open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Datolit

**Datolit – CaB [SiO<sub>4</sub>] (OH)** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.
  	  	
## Xassələri
Rəng – rəngsiz, çox vaxt yaşılımtıl çalarlı ağ, zeytunu - yaşıl, açıq- və bal kimi -sarı, bəzən qırmızımtıl, bənövşəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ, açıq-boz; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 2,9-3,0; Sərtlik – 5-5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qeyri-hamardan qabıqlıyadək; Morfologiya – kristallar: üzlərlə zəngin qısaprizmatik, lövhə- və pazvari, izometrik; Mineral aqreqatları: aydındənəvər və gizlikristallik bütöv kütlələr, salxım şəkilli radial-şüalı əmələgəlmələr–botriolitlər, kiçik kristal druzaları, fırçalar, qaysaqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Mineralın ən böyük yığınları skarn və skarnoidlərlə əlaqədar olub, vollastonitin hidrotermal əvəzlənməsi nəticəsində yaranan gec əmələgəlmələrdir. Çox vaxt badamdaş effuziv süxurların boşluqlarında müşahidə edilir. Bəzi intruziv süxurlarda (qabbro, diorit və b.), hidrotermal filiz yataqlarında, duz yataqlarının gips papaqlarında, çökmə və metamorfik (kalsifirlər, şistlər və s.) əmələgəlmələrdə damarcıq və püruzlar şəklində iştirak edir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: prenit, seolitlər, kalsit, danburit, vezuvian, aksinit, vollastonit, hedenbergit, anhidrit, xalsedon və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Arendal (Norveç); Sankt-Andreasberq (Almaniya); Trentino vilayəti (İtaliya); Bağçasaray rayonu və Qaradağ dağı (Krım); Turyin mədənləri, Tetyuxe, Aldan rayonu (Rusiya); Orta Asiya; Akatame, Şişibu (Yaponiya); Kivenaç, Meriden, Xourvel (ABŞ) və b. Azərbaycanda Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunda yerləşən bir sıra bor təzahürlərində (Berdıq-Qazançı, Əlincəçay və b.), həmçinin Tutqunçay hövzəsində və s. qeyd edilmişdir.

## Tətbiqi
Mineralın iri yığınlarından bor və onun birləşmələrinin mənbəyi kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL DATOLITE
Roko Baturina

**Roko Baturina** () — Xorvatiya Birinci Futbol Liqası təmsilçilərindən olan *Split* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Xorvatiyalı futbolçu.

## Klub karyerası

### Split
Baturina Split akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Baturina öz peşəkar karyerasında debütünü 15 aprel 2017-ci ildə *Riyeka* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Pavlovskini əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Split liqa görüşündə Riyekaya 2-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Milli karyerası
2017-ci ildə Baturina Xorvatiyanın gənclərdən ibarət milli komandası ilə Xorvatiyada keçirilən UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Baturina İtaliya, Türkiyə və İspaniya milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Xorvatiya Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Natrolit

**Natrolit – Na<sub>2</sub> [Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>10</sub>] · 2 H<sub>2</sub>O**  — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

## Növ müxtəliflikləri
Manqanlı natrolit, litiumlu natrolit.

## Xassələri
Rəng – qar kimi ağ, rəngsiz, sarımtıl, sarı, qırmızımtıl, kərpici-qırmızı, bəzən qara; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ipəyi, sədəf; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 2,2-2,26; Sərtlik – 5-5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; pilləli, tikanlı; Başqa xassələr– piroelektrik və pyezoelektrik xassələri; yüksək sorbsiya qabiliyyəti; Morfologiya – kristallar: nazik prizmatik, sap şəkilli, sütunvari; İkiləşmə: {110} və {011} üzrə; Mineral aqreqatları: çubuq formalı, radial-şüalı, lifli, torpaqvari, sıx, bəzən bütöv kütlələr, irikristallik bloklar, sferolitlər, kollomorf əmələgəlmələr, kristallik qabıqlar. 

## Mənşəyi və yayılması
Effuziv süxurların–bazalt və andezitlərin tipik mineralı olub, badamvari boşluqlarda müşahidə edilir. Nefelin və sodalitin hidrotermal dəyişilmə məhsulu kimi qələvi intruziv və effuziv süxurlarda – nefelinli siyenitlərində və bazaltlarda rast gəlir. Qələvi peqmatitlərdə en kəsiyi bəzən 1 m2-ə çatan irikristallik monomineral bloklar təşkil edir. Hidrotermal damarlarda, qneyslərdə, habelə sement kimi nefelinit palaqonit tuflarında müəyyən edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, geylandit, skoletsit, stilbit, şabazit, mezolit, analsim. Mineralın tapıldığı yerlər: Usti, Çeşska Lipa (Çexiya); Rodope (Bolqarıstan); Vişnyovıye və İlmen dağları, Kola yarımadası (Rusiya); Havay adaları və b. Azərbaycanda Xocavənd (Dağlıq Qarabağ), Qubadlı, Göy-Göl, Laçın, Lerik rayonlarında, Kiçik Qafqazın Qazax və Ağcakənd çökəkliklərində və b. aşkar edilmişdir.

## Tətbiqi
Molekulyar ələk kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Mineral Natrolite

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.
Plaqioklazlar

**Plaqioklazlar** — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 

## Növ müxtəliflikləri
Ay daşı – ay işığı sayrışmasını xatırladan mavi irizatsiya edən turş plagioklaz; günəş daşı (avantürin) – hematitin çox incə pulcuqvari möhtəvilərilə zəngin olan qızılı turş plagioklaz; maskelinit – rentgenoamorf plagioklaz.

## Xassələri
Rəng – adətən ağ, bəzən bozumtul, göyümtül, yaşılımtıl, çəhrayımtıl, qırmızımtıl çalarlı ağ, avantürinin – qızılı. Labradorda adətən parlaq göydən qırmızı rəngədək güclü irizatsiya müşahidə edilir; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq– qeyri-şəffafdan şəffafadək; Sıxlıq – 2,62-dən (albit) 2,76-dək (anortit); Sərtlik – 6,0-6,5; Ayrılma – {001} və {010} üzrə ~ 86° bucaq altında mükəmməl, {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, pilləli, Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gələn lövhəli, lövhəli-prizmatik, çox vaxt zonal; İkiləşmə: albit, periklin və karlsbad qanunları üzrə geniş təzahür edən polisintetik; sadə ikiləşmələr də qeyd edilir; Mineral aqreqatları: dənəvər kütlələr, bəzən, demək olar ki, tamamilə plagioklazlardan ibarət olan monomineral süxurları (albitit, labradorit, anortozit, plagioklazitləri) təşkil edən aqreqatlar, püruzlar, druzalar və fırçalar (albit).

## Mənşəyi və yayılması
Plagioklazlar əksər püskürmə süxurların əsas süxurəmələgətirən minerallarından biridir. Albitə, nisbətən az hallarda oliqoklaza turş və qələvi peqmatitlərdə rast gəlinir. Kontakt-metasomatik mənşəli plagioklaz təzahürləri məlumdur. Plagioklazlar metamorfik süxurların, albit isə həm də alp tipli damarların adi minerallarıdır. Plagioklazlara autigen əmələgəlmələr kimi çökmə süxurlarda rast gəlinir. Əsasi plagioklazlar Ay süxurlarında qeyd edilmişdir. Bu izomorf sıranın bəzi üzvləri (oliqoklaz, bitovnit), habelə plagioklazların rentgenoamorf növ müxtəlifliyi – maskelinit meteoritlərdə aşkar edilmişdir. Sonuncu, süxurların zərbə metamorfizminin məhsulu kimi bir çox meteorit kraterlərində tapılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, xlorit, ortoklaz, rutil, anataz, kalsit, dolomit, maqnetit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: bütün dünyada məlumdur.

## Tətbiqi
İrizatsiya edən tünd rəngli labrador gözəl üzlük materialıdır. Plagioklazların yarımqiymətli daş kimi zərgərlikdə istifadə olunan növ müxtəliflikləri – günəş və ay daşları həm də yaxşı məmulat daşları kimi praktik əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE PLAGIOCLASE MINERAL SERIES
Ağrıdağ

**Ağrıdağ** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1851,5 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-şərq qurtaracağında yerləşən Azərməsçid aşırımından (3474,7 m) cənub-qərbə ayrılan Sərkidağ qolunun suayırıcısında zirvə. Nüsnüs kəndindən 2 km şimal-qərbdədir. Şərqi Ordubad dərinlik qırılmasının nəzarət etdiyi Alt Eosen yaşlı diorit və dioritli porfirit tərkibə malik eyniadlı intruziv kütlənin hüdudlarında günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb kənarında, Kilit-Kotam qalxımının mərkəzi strukturu olan Kilit-**Ağrıdağ** antiklinalının tağ hissəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Qapıcıq dağı
* Elti dağı
* Maparax
* Ağdağ (Ordubad rayonu)
* Ağsal dağı

## İstinadlar
Çatırtau silsiləsi

**Çatırdau** () — yerli əhəmiyyətli dövlət yasaqlığı, Tatarıstanın ən hündür zirvələrinə sahib dağ silsiləsi. Ən hündür zirvəsi 321,7 metr təşkil edir və silsilənin ətəkləri Aznakaevo şəhəri yaxınlarında 7&nbsp;km təşkil edir.

Çatırtay coğrafi xəritələrdə dağ silsiləsi olaraq gösyərilir. Bu Tatarıstan ərazisində yeganə silsilədir. Ancaq əslində bu coğrafi obyekt tektonik fəaliyyət nəticəsində deyil eroziya fəaliyyəti nəticəsində formalaşmışdır

## Fauna

Çatırtau ətəklərində Bozqır marmotu, həmçinin Ellobius talpinus, Allocricetulus eversmanni, Boz siçancıq və Lagurus lagurus yayılmışdır. Bu canlılarının bir çoxunun arealının şimal sərhədi buradan keçir.

## Tarixi
XVIII əsrdə burada mis çıxarılırdı. Peter Simon Pallas 1772-ci ildə burada olmuşdur: «Çalpıdan 10 verst aralıda biz Suqoryat çayı və kəndinə çatdıq. Çayın kənarları qırmızı rəngdə idi. Üstəlik çay əhəng daşlı ərazidən axır. Burada Ufa və Kazan tatarları yaşayır. Kəndin bir məscidi vardır. Bir qədər aralıda biz Kiçik Suqoyat və sonradan isə Sapey auluna çatdıq…». Pallas havanın pis olmasına baxmayaq. Dağın zirvəsində olan mis mədənlərinin birinə çıxmışdır

Çatırtau silsiləsi dövlət əhəmiyyətli təbiət yasaqlığı elan edilmişdir. Yasaqlıq Tatarıstan Nazirlər Kabinetinin 18 iyul 2005-ci il N 353 qərarı ilə təşkil edilmişdir

Çatırtaunun qərb ətəklərində çoxlu sayda uçurumlar vardır. Bu hissədə çoxlu sayda şaxt müşahidə etmək olar. Hissələrdən biri meşələrlə örtülüdür.

Belə bir əfsanə vardır ki, Emelyan İvanoviç Puqaçev bu dağda öz qoşunu ilə birlikdə düşərgə salmışdır. Üstəlik onların silah arsenalının bir hissəsinin hələ də silsilədə yerləşən mağaralarda qalması kiki əfsanələr dolaşır

Çatırtau Paraplan həvəskarları arasında məşhurdur.

## İstinadlar
Kaliumlu-natriumlu çöl şpatları

**Kaliumlu-natriumlu çöl şpatları** — triklinik sinqoniya (mikroklin, anortoklaz), monoklinik sinqoniya (sanidin, ortoklaz). Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 

'mikroklin – K [AlSi3O8]; ortoklaz –K [AlSi3O8]; 

sanidin – (K, Na) [AlSi3O8]; anortoklaz – (Na, K) [AlSi3O8]

## Növ müxtəliflikləri
Adulyar – rəngsiz, şəffaf ortoklaz, bəzən opalestsentsiya edir; amazonit – yaşıl mikroklin; qialofan – bariumlu ortoklaz, bariumlu (5%-dək BaO) və natriumlu (4,92% Na) sanidinlər və b. Göstərilən minerallar (Na, K)  [AlSi3O8] tərkibli, yalnız yüksək temperaturda dayanıqlı olan homogen bərk məhlulun parçalanma məhsuludur. Temperatur aşağı düşdükdə bu bərk məhlul K [AlSi3O8] – (ortoklaz və ya mikroklinə) və Na [AlSi3O8] (albitə) parçalanır və qanunauyğun pertit (albit ortoklazda) və antipertit (ortoklaz albitdə) bitişikləri əmələ gəlir.

## Xassələri
Rəng – açıq-çəhrayı, boz, sarımtıl, yaşılımtıl, bəzən tünd-yaşıl, qəhvəyi, qara, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində – sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 2,6; Sərtlik – 6; Kövrəkdir; Ayrılma –  {001} və {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, bəzən qabıqlı; Başqa xassələr – opalestsenstiya (adulyar); Morfologiya – kristallar: qısaprizmatik, lövhəvari; peqmatitlərin mikroklini üçün ölçüləri bir neçə metrə çatan olduqca iri kristallar səciyyəvidir; İkiləşmə: tez-tez rast gəlir; sadə və polisintetik; karlsbad, manebax, baven və periklin qanunları üzrə; eyni zamanda iki qanun üzrə təzahür edən mürəkkəb ikiləşmələr mikroklin üçün səciyyəvi olub, mikroklin qəfəsinin yaranmasına səbəb olur; Mineral aqreqatları: dənəvər kütlələr, püruzlar, mikroklinin kvarsla özünəməxsus qrafik bitişikləri («yəhudi daşı» və ya «yazılı qranit»).

## Mənşəyi və yayılması
Ortoklaz və mikroklin turş və qələvi intruziv, sanidin və anortoklaz isə effuziv süxurların süxurəmələgətirən minerallarıdır. Mikroklin qranit peqmatitlərinin tipik mineralıdır. Qələvi çöl şpatlarının hidrotermal əmələgəlmələri damarətrafı dəyişilmiş silikat süxurları ilə əlaqədardır. Ortoklaz və mikroklin çox vaxt metamorfik proseslər nəticəsində əmələ gəlir və kristallik şistlərdə və qneyslərdə qeyd edilir. Plagioklazlara alp tipli damarlarda və autigen mineral kimi çökmə süxurlarda da rast gəlinir. Ay süxurlarında və meteoritlərdə qələvi çöl şpatlarının nadir tapıntıları aşkar edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, muskovit, biotit, xlorit, oliqoklaz, albit, andezin, nefelin, turmalin, hornblend. Mineralın tapıldığı yerlər: çoxsaylıdır.

## Tətbiqi
Keramika və şüşə sənayesində, təbabətdə (süni çini dişlərin hazırlanmasında) istifadə edilir. Amazonit yarımqiymətli daş kimi zərgərlikdə, anortoklaz üzlük material kimi tikintidə işlədilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Soda Feldspar
* Potash Feldspar
Lomontit

**Lomontit – Ca [Al<sub>2</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>] · 4 H2O; β - leonqardit – Ca [Al<sub>2</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>] · 3,5 H<sub>2</sub>O** — Monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.

β-leonqardit lomontitin havada, yaxud zəif qızdırıldıqda qismən dehidratatsiyası zamanı kristallizatsiya süyunun 1/8 hissəsini itirməsi nəticəsində əmələ gələn toz şəkilli məhsuldur.

## Növ müxtəliflikləri
Vanadiumlu (2,5% V2O5) və maqneziumlu (0,7%  MgO) lomontitlər.

## Xassələri
Rəng – ağ, rəngsiz, sarımtıl, qırmızımtıl, bə-zən qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində–sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; lomontit havada öz-özünə süyunu qismən itirdikdə qeyri-şəffaf torpaqvari kütləyə (β-leonqardit) çevrilir; Sıxlıq – 2,25-2,35; Sərtlik – 3-3,5; Lomontit çox kövrəkdir; Ayrılma – {110} və {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, pilləli; Başqa xassələr – yaxşı sorbsiya qabiliyyəti; Morfologiya – kristallar: prizmatik, sütunvari; İkiləşmə: {100} üzrə; Mineral aqreqatları: druzalar, sferolitlər, lifli, çubuq- və torpaqvarı, bəzən incə dənəli massiv əmələgəlmələr.

## Mənşəyi və yayılması
Bazalt və andezitlərdə badamvari, qranit, diorit və qranit peqmatitlərində damarcıq şəkilli əmələgəlmələrlə təmsil olunmuşdur. Dəmir filizli skarnlarda rast gəlir. Bəzən lomontit bilavasitə termal bulaqlardan çökür. Autigen əmələgəlmələri qumdaşlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: başqa seolitlər, habelə kalsit, xloritlər, desmin, epidot, prenit, apofillit. Mineralın tapıldığı yerlər: Yeni Zelandiya; Yaponiya; Kamçatka, Ural (Rusiya); Bretani (Fransa); Baveno (İtaliya); Burqas (Bolqarıstan); Kaliforniya, Massaçusets ştatları (ABŞ). Azərbaycanda Dağlıq Qarabağda, Daşkəsən, Gədəbəy, Göy-Göl, Ordubad, Lerik, Astara rayonlarında, Kiçik Qafqazın Qazax və Ağcakənd çökəkliklərinin bir çox məntəqələrində qeyd olunur.

## Tətbiqi
Böyük yığınlarının molekulyar ələk kimi praktik əhəmiyyəti vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Mineral Laumontite

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.
Vayrakit

**Vayrakit Ca [AlSi<sub>2</sub>O<sub>6</sub>]<sub>2</sub>· 2H<sub>2</sub>O** — monoklinik (psevdokubik) sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,26; Sərtlik – 5,-5,5; Ayrılma – qeyri-mükəmməl; Morfologiya – kristallar: ayrı-ayrı qabarıq tilli kristallar; İkiləşmə: {110} və {100} üzrə, mil şəkilli, polisintetik; Mineral aqreqatları: dənəvər.

## Mənşəyi və yayılması
Vayrakit kiçik temperatur intervalında (315-400°C) dayanıqlıdır və kalsium seolitləri içərisində ən yüksəktemperaturlu mineraldır. Fəal vulkanizm rayonlarında rast gəlir və müxtəlif hidrotermal dəyişilmiş effuziv süxurlar üzrə inkişaf edir. Plagioklazlar üzrə psevdomorfozalar kimi qələvi hidrotermlərin dəyişdirdiyi tufogen qumdaşlarında, brekçiyalarda və başqa süxurlarda qeyd edilir. Termal bulaqların təzahür etdiyi yerlərdə hidrotermal emanasiyaların məhsulu kimi tapılmışdır. Mineralın zəif metamorfikləşmiş tuflar və tufbrekçiyalar içərisində tapıntıları məlumdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: natrolit, lomontit, mezolit, skoletsit, analsim, şabazit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Vayraki termal bulağı rayonu (Yeni Zelandiya); Yaponiya və b. Azərbaycanda Dağlıq Talışda aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Wairakite
Skapolit

**Skapolit (Na, Ca)<sub>4</sub> (Cl, CO<sub>3</sub>) [Al (Si, Al) Si<sub>2</sub>O<sub>8</sub>]<sub>3</sub>** — tetraqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 

Marialit (Ma) – Na8 [(Cl2, SO4, CO3) | (AlSi3O8)6] — meyonit (Me) – Ca8 [(Cl2, SO4, CO3)2 | (Al2Si2O8)6] izomorf sırasının dəyişkən tərkibli mineral növüdür.

## Növ müxtəliflikləri
Qlavkolit – skapolitin mavi və ya göyümtül-bənövşəyi, stroqanovit – bozumtul-yaşıl növ müxtəliflikləri.

## Xassələri
Rəng – ağ, boz, açıq-sarı, yaşılımtıl, bozumtul-yaşılımtıl, mavi, tünd-göy, yaxud qırmızı, bəzən rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; ayrılma müstəvilərində sədəfiyədək; Şəffaflıq – işıqkeçirən, tutqun, nadir hallarda – şəffaf; Sıxlıq – 2,60–2,75; Sərtlik – 5–6; Kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə orta, {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – pilləli-qeyri-hamar, qabıqlı; Morfologiya – kristallar: prizmatik kristallarının en kəsiyi, adətən, kvadrat formalı olur; Mineral aqreqatları: dənəvər, sıx, şüalı, lifli kütlələr, druzalar.

## Mənşəyi və yayılması
Ən çox kontakt — metasomatik (skarnlar; dəmir filizi və şeelit yataqları) və metamorfik (mərmərlər, qneyslər, qranulitlər, şistlər, amfibolitlər) əmələgəlmələrdə yayılmışdır. Bəzən alp tipli damarlarda, peqmatitlərdə, habelə hidrotermal-dəyişilmiş əsasi süxurlarda, druzalar şəklində vulkanik süxur boşluqlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, qranatlar, piroksenlər, kalsit, floqopit, epidot, apatit, daşkəsənit, vollastonit, maqnetit, kobaltin, şeelit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Madaqaskar adası; Tosatal (İtaliya); Tunaberq (İsveç); Parqas ad. (Finlandiya); Arendzal (Norveç); Pribaykalyedə Slyudyanka və Bıstraya çay hövzələri, Uralda İlmen dağları (Rusiya) və b. Azərbaycanda Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının skarnlarında qeyd edilir.

## Tətbiqi
Gözəl boyanmış növ müxtəliflikləri qiymətli zərgərlik daşıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL SCAPOLITE
Prenit

**Prenit** — rombik sinqoniya. 

Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 

## Xassələri
Rəng – ağ, boz, açıq-sarı, bozumtul- və otu-yaşıl, qırmızımtıl, bəzən rəngsiz;

Mineralın cizgisinin rəngi – ağ;

Parıltı – şüşədən sədəfiyədək;

Şəffaflıq – yarımşəffaf;

Sıxlıq – 2,8–3; Sərtlik – 6–6,5;

Sınıqlar – qeyri-hamar;

Ayrılma – {001} üzrə orta;

Morfologiya – kristallar: nadir hallarda qısasütunvari və nazik lövhə şəkilli;

İkiləşmə: polisintetik;

Mineral aqreqatları: böyrək-, vərəq- və daraqvari, radial-şüalı, dənəvər, kürəvi, qaysaq şəkilli əmələgəlmələr, druzalar.

## Mənşəyi və yayılması
Tipik hidrotermal mineral olub, tez-tez hidrotermal dəyişilmiş əsasi süxurlarda–qabbro və diabazlarda əsasi plagioklazların parçalanma məhsulu kimi qeyd edilir. Habelə əsasi effuziv süxurların–bazalt və andezitlərin badamvari boşluqlarında rast gəlir. Kontakt-metasomatik əmələgəlmələrdə, adətən, endoskarnlarda rast gələn prenit epidot, piroksen və qranat üzrə inkişaf edir. Mineralın tapıldığı yerlər: Arendal, Kraqeryo (Norveç); Falun (İsveç); Ural, Qafqaz (Rusiya); Zakarpatye (Ukrayna). Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının hiperbazitlərində, Daşkəsən və Gədəbəy rayonlarının skarnlarında, Ağcakənd çökəkliyinin vulkanogen əmələgəlmələrində, Talışın subqələvi bazaltoid formasiyasının süxurlarında, Şimali-Daşkəsən kobalt yatağında qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE GEMSTONE PREHNITE
Skoletsit

**Skoletsit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 	 			  	

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, boz, qəhvəyi, sarı, çəhrayı; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, ipəyi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 2,1-2,4; Sərtlik – 5-5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə tam mükəmməl; İkiləşmə: Morfologiya – kristallar: iynəvari, sap şəkilli;{100} üzrə tez-tez rast gəlir; Mineral aqreqatları: radial-şualı, dərz şəkilli, lifli əmələgəlmələr, druzalar, sferolitlər.

## Mənşəyi və yayılması
Vulkanogen əmələgəlmələrdə geniş inkişaf etmişdir, çox vaxt bazaltlarda badamcıq və jeodalar şəklində rast gəlir. Mineralın böyük yığınları fəal vulkanizm vilayətlərində müəyyən edilmiş və hidrotermal-metasomatik dəyişilmələrə (propilitləşmə) məruz qalmış bazalt, riolit tufları və b. süxurlarda qeyd edilmişdir. Skoletsitə həmçinin qabbro və dioritlərin çatlarında, nefelinli siyenit peqmatitlərində, mergellə fonolitlərin kontakt zonalarında rast gəlinir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, nefelin, tomsonit, mezolit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Puna (Hindistan); Vişnyovıye dağları, Şimali Qafqaz (Rusiya); Teyqarhorn (İslandiya); Teybl dağları (ABŞ). Azərbaycanda skoletsitin tapıldığı yerlər çoxdur: Dağlıq Talış, Qazax və Ağcakənd çökəklikləri, Daşkəsən, Göy-Göl, Ordubad, Culfa, Şahbuz rayonları və b.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL SCOLECITE
Tomsonit

**Tomsonit – NaCa<sub>2</sub> [Al<sub>5</sub>Si<sub>5</sub>O<sub>20</sub>] • 6 H<sub>2</sub>O** — rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 

## Növ müxtəliflikləri
Kaliumlu, kalsiumlu, stronsiumlu tomsonitlər.

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, çəhrayı, yaxud qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşədən sədəfiyədək; Şəffaflıq – şəffafdan yarım-şəffafadək; Sıxlıq – 2,10–2,40; Sərtlik – 5–5,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {100} üzrə orta; Sınıqlar – pilləli, qeyri-hamar, tikanlı; Morfologiya – kristallar: lövhəli və prizmatik; İkiləşmə: {110} üzrə; Mineral aqreqatları: radial-şualı və dərz şəkilli əmələgəlmələr, sferolitlər.

## Mənşəyi və yayılması
Əsasi effuziv süxurların boşluqlarında rast gəlir. Fəal vulkanizm rayonlarında başqa seolitlərlə birlikdə müxtəlif vulkanitlər üzrə inkişaf edir və plagioklazları, tünd rəngli mineralları və vulkanik şüşəni əvəz edir; nefelinli siyenitlərdə nefelinin dəyişilmə məhsulu kimi müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, analsim, fillipsit, şabazit, qonnardit, natrolit. Mineralın tapıldığı yerlər: Oaxy rayonu (Havay adaları); Kamçatka, Kuril adaları (Rusiya); Yeni Zelandiya; Dumbarton (Şotlandiya). Azərbaycanda Kiçik Qafqazın Qazax və Ağcakənd çökəkliklərində, həmçinin Xocavənd (Dağlıq Qarabağ), Kəlbəcər, Laçın rayonlarında, Naxçıvan MR-da, Dağlıq Talışda rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL THOMSONITE
Mezolit

**Mezolit** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. 				  	

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarımtıl, cəhrayı, yaxud qırmızı; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Şəffaflıq – şüşə, lifli aqreqatlarda–ipəyi; Parıltı – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 2,2-2,4; Sərtlik – 5; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvari: Morfologiya – kristallar: prizmatik, iynəvari; İkiləşmə: həmişə {100} üzrə müşahidə edilir; Mineral aqreqatları: radial-şüalı, incəlifli, sıx və torpaqvari kütlələr, sferolitlər, druzalar.

## Mənşəyi və yayılmas
Çox vaxt effuziv süxurların–bazaltların və andezitlərin boşluqlarında qeyd edilir və adətən mezolit-skoletsit zonasında toplanır. Bəzi fonolitlərdə jeodalar şəklində rast gəlir. Siyenitlərdə, manqan və barium mineralları ilə sıx assosiasiyada – hidrotermal damarlarda tapılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: skoletsit, stilbit, geylandit, tomsonit, lomontit, analsim. Mineralın tapıldığı yerlər: Rusiya, Çexiya, Almaniya, Şotlandiya, İrlandiya, ABŞ, Kanada, Hindistan, Avstraliyada çoxsaylı yerlər. Azərbaycanda mezolitin tapıntıları Naxçıvan MR-nın, Dağlıq Talışın, Kiçik Qafqazın Ağcakənd və Qazax çökəkliklərinin, Gədəbəy, Göy-Göl, Goranboy və Laçın rayonlarının bəzi məntəqələrində qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL MESOLITE
Şimal gönlücəsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici görünüşü
Orta ölçülü növdür (kütləsi 8,0 – 14,5 q, bədəninin uzunluğu 50-60 mm, quyruğun uzunluğu 39-47 mm, qulaqların uzunluğu 12-15 mm, bazusu 37,5-43,0 mm-dir). Qulaqları nazik dərilidir. Qulağın qısa dəri çıxıntısının orta hissəsi enlidir. Qanadları nazik, ucları isə itidir. Xəzi sıx, nisbətən uzun və yumşaqdır. Bədənin üst hissəsində ikirəngli (qızılı çalarlı tünd qonur) alt hissəsidə noxudu bozdur.

## Yayılması
Bütün Şimali Avroasiyada yayılmışdır. Arealın cənubunda hər yerdə nadirdir. Azərbaycanda şimal yarasasına Masallı rayonunun Viləşçay ətrafında təsadüf edilmişdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Biologiyası kifayət qədər öyrənilməmişdir. Tikililərin müxtəlif hissələri, az hallarda qaya və ağac koğuşlarının yarıqları onların yay sığınacaqları hesab olunur. Kiçik koloniyalar halında erkəklərdən ayrı yaşayan dişilər iyun-iyul əvvəlində iki bala verirlər. Ova çox tez, günəş batan kimi çıxırlar. Uçuşları sürətli və cəlddir. Uçuş zamanı tez-tez qanadlarını vurur və sərt dönüşlər edir.

Mağaralar, zirzəmilər, binaların müxtəlif hissələri, qayadakı dərin yarıqları onların qış sığınacaqları hesab olunur. Soyuğa yüksək dərəcədə davamlılığı sayəsində payızın axırına qədər fəal olur və başqa yarasalar üçün yararlı olmayan soyuq sığınacaqlarda belə qışlayırlar. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fənərbaxça BK

**Fənərbaxça BK** — Fənərbaxça İdman Klubunun kişi basketbol şöbəsidir.

Köhnə adı Fənərbaxça Ülker. 2017-ci ildə Euroleague çempionu olaraq, Avropa qitəsinin ən güclü komandası olmuş və Türk basketbol tarixinin ən böyük müvəffəqiyyətini qazanmışdır.

Ülkerspor, Fənərbaxça İdman Klubu ilə birləşərək "Fenerbahçe Ülker" adını almışdır. Kişi və qadın basketbol komandaları vardır. Avropa yarışlarına Fenerbahçe Ülker adıyla Fenerbahçe basketbol komandası iştirak edəcəkdir.

**[[Fənərbaxça Basketbol Komandası]]** ad sponsoru olmadan 2016–2017 Euroleague çempionu olmuşdur.

## Tarixi
1975-ci ildə Nasaşspor adı ilə yaradılan klub təxminən 20 il Türk basketbolunun orta sıra komandalarından biri kimi yarışlarda iştirak etmişdir. 1993-cü ildəqida sektorunun öncül firmalarından olan Ülker tərəfindən satın alınan klubun tərkibi və hədəfləri tamam dəyişdi.

Ülkerspor kimi adını dəyişəndən bir sezon sonra Türkiye Basketbol Liqasında finala çıxdı və Türkiyni Koraç Kupasında təmsil etdi. 12 illik bir müddətdə Efes Pilsen ilə birlikdə liqanı sürükleyen iki komandadan biri oldu. Bu zaman müddətində 8 dəfə liqanın finalına çıxdı və 3 dəfə çempion oldu. Fenerbahçe Spor klubu ilə yalnız kişi branşta birləşib fəaliyyətini Fenerbahçe Ülker kimi davam etdirməkdədir.

Fenerbahçe Spor Klubu, həm basketbol həm də futbol milli komandalarında oynamış ilk və tək idmançıya sahib olmaq kimi qəribə bir rekorda sahibdir.

## Kişi Basketbol Komandası

## Uğurları
* Türkiyə Basketbol Liqası (4 dəfə)
1991, 1995, 1998, 2001

* Cumhurbaşkanlığı Kuboku (8 dəfə)
1990, 1991, 1994, 1995, 2001, 2002, 2003, 2004

* Türkiyə Kuboku (4 dəfə)
1967, 2003, 2004, 2005

* Avropa Çempion Klublar Kuboku Dörddə bir Final
1997

* Koraç Kuboku Dörddə bir Final
1995

## Qadın Basketbol Komandası

## Müvəffəqiyyətləri
Türkiyə

Türkiyə Basketbol Liqası
* Çempion (7): 1990–91, 2006–07, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2013–14, 2015–16
* Ikinci (8): 1967–68, 1969–70, 1970–71, 1982–83, 1984–85, 1992–93, 1994–95, 2008–09
* Klasman Liqası lideri (9): 1982–83, 1984–85, 1987–88, 1989–90, 1990–91, 1991–92, 2006–07, 2010–11, 2014–15
Türkiyə Kuboku
* Çempion (5): 1966–67, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2015–16
* Final (3): 1993–94, 1996–97, 1998–99

Avropa

Euroleague
* Çempion (1): 2017
* Ikinci (1): 2015–16
* Dördüncü (1): 2014–15
* Dörddəbir Final (3): 2014–15, 2015–16, 2016–17

EuroChallenge
* Dördüncülük (1): 2004–05

Saporta Kuboku
* Dörddəbir Final (1): 1994–95

Koraç Kuboku
* Dörddəbir Final (2): 1995–96, 2000–01

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Resmi site
* Fenerbahçe Ülker Basketbol Portalı
* Fenerbahçe Ülker resmi olmayan web sitesi 
* Türkiye'nin Basketbol Portalı 
* Fenerbahçe Portalı
Bucaq tatarları

**Bucaq tatarları** (Dunay tatarları, noqaylar) - XV-XVIII əsrlərdə Cənub-Şərqi Bessarabiya çöllərində (Bucaq) məskunlaşmış türkdilli xalq.
## Haqqında
Bucaq tatarları Bucaq ərazsində bir neçə köçəri türk tayfasının, başlıca olaraq, kiçik noqayların qarışması nəticəsində təşəkkül tapmışdır. Ehtimal ki, əvvəllər burada hunlar, avarlar, bulqarlar, qıpçaqlar, kumanlar və peçeneqlər məskunlaşmışlar. 1484-cü ildə Osmanlı sultanı II Bəyazidin Moldova knyazlığına yürüşündən və Bucaqda Silistriya sancaqlığının yaradılmasından sonra Krım xanı Mengli Gəray bu ərazidə Şimali Qafqaz çöllərindəki təbəələrini - tatarları və noqayları məskunlaşdırdı. Qonşu dövlətlərə yürüşləri ilə tanınan kişik noqayları Podolye və Ukraynada bucaq tatarları adlandırırdılar. 1812-ci ildə Bucaq vilayəti Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldıqdan sonra noqayların bir qismi Azovyanı ərazilərə Don çayından Kubana qədər) köçürüldü, müsəlman əhali Osmanlı dövlətinin Dobruca vilayətinə sürgün edildi, Bucaq tatarlarının yerlərində isə ruslar məskunlaşdı.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. V cild. Bakı, 2014, səh.16.
İsko

Frans**isko** Roman Alarkon Suares Rika İsko (doğumu. 21 aprel 1992 , Malaqa) İsbaniya millisinin Real Madridin və yarımmüdafiəçi. Bu Anda la liqada Real

Madriddə Çıxış edir .Real madriddən əvvəl Malaqa , və Valensiyada onun oynayıb . Artıq Real onun üçün doğmalaşıb . Bu mövsüm Real Madriddə 22 nömrə iləçıxıç edib.bu mövsüm bir dəfə du-bil də edib bunu Real Madrid-Qranada maççında edib .

Maçda Real M 5–0 hesabı ilə qələbə qazandı .

Çempionlar Liqasında da 1 qol vurub .

## İstinadlar
Moldovada qaqauzlar

200px|right|thumb|
**[[Moldova]]da [[qaqauzlar]]** — Moldova ərazisində yaşayan ən iri milli azlıqdan biri. Besarabiyada ruslar tərəfindən aparılan kolonizasiyalaşdırma siyasətinə baxmayaraq qaqauzlar bölgədə mövkəmlənə bilmişlər. Onlar Moldova ərazisində qeyri bərabər paylaşmışdır. Onlar əsasən ölkənin cənubunda üstünlük təşkil etirlər. Xüsusi ilə Qaqauz Muxtar Regional Torpağı ərazisində cəmləşmişlər. Qaqauzlar əsasən kənd təsərrüfatı sahələrində çalışırlar. Bu səbəbdən qaqauzlar arasında kənd əhalisi üstünlük təşkil edir.

## Yerləşmə
Qaqauzların ölkənin milli tərbinində rolu getdikcə artır. Qaqauziya ərazisində isə onların say artımı nəticəsində respublikanın 83,8 % əhalisini təşkil edir. Qonşu Tarakli rayonunda isə əhalinin 9,0 % təşkil edir. Burada əhalinin böyük hissəsini bolqarlar təşkil edir. Bessarabira rayonunda ümumi əhalinin 7,4 % qaqauzlar təşkil edir. Bu isə ölkənin ümumi göstəricilərindən çoxdur. Kaqul rayonunda ümumi əhalinin 2,7 % təşkil etdiyi halda ölkənin digər ərazilərində 1 %-dən azdır. Qaqauzların Moldova daxili miqrasiyası faiz nisbəti ilə olduqca azdır. Onlar əsasən Rusiya Federasiyasına miqrasiya edirlər.

## Etno-dil prosesləri
Moldova və Ukrayna ərazisində yaşayan qaqauzlar arasında digər millərlərin nümayəndələri ilə nikaha girmək nadir görülür. Bu səbəbdən milli kimliklərini qoruya bilirlər. Ancaq XX əsrin əvvəllərində bu tendensiya fərqli idi. Belə ki, Komratda iki ailədən biri bolqarlarla qurulurdu. XX əsrin sonlarında isə 14 qaqauza biri düşürdü. Bolqarların üstünlük təşkil etdiyi kənd ərazilərində bolqarlar faktiki olaraq qaqauzları asilimiyasiya etmişlər. Ancaq Moldova ərazisində qaqauzlar öz dillərini və milli kimliklərini qoruya bilmişlər. Rus dili isə ikinci dil olaraq istifadə edilir. Bir çoxları isə sərbəst şəkildə rumın dilinə sahibdirlər.

## Qalereya

File:Hederlez in Chișinău, May 7 2017 (09).jpg|Milli rəqs
File:Hederlez in Chișinău, May 7 2017 (24).jpg|
File:Hederlez in Chișinău, May 7 2017 (42).jpg|Rəqs edən qaqaus qadın 
File:Hederlez in Chișinău, May 7 2017 (46).jpg|Milli geyimlər


## İstinadlar
Ədirnəqapı

**Ədirnəqapı** — İstanbulun Fateh bölgəsinə aid ən məşhur səmtlərindən biridir. Qanuni Sultan Süleymanın qızı Mehrimah Sultanın istəyilə Memar Sinan tərəfindən inşa olunan Mehrimah Sultan Külliyəsi burada yerləşir.

## Mənbə
Latrodectus tredecimguttatus

**Aralıq Dənizi Qaraqurd** **Hörümçəyi** () — Qaraqurd cinsinin növlərinə aid edilir.

## Xarakteristikası

*L. tredecimguttatus* digər qaraqurd növlərinin çoxuna bənzər şəkildə olduğu kimi qara rəngdədir, qarnının dorsal tərəfində on üç nöqtəsi vardır (elə latınca adı on üç nöqtəli deməldir). Bu işarələr adətən qırmızı rəngdə olur lakin həmçinin sarı və ya narıncı rəngdə də ola bilər. Əks təqdirdə *Latrodectus* cinsinin digər növləri ilə oxşardır. Bu növ əsasən çöllərdə və digər otlaqlarda yaşayır, taxılın əllə yığıldığı ərazilərdə ciddi bir problem meydana gətirə bilir. Erkəyin zəhəri epidermisə nüfuz edə bilmir və yalnızca dişi növün sancması təhlükəlidir (insanlar və ya mal-qara üçün).

## Zəhərin təsiri
Qaraqurdun zəhəri ən zəhərli ilanların zəhərindən 15 dəfə güclü təsirə malikdir. Sancılmış nahiyədə qırmızı ləkələr əmələ gəlir, tezliklə də itir. 10–15 dəqiqədən sonra qarın, bel və döş nahiyədə kəskin ağrı başlayır və ayaqlar keyləşir. Sonra psixi əlamətlər müşahidə edilir və xəstə özündə ölüm təhlükəsi hiss edir. Çox vaxt başgicəllənmə, baş ağrıları, boğulma, təngnəfəslik, qıcolma, qusma, nəbzin zəifləməsi və aritmiya halları da müşahidə edilir. Zəhərlənmiş insanın qanında və sidiyində zülal aşkar edilir. Sonra xəstə halsıqlıq, yuxusuzluqdan şikayətlənir. 3–5 gündən sonra dəridə xarakterik səpgilər əmələ gəlir və xəstənin vəziyyəti yaxşılaşır. Tam sağalma 2–3 həftədən sonra baş verir. Vaxtında tibbi yardım olunmasa, qaraqurdun sancması ölümlə nəticələnir. Qaraqurdun sancması ən çox qaramal, atlar və dəvələr əziyyət çəkirlər. Çox vaxt heyvanların ölümü ilə nəticələnir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Astronomy is the most ancient of the sciences. (Qazax xalq astronomiyasında "Karakurt" sözü haqqında — ingilis dilində). Eyni məqalə rus dilində: Астрономия – самая древняя из наук
Albaniya Respublikası avtomobil dövlət qeydiyyat nişanı

**Albaniya Respublikası avtomobil dövlət qeydiyyat nişanı **— nəqliyyat vasitəsinin dövlət qeydiyyat nişanı Albaniya Respublikasının ərazisində və ya onun hüdudlarından kənarda yol hərəkətində olan hər bir nəqliyyat vasitəsini fərqləndirən, onun qabaq və arxa hissələrində (motosikllarda, traktorlarda və qoşqularda isə yalnız arxa hissəsində) müəyyən edilmiş yerlərdə bərkidilmiş xüsusi lövhə.

## Format

2011-ci ilin fevral ayının 16-dan bu günə qədər, İtaliya və Fransanın istifadə etdiyi avtomobil nömrə nişanı formatına bənzər bir dizayn istifadə edilir. Nişanlar solda ağ hərflərlə *AL* yazılmış və iki başlı qartal fiquru olan mavi bir lentlə başlayır. İki hərfli kod, təhlükəsizlik holoqramı, üç rəqəm və iki hərfli kod ilə davam edir, son olaraq sağ tərəfdə mavi xətt üzərində qeydiyyat ili ilə vilayət kodu yazılmışdır. Yazı tipi 2002-ci ildən etibarən dəyişdirilərək daha emfatik hala gətirilmişdir. Tənqidçilər cüt başlı qartalın və *AL* hərflərinin, rənglərindən ötəri Albaniyanı təmsil etmədiyini iddia edirlər.

## Tarixi

### 1958-1993

Kommunist rejimi dövründə yük maşınlarındakı avtomobil nömrə nişanları, vilayət adının ilk hərfləri, sonra is beş rəqəm olaraq (Məsələn: *BR *• *14825*) istifadə edilmişdir. Bu avtomobil nömrə nişanı qaydası, 1991-ci ildə iki nömrə, iki hərfli vilayət kodu, üç nömrə (Məsələn:* 22 *• *KO *• *4283* ) olaraq dəyişdirilmişdir. Rəsmi avtomobillər isə kommunizmi təmsil edən qırmızı bir ulduzla birlikdə, ağ rəngli çərçivənin içərisində qara rənglə verilmiş bölgənin ilk hərflərini və nömrəsi var idi. 1993-ci ildə kommunist rejimin bitməsi ilə birlikdə format yenilənmişdir.

### 1993-2011

1993-ci ildən bəri istifadə bu nömrə nişanları 2011-ci ilin fevral ayından istifadəsi başlayan nömrə nişanları ilə birlikdə etibarlılığını qorumaqdadır. 1995-ci ildə nömrə nişanlarının sol hissəsində yerləşən milli simvolun şrifti dəyişdirilərək, bir az daha böyüdülmüşdür. 1993-2011-ci illər arasında bir neçə dəfə simvollar arasındakı boşluqlar dəyişmiş, amma ən əhəmiyyətlisi nömrə nişanlara təhlükəsizlik holoqramı yerləşdirilmişdir. Nömrə nişanlarında vilayətləri təmsil edən iki hərfli ixtisarlar mövcuddur. Məsələn *KO* ixtisarı Korçe vilayətini, *[[Tirana vilayəti|TR]]* ixtisarı isə Tirana vilayətini təmsil edir. Vilayət kodundan sonra hər bir seriya nömrəsini müəyyənləşdirən tək hərfli ardıcıl kod var. Məsələn A seriya nömrəsi ilə başlayan bir nömrə nişanı, B seriya nömrəli bir nömrə nişanından daha əvvəl verilmişdir deməkdir.

## Vilayət kodları

## Növləri

Diplomatik nömrə nişanları:

## Xarici Keçidlər
* License plates in Albania
* Old Albanian License Plates
* Drejtoria e Pergjithshme e Sherbimeve te Transportit Rrugor Website (Quru Yolu Nəqliyyatı Xidməti Ümumi Müdirliyi Rəsmi Saytı)

## Qeydlər

## İstinadlar
Mehrimah Sultan Külliyəsi (Ədirnəqapı)

**Mehrimah Sultan Külliyəsi** — İstanbulun Ədirnəqapı səmtində XVI əsrə aid külliyə. Osmanlı sultanı I Süleymanın yeganə qızı olan Mehrimah Sultan tərəfindən inşa etdirilən külliyə məscid, 2 hamam, mədrəsə, məktəb, çeşmə, türbə və çoxlu sayda dükandan ibarətdir. Memar Sinan tərəfindən inşa olunan külliyənin tikintisi 1566-cı ildə başa çatmışdır.

Mehrimah Sultan Külliyəsi bir çox xüsusiyyətlərinə görə daha sadə görünümə sahibdir.

37 m hündürlükdə günbəz üç tağ üzərində, hər tərəfində iki sütun, sağ və solda üç qübbə yerləşir. Mehrab və minbər daş işlərindən düzəldilib. 20 metr diametri və 37 metr hündürlüyündə günbəz ilə örtülmüş dini quruluşun ən maraqlı hissələri günəş işığından maksimum dərəcədə yararlanmaq üçün yerləşdirilmiş vitraj şüşələri olan mərmər minbərdır.

Böyük həyət qapısından dik pilləkənlərlə məscidə çatanda, sağdakı mədrəsələr və 7 qübbəli 8 mərmər qranit sütunlu son iclas yeri var. Bulaq bağda, minarə isə sağdadır. Hamam küçənin yanındadır. 1999-cu il zəlzələsi zamanı ziyan görmüş məscidin bərpası başa çatdırılmışdır.

Bu quruluşun kompleksi özünü çox dərəcədə qoruya bildi. Kompleksdən yalnız mədrəsə və bazar qala bilməzdi. 20-ci əsrin birinci rübünə qədər istifadə olunan məktəb və hamam hələ də bütövlüyünü qoruyur. Məktəbin yanında Əhməd Paşanın məzarı da var.

Osmanlı İmperatorluğunun məscid tikməsi təxminən 3 il çəkdi. 11 illik bərpa işləri başa çatdı və məscid xidmətə açıldı.

## Həmçinin bax
* Mehrimah Sultan
* Sultan Süleyman
* Memar Sinan
* Süleymaniyyə məscidi

## İstinadlar
Daniel Karvaxal

**Daniel Karvaxal Ramos** (; 11 yanvar 1992, Leqanes, İspaniya) — İspaniya futbolçusu, "Real Madrid" klubunun və İspaniya milli futbol komandasının sağ cinah müdafiəçisi.

## Həyatı
Daniel Karvaxal 11 yanvar 1992-ci ildə İspaniyanın Leqanes şəhərində dünyaya göz açıb. Hazırda "Real Madrid" klubunda 2 nömrəli forma geyinir.

## Karyeası

### Real Madrid Kastilya
Daniel Karvaxal peşəkar karyerasına "Real Madrid Kastilya" klubunda başlayıb. Bu klubun heyətində o, 68 oyun keçirərək 3 qol vurub.

### Bayer 04
2012-ci ildə Daniel Karvaxal "Bayer 04" klubuna transfer olunub. Bu klubun heyətində 32 oyun keçirən  Karvaxal  cəmi 1 qol vura bilib.

### Real Madrid
Daniel Karvaxal 2013-cü ildən heyətində çıxış etdiyi "Real Madrid" klubunun forması ilə 264 oyuna çıxıb və 7 qol vurub. O, bu klubda əvvəlcə 15, sonra isə 2 nömrəli forma geyinib.

### İspaniya millisi
Daniel Karvaxal 2013-cü ildən İspaniya milli futbol komandası heyətinin üzvüdür.

## Nailiyyətləri
;  "Real Madrid Kastilya"
* B Sequndası qalibi: 2011/12

;  "Real Madrid"
* İspaniya çempionu: 2016/17 2019/2020|2019/2020
* İspaniya Kubokunun qalibi: 2013/14
* UEFA Çempionlar Liqası qalibi **(3)**: 2013/14, 2015/16,2016/2017
* UEFA Superkuboku qalibi **(2)**: 2014, 2016
* Klublararası dünya çempionatının qalibi **(2)**: 2014, 2016
* **Cımi 9 trofey**

;  İspaniya millisi
* Avropa çempionatının (19 yaşlılar) qalibi: 2011
* Avropa çempionatının (21 yaşlılar) qalibi: 2013

## Həmçının bax
Cənubi Sporad adaları

**Cənubi Sporad adaları** (Dodekanes) – Egey dənizində, Kiçik Asiya yarımadasının cənub-qərb sahili yaxınlığında adalar qrupu.

## Haqqında
Cənubi Sporad adaları Yunanıstan ərazisinə daxildir. Sahəsi 3541 kv. km.-dir. Əhalisi 200 min nəfərdir (2005). Əsas adaları Rodos, Samos, İkariya, Kos, Karpatos adalarıdır. Relyefi dağlıqdır. Maksimum hündürlüyü 1434 metrdir (Samos adasında Kerketefs dağı). Cənubi Sporad adalarında kolluqlar, bəzi yerlərində həmişəyaşıl palıd, şam və sərv meşələri geniş yayılmışdır. Əhalisinin əsas məşğuliyyəti subtropik əkinçilik, (üzümçülük), bağçılıq, heyvandarlıq, (davar) və balıqçılıqdır. Rodos və Samos şəhərləri Cənubi Sporad adalarındadır.

## Mənbə
*
Mariano Dias Mexia

**Mariano Diaz Meyiya** () — Real Madrid kulubunun hücumçusu.

Mariano Diaz 1 avqust 1993-cü ildə İsbaniyanın Premiya de mar şəhərində anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Danilo (futbolçu)

**Danilo da Silva** () — Braziliyalı futbolçu. Yuventus klubunun və Braziliya Milli komandasının sağ cinah müdafiçəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tısbağa şorbası

**Tısbağa şorbası** — əsasən Yaşıl tısbağa, Kaymanabənzər tısbağası, Qrifəbənzər tısbağa və Uzaqşərq tısbağası ətindən hazırlanır.

## Tarixi
Hüquqi baxımdan tısbağa supunun hazırlanması qadağandır. Səbəb isə tısbağa şorbasında istifadə edilən tısbağaların böyük əksəriyyətinin qırmızı kitaba düşməsi və nəslinin kəsilmə ethimalının böyük olmasıdır.

## Resept

Qatı qəhvəyi rəngdə olan şorbadır. Tısbağanın əti hissələrə bölünərək 3–4 saat yarımduzlu suda qaynadılır. Şorbaya qatılıq vermək məqsədi ilə ona kartof qatılır..

Bir çox Asiya ölkələrində, xüsusi ilə Sinqapurda çin mətbəxinin delikatesi hesab edilir. Ona çoxlu sayda ədva qatılır. Bu isə onun dadını artırır.

## Tısbağa şorbasının təqlidi

İngilis dilli ölkələrdə saxta tısbağa şorbası hazırlanır. Bu qida dananın beyin, dırnaq və daxili orqanlarından hazırlanır.

## Tarixi faktlar
ABŞ Prezitenti Uilyam Taft tısbağa şorbası həvəskarı olmuşdur. Onun həmçinin bu yeməyi bişirmək üçün xüsusi aşpazı olmuşdur.

## İstinadlar
Katalaza

**Katalaza** — hidrogen- peroksidi (H2O2) dihidrogen (H2) və dihidrogen- monooksidə (H2O, su) parçalayan enzim (ferment). Tərkibində Fe3+ kationu saxlayır. Bu günə qədər hidrogen peroksidi katalaza enzimindən sürətli parçalayan katalizator nə tapılmış, nə də sintez edilməmişdir. Hidrogen peroksidlə əmələ gətirdiyi aralıq kompleks katalaza peroksidat (CAT-H2O2) adlanır. Tənəffüs zamanı ağ ciyərlərimizdə hidrogen- peroksid alınır. Bu maddə tibdə istifadə edilməsinə baxmayaraq zəhərlidir. Bu səbəbdən orqanizmdə katalaza enziminə (fermentinə)ehtiyac olur. Katalaza demək olar ki, bütün aerob orqanizmlərdə tapılmışdır. Katalaza dörd subvahiddən əmələ gəlmişdir və tərkibində təxminən 2 milyon aminturşu qalığı mövcuddur, yəni tetramerdir . Bu dörd subvahiddə hidrogen- peroksidlə reaksiyaya daxil olmağa imkan verən hem var. İnsan orqanizmində katalaza üçün optimal pH=7-dir pH- ın 6.8 və 7.5 kimi qiymətlərində reaksiya getmir... Digər orqanizmlər üçün bu qiymət 6–11 arası qiymətlər alır . Optimal tamperatur isə müxtəlif orqanizmlər üçün müxtəlifdir.
.

## Quruluşu
İnsan katalazasını konseptual dörd bölməyə bölmək olar ki, bu dörd bölmə birlikdə tetramer təşkil edir. Hər qlobulada geniş hidrofob əsaslı 8 antiparalel b-barel vardır (b1–8) və bir tərəfdən A9 loops ilə əhatə olunmuşdur.b-barel üzərindəki A Helikal domayn b4 və b5 qalıqları arasında əldə olunan dörd C-terminal Helices (A16, A17, A18 və A19) və dörd Helicesdən ibarətdir (A4, A5, A6, və a7).

## Tarixi
1818-ci ildə Louis Jacques Thenard səhvən hidrogen peroksidi parçalayan enzim tapır. Bu enzim katalaza idi. Bu enzim sonradan bir çox orqanizmlərdə tapıldı və Oscar Loew 1900-cü ildə bu enzimi katalaza adlandırmağı təklif etdi

## İstinadlar
Marselo (futbolçu)

**Marsello Virera Da Silva Cuniyor** () — Braziliya milisinin və "Fluminense" komandasının müdafiəçisi.

## Klub  karyerası
### Fluminense
Marsello peşəkar karyerasına "Fluminense"  klubunda başlayıb. Burada 30 oyuna 6 qol vurub.

### Real Madrid
Marsello 2007-ci ildə "Real Madrid"ə "Fluminense" komandasından transfer olub. İndiyə qədər "Real Madrid"də 386 oyuna çıxaraq rəqib qapılarına 26 qol vurub. Madrid təmsilçisi ilə 4 dəfə Çempionlar liqasının qalibi və 2 dəfə "Laliqa" çempionu olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hasan Adıgüzel

**Hasan Adıgüzel** (4 aprel 2000-ci ildə Manisada anadan olub) — Türkiyə Super Liqası təmsilçilərindən olan Akhisar Bələdiyyəspor klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Türkiyəli futbolçu.

## Klub karyerası

### Akhisar
Adıgüzel Akhisar akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Adigüzel öz peşəkar karyerasında debütünü 21 yanvar 2017-ci ildə Kayserispor klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 83-cü dəqiqədə Kustodionu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Akhisar liqa görüşündə Kayserispor ilə 0-0 hesabı ilə bərabərə olmuşdur.

## Milli karyerası
2017-ci ildə Adigüzel Türkiyənin gənclərdən ibarət milli komandası ilə Xorvatiyada keçirilən UEFA Avropa U-17 Çempionatında iştirak etmişdir. Turnirdə Adigüzel İspaniya, Xorvatiya, İtaliya, Macarıstan və İngiltərə milli komandalarına qarşı oyunlarda meydana çıxmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Türkiyə Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Carçı (agah edən)

**Carçı** — keçmişdə bəzi Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda, şəhər və böyük kəndlərin müxtəlif məhəllələrində yüksək səslə car çəkərək əhalini mühüm hadisələrdən agah edən, zəruri məsələləri nəzərə çatdıran şəxs.

## Haqqında
Səfəvilər dövründə carçı mülki və hərbi vəzifə olmuşdur. Carçılar carçıbaşının rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərirdilər. Divanda çalışan carçılar "divan carçıları", hərbi xidmətdə topçubaşının tabeliyində olanlar isə "topxana carçıları" adlanırdı. Divan carçılarına vəzir başçılıq edirdi. Nadir şahın dövründə (1736–1747) orduda xüsusi carçılar dəstəsi var idi.

## İstinadlar