open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qıvraq tirəsi

**Qıvraq tirəsi** – Kəngərli rayonu ərazisində alçaqdağlıq tirə. Dərələyəz silsiləsindən cənub-qərb istiqamətində ayrılan qoldur. Uzunluğu 6&nbsp;km. Tirənin suayırıcısında Üst Miosenin çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, hündürlüyü 1104, 1023, 1058, 1066 m olan günbəzvari yüksəkliklər var. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin mərkəzi hissəsində, Qabıllı sinklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax:
* Qız-gəlin dağı
* Abdal (dağ)
* Elti dağı
* Ağaverdi dağı
* Qapıcıq dağı

## İstinadlar
Susuzdağ (Babək)

**Susuzdağ** — Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 2672,7 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Yuxarı Buzqov  kəndindən 3,8&nbsp;km şimal-qərbdə, Lizbitçayın mənbə hissəsindədir. Orta Triasın Anizi və Ladin mərtəbələrinə aid Ərdağı lay dəstəsinin  dolomitlərindən təşkil olunmuş konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Buzqov sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Cuğağıl dağı
* Ağdaban dağı
* Ağnaqtəpə

## İstinadlar
Qabi (futbolçu)

**Qabiel Fenandes Areal** () — "Atletiko Madrid"in yarımmüdafiəçisi. Qabieli biz Qabi kimi də tanıyıyır.

## İstinadlar
Defoliasiya

**Defoliasiya** () yarpaqsızlaşdırmaq, maşınla məsul yığımını asanlaşdırmaq üçün bitki yarpaqlarının yığımdan qaabaq tökülməsi.

## Ümumi məlumat
Defoliasiya defoliantlar vasitəsilə aparılır. Bu zaman bitkidə yarpaqların qocalmasına oxşar proseslər gedir. 1-3 qozası açılmış pambıq koluna defoliantlar çiləndikdə yarpaqlar tökülür və açılmamış qozalar sürətlə açmağa başlayır. Dekorativ bitkiləri və meyvə bitkilərini defoliasiası da yaxşı nəticə verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NƏBATAT TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ 

## Həmçinin bax
* Deformasiya
Hektor Bellerin

**Hektor Bellerin** () — "Arsenal" klubunun və İspaniya milli futbol komandasının müdafiəçisi.

## İstinadlar
Qaraqut dağı

**Qaraqut dağı** — Şərur rayonu ərazisində dağ (hünd. 2527 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcında zirvə. Yerli sakinlər dağı "Qaraqurd" da adlandırırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Friqana

**Friqana** () — əsasən Aralıq dənizi ölkələrində yayılmış efemerlər olan kserofit tikanlı kol və yarımkollardan ibarət şiblək qrupudur.

## Ümumi məlumat
Azərbaycan respublikası üçün friqana xarakterik deyildir. Lakin dağətəyi zonada bitki örtüyünün məhv olması, yamaclarda hədsiz mal-qara otarılması nəticəsində friqana tipli şibləklər yaranır. Belə bitki qruplaşması əsasən arid meşələrin antropogen deqradasiyasının son mərhələsi sayılır. O, seyrək bozqır və yarımsəhra ot bitkisi fonunda tək-tək və qrup halında açılıq, gəvən, pallas murdarçasından ibarət olur, bəzən orda-burda ardıc, dağdağan, iydəyarpaq armud və saqqızağacına da təsadüf edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın florası digər Cənubi Qafqaz respublikalarından daha zəngindir
II Yusif Tamğaç xan

** Yusif bin Məhəmməd xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1180. ildə  atası III Məhəmməd Buğra xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Eldar İsmayılov

* Eldar İsmayılov (tarixçi) — tarixçi alim.
* Eldar İsmayılov (siyasətçi) — siyasətçi.
* Eldar İsmayılov (jurnalist) — jurnalist.
* Eldar İsmayılov (ictimai xadim) — ictimai xadim

* Eldar İsmayıl —  şair, publisist

## Həmçinin bax
* Eldar
* İsmayılov
Eldar İsmayılov (siyasətçi)

**Eldar Vəkil oğlu İsmayılov** () — Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992), Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondunda işlər idarəsinin müdiri-aparatın rəhbəri (2014-cü ildən), "Şöhrət" ordeni laureatı.

## Həyatı
Eldar İsmayılov 1949-cu il yanvar ayının 25-də Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə orta məktəbi bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Kimya-Texnologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1971-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vuraraq təyinatla Sumqayıt Kimya Kombinatına göndərilmişdir. 1971-ci ilin avqust ayında aparatçı kimi əmək fəaliyyətinə başlamış, 1972-ci ildən 1975-ci ilə kimi sex rəisinin müavini işləmişdir. 1976-cı ildə Ali Komsomol məktəbini, 1990-cı ildə isə Bakı Ali Partiya məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

## Siyasi-ictimai fəaliyyəti
1975-ci ildə "Sumqayıtkimyasənaye" İstehsalat Birliyi Komsomol komitəsinin katibi seçilir. 1978–1981-ci illərdə "Kimyasənaye" birliyində Baş direktorun müavini, 1981–1983-cü illərdə "Azkimyatəmir" trestində müdir müavini işləyib.

1983-cü ildə "Sintetik kauçuk" zavodunda partiya komitəsinin katibi seçilir.

1985-ci ilin yanvar ayından 1988-ci ilin sentyabr ayına kimi Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Neft və Kimya şöbəsində təlimatçı vəzifəsində işləyir.

1988-ci ildə Sumqayıt şəhər Partiya Komitəsinin ideoloji məsələlər üzrə katibi, 1989-cu ilin noyabr ayında Sumqayıt şəhər Partiya Komitəsinin 1-ci katibi, 1990-cı ildə Sumqayıt şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sədri seçilir. 1991-ci ilin oktyabr ayında Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunur.

1992-ci ilin iyun ayında Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən istefa verir.

1993-cü ildən 1995-ci ilin may ayına kimi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti şöbə müdirinin müavini vəzifəsində işləyir.

1995-ci ilin may ayından 1996-cı ilin may ayına kimi Sumqayıt Superfosfat zavodunun, 1996–2000-ci illərdə "Sintezkauçuk" zavodunun direktoru vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildə Respublika Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1999-cu ildən 2014-cü ilə kimi Sumqayıt Bələdiyyəsinin üzvü olmuşdur.

2000-ci ilin avqust ayından 2002-ci ilin yanvar ayına kimi Superfosfat zavodunun direktoru, 2002-ci ildən 2014-cü ilə kimi "Sumqayıt Superfosfat" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti idarə heyətinin sədri vəzifəsində işləmişdir.

YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının III, IV, V və VI konfranslarında təşkilatın şura üzvü seçilmişdir.

Hal-hazırda Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondunda işlər idarəsinin müdiri-aparatın rəhbəri vəzifəsində işləyir.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 16 noyabr 2009-cu il tarixli 590 saylı sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar
Fuzariozlar

**Fuzariozlar** - natamam göbələk qrupundan Fusarium cinsinə aid növlərin və yabanı bitkilərdə törətdiyi xəstəliklərdir. 

## Ümumi məlumat
Fuzariozlar bütün iqlim zonalarında yayılmışdır. Fuzariozların törədicisi bitkinin qidaa borularını (fuzarioz solma)və tozumlarını (kökün, meyvənin və toxumun çürüməsi, sünbülün, qərzəyin və s.-nin fuzariozu) zədələyir, buda bitkinin qurumasına səbəb olur. xüsusən fuzarioz vilt ən çox zərif lifli pambıq, zəyrək, kələm, kartof, pomidor və s. üçün qorxuludur. 

## Mübarizə tədbirləri
# növbəli əkinə riayət etmək
# xəstəliyə davamlı sortlar əkmək
# torpağa fosfor və kalium gübrələri vermək

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* NƏBATAT TERMİNLƏRİNİN İZAHLI LÜĞƏTİ
Geofitlər

**Geofitlər** - qışlamanı, yaxud uzunmüddətli quraqlığa davamlığı təmin edən orqanları və bərpa tumurcuqları həyat formalarından ibarətdir. Əlverişsiz şəraitdə dözə biləcək geofitlər torpaqla, soyuq qışda isə məhv olmuş yerüstü orqanlar və qarla mühafizə olunur. Geofitlərə bir çox soğanaqlı (zanbaqkimilər), kökümsovlu (bir çox taxıllar, cil) və köküyumru bitkilər (kartof, batat) aiddir.

## Xarici keçidlər
* AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının aliminin "Bitki ekologiyası" adlı kitabı çapdan çıxıb 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bitkilər
IV Məhəmməd Buğra xan

** Məhəmməd bin Yusif xan Qaraxani** - 
Şərqi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1205. ildə  atası II Yusif Tamğaç xanın ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. II Yusif Tamğaç xan 1205. ildə vəfat edəndə oğlu Məhəmməd Buğra xan Qaraxitaylı Kür xanın yanında əsir kimi tutulurdu. Nayman hökmdarı Kuçluk xan tərəfindən azad edilib 1207. ildə Qaşqar şəhərinə göndərildi.
Amma Qaşqar şəhərinə çatmamış şəhərin bəyləri tərəfidən 1211. ildə öldürüldü. Bu hadisəni öyrənən Nayman  hökümdarı Kuçluk xan Qaşqar şəhərinə daxil olub böyük qətliam törətdi.
Qaliley (zirvə)

**Qaliley zirvəsi** () — Şpitsbergen arxipelaqında (Norveç), Qərbi Şpitsbergen adasında yerləşən zirvə. Zirvənin hündürlüyü 1637 metrə çatır. Zirvənin hündürlüyü Şpisbergendə 5-cidir. Qaliley zirvəsi Viydeforddan qərbdə, Nyuton zirvəsindən şimal-qərbdə yerləşir. Zirvə italiyalı astronom  Qalileo Qalileyin (1564—1642) şərəfinə adlandırılmışdır

## İstinadlar
Papaverin

**Papaverin- C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>NO<sub>4</sub>**
**<br>
**

Bilinən ən güclü saya əzələ boşaldıcı maddədir. Fosfodiesteraz fermentini əngəlləyərək saya əzələləri birbaşa boşaldır. Damarların, mədə-bağırsaq və sidik sistemin saya əzələlərini boşaldaraq antispazmodik təsir göstərir. Tiryək bitkisindən (Papaver somniferum) əldə edilir.

## Xəbərdarlıq
Papaverinin sistemik qan dövranı vazodilatasiya təsiri miyokarda və ya beyinə gedən qanın daha da azalmasına səbəb ola bilər (steal effect). Damar xaricinə sızan dərman irritasiya və tromboza səbəb ola bilər.

## Yan təsirləri
Üzdə qızartı, başağrısı, tərləmə, mürgüləmə, hipotoniya, başdönməsi, bulanma, qəbizlik və iştahsızlıq kimi yan təsirlərlə, nadir hallarda qaraciyərdə sarılıq (gözdə və dəridə), görmə bulanıqlığı və cüt görmə, tromboz (inyeksiya yerində) kimi yan təsirlərə də səbəb ola bilər.

**Papaverin** izokinolin sinfinə aid opioid alkaloididir . O, tiryəkdə 0,5–1% nisbətində olur. İlk dəfə 1848-ci ildə Merck tərəfindən təcrid edilmişdir. Onun tam strukturu 1909-cu ildə Pictet və Gams tərəfindən sintezinin düzəldilməsiylə aydınlaşdırılmışdır. Papaverinin analjezik təsiri morfindən azdır. Öskürək yatırıcı təsiri yoxdur. Ancaq, spazmolitik təsiri vardır.
Kol

**Kol** — budaqlanması torpağın səthindən başlayan çoxillik bitki.

Hündürlüyü 0,8–6,0 m-ə çatır. 10–20 il, bəzən 40–50 il yaşayır. Düzən rayonlardan başlamış quraq, kontinental, subtropik və subalp dağ zonasına qədər hər yerdə yayılmışdır.

## Növləri
Azərbaycanda 290-a yaxın kol növü vardır. Əksəriyyəti meyvə, dərman və efiryağlı bitkilərdir
# Düzgövdəli — bəzi söyüdlər
# Geoksil — itburnu, bambuk
# Sürünən — bəzi ardıclar
# Sarmaşıqşəkilli — üzüm
# Sukkulent — bəzi kaktus
# Parazit — Viscum album

## Həmçinin bax
* Çılpaqtoxumlular
* Banksia plagiocarpa
* İqidi (səhra)

## İstinadlar
Ojisan and Marshmallow

***Ojisan and Marshmallow*** və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  – Rekomaru Otoy tərəfindən yazılan və çəkilən manqa seriyası. Pixiv vasitəsilə onlayn şəkildə yayımlanır və indiyə qədər 20 milyon baxış əldə etmişdir. Daha sonra Ichijinsha tərəfindən 4 *[[tankobon]]* cildi buraxılmışdır. Creators in Pack tərəfindən 12 seriyalıq anime serialı çəkilmiş və 7 yanvardan 25 mart 2016-cı ilə kimi yayımlanmışdır.

## Məzmun
Habahiro Hiqe qırxa yaxın yaşı olan veb-şirkət işçisidir. Tabekko marşmelloularını çox sevir. Onun əməkdaşı İori Vakabayaşi tez-tez onu bu barədə əsəbləşdirir, onun qarşısında yeyir və mağazadan bütün marşmellouları alır.

Dost olmalarına baxmayaraq əslində İorinin Habahirodan xoşu gəlir, onunla romantik əlaqələrinin olmasını arzulayır, onun diqqətini çəkmək istəyir. Habahiro isə onun nə etmək istədiyindən xəbərsizdir.

## Personajlar
;
:
:Veb-şirkətdə yaşayan qırx yaşlı gombul adamdır. Tabekko marşmelloularını çox sevir. Hətta marşmellouların qoxusu belə onu istər-istəməz özünə çəkir. İori və MIO5 tez-tez bundan istifadə edirlər.
;
:
:Hiqenin həmkarı və onu sevən qadındır. Hiqenin diqqətini çəkmək üçün tez-tez marşmelloulardan istifadə edir.
;
:
:İorinin kiçik qardaşıdır. İoriyə qarşı bir az bacı kompleksi var.
;
:
:İorinin həmkarıdır.
;
:
:İorinin həmkarıdır. Ofis saatlarından sonra içməyi sevir. Anası ona evlənməsi barədə təzyiq edir.
;
:

## Media
### Manqa
*"Ojisan and Marshmallow"* Rekomaru Otoi tərəfindən yazılan və çəkilən manqa seriyasıdır. *Pixiv* vasitəsilə onlayn şəkildə yayımlanır və indiyə qədər 20 milyon baxış əldə etmişdir. Daha sonra *[[Ichijinsha]]* manqanı buraxmaq hüququ əldə etmişdir və 5 noyabr 2014-cü ildə Toyre Komorunun müəllifliyi ilə ilk cildi buraxılmışdır. İndiyə qədər 4 cildi nəşr olunmuşdur.

#### Cild siyahısı

### Anime
Anime adaptasiyası 2015-ci ilin iyununda anons edilmişdir. *[[Creators in Pack]]* tərəfindən 12 seriyalıq anime 7 yanvardan 25 mart 2016-cı ilə kimi yayımlanmışdır. 16 aprel 2016-cı ildə yayımlanmamış 13-cü seriyası buraxılmışdır.

#### Seriya siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
İqlim resursları

**İqlim resursları-** dedikdə konkret ərazi və regionun malik olduğu istilik və rütubət ehtiyatı başa düşülür. Mövsüm və ərazi üzrə istilik, xüsusilə rütubətlik qeyri-bərabər paylanmışdır. Havanın temperaturu -90&nbsp;°C-dən +80&nbsp;°C arasında tərəddüd edir, hərçənd yer üçün orta temperatur təxminən +15&nbsp;°C təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Quru ərazi bütövlükdə atmosfer rütubətliyi ilə də pis təmin olunmayıb: onun səthinə hər il orta hesabla 119 min km³ yağıntı düşür. Lakin bəzi rayonlara ildə 12000&nbsp;mm-dən artıq yağıntı düşdüyü halda, elə geniş ərazilər vardır ki, ora 50–100&nbsp;mm-dən də az yağıntı düşür.

Ətraf mühitdə su və havanın miqdarı praktiki olaraq azalmır, lakin insan fəaliyyəti nəticəsində onlar keyfiyyətcə pisləşə və istifadəsi məhdudlaşa bilər. Məsələn, suyun miqdarı azalmasa da, içməli suyun miqdarı azalır. Bu təbii resurslar yalnız müasir texnika və texnologiyanın köməyi ilə (suyun, tozun, qazın təmizlənməsi, həmçinin səhiyyə-gigiyena işləri) tükənməz qala bilər.

## Həmçinin bax
* Təbii resurslar
* Resurslar

## Xarici keçid
* İQLİMİN ƏSAS ÜNSÜRLƏRİ 
* КЛИМАТИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ
* Климатические ресурсы
* Climate education resources

## İstinadlar
İonosfer

[alt=Atmosfer və ionosfer arasındakı əlaqələr|thumb|259x259px|[Atmosfer və ionosfer arasındakı əlaqələr]]
**İonosfer-** atmosferin 50 (80) km-dən yuxarıda yerləşən ionlaşmış qatı.

## Xarakteristikası
alt=İonosfer qatı|thumb|259x259px|İonosfer qatı: gecə (solda) və gündüz (sağda)
İonosferin yuxarı sərhəddi şərti olaraq 15-20 min km götürülür. İonlaşma qısa dalğalı günəş şüalarının, korpuskulyar sellərin, kosmik şüaların və s. təsiri nəticəsində baş verir. Maksimum ionlaşma gecə 300-400 km, gündüz isə 160-320 km yüksəkliyədək müşahidə olunur. İonosferdə temperatur hündürlükdən asılı olaraq yüzlərlə, hətta minlərlə dərəcəyə çatır. Buna görə İonosferə Termosfer də deyilir.

## Həmçinin bax
* Termosfer
* Atmosfer

## Xarici keçid
* Atmosferin quruluşu
* Atmosferin təbəqələri 

## İstinadlar
Serera dağı

**Serera dağı** () — Şpitsbergen arxipelaqında (Norveç), Qərbi Şpitsbergen adasında yerləşən zirvə. Zirvənin hündürlüyü 1675 metrə çatır. Zirvənin hündürlüyü Şpisbergendə 3-cüdür. Zirvə cırtdan planetlər siyahısına daxil olan Sereranın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Templet dağı

**Templet dağı** () — Şpitsbergen arxipelaqında (Norveç), Qərbi Şpitsbergen adasında yerləşən zirvə. Zirvənin hündürlüyü 766 metrə çatır. Templet dağı Sassenfiordun şimalında,  Byunsov Torpağının cənubunda yerləşir. *Tempel* sözündən törəmişdir mənası «Məbəd» mənasını verir.
## İstinadlar
Çedvik dağı

**Çedvik dağı** () — Şpitsbergen arxipelaqında (Norveç), Qərbi Şpitsbergen adasında yerləşən zirvə. Zirvənin hündürlüyü 1640 metrə çatır. Zirvənin hündürlüyü Şpisbergendə 4-cüdür. Zirvə Nyu-Frisland yarımadasında, Viydeforddan qərbdə yerləşir. Zirvə ingilis fiziki Ceyms Çedvikin şərəfinə adlandırılmışdır (1891—1974).
## İstinadlar
Hava kütləsi

**Hava kütləsi–** troposferin təqribən eyni fiziki xassəyə malik olan, atmosferin ümumi sirkulyasiyası sistemində hərəkət edən, sahəsinə görə materiklərlə müqayisə edilən irihəcmli hava hissəsi. Hava kütləsi qalınlığı bir neçə kilometr olub, bəzi hallarda bütövlükdə troposferi əhatə edir. Fiziki xassələrini (temperatur, rütubətlik, şəffaflıq və s.) üzərində yerləşdiyi ərazinin təsiri nəticəsində formalaşdırır.

## Tipləri
Fiziki xüsusiyyətlərinə görə hava kütləsinin aşağıdakı tiplərini ayırırlar:
* Ekvatorial hava kütləsi
* Tropik hava kütləsi
* Mülayim enlik (və ya qütb) hava kütləsi
* Arktik və ya Antarktik hava kütləsi
Rütubətliyinə görə Ekvatorial hava kütləsindən başqa, bütün hava kütlələri iki tipə bölünürlər.
* Dəniz hava kütləsi (məsələn, dəniz tropik hava kütləsi)
* Kontinental hava kütləsi (məsələn, kontinental tropik hava kütləsi)
Stabilliyinə hava kütləsinin adlandırılması:
* İsti hava kütləsi- hava kütləsinin temperaturu keçdiyi ərazinin temperaturundan daha yüksəkdir.
* Soyuq hava kütləsi- hava kütləsinin temperaturu keçdiyi ərazinin temperaturundan daha soyuqdur.
Bu və ya digər ərazidə daimi və yaxud ilin müəyyən dövründə hakim olan hava kütləsi həmin ərazinin iqlim tipini müəyyən edir.

## Həmçinin bax
* İqlim
* İqlim tipləri

## Xarici keçid
AZƏRBAYCANIN HAVA KÜTLƏLƏRİ

## İstinadlar
Bakı–Novo-Filya qaz kəməri

**Bakı-Novo-Filya qaz kəməri** - Xəzər sahili boyunca 200 km məsafədə Bakıdan Rusiya sərhədlərinə doğru uzanan Azərbaycan-Rusiya qaz kəməri. Azərbaycanın qaz nəql etmə sisteminin bir hissəsi.

## Memorandum
2009-cu il 28 mart tarixində "Rusiyanın "Qazprom" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti arasında qarşılıqlı anlaşma barədə memorandum imzalandı. Memorandumu Moskva şəhərində "Qazprom" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin mərkəzi ofisində "Qazprom"un Rusiya konserninin rəhbəri Aleksey Miller və ARDNŞ-nin prezidenti Rövnəq Abdullayev imzaladı. Bu memorandumla Azərbaycan qazının uzun müddətə alqı-satqısı ilə bağlı razılıq əldə olunurdu. Qazın nəqlinin başlanma tarixi 2010-cu ilin yanvar ayı Azərbaycan sərhəddindən Rusiya sərhəddinə DAF şərti ilə (sərhəddə çatdırılma) nəzərdə tutulurdu. Qiymətlər avropa formulu ilə hesablanacaqdı.

## Memorandum qədərki tarixdə
2007-ci ildən Azərbaycan Gürcüstan və Türkiyəyə qaz nəql etməklə qaz ixrac edən ölkəyə çevrildi. Azərbaycanın qaz ehtiyatı il ərzində 10-11 milyard kub metr təşkil edirdi. 2008-ci ildə Azərbaycan qazının bazar qiyməti ilə satışına dair Qazpromla ARDNŞ arasında uzunmüddətli danışıqlar başladı. Əvvəllər də məlum idi ki, Qazprom Şah-Dəniz yatağından Azərbaycan qazının alışının mümkünlüyü ilə bağlı müzakirələr aparmışdı. 

## Qaz kəmərinin fəaliyyəti
2013-cü ildə müqavilə çərçivəsində Azərbaycan Respublikasından Rusiya Federasiyasına nəql edilən qazın həcmi 1,4 mlrd kub. m., 2014-cü ildə isə - 0,21 mlrd kub. m. olmuşdur.  2015-ci ildə isə nəql etmə reallaşmamışdı. 

## Həmçinin bax
* Nabukko qaz kəməri
* Transxəzər qaz kəməri
* Boru kəməri nəqliyyatı
* Bakı-Tbilisi-Ərzurum Boru Xətti 

## İstinadlar
Ekstrasens

**Ekstrasens** — Ekstrasensor qavrayışa sahib olduğunu iddia edən şəxs. Belə insanları elmi cəhətdən sübuta yetirən bir hal yoxdur.

## Təsvir
Ekstrasens termini eyni zamanda, parapsixologoyada medium qabiliyyətlərinə, yəni telepatiya, telekinez kimi paranormal qabiliyyətlərə sahib olduğu iddia edilən şəxsləri ifadə etmək üçün istifadə edilir.

"Ekstrasens" termini ilə "psixoloq" termini arasındakı fərq odur ki, birinci terminin bədənin ruhu, ikinci terminin zehin ilə əlaqədar olmasıdır. Hal-hazırda parapsixologiya ilə məşğul olanlara parapsixoloq əvəzinə çox zaman ekstrasens deyə müraciət edirlər.

## Elmi araşdırmalar
Ekstrasens termini ilk dəfə SSRİdə 1979-cu ilin oktyabrında Şüursuz Psixi Fəaliyyət Problemləri üzrə Tbilisi Simpoziumundan sonra ümumi mətbuatda məlum oldu və məruzə edən Djuna Davitaşvilinin adı ilə əlaqələndirildi. Rusiya Elmlər Akademiyasının Bextereva İnsan Beyni İnstitutu ekstrasensor qabiliyyətləri özlərinə aid edən insanlar üzərində tədqiqatlar apardı. Məsələn, Ninel Kulagina; sonradan N. Kulaginanın qabiliyyətləri "İnsan və Qanun" jurnalı tərəfindən şübhə altına alındı və o, şarlatan adlandırıldı. Lakin həmin tədqiqatlar bolqar ektrasensi Vanqa haqqında müsbət fikirlər söyləmişdi.

1988-ci ildə ABŞ Milli Elmlər Akademiyası bəyan etdi ki, 130 illik elmi araşdırmalar parapsixoloji hadisələrin mövcudluğunu təsdiq edə bilmədi. Təkrarlanan tədqiqatlar onu elm kimi təsnif edən ekstrasensor qavrayışın  mövcudluğunu yenə də təsdiq edə bilmədi.

2008-ci ilin yanvar ayında yeni bir tədqiqatının nəticələri dərc olundu. Təcrübə telepatiyanın, ekstrasensorikanın və ya keçmişə nəzər salmağın mövcudluğunu təsdiqləmək məqsədi daşıyırdı. Buna baxmayaraq, zehni və qeyri-zehni təsirlər arasında heç bir nəzərə çarpan sinir əlaqələri tapılmadı. Alimlər belə nəticəyə gəliblər ki, bu nəticələr paranormal psixi hadisələrin olmaması üçün indiyə qədər əldə edilmiş ən inandırıcı sübutlardır.

## Həmçinin bax
* Medium
* Psi-faktor

## Mənbə
* The Signet Handbook of Parapsychology, Martin Ebon
* Encyclopedia of Psychic Science, Nandor Fodor

## İstinadlar
Zəfər tağı (Pxenyan)

**Zəfər tağı** () Şimali Koreyanın paytaxtı, Pxenyanda yerləşir. Abidə 1925–1945-ci illər aralığında Yaponiya hücumlarına qarşı Koreya müqavimətini təcəssüm edir. Bu, Mexiko şəhərində yerləşən Monumento a la Revolusion adlanan zəfər tağıdan sonra dünyanın ikinci ən hündür zəfər tağı hesab olunur.

İnşası 1982-ci ildə başlamış və prezident Kim İr Senin Koreyanın müstəqilliyi uğrunda göstərdiyi hərbi roluna görə tikilmişdir. Abidənin açılışı isə onun 70 illiyinin qeyd olunduğu günə təsadüf etmişdir.

## Dizayn
Abidənin struturu Parisdə yerləşən zəfər tağıdan götürülmüş lakin ondan 10 metr (33 ft) daha uzun inşa edilmişdir. Abidə bir çox otaqlardan, müşahidə platformalarından və liftlərdən ibarətdir. Həmçinin burada 4 qübbəli darvazalar var ki, bunlarında hər biri 27 m (89 ft) hündürlükdədir və üzərilərinə azaliya həkk edilmişdir. Abidənin üzərinə inqilabi himn hesab olunan "General Kim İr Senin musiqisi" və həmçinin Koreyanın azadlıq tarixi hesab edilən 1945 yazısı həkk edilmişdir.

Abidə gecələr işıqlandırılır və hər hansı elektrik nasazlığını önləmək üçün özünün dizel generatoru var.


Fayl:Arch of Triumph (Pyongyang) 06.JPG
Fayl:Arch of Triumph (Pyongyang) 03.JPG


## İstinadlar
Şahverdilər (Gorus)

**Şahverdilər** (; Vorotan) — Ermənistanın Gorus rayonunun Sünik mərzində kənd.

## Tarixi
Şahverdilər kəndi Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasına bağlı olmuşdur.

Andronikin və Nijdehin quldur dəstələri 1918-ci ilin avqust-sentyabr aylarında kəndə basqın edib dağıtmış, kənd camaatını qətlə yetirmişlər. Sağ qalan əhali kəndi tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qalmışdır.

SSRİ dövründə bəzi kənd sakinləri geri dönmüş və kənddə yaşamağa başlamışlar. 1961-ci ildə Tatev su-elektrik stansiyası tikilərkən kəndin adı dəyişdirilərək, "Vorotan" qəsəbəsi adlandırılmışdır.

1988-ci ildə kənddə yaşayan azərbaycanlılar Ermənistan SSR-də yaşayan digər soydaşları kimi deportasiyaya məruz qalmışlar və öz yurd-yuvalarını tərk etmişlər.

## Mədəniyyəti
1933-cü ildə kənddə kolxoz qurulmuş, 1935-ci ildə isə ibtidai məktəb açılmışdır. Şahverdilərdə 8 illik məktəb, kitabxana, klub, tibb məntəqəsi, poçt binası, mağaza fəaliyyət göstərirdi.

Kəndin ətrafında qədim Alban kilsəsinin və qəbiristanlığının qalıqları var idi.

## Toponimikası

### Kəndin toponimləri
Süleyman bulağı, Dolayı bulaq, Qırğı bulağı, Cəhənnəm dərəsi, Cinni dərə, Düzülmə qaya, Dəlik daş, Oxçu kahası, Qara qaya, Qapı daşı, Heydərin yurdu və s.

## Coğrafiyası və iqlimi
Gorus rayon mərkəzindən 14 km cənubda, Gorus-Qafan şosse yolunun kənarında, Bazar çayın (Bərguşad) üzərində yerləşmişdir.

## Əhalisi
1918-ci ildə kənddə 100-ə yaxın ev olmuşdur. Həmin ilin avqust-sentyabr aylarında daşnaklarla mübarizədə kənd camaatının böyük qəhrəmanlıq göstərməsinə baxmayaraq, ermənilər Şahverdilər kəndini yandırmış, kənd sakinlərindən 87 nəfəri qətlə yetirmiş, qalan camaat isə Qubadlı rayonuna qaçmışdır. Qaçqın düşmüş Şahverdilər camaatı Şuşa, Ağdam, Yevlax və Bakıda məskunlaşmışlar.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulduqdan sonra cəmi 40 ailə yenidən geriyə dönərək Şahverdilər kəndini bərpa etmişlər.

Böyük Vətən müharibəsində kənddən 26 nəfər iştirak etmiş, onlardan 9 nəfəri geriyə qayıtmamışdır. 1951-ci ildə Şahverdilər kəndinin camaatı deportasiya olunaraq Yevlax rayonunun Hürü uşağı və Borçalı kəndlərinə köçürülmüşlər. Kəndin təsərrüfatı və torpaqları isə Xot və Kürdük erməni kəndlərinə verilmişdir. 1954-cü ildə Şahverdilər kəndinin camaatının bir hissəsi yenidən geriyə qayıdaraq, öz kəndlərində məskunlaşmışlar. Kolxoz və kənd sovetliyi isə Xot kəndində qalmışdır.

1961-ci ildə 8 erməni ailəsi Şahverdilər kəndinə köçürülərək, orada məskunlaşdırılmışdır.

1988-ci ildə kənddə 15 ev, 80 nəfər əhali var idi. Həmin ilin noyabrında rayonun digər kəndləri kimi, Şahverdilər kəndinin sakinləri də deportasiyaya məruz qalmışlar.

2004-cü ilin məlumatlarına görə kəndin əhalisi 271 nəfər ermənidən ibarət olmuşdur.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olmuş Tahirov Rəhim Əvəz oğlu Şahverdilər kəndində doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İnsolyasiya

**İnsolyasiya** — müəyyən vaxt (dəqiqə, gün və s.) ərzində üfüqi səthə (1 sm²) düşən düz günəş radiasiyası və ya ümumi günəş radiasiyası (kalorilərlə) axını. Atmosferin yuxarı sərhəddində insolyasiya günəş sabiti adlandırılır. Bəzən günəş radiasiyasının şaquli səthə (məsələn, divar) və maili səthə (yamac) axını da insolyasiya kimi başa düşülür.

## İnsolyasiya cəhəti
İnsolyasiya cəhəti dünyanın cəhətlərinə və horizontun müstəvisinə görə səthin (dərənin, yarğanın, dağın, təpənin, yüksəkliyin və digər formaların) vəziyyətidir. Bu, müəyyən yerdə və ilin müəyyən zamanında səthin günəş şüaları ilə işıqlanma müddətini və intensivliyini təyin edir. İnsolyaisya cəhəti xüsusilə dağ rayonlarında iqlimə təsirini göstərir. Həmçinin, yamaclarda iqlimin diferensasiyasına, torpağın, bitkinin müxtəlifliyinə səbəb olur. Dağlarda müxtəlif insolyasiya cəhətlərində landşaft qurşaqlığı strukturunda, qar sərhəddinin yüksəklik vəziyyətində fərq müşahidə olunur. 

## Dünya üzrə insolyasiya xəritələri

SolarGIS-Solar-map-Europe-en.png|Avropa
SolarGIS-Solar-map-South-And-South-East-Asia-en.png|Cənub və Cənub-Şərqi Asiya
SolarGIS-Solar-map-North-America-en.png|Şimali Amerika
SolarGIS-Solar-map-Latin-America-en.png|Cənubi Amerika
SolarGIS-Solar-map-Africa-and-Middle-East-en.png|Afrika və Orta Şərq
SolarGIS-Solar-map-Australia-en.png|Avstraliya


## Həmçinin bax
Günəş radiasiyası

## Xarici keçidlər
* Günəş modulları yaşadığım yer üçün əlverişlidirmi?
Medium

**Medium** – ruhlar aləmi ilə əlaqəyə keçə bildiyini və ölülər ilə canlılar arasında əlaqə qura bildiyini iddia edən şəxs. Azərbaycan dilinə Fransız dilindən keçən sözün mənşəyi Latınca *medium* (vasitəçi) sözünə dayanır.

Spiritualizm terminologiyasında "dünyadakı bədənini tərk etmiş ruhlarla əlaqə quraraq onlardan aldıqları təsirləri müxtəlif təzahürlər halında dünyaya əks edən, ekstrasens baxımdan həssas şəxslərə (zehni mediumlar) və ya hər hansı bir ruhani əlaqə mövzusu olmadan paranormal fenomenlər ortaya qoya bilən xüsusi qabiliyyətlərə sahib şəxslərə (fiziki mediumlar) verilən ad" olaraq izah edilir. Bu izahdan da başa düşüləcəyi kimi bir mediumun paranormal bir fenomen ortaya qoymasında mediumun ruhundan başqa bir ruhun var olması şərt deyildir. Yəni mediumun ruhundan başqa bir ruhun mövzusu olmadığı meduimi təzahürlərin də olduğuna inanılır.

Spiritualist anlayışa görə mediumluq qabiliyyətinə sahib olmaq bir hünər deyildir və spiritualist etik anlayışına görə şəxsin bu qabiliyyətini əsla yanlış yollarda və ya hər hansı bir məqsəd güdməklə istifadə etməməsi lazımdır.

Neo-spiritualist terminologiyada mediumluq yalnızca ekstrasens həssas olmaqdan ibarət deyildir; medium, mediumluq haqqında bəs edən ədəb, məlumat və təcrübəyə sahib olmasıyla birlikdə, mediumluğun vəzifələrini, məsuliyyətlərini lazımi qədər bilən və tətbiq edən şəxsə deyilir. Həmçinin mediumun lazımi xüsusiyyətlərə sahib olması da bəs etmir; o xüsusiyyətlərə mediumu transa soxan və istiqamət verən operatorun da sahib olması lazımdır.

## İdrak və iradə cəhətdən
Mediumluq mediumda dünyəvi idrak və iradənin görünüb görünməməsi baxımından üç qrupda ələ alınır:
# Medium etdiyi işləri idrak etdiyi kimi bunların öz iradəsi daxilində meydana gəldiyini bilir. İntuisiyal mediumluk bu qruba daxildir.
# Medium idraksız və öz iradəsiylə hərəkət etməyən kimi görsənir. Mexaniki mediumluq bu qruba daxildir.
# Mediumun hərəkətləri haqqında idraki olmasına qarşılıq iradəsi görünməz. Avtomatik mediumluq bu qruba daxildir.

## Təzahür cəhətdən
Mediumluq mediumun ortaya qoyduğu əlamətlərə görə isə fiziki mediumluq və zehni mediumluq olaraq iki qrupda ələ alınır:
* Fiziki mediumluq materializasiya, dematerializasiya, levitasiya, telekinez və s. kimi fiziki varlıqlar mövzusu olduğu paranormal fenomenləri əhatə edir.
* Zehni mediumluq isə məlumat alış-verişinin mövzu olduğu mediumluğu, yəni mediumun söz və ya yazıyla məlumat göndərişini əhatə edər. Zehni mediumluq da öz içində müxtəlif qruplara ayrılır ki, bunlardan biri hissi mediumluqdur.

## Tənqidlər
Mediumlar tez-tez modern falçılar olmaqla iddiham edilirlər və tənqid edilirlər. Ruhçuluğa görə medyumluq gələcək haqqında bilgi almaq deyildir; əksinə, bunun kimi sualların soruşulduğu ruhani təcrübə seansları əsasən bərabərində obsesion təhlükəsini gətirdiyinə görə ruhçular seanslarda belə suallar soruşulmasından uzaqlaşılması lazım olduğunu bildirirlər. Ruhçular maddi gəlir qazanmaq, əylənmək, vaxt keçirmək, gələcəkdən məlumat almaq məqsədilə keyfiyyətsiz sualların soruşulduğu və obsesionla nəticələnən bu kimi ruhani əlaqələrə "əbəs təcrübə" adını verirlər.

## Həmçinin bax
* Ruhani təcrübə

## İstinadlar
Buğakar

**Buğakar** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Meğri rayonunda olmuş kənd. Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Meğri rayonunda kənd. 1940-cı illərdə kənd ləğv edilmişdir. Əhalisi ermənilər yaşayan Lehvaz kəndinə köçürülmüşdür. İndi xaraba kənddir.

Buğakar piri bu kəndin məşhur ziyaret yeri idi.

## İstinadlar
Psi-faktor

[thumb|right|[Spiritualizm simvolu.]] 
**Psi-faktor** ya da **psi enerjisi** parapsixologiya sahəsində istifadə edilən bir termin olub insanın paranormal qabiliyyətləriylə əlaqədar olan gücü ya da təsiri ifadə etmək üzrə ortaya atılmışdır. Yunan əlifbasında 23-cü hərfi olan "psi" bəzi filosoflara görə "ruh" ya da "həyati güc" mənasında istifadə edilən "psikhe" sözünün ilk hərfi olduğundan parapsixologiyada ESP (qeyri-duyğusal dərk etmə) və PK fenomenlərinin açıqlanmasında istifadə edilən bir termin halına gəlmişdir.

Parapsixoloqlar edilən sınaq və yanılmalar nəticəsində insanın fiziki bədəninin kənarında fiziki olmayan bir tərəfinin olması gərəkdiyini düşünürlər. Parapsixik qabiliyyətlərin, müxtəlif zamanlarda, müxtəlif tədqiqatçılar tərəfindən müctəlif adlarla anılmış olan və fiziki qanunlarla açıqlana bilməyən bir enerji sahəsi içində gerçəkləşdiyi düşünülür. Qədim Çində buna həyat enerjisi mənasında *çi (chi)* və ya Hindistanda isə *Prana*, Çexoslovakiyada *Psixotronik enerji* və hal-hazırkı parapsixologiyada *PSİ-faktor (psi enerjisi)* adı verilmişdir.

Psi-faktorun sadəcə beyinə bağlı bir enerji deyil, bütüm varlığımıza aid bir enerji olduğu və yayıldığı iddia edilir. Bu möbzi üzrə tədqiqatlar davam edir. Ancaq psi-faktorun fiziki qanunlara tabe olmadığı zənn edilir. Bu enerjinin fiziki hissiyyatlarımızla dərk edilməməsinə baxmayaraq bir fövqəltəbii qabiliyyətlərimizlə varlığının "hiss edildiyi" iddia edilir.

## Həmçinin bax
* Parapsixologiya
* Telepatiya
* Telekinez
* Astral səyahət
* Prana
* Çi (Chi)

## Mənbə
* Telepati, Nusret Yılmaz, Ege Meta Yayınları
* Encyclopedia of Mystical& Paranormal Experience, Rosemary Ellen Guiley
* The Signet Handbook of Parapsychology, Martin Ebon
Su sərfi

**Su sərfi** — axının canlı en kəsim sahəsindən bir saniyədə keçən suyun həcminə sərf deyilir.

## Hesablanması
Su sərfi aşağıdakı düsturla hesablanır:

Q=W\cdot V {m}^3/san

* (*'Q**-su sərfi, **W**- en kəsiyi , **V*'- suyun sürəti)*

Böyük sərflər adətən {m}^3/san, kiçik sərflər isə {l}/san ilə ölçülür. Sərf axının əsas səciyyəvi elementlərindən biri hesab edilir. Müxtəlif hidrotexniki qurğuların, suvarma kanallarının layihələndirilməsində sərf məlumatlarından geniş istifadə olunur. Suvarma sistemləri üzrə su tələbatı qrafikləri, kanallar arasında su bölgüsü, təsərrüfatların suvarma və su dövriyyəsi planlarında sərf əsas göstərici kimi qəbul olunur.

Sərf haqqında olan ölçmə məlumatlarına əsasən onun bir sıra hesabat göstəriciləri təyin edilir. Bu səciyyəvi göstəricilərə orta gündəlik, orta aylıq, orta illik, orta və ekstremal çoxillik sərflər daxildir. Bunlarla yanaşı, çayın daşqın, gursulu, azsulu fazalarına xas olan maksimal və minimal sərf göstəriciləri də təyin olunur.

Axımı səciyyələndirən əsas göstəricilərdən biri də onun həcmidir. İstənilən vaxt üçün axımın həcmini sərf məlumatları əsasında müəyyən edilə bilər.

## Maksimal sərf
Maksimal sərf çayların gursulu və daşqın dövrlərində əmələ gəlməklə ani vaxt və ya qısa müddətdə davam edir. Rusiya ərazisində olan çayların çoxu üçün gursulu dövr yaz fəslində qarın intensiv əriməsi ilə əlaqədardır. Çaylarda daşqının əmələ gəlməsinə yaz-yay və payız fəsillərində şiddətli yağışlar əsas səbəb olur.

Əmələgəlmə xüsusiyytlərinə görə maksimal sərf üç qrupa bölünür.
* Qar suyundan əmələ gələn maksimal sərf
* Yağış suyundan əmələ gələn maksimal sərf
* Qarışıq sular hesabına (qar və yağış suları) əmələ gələn maksimal sərf
Azərbaycan çaylarında maksimal sərf çay hövzələrində qarın intensiv əridiyi, güclü yağışlar düşdüyü yaz aylarında və yayın əvvəllərində təsadüf edilir. Bəzi dağıdıcı qüvvəyə malik maksimal sərfləri qismən tənzimləmək məqsədi ilə sədlər, suaşıran qurğular, dəmir və şose yollarının maneələrlə kəsişmə yerlərində sahilbərkidici işlər və digər qurğular layihə olunur.

## Minimal sərf
Minimal sərf çayların azsulu dövründə-  və yay-payız mövsümlərində təsadüf edilir. Minimal sərfi səciyyələndirən onun gündəlik və orta minimum qiymətləri hesab olunur. Minimal sərf göstəricilərindən suvarma, su təchizatı, gəmiçilik, energetika sahələrində münasib tələbatların ödənilməsini aşkar etmək üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçid
Sərfin hesablanması

## Həmçinin bax
* Çayın sülb axımı
* Su səviyyəsi (çay və göllərdə)
Roman Vaydenfeller

Roman Vaydefeller - Almaniyalı Qapıçı . Vaydenfel Almaniyanın Barussiya Dortmutd komadaşının şərəfini qoruyur . Hal-hazrda 37  yaşı var . O,Karyerasında cəmi 2 komandanın şərəfini qoruyub .
Park Çu-ho

**Park Çu-ho** - Cənubi Koreyalı futboçu .  Park çu-ho Almaniya Bundes Liqası komandası olan Borussiya Dortmund komanasında Yarımmüdafiəçi kimi  çıxış edir .
Sebastian Rode

***Sebastian Rote*** — (,  ) Bundesliqa klubu Ayntraxt Frankfurtda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən alman peşəkar futbolçusu.

## İstinadlar
Mikel San Xose

**Mikel Sao Xose** () — Atletik Bilbao klubunun Yarıımmüdafiəçisi.

## Həyatı
Mikel 30 may 1989-cu ildə İspaniyada doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Miserifellet dağı

**Miserifellet dağı** () — Şpitsbergen arxipelaqında (Norveç), Ayı adasında yerləşən zirvə. Zirvənin hündürlüyü 536 metrə çatır. Adanın ən hündür zirvəsidir. Zirvə adanın cənubunda yerləşir. — «Bədbəxtlik» sözündən əmələ gəlmişdir və səhvən adlandırılmışdır. İlk dəfə bu adı qonşu dağa ingilis balina ovçusu Conas Pul vermişdir. 
## İstinadlar
Nolito

**Manuel Aqudo Duran** və ya qısaca **Nolito**   Laiqa komandalarından olan Seviliyanın şərəfini qoruyur . Nolito 15 Oktyabr 1986-cı ildə İspaniyada doğulub .
Almaniya İmperatorluq Donanması

**Almaniya İmperatorluq Donanması** və ya sadəcə **İmperatorluq Donanması** () — Almaniya İmperiyasının formalaması ilə yaranan Almaniya silahlı qüvvələrinin xüsusi qoşun növü. Almaniya İmperatorluq Donanması 1871-ci və 1919-cu illər arasında mövcud olmuşdur və Prussiya donanmasından (1867-ci ildən bəri *[[Şimali Almaniya Federal Donanması]]*) ayrı olaraq böyüyürdü. İmperator II Vilhelm, Almaniya İmperatorluq Donanmasını genişlədərək, Almaniya İmperiyası və Britaniya İmperiyası arasında dənizdə bir silahlandırma yarışına səbəb oldu. Belə davam edərək, Almaniya İmperatorluq Donanması, II Vilhelm dövründə, dünyanın ən böyük donanmalarından biri olmaya davam etdi və Britaniya Krallıq Donanmasının ardından dünyanın ikinci ən böyük donanması olmuşdur.

## Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperatorluq Donanması
Birinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində Almaniya İmperatorluq Donanmasının 22 drednout əvvəli döyüş gəmisi, 19 drednout döyüş gəmisi və 7 döyüş kreyseri var idi. Admiral Alfred von Tirpitz dəniz qüvvələrinin komandiri olmuşdu. Donanmanın ən mühüm döyüşçüləri Açıq Dəniz Flotu və U-Qayıq flotu idi. Kiçik donanmalar Almaniyanın xarici torpaqlarına yerləşdirilib və bu gün Çində yerləşən Sindao şəhərində Almaniyanın Şərqi Asiya Flotuna göndərilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Birinci Dünya müharibəsində Almaniya İmperatorluq Donanması
* Almaniya Donanma Tarixi
* Almaniya İmperatorluq Donanması 1914 
* Almaniya İmperatorluq Donanmasının Yayılması 1914
* Birinci Dünya müharibəsində U-boat müharibəsi
* Hoch Deutschlands Flotte! Amazon-da
* Hoch Deutschlands Flotte! Music of the Imperial German Navy in Archival Recordings, 1907–1917
Kil İmperatorluq Tərsanəsi

**Kil İmperatorluq Tərsanəsi** () 1867-ci ildə **Kil Krallıq Tərsanəsi** () adı ilə Kil şəhərində qurulan tərsanə. 1871-ci ildə tərsanənin adı dəyişdirildi. İlk olaraq Prussiyaya, daha sonra isə Almaniya imperiyasına xidmət edən tərsanə, 1918-ci ildə bağlanmışdır.
Alfa Romeo Giulietta (1977)

**Alfa Romeo Giulietta** (Seriya 116) — İtaliya avtomobil şirkəti Alfa Romeo tərəfindən istehsal edilən orta ölçülü bir avtomobildir. Model 1977-ci ilin noyabr ayında tətbiq olunub və 1954–1965-ci illərdə istehsal olunan klassik Giulietta adından alınıb. Model yeni bir dizayn aldı, lakin Alfa Romeo Alfetta şassisi (arka diferensial və sürücü də daxil olmaqla) əsasında qurulmuşdur. Giulietta iki restaylinqdən keçdi: birincisi 1981-ci ildə, ikincisi 1983-cü ildə oldu. Həmin vaxt normal üç parçalı bir kuzov idi, fərqi müəyyən edən arxa yer idi, qısa bir gövdə inteqrasiya edilmiş kiçik aerodinamik spoyler quraşdırıldı. Giulietta yalnız sedanın arxasındaydı, amma sedanlardan çevrilmiş bir neçə stansiya var idi.

## Tarixi

### Birinci seriya
Başlanğıcda yalnız iki növ mühərrik mövcud idi: 1,3 litr (1,357 sm3, 95 a.g.) və 1,6 litr (109 a.g., 1,570 sm3). 1979-cu ilin mayında yalnız iki il sonra 1,8 litrlik mühərrik (122 at gücünə malik 1,779 sm3) mövcud idi və növbəti may ayında 2 litr mühərriki olan Super Giulietta (130 at gücünə malik 1,962 sm) təqdim olundu.

### İkinci seriya
1981-ci ilin yazında Giulietta kiçik bir restaylinq etdi. Avtomobilin kuzovunun aşağı hissəsinin plastik qorunması alındı, içəridə yeni bir sükan və yeni oturacaqlar kimi dəyişikliklər oldu. Alət paneli və mərkəzi tunel də dəyişdirildi.

Autodelta, Paris Motor Showda 1982-ci ildə tanıdılmış Giulietta 2.0 Turbo Autodelta (175 at gücünə malik) çıxardı. Bu xüsusi versiyada 1,962 sm3 turbo mühərriki var idi. Nəticədə Giulietta Turbodelta 170 at gücünə malik idi və KKK-dan bir turbobatareya, Weberdən iki barrel şəklində karbüratorla birlikdə çalışır. Bütün turbo versiyalarında qara və ya qırmızı rənglər var idi. Cəmi 361 nüsxə istehsal edilmişdir. Eyni ildə, Giulietta 2.0 Ti və turbodizel (VM) mühərriki olan 1.995 sm³ 82 at gücünə malikdir.

1982-ci ildə Alfetta və Giulietta turbodizelləri Lecce 5/10/25/50 min kilometr və 5/10/25 min mil üçün Nardo xəttində yeddi dünya sürəti qeydlərini təyin etdi.

### Üçüncü seriya
1983-cü ilin sonunda "84" Giulietta (Seriya 3) minimal kuzov fərqlilikləri ilə təqdim edildi. Nəzarət paneli bir qədər dəyişdi, bəzi versiyalarda arxa divanda yeni bir dizayn var idi. Mexanik olaraq, bu model köhnə seriya ilə eyni idi, kiçik bir dəyişiklik əyləcləri qəbul etdi — bəzi versiyalarda gücləndirici və suqəbuledici manifold dəyişildi.

Giulietta üçün ən böyük bazar Cənubi Afrika idi, burada Alfa Romeo-nun uğurlu televiziya reklam kampaniyası keçirildi. Satışlar 1981-ci ildən 1984-cü ilə qədər çox müvəffəq olmuşdur. Bu kampaniyanın əsas məqsədi daha sonra 75, sonra da 33-də qəbul edilmiş Giulietta yeni "aerodinamik" dizaynın tərifi idi. Giulietta 1990-cı ildə 164 və 156 modellərinə qədər Cənubi Afrikada Alfa üçün "son uğur" idi.

## Mühərriklər

## Mənbə
# Alfa Romeo/Models/Alfa Romeo Giulietta 
# OFFICIAL LIST OF WORLD SPEED RECORDS HOMOLOGATED BY THE FIA IN CATEGORY A
# World records
Su təchizatı

**Su təchizatı-** əhali, sənaye müəssisələri, nəqliyyat və s-in lazımi keyfiyyətli su ilə təchiz edilməsi. Su təchizatı məsələlərini həyata keçirən mühəndis qurğuları kompleksinə də su təchizatı (və ya su kəməri) sistemi deyilir. Təsərrüfat içməli, yaxud kommunal (şəhər, qəsəbə, kənd) və texniki su təchizatına bölünür. Bundan əlavə, mərkəzləşdirilmiş (bütün su işlədicilərinin), qrup, yaxud rayon (iri rayonlarda bir neçə yaşayış məntəqəsinin) və yerli (ayrıca bir obyektin) su təchizatına ayrılır. Yaşayış yerlərindəki bütün müasir su təchizatı sistemləri mərkəzləşdirilmişdir.

## Tarixi

Su təchizatının bir neçə minillik tarixi var. Hələ qədim Misirdə Yer altından su çıxarmaq üçün ən sadə suqaldırıcı mexanizmlərlə təchiz olunan çox dərin quyular tikilirdi; burada gil, taxta və hətta metal (mis, qurğuşun) borular işlədilirdi. Qədim Romada iri mərkəzləşdirilmiş su təchizatı sistemləri mövcud idi, su kanallarını dərə və yarğandan keçirən *akveduklar* burada indi də qalmaqdadır. Qazıntılar nəticəsində Novqorodda XI əsrin sonu XII əsrin əvvəlinə aid taxta borulardan hazırlanmış su kəməri xətti olduğu aşkar edilmişdir. Bakıda, Lahıcda və s. də qədim su kəmrələrinin izləri tapılmışdır.

Müasir su kəmərləri, təyinatından asılı olaraq, kommunal və istehsalat (sənaye, yaxud kənd təsərrüfatı) kəmərlərinə bölünür. Ən iri su işlədiciləri metallurgiya, kimya, neft emalı sənayeləri, habelə İES-lərdir. Su təchizatı məqsədləri üçün səthi (çay, su anbarı, göl, dəniz) və yeraltı sulardan (qrunt və artezian suları, bulaq) istifadə edilir. İri şəhər və sənaye obyektlərinin su təchizatında başlıca olaraq səthi (şirin) sular işlədilir.

## İstifadə olunan qurğular

Suyu təbii mənbələrdən götürmək, təmizləmək və aparmaq üçün aşağıdakı qurğular işlədilir:
* Suqəbuledici qurğular (məsələn, çay, göl, dəniz suqəbulediciləri, yeraltı sular üçün su quyusu, kaptaj və s.);
* Suyu təmizləyici qurğulara və işlədicilərə vermək üçün nasos stansiyaları;
* Təmizləyici qurğular;
* Təmiz su ehtiyatını saxlamaq üçün qurğular;
* Suyu işlədicilərə vermək üçün su kəməri sistemi.

## Həmçinin bax
* Azərsu
* Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC
* Su səviyyəsi (çay və göllərdə)
## Xarici keçid
* Su təchizatı və tullantı suları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu
* SU TƏCHİZATI VƏ MELİОRATİV HIDRОGEОLОGİYA

## İstinadlar
Mansu Hill Böyük Abidəsi

**Mansu Hill üzərində düzəldilmiş böyük abidə** (Hanqıl: 만수대대기념비; Hanca: 萬壽臺大紀念碑) Şimali Koreyanın paytaxtı, Pxenyanda yerləşən abidələr kompleksidir.

Abidənin mərkəzi hissəsisində 2 ədəd 22 metr hündürlüyündə Şimali Koreyanın rəhbərləri olmuş  Kim İr Sen və Kim Çen İrin bürüncdən hazırlanmış heykəlləri qoyulmuşdur. Heykəllərin arxasında isə Koreya İnqilabı Muzeyinin binası yerləşirki onunda üzərində mozayka üslubunda Pektusan dağı  təsvir edilmişdir. Heykəllərdən sonra orada müxtəlif əsgərləri işçiləri fermerləri və digər *Anti-Yapon inqilabi döyüşü* və *Sosialist İnqilabı* əks etdirən 2 heykəllər nümayiş etdirilir. Abidələr  22.5 metr hündürlüyündə və 50 metr uzunluğundadır. İnsan təsvirləri olan fiqurların hər biri ortalama 5 metr hündürlüyündədir.

Abidə 1972-ci ilin aprel ayında inşa edilmiş və yalnız Kim İr Sen təsvir edilmişdir. Əslində abidə qızıl yarpaqla örtülmüşdür lakin sonradan bu bürüncə dəyişdirilmişdir. 2011-ci ildə Kim Çen İrin vəfatından sonra oxşar heykəl Kim İr Sen heykəlinin şimal tərəfinə qoyulmuşdur.

Başlanğıcda Kim Çen İrin heykəli uzun palto ilə təsvir edilmiş amma sonradan bu dərhal onun imzalı parkası ilə dəyişdirilmişdir.

Ziyarətçilərdən kimsə abidələrin şəklini çəkmək istəsə ondan bir çərçivədə hər iki liderin sığdırılması tələb olunur.

## İstinadlar
Alfa Romeo 75

**"Alfa Romeo 75"** (ABŞ-də "**Alfa Romeo Milano"**) — 1985–1992-ci illərdə İtaliya firması "Alfa Romeo" tərəfindən istehsal edilmiş orta ölçülü sedan avtomobili. "Alfa Romeo 75" kommersiya cəhətdən uğurlu olmuşdur, üç il ərzində 236.907 avtomobil istehsal olunmuşdur, 1992-ci ildə istehsal edilən avtomobillərin ümumi sayı təxminən 386.767-ə çatmışdır.

"75" "Alfa Romeo Giulietta" və "Alfetta" (bir çox ümumi komponentləri olan) üçün əvəz olaraq 1985-ci ilin may ayında təqdim edilmiş və "Alfa" avtomobillərinin istehsalının 75-ci ildönümü şərəfinə belə adlandırılmışdır.

## Mühərriklər
### Start, may 1985
*1.6 karbürator, 110 a.g. @ 5800 bit/s и 146 C @ 4000 bit/s
*1.8 karbüratör, 120 a.g. @ 5300 bit/s və 170 C @ 4000 bit/s
*2.0 karbüratör, 128 a.g. @ 5400 bit/s və 183 C @ 4000 bit/s
*2.0 TD, 95 a.g. @ 4300 bit/s (yalnız sol trafikə malik bazarlar)
*2.5 Injected V6, 156 a.g. 5600 bit/s və 206 C @ 3200 bit/s

### 1986
1.8 turbo enjektor, 155 a.g. 5,800 bit/s və 226 C @ 2600 bit/s

### 1987
*2.0 TS (TwinSpark), 148 a.g. @ 5800 bit/s və 186 C @ 4000 bit/s (mövcud 2.0 mühərrikinin təkmilləşdirilməsi)
*3.0 V6, 188 a.g. @ 5800 bit/s və 250 C @ 3000 bit/s ('Milano', yalnız ABŞ bazarında)

### 1988
*1.6 katalizator ilə, 105 a.g. @ 6000 bit/s
*1.8 injektor, 122 a.g. @ 5500 bit/s və 157 C @ 4000 bit/s (mövcud 1,8-in əvəzi)
*2.4 turbodizel, 112 a.g. 4200 bit/s və 235 C @ 2400 bit/s
*3.0 V6 AMERICA katalizatoru, 188 a.g. @ 5800 bit/s və 250 C @ 3000 bit/s (yalnız Avropa bazarında)

### 1990
*1.6 injektor, 107 a.g. 6000 bit/s və 137 C @ 4000 bit/s
*1.8 Turbin injektor müxtəlif versiyalarında (Quadrifoglio Verde və ya evoluzione), 165 a.g. 5800 bit/s
*2.0 TS ilə katalizator, 148 a.g. @ 5800 bit/s(mövcud 2.0-a əvəz)
*Katalitik konvertor ilə 3.0 V6, 192 a.g. @ 5800 bit/s və 250 C @ 3000 bit/s (mövcud 3.0-a əvəz)

## İstehsalat

## Mənbə
#http://www.carsfromitaly.net/alfaromeo/index.html
#http://www.ajovalo.net/muotoilijat.htm
#http://www.alfaromeo.com/cgi-bin/pbrand.dll/ALFAROMEO_COM/history/history.jsp?BV_SessionID=@@@@1415231204.1186251523@@@@&BV_EngineID=ccchaddlimhmikdcefecejgdfiidgnl.0&categoryOID=-1073750522&contentOID=1073793966&page=2
#http://www.motorbase.com/vehicle/by-id/97812265/
Grumpy Cat

**Grumpy Cat** (, əsl adı — **Tardar Sauce** () — qeyri-adi görünüşü nəticəsinə internet-memə çevrilmiş pişik. 2012-ci ilin sentyabr ayında pişiyin sahibəsinin qardaşı onun fotosunu Reddit saytında paylaşır. Sahibə Tabata Bundesenin dediyinə görə, belə görünüş anadangəlmə cırtdanlıq və dişlərlə bağlıdır.

Pişiyin adı Tartar sousundan götürülmüşdür. Bu onunla bağlıdır ki, pişiyin tükü əvvəldən qara ləkələrlə örtülü idi. Tabatanın qızı Kristal bunu tartar sousuna bənzətdi. Tardar Sousu sözü səhv şəkildə yazılmışdı ("tartar" sözündə səhv), buna baxmayaraq onu dəyişməməyi qərara aldılar.

## Məşhurluq
Pişiyin məşhurlaşmasından sonra onun sahibi Facebookda səhifə yaratdı. 2013-cü ilin may ayında "Deyingən pişik" "İlin memi" nominasiyasında Webby Award mükafatını aldı.

## KİV-də
* 2013-cü ilin mart ayında YouTubeda Friskies pişik yeməyinin 2 video reklamı yayıldı. Bu reklamlarda Grumpy Cat iştirak etmişdi.
* 30 may tarixində məlum oldu ki, Broken Road kompaniyası Tardın iştirakı ilə Qarfild filmlərinə bənzər tammetrajlı film çəkmək istəyir.

## Kommersiya
2013-cü ilin iyulunda "Grumpy Cat: A Grumpy Book" adlı kitab işıq üzü gördü.

Elə bu aydaca məlum oldu ki, Grumppuccino adlı qəhvə içkisinin istehsalı planlaşdırılıb. Bu içki üç dadda — mokko, adi qəhvə və vanil nəzərdə tutulmuşdu.

2014-cü ildə ikinci kitab — "The Grumpy Guide to Life: Observations by Grumpy Cat" adlı kitab işıq üzü gördü.

Bəzi KİV-lərin məlumatına görə, 2014-cü ilin sonuna pişik sahibəsi Tabata Bandsenə 100 milyon dollara yaxın gəlir gətirib. Buna baxmayaraq onun özü bu qiyməti şişirdilmiş adlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*