open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pişikquyruğu

**** () —  aləminin  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Həmçinin bax
* Bozqır pişikquyruğu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pişikquyruğukimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımtribası.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İbrahimabad (Zəncan)

**İbrahimabad** () - İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 166 nəfər yaşayır (34 ailə).

## İstinadlar
Qara əməliyyat

**Qara əməliyyat** — dövlət qurumu, hərbi hissə və ya hərbiləşdirilmiş təşkilat tərəfindən həyata keçirilən məxfiəməliyyat. Bura özəl şirkətlər və ya qruplar tərəfindən fəaliyyətlər də daxil ola bilər. Qara əməliyyatın əsas xüsusiyyətləri onun gizli olması və onu həyata keçirən təşkilata aid edilməməsidir.

Bu fəaliyyətin tək halı qara çanta əməliyyatı da adlanır. Bu termin ilk növbədə insan kəşfiyyatı əməliyyatları üçün məlumat əldə etmək məqsədilə strukturlara məxfi girişlər üçün istifadə olunur. Belə əməliyyatların FTB, MKİ, DTK, Mossad, MI6, MI5, FTX və digər ölkələrin kəşfiyyat xidmətləri tərəfindən həyata keçirildiyi məlumdur.

Qara əməliyyat ilə sadəcə məxfi olan əməliyyat arasındakı əsas fərq ondan ibarətdir ki, qara əməliyyat onun arxasında kimin dayandığını gizlətmək və ya başqa bir qurumun məsuliyyət daşıdığını göstərmək məqsədini daşıyır.

## Etimologiya
"Qara" burada məxfi və ya gizli olan hər hansı dövlət fəaliyyəti üçün ümumi termin kimi istifadə edilə bilər. Məsələn, Birləşmiş Ştatlarda hərbi və kəşfiyyat agentliklərinin bəzi fəaliyyətləri məxfi "qara büdcə" hesabına maliyyələşdirilir, onun təfərrüatları, bəzən hətta ümumi məbləği ictimaiyyətdən və konqresin əksər nəzarətindən gizlədilir.

## İstinadlar
Maksim (ad)

**Maksim** — ad.

* Maksim — Erkən dövr xristian din xadimi, Kilsə atası.
* MakSim — rus müğənni, müəllif, ifaçı və musiqi prodüseri.
* Maksim Marduxayev — rus əsilli Fransa rejissoru.
Vətənə xəyanət

**Vətənə xəyanət** — vətəndaşın öz ölkəsinin suverenliyinə qarşı qəsdən törətdiyi əməldən ibarət cinayət. Vətənə xəyanət edən şəxs xain kimi tanınır.

Dövlətə xəyanətə xüsusilə aşağıdakılar aid edilir: müharibə zamanı düşmən tərəfinə keçmək (kollaborasionizm); dövlət sirrinin və hərbi sirrin verilməsi və açıqlanması; casusluq; hökumətin və başqalarının iradəsinə zidd olaraq düşmənlə ayrı aparılan danışıqlar.

Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin dövlət hakimiyyəti əleyhinə olan cinayətləri əhatə edən on birinci bölməsi 31-ci fəslində qeyd olunmuş 274-cü maddə **dövlətə xəyanət** halını əhatə edir. Maddədə qeyd edilmişdir:

## İstinadlar
Hərbi vəziyyət

**Hərbi vəziyyət** — dövlətdə və ya onun bir hissəsində, bir qayda olaraq, müharibə dövründə dövlətə qarşı təcavüz və ya bilavasitə təcavüz təhlükəsi yarandıqda ali dövlət hakimiyyəti orqanının qərarı ilə müəyyən edilən xüsusi hüquqi rejim.

## Nümunələr
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hərbi vəziyyət elan etmişdir.

Türkiyədə müxtəlif hərbi vəziyyət dövrləri fərqli xüsusiyyətlər göstərsə də, onların da bir çox ortaq nöqtələri var. Bunlardan ən əsası hərbi vəziyyət komandanlıqlarının hərbi vəziyyətin elan edilməsinin səbəbləri ilə tamamilə əlaqəsi olmayan ərazilərdə qoyduqları qadağalardır. Məsələn, yığıncaq qadağası bütün hərbi vəziyyət idarələri tərəfindən qəbul edilmişdir. Həmçinin, bu yığıncaqlar sadəcə siyasi olanlarla məhdudlaşmırdı. Bura idman tədbirləri, toylar, kooperativ yığıncaqları və hətta ibtidai sinif tamaşaları da daxil edilirdi. Yol hərəkəti sahəsində qaydaların gətirilməsi də bu ortaq məqamlar arasındadır. Siqnal vermək, sürət həddini aşmaq, yanlış yerdə saxlamaq, tutumundan artıq sərnişin götürmək, piyada səkisini tutmaq və hətta növbə ilə avtobusa minməmək hərbi vəziyyət cinayətləri sırasına aid edilirdi.

24 fevral 2022-ci ildə prezident Vladimir Zelenski Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra hərbi vəziyyət elan etmişdir.

## İstinadlar
İyirmi dördüncü sülalə (Misir)

**XXIV sülalə** — üçüncü aralıq dövrdə hakimiyyətdə olmuş Qədim Misir sülaləsi. Misir tarixində ən qısa müddət hökmranlıq etmiş xanədanlıqlardan biridir.

## Ümumi məlumat
Üçüncü aralıq dövrdə Misirdə mərkəzləşdirilmiş dövlət yox idi. Ölkə bir neçə yerə bölünmüşdü və ayrı-ayrı sülalələr tərəfindən idarə olunurdu.

XXIV sülalənin yalnız iki fironu məlumdur. Onlar Sais şəhəri və ətraf bölgələrin hakimləri idilər. XXII sülalənin zəiflədiyi bir dövrdə Tefnaxt adlı şəxs Nil deltasının qərbini ələ keçirib, müstəqil idarə etməyə başladı. Onu stellalarda "qərbin böyük hakimi" kimi adlandırırlar. Tefnaxtın hakimiyyətini daha geniş ərazilərə yaymaq istəyi uğursuzluqla bitdi. Bu dövrdə Yuxarı Misirdə XIII sülalənin hökmdarları hakimiyyətdə idilər.

XXIV sülalə təxminən 12 il mövcud olub. Tefnaxtdan sonra Bakenranef hakimiyyətə gəldi. Memfisdə ona aid stellalar tapılmışdır. Bakenranef hökmranlığı nubiyalı XV sülalənin fironu Şebitkonun hücumu ilə sona yetdi. Saisi ələ keçirən Şebitko Bakenranefi diri-diri yandırmağı əmr etdi.

## Fironlar

## İstinadlar
Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartları Fondu

**Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartları Fondu** (*BMHS Fondu*) () — 2001-ci ildə yaradılmış qeyri-kommersiya təşkilatı.

## Yaradılma məqsədi
BMHS Fondu ictimai maraqlara xidmət edəcək müstəqil, qeyri-kommersiya təşkilatı kimi yaradılmışdır. Standartların qəbulunun xüsusi maraq qruplarından müstəqilliyini və dünya üzrə tərəfdaşlar qarşısında hesabatlılığı qorumaq üçün idarəetmə və standartların təsdiqi prosesi hazırlanır.

## BMHS fondunun tarixi
BMHS Fondu 2001-ci ildə keçmiş BMHS sisteminin yenidən təşkili çərçivəsində yaradılıb və 2010-cu ilin yanvarında adını BMHS Fonduna dəyişib. BMHS Fondunun London (Böyük Britaniya) və Tokioda (Yaponiya) ofisləri var.

BMHS fondunun strukturu:

# Müşahidə Şurası;
# IFRS Fondunun qəyyumları;
:: — Standartlar üzrə Məşvərət Şurası;
:: — IASB;
:: — BMHS Şərhlər Komitəsi.

