Türkiyə böyükşəhər bələdiyyələri siyahısı

**Böyükşəhər bələdiyyəsi** — şəhər mərkəzi birdən çox bələdiyyəyə bölünmüş və sıx vilayətlərdə bələdiyyə xidmətlərini tam şəkildə davam etdirmək və koordinasiyanı təmin etmək üçün qanunla qurulan dövlət idarəsi. 6360 saylı Türkiyə Böyükşəhər Bələdiyyəsi Qanununa görə, 750.000 nəfərdən çox əhalisi olan vilayət bələdiyyələri, böyükşəhər bələdiyyələrinə çevrilir. Orqanları Böyükşəhər Bələdiyyə Başçısı, Böyükşəhər Bələdiyyə Məclisi və Böyükşəhər Bələdiyyə Komitəsidir. Böyük şəhərlər arasında İstanbul əhalisi 15 milyon, Ankara 5 milyon, İzmir 4 milyon və Bursa əhalisi 3 milyonu keçmişdir. Antalya, Adana, Konya, Şanlıurfa və Qaziantepdə isə əhalinin sayı 2 milyondan yuxarıdır. 30 böyükşəhər bələdiyyəsi hüdudlarında yaşayan əhali 64 milyonun üzərindədir. Başqa sözlə, böyük bələdiyyələrin sərhədləri daxilində yaşayan əhali ölkənin ümumi əhalisinin təqribən 78 faizini təşkil edir. Digər 51 vilayətin əhalisinin ümumi əhaliyə nisbəti isə təxminən 22%-dir. 2009-cu ildə, 16 böyük şəhər tabeliyində 146 ilçə bələdiyyəsi mövcud olmuşdur. Ən çox ilçə bələdiyyəsinə sahib olan vilayət, 39 ilçəylə İstanbul olmuşdur. İstanbulu 22 ilçə ilə İzmir, 16 ilçə ilə Ankara, 12 ilçə ilə Kocaeli və 10 ilçə ilə Sakarya izləyir. Digər böyük şəhər ilçələrinin sayı isə bu şəkildədir: Bursa 7; Adana, Antalya və Kayseri 5; Diyarbəkir, Mersin və Samsun 4; Konya və Ərzurum 3; Dənizli, Qaziantep, Qəhrəmanmaraş, Əskişəhər, Hatay, Manisa, Şanlıurfa, Van 2.
## Tarixçə

Böyükşəhər bələdiyyələri 1982-ci il konstitusiyasının 127-ci maddəsinə əsasən "böyük yaşayış məntəqələrində xüsusi idarəetmə formaları qurula bilər" maddəsi əsasında qurulmağa başlamışdır. İlk böyükşəhər bələdiyyələri 1984-cü ilin yanvarında 2972 saylı qanunla qüvvəyə minmiş və mart ayında çıxarılan 195 saylı fərman-qanuna əsasən üç böyük şəhərdə qurulmuşdur. Bu üç şəhər, İstanbul, Ankara və İzmir olmuşdur. 1986-1988-ci illər ərzində daha beş böyükşəhər bələdiyyəsi quruldu. 1986-cı ildə 3306 saylı qanun ilə Bursa, 3391 saylı qanun ilə Qaziantep, 3398 saylı qanun ilə Konya, 3399 saylı qanun ilə Kayseriyə böyükşəhər statusu verilmişdir. Türkiyədə yüksək əhali artımı və şəhərləşmə olduğu üçün şəhər əhalisində böyük artım baş verdi. 1993-cü ilə qədər daha yeddi yeni böyükşəhər bələdiyyəsi quruldu. Bu yeddi böyük şəhər: Antalya, Diyarbəkir, Əskişəhər, Ərzurum, Mersin, Kocaeli və Samsun olmuşdur. 2012-ci ildə çıxarılan 6360 saylı qanunla, böyükşəhər bələdiyyəsi sərhədləri üçün yeni meyarlar təyin edildi. Bu meyarlara əsasən böyük şəhər meyarlarından biri olan əhali sayı 750.000-ə endirildi. Bu qanunla böyük şəhər bələdiyyələrinin məsuliyyət bölgələri vilayət inzibati sərhədlərinə qədər genişləndirilmiş və ona bağlı olan bütün bölgələr böyükşəhər bələdiyyəsi məsuliyyətinə verilmişdir. Dövrün baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan, 2011-ci ilin may ayında Qəhrəmanmaraşda baş tutan mitinqində 750.000-dən çox əhalisi olan böyük şəhərlərin inşası haqqında qanun layihəsi hazırladıqlarını bildirdi. 12 noyabr 2012 tarixində Böyükşəhər Qanun layihəsi Baş Məclisdə qəbul edilmişdir. Bu qəbul edilən qanun layihəsilə birlikdə Şanlıurfa, Hatay, Manisa, Balıkəsir, Qəhrəmanmaraş, Van, Aydın, Dənizli, Təkirdağ, Muğla, Mardin, Malatya, Trabzon və Ordu böyükşəhər statusu əldə etmişdir.

Mersin şəhəri İçel vilayətinin mərkəzi olmuşdur. 2002-ci ildə çıxarılan 4764 saylı qanunla İçel əvəzinə Mersin vilayət adı istifadə edilməyə başlandı. Bu səbəbdən də böyük şəhərin adı Mersin Böyükşəhər Bələdiyyəsidir. İzmit şəhəri Kocaeli vilayətinin mərkəzi olmuşdur. Yeni şəhər bölgələrinin qurulması ilə əlaqədar 5747 saylı qanunda böyük şəhərin adı Kocaeli Böyükşəhər Bələdiyyəsi olaraq dəyişdirilmişdir. Adapazarı şəhəri Sakarya şəhərinin mərkəzi olmuşdur. Yeni şəhər ərazilərinin yaradılması ilə əlaqədar 5747 saylı qanunda böyük şəhərin adı Sakarya Böyükşəhər Bələdiyyəsi olaraq dəyişdirilmişdir.
## Siyahı

## Həmçinin bax
*Türkiyənin inzibati bölgüsü
*Türkiyə şəhərləri
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Türkiyə Bələdiyyələr Birliyi