndirmək üçün Ermənistan Prezidenti Armen Sarkisyan və baş nazir Nikol Paşinyan ilə görüşür.
## Ticarət
2017-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsi 35,7 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Ermənistanın Kanadaya ixracatı: qiymətli metallar və qiymətli daşlar, tekstil. Kanadanın Ermənistana ixracatı: qida məhsulları, maşınlar və kimyəvi məhsullar.
## Kanadadakı erməni diasporu

2011-ci il məlumatılarına görə Kanadada 55,740 erməni yaşayır. Kanadadakı erməni diasporasının əksəriyyəti Yaxın Şərqdən və bəzi Avropa ölkələrindən gəlir.  Kanadada son vaxtlar xüsusən Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, Ermənistandan gələn köçlərin artması müşahidə olunur.
Kanada ermənilərinin əksəriyyəti Kvebek və Ontario əyalətlərində cəmləşmişdir və bu əyalətlərin ictimai həyatında fəal iştirak edirlər. Kiçik icmalar Britaniya Kolumbiyası, mərkəzi və sahilyanı əyalətlərində mövcuddur.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Ottavada səfirliyini vardır.

Ermənistanın Kanadadakı maraqları Moskvadakı səfirlik və İrəvandakı fəxri konsulluq vasitəsi ilə təmsil olunur.

## İstinadlar
Robert Vilson

**Robert Batler Vilson** (; ) — amerikalı iqtisadiyyat professoru və Stenford Universitetinin müəllimidir. O, 2020-ci ildə İqtisadiyyat sahəsində auksion nəzəriyyəsinin təkmilləşdirilməsi və yeni auksion formatlarının ixtiralarına görə Paul Milqorm ilə birlikdə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat
## İstinadlar
Şükürataz

**Şükürataz** — Zəngilan rayonunun qərbində dağ. Bartaz kəndinin şimalında, Ermənistanla sərhəddədir. Hündürlüyü 2006 m. Ədəbiyyatda səhvən **Şükürətmaz** variantında qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılara görə, oronim Şükür (şəxs adı) və taz (türk dillərində daş sözünün variantıdir) sözlərindən düzəlib (-a mənsubiyyət bildirir), “şükür daşı” mənasındadır.

## İstinadlar
Tali

**Tali** — Zəngilan rayonunun cənub-qərbində dağ. Araz çayının yaxınlığında yerləşir. Hündürlüyü 660 m. **Talit** variantında da qeydə alınmışdır. Oronim ərəb dilindəki *tal* sözündən və *i*(t) şəkilçisindən düzəlib, "çara, yüksəklik, baş, zirvə” deməkdir.

## İstinadlar
Səngərtəpə (dağ, Zəngilan)

**Səngərtəpə** — Zəngilan rayonunun ərazisində dağ. Qarabağ kəndindən şimalındadır. Hündürlüyü 787 m. Oronim səngər və təpə komponentlorindən düzəlib, “müdafiə təpəsi” mənasındadır.

## İstinadlar
Süsəndağ

**Süsəndağ** — Zəngilan rayonunun ərazisində sıra dağlar. Bərgüşad silsiləsində, Oxçu çayının sol sahili boyunda yerləşir. Ən hündür zirvəsi 1304 m. Dağın adı süsan gül adından və dağ coğrafi terminindən ibarət olub, "süsən gülü bol olan dağ, süsənli dağ” mənasındadır.

## İstinadlar
Üzümçülər

**Üzümçülər** – Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Üzümçülər qəsəbəsi 1986-cı ildə Ağyazı adlı yerdə uzümçülük sovxozu fəhlələri üçün salınmışdır. Ona görə də "Üzümçülər" adlandırılmışdır.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## İstinadlar
Cavanşir türbəsi

**Cavanşir türbəsi** — XIV əsrə aid, Qubadlı rayonunun "Yazı düzü"ndə yerləşən türbə.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar
Təbii birləşmələr kimyası

**Təbii birləşmələr kimyası** ( **TBK** ) — canlı orqanizmləri təşkil edən kimyəvi birləşmələri, onların çevrilməsinin təbii yollarını və süni alınma üsullarını **araşdıran** üzvi kimya bölməsidir. Bir elm olaraq, üzvi kimya ilə eyni vaxtda meydana gəlib. Canlı orqanizmlərdə olan kimyəvi maddələrin quruluşunun, onların xassələrinin və bu sahədə çox böyük sayda məlumatların toplandığının nəticəsi kimi, TBK-n klassik üzvi kimyadan ayırmaqla onu müstəqil intizam kimi tanımaq zərurəti yaradıb.
Floyd Mayvezer

**Floyd kiçik Mayvezer** ( ; 24 fevral 1977, Qrand Rapids şəhəri, Miçiqan ştatı, ABŞ ) — orta ağırlıq kateqoriyasında çıxış edən məğlubiyyətsiz Amerikalı peşəkar boksçudur .

