open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ovçular təpəsi boyunbağısı

**Ovçular təpəsi boyunbağısı** — Ovçular təpəsi yaşayış yerindən aşkar edilmiş Eneolit dövrünə aid qızıl boyunbağı. Boyunbağı AMEA Naxçıvan Bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin birgə həyata keçirdiyi arxeoloji tədqiqatlar zamanı arxeoloqlar Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov tərəfindən aşkarlanmışdır. Artefakt Cənubi Qafqazın ən qədim qızıl əşyası kimi qiymətləndirilmişdir.

## Ərəfə
Naxçıvan ərazisi qədim tarixi abidələr və yaşayış məskənləri ilə zəngindir. Naxçıvan İkiçayarasına yaxın yerləşdiyinə görə burada mədəniyyət daha tez inkişaf etmiş və bu ərazidə yaşayan tayfalar İkiçayarası mədəniyyətləri ilə daimi əlaqədə olmuşlar. Regionda yerləşən I Kültəpə və II Kültəpə, Naxçıvantəpə, Maxta, Oğlanqala və digər çoxsaylı qədim yaşayış yerlərində aparılmış tədqiqatlar bölgənin qədim tarixinə dair maraqlı məlumat və artefaktların üzə çıxarılmasına imkan vermişdir.

### Ovçular təpəsi yaşayış yeri

Şərur rayonunun Dizə kəndi yaxınlığında yerləşən və e.ə. V–III minilliklərə aid edilən Ovçular təpəsi yaşayış yerində ilk tədqiqatlar Vəli Əliyev və A. Q. Seyidov tərəfindən aparılmışdır. Həmin tədqiatlar zamanı arxeoloqlar abidə ərazisindən Eneolit və İlk Tunc dövrünə aid mədəni təbəqə və müvafiq artefaktlar aşkar etmişlər. Daha sonra abidədə S. H. Aşurov arxeoloji qazıntı işləri aparmış və çoxsaylı tikinti qalıqları üzə çıxarmağa müvəffəq olmuşdur. Tədqiqatçıların fikrincə, Ovçular təpəsi yaşayış yerinin əsas xüsusiyyətlərindən biri, burada Cənubi Qafqaz ölkələri üçün xarakterik olan Kür-Araz mədəniyyəti təbəqəsinin sonrakı dövrlərin mədəni qatları ilə örtülməməsidir.

## Boyunbağı
2006-cı ildən etibarən Ovçular təpəsi yaşayış yerində AMEA Naxçıvan bölməsi və Fransa Milli Araşdırmalar Mərkəzinin mütəxəssisləri Vəli Baxşəliyev, Ketrin Marro və Səfər Aşurov birgə arxeoloji qazıntılara başlamışlar. Bu qazıntılar nəticəsində Son Eneolit dövrünə aid daştəməl üzərində inşa edilmiş kərpic yaşayış evlərinin qalıqları aşkar olunmuş və Ovçular təpəsi sakinlərinin Übeyd sakinləri ilə əlaqə saxlaması müəyyən edilmişdir. 2010-cu ildə arxeoloqlar yaşayış yerindən şərti olaraq *"şahzadə qəbri"* adlandırılan məzar aşkar etmişlər. 2008-ci ildə isə Ovçular təpəsindən qızıl boyunbaının qalıqları aşkarlanmışdır. AMEA Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun Təsviri və Dekorativ Sənətlər Şöbəsinin müdiri Fizzə Quliyevanın *"Qafqaz ərazisində tapılmış ən qədim qızıl əşya"* kimi qiymətləndirdiyi boyunbağı həmin dövr üçün xarakterik olan çəngəlşəkilli başlığa malikdir. Son Eneolit dövrünə aid edilən zinət əşyasının uzunluğu 18 sm, eni isə 6 mm-dir. Sənət əsəri Qafqaz arxeologiyası, etnoqrafiyası, dekorativ-tətbiqi sənətləri tarixində yeni səhifə açmaqla, Azərbaycan zərgərlik sənəti və milli geyim mədəniyyəti tarixində mühüm kəşf kimi qiymətləndirilmişdir.

## Sərgilənməsi
16 mart 2018-ci ildə Bakıdakı Heydər Əliyev Mərkəzində açılmış "Azərbaycan inciləri: tarixin axarında" adlı sərgidə boyunbağı ilk dəfə ictimayətə təqdim edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amil Yunanov

**Amil Əzim oğlu Yunanov** () — Albaniyanın "Bilis" klubunda çıxış edən azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası
Yunanov 2024-cü il sentyabrın 17-də Albaniyanın "Bilis" klubuna transfer edilib.

## Beynəlxalq karyerası
Azərbaycan millisinin heyətindəki debütünü 2016-cı il mayın 26-da Andorra ilə yoldaşlıq oyununda etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aqroekologiya

**Aqroekologiya** - kənd təsərrüfatı istehsalı sistemi ilə bağlı olan ekoloji prosesləri öyrənən elimdir. Ekoloji prinsiplərin aqroekosistemlərə tətbiqi yeni idarə etmə yanaşmalarını şərtləndirir. Aqroekoloqlar orqanik, integrasiya olunmuş, ənənəvi, intensiv və extensiv kimi kənd təsərrüfatı formalarının hamısını öyrənirlər.

## Ekoloji strategiya
Aqroekoloqlar kənd təsərrüfatında texnologiyaların istifadəsinə qarşı deyildirlər, əksinə təbii, sosial və insan kapitalı ilə birlikdə necə və nə zaman istifadə oluna biləcəyini dəyərləndirirlər.  Aqroekologiya aqroekosistemtlərin konteksal öyrənilməsinni irəli sürürlər. Yəni, aqroekosistemlərin qorunması üçün unversal bir formula yoxdur. Beləki, insektisidlərin yerinə "təbii düşmənlərdən" və ya monokultura əvəzinə polikulturadan istifadə etmək kimi konkret idarəetmə praktikalardan tətbiqi mümkün deyildir.

Əksinə, aqroekoloqlar aqroekosistemlərin dörd sisteminin (məhsuldarlıq, sabitlik, davamlılıq və bərabərlik) xüsusiyətləri ilə bağlı sualların cavablandırılması ilə məşğul olurlar. Baxmayaraq ki, bu sistemlər fərqli elm sahələridir, aqroekoloqlar bu sistemlərin hamısının qarşılıqlı olaraq bir-birinə bağlı olaraq aqroekosistemləri mövcudluöunu müəyyənl etdiyini bildirirlər. Aqroekoloqlar aqroekosistemin elementlərini anlamaq üçün təbiət elmlərindən istifadə edərək torpağın xüsusiyyyətlərini, bitki-həşərat əlaqələrini, sosial elmlərdən istifadə edərək kənd təsərrüfatı formalarının kənd icmalarına təsirini, yeni istehsal metodlarının inkişaf etdirilməsinə olan iqtisadi məhdudiyyətləri, yaxud kənd təsərrüfatı praktikalarını şərtləndirən mədəni faktorları araşdırırlar.

## Aqroekoloji yanaşmalar
Aqroekoloqlar aqroekologiyanın nə olması ilə bağlı həmişə ortaq məxrəcə gələ bilmirlər. Aqroekologiyaya verilmiş müxtəlif təriflər əsasən "ekologiya" və bu sahə üzrə aparılan "siyasətlə" fərqləndirilir. OECD aqroekologiyaya "kənd təsərrüfatı ilə ekologiya arasında əlaqələri öyrənən elm" tərifini verir. Bu tərif dar olaraq aqroekologiyanın təbii ətraf mühit əks etdirən ekoloji tərəfinə yönəlir. Bu tərifə uyğun olaraq, belə hesab etmək olar ki, aqroekoloq kənd təsərrüfatının torpaq sağlamlığı, su və hava keyfiyyəti, mezo-fauna və mikro-fauna, ətraf flora, exoloji toksinlər və digər ekoloji kontekslər üzrə əlaqələri öyrənir.

Dalgaard və digərlərinin verdikləri daha ümumi tərifdə isə aqroekologiya bitkilər, heyvanlar, insanlar və ətraf mühitin kənd təsərrüfatı sistemi daxilində bir-birləri arasında qarşılıqlı əlaqələri öyrənən elm kimi ifadə edir. Nəticədə aqroekologiya təbii olaraq çox istiqamətli elm kimi aqronomluğu, ekologiyanı, sosiologiyanı, iqtisadiyyatı və digər elmləri əhatə edir. Francis və digərləri bu tərifi daha da genişləndirərək əsas diqqəti qida sisteminə verirlər.

Aqroekologiya coğrafi mövqeyə görə fərqli tərif olunur. Cənub yarımkürəsində bu termin açıq şəkildə siyasi məna ifadə edir. Belə siyasi tərif adətən sosial və iqtisadi ədalətin hədəflərini ifadə edir və əsas diqqət isə yerli əhalinin ənənəvi kənd təsərrüfatı biliklərinə verilir. Şimali Amerika və Avropa yanaşmasında siyasi baxışdan qaçılır və əsasən ciddi bir elim istiqaməti kimi qəbul olunur.

## Referenslər
Vilson Lalin

**Vilson Klemente Lalin Salvaterra** (Tam adı: ; d. 3 may 1985, Retaluleu, Qvatemala) — Qvatemalalı olan futbolçu, "Komunikasones" klubunun müdafiəçisi, Qvatemala milli yığmasının futbolçusu.

## Klub karyerası
Lalin, karyerasına "Suçitepekes" komandası ilə başlayıb. 2008-ci ildə Milli liqada debüt etmişdir. 19 oktyabrda baş tutan "Xalapa" komandasına qarşı oyunda Lalin, ilk qolunu vurmuşdur.

2011-ci ildə Lalin "Deportivo Markens" komandasına gedib. 10 iyul tarixində keçmiş komandası "Suçitepekes" ilə oyun oldu. 18 avqust 2012-ci ildə *[[Yuventus FK]]* ilə oyunda Lalin komandası "Deportivo Markense" üçün yeni qol vurmuşdur.

2013-cü ilin yazında Vilson Komunikasonesə gedib. 4 avqustda Erediya Xaquares ilə oyunda yeni bir klub üçün debüt etdi. Avqustun 25-də *Universidad de San Karlosa* qarşı oyunda Lalin, "Komunikasones" üçün ilk qolunu vurub. Vilsonun komandası millidə dörd dəfə birincilik qazanıb.

## Beynəlxalq karyerası
22 iyun 2008-ci il tarixində *St Martia Lalin* komandasına qarşı 2014 FİFA Dünya Kubokunda Qvatemala milli komandası üçün oyunda oldu. 7 iyun 2015-ci ildə *Uruguayan* milli komandasına qarşı hazırlıq oyununda Vilson milli komandanın ilk qolunu atıb.

2015-ci ildə Lalin milli komandada *[[CONCACAF]] Qızıl kubok* və *[[CONMEBOL]] Qızıl kubokunda* iştirak etdi. Turnirdə *Kuba milli futbol komandasına*, *[[Meksika milli futbol komandası]]na*, *[[Trinidad və Tobaqo milli futbol komandası]]na* qarşı oynayıb.

### Qvatemala komandası

## Nailiyyətlər
#### Komunikasones
*  **Qvatemala Futbol Çempionatının çempionu** — Apertura 2013
*  **Qvatemala Futbol Çempionatının çempionu** — Klausura 2014
*  **Çempion Qvatemala Futbol Çempionatı** — Diyafram 2014
*  **Çempion Qvatemala Futbol Çempionatı** — Klausura 2015

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''National-football-teams.com'' saytında profili
Vitali Yeliseyev

**Vitali Yeliseyev** (; 26 fevral 1950, Kirovabad, Azərbaycan SSR, SSRİ) — sovet avarçəkəni, Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, ikiqat dünya çempionu. SSRİ əməkdar idman ustası (1977).

## Karyerası
Vitali 1980-ci il Moskva Olimpiadasında dörd nəfərlik sükansız qayıqla yürüşdə gümüş medal qazanıb.

1977-ci ildə Amsterdamda və 1981-ci ildə Münhendə keçirilən dünya çempionatlarında qazandığı qələbələrə görə, ikiqat dünya çempionudur.

Hazırda məşqçi işləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Olympedia.org'' saytında profili
Kərim Əbdül-Cabbar

**Kərim Əbdül-Cabbar** orijinal adı ilə *Kareem Abdul Jabbar* (*əsl adı:* ; ) — məşhur amerikalı basketbolçu, NBA tarixində ikinci ən çox xal qazanan oyunçu.

Milli Basketbol Assosiasiyası komandalarından Miluoki Baks, Los-Anceles Leykersdə 20 mövsüm forma geyinib. Mərkəz mövqedə olan Kərim Əbdül-Cabbar karyerasında NBA ilin ən yaxşı beş komandası və NBA ən yaxşı müdafiə komandasına girməyi bacardı. 6 dəfə NBA çempionu, 6 dəfə NBA Ən Dəyərli Oyunçu Mükafatı, 19 dəfə NBA ulduzuna layiq görülüb. 6 çempionluğun ardından müəllim olduğu komanda iki dəfə NBA çempionu olmuşdur. 1996-cı ildə NBA Tarixinin ən yaxşı 50 oyunçusu sırasına daxil olmuşdur. NBA müəllimi Pat Riley və basketbolçu Ayzes Tomas ilə Culis İrvinq, Əbdül-Cabbarı tarixdəki ən yaxşı basketbol oyunçusu olduğunu deyirlər.

## Haqqında

İllərin ən yaxşı basketbolçusu hesab edilən Əbdül-Cabbar, Los-Anceles Kaliforniya Universitetində 1965–89-cu illərdə 5 nömrədə mərkəz pozisiyada oynamışdır. Karyerasında 38.387 top vurmuşdur. Bu NBA tarixində basketbolçunun karyerasında basketbolçunun vura biləcəyi ən yüksək hesabdır.

NBA-da 20 mövsüm iştirak etdikdən sonra, 1989-cu ildə basketboldan ayrılıb, yazıçılığ, aktyorluğa və basketbol müəllimliyinə başlamışdır.

Həmçinin Əbdül-Cabbar, Brüs Lidən döyüş üçün dərslər almışdır.

1975-ci ildə Los-Anceles Leykersə gedən basketbolçu, komandaya 1979-cu ildə Maqiç Consonun daxil olması ilə bərabər NBA-da qalib olmuş, 6 çempionluqdan sonra basketbolu buraxmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* NBA
* Basketbol

## Xarici keçidlər
* Kareem Abdul-Jabbar resmî sitesi: kareemabduljabbar.com
* Kareem Abdul-Jabbar Bloğu: www.kareemabduljabbar.com/blog 
* Biyografisi: stats.nba.com 
* NBA kariyer istatistikleri (resmî): stats.nba.com 
* NBA kariyer istatistikleri: basketball-reference.com
* 
* Resmi Twitter Hesabı: http://www.twitter.com/kaj33
Rail Məlikov

**Rail Məlikov** — 17 dekabr 1985-ci ildə paytaxt Bakı şəhərində doğulub. Hazırda "Sumqayıt FK"-da 2 nömrə ilə  çıxış edir.
Ruslan və Lyudmila (film, 1972)

**Ruslan və Lyudmila** () — rejissor Aleksandr Ptuşkonun 1972-ci ildə çəkdiyi sovet bədii filmi.

## Məzmunu
Filmin baş qəhrəmanı uzun saqqallı sehrbaz Çernomor tərəfindən qaçırılmış nişanlısı Lyudmilanı tapmaq üçün yola çıxan pəhləvan Ruslandır. Bu yolda onu təhlükəli macəralar gözləyir...

## Film haqqında
* Film böyük rus yazıçısı Aleksandr Puşkinin 1820-ci ildə yazdığı eyniadlı poemasının motivləri əsasında çəkilmişdir.
* Kinokritiklərin fikrincə, film rejissorun yaradıcılığının zirvəsini təşkil edir.
* Film SSRİ xalq artisti rejissor Aleksandr Ptuşkonun kinoda son işidir.
* Filmdə Lyudmilanın sehrbaz Çernomorun sarayında olarkən səslənən musiqilərin bir hissəsi görkəmli Azərbaycan müğənnisi Müslüm Maqomayev tərəfindən ifa olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* 
* Сказка родом из Александрова
* Ruslan və Lyudmila — 1-ci hissə YouTube saytında 
* Ruslan və Lyudmila — 2-ci hissəYouTube saytında 

## İstinadlar
Sloveniya 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Sloveniya]] [[2018 Qış Olimpiya Oyunları]]nda**  4 idman növü üzrə 55 idmançı ilə təmsil olunacaqdır.
## Medallar
Vahid Qazi

**Vahid Qazi** (tam adı: **Qazi Vahid Pərviz oğlu**; ) — Azərbaycanlı yazıçı, publisist, bloger.

## Həyatı
Vahid Qazi 22 mart 1968-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olub.

Ağdam şəhəri 1 saylı orta məktəbində oxuyub.

1985-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub, 1992-ci ildə oranı bitirib.

1986–1988-ci illərdə Sovet ordusunda xidmət edib.

Azərbaycan və İsveç Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Əsərləri rus, ingilis, isveç, ukrayna, latış, polyak, türk dillərinə çevrilib.

Bir çox ölkədə keçirilən konfranslarda iştirakçı olub, demokratiya problemləri mövzusunda çıxışlar edib. Keçmiş kommunist ölkələrində demokratik mübarizələrə beynəlxalq dəstək layihələrində fəallıq göstərib. Azərbaycanın şəhər və kəndlərində vətəndaş cəmiyyətinin gəlişməsi üçün minlərlə insanı əhatə edən layihələrdə təşkilatçılıq edib.

2012-ci ildən İsveçdə yaşayır.

## Fəaliyyəti
1990–1992-ci illərdə "Ədalət" qəzetində müxbir işləyib.

1992-ci ilin avqustundan 1993-cü ilin martınadək "Azərbaycan" qəzetində xüsusi müxbir olub.

1993-cü ilin 18 martından həmin ilin 23 iyulunadək – Ağdamın işğal gününədək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Aparatında dövlət müşavirinin böyük inspektoru vəzifəsində işləyib.

1993–1995-ci illərdə Müsavat partiyasının mətbuat xidmətində çalışıb.

1995–2012-ci illərdə "İnam" Plüralizm Mərkəzinin sədri olub.

2002–2012-ci illərdə "III Sektor", "Svobodnaya volya", "Toplum" jurnallarına redaktorluq eləyib.

## Kitabları
* "Ruhlar şəhəri": "Təhsil" 2010, Bakı, "MHS" 2011, Bakı
* "Yaddaş ləpirləri: demokratiya yazıları": "MHS" 2011, Bakı
* "Çamayra. Kuba dəftəri": "MHS" 2012, Bakı
* "Çöl Qala": "Bakı Kitab Klubu", 2016, Bakı
* "Озоновые люди": Bakı, 2017
* "Hyresgäster" ("Kirayəşinlər"): "Diktonius Text", 2018 Stockholm
* "Бейсбол на шахматной доске", Ridero, Moskva, 2018

## İstinadlar
Web: https://vahidqazi.wordpress.com/

## Xarici keçidlər
* "Bütün sevgilərin bir səsi var – pıçıltı"
* "Vikinq babalarıyla fəxr edib sinəsinə döyən isveçli görməmişəm!"
* "Eyforiya ilə depressiya bir dağın iki üzü kimidi…"
* "İztirab – vətəndə qərib olmaqdır"
* "Fərq etməz İsveçdə, Bakıda, lap belə Quzanlıda ol"
* "Aydan baxsan Yer də vətəndi"
* "Gələcək görmək istədiyim keçmişdi"
* Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik
* "Öz yazını redaktə eləmək, həyatda buraxdığın səhvləri düzəltmək üçün sənə verilən şansa oxşayır."
Korab şəlaləsi

**Korab şəlaləsi** (*Proyfel*) — Makedoniya Respublikasının qərbində, Albaniya ilə sərhəddə yerləşən şəlalə. Şəlalə Mavrovo Milli Parkı ərazisində yerləşir. Dlaboça çayının yuxarı axarlarındadır. Dlaboça çayı öz növbəsində Radika çayının hövzəsinə daxildir.  Şəlalə Korab dağının ətəklərindən aşağı doğru axır. Şəlalə Mal-Korab dağının ətəklərinə yağan qarın əriməsi sayəsində formalaşır. Şəlalənin intensivliyi mövsümdən alılı olaraq dəyişir. Korab şəlaləsi nəyinki Makedoniyanın həm də bütün Balkan yarımadasının ən hündür şəlaləsidir. İnzibati baxımından Makedoniyanın Mavrovo və Rostuşa rayonu ərazisinə daxildir.

## Təsviri
Onun ölçüləri ölçmə xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Hündürlüyü 100-138 metr arasındadır. Dəqiq hündürlük isə Çayın töküldüyü ən hündür nöqtə ilə ən aşağı nöqtə arasındakı məsafədir. Şəlalənin ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 2120 metr yuxarıdadır. Ən aşağı nöqtəsi isə 1990 metrdir.

Çayda ən gursulu dövr mayın sonları iyunun əvvəlləri müşahidə edilir. Yay ərzində isə suyun həcmində kifayət qədər azalma baş verir. Əsasən tədriclə azalır. Quraq keçən illəri avqust ayının sonu sentyabrın əvvəllərində şəlalə tamamən quruyur.

Şəlalə və çayın yerləşdiyi vadi son buzlaşma dönəmində formalaşmış buzlağın fəaliyyəti sayəsində əmələ gəlmişdir. Şəlalənin yerləşdiyi ərazidə buzlaq mənşəlli təbiət abidələrini müşahidə etmə olar.

## Əlçatarlılıq
Şəlalə kifayət qədər əlçatmaz bir ərazidə yerləşir. Şəlaləyə gedən ən yaxşı yol Dlaboka çayının vadisi ilədir. Bu yolda Nistrovo kəndi yerləşir. Buradan yola davam etdikcə qarşıya tərk edilmiş Jujne kəndi çıxır. Buradan meşə ilə şəlaləyə qısa yol olsa da iki dəfə çayı keçmək zərurəti yaranır. Digər maşrutla isə kilsə yaxınlığında yerləşən körpünü keçmək yazımdır. Bu yol daha qısa, enli və bir azda təhlükəsizdir.

## İstinadlar
Lyubotin dağı

**Lyubotin dağı** — Şar-Planin silsiləsinin ən hündür zirvəsi. Zirvə Makedoniya ilə qismən tanınmış Kosovo Respublikası arasında yerləşir. Lyubotin dağının maksimal hündürlüyü 2498 metrdir.

Zirvə piramida formasına malikdir. Bu əsrarəngiz görünüşü baxımından Şar-Planin silsiləsində seçilir. Şar-Planin silsiləsinin şərqində yerləşir və onun ən hündür nöqtəsidir. Eyni silsiləyə daxil olan zirvələrdən təcrid olunmuş formadadır. Belə ki, digər zirvələrdən kifayət qədər aralıdadır. Zirvə yerləşdiyi ərazinin dominant lanşaftı rolunu oynayır. Zirvə uzaq məsafələrdən aydın şəkildə görünür. Məsələn:Skopye və Priştinadan.

Qismən tanınmış Kosovo Respublikası ərazisində zirvənin əhəmiyyətli hissəsi yerləşir: şimal, şimal-qərb və cənub-şərq ətəkləri. Makedoniya ərazisində zirvənin cənub ətəkləri yerləşir. Zirvənin şimal ətəklərinə yaxın Lepenas, cənub ətəklətinə yaxın isə Vardar çayının yatağı qərarlaşır. Şərq və cənub-şərq ətəkləri sıx meşələrlə örtülüdür. Meşə zonasından yuxarıda alp cəmənlikləri yerləşir. Bu çəmənliklər otlaq sahəsi kimi istifadə edilir. Zirvənin qərb ətəklərində Livadişi gölü qərarlaşır.

Dağ mezazoy erasına aid suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada əsasən əhəng daşı üstünlük təşkil edir. Çoxlu sayda əhəng daşı və digər daşlıq sahələrə sahibdir. Bölgəyə xas bitkilər yayılmışdır. Burada ən çox rast gəlinən bitki *[[Sideritis scardica]]* adlanır. Əhəng daşı suxurlarının yayıldığı ərazilərdə nadir bənövşə növü olan *[[Viola grisebachiana]]* yayılmışdır.

Lyubotin dağı avropalı alpinistlər üçün ən sevimli ərazilərdən biri hesab edilir. Zirvənin Makedoniya hissəsində «*Lyubotin*» düşərgəsi yerləşir. Buraya Vratnisa kəndindən 2 saatlıq yol vardır. Düşərgə maydan noyabra qədər açıqdır.

Bir fərziyəyə görə Makedoniya Respublikasının gerbində təsvir edilən dağ məhs Lyubotindir. Zirvənin şərəfinə Tetovo şəhərinin bir futbol klubu adlandırılmışdır. Zirvə Makedoniyanın şimalında, Kosovonun isə cənubunda yerləşir.
## İstinadlar
Aleksandr Ptuşko

**Aleksandr Lukiç Ptuşko** (doğularkən **Ptuşkin**) (; ) — rus sovet rejissoru, operator və rəssamı. SSRİ xalq artisti (1969). Stalin mükafatı laureatı (1947). O, sovet "Volt Disney"i adlandırılmışdır.

## Həyatı
Aleksandr Ptuşko 19 aprel (digər mənbəyə görə 18 aprel) 1900-cü ildə Luqansk şəhərində Luki Artemyeviç və Natalya Semyonovna Ptuşkinlərin kəndli ailəsində anadan olmuşdur.

Real məktəbində oxumuşdur. 1919-cu ildən 1-ci süvari ordunun 11-ci kavaler diviziyasında xidmət etmişdir. Vətəndaş müharibəsindən sonra yerli Xalq evində (indiki Dəmiryol vilayət mərkəz sarayı) aktyor və rəssam-dekorator, "Donetsk ocaqxanası" () qəzetində müxbir işləmişdir.

1923–1926-cı illərdə Moskva xalq təsərrüfatı institutunda təhsil almışdır. 1927-ci ildən Mosfilm kinostudiyasında cizgi filmi rəssamı və rejissoru işləməyə başlayır.

1932-bu ildə Ptuşkin ilk rəngli multiplikasiya filmi "Hökmdar həyatı"nı () çəkir. 30-cu illərdə Conatan Sviftin romanının motivləri əsasında "Yeni Qulliver (1935), "Balıqçı və balıq haqqında nağıl" (1937), "Qızıl açar" (1939) və s. cizgi filmləri çəkmişdir. Böyük Vətən müharibəsi illərində Almatıda "Qazaxfilm" kinostudiyasında, 1944–1946-cı illərdə Soyuzmultfilm kinostudiyasında işləmişdir.

O, əsasən bılina janrında, xalq nağılları, rus ədəbiyyatında olan motivlər əsasında filmlər çəkmişdir. Bir sıra filmi beynəlxalq kinofestivallarda mükafata layiq görülmüşdür. Aleksandr Ptuşkin 1973-cü ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## Mükafatları və adları
* RSFSR əməkdar artisti (1935);
* RSFSR xalq artisti (1957);
* SSRİ xalq artisti (1969);
* Stalin mükafatı (1947);
* 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (həmçinin 14.04.1944);
* "Şərəf nişanı" ordeni;
* medallar

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Птушко А. Л., Ренков Н. С.* Комбинированные и трюковые киносъёмки. — М., 1948.
* *Птушко А. Л.* "Чудеса" кино. — М., 1949.
* *Птушко А.* "Творчество и техника" — Статья в книге-сборнике: *Асенин С.* **Мудрость вымысла.** Мастера мультипликации о себе и своём искусстве. М. Искусство, 1983, 207 с., тираж 25 000 экз.
* *Сергей Капков.* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 537–538. — 816 с. — 3 000 экз. — .

## Xarici keçidlər
* Биография на портале Кино-Театр. ру
* Александр Птушко — Энциклопедия отечественного кино 
* Птушко Александр Лукич — animator.ru
* 
* ''Егор Селиверстов''. Они не дали сделать сказку былью…
* Андрей Миронов. Несостоявшийся дебют в кино
* Правда о случае с Алейниковым и Андреевым
* Анастасия Вертинская. О времени, о театре, о себе

## Həmçinin bax
Əli Paşa

* Səmiz Əli Paşa (ö. 28 iyun 1565) — Sultan Süleyman Qanuni dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* Sürməli Əli Paşa (ö. 28 may 1695) — II Əhməd və II Mustafa dövrlərində ümumilikdə 1 il 2 ay sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* Qılınc Əli Paşa (d. 1500 - ö. 27 iyun 1587) — II Səlim və III Murad dövrlərində kaptan-ı dərya olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* Xədim Əli Paşa (ö. 1511) — II Bəyazid dövründə iki dəfə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* Çərkəz Mehmed Əli Paşa (ö. 1625) — IV Muradın Kösəm Sultan tərəfindən idarə olunduğu dönəmlərdə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* Malqoç Yavuz Əli Paşa (ö. 26 iyun 1604) — III Mehmed və I Əhməd dövrlərində sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* İstanköylü Çələbi (Gözəlcə) Əli Paşa (ö. mart 1621) — II Osman dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı. 
* II Əli Sultan paşa (d. 1670 - ö. 1742) — İlisu sultanı, Şəki bəylərbəyi və İlisu sancağının hakimi.

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
* Paşa
Şazam! (film)

**Şazam!** () — *[[DC Comics]]* nəşriyyatının eyniadlı personajı əsasında çəkilən superqəhrəman filmi. Film DC Genişləndirilmiş Kainatına daxil olan səkkizinci ekran əsəridir. Henri Geyden və Darren Lemke tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Devid Sandberqin rejissorluğu ilə çəkilmiş filmdə Zakari Levay, Mark Stronq və başqa aktyorlar rol alacaqlar. 1941-ci ildə çıxarılmış 12 seriyalı rəngsiz "Kapitan Marvelin macəraları" serialından sonra, bu film personajın növbəti dəfə ekrana qayıdışı, həmçinin personaja əsaslanmış ilk tammetrajlı bədii filmdir.

Filmin əsas çəkilişləri 29 yanvar 2018-ci ildə Torontoda başlamışdır. Filmin premyerası 5 aprel 2019-cu ildə olmuşdur.

## İstinadlar
Plaçkovisa

**Plaçkovisa** () — Şimali Makedoniya Respublikasının şərq hissəsində yerləşən dağ massivi. Dağ massivi Radoviş və Vinisa şəhərləri arasında yerləşir.

Silsilənin ən hündür zirvəsi Lises dağıdır. Dağın maksimal hündürlüyü 1754 metrdir. Əsas silsilənin uzunluğu 34 km-dir. Zrnovska çayının yatağı silsiləni iki əsas hissəyə ayırır:Qərbi və şərqi. Qərb silsiləsinin ən hündür zirvəsi Turtel dağıdır. Dağın hündürlüyü 1689 metrdir. Massivin digər hündür zirvələri: Çupino Brudo (1725 m), Bel Kamen (1707 m) və Kara Təpə (1625 m).

Lises dağı alpinistlər arasında ən məşhur ərazilərdən biri hesab edilir. Belə ki, zirvə Makedoniya ərazisinin ən çıxılan zirvələrindən biridir. Dağları qərb hissələri ən qızmar yay ayları belə qarla örtülü olur. Ərazi əsasən Aralıq dənizindən gələn hava kütlələrinin təsirinə məruz qalır. Rayon ərazisində iki dağ evi fəaliyyət döstərir: Vrteşka Ştip istiqamətdə, Jumaya Radovişa istiqamətdə yerləşir.

Dağ massivi ərazisində çoxlu sayda mağara vardır. Onlardan beşi ziyarətçilər üçün açıqdır. Onlar arasında ən böyük mağaranın uzunluğu 600 metrdir.

Dağ silsiləsi əsasən qranitdən təşkil olunmuşdur. Burada həmçinin qaya şisti, qneys və mərmər belə aşkarlamaq mümkündür. Massiv dərin çay dərələr ilə parçalanmışdır. Şimal ətəklərdən axan çayların dərələri daha dərindir. Burada çoxlu sayda astana və şəlaləni müşühidə etmək mümkündür.

Plaçkovisa dağlarının iqlimi əsasən mülayim-kontinentaldır. Bəzi yerlərdə isə Aralıq dənizi tipinə yaxındır. Bu isə dənizdə formalaşan hava kütlələrinin təsiri ilə əlaqədardır. Burada illik orta temperatur 10–12 °C-dir. İl ərzində 500 mm yağıntı düşür. Cənub ətəklərində isə bu rəqəm 800 mm-dir. Massivin bitki örtüyü zolaqvaridir. Belə ki, əvvəlcə enliyarpaqlı meşələr yerləşir. Bu meşələr əsasən palıd ağaclarından ibarətdir. Bundan yuxarıda isə iynəyarpaqlı meşələr uzanır. Daha sonra isə alp çəmənlikləri yayılmışdır. Bu çəmənliklər otlaq sahəsi kimi istifadə edilir Plaçkovisa dağlarında gələcəkdə astronomik abservatoriyanın inşası planlaşdırılır. Bu müəssisə Ştip şəhər Universitetinin balansında olacaqdır.

