open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Efi Aktsioğlu

**Efi Aktsioğlu**  ( ) — Yunan qadın siyasətçisi. Radikal Sol Koalisiya Partiyasının üzvü. 2019-cu ildən Yunanıstan Məclisinin üzvü. 2016-2019-cu illərdə əmək, sosial sığorta və sosial təminat naziri.

## Bioqrafiya
4 yanvar 1985-ci ildə Janniça şəhərində anadan olub.

Saloniki Aristotel Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Bakalavr dərəcəsini, 2009-cu ildə isə beynəlxalq ictimai hüquq və siyasi elmlər ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə magistr dərəcəsini bitirib. 2014-cü ildə professor Aristidis Kazakosun (Αριστείδης ΚαΚ) rəhbərliyi altında əmək hüququ üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.

2009-2013-cü illərdə Salonikidə Aristotel Universitetinin hüquq şöbəsində işləmişdir. Eyni zamanda Salonikidəki Beynəlxalq və Avropa İqtisadi Hüquqları QHT Mərkəzində (CIEEL) hüquqşünas, tədqiqatçı kimi çalışmışdır. Sonra Radikal Sol Koalisiya Partiyasından Avropa Parlamentində siyasi müşavir.

Radikal Sol Koalisiya mərkəzi komitəsinin üzvüdür.

5 noyabr 2016 tarixində Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin portfeli alır. Aleksis Tsipras ikinci kabinetində ən gənc (31 yaş) nazir olur.

O, 7 iyul 2019-cu ildə keçirilən parlament seçkilərinin nəticələrinə görə millət vəkili seçilir. 2019-cu il parlament seçkilərində Radikal Sol Koalisiya partiyası əyalət səsverməsində ikinci yeri tutur.

Yunanıstanın paytaxtı Afinada 2018-ci ilin yanvarın 9-da, 500-ə yaxın solçu fəal Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliyinə hücum edərək, peşə tətillərinin sayını məhdudlaşdıran qanun layihəsinə etiraz edirlər.

Nümayişçilər nazirliyin binasına girərək, səkkizinci mərtəbəyə qalxırlar və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Naziri Efi Aktsioğlu ilə görüşürlər. Nazir etirazçıların tələbi ilə təşəbbüsü parlamentdən götürməkdən imtina edir.
Tətillərin tezliyi ilə bağlı əmək qanunvericiliyindəki dəyişiklik yanvarın 22-dən əvvəl nəzərdən keçirilməli idi. Sərt sosial siyasət və iqtisadi islahatlar Yunanıstanın beynəlxalq maliyyə yardımı alması üçün şərt idi.

## İstinadlar
Lil Uzi Vert

**Symere Woods** və ya səhnə adı ilə **Lil Uzi Vert** () — Amerikalı repçi, müğənni və söz yazıçısı. Filadelfiyada anadan olan Lil Uzi ilk dəfə 2015-ci ildə Atlantic Recordsa məxsus olan DJ Dramanın da sahib olduğu Generation Now etiketi ilə yayımladığı mixtape albomu *[[Luv Is Rage]]* ilə tanındı. 2016-cı ildə ilk single mahnısı "Money Longer" Billboard Hot 100 siyahısında 54-cü yeri tutur və bununla RIAAda 4x-Platinum mükafatını qazanır.

Mahnı 2016-cı ildə Lil Uzinin növbəti albomu olan *[[Lil Uzi Vert vs. the World]]*da aparıcı rol oynayır. Alboma daxil olan digər mahnı "You Was Right" Hot 100-də 40-cı yerə sahib olur, albom isə Billboard 200-də 37-ci yeri tutur. 2016-cı ilin sonunda isə Migos qrupu ilə birgə yayımladıqları "Bad and Boujee" Billboardda 1-ci nömrə oldu. 2017-ci idə yayımlanan və Billboard 200-də 1-ci yeri ələ keçirən *Luv Is Rage 2* adlı ikinci studiya albomunda yer alan "XO Tour Lif3", "The Way Life Goes" və Sauce It Up" Uzinin hit mahnılarından bəziləri oldu. 60-cı Grammy mükafatında Ən Yaxşı Rep İfası və Ən Yaxşı Yeni Sənətçi mükafatı’na namizəd göstərilən repçi, 2020-ci ildə sürpriz bir albom olaraq *Eternal Atake*i yayımladı.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* *Luv Is Rage 2* (2017)
* *Eternal Atake* (2020)
* *[[Pink Tape]]* (2023)

### EPləri
* *Purple Thoughtz EP Vol. 1* (2014)
* *1017 vs. The World* (2016) (Gucci Mane ilə)
* *Luv Is Rage 1.5* (2017)

### Mixtapeləri
* *The Real Uzi* (2014)
* *Luv Is Rage* (2015)
* *Lil Uzi Vert vs. the World* (2016)
* *The Perfect LUV Tape* (2016)

## İstinadlar
Pyotr Bolotnikov

**Pyotr Qriqoreviç Bolotnikov** () — Sovet yünügül atleti (uzaq məsafəyə qaçış), 1960 Yay Olimpiya Oyunları çempionu, 10.000 metr məsafədə keçmiş dünya rekordçusu, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1960). Lenin (1960), Xalqlar dostluğu (1985), Şərəf (1995), III dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordenlərinin sahibi (1999); Mordoviya fəxri vətəndaşı.

## Bioqrafiyası
20 yaşında ordu yarışlarında iştirak etdi: 3&nbsp;km məsafəni 9.16,2 saniyəyə qət etdi (diviziya rekordu). Ordudan əvvəl, gimnastika ilə çox məşğul olurdu və bunun sayəsinə yaxşı bədən formasına yiyələnmişdir.

Məşqiçilər  məktəbini və Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib. "Spartak" idman cəmiyyətində baş məşqiçi işləmişdir (1965-1985). 1960-cı Yay Olimpiya Oyunlarında 10.000 metr məsafəyə qaçışda qalib olmuşdur. Pyotr Bolotnikovun 1960-cı ildə Romadakı Olimpiadasında qazandığı uğurdan sonra nə sovet və ya rusiyalı idmançılar (1500 m və daha uzun) olimpiya qızılını qazana bilməyiblər.

5000 və 10000 m məsafələrə və 5&nbsp;km məsafəyə qaçışda üç dəfə SSRİ çempionu (1957-1962, 1964). 10.000 m məsafədə Avropa çempionu (1962). 10.000 m məsafədə dünya rekordçusu (1960-1963).

1962-ci ildən **[[Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası|Sov.İKP]]** üzvü. 1990-1992-ci illərdə Spartak DSO-nun Mərkəzi Şurasına rəhbərlik etmişdir, Spartak idman cəmiyyətinin rəyasət heyətinin üzvü və fəxri sədri (1996), Rusiyanın Şipovka Yunosti Mərkəzi Klubunun sədri (1995), Trud qəzetinin və Moskva-Lujniki Kuboku mükafatları uğrunda yarışların keçirilməsi üzrə baş hakim (1992).

Saransk şəhərində ənənəvi olaraq Peter Bolotnikov mükafatı uğrunda beynəlxalq yarış keçirilir. Pyotr Bolotnikov 20 dekabr 2013-cü ildə vəfat etmişdir. Moskvanın Troyekurov qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Saman Nəriman Cahan

**Saman Nəriman Cahan** (, d. 18 aprel 1991, Bünab, Şərqi Azərbaycan ostanı, İran) — hazırda Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçi komandasının keçmiş cənubi azərbaycanlı yarımmüdafiəçisi, 23 yaşadək futbolçulardan ibarət İran millisinin keçmiş üzvü.

## Klub karyerası
Əhalisi azərbaycanlılardan ibarət olan və əsasən Azərbaycan dilində danışılan bölgə olan Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab ərazisində anadan olan Saman futbolçu karyerasına Təbrizin İran peşəkar futbol liqasındakı təmsilçisi Traktorda başlamışdır. Həmçinin onun peşəkar futbolçu kimi yetişməsində Təbrizin digər klubu Maşın Sazi və Tehranın Neft Tehran klublarının da böyük rolu olub. Peşəkar olaraq karyerasına 2012-ci ildə məhz Neft Tehran klubunda başlayıb. Həmin ilin ikinci yarısını icarə əsasında Göstəriş Poladda keçirən Saman, özünü yaxşı nümayiş etdirmiş və növbəti mövsüm Göstərişə transfer edildi.

