open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bədmüşk Noğulu

thumb|250px|Bədmüşk Noğulu

**Bədmüşk Noğulu** () – Urmiya şəhərinə aid ənənəvi şirniyyat növü. Bu şirniyyatın əsas maddəsi Bədmüşk arağıdır.

## Lazım olan ərzaqlar

*Şəkər
*Su
* Bədmüşk Arağı
* Qoz içi və ya dilimlənmiş badam
* Vanil
* Tartar kremi

## Hazırlanma qaydası
Birinci mərhələdə şəkər və suyu ayrı bir qazanda qarışdırın. Sonra şəkər və suyu qarışdırın ki, şərbət istədiyiniz konsistensiyaya malik olaraq, çox qalınlaşsın ki, bal şərbəti kimi olsun. İndi dilimlənmiş badamları böyük bir qazana tökün və 15 dəqiqədən sonra ortaya çıxan şərbətin üzərinə tökün. Bu ümumi proses 30 dəqiqədən saat yarımadək çəkir və Urmiyə noğulunun hazırlanması başa çatdıqdan sonra əsl dadı və iyini hiss etmək üçün noğula bədmüşk arağı əlavə olunur. Ən sonda noğullar qazanın içində 110 dərəcə istilikdə qovurulmalıdır.

## İstinadlar

*Qurabiyyə:Urmiya sayağı Bədmüşk Noğulu
Skay adası

**Skay adası** (;  və ya **; ) — Şotlandiyanın şimal-qərbində yerləşən ada. Bu, Daxili Hebridlərin ən böyük arxipelaqıdır. İnzibati cəhətdən Haylend rayonuna aiddir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* {{cite book | year=1969| title=The Highlands and Islands|series=The New Naturalist| location=London| publisher=Collins| ref=FFD69|last1 = Fraser Darling|first1 = Frank|last2 = Boyd| first2=J. Morton First published in 1947 under title: *Natural history in the Highlands & Islands*; by F. Fraser Darling.
* 
* Gammeltoft, Peder "Scandinavian Naming-Systems in the Hebrides – A Way of Understanding how the Scandinavians were in Contact with Gaels and Picts?" in 
* 
* 
* 
* Jennings, Andrew, and Kruse, Arne, "One Coast – Three Peoples: Names and Ethnicity in the Scottish West during the Early Viking period" in 
* 
* 
* 
*  First printed for Andrew Bell and others, London.
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Skye - Wikivoyage
* An historical perspective of Skye from the ''Ordnance Gazetteer of Scotland: A Survey of Scottish Topography, Statistical, Biographical and Historical'', edited by Francis Hindes Groome. Originally published between 1882 and 1885 and provided on-line by the *Gazetteer for Scotland*.
* Skye photos
* Skye Flora
* Skye Birding Guide
Korrivrekan körfəzi

**Korrivrekan körfəzi** () və ya **Korrivrekan boğazı** () — Şotlandiyanın qərb sahillərində, Cura və Skarba adaları arasında boğaz. İnzibati cəhətdən Arqayl-end-Büt qraflığında yerləşir.

## Əlavə ədəbiyyat
* Monro, Sir Donald (1549) Description of the Western Isles of Scotland. William Auld. Edinburgh - 1774 edition.

## Xarici keçidlər

* Website covering all aspects of the Corryvreckan by an experienced Charter boat skipper based nearby
* Documentation Corryvreckan (German/English)
Arqayl

**Arqayl** (; ) — Şotlandiyanın qərbində tarixi region. 1889-cu ildən 1975-ci ilə qədər Arqayl, o vaxtdan isə Arqayl-end-Büt qrafılığının bir hissəsidir. Arqayl tarixi Kintayr, Napdeyl, Koval və Lorn, bəzən Ardnamurhan və Morvern ərazilərini əhatə edir. Təxminən VI əsrdə İrlandiyadan olan şotlandlar buraya köçərək Dal Riada krallığını yaratmışlar. VIII və IX əsrlərdə Haylend ərazilərin çox hissəsini müstəmləkə edən gel qəbilələrinin əksəriyyəti buradan gəlirdi. Arqayl IX əsrin ortalarından etibarən Alba dövlətinin tərkibində idi. XIV əsrdən burada Birinci Şotlandiya İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Robert I Brüsü dəstəkləyən Lox-Eyvin Kempbellər klanı üstünlük təşkil edirdi.

## Əlavə ədəbiyyat
* Omand, Donald (ed.) (2006). *The Argyll Book*. Edinburgh: Birlinn. .
* ''The Imperial gazetteer of Scotland'' Vol. I. page 78, by Rev. John Marius Wilson.

## Xarici keçidlər
* Map of Argyllshire on Wikishire
*  "Filming locations", ''From Russia with Love'' (1963), IMDB
* Argyll.org – Argyll Independent Visitor Information
* Argyll and Argyle Visitor Information
* Visitor information for Inveraray, Tarbert, Knapdale, Crinan and Lochgilphead
Armen Ayriyev

**Armen Tevanoviç Ayriyev** (; həmçinin **Ayriyan**; ) — erməni əsilli SSRİ hərbçisi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, mayor.

## Həyatı
Armen Tevanoviç Ayriyev Rusiya imperiyasının Yelizavetpol quberniyasında, indiki Azərbaycanın Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən Tuğ kəndində anadan olmuşdur. 1931-ci ildən Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1932-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. Təyyarəçilər məktəbini bitirmişdir. İkinci Dünya müharibəsində Cənub-Qərb, Bryansk, Stalinqrad, Cənub, 4-cü Ukrayna, 1-ci , 2-ci və 3-cü Pribaltika, Leninqrad cəbhələrində eskadrilya komandiir, 1944–1945-ci illərdə hərbi hava qüvvələri üzrə polk komandirinin müavini olmuşdur. 1944-cü ildə Sevastopol uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Armen Ayriyev 13 aprel 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. O həmçinin, 2 "Qırmızı bayraq", "Aleksandr Nevski", "Qırmızı ulduz" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер., 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7
* Петросянц X.С. Крылатое племя. Ереван, 1980
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. : ISBN 5-9676-0034-5
Ayrşir qaramalı

**Ayrşir qaramalı** () — südlük qaramal cinsi.

## Xüsusiyyətləri
Rəngi ala-qırmızıdır. İnəklərin diri çəkisi 450–500 kiloqram, buğalarınkı 650–750 kiloqram olur. İldə 3500–4000 kiloqram süd verir, lakin bəzilərində buu rəqəm 10 min kiloqramdan çoxdur. Südün yağlılığı 4–4,5%-dir. 

## Tarixi
XVIII əsrdə Şotlandiyanın Ayrşir qraflığında yerli heyvanları Hollandiya və Şorthorn cinsləri ilə yaxşılaşdırmaq yolu ilə yetirdirilmişdir. Kanada, ABŞ, Finlandiya və Avstraliyada geniş yayılmışdır. Rusiyada Moskva, Novqorod, Kalininqrad və Kursk vilayətlərində, həmçinin Kareliyada saxlanılır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Айрширская порода / Н. И. Стрекозов, В. И. Сельцов // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 316. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
* Дмитриев, Николай Григорьевич. Айрширский скот. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Л.: Колос. Ленингр. отд-ние, 1982. — 272 с.
* Турлюн, Виктор Иванович. Продуктивные и биологические особенности айрширского скота в Краснодарском крае : диссертация кандидата сельскохозяйственных наук : 06.02.10 / Место защиты: Кубан. гос. аграр. ун-т. — Краснодар, 2010. — 153 с.
Ayuttxaya

**Ayuttxaya** və ya **Ayutiya** () — Tailandda şəhər. 1767-ci ilədək Tailandın paytaxtı olmuşdur. Mühüm ticarət-nəqliyyat qovşağıdır. Çəltiklik rayonunun ticarət mərkəzidir. Çəltiktəmizləmə və arağ zavodları, balıq və tərəvəz konservi müəssisələri var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Stefan Halikowski Smith, Creolization and Diaspora in the Portuguese Indies: The Social World of Ayutthaya, 1640-1720 (Leiden, Brill, 2011) (European Expansion and Indigenous Response, 8).

## Xarici keçidlər

*
Pəncərədə görünən kölgə (kitab)

**"Pəncərədə görünən kölgə"** - Elxan Elatlı tərəfindən yazılmış detektiv roman.
## Məzmun
«Pəncərədə görünən kölgə» sevilən yazıçı Elxan Elatlının detektiv janrında yazdığı dörd hekayə və iki povestdən sonra ilk romanıdır. Bu maraqlı və təsirli əsərdən başlayaraq, müəllif dünya detektivində heç kəsə bənzəməyən özü­nəməxsus üslubunu yaratmışdır. Romanda Azər­baycanın bir kənd rayonunda baş vermiş müəmmalı cinayətlərin sirrinin açılmasından söhbət getsə də, burada anaya və övlada mə­həbbətin, halallığın, mənəvi təmizliyin təbliği də xüsusi yer tutur. Bu baxımdan roman ye­niyetmə və gənclərin tərbiyəsində müsbət rol oynamağa qadirdir.
## İstinadlar
*
Heybət Mehdiyev

**Heydət Mehdiyev** () — Azərbaycanlı alim, ictimai xadim

## Həyatı
Heybət Cənnətalı oğlu Mehdiyev 1937-ci ildə Kürdəmir rayonunun Xırdapay kəndində anadan olmuşdur. 
1954-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Tibb İnstitutunun  Stomotologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1959-cu ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1961-ci ildən Kürdəmir rayon xəstəxanasının poliklinikasında həkim stomotoloq vəzifəsində çalışmışdır. 1968-ci ildə Ali dərəcəli həkim-stomotoloq adına layiq görülmüşdür. H.Mehdiyev 1972-ci ildə tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, 22 elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın, 4 kitabın müəllifi olmuşdur. O, 1992-ci ildən respublika “Şəfqət və Sağlamlıq” fondu Kürdəmir rayon şöbəsinin sədri olmuşdur.

### Təltif və mükafatları

Müxtəlif vaxtlarda fəxri fərmanlarla, ”Əmək veteranı” medalı, SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin “Səhiyyə əlaçısı” döş nişanı ilə  təltif olunmuşdur. 
1990-ci ildən ömrünün axırına kimi Ağsaqqallar Şurasının Sədri olmuşdur. Kürdəmir rayonunda təbii üsullarla müalicə vasitəsi kimi böyük əhəmiyyət kəsb edən “Şəfqət sanatoriya”sının  tikilib istifadəyə verilməsində Heybət həkimin  xüsusi əməyi olmuşdur.   O, uzun illər hədər olub gedən termal şəfa suyunu əhalinin sağlamlığına yönəltmişdir. 
### Ölümü
Heybət Mehdiyev 2008-ci ildə vəfat etmişdir.

## Xatirəsinin ədəbiləşdirilməsi
Kürdəmir rayonunda adına küçə verilib.

## İstinadlar
Bakı şəhər telefon qovşağının binası

**Bakı şəhər telefon qovşağının binası** — Bakıda Üzeyir Hacıbəyov küçəsi, 48 ünvanında, 1912-ci ildə inşa edilmiş üç mərtəbəli inzibati bina. Binanın memarı Nikolay Marçenkodur. Bina Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Azərbaycan telekommunikasiya tarixinin mühüm abidələrindən biridir. Bu bina XX əsrin əvvəllərində istifadəyə verilmiş və uzun müddət Bakı şəhərinin telefon əlaqəsi mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Haqqında
Bina 1912-ci ildə Nikolay Marçenko tərəfindən modern üslubda tikilib. Binanın yerləşdiyi küçə 1923-cü ilə qədər Birjevaya adlanıb. Sovet işğalından sonra isə küçəyə "Sülh" adı verilib. 1949-cu ildən etibarən küçə Üzeyir Hacıbəyovun adını daşıyır. Sovet İttifaqının dövründə binanın dam örütüyü, damındakı saat və balkonları götürülüb. Müstəqillikdən sonra isə 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Bir müddət Bakı şəhər telefon qovşağının binası kimi fəaliyyət göstərib.Uzun illər Bakı şəhər telefon qovşağı Bakı sakinlərinə yüksək keyfiyyətli rabitə xidmətləri təqdim etmişdir. 1980-ci illərə qədər bina şəhər telefon şəbəkəsinin əsas mərkəzi olaraq istifadə edilmiş, daha sonra texnologiyanın inkişafı ilə yeni mərkəzlərə keçid həyata keçirilmişdir.

## Şəkilləri

Üzeyir Hacıbəyov küç. 48 ünvanında yerləşən bina (3).jpg
Üzeyir Hacıbəyov küç. 48 ünvanında yerləşən bina (2).jpg
Üzeyir Hacıbəyov küç. 48 ünvanında yerləşən bina (4).jpg
Üzeyir Hacıbəyov küç. 48 ünvanında yerləşən bina (5).jpg
Üzeyir Hacıbəyov 54 ünvanındakı binanın fasad dekoru.jpg
Üzeyir Hacıbəyov küç. 48 ünvanında yerləşən bina (6).jpg



## Müasir vəziyyəti
Hazırda bina tarixi abidə kimi qorunur və Bakı şəhərinin texnoloji irsinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Həmçinin, bina Azərbaycan telekommunikasiya sisteminin tarixi irsini tədqiq edən tədqiqatçılar və tarixçilər üçün maraqlı bir obyekt olaraq qalır. Bu bina Azərbaycanın müasir rabitə sisteminin ilkin mərhələsini əks etdirir və ölkənin telekommunikasiya tarixində mühüm yer tutur. Ensiklopedik əhəmiyyət baxımından, bina telekommunikasiya, memarlıq və şəhərsalma sahələrində tədqiqat üçün əhəmiyyətli mövzudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qasım Qasımzadə

* Qasım Qasımzadə (şair) (1923—1993) — şair, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi, 1950-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1984), filologiya elmləri doktoru (1985), Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının müxbir üzvü (1991).
* Qasım Qasımzadə (dövlət xadimi) (1889—1959) — Bakı Şəhər İctimai Özünüidarəsinin sədri, Bakı Şəhər Dumasının deputatı, Nicat Cəmiyyətinin sədri, İran Senatının senatoru, İranın Xarici İşlər Nazirliyinin hüquq müşaviri, hüquq elmləri doktoru.

## Həmçinin bax
* Qasım
* Qasımzadə
* Qasım Qasımov
Ayuşi

**Ayuşi** (; tam adı **Aldarjavın Ayuş**) — 1903–1907-ci illərdə Xarici Monqolustanda arat azadlıq hərəkatının rəhbəri. Təhkimli kəndli olmuşdur. 1903-cü ildə arat çıxışlarına başçılıq etmiş, 1911–1918-ci illərdə feodal və müstəmləkəçi qüvvələrə qarşı üsyanın rəhbəri olmuşdur. 1921-ci il inqilabında və Monqolustan Xalq Respublikasındakı quruculuq işində fəal iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Нацокдоржи Ш. Из истории аратского движения во Внешней Монголии. — М., 1958.
* Чойжилсүрэн Л. Ард Аюуш. — Улаанбаатар, 2002.
Kambalar

**Kambalar** və ya **akambalar** — Keniyanın cənubunda Qalana və Tana çayları hövzəsində yaşayan xalq. Dilləri bantu dilləri ailəsinə daxildir. Akambaların yaşadıqları ərazi 1963-cü ilədək Birləşmiş Krallıq hakimiyyəti altında idi. Əkinçilik və maldarlıqla məşğul olurlar. Bir hissəsi işləmək üçün şəhərlərə gedir. Akambaların əksəriyyəti yerli ənənəvi dinlərini saxlamışdır. Bir qismi xristiandır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* The Kamba on bluegekco, Tribes of Kenya
* Ethnology of A-Kamba and Other Cb Author; C. W. Hobley
* Kenyan Parliament
* cma.or.ke
* kengen.co.ke
* Members Of The 10th Parliament
*
Knyaz (pyes)

**Knyaz** yə yaxud **Dəli Knyaz** — Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin 1929-cu ildə yazdığı beş pərdəli faciə. Əsər nəzmdə melodram kimi yazılıb.

Əsər Gürcüstanda baş verən inqilabdan və mühacirətin süqutundan bəhs edir.

## Tarixi
Tamaşa 1929/30 mövsümündə rejissor Aleksandr Tuqanov, 1930/31 mövsümündə isə rejissor Yusif Yulduz tərəfindən Türk (Azərbaycan) bədii teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulub.

Hər iki tamaşada "Knyaz" baş rolunu Abbas Mirzə Şərifzadə, Rza Darablı ("Knyaz" rolunun ilk ifaçısı), Rza Təhmasib, Ülvi Rəcəb, Mərziyyə Davudova, Eva Olenskaya, İsmayıl Hidayətzadə, Pamfiliya Tanailidi və s. kimi sənətkarlar ifa ediblər.

"Knyaz" dramı ilk dəfə 1963-cü ildə Bakıda "Azərnəşr" nəşriyyatında çap olunub.

"Knyaz" pyesi həmçinin 1930-cu ildə Gürcüstanda Tiflis Dövlət Qırmızı Ordu Teatrında və Türkiyədə Türk Bədaye Teatrında tamaşaya qoyulub. Əsər elmi ədəbiyyatda və Akademik Milli Dram Teatrının bəzi afişa və proqramlarında "Dəli knyaz" adı ilə də verilib.

"Knyaz" pyesi ilk dəfə ədibin qızı Turan Cavidin tərtibi ilə 1968–1971-ci illərdə "Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı"nda nəşr olunan üç cildliyə daxil edilib. Əsər 1968–1970-ci illərdə Naxçıvan Dram Teatrının repertuarına daxil edilib və tamaşaya qoyulub.

## Süjeti
Hüseyn Cavidin aktuallığını qoruyan əsərlərindən biri də "Knyaz" faciəsidir. Dramaturq "Knyaz" pyesini 1928–1929-cu illərdə yazıb. Faciənin mövzusu 1920-ci illərin əvvəllərində Gürcüstan həyatından götürülüb. Xoş güzəran keçirən knyazın zorla özünə arvad etdiyi kəndli qızı Jasmenin qapılarında qulluqçuluq edən Marqonun oğlu bolşevik Antonu seçməsi, keşməkeşli hadisələrdən sonra ona qovuşması əsərin əsas süjetini təşkil edir. Bu pyes Cavidin yaradıcılığında möhkəm yer tutan azad sevginin və pak mənəviyyatın təntənəsi motivinin yeni şəraitdə canlandırılmasına xidmət edir. Dramaturq gurlayan inqilab dalğalarından xoflanıb Avropaya qaçan knyazın və onun ailəsinin yaşadıqlarını təsvir etməklə zamanındakı əsilzadələrin, mülkədar zümrəsinin faciəsini məharətlə ümumiləşdirir.

Əsərin son səhnələrində biz knyazı Berlində, mühacirətdə görürük. O, burada tək deyil. Rusiyada oktyabr inqilabından sonra çox belə knyazlar mühacirətə qərar verib. Onların hamısı səfil, dilənçi kökünə düşüblər. Altmış yaşlı knyaz da bu səfillərdən biridir. Onun qızı Lena Berlin kafe-şantanlarında rəqqasəlik edir. Knyazın ucundan doğma Gürcüstandan ayrı düşmüş Jasmenin də halı acınacaqlıdır.

Pyesdə Cavid inqilabçıların fəaliyyətindən daha çox Jasmen və Lenanın faciəsinə yer verib.

Qeyd edək ki, "Knyaz" əsəri haqqında böyük dramaturq Cəfər Cabbarlı da müsbət fikirdə olub. Cabbarlı yazırdı ki, "Knyaz" pyesi Hüseyn Cavidin böyük nailiyyətidir. Belə ki, bu pyesdə Cavidin dili əvvəlki pyeslərinə görə çox sadə və anlaşıqlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Hüseyn Cavid. Əsərləri. Beş cilddə. IV cild
* "Knyaz" faciəsi ilk dəfə ayrıca çap olunub
* Hüseyn Cavidin "Knyaz" faciəsi ilk dəfə ayrıca kitab halında nəşr olunub
Akarapidoz

**Akarapidoz** və ya **akaroz** — yetkin arıların invazion xəstəliyi. Törədicisi "*Acarapis Woodi Rennie*" gənəsidir. Xəstəlik arılar vasitəsilə yayılır.

## Əlamətləri
Arılar qanadlarını aralayıb sürünür, böyrü üstü düşür. qıc olur.

## Profilastikası
Baytarlıq-sanitariya tədbirləri, karantin.

## Müalicəsi
Metilsalisilat və ya etilsalisilat, çex preparatı benzin-etil-formnat, folbeks, efirsulfonat.

## İstinadlar
Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası

**Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası** (THHQA) Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üçün fəaliyyət göstərən zabitlər hazırlayan və bakalavr səviyyəsində akademik təhsil və təlim verən hərbi məktəbdir. 2016-cı ildə çıxarılan fərmanla Milli Müdafiə Universitetinə tabedir.

## Tarixçəsi

Qərbdə hərbi aviasiya sahəsindəki inkişaflara paralel olaraq, 1912-ci ildə Osmanlı imperiyasında müasir Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının yerləşdiyi zonada Təyyarə Məktəbi adı ilə ilk aviasiya təhsili müəssisəsi açılmışdır. Uzun müddət bir sıra mərhələlərdən keçən və yeri dəyişdirilən məktəbdə daha çox Türkiyə Hərbi Akademiyasını bitirmiş zabitlər uçmaq üçün yetişdirilmiş, sonradan bu zabitlər Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin əsasını təşkil etmişdirlər. 1951-ci ildə yaradılmış Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyası və şəhərciyi Yeşilyurt, Bakırköydə yerləşir. Hava Texniki Məktəbləri Komandanlığının şəhərciyi isə 17 sentyabr 1954-cü ildə İzmirin Qaziemir şəhərinə köçürülmüşdür.

## Uçuş təlimi

Lazımi şərtləri ödəyərək Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasına daxil olmaq üçün müraciət edən namizəd tələbələr idman, sağlamlıq, psixomotor və müsahibə mərhələlərini müvəffəqiyyətlə başa vurduqdan sonra tələbələrin seçim uçuşu mərhələsinə qədəm qoyurlar. Pilot hazırlığı pərvanəli təyyarə kateqoriyasındakı T-41D ilə həyata keçirilir. Tələbələrin seçim uçuşunu müvəffəqiyyətlə başa vuran namizədlər üçün bir aylıq nizamlanma hazırlığını müvəffəqiyyətlə keçmək tələb edilir və bundan sonra namizədlər and içərək məktəbin tələbəsi olurlar. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasında dörd illik təhsil müddətində tələbələr öz siniflərinə müvafiq olaraq bir sıra uçuş fəaliyyətləri ilə məşğul olurlar. Bundan əlavə, orta sinif şagirdləri düşərgəsində və yay tətili zamanı Yalovadakı Aviasiya Unter-ofiser Peşə Məktəbində keçirilən Türk Hava Təşkilatının playner təlimlərində iştirak edirlər. Uçuş təliminin məqsədi Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasının tələbəsini pilotluq təhsilinə hazırlamaq, uçuş intizamını, uçuş təhlükəsizliyini və brifinq prosedurlarını öyrətmək, yoxlama siyahısından, uçuş kitabçası və avadanlıqlardan istifadə vərdişlərini qazandırmaq, vaxta riayət etməyi, aviasiyanın qanun və qaydalarını və həmçinin də əsas aviasiya biliklərini tətbiq şəraitində tələbələrə öyrətməkdir. Erasmus Proqramının fəaliyyət göstərdiyi məktəbdə, həmçinin 1992-ci ildən bəri müxtəlif ölkələrdən qonaq hərbi personallara da təlimlər keçirilir.

Məktəbin tələbələri və ya məzunlarının içərisindən istedadları aşkar edildikdən sonra xüsusi imtahanlarla Türk Ulduzları və Solo Türk uçuş heyətinə qatılmaq üçün namizədlər seçilirlər.
Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası

Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası və ya qısaca TAA, Türkiyədə aviasiya sənayesini yaratmaq; hərbi, mülki, idman və turizm aviasiyasının inkişafını təmin etmək məqsədilə 16 fevral 1925-ci ildə Mustafa Kamal Paşanın əmri ilə yaradılmış assosiasiyadır. Atatürkün əmri ilə yaradılan zaman rəhbəri və prezidenti Cevat Abbas Gürer olub və assosiasiya “Türk Təyyarə Cəmiyyəti” adını daşımış, 1935-ci ildən “Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası” adını almışdır.

TAA Türkiyənin “Aviasiya Federasiyası”nın səlahiyyətlərini daşıyır. 5 avqust 1925-ci ildən “ictimai faydalı cəmiyyət” statusundadır. Baş ofisi Ankaradadır. Prezident və Nazirlər Kabineti TAA-nın mənəvi mühafizləridirlər. Prezident, Qoşun Komandirləri və Ankara valisi onun təbii üzvləri arasındadır.

Təşkilat; üzvlük haqqı, qurban dərisi, fitrə, zəkat yığma fəaliyyətləri; marka satışı, tabeliyindəki korporativ müəssisələrin fəaliyyəti kimi mənbələrdən gəlir əldə edir.

1954-cü ildən Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyası iki aydan bir pulsuz olaraq öz korporativ jurnalı olan Uçan Türk adlı jurnalını nəşr etdirir.
Rütbə

**Rütbə** — şəxsin və ya komandanın xidmətlərinin və ya peşəkar, rəsmi, elmi və ya digər keyfiyyətlərin rəsmi tanınmasını göstərən səlahiyyətli orqanlar tərəfindən müəyyən və təyin edilmiş ad.

## Həmçinin bax
* Hərbi rütbə

## İstinadlar
Vertcoin

**Vertcoin** (qısaca **VTC**) — 2014-cü ildə qurulmuş açıq mənbəli kriptovalyuta.

## Tarixi
Kriptovalyuta əsasən 2018-ci ildən sonra məhşurlaşmışdır. Bunun iki səbəbi vardır. Birincisi, asanlıqa mayninq etmək olur. İkincisi isə, sosial mediada insanlar arasında yayıldı.

## İstinadlar
Korinna Xarfux

**Corinna Harfouch** () — alman aktrisa.

## Filmoqrafiyası
* 1986: *The House on the River*
* 1987: *Yasemin*
* 1988: *Treffen in Travers*
* 1988: *Fallada: The Last Chapter*
* 1989: *Pestalozzi's Mountain*
* 1991: *The Tango Player*
* 1994: *Charlie & Louise – Das doppelte Lottchen*
* 1998: *Solo für Klarinette*
* 1998: *Big Mambo*
* 1999: *To the Horizon and Beyond*
* 2002: *Bound*
* 2004: *Der Untergang*
* 2006: *Perfume: The Story of a Murderer*
* 2008: *Berlin Calling*
* 2012: *Home for the Weekend*
* 2013: *Finsterworld*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Akaralogiya

**Akaralogiya** ( (akari) «gənə» və λόγος (loqos) «öyrənirəm» sözlərindən) — zoologiyanın gənələri öyrənən bölməsi. Akarologiyanın baytarlıq, tibb, ümumi və kənd təsərrüfatı sahələri var. Akarologiyanın əsas məsələləri, ilk növbədə, baytarlıq və təbabətdə birlikdə öyrənilir, çünki bir çox gənə heyvanların və insanların parazitar və yoluxucu xəstəliklərinin patogenlərinin daşıyıcısıdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* D. E. Walter & H. C. Proctor (1999). Mites: Ecology, Evolution and Behaviour. University of NSW Press, Sydney and CABI, Wallingford. ISBN 978-0-86840-529-2.
* Alberti, Gerd (2010). "A Manual of Acarology". Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research. 48 (2): 194–195. doi:10.1111/j.1439-0469.2009.00546.x.
* Experimental and Applied Acarology, ISSN 1572-9702 (electronic), ISSN 0168-8162 (paper), Springer
* E. Baker (1952). An Introduction to Acarology. New York: The MacMillan Company.
* Gerald W. Krantz & D. E. Walter, ed. (2009). A Manual of Acarology (3rd ed.). Texas Tech University Press. ISBN 978-0-89672-620-8.
Quahl

**Quahl **— yeni nəsil ödəniş sistemi və rəqəmsal pul yaratmaq üçün vasitə. İsrailli sahibkar Saar Uilf tərəfindən təsis edilmişdir.

## Haqqında
Quahl-ın qurulmasındakı məqsəd kağız pulları əvəz etmək yox, yeni ödəniş sistemi yaratmaqdır. Quahl kriptovalyuta olmamasına baxmayaraq, mərkəzdən asılı olmayan pul komissiyası tərəfindən idarə olunur.

## İstinadlar
Akahata

— Yaponiyada gündəlik qəzet, Yaponiya Kommunist Partiyasının mərkəzi orqanı. 1928-ci ilin fevralından nəşr olunur. İkinci Dünya müharibəsinədək "*Sekki*" adı ilə gizli çıxırdı. 20 oktyabr 1945-ci ildən Tokioda yenidən çıxmağa başlamışdır. 5 dekabr 1945-ci ildən "*Akahata*" adlanmışdır. Dəfələrlə təqibə məruz qalmışdır. 1950–1952-ci illərdə ABŞ səlahiyyətlilərinin əmri ilə bağlanmışdır. 1959-cu ildən istirahət günü nömrəsi də buxarılır.

## İstinadlar
Akvadaq

**Akvadaq** — qrafitin suda suspenziyası. Elektron-şüa borusunun iç səthində elektriki keçirən təbəqə yaratmaq üçün işlədilir.

## Tarixi
Qrafitin suda suspenziyasını sabitləşdirmək üçün bir üsul olan akvadaq 1906-cı ildə ABŞ kimyaçısı və sənayeçisi Edvard Açeson tərəfindən patentləşdirilmişdir və əvvəlcə sürtkü kimi istifadə edilmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. "Akvadaq" sözü "*Aqueous Deflocculated Acheson Graphite*" ("suda deflokulyasiya edilmiş Açeson qrafiti") ifadəsinin qısaltmasıdır. İxtiraçı daha sonra ixtirasını 23 sənayeləşmiş ölkədə patentləşdirdiyindən və məhsul ixtiraçının rəhbərlik etdiyi "*Acheson Industries*" tərəfindən eyniadlı ticarət nişanı altında istehsal olunduğundan, ad qısa müddətdə məşhurlaşmış və dünyanın bütün dillərinə daxil olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Аквадаг // Большая Энциклопедия Нефти Газа
* Аквадаг // Большой энциклопедический политехнический словарь. — 2004. // Большой энциклопедический политехнический словарь. 2004.
* Аквадаг — статья из Большой энциклопедии Кирилла и Мефодия
Akvaplan

**Akvaplan** — su idmanında işlədilən kiçik taxta sal. Motorlu qayığın yedəkdə çəkdiyi akvaplan suyun üzəri ilə şütüyür. Ən əlverişli sürəti saatda 30–40 kilometrdir. İdmançı akvaplanda, dizləri azca bükülmüş halda, ayaq üstə dayanaraq qayığa bağlanmış 10–15 metrlik kəndirdən tutur. Akvaplan gedərkən idmançı müxtəli gimnastika hərəkətləri edir.

Akvaplanlar ilk dəfə 1914-cü ildə Birləşmiş Krallıqda peyda olmuşdur və indi nisbətən nadirdir. Akvaplaninqin müasir analoqu, idmançının əlində çəpərli qayığın arxasına çəkilən diskoplandır.

## İstinadlar
Hrazdan (dəqiqləşdirmə)

* Hrazdan — Ermənistanda şəhər. Aşağı Axta da adlanır.
* Hrazdan çayı — Zəngiçayın erməni dilindəki adı.
* Hrazdan rayonu — Ermənistanda rayon. Əvvəlki adları Axta və Dərəçiçək olmuşdur.
* Hrazdan İES — Razdan şəhərində yerləşən istilik elektrik stansiyası.
* Hrazdan stadionu — İrəvan şəhərində stadion.
Akineziya

**Akineziya** — iflic, oynaqların hərəkətsizliyi (ankiloz), yaxud ağrı nəticəsində iradi hərəkətlərin mümkün olmaması. Psixogen xarakterli akineziya isteriya, psixasteniya və s. xəstəliklərin də əlaməti ola bilər. Spermatozoaların motor funksiyasının pozulması (nekrospermiya) hallarında bu termindən istifadə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bermanzohn P. C., Siris S. G. Akinesia: a syndrome common to parkinsonism, retarded depression, and negative symptoms of schizophrenia. // Comprehensive Psychiatry: journal. — 1992. — Vol. 33, no. 4. — P. 221—232. — PMID 1353715.
Sabırbek Akılbekov

**Sabırbek Mambetsadıqoviç Akılbekov** (; ) — Qırğızıstan-sovet rəssamı. Qırğızıstan SSR-nin ilk rəssamlarından olmuşdur. Qırğızıstan SSR əməkdar incəsənət xadimi olmuşdur.

## Həyat və yaradıcılığı
Sabırbek Mambetsadıqoviç Akılbekov 15 fevral 1914-cü ildə Rusiya imperiyasında, indiki Qırğızıstanın Çuy vilayəti ərazisində anadan olmuşdur. O, 1936–1939-cu illərdə Moskva Rəssamlıq Məktəbində oxumuşdur. 1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvüdür. "*Qırğızıstan tarlalarında*" (1954), "*Yaylaqda*" və "*Tayalar*" (hər ikisi 1958), "*97-ci kilometrdə*" (1960), "*Toktoqulun vətəni*" (1965) və s. lirik, emosional mənzərə əsərlərinin müəllifidir. Sabırbek Akılbekov 15 aprel 1968-ci ildə, 54 yaşında Qırğızıstan SSR-nin paytaxtı Bişkek şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Sabırbek Akılbekov 1958-ci ildə Qırğızıstan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülmüşdür. O həmçinin, "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Акылбеков Сабырбек Мамбетсадыкович — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Энциклопедический словарь. 2009.
Akkad (şəhər)

**Akkad** və ya **Aqade** (, *A-ga-de<sub>3</sub><sup>ki</sup>*; , URIKI) — Cənubi Mesopotamiyanın şimalında, Sippar (indiki Abu Habba) yaxınlığında qədim şəhər. Babilistanın sami əhalisinin yaşadığı şəhərlərdən biri olmuşdur. Akkadın yeri hələlik dəqiq məlum deyil. E.ə. 2,300-cü ildə Sarqonun yaratdığı Akkad dövlətinin paytaxtı olmuşdur. E.ə. təqribən 2,200-cü ildə Akkadı yarımköçəri quti tayfaları dağıtmış, o vaxtdan Babil şəhəri Cənubi Mesopotamiyanın əsas mərkəzi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Çavuş Stabbi

**Serjant Stabbi** — (1916 - 16 mart 1926) (ABŞ) 102-ci Piyada Alayının qeyri-rəsmi maskotu və Birinci Dünya müharibəsində 26-cı (Yanki) diviziyasında xidmət etmiş itdir.
18 ay xidmət etmiş, Qərb cəbhəsində 17 döyüşdə iştirak etmişdir.
O, alayını gözlənilməz iprit hücumlarından xilas etmiş, yaralıları tapıb təsəlli vermiş və guya bir dəfə bir Alman əsgərini şalvarından tutaraq, Amerika əsgərləri onu tapana qədər orada saxlamışdı.
Onun hərəkətləri müasir Amerika qəzetlərində yaxşı sənədləşdirilib.

Stabbi Böyük Müharibənin ən çox mükafatlandırılan döyüş iti və döyüş yolu ilə çavuş rütbəsinə irəli sürülən yeganə it adlandırılıb.
Stabbinin qalıqları Smitsonian İnstitutundadır.

Stabbi 2018-ci il cizgi filminin mövzusudur.

## Mükafatları və xatirəsi

Stabbi aşağıdakı medallara layiq görülüb:

* Verden döyüşünə görə Fransa medalı;
* Amerika Legionunun 1-ci İllik Konvensiya Medalı;
* "New Haven" Müharibə Veteranları Medalı;
* Fransa Respublikasının "France Grande" medalı;
* Yaralara görə "Bənövşəyi Ürək" medalı (əvvəl "Yara üçün zolaq" adlanırdı, "Bənövşəyi Ürək" yalnız 1932-ci ildə təqdim edilib);
* Amerika Legionunun 6-cı İllik Konvensiya Medalı;
* San-Mişel Kampaniyasının medalı;
* Şato-Terri kampaniyasının medalı;
* ABŞ Humanitar Cəmiyyətinin Qızıl Medalı.

Onun qalıqları Smitsonian İnstitutunda "Azadlığın qiyməti: Amerikalılar Müharibədə" adlı sərgi çərçivəsində nümayiş etdirilir.
Stabbi, Kanzas-Sitidə 11 Noyabr 2006-cı il Atəşkəs Günü keçirilən mərasimdə Amerikanın Birinci Dünya müharibəsi xatirəsi olan Azadlıq Memorialının Şöhrət Xiyabanında kafelə layiq görülüb.
2018-ci ildə "Sgt. Stubby: An American Hero" tammetrajlı cizgi filmi ekranlara çıxıb.

## Həmçinin bax

* Şer Ami

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Сержант Стабби Американский герой. Мультфильм,
Ozal İbrahimli

**İbrahimli Ozal Ramiz oğlu** () — jurnalist. "Azad Azərbaycan" Teleradio Şirkətinin Media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri.

## Həyatı
1992-ci il yanvarın 13-ü Bakı şəhərində anadan olub. 2009-cu il Binəqədi rayonu 283 saylı tam orta məktəbi bitirib. 2013-cü ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin Nəqliyyat fakültəsini bitirib. 

2011-ci ildə jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. 2011-2015-ci illərdə Azxeber.com informasiya portalında müxbir və redaktor vəzifələrində çalışıb.

2012-2013-cü illərdə Xəzər TV-də yayımlanan “Avtostop” proqramında aparıcı-müxbir kimi fəaliyyətini davam etdirib.

2016-2021-ci illərdə “ARB Media Qrup”da redaktor, baş redaktor, mətbuat katibi və media şöbəsinin rəhbəri olub.

2021-ci ildən “Azad Azərbaycan” MTRK-da media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışır

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Çox arzulayıram, övladım mənə gəlib desin ki... " - Ozal İbrahimli ilə MÜSAHİBƏ
Knyaz (dəqiqləşdirmə)

* Knyaz — qədimdə slavyanlarda monarx titulu. 
* Knyaz (pyes) — Hüseyn Cavidin 1929-cu ildə yazdığı beş pərdəli faciə.

## Həmçinin bax
* Knyaz (ad)
Algorand

**Algorand** — blokçeyn kriptovalyutası və kripto platformu. Platformanın şəxsi kriptovalyutası ALGO adlanır.

## Tarixi

Algorand 2017-ci ildə MTİ-də proffesor işləyən Silvio Mikali tərəfindən quruldu. Algorand şirkət və fonddan ibarətdir. Protokolun inkişafını mərkəzi Bostonda yerləşən özəl şirkət Algorand Inc. dəstəkləyir.

Algorand test şəbəkəsi 2019-cu ilin aprelində quruldu. Əsas şəbəkə isə 2019-cu ilin iyununda bazara çıxarıldı.

## İstinadlar
AmbaCoin

**AmbaCoin** — Ambazoniyanın rəsmi kriptovalyutası. Layihənin ərazidəki təbii sərvətlər vasitəsilə inkişaf etdiyi deyilir. AmbaCoin 2018-ci ildə bazara çıxarılmışdır.

## İstinadlar
BitClout

**BitClout** — açıq mənbəli kriptovalyuta və sosial media platformu. 

## Tarixi

### Başlanğıc (2019-2021 mart)
Nader əl-Nəci 2019-cu ilin əvvəlində "sosial media ilə investisiyanı birləşdirmək" haqda araşdırmağa başladı. 2019-cu ilin mayında blokçeyn yaratmağa başladı amma bunu 2020-ci ilin noyabrında qədər heç kimə demədi. 2020-ci ilin payızında yeni iş üçün iş elanları paylaşdı.

BitClout-un ilk bloku 18 yanvar 2021-ci ildə buraxıldı. Növbəti blok isə 1 mart 2021-ci ildə buraxıldı. Beləcə mayninq sürətləndi.

### BitClout adı ilə (mart - sentyabr)
24 mart 2021-ci ildə beta versiyadan çıxdı. Sequoia Capital, Andreessen Horowitz və digər şirkətlər layihənin ilk investorları olmuşdur.

12 iyun 2021-ci ildə BitClout-un dövriyyəsi 10,8 milyon koinlə məhdudlaşdırıldı.

Platforma 18 iyul 2021-ci ildə istifadəçilərin NFT ticarəti edə bilmələrini təmin etməyə başladı.

### DeSo adı ilə (indiyədək)
BitClout 21 sentyabr 2021-ci ildə *"Mərkəzi olmayan sosial" (Decentralized Social*) ifadəsinin qısaltması olan DeSo olaraq adlandırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BitClout-un rəsmi vebsaytı
* DeSo Fondunun rəsmi saytı
Anafi

**Anafi** () — Egey dənizindəki ada Yunanıstana məxsusdur.

## Coğrafiya
Kiklad arxipelaqına daxildir. Santorinidən 12 dəniz mili şərqdə yerləşir. Ada təxminən 38 km² əraziyə, 10 km uzunluğa və 7 km enə malikdir. Anafi adasının şərq hissəsində hündürlüyü 584 m olan Kalamoss zirvəsi var.

## Əhali
2001-ci il siyahıyaalınmasına görə, Anafi adasında 273 nəfər yaşayırdı.

## İqtisadiyyat
Hazırda ada sakinlərinin əsas məşğuliyyəti turizm və balıqçılıqdır.

## İstinadlar
Əl-Hadi (ad)

**Əl-Hadi** — ad.

* Əl-Hadi — Allahın adlarından biri.
* Əl-Hadi (xəlifə) — 4-cü Abbasi xəlifəsi.
* Əl-Hadi Laameçe — Əlcəzairli marafonçu.

## Həmçinin bax
* Hadi
Sörfinq

**Sörfinq** () — bir insanın adətən sahilə doğru hərəkət edən dalğanın ön və ya aşağı hissəsinə mindiyi su idman növüdür.
Sörfinq üçün uyğun dalğalar daha çox okean və dənizdə olur, lakin göllərdə və ya çaylarda "daimi dalğa" və ya axın dalğası şəklində tapıla bilər.
Bununla belə, sörfçülər qayıq () tərəfindən yaradılan süni dalğalardan, həmçinin xüsusi süni hovuzlarında sörf üçün yaradılmış dalğalardan da istifadə edə bilərlər.

Sörfinq termini dalğanın lövhəli və ya lövhəsiz “sürülməsi”ndən asılı olmayaraq və o an bədənin vəziyyətindən asılı olmayaraq dalğa üzərində sürüşmə hərəkətinə aiddir.
Sakit Okeanın yerli xalqları, məsələn Alaia, Paipo və buna bənzər taxta lövhələrdən istifadə edərək dalğalara minir və adətən bunu qarın üstə uzanaraq və diz üstə edirdilər.
Sörfinqin müasir tərifi, ən çox sörf taxtasında ayaq üstə dalğa sürən sörfçüyə aiddir.

Sörfinq 2021-ci ildən olimpiya idman növüdür.
## Tarixi
Sörfinq qədim zamanlarda Polineziyada yaranıb. İlk dəfə sörfinqlə Havaylılar məşğul olublar. Onlar üçün bu, ritualların bir hissəsi olmuş və hələ də qalmaqdadır. Onlar bu günə qədər də lövhələri öz əlləri ilə düzəldirlər. İlk sörf lövhələri çox iri olmuş və təxminən 70 kq ağırlığında idi.

Avropalılar onu ilk dəfə 1767-ci ildə Taitidə görmüşdülər. Bu, Samuel Uollisin ( komandanlığı altında "Delfin" freqatının Yeri dövrə vurması zamanı baş verib. Başqa bir versiyaya görə, ilk görən 1796-cı il aprelin 10-da (Taitidə) botanik Cozef Benks olmuşdur.

Corc Fit () tez-tez "Müasir sörfinqin atası" adlandırılır. Onun özü də bu fikrlə razı idi.

## Həmçinin bax
Kaytsörfinq

## İstinadlar
Mavi Qalxan

**Beynəlxalq Mavi Qalxan Komitəsi** və ya qısaca **Mavi Qalxan** (, daha əvvəl; International Committee of the Blue Shield, abreviatur; **ICBS**) — silahlı münaqişələr zamanı mədəni irs və dəyərləri qorumaq məqsədilə 1996-cı ildə yaradılmış beynəlxalq təşkilat.

Mədəniyyət sərvətlərinin "Qırmızı Xaçı" olaraq qəbul edilən komitənin simvolu silahlı qarşıdurma vəziyyətlərində mühafizəsi tələb olunan binaların işarələnməsi üçün istifadə edilən Mavi Qalxandır.

1954-cü ildə Haaqada imzalanmış "Silahlı münaqişə vəziyyətlərində mədəni irsin mühafizəsi" konvensiyasının 2-ci Protokoluna uyğun olaraq yaradılmışdır. Qərargahı Haaqadadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Argentinanın gerbi

Argentina Respublikasının gerbi (ispanca: Escudo de armas de la República Argentina) 1944-cü ildə təsdiqlənmişdir. Əslində isə onun bir qədər fərqli forması 1813-cü ildə Baş Təsis Məclisinin möhürü olmuşdur.

Gerbin dizaynının kimə məxsus olması bilinməsə də, burada əsasən 3 nəfərin - Alvear, Monteagudo və Vieytesin adı çəkilir. Lakin bundan bir neçə il əvvəl prezident Bernardino Rivadavianın Perulu Antonio Isidoro Castrodan Argentina gerbi hazırlamağını istəməsi məlumdur. O dövrdə hələ, gerblər bayraqların üzərində göstərilmirdi, Buenos Ayres doğumlu hərbi lider Manuel Belgrano gerbi bayrağın üzərinə çəkməyi əmr etdi və həmin bayrağı San Salvador de Jujuy şəhərinə verdi.

Gerbin zirvəsində qızılı-sarı rəngli May günəşini görə bilərik. Bu həm də Argentinanın bayrağında öz əksini tapmışdır. Doğan günəş Argentinanın yüksəlişini simvolizə edir. Argentinanın himninin ilk versiyasında da deyildiyi kimi, "yeni və şanlı bir millət yerin səthindən yüksəlir" ("se levanta a la faz de la tierra una nueva y gloriosa nación").
Gerbin mərkəzində təsvir olunan iki əl Argentinanın müxtəlif əyalətlərinin birləşməsini, həmrəyliyi təmsil edir. Əllərin birləşdiyi hissədə yerləşən nizə (çubuq) gücü və nizənin başında yerləşən Firigiya papağının əks etdirdiyi azadlığı qorumaq istəyini simvolizə edir. Gerbdə yer alan Firigiya papağı Fransız inqilabında olduğu kimi qırmızı rəngdədir.* Mavi və ağ rənglər bayraqda da olduğu kimi Argentina səmasını özündə əks etdirir.

## Maraqlı fakt
* "Smurfs" ("Şirinlər") cizgi filmində bütün şirinlər ağ Firigiya papağı taxdığı halda, Şirin Baba qırmızı Firigiya papağı taxır.
Tac (serial, 2016)

**Tac** (*) —* kraliça II Elizabet haqqında çəkilmiş Netflix serialı.

## Rollarda

* Kleyr Foy - II Elizabet
* Mett Smit - Filip Mauntbetten
* Vanessa Kirbi - Marqaret
* Eleen Atkins - Mariya Tek
* Viktoria Hemilton - Elizabet Bouz-Layon

## İstinadlar
Ogeday Girişkən

**Ogeday Girişkən** () — türk avarçəkmə idmançısı və aktyorudur.

## Həyatı
Ogeday Girişkən 1992-ci ildə Adanada anadan olub və təhsilini orada davam etdirib. Mərmərə Universitetinin Bədən Tərbiyəsi və İdman Müəllimliyi fakültəsində təhsil almaq hüququ qazanıb. Daha sonra bakalavr təhsilini başa vurdu. İdmançı kimi adından söz etdirən Ogeday o illərdə də diqqət çəkib və o, avarçəkmə sahəsində Fənərbaxçada lisenziyalı idmançı kimi on il avarçəkmə komandasında iştirak edib. Dünya reytinqlərinə damğasını vuran Ogeday Girişken 2017-ci ildə Survivor 2017 yarışmasına qatılıb. Yarışa başlayandan sonra Ogeday həm xarakteri, həm də traslardakı çıxışı ilə qısa zamanda irəliyə doğru bir addım atmağı bacarıb və həmin mövsümün çempionu olub. O, Litvada dünya miqyasında keçirilən U-23 Avarçəkmə Çempionatında yarışı 8-ci yerdə başa vurub. Ogeday Girişkən 2018-ci ildə *Bir Litre Gözyaşı* serialında "Teoman" obrazı ilə aktyorluğa addım atdı. Daha sonra 2019-cu ildə *Savaşçı* serialında "Komissar Çavuş Demir Döğer" obrazını canlandırıb.2022-ci ildə Survivor 2022: All Star yarışmasında 8. olub.
2024-cü ildə Survivor 2024: All Star Yarışmasında 2. dəfə çempion olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Akr

**Akr** () — sahə ölçüsü. İngilis ölçü sisteminin qəbul etmiş Birləşmiş Krallıq, ABŞ, Kanada, Avstraliya və s. ölkələrdə işlədilir. Əvvəllər akr bir gündə bir cüt öküzlə şumlanan sahə götürülürdü. 1 akr 4,040.86 m2-a bərabərdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Units of Measurement Regulations 1995 (United Kingdom)
Mepakrin

**Mepakrin**, **akrixin**, və ya **atebrin** — sintetik dərman preparatı. Bu, malyariyanın müxtəlif formalarını, həmçinin lyambliyoz, dəri leyşmaniozu, qırmızı qurdeşənəyi və s. müalicəsində işlədilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Akroteri

**Akroteri** (, *akterion* – *ucluq*) — klassik memarlıq orderləri tətbiq olunan binalarda frontonların künclərinə qoyulan heykəltəraşlıq bəzəyi. Akroterilər heykəl, üçayaq, disk, urna, palmetta və ya hər hansı digər heykəltəraşlıq elementi kimi müxtəlif formalarda ola bilər. Qotika memarlığında akroteriyalara da rast gəlinir. Bu, bəzən mebel dizaynına da daxil edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Akselerator

**Akselerator** ( – *sürətləndirirəm*) — karbüratordan daxili yanma mühərrikinin silindrlərinə verilən yanacaq qarışıqlığının miqdarını tənzimləyən aparat. Nəqliyyat vasitəsinin sürətini dəyişdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Hans-Hermann Braess, Ulrich Seiffert: *Vieweg Handbuch Kraftfahrzeugtechnik*. 2. Auflage, Friedrich Vieweg & Sohn Verlagsgesellschaft mbH, Braunschweig/Wiesbaden, 2001, ISBN 3-528-13114-4
* Kai Borgeest: *Elektronik in der Fahrzeugtechnik.* 1. Auflage, Friedr. Vieweg & Sohn Verlag, Wiesbaden, 2007, ISBN 978-3-8348-0207-1
Lyubov Akselrod

**Lyubov İsaakovna Akselrod** (; təxəllüsü – **Ortodoks**; ) — Rusiya filosofu və ədəbiyyatşünası.

## Həyatı
Lyubov İsaakovna Akselrod 1868-cı ildə Rusiya imperiyasında, indiki ərazisində anadan olmuşdur. O, 1884-cü ildən inqilabi hərəkata qoşulmuşdur. Akselrod1887–1906-cı illərdə mühacirətdə yaşamış, 1900-cu ildə Bern Universitetini qurtarmışdır. O, 1892-ci ildə "Əmək azadlığı" qrupuna daxil olmuşdur. Akselrod tarixi materialistcəsinə anlayışı müdafiə etmiş, neokantçılığın idrak nəzəriyyəsinə, empiriokritisizmə qarşı çıxmışdır. O, Marksist fəlsəfənin şərhində aqnostisizm və relyativizmə bir növ razılaşmışdır. Akselrod Vladimir Leninin "*[[Materializm və empiriokritisizm]]*" əsərinə qarşı çıxmışdır. O, 1903-cü ildə menşeviklərə qoşulmuşdur. 1920-ci illərdə Akselrod "mexanistlər" qrupuna daxil idi. O, ömrünün son illərində incəsənətin sisoloji problemləri ilə məşğul olmuşdur. Lyubov Akselrod 5 fevral 1946-cı ildə, SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Esther Luba Axelrod. Tolstois Weltanschauung und ihre Entwicklung. — Stuttgart, Druck der Union Deutsche Verlagsgesellschaft, 1902. — 107 S.
* «К. Маркс как философ», 1924
* «Критика основ буржуазного обществоведения и материалистическое понимание истории», Иваново-Вознесенск, 1924
* «Этюды и воспоминания». Ленинград, 1925
* «Лев Толстой», 2-е изд., Москва, 1928
* «К вопросу о мировоззрении Щедрина», Литературное наследство, 1933,1—12
* «Идеалистическая диалектика Гегеля и материалистическая диалектика Маркса», Москва — Ленинград, 1934.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Библиография трудов Л. И. Аксельрод
* *Аксельрод Л. И.* Курс лекций по историческому материализму или rar
* *Аксельрод Л. И.* К национальному вопросу. Петербург, 1906 г.
* *Л. Аксельрод (Ортодокс).* Господин Бердяев и моя бабушка // Против идеализма: критика некоторых идеалистических течений философской мысли. — М.-Л.: Гос. соц.-экономич. изд-во, 1933. — С. 109—118.
* *А. Боев.* Любовь Аксельрод: История неправославного ортодокса // «Скепсис»
*
Armenpress

