Aktiv gəlir

Maliyyədə **aktiv gəlir** — maliyyə gəlirləri (financial return) anlayışına daxil olub, investisiya portfeli (investment portfolio) üzrə aktiv idarəetmə qərarları nəticəsində əldə olunan və portfelin investisiya etalonunun (benchmark) gəlirləri və ya riskləri ilə izah edilə bilməyən gəlirləri ifadə edir. Bu gəlir adətən portfel meneceri tərəfindən verilən qərarların nəticəsidir və performansın atribusiyası (performance attribution) sahəsində əsas tədqiqat obyektidir.

Bunun əksinə olaraq, passiv gəlirlər portfelin etalon göstəricisinin gəlirlərinə məruz qalması nəticəsində yaranır. Bu gəlirlər ya məqsədli şəkildə passiv izləmə (Passive management) vasitəsilə, ya da indeks izləmə ilə əlaqəli olmayan investisiya prosesləri nəticəsində təsadüfi şəkildə əldə oluna bilər.

Etalon portfellər nəzəri baxımdan bütün investisiya aktivlərini əhatə edə bilər və bu zaman onlar bazar portfeli (market portfolio) adlanır. Lakin praktikada bu, yalnız mövcud investisiya imkanlarının bir hissəsini əhatə edir. Əgər etalon və ya bazar portfeli bütün investisiya aktivlərini əhatə edirsə, aktiv idarəetmə sıfır-cəmli oyun (zero-sum game) kimi çıxış edir. Bu halda bəzi menecerlərin müsbət aktiv gəlir əldə etməsi digər menecerlərin mənfi aktiv gəlir əldə etməsi hesabına baş verir və ümumilikdə bazar üstələnə bilməz.

Sadə arifmetik yanaşmada, əgər R_p portfelin gəliri, R_b isə etalonun gəliridirsə, aktiv gəlir belə hesablanır: R_p - R_b. Bu göstərici müsbət və ya mənfi ola bilər.

## Brinson modelləri kontekstində aktiv gəlir
Brinson və Faxler (1985), eləcə də Brinson, Hud və Bibover (1986) Brinson modellərini investisiya portfelinin performans atribusiyasının əsasını təşkil etmək üçün təqdim etmişlər. Bu modellər aktiv gəliri daha kiçik hissələrə bölür:

* qiymətli kağız seçimi — etalondan fərqli aktivlərin seçilməsi ilə əldə olunan gəlir
* aktiv bölgüsü — portfeldə aktiv siniflərinin etalondan fərqli çəkilərlə paylanması nəticəsində əldə olunan gəlir
* digər komponentlər

Bu bölgü portfel menecerinin bacarıqlarını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Aktiv gəlirin və onun komponentlərinin dəyişkənliyi active risk (aktiv risk) kimi ölçülür.

## CAPM kontekstində aktiv gəlir
Aktiv gəlir çox vaxt Kapital aktivlərinin qiymətləndirilməsi modeli (Capital Asset Pricing Model, CAPM) çərçivəsində öyrənilir, çünki bu model aktiv gəlirin ölçülməsi və əsaslandırılması üçün imkan yaradır. Bu modeldə etalon portfel bazar portfelini təmsil edir.

Riskdən azad faiz dərəcəsindən artıq olan gəlirlər iki hissəyə bölünür:
:(i) bazar portfelinin gəlirinin müəyyən hissəsi (beta)
:(ii) qalıq gəlir (rezidual komponent)

CAPM-ə görə, müəyyən fərziyyələr altında gözlənilən qalıq gəlir sıfırdır və bütün gözlənilən gəlirlər bazar portfelinin gəlirləri ilə izah olunur.

Bu nəticələrə əsasən aktiv gəliri ölçmək üçün linear regression (xətti reqressiya) istifadə olunur. Bu zaman:

* alfa — aktiv gəliri göstərir
* beta — bazar riskinə həssaslığı göstərir

CAPM-ə görə, yalnız bazar vaxtlaması (market timing) vasitəsilə aktiv gəlir əldə etmək mümkün deyil. Aktiv gəlir yalnız bazar tərəfindən hələ qiymətləndirilməmiş informasiyaya əsaslanan qərarlarla əldə edilə bilər.

## Aktiv gəlirin istifadəsi
Aktiv gəlirin ölçülməsi investisiya menecerlərinin qiymətləndirilməsi, mükafatlandırılması və seçilməsi üçün mühüm rol oynayır. Bu göstərici həmçinin investisiya planlaşdırılması və asset-liability management (aktiv-passiv idarəetməsi) üçün vacibdir.

### Fond sponsorları baxımından
Fond sponsorları aktiv gəlirin ölçüsünü (menecerin bacarığı), təkrarlanmasını (sabitlik), məqsədlərlə uyğunluğunu (dəqiqlik) qiymətləndirirlər. Bu meyarlar əsasında müxtəlif menecerlər arasında vəsait bölgüsü həyata keçirilir.

### İnvestisiya menecerləri baxımından
Bir portfeldə bir neçə investisiya strategiyası istifadə edildikdə, menecerlər aktiv gəlir göstəricilərinə əsaslanaraq resursların bölgüsünü dəyişə bilərlər. Aktiv gəlir və aktiv risk birlikdə informasiya əmsalı hesablanmasında istifadə olunur ki, bu da portfelin optimallaşdırılmasına kömək edir.

## İstinadlar