Viktoriano Uerta

**Xose Viktoriano Uerta Orteqa** (; ) — Meksika dövlət xadimi və hərbi lider, 1913-cü il hərbi çevrilişində iştirak edən general. 19 fevral 1913-cü ildən 15 iyul 1914-cü ilə qədər Meksikanın müvəqqəti prezidenti. Onun ölkədə hakimiyyəti dövründə vətəndaş müharibəsinin ən şiddətli mərhələsi gedirdi. Bu günə qədər Meksika cəmiyyətində Uerta inqilabın xaini, tiran və Madero və Pino Suarezin qatili hesab olunur.

1914-cü ildə Amerika Prezidenti Vudro Vilsonun dəstəyini alan hökumət ordusu konstitusiyaçılara həlledici məğlubiyyətə uğramışdır. Bundan sonra Uerta istefa vermış və xaricə qaçmışdır.

O, hərbi karyerasına Porfirio Diazın prezidentliyi dövründə başlayıb və demokratik yolla seçilmiş Fransisko I. Madero hökuməti dövründə Meksika İnqilabının birinci mərhələsində general rütbəsinə qədər yüksəlib. 1913-cü ilin fevralında o, Generallar Bernardo Reyes və Feliks Diaz tərəfindən Faciəli On Gün kimi tanınan üsyan zamanı ona Mexiko şəhərinin müdafiəsini tapşırmış Maderoya qarşı sui-qəsd təşkil etdi. Şəhər daxilində bir neçə gün davam edən döyüşlərdən sonra həm Madero, həm də onun vitse-prezidenti Xose Mariya Pino Suarez taxtdan salındı, həbs olundu və sonra sui-qəsd edildi. Uilyam Hovard Taftın prezidentliyi dövründə dövlət çevrilişi Almaniya İmperiyası və ABŞ tərəfindən dəstəklənib. Lakin prezident Vudro Vilson hökuməti yeni rejimi tanımaqdan imtina etdi və üsyançı qüvvələrə silah paylanması və satışına icazə verdi. Dövrün böyük dövlətlərinin bir çoxu çevriliş rejimini tanıdı, lakin inqilabi qüvvələrin Huertaya qarşı qələbəsi ilə Wilson hökumətinin təhdidləri qarşısında öz dəstəklərini geri götürdülər.== İstinadlar ==

Huerta nəhayət 1914-cü ilin iyulunda istefa verməyə məcbur oldu və Federal Ordunun təslim olmasının ardınca cəmi 17 ay vəzifədə qaldıqdan sonra sürgünə qaçdı. O, 1915-ci ildə I Dünya Müharibəsi (1914-1918) zamanı alman casusları ilə danışıqlara cəhd etdiyi üçün ABŞ səlahiyyətliləri tərəfindən həbs edilmiş və həbsxanada ölmüşdür.
Meksika İnqilabı zamanı onun əməkdaşları Huertistas kimi tanındılar. Bu günə qədər hərbçi Madero-nun ölümündə oynadığı rola görə xor olaraq qalır və ona "Çaqqal" və ya "Qəsbiçi" ləqəbi verilir.

## Gənclik və Təhsil
Kolotlan kilsə notariusunun kitablarında saxlanılan qeydlərə görə, Xose Viktoriyano Huerta Markes 23 dekabr 1850-ci ildə Kolotlan şəhərində anadan olub vəftiz olunub (digər mənbələr onun 23 mart 1845-ci ildə Aqua Qorda fermasında anadan olduğunu göstərir). Valideynləri əslən Kolotlan, Xaliskodan olan Jesús Huerta Córdoba və əslən El Plateado, Zacatecasdan olan Maria Lázara del Refugio Márquez Villalobos idi. Onun ata tərəfdən baba və babası Rafael Huerta Benítez və Maria Isabel de la Trinidad Córdoba idi; birincisi əslən Villanueva, Zacatecas, ikincisi isə Colotlan, Jalisco şəhərindən idi. Onun nənə və babası José María Márquez və Maria Soledad Villalobos idi. Huerta özünü yerli olaraq tanıdı və valideynləri Huichol olaraq qeyd edildi, baxmayaraq ki, atasının özünü mestizo adlandırdığı deyilir. Huerta yerli keşiş tərəfindən idarə olunan bələdiyyə məktəbində oxumağı və yazmağı öyrəndi və onu bütün Kolotlanda bunu bacaran azsaylı insanlardan biri etdi. Gənc yaşlarından Huerta, xalqının xas yoxsulluğundan xilas olmağın yeganə yolu olaraq hərbi karyera qurmağa qərar verdi. Onun fürsəti 15 yaşında olanda, 1869-cu ildə general Donato Guerra Kolotlanı ziyarət edərkən və şəxsi katib işə götürmək arzusunu bildirdikdə gəldi. Huerta könüllü olmaq qərarına gəldi.

Kursant olduğu müddətdə Huerta riyaziyyatda üstün idi, bu da onun artilleriya və topoqrafiya üzrə ixtisaslaşmasına səbəb oldu. 1876-cı ildə, general Porfirio Diazın başçılıq etdiyi Tuxtepec İnqilabı səbəbiylə Sebastian Lerdo de Tejadadan Xose Mariya İqlesiasa gərgin prezident keçidi zamanı, hələ kursant olarkən Huerta, Hərbi Saraydan mühafizəyə göndərilmiş sinif yoldaşları ilə birlikdə 25 yaşında dövlət çevrilişinə cəhd etdi.