## Müşahidə Şurası
Müşahidə Şurası 2009-cu il yanvarın 15-də Yeni Dehlidə (Hindistan) keçirilən iclasda maliyyə hesabatlarının forma və məzmununa cavabdeh olan kapital bazarı tənzimləyiciləri ilə BMHS Fondu arasında qarşılıqlı fəaliyyət məqsədi ilə yaradılmışdır.

Müşahidə Şurasının funksiyaları:
* qəyyumların təyin edilməsində və təsdiqində iştirak,
* qəyyumların hərəkətlərinin məqsədəuyğunluğunun və qanuniliyinin qiymətləndirilməsi,
* məsuliyyət sahələrinin qəyyumlarla müzakirəsi,
* IASB-nin gündəliyinə ictimai maraq doğuran maliyyə hesabatlarının daxil edilməsi.

Müşahidə Şurasının tərkibi:
* Qiymətli Kağızlar Komissiyalarının Beynəlxalq Təşkilatı,
* Avropa Komissiyası,
* Maliyyə Xidmətləri Agentliyi (Yaponiya),
* Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyası,
* Qiymətli Kağızlar Komissiyası (Braziliya),
* Cənubi Koreya Maliyyə Xidmətləri Komissiyası,
* Bank Nəzarəti üzrə Bazel Komitəsi müşahidəçi qismində. Müşahidə Şurasına hazırda Qiymətli Kağızlar Komissiyalarının Beynəlxalq Təşkilatı sədr müavini, həmçinin Maliyyə Xidmətləri və Belçika bazarları.

## BMHS Fondu Qəyyumları
Fond 22 şura üzvü tərəfindən idarə olunur — qəyyumlar (hər biri Şimali Amerika, Avropa, Asiya-Sakit Okean ölkələrindən altı nəfər; Afrikadan biri, Cənubi Amerikadan biri və ikisi istənilən ərazidən, lakin coğrafi tarazlığın qorunması zərurətini nəzərə alaraq) . İdarə heyəti üzvləri 3 il müddətinə seçilir, yenilənir. İdarə Heyətinin yeni üzvləri əvvəlki idarə heyəti tərəfindən milli və beynəlxalq təşkilatlarla audit məsləhətləşdikdən sonra seçilir. İdarə Heyətinin üzvlərinin əksəriyyəti iri korporasiyaların keçmiş və ya indiki işçiləri, birjaların və milli biznes assosiasiyalarının rəhbərləridir.

BMHS Fondunun Qəyyumlarının funksiyaları:

* Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarını hazırlayan Beynəlxalq Mühasibat Uçotu Standartları Şurasına üzvlərin təyin edilməsi və ona nəzarət edilməsi;
* BMHS Məsləhət Şurasının və Beynəlxalq Maliyyə Hesabatlarının Şərhləri Komitəsinin üzvlərinin təyin edilməsi;
* bütün BMHS orqanlarının fəaliyyətinin monitorinqi;
* maliyyələşdirmənin təmin edilməsi;
* büdcənin təsdiqi;
* nizamnaməyə dəyişiklik edilməsi;
* Müşahidə Şurası qarşısında hesabatlılıq

## İstinadlar
Dunqanıstan

**Dunqanıstan** (, ; mənası – "hueylərin vətəni") — 1934-cü ildən 1937-ci ilə qədər Çinin Sincan vilayətinin cənub hissəsində, Çində vətəndaş müharibəsi zamanı müstəqil idarə olunan region. "Dunqanıstan" adını avstriyalı monqoşünas Valter Heyssiq icad etmişdir. Əraziyə cənub Tarım hövzəsinin vahələri daxil idi və regionun mərkəzi Xotan idi. Dunqanıstan üç tərəfdən Sincan qubernatoru Şen Şiçaya sadiq qoşunlar, cənubdan isə Tibet yaylası ilə əhatə olunmuşdu.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Memories of Tunganistan: Saipulla Mutallip’s Qarangghu Tagh
* Alleged flag of Tunganistan
* Tunganistan in the BrillOnline Reference Works
Hürr Dava Partiyası

**Hür Dava Partiyası** (, qısaldılmış halı ilə **HÜDA PAR**; ) — Türkiyədə sünni kürd islamçı siyasi partiya.

## Tarixi
2002-ci ildə silahlı mübarizəyə son qoymaq qərarından sonra "Hizbullah"ın tərkibində olan "Mənzil" qruplaşmasının fəalları 2003-cü ildə "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi"ni adlı assoasiasiya yaratmışdılar. Bu, "Müstəzəflər hərəkatı" kimi də tanınırdı. 18 aprel 2010-cu ildə "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi" Diyarbəkirdə islam peyğəmbəri Məhəmmədin mövludunu qeyd etmək üçün kütləvi yığıncaq təşkil etmişdir. Türkiyə polisi tədbirə 2 milyon adamın qatıldığını bildirmişdir. Təşkilatçılar bu rəqəmin 2,5 milyondan çox olduğunu bildirmişdilər.

20 aprel 2010-cu ildə Diyarbəkir məhkəməsi "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi"nin "Hizbullah terror təşkilatı adından fəaliyyət göstərməsi" səbəbi ilə bağlanmasına qərar vermişdir. Qərar Kassasiya Məhkəməsi tərəfindən 11 may 2012-ci ildə təsdiq edilmişdir.

2012-ci ilin sonlarında "Müstəzəflər ilə Həmrəylik Dərnəyi" əsasən solçu və kürd milliyətçi Sülh və Demokratiya Partiyasının hegemonluğuna meydan oxumaq üçün siyasi partiya yaratmaq iradəsini açıqlamışdır. 17 dekabr 2012-ci ildə "Hür Dava Partiyası" təsis edilmişdir. 9 yanvar 2013-cü ildə Ankarada baş qərargah açılmışdır.

"Hür Dava Partiyası"na bağlı cəmiyyətlər "Peyğəmbər aşiqləri" (*,* ) çətiri altında fəaliyyət göstərir.

2023-cü il mayın 14-də Hürr Dava Partiyasının dörd namizədi (Serkan Ramanlı, Şahzadə Dəmir, Zəkəriyə Yapıcıoğlu, Faruk Dinç) Ədalət və İnkişaf Partiyası siyahısından Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçiliblər.

## İstinadlar
Belçika maliyyə xidmətləri və bazarları idarəsi

**Belçika Maliyyə Xidmətləri və Bazarları İdarəsi** Belçikada maliyyə tənzimləyicisidir.

## Tarixi
Belçika Maliyyə Xidmətləri və Bazarları İdarəsi 1 aprel 2011-ci il tarixində maliyyə bazarları üçün məsuliyyəti bölüşdüyü "Əkiz zirvələr" adlanan model altında Belçikada yeni inteqrasiya olunmuş maliyyə tənzimləyicisi kimi Bank, Maliyyə və Bazarlar Komissiyasını əvəz etməklə Belçika Mərkəzi Bankı yaradılmışdır.

## İstinadlar
Barış və Demokratiya Partiyası

**Barış və Demokratiya Partiyası** və ya **Sülh və Demokratiya Partiyası** (, , BDP) — Türkiyədə kürd siyasi partiyası. 2008–2014-cü illərdə fəaliyyət göstərmişdir.

## Tarixi
BDP 2008-ci ildə Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə əlaqəsi olduğu iddiası ilə bağlanan Demokratik Cəmiyyət Partiyasının (DTP) yerinə keçmişdi. BDP həmsədrləri Səlahəddin Dəmirtaş və Gültan Kışanak olmuşdur. Onun nümayəndələrinin üçdə biri ələvi idi.

30 mart 2014-cü il bələdiyyə seçkilərindən sonra Bərivan Əlif Qılınc Türkiyənin 17,000 əhalisi olan Kocaköy qəsəbəsinin həmsədri olmuşdur. Qılınc bələdiyyə sədri vəzifəsini keçmiş imam olan Əffüllah Qarla paylaşmışdır. BDP partiyasının qaydalarına əsasən, qadınların siyasətdə iştirakını təşviq etmək üçün bütün yüksək vəzifələr kişi və qadın arasında bölünürdü.

