open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kakaveyhilər sülaləsi

**Kakaveyhilər sülaləsi** — 1008–1274-cü illər arasında İranın Yəzd, İsfahan, Həmədan və Rey əyalətlərində hökm sürən deyləmi xanədan.
## Tarixi
Sülalənin əsasını Düşmənziyar qoyub. Mənşəcə deyləmlidir. O, Buveyhilərdən Rey, Cəbəl və Şəhriyar şəhərlərini almışdı. Onun oğlu Əbu Cəfər Məhəmməd **ibn Kakaveyh** kimi tanınırdı. Kaka deyləm ləhcəsində dayı deməkdir.

Sırasıyla Buveyhilər sülaləsi, Qəznəlilər dövlətinə və Böyük Səlcuq İmperiyasına bağlanan Kakaveyhilər sülaləsi 1051-ci ildə İsfahanın səlcuqlulara ilhaq edilməsiylə ortadan qalxmışdır. Səlcuqlular bu sülalə nümayəndələrini Yəzd valiləri təyin edirdilər.

XIII əsrdə İrana hakim olan Elxanlılar sülaləsi tərəfindən 1274-cü ildə tam olaraq ortadan qaldırılmışdır.

## Kakaveyhilər və oğuzlar
Deyləmilər Deyləmdə Kakaveyhilər sülaləsini qurmuşdular. Azərbaycanda Rəvvadilər və Şirvanşahlar sülaləsi mövcudkən, Azərbaycan ilə Şərqi Anadolunun bir hissəsi Şəddadilərin əlində idi. Oğuz birlikləri Reyi tərk edincə, Deyləm Kakaveyhilərdən İsfahan və Həmədan hakimi Əlaüddövlə buraya hücum etmişdir. Ancaq müvəffəq ola bilməmiş, xüsusilə də Əbu Səhl-i Həmdavi qarşısında məğlub olunca oğuzlardan kömək istəmişdir. Azərbaycan tərəflərinə hərəkət edən oğuz boy bəylərindən Qızıl bu dəvət üzərinə geri döndü. Qızılın əmrində cəmi 1500 qədər əsgər var idi. Ancaq onun Əlaüddövlə ilə dostluqları uzun davam etmədi. Qısa vaxt sonra münasibətləri pozuldu və Qızıl talanlara davam etməyə başladı. Qızılla birlikdə Azərbaycana gələn Buğa, Göy Daş, Mənsur və Dana Anadoluya qədər uzanan səfərlərinə davam etdilər.

## Hökmdarları
: İsfahan :
* Əlaəddövlə Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Kakaveyh 1007–1041
* Fəramərz Əbu Mənsur ibn Məhəmməd 1041–1051

: Həmadan :
* I Gərşasp Əbu Kəlicar ibn Məhəmməd 1024–1047

: Yəzd:
* Əli ibn Fəramərz 1051–1095
* II Gərşasp ibn Əli 1095–1141
* I Fulana və II Fulana 1141–1161
* Yəzd atabəyləri 1161-ci ildə sülaləyə son verdi.

## Şəcərə
* Mərziban
** Rüstəm Düşmənziyar
*** Əlaəddövlə Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Kakaveyh
**** Fəramərz Əbu Mənsur ibn Məhəmməd
***** Əli ibn Fəramərz (1095)
****** II Gərşasp ibn Əli (1141)
******* I Fulana
******* II Fulana, Yəzd atabəyi Rüknəddin Sam tərəfindən taxtdan salınıb.
******** Əlaəddövlə Ata xan (1227)
**** I Gərşasp Əbu Kəlicar ibn Məhəmməd (1051/1052)
**** Əbu Hərb
**** Fulana, Sultan Mahmud Qəznəvi tərəfindən taxtdan salınıb.
** Fulana
*** Seyyidə (1028)

## Mənbə
* Ирмияева Т. Ю. История мусульманского мира от Халифата до Блистательной Порты. Челябинск, 2000, с. 323.
* Босворт К. Э. Мусульманские династии. Справочник по хронологии и генеалогии = The Islamic Dynasties. A Chronological and Genealogical Handbook. — М.: Наука, 1971. — С. 207–208. — 324 с. — 14,000 экз.

## İstinadlar
Polistirol

**Polistirol** — benzol və etilenin birləşməsindən əmələ gələn stirolun xətti polimeri [—CH2—CH (C6H5)—]n olub, şüşəyəbənzər maddədir. Emal zamanı etilen aluminiumxloridin köməyi ilə katalizator kimi benzola daxil etdirilir.

Polistirol ucuz böyük həcmli termoplastdır, yüksək bərkliyi, yaxşı dielektrik xassələri, nəmliyə davamlığı ilə fərqlənir, asanlıqla rənglənir və deformasiya olunur, ətraf mühit üçün təhlükəli deyil. Onun istiyə davamsızlığı və nisbi kövrəkliyi çatışmayan cəhətlərindəndir. Sənayedə polistirollar kütlədə və ya su emulsiyasında polimerləşmə ilə alınaraq basma, ştamplama üsullarının tətbiqi ilə lazımi fomaya salınır.

Polistirol kütlə və ya köpüklü plastik kimi istifadə olunur. Ondan tökmə sənayesində modellər hazırlanır, üyüdülmüş halda içlik materiallarına da daxil edilir. Bundan əlavə polistiroldan avtomobil, radiotexnika, məişət texnikasının hazırlanmasında geniş istifadə olunur. Həmçinin kauçuk və digər plastik kütlələrlə qarışıq şəklində də tətbiq olunur.

## Mənbə
* Şükürov R. İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. "Çaşıoğlu", 2002. 484s.

## İstinadlar
Viniplast

thumb|120px|Viniplastın strukturu
thumb|upright=1.5|Viniplastın modeli

**Viniplast** — polivinilxloridin əsasında əldə olunan plastik kütlədir. Polivinilxloriddən əlavə onun  tərkibinə  istismar zamanı dağılmanın qarşısını alan stabilləşdiricilər və emalı asanlaşdıran yağlayıcı maddələr əlavə olunur. Bəzən viniplastın tərkibinə rəngləyicilər, doldurucular və fiziki- mexaniki xassələri dəyişmək üçün modifikatorlar əlavə edilir.

Viniplastlar onun   təşkiledicilərin köməyi ilə hazırlanırlar. Emal zamanı qarışıq ya  ilkin olaraq  qranulatlar şəklində hazırlaır, ya da o bir başa  kütləyə preslənir.  Alınacaq məhsulun formasından asılı olaraq  müxtəlif emal üsulları tətbiq olunur: hamar lövhələr presləmə 
ilə, lentlşəkilli viniplast yayma ilə, kiçik ölçülü profilli məmullar təzyiq altında tökməklə, boru, profilli və dalğalı təbəqələr qranulatları basmaqla   əldə olunur.

Viniplast rəngsiz materialdır, o yanmır və hər hansı iyə malik deyil, yaxşı mexaniki emal oluna bilir. Asanlıqla qaynaq olunabilməsi viniplastdan olan hissələrin əlverişli birləşdirilə bilir. Viniplast beton, metal və ağac səthlərinə asanlıqla yapışdırıla bilir, 20—80°С arasında izoləedici material kimi istifadə etmək mümüknüdür. Viniplastın sıxlığı 1,2-1,40  g/cm³ arasında, dartmada möhkəmliyi 40—60, sıxmada isə 80—160 N/mm2 arasında meyillənir. Elastiklik modulu 1000–3500 N/mm2-dır. Nisbi uzanması 10-25%-i təşkil edir.

## Mənbə
*Şükürov R.İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. “Çaşıoğlu”, 2002. 484s.
Duroplast

**Duroplast** — yüksək səviyyəli sıxlıqlı struktura malik polimer materialdır.  Aldığı formada bərkidikdən sonra bu material deformasiya edilə bilmir. Xarici təsirə çat və dağılma ilə reaksiya verir. Duroplast heç bir mayedə həll olunmur, bəzi hallarda əridilə bilir. Bu materialın növləri kimi aminoplastı, penoplastı və  polyesteri göstərmək olar. Aşağı maya dəyəri, yüksək sıxlığı onun təkcə avtomobil və elektrotexnika sənayesində yox, həmçinin bir çox sahələrdə həm dizayn, həm də qoruyucu rolunda örtük kimi tətbiq etməyə imkan verir.

## Mənbə
*Şükürov R.İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. “Çaşıoğlu”, 2002. 484s.
Bayat nahiyəsi

**Bayat nahiyəsi** — Qarabağ bəylərbəyliyinin bölgələrindən biri.

## Tarixi

Qarabağ bəylərbəyliyi ərazicə Səfəvilər dövlətinin böyük əyalətlərindən biri idi. Hətta XVIII əsrin I rübündə osmanlılar tərəfindən tutulduqda belə əyalətin ərazisi dəyişməz qalmışdı. Tədqiqatçı Hüsaməddin Məmmədov-Qaramanlı bu barədə yazır: "İstər XVI əsrin sonunda, istərsə də XVIII əsrin əvvəllərində Gəncə-Qarabağ əyalətinin ərazisi, əsasən, dəyişməz olmuşdur. Əyalətin sərhədləri şimalda Kür çayı boyunca davam etmiş, Kürün Araz çayı ilə birləşdiyi yerdən Araz çayı boyunca qərbə doğru, Bərgüşad livasına (sancaq, qəza-nəzərdə tutulur) və buradan da şimal istiqamətində Göyçə gölünün şərq hissəsindən keçərək yenə də şimala doğru, Tiflis əyalətinə daxil olmuş, Borçalının cənub hissəsi və Taşır nahiyəsi ilə həmsərhəd olan Lori qəzası na qədər uzanırdı".

Bayat nahiyəsi Bərdə qəzasına bağlı idi. Bu qəza   Bərdə  şəhəri,  Bərdə,  İncərud,  Sir,  Bayad,  Xaçın,  Çelaberd,  Keştək,  Vərəndə,  Dizaq,  Köçəz,  Zarıs,  Keştasf  nahiyələrindən ibarət idi.

Bayat nahiyəsinin mərkəzi Bayat kəndi idi. Sərhədləri haqqında qaynaqlarda yazılır: "Kircəli tərəfdən, Kür çayının kənarından dönüb, Qarabağ adlanan Kəndəbil keçidinə və burdan Alaqarğı adlanan yerə qədər olan ərazi Bayat nahiyəsinin ərazisinin hüdudlarıdır. Cavanşir, Otuziki və Arasbarlıdan, Şirvana tabe olan Ağdaş, Ərəş və başqa yerlərdən olan əhali Kür çayını keçərək, buraya gəlib, tut bağlarında tut becərir, üşrlərini də torpaq sahibinə verir." 

Səfəvilər dövlətinin son dönəmlərində nahiyənin hakimi Sədrəddin sultan idi.

Bayat nahiyəsi xanlıq dönəmində Kəbirli mahalı adlandı.

Pənahəli  xan  Bayat  bazarını  yiyələrindən (Pənahəli bəy və Behbudəli bəy Sədrəddin sultan oğullarından) alıb  qala  biçiminə  salır. Bayatı Qarabağ xanlığının paytaxtı edib, idarəçiliyə başlayır.

Osmanlı dönəmində 22 kənddən ibarət idi . Bu kəndlərdən 16 kənd boş ve kimsəsiz olub onların yalnız vergi hasılatı qeyid edilmişdir.

## Nahiyənin kəndləri
*Bayat kəndi
*Ağcabədi
*Kürədüz
*Həsənabad
*Kəhriz
*Avşar camaatı
*Hindarxı
*Bazarçıyan
*Üzərkən
*Kəhrizçayı
*Təranəçayı
*Kolançayı
*Şuşikəndi
*Hindiçayı
*Əvəzkəhriz
*Sökülmüş
*Bazarçıyan çayı
*Dəlil
*Tonğulan
*Zəncirli
*Oymadəlik
*Sultan
*Bariz
*Qoruculu
*Əfsunçu
*Zoranə
*Əliməhəmməd
*Zorgəran
*Ataşan
*Dürnək
*Vəlürabad

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Bayat nahiyəsi, "Soy" dərgisi, 5 (37), 2010, səh. 32-25.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Plastmas

**Plastmas** (və ya **Plastik kütlə**) məmulun hazırlanma mərhələsində özülü axıcılıq və ya yüksək elastik, istismar zamanı şüşəyəbənzər və ya kristallik halını alan, tərkibində polimer olan materialdır. Prosesin xarakterindən asılı olaraq plastmasdan hazırlanmış məmulları reaktoplast və termoplast olaraq iki qrupa bölürlər. Reaktoplastlara emalı zamanı tərkibində bərkidmiş halda polimer toru yaranan plastik kütlələr aid edilir, bunlar qızdırıldıqda maye halına çevrilə bilmirlər. Termoplastlar isə əksinə olaraq yenidən  ərimə qabiliyyətini özündə saxlayırlar.

Plastmas adətən iki qarşılıqlı birləşməyə girən və qarışmayan təşkiledicilərdən ibarət olur. Bu zaman polimerdən başqa materiala polimerin axıcılıq tempearturunu və özülülüyünü aşağı salan doldurucular, plastifikatorlar və onların köhnəlməsinin qarşısını alan stabilləşdiricilər, həmçinin rənglər əlavə olunur. Plastmaslar bir fazalı (homogen) və ya çox fazalı (heterogen, kompozit) materialar ola bilərlər. Homogen plastik kütlələr materialın xassəsini müəyyənləşdirən əsas təşkiledici sayılır. Digər komponentlər polimerdə həll olunaraq onun bu və ya digər xassələrini yaxşılaşdırıır. Heterogen plastik kütlələrdə polimer sərbəst faza şəklində olan komponentlər arasında əlaqələndirici dispesiya mühiti rolunu oynayır. Xarici təsirə tab gətirmək üçün heterogen plastik kütlədə gərək fazaların sərhədlərində adsorbiya və ya kimyəvi reaksiyanın köməyi ilə möhkəm birləşmə yaransın.

Termoplastlar bir çox dəyərli fiziki-kimyəvi və elastiki izolyasiya xassələrinə malikdir. Bu onların maşınqayırmada geniş tətbiqinə şərait yaratmışdır. Bununla bərabər, bu maddələrin istiliyə davamlılığının aşağı olması kimi mənfi cəhəti vardır. Maşınqayırmada istifadə olunan polietilen, üzvi şüşə, polistirol, viniplast geniş yayılmışdır. Reaktoplastlarda duroplastları misal göstərmək olar.

## Mənbə
* Şükürov R.İ. Metalşünaslıq. Dərslik. Bakı. “Çaşıoğlu”, 2002. 484s.
Tökmə

right|thumb|Dəmirin tökülməsi
thumb|Tökmə sexi

**Tökmə** — arzuolunan məmula uyğun →qəlibin ağırlıq və ya mərkəzdənqaçma qüvvəsi, və ya təzyiq altında ərimiş metalla doldurulması və orada bərkiməsidır. Verilmiş tapşırıqdan asılı olaraq tökmə  kasa, tiqel, dönəbilən və ya aşağıdan tıxaca malik çalovlarla yerinə yetirilir. Yarımfabrikat və hissələrin tökülmsəi fərqlənir. Yarımfabrikat deformasiya və ya kəsmə ilə sonrakı emalı nəzərdə tutulan töküklərdir. Burada karputların qum qəliblərində tökülməsi və ya fasiləsiz tökmə üsulu tətbiq tapır. Karputlar (bloklar) en kəsiyi kvadrat, düzbucaqlı və ya poliqonal olan →kokillərdə aparılır. Böyük blokları çox hallarda üstdən tökürlər. Polad istehsalında bu növ blokların çəkisi 6t-a qədər çatır. Kiçik bloklar aşağıdan yuxarıya tökülür (Polad tökmə üsulu). Bu arada eyni zamanda bir neçə tökük əldə edilə bilir. Bu üsul bərkimə proseininə görə yuxarıdan tökməyə nisbətən daha yaxşı səthi parametrlərə malik töküklər verir.

Hal hazırda yarımfabrikat metal töküklərin hazırlanması üçün ən geniş yayılmış fasiləsiz tökmə üsuludur. Çubuq şəklində tökülən materialı nəzəri cəhətdən sonsuz uzunluqda almaq olur. Böyük uzunluqda çubuğu almaq üçün prosesi yuxarıdan aşağıya yox, maili şəkildə yerinə yetirirlər. Çünki birinci halda tökmə istehsalı yerləşən binanın hündürlüyü çox olar və əməliyyatı əlverişsiz edər. Ona görə də müasir fasiləsiz tökmə qurğularının yalnız bir hissəsi şaquli olur, yerdə qalan hissə isə qövs üzrə yerləşir. Tökmə zamanı maye metal kokilə daxil olduqda soyuma nəticəsində onun xaricində bərkimiş metaldan qabıq yaranır. Metal daimi hərəkətdə olduğundan soyuma müddəti kiçik olur və metal ilkin zonanı üzü bərkimiş şəkildə tərk edir. Sonrakı bərkimə diyircəklər arasında hərəkət zamanı baş verir. Alınmış metal çubuq  lazım olan uzunluqda doğranır. Çoxlu sayda diyircəklərə malik müasir qurğularda diametri 500 mm-ə qədər olan məmulu hazırlamaq mümkündür.  Bu üsulla alınan dəmir əsaslı töküklər hidravlika, təzyiq altında işləyən hissələrin hazırlanması üçün əvəzolunmaz materialdır.

Metalların qeyri metaldan hazırlanmış qəliblərə və kokillərə tökülməsi zamanı maye cərəyanının qanunauyğunluqlarına riayət etmək lazımdır. Qum qəliblərə tökmədə tökmə sistemi aşağıdakılardan ibarətdir: tökmə kasası, şaquli qidalandırıcı, posa, üfüqi qidalandırıcı. Bu hissələrin ölçülərinin təyini zamanı töküyün materialı, qəlibin stabilliyi və tökmə müddəti nəzərə alınmalıdır. Bu hesabatların kompyuterin köməyi ilə aparılmasına baxmayaraq, hələ də optimallaşdırma təcrübi yollarla əldə edilmiş biliklərsiz ötüşə bilmir. Töküklərin keyfiyyətinə artan tələbatlar onların hazırlanmasının qəlibin erroziyası zamanı ayrıla biləcək qeyri metal materiallardan həmçinin metallurji hazırlama zamanı əmələ gələn reaksiya məhsullarından azad olmasını tələb edir. Bunun üçün süzgəclərdən və xüsusi tökmə çalovlarından istifadə olunur. Müasir tökmə qurğularında tıxaclı çalovlardan da istifadə olunur.
Qacardoğanşalı

**Qacardoğanşalı** (bəzi məxəzlərdə: **Toxanşalı-Qocar** və ya sadəcə **Qacar**) — İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsində kənd.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

### Milli tərkibi

1886-cı ilə olan məlumata əsasən, Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Daşburun şöbəsinin Daşburun kənd cəmiyyətinin Toxanşalı-Qacar kəndində 789 nəfər əhali yaşayırdı, onların hamısını etnik tatarlar (**[[azərbaycanlılar]]**) təşkil edirdi.

1 yanvar 1914-cü il və 1 yanvar 1915-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatlara görə, İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasına daxil olan Toxanşalı-Qocar kəndində əsasən etnik tatarlardan ('''azərbaycanlılardan''') ibarət hər iki cinsdən toplam 1.173 nəfər əhali yaşayırdı.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
 
* Türkiye Haritası ında bax: Kacardoğanşalı Haritası
Bayatdoğanşalı

**Bayatdoğanşalı** (keçmişdə: **Toxanşahlı Bayat** və ya sadəcə **Bayat**) — İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsində kənd.
## Coğrafiyası
## Əhalisi
### Milli tərkibi
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Daşburun şöbəsinin Daşburun kənd cəmiyyətinin Toxanşahlı Bayat kəndində 413 nəfər əhali yaşayırdı, onların hamısını etnik tatarlar (**[[azərbaycanlılar]]**) təşkil edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Türkiye Haritası nda bax: Bayatdoğanşalı Haritası
Elastiklik modulu

**[[Elastiklik]]** və ya **Yunq modulu** materialın dartılmada elastiki  deformasiyaya zamanı göstərdiyi müqaviməti xarakterizə edir. O, ingilis fiziki Tomas Yunqun şərəfinə adlandırılmışdır. Dinamik proseslərdə Yunq modulu mühit və prosesin funksionalı kimi baxılır. Yunq modulu aşağıdakı kimi ifadə olunur:

:   E = \frac{F/S}{x/l} = \frac{F l} {S x}, 

burada: 
E —elastiklik moduludur, Paskalla ölçülür,
F — təsir edən qüvvədir, Nyutonla ölçülür,
S — qüvvənin təsir etdiyi sahədir, 
l — deformasiya olunan çubuğun uzunluğudur,
x — elastiki deformasiya nəticəsində çubuğun dəyişmə moduludur. 
  
Düsturdan göründüyü kimi Yunq modulu materialın Elastiklik modulunu ifadə edir. Bu modul xətti elastiki deformasiya olunan materialda gərginlik və uzanma arasındakı münasibəti təsvir edən material göstəricisidir. Materialın deformasiyaya qarşı müqaviməti böyük olduqca onun elastiklik modulu (Yunq modulu) da böyük olur. Yəni ki, yüksək elastiklik moduluna malik material (polad) daha sərt, aşağı elastiklik moduluna material isə (rezin) elastiki olur.
Elastiklik modulu Huk qanununda mütənasiblik əmsalı kimi istifadə olunur. Kristal materiallarda E-modulu istiqamətdən asılıdır və elastiki sabitlərdən ibarət elastiklik tenzoru ilə təsvir olunmalıdır. Elastiklik sabitləri kimi buraya material sabitləri daxil edilir. 
E-modulu material sabiti kimi təcrübi yolla təyin olunub cədvəl şəklində verilir. Onun qiymətləri ətraf mühitin temperaturu, nəmişliyi, həmçinin deformasiya sürətindən asılı olaraq variasiya edə bilər.

## İstinad

* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Zülfüqar (Qaraqoyunlu)

**Zülfüqar** — İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinin bucağında kənd.

## Etimalogiya
Toponimin adı *Zülfüqarelci* adlı türkmən (ələvi) oymağının adı ilə bağlıdır.

## Əhalisi
Əhalisi 596 nəfərdir

## İstinadlar
Daşburun (Qaraqoyunlu)

**Daşburun** — İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsində belde. 
## Coğrafiyası
## İnzibati-ərazi bölgüsü
Daşburun beldesi inzibati cəhətdən üç məhəllədən ibarətdir: Mərkəz məhəllə, İslamköy və Cənnətabad.

## Əhalisi
### Milli tərkibi
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Daşburun şöbəsinin Daşburun kənd cəmiyyətinin Daşburun kəndində 1.673 nəfər əhali yaşayırdı, onların hamısını etnik **[[ermənilər]]** təşkil edirdi.
## Bələdiyyə başçısı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Türkiye Haritası nda bax: Taşburun Haritası
Oqtay Məlikov

**Oqtay Süleyman oğlu Məlikov** () — Azərbaycanın istedadlı tarixçi-şərqşünas alimi və tərcüməçisi. 1990-cı ildə baş vermiş 20 Yanvar faciəsindən sonra Kommunist partiyası sıralarını tərk etmişdir.

## Həyatı
Oqtay Məlikov 1925-ci il dekabrın 10-da Bakıda anadan olmuşdur. Atası jurnalist və tərcüməçi Süleyman Məlikov əslən Bakının Pirşağı kəndindən idi.

1943-cü ilin aprelindən 1944-ci ilin oktyabrına qədər Sovet Ordusu sıralarında qulluq etmişdir. 1944-cü ilin noyabrında ekstern surətdə Azərbaycan Dövlət Universiteti (ADU) Filoloji fakültəsinin şərq şöbəsinə daxil olmuşdur. 1945-ci ilin noyabrında təhsilini davam etdirmək üçün bir qrup tələbə ilə Moskva Şərqşünaslıq İnstitutuna göndərilmişdir.