## İstinadlar
Boqovin gölü

**Boqovin gölü** () — Rudako-Planina dağlarında yerləşən göl. Gölün yerləşdiyi ərazi öz növbəsində Şar-Planina dağ massivində qərarlaşır. Buzlaq mənşəlli göldür. Buzlaqların çəkilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Makedoniyanın şimal-qərbində Boqovine rayonu Nivi-Selo kəndi ərazisində yerləşir. Yüksək dağ gölüdür. Bu səbəbdən ətrafında əsasən alp çəmənlikləri yayılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Göl uzunsov formaya malikdir. Borislaves və Malaya Smreka dağları arasında yerləşir. Boqovin dəniz səviyyəsindən 1936 metr yüksəklikdə yerləşir. Əsasən yağıntı suları ilə qidalanır. Gölə çoxlu sayda daimi olmayan kiçik axarlar axır. Gölün uzunluğu 245 m, eni isə 210 metrdir. Maksimal dərinliyi 2,2 metrdir. Onun hövzəsi 66 880 m² təşkil edir. Bu göl bütün Şar-Planina dağlarında yerləşən ən iri göldür. Gölün qərb sahilləri əsasən sız qamışlıqla örtülüdür.
Gölə çoxlu sayda kiçik axarın tökülməsinə baxmayaraq onda yalnız bir çay başlayır. Boqovinskaya çayı Radiovse kəndi yaxınlığında Vardar çayına tökülür. Axarlılq gölün şirinsulu olmasını təmin edir. Gölün suyu hətta kənd təsərrüfatında belə istifadə edilir. Bundan əsasən Rakoves kəndinin sakinləri istifadə edir.
Gölün yerləşdiyi ərazi kristalik şist, dolomit və əhəng dağı suxurlarından təşkil olunmuşdur. Gölün sahil xəttinin uzunluğu 1.2 kilometrə bərabərdir. Burada qoyunların tez-tez çimizdirilməsi səbəbindən gölün suları bulanıq olur, amma çox sayda qolu sayəsində su təmizlənir. Göl geniş bir forması olan qayalı bir hovuzda yerləşir və digər bütün göllərdən fərqlənir. Gölün qərb hissəsində eni 170 m genişlikdən şərq hissəsində 10 m-ə qədər azalır.
## Qalereya

Bogovinje Lake in winter.jpg|Boqovin gölü qışda
Боговињско Езеро 06.jpg|Gölün suyu
Боговињско Езеро 10.jpg|Boqovin gölünə qərb tərəfdən baxış
Боговињско Езеро 15.jpg|Gölün şərq sahili
Боговињско Езеро 07.jpg|Gölün qərb sahili
Боговињско Езеро 04.jpg|Gölə giriş
Боговињско Езеро 01.jpg|Gölə şimal-şərq hissədən baxış


## İstinadlar
Türkiyə Böyük Millət Məclisi hökuməti

**Ankara Hökuməti** və ya **Türkiyə Böyük Millət Məclisi Hökuməti** — Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi əsnasında Ankaradakı Türkiyə Cumhuriyyət hökumətinə verilən addır.

23 aprel 1920-ci ildə Ankarada toplanan Türkiyə Böyük Millət Məclisi (TBMM) bünyəsində, ilk olaraq 25 apreldə Müvəqqət İcra Əncüməni sifətiylə, TBMM Rəisi Mustafa Kamal Paşa başçılığında bir hökumət yaradıldı. Beləcə, İstanbuldakı Osmanlı hökuməti xaricində Ankarada bir hökumət ortaya çıxmış oldu. Əncümən, 3 mayda, İcra Vəkilləri Heyəti adlı hökumət qurulana qədər vəzifəsinə davam etdi. Bu dövrdə bir dövlət başçısı yox idi və bu vəzifəni Məclis Reisi yerinə yetirirdi. Məclis, həmçinin 5 avqust 1921 tarixində çıxardığı Baş komandirlik Qanunu ilə Mustafa Kamal Paşayı baş komandirliyə gətirərək ordunun maddi və mənəvi gücünün artırılması ilə sövq və idarə edilməsi mövzusundakı səlahiyyətlərini icra etmək icazəsi vermişdir. 29 oktyabr 1923-cü ildə respublikanın elan edilməsiylə edilən seçkidə Mustafa Kamal Paşa "Reisicumhur" (Prezident) seçilərək dövlət başçısı olmuşdur. Hökumət başkanıysa "Başvekil" (Baş nazir) sifətini almış və Reisicumhur tərəfindən seçilməyə başlanmışdır. Bu səbəbdən 1923-cü ildən sonra qurulan hökumətlər, Türkiyə Böyük Millət Məclisi Hökuməti ya da Ankara Hökuməti olaraq adlandırılmazlar.
İslam Mehrəliyev

**İslam Məhəmməd oğlu Mehrəliyev** () — azərbaycanlı aktyor.

## Həyatı
İslam Mehrəliyev 19 iyun 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1993-cü ildə Bakı şəhəri, Yasamal rayonu 176 saylı orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib. 1997-ci ildə Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radiosunun nəzdində olan Əfsər Cavanşirovun "Bənövşə" uşaq xorunda çıxış edib. 2003-cü ildə Bakı şəhəri, Yasamal rayonu Süleyman Sani Axundov adına 172 saylı orta məktəbin 11-ci sinfini bitirib. 2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Estrada aktyoru" fakultəsinə daxil olub. Sənət müəllimi Xalq artisti, professor, dosent Ramiz Əzizbəyli olub. 2008-ci ildə Xəzər televiziyasının "Gülüş Ulduzu" layihəsinin laureatı olmuşdur. "Qarşıdurma" adlanan Maşın Şounun 14-cü sürətinin qalibi olub.

### Ailəsi
Ailəlidir, oğlu və qızı var.

## Apardığı verilişlər
* 2009-cu ildə Space televiziyasında 'Hər Bazar'
* 2010-cu ildə "Zarafatsız"
* 2014-cü ildə Azad Azərbaycan televiziyasında "Youmırta", "Piknik"
* 2015-ci ildə "Duz Cavab", "Qaçaqaç"
* 2018-ci ildə "Vine show", "Salamlar" adlı əyləncəli, yumoristik proqram.
* 2017, 2018-ci il Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Qoşa Qala Qapısında keçirilən 7-di günlük 'Novruz Bayramı' konsert proqramı.
* 2019-cu ildə Azad Azərbaycan televiziyasında "Bol Şans", həftəiçi 5 gün, hər səhər canlı yayımla "Tap Qazan" intelektual əyləncəli proqram və "3MÜZ" improvizə şou'su
* 2020-ci il XəzərTv'də "Turş Məzə" adlı yumoristik proqram.
* 2021-ci il XəzərTv'də "Meloman" musiqili,əyləncəli proqram.
* 2022-ci il XəzərTv’də “Xəzər Axşamı”adlı musiqili,əyləncəli proqram.

## Filmoqrafiya
# Miras (teleserial, Lider tv 2008)
# Aramızda qalsın (teleserial, Xəzər tv 2013)
# Oğlan evi: Azərbaycansayağı qarət (film, 2015)
# Kişi sözü (teleserial, ATV 2016)
# Bayram axşamı (film, 2017)
# Kəklikotu (film, 2017)
# Yanlış anlama (film, 2017)
# Hareket sekiz (film, 2019)
# Səbət gilas (film, 2019)
# Qış nağılı (film, 2019)
# Evdəkilər (teleserial, Xəzər tv 2021)
# Yanlış anlama 2 (film,2022)

## İstinadlar
Stoqovo

**Stoqovo** () — Makedoniya Respublikasının qərb hissəsində yerləşən dağ massivi. Onun ən hündür zirvəsi Qolem-Rid dağıdır. Zirvənin maksimal hündürlüyü 2273 metrdir. Digər zirvələr: Banın-Sırt (2241 m), Stoqovo (2218 m), Kaneş (2216) və hündürlüyü 2000 metrdən yuxarı olan 7 zirvə. Dağlar qərbdə Qara Drin, şərqdə isə Sateska çayları arasında yerləşir. Şimaldan Bıstra-planina dağları ilə sərhədlənir. Stoqovo cənubda Qaraorman dağları ilə birləşərəK vahid dağ massivi əmələ gətirir. Bu massivin ümumi sahəsi 522 km² təşkil edir.

Atoqovo massivi cavan dağlardan hesab edilir. Belə ki, massiv alp qırışıqlığı zonasında yerləşir. Pleystosen dönəmində dağlar bir-birindən ayrı olmuşdur. Hazırda burada müxtəlif növ buzlaq mənşəlli relyef formaları vardır:morenlər, buzlaq vadiləri və s. Burada üç buzlaQ mənşəlli göl vardır: Yuxarı, Aşağı və Maruşa gölləri. Dağ massvi ərazisində dəmir filizi aşkarlanmışdır. Bu isə ərazinin ordovik dövründə belə formalaşdığını deməyə əsas verir.

Massivin bitki örtüyü zolaqvaridir. Belə ki, əvvəlcə enliyarpaqlı meşələr yerləşir. Bu meşələr əsasən palıd ağaclarından ibarətdir. Bundan yuxarıda isə iynəyarpaqlı meşələr uzanır. Daha sonra isə alp çəmənlikləri yayılmışdır. Bu çəmənliklər otlaq sahəsi kimi istifadə edilir. 2012-ci ildə Stoqovo dağlarının şərq ətəklərində vaşaqların nadir yarımnövü olan Balkan vaşaqı müşahidə edilmişdir.

Stoqovo massivinə asanlıqla Makedoniyanın paytaxtı olan Skopyedən Debara gedən avrobusda getmək olar. Bölgənin təbiəti demək olar ki, olduğu kimi qorunmuşdur. Buna səbəb isə ərazinin iri yaşayış məntəqələrindən uzaqda yerləşməsidir. Ərazini əsasən alpinistlər ziyarət edir. Silsilənin şimal hissəsi Myaçiyata və Rostuşo-Marovo rayonları arasına sərhədi təşkil edir. Silsilənin qərbi Jula vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Artur Qarden

**Sir Arthur Harden** () — London Kral Cəmiyyətinin üzvü, Britaniyalı biokimyaçı. O, 1929-cu ildə həmkarı Hans Karl ilə birlikdə şəkərin qıcqırması və fermentlər üzərinə tədqiqatlarına görə Kimya üzrə Nobel mükafatı ilə təltif olundu. 

## Bioqrafiyası

### Uşaqlıq illəri
Onun valideynləri Albert Tyas Harden və Eliza Makalister idi.O Tettenhall Kollecində təhsil almışdı, daha sonra 1882-ci ildə isə indiki  Mançester Universiteti olan Ovens Kollecinə oldu və burdan 1885-ci ildə məzun oldu. 

### Tədqiqatları
Harden 1886-cı ildə Kimya üzrə Dalton təqaüdü qazandı və bir il müddətində Erlangendə Otto Fişer ilə çalışdı. Daha sonra, o, Mançesterə mühazirəçi kimi qayıtdı və burada o zaman yeni təsis olunmuş indiki Lister İnstitutu, keçmiş Britaniya Preventiv Tibb İnstitutuna kimyaçı kimi təyin olunana qədər qaldı və 1897-ci ildə Mançesteri tərk etdi. O 1902-ci ilin iyun ayında öz elmlər doktoru dərəcəsini Viktoriya Universitetində  aldı. Beş il sonra, 1907-ci ildə Biokimya Departamentinin sədri təyin olundu və 1930-cu ildə təqaüdə çıxana qədər bu vəzifədə qaldı. Buna baxmayaraq, o, öz elmi işlərinin bu İnstitutda davam etdirdi.

Harden, Mançester şəhərində karbon dioksid və xlorinə işığın təsirini araşdırdı və İnstituta daxil olarkən, bakteriya və alkolik qıcqırmanı araşdırma üsullarını göstərmişdir. O, qlükozanın yekun məhsullarını və maya hüceyrəsinin kimyəvi xassələrini araşdırmışdır və antiskorbutik və anti-nevrotic vitaminlər haqqında məqalələr yazmışdır.

London Kral Cəmiyyəti üzvü kimi 1935-ci ildə Davi Medalı ilə mükafatlandırılmışdır.  

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kimya üzrə Nobel mükafatı
Kataloniyaya məhəbbətlə

**Kataloniyaya məhəbbətlə** () – Corc Oruellin İspaniya Vətəndaş Müharibəsindəki təcrübələri və təhlilləri barədə şəxsi hesabatı. İlk dəfə 1938-ci ildə Böyük Britaniyada nəşr olunmuşdur. 1952-ci ilin fevralına qədər ABŞ-də çapdan çıxmamışdır. Oruellin sağlığında kitab ancaq italyan dilinə tərcümə olunmuşdur (dekabr 1948). Fransız dilinə tərcüməsi isə Oruellin ölümündən 5 il sonrakı müddət boyunca nəşr olunmamışdır.

Azərbaycan dilinə Qanun Nəşriyyatı tərəfindən tərcümə edilmişdir.

## Məzmun
Siyasi baxışları 1936-cı ilin dekabrında Corc Oruelli Frankoya qarşı savaşan ispan respublikaçılarının sıralarına gətirmişdir. Oruell Marksist fəhlə partiyasının hərbi dəstələrində vuruşurdu. Bu savaş onun həyatında silinməz iz qoyur. Oruell 1937-ci ilin iyununda bu ölkəni tərk edir. İspaniyadakı gərgin, həyəcanlı günlərdən sonra yarım il Mərakeşdə yaşayan yazıçı burada bir tərəfdən aldığı yaradan müalicə olunmuş, digər tərəfdənsə ispan faşizminə qarşı beynəlmiləl mübarizəni əks etdirən "Kataloniyaya məhəbbətlə" kitabını qələmə almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Homage to Catalonia'' Tam mətn.
Özbək xan məscidi

**Özbək xan məscidi** () — Ukraynanın Krım yarımadası, Starıy Krım şəhəri ərazisində yerləşən tarixi tikili. Məscid məqsədli olaraq inşa edilmişdir. Yarımadanın ən qədim günümüzdə belə qalıqları qalmış məscidlərindən biridir.

## Tarixi
XIII−XIV əsrlərdə *Kırım* və ya *Solxat* Qızıl Ordaya daxil olan yurdlardan birinin inzibati mərkəzi olmuşdur. Bu şəhərin adından irəli gələrək bütün yarımadanı Krım olaraq adlandırmışlar. Bu iri şəhər zəngin ticarət mərkəzi idi. Əhalisinin yarısı müsəlman olan şəhərdə erməni, yunan, italyan və zəngin qaqauzlarda yaşayırdı. Onlar əsasən Feodosiya və Sudak şəhərlərində tacirlik edirdilər. Mallar Rusiyadan tutmuş Avropaya daşınırdı.

1314-cü ildə Qızıl Orda xanı Özbək xanın hakimiyyətinin ilk illərində Solxatda bir məscid inşa edilir. 1332-ci ildə məscidə bir mədrəsə də əlavə edirlər. Bu mədrəsə bir varlı qadın olan İncibəy-Xatunun vəsaiti hesabına işa edilir. Onun özü də 1371-ci ildə burada dəfn edilir. Mədrəsənin ancaq qalıqları qalmışdır. Ancaq məscid öz görkəmini qoruya bilmişdir. Məscidin bir minarəsi vardır.

Məscidin quruluşu sadədir. Dördbucaqlı formaya malikdir. Damı ikitərəflidir. Minarəsi çıxışda yerləşir. Məscid daxilində dirəklər vardır. Əsas girişin yuxarı hissəsində ərəbcə yazılar vardır. Kitabədə məscidin inşa tarixi qeyd olunmuşdur. Portal və mehrab oymalar və yazılarla bəzədilib. Məscid hazırda da fəaliyyətdədir. Bununla belə turistlərin ziyarətinə icazə verilir.

Dərslərin keçirildiyi mədrəsənin əsas salonu qara mərmərlə işlənmişdir. Sütunlar 15 metr yüksəkliyə çatırdı. Salonda zəngin bir kitabxana var idi. Zəngin bir şəkildə gravürlərlə bəzədilmiş Quran xüsusi əhəmiyyətə malik idi (indi ermitajda saxlanılır.).
Ekspertlər məscidin ən maraqlı elementini mehrabı hesab edirlər. Naxışlı çərçivəyə, daş üzərində oymağın yüksək sənət nümunəsi, Quranı-Kərimin 255 ayəsi və 2 surəsi yazılmışdır.
Tikilidə Anadolu memarlıq məktəbinin elementlərini müşahidə etmək olar.
## Qalereya

Image:Next to the main entrance of Özbek Han Mosque (1314), Eski Kirim, Crimea, Ukraine.jpg|
Image:Main Entrance of Özbek Han Mosque (1314), Eski Kirim, Crimea, Ukraine.jpg|
Image:Minaret of Özbek Han Mosque (1314), Eski Kirim, Crimea, Ukraine.jpg|
Image:Özbek Han Mosque (1314), Eski Kirim, Crimea, Ukraine.JPG
Image:Interior of Minaret of Özbek Han Mosque (1314), Eski Kirim, Crimea, Ukraine.jpg|

## İstinadlar
Kvareli

**Kvareli** () — Gürcüstanın şərqində, Kaxeti bölgəsində şəhər. 1964-cü ilə qədər qəsəbə statusunu daşıyırdı, o ildən sonra şəhər statusu verildi. Kaxetinin Kvareli bələdiyyəsinin mərkəzidir.

Şəhər Alazan-Həftəran vadisində yerləşir.

Kvareli şəhərinin sənayesi regionun kənd təsərrüfatı məhsullarını emal edən müəssisələrdən ibarətdir. Bundan başqa yerli xammalla işləyən kərpic zavodu da mövcud idi.

İlya Çavçavadze, Konstantin Marcanişvili və Nikolay Çavçavadze kimi Gürcüstanın görkəmli şəxsləri bu şəhərdə anadan olmuşdular.

Şəhər əhalisi getdikcə azalır, 2014-cu ilki siyahıyaalınmaya görə şəhərdə 7739 nəfər yaşayırdı, 1970-ci ildə bu rəqəm 9500-ə bərabər idi.

## İstinadlar
Yoakim Ronninq

**Yoakim Ronninq** (30 may 1972)-  əvvəllər Espen Sendberqlə bir komandada işləyən norveçli kino rejissoru. Hər ikisi Norveçin Sandefyord şəhərindəndir. Onların bir yerdə olduğu komanda Roenberq (hər ikisinin soyadının birləşməsi) adlanırdı. Ronninq indi film və televiziya verilişləri hazırlayan və rəhbərlik edən solo rejissordur.

## Karyerası
2006-cı ildə Yoakim Ronninq Espen Sendberqlə birgə ilk filmləri olan və baş rollarını Penelopa Kruz və Salma Hayek oynadığı Bandidası çəkmişdir. Filmi fransız kinorejissor Luk Besson yazmışdır.

Onun 2012-ci ildə hazırladığı Kon-Tiki filmi Norveç kino tarixində Qızıl qlobus və 85-ci Akademiya mükafatına namizəd görülmüş ilk film idi. Cütlük Karib quldurları seriyasının beşinci filmi olan "Karib quldurları:Ölülər nağıl danışmır" filminə rejissorluq etmişdir.

## İstinadlar
Orta Cami

**Orta-Cami** () — Ukraynanın Krım yarımadası, Baxçasaray şəhərinin tarixi hissəsində, Krım xan sarayı yaxınlığında yerləşən məscid.

Orta Cami haqqında ilkin mənbələr 1674-ci ilə aiddir (1085 hicri). Krım xanlığının əsas cümə məscidlərindən biri hesab edilir. Məscidin tam inşa edilib təhvil verilməsi, 1737 və 1743 illərdə iki qardaş II Məngli Gəray və II Səlamət Gərayın dəstəyi ilə baş tutmuşdur. Onlar Krım xanı Hacı Səlim Gərayın oğulları olmuşlar. Məscidin dəqiq inşa tarixi bilinmir. Amma 1674, 1701 və ya 1710-cu illərdə inşa olunması fərz edilir.

1881-ci ildə məscid təmir olunmuşdur. 1927-cu ildə isə o ziyarətə bağlanmışdır. 1 yanvar 1929 tarixindən Baxçasaray Rayon İcra Hakimiyyəti Rəyasət Heyətinin Orta Cami məscidini ləğv etmək qərarı qəbul edildi. Bina mədəniyyət evi və kinoteatr kimi istifadə edilmişdir. Elə həmin ildə tarixi və mədəni tikili kimi qoruma altına alınmışdır.

Baxçasaray sovetinin 2001-ci il 16 iyul 20-ci sesiyasında məscidin müsəlmanların istifadəsinə verilməsi qərara alınır. Məscid «Mustafa-Cami» icmasına verilir. 2012—2013-cü illərdə Baxçasaraylı ailələrin vəsaiti hesabına məscidə tarixi bərpa işləri aparılmışdır. 2013-cü ildə 90 ildən sonra ilk dəfə olaraq cümə namazı qılınır. Məscid şəhər sakinlərinin tam olaraq istifadəsinə verilir. Məsciddə dini bayramlar qeyd edilir, cümə namazları qılınır. Məscid bir minarədən ibarətdir. Dördbucaqlı formaya malikdir. Burada uşaqlara din və Quran dərsləri keçilir. Məscid Ukrayna tərkibində, eyni adlı yarımadada yerləşən muxtar respublika ərazisində yerləşsə də, 2014-cü ildən etibarən referendum əsasında Rusiya Federasiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. Lakin dünya ölkələri və BMT Krımı Ukrayna ərazisi kimi tanıyır
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Бахчисарай: Историко-археологический музей: Фотоальбом / авт. текста И.&nbsp;И.&nbsp;Чурилов; фот.: Е.&nbsp;Л.&nbsp;Векслерчик, Ю.&nbsp;А.&nbsp;Нейман.&nbsp;— К.:Мистецтво, 1976.- 94 с.
# Бахчисарай: Фотокнига / авт. кол. П.&nbsp;Ф.&nbsp;Купровський; фотогр. А.&nbsp;В.&nbsp;Митюри; текст В.&nbsp;М.&nbsp;Скрипченка.&nbsp;— Сімферополь: Таврія, 1986.- 128 с.
# Гарагуля, В.&nbsp;К.&nbsp;Бахчисарай.- Симферополь,1973.- 64 с.
# Нагаевская, Е.&nbsp;В.&nbsp;Бахчисарай.- Симферополь,1979.- 144 с.
Heksalogiya

**Heksalogiya** ( — "altı" və  — "elm" sözlərindən) musiqi, ədəbiyyat və kinomatoqrafiyada oxşar süjet, obraz və ideyaya malik altı hissəli sənət əsəri.

## Nümunələr

### Filmlər
# Bethoven (it)
# Yaşayan ölülər
# Bir vaxtlar Çində
# Rokki

### Oyunlar
# Tekken
# Eys Kombat (əsl adı *Ace Combat*)
# 
# 
#
Ağ Drin kanyonu

**Ağ Drin kanyonu** və ya **Ağ drin dərəsi** (; ) — Qismən tanınmış Kosovo Respublikasının cənub-qərbində yerləşən kiçik kanyon. Kanyon ərazisindən Ağ Drin çayı axır. Kanyon elə də böyük deyildir. Onun uzunluğu 900 metr, hündürlüyü isə 45 metr təşkil edir. Kanyonun girəcəyində Osmanlı imperiyası dönəmindən qalma Şvan körpüsü yerləşir. Bu isə Balkan yarımadasından dalğıcları əraziyə cəlb edir. Kanyonun hidroloji və geomorfoloji əhəmiyyəti nəzərə alınaraq 1986-cı ildə dövlət tərəfindən təbiət abidəsi kimi qoruma altına alınmışdır.

## Coğrafiyası
Ağ Drin kanyon Şvan körpüsünün qarşısında Zrze kəndinin yaxınlığında, Cakovis — Prizren yolunun üzərində yerləşir. Neogen dövründə formalaşmışdır. Onun formalaşması müxtəlif tektonik proseslərin təsiri ilə baş vermişdir. Dərəsi kanyonvari quruluşa malikdir.

## Turizm

Ağ Drinin uzun dövr ərzində hidroloji fəaliyyəti nəticəsində kanyon formalaşmışdır. Hazırda məkan turistlər və tətqiqatçıların marağına səbəb olur. Kanyon Cyakovis ilə Prizren arasında yerləşən yolun kənarındadır. Bu kanyonu istər yerli istərsə xarici turistlər ziyarət edir. Bir aşırımlı Şvan körpüsü bölgənin türistik əhəmiyyətini daha da artırır. Bu körpüdə suya atışlar üzrə yarışlar keçirilir. Bu yarışlarda region idmançıları iştirak edir. Körpü və kanyonun ərazisi 1986-cı ildən qoruma altındadır. Ümumi qoruq zonasının ərazisi 199 ha-dır. Onun 124,96 ha ərazisi Oraxovas, 73,86 ha ərazisi isə Cyakovis rayonu ərazisinə daxildir. Kanyonun qutaracağında Ağ Drin çayından tutulan balıqların bişirildiyi restoran fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Floki Vilqerdarson

**Floki Vilqerdarson** İslandiya adasında olmuş ilk norveçli. "İslandiyada məskən salma" kitabında "böyük vikinq" adlandırılır.

## İslandiyaya səyahət

## Bədii ədəbiyyatda
İsveçli aktyor Qustav Skarsqord History kanalında yayımlanan Vikinqlər teleserialında Floki xarakterini canlandırır. O, 5-ci mövsümdə İslandiyaya gəlir və Asqardı tapdığını zənn edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
İlya Muromets (film, 1956)

** İlya Muromets ** — rejissor Aleksandr Ptuşkonun 1956-cı ildə çəkdiyi ilk genişekranlı sovet filmi.

## Məzmunu
Bılina janrında çəkilmiş bu film pəhləvan İlya Murometsin (''Boris Andreye''v) fəaliyyətindən bəhs edir.

## Rollarda
* Boris Andreyev — İlya Muromets
* Ninel Mışkova — *Vassilisa*
* Şükür Bürhanov — *çar Kalin*
* Andrey Abrikosov — *şahzadə Vladimir*
* Natalya Medvedyeva — *şahzadə Apraksiya*
* Aleksandr Şvorin — *Sokolniçek (20 yaşlı)*
* Sergey Martinson — *Mişatıçka*
* Sergey Stolyarov — *Alyoşa Popoviç*
* İya Arepina — *Alyonuşka*
* Mixail Puqovkin — *Razumey*
* Muratbəy Rıskulov — *Nevryuy*

## Xarici keçidlər
* «Илья Муромец»  на сайте «Энциклопедия отечественного кино» 
* Фильм «Илья Муромец» в онлайн-кинотеатре «Мосфильма»
* film.ru 
* Американский постер фильма
* Немецкий постер фильма
* İlya Muromets filmi YouTube saytında
Aqnes Kittelsen

**Aqnes Kittelsen** () — norveçli aktrisa. O, "Skolen"(2004) televiziya seriyasındakı "Anneli", "Maks Manus"(2008) filmindəki "Tikken" və "Kon-Tiki" filmindəki "Liv Heyerdal" rolları ilə tanınır.

2003-cü ildə Norveç Milli Teatr Akademiyasını bitirdikdən sonra o, 2004–2006-cı illərdə Den Milli Teatrında,2007-ci ildən isə Oslo Milli Teatrında işləmişdir.
Aqnes Kittelsen 2012-ci ildə "Reisen til julestjernen" adlı Norveç filmində cadugər rolunu və 2013-cü ildə NRK-də yayımlanan 2Yarım qardaş" kitabının televiziya versiyasında Vivian rolunu ifa etmişdir.

## İstinadlar
Fövqəladə dərə

thumb|Fövqəladə dərə.|300px
**Fövqəladə dərə** – obyektin insana oxşarlıq dərəcəsi ilə bu cür obyektə qarşı emosional cavab arasında əlaqə quran hipotez.

## Etimologiya
Termin ilk dəfə Yaponiya robototexnika professoru Masahiro Mori tərəfindən  adlı məqalədə işlədilmişdir. Mori bu fikri inkişaf etdirərkən Ernst Yentşin 1906-cı ildə yazdığı *"Fövqəladəliyin psixologiyası"* və Ziqmund Freydin 1919-cu ildə yazdığı "Fövqəladəlik" məqalələrindən istifadə etmişdir.

## Hipotez
Hipotezdə adı çəkilən dərə robotun insana bənzərlik dərəcəsi ilə insanın bu robota verdiyi reaksiya arasındakı əlaqəni göstərir. (bkz. Şekil 1). Ümumi şəkildə, robotun xarici görünüşü və davranışları insanınkinə yaxınlaşdıqca müşahidəçi insanın robota qarşı göstərdiyi emosional reaksiya müsbət şəkildə artır. Lakin robotu sadalanan əlamətlərə yaxınlaşdırdıqca elə bir nöqtəyə çatırıq ki, bu reaksiya qəfildən müsbətdən mənfiyə çevrilir. Əgər həmin nöqtə aşılsa vvə robota insan xüsusiyyətləri əlavə edilməyə davam edilsə, müşahidəçinin gözündə "az qala insan"la "tamamilə insan" arasındakı fərqlər yox olar və hipotezdə adı çəkilən "fövqəladəlik" hissi ortadan qalxar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fövqəladə dərəyə baxışlar
Ruqova kanyonu

**Ruqova kanyonu** (; ) — qismən tanınmış Kosovo Respublikasının Peç şəhəri yaxınlığında yerləşən çay kanyonu. Kanyon Monteneqro sərhəddinə yaxın ərazidə yerləşir. 25 km uzunluğa və 1000 metr dərinliyə malikdir. Avropanın ən dərin kanyonlarından hesab edilir. Kanyon Peç buzlağının fəaliyyəti sayəsində formalaşmışdır. Daha sonra isə Peçska-Bistrisa çayının erroziya fəaliyyəti sayəsində formalaşır.

1985-ci ildə Ruqova kanyonu geoloji, speleoloji, hidroloji və botanik əhəmiyyəti nəzərə alınaraq qoruma altına alınmışdır.

## Coğrafiyası
Qısa ancaq güclü çay olan Peçska-Bistrisa çayı Jleb və Koprivnik dağlarının arasında yerləşir. Dərə Peç şəhərindən 3 km qərbdə qərarlaşır. Çay 6 km məsafədə kanyondan vertikal kənarlara malik dərə ilə axır. Sonrakı ərazilərdə isə kanyonun kənarı ilə Kosovodan və Monteneqro istiqamətdə yol gedir.

Kanyonun orta dərinliyi 650–1000 metrdir. Burada suxurlar əsasən mərmər, əhəng daşı və gil suxurlarından ibarətdir. Kanyonun yuxarı hissəsi bir buzlaq çuxurudur. Əsasən şərq sahilində yaşayış məntəqləri vardır. Qərbinə isə insanlar yay ayları gəlirlər. Kanyonda çoxlu sayda şəlalələr vardır. Onların ən hündürü çayın 6-cı kilometrliyində yerləşir. Şəlalə 25 metr hündürlüyə malikdir. Kanyon boyunca çoxlu mağaralar vardır. Onların çoxu hələ də araşdırılmamışdır. Ən məşhurları — *Gryka e Madhe*, *Shpella e Karamakazit* və *Shpella e Kallabes*.

### Böyük Kanyon mağarası
Böyük Kanyon mağarası (*Gryka e Madhe*) Ruqova dərəsinin 8-ci kilometrliyində, çay yatağından 60 metr yuxarıda yerləşir.

Kanyon ilk dəfə 1993-cü ildə aşkarlanmıışdır. Ancaq yerli əhaliyə kanyon daha əvvəllər məlum olmuşdur. Kanyonun hazırda 5 qatı araşdırılmışdır. Mağaranı Slovakiya, Bolqarıstan ekspertləri və "Aragoniti", KEPA artaşdırmışdır.

## Əhəmiyyəti
Ruqova kanyonu dağ turizmi və mağara araşdırmaçıları üçün əlverişli ərazidir. Ərazidə hələ ki balkanlarda ilk olan Via Ferrata təşkil olunmuşdur.

Dərənin qutaracağında serb provaslav kilsəsinə tabe olan Peç monastrı yerləşir.

## Qalereya


File:The Rugova Canyon II.jpg|
File:Rugove (7).JPG|
File:Rugovë (21).jpg|
File:Standing above Guri Shpuem.jpg|
File:Gryka e Rugoves.JPG|
File:Rugove (3).JPG|
File:Gryka e rugoves, Kosovë.JPG|
File:Green Rugova Gorge.jpg|
File:A Tunel.JPG|
File:Peja with Rugova.jpg|
Ujëvarë nga Rugova.JPG|
File:Ujëvara e Rugovës.JPG|
File:Kanioni i grykës së Rugovës.JPG|
File:Rugovë (1).jpg|
File:Rugova waters.jpg|



## İstinadlar