## Hərbi İdarəetmə
1877-ci ildə Hərbi Kolleci bitirdikdən sonra Huerta Mühəndislər Korpusuna qəbul edildi. Eyni zamanda leytenant rütbəsi aldıqdan sonra Puebladakı Loreto və Qvadalupe qalalarına və Verakruzdakı Perote qalasına rəhbərlik etdi. Elə həmin il prezidentin fərmanı ilə ilkin olaraq Meksika Respublikasının ilk ümumi xəritəsini hazırlamaq məqsədi ilə Coğrafi Kəşfiyyat Komissiyası yaradıldı. Victoriano Huerta ölkə daxilində ölçmələr, planlar və astronomik ölçmələr etməyə həsr olunmuş ilk komandanın bir hissəsi idi. 1879-cu ilin yanvarında o, kapitan rütbəsinə yüksəldi və mühəndislik sahəsi daxilində Qvadalaxarada 4-cü Diviziyanın zabit korpusuna təyin edildi. 4-cü diviziyanın məsul zabiti prezident Porfirio Diazın xaç atası və 1880-1884-cü illərdə Meksika prezidenti olan general Manuel Qonzales Flores idi. Bu müddət ərzində Qonzales Huertanı qanadının altına aldı və karyerası çiçəkləndi. Mexikoda Huerta 21 noyabr 1880-ci ildə Verakruzda xidmət edərkən tanış olduğu Emilia Aguila Moya ilə evləndi.Evlilikdən cəmi 11 uşaq dünyaya gəldi. 1916-cı ildə Huertanın ölümü zamanı sağ qalan uşaqlarının adları Xorxe, Mariya Elisa, Viktor, Luz, Yelena, Daqoberto, Eva və Celia idi. Huerta Tepic və Sinaloadakı "sakitləşdirmə kampaniyalarında" iştirak etdi, burada döyüşlər zamanı rolu ilə fərqləndi. O, şübhəli və sərt hərəkətlərlə belə bunu nəzərdə tutsa belə, həmişə adamlarının maaşlarını vaxtında almasını təmin etməsi ilə tanınırdı. Katolik Kilsəsinin Huerta'nın əsgərlərinə ödəmək üçün içindəki bütün qızıl və gümüşləri satmaq üçün kilsənin talan edilməsini əmr etməsi ilə bağlı şikayətindən sonra Huerta "Meksika keşişlərsiz yaşaya bilər, amma əsgərlərsiz yaşaya bilməz" deyərək özünü doğrultdu. Başqa bir dəfə, Huerta'nın adamlarına pul ödəmək üçün filiallarından birini silah gücü ilə boşaltdığını iddia edən bir bankın verdiyi şikayətdən sonra Huerta, Mexikodan lazımi pulu alan zaman banka oğurladığını ödəməyi vəd edən bir qəbz buraxdığını iddia etdi.Sonrakı doqquz il ərzində Huerta hərbi karyerasını Puebla və Verakruz əyalətlərində topoqrafik tədqiqatlar apararaq keçirdi. Vəzifəsi ona ölkənin müxtəlif bölgələrinə tez-tez səyahət etməyə imkan verirdi. Porfiriato dövründə Fransanın Meksika mədəniyyətinə təsiri çox güclü idi və Napoleonun onun qəhrəmanı olduğunu nəzərə alsaq, Huerta bu cərəyana yad deyildi. Huerta qeyd-şərtsiz Diazı dəstəklədi, onu Napoleon idealına ən yaxın hesab edərək, Meksikanın firavanlığa nail olmaq üçün “güclü liderliyə” ehtiyacı olduğuna inanırdı.

1890-cı ilə qədər Huerta polkovnik rütbəsinə yüksəldi və sonrakı bir neçə il ərzində (1890-1895) Huerta Mexikoda yaşayır, Chapultepec qalasının içərisindəki prezident iqamətgahına və Diazın ətrafının bir hissəsinə tez-tez qonaq olur. Huerta düzgün və səmərəli bir zabit kimi davranışı, tabeliyində olanlara nizam-intizamla, rəisləri ilə nəzakətlə davranması ilə qalada çox bəyənilsə də, o illər ərzində yuxusuzluqdan və şiddətli alkoqolizmdən əziyyət çəkməyə başladı. 1895-ci ilin yanvarında General Kanuto Nerinin başçılıq etdiyi Gerrero əyalətində üsyana qarşı bir piyada batalyonuna rəhbərlik etdi. Diaz Neri ilə müvəffəqiyyətlə danışıqlar apardıqdan sonra üsyan yatırıldı, o, əyalətin qeyri-populyar qubernatorunun işdən çıxarılması vədi qarşılığında təslim oldu. Döyüş zamanı Huerta əsir götürməkdən imtina edən və Neri ardıcıllarına qarşı mübarizəni davam etdirən amansız bir zabit kimi şöhrət qazandı, hətta Diaz hərbi əməliyyatların dayandırılmasını təmin etdikdən sonra da davam etdi. 1900-cü ilin dekabrında Huerta Sonorada Yaqui hindlilərinə qarşı uğurlu hərbi kampaniyaya rəhbərlik etdi.

Demək olar ki, məhv olmaqdan ibarət olan hərbi kampaniya zamanı, Huerta qüvvələrini Yaquilərə qarşı aparmadığı zaman, o, Sonoran ərazisinin xəritəsini çəkmək üçün topoqrafiya biliklərindən də istifadə etdi. 1901-ci il aprelin 12-dən sentyabrın 8-dək Huerta Guerreroda bir neçə yerli üsyanı amansızcasına və zorakılıqla yatırmağa da cavabdeh idi. Həmin ilin may ayında ona nəhayət, general rütbəsi verilib. 1901 və 1902-ci illərdə Yucatan və Quintana Rooda Maya hinduları ilə döyüşdü. Kampaniya zamanı o, ümumilikdə 500 nəfərə rəhbərlik edib və 39 gün ərzində ümumilikdə 79 hərbi əməliyyatda döyüşüb. Hərbi kampaniya başa çatdıqdan sonra Huerta briqada generalı rütbəsinə yüksəldi və Hərbi Xidmətlərə görə medalı ilə təltif edildi; O, həmçinin dostu, Nuevo Leonun keçmiş qubernatoru və Hərbi və Dəniz Qüvvələri katibi general Bernardo Reyesin təkidi ilə Millətin Ali Hərbi Məhkəməsinə yüksəldi. 1902-ci ilin mayında o, Yukatanda federal qüvvələrin komandiri vəzifəsinə yüksəldi və oktyabrda o, Diaza ərazinin nəhayət sakitləşdirildiyini bildirdi.
Yukatanda olduğu müddətdə o, getdikcə daha çox spirtdən asılı oldu və səhhəti pisləşməyə başladı. Huerta günəş şüalarına dözə bilmədiyini iddia edərək gün eynəyi taxmağa məcbur edilməklə yanaşı, titrəmə epizodları inkişaf etdirdi və dişləri çürüməyə başladı, bu da ona şiddətli ağrılar verdi. 1903-cü ilin avqustunda ona Federal Ordunun geyim formasını islahat etmək tapşırılan komitəyə rəhbərlik etmək tapşırıldı. 1907-ci ildə o, cənub-şərqdəki cəngəlliklərdə olarkən katarakta inkişaf etdirdikdən sonra sağlamlıq problemlərini əsas gətirərək ordudan təqaüdə çıxdı. Daha sonra o, Monterrey şəhərində İctimai İşlərin rəisi vəzifəsini götürərək yeni küçə planını planlaşdırmağa, hətta Ancira Otelinin tikintisində də texniki biliklərini tətbiq etməyə çalışdı.

## Maderist İnqilabı
Madero tərəfindən Porfiriya rejiminə qarşı çağırılan Meksika İnqilabı ərəfəsində Huerta Mexikoda yaşayır, riyaziyyatdan dərs deyirdi. Üsyan başlayandan sonra Huerta əvvəlki rütbəsi ilə yenidən orduya qatıldı, lakin üsyanın ilkin hərəkətlərinin heç birində iştirak etmədi. Bununla belə, Diazın istefasından sonra Huerta, sonuncunun prezident karvanını 1911-ci ilin mayında onu sürgünə aparan Veracruz limanına qədər müşayiət etməkdən məsul idi.Fransisko Leon de la Barranın müvəqqəti prezidentliyi və Maderonun 1911-ci ilin noyabrında prezidentliyə seçilməsi zamanı Huerta Emiliano Zapata qüvvələrini yatırmaq üçün Morelos əyalətində qanlı kampaniya apardı. Onun hərəkətləri arasında bir neçə Zapatistaya bağlı kəndin yandırılması və onların sakinlərinin sonradan məhv edilməsi də var idi. Bu hərəkətlər onun Zapatistalarla hərbi əməliyyatları dayandırmaq üçün danışıqlar aparmağa çalışan Madero tərəfindən itaətsizlikdə ittiham edilməsinə səbəb oldu. Huerta artıq inqilabi qüvvələrə qarşı çıxmaq və Maderoya qarşı siyasi intriqalarda iştirak etmək barədə bir neçə əvvəlki qeydlərə malik idi və hərbçinin hərəkətləri, Ayala Planının elanı ilə birincinin yeni Madero hökumətinə qarşı üsyana səbəb olacaq Zapata və Madero arasında çatlaqların yaranmasında mühüm rol oynadı.

Madero tərəfindən çağırılan inqilabın Porfirio Díaz-a qarşı qələbə çalması inqilabi qoşunların səyləri sayəsində olsa da, Madero De la Barranın müvəqqəti hökuməti ilə inqilabçıların silahlarını yerə qoyması və Federal Ordunun fəal qalması ilə razılaşdı. Huerta Prezident Maderoya sadiqliyini bəyan etdi və Pascual Orozco kimi terhis əmrinə əməl etməkdən imtina edənlərin hamısını sakitləşdirmək üçün federal qüvvələrə rəhbərlik etmək vəzifəsini öz üzərinə götürdü. Orozkoya qarşı hərəkətlər zamanı Huerta, Orozkonu təqib edən inqilabçı komandir Fransisko Villa ilə mübahisə etdi. Huerta, Villanın adamlarının Huerta qoşunlarından oğurladıqları bəzi atları qaytarmaqdan imtina etdiyini iddia etdi. Qəzəblənərək onu həbs etdirdi və güllələdi. Prezident Madero qardaşları müdaxilə etdi və Villa Mexikoda yalnız bir neçə gün həbs edildi, bu da Huertanı qəzəbləndirdi. Paytaxta qayıtdıqdan sonra o, prezident Maderoya sadiqliyini bir daha təsdiqlədi və kataraktadan müalicə olunarkən Madero onu istefaya getməyə məcbur etdi.

Orozkonun üsyanı Madero hökuməti üçün həqiqətən ciddi təhlükəyə çevrildiyindən, sonuncu öz mövqeyini yenidən nəzərdən keçirmək məcburiyyətində qaldı və yenidən Huertanı bu və ya digər vasitələrlə üsyançı qüvvələrlə döyüşmək və yatırmaq üçün göndərdi. Onun komandanlığı altında Huerta Federal Ordunun qoşunlarına və 1912-ci ilin aprelində kontingentə qoşulmuş Villanın komandanlığı altında qeyri-müntəzəm qoşunlara arxalanırdı. Huerta Orozkonun ardıcıllarına (Orozquistas adlanır) getdikcə tükənən işçi qüvvəsini və kapitalını nəzərə alaraq amnistiya təklif etdi. Nəhayət, Huerta qüvvələri 1912-ci ilin mayında Rellanoda Orozkonun qüvvələrini məğlub etdi. Bu qələbədən sonra Huerta "birdən-birə böyük nüfuza malik milli qəhrəmana çevrildi".

## Xəyanət

Madero dəstəyi itirdikcə, müxtəlif daxili və xarici qruplar onu prezidentlikdən uzaqlaşdırmaq üçün sui-qəsd hazırladılar. Ən məşhuru Porfirio Diazın qardaşı oğlu Feliks Diazın generallar Bernardo Reyes və sonradan Decena Tragica (On faciəli gün) adı ilə tanınan Manuel Mondragon ilə birlikdə 1913-cü il fevralın 9-dan 19-dək baş vermiş hadisə idi. sadəcə olaraq istifadə olunduğunu və çevrilişin uğurundan sonra Feliks Diazın Maderodan sonra uğur qazanacağını nəzərə alaraq hadisələrin necə cərəyan etdiyini görmək üçün gözləməyə qərar verdi. Lakin döyüşün ilk günü, fevralın 9-da döyüşdə general Reyes öldürüldü və Milli Sarayın müdafiəsinə cavabdeh olan general Lauro Villar yaralandı. Reyesin ölümündən sonra Huerta Madero tərəfindən yeni müdafiə rəisi təyin edildi. Bu qərar, tarixçi Friedrich Katz'a görə, "[Maderonun] həyatı ilə ödəyəcəyi bir qərar olardı." Bu əsas mövqeyi təmin edən Huerta gizli şəkildə sui-qəsdçilərə qoşuldu və prezidentin arxasında danışıqları davam etdirdi. Onun məqsədi sui-qəsddə özünün şərikliyini ortaya qoymadan Maderonu hərbi cəhətdən zəiflətmək idi.

Ancaq bir neçə gün sonra Huerta Maderonun qardaşı Qustavo A. Madero tərəfindən aşkar edildi və onu həbs etdi və prezidentin qarşısında ittiham etdi. Madero yenə hekayələrə inanmadı və onu buraxdı. Amerika səfiri Henry Lane Wilson, Madero və Səfirlik Paktının memarı, həmçinin Citadel Paktı kimi tanınan, aradan qaldırılması üçün sui-qəsddə ən çox iştirak edənlərdən biri idi. Wilson, ABŞ-ın yeni rejimi tanıyacağına əmin olmasaydı, Huertanın planı həyata keçirə bilməyəcəyinə inanırdı. Mexikoda sadiq və üsyançı qüvvələr arasında bir neçə gün davam edən döyüşlərdən sonra Huerta Madero və vitse-prezident Pino Suaresi 18 fevral 1913-cü ildə Milli Sarayda həbs edib əsir saxladı. Səfirliyin paktına uyğun olaraq Madero və Pino Suarez sürgünə getməli və Huertasi öz üzərinə götürəcəkdi.

Əvvəlcə Feliks Diaz bu xəbərdən təəccübləndi, çünki ilkin plan üsyan qalib gəldikdən sonra onun prezident postunu tutması idi. Bununla belə, Huerta onu Maderistləri sakitləşdirmək üçün müvəqqəti olaraq idarə etməyə icazə verməyə inandıra bildi. 22 fevral 1913-cü ildə Madero və vitse-prezident Pino Suarez gecə vaxtı Lecumberri həbsxanasına aparıldı və burada binanın arxasına aparıldıqdan sonra amansızlıqla edam edildi.

## Qəsb Dövrü

Çevrilişi çevrilişə legitimlik bəxş etmək üçün Huerta Xarici İşlər Naziri Pedro Laskuraini müvəqqəti olaraq prezidentliyə həvalə etdi; 1857-ci il Konstitusiyasına görə, Xarici İşlər Naziri vitse-prezident və Ali Məhkəmənin sədrindən sonra taxt-tacda üçüncü idi; baxmayaraq ki, sonuncu da dövlət çevrilişindən sonra aradan qaldırılmışdı. Laskurain Huertanı daxili işlər naziri təyin etdi və onu prezidentliyə növbəti sırada gətirdi. Vəzifədə 45 dəqiqədən az müddətdən sonra Lascuráin istefa verdi və hakimiyyəti Huertaya verdi. Gecənin ortasında keçirilən fövqəladə iclasda, Huertaya sadiq qoşunların əhatə etdiyi Konqresdə qanunvericilər təyinatı təsdiqləyiblər. Dörd gün sonra Madero və Pino Suarez edam edildi.

Huerta hökuməti bütün xarici güclər tərəfindən tez bir zamanda tanındı, lakin ABŞ Prezidenti Uilyam Hovard Taft administrasiyası Huerta hökumətinin tanınması müqabilində El Chamizalda sərhəd mübahisəsini ABŞ-ın xeyrinə həll etmək üçün Meksika hökumətinə təzyiq etmək üçün yeni hökuməti tanımaqdan imtina etdi. Bununla belə, demokratik hökumətlərə daha çox meylli olan və dövlət çevrilişi yolu ilə hakimiyyəti ələ keçirən və Madero-nun sonradan öldürülməsində iştirak edən Huertaya açıq-aşkar nifrət bəsləyən ABŞ-ın yeni prezidenti Vudro Vilson, seçkilərdə ratifikasiya olunduğu müddətcə yeni hökuməti tanımağa hazır idi. Feliks Diaz və dövlət çevrilişində iştirak edənlərin qalan hissəsi Huertanı keçid dövrünün lideri kimi görür və seçkilərin təyin edilməsini təklif edirdilər, bu seçkilərin Diaz və onun katolik və mühafizəkar platforması tərəfindən qazanılacağına ümid edirdilər, lakin Huertanın prezidentlikdən imtina etmək niyyətində olmadığını görəndə təəccübləndilər.

Huerta hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün tez hərəkət etdi və digər qubernatorlarla danışıqlara başladı. O, əvvəllər Madero hökuməti adından mübarizə apardığı Pascual Orozcoya da yaxınlaşıb. Orozko hələ də Çihuahua və Duranqonun bir hissəsində xeyli sayda qüvvəyə komandanlıq etdiyi üçün Huerta onun dəstəyini təmin etməyi vacib hesab edirdi. Orozko Maderoya qarşı üsyan etmişdi və Huerta onu işdən çıxararaq onun dəstəyini almaq üçün fürsət gördü. Huerta hökuməti və Orozko qüvvələrinin nümayəndələri ilə görüş zamanı Orozko yeni hökuməti dəstəklədiyini bəyan etmək üçün bir neçə şərt qoydu. Birincisi, Orozco əsgərlərinin Maderoya qarşı xidmətlərinin tanınmasını və onların kənd əsgərləri kimi işə götürülməsini tələb etdi. Huerta şərtlərlə razılaşdı və Orozko 27 fevral 1913-cü ildə Huertaya dəstəyini açıq şəkildə bəyan etdi. Eyni zamanda, Orozko Huerta hökuməti ilə sülh bağlamaq üçün Emiliano Zapata ilə danışıqlar aparmağa çalışdı. O vaxta qədər Zapata Orozkonu Madero rejiminə qarşı üsyan etmiş bir inqilabçı yoldaşı kimi yüksək qiymətləndirirdi. Bununla belə, Zapata üçün Orozkonun Huertaya dəstəyi bağışlanmaz idi və dedi: "Huerta orduya xəyanəti təmsil edir. Siz [Orozco] İnqilaba xəyanəti təmsil edirsiniz."

Huerta öz hakimiyyətini daha da möhkəmləndirməyə çalışdı və Mexiko şəhərinin orta sinfi yeni hökumət tərəfindən sıxışdırılmadan əvvəl mühüm nailiyyətlər əldə edə bildi. Məsələn, Casa del Obrero Mundial-ın (Dünya İşçi Evi) xüsusi işi. Casa əvvəlcə Huerta rejimi tərəfindən tolere edilmiş bir neçə nümayiş və tətilə çağırmışdı. Lakin zaman keçdikcə yeni hökumət səfərbərlikləri yatırtdı, həmçinin bəzi liderləri həbs edib sürgün etdi, nəticədə Casa del Obrero qərargahının yerləşdiyi binanı dağıtdı. Huerta həmçinin Emiliano Zapata qüvvələrinin əsas diqqəti Morelos əyalətində olan aqrar islahat lehinə törətdiyi bütün iğtişaşları yatırmağa çalışdı. Aqrar islahatların tərəfdarı olan intellektual səslərdən biri 1909-cu ildə Porfiriato illərində baş vermiş torpaqların ədalətsiz bölüşdürülməsini pisləyən Los grandes problemas nacionales (Böyük Milli Problemlər) adlı kitab nəşr etdirən Andrés Molina Enrikes idi.Molina Enrikes Əmək Nazirliyinin tərkibində Huerta hökumətinə qoşulmuşdu. Maderoya qarşı çevrilişi pisləsə də, o, Huerta'nın yeni hökumətini ölkəyə lazım olduğuna inandığı zəruri bir pislik kimi qiymətləndirdi: Meksikanın ehtiyac duyduğu sosial islahatları kütlələrin xeyrinə həyata keçirə bilən güclü bir hərbi lider. Bununla belə, Huerta rejimi daxilində islahatlara daxili dəstəyə baxmayaraq, Huerta getdikcə daha hərbiləşdirilmiş bir hökuməti seçdi və Molina Enrikes istefaya getdi.

Çihuahuada qubernator Abraham Qonzales yeni rejimi dəstəkləməkdən imtina etdi və Huerta onun həbsini və daha sonra 1913-cü ilin martında edam edilməsini əmr etdi. Bununla belə, ən mühüm problem Koahuila qubernatoru Venustiano Karranzadan gəldi. 1857 Konstitusiyası) və qəsb edən hökuməti rədd edərək konstitusiya quruluşunu bərpa etməyə çağırırdı. Plana qoşulan bəzi inqilabçı liderlər Emiliano Zapata idi və onlar da öz Ayala Planına sadiq qaldılar; və şimal inqilabçıları Fransisko Villa və Alvaro Obregon. Ancaq Pascual Orozco özü yeni üsyançılara qarşı Huertanın arxasında birləşməyə qərar verdi.

1913-cü ilin yayında dörd qanunverici Huerta hökumətini tənqid etdikləri üçün öldürüldü. Xalqın dəstəyindən məhrum olan Huerta, ABŞ-ın hökumətini tanımaqdan imtina etməsini Amerikanın Meksikanın daxili işlərinə müdaxiləsi nümunəsinə çevirmək qərarına gəldi, 1913-cü ilin yayında bir neçə anti-Amerika səfərbərliyi təşkil etdi və xalqın dəstəyini qazanmağa ümid etdi.

İngilis tarixçisi Alan Nayt yazırdı: “Rejimin əvvəldən axıra kimi izlədiyi daimi siyasi cərəyan militarizasiya idi: böyümə və sonradan Federal Ordudan asılılıq, hərbi qulluqçuların dövlət postlarına daxil edilməsi, siyasi həllərdən daha çox hərbiyə üstünlük verilməsi, ümumilikdə cəmiyyətin militarizasiyası”. Huerta, Knight-a görə, "Meksikanı tamamilə hərbiləşdirilmiş bir dövlətə çevirməyə olduqca yaxın idi". Prinsipcə, Huerta-nın əsas məqsədi Porfiriato-nun "nizamlı" dövrünə qayıtmaq idi, lakin onun metodları nə vaxt danışıqlar aparacağını bilən Diazın istifadə etdiyi metodlardan uzaq idi; o, öz rejimini saxlamaq üçün həm texnokratlara, həm də ordu zabitlərinə, keçmiş partizan liderlərinə, caciques və əyalət elitalarına arxalanaraq regional elitaların dəstəyini axtarırdı.

Huerta hakimiyyətini saxlamaq üçün tamamilə orduya güvənsə də, zabitlərə istedadlarından asılı olmayaraq bütün əsas inzibati vəzifələri verir, o, bütün problemləri idarə etmək üçün təkcə hərbi həll yollarının kifayət olduğuna inanaraq, ölkəni dəmir yumruqla idarə etməyə çalışırdı. Bu səbəbdən Huerta prezidentliyi dövründə Diazın özündən daha çox nifrət edirdi; hətta Diaza müəyyən hörmət bəsləyən və onu 1911-ci ildə prezidentlikdən ləyaqətlə istefa verməyə yaxşı mənada sahib olan patriarxal lider kimi görən Zapatistalar, Huertaya Madero-nun öldürülməsini əmr edən və ölkəni güc yolu ilə terror etmək istəyən bir barbar kimi baxırdılar. Huerta həm də kabineti ilə görüşlərə nifrət edirdi, nazirlərinə sanki ordusunun zabitləri kimi əmrlər verirdi; avtokratik idarəçilik hissini ortaya qoyur.
Huerta hökuməti tədricən sərt hərbi diktaturaya çevrildikcə, ABŞ prezidenti Vudro Vilson yeni hökumətə açıq düşmənçilik etdi, Henri Leyn Vilsonu səfir vəzifəsindən azad etdi və yeni seçkilərə yol açmaq üçün Huertanın istefasını tələb etdi. 1913-cü ilin avqustunda Wilson Meksikaya silah embarqosu tətbiq etdi və Huertanı silah üçün Avropa ölkələrinə və Yaponiyaya müraciət etməyə məcbur etdi. Əhali tərəfindən Huerta hökumətinin dəmir yumruqlu siyasətinin tədricən rədd edilməsi ilə üzləşən Chiapas senatoru Belisario Domínguez Senatda edə bilmədiyi nitqinin surətlərini payladı. O, Huertanı yeni vətəndaş müharibəsi başlatmaqda, prezident postunu tərk etməmək üçün “bütün milli ərazini meyitlərlə örtməkdə” və ABŞ-la münaqişəyə sövq etməkdə ittiham edib. O, həmçinin Konqresi ölkəni uçuruma göndərməzdən əvvəl Huertanı vəzifəsindən uzaqlaşdırmağa çağırıb.
Domínguez, Huerta rejimini açıq şəkildə pisləməklə həyatını riskə atdığını bilirdi və çıxışının surətlərini yaymazdan əvvəl həyat yoldaşını və uşaqlarını ölkədən uzaqlaşdırdı. Domínguez dərhal Huertanın oğlu və kürəkəni ilə birlikdə iki polis məmuru tərəfindən həbs edildi və Koyoakandakı Xoco qəbiristanlığına aparıldı və prezident Huerta əleyhinə danışdığı üçün vəhşicəsinə öldürüldü. Onun çılpaq bədəni sui-qəsdçilərinin artıq hazırladıqları məzara basdırılıb. 1913-cü il oktyabrın 10-da Konqres senator Dominqesin yoxa çıxması ilə bağlı təhqiqatın başladığını elan etdikdə, Huerta əsgərlərinə sessiyanı buraxmağı əmr etdi və sonra cəmi 110 senator və deputatı həbs etdi, onlardan 74-ü dövlətə xəyanətdə ittiham edilərək məcburi əməyə göndərildi. Siyasi məhbusların bəziləri arasında Meksikanın gələcək prezidenti Pascual Ortiz Rubio da var.
Huerta prezidentliyə başlayanda Federal Ordu 45.000 ilə 50.000 arasında qoşun təşkil edirdi. Huerta öz administrasiyasının böyük hissəsini ordunun gücləndirilməsinə həsr etdi və həmin ilin oktyabrında 150.000 nəfərin işə götürülməsi haqqında fərman verdi; digəri 1914-cü ilin yanvarında 200.000 nəfəri işə götürməli, sonuncusu isə 1914-cü ilin martında 250.000 nəfərə çatdı. Kişilərin əksəriyyəti Carranzanın yeni yaradılmış Konstitusiyaçı Ordusunun sıralarına qatıldığı üçün bu məqsədlərin heç birinə nail olunmadı. Federal Ordu, kənd və əyalət milisləri arasında Huerta 1914-cü ilin əvvəlində onun komandanlığı altında təxminən 300.000 kişi və ya ümumi əhalinin təxminən 4% -i ilə döyüşürdü. Əhalinin onun sıralarına qoşulmaq istəməməsi ilə üzləşən Huerta, avaraların, əsirlərin, həbsxanaların və cinayətkarların məcburi işə cəlb edilməsinə müraciət etdi. Federal Ordu.
Verakruzda axşam növbəsindən sonra evə qayıdan işçilər əsir götürülərək orduya göndərilirdi, Mexikoda isə xəstəxanalarda və ya sədəqəxanalarda olan yoxsul insanlar zorla işə götürülürdü. Eynilə, yerli əhalinin xüsusilə itaətkar və itaətkar olduğu qənaəti nəzərə alınaraq, layihə əhalinin əksəriyyətinin yerli mənşəli olduğu Meksikanın cənubunda daha güclü şəkildə tətbiq edildi. Yüz minlərlə Juchitecans və Mayya, onların işi olmadığını düşündükləri məsələlərdə şimalda döyüşmək məcburiyyətində qaldılar. Meridaya gələn bir qonaq, yüzlərlə maya qadınının zəncirlərlə yüklənmiş ərləri ilə vidalaşmaq üçün çıxdıqları və döyüşmək üçün onları şimala aparacaq qatarlara minmək məcburiyyətində qaldıqları "ürək parçalayan səhnələr" haqqında yazdı.

Vergi yolu ilə işə götürülən kişilər səmərəsiz əsgərlər idilər, fərariliyə və qiyamlara meyllidirlər, buna görə Huerta ordunu daha böyük şəhərlərdə cəmləşdirmək üçün müdafiə strategiyasına qərar verdi, çünki onlar açıq havada olsaydılar, fərarilik edə və ya üsyançıların tərəfinə keçə bilərlər. 1913-1914-cü illərdə konstitusiyaçılar Federal Ordunun heç vaxt təqlid edə bilmədiyi vəhşilik və cəsarətlə vuruşdular. Yukatanda ordunun 70%-i həbsxanalardan cəlb edilmiş kişilərdən, “könüllülərdən” ibarət batalyon isə əsir götürülmüş Yaqui hindilərindən ibarət idi. 1913-cü ilin oktyabrında Tlanepantla şəhərində spirtli içki və marixuananın təsiri altında olan 9-cu alay üsyan etdi, zabitlərini öldürdü və üsyançılara qoşuldu. Könüllüləri işə götürmək üçün Huerta 1913-cü ilin payızında millətçiliyə və Yanki əleyhinə əhval-ruhiyyəyə müraciət etdi, Yankiyönlü mətbuatda Amerikanın mümkün işğalı ilə bağlı hekayələr və şayiələr yaydı və vətənpərvərləri ölkəni müdafiə etməyə çağırdı.
Bu təbliğat kampaniyası orta təbəqədən olan bəzi könüllüləri cəlb etdi, lakin onlar amerikalılar əvəzinə öz həmvətənlərinə qarşı döyüşəcəklərini öyrəndikdə tez məyus oldular. Meksikanın kəndlərində kəndlilər arasında demək olar ki, Meksika millətçiliyi hissi yox idi. Meksika onlar üçün heç bir məna kəsb etməyən bir abstraksiya idi və əksəriyyəti yalnız öz kəndlərinə (onların “patrias chicaes”inə) sadiq idilər. Bunu nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlmək olar ki, Huerta-nın könüllüləri işə cəlb etmək üçün apardığı vətənpərvərlik kampaniyası böyük uğursuzluqla nəticələnib. Huerta'nın orduya könüllüləri cəlb etməyə çalışdığı başqa bir üsul, torpaq sahiblərinə dövlət milisləri adı altında öz ordularını yaratmağa icazə vermək idi, lakin konstitusiyaçıların hökumətə qarşı uğur qazandıqları təqdirdə aqrar islahatlar təklif etdiklərini nəzərə alaraq, bir neçə peon, General Huerta hökuməti üçün ölmək bir yana, könüllü döyüşməyə getdi.
Huerta seçkiləri təyin etməkdən imtina etdikdə və Tampiko hadisəsi səbəbindən vəziyyət daha da kritik olanda, Prezident Wilson Veracruz limanını işğal etməyi əmr etdi.

Alvaro Obregon və Fransisko Villa tərəfindən Federal Orduya dəfələrlə vurulan və Zacatecasın tutulması ilə nəticələnən məğlubiyyətlərdən sonra Huerta nəhayət həm daxili, həm də xarici təzyiqlərə boyun əydi və 15 iyul 1914-cü ildə prezidentlikdən istefa verdi.

## Sürgün və Ölüm

Huerta sürgünə getdi, əvvəlcə Almaniyanın SMS Drezden kreyserində Yamaykanın Kingston şəhərinə getdi. Oradan Birləşmiş Krallığa yollanaraq 1914-cü il avqustun 16-da United Fruit Company-nin İngilis buxar gəmisi HMS Patia ilə Bristol limanına gəldi. Daha sonra İspaniyaya (Barselona və Madrid) səyahət etdi və 1915-ci ilin aprelində ABŞ-a gəldi.
Avropada Birinci Dünya Müharibəsi başlayan kimi, Huerta ilə Alman İmperiyasının rəsmiləri əlaqə saxladılar və hakimiyyətə qayıtmaq cəhdində ona maliyyə dəstəyi təklif etdilər. 1915-ci ilin aprelində ailəsi ilə birlikdə Nyu-Yorka gələrək Amerikaya qayıtdı və burada Meksikada dövlət çevrilişinə cəhd etmək üçün ona pul və silah vəd edən alman dəniz casus zabiti, kapitan Franz fon Rintelenlə görüşə bildi. Bunun müqabilində Huerta rejimi ABŞ-ın müttəfiq ölkələrə istehsal etdiyi sursatların satışını dayandıracağına ümid edərək ABŞ-a qarşı müharibəyə başlamağa razılaşacaqdı. Bu görüşlər məxfi xidmət agentləri tərəfindən izlənilən məşhur Manhetten otelində baş tutdu, Huertanın fon Rintelenlə telefon danışıqları isə davamlı olaraq dinlənildi və qeydə alındı.

Köhnə rəqibi Pascual Orozco ilə əlaqə saxladıqdan və sui-qəsdi üçün işə götürdükdən sonra Huerta Meksikaya qayıtmaq və üsyana başlamaq məqsədi ilə onunla və bir neçə ardıcılları ilə görüşmək üçün Texasın El Paso şəhərinə getdi. Bununla belə, 27 iyun 1915-ci ildə o, Orozkonun özü ilə birlikdə Nyuman, Nyu-Meksiko, qatar stansiyasında ABŞ səlahiyyətliləri tərəfindən həbs edildi və döyüşən bir güclə sui-qəsd etməkdə qiyama və neytrallıq qanunlarını pozmaqda ittiham edildi. Wilson rejimi, ABŞ-ın Böyük Müharibəyə girməsinə mane olmaq istəyərkən, Üçlü Antantaya rəğbətini qorudu. Huerta əvvəlcə Texas ştatındakı Fort Blissdə həbs edildi. Girov göndərildikdən sonra o, hərbi həbsxanadan buraxıldı və səhhəti çox pis olduğu üçün ev dustağı edildi, lakin yenidən Meksikaya girməyə cəhd etdikdən sonra ABŞ səlahiyyətliləri tərəfindən həbs edildi.
Ölüm şəhadətnaməsinə (Folio 1137, Qeydiyyat № 364) görə Huerta 1916-cı il yanvarın 13-də El Paso əyalətinin Fort Bliss şəhərindəki Providence xəstəxanasında 63 yaşında vəfat etmiş, qaraciyər sirrozunun qurbanı olmuşdur. miqdarlar. Qalıqları El Pasodakı Evergreen qəbiristanlığında yenidən dəfn edilənə qədər o, La Concordia qəbiristanlığında dəfn edildi. Ölümünün səbəbinin sirroz olduğu iddia edilsə də, onun ABŞ tərəfindən zəhərlənə biləcəyinə dair güclü şübhələr də var idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Genealogy and descendancy/ Краткая биография 
* NNDB entry/ Биография