open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əbdürrəhman Momənd

**Əbdürrəhman Momənd** () və ya **Rəhman Baba** (; ) — Əfqanıstan puştun sufi şairi, ilahiyyatçısı.

## Həyatı
Əbdürrəhman Mümənd 1632-ci ildə Pişəvərin Bahadur kəndində anadan olmuşdur. Puştu dilində yazmışdır. Momənd qəbiləsinin xanlarından olmuş, lakin gənc yaşlarından asketik həyat sürmüşdür. Əbdürrəhman Moməndin ədəbi irsi mistik lirikadır. Divanı ilk dəfə 1877-ci ildə Lahorda nəşr olunmuşdur. 343 şeirdən ibarət divanın Pişəvər, Paris, Oksford, Mançester və s. şəhərlərdə saxlanılan 25-dən artıq əlyazma nüsxəsi var. Puştu poeziyasının atası adlandırılan Əbdürrəhman Moməndin yaradıcılığı əfqan poeziyasının inkişafına güclü təsir göstərmişdir. Pişəvər şəhərindəki məzarı sufilərin əsas ziyarət yerlərindəndir.

## Nəşrlər
* Диван // В кн.: Из афганских песен и стихов. М., 1955; Сказки и стихи Афганистана. М.: Художественная литература, 1958 г.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Биография (на английском)
* Абдуррахман Моманд — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Афганская литература // Энциклопедия «Кругосвет».
* Литература на пушту в «Истории всемирной литературы»
Şövkət Əbdüsalamov

**Şövkət Faziloviç Əbdüsalamov** (, ; ) — SSRİ, Özbəkistan və Rusiya rəssamı, aktyoru, yazıçısı, rejissoru.

## Həyatı
Şövkət Faziloviç Əbdüsalamov 28 aprel 1936-cı ildə Özbəkistan SSR-nin Daşkənd şəhərində anadan olmuşdur. O, 1966-cı ildə VGİK-i bitirmişdir. İlk fərdi sərgisi 1972-ci ildə baş tutmuş, lakin rəsmlərin dini mövzularına görə tez bağlanmışdır. Onun rəsm əsərləri Tretyakov qalereyasında, ABŞ-da Nensi və Norton Dodc kolleksiyasında saxlanılır. 2000-ci ildə Əbdüsalamovun "" romanı Rusiya Buker mükafatının siyahısında idi. 2002-ci ildə rəssam "*Sukrovitsa*" filmini çəkərək rejissor kimi fəaliyyətə başlamışdır.

## Təltif və mükafatlar
* Rusiya Federasiyası Hökumətinin 2011-ci il üçün mədəniyyət sahəsində mükafatı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Линия жизни / Шавкат Абдусаламов / tvkultura.ru 
* Шавкат Абдусаламов в галерее современного искусства 
* Шавкат Абдусаламов. Крик паровоза 
* Пространство Шавкат. А 
* Чудесный мир Шавката 
* Елена Широян. Узоры на ковре
Baburlu sülaləsi

**Baburlu sülaləsi** və ya **Moğol xanədanı** — Teymurlular xanədanının bir qoludur. Məhəmməd xan Şeybaninin 1507-ci ildə Teymurlu imperatorluğuna son qoymasından sonra Teymurilərin Hindistana çəkilməsi nətciəsində yaranan Baburlu imperiyasının hakim sülaləsidir. Əsası Baburlu imperiyasının qurucusu və ilk padşahı Padşah Babur şah tərəfindən qoyulmuşdur. Babur padşah ən məşhur türk xaqanlarından olan Əmir Teymur xanın nəticəsi idi. Sülalənin nümayəndələri 5 titul daşıyırdılar: padşah, şah, sultan, xan və xaqan. Sülalə türk idi, *moğol* (*muğal*) adı isə onlara onları səhvən monqol bilən avropalılar tərəfindən verilmişdir. Sülalənin son padşahı II Bahadır şahdır. Baburlular digər türk dövlətləri olan Osmanlı və Səfəvi imperiyaları ilə dostluq əlaqələri qurmuşdur.
Svinq (dəqiqləşdirmə)

Svinq sözü aşağıdakı mənalarda işlənir.

## Musiqi

*Swing, 1930-cu illərdə ortaya çıxan caz hərəkatı
**Svinq (rəqs), eyniadlı musiqi janrından olan rəqs növü 
*Swinq, Honq Konq musiqi qrupu
*Swinq, Kanada musiqi qrupu

## Digər

*Swinq Java proqramlaşdırma dili üçün hazırlanmış qrafik istifadəçi interfeysidir.
*Swinq, 1997-ci ildə istehsal olunmuş video oyundur
Rəqs salonu

**Rəqs salonu** və ya **rəqs zalı** rəqs etmək üçün nəzərdə tutulmuş bir zaldır. XX əsrin ilk illərindən 1960-cı illərin əvvəllərinə qədər rəqs zalı diskotekanın və ya gecə klubunun məşhur sələfi olmuşdur. Ağır zərbəli bal rəqsi musiqisindən tutmuş big band, svinq və caz musiqi]]sinə qədər müxtəlif musiqilər geniş yayılmışdı. Rok-n-roll ilk dəfə gecə klubları ilə əvəz olunana qədər qısa müddət ərzində rəqs salonlarında oynanılmışdır.
Svinq (rəqs)

“Svinq rəqsləri” 1920-1950-ci illərdə caz musiqisində Svinq dövrünün meydana çıxması ilə geniş yayılmış rəqs janrlarının ümumi adıdır.

Svinq rəqsi 1920-1940-cı illərdə caz musiqisinin svinq üslubu ilə inkişaf edən sosial rəqslər qrupudur, hər bir rəqsin mənşəyi məşhur "svinq dövrü"ndən əvvəldir. Svinq rəqsinin yüzlərlə üslubu inkişaf etdirilmişdir; o dövrdən bu dövrə qədər qalmış rəqs növlərinə Lindy Hop, Balboa, Collegiate Shag və Charleston daxildir. Bu gün bu rəqslərdən ən məşhuru 1930-cu illərin əvvəllərində Harlemdə yaranmış Lindi Hopdur. Svinq rəqslərinin əksəriyyəti afro-amerikan icmalarında yerli afro-amerikan rəqsləri kimi başlasa da, Balboa kimi bəzi Svinq dövrü rəqsləri bu icmalardan kənarda inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Mqer Abeqyan

**Mqer (Meger) Manukoviç Abeqyan** (; ) — SSRİ və Ermənistan rəssamı və qrafiki, Ermənistan SSR xalq rəssamı (1960).

## Həyatı
Mqer Abeqyan 26 yanvar 1909-cu ildə Rusiya imperiyasında, Üçkilsə şəhərində anadan olmuşdur. O, 1922–1927-ci illərdə İrəvan Rəssamlıq və Sənaye Texnikumunda Stepan Ağacanyan və Sedrak Arakelyanla birlikdə təhsil almışdır. 1927–1930-cu ildə Moskva Ali Rəssamlıq və Texniki İnstitutunda oxumuşdur. 1930–1931-ci illərdə Leninqrad Rəssamlıq Akademiyasında oxumuş, baş müəllimi Sergey Gerasimov olmuşdur.

Lirik mənzərələrin, rəngarəng natürmortların, eləcə də portretlərin və landşaft janrlı rəsmlərin, incə əhvali-ruhiyyə ilə hopmuş çoxsaylı dəzgahlı qrafik mənzərələrin müəllifidir. Cənubi Qafqazda baş vermiş inqilabi hadisələrə həsr olunmuş rəsmlər, eləcə də İkinci Dünya müharibəsi hadisələri mövzusuna dair silsilə ofortlar çəkmişdir. 1937–1945-ci illərdə rəssamlıq məktəbində, 1954-cü ildən isə İrəvan İncəsənət və Teatr İnstitutunda dərs demişdir.

## Təltif və mükafatlar
* "Xalqlar dostluğu" ordeni (25 yanvar 1979)
* iki “Şərəf Nişanı” ordeni (4.11.1939, 27.06.1956)
* medallar
* Ermənistan SSR xalq artisti (1960)

## Əsərləri
* "Sevan gölündə" (1956)
* "Akademik M.V. Kasyanın portreti" (1976)
* "Günorta" (1956)
* "Bürakanın tarlaları" (1957)
* "Beşik mahnısı" (1959)
* "Yay" (1959)
* "Qoar Ambartsumyan portreti" (1975)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* М. М. Абегян, «Альбом», вступительная статья А. Чегодаева, (Москва, 1959)
* Каменский А., «М. М. Абегян» (Москва, 1966)

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyalar
Bərgüşad (Bicar)

**Bərgüşad** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 146 nəfər yaşayır (30 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Diskoteka

**Diskoteka** (fransızca: **discothèque**) — xüsusi olaraq qapalı və ya açıq məkanda keçirilən əyləncə, mədəni və rəqs tədbiridir. Canlı və ya yazılmış musiqi, qabaqcıl səs sistemləri, ətraflı işıqlandırma və digər effektlər diskoteka əyləncəsinə daxildir.

1930-cu illərdə “diskoteka” caz həvəskarlarının cəmləşdiyi fransız caz jarqonu idi. Elektrofonun, dinamiklərin və vinil plastinkaların inkişafı ilə diskotekler daha çox yayılmış və populyarlaşmışdırlar.

## İstinadlar
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (d. 24 mart 1954, Becerril, Kolumbiya – ö. 11 iyun 1992, Barranquilla, Kolumbiya) kolumbiyalı müğənnisi, mahnı bəstəkarı və səsyazma prodüseri. Binomio de Oro-nun yaradıcısı və əsas səsi və Kolumbiyanın ən yaxşı müğənnilərindən biri idi.

## Diskoqrafiyası

* 1975 - *Adelante*
* 1975 - *Con emoción*
* 1977 - *Binomio de oro*
* 1977 - *Por lo alto*
* 1978 - *Enamorado como siempre*
* 1978 - *Los Elegidos*
* 1979 - *Súper vallenato*
* 1980 - *Clase aparte*
* 1980 - *De caché*
* 1981 - *5 años de oro*
* 1982 - *Festival vallenato*
* 1982 - *Fuera de serie*
* 1983 - *Mucha calidad*
* 1984 - *Somos vallenato*
* 1985 - *Superior*
* 1986 - *Binomio de oro*
* 1987 - *En concierto*
* 1988 - *Internacional*
* 1989 - *De Exportación*
* 1990 - *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 - *De américa*
* 1991 - *Por siempre*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Striptizçi

**Striptizçi** və ya **ekzotik rəqqas** — peşəsi striptiz klubları kimi ictimaiyyətə açıq yerlərdə böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş əyləncə məkanlarında erotik rəqsin bir növü sayılan striptiz şou göstərmək olan şəxsdir. Bəzən subaylığın son gecəsi məclislərində və ya digər xüsusi tədbirlərdə striptizçi rəqqaslar dəvət olunurlar və onlar özlərinin striptiz rəqslərini ifa edirlər.

## İstinadlar
Tverkinq

**Tverkinq** (Fonetik:/ˈtwɜːrkɪŋ/) — fərdi, adətən qadınlar tərəfindən ifa edilən xüsusi rəqs formasıdır. Bu rəqs növü, cinsi baxımdan təhrikedici, cəlbedici bir xarakterli rəqs növüdür. "Twerk" sözü 2013-cü ildə Oxford Dictionary Onlinea əlavə edilmişdir. Oksford lüğətinə görə, bu söz təxminən 20 ildir ki, mövcuddur. Twerk sözü Oksford lüğətlərinə görə 2013-cü ilin 2-ci sözü olaraq siyahıya alınmışdır.

## İstinadlar
Qaqa adası

**Qaqa adası** () — Fars körfəzində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə aid bir ada. Əbu-Dabinin qərbində, Əbu-Dabinin Əd-Dafra bələdiyyə bölgəsinin qərbində, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər ilə sərhədə yaxın ərazidə yerləşir. Kumayis burnunun (Əl-Xəzrə) şimal-qərbində, Əbu Kumayis burnunun cənub-şərqində, Duveyhin körfəzinin girişində yerləşir.

Kumayis burnuna bir keçid yolu ilə bağlıdır.
## Arxeologiya
Əbu-Dabinin Mədəniyyət və Turizm Departamentinin arxeoloqları adada 8500 illik neolit ​​dövrünə aid yaşayış məskəni aşkar etmişlər. Divarları 1 m hündürlüyə qədər qorunmuş dairəvi daş tikililərin qalıqları, məharətlə işlənmiş ox ucları aşkar edilmişdir. 5000 illik dəfn abidəsi də tapılışdır.

Aşkarlanan tapıntılar 2017-ci ildə Əbu-Dabi sahillərindəki Maravah adasında tapılan mirvaridən 500 il daha qədimdir və e.ə 5800-5600 ilə aiddir. 
## Həmçinin bax
* Palma adaları
## İstinadlar
Çvaybrükgen

**Çvaybrükgen** (, , , , Pfalz dialekti: *Zweebrigge*, hərfi mənada: İki körpü****) — Almaniyanın Reynland-Pfalts vilayətində şəhər. 

## İstinadlar
Pfals-Sulzbax

**Pfals-Sulzbax**, Vittelsbax sülaləsinin bir qolu tərəfindən idarə olunan Almaniyanın Bavariya əyalətinin müasir Amberq-Sulzbax rayonunda yerləşən Müqəddəs Roma İmperiyasının iki fərqli tarixi dövlətinin adı idi.

## İlk dövlət
Pfals-Sulzbax 1569-cu ildə Çvaybrükgen hersoqu Volfqanqın ölümündən sonra Pfals-Çvaybrükgendən bölündü. Onun vəsiyyətinə görə Pfals-Sulzbax kiçik oğlu Otto Henri tərəfindən idarə edilməliydi. Otto Henri 1604-cü ildə heç bir varis buraxmadan öldü, buna görə Pfalz-Sulzbax Pfals-Noyburq ilə birləşdirildi.

## İkinci dövlət
1614-cü ildə Pfals-Neyburq hersoqu Filipp Lüdviq tərəfindən oğlu Avqust üçün Pfalz-Neuburqdan ayrılaraq yaradıldı. O, Bavariya Elektoratı tərəfindən ayrılmış iki ərazidən ibarət idi. Qərbdə Nürnberq şəhəri, şərqdə isə Bohemiya Krallığı ilə həmsərhəd idi. Avqustun varisi Kristian Avqust, təbəələrinə öz dini məzhəblərini seçməyə icazə verən, simultanium tətbiq edən, 1666-cı ildə yəhudilərin Sulzbaxda yaşamasına icazə verən və mühüm çap sənayesi quran tolerant bir hökmdar idi. Xələflərinin hakimiyyəti dövründə aydın oldu ki, Pfalz-Sulzbax III Karl Filippin ölümündən sonra Pfalz Elektoratını miras alacaq.

## Hökmdarları

# Otto Henri
# Avqust
# Kristian Avqust
# Teodor Estaş
# İohann Kristian
# Karl Teodor
Otto Henri (Pfals-Sulzbax hersoqu)

**Otto Henri** (; ) 1569-cu ildən 1604-cü ilə qədər Pfals-Sulzbax hersoqu.

## Həyatı
Otto Henri 1556-cı ildə Amberqdə Çvaybrükgen hersoqu Volfqanq və Hesseli Annanın ailəsində doğulub. Ailədəki beşinci övlad idi. 1569-cu ildə atasının ölümündən sonra onun torpaqları özü və dörd qardaşı arasında bölündü — Otto Henri Sulzbax-Rosenberq ətrafındakı ərazini aldı. Otto Henri 1604-cü ildə Sulzbaxda öldü və Lauinqendə dəfn edildi. Sağ qalan oğulları olmayan Henrinin torpaqları Pfals-Neyburq hersoqu olan qardaşı Filipp Lüdviqə miras qaldı.

## Ailəsi
Otto Henri 25 noyabr 1582-ci ildə Vürtemberq hersoqu Kristofun qızı Dorotea Maria (3 sentyabr 1559 – 23 mart 1639) ilə evləndi və bir neçə uşaqları oldu:

# Lüdviq (6 yanvar (1584 – 12 mart 1584)
# Anna Elizabet (19 yanvar 1585 – 18 aprel 1585)
# Georq Frederik (15 mart 1587 – 25 aprel 1587)
# Dorotea Sofiya (10 mart 1588 – 24 sentyabr 1607)
# Sabina (25 fevral 1589 – 1 sentyabr 1645), 1625-ci ildə Vartenberqli baronu Georq ilə evləndi.
# Otto Georq (9 aprel 1590 – 20 may 1590)
# Süzanna (6 iyun 1591 – 21 fevral 1661), 1613-cü ildə Pfals-Lützelştayn-Quttenberq hersoqu II Georq İohann ilə evləndi.
# Mariya Elizabet (5 aprel 1593 – 23 fevral 1594)
# Anna Sibilla (10 may 1594 – 10 dekabr 1594)
# Anna Sofi (6 dekabr 1595 – 21 aprel 1596)
# Maqdalena Sabina (6 dekabr 1595 – 18 fevral 1596)
# Dorotea Ursula (2 sentyabr 1597 – 25 mart 1598)
# Frederik Kristian (19 yanvar 1600 – 25 mart 1600)
Filipp Lüdviq (Pfals-Noyburq hersoqu)

**Filipp Lüdviq** (; ) — 1569–1614-cü illərdə Pfals-Noyburq hersoqu idi.

## Həyatı
Filipp Lüdviq 1547-ci ildə Çvaybrükgendə Çvaybrükgen hersoqu Volfqanq və Hesseli Annanın ailəsində doğulub. Ailənin ən böyük oğlu idi. 1569-cu ildə atasının ölümündən sonra onun torpaqları Filip Lüdviq və dörd qardaşı arasında bölündü — Filip Lüdviq Noyburq hersoqluğunu aldı. O, 1574-cü ildə Yülix-Kleve-Berqin hakimi hersoq IV Vilhelmin qızı Anna (1552–1632) ilə evləndi və bu nikahdan Brandenburq Markqraflığına qarşı vərəsəlik mübahisəsində istifadə etdi. Tezliklə Vilhelmin yeganə oğlu İohann Vilhelm varissiz öldü. 1613-cü ildə Filipp Lüdviqin böyük oğlu katolikliyi qəbul etdi və İspaniya və Alman Katolik liqasının dəstəyini qazandı, Brandenburq isə Niderlandın dəstəyini aldı. Lakin Filipp bu torpaqları tam olaraq ələ keçirə bilmədən 1614-cü ildə öldü.

## Ailəsi
27 sentyabr 1574-cü ildə Yülix-Kleve-Berqin hersoqu IV Vilhelmin qızı Anna (1552–1632) ilə evlənmişdi. Övladları:

# Anna Mariya (18 avqust 1575 – 11 fevral 1643), 9 sentyabr 1591-ci ildə Sakse-Veymar hersoqu I Fridrix Vilhelmlə evləndi.
# Dorotea Sabina (13 oktyabr 1576 – 12 dekabr 1598)
# Volfqanq Vilhelm (25 oktyabr 1578 – 20 mart 1653)
# Otto Henri (28 oktyabr 1580 – 2 mart 1581)
# Avqust (2 oktyabr 1582 – 14 avqust 1632) — Pfals-Sulzbax hersoqu
# Amalia Hedviq (24 dekabr 1584 – 15 avqust 1607)
# İohann Fridrix (23 avqust 1587 – 19 oktyabr 1644) — Pfals-Sulzbax-Hilpoltştayn hersoqu
# Sofi Barbara (3 aprel 1590 – 21 dekabr 1591)

## İstinadlar
Pfals-Noyburq

**Pfals-Noyburq** () 1505-ci ildə Vittelsbax sülaləsinin bir qolu tərəfindən əsası qoyulmuş Müqəddəs Roma İmperiyasının ərazisi idi. Paytaxtı Noyburq an der Donau idi olan dövlətin sahəsi təxminən 2750 km², əhalisi təxminən 100000 nəfər idi.

## Tarixi
Pfals-Noyburq hersoqluğu 1505-ci ildə Landsxut varislik müharibələri nəticəsində yaranıb və 1799/1808-ci ilə qədər mövcud olub. Köln hökmündən () sonra Dunaydan şimalda yerləşən ərazilərdən Frayzinq yepiskopu Ruprextinin oğulları Otto Henri və Filipp üçün hersoqluq yaradıldı. Onlar hələ yetkinlik yaşına çatmadığı ikən babaları Filipp 1508-ci ildə ölümünə qədər hersoqluğu onların yerinə idarə etdi, sonra isə onu oğlu II Fridrix əvəz etdi. 1541-ci ildə kürfürst Otto Henri lüteranlığı qəbul etdi. Onun Noyburq qəsrindəki saray ibadətgahı, islahatçı ilahiyyatçı Andreas Oziander tərəfindən 25 aprel 1543-cü ildə təqdis edilən ilk yeni tikilmiş protestant kilsəsi idi. 1557-ci ildə Otto Henri öz hersoqluğunu Çvaybrükgen hersoqu Volfqanqa verdi. Volfqanqın böyük oğlu Filipp Lüdviq 1569-cu ildə Pfals-Sulzbax nəslinin 1614-cü ildə ayrıldığı Pfals-Çvaybrükgen-Noyburq nəslinin banisi oldu.

Pfals-Noyburq 1608-ci ildə Protestant ittifaqına qoşuldu. 1800-cü ildə hersoqluq Fransa tərəfindən işğal edildi və 26 iyun 1800-cü ildə Habsburq, Vürtemberq və Bavariya orduları orada döyüşlərindən birinə şahid oldu. Bir günün çox hissəsi döyüşdükdən sonra ittifaq orduları geri çəkildi. Noyburq fransızlar tərəfindən işğal edildi və general Ney qalada qərargah qurdu. 1808-ci ildə Pfals-Noyburq hersoqluğu ləğv edildi. 1837-ci ildə Bavariyanın bölünməsində Pfals-Noyburq Şvabiya ilə birləşsə də 1970-ci illərdə Yuxarı Bavariyanın bir hissəsi oldu.

## Hersoqları
# Otto Henri (1505–57) və Filipp (1505–41)
# Volfqanq
# Filipp Lüdviq
# Volfqanq Vilhelm
# Filipp Vilhelm
# İohann Vilhelm
# III Karl Filipp

Kürfürst Karl Filippin 1742-ci ildəki ölümü ilə onun bütün əraziləri, o cümlədən Pfals-Noyburq əyaləti Vittelsbax sülaləsinin Pfals-Sulzbax xəttinə keçdi. Sulzbax nəslindən olan Karl Teodor Filipp Lüdviqin oğlu Avqustun nəslindən gəlirdi. Karl Teodorun ölümündən sonra onun yerini yeni Bavariya kralı I Maksimilian tutdu.

## Mənbə
*
Filipp Lüdviq

* Filipp Lüdviq (Pfals-Noyburq hersoqu) — 1569–1614-cü illərdə Pfals-Noyburq hersoqu.
* Filipp Lüdviq Statius Müller — Alman teoloqu.

## Həmçinin bax
* Filipp
* Lüdviq
Tanq

* Tanq (qevoq) — Butanın qevoqu, Tanq çayının vadisində yerləşir.
* Tanq adası — eyni adlı arxipelaqın ən iri adası.
* Poçt Tanq (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Həmçinin bax
* Təng
Xorasan (dəqiqləşdirmə)

* Böyük Xorasan — İranda tarixi region.
* Xorasan — İranda keçmiş inzibati vahid. Sonradan üç yerə bölünmüşdür:
:* Şimali Xorasan ostanı (mərkəzi: Bocnurd)
:* Cənubi Xorasan ostanı (mərkəzi: Bircənd)
:* Rəzəvi Xorasan ostanı (mərkəzi: Məşhəd)
* ‎Xorasan (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Sefid

* Sefid Səng — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Fəriman şəhristanının Qələndərabad bəxşində şəhər.  
* Deh Sefid (Əsədabad) — İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Pir Səlman bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd. 
* Hisar Sefid (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
* Nəft Sefid — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Rüğeyvə bəxşinin Gəzin dehestanında kənd.
Xaki

* Xaki (Sərab) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Dərviş Xaki (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Babanəzər

*Babanəzər (Tikantəpə) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
*Babanəzər (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Şirkox

*Şirkox-i Sülfa (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.  
*Şirkox-i Ülya (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi

**Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi** — Azərbaycandan kənd təsərrüfatının dəstəklənməsi ilə məşğul olan dövlət orqanı. 

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Aqrar bölmədə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi tədbirləri haqqında" 2004-cü il 23 oktyabr tarixli, 467 nömrəli Sərəncamına əsasən aqrar bölmədə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki və hüquqi şəxslərə dövlət dəstəyi məqsədilə kreditlərin cəlb edilməsini və təyinatı üzrə istifadəsini təmin edən icra hakimiyyəti orqanı — Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Kənd Təsərrüfatı Kreditləri üzrə Dövlət Agentliyi yaradılmışdır.

## İstinadlar
Bizim hekayə (film, 1999)

“Bizim Hekayə” — rejissor Rob Reynerin çəkdiyi, baş rollarda Bruce Willis və Mişel Pfayferin oynadığı komediya, melodram janrında olan filmdir.

## Süjet xətti

Ben və Keti on beş ildir evlidirlər, lakin onlar artıq bir-birləri ilə sakit danışa, öz aralarında razılığa gələ bilmirlər və ayrılmaq ərəfəsindədirlər. Bütün yaxınlaşma cəhdləri evlilik illərində yığılan aqressiyalara görə müsbət nəticələr vermir və mübahisələrlə başa çatır. Ancaq sonda həyat yoldaşları bir-birlərini bütün çatışmazlıqlarla qəbul etməyə güc tapacaqlar ...

## İstinadlar
DJ A-Tron

**DJ A-Tron** (, ), daha çox **DJ A-Tron** kimi tanınır — Amerikalı DJ, reper, radio aparıcısı, veb-şəxsiyyət, rekord prodüser, sahibkar və marketinq üzrə rəhbər..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bavariya-Landsxut hersoqluğu

**Bavariya-Landsxut hersoqluğu** () — 1353–1503-cü illərdə Müqəddəs Roma İmperiyasında mövcud olmuş dövlət.

## Tarixi
Hersoqluq bavariyalı Müqəddəs Roma imperatoru IV Lüdviqin ölümündən sonra yaradılmışdı. Lüdviqin imperiyasını parçalayan 1349-cu ildə imzalanmış Landsberq müqaviləsinə görə oğulları Stefan, Vilhelm və Albert Aşağı Bavariya və Niderlandı birgə idarə etməli idilər. Dörd il sonra 1353-cü il Regensburq müqaviləsi ilə miras yenidən bölündü; Stefan Bavariya-Landsxutun yeni hersoqu edildi. 1363-cü ildə Stefan eyni zamanda Yuxarı Bavariya hersoqu oldu və onu yenidən Bavariya-Landsxut ilə birləşdirdi. Stefanın ölümündən sonra onun üç oğlu hersoqluğu birgə idarə edirdi. Lakin 1392-ci ildə Bavariya-Landsxut yenidən üç hersoq üçün bölündü və beləliklə, Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadt yaradıldı.

1429-cu ildə Bavariya-Ştraubinqin bəzi hissələri, o cümlədən 1447-ci ildə bütün Bavariya-İnqolştadt hersoqluğu Bavariya-Landsxut ilə birləşdirildi. Bavariya-Landsxut o zamanlar Rattenberq və Kitzbüeldəki mədənlərinə görə Bavariyanın ən varlı hissəsi idi və ən müasir idarəetmə üsuluna sahib idi. Hersoqların paytaxtı Landsxutdakı Trausnitz qalası idi. 1475-ci ildə isə Burqhauzen qəsrindəki ikinci iqamətgahlarına köçdülər.

Hersoqluq, son hersoq Zəngin Georqun ölümünün səbəb olduğu Landsxut varislik müharibələrinə qədər ümumilikdə 150 il davam etdi. 1505-ci ildə müharibənin sonunda torpaq yeni yaradılmış Pfals-Noyburq hersoqluğu və Bavariya-Münhen arasında bölündü. Kufştayn və Kitzbüel isə Bavariya-Münhenə verdiyi dəstəyə görə təzminat olaraq Müqəddəs Roma İmperatoru I Maksimiliana verildi və sonra Tirol ilə birləşdirildi.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Volfqanq (Pfals-Çvaybrükgen hersoqu)

**Volfqanq** (; ) — Vittelsbax sülaləsindən 1532-ci ildən Pfals-Çvaybrükgen hersoqu. Qəyyumu olan əmisi Rupertin (sonradan Veldenz qrafı oldu) dəstəyi ilə Volfqanq 1537-ci ildə Çvaybrükgenə Reformasiyanı gətirmişdi.

## Həyatı
O 1526-cı ildə doğulmuşdu, Çvaybrükgen hersoqu II Lüdviqin və Hesse-Kassel landqrafı I Vilhelmin qızı Elizabetin yeganə oğlu idi. Atası 1532-ci ildə vəfat etdiyinə görə, qəyyumluq 1543-cü ilə qədər əmisi Rupertə keçdi. 1557-ci ildə Volfqanq Haydelberq müqaviləsinə uyğun olaraq Pfals-Noyburq ərazisini aldı. 1548-ci ildə Müqəddəs Roma İmperatoru V Karl onun protestant torpaqlarını işğal etdi və katolik ənənələrini bərpa etdi. Bu tətbiq 1552-ci ildə başa çatdı. 1555-ci ildə Auqsburq sülhü dini münaqişəyə son qoydu və 1557-ci ildə Almaniyada bir neçə yepiskopluqlar dövlətin əlinə keçdi, onlardan bir neçəsini Volfqanq əldə etdi. 1566-cı ildə Ziqetvarın mühasirəsi zamanı süvari zabiti kimi xidmət etmişdir.

1569-cu ildə Fransa dini müharibələrinin "Üçüncü Müharibəsi" zamanı (onun müdaxiləsi İngiltərə kraliçası I Yelizaveta tərəfindən maliyyələşdirilmişdi) 14.000 muzdlu ilə fransız Hugenotlarının köməyinə gəldi. O, Burqundiyanı işğal etdi, lakin döyüşlərdən birində öldürüldü. Mayzenhaym şəhərində dəfn edilib.

## Varisləri
Ölümündən sonra Volfqanqın qalan torpaqları beş oğlu arasında bölündü və beləliklə sülalənin üç qolunu yaratdı: Filipp Lüdviq (Pfals-Noyburq qolu), İohann (Pfals-Çvaybrükgen qolu) və Karl (Pfals-Birkenfeld qolu). Onun digər oğulları Otto Henri və Frederikin sağ qalan oğulları yox idi, ona görə də onların torpaqları tezliklə digər qollara birləşdirildi. Pfals-Noyburq qolu 1685-ci ildə Pfals kürfürstlüyünü və onun qolu Pfals-Sulzbax isə 1777-ci ildə Bavariyanı miras aldı. Daha sonra bu torpaqlar 1799-cu ildə Pfals-Birkenfeld qoluna miras qaldı. Onun nəslindən gələn Pfals-Çvaybrükgen-Kliburq sülaləsi 1654-cü ildə İsveç taxtını qazanmışdı.

## Ailəsi
1545-ci ildə Hesse landqrafı I Filippin qızı Hesseli Anna ilə evlənmişdi. Övladları:

# Kristina (1546–1619).
# Filipp Lüdviq (1547–1614)
# İohann (1550–1604)
# Dorotea Agnes (1551–1552).
# Elizabet (1553–1554).
# Anna (1554–1576).
# Elizabet (1555–1625).
# Otto Henri (1556–1604)
# Frederik (1557–1597)
# Barbara (1559–1618), 7 noyabr 1591-ci ildə evləndi Yotinqen-Yotinqen qrafı Qottfridlə evləndi
# Karl (1560–1600)
# Maria Elizabet (1561–1629), 1585-ci ildə Leyninqen-Daqsburq-Hardenburq qrafı XII Emix ilə evləndi.
# Süzanna (1564–1565)

## İstinadlar
Veldenz qraflığı

**Veldenz qraflığı** () müasir Reynland-Pfalts torpaqlarında bir knyazlıq idi. Qismən Kaizerslautern, Şponhaym və Çvaybrükgen arasında, qismən də Trir arxiyepiskopluğunda Mozel şəhəri ətrafında yerləşirdi. Eyniadlı bələdiyyə və qala azırkı Bernkastel-Vitlix rayonunda yerləşir.

## Tarixi
Veldenz qraflığı 1112-ci ildə Kirburq və Şmidburq ailəsinin vildqraflıqlarından qoparılaraq yaradılmışdı. İlk qraf sülaləsinin birbaşa kişi xətti 1260-cı ildə Veldenzli V Gerlax və onun qızı Aqnesin ölümü ilə kəsildi. Onun əri 1260-cı ildə mahalı miras aldı. Qeroldsekli Henrix Veldenz qraflarının və ya Veldenz-Qeroldsek (Hohenqeroldsek) sülaləsinin ikinci xəttinin qurucusu oldu. 1444-cü ildə qraflıq III Fridrixin yeganə varisi Anna ilə evlənmiş Zimmern-Çvaybrükgen hersoqu Stefanın hakimiyyəti altına düşdü. 1532-ci ildə Çvaybrükgen hersoqluğunun bütün ərazisi hələ uşaq olan Volfqanqa keçdi. 1543-cü ildə Volfqanq yetkinliyə çatdıqda və Marburq müqaviləsini imzaladı və 11 il qəyyum kimi xidmət edən əmisi Rupertə Veldenz qraflığını verdi.

Rupert 1544-cü ildə vəfat edəndə oğlu Georq İohann onu əvəz etdi. Georq 1563-cü ildə isveçli I Qustavın qızı olan Anna Mariya ilə evləndi. Volfqanq 1553-cü ildə Haydelberq müqaviləsi ilə Veldenz-Pfaltsdan Elzasdakı Lützelşteyn qraflığına qədər uzanan bütün Vittelsbax qollarının qarşılıqlı mirasını tənzimləmişdi. Georg Hansın nəvəsi Leopold Lüdviq fon Lützelşteyn qanuni övladları olmadan 1694-cü ildə öldü və Veldenz qraflığı Çvaybrükgen xəttinə, spesifik olaraq İsveç Kralı XI Karla qayıtdı.

1801-ci ildə Birinci Fransa İmperiyasının Saar departamentinə daxil edildi. 1815-ci il Vyana Konqresi, Mozel üzərində yerləşən qraflığın kiçik hissəsini Prussiyaya, qalan hissəsini isə Bavariyaya verdi.

## Qrafları
# Emix, Kirburq və Şmidburq qrafı (1086–1113)
# I Gerlax (1113–1146)
# II Gerlax (1146–1186)
# III Gerlax (1186–1214)
# IV Gerlax (1214–1254)
# V Gerlax (1254–1260)
# Aqnes (1260–1277)
# I Henrix (1277–1298) ∞ Aqneslə evləndi
# Valter (1298–1327)
# Georq (1327–1347)
# II Henrix (1347–1378)
# II Fridrix (1378–1396)
# III Henrix (1378–1389)
# IV Henrix (1389–1393)
# III Fridrix (1393–1444)
# Stefan (1444)
# I Lüdviq (1444–1489)
# Aleksandr (1489–1514)
# II Lüdviq (1514–1532)
# Volfqanq (1532–1543)
# Rupert (1543–1544)
# Georq İohann (1544–1592)
# Georq Qustavus (1592–1634)
# Leopold Lüdviq (1634–1694)
Yuxarı Reyn dairəsi

**Yuxarı Reyn dairəsi** () 1500-cü ildə keçmiş Yuxarı Lotaringiya hersoqluğu, Şvabiyanın Elzas bölgəsi və Burqundiyanın Savoyya hersoqluğu da daxil olmaqla Qərbi Frankoniyanın böyük hissələrinin ərazisində yaradılmış Müqəddəs Roma İmperiyasının İmperiya dairələrindən bir idi. Dairənin Reyn çayının qərbindəki bir çox əyalətləri 1678/79 Nimveqen müqavilələri ilə Kral XIV Lüdovik dövründə Fransa tərəfindən ilhaq edilmişdi.
Sirrimi bilirsən (film, 2002)

**Sirrimi bilirsən** (hind: **Humraaz**) — Abbas-Mustan ikilisinin rejissorluğu ilə 2002-ci ildə hind dilində çəkilmiş musiqili romantik triller filmidir. Baş rollarda Bobby Deol, Akshaye Khanna və Amisha Patel çəkilmişdirlər. Film 1998-ci ildə çəkilmiş Mükəmməl Cinayət filmindən ilhamlanaraq çəkilmişdir. Film Soham Çakraborti, Om və Mahiya Mahinin baş rollarda oynadığı 2018-ci il istehsalı olan Benqal filmi *Tui Sudhu Amaar* üçün də ilham mənbəyi olmuşdur. Film həmçinin Tamil dilində *Girivalam* adı altında yenidən işlənmişdir.

## İstinadlar
İdeal qətl (film, 1998)

**İdeal qətl** — 1998-ci ildə çəkilmiş Amerika triller filmi. Orijinal adı **A Perfect Murder** olmuşdur.

Ssenarisi Frederik Knottun ilk dəfə 1952-ci ildə Londonda səhnəyə qoyulan "Dial M for Murder" pyesindən uyğunlaşdırılaraq Patrick Smith Kelly tərəfindən yazılmış olan filmin rejissoru Endryu Devisdir. Baş rollarda Maykl Duqlas, Qvinet Peltrou, Viqqo Mortensen və Devid Suçetin çəkildiyi filmin orijinal partiturasını (musiqi) Ceyms Nyuton Hovard bəstələmişdir.

İdeal qətl filmi 1954-cü ildə Alfred Hitchcock klassiki sayılan *Dial M for Murder* əsərinin remeykidir. Buna görə də film ABŞ-də *"Dial M for Murder"* və Yaponiyada *"Dial M"* alternativ adları altında da nümayiş etdirilmişdir. *Alfred Hitchcock*un filmində ssenarini də Frederik Knott öz əsərindəki kimi yazmışdır. Film tənqidçiləri "İdeal qətl"i *Hitchcock*un "Dial M for Murder" əsəri qədər müvəffəqiyyətli hesab etməmişdirlər.

Varlı bir ailədən olan Emili Bredford (Gwyneth Paltrow) güclü bir iş adamı sayılan əri Stiven Tayloru (Maykl Duqlas) rəssam Devid Şou (Viqqo Mortensen) ilə aldadır. Aldadıldığını bilən ər, qısqanc sevgili və xəyanətkar arvad arasındakı cinayətə qədər gedən mürəkkəb münasibətlər silsiləsi, bu filmin mövzusunu təşkil edir.

## Süjet xətti
İş yerində ciddi çətinliklər yaşayan uğurlu iş adamı Stiven Teylor, çox zəngin qadın olan — həyat yoldaşı Emilinin ona rəssam Devid ilə xəyanət etdiyini öyrənir. Araşdırma apararaq, Devidin əslində rəssam olmadığını, bir çox həbs cəzaları olan "evlilik fırldaqçısı" olduğunu aşkarlayır. Devid ilə görüşən Stiven, ona öz həyat yoldaşının öldürülməsi üçün 500 min dollar təklif edir …

## İstinadlar
Devid Suşe

**Devid Suşe** (; ) — ingilis teatr və kino aktyoru. Aqata Kristinin əsərlərinin motivləri əsasında çəkilmiş "Aqata Kristinin Puarosu" detektiv teleserialında (1989–2013) canlandırdığı belçikalı detektiv Erkül Puaro rolu ilə məşhurluq qazanmışdır.

1971-ci ildə London Musiqi və Dram Akademiyasını bitirib. Filmdəki ilk rolunu 1980-ci ildə "İki şəhərin hekayələri" filmində oynayıb. 1986-cı ildən teatrda 40-dan çox rol alıb.

## Filmoqrafiya
* 1978: The Professionals
* 1982: The Hunchback of Notre Dame
* 1982: The Missionary
* 1983: Trenchcoat
* 1984: Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes
* 1984: Master of the Game
* 1984: The Little Drummer Girl
* 1985: Blott on the Landscape
* 1985: The Falcon and the Snowman
* 1985: Thirteen at Dinner
* 1986: Iron Eagle
* 1987: Harry and the Hendersons
* 1988: A World Apart
* 1989–2008: Agatha Christie's Poirot
* 1989: When the Whales Came
* 1996: Executive Decision
* 1997: The Phoenix and the Carpet
* 1998: İdeal qətl
* 1999: RKO 281
* 1999: Wing Commander
* 2001: The Way We Live Now
* 2002: Live From Baghdad
* 2003: Foolproof
* 2003: Henry VIII
* 2003: The In-Laws
* 2004: Space Odyssey: Voyage To The Planets
* 2006: Dracula
* 2006: Flushed Away
* 2007: Flood
* 2007: Maxwell
* 2008: The Bank Job

## İstinadlar
İmperiya dairəsi

**İmperiya dairəsi** (, ) Müqəddəs Roma İmperiyasında regional qruplaşma bölgüsü idi. Dairələr imperiyada ümumi müdafiə strukturu yaratmaq və vergiləri toplamaq üçün yaradılmışdır.

## Tarixi
1500-cü ildə Auqsburq məclisində altı İmperator dairəsi layihəsi təqdim edildi. 1512-ci ildə bu siyahıya daha üç dairə əlavə edildi və böyük Sakson dairəsi ikiyə bölündü. 1512-ci ildən Napoleon dövründə Müqəddəs Roma İmperiyasının dağılmasına qədər on İmperiya dairəsi var idi. Bohemiya, İsveçrə Konfederasiyası və İtaliya, eləcə də imperatorun azadlıq verdiyi şəhərlər heç bir dairəyə daxil deyildi.

Auqsburq məclisində qurulan dairələr:

# Bavariya dairəsi
# Frankoniya dairəsi
# Sakson dairəsi
# Şvabiya dairəsi
# Yuxarı Reyn dairəsi
# Aşağı Reyn-Vestfaliya dairəsi

Əvvəllər Habsburqlar və kürfürstlərin əlində olan ərazilər əhatəsiz qaldı. 1512-ci ildə Trir və Kölndəki iclas bu torpaqları daha üç dairədə təşkil etdi:

# Avstriya dairəsi, o cümlədən I Maksimiliana miras qalan Habsburq əraziləri
# Burqundiya dairəsi, o cümlədən Maksimilianın mərhum həyat yoldaşı, Burqonlu Mariyanın mirası
# Mayns, Köln və Trir kilsə kürfürstlükləri və Pfals kürfürstlüyü də daxil olmaqla, Kürreyn dairəsi.

Həmçinin, Sakson dairəsi aşağıdakılara bölündü:

# Aşağı Sakson dairəsi
# Saksoniya və Brandenburq kürfürstlükləri daxil olmaqla Yuxarı Sakson dairəsi

İmperiya 1581-ci ildə Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasının ayrılmasından sonra və 1679-cu il Nimveqen sülhündə Fransanın ilhaqı zamanı bir neçə qərb ərazisini itirsə də, on dairə 1790-cı illərin əvvəllərinə qədər dəyişməz qaldı.

Bəzi dairələr faktiki olaraq güclü bir zadəgan ailəsinin nəzarətində idi. Avstriya dairəsi, demək olar ki, Habsburqların irsi torpaqları ilə uyğun gəlirdi. Burqundiya dairəsi İspan Habsburqlarının (Franş-Konte və Habsburq Niderlandı) nəzarət etdiyi ərazini əhatə edirdi. Bavariya dairəsi əsasən Vittelsbaxların Bavariya hersoqluğundan və onun peyklərindən ibarət idi. Yuxarı Sakson Dairəsində Saksoniya kürfürstləri (üstəlik onun peyk Ernestin hersoqluqları) və Brandenburq kürfürstləri üstünlük təşkil edirdi.

## Mənbə
* Wolfgang Wüst (ed.): *Die "gute" Policey im Reichskreis. Zur frühmodernen Normensetzung in den Kernregionen des Alten Reiches*, edition of primary sources in four volumes, vol. 1: *Der Schwäbische Reichskreis, unter besonderer Berücksichtigung Bayerisch-Schwabens*, Berlin 2001; vol. 2: *Der Fränkische Reichskreis*, Berlin 2003; vol. 3: *Der Bayerische Reichskreis und die Oberpfalz*, Berlin 2004; vol.: Die lokale Policey: Normensetzung und Ordnungspolitik auf dem Lande. Ein Quellenwerk, Berlin 2008.
Cinayət zamanı M yığın (film, 1952)

**Cinayət zamanı M yığın** () — 1954-cü ildə kinematoqraf Alfred Hitchcock tərəfindən çəkilmiş detektiv filmi. Frederik Nottun məşhur “Telefon zəngi” pyesinin çox dəqiq uyğunlaşdırılmasıdır. Film IMDb-yə görə 250 ən yaxşı film siyahısına və Amerika Film İnstitutuna görə detektiv janrında olan ilk on filmə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Dekapolis

**Dekapolis** (, ) 1354-cü ildə Müqəddəs Roma İmperiyasının Elzas regionundakı on Azad İmperiya şəhəri tərəfindən öz hüquqlarını qorumaq üçün yaradılmış ittifaq idi. 1679-cu ildə ləğv edildi.

1354-cü ildə imperator IV Karl Kolmar, Aqno, Kaysersberq, Landau, Mülhauzen, Münster im Elzas, Oberenhaym, Roshaym, Şlettştadt, Türkhaym və Vayşenburq şəhərlərini birləşdirən müqaviləni ratifikasiya etdi. Aqno onun paytaxtı oldu, görüşlərin keçirildiyi Strasburq şəhəri isə ittifaqdan kənarda qaldı. Seltz şəhəri 1357-ci ildə Birbaşa İmperiya şəhəri status aldıqda liqaya qoşuldu, lakin 1414-cü ildə Pfals kürfürstlüyünə daxil eildikdən sonra onu tərk etməli oldu.

1378-ci ildə Karlın ölümündən sonra ittifaq dayandırıldı, lakin növbəti ildə yenidən quruldu. On şəhər 1500-cü ildə Yuxarı Reyn dairəsinə qoşuldu. 1515-ci ildə Mülhauzen Qədim İsveçrə İttifaqı ilə birləşmək üçün ittifaqdan çıxdı. 1521-ci ildə Elzasın şimalındakı Landau şəhəri ilə əvəz olundu.

İttifaq, bölgəni dağıdan Otuzillik Müharibə ilə güclü sarsıldı. Bu da 1648-ci il Vestfaliya sülhünə əsasən, Fransa kralı XIV Lüdovikə şəhərləri fəth etməyə imkan verdi. 1679-cu ildə Nimvegen müqavilələrinin imzalanması ilə nəhayət, Elzas Fransa tərəfindən ilhaq edildi və ittifaq dağıldı. Müluz 1798-ci ildə Birinci Fransa Respublikasına birləşdirilənə qədər İsveçrə Konfederasiyasının müstəqil şəhəri və eksklavı olaraq qaldı. Landau Pfals ilə birlikdə 1815-ci il Vyana Konqresindən sonra Bavariyaya verildi.

## İstinadlar
Keştazlı Həsən

**Keştazlı Həsən Hüseyn oğlu** () — XIX–XX əsr Azərbaycan xanəndəsi. 

## Həyatı
Aşıq Məmmədli nəslindən olan Keştazlı Həsən Hüseyn oğlu 1873-cü ildə Şuşa qəzasının Keştaz kəndində papaqçı ailəsində anadan olmuşdur. Ulu babası Aşıq Məmməd aşıq, əmisi Keştazlı Həşim isə XIX əsrin tanınmış xanəndəsi olmuşdur.

Ağdamda mədrəsədə təhsil alan Həsən fars, türk dillərini öyrənmiş, tədricən musiqi biliyinə də yiyələnmişdir. Onun ilk musiqi müəllimi əmisi Keştazlı Həşim olmuş, ona qaval alaraq Şərq musiqisindən təlim vermişdir. "Qatar", "Kürd-Şahnaz", "Qarabağ şikəstəsi" kimi muğamların özünəməxsus şəkildə ifa etmiş, qısa müddət sonra Qarabağın toy məclislərinə dəvət edilmişdir. O, hətta bir neçə dəfə əmisi Həşim ilə Şəki və Şirvan məclislərində çıxış etmişdir.

1907-ci il yanvarın 20-də Bədəl bəy Bədəlbəylinin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti tərəfindən yoxsul müsəlmanların xeyrinə həsr edilmiş gecədə digər sənətçilərlə birlikdə iştirak etmişdir. Burada o, əmisi oğlu qarmonçu Keştazlı Məhəmmədin müşayiəti ilə "Qatar bayatı" muğamını və "Stəkanın deşilsin" xalq mahnısını ifa etmişdir. Bakıdan qayıdandan sonra Həsən uzun illər tarzən Rzabala ilə Qarabağ, Gəncə, eləcə də Tiflis məclislərində çıxış etmişdir. Keştazlı Həsən səsini vala yazdırmaq üçün 1913-cü ildə "Ekstrafon" aksioner şirkəti tərəfindən Kiyev şəhərinə dəvət edilmiş, burada bir çox muğam və mahnılar oxumuşdur.

1920-ci illərin əvvəllərində Şərq konservatoriyasının rəhbərliyi tərəfindən Bakıya dəvət edilən Keştazlı Həsən konservatoriyada müəllim kimi çalışmışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra Ağdama qayıdan Həsən Ağdam Nahiyə Firqə Komitəsinin katibi vəzifəsində işləyən əmisi oğlu Məhəmmədin təşviqi ilə inqilabi işə qoşulmuş, 1920-ci ilin axırlarında Azərbaycan Kommunist Partiyasına qəbul olunmuşdur. Əvvəlcə Keştazlı, sonralar isə Gülablı Kənd Sovetinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. Bununla yanaşı, kənddə klub yaratmış və həmin klubun səhnəsində teatr tamaşaları və musiqi tədbirləri təşkil etmişdir.

Xanəndə Keştazlı Həsən 1929-cu ildə Ağdamda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Knyaz-Yepiskop

**Knyaz-yepiskop** (, , ), eyni zamanda bir knyazlığın suvereni olan bir yepiskopdur.

## Tarixi
Qərbdə IV əsrdən etibarən barbar istilaları qarşısında Roma imperiyasının gücünün azalması ilə bəzən Roma sərkərdələrinin yerini şəhərlərin xristian yepiskopları tutur, şəhər üçün dünyəvi qərarlar verir və lazım gəldikdə öz qoşunlarına başçılıq edirdi. Lakin knyaz-yepiskopla burjuaziya arasında münasibətlər həmişə səmimi deyildi. Şəhərlər imperatorlardan, krallardan və ya onların knyaz-yepiskoplarından qayda-qanunlar tələb etdikcə və özlərini feodallardan müstəqil elan etdikcə, burjuaziya yepiskoplar arasında sürtüşmə gücləndi. Knyaz-yepiskop tərəfindən siyasi olaraq idarə olunan knyazlıq və ya knyaz-yepiskopluq () onun yeparxiya yurisdiksiyası ilə tamamilə və ya böyük ölçüdə üst-üstə düşə bilərdi, lakin onun yeparxiyasının bəzi hissələri, hətta yaşadığı şəhər Azad İmperiya şəhəri statususu alarsa onun mülki idarəçiliyindən azad ola bilərdi.

Əgər yepiskop arxiyepiskop idisə, düzgün termin knyaz-arxiyepiskop idi; nizami (monastır) ruhanilərdə ekvivalenti knyaz-abbat idi. Knyaz-yepiskop adətən seçilmiş monarx sayılırdı. 1806-cı ildə Müqəddəs Roma İmperiyasının dağılması ilə bu titul nəhayət Reyn Konfederasiyasında ləğv edildi. Bununla belə, Habsburq monarxiyası, o cümlədən Avstriya (Zalsburq, Zekkau), Bohemiya Tacının Torpaqları (Olomoutskın əsas hissəsi və Breslaunun hissələri) kimi Fransanın nəzarətindən kənar keçmiş Müqəddəs Roma İmperiyasının torpaqlarında qalırdı. Bu titul 1951-ci ildə Papa tərəfindən tamamilə ləğv edildi.

Hazırda, 1951-ci ildən bəri yeganə knyaz-yepiskop, Fransa Prezidenti ilə birlikdə Andorranın iki şərik monarxından biri olaraq qalan Kataloniyanın Urxel yepiskopudur. Lakin onun bu vəzifəsi də titulyardır və real gücə malik deyil.

## İstinadlar
Azad İmperiya şəhəri

**Azad İmperiya şəhəri** (, ) — Müqəddəs Roma İmperiyasında azad və imperiya şəhərlərini () ifadə etmək üçün istifadə edilən kollektiv termin. Bu termin özünü idarə edən şəhəri ifadə etmək üçün XV əsrdən etibarən istifadə edilmişdir. Bu şəhərlər müəyyən muxtariyyətə malik idi və Reyxstaqda təmsil olunurdu. İmperiya şəhəri Birbaşa İmperiya şəhəri statusuna malik idi və bu səbəbdən də, yerli knyaza tabe olan şəhər və ya qəsəbələrdən fərqli olaraq, yalnız Müqəddəs Roma İmperatoruna tabe idi.

## Tarixi
Alman şəhərlərinin imperiyanın özünü idarə edən qurumlarına çevrilməsi dünyəvi knyazlar və yepiskop-knyazlarınkından daha yavaş idi. XIII–XIV əsrlərdə bəzi şəhərlər imperator tərəfindən əsasən maliyyə səbəblərinə görə İmperiya Şəhərləri (; ) statusuna yüksəldilmişdi. X–XIII əsrlərdə alman kralları və imperatorları tərəfindən qurulan və əvvəlcə vəkillər tərəfindən idarə olunan bu şəhərlər, şəhər hakimləri idarəetmə və ədalət vəzifələrini öz üzərinə götürdükləri üçün tədricən müstəqillik qazandılar; belə şəhərlərə nümunələr Kolmar, Aqno və Elzasdakı Müluz və ya yuxarı Şvabiyada Memmingen və Ravensburqdur.

Azad Şəhərlər (; ) Bazel, Auqsburq, Köln və ya Strasburq kimi əvvəlcə bir knyaz-yepiskopa tabe olan və eyni şəkildə tədricən həmin feodaldan müstəqillik qazanan şəhərlər idi. Bir neçə halda, məsələn, Kölndə, keçmiş kilsə başçısı Azad Şəhər üzərində bəzi qalıq feodal imtiyazlarından istifadə etmək hüququnu tələb etməyə davam edirdi, bu iddia demək olar ki, İmperiyanın sonuna qədər daimi məhkəmə çəkişmələrinə səbəb olmuşdu.

Vaxt ötdükcə İmperiya Şəhərləri ilə Azad Şəhərlər arasındakı fərq getdikcə bulanıqlaşdı, beləliklə, onlar birlikdə "Azad İmperiya şəhərləri" və ya "Azad və İmperiya Şəhərləri" kimi tanındılar və XV əsrin sonlarında bir çox şəhərlərin adında həm "Azad", həm də "İmperiyar" sözləri vardı. Digər İmperiya dövlətləri kimi, onlar da müharibə apara, sülh bağlaya və öz ticarətlərinə nəzarət edə bilirdilər və kənardan çox az müdaxiləyə icazə verirdilər. Orta əsrlərdə bir sıra Azad Şəhərlər öz maraqlarını təşviq etmək və müdafiə etmək üçün Hanza İttifaqı və ya Dekapolis kimi şəhər liqaları () yaratdılar.

## İstinadlar
Zeynul Abedin

**Zeynul Abedin** () — Banqladeş rəssamı. Onun əsas əsərləri xalq həyatı mövzularına həsr olunub, onlardan ən məşhuru "*1943 -cü ildə [[Benqaliya|Benqaliyada]] aclıq*" qrafik seriyasıdır.

## Gənclik və təhsil
Zeynul Abedin 29 dekabr 1914-cü ildə Şərqi Benqaliyada yerləşən Maymansinqhdə anadan olmuşdur. Atası Təmizuddin Əhməd polis müfəttişi, anası isə evdar qadın idi. O, demək olar ki, bütün uşaqlığını Brahmaputra çayının yaxınlığında keçirmişdir. Daha sonra Brahmaputra çayı onun bir çox rəsmlərində əks olunmuş və həyatı boyu əsas ilham mənbəyinə çevrilmişdir. 1933-cü ildə Zeynul Abedin Kəlkətə Dövlət İncəsənət Məktəbinə daxil olmuşdur. Abeninin Brahmaputra çayına həsr etdiyi bir sıra akvarellər 1938 -ci ildə Bütün Hindistan Sərgisində Qubernator Qızıl medalını qazanmışdır. Beləliklə, Zeynul Abedinin özünəməxsus üslubu yaranmışdır.

## Azadlıq hərəkatı
Zeynul Abedin Banqladeş azadlıq hərəkatının bütün mərhələlərində iştirak etmiş və nəticədə Banqladeş dövlətinin yaradılmasını mümkün edənlərdən biri olmuşdur. O, Benqaliyanın Pakistan hökuməti tərəfindən möhürlənmiş mədəni kimliyini yenidən yaratmaq hərəkatının qabaqcıllarından idi. Abedin 1969-cu ildə Çin mürəkkəbi, akvarel və mumdan istifadə edərək Nobanno vərəqini çəkmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Zaynul Abedinin rəsmləri
Qarri Abelyev

**Qarri İzraileviç Abelyev** (; ) — SSRİ və Rusiya biokimyacı, immunoloq, onkoloq, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (2000).

## Həyatı
Qarri İzraileviç Abelyev 10 yanvar 1928-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1945–1950-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetinin Biologiya və Torpaq fakültəsinin Bitki biokimyası fakültəsini bitirmişdir. 1950-–-ci illərdə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının N. F. Qamaleya adına Epidemiologiya və Mikrobiologiya İnstitutunda işləmişdir. O, biokimyəvi şöbəyə hazırlıqçı kimi qəbul edilmişdir, sonra Lev Zilberin şişlərin virusologiyası və immunologiyası şöbəsinə keçmiş, burada laboratoriya müdirinə qədər öz yolunu tutmşdur. Abelyev Zilverin ölümündən sonra şöbəyə rəhbərlik etmişdir. 1964–2006-cı illərdə Moskva Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsinin virusologiya kafedrasında immunokimyadan (1964-cü ildən), molekulyar və hüceyrə immunologiyasından (1996-cı ildən) dərs demişdir. 1977-ci ildən N. N. Bloxin adına Rusiya Xərçəng Araşdırma Mərkəzinin İmmunokimya laboratoriyasının müdiri olmuşdur. 1955-ci ildə "Şiş toxumasının müəyyən fraksiyalarının tədqiqi üçün eksperimental materiallar" mövzusunda namizədlik, 1963-cü ildə "Şişlərin antigen quruluşunun ayrı-ayrı antigenlər səviyyəsində tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 22 elmlər namizədi və 4 elmlər doktoru hazırlamışdır. 23 dekabr 1987-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının biokimya, biofizika və fizioloji aktiv birləşmələrin kimyası (immunologiya) şöbəsinə müxbir üzvü seçilmişdir. 26 may 2000-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının Fiziki və Kimyəvi Biologiya Bölməsinin akademiki olmuşdur.

Qarri Abelyev 23 dekabr 2013-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir. Vostryakovski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://garriabelev.narod.ru 
* Профиль Гарри Израйлевича Абелева на официальном сайте РАН
* Статья Г. И. Абелева «Этические проблемы современной российской науки» 
* Рассказ Г. И. Абелева о том, как его вербовали в КГБ, и о других драматических страницах истории иммунологии опухолей 
* Статья Г. И. Абелева «Моноклональные антитела»
Kyell Abell

**Kyell Abell** (; ) — Danimarka dramaturqu, fəlsəfi və simvolik dramın yaradıcısı.

## Həyatı
Kyell Abell 25 avqust 1901-ci ildə Danimarkanın Ribe şəhərində anadan olmuşdur. O, 1927-ci ildən teatr rəssamı işləmişdir. Fəlsəfi və simvolik antifaşist pyeslərinin, "*İtirilmiş melodiya*" (1935), "*Anna Sofi Hedviq*" (1939), "*Silkeborq*" (1946) komediyalarının müəllifidir. Onun "*Andersen və ya həyatının nağılı*" (1955), "*Kameliyaların xanımı*" (1959) və "*Fəryad*" (1961) dramları bədbinliklə doludur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* The Cambridge Guide to Theatre. / ed. by Martin Banham. — Cambridge University Press, 1992. 
* The Oxford Companion to the Theatre. / ed. by Phyllis Hartnoll. — Oxford University Press, 1983. 
* *Frederick J. Marker*. Kjeld Abell. — Gloucester, Mass., 1976. 
* *Sven Møller Kristensen*. Dansk litteratur 1918—1952. — 2. ed. — Copenhagen, 1965.
Norman Abel

**Norman Abel** (; ) — Avstriya əsilli ABŞ psixoloqu.

## Həyatı
Norman Abel 1928-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Əvvəlcə Nyu-York Universitetində (1949-cu ildə bakalavr dərəcəsi), sonra Ostin şəhərindəki Texas Universitetində (1952-ci ildə magistr dərəcəsi) təhsil almışdır. 1958-ci ildə həmin universitetdə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1968-ci ildən Miçiqan Ştat Universitetində psixologiya professorudur. 1997–1998-ci illərdə Amerikan Psixoloqlar Birliyinin prezidenti olmuşdur.

Norman Abel həmkarları ilə birlikdə ABŞ-də ən böyük psixoterapevtik audio yazılar arxivini yaratmışdır. Onun tədqiqatı əhvali-ruhiyyə və yaddaş arasındakı qarşılıqlı əlaqənin aspektlərini əhatə edirdi. O, öz işi ilə ABŞ-də peşəkar psixologiyanın inkişafına təsir göstərmişdir. Abel bir sıra aparıcı peşəkar psixologiya nəşrlərinin redaktoru olmuşdur. Klinik neyropsixologiya, psixoterapiya, məsləhət və hüquqi psixologiya sahəsindəki işi ilə tanınır.

## İstinadlar
Otenio Abel

**Otenio Lotar Frans Anton Lui Abel** (; ) — Avstriya paleontoloqu və təkamülçü bioloqu. O, SSRİ EA-nın fizika-riyaziyyat şöbəsinin biologiya elmləri (paleontologiya) kateqoriyası üzrə xarici müxbir üzvü (1927) olmuşdur.

## Həyatı
Abel 1900-cü ildə Vyanada Milli Geoloji Xidmətdə işə düzəlmiş, 1902-ci ildə dosent olmuşdur. O, 1912–1917-ci illərdə Vyana Universitetində paleontologiya və 1917–1934-cü illərdə paleobiologiya professoru olmuş, sonra 1935-ci ildən Göttingen Universitetinin professoru olmuşdur. O, əsasən paleontoloji məzmunlu çoxlu sayda əsərlərin müəllifidir. Abel "*Onurğalıların paleobiologiyasının əsasları*" (1912) əsərində fosil onurğalıların həyat tərzini, yəni onların hərəkət rejimini, qidalanma rejimini, yaşayış yeri və s. başa düşməyin yollarını araşdırmışdır. Onun digər əsərlərində də filogenetik və ekoloji problemlər mərkəzi yer tutur. Abelin paleontoloji tədqiqatları ilə bir sıra məməlilərin, xüsusən dəbalinakimilər və sirenlərin filogeniyasına mühüm töhfələr vermişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Давиташвили Л. Ш.* История эволюционной палеонтологии от Дарвина до наших дней. — 1948.
* *А. О. Глико.* Иностранные члены Российской академии наук XVIII—XXI вв.: Геология и горные науки. — 2012.
Villeroy & Boch

**Villeroy & Boch** (, ) — keramik məhsullar istehsal edən Almaniya brendirir. Şirkətin əsası 1748-ci ildə Fransua Box və Nikolas Villerua tərəfindən qoyulmuşdur və şirkətin mərkəzi ofisi Almaniyanın Metlax şəhərində yerləşir.

## İstinadlar