Traktorda icarədə oynayıb yenidən Göstərişə qayıdan Saman 2016-cı ilin yayında Avstriya Bundesliqası təmsilçisi Volfsbergerə baxışa yollansa da, maliyyə problemləri səbəbindən onun transferi baş tutmadı. Saman 2016-17 mövsümündə yenidən qurulmuş Maşın Sazi komandasına qatıldı. Azadi stadionunda İstiqlalla oyunda məhz onun qolu sayəsində komandası Tehran təmsilçisi ilə heç-heçə etdi. Artıq o, tərəfdarlar tərəfindən İstiqlalın killeri kimi tanınırdı, çünki bu qol onun İstiqlala karyerası ərzində vurduğu növbəti qollardan biri idi.

4 yanvar 2017-ci ildə Nəriman Cahan rəsmi olaraq Fars Körfəzi Pro Liqasının liderlərindən biri olan Persepolis ilə 2 il yarımlıq müqavilə imzaladı. 13 yanvar 2017-ci ildə yeni komandası ilə Azadi stadionunda Saypaya qarşı keçirilən matçda debüt etdi.

Persepolisdə oynadıqdan sonra yenidən geri dönmək qərarına gəldi və Göstəriş Polad ilə 1 illik müqavilə bağladı.

Sonrakı mövsümlərdə Peykan və təkrarən Maşın Sazidə oynayan Nəriman Cahan 2020-ci ilin 10 yanvarında Azərbaycan Premyer Liqası klublarından olan Neftçi ilə il yarımlıq müqavilə imzalayaraq karyerasında ilk dəfə legioner həyatı yaşamağa başladı.

## İstinadlar
II Yan Kazimir

**II Yan Kazimir** (; ; ) () — Polşa kralı və Böyük Litva knyazlığının knyazı.

## Həyatı

II Yan Kazimir 22 mart 1609-cu ildə Krakovda anadan olmuşdur. 1648-ci ildə Polşa və Böyük Litva knyazlığı kralı olmuşdur. Reç Pospolitanın, Yuxarı Silesiya Opole knyazlığının, İsveçin isə 1648–1660-cı illər arasında hörmətli kralı olmuşdur. Polşada Jan Kazimierz kimi tanınır və bu ad geniş yayılmışdır. Kral olarkən paytaxt Varşava İsveçlilər tərəfindən işğal edilmişdir. II Uan isveçlilərə qarşı II Şimal müharibəsində iştirak etmişdir. Müvəffəqiyyətsiz olmuş müharibənin sonunda Polşa-Litva İttifaqı, İsveç, Habsburq və Brandenburq arasında Oliva müqaviləsi imzalanmışdır.

## İstinadlar
Ene Erqma

**Ene Erqma**  ( ) — Estoniyalı astrofizik və siyasətçi, Estoniya Elmlər Akademiyasının üzvü. 2003-2006 və 2007-2014-cü illərdə Riyqikoqunun (Estoniya Parlamenti) sədri olmuşdur. 2007-ci ilin may ayından Vətən Birliyi və Res Publica partiyası sədrinin müavinidir.

## Təhsili
Ene Erqma Vilyandi şəhərində yerləşən yerləşən K. R. Yacobson adına (1962) liseyi bitirmişdir. Tartu Universitetinin Fizika şöbəsində (1962-1964) təhsil alır. 1969-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin Fizika fakultəsinin Astronomiya şöbəsini bitirib. Orada fizika-riyaziyyat elmləri namizədi adını alır (1972) və 1984-cü ildə "Ulduz təkamülünün son mərhələlərində termoyadro yanacağının qeyri-sabit yanması" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.

## Elmi karyerası
Erqma Estoniya SSR Elmlər Akademiyasının Astronomiya İnstitutunda kiçik elmi işçi (1972-1974), daha sonra böyük elmi işçi, elmi katib, SSRİ Elmlər Akademiyası Astronomiya İnstitutunda elmi məsləhətçi (1974-1988) işləmişdir. 1988-1992-ci illərdə Tartu Universitetinin nəzəri fizika və astrofizika kafedrasının professoru, 1992-1998-ci illərdə nəzəri fizika institutunun müdiri olmuşdur. Ene Erqmanın elmi karyerasının zirvəsi Estoniya Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti postu polmuşdur (1999-2004).

Ene Erqma Estoniya Ensiklopediyası TEA (2008) redaksiyası heyətinin üzvüdür.

## Siyasi fəaliyyət
2002-ci ildə "Res Publica" partiyasına qoşulur. 2003-cü ildə Estoniyanın X çağırış parlamentinə deputat seçilir. 11-ci və 12-ci çağırışlarda da  millət vəkili seçilir. Son ikisində parlamentin sədri kimi fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə prezidentliyə namizəd olur. Estoniya parlamentinin səslərinin 2/3 hissəsini qazana bilmədən məğlub olur. 2007-ci ildən Vətən Birliyi və Res Publica Partiyası sədrinin müavinidir.

## Mənbə
* Сайт Парламента Эстонии (на русс. языке)
* Эне Эргма в радиопередаче "В рамках приличия" (mp3 из последнего проекта Урмаса Отта)
* Интервью с Эне Эргма, опубликованное в газете "Молодежь Эстонии")
Cəlil Xəlilov (tərcüməçi)

**Cəlil Əliheydər oğlu Xəlilov** () — Azərbaycanlı tərcüməçi-filoloq; SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü (1957), Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi (1969), AMEA Terminologiya Komitəsinin üzvü.

## Həyat və fəaliyyəti
Cəlil Xəlilov 14 mart 1924-cü il tarixində Nuxa şəhərində anadan olub. 1940-cı ildə Mirzə Fətəli Axundov adına Nuxa şəhər 2 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. Elə həmin ildə də Şəki şəhərində müəllimlər institutunun ikiillik fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1942-1946-cı illərdə ordu sıralarında xidmət etdikdən sonra Şəki şəhərinə qayıdıb M.Qorki adına 10 nömrəli orta məktəbdə rus dili müəllimi işləmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin rus dili və ədəbiyyatı fakültəsinə daxil olmuşdur. Tərcüməçi kimi əmək fəaliyyətini 1950-ci ildə Azərbaycan Teleqraf Agentliyində (AzərTA) başlamışdır. Müxtəlif illərdə həmin agentliydə tərcüməçi-redaktor və direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1974-1986-cı illər ərzində "Kommunist" qəzeti redaksiyasında tərcümə şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır, 1987-ci ildə isə MK yanında Partiya tarixi institunda partiya tarixi bölməsinin baş elmi işçisi vəzifəsində çalışmışdır.

Təqaüdə cıxdıqdan sonra, müasir Azərbaycanda 1992-1993-cü illərdə Dövlət Statistika Komitəsində ümumi şöbənin baş müfəttiş-tərcüməçi vəzifəsində, 1993-2000-ci illərdə isə Azərbaycan Beynəlxalq Bankında protokol şöbəsinin aparıcı və baş mütəxəssis-tərcüməçisi vəzifələrini yerinə yetirmişdir. 2001-2002-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyində tərcüməçi-redaktor vəzifəsində çalışmışdır.

Əmək fəaliyyəti dövründə Cəlil Xəlilov Azərbaycanda mətbuat, nəşriyyat və kütləvi informasiya sahəsində çalışan kadrların peşə hazırlığının yüksəldilməsinə və ixtisaslarının təkmilləşdirilməsinə töhfə vermişdir. Eyni zamanda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Terminologiya Komitəsinin üzvü kimi o Azərbaycan dilində yeni, daha işlək terminlərin yaradılması sahəsində işlər görmüşdür. O həmçinin "Əsrin müqaviləsi"nin və bir sıra beynəlxalq sənədlərin təcrüməsində iştirak etmişdir.

## Xatirəsi
2005-ci ildə Cəlil Xəlilovun adına Şəki şəhərində küçə verilmişdir.

## Təltiflər
* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı — 1969
* Qırmızı Əmək bayrağı ordeni — 1980
* "SSRİ-nin Əmək veteranı" fəxri adı
* "Faşıst Almaniyası üzərində qələbə" medalı
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, SSRİ və Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqlarının fəxri fərmanları — 1984, 1985, 1986
* Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı
* "Ustad sənətkar" Ali Jurnalist Mükafatı — 2004

## İstinadlar
İvan Bohun

**İvan Bohun** (ukraynca; Iван Богун, polyakca; Iwan Bohun; ) — Ukrayna kazaklarının polkovniklərindən biri. 1654-1667-ci illər arasında Polşa-Litva İttifaqının Rus Çarizmi ilə müharibəsində Polyaklarla birlikdə iştirak etmişdir. İvan Bohunun ölümü hər il Lvovda xatırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maksim Krıvonis

**Maksim Krıvonis** (ölüm 1648, Lvov) — Hmelnitski üsyanında Kazak liderlərindən biri. Həmçinin bir Kazak polkovnikidir.
Stefan Çarnetski

**Stefan Çarnetski** (; ) — Polşa zadəganı, general və hərbi komandir. Çarnetski 1648-ci ildə Hmelnitski üsyanında Reç Pospolita tərəfində II. Jan Kazimierz Wazanın yanında tatarlar və kazaklarla mübarizə aparmışdı. 1664-cü ildə Kiyevə ataman təyin edilmişdir. 16 fevral 1665-ci ildə *Sokołówka*da ölən Stefan Çarnetski həmçinin Odla və qılınclada da təsvir edilmişdir. Çarnetski sülaləsindəndir.

## İstinadlar
Tufan (tarix)

**Tufan** termini (, ) XVII əsrin ortalarında Polşa-Litva İttifaqında baş vermiş bir sıra hadisələr üçün istifadə olunur. Bu müharibələr zamanı Polşa-Litva İttifaqı əhalisinin üçdə birini və böyük güc statusunu itirmişdir.

## Əvvəlki hadisələr, işğalın başlaması və Rusiya çarlığının strategiyası
1648-ci ildə Boqdan Xmelnitski Polşa-Litva Birliyinin hökmdarlarından narazı qalan Zaporojiya kazakları və Ukrayna kəndlilərindən ibarət qoşunları ilə birlikdə böyük bir üsyana rəhbərlik etdi. Üsyanın ilk mərhələsi böyük dağıntılar ilə Berestechko müharibəsinin nəticəsiz qalması ilə Rusiya çarlığı ilə Reç Pospolita arasında Ukraynanı əhatə edən şərqi slavyan ərazisi üzərindəki qarşıdurmanı daha da gücləndirdi. Buna görə 1653-cü ilin oktyabrında rus komandiri Zemsky Sobor Polşaya müharibə elan etdi. 1654-cü ilin iyun ayında rus çarı I Aleksandr Şərqi Polşanı işğal etdi və 13 il davam edəcək 1654-1667 Rusiya-Polşa müharibələri başladı. 1654-cü ilin yayında ruslar bugünkü Belarusiya ətrafında qurulmuş bir çox vacib şəhər və qalaları ələ keçirməyə müvəffəq oldular. 3 oktyabr 1654-cü ildə mühasirədən sonra Smolensk tutuldu. Texniki olaraq Polşa ilə müharibə vəziyyətində olan İsveç İmperiyası (1629-cu ildə imzalanmış atəşkəs rejimini 1635-dən 1661-ci ilə qədər uzatmışdılar) 1655-ci ilin iyulunda Polşanın qalan yarısını işğal etdi.

## İsveç krallığının strategiyası
Otuzillik müharibədən sonra özünü qitənin ən güclü dövlətlərindən biri kimi göstərən İsveç Krallığının böyük bir ordusu var idi, lakin onları vermək üçün pulu az idi. Polşa Kazak atamanlığı və rus çarizmi ilə apardığı döyüşlərdən sonra zəifləmişdi, xüsusən Batih döyüşündə ən yaxşı qoşunlarını itirəndən sonra İsveç Krallığı onu zəif ov kimi gördü.

Üstəlik, İsveçlilər Polşa taxtındakı hüquqlarını xatırladılar. III. Zygmunt Waza və oğulları IV Władysław Waza və II Jan Kazimierz Waza Vaza sülaləsindən olan əsilzadələr idi. Taxtda haqlarını elan edəcəkdilər. İsveç kralı X Karl Gustavın əsas məqsədi Polşa Krallığı ilə Böyük Litva Hersoqluğu arasındakı birliyi pozmaq idi.

Axırda öz məqsədlərinə çatdılar. İsveç üçün asan keçmiş Ujście müharibəsindən sonra Kėdainiai sazişi imzalanaraq Yuxarı Polşa (Poznań ətrafı) Kėdainiai Knyazlığına-İttifaqına verildi. Beləliklə, Polşa-Litva İttifaqını parçaladılar.

## Nəticələri
Polşa əhalisinin üçdə birini itirdi. Köhnə gücünü itirdiyi kimi heç bir zamanda onu bərpa edə bilmədi. 200 ildir ki, heç bir müharibədən təsirlənməmiş zəngin yaşayış məntəqələri böyük ziyan gördü  (Yuxarı Polşa, Aşağı Polşa, Mazoviya, Pomerelya, Kujawy, Podlasie). Bundan əlavə kilsələr, qəsrlər, kitabxanalar və arxivlər talan edildi və məhv edildi. Sənət əşyaları, rəsm əsərləri, əlyazmalar, silahlar, Çin istehsalı olan çini qablar, gəlinliklər, türk çadırları və kilimləri ələ keçirildi. Müharibənin əhatə etdiyi bütün yaşayış məntəqələri, qəsrlər, kəndlər və şəhərlər İsveç orduları tərəfindən talan edilmişdi.

Maraqlıdır ki, hətta qapı çərçivələri də çıxarılıb aparılmışdır.

## İstinadlar
Kəlfirlilər

**Kəlfirlilər** — Naxçıvanda yaşayan türk tayfası

## Haqqında
Kəlfirlilər Kəngərlilərdən (bax *Kəngərlər)* olmuşlar. XVIII-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində kəlfirli nəsilinin adı çəkilir. Onları unudulan tayfalardan biri hesab edilir.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Korabulaq

Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Billava kəndi ərazisində yerləşən bulaqdır. Şimalında Billava kəndi olan bulaqdan adətən içmə suyu olaraq kənd əhalisi istifadə etmişdir. Bulağın kim tərəfindən qazılaraq çıxarıldığı və ya təbi hadisələr nəticəsində yer üstünə çıxdığ məlum deyil. Günümüzə gəlib çatan kənd əhalisinin məlumatlarına görə bulağın işlənilir və axarlılığını Eylaz yəni sənədlə İlyas Həsənxan oğlu adlı şəxs təmir etmişdir. Ağ yarğan deyilən Billava kəndi ərazisində yerləşən yerdə günümüzdə axan bulağın da qazılaraq yer təkindən çıxarılmasını məhz İlyas Həsənxan oğlu həyata keçiribmiş.
Yevgeni Rudakov (hərbçi)

**Yevgeni Mixayloviç Rudakov** (, 22 yanvar 1907, Yartsevo, Smolensk vilayəti, Rusiya İmperiyası — 25 fevral 1940, Pitkyarant rayonu, Kareliya MSSR) — Sovet tankçısı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (20 may 1940), 15-ci Ordunun 72-ci Motoatıcı Diviziyasının 394-cü Əlahiddə Tank Batalyonunun komandiri. Kapitan.

## Haqqında
Köhnə təqvimlə 9 yanvar 1907-ci ildə Smolensk vilayətinin Duxovsçinskiy rayonunun Yartsevo kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlıq və məktəb illəri Safonovski rayonunun Rıbki kəndində keçmişdir. Atasını erkən itirmişdir. Yerli məktəbdə 5 sinif oxumuşdur. 1920-ci ildə komsomola qoşuldu və tezliklə kənd komsomol təşkilatının rəhbəri oldu. 1923-cü ildən etibarən Yartsevoda çörək sexində işləməyə başlamış və axşam məktəbini bitirmişdir.

1924-cü ildə Evgeni Smolensk şəhərinə köçdü və burada inşaatlarda işləməyə başladı. 1929-cu ildə komsomol təşkilatının göndərişi ilə Oryol şəhərində yerləşən M.V.Frunze adına Qırmızı Bayraq və Lenin ordenli Oryol tank qoşunları litseyinə oxumağa yollandı. Litseyi bitirdikdən sonra əvvəl taqım, sonra bölük, sonra isə batalyon komandiri kimi müxtəlif vəzifələrdə çalışdı.
İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında - 1939-cu ildə SSRİ-nin İkinci Reç Pospolitaya müdaxiləsində iştirak etdi. Elə həmin ilin sonunda kapitan Rudakov 15-ci Ordunun 72-ci Motoatıcı Diviziyasının 394-cü Əlahiddə Tank Batalyonunun komandiri olaraq Qış müharibəsi adıyla da tanınan SSRİ - Finlandiya müharibəsində iştirak etdi.

### Son döyüşü

## İstinadlar
Hacı İsmayıl xan

**Hacı İsmayıl xan Bayat** () — 1866-1899-cu illərdə Maku xanlığının beşinci xanı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabulaqlılar

**Qarabulaqlılar** — Naxçıvanda yaşamış türk tayfası

## Haqqında
Naxçıvanın Kəngər tayfasından olmuşlar(bax *Kəngərlər*). XVIII-XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan kəngər mənşəli bir sıra qol və tirələrin içərisində qarabulaq nəslinin adı çəkilir. Azərbaycan hökmdarı Nadir şah 1736–1747 Naxçıvandakı Qarabulaqlılara inzibati cəhətdən öz aralarından çıxmış vəkil və ağsaqqallar rəhbərlik edirdi. Naxçıvan diyarının və Dərələyəz mahalının bir sıra kəndində yaşamış Qarabulaqlılar maldarlıqla məşğul olmuşlar.

## Mənbə
*
Ukrayna Grivnası əskinasları

Ukrayna qrivnasının əskinasları Ukrayna qrivnalarında (UAH, ₴) əks olunmuş banknot və ya əskinaslardır (ümumi leksikonda). Hal hazırda onlar ₴ 1, ₴ 2, ₴ 5, ₴ 10, ₴ 20, ₴ 50, ₴ 100, ₴ 200, ₴ 500 və ₴ 1000 nominasiyalarında buraxılır. Bütün cari notlar 1996-cı ildə ilk seriya notlarını buraxan Ukrayna Milli Bankı tərəfindən buraxılmışdır. Hal-hazırda Grivnası əskinasları 2004–2006-cı illər arasında dövriyyəyə buraxılmışdır. Ukraynada buraxılmış əskinaslara Valyuta Muzeyində baxmaq olar Ukrayna Milli Bankı Kiyevdə.

## Banknotlar
1996-cı ildə Grivna əskinaslarının ilk seriyası Ukrayna Milli Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxıldı. Bunlar 1992-ci il tarixləri idi və 1, 2, 5, 10 və 20 qriven nominasiyalarında idi. Banknotların dizaynı Ukrayna rəssamları Vasil Lopata və Borys Maksymov tərəfindən hazırlanmışdır. Bir Grivnası əskinasları Kanada Bank Not Şirkəti tərəfindən 1992-ci ildə çap edildi. İki, beş və on qrivnalı əskinas iki il sonra çap edildi. Banknot dövriyyəyə buraxılana qədər Kanadada saxlanılırdı.

50 və 100 qrive nominalı ilk seriyalı əskinaslar da mövcud idi, lakin naməlum səbəblərə görə heç təqdim edilmədi.

Həmçinin 1996-cı ildə 1994-cü il tarixində 1 qrivna ilə ikinci seriyanın 1, 50 və 100 qrivnası notlar təqdim edildi. Əskinaslar İngilis printeri De La Rue tərəfindən hazırlanmış və çap edilmişdir.1994-cü ilin mart ayında De La Rue ilə əməkdaşlıq edən Ukrayna Milli Bankının Zərb süfrəsi açıldıqdan sonra bütün banknotlar Ukraynada çap edilmişdir.

Daha sonra ən yüksək məzhəblər əlavə edildi. İkinci seriyanın 200 qrivna notası 2001-ci ildə, sonra 2006-cı ildə üçüncü seriyanın 500 qrivnası notası təqdim edilmişdir.

Milli Bank tərəfindən buraxılan bütün Grivnası əskinaslar qanuni bir tender olmağa davam edir. 2008-ci ildən etibarən erkən seriyalı əskinaslar nadir hallarda dövriyyədə ola bilər. Ayrıca, valyutanın tətbiq olunandan bəri devalvasiyasına baxmayaraq, bütün qəpik sikkələr, eyni zamanda 1 qrivnası da daxil olmaqla bütün aşağı qiymətli Grivnə vərəqələri dövriyyədə qalır.

ABŞ dolları ilə olduğu kimi, 1 qrivna pul kütləsi çox istifadə olunur və 1 qrivnalı sikkə nadir hallarda görülür. 100 qrivnalı denominasiya, 20 ABŞ dolları dəyərində olduğu kimi, orta dərəcədə yüksək olduğuna görə olduqca yaygındır. Ukrayna ATM-lərinin əksəriyyəti bu məzənnədəki valyutanı təhvil verdiyi üçün 200 qrivna da yaygındır.

2015 və 2016-cı illərdə saxta Grivnası əskinasların ümumi sayı 1 milyon qanuni əskinas üçün 2,8 saxta əskinas təşkil etmişdir.2017-ci ildə təxminən 3,5 milyon UAH (ABŞ dolları 137.562) olan 10.500 saxta Grivnası əskinas dövriyyədən çıxarıldı.200 qrivna ən çox saxta əskinasdır (2017-ci ildə saxta əskinasların 61% -i).
Həsən xan Bayat

**Həsən xan Bayat** — 1778-1822-cı illərdə Maku xanlığının ikinci xanı. O, qardaşı Hüseyn xan Bayat ilə şərik hakimiyyətə malik idi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karel Pik

**Karel Pik** (esperanto: Karolo Piĉ; ) — Çexiya esperantisti. Esperanto Akademiyasının üzvü, esperanto dilində qısa hekayələr, esse, şeir və roman yazan şair və yazıçı.

Karel Peak esperanto dilində yazan məşhur və nüfuzlu əsərlər müəllifi idi. O, esperanto dilinə çoxlu neologizmlər gətirdi və işlətdi, hansıların ki bir çoxu müzakirələrə səbəb olmuşdular. Neologizmlərdən başqa, esperanto dilinin eksperimental istifadəsi ilə də tanınırdı. Bəzi esperantistlərin sözlərinə görə, Pik təcrübələrində o qədər irəliləmişdir ki, esperanto əvəzinə özünün icad etdiyi başqa dili istifadə edirdi.

Onun ən məşhur əsəri, dilçilik təcrübələrini özündə cəmləşdirən "La Litomiŝla tombejo" (Litomişl qəbiristanlığı) (1981) adlı yarı avtobioqrafik romanıdır. Elə özü də, doğma şəhəri Litomişlda yerləşən həmin qəbiristanlığda dəfn olunmuşdur. Məzar daşının üzərində çex dilində "Esperantský spisovatel" ("esperanto yazıçısı") sözləri yazılmışdır.

Esperanto dilində yazan Şotlandiya yazıçısı, şair və tərcüməçi Uilyam Old Pikin romanını esperanto dilinin klassik əsərləri siyahısına daxil etmişdir.

## Nəşrləri
Qısa hekayələri

* Ekkrioj de Georgino
* Fabeloj el transe
* La Davida harpo
* Aboco
* Angoro

Novellalar

* La Litomiŝla tombejo
* Ordeno de verkistoj
* Mistero de tri unuoj
* La Bermuda triangulo (Bermud üçbucağı)
* Klaĉejo

Məqalələr

* La granda superstiĉo

Esselər

* Kritiko kaj recenzistiko en Esperanto
* La interna vivo de Esperanto
* Esperantaj neologismoj (Esperanto neologizmləri, Esperantista 1949, pp.&nbsp;57, 65)

## Ədəbiyyat

* *"Prefere karoli picxe ol paroli kicxe"*, Jorge Camacho
* Pri *La Litomisxla tombejo* vidu Sten Johansson, *Bohemia amoro: Karolo Picx kaj Eli Urbanová* 2005
* *Pri homoj kaj verkoj. Eseoj pri la Esperanto-kulturo*. UEA. Rotterdam. 2012. 143 pagxoj. Pagxoj 95-112
* Vlastimil Novobilský: Skizo pri la Esperanta literaturo, p.&nbsp;57, eldonis Esperanto-junularo ĉe Domo de Kulturo en Opava (1956)
* S. Kamarýt: Historio de La Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio, p.&nbsp;111, ĈEA 1982
* Alfonso Pechan: Gvidlibro por supera ekzameno, p.&nbsp;155, Budapest 1966.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* [Vyanadakı Avstriya Milli Kitabxanasında Karel Pikin əsərləri](https://archive.today/20121230090631/http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl(1UI0)=contains&frbg=&scp.scps=scope:(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&dstmp=1321535973264&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl(freeText0)=Karolo+Pi%C4%8D&vid=ONB&fn=search)
* Leypsiqdəki Alman Milli Kitabxanasında Karel Pikin əsərləri
* Esperanto yazıçılarına aid saytda Karel Pik
* Karel Pik haqda sayt
Əhməd xan Bayat

**Əhməd xan Bayat** — 1747-1778-cı illərdə Maku xanlığının birinci xanı.

Maku xanlığının banisi Bayat tayfasının başçısı, Nadir şahın sərkərdələrindən biri Əhməd Sultan (1747-1778) idi. şahın ölümündən sonra vətənə qayıdan Əhməd Sultan Makunu müstəqil xanlıq, özünü isə xanlığın hakimi elan etmişdi. Xanlığın paytaxtı iki tərəfdən dağlarla əhatə olunmuş Maku şəhəri idi. Maku xanlığı öz ətrafında 30 kəndi birləşdirirdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xanlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ana Mayer-Kanski

**Ana Mayer-Kanski**  ( ) — ilk sloven əsilli qadın kimyaçı və kimya doktoru.

## Bioqrafiyası
Sloveniyalı sahibkar Karl Mayerin ailəsində anadan olmuşdur. Anası Deyak, məşhur pivə zavodunun yerləşdiyi və proşutto istehsal edildiyi Senojeçe şəhərində doğulmuşdur. Ailəsində Anka adlandırıldı. Ana Vipavadakı məktəbdə (1902-1907) təhsil almışdır. Daha sonra Lyublyanadakı liseydə və klassik gimnaziyada təhsilini davam  etdirmişdir. Gimnaziyada oxumağa icazə verilən ilk qızlardan biri kimi tanınır.

1914-1918-ci illərdə Ana Vyana Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində oxuyur. Burada kimya və fizika kimi əlavə fənnlərdən təhsil alır. Ancaq ölən ata, əvvəl Anu təhsil almağa pul qazanmağa inandırdı, çünki anasına onu oxumağa göndərməyəcəyinə and içmişdi. Qız təhsil üçün pula qənaət etmək üçün meyvə bağlarından ərik toplayıb Triest və Qorişkada satmalı idi. Pul yığdıqdan sonra Vyanaya təhsil almağa gedir. Burada o və onun dostu Klaudiya Qabrielçiçə parlament iclaslarında sakitcə iştirak etməsinə icazə verən Avstriya-Avstriya parlamentinin İstriyadan olan deputatlarından biri ilə görüşür. Onların hər ikisi May Bəyannaməsinin qəbulu mərasimində iştirak edir.

Avstriya-Macarıstanın dağılmasına səbəb olan hadisələrdən sonra Vyana Universitetinin rəhbərliyi slavyan tələbələrini dərhal universiteti tərk etmələrini məcbur edir. Ana sonda Lyublyana Universitetini bitirir və 1920-ci ildə formalinin nişastaya təsiri ilə əlaqədar bir dissertasiya yazır. Lyublyana Universitetində ilk qadın elmlər doktoru olur. 1921-ci ildə Lyublyana Universitetinin tibb professoru Evgen Kanski ilə evlənir. Bu evlilikdən Aleksey, Evqen və Nuşo adlı uşaqları dünyaya gəlir. 1922-ci ildə cütlük tərəfindən kükürdlü eter, dietil eter və digər kimyəvi məhsullar istehsal edən ilk fabrik təsis edilir. Ailənin yaşadığı Krekova Meydanında, birinci mərtəbədəki bina, idarəetmə binası və laboratoriya, təcrübə üçün lazım olan reagentlər və materiallar olan bir anbar var. Zavod müharibə illərində almanlar tərəfindən tutulur və müharibədən sonrakı illərdə "Arbo Kimya Məhsulları Zavodu" olaraq milliləşdirilir.

1978-ci ildə Padova Universiteti ölümündən sonra Ana Mayer-Kanskini 100 ən böyük qadın siyahısına daxil edir: 1920-ci ildə aldığı doktorluq dərəcəsi sahibi olaraq 72-ci yeri tutur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Dr. Ana Mayer Kansky – znanstvenica in podjetnica
İren Kondaçi

**İren Kondaçi**  ( ) — Malta əsili həkim, İkinci Dünya müharibəsi dövründə adada çalışan iki qadın həkimdən biri. Məktəbin tibb xidmətinin qurucularından biri, bir hökumət məktəbində tibb işçisi olur və məktəblərdə qaşıntı xəstəliyinin aradan qaldırılması böyük qidmətləri olur.

## Bioqrafiyası
İren Kondaçi 7 iyun 1899-cu ildə Valletta şəhərində anadan olub. Ailəsi yunan adasından köçmüşdü. Atası Konstantin Kondaçi tacir idi. Evdən kənarda işləyən qadınlara daha dözümlü olan Yunan Pravoslav ənənəsində tərbiyə edilmişdir. 1916-cı ildə tibbi təhsilini Malta Universitetində başlayır, ancaq bir il sonra oranı tərk edir. 10 il sonra Neapol Universitetini bitirir. Təhsilini davam etdirən Kondachi 1928-ci ildə Pavia Universitetində pediatriya üzrə mütəxəssis dərəcəsi almışdır.

## Karyerası
Təhsilini bitirdikdən sonra Maltaya qayıdan Kondaçi Vallettanın Malta Universitetində mamalıq və ginekologiya professoru Cozef Ellulun köməkçisi olur. 1938-ci ildə Hökumət məktəbinin tibb işçisi kimi işə götürülür və Slimadakı Luzio küçəsində yerləşir. Müharibənin başlaması ilə bir çox kişi döyüşə girəndə qadınlar adanın müdafiəsində daha fəal iştirak etməyə başladılar. Bir oftalmoloq və diş həkimi ilə birlikdə Kondaçi məktəblərdə tibbi xidmətə başlayır. Nəqliyyat olmadığı üçün peyvənd etmək və 1941-1942 illəri arasında 20 mindən çox məktəblini tibbi müayinədən keçirmək üçün adadakı müxtəlif məktəblərə baş çəkmək üçün gəzdi və ya səyahət etdi. Yağlı bir məlhəm olan dövlət məktəblərində qaşıntıların keçirmək məsuliyyətini daşıyır. 1941-ci ildə dövlət məktəbləri xəstəxanalara və qaçqın mərkəzlərinə çevrildiyi üçün onun iş şəraiti təhlükəli idi. Müharibə illərində Maltada təcrübə keçdiyi bilinən yalnız iki qadın həkimdən var idi. Kondaçi 1959-cu ilə qədər Təhsil Nazirliyində tibb işçisi olaraq işləməyə davam edir. O dövrdə dövlət qulluğunda ən yüksək maaş alan qadın olur.

## İrsi
Kondaçi 1970-ci ildə vəfat edir və Maltaya tibbi xidmət göstərməsində uzun karyerası ilə yadda qalır. 2014-cü ildə Simon Kyuzenz İkinci Dünya müharibəsi illərində Malta qadınlarının tarixinə dair "ilk akademik iş" adlı magistr dissertasiyasını tamamlayır. Araşdırması zamanı Kondaçinin 2016 kitabına daxil edilməli olan hekayəsini kəşf edir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
*
*
*
*
*
III İslam Gəray

**III İslâm Gəray** () — 1644–1654-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Krım xanı.

III İslam, I Səlamət Gərayın oğludur. 1644-cü ildə Osmanlı sultanı, Sultan İbrahim tərəfindən böyük qardaşı IV Mehmed Gərayın yerinə xan elan edilmişdir. 1648-ci ildən etibarən Zaporojye Kazaklarının Atamanı Boqdan Xmelnitski ilə Reç Pospolitaya qarşı ittifaq yaratmışdır. Bu ittifaq Krım xanlığını gücləndirmişdir. Birlikdə 1649-cu ildə Zbaraj və 1651-ci ildə Beresteczko müharibəsində iştirak etmişdirlər. 1654-cü ilə Pereyaslavl müqaviləsi ilə Polşa ilə sülh bağlayaraq Çar Rusiyasına qarşı ittifaq yaratmışdırlar.

IV Mehmed Gəray xan dövründə Övliya Çələbi Krıma gəlmiş, xanlıq dövründə Krımdakı həyatı, paytaxt Bağçasaraydakı yaşayışı və xana aid məlumatların dövrümüzə qədər gəlib çatmasına səbəb olmuşdur.

III İslâm Gəray xan, Kazaklar tərəfindən öldürülmüşdür. Daha sonra qardaşı IV Mehmed Gəray yenidən xan olmuşdur.

## [[Populyar mədəniyyət]]də
* III İslam Gəray Henrik Senkeviçin Odla və qılıncla kitabına daxil edilmişdir.
* O, 2011 istehsalı olan Mount & Blade: With Fire & Sword adlı video oyunda da mövcuddur
* O, 1999-cu ildə istehsal olunmuş Ogniem i Mieczem adlı Polyak filmində də yer almışdır.

## İstinadlar
IV Mehmed Gəray

**IV Mehmed Gəray** (*Sofu*) () — Krım xanıdır. *"Sofu Mehmed Gəray xan*" adı ilə də tanınır. (1641–1644) və (1654–1666) illərində hakimiyyətdə olmuşdur.

Polşa və Litva Knyazlığı ilə ittifaq siyasətini müdafiə etmişdir. IV Mehmed xan olmaqla bərabər, dini və fəlsəfi şeirləri ilə məşhur bir şairdir. Şeirlərində *"Kamil"* təxəllüsündən istifadə etmişdir. Xanlığı dövründə yenidənqurma və mədəni həyatla bağlı işlərə önəm vermişdir. Sofu Mehmed Gəray xanın dövründə Övliya Çələbi Krım xanlığını ziyarət etdi və xanlıq dövründə Krımdakı həyatı, paytaxt Bağçasaraydakı yaşayışı və xana aid məlumatların dövrümüzə qədər gəlib çatmasına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
I Səlamət Gəray

**I Səlamət Gəray** () — 1608–1610-cu illər arasında Krım xanlığının hökmdarı idi.

1601-ci ildə Krım xanlığı daxilindəki daxili mübarizələrə görə Osmanlı imperiyasında qaçqın olaraq yaşamışdır. Daha sonra 1610-cu ildə Krımda öldü. Onun hakimiyyəti I Əhməd dövrünə təsadüf edir.

## İstinadlar
Zbaraj müharibəsi

**Zbaraj müharibəsi** (, ) 1649-cu ildə, Hmelnitski üsyanı zamanı kazaklar və tatarların polyaklara qarşı həyata keçirmiş olduğu döyüşdür. Polşa-Litva İttifaqının Zbarajh qalasının mühasirəyə alımması ilə başlayan döyüşlər 1 aydan çox davam etmiş, Polşa-Litva Birliyinin güclü hərbi müqavimətindən sonra mühasirə ləğv edilmiş və müharibə Zboriv müqaviləsi ilə başa çatmışdır.

Bu hadisələri Henrik Senkeviç *“[[Odla və qılıncla]]”* (1884) romanında təsvir etmişdir.
Pereyaslavl müqaviləsi

**Pereyaslavl müqaviləsi** (, ) — Ukraynadakı Kazak Ordu Şurasının Ukraynanı Çar Rusiyasına bağlamaq qərarı və Rus çarının nümayəndələri ilə Kazak atamanı Boqdan Xmelnitski arasındakı müqavilə. Çar Rusiyası ilə Polşa-Litva İttifaqı arasında 1654-1667 illəri əhatə edəcək On üçillik müharibənin başlanmasına səbəb olmuşdur.

## Arxa plan
1648-ci ildə Polşa administrasiyasına qarşı qiyam qaldıran Zaporojye kazaklarının atamanı Bogdan Hmelnitski tatar müttəfiqlərinin onu tək buraxması və polyak təhdidinin artmasından sonra 1651-ci ildə Rus çarından muxtar bir region olaraq Ukraynanın müdafiəsində kömək istədi. Ruslar əvvəlcə bu tələbi qəbul etməsələr də, tələb 1653-cü ilin oktyabrında Zemski Sobor adlı ölkə məclisində danışıqlar aparıldıqdan qəbul edildi. Sonra Çar Aleksey, Vasil Buturlinin rəhbərliyi ilə bir  nümayəndə heyətini kazakların yanına göndərdi.

## Müqavilə və nəticələri
Kazakların ağır məğlubiyyətindən dərhal sonra Pereyaslavlda (müasir Pereyaslav-Hmelnitski) Moskva nümayəndələrini qəbul edən Hmelnitski, rus çarı Alekseyə sadiqliyini bildirdi. Kazaklara geniş muxtariyyət verildi və Polşa rəhbərliyi dövründə Ukraynadakı digər xalqlarla birlikdə istifadə etdikləri bütün hüquq və imtiyazlar qorunurdu. Lakin sonrakı On üç illik müharibə (1654-1667) Ukraynanın Rusiya ilə Polşa arasında bölünməsi ilə nəticələnəcəkdi.

Müharibənin sonunda Kiyev bölgəsi Dnepr çayının şərqindəki torpaqlarla birlikdə rusların nəzarəti altına keçdi. Kazak atamanlığının Rusiyadan asılı olmasının başlanğıcı kimi qəbul edilə bilən bu müqavilədən sonra II Yekaterina dövründə 1764-cü ildə muxtariyyət ləğv edildi və tamamilə Rusiyadan asılı vəziyyətə gətirildi.

## İstinadlar
İsraildə COVID-19 pandemiyası

İsraildə koronavirus infeksiyasının (COVID-19 pandemiyası) ilk hadisəsi 21 fevral 2020-ci ildə Təl-Əviv dairəsində qeydə alınıb. 28 may 2020 tarixinə kimi İsraildə 16.771 nəfərə koronavirus diaqnozu qoyulub. Onlardan 14.486 nəfər sağalsa da, 281 nəfər ölüb. Həmin gündən etibarən İsraildə karantin rejiminin yumşaldılmasına başlanılıb, ölkədə kafelər, restoran və barlar, pivəxanalar, hovuzlar açılıb.

## İstinadlar
Vasili Buturlin

**Vasili Vasilyeviç Buturlin** () — zadəgan (boyar) Böyük Moskva knyazlığının hərbi lider və diplomatı idi. 1654-cü ildə Pereyaslavda Boqdan Xmelnitski ilə aparılan danışıqlarda Moskva elçisi olaraq daha yaxşı tanınmışdır. Növbəti il Buturlin Stanislav Revera Potoçkiyə qarşı Moskva ekspedisiya qüvvələrini uğurla idarə etmiş və Boqdan Xmelnitskinin  kazak ordusuna kömək etmişdir. Elə həmin ilin dekabrında Buturlin çar hökuməti tərəfindən geri çağrıldı və Moskvaya qayıdarkən yolda öldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Buturlin at the Encyclopedia of Ukraine
* Butulin at Hrono
* Buturlin Böyük Sovet Ensiklopediyası
* Buturlin at the Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary
Stanislav Potoçki

**Stanislav Revera Potoçki** () — Polyak zadəgan, komandir və hərbi lider.

## Həyatı

Tufan dövründə Stefan Czarniecki ilə birgə işğalçı isveçlilər və rusları məğlub etmişdirlər.  Kral II Jan Kazimierz Wazanın ən etibarlı məsləhətçisi idi. Polşa-İsveç müharibələrində iştirak etmişdir.

## Ölümü
Stanislav Revera Potoçki 27 fevral 1667-ci ildə vəfat etmiş *Podhajce*dəki Müqəddəs Üçlük Kilsəsində dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
İvan Vıxovski

**İvan Vıxovski** (Ukraynca: Iван Виговський, Polyakca: Iwan Wyhowski/Jan Wyhowskɪ) () 27 oktyabr 1657 – 17 oktyabr 1659 arası Kazak Hetmanlığında hakimiyyətdə olmuşdur. Məşhur Kazak lideri Boqdan Xmelnitskidən sonra Rusiya-Polşa müharibəsini davam etdirmişdir. 17 oktyabr 1659-cu ildə Hetmanliq taxtından könüllü olaraq istefa vermiş və yerinə təkrarən Yuri Hmelnitski Kazak lideri olaraq gəlmişdir. 16 mart 1664-cü ildə Zaporojye vilayətindəki Korsun şəhərində vəfat etmişdir. Dini mənsubiyyətinə görə yunan ortodoksu olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Kiyev voyvodalığı
* Jan Zamoyski

## İstinadlar
Yuri Hmelnitski

Yuri Hmelnitski (Ukraynca: Юрій Хмельницький, Polyakca: Jerzy Chmielnicki, Rusca: Юрий Хмельницкий ) () Kazak atamanı. Kazakların ən məşhur lideri Boqdan Xmelnitskinin ən kiçik oğludur. Atası 6 avqust 1657-ci ildə vəfat etdikdən sonra 27 avqust 1657-ci ildə Kazak lideri olmuşdur, lakin İvan Vıxovski 2 ay sonra yerinə hetman olmuşdur. 17 oktyabr 1659-cu ildə İvan Vxovski taxtdan imtina edəndə ikinci dəfə Kazak Hetmanlığının taxtında oturdu. İkinci dəfə taxta çıxdıqdan sonra, 1663-cü ildə yenidən taxtdan salındı və yerinə İvan Briukhovetsky hetman oldu. 1678-1681-ci illərdə Osmanlı Ukraynasının lideri olmuşdur. 1685-ci ildə Polşanın Subotiv şəhərində vəfat etmişdir.
Kiyev voyvodalığı

**Kiyev voyvodalığı** (, ) — 1471–1569-cu illərdə Böyük Litva Hersoqluğunun bir hissəsi və 1569-dan 1793-cü ilədək Polşa-Litva İttifaqının inzibati və yerli idarəetmə vahidi idi. 1471-ci ildə Kiyev knyazlığından sonra qurulan monarxiyadır. Liderin adı Voyvoda olub. Birinci voyvodası Martynas Goštautas (1471–1475), axırıncı voyvodası isə Antoni Protazy Potocki (1791–1793) olmuşdur. 1812-ci il statistikasına görə ərazisi 200.000 km² (77,220 sq mi), əhalisi isə 500.000 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Xmelnitski üsyanı

**Xmelnitski üsyanı** — bugünkü Ukrayna ərazisində 1648-dən 1657-ci ilə qədər davam edən üsyan hərəkatı. Ataman Boqdan Xmelnitskinin komandanlıq etdiyi Zaporojye kazaklarının və müttəfiqləri olan Krım tatarları və yerli ukraynalıların Polşa və Litva qüvvələrinə qarşı azadlıq müharibəsidir. Üsyan müvəffəqiyyətli oldu, Kazak Hetmanlığı quruldu və Polşanın bölgədəki təsiri azaldı. Sonralar bölgənin rus təsirinə girməsi daha asan oldu. Bu yəhudi tarixi və demoqrafiyasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Qiyam Boqdan Xmelnitskinin qüvvələri tərəfindən Zaporojyanın tutulması ilə başlanmışdır. Sonra Kazaklar tatar qüvvələri ilə bərabər 1648-ci ilə qədər Polşa-Litva İttifaqına qarşı qələbələr qazandı və müstəqil oldular. Böyük Şimal müharibəsinin başlaması əvvəlcə Kazaklar üçün müsbət hadisə olsa da, davamı gəlmədi, zamanla rus hakimiyyəti altına daxil oldular.

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Cossacks' Uprising, Jewish Encyclopedia
* The Zaporozhian Cossack Battle at Korsun
Tanos Mikruçikos

**Tanos Mikruçikos** (13 aprel 1947, Patras Yunanıstan — 28 dekabr 2019, Afina, Yunanıstan) — bəstəkar və siyasətçi.

## Həyatı
**Tanos Mikruçikos** 13 aprel 1947-ci ildə Yunanıstanın Patras şəhərində anadan olmuşdur. 1994-1996-cı illərdə Mədəniyyət Naziri vəzifəsini icra etmişdir. Haris Alexiou'nun ifa etdiyi *Mia Pista Apo Fosforo* *(ΜΙΑ ΠΙΣΤΑ ΑΠΟ ΦΩΣΦΟΡΟ)* adlı mahnının bəstəkarıdır. Bu mahnı Azərbaycanın Xalq Artisti Aygün Kazımova tərəfindən şairə Xanım İsmayılqızının sözlərinə Vətən anadır olaraq səsləndirilmişdir.

## Diskografiyası
### Məşhur bəstələri
*Erotiko, 
*Atomiki mou energeia, 
*Thalassa, 
*H agapi ine zali, 
*To miden, 
*Koita mia nihta, 
*Ki ithele akomi, 
*Anna non piangere, 
*Eleni, 
*Stis arhes tou Fthinoporou, 
*Mikri mou mov kardia, 
*Timvorhos, 
*Kilkis Halkis, 
*Vento d'amore, 
*Fevgi ke mi me perimenis, 
*H pio omorfi thalassa

## İstinadlar
Marie Under

**Marie Under** ( ) — Eston, rus, isveç şairəsi və tərcüməçisi.

## Bioqrafiyası
Maria Under 25 sentyabr 1883-cü ildə müəllim ailəsində anadan olur. Valideynləri Hiyumaa adasından idi. 1891–1900-cü illərdə Reveldəki xüsusi alman qadın məktəbində oxuyur. 1902-ci ildə evlənir və 1906-cı ilə qədər yaşadığı Moskvaya yollanır. Bundan sonra Revelə qayıdır. On dörd yaşında şeir yazmağa başlayır.

Alman dilində yazdığı şeirlərini yaxın dostu, eston sənətçisi Ants Laykmaaya təqdim edir. Laykmaa şairi estonca yazmağa həvəsləndirir. 2 avqust 1904-cü ildə Postimees qəzeti Marie Underin "Bu necə oldu …" adlı ilk şeirini nəşr edir. Şairə Mutti təxəllüsündən istifadə etməyə başlayıər. 1917-ci ildə Siuru ədəbi qrupuna daxil olur, bu dövrdə M. Under poeziyası simvolizmdən güclü təsirləndir. Şairin şeirləri şən olur. Sevgi və Təbiəti tərənnümünə həsr edilir. Siuru qrupu dağıldıqdan sonra Tarapita qrupuna daxil olur. 1917-ci ildə nəşr olunan "Sonnets" şeirlər toplusu ona böyük bir uğur qazandırır. 1920–1930-cu illərdə Marie Under eston söz ustalarından biri idi. Müstəqil Estoniyada müharibələr arası dövrdə yaşayan şair İqor Severyanin, Marienin rus dilinə tərcümə etdiyi əsərlərini "Öncəki" şeir toplusunu adı ilə nəşr edir. Marie Underin poeziyasını Estoniyada yaşayan rus şairəsi Elizabet Roos-Bazilevskaya da tərcümə etmişdir. 1944-cü ildə Sovet Ordusunun irəliləməsi və alman qoşunlarının Estoniyadan çıxarılması zamanı Marie ailəsi ilə birlikdə bir il qaçqın düşərgəsində yaşadığı İsveçə köç edir. 1945-ci ildə Stokholm şəhərinə köçür və burada teatr muzeylərindən birində çalışır. Rus dilindən eston dilinə Anna Axmatovanın "Rekiem", Boris Pasternakın "Doktor Jivaqo" şeirlərini çox tərcümə edir. Sovet hökumətinə qarşı düşmən münasibəti bəslədiyindən uzun illər SSRİ-də onun işləri gizli olaraq saxlanılır. 1980-ci ildə Stokholmda vəfat edir.

