open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Foqatsaro

**Antonio Foqatsaro** ( [anˈtɔːnjo foɡatˈtsaːro]; ) — italyan romançısı və Liberal Katolikliyin tərəfdarı. Foqatsaro "Manzonidən bəri ən görkəmli italyan romançısı" adlandırılıb. O, yeddi dəfə Ədəbiyyat üzrə "Nobel" mükafatına namizəd göstərilib. Foqatsaronun əsərlərində vəzifə hissi ilə ehtiraslar, iman və ağıl arasında daimi münaqişə var. Bəzi hallarda bu, personajların əzab çəkən ruhunu mistik təcrübələrə aparır.

## Erkən həyatı və təhsili

Foqatsaro Viçentsada varlı sənayeçi ailəsində anadan olub. Atası Mariano dindar katolik və ehtiraslı italyan vətənpərvəri idi və 1860-cı ildə ailəsi ilə birlikdə Turinə mühacirət etməyə məcbur olub və orada bir neçə il sürgündə yaşayıblar. 1866-cı ildə Mariano Foqatsaro Deputatlar Palatasına seçilib.

Məktəbli ikən Antonio italyan dilində çox oxuyub və fransız və latın dillərini yaxşı öyrənib. İki il (1856–58) o, baş müəllimi şair-keşiş Cakomo Zanella olan liseydə (təxminən bizim orta məktəbimizə bərabər) oxuyub. Yeniyetmə Foqatsaro Zanelladan Vergili və alman poeziyasının, xüsusən də Heynenin (Antonio ilk dəfə fransızca tərcüməsini oxuyub) romantik aspektlərini sevməyi öyrənib. Daha sonra o, həm alman, həm də ingilis dillərini dərindən öyrənib və tez-tez Müqəddəs Kitabı bu dildə oxuyub.

Atasının istəyinə tabe olaraq, o, Turin Universitetində hüquq təhsili alıb və 1864-cü ildə dərəcəsini alıb. 1865-ci ildə Foqatsaro ailəsi Milana köçüb və Antonio zadəgan qadın Marqarita Lampertiko di Valmanara ilə evlənib. 1868-ci ildə o, vəkil kimi son imtahanlarını verib.

Milan, Viçenza kimi kiçik, sakit əyalət mərkəzlərindən danışmasaq da, Turindən daha geniş mədəni məkanlara və cəmiyyəti stimullaşdıran Turinə malik Şimali İtaliyanın ən kosmopolit şəhəri idi. Foqatsaro bir neçə parlaq sənətkar və yazıçı ilə əlaqə qurmaq fürsətindən istifadə etdi. O, məşhur La Skala opera teatrında bir çox operanı dinləmək imkanı qazandı, Arriqo Boyto ilə dostlaşdı və Bohemiya yazıçıları, şairləri və sənətçilərinin hərəkatı olan Scapigliaturada iştirak etdi. 1866-cı ildə o, ömrünün sonuna qədər əsas iqamətgahı olaraq qalan Viçenzaya qayıtdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Works by Antonio Fogazzaro, at Hathi Trust
* Works by Antonio Fogazzaro: text with concordances and frequency list
* Concordances and Frequency Lists of "Malombra"
Kamila Bereqsazsiova

**Kamila Bereqsazsiova** — keçmiş slovakiyalı qadın futbolçudur. O, hücumçu kimi *Olympia Košice* klubunda və Slovakiyanın qadın milli komandasının heyətində çıxış etmişdir.

2001-ci ildə Kamila Bereqsazsiova *FIFA Women’s World Player of the Year* mükafatının ilk buraxılışında 20-ci yeri tutmuşdur. Sıralama 72 milli komandanın baş məşqçilərinin səsverməsinə əsaslanırdı. Bu nəticə daha sonra *FIFA Magazine* jurnalının çap buraxılışında da təsdiqlənmişdir.

## Tarixçə
*FIFA Women’s World Player of the Year* mükafatı ilk dəfə 2001-ci ildə təqdim edilmişdir və bu müasir *The Best FIFA Football Awards* mükafatının sələfi hesab olunur.

## Klub karyerası
Bereqsazsiova *Olympia Košice* klubunda 120 liqa oyununda iştirak edərək 131 qol vurmuşdur. Bu göstərici Slovakiyanın ən yüksək qadın liqasının rekord göstəricilərindən biri hesab olunur.

O, futbol karyerası ilə yanaşı *Košice Texniki Universiteti*ndə təhsil almışdır.

## Milli komanda
Bereqsazsiova 1996-cı ildə Finlandiya ilə Avropa çempionatının seçmə oyununda milli komanda ilə debüt etmişdir.

O, milli komandada ümumilikdə 32 oyunda çıxış edərək 18 qol vurmuşdur.

2003-cü ildə Bosniya və Herseqovina üzərində 7:0 hesablı qələbədə 4 qol vurması ilə seçilmişdir.

## Uğurlar
* *FIFA Women’s World Player of the Year* (2001) — 20-ci yer.

## İstinadlar
Zəfər meydanı (Ankara)

**Zəfər meydanı** — Ankaranın Çankaya ilçəsində yerləşən bir meydandır. Atatürk bulvarında yerləşən beş əhəmiyyətli meydandan biridir.
## Tarixi
1927-ci ildə meydanın ortasında Atatürk abidəsinin ucaldılması ilə ərazidə abadlıq işləri aparılmış və ətraf ərazi yaşıllaşdırılmış, beləliklə, şəhərə yeni bir meydan verilmişdir.
Dövlət Şurası və Zabitlər Klubunun yerləşdiyi bu ərazi vaxtilə mühüm bürokratik mərkəz idi.
1960-cı illərdə yeni Dövlət Şurası binası tikilmişdir və meydan uzun müddət xüsusi bir dəyişiklik keçirmədi.
Lakin, 1980-ci illərdən bəri bulvarın zamanla davamlı genişlənməsi və ətrafında tikinti işlərinin artması səbəbindən o, meydan xarakterini itirmiş və yalnız Atatürk abidəsi qalmışdır.

## Atatürk abidəsi
Meydanın ən önəmli simvolu olan Marşal Atatürk abidəsi 1927-ci ildə italyan heykəltəraş Pietro Kanonika tərəfindən hazırlanmış və İsmət İnönününün iştirakı ilə açılmışdır.
Abidənin ön hissəsi cənuba, Qızılay Meydanına və Çankayaya baxır, köhnə şəhər mərkəzi olan Ulus isə onun arxasında qalır.
Rəsmi mərasimlər üçün çox kiçikdilmiş əraziyə milli bayramlarda çələnglər qoyulur.

## İstinadlar
Andon (Cənubi Koreya)

**Andon** () və ya **Andon-si** — Cənubi Koreyanın Kyonsan-Pukto əyalətində yerləşən şəhər (si) və həmin əyalətin inzibati mərkəzi . Əyalətin şimal bölgəsinin ən iri şəhəri kimi formalaşmış Andon Naktonqan çayının sahilində yerləşir və ölkə daxilində "Koreya mənəvi mədəniyyətinin paytaxtı" kimi tanınmışdır. 1970-ci ildən etibarən sürətli demoqrafik artım müşahidə olunmuş, təqribən otuzillik dövrdə şəhərin əhalisi üçqat artmışdır. Müasir dövrdə Andon Cənubi Koreyanın əsas turizm və mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi fəaliyyət göstərir. Burada qədim adət-ənənələrin qorunub saxlanılması nəticəsində şəhər milli mədəniyyətin mühüm ocağına çevrilmişdir. Xüsusilə andonmənşəli Koreya milli maskaları geniş tanınmışdır.

## İqtisadiyyatı
İqtisadi baxımdan, şəhərin inkişafında turizm aparıcı sahələrdən birini təşkil edir. Andon ərazisində Tosan və Haxo kurortları yerləşir və bu obyektlər şəhərin turizm potensialını artıran mühüm infrastruktur vahidləridir. Kənd təsərrüfatı da iqtisadiyyatın əsas istiqamətlərindən biridir. Heyvandarlıq və meyvəçilik, xüsusilə alma və qovun yetişdirilməsi, bölgənin təsərrüfat strukturunda mühüm yer tutur. Bu sahələrin inkişafı Andonun regional iqtisadiyyatdakı mövqeyinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Страница на сайте dmoz.org
* Страница города в вики-энциклопедии Galbijim
U-Tsanq

**U-Tsanq** (; )&nbsp;— Tibetin üç tarixi bölgəsindən (çolka) biri. Khamın şimal-qərbində, Amdonun isə cənub-qərbində yerləşmişdir. Region Tibetın mərkəzi və qərb hissələrini əhatə etmişdir. Tsanqpo çayının hövzəsi, Kaylaş dağının qərbindəki ərazilər və şimalda Çanqtanq yaylasının böyük bir hissəsi bu bölgəyə daxil olmuşdur. U-Tsanqın cənub sərhədi Himalay dağları ilə müəyyənləşmişdir. O, paytaxt Lhasanın yerləşdiyi cənub bölgəsi U, mərkəzi bölgə Tsanq və uzun müddət siyasi müstəqilliyini qorumuş şimal bölgəsi Nqaridən ibarət olmuşdur. Müasir dövrdə U-Tsanq qərbi Kham ilə birlikdə Çin Xalq Respublikasının Tibet Muxtar Vilayətinin böyük hissəsini təşkil edir.

## İstinadlar
Kham

**Kham** və ya **Kam** (; )&nbsp;— Tibetin üç tarixi bölgəsindən biri. U-Tsanq (Nqari daxil olmaqla) və Amdodan sonra cənub-şərq hissəni təşkil etmişdir. Kham sürgündə olan Tibet hökumətinin israr etdiyi sərhədlər daxilində Tibet dövlətinin bir hissəsi kimi qəbul olunur. Bu ərazi "dörd çay və altı dağ silsiləsi ölkəsi" kimi tanınan geniş bir yayla bölgəsi olub, müxtəlif dillərdə danışan 14 xalq tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Əhalinin əsas hissəsini kham dilində danışan tibetlilər təşkil etmişdir. Buddizm ilə yanaşı, bölgədə ənənəvi Tibet inancları, bon dini də qorunub saxlanmışdır.

## İstinadlar
Vilyam Konqriv

**Vilyam Konqriv** (; ) — İngiltərə dramaturqu, satirik və şair. Karyerasının ilk dövrlərinin çox hissəsini London və Dublin arasında keçirmiş, bu müddət ərzində ingilis şairi Con Draydenin şagirdi olmuş və yüksək dərəcədə cilalanmış yazı tərzi ilə tanınmışdır. Ədəbi tənqidçilər tərəfindən Restavrasiya dövrünün ən nüfuzlu dramaturqu kimi qəbul edilən Konqriv ingilis komediyasının formalaşmasında böyük rol oynamışdır. Onun pyeslərinin 17-ci əsrin sonu və 18-ci əsrin əvvəllərindəki populyarlığı satirik komediya davranışının inkişafında əsas rol oynamış və o, Restavrasiya ədəbiyyatının görkəmli siması kimi tanınmışdır. O, ən çox "Ah, miss, öpüb danışmamalısan" və "Cəhənnəmin xor görülən qadın kimi qəzəbi yoxdur" kimi sitatları ilə yadda qalmışdır.

O, əvvəlcə Kleofil təxəllüsünü istifadə etmiş və ilk dəfə 1693-cü ildə dövrün ən məşhur ingilis pyeslərindən bəzilərini yazdığı zaman geniş şöhrət qazanmışdır. Konqrivin ən məşhur əsərləri arasında tənqidçilər tərəfindən Restavrasiya komediya ədəbiyyatının təməl əsəri kimi qəbul edilən "Dünyanın yolu" (1700) və "Yaslı gəlin" (1697) pyesləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*William Congreve at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)
* 
* 
* 
* Biography
* Complete Works of William Congreve
* 
*
Ağlarsan

**Ağlarsan** — Molla Vəli Vidadinin və Molla Pənah Vaqifin rədifli deyişməsi.

## Analizi
Molla Vəli Vidadi və Molla Pənah Vaqif yaxın dost idilər, müraciət və məktub formasında bir-biri ilə deyişirdilər. Belə deyişmələrdən biri də məşhur "Ağlarsan" rədifli qoşmasıdır. Bu əsər hər iki şairin nisbətən iri həcmli əsərlərindəndir. Deyişmədə hər iki şairin həyata və axirətə baxışı, etiqat və məzhəb seçimi ortaya çıxır.

Bu deyişmədə Vidadinin tərkidünyalığı, bədbinliyi nəzərə çarpır. Molla Pənah Vaqif isə Vidadinin tam tərsi idi, həyata bağlı olan şair maddi dünya əyləncələrinə meyl göstərirdi. Deyişmədə onların bir-birindən fərqləri özünü büruzə verir. Molla Pənah Vaqif dostu Vidadini bədbin olmaqda, maddi dünyadan əl çəkməkdə günahlandırır, deyir ki, onun axirəti həyatından daha betər olacaq:

*Ey Vidadi, sənin bu puç dünyada*
*Nə dərdin var ki, zar-zar ağlarsan?*
*Ağlamalı günün axirətdədir,*
*Hələ indi səndə nə var, ağlarsan?*

Vaqif Vidadini həyatdan zövq almağa, özünü uca tutub, dünyanın əzici hislərindən uzaq olmağa çağırır. Aşağıdakı misralar isə Vaqif nikbinliyin sözlə ifadəsi kimi göstərilə bilər:


*Toy-bayramdır bu dünyanın əzabi,*
*Əqli olan ona gətirər tabi,*
*Sən təki oğlana deyil hesabi,*
*Hər şeydən eləyib qubar ağlarsan!*

Vidadi isə həyatın sevincinin bir illüziya olduğunu, yalançı olduğunu qeyd edir:


*Ey mənə göstərən qatığı, cadı,*
*Onu yeyən tapar külli muradı,*
*Dünyanın sənə də ləzzəti, dadı-*
*Bir gün olur axır zəhər, ağlarsan!*

Deyişmədə məzhəb məsələlərinə də toxunulur. Vidadi əhli-sünnədir, Vaqif isə sonradan qızılbaşlığa, yəni şiəliyə keçmişdir. Buna görə də Vidadi Vaqifi məzəmmət edir, onun etiqadını dəyişdiyi üçün axirətdə cəzalandırılacağını qeyd edir. Deyişmədə sənətkarların avtobioqrafik məlumatları da mövcuddur. Bədii mətnə uğurla daxil edilən bu məlumatlara görə, şeir səviyyəli sənət faktı təsiri bağışlayır.

Vidadi qəmli şeirlər yazmasını insanlara qarşı məhəbbəs və mərhəmət hissi ilə ifadə edir. Şair fikirləşir ki, belə düşüncədəki insan şikəstə-xatir, dərdli olmalıdır. Vidadinin kədəri dövrün ictimai-siyasi vəziyyətinə görə idi. Azərbaycan xanlıqları dövründə el-obanın vəziyyəti pis idi, xanlar yarımmüstəqillikdən istifadə edib özbaşınalıq edirdi. Vidadi belə xanlara nifrət edir, fikrini açıq ifadə edə bilməsə də, yeganə yolunu kədərli şeirlər yazmaqda görürdü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Y. M. Babayev. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (XIII–XVIII əsrlər). Dərslik. Təkrar nəşr. Bakı, "Elm və təhsil", 2018, 760 səh.
* Ə. Səfərli, X. Yusifli. "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi (qədim və orta əsrlər)", Bakı, "Ozan", 2008, 696 səh.
Kəlbəcər Şəhəri Günü

**Kəlbəcər Şəhəri Günü** — hər 25 noyabr tarixində Kəlbəcər şəhərinin erməni silahlı qüvvələrindən azad olunmasının qeyd edilməsi.

## Təsis edilməsi
2023-cü il iyulun 31-də imzalanan "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş əraziləri üzrə şəhər günlərinin təsis edilməsi haqqında" Sərəncamla 25 noyabr tarixi Kəlbəcər Şəhəri Günü elan edilmişdir.

## Keçirilməsi

### 2025-ci ildə
2025-ci ildə Azərbaycan Milli Kitabxanasında "25 Noyabr — Kəlbəcər Şəhəri Günü" adlı virtual sərgi təşkil edilmiş, Kəlbəcərin tarixi və coğrafiyası, buradan görülən yenidənqurma işləri ilə bağlı məlumatlar verilmişdir.

