2026 İran müharibəsinin xronologiyası

**2026 İran müharibəsinin xronologiyası** - 28 fevral 2026-cı ildə ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatın xronologiyasıdır.

## 28 fevral

### İlkin İsrail və Amerika zərbələri
Hava zərbələri 28 fevral, şənbə günü saat 9:45 İran Standart Vaxtı (IRST) radələrində başladıldı. Şənbə İranın həftənin birinci günü və adi iş günüdür. Zərbələrdə ABŞ raketləri, dronları və İsrail döyüş təyyarələri birləşdirildi. Task Force Scorpion Strike tərəfindən istifadəyə verilən aşağı qiymətli tək yönlü hücum dronları ilk dəfə döyüşdə istifadə olundu. ABŞ hərbi gəmiləri Tomahawk raketləri atdı, ABŞ ordusu isə HIMARS buraxılış qurğularından istifadə etdi. Adı açıqlanmayan uzun məsafəli uzaqdan atılan silahlar da istifadə olundu. Partlayışlar bildirildi, müdafiə naziri İsrail Katz, İsrailin hücumunu təsdiqlədi. The Times of Israel qəzeti, Katzın bu zərbələri "preemptiv hücum" olaraq adlandırdığını və bunun "İsrail Dövlətinə qarşı olan təhdidləri aradan qaldırmaq" məqsədini daşıdığını bildirdi. Hədəflərdən biri, İranın ali lideri Əli Xamaneyinin adətən yaşadığı Tehran şəhərinin Pasteur rayonudur; həmçinin prezident sarayı və Milli Təhlükəsizlik Şurasının yerləşdiyi yerdir. İlk xəbərlər göstərdi ki, ən azı yeddi raket bu ərazini vurmuşdu. ABŞ rəsmiləri zərbələrin ABŞ ilə koordinasiya olunduğunu təsdiqlədilər. İsrail Hava Qüvvələri (IAF) 500 hərbi hədəfi, o cümlədən hava müdafiə sistemləri və raket buraxılış qurğularını hədəf alaraq, təxminən 200 döyüş təyyarəsindən istifadə edərək qərbi və mərkəzi İranın ən böyük döyüş hava əməliyyatını həyata keçirdiyini bildirdi. İlkin zərbələr İsrail tərəfindən "**Genesis Əməliyyatı**" adlandırıldı.

İsrail sonradan İranın hücum edəcəyi gözləntilərini əsas gətirərək fövqəladə vəziyyət elan etdi. İsraildə sirlər çalındı və hökumət vətəndaşlarını qorunan ərazilərdə qalmağa çağırdı. ABŞ-nin İsraildəki səfiri Mayk Hakkabi (Mike Huckabee) ABŞ vətəndaşlarını sirlər eşidildikdə dərhal tədbir görməyə təşviq etdi, ABŞ prezidenti Donald Tramp isə ABŞ vətəndaşlarının həyatını itirə biləcəyini xəbərdar etdi. İsrail Səhiyyə Nazirliyi xəstəxanalarını yeraltına köçürdü. Iran International-a görə, İsrail hərbi qüvvələrinin fars dilində rəsmi sözçüsü, polkovnik-leytenant Kamal Penhasi, hərbi sənaye obyektləri və infrastruktur əraziləri yaxınlığında yaşayan iranlı mülki şəxslərə dərhal təxliyə olunmaları barədə təcili xəbərdarlıq verərək bildirmişdi: "Bu ərazilərdə qalmaq həyatınızı təhlükəyə atır."

Bir ABŞ rəsminə görə, bir və ya bir neçə təyyarə daşıyan gəmidən Yaxın Şərq ətrafında yerləşən təyyarələr vasitəsilə onlarla ABŞ zərbəsi həyata keçirildi. Reuters, zərbələrin hava və dəniz vasitəsilə həyata keçirildiyini bildirdi. İsrail hərbi rəsmiləri, zərbələrin həyata keçirilməsindən əvvəl aylarla davam edən planlamaların olduğunu və bunun onlara hədəflərini dəqiq müəyyənləşdirmək, "taktiki təəccüb" əldə etmək və ABŞ-nin dəstəyini qazanmaq imkanı verdiyini açıqladılar. İsrail sonradan bildirdi ki, ilkin zərbələri 24 saat ərzində 1,200-dən çox bomba istifadə edərək həyata keçirib. Məlumatlara görə, İran dəniz donanmasına da zərbələr endirilmişdir.

Fars Xəbər Agentliyi və CNN, İranda digər şəhərlərdə, o cümlədən Qum, Kərmənşah, İsfahan və Kəraçda əlavə partlayışların baş verdiyini bildirdi. Tehran şəhərində, raket zərbələrinin Universitet küçəsində, Cümhuriyyət bölgəsində və Şimaldakı Seyid Xəndan bölgəsində baş verdiyi xəbər verildi. Hücumlardan sonra Tehranda rabitə xidmətləri zədələnib, və Netblocks, şəhərdə demək olar ki, tam bir internet kəsilməsi olduğunu bildirdi. BBC-nin məlumatına görə, İranın Ali Lideri Əli Xamneyinin ofisi və Tehran şəhərindəki prezident Masud Pezəşkianın ofisi zərbələr zamanı vurulmuşdur. Kanal 12, adları açıqlanmayan İsrail mənbələrinə istinadən, İsrailin Xamneyinin İsrail zərbəsində "ölmüş ola biləcəyini" və ya "ən azı yaralandığını" irəliləyən "artan göstəricilər" olduğunu qiymətləndirdiyini bildirdi. Reuters isə adını açıqlamayan bir İsrail rəsmisinə istinadən, Xamneyinin cəsədinin tapıldığını və ölümünün təsdiqləndiyini bildirdi.

İraqın Həşdi Şabi qüvvələrinin sözçüsü, Bağdaddan cənubda yerləşən Curf al-Sakhar bölgəsindəki zərbələr nəticəsində iki döyüşçülərinin öldüyünü, üç nəfərin isə yaralandığını bildirdi. Iran International, İran Tələbələri Xəbər Agentliyinə (ISNA) istinadən, bir neçə hərbi bazaya hücum edildiyi zaman, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu) minlərlə əməkdaşının, o cümlədən bir neçə yüksək rəsminin öldüyünü və ya yaralandığını xəbər verdi. Agentlik, Buşehr liman şəhərinin də zərbələrə məruz qaldığını bildirdi; ancaq nüvə reaktorunun zərər görüb-görmədiyi barədə məlumat verilmədi. CNN isə hücumların vaxtının Yəhudi bayramı olan Purim öncəsi, 2 mart tarixində baş verməsinin Yəhudi dinində simvolik əhəmiyyət daşıdığını bildirdi.

