Hacı Ələkbər bəy Nəsirbəyov

**Hacı Ələkbər bəy Atakişi bəy oğlu Nəsirbəyov** (*az. Hacı Ələkbər bəy Atakişi bəy oğlu Nəsirbəyov*; 1857, Dədəli, Şuşa qəzası, Şamaxı quberniyası, Rusiya imperiyası – 1923, Qaryagin, Qaryagin qəzası, Azərbaycan SSR, ZSFSR, SSRİ) — qurucu, xeyriyyəçi, hüquqşünas, məmur, Hacı

## Həyatı
Hacı Ələkbər bəy 1857-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Dədəli obasında, Qarabağın zadəgan Nəsirbəyovlar ailəsində anadan olub.

Molla yanında oxuyub, sonralar isə mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Tiflis (indiki Tbilisi) şəhərində “Nəcib uşaqlar üçün gimnaziya”nı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Rus dilini kamil bilirdi.

Quberniya katibi mülki çini vardı. Bakı qəzasında dövlət idarələrində hüquqşünas və məmur işləmişdi. Bir müddət Bakının ikinci sahəsinin pristavı olmuşdu. Həmin ərazidə asayişi qoruduğuna və cinayətkarlığı praktiki olaraq aradan qaldırdığına görə, hətta Bakı kəndlərində Ələkbər bəy haqqinda meyxanalar düzüb-qoşublar. 

O illərdə yayılmış bəzi məlumatlara əsasən, Rusiya çarının qardaşı Böyük knyaz Mixail Aleksandroviç Romanov Bakıya səfər edərkən onun ailə üzvlərindən birinə sui-qəsd cəhdi olur. Bu zaman mühafizənin təşkilində iştirak edən Ələkbər bəy ağciyərindən yaralanır, amma sui-qəsdin qarşısını alır. O, göstərdiyi cəsarətə görə qiymətli metallardan hazırlanmış saatla mükafatlandırılır. Həmin hadisədə aldığı yara isə ölənə qədər daim özünü xatırladacaq.

Hacı Ələkbər bəy Məkkə-müəzzəmi ziyarət edib, şərəfli Hacı ünvanını daşıyıb. Qurucu və xeyriyyəçi bir şəxsiyyət idi.

## Fəaliyyəti
Hacı Ələkbər bəy o dövrün görkəmli azərbaycanlı xeyriyyəçiləri sırasında da özünəməxsus yer tutub. O, Qarabağda və Zəngəzurda quruculuq və xeyriyyəçiliklə məşğul olub. Milliyyətindən və dinindən asılı olmayaraq yerli kasıb sakinlərə vaxtaşırı kömək edirdi. Rəvayətə görə, o, sədəqə verəndə evinin qarşısında böyük növbə düzülürdü.

Qaryagin kəndində (indiki Füzuli şəhəri) dəyirman, hamam və klub tikdirib, kəhriz vurdurub. O həmçinin Qapan (indiki Qafan) mis mədənlərinin sahibkarlarından biri olub.

1908-ci ildə Hacı Ələkbər bəy sırf öz maliyyəsi hesabına Qaryaqinda Məhəmməd İlahiyyat Məktəbi açır. Bu təhsil ocağının işi ilə əlaqədər olan bütün xərcləri o üzərinə götürür, müəllimlərin məvaciblərini ödəyir, şagirdlərin yaşayışının və qidalanmasının qayğısına qalır. Həmin məktəb 1917-ci ilə qədər fəaliyyət göstərəcək.

1909-cu ildə Hacı Ələkbər bəy Qaryaqinda ticarət evi tikdirir.

20-ci əsrin birinci yarısında Qaryaqinda ilk teatr tamaşaları göstərilir.
1909-cu ildə Qaryaqindəki teatr truppası o dövrdə məşhur olan Mirzə Fətəli Axundovun "Hacı Qara" komediyasının tamaşasını qoydu. İlk tamaşanın təşkilatçısı və rəhbəri Haşım bəy Vəzirov olub. Tamaşa isə Hacı Ələkbər bəyin mülkündə baş tutub.

Hacı Ələkbər bəyin ən böyük layihəsi Qaryagin kəndindəki (indiki Füzuli şəhəri) məscidin inşası olub. O, məscidin tikintisinə şəxsi büdcəsindən vəsait ayırıb, bu işi Memar Kərbəlayi Səfixan Qarabağlıya və Şuşadan dəvət olunan ustalara həvalə edib. Buradakı daş kitabədə məscidin tikilmə tarixi – hicri tarixi ilə 1307-ci il göstərilirdi. Bu tarixi miladi təqviminə çevirəndə 1889–1890-cı illərə uyğun gəlir. O vaxtdan həmin dini ocaq Hacı Ələkbər məscidi adlandırılıb.

Vəfatından az əvvəl Hacı Ələkbər bəy məscidin girişində pilləkənlərin altında dəfn olunmasını vəsiyyət etsə də, yerli camaat xeyirxah işlərinə hörmət və ehtiram əlaməti olaraq onu öz tikdirdiyi məscidin ibadət zalının sol pəncərələrindən birincisinin qənşərində dəfn edib.

## Ailəsi
* Həyat yoldaşı Mina xanım Məşədi Ələkbər bəy qızı Zöhrabbəyova (1853, Şuşa – 21.06.1959, Bakı).
* Övladları: Behbud bəy (1883 – ?), Sona xanım (05.05.1892 – 12.02.1973, Bakı), Tovuz xanım (? – 1974, Bakı), Mələk xanım.
# Behbud bəy gəncliyində naməlum səbəbdən itkin düşürək tapılmır.
# Sona xanım Mir Mehdi Xəzaninin nəvəsi Məhəmməd bəy Məlik-Aslanovla yaşam qurmuşdu.
# Tovuz xanım Qarabağ xanlığının vəzirinin nəvəsi Həşim bəy Vəzirovun oğlu Mustafa bəylə evli idi.
# Mələk xanım Cavad bəy Cuvarlinskinin həyat yoldaşı olub.
* Hacı Ələkbər bəyin ailəsi Bakıda yaşayarkən qızların müəllimi böyük şairimiz Abdulla Şaiq olmusdu.

## Mükafatları
* III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni — 1895-ci il.
* III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni — 1897-ci il.

## Həmçinin bax
Nəsirbəyovlar

## Yaddaş
Hacı Ələkbər məscidi

## Xatirəsi
19 may 2025-ci ildə CBC TV Azerbaijan kanalında Hacı Ələkbər bəyin 
həyat və fəaliyyətinə həsr edilmiş Qafqaz Tarixi Mərkəzinin direktoru Rizvan Hüseynovun 
"Физули — забытые страницы истории. МЕЦЕНАТ ИЗ ФИЗУЛИ, ПРОСЛАВИВШИЙ ГОРОД".
(Füzuli — tarixin unudulmuş səhifələri. ŞƏHƏRİ UCALDAN FÜZULİ XEYRİYYƏÇİSİ) adlı sənədli filmi nümayiş olunub və 
CBC TV Azerbaijanın video kataloquna yerləşdirilib.

## Mənbə
*[[Ənvər Çingizoğlu]]*. Nəsirbəyovlar. "Soy" dərgisi, 7 (27), Bakı, 2009. səh. 3–15

## İstinadlar