open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pudun (rayon)

**Pudun** (), rəsmi adı **Yeni rayon Pudun** () — Çinin Şanxay şəhərində bölgə.

## Ümumi məlumat

Çin hökuməti yeni Pudun rayonuna XİR-lə müqayisədə daha geniş güzəştlər vermişdir. Belə ki, Pudunda nəinki XİR və texniki-iqtisadi istismar zonaları üçün hökumət tərəfindən işlənib hazırlanmış bütün qanun və müddəalar işləyir (məsələn, gömrük rüsumlarından və əlavə dəyər vergisindən qismən və tam azadolma), həmçinin yalnız Pudun ərazisində fəaliyyət göstərən güzəştlər müəyyənləşdirilmişdir. Məsələn, dövlət xarici investorların Pudunda üçüncü sənaye maliyyə idarələri və müəssisələr yaratmasıyla, Şanxayda fond birjası açmasıyla və səhmlər buraxmasıyla, hətta kapital qoyuluşunun təsdiqinə görə onun səlahiyyətlərini artırmiş və banklara xarici kapitalın iştirakı ilə jenminbi ilə əməliyyatlar aparmağa icazə vermişdir.
Hal-hazırda Pudunda xarici investisiyanın iştirakı ilə 70 maliyyə təsisatı qeydiyyatdan keçmişdir. Xarici kapitalı olan 18 banka jenminbi ilə əməliyyatlar aparmağa icazə verilmiş, 28 əyalət, mərkəz tabeliyində olan şəhər və muxtar rayon isə Pudunda öz ticarət kampaniyalarını yaratmışlar. Ölkənin 14 əyalət və şəhərindən olan 38 tanınmış iri birlik və müəssisələri bu rayonda qeydiyyatdan keçmişdir; dünyanın 60-dan çox ölkəsinin və regionunun iştirak etdiyi obyektlər artıq Pudunda kök salmış və bunun əhəmiyyətli iqtisadi effektini qazanmışlar. Pudunun "əjdaha başı" kimi bütün ölkə iqtisadiyyatının inkişafına təsiri gündən-günə daha da böyüyür.

## Pudun görüntüləri

Fayl:Shaghai Jin Mao.JPG|
Fayl:2012 New Year Night Pudong.jpg|Pudun gecə vaxtı
Fayl:Pudong area.jpg|Pudun gündüz
Fayl:Shanghai-JE1.jpg|
Fayl:Pudong.ogv|Pudun gecə (video)
Fayl:Shanghai Polytechnic Museum.JPG|П


## Xarici keçidlər

* Pudun adminstrasiyasının saytı (ing.)
* Flickr: Pudun şəkilləri
Çin ədəbiyyatı

**Çin ədəbiyyatı** — Çin mədəniyyətinin bir hissəsi, Çin dilində ədəbiyyat.

Çin ədəbiyyatının kökləri çox-çox qədimlərə gedib çıxır. Yaranmış əsərlər həqiqətən də möhtəşəmdir. Çin ənənəvi ədəbiyyatı xronoloji prinsipə uyğun olaraq beş mühüm tarixi mərhələyə bölünür: 

* E.ə. 206-cı ilə qədər
* E.ə. 206 – b.e. 618-ci il
* 618-1279
* 1279-1911
* 1911-ci ildən bu günədək 
** 1911-1949-cu illər 
** 1949-cu illərdən bu günə qədərki dövr
Qansu

**Qansu** () — Çinin mərkəzindən şimalda olan əyalət.

## Ümumi məlumat
Bu əyalət ilə uyğurların yaşadığı Sincan əyalətləri qonşudur. Uyğurlarla çinlilər arasında ən böyük qarşıdurmalar məhz bu sərhəddə meydana gəlmişdir. Ən qanlı çarpışmalar isə 2011–2012-ci illərə təsadüf edir.

## Tarixi

## Qaleriya

Fayl:JiayuguanFort.jpg
Fayl:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg
Fayl:Cernuschi Museum 20060812 156.jpg
Fayl:Daxia-River-Valley-panorama-5902+5903+5904+5905+5906.jpg


## İstinadlar
Qansuda zəlzələ

**Qansu zəlzələsi** — Qansu əyalətində baş vermiş təbii fəlakət.

Çinin Qansu əyalətində 16 dekabr 1920-ci ildə baş vermiş dəhşətli zəlzələ ölkə üçün böyük fəlakətə çevrildi.

İnsan  tələfatının miqyasları onunla izah edilir ki, bu yerlər "lyoss ölkəsi" adlanan ərazinin tən ortasında yerləşirdi. Xatırladaq ki, lyoss açıq sarı rəngli, kövrək, narın torpaqdır və buralara küləklər vasitəsilə Qobi səhrasından hələ dördüncü dövrdən gətirilmişdir.

Güclü yeraltı təkan lyossdan ibarət təpəcikləri hərəkətə gətirərək, burada məskən salan və mağara evlər düzəldən insanları bir an içərisində elə evlərindəcə məhv etdi.

Zəlzələyə məruz qalan rayonların biri sonralar Ölüm vadisi adını aldı, çünki zəlzələ nəticəsində ətraf dağlardan sürüşən torpaq qatları aşağıya doğru hərəkət edərək, yaşayış məntəqələrini və kənd təsərrüfatı sahələrini bir göz qırpımında yox etdi.

Baş vermiş zəlzələ bir çox sürüşmələrə yol açdı. Lyoss süxurlarının sürüşməsi və çökməsi nəticəsində böyük ərazilər qalın qum qatı altinda qalaraq,böyük faciəyə yol açdı.

1920-ci ildə Çinin Qansu vilayətində baş vermiş bu qorxunc zəlzələ nəticəsində  200000-dən artıq insan həlak oldu, ölkəyə iri miqyasda maddi ziyan dəydi.

## İstinadlar
Mixail Kalaşnikov

**Mixail Kalaşnikov** () — Kalaşnikov avtomatının yaradıcısı, general-leytenant (1999).

## Həyatı
1919-cu ildə Altay diyarının Kurya kəndində anadan olub.

1936-cı ildə Kurya kənd orta məktəbini bitirib, Qazaxıstan Respublikasına gedərək dəmiryol stansiyasında fəhlə kimi işə başlamışdır.

1936-1938-ci illərdə Alma-Ata şəhəri dəmir yolu stansiyasının siyasi şöbəsində işləmişdir.

1938-ci ildə Kiyev xüsusi hərbi dairəsində hərbi xidmətə başlamış, tank mexanik-sürücülük məktəbini bitirmişdir.

Mixail Timofeyeviç Kalaşnikov 23 dekabr 2013-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin İnformasiya texnologiyaları və idarəetmə fakültəsi

**Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetinin İnformasiya Texnologiyaları və İdarəetmə fakültəsi** (İTİF) — Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının fakültələrindən biridir.

## Tarixi
“İnformasiya texnologiyaları və idarəetmə” fakültəsinin əsası 1961-ci ildə “İstehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması” fakültəsinin yaranması ilə qoyulub. Bu fakültə energetika, neft-qaz və neft-kimya sahələrinin avtomatlaşdırılması, idarəolunması və onları həyata keçirməyə imkan verən texniki vasitələrin işlənməsi və istismarı problemləri ilə bağlı tarixi zərurət nəticəsində yaranıb.
 
Fakültənin yaranmasında və inkişafında xüsusi rol oynamış alim və pedaqoqlardan akademiklər İ.Ə.İbrahimov, T.M.Əliyev, AMEA-nın müxbir üzvləri R.Ə.Əliyev, Ə.Ə.Abdullayev, S.Q.Kərimov, professorlar İ.Ə.Nəbiyev, N.H.Fərzanə, R.M.Mirsəlimov, İ.M.Abdullayev, İ.R.Əfəndiyev və başqalarını göstərmək olar.
 
