İraq Konstitusiyası

**İraq Konsititusiyası** ()—İraqın əsas qanunu. İlk konsititusiyası 1925-ci ildə nəşr edilib.2005-ci ildə yenidən qüvvəyə minib.

## Tarixi
Konstitusiya monarxiyası quran İraqın ilk konstitusiyası 1925-ci ildə bir İngilis hərbi işğalı altında qüvvəyə mindi və 1958 inqilabı bir respublika qurana qədər qüvvədə qaldı. Aralıq konstitusiyalar 1958, 1964, 1968 və 1970-ci illərdə qəbul edildi, Keçid İnzibati Qanunu qəbul edilənə qədər de-yure qüvvədə qaldı. 1990-cı ildə bir konstitusiya layihəsi hazırlandı, lakin Körfəz müharibəsinin başlaması səbəbindən heç vaxt yayılmadı.

Mövcud konstitusiya 15 oktyabr 2005-ci ildə keçirilmiş bir referendumla təsdiqləndi. Konstitusiya, 2005-ci ildə İraq Konstitusiya Layihə  Komitəsi üzvləri tərəfindən İraq Dövlətinə keçid dövrü üçün İdarəetmə Qanunu ("TAL") əvəz etmək üçün hazırlanmışdır.). TAL, İraq Müharibəsindən sonra və İraqın ABŞ və Koalisiya qüvvələri tərəfindən işğalından sonra Koalisiya Müvəqqəti Təşkilatı tərəfindən seçilmiş, təyin olunmuş bir qurum olan İraq İdarəetmə Şurası tərəfindən 2003-cü ilin dekabrından 2004-cü ilin martına qədər hazırlanmışdır.

Referendumdan əvvəl edilən bir kompromis şərtilə, yeni konstitusiyaya uyğun olaraq seçiləcək ilk parlamentin konstitusiyaya düzəliş edilməsini və ya edilməməsini təyin etmək üçün Konstitusiya Baxış Komitəsi yaratması qəbul edildi. Razılaşdırılmış hər hansı düzəliş əvvəlcədən təsdiqlənənə bənzər bir referendumla təsdiqlənməlidir. Bu razılaşma bağlandıqdan sonra sünni çoxluq təşkil edən İraq İslam Partiyası 15 oktyabr 2005-ci ildə keçirilmiş referendumda Bəli səsin geri qaytarılmasına razılıq verdi.

Seçki Komissiyası rəsmiləri mətbuat konfransında bildirib ki, seçicilərin 78 faizi nizamnaməni dəstəkləyib, 21 faiz isə buna qarşı çıxıb. 18 əyalətdən ikisi üçdə ikisindən çox, bir vilayət veto qoymadan "Yox" səsləri qeydə alındı. Ölkənin 18 əyalətinin üçündə (üçü — Mosul, Anbar və Səlahəddin — sünni çoxluğun olduğu düşünülür) üçdə ikisinin rədd edilməsi, Məclisin ləğvini, təzə seçkilərin və bütünlüklə başlamağın tələb olunardı. tərtib prosesi. Komissiya rəsmiləri əvvəlcədən bildirmişdilər ki, referendumda fəallıq 63 faizdir.

Yeni Konstitusiyanın hazırlanması və qəbul edilməsi mübahisəsiz deyildi, lakin İraqdakı məzhəb gərginliyi bu prosesdə daha çox hiss olundu. Layihə  komitəsinin sədri Humam Hamoudi müntəzəm olaraq sünni tələblərinə güzəştə getməyin mənası kimi şərh olunan açıqlamalar verirdi. [1] Hazırlanmanın sona çatma müddəti, dini dildə konsensus olmadığı üçün dörd dəfə uzadıldı. Sonda tərtib komitəsinin 15 sünni üzvündən yalnız üçü imza mərasimində iştirak etdi və heç biri də imzalamadı. Sünni liderlər konstitusiyaya dəstək olub-olmaması mövzusunda ayrıldı. Sünni baş müzakirəçisi Saleh əl-Mutlaq, Hewar Cəbhəsinin davamçılarını ona qarşı səs verməyə çağırdı, lakin ən böyük sünni bloku olan İraq Saziş Cəbhəsi, sənədləri nəzərə alaraq nəzərdən keçiriləcək və düzəliş ediləcəyini vəd etdikdən sonra sənədi dəstəklədi. baxışlar. Bununla bağlı Konstitusiyaya Dəyişikliklər Komitəsi yaradıldı, lakin irəliləyiş ləng oldu. Qeyd edək ki, düzəliş komitəsinə sədrlik edən eyni şəxs Humam Hamoudi də düzəliş komitəsinə rəhbərlik edir.

Təklif olunan konstitusiyanın mətni 28 avqust 2005 Bazar günü Milli Məclisə oxundu. Dövləti "demokratik, federal, təmsilçi bir respublika" olaraq izah etdi (maddə 1) (bununla birlikdə səlahiyyət bölgüsü sona qədər təxirə salınmalıdır) .

## Ümumi
Konstitusiyada çoxsaylı əsas fikirlər mövcuddur (təəssüf ki, konstitusiyaya edilən son dəyişikliklər səbəbindən, konstitusiyadakı bəzi maddələrə edilən istinadların əksəriyyəti qeyri-dəqiqdir):

** İraq müstəqil bir millətdir.
** İdarəetmə sistemi demokratik, federal, təmsilçi, parlament respublikasıdır.
** İslam dövlət dinidir və ölkə qanunlarının əsas təməlidir və heç bir qanun İslamın təsbit olunmuş müddəalarına zidd ola bilməz.
** Demokratiya prinsiplərinə zidd olan heç bir qanun qurulmaya bilər.
** Hüquqlara və əsas azadlıqlara zidd olan heç bir qanun yaradıla bilməz.
** İraq xalqının əksəriyyətinin İslam kimliyi və bütün şəxslər üçün tam dini hüquqları və etiqad və dini etiqad azadlığı təmin edilir.
** İraq İslam dünyasının bir hissəsidir və ərəb vətəndaşları ərəb millətinin bir hissəsidir.
** İraq çox millətli, çox dinli və çox məzhəbli bir ölkədir və ərəb və kürd rəsmi rəsmi dildir. İroqilərə uşaqlarını Türkmənistan, Xaldey və Assuriya kimi ana dillərində, dövlət təhsil müəssisələrində təhsil almaq hüququ təmin edilir. və ya təhsil qaydalarına uyğun olaraq özəl təhsil müəssisələrində hər hansı digər dil.
** Türkomen, Xaldey və Assuriya dilləri yerləşdikləri ərazilərdə rəsmi olacaqdır. Hər bir bölgə və ya əyalət ümumi referendumda yerli bir dili əlavə bir rəsmi dil olaraq qəbul edə bilər.
** Müəssisələr və ya cərəyanlar irqçilik, terrorizm, "təkfir" (kimsəni kafir elan etmək) və məzhəbdən təmizlənmənin tərəfdarı ola bilməz, təşviq edə bilməz, əsaslandıra və ya təbliğ edə bilməz. **"Səddamist Baas Partiyası", qəbul etdiyi addan asılı olmayaraq, xüsusi qadağandır .
** Ölkədə mülki hakimiyyətin komandanlığı altında bir hərbi və təhlükəsizlik xidmətləri var və siyasətə qarışmayacaq və ya səlahiyyətin təhvil verilməsində istifadə olunmayacaq. Silahlı şəxslər qadağan olunur.
Konstitusiya torpağın ən yüksək qanundur. Konstitusiyaya zidd olan heç bir qanun qəbul edilə bilməz.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər