open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu

***Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu*** — Azərbaycan Respublikasının qanunlarının, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarının, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarının dərc edildiyi rəsmi aylıq nəşr.

## Tarixi
Toplu Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 fevral 1996-cı il tarixli Sərəncamı ilə təsis edilmişdir.

İlk nömrəsi 31 iyul 1997-ci ildə nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar
Yüngül atletika üzrə Olimpiya rekordlarının siyahısı

**Yüngül atletika üzrə Olimpiya rekordları** —

Ən köhnə Olimpiya rekordu 1968-ci ildə Meksika Olimpiadasında uzunluğa tullanma yarışlarında çıxış edən Bob Bimon tərəfindən qeydə alınıb. Həmin yarışlarda o, 8.90 metr uzunluğa tullanaraq, köhnə rekordu 55 sm. yenilədi və Olimpiya rekordu ilə yanaşı yeni Dünya rekordunuda müəyyənləşdirdi. Lakin 23 ildən sonra, 1991-ci ilin Dünya Çempionatında Maykl Pauell tərəfindən Dünya rekordu yeniləndi, 8.95. 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro Olimpiadasında 8 yeni Olimpiya rekordu qırıldı: 5-i kişiləri 3-ü isə qadınların yarışında.

## Kişilərin rekordları

*  — Dünya rekordu

## Qadınların rekordları

*  — Dünya rekordu

## Həmçinin bax
* Yüngül atletika üzrə Dünya rekordlarının siyahısı

## Mənbələr

### Xarici keçidlər

### İstinadlar
Teya (nəzəri planet)

**Teya** () — Günəş sisteminin ilkin dövrlərində mövcud olduğuna inanılan və Böyük toqquşma fərziyyəsinə görə bundan 4,31 milyard il əvvəl Yerlə toqquşaraq yox olan planet. Fərziyyəyə görə Teya təqribən Mars ölçüsündə idi və 6000&nbsp;km diametri vardı. Los-Anceles Kaliforniya Universitetində geoloq olan Eduard Yanq Apollon 12, Apollon 15 və Apollon 17 missiyaları zamanı gətirilən süxur nümunələrini müşahidə edərək, əvvəl təklif olunan fərziyyənin əksinə olan Teya planetinin Yerə üstdən dəydiyi düşüncəsini ortaya atmışdır. Təklif olunan toqquşma modelinə görə Teyanın qalıqları Yerin ətrafında toplanaraq tədricən Ayı formalaşdırmışdır. Bəzi alimlər düşünür ki, Yer ətrafı orbitə saçılan qalıqlardan əvvəlcə iki peyk formalaşdı və sonradan onlar birləşərək bu gün bildiyimiz Ayı meydana gətirdi. Böyük toqquşma fərziyyəsi Yerin nüvəsinin gözləniləndən daha böyük olmasının səbəbini də açıqlayır. Belə ki, toqquşma nəticəsində Teyanın mantiya və nüvəsi Yerlə qarışmışdır. Teya adı yunan mifologiyası ilə bağlıdır. Belə ki, Teya yunan mifologiyasında Ay ilahəsi hesab olunan Selenanın anasıdır.

## Orbiti
Teyanın Günəş sistemində Yerin L4 və L5 Laqranj nöqtələrindən keçən orbitinin olduğunu düşünürlər. Belə olacağı halda Teya Marsla müqayisə oluna biləcək şəkildə böyüyə bilərdi. Astronomlar belə hesab edir ki, Veneranın cazibə qüvvəsi Teyaya təsir edərək onu Yerlə toqquşma səviyyəsinə gətirmişdir.

## Toqquşma
Böyük toqquşma fərziyyəsinə görə Teya Yerin L4 və L5 Laqranj nöqtələrində olan planetdi və Venera ya da Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsirindən Yerlə toqquşmuşdur. Toqquşma baş verdikdən sonra orbitə saçılan maddələrdən Ay meydana gəlmişdir. Bəzi astronomların düşüncəsinə görə ilk vaxtlar Teyanın qalıqlarından Mars və Veneranın orbitləri arasında ikinci asteroid qurşağı da vardı. Buna baxmayaraq alimlər əsasən Teyanın qalıqlarının ətrafa saçılmadığını və Ayla Yerin tərkibinə qarışdığı düşüncəsini qəbul edirlər. Ayın formalaşması ilə bağlı yaranan əsas suallardan biri də Ayın daha çox Teyanın yoxsa, Teyanın Yerlə toqquşması nəticəsində Yerdən qopan hissələrin qalıqlarından meydana gəlməsi idi. Apollon proqramı çərçivəsində Aydan gətirilən süxur nümunələrinin izotop tərkiblərinin öyrənilməsi nəticəsində Aydakı izotop tərkiblərinin Yerdəki ilə demək olar ki, eyni olduğu məlum oldu. Bu da Ayın daha çox Yerdən ayrılan hissələrdən yaranması düşüncəsini möhkəmlətmişdir.

## Həmçinin bax
* Böyük toqquşma fərziyyəsi
* Günəş sistemi
* Yer
* Ay

## İstinadlar
Abdomen

**Abdomen və ya qarın** — bədənin üçüncü qismidir. Yetişkin dövrdəayaqlardan məhrum olan bu hissənin, thoraks ilə qarşılaşdırılarsa olduqca bəsid bir quruluşa sahib olduğu görünər. Əsas olaraq 12-ci segmentdən yaranmasına baxmayaraq bu segmentlər ancaq Protura'nın embriyon dövrlərində görünə bilər. Embriyonik olaraq 11-ci segment (sadəcə Collembola dəstəsi embriyolojik olaraq, 9-cu segment və bir telsona sahibdir) və Solo kisəsi ilə ganglionu olmadığı üçün seqment olaraq qəbul edilməyən "Telson" dan meydana gəlmişdir. Bəzi formalarda məsələn, yetkin Collembolada (alti seqment) olduğu kimi seqment sayında böyük azalmalar vardır. Milçəklərdə olduğu kimi böcək qruplarının çoxunda abdomenin son seqmentləri istirahət halında özündən əvvəlki seqment içinə çəkilə bilən cütləşmə organlarina çevrilmişdir. Qayda olaraq dişi eseysel açıqlığı 8-ci seqmentdə ya da onun arxasında olub erkəklərdə 9-cu segmentden çölə açılır. Bu iki seqmentdə Genital seqment, bundan əvvəlki segmentlərə Pregenital, sonrakı seqmentlər də Postgenital seqmentlər deyilir.

**Seqmentlərin quruluşu:** Yetkin böcəkdə tipik abdomen seqmenti:
1 — Tergum və ya bel təbəqə,
2 — Sternum və ya ventral təbəqə,
3 — Tergum və sternumu birləşdirən lateral membran qisimləri,
4 — Ümumiyyətlə lateral membranlar üzərində və hər iki tərəfdə iştirak edən stigma qisimlərində əmələ gəlir.
Bunlar iki qrup olaraq müzakirə oluna bilər:
l. Çoxalma fəaliyyəti ilə əlaqədar olmayan,
2. Cütləşmə ya da yumurta qoyma fəaliyyətində istifadə edilənlər.

