open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kikai Sentai Zenkaiger

**Kikai Sentai Zenkaiger** (yap. 機界戦隊ゼンカイジャー, tərcüməsi: Maşın Dünyası Eskadra Zenkaiger, oxunuşu: Kikai Sentai Zenkaija) — Əsas 5 nəfərdən ibarət olan "*[[Super Sentai]]*" seriyasının 45-ci serialıdır.

Şounun mövzusu robotlar və maşınlardır. "*Super Sentai*"nin 45-ci ildönümünü keçmiş sentai mecha və komandalarına əsaslanan qəhrəmanlar və əşyalarla qeyd edir.

## İstehsal
Seriyalın ticarət nişanı 8 sentyabr 2020-ci ildə Toei şirkəti tərəfindən təqdim edilmişdir.

Zenkaizerin qırmızı əvəzinə ağ rəngdə olmasına baxmayaraq lider olaraq seçilməsinin səbəbi, digər qırmızılarla ilə birlikdə qruplaşdırıldığı zaman gələcək krossoverlərdə fərqlənməsini təmin etməkdir. Dörd Kikainoid, Uchu Sentai Kyuranger-in insan olmayan üzvlərinə əsaslanır.

## Ümumi
Bu hekayədə qəhrəmanlarımız paralel kainatları məhv etməyə çalışan düşmənləri dayandırmaq üçün tam güclə tam qaz istifadə edəcəklər.

Zenkaizer kimi tanınan qəhrəman, ədalətli qəlbi ilə, öz dünyasına girməyi bacaran yadellilər arasından çıxan nəhəng bir şər kütləsinə qarşı çıxacaq. Onunla bu mübarizə həyat formasında olan dörd robot olacaq.

## Obrazlar
### Superqəhrəmanlar

### Müttəfiqlər

### Supercanilər

## Mecha

### Yaxşı

### Pis

## Bölümlər
Bu Sentai mövsümündəki bölümlər hər ədədin sonunda -kai (カ イ) şəkilçisi əlavə edilərək nömrələnir (məs: 1-ci Kai! (第 1 カ イ！ Dai Ik-kai!)). Bölüm adları da "kai" hecası ilə bitir.

## Filmlər və Xüsusilər

### Filmlər

### Xüsusilər

## Aktyor heyəti
Kendal Cenner

**Kendall Nikol Jenner** (*;* )  amerikalı model və aktrisa. E! telekanalında yayımlanan *Keeping Up with the Kardashians* ailə realiti şoularında rol alır. Həmçinin Kim Kardaşyanın ögey bacısıdır.

## Həyatı
Brüs Cenner və Kris Cennerin qızıdır. Kayli Cenner adında doğma bacıdı və ana tərəfindən Kourti Kardaşyan, Kim Kardaşyan, Kloi Kardaşyan və Rob Kardaşyan adında 4 ögey bacı və qardaşı, ata tərəfindən isə 4 ögey bacı və qardaşı da vardır. Kendal məşhur amerikalı gənc televiziya şəxsiyyəti və mankendir. Həmişə şou-biznesdə danışılan və dünya dünya üzrə geniş kütlə tərəfindən izlənən Kim Kardaşyanın ögey bacısıdır. Kim Kardaşyanın anasının ikinci evliliyindən olan bacılarından Kendal, ögey bacısı ilə birlikdə “Keeping Up with the Kardashians” adındakı televiziya proqramı ilə etdiyi modellik və təşəbbüskarlıq işləri ilə adını eşitdirmişdir. Kendalın uşaqlığı Calabasas, Los-Ancelesdə keçdi. Burada Sierra Canyon Məktəbində təhsil aldı və 2014-cü ildə məzun oldu.

## Karyerası
Kendal 13 yaşında moda dünyasına qatıldı. İlk olaraq bacısı Kayli ilə Paper Magazine jurnalının "Gözəl İnsanlar" başlığı altında yer aldı. 14 yaşında Wilhelmina Models modellik agentliyi ilə müqavilə imzalayaraq modellik karyerasına başladı. OK! Tenn Vouge, Seventeen jurnalları üçün çəkilişlərə başladı. 2011-ci ildə bacısı Kayli ilə birlikdə Seventeen jurnalı tərəfindən "Stil Elçiləri" olaraq seçilmişdilər. 2011-ci ildə Kendal, Miss Vogue baş səhifəsində yer alan ikinci model oldu. 2012-ci ildə isə Teen Vogue jurnalında baş səhifədə yer almışdır. Kendal və bacısı Kayli moda dizaynı dünyasına qatıldılar. Kendall & Kylie adında geyim markası yaratdılar. Ardınca Steve Madden - Madden Girl markası üçün aksesuar və ayaqqabı dizayn etdilər. 2014-cü ilin yazında Kendall Nyu-Yprk Moda Həftəsində Mark Jakobs, Donna Karan, Diani von Furstenberq, Tommi Hilfiqer, Parisdə; Sonia Rykiel, Balmain, Givenchy, Chanel, Milanoda; Fendi, Ports 1961, Bottega Veneta, Pucci, Dolce & Gabbana markalarının moda şoularında yer aldı. The Society Manangement, Elite Paris və Elite London kimi agentliklərdə işləyən Kendal W Magazine, V Magazine, Vogue Paris və Interview Magazine jurnallarında şəkil çəkilişləri həyata keçirdi.

2015-ci ildə Harper's Bazaar, GQ və Marie Claire İndoneziya jurnallarının baş səhifəsində yer alan Kendal Calvin Klein markasının yeni üzü seçildi. İyun ayında Türkiyəyə gələn Kendal Antalyada Dosso Dossi Fashion Show-da podiuma çıxdı. Burada beş fərqli geyimlə beş dəfə podiumda çıxış etdi.

Cenner Forbesin ən çox qazanan modellər siyahısında 2018-ci ilin ən varlı modeli seçildi.

## Filmoqrafiya

## Nominasiyaları və mükafaları

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Dilək Gürsoy

**Dilək Gürsoy** (; ) — 1976-cı il təvəllüdlü türk əsilli  Alman ürək cərrahı. 2012-ci ildə Avropada süni ürək implantasiyası edən ilk qadın cərrah.

## Erkən həyatı
Dilək Gürsoy 1976-cı ildə Noysda, 1969-cu ildə  qastarbayter olaraq Türkiyənin Ordu ilinin Fatsa şəhərindən Almaniyaya işləmək üçün mühacirət edən ailədə anadan olmuşdur. İki qardaşı var. On yaşında olanda atası ürək tutmasından vəfat edir.  Anası Zeynep Pyerburq zavodunda montaj işçisi idi. Dilək Türkiyədə uşaq ikən məktəbə getməsinə icazə verilmədiyi üçün oxumağı və yazmağı özü öyrənmiş, anası tərəfindən böyüdülmüşdür. Məktəbəqədər uşaq baxçasında alman dilini öyrənir,ona Alman dünyası və məmləkətində bələdçilik edən bir ailə ilə tanış olur. İbtidai sinif üçün Martin-Lüter-Qrandskul məktəbinə getdi və sonra Noysdakı Kyurinias-Gimnaziyada orta məktəbi bitirdi. Ailəsinin,ürək-damar cərrahiyyəsinə yönələn yeganə fərdi idi. Gələcək peşə karyerası olan cərrahlıq onun uşaqlıqdan bəri olan arzusu idi.
### Şəxsi həyatı
Gürsoy məmləkəti Noysda yaşamağı çox sevir. Həftə sonları başqa şəhərdə işləməli olsa da, doğma şəhərinə mütləq qayıdır.

Borussiya Münhenqladbax FK futbol klubunun fanatıdır,klubun üzvüdür və sezonluq biletinə sahibdir.

## Tibbi karyerası
Düsseldorf Universitetini bitirdikdən sonra həkim köməkçisi, mütəxəssis və tibbdə müdir köməkçisi vəzifələrində çalışıb.  Bundan əlavə, Essen, Bad Enhausendə  və Duysburqda Reyner Körfer ilə tellər və xarici enerji mənbələri olmayan yeni süni ürək növü inkişaf etdirmək üçün çalışmışdır. 2017-ci ildə Bremendə çalışdı. 2019-cu ilin mart ayından Ziqburqdakı Helios klinikasında ürək cərrahiyyəsi şöbəsində məsləhətçi cərrah və LVAD proqramının direktoru vəzifəsində çalışır.

## Tanınması
Almaniya kansleri Angela Merkel Gürsoyun işi ilə maraqlandıqdan sonra onu 21 sentyabr 2017-ci ildə onunla görüşür. Avropada süni ürək implantasiya edən ilk qadın həkim ünvanını qazandığı üçün Alman Tibb Klubu tərəfindən "Medizinerin des Jahres 2019" ("İlin həkimi 2019") mükafatına layiq görülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Uğurları ilə tarixə keçən ürək cərrahı: Dilək Gürsoy 
* Almaniyada ilin həkimi olan Dilək Gürsoy mükafatını aldı
Robert Qaydik

**Robert "Slavko" Qaydik** (, ; ) ― çexoslovak mənşəli yuqoslav Makedoniya partizanı, Yuqoslaviya Xalq Qurtuluş Müharibəsinin partizanı.

## Həyatı
Robert Qaydik Zlin şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Yuqoslaviya Krallığının cənubunda yerləşən Matka Kanyonunda su elektrik stansiyası inşa edən Çexoslovakiya şirkətində işləyirdi. Zlíndə "Bata" ayaqqabı fabrikində işləyirdi, almanlar Çexoslovakiyanı işğal etdikdən sonra Yuqoslaviyaya köçdü. Velosipedlə çoxlu səyahət etmişdir. Məktəbdə oxuduğu müddətdə Robert sol hərəkatının nümayəndələri ilə tanış oldu; o, inşaat texnikumunu bitirmiş və 1939-cu ildən Yuqoslaviya Kommunist Gənclər Birliyinin üzvü olmuşdur.

1941-ci ilin birinci yarısında Yuqoslaviya Kommunist Partiyasının Skopye şəhər Komitəsinin əmri ilə Robert "Raduşa" mədənində baş anbardar kimi işə düzəldi, həmçinin bir qrup gənclərlə antifaşist təşviqatına qatıldı. Ölkəsinin işğal atlında düşəndən sonra gizli partizan fəaliyyətinə başladı; 1 mayda isə Skopye mərkəzində "divizion binası" adlanan tikilinin üzərində qırmızı bayraq qaldırdı, iyun ayının əvvəlində isə Skopye aerodromunda yanğın çıxartdı və nəticədə "Junkers Ju 52" nəqliyyat təyyarəsi partladı və yandı. Robert Dana Krapçev, Vasil Antevski, Boro Petruşevski, Nevena Qeorgievna, Rado Yovçevski və başqaları ilə birlikdə 22 avqust 1941-ci ildən 1-ci Skopye partizan dəstəsində xidmət etmişdir.  Sentyabr ayında Kumanovo şəhərinə yollandı və orada partlayıcılarla rəftar etmə işləri üzrə yerli partizanlara təlimatlar verirdi. O, orada 12-15 gün arasında vaxt keçirtdi.

1941-ci ilin noyabr ayında Robert gestapoçular tərəfindən həbs olundu, lakin həbsdən qaçmağı bacardı və Priştinada gizləndi, Zenel Haydini adına partizan dəstəsində xidmət edirdi. Xəstəliyinə baxmayaraq partizanlara kömək etmək, silah və əl bombası düzəltmək və təmir etdirməyə davam etdi. 1942-ci ilin əvvəlində Suvi-Dol kəndində tutuldu, Liplyana aparıldı və 14 yanvar 1942-ci ildə orada güllələndi. Robert Qaydikin cəmi 19 yaşı var idi.

## Xatirəsi
Robert Qaydikin şərəfinə ictimai təşkilat və Mərkəz icmasının şəhər bələdiyyələrindən biri adlandırılmışdır. Robert Qaydikin 1972-ci ildə yaşadığı evin yaxınlığında büstü qoyulub. 2013-cü ildən Çexiyanın Şimali Makedoniyadaki səfirlik nümayəndələri, Qaydikin ildönümü ilə əlaqədar anma tədbirlərində iştirak edirlər.

## İstinadlar
Mileşeva monastırı

**Mileşeva monastırı** () ― Serbiyanın cənub-qərbində yerləşən Serb Provaslav monastırı. 1234-1236-cı illərdə kral Stefan Vladislav  tərəfindən qurulmuşdur. Kilsə o dövrün ən bacarıqlı sənətkarlarının Serb mədəniyyətinin ən məşhurlarından biri olan Məsihin qəbrində mələyi təsvir edən "Ağ mələk "in də daxil olduğu müxtəlif freskalarına malikdir.

## Tarix

Mileşeva monastırı 1234-1236-cı illər arasında Serbiya kralı Vladislav tərəfindən qurulmuşdur. Monastır eyni adlı çayın sahilində yerləşir. Mileşeva Serbiyanın ən vacib ziyarətgahlarından və mənəvi mərkəzlərindən biridir. 1236-cı ildə Vladislavın əmisi Müqəddəs Savanın qəbri Bolqarıstanın Trnovo şəhərindən Mileşevaya gətirildi. Bəzi tarixçilər I Tvrtkonun  Serbiya və Bosniya kralı elan edildiyi tacqoyma mərasiminin 1377-ci ildə Mileşevada baş verdiyinə inanır. 1459-cu ildə Osmanlılar monastırı yandırsa da, tikili tezliklə bərpa edildi. Monastırda ən qədim məktəblərdən biri mövcud idi. Əsrin ortalarında, Serb Patriarxlığının yenidən təşkil edilməsi ilə monastır hərtərəfli təmir edildi. 

1594-cü ildə Osmanlılar, Müqəddəs Savanın qəbrini monastırdan çıxardı və Belqraddakı Vraçar təpəsində yandırdı. 27 oktyabr 1941-ci ildə Kommunist qüvvələr monastırı işğal etdi.

Mileşeva 1979-cu ildə Müstəsna Əhəmiyyətli Mədəniyyət Abidəsi elan edilmişdir və hal-hazırda Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

## Memarlıq
Tikilinin özünəməxsus planı var. Monastırın tək nefi qərbdən şərqə doğru genişlənir. Narteks 1236-cı ildə əlavə olunmuş və 19-cu əsrdə bərpa edilərkən üstünə günbəz əlavə edilmişdir.

## İncəsənət
Monastırdakı ən qədim freska qrupu 1230-cu illərdə istehsal edilmişdir. Digər qruplara Osmanlı dövrünə aid əsərlər də daxildir. Bu on üçüncü əsr freskaları o dövrün bütün Avropa  rəsmlərinin ən böyük müvəffəqiyyəti hesab edilə bilər. Freskalarda yepiskoplar (qurbangah), müqəddəslər və şəhidlər (nef), eləcə də rahiblər (narteks) təsvir edilmişdir. Narteksin yuxarısındakı qeydlər Məsihin dünyəvi həyatını təmsil edir. Narteks və bitişik ibadətgahdakı freskalar ehtimal ki, 1230 və 1240-cı illərdə çəkilmişdir. XVI əsrin ikinci yarısında monastıra əlavə olunmuş freskalardan yalnız qübbənin altındakı "Son şam yeməyi"ndən fraqmentlər və şimal xorundakı "Qırx Şəhid" günümüzə gəlib çata bilmişdir. Bu freskalar yanğında zədələnmiş, lakin XIII əsrdən daha erkən və daha qiymətli rəsmləri qoruyucu təbəqə olaraq qurtarmışdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Seks sənəti

**Seks sənəti** — ödəniş müqabilində cinsi xidmətlər, erotik performansları bildirmək üçün işlədilən termindir. Buraya alıcılar və satıcılar arasında birbaşa fiziki, cinsi təmas fəaliyyətləri daxildir. Bu işin yalnız könüllü olması səbəbindən bu termini insan alveri və ya uşaq fahişəliyi kimi digər məcburi və ya qeyri-rəsmi cinsi əməliyyatlara aid etmək düzgün olmaz. Əməliyyat, qanuni yaşa çatmış eləcə də əqli cəhətdan normal olan insanlar tərəfində pul müqabilində icra olunur.

