Dəhsiyyə

**Dəhsiyyə** (; ; , , ) — hər hansı bir şeyin onda biri deməkdir. Bu söz ən çox yəhudilikdə, xristianlıqda və digər dini və ictimai ənənələrdə icma üzvünün gəlirinin onda bir hissəsinin dini icmaya verilməsi praktikasına aid edilir. Dəhsiyyənin tarixi İbrahim peyğəmbərin dövrünə gedib çıxır və sonralar Tövratda dini qanun kimi təsbit olunmuşdur.

Həmçinin dəhsiyyə hər hansı bir şeyin onda biri olub, dini təşkilata ianə və ya hökumətə məcburi vergi kimi ödənilir. Müasir dövrdə dəhsiyyə adətən könüllü şəkildə nağd pulla, çeklərlə və ya onlayn ödəniş vasitəsilə edilir. Tarixən isə dəhsiyyə məcburi olub və kənd təsərrüfatı məhsulları kimi natura şəklində ödənilirdi. Bir çox ölkələrdə vergi sisteminə bağlı olan kilsə vergisi milli kilsənin dəstəklənməsi üçün istifadə olunur. Dəhsiyyə məbləğindən əlavə olaraq, kilsəyə edilən ianələr və ya dini icmanın üzvü olmayan, lakin kilsəyə gələn şəxslərin verdiyi yardımlar qurban adlanır və adətən xüsusi məqsədlər, məsələn, tikinti layihələri, borc ödənişi və ya missioner fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulur.

## Yəhudilikdə

Tanaxa görə, dəhsiyyə (ondabir) yəhudilərə hələ Musanın dövründən əvvəl məlum idi və İbrahimin dörd məğlub padşahdan aldığı qənimətin onda bir hissəsini baş kahin Melxisedekə verməsi ilə bağlıdır (Yaradılış 14:17–20). Dəhsiyyə torpaq məhsullarının, mal-qaranın və digər nemətlərin onda biri olub, torpaq payı olmayan levililərə verilir və onların dolanışıq mənbəyi sayılırdı. Levililər aldıqları dəhsiyyənin onda birini baş kahinin saxlanması üçün ayırmalı idilər (Saylar 18:21–32). Dəhsiyyənin natura şəklində verilməsi əvəzinə, yolda rahatlıq üçün onu pula çevirmək və Yerusəlimdə təkrar natura almaq mümkün idi (Qanun 14:24–26).

* Maaser Rişon — "birinci dəhsiyyə", Saylar 18:21-24-ə əsasən levilərə məxsusdur. Onlar aldıqları dəhsiyyədən onda birini Trumat Maaser adlanan pay kimi kohenlərə (Harunun nəslindən olan kahinlərə) verməli idilər.
* Maaser Şeni — "ikinci dəhsiyyə" (Qanun 14:22), birinci dəhsiyyədən sonra ayrılan hissə idi. Həcc ziyarətləri zamanı bu pay Yerusəlimə gətirilməli və sahibinin ailəsi, qonaqları, eləcə də kasıblar tərəfindən istehlak edilməli idi.
* Maaser Şlişi – "üçüncü dəhsiyyə", yeddiillik dövrün üçüncü ilində verildiyi üçün bu adı almışdır. Digər adı Maaser Ani ("kasıbların dəhsiyyəsi") olub, yetimlərə, dul qadınlara, levilərə və qeyri-yəhudilərə (prozelitlərə) ayrılırdı (Qanun 14:27–29). Bu, kasıblara yardım göstərmək üçün sosial qanunvericiliyin bir hissəsi idi.
* Maaser Behəma — mal-qaranın balalarından ayrılan dəhsiyyə. Bu barədə Qanun (Levililər 27:30-33) və Peyğəmbərlər kitablarında (Yezeqiel 34:12-20, 37) bəhs olunur. Mişnaya (Braxot 9) görə, bu qanun İsrail torpaqlarında və diasporada, həm Müqəddəs Məbəd mövcud olduğu zaman, həm də dağıldıqdan sonra qüvvədə idi. Lakin İkinci Məbədin dağıdılmasından sonra bu praktika dayandırıldı.
* Maaser Ksafim — "pul dəhsiyyəsi". Talmudda (Talmud Yeruşalmi, Pea 1:1; Talmud Bavli, Ketubot 50a) Uşa şəhərində yerləşən Sanhedrinin, gəlirin 1/5-nin xeyriyyə məqsədilə ayrılması barədə qərar verdiyi qeyd edilir. Daha sonra bu hadisə halaxik qaydalara əsas yaradaraq, varlı insanların gəlirlərinin onda birini xeyriyyə məqsədilə ayırması öhdəliyini formalaşdırdı (Şulxan Arux, Yore Dea 249:1).

## Osmanlı imperiyasında
Osmanlıların Bolqarıstanı fəth etməsindən sonra, bölgədə "*uşr*" adlı feodal vergi tətbiq edildi. Bu vergi kənd təsərrüfatı məhsullarının 10%-nin Osmanlı feodallarına natura şəklində ödənilməsini nəzərdə tuturdu. 1877–1878-ci illərin milli-azadlıq müharibəsində bolqarların qələbəsindən sonra bu vergi ləğv edildi.

## Müasir dəhsiyyə
Bu gün bir çox icmalar, sosial təşkilatlar və milli-mədəni avtonomiyalar, ənənəvi həyat tərzini qorumaq məqsədilə dəhsiyyədən ianə və üzvlük haqqı yığmaq üçün istifadə edirlər. Bu, icmanın fəaliyyətini davam etdirmək və dəstək almaq üçün bir maliyyələşdirmə üsulu kimi tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*

## Xarici keçidlər

*Theologian Russell Kelly on tithing
*Storehouse Tithing by Herb Evans
*Q & A On Tithing By Russ Kelly
*Articles By New Testament Scholar Dr. David Croteau
*TITHING has no expiry date www.YouTube.com
*
*Do Christian Tithe?