open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orxan Zeynalov

**Orxan Zeynalov** (*Zeynalov Orxan Namiq oğlu*, 1982) — Azərbaycanlı diplomat, Azərbaycan Respublikası energetika nazirinin müavini 

## Həyatı və təhsili

Orxan Zeynalov 2002-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin bakalavr, 2004-cü ildə isə magistr təhsil pilləsini bitirib. 
Eyni zamanda, 2003-2004-cü illərdə Pakistan Xarici Xidmət Akademiyasında xüsusi diplomatik təhsil, 2015-ci ildə isə Harvard Kennedi Məktəbində əlavə təhsil alıb. 

2003-2020-ci illər ərzində Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) sistemində müxtəlif diplomatik vəzifələrdə çalışıb. 
2003-2004-cü illərdə XİN-də enerji, nəqliyyat və ətraf mühit üzrə mütəxəssis, 2005-2007-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Hindistan Respublikasındakı Səfirliyində iqtisadi-ticarət məsələləri üzrə attaşe, 2008-2009-cu illərdə XİN mərkəzi aparatında regional iqtisadi təşkilatlar üzrə məsul əməkdaş, 2010-

2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Avstriyadakı Səfirliyində, həmçinin, ATƏT yanında Daimi Nümayəndəlikdə müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 

2013-cü ildə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Enerji, Ətraf Mühit və Minerallar Departamentinin müdiri (D2) vəzifəsinə seçilərək, 2013-2016-cı illər ərzində sözügedən təşkilatda Azərbaycanı təmsil edib.

2018-ci ildə XİN sisteminə bərpa olunaraq, Avropa İttifaqı (Aİ) şöbəsinin müdiri və 2017-ci ilin fevral ayından Aİ-Azərbaycan Yeni İkitərəfli Sazişi üzrə Azərbaycan tərəfdən sektoral danışıqlar qrupunun rəhbəri və baş danışıqçının müavini olub. 
2016-2017-ci illərdə “Azərbaycan-Avropa İttifaqı Tərəfdaşlıq Prioritetləri 2018-2020” sənədi üzrə Azərbaycan tərəfindən danışıqlar prosesinin aparılması və sənədin razılaşdırılmasında bilavasitə iştirak edib. 

2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəki Səfirliyinin müşaviri vəzifəsinə təyinat alaraq, 2020-ci ilin dekabr ayınadək bu vəzifədə çalışıb.
Energetika Nazirliyində Beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

8 aprel 2024-cü il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə energetika nazirinin müavini təyin edilib.

İngilis, rus, türk dillərini sərbəst, alman və fars dillərini orta səviyyədə bilir.

## İstinadlar
Verteba mağarası

**Verteba** () — Ukraynanın Ternopol vilayətində mağara. Mağara suxur tərkibinə görə gips mənşəli olub Bilçe-Zolotoe kəndindən 2&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Mağara ölkə əhəmiyyətli geoloji və arxeoloji abidə hesab olunur. Verteba mağarası Dnestrin sol qolu olan Seret çayının sol sahilində yerləşir.

Mağara RSFSR nazirlər sovetinin 2 avqust 1971-ci il 61 №-li qərarına əsasən təbiət qoruq fondunun obyekti elan edilmişdir. Mağaraya yeni status isə Ukrayna nazirlər kabinetinin 1992-ci il 12 oktyabr 584 №-li qərarı ilə verilmişdir. Mağarada Ukraynada yeganə yeraltı muzey fəaliyyət göstərir. Muzeydə mis dövrünə aid tripol mədəniyyəti nümayiş olunur.

Mağaranın adı qədim slavyan sözü olan «vertep», yəni mağara, yarğan sözündən meydana gəlib.

## Xarakteriskası
Mağaranın ümumi uzunluğu 9 021 metrdir. Bəzi mənbələrdə isə 8550 metr göstərilir. Mağaranın bir girişi var. Mağara daxilində orta illik temperatur 9—10&nbsp;°C arasında dəyişir. Nisbi rütubət 92—100 %-dir. Mağaranın daxili labirint şəkilli keçidlərdən ibarətdir. Stalaktit və stalaqmitlərə rast gəlinir. Mağara daxilində Ukraynanın qırımızı kitabına daxil edilmiş 4 növ yarasa yaşayır.

2004-cü ildə Vertebe mağarası ziyarətçilər üçün qismən açıq elan olunmuşdur. Mağarada son 200 ildə ərazidən tapılmış arxeoloji tapıntılar nümayiş olunur. Mağaranın 1000 metrlik hissəsi işıqlandırılıb və ziyarətçilər üçün əl çatandır. Xüsusi hazırlığı olan speleoloqlar üçün xüsusi marşrut da mövcuddur.