  
Yeni yaradılan “İstehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması” fakültəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən “Nəzarət-ölçmə cihazları” kafedrası “İstehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması” və “Avtomatika və telemexanika” kafedralarına bölünmüş, daha sonra üç müstəqil “İstehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması”, “Avtomatika, telemexanika və elektronika” və “Elektrik ölçmələri və hesablama texnikası” kafedraları yaradılıb. Daha sonra mövcud kafedraların bazasında “Tətbiqi riyaziyyat”, “Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarə olunması”, “Avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri”, “Kompüter texnologiyaları və proqramlaşdırma” və “Biotibbi cihazlar” kafedraları yaradılıb. Bundan əlavə, fakültənin nəzdində “Texnoloji proseslərin və istehsalatın avtomatlaşdırılması”, “Avtomatikanın lokal sistemləri”, “İdarəetmənin avtomatlaşdırılması və informatika”, “Elmi cihazqayırma” və “İntellektual idarəetmə sistemləri” elmi-tədqiqat laboratoriyaları fəaliyyət göstərib.
 
2015-ci ildən fakültənin dekanı dosent Səməd İmaməli oğlu Yusifovdur.

## Rəhbərlər
Fakültədə dekan vəzifəsini müxtəlif dövrlərdə ardıcıl olaraq aşağıdakı şəxslər icra etmişdir:
*dosent İ.Ə.Nəbiyev (1961-1963)
*dosent H.H.Səmədov (1963-1979)
*dosent R.Ə.Zeynalov (1979-1993)
*professor İ.M.Abdullayev (1993-2003)
*dosent T.A. Əliyev (2003-2011)
*dosent R.N.Allahverdiyev(2011-2015).

## Kafedralar
* Elektronika və avtomatika;
* Kompüter mühəndisliyi;
* Cihaz mühəndisliyi;
* Ümumi və tətbiq riyaziyyat.

## İxtisaslar
* Cihaz mühəndisliyi;
* Telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi;
* Proseslərin avtomatlaşdırılması mühəndisliyi;
* Mexatronika və robototexnika mühəndisliyi;
* Kompüter mühəndisliyi;
* Kompüter elmləri;
* İnformasiya texnologiyaları;
* İnformasiya təhlükəsizliyi;

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* ADNSU
Ümidsiz ev qadınları (teleserial, 2011)

**Ümidsiz ev qadınları** () — Türkiyənin Kanal D telekanalında yayımlanan teleserial. Türkiyə kinematoqrafının son illərdəki ən məşhur komediya teleseriallarından biridir.

## Aktyorlar

## Beynəlxalq nümayiş
Sin sülaləsi (e.ə. 221 – e.ə. 206)

**Sin sülaləsi** — Çjou sülaləsindən sonra, Han sülaləsindən əvvəl gələn bütöv Çin imperiyasının e.ə. 221 – e.ə. 206-cı illərdə hakim sülaləsi hansı ki, ilk Çin imperiyasına hökmranlıq etmişdi.

Hunlara və digər təhlükələrə qarşı Böyük Çin səddini tikdirmişdir (e.ə 214). Çində ilk mərkəzi bürokratik dövlət nizamı qurmuşdur. Ölkədə hər kəs üçün etibarlı olan bir qanun, pul vahidi, nəqliyyat sistemi, ağırlıq və uzunluq ölçüləri və yazı dilini tətbiq etmişdir. Xalqa köhnə ənənələri unutdura bilmək üçün, konfutsiçi elm adamlarına yazılan bütün kitabların yox edilməsini əmr edir. Bu hadisə tarixə "kitabların yandırılması" adı ilə daxil olmuşdur.

Eramızdan əvvəl 221-ci ildə Sin xanədanının ilk imperatoru Sin Şi Xuandi Döyüşən çarlıqlar dövründəki müstəqil dövlətləri vahid Sin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. Onun qurduğu sistem, sülalələr dəyişməsinə baxmayaraq günümüzə qədər yaşamışdır.

## İstinadlar
Böyük Ayrım

**Böyük Ayrım** — Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, indi Allahverdi (Tumanyan)
rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 17 km şimal-şərqdə, İrəvan-Tiflis dəmiryolunun sol tərəfində
yerləşir.

## Tarixi
Toponim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən böyük sözü ilə oğuzların
eymur (eymir, imir) tayfa adının fonetik variantı olan ayrım etnoniminin əsasında əmələ gəlmişdir. M.Vəlili (Baharlı) ayrım tayfasını səlcu'qların bir qolu hesab edir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 171, 1897-ci ildə 223, 1908-ci ildə 390, 1914 - cü ildə 381 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-20-cı illərdə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşlar. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan
azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər.

Burada 1922-ci ildə 454, 1926-cı ildə 282, 1931-ci ildə 391, 1939 - cu ildə 530 nəfər, 1959 - cu ildə 550 nəfər, 1970-ci ildə 815 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Müxtəlif illərdə (1873, 1886, 1908, 1897, 1922, 1926, 1931) əhalinin siyahıya alınmalarda göstərilir ki, kəndə yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. Halbuki bu tarixi fakt saxtalaşdırılaraq «Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti»ndə həmin illərdə kənddə yaşayan azərbaycanlılar erməni kimi göstərilir. 1950-ci ildə Şnoğ meyvəçilik sovxozu ilə birləşdirilmişdir. 1988-ci ilin noyabr ayında kənddə yaşayan azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
*İsmayıl Vəliyev
*Əli Qocayev
*Novruz Qoca Əlioğlu
*Məleykə Səma

*Kamandar Əhmədov

## İstinadlar
Çju Si

**Çju Si** (, eləcə də Çju Yuanxuey, Çju Çjunxuey, Çju Xueyan kimi tanınır; 1130–1200) — Sun İmperiyası (960–1279) dövrünün konfutsiçi filosofu, çin neokonfutsiçiliyinin banisi, filosof-ensiklopediyaçı, ədəbiyyatçı, mətnşünas, qədim mətnlərin şərhçisi. Çin fəlsəfəsində adətən Konfutsidən sonra ikinci əhəmiyyətli filosof sayılır. Müasirləri onu Çjan Şi və Lyuy Szutsyan ilə birlikdə "Cənub-Şərqin üç müdriki" hesab edirlər.

## Həyatı
Çju Si ziyalı ailədə dünyaya gəlmişdir.
Müxtəsər vurma düsturları

**Müxtəsər vurma ** — çoxhədlilərin hesablanmasında tez-tez istifadə edilən cəbri eynilik.

## İfadənin Kvadratları
* (a\pm b)^2=a^{2}\pm2ab+b^2

# (a+b)^2=a^{2}+2ab+b^2
# (a- b)^2=a^{2}-2ab+b^2

* a^2-b^2=(a-b)(a+b)
* a^2+b^2=(a\pm b)^2\pm 2ab

# a^2+b^2=(a+ b)^2- 2ab
# a^2+b^2=(a- b)^2+ 2ab

## Kub ifadələrin hesablanması
* a^3\pm b^3=(a\pm b)(a^2 \mp ab+b^2)

# a^3+b^3=(a+b)(a^2-ab+b^2)
# a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)

* (a\pm b)^3=a^{3}\pm3a^2b+3ab^2\pm b^3

# (a+ b)^3=a^{3}+3a^2b+3ab^2+ b^3
# (a- b)^3=a^{3}-3a^2b+3ab^2- b^3

## Dörd dərəcəli ifadə
* (a\pm b)^4=a^4\pm 4a^3b+6a^2b^2\pm 4ab^3+b^4

# (a+ b)^4=a^4+ 4a^3b+6a^2b^2+ 4ab^3+b^4
# (a- b)^4=a^4- 4a^3b+6a^2b^2- 4ab^3+b^4

* a^4-b^4=(a^2-b^2)(a^2+b^2)

## n-ci dərəcəli ifadələr
# a^n-b^n=(a-b)(a^{n-1}+a^{n-2}b+a^{n-3}b^2+...+a^2b^{n-3}+ab^{n-2}+b[\log_{10}n-1-]
# a^{2n}-b^{2n}=(a+b)(a^{2n-1}-a^{2n-2}b+a^{2n-3}b^2-...-a^2b^{2n-3}+ab^{2n-2}-b^{2n-1}), burada n \in N
# a^{2n+1}+b^{2n+1}=(a+b)(a^{2n}+a^{2n-1}b+a^{2n-2}b^2-...-a^2b^{2n-2}+ab^{2n-1}-b^{2n}), burada n \in N

## Bu tip xüsusiyyətə malik düsturlar
* (a-b)^{2n}=(b-a)^{2n}, burada n \in N
* (a-b)^{2n+1}=-(b-a)^{2n+1}, burada n \in N

## Həmçinin bax
* Birhədli
* Çoxhədli
Namiq Yusifov

**Yusifov Namiq Asif oğlu** () — azərbaycanlı sabiq futbolçu. "Qarabağ" futbol klubunun keçmiş oyunçusu.

## Həyatı

## Karyerası

## Uğurları
### Klub
; Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku
** Qalib (3): 2005-06, 2008-09, 2014-15
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (2): 2013-14, 2014-15
** Gümüş (1): 2012-13
** Bürünc (2): 2009-10, 2010-11

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Admir Teli

**Admir Teli** ( 2.06.1981, Şkoder, Albaniya) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Albaniya futbolçusu. O, karyerasını əsasən Albaniya və Azərbaycanda keçirmişdir, daha çox "Vlazniya" və "Qarabağ" futbol klublarında çıxışları ilə tanınır.

2006-cı ildə Albaniya milli komandasında karyerasına başlayan Teli onun heyətində 19 oyun keçirmişdir və 2013-cü ildə milli komanda karyerasını bitirdi.

## Karyerası
2008-ci ildə Türkiyənin "Hacettepe" klubunda oynamışdır.

2009-cu ilin yanvarında Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Qarabağ"la iki illik müqavilə imzaladı. Teli 2014-15 mövsümünün sonunda "Qarabağ"ı tərk etdi.

## Uğurları

### Klub
; Qarabağ
*Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2008-09
*Azərbaycan Premyer Liqası
** Qızıl (1): 2013-14
** Gümüş (1): 2012-13
** Bürünc (2): 2009-10, 2010-11

### Şəxsi
* Qarabağ futbol klubu "İlin ən yaxşısı" mükafatı: 2011

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Maykl Buble

**Maykl Stiven Buble** (; ) — italyan və xorvat əsilli Kanada caz müğənnisi. Bir neçə Qremmi mükafatına layiq görülmüş, 2003-cü ildən etibarən eyniadlı albomu Şimali Amerikada, Avstraliyada və Böyük britaniyada ilk onluğa daxil olmuşdur. 2004-cü ildə onun canlı  video albomu Avstraliyada top albom 40-lığına () daxil olur. 2005-ci ildə "It’s Time" albomu ABŞ-də müvəffəqiyyət əldə edərək, 18 milyondan artıq satılmışdır.

## Həyatı
Buble Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətinin Bernabi şəhərində italyan mənşəli balıqçı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlıqda babasının yığmış olduğu caz kolleksiyasına tez-tez qulaq asması onda müğənniliyə və xüsusilə caza maraq oyanmışdır. O, özü sərbəst üç albom yazaraq, onlardan birini məhz babasına həsr və hədiyyə etmişdir. Mayklın milli televiziyada ilk sənədli film işi rejisoru Mark Qlover Masterson olan "Big Band Boom!" 1997-ci ilə təsadüf edir ki, bununla o, "Bravo!" mükafatına layiq görülmüşdür.

Maykl Buble öz yaradıcılığında babasının xidmətlərini xüsusi qeyd edərək belə qiymətləndirmişdir:

## Albomlar

## [[Sinql]]ları

## İstinadlar
Özlem Yılmaz

**Özlem Yılmaz** (), Türk kino və teleserial aktyoru.

Əslən Rizəli olan Özlem Yılmaz İstanbulda doğulub və böyüyüb. 

Özlem Yılmaz ilk təhsilini "Kartaltepe İlköğretim Okulu"nda keçirib və ilk təhsildən sonra kollecdə oxumağa başlayıb.

Aktyor "Kültür Kolleci"ndə təhsilini davam etdirmişdir.

## İstinadlar
Şakir İravbi

**Şakir İravbi** — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Şakir İravbi 1972-ci ildə Qaradağın Xudavər məntəqəsinin Heydərxanlı kəndində dünyaya gəlib. Ustadı atası Allahqulu olub. 12 il atasına şəyirdlik edib. Yaxşı balabançı kimi tanınıb. O, Aşıq Məhbubla, Aşıq Əhməd Cəmşidi və başqa aşıqları müşayiət edir.

## Mənbə
* Tacir Səmimi. Qaradağ aşıqları. "Elimiz. Günümüz" qəzeti. 2012-ci il.
Klermon-Feran

**Klermon-Feran** () - Fransanın mərkəzi hissəsinin cənubunda şəhər və kommunadır, Overn bölgənin paytaxtıdır. Şəhər təxminən 410 metr dəniz səviyyəsindən yuxarı hündürlükdə yerləşir. Ətraflarda çox dağlar var, həmçinin sönmüş vulkanlar.
## İstinadlar
Çatem (arxipelaq)

**Çatem** (, ) — arxipelaq Yeni Zelandiyadan təqribən 680&nbsp;km. qərbdə yerləşir.

Adalarda  45 dəqiqədə xüsusi saat qurşağı istifadə edilir.

1832-ci ildən arxipelaq Yeni Zelandiyanın ərazisi elan edilmişdir. Arxipelaq xüsusi orqan olan  birbaşa idarəsindədir və xüsusi ərazi vahidi statusuna malikdir.

## Coğrafiyası
Arxipelaqın tərkibinə 10 ada daxildir. Onlardan yalnız ikisi daha böyükdür: Çatem (43°53′ c. e. 176°31′ q. u.) və Pit (44°18′ c. e. 176°13′ q. u.).

Yalnız bu iki adada yaşayış vardır. Arxipelaqın ümumi sahəsi — 966 km²-dir.

### Arxipelaq tərkibi
Əsas adalarının adları, işğal ardıcıllığı üzrə:

### İqlimi

Arxipelaqın iqlimi quru və küləklidir. Qışda orta temperatur təxminən 6 °S təşkil edir, yayda isə — təqribən 14°S təşkil edir. Yağıntının illik miqdarı 900&nbsp;mm olur. Səfər üçün ən yaxşı vaxt — sentyabrdan martadəkdir.

## Əhalisi
Hesab edilir ki, adalar bizim eramızın 1000-ci ilində məskunlaşıb.

Adanın əhalisi 609 nəfərdən çoxdur, (2006-cı il), onlardan 240-ı avropalıların nəslindəndir, 369-u — Maorilər və Moirorilərdən (arxipelaqın yerli sakinləri) ibarətdirlər.

Arxipelaqın inzibati mərkəzi — Uaitanqi qəsəbəsidir. Burada təqribi olaraq 200 insan yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fumən

**Fumən** — İranln Gilan ostanında yerləşən şəhər, Fumən şəhristanının mərkəzi.

## Əhali
Əhalisi 27,763, nəfər 7,728 ailədir.

## İstinadlar
E.ə. 3

**Eramızdan əvvəl 3-cü il** - çərşənbə axşamından başlayan ildir.

## Hadisələr

## Doğumlar
* 24 dekabr - Roma imperatoru Qalba

## Vəfatlar
20 dəqiqə (teleserial, 2013)

**20 dəqiqə** () — Türkiyənin Star TV telekanalında yayımlanan teleserial.

## Məzmun
Xoşbəxt ailə həyatı sürən cütlük üçün hər şey bir günün içində alt-üst olur. Bir gecə polis onların qapısını döyüb ailənin xanımı Mələk Halaskarı (Tuba Büyüküstün) törətmədiyi bir cinayətdə günahlandırır. Ailə başçısı Əli Halaskar (İlker Aksu) çarəsiz qalır. Onun həyat yoldaşının günahsız olduğunu sübut etməsi üçün 20 dəqiqə zamanı var. Tarix müəllimi olan Əli fəaliyyətə başlayır.

## Surətlər
* **Melek Halaskar** (Tuba Büyüküstün): Əlinin yeganə eşqi, iki uşaq anası və evin dirəyi. Əli daxil üç uşağa həm analıq həm atalıq edən, məsuliyyət sahibi, hər cür vəziyyəti idarə etməyi bacara bilən bir qadın. Yorulur amma həyatla döyüşməkdən imtina etmir. Bir gün boyunu aşan bir döyüşün içində tapacaq özünü.
* **Ali Halaskar** (İlker Aksum): Öz halında bir tarix müəllimi. Ən böyük düşkünlüyü ailəsi. Əlinin Melek'e olan eşqi sarsılmaz. Amma bir gün həyatı sarsılacaq. Çünki Melek'siz qalacaq. O gün gəldiyində Əli yavaş-yavaş, özündə var olduğunu heç bilmədiyi bir güclə tanış olacaq.
* **Necmettin Solmaz** (Metin Çekmez): Oğlunun bıçağlanmasıyla ona bunu edənlərdən intiqam almaq istəyir. Əlində başqa qatil namizədi olmayan Başqan Mələk Halaskar,Əli Halaskar ve ailəsinin qorxulu kabusu halına gəldi.
* **Ozan Çevikoğlu** (Fırat Çelik): Mələk'in iddiasını təqib edən gənc, Cevval komissar. Ağıl icra, bir işin arxasınca sonuna qədər getməyi, kimsənin görmədiyini tapıb çıxarmağı sevir. Mələyin iddiası yeni hədəfi. Onu bu iddiaya çəkən bir şeylər var. Nə olduğunu bilməsə də ipin ucunu buraxmayacaq.
* **Müavin Süreyya Gürok** (İpek Bilgin): Mələyin yatdığı həbsxananın müdir müavini. Bu həbsxanada Müavinin borusu oxuyur. Amma əslində Nəcməddin Solmazın. Müavin, Başqanın həbsxanadakı gözü qulağı. Bəzən də əli. Mühakimə etməyən, sadəcə tətbiq edən bir qadın. Bu oyadan səbəbləri isə, Rəislə Müavinin arasında.
* **Duru Halaskar** (Miray Akay): Əsilliyi əvvəl Yetkinliyindən, sonra anasından aldığı inadçı genlərindən gələn bir gənc qız. Xarici dünyaya qarşı son dərəcə iti dilli amma göstərməkdə çalışsa da ailəsinə çox düşkün. Yoldaşları arasında məşhur, şən, əhəmiyyətli hesab etməz bir qız. Amma əslində bir çox şeyi umursuyor.
* **Yağız Halaskar** (Özgür Ege Nalcı): Melek və Əlinin kiçik kişi uşaqları. Anasından ayrıldıqdan sonra çətin günlər keçirir. Amma bacısı Duru və atası Ona dəstək olur.
* "**Kedi**" **Mesut Bilaloğlu** (Bülent Emin Yarar): Çilingir pişik, bu gün sahiblərinin istəyiylə açdığı qapıları bir zamanlar icazəsiz açırdı. Çünki o peşəkar bir köhnə oğru. Və amatör bir ata. Sakit, müdrik bir adam. Amma ağlından nə zaman nə keçdiyi müəyyən deyil. Sizi hər an çaşdıra bilər. Bildikləri, bu gün Əli üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
* "**Kuzgun**" **Umut Bilaloğlu** (Müjde Uzman): Kedi'nin laqeyd edilmiş qızı. Oğruların arasında böyümüş və o dünyadan nifrət etmiş. Tək başına həyatda qala bilən, önünə gələnə baş tuta bilən, hər dəliyə girib çıxa bilən bacarıqlı bir qız. Və gözdən qaçmayacaq qədər də cazibədar. Girdiyi yolda Əlinin imtina köməkçisi olacaq.

## Seriyaları

## Beynəlxalq yayımı
E.ə. 4

**Eramızdan əvvəl 4-cü il** - Çərşənbə axşamı və ya Çərşənbə günündən başlayan ildir.

## Hadisələr
* Roma imperiyasının Fələstindəki canişini I Herodun ölümündən sonra regionda hərc-mərclik baş qaldırır. Buna cavab olaraq Roma ordusu Fələstinə yeridilir, üsyana qalxmış 2.000 yəhudi çarmıxa çəkilir.

## Doğumlar
* Seneka Lutsi – Roma filosofu.
* İsa – Peyğəmbər

## Vəfatlar
* Roma imperiyasının Fələstindəki canişini I Herod
Aşağı Normandiya

**Aşağı Normandiya** () - Fransanın şimal-qərbində bir bölgədir. Ərazisinin sahəsi 17 589&nbsp;km² təşkil edir, sahilin uzunluğu 470 kilometrdir. Meşələrin sahəsi 192 000 hektar təşkil edir.

## Həmçinin bax
E.ə. 5

## Hadisələr

## Doğumlar
* Vəftizçi İohannın doğumu. İslam dinində o Yəhya peyğəmbər kimi tanınır.

## Vəfatlar
Tofiq Kərimov

**Tofiq Mirzə oğlu Kərimov** () — Azərbaycan Respublikasının daxili işlər naziri (18 noyabr 1991 – 17 mart 1992), Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri.

## Fəaliyyəti
Məhəmməd Əsədovun Azərbaycan Respublikasının müdafiə və dövlət təhlükəsizliyi məsələləri üzrə Dövlət müşaviri təyin olunmasından sonra onun yerinə Tofiq Mirzə oğlu Kərimov 18 noyabr 1991-ci ildə daxili işlər naziri təyin edilmişdir.

Tofiq Kərimov daxili işlər naziri olaraq cəmi 4 ay fəaliyyət göstərmişdir.

Ondan sonra bu vəzifəyə Tahir Yunus oğlu Əliyev təyinat almışdır.

## İstinadlar
Abdulla Allahverdiyev

**Abdulla Museyib oğlu Allahverdiyev** () — Azərbaycan sabiq daxili işlər naziri,  Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin sabiq rəisi.

## Həyatı
Abdulla Museyib oğlu Allahverdiyev 23 may 1941-ci il tarixində Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının Odessa şəhərində doğulmuşdur. O, 1958-ci ildə Dağ Kəsəmən kənd orta məktəbində, daha sonra isə Azərbaycan Politexnik İnustitunun Avtomobil nəqliyyatının istismarı fakültəsində təhsil almışdır.

1964-cü ildən 1974-cü ilədək Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin mərkəzi aparatında və Azərbaycan SSR Dövlət Avtomobil Müfəttişliyi Xidmətində məsul vəzifələrdə çalışmışdır. O, 1974–1979-cu ilədək Azərbaycan SSR Dövlət Avtomobil Müfəttişliyinin Əlahiddə Yol Nəzarət Diviziyonunun komandiri olmuş, 1979–1981-ci illərdə isə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin avtomobil təsərrüfatına rəhbərlik etmişdir.

1981–1983-cü illərdə Moskvada SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyasında təhsil almış, oranı fərqlənmə ilə bitirərək hüquqşünas ixtisası və milis podpolkovniki rütbəsi almışdır. O, Bakı Xüsusi Orta Milis Məktəbinin rəisi, sonra idarə rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1988–1990-cı illərdə  Bakı Şəhər Milis İdarəsinin rəis müavini, 1990–1991-ci illərdə isə nazirliyin hərbi səfərbərlik şöbəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildən isə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1993-cü il aprelin 2-də Kəlbəcərin işğalının ardınca Azərbaycanda fövqəladə vəziyyət elan edildikdən sonra Bakı şəhərinin hərbi komendantı təyin edilib.

1989-cu ildə polkovnik, 1992-ci ildə isə general-mayor rütbəsi verilmişdir.

1993-cü ilin aprelin 16-dan iyunun 17-dək Azərbaycanın daxili işlər naziri vəzifəsini daşımışdır. Ondan sonra Rövşən Cavadov daxili işlər naziri vəzifəsini icra etmişdir.

14 aprel 2023-cü il tarixində Türkiyədə müalicə aldığı xəstəxanada ölmüşdür. Ağstafa rayonu Dağ Kəsəmən kəndində dəfn olunub

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Müseyib Allahverdiyevin oğludur.

## İstinadlar
Vaqif Novruzov (nazir)

**Novruzov Vaqif Yusif oğlu**  —  Azərbaycanın daxili işlər naziri (1993-1994).

## Həyatı
Vaqif Novruzov 1984-cü ildən polkovnik rütbəsi alıb. 1991-ci ilə qədər Daxili İşlər Nazirliyində 6-cı İdarənin rəisi olub. 1991-ci il fevral ayının 4-də SSRİ prezidenti Qorbaçov fərmanı ilə bütün respublikaların 6-cı idarələri keçirildi. SSRİ-nin 6-cı Baş İdarəsinin tərkibinə və məhz o vaxt Vaqif Novruzov SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin kollegiyasında 6-cı Baş İdarənin idarə rəisi təsdiq edilmişdir.

SSRİ-nin saxlanması ilə bağlı Azərbaycan Ali Sovetində referendum keçirilməsi məsələsi səsə qoyularkən həmin vəzifədə olan Vaqif Novruzov əleyhinə səs vermişdir.

## Fəaliyyəti
Novruzov Vaqif Yusif oğlu 3 iyul 1993-cü ildə Azərbaycanın daxili işlər naziri təyin edilmişdir. V.Novruzov 1994-cü ilin aprelin 29-da vəzifəsini təhvil verib.

## İstinadlar
Safed

**Safed** () — İsraildə, şimal bölgəsində olan bir şəhər.

Safed, yəhudi ailəsi tərəfindən 400 ildən artıqdır ki, gizli ailə reseptinə görə istehsal edilən Safed pendirinin mənşə yeri kimi tanınır.

Safed "Zohar" Kabbala kitabının müəllifi ravvin Şimon Bar Yoçayın iqamətgahı idi. Onun məzarı Meron dağında, Safed şəhərinə baxır. Meron dağı turizm məkanıdır və buna görə də zaman-zaman Livan terror təşkilatlarının hücumlarına məruz qalır və Livan sərhədinə yaxınlığı səbəbindən terror təşkilatlarının təxribat xarakterli hücumlar təşkil etdiyi yerlərdən biri hesab olunur.

Safed Roma İmperiyası tərəfindən Qüdsün dağıdılmasından bəri yəhudilərin ruhani mərkəzi olmuşdur. Bu, bu günə qədər yəhudiliyə təsir edən mühüm ravvinlərin iqamətgahıdır. Yəhudilər eramızın 140-cı ildə (Qüdsün dağıdılmasından 80 il sonra) "Bar Kokhba üsyanı" adlı hadisə ilə Roma İmperatorluğuna qarşı üsyan edəndə Safed hətta Qalileyada yəhudi hakimiyyətinin paytaxtı idi. Üsyanın ilk illərində yəhudilərin müstəqil hakimiyyət əldə etməkdə uğurlarının simvollarından biri olan yəhudi sikkələri buraxıldı və suverenlik, lakin bir neçə ildən sonra üsyan yatırıldı.

## Tarixi
Yəhudiliyin dörd müqəddəs şəhərindən biri və Kabbala təriqətinin mərkəzidir.

Bundan başqa 900 metrin üzərindəki rakımı sayəsində, mülayim yayları və qarlı qışları ilə məşhur bir tətil məkanıdır.

## Əhalisi
2003-cü ilə olan əhalisi 26.600-dür.

## İstinadlar
Rio-Pyedranın sahilində oturdum və ağladım

**"Rio-Pyedranın sahilində oturdum və ağladım"** — Paulo Koelyo tərəfindən yazılmış roman. Roman, yazıçının ən məşhur əsərlərindən biridir. Bu roman, *"[[Veronika ölməyə qərar verir]]"* və *"[[Şeytan və senyorita Prim]]"* romanları ilə birlikdə yazıçının *"[[Və yeddinci gün]]"* trilogiyasına daxildir.

## Məzmun

Romanın kişi və qadın qəhrəmanı uşaqlıqlarını birlikdə keçirirlər, lakin bir gün kişi yeni həyat kəşf etmək, yeni insanlar tanımaq istəyi ilə yaşadığı şəhəri buraxıb uzaqlara gedir. Uzun illər ondan bir xəbər-ətər gəlmir, lap sonralar isə ara-sıra bir neçə məktub göndərməyə başlayır. Bu vaxt qadın qəhrəmanımız (Pilar) yaşadığı şəhərdə instituta daxil olur, uğur qazanmaq üçün çalışır, xoşbəxt evlilik xəyalları qurur, ideal ər ümidilə nişanlanır, amma bir müddət sonra ondan ayrılır. Yəni hər günü eyni olan, eyni insanlarla, eyni şəhərdə keçən, həyəcansız, məqsədsiz, eşqsiz bir ömür sürür. Bu arada kişi qəhrəmanımız məktublarında dindən, tanrıdan tez-tez danışmağa başlayır və ən son məktubunda dini bir mühazirə oxumaq üçün Madridə gələcəyini və Piları da o mühazirəyə dəvət etdiyini yazır. Pilar yalnız keçmişdən danışmaq və keçən o qədər ildən sonra onu görmək üçün cəmi bir günlük Madridə yollanır. Əsil hekayət də elə bu nöqtədən başlayır…

**Xəbərdarlığın sonu**

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Paulo Koelyonun rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Tiberiya

**Tiberiya** (, Tverya; ərəbcə: , Taberiyye) — İsrailin şimal-şərqində şəhər. Yəhudiliyin dörd müqəddəs şəhərindən biridir. Adını imperator Tiberiusdan almışdır.

Şəhər 20-ci ildə Herod Antipas tərəfindən inşa etdirilmişdir.

Sürgünə baxmayaraq, yəhudilər min illər boyunca davamlı olaraq Tiberiyada yaşamağa davam etdilər. Tiberiya İsrail torpağında yəhudilərin heç vaxt tərk etmədiyi yeganə şəhərdir. 1000 il əvvəl yaşamış Rambam və Ari kimi mühüm ravvinlər Tiberiyada dəfn edilir və onların yazdığı dərsliklər bu gün də dünyanın yəhudi icmalarında öyrənilir. Yerusəlim Talmudunun hissələri eramızın lV və Vll əsrləri arasında Tiberiyada yazılmışdır. Ərəblərin işğalı ilə belə, Tiberiyadakı yəhudi məskəni heç vaxt varlığını dayandırmadı.

## Həmçinin bax
* İsrail dairələri
* İsrail şimal dairəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi veb-saytı 
* Hamat Tiberiya Milli Parkı 
* Tiberiyanın gəzməli-görməli yerləri
Halaxa

**Alaha** ( Halakha, Halacha, Alaha; İvrit dilində "getmək" mənasındadır) — Yəhudi qanun sistemini təyin bir anlayışdır. Şifahi və yazılı köçürülən əmr və nəhyləri əhatə edən ümumi bir dini hüquq anlayışıdır.

Təxminən olaraq Babil Talmudunun üçdə biri və Qüds Talmudu'nun da altıda birini Halaha təşkil edir. Alaha hüquq sisteminin bir çox hissəsi müasir hüquq sistemlərində də görülən vətəndaş hüquq və cinayət hüququ kimi hissələrdən ibarətdir.

Alaha 613 əmrdən ibarətdir. Bunun 365'i qadağalardan müteşekkildir. Qaynağı Tora'dır.
## İstinadlar
Qıpçaq xanlığı

**Qıpçaq xanlığı** - XI-XIII əsrlərdə təxminən hazırkı Rusiya FR-nın, Qazaxıstan və Ukraynanın ərazilərinin bir qismini əhatə etmiş feodal türk dövləti (1030-1219).

## İstinadlar
Kaşrut

**Koşer** və ya **Kaşer** (İvrit: כשׁר; Sefarad Yahudilerince Kaşer, Aşkenaz Yahudilerince Koşer deyə tələffüz edilir) — Yəhudiliyə görə; yeyilməsi və istifadəsi qorxulu olmayan halal məhsullardır. Bunları təyin edən qaydalara isə Kaşerut ya da Kaşrut qaydaları adı verilər.

Müsəlmana yəhudi koşerini göstərən möhürlə ət yeməyə icazə verilir. Yəhudilikdə yemək qadağan edilən dəniz məhsulları istisna olmaqla, adətən "Halal" möhürü "Kosher" (K) markasının yanında olur. amma yəhudilərə müsəlmanın halal ətini yeməyə icazə verilmir.

## Haqqında
Yəhudiliyə görə; yeyilməsi sərbəst və ya qadağan olan heyvanların siyahısı Tövratda verilmişdir.

Buna görə:

Quruda yaşayanlardan gevşiyən və cüt dırnaqlı olan heyvanların yeyilməsi sərbəst, bu xüsusiyyəti daşımayanlar isə qadağandır; bunlara əlavə olaraq donuz, dovşan və dəvə əti qadağandır.

Hər cür böcək, sürünən və gəmirici yeyilməsi qadağandır.

Quşlardan Tövratda adı keçən iyirmi quş xaricində qalanların yeyilməsi qadağandır.

Balıqlardan pullu və üzgəci olanlar xaricində qalanların, qabıqlı heyvanların (midye, istridyə) və sprut, kalmar, xərçəng, krevet, kerevit, xərçəng, dəniz şabalıdının yeyilməsi qadağandır.

Yeyilməsi qadağan olan heyvanlardan çıxan yumurta, süd kimi hər cür məhsulun (bal xaric) yeyilməsi qadağandır.

Yeyilməsi sərbəst olan heyvanların seqmentinin şehita adı verilən xüsusi bir seqment texnikası ilə bu işin təhsilini almış və anatomiya məlumatı olan şohet adında səlahiyyətli tərəfindən edilməsi lazımlıdır.

Şehita təhsilini almamış adam tərəfindən və ya şehita qaydalarına uyulmadan edilmiş seqment heyvanın ətini trefa (mundar) hala gətirər.
## Həmçinin bax
* Yəhudilik

## İstinadlar
Əl-Xəlil

**Əl-Xəlil** (), həmçinin **Hebron** və ya **Hevron** () — İordan çayının qərb sahilinin cənub hissəsindəki ən böyük şəhər, Fələstinin Hevron mühafəzəsinin paytaxtı. Yerusəlimdən 30 km cənubda, dəniz səviyyəsindən 927 m yüksəklikdə yerləşir. Əhalisi, 2017-ci il siyahıyaalınmasına görə, 201,063 nəfərdən ibarətdir. 2019-cu ildə Hevronda 1,000-ə yaxın israilli yaşayırdı. Hevron ərazisinin 80%-i Fələstin Milli Administrasiyasının, 20%-i isə İsrail Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altındadır. 

Xevronda İbrahim, İshaq, Yaqub peyğəmbərlər və onların arvadları Sara, Rebekka və Leanın dəfn olunduğu “Patriarxlar mağarası” yerləşir. 

Yaqubun ikinci arvadı Rəhilə Beytlehem şəhərində dəfn edilir.

Xristian və yəhudi ənənələrinə görə, Esav və ya Esavın bədəninin bir hissəsi də Patriarxlar mağarasında basdırılır.

Xevronda Davuda Şamuel peyğəmbər tərəfindən İsrail padşahı tac qoyuldu. Davud paytaxtı Yerusəlimə köçürmək qərarına gələnə qədər İsrail Krallığının paytaxtı 9 il Xevron idi.

## İstinadlar
E.ə. 6

## Hadisələr
* Roma imperatorlarından olan Tiberi Klavdi Neron sərkərdə kimi Ermənistan yürüşə çıxır, lakin sonradan gözlənilmədən Rodosda istefaya gedir.

## Doğumlar

* İsa – Peyğəmbər.

## Vəfatlar
İbiza

**İbiza** — Aralıq dənizindəki Balear adalarında, İspaniyaya məxsus ada. Adanın üç böyük şəhəri vardır ki, onlardan biri məhz İbiza şəhəridir. Hər nə qədər Balear adalarının ən böyüyü Malyorka hesab olunsa da, son 30 ildir ki, İbiza turizm mərkəzinə çevrilib. İbizanı Avropanın ən böyük əyləncə dünyası hesab etmək olar. İbiza adı ərəbcə Yabisah sözündən gəlmədir. Səbəbi isə uzun müddət müsəlmanların idarəsi altında olmasıdır. Katalonlular isə bura Eivissa deyirlər.

## İstinadlar
Ərsin

**Ərsin** — Xəmir işlərində kündələmə prosesində xəmirin kəsilməsi üçün və təndirdə çörəkbişirmə işlərində istifadə edilən dəmir kürəkcik şəklində alət.

Ərsini iki növü vardır: xəmir ərsini və təndir ərsini. Bunların hər ikisi yastı formada döymə üsulu ilə hazırlanırdı. Təndir ərsini çörəyi təndirdən çıxarmaq üçündür.

Ərsinin qulpunun en kəsiyi lentvarı, tiyəsi təxminən 6-7 sm, bəzən daha çox olur. Xəmir ərsininin qulpu qısa olsa da təndir ərsininin qulpu xeyli uzundur. Qulpunun uzunluğu 70-80 sm olan təndir ərsininin digər ucu qarmaqlı (koğa) olur. Bəzən isə ərsin ayrı, koğa da ayrı hazırlanır. Təndir ərsini təndirdən çörəyi qazıb çıxarmaq və təndirin divarlarındakı qalıqları təmizləmək üçün istifadə edilir.
Təndir və xəmir ərsinlərinin tiyə hissəsi eyni formada olduğu üçün onları yalnız sapının uzun-qısalığına görə ayırmaq mümkündür.

Xəmir ərsininin dəstəyi kiçik olur və onun ucuna asmaq üçün bəzən halqa salınır. Xəmiri yığmaq, kəsmək və s. məqsədlər üçün işlədildiyinə görə bu alətə xəmir ərsini deyilir.

Hər iki ərsindən hal-hazırda da geniş istifadə olunur ki, bu da həmin alətlərin Azərbaycan xalqının məişətində uzun müddət işlədildiyini göstərir.

## İstinadlar
Ələk

200px|thumb|Müasir laboratoriya ələyi
**Ələk** — unun kəpək və qeyri-yad əşyalardan təmizləmək üçün sağanağa keçirilmiş sıx tordan ibarət alətdir. Ələk dairəvi qutu şəklində olur.

Əlәklər yastı olmaqla, vibrasiyalı, yırğalanan, barabanlı olmaqla, fırlanan kimi növlәrә ayrılır.

Əsasәn, un, kombinә olunmuş yem vә yarma istehsalında, әrzaq vә yem mәhsullarının hazırlanması üçün dәnin xәlbirlәnmәsindә, hәmçinin faydalı qazıntıların saflaşdırılmasında istifadә edilir. Ələk unun ələnməsində istifadə edilən əsas alətdir. Ələklərin alı və qaraçı növləri mövcuddur.

Ələk hazırlama peşəsi Azərbaycanda geniş yayılmışdır.

## İstinadlar
Uqanda prezidentlərinin siyahısı

**Uqanda prezidenti** — Uqanda Respublikasının dövlət başçısı.

## Prezidentlərin siyahısı

## Həmçinin bax
Mau-Mau üsyanı

**Mau-Mau üsyanı** və ya **Mau-Mau dirənişi** - 1952-1960 illər arasında keniyalıların Britaniya müstəmləkəçilərinə qarşı azadlıq hərəkatı. Azadlıq mübarizəsində üsyançılar məğlub olsalar da, Britaniya müstəmləkəçiyinə böyük zərbə vurdu.

## İstinadlar
Çində mədəni inqilab

**Mədəni inqilab** – 1965-ci ildə Çin Xalq Respublikasında nümunəvi kommunizm cəmiyyəti yaratmaq məqsədilə Mao Tszedun məktəbliləri və tələbə gəncləri inqilabi zorakılığa çağırdı. Xunveybinlər ("qırmızı keşikçilər") və tszyaofanlar ("qiyamçılar") partiya komitələrini və nazirlikləri dağıdır, müəssisələri, ali məktəbləri, elmi və mədəni müəssisələri zəbt edirdilər. İri partiya işçiləri, yazıçılar, alimlər üzərində istehzalı "məhkəmələr" qururdular. Bütün bu hərəkətlər "mədəni inqilab" adını aldı. O, XX əsrin 60-cı illərində Qərbdə gənclər hərəkatlarının bir çox liderlərini ruhlandırmış və Mao Tszedunu sol radikal gənclərin pərəstişkarına, kumirinə çevirmişdi. Lakin Çinin özündə "mədəni inqilab" kütləvi zorakılıqlar və ümumi xaos yaratdı: həm iqtisadiyyatın, həm də elm və mədəniyyətin inkişafına ağır zərbə endirdi. 1967-ci ilin sonlarında Mao Tszedunun özünün göstərişi ilə ordu ölkədəki situasiyanı öz nəzarəti altına aldı.

## İstinadlar
Yefreytor

**Yefreytor** ( – *Gefrayter*, yəni *bəzi öhdəliklərdən* azad edilmiş mənasını verən alman sözündən yaranmışdır) — ən yaxşı sıravilərə verilən hərbi rütbə. Manqa komandiri olmayan zaman onu əvəz edir.

## İstinadlar
Əbdürrəhman əl-Bədəvi

**Əbdürrəhman əl-Bədəvi** (1917–2002) — Görkəmli Misir filosofu və ədibdir.

## Həyatı
Əbdürrəhman Bədəvi 1917-ci il fevral ayının 17-də Misirdə, paytaxt Qahirədən 95 mil aralıda yerləşən Şərabas kəndində anadan olub. İlk təhsilini Qahirədəki əs-Səidiyyə məktəbində alan Bədəvi paytaxtdakı Misir universitetindən fəlsəfə üzrə I dərəcəli diplomla məzun olmuşdur (1938). Bədəvinin dissertasiyası üzrə təyin edilən elmi rəhbər isə tanınmış rus əsilli fransız filosof Aleksandr Koyre olmuşdur.

1950–1956-cı illərdə Bədəvi ölkənin İbrahim Paşa Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1954-cü ildə Misirin yeni konstitusiya layihəsini hazırlayan komitəyə üzv seçilən filosof dövrün ölkə başçısı Camal Əbdünnasirlə mübahisə etdiyinə görə 2 il sonra — 1956-cı ildə komitədən uzaqlaşdırılmışdır.

Bədəvi 1956–1958-ci illərdə əsasən bisavad və riyakar diplomatlara dəstək xarakteri daşıyan Misirin İsveçrədəki mədəniyyət attaşesi vəzifəsini icra etmişdir.

Alim 1967-ci ildə Fransanın Sorbon universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün C. Nasirin Misirini tərk etməsini "böyük həbsxana"dan qurtulmaq kimi xarakterizə etmişdir. 1967–1973-cü illərdə Liviyanın ali təhsil ocaqlarında elmi fəaliyyətini davam etdirən professor Bədəvinin sözügedən ölkədəki pedaqoji işi dövrün lideri Müəmmər Qəddafinin alimin əməkdaşlıq etdiyi universitetə gəlişi zamanı tələbələrinin ölkə başçısı ilə söz azadlığına dair mübahisəsi və ikincinin qəzəbi ilə başa çatmışdır. Qəddafi Bədəvinin şəxsi kitabxanasını açıq şəkildə yandıraraq, alimin həbsinə göstəriş versə də, dövrün Misir prezidenti Ənvər Sədatın məsələyə müdaxiləsindən sonra alim sərbəst buraxılmışdır.

1975–1982-ci illərdə Küveytin ali təhsil ocaqlarında dərs deyən və "ərəb ekzistensializminin qabaqcıl ustadı" adlandırılan Bədəvi 75-i ensiklopedik dəyəri olan 150-dən çox elmi işin müəllifidir. Doğma ərəb dili ilə yanaşı, ingilis, ispan, fransız və alman dillərinə də əsər qələmə alacaq qədər yiyələnən alim yunan, latın və fars dillərində olan elmi və tarixi ədəbiyyata da asanlıqla müraciət etmişdir.

İslam fəlsəfəsi professoru olan, Qahirə, Tripoli, Tehran və Küveyt əmirliyindəki universitetlərdə dərs deyən Bədəvi 1985-ci ildə Fransanın paytaxtı Parisə gəldiyi zaman İslam fəlsəfəsi, İslam tarixi və Məhəmməd peyğəmbərin həyatına dair 30-dan çox əsərin müəllifi idi.

Bədəvi 2002-ci ildə vəfat etmişdir.

Alimin xüsusilə "Qərb düşüncəsinin formalaşmasında İslamın rolu" əsəri dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə edilmişdir. Əsərində ümumilikdə Qərb dünyasının, xüsusilə də Avropanın İslama münasibətini tənqid edən alim hər hansı bir dini və ya istənilən fərdi tanımaq üçün əvvəlcə onun düşüncəsini doğru öyrənmək zərurətini, daha sonra onu təhlil etməyin vacibliyini vurğulamışdır.

Alimin xüsusilə iki kitabı — "Qərb düşüncəsinin formalaşmasında İslamın rolu" və "Əbədi hikmət" əsərləri islam dünyasında geniş rezonans doğurmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Əbdürrəhman əl-Bədəvi (1917–2002) **Tərcümə: Anar Rüstəmov**
2013-cü ilin Azərbaycan filmləri

#9x9 (film, 2013) (qısametrajlı bədii film)
#37-ci ilin "Koroğlu"su (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Adına yaraşan ömür... (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#"Ağ-qara" gecələr (film, 2013) (tammetrajlı bədii film)
#Ağabacı Rzayeva. Notlarda yaşanan ömür... (film, 2013) (qısametrajlı sənədli-bədii film)
#Ağarza Quliyev. Kino tarixində imzası olan... (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Ailəmiz (film, 2013) (bədii serial)
#Aktyor ömrü (2013-2016) (sənədli serial)
#Alınmaz qalanın qəhrəmanları (film, 2013) (qısametrajlı sənədli-bədii film)
#Allahın adı ilə (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Almanax (film, 2013) (qısametrajlı bədii film)
#Alo, bu mənəm (film, 2013) (qısametrajlı bədii film)
#Ana üçün ağla (film, 2013) (qısametrajlı bədii film) 
#Araz şairi (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Avroviziya eyforiyası (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film) 
#Ayasofya sirləri (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Ayrıldıq ki, qovuşaq (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Ayrılıqdan o yana... (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Azadlıq döyüşü: Horadiz əməliyyatı (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Azərbaycan xalçaları (film, 2013) (sənədli serial)
#Azərbaycan kinosunun salnaməsi (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Azərbaycan – unudulmaz ölkə (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Azərbaycanfilm (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Çay bir aləm (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Çövkən (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film) 
#Dərvişin qeydləri (film, 2013) (tammetrajlı bədii film)
#Əriyən ada (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film)
#Qəlbin monoloqu (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Qisas almadan ölmə. Keçmişdən məktublar (film, 2013) (tammetrajlı bədii film)
#Qorxma, mən səninləyəm! 1919 (film, 2013) (tammetrajlı bədii film)
#Mahmud və Məryəm (film, 2013) (tammetrajlı bədii film)
#Sirli bənövşə (film, 2013) (qısametrajlı sənədli film) (Filmi izlə)
#Sonuncu (film, 2013) (qısametrajlı bədii film) (Filmi izlə)
#Tarın sədaları. Mansurovlar (film, 2013) (tammetrajlı sənədli film)
#Üç tarix (film, 2013)(kinoalmanax) (Filmi izlə (Köhnə Bakı ölməyib), Filmi izlə (Yara), Treyleri izlə (Tanrıya məktub))
Nəsrəddin Qarayev

**Nəsrəddin Qarayev** () — şərqşünas alim, filologiya elmləri namizədi.

## Həyatı
Nəsrəddin Qarayev 1926-cı ildə Göyçay rayonunun Ləkçılpaq kəndində anadan olmuşdur. Nəsrəddin Qarayev Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsini bitirmiş, ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.

Nəsrəddin Qarayev 1960-1966 illərdə Respublika Əlyazmalar Fondunda (indiki Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu), 1966-1972 illərdə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda (Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu)işləmişdir. O, 1972-ci ildən ömrünün sonuna kimi yenidən  AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunda çalışmışdır. Nəsrəddin Qarayev 1971-ci ildə "XIX əsr Azərbaycan ədəbi məclisləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Nəsrəddin Qarayev 1982-ci ildə vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Nəsrəddin Qarayevin elmi fəaliyyətinin əsas hissəsi XIX əsr ədəbi məclislərinin və onların fəal üzvlərinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. XIX əsrdə Azərbaycanda təşkil olunmuş ədəbi məclislərinin fəaliyyətini ilk dəfə sistemli şəkildə Nəsrəddin Qarayev tədqiq etmişdir.

O, ilk dəfə Mirzə Həsən Qarabağinin yaradıcılığını kitab halında 1973-cü ildə nəşr etdirmişdir. "Seçilmiş əsərləri" adlı bu kitaba Mirzə Həsən Qarabağinin qəzəlləri, rübailəri, mənzum məktubları, təmsilləri, nəsihətnaməsi daxil edilmişdir.

Nəsrəddin Qarayevin vəfatından sonra çap edilmiş "XIX əsr Azərbaycan ədəbi məclisləri" adlı monoqrafiyası qiymətli tədqiqat əsəridir. Bu kitab müəllifin namizədlik dissertasiyası əsasında nəşrə hazırlanmışdır. Monoqrafiyada XIX əsrdə Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində fəaliyyət göstərmiş "Divani-hikmət", "Gülüstan", "Əncümənüs-şüara", "Fövcül-füsəha", "Beytüs-səfa", "Məclisi-üns", "Məclisi-fəramuşan", "Məcməüs-şüara" kimi ədəbi məclislərin fəaliyyəti təhlil olunmuş, bu məclislərin iştirakçılarının həyat və fəaliyyəti  öyrənilmişdir.

O, Mir Möhsün Nəvvabın "Təzkireyi Nəvvab" əsərinin farsca hissələrini tərcümə etmiş, türkcə mətnlərinin transliterasiyasını həyata keçirmiş və həmin əsəri tərtib edərək nəşrə hazırlamışdır. N.Qarayevin çapa hazırladığı Nəvvab təzkirəsinin əlyazma və makina çapı variantları hazırda AMEA Əlyazmalar İnstitutunun elmi arxivində saxlanılır.

## Kitab və məqalələri

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
 

## Mənbə

*
Allahverdi Verdizadə

**Allahverdi Əmənullah oğlu Verdizadə** (1914–1973) – Kimya elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Allahverdi Əmənullah oğlu Verdizadə 1914-cü ildə Qaryagin qəzasının Soltanlı kəndində anadan olub. 1930-cu ildə Qaryağın (Füzuli) rayonunda II dərəcəli məktəbi bitirmişdir. 1933-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (ADPU) kimya-biologiya şöbəsini bitirmiş, 1945-ci ildə namizədlik, 1965-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1967-ci ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 15-dən çox kitabın, dərsliklərin, 120-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir. Uzun müddət kənd məktəblərində müəllim işləmiş, 1941–42-ci illərdə II Dünya müharibəsinin iştirtakçısı olmuşdur. 1947-ci ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda çalışmış, kafedra müdiri işləmişdir. 1969-cu ildə alim ADPU-da "analitik və fiziki kimya kafedrasını təşkil etmiş və həmin kafedraya rəhbərlik etmişdir. 1973-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Torino FK

**Torino FK** () — İtaliyanın Turin şəhərini təmsil edən futbol klubu.

## Tarixi
3 dekabr 1906-cı ildə Yuventusun bəzi oyunçuları yeni klub açaraq adını Torino qoydular. Klub Milanın İnter klubunun yeniyetmələr komandasının və Torineze Komandasının bazasında yaradılmışdır. Klub ilk dəfə 1927-ci ildə İtaliya çempionu olmuşdur.

40-cı illərin ikinci yarısında Torinoya, İtaliya futbolunun əsas oyunçuları yığıldı. O zaman komandanın kapitanı Valentino Matsola idi. 1943-cü ildən başlayaraq komanda 5 il Skudettonu heç kimə vermədi. Növbəti dəfə komanda 1975-ci ildə Çempionluq ugrunda oynamaga başladı və 1976-cı ildə çempion oldu. Növbəti mövsüm isə ikinci yeri tutdu. 1992-ci ildə klub UEFA kubokunun finalına çıxdı.

### 1949-cu il faciəsi

4 may 1949-cu ildə Lissabon-dan İtaliyaya uçan "FIAT G-121CP" təyyarəsi Superqa yaxınlıgında qəzaya ugradı, sərnişinlərin hamısı həlak oldu. Bu təyyarə Benfika klubuyla oyundan geri qayıdırdı. Bu qəzada Torino klubunun bütün üzvləri həlak oldu.

## İştirak sayı

## Ugurlar
* **[[İtaliya A Seriyası|İtaliya çempionatı]]**
** Qaib: **8** (1926/1927, 1927/1928, 1942/1943, 1945/1946, 1946/1947, 1947/1948, 1948/1949, 1975/1976)
** Gümüş mükafat: **7** (1906/1907, 1914/1915, 1928/1929, 1938/1939, 1941/1942, 1976/1977, 1984/1985)
* **[[İtaliya Kuboku]]**
** Qalib: **5** (1935/1936, 1942/1943, 1967/1968, 1970/1971, 1992/1993)
** Finalçı: **8** (1937/1938, 1962/1963, 1963/1964, 1969/1970, 1979/1980, 1980/1981, 1981/1982, 1987/1988)
* **[[İtaliya Superkuboku]]**
** Finalçı: **1** (1993/1994)
* **[[UEFA Kuboku]]**
** Finalçı: **1** (1991/1992)
* **[[Mitropi kuboku]]**
** Qalib: **1** (1990/1991)

## Həmçinin bax
* İtaliya A Seriyası
* Turin
* Yuventus

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт клуба 
* Русскоязычный сайт болельщиков клуба
İtaliya A Seriyası bombardirləri

**Aİtaliya A Seriyası "Qızıl butsu"** titulu Mövsum sonunda futbol üzrə İtaliya çempionatında ən çox qol vurmuş oyunçuya verilir.
Digər adı **Capocannoniere** (ital.: [ˌkapokanːoˈnjɛːre] ) adlanır.

Bir mövsümdə ən çox qol vurma rekordu Cino Rossetti , Qonsalo Hiquain və Çiro İmmobileyə məxsusdur. Bu futbolçular bir mövsümə 36 qol vurublar.

Hamıdan çox bombardir olmuş futbolçu isə Qunner Nordaldır. O, 1949/50, 1950/51, 1952/53, 1953/54, 1954/55 mövsümləri olmaqla 5 dəfə bu titula sahib olub.

## İllər üzrə oyunçu sıralaması
**A seriyasının ən yaxşı bombardirləri:**

## Klublar üzrə sıralama
Bu titulu 17 dəfə Milan klubunun futbolçuları qazanıb . Bunlardan ən sonuncusu 2012-ci ildə Zlatan İbrahimoviç olub

## Maraqlı Fakt
Çiro İmmobile iki fərqli klub ilə bu titulu qazanıb.
Sindi Krouford

**Sindi Krouford** () () — Məşhur amerikalı supermodel, aktrisa və teleaparıcı.

## Həyatı
Sindi Krouford 20 fevral 1966 -cı ildə ABŞ-də, İlinoys ştatında anadan olub. Atası elektrik, anası tibb bacısı idi.
 
## İstinadlar
Pedant

**Pedant** ( tərbiyəçi, müəllim) xırdaçıl, izafi dərəcədə dəqiqçil, məlumatfüruş, özünü hərtərəfli bilikli göstərməyə, öz biliyini nümayiş etdirərək, başqalarna ağıl öyrətməyə çalışan adam. Bu cür yersiz formal hallar isə pedantizm sayılır. Xalq arasında çox vaxt bu cür insanlar "xırdaçıl", "zəhlətökən", "hərfbaz", "bürokrat" adlandırılırlar.

Məsələn; bir dinləyicinin mühazirəçiyə əhəmiyyət kəsb etməyən ədədi (99 qəpik əvəzinə 1 manat; saat 12:29 əvəzinə 12:30; oksigenin atmosferdə miqdarı: 20,942 % əvəzinə 21 %) yuvarlaq ifadə etməsinə görə nümayişkarcasına tutduğu irad.

Ziqmund Freyd psixoseksual inkişafın fazaları mülahizəsində pedantizmi "anal fazanın" bir xarakter tipi hesab edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər