open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MD Helicopters MD 500

**MD Helicopters MD 500** MD Helicopters şirkəti tərəfindən istehsal olunan ABŞ istehsalı çoxməqsədli helikopterdir. Hughes OH-6 Cayuse helikopterinin əsasında inkişaf etdirilərək 1982-ci ildən xidmətə qəbul edilmişdir. Helikopter 1976-cı ildən istehsal olunur. Hal-hazırda təxminən 4700 ədəd istehsal edilmişdir. İlk uçuşunu 27 fevral 1963-cü ildə həyata keçirmişdir.

Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin arsenalında mövcuddur.

## Texniki xüsusiyyətləri
Ekipajı: 1–2 nəfər

Uzunluğu: 9.4 metr

Sərnişin tutumu: 5 nəfər

Pərinin uzunluğu: 8.03 metr

Hündürlüyü: 2.48 metr

Boş çəkisi: 493 kq

Maksimal yükgötürmə qabiliyyəti: 1157 kq

Motor: 1 x Allison 250-C20 qazturbin mühərriki
Artoteka

**Artoteka** – şəkillər, slaydlar, diapozitvlər, izomaterialların reproduksiyalarıvə digər incəsənət nümunələri toplusudur. Bəzən "izoteka" adlandırılır. Kitabxanaların oxu zallarında saxlanılır və abonement üzrə verilir. Təşkilati baxımdan universal və xüsusi kitabxanaların tərkibinə daxildir.

## İstinadlar
Aşşurbanipalın kitabxanası

**Aşşurbanipalın kitabxanası** yaxud **[[Nineva]] kitabxanası** — Assur dövləti hökmdarı Aşşurbanipal tərəfindən yaradılmış kitabxana. Aşşurbanipal tarixdə qədim yazılı abidələrin toplayıcısı və kitabxanaların təşkilatçısı kimi də məşhurdur. Kitabxanada 30 mindən çox mixi yazılı gil kitabələr saxlanılırdıdı. Burada ayrı-ayrı dövrlərdə yazılmış müxtəlif məzmunlu kitabələr toplanmışdı. Onların arasında əsatirlər, ədəbi əsərlər, riyaziyyata, coğrafiyaya, təbabətə və başqa sahələrə dair mətnlər və lüğətlər də vardı.

## Qalereya

Fayl:Library of Ashurbanipal The Flood Tablet.jpg|
Fayl:Venus Tablet of Ammisaduqa.jpg|
Fayl:Library of Ashurbanipal synonym list tablet.jpg|


## İstinadlar
Triin Narva

**Triin Narva** (; doğ. 12 noyabr 1994, Tallin, Estoniya)&nbsp;— Eston şahmatçı. Qadınlar arasında FİDE ustası (2016).

## Həyatı
Triin Narva şahmatçılar ailəsində anadan olub. O, estoniyalı şahmatçılar — Boris Rıtov və Merike Rıtovanın nəvəsi, FİDE ustası Yaan Narva və qadınlar arasında Estoniya çempionu (2011) Regina Narvanın qızı, qadınlar arasında beynəlxalq usta May Narvanın isə bacısıdır.

2004-cü ildən 2011-ci ilədək müxtəlif yaş qruplarında (U10, U12, U14, U16, U18) ardıcıl olaraq on iki dəfə şahmat üzrə yeniyetmələr arasında Estoniya çempionatının qalibi olub. 2003-cü ildən 2012-ci ilədək müxtəlif yaş kateqoriyalarında Estoniyanı yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya və Avropa çempionatlarında təmsil etmişdir. Ən yaxşı nəticəsi — 18 yaşadək qızların qrupunda blits üzrə Avropa çempionatının bürünc medalı olmuşdur (2012). 2010-cu ildə blits və rapid üzrə Estoniya çempionu olub. Qadınlar arasında şahmat üzrə Estoniya çempionatında 3 gümüş (2010, 2011, 2012) və 2 bürünc medal qazanıb (2009, 2014). Beş dəfə Estoniyanı şahmat olimpiadalarında təmsil etmişdir (2010-2018).

2013-cü ildə qızıl medalla Qustav Adolf gimnaziyasını bitirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*FIDE Chess profili
*Triin Narva. Chess-DB.com 
*Triin Narva. Chessgames.com 
*Triin Narva. 365Chess.com
İsmayıl Məmmədov (tarixçi)

**İsmayıl Məhəmməd oğlu Məmmədov** () — tarixçi, tarix elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
1950-ci il aprelin 25-də Zərdab rayonu, Qaravəlli kəndində anadan olub. Orta məktəbi həmin kənddə bitirib. 1969–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil alıb. 1976–1979-cu illərdə aspiranturada oxumuşdur. 1983-cü ildə "Azərbaycan zəhmətkeşlərinin Ümumittifaq Lenin iməcliklərində iştirakı (1969–1976)" adlı namizədlik disertasiyasını müdafiə edib. 1992-ci ildə "Azərbaycan fəhlə sinfinin mədəni-texniki səviyyəsinin yüksəlməsi (70–80-ci illər)" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

## Fəaliyyəti
1980-ci ildən Tarix fakültəsində müəllim vəzifəsində çalışır. Hazırda "Türk və Qafqaz xalqları tarixi" kafedrasının professorudur. Təhsilin bakalavr pilləsində "Türk xalqlaırı tarixi" fənnini tədris edir. Magistratura pilləsində "Türk dünyasi tarixi" ixtisası üzrə "Hunlar" mövzusunda dərs aparır. 1 monoqrafiyanın, 1 dərsliyin, 1 dərs vəsaitinin, 3 metodik vəsaitin, 70-dən çox məqalənin müəllifidir. Türkiyədə Dumlupinar Universitetinin təşkil etdiyi Beynəlxalq Konfransda iştirak etmişdir (Türkiyə, Kütahiya şəhəri. Bakı, 2006).

## Tədqiqat sahəsi
Qədim dövrdə və orta əsrlərdə türk xalqlarının dövlətçilik tarixi.

## Seçilmiş əsərləri
* Müasir dövrdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri. Beynəlxalq Konfransda məruzə. Türkiyə Dumlupinar Universiteti, 2006-cı il.
* H. Əliyev və türk dünyası // Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin xəbərləri, 2008-ci il, № 1.

## Kitablar
* Azərbaycan fəhlə sinfinin mədəni-texniki səviyyəsi (1970–1980-ci illər). Bakı, 1991. Monoqrafiya.
* "Hunlar". Dərs vəsaiti. Bakı universitetinin nəşriyyatı. Bakı, 1998.
* Hökmdarlardan… Filosoflaradək. Bakı, "Azər" nəşriyyat. 2002.
* Azərbaycan tarixi (Ali məktəblər üçün dərslik). Bakı: "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2005, 486 s.
* Azərbaycan Tarixi (rus dildə) Bakı, 2009 il
* Türk Kafkasında siyasi və etnik yapı. Eski çağlardan günümüzə. Azərbaycan Tarixi. İstanbul. 2009 il.
* History of Azerbaijan/ London, 2014 (inglis dildə)

## İstinadlar

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* İsmayıl Məmmədov — zerdab.com
Sofiya (robot)

**"Sofiya"** () — dünyada ilk süni intellektli humanoid robot.

Bu robot 2015-ci ildə "Hanson Robotiks" şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır.

"Sofiya" süni intellekt əsasında insanla ünsiyyət saxlaya, fikir mübadiləsi apara bilir. Robotun əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də insana məxsus 60-dan çox emosiyanı əks etdirməsidir. "Sofiya" bu günə qədər dünyada bir çox məşhur simalarla görüşüb, tanınmış televiziya kanallarında, xəbər proqramlarında və teledebatlarda iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Ayətullah

**Ayətullah** (;  — Āyatollāh), Şiəlikdə xüsusilə Cəfərilikdə istifadə edilən bir dərəcədir.

İranda dini bir dərəcə olaraq da tanınır. Ayətullah dərəcəsində olanların fətva vermək səlahiyyəti var. Tarixdə ilk dəfə müctəhid Əllamə Hilli ayətullah dərəcəsi almışdır.

Ayətullah Allahın ayəsi (dəlili) deməkdir.

Ayətullah dərəcəsi olanların Quran, Sünnə, İcma və Ağıl əsas olmaqla Əsli dəlillərdən istifadə edərək ictihad etmə hüquqları var. Öz sahəsində elmi hövzədə müəllimlik edə bilər və istiftaatlar üçün fətva verə bilər. Hazırda İranda 1.000-dən çox ayətullah var.

Ən böyük ayətullahlar fiqhi məsələlərin toplusu olan “Risalə” (**رسالة توضيح المسائل**) yazmaqla Ayətullahül üzma ( Ayatollah al-Uzma) başqa sözlə Mərceyi təqlid (**مرجع تقليد** / Marja Dini **مرجع ديني** Marja Taqlid) seçilə bilərlər.

## Böyük ayətullah

Böyük ayətullah (, &#x200E;  ) — şiəlikdə dini titul. Bu ad islam hüququnda (fiqh) və metodologiyada (üsul ül-fiqh) yüksək zirvələrə çatmış və fətva vermək hüququna malik olan şiə üləmalarına verilir. Böyük ayətullah "mərcə ət-təqlid" titulu daşıyır.

"Böyük ayətullah" titulu Əli Xamenei, Sadiq Şirazi, Məkarim Şirazi, Əli Sistani və bir sıra digər din xadimlərinə məxsusdur. Böyük ayətullahın mütləq ictihad etmək hüququ var. Başqa sözlə desək, o, dini normaları subyektiv dərk etməsinə əsaslanaraq, ictimai münasibətlərin bütün sahələrində yeni davranış qaydaları formalaşdıra bilir.

## İstinadlar
Finister

**Finister** (, ) — Fransa qərbində , Bretan regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 29. İnzibati mərkəzi —  Kemper . Əhalisi — 929 286 nəfər.  (departamentlər arasında 24-cü yer, 2010-cu ilin məlumatları)

## Coğrafiyası

Sahəsi — 6733&nbsp;km². *Arra* təpəsində Bretan regionun ən yüksək nöqtəsidir - Rox-Ruz (385 m).
### Rayonları
* Kemper (Quimper)
* Brest (Brest)
* Şatolen (Châteaulin)
* Morle (Morlaix)

## Tarixi
Finister — 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaranan ilk departamentlərindən biri idi. Keçmiş Bretan əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı tam anlamıyla «Dünyanın kənarı» () deməkdir..
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Préfecture du Finistère
*  Département du Finistère : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : - Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Conseil départemental du Finistère
* Recensement INSEE
* Finistère Tourisme, vacances en Finistère, site officiel
* Archives départementales du Finistère, site officiel
Geoloji Kəşfiyyat Agentliyi (Azərbaycan)

**Milli Geoloji Kəşfiyyat Xidməti** — Milli Geoloji Kəşfiyyat Xidməti sistemləşdirilmiş geoloji tədqiqatların (regional geoloji, geofiziki, hidrogeoloji, mühəndis-geoloji, geoekoloji) aparılmasını, perspektiv sahələrdə geoloji axtarış və geoloji-kəşfiyyat işlərinin yerinə yetirilməsini, mineral-xammal ehtiyatlarının və resurslarının hesablamasını, yerin dərinlik quruluşunun, seysmohidrogeodinamik şəraitinin, ekzogen geoloji proseslərin və digər təbiət hadisələrinin öyrənilməsini həyata keçirir.

## İstinadlar
Ərzurum döyüşü (1821)

**Ərzurum döyüşü** - 1821-1823-cü illəri əhatə edən Osmanlı-İran müharibəsi zamanı baş vermiş döyüş nəzərdə tutulur.

## Döyüşdən əvvəl
Birinci Rusiya-İran müharibəsində Qacarların xeyli torpaq itirməsi, onları bu itirilən torpaqların yerini doldurmaq üçün yeni müharibəyə başlamağa sövq edirdi. Həmçinin də avropalılardan dəstək alaraq qurulan yeni ordunun sınaqdan keçirilməsinə ehtiyac var idi. Nəticədə 1821-ci ildə müharibə başladı.

Müharibənin əsas mübarizə meydanı İraq və Şərqi Anadolu olmuşdur. 
## Döyüş
Ərzurum döyüşü 1821-ci ildə, Van gölü hövzəsində baş vermişdir. Qacar qoşununa rəhbərlik edən vəliəhd-şahzadə Abbas Mirzə Diyarbəkir və Ərzurum istiqamətində hücuma başlamış və bu hücum əsnasında Ərzurum yaxınlığında Osmanlı qoşunlarını darmadağın etmişdir.

Döyüş zamanı Qacar qoşununun sayə 30 min, Osmanlı qoşununun sayı isə 50 min nəfər olmuşdur. Lakin son dövrlərdə Abbas Mirzə və qardaşı Məhəmmədəli mirzə Qovanlı-Qacarın rəhbərliyi ilə aparılan yenidərqurma işləri hesabına modernləşdirilən və Avropa nümunəsində təşkil edilən Qacar ordusu sayıca çox olan Osmanlı ordusunu məğlub edə bilmişdi.
## Nəticə
Hərbi əməliyyatların nəticəsi Qacar ordusunun xeyrinə olsa da, orduda gözlənilmədən vəba xəstəliyinin yayılması Qacarları sülh bağlamağa məcbur etdi. İmzalanan sülh müqaviləsinə görə köhnə sərhədlər yenidən bərpa edildi.
## Həmçinin bax
* Osmanlı-İran müharibəsi (1821-1823)
* Ərzurum müqaviləsi
## İstinadlar
Ekoloji siyasət

**Ekolojı siyasət** (, ) — Ətraf mühit siyasəti təşkilatın və ya hökumətin ətraf mühitlə bağlı məsələlərlə bağlı qanunlara, qaydalara və digər siyasət mexanizmlərinə sadiqliyidir. Bu məsələlərə ümumilikdə hava və suyun çirklənməsi, tullantıların idarə edilməsi, ekosistemin idarə edilməsi, biomüxtəlifliyin qorunması, təbii ehtiyatların, canlı təbiətin və nəsli kəsilməkdə olan növlərin idarə edilməsi daxildir. Məsələn, ekoloji siyasətlə bağlı qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyi problemlərini həll etmək üçün qlobal səviyyədə eko-enerji yönümlü siyasətin həyata keçirilməsinə diqqət yetirilə bilər. Pestisidlər və bir çox sənaye tullantıları da daxil olmaqla, enerji və ya zəhərli maddələrin tənzimlənməsi ilə bağlı siyasətlər ətraf mühit siyasətinin mövzusunun bir hissəsidir. Bu siyasət qəsdən insan fəaliyyətinə təsir göstərmək və bununla da biofiziki mühitə və təbii sərvətlərə arzuolunmaz təsirlərin qarşısını almaq, eləcə də ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərin insanlara qəbuledilməz təsirlər yaratmamasını təmin etmək məqsədilə həyata keçirilə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* McCormick, John — *Environmental Policy in the European Union. The European Series* — Palgrave, 2001 — ISBN 0333772040
* Jane Roberts — Environmental policy — Routledge, 2004 — ISBN 0415198860
* Norman J Vig, Michael E Kraft — *Environmental policy : new directions for the twenty-first century* — D.C. CQ Press, 2003 — ISBN 1568025203
* Dieter Helm — *Environmental policy : Objectives, instruments, and implementation* — Oxford University Press Distribution Services (UK), 2000 — ISBN 019924135X

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Respublikasında ekoloji siyasətin əsas istiqamətləri
Annihilus

**Annihilus** () – "Marvel Comics" nəşriyyatı tərəfindən 1968-cü ildə yaradılmış komiks personajı.
Bell 427

**Bell 427** — ABŞ mənşəli olub və Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş çoxməqsədli helikopterdir.  Dizaynı Bell 407 helikopterlərinə dayanır və hal-hazırda onları Bell 429 helikopterləri ilə əvəz edirlər.

## Xüsusiyyətləri

İlk uçuş: 11 dekabr 1997

Xidmətə qəbul edildiyi il: 2000

Vəziyyəti: Aktiv şəkildə istifadə olunur

İstehsal illəri: 1997-2010

İnkişaf etdirilmiş versiyası: Bell 429

İnkişaf etdirildiyi versiya: Bell 407

## Texniki xüsusiyyətləri

Ekipaj: 2 nəfər

Sərnişin tutumu: 7 nəfər

Uzunluğu: 11.42 metr

Pərinin (Vintin) uzunluğu: 11.28 metr

Hündürlüyü: 3.20 metr

Vintin sahəsi: 99.9 m²

Boş çəkisi: 1760 kq

Maksimal yükgötürmə qabiliyyəti: 2970 kq

Motor: 2 x Pratt & Whitney Canada PW207D qazturbin mühərriki
Osmanlı dövlətinin XX əsrdəki döyüşlərinin siyahısı

Bu siyahıda Osmanlı dövlətinin XX əsrin Birinci Dünya müharibəsinin başlamasına qədərki dövründə iştirak etdiyi döyüşlər əks edilmişdir.
## Siyahı

## Həmçinin bax
* Osmanlı dövləti
* Osmanlı ordusu
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Birinci Balkan müharibəsi
* İkinci Balkan müharibəsi

## İstinadlar
Aida İmanquliyeva (film)

Eldar İsgəndərzadənin ssenarisi əsasında  rejissor Vasif Məmmədzadənin quruluş verdiyi "Aida İmanquliyeva"  sənədli-bədii televiziya filmi  2018-ci ildə İctimai Televiziyada istehsal edilmişdir. Sənədli televiziya filmi Azərbaycan Şərqşünaslıq elminin görkəmli nümayəndəsi, Ərəb məhcər ədəbiyyatının ilk araşdırıcılarından biri, Azərbaycanın ilk qadın Şərqşünas alimi, filologiya elmləri doktoru, dəyərli zayalı kimi xatirələrdə ehtiramla anılan Aida İmanquliyeva haqqındadır.

## Məzmun
Sənədli televiziya filmi görkəmli şərqşünas alim  Aida İmanquliyevanın maraqlı həyat və yaradıcılığına həsr olunub. Aida İmanquliyeva 1939-cu il oktyabrın 10-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. O,132 saylı orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsində təhsil alıb (1957-1962). Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda ərəb filologiyası üzrə aspiranturanı bitirib (1966), Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunda kiçik elmi işçi, sonra baş elmi işçi (1966-1976), ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri (1976-1988), elmi işlər üzrə direktor müavini (1988-1991), direktor vəzifələrində çalışıb (1991-ci ildən). Bütün bunlar haqqında ekran əsərində geniş məlumat verilir, alimin çoxşaxəli və zəngin yaradıcılığı işıqlandırılır.

## Film haqqında
Filmdə görkəmli alimi tanıyanlarının, tələbələrinin, davamçılarının, tanımış elm adamlarının, ziyalıların onun mənalı və zəngin elmi yaradıcılığı barədə    maraqlı söhbətləri təqdim olunur.

## Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Eldar İsgəndərzadə
:**Quruluşçu rejissor:** Vasif Məmmədzadə
:**Operator:** Emin Rəhimov
:**Montaj, qrafika və səs rejissoru:** Elşad Rasimoğlu
:**Proqramın rəhbəri:** Natiq Abdullayev

## Filmdə iştirak edirlər
:Akif Əlizadə — AMEA-nın prezienti, akademik
:Nailə Vəlixanlı — akademik, uşaqlıq rəfiqəsi
:Vasim Məmmədəliyev — akademik
:Gövhər Baxşaliyeva — akademik
:Vilayət Cəfərov — professor
:Sara  Xanlarova — əməkdar müəllim
:Nərmin Sultanlı — fəlsəfə doktoru, rəfiqəsi
:Gülnarə Məmmədova — tələbəsi
:Fərda Əsədov — tələbəsi
:Ruhəngiz Cümşüdlü — fəlsəfə doktoru, yolunun davamçısı

## İstinadlar
Qar (departament)

**Gar**  () — Fransanın cənubundakı Oksitaniya bölgəsinin departamentlərindən biri. Adını öz ərazisindən keçən Qar çayından götürmüşdür. Sıra nömrəsi — 30. İnzibati mərkəzi — Nim. Əhalisi — 726.285 nəfər (departamentlər arasında 33-cü yer, məlumatlar 2010-cu il).

## Coğrafiyası
Sahəsi — 5853&nbsp;km².  Departamentə  3 rayon, 46 kanton və 353 kommun daxildir.
## Tarixi
Orta əsrlərdə ərazi romalılar tərəfindən məskunlaşmışdı. Hətta buradan *Via Domitsia* yolu da keçirdi.

Böyük Fransa İnqilabı dövründə Gar 1790-cı ilin martında yaranan ilk 83 departamentdən biri olmuşdur. Keçmiş Langedok əyalətinin ərazisində yerləşir.

## Demoqrafiyası

## Qalereya

Fayl:Aiguèze.jpg|
Fayl:Arenes de Nimes panorama.jpg|
Fayl:Pont del Gard - 4.jpg|
Fayl:Chateau d'Uzès 12.JPG|
Fayl:Cascades Sautadet.jpg|


## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website (in French)
* Map of the department
Avtomatik identifikasiya sistemi

**Avtomatik identifikasiya sistemi (AİS)** — gəmilərdə və gəmiçilikdə istifadə olunan avtomatik izləmə sistemidir (VTS).

## Haqqında
Peyklər AIS imzalarını aşkar etmək üçün istifadə edildikdə "Satellite-AIS" (S-AIS) termini istifadə olunur. AIS məlumatı dəniz nəqliyyatı radarını tamamlayır ki, bu da su nəqliyyatında başlıca toqquşmanın qarşısını alma üsuludur.

Unikal identifikasiya, mövqe, başlıq və sürət kimi AIS avadanlıqları tərəfindən təqdim edilən məlumat ekranda və ya ECDIS-də göstərilə bilər. AIS gəmi mühafizə zabitlərinə yardım etmək üçün hazırlanmış və dəniz səlahiyyətlilərinin gəmilərin hərəkətini nəzarət etməsinə və nəzarət etməsinə imkan yaradır. AIS, standart bir VHF alıcı-ötürücülüyünü bir GPS alıcısı kimi bir  sistemi ilə birləşdirir. AIS alıcı vericiləri ilə təchiz edilmiş gəmilər sahil boyunca yerləşən AIS baza stansiyaları və ya çox sayda imza atmağı mümkün edən xüsusi AIS alıcıları ilə təchiz olunmuş sayının artması sayəsində yerüstü şəbəkələrin əhatə dairəsindən kənarda izlənilə bilər.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının Dəniz Təhlükəsizliyi və Təhlükəsizliyi üzrə Beynəlxalq Konvensiya AIS-in bütün sərnişin gəmilərinin ölçüsündən asılı olmayaraq beynəlxalq gəmilərdə quraşdırılmasını tələb edir.
## İstinadlar
Draqo doktrinası

**Draqo doktrinası** — beynəlxalq borcların alınması üçün bir dövlətin digər dövlətə silahlı müdaxiləsinin yolverilməzliyi prinsipini müəyyən edir. 1902-ci ildə Argentinanın xarici işlər naziri Luis Maria Draqo tərəfindən ABŞ-yə diplomatik xəbərdarlıq kimi bəyan edilib.

Monro doktrinası və Avropanın imperialist qüvvələrinin təsiri arasındakı qarşıdurmanı aydınlaşdırmaqla, eləcə də, ABŞ-nin uzun müddət dəstəklədiyi suveren bərabərlik prinsipinə diqqəti cəlb etməklə, sözügedən doktrina ABŞ da daxil olmaqla heç bir xarici qüvvənin borc toplamaq üçün Latın Amerikasındakı hər hansı dövlətə qarşı güc tətbiq edə bilməməsi siyasətini ortaya qoymuşdur.