### İranın cavabı və Fars körfəzi teatrında raket hücumları
İran qüvvələri bir neçə saat ərzində reaksiya verərək Tel-Əviv və Hayfada yerləşən hədəflərə, eləcə də Fars körfəzi regionundakı ABŞ hərbi bazalarına qarşı raket hücumları həyata keçirdi.

İran Fars körfəzi regionu boyunca bir neçə ABŞ hərbi bazasını hədəf aldı. Bəhreyn ölkə daxilindəki ABŞ hərbi bazalarına qarşı İran hücumu barədə xəbərdarlıq etmək üçün hava hücumu sirenlərini aktivləşdirdi. Ərəb mediası paytaxt Manamada partlayışlar və tüstü görüldüyünü bildirdi. Bəhreyn sonradan zərbələri təsdiqlədi və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahının hədəf alındığını açıqladı. Küveyt Beynəlxalq Hava Limanında və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi şəhərində də partlayışlar barədə məlumat verildi. Küveytə qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları hücumlarından sonra ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi İranın Küveytdəki səfiri Məhəmməd Tutunçini nazirliyə çağırdı. CNN-in məlumatına görə, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (İİKK) Yaxın Şərqdə dörd ABŞ bazasını hədəf aldığını bildirdi: Qətərdə Əl-Udeyd Hərbi Hava Bazası, Küveytdə Əli Əl-Salem Hərbi Hava Bazası (burada italyan hərbçilər də yerləşirdi), BƏƏ-də Əl-Dhafra Hərbi Hava Bazası və Bəhreyndə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahı; yayımlanan videoda Bəhreyndəki baza istiqamətindən tüstünün qalxdığı görünürdü. Səudiyyə Ərəbistanı Ər-Riyad və Şərq Əyalətinə qarşı İran hücumlarının baş verdiyini təsdiqlədi. Krallıq həmin ərazilərə yönəlmiş hücumların uğurla ələ keçirildiyini bildirdi və özünü müdafiə etmək üçün "zəruri olan bütün tədbirləri", o cümlədən "təcavüzə cavab vermək variantını" nəzərdən keçirəcəyini bəyan etdi. Əlavə məlumatlara görə, bir sıra İran raketləri uğurla ələ keçirildikdən sonra BƏƏ bildirdi ki, yaşayış sahəsinə düşmüş ələkeçirmə raketlərinin qalıqları nəticəsində Asiya mənşəli bir mülki şəxs həlak olub. Qətər ən azı iki dalğa raket hücumunun ələ keçirildiyini açıqladı və itki və ya maddi zərər barədə məlumat verilmədiyini bildirdi. İraqın Kürdüstan Regionunda İranın hava hücumları ABŞ hərbi və mülki heyətinin yerləşdiyi infrastruktur obyektlərini, o cümlədən Ərbil Beynəlxalq Hava Limanını və ABŞ-nin Ərbildəki Baş Konsulluğunu hədəf aldı. Lakin yerli media məlumatlarına görə, raket və pilotsuz uçuş aparatlarının əksəriyyəti zərərsizləşdirilib.

## 1 mart
**ABŞ və İsrail zərbələri**

1 mart tarixində İsrail davam edən hərbi kampaniyası çərçivəsində İran hədəflərinə qarşı növbəti zərbələr dalğasını həyata keçirmiş, paytaxtın mərkəzini hədəf almışdır. İranın media orqanları güclü partlayışlar barədə məlumat vermişdir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp Donald Tramp Truth Social platformasında paylaşım edərək bildirmişdir: “İran az əvvəl bəyan etdi ki, bu gün çox sərt zərbə endirəcək, indiyədək heç vaxt üzləşmədiyi dərəcədə sərt. Lakin bunu etməməlidirlər, çünki edərlərsə, biz də indiyədək görünməmiş güclə cavab verəcəyik!” ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bəyan etmişdir ki, ona “İran rejiminin təhlükəsizlik aparatını dağıtmaq” tapşırığı verilmişdir. İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) isə uçuş zolağından havaya qalxmağa hazırlaşan F-4 və F-5 qırıcı təyyarələrinin bombalandığını açıqlamışdır. Tehran ətrafında yerləşdirilmiş HQ-9B hava hücumundan müdafiə sisteminin də sıradan çıxarıldığı bildirilmişdir.

İranın yüksək təhlükəsizlik rəsmisi Əli Laricani müvəqqəti rəhbərlik şurasının yaradıldığını elan etmiş və ABŞ ilə İsraili İranı parçalamağa cəhd göstərməkdə ittiham etmişdir. O, “separatçı qrupları” hər hansı addım atacaqları təqdirdə ağır nəticələr barədə xəbərdar etmişdir. İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf isə Donald Tramp və Netanyahuya qarşı təhdid xarakterli bəyanatla çıxış edərək, onların “qırmızı xətti keçdiklərini” və bunun “bədəlini ödəyəcəklərini” bildirmişdir.

Tehran İnqilab Məhkəməsi bombalanmış və binası tamamilə dağıdılmışdır. İran dövlət mediasının məlumatına görə, 2026-cı ildə Minab şəhərində məktəbə endirilmiş hava zərbəsi nəticəsində ölənlərin sayı 148 nəfərə çatmışdır. Azadlıq Stadionu, Azadlıq Meydanı və Milad Qülləsi yaxınlığında partlayışların baş verdiyi bildirilmişdir. İran Qızıl Aypara Cəmiyyəti Tehrandakı xəstəxanalar yaxınlığında, eləcə də təşkilatın Sülh Binasının ətrafında partlayışlar qeydə alındığını açıqlamışdır. İsrail Müdafiə Qüvvələri  həmçinin “Daxili təhlükəsizlik qüvvələrinin Baş Qərargahı”nın, eləcə də “Sərallah” Qərargahının məhv edildiyini bəyan etmişdir. İran mediasının məlumatına əsasən, ABŞ–İsrail zərbələri dövlət radio və televiziya qərargahına da təsir göstərmişdir.

Zərbələr nəticəsində həlak olan rəsmilər arasında Kəşfiyyat Nazirliyinin əməkdaşı Məhəmməd Baseri və FARAJA polisinin kəşfiyyat idarəsinin rəisi Qulamrza Rzaiyan da olmuşdur. ABŞ Prezidenti Donald Tramp NBC News-a verdiyi açıqlamada İranda “rəhbərliyin böyük hissəsinin” öldürüldüyünü bildirmişdir.

**İranın cavab zərbələri**

1 mart səhər saatlarında İranın İsrail, BƏƏ, Qətər, Küveyt, Bəhreyn, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar həyata keçirdiyi təsdiqlənmişdir. Sonrakı məlumatlarda İran tərəfindən atılan raketlərin Bəhreyndə yerləşən ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahını hədəf aldığı bildirilmişdir. Şahidlər Dubay üzərində raketlərin havada zərərsizləşdirilməsi nəticəsində yaranan tüstünü, eləcə də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Cəbəl Əli limanı istiqamətində qalxan qara tüstü sütunlarını müşahidə etdiklərini bildirmişlər. İraq milis qruplarına məxsus pilotsuz aparatların hücumundan sonra Ərbil hava limanı yaxınlığında partlayış baş vermişdir. Böyük Britaniyanın müdafiə naziri John Healey İranın Kiprdəki Britaniya bazalarına doğru iki raket atdığını bildirmiş, lakin onların hücuma məruz qaldığına inanmadığını əlavə etmişdir.[195][196] Bununla belə, Kiprin müdafiə naziri Vasilis Palmas raketlərin Kiprə atılması iddiasını təkzib etmiş, Baş nazir Kir Starmer isə bu mövqeni təsdiqləmişdir.

Hörmüz boğazında pilotsuz aparat əməliyyatları zamanı Duqm limanının iki dron tərəfindən vurulduğu, nəticədə bir əcnəbi işçinin yaralandığı bildirilmişdir. Oman Dəniz Təhlükəsizliyi Mərkəzi isə Palau bayrağı altında üzən və “Skylight” adlı neft tankerinin Xasab limanından 5 dəniz mili (9,3 km) şimalda hədəfə alındığını təsdiqləmiş, hadisə nəticəsində gəmidə olan Hindistan–İran vətəndaşlarından ibarət heyətin dörd üzvünün yaralandığını açıqlamışdır. Marşall adaları bayrağı altında üzən digər tanker - “MKD VYOM” - Oman sahilləri yaxınlığında zərbə alaraq zədələnmiş, nəticədə bir heyət üzvü həlak olmuşdur. Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində çoxu neft tankeri olmaqla 150 yük gəmisinin boğazda hərəkətsiz qaldığı bildirilmişdir.

Əvvəlki gündə olduğu kimi, Ər-Riyad da birbaşa zərbələrə məruz qalmışdır. İran raketlərindən biri İsrailin hava hücumundan müdafiə sistemini yararaq Beyt-Şemeş şəhərində sinaqoqa düşmüş, nəticədə 9 nəfər həlak olmuş, 11 nəfər itkin düşmüş, 51 nəfər isə yaralanmışdır. İran pilotsuz uçuş aparatı Bəhreynin paytaxtı Manamada yerləşən Crowne Plaza Hotel binasına dəyərək yanğına səbəb olmuş, hadisə yerinə cəlb edilən Bəhreyn mülki müdafiə qüvvələri hotel qonaqları və personalının təhlükəsizliyini təmin etmişdir. Əbu-Dabidə Etihad Towers kompleksi yaxınlığında, İsrail səfirliyinin ətrafında bir pilotsuz aparat zərərsizləşdirilmiş, lakin onun qalıqları qüllələrə ziyan vurmuş, bir qadın və onun övladı yüngül xəsarət almışdır. Küveytdə İran hücumları nəticəsində bir nəfər həlak olmuş, 32 nəfər yaralanmışdır.

İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) dörd raketlə USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcısına zərbə endirdiyini iddia etmişdir, lakin bu məlumat sonradan ABŞ rəsmisi tərəfindən təkzib olunmuşdur. Əbu-Dabidə yerləşən Fransa hərbi bazası - Camp de la Paix - da İran raketi və ya pilotsuz aparatı tərəfindən vurulduğu bildirilmişdir. İki İran dronu Əbu-Dabidəki Əs-Salam Hərbi Dəniz Bazasının anbarını hədəf alaraq ümumi təyinatlı materialların saxlanıldığı iki konteynerdə yanğına səbəb olmuşdur.

Amazon şirkətinin məlumatına görə, BƏƏ ərazisində yerləşən Amazon Web Services məlumat mərkəzi “ona dəyən obyektlərdən” zərər görmüş, nəticədə “qığılcım və yanğın” baş vermişdir. Reuters agentliyinin məlumatına əsasən, bu hadisə mərkəzin tam enerji kəsintisinə və fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb olmuş, yerli yanğınsöndürmə xidmətləri hadisəyə müdaxilə etmiş və təsirlənmiş əlçatanlıq zonasının bağlantısında müvəqqəti fasilə yaranmışdır.

Saat 15:30 radələrində Səudiyyə Ərəbistanı Şahzadə Sultan Hərbi Hava Bazası və Kral Xalid Beynəlxalq Hava Limanı istiqamətində yönəlmiş müxtəlif raketlərin zərərsizləşdirildiyini açıqlamışdır. Böyük Britaniya hərbi rəsmiləri Eurofighter Typhoon tipli Birləşmiş Krallığın Kral Hərbi Hava Qüvvələri qırıcısının Qətər hava məkanına doğru hərəkət edən İran dronunu vurduğunu bildirmişlər. İran raket və pilotsuz aparatları həmçinin Ərbil yaxınlığındakı ABŞ hərbi bazasını və İordaniyanın şərqində yerləşən Almaniya Bundesverinin səhra düşərgəsini hədəf almış, nəticədə bir amerikalı əsgər yaralanmışdır.

Günün sonuna yaxın ballistik raket zərbəsi Qüds ərazisinə düşərək ətraf yolda maddi ziyana səbəb olmuş, mülki avtomobilə zərər yetirmiş və altı nəfərin yaralanmasına gətirib çıxarmışdır. İran raketinin qalıqları Suriyanın Ain Tarma yaşayış məntəqəsinə düşmüşdür.

## 2 mart
**ABŞ və İsrail zərbələri**

Səhər tezdən, Tehran şəhərində Xətəm-ül-Ənbiya və Qəndi xəstəxanaları zərbələrə məruz qalıb, bu barədə İran məlumat verib və BBC tərəfindən təsdiqlənib.

Livandakı silahlı qruplaşmaların şimaldakı təcavüzünə cavab olaraq, İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) Beyrut və Bekaa Vadisində bir sıra strateji bombardman əməliyyatları həyata keçirib. Zərbələr həmçinin Livanın cənubuna da dəyib. Tezliklə İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Tehran şəhərində əməliyyatlara başlayıb.

Hizbullah əleyhinə hərbi əməliyyatlar kontekstində, İsrail silahlı qüvvələri cənub Livandakı üç şəhərəi Haris, Nabatiyə əl-Favqa və Mayfadun, zərbələr endirib və sonradan ətraf ərazilərdəki əlli icmada təxliyə əmri verib. Səudiyyə mediası olan Al Hadath xəbər verib ki, Hizbullahın siyasi lideri və Livan Parlamentinin üzvü Məhəmməd Rəd hava zərbəsi nəticəsində həlak olub.

**İranın qarşılıqlı hərəkəti və Hizbullahın hücumu**

Yerli vaxtla təxminən gecə yarısı, Akrotiri Krallıq Hava Qüvvələri bazası şübhəli dron zərbəsi ilə hədəfə alındı və bu, Akrotiri və Dekelia boyunca hava hücumu siqnallarının çalınmasına səbəb oldu. Beş dronun tutulduğu bildirilir, lakin onlardan biri hava limanına çataraq kiçik ziyan vurmuşdur. Britaniya hərbi avtomatlaşdırılmış xəbərdarlıq sistemi “davam edən təhlükəsizlik təhdidi” olduğunu bildirmiş, Müdafiə Nazirliyi isə “baza hücama cavab verib” iddiasını irəli sürmüşdür. Bu, sonradan Kipr hakimiyyətləri tərəfindən təsdiqlənmişdir. Bildirilir ki, bu hadisə Böyük Britaniyanın ABŞ-a İran əleyhinə əməliyyatlar üçün hərbi bazalarını istifadə etməyə icazə verdiyi saatlardan sonra baş vermişdir. İran həmçinin ABŞ-nin MQ-9 Reaper dronunu vurduğunu iddia etmişdir.

İsrail mənbələri 2 martın ilk saatlarında Livan ərazisindən İsrail torpaqlarına raket atıldığını və bu səbəbdən Hayfa və Yuxarı Qalil boyunca siqnalların çalındığını bildiriblər. İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) bir raketi vurduğunu, digər raketlərin isə açıq ərazilərə düşdüyünü açıqlamışdır. İsrail kəşfiyyatı hesab edir ki, hücum Tehran tərəfindən verilmiş əmr nəticəsində baş verib və IDF sözçüsü təcili bəyanat verərək, bu hücumu “Hizbullah tərəfindən rəsmi müharibə elanının göstəricisi” kimi qiymətləndirmiş və təhdidi “neutra&shy;lizə etmək” öhdəliyi götürmüşdür.

Hizbullah məsuliyyətini təsdiqləmiş və bu hücumun Xameneinin öldürülməsinə cavab olaraq Hayfadakı IDF bazasına yönəldiyini bildirmişdir. İki dron Bağdad Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığındakı ABŞ Victory Bazasını hədəfə almış, onlardan biri bildirildiyinə görə bazanı vurmuşdur. İraqın Ərbil şəhərində partlayışlar barədə məlumatlar daxil olmuşdur. İranın zərbəsi Bəhreyndəki Mina Salman limanını hədəfləyərək yanğına səbəb olmuşdur. Salman sənaye zonasında “xarici gəmidə” intercept edilmiş raketdən düşən qalıqlar bir Asiya işçisinin ölümünə və digər iki nəfərin ciddi xəsarət almasına səbəb olmuşdur. İran tərəfindən Küveyt səmasında bir neçə ABŞ təyyarəsi vurulmuş, lakin heç bir xəsarətə yol açmamışdır.

2 mart tarixində Vantor tərəfindən 1 və 2 martda çəkilmiş peyk görüntüləri ictimaiyyətə açıqlanmışdır. Həmin görüntülər İranın İsfahan şəhərində yerləşən Natanz Nüvə Obyektinin zədələndiyini göstərmişdir. Sonradan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) peyk təsvirlərinin Natanzdakı giriş binalarının zərər gördüyünü təsdiqlədiyini, lakin radioloji nəticələrin gözlənilmədiyini və yanacağın zənginləşdirilməsi zavodunun özündə əlavə təsirin qeydə alınmadığını bildirmişdir.

## 3 mart
3 martda, İsrail və ABŞ zərbələrinin İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası qərargahını, Tehrandakı Faydalılıq Məsələlərinin Qiymətləndirilməsi Şurası binasını, və İsrail rəsmilərinin yeraltı nüvə silahları obyektləri kimi təsvir etdiyi Min Zadai adlı müəssisəni məhv etdiyi bildirildi. Buşehr Aeroportu da vuruldu, hava limanının terminalı zədələndi və Iran Air Airbus A319 (EP-IEP) təyyarəsi məhv oldu. Bu zərbələrin Buşehr Nüvə Elektrik Stansiyasına yaxınlığı (təxminən 12 km) Rosatom-ı yeni blokların tikintisini dayandırmağa və İran rəsmiləri ilə əlaqənin itirilməsi səbəbilə vacib olmayan personalı təxliyə etməyə vadar etdi.

ABŞ rəsmiləri bildirdi ki, ABŞ qüvvələri İranın dəniz qabiliyyətlərinə ciddi zərər vurub, xüsusən Oman Körfəzində bir neçə İran döyüş gəmisi məhv edilib və əsas bazalar vurulub. İsrail həmçinin bildirdi ki, Tehranda Daoud Alizadeh öldürülüb və raket zərbəsinə cavab olaraq bir düzə düz Həzbullah üzvü həbs edilib. İsrail–ABŞ hava zərbəsinin qalıqları Gülüstan sarayı-na, UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısında olan əraziyə zərər vurub, UNESCO isə beynəlxalq qanuna görə öz əmlakına zərərin qadağan olduğunu açıqlayıb.

Israel Katz 3 martda Livana quru müdaxiləsini təsdiqlədi. İsrail rəsmiləri İran əleyhinə hücumların daha intensiv ola biləcəyini və dərin quru müdaxiləsini əhatə edə biləcəyini xəbərdar etdilər. ABŞ isə İran ərazisinə öz quru qoşunlarını göndərməkdə tərəddüd göstərdi. Donald Tramp bildirdi ki, ABŞ “demək olar ki, limitsiz” ağır silah ehtiyatına malikdir, lakin digər dövlətlərdən daha çox təchizat axtarır və “BÖYÜK” ABŞ qələbəsində əmin olduğunu əlavə etdi.

Münaqişənin əvvəlində Tramp iranlılara “hökumətinizi ələ keçirin” çağırışı etmiş və ABŞ hərbi hərəkətini daha geniş üsyan üçün imkan kimi təqdim etmişdir. Tramp həmçinin məqalələri paylaşaraq yazırdı ki, “ABŞ işğal qüvvəsinə ehtiyac yoxdur… İran xalqı torpaqdakı ayaqlardır”, daxili müqaviməti dəstəklədiyini göstərirdi. Lakin bir gün əvvəl, ABŞ müdafiə naziri Pete Hegseth Amerikanın quru qoşunlarını İran ərazisinə göndərməsini istisna etməyəcəyini bildirmişdi.

Qərb diplomatları və digər mənbələr The Jerusalem Post-a bildirdi ki, Qətər İranın Doha hava limanına zərbə endirməyə cəhdindən sonra İranı vurub və Qətər iki İran Su-24 bombardmançısını vurub; Channel 12 isə Qətəri zərbələrini də xəbər verib. Qətər Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Majed al-Ansari isə Qətər tərəfinin “İrana qarşı kampaniyaya qoşulması” ittihamını qəti şəkildə rədd edib.

İran İsrail və Körfəz ölkələrinə qarşı retaliativ zərbələrə davam etdi. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun generalı bildirdi ki, Orta Şərqdə bütün iqtisadi mərkəzlər vurulacaq, və Əbbas Əraqçi hər hansı Avropa hərbi müdafiəsini müharibə aktı kimi qiymətləndirəcəyini bildirdi. Həzbullah İsrail bazalarına dronlar və raketlər buraxdı, İraqda İslam Müqaviməti isə Ərbildə baş verən partlayışların məsuliyyətini öz üzərinə götürdü.

## 4 mart
4 martda, ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirdi ki, ABŞ–İsrailin İran üzərinə hücumları intensivliyini artıracaq. İsrailin hücumları Bəsic qərargahını vurdu. İran mənbələrinə görə, Möctəbə Xamenei hava zərbəsindən sağ çıxdı. Qətər isə İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Qətərda fəaliyyət göstərən on üzvünü həbs etdi; onların bəziləri dronlardan istifadə üzrə təlim keçmişdi və hərbi infrastruktur barədə məlumat toplamaqla məşğul idilər.

İsrail Müdafiə Qüvvələri elan etdi ki, F-35I "Adir" Tehranın üzərində rus istehsalı olan İran Yak-130 döyüş təyyarəsini vurub. Bu, F-35 tərəfindən hava–hava döyüşündə idarə olunan təyyarənin ilk məhvidir və İsrail Hava Qüvvələrinin 1985-ci ildən bəri təyyarə vurduğu ilk hadisədir.

Müharibənin əvvəlindən 4 martadək İranın ballistik raket buraxılışlarının sayı azaldı; analitiklər bunu İranın raket və buraxılış vasitələrinin azalması və uzunmüddətli müharibə strategiyası ilə əlaqələndirirdilər. İran Al Udeid Hava Bazasına və Aramco-nun Ras Tanura neft emalı zavoduna zərbələr endirdi. ABŞ, İranın zərbələrini nəzərə alaraq Kiprdə vacib olmayan işçilərin təxliyəsini əmr etdi və ölkəyə səyahət xəbərdarlığı verdi.

Tehranda ABŞ–İsrail zərbələrindən sonra binalar zədələndi. Həzbullah Cənubi Livanda anti-tank atəşləri açdı. Kiprdə Larnaka Beynəlxalq Aeroportunun müvəqqəti bağlanması bildirildi. Bu, Livandan gələn dronun Yunanıstanın F-16-ları tərəfindən vurulması səbəbilə baş verdi. Qeyd edilirdi ki, Kipr hava məkanı bağlanıb, lakin sonradan Kipr hökuməti bunu təkzib etdi və eyni zamanda Livandan gələn naməlum obyektin mövcudluğunu təsdiqlədi.

İran ərazisindən buraxılan ballistik raket NATO-nun inteqrasiya edilmiş hava müdafiə sistemi tərəfindən Türkiyə hava məkanına daxil olarkən vuruldu və bu, regional münaqişədə ciddi eskalasiya kimi qiymətləndirildi. Bu, davam edən hərbi əməliyyatlar zamanı NATO üzv dövlətinin ərazisinin birbaşa pozulmasıdır.[293] Raket Dörtyol, Hatay ilinə düşdükdən sonra Türkiyə özünü müdafiə hüququnu iddia etdi, və NATO Baş katibi Mark Rutte ittifaqın Türkiyəni müdafiəyə sadiq olduğunu bildirdi. Diplomatik cavab olaraq İran hadisəni “texniki anomaliya” ilə izah edib, Türkiyəni məqsədli hədəf almağı rədd etdi. Buna baxmayaraq, NATO-nun 4-cü Maddəsinin tətbiqi perspektivi Türkiyə Xarici İşlər naziri Hakan Fidan və müttəfiq rəhbərlik arasında təcili müzakirələrin mərkəzində oldu və Türkiyə hava təhdidlərinə qarşı ittifaqın kollektiv müdafiə mövqeyini gücləndirməyə çalışdı.

İran donanmasına aid IRIS Dena freqatı Hind okeanında ABŞ Donanmasının sualtı gəmiləri tərəfindən Batı Şri Lanka, Galle şəhərindən təxminən 74 km cənubda batırıldı. Gəmi 2026 Beynəlxalq Donanma Baxışı və Hindistanda MILAN çoxmillətli təlimində iştirak etdikdən sonra İrana qayıdırdı. Bu, ARA General Belgrano-dan sonra aktiv döyüşdə sualtı gəmilər tərəfindən batırılan ilk gəmi və İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ sualtı gəmisi tərəfindən batırılan ilk gəmi idi.

Gəmi şafqda yardım siqnalı göndərdi, bunun nəticəsində Şri Lanka Donanması və Şri Lanka Hava Qüvvələri tərəfindən dərhal axtarış-xilasetmə əməliyyatı başladı. 32 sağ qalan gəmi heyəti uğurla xilas edilərək Galle Milli Xəstəxanasına aparıldı və partlayışdan yaranan xəsarət və yorğunluq üçün tibbi yardım aldılar. Şri Lanka Donanması həmçinin 87 İran dənizçisinin meyitlərini tapıb bərpa etdi.

## 5 mart
Amerika-İsrail hava zərbəsi Tehrandakı Azadi kompleksində yerləşən 12 000 nəfərlik qapalı idman arenasını məhv etdi. Etirazların yatırılmasında iştirak etdikləri iddia olunan iki Bəsic tələbə lideri İsrail hava zərbələri nəticəsində öldürüldü.

5 mart 2026-cı ildə hərbi mənbə Fars Xəbər Agentliyi-yə bildirib ki, İran 28 fevraldan bəri 500-dən çox ballistik və dəniz mənşəli raket, həmçinin təxminən 2 000 pilotsuz uçuş aparatı buraxıb. Məlumatda qeyd olunurdu ki, buraxılışların təxminən 40 faizi İsrail istiqamətində, təxminən 60 faizi isə regiondakı ABŞ hədəflərinə yönəldilib. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, Ukrayna İranın Şahed dronları ilə bağlı yardım üçün ABŞ-dan müraciət alıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə Ukraynanın köməyini qəbul edəcəyini bəyan edib.