***Armenpress*** () — Ermənistanın ən köhnə və əsas dövlət xəbər agentliyi.

## Tarixi
"*Armenpress*" 18 dekabr 1918-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikası hökuməti tərəfindən Ermənistan Teleqraf Agentliyi kimi təsis edilmişdir. Agentliyin yaradılmasında Simon Vratsyanın mühüm rolu olmuşdur. 1920-ci ildə Ermənistan SSR-nin əsasının qoyulmasının ardınca agentliyin adı dəyişdirilərək "*Armenkavrosta*", sonra isə "*Armenrosta*" və "*Armenta*" olmuşdur. 1972-ci ildə onun adı yenə dəyişdirilərək "*Armenpress*" olmuşdur. SSRİ dövründə, 1920-ci ildən 1991-ci ilə qədər agentlik "ictimai məlumatın rəsmi icazəli mənbəyi" kimi fəaliyyət göstərmiş və Ermənistan Kommunist Partiyasının birbaşa nəzarəti altında olmuşdur. "Armenpress" indiki dövrdə "*[[Reuters]]*", "*[[SİTA]]*" (Rusiya) və "*[[Sinxua]]*" (Çin) xəbər agentlikləri ilə əməkdaşlıq edir. Qara Dəniz Milli İnformasiya Agentlikləri Assosiasiyasının üzvüdür. "Armenpress"in icad etdiyi bir çox neologizm erməni dilinə daxil olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arşak Atayan

**Arşak Gevorqi Atayan** (; ) — Ermənistan-sovet şairi, nasiri, dramaturqu, tərcüməçisi və ictimai xadimi. 1935-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Arşak Gevorqi Atayan 20 iyun 1877-ci ildə Rusiya imperiyasının Böyük Tağlar kəndində (indiki Azərbaycanda) anadan olmuşdur. O, Üçkilsə, Tiflis və Şuşada təhsil almışdır. Atayan 1898–1902-ci illərdə çar ordusunda xidmət etmişdir. O, 1903–1904-cü illərdə Tiflisdə çıxan "*[[Molot (qəzet)|Molot]]*" jurnalının redaksiyasında korrektor işləmişdir. Atayan Salmas yaxınlığındakı erməni kəndləri haqqında məlumatları qələmə almış, xalq mahnılarını və folklorunu toplamışdır. O, 1907–1911-ci illərdə Qacar ​​dövlətinin bir hissəsi olan İsfahan şəhərinin Yeni Culfa məhəlləsində dərs demiş, Rusiya–İran Bankının İsfahan şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Atayan 1922-ci ildən Ermənistan SSR-də yaşamağa başlamışdır. O, İrəvanda, Gümrüdə, Xankəndində dərs demişdir. Atayan "*Sovet Ermənistanı*" qəzetində məsul katib işləmişdir. O, 1935-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul olunmuşdur. Atayan 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalmış və güllələnmişdir. O, 1955-ci ildə ölümündən sonra bəraət qazanmışdır. Rafael Atayanın, Armen Atayanın və Robert Atayanın atasıdır.։ Անհիմն բռնադատվել է, գնդակահարվել 1938 թվականին, հետմահու արդարացվել է 1955 թվականին

## Seçilmiş əsərləri
* Поэзия, Баку , 1897
* Иран, 1898
* Эмоция (сатирический роман), Баку, 1898
* Долина любви, Тифлис, 1904
* Пролог, Тегеран, 1905
* Салмаст, Нор-Джуга, 1906
* Из теории фольклора, Нор-Джуга, 1907
* Советская Социалистическая Республика Армения и её правительство, Нор-Джуга, 1922
* Давид Сасунский (драма из пяти актов), 1925

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Саркисян С. Т. Энциклопедия Арцах-Карабаха. Спб., 2005. — 312 с.։ ил. ISBN 5-9676-0034-5
Sen Arevşatyan

**Sen Sureni Arevşatyan** (; ) — Ermənistan filosofu, tarixçisi. O, 1982–2007-ci illərdə Matenadaranın direktoru olmuşdur.

## Həyatı
Sen Sureni Arevşatyan 7 yanvar 1928-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində, yazıçı Suren Qəhrəmani Arevşatyanın (1896–1972) və Suzanna Xristoforovnanın (1902–1992) ailəsində anadan olmuşdur. Böyük qardaşı Eduard Arevşatyan (1926–2007) Ermənistan SSR-nin əməkdar memarı olmuşdur. Sen Arevşatyan 1946–1951-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. O, 1954–1957-ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının (EMEA) Fəlsəfə şöbəsinin kiçik elmi işçisi, 1957–1959-cu illərdə isə böyük elmi işçisi olmuşdr. Arevşatyan 1972–1979-cu illərdə EMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun baş elmi işçisi, 1990-cı ildən isə qrup rəhbəri olmuşdur. O, 1975–1978-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində dərs demişdir. Arevşatyan 1959–1982-ci illərdə şöbə müdiri, 1982–2007-ci illərdə isə Matenadaranın direktoru olmuşdur. O, 1986–1989-cu illərdə Ermənistan Mədəniyyət Fondunun təsisçi sədri olmuşdur. Arevşatyan 1972-ci ildə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. 1978-ci ildə Ermənistan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülən Arevşatyan 1996-cı ildə EMEA-nın akademiki olmuşdur. O, 25 iyul 2014-cü ildə Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Директор Матенадарана
* Академик С. С. Аревшатян 
*
Qayane Atayan

**Qayane Armenovna Atayan** (, ; ) — erməni əsilli Ukrayna rəssamı. Rəssamlar Tatyana Yablonskaya və Armen Atayanın qızıdır.

## Həyatı
Qayane Atayan 23 sentyabr 1959-cu ildə Ukrayna SSR-in paytaxtı Kiyev şəhərində, rəssamlar Tatyana Yablonskaya və Armen Atayanın ailəsində anadan olmuşdur. O, 1983-cü ildə Kiyev Dövlət Rəssamlıq İnstitutunu bitirmişdir. Atayan anasını özünün əsas müəllimi hesab etdiyini bildirmişdir. O, 1986-cı ildən Ukrayna Milli Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Atayan 1982-ci ildən bir çox rəsm sərgilərinin iştirakçısı, 1986-cı ildən Ukrayna Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. Qayane Atayanın əsərləri Kiyev Milli Rəsm Qalereyasında, Zaporojya, Xmelnitski incəsənət muzeylərində, Tayvandakı Əjdaha muzeyində, Ukraynada və xaricdə şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Əsərlərin bəziləri Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyinin İncəsənət Sərgiləri Direktorluğunun, Ukrayna və Rusiya Rəssamlar İttifaqının, Ukrayna Milli Bankının, Qradobankın mülkiyyətidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Работы Атаян Гаянэ на сайте Продюсерского центра Бойко
Tüstü bombası

**Tüstü bombası**, **tüstü qumbarası**, **duman bombası**, **duman qumbarası**, **duman şaşkası** kimi də tanınan **tüstü şaşkası**, siqnal vermək, hədəfləri yaxud eniş zonalarını müəyyənləşdirmək və ya təyin etmək, həmçinin də bölmələrin hərəkətində tüstü pərdəsi yaratmaq üçün istifadə olunan partladıqdan sonra tüstü yayan qumbara növüdür.