## İstinadlar
Yan Zamoyski

Jan "Sobiepan" Zamoyski () — Polşa-Litva İttifaqında anadan olmuş bir Polşa zadəganıdır. 1658–1665-ci illər arasında Kiyev voyvodalığının voyvodası olmuşdur. 1627-ci ildə Zamoçda anadan olub. 1637-ci ildə hələ uşaq ikən Podoliyalı general oldu. *Marie Casimire Louise* ilə 3 mart 1658-ci ildə Varşavada evləndi. Dörd uşağı dünyaya gəldi lakin, bu uşaqların hamısı körpə ikən öldü:

* Ludwika Maria (aprel 1659 — may 1659).
* Oğlunun adı bilinmir (yanvar 1660).
* Katarzyna Barbara (5 dekabr 1660–1662 dekabr).
* Qızının adı məlum deyil (may 1664 — avqust 1664)

## İstinadlar
Viyvi Luyk

**Viyvi Luyk**  ( ) — Eston yazıçısı və şairəsi. Estoniya SSR-nin əməkdar yazıçısı (1986).
## Bioqrafiyası
Viyvi Luyk 6 noyabr 1946-cı ildə Tyanassilma kəndində bir işçi ailəsində anadan olmuşdur. Tyanassilma kəndindəki ibtidai məktəbdə, Kalma şəhərindəki orta məktəbdə (Rınqu volostu) və Tallinn qiyabi orta məktəbində oxumuşdur. 1965-1967-ci illərdə Tallində kitabxanaçı və arxivçi kimi çalışmışdır. 1967-ci ildən bəri orada yaşayır və xarici ölkələrdə (Finlandiya, Almaniya, Latviya, İsveç) uzun müddət olma müddətini saymadan peşəkar bir yazıçı olaraq çalışır. 1990-cı illərdə ədəbi fəaliyyətinə görə müxtəlif təqaüdlər alır.

Yuhan Smuul adına Estoniya SSR Ədəbi Mükafatının qalibi (1976, 1977, 1983, 1986).
## Poeziyası
Artıq 1962-ci ildə Viyvi Luykin ilk şeirləri rayon qəzetində çap olunur. 1965-ci ildə “Gənc müəlliflər 1964” kasetində ilk “Pilvede püha” şeirlər toplusu işıq üzü görür. Ardından bir çox digər şeirlər toplusu nəşr edilir. 1970-ci ildən Estoniya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Qırx yaşında 400-ə yaxın şeir yazmışdır.

1988-ci ildə Yuhan Liyva Poetik Mükafatına layiq görülür. 1992-ci ildə mədəniyyət sahəsində Estoniya Dövlət Mükafatını alır.

## Şəxsi həyatı
1974-cü ildən Viyvi Luyk eston yazıçısı və siyasətçisi Yaak Yıeryuyut (1947-ci il təvəllüdlü) ilə evlidir.

## Yaradıcılığı
Viyvi Luyk 10 şeirlər toplusu, 3 roman nəşr etdirib, radio şouları və uşaq kitablarının müəllifidir.

## İstinadlar
Ksar

[link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Ksar_timimoun.jpg|thumb|250x250px|[Əlcəzairdə ksar dağıntıları]]
**Ksar** və ya **qsar,** cəmdə **ksour** və ya **qsour** — ərəb dilindəki *qaṣar (*) (bu sözün özünün latın dilindəki *castrum* (qala) sözündən törəndiyi düşünülür) sözündən götürülüb, Şimali Afrikada "istehkam tipli yaşayış

məskəni və ya kənd" mənasında işlədilən termindir. Bu termin ümumilikdə bərbərlərin istehkam tipli kəndlərinə aid edilir.

## Mənşəyi və mənası
Məğrib ərəbcəsində *qsar* sözünün qarşılığı standard ərəb dilindəki "qala" və ya "saray" mənasını verən ''qaṣar'' ( ) sözünə uyğun gəlir və bu söz müsəlman dünyasının başqa yerlərində də rast gəlinir.

Şimali Afrikada Bərbər dilli populyasiyalar tərəfindən ksar termini üçün istifadə olunan orijinal söz *ağrem* (təkdə) və ya *iğerman-*dır (cəmdə). Məğrib-də bu termin "istehkam edilmiş kənd" və ya "qala" kimi daha ümumi bir məna daşıyır.
[link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Ksar_el-Hallouf_overlook.jpg|thumb|Hallouf ksarının görünüşü, [Tunis (şəhər)|Tunis]]

## Memarlıq
Məğribdəki ksar ümumilikdə məscid, hamam, soba və dükan kimi kollektiv binalar və digər quruluşlara sahib olan evlərdən ibarətdir. Ksar əsasən Şimali Afrikadakı vahələrdə yaşayan əhali arasında geniş yayılmışdır. Müdafiəni asanlaşdırmaq üçün ksarlar bəzən dağlıq ərazidə yerləşir. Yaşayış evlərinin hamısı əsasən tək bir davamlı divar daxilində yerləşir. Bütün tikililərin tikinti materialı adətən çiy kərpic və ya kəsilmiş daş və çiy kərpicdən ibarətdir. Ksarlar Bərbər memarlığının əsas təzahürlərindən birini təşkil edir.

## İstinadlar
Anna Haava

**Anna Haava**  ( ) — Estoniya şairəsi və tərcüməçisi, Estoniya SSR xalq yazıçısı.

## Bioqrafiyası
Tartu qəzasındakı Haavakivi fermasında kəndli ailəsində anadan olub. Ata kəndli ziyalılarından idi, buna görə də evdə kitablar və qəzetlər həmişə oxunurdu. Atası skripka çalırdı. O, Vanemuine Teatr Cəmiyyətinin iclaslarında iştirak edir və Tartu Əkinçilik Cəmiyyətinin üzvü idi. Anna 5 yaşında olanda ailəsi əmanətlərini bir qohumuna həvalə etdi ki, fermanı sahibindən alsın, ancaq Annanın ailəsinin evini öz adına yazdığından ailə evini itirməli olur. 
Ancaq buna baxmayaraq Anna yaxşı bir təhsil alır. Əvvəlcə alman ibtidai məktəbində oxuyur. Ancaq o burada alman Espenşteyn soyadını almaq məcburiyyətində qalır. Lakin diplomunu aldıqdan sonra doğma soyadını özünə qaytarır. Sonra 1880-1884-cü illərdə Tartu qadınlar üçün Ali Məktəbində oxuyur. Burad ev müəllimi diplomu alır. Anna ilk və yeganə sevgisini bir xalq xorunda görür. O, Tartu Universitetinin ilahiyyat fakültəsinin tələbəsi idi. Lakin tezliklə 1889-cu ildə atası, anası, bacısı və sevgilisi dünyasını dəyişir.
1892-1894-cü illərdə Anna Almaniyanın müxtəlif xəstəxanalarında müalicə alır. Sonra 1899-cu ilə qədər evdə müəllim, Sankt-Peterburqda və Rusiyanın digər şəhərlərində şəfqət bacısı işləyir. Xəstəlikdən sonra ömrünün sonuna qədər yaşadığı Tartuya (1909) köçür.
1920-ci ildə Anna iflic olur, lakin xəstəlik onu ruhdan salmır. Tanınma həyatın qürub çağında gəlir və Tartu şəhərinin 75 illik yubileyində ona bir mənzil verilir. Ömrünün 93-cü ilində öldü, Tartudakı Raadi qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni (30.12.1956)
* Estoniya SSR xalq yazıçısı

## Yaradıcılığı
### Şeirlər toplusus
"Şeirlər I" () 1888
"Şeirlər II" () 1890
"Şeirlər III" () 1897
"Dalğalar" () 1906
"Qılınc və xaç ilə" () 1910
"Şimal uşaqlarıа" () 1913
"Biz" () 1920
"Yenə də həyat gözəldir" () 1930
"Mən eston mahnısı oxuyuram" () 1935

## İstinadlar

## Mənbə
* "Кто есть Кто в культуре Эстонии", состав и подготовка текста "Авенариус" 1996 г.
* https://web.archive.org/web/20080508171200/http://www.las-flores.ru/estonia/history/estonia-great-people-haava.html