open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İkike zəlzələsi (2014)

**İkike zəlzələsi** və ya **Çili zəlzələsi** — Çilinin şimal sahillərində 8,2 bal gücündə baş vermiş zəlzələ.

Zəlzələ 1 aprel 2014-cü ildə yerli saatla 20.46-da, liman şəhəri olan İkikenin 99 kilometr şimal qərbində baş verib. Zəlzələ 2 metrlik sunami dalğaları yaradıb. Zəlzələdən sonra sahil qəsəbələri boşaldılıb. Zəlzələdən sonra şəhərdəki həbsxanalardan birindən 300 məhbus qadın qaçıb.

Zəlzələ dənizin 10 kilometr dərinliyində olub. İlk dalğalar 45 dəqiqə ərzində Çilinin Şimal sahillərinə çatıb. Peru, Ekvador, Kolumbiya, Panama, Kosta Rika və Nikaraqua sahilləri isə təhlükə altındadır.

## İstinadlar
Türkmənistan şəhərlərinin siyahısı

## Türkmənistan şəhərlərinin siyahısı

## Xəritə
* 10px Türkmənistan paytaxtı
* 10px Vilayət mərkəzləri
* 10px Digər şəhərlər

## Şəkillər


File:Turkmenbashi3.jpg|Turkmenbaşi
File:Turkmenabat Airport.jpg|Turkmenabat-da aeroport
File:Turkmenbashi2.jpg|Turkmenbaşi — liman şəhəri.
|Balkanabat.
|Aşqabadda Qazi Ertuqrul məscidi.
File:Tekinka-mary-01.jpg|Marı.


## Mənbə
*www.stat.gov.tm  
*archive.is
*turkmenistan.gov.tm 

## Həmçinin bax
Heydərbaba dağı

**Heydərbaba dağı** — İranda, Təbriz yaxınlığında Qaraçəmən yolu ilə Şəngülava kəndləri arasında yerləşir.

## Flora
Dağın ərazisində dovşan, kəklik, göyərçin var.

## Yerləşməsi
Heydərbaba dağı Qayışqurşaq kəndi ilə üz-üzədir; onun ətəyində Xoşginab və Güllücə kəndləri yerləşir. Bunlardan başqa bu dağın ətəyində MəhəmmədHüseyn Şəhriyarın uşaqlıq illərinin keçdiyi eyniadlı – Heydərbaba kəndi də var. Həmin kənd adını elə bu dağdan almışdır. M. Şəhriyar bu dağa aid şeir də yazıb.

## Əfsanələr
Heydərbaba dağı ilə bağlı bir sıra əfsanələr mövcuddur. Sərhədlərində yerləşən, dəniz səviyyəsindən 2334 metr yüksəklikdə yerləşən Sarıbaba dağı ilə Heydərbaba dağı qardaş olmuşlar.

Onlar bir-biri ilə uzaqdan-uzağa, zirvədən-zirvəyə görüşür, salamlaşırlar. Hansı qardaş tez yuxudan oyanarsa, o birisini salamlayaraq oyadarmış. Hər il Bahar fəslində, yazın ilk günü qədəmlərini torpağa qoyanda, səhər sübh tezdən Heydərbaba dağının ən yüksək zirvəsindən Sarıbaba dağına tərəf boylananda həmin dağın əzəməti, qaməti aydın görünürdü.

## "Heydərbabaya Salam" şeiri

Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın Azərbaycan dilində yazdığı "Heydərbabaya salam" şeiri bu dağa aiddir. MəhəmmədHüseyn Heydərbaba dağının ətrafındakı ərazilərdən birində olub. O, Heydərbaba dağından bir tribuna kimi istifadə edərək öz arzu və istəklərini bütün dünyaya bəyan etmiş, bu dağ onun Vətəninin simvollarından birinə çevrilmişdir. Onun yazdığı "Heydərbabaya salam" şeiri o taylı-bu taylı həyat sürməyə məhkum edilmiş Azərbaycan xalqının bir-birinə mənən-ruhən yaxınlaşması üçün olduqca əhəmiyyətli mənəvi körpü rolunu oynamışdır.

Əsərdə bu dağın hündürlüyündən, sıralanmasından söhbət açılmasa da oxucular Şəhriyar təqdimatında bu dağı ən əzəmətli, sıra dağlar şəklində qəbul edir. Əslində isə Heydərbaba dağı о qədər də hündür dağ deyil və Şəhriyar "Dərya eylədim" şerində buna işarə də vurur:

: *Bax ki, Heydərbaba əfsanə tək olmuş bir qaf,*
: *Mən kiçik bir dağı sər mənzili ünğa eylədim.*

Poemanın Təbrizdə çapdan çıxan ilk nəşrində görkəmli alim-doktor Mehdi Rövşənzəmir yazdığı müqəddimədə belə bildirir ki,

*"Heydərbaba dağı bir gün yerlə-yeksan ola bilər, yer üzündən silinə bilər. Ancaq nə qədər ki, Azərbaycan xalqının həssas qəlbi döyünür, Şəhriyarın da şeiri nəsildən-nəslə ötürüləcək və yaddaşlarda qalacaq."*

## İstinadlar
Yəhudi gəlini (tablo)

**Yəhudi gəlini** () — Rembrandtın həyatının sonlarında çəkdiyi ən sirli rəsmlərindən biri. Qırmızı və qızılı-qəhvəyi tonlarda işlənmiş bu rəsm Rembrandtın son dövrlərinə aiddir və 1665-ci ildə çəkildiyi güman edilir.

Rembrandtın bioqrafı Kristofer Vayt yazır ki, bu rəsm incəsənət tarixində “mənəvi və fiziki məhəbbətin qovuşmasının ən böyük ifadələrindən biri kimi qalmışdır”.

## Rəsmin tarixi və ad problemi
Rəsmdə hansı süjetin təsvir edildiyi barədə vahid fikir yoxdur. “Artakserks və Zefir”, “Yakov və Rahil”, “Avraam və Sarra”, “Booz və Ruf” kimi versiyalar (ən azı 12 versiya) irəli sürülürdü.

“Yəhudi gəlini” adını rəsmə 1825-ci ildə amsterdamlı kolleksiyaçı Van der Noor vermişdir. O səhvən güman edirdi ki, rəsmdə qızına toy hədiyyəsi qismində boyunbağı verən yəhudi ata təsvir edilmişdir.  Rembrandtın yəhudi icması ilə sıx münasibətlər qurması və tez-tez yəhudilər üçün sifarişli rəsmlər çəkməsi də bu gümanın xeyrinə idi.

Lakin ən inandırıcı görünən versiya odur ki, bu rəsmdə İsaak və Rebekka təsvir edilmişlər, çünki Rembrandtın belə adlanan və oxşar kompozisiyası olan təsviri var (1662-ci il, Nyü-York, Özəl kolleksiya). Kompozisiya da bu versiyanın tərəfindədir. İncildəki əfsanəyə uyğun olaraq, İsaak filistimlilərin yanında Rebekkanı bacısı kimi qələmə verir və ancaq təklikdə qalanda ona toxuna bilirdi.

“Yəhudi gəlini”ndə bəzi tədqiqatçılar Maqdalena van Loonun cizgilərini görürlər.

Rəsmin rentgenoqramması göstərir ki, ilkin olaraq rəsmdə əlavə detallar da olmuşdur (məsələn, qızın əlində güllə dolu səbət var idi).

Vinsent Van Qoq bir dəfə demişdi ki, ancaq bir buxanka çörəklə kifayətlənib iki həftə bu rəsmin qarşısında oturmaq imkanına həyatının 10 ilini verməyə hazırdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Поль Декарг Рембрандт. — Молодая гвардия, 2000.
* Мелисса Рикетс Рембрандт. — Айрис-Пресс, 2006.
* Анатолий Вержбицкий. Творчество Рембрандта
* White, Christoper, Rembrandt, p.&nbsp;202. London, 1984.

## Xarici keçidlər

*Рембрандт Харменс ван Рейн. Еврейская невеста, 1665
*Анатолий Вержбицкий. Творчество Рембрандта
*Дина Рубина. Еврейская невеста
Filüstü polo

**Filüstü polo** — polonun Cənubi-Şərgi Asiyada yayılmış filüstü növü. Oyunçular topu meydançada atüstü polodakı olduğu kimi bambukdan düzəldilmiş xüsusi polo taxtası vasitəsilə hərəkət etdirirlət. Oyun 200 m uzunluğu olan meydançada oynanılır. Oyun vaxtı filin üstündə iki nəfər oturur: oyunçu və fili idarə edən.

Filüstü polo XX əsrin əvvəllərində Asiya səfər edən ingilislərlə oynanılmağa başladı. İdman növü kimi XX əsrin sonlarında formalaşıb. Filüstü polonun ümumdünya assosiyasıyası 1982-ci ildə Nepalın Çitvan Milli Parkında Ceyms Manklark və isveçrəli Cim Edvards tərəfindən yaranmışdı. Əvvəlcə top kimi adi futbol topundan istifadə edilirdi. Ancaq fillərin bu topları əzdiyinə görə, kiçik ölçülü standart polo topundan istifadə edilməyə başlanıldı. Bambuk polo taxtaları da atüstü polodan götürülüb. Taxtaların uzunluğu filin ölçüsündən asılı olaraq 1,8 m-dən 2,7 m-dək fərqlənir. Oyunçular fillərinə xüsusi iplər vasitəsilə bağlanılırlar. İplərin açıldığı vaxt oyun müvğəqqəti olaraq dayandırılır. Bəynəlxalq yarışmalarda hər bir komandanın meydançada eyni vaxtda iki (nadir hallarda üç) fili ola bilər.

1985-ci ildən etibarən filüstü polo üzrə dünya çempionatları keçirilir. Yarışların çoxunu Nepal komandaları qazanıblar. 2007-ci ilin dekabr ayında dünya çempionu Honkonq komandası olub.

## Xarici keçidlər
* Filüstü polonun ümumdünya federasiyası
Xustup

**Xustup** — Qafan rayonu ərazisində yerləşən zirvə. Kiçik Qafqaz dağlarının Zəngəzur silsiləsində yerləşir. Hündürlüyü 3206 metrdir.

Zəngəzurun Türk-Azərbaycan mənşəli toponimiyasında diqqəti çəkən coğrafi adlardan biri də Xustup dağıdır. Bu dağ Qafan/Qapan rayonunun Naxçıvanla həmsərhəd olduğu ərazisidir. "Oğuz təpə"si mənasını ifadə edən bu söz müəyyən morfoloji dəyişikliyə uğrayaraq Xustup şəklinə düşüb. Bunu da əlavə edək ki, lap qədim zamanlardan oğuzlarda dağ, təpə, hündür yerə tapınma olub. Təpəciklərə, təpə qəbirlərə "Oğuz kurqanı", "Oğuz təpəsi" deyilib. Bir çox əski türkdilli xalqlarda dağ, təpə ən böyük inamlardan biri olub. Hətta böyük dağları, təpələri bu və ya digər türkdilli xalq əcdad kimi qəbul edib. "Xustup" sözünün ikinci tərəfi olan "tup" komponenti "təpə" sözünün qalığıdır. Yəni nitq fəaliyyətində "Oğuz təpə" birləşməsi sadələşərək Xustup formasına düşüb. Nəhayət, bu ərazidə onlarca oğuz mənşəli etnotoponimin varlığı dediyimiz fikri təsdiq edir
Qaneşa

[thumbnail|Qaneşanın [Berlin muzeyində heykəli]]

**Qaneşa** () — hinduizmdə müdriklik və gözəl sənətlər tanrısı, elmlər hamisi. Dünyada Hindistan panteonunun ən çox pərəstiş edilən tanrılarından biri. Qaneşanı adətən insan bədəni və fil başı ilə siçovulun üstündə təsvir edirlər. Əsatirə görə Qaneşa Şiva və Parvatinin oğludur.

Bəzi fərziyələrə görə Qaneşanın başını doğma atası Şiva qoparmış və yerinə yaxınlıqdakı fil balasının başını qoymuş. Digər əsatirə görə isə Şivanın başını onun ad gününə çağırılmamış Şani tanrısı (Saturnun təsviri) baxışı ilə külə döndərmiş. Brahma da Şivaya məsləhət görür ki, Qaneşanın başının yerinə qarşısına çıxan ilk heyvanın başını qoysun. Bu heyvan İndranın Ayravata adlı fili olur.

Qaneşanın rəmzi daşı qırmızıdır.

## İstinadlar
Özgə Kırdar

**Özge Kırdar** () – köhnə türk qadın toppaylayıcı.

## Karyerası
Voleybola əkiz bacısı Gözde Kırdar Sonsırma ilə birlikdə doğulduğu Kütahyada başlamışdır. Peşəkar karyerası isə 1999-cu ildən Günəş Sığortada başlayır. 2003-cü ilə qədər Vakıfbankda forma geyinmişdir.

2006–07 sezonunu Fənərbaxça Qadın Voleybol Komandası ilə keçirmişdir. Ertəsi il Ereyli Bələdiyyəspora transfer olunmuşdur. 2008-ci ildə doğma komandası Vakıfbanka geri dönmüş və burada CEV Qadınlar Çempionlar Liqasını (2010–11 mövsümündə) qazanmışdır. Bu turnirin "Ən yaxşı ötürücü"sü isə Özge olmuşdur.

2009-cu ildən etibarən Türkiyə Milli Voleybol Komandasına çağrılır. Milli komanda ilə birlikdə 2008 London Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

2012–13 sezonunu Əczacıbaşında keçirmişdir. Kulub rəhbərliyi ilə qarşılıqlı anlaşaraq növbəti mövsüm Polşaya Tauron MKS Dabrova Gorniczaya transfer olunmuşdur.

## Uğurları

### Şəxsi mükafatları
* *2010–2011 [[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası]]nda "Ən yaxşı top qəbul edici"*
* *2011 [[Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı]]nda "Ən yaxşı servis atan"*

### Milli komanda ilə
* 2011 Avropa Qadınlar Avropa Çempionatı —  **Bürünc Medal**
* 2012 "Dünya Qranpiri"si —  **Bürünc Medal**
* 2013 Aralıq dənizi oyunları —  **Gümüş Medal**

### Klublar ilə
* 2010–11 CEV Çempionlar Liqası —  "Vakıfbank" ilə
* 2012–13 Türkiyə Kuboku —  "Vakıfbank" ilə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Sayt
Şiva

**Şiva** () — hinduizmdə ən qədim tanrılardan biri. Hinduizm üç tanrı prinsipini gözləyir və bu tanrılar Brahma (yaradıcı), Vişnu (Qoruyucu) və Şivadır (dağıdıcı).

Sanskrit dilində Şiva boz-qara, civə rəngli deməkdir. Şivanın simvolu linqamdır, Yeri Göylə birləşdirən parlaq sütundur, fallik kultun nişanəsidir. Şivaya həmçinin məhsuldarlıq tanrısı kimi tapınırlar. Şivanın ikinci obraz-təzahürünə Nataracə adı verilib (burada *nata* rəqs, aktyor, *racə* isə sultan mənalarında anlaşılır). Beləliklə, dini rəvayətlər Şivanı "rəqs sultanı" təqdim edir.

Şivanın arvadı mərasim rəqslərinin himayədarı olan Şaktidir (Sati və Parvati kimi başqa-başqa təzahürləri var). Mifologiya fil başlı Qaneşanı Şiva və Parvatinin oğlu kimi təqdim edir.

Şivanın simvolik daşı ağdır.

## İstinadlar
Sonakşi Sinha

**Sonakşi Sinha** () — Hindistanlı kino aktrisası və keçmiş model.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* R... Rackumar (film, 2013)

## İstinadlar
Bavəndilər sülaləsi

**Bavəndilər sülaləsi**—VII əsrdə İranın Təbəristan əyalətində iqtidarda olmuş xanədan.

## Sülalənin tarixi

Sülalə öz balanğıcını Sasanilər şahı I Qubadın oğlu Kavusun oğlu Bavdan götürür.

Məzdəkilər hərəkatının başlanması-kəndlilərin istismarı, onların əmlakının müsadirə edilməsi iri feodalların güclənməsinə, dövlət xəzinəsinin boşalmasına və bunun sonucunda imperiyanın zəifləməsi prosesinin kəskin xarakter almasına səbəb olmuşdu. İri fodallardan ehtiyat edən I Qubad (488-528) 481-ci ildən fəal mübarizəyə keçən Məzdək Bəmdad oğlundan dəstək istəyir və bir müddət onların fikirləri ilə hərəkət etməyə məcbur olur. Belə ki, qıtlıq zamanı Məzdəkin məsləhəti ilə, Qubad dövlətin taxıl anbarlarını xalqın istifadəsinə verir.

Sonra I Qubad  Məzdəkə qarşı çıxır. Amma oğlu və vəliəhdi Kavus üsyan başçısına rəğbət bəslədiyindən taxt-tacdan məhrum edilir. Əvəzinə digər qardaşı Qubadın oğlu I Xosrov Ənuşirəvanın (528-575) şah olur. Kavus isə şimal satraplığa satrap təyin edilir. Çox keçmədən qardaşı tərəfindən öldürülür. Kavusun oğlu Bav Təbəristanda öz sülaləsini yaradır.

## Bavəndilər hökmdarları
### Kayusiyyə

* Fərruxzad (651–665)
* Valaş (usurpator, 665–688)
* Surkhab I (688–717)
* Mehr Mərdan (717–755)
* Sürxab II (755–772)
* Şirvin I (772–817)
* Şəhriyar I (817–825)
* Şapur (825)
* Rule by the Karenid Məzyar (825-839)
* Qarin I (839–867)
* Rüstəm I (867–895)
* Şirvin II (896–930)
* Şəhriyar II (930–964)
* Rüstəm II (964–979)
* Əl-Mərziban (979–986)
* Şirvin III (986)
* Shahriyar III (986-987)
* Əl-Mərziban (987–998)
* Shahriyar III (998)
* Əl-Mərziban (998-1006)
* Əbu Cəfər Məhəmməd (???-1027)
* Qarin II (1057-1074)

### İspəhbədhiyyə
* Şəhriyar IV (1074–1114)
* Qarin III (1114–1117)
* Rüstəm III (1117–1118)
* Əli I (1118–1142)
* Şah Qazi Rüstəm IV (1142–1165)
* I Həsən (1165–1173)
* I Ərdəşir (1173–1205)
* V Rüstəm (1205–1210)

### Kinxavəriyyə

* II Ərdəşir (1238–1249)
* Məhəmməd (1249–1271)
* II Əli (1271)
* Yəzdagird (1271–1300)
* V Şəhriyar (1300–1310)
* Key Xosrov ibn Yəzdagird (1310–1328)
* Şərəfülmülk (1328-1334)
* II Həsən (1334–1349)

## Mənbə

* Ибн Исфандияра Мохаммад B.  Хасан. Тарих-е Табаристане, Ed.  М. Mehrabadi, Тегеран: Ал-е Кали, 1381 [2002]. 
* Касрави, Ахмад. Shahriaran-е Gomnam, Тегеран: Амир-Кабир, 1957. 
* Lane-Poole, Stanley. Mohammadan dynasty, London: Routledge, 2000 (переиздание). 
* Мараши, Сайед Захируддин. Тарих-е Табаристане O Ройан Мазандаран, Ed.  Бернхарда Черт, Санкт-Петербург, 1850 (Тегеран Тираж: Gostareh, 1363 [1984]).

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Династия Баванди в энциклопедии Британника 
* Независимые королевства в истории Ирана
Tuzxurmatu

**Tuzxurmatu** (, , ,) — İraqın Səlahəddin mühafazasında şəhər, eyni adlı qəzanın və nahiyyənin inzibati mərkəzi.

## Ərazisi
Tuzxurmatu Kərkük şəhərindən cənuba doğru 70&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. Tuzxurmatu ilə Səlahəddin mühafazasının Tikrit şəhəri arasındakı məsafə isə 90&nbsp;km-dir.

## Əhalisi
1957-ci il siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən şəhərdə 8.978 nəfər əhali yaşayırdı. Qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən həmin siyahıyaalınma zamanı bütün şəhər əhalisi etnik türkmanlardan ibarət olmuşdur.

## Mənbə
Türkmen Tuzhurmatu sesi sitesi 

## İstinadlar
Mömin xan Mömin

**Mömin xan Mömin** (1800–12 may, 1851) () — urdu şairi.

## Həyatı
Mömin xan Mömin 1800-cü ildə Dehli şəhərində doğulmuşdu. Atası Qulamnəbi xan və babası həkim Namdar xan Böyük Moğollar imperiyasının tanınmış şəxslərindən idi.

Mömin xan Mömin urdu şeirinin ustad şairlərindəndir. Bir çox şagirdlər yetirib. Onlardan biri də Qurbanəli bəy Salikdir.

Mömin xan Mömin Dehli ədəbi mühitində sayılıb-seçilən şairlərdən idi. O, Mirzə Əsədulla xan Qaliblə dostluq edirdi.

Kəlbəli xan Faiq yazır: "Mömin, sadəcə şairliklə məşhur olmayıb eyni zamanda tibb, astronomiya və sahmatla da məşğul olur, bir çox peşə və sənətdə zamanəsinin öndə gələn şəsiyətlərindən idi. Onun evi sənət ərbabının mərkəzi durumuna çevrilmişdi. Onun bu durumu şagirdləri üçün qürur qaynağıydı. Qurbanəli bəy sahmat oyununun aşiqi olmuşdu. Bu sahədə o qədər irəliləmişdi ki, 1866-cı ildə  Dehlidə qurulan sahmat dərnəyinə üzv seçildi.

Mömin xan Mömin 1851-ci ildə vəfat edib.

## Ədəbiyyat

*Mü’min, Külliyyât-i Müǿmin (nşr. Kalb Ali Han Fâik), Lahor 1964; 
*T. G. Bailey, A History of Urdu Literature, Lahore, ts., s. 72; 
*M. Mustafa Han Şîfte, Gülşen-i Bîħâr (nşr. Kalb Ali Han Fâik), Lahor 1973, s. 537-568; 
*Zahîr Ahmed Sadîkī, Müǿmin kî Ķaśîde Nigârî: Urdû Ķasîde Nigârî (nşr. Ümm-i Hânî Eşref), Aligarh 1982, s. 249-275; 
*Seyyid M. Akīl Rizvî, Urdû Meŝnevî kâ İrtiķā, Leknev 1983, s. 155-158; 
*Muhammad Sadiq, A History of Urdu Literature, Delhi 1984, s. 238-241; 
*Mahmûd Birelvî, Muħtaśar Târîħ-i Edeb-i Urdû, Lahor 1985, s. 149-150; 
*M. Camîl Ahmed, Urdû ŞâǾirî par Eyk Nažar, Karaçi 1985, s. 175-191; 
*Ferzâne Seyyid, Nuķūş-i Edeb, Lahor 1986, s. 107-114; 
*Sirâcülislâm, Teźkire ve Tebśıra, Karaçi 1989, s. 95-101; 
*M. Hüseyin Âzâd, Âb-ı Ĥayât, Lahor 1991, s. 342-344; 
*M. Hüseyin Tesbîhî, Müǿminnâme, İslâmâbâd 1993; 
*Râm Bâbû Seksîne, Târîħ-i Edeb-i Urdû (trc. Mirzâ M. Askerî), Karaçi 1995, s. 271-274; 
*Halil Toker, Hindistan’da Farsça ve Urduca Şiir ve II. Bahadır Şah Devri Şairleri (doktora tezi, 1995), İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 169-178; 
*J. A. Haywood, “Muǿmin”, EI² (İng.), VII, 555-556; 
*Vahîd Kureyşî, “Müǿmin”, UDMİ, XXI, 835-837.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Hindistan ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər
*Momin Khan Momin at Urdu Poetry Archive
*Momin Khan Momin at Kavita Kosh
Gizəm Qaradayı

**Gizem Karadayı** () – türk qadın voleybolçu. Türkiyə milli voleybol komandasının bir nömrəli liberosudur.

## Karyerası
Gizem karyerasına Vakıfbankın B komandasında başlamışdır. Daha sonra Türk Telekomun əsas komandasında forma geyinmişdir.

Qalatasarayın da bir il forma geyinmiş veloeybolçu 2009-cu ildə Vakıfbanka yenidən trasnfer olunmuşdur.

2010–11 mövsümündə Vakıfbankla Avropanın bir nömrəli kuboku CEV Çempionlar Liqasını qazanır. Turnirin "Ən yaxşı libero"su isə Gizem olur

2012–13 sezonunda Vakıfbankla birlikde beş kubok birdən qazanır türk libero. Bunlar CEV Çempionlar Liqası, Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı, Kulublar arası Dünya Çempionatı, Türkiyə kuboku və superkubokunun mükafatları idi.

2012-ci ildə milli komanda ilə birlikdə London Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak etmişdir.

## Uğurları

### Şəxsi mükafatları
* *2010–2011 [[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası]]nda "Ən yaxşı libero"*
* *2010–2011 [[Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı]]nda "Ən yaxşı libero" və "Ən yaxşı top qəbul edici"*
* *2011 [[Voleybol üzrə Kulublar arası Dünya Çempionatı|Kulublar arası Dünya Çempionatı]]nda "Ən yaxşı libero"*
* *2012–2013 [[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası]]nda "Ən yaxşı libero"*

### Milli komanda ilə
* 2009 Aralıq dənizi oyunları —  Gümüş Medal
* 2011 Avropa Qadınlar Avropa Çempionatı —  Bürünc Medal
* 2012 "Dünya Qranpiri"si —  Bürünc Medal
* 2013 Aralıq dənizi oyunları —  Gümüş Medal

### Klublar ilə
* 2010–11 CEV Çempionlar Liqası —  "Vakıfbank" ilə
* 2011 Kulublar arası Dünya Çempionatı —  *finalist* "Vakıfbank" ilə
* 2012–13 Türkiyə Kuboku —  "Vakıfbank" ilə
* 2012–13 Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı —  "Vakıfbank" ilə
* 2013 Kulublar arası Dünya Çempionatı —  "Vakıfbank" ilə

## İstinadlar
Tunqsten əməliyyatı

**Tunqsten əməliyyatı** () — İkinci dünya müharibəsi zamanı Böyük Britaniya Donanmasının Hava Qüvvələri tərəfindən alman döyüş gəmisi "Tirpitz"in məhv edilməsi üçün 3 aprel 1944-cü ildə Şimali Norveç ərazisində, Kaafjord kəndində həyata keçirilən əməliyyatdır. Hücumun məqsədi, bu gəminin Sovet İttifaqına göndəriləcək təchizata maneə ola biləcəyi olub. Hücum zamanı almanlar tərəfdən 123 nəfər ölmüş, 329 nəfər yaralanmışdır; ingilislər tərəfdən isə 9 nəfər hava pilotu ölmüş və 4 qırıcı təyyarə məhv olmuşdur.
Qulca

**Qulca** (, ), yaxud **Külcə** və ya **İnin** () — Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda qəza, şəhər.

## Tarixi
Göytürk xaqanlığı dönəmində dağüstü yaylalardan biri *Külcə* adlanırdı.

Hindistan istiqamətində Qerman və Robert Şlaqintveyt qardaşları bu ərəfədə Mərkəzi Asiyaya doğru irələləməkdə idilər. Onlar Təkla-Məkan səhrasının cənubunda yerləşən Xotana qədər gələ bilsələr də Yarkəndə çata bilmədilər.

1865-ci ildə V.Q.Djonson Xotanda on altı gün qalmaqla şəhərin coğrafi koordinatlarını müəyyən etdi. Hindistan topoqrafiya idarəsinin nümayəndəsi Mirzə Şudça Amu-Dəryaya çatır, Çakmak-Kul gölünü aşkar etdikdən sonra Qaşqar istiqamət götürür. Xeyuord həmin ildə Pişəvərdən Yarkəndə daxil olarkən Qaraqaş Yarkənd-Dərya çaylarının ümumi axınını müəyyən etməyə nail oldu.

Səyyahlar 1890-cu ildən sonrakı dövrdə Monqolustan, Tibet və Çin Türkistanında daha böyük nailiyyətlər əldə etdilər. Prejevalski istisna olmaqla ilk əvvəllər Tibet yaylasına şimaldan daxil olmaq müvəffəqiyyətsizliyə uğrasa da sonrakı ekspedisiyalar uğurla nəticələndi. Lakin Çin Türkistanının öyrənilməsində ingilis tədqiqatçısı Litldeylin rolu daha böyük olmuşdur. O, 1893-cü ildə bütün Rusiya ərazisini keçməklə səyahətə başlamaq qərarına gəlir. Səmərqənd, Kaşkar, Aksu və Lob-Noru keçməklə Çinin şimalında Lançjov şəhərinə çatır, daha sonra Pekinə səyahətini davam etdirir. Növbəti ekspedisiyasını Litldeyl Istanbul, Poti, Bakı, Marı, Buxara, Kokand, Kaşkar istiqamətində davam etdirir. Bu ərəfədə Tibetdən Lxasa gedən yolun böyük əhəmiyyət kəsb etmədiyini düşünən Liven Qedin Şimali Tibet və Tarim çayı hövzəsini tədqiq etməyi qərara alır. Xotan və Yarkənd arasından keçərkən qumla basdırılmış şəhərlər müəyyən etməklə Lob-Nor gölünə çatır.

## Xarici keçidlər
* Külcə şəhəri  
* Государственная Зона Пограничного Экономического Сотрудничества города Кульджи  

## Həmçinin bax
* Külcə hadisəsi
* Xotan
* Qaşqar
* Yarkənd
* Turfan
Krallıq donanması

**Krallıq donanması** () — Böyük Britaniyada hərbi təşkilatlanmanın dənizçilik qoludur. Vəzifəsi dənizlərdə beynəlxalq təhlükəsizliyi, ticarəti qorumaq, beynəlxalq müqavilələrə əməl etməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Krallıq donanmasının rəsmi saytı
Səadətyar xan Rəngin

**Səadətyar xan Təhmasibqulu xan oğlu Rəngin** () — Azərbaycan əsilli urdu şairi.

## Həyatı

Azərbaycan xalqının Hindistanda yaşayıb yaratmış oğullarından biri şair  Səadətyar xan Rəngin (1767-1835). Atası, Təhmasibqulu bəy, xan Etiqat Cəng  Nadir şah Qırxlı-Avşarın ordusuyla Hindistana  getdi. Orda ordu başçısı oldu. Müqiməddövlə ləqəbini daşıyırdı.

Rəngin, həyatının çoxunu Böyük Moğollar imperiyası şahzadəsi Mirzə Süleyman-Şukuhun xidmətində Luknovda keçirdi. Türk dilində yaradıcılığı, çalışmaları, "Nişab-i Türki"  adında bir Türk-Urdu lüğəti və Məcmuai-Rengində bir neçə sətiri əhatə edir.

Cürət, İnşallah xan İnşa, Rəngin və daha çox Dehlili şair Lakhnova gəldikdən sonra, fikir, dünyəvi görüş və yaşayış etibariylə Lakhnovlu olmuşdular.

Əsgəri meydanda alanda heç bir təsiri olmayan və tamamilə ingilis müstəmləkəsi altına girən, ancaq iqtisadi cəhətdən yaxşı, sosial və siyasi açıdan sükunətin və əmniyətin hakim olduğu Laknovda nəvvablar, soylular və xalq, özlərini
zövq və əyləncəyə vermiş; dünyəvi istək və arzularını, ola bildiyincə yerinə yetirmişdilər.

## Mənbə

*Ənvər Çingizoğlu, Hindistanda yaşayıb-yaratmış Azərbaycan aydınları, Bakı: Mütərcim, 2014, 322 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Hindistan ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər
Mərs-əl-Kəbir

**Mers Əl Kəbir** () — Şimali Əlcəzairdə, Aralıq dənizi sahilində port şəhəri.

## İstinadlar
Əyn-əl-Türk

**Ayn Əl Türk** (ərəbcə:**عين الترك**) — Əlcəzairin şimalında Oran vilayətində, Aralıq dənizi sahilində yerləşən şəhər. Doqquz bələdiyyəsi var, eyni adı daşıyan çimərliyi var. Əlcəzairin önəmli turizm mərkəzlərindən biridir.

## İstinadlar
İnşallah xan İnşa

**İnşallah xan İnşa** () — urdu şairi.

## Həyatı
İnşallah xan İnşa (1756–1817) Urdu dilinə son dərəcə hakim biri idi. Farsca, Urduca, Pəncabca, Puştuca, Türkcə (Çığatayca) gözəl bilirdi. "Dərya-ye Lətafət (1802)" adlı Urduca lüğət kitabı yazmışdır . Farsca və Urduca divanı vardı. "Rani Kitki ki Kahani" adlı hekayəsində Ərəbcə və Farsca tək bir kəlmə və tamlama içlətməmişdi . Eynı şəkildə "Silk-e Gauhar" adlı başqa bir hekayəsində də nöqtəli tək bir hərf işlətməmişdi . Bu əsərlər, onun dilə hakimiyətini göstərən ən yaxşı örnəkdilər.

## İstinadlar
Yengicə (Tuzxurmatu)

**Yengicə** və ya **Böyük Yengicə** — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Tuzxurmatu nahiyyəsində kənd. 
## Coğrafiya
Yengicə kəndi Tuzxurmatu şəhərindən cənub-qərbdə, Tuzxurmatu-Tikrit avtomobil şossesinin üstündə, Ağsu çayının sağ sahilinə yaxın düzənlikdə, dəniz səviyyəsindən 196 metr hündürlükdə yerləşir. Tuzxurmatu şəhəri ilə Yengicə kəndi arasındakı məsafə 3&nbsp;km-dir.

## Əhali
Bölgədə həyata keçirilən lokal araşdırmaya əsasən 2009-cu ildə kənddə təxminən 14 min nəfər əhali yaşayır. Kənddə 20-yə yaxın tayfa mövcuddu, onlardan da çox Bayat mənşəlidi. Kənddəki əhalinin yarıya qədəri İxtiyarlı tayfasına mənsubdu, digər tayfalar içində ən böyük olanları Harmanlı və Həmdani tayfasıdı. Bütün kənd əhalisi türkcə danışır. Başqa bölgələrdə (Təlafər və Diyalada) rastlaşılan müəyyən nisbətdə ərəbləşmə bu kənddə də özünü biruzə verir, belə ki, kəndin sünni əhalisindən, kəndin ümumi əhalisinin 20%-ə qədəri özünü ərəb hesab edir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Çardaqlı (Tuzxurmatu)

**Çardaqlı** () — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd. Kənddə danışılan yerli ləhcədə kəndin adına bəzən Çardaxlı və ya Çardağlı da deyilir.
## Coğrafiya
Çardaqlı kəndi Tuzxurmatu şəhərindən cənub-qərbdə, Ağsu çayının sol sahilinə yaxın (təxminən 1.1&nbsp;km uzaqlıqda) düzənlikdə, dəniz səviyyəsindən 172 metr hündürlükdə yerləşir. Tuzxurmatu şəhəri ilə Çardaqlı kəndi arasındakı məsafə 10&nbsp;km-dir.

## Əhali
Bölgədə həyata keçirilən lokal araşdırmaya əsasən 2009-cu ildə kənddə təxminən 1.4 min nəfər əhali yaşayır. Sakinləri tamamiylə türkmanlardan ibarətdir. Kəndin əhalisi qədim Bayat boyudan törəmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Mingəçevir yazıları

**Mingəçevir yazıları** — Mingəçevir kilsə kompleksində qazıntılar zamanı tapılmış, üzərində Qafqaz albanlarının dilində mətnlər olan kitabələr.

## Xaç daşı
Mingəçevir kilsə kompleksi ərazisində arxeoloji qazıntılar zamanı üzərində tovuzquşları və müqəddəs xaç təsviri olan alban yazılı daş aşkarlanmışdır. Daş bəzi araşdırmaşılara görə xaç altlığı, bəzilərinə görə isə qurbangah olmuşdur. Daşın üzərindəki mətni Jost Gippert deşifr etməyi bacarmışdır:

## Şamdanlar

### Yoqun şamdanı
Qazıntılar zamanı tapılan bəzi şamdanlardan birinin üzərindəki yazıları Volfqanq Şulze 2003-cü ildə deşifr etməyə çalışmış, Jost Gippert isə daha dəqiq tərcümə təklif etmişdir: *Mən Yoq, Tanrının günahkar qulu, bunu ürəyimin ləyaqətli təmsili kimi hazırladım.* Jost Gippert bu şamdana "Yoqun şamdanı" adını verib.

### Əlifba sıralı şamdan
Azərbaycan Tarix Muzeyinin inventarındakı bir başqa şamdanın üzərindəki yazılar tam oxunsa da müəyyən bir hərfi mənası olmadığı, əlifbanın 16 hərfinin müəyyən bir sırada düzüldüyü qənaətinə gəlinib.

### Əl işi şamdan
Şamdanlardan birinin üzərindəki mətn Udi dili ilə oxunulmuşdur:

## Keramik məişət qabları
Mingəçevir kilsə kompleksində tapılmış yazılı əşyalardan biri də məişət qablarıdır. Bu məişət qablarından birinin üzərindəki yazı hələ 1967-ci ildə Georgi Klimov tərəfindən "Manas" kimi oxunmuşdur. Jost Gippert "Manas"ın Manasse adının qısaldılmış variantı olduğunu düşünür. Bir başqa məişət qabının isə əslində şamdan ayağı olduğu düşünülür. Jost Gippert bu qabın üzərindəki mətni "*Dəyərlim, sevgilim, bu şamdanı sənin üçün hazırladım*" kimi tərcümə edib.

## İstinadlar
Feysəlabad

**Feysəlabad** (; ) — Pakistanda şəhər.

## Tarixi

Feysəlabad 1895- ci ildə ingilislər tərəfindən salınıb.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Feysəlabadın rəsmi səhifəsi 
* Официальная страница провинции Пенджаб 
* Feysəlabadın portalı
Multan

**Multan** (, , ) — Pakistanda yerləşən şəhər.

## Tarixi

Dilimizdə işlənən “Moltanı” sözü Pakistanın Multan şəhəri ilə bağlıdır. Orta əsrlərdə dünya ticarət mərkəzlərindən biri olub. Multanlılar bizim ərazilərə (xüsusən Bakıya) ticarət səfəri edər, el arasında onlara multani (moltanı) deyərdilər.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
OK!

***OK!*** — Britaniyada nəşr olunan həftəlik maqazin jurnalı.

## Azərbaycan versiyasi
Azərbaycanda  "OK! Azerbaycan" adinda jurnalin yerli versiyasi nəşr edilmişdir. Azərbaycan versiyasin baş redaktoru Zəhra Bədəlbəyli olmuşdur.

## İstinadlar
Dördüncü Səlib yürüşü

**Dördüncü Səlib Yürüşü** yaxud **Dördüncü Xaç Yürüşü** ― (1200-1204) Səlib yürüşü. Papa III İnnokenti Qüdsü qurtarmaq üçün bütün Avropanı səfərə çağırır və 1202-ci ildə Venesiyadan səfər başlayır. Səlibçilərin yürüşə başladıqda məqsədi Misiri tutmaq, daha sonra isə oradan Qüdsə gedərək şəhəri "azad etmək" idi. Amma venesiyalılar bu səfərin məqsədini dəyişdirdilər. Səlibçilər İstanbulu ələ keçirdi və 1204-cü ildə burada Latın imperiyası qurdular.

## İstinadlar
* Runciman, Steven (1992), Səlib Yürüyüşləri Tarixi: III. Cild Akka Krallığı və Xaçlı Səfərləri
Türkiyə qadın milli voleybol komandası

**Türkiyə qadın voleybol yığması** – Türklər voleybol milli komandalarını *filenin sultanları* adlandırlar.

## Tarixi
### XX əsrdə
Bu ölkəyə voleybol ilk dəfə 1919-cu ildə amerikanlar gətirmişlər. Aidiyyəti qurum isə 1958-ci ildə yaradılmışdır. Türkiyə Voleybol Federasiyasının ilk rəhbəri  Vahit Çolakoğlu olmuşdur

Türkiyə qadın milli komandası ilk qalibiyyətini 1961-ci ildə Almaniya millisinə qarşı qazanmışdır. CEV bayrağı altında iştirak etdiyi ilk böyük turnir isə 1963-cü ildə keçirilən Avropa çempionatı olmuşdur.

### Yüksəliş dövrü
Bu milli komandanın 2003-ə qədər nəzərəçarpan uğuru olmamışdır. Ancaq bəhs edilən ildə türklər avropa çempionatını finalına qədər çıxmışlar. Ankarada keçirilən turnirin finalında Polşaya 3-0 yenilən Türkiyə Avropa çempionatını gümüş medallarına yiyələndi və tarixində ilk belə uğura imza atdı. Avropa ikincisi olmuş komandanın heyətində bu voleybolçular var idi: Bahar Mert, Esra Gümüş, Sinem Akap, Özlem Özçelik, Aysun Özbek, Nataliya Hanikoğlu, Mesude Kuyan, Pelin Çelik, Çiydem Can Rasna, Gülden Kayalar, Seda Tokatlıoğlu və Neslihan Demir Darnel.
[thumb|right|220px| [2009 Voleybol üzrə Avopa çempionatı (qadınlar)|2009 Avopa çempionatı Türkiyə-Fransa ]]
Türkiyə 2009-cu il Voleybol üzrə Avopa çempionatında 2001-ci ildən sonra ilk dəfə seçmə mərhələdə iştirak etdi. Polşadada keçirilən turnirdə Almaniya, İtaliya və Fransa ilə bir qrupa düşdü. Fransaya 3-0 qalib gəldikdən sonra, İtaliyaya 3-0 Almaniyaya 3-2 məğlub oldu və qrupunu üçüncü yerdə bitirdi. Bu nəticə ilə ikinci tura çıxan türklər bu mərhələdə də 
Serbiyayı və Azərbaycanı 3-1, Çexiyanı da set vermədən məğlub etdi. Ancaq qurupunda üçüncü olan Türk milli komandası yalnız təsəlli verici görüşlərə vəsiqə qazana bildi. Burada qələbə qazanaraq Avropa beşinciliyi əldə edə bildilər.

2011-ci ildən etibarən Türkiyə qadın milli voleybol komandası dünyada öz sözünü deməyə başladı. Elə həmin il Avropa üçüncüsü olaraq bu turnirdə ikinci medallarını qazanmışlar. Bundan sonra müvafiq olaraq 2010 Dünya çempionatında yaşanan altıncılıq,  2012 London Yay Olimpiya Oyunlarına çıxmaq və orada alınan doqquzunculuq,  2012 Dünya Qranpirisində qazanılan bürünc medal türk qadın voleybolunun qüdrətini qat-qat artırmışdır.

## Heyəti
*Son iştirak etdiyi turnir üçün "2013 sentyabr"*

## Nəticələri
### Olimpiya Oyunları

### Dünya Çempionatı

### Dünya Kuboku

### Dünya Qran-prisi

### Avropa Çempionatı

### Aralıq Dənizi Oyunları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Fyodor Raskolnikov

**Fyodor Fyodoroviç Raskolnikov** (; )— sovet hərbi və dövlət xadimi, diplomat.

## Həyatı
1892-ci ilin yanvarında Sankt-Peterburqda keşiş ailəsində dünyaya göz açır. Politexnik institutunda təhsil alır, 18 yaşı olanda bolşevik partiyasına üzv olur. 1-ci Dünya Savaşını "imperialistlərin savaşı" saydığından müharibədə iştirakdan imtina edir. Oktyabr İnqilabının fəal iştirakçısı, inqilabdan sonra Hərbi dəniz komissarı Trotskinin müavini. 1918-ci ilin dekabrında Tallində "Spartak" və "Avtroil" gəmilərinin ekipajı ilə birlikdə ingilislər tərəfindən əsir götürülür, 6 ay Brikston türməsində saxlanılır və Rusiyada saxlanılan 19 Britaniya zabiti ilə dəyişdirilir.

1919-cu ilin iyulundan Volqa-Xəzər hərbi donanmasının komandanı təyin olunur, Bakıda Sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak edir, elə həmin dövrdə də Ənzəli ekspedisiyasına başçılıq edir. 2 dəfə Qızıl Ulduz ordeni ilə təltif olunur.

1922-ci ildən başlayaraq Raskolnikov artıq diplomatik fəaliyyətdədir. Əfqanıstanda, Estoniyada, Danimarkada, Bolqarıstanda Səlahiyyətli nümayəndə kimi çalışır. 1938-ci ilin aprelində — repressiyaların qızğın vaxtında Bolqarıstandan Moskvaya geri çağırılsa da, qayıtmaqdan imtina edir. Parisə köçür, Stalinə açıq məktub yazır, mühacirlərin "Poslednie Novosti" qəzetində "Məni necə "xalq düşməni"nə çevirdilər?" məqaləsini dərc edir. Ancaq Avropadakı ömrü çox qısa çəkir və Raskolnikov 1939-cu ilin 12 sentyabrında Nitsa klinikalarından birində pnevmoniyadan vəfat edir (Versiya var ki, o, intihar edib, ancaq Raskolnikovun həyat yoldaşı bu versiyanı uydurma adlandırıb).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ənzəli əməliyyatı (1920)
Ramiz Yusifov

**Yusifov Ramiz Yusif oğlu** () — Azərbaycan geoloq alimi, geologiya elmləri namizədi (1965), professor, təcrübi-metodiki geofiziki ekspedisiyanın baş geoloqu (1980–1997), Boks üzrə SSRİ mükafatçısı, 5 dəfə Azərbaycan çempionu, SSRİ idman ustası (1958), boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakim (1996). Azərbaycan Boks Federasiyasının vitse-prezidenti (1995–2009), həmin federasiyanın icraçı komitəsinin üzvü, Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, Veteranlar Şurasının sədri və Prezident təqaüdçüsüdür (2012).

Yusif Yusifovun oğludur.

## Həyatı
Yusifov Ramiz Yusif oğlu 15 may 1936-cı ildə Ağdam rayonunda anadan olub. O, ilk ibtiadi təhsilini Ağdam rayonunda 1 saylı məktəbdə sonra, Naxçıvan şəhər 1 saylı orta məktəbin 7-ci sinfini, 1954-cü ildə isə Bakı şəhər 199 saylı orta məktəbini bitirib.

## Elmi fəaliyyatı
1954-cü ildə BDU-nun Geoloji-Coğrafiya fakültəsinə qəbul olunub. 1959-cu ildə BD -nun Geoloji-Coğrafiya fakültəsinin neft-qaz axtarış şöbəsini bitirib. Onun elmi fəaliyyəti neft və qaz yataqlarının geologiyası-geofizikası, seysmologiyası ilə bağlıdır. O, 1959-ci ildə BDU-da müvafiq kafedrada fəaliyyətə başlamış və “Azneftkəşfiyyat” trestində elmi təcrübədə olub. 1965-ci ildə elmlər namizədi elmi dərəcəsi adını alıb. Ramiz Yusifov 1966-cı ildə AMEA-nın Geologiya İnstitutunda əvvəlcə kiçik elmi işçi, sonra isə böyük elmi işçisi, 1980–1997-ci illərdə isə təcrübi-metodiki geofiziki ekspedisiyanın baş geoloqu vəzifələrində işləyib. O, ixtisası üzrə bir çox xarici ölkələrdə olub. Belə ki, R. Yusifov 1984-cü ildə Özbəkistanda Qazlı, 1985-ci ildə Səmərqənd-Buxarada, 1989-cu ildə İranın Rüdbar və 1997-ci ildə İranın Ərdəbil zəlzələlərinin nəticələrinin aradan qaldırılması işlərində iştirak edib.

Ramiz Yusifov 90-dan çox elmi məqalənin müəllifidir.

## İdman nailiyyətləri
Ömrünün 50 ilini boksa həsr edib və 1952-ci ildən boksla məşğul olub. 1954–1957-ci illərdə Ümumittifaq Spartak Cəmiyyətinin yarışlarının gümüş və bürünc medallarını qazanıb. O, 1954-cü ildə Tbilisidə 2-ci yeri, 1955-ci ildə Riqada 2-ci yeri, 1956 -cı ildə Vilnüsdə keçirilən 6-cı Spartakiadada 3-cü yeri tutub. R.Yusifov 5 dəfə Azərbaycan çempionu olub. O, 1958-ci ildən SSRİ idman ustasıdır.

O, 1996-cı ildən bu günə kimi boks üzrə Beynəlxalq dərəcəli hakimdir. Dəfələrlə Avropa və Dünya çempionatlarında müvəffəqiyyətlə iştirak edib. Bu ərəfədə boksçularımızın Avropa və Dünya çempionatlarında 1 qızıl, 2 gümüş və 2 bürünc, Olimpiya oyununda isə 3 bürünc medal qazanmasında onun müstəsna əməyi olub. Onun rəhbərliyi altında boksçularımız dünyanın 5 qitəsində Azərbaycan bayrağını dalğalandırıblar.

R.Yusifov 1995-ci ildən 2009-cu ilin yanvarınadək Azərbaycan Respublikası Boks Federasiyasının vitse-prezidenti olub. Hazırda o, həmin federasiyanın icraçı komitəsinin üzvü, Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü, Veteranlar Şurasının sədri və Prezident təqaüdçüsüdür. "Azpetrol LTD"nin birinci müavini və təhlükəsizlik xidmətinin rəisi olmuş, hazırda isə ictimaiyyətlə əlaqə departamentinin müdiridir. 

## İstinadlar
For-de-Frans

**For-de-Frans** () — Fransanın Karib hövzəsində Martinika idarəsinin paytaxtıdır. O, həmçinin Karib hövzəsindəki əsas şəhərlərindən biridir. İxracatına şəkər, rom, konservləşdirilmiş meyvə və kakao daxildir.

## Coğrafiya
Fransada Fort kimi tanınan For-de-Frans, Madame çayının aşağı axarında, böyük For-de-Frans körfəzinin şimal girişində, Martinikanın qərb sahilində yerləşir. Şəhər dağlar və dəniz arasında dar, düzünə ərazidə yerləşir və adanın bütün yerlərindən yol əlçatan edir.

## Tarix
Pierre Belain d'Esnambuc qardaşı oğlu Jak Dyel du Parket (1606–1658) 1638-ci ildə Martinikanın ilk qubernatoru olmuşdur. Fort Saint Luis düşmən hücumlarına qarşı şəhəri qorumaq üçün qala inşa etmək qərarına gəlmişdir. XIV qubernator Luis general Baas və Marquis təyin edərək qalanı 1669-cu ildə məhv edərək və yenidən tikmişdir. Onun əmrilə varisləri, Blenac xüsusən də Kount qalanı Vauban dizayn ilə inşa etmişlər. "Karib Paris" kimi öz kommersiya və mədəni canlılığı görə məşhur olan ada ən qədim şəhəri Martinik inzibati paytaxt adına layiq görülmüşdür. Fort-Kral adı Fransa inqilabı zamanı qısa ömürlü "Fort-La-République" adı dəyişilərək 19-cu əsrdə For-de-Frans kimi qəbul edilmişdir. Fort-Kral köhnə adı hələ də şəhərli "Foyalais" olan sakinləri familiarly "Foyal" öz Kreolu dil formasında bu gün istifadə olunur. Şəhərdə 1839-cu il yanğını və 1890-cı ildə zəlzələ fəlakətləri böyük zərər vurmuşdur. Mont Pelée vulkan püskürməsi 1902-ci ildə Saint-Pierre şəhərini məhv etmiş, sonra XX əsrin dönüşündə Fort-de-Frans iqtisadi baxımdan əhəmiyyət qazanmışdır. Onun kommersiya artımı başladığı zamandan 1918-ci ilədək, Fort-de-Fransın qeyri-adekvat su təchizatı qismən bataqlıqlar əmələ gəlmiş və sarı qızdırma xəstəliyi yayılmışdır. sonradan bataqlıqlar drenaj olunaraq qurudulmuşdur.

## Dəniz bazası
For-de-Frans, Fort Saint Luis Degrad des kannes (Fransız Qvianası) kimi, bir Fransız hərbi-dəniz bazasıdır.

## Görməli yerləri
: Fort Saint Luis əlavə, üç digər qalalar var:
: Fort Desaix
: Fort Tartenson
: Fort Gerbault

Maraq doğuran digər sahələr aşağıdakılardır:
: De la Savane ərazisi
: Schoelcher Kitabxana
: Jardin de Balata, botanika bağı
: Sacre-Coeur de Balata Church, tropik meşə ilə əhatə olan Paris Montmartre kilsəsinin bənzəri
: Fort-de-France Katedral

Martinik-doğulan Empress Josephine, Napoleonun həyat yoldaşı, La Savane bağları vardır. Bu ehtimalla adada köləlik yenidən qurulmasını dəstəklədiyi üçün onu ittiham edən şəxslər tərəfindən 1990-cı illərdə zərər vurulub.

## Nəqliyyat
Martinika Aime Sezer Beynəlxalq Hava Limanı, Fort-de-France ətrafında yerləşir və A1 Autorout yaxıığındadır.

## İstinadlar
Qancasar FK

**"Qancasar" Futbol Klubu** (, ) — Ermənistan Premyer Liqasında Qafan şəhərini təmsil edən futbol klubu. Klubun adı Qafanın mədən şəhəri olması ilə bağlı olaraq qoyulub və ermənicədən tərcümədə "Xəzinəli dağ" mənasına gəlir.

## Tarixi
Klub 1963-cü ildə **"Lernaqorts"** adı ilə Qafan şəhərində yaradılıb. Yarandığı dövrdən bu günə kimi bir neçə ad dəyişikliyinə məruz qalıb.

#### Ad dəyişiklikləri
* 1963–1989 Lernaqorts FK
* 1989–1990 Qafan FK
* 1991–1993 Sünik FK
* 1995–1996 Qafan-81 FK
* 1997–2004 Lernaqorts FK
* 2004 — *bugünəcən* Qancasar FK
Coomart Otorbayev

**Coomart Otorbayev** () — Fizika professoru; Qırğızıstanın baş naziri (25 mart 2014-cü ildən). Qırğızıstanın ilk prezidenti Əsgər Akayevin dövründə baş nazir müavini olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bastamlı

**Bastamlı** () — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd.

## Toponim
Müxtəlif mənbələrdə Bastamlı, Bestamlı və ya Bostamlı adı ilə rast gəlinən kəndin adı etnotoponim olub burada məskunlaşmış və Bayat boyuna mənsub olan Bastamlı oymağının adından irəli gəlir. 1917-ci ilə aid İngilis məxfi məlumatlarında bu oymağın 108 evdən ibarət olduğu qeyd edilmişdir.

## Coğrafiya
Bastamlı kəndi Tuzxurmatu şəhərindən cənub-qərbdə, Ağsu çayının sağ sahilinə yaxın düzənlikdə, dəniz səviyyəsindən 175 metr hündürlükdə yerləşir. Tuzxurmatu şəhəri ilə Bastamlı kəndi arasındakı məsafə 13 km-dir.

## Əhali
OŞSAM-ın 30 may — 2 iyun 2009-cu il tarixində apardığı araşdırmaya əsasən Bastamlı kəndində təxminən 5.3 min nəfər əhali yaşayırdı. Monoetnik əhaliyə sahib kəndin sakinləri türkmanlardır. Kəndin əhalisi qədim Bayat boyundan törəmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Köküz

**Köküz** — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Süleymanbəy nahiyyəsində kənd. 
## İstinadlar
Qaranaz (İraq)

**Qaranaz** — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Əmirli nahiyyəsində kənd. Kəndin əhalisini qədim Bayat boyudan törəmiş etnik türkmanlar təşkil edir.

## İstinadlar
Şahsevən (Tuzxurmatu)

**Şahsevən** — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Tuzxurmatu nahiyyəsində kənd. 
## İstinadlar
Xasadarlı (İraq)

**Xasadarlı** — İraqın Səlahəddin mühafazasının Tuzxurmatu qəzasının Süleymanbəy nahiyyəsində kənd.  Əhalisinin 90%-dən çoxunu etnik türkmanlar, qalan qismini isə kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Bohemian Rhapsody

Bohemian Rhapsody Queen qrupunun A Night at the Opera albomundan olan ən məşhur mahnısıdır. "Bohemian Rhapsody" sözləri Freddi Merkyuri tərəfindən yazılan rok-opera növündə Queen mahnısıdır. Bu mahnı 1975-ci ildə çıxmış "A Night At The Opera" albomunda yer alır. Altı hissəyə ayrılmış mahnı adi rok musiqisindən daha mükəmməl, fərqli quruluşdadır. Opera və Heavy metalın sintezi ilə bu mahnı digərlərindən fərqlənir. Mahnı giriş, ballada, solo gitara, opera, rock və bitiş hissəsinə malikdir. Mahnı 5 dəqiqə 56 saniyə olmasına baxmayaraq çox böyük bir uğur əldə etmişdir. Mahnının bu uzunluqda olması onun uğur qazana bilməyəcəyi fikirlərinə gəlirdi, lakin ilk dəfə mahnı radiolarda səsləndi və böyük bir ticari uğur qazandı. Queen qrupu mahnıya klip çəkdilər və klipin uğurlu alınması qrupun sonraki fəaliyyətinə böyük təsir göstərdi. 1977-ci ildə bu mahnı 25 ilin ən uğurlu mahnısı seçilmiş, 2000-ci ildə isə İngilis televiziya kanalı Channel 4 tərəfindən keçirilən səs vermədə 100 mahnı arasında John Lennonun İmagine mahnısından sonra ikinci yeri qazanmışdır. Guiness World Records tərəfindən isə 50 ilin ən yaxşı rok mahnısı mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Rosen Plevneliyev

**Rosen Plevneliyev** () — Bolqarıstanın 4-cü Prezidenti. 2012-ci ilin yanvarından 2017-ci ilin yanvarına qədər bu vəzifədə olan bolqar siyasətçidir. O, 2009-cu ilin iyulundan 2011-ci ilin sentyabrınadək Boyko Borisov kabinetinin tərkibində regional inkişaf və ictimai işlər naziri olub. 2011-ci ilin oktyabrında Plevneliyev səsvermənin ikinci turunda prezident seçildi; 18 yanvar 2012-ci ildə andiçmə mərasimi keçirilmişdir.

## Həyatı

## İstinadlar
Yeqor Zolotaryov

**Yeqor Zolotaryov** (tam adı:*Yeqor İvanoviç Zolotaryov*;  d.31 mart, 1847, Sankt-Peterburq – ö.19 iyul, 1878, Sankt-Peterburq) — rus riyaziyyatçısı, Dedekind və Kronekerdən asılı olmayaraq cəbri ədədlər hesabını yaratmışdır.

## Həyatı
 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*"Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.612
Beşiktaş QVK

**Beşiktaş Qadın Voleybol Komandası** — 1961-ci ildə yaradılmış və günümüzə qədər də fəaliyyətini davam etdirir. Komanda Türkiyənin ən böyük üç idman klubundan biri olan Beşiktaş Gimnastika İdman Klubunun qızlar üçün voleybol şöbəsidir. Komanda hal-hazırda Acıbadem Qadınlararası Voleybol 1. Liqasında mübarizə aparır.

## Tarixi
Beşiktaş 1961-ci ildə yaradılarkən klub rəhbərləri elə də böyük komanda yaratmaq istəməmişlər. Məqsəd hər idman növündə əzəli rəqibləri olan Fənərbaxça və Qalatasarayın hegomonluğuna son qoymaq idi. Beşiktaş yarandığı ildən etibarən dörd il müddətində Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatının qalibi Qalatasaray olmuşdu.

Nəhayət 1965-ci ildə Beşiktaş əzəli rəqibinin önündə birinci yeri tutdu və tarixindəki hələ ki, yeganə olan çempionluğunu yaşadı. (*kişilər daxil*) 

1970-ci illərdə ləğv edilən komanda uzun müddət voleybola geri qayıtmadı. Nəhayət 1986-cı ildə komanda yenidən bərpa edildi. 1992-93 mövsümündə isə 2-ci liqada lider olaraq əsas liqaya çıxa bildi Beşiktaş.

Komandanın Avropadakı ən böyük uğuru 2014-cü ilə təsadüf edir. 2013-14 mövsümündə Balkan kubokunu qazanaraq Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kubokuna vəsiqə qazandı. Bu turnirdə böyük sensassiya imza ataraq finala qədər irəliləyən klub yalnız bu mərhələdə Rusiyanın Zareçye komandasına məğlub oldu. Avropanın səviyyəcə üçüncü kubokunda gümüş medala yiyələnmək onlar üçün heç də asan olmadı. Belə ki, komanda finala qədər rəqiblərini 2 dəfə qızıl setdə məğlub etməli olmuşdu.

## Heyəti

*2013-14 mövsümü üçün*  

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 
## İstinadlar
Endrü Linkoln

**Endrü Linkoln** (Tam adı: **Endrü Ceyms Klatterbak**; ) — İngiltərə aktyoru. Onun ilk rollarından biri BBC kanalında yayımlanan "*[[Bu həyat (serial)|Bu həyat]]*" serialındakı Egg olub. Aktyor həmçinin "*[[Müəllimlər (serial)|Müəllimlər]]*" sitkomundakı Saymon Keysi personajını ifa edib. Onun uğuru milad temalı romantik komediya filmi "*[[Gerçək sevgi (film, 2003)|Gerçək sevgi]]*" ilə daha da artıb. Linkoln "*[[Gəzən ölülər (teleserial, 2010)|Gəzən ölülər]]"* teleserialında canlandırdığı Rik Qrayms personajı ilə əhəmiyyətli dərəcədə tanınma qazanmışdır.

## Həyatı
Endrü Linkoln 14 sentyabr 1973-cü ildə Londonda anadan olmuşdur. Onun atası mühəndis, anası isə Cənubi Afrikalı tibb bacısıdır. O, 18 aylıq olarkən Kinqston-apon-Halla köçmüşdür. Sonralar səkkiz və ya doqquz yaşında olarkən Batda məskunlaşmışdır. O, təhsil almaq üçün Beechen Cliff School-a getdi və burada 14 yaşında ilk dəfə aktyorluq etmək şansı qazandı. O, məktəbdə keçirilən "*Oliver!*" tamaşasında The Artful Dodger obrazını canlandırmışdır. Endrü bir yayı Londondakı Milli Gənclər Teatrında keçirdi və bu, onun aktyorluq karyerasına maraq göstərməsinə səbəb oldu. Məktəbi bitirdikdən sonra o, dram üzrə təhsil almaq üçün nüfuzlu Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasına (RADA) daxil olur. Məhz bu zaman o, səhnə adı kimi "Endrü Linkoln" adını qəbul etmək qərarına gəldi.

## Filmoqrafiya
### Film

### Televiziya

### Teatr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kərkük qəzası

**Kərkük qəzası** (ərəbcə: قضاء  كركوك) — İraq Respublikasının Kərkük mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Kərkük şəhəridir.

## Ərazisi
2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 3.713&nbsp;km² ərazini əhatə edir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Dmitri Yeqorov

**Dmitri Yeqorov** (tam adı:*Dmitri Fyodoroviç Yeqorov*; ) — Rusiya və Sovet riyaziyyatçısı; diferensial həndəsə, inteqral tənliklər, funksiyalar nəzəriyyəsi üzrə əsərlərin müəllifidir.

## Həyatı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Uşaqlar üçün ensiklopediya. Riyaziyyat.", Bakı, "Şərq-Qərb", 2008. səh.612
Kümbətlər

**Kümbətlər** — İraqın Kərkük mühafazasının Kərkük qəzasında kənd. Kəndin əhalisini qədim Eymür boyudan törəmiş etnik türkmanlar təşkil edir.

## İstinadlar
Hörner sxemi

**Hörner sxemi** (və ya **Hörner üsulu**) qismət çoxhədlisinin tapılması alqoritmi. Qalıqlı bölmənin tərifinə görə n dərəcəli 
:P(x)={a_n}{x^n}+a_{n-1}x^{n-1}+...+{a_1}+{a_0}
çoxhədlisini,  ikihədlisinə böldükdə qismət çoxhədlisi  dərəcəli çoxhədli qalıq isə ədəd olur. 
:Q(x)=b_{n-1}x^{n-1}+b_{n-2}x^{n-2}+...+{b_1}+{b_0}
qismət çoxhədlisinin əmsallarını və qalığı Hörner sxemi adlanan xüsusi üsulun köməyi ilə asan tapmaq olur.
## İzahı
Tərifə görə 
:{a_n}{x^n}+a_{n-1}x^{n-1}+...+{a_1}+{a_0}=(x-\alpha)(b_{n-1}x^{n-1}+b_{n-2}{x^n-2}+...+{b_1}+{b_0})+r
bərabərliyinin sağ tərəfində mötərizələri açıb, onu x-in dərəcələrinə görə düzsək, iki çoxhədli bərabərlik şərtinə əsasən yaza bilərik ki,
:a_n=b_{n-1},
:a_{n-1}=b_{n-2}-\alpha b_{n-1},
:a_{n-2}=b_{n-3}-\alpha b_{n-2},
:.....................
:.....................
:a_3=b_2-\alpha b_3,
:a_2=b_1-\alpha b_2,
:a_1=b_0-\alpha b_1,
:a_0=r-\alpha b_0.

Buradan, Q(x)=b_{n-1}x^{n-1}+b_{n-2}x^{n-2}+...+{b_1}+{b_0} qismət əmsallarını və  r qalığını
:b_{n-1}=a_{n},
:b_{n-2}=a_{n-1}+\alpha b_{n-1},
:b_{n-3}=a_{n-2}+\alpha b_{n-2},
:.....................
:.....................      (2)
:b_2=a_3+\alpha b_3,
:b_1=a_2+\alpha b_2,
:b_0=a_1+\alpha b_1,
:r=a_0+\alpha b_0.
şəklində taparıq. 
Göründüyü kimi bölünən çoxhədlinin əmsalları və α məlum olduqda qismət çoxhədlisinin əmsallarını və -ə qiymətlər verməklə asanlıqla (2) düsturlarından təyin etmək olar. 
Qismət çoxhədlisinin bu üsulla tapılmasına Hörner sxemi deyilir və adətən, bu sxem cədvəl şəklində verilir. Bu cədvəlin birinci sətrində -in əmsalları, ikinci sətrində isə ardıcıl olaraq, bölmənin sərbəst həddi -in əmsalları və qalıq yazılır. 

**Nümunə:**
:x^5-2^3+4x-7 çoxhədlisini x+2 ikihədlisinə bölək. Bunun üçün Hörner sxemini tətbiq edək.

Deməli, Q(x)=x^4-2x^3+2x^2-4x+12, R=-31.

## Mənbə
*Cəbr və analizin başlanğıcı - Ümumtəhsil məktəblərinin XI sinfi üçün dərslik; **[[Misir Mərdanov|M.C.Mərdanov]], [[Məmməd Yaqubov|M.H.Yaqubov]], S.S.Mirzəyev, A.B.İbrahimov, İ.H.Hüseynov, M.A.Kərimov, Ə.F.Quliyev**; Çaşıoğlu nəş. 2007-ci il.