Azlıq haqları və feminizmi dəstəkləyən Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) BDP-yə qardaş partiya kimi çıxış etmişdir. 2014-cü il bələdiyyə seçkilərində HDP BDP ilə paralel olaraq mübarizə aparmış, BDP Türkiyənin kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi cənub-şərqində, HDP isə BDP-nin öz namizədlərini irəli sürdüyü Mersin vilayəti və Konya vilayəti istisna olmaqla, ölkənin qalan hissəsində yarışmışdır.

Yerli seçkilərdən sonra iki partiya yenidən ortaq strukturda təşkil olunmuşdur. 28 aprel 2014-cü ildə BDP-nin bütün parlament heyəti HDP-yə qoşulmuş, BDP isə yalnız yerli idarəetmə səviyyəsində təmsilçilərə təyin edilmişdir.

Partiyanın 11 iyul 2014-cü il tarixində keçirilən 3-cü Qurultayında adı Demokratik Regionlar Partiyası olaraq dəyişdirilmişdir. Burada yeni struktur qəbul edilmiş, partiyanın fəaliyyəti yerli hökumət səviyyəsində məhdudlaşdırılmışdır.

## Təqib
BDP 2009-cu ilin aprelindən 2011-ci ilin oktyabrına qədər 7,500-dən çox üzvünün saxlanıldığını və 3,000-dən çoxunun həbs edildiyini bildirmişdir.

## İdeologiya
Partiya sədri PKK-nı tərksilah etməyə çağırmışdır. BDP Sosialist İnternasionalında müşahidəçi statusuna malik idi. BDP Türkiyənin Avropa Birliyinə üzvlüyünü, Türkiyədə eynicinsli nikahları, LGBT fərdləri qorumaq üçün ayrı-seçkiliyə qarşı qanunu dəstəkləmiş, həmçinin Türkiyə hökumətinin erməni soyqırımını tanımasını istəmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Demokratik Bölgələr Partiyası

**Demokratik Bölgələr Partiyası** (, **DBP**; , **PHD**) — Türkiyədə kürd siyasi partiyası. Azlıqların hüquqlarını müdafiə edən Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) DBP-nin qardaş partiyası kimi çıxış edir.

## Tarixi
2014-cü il bələdiyyə seçkilərindən sonra Xalqların Demokratik Partiyası və kürd tərəfdarı Sülh və Demokratiya Partiyası (BDP) yenidən ortaq bir quruluşda təşkil olunmuşdur. 28 aprel 2014-cü ildə BDP-nin bütün parlament heyəti HDP-yə qoşulmuş, BDP isə yalnız yerli idarəetmə səviyyəsində təmsilçilərə təyin edilmişdir. BDP-nin ana partiyası HDP-dən fərqli olaraq, PKK ilə daha yaxın əlaqələrinin olduğu iddia edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Twitter hesabı
Nikos Xristodulidis

**Nikos Xristodulidis** (; ) — Kipr yunan siyasətçisi, 2023-cü ildən Kipr Respublikası Prezidenti. O, əvvəllər 2018–2022-ci illərdə xarici işlər naziri və 2014–2018-ci illərdə hökumət sözçüsü vəzifələrində çalışmışdır. O, siyasətə gəlməmişdən əvvəl akademik və karyera diplomatı olmuşdur.

O, prezident seçkilərinin birinci turunda 32,04% səslə qalib gəlmiş, bundan sonra onu hazırkı prezident Nikos Anastasiadis dəstəkləmişdir. Sonradan 48,08% Andreas Mavroyannisə qarşı 51,92% səslə ikinci turda qalib gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Povelya

**Povelya** — vəba adası kimi də tanınır. 1793–1814-cü illər arasında vəbaya yoluxan təxminən 160.000 insanın karantinə alındığı Şimali İtaliyanın Venesiya Laqonunda kiçik bir adadır. Adada hələ də karantində olan insanların kütləvi məzarları var. Bir dövrdə intihar etməmişdən əvvəl həkimlər tərəfindən qəribə təcrübələrə məruz qalan, ruhi xəstələrin saxlandığı Povelya haqqında insanlar arasında əfsanələri yaranıb.
Koala

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Təsviri
Başı böyük, gözləri xırdadır. Qulaqları iri və yumrudur. Qısa quyruğa malikdir. Əsasən boz, bəzi yerləri ağımtıl tüklərlə örtülüb.

## Qidalanması
Koalanın qida resionunun əsasını evkalipt ağacı təşkil edir. Ona görə də koaladan evkalipt ağacının iyi gəlir.

## Həyat tərzi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Güllücə-i Süfla (Zəncan)

**Güllücə-i Süfla** () - İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 280 nəfər yaşayır (57 ailə).

## İstinadlar
Araliyakimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rüqəyya binti Əli

**Rüqəyya binti Əli** () — dördüncü Rəşidi xəlifəsi Əli ibn Əbu Talibin qızı. O, seyid sayılır. Anası isə Səhbə binti Rəbiədir. Abbas ibn Əlinin doğma bacısı olduğu iddia edilir. Onun Qahirədəki ziyarətgahı hələ də ona nəzir və şəfaət dualarının edildiyi bir yer kimi istifadə olunur.

O, uşaq ikən öldüyünə inanılır.
Lahorda (Pakistan) Bibi Pak Daman () adlı bir ziyarətgah da var ki, yerli əhalinin inancına görə bunun Rüqəyyə binti Əlinin məqbərəsi olduğu deyilir.

## İstinadlar
Ümmü Gülsüm binti Əli

**Ümmü Gülsüm bint Əli** (; ) — Məhəmməd peyğəmbərin nəvəsi, Əli və Fatimənin qızı. Sünni və şiə mənbələrinə görə o, Ömər ibn Xəttabın həyat yoldaşıdır.

## Həyat
627-ci ildə anadan olub. Əlinin Ümmü Gülsüm adlı iki qızının böyüyüdür. Onun Ömərlə evliliyi sünni mənbələrində qeyd edilsə də, şiə mənbələri arasında mübahisəlidir. Şiə mənbələrində bu barədə müxtəlif fikrilər vardır.

Sünni mənbələrinə görə, xəlifə Ömər Məhəmməd peyğəmbərlə qohumluğunu gücləndirmək üçün Ümmü Gülsümlə evlənmək istədiyini Əliyə bəyan edir. Əli isə qızının həddi-büluğa çatmadığı və qardaşı Cəfər ibn Əbu Talibin oğlu ilə evləndirmək istədiyi üçün bu tələbə etiraz edir. Lakin Ömərin təkidi ilə Əli razı olur. 638-ci ilin son aylarında Ümmü Gülsüm Ömərlə evlənir. Onların bu evlilikdən Zeyd və Ruqiyyə adlı iki övladı dünyaya gəlir. Oğlu Zeyd anası ilə eyni gündə vəfat etmiş, qızı Ruqiyyə isə İbrahim ibn Nueym ən-Nəhhamla evlənmişdir.

Xəlifənin zövcəsi kimi Bizans kraliçasına hədiyyələr göndərmişdir. Ömərin vəfatından sonra əmisi Cəfər ibn Əbu Talibin oğulları ilə evlənir. İkinci evliliyini Avn ilə, onun ölümündən sonra digər qardaşı Məhəmmədlə, onun ölümündən sonra isə Abdullahla evlənmişdir. Cənazə namazını ögey oğlu Abdullah ibn Ömər ibn Xəttab qıldırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
In medias res

***In medias res*** (latın dilindən – «işin ortasında») — hadisələrin zəmin təqdim edilmədən, müəllifin adı ilə, ya da personajların monoloq və dialoqlarında təqdim olunaraq fabulanın (giriş və ya peripetiyası) mərkəzi epizodundan başlamasına aid edilən ənənəvi poetika termini.