## İstinadlar
Kristian Amanpur

**Kristian Amanpur** (; ) — İran əsilli ingilis jurnalist və xəbər aparıcısı. Amerikanın CNN kanalının Xarici Xəbərlər Bölməsinin Rəhbəri və CNN Internationalda gecə xəbərlərinin aparıcısıdır. Kristian Amanpur eyni zamanda ABC News kanalının xəbər aparıcısıdır.

## Həyatı
Kristian Amanpur atası iranlı, anası ingilisdir. 12 yanvar 1958-ci ildə Londonda dünyaya gəlmişdir. Anadan olduqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Tehrana köçmüş və 11 yaşınadək Tehranda yaşamışdır. 11 yaşında təhsilini davam etmək üçün ailəsi tərəfindən İngiltərəyə göndərilmişdir. İran İnqilabından sonra ailəsi də İrandan qaçıb, Londonda yaşamağa başlamışdır. Bacısı Londonda yerləşən jurnalistika məktəbində qeydiyyatdan keçir və təhsil haqqını ödəyir, lakin Kristianın bacısı jurnalistika məktəbinə getməkdən imtina edir, onun yerinə Christiane jurnalistika məktəbinə özü gedir

## Kariyerası
Rhode Island universitetində təhsil almaq üçün ABŞ-yə getmiş və 1983-cü ildə həmin universitetdən məzun olmuşdur. İraqın Küveyti işğal etdiyi zamanlarda, bir müddət Yaxın Şərqdə yaşamışdır. İki ölkə arasında davam edən müharibəni bütün dünyaya təqdim edən sima olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
On yeddincı sülalə (Misir)

**XVII sülalə** — ikinci aralıq dövrdə Qədim Misiri idarə edən sülalələrdən biri (e.ə. 1580–1550).

## Ümumi məlumat
İkinci aralıq dövr xaosla xarakterikdir. Sosial-iqtisadi tənəzzül vahid, mərkəzləşdirilmiş dövlətin qurulmasına imkan vermirdi. Aşağı Misirə hiksoslar hakimlik edirdi. Nil deltası və axarı boyu yarı-müstəqil nomlar onlardan aslı vəziyyətdə idi. XVII sülalənin fironları Tebesdə hökmdarlıq edirdilər.

2012-ci ilin mart ayında Karnakdakı Amun-Re məntəqəsində aşkar edilən bir əhəngdaşı qapısını araşdıran Fransız arxeoloqlar XVII sülalədən olan Ahmos Senaxtenre adına rast gəlirlər. Bu tapıntı Ahmosa aid ilk abidədir.

Bu xanədanlığın son hökmdarları II Sekenenra Taa və Kamos hiksoslara qarşı müharibəyə başladılar. Savaş Ahmosun dövründə başa çatdı. Yadelli hiksoslar Nil deltasından qovuldular. XVII sülalənin sələfi XVIII sülalənin hakimiyyətə gəlməsi ilə ikinci aralıq dövr başa çatdı. Misirdə yeni padşahlıq dövrünün əsası qoyuldu.

## Fironlar
Y. fon Bekeratuya görə XVII sülalə e.ə. 1645–1550-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşlar. Misirşünaslar bu nəslə aid 9 və ya 10 fironun olduğunu qeyd edirlər. Xanədan təxminən 30 il hökmdarlıq etmişdir.

## İstinadlar
Riki Puç

**RiKard "Riki" Puç Marti** (; ) — La Liqa təmsilçilərindən olan Barselona klubunda mərkəz yarımmüdafiəçisi kimi çıxış edən peşəkar İspaniya futbolçusu.

## İstinadlar
Orakul

**Orakul** (, "danışıram, diləyirəm" mənalarını verən *oro* sözündən əmələ gəlir) — antik dövrdə ən çox yayılmış fal forması. O, inananların istəyi ilə tanrı adından orakul adlandırılan kahin tərəfindən gələcək haqqında xəbər verməkdən ibarət idi. Daha geniş mənada, orakul həm xəbərin elan olunduğu yer və həmin xəbərin mətni demək idi. Müasir dildə orakul gələcəkdən xəbər verən və həmçinin hər fikiri danılmaz həqiqət və vəhy olan insana deyilir.

## Mənşəyi
Delfili Pifiya xaricində bütün qədim orakullar kişi cinsinə aid idilər. Tarixçilər orakulların Qədim Yunanıstana Qədim Şərqdən gəldiyini iddia edirlər, çünki oxşar falçılıq yerləri Mari, Assuriya və Qədim Misir şəhəri olan Butoda mövcud idilər.