Böyük Britaniyanın müdafiə naziri John Healey-in səfəri zamanı Kipr istiqamətində heç bir raket göndərilməsə də, Britaniya bazalarında siqnalizasiya iki dəfə işə düşərək yerli əhali arasında geniş təşvişə və öz-özünə təxliyələrə səbəb oldu. Hər iki halda bazalar raket buraxılışının qeydə alındığını, lakin onların sonda Kipr istiqamətində yönəlmədiyini təsdiqlədi. Bu arada İtaliya, Niderland və İspaniya Kipri müdafiə etmək üçün hərbi gəmilər göndərəcəklərini təsdiqlədilər, bunların arasında Xristofor Kolumb freqatı da var idi. Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer həmçinin təsdiqlədi ki, Kiprdəki Britaniya bazaları İran dronlarını xüsusi olaraq vurmaq üçün istifadə olunacaq və bu bazalar İordaniyanın hava məkanının müdafiəsində də istifadə ediləcək. Tələb olunduğu təqdirdə, İrlandiya Kipri qorumağa və ada ətrafında səfərbər olunmuş Avropa müdafiə koalisiyasına qoşulmağa hazır olduğunu bildirib.

**Naxçıvana hücum, Azərbaycan**

5 mart 2026-cı ildə İran istiqamətindən gələn raketlər və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanının ərazisinə düşdüyü bildirilir. Reuters agentliyinə danışan Azərbaycan hökumətinə yaxın bir mənbənin sözlərinə görə, hadisə nəticəsində hava limanının terminalı yaxınlığında yanğın baş verib. Azərbaycan rəsmilərinin məsələ ilə bağlı rəsmi açıqlama verəcəyi gözlənilirdi. Raket və PUA-ların dəqiq sayı dərhal məlum olmayıb. Mənbə tərəfindən Reuters ilə paylaşılan video görüntülərdə hava limanı terminalı yaxınlığında qara tüstünün yüksəldiyi görünür. Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı İran sərhədindən təxminən 10 kilometr (6 mil) məsafədə yerləşir. Hadisə ilə bağlı zərərin miqyası, mümkün itkilər və ya məsuliyyət daşıyan tərəf barədə əlavə məlumatlar ilkin mərhələdə təsdiqlənməyib.

## 6 mart
**İran və Həzbullah zərbələri və [[Fars Körfəzi]] hücumunun yenilənməsi**

İran tanker gəmisi IRIS Bushehr-in Şri Lanka yaxınlığında olduğu bildirildi və 208 nəfərlik ekipajı ilə birlikdə Şri Lanka donanması tərəfindən saxlanıldı. Bu, İkinci Dünya Müharibəsindən bəri neytral bir ölkədə bir döyüş gəmisinin saxlanılması ilə bağlı ilk hadisədir.

Donald Tramp bildirdi ki, müharibənin nə qədər davam edəcəyi üçün “vaxt məhdudiyyəti yoxdur,” və ABŞ müdafiə naziri Hegseth isə müharibənin “yalnız indi başladığını” qeyd etdi.

6 mart 2026-cı il tarixində Zed TV kanalında xəbər verildi ki, Xamenei Tehranda hava zərbəsinin hədəfi olmuş ola bilər.

## 7 mart
ABŞ və İsrail qüvvələri Tehran və İsfahan şəhərlərində yerləşən infrastruktur obyektlərinə zərbələr endirmişdir. ABŞ İsrailə 151 milyon ABŞ dolları dəyərində silah satışını təsdiqləmiş və üçüncü aviadaşıyıcı gəmini, Corc H. V. Buş aviadaşıyıcısını Yaxın Şərqə göndərmişdir. İsrail Müdafiə Qüvvələri Tehrandakı Mehrabad Beynəlxalq Hava Limanına endirilmiş zərbə nəticəsində Qüds Qüvvələrinə məxsus 16 təyyarənin məhv edildiyini bildirmişdir. ABŞ həmçinin suyun duzsuzlaşdırılması zavodunu hədəfə alaraq zərbə endirmiş, İran isə ilkin hücumun mənbəyi olduğunu bildirdiyi obyektə hücum etməklə cavab vermişdir. Məlumatlara görə, Türkiyə F-16 qırıcı təyyarələrini Şimali Kiprin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə göndərmək imkanını nəzərdən keçirməyə başlamışdır. Birləşmiş Krallıqa məxsus Uels Şahzadəsi aviadaşıyıcısı regionda Britaniya maraqlarını müdafiə etmək məqsədilə yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilmişdir.

Məsud Pezeşkian 7 mart tarixində jurnalistlərə bildirmişdir ki, İran həmin tarixdən etibarən qonşu ölkələrə qarşı zərbələri dayandıracaq, yalnız hücum həmin ölkələrin ərazisindən baş verəcəyi təqdirdə istisna tətbiq olunacaqdır. Buna baxmayaraq, sonradan Dubay Beynəlxalq Hava Limanı İran pilotsuz uçuş aparatlarının hücumuna məruz qalmışdır. ABŞ-da yerləşən Halliburton şirkətinə məxsus Bəsrə şəhərindəki komplekslər və neft emalı infrastrukturu İran zərbələri nəticəsində vurulmuşdur. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu Malta bayrağı altında üzən Prima neft tankeri adlı tankerə pilotsuz uçuş aparatı ilə hücum etmişdir. NDTV telekanalının məlumatına görə, bir həftə davam edən hərbi əməliyyatlardan sonra İranın ehtiyatında təxminən minə yaxın ballistik raketin qalmış ola biləcəyi ehtimal edilir.

## 8 mart
İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hava zərbələri ilk dəfə olaraq İranın neft obyektlərini hədəf aldı və nəticədə dörd nəfər həlak oldu. Tehran yaxınlığındakı anbarlara endirilən zərbələr nəticəsində şəhər qalın qara tüstü buluduna büründü və təhlükəli qara turşulu yağışın yağmasına səbəb oldu. İran hakimiyyəti sakinlərə evdə qalmağı, çölə çıxarkən maska taxmağı, həmçinin ərzaq və yanacağa qənaət etməyi tövsiyə etdi.

Küveyt iki zabitinin vəzifə borclarını yerinə yetirərkən həlak olduğunu bildirdi. Səudiyyə Ərəbistanı Mülki Müdafiə Agentliyi Əl‑Xərc şəhərində yerləşən bir kompleksə edilən zərbə nəticəsində iki nəfərin öldüyünü və 12 nəfərin yaralandığını açıqladı. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İran hücumu nəticəsində yeddinci ABŞ hərbi qulluqçusunun öldüyünü elan etdi.

Birləşmiş Krallıqın Birləşmiş Krallıq Müdafiə Nazirliyi qüvvələrinin İraq istiqamətinə yönəlmiş İran pilotsuz uçuş aparatını zərərsizləşdirdiyini təsdiqlədi. Bundan əlavə, Nazirlik gələcək hava təhdidlərinin aşkar edilməsinə kömək etmək məqsədilə bölgəyə AgustaWestland AW101 Merlin helikopteri göndərmək niyyətində olduqlarını bildirdi.

