Çinlilərin təcrid aktı

**Çinlilərin təcrid aktı** (1882—1943-ci illər) — 6 may 1882-ci il tarixində ABŞ Konqresinin Çinlilərin ölkənin Qərbinə kütləvi köç etməsinə cavab olaraq qəbul etdiyi xüsusi qanun. Amerika Birləşmiş Ştatları tarixindəki ilk və yeganə rəsmi qanun, müəyyən bir millətin nümayəndələrinə qarşı yönəldilmişdir (bu ölkənin qalan ayrı-seçkilik qanunları ümumiyyətlə irqlərlə əlaqəli). Qanun, artıq ABŞ-də yaşayan çinlilərin hər hansı Çin immiqrasiyasını və / və ya vətəndaşlıq almasını qadağan etdi (lakin ABŞ-də anadan olan Çinli uşaqlar ABŞ vətəndaşı sayılırdı). Əvvəlcə qanun 10 il müddətinə uzanmalı idi, lakin 1943-cü ilə qədər qüvvədə idi. 1917-ci ilə qədər oxşar məhdudiyyətlər ümumilikdə Asiyalılara da şamil edildi.

## Tarixi
İlk çinlilər ABŞ-də 1840-cı illərdə, 1848-ci ildə Kaliforniyada qızıl hərisliyinin başladığı Meksikadan keçmiş şimal ərazilərinin ələ keçirilməsindən dərhal sonra ortaya çıxdı. Qızıl bol olduğu müddətdə, ayrı-ayrı Çin məkanlarında yaşayan Çinlilərə ehtiyat göstərildi, lakin ehtiyatları tükənəndə tolerantlıq itməyə başladı. Vəziyyəti yalnız nisbətən az sayda Çinli və ağ immiqrantlar xilas etdi.

60-cı illərdə Çin kuliları ABŞ dəmir yolu şirkətləri tərəfindən cəlb edildi. Xüsusilə, XIX əsrin ikinci yarısında Çindən və bəzi digər Asiya ölkələrindən (əsasən Yaponiya və Koreya) müqaviləli işçilərin sıx bir axını başladı. 1880-ci ilə qədər 200.000-dən çox Çinli əhalinin demək olar ki, 10%-ni təşkil edən Kaliforniyada məskunlaşdı. Yalnız 10 ildə, 1871–1880-ci illər arasında, ölkəyə 123201 çinli, 1881–1890-cı illərdə — 61.711 çinlilər məskunlaşdı. Əmək bazarında rəqabət gücləndi, əmək haqqı düşdü. Bundan əlavə, açıq şəkildə əksəriyyəti kişilər olduğu çinlilər, qaradərili qadınlar, meksikalılar və hindistanlı qadınlar ilə cinsi əlaqədə olmaları qadağan olunmasa da, ağ qadınlara həddindən artıq diqqət yetirməkdə şübhələnməyə başladılar. Alman əsilli Avropa mühacirlərinin nisbəti 50% -dən aşağı düşdükdə, ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edildi: 6 may 1882-ci il tarixində Konqres, Çinlilərin təcrid aktını qəbul etdi və bu, orijinal versiyasında 10 il müddətinə hər hansı Çin immiqrasiyası və Çinlinin vətəndaşı olmağı qadağan etdi və onsuz da sakinlər olan, yəni ABŞ-də daimi yaşayan Çinlilərin vətəndaşlığı dəyişilməz olaraq qalırdı.

## Təsirləri
1882-ci il tarixli Çinlilərin təcrid aktı onların köçlərini on il müddətinə dayandırmasına baxmayaraq, qərardan əvvəl ABŞ-nin qərbinə gələn 200.000-ə yaxın çinli işçi var idi. Sözdə sarı təhlükə qorxusu və sürətlə artan Çinli xalq irqi, etnik və dil zəminində davamlı toqquşmalara səbəb oldu. Bu işdə ən az rolu çinlilərin özünəməxsus qidaları, hiyeroglifləri və o zamankı çinlilərin xarici görünüşü ilə yığcam yaşayış yerləri oynamamışdı, Avropalılar üçün qeyri-adi idi: kişilər şərq paltarları, enli şlyapalar, sandallar, uzun bığları, saqqallar və hörülmüş saçlar idi. 2 sentyabr 1885-ci ildə, Vayominq ərazisi, yalnız hindlilərin davamlı təqib etməsi ilə deyil, həm də yüksək spesifikasiyalarda iki qrup arasındakı sıx rəqabət səbəbi ilə meydana çıxan çinlilərin Rok Sprinqs əmək bazarında ağlar tərəfindən qanlı qırğınına görə məşhur oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*George Frederick Seward and the Chinese Exclusion Act | "From the Stacks" at New-York Historical Society
*George Frederick Seward Papers, MS 557, The New-York Historical Society
*Text of 1880 Chinese Exclusion Treaty and 1882 Chinese Exclusion Act – PBS.org
*Chinese Exclusion Act from the Library of Congress
*Chinese Exclusion Act – Menlo School
*Chinese Exclusion Act (1882) – Our Documents
*Exclusion Act Case Files of Yee Wee Thing and Yee Bing Quai, two "Paper Sons"
*The Yung Wing Project hosts the memoir of one of the earliest naturalized Chinese whose citizenship was revoked forty-six years after having received it as a result of the Chinese Exclusion Act.
*An Alleged Wife One Immigrant in the Chinese Exclusion Era
*Collection of primary source documents relating to the Chinese Exclusion Act, from Harvard University.
*Primary source documents and images from the University of California 
*The Rocky Road to Liberty: A Documented History of Chinese American Immigration and Exclusion
*Primary source documents and images related to the documentary "Separate Lives, Broken Dreams", a saga of the Chinese Exclusion Act era, e.g. political cartoons, immigrant case files and government correspondence from the National Archives.
*
*Li Bo. *Beyond the Heavenly Kingdom*  is a historical novel that focuses on the politics of the Chinese Exclusion Act 
*
*Frederick A. Bee History Project