open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Macrelaps

**Macrelaps** — Cənubi Afrikaya (CAR) endemik olan arxa dişli (opisthoglyphous) zəhərli bir ilan növü olan **M. microlepidotus** üçün yaradılmış monotipik bir cins. Hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.

## Təsvir
Maksillar qısadır, dörd orta ölçülü böyük dişi var, ardınca gözün altında yerləşən çox böyük yivli bir diş gəlir. Ön mandibular dişlər böyüdülmüşdür, üçüncüsü beşinciyə qədər ən uzundur. Baş kiçikdir, boyundan fərqlənmir. Gözləri kiçikdir, bəbəkləri isə yuvarlaq. Burun bölünür. Loreal yoxdur. Preokulyar yoxdur. Prefontal gözə daxil olur. Bədən silindrik, quyruq qısadır. Dorsal pulcuqlar hamardır, çuxursuzdur, 25 və ya 27 cərgədədir.

Yuxarıdan görünən rostral hissəsi, frontaldan olan məsafəsinin demək olar ki, yarısı qədərdir. İnternazallar prefrentallardan qısadır. Burun ucundan olan məsafəsi qədər uzundur, parietallardan xeyli qısadır. Yeddi yuxarı labial, üçüncüsü və dördüncüsü gözə daxil olur, beşincisi ən böyükdür. Ön çənə qalxancığı ilə təmasda olan üç və ya dörd aşağı labial. Ön çənə qalxanları arxa çənə qalxanlarından bir qədər uzundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İbn Qudamə

**Əbu Məhəmməd Müvəffəqəddin Abdullah ibn Əhməd ibn Məhəmməd ibn Qudamə əl-Cəmmaili əl-Məqdisi** (; ) — Hənbəli məzhəbinə mənsub mühəddis, fəqih və üsulçu.

## Bioqrafiyası
1147-ci ildə Nablusun kəndi olan Cəmmaildə dünyaya gəlmişdir. Hörmətli ailəyə mənsub olan İbn Qudamə 1156-cı ildə ailəsi ilə Şama köçmüşdür. İlk təhsilini atasından almışdır. Daha sonra İbn əl-Cəvzi, Hüseyn ibn Əli əs-Səymari, Əbdülqadir Gilani, Həmid ibn Əhməd əl-Vasiti kimi alimlərdən dərslər almışdır. İbn Teymiyyə, İbn Nəccar, İbn Abdülhadi, İbn Muflih, Əbul-Fərəc İbn Kəsir onun məşhur tələbələrindəndir. İbn Qudamə Bağdada, həcc üçün Məkkəyə və yenidən Şama səfərlər etmişdir. Səlahəddin Əyyubinin başçılığı ilə Qüdsün səlibçilərdən azad edilməsində iştirak etmişdir. 28 oktyabr 1223-cü ildə Dəməşqdə vəfat edən İbn Qudamə, əl-Camiul-Müzəffərinin arxasında yerləşən Qəsiyun qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Əsərləri
# Əl-Muqni. Hənbəli fiqhi üzrə ən mühüm və ən geniş izahlı kitabdır. Burada müəllif fiqhin müxtəlif məsələlərini geniş şəkildə izah etmiş və digər məzhəblərin görüşlərini də müqayisəli şəkildə təqdim etmişdir.
# Əl-Muğni. "əl-Müxtəsər" əsərinin şərhi.
# Əl-Kafi fi Fiqh əl-İmam Əhməd. Hənbəli məzhəbinə aid orta səviyyəli fiqh kitabıdır. Bu əsər, əsasən, məzhəbin hökmlərini əhatə edir və qısa, lakin dəqiq izahlar təqdim edir.
# Əl-Umdə. Hənbəli fiqhi üzrə başlanğıc səviyyədə yazılmış bir kitabdır. Bu əsər qısa və praktiki biliklər verməklə tələbələr üçün əsas dərslik hesab edilir.
# Ravdat əl-Nazir və Cənnət əl-Munazir. Üsulül-fiqh (İslam hüququnun əsasları) haqqında yazılmış mühüm əsərdir. Bu kitabda hüquqi əsaslandırmalar və metodologiyalar şərh olunur.
# Təhrim ən-Nazar fi Kutubil-Kəlam. Bu əsərində İbn Qudamə kəlam elmini və fəlsəfi müzakirələri tənqid etmişdir. O, xüsusilə məzhəbi spekulyasiyalara və əqli mübahisələrə qarşı çıxmışdır.
# Zəmmut-Təvil. Quran və hədis mətnlərinin məcazi mənalarda şərh olunmasına (təvilə) qarşı yazılmış bir kitabdır. Burada müəllif sələfi metodologiyasını müdafiə edir.
# Fəzail əl-Əmal. İslamda saleh əməllərin fəzilətləri haqqında yazılmış əsərdir.
# Əl-İqna. Hənbəli məzhəbinə aid başqa bir fiqh kitabıdır, daha çox xülasə şəklində yazılmışdır.

İbn Qudamənin bu əsərləri İslam hüququ, etiqadı və ibadətləri haqqında dərin biliklər təqdim edir və günümüzdə də hənbəli məzhəbində əsas mənbələrdən hesab olunur.

## İstinadlar
Barbara Babkok

**Barbara Babkok** (; ) — amerikalı folklorşünas, Arizona Universitetində Müqayisəli Mədəni və Ədəbiyyat Araşdırmaları, Qadın Araşdırmaları və Amerika Hindiləri Araşdırmaları üzrə professor olmuşdur.

## Həyatı
Barbara Babkok Pensilvaniya ştatının Denvill şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Con Rid Babkok Qeysinqer Tibb Mərkəzində çalışan həkim idi. O, Nortvestern Universitetində müqayisəli ədəbiyyat üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Daha sonra Çikaqo Universitetində doktorantura təhsilini tamamlamış və "*Güzgülər, Maskalar və Metafiksiya: Nəqliyyatın Refleksivliyi Üzrə Araşdırmalar*" adlı dissertasiya müdafiə etmişdir.

Babkok 1977–1978-ci illərdə Santa Fe, Nyu-Meksiko şəhərində yerləşən İrəli Araşdırmalar Məktəbində Veterhid Təqaüdünü qazanmış və burada "*Pueblo Ritualları və Kloun Mədəniyyəti*" adlı doktorluq sonrası layihə üzərində işləmişdir.

### Şəxsi həyatı
Barbara Babkok Tadeuş Con Koza ilə evlənmişdir. O, 2016-cı ildə Tukson şəhərindəki evində vəfat etmişdir.

## Karyerası
O, Texas Universitetində dərs demiş, daha sonra Arizona Universitetində fəaliyyətini davam etdirmişdir. Babkokun tədqiqat sahələri Pueblo mədəniyyəti, qadınların fəaliyyəti və nağılçılıq ənənəsi ilə bağlı olmuşdur. O, bir neçə kitabın müəllifi və redaktoru olmuşdur. Bunlara aşağıdakı əsərlər daxildir:

* Pueblo Nağılçısı: Fiqurativ Keramika Ənənəsinin İnkişafı (Qay Montan və Doris Born Montan ilə birlikdə)
* Tərs Dünya: Simvolik İnversiya Haqqında Esselər 
* Səhranın Qızları: Qadın Antropoloqlar və Yerli Amerika Cənub-Qərbi, 1880–1980 (Nensi J. Parezo ilə birlikdə) – muzey sərgisi və konfransa həsr olunmuş illüstrasiyalı kataloq
* Pueblo Anaları və Uşaqları: Elsi Klyuz Parsonsun 1915–1924-cü illərdə Yazdığı Esselər
* Fred Harvey Şirkəti və Santa Fe Dəmir Yolu ilə Böyük Cənub-Qərb (Marta Vayqle ilə birlikdə)

O, müxtəlif elmi jurnalların xüsusi buraxılışlarını redaktə etmişdir, o cümlədən:

* "İşarələr Haqqında İşarələr: Özünə İstinadın Semiotikası" (Semiotica jurnalının xüsusi buraxılışı)
* "Cənub-Qərbin İcadı: Regionun Mal Kimi Dəyərləndirilməsi" (Journal of the Southwest jurnalının xüsusi buraxılışı)
* "Bədən Folkloru" (Journal of American Folklore jurnalının xüsusi buraxılışı)
* Babkok Humanist Antropologiya Cəmiyyətinin prezidenti və Braun Universitetində Pembroke Qadın Araşdırmaları və Tədris Mərkəzinin direktoru olmuşdur.

## İstinadlar
Elaphe quadrivirgata

**Elaphe quadrivirgata** — Adətən **Yapon dörd xəttli siçan ilanı** və ya **Yapon zolaqlı ilanı** (Yaponca: *shimahebi* = zolaqlı ilan) kimi tanınan, Yaponiyaya məxsus zəhərsiz bir colubrid ilan növü.

## Yayılması
Ryukyu adaları istisna olmaqla, Yaponiyanın bütün ərazilərində rast gəlinir.

## Təsvir
Adətən 1-1,5 m (40–60 düym) uzunluğuna qədər böyüyür. İlanın sarı və ya açıq qəhvəyi fon rəngi var, elmi və ümumi adlarını, növün əksər fərdlərindəki kimi dörd qara uzununa zolaqdan alır. Tamamilə qara variantlar mövcuddur; bunlar Yaponiyada *karasu-hebi* (qarğa ilanları) kimi tanınır. Balalar qırmızımtıl olur və uzununa zolaqlar əvəzinə bəzi zəhərli ilanlara bənzər çarpaz zolaqları və ləkəli bir naxışı var. Yetkinlərdə zəif qabırğalı olan, lakin balalarda hamar ola bilən bel pulcuqları 19 cərgədə düzülmüşdür. Yan tərəfdən bucaqlı olan ventrallar 193–210 saydadır. Anal pulcuq adətən bölünür və həmçinin bölünmüş (cütləşmiş) olan subkaudallar 70–96 saydadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elapotinus

**Elapotinus** — Arxa dişli ilan növü olan **Elapotinus picteti** üçün yaradılmış monotipik bir cins.

## Təsvir

Maksillar çox qısadır, ölçüsü tədricən artan beş dişi var və aralıqdan sonra gözün altında yerləşən böyük yivli bir diş gəlir. Mandibular dişlər arxa tərəfə doğru ölçüdə azalır. Baş kiçikdir, boyundan fərqlənmir. Göz dəqiqədir, dəyirmi bəbəklə. Burun dəliyi iki burun arasında yerləşir. Loreal yoxdur. Bədən silindrikdir; quyruq qısadır. Dorsal pulcuqlar hamardır, çuxursuzdur, 17 cərgədədir. Ventrallar yuvarlaqdır; subkaudallar iki cərgədədir.

## Etimologiya
Xüsusi ad və ya epitet, isveçrəli zooloq və paleontoloq Fransua Jül Pikte de la Rivin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Rüstəm (ad)

**Rüstəm** — kişi adı.

* Rüstəm Cabbarov 
* Rüstəm İnayətov 
* Rüstəm Batmanqılıc 
* Rüstəm Ağayev 
* Rüstəm Arifcanov 
* Rüstəm Dastanoğlu

## Həmçinin bax
* Rüstəm (dəqiqləşdirmə)
* Rüstəm paşa (dəqiqləşdirmə)
Muxtar Maqauin

**Muxtar Muxtaroviç Maqauin** (; )&nbsp;— Sovet və qazax yazıçısı, nasir, publisist, tərcüməçisi, qazaxların folklor irsinin tədqiqatçısı, filologiya elmləri doktoru.

Qazaxıstanın xalq yazıçısı (1996). Qazaxıstan SSR Abay adına Dövlət mükafatı (1984) və "Türk dünyasına xidmətlərinə görə" Beynəlxalq mükafatı (1997) laureatı.
## Həyatı
Muxtar Maqauin Abak Kerey tayfasının Jastaban soyundan gəlir.

1962-ci ildə Əl-Farabi adına Qazax Dövlət Milli Universitetini, 1965-ci ildə isə aspiranturanı bitirib. "Qazax ədəbiyyatı" qəzetində ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

1997-ci ildə Türkiyə Sənətkarlar və Yazarlar Vəqfinin "Türk Dünyasına Xidmətlərinə görə" beynəlxalq mükafatını almışdır. Mükafat M.Maqauinə 1998-ci il mayın 7-də Ankarada Türkiyə Respublikasının Prezidenti Süleyman Dəmirəl tərəfindən şəxsən təqdim edilmişdir.

O, Somerset Moemin seçilmiş hekayələr toplusunu (1968), Henri Haqqardın "Kral Süleymanın mədənləri" romanını (1975), Nikolay Poqodinin "Kreml zəngləri" pyesini və başqalarını qazax dilinə tərcümə edib.

O, 9 yanvar 2025-ci ildə ABŞ-nin Merilend ştatında 84 yaşında vəfat edib.

## Əsərləri
* "Ağ qar" (1969),
* "Mavi duman" ("Көк мұнар", 1972),
* "Qardaşlar və Bacılar" (1974),
* "Köpəyin ölümü" (1978),
* "Tazının ölümü" ("Тазының өлімі", 1978),
* "İlanlı yay" (1984),
* "Lirik təxribat" (1986),
* "Bahar qarı" (1990),
* "Qazaxıstan tarixinin əlifbası" ("Қазақ тарихының әліппесі", 1993)
* "Qıpçaq gözəli" ("Қыпшақ аруы"),
* "Kobızın nəğmələri",
* "Qobız və nizə", daha doğrusu "Qobızın əks-sədası/melodiyası" ("Қобыз сарыны"; 1968, görkəmli qazax jırauax: xanəndələri, eləcə də akınlar/şairlər haqqında monoqrafiya),
* "Qeyri-müəyyən zaman" (dilogiya),
* "Şahan-Şer pələng adam",
* "Tək atanın övladları" ("Бір әкенің балалары"),
* "Qazax Ordası" tarixi kitabı,
* "Şınqıs xan" ("Шыңғыс хан", tetralogiya 4 cilddə; ilk dəfə 2011-2016-cı illərdə Almatıda nəşr edilmişdir; 1-2011, 2-2013, 3-2014, 4-2016).
* 13 cilddə toplu əsərləri (Almatı, "Kaqanat" nəşriyyatı, 2002)
* 26 cilddə toplu əsərləri (qzax dilində, Merilend, "Magauin Publishing" nəşriyyatı, 2020)
## Tənqid
Rusiya Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun baş elmi işçisi, rus tarixçisi A.V.Qrozin Maqauini, Rusiyanın "tarixi" düşməni Cunqarıstanı qazaxlara qarşı "təhrik" ideyasını fəal şəkildə təbliğ etdiyi üçün tənqid edir.
## Mükafatları
* 1970&nbsp;— "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı.
* 1984&nbsp;— "Alasapıran" tarixi roman-diologiyasına görə Abay  Qazaxıstan SSR Dövlət mükafatı.
* 1996 (10 dekabr)&nbsp;— "Qazaxıstanın Xalq yazıçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür. ()&nbsp;— *за большой вклад в отечественную литературу*.
* 1997&nbsp;— Türkiyə Sənətkarlar və Yazarlar Vəqfinin "Türk Dünyasına Xidmətlərinə görə" beynəlxalq mükafatını almışdır. Mükafat M.Maqauinə 1998-ci il mayın 7-də Ankarada Türkiyə Respublikasının Prezidenti Süleyman Dəmirəl tərəfindən şəxsən təqdim edilmişdir.
* 2005&nbsp;— "Parasat" ordeni.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
67-ci Türkiyə hökuməti

**67-ci Türkiyə hökuməti**  və ya **V. Ərdoğan Hökuməti** — 2023-cü il Türkiyə prezident seçkilərindən sonra üçüncü dəfə prezident seçilən Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən qurulan hökumət. Prezident idarəetmə sisteminin ikinci hökumətidir.

## Haqqında
3 iyun 2023-cü ildə prezident Rəcəb Tayib Ərdoğanın Türkiyə Böyük Millət Məclisində and içməsi olmuşdur. Həmin gün axşam saatlarında Ərdoğan Çankaya Köşkündə keçirilən mətbuat konfransında yeni kabinetin üzvlərini açıqlayıb. Ərdoğanın yeni nazirlərin təyin edilməsi ilə bağlı 3 iyun 2023-cü il tarixli qərarı 4 iyun 2023-cü il tarixli rəsmi qəzetdə dərc olunub. Mədəniyyət və turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy və səhiyyə naziri Fahrettin Koca istisna olmaqla, kabinetdəki bütün nazirlər yeni şəxslərdir.

İyunun 4-də formalaşan yeni kabinet 2023-cü il iyunun 6-da prezidentin sədrliyi ilə ilk iclasını keçirib.

Nazirlər Şurası 2018-ci ildə ləğv edilib. Prezident, vitse-prezident və nazirlərin cəmi Prezident kabineti adlandırılmağa başlasa da, Prezident Kabineti konstitusiyaya daxil edilmiş bir qurum deyil. Lakin bu, Prezidentin heç bir sərəncamında yer almayıb.

Prezidentin 1 nömrəli Sərəncamında icra hakimiyyətində rol oynayan Prezident təşkilatı “Beşinci hissə: Prezident Aparatına tabe olan qurum və təşkilatlar” və “Altıncı hissə: Nazirliklər” bölmələrində təşkil olunub. Nazirlərin və qurum rəhbərlərinin səlahiyyət müddəti onları təyin etmiş Prezidentin səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır. Müəssisə və təşkilatların rəhbərləri nazirlərlə birlikdə Prezident təşkilatının tərkibində olsalar da, faktiki “Kabinet iclaslarında” iştirak etmirlər.

## Kabinet

**V. Ərdoğan Kabineti**

### Dəyişikliklər
2 iyul 2024-cü ildə Səhiyyə naziri Fahrettin Koca istefa verdi. İstanbul İl Sağlamlıq Müdiri Kamal Memişoğlu Prezident Ərdoğan tərəfindən Səhiyyə Naziri təyin edildi.
2 iyul 2024-cü ildə Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi Naziri Mehmet Özhaseki sağlamlıq səbəblərini əsas gətirərək istefa verdi. İstanbul millət vəkili və Ətraf Mühit Komissiyasının rəhbəri Murat Kurum prezident Ərdoğan tərəfindən nazir təyin edildi.

### Prezidentlik idarələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Siç

**Siç** () — Kazakların, xüsusən də Zaporojye kazaklarının inzibati və hərbi mərkəzi idi . Termin Ukrain dilindəki *siktý* ("ağac kəsmək") sözündən götürülmüşdür. Yəni bir düşərgə salmaq üçün meşədə müəyyən bir yeri təmizləmək və ya kəsilmiş ağaclarla istehkam inşası deməkdir.

Zaporojya Seçi, XVI-XVIII əsrlərdə Zaporojye kazaklarının möhkəmləndirilmiş paytaxtı hesab edilirdi və Dnepr çayının üstündə yerləşirdi. Bu, Zaparojya Host administrasiyasının, yəni Zaparojye kazak ordusunun ən yüksək orqanı hesab olunurdu. Dunay Seç isə Dunay deltasında məskunlaşmış Zaparojye kazaklarının möhkəmləndirilmiş yaşayış məntəqəsi hesab olunurdu.

## İstinadlar
Sunami daşı

**Sunami daşı** – Yaponiyada güclü zəlzələdən sonra potensial sunami barədə insanları xəbərdar etmək üçün qoyulmuş daş abidələr. Sunami daşları Yaponiyanın sahilyanı ərazilərində qoyulmuşdur. Bu daşların bəziləri sadəcə xəbərdarlıq funksiyası daşısa da, kütləvi məzarlıqların yanında qoyulmuş daşlar ölüm sayı haqqında məlumat verir. Bəzi daşlar isə evlərin harada tikilməli olduğu barədə məlumat verir.

## Təsvir
Sunami daşları düz daşlar olub 3 metr hündürlüyə malik ola bilir. Bəzi daşların 600-dən çox yaşı var və bəzi daşlar o qədər qədimdir ki, üzərində yazılan işarələr yox olmuşdur. Sunami daşlarının çoxu 1896-cı ildə baş vermiş zəlzələ və iki sunamidən sonra qoyulmuşdur. Aneyoşi kəndində yerləşən bir sunami daşında bu sözlər qeyd olunmuşdur:

## Funksiya
Sunami daşlarının əsas funksiyası insanlara sunaminin dağıdıcı təsirlərini unutdurmamaqdadır. Tohoku Universitetinin professoru Fumiko İmamuranın sözlərinə görə "üç nəsilin keçməsi insanların unutması üçün bəs edir. Fəlakət təcrübəsi uşaqlara, ordan da nəvələrə keçsə də, daha sonra unudulur". Sahilyanı qəsəbələr müasirləşdikcə və bəndlər tikildikcə, insanlar bu daşları görməzdən gəlməyə başlamışdır.

Bir çox yapon bu daşların köhnəldiyini düşünür. 2011-ci ildə baş verən Tohoku zəlzələsi və sunamisi fəlakətindən sonra sunami nəticəsində dağılmış bəzi tikililərin xəbərdarlıq kimi saxlanılması təklif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Zef Yubani

**Zef Yubani** (; ) — alban folklorşünası və Alban Milli Oyanış hərəkatının fəalı.

O, Qeq Alban dialektində Alban xalq mahnıları və rapsodiyaları toplusunun nəşri ilə tanınır. Yubani alban dilinin unikal əlifbasının yaradılmasının tərəfdarı olub. Tez-tez anti-klerikalist olan siyasi fəaliyyətlərinə görə, Yubani Şkoderin yezuit missionerləri tərəfindən Müqəddəs Taxt-tac tərəfindən tənqid edilirdi.
## Həyatı
Zef Cubani 1818-ci ildə Osmanlı imperiyasının Şkoder vilayəti yaxınlıqdakı Yuban kəndindən olan tacir ailəsində anadan olmuşdur. Anası Maltadan idi, ona görə də 1830-1838-ci illər arasında dayısı ilə yaşayarkən orada təhsil alıb. Şkoderə qayıtdıqdan sonra o, 1848-ci ildən şəhərin Fransa konsulunun katibi vəzifəsində çalışmış, 1853-cü ildə isə Böyük Britaniyanın vitse-konsulunun köməkçisi olmuşdur.  Yubani ömrünün xeyli hissəsini Triest, Venesiya və müasir Monteneqroda keçirib.

## Əsərləri
1850-ci ildən Yubani doğma torpağının folklorunu sənədləşdirdi. 1858-ci ildə onun əsərinin bir hissəsi o zaman Fransanın Şkoder konsulu Hiasint Hekqardın redaktoru olduğu *"Histoire et description de la Haute Albanie ou Guegarie"* jurnalında dərc edilmişdir. Hekvardın jurnalında dərc edilmiş Yubani tərəfindən sənədləşdirilmiş xalq mahnılarının orijinal mətnləri 13 yanvar 1866-cı ildə Şkoderdə baş verən daşqın zamanı itdi. Onun ən məşhur əsəri 1871-ci ildə Triestdə nəşr olunmuş "Alban xalq mahnıları və rapsodiyaları toplusu"dur (, ). Alban xalq mahnıları və rapsodiyaları toplusu Qeq alban dialektində xalq mahnılarının ilk toplusu və Albaniyada yaşamış alban tərəfindən nəşr edilmiş ilk folklor toplusudur. Kitab Yubaninin əsas əsərinə giriş olan "Şimali Albaniya əhalisinin müasir vəziyyəti" və "Alban xalqının mənəvi vəziyyəti və intellektual mədəniyyəti haqqında düşüncələr" () adlı iki siyasi və fəlsəfi tədqiqatı ilə birlikdə nəşr edilmişdir.

Yubani tədqiqatlarında alban dili və ədəbiyyatının təbliği üçün ədəbi komissiyanın yaradılması təbliğ edirdi. Yubani alban dili üçün unikal əlifbanın yaradılmasını dəstəkləyərək, alban dilinin özünəməxsus bir dil olduğu üçün onun ayrıca əlifbasının olması zərurətini qeyd edirdi. O, alban dilinin qrammatikası dərsliyini yazdı. O, Triestdə yerli qəzetin redaktorlarından biri olub. 1873-cü ildə "Osmanlı imperiyasında ticarət təcrübələri haqqında", "Osmanlı ticarətinin əlavəsi və proseduru", "Osmanlı türkcəsindən İtaliya qanunu, əlavəsi və qaydası" adlı kitabların tərcüməçisi və radaktoru olub. 1878-ci ildə o, Venesiyada Albaniya ilə İtaliya arasındakı marşrutlarda paroxodlardan istifadəni tətbiq etmək üçün bir kitabça nəşr etdirdi. Yubaninin "Alban poeziyası və musiqisi haqqında" əsəri Mizeqe ərazisinin polifonik musiqisindən bəhs edən ilk əsərlərdəndir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
Ruteniya

**Ruteniya** ( və ya , , , , , , ) — əslən orta əsrlər dövründəki latın dilindən götürülmüş bu söz Kiyev Rus dövləti Qaliç-Volın knyazlığı və onların süqut etməsindən sonra Böyük Litva knyazlığı və Polşa Krallığı Taxt-tacı mınŞərqi Slavyan və Şərqi pravoslav regionları üçün istifadə edilmiş, müasir dövrdə isə Ukrayna və Belarus ərazilərinə müvafiq gələn eksonimidir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Norman Davies, *Europe: A History*. New York City, Oxford University Press, 1996. 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Why is the "Russia" White?  - a book review of Ales Biely's *Chronicle of Ruthenia Alba*
* "Ruthenia – Spearhead Toward the West", by Senator Charles J. Hokky, Former Member of the Czechoslovakian Parliament (Book representing a Hungarian nationalist position)
​Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Atəşkəsə Nəzarət Təşkilatı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Atəşkəsə Nəzarət Təşkilatı (UNTSO) 29 may 1948-ci ildə Yaxın Şərqdə sülhün qorunması məqsədilə yaradılmışdır. Bu, BMT-nin ilk sülhməramlı missiyasıdır.

## Tarixi
İsrailin 14 may 1948-ci ildə qurulmasından sonra bölgədə baş verən münaqişələr nəticəsində BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfləri atəşkəsə çağırdı. Bu çağırışın yerinə yetirilməsini təmin etmək üçün UNTSO yaradıldı. İlk sülhməramlı qüvvələr 1949-cu ildə bölgəyə göndərildi. İsrail, Misir, İordaniya, Livan və Suriya ərazilərində fəaliyyət göstərir.

### Mərkəzi
UNTSO-nun ilk mərkəzi Qahirədə yerləşirdi, lakin qısa müddət sonra Hayfaya, daha sonra isə 7 oktyabr 1948-ci ildə Qüdsə köçürüldü.

## Ölkələr
UNTSO-ya hərbi personal təmin edən ölkələr zamanla dəyişmişdir. 2020-ci il etibarilə aşağıdakı ölkələr təşkilata hərbi müşahidəçilər göndərmişdir: Argentina, Avstraliya, Avstriya, Belçika, Bhuta, Kanada, Çili, Çin Xalq Respublikası, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Fici, Qambiya, Hindistan, İrlandiya, Nepal, Niderland, Norveç, Yeni Zelandiya, Polşa, Rusiya, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya, İsveç, İsveçrə və ABŞ. Böyük Britaniya hazırda UNTSO-ya personal təmin etməyən yeganə Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvüdür.

**Beynəlxalq Sülhməramlılar Günü**

BMT 29 may tarixini "Beynəlxalq Sülhməramlılar Günü" olaraq təyin etmişdir.

## Biblioqrafiya
* 
* &nbsp; This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Cozef Merrik

**Cozef Keri Merrik** (5 avqust 1862 - 11 aprel 1890) — “Fil Adam” kimi məşhurlaşmış Britaniya vətəndaşı olmuşdur. Lester şəhərində anadan olmuş olan Merrikin anadangəlmə olan anomaliyaları, o böyüdükcə daha aydın bir formada görünməyə başlanmış və beləcə onu məşhurlaşdırmışdır. O, 11 yaşı olarkən anasını itirmiş və atası yenidən evlənmişdir. Merrik 13 yaşında olarkən məktəbi tərk etmiş və iş tapmaqda çətinlik çəkmişdir. O, atası və ögey anası tərəfindən rədd edilərək evdən qovulmuşdur. 17 yaşında olarkən isə kimsəsizlər evinə sığınmışdır.

Burada isə Sem Torr adlı bir şoumen onu kəşf etmiş və onu “Fil Adam” adı altında ictimaiyyət qarşısında sərgiləməyə başlamışdır. Şöhrəti getdikcə artmağa başlayan Fil Adam Londona gətirilmişdir. Burada isə onu bir cərrah görmüş və müalicə üçün onu işlədiyi xəstəxanaya aparmışdır. Burada yaşamağa başlayan Merriki o dövrün zadəganları müntəzəm olaraq ziyarət etməyə başlamışdılar. Uzun ömür sürməyən Fil Adam 27 yaşında olarkən bu xəstəxanada vəfat etmişdir. Ölüm səbəbi boğulma olaraq qeyd edilmişdir, çünki Fil Adam normal olaraq uzanıb yata bilmirdi. O, oturaraq yatırdı.

Onun həyatı haqqında bir çox əsərlər yazılmış olsa da, bunların içərisində ən məşhuru 1980-ci ildə ekranlara çıxmış və eyni adı daşıyan “Fil Adam” filmidir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
*
*
*
*
*
*"The Autobiography of Joseph Carey Merrick" – freak shop pamphlet printed c.&nbsp;1884 to accompany the exhibition of the Elephant Man; printed in *The True History of the Elephant Man*, pp.&nbsp;173–175
*
*
*

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
* 

## Xarici keçidlər

*Transcripts of the letters written to ''The Times'' newspaper by Francis Carr-Gomm, regarding Joseph Merrick.
*Contemporary visual art reference in the work of Australian art Cameron Hayes.
Kefli İsgəndər

**Kefli İsgəndər** – yazıçı Cəlil Məmmədquluzadənin 1909-cu ildə yazdığı dörd məclis və beş pərdədən ibarət Ölülər pyesinin baş qəhrəmanlarından biri.

## Personajın təsviri
İsgəndər 25 yaşlı, müasir geyimli,oxumuş, həmişə içkili olduğuna görə "kefli" ləqəbi almış bir gəncdir. O kəndə gələn Şeyx Nəsrullahın "ölü diriltmə" yalanına inanmır və daim onu ifşa edir.

## İstinadlar
Sitta von Reden

**Sitta von Reden** (d. 1962, Hannover) – almaniyalı antik tarixçi, Frayburqda Albert-Ludvigs-Universitetinin antik tarix üzrə professoru; O, xüsusilə qədim iqtisadiyyat, eləcə də Qədim Yunan-Roma dünyasının sosial və mədəni tarixi sahəsindəki tədqiqatları ilə tanınır.

## Təhsili
Von Reden Frayburqda yerləşən Albert-Ludviqs-Universitetində iqtisadiyyat və tarix ixtisası üzrə təhsil almış və 1987-ci ildə məzun olmuşdur. Daha sonra Berlin Azad Universiteti və Kembric Universitetində klassik filologiya və tarix üzrə təhsilini davam etdirmişdir.

O, Kembric Universitetində Antik tarix üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. Oksford Universitetinin Kvins Kollecdə Gənc tədqiqat təqaüdçüsü olmuşdur. 1993-cü ildə tamamladığı dissertasiyası Oksforddakı Yunan Fondu tərəfindən mükafatlandırılmışdır.

## Fəaliyyəti
Böyük Britaniyanın müxtəlif universitetlərində bir neçə il pedaqoji və elmi-tədqiqat fəaliyyəti göstərdikdən sonra 2005-ci ildə Auqsburq Universitetində habilitasiya müdafiə etmişdir. Onun tədqiqat mövzusu *"e.ə. III əsrdə Misirdə pul dövriyyəsi*" olmuşdur. Daha sonra Auqsburq Universiteti, Münster Universiteti və Münhen Ludvig-Maksimilian Universitetində antik tarix üzrə dərs demişdir. 2013-2014-cü illərdə Prinstondakı Təkmilləşdirmə İnstitutunda fəaliyyət göstərmişdir.

1 aprel 2010-cu ildən etibarən Albert-Ludviqs-Universiteti Frayburqda Yunan Tarixi üzrə professor vəzifəsində çalışır. Hazırda Frayburg Universitet Kollecinin dekanıdır.

Onun 2010-cu ildə nəşr olunmuş *"Qədim* *dövrlərdə pul"* adlı əsəri klassik dünyada pulun istifadəsi ilə bağlı müasir mübahisələrin əsas mövzularına "əla giriş" kimi qiymətləndirilmişdir.

Mart 2017-ci ildə von Reden, "İpək yolundan o taya" layihəsi üçün Avropa Tədqiqat Şurasından 2,5 milyon avrol almışdır. Bu layihə nəticəsində 2020-2023-cü illərdə üç cildlik "Qədim Afrika-Avrasiya İqtisadiyyatları Ensiklopediyası" nəşr olunmuşdur və Reden bu ensiklopediyanın baş redaktoru olmuşdur.

## Əsərləri

* 1995*. Exchange in Ancient Greece*. Duckworth, London, .
* 1998. Paul Cartledge, Paul Millett, Sitta von Reden (ed.): *Kosmos: Essays in Order, Conflict and Community in Classical Athens*. Cambridge University Press, Cambridge, .
* 2002. Walter Scheidel, Sitta von Reden (ed.): *The Ancient Economy*. Edinburgh University Press, Edinburgh, .
* 2007. *Money in Ptolemaic Egypt*. Cambridge University Press, Cambridge, .
* 2010. *Money in Classical Antiquity*. Cambridge University Press, Cambridge.
* 2015*. Die Antike Wirtschaft*. (= *Encyclopedia of Greco-Roman Antiquity*, Volume 10). de Gruyter Oldenbourg, Berlin et al. .
* 2016. *Money and Prices in the Papyri, Ptolemaic Period*. Oxford Handbooks Online 
* 2020–2023. Sitta von Reden (ed.): *Handbook of Ancient Afro-Eurasian Economies* (3 Volumes). de Gruyter Oldenbourg.

## İstinadlar
Fil Adam (dəqiqləşdirmə)

*Fil Adam (1862-1890) — anadangəlmə fiziki nöqsanları olduğu üçün belə bir ad almış şəxs.

Fil Adam həmçinin də aşağıdakı mənaları verir:

*Fil Adam — 1977-ci ildə yazılmış pyes 
*“Fil Adam” — 1980-ci il istehsalı olan ABŞ filmi
Fələstin Prezidenti

**Fələstin Prezidenti** — Fələstin Dövlətinin dövlət başçısı.
Yasir Ərəfat Fələstin Müstəqillik Bəyannaməsindən bir il sonra 1989-cu ildə Fələstin Dövlətinin ilk prezidenti oldu. Vəzifə əvvəlcə Fələstin Milli Adminstrasiyasının sədri de-fakto vəzifəsinə paralel idi. Hər iki vəzifə 1994-cü ildən Yasir Ərəfat tərəfindən icra edilmiş və 2004-cü ilin noyabrında vəfatına qədər davam etmiş və onun xələfi Mahmud Abbas tərəfindən davam etdirilmişdir.

2005-ci ilin yanvarında Fələstin Mərkəzi Şurası M. Abbasdan Fələstin Dövlətinin Prezidenti vəzifəsini icra etməyi xahiş etdi. 2008-ci ilin noyabrında FMŞ Mahmud Abbasın Fələstin Dövlətinin Prezidenti kimi fəaliyyətinin davam etdirilməsini təsdiqlədi.

## Həmçinin bax
İsrail-Fələstin münaqişəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fil Adam (pyes)

**Fil Adam** — 1977-ci ildə Bernard Pomerans tərəfindən yazılmış pyesdir.

Pyes birinci dəfə 1977-ci ildə Londonun Frinq Teatrında Foco Novo qrupu tərəfindən tamaşaya qoyularaq tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanmış və 1979-cu ildə Brodveydə tamaşaya qoyulmuş və burada da uzun bir müddət müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirilmişdir. Növbəti ildə isə Devid Linç tərəfindən eyniadlı filmə adaptasiya edilmişdir. Bu pyes Türkiyənin də bəzi teatrlarında tamaşaya qoyulmuşdur.

Pyesin mövzusu real həyat hekayəsinə əsaslanır. Tamaşanın baş qəhrəmanı olan *[[Cozef Merrik]]*, Viktoriya İngiltərəsində yaşamış "neyrofibromatoz" xəstəsidir və fiziki nöqsanlarına görə təbiətin yaratdığı qəribə bir məxluq kimi görünmüş və işbazlar tərəfindən gəlir əldə etmək məqsədilə ictimaiyyətə nümayiş etdirilmişdir. Merrik, anatomist *Dr*. *Frederik Trevis* tərəfindən işbazların əlindən xilas edilərək London Xəstəxanasına yerləşdirilmişdir. Bununla bərabər yenə də alimlərin və ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə davam etmişdir. Con Merrikin real həyat hekayəsinə əsaslanan Promerans cəmiyyətin əlilliyindən və Dr. Trevisin daxili dünyasının şikəstliyindən bəhs edən pyes yazmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

* 
*
Jozefina Platner Şir

**Jozefina Platner Şir** () – Amerika klassik arxeoloqu və numizmatı idi. O, Afinanın Aqora qazıntılarında aparıcı arxeoloq və numizmatika üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Bioqrafiyası
Josefina Platner 3 iyul 1901-ci ildə ABŞ-ın Omaha, Nebraska şəhərində anadan olmuşdur. O, 1924-cü ildə Uellisli Kollecində təhsil almış, daha sonra 1928-ci ildə Kolumbiya Universitetində arxeologiya üzrə ixtisaslaşmışdır. 1927-1929 və 1931-1939-cu illərdə Amerikanın Afinadakı Klassik Araşdırmalar Məktəbinin üzvü olmuş, 1939-1940-cı illərdə isə təqaüdçüsü kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1929-1931-ci illərdə Korinf qazıntılarında iştirak etmişdir. 1930-cu ildə Amerika Arxeologiya İnstitutunda Korinfdən tapılmış geometrik keramika nümunələri ilə bağlı araşdırmasını təqdim etmişdir. 12 fevral 1931-ci ildə o, arxeoloq Teodora Lesli Şir (1880-1945) ilə evlənmişdir. Şir 1925-1931-ci illərdə Korinf qazıntılarına rəhbərlik etmiş və 1931-ci ildə Afinanın Aqorasında qazıntılara başlamışdır. Şir  Korinf qazıntılarının direktoru olsa da, 1931-ci ildə qazıntılara Josefina Platner Şir rəhbərlik etmişdir. Bu qazıntı şəhərin teatrına yaxın kiçik bir qəbiristanlıqda aparılmışdır. Platner Şirın hazırladığı qazıntı planları bu gün də elmi mənbələrdə istinad edilir. Onun əri Prinstonda çalışdığı zaman, Platner Şir həm onunla birgə fəaliyyət göstərmiş, həm də müxtəlif mühazirələr oxumuşdur. 1936-cı ildə Qadınlar Kollec Klubunda mühazirə vermişdir.

Numizmatika və Aqora qazıntıları Aqora qazıntılarında o, tapılmış numizmatik materialların öyrənilməsi və konservasiyasına rəhbərlik etmişdir. O, həmçinin II əsrə aid yeni bir Afinaya məxsus sikkə aşkar etmişdir. Platner Şir numizmatik tapıntılarla bağlı dəqiq qeydlər aparırdı. 1937-ci il qazıntı mövsümündə 10,325 sikkə qazıntılar zamanı tapılmış və sahədə kataloqlaşdırılmışdır. Metropoliten İncəsənət Muzeyinə Platner Şir tərəfindən qazılmış bəzi artefaktlar, o cümlədən bir skifos (iki qulpulu qədim yunan içki qabı) bağışlanmışdır. Son illəri Əri 1945-ci ildə vəfat etdikdən sonra Josefina Platner Şir Prinstonda yaşamağa davam etmişdir. 1955-ci ildə o, Floyd C. Harvud ilə ikinci dəfə evlənmişdir. 11 fevral 1967-ci ildə vəfat etmişdir Platner Şirın qazıntıları zamanı aşkar etdiyi bəzi əşyalar Metropoliten İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasında saxlanılır.

## İstinadlar
Loriculus bonapartei

**Loriculus bonapartei** — Filippinin Sulu arxipelaqına məxsus asma tutuquşusu növü. Əvvəllər Filippin asma tutuquşusu ilə eyni növ hesab olunurdu.

## Təsvir və taksonomiya
Bu növün uzunluğu 14 sm-dir. Qaradimdik asma tutuquşusunun başının ön tərəfi qırmızı, başın arxa hissəsi isə narıncı və sarı rəngdədir. Quyruğu üstdən yaşıl, altdan mavi rəngdədir. Lələklərinin çoxu parlaq yaşıl, dimdiyi qara, gözləri isə qəhvəyi rəngdədir. Əvvəllər Filippin asma tutuquşusu ilə eyni növ hesab edilsə də, sonradan qara və ya tünd qırmızı dimdiyi və daha solğun boz ayaqları ilə fərqləndiyinə görə ayrı növ kimi təsnif edilmişdir. Bu növ monotipikdir və yarımnövləri yoxdur. Qidası haqqında dəqiq məlumat azdır, lakin ehtimal olunur ki, Filippin asma tutuquşu kimi çiçək, banan və əncir ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Micropechis

**Mikropechis ikaheca** — **Mikropechis** cinsindəki yeganə növ olan yüksək zəhərli bir elapid.

## Yayılması

Micropechis ikaheca – Yeni Qvineya və ona bitişik adalara, xüsusən də Papua-Yeni Qvineyanın Madanq əyalətindəki Karkar adasına endemikdir. Burada xüsusilə yayğındır və açıq rənginə görə "ağ ilan" adlandırılır. Həmçinin qonşu Manam adasında; Papua-Yeni Qvineyanın Şərqi Sepik əyalətindəki Uvea (Valis) adasında; Papua əyalətinin Biak adaları; Qərbi Yeni Qvineya, Qərbi Papua əyaləti, Raca Ampat adalarında tapılır. Həmçinin Aru adalarında da mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atractaspididae

**Atractaspididae** (***atraktaspidlər***) — Afrikada və Yaxın Şərqdə tapılan zəhərli ilanlar ailəsi. Onlar adətən **köstəbək ilanları, stiletto ilanları** və ya **qazıyan aspidlər** adlandırılırlar. Hazırda 12 cins tanınır.

## Təsvir
Bu ailə, əvvəllər diş növünə əsasən digər ailələrdə və yarımfəsilələrdə təsnif edilmiş bir çox cinsi əhatə edir. Buraya dişsiz (aglyphous), arxa dişli (opisthoglyphous), sabit dişli (proteroglyphous) və gürzəyə bənzər (solenoglyphous) növlər daxildir. Bu yarımfəsiləni digərləri ilə əlaqələndirən erkən molekulyar və fizioloji məlumatlar qeyri-müəyyən və tez-tez ziddiyyətli idi, bu da bu yarımfəsilənin taksonomiyasının yüksək dərəcədə mübahisəli olduğunu göstərir. Nominal ailə, Atractaspididae, özü də Elapidae və Colubridae ilə potensial olaraq trixotomiya təşkil etməklə digər taksonlara köçürülmüş və onlardan köçürülmüşdür ki, bu da bu yarımfəsilənin qeyri-müəyyənliyini gücləndirir.

## Həmçinin bax
* Atractaspis
* Atractaspis aterrima

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amazona agilis

**Amazona agilis** — Yamaykaya endemik bir tutuquşu növü.

## Yayılma və yaşayış yeri
Qara dimdikli amazona Yamaykaya endemikdir. Onlar dağlıq yağış meşələrində, adətən əhəngdaşı yağış meşələrində yaşayırlar, meyvə, toxum və qoz-fındıqla qidalanırlar və manqo, qovunağacı (papaya) və xiyar kimi becərilən meyvələri, eləcə də vəhşi meyvələri yeyirlər.

## Həmçinin bax
* Amazona collaria
* Amazona dufresniana

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coronella austriaca

**Coronella austriaca** — Colubridae ailəsinə aid zəhərsiz bir ilan növü. Bu növ şimal və mərkəzi Avropada, həmçinin şərqdə şimali İrana qədər tapılır. Sürünənlər məlumat bazası, burada təsvir edilən nominotipik yarımnöv də daxil olmaqla, iki yarımnövü etibarlı hesab edir.

## Təsvir
Hər iki cins də orta hesabla təxminən 60-75 sm ümumi uzunluğa (quyruq daxil olmaqla) qədər böyüyür. Başın, internazal pulcuqlar arasında üçbucaqlı bir çuxur yaradan (nadir hallarda onları ayıran) eni qədər dərin olan bir rostral pulcuğu var. Başın üstü doqquz böyük lövhə ilə örtülmüşdür. Burun pulcuğu tez-tez bölünür. Bir (nadir hallarda iki) preokulyar və iki postokulyar var. Temporallar 2+2 və ya 2+3 (nadir hallarda 1+2) saydadır. Yeddi (nadir hallarda səkkiz) yuxarı labial var, bunlardan üçüncüsü və dördüncüsü və ya dördüncüsü və beşincisi gözlə sərhəddir. Bədənin orta hissəsində 19 (nadir hallarda 17 və ya 21) cərgə bel pulcuq var. Bölgədə tapılan bir çox başqa ilanlardan fərqli olaraq, bu pulcuqlar düzdür (qabırğalı deyil). Bu, ilana toxunduqda hamar bir tekstura verir və buradan da ümumi adını alır. Ventral pulcuqlar erkəklərdə 150-164, dişilərdə isə 162-200 saydadır. Anal pulcuq bölünür (nadir hallarda tək) və subkaudal pulcuqlar cütləşir. Erkəklərin 54-70 subkaudal pulcuğu, dişilərin isə 40-76 pulcuğu var.
Rəng naxışı, arxa tərəfdən quyruğa doğru uzanan iki cərgə kiçik, olduqca qeyri-müəyyən qara ləkədən ibarət qəhvəyi, boz və ya qırmızımtıl bir fon rəngindən ibarətdir. Bəzi hallarda, hər ləkə cütlüyü boyun bölgəsinə doğru birləşərək arxa tərəfdə bir sıra çarpaz zolaqlar əmələ gətirə bilər. Hər bir cinah boyunca uzanan qeyri-müəyyən bir sıra qara ləkə də var. Bədən boyunca bu dörd ləkə seriyası, arxa və cinahlarda da uzanan dörd paralel, olduqca kölgəli zolağı üst-üstə qoyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andigena nigrirostris

**Andigena nigrirostris** və ya **qaradimdik dağ tukanı** — Tukanlar fəsiləsinə (*Ramphastidae*) aid quş növü. Kolumbiya, Ekvador, Peru və Venesuelada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Andigena nigrirostris ilk dəfə "Pteroglossus" cinsində təsnif edilmişdir. Hal-hazırda üç yarımnövü tanınır: nominal yarımnöv "*A. n. nigrirostris*" (Waterhouse, 1839), "*A. n. occidentalis*" (Chapman, 1915) və "*A. n. spilorhynchus*" (Gould, 1858). "*A. n. spilorhynchus*" ilkin olaraq "Andigena spilorhynchus" növü kimi təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Crotalus cerastes cercobombus

**Crotalus cerastes cercobombus** — Adətən *Sonora səhra yanhərəkətli ilanı* və ya *Sonora yanhərəkətli ilanı* kimi tanınan, ABŞ-ın cənub-qərbi ilə Meksikanın şimal-qərbindəki Sonora səhrasının şərq hissəsində rast gəlinən çuxurbaşlı bir ilan yarımnövü.

## Təsvir
Bu formanın aşağıdakı fərqləndirici xüsusiyyətləri var. Proksimal cingilti-matriks payı yetkin nümunələrdə qara rəngdədir, ventral pulcuqların sayı erkəklərdə 132–144/dişilərdə 138–148, subkaudalların sayı erkəklərdə 18-24/dişilərdə 14-19 və adətən bədənin ortasında 21-dən az cərgə dorsal pulcuq olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Lybius guifsobalito

**Lybius guifsobalito** — "Lybiidae" fəsiləsinə aid quş növü.

## Yayılması
Bu növ Afrotropik regionda geniş yayılıb. Kamerun, Konqo Demokratik Respublikasının şimal-şərqi, Eritreya, Sudanın şərqindən Efiopiyanın qərbinə qədər, həmçinin Keniyanın qərbi, Tanzaniyanın şimalı və Uqandada rast gəlinir.

## Yaşayış yeri
Qaradimdik barbet dəniz səviyyəsindən 900–2,200 metr yüksəklikdə, açıq meşələrdə, meşə kənarlarında, meşəlik bitkiləri olan sahələrdə, savannalarda, kolluqlarda, bağlarda və meyvəli ağaclar olan əkin sahələrində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Küveyt Silahlı Qüvvələri

**Küveyt Silahlı Qüvvələri** Küveyti qurudan, havadan və dənizdən istənilən hücumdan qorumaq üçün məsul olan hərbi qüvvədir.

## Tarixi
Küveyt Silahlı Qüvvələrinin yaranması 1948-ci ilə təsadüf edir. Ölkə 1961-ci ildə Böyük Britaniyadan müstəqilliyini elan etdikdən sonra silahlı qüvvələr genişləndirilməyə başladı. 1990-cı ildə İraq Küveytə hücum edərək ölkəni işğal etdi. Bu işğal nəticəsində Küveyt ordusu ciddi zərər çəkdi və ölkə beynəlxalq koalisiyanın dəstəyi ilə 1991-ci ilin fevralında azad edildi. Körfəz müharibəsindən sonra Küveyt ordusu yenidən qurulmuş, müasir silahlarla təchiz edilmiş və döyüş qabiliyyəti artırılmışdır.

## Struktur

* **Küveyt Quru Qoşunları**
* **Küveyt Hərbi Hava Qüvvələri**
* **Küveyt Dəniz Qüvvələri**
* **Küveyt Milli Qvardiyası**

## Mənbə
Edit Şyonert-Qays

**Edit Şyonert-Qays** (d. 7 avqust, 1933, Drezden – ö. 12 iyun, 2012, Berlin) alman numizmatı idi. O, Trakiyanın antik dövr sikkələri üzrə ixtisaslaşmış və müharibədən sonra Sikkələr korpusunun yenidən qurulmasında mühüm rol oynamışdır.

## Bioqrafiya
Edit Şyonert-Qays 7 avqust 1933-cü ildə Drezdendə anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Berlinə köçərək Humboldt Universitetində tarix üzrə təhsil almışdır. O, 1 sentyabr 1956-cı ildə, 23 yaşında, Almaniya Demokratik Respublikasının Elmlər Akademiyasında (Mərkəzi Qədim Tarix və Arxeologiya İnstitutu) işləməyə başlamışdır. İlk araşdırması Yunanıstanın sikkə zərbxanaları ilə bağlı olmuş və bu mövzu onun bütün karyerası boyu davam etmişdir. O, Teodor Mommsen tərəfindən yaradılmış Sikkələr korpusunun müharibədən sonrakı davam etdirilməsində əsas fiqurlardan biri olmuşdur.

1960-cı ildə Humboldt Universitetində Perintus şəhərinin vilayət sikkələri haqqında araşdırmasına görə doktorluq dərəcəsi almışdır. Şyonert-Qays qədim Trakiya ilə bağlı araşdırmalarla yanaşı, Dunay çayı boyunca qalalarda tapılmış Roma sikkələrini də tədqiq etmişdir. Onun Selimbriya şəhərinin sikkələri ilə bağlı ilkin araşdırması, həmin şəhərin daha böyük qonşu zərbxanaları kontekstində dəyərləndirildiyi üçün xüsusi faydalı hesab edilmişdir.

Şyonert-Qays həm Azad Universitetdə, həm də Humboldt Universitetində dərs demişdir. 31 avqust 1998-ci ildə Elmlər Akademiyasından təqaüdə çıxanda, ona onun dəqiqliklə aparılmış elmi araşdırmalarını anmaq üçün Festşrift adlı xüsusi nəşr həsr edilmişdir. Son nəşrlərindən biri Trakiya sikkələri üzrə geniş biblioqrafiya olmuşdur ki, burada 9.350 mənbəyə istinad verilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Evləndikdən sonra şəxsi həyatda Qays soyadını götürmüş, lakin elmi nəşrlərində Şyonert-Qays adı altında çıxış etmişdir. Boş vaxtlarında tikiş və əl işləri ilə məşğul olmağı sevirdi. Edit Şyonert-Qays 12 iyun 2012-ci ildə vəfat etmişdir. Onun dəfn mərasimində həmkarları və onu gündəlik daşıyan taksi sürücüsü iştirak etmişdir.

## Fəxri adlar və təltiflər
1963-cü ildə Rumıniya Numizmatika Cəmiyyətinin fəxri üzvü seçilmişdir. 1987-ci ildə Bolqarıstanın Stara Zaqora Numizmatika Cəmiyyətinin fəxri üzvü olmuşdur. Stara Zaqora şəhəri ona fəxri vətəndaşlıq titulu vermişdir. Beynəlxalq Numizmatika Şurasının fəxri üzvü olmuşdur.

## Seçilmiş əsərləri

* *The Coinage of Perinthus* (Berlin, 1965)
* *The Coinage of Byzantion: Volumes 1 & 2* (Berlin/Amsterdam 1972)
* *The Coinage of Bisanthe - Dikaia - Selymbria* (Berlin, 1972)
* with Karl Matthiae: *Münzen aus der urchristlichen Umwelt* (Berlin, 1981)
* *The Coinage of Maroneia* (Berlin, 1987)
* Ancient coins. Collection HAS (= from the collections of the Winckelmann Society in Stendal. Volume 1). Stendal 1989.
* *The Coinage of Augusta Traiana and Traianopolis* (Berlin, 1991)
* *Bibliography on Ancient Numismatics of Thrace and Moesia* (Berlin, 1999)

## İstinadlar
Soheyr Bahum

**Soheyr Bahum,** həmçinin **Suheyr Salim Bahum** (d. 1 aprel, 1947 – ö. 19 iyun, 2003) Misir-fransız numizmatı idi. O, Roma İskəndəriyyəsinin sikkələri üzrə ixtisaslaşmışdır. 2008-ci ildə onun xatirəsinə həsr olunmuş *"Soheyr Bahumun xatirəsinə Misirə aid seçmələr: numizmatika, ikonoqrafiya və tarix üzrə məqalələr"* adlı məqalələr toplusu nəşr edilmişdir.

## Bioqrafiyası
1947-ci ildə İskəndəriyyədə anadan olmuşdur. 1973-cü ildə İskəndəriyyə Universitetindən ilk doktorluq dərəcəsini, 1986-cı ildə isə Paris-Sorbon Universitetindən ikinci doktorluq dərəcəsini almışdır. 1970-1974-cü illər arasında İskəndəriyyə Yunan-Roma Muzeyinin kuratoru olmuşdur. 1989-cu ildə Fransa Milli Elmi Tədqiqat Mərkəzinə qoşulmuşdur. 1999-cu ildə onun Antoninlər dövründə İskəndəriyyə haqqında yazdığı əsər François Planet tərəfindən belə təsvir olunmuşdur:  *"Bu kitab sadə və əlçatandır. Müəllif metodu düzgün qurmuş və bizə bu mürəkkəb sahəyə giriş imkanı vermək üçün ən yaxşı vasitələrdən istifadə etmişdir."* O, *Yunan numizmatikasının sillogizminin* IV cildinin redaktoru olmuşdur. Bu cild, Avqustdan Trayan dövrünə qədər olan İskəndəriyyə sikkələri haqqında idi. William E. Metkalf bu işi belə qiymətləndirmişdir:  *"Bu tədqiqat, imperiya Misirinin sikkələrini onların əhəmiyyətinə uyğun olaraq əlçatan səviyyəyə gətirir."*  Bununla belə, Erik Kristiansen bəzi identifikasiya səhvlərinə görə işi tənqid etmişdir. Corc Le Rider isə kitabı *"yaxşı hazırlanmış və detallı təsvirlərə malik"* kimi qiymətləndirmiş** və ümid etmişdir ki, bu cilddən sonra kolleksiyanı tam təsvir edən yeni cildlər dərc ediləcəkdir.

Bahum 2003-cü ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra Parisdə vəfat etmişdir.

## İrsi və xatirəsi
2008-ci ildə onun şərəfinə *"Soheyr Bahumun xatirəsinə Misirə aid seçmələr: numizmatika, ikonoqrafiya və tarix üzrə məqalələr"* adlı məqalələr toplusu nəşr edilmişdir. Paul Edmund Stanvik bu kitabın, onun işini həm tanıdığını, həm də genişləndirdiyini bildirmişdir. Arno Saspens də razılaşaraq, bu nəşrin çox dəyərli bir həmkarın xatirəsinə ehtiram göstərdiyini vurğulamışdır.

## Seçilmiş əsərləri

* Soheir Bakhoum, 'Dieux égyptiens à Alexandrie sous les Antonins. Recherches numismatiques et historiques.', *Revue numismatique*, Series 6 - Volume 157 (2001)
* Soheir Bakhoum, *Sylloge Nummorum Graecorum France 4. Department des Monnaies, Medailles et Antiques. Alexandrie I. Auguste - Trajan*. (1998)

## Mənbə

* D. Gerin, A. Geissen & M. Amandry, *Aegyptiaca serta in Soheir Bakhoum memoriam: mélanges de numismatique, d’iconographie et d’histoire* (Collezioni numismatiche 7), Milano.

## İstinadlar
Quibi

**Quibi** — 2018-ci ildə Kaliforniyanın Los-Anceles şəhərində Cefri Katzenberq tərəfindən əsası qoyulmuş qısa formalı mobil video platformasıdır. Platforma 6 aprel 2020-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

50 orijinal proyekt ilə fəaliyyətə başlayan Quibi, 10 dəqiqədən çox olmayan bölümlər formasında yayımlanır. Yayımları 3 əsas formatda cəmlənir:

# Split (Hissələrə ayrılmış) filmlər: Uzun filmlər 7-10 dəqiqəlik seqmentlər (bölümlər) formasında yayımlanır.
# Sənədli filmlər və ssenarisiz proqramlar: 10 dəqiqə və ya daha az olan epizodlarla (bölümlər) yayımlanır.
# Gündəlik məzmunlar: Xəbərlər və əyləncə sektorları istiqamətli 5-6 dəqiqəlik kontentlər.

Quibi "Turnstyle" adlı texnologiya sayəsində tam ekranda üfüqi və şaquli formatlar arasında dinamik keçid imkanı təklif edir. İstifadəçi videoya baxarkən telefonunu çevirdiyi zaman görüntü sağa və ya sola əyilmir, ekranın mövqeyindən asılı olaraq əvvəlcədən fərqli çərçivəyə salınmış versiya ilə fasiləsiz formada davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  (arxivləşdirilib)
* Quibi YouTube səhifəsi 
* Quibi Instagram səhifəsi 
* Quibi Twitter səhifəsi 
* Quibi LinkedIn səhifəsi
Stiv Vitkof

**Stiv Vitkof** (; ) — amerikalı milyarder, hüquqşünas, diplomat və ABŞ-ın Yaxın Şərq üzrə xüsusi elçisi. O, Witkoff Group-un yaradıcısı və sədridir. Karyerasına daşınmaz əmlaka investisiya və inkişafa keçməzdən əvvəl daşınmaz əmlak üzrə vəkil kimi başlamışdır. Onun məşhur satınalmalarına Daily News Building, Vulvort Bildinq, 33 Maiden Lane və Manhettendəki Park Lane Hotel daxildir. Vitkofun Yaxın Şərqdə geniş biznes əlaqələri var.

2020-ci ildə Donald Trampın ilk prezidentliyi dövründə Vitkof ABŞ-də COVID-19 pandemiyasının iqtisadi təsiri ilə mübarizə aparmaq üçün yaradılmış Böyük Amerika İqtisadi Dirçəliş Sənaye Qruplarının üzvü idi. 2024-cü ilin noyabrında o vaxtkı seçilmiş prezident Donald Tramp Vitkofu ABŞ-ın Yaxın Şərq üzrə xüsusi elçisi təyin edəcəyini açıqlamışdı. O, rəsmi olaraq vəzifəyə başlamazdan əvvəl 2025-ci ilin yanvarında İsrail və HƏMAS arasında atəşkəs və girov mübadiləsi üzrə danışıqlarda rol oynamışdı. Yaxın Şərqdən əlavə o, Trampın Rusiya prezidenti Vladimir Putinə de-fakto elçisi olmuşdur.
## İstinadlar
Lora Samner (numizmat)

**Lora Bennett Samner** (qızlıq soyadı Fölkel; d. 5 sentyabr, 1921 – ö. 18 iyun, 1993) amerikalı klassik numizmat və şair idi. O, Meri Vaşinqton Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır.

## Bioqrafiya
Lora Bennett Fölkel 1921-ci ildə Bruklində (Nyu-York) Con və Lora (Bennett) Fölkel ailəsində anadan olmuşdur. O, bakalavr təhsilini Vassar Kollecində almış və 1942-ci ildə məzun olmuşdur. Daha sonra Cons Hopkins Universitetində magistr dərəcəsi üçün təhsil almış və 1943-cü ildə məzun olmuşdur. Doktorluq təhsilini də orada davam etdirmiş və 1945-ci ildə *“İmperator Domisianın sikkə tipləri”* adlı dissertasiyası ilə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır.

1945-ci ildə Samner Corciya ştatının Ueslian Kollecində incəsənət tarixi üzrə dosent vəzifəsinə təyin olunmuş və burada iki il dərs demişdir. 1947-ci ildə isə Meri Vaşinqton Kollecində dosent vəzifəsinə qəbul olunmuş və növbəti 32 il burada pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Onun dərs deməyə və tədris metodikasına olan bağlılığı, tələbələrinin onu həvəslə xatırlamasına səbəb olmuşdur. Bu səbəbdən elmi nəşrləri geniş yayılmamışdır.

Bununla belə, o, 1963-cü ildə Kenksrey qazıntılarında iştirak etmiş və oradan tapılan sikkələrin kataloqunun hazırlanmasında çalışmışdır. Samner, numizmatikanın tələbələr üçün keçmişi canlandırma gücünə malik olduğunu vurğulayan araşdırmalar aparmışdır. Onun digər elmi işlərindən biri də "Lusiadlar" (Os Lusíadas) poeması ilə bağlı şərhlər idi. O, həmçinin Meri Vaşinqton Universitetinin arxeologiya cəmiyyətində fəal iştirak etmişdir.

Samner Viskonsin Universiteti, Ayova Universiteti və Fairfaks Humanitar İnstitutu kimi bir sıra ABŞ universitetlərində qonaq tədqiqatçı kimi çalışmışdır.

## Təltif və mükafatları

* 1945-ci ildə ilk dəfə seçilməklə Kral Numizmatika Cəmiyyətinin xarici üzvü olmuşdur.
* 1970-71-ci illərdə prezident, 1958-60-cı illərdə isə Cənub-Qərb və Orta Qərbin Klassik Assosiasiyasının Cənub Bölməsi üzrə vitse-prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Samner klassik elmlər üzrə araşdırmaları ilə yanaşı, şeir də yazır və dərc etdirirdi. O, 20 dekabr 1953-cü ildə Reyford İv Samner ilə evlənmişdir. 18 iyun 1993-cü ildə, 71 yaşında, Virciniyanın Frederiksburq şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Liviya Hərbi Dəniz Qüvvələri

**Liviya Hərbi Dəniz Qüvvələri** (LHDQ) Liviyanın suverenliyini qorumaq, dəniz sərhədlərini müdafiə etmək və dəniz çərçivəsində qanunsuz fəaliyyətlərin qarşısını almaq üçün yaradılmış bir hərbi qurumdur.
## Tarixi
Liviya Hərbi Dəniz Qüvvələri 1962-ci ilin Noyabr ayında rəsmi olaraq yaradılmışdır. Muammer Qəddafinin hakimiyyəti dövründə, Xüms və Trablus kimi şəhərlərdə dəniz bazaları yaradılaraq donanma gücləndirildi. Lakin 2011-ci il inqilabından sonra donanma çox ciddi zərər gördü və onun bölümələrinin çoxu iflic oldu. Davam edən vətəndaş qarşıdurması başlayandan bəri Liviya Hərbi Dəniz Qüvvələri Tripolidəki Prezident Şurasının rəhbərlik etdiyi Milli Razılıq Hökumətinə (GNA) tabedir.

### Struktur
Liviyanın dəniz sərhədlərinin müdafiəsi və dəniz əməliyyatlarını idarə etmək üçün mütəxəssis bölələrə ayrılır. Bunlar aşağıdakılardır:\

* **Sahil Müdafiə Xidməti**
* **Dəniz Xüsusi Təyinatlı Dəstələri**
* **Donanma Komandanlığı**
* **Dəniz Aviasiya Bölməsi**

## Həmçinin baxın
Liviya Hərbi Hava Qüvvələri

Liviya Milli Ordusu

## Mənbə