open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SpaceX Starship

**Starship** — SpaceX şirkətinin aşağı əməliyyat xərcləri ilə tamamilə təkrar istifadə edilə bilməsini hədəfləyən ən hündür və ən ağır raketi. Raketin məqsədi olaraq Yerin orbiti, Ay və Marsa yük və insanları aparmaq müəyyən edilmişdir. 

## İstinadlar

##
Jan Pyer Jöne

**Jan-PyerJöne** (; ) — Fransız kinorejissor.

## Həyatı və karyerası

## Filmoqrafiya
* Delicatessen (1991)
* The City of Lost Children (1995)
* Alien Resurrection (1997)
* Ameli (2001)
* A Very Long Engagement (2004)
* Micmacs (2009)
* The Young and Prodigious T. S. Spivet (2013)
* Bigbug (2022)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gövhərmülk Sultan

**Gövhərmülk Sultan** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Gövhərmülk Sultan 1467-ci ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə Bülbül Xatundur. Böyük qardaşı Şahzadə Əhmədin 1480-ci ildə Çorum sancaqbəyi təyin edilməsinin ardından o və bacıları analarıyla birlikdə qardaşının yanına göndərildi. Ancaq cəmi bir il sonra atası taxta çıxmış, əmisi Cem Sultanla taxta mübarizəsinə başlamışdı.

Gövhərmülk Sultan 1482-ci ildə atasının ən yaxın dəstəkçilərindən Ankara sancaqbəyi Dukakinzadə Əhməd Paşanın oğlu Mehmed Paşa ilə nigahlandı. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəld. Gövhərmülk Sultan 20 yanvar 1550-ci ildə İstanbulda vəfat etdi. Cənazəsi Zal Mahmud Paşa məscidi yaxınlığında kürəkəni tərəfindən inşa edilən sübyan məktəbinin həyətinə dəfn edildi. Daha sonra vəfat edən qızı və kürəkəni də yanına dəfn edilmişdir.

## Övladları

* Sultanzadə Əhməd bəy (ö. 1537) — divan şairi olmuşdur.
* Nəslişah xanım Sultan (ö. 1579) — Dukakinzadə İbrahim bəylə (ö. 1582) nigahlanmışdır.

## Mənbə

* Uluçay, 1988, p.&nbsp;49.
* David J. Roxburgh, Hafız Hüseyin Ayvansaray (2000).The Garden of the Mosques, p.&nbsp;610.
* Türk dünyası araştırmaları (1987), p.&nbsp;90.
* Leslie P. Peirce (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. pp.&nbsp;106–107. ISBN 978-0-195-08677-5inadlar

## İstinadlar
Ön sevişmə

**Ön sevişmə** — iki və ya daha çox insan arasında baş verən fiziki yaxınlıq və emosional yaxınlıq silsiləsinə verilən addır. Bu, cinsi oyanma və cinsi fəaliyyət üçün istək yaratmaq deməkdir..

Ön sevişmə adətən fiziki cinsi fəaliyyət kimi başa düşülsə də, zehni və ya şifahi hərəkətlər kimi fiziki olmayan fəaliyyətlər də ön sevişmə ola bilərlər. Ön sevişmə fərqli insanlar üçün fərqli şeylər ifadə edə bilər..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erotik ədəbiyyat

**Erotik ədəbiyyat** — bir fərd və ya qrup formasında insanın erotik həyatını müşahidə edən, etiraf edən, tənqid edən, dadaist və bu kimi üsullarla üzə çıxaran ədəbiyyat növüdür. İlk və ən uğurlu nümunələri Pierre Louys, Sappho və Marquis de Sade kimi adlarla əlaqədar olmuşdur.

## Senzura

Fransız ədəbiyyatında əsas yerini tapan bu janr Son Amerika dövründə də özünə böyük diqqət cəlb etməyi bacarmışdır. Dünyadakı mövcud bu janrda olan əsərlərin böyük əksəriyyəti senzuralara və qadağalara məruz qalmışdırlar.
Seksual fantaziya

**Seksual fantaziya** və ya **erotik fantaziya**, həmçinin **cinsi fantaziya** — zehni görüntü və ya düşüncə formasıdır. O, hər hansısa bir insanın seksuallığını aktivləşdirir, cinsi oyanma yarada və ya gücləndirə bilər. Erotik fantaziya insanın təxəyyülü və ya yaddaşı ilə yaradıla bilər və o, avtonom şəkildə də işə salına bilər. Seksual fantaziyalar, həmçinin erotik ədəbiyyatlar oxumaqla və ya pornoqrafiyaya baxmaqla, fiziki bir obyektə təmas etməklə və yaxud da, başqa bir insanla olan cinsi cazibə kimi xarici təsirlərdən də yarana bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erogen zona

**Erogen zona** (yun. ἔρως, érōs, "sevgi, ehtiras" və γεννᾶν, gennân, "istehsal etmək"), cinsi həyəcan və ya zövq yaradan bədənin hər hansı bir hissəsidir. Bu zonalar, sinir uclarının sıx olduğu və toxunmaya qarşı həssas olan bölgələrdir. Erogen zonaların stimullaşdırılması cinsi oyanmaya və orqazma səbəb ola bilər.

## Erogen Zonaların Növləri
Erogen zonalar, birincil və ikincil olmaqla iki əsas kateqoriyaya bölünür:

**Birincil erogen zonalar:** Bu zonalar, cinsi orqanlar və onlara yaxın bölgələri əhatə edir. Bunlara qadınlarda klitoris, vulva və vagina, kişilərdə penis, xayalar və perineum daxildir. Bu zonalar, cinsi funksiya üçün xüsusi olaraq inkişaf etmişdir və ən güclü cinsi cavabları tetikleyebilir.

**İkincil erogen zonalar:** Bu zonalar, cinsi orqanlardan başqa, toxunmaya qarşı həssas olan digər bədən hissələrini əhatə edir. Bunlara dodaqlar, boyun, qulaqlar, məmələr, budun daxili hissəsi və ayaqlar daxildir. Bu zonaların həssaslığı, fərddən fərdi dəyişə bilər və həyat boyu dəyişə bilər.

## Erogen Zonaların Fərdi Fərqlilikləri
Erogen zonaların həssaslığı və əhəmiyyəti, fərddən fərdi dəyişə bilər. Bu fərqliliklər, genetik, hormonal, mədəni və psixoloji amillərdən təsirlənə bilər. Bəzi insanlar üçün bəzi zonalar digərlərindən daha həssas ola bilər. Üstəlik, bir insan üçün erogen zona olan bir bölgə, başqa bir insan üçün olmaya bilər.

## Mədəni və Sosial Təsirlər
Erogen zonaların qəbul edilməsi və ifadəsi, mədəni və sosial normalardan təsirlənə bilər. Bəzi mədəniyyətlərdə, müəyyən erogen zonaların açıq şəkildə stimullaşdırılması və ya müzakirə edilməsi tabu sayıla bilər. Bu, insanların öz bədənlərini və cinsiliyini necə yaşadıqlarına təsir edə bilər.

## Erogen Zonalar və Cinsi Sağlamlıq
Erogen zonaların anlaşılması, cinsi sağlamlıq və rifah üçün vacibdir. Bu zonaların stimullaşdırılması, cinsi zövqü artıra bilər və cinsi problemlərin həllinə kömək edə bilər. Erogen zonalarla bağlı açıq ünsiyyət, tərəfdaşlar arasında cinsi məmnuniyyəti artıra bilər.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Mehrimah Sultan (Mehmed Ziyaəddin Əfəndinin qızı)

**Mehrimah Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Mehrimah Sultan, Osmanlı səltənətinin ləğvindən 10 gün sonra - 11 noyabr 1922-ci ildə atasına məxsus Heydərpaşa köşkündə dünyaya gəldi və beləcə, səltənətin ləğvindən sonra dünyaya gələn ilk xanım sultan oldu. Atası Sultan Rəşadın böyük oğlu Ziyaəddin Əfəndi, anası isə onun son xanımı Neşəmənd xanımdır. 3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, hələ 2 yaşı tamam olmayan Mehrimah Sultan da ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Ailə öncə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində yaşamağa başladı. Bu müddət ərzində Mehrimah Sultan Qahirə və Parisdə təhsilini tamamladı. 1934-cü ildə anası Neşəmənd xanım, 1938-ci ildə isə atası Ziyaəddin Əfəndi İsgəndəriyyədə vəfat etdi və Mehrimah Sultan, bacısı Lütfiyə Sultan və ailəsiylə birlikdə İordaniyaya köçdü.

İkinci Dünya müharibəsi davam edərkən, 30 sentyabr 1940-cı ildə Mehrimah Sultan İordaniya kralı I Abdullahın kiçik oğlu Nayef ibn Abdullahla nigahlandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 7 oktyabrda Lütfiyə Sultanın köşkündə baş tutdu və ənənəyə sadiq qalaraq 7 gün boyunca davam etdi. Mərasimin ardından Ammana köçən cütlüyün ilk övladı Əli 10 avqust 1941-ci ildə, ikinci övladı Asim isə 27 aprel 1948-ci ildə məhz bu şəhərdə dünyaya gəldi. Kral ailəsinin digər xanım üzvlərindən daha azad həyat sürən Mehrimah Sultan hicaba girməmiş, sadəcə üzünü şəffaf niqabla örtmüşdür.

Kral Abdullahın Qüdsdə öldürülməsinin ardından böyük oğlu Təlal İordaniya kralı, Mehrimah Sultanın əri olan Nayef isə vəliəhd elan olundu. Ancaq Kral Təlal əqli zəif idi və bu səbəblə cəmi 1 il sonra taxtdan endirilərək müalicə məqsədilə İstanbula göndərildi. Vəliəhd Nayef isə siyasətlə maraqlanmadığını bildirərək taxtdan imtina etdi və taxt Kral Təlalın oğlu Hüseynə qaldı. Mehrimah Sultan və əri Nayef ibn Abdullah isə ailənin ən nüfuzlu üzvləri olaraq Ammanda yaşamağa davam etdilər.

Ərinin 1983-cü ildə ölümündən sonra, bir müddət ABŞ və Birləşmiş Krallıqda yaşayan Mehrimah Sultan daha sonra İordaniyaya qayıtdı. Tutulduğu leykoz xəstəliyi səbəbilə, 30 mart 2000-ci ildə vəfat edən Mehrimah Sultanın cənazəsi İstanbula gətirilərək Sultan Rəşad türbəsinə - babasının yanına dəfn olundu.

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* Shumsky, Adaia; Shumsky, Abraham (1997). *A Bridge Across the Jordan: The Friendship Between a Jewish Carpenter and the King of Jordan*. Arcade Pub. pp.&nbsp;103–104. ISBN 978-1-55970-391-8
* Farah, Caesar E. (2008). *Abdülhamid II and the Muslim World*. Publications of Yıldız Yayıncılık, Reklamcılık. Foundation for Research on Islamic history, Art and History. p.&nbsp;398. ISBN 978-975-7874-31-7
Alba Auqust

**Alba Auqust** (*;* ) — Danimarka-İsveç aktrisa, müğənni və bəstəkarı.

## Həyatı
Auqust 6 iyun 1993-cü ildə Danimarkanın Kopenhagen şəhərində danimarkalı rejissor Billi Auqust və isveçli aktrisa və rejissor Pernilla Auqustun qızı olaraq dünyaya gəldi. Böyük bacısı Asta Osterqren də aktrisadır. Atası tərəfdən iki ögey böyük qardaşı Anders Auqust və Adam Auqust ssenaristdirlər.

2018-ci ildə Kopenhagendə Milli İfa Sənəti Məktəbini bitirib.

## Karyerası
Auqust aktrisalıq fəaliyyətinə uşaq ikən başlamış və atasının *"Martin üçün mahnı"* (2001) filmində kiçik rol almışdır. 2017-ci ildə Danimarka istehsalı Netflix platformasında yayımlanan *[[Yağış (teleserial, 2018)|"Yağış"]]* serialında yer aldı. Həmçinin *"Astrid olmaq"* filmində də rol almışdır.

Aktrisalıq fəaliyyətindən başqa müğənni də olan Auqust 30 iyul 2020-ci ildə *"We're Not Gonna Make It"* adlı sinqlını nəşr etdi. 12 noyabr 2021-ci ildə isə *"I Still Hide"* adlı albomunu yayımladı.

## Şəxsi həyatı
Auqust isveç, danimarka və ingilis dilində səlis danışır.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

## Diskoqrafiya

### Albomlar

### EP-lər

### Sinqllar

### Digər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dürriyə Sultan

**Dürriyə Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Dürriyə Sultan 3 avqust 1905-ci ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Rəşadın böyük oğlu Ziyaəddin Əfəndi, anası isə onun ikinci xanımı Ünsiyar xanımdır. Babası Sultan Rəşadın vəfatından sonra digər ailə üzvləriylə birlikdə atasının Heydərpaşadakı köşkünə köçürüldülər.

26 mart 1920-ci ildə atasının əmisi qızı Naimə Sultanın yeganə oğlu Mehmed Cahid Osman bəylə evləndi. Cütlüyün toy mərasimi Yıldız sarayında baş tutdu və nikah şeyxülislam Heydərizadə İbrahim Əfəndi tərəfinən bağlandı. Mərasimin ardından yeni evli cütlük Naimə Sultanın sahilsarayında yaşamağa başladılar. Ancaq cəmi 1 il sonra 6 noyabr 1921-ci ildə cütlüyün nikahı öz istəkləriylə şeyxülislam Mehmed Nuri Əfəndi tərəfindən ləğv edildi. Ayrılıq səbəbi məlum olmasa da, Mehmed Cahid Osman bəy çox keçmədən Dürriyə Sultanın xalası Levrens Həcər Hüseynlə evlənmiş, cütlüyün ayrılma səbəbi də məhz bu sevgi hekayəsi olaraq görülmüşdür.

Ayrıldıqdan qısa müddət sonra Dürriyə Sultan 15 iyul 1922-ci ildə tutulduğu vərəm xəstəliyi səbəbilə müalicə aldığı Heybəliadada vəfat etdi. Ölümünün ardından Üsküdarda yerləşən məşhur Ayrılıq çeşməsi onun adına təmir edilmişdir.

## Mənbə
* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* Bağce, Betül Kübra (2008). *II. Abdulhamid kızı Naime Sultan'in Hayati*. pp.&nbsp;55–56.
* Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selaheddin (2004). *Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim*. YKY. p.&nbsp;188. ISBN 978-9-750-80878-4
* *Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene*. Hilal Matbaası. 1918. pp.&nbsp;74–75
* Ayrılıq çeşməsi - TDV İslam Ansiklopedisi.
Georgi Şeqlov

**Georgi Vasilyeviç Şeqlov** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1970–1987), Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi (1968–1970) və meşə, sellüloz-kağız və ağac emalı sənayesi (1965–1968) naziri.

## Həyatı
Georgi Vasilyeviç Şeqlov 1918-ci ildə qulluqçu anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

Georgi Şeqlov əmək fəaliyyətinə 1936-cı ildə hesabdar kimi başlamış, 1942-ci ildən 1950-ci ilədək Azərbaycan SSR Yerli Sənaye Nazirliyi 2 nömrəli zavodunun sex rəisi, baş mühəndisi, nazirlik şöbəsi rəisinin müavini, rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1951–1956-cı illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti aparatında qrup rəisi, 1956-cı ildən Azərbaycan Sənət Kooperasiyası Şurası sədrinin müavini, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədri katibliyinin müdiri olmuşdur.

1963–1965-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası sədrinin müavini işləyən Georgi Şeqlov 1965–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi, 1970-ci ildən isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini olmuşdur.

Georgi Şeqlov 1966–1971-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Təftif Komissiyasının üzvü, 1971-ci ildən isə Mərkəzi Komitənin üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin beş çağırış (7–11) deputatı seçilmişdir.

## İstinadlar
Ruqiyə Sultan

**Ruqiyə Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Ruqiyə Sultan 11 noyabr 1906-cı ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Rəşadın böyük oğlu Ziyaəddin Əfəndi, anası isə onun ikinci xanımı Ünsiyar xanımdır. Babası Sultan Rəşadın vəfatından sonra digər ailə üzvləriylə birlikdə atasının Heydərpaşadakı köşkünə köçürüldülər. 5 yanvar 1924-cü ildə Heydərpaşa köşkündə Sokollu Mehmed Paşanın şəcərəsindən Sokolluzadə Əbdülbaki İhsan bəylə (d. 1900 - ö. 20 sentyabr 1968) evləndi.

Ancaq nigahdan cəmi 2 ay sonra - 3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Ruqiyə Sultan da ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Sürgündəki ilk mənzil Beyrut şəhəri oldu. Cütlüyün yeganə övladı olan Əməl Nuricihan xanım Sultan da 15 iyun 1925-ci ildə məhz burada dünyaya gəldi. Ancaq doğuşdan cəmi 6 ay sonra Ruqiyə Sultanın səhhəti pisləşdi və müalicə məqsədilə getdiyi Budapeştdə 20 fevral 1927-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Budapeştdə yerləşən XVI əsrə aid Gülbaba türbəsinə dəfn edildi.

## Şəcərəsi
**Behiyə Əməl Nuricihan Sokollu** (d. 15 iyun 1925, Beyrut) — 1951-ci ildə Camal Hodo ilə (d. 1900 - ö. 1977) evləndi və 3 övladı oldu:

* *Banu Hodo (d. [[1952]])*
* *Bala Hodo (d. [[1955]])*
* *Nazim Hodo (d. [[1958]])*

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* Bardakçı, Murat (2017). *Neslishah: The Last Ottoman Princess*. Oxford University Press. p.&nbsp;211. ISBN 978-9-774-16837-6
* Murat Bardakçı (2008). *Son Osmanlılar: Osmanlı hanedanı'nın sürgün ve miras öyküsü*. İnkılâp. p.&nbsp;58. ISBN 978-975-10-2616-3
Azərbaycan SSR əməkdar səhiyyə işçisi

**Azərbaycan SSR əməkdar səhiyyə işçisi** () — Azərbaycan SSR-də səhiyyə sahəsində fərqlənmiş şəxslərə verilən fəxri ad.

## Tarixi və əsasnaməsi
"Azərbaycan SSR əməkdar səhiyyə işçisi" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 mart 1978-ci il tarixli fərmanı ilə təsis olunmuşdur.

Fəxri ad Azərbaycanın SSR-də sanitariya-epidemiologiya xidməti idarələrinin, müalicə-profilaktika, sağlamlıq müəssisələrinin, tibbi ekspertizaların, elmi-tədqiqat institutlarının, laboratoriyaların, apteklərin, əczaçılıq zavodlarının, aptek anbarlarının, səhiyyə orqanlarının bu sistemdə azı 15 il qüsursuz işləyən, xalq səhiyyəsi və respublikanın əhalisinə tibbi xidmət sahəsində böyük müvəffəqiyyətlər qazanan, ictimai həyatda fəal iştirak edən yüksəkixtisaslı işçilərə verilirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR əməkdar həkimi
* Azərbaycanın fəxri adları
Cinsi oyanma

**Cinsi oyanma** (həmçinin **cinsi həyəcan**) — cinsi fəaliyyət zamanı və ya onun ərəfəsində cinsi istəyin stimullaşdırılması. Cinsi əlaqəyə hazırlıq zamanı bədəndə və ruhda bir sıra fizioloji reaksiyalar baş verir və bu proses bütün cinsi əlaqə boyu davam edir. Kişinin seksual stimullaşdırılması zamanı bədənin reaksiyası ereksiyaya səbəb olur. Qadınlarda cinsi oyanma zamanı bədənin cavabı məmə ucları, vulva, klitoral ereksiya, vaginal divarlar və vaginal yağlama kimi cinsi toxumaların fəaliyyəti olur. Zehni stimullaşdırıcılar və toxunma kimi fiziki stimullaşdırmalar və hormonların daxili dalğalanması cinsi oyanmaya təsir göstərə bilər.

Cinsi oyanmanın bir neçə mərhələsi mövcuddur və zehni stimullaşmanın və onu müşayiət edən fizioloji dəyişikliklərdən başqa heç bir real cinsi fəaliyyətə səbəb olmaya da bilər. Adekvat cinsi oyanma nəzərə alınarsa, insanlarda cinsi stimullaşdırma orqazm zamanı zirvəyə çatır. Orqazm olmasa belə, insan özünün yaxşılığı üçün bunu edə bilər.

## Xarici keçidlər
Nişadır

**Nişadır** — mineral, - NH4Cl. 

## Haqqında
Nişadır - Kubik. Habitus tetraqon-trioktaedrik. Ayrılması qeyri-mükəmməl. Aqreqat: dendritlər, qabıqcıqlar, stalaktitlər, lifli, torpaqvari, ovuntu. Rəngi rəngsiz, ağ, qonur. Sərtliyi 1,5-2. Xüsusi çəkisi 1,53. Olduğca plastik. Suda həll olur. Sublimat məhsuludur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Lütfiyə Sultan

**Lütfiyə Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Lütfiyə Sultan 20 mart 1910-cu ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Rəşadın böyük oğlu Ziyaəddin Əfəndi, anası isə onun üçüncü xanımı Pərizad xanımdır. Babası Sultan Rəşadın vəfatından sonra digər ailə üzvləriylə birlikdə atasının Heydərpaşadakı köşkünə köçürüldülər. 3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Lütfiyə Sultan da ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Ailə öncə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində yaşamağa başladı. Bu müddət ərzində Lütfiyə Sultan Qahirə və Parisdə təhsilini tamamladı.

Lütfiyə Sultan 3 iyun 1932-ci ildə İsgəndəriyyədə Həsən Kamal bəylə evləndi. Övladları Əhməd Rəşid bəy, Rəşad bəy və Pərizad xanım Sultanı da məhz burada dünyaya gətirdi. Ancaq 1934-cü ildə öncə anası Pərizad xanım, 1938-ci ildə isə atası Ziyaəddin Əfəndi İsgəndəriyyədə vəfat etdi və Lütfiyə Sultan, bacısı Mehrimah Sultanı da yanına alaraq ailəsiylə birlikdə İordaniyaya köçdü. Burada ikən yaşadıqları köşk yerli xalq arasında *Lütfiyə Sultan sarayı* olaraq anılmağa başlandı. Bacısı Mehrimah Sultan və İordaniya kralı I Abdullahın oğlu Nayef ibn Abdullahın toy mərasimi də məhz bu köşkdə baş tutdu.

1958-ci ildə ərinin vəfatından sonra dul qalan Lütfiyə Sultan bir daha Türkiyəyə geri dönmədi. 11 iyun 1997-ci ildə Ər-Riyad şəhərində vəfat etdi və cənazəsi İstanbula gətirilərək Sultan Rəşad türbəsinə — babasının yanına dəfn olundu.

## Şəcərəsi
* **Sultanzadə Əhməd Rəşid bəy** (d. 7 may 1933 — ö. 1958, Misir) — heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.
* **Sultanzadə Rəşad bəy** (d. 7 may 1934, İsgəndəriyyə — ö. yanvar 2014) — heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.
* **Pərizad xanım Sultan** (d. 11 yanvar 1936) — Cömərt Baykəntlə evləndi və bu evlilikdən 1 oğlu oldu.
** *Cem Baykənt (d. 25 sentyabr 1961) — Nilgün Bərna ilə (d. 18 yanvar 1969) evləndi və bir qızı oldu.*
*** *Alara Yasəmən Baykənt (d. 12 fevral 1995)*

## Mənbə
* Adra, Jamil (2005).  p. 32
* Murat Bardakçı (2008). *Son Osmanlılar: Osmanlı hanedanı'nın sürgün ve miras öyküsü*. İnkılâp. p. 58. ISBN 978-975-10-2616-3
Azərbaycan SSR gənclərin əməkdar hami tərbiyəçisi

**Azərbaycan SSR gənclərin əməkdar hami tərbiyəçisi** () — Azərbaycan SSR-də gənclərin tərbiyəsi sahəsində fərqlənmiş şəxslərə verilən fəxri ad.

## Tarixi və əsasnaməsi
"Azərbaycan SSR gənclərin əməkdar hami tərbiyəçisi" fəxri adı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12 avqust 1980-ci il tarixli Fərmanı ilə təsis olunmuşdur.

Əsasnaməyə əsasən fəxri ad Azərbaycan SSR-də öz çoxillik istehsalat təcrübəsini gənclərə öyrədən, oğlan və qızlara peşə təlimi verən, onlarda əməyə kommunist münasibəti, kommunizm qurucusunun ideya və əxlaq keyfiyyətlərini tərbiyə edən və ictimai həyatda fəal iştirak edən yüksək ixtisaslı fəhlələrə, kolxozçulara, müəssisə, kolxoz, sovxoz, idarə və təşkilatlarının qulluqçularına verilirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR əməkdar texniki peşə təhsili ustası
* Azərbaycan SSR əməkdar ali məktəb işçisi
* Azərbaycanın fəxri adları
Behiyə Sultan

**Behiyə Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Behiyə Sultan 20 sentyabr 1881-ci ildə babasının taxtdan endirilişinin ardından həbs tutulduğu Çırağan sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Muradın oğlu Səlahəddin Əfəndi, anası isə onun üçüncü xanımı Naziknaz xanımdır. Babasının vəfat etdiyi 1904-cü ilədək bu sarayda nəzarət altında yaşayan Behiyə Sultan daha sonra digər ailə üzvləriylə birlikdə Üsküdar sarayına köçürüldü. 17 fevral 1910-cu ildə məhz bu sarayda Hafiz Haqqı Paşayla nikahlandı. Nikah mərasimi əsnasında bacısı Ruqiyə Sultan da Əbdülməcid Heydər bəylə (d. 1889 - ö. 23 noyabr 1965) nikahlandı. Hər iki sultanın toy mərasimi isə 12 yanvar 1911-ci ildə Vasif Paşa köşkündə baş tutdu. Ancaq nə Behiyə Sultanın, nə də Ruqiyə Sultanın bu nikahlarından övladları olmadı. Behiyə Sultan Hafiz Haqqı Paşanın 1915-ci ildə vəfatının ardından bir daha evlənmədi.

3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Behiyə Sultan da sürgünə göndərildi. Sürgün illərini Qahirə yaxınlığındakı Maadi qəsəbəsində keçirən Behiyə Sultan 5 mart 1948-ci ildə evində vəfat etdi. Cənazəsi Qahirədəki Əbdülhəlim Paşa türbəsinə dəfn edildi.

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. 2010. p.&nbsp;279. ISBN 978-0-292-78335-5
* Brookes, Douglas S. (February 4, 2020). *On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912*. Indiana University Press. pp.&nbsp;83 n. 5. ISBN 978-0-253-04553-9
* *Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene*. Hilal Matbaası. 1918. pp.&nbsp;72–73
* Yılmaz Öztuna (1978). *Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi*. Ötüken Yayınevi. p.&nbsp;165
Mehriban Mehrişah Sultan

**Mehriban Mehrişah Sultan** () — Osmanlı sülaləsinin üzvü, Osmanlı xanım sultanı.

## Həyatı
Mehrişah Sultan 1 iyun 1916-cı ildə Beşiktaş sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdüləzizin oğlu İzzəddin Əfəndi, anası isə onun son xanımı Ləman Ünlüsoydur. Atası onun doğumundan 4 ay öncə yaşadığı Zincirlikuyudakı köşkündə ölü olaraq tapıldı. Ölüm səbəbi intihar nəticəsindəki qan itkisi olaraq göstərilsə də, İttihadçılar tərəfindən qətlə yetirilməsi haqqında fərziyyələr də var. Atasının vəfatından sonra 4 ay boyunca anası, bacısı Şükriyə Sultan və qardaşı Nizaməddin Əfəndiylə birlikdə Dolmabağça sarayında qonaq edildilər və bu müddət ərzində Sultan Rəşad tərəfindən atasının mirası bölüşdürüldü.

3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Mehrişah Sultan da ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. İlk öncə qardaşı Nizaməddin Əfəndiylə birlikdə Ruminiyaya getsə də, çox keçmədən qardaşının səhhəti pisləşmiş, bu səbəblə İsgəndəriyyədəki bacısı Şükriyə Sultanın yanına köçmüşdür. 1934-cü ildə Sultan Əbdülhəmidin kiçik oğlu Abid Əfəndiylə evləndirilmək istənsə də, bu evlilik heç vaxt baş tutmadı.

O illərdə əmisi olan son xəlifə Əbdülməcid Əfəndinin oğlu Ömər Fərrux Əfəndinin Mehrişah Sultana olan marağı artmışdı. Üstəlik bütün ailə Fərrux Əfəndi və xanımı Sabiha Sultan arasındakı münasibətlərin pisləşdiyini bilirdi. 1944-cü ildə xəlifə Əbdülməcidin vəfatından sonra ailə rəisliyinə kimin seçiləcəyi müzakirə edildi. Bu müzakirələrdə Mehrişah Sultan Fərrux Əfəndini dəstəkləsə də, onun xanımı Sabiha Sultanla qızları Nəslişah, Xanzadə və Nəcla Sultanlar ataları yerinə Əhməd Nihad Əfəndini dəstəklədilər. Bu isə uzun müddətdir boşanmaq istəyən Fərrux Əfəndi üçün bir bəhanə oldu. Xanımını qızlarıyla arasını açmaqda günahlandıran Fərrux Əfəndi 5 mart 1948-ci ildə ondan boşandı və cəmi 4 ay sonra 31 iyulda Mehrişah Sultanla nigahlandı.

Qahirədə yaşayan cütlük çox keçmədən 1959-cu ildə boşandılar. Mehrişah Sultan daha sonra Şövkət Arslanoğluyla evləndi. Heç bir evliliyindən övladı olmamışdır. 1952-ci ildə çıxan və Osmanlı sülaləsinin yalnız xanım üzvlərinə aid edilən əfv qanunuyla Türkiyəyə qayıdan Mehrişah Sultan son illərini burada əmisi qızı Gövhəri Sultanla birlikdə keçirdi. 25 yanvar 1987-ci ildə İstanbulda vəfat etdi və cənazəsi Sultan Mahmud türbəsinə - atasının yanına dəfn olundu.

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* Yılmaz Öztuna (2008). *II. Abdülhamîd: zamânı ve şahsiyeti*. Kubbealti Publishing. p.&nbsp;239. ISBN 978-97564-446-27
* Bardakçı, Murat (2017). *Neslishah: The Last Ottoman Princess*. Oxford University Press. ISBN 978-9-774-16837-6
* Ünlü, Hasan (2019). *[https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916)]* (Thesis). Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences. p.&nbsp;25
Balans mənfəəti

**Balans mənfəəti** — müəssisə, təşkilat və firmanın təsərrüfat və qeyri-təsərrüfat fəaliyyətindən əldə etdiyi bütün mənfəətlərin mühasibat balansında təsbit olunan cəmləşmiş ümumi yekunu. Balans mənfəətinin məbləği seçilmiş uçot vektorundan asılıdır; tənzimləyici sənədlər subyektlərə mühasibat uçotu metodlarını seçməklə maliyyə nəticələrinin formalaşmasına təsir etmək yollarını müstəqil seçmək imkanı verir. Məhsulların satışı istehsal olunmuş məhsulların satışından, xidmətlərin göstərilməsindən və hər hansı bir işin yerinə yetirilməsindən ibarətdir. Məhsulların satışından əldə edilən gəlirlər müəssisənin xalis gəlirini müəyyən edir, balans mənfəətinin digər elementləri əsasən təsərrüfat fəaliyyəti dövründə əvvəllər əldə edilmiş mənfəətin yenidən bölüşdürülməsini hesablayaraq tərkibə daxil edilir.

## İstinadlar
Balıq ehtiyatları

**Balıq ehtiyatları** — su hövzələrində məskunlaşan, istifadə olunan və ya istifadə oluna bilən balıq növlərinin, digər su heyvanları və bitkilərinin mütləq kütləsi.

Ayrı-ayrı dəniz növlərinin ehtiyatları bir-biri ilə əlaqəli və kompensasiya yolları ilə "yüksələ və düşə" bilər. Məsələn, 1960-cı illərdə Atlantik okeanında mavi marlin şüaüzgəclisinin ovunda azalma müşahidə olunmuşdur. Bunun əvəzinə, yelkəntikən balıqların ovunda artım müşahidə olunmuşdur. Daha sonra 1970-ci illərin sonundan 1980-ci illərin sonlarına qədər yelkəntikən balıqların ovunda azalma yaşanmış, qılınc balıqlarının ovunda artım baş vermişdir. Nəticədə, marlinin ümumi ovlanma səviyyəsi kifayət qədər sabit qalmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Begg GA, Friedland KD and Pearce JB (1999) "Stock identification and its role in stock assessment and fisheries management: an overview." *Fisheries Research*, **43**:1–8.
* Booke HE (1999) "The stock concept revisited: perspectives on its history in fisheries" *Fisheries Research*, **43** (1–3): 9–11. 
* Cadrin SX, Friedland KD and Waldman JR (2004) *Stock Identification Methods : Applications in Fishery Science.* 
* Pintassilgo, P and Lindroos, M "Management of Straddling Fish Stocks: A Bioeconomic Approach" In: *Encyclopedia of Life Support Systems – Volume 5*, UNESCO.

## Xarici keçidlər
*Identification of stocks of horse macekerel, ''Trachurus trachurus''
*Identification of stocks of herring, ''Clupea harengus''
*FAO Fisheries Department and its SOFIA report  addressing fish stocks
Seymur Talıbov

**Seymur Vasif oğlu Talıbov** () — Azərbaycan (Naxçıvan MR) siyasətçisi və sahibkar; Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin V və VI çağırış deputatı. O, Naxçıvan Ali Məclisinin sabiq sədri Vasif Talıbovun oğludur.

O, Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahmat Federasiyasının sədri, Azərbaycan Şahmat Federasiyasının vitse-prezidenti olub.

## Həyatı
Seymur Vasif oğlu Talıbov 18 yanvar 1988-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 2003-cü ildə 15 yaşında Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq və beynəlxalq münasibətlər ixtisasına qəbul olmuş, 2007-ci ildə həmin ixtisasın bakalavr pilləsini, 2007–2010-cu illərdə isə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq magistratura pilləsini bitirmişdir. 2009–2010-cu illərdə magistratura təhsilini London City Universitetində Beynəlxalq siyasət üzrə davam etdirmişdir. O, 2013-cü ildə isə Böyük Britaniyanın Oksford Universitetində Said Biznes Məktəbinin Executive Eduation Liderlik və İdarəçilik proqramından məzunu olub.

2011-ci ilin yanvar ayından Naxçıvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər kafedrasında müəllim, 2013-cü ildən isə baş müəllim vəzifəsində çalışır. 2012-ci ildə NDU-da beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə qiyabi doktorantura təhsili alıb.

2014-cü ildə "Regional enerji təhlükəsizliyinin beynəlxalq hüququi problemləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək hüquq üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

2016-cı ildən 2023-cü ilə qədər Naxçıvan Dövlət Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru olub. 14 iyun 2017-ci ildən isə universitetin "Beynəlxalq münasibətlər" kafedrasının dosentidir.

### Ailəsi
O, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sabiq sədri Vasif Talıbovun kiçik oğlu, məmur Rza Talıbovun isə qardaşıdır.

O, Naxçıvan Muxtar Respublikasının sabiq daxili işlər naziri Fazil Ələkbərovun qızı ilə 2015-ci ildə nişanlanmış, 15 sentyabr 2017-ci ildə isə evlənmişdir.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti

O, Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Muxtar Respublika Təşkilatının Siyası Şurasının üzvüdür.

2024-cü ilə qədər Naxçıvan Muxtar Respublikası Şahmat Federasiyasının sədri, 2025-ci ilə qədər isə Azərbaycan Şahmat Federasiyasının vitse-prezidenti olub.

O, Naxçıvan Ali Məclisinin V və VI çağırışlarının deputatıdır. O, 2020-ci ildə 25 saylı Naxçıvan şəhər seçki dairəsi üzrə seçicilərin 3942-nin və ya 91,1 faiz səsini toplayaraq deputat seçilmişdir.

O, hal-hazırda Naxçıvan Ali Məclisinin İnsan hüquqları, beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin rəsmi saytında — Seymur Talıbov
Göytürklərin tarixinin xronologiyası

Bu, Göytürklərin Türk xaqanlığının yaranmasından İkinci Göytürk xaqanlığının sonuna qədər olan tarixinin xronologiyasıdır.
## V əsr

## VI əsr

## VII əsr

## VIII əsr

## İstinadlar

## Ədədbiyyat
* .
*
*
* (alk. paper)
*
*
*
*
*
* 
* .
*
*
* 
*
* 
*
* 
* 
*
*
*
*
* 
* 
*  
* 
*
Mehmed Nizaməddin Əfəndi

**Mehmed Nizaməddin Əfəndi** () — 33. Osmanlı sultanı Əbdüləzizin böyük oğlu İzzəddin Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı

Şahzadə Nizaməddin Əfəndi 10 yanvar 1909-cu ildə Beşiktaş sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdüləzizin oğlu İzzəddin Əfəndi, anası isə onun son xanımı Ləman Ünlüsoydur. Hələ 7 yaşında ikən atası İzzəddin Əfəndi Zincirlikuyudakı köşkündə ölü olaraq tapıldı. Ölüm səbəbi intihar nəticəsindəki qan itkisi olaraq göstərilsə də, İttihadçılar tərəfindən qətlə yetirilməsi haqqında fərziyyələr də var. Atasının vəfatından sonra 4 ay boyunca anası, bacıları Şükriyə Sultan və Mehrişah Sultanla birlikdə Dolmabağça sarayında qonaq edildilər və bu müddət ərzində Sultan Rəşad tərəfindən atasının mirası bölüşdürüldü. Ardından şahzadələr məktəbində təhsilini tamamlayan Nizaməddin Əfəndi bir müddət Osmanlı ordusunda xidmət etdi və 1918-ci ildə çavuşluğa yüksəldi.

3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Nizaməddin Əfəndi də sürgünə göndərildi. İlk öncə kiçik bacısı Mehrişah Sultanla birlikdə Ruminiyaya getsə də, çox keçmədən səhhəti pisləşdi. Həddindən artıq alkoqollu içki içməyə başlayan Nizaməddin Əfəndi vərəm xəstəliyinə tutuldu. Bu vəziyyətdə azyaşlı bacısı Mehrişah Sultanı İsgəndəriyyədə yaşayan digər bacısı Şükriyə Sultanın yanına göndərdi.

Vəziyyətinin ağırlaşmasının ardından müalicə məqsədilə 1931-ci ildə İsveçrənin Tiçino əyalətindəki bir xəstəxanaya yerləşdirilən Nizaməddin Əfəndi çox keçmədən 10 mart 1933-cü ildə burada vəfat etdi. Onu ziyarət etmək məqsədilə yanına gələn Osman Fuad Əfəndi isə cənazəsini Qahirəyə gətirərək burada dəfn etdirmişdir. Ancaq 16 avqust 1967-ci ildə cənazəsi İstanbula daşınmış, Sultan Mahmud türbəsinə - atasının yanına dəfn olunmuşdur.

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005). *Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*. p.&nbsp;32
* Brookes, Douglas Scott (2010). *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. p.&nbsp;229. ISBN 978-0-292-78335-5
* *Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333–1334 Sene-i Maliye, 68. Sene*. Hilal Matbaası. 1918. pp.&nbsp;68–69
* Ünlü, Hasan (2019). *[https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916)]* (Thesis). Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences. p.&nbsp;25

## İstinadlar
Vətəndaş haqqında

**Vətəndaş haqqında** () — Tomas Hobbsun əsas əsərlərindən biri. Kitab ilk olaraq 1642-ci ildə Parisdə latın dilində nəşr edilmişdir, ardınca 1647-ci ildə Amsterdamdan iki əlavə latın dilində nəşri buraxıldı. Əsərin ingilis dilinə tərcüməsi ilk dəfə dörd il sonra (London 1651) Hökumət və cəmiyyətlə bağlı fəlsəfi əsasları ( **Philosophical rudiments concerning government and society**) başlığı ilə çıxdı.

Bu əsərdə Hobbsun sonradan daha dərindən Leviafan traktatında yazacağı mövzulara bu əsərində tanışlıq edir. Məşhur ifadəsi olan bellum omnium contra omnes ("hamının hamıya qarşı müharibəsi") ilk dəfə burda ortaya çıxdı.

## Məzmun
De Cive, Hobbs tərəfindən insan şüuru ilə bağlı yazılmış əsərlər trilogiyasının birincisidir. trilogiyadakı digər iki əsər: 1655-ci ildə nəşr olunan De Corpore ("Bədən haqqında") və 1658-ci ildə nəşr olunan De Homine ("İnsan haqqında")dır.  Hobbs İngiltərə burjua inqilabından başlamadan əvvəlki siyasi qarışıqlıqlara baxmayaraq, o yazısını bitirə bildi. Bu əsər üç hissədən ibarətdir: *Libertas* (azadlıq), *Imperium* (hakimiyyət) və *Religio* (din). Birinci hissədə o, insanın təbii vəziyyətini təsvir edir, təbiətin qanunlarından bəhs edir; ikincidə isə sabit hökumətin qurulmasının zəruriliyi göstərir. Üçüncü hissədə isə din haqqında yazır.

## Frontispis
Kitabın ön hissəsi Jan Matheus tərəfindən oyulmuşdur. Təbiətlə sivil həyatın arasında İncildən Süleymanın məsəlləri 8:15-dən götürülmüş “Padşahlar mənim vasitəmlə padşahlıq edir, hökmdarlar ədalətli hökmlər verir.” () sitatı amfora şəklində böyük pərdənin üzərində təsvir olunmuşdur.

## İstinadlar
Mehmed Şərafəddin Əfəndi

**Mehmed Şərafəddin Əfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin oğlu Süleyman Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
 
Şahzadə Şərafəddin Əfəndi 17 iyun 1904-cü ildə Fəriyə sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülməcidin oğlu Süleyman Əfəndi, anası isə onun son xanımı Ayşə Tərzitər xanımdır. Atasının vəfatının ardından böyük bacısı Naciyə Sultan və əri Ənvər Paşanın himayəsində böyüdü. Ənvər Paşanın yönləndirməsiylə hərbi təhsil alan Şərafəddin Əfəndi bununla yanaşı digər dərslər də aldı. Daha sonra xəlifə Əbdülməcid Əfəndinin oğlu Fərrux Əfəndiylə birlikdə Vyanadakı hərb akademiyasına göndərildi. Ancaq Ənvər Paşanın istəyilə Şərafəddin Əfəndi Potsdamdakı alman hərbi məktəbinə göndərildi. 1918-ci ildə Osmanlı ordusunda ikinci leytenant rütbəsinə yüksəldi.

Şərafəddin Əfəndi hələ 19 yaşında ikən Sultan Əbdüləzizin nəvəsi (İzzəddin Əfəndinin qızı) Şükriyə Sultanla nigahlandı. Cütlüyün toy mərasimi 14 noyabr 1923-cü ildə Nişantaşı köşkündə baş tutdu. Ancaq cəmi bir neçə ay sonra - 3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Şərafəddin Əfəndi də ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Sürgündəki ilk mənzil Paris şəhəri oldu. Ancaq bir il sonra cütlük Beyruta köçdü və 1927-ci ildə burada boşandılar. Cütlüyün bu nigahdan övladı olmadı.

Şərafəddin Əfəndinin ikinci evliliyi Fatma Səmahət xanımla (d. 8 oktyabr 1911, Beyrut - ö. 1973) 1928-ci ildə Beyrutda baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan Bəzmialəm Mübəccəl Sultan adlı bir qızı dünyaya gəldi. Ancaq cütlük 1956-cı ildə boşandı. 1966-cı ildə Beyrutda vəfat edən Şərafəddin Əfəndinin cənazəsi Dəməşqə gətirilərək Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığına dəfn edildi.

## Şəcərəsi
**Bəzmialəm Mübəccəl Sultan** (d. 10 may 1929, Beyrut - ö. 1 iyul 1993, İstanbul) — 1954-cü ilin dekabrında İlhan Baransel ilə evləndi. 1 övladı oldu.

* *Çingiz Baransel (d. [[1955]]) — Şənay Kiçik ilə evləndi. 1 övladı oldu.*
** *Kaan Baransel (d. [[1994]])*

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005). *Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*. p.&nbsp;32
* Bardakçı, Murat (2017). *Neslishah: The Last Ottoman Princess*. Oxford University Press. ISBN 978-9-774-16837-6
* Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selaheddin (2004). *Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim*. Yapı Kredi Yayınları. YKY. p.&nbsp;319. ISBN 978-975-08-0878-4
* Ünlü, Hasan (2019). *[https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916)]* (Thesis). Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences. p.&nbsp;25

## İstinadlar
Kapetinqlər sülaləsi

**Kapetinqlər sülaləsi** — frank mənşəli sülalə və Robertianların bir qolu. Bu sülalə Avropanın və dünyanın ən böyük və ən qədim kral evləri arasındadır. Sülalə, onun qurucusu Huqo Kapet və onun 987-ci ildən 1792-ci ilə və yenidən 1814-cü ildən 1848-ci ilə qədər fasiləsiz olaraq Fransada hökmranlıq edən nəslindən ibarətdir. 1848. Böyük cərgə Fransada 987-ci ildə Huqo Kapetin seçilməsindən 1328-ci ildə IV Karlın ölümünə qədər Kapetinqlər kimi hökm sürürdü. Bu xətti fasiləsiz hökmranlıq edən kadet şöbələri, Valua və 1792-ci ildə Böyük Fransa inqilabı monarxiyanı ləğv edənə qədər Burbonlar əvəz etdi. Burbonlar 1814-cü ildə Napoleonun məğlubiyyətindən sonra bərpa olundular, lakin 1830-cu ildə Fransanın sonuncu Kapetinq monarxı Orleanlı I Lui Filippin lehinə taxt-tacı yenidən tərk etməli oldular.

