8-ci KM Ticarət Mərkəzi

**8-ci KM Ticarət Mərkəzi**, həmçinin **8-ci KM bazarı**, **Vosmoy bazarı** və ya **Vüqar-2**, rəsmi olaraq **Riko** — Azərbaycanda, Bakı şəhərinin Nizami rayonunda, Cəmşid Naxçıvanski küçəsi, 38 ünvanında yerləşən iri ticarət obyekti. "Neftçilər" metrostansiyasının yaxınlığında yerləşən bazar Bakının ən böyük və ən ucuz bazarlarından biri kimi tanınmış, uzun illər ərzində əsasən şəhərin aşağıgəlirli əhalisi üçün mühüm alış-veriş məkanı olmuşdur. Burada ərzaq məhsullarından tutmuş geyim, məişət əşyaları və tikinti materiallarınadək geniş çeşiddə mallar topdan və pərakəndə satışa çıxarılmışdır.

Bazar fəaliyyəti dövründə təhlükəsizlik, sanitariya və hüquqi məsələlərlə bağlı dəfələrlə tənqidlərə və rəsmi yoxlamalara məruz qalmışdır. Müxtəlif illərdə qida təhlükəsizliyi, yanğın təhlükəsizliyi və gigiyena normalarının pozulması ilə bağlı dövlət qurumları tərəfindən tədbirlər görülmüş, bəzi sahələrin fəaliyyəti müvəqqəti məhdudlaşdırılmışdır. Xüsusilə COVID-19 pandemiyası dövründə karantin qaydalarına əməl olunmaması, eləcə də 2023–2024-cü illərdə aparılan söküntü işləri bazar ətrafında ictimai müzakirələrə və sahibkarların narazılığına səbəb olmuşdur.

"Vosmoy" bazarı eyni zamanda qalmaqallı mülkiyyət və zorakılıq iddiaları kontekstində tanınmışdır. Sahibkarlara qarşı təzyiq, bazarın zorla ələ keçirilməsi və sonradan dövlət nəfinə müsadirə olunması ilə bağlı məsələlər uzun müddət məhkəmə və istintaq predmetinə çevrilmişdir. 2017-ci ildə bazar dövlət balansına keçirilmiş, sonrakı illərdə hüquqi statusu dəyişdirilmiş və 2025-ci ilin iyulunda idarəçiliyi "Riko Group" MMC-yə verilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
8-ci KM Ticarət Mərkəzi Azərbaycanda, Bakı şəhərinin Nizami rayonunda, Cəmşid Naxçıvanski küçəsi, 38 ünvanında yerləşir. Bazar Bakı metropoliteninin "Neftçilər" stansiyasının yaxınlığında yerləşir. Bu, Bakının ən böyük bazarlarından biridir. Burada iynə-sapdan tutmuş, tikinti materialları, meyvə-tərəvəzə qədər müxtəlif çeşidlərdə məhsul alış-verişi həyata keçirilir. Burada həm topdan, həm də pərakəndə satış səhərin erkən saatlarından gecə saatlarına kimi, bəzi hissələrdə isə 24 saat davam edir. "Vasmoy" bazarında Bakının digər yerlərinə nisbətən qiymətlər bir qədər ucuzdur və buna görə də bazar şəhərin kasıb təbəqəsini qane edir.

2000-ci illərdə "Vasmoy bazarı"nda icra hakimiyyəti orqanının icazəsi ilə silah satışı da həyata keçirilirdi. Burada, üzərində "Ovçu malları" yazılan silah satışı mağazasında əsasən təklülə və qoşalülə silahlar satılırdı. Satılan məhsullar arasında İraq istehsalı "Tfunander", Rusiya istehsalı “MP512" 12 kalibr, ”Stocer" tir, “Komando”, Almaniya istehsalı “Moizberg” , İraq istehsalı olan “DD78"  pompalı tüfəngi, ”Sut521" qoşalüləli tüfəngi də var idi. Mağazada yeni silahlarla yanaşı, işlənmiş silahlar da satılırdı.

### Təhlükəsizlik və sanitariya
Ümumi olaraq, bazarın səliqəsiz və antisanitar xüsusiyyətləri diqqət çəkmişdir. Hətta bazarın ətrafında çox ucuz qiymətə heyvan ətlərinin satılmasının onun eşşək əti ola biləcəyi barədə iddiaların qaldırılmasına səbəb olmuşdur.