1904-cü ildə ABŞ tərəfindən Draqo doktrinasına cavab olaraq, Ruzvelt doktrinası () hazırlandı. Müvafiq doktrina Amerika biznesi və Latın Amerikasının Avropa qüvvələrindən müstəqilliyi ilə əlaqədar maraqlar naminə ABŞ-n Latın Amerikasına müdaxiləsinə haqq qazandırırdı.

Draqo doktrinası öz hüquqi təsbitini 1907-ci ildə 2-ci Haaqa Konfransında qəbul edilən Draqo-Porter Konvensiyasında tapmışdır.
Belə ki, bu doktrinanın dəyişilmiş versiyası 1907-ci ildə Haaqada qəbul edilmişdir və Horas Porterin şərəfinə Porter Konvensiyası da adlanır. Buna əsasən, işin həmişə ilk növbədə arbitraj və məhkəmə vasitələri ilə həllinə üstünlük verilməlidir.

## Tarixi
Doktrina Karlos Kalvonun *Derecho internacional teórico y práctico de Europa y América* əsərində ifadə olunmuş ideyalara əsaslanır. Belə ki, hələ Meksikaya 1861–1862-ci illərdə ingilis-fransız-ispan hərbi müdaxiləsindən sonra 1868-ci ildə Kalvo nəinki silahlı, həm də diplomatik müdaxilənin yolverilməzliyi prinsipini elan etmişdi. Həmin ideyalar özü Kalvo doktrinasının əsasını təşkil edir. Beləliklə də, Kalvo doktrinası yerli vasitələr tükənmədikcə diplomatik müdaxilənin qadağan olunmasını təklif edir.

Draqo doktrinası özü Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyanın 1902-ci ildəki hərəkətlərinə qarşı bir cavab idi. Belə ki, 1902–1903-cü illərdə Sipriano Kastronun prezidentliyi dövründə qeyd edilən Avropa dövlətləri Venesueladan borcun alınması məqsədilə bu ölkəyə silahlı müdaxilə etmək qərarına gəlmiş və Venesuelanın böyük həcmdə borclarına cavab olaraq limanlarını blokadaya almışdır. Bu müdaxilə ilə əlaqədar olaraq Argentinanın xarici işlər naziri Draqo öz ölkəsinin Vaşinqtondakı səfirinə 29 dekabr 1902-ci il tarixli məktubunda yazırdı: "Dövlət borcu hərbi müdaxilə etmək üçün səbəb ola bilməz".

Ruzveltin özünün sonralar Draqo doktrinasını tərifləməsinə baxmayaraq, daha əvvəllər — vitse-prezident olduğu dövrdə alman diplomat Herman Spek von Sternburqa bildirmişdir ki, "Əgər hər hansı Cənubi Amerika dövləti istənilən Avropa dövlətinə qarşı pis davranarsa, qoyun həmin Avropa dövləti ona şillə vursun."

*NML Capital Limited* şirkətinə olan borcu da daxil olmaqla Argentinanın borc böhranının qarşısını almaq üçün Amerika Dövlətləri Təşkilatında keçirilən səsvermə zamanı Argentinanı dəstəkləyərkən Venesuela Draqo doktrinasına istinad etmişdir.

## İstinadlar
Həndəsi forma

**Həndəsi forma** — Yer, miqyas, yönləndirmə və refleksiyanın həndəsi obyektin təsvirindən çıxarıldığı zaman qalan həndəsi məlumatdır.

## Haqqında
Yəni forma ətrafında hərəkətin, onun genişlənməsinin, dönməsinin və ya güzgüdə əks olunmasının nəticəsi, ayrı bir forma deyil, orijinal forma ilə eynidir.

Eyni formaya malik olan obyektlərin oxşar olduğu deyilir. Bir-birləri ilə eyni miqyasda olduqları təqdirdə, onlara bir-birinə uyğun olan deyilir.

Bir çox ikiölçülü həndəsi formalı bir nöqtə və ya birbaşa və ya bağlanmış bir nöqtədə nöqtələri birləşdirən xəttlər, həmçinin nəticələnən daxili nöqtələrlə müəyyən edilə bilər. Belə formalar çoxbucaqlı adlanır və üçbucaqlar, kvadratlar və pentaqonlar daxildir. Digər formalar bir dairə və ya ellips kimi əyri ilə məhdudlaşdıra bilər.

Bir çox üçölçülü həndəsi fiqurlar bir sıra şaquli, hündürlüyü birləşdirən xəttlər və bu xətlərin əhatə etdiyi iki ölçülü üzlər, eləcə də yaranan daxili nöqtələrlə müəyyən edilə bilər. Bu cür formlara polihedra deyilir və buraya kublar daxildir, həmçinin tetrahedra kimi piramidalar. Digər üç ölçülü şəkillər ellips və sfera kimi əyri səthlərlə məhdudlaşdıra bilər.

Hər iki nöqtə arasındakı xətt seqmentindəki bütün nöqtələr də formanın bir hissəsidir.

## Həmçinin bax
* Həndəsi çevrilmələr

## İstinadlar
İrtış çayı döyüşü

**İrtış cayı döyüşü** —  657-ci ildə Tang xanədanlığının generalı olan Su Dinkfankın rəhbərlik etdiyi ordu ilə Qərb Türklərinin xanı olan İl-Kullig İşbara xan arasında baş verən bir döyüşdür.

## Tarixi

Döyüş Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Döyüş Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir. İrtış çayı döyüşü, 657-ci ildə Tang Xanədanlığının generalı olan Su Dingfangın rəhbərlik etdiyi ordu ilə Qərb Türklərinin xanı olan İl-Kullig İşbara xan arasında baş verən bir döyüşdür.müharibə Türk hücumlarından təngə gəlmiş və Çində yaşayan uyğurların dəstəyi ilə ərsəyə gələn Birləşmiş Çin ordusunun həyata keçirtdiyi yürüyüşün bir hissəsidir. Müharibə Altay dağları ətrafında yerləşən İrtış çayı hövzəsində baş vermişdir. İl-Kulliginin 100.000 nəfərlik ordusu, Su tərəfindən pusquya salınmış və beləliklə, Tang ordusunun qəfil hücumu nəticəsində döyüş Çinlilərin qalibiyyəti ilə bitmişdir. Döyüş zamanı Türk ordusunun çox hissəsi öldürülmüş, İl-Kulliga sadiq olan Türk boyları təslim olmuş və Daşkəndə doğru geri çəkilən İl-Kullıg səhəri gün ələ keçirilmişdir.

## İstinadlar
Yuxarı Qaronna

**Yuxarı Qaronna** (, ) — Fransa cənub-qərbində yerləşən, Oksitaniya regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 31. İnzibati mərkəzi — Tuluza. Əhalisi - 1,268,370 nəfər (departamentlər arasında 14-cü yer, 2010-cu ilin məlumatları).
## Coğrafiyası

Sahəsi — 6309&nbsp;km². Qaronna çayı departametin ərazisində axır. Cənub bölgələri Pireney dağıdır. Ən yüksək nöqtəsi — Perdiger dağıdır (3222 m).

Departamentə   3 rayon, 53 kanton və 588 kommuna daxildir.

## Tarixi
Yuxarı Qaronna — 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı dövründə yaranan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş *Langedok* vilayətinin ərazisində yerləşir. Adı Qaronna çayından gəlir.

## Demoqrafiyası
Ən böyük şəhərləri:

## Qalereya

Fayl:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|
Laréole - Le chateau - Façade Nord Ouest.jpg|
Fayl:Bagnères-de-Luchon vue Pyrénées.JPG|
Fayl:Lac d'OO-01.jpg|
Fayl:Ariane 5 at Cite de l'Espace 2.jpg|


## Xarici keçidlər
* Haute-Garonne Conseil Départemental
* Les services de l'État en Haute-Garonne 
* tourisme.haute-garonne.fr 
* toulouse.fr
Asqard

**Asqard** — Qədim german-skandinav dinində Asqard Doqquz Aləmdən biri və Asar adlanan ali tanrı topluluğunun evidir. Asarların başçısı Odindir və o, arvadı Friqq ilə birlikdə Asqardın hökmdarıdır. Asqardda yerləşən 2 məşhur yer vardır: Valhalla və Folkvanqr. Döyüşlərdə ölənlərin yarısı Odin tərəfindən Valhallaya göndərilir. Digər yarısı isə Folkvanqra yollanır. Asqardla bağlı əsas mənbələr 13-cü əsrə aid Kiçik Edda və Nəzm Eddası əsərləridir.