İlk dəfə olaraq, 2025-ci ilin 25 noyabrında Kəlbəcər Şəhəri Günü təntənəli olaraq Kəlbəcərdə qeyd edilmişdir. Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi və Kəlbəcərdə Azərbaycan Prezidentinin xüsusi nümayəndəliyinin təşkilatçılığı ilə Kəlbəcər rayonunda silsilə tədbirlər keçirilmişdir. Bu tədbirlərə "Kəlbəcər – obyektivdən tarixə" fotosərgisi, Azərbaycan Xalça Muzeyinin "Yaddaş" sərgisi, "Kəlbəcərin palitrası" rəsm əsərlərinin nümayiş edilməsi, ənənəvi sənətkarlıq sərgisi və rəsm ustad dərsləri daxildir. Gəncə Dövlət Milli Dram Teatrının kəlbəcərlilər üçün Abdulla Şaiqin "Tıq-Tıq xanım" musiqili nağıl-tamaşası ilə çıxışı, eyni zamanda, daha sonra konsert proqramı və atəşfəşanlığın keçirilməsi tədbirlər planına daxil edilmişdir.

Kəlbəcər fotosərgisində nümayiş edilən rəsmlər Hüseyn Hüseynzadənin dağ silsiləsi çəkilişi, 1984-cü ildə Asım Talıb tərəfindən lentə alınmış "Kəlbəcər ağsaqqalları və çörək bişirənlər", 1993-cü ildə kəlbəcərlilərin məcburi köçkünlüyü, 1994-cü ildə Ömər aşırımında gedən döyüş səhnələri və s.-dir.

Kəlbəcər Şəhəri Günündə iştirak edən sənətşünas, rəssam Könül Hüseynova qeyd etmişdir ki, Qarabağda dağlıq ərazilərdə keçəçilik sənəti inkişaf etmişdir və əsasən çobanlıqda istifadə edilirdi. O, bu sənətin Qarabağa qaytarılması məsələsini xüsusilə qeyd etmişdir. Kəlbəcər Şəhəri Günündə Qarabağ xalçaçılıq və bədii metal əşyaları nümayiş edilmiş, sərginin məqsədi olaraq Azərbaycan köçəri mədəniyyətinin təsvir edilməsi seçilmişdir. Sərgidə köçəri maldarlıqla məşğul olan əhalinin məişətini əks etdirən alaçıq interyeri canlandırılmışdır.

Tədbir zamanı çıxış edən Kəlbəcər rayonunda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Bəşir Hacıyev Kəlbəcər şəhərinin Azərbaycanın inkişaf etmiş mədəniyyət və turizm mərkəzlərindən birinə çevriləcəyinə ümid etdiyini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Con Banyan

**Con Banyan** ( /ˈbʌnjän/; ) — ingilis yazıçısı və qeyri-konformist vaiz. O, ən çox təsirli ədəbi modelə çevrilən "Ziyarətçinin Tərəqqisi" xristian alleqoriyasının müəllifi kimi xatırlanır. "Ziyarətçinin Tərəqqisi"ndən əlavə, Banyan təxminən altmış əsər yazmışdır ki, bunların da çoxu genişləndirilmiş moizələrdən ibarətdir.

Banyan Bedford yaxınlığındakı Elstou kəndindən gəlmişdir. O, bir qədər təhsil almış və on altı yaşında İngiltərə Vətəndaş Müharibəsinin ilk mərhələsində Nyuport Paqnelldə Parlament Ordusuna qoşulmuşdur. Üç il orduda xidmət etdikdən sonra Elstow-a qayıtmış və atasından öyrəndiyi dəmirçi sənəti ilə məşğul olmuşdur. Evləndikdən sonra dinə maraq göstərməyə başlamış, əvvəlcə kilsəyə, sonra isə Bedforddakı Müqəddəs Con kilsəsində qeyri-konformist qrup olan Bedford Görüşünə qoşulmuş və daha sonra vaiz olmuşdur. 1660-cı ildə monarxiyanın bərpasından sonra, qeyri-konformistlərin azadlığı məhdudlaşdırıldıqdan sonra, Bunyan təbliğatdan əl çəkməkdən imtina etdiyi üçün həbs edildi və növbəti on iki ili həbsxanada keçirdi. Bu müddət ərzində o, "Günahkarların Başçısına Bol Lütf" adlı mənəvi tərcümeyi-halını yazdı və ən məşhur kitabı olan "Ziyarətçinin Yürüşü" üzərində işləməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* John Bunyan Museum Bedford
* The International John Bunyan Society
Riçard Porson

**Riçard Porson** (; ) — ingilis klassik alimi. O, Porson Qanununu icad etmişdir.

## Erkən həyatı

Riçard Porson Norfolk, Şimali Uolşam yaxınlığındakı Şərqi Rastonda, kilsə katibi Huggin Porsonun böyük oğlu olaraq anadan olub. Anası qonşu Bakton kəndindən olan bir ayaqqabı ustasının qızı idi. Əvvəlcə Con Vudrounun saxladığı Bakton kənd məktəbinə, daha sonra isə cənab Sammersin saxladığı Happisburq məktəbinə göndərildi və burada onun fövqəladə yaddaş və hesab qabiliyyəti kəşf edildi. Onun ədəbi bacarığı qismən Sammersin səyləri sayəsində idi. Sammers uzun müddət sonra əlli illik akademik həyatında Porson və iki qardaşı qədər ağıllı oğlanlara rast gəlmədiyini bildirdi. Sammers tərəfindən Latın dilini yaxşı mənimsəmiş və üç il onun yanında qalmışdı. Atası da onun təhsili ilə çox məşğul olmuş, gündüz öyrəndiyi dərsləri gecələr təkrarlamağa məcbur etmişdir. O, bir-iki il əvvəl öyrəndiyi və bu müddət ərzində heç vaxt görmədiyi bir dərsi tez-tez mükəmməl şəkildə təkrarlayardı. Kitablar arasında yalnız atasının kottecinin verdiyi qədər var idi - bir-iki hesab kitabı, Ceyms Qrinvudun "Praktik İngilis Qrammatikasına Doğru Esse", Con Cubelin "İngiltərə Kilsəsinin Üzrləri", xarab olmuş gəmidən götürülmüş Chambers' Cyclopaedianın tək-tək cildi və səkkiz-on cildi olan "Universal Jurnal of Knowledge and Pleasure" kitabı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tomas Persi

**Tomas Persi** (; ) — İrlandiyanın Daun qraflığının Dromore yepiskopu. Yepiskop təyin olunmazdan əvvəl o, Birləşmiş Krallığın kralı III Georqun keşişi idi. Persinin ən böyük töhfəsi onun "Qədim İngilis Poeziyasının Qalıqları" (1765) əsəri hesab olunur. Bu əsər, Romantik hərəkatın əhəmiyyətli bir hissəsi olan İngilis poeziyasında ballada dirçəlişinə ən çox təsir edən əsərlərdən biri idi.

## Həyatı

O, Şropşirin Bridqnort şəhərində anadan olub. Şifnalda baqqal və fermer olan Artur Lou Persi Toması əvvəlcə Bridqnort Qrammatika Məktəbində, daha sonra isə Nyuportdakı Adams Qrammatika Məktəbində təhsil aldıqdan sonra 1746-cı ildə Oksforddakı Xristian Kilsəsinə göndərib. O, 1750-ci ildə məzun olmuş və 1753-cü ildə magistr dərəcəsi almışdır. O, 1751-ci ildə diakon təyin edilmiş və 1753-cü ildə keşiş olmazdan əvvəl Bridqnort ərazisindəki bir neçə kilsədə moizə oxumuş, sonra isə Northemptonşirdəki İston Maudit vikarajına təyin olunmuş və üç il sonra eyni qraflıqdakı Uilbi keşişi vəzifəsinə təyin edilmiş və bu xeyriyyəçilikləri 1782-ci ilə qədər davam etdirmişdir. 1759-cu ildə o, Barton Qutterricin qızı Anna ilə evlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Thomas Percy at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)
*The Percy Library at Queen's University Belfast
*Bishop Percys House, Bridgnorth
*. James Marshall and Marie-Louise Osborn Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.
Semuel Batler

**Semuel Batler** (; ) — ingilis şairi və satiriki. O, əsasən "Hudibras" adlı uzun bir satirik şeiri ilə xatırlanır.

## Həyatı

Semuel Batler Vorçesterşirin Strenşam şəhərində anadan olub və Semuel adlı bir fermer və kilsə xadiminin oğlu idi. Onun doğum tarixi məlum deyil, lakin 14 fevral vəftiz tarixinə dair sənədli dəlillər var. Batlerin vəftiz tarixi Tredvey Rassel Neş tərəfindən 1793-cü ildə nəşr olunmuş Hudibras nəşrində 8 fevral olaraq göstərilir. Neş artıq Vorçesterşirin Tarixi üçün Kolleksiyalarında (1781) Batlerdən bəhs etmişdi və bəlkə də sonuncu tarix yenidən işlənmiş bir hesabat kimi göründüyü üçün bir çox yazıçı və redaktor tərəfindən təkrarlanmışdır. Lakin Strenşam kilsə qeydlərində 1612-ci ilə aid qeydlər var: "İtem 13 fevral anno ut supra-da Semuel Batlerin oğlu Semuel Batler adı ilə vəftiz olunmuşdur". 25 mart, Lady Day, o dövrdə İngiltərədə Yeni il günü idi, buna görə də 1750-ci il Təqvim Qanunu ilə ilin başlanğıcının dəyişdirilməsinə görə (Köhnə və Yeni Stil tarixlərinə baxın) onun vəftiz olunduğu il 1613-cü il idi. Neş həmçinin 1793-cü ildə nəşr olunmuş Hudibras nəşrində iddia edir ki, Batlerin atası oğlunun vəftizini qeydə alıb və bu səhv sonrakı nəşrlərdə də təkrarlanıb; lakin qeyd açıq şəkildə fərqli bir əl ilə yazılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
* ''Hudibras'' etext
Semuel Beyker

**Ser Semuel Uayt Beyker** (; ) — ingilis səyyahı, zabit, təbiətşünas, böyük ovçu, mühəndis, yazıçı və quldarlığın ləğvi tərəfdarı idi. O, həmçinin Osmanlı imperiyasında və Misirdə Paşa və general-mayor titullarına sahib idi. O, 1869-cu ilin aprelindən 1873-cü ilin avqustuna qədər Ekvatorial Nil Hövzəsinin (indiki Cənubi Sudan və Şimali Uqanda) general-qubernatoru vəzifəsində çalışmış və bu ərazini Ekvatorial əyalət kimi qurmuşdur.

O, əsasən Albert gölünə səfər edən ilk avropalı, Nil çayının və Mərkəzi Afrikanın daxili hissəsinin tədqiqatçısı və Asiya, Afrika, Avropa və Şimali Amerikada böyük ovçu kimi göstərdiyi şücaətlərlə xatırlanır. Beyker xeyli sayda kitab yazmış və məqalələr dərc etmişdir. O, Uels şahzadəsi kimi Misirdə Kraliça Aleksandra ilə birlikdə Beykeri ziyarət edən Kral VII Eduardın dostu idi. Digər dostluqları tədqiqatçılar Henri Morton Stenli, Roderik Merçison, Con H. Spik və Ceyms A. Qrant, eləcə də Misir hökmdarı Kavalalı İsmayıl Paşa, general-mayor Çarlz Corc Qordon və Maharaca Daleep Sinqx ilə idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Tomas Traern

**Tomas Traern** ( /trəˈhɑːrn/; ) — ingilis şairi, anqlikan ruhanisi, ilahiyyatçı və dini yazıçı. Yazılarındakı gərgin, elmi mənəviyyat onun 10 oktyabrda (1674-cü ildə dəfn olunmasının ildönümü) və ya 27 sentyabrda Anqlikan Birliyinin bəzi hissələri tərəfindən anılmasına səbəb olmuşdur.

Traernin bu gün ən çox tanıdığı əsər, xristian həyatı və xidməti, fəlsəfəsi, xoşbəxtliyi, arzusu və uşaqlığı haqqında düşündüyü qısa abzaslardan ibarət "Əsrlər Meditasiyası" toplusudur. Bu əsər ilk dəfə on il əvvəl əlyazmada yenidən kəşf edildikdən sonra 1908-ci ildə nəşr olunmuşdur. Onun şeirləri də ilk dəfə 1903 və 1910-cu illərdə nəşr olunmuşdur (Tomas Traernin Poetik Əsərləri, B. D. və Səadət Şeirləri). Onun nəsr əsərlərinə "Roma saxtakarlıqları" (1673), "Xristian etikası" (1675) və "Tanrının mərhəmətləri haqqında ciddi və acınacaqlı düşüncə" (1699) daxildir.

Traernin yazıları tez-tez yaradılışın izzətini və Tanrı ilə yaxın münasibətini araşdırır. Onun yazıları Tanrıya qarşı coşğun, demək olar ki, uşaqcasına bir sevgini ifadə edir və sonrakı şairlər Vilyam Bleyk, Volt Vitmen və Cerard Menli Hopkinsin əsərlərindəki oxşar mövzularla müqayisə edilir. Onun təbiət dünyasına olan sevgisi əsərlərində tez-tez romantik hərəkatdan iki əsr əvvəl — romantizmi oyadan təbiətə münasibətlə ifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* The Thomas Traherne Association
* Thomas Traherne Centuries
* Selected Poetry of Thomas Traherne at Representative Poetry Online
* 
*
Riçard Stil

**Ser Riçard Stil** (; ) — ingilis-irland yazıçısı, dramaturqu və siyasətçi. Yaxın dostu Cozef Addisonla birlikdə "The Spectator" jurnalının həmtəsisçisi kimi tanınırdı.

## Erkən həyatı

Stil 1671-ci ildə İrlandiyanın Dublin şəhərində varlı vəkil Riçard Stil və Elinor Saymsın (qızlıq soyadı Şeyls) ailəsində anadan olub; bacısı Ketrin isə bir il əvvəl anadan olub. O, İrlandiyanın Lord Kansleri Ser Vilyam Stil və ilk həyat yoldaşı Elizabet Qodfri nəvəsi idi. Atası Dublin, Monkstaunda, Mauntaun Evində yaşayırdı. Ailə mənşəyi haqqında az məlumat olan anası "çox gözəl, nəcib ruhlu bir qadın" kimi təsvir edilirdi.

Atası dörd yaşında, anası isə bir il sonra vəfat etdi. Stil əsasən əmisi və xalası Henri Qaskoyn (Ormond hersoqu Ceyms Batlerin katibi) və Ledi Ketrin Mildmeyin himayəsində böyüdülüb.

Protestant zadəganlığının üzvü olan o, ilk dəfə Addisonla tanış olduğu Çarterhaus Məktəbində təhsil almışdır. Oksforddakı Xrist Kilsəsində təhsil almağa başladıqdan sonra Oksforddakı Merton Kollecinə daxil olmuş, daha sonra Kral Uilyamın Fransaya qarşı müharibələrini dəstəkləmək üçün Ev Süvari Qvardiyasının Həyat Mühafizəçilərinə qoşulmuşdur. 1697-ci ildə hərbi xidmətə təyin olunmuş və iki il ərzində kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* Essays by Steele at Quotidiana.org
* 
* Biography, luminarium.org
* Profile, libraryireland.com
Amdo

**Amdo** () və ya **Mdo** (; ) — Tibet yaylasının şimal-şərqində, Yanszı və Xuanxe çaylarının vadiləri arasında, meşəsiz geniş bir ərazini əhatə etmiş region. Dalay Lamanın hakimiyyətini tanımışdır. Amdo lama Tsonqapanın və XIV Dalay Lamanın vətəni hesab olunur.

1917-ci ildə Amdoda Ma klikinə mənsub olan dunqan müsəlman hərbi rəhbərlərinin hakimiyyəti bərqərar olmuşdur. Onlar tibetlilər üzərində bir sıra qələbələr qazanmışdır. 1928-ci ildə Ma generalları Qomindan tərəfindən idarə olunan Çin Respublikasının suverenliyini tanımışdır.

Sürgündə olan Tibet hökuməti Amdonu U-Tsanq və Kham ilə yanaşı Tibetın üç əsas tarixi bölgəsindən biri kimi qiymətləndirmişdir. Çin Xalq Respublikasının hökuməti əksinə, Amdonu Tibet Muxtar Vilayətinin torpaqları hesab etməmişdir. Müasir dövrdə tarixi Amdo Sintsxay, Sıçuan və Qansu adlı Çin vilayətləri arasında bölünmüşdür. XX əsrin ortalarına qədər əhalinin böyük hissəsini tibetlilər və monqollar təşkil etmişdir. Sonrakı dövrlərdə bölgədə çinlilərin payı xeyli artmışdır. 1959-cu ildən sonra bir çox amdolular sürgünə getmişdir. Hazırda Hindistan və Tibetdəki lamaist məktəblərin və universitetlərin müəllimlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi məhz Amdodan çıxmış şəxslərdir.

2000-ci ildə Amdonun ərazisindən Sintsxay–Tibet dəmir yolunun xətti keçmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The East Tibet Website 
* Amdo&nbsp;— delineation and history in brief (PDF file; 216 kb)  (engl.)
* The Huge Thangka of Amdo 
* The Skor lam and the Long March: Notes on the Transformation of Tibetan Ritual Territory in Southern A mdo in the Context of Chinese Developments
Yarlunq-Tsanqpo

**Yarlunq-Tsanqpo** və ya **Yarlunq-Zanqbo** (, həmçinin **Yalu-Tsanqpo** () — Çin Xalq Respublikasının Tibet Muxtar Vilayəti və Hindistanın Arunaçal-Pradeş ştatından keçən çay. Bu, Tibetın ən uzun, Çində isə uzunluğuna görə beşinci ən böyük çayıdır. Yuxarı axarında çay Makuan () adı ilə tanınır.

Çayın mənbəyi Qərbi Tibetdə, Kaylaş dağının və Manasarovar gölünün cənub-şərqində yerləşən Anqsi buzlağından başlayır. Aşağı axında Cənubi Tibet vadisini və Yarlunq-Tsanqponun Böyük Kanyonunu əmələ gətirdikdən sonra çay Hindistanın Arunaçal-Pradeş əyalətinin sərhədini keçir. Buradan aşağı axında çay genişlənir və Sianq adını alır. Assama çatdıqdan sonra Brahmaputra adı ilə tanınır.

## İstinadlar
Ladakh

**Ladakh**, həmçinin **Ladakx** və ya **Ladak** (; ; ) — Hindistanda yerləşən tarixi və coğrafi region.

2019-cu ildən etibarən Ladakh Cammu və Kəşmirin keçmiş ştatından ayrılaraq ayrıca bir **birlik ərazisi** statusu almışdır.

"La" sözü "dağ keçidi", "dak" isə "ölkə" mənasını ifadə edir. Region şimalda Kunlun sıra dağları, cənubda isə Himalay dağ sistemləri arasında yerləşir. Ladakh həm hind-Avropa, həm də tibetmənşəli xalqlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdır və Mərkəzi Asiyanın ən seyrək əhalili bölgələrindən biridir. Tarixi Ladakh ərazilərinə Baltistan, Hind vadisi, Zanskar, cənubda Laxul-Spiti, şərqdə Nqari və Aksayçin, eləcə də şimalda Nubra vadisi daxil olmuşdur. Müasir dövrdə Ladakh şərqdən Tibet, cənubdan Lahul və Spiti (Himaçal-Pradeş ştatı), qərbdən Kəşmir, Cammu və Baltistan vadiləri ilə həmsərhəddir, şimaldan isə Kunlun dağ silsiləsi ilə məhdudlaşır və onun o tayında Şərqi Türküstan başlayır. Ladakh ərazisində dünyanın ən hündür dağlarından bəziləri yerləşir.

Ladakh bəzən "Kiçik Tibet" kimi də adlandırılmışdır. Bu, onun Tibet təbiəti və mədəniyyəti ilə oxşarlıqları ilə əlaqədardır. Keçmişdə ticarət yollarının kəsişməsində yerləşməsi səbəbilə region mühüm strateji rol oynamışdır. Böyük İpək Yolubun bir qolu buradan keçmiş, Hindistandan Tibətə yollanan buddist zəvvarlar bu ərazilərdə monastırlar salmışdılar. Çin ilə sərhədlərin bağlanmasından sonra beynəlxalq ticarət tənəzzülə uğramışdır. 1974-cü ilə qədər Ladakh turistlər üçün bağlı olmuşdur, lakin hazırda Hindistan hökuməti bölgədə turizmi fəal şəkildə inkişaf etdirməkdədir və turizm region iqtisadiyyatının mühüm gəlir mənbələrindən birinə çevrilmişdir.

Ladakhın ən böyük və mühüm şəhəri Lehdir. Əhalinin böyük hissəsini buddistlər təşkil edir, qalanların əksəriyyəti isə şiə müsəlmanlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Offical Website of Ladakh Autonomous Hill Development Council, Leh
* Ladakh
* Ladakh Times
* 
* Jammu Kashmir Ladakh
* Masks: Reflections of Culture and Religion
* 
* Фото Леха, столицы Ладакха
Çanqtan

**Çanqtan** və ya **Canqtanq** (; ) — Qərbi və Şimali Tibetdə yerləşən yüksək dağlıq yayla. Bu, eyni zamanda Ladakhın cənub-şərq hissələrini də əhatə edir. Bu geniş region böyük plato sahələrini və iri gölləri özündə birləşdirir. Coğrafi baxımdan, xüsusilə Şərqi Ladakhdan şərq istiqamətində götürüldükdə, Çanqtan təxminən 1600 kilometr boyunca Tibetə, Çinhay əyalətinə qədər uzanır. Həm coğrafi, həm də etnik baxımdan Çanqtan Tibet məkanının tərkib hissəsi hesab olunur. Regionun əsas sakinləri köçəri həyat tərzi sürən çanqpa icmalarıdır.

## İqlimi

Çanqtanın iqlimi son dərəcə sərt və dəyişkəndir. Yay dövrü nisbətən mülayim olsa da, çox qısadır. Bölgədə ilboyu, o cümlədən yay fəslində də intensiv dolu ilə müşayiət olunan güclü tufanlar müşahidə olunur. Qış mövsümü isə yüksəkliyə bağlı olaraq demək olar ki, arktik şəraitə bənzəyir və qeyri-adi dərəcədə sərt keçir.

## İstinadlar
Matteus Abbrederis

**Yohann Matteus Abbrederis** (; 1652 –  1725) — Avstriya orqan ifaçısı və orqan musiqi alətinin istehsalçısı. Rankvayl qəsəbəsində anadan olmuş o, 17 aprel 1652-ci ildə vəftiz olunmuşdur.

Reyn vadisində (Boden gölünün cənubu) yaşayan onun müasirlərinin bir çoxu onu orqan aləti istehsalı üzrə görkəmli usta hesab edirdilər. O vaxtkı Almaniyanın cənub bölgələrində məşhur olan XVII əsrin barokko üslubu onun əsərlərinə böyük təsir göstərsə də, musiqiçinin əsərləri tək bu üslübda olmaqla kifayətlənməmişdir. Onun düzəltdiyi bir çox orqan hələ də istifadə edilməkdədir, 1693-cü ildə hazırlanan həmin nümunələrdən biri İsveçrənin Pfefers bələdiyyəsindəki bir monastır kilsədə yerləşir.

## İstinadlar
Abdulla (Cığatay xanlığı)

**Abdulla** ( 1359-cu ildə vəfat etmişdir) — Qaraunasların lideri (1358–1359) və Çağatay ulusunun hökmdarı (1358). O, Əmir Qazağanın oğlu idi.

Qazağan 1346-cı ildə Çağatay ulusunu ələ keçirdikdən sonra Abdullahı Səmərqənd valisi təyin etdi. Atası sağ ikən Abdulla Xarəzmə qarşı bir yürüşə rəhbərlik etmişdi, baxmayaraq ki, Qazağan buna qarşı idi. Sonuncu 1358-ci ildə vəfat etdikdən sonra hakimiyyət Abdullanın əlinə keçdi. O, atasından fərqli olaraq, ulusun şimal hissəsində yaşayan qəbilələrlə maraqlanmaqda fəallıq göstərirdi. Qazağanın güc mənbəyi ulusun cənub hissəsində yerləşirdi, buna görə o, şimal tayfalardan uzaq dururdu, Abdulla isə eyni taktikadan istifadə etmədi. Şimal qəbilələri Abdullanın onların güclərini məhdudlaşdırmaq cəhdlərinə qəzəblənirdilər.

Abdullanın paytaxtı Səmərqənddə saxlamaq qərarı onun üçün uğursuz oldu. Şəhərin yaxınlığında məskunlaşan Barlas və Tayciut qəbilələri güclü Qaraunas tərəfindən əhatə olduqlarına görə vəziyyətdən narazı idilər. Barlas və Tayciut liderləri Hacı Bəy və Buyan Suldus birlikdə üsyan qaldıraraq Abdullanın hakimiyyətdən uzaqlaşdırdılar; Abdulla Qaraunas ərazilərinə qayıtdı və qısa müddət sonra vəfat etdi. Qalib gələn tərəf tez-tez Abdullanın Bayan Quliyə olan münasibətini üsyan üçün bəhanə kimi göstəririrdilər. Bayan Quli Qazağan üçün xidmət edən bir xan idi; Qazağanın ölümündən qısa müddət sonra Abdulla Bayan Qulinin arvadını diləməyə başladı, Bayan Qulini isə edam etdirdi. İstənilən halda, Buyan Suldus ulusun əmiri təyin edildi. Abdullanın qardaşları və Bayan Qulinin edamından sonra Abdulla tərəfindən xan dərəcəsinə qaldırılan Şah Temur isə öldürüldü.

## Ədəbiyyat
* Manz, Beatrice Forbes, *The Rise and Rule of Tamerlane*. Cambridge University Press, 1989, .

## İstinadlar
Sodium asetat

**Natrium asetat** (CH3COONa, həmçinin NaOAc[4] kimi də tanınır)) sirkə turşusunun natrium duzudur və natrium etanot kimi də tanınır. Qızdırıldıqda mayeləşən bu duzun geniş tətbiq sahələri var.

## Reaksiyalar
Natrium asetat bromoetan kimi alkil halidləri ilə efirlər əmələ gətirmək üçün istifadə edilə bilər.

CH3COONa + BrCH2CH3 → CH3COOCH2CH3 + NaBr

Sezium duzları bu reaksiyanı katalizləşdirir.

## İstinadlar
Məlikə Xatun məscidi

**Məlikə Xatun məscidi** — Ankaranın mərkəzində, Ulus səmtində yerləşir.
Məscid adını 14-cü əsrdə Ankarada yaşamış və Osmanlı dövründə xeyriyyə işləri ilə Ankaranın sosial və dini həyatına töhfə vermiş Məlikə Xatundan götürüb.
Məscid 27 sentyabr 2017-ci ildə ibadətə açılıb. Tikintisi dörd il çəkən məscidin layihəsi Hilmi Şenalp tərəfindən hazırlanıb.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Osmanlı, Səlcuq və müasir məscid memarlığını özündə birləşdirən məscidin ibadət yeri yeddi min nəfərlikdir.
Üç eyvanılı dörd minarəsi var. 
Günbəzin diametri 27 metr, hündürlüyü isə 43 metrdir.
Əsas günbəzin üzərində 1 metr 20 santimetr hündürlüyündə bir aləm ucalır.
Giriş qapıları qızıl varak, sədəf və fil sümüyü ilə naxışlanmış kitabələrlə bəzədilib.

## Müzakirələr
Məscidin açılışını o vaxtkı prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan edib.
Açılış mərasimində Ərdoğan məscidin Ankara üçün bir simvola çevriləcəyini bildirdi. O, dedi: "Xüsusilə təkpartiyalı dövrdə Ankaranı qədim kimliyindən məhrum etmək və onu faktiki olaraq məscidsiz etmək cəhdinin olması danılmaz bir həqiqətdir". Buna görə də məscidin tikintisi "Cümhuriyyətin şəhərsalma dizaynına qarşı Neo-Osmanlı addımı" kimi şərh edildi.

## İstinadlar
Yunus Məmmədov (əmək qəhrəmanı)

**Yunus Mirzəməmməd oğlu Məmmədov** () — Şəki rayon sovetinin sədri. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949). 

## Həyatı
3 may 1900-cü ildə Nuxanın Qışlaq kəndində doğulmuşdur. 1923-cü ildə Bakıda hərbi-siyasi məktəbə daxil olmuşdur.

1947-ci ildə 127 nömrəli Oxud seçki dairəsindən Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib.

## İstinadlar
Sujata Keşavan

**Sujata Keşavan** () — Hindistanlı qrafik dizayner.  
## Həyatı
Sujata Keşavan mühəndis və rəssam ailəsində anadan olub. Keşavan 1984-cü ildə Əhmədabaddakı Milli Dizayn İnstitutunu bitirib. Daha sonra o, 1987-ci ildə Yel Universitetində qrafik dizayn üzrə Təsviri İncəsənət Magistri dərəcəsi alıb. Yeldə oxuyarkən dizaynerlər Pol Rend, Bredberi Tompson, Metyu Karter və Armin Hofmanndan təhsil alıb.

Məzun olduqdan sonra Keşavan karyerasına Ram Rey tərəfindən təsis edilmiş "Response" reklam agentliyində başlayıb və Hindistana qayıtmazdan əvvəl altı ay orada çalışıb. 1989-cu ildə Keşavan keçmiş müdiri Ram Rey ilə birlikdə rəqəmsal konsaltinq şirkəti olan Ray + Keşavanı təsis edib. Onların müştəriləri arasında "Infosys", "Kotak Mahindra Bank", "Himalaya Drug Co.", "Bharti Airtel", "Reliance", "Hindustan Lever", ITC, "Wipro", "McKinsey", "Dr. Reddy’s", "Dabur", "Max Group", TVS, "Mindtree" və Hindistanın bir neçə hava limanı kimi şirkətlər var.

2006-cı ildə "Ray+Keşavan" "WPP Group Plc" tərəfindən satın alınıb.

2016-cı ildə Keşavan sahibkarlar Ravi Prasad və Meeta Malhotra ilə birlikdə hazırlanmış lüks moda brendi olan "Varana Design Ltd."ni təsis edib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ray and Keshavan Design
Miuçça Prada

**Miuçça Prada Bianki** () — İtalyan dizayner və lüks moda markası Pradanın yaradıcı direktoru. 1913-cü ildə Prada şirkətinin yaradıcısı Mario Pradanın ən kiçik nəvəsidir. Miuçça Prada İtaliyanın ən varlı qadınlarından biridir, onun varidatı 6,6 milyard dollar həcmində qitmətləndirilir.
## Həyatı
Miuçça Prada 1949-cu ildə Milanda anadan olub. Ailəsi Pradanın sahibi idi. O, 1980-ci illərdə xalası tərəfindən övladlığa götürüldükdən sonra Miuçça Prada adını götürüb. Bioloji valideynləri Luiji Bianki və Luisa Prada olub. Onun iki böyük bacı-qardaşı var, Albert və Marina. 

Milandakı Klassik Berhet litseyini bitirdikdən sonra Milan Universitetinə daxil olub və 1971-ci ildə siyasi elmlər üzrə dərəcə alıb, eyni zamanda Milandakı Pikkolo Teatroda aktyorluq təhsili alıb. 1978-ci ildə o, daha sonra həmin universitetdən siyasi elmlər üzrə doktorluq dərəcəsi alıb.

1978-ci ildə o, Prada Sp.A.-nı anasından miras alaraq şirkəti yüksək moda sənayesinə çevirməyə başladı.

Elə həmin il o, əri və hazırda biznes tərəfdaşı olan Patrizio Bertelli ilə tanış oldu. 1970-ci illərdə o, İtaliya Kommunist Partiyasına qoşuldu və Milanda qadın hüquqları uğrunda mübarizə apardı.

1989-cu ildə o, ilk hazır geyim xəttini təqdim etdi. 1993-cü ildə o, "Miu Miu" brendini işə saldı. 

Miuççanın əri sayəsində Prada Evi indi LVMH kimi moda nəhəngləri ilə rəqabət apara bilər. Prada Evi "Gilles Sander", "Helmut Lang", "Azzedine Alaia" və digərlərinin brendlərini əldə etdi.

1995-ci ildə Patrizio Bertelli ilə birlikdə Milanda müasir incəsənət və mədəniyyət mərkəzi olan "Fondazione Prada"nı açdılar.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Women in Fashion biography from ''Time magazine''
*Miuccia Bianchi Prada
*Miuccia Prada biography
Luis Betts

**Luis Betts** (; ) — Amerikalı rəssam və portret ustası.
## Həyatı
Luis Betts 5 oktyabr 1873-cü ildə Litl-Rok şəhərində anadan olub. Onun atası rəssam olub və Luisin anası öldükdən sonra yenidən evləndi. Ailəsi üç kiçik bacı-qardaşının doğulduğu Çikaqoya köçdü. Betts bacı-qardaşları kimi, incəsənət təhsilini davam etdirə bildi.

Betts 1894-cü ildə Pensilvaniya Təsviri İncəsənət Akademiyasında Vilyam Merritt Çeyz ilə birlikdə təhsil aldı. Çikaqo və Nyu-Yorkda çalışdı və 1915-ci ilə qədər Milli Dizayn Akademiyasının tamhüquqlu üzvü oldu. Salmaqundi Klubunun prezidenti və Milli İncəsənət və Ədəbiyyat İnstitutunun vitse-prezidenti vəzifələrində çalışdı. Onun portret mövzuları arasında həkimlər Vilyam C. və Çarlz H. Mayo, Corc İstman, Corc Mundelein və C. Hamilton Lüis var idi. 

O, 13 avqust 1961-ci ildə vəfat etdi. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Michael Huey *Dearie — The Louis Betts Portrait of Harriet King Huey*, Schlebrügge, Vienna 2011. 
## Xarici keçidlər

* ''Biographical Notes'', a catalog of American artists containing additional information on Betts (page 7).
* 
*
Müksirun

**Müksirun** () — sünni hədis ədəbiyyatlarında ən çox hədis rəvayət etmiş səhabələri bildirən termin.

## Etimologiyası
"Sayca çoxalmaq", "artmaq" mənalarındakı "kəsrat" kökünün ifəl qəlibindən törəyən "müksir" ifadəsi ən çox hədis rəvayət etmiş səhabələri bildirir.

## Müksirun siyahısı
Bu qrupa daxil olan səhabələrin sayının altı, yeddi və ya doqquz olduğu deyilmişdir. Altı nəfər əsas götürüldükdə müksirun 1500 və yuxarı, yeddi nəfər əsas götürüldükdə 1000 və yuxarı, doqquz nəfər əsas götürüldükdə isə 700 və yuxarı rəvayəti olan səhabələri əhatə edir.

Əhməd ibn Hənbələ görə müksirun bunlardır:
* Əbu Hüreyrə (Buxaridə 446 olmaqla, cəmi 11358 hədis),
* Abdullah ibn Ömər (cəmi 7337 hədis),
* Ənəs ibn Malik (cəmi 6330 hədis),
* Aişə (Buxaridə 242 olmaqla, cəmi 7713 hədis),
* Abdullah ibn Abbas (cəmi 6114 hədis),
* Cabir ibn Abdullah (cəmi 3835 hədis).
İbn Kəsir, bunlara Əbu Səid əl-Xudri, Abdullah ibn Əmr ibn As və Abdullah ibn Məsudu əlavə etmişdir. Süyuti isə 1000 və daha çox hədis rəvayət etmiş yeddi səhabəni müksirun adlandırmışdır. Həmçinin o, Əhməd ibn Hənbəlin adlarını sadaladığı altı səhabəyə Əbu Səid əl-Xudrini əlavə etmişdir. Onun bu tərifi daha sonralar mənimsənmişdir. 1000-dən az hədis rəvayət edən səhabələr isə "müqillun" adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hədis
Stefan Saqmeister

**Stefan Saqmeister** (; ) — Nyu-York şəhərində yaşayan Avstriyalı qrafik dizayner, hekayəçi və tipoqraf. 1993-cü ildə Saqmeister musiqi sənayesi üçün dizaynlar yaratmaq məqsədilə "Sagmeister Inc". şirkətini qurdu. O, Lou Rid, "OK Go", The Rolling Stones, David Burne, Jay-Z, Aerosmith, "Talkinq Hids", Brian Eno və Pat Metyu üçün albom üz qabıqlarını dizayn edib. 2011-ci ildən 2019-cu ilə qədər Cesika Volş ilə "Sagmeister & Walsh Inc." adı altında əməkdaşlıq edib.

## Həyatı
Stefan Saqmeister 1962-ci ildə Avstriyada  Breqenz şəhərində anadan olub. O, Vyana Tətbiqi İncəsənət Universitetində qrafik dizayn üzrə təhsil alıb və daha sonra ABŞ-da Pratt İnstitutunda magistr dərəcəsi qazanıb. Təhsil illərində o, dizaynın vizual kommunikasiyada nə qədər güclü bir vasitə olduğunu dərk edərək öz üslubunu formalaşdırmağa başlamışdır.

Saqmeister karyerasına müxtəlif dizayn studiyalarında çalışaraq başlayıb. 1993-cü ildə Nyu-Yorkda öz dizayn studiyası olan "Sagmeister Inc."i qurdu. Bu studiya musiqi sənayesində və korporativ brendlər üçün yaradıcı dizaynlar hazırlamaqla məşhur oldu. Onun ən tanınmış müştərilərindən bəziləri The Rolling Stones, "Talking Heads", Lou Rid və Aerosmith kimi musiqi qruplarıdır.

Stefan Saqmeister dizayn sahəsində çoxsaylı mükafatlarla təltif olunub. O, iki dəfə Qremmi mükafatı qazanıb və AIGA Medalına layiq görülüb. Onun işləri dünyanın ən nüfuzlu dizayn sərgilərində nümayiş etdirilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official website
*London Design Museum's entry for Sagmeister
Lester Bell

**Lester Bell** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner. O, ABŞ-da modern qrafik dizaynın yaradıcılarından biri hesab olunur. 
## Həyatı

Lester Bell 14 mart 1903-cü ildə Kanzas-Siti şəhərində anadan olub. O, Çikaqo Universitetində incəsənət və dizayn üzrə təhsil almışdır. Erkən yaşlarından rəssamlığa və dizayna böyük maraq göstərmiş, xüsusilə də Avropa modernist cərəyanlarından, Bauhauz məktəbi və konstruktivizmdən təsirlənmişdir. 

Lester Bell 1920-1930-cu illərdə özünün qrafik dizayn üslubunu inkişaf etdirdi. O, sadə, lakin güclü vizual ifadə üsulları ilə tanınırdı. Minimalist yanaşması, aydın tipləri və güclü rəng kontrastları ilə dizayn etdiyi işlər onu dövrünün qabaqcıl dizaynerlərindən biri etdi. Onun karyerasının ən əhəmiyyətli mərhələlərindən biri 1935-ci ildə Nyu-Yorkda öz dizayn studiyasını açması oldu. Burada o, müxtəlif kommersiya və hökumət layihələri üçün dizayn işləri görməyə başladı. Xüsusilə ABŞ hökumətinin Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi üçün hazırladığı posterlər onun ən məşhur işlərindən biri hesab edilir. Bu posterlərdə sadə qrafik elementlər, canlı rənglər və güclü tipoqrafiya birləşirdi.

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Poster Kampaniyası (1937-1941) – ABŞ hökuməti üçün hazırladığı bu posterlər ölkənin kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək və ictimaiyyəti məlumatlandırmaq məqsədi daşıyırdı. Onun tipoqrafiyadan aydın və qısa istifadəsi həm ABŞ-da, həm də xaricdə yüksək qiymətləndirilmişdir. Karyerası boyunca o, asanlıqla özününkü kimi tanınan qrafik üslubda cəsarətli əsas rənglərdən, illüstrativ oxlardan və xətlərdən istifadə etmişdir. Nəticədə o, Nyu-York ətrafına köçdü və ailəsi ilə birlikdə "Dumbarton Ferması" adlandırdığı bir ərazidə ofis və ev qurdu. O, 1969-cu ildə ölümünə qədər fermada yaşadı. Lester 1993-cü ildə ölümündən sonra "Alliance Graphique Internationale" (AGI) tərəfindən Ömürlük Mükafatına layiq görüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* AIGA medalist biography
* ''Communication Arts'' biography
* Art Directors Club biography and images of work 
* ''A Guide to Lester Beall,'' an online reproduction of an exhibition guide for the A-D Gallery, November 9 – December 31, 1945.
* ''Running Water'' poster, in the collection of MoMA
Con Maeda

**Con Maeda** (; ) — Yapon-Amerika dizayneri, kompüter elmlər alimi və yazıçısı. Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Dizayn professoru. Ondan çox kitabın müəllifidir (həmmüəlliflik də daxil olmaqla). Onlardan biri, bestseller olan "Sadəlik Qanunları" dünyanın bir çox ölkələrində nəşr olunub. 
## Həyatı
Con Maeda 1966-cı ildə Sietlda anadan olub. O, 1989-cu ildə Rod-Aylend Dizayn Məktəbindən (RISD) dizayn üzrə bakalavr dərəcəsi alıb və sonra Boston Universitetində mühəndislik üzrə magistr təhsili alıb. Onun bu iki sahəni birləşdirərək həm texniki, həm də yaradıcı düşüncə ilə dizayn dünyasında inqilabi dəyişikliklərə imza atması, ona çox böyük nüfuz qazandırdı.

1992-ci ildə Yaponiyanın Tsukuba İncəsənət və Dizayn Universitetində doktorluq dərəcəsi almışdır. 2003-cü ildə Merilend İncəsənət Kollecindən (ABŞ) fəxri doktorluq dərəcəsi almışdır.

2004-cü ildən Massaçusets Texnologiya İnstitutu tərəfindən təsis edilmiş MIT Media Lab şirkətində tərəfdaş və tədqiqat direktoru vəzifəsində çalışır və burada müasir həyatı mürəkkəblik və texnologiya dövründə sadələşdirməyə çalışan Sadəlik tədqiqat layihəsi üzərində işləmişdir. Bu layihənin nəticələri 2006-cı ildə nəşr olunmuş ən çox satılan "Sadəlik Qanunları" kitabında dərc edilmişdir.

Con Maeda 2004-cü ildə Philips tərəfindən yaradılmış Sadəlik Şurasının üzvüdür. Bu işçi qrupu Philipsin prioritet sahələrində - dizayn, kompüter texnologiyası və tibbdə - şirkətə strateji inkişaf üzrə məsləhət verən beş mütəxəssisdən ibarətdir. Maeda 2001-ci il Milli Dizayn Mükafatı (ABŞ) və Mainichi Dizayn Mükafatı (Yaponiya) da daxil olmaqla çoxsaylı dizayn mükafatları və fəxri adlar almışdır. O, həmçinin "Raymond Loewy" Fondu Mükafatı (Almaniya) laureatıdır. 1999-cu ildə Maeda Esquire jurnalı tərəfindən XIX əsrin ən əhəmiyyətli 21 nəfərindən biri seçilib. O, həmçinin Rod-Aylend Dizayn Məktəbinin prezidentidir.

Maedanın qrafik dizayn işləri Tokio, Nyu-York və Parisdə sərgilənib və Smitson İnstitutunun Kuper-Hyuitt Milli Dizayn Muzeyinin, San-Fransisko Müasir İncəsənət Muzeyinin və Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyinin daimi kolleksiyalarına daxildir.

O, həyat yoldaşı Kris və beş qızı ilə birlikdə Massaçusets ştatının Leksinqton şəhərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Блог Д.Маэды, посвященный книге «Законы простоты»
* Блог Д.Маэды в Массачусетском институте
* Сайт «Маэда-Студио»
* Биография Д.Маэды
Lisan əl-Ərəb

**Lisan əl-Ərəb** () — ensiklopedik lüğət.

## Müəllif
Əsərin müəllifi dilçi, ədib və şafii fəqihi olan İbn Mənzurdur.

## Əsər
Lüğətdə sözlər *Sixəx* məktəbinə uyğun üslubda düzülmüşdür. Sözlər kökünün son hərfləri "bab", ilk hərfləri isə "fəsil" adı altında əlifba sırasına uyğun olaraq verilmişdir.

Əsərdə dil, təfsir, hədis, fiqh, şəxs adları, yer adları, tarixi hadisələr və ədəbiyyat tarixi haqqında məlumatlar vardır. Bu da ona ensiklopediklik xüsusiyyət qazandırmışdır.

Əsər özündə ümumi olaraq 80 min sözü ehtiva etdiyi deyilmişdir. Kompüter texnologiyası ilə aparılan hesablamalara görə, əsərdə 6538-i sülasi (üç hərfli sözlər), 2548-i rübai (dörd hərfli sözlər) və 187-si (beş hərfli sözlər) xəmasi olmaqla ümumilikdə 9273 kök söz müəyyənləşdirilmişdir.

## Nəşr
Əsər ilk dəfə Fariz əş-Şidyəkin təshihi ilə XX cild halında nəşr olunmuşdur. Sonralar əsər müxtəlif yer (Qahirə, Beyrut və s.) və tarixlərdə (1955–1956, 1968 və s.) dəfələr nəşr edilmişdir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Sünni kitablarının siyahısı
Nqari

**Nqari** () və ya **Ali** ) — Çin Xalq Respublikasının Tibet Muxtar Vilayətində inzibati əyalət səviyyəli dairə. Dairənin idarəetmə orqanları Buranq mahalında fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

Nqari tarixən U-Tsanq bölgəsinin tərkib hissəsi olmuşdur. Orta əsrlərdə bu ərazilərdə Quqe padşahlığı mövcud idi. XVII əsrin ortalarında krallıq Ladakh qoşunları tərəfindən məhv edilmişdir, lakin həmin qoşunlar sonradan oyratların dəstəyi ilə tibetlilər tərəfindən bölgədən çıxarılmış və ərazi Dalay Lamanın hakimiyyəti altına keçmişdir.

Tibet Çin Xalq Respublikasının tərkibinə daxil edildikdən sonra, 1954-cü ildə "Nqari idarəçisi" () vəzifəsi təsis edilmişdir. 1960-cı ildə keçmiş dzonqların bazasında yaradılmış yeddi mahaldan ibarət Nqari Xüsusi Dairəsi (阿里专区) formalaşdırılmışdır. 1962-ci ildə Conqba mahalı Şiqatse Xüsusi Dairəsinə verilmiş və Nqari Xüsusi Dairəsində altı mahal qalmışdır. 1970-ci ildə bu inzibati vahidin adı dəyişdirilərək Nqari Dairəsi adlandırılmış və Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir. 1979-cu ildə dairə yenidən Tibet Muxtar Rayonunun inzibati tabeliyinə qaytarılmışdır.

## İstinadlar
Böyük Çöl turu

**Böyük Çöl turu** (, ) — dünyada ilk dəfə Qazaxıstan ərazisində təşkil olunan, 1200 kilometr məsafəni əhatə edən atlı marafon. Marafon iştirakçıları marşrutu Qazaxıstanın müxtəlif iqlim zonaları arasındakı temperatur fərqlərinin, əhalisiz çöllərin və səhra landşaftlarının müşayiəti ilə tamamilə təbii şəraitdə qət edirlər.

Bu yarışın əsas özəlliyi komandaların ümumi hesablanmış vaxta əsaslanan prinsiplə mübarizə aparmasıdır. Marafon ilk dəfə 18–29 sentyabr 2022-ci ildə Qazaxıstanın beş bölgəsində — Akmola, Karaganda, Ulıtau, Qızılorda və Türküstan vilayətlərində keçirilmişdir. Növbəti illərdə tədbirin ildə bir dəfə, Monqolustan, Rusiya, Qırğızıstan, Özbəkistan və digər ölkələrin komandalarının iştirakı ilə keçirilməsi planlaşdırılır.

Yarış komandalar üzrə ümumi vaxt göstəricisinə əsasən keçirilir. Hər komanda 5 atlı və 10 atdan ibarət heyətlə (hər atlıya 2 at düşür) komplektləşdirilir. İştirakçılar 1200 kilometrlik məsafəni 12 gün ərzində qət etməlidirlər. Marafon 12 mərhələdən ibarətdir və hər mərhələ 100 kilometr təşkil edir. Atlıların marşrutun yarısını — 600 kilometri keçdikdən sonra at dəyişməsinə icazə verilir. Hər komanda üçün fərdi vaxt qeydə alınır və bütün 12 mərhələnin nəticələrinə görə 1200 kilometri ən qısa zamanda başa vuran komanda qalib elan olunur.

## İstinadlar
U (vilayət)

**U** () — Tibetdə coğrafi bölgü və tarixi region. Bu, Tsanq bölgüsü ilə birlikdə Mərkəzi Tibet adlandırılan U-Tsanq regionunu (tib. དབུས་གཙང་, dbus gtsang) təşkil edir. U-Tsanq Tibet ölkəsinin üç əsas tarixi bölgəsindən — çolkadan biridir. Digər iki çolka Kham və Amdo adlanır. Tibet deyiminə görə, "ən yaxşı din U-Tsanqdan, ən yaxşı adamlar Khamdan, ən yaxşı atlar isə Amdodan gəlir".

## İstinadlar