**Çoxalma ilə əlaqəsi olmayan tiplər:** Terminal seqmentlər bir yana qoyulacaq olursa, yetkin böcəklərin çoxunun abdomenində ətrafları tapılmaz. Thysanura'da olduğu kimi bəzi primitiv formalarda degenerasiya abdomen qıçları, Sytiluslar halında görülməkdədir. Üzvləri, yetkin mərhələdə xüsusilə ilk 7 seqmentdə tamamilə itir. 10-cu seqment postgenital Segment ən primitiv olub, çox vaxt sternumu kiçilmişdir. Bu təbəqələrdən dorsal olan bir parçalı tergumu Epiprokt, anusun alt tərəfində olan və sternumdan törəmiş bir cüt plakcikta Paraprokt olaraq adlandırılar. Epiprokt və paraproktin arasındakı əlaqə pərdəsindən çıxan və son seqmentin (11-ci seqment) üzv layihəsində əmələ gəldiyi düşünülən və bütün həşəratlarda olan Cercus isə hərəkətdə istifadə edilməyib duyğu vəzifəsi icra edən bir abdomen üzvüdür. Həmçinin Trichoptera kimi bəzi qruplarda, erkək organının bir qismi formasındadır.

## Mənbə
* TÜRKİYE ENTOMOLOJİ VE ZİRAİ ZOOLOJİ BİBLİYOGRAFYASI (Fauna, Tarımsal Savaş, Konukçulara Göre Zararlılar, Yöntemler) (1595–1978)
* BOULENGER, G. A., 1928. Voyage zoologique d'Henri Gadeau de Kerville en Asie-Mineure, Avril-Mai 1962. Paris. Batrachia et Reptilia: 135–144.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yuri Kisil

**Yuri Kisil** (18 sentyabr 1995) — Kanadalı üzgüçü. Yuri Kisil Kanadanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Yuri Kisil birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 22.50 saniyəlik nəticəsi ilə 35-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Xarici keçidlər
* Biography at swimming.ca

## İstinadlar
Səbinə Abdullayeva

**Səbinə Xanlar qızı Abdullayeva** - Azərbaycanı 57 kq çəki dərəcəsində təmsil edən, B2 kateqoriyalı paralimpiyaçı cüdoçu. Beynəlxalq Görmə əlilləri İdman Federasiyası () tərəfindən 2014-cü ildə ABŞ-nin Kolorado ştatının Kolorado Sprinqs şəhərində təşkil olunan cüdo üzrə Dünya Çempionatında 57 kq çəki dərəcəsində gümüş medala layiq görülmüşdür. BGİF tərəfindən təşkil olunan 2013-cü ildə Macarıstanın Eger şəhərində və 2015-ci ildə Portuqaliyanın Odivelaş şəhərində keçirilən Cüdo üzrə Avropa Çempionatlarının ikisində də 57 kq çəki dərəcəsində gümüş medala layiq görülmüşdür. Bundan əlavə 2015-ci ildə paytaxtımızda təşkil olunan İlk Avropa Oyunlarında da 57 kq çəkidə gümüş mükafatçı olmuşdur. İlk Avropa Oyunlarındakı böyük nailiyyəti və Azərbaycanda idmanın inkişafına verdiyi töhfəyə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2015-ci ildə imzaladığı sərəncamına əsasən "Tərəqqi" medalı ilə mükafatlandırılmışdır. 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən sayca XV Yay Paralimpiya Oyunlarında Azərbaycanı cüdonun 57 kq çəki dərəcəsində təmsil edib 7-ci yeri tutmuşdur.
Toraks

**Toraks** — heyvan və insan bədəninin bir hissəsidir, baş və gövdə arasında yer alır.
Məməlilərdə; sternum, torakal vertebralar ve qabırğalar ilə çevrilən bədən nahiyyəsidir. Boyundan diafraqmaya qədər uzanır. Ürək və ağciyər torasik nahiyədə yerləşir. Torakal nahiyyədə yerləşən bu daxili orqanlar, sternum və döş qəfəsi tərəfindən qorunur.

## İstinadlar
2016 Yüngül atletika üzrə Afrika çempionatı

**2016 Yüngül atletika üzrə Afrika çempionatı** — 22 və 26 iyun aralığında CAR-ın Durban şəhərində keçirilən XX Yüngül atletika üzrə Afrika çempionatıdır.

## İstinadlar
Dina Lebo Falula

**Dina Lebo Falula** (9 dekabr 1983) — Cənubi Afrika Respublikasını təmsil edən marafonçu. Dina Lebo Falula Cənubi Afrika Respublikasını 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Dina Lebo Falula birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 41 dəqiqə 46 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 63-cü yeri tutdu.

## Mənbələr

### İstinadlar
Daneya Qrandoveç

**Daneya Qrandoveç** () — Sloveniyanı təmsil edən marafonçu. Daneya Qrandoveç Sloveniyanı 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Daneya Qrandoveç birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınasa da, məsafəni sona qədər qət edə bilmədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Slendermen

**Slendermen** () — uydurma fövqəltəbii personaj. Tərcümədə "zəif adam" deməkdir. Bu bədheybət-personaj son dərəcədə populyar olmuşdur. Deyilənə görə bəziləri həqiqətən də onu görüb. Buna görə də şahidlərin intihar etməsinə səbəb olmuşdur.

İstədiyi vaxt o, boyunu və qollarını uzadır. Yaxınındakı olan məişət əşyaları xarab olur. Qurban tutmaq istədiyi halda o hər hansı bir meşədə 8 yazı buraxır. Əsas qurbanları isə uşaqlardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Somethingawful.com
* Erik Knudsenun Slendermen şəkillərindən ibarət qalereyası, deviantart.com
Nikola Muskat

**Nikola Muskat** () — Maltalı üzgüçü. Nikola Muskat Maltanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Nikola Muskat birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. O, Londonda baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 50 m sərbəst üslubda, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 27.22 saniyəlik nəticəsi ilə 43-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

Nikola Muskat Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində də iştirak etdi. Burada isə 26.60 saniyəlik nəticəsi ilə 53-cü yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Google Translate

**Google Tərcümə** — internet səhifələrini, mətnləri və ya yükləmiş olduğunuz sənədləri pulsuz tərcümə edən bir vasitədir. Google tərəfindən təmin olunur. İlk olaraq 28 aprel 2006 tarixində, Ərəb ilə İngilis arası tərcümə edərək xidmətə girmişdir.
20 milyard söz ehtiva edən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sənədləri üzərində öyrədilən bir proqramdır.

Google Tərcümə 103 fərqli dil arasında anında tərcümə edən pulsuz bir tərcümə xidmətidir. Sözləri, cümlələri və veb səhifələri dəstəklənən dillərin bütün kombinasiyalarını çevirə bilər.

**Xüsusiyyətləri** -
Google Tərcümə, mətn, nitq, şəkil, sayt və ya real vaxt video daxil olmaqla bir çox mətn və media formatını bir dildən digərinə çevirə bilər.

Müxtəlif səviyyələrdə 100-dən çox dili dəstəkləyir və 2013-cü ilin May ayına görə gündə 200 milyondan çox insana xidmət göstərir. Bəzi dillərdə Google Tərcümə, tərcümə edilmiş mətni tələffüz edə bilər, mənbə və hədəf mətndə müvafiq söz və ifadələri vurğulayır və tək söz daxil etmək üçün sadə bir lüğət kimi çıxış edə bilər. "Dili aşkar et" seçilsə, naməlum dildə mətn avtomatik olaraq müəyyən edilə bilər. Bir istifadəçi mənbə mətnində bir URL daxil edərsə, Google Tərcümə veb saytının maşın tərcüməsinə bir keçid yaradır. Bəzi dillərdə mətn ekrandakı klaviatura, əl yazısı tanıma və ya nitq tanıma yolu ilə daxil edilə bilər.

## İstinadlar
 
https://translate.google.com/intl/az/about/
Ayla Çəlik

**Ayla Çəlik** () — Türkiyəli müğənni və söz yazarı.

## Diskoqrafiya
* *İstanbul Türküleri* (2007)
* *Lavanta* (2010)
* *Ben* (2016)

## Əsərləri
* Berkay – "İzmirli"
* Demet Akalın – "Türkan", "Ya Sana Bir Şey Olursa", "Gidenlerin Kalanları"
* Ebru Gündeş – "Vatan", "Aşkın Huzurunda"
* Ebru Yaşar – "Hasretin Vuruyor"
* Gökhan Tepe – "Kader"
* Gülben Ergen – "Bugünün Sevdalısı"
* İrem Derici – "Dantel"
* Kendi – "Voltaj"
* Petek dinçöz – "Yerimde Sen Olsan", "Aşk Yüzünden", "Kolay Değil"
* Reyhan Karaca – "Şans"
* Serdar Ortaç – "Rahvan", "Abi"
* Sibel Can – "Benim Adım Aşk"

## İstinadlar
Luna proqramı

**Luna proqramı** () — 1959–1976-cı illəri əhatə edən SSRİ-nin Ay tədqiqat proqramına daxil olan kosmik proqram. Rusiya Luna proqramını Luna-Qlob proqramı olaraq davam etdirməyi planlaşdırır. Proqram ərzində 15 uğurlu eniş və orbitdə uçuş missiyası həyata keçirilmişdir. Luna proqramı Ay tədqiqatları ilə bağlı çoxlu ilklərə nail olmuşdur. Bu proqram çərçivəsində Ayın kimyəvi tərkibi, cazibə qüvvəsi, radiasiyası, istiliyi başda olmaqla çoxlu müşahidələr aparılmışdır.

SSRİ dövründə rəsmən Luna adını daşıyan 24 kosmik gəmi olmuşdur. Yerin orbitindən çıxa bilməyən uğursuz Luna layihələrinə rəsmi adlar verilməmişdir. Yerin orbitində sıradan çıxan bəzi Luna proqramına aid olan kosmik gəmilərə şərti Kosmos adı verilmişdir. Luna proqramı üçün SSRİ təqribən 4,5 milyard dollar xərc çəkmişdir.

## Uğurları
Luna 1 kosmik gəmisinin Ayla toqquşması nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq Ayın yaxınlığından keçən ilk kosmik gəmi oldu. Luna 2 kosmik gəmisi uğurla Ay səthinə çırpıldı və Ayla təmas edən ilk insan istehsalı kosmik gəmi oldu. Luna 3 kosmik gəmisi tərəfindən Ayın Yerdən görünməyən üzünün ilk dəfə şəkli çəkildi. Luna 9 kosmik gəmisi ilk dəfə Ayın səthinə işlək şəkildə enən kosmik gəmi oldu və Ayın yaxından çəkilişlərini həyata keçirdi. Luna 10 kosmik gəmisi Ayın orbitinə girməyi bacarmış ilk kosmik gəmi oldu. Luna 17 və Luna 21 kosmik gəmiləri Ayın səthinə Lunaxod 1 və Lunaxod 2 roverlərini buraxdı. Luna 16, Luna 20, Luna 24 kosmik gəmiləri tərəfindən ümumilikdə 0,326 kq Ay süxurlarının örnəyi toplanaraq, uğurla Yerə daşındı.

## Digər önəmli missiyalar
Luna 15 missiyası həyata keçirilərkən, ABŞ tərəfindən Ayda Apollon 11 missiyası həyata keçirilirdi. Luna 15 Ay səthinə enərkən dağa çırpıldı. Bu vaxt Neyl Armstronq və Edvin Oldrin Ayın səthində idi.

## Uğursuz missiyalar
Luna proqramı çərçivəsində həyata keçirilən və Yer orbitindən çıxa bilməyərək uğursuz nəticələr əldə edən kosmik gəmilər SSRİ tərəfindən elan olunmadı. Məsələn, uğursuz alınan ilk üç Luna missiyasına şərti kod adlar (Luna 1A, Luna 1V, Luna 1S) verilmişdi. Uğursuz alınan uçuşlardan bəzilərinə şərti olaraq Kosmos adı verilmişdir.

## Missiyaların siyahısı

### SSRİ dövründə

### Rusiya dövründə

## Həmçinin bax
* Ay
* Sovet Ay proqramı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lunar and Planetary Department Moscow University
* Luna Series (USSR) Profile  by NASA's Solar System Exploration
* Encyclopaedia Britannica, Luna Space Probe
* Soviet Luna Chronology (Internet Archive)
* Soviet Lunar Images
* Exploring the Moon: Luna Missions
Aleksander Çeferin

**Aleksander Çeferin** () — Sloveniyalı hüquqşünas. UEFA-nın 7-ci prezidenti (14 sentyabr 2016-cı ildən).

## Həyatı
Lyublyana Universitetindən məzun olduqdan sonra Ceferin ailəsinin yanına qayıdaraq ailəsinə məxsus hüquq şirkətində çalışmışdır. Bir müddət çalışdıqdan sonra atasının yerinə şirkətin direktoru vəzifəsinə keçmişdir.

Ceferinin futbola olan həvəskar marağı onu 2005-ci ildə yerli futzal komandası olan Litijada idarə heyəti üzvlüyünə gətirmişdir.

Aleksander Ceferin 2011-ci ildə Sloveniya Futbol Federasiyası prezidenti seçilib.

## UEFA prezidenti
14 sentyabr 2016-cı ildə Yunanıstanın paytaxtı Afinada keçirilən Konqres çərçivəsində baş tutan seçkilərdə Sloveniya Futbol Federasiyasının prezidenti Aleksander Çeferin rəqibi Niderland Krallığı Futbol Federasiyasının rəhbəri Mixael van Praqa qalib gələrək UEFA-nın 7-ci prezidenti seçilmişdir. O, 55 mümkün səsdən 45-ni toplamışdır.

## İstinadlar
Qaraj (film, 1979)

**«Qaraj» **  () — rejissor Eldar Ryazanovun 1979-ci ildə çəkdiyi satirik komediya film.

## Məzmun

## Filmin heyəti
Qəpik (Azərbaycan)

**Qəpik (Azərbaycan)** — Azərbaycan Respublikasında mübadilə olunan pul vahididir və Azərbaycan manatının 1⁄100 hissəsini təşkil edir.

1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra, 1992-ci və 1993-cü illərdə ölkənin yeni pul vahidi olan Azərbaycan manatı ilə qəpik 5, 10, 20 və 50 nominallı sikkələr olaraq istifadəyə verilib.

İnflyasiya, qəpiyin 1990-ci illərdə və 2000-ci illərin başında dəyərini itirməsinə və dövriyyədən çıxmasına səbəb olsa da, qanuni ödəmə vasitəsinin statusu saxlandı.

28 dekabr 2005-ci ildə Yeni Azərbaycan manatı istifadəyə verilincə, qəpik yenidən bərpa edilib.
Yeni qəpik 1, 3, 5, 10, 20 və 50 nominallı sikkələr olaraq istifadəyə verilib.

## Köhnə və yeni qəpiklərin xarakteristikaları və tədavül tarixləri
### Köhnə qəpikin 1992-1993-cü illərdə tədavülə buraxılan sikkə nümunələri

### Yeni qəpikin 2005-ci ildə tədavülə buraxılan sikkə nümunələri

## Həmçinin bax
* Qəpik

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*Azərbaycan Milli Bankı 
*Azərbaycan manatı 
*Dövriyyədən çıxarılmış əskinaslar
İntoksikasiya

**Intoksikasiya** Zəhərləyici (Toksiki) maddələrin orqanizmə təsirindən əmələ gələn patoloji haldır.

İki qrupa bölünür:

Xarici mühit zəhərləyici amillərin orqanimə təsirindən yaranan ekzogen intoksikasiya.
Orqanizmin daxilində olan zəhərləyici amillərin təsirindən yaranan endogen intoksikasiya.
## Mənbə
*Əzizov Vəsadət Əli oğlu. Kliniki toksikologiya [Mətn]: dərs vəsaiti /V.Ə.Əzizov, İ.N.Əfəndiyev, A.S.Maqsudov; rəyçilər. A.Ə.Axundbəyli, Ə.A.Hidayətov; Azərb. Respub. Səhiyyə Nazirliyi.-B.:Azərbaycan Tibb Universiteti, 2004.- 282, [2] s.

## İstinadlar
Moisey Vaynberq

**Moisey Samueloviç Vaynberq** (12 yanvar 1919, Varşava – 26 fevral 1996, Moskva) —  polyak bəstəkarı. RSFSR xalq artisti (1980). SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1990). 22 simfoniya, 7 opera, 8 konsert və s. müəllifidir.

## Həyatı
Moisey Vaynberq 1919-ci ildə Varşava şəhərində anadan olub. 1939-cu ildə Varşava konservatoriyasını, Yuzef Turçinskinin sinfini bitirmişdir. 1939-cu ilin sentyabrında müharibə başladıqda SSRİ-yə qaçmış və burada bir çox filmlərə, o cümlədən Durnalar uçur filminin bəstəkarı olmuşdur. Moisey Vaynberq 1996-cı ildə Moskvada vəfat etmişdir.
## Filmoqrafiya
# Durnalar uçur (film, 1957) / 
# Sonuncu qarış (film, 1958) /
Stenli Boldvin

**Stenli Boldvin** (; )  — ingilis dövlət xadimi, 1935-1937-ci illərdə Böyük Britaniyanın 59-cu baş naziri.

## İstinadlar
Daniela Karlan

**Daniela Karlan** (18 sentyabr 1980, Sibiu, Rumıniya) — Rumıniyanı təmsil edən marafonçu. Daniela Karlan Rumıniyanı 2004 və 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Daniela Karlan birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2004-cü ildə qatıldı. Həmin il Afinada baş tutan yarışlarda Daniela Karlan 20&nbsp;km. məsafəyə qaçış yarışlarında 1 saat 37 dəqiqə 14 saniyəlik nəticə ilə 57 atlet sırasında 37-ci yeri tutdu.

Daniela Karlan növbəti Olimpiadasına 12 il sonra, 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınasa da, məsafəni sona qədər qət edə bilmədi.

## Mənbələr
### İstinadlar
Qauk

**Qauk** () — alman soyadı.

* Aleksandr Qauk — sovet dirijor və bəstəkarı
* Yoahim Qauk —Almaniyanın 11-ci prezidenti
Aleksandr Qauk

**Aleksandr Vasilyeviç Qauk** (27 avqust 1893, Odessa – 30 mart 1963, Moskva) — sovet dirijor və bəstəkarı. RSFSR Xalq artisti (1954).

## Həyatı

## İstinadlar
İnqa Karamçakova

**İnqa Alekseyevna Karamçakova** () — Rusiyalı sərbəst güləşçi. İnqa Karamçakova 1998–2002-ci illərdə ardıcıl olaraq beş dəfə Avropa çempionu oldu. İnqa Karamçakova həm də Dünya Çempionatında iki dəfə gümüş və iki dəfə bürünc medal qazanıb.

## Karyerası
İnqa Karamçakova beynəlxalq səviyyədə birinci uğurunu 1998-ci ildə Slovakiyanın paytaxtı Bratislava şəhərində qazandı. Həmin il o, Avropa çempionatının qızıl medalını qazandı. Elə həmin ildə Poznan şəhərində Dünya çempionatının bürünc medalını qazanan İnqa Karamçakova ümumi olaraq karyerasında beş dəfə Avropa çempionu olub. Dünya Çempionatlarında isə İnqa Karamçakova 1998 və 1999-cu illərdə bürünc, 2000 və 2002-ci illərdə isə yalnızca finalda uduzaraq gümüş medal qazanlb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnqa Karamçakovanın FILA-nın saytında profili
Gürcüstan SSR xalq artistlərinin siyahısı

## 1920-ci illər

### 1929
# Dmitri Arakişvili

## 1940-cı illər

### 1943
# Veriko Ancaparidze

## 1960-cı illər

### 1965
# Leyla Abaşidze

### 1966
# Tengiz Abuladze

## ?
# Elina Bıstritskaya
# Akakiy Vasadze
# Mixail Gelovani
# Arçil Qomiaşvili
# İbrahim İsfahanlı
# Mixail Kalatozov
# Giya Kançeli
# Bidzina Kvernadze
# Vaxtanq Kikabidze
# Nodar Mqaloblişvili
# Vaqram Papazyan
# Robert Sturua
# Aram Xaçaturyan
# Vaxtanq Çabukiani
# Mixail Çiaureli
# Rezo Çxeidze
# Liya Eliava
# Qiqo Qabaşvili

## İstinadlar
Platya-de-Palma

**Platya-de-Palma** (, ) — kurort qəsəbə və çimərlik. Malyorka adasının cənubunda 6&nbsp;km məsafədə uzanır.

## Ümumi məlumat
Aralıq dənizi sahili boyunca S'Аrenal, Kan-Pastilya, Kan-Pere-Antoni, El-Kol-den-Rabassa, Les-Meraveles və El-Molinar kimi yaşayış məntəqləri yerləşir. Kotolonca Platya-de-Palma, ispanca isə *Playa de Palma* adlanır.

Sahilinin 300—500 metri mehmanxana və otellərlə zəngindir. Hansı ki, burada 250 nəfərdən 50 min nəfərə qədəri ayarlamaq olar. Qış möhsümü çimərlikdə fəaliyyət göstərən barlar və otellər işini dayandırır.

## Mənbə
* [Platya-de-Palma](http://playadepalma.blogspot.com.es/#googtrans(es|ru)/)
Burun (coğrafiya)

**Burun** — Dəniz, göl və çayın daxilinə istiqamətlənən küncvari quru parçası. Burun ya köklü sərt süxurlardan ya da qum, lil və balıq balıqqulağının bir yerə toplanmasından əmələ gəlir.

## Formalaşması
Burunlar bir qayda olaraq eroziya prosesi nəticəsində meydana gəlir. Burun sahil xəttində bərk və yumşaq suxurlardan ibarətdir. Yumşaq suxurlardan ibarət olan burunlar bərk suxurlardan təşkil olunan burunlara nisbətdə daha tez yaranır.

## Dünyada olan məşhur burunlar
* Matapan — Yunanıstan
* Qelles burnu — Türkiyə (Gelibolu yarımadası)
* Mesurado burnu — Liberiya
* Ümid burnu və ya Bur burnu — CAR
* İynə burnu (Cape Agulhas) — CAR
* Seyşas burnu — Braziliya
* Qvardafuy burnu — Somali
* Ras Xafun burnu — Somali
* Horn burnu — Çili
* Dejnyov burnu — Rusiya
* Şahzadə Uels burnu — ABŞ (Alyaska)
* Finisterre burnu — İspaniya
* Kanaveral burnu — ABŞ (Florida)

## İstinadlar
Suliko Jqenti

**Suliko İliç Jqenti** (; ) — sovet sovet ssenarist və aktyoru. Gürcüstan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1967). Lenin mükafatı laureatı.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
# Əsgər atası (film, 1964)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Qurultay

**Böyük Qurultay** () — Macarıstanın Buqats şəhərində baş tutan Altay millətlərin illik festivalı.

## Qalereya


Şəkil:Kurultáj - Magyar Törzsi Gyűlés, Bugac, 2014.08.09 (1).JPG|Atilla, Hun İmperatoru
Şəkil:Flags of turan nations - Kurultáj, 2014.08.09.JPG|Turan xalqların bayraqları
Şəkil:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (1).JPG|Sekeysk diyarın bayrağı
Şəkil:Kurultáj - Magyar Törzsi Gyűlés, Bugac, 2014.08.09 (19).JPG|Macar minici
Şəkil:Kurultáj - Vágta, 2014.08.09 (1).JPG|Macar miniciləri


## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt (ingiliscə versiyası)
2016-cı il fevral ayında vəfat edənlər

### 27 fevral
* Fərəcullah Sələhşur — 64 yaşında vəfat edib.

### 25 fevral
* İlhamə Quliyeva — 72 yaşında vəfat edib.

### 19 fevral
* Umberto Eko — 84 yaşında vəfat edib.

### 18 fevral
* Zahid Quliyev — 79 yaşında vəfat edib

### 16 fevral
* Butros Butros Qali — 93 yaşında vəfat edib.

### 15 fevral
* Gülrux Əlibəyli — 88 yaşında vəfat edib.
* Corc Heyns — 98 yaşında vəfat edib.

### 12 fevral
* Elmir Zeynalov — 22 yaşında vəfat edib.

### 6 fevral
* Vaqif Məmmədov (yazıçı) — 67 yaşında vəfat edib.

### 1 fevral
* Cəlal Əliyev — 87 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Kopakabana çimərliyi

**Kopakabana çimərliyi** () — Rio-de-Janeyronun eyni adlı rayonu və çimərlik. Quanabara körfəzi sahilində yerləşir. Uzunluğu 4&nbsp;km-dir.

## Tarix

Kopakabananın tarixi 1750-ci ildən başlayır. Burada bu ildə boliviyalı Kopakabananın şərəfinə kilsə tikilmişdir. 1892-ci ildə Real Qrandes tunelinin tikintisi ilə ərazi Rio-de-Janerola birləşmişdir.

1904-cü ildə sahilində Avenida Atlantika inşa edilir. Rayon XIX əsrin 50-60 illərindən etibarən məşhurlaşır. Bura ilk əvvəllər yazıcı, rəssam və artistlərin yaşadığı bir yaşayış sahəsinə çevrilir. Bir müddət sora bölgə siyasətçilər, iş adamlarını və imkanlı insanları özünə cəlb edir.

Son on illiklər ərzində xarici turizmin cəlbi üçün narkotik ticarəti, insan alveri və kiçik oğurluq vaxtı ilə elit rayon hazırda öz stausunu itirmişdir. 
Kopakabanada Rio-de-Janeryonun ən böyük konsert zallarından biri mövcuddur. Burada dəfələrlə Elton Con konsert vermişdir. 1994-cü ildə Rod Styuardın şousu zamanı çimərliyə 4 milyondan çox insan toplaşmışdır.

## Mənbə
* Kopakabana çimərliyi
Mariya Boleyn

**Mariya Boleyn** (İngiliscə: *Mary Boleyn*) () — İngiltərə kralı VIII Henrinin hakimiyyəti boyunca böyük gücə sahib olan Boleyn ailəsinə mənsub olan Kraliça Anna Boleynin bacısı.

1521-1526 tarixləri arasında Kral VIII Henrinin sevgililərindən biri olmuşdur. Kralın iki övladını dünyaya gətirsə də, kral bu uşaqların heç birini qəbul etmədi. Hətta bəzi şayələrə görə Mariya Boleyn 1515-1519 tarixlərində VIII Henrinin rəqibi Fransa kralı I Fransiskin də sevgilisi olmuşdur.

Mariya Boleyn iki dəfə evləndi: 1520-ci ildə William Carey ilə və 1534-cü ildə William Stafford ilə gizlicə evləndi. Mariya Boleynin gizlicə baş tutan ikinci evliliyi isə həm bacısı Kraliça Anna Boleyni, həm də Kral VIII Henrini hirsləndirdi və nəticədə Mariya kral sarayından sürgün edildi. Həyatının geri qalanı haqqında məlumat çox azdır. Bacısı Anna Boleynin edamından sonra daha 7 il yaşadı.

## Gənclik illəri
Mariya böyük ehtimalla Norfolkdakı ailə mülklərində dünyaya gəlmişdi və gənclik illəri Kent əyalətindəki Hever qalasında keçdi. O, Wiltshire əyalətinin birinci hersoqu Thomas Boleynin və Norfolk əyalətinin ikinci hersoqu Thomas Howardın böyük qızı Elizabet Howardın qızı idi.

Mariya Boleynin dəqiq doğum tarixi bilinməsə də, təqribən 1499 və 1508 tarixlərində dünyaya gəldiyi düşünülür. Bir çox tarixçiyə görə, o, dünyaya gələn 3 Boleyn övladından ən böyüyü idi. Dəlillər göstərir ki, Boleyn ailəsi Mariya Boleynə böyük övlad kimi baxırdı. Belə ki, 1597-ci ildə onun nəvəsi Lord Hunsdon Boleyn varisi olaraq Ormond hersoqluğun namizədliyini irəli sürdü.

Gənc Mariya qardaşı Corc və bacısı Anna ilə birlikdə Kent əyalətindəki Hever qalasında fransız mürəbbiyə tərəfindən böyüdüldü. Uşaqlıq illərindən başlayaraq hesab, mülki hüquq, klassik ədəbiyyat, tarix, fəlsəfə və ilahiyyat üzrə dərslər aldı.

Ancaq daha sonra Mariya təhsilini xaricdə davam etdirmək istədi və Niderland hersoqinası Avstriyalı Marqaritanın yanına göndərildi. Bəzi tarixçilərə görə isə Niderlanda göndərilən Boleyn qızı Mariya yox, Anna idi. Gənc Mariyanın uşaqlığının böyük qismi İngiltərədə keçdi. 15 yaşında ikən, yəni 1514-cü ildə atası tərəfindən XII Lüdoviqlə evli olan Mariya Tüdorun yanına göndərildi. Bir neçə həftə sonra kraliçanın ingilis nədimələrinin bir çoxu geri göndərilsə də, Mariya Boleyn üçün xüsusi icazə alındı. Bunun səbəbi isə atası Thomas Boleynin yeni İngiltərə elçisi seçilməsi idi. Hətta 1 yanvar 1515 tarixində Kraliça Mariya Tüdor dul qalıb İngiltərəyə geri dönsə də, Mariya Boleyn XII Lüdoviqin varisi I Fransiskin sarayında yaşamağa davam etdi.

## Kralın məşuqəsi
İngiltərəyə döndükdən sonra, 4 fevral 1520 tarixində nüfuzlu saray mənsubu olan Uilyam Careylə kralın da iştirak etdiyi böyük bir mərasimlə evləndi. Təqribən 1 il sonra - 1521-ci ildən etibarən kral VIII Henrinin məşuqəsi oldu. Bu münasibətin necə yarandığı barədə isə heç bir məlumat yoxdur. Onun ilk övladı olan Ketrin 1524-cü ildə dünyaya gəldi.
Toşe Proeski stadionu

**Toşe Proeski Stadionu** - Makedoniyanın Skopye şəhərində stadion. Ölkənin ən böyük arenasıdır. İstismar müddəti ərzində ən çox azarkeş Şkendiya - Gent oyununa gəlmişdir (31.742 bilet).
Arpoador

**Arpoador** () — çimərlik və eyni adlı qayalı burun. Çimərlik Rio-de-Janeyro şəhərinin İpanema rayonu ərazisində yerləşir. Praya-du-Diabu () və İpanema () çimərlikləri arasında qərarlaşır. Ərazi sadəcə 500 metrlik məsafəni əhatə edir.

Arpoador Seyfinq həvəskarları arasında məşhurdur.

## Tarixi
Arpoador adı *аrpао* () sözündən əmələ gəlmiş mənası qarpun deməkdir. Bu isə burada vaxtı ilə balina ovunun həyata keçirilməsi ilə əlaqədardır.

Çimərlik onunla tanınır ki, ilk dəfə Braziliyada 1948-ci ildə alman model Miriam Es çimərlik geyimlərini nümayiş etdirmişdir.

## Qarota-di-İpanema
Arpoador rayonu ərazisində Qarota-di-İpanema parkı yerləşir.

## Panorama

## Mənbə
* Wikirio
* panoramio.com 
## İstinadlar
Yer kitabı

## Kitabın içindəkilər
SSRİ Dövlət mükafatı laureatı, Kabarda-Balkar xalq şairi Qaysın Quliyevin adı təkcə sovet ölkəsində deyil, sərhədlərimizdən kənarda da hörmətlə, rəğbətlə çəkilir. Onun Balkar dilində yazdığı şeirlər və poemalar Qafqaz dağlarını aşıb uzaq-uzaq dillərə yayılmış, bir çox dillərə tərcümə olunmuşdur. Dağlar kimi vüqarlı, əzəmətli və müdrik, çaylar kimi coşqun olan insanların təbiəti, daxili aləmi, gələcəyə inamı Qaysın Quliyev yaradıcıllığının əsasını təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qaysın Quliyev "Yer kitabı" Azərbaycan dilində izlə
Noura Mana

**Noura Mana** (12 dekabr 1997) — Mərakeşli üzgüçü. Noura Mana Mərakeşi 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Noura Mana birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 28.20 saniyəlik nəticəsi ilə 59-cu yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Yuri boğazı

**Yuri boğazı** — Sakit okeanda Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsində yerləşən boğaz. Yuri adasını Anucin adasından ayırır. Boğazın uzunluğu 3&nbsp;km-dir. Boğaz riflərlə əhatələnmişdir. Boğazın eni 20 metrdən 925 metrə qədər dəyişir. Boğazın mərkəzi hissədə dərinliyi 21—54 metrdir.

Ruslaşmış çağdaş adı Aynu dilindən keçmədir («Yuri»).
## İstinadlar
Yuri

**Yuri** — Rus adı.

* Yuri Andropov — SSRİ-nin dövlət və partiya xadimi.
* Yuri Daniloçkin — Belaruslu dağ-xizək idmançısı.
* Yuri Fidler — şair-tərcüməçi.
* Yuri Osipov — Rusiya riyaziyyatçısı və mexaniki.
* Yuri Pompeyev — mədəniyyətşünas.
* Yuri Xaçaturov — general-polkovnik.
* Yuri Karyakin — Sovet və Rusiya ədəbiyyatşünası.
* Yuri Kovalyov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Yuri Qaqarin — sovet kosmonavtı və kosmosa uçan ilk insan.
* Yuri Levitan — Sovet diktoru.
* Yuri Nikulin — rus aktyoru və klounu.
* Yuri Pompeyev — professor.
* Yuri Slyozkin — rus yazıçısı.
* Yuri Stoyanov — rus aktyoru.
* Yuri Trubin — aktyor.
* Yuri Varnovski — Azərbaycan kinooperatoru.
* Yuri Yarvet — Sovet və Estoniya aktyoru.
* Yuri Artsimenev — 
* Yuri Babayev — 
* Yuri Bulıçev — 
* Yuri Kavamura — 
* Yuri Matiyaseviç — 
* Yuri Vinniçuk
;Coğrafiyada
* Yuri boğazı — Sakit okeanda Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsində yerləşən boğaz.
* Yuri adası — Kuril adalarına daxil olan Cənubi Kuril sırasına daxildir.

## Həmçinin bax
Şirin Rzayev

**Şirin Həsən oğlu Rzayev** () — dirijor, pedaqoq; Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi (1985), Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyasının direktoru, Kamera orkestrinin bədii rəhbəri.

## Həyatı
Şirin Rzayev 1942-ci il aprel ayının 25-də Gəncə şəhərində anadan olub.

14 fevral 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

### Təhsili
1968-ci ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Musiqi Akademiyası) xor—dirijorluğu fakültəsini əla diplomla bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
1968–1969-cu illərdə Konservatoriyada müəllim, 1969–1974-cü illərdə isə Gəncə orta ixtisas Musiqi məktəbinin direktoru və xor-dirijoru müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1969-cu ildə Şirin Rzayev Gəncədə ilk dəfə Simfonik Orkestr yaratmış və onun baş dirijoru kimi 1980-ci illərin sonunadək fəaliyyət göstərmişdir.

Görkəmli bəstəkarlarımız Q. Qarayev, F. Əmirov, C. Cahangirov və böyük dirijorumuz Niyazi bu simfonik orkestrin fəaliyyətinə yüksək qiymət vermişlər.

1970–1985-ci illərdə Şirin Rzayev Gəncədə keçirilən "Mahnı bayramları"nın baş dirijoru və ya musiqi rəhbəri olmuşdur. 1980–1992-ci illərdə yaradıcısı olduğu "Şərəfxanlı" El nəğmələri teatrının bədii rəhbəri olmuşdur. 1981-ci ildə Moskvada keçirilmiş ümumittifaq müsabiqəsində " Şərəfxanlı "El nəğmələri teatrı birinci yeri tutmuş və Şirin Rzayev " Qızıl medalla " təltif olunmuşdur. 1980-ci ildən başlayaraq " Şərəfxanlı " El nəğmələri teatrı Bakı şəhərində Respublika sarayında keçirilən Dövlət konsertlərinin on ildən artıq iştirakçısı olmuşdur.

Ümummilli lider Heydər Əliyev Gəncədə olarkən Gəncə Musiqi evi Simfonik orkestrinin (1971-ci il) və " Şərəfxanlı " El nəğmələri teatrı folklor xorunun (1980-ci il) konsertlərində şəxsən iştirak etmişdir və tövsiyələrini vermişdir.

1985-ci ildə zəhmətkeşlərin estetik tərbiyəsində göstərdiyi xidmətlərinə görə Şirin Rzayevə Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı verilmişdir.

1990–1997-ci illərdə Şirin Rzayev Gəncə Dövlət Filarmoniyasının direktoru və bədii şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1993-cü ilin may ayında onun rəhbərliyi ilə Filarmoniyanın "Göy-göl" Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblı Naxçıvanda Heydər Əliyevin 70 illik yubileyi münasibətilə konsertlər vermişdir. Ulu öndər Şirin Rzayevi və kollektivin bir neçə üzvünü qəbul edərək öz təşəkkürünü bildirmişdir.

1995-ci ildən 2011-ci ilədək Gəncə Dövlət Kamera Orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru olmuşdur. 1960-cı ildən bugünədək Şirin Rzayev bir pedaqoq, müəllim kimi gənc istedadların hazırlanmasında və üzə çıxmasında əlindən gələni əsirgəmir.

Rəhbərlik etdiyi kollektiv və şəxsən Şirin Rzayev Beynəlxalq festivalların laureatı adına layiq görülmüşlər.

1982–1992-ci illər ərzində Şirin Rzayev Gəncə şəhər xalq deputatları sovetinə deputat seçilmiş və 1993-cü ildən YAP Gəncə şəhər konfransına üzv seçilmişdir.

## Mükafat və təltifləri
* Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi — 1985

## Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı, 4 nəvəsi var.

## İstinadlar
Martiros Saryan

**Martiros Sergeyeviç Saryan** (  ; 28 fevral 1880 — 5 may 1972) — erməni sovet boyakarı. SSRİ xalq rəssamı (1960).

## Həyat və yaradıcılığı
Martiros Saryan 28 fevral 1880-ci ildə Rostov-na-Donda anadan olub. 1895-ci ildə şəhər məktəbini bitirmiş, 1897 — 1904-cü illərdə Moskva boyakarlıq, memarlıq və heykəltəraşlıq məktəbində Valentin Serov və Konstantin Korovindən təhsil almışdır. **"Mavi qızılgül"** (*Голубая роза*) **"Rus rəssamları ittifaqı"** (*Союз русских художников*), **"İncəsənət dünyası"** (*Мир искусства*) rəssamlıq birliklərinin üzvü olmuşdur. Erkən əsərlərində Şərq motivləri kompozisiyasının dekorativliyi ilə üzvi əlaqələndirilmişdir. 1910-1913-cü illərdə Türkiyə, Misir və İrana səyahət etmiş, bu ölkələrin həyat və təbiətinə dair tablolar çəkmişdir. Saryan Azərbaycan rəssamları Əzim Əzimzadə və Mikayıl Abdullayev ilə yaradıcılıq əlaqəsi saxlamışdır. 1954-cü ildə Mikayıl Abdullayevin portretini çəkmişdir. SSRİ Ali Sovetinin (2-4-cü çağırış) deputatı olmuşdur. Martiros Saryan 1972-ci ildə İrəvanda vəfat edib.
## Mükafatlar və adlar
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1965)
* SSRİ xalq rəssamı (1960)
* Lenin mükafatı (1961)
* Stalin mükafatı (1941)
* 3 dəfə Lenin ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı
## Qalereya

Fayl:By the Well. Hot Day, 1908.jpg|thumb|*Quyuda isti gün*. 1908.
Fayl:Summer Heat - Running Dog, 1909.jpg|thumb|*Qaçan it*. 1909.
Fayl:By the Sea. Sphinx.jpg|thumb|*Dənizdə. Sfinks*. 1908.
Fayl:20,000 Armenian dram - 2007 (obverse).jpg|thumb|:*Martiros Saryan 20 000 [[Ermənistan dramı|dram]] üzərində*


## Mənbə
* **Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası**. VIII cild. Bakı, 1984. səh 301.
Birinci Azərbaycan Antarktida ekspedisiyası

**Birinci Azərbaycan Antarktida ekspedisiyası** — 24 dekabr 2008-ci ildə Azərbaycan Ekologiya və Təbii Ehtiyatlar Naziri, Hava və Ekstremal İdman Növləri Federasiyasının Prezidenti Hüseynqulu Bağırovun başçılıq etdiyi ilk *Azərbaycan-Antarktida* ekspedisiyası Bakıdan yola düşmüşdür. Havanın əlverişsiz olmasına baxmayaraq ekspedisiya üzvləri 2009-cu ilin 26 yanvar tarixində Cənub qütbünə çatmağa müvəffəq olmuşdur.
Ekspedisiya üzvlərinin verdiyi məlumata görə Azərbaycan bayrağı ilk dəfə Antarktida ərazisində 12 yanvar 2009-cu ildə Vinson dağına sancılması ilə dalğalanmışdır. Cənub qütbünə isə ayın iyirmi altısı sancılır.

Ekspedisiya təkcə elmi deyil, həm də idman, siyasi və rəmzi əhəmiyyət daşımışdır. Bununla belə ekspedisiyaçılar qrupu orta temperaturu təxminən — 35–40 °C olan şəraitdə 500-dən artıq müşahidə-ölçmə işləri aparmışdır. Ekspedisiya qarşıya qoyulan hədəflərə tam çatmışdır.

## Maraqlı fakt
Cənub qütbünün yaxınlığındakı Amerikanın "Amundsen-Scott" bazasına dəvət olunan ekspedisiya üzvlərinə orada məlum olub ki, Azərbaycan ekspedisiyası islam, türk və MDB ölkələrindən Cənub qütbünə piyada, xizək və buzda yerimək üçün qırmaqlı çəkmədən istifadə etməklə çatan ilk qrupdur.

## İstinadlar
Azərxalça

**"Azərxalça"** — Səhmləri Azərbaycan dövlətinə məxsus olan Açıq Səhmdar Cəmiyyət. İdarə Heyətinin sədri 2021-ci ildən Emin Səlhab oğlu Məmmədovdur.

## Tarixi
"Azərxalça"nın tarixi XX əsrin birinci yarısından başlayır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 may 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən "Azərxalça" Elmi Yaradıcılıq İstehsalat Birliyi ləğv edilmiş, əvəzində "Azərxalça" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti yaradılmışdır.

## Fəaliyyəti
Cəmiyyət Azərbaycan Respublikasında xalça və xalça məmulatlarının istehsalını, ixracını, onların ölkə daxilində və xaricdə satışının təşkilini, xalça və xalça məmulatlarının istehsalında yeni texnologiyaların tətbiqini, maddi-texniki bazanın müasirləşdirilməsini və ondan səmərəli istifadəni, habelə bu sahənin inkişafı ilə bağlı digər işləri yerinə yetirir.

## Rəhbərlik
Cəmiyyətin İdarə Heyəti sədrinin və onun müavinlərinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən həyata keçirilir.

2021-ci il yanvarın 9-da “Azərxalça” ASC-nin İdarə heyətinin sədri Vidadi Muradov həbs edilib. 1 gün sonra o, vəzifəsindən azad edilib.

## Korrpusiya

2021-ci ilin yanvarında “Azərxalça” ASC-nin İdarə heyətinin sədri vəzifəsində işləmiş Muradov Vidadi Aydın oğlunun qanunsuz əməlləri ilə əlaqədar Baş Prokurorluğa daxil olmuş materiallar əsasında aparılmış araşdırma nəticəsində Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə cinayət işi başlanıb.

## Həmçinin bax

* Azər-ilmə
* Vidadi Muradov (xalçaçı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Azərxalça" ASC-nin rəsmi internet səhifəsi 
* "Azərxalça" Elmi Yaradacılıq İstehsalat Birliyi müflis elan edilməsi üçün məhkəməyə müraciət etdi
Edvin Flek

**Edvin "Teddi" Flek** (d. 5 noyabr 1873, London, Böyük Britaniya — ö. 10 yanvar 1935, Bervik, Avstraliya) — Avstraliyalı yüngül atlet və tennisçi. 800 və 1500 metr məsafəyə qaçış yarışları tarixdə üzrə birinci Olimpiya çempionu olan Evdin Flek həm də tennislədə məşğul olub. 1896 Afina Olimpiadasında o, qoşa yarışlarda bürünc medal qazanıb.

## Həyatı
Edvin Flek 1873-cü ilin 5 noyabr tarixində Londonun İslinqton rayonunda Yozef və Marianın ailəsində anadan olub. 5 yaşında o, ailəsi birgə Avstraliyanın Bervik şəhərinə köçdü. Edvin Flek 1892-ci ildə Melburn qrammatik məktəbini bitirdi. 1895-ci ildə Flek "Price Waterhouse" firmasında təhsilini davam etmək üçün Londona getdi. Daha sonra isə o, Afinaya I Yay Olimpiya Oyunlarına qatılmaq üçün getdi.

## Karyerası
Edvin Flek

## İstinadlar
Voyeykov boğazı

**Voyeykov boğazı** — Sakit okeanda Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsində yerləşən boğaz. Yuri adasını Zelyonı adasından ayırır. Boğazın uzunluğu 2 km-dir. Boğaz riflərlə əhatələnmişdir. Boğazın eni 740–925 metrə qədər dəyişir. Boğazın dərinliyi 14–50 metrdir. Burada dərinliyi 3 və 5,8 metr olan dayazlıqlar vardır. Tanfilev adasıda yerləşən Bolotnıy burnundan şimal-şərqdə dərinlik 6,3 metrə qədər azalır.

Boğaz rus coğrafiyacısı və iqlimşunas Aleksandr Voyeykovun (1842–1916) şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Nikolay Jukov

**Nikolay Nikolayeviç Jukov** ( ; 2 dekabr 1908 – 24 sentyabr 1973) — sovet boyakarı. SSRİ xalq rəssamı (1963). Sov.İKP üzvü (1945).

## Həyat və yaradıcılığı
Nikolay Jukov 2 dekabr 1908-ci ildə Moskvada anadan olub. 1930-cu ildə Aleksey Boqolyubov adına Saratov Rəssamlıq məktəbini bitirmişdir. 1943–1973-cü illərdə M. B. Qrekov adına Hərbi Rəssamlar Studiyasının bədii rəhbəri olmuşdur. 1941–1945-ci illərdə cəbhə mətbuatında və "Pravda" qəzetində işləmişdir. Nikolay Jukov 1973-cü ildə Moskvada vəfat edib.

## Mükafatlar və adlar
* SSRİ xalq rəssamı (1963)
* RSFSR xalq rəssamı (1955)
* Lenin mükafatı (1961)
* Stalin mükafatı (1943, 1951)
* Lenin ordeni (1967)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1962)
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* "Moskvanın 800 illik xatirəsinə" medalı

## Mənbə
*
Emin Quliyev (üzgüçü)

**Emin Quliyev** () — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.

## Karyerası
Emin Quliyev Azərbaycanı 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 50 metr məsafəyə sərbəst üsulla üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 25.22 saniyə nəticə göstərdi və 58-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Emin Quliyev Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 50 metr məsafəyə sərbəst üsulla üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 25.36 saniyə nəticə göstərdi və 60-cı pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Bellore Sanqala

**Bellore Sanqala** () — Konqolu üzgüçü. Bellore Sanqala Konqonu 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Bellore Sanqala birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 50 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 33.71 saniyəlik nəticəsi ilə 81-ci yeri tutdu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Asif Məlikov

**Asif Məlikov** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Həyatı
Asif Məlikov 1971-ci il aprelin 13-də İsmayıllı şəhərində anadan olub. 1986-cı ildən idmanla məşğul olur. Şəxsi məşqçisi Nusrət Abdullayev idi.

## Karyerası
Asif Məlikov Azərbaycanı 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Asif Məlikov birdən qaldırma mərhələsində birinci cəhdində 125.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilmədi. Onun növbəti cəhdi də uğursuz alındı. Sonuncu cəhdində mütləq ştanqı qaldırmalı olan Asif Məlikov bu səfər də onun öhdəsindən gələ bilmədi. Bununla da Asif Məlikov birdən qaldırma mərhələsində nəticə göstərə bilmədiyi üçün Atlanta Olimpiadasında mübarizəsini başa vurdu.

Asif Məlikov 1997-ci ildə Tailandda baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

2004-cü ilin aprelində isə Asif Məlikov Kiyev şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

Daha sonra Asif Məlikov Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstann Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Birdən qaldırma mərhələsində Asif Məlikov birinci cəhdində 150.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilməsə də, növbəti cəhdində ştanqı qaldırmağı bacardı. Üçüncü cəhdində 120.0 kiloqramlıq ştanqı sifariş versə də Asif Məlikov bunun öhdəsindən gələ bilmədi və birdən qaldırma turnirini başa vurdu (nəticəsi 115.0). Təkanla qaldırma mərhələsində Asif Məlikov birinci cəhdində 145.0 kiloqramlıq, növbəti cəhdində isə 150.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Sonuncu cəhsində 155.0 kiloqramlıq ştanqı sifariş versə də Asif Məlikov bunun öhdəsindən gələ bilmədi və mərhələni başa vurdu (nəticəsi 150.0). Ümumi nəticədə isə Asif Məlikov 265.0-lıq (115.0+150.0) nəticə ilə olimpiadanı 16 atlet sırasında 12-ci pillədə başa vurdu.

Asif Məlikov idmanla vidalaşandan sonra Daxili İşlər Nazirliyində çalışmağa başladı.

## İstinadlar
Tanfilev boğazı

**Tanfilev boğazı** — Sakit okeanda Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsində yerləşən boğaz. Tanfilev adasını Yuri və Anuçin adasından ayırır. Boğazın uzunluğu Tanfilev və Anuçin arasında 6,3&nbsp;km, Tanfilev və Yuniy arasında 6&nbsp;km-dir. Ən dar yeri 5,7&nbsp;km-dir. Boğaz riflərlə əhatələnmişdir. Boğazın daxilində sualtı qayalıqlar mövcuddur ki, burada 2,2; 5,2 və 5,2 m olan dayazlıqlar vardır.  
Boğaz rus coğrafiyaçısı və geobotaniki Qavril Tanfilevin şərəfinə adlandırılmışdır.
## İstinadlar
2015 Dünya Oxatma Çempionatı

**2015 Dünya Oxatma Çempionatı** — 48-ci Dünya Oxatma Çempionatıdır.

## Xarici keçidlər
*Official website 
*Championships details
*Championships results
Praya-du-Abriko

**Praya-du-Abriko** () — Rio-de-Janeyro şəhərinin qərb hissəsində yerləşən çimərlik.

Çimərlik naturizm tərəfdarlarını özünə cəlb edir. Rəsmən Braziliya Naturizm Federasiyası ilə bağlıdır (FBrN).

## Tarixi
Çimərlik yerli əhali tərəfindən artıq 1940-cı ildən naturizm çimərliyi kimi istifadə edilir. 1950-ci ildə çimərliyi braziliyalı rəqqas, feminist və naturist Luz del Fueqo ziyarət etmişdir.

1972-ci ildə burada Avenida Estado-da-Quanabara yolu çimərliyə girişi asanlaşdırmışdır.  1992-ci ildən rayonun ətraf mühitin qoruma rəyisi icra başçısına naturizm çimərliyinin ləğv edilməsi məqsədilə qanun qəbul edilməsini təklif edir. Qanun 1994-cü ildə qəbul edilir. Bununla belə naturizm praktikası tam ləğv edilə bilinməmişdur. 
## İstinadlar
Edvinas Girdvainis

**Edvinas Girdvainis** () — Litvalı peşəkar futbolçu. Hal-hazırda FK Liepāja klubunda çıxış edir.

## Karyerası

### Klub
28 iyun 2016-cı ildə Girdvainis Polşanın top komandalarından biri olan Piast FK klubu ilə 3 illik müqavilə imzaladı.

## Milli komanda karyerası
Edvinas Girdvainis milli komanda karyerasında debütünü 23 martda Rumıniya millisi ilə oyunda etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
I Mixay

**I Mixay** (; ) — Hohensollern-Ziqmarinqen sülaləsindən olan, 1927 — 1930 və 1940 — 1947-ci illərdə Rumıniya kralı olmuş rumın dövlət xadimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Official Website of The Romanian Royal Family
* The Official Blog of The Romanian Royal Family
* "Bonny King Michael"  (Michael at age 5), on the cover of *[[Time (jurnal)|Time]]*, 1 August 1927
* "We reigned in darkness", *The Spectator*, 14 June 1997
* "World War II – 60 Years After: Former Romanian Monarch Remembers Decision To Switch Sides", Radio Free Europe, 6 May 2005
* Oliver North, "A Lesson in Leadership", *The Washington Times*, 17 April 2006
* Costel Oprea, "Regele Mihai, retrocedare de un miliard de euro" , *România Liberă*, 27 April 2007
* Costel Oprea, "Harta marilor retrocedări (II)" , *România Liberă*, 18 April 2007