2014-cü ildə bazarda gigiyenik sertifikatı olmayan məktəbli formalarının satışı həyata keçirildiyi haqqında məlumat yayılmışdır. Burada satışa çıxarılan məktəbli geyimlərinin əsasən Çin istehsalı və Bakı zirzəmilərdə qeyri-qanuni yolla hazırlanan mallar olduğu müəyyən edilmişdir.

2019-cu ilin iyununda Bakı Nəqliyyat Agentliyi "8-ci kilometr" bazarının qarşısında dayanma, durma qaydaları ilə bağlı tədbirlər həyata keçirmişdir. Agentliyin mətbuat xidmətinin rəhbəri Mais Ağayev bildirmişdir ki, bir neçə gündür, görülən tədbirlər nəticəsində sıxlıq aradan qaldırılmış, yol kənarında maşın saxlayanların sayı xeyli azaldılmışdır.

31 mart 2020-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasında ümummilli karantin elan edilmişdir. İnsanlara şəxsi evlərdə və mənzillərdə, daimi və ya müvəqqəti yaşayış yerlərində qalmaq tələb olunmuşdur. Buna baxmayaraq, "Vasmoy" bazarında karantindən sonra da insanlar toplaşmağa davam etmişdir. Alış-veriş edənlərdən əlavə, bura dilənməyə gələnlərə, nərd oynayanlara və ya bazarlığa ailəliklə çıxanlara da rast gəlinmişdir. Qeyd edilmiş başqa bir amil "Vosmoy" bazarında dezinfeksiya işlərinin aparılmaması, hətta bazardan tullantıların vaxtlı-vaxtında daşınmaması olmuşdur. Burada gecələr tullantılar boş ərazilərə atılmış, satıcılardan biri tərəfindən bazara gələnlər arasında "tibbi maska taxan yox" səviyyəsində hesab edilmişdir.

Nizami Rayon İcra Hakimiyyətində icra başçısının müavini İldırım Mehdiyev bildirmişdir ki, 2020-ci ilin avqust ayında bazarın geyim satılan hissəsi virusa görə bağlanmışdır.

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Yanğın Nəzarəti Xidməti tərəfindən "8-ci km Ticarət Mərkəzi"ndə 4 aprel 2022-ci il tarixində keçirilmiş planlı yoxlama zamanı yanğın təhlükəsizliyi sahəsində nöqsanlara yol verdiyinə görə ticarət mərkəzinin cavabdeh məsul şəxsi barəsində inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilərək nöqsanların aradan qaldırılması üçün əlavə vaxt verilmişdi. Bununla belə, 14 oktyabr 2022-ci il tarixində Xidmət tərəfindən yüksək risk qrupuna aid olan sözügedən obyektdə keçirilmiş təkrar yanğın-texniki müayinə zamanı yanğın təhlükəsizliyi sahəsində çoxsaylı nöqsanların aradan qaldırılmadığı müəyyən edilmişdir. Verilmiş tələbnamənin yerinə yetirilməməsinə görə ticarət mərkəzinin sədri Rüfət Qubad oğlu Məmmədov barəsində Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 536.1-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta haqqında növbəti protokol tərtib edilmiş, inzibati xətanın törədilməsinə kömək edən səbəbləri və şəraiti aradan qaldırmaq haqqında sahibkara təqdimat ünvanlanmış və sənəd ticarət mərkəzinin nümayəndəsinə təqdim olunmuşdur. Yanğına qarşı aşkar edilmiş qayda pozuntuları aradan qaldırılmadığı təqdirdə "Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulan müvafiq tədbirlərin tətbiq ediləcəyi sahibkarın nəzərinə çatdırılmışdır.

2023-cü ilin dekabrında Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin əməkdaşları "Vosmoy bazarı"nda planlı yoxlama aparmışdır. Baxış zamanı qida təhlükəsizliyi sahəsində normativ hüquqi aktların, sanitariya norma və qaydalarının pozulduğu müəyyən edilmişdir. Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun müdiri İlkin Kərimov bildirmişdir ki, araşdırma zamanı həmçinin bazarın qida təhlükəsizliyi qeydiyyatından keçmədən fəaliyyət göstərdiyi məlum olmuşdur. Nəticədə həmin yerdə süd və süd məhsullarının satışı qadağan edilmişdir.

### Söküntülər
2023-cü ilin dekabrında Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi məlumatında bildirilmişdir ki, qurum Qara Qarayev prospektində yerləşən ticarət mərkəzlərində yoxlamalar keçirmiş və nöqsanlara görə bəzi obyektlərin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı qərar vermişdir. 2024-cü ilin oktyabrında bazar ərazisində küçə ticarətinin təşkil olunduğu piştaxtalarda söküntü işlərinə başlanılmışdır. Ərazidə həmin ay ərzində 150-dən köşk və piştaxtalar sökülmüşdür. Söküntü işləri orada fəaliyyət göstərən obyekt sahiblərinin narazılığına səbəb olmuşdur. Onlar iddi etmişdir ki, söküntü ilə bağlı aidiyyəti qurumlardan əvvəlcədən məlumat verilməmişdir.

Nizami Rayon İcra Hakimiyyətinin məlumatına görə, sökülən ərazilərdə yaşıllığın salınması planlaşdırılmışdır.

## Sahiblik
### Yaradılması

"Vosmoy" bazarı 1999-cu ildə Çingiz Əsədov tərəfindən yaradılmışdır. 16 oktyabr 2000-ci il tarixində dövlət qeydiyyatından keçmişdir. "Maral-Veqa" MMC-nin təsisçisi Salman Səfərovun açıqlamalarına görə, ilkin olaraq Çingiz Əsədov, Səftər və Abdulla adlı şəxslərə məxsus olmuşdur. 1999–2001-ci illərdə bazar əvvəlcə icarə əsasında, daha sonra isə mərhələli şəkildə Səfərov qardaşları tərəfindən satın alınmışdır. İddia olunmuşdur ki, 2002-ci ilə qədər aparılan notarial rəsmiləşmələr nəticəsində bazar tam şəkildə onların mülkiyyətinə keçmişdir və bu prosesdə Çingiz Əsədovun ailə üzvləri də alqı-satqıya etiraz etməmişdir. Cəfər Səfərov bildirmişdir ki, bazarı 2002-ci ildə Çingiz Əsədov adlı şəxsdən 240 min ABŞ dolları məbləğinə satın almış, hətta həmin pulun 120 min dollarını bankdan kredit götürmüş və bazarı girov qoymuşdur. Alqı-satqı müqaviləsinin də metronun "Neftçilər" stansiyasının yaxınlığındakı notariusda bağlanmışdır.

2017-ci ildə Sabunçu Rayon Məhkəməsində ifadə verən Çingiz Əsədov bildirmişdir ki, o, Səfərovlardan ilin icarə pulunu almış, lamin ikinci ilin pulunu verməkdən imtina etmişdilər. Məhkəmə Əsədovun lehinə qərar vermişdi, lakin onun iddiasına görə, Səfərovlar bunu yerinə yetirməmiş, hətta onun qardaşını da oğurlamışdılar. O, bazarı satmağa məcbur olduğunu bildirmiş və 600 min manat vermişdir. Əsədov əlavə etmişdir ki, o, 2005-ci ildə MTN-ə şikayət ünvanlanmışdır, lakin həyat yoldaşı erməniəsilli olduğu üçün təzyiq altında qalmış, bazarı Akif Çovdarov və Hilal Əsədovun qayınatasına 4-5 min manat aylıq ödəniş müqabilində satmışdır.

### MTN işi
"Vosmoy" bazarı ətrafında baş vermiş mübahisələr, xüsusilə ləğv edilmiş Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin (MTN) yüksək vəzifəli şəxsləri Akif Çovdarov və Hilal Əsədovun bu bazarla bağlı fəaliyyətləri barədə Azərbaycan mətbuatında müxtəlif iddialar irəli sürülmüşdür. 2016-cı ildə mediada dərc olunan materiallarda sahibkar Salman Səfərovun açıqlamaları əsasında bazarın zorakılıq və qanunsuz təzyiqlər yolu ilə əllərindən alındığı bildirilmişdir.

Cinayət işinin materiallarında yazılmışdır ki, 16 dekabr 2005-ci ildə bazarın giriş qapısı ilə üzbəüzdə yerləşən "Maral-Veqa" MMC-nin ofisinə MTN əməkdaşları silahlı basqın etmişdilər. Həmin vaxt Cəfər Səfərov ofisdə olmadığından onun qardaşı Qəhrəman Səfərovu, bazarın mühasibi Akif Əzimovu və direktoru Əyyub Novruzovu aparmışdılar. Onlar MTN-ə çatan kimi Akif Çovdarov Cəfər Səfərova zəng etmiş, ondan nazirliyə gəlməyi tələb etmişdir. Salman Səfərovun sözlərinə görə, saxlanılan şəxslərə qarşı fiziki zorakılıq və psixoloji təzyiqlər göstərilmişdir. Bildirilmişdir ki, iki qardaşın azadlığa buraxılması üçün 500 min ABŞ dolları məbləğində pul tələb olunmuşdur. İddialara əsasən, bu prosesdən sonra Akif Çovdarov bazarın guya keçmiş iqtisadi inkişaf naziri Fərhad Əliyevə aid olduğu arqumentini irəli sürmüş, obyektin təhvil verilməsini tələb etmişdir. Səfərov qardaşları Fərhad Əliyev ilə hər hansı əlaqələrinin olmadığını və bunu sübut etməyə hazır olduqlarını bildirmişdilər.

Salman Səfərovun açıqlamalarında qeyd olunmuşdur ki, bazar sonradan onun və qardaşlarının əlindən alınaraq üçüncü şəxsin adına rəsmiləşdirilmişdir. O, iddia etmişdir ki, bu proses MTN rəhbərliyinin təsiri ilə həyata keçirilmiş, bazar faktiki olaraq Akif Çovdarov və Hilal Əsədovun ailə üzvlərinin nəzarətinə keçmişdir. Eldar Mahmudovun MTN rəhbərliyindən uzaqlaşdırılmasından sonra zərərçəkənlərin Baş Prokurorluğa müraciət etdikləri və araşdırmaların başladığı bildirilmişdir. Salman Səfərov qeyd etmişdir ki, istintaq zamanı analoji hallarla üzləşmiş digər şəxslərin də mövcudluğu məlum olmuşdur.

Akif Çovdarov və Hilal Əsədov bazarın zorla ələ keçirilməsi ittihamı ilə razılaşmamışdəlar. Hilal Əsədov bu məsələ ilə əlaqədar prokurorluqda dindirilmişdir. O, Səfərov qardaşlarını "Fərhad Əliyevin yaxın adamları" kimi təqdim etmişdir. Dediyinə görə, 2005-ci ilin axırlarında Akif Çovdarov onun yanına gəlmiş və Çingiz Əsədov adlı şəxsin sahibi olduğu bazarın 2002-ci ildə əlindən alınması barədə MTN-ə şikayət etdiyini məruzə etmişdir. Hilal Əsədov ifadəsində bildirmişdir ki, ümumiyyətlə, bu məsələ ilə əlaqədar ona bir gündə bir neçə dəfə məruzə olunmuşdur. Məruzələrdən birində Akif Çovdarov Səfərov qardaşlarının "öz əməllərini etiraf etdiyini" bildirmişdir.

2006-cı ilin əvvəllərində Hilal Əsədovun qayınatası Ənvər Məmmədov bazarın yarısını satın almış və öz adına rəsmiləşdirmişdir, bazarın digər hissəsini isə Elşən Hüseynov almışdı. Bazar alınandan sonra Elşən Hüseynov "Nəzrin E" MMC-ni təsis etmişdir. Bazar 2012-ci ildə Hilal Əsədovun həyat yoldaşı Nüşabə Əsədovanın adına keçirilmişdir. Bazarın 50 faizi Əsədovanın, qalan 50 faiz isə Akif Çovdarovun qızı Aida Çovdarovanın adına olmuşdur. Hər halda, 2007-ci ildək bazarda direktor Ənvər Məmmədov olmuş, sonradan isə bazara Elşən Hüseynov rəhbərlik etmişdir.

2015-ci ilin noyabrında general Çovdarov MTN-in yüksəkrütbəli məmurları arasında korrupsiya və hədə-qorxu ilə bağlı tədbirlər nəticəsində tutduğu vəzifədən azad olunmuşdur. Akif Çovdarov 2017-ci ildə Bakı Hərbi Məhkəməsinin hökmü ilə 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Hökmə əsasən, onun 30 milyon manatlıq əmlakı müsadirə edilib, general rütbəsindən məhrum edilməsi üçün Prezidentə təqdimat göndərilmişdir. Dövlət başçısının sərəncamı ilə Akif Çovdarov general rütbəsindən məhrum olunaraq əsgər rütbəsinə endirilmişdir.

### Dövlət mülkiyyətində

2014-cü ilin dekabrında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi (ƏMDK) "8-ci kilometr Ticarət Mərkəzi" SC-nin səhmlərinin 99,89 faizinin satılması üzrə investisiya müsabiqəsi elan etmişdir. 514,981 min ədəd səhmin satışı üzrə müsabiqədə həm yerli, həm də xarici investorlar iştirak edə bilərlər. Müsabiqənin qalibi səhmlərə görə dövlət büdcəsinə ən azı 312,000 Azərbaycan manatı köçürməlidir. Elana görə, 514,981 min ədəd səhmin satışı üzrə müsabiqədə həm yerli, həm də xarici investorlar iştirak edə bilərlər. Müsabiqənin qalibi səhmlərə görə dövlət büdcəsinə ən azı 312 min manat köçürməlidir. 2015-ci ilin yanvarında komissiya müsabiqə iştirakçılarının təqdim etdikləri investisiya təkliflərinə baxdıqdan sonra açıq səsvermə yolu ilə qərar qəbul etmiş və investisiya müsabiqəsinin qalibi elan etmişdir. Müsabiqənin şərtlərinə əsasən, müsabiqə qalibi dövlət büdcəsinə 312,200 manat məbləğində pul vəsaitinin köçürülməsini, habelə İnvestisiya Proqramına əsasən, 6 ay ərzində müəssisəyə 1,180,760 manat məbləğində investisiya qoyuluşunun həyata keçirilməsini öhdəsinə götürüb. Nəzərdə tutulan investisiyalar müəssisənin fəaliyyətinin təkmilləşdirilərək daha müasir ticarət obyektinə çevrilməsi, ərazidə yeni ticarət obyektlərinin, о cümlədən ticarət sıralarının yaradılması, yeni avadanlıq və texnikaların alınması, yanğına qarşı müasir mühafizə sisteminin qurulması, infrastruktur təminatının yaxşılaşdırılması və ərazinin abadlaşdırılması işlərinə yönəldilmişdir. Eyni zamanda, görülən işlərin nəticəsində azı 50 nəfərin çalışması üçün müəssisədə yeni xidmət sahələri də yaradılmışdır.

2017-ci ildə "Vosmoy" bazarının dövlət nəfinə müsadirə olunması barədə qərar qəbul edilmiş, bazar dövlət balansına keçirilmişdir.Akif Çovdarov 6 aprel 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin əfv haqqındakı sərəncamı ilə cəzasının çəkilməmiş hissəsindən azad edilmişdir. Bundan sonra eks-general müsadirə edilmiş əmlaklarını geri qaytarmaq üçün mübarizəyə başlamışdır.  28 aprel 2020-ci ildə Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsindəki Yavər Əliyev küçəsində qara maskalı iki şəxs "Renault" markalı avtomobilini evinin qarşısında park etməyə çalışan Cəfər Səfərova hücum etmiş, onu bıçaqlamışdır.

2022-ci ilin dekabrında İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin "Vergilər" qəzetində dərc olunmuş məlumata görə, "8-ci km Ticarət Mərkəzi" ASC təşkilati-hüquqi formasını dəyişmiş və MMC-yə çevrildiyini elan etmişdir. Bu dövrdə onun nizamnamə kapitalı 1,031 milyon manat, qanuni təmsilçisi isə Rufat Məmmədov olmuşdur.

2022-ci ilin dekabrında Bakı Apellyasiya Məhkəməsi onun 30 milyon manatlıq əmlakının müsadirədən azad olunaraq sahiblərinə qaytarılması barədə qərar qəbul etmişdir, lakin bir müddət sonra Ali Məhkəmə prokurorun protesti əsasında həmin qərarı ləğv etmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsi təkrar baxış zamanı birinci instansiya məhkəməsinin müsadirə qərarını qüvvədə saxlamışdır. Çingiz Əsədov 2023-cü ilin oktyabrında "Vasmoy bazarı" haqqında yenə məhkəməyə müraciət etmişdir. O, mükiyyət hüququnun pozulduğunu irəli sürmüşdür və Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin sonuncu qərarından narazı olduğunu bildirmişdir.

Bazar 2025-ci ilin iyul ayında "Riko Group" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin idarəçiliyinə verilmişdir. Beləliklə Ticarət Mərkəzi fəaliyyətini "Riko" adı ilə davam etdirməyə başlamışdır. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər