Buzlanma xəbərdaredicisi

**Buzlanma xəbərdaredicisi**  — texniki vasitələrin buzlanma intensivliyinin davamlı ölçülməsi üçün, operatora və buzlanma əleyhinə avtomatik sistemə məlumat verən qurğu. Bunlar əsasən sənaye zavodlarında təyyarələrin və turbin bıçaqlarının buzlanma nəzarəti üçün istifadə olunur.

## Buzlanma xəbərdaredicilərin quruluşu və təsnifatı

Buzlanma xəbərdaredicilərin  tərkibinə aşağıdakılar daxildir: buzlanmanın dərəcəsi haqqında siqnal yaradan sensor, siqnalın gücləndirilməsi və müəyyən meyarlar üzrə onun emalı üçün elektron bloklar və operatora məlumatın verilməsi qurğusu.
Sensorlarda müxtəlif fiziki prinsiplər istifadə edilə bilər, sensor əməliyyat prinsipinə uyğun olaraq xəbərdaredicilərin  bir neçə növü fərqlənir:
* İstilik xəbərdarediciləri -sensorun temperaturu qızdırıcının gücünün dəyişməsi hesabına daimi saxlanılır, və temperaturun saxlanılması üçün sərf olunan gücdən asılı olaraq, və ətraf havanın temperaturu hesablanır-sensor birbaşa havada yerləşir və ya buz ilə örtülür ;
* Titrəmə xəbərdarediciləri -onlarda membranın titrəmə tezliyini ölçüsü baş verir, onun vibrasiyalarının həcmi buzla örtüldükdə azalır, buna görə də onların tezliyi artır.Xüsusilə SO-121 və EW-164 bu prinsip üzərində işləyir;
* Radioizotop xəbərdaredicilər;
* Optik (optoelektronika) xəbərdaredicilər;
* Akustik xəbərdaredicilər;
* Kondensator xəbərdaredicilər;
RISO-3 tipli radioizotop xəbərdaredicilər yerli təyyarələrdə buzlanma sensorları kimi geniş istifadə olunur. Xəbərdaredicinin işləmə prinsipi uçuş zamanı sensor pininin həssas səthində böyüyən buz təbəqəsi olan radioaktiv izotopun (strontium-90 + ytrium-90) beta şüalanmasının azalmasına əsaslanır. Şüalanma gücü STS-5 tipli halogen sayğacı tərəfindən qeydə alınır və onun əvvəlcədən təyin edilmiş və onu əvvəlcədən təyin edilmiş işə salınma həddinə qədər azaldıqda elektron blok "buzlanma" siqnalını verir. Sxemin ətalətini  azaltmazaltmaq üçün buzlanma zonasına girərkən sensor pininin quraşdırılmış istilik elementi tərəfindən davamlı olaraq qızdırılır. Yerdəki sensorun nisbətən yüksək radioaktivliyi ilə əlaqədar olaraq, qırmızı qurğuşun başlığı (və ya fluoroplast əlavələrlə alüminium) taxılır.

## Buzlanma xəbərdaredicilərinin nümunələri
* RIO-2M - radioizotop aviasiya;
* RIO-3 - radioizotop aviasiya;
* Co-1-istilik-sənaye (qaz-turbin qurğular üçün);
* СО-4А - aviasiya (mühərriklər üçün);
* Co-121- titrəmə aviasiya;
* İSO-16 — aviasiya;
* EW-164 — aviasiya.
## Həmçinin bax
* Buzlanma göstəricisi

## Ədəbiyyat və sənədlər
### Ədəbiyyat
A. P. Barvinski, Ş.G. Kozlova. Təyyarələrin elektrik avadanlığı. Qurğu və istismar-M.: Nəqliyyat, 1981
Авиационное и радиоэлектронное оборудование самолета Ан-24 — M.: Nəqliyyat, 1975

### Normativ və texniki sənədlər

TU IVKSH.798611.002TU SО-1В buzlanma xəbərdaredicisi
PU 3.390.252 TO Buzlanma xəbərdaredicisi, СО-1 yazın. Texniki təsvir
## Xarici keçidlər
* So-121vm buzun mövcudluğunun xəbərdar edicisi. Əsas məlumat. Prinsipial sxemi
* maşin idarəedicisi üçün buzlanma xəbəredicisi
* Optoelektronik buzlanma xəbərdaredicisi 
* Mikrokontroller üzərində buzlanma xəbərdaredicisi
* Ice detector and deicing fluid effectiveness monitoring system
* Aircraft ice detector shows sensing challenge, innovation
* Non-intrusive ice detector