open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzmir Qadın Muzeyi

**İzmir Qadın Muzeyi** — İzmirin Konak ilçəsinin Basmanə rayonunda yerləşən muzey.

Muzey 23 yanvar 2014-cü ildə Konak Bələdiyyəsi Qadın və Ailə Xidmətləri bölməsinin nəzdində yaradılmışdır. Bu, Türkiyədə yaradılan ilk qadın muzeyidir.

## Haqqında
Hakan Tartanın rayon bələdiyyə başqanı olduğu dövrdə neoklassik üslubda dizayn edilərək yaradılmış muzey tarixi binada istifadəyə verilib. Muzeydə "Anadoluda qadın" konsepti tətbiq edilib. Bu yolla Anadolu qadınının tarixi mübarizəsi, muzeyi ziyarət edənlərə çatdırılır.

Muzeydə ümumilikdə 13 otaq var."Qadın olmaq" bölməsində Osman Hamdi bəy və Leonardo da Vinçi kimi rəssamların əsərlərindəki qadın fiqurlarının rəsmlərinin surəti yer alır. Muzeydə həmçinin Osmanlı imperiyası və Türkiyə Cümhuriyyətində nəşr olunan qadın jurnalları və yerli tarixi sənədlər sərgilənir. Digər bölmələrdə mifologiya və Antik dövrdə Anadolu qadınları, "Qaraçı qızı" mozaikasının reproduksiyası, Pərvin Özdəmir keramika emalatxanasında hazırlanmış İzmir qadınlarının portretləri, Anadolu qadınlarının geyimləri, Türkiyədə qadın etirazları ilə bağlı xəbərlər, Nəzihə Muhiddin, Semiha Berksoy, Bahriyə Üçox, Türkan Saylan kimi qadınların adların yer aldığı 24 qadının bioqrafik cədvəli var. Xüsusi sərgi kolleksiyasında Keriman Xalis Ece Tamer və Sürəyya Ağaoğluya aid geyimlər sərgilənir. Muzeyin ziyarətçiləri sırasına orta məktəb, universitet tələbələri, yerli və xarici turistlər daxildir. Muzey həmçinin Beynəlxalq Qadın Muzeyləri Assosiasiyasının tərəfdaşıdır. Gül Aydının sözlərinə görə, muzeyin yaradılmasında heç bir feminist məqsəd güdülməyib.

Muzeydə Xalidə Ədib Adıvar, Cahidə Sonku, Afife Jalə, Fürəya Koral kimi pioner türk qadınlarının maskaları nümayiş etdirilir. Bağda həmçinin Nazim Hikmətin heykəli də yer alır.

## Qalereya



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  İzmir Kadın Müzesi
* İzmir Kadın Müzesi
Azərbaycan Atabəyləri (film)

**Azərbaycan Atabəyləri** — XII–XIII əsrlərdə Azərbaycanda hökm sürən Atabəylər dövlətinin banisi Şəmsəddin Eldəniz və dövrün sərkərdələrindən Qara Sunqurun həyatından bəhs edən, çoxseriyalı bədii-sənədli film. Azərbaycan Televiziyası, "Şahdağfilm", Türkiyənin "İkinciYeni Film", "Patik Prodüksiyon" və "Ernet Group" şirkətlərinin birgə səyi ilə ərsəyə gələn filmdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, eyni zamanda, Azərbaycan Respublikası Kino Agentliyi (ARKA) rəsmi tərəfdaş qismində yer alır.

## Məzmun
Filmdə 1136–1225-ci illərdə Azərbaycanı, şərqi Anadolunu, şimali İraqı, İranı və Cibəli idarə etmiş tarixi dövlət olan Atabəylər dövlətinin qurucusu Atabəy Şəmsəddin Eldəniz və Azərbaycanın I böyük atabəyi Qara Sunqurun həyatından bəhs olunur.

## Heyəti
Filmin quruluşçu rejissoru Məcid Güvən, ssenari müəllifləri Sərvər Bayramov , İlqar Mehti, Səxavət Sahil və Ərcan Kayadır. Prodüserlər eyni ilə İlqar Mehti, Sərvər Bayramov və "İkinciYeniFilm"i təmsil edən Furkan Bəsli, quruluşçu rəssam isə Zəfər Malkoçdur.

Filmdə dünyaşöhrətli döyüşçü Zabit Səmədov Şəmsəddin Eldəniz obrazını canlandırarkən, İlqar Mehti isə Qara Sunqur kimi ekrana çıxır. Digər əsas rollarda isə Xalq artisti Mehriban Zəki (Möminə Xatun), Əməkdar artist Bəhruz Vaqifoğlu (Məhəmməd Cahan Pəhləvan), Jalə Həsənli (Zübeydə Xatun), Günay Əhməd (Laçın), Tural Əhməd (Arslan Şah), İlqar Musayev (Candar Çavlı), Səmimi Fərhad (Vəzir Əl-Xəzni), Samir Qulamov (Gəncər bəy), Salam İsmayılov (Şeyx İmad), Türkay Cəfərli (Şeyx İmadın köməkçisi), Rəşad Kəsəmənli (Sərkərdə), Hidayət Əliyev (Sultan Məsud), Nihad Məmmədzadə (Məhəmməd) və digər sənətçilər yer alır.

Filmdə 100-dən çox aktyor epizodları canlandırıb, ümumilikdə isə heyətdə 500 nəfərdən çox insan çalışıb. Kadrarxası mətni xalq artisti Fəxrəddin Manafov səsləndirib.

## İctimaiyyətə təqdimatı
Azərbaycan Televiziyası, "Şahdağfilm" və Türkiyənin "İkinciYeni Film" prodüser şirkəti tərəfindən bədii film üslubunda çəkilmiş sənədli filmin premyerası 3 dekabr 2024-cü ildə Bakının müasir memarlıq simvollarından biri olan Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilmişdir. Filmin rejissoru Məcid Güvən film bağlı "Bir rejissor olaraq tarixlə bağlı 70-dən çox iş görmüşəm, amma bura gələndə çox vacib bir şeyi gözdən qaçırdığımızı gördüm. Bugünə qədər Atabəylər dövləti ilə bağlı hələ heç bir iş görülməmişdi. Bizcə, indiyə qədər kölgədə qalan, lakin çox əhəmiyyətli olan və xüsusilə Səlcuqlular dövründə bu coğrafiyaya bu qədər təsir edən bir çox personajların gün üzünə çıxıb, türk dünyasında böyük əks-səda yaradacağını düşünürük" açıqlamasını verib.

## İstinadlar
Tərəkəmə (tarixi-coğrafi ərazi)

**Tərəkəmə** — yuxarı və aşağı hissələrə bölünən tarixi-coğrafi rayon. Hazırda ərazi Dağıstanın Dərbənd, Qaytaq, Qayakənd və Tabasaran rayonlarının bir hissəsidir.
## Tarixi
Bölgənin əsası XVI əsrin sonlarında Tərəkəmələri Şirvandan buraya köçürən Qaytaq Usmisi Sultan-Əhməd tərəfindən qoyulmuşdur.

Yuxarı Tərəkəmə ərazisinə Ərkit, Canaq, Quli, Mola-kent, Yengikənd, Tumanlar, Çumlı, həmçinin Başlı kəndi daxil idi.

Tərəkəmə camaatının çoxu rəiyyət idi. Hazırda da bu kəndlərin əhalisinin çoxunu azərbaycanlılar təşkil edir.

1820-ci ildə Usmi idarəçiliyi ləğv edildikdən sonra Tərəkəmələrin məskunlaşdığı ərazi rus pristavına tabe olan xüsusi Tərəkəmə ərazisinə çevrildi. Lakin tezliklə yenidən Qaytaq usmiliyinin idarəçiliyinə verildi. 1860-cı ildən Tərəkəmə mahalı Dağıstan vilayətinin tərkibində yaradılmış Qaytaq-Tabasaran dairəsinin Aşağıqaytaq bölməsinin tərkibinə daxil edildi. 1866-cı ildə burada Naib idarəçiliyi tətbiq edildi. 1900-cü ildə isə pristav bölməsinə çevrildi.

1921-ci ildə Qaytaq-Tabasaran dairəsi Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil oldu. Həmin ilin iyulunda rayonun bir hissəsində ayrıca Dərbənd rayonu təşkil edildi.