## Attestasiya
Asqardla əlaqəli əsas mənbələrdən biri olan Kiçik Edda 13-cü əsrdə İslandiya tarixçisi Snorri Sturluson tərəfindən yazılmışdır. Digər mənbə, Nəzm Eddası daha qədim Skald poeziyası əsasında 13-cü əsrdə yığılmışdır.

### Nəzm Eddası
Bu əsər Völuspá adlanan şeirlə başlayır. Bu şeirdə Asqardın bir neçə özəlliyi və xarakteri haqqında danışılır. İqqdrasil bunlardan biridir. Asqard Valhalla, Thrudheim və Breidablik daxil olmaqla 12 aləmdən ibarətdir. Bu yerlər müvafiq olaraq Odin, Tor və Baldr tərəfindən idarə edilir.

### Kiçik Edda
Bu əsərdə Asqardla bağlı iki yanaşma göstərilir.

#### Proloq
Burada Snorri miflərin və dastanların xristianlıqdan təsirlənmiş şəkildə izahını verir. Bu yanaşmada, xalq etimologiyasına əsasən, Asar'ın evi olan Asqard Asiyada yerləşir və Asar "asiyalılar" mənasına gəlir. "Asiyalılar" tanrıları yox, Asiyadan şimala köçən və burada yerlilərlə qaynayıb-qarışan insanları bildirir.

#### Gylfaginning
Burada isə Snorri dinlərin təsirinə məruz qalmayan, tamamilə mifoloji versiyada yazır. Burada göstərilir ki, İsveç kralı Glyfi Asar'dan öncə Asgarda səyahət edir. O, Valhallaya gəlir və burada üç rəhbərlə (Asar kralları) qarşılaşır. Onlar Gangleri cildində olan Glyfinin Asqard və Asarlarla bağlı suallar verməsinə icazə verirlər. Beləliklə qədim miflər aşkara çıxır, lakin sonda saray və insanlar göy gurultusu ilə qeybə çəkilir.

## Doqquz Aləm
Qədim skandinav dilində *Níu Heimar*. *Heima* "ev" və ya "torpaq sahəsi" mənasına gəlir.
# Asqard, *Asarlar*ın yaşadığı yer, Odinin hakimiyyəti altindadır
# Alfheim, elflərin yaşadığı yer
# Nidavellir/Svartalfaheim, cırtdanların və qara elflərin yaşadığı yer
# Midqard (Yer kürəsi), insanların yaşadığı yer
# Jotunheim, divlərin (Jötnar) yaşadığı yer
# Vanaheim, *Vanirlər*in yaşadığı yer
# Niflheim, buz və qar diyarı
# Muspelheim, alov və lava diyarı, div *Surtur*un yaşadığı yer
# Hel(heim), nankor ölülərin yeri, *ilahə Hel* tərəfindən idarə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Midqard
* German-skandinav mifologiyası
* Tor (mifologiya)
Belçika Kral Kitabxanası

**Belçika Kral Kitabxanası** — Belçikanın elmi kitabxanasıdır və Brüssel şəhərində yerləşir. 1559-cu ildə II Filippinin əmri ilə burqund hersoqlarının topladıqları əlyazmalar Kaudenberq sarayına köçürülür. 1731-ci ildə saray yanır və kitabxananın müəyyən hissəsi xilas edilir. 19 iyun 1837-ci ildə Belçika Kral Kitabxanası təsis edilir.

## İstinadlar
Mənlik

**Mənlik;** öz varlıq, bir kimsəni şəxsi edən şey, onu başqalardan ayıran əsas şey, özlük olaraq fərqli biçimlərdə tanıla bilinən bir anlayışdır. Daha geniş anlamda isə mənlik özünə olaraq "mən"in obyekt olan "mən" haqqında düşünməsi olaraq ifadə edilə bilər.

## Etimologiya
**"Mənlik",** türkcə **"Benlik",** rusca **"Самость"** sözləri almanca ***Selbst*** sözünün hərfi tərcümələridir.

## Xarici keçidlər
Bivayn çayı

**Bivayn çayı** () —  Cənubi Afrika Respublikasının Kvazulu-Natal şəhərində yerləşən Ponqola çayının bir qolu.
Əsas mənbəyi 2000 m-dən artıq olan Çay Utrextin şimalında — dağlıq ərazidədir. Çay Paulpietersburq və Vrayheid arasından axır və İtala Qeym Reservinin qərb sərhədində Ponqolaya qoşulur.

## Şəlalə
Bivayn çayı üzərində böyük Adisali şəlaləsi vardır.

## Su anbarı
Bivayn su anbarı 2000-ci ildə tikilib. Əkin sahələrinin suvarılması üçün nəzərdə tutulub. Sahibi "İmpala İstifadəçi Birliyi"dir ().

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bivane Dam KwaZulu Natal - Africa Travel Channel — Youtube
* Bivayn çayının videosu — Youtube
* The Bivane River
Jer (departament)

**Jer** (, ) — Fransa cənub-qərbində, Pireney dağətəyində yerləşən, Oksitaniya regionunun departamenlərindən biri. Sahəsi — 6257 km². İnzibati mərkəzi — Oş. Adı *Jer* çayından gəlir. Departamentə 31 kanton daxildir.

## Coğrafiyası
Cənub hissəsi və şimaldan tədricən cənubdan şimala qədər, *Qaron* vadisinə və şərqdən qərbə qədər gedən buzlaq və çay çöküntülərindən ibarət olan *Armanyak* platosudur. Plato *Adur*, *Jer*, *Jemon*, *Baiz* və *Qaron* hövzəsinə aid olan çayların vadilərini kəsişir. Torpağı gil-silikondur. İqlimi (orta yanvar temperatur 4,8 °C, iyul — 20,5 °C). Jer ərazisinin çox hissəsi əkinçiliyə yararlıdır, palıd meşələri və (yuxarıda) ladin meşələri kiçik bir ərazini əhatə edir. (əsasən cənubda, Armanyak yaylasında yerləşir).

Jer departamentinə rayonlar daxildir:
* Оş (Auch) — 134 kommun, 86628 nəfər (2013 il);
* Kondom (Condom) — 162 kommun, 65626 nəfər;
* Mirand (Mirande) — 166 kommun, 38022 nəfər.

## Tarixi
Tarixən departament Qaskon ərazisinin bir hissəsi idi:
* 1790–6 rayonlu Jer departamentinin yaradılması: Oş, Kondom, L'Il-Jurdan, Lektur, Mirand, Noqaro
* 1800 — rayonların yaradılması (arrondismentov): Oş, Kondom, Lektur, Lombez, Mirand
* 1926 — Lektur və Lombez bölgələrinin ləğvi.

## Əhalisi
Əhalisi (195,489 nəfər, 2010) Fransız və (təxminən 10%) immiqrantdır (əsasən İspanlar). Rəsmi dil Fransız dilidir, lakin departamentin cənub hissəsinin bəzi sakinləri *Qaskon* dilindən istifadə edirlər. Jer ərazisində qədim Kondom, Lektur, Marsiak, Flerans və s. şəhərlər yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Departamentin iqtisadiyyatının əsası əkinçilikdir. Buğda, qarğıdalı və üzüm yetişdirilir. Cənubun, yüksək hissələrində (mal-qara, qatırlar, donuzlar) heyvandarlıq üstünlük təşkil edir. Sənayenin inkişafı zəifdir, əsas rol kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı (fermer sənayesi, şarapçılık) tərəfindən ifa olunur. Departamentin inzibati mərkəzində — kənd təsərrüfatı mallarında ticarəti gerçəkləşir.

## Qalereya

Fayl:Tower of Armagnac, Auch, Gers, France.JPG|
Fayl:Montréal Gers Place de l'hôtel de ville -1.JPG|
Fayl:Larressingle - Enceinte fortifiée et tour ouest.jpg|
Fayl:Eglise Barran1.JPG|
Fayl:Armagnac-img 0465.jpg|
Fayl:Moulard Duck Foie Gras with Pickled Pear.jpg|


## Xarici keçidlər
* Prefekturasının rəsmi saytı (fr)
*
Şkola i jizn (jurnal)

***"Şkola i jizn"*** **jurnalı** () — sosial-demokrat bolşevik təşkilatının fəal yardımı ilə 1907-ci ilin yanvarında nəşr olunan leqal jurnal.

## Yaranma tarixi
"Şkola i jizn" ("Məktəb və həyat") jurnalının ilk nömrəsi 1907-ci il yanvarın 28-də işıq üzü gördü. Jurnalın redaktorları Bakı kişi gimnaziyasının müəllimləri İ.Gepner, K. İosseliani idilər. Jurnalda əsasən sosial-demokrat gənclər iştirak edirdilər. Onlar "*Nabat*" jurnalını buraxarkən təcrübə toplamışdılar. Jurnalın ümumi tirajı 1000 nüsxə idi, ayda bir dəfə buraxılması nəzərdə tutulmuşdu. İlk nömrə R. Şneyderovun mətbəəsində çap olunmuşdu.

## Fəaliyyəti
"*Bazar günü, 28 yanvar*" sərlövhəli baş məqalədə jurnalın məsləki, yolunda mübarizə apardığı ideallar aydınlaşdırılmışdır. Bu məqaldən görünür ki, jurnal bolşevizm mövqeyini müdafiə etməyi, dövrün mühüm ictimai-siyasi məsələlərinə bu mövqedən yanaşmağı qarşısına məqsəd qoymuşdur. Baş məqalədə jurnalın gənc publisistləri ölkədə bürokratik dövlət quruluşunun məhv edilməsi, xalqın arzu və istəklərinə müvafiq yeni dövlət quruluşu yaratmaq lüzumundan bəhs etmişlər.

"*Tələbə-gənclər arasında mənəvi pozğunluq*" sərlövhəli məqalədə yeni quruluşun necə, hansı üsullarla yaradıla biləcəyi göstərilir:

Jurnal birinci rus inqilabının tarixi əhəmiyyətini düzgün işıqlandırır, onun xarakter xüsusiyyətlərini marksiscəsinə şərh edirdi:

"*Tələbələrin təbəqləşməsi məsələsinə dair*" məqalə tələbə gənclərin inqilabda iştirakı problemlərinə həsr olunmuşdur. Tələbə hərəkatı o zaman müvəffəqiyyət qazana bilər ki, fəhlə hərəkatı ilə birləşsin. Tələbə hərəkatına "*təkan vermək lazımdır ki,.. sinfi təlimə, proletariatın sinfi əxlaqına, proletar mənafeyinə nüfuz etsinlər*".

## Jurnalın bağlanması
"Şkola i jizn" jurnalının cəmi 4 nömrəsi çıxmış, "*zərərli istiqamətinə görə*" bağlanmışdır. Redaktorlar müəllimlik vəzifələrindən götürülmüş, jurnalda iştirak edən bəzi gənclər isə  məsuliyyətə cəlb olunmuşlar.

## Ədəbiyyat
* N.Mikayılov. "Şkola i jizn" jurnalında Lenin ideyaları", ADU-nun elmi əsərləri, "Jurnalistika" seriyası, 1970-ci il, №1, səh.55. Jurnalın birinci nömrəsindən gətirilən sitatlar həmin məqalədən götürülmüşdür.

## İstinadlar
Sənsiz (romans)

**Sənsiz** — 1941-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən Nizami Gəncəvinin "Sənsiz" qəzəlinin sözlərinə bəstələnmiş qəzəl-romans.

## Yazılma tarixi
Bəstəkar bu əsəri yazmağı İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl düşünmüşdü. Əsər Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsinə hazırlıqla bağlı yazılıb. 40-cı illərin əvvəllərində bəstəkar Nizami Gəncəvinin Yeddi Gözəl əsərindəki gözəllərin obrazlarına uyğun olaraq yeddi şeirinə musiqi bəstələməyi düşünürdü. Bəstəkar bəstələyəcəyi vokal miniatürlərdə obrazların musiqi portretini, psixoloji vəziyyətlərini, xarakterlərini, hisslərini, daxili aləmlərini və ruhani gözəlliklərini təsvir etməyi planlayırdı, lakin bəstəkar yalnız iki romans bəstələyir "Sənsiz" və "Sevgili canan".

Sənsiz romansını öz dövründə Bülbül və Müslüm Maqomayev kimi ifaçılar ifa ediblər.

## Sözləri

## Həmçinin bax
* Nizami Gəncəvi
* Üzeyir Hacıbəyov
* Bülbül (müğənni)

## Xarici keçidlər
* Bülbül — Sənsiz
* Müslüm Maqomayev — Sənsiz
*

## İstinadlar
Ero (departament)

**Ero** ( ,,  , ) — Fransa cənubunda yerləşən Oksitaniya regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 34. İnzibati mərkəzi — Monpelye. Əhalisi —  1,062,617 nəfər (departamentlər arasında 21-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası

Ərazisi — 6101&nbsp;km². Şimalda Sevenna dağ massivi yerləşir. Od, Orb, Ero, Vidurl və s. çaylar departament  ərazisində axır

Vadilərdə iqlim isti; badam, zeytun, tut, əncir yetişdirilir; şərabçılıq inkişaf etdirilir..

Departamentə 3 rayon, 49 kanton və 343 kommun daxildir.

## Tarixi
Ero — 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Langedok vilayətinin ərazisində yerləşir. Adı Ero çayından gəlir.
### Rayonları
* Monpelye (Montpellier)
* Bezye (Béziers)
* Lodev (Lodève)
## Qalereya

Fayl:34120 Pézenas, France - panoramio (2).jpg|
Fayl:Houseboat Canal du Midi Poilhes-DSC 0082.jpg|
Fayl:Chateau d'Eau du Peyrou.jpg|
Fayl:Avène.JPG|
Fayl:Presqu'île du Rouens, Clermont-l'Hérault 02.jpg|
Fayl:File by Alexander Baranov - (19410989012).jpg|
Fayl:Crique de l'Anau, Sète, Hérault 02.jpg|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* Prefecture website 
* Le Canal du Midi patrimoine de l’humanité 
*  Conseil Général website
*  Hérault's Official tourist office website 
*   Pézenas's Official tourist office website 
*  Montpellier's Official tourist office website
*  Béziers's Official tourist office website
*  Clermont-l'Hérault's Official tourist office website 
*  Étang de Thau's Official tourist office website
Parlaq nəhəng

Yerkes spektral təsnifatıda II parlaqlıq sinfinə aid ulduzlara *parlaq nəhəng* ulduzlar adı verilir. Bu ulduzlar spektral xüsusiyyətlərinə görə nəhəng ulduzlar və ifratnəhəng ulduzlar aralığında mövqe tutan ulduzlardır.

## Parlaq nəhənglərə nümunə
Parlaq nəhənglər kimi təsnif edilən tanınmış ulduzlar aşağıdakılardır:

* Alfa Kil (Kanopus): ağ (A-tipli) parlaq nəhəng
* Epsilon Böyük Köpək (Adara): mavi-ağ (B-tipli) parlaq nəhəng
* Omikron Əqrəb : ağ (A-tipli) parlaq nəhəng
* Teta Əqrəb (Sarqas): ağ (F-tipli) parlaq nəhəng
* Beta Əjdaha : sarı (G-tipli) parlaq nəhəng
* Beta Oğlaq: (Dabih): narıncı (K-tipli) parlaq nəhəng
* Alfa Herkules: qırmızı (M-tipli) parlaq nəhəng
* Qamma Böyük Köpək (Muliphein): ağ (B-tipli) parlaq nəhəng

## Həmçinin bax
Qırmızı nəhənglər
Mirzə Ələkbər Sabir Fondu

**Mirzə Ələkbər Sabir Fondu** — Mirzə Ələkbər Sabir Fondu 2012-ci ildə  M.Ə.Sabirin anadan olmasının 155 illiyi ərəfəsində şairin ailəsi tərəfindən yaradılmışdır. 

## Fondun məqsədi
M.Ə.Sabir yaradıcılığının öyrənilməsi, onun irsinin tədqiqi, proqressiv ideyalarının təbliğinin davam etdirilməsi, eyni zamanda  şairin həm şəxsini, həm də  yaradıcılığını   beynəlxalq ictimaiyyətə daha yaxından tanıtmaqdır.

## Fəaliyyəti
Şairin maarifçilik, milli mənəvi dəyərlərə sədaqət,  proqressiv novatorluq ideyalarından irəli gələn vəzifələrlə fond  bir  sıra layihəni həyata keçirmişdir.  M.Ə.Sabir fondu müasir qloballaşma dövründə Azərbaycan dilinin  saflığının qorunması və inkişaf etdirilməsi yönündə dövlətin fəaliyyətinə dəstək olaraq  “*Azərbaycan ədəbi dilinin tətbiqi qüsurlarının monitorinqi*”,  gənclərin  özünü tanıtmaq potensialını səfərbər etmək və bu istiqamətdə təlimatlandırmaq, cəmiyyətin gələcək inkişafını təmin edəcək fərdlərin, liderlərin, mütəxəssislərin hazırlanmasına yardımçı olmaq üçün “*Gənclər üçün fərdi inkişaf təlimləri*” keçirir, davamlı olaraq “*Milli geyimlərimizin təbliği*” layihəsi çərçivəsində  müxtəlif tədbirlər, gəzintilər, yürüşlər təşkil edir.

## Virtual muzey
Mirzə Ələkbər Sabir Fondu 2017-ci ildə şairin bu zamana qədər müxtəlif mənbələrdə - kitabxanalarda, şəxsi kolleksiyalarda, muzeylərdə, TV və radioda, arxivlərdə, internet resurslarında yer alan çoxsaylı video, audio, foto, eləcə də verbal materialları vahid bazada sistemləşdirərək “*Mirzə Ələkbər Sabir virtual muzeyi*”ni yaratmışdır. Şairin ölümündən sonra çap olunmuş 1912, 1914-cü illər nəşrinin nadir nümunələri ilə yanaşı bugünlərimizədək çap olunmuş əksər kitablarının elektron nüsxələri, əsərlərinin müxtəlif dövrlərdə türk, rus, fars, qırğız və s. dillərə tərcümələri, şairə həsr olunan rəssamlıq nümunələri, şairin ölkə ərazisində olan heykəl və büstlərinin görüntüləri, Sabirin 1918-ci ildə vətəndaş qarşıdurması nəticəsində yandırılaraq dağıdılmış evinin ədibin övladı Məmmədsəlimin sağlığında ikən xatirələri əsasında hazırlatdırdığı maketi və hazırda Şamaxı şəhərində yendənqurma işləri ilə əlaqədar müvəqqəti olaraq fəaliyyətini dayandırmış muzeyinin təmirdən oncəki 360 Panoramik görüntüsü və  muzeyin maket əsasında  tikilməkdə olan yeni görüntüsünün eskizləri, Sabirə aid unikal faktlar və bir çox digər dəyərli məlumatlar “*virtual muzey*”də yer alıb. 2018-ci ildən virtual muzey ingilis və rus dillərində də istifadəyə verilmişdir.

## Təsisçisi və Prezidenti
* Mirzə Ələkbər Sabir fonduna şairin nəvəsi Sevda Tahirli rəhbərlik edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* MEK ilə Sabir fondunun əməkdaşlığının təqdimatı, 18.01.2017

## Həmçinin bax
* Mirzə Ələkbər Sabir
* Mirzə Ələkbər Sabirin heykəli
* Mirzə Ələkbər Sabir adına Mərkəzi Şəhər Kitabxanası
* Mirzə Ələkbər Sabirin ev-muzeyi
Hibridləşmə anlayışı

**Hibridləşmə anlayışı** — ümumiləşmə anlayışıdır. Hibrid anlayışının əsasını atomun valent halında (atomun birləşmənin tərkibindəki halı) ayrı-ayrı ilkin orbitalların müəyyən prinsiplər üzrə hibridləşməsi (ümumiləşməsi) təşkil edir.

Karbon atomu adi halda iki açıq elektrona malikdir. Lakin o asanlıqla həyəcanlı hala keçir və bu vaxt elektron cütü (2s2) açılır və onlardan biri 2p-yarımsəviyyədə olan boş xanaya keçir.

Buna müvafiq olaraq, karbon atomu həyəcanlı halında dörd kimyəvi rabitə yaradır. Yəni birləşmələrdə onun oksidləşmə dərəcəsi dördə bərabər olur. Karbon atomunun həyacanlı halında valent elektronları müxtəlif yarımsəviyyələrdə yerləşdiyi üçün onların əsasında əmələ gələn kimyəvi rabitələr öz təbiətinə görə bir-birindən fərqlənməlidir.Yəni, p-elektronların əsasında yaranan üç rabitə bir cür təbiətə, s-elektron əsasında yaranan rabitə isə başqa cür təbiətə malik olmalıdır. Lakin son illər aparılan dəqiq tədqiqatlar yuxarıda göstərilən məntiq əsasında çıxarılan nəticələrin heç birinin düzgünlüyünü təsdiq etməmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, metan molekulu düzgün tetraedr formasına malikdir. Molekulda kimyəvi rabitələr tetraederin mərkəzindən onun təpələrinə istiqamətlənmişdir. Bu isə öz növbəsində CH4 molekulunda bütün C—H rabitələrin uzunluğunun və aralarındakı bucaqların eyni olduğunu göstərir. Başqa sözlə, CH4 molekulunda mövcudn olan bütün kimyəvi rabitələr eyni təbiətə malikdir. Beləliklə, metan molekulunun quruluşuna dair yığılmış zəngin məlumata əsasən qəbul edilir ki, hidrogen ilə qarşılıqlı təsir zamanı karbonun valent elektronlarının yerləşdiyi yarımcəviyyələr ümumiləşir, başqa sözlə, onların arasındakı energetik fərq aradan qalxır.

Atomda ayrı-ayrı valent yarımsəviyyələrinin qarışması və nəticədə ümumi bir energetik səviyyə yaratması hadisəsi hibridləşmə adlanır.

## sp-hibridləşmə

Bu prosesdə iştirak edən orbitallara hibrid orbitallar, elektronlara isə hibrid elektronlar adı verilmişdir. Bir s- və bir p- orbitalının hibridləşməsi sp hibridləşmə kimi göstərilir.

## sp<sup>2</sup>-hibridləşmə

Bir s- və iki p- orbitalının hibridləşməsi sp2 kimi göstərilir.

## sp<sup>3</sup>-hibridləşmə

Bir s- və üç p- orbitalının hibridləşməsi sp3 kimi göstərilir.
## Hibridləşmə və molekulların həndəsi quruluşu




Göstərilən molekulların simmetrik formalarından aydın olur ki, onların fəza quruluşu sp-, sp2-, sp3- hibrid orbitalların oxlarının eyni müstəvi üzərində bir-birilə müvafiq surətdə 180o, 120o və 109o 28′ -li bucaq əmələ gətirməsinə əsaslanır.

## Mənbə
* Z.Qarayev "Qeyri-üzvi kimya", Maarif -1975.
* Полинг Л. Природа химической связи / Пер. с англ. М. Е. Дяткиной. Под ред. проф. Я. К. Сыркина. — М.; Л.: Госхимиздат, 1947. — 440 с.
* Полинг Л. Общая химия. Пер. с англ. — М.: Мир, 1974. — 846 с.
* Минкин В. И., Симкин Б. Я., Миняев Р. М. Теория строения молекул. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1997. — С. 397-406. — ISBN 5-222-00106-7.
* Гиллеспи Р. Геометрия молекул / Пер. с англ. Е. З. Засорина и В. С. Мастрюкова, под ред. Ю. А. Пентина. — М.: Мир, 1975. — 278 с.
Sarqas (ulduz)

Sarqas və ya Teta Əqrəb (θ Əqrəb, qısaldılmış θ Sco) Əqrəb cənub zodiak  bürcünün qoşa ulduzudur. Bu ulduzun görünən ulduz ölçüsü +1,89, açıq havada adi gözlə gecə göyünun ən parlaq ulduzlarından biri kimi görünür. Məsafənin, parallaks üsulunun tətbiqi ilə birbaşa ölçülməsi mümkündür, Hipparkos missiyası zamanı aparılan bu cür ölçmələrdə bu ulduzun Günəşdən məsafəsi 300 işıq ili ( 90 parsek) tapılmışdır. 

İki komponent Teta Əqrəb A ( bu ulduz Sarqas adlanır) və B .
## İstinadlar
Vüroklar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Görünüşü
Əksərən ağac həyatı keçirən qalındimdik dənyeyen quşların geniş qurupudur. Ölçüləri yarpaqgüdən qaratoyuğa qədərdir. Bədən quruluşu möhkəm, başı dəyirmi, boynu gödəkdir, dəyirmi və ya oval burun dəlikləri alına qovuşur. Buynuz burunüstlüyünün səthində 3-5 uzununa dirsək vardır. Onlar arxa tərəfdə bir-birindən ayrılır. Cücü yeyən quşlarda olduğu kimi dimdiyinin əsasında sərt qıllar yoxdur, ancaq yumşaq tüklər vardır. Rənginə görə dişilər adətən erkəklərdən fərqlənir. Çoxları yaxşı oxuyur. Nəğməsi sadə, ancaq xoşagələndir. Koloniyalı məskunlaşmaları olmur. Yuvaları açıq fincanşəkilli, çox vaxt ustalıqla toxunmuş olur. Saplaqlardan və budaqlardan hazırlanan yuva içəri tərəfdən tüklə və ya başqa yumşaq materialla döşənir. Qoca quşlar cücülərin zılını yuvadan çıxarmır və onları təmizləmir. Erkəyin başı, boğazı və döşündəki xal qara, alnında atlas parıltılı narıncı-qırmızı xal vardır. Bədəninin qalan hissəsi boz-narıncı, qara-qonur alalı, quyruqüstü narıncı xallı, döşünün altı və qarnı narıncı-ağdır. Dişi erkəyə bənzəyir, ancaq daha solğun və boz görünür. Bədəninin uzunluğu 120-130, qanadları 69–80&nbsp;mm, çəkici 10-13 q-dır.

## Yayılması
Arealı Kiçik Asiyadan və  Qafqazda Himalaylara, Tibetə və Tyanşana qədər dağlıq vilayətləri əhatə edir. Başlıca olaraq subalp və alp quşaqlarında seyrəlmiş bitkiçilikli, qaya çıxıntılarında, daş yığınlarında 606–3000 m hündürlüklərdə yaşayır. Şaquli miqrasiyalar edən adi və azsaylı oturaq quşdur. Azərbaycanda 12 cins və 15 növ rast gəlinir. Onlardan biri – vürok yalnız düzənliklərdə qışlayır.

## Çoxalması
Çoxalması mövsümündən kənarda kiçik dəstələr halında olur. Cütlərə bölünməsi mayın əvvəlində baş verir. Yuvasını qaya yarıqlarında və ya kolluqlarda qurur. Solğun – göyümtül rəngli, qırmızı – qonur xallı və ya xalsız 3-5 yumurta qoyur. İldə 2 dəfə yumurta qoyur. Dişi iki həftəyə  yaxın kürt yatır. Cücülər yuvada  15-17 gün keçirir, sonra daha 5-7 gün onları başlıca olaraq  erkək gəzdirir və yemləyir. Bu quşlar yuvalama dövründə adətən bir- birinə yaxın olur. İyul – avqustda tükünü dəyişir. 

## Qidalanması
Müxtəlif bitkilərin tolxumları ilə qidalanır , ancaq cücülərlə yemləyir. Başqa bitki yemləri ilə qidalanırlar. Cücülərini isə həmişə cücülərlə yemləyirlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan heyvanlar aləmi . III cild, Onurğalılar. Bakı «Elm». 2004 - 620 s.

## Xarici keçidlər
* Cruza bico (Loxia curvirostra) Fringillidae 
* Canto do Pintarroxo comum (Linaria cannabina ou Carduelis cannabina) Fringillidae
* Ščinkavec poje (Fringillidae)

## Həmçinin bax
Riçard Hammond

**Richard Hammond** () — İngilis televiziya aparıcısı. Müxtəlif televiziya şouları aparsa da xüsusilə təqdim etdiyi sənədli filmlər və dünyanın ən çox izlənən TV proqramı ünvanına sahib Top Gear ilə tanınır. Richard Hammond's Crash Course, Richard Hammond's Engineering Connections, Total Wipeout kimi proqramların aparıcısıdr. Bundan əlavə Blast Lab və Top Gear: Uncoveredin quruluşcu rejissorudur.

## Həyatı

## İstinadlar
İl və Vilen

**İl və Vilen** (, ) — Fransa qərbində, Bretan regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 35. İnzibati mərkəzi — Ren. Əhalisi — 1,015,470 nəfər (departamentlər arasında 23-cü yer,  2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 6,775&nbsp;km² əhatə edir. Departamentin ərazisində  *Ill*, *Vilen*, *Rans*, *Küenon* çayları axır.

Departamentə 4 rayon (Ren, Fujer, Redon, Sen-Malo), 53 kanton və 352 kommuna daxildir.

## Tarixi
İl və Vilen —  1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Bretanya əyalətinin ərazisində Yerləşir. Adı Ill və Vilen çaylarından gəlir.

## Qalereya

Fayl:Place Saint Anne Rennes.JPG|Ren
Fayl:Bretagne Ille Vitre1 tango7174.jpg|
Fayl:Dinard Plage de l'Ecluse-2007-08-08.jpg|
Fayl:ValsansRetour09.JPG|
Fayl:Fougères (35) Porte Notre-Dame 13.JPG|
Fayl:Saint-Suliac - Novembre 2011 (4).jpg|
Fayl:Roche-aux-fées1.jpg|


## Xarici keçidlər
*  Prefecture website

*  General Council website 

*   Cultural Heritage 
*  City of Rennes website
Endr

**Endr** () — Fransa mərkəz hissəsinin qərbində yerləşən departament . Sıra nömrəsi — 36. İnzibati mərkəzi — Şatoru. Əhalisi — 238.261 nəfər (departamentlər arasında 83-cü yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 6791&nbsp;km². Endr çayı departamentin ərazisində axır .

Departamentə Endr və Luara, Luar və Şer , Şer, Kröz, Vyana kimi 2 rayon, 54 kanton və 293 kommuna daxildir.

## Tarixi
Endr — 1790-cı ilin martında Böyük Fransız İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Berri əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Endr çayından gəlir.

## Qalereya

Fayl:Châteauroux rue des Pavillons 3.jpg|
Fayl:Saintbenoitdusault1.JPG|
Fayl:Gargilesse - Ensemble.JPG|
Fayl:Le Blanc chateau Naillac.JPG|
Fayl:Argenton-sur-Creuse bords de Creuse 08.jpg|
Gare d'Argenton-sur-Creuse (36) - Bâtiment voyageurs.jpg|
GareChateaurouxBV2016.JPG|
Gare d'Éguzon (36) - Bâtiment voyageurs.jpg|
Issoudun - Train station - 1.jpg|
Gare de Montierchaume (36) - Voie de la coopérative.jpg|
Anglin - Concremiers (36) - Vue vers Mauvières.jpg|
Le Blanc (36) - Pont rue de Souvigny et la Creuse.jpg|
Indre - Pouligny-Saint-Martin (36) - Vue vers Sainte-Sévère-sur-Indre.jpg|
Théols Issoudun.JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prefecture website (in French)
* Conseil Général website (in French)