Bu işin qanuni statusunun bir çox ölkələrdə olmaması səbəbindən bu termin bir çox insanlar tərəfindən düzgün başa düşülmür. Bundan əlavə, seks işinə dair akademik ədəbiyyatın böyük əksəriyyəti fahişəliyə yönəldiyindən bu cinsi işin digər formaları haqqında az araşdırmalar edilmişdir. Seks sənətinin fərqli formalarının olduğu nəzərə alınmaqla bu cinsi işin digər formaları ilə ümumiləşdirilə bilməz.

## Həmçinin bax
* Seks sənayesi

## İstinadlar
Tayler Heklin

**Taylor Li Heklin** () – Amerikalı aktyor. Tanınmağa 2002-ci ildə *Məhv olma yolu* filmində oynadığı Miçel Sullivan rolu ilə başlamışdır. Bundan sonra isə 2003–2007-ci illərdə *Yeddinci cənnət* serialında Martin Biver rolunu oynamışdır. Həmçinin o, *[[Gənc qurd (teleserial, 2011)|Gənc qurd]]*-da Derek Heyl və *[[Ox Kainatı|Ox kainatı]]*-nın *[[Supergörl (teleserial, 2015)|Supergörl]]* və *Supermen və Lois* seriallarında Klark Kent/Supermen rolunu oynamışdır.

## Həyatı
Heklin 11 sentyabr 1987-ci ildə Kaliforniyanın Korona şəhərində Lori və Don Heklinin ailəsində doğulmuşdur. O ailəsinin yerli amerikalı, alman, irland və bəzi başqa etnik milliyətlərə mənsub olduğunu bildirib. Tanner və Travis adlı qardaşları və Kerri adlı böyük bacısı var. 2006-cı ildə Santiaqo orta məktəbini bitirmişdir.

## Filmoqrafiya
### Film

### Televiziya

### Videooyunlar

## Mükafatlar

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanının neft müharibəsi

**Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanının neft müharibəsi** — 8 Mart 2020-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı ilə Rusiya Federasiyası arasında olan və neft qiymətləri üzərində baş vermiş qiymət müharibəsi. Bu müharibənin təsiri nəticəsində neft qiymətlərində ciddi azalma baş verir. Neft qiymətinin azalması ABŞ-də 34%, ortalama xam neftin qiymət azalması isə 26% olur. Qiymət müharibəsi, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı(OPEC) ilə Rusiya arasında 2019–20 koronavirus pandemiyası fonunda iddia edilən neft hasilatı azalması ilə bağlı dialoqun kəsilməsindən sonra başlayır.

## Hadisələrin gedişatı

8 Mart 2020-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı gözlənilmədən Avropa, Asiya və Amerika Birləşmiş Ştatları istehlakçıları üçün, neftin hər bir barrelində 6–8 dollar arasında endirim elan edir. Bu elan, Brent markalı neftin Körfəz müharibəsindən bəri ən böyük günluk düşüş olan 30% qiymət düşməsinə səbəb olur.

Neft qiymətlərində etalon kimi istifadə edilən xam neft olan West Texas Intermediate (WTI) 20 faiz qiymət itirir. 9 Mart 2020-ci il tarixində qlobal fond bazarları, başlanan bu qiymət müharibəsi və koronavirus pandemiyası səbəbindən böyük itkilər verdiyini bildir. Bu açıqlamadan sonra Rusiya rublu ABŞ dollarına nisbətdə 7% düşərək son 4 ilin ən aşağı səviyyəsinə yenir.

10 Martda Səudiyyə Ərəbistanı hasilatı gündəlik 9,7 milyon bareldən 12,3 milyona qədər artıracağını, Rusiya isə gündəlik neft istehsalını 300 min barel artırmağı planlaşdırdığını bildirir . O dövrdə Səudiyyə Ərəbistanının dövlət şirkəti olan "Aramco"nun istehsal gücü gündə cəmi 12 milyon barel idi və şirkətə gündəlik 13 milyon barelə çatdırılması tapşırılmışdı..

Tələbin azalması davam etdikcə, neft qiymətləri azalmağa davam edərək 18 martda Brent-in bir barreli 24,72 dollar və WTI-nin 20,48 dollar olur. Bu son 18 ildə ən aşağı qiymətlər idi.

## İqtisadiyyata Təsiri

### Səudiyyə Ərəbistanında
Səudiyyə Ərəbistanının dövlət neft şirkəti olan Saudi Aramco, kapital xərclərini planlaşdırılan 35–40 milyard dollardan 25–30 milyard dollaradək azaltdığını açıqlayır. Hökumət həm neft qiymətləri, həm də pandemiya səbəbi ilə dövlətin borc tavanının ÜDM-də payını 30 faizdən 50 faizə qaldırır və büdcə kəsirinin 6 faizdən 9 faizə artmasının gözlənildiyi üçün, xərclərini 5 faiz azaltmağı planlaşdırdı.

### Rusiyada
Rusiya hökuməti əvvəlcə 2020-ci ildə 930 milyard rubl (11,4 milyard dollar) büdcə profisiti verəcəyini proqnozlaşdırsa da, qiymət müharibəsi başladıqdan sonra kəsir gözlədiyini elan edir. Rubl 2020-ci ilin əvvəlindən 18 Marta qədər 30 faizdən çox qiymət itirir.

### Digər istehsalçılar
Bəzi Şimali Amerika neft istehsalçıları qiymətlərin düşməsinə cavab olaraq yeni quyu qazmağı dayandırır. Şimali Amerika şist neft istehsalçıları ümumiyyətlə hasilatı davam etdirmək üçün neft qiymətlərinin bir barel üçün 40 dolları keçməsini tələb edirlər və yeni yataqlardakı azalmanın, ABŞ-nin neft hasilatında gözlənilən böyüməni aradan qaldıracağınə bildirirlər.

## İstinad siyahısı
Ada körpüsü

**Ada körpüsü** () ― Sebiyanın paytaxtı Belqrad şəhərində, Sava çayı üzərində körpü. Körpü Çukaritsa və Yeni Belqrad bələdiyyələrini birləşdirən Ada Siqanliya adasının ucundan keçir. Körpü dirəyi, böyük miqdarda betonla möhkəmləndirilmiş və daha möhkəm təməl yaratmaq üçün bir qədər böyüdülmüş adanın ucunda yerləşir. İnşaat 2008-ci ildə başlamış və körpü 1 yanvar 2012-ci ildə açışmışdır. Bitişik yolların inşası isə 2013-cü ildə başa çatdırılmışdır.

Körpü dizayn elan edildikdən dərhal sonra həm peşəkarlar, həm də siyasətçilər iki hissəyə bölündü: onların bir qismi körpünün bütün Belqrad körpülərinin ən gözəli və ən funksionalı olduğunu iddia edərkən, digərləri körpünü çox bahalı və lazımsız bir meqalomaniakal olaraq adlandırdı. Hələ 2012-ci ildə açıldığı gündən bu yana körpü şəhərin simvollarından biri və "musiqi kliplərində və filmlərdə əsas dekor" olmuşdur. Ada körpüsü "paytaxtı ən çox təmsil edən körpü" adlandırılır.

## Yer
Ada körpüsü şəhər daxilində Sava çayı üzərində yerləşən ən çox istifadə olunan körpüdür. Körpü Yeni Belqrad və Çukaritsa bələdiyyələri arasındakı yeganə birbaşa əlaqəni təmin edir. Körpü dirəyi Ada Siqanliya adasının ucunda yerləşir.

## Tarix
1923-cü ildə memar Dorde Kovalyevski ərazinin Ada Siqanliya üzərində yerləşən körpünün də nəzərdə tutulduğu ilk şəhərsalma planını hazırladı. İlkin planlarda körpü gölə daha yaxın yerləşdirilsə də, son layihədə göl üzərindəki ekoloji narahatlıq səbəbiylə körpünün adanın ən ucunda yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdu.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra, Belqrad Sava üzərində heç bir avtomobil yolu olmadan qaldıqda daha sıx və şəhər mərkəzlərinə yaxın yerlərdə prioritet olduğundan bu marşrutun heç bir üstünlüyü yox idi. Layihə 2000-ci illərin əvvəllərinə qədər kənara atıldı.

## Ad

Körpü inşa əsnasında *Most na Adi* ("Ada üzərindəki körpü") adlandırılsa da, bu ad populyar səsvermə yolu ilə seçilmişdir. *Novi most* (Yeni körpü) körpü üçün tez-tez istifadə olunan qeyri-rəsmi addır. Digər təklif olunan adlar arasında *görünüşünə görə Harfa* (arfa) da vardı. Dilçilərdən bəziləri tək doğru versiyanın yalnız *Most preko Ade* (Ada üzərindəki körpü) ola biləcəyini iddia etsələr də, digər həmkarları bu versiyanın da doğru olduğunu söyləyirlər.

## Dizayn
Körpünün ilkin dizaynı üçün 2004-cü ildə yarışma keçirilmişdir. Sloveniyanın Pontinq şirkətinin qazandığı yarışmada 12 şirkət iştirak edirdi. Körpünün dizaynerləri memar Viktor Markeliy və Pyotr Qabriyelçiç idi. Qalib gələn dizayn Serbiya Elm və İncəsənət Akademiyasının prezidenti və Yeni Dəmir Yolu Körpüsünün memarı Nikola Hacdinin rəhbərlik etdiyi münsiflər heyəti tərəfindən yekdilliklə seçilmişdi. Belqrad Memarlar Birliyi də layihəni çağdaş və gələcək Belqrad silueti ilə əlaqələndirərək təsdiqləmişdi. Dizayn Hacdinin münsiflər heyəti tərəfindən 2005-ci ildə birinci yerə layiq görüldü və 2006-cı ildə rəsmi olaraq seçildi.

## İstinadlar
Füzuli rayonunun abidələri

**Füzuli rayonunun abidələri** —  Füzuli rayonun ərazisi tarixi, mədəniyyət və memarlıq abidələri, mağara və kurqanlar, çoxlu sayda türbə, qəbirüstü abidələr, at, qoç fiqurları, körpülərlə zəngindir.

## Tarixi-dini abidələri
# Məscid (XVII əsr) — Qarğabazar kəndi (İNV № 4212)
# Məscid (XVIII əsr) — Qoçəhmədli kəndi (İNV № 4228)
# Məscid (XIX əsr) — Qacar kəndi (İNV № 4216)
# Məscid (XIX əsr) — Dədəli kəndi (İNV № 4214)
# Məscid (XIX əsr) — Merdinli kəndi (İNV № 4217)
# Məscid (1889-cu il) — Horadiz şəhəri (İNV № 4220)
# Məscid (XX əsr) — Horadiz şəhəri (İNV № 4221)
# Məscid (XIX əsr) — Böyük Bəhmənli kəndi (İNV № 4211)
# Məscid (XIX əsr) — Yuxarı Veysəlli kəndi (İNV № 4225)
# Məscid (XIX əsr) — Araz Dilağarda kəndi (İNV № 4227)
# Sərdərli məscidi (XIX əsr) — Qoçəhmədli kəndi (İNV № 4231)
# Məscid (XIX əsr) — Gecəgözlü kəndi (İNV № 4223)
# Məscid (XIX əsr) — Qoçəhmədli kəndi (İNV № 4233)
# Məscid (XVIII əsr) — Qaradağlı kəndi (İNV № 4237)
# Məscid (XIX əsr) — Qaraxanbəyli kəndi (İNV № 4240)
# Məscid (XIX əsr) — Qorqan kəndi (İNV № 4205)
# Məscid (XIX əsr) — Pirəhmədli kəndi (İNV № 4239) 

## Ziyarətgahları
# İbrahim türbəsi (XVIII əsr) — Aşağı Aybasanlı kəndi
# Palıd ocağı — Böyük Bəhmənli kəndi
# İmamzadə ocağı (XIX əsr) – Horadiz şəhəri (İNV № 4222)
# Yel piri — Pirəhmədli kəndi
# Sarı baba ocağı — Qoçəhmədli kəndi
# İlan ocağı — Sərdarlı kəndi
# Pirocaq ocağı — Qacar kəndi
# Cəlil türbəsi (XIX əsr) — Qarğabazar kəndi
# Arqalı türbəsi (XIII əsr) — Aşağı Veysəlli kəndi
# Arğalı türbəsi (XIII əsr) — Əhmədalılar kəndi
# Türbə (XVIII əsr) — Qarğabazar kəndi (İNV № 4213)
# Türbə (XIX əsr) — Seyidəhmədli kəndi (İNV № 4226)
# Türbə (XIX əsr) — Divanalılar kəndi (İNV № 4238)
# Seyid Əşrəf ocağı — Horadiz şəhəri
# İbə (İbn İbrahim) piri — Seyidəhmədli kəndi

## Tarixi memarlıq abidələri
# Hamam (XIX əsr) — Füzuli şəhəri (İNV № 4201)
# Alı körpüsü (XIX əsr) — Saracıq kəndi (İNV № 4234)
# Kərəm körpüsü (XIX əsr) — Saracıq kəndi (İNV № 4236)
# Sandığabənzər başdaşı (1624-1625-ci illər) — Əhmədalılar kəndi
# Şah Abbas karvansarası — Qarğabazar kəndi
# Şah Abbas məscidi (1683-1684-cü illər) — Qarğabazar kəndi
# XII əsrə məxsus qəbiristanlıq — Aşağı Veysəlli kəndi
# Baba Yaqub daş məqbərəsi (1282-1284-cü illər) — Horadiz şəhəri
# Oğuz qəbri — İşıqlı kəndi
# Karvansara (XVII əsr) — Qarğabazar kəndi 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* Rizvan Qarabağlı. Qarabulaqdan Füzuliyə. Bakı, Nurlan, 2004. 

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu
* Füzuli Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
* Füzuli
Subotiça sinaqoqu

**Subotiça sinaqoqu** ― Serbiyanın Subotiça şəhərində yerləşən macar modern tərzində sinaqoq. Bura Avropada ikinci ən böyük sinaqoqdur. Sinaqoq Macarıstan krallığının (Avstriya-Macarıstanın bir hissəsi) rəhbərliyi dövründə, 1901–1902-ci illərdə Marsell Komor və Dezsö Yakabın daha kiçik və daha az işlənmiş köhnə sinaqoqun əvəz edilməsi ilə bağlı hazırladıqları plana əsasən tikilmişdir. Subotiça sinaqoqu modern üslubda tikilmiş ən yaxşı dini memarlıq nümunələrindən biridir.

Sinaqoq 1974-cü ildə "mədəniyyət abidəsi", 1990-cı ildə isə "müstəsna əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidəsi" təyin edilmişdir və Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

Subotiça sinaqoqu dünyada qalan yeganə Macar modern üslublu Yəhudi ibadətgahıdır. 1901–1903-cü illər arasında 3000-ə yaxın şəxsdən ibarət olan firavan bir Yəhudi icması tərəfindən inşa edilən bu sinaqoq krallıqdakı macar-yəhudi kimliyini vurğulayır.

Sinaqoq əsasən Macarıstan və Serbiya hökuməti tərəfindən maliyyələşdirilən çox milyonluq təmir layihəsi ilə tam təmir edilmiş və 2018-ci ilin mart ayında açılmışdır.

## Memarlıq
Yakab və Komor Subotiça sinaqoqunun inşası ilə Macarıstanda yeni bir sinaqoq memarlığı konsepsiyası yaratdılar. Əsasən günbəzi olan və ya günbəzsiz bir nef və iki koridorun yer aldığı bazilikaya bənzəyən dövr sinaqoqlarından fərqli olaraq, bu sinaqoq günbəzin zirvə nöqtəsində qızıl rəngə boyanmış, çadır formalı mərkəzi məkana sahibdir.

Bir çox digər sinaqoqlar yüngül quruluşlardan istifadə etsələr də, adətən ənənəvi tağları və sərdabələri təqlid edirlər. Bu sinaqoqun yeni üslubu yəhudilərin müasir quruluşunu və ümumilikdə müasirliyi nümayiş etdirir.

## Qalereya

Sinagoga-Subotica.JPG|The main entrance
Subotica Synagogue, interior.jpg
Sinagoga u Subotici, Srbija, 004.JPG
Јеврејска синагога у Суботици - април 2008.jpg
SuboticaSynagogue.jpg
Sinagoga u Subotici, 00.JPG
Sinagoga u Subotici, opšti izgled.jpg


## İstinadlar
Ravanitsa monastırı

**Ravanitsa monastırı** () ― Mərkəzi Serbiyada Serb Pravoslav monastırı. Monastır 1375–1377-ci illərdə Lazar Xrebelyanoviçin ianəsi ilə inşa edilib və onun qəbri burada yerləşir. Ravanitsa kilsəsi memarlıq və bədii xüsusiyyətlərinə görə yeni bədii hərəkatın doğulduğu yer adlanır.

Ravanitsa monastırı 1979-cu ildə "müstəsna əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidəsi" elan edilmişdir və Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

## Tarix

Şahzadə Lazar Kosovo döyüşündəki ölümündən sonra 1375–1377-ci illər arasında inşa edilmiş Ravanitsa monastırında dəfn edilmişdir. Monastır o vaxtdan bəri ziyarət məkanı olmaqla birlikdə, mədəni fəaliyyət və Serbiya xalq məclislərinin mərkəzi olmuşdur.

Tikili 1386, 1398 və 1436-cı illərdə Osmanlı türkləri tərəfindən bir neçə dəfə hücuma məruz qaldı və zərər gördü. Vyananın ikinci mühasirəsindən sonrakı böyük müharibədə bir çox rahib öldürüldü. 1690-cı ildə sağ qalmış rahiblər Şahzadə Lazarın qalıqlarını da götürüb ərazini tərk etdilər. Yalnız 1717-ci ildə rahiblər arasında yeganə xilas olmuş şəxs olan Stefan müəllim Ravanitsaya qayıdıb monastırı talan edilmiş və tərk edilmiş vəziyyətdə tapdı. O, yerli sakinlərin köməyi ilə monastırı bərpa etdi və yeni bir narteks inşa etdi.

Monastır 19-cu əsrin əvvəllərində, Serbiya inqilabı zamanı təkrarlanan hücumlara məruz qaldı. 19-cu əsrin ortalarında monastır yenidən bərpa edildi. İkinci Dünya müharibəsi əsnasında almanlar monastırı bir daha dağıtdılar və 24 fevral 1943-cü ildə arximandrit Makariyeni tutub işgəncə verərək öldürdülər.

## İncəsənət

Monastırdakı freskaların hamısı eyni vaxtda və eyni sənətkarlar tərəfindən hazırlanmamışdır. Bu freskalar əsasən 1385–1387-ci illərə aid edilir.

## İstinadlar

*
İbrahim Sadıqlı

**İbrahim Şahin oğlu Sadıqlı** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Baş Qərargahının Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin giziri; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Bioqrafiya
İbrahim Şahin oğlu Sadıqlı 1993-cü il, iyunun 28-də Bakı şəhərində anadan olub.

2000–2008-ci illərdə Binəqədi rayonu 292 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2008-ci ildə sənədlərini 6 saylı peşə liseyinə verib və 2011-ci ildə oradan məzun olub.

2011-ci ildə Binəqədi Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2011–2013-cü illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2016-cı ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Gizir hazırlığı kursu"nu bitirib.

Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Nəcməddin Sadıqovun 12 aprel 2016-cı il il tarixli əmri ilə "gizir" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 4 il ərzində Motoatıcı Manqa (BTR T-82A) Komandiri - Döyüş Maşını Komandiri, Snayper Qrupunun Komandiri - snapyer vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə, həmçinin Cəbrayılın və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə komandiri olduğu snayper manqasının üzvləri ilə fərqlənib. Oktyabrın 3-də Füzuli istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. 2 saylı Şəhidlər Xiyabanı dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə", "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Subay idi.

## İstinadlar
Fonbet

**Fonbet** () — Rusiyada Bukmeyker fəaliyyəti göstərən şirkət. Şirkət 1994-cü ildə şahmat qrossmeysteri Anatoli Maçulski tərəfindən yaradılıb. Şirkət eyni zamanda onlayn mərc-platformaları vasitəsilə idman və kibersport üzrə mərclər qəbul edir və Rusiya bazarında aparıcı bukmeykerlərdən biridir. Məsələn, 2016-cı ildə onlar Rusiyada onlayn mərc fəaliyyəti üçün lisenziya əldə etmişdir.

"Fonbet" şirkətinin mərc qəbulu məntəqələri şəbəkəsinin Moskvada 100-dən çox klubu və Rusiyanın 82 bölgəsində 1000-dən çox filialı var. Şirkət beynəlxalq əməkdaşlıqlar qurmaqla qonşu ölkələrdə onlayn fəaliyyətini genişləndirməyə çalışır. 2021-ci ildə Fonbet ilə Fransanın *Paris Saint-Germain* futbol klubu arasında Rusiya və MDB regionunda tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalanmışdır.

## Tarix
"Fonbet" bukmeker şirkəti ilk dəfə  adı altında, 1994-cü ildə şahmat qrossmeysteri Anatoli Maçulski tərəfindən yaradılır. Maçulksi hələ Sovet dövründə şahmatçılar arasında, qumar oyunlarının böyük bir bilicisi sayılırdı. 1990-cı illərin ortalarından etibarən Fonbet internet vasitəsilə mərclər qəbul etməyə başlamış, bu isə şirkətin bazar payını artırmasına kömək etmişdir. 2016-cı ildə şirkət onlayn fəaliyyət üçün rəsmi lisenziya almışdır.

Şirkətin ilk mərc qəbul etmə nöqtəsi "Ulitsa 1905 qoda" metro stansiyası yaxınlığında açılır. 1995-ci ildə şirkətin məntəqə sayı 5-ə yüksəlir. Şirkətdə mərclərin qəbulu və işlənməsi prosesi kompürləşdirilir. 1997-ci ildə şirkət rəsmi veb saytını açır və 1998-ci ildə internet üzərindən mərc qəbul etməyə başlayır.

1998-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində şirkət ilk filialını açır.

2003-cü ildə artıq şirkətin mərc qəbulu nöqtələri şəbəkəsi, Rusiya və MDB ölkələrində 100-dən çox filialdan ibarət idi. Şirkət idman məlumatlarını və oyun nəticələrini özundə əks etdirən, həftəlik "Na FONe Sporta" qəzetinin nəşrinə başlayır.

2014-cü ildə şirkət rebrendinq edərək, "F. O. H" adını "Fonbet"ə dəyişdirir.

## İdarə etmə
Şirkətin Baş direktoru Aleksandr Paramonov, İdarə Heyətinin sədri isə Maksim Kiryukinsir.

## Tənqidlər və mübahisələr
Şirkət müştəri şikayətləri və tənqidlərə də məruz qalır. Bəzi istifadəçilər xidmət keyfiyyətinin qeyri-stabil olmasını və interfeysin şəxsiyyətin təsdiqi proseslərini mürəkkəbləşdirdiyini bildirirlər. Bu hallar şirkətin reputasiyasına təsir etmiş və tənzimləyici orqanların müdaxiləsinə səbəb olmuşdur. 2022-ci ildə *Paris Saint-Germain*, *Real Madrid* və *AC Milan* Fonbet ilə sponsorluq müqavilələrini Rusiya-Ukrayna münaqişəsi fonunda dayandırmışdır.

## İstinad Siyahısı
Dəniz Mall

**Dəniz Mall** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində yerləşən ticarət mərkəzi.

## Tarixi

### Dizaynı
Dəniz Mall ticarət mərkəzinin dizaynı "Chapman Taylor" şirkətinin direktoru Tim Karran tərəfindən hazırlanmışdır. Verdiyi müsahibələrin birində o, layihənin 2007-ci ildə gerçəkləşdirilməli olduğunu, lakin onun icrasına 2014-cü ildə yenidən başlandığını demişdir. Hazır planlar və çertyojlar öz icrasını yeddi il ərzində gözləyib.

Ticarət mərkəzinin quruluşu və qeyri-adi forması Azərbaycanın gerbində və dövlət bayrağında olan səkkizguşəli ulduzdan və "Mirvari" kafesindən götürülmüşdür.

Ticarət mərkəzinin səkkiz "ləçəyi" eyni zamanda bir neçə böyük tədbirin keçirilməsinə imkan verəcək səkkiz geniş salondan ibarət olmalı idi. Sonradan bu fikirdən imtina edilmiş və əyləncə məkanının yaradılması qərara alınmnışdır.

### Açılışı
Ticarət mərkəzi açılışı 2020-ci il iyunun 1-də olub.

## Həmçinin bax
* Full Moon Hotel
* 28 Mall
* Suzanbağı
* Park Bulvar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Malabadi körpüsü

**Malabadi körpüsü** (adı orta əsrlərdə türk mənbələrində **Akarman** və ya **Karaman körpüsü** olaraq keçərlidir) — Silvandan 23,2 km uzaqlıqdadır və Silvan ilçəsi sərhədləri içərisindədir. Silvandan körpüyə asan yol var. Diyarbakır Tarixi Əsərlər Siyahısına alınmışdır. Malabadi körpüsü 1989-cu ildə Silvan Bələdiyyəsi tərəfindən bərpa edilmişdir. Körpüsü Silvan Bələdiyyəsinin loqosunu təşkil edən əsas elementdir.

1147-ci ildə Artuqlu bəyliyi dövründə Timurtaş Bin-i İlqazi tərəfindən inşa edilmişdir. Yeddi metr enində və 150 metr uzunluğunda bir körpüdür. Hündürlüyü su səviyyəsindən təməl daşına qədər 19 metrdir. Rəngli daşlarla tikilib və təmirlə günümüzə gəlib çatıb.

Malabadi körpüsü Türkiyədəki və yaxın şərqdəki daş körpülər arasında ən geniş tağı olan körpüdür. Körpü Diyarbakır şəhərinin sərhədləri içərisindədir. Tağın hər iki tərəfində, xüsusilə qışın sərt günlərində karvan və sərnişinlərin sığınacağı kimi istifadə olunan iki otaq var. Körpü mühafizəçilərinin də istifadə etdiyi bu otaqların əvvəllər dəhlizlərə və yolun dibinə birləşdirildiyi deyilir və bu dəhlizlərdən daha uzaqlaşdıqda gələn karvanların ayaq səsləri eşidilirdi.

Hər biri müxtəlif uzunluqlar və qırıq xətlərdən ibarət üç hissəli körpü, şərqdə və qərbdə cüzi meylli yollarla birləşdirilmişdir. Orta hissə qayalara qoyulmuş kütlə şəklindədir. Sivri bir forma və 38.60 m uzunluğunda çox böyük bir tağı var. Üçüncü hissə ilk hissəyə paraleldir.
Övliya Çələbi körpünü belə təsvir edir: "Körpünün hər iki tərəfində də qala qapıları kimi dəmir qapılar var. Bu qapıların içərisində sağda və solda körpünün təməli ilə birlikdə tağın altında qonaqlıqlar var ki, yoldan keçənlər sağdan və soldan gələndə qonaq olurlar. Bu körpünün sağında və solunda gözəl pəncərələri olan otaqlar var. Körpünün sağında və solundakı bütün məhəccərlər Naxçıvan poladından hazırlanıb. Ancaq bir dəmirçi ustası da var, gücündən istifadə edərək bir növ sənətkar qəfəsli məhəccərlər hazırlamışdır. Əslində usta bu sənətkarlığı keçmiş memarların heç birinin göstərmədiyi gücünü sərf edərək bu körpüdə belə sənətlər göstərmişdir.

Albert Qabriel də körpünün haqqında belə deyir: "Müasir bir statik hesablamanın olmadığı dövrdə bu dövrdə belə bir iş o dövr üçün heyranlıq və təqdirəlayiq doğurur. Ayasofya günbəzi asanlıqla körpünün altına girər. Bu boşluqda Balkanlarda, Türkiyədə, Orta Şərqdə bu çağda bir körpü yoxdur."

Övliya Çələbi Səyahətnaməsində körpü haqqında yazırdı: "Ayasofya günbəzi Malabadi körpüsünün altına girər."

## İstinadlar
Froyla Tsalam

**Froyla Tsalam** (; ) — belizeli antropoloq və icma lideri.

## Həyatı
Tsalam Toledo şəhərinin San Antonio kəndində anadan olub. Texasdakı Triniti Universitetindən antropologiya ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olub. Daha sonra, Susseks Universitetindən kənd inkişafı üzrə magistr dərəcəsi əldə edib.

Hal-hazırda Sarstun Temaş Yerli İdarəetmə İnstitutunun icraçı direktorudur.

## Fəaliyyəti
22 aprel 2021-ci ildə Beliz Baş naziri Conni Briseno ser Kolvill Yanqın təqaüdə çıxmasının ardından Belizin növbəti general-qubernatoru olaraq onu namizəd olaraq açıqladı. Üçüncü general-qubernator, bu vəzifəyə təyin edilmiş ikinci qadın və ilk yerli amerikalı general-qubernatoru olaraq Tsalam vəzifəsinə başladı.

Tsalam 2017-ci ilin yanvarında senata namizədlik verdi və siyahıya alındı, lakin STYİİ-dakı işinə yönəlmək üçün sonradan imtina etdi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Biologiya fəlsəfəsi

**Biologiya fəlsəfəsi** və ya **biofəlsəfə** — bioloji və biotibbi elmlər sahəsindəki epistemoloji, metafizik və etik məsələlərlə məşğul olan, eyni zamanda həyat elmləri kompleksinin əsas istiqamətlərinin inkişaf qanunauyğunluqlarını analiz edən və izah edən fəlsəfənin bir qoludur. Biofəlsəfə bioloji biliklərin quruluşunu araşdırır; canlı obyektlərin və sistemlərin elmi biliklərinin mahiyyəti, xüsusiyyətləri və xüsusiyyətləri; bu cür biliklərin vasitələri və metodları. Biologiya fəlsəfəsi biologiyanın mövzusu və metodu, biologiyanın digər elmlər arasında və bütövlükdə elmi biliklər sistemindəki yeri, müasir cəmiyyətdəki idrak və sosial rolu haqqında ümumiləşdirən fəlsəfi mühakimələr sistemidir. Bəzi mütəxəssislər  biologiya fəlsəfəsini özündə ehtiva edən biliklərin fənlərarası bir qolu kimi tanıyırlar. Digərləri bunun əksinə inanırlar: biologiya fəlsəfəsi biofəlsəfəni əhatə edir . Hazırda filosoflar arasında bu mövzuda bir fikir birliyi yoxdur .

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Гриффитс, Пол. Философия биологии. Стэнфордская энциклопедия философии (версия осени 2014 года) / Ред. Эдвард Н. Залта. Пер. с англ. М. В. Семиколенных и М. А. Секацкой
* *Аристотель* О частях животных. / Пер. В. П. Карпова. (Серия «Классики биологии и медицины»). — М.: Биомедгиз, 1937.
* Биофилософия / Под научным руководством д. филос. н. Лисеева И. К. — М.: ИФ РАН, 1997. — 264 с.
* Биофилософия / Под редакцией Шаталова А. Т. — М.: ИФ РАН, 1997. — 542 с.
* 
* *Гилье Н., Скирбекк Г.* История философии. — М., 2000.
* *Лисеев И. К., Огурцов А. П., Панов Е. П.* Биология в познании человека, — М., 1989.
* *Карпинская Р. С., Лисеев И. К., Огурцов А. П.* Философия природы: коэволюционная стратегия — М., 1995.
* *Касавин И. Т.* Энциклопедия эпистемологии и философии науки. — М.: «Канон +» РООИ «Реабилитация», 2009. — 1248 с. — ISBN 978-5-88373-089-3.
* 
* *Энгельс Ф.* Диалектика природы. 1873—1882, 1886.
* Философия биологии: вчера, сегодня, завтра. — М.: ИФ РАН, 1996. — 306 с.
* Философия: Энциклопедический словарь. — М.: Гардарики / Под редакцией А. А. Ивина, 2004. — 1072 с. — ISBN 5-8297-0050-6.
Jiça

**Jiça monastırı** () ― Serbiyanın Kralevo şəhərinin yaxınlığında 13-cü əsrə aid erkən Serb Pravoslav monastırı. Monastır Serbiyanın birinci kralı, Stefan Nemaniç və Serb Pravoslav kilsəsinin ilk rəhbəri Müqəddəs Sava tərəfindən inşa edilmişdir.

Jiça baş yepiskopun iqamətgahı idi (1219-1253) və ənənəyə görə Serbiya krallarının tacqoyma məkanı idi. Kral hər hansı bir serb kilsəsində tac götürsə belə, Jiçada məsh olunana qədər əsl kral sayılmırdı. Jiça 1979-cu ildə "müstəsna əhəmiyyətli mədəniyyət abidəsi" elan edildi və hal-hazırda Serbiya tərəfindən qorunur. Monastır 2008-ci ildə 800 illik mövcudluğunu qeyd etdi.

## Tarix

1219-cu ildə Serbiya kilsəsi imperator I Teodor Laskaris və Konstantinopol patriarxı I Manuel tərəfindən avtokefaliya qazanır və Müqəddəs Sava Serbiyanın ilk baş yepiskopu olur. Monstarı bu dövrdə bütün Serbiya torpaqlarının baş yepiskopunun iqamətgahı olaraq qəbul olunurdu. Müqəddəs Sava böyük qardaşı Stefan Prvovençanini Jiça monastırında "bütün Serbiyanın kralı" olaraq taclandırmışdı.  

1221-ci ildə Jiça monastırında Boqomilizmi qınayan sinod keçirildi.

1276-92-ci illər arasında kumanlar monastırı yandırsalar da, Kral Stefan Milutin onu təmir etdirmişdir.

1941-ci ildə Serbiyadakı üsyan zamanı Kraljevo mühasirəsi içərisindəki ilk atışmalar 9 oktyabr 1941-ci ildə günortadan sonra Jiça monastırı yaxınlığında başladı.  10 oktyabrda alman hava qüvvələri beş təyyarə istifadə edərək Jiça Manastırını bombaladı və kilsəsinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər verdi. Monastır yaxınlığında döyüş, Almanlar üsyançı xətləri qıraraq monastırı atəşə verdikdə 11 Oktyabrın səhərinə qədər davam etdi.  
## Qalereya

Fayl:Manastir Žiča, Srbija, 021.JPG|Monastır binası
Fayl:Manastir Žiča, Srbija, 034.JPG|Jiçadan freska.
Fayl:Manastir Žiča, Srbija, 039.JPG|Jiçadan freska.
Fayl:Manastir Žiča, Srbija, 051.JPG|Müqəddəs Teodor Stratelates kilsəsi.


## Həmçinin bax

* Mileşeva monastırı
* Qraçanitsa

## İstinadlar
Ağ körpü (Ankara)

**Ağ körpü** — Ankaranın Yeniməhəllə ilçəsində yerləşən tarixi bir körpüdür. İstanbul yolu marşrutu üzrə, Ankara çayının üstündən keçir. 
## Tarix
1222-ci ildə o dövrdə Ankara valisi olan Kızıl bəy tərəfindən tikilən bu körpü Bağdad ticarət yolunun keçmişdə istifadə olunan Ankara qovşağında yerləşir. Osmanlı dövründə əsgər və həcc ziyarətinə gedən insanların yanında karvanlara yola salındıqları və yola çıxdıqları nöqtə idi. 8 avqust 1959-cu ildə şəhər ərazisi kimi qeydiyyata alındıqdan sonra müxtəlif dövrlərdə təmir edilmişdir. 1960-cı illərdə Avtomobilyolları Ümumi Müdirliyi tərəfindən aparılan təmir zamanı beton doldurularaq yenilənmiş və nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti üçün bağlanmışdır. Uzun illərdir əhəmiyyətli bir nəqliyyat marşrutunun bir hissəsi olan Ağ köprü, indi yalnız piyadalar üçün açıqdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Ağ köprü əsasən andezit daşından tikilib. Orta əsrlərin tipik tağlı körpüsüdür. Tədqiqatlar zamanı müxtəlif hissələrdə təmir-tikinti zamanı başqa daşlardan da istifadə edildiyi və binanın bəzi dövrlərdə sement tərkibli məhlulla bərkidildiyi anlaşılır. Yeddi tağdan ibarət olan körpünün cənub ucundakı iki tağ bələdiyyənin apardığı işlər nəticəsində torpaq altında qalmışdır. Korpus daşları böyük ölçüdə yenilənib və döşəmə betonla örtülüb. Daha sonra metal məhəccərlərlə işlənmiş körpünün qərb hissəsində əksəriyyəti silinmiş və zədələnmiş iki kitabə var.
## Yer və nəqliyyat
Ağ köprü Ankaranın Yeniməhəllə ilçəsi, Varlık məhəlləsində yerləşir. ANKAmall ticarət mərkəzi ilə üzbəüz və 1997-ci ildə açılan Ankara metrosunun 1-ci mərhələsinin 12 dayanacağından birinin qarşısında yerləşir. Metronun 12 stansiyasından birinin adı Ağ köprüdür. Stansiya düz və İvedik stansiyasından 1689 metr və Atatürk Kültür Mərkəzi stansiyasından 1158 metr məsafədədir.

## İstinadlar
Urduca Vikipediya

**Urdu Vikipediya** — Vikipediyanın urdu dilində olan bölməsidir. Bu günə qədər  məqalə yaradılıb.

## İstinadlar
Maqliç (qəsr)

**Magliç** () ― Serbiyada, Kralyevo şəhərindən təxminən 20 km məsafədə yerləşən 13-cü əsrə aid qəsr. Qəsr İbar çayının ətrafından döbdüyü, çaydan təxminən 100 m yüksəklikdə yerləşən  təpənin üstündədir. Qala əvvəllər Böyük Morava vadisi ilə Kosovo-Pole şəhərlərini birləşdirən yeganə yolu qoruyurdu. Qəsrin adı seb dilində "duman" mənasını verən "*Maqla*" () sözündən götürülüb.

Maglič 1979-cu ildə "müstəsna əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidələri" siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarix

Maqliç 13-cü əsrin ilk yarısında ya Stefan Nemaniç ya da oğlu I Stefan Uroş tərəfindən inşa edilmişdir. Qala iki mühüm monastırı: Sopoçani və Studenitsa  monastırlarını qorumaq və gələcəkdə Serbiya torpaqlarına daha dərin monqol hücumunun qarşısını almaq üçün inşa edilmişdir. Serbiya imperiyası dövründə Magliç orada yaşayan məşhur aqioqraf və regioqraf olan baş yepiskop II Danilonun iqamətgahı idi.

Osmanlı imperiyası 20 iyun 1459-cu ildə Smederevonu tutduqdan sonra Magliçi işğal etdi və qəsr Osmanlı-Müqəddəs İttifaq müharibəsi dövründə serblər tərəfindən geri alınana qədər osmanlı hakimiyyəti altında qaldı. Serb qiyamının məğlubiyyətindən sonra tərk edilmiş qala yenidən Osmanlı türkləri tərəfindən tutuldu.
## Memarlıq
Qala, divarları ilə birləşdirilmiş yeddi qüllədən və bir zindan qülləsindən ibarətdir. Qüllələr Balkan yarımadasındakı üç tərəfi möhkəm, daxili tərəfi isə taxta çəpərli orta əsr qalaları üçün tipikdir. Qəsrin darvazası şimala tərəf baxır. Maqliç qəsrinin içərisində saray, kazarma və Müqəddəs Corc kilsəsinin qalıqları mövcuddur. Qalada həmçinin böyük bir su anbarı və quyu da var. Qalanın cənub hissəsində hücumlardan daha yaxşı qorunmaq üçün bir-birinin yaxınlığında üç qüllə qoyulmuşdur.

## İndiki vəziyyəti
Qala Birinci Dünya müharibəsindən sonra qismən bərpa edilsə də, əsas bərpa 1980-ci ilin sonunda edilmişdir. Bu bərpa zamanı əsasən bürclərdəki taxta döşəmələr və divarlar boyunca çəkilmiş taxta hasarlar bərpa edilmişdir. Bu çəpətlər bu gün potensial bir təhlükədir, çünki bəziləri çürümüşdür.

2010-cu ildə Magliçin yerli ianələr və İtaliyanın maliyyə dəstəyi ilə bərpa ediləcəyi açıqlanmışdır. 

## İstinadlar
Nino Kipiani

**Nino Kipiani** () — gürcü hüquqşünas və siyasətçi. 

Brüsseldəki hüquq fakültəsinin məzunu olan Nino Rusiya imperiyasındakı ilk qadın vəkil olmuşdur. Gürcüstanın azad edilməsi çağırışları nəticəsində, 1907-ci ildə xaricə köçmək məcburiyyətində qalmış, əvvəl atası ilə Brüsseldə, sonra da İtaliyada yaşamışdır. 1920-ci illərin əvvəllərində vətəninə qayıtmışdır.

## Bioqrafiyası

Gürcü dövlət xadimi Dimitri Kipianinin nəvəsi, Niko Kipiani və Anastasiya Eristavinin qızı Nino Kipiani 1877-ci ildə Kutaisi şəhərində anadan olub. Tbilisidəki Müqəddəs Nino  məktəbində oxumuş, lakin 1898-ci ildə naməlum səbəblərdən oradan uzaqlaşdırımışdır. Sonra Brüsseldə hüquq təhsili almış və beləliklə də, yalnız Gürcüstanda deyil, Rus İmperiyasında da ilk qadın vəkil olmuşdur. 1900-cü illərin əvvəllərində millətçi hərəkatda iştirak etdiyi üçün bir neçə dəfə həbs olunmuşdur.

## Düşüncələri
Müstəqilliyə olan marağı 1903-cü ilin iyul ayında Brüsseldən göndərdiyi bir kartda ifadə edilmişdir: “Niyə Rusiyadan tam müstəqillik tələb etmək iradəmiz yoxdur? Bütün dövlətlərin ən qədimi olan və ən böyük tarixə sahib olan Gürcüstanımızın azad olmasına niyə icazə vermirik?”

## İstinadlar
Elçin Rəfiyev

**Elçin Mirzəxan oğlu Rəfiyev** (1986; Uzuntəpə, Cəlilabad rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı.

## Həyatı
Elçin Rəfiyev 1986-cı ildə Cəlilabad rayonunun Uzuntəpə kəndində anadan olub.

## Hərbi xidməti
Elçin Rəfiyev Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin sıralarında xidmət edir.

Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı olan Elçin Rəfiyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşan, Cəbrayıl və Füzuli istiqamətlərində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin dayaq məntəqələrinin, canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Rəfiyev "Qarabağ" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Rəfiyev "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Rəfiyev "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Rəfiyev "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Rəfiyev "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri
*  — "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı
*  (26.06.2008) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı
*  (26.06.2013) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı
*  (26.06.2018) — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı
*  (09.12.2020) — "Qarabağ" ordeni
*  (24.12.2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (25.12.2020) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
*  (25.12.2020) — "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı
*  (29.12.2020) — "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı

## İstinadlar
Soko Qrad (Sokobanya)

**Soko Qrad** () ― Serbiyanın Sokobanya kurort şəhərindən 2 kilometr şərqdə yerləşən orta əsr şəhəri və qalası. Qala 1982-ci ildə "böyük əhəmiyyətə malik mədəniyyət abidəsi" elan edilmişdir və Serbiya Respublikası tərəfindən qorunur.

## Tarix

Qala VI əsrdə Şərqi Roma imperatoru I Yustinian dövründə avarların və slavyanların Balkan yarımadasına hücum etməsinin qarşısını almaq üçün inşa edilmişdir. Ərazi 1172-ci ildə Stefan Nemanya tərəfindən işğal edildi və orta əsr Serbiya dövlətinin bir hissəsi oldu. Boqomilçilərin Serbiyadan qovulması zamanı Nemanya boqomil olan Soko administratoru ilə toqquşdu. 

Soko Qrad 1398-ci ildə isə Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal etdi. 

Şəhər şiddətli Osmanlı hücumu nəticəsində dağılmışdır. Bu gün görünən yeganə xüsusiyyətlər qalanın qapısı, divarları və üç qülləsi olan yuxarı şəhərin qalıqlarıdır. 

Soko Qrad sözünün mənası "şahin şəhəri" deməkdir. Şəhərin adı şəhərə təlimli şahinlərlə vergi ödəyən bir çox şahin ovçusu ilə bağlıdır.
## Xüsusiyyətlər
Yustinian tərəfindən tiklmiş orijinal istehkam qayanın ən hündür hissəsində inşa edilmişdi və bu, onu düşmən tərəfindən praktik olaraq əlçatmaz hala gətirirdi. Serbiya dövlətinin sonrakı inkişaf dövrlərində qala ətrafındakı istehkam daha da genişləndi və qayanın altına doğru irəlilədi.

Əsas qala istehkamın divarlarının ortasında yerləşirdi. İstehkam kompleksinin bir neçə qülləsi var idi və bunlardan yalnız bir neçəsi bu gün qədər gəlib çata bilmişdir. Onlardan yalnız Yuxarı şəhərdəki ilk giriş qülləsi qorunur və yaxşı vəziyyətdədir. Digər qüllələr və dayaqlar isə dağıntılar halında günümüzə gəlib çatmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sokograd
Azad Abbasov

**Azad Zinnət oğlu Abbasov** (; ) — tatar əsilli sovet opera müğənnisi (lirik-dramatik tenor). SSRİ xalq artisti (1975).

## Həyatı
Azad Zinnət oğlu Abbasov 25 may 1925-ci ildə Yelabuqada (Tatarıstan, Rusiya) anadan olmuşdur. 1943-cü ildə Kazan Aviasiya Texnikumunu bitirdikdən sonra Kazan Vertolyot Zavodunda konstruktor işləməyə başlamışdır. Onun səsini eşidən ailə dostu, bəstəkar Salix Səydəşov ona mahnı oxuma sənətini öyrənməyi məsləhət görmüşdür. 1945-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasının Pyotr Çaykovski adına Milli Opera Studiyasına daxil olmuşdur.. 1950-ci ildə Streltsovun mahnı oxuma sinfini bitirdikdən sonra Kazana qayıtmışdır. Azad Abbasov 6 iyun 2006-cı ildə Kazanda vəfat etmişdir. Kazanın Novo-Tatarskaya Sloboda tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar