open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müseyib Dadaşov

**Müseyib Mirzə oğlu Dadaşov** () — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII, IX, X deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı Rayon, Astara Rayon və Gədəbəy Rayon komitələrinin birinci katibi.

## Həyatı
Müseyib Dadaşov 1896-cı ildə Balaxanı kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1912-ci ildən Xəzər-Qara dəniz mexaniki emalatxanalarının çilingəri olaraq işləməyə başlamışdır.

1957-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.

Müseyib Dadaşov 13 avqust 1981-ci ildə vəfat etmişdir. Vəfatı ilə bağlı "Kommunist" qəzetinin 14 avqust 1981-ci il tarixli nəşrinin 2-ci səhifəsində məlumat verilmiş, məlumatın sonunda Heydər Əliyev, Kamran Bağırov, Həsən Seyidov, Süleyman Tatlıyev, Lidiya Rəsulova, Ramiz Mehdiyev, Həsən Həsənov kimi dövlət xadimlərinin imzası əlavə olunmuş idi. O, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Müseyib Dadaşov 1917-ci ilin mart ayında Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) sıralarına daxil olmuşdur. Fevral inqilabından sonra Balaxanı Rayon Deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur. Bakı Kommunası dövründə Müseyib Dadaşov Balaxanı Rayon Qızıl Qvardiya Qərargahının üzvü olmuşdur.

Aprel işğalından sonra aktiv siyasi fəaliyyətinə açıq şəkildə davam edən Müseyib Dadaşov Azərbaycan LKGİ-nin I Qurultayının təşkilatçılarından olmuş və Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

1921-ci ildə Müseyib Dadaşov Kommunist İnternasionalının III Konqresində iştirak etmişdir.

Müseyib Dadaşov 1933-cü ilədək Azərbaycan Kommunist Partiyası Nuxa, Şamaxı, Lənkəran qəza komitələrində çalışmış, 1933–1937-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı, Astara və Gədəbəy rayon komitələrinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1938-ci ildən isə rəhbər təsərrüfat işində fəaliyyətə başlamışdır.

1948-ci ildən Azneft Birliyinin fəhlə təchizatı idarəsində rəhbər vəzifədə çalışmışdır.

Təqaüdə çıxdıqdan sonra Azərbaycan LGKİ Respublika İnqilabi Şöhrət Şurasının sədri olmuşdur.

Müseyib Dadaşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XXIII, XXIV, XXV qurultaylarının nümayəndəsi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII, IX, X deputatı olmuşdur.

## Xatirəsi
Vaxtilə Vladimir Lenin ilə görüşüb, onunla söhbət etmiş Müseyib Dadaşovun bu görüşü haqda "İliçin döyünən qəlbi" filmində süjet verilmişdir.

1972-ci ildə isə Əhməd Abdullayevin rejissorluğu, Emil Ağayevin ssenaristliyi ilə Müseyib Dadaşovun həyat fəaliyyətini əks etdirən "O, Lenini görmüşdür" filmi çəkilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Pənah Həsənov

**Pənah Allahverdi oğlu Həsənov** () — Azərbaycan-sovet pambıqçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1971), Azərbaycan SSR pambıq ustası (1966), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1980).

## Həyatı
Pənah Allahverdi oğlu Həsənov 9 may 1930-cu ildə anadan olmuşdur. 1983-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 14 aprel 1992-ci ildə vəfat etmişdir.

Pənah Həsənov Vedi, İmişli rayonlarında kolxozçu olmuşdur.

Pənah Həsənov SSRİ Ali Sovetinin (8–10-cu çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (11-ci çağırış) deputatı olmuşdur.

## Fəxri adları
Pənah Həsənov 1966-cı ildə Azərbaycan SSR pambıq ustası, 1971-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adlarına layiq görülmüşdür. 1980-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuşdur.

Pənah Həsənov 2 dəfə Lenin ordeni, "Oktyabr inqilabı" ordeni və Qırmızı Əmək Bayrağı ordenləri ilə təltif edilmişdir.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Grumman C-2 Greyhound

**Grumman C-2 Greyhound** Təyyarə gəmiləri üçün material və poçt məktubları daşımaq üçün istifadə edilən yük təyyarəsidir.

## Versiyaları
* C-2A
* C-2A (R)

## İstifadəçilər
*  
* ABŞ Hərbi Donanması
** VAW-120
** VRC-30
** VRC-40
** VX-20

## Texniki xüsusiyyətləri
* Ekipaj: 2 pilot, 2 təyyarə ekipajı
* Tutumu: 26 sərnişin
* Uzunluğu: (17.30 m)
* Qanad boşluğu: (24,60 m)
* Yüksəklik: (4.85 m)
* Qanad sahəsi: (65 m²)
* Boş ağırlıq: (15.310 kq)
* Yüklü ağırlığı: (22.405 kq)
* Faydalı yük: (9,350 kq)
* Maksimum qalxma ağırlığı: (24.655 kq)
* Mühərrik: 2 x Allison T56-A-425 turbopropları, hər biri 4600 ədəd (3400&nbsp;kW) her.

### Performansı
* Maksimum sürət: 343 knot (394&nbsp;mph, 635&nbsp;km / s) 12.000&nbsp;ft (3,660 m)
* Seyr sürəti: 28700&nbsp;ft (8,750 m) 'de 251 knot (289&nbsp;mph, 465&nbsp;km / s)
* İntervalıː 1300&nbsp;nm (1496&nbsp;mi, 2400&nbsp;km)
* Xidmət tavanıː 33.500&nbsp;ft (10.210 m)
* Dırmaşma nisbətiː 3.700&nbsp;ft / dak (dəniz səviyyəsində) (13.3 m / s)
* Qanad yükləməsiː 77,6&nbsp;lb / ft² (378,9&nbsp;kg / m²)
Corc Miller Bird

**Corc Miller Bird** (*8.5.1839, [[Konnektikut ştatı]], [[Montvil]] – 23.1.1883, [[Nyu-York]]*) — Amerika nevropatoloqu.

## Fəaliyyəti
Andoverdə (Massaçusets ştatı) Fillips Akademiyasında (1854–58) və Yel Universitetində (1862) təhsil almışdır. 1866-cı ildən Nyu-Yorkda Tibb-Cərrahiyyə kollecində, 1868-ci ildən Nyu-York Universitetində işləmişdi. Əsas əsərləri elektriklə müalicə, sinir və psixi pozuntu məsələlərinə aiddir. 1869-cu ildə gərgin fəaliyyət nəticəsində sinir yorulması vəziyyətini (*Bird xəstəliyi adlandırılan*) təsvir etmiş, onun adlandırılması üçün 1880-ci ildə nevrasteniya terminini irəli sürmüşdü. Dəniz xəstəliyi simptomlarının təsvirini ilk dəfə o vermiş və onun müalicəsini göstərmişdi (1881). Çoxsaylı elmi-kütləvi kitabların, o cümlədən "Spiritizmin psixolo giyası" (1878), "Psixi xəstəliklərin problemləri" (1880), "Amerika əsəbiliyi, onun səbəbləri və nəticələri"nin (1881) müəllifidir.

## Həmçinin bax
* Nyu-York Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Corc Miller Bird
Nicat Ələsgərov

**Nicat Zülfü oğlu Hüseyni** () — Azərbaycan kinorejissoru, ssenarist.

## Həyatı
Ələsgərov Nicat (Hüseyni) Zülfü oğlu 1990-cı il 16 avqust Azərbaycanın böyük şəhərlərdən biri olan Sumqayıtda dünyaya gəlmişdir. 1997-ci ildə 1 saylı orta məktəbə təhsilə başlayıb. 2008-ci ildə orta təhsilini bitirmişdir. Elə həmin il Rüstəm İbrahimbəyovun Beynəlxalq kino məktəbinin kinorejissorluq fakultəsinə daxil olmuşdur.

**Karyerası**
İlk nəaliyyəti 2010-cu il "sosial məsuliyyət və sən" qısametrajlı filmlər festivalında olmuşdur. 237 film arasında 5-ci yerə layiq görülmüşdür. Daha sonralar filmlər və serial layihələrində çalışaraq öz təcrübəsini dahada artırmış, bir çox rejissorların təcrübələrindən faydalanmışdır. 2015-ci ildə ekologiyanın çirklənməsi ilə bağlı çəkdiyi videorolikə görə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur. 2017-ci ildə Azərbaycan kino tarixində çəkilən ilk qorxu filminin (XƏNNAS) 2-ci rejissoru kimi tarixə düşmüşdür.**TAOW_film** şirkətinin rəhbəridir və hal-hazırda müstəqil olaraq film və serial layihələrində rejissorluq fəaliyyətini davam etdirir.

## Filmoqrafiya
* Yaşamaq istəyirəm (qisametrajli film,2009) (quruluşçu rejissor, ssenarist)
* Seçim (qisametrajli film,2010) (quruluşçu rejissor) (quruluşçu rejissor)
* Səhv (teleserial, 2011) (qurluşçu rejissor)
* Biri var idi, biri yox idi (teleserial, 2012) (qurluşçu rejissor) Lider TV
* Mən evə qayıdıram (film, 2014) (titr rəssamı)
* Səni ürəyim sevdi (teleserial, 2012) (rejissor köməkçisi) Azad Azərbaycan TV
* Zəng (film, 2014) (rejissor)
* Müharibənin rəngi (film,2014) (rejissor)
* Xənnas (film, 2017) (II-ci rejissor)
* 2-ci nəfəs (teleserial, 2017) (qurluşçu rejissor) ARB
* TX-13 (film,2017) (qurluşçu rejissor)
* empo Azadlıqddır (film,2017) rejissor
* Set (film,2018) –Quruluşçu rejissor
* Mübarizə (teleserial,2018) rejissor
* Mübarizə (film,2018) rejissor
* Kino Kino (film, 2019) ideya müəllifi , rejissor
* Birin arxasındakı on (film,2019) – quruluşçu rejissor

## İstinadlar
Aktinoseratoidealar

**Aktinoseratoidealar** (*Actinoceratoidea*) — paleozoy başayaqlılarının düz qabıqlı, məhv olmuş nümayəndələri bu yarımsinifə aiddir. Arakəsmə xətlərəri düzdür. Sifon genişdir. Onun vəziyyəti subkənardan submərkəzədək dəyişir. Arakəsmə boruları qatlanmış, adətən qısa, bəzən nisbətən uzun; yarımdairəvi birləşdirici halqalar arakəsmə boruları ilə birləşib sifonun ellips və ya pulşəkilli seqmentini əmələ gətirir. Çox güman ki, hövzənin dibində yaşayıblar. Ordovik — karbon.

## Mənbə
*
Nəcməddin Əhmədov

**Nəcməddin Xələf oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1981–1986), Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibi (1971–1981), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Xarici Turizm İdarəsinin rəisi (1964–1971).

## Həyatı
Nəcməddin Xələf oğlu Əhmədov 1923-cü ildə Şamaxı qəzasının Əngəxaran kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş, 1953-cü ilədək texnik, sərnişin xidməti rəisinin köməkçisi, yol distansiyası kadrlar şöbəsinin rəisi Zaqafqaziya dəmiryol Bakı şöbəsinin siyasi şöbəsində rəis köməkçisi, Bakı dəmiryol qovşağı qovşağı birləşmiş partiya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışmışdır. 1954–1958-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbinin müdavimi olmuşdur.

Nəcməddin Əhmədov 1959-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin məsul təşkilatçısı, qrup rəhbəri, bölmə müdiri, şöbə müdirinin müavini, 1964–1971-ci illərdə isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Xarici Turizm İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 1971–1981-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Nərimanov Rayon Komitəsinin birinci katibi, 1981–1986-cı illərdə isə Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. Təqaüdə çıxandan sonra Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti başçısının baş müşaviri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Nəcməddin Əhmədov 1951-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII, IX, X və XI çağırış deputatı seçilmiş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur. O, 20 ilə yaxın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyəti rəyasət heyətinin üzvü, Respublika Sülh Fondunun sədri, Beynəlxalq Qardaşlaşmış Şəhərlər Federasiyasının vitse-prezidenti olmuşdur. "Oktyabr inqilabı", "Qırmızı əmək bayrağı" ordenləri, eləcə də Laosun "Milyon fil və ağ çətir" ordeni ilə təltif edilmişdir. Dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, 3 dəfə isə SSRİ-nin Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr üzrə Sovet Cəmiyyətləri İttifaqının fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

Nəcməddin Əhmədov 7 sentyabr 1995-ci ildə vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Adolfo Bioy Kasares

**Adolfo Bioy Kasares** (*15.9.1914, Buenos-Ayres – 8.3.1999, Buenos-Ayres*) — Argentina yazıçısı.

## Fəaliyyəti
1933–34-cü illərdə Buenos-Ayres Universitetində fəlsəfə və filologiyanı öyrənmişdir. Latın Amerikasında psixoloji fantastikanın banisidir. “Morelin kəşfi” (1940) adlı ilk romanında reallıqla axirət dünyası arasındakı antiutopiya ruhlu virtual qarşılıqlı əlaqəni təsvir etmişdir. “Qaçış planı” (1945), “Qəhrəmanların yuxusu” (1954), “Donuzlarla müharibə gündəliyi” (1969), “La-Platada fotoqrafın macəraları” (1985) və s. romanların müəllifidir. “Qəribə əhvalat” (1956), “Böyük serafim” (1967) və s. hekayə topluları var. X.L. Borxeslə birlikdə parodiyalı detektivlər, çoxsaylı antologiyalar yaratmışdır.  

## Həmçinin bax
* Alfonsina Storni
* Xorxe Luis Borxes
* Xulio Kortasar

## İstinadlar

## Xarici keçdilər
* Karikatura və obituar
Aksessor minerallar

**Aksessor minerallar** — süxurların tərkibində miqdarca çox az, lakin xarakterik minerallar. Bunlara apatit, maqnetit, sirkon, sfen, rutil, monasit və s. nümunə göstərmək olar. Bu süxurların kimyəvi tərkibindən asılı olaraq onların səciyyəvi aksessor minerallar kompleksi olur. Aksessor minerallar maqmanın kristallaşma mərhələsində ilk növbədə kristallaşır. Aksessor minerallardan maqmatik və faunasız çökmə süxurların korrelyasiyasında, qırıntı materiallarının mənbəyini və gətirilmə vasitələrini aydınlaşdırmaqda istifadə olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.
Çarlz Ostin Bird

**Çarlz Ostin Bird** (*27.11.1874, [[İndiana|İndiana ştatı]], [[Naytstaun]] – 1.9.1948, [[Konnektikut ştatı]], [[Nyu-Heyven]]*) — Amerika tarixçisi, politoloq, ABŞ tarixşünaslığında "iqtisadi" cərəyanın banisi.

## Fəaliyyəti
Oksford, Kornell və Kolumbiya universitetlərində təhsil almışdır. 1904–17-ci illər də Kolumbiya Universitetində dərs demişdir (1915–17-ci illərdə professoru). Nyu-Yorkdakı kom munal xidmətlər üzrə ixtisas məktəbinin direktoru olmuşdur (1917–22). 1926-cı ildə Amerika Siyasi Elmlər Assosiasiyasının, 1933-cü ildə Amerika Tarix Assosiasiyasının prezidenti olmuşdur. Bird ABŞ tarixinin ən mühüm problemlərinin iqtisadi təhlilini etmiş, Amerika Birləşmiş Ştatlarında vətəndaş müharibəsini (1861–65) "ikinci Amerika inqilabı" kimi şərh edən ilk Amerika tarixçisi olmuşdur. F.D. Ruzveltin "Yeni kurs"unu müsbət qiymətləndirərək, izolyasionizm mövqeyindən onun xarici siyasətini tənqid etmişdir. Bir neçə əsərini arvadı, tanınmış tarixçi və feminist Meri Birdlə (1876–1958) birlikdə yazmışdır.

## Həmçinin bax
* Oksford Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Çarlz Ostin Birdin əsərləri](http://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Beard,+Charles+A.+(Charles+Austin))
Akritarxlar

**Akritarxlar** () — sistematik vəziyyəti aydın olmayan süni qrup; kürə, ellips və ya disk formalı mikroskopik (8–500 mkm-dən 1 mm-dək) kapsullardan ibarətdir. Kapsulların sarı və ya palıdı-qəhvəyi qabıqları, bir və yə çoxlaylı üzvi maddədən ibarət olur. Kapsulun xarici səthi hamar və ya dənəli, nöqtəli və ya dəlmə-deşik çıxıntılı olur. Qabığın bir tərəfində (qütbündə) dairəvi kəsik və ya yarıq formalı dəlik vardır. Bir çox tədqiqatçılar akritarxilər plankton həyat tərzi keçirən birhüceyrəli yosunlar, digərləri isə yosunların spor və sistaları, ya da mamır və ya rinofitlərə aid olan ali yerüstü bitkilərin sporları hesab edirlər. Proterozoydan pleystosenə qədər yayılmışlar; vend və kembri çökmələri üçün böyük stratiqrafik əhəmiyyət kəsb edirlər.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.
Ağır minerallar

**Ağır minerallar** — xüsusi çəkisi 2,75-2,85-dən yüksək olan minerallardır. Qırıntı süxurların kiçik bir hissəsini təşkil edirlər; böyük müxtəlifliklə fərqlənirlər.

Ağır mineral assosiasiyaları qırıntı süxurlarda, karbonatlı süxurların və duzların həll olmayan qalıqlarında, başqa çökmə süxurların və müasir çökmələrin tərkibinə daxil olan müxtəlif ağır mineral kompleksləridir. Ağir mineral assosiasiyaları daşınma mənbələrinin tərkibini (terrigen minerallar), daşınma mənbələrinin uzaqlığını (terrigen mineralların azalması), çöküntütoplanma mühitinin geokimyəvi şəraiti (singenetik və diagenetik minerallar) və çökmələrin litifikasiya dövründə minerallarda baş verən törəmə dəyişilmələrinin intensivliyini (epigenetik minerallar) səciyyələndirirlər. Ağır mineralların azalması təkcə daşınma mənbəyinin uzaqlığı ilə deyil, habelə onların kompleksinin postsedimentasion dəyişilmələrilə də izah edilə bilər.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Aydaşı (cemston)

**Aydaşı** – Na-K-lu alümosilikat mineralıdır. Kimyəvi formulu (Na, K)AlSi3O8-dir. Ortoklazın şəffaf, rəngsiz növüdür. Mineral həmçinin **adulyar** (İsveçrədə Adula dağ yatağın adına görə) kimi də tanınır.

## Etimologiya

## Tarixi

## Geologiya

### Formasiya

## Yataqları
Aydaşının yataqları əsasən Qərbi Azərbyacanda Göyçə gölü ətrafında, Avstraliya, Avstriya Alpları, Meksika, Madaqaskar, Norveç, Polşa, Hindistan, Şri-Lanka və ABŞ-dadır.

## Adulyarlaşma
Andezit-bazalt tərkibli vulkanitlərin metasomatoz nəticəsində dəyişilərək başqa minerallarla yanaşı adulyarın əmələgəlmə prosesi. Adulyarlaşma adətən müasir vulkanların solfatar fəaliyyəti sayəsində baş verir. Adulyarlaşma propillit və törəmə kvarsit formasiyaları üçün səciyyəvidir. Qızıl, gümüş, civə, sürmə və b. metal filizlərinin çökməsini müşayiət edən kvars-adulyar-serisit tərkibli metasomatitləri əmələ gətirir. Nisbətən az dərinliklərdə propilitlərin aşağı temperaturlu adulyar fasiyası və daha aşağı temperaturda isə seolit fasiyası əmələ gəlir. Adulyarlaşma alp tipli damarlar üçün də səciyyəvidir.

## Mənbə
Fəlsəfə ensiklopediyası

**Fəlsəfə Ensiklopediyası** — 1960—1970-ci illərdə  akademik F. V. Konstantinovun redaktorluğu ilə Böyük Rusiya Ensiklopediyası nəşriyyatında çıxan 5 cildli sahəvi sovet ensiklopediyası.

## Tarixi
Nəşriyyatın ən əsas məqsədi "fəlsəfə tarixi və sosiologiya, dialektik və tarixi materializm, psixologiya və müasir təbiətşünaslığın fəlsəfi məsələləri, məntiq, etika, estetika, din tarixi və ateizm məsələləri üzrə sistematik billik toplusunun verilməsi" idi.

Hər məqalə müəllifinin inisialı, soyadı və yaşadığı şəhərin (və ya ölkənin) adı qeyd olunmuşdur, elmi rütbəsi və dərəcəsi göstərilməmişdir.

## İstinadlar
Məmməd Xəlilov

**Məmməd Rza oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan partiya və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı naziri (1965–1976), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–9-cu çağırış deputatı, Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı mexanizatoru.

## Həyatı
Məmməd Rza oğlu Xəlilov 1917-ci ildə hazırkı Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1940-cı ildə Melitopol Kənd Təsərrüfatı Mühəndis-Mexanizatorları İnstitutunu bitirdikdən sonra o, Azərbaycan SSR Xalq Əkinçilik Komissarlığına işləməyə göndərilmişdir.

1941-ci ildən Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmiş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. 1945-ci ildən 1958-ci ilədək Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində, Pambıqçılıq Nazirliyində mühəndis, şöbə rəisi, sonralar isə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin MTS və TTS baş idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

1959-cu ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini, 1960-cı ildən Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin birinci müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1961–1965-ci illərdə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Texnikası Birliyinin sədri, 1965-ci ildən Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı naziri olmuşdur.

Məmməd Xəlilov 1958-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–9-cu çağırış deputatı seçilmişdir. O, 1963–1964-cü illərdə Azərbaycan KP MK kənd təsərrüfatı bürosunun, 1965-ci ildən isə Azərbaycan KP MK üzvü olmuşdur.

Məmməd Xəlilov 9 oktyabr 1976-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir. I Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Təltifləri
* "Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı mexanizatoru" fəxri adı — 24 may 1960
* 3 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 30 aprel 1966, 27 avqust 1971, 12 dekabr 1973
* "Döyüş xidmətlərinə görə" medalı — 5 noyabr 1944
* "İgidliyə görə" medalı — 2 mart 1945
* "Köniqsberqin alınmasına görə" medalı (təqdimat: 7 oktyabr 1946)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı — 9 may 1945 (təqdimat: 7 oktyabr 1946)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı — 7 may 1965
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı — 25 aprel 1975
* "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı — 26 dekabr 1967
* "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı — 1970
* Ümumttifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin qızıl medalı — 30 dekabr 1956
* Ümumttifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin gümüş medalı — 22 oktyabr 1955
* 2 dəfə Ümumttifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin medalı — 24 may 1956, 20 avqust 1957
* 2 dəfə Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin qızıl medalı — 3 dekabr 1967, 18 noyabr 1975
* 2 dəfə Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin gümüş medalı — 18 noyabr 1971, 24 noyabr 1971
* Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin medalı — 12 may 1965

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Gülabba Xəlilov

**Gülabba Ağaşirin oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputat.

Gülabba Xəlilov 1941–1944-cü illərdə Böyük Vətən Müharibəsində iştirak edib, 1944–1955-ci illərdə isə əmanət kassasında müdir, müfəttiş, rayon icraiyyə komitəsinin katibi və maşın-traktor stansiyasının (MTS) aqronomu işləyib. 1955-ci ildən Sabirabad rayon Jdanov adına kolxoza sədrlik edib.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10 mart 1982-ci il tarixli fərmanı ilə əməkdə göstərdiyi nailiyyətlərə və qəhrəmanlığa görə Gülabba Ağaşirin oğlu Xəlilov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb, eyni zamanda Lenin Ordeni və "Oraq və Çəkic" qızıl medalı alıb.

Sovet Azərbaycanının miqyasında G.Xəlilovu görkəmli insan hesab edilir.

## İstinadlar
Osman Kuvatov

**Osman Mühəmmədəli oğlu** () — Başqırd milli hərəkatının xadimi.

## Həyatı
Osman Mühəmmədəli oğlu 1897-ci ildə Orenburq quberniyasının Orsk rayonunun Ziyançurino kəndində anadan olub. 1917-ci ilin iyulunda Orenburqda başqırd qurultayında iştirak etdi. Başqırd mərkəzi icraiyyə komitəsinin üzvü seçilmişdir. 1919-cu ilin 20 iyunundan — Başqırd hərbi-inqilabçı komitəsinin torpaq bölməsinin Kollegiyasının üzvü olub. Almaniyada emiqrasiyada olub. Sonra Bakı tibbi institutunda dərs deyib. 1956-cı ildə, Azərbaycan SSR, Bakı şəhərində vəfat edib.

## Ailəsi
Atası: **Kuvatov, Mühəmmədqalim Əbdülqani oğlu** — maarifçi.
Qardaşı: **[[Qumer Kuvatov|Kuvatov, Qumer Qalim oğlu]]** — Başqırd milli hərəkatının aktiv iştirakçısı, BMSSR (1919–1928), ictimai və dövlət xadimi, cərrah.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ярмуллин А. Ш. Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында. Өфө, 2009.

## Mənbə
* Osman Kuvatov (rus dilində)
Salavat şəhər dairəsi

**Salavat şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri.  
Şəhər dairəsinin tərkibinə yalnız bir yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Coğrafiyası
Başqırdıstanın mərkəzi hissəsində yerləşən şəhər dairəsi. 	

## Əhalisi

## Yerli idarəetmə

Salavatın bələdiyyə başçıları
; Şəhər Şurasının sədri
* Larisa Vladimirovna Davıdova, Şəhər Şurasının sədri;

; Administrasiya rəhbərləri
* 2006—2008 — Gennadi Petroviç Parşikov;
* 2008—2009 — Xəlil Xələfoviç Rəhimov;
* 2009—2011 — Radik Mazqaroviç Buxarmetov (2010-cu ilin sonunda cinayət işi üzrə əsas fiqurlardan olub, 2011-ci ilin yazında istefa verib);
* 2011 — Fərid Farraxoviç Qilmanov;

## İstinadlar
Nəriman İsayev

**Nəriman Ağaxan oğlu İsayev** () — Azərbaycan-sovet mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1976–1981).

## Həyatı
Nəriman Ağaxan oğlu İsayev 27 iyul 1930-cu ildə Bakıda qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirdikdən sonra bir sıra mühəndis vəzifələrində işləmişdir. 1953–1960-cı illərdə Dövlət Dəniz Qurğularını Layihələşdirmə İnstitutunun kiçik elmi işçisi, Azərbaycan Dəniz Neft Qurğuları Tikintisi Tresti şöbəsinin böyük mühəndis-elektriki, dəmir-beton məmulatları zavodunun direktoru olmuşdur. 1961–1969-cu illərdə "Azərkommunalenerji", "Azərelektroquraşdırma", "Azərsənayeelektroquraşdırma" trestlərinin müdiri, Baş Qaz Təsərrüfatı İdarəsinin birinci müavini işləmişdir.

1969-cu ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsinin rəisi, 1976-cı ildən Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri, 1981-ci ildən 1986-cı ilədək isə Azərbaycan SSR avtomobil yolları tikintisi və istismarı nazirinin müavini, SSRİ Neft və Qaz Sənayesi Müəssisələri Tikintisi Nazirliyi "Azərborukəmərtikinti" trestinin müdiri işləmişdir. 1986-cı ildə o, Bakı şəhər elektrik şəbəkəsinin direktoru təyin edilmiş və ömrünün son günlərinədək burada çalışmışdır.

Nəriman İsayev 1955-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII, IX və X çağırış deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII və XXIX qurultaylarında Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmişdir. O, 10 iyun 1988-ci ildə vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adı
* 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bismark (ABŞ)

**Bismark** (Bismarck) — ABŞ-nin şimalında şəhər, Şimali Dakota ştatının inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Əhalisi 56,7 min (*[[2005]]; şəhərətrafı ilə təqribən 100 min*) nəfərdir.

## Coğrafiyası
Missuri çayının orta axınında, sol sahilindədir. Avtomobil magistralları və dəmiryolları qovşağı. Çay portu. Bələdiyyə aeroportu.

## Tarixi
İnşa olunan Şimali Sakit okean dəmiryolunun mühafizəsi üçün hərbi düşərgə kimi 1872-ci ildə salınmışdır. Almaniyadan səmayələrin və gəlmələrin cəlb olunması məqsədilə şəhərə Otto fon Bismarkın adı verilmişdir. 1874-cü ildən qızıl hasilatı rayonunun (*Bismark yaxınlığında [[Blek-Hils]] dağlarındakı yataq*) mərkəzidir. 1875-ci ildən şəhərdir; 1883-cü ildən Dakota ərazisinin, 1889-cu ildən Şimali Dakota ştatının inzibati mərkəzidir.

## İqtisadiyyatı
Kənd təsərrüfatı rayonunun maliyyə ticarət mərkəzidir. Bismark aqlomerasiyasında işləyənlərin təqribən 5%-i sənayedə çalışır. Kənd təsərrüfatı maşınları istehsal olunur, yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bismarkın yaxınlığında daş kömür hasil edilir. Bismarkdan şimal şərqdə “Koul-Krik” (1080 MVt) və “Antilop-Valli” (900 MVt) İES-ləri, şimalda Missuri çayı üstündə “Harrison” (518 MVt) SES-i var. Bismarkdan cənubda Standinq-Rok hindi rezervaziyası yerləşir. Siu və şayenn tayfalarının Amerika hökumətinə qarşı mübarizəsinə rəhbərlik edən siuların tayfa başçısı Sittinq-Bull 1890-cı ildə burada öldürülmüşdür.

## Qalereya

Bismarck North Dakota.jpg|Peyk görünüşü, may 2007-ci il
2009-0521-CDNtrip049-ND-Bismarck-McKenziePatterson.jpg|Şəhər mərkəzi
Vil 3.JPG|Mandan kəndi
2009-0521-ND-Bismarck-NorthernPacificdepot.jpg|1901-ci ildə Mission Revival stilindən istifadə edərək tikilmiş tarixi Şimali Sakit Okean Dəmir Yolu. İyul ayının 2017-ci il tarixindən bina boşdur.


## Həmçinin bax
* Binhemton

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Ksavye Bişa

**Mari Fransua Ksavye Bişa** (; ) — fransız həkimi, anatomu, fizioloqu; patoloji anatomiya və histologiyanın banilərindən biri.

## Fəaliyyəti
Tibb elmini Lionda və Parisdə öyrənmişdir. 1800-cü il dən Parisin "Hotel-Dieu" xəstəxanasında işləmişdir. İnsan bədəninin toxu maları haqqında ümumi anatomiya adlanan təlimi yaratmış və buna görə də fizioloji təbabətin banisi sayılır. Toxumaları həyatın əsas struktur və fizioloji vahidləri – bütün həyati (o cümlədən xəstələnmə) proseslərin daşıyıcıları hesab edirdi. Tibb elminə "toxuma" və "sistem" terminlərini daxil etmişdir. Dərkedilməz və canlını cansızdan fərqləndirən "həyat gücü"nün mövcudluğunu qəbul etmişdir.

## Həmçinin bax
* Lui Paster
* Lui-Ferdinand Selin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mari Fransua Ksavye Bişanın əsərləri
Kritik infrastrukturlar

**Kritik infrastrukturlar ** — 2001-ci ildə ABŞ-də qəbul edilmiş Vətənpərvərlik Qanununda "kritik infrastruktur" anlayışı aşağıdakı kritik infrastruktur sektorlarını və resurslarını əhatə edir:
* kimya sənayesi
* fövqəladə xidmətlər
* informasiya texnologiyaları;
* poçt; telekommunikasiya;
* nəqliyyat sistemləri (avtobus, təyyarə, gəmi, avtomobil sistemləri, dəmiryolu sistemləri və boru kəməri sistemləri daxil olmaqla).

## Regional kritik infrastrukturun qorunması proqramları
*Avropa Birliyi* – kritik infrastrukturun qorunması üzrə Avropa Proqramı Komissiya tərəfindən hazırlanmışdır. Üzv Dövlətlər tərəfindən təkliflərə əsaslanan Avropa kritik infrastrukturların siyahısı təklif edilmişdir.

*Almaniya* – alman kritik infrastrukturun qorunması proqramı Federal Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən koordinasiya edilir. Həmin proqrama Alman Federal İnformasiya Təhlükəsizliyi İdarəsi və ya Vətəndaş Müdafiəsi və Fəlakətə Yardım Federal İdarəsi kimi xüsusi qurumlarından bəziləri müvafiq məzmun verir, məsələn, İT sistemləri.

*Birləşmiş Krallıq* – Böyük Britaniyada Milli İnfrastrukturun Müdafiəsi Mərkəzi Böyük Britaniyanın milli infrastrukturunu təşkil edən, terrorizm və digər təhlükələrə qarşı zəifliyini azaltmağa kömək edən müəssisələrə və təşkilatlara məlumat, personal və fiziki təhlükəsizlik məsləhətləri verir.

*Amerika Birləşmiş Ştatları* – ABŞ 1996-cı ildən etibarən Kritik İnfrastruktur Müdafiə Proqramına malikdir. 2014-cü ildə NIST Cybersecurity Framework ilk dəfə nəşr edilib və tezliklə məşhur təlimat dəstinə çevrilmişdir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Demilitarizasiya zonası

**Demilitarizasiya zonası** ( və ya **DMZ**) - hərbçilərdən alınmış termindir, döyüş əməliyyatlarının hazırlanması və aparılması qadağan edilmiş əraziləri bildirmək üçün istifadə edilir. İnformasiya texnologiyaları sahəsində DMZ termini əsasən şəbəkə ekranının xarici seqmenti ilə xarici marşrutizatorun daxili interfeysi arasında qalan şəbəkə seqmentini bildirir.

Demilitarizasiya zonasının təyinatı müxtəlif servislər təqdim etmək imkanı saxlamaqla, konfidensial informasiya olan daxili şəbəkəni bütün digər şəbəkələrdən təcrid etməkdir. DMZ zonada, bir qayda olaraq, İnternetdən müraciət olunan  informasiya resursları yerləşdirilir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.

## Xarici keçidlər
*SolutionBase: Strengthen network defenses by using a DMZ by Deb Shinder at TechRepublic.
*Eric Maiwald. Network Security: A Beginner's Guide. Second Edition. McGraw-Hill/Osborne, 2003.
*Internet Firewalls: Frequently Asked Questions, compiled by Matt Curtin, Marcus Ranum and Paul Robertson
Yaqub İsmayılov

**Yaqub Abbasəli oğlu İsmayılov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Dövlət Tikinti İşləri Komitəsinin sədri (1962–1978), Azərbaycan SSR tikinti naziri (1959–1962).

## Həyatı
Yaqub Abbasəli oğlu İsmayılov 21 noyabr 1916-cı ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur.

1930-cu ildə yeddiillik məktəbi uğurla bitirən Yaqub İsmayılov təhsilini Gəncə Sənaye texnikumunda davam etdirmişdir. 1935-ci ildə texnikumu btirdikdən sonra texnikum rəhbərliyinin göndərişi ilə Tbilisi Sənaye İnstitutuna göndərilmiş və 1941-ci ildə Tbilisi Sənaye İnstitutunun inşaat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

SSRİ Aviasiya Sənayesi Nazirliyinin təyinatı ilə Bakıya, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin nəzdində olan "Azərdövləttikinti" trestinin sərəncamına göndərilən Yaqub İsmayılov 1941–1954-cü illər arasında bu trestdə iş icraçısı, istehsalat-texniki şöbəsinin rəisi vəzifələrində çalışaraq trestin baş mühəndisi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.

O, 1954-cü ildə Azərbaycan SSR Şəhər və Kənd Tikintisi Nazirliyinə əvvəlcə texniki şöbənin rəisi, sonra isə nazir müavini vəzifəsinə təyin edilmiş və burada 1956-cı ilə kimi çalışmışdır.

Yaqub İsmayılov 1956-cı ildə Azərbaycan KP MK və Nazirlər Sovetinin qərarı ilə yeni təşkil olunan "Bakıbaştikinti" İdarəsinin baş mühəndisi, 1957-ci ildə Azərbaycan SSR Tikinti Nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

1959-cu ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Azərbaycan SSR tikinti naziri təyin olunan Yaqub İsmayılov 1962-ci ilə kimi bu vəzifədə çalışmışdır.

1962-ci ildə Yaqub İsmayılov çox mühüm bir sahəyə — respublika üzrə inşaatda texniki siyasəti müəyyən edən bir quruma — Azərbaycan SSR Dövlət Tikinti İşləri Komitəsinə sədr təyin olunmuş və 1978-ci ilədək-16 il bu vəzifədə çalışmışdır.

Yaqub İsmayılov Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXV, XXVI, XXVII və XXVIII qurultaylarının nümayəndəsi və Azərbaycan KP MK-nın Təftiş Kommissiyasının üzvü olmuşdur. Dəfələrlə Bakı şəhər Sovetinin deputatı olmuş və VI, VII, VIII və IX çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

Yaqub İsmayılov 1978-ci ildə, 62 yaşında olarkən səhhəti ilə əlaqədar təqaüdə çıxmış və bir neçə ay aktiv fəaliyyətdən uzaqlaşsa da ancaq o, elmi fəaliyyətini davam etmək qərarına gəlmiş və 1981-ci ildə keçmiş SSRİ Dövlət Tikinti Komitəsinin Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən "Beton və dəmir-beton" elmi-tədqiqat laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.

1983-cü ilin oktyabrın 3-də Yaqub Abbasəli oğlu İsmayılov 67 yaşında vəfat etmiş və 2-ci Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılmışdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* nekroloq
Daş Salnamə Muzeyi

**Daş Salnamə Muzeyi** — Azərbaycanın daş plastikası tarixinə həsr edilmiş muzeydi. Muzeydə daş plastikanın bir çox növləri sərgilənir. Dövlət Bayrağı Meydanı ərazisində yerləşən Daş salnamə muzeyi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən yaradılıb. Azərbaycanda mənəvi həyatın ən arxaik xüsusiyyətləri məhz daş plastika ənənələrində saxlanılıb.

## Tarixi
1900-cü ildə inşa olunmuş və vaxtilə neft mədənlərinin enerji təminatı üçün nəzərdə tutulmuş Leonid Krasin adına Dövlət Rayon Elektrik Stansiyasının binasında yerləşir. Sonralar bina tamamilə bərpa edilmiş və Daş salnamə muzeyi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Muzeyin açılışı 2015-ci il iyunun ayının 8-də baş tutdu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva və Fondun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva muzeylə tanış olublar.

## Ekspozisiya
Azərbaycanın müxtəlif guşələrində aşkar edilmiş çoxlu sayda daş plastikasının nümunələri ilə yanaşı, qədim eksponatların əhəmiyyətli hissəsini funksional məna daşıyan və heç bir bəzəyi olmayan müxtəlif məişət əşyaları təşkil edir.

"Daş salnamə" sərgisinin ekspozisiyası daş plastikanın bir çox növlərini əhatə edir. Azərbaycanın daş plastikası tarixinə həsr edilmiş "Daş salnamə" ekspozisiyasına "Qobustan" və "Qala" qoruqlarından gətirilmiş eksponatlarla yanaşı, heykəltaraş Hüseyn Haqverdiyevin əsərləri də daxildir.

Ekspozisiyanın əsas hissəsi Şirvan-Abşeron zonasında tapılmış orta əsrlərə aid olan məzar daşlarıdır. Sənduqələr və başdaşılarında orta əsr dövrünün müxtəlif ictimai-siyasi, sosial, mədəni, ideoloji hadisələri haqqında orijinal informasiya verilir.

## Qalereya

Daş Salnamə muzeyi 1.jpg|
Daş Salnamə muzeyi 2.jpg|
Daş Salnamə muzeyi 3.jpg
Daş Salnamə muzeyi 4.jpg


## Həmçinin bax
* Rəngkarlıq Muzeyi

## İstinadlar
Bukollar üsyanı

**Bukollar üsyanı** — Misirdə Roma ağalığına qarşı imperator Mark Avrelinin hakimiyyəti zamanı, 172-ci ildə (başqa məlumatlara görə 174-cü və ya 175-ci ildə) baş vermiş üsyan. Üsyan iştirakçıları bukolların adları Nilin deltasındakı bataqlaşmış yer olan Bukoliya (II əsrin ortalarında kəndlilər ağır vergilər və mükəlləfiyyətlərdən buraya qaçıb gəlirdilər) ilə əlaqədardır. Kahin İsidorun başçılığı ilə bukollar Roma legionlarını darmadağın edərək bütün Aşağı Misiri tutmuş və İsgəndəriyyəyəyə çatmışdılar. Misirdəki Roma prefektinin öldürülməsindən sonra üsyanı yatırmaq üçün çağrılmış Suriyadakı prefekt, sərkərdə Avidi Kassi üsyançılar arasındakı ixtilaflardan istifadə edərək Bukollar üsyanını yatırmışdır.

## İstinadlar
Budaq cümlə

**Budaq cümlə** - tabeli mürəkkəb cümlənin baş cümləyə semantik və qrammatik cəhətdən tabe olan tərkib hissəsi. Budaq cümlə baş cümləyə müxtəlif cəhətdən xidmət edir; baş cümlədə ifadə olunan hal-hərəkətin zamanını, yerini, səbəbini və digər əlamətlərini bildirir.

Azərbaycan dilində budaq cümlənin aşağıdakı növləri vardır: 
#mübtəda budaq cümləsi 
#xəbər budaq cümləsi 
#tamamlıq budaq cümləsi 
#təyin budaq cümləsi 
#zərflik budaq cümlələri
#şərt budaq cümləsi 
#qarşılıq-güzəşt budaq cümləsi.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V cild, Bakı,2014, səh.17.
* Abdullayev Ə. Müasir Azərbaycan dilində tabeli mürəkkəb cümlələr. Bakı, 1974, 
* Abdullayev Ə., Cəfərov N., Seyidov Y., Həsənov A. Müasir Azərbaycan dili, IV hissə, Sintaksis. Bakı, 2009.
Başqırdıstan Ensiklopediyası

**Başqırdıstan Ensiklopediyası** (, ) — 7 cilddən ibarət başqırd dilində ensiklopediya.

## Tarixi
Başqırdıstanın ilk ensiklopediyası "Açar" () XIX və XX əsrlərdə Rizaitdin Fəxrəddinov tərəfindən hazırlanıb. Onun hazırladığı kitab cəmi 4 cilddən ibarət olmuşdur. Ensiklopediyada ilahiyyatçılar, yazıçılar, ictimai xadimlər, Ural-Volqa bölgəsinin sahibkarları-mesenantları haqqında bioqrafik məlumatlardan ibarət idi. 1900-1908-ci illərdə ümumilikdə 15 kitabda 2 cildli dərc edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Böyük Sovet Ensiklopediyası
Xələf Safullin

**Xələf Safullin** () — məşhur balerin, pedaqoq və rəqqas 1921-ci il mart ayının 20  anadan olub, 1965-ci il aprel ayının 13-də Bakı şəhərində rəhmətə  gedib. O SSRi-nin və BASSR-nın xalq artisti idi.

## Tərcümeyi-halı
O, 1912-ci ildə Ufim quberniyasında 4 uşaqlı ailədə dünyaya göz açıb. 20-ci illərin sonunda onun ailəsi Ufaya köçürlər. 1941-ci ildə Leninqrad xoliqrafiya məkktəbini bitirir. Onun müəllimləri Pisarev A.A,, Puşkin A.İ., Şiryayev A.R. olmuşdur.Məktəbi bitirdikdən sonra Ufada Başqırdıstan opera və bolet teatrında solist kimi işləməyə başladı.1960-1964-cü illərdə BTOB-da müəllim kimi işləməyə başlayır.1960-cı ildə "Jurav mahsı" əsərində Aslanbəyov rolunu ifa edir.Rejissor kimi Klyuçarevanın "Dağlıq həyatı" (1951), Sabitovanın "Buratina" (1960) səhnəyə qoyub.1965-ci ildə Bakıda rəhmətə gedir və Ufa da dəfn edilir.

## Partiya
Yumaqul, Arslanbəy (L.B. Stepanovun "Jurav mahnısı"), Nur (NG Zhiganov tərəfindən "Zyuqra"), Timergol (A.Q. Klyucharevin "Dağlıq janrları"), Siegfried (P.İ. (Çaykovski), Jean de Brien ("Raymonda" AK Glazunov), İvanushka, Phoebus ("Keçmiş At", "Esmeralda" C. Puni), Albert, Conrad ("Giselle", "Corsair" A. Adana) , Franz (J. Strauss "Blue Tuna"), Vaclav ("Bakhchisarai Fountain" BV Asafyev), Frondoso (Laurence AA Keri), Li Shang Fu (RM Gliere tərəfindən "Qırmızı Poppy" ).

## Ədəbiyyat
Xəyrulla R.Başkirin balet ustası. Ufa, 1963

Qaleyeva E. Başqırstanın baletinin ürəyi Xələf Safullin, Rodnik 2007,11 avq,4.s.

Davıdova E.Artistin abidəsi Xələf Safulllin 2005

## Mükafatları
RSFSR-nın xalq artisti (1955) , BASSR (1949)

Qürur ordeni (1946)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://kulturarb.ru/people/?ELEMENT_ID=8457
* http://www.getmovies.ru/stars/?id=141251
* http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-17-1781.html
* *Жиленко Н.* Душа башкирского балета  // Ватандаш. — 2006. — № 3. — ISSN 1683-3554.
Buz döyüşü (1242)

**Buz döyüşü** (1242) — aprelin 5-də buz bağlamış Çud gölü üzərində rus qoşunu ilə Livoniya ordeninin səlibçi cəngavərləri arasında vuruşma.

## Haqqında
Səlibçilər (təqribən 5-7 min nəfər) Böyük Novqorodu, Kareliyanı və Neva rayonundakı torpaqları ələ keçirmək istəyirdilər. Rus qoşununun (təqribən 15-17 min nəfər) başçısı knyaz Aleksandr Nevski düşməni Böyük Novqoroda və Pskova gedən yolların üstündə, Cud gölünün cənub hissəsində döyüşə cəlb etdi. O, düşmənə cinahdan zərbə vuraraq, cərgələrini dağıtdı. Rus qoşunu qəti qələbə qazandı. 1242-ci ildə Novqorod ilə Livoniya ordeni arasında sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə görə, orden Pskov, Luqa, Vod torpaqlarına və başqa ərazilərə olan iddialarından imtina etdi. Buz döyüşü Novqorod respublikasının qərb sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etdi və alman cəngavərlərinin şərqə hərəkətlərini dayandırdı.Buz döyüşünün təsiri ilə Litva və Pomorye xalqlarının səlibçilərə qarşı mübarizəsi gücləndi.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V cild, Bakı,2014, səh.136.
Sibay şəhər dairəsi

**Sibay şəhər dairəsi** () — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati ərazi vahidlərindən biri. Sibay inzibati vahidliyinə daxildir
İnzibati mərkəzi Sibay şəhəridir.
## Coğrafisı
1 yanvar 2006-cı ildə həyata keçirilən inzibati islahat zamanı təkil edilmişdir.

## Əhali

## Yaşayış məntəqələri
İnzibati ərazi vahidliyinə iki yaşayış məntəqəsi daxildir: Sibay və Tuyalyas kəndi.
## Yerli idarə etmə
Sibayın bələdiyyə başçıları
; Şəhər Şurasının sədri
*  Yuri İvanoviç Lysenko, Şəhər Şurasının sədri;

; Administrasiya rəhbərləri
* Xəlit Xamzoviç Süleymanov.

## İstinadlar
Canhəsən

**Canhəsən** — Azərbaycan Respublikasında Xocalı rayonunun Kosalar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Canhəsən kəndi Qarabağ silsiləsinin yamacındadır. Antropotoponimdir.

Canhəsən kəndi rayon mərkəzindən 19 km cənub–qərbdə, Qarabağ silsiləsinin şimal–şərq yamacındadır. Əhalisi 107 nəfər (2011); işğaldan əvvəl (1992, fevral) əkinçilik, arıçılıq,və maldarlıqla məşğul olmuşdur. İbtidai məktəb, kitabxana, klub, feldşer–mama məntəqəsi var idi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Canhəsən kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Pəmbək dağ silsiləsi

**Pəmbək dağ silsiləsi** — Ermənistanın Gürcüstanla sərhəddində Pəmbək dağ silsiləsi yerləşir. Keçmişdə yaylaq yerləri olmuş bu ərazi qədimlərdən türk tayfalarının məskənidir.

## Toponimiyası
Oronimin Azərbaycan türkləri içərisində tələffüz forması Bəmbək, orta əsr erməni mənbələrində Pambak kimidir. Əsli Bambakdır. Dağın adı Altay (türk, tunqus, mancur) dillərində geniş yayılmış bom, boom "çay vadisinin dar hissəsində hündür, sıldırım qaya", "çay sahilində hündür qaya-burun" və bak, bək "təpə" sözlərindən ibarətdir. İlk baxışda oronimin bam komponenti ilə bom (boom) sözünün eyniliyi şübhə doğura bilər. Lakin V. V. Radlov hələ keçən əsrdə yazmışdı ki, qırğızlarda bom sözü buam (yakutlarda buom) kimi tələffüz olunur. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, bu sözün həm bom, həm də buam (danışıqda "u" və "a" səslərinin yanaşı durması ilə əlaqədar olaraq — "bam") forması möv-cud olmuşdur. Maraqlıdır ki, XIX əsrdə Şimali-Qafqazda — Maykop əyalətində də bir dağ Pəmbək adlanırdı. "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunda adı çəkilən Bambam toponimi ehtimal ki, (katiblərin səhvi üzündən) "Bambak" adının yazılışıdır. Ağrıdaq (Ararat) silsiləsində bir dağın Bambul adlanması da diqqəti cəlb edir. Bu ad bamb ("b" səsi danışıqda əlavə olunmadır) və türk dillərində ul "yüksəklik", "dağ" (147, 1, 594) sözlərindən ibarətdir. Cənubi Sibirdə Meçin-Ul, Terqen-Ul dağ adları var. Pəmbək oroniminin "bək" hissəsi isə Azərbaycanda və Ermənistanda bir sıra toponimlərdə olduğu kimi, qədim türk dillərində "təpə", "yüksəklik" mənasındadır və bu söz Ermənistanda bir neçə yaşayış məntəqəsisinin adında əksini tapmışdır. Dağın adı ilə bağlı olaraq Ermənistanda Pəmbəkçay və Pəmbəkkənd adları da olmuşdur. Bu adlar barədə lüğətdə məlumat verilmişdir.

## Zirvələri
Pəmbək dağ silsiləsinin bir zirvəsi Maymaq adlanır. Maymaq əslində oradakı qədim ziyarətgahın adıdır; deməli, dağ pirin adı ilə adlanmışdır. Ehtimal ki, pir qədim türklərin Umay (May ana) ilahəsinin adından ibarətdir. Qədim türklərdə bu ilahə körpələrə himayəlik edən kölgəsiz quş kimi təsəvvür olunurdu. XIX əsrin əvvəllərində Pəmbək dağ silsiləsinin aşağıdakı zirvə adları qeyd olunmuşdur: Böyük Buğutlu, Kiçik Buğutlu, Cəngi, Sudaqan, Qarnıyarıq, Misxana, Ulyaşik, Şəkərbaşı, Eşşəkmeydan, Eşşəkquduran, Alapapax və b.. Buralar həm də Azərbaycan türklərinin yaylaq yerləri idi.

## Həmçinin bax
* Ağbaba (dağ)
* Alagöz dağı

## İstinadlar
Qafuri rayonu

**Qafuri rayonu** (, ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayon, Başqırdıstan Respublikasının mərkəzində yerləşir və şimalda Arxangel rayonu, şərqdə Beloret rayonu, cənubda İşembay rayonu, cənub-qərbdə Stərletemaq rayonu, qərbdə Aurqaz rayonu, şimal-qərbdə isə Karmaskalı rayonu ilə sərhəddir. Rayonun sahəsi 3,038.02 kvadrat kilometrdir (1,172.99 kvadrat mil). Rayonun inzibati mərkəzi Krasnousol kəndidir. 2010-cu ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən, rayon əhalisinin ümumi sayı 33.869 olmuşdur. Rayon əhalisinin 35.4%-i Krasnousol kəndində yaşamaqdadır.
## Tarixi
Rayon 1930-cu ildə Krasnousolski rayonu () adı ilə yaradılıb. 1940-cı ildə rayona hal-hazırkı adı verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Başqırdıstan Respublikası

## İstinadlar

## Qeydlər

## Mənbə
* №ВС-22/15 24 декабря 1993 г. «Конституция Республики Башкортостан», в ред. Закона №57-з от 4 марта 2014 г. «О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Башкортостан». Опубликован: "Ведомости Верховного Совета и Правительства Республики Башкортостан", №4-22, ст.146, 1994.
* Правительство Республики Башкортостан. Постановление №391 от 29 декабря 2006 г. «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц и населённых пунктов Республики Башкортостан», в ред. Постановления №61 от 26 февраля 2013 г. «О внесении изменений в реестр административно-территориальных единиц и населённых пунктов Республики Башкортостан». Опубликован: "Ведомости Государственного Собрания – Курултая, Президента и Правительства Республики Башкортостан", №5 (251), ст. 239, 12 марта 2007 г.
* Государственное Собрание —Курултай Республики Башкортостан. Закон №162-з от 17 декабря 2004 г. «О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан», в ред. Закона №572-з от 17 июля 2012 г. «О внесении изменения в статью 2 Закона Республики Башкортостан "О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан"». Вступил в силу в соответствии со статьёй 33. Опубликован: "Республика Башкортостан", №52 (25785), 22 марта 2005 г.

## Xarici keçidlər
*
Şamma Al Mazrui

**Şamma Al Mazrui** və ya tam adı ilə **Şamma bint Süheyl Faris Al Mazrui** — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin gənclərin işləri üzrə naziri.

Şamma Al Mazrui nazir vəzifəsinə 2016-cı ilin fevral ayında təyin edilib ki, həmin vaxt onun cəmi 22 yaşı var idi. Ona görə də onun adı dünyada ən gənc nazir kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UAE Cabinet profile
Citroën C3

**Citroën C3** — Sitroen tərəfindən 2002-ci ildən günümüzə qədər istehsal edilən B-klass avtomobil seriyasıdır. Avtomobil Citroën Saxo avtomobilinin davamı olaraq günümüzdə üçüncü nəsli istehsal olunmaqdadır.

## Həmçinin bax
* Sitroen
* Avtomobil

## Xarici keçidlər
* Citroën C3 rəsmi sayt
Markuş strukturu

**Markuş strukturları** (-R) və ya **Kimyəvi soy strukturları** () — özləri hər hansı konkret birləşməyə müvafiq olmayan, lakin bir çox birləşməni, bəzən sonsuz sayda bırləşməni, əgər qeyri-müəyyən terminlər saxlayırsa, məsələn heterosikllər, əvəz olunmuş aromatik radikallar və s., özündə birləşdirən ümumiləşdirilmiş kimyəvi strukturlardır.

## Patentləşdirmə
Markuş strukturu belə strukturların istifadəsi ilə bağlı *"Pirazolon rəngləyicisi və onun əldə olunması prosesi"* patentini almaq üçün iddiada qələbə qazanmış Nyu-Cersidə fəaliyyət göstərən "Pharma Chemical Corporation" şirkətinin sahibi, ixtiraçı Yucin Markuşun şərəfinə adlandırılmışdır. Patent müraciəti 9 yanvar 1923-cü ildə edilmiş və ABŞ Patent İdarəsi 26 avqust 1924-cü ildə patenti təsdiq etmişdir. Bu iş kimyəvi soy strukturlarına dair patent müraciətlərində presedentə yol açdı.

Markuş strukturu patent sahibinə bir neçə aktiv/effektiv struktur formulu sadalamağa imkan verir. Patent müraciəti edənlərdən tələb olunur ki, onlar öz kəşflərinin tətbiqini ən yaxşı əks etdirən struktur formulunu açıqlasınlar və əgər bu struktur çox qarışıq olarsa, müraciət rədd edilə bilər.

## Problemlər
Son iyirmi ildə patent düsturlarında Markuş strukturlarının istifadəsi kimya sahəsində patent hüququ sferasında böhrana gətirib çıxarmışdır. Markuş strukturları ilə bağlı problemlərə onların necə genişmiqyaslı olduğunu sübut edən bir neçə beynəlxalq forumun həsr edilməsinə baxmayaraq, heç bir kimya və ya patentşünaslıq ədəbiyyatında onlar müzakirə olunmamışdır.

Markuş strukturları real olaraq alınmamış böyük miqdarda kimyəvi birləşmələri, daha doğrusu, "kağız" kimyasında fenomen yaratmış hipotetik strukturları mühafizə edir.

Markuş strukturları, hər hansı qayda ilə məhdudlaşdırılmayaraq, müxtəlif siniflərə (kimyəvi birləşmələrin BPT siniflərinə uyğun olan siniflərə) aid olan böyük miqdarda kimyəvi birləşməni daxil etməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*«Патенты на химические соединения: объем прав и их нарушение.» Москва «ИНФА-М» 1996. Челышева О.В.
Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında

**Qara Bağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında** () — britaniyalı jurnalist və yazar Tomas de Vaalın 2003-cü ildə çap olunmuş kitabı.

ABŞ səfirliyinin maliyyə dəstəyi ilə 2008-ci ildə Azərbaycan, 2014-cü ildə isə erməni dilinə tərcümə olunub.

## Haqqında
Kitabda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin kökləri, son müharibə zamanı Qarabağda və ümumilikdə regionda baş verən olaylar, danışıqlar və vasitəçilik prosesi bitərəf müşahidəçi prizmasından araşdırılır. Kitabın əksər hissəsi müəllifin Cənubi Qafqaza 6 aylıq səfəri vaxtı bölgədə apardığı 120 orijinal müsahibənin materiallarına əsaslanır. Əsərdə Moskva və ABŞ-nin Siyasi Büroya dair arxivinin ilkin mənbələrinə də müraciət edilmişdir. Əsərin fəsilləri münaqişənin sovet dövründə Ermənistan və Azərbaycan rəhbərləri tərəfindən həll edilməyərək necə dərinləşdirildiyini, Siyasi Büronun münaqişəni həll etməkdə səriştəsizliyini, müharibənin necə başlayıb necə başa çatmasını, beynəlxalq ictimaiyyətin bu münaqişəni niyə həll edə bilməməsini ətraflı şəkildə təsvir edir.

## İstinadlar