Herodotun yazdığına görə, Qədim Yunanıstan orakullarından ən qədimi Epir regionunun Dodona şəhərində yerləşirdi. Ora yunanların Elladaya gəlməsindən əvvəl yarandığı güman edilir və ehtimala görə, əvvəl bura yunan ənənəsində yer tanrıçası Geya olaraq təfsir edilən Ana Tanrıçasının müqəddəs yeri idi. Göründüyü kimi, qədim orakkuların hamısı kimi ora da xtonik kultu ilə əlaqəli idi, çünki kahinlər gələcək haqqında xəbərləri müqəddəs palıd yarpaqlarının xışıltısından verirdilər.

Herodot başqa orakullardan də bəhs edir. Onun sözlərinə görə, Lidiya padşahı Krez ən dəqiq orakulu seçməyə qərar verdi və qasidlərini "Delfi, ikinciləri Fokidaki Abı, üçüncüləri Dodona" göndərmişdir; "həmçinin başqaları Amfiari, Trefoni və nəhayət Milet vilayətinin Branxidlər ərazisinə göndərilmişdir". Yalnız delfiyalı pifiya, Krezin bir qazanda tısbağa və quzu bişirəcəyini təxmin edə bildi. Bu hekayə göstərir ki, orakullar yalnız qədim yunanlar tərəfindən deyil, həm də yaxın qonşuları tərəfindən hörmətə layiq görülürdülər.

## İstinadlar
Əl-Məyadin

**Əl-Məyadin** () — Mərkəzi Livanın Beyrut şəhərində yerləşən TV kanalıdır. Əl-Məyadin ilk olaraq yalnız Ərəb dünyasına bağlı aktual xəbərlərlə yayıma başlamış olsa da, yayıma başladığı vaxtdan günümüzədək müxtəlif tematik sahələri də tərkibinə qatan bir qlobal şəbəkə halına gəlmişdir. Əl-Məyadin TV və xəbər agentliyinin bütün ərəb ölkələrində və bir sıra qeyri ərəb ölkələrində jurnalist və nümayəndəliyi var. Ərəb media dünyasında "əl-Məyadin" kanalının əsas rəqibləri "Əl-Cəzirə", "BBC News Arabic", "Al Arabiya" və "Sky News Arabia" hesab edilir. 

## Tarixi

## Kanalın maliyyələşdirilməsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ABŞ–Ermənistan münasibətləri

**ABŞ—Ermənistan münasibətləri** — ABŞ və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
1992-ci ildə ABŞ Sovet İttifaqının dağılmasından qısa müddət sonra Ermənistanla diplomatik əlaqələr qurur. ABŞ Ermənistanla qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlara söykənən münasibətlərini yüksək qiymətləndirir. ABŞ siyasəti Ermənistanda demokratik təsisatların daha da inkişaf etdirilməsinə, insan haqlarına və qanunun aliliyinə hörmətlə yanaşı iqtisadi qurumlara da yönəldilmişdir. ABŞ iqtisadi böyüməni, səhiyyə və sosial xidmətləri təmin etmək üçün Ermənistan iqtisadiyyatına investisiya yatırır. İki ölkə yoxsulluğun azaldılmasını, ticarəti və investisiyaları genişləndirmək üçün çalışırlar. ABŞ Ermənistanın Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək, Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədləri açmaq və regional sabitliyi təmin etmək səylərini dəstəkləyir. Erməni lobbisi 1990-cı illərdə Amerika administrasiyası tərəfindən Ermənistanı dəstəkləmək üçün bir sıra qərarların qəbul edilməsinə, o cümlədən İrəvana xeyli vəsait ayrılmasına nail ola bilən ABŞ-nin Zaqafqaziya siyasətinə böyük təsir göstərir. Məsələn: 2000-ci ildə ABŞ-dən Ermənistana maliyyə yardımı 102,4 milyon dollar təşkil etmişdir.

2012 və ya 2013-cü illərdə Amerika Birləşmiş Ştatları və Ermənistan ilk dəfə birgə hərbi təlim keçirməyi planlaşdırmışdırı. Bu müddət ərzində erməni əsgərləri çoxmillətli sülhməramlı əməliyyatlara hazırlanacaqlar.

## Ticarət
ABŞ və Ermənistan iqtisadi məsələlərə dair strateji bir müqavilə imzalamışlar (U.S. — Armenia Joint Economic Task Force (USATF)). Bu forum hər il enerji, ticarət və investisiya sahələrində qarşılıqlı əməkdaşlığı müzakirə etmək üçün toplanır. ABŞ və Ermənistan arasında iki ölkə arasında bir sıra ticarət və investisiya müqavilələri var: Ticarət Münasibətləri Sazişi, İnvestisiyaların Təşviqi Sazişi, İkitərəfli İnvestisiya Müqaviləsi. Ermənistanın Xarici İnvestisiya Qanunu ABŞ daxil olmaqla, Ermənistana qoyulan bütün birbaşa investisiyaları tənzimləyir. İki ölkə, Enerji Resurslarına dair Anlaşma Memorandumu imzalamışdır. Bu sənəd ABŞ və Ermənistan arasında şist qazı da daxil olmaqla ölkənin potensial enerji mənbələrini qiymətləndirmək üçün əməkdaşlığı gücləndirməyi hədəf alır. Ermənistandakı Amerika investisiyaları informasiya texnologiyaları, otellər, xalçaçılıq, mebel istehsalı, inşaat, zərgərlik və tekstil sahələrində cəmləşib.
## Diplomatiya

;ABŞ
*İrəvan (Səfirlik) 

;Ermənistan
*Vaşinqton (Səfirlik) 
*Los-Anceles (Baş Konsulluq)

## İstinadlar
Braziliya–Ermənistan münasibətləri

**Braziliya—Ermənistan münasibətləri** — Braziliya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Braziliyada təqribən 100 000 erməni əsilli vətəndaş yaşayır. Bu göstəriciyə görə Braziliya Latın Amerikası ölkələri arasında yalnız Argentinadan geri qalır.
## Tarix
XIX əsrin sonunda ilk erməni miqrantları Braziliyaya gəlir. 1920-ci illərdə bir neçə min insanın (əsasən Livan və Suriyadan)  Braziliyaya köçməsi müşahidə olunur. Gələn ermənilərin əksəriyyəti San-Pauluda cəmləşirlər. 1975-ci ildə bunun nəticəsi olarq San-Paulo şəhərindəki metro stansiyalarından birinə Ermənistanın adı verilir. 26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa edir.

1991-ci ilin dekabrında Ermənistan Xarici İşlər Naziri Raffi Hovanisyan ölkələr arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasını müzakirə etmək üçün Braziliyaya səfər edir. 17 fevral 1992-ci ildə Ermənistan və Braziliya arasında rəsmi olaraq diplomatik əlaqələr qurulur. 1992-ci ilin iyununda Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Braziliyaya rəsmi səfər edir. 1998-ci ildə Ermənistan San Pauloda baş konsulluğunu açır. 2006-cı ildə Braziliya İrəvanda səfirliyini açır. 2011-ci ildə Ermənistan Brasiliyada bir səfirlik açır və bundan sonra San Paulodakı baş konsulluq fəxri konsulluğa çevrilir. 2015-ci ildə Braziliya Federal Senatı Qondarma Erməni Soyqırımını tanıyır.
## İkitərəfli müqavilələr
Ölkələr arasında bir sıra ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır: Mədəni Əməkdaşlıq Sazişi (2002) və Diplomatik və xidməti pasport sahibləri üçün vizasız rejimin tətbiqi haqqında Saziş (2002).

## Dövlət ziyarətləri
Ermənistandan Braziliyaya edilən dövlət ziyarətləri:

Prezident Levon Ter-Petrosyan (1992);

Prezident Robert Köçəryan (2002);

Prezident Serj Sarkisyan (2016).

## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistannın Braziliyada səfirliyini və baş konsulluğu vardır.

Braziliyanın İrəvanda səfirliyi mövcuddur.
## Erməni diasporu
ArmenianDiaspora.com saytının məlumatına görə 2009-cu ildə Braziliyada ümumi erməni əhalisi 40.000 nəfər olmuşdur. Erməni mühacirlər əsasən San Pauloda və onun ətrafında yerləşmişlər. Şəhərdə kilsələr, mədəniyyət mərkəzləri və hətta "Ermənistan" adlı bir metro stansiyası var. Erməni icması ümumilikdə bütün ölkədə olmasa da, şəhərdə güclü bir mövqe tutur.

## İstinadlar
Ermənistan–Uruqvay münasibətləri

**Uruqvay—Ermənistan münasibətləri** — Uruqvay və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Cənubi Amerikanın bu kiçik dövləti böyük bir erməni icmasına ev sahibliyi edir. Uruqvayda təxminən 16.000 nəfər erməni icması yaşayır.
## Tarix
Uruqvaya ilk ermənilər 1800-cü illərin sonlarında gəlirlər. 1920-1930-cu illər arasında çox sayda erməni bu ölkəyə üz tutur. 20 aprel 1965-ci ildə Uruqvay dünyada erməni soyqırımını rəsmən tanıyan ilk dövlət olur. 1939-cu ildə Ümumerməni Xeyriyyə Birliyi Uruqvayın Montevideo şəhərində ofislərini açır.

26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa edir. 27 may 1992-ci ildə Ermənistan və Uruqvay arasında diplomatik əlaqələr qurulur. 1992-ci ilin iyununda Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Uruqvaya rəsmi səfər edir. 1997-ci ilin fevralında Uruqvay İrəvanda fəxri konsulluğunu açır. 2012-ci ilin may ayında Uruqvay Xarici İşlər Naziri Luis Almaqro Lemes Ermənistana rəsmi səfər edir. Bu Ermənistana səfər edən ən yüksək çinli Uruqvay məmuru olur.

## Dövlət ziyarətləri
;Ermənistandan Uruqvaya yüksək səviyyəli səfərlər:

Prezident Levon Ter-Petrosyan (1992)

Xarici İşlər Naziri Vaan Papazyan (1994)

Xarici işlər Naziri Vartan Oskanyan (2000)

Prezident Robert Köçəryan (2002)

Prezident Serj Sarkisyan (2014)

;Uruqvaydan Ermənistana yüksək səviyyəli səfərlər:

Xarici İşlər Nazirinin müavini Karlos Perez del Kastillo (1997)

Xarici İşlər Naziri Luis Almaqro (2012)

## İkitərəfli müavilələr
1992-ci ildə hər iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasından bəri çoxsaylı ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır:Diplomatik və Xidməti pasport sahiblərinə münasibətdə vizasız rejimin qurulması haqqında Saziş; Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş; Səhiyyə və tibb sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş; İnvestisiyaların təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında Saziş; Müntəzəm pasport sahibləri üçün viza tələbinin ləğvi barədə razılaşma və İqtisadi Əməkdaşlıq Müqaviləsi.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Argentinadakıı səfirliyi həmçinin Uruqvardada akreditə olunmuşdur. Üstəlik Montevideoda fəxri konsulluğa sahibdir.

Uruqvay İranın Tehrandakı səfirliyi Ermənistanda akkreditə olunmuşdur və İrəvanda fəxri konsulluğunu vardır.

## İstinadlar
Ermənistan–Meksika münasibətləri

**Meksika—Ermənistan münasibətləri** — Meksika və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.
## Tarix
26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa edir. 14 yanvar 1992-ci ildə Ermənistan və Meksika arasında rəsmi diplomatik münasibətlər qurulur. Münasibətlərin qurulmasından bəri ölkələr arasında təmaslar olduqca aşağı səviyyədə və əsasən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı səviyyəsində diplomatik məsələlərlə əlaqəli olaraq davam etdirilir. 2002-ci ilin martında Ermənistanın Baş Naziri Andranik Marqaryan maliyyə inkişafı ilə bağlı beynəlxalq konfransda iştirak etmək üçün Monterreyə gəlir. Bu müstəqillik qazandıqdan sonra Ermənistan hökumətindən yüksək vəzifəli bir şəxsin Meksikaya ilk səfəri olur. 2002-ci ilin avqust ayında Ermənistan Xarici İşlər Naziri Vartan Oskanyan Meksikaya rəsmi səfər edir. Səfər zamanı Mədəniyyət və Təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş, habelə Rəsmi və Diplomatik pasport sahibləri üçün vizaların ləğvi barədə saziş imzalanmışdır.

2012-ci ilin oktyabrında Ermənistan Xarici İşlər Naziri Edvard Nalbandyan Meksikaya rəsmi səfər edir. Səfər zamanı o, Xocalı soyqırımının 2011-ci ildə Meksika tərəfindən tanınmasından narahatlığını dilə gətirir. Ermənistan Xarici İşlər Naziri Meksikanın Paseo de la Reforma prospektində keçmiş Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş abidə qoyulması təklifindən də narahatlığını vurğulayır. Meksikadakı insan haqları qruplarının müqavimətindən sonra Prezident Heydər Əliyevin heykəli sökülərək özəl sektora köçürülür. Xarici işlər naziri Edvard Nalbandyan Meksikaya səfəri zamanı Meksika Senatında çıxış edir. Burada ölkələr arasında diplomatik münasibətlərin yaxşılaşdırılması və Ermənistanın Meksikada səfirliyi aşılacağı barədə danışır.
2015-ci ilin aprel ayında Meksika Senatı Ermənistan tarixinə və diplomatik əlaqələrin qurulmasının 23-cü ildönümünə həsr olunmuş bir Erməni Mədəniyyət Həftəsi keçirir. Bununla belə Meksika Qondarma Erməni Soyqırımını rəsmən tanımır. 2017-ci ilin noyabr ayında Meksika Konqresinin iki üzvü Ermənistan hökumətinin dəvəti ilə Meksika-Ermənistan Dostluq Qrupunun tərkibində Ermənistana rəsmi səfərdə olmuş və Ermənistan qüvvələrinin nəzarəti altında olan, Azərbaycana məxsus Dağlıq Qarabağı ziyarət etmişlər. Onların səfəri Meksika hökuməti tərəfindən sanksiya olunmamış və bu da Azərbaycanla Meksika arasında diplomatik qalmaqala səbəb olmuşdur.

2019-cu ilin iyun ayında Meksika İrəvanda fəxri konsulluğunu açmışdır.
## Ticarət
2018-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 1,7 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.. Ermənistanın Meksikaya ixracatı: elektrik qutuları, elektrik dövrələri, rentgen aparatları üçün ehtiyat hissələri və aksesuarlar. Meksikanın Ermənistana ixracatı: üç təkərli motosikllər, pivə, tekila, quru meyvələr və qəhvə.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Mexikoda səfirliyini vardır.

Meksikanın Ermənistandakı maraqları Moskvadakı səfirlik və İrəvandakı Fəxri Konsulluq vasitəsi ilə təmsil olunur.

## İstinadlar
Sultanlı

**Sultanlı** və ya **Soltanlı**:

* Əli Sultanlı — ədəbiyyatşünas, pedaqoq.
* Vaqif Sultanlı — Azərbaycan alimi.
* Soltan Soltanlı —  Azərbaycanı rəngkarı, qrafiki, karikaturaçısı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.
* Təbriz Soltanlı — heykəltaraş.
*

;Toponimlər
* Soltanlı — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonununda kənd.
* Balasoltanlı — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonununda kənd.
* Əlisoltanlı — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonununda kənd.
* Şahsultanlı — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonununda kənd.
* Fətəli-i Soltanlı — İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Həmçinin bax
* Sultanzadə
* Sultanov
* Sultan
* Sultan (ad)
Cavad xan (dəqiqləşdirmə)

* Cavad xan
* Cavad xan (film, 2009)
* Cavadxan (Gəncə)
* Cavad xan küçəsi (Gəncə)
* "Cavad xan" Tarix Mədəniyyət Fondu
Vrej

**Vrej** ( (tər.: intiqam) — 1989-cu ildə daşnaklar tərəfindən yaradılmış Azərbaycanda mülkü obyektləri hədəf alan və müxtəlif terror aktları törətmiş təşkilat.

## Fəaliyyəti
Təxmin edilir ki, təşkilatın mərkəzi Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərində yerləşib. Rusiya Daxili Təhlükəsizlik güclərinin polkovniki V.Blaxotinin Rostov-na-Donu şəhərində qətlə yetirilməsinə görə təşkilat şübhəli bilinir.  Təşkilatı erməni Qrayl Maruxyan yaradıb. O özü 1980-ci illərin sonlarında Ermənistandan qovulub və bundan sonra müxtəlif vaxtlarda Yunanıstan və Suriyada yaşayıb. Vrej təşkilatının ilk terror aktı 16 sentyabr 1989-cu ildə Tbilisi-Bakı reysi ilə işləyən sərnişin avtobusunun partladılması olur. Terror aktının nəticəsində 5 adam həlak olub və 25 nəfər yaralanıb. Sonradan Gəncə avtovağzalını partlatmağa hazırlaşan 2 nəfər təşkilat üzvü həbs edilir. Onları bu işə cəlb edən qaçsa belə hər ikisi 20 və 15 il müddətinə həbs edilirlər. 10 avqust 1990-cı ildə təşkilat tərəfindən Tbilisi-Ağdam marşrut avtobusu partladılır. Hadisə nəticəsində 20 nəfər həlak olmuş, 30 nəfər yaralanmışdır. Cinayətin təşkilatçıları Armen Avanesyan və Mixayil Tatevosyan cinayət məsuliyyətinə cəlb olunublar. 26 mart 1990-cı ildə təşkilat üzvləri tərəfindən Bakı - Qazıməmməd qatarının partladılmasına cəhd göstərilib. Lakin yerləşdirilmiş bomba əvvəlcədən tapılıb zərərsizləşdirildiyinə görə bu terror aktı baş tutmayıb. Bundan başqa 30 aprel 1991-ci ildə və 31 iyul 1991-ci ildə Moskva-Bakı qatarlarında törədilmiş terror aktlarına görə də təşkilat məsuliyyət daşıyır. Bu terror aktları nəticəsində də onlarla insan yaralanıb.

## Həmçinin bax
* ASALA
* Hnçak
* Daşnaktsutyun

## İstinadlar
Qubadlının azad edilməsi

**Qubadlı döyüşü** və ya **Qubadlı uğrunda döyüşlər** — 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş Qubadlı rayonunun azad edilməsi məqsədilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2020-ci il oktyabrın 25-də başladılan hərbi əməliyyatlar.

## Arxa plan
Qubadlı rayonu, Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1993-cü ilin avqust ayında işğal edilmişdi. Rayon işğal edilərkən, 1 şəhər və 93 kənddən ibarət idi.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan İkinci Qarabağ Müharibəsi zamanı, rayonun şərqində yerləşən Cəbrayıl rayonunda düşmən qüvvələrinə sarsıdıcı zərbə vurulması və cənubda yerləşən Zəngilan rayonunda qısa müddətdə aparılan uğurlu əməliyyatlar, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölmələrinin Qubadlı rayonunun inzibati hüdudlarına çıxmasına şərait yaratdı.

## Nəticə
Qubadlının azad edilməsi üçün aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı Qubadlı rayonunun 1 şəhəri və 41 kəndi işğaldan azad edildi. İşğaldan azad edilən yaşayış məntəqələri:

* **Şəhər:** Qubadlı şəhəri (25.10);
* **Kəndlər:** Alaqurşaq, Kürd Mahruzlu, Muğanlı və Zilanlı (23.10); Çaytumas, Əfəndilər, Mollabürhan, Padar, Sarıyataq, Yusifbəyli və Xanlıq (26.10); Əbilcə, Qiyaslı və Qilican (28.10); Kavdadıq, Məmər və Mollalı (30.10); İşıqlı, Milanlı və Muradxanlı (02.11); Başarat, Qaracallı və Qarakişilər (04.11); Balasoltanlı, Mərdanlı və Qəzyan (07.11); Aşağı Mollu, Yuxarı Mollu və Xocik (09.11); Ballıqaya, Boyunəkər, Çərəli, Hal, Həmzəli, Mahruzlu, Qaraimanlı, Qaraqoyunlu, Tinli, Ulaşlı, Xəndək və Xocahan (09.11);

## İstinadlar
I Artafern

**I Artafern** — Lidiyanın fars satrapı, I Daranın kiçik qardaşı.

## Həyatı
Artafern I Daranın çox güman ki yaşca kiçik qardaşı idi, çünki onun Bisütun kitabəsində təsvir olunan vətəndaşlıq müharibəsində iştirakı barədə heç bir məlumat qeyd olunmamışdır.

O, Herodotun "Tarix" əsərində dəfələrlə xatırlanır. Klisfenin dövründə Afina səfirləri məhz ona, fars padşahına itaət və onun hökmdarlığının tanınmasının rəmzi olan "torpaq və su"yu təqdim etmişdilər.

Lidiya satrapı olaraq İoniya üsyanı zamanı qiyamçı yunan şəhərlərinə qarşı vuruşurdu. Üsyan zamanı onun idarə etdiyi satrapiyanın paytaxtı Sardis yunanlar tərəfindən işğal edildi. Qiyam yatırıldıqdan sonra sülh üçün məqbul şərtlərlə danışıqlar aparmaq üçün səfir tərəfindən onun yanına Hekatey göndərildi. Siciliyalı Diodora görə, Hekatey öz məqsədinə uğurla nail oldu.

Artaferndən sonra Lidiyanın hökmdarı onun oğlu II Artafern oldu, hansı ki farslar üçün uğursuz başa çatan Marafon döyüşü zamanı fars ordusuna komandanlıq edirdi.

## İstinadlar
Türkiyə çərkəzləri

**Türkiyə çərkəzləri** ya da **Türkiyədəki çərkəzlər** (çərkəzcə:Тыркуе aдыгэхэр) — XIX əsrdə Çərkəz bölgəsinin Rusiya imperiyası tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra başladılan Çərkəz sürgünü adlı etnik təmizləmə hərəkatında Şimali Qafqazdan Osmanlı imperiyası torpaqlarına gələn çərkəzlərin daha sonra yaradılan Türkiyə sərhədləri daxilində qalan qismidir.

## Haqqında
Türkiyədəki çərkəzlərin dəqiq sayı bilinməməkdədir. Bir çox etnik çərkəz çərkəz dilini bilmir və özünü sadəcə türk olaraq təqdim edir.

Türkiyədəki çərkəzlər içində dillərini ən yaxşı qoruyan qrup əsasən Kayseri və Sivasa bağlı kəndlər olan Uzunyayla ilə Maraş-Göksun ilçəsində yaşayan kabardeylərdir. TRT-3 televiziya kanalında dövlət tərəfindən yayımlanan ilk çərkəz dili də bu kəndin sakinlərinin danışdığı şərq çərkəzcəsidir.

Çərkəz adı Qafqazda çərkəzcə danışan ləhcə qrupunun qərb çərkəzcəsi və şərq çərkəzcəsi olmaqla iki qolunu təşkil edən şimali qafqazlıları təmsil edərkən, Türkiyədə (və keçmiş Osmanlı coğrafiyasında) isə bunlardan əlavə, abazalar, çeçenlər, abxazlar, osetinlər, qaraçaylılar və balkarlar kimi fərqli dil ailələrindən olan toplumları da bildirmək üçün istifadə edilir.

## Boyları
Türkiyədəki bütün Çərkəz boyları İstanbulda da yaşasa da, Anadoluda çoxluq formada yaşadıqları bölgələr bunlardır:
* Abadzexlər — Sinop, Tokat, Balıkesir, Sakarya (Akyazı ilçəsi)
* Şapsuqlar — Samsun, Balıkesir, Bolu, Aydın, Sakarya, Bursa
* Ubıxlar — Balıkesir, Bolu, Sakarya, Samsun, Ordu
* Bjeduğlar — Çanaqqala (Biqa ilçəsi ətrafı)
* Hatukaylar — Kayseri, Bileçik
* Çemguylar — Düzcə
* Mahoşlar — Samsun (Alaçam ilçəsi)
* Kabardalılar — Kayseri, Tokat, Sivas, Qəhrəmanmaraş
* Besleneyler — Çorum, Amasiya

## Demoqrafiya

1965-ci il siyahıyaalmasına görə, çərkəz dilini ana dili kimi danışanlar faiz nisbəti ilə ən çox Kayseridə olmuşdur. Onlar burada ümumi əhalinin 3.2 faizini təşkil etmişdir. Sonrakı yerlərdə 1.2 faiz göstərici ilə Tokat, 1.0 faizlik göstərici ilə Qəhrəmanmaraş gəlmişdir.

## Əxlat çərkəzləri
Türkiyənin ən şərqindəki Çərkəz diasporu Əxlatda yaşamaqdadır. Şapsuq çərkəzlərindən olan Əxlat çərkəzlərinin əvvəldən 8–9 əddə olan kənd sayı hal-hazırda birə düşmüşdür. Bu kənd Adilcevazda yerləşir. Buradakı çərkəzlərin çoxu Əxlatın mərkəzində yaşamaqdadır.

## Dərnək
Türkiyə çərkəzlərinin ən böyük dərnək strukturu olan Qafqaz Dərnəkləri Federasiyası eyni zamanda Dünya Çərkəz Birliyi təşkilatının qurucu üzvüdür.

## Həmçinin bax
* İraq çərkəzləri
* Adıqlar
* Çərkəz soyqırımı

## İstinadlar
EPPO Code

Əvvəllər **Bayer** kodu olaraq bilinən bir **EPPO** kodu, orqanizmləri - bitkiləri, zərərvericiləri və patogenləri - bənzərsiz şəkildə müəyyənləşdirmək üçün hazırlanmış bir sistemdə Avropa və Aralıq dənizi Bitki Qoruma Təşkilatı (EPPO) tərəfindən istifadə olunan kodlanmış bir identifikatordur. kənd təsərrüfatı və məhsulların qorunması. EPPO kodları həm elmi, həm də yerli adlar bazasının əsas hissəsidir. Əvvəlcə Bayer Korporasiyası tərəfindən başlatılsa da, rəsmi kodlar siyahısı hazırda EPPO tərəfindən qorunur.

## EPPO code məlumat bazası
Bütün kodlar və bunlarla əlaqəli adlar verilənlər bazasına daxil edilir (EPPO Global Database). Ümumilikdə, EPPO verilənlər bazasında 68.500-dən çox növ qeydə alınmışdır, bunlar:

* 36.000 bitki növü (məsələn, becərilən, yabanı bitki və alaq otları)
* 24.000 heyvan növü (məsələn, böcəklər, gənələr, nematodlar, gəmiricilər), biokontrol agentləri
* 8500 mikroorqanizm növü (məsələn, bakteriya, göbələk, virus, viroid və virusa bənzər)

Bitkilər beş hərfli bir kodla, digər orqanizmlər altı hərfli bir kodla müəyyən edilir. Bir çox hallarda kodlar, cinsin ilk üç və ya dörd hərfindən və növün ilk iki hərfindən yaranan orqanizmin elmi adının mnemonik qısaltmalarıdır. Məsələn, qarğıdalı və ya qarğıdalıya (Zea mays) "ZEAMA" kodu verildi; kartofun gec yanığı (Phytophthora infestans) kodu "PHYTIN" dir. Hər orqanizm üçün bənzərsiz və daimi kod növlərin qeydinin stenoqrafiya metodunu təmin edir. EPPO kodu, elmi adlarda və taksonomiyada düzəlişlərin yaratdığı problemlərin əksəriyyətinin eyni növlər üçün fərqli sinonimlərin istifadəsinə səbəb olan bir çox problemin qarşısını alır. Taksonomi dəyişdikdə, EPPO kodu dəyişməz qalır.EPPO sistemi dövlət təşkilatları, qoruma agentlikləri və tədqiqatçılar tərəfindən istifadə olunur.

### Nümunə

## Xarici istinadlar
EPPO Qlobal bazası

EPPO Data servisi