## Fəaliyyəti
1949-cu ilin iyununda Moskvada təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmışdır. 1954-cü ilin martında Moskvada "İranda Rza şah irtica diktaturasının qurulması" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1954-cü ilin aprelindən ADU-nun tarix fakültəsində müəllim, 1960-cı ilin oktyabrından Azərbaycan Elmlər Akademiyası (EA) Şərqşünaslıq institutunun İran şöbəsinin baş elmi işçisi olmuşdur.

1982-ci ilin fevralından 1986-cı ilin yanvarına qədər Partiya Tarixi İnstitutunun "Marksizm-leninizm əsərlərinin tərcümə qrupunun" müdiri işləmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, 1952–1969-cu illərdə atası Süleyman Məlikov həmin şöbəyə rəhbərlik etmişdir.

1986-cı ilin iyulundan Azərbaycan EA-nın Şərqşünaslıq İnstitutu Cənubi Azərbaycan şöbəsinin baş elmi işçisi olmuşdur. 
 
Şərqşünaslıq institutunun İran tarixi və Cənubi Azərbaycan tarixi şöbələrində işlədiyi zaman tanınmış iranşünas alimlər, elmlər doktorları Raufbəy Seyidov, Şahin İbrahimov (Simurq), Şövkət Tağıyeva, Zakir Abdullayev, Semyon Ağayevlə və digərləri ilə birgə çalışmışdır.

## Əsərləri
Bakı, Tehran, Moskvada kitab və bir sıra dəyərli elmi əsərləri çap olunmuşdur.

1961-ci ildə Moskva şəhərində nəşr olunmuş "Установление диктатуры Реза-Шаха в Иране" ("İranda Rza şah diktaturasının qurulması") kitabının müəllifidir. Həmin əsər 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra 1980-cı ildə Tehranda fars dilində çapdan çıxmışdır.

Cənubi Azərbaycan tarixi oçerki (1828-1917) monoqrafiyasının "Mədəniyyət" hissəsinin (səh., 207-219, 254-260, 268-312) müəllifidir. Həmin monoqrafiyanın və Əkbər Dadaşlı, Şövkət Tağıyeva, Zakir Abdullayev və Nuru Ağasının əsər və kitablarının elmi redaktoru olmuşdur.

Azərbaycan və rus dillərində yüksək səviyyədə yazı qabiliyyəti və texnikasına, erudisiya və intelektə malik alim idi.

Oqtay Məlikov tərəfindən marksizm-leninizm klassiklərinin bir neçə cildi tərcümə və redaktə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Shine

**Shine** — (Azərbaycanca: Parla) Avstriyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Mirzə Əbülhüseyn Cahanşahi

**Mirzə Əbülhüseyn Mir Fəseh oğlu Cahanşahi** (?-1515) — Hüseyni seyidlərindən, Təbriz şəhərinin kələntəri.

## Həyatı
İskəndər bəy Münşi onun haqqında yazır: "Mirzə Əbdülhüseyn: Mir Fəsihin oğludur. O da hüseyni
seyidlərindən olub, Əmirə Cəfərlə əmioğlanları idilər. Onun anası "Cahanşahi" sülaləsinə xas qadınlardan olduğundan ona Mirzə Əbülhüseyn Cahanşahi deyirdilər. O, Təbriz darüssəltənəsində cahanşahiyyə büqəsinin yaxınlığında yaşayırdı, Müzəffəriyyə kimi məşhur olan və anasından ona qalan həmin büqənin mütəvəllisi idi.

İsgəndər şanlı nəvvabın zamanı və Əmir xan Türkmanın hakimliyi vaxtında Təbriz darüssəltənəsi kəlantəri o idi. Olduqca şanlı və mötəbər adamdı. Rumiyyə istilası zamanı İraqa gəldi, Mir Cəfərin vəfatından sonra möhtəsibül-məmalik oldu və elə həmin günlərdə də axirət evinə getmək üçün əyninə əməl paltarı geyindi".

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Cahanşahi ailəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №1, səh. 40-42;

## İstinadlar
Vaqif Hüseynov

* Vaqif Hüseynov (dövlət xadimi, 1940) — Samux rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı
* Vaqif Hüseynov (dövlət xadimi, 1942) — Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri (1989, avqust -1991, sentyabr)
* Vaqif Hüseynov (dövlət xadimi, 1947) — Saatlı rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (2005-2008)
* Vaqif Hüseynov (şair)

## Həmçinin bax
* Vaqif
* Hüseynov
Mirzə Rəbi Cahanşahi

**Mirzə Rəbi Cahanşahi** (1882-?) — ictimai xadim.

## Həyatı

Mirzə Rəbi Cahanşahi 1882-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Müsəddiqülmülk ləqəbi ilə tanınırdı. Qəvamülüləma ləqəbli qazının oğlu idi. 

Mirzə Rəbi Cahanşahi bir neçə dəfə İran Milli məclisinə üzv seçilmişdi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Cahanşahi ailəsi, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №1, səh. 40-42;

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*Mirzə Rəbi Cahanşahi
Kan Yuvey

**Kan Yuvey** (çin dili|康有為|康有为|Kāng Yǒuwéi; ) — Çin filosofu, Tzin dövrünün islahatçısı , kalliqraf.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vaqif Hüseynov (dövlət xadimi, 1947)

**Vaqif Aslan oğlu Hüseynov** () — İqtisad elmləri namizədi, Saatlı rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı (2005–2008).

## Həyatı
Vaqif Aslan oğlu Hüseynov 9 oktyabr 1947-ci ildə Göyçə mahalının Çəmbərək rayonunun Ağbulaq kəndində anadan olub. Vaqif Hüseynov qonşu Toxluca kəndində I sinifə gedib, Ağbulaqda təhsilini davam etdirib və Ardanış kəndində məktəbi bitirib.

1966-cı ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı instituna daxil olub. 1971-ci ildə xalq təsərrüfatının planlaşdırılması üzrə iqtisadçı ixtisasına yiyələnib.

Bakı İdman malları fabrikində sıravi işçidən direktor müavini vəzifəsinədək yüksəlib.

1996-cı ilin oktyabrndan Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatının Nümunəvi Özəl Təsərrüfatlarının Formalaşmasına Yardım Layihəsini Həyata keçirən mərkəzin işçi orqanına rəhbərlik etmişdir. 1999-cu ildən isə o Kənd Təsərrüfatında Özəl bölmənin inkişafına Yardım agentliyinin rəhbəri vəzifəsini icra etmişdir.

13 dekabr 2005-ci ildə prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Vaqif Aslan oğlu Hüseynov Saatlı rayon İcra hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

25 aprel 2008-ci ildə prezident İlham Əliyevin 2775 saylı sərəncamı ilə V. A. Hüseynov Saatlı Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.

## Mənbə
* Eldar İsmayıl. "Məndən ötrü Ermənistan yoxdu, yox". Bakı, "Nurlan", 2002. səh.182-də
* Eldar İsmayıl. "Vətənimdir Azərbaycan". Bakı, "Elm və təhsil", 2012. səh.36-da

## İstinadlar
Vaqif Məmmədov

* Vaqif Məmmədov (yazıçı) — yazıçı.
* Vaqif Məmmədov (mühəndis, 1935) — mühəndis.
* Vaqif Məmmədov (mühəndis, 1939) — texnika elmləri doktoru, akademik.
* Vaqif Məmmədov (coğrafiyaçı) —  coğrafiya elmlər doktoru.
Mulay noyon

**Mulay noyon** (?-1313) — Qara tatar ağası, elxanlı sərkərdəsi.

## Həyatı

Mulay noyon Diyarbəkr valisi təyin edilmişdi. Abaqa xanın əmiri idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Elxanilər dövləti
Volter Mondeyl

**Volter Fredrik Mondeyl** () — ABŞ siyasətçisi, Amerika Birləşmiş Ştatlarının 42-ci vitse-prezidenti.

## İstinadlar

*ABŞ Konqresinin tərcümeyi-hallar kataloqu
Deputat

**Deputat** — Parlament üzvü.

Məlum olduğu kimi, hakimiyyət bölgüsünə əsasən, qanunverici hakimiyyət parlamentin əlində cəmlənir. Parlament üzvləri müxtəlif dövlətlərdə müxtəlif cür adlandırılır. Məsələn, Böyük Britaniyada, ABŞ-də yalnız aşağı palatanın üzvləri parlament üzvü hesab olunur. Onlar ABŞ-də "konqresmen" adlandırılır. Bolqarıstanda parlament üzvləri "xalq nümayəndəsi", Türkiyədə isə "millət vəkili" adlanır. Azərbaycanda isə parlamenti (Milli Məclis) Azərbaycan Respublikasının deputatları təşkil edir. "Deputat" termini serb sözü olub, hərfi mənası "elçi göndərilmiş" deməkdir. Deputatların əsas vəzifəsi qanunvericilik prosesində iştirak etmək və qanunda göstərilmiş funksiyaları həyata keçirməkdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına (Maddə 4) görə, yalnız və yalnız prezidentin və deputatların (xalqın seçdiyi səlahiyyətli nümayəndələrin) xalq adından danışmaq və müraciət etmək hüququ vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İman Nağıyev

## Həyatı
Nağıyev İman Məmməd oğlu 1957-ci ildə Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kəndində anadan olmuşdur. 1978–1984-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində ali təhsil almışdır. 1979–1987-ci illər ərzində Yasamal rayon xalq məhkəməsində tərcüməçi, məhkəmə iclas katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1987-ci ildən 1990-cı ilədək Şamaxı rayon xalq məhkəməsinin hakimi, 1990–2000-ci illərdə isə Nəsimi rayon xalq məhkəməsinin sədr müavini vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.

2000-ci ildən 2007-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi olmuşdur. 2007-ci ildən Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin sədri vəzifəsində çalışır.

2005-ci ildən Hakimlərin Seçki Komitəsinin sədridir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 noyabr 2008-ci il tarixli sərəncamı ilə "Vətənə xidmətə görə" ordeninin üçüncü dərəcəsi ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 dekabr 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə "Vətənə xidmətə görə" ordeninin ikici dərəcəsi ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Uday Çopra

**Uday Çopra** () — Bollivud aktyoru, prodüseri və rejissor köməkçisi.

O mərhum Yaş Çopranın oğlu və Aditya Çopranın qardaşıdır. Atası və qardaşı kimi o da filmlərdə Yash Raj Films şirkətinin adı altında rol alıb və fəaliyyət göstərib. 1994-cü ildə Akşay Kumar, Kacol və Saif Əli Xanın rol aldığı *Sevgiylə zarafat etmirlər (Yeh Dillagi)* adlı filmdə prodüserlik edən Uday Çopra aktyorluq karyerasında isə "Aşiqlər" filmi ilə debüt etmişdir.

## İstinadlar
İsa Nəcəfov

**İsa Əli oğlu Nəcəfov** () — Azərbaycan hüquqşünası, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2002-ci ildən), Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini (1995–2000), III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (1995), Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası (2018).

## Həyatı
İsa Nəcəfov 28 mart 1952-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Oğlanqala kəndində anadan olub. 1970–1972-ci illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmətdən keçib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildən başlayan İsa Nəcəfov həmin ildən 1993-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Prokurorluq orqanlarında müstəntiq, mühüm işlər üzrə müstəntiq, prokuror köməkçisi, şöbə prokuroru, idarə prokuroru vəzifələrində İşləyib. 1993-cü ildən 1995-ci ilədək Naxçıvan Muxtar Respublikasının Prokuroru, 1995-ci ildən 2000-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini vəzifələrində işləyib.

22 mart 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

6 aprel 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı ilə yenidən Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İki kitab müəllifidir. Yaxın Şərqin və Yunanıstanın tanınmış filosofları: M. T. Siseronun, Platonun, Ə. H. Qəzzalinin, Eynəlgüzad Həmadinin, Əl- Fərabinin, Mənsur Həllacın, Sərrac Tusinin, Əl-Kindinin, İbn-Sinanın və b. ərəb, fars, yunan və rus dilində olan əsərlərinin azərbaycan dilinə tərcümə və nəşr olunmasını təşkil etmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

10 iyul 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti orqanlarında səmərəli fəaliyyətinə görə "Əməkdar hüquqşünas" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* İsa Nəcəfov. Hakim
Rəsulilər sülaləsi

**Rəsulilər sülaləsi** — Əyyubilərin Ərəbistan yarımadasının cənub əyalətlərindən çəkilmələrindən sonra Yəmən və Hədrəmutda hökm sürən (1229–1454) türk-müsəlman xanədan.

## Tarixi
Rəsulilər sülaləsi cənublu ərəblərin əfsanəvi atası Kəhtanın soyundan gəldiklərini iddia etməklə yanaşı, oğuz kökənliydilər. Xanədanın qurucusu Rəsul Abbasi xəlifəsinin elçisi idi. Oğlu Əli Yəmənin son Əyyubi hökmdarı Məsud Səlahəddin dönəmində (1215–1229) Məkkə valisi, sonradan bütün ölkənin başçısı olmuşdur. Rəsulun nəvəsi I Ömər bin Əli (1229–1250) öncə Yəmənin qərbindəki Zəbid şəhərinə yerləşsə də, sonralar dağlıq iç bölgələrə daşınaraq Sənanı Rəsulilər sülaləsinin mərkəzi etmişdir. Hicazın 1252-ci ildən sonra Məmlüklərin hegemonluğu altına girməsinə qarşı, Məkkənin idarəsini əlində tutdu.

İki əsr içində Yəmən önəmli və zəngin bir müsəlman dövlətinə çevrildi. Rəsulilər sülaləsi hökmdarı 1258-ci ildə xəlifə unvanı aldı. Çin, Hindistan və Seylonla (bu gün Şri Lanka) siyasi və ticari əlaqələr qurdu. Ədən limanının açılması xarici ticarətin canlanmasını təkan verdi, amma məmlüklər XIV əsrin ortalarında Məkkədə yaşanan qarışıqlıqlardan yararlanaraq Rəsulilərin daxili işlərinə qarışmağa başladılar. Səlahəddin Əhməd (1400–1424) bir müddət hakimiyyəti yenidən ələ aldısa da daxili çəkişmələr, kölə ayaqlanmaları və vəba xanədanın çöküşünü sürətləndirdi. Son Rəsuli hökmdarı güclənən Tahirilər qarşısında 1454-cü ildə taxtdan çəkildi və Osmanlıların əlinə keçdiyi XVI əsrədək Yəmən Tahirilərin hegemonluğu altında qaldı.

## Həmçinin bax
Əliverdi xan

**Əliverdi xan** () — Benqal, Biharа və Orissanın 1740–1756-cı illərdə nəvvabı.

## Həyatı
Əliverdi xanın atası Şahqulu xan Mirzə Məhəmməd Mədəni, anası nəvvab Aqil xan Avşarın qızı idi. Avşar elindən çıxmışdılar. Onun əsl adı Mirzə Məhəmmədəli idi. Ailələri şiə məzhəbində idilər. Atası Övrəngzebin oğlu Əzəmşaha xidmət edirdi. Əzəmşah qardaşlarına da orduda rütbə vermişdi. Atalarının vəfatından sonra çox kasıbladılar.

Mirzə Məhəmmədəli və qardaşı Mirzə Əhməd Orissanın söbədarı Şücaəddinin yanında xidmətə daxil oldular. Şücaəddin nəvvab postunu tutandan sonra qardaşların vəziyyəti düzəldi.

1728-ci ildə Şücaəddin Mirzə Məhəmmədəlini Racmahalın föücdarı təyin etdi. Həmin vaxtdan sonra Mirzə Məhəmmədəli **Əliverdi xan** adlandı. 1733-cü ildə Biharın naib nazimi, naib köməkçisi təyin olundu. 1734-cü ildə Məhəbbət-Cəng ləqəbi aldı. Vəzifə və ləqəbləri artdıqca könlündən hökmüranlıq keçdi. 10 aprel 1740-cı ildə Giriya yaxınlığındakı döyüşdə vəlineməti Şücaəddinin vəliəhdi Sərfraz xanı öldürdü. Beləliklə Bihar və Benqalı nəzarətə götürdü. 3 mart 1741-ci ildə Orissanın naib nazimi və Sərfraz xanın qohumu, bacısının əri Rüstəm-Cəngə qalib gəldi. Orissa da onun hökmranlığı altına keçdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Əliverdi xan  Banqlapediyada
Qriqori Qaqarin

**Qaqarin Qriqori Qriqoryeviç** () — rus rəssamı, incəsənət tədqiqatçısı. Romada K. P. Brüllovdan dərs almışdır. Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının vitse-prezidenti olmuşdur (1859–1872). Qaqarin Qafqazda hərbi xidmətdə olarkən (1840–1850) burada yaşayan xalqların məişətinə aid tablolar, portret, mənzərə rəsmləri və batal səhnələri çəkmişdir. Qaqarin Azərbaycanın şəhərlərində də olmuş, "Şamaxı rəqqasələri", "A. A. Bakıxanovun portreti" və s. rəsmlər, həmçinin, Azərbaycan memarlıq abidələrini təsvir edən əsərlər çəkmişdir.

## Əsərləri
* Григорий Гагарин. Костюмы Кавказа (Scenes, paysages, meurs et costumes du Caucase). Paris, 1845.

## İstinadlar

## Mənbə
* Олег Кузнецов, канд. ист. наук (Москва). Князь Григорий Гагарин: открытие Азербайджана взору Европы. Журнал İRS, № 4 (58), 2012.
Sunqurabad nahiyəsi

**Sunqurabad nahiyəsi** — Qarabağ bəylərbəyliyinin və Gəncə-Qarabağ əyaləti bölgələrindən biri. İndiki Daşkəsən rayonun bir qismini əhatə edirdi.

## Tarixi
Nahiyə adını Azərbaycan atabəyi olmuş Qara Sunqurdan alıb. Qarabağ bəylərbəyliyinin Gəncəbasan qəzasına bağlı idi. Mərkəzi Sunqurabad kəndi olub, 16 yaşayış məskənini birləşdirirdi.

Gürcüstanda MDTA saxlanılan 3 nömrəli sənəddə Qarabağ bəylərbəyliyinə daxil olan Sunqurabad nahiyəsinə məlik təyin edilməsindən, məlikin hüquq və səlahiyyətlərindən danışılır.

1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Xaçın sancağı Çiləbörd nahiyəsi nahiyəsinin kəndi.

1727-ci ilə bağlı Osmanlı "Müfəssəl dəftəri"ndə isə Gəncə-Qarabağ bəylərbəyliyi. Gəncə livasının bir mahalı olaraq Sunqurabadın adı keçir.

## Kəndləri

1 Sungurabad

* Zinzahal
* Dəstəyur(Dəstəfur)
* Gədəmiş
* Qarakeşiş
* Çanaqçı (Daşkəsən)
* Qalakənd
* Qarabulaq (Gədəbəy)
* Derebeyli, diğer adı Çay köyü

Sunqurabad 1593-cü ilə bаğlı Оsmаnlı qаynаğındа Çiləbörd mаhаlınа bаğlı kənd olmuşdur.
## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Sərbədarilər

**Sərbədarlar üsyanı** (;"başdan keçənlər", "asılanlar") — XIV əsrdə Elxanlılar dövləti və Cığatay ulusuna qarşı baş verən xalq hərəkatı.

## Tarixi
Feodal zülmü və monqol hökmranlığı [Xorasan]da Sərbədarlar üsyanına (XIV əsrin 30–80-ci illərində) səbəb olmuşdu.

1353-cü ildə Tuğa-Teymur sərbədarlar tərəfindən öldürülmüşdü və onun torpaqları (Curcan, Mazandaran və Xorasanın bir hissəsi) Vəli adlı əmirinin əlinə düşdü. Teymur 1384-cü ildə Vəliyə qalib gəldi. Tuğa-Teymur isə ondan qaçanda öldürüldü.

Sərbədarların yaratdığı qurum 1381-ci ildə Teymurilər dövləti tərəfindən qaldırıldı.

## Ədəbiyyat
* Ру Ж.-П. Тамерлан. — М.: Молодая гвардия, 2007. — 295 [9] с.: ил. — 4-е изд. (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1063) — пер. с фр. Е. А. Соколова; послесл. В. Л. Егорова; прил.
* Шараф ад-Дин Али Язди. Зафар-наме. Ташкент, Сан’ят, 2008, 484 с.
* Хильда Хукхэм "Властитель семи созвездий" 1995, Ташкент, издательство "Адолат".

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Tofiq Zeynalov

**Zeynalov Tofiq Məhəmmədəli oğlu** () — 1991–1992 və 2007–2018-ci illərdə Tovuz rayonu İcra hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Zeynalov Tofiq Məhəmmədəli oğlu 17 iyul 1944-cü ildə Tovuz rayonunun Qovlar qəsəbəsində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi fakültəsini və Bakı Ali Partiya məktəbini bitirib.

Əmək fəaliyyətinə 1960-cı ildə Qovlar İnternat məktəbində kitabxana müdiri kimi başlamışdır. 1964–1967-ci illər hərbi xidmətdə olub.

1971-ci ildə Tovuz rayon Komsomol Komitəsində təlimatçı vəzifəsinə təyin olunub. 1971–1973-cü illərdə Tovuz rayon Komsomol Komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri işləyib. 1973–1976-cı ilərdə Tovuz rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi işləyib. 1976–1978-ci ilərdə Bakı Ali Partiya məktəbində təhsil almışdır.

1978–1982-ci illərdə Tovuz şəhər 155 №-li Texniki Peşə Məktəbinin direktoru vəzifəsində çalışıb. 1982–1985-ci illərdə Tovuz rayon Partiya Komitəsində təlimatçı vəzifəsində işləyib. 1985–1986-cı illərdə Tovuz rayon Partiya Komitəsinin şöbə müdiri vəzifəsində işləyib. 1986–1989-cu illərdə Engels adına üzümçülük və şərəbçılıq sovxozunun direktoru vəzifəsində işləyib. 1989–1990-cı illərdə Tovuz rayon Aqrar Kombinatının baş direktorunun birinci müavini vəzifəsində işləyib.

1990–1991-ci illərdə Tovuz rayon Aqrar Kombinatının baş direktoru vəzifəsində işləyib. 1993–1999-cu illərdə M. B. Qasımov adına Üzüm istehsalı və emalı müəssisəsinin direktoru, YAİK-in sədri vəzifəsində işləyib. 2000–2001-ci illərdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Beynəlxalq əlaqələr idarəsində rəis müavini, 2001–2002-ci illərdə isə rəisi vəzifəsində işləyib. 2002–2007-ci illərdə Tovuz Ərazi Kənd Təsərrüfatı idarəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

11 sentyabr 2024-cü ildə vəfat edib.

### Ailəsi
Ailəlidir. 4 övladı var. Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin rəisi, general-mayor Ramiz Zeynalovun qardaşıdır.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
1991–1992-ci illətdə Tovuz rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləyib.

27.02.2007-ci il tarixdən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Tovuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü idi.

## İstinadlar
Mələkli

**Mələkli** — İğdır ilinin İğdır ilçəsində belde.

## Coğrafyası
Bələdiyyənin qüzeyində Evci, Tacirli və Özdəmir; şərqində Qaraqoyunlu və Göyçəli; qərbində Ağyumaq və İğdır; güneyində isə Aşağıərhacı yer alır.

## Əhalisi

### Milli tərkibi
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin İğdır şöbəsinin İğdır kənd cəmiyyətinin Mələkli kəndində 1.869 nəfər əhali yaşayırdı, onların hamısını etnik tatarlar (**[[azərbaycanlılar]]**) təşkil edirdi

## İstinadlar

## Mənbə
* Melekli Belediyesi
* Yerelnet
Milli Konvent

**Milli Konvent** () və ya Konvent — Böyük Fransa inqilabı dövründə (1792—1795)  qanunverici (səlahiyyət məhdudiyyəti olmayan) orqan.

Təşkilat məclis formasında 10 avqust 1792 ci ildə kral hakimiyyətinin süqutundan, "vətən təhlükədədir" elan edildikdən sonra yaranmışdır. Konventə ilk seçki 25 yaşına çatmış (dahasonra 21 yaş) kişilərdən 26 avqust 1792 ci ildə, depatament seçkisi isə həmin ilin 2 sentyabrında  keçirilmişdir. 
1792 ci il 21 sentyabrda Milli Konvent ilk məclisini keçirərək, kral idarə üsulunun ləğv olunması və respublika elan olunması ilə əlaqədar deklorasiya qəbul edir. Konventdə çoxluğu jirondistlər (500 nəfər) və onların tərəfdarları sağ cinahı, azlıqda olan montanyarlar (dağlılar) isə sol cinahı təşkil edirdilər.

İlk iclasdan başlajaraq jirondistlərlə montanyarlar arasında gərgin mübarizə başlanmış olur.
Sentyabr qətliamı günahkarlarının cəzalandırılması ilə əlaqəli debatlar gərgin şəraitdə keçir. Jirondistlər montanyarları diktaturaya can atmaqda günahlandırırlar. Kəskin fikir ayrılığı 1792 ci il, 16 oktyabrda məhkəmənin XVI Lüdovikin edam qərarı ilə bağlı olmuşdur. Qərar 21 yanvar 1793 cü ildə icra edilir.

1793-cü il mart ayında Sen Floran-sür-Luarda başlamış Vandeya üsyanı Konventi  bütün emiqrantlara və andsız keşiş və rahiblərə ölüm hökmünü tətbiq etməyə məcbur edir. Konvent bütün zadəgan və ruhanilərin tərkisilah edilməsi üçün dekret imzalayır.  Konventdə 1 aprel 1793 cü ildə respublika düşməni kimi şübhəli bilinən deputatların toxunulmazlığını ləğv edən dekret imzalanır.
Hyubert Hamfri

**Hyubert Hamfri** () — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 38-ci vitse-prezidenti.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*ABŞ Konqresinin tərcümeyi-hallar kataloqu
Rübai

**Rübai** — İranda yazılı ədəbiyyatın geniş yayılmış şeir janrlarından biri.

## Haqqında
Rübai birinci, ikinci və dördüncü misraları həmqafiyə, üçüncü misrası isə sərbəst qalan dörd misralıq müstəqil əsərdir. Bəzən misralarda həmqafiyə olan sözlərdən sonra rədif də gələ bilər. Dörd misrada bitkin, həm də məna və ideyaca mühüm, dərin fəlsəfi bir fikir ifadə etmək rübaidə əsas şərtdir. Dünya ədəbiyyatında rübainin ən klassik nümunələrini Şərqin dahi mütəfəkkiri Ömər Xəyyam yaratmışdır. Onun fəlsəfi dərinlik və emosional tərzdə yazılmış rübailərində böyük həyat sevgisi, həqiqətpərəstlik, dini mövhumata qarşı üsyankarlıq və s. tərənnüm olunurdu:

:Əlimdə olsaydı əgər iqtidar, 
Bu köhnə fələki kökündən yıxar, 
Təzədən elə bir fələk qurardım, 
Ki, hər kəs yaşardı azad, bəxtiyar.

Azərbaycan ədəbiyyatının intibah mərhələsinin ən qüdrətli sənətkarı Məhsəti Gəncəvi də rübai janrında gözəl sənət nümunələri yaratmışdır.

## İstinadlar
Qumaclar

**Qumaclar** — 1157-ci ildə Xorasan çevrəsində, Nişapurda qurulmuş və 18 may 1187-ci ilədək iqtidarda olmuş Səlcuqlu atabəyliyidir.

## Tarixi
Səlcuqlular bölgələrə hakim olaraq təyin edilen şahzadələrin yanına atabəy olaraq adlandırılan təcrübəli dövlət adamları verilirdi. Atabəylər, dövlətin zəiflədiyi dönəmlərdə olduğu bölgədəki idarəni ələ keçirib dövlət qururdular. Qumaclar da Böyük Səlcuqlu sultanı Sultan Səncərın ölümündən (1157) sonra müstəqil hərəkət etməyə başladılar. Atabəyliyin adı Sultan Sultan Məlikşahın saray nazirliyini və Məlikşahın oğlu Məlik Səncərın atabəyi olan Əbu Bəkr Qumacdan gəlir.

Hökmdarları sırasıyla bunlardır:

* İmadəddin Ay Aba (1157–1174)
* Əbu Bəkr Toğan (1174–1185)
* Səncərşah Ay Aba (1185–1187)

Atabəylik, Xarəzmşahlar tərəfindən ortadan qaldırıldı.
Ermənistandakı zəlzələ zamanı yardıma göndərilən azərbaycanlıların siyahısı

**Ermənistandakı zəlzələ zamanı yardıma göndərilənlərin siyahısı** — 11 dekabr 1988-ci ildəki hadisə, Qəzada ölən 78 nəfərə 1994-cü ildə prezident Heydər Əliyevin sərəncamı ilə şəhid statusu verilib.

11 dekabr 1988-ci ildə Bakıdan Leninakana zəlzələ rayonuna köməyə uçan İl-76 təyyarəsini daşnak terrorçuları qəzaya uğradıb. 69 sərnişindən yalnız bir nəfər Babayev Fəxrəddin təsadüf nəticəsində sağ qalıb. 68 nəfər azərbaycanlı sərnişin və 9 nəfər ekipaj üzvü bu terror aktının qurbanı olub. Qəzanın səbəbləri öyrənilmədən, heç bir ekspertiza aparılmadan təyyarənin qara qutusu məhv edilib. Bu terror aktı qəza hadisəsi kimi cəmiyyətə sırınıb. Təsadüfən sağ qalmış Fəxrəddin Babayev İrəvan xəstəxanasına aparılsa da, "ermənilər arasında yaralı türkə yer yoxdur" deyən daşnak xislətli erməni həkimləri onu müalicə etməkdən boyun qaçırıblar.

## Siyahı

## Həmçinin bax
*Spitak zəlzələsi
*Leninakan yaxınlığında İl-76 qəzası (1988)

## Xarici keçidlər
*Xronologiya

## İstinadlar

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Abşereon şəhidləri", Bakı, "Ağrıdağ", 1997. səh. 45-də
* Azərbaycan Respublikası Xatirə Kitabı, X cild. səh.183-də.
Xaf

**Xaf**—Xorasanda qədim şəhər.

## Tarixi

## Coğrafiyası
Qədimdə vilayət idi. Tarixçi Hafiz Əbruya görə şərqdən Baxərz, qərbdən Kuhistan, şimaldan Zavə və Nişapur, cənubdan səhradır ki, Kuhistan, Fərah və Sistan arasında yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Nəsibə Abdullayeva

**Nəsibə Abdullayeva** (tam adı: *Nəsibə Məlik qızı Yarməhəmmədova*, , , ; ) — Özbəkistan müğənnisi, Özbəkistanın (1993) və Azərbaycanın (2022) xalq artisti.

## Həyatı
Nəsibə Abdullayeva 11 noyabr 1961-ci ildə Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikası Səmərqənd vilayətinin inzibati mərkəzi olan Səmərqənd şəhərində, Boğişamol məhəlləsində anadan olmuşdur. Anası Xalçuçuk Xalimakulova əslən tacik, atası Məlik Yarməhəmmədov isə əslən iranlıdır. Nəsibə Abdullayeva atasını etnik fars hesab edir.

Gəncədə doğulmuş, milliyyətcə azərbaycanlı olan, gitara ifaçısı Eldar Abdullayevlə 1980-ci ildə nikaha girmiş Nəsibə Yarməhəmmədovanın bu nikahından iki oğlu vardır: Ənvər Abdullayev (d. 1981) və Əkbər Abdullayev (d. 1987)

30 avqust 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında mədəni əlaqələrin inkişafında xidmətlərinə görə "Xalq artisti" fəxri adı ilə təltif edilib

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Montanyarlar

**Montanyarlar** ( — dağlılar) — Böyük Fransa inqilabı dövründə yaranmış solçu siyasi partiya. Sol demokratik bir quruluş idi.

## İstinadlar
Zərdüşt (tanker)

**Zoroastr** — dünyada ilk neft tankeri.

## Texniki göstəriciləri

## Poçt markası üzərində

1994-cü ilin iyun ayının 10-da Bakı şəhərində "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Nobel qardaşları şirkətinin yaradılmasının 115 illiyinə həsr olunmuş 5 ədəd poçt markası təqdim edilmişdir. Qiyməti 25 manat, tirajı isə 50000 ədəd olan həmin markalardan biri "Zoroastr" gəmisinə həsr olunmuşdur.

## İstinadlar
Minik avtomobili

**Minik avtomobili** — sürücünün oturacaq yeri daxil olmaqla, oturacaq yerlərinin sayı doqquzdan çox olmayan avtonəqliyyat vasitəsi.

Minik avtomobillərini yerinə yetirdiyi funksiyalara görə Fərdi minik avtomobilləri, Taksi minik avtomobili ləri, İdarə, müəssisə və Təşkilatlara məxsus olan minik avtomobilləri və qeyri müntəzəm sərnişin daşımalarını yerinə yerirmək üçün istifadə edilən minik avtomobilləri kimi təsnifata ayırmaq olar.

Minik avtomobillərinin təsnifatı

Kuzasının növü görə avtomobilləri qapalı (limuzin, sedan, universal), açıq (fayton, kabrolet, torpedo) və kombinə edilmiş (açılabilən) kuzalı olurlar. Qapılarının sayına görə kuzalar 2, 4 və 5 qapılı olurlar.

Mühərrikin işçi həcminə (litrlə) görə və öz kütləsinə görə minik avtomobilləri ən kiçik (1.2-dən az), böyük (3.5-dən çox) və ali (məhdudlanmır) siniflərə bölünürlər. 
Minik avtomobilləri əvvəllər tətbiq olunan sovet təsnifatında əsas təsnif əlaməti olaraq mühərrikin işçi həcmi istifadə olunurdu. Müasir avtomobilqayırma praktikasında bir modeldən olan avtomobillərin müxtəlif həcmli və güclü mühərriklərlə təchiz olunmasının geniş yayıldığı nəzərə alınarsa bu cür təsnifat səmərəli deyildir. Ona görə də, adətən minik avtomobillərinin Avropa təsnifatından istifadə edilir. Belə təsnifatda Minik avtomobilləri qabariti və kuza və şassinin konstruksiyasının xüsusiyyətlərinə görə fərqləndirilir. Təsnifatda istehlak məqsədləri və bazarın marketinq seqmentasiyası üçün şərti olaraq 10 qrup-altı sinif (A-dan F-ə qədər latın hərifləri ilə işarələnir) və dörd kuza və ya şassi növü ayırd edilir.
												
Kuzasının növünə görə; 
Qapalı, 
Limuzin, 
Sedan,	    
Furqon – Van,
Universal,
Hetçbek.			
     
Kuzasının növünə görə;
Açıq,	
Fayton,  			
Kabrolet,			
Torpedo  -  Kupe,
Pikap,		
Kupe,		 	
Kupe Sport,
           						
Kombinə edilmiş (açılabilən, 
Kabrio, 							
Rodster – Raritet (Nadir,
Fayton, 
 
  
Minik avtomobillərinin ümumi istifadə və təyinat süsusiyyətlərinə görə tipləri isə bunlardır (şərti):

Şəhər tipli avtomobillər
Ailəvi avtomobillər
Yolsuzluq avtomobilləri
Yolsuzluq avtomobilləri krossoverlər
İdman tipli avtomobillər

## İstinadlar

## Mənbə
*Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
* Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ
Tersk atı

**[[Terek]] cinsi və ya Tersk atı** — Tersk cinsi Rusiyanın Stavropol bölgəsinin Stavropol və Tersk at zavodunda yaradılmış yeni bir at cinsidir. Bu cinsin yaradılmasında Ərəb, Kabardin, Bonatlarının törəmə çarpazlaşdırılması nəticəsində yaradılmışdır.
## Xüsusiyyətləri
Tersk atı keyfiyyətinə görə Ərəb atına çox oxşayır. Lakin Ərəb atından bir az iri, uzunsov bədənli və sümüklüdür. Əsas rəngi bozdur. Temperamenti canlı və sakitdir. Əsas ölçüləri 151-153-177-18,7 sm.-dir. Tersk atı yaxşı iş qabiliyyətinə malikdir. Rekord sürəti 1600 metr məsafəyə 1 dəq. 48 can.

2400 metrə isə 2 dəq. 47 saniyədir. Uzaq məsafəli yürüŞlərdə davamlıdır. Dağlıq şəraitdə 3100&nbsp;km. məsafəni bu atlar üç günə keçmişlər.

### Xarici keçidlər
* Atlar
İmaməli Həbibi

**İmam Əli Həbibi Gudərzi** (, ) — "Mazandaran pələngi" ləqəbi ilə tanınan iranlı güləşçi, sərbəst güləşdə 67 kq çəki dərəcəsində 1956-cı il Yay olimpiya oyunlarının qalibi.

1960-cı il Roma Olimpiadasında ABŞ təmsilçisi Duqlas Blyuboya uduzaraq 4-cü olmuşdur. Həbibi hazırda Mazandaran ostanının Babol şəhərində yaşayır. O, FİLA-nın şərəf zalına daxil edilmişdir.

Karyerasını 1961-ci ildə başa vurmuşdur. İdmançı karyerasını bitirdikdən sonra İran parlamentinə seçildi. Bundan əlavə, Həbibi kinoşirkət yaradaraq avtobioqrafik "Mazandaran pələngi" filmində və daha 3 filmdə baş rolda çəkildi.

## Nailiyyətləri
* 1956-cı il Yay Olimpiya Oyunlarının qızıl medalı, Melburn, Avstraliya (67 kq)
* 1958-ci il Asiya oyunlarının qızıl medalı, Tokio, Yaponiya (67 kq)
* 1959-cu il Dünya Kubokunun qalibi, Tehran, İran (73 kq)
* 1960-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında 4-cü yer, Roma, İtaliya (73 kq)
* 1961-ci il Dünya Kubokunun qalibi, İokohama, Yaponiya (73 kq)
* 1962-ci il Dünya Kubokunun qalibi, Toledo, Ohayo, ABŞ (78 kq)

## İstinadlar
Don atı

**Don atı** —  XVIII-XIX əsrlərdə Don kazakları tərəfindən yaradılmış minik-qoşqu atı.

## Tarixi
Don atının əsasını keçmiş cənub köçəri tayfaların (Noqay, Kalmık və s.) atları təşkil edir. XVIII əsrdən başlayaraq bu yerli kiçik boylu (143 sm.) lakin, çox möhkəm və davamlı atlar, şərq at cinsləri – Qarabağ, İran, Ərəb və Türkmən atları ilə yaxşılaşdırılmış, ilxı şəraitində bəslınmə və uzaq yürüşlərdə istifadə edilmə nəticəsində yüksək keyfiyyətli şcins kimi inkişaf etmişdir.

## Xüsusiyyəti
Don atında yayılan qızılı – kürən rəng Qarabağ atının təsiri nəticəsidir. Donun geniş otlaqları, süvari atına olan böyük tələbat və Don atının davamlılığı cinsin təkmilləşdirilməsində böyük rol oynamışdır.

Don atı iri boylu kütləli, bir qədər uzunsov bədən quruluşlu, enli, dərin gövdəli, quru və möhkəm ayaqlıdır. Əsas ölçüləri 156,5 – 159,9 – 186,7 - 190,7 sm-dir.

Don atı universal məhsuldar atdır yaxĢı minik atı olmaqla, yüngül qoşquda da əlverişlidir. Cıdırlarda üç yaşlıların rekord sürəti 1600 metrə 1 dəq. 49 san . (Bayron), 2400 metrə isə 2 dəq. 47,4 saniyədir. Don atı uzaq məsafəli yürüşlərdə çox davamlı və işlək atdır.