Tərəkəmələrin əsas hissəsi hələ də Dərbənd rayonunun Bərəkəy, Cəmikənd, Vəlikənd, Gecux, Padar, Məmmədqala, Qala, Səlik, Segelər, Çinar, Qaradağlı, Ullu-Tərəkəmə, Tatlar və Dəliçoban kəndlərində kompakt yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tərəkəmə (Dağıstan)
* Qaytaq-Tabasaran dairəsi

## Xarici keçidlər
* 
* Мансуров Муратбек. История села Темираул (XVIII—XX вв.). Махачкала, 1999. — 140 с.
* Мансуров Муратбек - История возникновения селения Темираул
* Axtaçı obası: tərəkəmə çərşənbəsi (I hissə)  Азербайджана.
Paralel cəmiyyət

**Paralel cəmiyyət** termini — bir ölkə və ya cəmiyyətdə fərqli dəyərlərə, qaydalara və həyat tərzinə əsaslanaraq formalaşan, əsas cəmiyyətin dominant mədəniyyəti və quruluşundan qismən təcrid olunmuş qrupları təsvir edir. Bu anlayış adətən etnik, dini və ya mədəni müxtəliflik kontekstində müzakirə olunur.

Bu cür icmaların yaranması təbii sosial proseslərin nəticəsidir, lakin bəzən mədəni inteqrasiya problemlərinə və siyasi mübahisələrə səbəb olur.

## Tarixi

### Orta əsrlər
Orta əsrlərdə Avropada yəhudi icmaları (gettolarda yaşayırdılar) və müsəlman icmaları paralel icmaların erkən nümunələri idi. Onlar dominant xristian cəmiyyətindən təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşasalar da, öz daxili qanunları və idarəetmə sistemləri ilə fəaliyyət göstərirdilər.

### Osmanlı İmperiyası
Osmanlı İmperiyasında müxtəlif dini qruplar (məsələn, yəhudilər, ermənilər, yunan pravoslavları) "millet sistemi" çərçivəsində öz muxtar icmalarını yaratmışdılar. Hər icma öz dini liderləri vasitəsilə öz qanunları ilə idarə olunurdu.

### Kolonial dövr
Avropa müstəmləkələrində yerli əhali ilə müstəmləkəçilər arasında paralel icmalar yarandı. Avropalı müstəmləkəçilər yerli icmalarla məhdud əlaqə quraraq, öz təhsil, hüquq və idarəetmə sistemlərini yaratdılar.

### Müasir dövr
Müasir dövrdə paralel icmalar adətən miqrasiya ilə bağlı yaranır. Məsələn, Avropada bəzi müsəlman və ya Asiyalı miqrant qrupları öz mədəniyyətlərini qoruyaraq dominant cəmiyyətdən təcrid olunmuş icmalar yaratmışlar. ABŞ-də müəyyən etnik qruplar, məsələn, Çin kvartalları () və ya ortodoks yəhudi icmaları paralel icmalara nümunədir.

## İstinadlar
Millətlərin həbsxanası

**Millətlərin həbsxanası** (, , ) — çoxmillətli imperiyaları təsvir etmək üçün istifadə olunan tənqidi anlayış. İfadə, həmin imperiyalar daxilindəki müxtəlif millətlərin azadlıqlarının məhdudlaşdırıldığını və siyasi, mədəni, iqtisadi baxımdan təzyiq altında yaşadığını təmsil edir.

## Tarixi
### Rusiya İmperiyası
Çarizm dövründə Rusiyanın tərkibində olan çoxsaylı xalqlar (məsələn, ukraynalılar, polyaklar, tatarlar, çeçenlər və digər Qafqaz xalqları) öz milli haqlarından məhrum edilmiş, ruslaşdırma siyasətinə məruz qalmışdılar. Buna görə Rusiya İmperiyası "millətlərin həbsxanası" kimi tanınırdı.

### Avstriya-Macarıstan İmperiyası
Avstriya-Macarıstan İmperiyasında macarlar, çexlər, slovaklar, sloveniya və digər etnik qruplar dominant avstriyalı və macar elitaları tərəfindən sıxışdırılırdı. Bu, onların mədəni və siyasi hüquqlarını məhdudlaşdırırdı.

### Osmanlı İmperiyası
Osmanlı İmperiyası daxilində yaşayan bəzi etnik və dini qruplar (ermənilər, yunanlar, kürdlər, ərəblər) azadlıq və bərabərlik məsələlərində çətinliklərlə qarşılaşırdı.

## İfadənin mənası
Termin, mərkəzi hakimiyyətin müxtəlif millətlərin mədəniyyətini və azadlığını basdırdığı çoxmillətli dövlətlərin qeyri-demokratik təbiətini vurğulamaq üçün istifadə olunur. Xüsusilə XIX-XX əsrlərdə millətçilik ideyalarının yüksəlişi ilə bu cür imperiyalar daha çox tənqid olunmağa başlandı və nəticədə parçalanmalar yaşandı."

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
*  David Brandenberger, "Politics Projected into the Past: What Precipitated the Anti-Pokrovskii Campaign?" in Ian D. Thatcher (ed.), *Reinterpreting Revolutionary Russia: Essays in Honour of James D. White.* Houndmills, England: Palgrave, 2006; pp.&nbsp;202–214.
*  Russia as the Prison of Nations M. N. Pokrovskii, Russia as the Prison of Nations. 1930 Original Source: 1905 god (Moscow: OGIZ Moskovskii rabochii, 1930). Reprinted in M. N. Pokrovskii, Izbrannye proizvedeniia (Moscow 1965-67), IV:129-35.

## Xarici keçidlər
*
Milliyyətçilik tipologiyası

**Milliyyətçilik tipologiyası** — milliyyətçilik ideyasının müxtəlif növlərini və xüsusiyyətlərini təsnif etmək üçün istifadə olunan bir yanaşmadır. Milliyyətçilik, xalqın özünəməxsus milli kimliyini, mədəniyyətini və suverenliyini vurğulayan siyasi və ideoloji hərəkatdır. Bununla yanaşı, tarix boyu fərqli cəmiyyətlərdə və dövrlərdə milliyyətçilik müxtəlif formalarda ortaya çıxmışdır.

Milliyyətçilik tipologiyası, milliyyətçiliyi müxtəlif kateqoriyalar və alt növlərlə təhlil edən bir yanaşmadır. Bu tipologiya, milliyyətçiliyin müxtəlif formalarını və xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

## Əsas tipologiyaları

# *Etnik milliyyətçilik* () — millət anlayışını ümumi dil, mədəniyyət, irs, və ya etnik mənsubiyyət əsasında qurur. Məsələn, Alman və İtalyan birləşməsi zamanı yaranan etnik milliyyətçilik bu ideyanı vurğulayırdı. Almaniyada İohann Qotfrid Herder və İohann Qotlib Fixte kimi fəlsəfəçilərin yazılarında bu ideya geniş yayılmışdır. Balkanlarda XIX əsrdə Osmanlı İmperiyasına qarşı milli azadlıq hərəkatları baş vermişdir.
# *Mədəni milliyyətçilik* — mədəniyyət, dil, din, adət-ənənələr və digər sosial xüsusiyyətlərə əsaslanır. Bu tip milliyyətçilik, millətlərin və xalqların mədəni xüsusiyyətlərinə, dil və tarixə verdiyi əhəmiyyətə əsaslanır.
# *İqtisadi milliyyətçilik* —  iqtisadi maraqlar və ölkə daxilində iqtisadi müstəqillik üzərində cəmləşir. İqtisadi milliyyətçilik, yerli istehsalın təşviqinə, xarici təsirlərə qarşı mübarizəyə və iqtisadiyyatda yerli təmsilçiliyin artırılmasına yönəlir.
# *Siyasi milliyyətçilik* —  dövlətin suverenliyini və müstəqilliyini qorumağa yönəlir. Siyasi milliyyətçilikdə, millət dövlətinin öz maraqlarını qoruması, müstəqil siyasət yürütməsi və öz sərhədlərini təyin etməsi əsasdır.
# *Yerli milliyyətçilik* — müəyyən bir region və ya yerli icmanın milli kimliyinə əsaslanır. Yerli milliyyətçilik, mərkəzi dövlətin təsirindən qurtulmağı və öz bölgələrində özünəxas kimlik və mədəniyyət yaratmağı məqsəd qoyur.
# *Universalist milliyyətçilik* — bütün millətlərin və xalqların bərabər hüquqlara malik olduğunu və mədəni fərqlilikləri bir arada yaşamağa imkan verən bir yanaşmanı mənimsəyir.

## İstinadlar
Maykl Konnelli

**Maykl Konnelli** (; ) — müasir dövrün ən tanınmış Amerika cinayət romanları yazıçılarından biri.  O, əsasən cinayət və detektiv janrında yazdığı kitablarla məşhurdur. Əsərləri dünya üzrə milyonlarla nüsxə satılıb və bir çox dillərə tərcümə edilib. Konnellinin yaratdığı obrazlar, xüsusilə Herri Boş () və Miki Holler, həm oxucuların, həm də ekran istehsalçılarının diqqətini çəkmişdir.

## Bioqrafiyası
Maykl Konnelli 21 iyul 1956-cı ildə ABŞ-ın Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından filmlərə və kitablara maraq göstərib. Xüsusilə Reymond Çandlerin detektiv romanları onu yazarlıq istiqamətində ruhlandırıb. Florida Universitetində jurnalistika və yaradıcı yazıçılıq üzrə təhsil almışdır. Universitetdə təhsil alarkən cinayət mövzusunda filmlərə və kitablara xüsusi maraq göstərmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra Maykl Konnelli jurnalist kimi işləməyə başlayıb. İlk illərində Floridada kiçik qəzetlərdə kriminal xəbərlər yazıb. Bu işlər ona cinayət dünyası və hüquq-mühafizə sistemini yaxından öyrənmək imkanı verib.  Daha sonra Los Angeles Times qəzetində cinayət müxbiri kimi çalışıb. Los-Ancelesdəki işi, sonralar onun romanlarında quraşdırdığı şəhər atmosferini daha real təsvir etməsinə kömək edib.

### Ədəbiyyata ilk addımları
İlk romanı, *"The Black Echo"* (Qara Rezonans), 1992-ci ildə çap olunub. Bu kitab Herri Boş seriyasının başlanğıcı olmuşdur və ədəbiyyatda Edqar Allan Po mükafatına layiq görülmüşdür. Daha sonra Herri Boş seriyasını davam etdirən kitablar yazmağa başladı. Boş obrazı, Los-Anceles Polis Departamentində (LAPD) işləyən, mürəkkəb xarakterə malik olan və hüquqla bağlı çətin sualları sorğulayan bir detektivdir. Bu seriya çox məşhur olmuşdur və Amazon tərəfindən uğurlu bir seriala çevrilmişdir: "*Bosch*". Maykl Konnelli təkcə Herri Boş obrazı ilə tanınmır. O, 2005-ci ildə "*The Lincoln Lawyer*" (Linkoln vəkili) kitabında vəkil Miki Holler obrazını təqdim etdi. Miki Holler, Los-Ancelesdə vəkillik edən, öz avtomobilində işləyən bir vəkildir. Bu kitabın əsasında eyni adlı film çəkilmişdir (baş rolda Metyu Makkonaxi).

### Üslubu
Konnellinin yazılarında əsas diqqət cinayətlərin detallı təsviri, hüquq sisteminin mürəkkəbliyi və insan təbiətinin araşdırılmasına yönəlib. O, reallığa mümkün qədər yaxınlaşmağa çalışır və jurnalistika təcrübəsi ona bunu uğurla etməyə imkan yaradır. Los-Anceles şəhəri onun əsərlərində mühüm rol oynayır və demək olar ki, ayrı bir personaj kimi təsvir olunur.

## Əsas əsərləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Michael Connelly's Official Web Site
* "Newspaper Noir", *[[The Washington Post]]*, June 22, 2009.
* Connelly Interview by identitytheory.com
* Interview on The Next Track podcast about music in the Harry Bosch novels
* 
* Interview with Michael Connelly, *Speaking of Mysteries TV Series* (2001)
Emin Abbasov

**Emin Abbasov** (; 26 iyul, 1982, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR) - azərbaycanlı idman jurnalisti, futbol eksperti, "Sportal.az" idman saytının təsisçisi.

## Həyatı
Emin Abbasov 1982-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini S.C. Pişəvəri adına humanitar fənlər gimnaziyasında alıb. Uşaq yaşlarından futbolla məşğul olub. Böyükağa Abbasov, Viktor Zabrodin, Vaqif Paşayev, Çingiz Əzimov kimi məşqçilərin yanında futbolun sirlərinə yiyələnib. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında futbol ixtisası üzrə alıb.

## Karyerası

Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra, 2006-cı ildə Lider TV-də idman müxbiri kimi çalışmağa başlayıb. 2007-ci ildə Xəzər TV-yə keçib. Bu telekenaldakı 5 illik fəaliyyəti ərzində "Avropadan futbol", "Futbol saatı" kimi reytinqli verilişlərin aparıcısı olub. 2011-ci ildə Sportal.az saytını təsis edib.

2013-cü ildə "Qarabağ" Futbol Akademiyasına rəhbər təyin olunub, baş koordinator vəzifəsi daşıyıb. Ağdam klubundan ayrıldıqdan sonra I Divizionda mübarizə aparan "Xəzər" klubunda işə başlayıb. Paytaxt klubu Emin Abbasovun idarəçiliyi altında 2017/18-ci il mövsümünün yekunlarına görə I Divizionun qalibi olub. Lakin klub lisenziya şərtlərini qarşılaya bilmədiyi üçün Premyer Liqaya buraxılmayıb.

"Xəzər" Futbol Klubu fəaliyyətini dayandırandan sonra, 2018-ci ilin yayında Emin Abbasov "Sabah" klubuna keçib. Burada idman direktoru vəzifəsini daşıyıb, klubun Premyer Liqada formalaşmasında müstəsna rol oynayıb. 2020-ci ildə öz istəyi ilə bu klubdan ayrılıb.

Televiziya sahəsinə qayıdan Emin Abbasov CBC Sport telekanalında tanınmış jurnalist Rüstəm Əfsərlinin təqdimatında "Turdan sonra" verilişində ekspert kimi çalışıb. Bir il sonra Emin Abbasov ATV telekanalına keçib, ölkə futbolu barədə bəhs edən "Futbolumuz" verilişini yaradıb. Hal-hazırda həmin layihədə ekspert kimi fəaliyyət göstərir.

## Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Turan Günəş

**Turan Günəş** (25 iyun 1921 - 9 aprel 1982) — türk siyasətçisi və alimi.

O, Kipr əməliyyatı zamanı Türkiyə xarici işlər naziri vəzifəsində çalışırdı.

## Erkən həyatı və təhsili
Turan Günəş 25 iyun 1921-ci ildə Kocaelinin Kandıra şəhərində anadan olub. 1941-ci ildə Qalatasaray Liseyini bitirmişdir. İstanbul Universitetində hüquq üzrə bakalavr dərəcəsi və Paris Universitetində siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1947-ci ildə Demokratlar Partiyasına qoşuldu.

Evli idir, iki övladı var idi.

## Karyerası
Məktəbi bitirdikdən sonra Turan Günəş İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsində işləməyə başladı və 1954-cü ildə dosent oldu. Elə həmin il Kocaelidən deputatlığa namizədliyini irəli sürdü və seçkiləri qazanaraq DP-dən millət vəkili oldu. Lakin 1955-ci ildə başqaları ilə birlikdə partiyadan xaric edildi. Günəş 1959-cu ildə CHP-yə üzv oldu və 12 yanvar 1959-cu ildə keçirilən 14-cü qurultayda CHP-dən millət vəkili seçildi. Bu müddət ərzində o, "Forum" jurnalının müəlliflərindən biri idir.

27 may 1960-cı ildə Türkiyədə baş verən hərbi çevrilişdən sonra Turan Günəş Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Qurucu Məclisdəki nümayəndəsi seçildi (6 yanvar 1961 - 25 oktyabr 1961).

1965-ci ildə Ankara Universiteti Siyasi Elmlər fakultəsinin inzibati hüquq üzrə professoru oldu. 1965-ci ildən sonra CHP daxilində inkişaf edən sol mərkəz hərəkatının liderləri arasında idi. 

1973-cü il seçkilərində Kocaelindən millət vəkili olaraq yenidən Türkiyə Böyük Millət Məclisinə daxil oldu. 1974-cü ildə qurulan CHP-MSP koalisiyasında Xarici İşlər Naziri vəzifəsində çalışıb. 20 iyul 1974-cü ildə Kipr əməliyyatından sonra keçirilən Cenevrə danışıqlarında Türkiyəni təmsil etmişdir. 1977-ci ilin iyun seçkilərində Kocaelidən millət vəkili seçilən Günəş etimad səsi almayan CHP azlıq hökumətində dövlət naziri və baş nazirin müavini olub.
Turan Günəş eyni zamanda müxtəlif vaxtlarda Avropa Şurası Məşvərət Assambleyasının üzvü və Avropa Şurasının Siyasi Məsələlər Komissiyasının sədri olub.

Ölümündən sonra "Maşın yuvarlanmadan əvvəl", "Sosial Demokratiya hər şeyə rəğmən" və “Türkiyə Demokratiyasının analizi” adlı kitabları nəşr olundu.

## Ölümü
Turan Günəş 9 aprel 1982-ci ildə gəmidə, İstanbuldan İzmirə gedərkən Çanaqqala yaxınlığında infarkt keçirərək vəfat edib. Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Ankarada TRT Ankara administrasiyasının yerləşdiyi bulvar və Bülənd Ecevit və ailəsinin Or-Anda yaşadığı ev onun adını daşıyır.

## Xarici keçidlər
*

## İstinadlar
Karolinq intibahı

**Karolinq intibahı** (VIII-IX əsrlər) () —  Avropada intellektual, mədəni və bədii dirçəliş dövrü olaraq tanınır.  Hərəkat, Frank İmperatorluğu dövründə, xüsusən də Böyük Karlın () və onun davamçılarının hakimiyyəti altında baş vermişdir.  İntibahın məqsədi Avropada mədəniyyəti, təhsili və dini həyatı inkişaf etdirmək idi.

Karolinq intibahı əsasən dini və idarəçilik sahələrində həyata keçirilsə də, onun təsiri Avropa mədəniyyətinə və təhsil sisteminə dərindən nüfuz etdi.

## Tarixi
Karolinq intibahı, Qərbi Avropanın Qaranlıq Orta Əsrlərdən çıxaraq yenidən intellektual və mədəni fəaliyyətə başladığı bir dövrü təmsil edir. VII əsrin sonu və VIII əsrin əvvəllərində Avropa mədəniyyəti əsasən regional parçalanma, savadsızlıq və mədəni tənəzzüllə xarakterizə olunurdu. Frank İmperatorluğunun güclənməsi və Böyük Karlın hakimiyyətə gəlməsi ilə birlikdə, mərkəzləşdirilmiş bir idarəçilik quruldu və mədəni islahatlar başlandı.

## Xüsusiyyətləri
Böyük Karl, təhsili yaymaq və inkişaf etdirmək məqsədilə məktəblər açdırdı. Bu məktəblər əsasən monastırlarda və katedral mərkəzlərdə fəaliyyət göstərirdi. Latın dili yenidən canlandırıldı və təhsil dili kimi standartlaşdırıldı. "Karolinq minuskulu" adlı yeni bir yazı stili inkişaf etdirildi. Bu, oxunaqlılığı artıran bir yazı növü idi və sonralar müasir Avropa əlifbəsinin əsasını təşkil etdi. Antik dövrün əsərləri (xüsusilə Roma və Yunan ədəbiyyatı) nüsxələndi və saxlanıldı. Bu dövrdə çoxlu klassik əsərlər yox olmaqdan xilas edildi.

Dini mətnlərin (xüsusən Bibliyanın) dəqiq versiyaları hazırlanmağa başlandı. Monastırlarda qurulan məktəblər gələcəkdə universitetlərin yaranmasının əsasını qoydu. Tədris "trivium" (qrammatika, ritorika, dialektika) və "kvadrivium" (riyaziyyat, astronomiya, musiqi, geometriya) prinsipləri əsasında aparılırdı.

İncəsənətdə Roman üslubunun erkən elementləri ortaya çıxdı. Kilsə binalarının memarlıq və dekorativ elementlərində yeni standartlar tətbiq olundu. Musiqi sahəsində kilsə himnləri (qriqorian musiqisi) inkişaf etdirildi və standartlaşdırıldı. Böyük Karl, Papalıq və Katolik Kilsəsi ilə sıx əlaqələr quraraq dini mərkəzləşdirməni gücləndirdi. İmperiyada vahid qanunlar, dini praktika və idarəetmə prinsipləri tətbiq olundu.

## Təsirləri
Karolinq İntibahı, Avropada intellektual və mədəni canlanmanın başlanğıcı sayılır. O, sonrakı Orta Əsrlərdə baş verəcək digər intellektual hərəkatlara zəmin hazırladı. Antik əsərlərin qorunması və təhsil sisteminin standartlaşdırılması Avropada bilik ənənəsinin davam etməsini təmin etdi. Bu dövr, gələcəkdə İtaliya İntibahına ilham verən ilkin bir "dirçəliş" mərhələsi hesab edilir.

## Qalereya

File:Karolingischer Buchmaler um 820 001.jpg|Axen İncili (təxminən 820), Karolinq təzhibin nümunəsi.
File:St gall plan.jpg| Müqəddəs Qalla planının nüsxəsi


## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* .
* .
*
* 
* .
* .

## Xarici keçidlər
* The Carolingian Renaissance, BBC Radio 4 discussion with Matthew Innes, Julia Smith & Mary Garrison (*In Our Time*, Mar, 30, 2006)
Venetik dil

thumb|240px|right|Dəmir dövründə İtaliyanın etnolinqvistik xəritəsi, Romalıların İtaliyanı zəbt etməsindən əvvəl. Venetik qəhvəyi rəngdədir.
**Venetik dil** — qədim dövrlərdə İtaliya yarımadasının şimal-şərqində, müasir Veneto bölgəsi, Friuli və qismən Adriatik sahillərində danışılan qədim bir dil. Bu dil eramızdan əvvəl 6-cı əsrdən eramızın 1-ci əsrinə qədər istifadə edilmişdir. Venetik dili danışan insanlar, Roma dövründən əvvəl bu bölgədə yaşamış Venetlər xalqıdır.
Venetik dili Hind-Avropa dillərinə aid edilir. Bununla belə, dilin spesifik təsnifatı ilə bağlı bəzi mübahisələr var. Dil bəzi cəhətləri ilə Latın, Kelt və İlliriya dillərinə bənzəyir, lakin müstəqil bir qrup kimi qiymətləndirilir.
Venetiklər əsasən Adriatik dənizinin şimal sahillərində məskunlaşmışdılar. Müasir İtaliyanın Veneto bölgəsi onların əsas yaşayış yeri idi. Venetik dili Roma ilə əlaqələr nəticəsində zamanla Latın dili ilə əvəz edilmişdir. Bu proses Roma imperiyasının genişlənməsi ilə sürətləndi.
## Yazı sistemi
thumb|130px|Venetik əlifba
Venetik dili yazmaq üçün qədim İtaliya əlifbaları ilə əlaqəli bir yazı sistemi istifadə olunurdu. Bu əlifba, etrusk əlifbasından təsirlənmişdir. Venetik dilindən qalan yazılı mətnlər əsasən daş yazılar və qurban lövhələri üzərində aşkar edilmişdir. Yazılar çox vaxt dini və mərasim məqsədləri üçün istifadə olunurdu.

## Dil xüsusiyyətləri
Venetik dilində sözlərdə sait və samit harmoniyası mövcuddur. Bəzi səsləri Hind-Avropa dillərinin digər qolları ilə ortaqdır. Bu dil flektiv quruluşa malikdir. Eyni zamanda bu dil qədim Hind-Avropa dillərinə bənzər hallar və qrammatik strukturlar ehtiva edir. Venetik dilinin bəzi sözləri Latın və Kelt dilləri ilə ortaq köklərə malikdir. Bu, onların ortaq mədəni təsir zonasını göstərir.
Venetik dilindən qalan yazılar məhduddur və əsasən arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmışdır. Ən məşhur yazılar Este yazıları və dini mərasimlərə aid yazılardır. Müasir Este şəhərində tapılan yazılar Venetik dilinin əsas nümunələrindəndir. Qurbanlar və dini mərasimlərə aid yazılar Venetiklərin inancları və mədəniyyəti haqqında məlumat verir. Roma ilə artan əlaqələr nəticəsində Venetik dili zamanla Latın dili ilə əvəz olundu və eramızın ilk əsrində tədricən yox oldu. Bununla belə, Venetik dili, bölgənin qədim mədəni və dil tarixi haqqında vacib məlumat mənbəyidir.
Venetik dili, Hind-Avropa dillərinin tarixi inkişafını və İtaliya yarımadasının erkən mədəniyyətini öyrənmək üçün mühüm bir mənbədir. Arxeoloji qazıntılar və dilçilik araşdırmaları vasitəsilə dilin daha çox tərəfi aşkar edilməyə davam edir.
## Həmçinin bax
* İtalik dilləri
## İstinadlar
Fəridə Səfiyeva

**Fəridə Səfiyeva** () — filologiya elmləri doktoru, professor. 8 kitab, 60-dan çox elmi məqalə, konfrans məruzəsi və tezisin müəllifidir.

## Həyat və Fəaliyyəti
1964-cü il noyabrın 27-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1987-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. 1997-ci ildə "Bəxtiyar Vahabzadənin dramaturgiyası" mövzusunda fəlsəfə doktorluğu, 2012-ci ildə "Nəbi Xəzrinin yaradıcılığında fərdi üslub və poetika problemləri" adlı elmləri doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib. 1999-cu ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Dədə Qorqud Elmi Mərkəzində baş elmi işçi vəzifəsində çalışıb. 2001-ci ildən Azərbaycan Dillər Universitetinin Ədəbiyyat tarixi kafedrasının müəllimi, dosenti, 2005-ci ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında müdiri olub. 2018-ci ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Ədəbiyyat və dillər kafedrasına rəhbərlik edir.
Fəridə Səfiyeva 8 kitab, 60-dan çox elmi məqalə, konfrans məruzəsi və tezisin müəllifidir. Məqalələrin bir qismi Rusiyanın, Türkiyənin və Ukraynanın bir sıra dərgilərində çap olunub. Müxtəlif beynəlxalq elmi konfranslarda məruzə ilə çıxış edib. 2011-ci ildə Türkiyədə keçiriən "Eğitim gelişmeler və kültürel paylaşım semineri"nin iştirakçısı olub. Polşa dövlətinin və Azərbaycanın Polşadakı səfirliyinin sifarişi ilə çap olunan "Azərbaycan dili" dərsliyi ("Materialy didaktyczne do nauki jezika Azerbeyjdzanskiego") Polşa universitetlərində geniş istifadə edilir. Nadir arxiv sənədləri əsasında yazılan "Bir ömrün iziylə" kitabı Azərbaycan xalqının elmi potensialının formalaşmasında böyük xidmətləri olan akademik Heydər Hüseynovun həyat və fəaliyyətinə həsr olunub. Kitabın təqdimatı Heydər Əliyev Fondunun Vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşkilatçılığı və iştirakı ilə keçirilib. Kitabın yenidən nəşri fondun vəsaiti hesabına reallaşıb.

## İstinadlar
Baxış Əhmədov

**Baxış Əhməd oğlu Əhmədov** () — neft sənayeçisi və maarifpərvər xeyriyyəçi.

## Həyatı
Balaxanıda özünün təsis etdiyi "Xeyriyyə cəmiyyəti"nin və Kustar Neft Sənayesi Həmkarlar İttifaqının sədri olmuşdur. "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin Balaxanıdakı camaat məktəbinin vəkili idi. 1910–1911 illərdə həmin məktəbdə işləyən M. Ə. Sabirlə yaxından dostluq etmiş, yazıları ilə "Günəş" qəzetində onun müdafiəsinə qalxmışdır. 1911-ci ilin fevralında Balaxanıdakı camaat məktəbi nəzdində "Nur" qiraətxanasını açmışdır.

1918-ci il mart hadisələri zamanı evi daşnaklar tərəfindən dağıdılmışdır. Neft quyuları, torpaq sahələri və şəxsi mülkü sovet hökuməti tərəfindən müsadirə edilmişdir (1927). Balaxanıda "Müsavat" partiyasının ilk özəyini yaratdığına görə böyük oğlu Əhməd Əhmədov güllələnmişdir (1928).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [Ахмедов Ахмед Бахыш оглы (1900)](https://ru.openlist.wiki/%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%8B%D1%88_%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%8B_(1900))
Latın-Faliskan dilləri

**Latın-Faliskan dilləri** — Hind-Avropa dil ailəsinə aid olan və qədim İtaliya yarımadasında danışılmış İtalik dillər qrupunun bir alt qolu. Bu dillər tarixi və coğrafi baxımdan Roma mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Latın-Faliskan dilləri, əsasən, iki fərqli dil və ya dialektlə tanınır: Latın dili və Faliskan dili.

## Dil qrupuna daxil olan dillər
### Latın dili
Əsas dil və Roma imperiyasının rəsmi dili olmuşdur. Yazılı mənbələrə əsasən eramızdan əvvəl 7-ci əsrdən geniş şəkildə istifadə edilmişdir. Bu dildən Roman dilləri (məsələn, İtalyan, İspan, Fransız, Portuqal və Rumınca) inkişaf etmişdir. Roma mədəniyyətinin və hüquq sisteminin daşıyıcısı olmuşdur.
### Faliskan dili
Latın dilinə çox yaxın olan bir qədim dil. Qədim İtaliya yarımadasının Faleri bölgəsində danışılmışdır. Yazılı nümunələr azdır və əsasən eramızdan əvvəl 1-ci əsrdə Latın dili ilə əvəz edilmişdir.
## Coğrafi yayılma
Latın dili, İtaliya yarımadasının mərkəzi hissəsində, xüsusən Roma və ətraf bölgələrdə geniş yayılmışdır. Faliskan dili isə Roma ətrafında, xüsusən Etruriyanın cənub sərhədlərində, Falerii şəhərinin yaxınlığında danışılırdı.

## Xüsusiyyətləri
Hər iki dil flektivdir (söz sonluqları ilə qrammatik əlaqələri ifadə edir). Hind-Avropa dillərinə aid ümumi morfoloji xüsusiyyətlərə malikdir. Latın dilindəki bəzi qədim formalar Faliskan dilində də mövcuddur. Latın dili, qanunlar, ədəbiyyat, hüquqi sənədlər və dini mətnlər daxil olmaqla çox zəngin yazılı mirasa malikdir. Faliskan dili, daş yazılar və qurbanlarla bağlı mətnlərdə qalmışdır, lakin daha məhduddur.
Latın dili, Roman imperiyasının genişlənməsi ilə əsas dil olmuş və müasir Roman dillərinə çevrilmişdir.
Faliskan dili, Eramızdan əvvəl 1-ci əsrdə Roma təsirinin güclənməsi ilə tamamilə Latın dili tərəfindən əvəz edilmişdir.

## Latın-Faliskan dillərinin əhəmiyyəti
Latın dili Roma sivilizasiyasının əsas mədəni və hüquqi dilidir. Faliskan dili, Latın dilinin yaxın qohumu olaraq onun inkişaf tarixi haqqında ipucları verir. Latın-Faliskan dilləri, Hind-Avropa dillərinin təkamülünü və İtaliya yarımadasındakı dil qruplarını öyrənmək üçün vacibdir.
Latın-Faliskan dilləri qədim İtaliya yarımadasında Roma mədəniyyəti və dilinin əsasını təşkil edən dillərdən ibarətdir. Xüsusilə Latın dili son dərəcə böyük təsirə malik olmuş, Faliskan dili isə regional bir dildən kənara çıxmamışdır. Bu dillər dilçilik tarixinin, Roman mədəniyyətinin və İtaliyanın erkən dövrlərinin tədqiqində mühüm yer tutur.

## Həmçinin bax
* Qədim Latın dili
* İtalik dilləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Qədim İtaliyanın dilləri və mədəniyyətləri. Tarixi Dilçilik və Rəqəmsal Modellər", İtaliya Universitet və Tədqiqat Nazirliyinin layihə fondu (P.R.I.N. 2017)
Açıq dövlət

**Açıq dövlət** — anlayışı şəffaflıq, hesabatlılıq və vətəndaş iştirakını təşviq edən idarəetmə modelini ifadə edir. Açıq dövlət, vətəndaşların effektiv ictimai nəzarəti təmin etmək üçün dövlət sənədləri və prosedurlarına daxil olmaq hüququna malik olduğunu təsdiq edən rəhbər doktrinadır. Ən geniş şərhində o, dövlət maraqlarına və geniş dövlət sirrini qanuniləşdirməyə meylli olan digər mülahizələrə qarşı çıxır. Bu konsepsiya əsasən dövlət və hökumət qurumlarının açıq məlumatlar paylaşması, ictimaiyyətə hesabat verməsi və qərar qəbuletmə proseslərində vətəndaşların iştirakını təmin etməyə yönəlib. Açıq dövlət həm də korrupsiya ilə mübarizə, hökumət fəaliyyətlərinin ictimai nəzarəti və vətəndaşlara daha keyfiyyətli xidmətlərin göstərilməsi üçün bir vasitədir.

Bu konsepsiya həmçinin Açıq Dövlət Tərəfdaşlığı () təşəbbüsü çərçivəsində beynəlxalq səviyyədə təşviq edilir.

## Əsas prinsipləri
# Şəffaflıq — dövlətin fəaliyyəti haqqında məlumatların ictimaiyyət üçün açıq olması.
# Hesabatlılıq — hökumət və digər dövlət qurumlarının öz fəaliyyətlərinə görə məsuliyyət daşıması.
# Vətəndaş iştirakçılığı — vətəndaşların dövlət idarəçiliyində və qərarların qəbul edilməsində iştirakını təmin etmək.
# Texnologiyanın istifadəsi — elektron hökumət və rəqəmsal platformalar vasitəsilə açıq məlumatların təqdim olunması və proseslərin asanlaşdırılması.

## Faydaları
* Korrupsiyanın azalması;
* İctimai etimadın artması;
* Daha effektiv dövlət idarəetməsi;
* Vətəndaşların dövlət işlərinə daha aktiv inteqrasiyası.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
* 
* 
* 
*
Ümumilərə əsaslanan bərabər istehsal

**Ümumilərə əsaslanan bərabər istehsal** () — müasir dövrdə iqtisadi və sosial əməkdaşlığın innovativ formalarından biridir. Bu model, resursların və biliklərin ümumi istifadəyə açıq olduğu, iştirakçıların könüllü şəkildə bir araya gəlib əməkdaşlıq etdiyi istehsal prosesini ifadə edir.

## Xüsusiyyətləri
Ümumilərə əsaslanma ()  modelində istehsal prosesi ümumi resurslar üzərində qurulur. Resurslar müəyyən bir qrupun və ya təşkilatın deyil, ümumi istifadəyə açıqdır. Məsələn, açıq mənbəli proqram təminatı və ya ictimai bilik bazaları (məsələn, Wikipedia). İnsanlar istehsal prosesində könüllü olaraq iştirak edir və onların töhfəsi əsasən fərdi maraq, ictimai fayda yaratmaq istəyi və ya yaradıcılıqdan zövq almaq niyyəti ilə motivasiya olunur. Ənənəvi biznes strukturlarından fərqli olaraq, bu modeldə qərarlar iştirakçıların kollektiv şəkildə iştirakı ilə qəbul edilir. Liderlik çox zaman rəsmi deyil, fəaliyyət əsasında müəyyənləşir. İnternet və rəqəmsal platformalar bu istehsal modelinin əsasını təşkil edir. Onlar insanların bir araya gəlməsini, resursları paylaşmasını və əməkdaşlığı asanlaşdırır.

## Nümunələr
# Açıq mənbəli layihələr — Linux əməliyyat sistemi və ya Mozilla Firefox kimi proqram təminatları.
# Vikipediya — ictimaiyyət tərəfindən kollektiv şəkildə yaradılan və redaktə edilən qlobal ensiklopediya.
# Creative Commons lisenziyası ilə yayımlanan layihələr  —  müəllif hüquqlarının qorunması ilə yanaşı, əsərlərin geniş istifadəsini və paylaşılmasını təmin edir.
# Rəqəmsal dizayn və 3D çap — istifadəçilərin dizaynlarını açıq paylaşdığı platformalar, məsələn, Thingiverse.

## Üstünlükləri və çağırışları

## İstinadlar
Ahmet

**Ahmet** — türk kişi adı.

* Ahmet Ərbaş — iş adamı və siyasətçi;
* Ahmet Mete İşıkara — Türkiyə alimi, geofizikçi və pedaqoq.
* Ahmet Ümit — Türkiyə şairi və yazıçısı.
* Ahmet Demirok — Türkiyə diplomatı.
* Ahmet Önal
* Ahmet Kanyılmaz

## İstinadlar
Xanzadə Sultan sarayı

**Xanzadə Sultan sarayı** () — İstanbulun Üsküdar ilçəsində yerləşən XVII əsrə aid tarixi saray.

Sarayın inşa tarixi və memarlıq xüsusiyyətləri bəlli deyil. Üsküdarda teləşən bu saray, Sultan Əhmədin qızlarından və 1623-cü ilin sentyabrında vəzir Bayram Paşa ilə evləndirilən Xanzadə Sultan üçün təsis edilmişdir. Paşanın 1638-ci ildə vəfatının ardından dul qalan Xanzadə Sultan 1643-cü ildə evləndiyi Nəqqaş Mustafa Paşa ilə də bu sarayda yaşadı. Ancaq 1650-ci ildə Xanzadə Sultanın, 1653-cü ildə isə Mustafa Paşanın vəfatı ilə saray boş qaldı.

Uzun illər istifadə edilməyən sarayın növbəti və son sahibi isə 1670-ci illərdə vəzirliyə yüksələn Qara İbrahim Paşa oldu. 2 illik sədarətin ardından 1685-ci ilin dekabrında vəzifədən alınan İbrahim Paşa, gizlicə əsgər toplamaq və xəzinədən gəlir gizlətmək bəhanəsiylə 2 ay sonra Rodosa sürgün edildi. Əldə qalan mal-mülküylə birlikdə Üsküdardakı sarayı da müsadirə edildi və saray yenidən dövlət mülkünə çevrildi.

Tarixi mənbələrdə saray haqqındakı son məlumat isə son sahibi İbrahim Paşa ilə bağlıdır. Belə ki, vəzifədən alındıqdan sonra sürgün ediləcəyindən qorxan İbrahim Paşa 40 min qızılı küplərə dolduraraq sarayın hərəm bölümünün divar dibinə basdırdı. Paşanın sürgünü və edamından illər sonra paşanın xəzinədarı İbrahim ağa və xidmətçilərindən Mustafa ağa bu xəzinənin yerini axtarmaq məqsədilə sarayda qazıntı işləri aparır. Ancaq saray mühafizəçiləri olan bostançılar tərəfindən sədrəzəm Almas Mehmed Paşaya xəbər verilir. Hər iki xidmətçi həbs olunur və İbrahim Paşanın gizlədilən qızılları dövlət xəzinəsinə müsadirə edilir.

1696-cı ilin martında baş tutan bu hadisədən sonra sarayla bağlı heç bir məlumat yoxdur. Hansı tarixdə dağıldığı bilinməyən saray günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

## İstinadlar

## Mənbə

* Ahmet Karabacak, Evliya Çelebi Seyahatnamesine göre İstanbul'daki Saraylar, TC Sakarya Üniversitesi Sakarya, 2016
* Evliya Çelebi, Günümz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: İstanbul, Seyid Ali Kahraman, 1. Kitap, Yapı Kredi yayınları, 8. Baskı, İstanbul 2014
Gratis versus libre

**Gratis versus libre** — terminləri əsasən açıq mənbəli və ya azad proqram təminatı () kontekstində "azadlıq" və "ödənişsiz" anlayışları arasındakı fərqi izah etmək üçün istifadə olunur. Bu fərq, əsasən, "free" sözünün iki fərqli mənada işlənməsindən qaynaqlanır: ödənişsiz () və azad ().  Bu anlayışlar əsasən texnologiya, proqram təminatı, müəllif hüquqları və rəqəmsal azadlıq məsələlərində müzakirə edilir.

## ''Gratis''
Gratis — latınca mənşəli olub, bir şeyin ödənişsiz olduğunu ifadə edir. Bu halda, məhsul və ya xidmət üçün pul ödəmək lazım deyil. Məsələn, bəzi proqramlar və ya xidmətlər istifadəçilərə pulsuz təqdim olunur, lakin onların istifadəsi məhdudlaşdırılmış ola bilər. Məsələn, bir tətbiqi yükləmək üçün heç bir ödəniş tələb olunmursa, bu gratis sayılır. Bununla belə, bu proqramı dəyişdirmək və ya yaymaq hüququnuz olmaya bilər.

## ''Libre''
Libre — latınca mənşəlidir və azadlığı ifadə edir. Bu kontekstdə, bir məhsul və ya proqram, istifadəçiyə azadlıq verir. Proqramı istifadə etmək, onu dəyişdirmək, yaymaq, yenidən paylamaq həmçinin öz məqsədləriniz üçün modifikasiya etmək hüququnu tanıyır. Məsələn, GNU/Linux kimi açıq mənbəli proqramlar yalnız ödənişsiz deyil, həm də istifadədə və dəyişiklikdə tam azadlıq təqdim edir. Bu proqramlar həm gratis, həm də libre ola bilər.

## Əsas fərq
Gratis, pul ödəmədən əldə edə biləcəyiniz bir şeydir, lakin bu, sizin hüquqlarınızı məhdudlaşdıran lisenziya ilə təchiz oluna bilər (azadlıq yoxdur). Libre isə azadlığı təmin edən bir şeydir, yəni istifadədə və dəyişiklikdə heç bir məhdudiyyət yoxdur. Ödənişli və ya ödənişsiz ola bilər.

### Məşhur ifadə
Açıq mənbə və azad proqram təminatı dünyasında bu fərqi izah etmək üçün belə deyilir:

"Free as in free speech (libre), not as in free beer (gratis)."
Bu, göstərir ki, "free" sözü təkcə ödənişsiz olmaqla məhdudlaşmır, eyni zamanda istifadəçi azadlığına da işarə edir.

* Gratis proqram: Spotify-ın pulsuz versiyası ödənişsizdir, lakin onun istifadəsində müəyyən məhdudiyyətlər (məsələn, reklam və offline qulaqasma üçün məhdudiyyətlər) var.
* Libre proqram: VLC media player tam azadlıq verir – onu dəyişdirmək, yenidən yaymaq və istənilən məqsəd üçün istifadə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Free as in Speech and Beer*, book by Darren Wershler-Henry
* Stallman's discussion of FreeAsInBeer
Ladin dili

**Ladin dili** — Avropanın Alp bölgəsində danışılan Roman dillərindən biri. Latın dilindən təkamül edən və Roman dilləri ailəsinə daxil olan Ladin dili əsasən İtaliyanın şimalında, xüsusilə Dolomit dağları ətrafında danışılır. Ladin dili Retoroman dilləri alt qrupuna daxildir və ən yaxın qohumları Furlan dili ilə Romanş dilidir.

## Coğrafi mövqeyi
thumb|left|Reto-Roman dillərinin ərazisinin daralması 
Ladin dili 54-cü ildə azlıq dili kimi tanınır
İtaliyanın şimalında, Dolomit dağlarının yerləşdiyi ərazilərdə danışılan bir Retoroman dilidir. Bu dil əsasən Alp dağlarının bəzi vadilərində yayılmışdır və məhdud bir coğrafi sahədə istifadə olunur. Ladin dili Latın dilindən təkamül etmiş və öz unikal xüsusiyyətlərini qorumuşdur.
Ladin dili əsasən İtaliyanın şimal-şərqində, Trentino-Alto Adige, Veneto və Friuli-Venesiya-Culiya bölgələrinin Dolomit dağları ətrafındakı vadilərində danışılır. Bu vadilər aşağıdakılardır: Bolzano əyalətində yerləşən Badia vadisi, Bolzano əyalətində Qardena vadisi, Trento əyalətində yerləşən Fassa vadisi,
Belluno əyalətində yerləşən Livinallonqo vadisi, Belluno əyalətində yerləşən Ampezzo vadisi.
Ladin dili Alp dağlarının bir neçə kiçik və izolə olunmuş vadisində danışıldığı üçün dil coğrafi məhdudiyyətlər səbəbindən müxtəlif dialektlərə bölünmüşdür.
Bu vadilərin coğrafi izolə olunması dilin qorunmasına və digər Roman dillərindən fərqli şəkildə inkişaf etməsinə imkan vermişdir. Ladin dilinin danışıldığı ərazilər çox vaxt üçdilli olur: burada həm İtalyanca, həm də Alman dili ilə yanaşı Ladin dilində danışılır.
Xüsusilə Trentino-Alto Adiqe bölgəsində Ladin dili rəsmi olaraq tanınır və bu ərazidəki mədəni müxtəlifliyin mühüm bir hissəsidir.
Ladin dili coğrafi olaraq Romanş dilinin danışıldığı İsveçrə ərazisindən və Furlan dilinin danışıldığı İtaliyanın şimal-şərqindən fərqlənir.
Dolomitlərin dağlıq təbiəti bu dilin digər Retoroman dillərindən fərqli bir inkişaf yoluna malik olmasına səbəb olmuşdur.
## Həmçinin bax
* Roman dilləri
## İstinadlar
Müqəddəs İohann Katedralı (Valletta)

**Müqəddəs İohann Kafedralı** — Maltanın paytaxtı Vallettada yerləşən katolik kilsəsi, Malta Baş Yeparxiyasının Kafedralı.

1573-1578-ci illər ərzində Malta cəngavərləri tərəfindən tikilmişdir.
Tikintinin sifarişçisi 1572-ci ildə Ordenin Böyük Ustası (fr. Jean L’Evesque de La Cassière) idi və onun tikintisini Maltada çox işləyən hərbi memar Jirolamo Kassar həyata keçirmişdir.

Böyük Malta mühasirəsinin başa çatmasından az sonra tikilmiş kafedral hərbi qalaya bənzəyir.
Qabarıq barok interyeri lakonik fasadla ziddiyyət təşkil edir.
Onun dizaynı italyan rəssam Mattia Preti tərəfindən hazırlanmışdır.
Mürəkkəb daş oymaları, tağlı tavan və yan qurbangahlar Vəftizçi İohannın həyatından bəhs edir.
Kafedral Malta Cəngavərlərinin səkkiz müqəddəs himayədarına həsr olunmuş və onların fəaliyyəti ilə əlaqəli Avropanın müxtəlif bölgələrinə uyğun gələn səkkiz zəngin bəzədilmiş ibadətgahdan ibarətdir.

Kafedralın görməli yerlərindən biri Karavacconun “Vəftizçi İohannın başının kəsilməsi” (1608) tablosudur.
Bu rəsm müəllifin şah əsərlərindəndir və yeganə imzalı əsəridir.
Kafedraldakı görkəmli cəngavərlərin dəfn yerlərinin üstündəki mərmər məzar daşları da diqqətəlayiqdir.
Kafedralin əsas girişinin yaxınlığında Malta ordeninin 65-ci Böyük Ustası, Papa VII Aleksandrın qardaşı oğlu olan Sienadan olan Mark Antonio Zondadarinin sarkofaqı yerləşir.
Ən möhtəşəm bəzədilmiş məzar daşı 66-cı Böyük Usta Antonio Manuel de Villenanındır.
1775-ci ildə Malta ordeninin 69-cu Böyük Ustası Fransisko Ximenez de Texada Kafedralda dəfn edildi.
## Qalereya

Valletta St.John's Co-Cathedral, 1870s.jpg|1870-ci illərdə kafedral
St. John's Co-Cathedral.JPG|2014-cü ildə bərpa edilmiş Müqəddəs İohann Kafedralinin fasadı&nbsp;г.
St Johns Co-Cathedral Main Altar.JPG|Əsas qurbangah
Malta, St John's Pro-Cathedral.jpg|Nef
Co-Cath - Chapel.jpg|Araqon və Navarra cəngavərlərinin relikviyalarından ibarət kapella
Malta-Valletta-StJohnChapel.jpg|İtaliya cəngavərlərinin relikviyaları kapellası
Malta - Valletta - Triq ir-Repubblika - Misrah l-Assedju l-Kbir - St. John's 01 ies.jpg|Kafedralə giriş
Nicola Cottoner - The Chapel of Aragon.JPG|Araqon cəngavərlərinin relikviyaları kapellasında Domeniko Qaudi tərəfindən Böyük Usta Nikolas Kotonerin abidəsi.

## İstinadlar
Üsküdar sarayı

**Üsküdar sarayı** () və ya **Qovaq sarayı** () — İstanbulun Üsküdar ilçəsində yerləşən XVI əsrə aid tarixi saray. Köhnə saray və Topqapı sarayından sonra Osmanlı dönəmində inşa olunan üçüncü ən böyük saray idi.

Memar Sənanın *Tuhfetü’l-mi‘mârîn* adlı əsərinə görə, Üsküdar sarayı 1551-ci ildə Qanuni Sultan Süleymanın sifarişiylə yay sarayı olaraq inşa olunmuşdur. Sonrakı illərdə isə sultanlar və yüksək rütbəli dövlət məmurları tərəfindən ərazidə müxtəlif təyinatlı binalar inşa edilmiş, beləcə bölgədə saray kompleksi yaranmışdır. Sarayın ilk sahibləri isə 1562-ci ildə Qanuni Sultan Süleymanın nəvəsi və Şahzadə Səlimin qızı Əsməxan Sultan və onunla nigahlanan vəzir Sokollu Mehmed Paşadır. Bu səbəblə bir çox tarixi mənbədə saray *Mehmed Paşa sarayı* olaraq qeyd olunur.

Arxiv sənədlərində Memar Sənanın II Səlim və III Muradın sifarişləriylə burada 2 köşk və hamamlar inşa etdirdiyi, I Əhməd səltənətində isə saray daxilində kiçik bir məscid inşa edildiyi görünür. Hətta rəvayətə görə, I Əhməd divanxananı Topqapı sarayından buraya köçürmək istəmiş, ancaq dövlət adamları buna qarşı çıxmışdır. IV Murad dövründə saray əsaslı şəkildə təmir edilmişdir.

Ancaq I Mahmud dövründən etibarən saray kompleksinin ərazisi parçalanmağa başlandı. Hissə-hissə binalar sökülməyə, geniş saray bağçalarının münbit torpaqları isə fərqli şəxslərə bəxşiş olaraq paylanmağa başlandı. Sonrakı illərdə padşah və Osmanlı sülaləsinə mənsub sultanların daha çox Beşiktaşdakı sahilsaraylarında məskunlaşması isə Üsküdar sarayını gözdən saldı. İllər ərzində yararsız hala düşən sarayın ərazisində III Səlim dövründə bostancılar bölüyü üçün xüsusi kazarma inşa edilmişdir. Ancaq 1794-cü ildə dağıdılan sarayın mərmərləri Topqapı sarayına aparılmış, bir hissəsi isə Səlimiyyə kazarmasının inşasında istifadə edilmişdir. Sonrakı illərdə sarayın ərazisində müxtəlif təyinatlı hərbi binalar inşa edilməyə başlandı.

## İstinadlar


## Mənbə

* Eremya Çelebi Kömürcüyan, İstanbul Tarihi: XVII. Asırda İstan- bul, çev. Hrand D. Andreasyan, Eren Yayınları, İstanbul 1988
* Haskan, Mehmet Mermi, Yüzyıllar Boyunca Üsküdar, Üsküdar Belediyesi Yayınları, İstanbul 2001
* Du Loir, Les Voyages du Sieur du Loir, Paris 1654
* Seyyid Lokman Çelebi, Kıyâfetü’l-İnsâniyye fi Şema’ili’l Osmâniy- ye, TTT Vakfı Yayınları, İstanbul 1998
* Kolağası Mehmed Raif, Mir’ât-ı İstanbul, İstanbul 1314
Devid Qross

**Devid Qross** () — Amerikalı fizik, 2004-cü ildə "Güclü qarşılıqlı təsirlər nəzəriyyəsində asimptotik sərbəstliyin kəşfinə görə" fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (Hyu Devid Politzer və Frank Vilçek ilə birlikdə).

Santa Barbara, Kaliforniya Universitetinin Kavli Nəzəri Fizika İnstitutunun professoru və onun keçmiş direktoru (1997–2012il), ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1986il) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (2007il) üzvü.

## Bioqrafiyası
D. Qross19 fevral 1941-ci ildə Vaşinqtonda yəhudi ailəsində anadan olub. Atası politoloq Bertram Meer Qross (1912–1997il), anası Nora Fine Sovet Ukraynasından ABŞ-yə mühacirət edib.

D. Qross Yerusalimdə (İsrail) İvrit Universitetində oxumuş, 1962-ci ildə burada magistr dərəcəsi almışdır. 1966-cı ildə Berkli Kaliforniya Universitetində fizika üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Sonra Harvard Universitetində kiçik elmi işçi, 1969-cu ildən Prinston Universitetinin heyətində və 1972–1997-ci illərdə professor olmuşdur.

Hal-hazırda Santa Barbara Kaliforniya Universitetinin Kavli Nəzəri Fizika İnstitutunda nəzəri fizika üzrə Frederik Qluk professoru dərəcəsinə malikdir.

1973-cü ildə ilk aspirantı Frank Vilçek ilə birlikdə asimptotik sərbəstliyi kəşf etdi, buna görə kvarklar arasındakı məsafə azaldıqca güclü qarşılıqlı təsir zəifləyir. Kvarklar bir-birinə çox yaxın olduqda, özlərini sərbəst hissəciklər kimi aparırlar. Bu nəzəriyyə (həmçinin müstəqil olaraq Hyu Devid Politzer tərəfindən kəşf edilmişdir) kvant xromodinamikanın inkişafı yolunda mühüm addım idi.

Bundan əlavə, D. Qross Jeffrey Harvey, Emil Martinek və Ryan Rohm (Princeton String Quartet) ilə birlikdə heterotik simlər nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi.

Amerika Fizika Cəmiyyətinin, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, İnkişaf Etməkdə Olan Ölkələr Elmlər Akademiyasının (TWAS, 2007il) üzvü, Hindistan Milli Elmlər Akademiyasının (INSA, 2008il), Çin Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (2011il), Rusiya Elmlər Akademiyasının üzvüdür (2016il).

2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

## Mükafat və fəxri fərmanları
* 1970–1974-cü illərdə-Sloun Təqaüdü
* 1986-cı ildə-Amerika Fizika Cəmiyyətinin Sakurai Mükafatı
* 1987-ci ildə-Makartur Təqaüdü
* 1988-ci ildə-Dirak medalı
* 1994-cü ildə- Veizman Xatirə Mühazirələri
* 2000-ci ildə-Harvi Mükafatı
* 2000-ci ildə-Oskar Klein medalı
* 2003-cü ildə-Hissəciklər fizikası və yüksək enerji fizikası üzrə mükafat
* 2004-cü ildə-Fransa Elmlər Akademiyasının Böyük medalı
* 2004-cü ildə-Fizika üzrə Nobel Mükafatı (Hyu Devid Politzer və Frank Vilçek ilə birlikdə)
* 2005-ci ildə- Qızıl Plata Mükafatı, Nailiyyətlər Akademiyası
* 2008-ci ildə-San Carlos Boromero Mükafatı, Filippin San Karlos Universiteti
* 2010-cu ildə-Kamboca Universitetinin fəxri elmlər doktoru
* 2013-cü ildə-Richard E. Prange mükafatı, Merilend Universiteti
* 2016-cı ildə-Şərəf medalı, Birgə Nüvə Tədqiqatları İnstitutu, Rusiya

## İstinadlar
Gəncə batalyonu

**Gəncə Könüllü Batalyonu**  Birinci Dağlıq Qarabağ müharibəsində vuruşan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin tərkibində Dağlıq Qarabağ bölgəsinə göndərilmiş fəal və ehtiyatda olan Azərbaycan hərbi qulluqçularından ibarət könüllülərdən ibarət batalyon idi. Batalyon Əsgəranın ərazilərinin azad edilməsinə və erməni ərəb birləşməsi olan Arabonun 29 avqust  1992 ci ildə Ağdərənin Həsənqaya ərazisində məhv edilməsi ilə məşhur olmuşdur. Batalyon komandiri mərhum Mehman Ələkbərov olmuşdur  
## İstinadlar