Fransa dövlətinin formalaşmasında sülalə həlledici rola malik olmuşdur. Başlanğıcda yalnız öz şəxsi torpağı olan İle-de-Fransanı idarə edən Kapetinq kralları yavaş-yavaş, lakin davamlı olaraq hakimiyyətlərini və təsirlərini bütün səltənətlərini əhatə edənə qədər artırdılar.

Sülalənin üzvləri ənənəvi olaraq katolik idilər və ilk kapetinqlərin kilsə ilə ittifaqı var idi. Kapetinqlər həm də beş səlibçi hökmdarı — VII Lüdovik, Filip Avqust, VIII Lüdovik, IX Lüdovik və III Filip ilə yekunlaşan Səlib yürüşlərinin ən fəal iştirakçıları idi. Araqon səlib yürüşünün fəlakətindən sonra papalıqla Kapetinq ittifaqı ağır zərbə aldı. III Filippin oğlu və varisi IV Filip papa VIII Bonifasini aşağıladı və papalığı Fransanın nəzarəti altına aldı. I Fransiskdən başlayaraq sonrakı Valua dini fərqliliklərə məhəl qoymadı və Müqəddəs Roma İmperiyasının artan gücünə qarşı çıxmaq üçün Osmanlı sultanı ilə ittifaq qurdu. IV Henrix ittifaqa qoşulduğu zaman protestant idi, lakin dörd illik dini müharibədən sonra dinin dəyişdirilməsinin zəruriliyini dərk etdi.

Kapetinqlər ümumiyyətlə ahəngdar ailə münasibətlərindən həzz alırdılar. Ənənəyə görə, Fransa kralının kiçik oğullarına və qardaşlarına öz rütbələrini qorumaq və onları fransız tacının özünə iddia etməkdən çəkindirmək üçün əlavə rütbələr verilirdi. Kapetinq kursantlar krallığa can atanda onların ambisiyaları Fransa taxtına deyil, xarici taxt-taclara da yönəlirdi. Bunun nəticəsidir ki, kapetinqlər müxtəlif dövrlərdə İspaniya, Polşa, Araqon, Portuqaliya, Navarra krallıqlarında, Braziliya və Latın imperiyalarının imperatorları kimi hökmranlıq etmişdilər.

Müasir dövrdə İspaniya kralı VI Felipe bu ailənin üzvüdür, Lüksemburq Böyük Hersoqu Henri isə sülalənin Burbon qolu vasitəsilə aqnatik qohumluq əlaqəsinə malikdir. Kapetinqlər ən böyük tarixi rəqibi olan Habsburqlar ilə yanaşı, Avropanın ən qədim iki kral sülaləsindən biri olmuşdur. O, Avropa tarixindəki ən güclü kral ailələrindən biri olmuş və mövcudluğunun çox hissəsində Avropanın siyasətində mühüm rol oynamışdır.
Mehmed Əbdülhəlim Əfəndi

**Mehmed Əbdülhəlim Əfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin oğlu Süleyman Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Əbdülhəlim Əfəndi 27 sentyabr 1894-cü ildə Fəriyə sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülməcidin oğlu Süleyman Əfəndi, anası isə onun üçüncü xanımı Fatma İqbal xanımdır. 1899-cu ildə Hayri Əfəndi və Cəmaləddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi. 1914-cü ildə Hayri Əfəndi və Fuad Əfəndiylə birlikdə Almaniya kayzeri II Vilhelmin dəvətiylə Potsdam Hərbi Akademiyasına göndərildilər. Daha sonra onlara Əbdülməcid Əfəndinin oğlu Fərrux Əfəndi də qatıldı. II Vilhelm bu 4 Osmanlı şahzadəsini şəxsi qvardiyasına üzv seçdi. Potsdamdakı hərbi təhsilini tamamladıqdan sonra, Əbdülhəlim Əfəndi Berlin kral sarayında kapitan rütbəsiylə xidmət etməyə başladı.
 
Birinci Dünya müharibəsi illərində mühüm vəzifələrə yüksəldi. Bacısının Ənvər Paşayla evli olması səbəbilə orduda qısa zamanda nüfuz qazandı. Üstəlik İstiqalaliyyət hərəkatını dəstəkləmiş, bir çox tərəfdarın Anadoluya göndərilməsində yardımçı olmuşdur. Bununla yanaşı Sultan Rəşadın şəxsi yavərlərindən biri oldu.

3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə digər Osmanlı sülaləsi üzvləri kimi, Əbdülhəlim Əfəndi də ailəsiylə birlikdə sürgünə göndərildi. Sürgündəki ilk mənzil Paris şəhəri olduvə cütlüyün ikinci övladı olan Çingiz Əfəndi burada dünyaya gəldi. Ancaq oğlunun doğumundan bir neçə ay sonra Əbdülhəlim Əfəndi 26 may 1926-cı ildə vəfat etdi. Cənazəsi Suriyaya gətirilərək Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığına dəfn olundu.

## Şəcərəsi
10 avqust 1913-cü ildə Samiyə xanımla (d. 1 fevral 1896, Üsküdar - ö. 1947, Paris) evləndi və 2 övladı dünyaya gəldi:
* **Fatma Samirə Sultan** (d. 21 iyun 1920, İstanbul - ö. 6 yanvar 2000, Nyu-York) — 1947-ci ildə Qahirədə Hüseyn Şövqi bəylə evləndi və bir qızı oldu. Vaşinqton Park məzarlığına dəfn edildi.
** *Nəcla xanım Sultan (d. [[1951]], [[Rio-de-Janeyro]])*
* **Çingiz Əfəndi** (d. 23 dekabr 1925, Paris - ö. 10 oktyabr 1950, Paris) — Heç evlənmədi. Bobigny məzarlığına dəfn edildi.

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005). *Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*. p.&nbsp;32
* Glencross, M.; Rowbotham, J. (2018). *Monarchies and the Great War*. Palgrave Studies in Modern Monarchy. Springer International Publishing. p.&nbsp;144. ISBN 978-3-319-89515-4
* *Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333-1334 Sene-i Maliye, 68. Sene*. Hilal Matbaası. 1918. pp.&nbsp;66–67
* Akmeşe, Handan Nezir (12 November 2005). *The Birth of Modern Turkey: The Ottoman Military and the March to WWI*. I.B.Tauris. p.&nbsp;100. ISBN 978-1-850-43797-0
* Ekinci, Ekrem Buğra (2017). *Sultan Abdülhamid'in Son Zevcesi*. Hatırat. Timaş Tarih. pp.&nbsp;82–83. ISBN 978-605-08-2503-9

## İstinadlar
Əhməd Nurəddin Əfəndi (Əbdülməcidin oğlu)

**Əhməd Nurəddin Əfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Nurəddin Əfəndi 31 mart 1852-ci ildə Çırağan sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə onun xanımlarından Mehtab Qadınəfəndidir. 9 aprel 1857-ci ildə Dolmabağça sarayında qardaşları Rəşad Əfəndi, Kəmaləddin Əfəndi və Burhanəddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi. Atasının vəfatı və əmisi Əbdüləzizin taxta çıxmasının ardından anasıyla birlikdə Fəriyə sarayında yaşamağa başladılar.

1864-cü ilin fevralında əmisi oğlu İzzəddin Əfəndiylə birlikdə Osmanlı hərbi məktəbində təhsil almağa başladı. Gələcəkdə sədarətə yüksələcək olan Əhməd Muxtar Paşadan dərslər aldı. Təhsilini tamamladıqdan sonra 19 yanvar 1865-ci ildə Osmanlı ordusunda xidmət etməyə başladı və ertəsi il baş kapitan rütbəsinə yüksəldi. Buna baxmayaraq daha sonra hərbi fəaliyyətini dayandırdı. 1873-cü ildə qardaşları Murad Əfəndi və Kəmaləddin Əfəndiylə birlikdə Mason təşkilatına üzv oldu. Tutulduğu vərəm xəstəliyi səbəbilə Nurəddin Əfəndi 3 yanvar 1884-cü ildə vəfat etdi və cənazəsi Yeni Məsciddə Validə Turhan Sultan türbəsinə dəfn olundu.

1870-ci ildə Nazlı Əmsal xanımla (d. 1852 - ö. 1871) evləndi ancaq xanımı bir il sonra vəfat etdi. Bir daha evlənmədi və övladı olmadı.

## Mənbə

* Uluçay, M. Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ötüken. p.&nbsp;210. ISBN 978-9-754-37840-5
* Sakaoğlu, Necdet (2001). *Avrupalılaşmanın yol haritası ve Sultan Abdülmecid*. DenizBank Yayınları. DenizBank. p.&nbsp;109. ISBN 978-975-7104-50-6
* Özer, İlbeyi (2005). *Avrupa yolunda batılaşma ya da batılılaşma: İstanbul'da sosyal değişimler*. Truva Yayınları. p.&nbsp;29. ISBN 978-9-756-23734-2
* Arslan, Mehmet (2008). *Osmanlı saray düğünleri ve şenlikleri: Manzum sûrnâmeler*. Sarayburnu Kitaplığı. p.&nbsp;329. ISBN 978-9-944-90563-3
* Tugay, Emine Foat (1974). *Three Centuries; Family Chronicles of Turkey and Egypt*. Greenwood Press. p.&nbsp;9. ISBN 978-0-8371-7117-3
* Brookes, Douglas Scott (January 1, 2010). *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. p.&nbsp;69 n. 44. ISBN 978-0-292-78335-5
* Zarcone, T.; Zarinebaf, F. (1993). *Les Iraniens d'Istanbul*. Bibliothèque iranienne. Institut français de recherches en Iran. p.&nbsp;39. ISBN 978-2-906053-32-8
* Öztuncay, B. (2003). *The Photographers of Constantinople: Text & photographs*. Photographers of Constantinople / Bahattin Öztuncay. Aygaz. p.&nbsp;244. ISBN 978-975-296-052-7
* Yılmaz Öztuna (2008). *II. Abdülhamîd: zamânı ve şahsiyeti*. Kubbealti Publishing. p.&nbsp;238. ISBN 978-97564-446-27
* Ünlü, Hasan (2019). *[https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916)]* (Thesis). Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences. p.&nbsp;25

## İstinadlar
Çəkməköy

**Çəkməköy** () — İstanbul ilinin ilçəsi. Əvvəllər Ümraniyyə ilçəsinə bağlı bələdiyyə olan Çəkməköy, 2009-cu ildə Ömərli, Aləmdağ və Daşdələn birinci dərəcəli bələdiyyələrin hüquqi şəxslərinin fəaliyyətinin dayandırılması və bu bələdiyyələrə tabe olan 17 məhəllə və 5 kəndin birləşdirilməsi ilə yaradılmışdır.

İlçənin şimal-qərbində Bəykoz, şimal-şərqində Şilə, cənub-qərbində Ümraniyə, cənub-şərqində isə Sancaqtəpə və Pendik yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alatau qaramalı

**Alatau qaramalı** — Qırğızıstan və Qazaxıstanda yaradılmış südlük-ətlik qaramal cinsi. Yerli cinsin şvis və Kostroma cinsləri ilə cütləşdirilməsindən alınmışdır.

## Xüsusiyyəti
Konstitusiyası möhkəmdir; yüksək dağ otlaqlarına uyğunlaşmışdır. Rəngi qonur, burnunun və közlərinin ətrafı açıq rənglidir. 4,000–5,000 kiloqram (bəziləri 10,222) süd verir. Südün yağlılığı 3,8–3,9%, bəzən 5% olur. İnəklərin diri çəkisi 500–550 kiloqram, buğalarınkı 700–800 kiloqramdır.

## Həmçinin bax
* Aberdin-Anqus qaramalı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Алатауская порода // Qazaxıstan Milli Ensiklopediyası. — Almatı: Qazax ensiklopediyası, 2004. — Т. I. — . (CC BY-SA 3.0)
Alatır (şəhər)

**Alatır** (;  *Ulatăr*) — Rusiyada, Çuvaşıstan subyektində şəhər. Alatır rayonunun mərkəzidir.

## İqtisadiyyatı
Alatır şəhəri Sura çayı sahilində gəmi dayanacağı rolunu daşıyır. Burada dəmiryol stansiyası var. Parovoz təmiri, elektrik cihazları, yağ-pendir zavodları, maxorka, ayaqqabı, tikiş, trikotaj fabrikləri, ağac emalı, ət kombinatları, İES, 3 texnikum var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*  // Национальная библиотека Чувашской Республики.
*  // Национальная библиотека Чувашской Республики.
* 

## Xarici keçidlər

* Администрация г. Алатырь
* Алатырь в энциклопедии «Мой город»
* Фотографии Алатыря
* Герб и флаг г. Алатырь
* Описание города Алатыря, 1785 г.
Alaşaxan

**Alaşaxan** () — XV–XVII əsrlərdə yaşayış məntəqəsi. İndiki Qazaxıstanın Ulıtau kəndindən  aralıda, Karatal çayının sol sahilində yerləşir.

Alkey Xaqanoviç Marqulanın rəhbərlik etdiyi arxeoloji ekspedisiya nəticəsində tapılmışdır. Burada iri çiy kərpicdən və çınqılla qarışdırılmış gildən hörülmüş qala və müdafiə divarının qalıqları tədqiq edilmişdir. Əsas qala dördbucaqlı formadadır (90x92 metr), ətrafı divarla (eni 4,5 metr) və eni 3,5–4 metr olan xəndəklə əhatə olunmuşdur, künclərdə bürclərin izləri qalmışdır. Darvazası cənubda yerləşir. Qalanın şərqində dördbucaqlı formalı (65x70 metr) daha kiçik bir qala da var.

## Həmçinin bax
* Alaşa xan günbəzi

## İstinadlar
Place (Reddit)

**Place** — 2017-ci ilin Ümumdünya Gülüş Günündə başlayan və 2022-ci ilin Ümumdünya Gülüş Günündə beş ildən sonra yenidən canlandırılan sosial şəbəkə saytı Reddit-də təşkil edilən birgə layihə və sosial eksperiment idi. 2017 eksperimenti, r/place adlı subredditdə yerləşən onlayn lövhədən ibarət idi və qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər 16 rəngli palitradan tək bir pikselin rəngini dəyişdirərək lövhəni redaktə edə bilərdilər. Hər piksel yerləşdirildikdən sonra taymer istifadəçiyə 5 ilə 20 dəqiqə arasında dəyişən müddət ərzində daha çox piksel yerləşdirməyə icazə vermədi. Eksperiment ideyası Coş Uordl tərəfindən hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tesla Model S

**Tesla Model S** — Tesla şirkətinin 2012-ci ildən istehsal etdiyi beş nəfərlik elektrik (BEV) sedan avtomobil modeli. Dünyada ən çox satılan elektrik avtomobili olan bu model ABŞ daxil olmaqla, ÇXR, Niderland, Kanada, Danimarka, Almaniya və İsveçrə kimi ölkələrdə 60, 60D, 70D, 85, 85D və P85D kateqoriyalarında 6 müxtəlif növdə satılır.

## Təhlükəsizlik
Tesla Model S 2014-cü ildə aparılan Euro NCAP testlərində 5 ulduz qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər