open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pol Moria

**Pol Moria** (; ) - lirik kompozisiyaları ilə dünyaca məşhur fransız bəstəkarı, aranjmançı, dirijor.

## Həyatı

## Albomları

## Melodiyaları

### Öz bəstələri
* Simpatiya
* Perfidia (1968)
* Sükutun səsi
* Isadora (1969)

### Digər bəstəkarların musiqiləri
* Bu, ürək ağrısıdır - bəstəkarları Ronnie Scott və Steve Wolfe
* Aline (1965) - musiqi fransız bəstəkarı Kristofundur
Now (telekanal, Türkiyə)

**NOW** — "The Walt Disney Company" adlı şirkətin tabeliyində olan, Türkiyədə yayımlanan televiziya kanalıdır. TGRT kanalının bağlanmasından sonra həmin kanalın tezliyində 24 fevral 2007-ci il tarixində yayıma başlamışdır. 24 yanvar 2024-cü il tarixində Disneyin FOX üçün aldığı ad haqqının dolması səbəbi ilə Türkiyədə 12 fevral 2024-cü il tarixindən etibarən NOW aghyyydını almışdır.

## Tarixçə
"TGRT" İhlas Holdinqin tabeliyində olan "Huzur Radyo TV A. Ş." şirkətinə aid telekanal idi. 17 dekabr 2004-cü ildə İhlas Holdinq kanalın satıldığını açıqladı. Nəticədə şirkətin 56,5%-i satılmış oldu. "TGRT" kanalını satın alan ABŞ-nin media şirkətlərindən biri "News Corporation"ın sahibi Rupert Keit Murdoç idi. Daha sonra "News Corporation" digər hissədarları ilə də razılaşaraq bu şirkətin bütün hissələrini satın aldı. İhlas Holdinq "TGRT" kanalını satsa da, "TGRT Haber" və "TGRT Belgesel" kanallarını satmadı. "News Corporation" şirkəti bu işi Ahmet Ertegün vasitəsilə həll etdi. Ahmet Ertegünün "Atlantic Records" şirkəti ilə xatırlanan şirkət 2007-ci ilin fevralından etibarən "FOX" adı ilə icarəyə götürülən, əvvəl "Ət və Balıq Qurumu"na aid olan binadan yayımlanır.

Məşhur Smackdown ilə Raw bu kanalda yayımlanmışdı və daha sonra "SmartSpor HD" kanalına keçmişdi. Hər iki şounun da aparıcıları Bülent Ülgen ve Ali Aydın idi.

18 noyabr 2008-ci ildə "FOX" illərdir "TRT"-nin yayımladığı, "2016-cı il Yay Olimpiya Oyunları" və "2020-ci il Yay Olimpiya Oyunları"nın yayım hüquqlarını, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsidən satın aldı.

19 may 2009-cu ildə yeni qrafikaları və introları ilə yeni yayım dövrünə keçmişdir. Həmçinin 2010-cu ildə "İtaliya A Seriyası"nın yayım hüquqlarını da satın almışdır. Lakin ayda 1–2 qarşılaşma yayımlanırdı.

"FOX"da yayımlanmış Beşiktaş-Fenerbahçe qarşılaşmasında 70 markanın 201 reklamı 35 dəqiqə ərzində ekranda yer yayımlanmışdı. Oyunun vacib anlarını reklamlara görə izləməkdə çətinlik çəkən tamaşaçıların narahatlığına qəzet yazarları da dəstək vermişdi. Həmin reklam strategiyası bir çox qəzetdə sərt tənqid hədəfi olmuşdu.

Kanal 1 iyul 2012-ci il tarixində loqosunda dəyişiklik etmişdir. Həmin gündə introlarını da yeniləyərək, 16:9 (geniş ekran) formatlı yayıma keçmişdir.

"NOW Ana Haber"i həftəiçi Nazlı Tolga təqdim etmişdi. 2020-ci ilin sentyabrından etibarən "NOW Ana Haber"i həftəiçi Selçuk Tepeli, həftəsonu isə Gülbin Tosun təqdim edir.

22 fevral 2017-ci il tarixində Azərbaycanda yayımı qadağan edilmişdir.

2019-cu ilin martında digər 21st Century Fox kanalları ilə birlikdə The Walt Disney Company tərəfindən 71,3 milyar dollar qarşılığında satılmışdır. 20 iyun 2023-cü il tarixində kanalın loqosunun rəngi qırmızı olmuştur.

24 yanvar 2024-cü il tarixində Disney'in FOX üçün aldığı ad haqqının dolması səbəbi ilə Türkiyədə 12 fevral 2024-cü il tarixindən etibarən NOW adını almışdır.

## NOW HD
1 iyul 2012-ci ildə yayıma başlamışdır

## Hal-hazırda yayımladığı teleseriallar
* Tezliklə: *Doktor: Başka Hayatta*
* Tezliklə: *Ömür Usta*
* Tezliklə: *Yeraltı
* 2025-: *Kıskanmak* (Çərşənbə Axşamı 21:00)
* 2025-: *Halef: Köklerin Çağrısı* (Cümə Axşamı 21:00)
* 2025-: *Sahtekarlar'' (Bazar 21:00)

## İstinadlar
Saca

**Saca** — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Coğrafi mövqeyi

## Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 106 nəfərdir (2002-ci il siyahıyaalması). Sakinlərin 100%-i etnik azərbaycanlılardır.

## İqtisadiyyatı
Kəndinin əsas təsərrüfatçılıq sahəsi heyvandarlıqdır.

## İstinadlar
Hirakata

**Hirakata** () — Yaponiyanın Kansai regionunda yerləşən Osaka prefekturasının şimal-şərqində şəhər.

## Həmçinin bax
Uşmal

**Uşmal** — Mayya sivilizasiyasının böyük şəhərlərindən biri, müasir Meksikanın Yukatan yarımadasının şimal-qərbində, Merida şəhərindən 68&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Ümumi məlumatlar
Uşmal adının mənası «oş-mal» (üç dəfə) verir (bu ad yəqin ki, şəhərin üç periodunu əks etdirir). 
Yaxınlıqdaki Labna seremonial kompleksi və Sayil saray kompleksi ilə birgə Uşmal 1996-cı ildə UNESCO-nunDünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.
Şəhərin tikililəri Puuk memarlıq məktəbinin ən yaxşı nümunələridir.

## Tarix
Şəhərin əsası 10.9.0.0.0 | (2 Ahau 13 Mac) ilində — yəni 15 avqust 1007-ci ildə Ax Suytok Tutul Şiv tərəfindən qoyulmuşdu. 
Uşmal uzun illər Yukatanın siyasi və mədəni mərkəzi hesab edilirdi. Şəhər tolteklərlə bağlı tutul-şiv tayfaları tərəfindən işğal edilmişdi. Uşmal Yukatanda siyasi hökmranlıq uğrunda Mayapan və Çiçen-İtsa ilə mübarizə aparırdı. Bu hadisələrin dəqiq xronologiyası yoxdur, çünki bir çox mənbələrdə ziddiyatlar mövcuddur. Şəhər Mayapan ordusunun işğalından sonra, Tutul-Şiv öz paytaxtını Uşmaldan Maniyə köçürmüşdü.

Alimlərin ehtimalına görə, Uşmalda 25 000 nəfər yaşayırdı. Uşmal Puuk memarlıq məktəbinin mərkəzi olmuşdu və buna görə burada çoxlu sayda klassik üslubda binalar tikilmişdi.

## Görməli yerlər
6 qrupa bölünən Uşmal xarabalıqları dəfələrlə XIX əsrdən ABŞ və Meksika arxeoloqları tərəfindən (C. Stivens, U.Holms, K.Ruppert, A.Rus, X.Akosta, S.Saens v.d.) tədqiq olunmuşdu.

Şəhərin binaları qismən bərpa ediliblər. 

Ən əhəmiyyətli monumental memarlıq abidələri aşağıdakilardı:
* «Hökumət sarayı» — şəhərin ən gözəl binalardan biri; 20 min fərdi piltələrin üzərində nəfis heykəl və mozaika ilə bəzədilmişdi. 
* «Sehrbazın piramidası» və ya «Cırtdan evi» — 38 metrlik piramida üzərində yerləşən məbəd. Piramida planda oval şəkildədir və müasir mayya evini xatırladır. 
* «Göyərçin evi»
* «Qadın monastır» — 4 binanı özündə birləşdirən kompleks. 
* «Tısbağalar evi»

## Qalereya

Uxmal-mexico.jpg|Uşmal sarayından görünüş
Palacio del Gobernador-Uxmal-Yucatan-Mexico0255.JPG|Qubernator sarayı
Uxmal - Casa de las tortugas.JPG|Tısbağalar evi
Uxmal - Große Pyramide - Ornament 4.jpg|Böyük piramidanın ornamentləri


## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Археологи обнаружили фасад Большой пирамиды в Ушмале, относящийся к раннему классическому периоду 
* В Ушмале выявлена сложная гидросистема 
* Ушмаль — город майя
Eyvan

**Eyvan** — İranın İlam ostanının şəhərlərindən və Eyvan şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 27,752 nəfər və 6,010 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Bədrə

**Bədrə** — İranın İlam ostanının Dərəşəhr şəhristanının Bədrə bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 3,775 nəfər və 868 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Hers

**Hers** (qısaca , ) — Beynəlxalq vahidlər sistemində (Sİ) dövri proseslərinin (məs. yırğalanma) hmg tezliyinin vahididir. Hers — xüsusi adlanmaya və işarəyə malik törəmə vahididir. Beynəlxalq sistemin başqa vahidləri kimi Hs-də müəyyən ifadəyə malikdir:
: *'1 Hs = 1 [[saniyə|san]]<sup>−1</sup>
1 Hers — cismin 1 saniyə müddətində 1 tam dövrünün malik olduğu tezliyə bərabərdir. Sİ-nin qaydalarına əsasən Hers vahidin yazılışı birinci hərfi böyük olmaqla sətri hərflərlə ilə yazılır.


== Tarixi ==

Vahid [[XIX əsr]]də yaşamış və [[elektrodinamika]]nın inkişafında misilsiz töhfələri olan [[alman]] fiziki [[Henrix Hers]]in şərəfinə adlandırılmışdır. Ad 1930-cu ildə Beynəlxalq elektrotexnika komissiyası tərəfindən təsis edilmişdi.. 1960-cı ildə XI Baş konfransda bu ad Sİ-də tezliyin vahidi olaraq qəbul edilmişdi.

== Bölünənləri və ayrı-ayrı vahidləri ==
Onluq bölünən ədədləri və ayrı-ayrı vahidlər Sİ-in standart ön şəkilçilərinin köməyi ilə yaradır.


== Hers və Bekkerel ==
Sİ-də hersdən başqa daha eyni bərabərliyə malik (1/s) bir törəmə vahid mövcuddur: *bekkerel* törəmə vahidi. Vahidlərin ikisi də bərabərliyə malikdir, amma adlarının müxtəlifliyi, onların tətbiq sferalarının fərqi ilə bağlıdır: Hers yalnız dövri proseslər üçün istifadə olunur, amma Bekkerel — yalnız radionuklidlərin dağılmasının təsadüfi prosesləri üçün istifadə olunur.

== Maraqlı faktlar ==
* [[Qulaq|İnsan qulağıyla]] qəbul edilən tezliklərin orta diapazonu 20 Hs-dan 20 KHs-a qədər uzanır.
* Sakit vəziyyətdə [[ürək]] təxminən 1 Hs tezliklə döyünür (qeyd: [[almanca]] tərcümədə "Herz" sözü "ürək" sözüdür. Ancaq, böyük fizikin soyadı Hertz yazılır).
* Birinci oktavanın *lya'' notunun tezliyi 440 Hs təşkil edir. Kamertonun standart tezliyidir.
* İnsan tərəfindən qəbul edilən elektromaqnit sahəsinin tərəddüd tezlikləri şüa (işıq) kimi, 3,9 * 1014-dan 7,9*1014 Hs diopazonuna qədər uzanır.

## İstinadlar
Pəhlə

**Pəhlə** () — İranın İlam ostanının Dehluran şəhristanının Zərrinabad bəxşində şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 4 341 nəfər və 840 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
I Yezdəgird

**I Yezdəgird** (یزدگرد یکم:farsca mənası: Allah tərəfindən yaradılmış) — 14-cü Sasani şahənşahı. 399-420-ci illərdə 21 il hakimiyyətdə olmuşdur. I Yezdəgirdin hakimiyyəti dövrü əsasən dinc keçmişdir. Bizansla dostluq münasibətləri saxalnılmışdır. Onun hakimiyyətinin ilk dövründə xristianlara heç bir təzyiq olunmurdu. Sonra isə xristianları təqib etdi.

## Ailə

I Yezdəgidin atası III Şapur idi. 399-cu ildə III Bəhram öldükdən sonra hakimiyyətə gəldi və III Bəhramın qatillərini cəzalandırmadı. I Yezdəgirdin 3 oğlu var idi.

## [[Bizans]] ilə münasibətlər

IV əsrin sonlarında üsyanlar və mərkəzdən ayrılan hakimlərin özbaşınalığı nəticəsində zəifləməkdə idi. I Yezdəgird müharibənin əleyhinə olduğuna görə Bizans ilə dostluq münasibəti saxlayırdı.

## [[Xristianlıq]]

I Yezdəgird hakimiyyətinin ilk illərində xristianlığa meyil edirdi. O xristianlara ibadət azadlığı vermişdir və xristianlara ibatəd azadlığının verilməsi haqqında 410-cu ildə bəyənnamə nəşr etdirmişdi. Kilsələr tikilməyə başladı və kaalikosluq yaradıldı. Bir neçə maqa şər atılaraq ittiham olundu. Daha sonra I Yezdəgird xristianlıqdan döndü və Zərdüştlüyü qəbul etdi. Xristianları isə təqib etməyə başladı.

## Həmçinin bax
Azərbaycan Sasanilər dövründə
Əli əl-Əkbər

**Əli əl-Əkbər** () — İmam Hüseyn və Ümmü Leylanın oğlu. Kərbəla döyüşündə şəhid olub.

## Mənbə
II Yezdəgird

**II Yezdəgird** (farsca : یزدگرد دوم ) — on altıncı Sasani şahənşahı. 438-457-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Hakimiyyəti dövründə Eftalitlərlə müharibə aparmış və zərdüştlüyü yaymışdır. 440-cı ildə Bizansla müharibəyə başladı və az da olsa uğurlar əldə etməyə başladılar. II Teodosinin baş komandanı Anatoli şəxsən II Yezdəgirdin düşərgəsinə gəldi və sülh təklif etdi.

Müharibədən sonra II Yezdəgird Ermənistanı tutdu və erməniləri Eftalit sərhədlərini qorumaq üçün ora köçürdü. 450-451-ci illərdə Vardan Mamikonyanın üsyanını yatırdı. 450-ci ildə Xalxal döyüşündə üsyançılar qalib gəldi, lakin 451-ci illərdə Avarayr döyüşündə II Yezdəgir onları məğlub etdi. İndiki Ermənistan ərazisində zərdüştlüyü yaymağa başladı və xristianları təqib etməyə başladı. Bütün hakimləri dəvət edərək onlara zərdüştlüyü qəbul etdirdi. Qafqazda zərdüştlüyü yaymaq üçün 500 kahini ora göndərdi. II Vaçe sonralar onun əleyhinə üsyan etdi və zərdüştlükdən imtina etdi. 453-cü ildə Xorasanda Eftalitlər məğlub edildi.

= Həmçinin bax =
*Azərbaycan Sasanilər dövründə
*Qafqaz Albaniyası
Əqil ibn Əbu Talib

**Əbu Yezid Aqil ibn Əbi Talib ibn Əbdilmüttalib əl-Haşimi əl-Qureyşi** (; ) — Əli bin Əbu Talibin böyük qardaşı, səhabə.

## Həyatı
O, Əlidən 20 yaş böyükdür. 580-ci ildə anadan olub. Ənsab və tarix bilikləri ilə Cahiliyyə dövründə Qureyş qəbiləsi arasında mühüm bir mövqeyi var idi. O, mübahisəli məsələlərdə hakimliyinə müraciət edilən dörd şəxsdən biri idi. Bədir döyüşündə Məkkəli müşriklərin tərəfində döyüşdü və müsəlmanlara əsir düşdü. Əmisi Abbas ibn Əbdülmüttəlib tərəfindən verilən 4000 dirhəm fidyə qarşılığında əsirlikdən xilas oldu. Onun nə zaman müsəlman olduğu haqqında müxtəlif versiyalar vardır: bəzilərinə görə Hüdeybiyyə müqaviləsindən əvvəl, bəzilərinə görə dərhal sonra, digərlərinə görə isə Məkkənin fəthindən əvvəl, 630-cu ilin əvvəllərində müsəlman olmuş və Mədinəyə getmişdir. Qardaşı Cəfərlə birlikdə Mütə döyüşündə iştirak etmişdir. Yoluxduğu bir xəstəlik səbəbindən sonrakı döyüşlərdə iştirak edə bilməmişdir. Ancaq Hüneyn döyüşündə iştirak etdiyi və hamı dağıldıqdan sonra Məhəmməd peyğəmbərin yanından ayrılmadığı da rəvayət olunur. Xəlifə Ömər dövründə ona divan sisteminin təşkili vəzifəsi verildi. Əlinin xəlifəliyi dövründə böyük borca düşür və bu məsələdə Əlidən kömək gözləyir. Lakin dəstək görə bilmir. Ona lazım olan yardımı təmin edən Muaviyəyə qoşulur və Siffin döyüşündə qardaşına qarşı vuruşur. Bəlağəti və hazırcavablığı ilə də tanınan Aqil, Muaviyə dövründə və ya I Yezidin xəlifəliyinin ilk günlərində vəfat edir.

## Hədis elmindəki yeri
O, Peyğəmbərdən bir neçə hədis rəvayət etmişdir. Ondan isə oğlu Məhəmməd, nəvəsi Abdullah, Həsən əl-Bəsri, Əta ibn Əbu Rəbah və başqaları hədis rəvayət ediblər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əbu Talib
Bonampak

thumb|right|300px|Bonampak şəhərindən ümumi görünüş
**Bonampak** (, qədim mayyalarda şəhər "*Ukul"* adlanırdı)  — 1946-cı ildə arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar olunan Mayya sivilizasiyasının mühüm şəhərlərindən biri. Bonampak özünün divar rəsmləri (freskaları ilə) məşhurlaşmışdı. 
## Ümumi məlumat
Bonampak Meksikanın Çiapas ştatında, Lakanha çayının sahilində (Yaşçilandan 25&nbsp;km cənubda) yerləşir. Şəhər qalıqları amerikalı fotoqraf Cayls Hilli (Giles Healey) tərəfindən, mayya-lakandonların köməyi ilə aşkar olunmuşdu. Mayya sivilizasiyasının klassik inkişaf dövründə  (e.ə. 250-ci — b.e. 900-cü illəri arasında) Ukul (Bonampak) Şukalnax çarlığının sonuncu paytaxtlarından olmuşdu; onun bu çarlıqda ikinci dərəcəli əhəmiyyəti vardı, lakin yaxşı qorunub-saxlanılmış rəsm və freskaların köməyi ilə onun tarixi bərpa edilə bilər.

## "Şukalnaxın tanrı çarları (kukul axav)"
* Ax Yaş Punim (400 illər) (Şukalnax sülaləsinin yaradıcısı)
…
* naməlum adlı hökmdar («7-ci stelanın hökmdarı») (554—600)
* Yaxav Çan Muvan I, oğul (600—605)
* Ax-Olnal, oğul (605—610, 611 — 614-cü ildən sonra)
* Ax Çan Tok (610—611) (Şukalnax hakimiyyətini ələ keçirdi və Ax-Olnalı didərgin salır)
* Vinakhab Tok (643 —648)
* naməlum adlı hökmdar (658 (?) — 670)
* Ax Nak'ey (683—692)
* «Knot-Eye» B’alam, K’iniç Çak Çixanın oğlu (732—746)
* Ax Sak Teleç, Yo’nal Balamın oğlu, (747/748 — 776)
* Yaxav Çan Muvan II, Ax Sak Teleçin oğlu (776 — 791)

## Freskalar məbədi
thumb|right|300px|Bonampakın divar rəsmləri
*Bonampak* adı mayya dilində "rənglənmiş divar" mənasını verir. Bu gün bu şəhər öz görkəmli freskaları ilə məşhurdur. Rəsmlərdə hökmdar və onun sərkərdələri, döyüş səhnələri təsvir olunmuşdu. Freskalar ilə 3 otağın ümumi sahəsi 144 m² təşkil edir. Freskalar mayya xalqının sosial durumunu çox yaxşı əks etdirir.
Öz məzmununa görə onları 5 qrupa bölmək olar:
# Rəqs bayramı üçün hazırlıqlar (1-ci otaq)
# Müharibə və düşmənlərin əsir götürülməsi (2-ci otaq)
# Əsir götürülənlərin məhkəməsi və onların qurban verilməsi (2-ci otaq)
# Rəqs ritualı (3-cü otaq)
# Yüksək təbəqədən olan qadınların qurban gətirilməsi (3-cü otaq)

## Web links

* Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM
* Yale Bonampak Documentation Project 
* Bonampak Murals on ancientmexico.com  - Good large photographs of the originals
* Mesoamerican Photo Archives by David R. Hixson - more good photos (click on the first link for Bonampak)
Əzələ tonusu

## Əzələ tonusu

Sakitlik halında insanın əzələləri qismən yığılır. Əzələlərin belə qismən yığılma vəziyyəti-onlar gərgin olur, lakin hərəkətə xidmət etmirlər -***əzələ tonusu*** adlanır. Əzələlərin belə gərginliyi daxili orqanların normal vəziyyətini və müəyyən pozanı saxlamaq üçün vacibdir. Yuxuda və ya narkozda olarkən **əzələ gərginliyi** bir qədər azalır, bədən boşalır. Əzələ tonusunun təmiz yox olması ancaq ölüm zamanı olur. əzələ tonusunun yüksəkliyi Mərkəzi  Sinir Sisteminin  (MSS) funksional vəziyyətindən asılıdır. Skelet əzələlərinin tonusu onlara  onurğa beynin  hərəki neyronlarından böyük intervalla ardıcıl gələn sinir impulsları ilə bağlıdır.Bu neyronların aktivliyi MSS-nin yuxarıda yerləşən şöbələrinin impulsları ilə, həmçinin əzələlərin özündə yerləşən reseptorlarla əlaqəlidir.
**Əzələ tonusu** koordinativ hərəkətlərin yerinə yetirilməsində,bədənin sabitliyi və vəziyyətində mühüm rol oynayır.
**Əzələ tonusu** reflektor təbiətə malikdir.Müəyyən olunmuşdur ki,skelet əzələlərinin tonuslaşmasında əsas rolu "*tonik sakit*" əzələ lifləri oynayır. Onlar yığılma və boşalmanın kiçik sürəti ilə fərqlənirlər, bunun üçün də oyanma ritmi belə kifayət edir ki,əzələ lifləri uzun müddət yığılma vəziyyətində qalsın.

## Mənbə
*K.Ə. Balakişiyev İnsanın normal anatomiyası 1-ci cild."Maarif"nəşriyyatı,1979.
Hökümə Nəcəfova

**Hökümə Nəcəfova** — bəstəkar, ilk azərbaycan qadın tarzən. Müğənni Brilliant Dadaşovanın atasının və aktyor Məlik Dadaşovun xalası idi.

## Həyatı
Hökümə Yusif qızı Nəcəfova 19 noyabr 1915-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.Hələ uşaq yaşlarında Əbilov adına Mədəniyyət Evində Səid Rüstəmovun rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən tar dərnəyində Qızbəs Əsədova və Ağabacı Rzayeva ilə birgə dərs alan H.Nəcəfovanı Üzeyir bəy Hacıbəyovla tanışlıq Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinə gətirir. Sonralar Dövlət Konservatoriyasında həm bəstəkarlıq, həm də tar  bölmələrində  təhsil alan  Hökumə  Nəcəfova Üzeyir bəyin sevimli tələbələrindən olub. Hətta dahi bəstəkarımız Hökumə xanıma və bir neçə imkansız  qıza guya "dövlətin əli" ilə  təqaüd də verirmiş.  Üzeyir bəy rəhmətə gedən günə qədər onlar bu təqaüdünün onun tərəfindən verildiyini bilməyiblər.
Üzeyir Hacıbəyov Hökumə xanım Nəcəfovanın istedadını, qabiliyyətini, bəstələrini və ifalarını yüksək qiymətləndirir, onun ictimai fəallığını, mədəniyyətimizin inkişafı işində fədakarlıq əzmini çox bəyənirdi. Hökumə Nəcəfova Azərbaycanın ilk qadın bəstəkarlarından biri olmaqla yanaşı, eyni zamanda ilk tarzən qadın idi.

## Əsərləri
Bir çox məşhur mahnıların müəllifidir: "Kaş ki, gözəl olmayaydım", "Həliməcan", "Səninləyəm", "Qaça bilməzsən məndən, ey yar", "Xalidəcan", "Ceyran balası" və s. Bir zamanlar bu mahnılar görkəmli sənətkarlarımız - Şövkət Ələkbərova, Sara Qədlmova, Zeynəb Xanlarova və Elmira Rəhimovanın ifasında da tez-tez səslənirdi. Həmçinin rəqslər də ("Şənlik rəqsi", "Rəqs melodiyası") bəstələmişdir.

### Kitablar
Mahnı və romanslar not kitablarının müəllifidir:
* Fortepiano üçün "Yarım gəldi" (1945) 
* "Arzu" (1946) 
* fortepiano ilə oxumaq üçün "Uşaq mahnıları" (1967) 
* "Mahnılar" (1968, 1975)  
* "Ana yurdum" (1986)

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mobil Əhmədov - Tez gəl
* Brilliant Dadaşova - Ceyran bala
* Zeynəb Xanlarova - Səninləyəm, sözləri Ələkbər Ziyatayındır
* Kaş ki, gözəl olmayaydın. Sözləri: Aşıq Ələsgərindir .
Kuban çayı

**Kuban çayı** — Şimali Qafqazın Qaraçay-Çerkesiya və Adıqe respublikaları, Stavropol və Krasnodar diyarları ərazisindən axan çay.

Kuban Şimali Qafqazın iki böyük çayından biridir. O birisi Terekdir. Başlanğıcını, Elbrus dağının cənub-qərb ətəyindəki buzlaqlarda qaynaqlanan Üçkulan və Ullukam qollarının birləşməsindən götürür. Kuban çayının uzunluğu 870 km, Ullukamla birlikdə 900 km. Hövzəsinin sahəsi 57900 km². Temrük şəhəri yanında, Petruşin adlanan əsas qolu ilə Azov dənizinə tökülür. Kazaçiy yerik və Perevoloka qolları ilə suyunun bir hissəsini Axtanizovski limanına və duzsuzlaşdırma kanalı vasitəsilə Qızıldaş limanına axıdır. Azov dənizinə 116 km qalmış, böyük qolu — Protoka — sağa ayrılır və Açuyevo qəsəbəsi yanında Azov dənizinə tökülür. Ümumi çoxillik axımının orta həcmi 13,5 kum/m. Çayın suyu çox bulanıqdır. Çay Azov dənizinə 8 mln. ton lil və 3 mln. ton əridilmiş duzlar gətirir. Suyun minerallaşması yuxarı axarında aşağıdır(50–200 mq/l), orta və aşağı axarında (200–350 mq/l). Sərt lil hesabına Kubanın 4300 km² sahəsi olan mənsəbi yaranıb. Bu ərazilərdə əsasən qamışlıqlar və limanlar çoxdur. Kubanın qidalanması qarışıqdır — qar-buzlaq, yağış və qruntdan. Axımı əsasən yayda olur, daşqın vaxtı. Suyun səviyəsi və məsrəfi il ərzində xeyli tərəddüd edir. Buzlaşması 1–3 aydır. Kuban — alp, dağ-meşə, meşə-çöl və çöl zonalardan axır. Yuxarı axarında, dar dağ dərələrindən sürətlə axan tipik dağ çayıdır. Orta və xüsusən aşağı axarında bir neçə terassalı geniş vadisi var. Burada çayın çoxsaylı əyri döngələri olduğuna görə çay öz sahilini sürətlə yuyub aparır. Kubanın hövzəsi simmetrik deyil, demək olar ki bütün qolları sol tayındadı. Əsas qolları(yuxarılardan başlayaraq) — Teberda, Malıy(Kiçik) Zelençuk, Bolşoy(Böyük) Zelençuk, Urub, Laba, Belaya(Ağ), Pşiş, Psekups, Afips.

Kuban çayının və onun qollarının axımının tənzimlənməsi üçün hövzəsində su anbarları var: Tşikskoye, Şapsuqskoye, Varnavinskoye, Krükovskoye, Oktyabrskoye, Şendjiyskoye. Kubanın özündə tutumu 3,1 mlrd. kub/m olan Fedorovskiy su qovşağı və Kranodar su anbarı tikilib. Kubanın suları Stavropol və Krasnodar diyarlarının suvarılması üçün (Kuban-Eqorlık, Kuban çəltik və Petrov-Anastasiyev suvarma sistemləri) istifadə olunur. Kuban 300 km məsafədə gəmiçilik üçün yararlıdır. Zəngin balıq ehtiyatı var(nərə, sterləd, ağ balıq, şemaya, yayın). Kubanın qollarında bir sıra su-elektrik stansiyası tikilib. Çayın sahilində, Krasnodar diyarı daxilində bir sıra yaşayış məntəqəsi var: Armavir, Kropotkin, Üst-Labinsk, Krasnodar, Temrük və başqaları.

## Mənbə
* Река Кубань
Tiamat (musiqi qrupu)

**Tiamat** — 1989-cu ildə yaradılmış İsveç metal musiqi qrupu.

## Haqqında
Əvvəlcə qrupun adı "Treblinka" adı olmuşdur,və black metal üslubun da çıxış edirdilər.Qrupun yarandığı ildən bəri geniş və fərqli üslublar da ifa etmişdir.Black metal,Doom/Death metal və Gothic rock/metal üslubların da çıxış etmişdir.Daha sonra 1989-ci ildə "Sumerian Cry" albomundan sonra qrupun adı dəyişdirlərək Tiamat adlandırıldı.Mercyful Fate, Candlemass, Pink Floyd və King Crimson kimi qrupların üslubundan örnək alan Tiamat özləri üçün yeni üslub kəşf etdilər.1994-cü qrup  Wildhoney adlı albomlarını çıxartdı, və qarışıq vokal, yavaş gitara riffləri və eləcə də extreme metal lentlərindən və sintezatoru səslərindən  istifadə  edərək fərqli tərz də albom çıxardan Timata böyük uğura nail oldu.1995-ci ildə qrup  Dynamo və Wacken Open Air festivalların da çıxış edərək məşhurlaşmağa başladı.

## Qrup üzvləri
*Johan Edlund - vokal, gitara
*Anders Iwers - bas gitara
*Lars Sköld - zərb alətləri

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları və Ep-lər
*Sumerian Cry (1990)
*The Astral Sleep (1991)
*Clouds (1992)
*Wildhoney (1994)
*Gaia (EP, 1994)
*A Deeper Kind of Slumber (1997)
*Skeleton Skeletron (1999)
*For Her Pleasure (EP, 1999)
*Judas Christ (2002)
*Prey (2003)
*Amanethes (2008)
*The Scarred People (2012)

### Demolar və sinqllar
*Crawling in Vomits (1988)
*The Sign of the Pentagram (1989)
*Severe Abomination (1989)
*A Winter Shadow (1990)
*Tour Sampler (1994)
*Cold Seed (1997)
*Brighter Than The Sun (1999)
*Vote For Love (2002)
*Cain (2003)
Kalka döyüşü

**Kalka döyüşü** - (müasir Kalçik çayı), Kalmius çayının sol qolu Donetsk (Ukrayna) vilayəti). 31 may(6 iyun) 1223-cü ildə birləşmiş rus-qıpçaq qoşunları ilə monqol-tatar ordusu arasında, Cebe və Sabutayın yürüşü çərçivəsində baş verən döyüş.
## Döyüş ərəfəsi
Gürcü, sonra isə alan-yas və Şimali Qafqaz qıpçaq qoşunlarını darmadağın edəndən sonra, Sabutay bahadur və Cebe noyonun başçılığı altında monqol-tatar ordusunun iki tüməni(20 min süvari) 1223-cü ildə Krıma sonra isə qıpçaq çöllərinə soxuldular. Qıpçaq xanı Kötən xan rus knyazlarından kömək dilədi. Kiyevdəki knyaz şurasında düşməni qarşılamaq qərarı verildi. Apreldə rus və qıpçaq qoşunu, şırımlı yerində(*[[Zaporojya|Zaporojye]]*) Dnepri keçərək, rəqibi, avanqardını geri oturdaraq, geri çəkilməyə məcbur etdi. İlk uğur rusları və qıpçaqları ruhlandırdı, və onlar şərqə hərəkət etdilər. 9 gündən sonra Kalka çayında rus-qıpçaq qoşunu(40 min rus və 20 min qıpçaq) monqol-tatarların əsas qüvvəsi ilə qarşılaşdı.
## Döyüşün gedişi
Rus knyazlarının şurasında ziddiyətlər yarandı. Kiyevli Mstislav monqol-tatarları Kalkanın sağ tərəfində qarşılamağı təklif etdi. Başqa knyazlar monqolların qüvvəsini dəyərləndirməyərək, dərhal Kalkanın sol tərəfinə keçməyi və rəqibə hücum etməyi təkid edirdilər. Ziddiyətlər qoşunların vahid planla hərəkətinə əngəl oldu. Kiyevli Mstislavın qoşunu Kalkanın sağ tərəfində möhkəmləndirilmiş düşərgə saldılar. Qaliç knyazı Udaloy(Cəsur)Mstislavın, Volın knyazı Danilin və qıpşaqların qoşunları Kalkanın o biri tərəfinə keçdilər. Yarun xanın və knyaz Danilin başçılığı ilə müttəfiqlərin avanqardı monqollarla döyüşə girdilər. Rusların dirənişinə baxmayaraq, qıpçaqlar təzyiqə dözmədi və qaçmağa başladı və qaçaraq arxada duran rus alaylarının cərgələrinə çaşqınlıq saldılar. Qıpçaqların yedəyində gələrək monqollar Qaliç-Volın qoşunlarına hücum etdilər. Döyüş qaydasına düzülə bilməyən ruslar döyülməyə başladı. Cəsur Mstislavın və başqa rus knyazlarının qaçan dəstələrinin yedəyində monqollar qoşunlarının bir hissəsi ilə, Kiyevli Mstislavın düşərgəsini mühasirəyə aldılar. Üç gün ruslar müqavimət göstərdilər. Ancaq monqolların onlara aman verməsi vədi müabilində təslim oldular. Monqollar bundan istifadə edərək rus əsirlərinin demək olar hamısını qırdılar. Rus-qıpçak qoşunları darmadağın edildi. Ancaq tək Kiyevli Mstislav 10 min adam itirdi. Monqolların itkiləri dəfələrlə az idi. Rusların məğlubiyəti feodal pərakəndəliyin, rəqibin qüvvələrinin yetərincə dəyərləndirilməməsinin və qıpçaqların etibarsızlığının nəticəsi idi. Monqolların qələbəsi, sayca rəqibdən üç dəfə az olmağına baxmayaraq, sərt nizam-intizamla və dəmir iradə ilə idarə olunan ordunun üstünlüyünün parlaq nümunəsi idi.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.4 səh. 48
## Qeydlər
Crematory

**Crematory** — Alman Gothic/Doom/Melodik death metal qrupu.

## Haqqında
1991-ci ildə Almaniyada yaradılıb. Qrup bu üslubda My Dying Bride, Tiamat və Atrocity kimi qruplarla tez tanınaraq, üslublarının ən məşhurları olmuşdur. Almaniyanın Wacken Open Air festivalın da 1996, 1998, 1999, 2001 və 2008-ci ildə daxil olmaqla konsertlər də çıxış etmişdir.1996-cı ildə Nuclear Blast albom şirkəti ilə müqavilə bağlayan Crematory, daha sonra 2006-cı ildə müqaviləni qarşılıqlı olaraq ləğv edərək, yarandıqları ildən ilk albom şirkəti olan Massacre Records ilə yenidən müqavilə bağlamışdır. Qrupun ilk debüt studio albomu 1993-cü ildə "Transmigration" adlı albomları olmuşdur. Bu albom Almaniya və Avropada çox bəyənilmişdir. Crematory qrupu 2001-ci ildə qrup fəaliyyətini dayandırsa da, 2003-cü ildə yenidən bir araya gələrək qrup fəaliyyətlərinə davam etmişdir.

## Qrup üzvləri

### İndiki üzvlər
* Felix Stass — vokal
* Matthias Hechler — gitara, köməkçi vokal
* Katrin Goger — sintezator
* Harald Heine — bas gitara
* Markus Jullich — zərb alətləri

### Əvvəlki üzvlər
* Axel Schott — vokal
* Marc Zimmer — bas, vokal
* Heinz Steinhauser — bas, vokal
* Lothar "Lotte" Forst — gitara, vokal

## Diskoqrafiya

### Studio albomlar
* Crematory (1992) demo
* Transmigration (1993)
* …Just Dreaming (1994)
* Illusions (1995)
* Crematory (1996)
* Awake (1997)
* Act Seven (1999)
* Believe (2000)
* Revolution (2004)
* Klagebilder (2006)
* Pray (2008)
* Infinity (2010)
* Antiserum (2014)
* Monument (2016)
* Oblivion (2018)
* Unbroken (2020)
* Inglorious Darkness (2022)
* Destination (2025)

### Sinqllar və Ep-lər
* Ist Es Wahr (1996) (EP)
* Fly (1999)
* Greed (2004)
Tomris (ad)

**Tomris** — qadın adı.

* Tomris — Massagetlərdən və saklardan olan məşhur peçeneq qadın sərkərdə, skif dövlət xanı.
* Tomris Uyar — türk yazıçı və tərcüməçi.
* Tomris İncer — Türkiyə aktrisası.

## Həmçinin bax
* Tomris (dəqiqləşdirmə)
Nəsrəddin Xocanın 12 məzarı (film, 1966)

## Məzmun
Molla Nəsrəddin və zaman maşınında səyahət mövzusunda rəngli fantaziya. Film 2 hissədən ibarətdir.

***Birinci hissədə*** hadisələr Molla Nəsrəddinin öz çağında baş verir. Orada onu daim etdiyi "günahlara" görə cəzalandırmağa çalışırlar. Janrın qanunlarına görə, bütün çabalar cəlladlar və hakimlər üçün uğursuz bitir.

***İkinci hissə*** "Nəsrəddin XX əsrdə" adlanır. Dirilmiş heykəl səkidən düşür və yeni şəhərin küçələrini gəzir. Amma yenə hakimi qüvvələrlə üzləşir. Və bu yenə həmin simalardır, ancaq indi əyinlərində qalstuk və tünd pencəklər var...

## Film haqqında
: Film rejissor Klimenti Mintsin çəkdiyi sonuncu filmdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Timur Zulfikarov, Nasriddin İslamov, Klimenti Mints
:**Quruluşçu rejissor:** Klimenti Mints
:**Quruluşçu operator:** İbrahim Baramıkov
:**Quruluşçu rəssam:** 
:**Bəstəkar:** Yuri Levitin
:**Mahnıların mətni:** F. Ansori, İ. Şaferan 
:**Baletmeyster:** İbrahim Yusupov
:**Səs operatoru:** B. Ərəbov 
:**Montaj üzrə rejissor :** 
:**Qrim rəssamı :** R. Bolotnyova
:**Geyim rəssamı:** Aleksey Parxomenko, A. Podkay
:**Montaj edən:** A. Peçiyeva
:**Montaj üzrə assistent:** 
:**Rejissorlar:** K. Starostin, Sergey Xarlamov
:**Rejissor assistentləri:** Ş. Sultanov
:**Operatorlar:** S. Melik-Saadyan
:**Operator assistentləri:** V. Romanov
:**Rəssam assistenti:** 
:**Quraşdırılmış səhnələrin operatoru:** 
:**Quraşdırılmış səhnələrin rəssamı:** 
:**Redaktor:** L. Kiyamov
:**Məsləhətçi:** 
:**Çalır:** Kinematoqrafiyanın dövlət orkestri
:**Dirijor:** Q. Duqaşev
:**İnzibati qrup:** 
:**Filmin direktoru:** M. Atajanov, M. Kolesnikov

### Rollarda
:Bəşir Səfəroğlu- Nəsrəddin Xoca
:Stalina Azamatova- Zarrina Burxanova
:Nozıkmo Şomansurova — Şaripova
:Naimjon Qiyasov — Rəis Qəbirov
:Mixail Aronbayev — Niyazov
:Yevgeni Vesnik — Professor Tsvetkov
:Aleksey Smirnov — psixiki xəstə

və başqaları

### Filmi səsləndirənlər

## Xarici keçidlər
* '''FİLMİ İZLƏ'''
Balıqqulağı rezonansı

Uşaqlıqda elə düşünərdik ki, balıqqulağı suvenirini qulağımıza yaxınlaşdırdığımız zaman yaranan səs — "okeanın və ya dənizin səsi"dir, əslində, elə deyil. Balıqqulağı boşluğunda rezonans hasil edilən səda — ətraf mühitdə olan səs-küylərdi. Fincanı və ya ovcunuzu qulağınıza yaxınlaşdırmaqla oxşar effekti suvenirsiz də yaratmaq mümkündür. Bundan savayı, həmin səs insan bədənində damarlardan axan qanın və ya qulağımızın içində nəql olan havanın səsidir.
Nəsrəddin

**Nəsrəddin** — kişi adı.

**Bu adı olan tanınmış şəxslər**
* Molla Nəsrəddin — Şərq xalqlarının hazırcavab xalq müdriklərinin ümumiləşdirilmiş obrazı.
* Nəsrəddin şah Qacar — Qacar sülaləsindən olan bir şah. 65 yaşında nаmаz qılаrкən Mirzə Rza Kirmani tərəfindən öldürülüb.
* Nəsirəddin Tusi — XIII əsrdə Azərbaycan filosofu, astronomu, riyaziyyatçısı, tarixçisi, maliyyəçisi və hüquqşünası.
* Nəsrəddin bəy Səfikürdski — hüquqşünas, vəkil.
* Nəsrəddin Qarayev — şərqşünas alim, filologiya elmləri namizədi.

**Molla Nəsrəddin incəsənətdə** 
* Molla Nəsrəddin (jurnal) — satirik jurnal
* Nəsrəddin Buxarada (film, 1943) —
* Nəsrəddinin macəraları (film, 1946) —
* Nəsrəddin Xoca və Teymurləng (film, 1954) —
* Nəsrəddin Xocəntdə, yaxud Məftun olmuş Şahzadə (film, 1959) —
* Nəsrəddin Xocanın 12 məzarı (film, 1966) —
* Halva dadı (film, 1975) —
* Nəsrəddinin ilk məhəbbəti (film, 1977) —
* Daha nəşəli bax (film, 1982) —
* Nəsrəddin Xoca (film, 1982) —
* Nəsrəddin Xocanın qayıdışı (film, 1989) —
* Nəsrəddin Xoca və Əzrayıl (film, 2004) —
* Nəsrəddin Xoca (balet) —
Vill Çalker

**Vill Çalker** () — tanınmış ingilis Top-Model və peşəkar boksçu. Models.com's saytının "Money Guys" siyahısında 15-ci yeri tutur.

## Karyera
Vill model karyerasına 20 yaşında (2000-ci ildən) başlamışdı. Çalker 2003-cü ildə Paco Rabanne kompaniyasının *Black XS* parfümünün reklamının çəkilişlərindən sonra çox populyarlaşmışdı. O vaxtdan bəri o J. Crew, YSL, Perry Ellis, Wormland, Valentino, Mark O'Polo, Zara, Bottega Veneta, Louis Vuitton, Shiatzy Chen, Dsquared2, Gap, Ermenegildo Zegna və Paul Smith kimi bir çox reklam kampaniyaların çəkilişlərində iştirak etmiş, GQ, l'Uomo Vogue, i-D, Wallpaper, *[[Esquire]]* və Upstreet jurnalların üz qabığını bəzəmişdi.
O, British Fashion Awards'un "Ən yaxşı Kişi-Model" nominasiyası üzrə namizədliyi irəli sürülmüş ilk insandır.

### Maraqlı faktlar
Vill Çalkerin anketi:
* Boyu : 185 sm
* Çəkisi : 75 kq
* Sinə ətrafı : 102cm
* Beli : 83cm
* Omba genişliyi : 98cm.
* Saçlarının rəngi : Sarışın
* Gözlərinin rəngi : Yaşıl
* Ayaqqabı ölçüsü : 45
* Paltar ölçüsü :

## Fiziki xarakteristikalar
Vill öz qüsursuz bədəninə, dar ombasına, kişi kimi üz cizgilərinə görə model biznesində çox populyardı.

## Şəxsi həyatı
Villın şəxsi həyatı haqda məlumatlar o qədər də çox deyil. Uzun müddət gəzən şayiələrə əsasən, Vill İspaniyada fotosessiya zamanı bir vizajistlə tanış olub və onunla görüşməyə başlayıb. Həmin gənc ispaniyalı (adı qeyd olunmur) Vill ilə sosial şəbəkələrdə bir neçə şəkildə görünür.

## Agentliklər
* , New York Model Management
* , Unique Models — Kopenhagen
* , Models 1 Agency — London
* , LA Models — Los-Anceles
* , Mega Models Agency — Hamburq
* , Fashion — Milan
* , Traffic Models — Barselona
* , MGM — Paris

## İstinadlar

## Web links
* Will Chalker Photos 
* nymag.com profili
Ayaz Quliyev

**Ayaz Bəxtiyar oğlu Quliyev** (; ) — Azərbaycan əsilli Rusiya futbolçusu, hazırda "Sabah" futbol klubunda çıxış edir.

## Həyatı
Azərbaycan əsilli futbolçu Ayaz Bəxtiyar oğlu Quliyev 27 noyabr 1996-cı ildə Rusiyanın Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Masallı rayonunun Boradigah qəsəbəsindən olan Ayaz hal-hazırda "Rostov" FK və Rusiyanın gənclərdən ibarət yığmasında yarımmüdafiəçi kimi çıxış edir. Ayaz ailənin ilk övladıdır. Onun futbola marağı uşaq yaşlarından özünü göstərməyə başlamışdı. O, 5 yaşında Moskvada "Spartak-2" idman məktəbinə daxil olur. 2002-ci ildə Ayaz "Spartak"ın altıyaşlı futbolçularından ibarət qrupa keçir. 2011-ci ildə Quliyev Rusiyanın yeniyetmələrədən ibarət milli komandasına daxil edilir.

Orta təhsilini Moskvada bitirən Ayaz ali təhsilini də Moskvada almışdır. 2013-cü ildə Moskva Dövlət Bədən tərbiyəsi Akademiyasına daxil olmuş və 2017-ci ildə Akademiyanı bitirmişdir.

## Karyerası
2013-cü ildə İngiltərə və Rusiya komandaları arasında keçirilən oyunda Ayaz mükəmməl oyun nümayiş etdirmişdi. O, bu qarşılaşmanın ilk qolunu vurmuş və bu qol həftənin ən gözəl qolu seçilmişdi. Ayaz 2016-cı ilin noyabr ayında Rusiya ilə İsveçrə milli komandaları arasında keçirilən oyunda meydana fasilədən sonra çıxır və oyunun son həll edici qolunu vuraraq oyunun nəticəsini heç-heçə edir.(2:2)
Moskva Spartakının yetirməsi 2017-ci ilin əvvəllərində Mahaçqalanın "Anji" futbol klubuna transfer olmuşdu. Rusiya PL-da keçirilən "Zenit-Anji" futbol klublarının oyununda Quliyev oyunun ən yaxşı oyunçularından biri idi.
2018-ci ildən Ayaz Rusiyanın "Rostov" futbol klubuna daxil olub. Bu yaxınlarda Rusiya PL-nın 4-cü turunun görüşləri zaman "Rostov" futbol klubu "Yeniseyi" qarşılayıb. "Rostov" bu oyunda 4:0 hesabı ilə qələbə qazanıb. Bu oyunda Ayaz 90 dəqiqə meydanda olub. Ayaz vurulan qollardan birinin ötürməsini edib və özü oyunun son və həlledici qolunu vurub. Quliyev bu oyunun da ən yaxşı oyunçusu seçilib. Quliyev 2019-cu ilin yanvarında 3 milyon avro müqabilində "Spartak"Moskva klubuna transfer oldu.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Futbolçu Ayaz Quliyev Rusiyanın U-17 yığma komandasına çağırılıb
* Azərbaycanlı futbolçunun zərbəsi həftənin ən gözəl qolları siyahısında 
* ayaz quliyev
Şrapnel

**Şrapnel** — hazır vurucu ünsürləri — sferik güllə, çubuq, ikili pelerin (bir-biri ilə qısa trosla bağlanmış, içi qurquşunla doldurulmuş borucuqlar), oxları və s. olan artilleriya mərmisi. 1803-cü ildə bu karteç tipli mərmini təklif edən ingilis zabiti H.Şrapnelin adı ilə bağlıdır.

Şrapnel vintlənmiş başı olan, icində, korpusu dolduran vurucu ünsürlərdən diafraqma ilə ayrılan, tüstülü barıtdan olan itələyici ücrəti olan, polad korpusdan ibarətdir. Vurucu ünsürlərin arası aşağıdan tüstüyaradan tərkiblə (Şrapnelin partlayışının müşahidəsini asanlaşdıran tüstü buludunu yaratmaq üçün), üstdən isə kanifol yaxud kükürdlə(ünsürlərin korpusun içində yerdəyişməsinin qarşısını almaq üçün)doldurulur. Korpusun içilə itələyici PM doldurmasına qədər, içində barıt olan mərkəzi borucuq gedir. Distansion partladan şrapnelin havada, hədəfin üzərində, topdan bir qədər məsafədə partlamasını təmin edir. Şrapnel açıq yerləşən canlı qüvvəyə qarşı olduqca effektiv idi, lakin XX əsrin 40-cı illərində, yerini qəlpəli və qəlpəli-fuqas mərmilərə verərək, öz əhəmiyətini itirdi.

1960-cı illərin sonunda, canlı qüvvənin məhvi üçün oxformalı vurucu ünsürlərlə təchiz olunmuş artilleriya mərmiləri ortaya çıxdı. Məsələn amerikan ordusunda 105-mm mərminin, (uzunluğu 25 mm kütləsi 0,5q) 8000 oxformalı polad çubuqları var. Distansion partaıdanın işə düşməsi ilə, keçirgən vtulkada olan PM doldurması mərminin korpusunun başlıq hissəsini dağıdır və itələyici barıt doldurmasını alovlandırır. Oxlar mərminin içində bayıra atılır və yayılır. Oxların aerodinamik forması və onlarda pərlərin olması onların ucu irəli uçmağını təmin edir.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.8 səh. 530
Feynman nöqtəsi

**Feynman nöqtəsi** — pi ədədinin 762-ci rəqəm sırasındakı altı dəfə təkrarlanan doqquz rəqəmi. Amerika fiziki Riçard Feynman (**d.** 1918 — **ö.** 1988) adını daşıyır. O, pinin bu mövqedəki rəqəmlərini yadda saxlamaq istəyirdi. Mühazisəsini bitirdikdə isə "doqquz, doqquz, doqquz, doqquz, doqquz, doqquz və sair" deyirdi. Hər halda güman edirdi ki, pi ədədi rasionaldır..

## Onluq təsəvvür

Feynmanın nöqtəsinə qədər pi ədədinin rəqəmləri (Feynman nöqtəsi də daxil olmaqla):




## Mənbə
Fuqas-zirehdələn mərmi

**Fuqas - [[zireh]]dələn mərmi**, plastik PM olan artilleriya mərmisi(başqa adı - *[[zireh]]dələn* , *yastılanan*).

Müasir tank və tank-əleyhinə toplarda zirehdələn mərmi kimi(tankların və başqa zirehli texnikanın vurulması, müdafiə qurğularının polad konstrukasiyaların dağıdılması) və fuqas(səhra tipli müdafiə qurğularının dağıdılması) üçün istifadə olunur. FZM *M60(ABŞ)*, Leopard(AFR), AMX-30(Fransa) tanklarının 105-mm toplarının döyüş komplektinə, 120&nbsp;mm *Çiften(Böyük Britaniya)*, 106&nbsp;mm təpkisiz *M40A1(ABŞ)* toplarının və başqa səhra və tank-əleyhinə artilleriya toplarının döyüş komplektinə daxildir. FZM nazik divarlı polad korpusdan, partladılan doldurmadan, aparıcı zolaqdan, dib partladıcısından və trassördan ibarətdir. 8200s/m  detonasiya sürətinə malik *Astrolit* tipli plastik PM ilə təchiz olunub. Mərminin zirehə zərbəsi ilə onun başlıq hissəsi deformasiya olunur, plastik PM isə, "mərmi-zireh" kontakt sahəsini 1,5-2 dəfə artıraraq "axaraq yayılır". Bu vaxt dib partladıcı işə düşür və PM detonasiya olunur. Partlayış məhsullarının təzyiqi 1 kv sm zirehə onlarla tona çatır, sonra 1-2 mikrosaniyə ərzində azalaraq atmosfer təzyiqi səviyəsinə düşür. Zirehdə, 5000 s/m sürəti ilə yayılan, yastı cəbhəsi olan sıxılma dalğası yaranır. Zireh lövhənin əks tərəfinə çatdıqda, sıxılma dalğası ondan əks olunur və geriyə dartınma dalğası kimi qayıdır. Dalğanın interferensiyası nəticəsində zirehin əks tərəfdən pullanması baş verir. Zirehli maşının içində pullanıb qırılan zireh hissələri tankın ekipajını və daxili təchizatını vurur. Mərminin partlayışı vaxtı yaranan qəlpələr tankın yaxınlığında olan canlı qüvvəni vura bilər. FZM mərminin effekti praktiki olaraq onun zirehlə görüşmə sürətindən və zərbə vaxtı olan kinetik enerjidən asılı deyil. FZD mərmisinin üstünlüyü onu sadə konstruksiyası, mərminin pullama qabiliyyətinin zirehlə görüş bucağından asılı olmamasındadır. Çatışmazlıqları: ekranlı, qatlı, tərkibli və əks tərəfdə əlavələri olan zirehə qarşı atış zamanı aşağı effektindədir; böyük uçuş vaxtının, yəni aşağı başlanğıc sürətinin olmasından real uzaqlıqlarda tez hərəkət edən zirehli hədəfləri vurmaq ehtimalının azlığı.

## Mənbə
* "Советская военная энциклопедия", Москва, 1980. Военное издательство министерства обороны СССР T.8 345
Viktor Kulikov

**Viktor Kulikov** (; ) — SSRİ-nin hərbi xadimi, Sovet İttifaqı Marşalı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Həyatı
Viktor Kulikov Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olub.

O, 1971-ci ildən 1977-ci ilədək SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi – SSRİ müdafiə nazirinin birinci müavini, 1977-ci ildən 1989-cu ilədək isə — SSRİ müdafiə nazirinin birinci müavini və Varşava Müqaviləsi Təşkilatına üzv olan dövlətlərin Birləşmiş Qüvvələrinin baş komandanı vəzifələrini tutub.

Viktor Kulikov 2013-cü il mayın 28-də Rusiyanın paytaxtı Moskvada uzun sürən xəstəlikdən sonra 91 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fukidid

**Fukidid** (; ) — qədim yunan tarixçisi.

## Fəaliyyəti
Peloponnes müharibəsi vaxtı e.ə. 424-cü ildə strateq kimi Frakiya sahillərindəki Afina donanmasına başçılıq edirdi. Spartalılara qarşı uğursuz hərəkətlərinə görə (onların Amfiopolu almasına əngəl ola bilmədi) Afinadan 20 illik sürgün olunmuşdur. Afinaya ancaq e.ə. 404-cü ildə qayıtmışdır. Fukididin əsəri də Heredotun əsəri kimi adlandırılıb, 8 kitabdan ibarətdir. Amma bu iki ölməz əsər arasında çox böyük fərq vardır. Heredot öz əsərində o dövrdə dünyada baş verən hadisələri, Fukidid isə yalnız bir müharibəni — Yunanıstanın daxilində baş verən Peloponnes müharibəsini təsvir etmişdir. Fukidid Peloponnes müharibəsinin 411-ci ilə kimi hadissələrini qələmə almışdır. Bəzi hissələrinin natamam olmasına baxmayaraq bu bütöv əsərdir və obyektivliyi ilə seçilir. Fukidid hadisələrin iştirakçısı kimi ona tarixi qiymət verir, tərəflərin 20 il ərzdinəki döyüş hərəkətlərini səciyələndirir. İlk növbədə hərbi hadisələri təsvir edən Fukidid, eyni zamanda yunan polislərindəki sosial-siyasi mübarizəyə böyük diqqət yetirir, müharibənin gedişatında həm Afinada, həm də Spartada demokratik və oliqarxik qruplaşmaların mübarizəsinin, vətəndaş konfliktlərinin müfəssəl təsvirini verir. Nəinki siyasi, iqtisadi tarixi amillərə də üstünlük verirdi. Fukidid, Qədim Yunanıstanın ən vacib hadisələrindən biri olan Peloponnes müharibəsi barədə ən obyektiv və müfəssəl təsvirini verən qədim dünyanın ən böyük tarixçilərindən sayılır.

## Ədəbiyyat
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.8 səh. 347
* Əlisa Nicat. Dünya tarixçiləri.
* Угянский А. О. Рассуждение о предисловии Фукидида с критико-исторической точки зрения. Казань, 1868.
* Мищенко Ф. Г. Опыт по истории рационализма в древней Греции. Ч. 1. Рационализм Фукидида в истории Пелопоннесской войны. Киев, 1881.
* Денисов Я. А. Биография Фукидида. Харьков, 1911.
* Михаленко Ю. П. Гоббс и Фукидид (о месте Гоббса в позднем английском Возрождении) // Историко-философский ежегодник ’86. М., 1986.
* Кессиди Ф. Х. Философия истории Фукидида. (Серия "Античная библиотека: Исследования"). СПб.: Алетейя. 2008.
* Карпюк С.Г. 2010: Два патриотизма в "Истории" Фукидида. Архивировано из первоисточника 28 ноября 2012. // Вестник РГГУ. Серия "Исторические науки".
* Георгиев П. В. Народоправство или демократия? Особенности отечественных переводов "надгробной речи" Перикла в "Истории" Фукидида // Antiquitas Iuventae. — Саратов, 2006.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*  by Thucydides
Normal (riyaziyyat)

**Normal**  —  düz səthə və bu səthdə kəsişən bütün düz xətlərə ortoqonal (perpendikulyar) olan vektor. 
## Qapalı təyini

Bu nöqtə vektor normalı adlanır hansı ki,— vahid vektordur və bu nöqtəyə çəkilən düz xətt normalın istiqamətinə paraleldir. Hamar səthdə ixtiyari nöqtə üçün yalnız istiqaməti ilə fərqlənən iki **vektor normalı** tətbiq etmək olar. Əgər səthdə normal vektorların dövri sahəsini təyin etmək mümkündürsə, onda  bu sahə səthin oriyentasiyasını təşkil edir (yəni tərəflərdən birini ayırır). Əks halda, səth  oriyentasiya olunmamış adlanır.

Analoji olaraq, bu nöqtədəki əyri **vektor normalı** kimi təyin edilir.
Vahid vektor

**Vahid vektor** (normallaşdırılmış vektor boşluğu vahid vektordur) — modulu (uzunluğu) vahidə bərabər olan vektor.

## İstinadlar
Fərid Murad

**Fərid Murad** () — əslən alban olan amerikalı həkim və farmakoloq, 1998-ci ildə tibb və fiziologiya üzrə azot oksidin ürək-damar sistemində siqnal molekul rolunun kəşfinə görə Nobel mükafatçısı olub.

## Həyatı
Ferid Murad, 1936-cı ildə 14 sentyabr ABŞ-də İndiana ştatında, Whiting şəhərində anadan olub. 1958–1965-ci illərdə Klivlenddə Western Reserve Universitetində oxuyub və tibb üzrə fəlsəfə elmləri doktoru (PhD) adına layiq görülüb.

: 1975–81 — Vircinia Universitetində Daxili Xəstəliklər və Farmakologiya kafedrasının professoru
: 1971–81 — Vircinia Universitetində kliniki tədqiqat mərkəzinin direktoru
: 1973–81 — Vircinia Universitetində Daxili Xəstəliklər kafedrasında Kliniki Farmakologiya bölməsinin direktoru
: 1981–89 — Stanford Universitetində Daxili Xəstəliklər və Farmakologiya kafedrasının professoru
: 1981–86 — Palo Alto veteranlar administrasiyasında tibbi mərkəzin müdiri
: 1988 — Çikaqoda (İllinoys ştatı) Northwestern Universitində professor Farmakologiya kafedrasının professoru
: 1990–92 — Dünyaca məşhur Abbott Laoratories (İllinoys ştatında) əczaçı konsernində farmasevtik tədqiqat və inkişaf bölməsinin işçisi, vitse-presidenti.
: 1993–95 — CEO/President, Molecular Geriatrics Corporation, Lake Bluff, Illinois

## Təqaüd və mükafatlar
* Ciba Award, 1988
* Albert Lasker Basic Medical Research Award, 1996

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Fərid Muradın Nobel Mühzairəsi (ingiliscə)
* Fərid Muradla müsahibə (ingiliscə)
* Mədəniyyət kanalı. "Nobel mükafatçıları" verilişi — Fərid Murad
Het mədəniyyəti

**Het mədəniyyəti** — e.ə. 18-12-ci əsrlərdə Kiçik Asiyada mövcud olan Het adlı qədim dövlətin mədəniyyətidir. Bu e.ə. 20-19-cu əsrlərdə hetlər, hattilər və etnik qrupların təmsil olunduğu şəhər dövlətlərinin (Kanes, Xattusa və s.) birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. E.ə. təqribən XVIII əsrdə Kuşşara padşahı Anitta Anadolunun bəzi vilayətlərini birləşdirmiş, e.ə. 17-ci əsrin əvvəllərində isə digər Het sülaləsinin əsasını qoyan Labarna Het dövlətinin ərazisini daha da genişləndirmişdir.
	
## Het mədəniyyətinin formalaşması
Het mədəniyyətində əsasən hatt ənənələri üstünlük təşkil edir. Şumer-Akkad mədəniyyətinin bəzi cəhətləri də Het mədəniyyətində öz əksini tapmışdır. Akkad sülaləsinin ən görkəmli nümayəndələri olan Sarqon (2316-2261) və Naram-Suen (2236-2200) ilə bağlı rəvayətlər Het ədəbiyyatında da öz əksini tapmışdır.

Şumer-Akkad  mixi yazı sistemindən hetlər də istifadə etmiş, hətta “Gilqameş dastanı” het dilinə tərcümə olunmuşdur. Hetlər Şumer-Akkad yazılı nümunələrindən asan istifadə etmək üçün üçdilli lüğət Şumer-Akkad-Het lüğəti də tərtib etmişdilər.

## Din
Hetlərdə çoxallahlılıq mövcud olmuş və allahların da əksər hissəsi hatt mənşəli hesab edilmişlər. Arinna şəhərinin Günəş ilahəsi Vurusem, Səma tufan allahı və onun qadını Het panteonunda baş allahlardan hesab olunur. Eyni zamanda, Het panteonunda Hatt, Hurri, Akkad, Hind-Avropa (luvi, nesi, pala, Hind-İran), prototürk və hələ də mənşəyi məlum olmayan etnos və xalqların dini baxışları da öz ifadəsini tapmışdır. Het dövlətinin hər bir vilayət və icmasında yerli ibadətgahlar olmuşdur. Allah və ilahələrə isə xüsusi ibadətgahlarda sitayiş edilmişdir.

## Ədəbiyyat nümunələri
Het hökmdarlarının kitabələri və salnamələri də ilkin ədəbiyyat nümunələrindən hesab olunur. Buraya “Anitanın kitabəsi”, I Hattuşilin, I Suppiluliumun “Salnamələri” və s. daxildir.

## Memarlıq
Hetlərə qədərki memarlıq saxsı-gil qablar və əşyalar istehsalından ibarət olmuşdur. Yeni Het padşahlığı dövründə isə artıq əzəmətli daş heykəllər yaradılmışdır. Belə maddi-mədəniyyət nümunələrini hökmdar saraylarında və yaxud qayalıqlarda hazırlayırdılar. Heykəllərin çoxu Het hökmdarlarını təsvir edirdi.

## Het möhürləri
Hetlər maraqlı möhürlər hazırlayırdılar. Dairəvi və yaxud dördbucaq şəklində olan bu möhürlərin üzərində hökmdar təsvirləri, kənarlarında isə heroqlif işarələri həkk olunurdu. Het möhürləri həm forma, həm də məzmun baxımından Şumer-Akkad möhürlərindən fərqlənirdi.

## Mənbə
*“Mədəniyyətşünaslıq”, Sədaqət Məmmədova, “Kooperasiya nəşriyyatı”