open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farkaş Boyyay

**Farkaş Boyyay** (; ) — Macar riyaziyyatçısıdır; 1832-ci ildə isbat etmişdir ki, istənilən iki eyni çoxbucaqlı eyni tərkiblidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Yanoş Boyyay
Qudurdağ aşırımı

**Qudurdağ aşırımı** — Baş Qafqaz silsiləsində yerləşən, Azərbaycannın Zaqatala rayonunu Samurçayın yuxarı axarı ilə birləşdirir. Aşırımın hündürlüyü 3259 m təşkil edir.

## Xarici keçidlər
*Weather
Yanoş Boyyay

**Farkaş Boyyay** (; ) — Macar riyaziyyatçısı, Farkaş Bolyayın oğludur; Lobaçevski və Qaussdan asılı olmadan qeyri-evklid həndəsəsini kəşf etmişdir.

## Həyatı
Yanoş Bayayi 15 dekabr 1802-ci ildə Kolojvar şəhərində, indiki Kluj-Napoka şəhərində Farkoş Boyanin ailəsində anadan olmuş macar riyaziyyatçısıdır. Onun atası Farkaş Boyayi K. F. Qausun dostu olmuş, onlar bir yerdə Höttingen universitetini bitirmişdilər. Yanoş fitri istedad sahibi idi. 13 yaşı olarkən o artıq planimetriya, stereometriya, triqonometriya, konik kəsiklər nəzəriyyəsi, diferensial və inteqral hesabını öyrənib böyük həvəslə daha mürəkkəb məsələlər üzərində düşünürdü. Evkilidin "Əsaslar" ını mütaliə edən Yanoş 5-ci postulat haqqında atasından belə bir söz eşitdi:

*Paralel xətlər haqqında Evklid aksiomunu isbat edən adam Yer kürəsi boyda briliyanta layiqdir. *

1848-ci ildə Yanoş, çürük Avstriya-Macar imperiyasında gələcək inqilablar barədə yazırdı. O, kompleks ədədlərin həndəsi nəzəriyyəsinə aid bir neçə əsər yazdı.

Yanoş Boyayi 27 yanvar 1860-cı ildə Maroşvaşarxey də vəfat etdi.

## İstinadlar
REST protokolu

**REST protokolu** və ya **REST (Representational State Transfer)** — şəbəkə daxilində ayrı-ayrı proqramların qarşılıqlı əlaqəsini təmin edən bir sistemdir.

Bu protokol məlumatların veb-servislər üzərindən ötürülməsini, emal edilməsini təmin edir.

## İstinadlar
Dost atəşi

**Dost atəşi** () — hərbi birliyin öz qüvvələrinə və ya müttəfiq qüvvələr üzərinə açdığı atəş. Səhvlər və istənməyən inkişaflar, hədəf alınan düşmən yerinə səhvən dost hədəflərin vurulmasına səbəb ola bilər.

## İstinadlar
Amra Sadıkoviç

** Amra Sadıkoviç** (6 may 1989-cu ildə Prilepdə anadan olub) — İsveçrəli tennis oyunçusudur. O, 25-ci ad günündən bir neçə gün sonra 2014-cü ilin may ayında karyerasını bitirdiyini açıqlamışdır. Yalnız 13 aydan sonra yenidən İTF Qadınlar Sxemində oynamağa başlamışdır.

Sadikoviç öz karyerası boyunca İTF-də 8 dəfə fərdi və 12 dəfə cütlərdə titul sahibi olub. 13 iyun 2016-cı ildə o, öz rekorduna imza ataraq dünya reytinqində 148-ci pillədə qərarlaşmışdır. 6 may 2013-cü ildə o, əvəzedicilərin reytinqində 148-ci pillədə qərarlaşaraq rekorda imza atmışdır.

Sadikovi Federasiya Kuboku uğrunda yarışda İsveçrə üçün 7-6 qələbələrin və məğlubiyyətlərin müəllifi olmuşdur.

## İTF finalları (20–20)
### Fərdi (8–5)

### Cütlər (12–15)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website 
* 
* 
*
Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası

**Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası** — 1982-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təsis edilmiş rəsm qalereyasıdır.

## Tarixi
Bina 1895-ci ildə çar Rusiyasının hərbi hissələri üçün kazarma kimi tikilib. Birmərtəbəlidir, dörd zaldan və dörd otaqdan ibarətdir. Divarları yerli çay daşı və kərpicdən hörülüb. Çardağı taxta konstruksiyalıdır, üstü dəmirlə örtülüb. Bina qərbdən və cənubdan Qala divarları ilə əhatə olunub. 1982-ci ildən Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası kimi fəaliyyət göstərir.

## Haqqında
1982-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təsis edilən Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası Şəki şəhərinin Yuxarıbaş məhəlləsində, "Dövlət Tarix Memarlıq Qoruğu"nda qala divarları arasında yerləşən keçmiş Çar Rusiyasının kazarması olmuş binada yerləşir. Binanın tikilmə tarixi 100 ildən çoxdur. Şəki Dövlət Rəsm Qalereyası üç zaldan: Emalatxana zalı, Fond Otağı və İdarəetmə (Direktor və digər köməkçi otaqlar) otaqlarından ibarətdir. Rəsm qalereyasının fondunda 327 əsər vardır. Bu əsərlərdən 244-ü rəngkarlıq, 68-i sulu boya, qrafika, 15-i heykəltaraşlıq işləridir. Fond əsərlərinin əksəriyyəti Azərbaycan SSR-ı tərəfindən 1982, 1984 və 1986-cı illərdə Qalereyaya verilmişdir. Fondun əsərləri içərisində tanınmış heykəltaraş Sapsayın, tannınmış rəssamlardan Toğrul Nərimanbəyovun, Mehdiyevin, Sadıqzadənin, Sakitin və digərlərinin əsərləri vardır.

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları
* Şəki

## İstinadlar
Maksim Şemberev

**Maksim Şemberev** (25 sentyabr 1993) — Ukraynanı və Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.

## Karyerası
Maksim Şemberev Ukraynanı 2012-ci ildə Birləşmiş Krallıqın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 200 metr məsafəyə fərdi kompleks üsulu ilə üzmə turnirninin təsnifat mərhələsində 2:02.40 dəqiqə nəticə ilə 33-cü pillənin, 400 metr məsafəyə fərdi kompleks üsulu ilə üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində isə 4:16.62 dəqiqə nəticə ilə 15-ci pillənin sahibi olub.

Maksim Şemberev 2017-ci ildə Azərbaycanda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının dörd qızıl medalına sahib oldu.

Daha sonra Maksim Şemberev Azərbaycanı 2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 400 metr məsafəyə fərdi kompleks üsulu ilə üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 4:18.40 dəqiqə nəticə göstərdi və 26-cı pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Tena Lukas

**Tena Lukas** () — Xorvatiyalı tennisçi.

Lukas öz karyerası boyunca İTF turu ərzində 4 dəfə fərdi və 3 dəfə cütlüklərdə titul sahibi olub. 21 sentyabr 2015-ci ildə o, öz rekorduna imza ataraq dünya reytinqində 262-ci sırada qərarlaşmışdır. 27 iyun 2016-cı ildə isə Lukas cütlüklərdə dünya reytinqində 395-ci sırada yer alaraq rekorduna imza atmışdır.

Federasiya Kubokunda Xorvatiya üçün oynayan Lukasın 2-1 qələbələr və məğlubiyyətlər rekordu var.

## İTF finalları (7–11)
### Fərdi (4–9)

### Cütlüklər (3–2)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Laçın uğrunda döyüşlər (1992)

**Laçın uğrunda döyüşlər** — Qarabağ müharibəsinin gedişində baş vermiş əməliyyat.

Azərbaycan Ordusunun ermənilər tərəfindən hələ 18 may tarixində işğal olunan Laçın rayonunun geri qaytarılması məqsədilə həyata keçirilən əməliyyat olmuşdur.

1 oktyabr 1992-ci ildə 2-ci ordu korpusu general-mayor Dadaş Rzayev Qubadlı rayonunun şimalında Muradxanlı kəndindən hücuma keçmişdir. Laçına 4&nbsp;km qalmış Qraç Andresyanın rəhbərlik etdiyi erməni silahlı birləşmələrinin və rus hərbçilərinin hərbi müdaxiləsi sayəsində qarşısı kəsilir. Digər hərbi hissə Laçına şimal-qərbdən hücuma keçmişdi.

19 oktyabrda erməni ordusunun əks hücumu ilə Azərbaycan ordusu geri çəkilməli olur.

## Həmçinin bax

* Ağdərə əməliyyatı
* Murovdağ əməliyyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* “Döyüş gedir, artilleriyanı isə Bakıya, parada göndərmişdilər” – Keçmiş “kombriq”lə MÜSAHİBƏ – II hissə
*
Karib dənizinin quldurları: Ölünün sandığı

**Karib dənizinin quldurları 2: Ölünün sandığı** — ABŞ istehsalı film. Karib dənizinin quldurları: Qara mirvarinin lənəti filminin davamıdır. Е 2 фільм трилогія 

## Məzmun

## Rollarda

## İstinadlar
Pak Çhanyol

**Park Chanyeol** () — Cənubi Koreyalı müğənni, rapçi və artistdir. Cənubi Koreya-Çin oğlan qrubu EXO, alt qrubu EXO-SC və EXO-K'nın üzvüdür.

## Həyatı
Park Chanyeol 27 noyabr 1992-də Seul, Cənubi Koreyada anadan olub. Seuldakı Hyundai Məktəbinə gedib. MBC Nəşr Stansiyasında serverlik eləyən Park Yoora adında bir bacısı var. Ana və atasının Seuldə "Viva Polo" adında İtalyan restorantları var.

Chanyeol 16 yaşında olanda bir serverlik qurumundan dərslər almağa başladı. Burada Block B qrubundan P.O. ilə yaxın dost oldu. Hal-hazırda qrup üzvləri Baekhyun və Suho ilə Kyung Hee Cyber Üniversitetində "Mədəniyyət və Sənət rəhbərliyi" bölümündə oxuyur.

## Filmografi

### Filmleri

### Televizyon dramaları

### Varyete programları

### Radyo programları

### İştirak etdiyi Musiqi Videoları

## Mükafatları və Namizədlikləri

## İstinadlar
Suvorov ordeni

* Suvorov ordeni (Rusiya) — Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı.
* Suvorov ordeni (SSRİ) — SSRİ-nin dövlət mükafatı.
* Suvorov ordeni (Dnestryanı) — 

## Həmçinin bax
* Suvorov (dəqiqləşdirmə)
520 Park Avenue

**520 Park Avenue** — Nyu-York şəhərinin Manhetten bölgəsinin qərbindəki *Park Avenue*-da yerləşən göydələndir. Bina memar Robert A.M. Stern tərəfindən hazırlanmışdır. Binanın tikintisi 450 milyon dollara başa gələcək. The tower will be completed by 2017. Qüllənin tikintisi 2017-ci ildə başa çatacaq. Bu Zekendorf inkişafıdır.

## Dizayn
Sternin işlərinin bir çox kimi bu binada yeni klassika üslubundadır. Sternin əsarlərinin bir çoxu kimi, məsələn 15 Central Park West kimi bu binanın da xarici görünüşü əhəngdaşı ilə işlənmişdir. 520 Park Manhettendə Stern tərəfindən işlənib hazırlanmış, 30 Park Place və 220 Central Park South qoşulan üç göydələnlərdən biri olacaq.

## Gözəllik
Binaya uşaq bağçası, uşaq oyun otağı, hovuz və idman sağlamlıq mərkəzi daxildir. Həmçinin qonaqlar üçün lüks və yaxşı şərab zirzəmilərinin alınması da əlçatan olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Official website
Pianola

***Pianola*** , *Mexaniki piano* və ya *Avtomat piano*— pianinonun bir növü olub, avtomatik simli-klavişli musiqi alətidir.

Pianola həm də pianinonu və ya royalı mexaniki pianinoya çevirən alətin içərisinə yerləşdirilən əlavə qurğu vasitəsilə düzəldilir. Pianola istehsal edən firmalardan birinin brend 
adıdır. İlk Pianola 1887-ci ildə konstruksiya edilmişdi. XX əsrin əvvəllərində Pianola  hədsiz dərəcədə populyar idi.

Qramofonun icad edilməsindən sonra pianola tədricən geniş istifadədən çıxdı.

Pianolanın valı krankla idarə olunan bir valdır və bütün uzunluğu boyunca ifa olunan əsərin notlarına uyğun olaraq müəyyən bir ardıcıllıqla düzülmüş çıxıntılar var. Valdakı çıxıntılar ardıcıl olaraq pianolanın düymələrinə uyğun çəkicləri işə salır və beləliklə musiqi səsləri çıxarır.

Daha sonra pianolanın dizaynı təkmilləşdirildi və avtomatlaşdırıldı və XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində klavişləri perforasiyalı kağız zolaqları ilə idarə olunan pianolalar meydana gəldi. Bu zolaqlar vasitəsilə hava axını xüsusi pianolalara zorla daxil edildi və bununla da havanın buraxıldığı əks düymələr aktivləşdirildi.
## Qalereya

Pianolist 1912.png|
PlayerPianoRoll.jpg|
Player piano keyboard.jpg|
DisklavierPlayer.jpg|
DisklavierSilencer.jpg| 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Grew, Sydney. *[https://archive.org/details/artofplayerpiano00grewuoft/page/n3/mode/2up The Art of the Player Piano: A text book for student and teacher]* (1922)
* Reblitz, Arthur A. *Player Piano Servicing and Rebuilding*.  Lanham, Maryland: Vestal Press, 1985.
* Reblitz, Arthur A. *The Golden Age of Automatic Musical Instruments*.  Woodsville, New Hampshire: Mechanical Music Press, 2001.
* White, William Braid. *Regulation and Repair of Piano and Player Mechanism together with Tuning as Science and Art*.  New York: Edward Lyman Bill, 1909.
## Xarici keçidlər

* The Pianola Forum The Pianola Forum
* The Pianola Institute London, England
Abidə Sultan

**Abidə Sultan** () — I Əhmədin qızıdır. Anasının bətnində ikən atası vəfat etmişdir. 1632-ci ildə Sədrəzəm Dabanıyasdı Mehmed Paşa ilə evləndirildi. Bu evlilik paşanın vəfatına qədər davam etdi. Mehmed Paşanın vəfatından 36 il sonra vəfat etdi.

## Mənbə
Xədicə Sultan (I Əhmədin qızı)

**Xədicə Sultan** (1608-1610) - Osmanlı padşahı I Əhmədin Mahfiruz Xədicə Sultandan doğulan qızıdır. 2 yaşında ikən vəfat etdi.

## Mənbə
Zahidə Sultan

**Zahidə Sultan** (1613-1620) - Osmanlı padşahı I Əhmədin qızı. 1613 tarixində İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Anasının kim olduğu bilinmir. Hələ 7 yaşında ikən vəfat etmişdir.

## Mənbə
Cəmrə Sultan

**Cəmrə Sultan** (1616-1620) - Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızıdır.
## Həyatı
I Əhməd və Kösəm Sultanın ən kiçik övladıdır. Böyük qardaşı II Osman tərəfindən çox sevilirdi. Hətta rəvayətə görə, Kösəm Sultan və qızları Mahfiruz Xədicə Sultanın əmrilə Köhnə Saraya sürgün edilərkən, sırf Cəmrə Sultanın istəyilə kiçik şahzadələr də Köhnə Saraya göndərilmişdir. 12 noyabr 1620 tarixində böyük qardaşı Şahzadə İbrahimlə oynayarkən yıxılıb başını divara vurmuş, aldığı zərbədən vəfat etmişdir.

## Mənbə
Fatma Sultan (IV Mehmedin qızı)

**Fatma Sultan** () — IV Mehmedin qızı.

## Həyatı
Fatma Sultan 1680-ci ildə Ədirnə sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı IV Mehmed, anası isə onun hasəkilərindən Əmətullah Gülnuş Sultandır. 7 yaşında ikən atası Sultan Mehmed taxtdan endirilmiş, Fatma Sultan isə anası və digər bacılarıyla birlikdə İstanbuldakı köhnə saraya sürgün edilmişdir. Qardaşı Sultan Mustafanın taxta çıxmasının ardından (6 fevral 1695) anası Əmətullah Gülnuş Sultan üçün tərtiblənən validə alayıyla Ədirnə sarayına gətirildi. Həmin ilin sentyabrında Çərkəz İbrahim Paşa ilə nigahlandı ancaq 1697-ci ilin fevralında paşa edam edildi. Bu ilk evliliyindən Ruqiyyə xanım Sultan (ö. 1720) adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir. Dul qalan Fatma Sultan bir il sonra (1698) Topal Yusif Paşa ilə evləndirildi. Bu nigahından Safiyə xanım Sultan (ö. 1710) adlı bir qızı daha dünyaya gəldi.

İkinci övladının doğumundan sonra səhhəti pisləşdi və vərəm xəstəliyinə tutulduğu məlum oldu. Bu xəstəlikdən xilas ola bilməyən Fatma Sultan 6 dekabr 1700-cü ildə Ədirnədə vəfat etdi. Cənazəsi İstanbula gətirilərək Validə Turhan Sultan türbəsinə, nənəsinin yanına dəfn edildi. Vəfatının ardından böyük qızı Ruqiyyə xanım Sultan 1709-cu ildə Osman Paşa ilə evləndirildi.

## Mənbə

* Sicill-i Osmani I.

## İstinadlar
Əsma Sultan (I Əhmədin qızı)

**Əsma Sultan** (1612 - 1612) - I Əhmədin qızı. Anasının kim olduğu məlum deyil. 1 yaşı belə olmadan körpə yaşlarında vəfat etmişdir.

## Mənbə
Elxan (ad)

**Elxan** — Kişi adı.

* Elxan — Elxanilər dövlətinin banisi Hülaku xana Arıq Buğaya qalib gəldikdən sonra verdiyi titul.

* Elxan Ələsgərov —siyasi ekspert, politoloq, "Baku Network" ekspert şurasının rəhbəri
* Elxan Süleymanov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV və V çağırış deputatı.
* Elxan Süleymanov (həkim) — Rusiya Federasiyası Çeçenistan Respublikasının səhiyyə naziri.
* Elxan Cəfərov — Azərbaycan aktyoru və rejissoru.
* Elxan Qəhrəman —
* Elxan Şeyxov —

## Həmçinin bax
* Elxanlı
Kardinal (dəqiqləşdirmə)

* Kardinal (quş) — 
* Kardinal (rəng) — 
* Kardinal — xristian katolik kilsəsinin ruhani rütbəsi.
Könül

**Könül** — Qadın adı və təxəllüs.

;Bu adı olan tanınmış şəxslər
* Könül Xasıyeva — azərbaycanlı muğam ifaçısı 
* Könül Kərimova — Azərbaycan müğənnisi. 
* Könül Abdulrəhimova — Azərbaycan alimi.
* Könül Hüseynova — Rejissor. 
* Könül Hüseynova — Azərbaycan pianoçu, pedaqoq və bəstəkarı 
* Könül Mehrəliyeva — azərbaycanlı müğənni, aktrisa.
* Könül Bünyadzadə — şərqşünas alim, fəlsəfə elmləri doktoru (2007).
* Könül Arifqızı — Ssenari müəllifi. Aparıcı
* Könül Talıbova — 
* Könül Yazar — 
* Könül Babayeva — 
* Könül Bunyatova — 
* Könül Ömərova — 

;Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər
* Ülviyyə Könül — Klipmeyker. Rejissor. Ssenari müəllifi. 

;Digər
* Könül (qəzet) — 
* Könül dağı (serial, 2020) — 

## Həmçinin bax
* Könüllü
Serpent

**Serpent** (- *[[ilan]]*) qədim nəfəsli musiqi aləti , bir neçə müasir nəfəsli alətlərin əcdadı. XVI əsrdən məlumdur. Öz adını ilanvari qıvrılmış formasına görə alıb.

## Alətin quruluşu
Serpent müxtəlif materiallardan hazırlanırdı, məsələn : Ağac , mis, sink və ya Gümüş. Bəzən Fil sümüyündən və ya digər heyvanların sümüyündən hazırlanan dərin piyaləli Mundştuku var ki , müasir mis nəfəsli alətlərin mundştukuna çox bənzəyir. Alətin korpusunda əvvəllər 6 dəlik olurdu. Sonrakı modellərdə artıq bir neçə klapan da yerləşdirilirdi. Kilsə musiqisində , xüsusən də , kilsə xorunun "bas" səslərini müşayiət etmək üçün istifadə olunurdu.
## İstinadlar
Zeynəb Sultan

**Zeynəb Sultan** (1617-1619) - I Əhmədin qızıdır. Anasının kim olduğu bilinmir. Dünyaya gəldikdən bir neçə ay sonra atası vəfat etmişdir. Özü isə hələ 2 yaşında körpə ikən vəfat etdi.

## Mənbə
Dağıstan zolaqlı arısı

**Dağıstan zolaqlı arısı** () — Zərqanadlılar dəstəsinə, Əsl arılar fəsiləsinə aid növ.

## Yayılması
Qafqaz üçün endemik olan növ. Azərbaycanda (Zəngəzur sıra dağlarının yüksəklikləri) Şahbuz, Böyük Qafqaz (Zaqatala, Şəki, Qəbələ, Qax) rast gəlinir. Üstəlik onlara Dağıstan və Gürcüstan ərazilərində belə rast gəlmək olar. Xüsusi ilə Meşə zonası və çöl çəmənliklərdə yayılırlar. Son zamanlar insan fəaliyyəti nəticəsində sayları azalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan SSR, Qırmızı Kitabı . 1989. İl
* Dağıstan zolaqlı arısı
Moisey Şaxnoviç

**Şaxanoviç Moisey Davidoviç** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1 noyabr 1943)

## Həyatı
Moisey Şaxanoviç 15 may 1918-ci ildə Ukraynanın Starokonstantinov şəhərində yəhudi ailəsində anadan olub.

Dnepropetrovsk vaqon təmiri zavodunda usta işləmişdir. 1938-ci ildə orduya çağırılmışdır. Bakı hərbi məktəbini bitirmişdir.

Kapitan Moisey Şaxanoviç 51-ci ordunun tank vuran bateriyasının komandiri olmuşdur.

Ukraynanın Melitopol şəhəri yaxınlığında gedən döyüşlərdə xüsusi şücaət göstərmiş, 1 noyabr 1943-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. "Lenin" ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.

Müharibə qurtardıqdan sonra Ticarət Nazirliyində işləmişdir.

19 oktyabr 1982-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Кумок В. Н., Воловник С. В. Евреи Мелитополя. — Мелитополь: Изд. дом МГТ, 2012. — Т. 1, с. 395, 479.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

## Xarici keçidlər
* Шахнович Моисей Давидович
Porçinski zolaqlı arısı

**Porçinski zolaqlı arısı** (*Bombus mlokosievitzi*) — Bombus cinsinə aid nadir növ. Bu növ Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən həşaratlar siyahısına salınmışdır. Sayları heyvandarlığın inkişafı ilə əlaqədar getdikcə azalır. İlk dəfə polyak Entomoloqu və general Oktaviy İvanoviç Radoşkovski tərəfindən qeydə (1820–1895) alınmışdır. Növün adı İosif Porçinskinin şərəfinə adlandırılmışdır (1848–1916) — rus entomoloqu.

## Yayılması

Qarışıq meşə və dağ ərazilərində yayılırlar. Cənubi Qafqazın endemik canlısıdır. Azərbaycanda əsasən Gölgöl gölü ətrafı ərazilərdə yayılırlar. Türkiyə və İranın hündürlüyü 3500 m olan bölgələrində rast gəlinir.

## Biologiyası

Bu növün ziyarət etdikləri bitki növləri: *[[Acantholimon androsaceum]]*, *[[Astragalus ornithopoides]]*, *[[Campanula glomerata]]*, *[[qıvrım şeytanqanqalı]]*, *[[Centaurea glastifolia]]*, *[[Jurinea moscus]]*, *[[Lamium amplexicaule]]*, *[[Salvia]]*, *[[Taraxacum]]*, *[[Trifolium pratense]]*, *[[Dracocephalum canescens]]*, *[[Nepeta fissa]]*, *[[şeytanqanqalı]]*, *[[Vicia pannonica]]*, *[[Melampyrum arvense]]*, *[[Astragalus aureus]]*, *[[Centaurea glastifolia]]*, *[[Prunella vulgaris]]*, *[[Stachys cretica]]*, *[[Anchusa leptophylla]]*, *[[Astragalus baibutens]]*, *[[Chartolepis glastifolia]]*, *[[Lamium tomentosum]]*, *[[Medicago falcata]]*, *[[Salvia verticillata]]*, *[[Trifolium ambiguum]]*.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Williams, P. H. 1991. The bumble bees of the Kashmir Himalaya (Hymenoptera: Apidae, Bombini). Bulletin of the British Museum (Natural History) (Entomology), 60(1): 1–204.
* Williams, P. H. 1998. An annotated checklist of bumble bees with an analysis of patterns of description (Hymenoptera: Apidae, Bombini). Bulletin of The Natural History Museum, Entomology Series, 67(1): 79–152.
Hala Al Turk

**Hala Al Turk** (; ) — Bəhreynli müğənni. O 2011-ci ildə keçirilən Arabs Got Talent televiziya şousundakı çıxışından sonra məşhurlaşıb. Onun "Live in the moment" mahnısı 2015-ci ildə 3 ay ərzində 15 milyon dəfə izlənmişdir.

## İstinadlar
Qara at

**Qara at** () — əvvəlcə qələbə iddiası üçün müzakirə olunmayan, birdən-birə güclənən namizəd və qələbə üçün iddiaçı.

## Etimologiya
İlk dəfə konserpt Benjamin Dizraelinin "Cavan Hersoq" (1831) novellasında qeyd olunub.

## İstinadlar
Günah keçisi

**Günah keçisi** — günahsız olduğu halda başqalarının günahı üzərinə yüklənilən insan ya da cəmiyyətə verilən ad.

## İstinadlar
İnformator

**İnformator** ( — fit çalan) — özəl və ya ictimai olan təşkilat daxilində qanunsuz, və ya düzgün olmayan məlumatı və ya fəaliyyəti hər cür ifşa edən şəxs.

## İstinadlar
Sarı jurnalistika

**Sarı jurnalistika** və ya **sarı mətbuat** – xəbər dəyəri az və ya heç olmayan mövzuları sansasiyalı və diqqət çəkici şəkildə təqdim edən, tez-tez mübaliğə, qeyri-dəqiqlik və hətta yalan məlumatlar yayan jurnalistika növüdür. Bu cür jurnalistikanın əsas məqsədi oxucu sayını artırmaq və daha çox qəzet satmaqdır.

## Terminin mənşəyi
"Sarı jurnalistika" termini 1890-cı illərin sonlarında ABŞ-da Cozef Pulitserin "New York World" və Vilyam Rendolf Hörstün "New York Journal" qəzetləri arasında yaşanan şiddətli rəqabət dövründə ortaya çıxmışdır. Hər iki qəzet oxucuları cəlb etmək üçün sansasiyalı başlıqlar, dramatik hekayələr və cəlbedici illüstrasiyalardan istifadə edirdi. "Sarı uşaq" adlı komiks personajı da bu dövrdə populyarlaşmış və sarı jurnalistikanın simvolu halına gəlmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Sarı jurnalistikanın əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:

* **Sansasiyalı başlıqlar:** Oxucuları cəlb etmək üçün böyük, qalın və şok edici başlıqlar istifadə olunur.
* **Mübaliğə və dramatizasiya:** Hadisələr şişirdilir, dramatikləşdirilir və həqiqətdən uzaqlaşdırılır.
* **Şəxsi həyatın işıqlandırılması:** Tanınmış şəxslərin şəxsi həyatı ilə bağlı dedi-qodulara və skandallara geniş yer verilir.
* **Qeyri-dəqiq və yalan məlumatlar:** Xəbərlər dəqiq araşdırılmadan və təsdiqlənmədən yayımlanır.
* **Etik normaların pozulması:** Jurnalist etikası prinsipləri, məsələn, obyektivlik, dəqiqlik və ədalətlilik kimi prinsiplərə məhəl qoyulmur.
* **Həddindən artıq sadələşdirmə:** Mürəkkəb məsələlər həddindən artıq sadələşdirilir və səthi şəkildə təqdim olunur.

## Tarixi inkişafı
Sarı jurnalistika 1890-cı illərdə ABŞ-da zirvəyə çatmış və İspan-Amerika müharibəsinin başlamasında mühüm rol oynamışdır. Bu dövrdə "New York World" və "New York Journal" qəzetləri Kuba inqilabını sansasiyalı şəkildə təqdim edərək ictimai rəyi müharibəyə yönəltmişdir. Sarı jurnalistika sonradan digər ölkələrə də yayılmış və 20-ci əsrin əvvəllərində tabloid mətbuatın yaranmasında təsirli olmuşdur.

## Tənqidlər və təsirləri
Sarı jurnalistika geniş şəkildə tənqid olunur və jurnalistikanın etik standartlarına zidd hesab edilir. Bu cür jurnalistika ictimaiyyəti çaşdırır, yanlış məlumatlandırır, medianın etibarlılığına xələl gətirir və hətta zorakılığa təhrik edə bilər. Sarı jurnalistikanın təsiri günümüzdə də hiss olunmaqdadır və müasir mediada sensasiyaya meyilli xəbərçilik tendensiyalarının köklərini bu dövrdə tapmaq olar.

## Müasir dövrdə sarı jurnalistika
Sarı jurnalistika müasir dövrdə də mövcuddur və xüsusilə tabloid mətbuat, bəzi internet xəbər saytları və sosial media platformaları tərəfindən tətbiq olunur. Klik yemi başlıqlar, yalan xəbərlər və dezinformasiya sarı jurnalistikanın müasir təzahürləridir.

## Həmçinin bax
* Jurnalistika etikası
* Saxta xəbərlər
* Tabloid
* Klik yemi
* Dezinformasiya

## İstinadlar
Əlikram Bayramov

**Əlikram Bayramov** () — Azərbaycan müğənnisi, nəğməkar şair.

## Həyatı
Əlikram Urşan oğlu Bayramov 1968-ci il dekabrın 22-də Biləsuvar rayonunun Yuxarı Cürəli kəndində anadan olmuşdur. Körpə yaşlarından atasını itirir. "Əsrin gözəli" adlı mahnısı ona böyük uğur qazandırır.

Evlidir. 1 övladı, 4 nəvəsi vardır.

## Karyerası
Cavan yaşlarından başlayaraq, musiqi qrupu yaradır və uzun illər Biləsuvar rayon Mədəniyyət Evinin müdiri vəzifəsində çalışır. Peşəkar səhnəyə 1997-ci ildə başlayaraq, xalq qarşısında ilk dəfə **Zemfira Əlişqızı**nın yaradıcılıq konsertində çıxış edir. Əsrin gözəli, Gözləyəcəm, Yaz çiçəyi, Yaşayıram sənin üçün, Dəniz arzularım kimi bir çox mahnıların müəllifi və bəstəkarıdır.

## Repertuarı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
The Ritz-Carlton Baku

**The Ritz-Carlton Baku** – Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Həsən Əliyev küçəsində yerləşən, 72 mənzil və 189 ayrı otel nömrəsindən ibarət çoxmərtəbəli bina. Hündürlüyü 130 metr olan bina 33 mərtəbədən ibarətdir. Azərbaycanın 10 ən yüksək binasından biri hesab olunur.

İlk adı ilə **Trump Tower Baku** və ya sonrakı adı ilə **Yelkən Hotel**

## Tarixi
Tikintisinə 2008-ci ildə başlanılıb. 2009-cu ilin iyun ayında binanın bünövrəsi artıq tam hazır idi, həmin ilin iyulunda binanın birinci mərtəbəsinin  tikintisinə başlanılıb. 2011-ci ilin sonuna kimi binanın beton karkası tikilmiş və eksteryerinin şüşələnməsinə başlanılmışdır. 2015-ci ildə fasadın bəzədilməsi üzrə bütün çöl işləri başa çatdırılmışdır.  Binada 11 ədəd sürətli lift quraşdırılmışdır.

## Yerləşdiyi yer
Bina Bakıda, paytaxtın mərkəzi magistral yollarının kəsişməsində yerləşir (Heydər Əliyev prospekti, Babək prospekti, Yusif Səfərov küçəsi). Qüllədən 350 metr şimalda bu yaxınlarda tikilmiş Heydər Əliyev Mərkəzi yerləşir. “Trump Tower Baku”ya ən yaxın metro stansiya – 840 metr aralıqda yerləşən Şah İsmayıl Xətai metrostansiyasıdır.

## Layihə
Bina, 33 yerüstü mərtəbədən ibarətdir, 130 metr hündürlüyə malikdir.  Binanı stilistik baxımdan futuristik memarlıq üslubuna aid edirlər. İşıqlandırma üçün binanın tilləri və qövsşəkilli kənarları boyunca yerləşdirilmiş LED-ekranlardan istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Trump Tower Baku Skyscrapercity saytında.
* “Daily Mail” Bakıda inşa olunan Trump Tower-dən yazdı – FOTO
* "Trump International Hotel & Tower Baku"nun ABŞ-nin yeni seçilmiş prezidenti ilə nə əlaqəsi var?
* Bakı: Keçmiş "Trump Tower"-də yanğın söndürülüb
* Trump Tower, Anar və İran İnqilab Qvardiyası... (ABŞ jurnalı yazır)
* “Trump Tower Baku”nu tikən sahibkarlar: “Pullarımızı ala bilmirik…”
* “Trump Tower Baku” təmirə bağlandı - Video
1717 Broadway

**1717 Broadway** — Birləşmiş Ştatların Nyu-York şəhərinin Manhetten bölgəsində yerləşən və Şimali Amerikada ən hündür hotel olan göydələndir. Binada iki mehmanxana, **Courtyard New York Manhattan/Central Park** və ** Residence Inn New York Manhattan/Central Park** yerləşmişdir. Ümumilikdə 639 nömrə vardır. Hotel Broudveydəki 54-cü küçənin şimal-qərb hissəsində yerləşmişdir.

## Həmçinin bax
*Nyu-Yorkun ən yüksək binalarının siyahısı
*Dünyada ən yüksək otellərin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Courtyard New York Manhattan/Central Park
*Residence Inn New York Manhattan/Central Park
Salehə Sultan (II Mahmudun qızı)

**Salehə Sultan** () — 30. Osmanlı padşahı II Mahmudun və Aşubican Qadınəfəndinin qızı və Xəlil Rüfət Paşanın xanımı.

## Həyatı
Salehə Sultan 1811-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. O, Xəlil Rüfət Paşa ilə 24 may 1834-cü ildə nikah bağlayır. 8 il, 8 ay, 12 gün davam edən bu evlilikdən Ayşə Sidiqə Sultan, Sultanzadə Cavid və Sultanzadə Əbdülhəmid dünyaya gəlir.

Salehə Sultan 1843-cü ildə İstanbulda 32 yaşında ikən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Münirə Sultan

**Münirə Sultan** () — 31. Osmanlı padşahı I Əbdülməcidin qızlarındandır.
## Həyatı
1844-cü ildə İstanbulda Topqapı Sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası I Əbdülməcid, anası Verdicanan xanımdır. Atasının istəyilə Qərb musiqisi öyrədildi. Piano və ud ifa edə bilirdi.

İki dəfə nigahlanmışdır. İlk evliliyi Misir xədivi Abbas Hilmi Paşanın oğlu İbrahim Hilmi Paşa ilə baş tutdu. Cütlüyün 1854-cü ilin aprelində İstanbuldakı Şəmsi Paşa sarayında baş tutan nişan mərasimi olduqca dəbdəbəli keçirildi. Gəlinə nişan hədiyyəsi olaraq olduqca dəyərli ziynət əşyaları, Çindən gətirilən çini qablar və ətirlər təqdim edildi.

Ancaq bir neçə ay sonra Abbas Hilmi Paşanın anidən sui-qəsdlə öldürülməsi hər şeyi alt-üst etdi (13 iyul 1854). İbrahim Paşa saray əyanları tərəfindən Misir hakimiyyətinə gətirilməyə cəhd edilsə də, ailənin yaşca böyük nümayəndəsi olan Səid Paşa ilə girişdiyi 8 günlük mübarizədə məğlub oldu və İstanbula qaçdı. Qalan həyatını İstanbulda yaşayan İbrahim Paşanın toy mərasimi üçün vaxt itirilmədi və cəmi 1 ay sonra - 10 avqustda Baltalimanı sahilsarayında mərasim baş tutdu. Ancaq gəlin hələ 10 yaşında idi və bu səbəblə həddi-büluğa çatması gözlənildi. Bu müddət ərzində İbrahim Paşanın bir çox xanımla münasibəti və onlardan övladları dünyaya gəlmişdi. Cütlüyün bir araya gəlmələri isə 31 iyul 1857-ci ildə Fındıqlı sarayında keçirilən kiçik yığıncağın ardından baş tutdu. Münirə Sultanla olan bu nigahından övladı olmayan İbrahim Paşa 9 sentyabr 1860-cı ildə Bosfor boğazındakı bir dəniz qəzasında həlak oldu. Bir neçə gün sonra tapılan cənazəsi Qahirəyə aparıldı və İmam Şafii türbəsi yaxınlığındakı ailə məzarlığına dəfn edildi.

İkinci evliliyi isə sərdar Həsən Rza Paşanın oğlu İbrahim Paşa ilə baş tutdu. Bu evlilikdən oğlu Sultanzadə Ələddin bəy (d. 1861 - ö. 1915) dünyaya gəldi. Oğlu Əli bəy 1870-ci ildə Dolmabağça sarayında keçirilən mərasimlə Süleyman Əfəndi, Vahidəddin Əfəndi, Səlahəddin Əfəndi, İzzəddin Əfəndi və Cəlaləddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi.

1862-ci ildə hələ 17 yaşında ikən vəfat etdi. Fateh Məscidində Gülüstü Qadınəfəndi türbəsinə dəfn edildi.

## Mənbə
Fatma Xatun

**Fatma Xatun** () — Osmanlı dövlətinin qurucusu olan Osman Bəy yeganə qızı. 1284-cü ildə Söyüd qəsəbəsində dünyaya gəldi. Böyük qardaşı Orxan bəyin səltənətində vəfat etdi.

## İstinadlar
Fatma Sultan (II Muradın qızı)

**Fatma Sultan** (d. 1430, Ədirnə - ö. ?) - 6. Osmanlı padşahı II Muradın qızı və Fateh Sultan Mehmedin böyük bacısıdır.

## Həyatı
1430 tarixində II Muradın üçüncü qızı olaraq dünyaya gəldi vəatasının vəzirlərindən Zağanos Paşa ilə evləndirilmişdir. Vəfat tarixi və səbəbi bilinmir. Ölümünün ardından Bursada atası II Muradın yanına dəfn edilmişdir.

## Mənbə
Nanjing World Trade Center Tower 1

**Nanjing World Trade Center Tower 1** — Çinin Cianqsu vilayətinin Nankin şəhərində yerləşən göydələndir. Göydələnin hündürlüyü 328 m-ə bərabərdir. Binanın tikintisinəə 2011-ci ildə başlanılıb və 2016-cı ildə başa çatdırılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Çinin ən yüksək binalarının siyahısı
Sənihə Sultan

**Sənihə Sultan** () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin qızı, ilk türk sosioloqlarından Mehmed Səbahəddinin anasıdır.

## Həyatı
1852-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası Nalandil xanımdır. 1861-ci ildə atasının vəfatı ilə Osmanlı taxtına əmisi Sultan Əbdüləziz çıxdı. 1865-ci ildə anasının vəfatıyla yetim qaldı. Əmisinin 1876-cı ildə taxtdan endirilərək öldürülməsinin ardından taxta böyük qardaşlarından V Murad, onun 93 günlük səltənətinin ardından digər qardaşı II Əbdülhəmid taxta çıxdı. Qardaşının səltənəti dönəmində 4 dekabr 1876-cı ildə Xəlil Rüfət Paşanın oğlu Mahmud Cəlaləddin Paşayla evləndirildi. Bu evlilikdən Mehmed Səbahəddin və Əhməd Lütfullah adında iki oğlu dünyaya gəldi.

II Əbdülhəmid bacısı Rəfiyə Sultanın gənc yaşda vəfat etməsilə ona aid olan Çamlıca sarayını Sənihə Sultana təsis etdi. Sənihə Sultan uzun müddət ailəsilə birlikdə bu sarayda yaşadı. 1895-ci ildə sarayın aşağı hissəsində övladları üçün məktəb tikdirdi. II Əbdülhəmidlə siyasi ziddiyyətlər yaşayan əri Mahmud Cəlaləddin Paşa 1899-cu ildə Sənihə Sultanla boşandı və övladlarını alıb xaricə getdi. Bunun ardından İstanbulda qalan Sənihə Sultan V Muradın yenidən taxta çıxmasına dəstək vermişdir.

1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında çıxan qanunla 72 yaşında ikən bütün ailə mənsubları ilə birlikdə sürgün edildi. Sürgünə gedən ən yaşlı ailə üzvü idi. Əvvəlcə Parisə gedib burada oğulları ilə birlikdə yaşadı. Ancaq övladları siyasətə qarışmış, bu səbəblə yaşlı analarına baxa bilmirdilər. Nəticədə, yaşlı Sənihə Sultan San-Remodakı qardaşı Sultan Vahidəddinin yanında məskunlaşdı. 1926-cı ildə qardaşının vəfatından sonra küçələrə düşən Sənihə Sultan ətrafdakı insanların verdiyi sədəqələrlə yaşamağa başladı. Nəhayət, kiçik oğlu Lütfullah bəy anasının halından xəbərdar olub, dərhal Parisdən gələrək anasını tapdı və Nitsadakı Əbdülməcid Əfəndiyə əmanət etdi. Burada Sultan Vahidəddinin evindəki kimi böyük bir otaqda deyil, tavan arasında yaşamağa başladı.

Sultan Əbdülməcidin ən uzunömürlü övladı olan Sənihə Sultanın məşəqqətli həyatı 1931-ci ildə Nitsada başa çatdı. Cənazəsi Dəməşqdəki Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn olundu.

## Övladları
* Mehmed Səbahəddin bəy
* Əhməd Lütfullah bəy (1880 - 1973, Paris)

## İstinadlar
Chang Fu Jin Mao Tower

**Chang Fu Jin Mao Tower** (Çincə:长富金茂大厦) — Çinin Quanqdonq vilayətinin Şenzen şəhərində yerləşən çoxmərtəbəli binadır. Binanın hündürlüyü 303 metrdir. Tikintisi 2011-ci ildə başlanıb və 2016-cı ilin yanvar ayında başa çatmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şenzenin ən yüksək binalarının siyahısı
* Çinin ən yüksək binalarının siyahısı
Golden Eagle Tiandi Tower A

**Golden Eagle Tiandi Tower A** — Çinin Cianqsu vilayətinin Nankin şəhərində yerləşən göydələndir. Göydələnin hündürlüyü 368 m-ə bərabərdir. Binanın tikintisinəə 2013-ci ildə başlanılıb və 2018-cı ildə başa çatacağı gözlənilir. 

## Həmçinin bax
*Golden Eagle Tiandi Tower B
*Çinin ən yüksək binalarının siyahısı

## İstinadlar
Nikolay Şeverdyayev

**Şeverdyayev Nikolay Petroviç** (d. 24 mart, 1922, Çuxuryurd, Şamaxı rayonu – ö. 28 oktyabr, 1986, Bakı) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (18 avqust 1945), qvardiya mayoru.

## Həyatı
Nikolay Şeverdyayev 24 mart 1922-ci ildə Şamaxı rayonunun Çuxuryurd kəndində rus ailəsində anadan olub.

1941-ci ildə Sovet Ordusuna çağırılmışdır. Bakı aeroklubunun yetişdirməsi olan Şeverdyayev Stalinqrad hərbi-hava məktəbini bitirmişdir (1942). İkinci Dünya müharibəsində (1941–45) hücumçu aviasiya diviziyasında xidmət etmişdir.

132 döyüş uçuşu keçirmiş, Svir, Visla, Narva, Oder və s. əməliyyatların iştirakçısı olmuş, Sovet Zapolyaryesinin azad edilməsində igidlik göstərmişdir. 1958 ildə ordudan buraxılmışdır. 1977 ildən Kalinin ad. Geofizika Cihazları İstehsalat Birliyində işləmişdir. Fərdi pensiyaçı idi. Lenin ordeni, 2 Qırmızı Bayraq, 2 dəfə 1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi, 2 Qırmızı Ulduz ordenləri və medallarla təltif olunmuşdur.

28 oktyabr 1986-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir. Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Qanadlara yiyələnərək... (film, 1974)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2., стр. 768.
* Аббасов М. Г. На крыльях мужества. Баку, 1975. стр. 150–157.
* Золотые Звёзды Азербайджана. Баку, 1975. стр. 308–309.
* Сорокожердьев В. В. Они сражались в Заполярье. — Мурманск, 2007.
* Хачатуров С. А. Сердцем с армией. М., 1981. стр. 31–34.

## Xarici keçidlər
* Шевердяев Николай Петрович 
* Биография Шевердяева Н.П. 
* Наградной лист, стр. 375.
Gövhər sultan (II Mehmedin qızı)

**Gövhər Sultan** - II Mehmedin Gülbahar Xatundan doğulan, tarixdə bilinən yeganə qızıdır.
## Həyatı
Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin oğlu Uğurlu Məhəmmədlə 1474-cü ildə evləndirilmişdir. Atası tərəfindən Sivas bəylərbəyi təyin edilən Uğurlu Məhəmmədin 1477-ci ildə öldürülməsi nəticəsində Gövhər Sultan İstanbula geri döndü. Geri qalan ömrünü xeyir işlərlə məşğul olan Gövhər Sultanın yeganə övladı Gödək Əhməd 1497-ci ildə Azərbaycana gedərək burada taxt iddia etmiş və Ağqoyunlu taxtına oturmuşdur.

Gövhər Sultan 1477-ci ildə vəfat etdi və cənazəsi anasının Fateh külliyyəsində yerləşən Gülbahar Xatun türbəsinə dəfn edildi.

## Mənbə
Gövhər Sultan (IV Mehmedin qızı)

**Gövhər Sultan** - 19. Osmanlı padşahı IV Mehmedin Gülbəyaz Xatundan doğulan qızıdır. Həyatı ilə bağlı heç bir məlumat yoxdur.

## Mənbə
{{İstinad siyahısı}
Pyotr Şlyaxturov

**Şlyaxturov Pyotr Petroviç** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945), serjant, minaatan.

## Həyatı
Pyotr Şlyaxturov 19 mart 1911-ci ildə Rusiyada rus ailəsində anadan olub. Bakı şəhərində neft mədənlərində işləmişdir.

1941-ci ildə Bakı ŞHK-dan Sovet Ordusuna çağırılmışdır. Serjant, minaatan. Visla çayı ətrafında gedən döyüşlərdə xüsusi fərqlənmişdir.

24 mart 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.

Müharibədən sonra yenə də Bakı şəhərində neft mədənlərində işləmişdir.

3 may, 1960-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Золотые Звёзды Азербайджана. — Баку: Ишыг, 1975.
* Бондаренко А. С., Бородин А. М. (руководитель группы), Логинов И. М., Меринова Л. Н., Науменко Т. Н., Новиков Л. Н., Смирнов П. Н. Пётр Петрович Шляхтуров // Герои-Волгоградцы / Литературная обработка В. И. Ефимова, В. И. Псурцева, В. Р. Слобожанина, В. С. Смагоринского; вступление А. С. Чуянов. — Волгоград: Нижне-Волжское книжное издательство, 1967. — С. 455. — 471 с. — 25 000 экз.

## Xarici keçidlər
* Шляхтуров Пётр Петрович
* Azərbaycanlıların II Dünya müharibəsində iştirakı
Axiopoena

**''Axiopoena** '' — Ayıcalar fəsiləsinə aid kəpənək cinsi. Fəsiləyə aid olan ən iri növlər cinsə daxildir. Cinsə daxil olan növlər:
* Axiopoena maura
* Karelina ayıcası

## Arealı
Cinsə daxil növlərin yayıldığı ərazilər: Pakistan, Əfqanıstan, Türkmənistan, Cənubi Qafqaz, Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan, şimal-qərbi Hindistan, İraq, İran və qərbi Türkiyə.

## Ədəbiyyat
* Dubatolov, V. V., 1989: Revision of the genus Axiopoena (Lepidoptera, Arctiidae). Vestnik zoologii 1989 (1): 8–13, Kiev. (In Russian).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Musiqi turizmi

**Musiqi turizmi** hər hansı böyük şəhər və ya kiçik şəhərcikdə keçirilən musiqi festivalını və ya ayrı-ayrı musiqi tədbirlərini görmək üçün ziyarət etmək aktıdır. Bu növ turizm hal-hazırda getdikcə populyarlaşır.
Müxtəlif ölkələrin həm  böyük şəhərləri , həm də kiçik qəsəbələri belə , musiqi festivalı keçirərkən xarici qonaqların dəvət olunması və ziyarətçilərin axını yerli bələdiyyələr tərəfindən tənzimlənir, festivalın proqramı aylarca öncədən elan olunur ,kağız daşıyıcılar, məsələn , afişa və müasir üsulla, yəni KİV vasitəsilə turistlər cəlb edilir.
Yaxın dövrlərdə Jam band fenomenini kimi müasir örnək musiqi turizminin inkişafına yol açmışdır.Hər il keçirilən festivallarda ildən-ilə ziyarətçi turistlərin sayı daha da artır.Bu cür musiqi bayramları həm musiqi kollektivlərinin tanınması, həm tədbir məkanının məşhurlaşmasına səbəb olur.
## Musiqiyə yaxın tədbirlər və istiqamətlər
Bütün dünyada böyük sayda musiqi festivalları keçirilir , adətən , onlar hər il keçirilir ki , bu da təkcə yerli deyil , əcnəbi ziyarətçiləri cəlb edir.Bəzi nəhəng musiqi festivalları davamiyyətinə və ziyarətçi sayına görə rəqabət aparır.Bəzi festivalların konsertləri isə açıq havada icra olunur. Hər halda , hər bir böyük musiqi tədbiri böyük maliyyə hesabına başa gəlir.

## Azərbaycanda musiqi turizmi

Azərbaycanda musiqi turizmi son on ildə çox inkişaf etmişdir.Azərbaycanın paytaxtı Bakıdan əlavə , böyük şəhərləri olan Qəbələ , Şəki 
thumb|6 iyul 2016
Beynəlxalq musiqi festivallarına ev sahibliyi edir.

## Həmçinin bax
**[[Qəbələ Musiqi Festivalı]]**

**[[Bakı Beynəlxalq Caz Festivalı]]**

**[[Mstislav Rastropoviç adına Beynəlxalq musiqi festivalı]]**

**[[Qara Qarayev adına Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalı|Qara Qarayev adına Beynəlxalq Müasir musiqi festivalı]]**

**[[Şəki "''İpək yolu''" Beynəlxalq musiqi festivalı]]**
Çaxmaq (Amasiya)

**Çaxmaq** — Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonununda kənd.

## Tarixi
Çaxmaq rayon mərkəzindən 7&nbsp;km cənub-qərbdə, Türkiyə sərhəddində yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Lakin erməni mənbələrində kəndin sakinləri qarapapaqlar göstərilməklə müstəqil xalq kimi təqdim edirlər.

Halbuki qarapapaqlar azərbaycanlıların etnoqrafik qrupu və türk tayfalarından biridir.
Kənddə 1886-cı ildə 222 nəfər, 1897-ci ildə 282 nəfəry 1908-ci ildə 360 nəfər, 1914 - cü ildə
406 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1916-18-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra yaranan sakitliyə görə azərbaycanlılar öz torpaqlarına qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə kənddə 82 nəfər, 1926-cı ildə 111 nəfər, 1931-ci ildə 89 nəfər, 1970-ci ildə 197 nəfər, 1987-ci ildə 400 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Kəndə ermənilər 1922-ci ildə köçürülmüşdür. 1988-1989-cu ilin qışında (noyabr-dekabr-yanvar aylarında) azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşlar. İndi ermənilər yaşayır.
Toponim şahsevən türk tayfasına mənsub olan çaxmaq etrionimi əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndim adı dəyişdirilib Kamxut
qoyulmuşdur.

### Tanınmışları
* Qafar Çaxmaqlı — Türkiyənin Erciyes Universitetində ermənişünaslıq bölümü başqanı, Azərbaycan-erməni Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri.

## İstinadlar
Elm və mədəniyyət haqqında mühakimələr

**Elm və mədəniyyət haqqında mühakimələr** ― Cenevrəli filosof Jan Jak Russonun incəsənət və elmin insan əxlaqını pozduğunu müdafiə etdiyi esse. Bu əsər onun ən mühüm əsərlərindən sayılır.

Russo bu əsərində iddia edirdi ki: "Elm və sənətdəki inkşaf artdıqca, dünyanın hər yerindəki insan topluluqlarında qaydalar pozulmağa başlayır."Russo bu fikri ilə dövrün ümumi qəbul olunmuş davranış qaydalarına, nəzakət və incəliyə qarşı çıxırdı. Russoya görə "Təhsilli olmaq əxlaqlı olmaq demək deyildir". Russo nəzakət çərçivəsində vizual mədəniyyətin aldadıcılığını, "fərqli olmaq arzusu"nun, rəqibləri geridə buraxaraq dəyər qazanmaq istəyinin ikiüzlülüyə çevrildiyini ortaya qoyur.
Qara ayıca

**Qara ayıca** () — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.

## Görünüşü
Qanadları açıq halda 100–105 mm-dir. Ön qanadın uzunluğu 43–48 mm-dir. Hər iki cinsin rəngi eynidir. Ön qanadlar ipək parıltılı, qara rənglidir. Arxa qanadların əsası kərpici-qırmızı, kənarı isə bozumtul-qaradır. Bəzən ön qanadların xarici kənarında 1–2 ağ ləkə olur. Yaxalığı qırmızı, qarıncığı qonuru-qırmızı olub, ucu qaradır.

## Arealı
Növə Orta Asiya, Pakistanın şimal-qərbi, Əfqanıstan, Türkmənistan, Qazaxıstan, Zaqafqaziya, Azərbaycan və Şərqi İran ərazilərində rast gəlinir. Turan – Zaqafqaziya növüdür. Azərbaycanda Naxçıvan MR-da və Bakıda yayılmışdır. Bu növün nümayəndələri mağara, qayalıq arası çatlarda kəpənək olduqları zaman günün şaha qalxdığı anlarda gizlənirlər. Özləri iyun-oktyabr ayları aktiv oluğu dövrdür.

## Dövrü həyatı
Tırtılı olduqca iri, qara rəngli və kiçik tüklərlə örtülü olur. Əsasən yovşan və digər ot bitkiləri ilə qidalanır. Tırtılları qünün parlaq oduğu anlarında iri dağların arasında gizlənir. Kəpənəklərinə gündüzlər sahilboyu rayonlarda, mağara və daş kolların arasında hərəkətsiz vəziyyətdə nadir hallarda rast gəlinir. Tırtılı yovşanla qidalanır. Kəpənəyi sentyabr və oktyabr aylarında uçur. Tırtılı qışlayır, bir nəsil verir. Mənbə. Keçmiş SSRİ-nin, Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabına (1989) daxil edilmişdir.

## Ədəbiyyat
# Dubatolov, V. V. 1989: Revision of the genus *Axiopoena* (Lepidoptera, Arctiidae). *Vestnik zoologii* Kiev, Ukraine, 1989 (1): 8–13. (In Russian).
# Dubatolov, V. V. & Zahiri, R. 2005: Tiger-moths of Iran (Lepidoptera, Arctiidae: Arctiinae). *Atalanta* 36 (3/4): 481–525, colour plates 6–12.
# Eichwald, E., 1830: *Zoologia specialis quam expositis animalibus tum vivis, tum fossilibus postissimum Rossiae in Universum, et Poloniae in specie, in usum lectionum publicarum in Universitate Caesarea Vilnensi*. Pars altera. Vilnae: Typis Josephi Zawadzki, 323 p., 2 t.
# Swinhoe, C., 1885: IV. List of Lepidoptera collected in Southern Afghanistan. *The Transactions of the Entomological Society of London* **1885 (3)**: 337–355, pl. 9.
# Hacıyeva S. Ə. Azərbaycanın ayıca (Lepidoptera, Arctiidae) kəpənəkləri. Dissertasiya. səh. 39.
# Ламперт К., Холодковский Н. Атлас Бабочек и гусениц Европы и отчасти Русско-Азиатских владений. С. Петербург, изд. А.Ф.Деврiена, 1913, с. 356;
# Рябов М.А. Чешуекрылые Кавказа. Животный мир СССР, т. V, М.–Л., изд-во АН СССР, 1958, с. 351–475;
# Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф. дис. канд. биол. наук, Баку, 1971, 24 с.;
# Staudinger O. Catalog der Lepidopteren des palaearctischen Faunengebietes. I Theil. Berlin, 1901, 411 p.
# Azərbaycan Respublikasının "QIRMIZI KİTABI", II cild, Fauna, Bakı 2013

## İstinadlar
Avrora (kəpənək)

**Avrora** () — *Pieridae* fəsiləsinə aid kəpənək növü. Növün latın adı tırtılının qidalandığı bitkinin adı ilə bağlıdır.

## Görünüşü

Qanadlar arasında məsafə 38–48&nbsp;mm,, qanadların uzunluğu isə 17–23 (20–24) mm təşkil edir.

## İnkişaf

Dişi il ərzində 1, bəzən 2–3 yumurta qoyur. Tırtılları mayın sonlarından iyulun ortalarına qədər yaşayır. Pup şəklində qışlayırlar.

### Yarımnövləri
* *A. c. alexandra* (Hemming, 1933) — Altay ərazisində yayılmışdır. Digər adı *A. c. orientalis* Röber, 1907
* *A. c. cardamines* (Linnaeus, 1758) — Avropa, Asiya, Çin və Yaponiya.
* *A. c. hayashii* Fujioka, 1970 — Yaponiya ərazisində yayılmışdır
* *A. c. isshikii* Matsumura, 1925 — Yaponiya ərazisində yayılmışdır* *A. c. kobayashii* Matsumura, 1925 — Saxalin ərazisində yayılmışdır
* *A. c. koreana* Matsumura, 1937 — Amur və Ussuri
* *A. c. meridionalis* Verity, 1908 — Altay, Sayan və Zabaykal
* *A. c. phoenissa* Kalchberg, 1894 — Kopetdağ ərazisində yayılmışdır
* *A. c. progressa* (Sovinsky, 1905) — Tyanşan və Uzaq Şərq bölgəsində yayılmışdır. Yarımnövün digər adı *A. c. sajana* Röber, 1907 и *A. c. sibirica* Haanshus, 1920
* *A. c. septentrionalis* Wnukowsky, 1927 — Uzaq Şərq bölgəsində yayılmışdır

## Qorunma statusu
Azərbaycan Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Anthocharis cardamines (Linnaeus, 1758)
* BAYKAL KƏPƏNƏKLƏRİ: Anthocharis cardamines (Linnaeus, 1758)
*  (Anthocharis cardamines L.) 
* Anthocharis cardamines
* Anthocharis cardamines (Linnaeus, 1758)
* Anthocharis cardamines
Əminə Sultan (Sultan Əbdüləzizin qızı)

**Əminə Sultan** () — 32. Osmanlı padşahı Əbdüləzizin qızıdır.

## Həyatı
Əminə Sultan 1874-cü ildə Dolmabağça Sarayında dünyaya gəlmişdir. Anası Neşərək Qadınəfəndidir. İki yaşında atası taxtdan endirilərək öldürülmüş, əmisi oğlu II Əbdülhəmidin Ulduz Sarayındakı hərəminə alınaraq böyüdülmüşdür. Uzun boyu, iri qara gözü, uzunsov üzü və çəkik qaşları ilə nadir gözəlliyə sahib idi. Əminə Sultan 12 sentyabr 1901 tarixində Mehmed Şərif Çavdaroğlu ilə evləndirildi. Sultan II Əbdülhəmid Əminə Sultana toy hədiyyəsi olaraq Nəqqaştəpə səmtində bir köşk hədiyyə etmişdir. Vəfatlarına qədər yaşadıqları bu köşk 1935-ci ildə dağıdılmışdır. Əminə Sultan 1909-cu ildə II Əbdülhəmidin taxtdan endirilməsinin ardından ailəsi ilə birlikdə Selanikə sürgün edildi. 1912-ci ildə Selanikin yunanlar tərəfindən işğal edilməsi səbəbilə İstanbula geri döndü. Atasının digər xanımlarından olan qardaşı Yusif İzzəddin Əfəndinin 1916-cı ildə intihar etməsilə ağır travma almış, özünü yaşadığı köşkün hovuzuna atmaq istəmişdir. Əminə Sultan 30 yanvar 1920 tarixində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Dədə Əfəndi

**Dədə Əfəndi** (9 yanvar 1778 – 29 noyabr 1846) — XIX əsr Türkiyə bəstəkarı.

## Həyatı
Dədə Əfəndi 9 yanvar 1778–ci ildə İstanbulda doğulmuşdur. Lap gənc yaşlarından musiqini öyrənməyə başlamışdır. Yeniqapı Mövləbixanəsində 1001 gün oxuyaraq "Dədə" olmuşdur. İlk əsərlərini 16 yaşında yazan bəstəkar dövrünün böyük bəstəkarı olan III Səlimin diqqətini cəlb etmişdir. Padşah baş musiqiçi və müsahib kimi onu saraya gətirmişdir.

Dədə Əfəndi Həccə getmiş, orada Xolera xəstəliyinə tutularaq 30 noyabr 1846-cı ildə orada vəfat etmişdir. Məkkədə Həzrəti Xədicənin ayaq tərəfində basdırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991. səh.27.
Ay turizmi

**Ay turizmi** və ya digər adla **Lunar turizm** Yer planetinin  təbii peyki olan Ayın səthində və ya ətrafında icra olunan kosmik fəza turizminə aid edilir.bəzi kosmik fəza start-ap şirkətləri yaxın gələcəkdə Ayda turizm təklif etməyə hazırlaşırlar. Bəzi fərdi şirkətlər isə bəyan edir ki , Ayda turizm təxminən 2020-2043-cü illər arasında həqiqətə çevriləcək.

## Şirkətlər
Mümkün Ay bazalı Kosmik fəza turizmi Ay turizmi proqramlarını bəyan edən  şirkətlərə daxildir:  
* Golden Spike Company[3]
* Space Adventures[4]
* Excalibur Almaz[4]
* Virgin Galactic[1]
* Space X

## Aya səyahətin dəyəri
Bəzi kosmik fəza turizm start-ap şirkətləri hər bir turistin Aya səyahətinin qiymətini bəyan edib.

Sirkumlunar turizm: Excalibur Almaz və Space Adventures 1 yerə görə 150 milyon ABŞ dolları qiymətini götürür. Bu qiymətə aylarca  Yer şəraitində məşqlər daxildir.baxmayaraq ki, bu , yalnız Ayın yanından ötüb keçməklə məhdudlaşır və Ay səthinə eniş nəzərdə tutmur.

Aya eniş: The Golden Spike şirkəti gələcək üçün Aya eniş turizminə bir insandan  750 milyon ABŞ dolları istəyir.

## İstinadlar