"*In medias res*" ifadəsi Horasinin "''Ars poetika''" əsərindən sitatıdır. O, burada Homeri öz hekayəsinə "*[[ab ovo]]*" başlamadığına görə tərifləyir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Brüs Boksleytner

**Brüs Boksleytner** (; ) — ABŞ televiziya və kino aktyoru.

## Həyatı
12 may 1950-ci ildə İllinoys ştatının Elcin şəhərində anadan olmuşdur. O, "*Babil 5*", "*Qərb necə qalib gəldi*" və "*Qorxuluq və xanım Kinq*" seriallarında əsas rolları ifa etmişdir. Kenni Rocers ilə "*Qumarbaz*" trilogiyasında iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
*
Nolan Nort

**Nolan Nort** (; ) — ABŞ film və səs aktyoru.

## Həyatı
Nyu-Heyvendə anadan olmuşdur. Şimali Karolina Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. Təxminən bir il Nyu-Cersidə jurnalist kimi çalışmışdır. O, sonra Nyu-Yorka köçmüş və burada aktyorluq karyerasına başlamışdır. O, "*Gözəl kiçik yalançılar*" serialında Piter Hastinqs rolunu oynayaraq şöhrət qazanmışdır.

1999-cu ildən Cill Morrey ilə evlidir və iki oğlu var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Troy Beyker

**Troy Edvard Beyker** (; ) — ABŞ səs aktyoru. Bir sıra video oyunlarda əsas personajları səsləndirmişdir. O, "*[[BioShock Infinite]]*"də Buker Devitti, "**'"da Delsin Rounu, "''[[The Last of Us]]''"da Coeli, "**'"də Cokeri və daha başqa personajları səsləndirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Veb-sayt üzlüyünün eybəcərləşdirilməsi

**Veb-sayt üzlüyünün eybəcərləşdirilməsi** — təcavüzkarın idarəetmə panelindən əmr aldıqdan sonra hədəf veb-saytın görünüşü və görüntülərində dəyişiklik etdiyi kiberhücum növüdür. Bu əməliyyat Latın dilində Deface adı ilə də tanınır və bu əməliyyatı yerinə yetirən insanlar Defacer kimi tanınır. Bu əməliyyat növü adətən veb serverə daxil olmağı və yerləşdirilən veb-saytı özünüzdən biri ilə əvəz etməyi əhatə edir. Tirelər ümumiyyətlə elektron qraffitinin bir forması hesab olunur və digər vandalizm formaları kimi, siyasi motivli "kiber etirazçılar" və ya hakerlər tərəfindən mesajların yayılması üçün istifadə olunur. Vebsaytın pozulması şübhəli məzmunun əlavə edilməsini və ya məzmunu şübhəli etmək üçün onu silmək və ya dəyişdirməyi və ya nüfuzuna xələl gətirmək üçün açıq şəkildə redaktə edilə bilən vebsaytlara və ya repozitoriyalara uyğun olmayan və ya qəribə istinadları daxil edə bilər. Veb-saytı məhv etməyə kömək etmək üçün veb atəşi kimi üsullardan istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
Gülüstanə

* Gülüstanə (Zəncan) — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Gülüstanə (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Gülüstanə (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanının Bicar şəhristanına daxil olan kənd.
İmam (dəqiqləşdirmə)

* İmam — islamda məscidə, dini ayinlərə rəhbərlik edən ruhani şəxs.
* İmam (Zəncan) — İranın Zəncan ostanının Zəncan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Həmçinin bax
* İmam kəndi
Etyen Dekru

**Etyen Dekru**' () — Fransa pantomima aktyoru, "mime pur" aktyor hazırlığı sisteminin yaradıcısı.

## Həyatı

## "Mime pur" aktyor hazırlığı sistemi
Dekru teatrda sözdən imtina etməyi təklif edir. Onun tərəfindən işlənilmiş dramatik aktyorun hazırlanması sistemi "mime pur" adlanır. Fransız dilindən "pur" təmiz deməkdir. Dekru tələbələrindən kostyum və dekorasiyalardan, həmçinin də qeyri-maddi aksessuarlar olan söz və musiqidən imtina etməyi tələb edir. O, təmiz aktyor ifadəliliyi vasitələrinin işlənilməsini özünə məqsəd qoymuşdur. İncəsənətin sintezindən imtina edən Dekru mim janrını yenidən dirçəltmişdir.

Qərb teatrında pantomima definisiyası mövcud deyildir. Pantomima anlayışı sovetlər məkanının məhsulu idi. Postsovet məkanında inkişaf tapan pantomima qərb mim teatrının təqlidi və Marsel Marsonun davamçıları hesab olunur. Holland və belçika alimlərinin qənaətinə görə, Marso teatr aləmində cinayət işlətmişdir. O, mim sənətinin böyük məkan çərçivəsində təhrifinin səbəbkarı olmuşdur. Mim teatr sistemi Etyen Dekru sistemi üzərində inkişaf edir. Etyen Dekru "jestlər sənətinin yeni solfeciosunu" işləmişdir. Dekru aktyor sənətini rəngkarlıq, musiqi, memarlıq və heykəltaraşlıqdan üstün tutur. O, aktyor sənətini sintez deyil müstəqil sənət kimi təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gəvlən

* Gəvlən (Salmas-Kürəsinli)
* Gəvlən (Salmas-Zolaçay)
* Gəvlən (Hurand)
* Gəvlən (Urmiya)
Avropa Kömür və Polad Birliyi

**Avropa Kömür və Polad Birliyi** (; **ECSC**) — İkinci Dünya müharibəsindən sonra kömür və polad sənayesini tənzimləmək üçün yaradılmış Avropa təşkilatı. O, rəsmi olaraq 1951-ci ildə Belçika, Fransa, İtaliya, Lüksemburq, Hollandiya və Qərbi Almaniyanın imzaladığı Paris müqaviləsi ilə yaradılmışdır. ECSC fövqəlmillətçilik prinsipinə əsaslanan beynəlxalq təşkilat idi və nəticədə Avropa İttifaqının yaradılmasına səbəb olan inteqrasiya prosesinə başlamışdır.

ECSC ilk dəfə 9 may 1950-ci ildə (Aİ-nin bugünkü Avropa Günü) İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinin beşinci ildönümünün ertəsi günü Fransanın xarici işlər naziri Robert Şuman tərəfindən Şuman bəyannaməsi kimi, Fransa və Almaniya arasında gələcək müharibənin qarşısının alınması yolu kimi təklif edilmişdir. O, "müharibəsi təkcə ağlasığmaz deyil, həm də maddi cəhətdən qeyri-mümkün etmək" məqsədi daşıdığını bəyan etdi, buna regional inteqrasiya ilə nail olunmalı idi və bunun ilk addımı ECSC idi. Müqavilə üzv dövlətlər arasında sərbəst müəyyən edilmiş bazar qiymətləri, məhsulların sərbəst hərəkəti və gömrük rüsumları və ya vergilər, subsidiyalar və ya məhdudlaşdırıcı təcrübələr olmadan kömür və polad üçün ümumi bazar yaradacaqdı.

ECSC-ə dörd qurum nəzarət edirdi: müstəqil təyin edilmiş şəxslərdən ibarət Ali Hakimiyyət, milli parlamentarilərdən ibarət Ümumi Assambleya, milli nazirlərdən ibarət Xüsusi Şura və Ədalət Məhkəməsi. Bunlar son nəticədə bugünkü Avropa Komissiyası, Avropa Parlamenti, Avropa İttifaqı Şurası və Avropa Ədalət Məhkəməsinin planını təşkil edəcəkdi.

ECSC 1957-ci ildə Roma müqaviləsi ilə ondan sonra yaradılmış icmalar, Avropa İqtisadi Birliyi və Avropa Atom Enerjisi Birliyi üçün bir model rolunu oynadı. 1967-ci il Brüssel müqaviləsi ECSC-nin bütün təsisatlarının Avropa İqtisadi Birliyində birləşməsinə səbəb oldu, lakin ECSC öz müstəqil hüquqi şəxsiyyətini saxladı. 2002-ci ildə Paris Müqaviləsi başa çatdı və ECSC istənilən formada mövcudluğunu dayandırdı, onun fəaliyyəti Amsterdam və Nitsa müqavilələri çərçivəsində Avropa Birliyi tərəfindən tam mənimsənildi.

## İstinadlar
Sela (soyad)

**Sela** () – ispan soyadı. Bu soyada malik məşhur şəxslər:

* Pedro Pardo de Sela (1425–1483) – XV əsrdə Qalisiya qubernatoru, Xuan Nuns Pardonun oğlu
* Kamilo Xose Sela (1916–2002) – ispan yazıçı və publisist, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## İstinadlar
Qırmızı yay

"**Qırmızı yay**" () — 1919-cu ilin yayında və payızın əvvəlində ABŞ-də baş vermiş talanlar. Amerikanın otuzdan çox şəhərində baş vermiş talanlarda əksər hallarda ağdərililər afroamerikalılara hücum etmişdir. Bəzi hallarda, qaradərililər özünümüdafiə və cavab xarakterli hücumlar həyata keçirmişdir. Xüsusən də Çikaqoda, Vaşinqtonda və Arkanzas ştatının Eleyn qəsəbəsində çoxlu ölüm halları qeydə alınmışdır.

## Adlandırma
"Qırmızı yay" termini ilk dəfə fəal və yazıçı Ceyms Veldon Conson tərəfindən istifadə edilmişdir. O, 1916-cı ildən Rəngli İnsanların İnkişafı üzrə Milli Assosiasiyanın katibi vəzifəsində çalışmış və birliyin bir çox yerli bölmələrinin təşkilində iştirak etmişdir. 1919-cu ilin yayında irqi zorakılığa qarşı dinc etiraz aksiyaları təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Rusiya Zəhmətkeşləri İttifaqı

**ABŞ və Kanadada Rusiya Zəhmətkeşləri İttifaqı** () və ya sadəcə **Rusiya Zəhmətkeşləri İttifaqı** (RZİ; ) — 1908-ci ildə ABŞ-də Rusiyadan olan mühacirlər tərəfindən yaradılmış leyborist təşkilat. İttifaqın üzvlərinin əksəriyyəti siyasi təqiblərdən və iqtisadi sıxıntılardan xilas olmaq üçün Rusiyadan qaçan fabrik işçiləri və kəndlilər idi. RZİ ABŞ və Kanadadakı rusiyalı fəhlələri sosializm bayrağı altında birləşdirməyə, daha yaxşı iş şəraiti və əmək hüquqları uğrunda mübarizə aparmağa çalışırdı. RZİ anarxizm ideyalarından güclü şəkildə təsirlənmişdi. Həmçinin, təşkilatın bir çox liderləri və üzvləri anarxist dairələrdə fəal idilər.

RZİ fəaliyyətinin ilk illərində əməkçilərin hüquqlarını dəstəkləmək məqsədilə, eyni zamanda ABŞ-də rusiyalı mühacirlərin üzləşdiyi təzyiqlərə qarşı tətillər və etiraz aksiyaları təşkil etmişdir. Buna baxmayaraq, qrupun radikal baxışları və anarxizmlə əlaqəsi onu Birinci Dünya müharibəsi zamanı hökumətin repressiya hədəfinə çevirmişdir. 1919-cu ildə ABŞ hökuməti RZİ və digər radikal əmək təşkilatlarına qarşı repressiya həyata keçirmiş və bu, nəticədə qrupun ləğv edilməsinə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* George A. Evans, Statement of the Experience of George A. Evans, a Former Teacher at the People’s House, 133 East 15th Street, Telling of the Brutal Treatment of the Police in the Raid Made There November 7, 1919." DoJ/BoI Investigative Files, NARA M-1085, reel 926. Corvallis, OR: 1000 Flowers Publishing, 2011.
* Edgar B. Speer, , DoJ/BoI Investigative Files, NARA M-1085, reel 926, file 325570, April 8, 1919. Revised edition. Corvallis, OR: 1000 Flowers Publishing, 2018.
* Anatol L. Rodau,  US Department of Justice, Bureau of Investigation, report of Aug. 1-5, 1919.
Fəhlə hərəkatı

**Fəhlə hərəkatı**, **əməkçilik**, **əmək hərəkatı** və ya **leyborizm** — əməyin əhəmiyyətinə və işçilərin hüquqlarına inam ətrafında cəmlənmiş siyasi ideologiya. İdeologiya XVIII əsrin sonu və XIX əsrin əvvəllərində sənaye inqilabının ağır iş şəraitinə cavab olaraq yaranmışdır. Fəhlə hərəkatı daha yaxşı əmək haqqı, daha təhlükəsiz iş şəraiti, təşkilatlanma və kollektiv sövdələşmə hüququnu müdafiə edərək işçilər üçün təqdim edilən şəraiti yaxşılaşdırmağa çalışır.

Fəhlə hərəkatının əsas ideyası budur ki, işçilər cəmiyyətin dayağıdır, bu səbəbdən onların ehtiyac və maraqlarına üstünlük verilməlidir. Bu ideologiya bir çox ölkələrdə, xüsusən də işçi sinfinin maraqlarını təmsil etmək üçün 1900-cü ildə təsis edilmiş Leyboristlər Partiyasının qurulduğu Birləşmiş Krallıqda təsirli olmuşdur. Bir çox əmək müdafiəçiləri əsas sənaye sahələrinin milliləşdirilməsini və sərvətin işçilərin faydası üçün yenidən bölüşdürülməsini tələb etdiyi üçün leyborizm ənənəvi olaraq sosializmlə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Böyük dövlət

**Böyük dövlət** — ictimai siyasətin və ya özəl sektorun müəyyən sahələrində ifrat dərəcədə iştirak edən dövlət üçün alçaldıcı termin. Böyük dövlət ilk növbədə onun ölçüsü ilə müəyyən edilir, ya mütləq mənada, ya da ümumi milli iqtisadiyyata nisbətən büdcə və ya işçilərin sayı ilə ölçülür. Termin həmçinin özəl seksual davranış və ya fərdi qida seçimləri kimi şəxsi və ya şəxsi hesab edilən məsələləri tənzimləməyə cəhd edən dövlət siyasətləri ilə əlaqədar olaraq da istifadə edilir. Bu termin ABŞ kontekstində yerli qurumların səlahiyyətlərinə nəzarət etməyə çalışan dominant federal hökuməti təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Özəl sektor

**Özəl sektor** — iqtisadiyyatın fərdlərin və ya şirkətlərin mənfəət əldə etmək üçün sahib olduğu və idarə etdiyi hissəsi. Bu, istehsal, maliyyə, pərakəndə satış və xidmətlər də daxil olmaqla, geniş sənaye sahələrini əhatə edir. Dövlətin sahib olduğu və idarə etdiyi dövlət sektorundan fərqli olaraq, özəl sektor bazar qüvvələri və rəqabət tərəfindən idarə olunur. Özəl sektor iş yerlərinin yaradılmasında, sərvətin formalaşmasında və innovasiyaların idarə edilməsində mühüm rol oynayır. Bununla belə, bu, həm də iqtisadi tənəzzüllər, bazar dəyişkənliyi və tənzimləyici dəyişikliklər kimi çətinliklərə məruz qalır. Özəl sektorun uğuru çox vaxt iqtisadiyyatın sağlamlığının və sabitliyinin əsas göstəricisi kimi qəbul edilir. ABŞ kimi azad sahibkarlığın bərqərar olduğu ölkələrdə özəl sektor daha genişdir və dövlət firmalara daha az məhdudiyyətlər qoyur. ÇXR kimi daha çox hökumət səlahiyyətinə malik ölkələrdə dövlət sektoru iqtisadiyyatın böyük hissəsini təşkil edir.

Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası tərəfindən 2013-cü ildə aparılan bir araşdırmada müəyyən edilmişdir ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iş yerlərinin 90 faizi özəl sektordadır.

## İstinadlar
Pənah xan Makinskinin evi

**Pənah xan Makinskinin evi** — İrəvan şəhərində mövcud olmuş məşhur evlərdən biri. Sovet hakimiyyəti dövründə dağıdılmış ev hal-hazırkı Nalbəndyan küçəsində yerləşirdi. Ev və ya imarət Makinskilər ailəsinə mənsub olan Pənah xan Makinski tərəfindən tikdirilmişdir.

## Haqqında
Pənah xan Makinskinin evi və ya imarəti İrəvandakı Xan sarayı üslubunda tikilmişdir. İmarət İrəvan şəhər Dumasının deputatı, kollej müşaviri Süleyman xanın oğlu Pənah xana məxsus yaşayış kompleksi onun adını daşıyan meydanda, Nalbandyan küçəsi-19 (keçmiş Ter-Qukasov küçəsi) ünvanında yerləşir. Kompleksə xanın ikimərtəbəli evi, mətbəx, anbar, ayrıca həyətlərdə nökərlər üçün birmərtəbəli ev və tövlələr daxil idi. İmarət İrəvanda dövlət tərəfi ndən qorunan memarlıq abidələri siyahısına salınmış, lakin 1960–1970-ci illərdə imarətin ətrafında tikilmiş yöntəmsiz obyektlərdən sonra tanınmaz hala düşmüş və baxımsızlıqdan yox olma həddinə çatmışdır. Pənah xan Makinskinin evinin yerləşdiyi ərazi isə son vaxtlaradək Pənah xan meydanı və yaxud Pənah xan bulvarı adlanırdı.

XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq azərbaycanlı teatr həvəskarlarının İrəvan şəhərində tamaşalar üçün toplandıqları məkanlardan biri də Pənah xan Makinskinin evi olmuşdur. Həmin tamaşaların arasında Mirzə Fətəli Axundzadənin "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" (1901, 1903, 1904, 1905, 1906), Vasaq Mədətov Nəzminin "Qırt-qırt" (1900, 1903), "Tamahkarılq düşmən qazanır" (1903, 1905, 1906), Nəcəf bəy Vəzirovun "Hacı Qənbər" (1904, 1908), "Ev tərbiyəsinin bir şəkli" (1905, 1906, 1908), Rüstəm xanın "Əqdi biməhəbbət" (1906), Namiq Kamalın "Vətən" (1908), Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Bəxtsiz cavan" (1909, 1910) pyesləri var idi.

## Həmçinin bax
* Makinskilər
* Pənah xan Makinski

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Birinci qırmızı təhlükə

**Birinci qırmızı təhlükə** — Amerika Birləşmiş Ştatları tarixində güclü antikommunizm və antianarxizm ilə xarakterizə olunan, real və xəyali hadisələr səbəbindən Amerika cəmiyyətinin sağ və solçu sektorları arasında tez-tez sosial gərginliklərin yaşandığı dövr. Aktual hadisələrə Rusiyadakı bolşevik inqilabı, onun Amerika proletariatına təsiri və anarxist terrorizmi daxildir. Bu gərginlik mühitinin zirvəsi 1919-cu ildən 1920-ci ilə qədər baş tutan terror aktları və məhkəmələrdir.

Bolşevizm və ABŞ-da kommunist inqilabı təhlükəsi ölkənin yaşadığı sosial narazılıq dalğasını, 1919-cu ildə Çikaqo irqi iğtişaşları kimi bununla əlaqəli olmayan hadisələrlə izah etmək üçün bir arqument kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Ağ Ayılar Günü

**Beynəlxalq Ağ Ayılar Günü** — hər il fevralın 27-də ağ ayıların ana və balalarının yuvalarında yatdıqları vaxta uyğun gələn və qütb ayılarının mühafizəsi statusu haqqında məlumatlılığı artırmaq məqsədilə qeyd olunan hadisə.

## Təsvir
Beynəlxalq Ağ Ayılar Günü qlobal istiləşmə və dəniz buzlarının azalmasının ağ ayılar populyasiyalarına təsiri haqqında məlumatlılığı artırmaq üçün Beynəlxalq Ağ Ayılar qeyri-kommersiya təşkilatı tərəfindən təşkil edilir. Gün insanları termostatları söndürmə və ya daha az maşın sürmə kimi karbon emissiyalarını azaltmağın yollarını tapmağa təşviq edir. Bu gün həmçinin evlərdə enerjiyə qənaət edən izolyasiyanın tətbiqini təşviq etmək üçün də istifadə edilmişdir.

## İstifadə
Bir çox zooparklar bu gündən qütb ayılarının mühafizəsi ilə bağlı maarifləndirmək və qütb ayısının eksponatlarını ziyarət etməyi təşviq etmək üçün istifadə edir. Günün bir sıra siyasi nəticələri də var. ABŞ Prezidenti Barak Obamanın iqlim kampaniyası üzrə direktor müavini Cek Şapiro Konqresin iqlim dəyişikliyi ilə bağlı tədbir görməli olduğunu müdafiə etmək üçün bu gündən istifadə etdi. Saskaçevan Universiteti 2014-cü ildə Beynəlxalq Ağ Ayılar Gününü qeyd etmək üçün termostatlarını yayda iki dərəcə yuxarı, qışda isə iki dərəcə aşağı çevirəcəyini açıqladı. Bu qərarın universitetin karbon emissiyasını iki min ton azaltması və universitetə ildə iki yüz min dollardan çox qənaət edəcəyi gözlənilirdi. Beynəlxalq Ağ Ayılar Gününün məlumat axtarışı vasitəsilə onlayn olaraq qütb ayıları haqqında məlumatlılığın artırılmasında təsirli olduğu qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
IFRS 4

**[[Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartları|BMHS]]** (IFRS) 4 «Sığorta müqavilələri» — sığorta müqavilələrinin maliyyə hesabatlarında təqdim edilməsinə dair tələbləri təsvir edən, IASB tərəfindən 2004-cü ildə dərc edilmiş və 01.01.2005-ci il tarixindən qüvvəyə minmiş beynəlxalq maliyyə hesabatı standartı.

## Tərifi
Sığorta müqaviləsi — baş verməsi qeyri-müəyyən olan gələcək hadisə (sığorta hadisəsi) sığortalıya mənfi təsir edərsə, sığortaçının sığortalıya kompensasiya ödəməyə razılıq verməklə sığortalıdan əhəmiyyətli sığorta riskini öz üzərinə götürdüyü müqavilədir.

**Sığortaçı** — sığorta müqaviləsinə əsasən sığorta hadisəsi baş verdikdə sığortalıya kompensasiya ödəməyə borclu olan tərəf.

**Sığortaçı** — sığorta hadisəsi baş verdikdə sığorta müqaviləsi üzrə kompensasiya almaq hüququna malik olan tərəf.

**Sığorta hadisəsi** — sığorta müqaviləsi ilə nəzərdə tutulmuş, baş verməsi qeyri-müəyyən olan və sığorta riski yaradan gələcək hadisədir.

**Sığorta riski** — maliyyə riskindən başqa, müqavilə sahibi tərəfindən sığortaçıya ötürülən riskdir.

Maliyyə riski aşağıdakı amillərdən birinin və ya bir neçəsinin gələcəkdə dəyişə biləcəyi riskdir: verilmiş faiz dərəcəsi, maliyyə alətinin qiyməti, əmtəənin qiyməti, valyuta məzənnəsi, qiymət və ya məzənnə indeksi, kredit. reytinq və ya kredit indeksi və ya digər dəyişən, bir şərtlə ki, qeyri-maliyyə dəyişəni halında, bu dəyişən müqavilə tərəfi üçün səciyyəvi olmasın.

Birbaşa sığorta müqaviləsi təkrarsığorta müqaviləsi olmayan sığorta müqaviləsidir.

**Təkrarsığorta müqaviləsi** — seksentin verdiyi bir və ya bir neçə müqavilə üzrə seksentə dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün təkrarsığortaçı tərəfindən bağlanmış sığorta müqaviləsi.

**Təkrarsığortaçı** — sığorta hadisəsi baş verdikdə, təkrarsığorta müqaviləsinə əsasən sedanta kompensasiya ödəməyə borclu olan tərəf.

Təsdiq edən təkrarsığorta müqaviləsi üzrə sığorta polisinin sahibidir.

Maliyyə zəmanəti müqaviləsi müəyyən bir borclunun borc alətinin ilkin və ya dəyişdirilmiş şərtlərinə uyğun olaraq ödəmə müddətində ödənişləri həyata keçirməməsi səbəbindən müqavilə sahibinə dəyən zərərin əvəzini ödəmək üçün emitentin müəyyən ödənişlər etməsini tələb edən müqavilədir.

Əlavə imtiyazlar almaq üçün zəmanət verilməyən imkan - zəmanətli ödənişlərə əlavə olaraq əlavə imtiyazlar almaq üçün müqavilə hüququ[2]:

* müqavilə üzrə ümumi faydaların əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir
* məbləği və ya şərtləri müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq emitentin ixtiyarına buraxılır
* müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq, bunlara əsaslanır:
* müəyyən müqavilələr qrupunun və ya müəyyən növ müqavilələrin icra göstəriciləri üzrə
:*emitentə məxsus olan müəyyən aktivlər qrupundan reallaşdırılan və/və ya reallaşdırılmamış investisiya gəlirləri
:*müqaviləni verən şirkətin, fondun və ya digər qurumun mənfəət və ya zərəri.

Sığorta öhdəliyi sığorta müqaviləsi üzrə sığortaçının xalis müqavilə öhdəlikləridir.

## İstinadlar
Müharibə və Silahlı Münaqişələr Zamanı Ətraf Mühitin İstismarının Qarşısının Alınması Beynəlxalq Günü

**Müharibə və Silahlı Münaqişələr Zamanı Ətraf Mühitin İstismarının Qarşısının Alınması Beynəlxalq Günü** hər il noyabrın 6-da qeyd olunan beynəlxalq gündür. Müharibələr və silahlı münaqişələr zamanı ətraf mühitdən sui-istifadənin qarşısının alınması üzrə Beynəlxalq Gün Kofi Atta Annanın baş katib olduğu dövrdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən 5 noyabr 2001-ci ildə müəyyən edilmişdir.

O vaxtdan bəri Baş katib Pan Gi Mun yazırdı: *"Təbii ehtiyatların qeyri-davamlı istismarının silahlı münaqişənin alovlanması və maliyyələşdirilməsinə və sülhün kövrək əsaslarını pozmasına yol verməmək üçün dialoq və vasitəçilikdən tutmuş qabaqlayıcı diplomatiyaya qədər əlimizdə olan bütün vasitələrdən istifadə etməliyik"* deyə bildirmişdir.

## İstifadəsi
Azərbaycan Respublikasının insan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) bu gün ilə bağlı bir neçə dəfə bəyanat yayıb. 2018-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidməti Müharibə və Silahlı Münaqişələr Zamanı Ətraf Mühitin İstismarının Qarşısının Alınması Beynəlxalq Günü ilə əlaqədar şərh verib.

## İstinadlar
Qırmızı Qutanlar

**Qırmızı Qutanlar** — Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş aerobatika eskadronudur. Təyyarələri qırmızı rəng sxemində boyanmışdır. 1973-cü il neft böhranı səbəbilə fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar
Alazan Baycan

**Alazan Baycan** (; ) ― Azərbaycanlı mühacir şair və həkim.

Qazax Müəllimlər Seminariyasında, Azərbaycan Dövlət Universitetində və İstanbul Universitetində təhsil alıb.

Mühacir kimi Türkiyə və Almaniyada yaşayıb. 1943-cü ildən 1947-ci ilədək əsir düşərgələrində həkim və tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib.

## Haqqında
Hacı Həsənzadə 1913-cü il may ayının 12-də Qazaxda anadan olub. Orta məktəbi Qazaxda bitirdikdən sonra Qazax Müəllimlər Seminariyasına daxil olub. 1929-cu ildə seminariyanı bitirib bir il müddətində Balakəndə müəllimlik edib. 1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olub.

1933-cü ildə universiteti ataraq əvvəlcə İrana, daha sonra isə Türkiyəyə keçib. 1934-cü ildə İstanbul Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olub. 1939-cu ildə universiteti bitirdikdən sonra İstanbulda Gülhanə Tətbiqi Məktəb və Klinikasında həkim kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Daha sonra isə Gemlik Hərbi Xəstəxanasında çalışıb.

1942-ci ildə mühacir Fuad Əmircanla birlikdə Almaniyaya gedərək, bir il Berlin Universitetində çalışıb. 1943-cü ildən Frayburq Universitetində fəaliyyət göstərib. 1943-cü ildən 1947-ci ilədək əsir düşərgələrində həkim və tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib. 1949-cu ildə daxili xəstəliklər üzrə mütəxəssis adını qazanaraq həmin ildən etibarən özəl müayinəxana açaraq fəaliyyət göstərib.

Göte və Nitşenin əsərlərindən tərcümələr edib.

1989-cu il noyabrın 8-də Freyburqda vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Alazan Baycanın şeirlərində əsas tənqid hədəfi rus işğalı, ruslaşdırma siyasəti, fars şovinizmi, eyni zamanda onlara köləlik edən satqınlardır. "Könül sazından", "Ana dili", "Dilican yollarında", "Vallis dağlarında", "Ruslaşma", "Bilməcə" adlı şeirlərində, "Azərbaycan satqınlarına", "Bitdili iman", "Qızıl şeytan" poemalarında şair, rus və fars rejimlərinin xalqımıza, onun milli, mənəvi dəyərlərinə, dilinə düşmən münasibəti tənqid edir.

Alazan Baycan Məmməd Əmin Rəsulzadəyə "Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin əziz ruhuna", Mirzə Ələkbər Sabirə "Mirzə Ələkbər Sabiri anarkən", Səməd Vurğuna "Səməd Vurğunun eşqi", Əhməd Cavada "Göygöl", Mirvarid Dilbaziyə "Könül sazından III", Qulu Xəlilova "Atam və mən", Abbas Zamanova "Könül sazından V", Nəbi Xəzriyə "Könül sazından IV", Fuad Əmircana "Taksim; Gəl" şeirlərini həsr edib.

## Xatirəsi
Azərbaycan Kültür Dərnəyi 1983-cü ildə Alazan Baycanın “Könül sazından”, 1987-ci ildə isə “Dağ çiçəkləri” şeir kitablarını çap etdirib.

2021-ci ildə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən "Alazan Baycan. Əsərləri" kitabı nəşr edilib. Kitabda Alazan Baycanın şeirləri, poemaları, alman poeziyasından etdiyi tərcümələr və yazdığı məktublardan nümunələr toplanılıb. Kitabın tərtibçisi Nikpur Cabbarlıdır.

## Həmçinin bax
* Almas İldırım
* Əmin Abid Gültəkin

## İstinadlar
İndoneziya paytaxtı

**İndoneziya paytaxtı** — İndoneziya Respublikasının paytaxtı Cakartadır , Cənub-Şərqi Asiyanın ən qədim daimi məskunlaşan şəhərlərindən biridir.

## Cakarta İndoneziyanın de-yure paytaxtı kimi

Sukarnonun prezidentliyi dövründə Cakarta yeni respublikanın paytaxtı kimi quruldu və inkişaf etdi. 1957-ci ildə Sukarno Mərkəzi Kalimantan əyalətinin yeni planlaşdırılan paytaxtı olaraq Palangkarayın təməlini və küçə şəbəkəsini qoydu. Bununla belə, Sukarno yeni şəhəri gələcəkdə mümkün yeni milli paytaxt kimi təsəvvür edirdi. Böyük əlçatan ərazi və arxipelaqın mərkəzindəki coğrafi mövqe şəhərin əsas üstünlüyü idi. Bununla belə, Sukarno Cakartaya üstünlük verirdi. 1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində o, Cakartanı abidələr və heykəllərlə doldurdu. Onun hakimiyyəti dövründə Milli Abidə, İstiqlal Məscidi, DXR/MPR binası və Gelora Bung Karno Stadionu da daxil olmaqla bir çox monumental layihələr düşünülmüş, planlaşdırılmış və başlanmışdır. Sukarno həmçinin Cakartanı millətçi abidələr və heykəllərlə, o cümlədən Selamat Datang abidəsi, Pankorandakı Dirqantara abidəsi və Lapanqan Bantenqdəki Qərbi İriyan Azadlıq Abidəsi ilə doldurdu.
1966-cı ildə Cakarta DKI (Daerah Khusus Ibukota) Cakarta və ya Xüsusi Paytaxt Bölgəsinin rəsmi statusunu aldı. Bu, hökumət binalarının və xarici səfirliklərin inkişaf sürətinə kömək etdi. Cakartanın sürətli inkişafı Cakartanın böyüməsini tənzimləmək üçün master plana ehtiyac yaratdı. 1966-cı ildən bəri Cakarta tədricən müasir bir metropolisə çevrildi. Sukarnonun varisi Suhartonun yüksək mərkəzləşdirilmiş yeni nizam rejimi dövründə Cakarta daha da özünü millətin siyasi və iqtisadi mərkəzi kimi təsdiqlədi. Sürətli inkişaf və urbanizasiya ilə Cakarta arxipelaqın hər yerindən çoxlu sayda yeni məskunlaşanları cəlb etdi, onların əksəriyyəti kənd Yava şəhərlərindən gəldi. Xüsusilə Cakartanın Tamrin, Sudirman və Kuningan prospektləri boyunca yerləşən ticarət və maliyyə mərkəzlərində çoxmərtəbəli binalar yaranıb. Nəticədə, 1970-ci illərdən etibarən Cakarta əhalisi kəskin şəkildə artdı və paytaxtı əhatə edən ərazilərə yayıldı.

## İstinadlar
Tailandda din

**Tailandda din**— Tayland xalqı bir neçə dinə etiqad edir. Tayland qanunları rəsmi olaraq beş dini tanıyır: Buddizm, İslam, Hinduizm, Sikhizm və Xristianlıq.

## Buddizm
Buddizm Taylandın ən böyük dinidir. Buddizm Tayland konstitusiyasına görə dövlət dinidir, buna baxmayaraq, bütün Tayland vətəndaşları üçün ibadət azadlığına zəmanət verir, baxmayaraq ki, qanunla kral Txeravada Buddisti olmalıdır. Taylandda əhalinin böyük əksəriyyəti Txeravada Buddistləridir. Taylandlılar arasında onların payı 94% ilə 94,6% arasında qiymətləndirilir. Buddist məbədləri hündür qızılı stupalarla xarakterizə olunur və memarlıq baxımından Birma, Lao və Kamboca məbədlərinə bənzəyir. Taylandda iki Buddist universiteti var: Maxamakut və Maxa Çulalongkorn Universiteti.

## İslam

İkinci ən böyük din İslamdır (4–4,6%). Dörd cənub əyalətində (Naratxivat, Pattani, Satun, Yala) və Sonqxla əyalətinin cənubunda müsəlmanlar çoxluq təşkil edir. 2015-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, Taylandda 2,892,311 müsəlman və ya ümumi əhalinin 4,29%-ni təşkil edir. Bu müsəlmanların 2.227.613 nəfəri ölkənin cənub bölgəsində cəmləşib və burada əhalinin 24,33%-ni təşkil edir.

## Xristianlıq
Ümumdünya Faktlar Kitabına əsasən, xristianlar əhalinin 0,7%-ni təşkil edir. Birləşmiş İncil Cəmiyyətinin məlumatına görə, xristianların nisbəti 1,7% təşkil edir. Taylandda xristianlıq XVI–XVII əsrlərdən avropalı missionerlər tərəfindən yayılmağa başladı. Xristianlığa əsasən ölkənin milli azlıqları və ölkədə yaşayan avropalılar etiqad edirlər. Xristianların əksəriyyəti katolikdir, lakin protestant icmaları var — presviterianlar, baptistlər, adventistlər, lüteranlar, Tanrı məclislərinə inananlar, Lisu kilsəsi.2015-ci ildən etibarən Tayland əhalisinin yüzdə birindən bir qədər çoxu xristiandır. Həmin qrupdan 400.000-nin katolik olduğu təxmin edilir.

## İstinadlar
Komissiya ödənişi

**Komissiya ödənişi** *(komissiya haqqı)* — cəmiyyətdə iqtisadi münasibətlərin müxtəlif sahələrində istifadə olunan iqtisadi və hüquqi termin. Komissiyanı kommersiya əməliyyatında, əməliyyatda vasitəçi kimi işləmək üçün ödəniş adlandırmaq olar, adətən əməliyyat məbləğinin faizi kimi hesablanır. Həmçinin, bu termin müəyyən bank əməliyyatlarını həyata keçirərkən bank tərəfindən tutulan komissiya xidmətlərinin ödənilməsinə aid edilir.

## Komissiya müqaviləsində komissiya haqqı
Ödənişlər çox vaxt gəlirin faizindən istifadə etməklə hesablanır ki, bu da firmalara işçilərin maraqlarını firmanın maraqları ilə uyğunlaşdırmağa çalışaraq əsas agent problemini həll etməyə imkan verir. Bununla belə, mənfəətə əsaslanan yanaşmalar və ya mükafata əsaslanan yanaşmalar kimi faizlərdən başqa modellər mümkündür. Komissiyalar satış işçilərinə yalnız saatlıq və ya satış cəhdlərinə görə deyil, satılan məhsul və ya xidmətlərə görə (qismən və ya tam) maaş almağa imkan verir. Komissiya sistemlərinin bir çox növləri olmasına baxmayaraq, ümumi xərclərin idarə edilməsi üçün ümumi metodologiya hədəf gəlir kimi tanınır. Hədəf qazancları satıcının əsas əmək haqqı və gözlənilən komissiyalardır (satıcının kvotaya cavab verdiyini nəzərə alaraq). Qazanc hədəfləri satıcılara şirkətin məqsədlərinə cavab verdikləri təqdirdə gözlənilən ümumi kompensasiyanı təxmin etməyə kömək edir.

Əsas və agentin maraqlarını uzlaşdırmağın ən geniş yayılmış yollarından biri agentin fəaliyyətini izləyən stimulların işlənib hazırlanmasıdır. Sabit əmək haqqı, birbaşa komissiyalar və ya hər ikisinin kombinasiyası kimi kompensasiya planlarının növlərində yüksək dərəcədə dəyişkənlik var. Çox vaxt kvota adlanan satış məqsədinə çatmaq üçün komissiyalar qazanılır. Bundan əlavə, komissiya strukturlarına hər birinin öz həddi və müvafiq mükafatları olan çoxsaylı nailiyyət səviyyələri daxil ola bilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* *Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б.* Современный экономический словарь. 5-е изд., перераб. и доп. — М.: ИНФРА-М, 2007. ISBN 978-5-16-002705-0
* Гражданский кодекс Российской Федерации (Часть вторая) от 26.01.1996 № 14-ФЗ *(редакция по состоянию на 11.01.2009)*
Memento mori (hekayə)

**Memento mori** — Conatan Nolan tərəfindən yazılan və Esquire jurnalının 2001-ci il mart sayında dərc edilmiş qısa hekayədir. Qardaşının rejissorluğu ilə çəkilmiş Memento filminin əsası olmuşdur. Bu ad "ölümünü xatırla" mənasına gələn latınca bir ifadənin simvolik və ya bədii ifadəsi olan Memento Moriyə istinad edir.

## İstinadlar