## 9 mart
NATO Türkiyə hava məkanında ikinci ballistik raketin ələ keçirildiyini təsdiqlədi. Raketin qalıqları Qaziantep ərazisinə düşdü. Bu arada Türkiyə təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədilə Şimali Kiprə altı F-16 Fighting Falcon qırıcısı və hava hücumundan müdafiə sistemləri yerləşdirdi.

Donald Tramp Vladimir Putin ilə danışdıqdan sonra “müharibənin demək olar ki, tam şəkildə başa çatdığını” iddia etdi, və “biz artıq bir çox cəhətdən müharibəni qazanmışıq” dedi. Tramp həmin gün daha sonra keçirilən mətbuat konfransında bəzi əvvəlki açıqlamalarından geri çəkilərək ABŞ müharibə naziri Pit Heqset-in müharibənin yalnız “yeni bir ölkənin qurulmasının başlanğıcı” olduğu və “tezliklə” başa çatacağı barədə bəyanatını dəstəklədi. Bununla yanaşı, Tramp həmçinin bildirdi ki, ABŞ çərşənbə axşamı “ən intensiv zərbələrin endiriləcəyi gün”ü keçirəcək.

Əhməd əl‑Şəraa-nın Livanın Hizbullahın tərksilah edilməsinə dair məqsədini dəstəkləməsindən sonra, təşkilat Suriyanın İnxil şəhərini hədəfə aldı.

Təxminən on iki Rockwell B-1B Lancer bombardmançı təyyarəsi Avropadakı bazalara çatdı. Onlardan beşi Böyük Britaniya Kral Hərbi Hava Qüvvələri Fairford bazasına enərək artıq orada yerləşən üç Boeing B-52 Stratofortress bombardmançısına qoşuldu, daha üç təyyarə isə Ramştayn Hərbi Hava Qüvvələri bazasına (Almaniya) yönləndirildi.

ABŞ Dövlət Departamenti (Səudiyyə Ərəbistanının dəstəyi ilə) Sudanda fəaliyyət göstərən Müsəlman Qardaşları təşkilatının yerli qolunu (sudanlı islamçı təşkilat) Müqavimət Oxu ilə əlaqələrinə görə terror təşkilatı kimi tanıdı. Onların milis üzvləri İranın Sudana müdaxiləsi zamanı Əl‑Bəra ibn Malik batalyonu ilə qurulmuş əlaqələr vasitəsilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə birlikdə döyüşmüşdülər.

## 10 mart
İranın yüksək rütbəli İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu komandirlərindən biri bəyan etdi ki, İran yalnız 1.000 kq və daha artıq döyüş başlığına malik raketlər buraxır. Agence France‑Presse (AFP) xəbər verdi ki, İranın hücumları müharibənin başlanmasından bəri “ən intensiv və ən ağır” hücumlar olmuşdur. Bu vəziyyət hava hücumundan müdafiə sistemlərini kütləvi şəkildə yükləməyə yönəlmiş taktikadan yüksək təsir gücünə malik nüfuzetmə zərbələrinə keçidi göstərir.

Suriya prezidentliyinin Hizbullahın tərksilah edilməsinə dəstək verməsindən və Suriya Silahlı Qüvvələrinin Livan sərhədində səfərbərlik kampaniyasına başlamasından sonra, Livan ərazisindən atılan mərmilər Serqaya qəsəbəsinə düşdü. Bu yaşayış məntəqəsi Dəməşqdən təxminən 20 kilometr (12 mil) məsafədə yerləşir və burada Suriya Silahlı Qüvvələrinin bölmələri mövcuddur. Hücumlar Suriya Ordusunun Əməliyyatlar İdarəsi tərəfindən təsdiqləndi. Günün daha sonrakı saatlarında isə İsrail Beyrutun cənub ətraf məhəllələri üçün təcili təxliyə xəbərdarlığı yaydı.

Pit Heqset bildirdi ki, İran daha intensiv zərbələrə məruz qalacaq, və bunlar ehtimal ki, müharibənin başlanmasından bəri ən güclü zərbələr olacaq. ABŞ admiralı Bred Kuper isə İranın ballistik raket buraxılışlarının müharibənin ilk günündən etibarən 90% azaldığını, pilotsuz uçuş aparatlarının buraxılışlarının isə 80% azaldığını bildirdi. Müdafiə analitiki A. J. Caff raket buraxılışlarının 92% (480-dən 40-a), dron buraxılışlarının isə 92% (720-dən 60-a) düşdüyünü qeyd etdi.

## 11 mart
On bir Rockwell B-1B Lancer və üç Boeing B-52 Stratofortress ABŞ bombardmançı təyyarəsi Böyük Britaniyanın Kral Hərbi Hava Qüvvələri Fairford bazasına yerləşdirildi. Uzaq məsafədən aparılmış fotoşəkillər bombaların təyyarələrə yüklənmək üçün hazırlandığını göstərirdi. Bu hadisə ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset-in İran ərazisində həyata keçirilən zərbələrin “ən intensiv günü” olduğunu bildirməsindən sonra baş verdi, lakin missiyanın hədəfləri naməlum olaraq qalır.

Sepah Bankının Tehrandakı filiallarından biri zərbə nəticəsində vuruldu. Bundan sonra İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu gələcəkdə cavab tədbiri olaraq bölgədəki ABŞ və ya İsrail banklarına zərbələr endirilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdi.

## 12 mart
İran Kəşfiyyat Nazirinin müavini Əkbər Qəffari hava zərbəsi nəticəsində öldürülmüşdür.

İran tərəfindən həyata keçirilmiş hücum nəticəsində İraq sahilləri yaxınlığında iki neft tankeri alovlanmışdır; hadisə zamanı bir nəfər həlak olmuş, İraq hakimiyyəti isə bütün neft terminalı əməliyyatlarını müvəqqəti olaraq dayandırmışdır.

İraq Kürdüstanındakı Mala Qara bazasına pilotsuz uçuş aparatı ilə həyata keçirilmiş hücum nəticəsində altı Fransa hərbçisi yaralanmışdır. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron 13 mart tarixli bəyanatında hücum nəticəsində bir Fransa hərbçisinin həlak olduğunu bildirmişdir.

İraqda ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus iki “Boeing KC-135” tipli yanacaq doldurma təyyarəsinin iştirakı ilə hadisə baş vermişdir. Təyyarələrdən biri İraq ərazisində qəzaya uğramış, ilkin məlumatlara görə azı dörd nəfərin öldüyü bildirilmiş, digər təyyarə isə zədələnmiş vəziyyətdə İsraildə eniş etmişdir. Hadisə müharibə dövründə itirilən dördüncü ABŞ təyyarəsi kimi qeydə alınmışdır. Daha sonra ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) təyyarədə olan altı ekipaj üzvünün hamısının həlak olduğunu təsdiqləmişdir. Təyyarələrin yanacaq doldurma missiyası zamanı İraq ərazisində qəzaya uğradığı bildirilmişdir. Məlumatlara görə, hadisədə iki təyyarə iştirak etmiş, bunlardan biri qəzaya uğramış, digəri isə təhlükəsiz eniş etmişdir. Rəsmi mənbələr hadisənin düşmən və ya dost atəşi nəticəsində baş vermədiyini bildirmişdir.

## 13 mart
13 mart tarixində ABŞ müharibənin iqtisadi xərclərini azaltmaq məqsədilə Rusiya neftinin satışına tətbiq olunan bəzi məhdudiyyətləri müvəqqəti olaraq aradan qaldırmışdır. Lakin bu qərarın qlobal neft qiymətləri üzərində nəzərəçarpacaq təsir göstərmədiyi bildirilmişdir.

Həmin gün İran, İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələri, İran Silahlı Qüvvələri və Hizbullah tərəfindən İsrailə və ABŞ-ın hərbi bazalarına qarşı koordinasiyalı hücumun başlandığını elan etmişdir. İsrail isə raket hücumundan sonra yaralanan 58 nəfərin xəstəxanaya yerləşdirildiyini açıqlamışdır. İran eyni zamanda Körfəz ölkələrini yenidən raketlər və pilotsuz uçuş aparatları ilə hədəfə almışdır. Bu hücumlardan sonra neft qiymətlərində artım müşahidə olunduğu bildirilmişdir. Bəhreyn yanacaq anbarlarına qarşı hücumların baş verdiyini açıqlamış, Küveytdə isə “düşmən xarakterli” kimi qiymətləndirilən pilotsuz uçuş aparatının yaşayış binasına çırpılması nəticəsində iki nəfərin yaralandığı qeyd olunmuşdur. Küveyt rəsmiləri həmçinin müdafiə obyektlərinin və ölkənin əsas beynəlxalq hava limanının hədəf alındığını, altı elektrik xəttinin sıradan çıxdığını bildirmişdir. AFP-nin məlumatına görə, Dubay şəhər mərkəzində partlayış səsləri eşidilmişdir. Eyni zamanda Birləşmiş Krallığın Dəniz Ticarəti Əməliyyatları Agentliyi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində Cəbəl Əlinin 35 dəniz mili (65 kilometr) şimalında bir konteyner gəmisinin hücuma məruz qaldığını bildirmişdir. “Al Jazeera Arabic”ın məlumatına görə isə İordaniya şəhərlərində siqnallar səslənmişdir.

Müharibə ərzində üçüncü dəfə olaraq İrandan buraxılan ballistik raketlərin Türkiyənin hava məkanına daxil olduğu və havada zərərsizləşdirildiyi bildirilmişdir. Partlayış səslərinin Adana şəhəri ətrafında eşidildiyi, həmçinin İncirlik Hərbi Hava Bazasında siqnalların işə salındığı qeyd olunmuşdur.

## 14 mart
ABŞ İranın əsas neft ixrac mərkəzi olan Xarq adasına qarşı genişmiqyaslı bombardman həyata keçirmişdir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp hücum zamanı adadakı hərbi hədəflərin vurulduğunu, lakin neft infrastrukturunun “nəzakət səbəbilə” hədəfə alınmadığını bildirmişdir. Müharibənin başlanmasından etibarən qlobal neft qiymətlərinin 40%-dən çox artdığı qeyd olunmuşdur.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) tərəfindən verilən açıqlamada əməliyyat zamanı adada yerləşən təxminən 90 hərbi hədəfin vurulduğu bildirilmişdir. Bununla yanaşı, İranın neft ixracı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan obyektlərin hədəfə alınmadığı vurğulanmışdır.

## 15 mart
15 martın erkən saatlarında İsfahan ətrafında intensiv hava hücumlarının baş verdiyi bildirilmişdir. Bununla yanaşı, Şiraz yaxınlığında 20 partlayış səsinin eşidildiyi, Tehranın cənubunda, Dezful Hərbi Hava Bazasında, Xomeyn şəhərində və Həmədanda güclü partlayışların baş verdiyi qeyd olunmuşdur. Hörmüzqan vilayətində yerləşən Cask limanına təşkil edilən hava hücumu nəticəsində yaranmış genişmiqyaslı dağıntıları əks etdirən videomaterial da yayımlanmışdır. Ölkə üzrə sakinlər təhlükəsizlik qüvvələrinin yerləşdirilməsinin artdığını bildirmişdir.

## 16 mart
Hizbullahın İsrailin şimal və mərkəzi bölgələrində yerləşən mülki qəsəbə və şəhərlərə qarşı həyata keçirdiyi raket hücumlarının artması fonunda, 16 mart tarixində İsrail Cənubi Livana quru əməliyyatı başlatmışdır. İsrailin müdafiə naziri Yisrael Katz əməliyyatın Qəzzadakı müharibəyə bənzər olacağını bildirmişdir. Katz, İsrailin Livan ərazisinin bir hissəsini qeyri-müəyyən müddətə işğal edə biləcəyini də irəli sürmüşdür.

İsrail Müdafiə Qüvvələri son günlərdə həyata keçirilən əməliyyatların “əhəmiyyətli Hizbullah mövqelərini” hədəf aldığını və məqsədin İsrail sərhədinə yaxın yaşayış məntəqələrinin müdafiəsini gücləndirmək olduğunu bəyan etmişdir. İsrailin hərbi hava qüvvələri Cənubi Livandakı qəsəbə və kəndlərə qarşı hücumlarını davam etdirmişdir. İsrailin özündə isə şimalda yerləşən Nahariya şəhərinə Hizbullah tərəfindən həyata keçirilən raket hücumu nəticəsində bir nəfərin yaralandığı səhiyyə rəsmiləri tərəfindən açıqlanmışdır.

## 17 mart
İsrailin müdafiə naziri Yisrael Katz rəsmi açıqlamasında İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricaninin İsrail Müdafiə Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hücum nəticəsində öldürüldüyünü bildirmişdir.

İran rəsmiləri isə bu iddialarla bağlı rəsmi açıqlama verməmiş, bunun əvəzinə Laricaniyə aid olduğu bildirilən əlyazma qeydi yayımlamışdır. Sözügedən qeydin bir gün əvvəl yazıldığı və ABŞ hücumu nəticəsində həlak olmuş, dəfn mərasimləri keçirilməsi gözlənilən iranlı dənizçilərin xatirəsinə ithaf edildiyi qeyd olunmuşdur.

İsrail ordusu yayımladığı rəsmi bəyanatda İranın Bəsic qüvvələrinin komandanı Qulam Rza Süleymaninin də hücumlar zamanı öldürüldüyünü, həmçinin Fələstin İslami Cihad təşkilatının bir komandanının hədəf alındığını bildirmişdir.

## İstinadlar