## Tarixi
Mağara haqqında ilk yazılı məlumat 1822-ci il təsadüf edir. Mağara həm də  İkinci Dünya müharibəsi dövründə, Holokost zamanı yəhudi qaçqınlar tərəfindən sığınacaq kimi istifadə olunması ilə tanınır.

## İstinadlar
Əli Yerliqaya

**Əli Yerliqaya** () — Türkiyə bürokratı və Türkiyənin daxili işlər naziri (2023–2026).

## Həyatı
Ali Yerlikaya 1968-ci il oktyabrın 11-də Konyanın Səlcuqlu rayonunda anadan olub. Doğulduğu şəhər Meydanlı kəndidir. 1989-cu ildə İstanbul Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsinin Dövlət İdarəçiliyi fakültəsini bitirmişdir. 1990-cı ildə Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyində rayon valiliyinə
namizəd kimi xidmətə başlamışdır. Felahiye, Ərzin, Derebucak, Hilvan və Sarıkaya valiliklərinin üzvü, Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyinin hüquq məsləhətçisi, Səhiyyə Nazirliyinin kadrlar üzrə baş idarəsi, Türkiyə Ağır Sənayesi İdarə Heyətinin üzvü və Xidmət Sektoru İctimai İşəgötürənlər Birliyi.

30 noyabr 2007-ci ildə Şırnak, 13 may 2010-cu ildə Ağrı, 3 avqust 2012-ci ildə Tekirdağ, 19 fevral 2015-ci ildə Qaziantep və nəhayət, 27 oktyabr 2018-ci ildə İstanbul valiliyinə təyin edilib.

O, Türkiyənin Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən təyin edilib və 2019-cu il Türkiyə yerli seçkilərinə etirazların qiymətləndirilməsi nəticəsində Yüksək Seçki Şurasının İstanbul seçkilərini ləğv etməsindən sonra 7 may 2019-cu ildə etibarnamə ilə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin sədri olub. İyunun 27-də o, vəzifəsini yenidən seçilən Əkrəm İmamoğluna təhvil verdi.

O, 2023-cü il ümumi seçkilərində yenidən prezident seçilən Rəcəb Tayyib Ərdoğanın elan etdiyi yeni kabinetdə daxili işlər naziri təyin edilib.

## İstinadlar
Bəyaz gecələr (dəqiqləşdirmə)

* Bəyaz gecələr — qütb dairəsi boyunca ilin yay fəslində müşahidə edilən işıqlı gecələr.
* Bəyaz gecələr (povest) — Rusiya yazıçısı Fyodor Dostoyevskinin 1848-ci ildə yazıb çap etdirdiyi qısa roman.
Altay Mehdiyev

**Altay Ramazan oğlu Mehdiyev** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, 2009-cu ildən 2013-cü ilə qədər Hərbi Hava Qüvvələri komandanı.

## Fəaliyyəti
Altay Ramazan oğlu Mehdiyev 9 yanvar 1957-ci ildə Lənkəran rayonunun Boladı kəndində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 iyun 2002-ci il tarixli 720 nömrəli Sərəncamına əsasən ona general-mayor hərbi rütbəsi verilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 sentyabr 2002-ci il tarixli 1039 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında "Qəbələ radiolokasiya stansiyasının (RLS "Daryal") statusu, istifadəsinin prinsipləri və şərtləri haqqında" Sazişin icrası və informasiya-analitik mərkəzində olan heyətlə bağlı məsələlərin tənzimlənməsi üçün Azərbaycan Respublikası tərəfindən səlahiyyətli nümayəndə general-mayor Altay Ramazan oğlu Mehdiyev təyin edilib.

2009-cu ilə qədər Altay Mehdiyev Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin 5-ci Ordu Korpusu komandirinin müavini – qərargah rəisi vəzifəsində çalışıb və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 iyun 2009-cu il tarixli 320 nömrəli Sərəncamı ilə həmin vəzifədən azad edilib.

11 fevral 2009-cu ildə Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin komandiri Rail Rzayev qətlə yetirildikdən sonra, 12 may 2009-cu il tarixinə qədər onun yeri vakant qalıb və nəhayət Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən Altay Mehdiyev bu vəzifənin icrasına başlayıb.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 iyul 2009-cu il tarixli 378 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında "Qəbələ radiolokasiya stansiyasının (RLS "Daryal") statusu, istifadəsinin prinsipləri və şərtləri haqqında" Sazişin icrası və informasiya-analitik mərkəzində olan heyətlə bağlı məsələlərin tənzimlənməsi üçün Azərbaycan Respublikası tərəfindən səlahiyyətli nümayəndə general-mayor Altay Ramazan oğlu Mehdiyev təyin edilib.

O hərbi hava əməliyyatlarının yüksək peşıkarlıqla aparılması istiqaməti üzrə təlim keçib.

2006-cı ilin iyun Ayında "Vətən Uğrunda" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15 noyabr 2012-ci il tarixli 305s nömrəli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı — müdafiə nazirinin müavini vəzifəsini icra edən Altay Mehdiyev Qəbələ radiolokasiya stansiyasının (RLS "Daryal") daşınar və daşınmaz əmlakının inventarlaşdırılması üzrə Azərbaycan-Rusiya Birgə Komissiyasının Azərbaycan tərəfindən sədri təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 dekabr 2012-ci il tarixli 328s nömrəli Sərəncamı ilə o Qəbələ radiolokasiya stansiyasının (RLS "Daryal") bağlanılması ilə əlaqədar tədbirlərin həyata keçirilməsi üzrə Komissiyanın üzvü təyin olunub.

O, 2013-cü ilin oktyabr ayında HHQ komandanı vəzifəsindən azad edilib və 18 noyabr 2013-cü ildə Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Kollecinə rektor təyin edilib.

## Təltifləri
Altay Mehdiyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyun 2003-cü il tarixli 887 nömrəli Fərmanı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə, 25 iyun 2013-cü il tarixli 2974 nömrəli Sərəncamı ilə isə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Elmar Camalov

**Elmar Heybət oğlu Camalov** () — Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini (2020-ci ildən), II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (2022).

## Həyatı
Elmar Heybət oğlu Camalov 16 dekabr 1969-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1992-ci ildə SSRİ Müdafiə Nazirliyi Hərbi İnstitutunun Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra Azərbaycanın prokurorluq orqanlarında qulluğa qəbul olunaraq Lənkəran qarnizonu hərbi prokurorluğunun müstəntiqi və baş müstəntiqi vəzifələrində çalışmış, 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunun İstintaq idarəsinin böyük müstəntiqi olmuşdur.

Elmar Camalov 2000–2005-ci illərdə Azərbaycanın vergi orqanlarında çalışmış, 2005-ci ildən keçirilmə qaydasında prokurorluq orqanlarında xidmətini davam etdirərək Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru yanında Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsinin İstintaq şöbəsinin mühüm işlər üzrə müstəntiqi, böyük müstəntiqi, 2010-cu ildən Baş Prokurorluğun milli təhlükəsizlik və fövqəladə hallar nazirlikləri, Dövlət Sərhəd Xidmətinin istintaq, təhqiqat və əməliyyat-axtarış fəaliyyətində qanunların icrasına nəzarət idarəsi rəisinin müavini olmuşdur. 2012-ci ildən Baş prokurorun böyük köməkçisi, 2014-cü ildən Şəki rayonunun, 6 noyabr 2019-cu ildən isə Mingəçevir şəhərinin prokuroru vəzifələrində işləmişdir.

Elmar Camalov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 may 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu Kollegiyasının və Baş Prokurorluğun Ali Attestasiya Komissiyasının üzvüdür. Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun intizam və etik davranış komissiyalarının sədridir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə Elmar Camalova 17 dekabr 2020-ci ildə III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, 30 sentyabr 2022-ci ildə isə II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

Elmar Camalov prokurorluq orqanlarında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müvafiq əmrləri ilə dəfələrlə mükafatlandırılmış, həmçinin 24 iyul 2020-ci ildə "MDB Dövlətlərinin Baş Prokurorlarının Əlaqələndirmə Şurasının 25 illiyi" xatirə yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, dörd övladı var.

## İstinadlar
Elçin Məmmədov

* Elçin Mehdi oğlu Məmmədov — Azərbaycan teatr rəssamı və aktyor.
* Elçin Məmmədbağır oğlu Məmmədov — Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini (2020-ci ildən).

## Həmçinin bax
* Elçin
* Məmmədov
Elçin Məmmədov (hüquqşünas)

**Elçin Məmmədbağır oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun birinci müavini (2020-ci ildən), II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (2022).

## Həyatı
Elçin Məmmədbağır oğlu Məmmədov 6 iyun 1971-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra Azərbaycanın prokurorluq orqanlarına qulluğa qəbul olunaraq Azərbaycan Nəqliyyat Prokurorluğunun Daxili işlər orqanlarında qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin prokuroru və həmin prokurorluğun istintaq şöbəsinin prokuroru vəzifəsi üzrə stajor, 1994-cü ildən həmin şöbənin prokuroru, 1995-ci ildən Azərbaycan Nəqliyyat Prokurorluğunun böyük müstəntiqi vəzifələrində çalışmışdır.

Elçin Məmmədov 2000-ci ildən Baş Prokurorluğun Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə İstintaq İdarəsinin Kriminalistika şöbəsinin prokuror-kriminalisti, 2002-ci ildən həmin idarənin xüsusilə mühüm işlər üzrə müstəntiqi, 2005-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru yanında Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsinin İstintaq şöbəsinin mühüm işlər üzrə böyük müstəntiqi olmuşdur. 2012-ci ildən Gəncə şəhər prokurorunun müavini, 3 fevral 2016-cı ildən isə Lənkəran rayonunun prokuroru vəzifələrində işləmişdir.

Elçin Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 may 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu Kollegiyasının üzvü və Baş Prokurorluğunun Ali Attestasiya Komissiyasının sədridir. Baş Prokurorluğunun "İstintaq təcrübəsi" bülleteninin redaksiya heyətinin sədri, Baş prokuror yanında Elmi-Məsləhət Şurasının sədr müavinidir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə Elçin Məmmədova 17 dekabr 2020-ci ildə III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, 30 sentyabr 2022-ci ildə isə II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

Elçin Məmmədov prokurorluq orqanlarında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müvafiq əmrləri ilə dəfələrlə mükafatlandırılmış, 24 iyul 2020-ci ildə "MDB Dövlətlərinin Baş Prokurorlarının Əlaqələndirmə Şurasının 25 illiyi" xatirə yubiley medalı, 7 iyun 2021-ci il tarixli əmrlə "Azərbaycan Prokurorluğunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı, Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin 13 avqust 2021-ci il tarixli əmri ilə "Hərbi əməkdaşlıq sahəsində xidmətlərə görə" medalı, 12 yanvar 2022-ci ildə Rusiya Federasiyası Prezidentinin Fərmanı ilə 20 aprel 2021-ci ildə təsis edilmiş "Rusiya Prokurorluğunun 300 illiyi" yubiley medalı, Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin 24 yanvar 2022-ci il tarixli əmri ilə "Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin 30 illiyi (1992–2022)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Heydər Məmmədov

**Heydər Vidadi oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini (2020-ci ildən), II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri (2022).

## Həyatı
Heydər Vidadi oğlu Məmmədov 17 fevral 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 2006-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini hüquqşünaslıq ixtisası üzrə bitirmiş, 2008-ci ildən etibarən prokurorluq orqanlarına işə qəbul olunaraq Bakı şəhər prokurorluğunda, Bakı şəhərinin Nəsimi, daha sonra Nizami rayon prokurorluqlarında müstəntiq vəzifəsində çalışmışdır.

Heydər Məmmədov 2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin Preventiv tədbirlər və təhqiqat idarəsində prokuror, böyük prokuror vəzifələrində işləmiş, 2017-ci ildən Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin Təşkilati və informasiya təminatı idarəsinin rəisi, 2019-cu ildən isə həmin baş idarənin Preventiv tədbirlər və təhqiqat idarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 17 fevral 2020-ci ildə Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi rəisinin müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Heydər Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 iyun 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu Kollegiyasının və Baş Prokurorluğunun Ali Attestasiya Komissiyasının üzvüdür. Baş Prokurorluğun müsabiqə və əmək məsələləri komissiyalarının sədri, "Dövlət ittihamının müdafiəsi təcrübəsi" bülleteninin redaksiya heyətinin sədri, həmçinin "Azərbaycan Prokurorluğu" elmi-praktiki jurnalının baş redaktorudur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə Heydər Məmmədova 17 dekabr 2020-ci ildə III dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, 30 sentyabr 2022-ci ildə isə II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

Heydər Məmmədov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 sentyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir. Həmçinin prokurorluq orqanlarında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müvafiq əmrləri ilə dəfələrlə mükafatlandırılmış, 24 iyul 2020-ci ildə "MDB Dövlətlərinin Baş Prokurorlarının Əlaqələndirmə Şurasının 25 illiyi" xatirə yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəlidir, iki övladı var.

## İstinadlar
Elizabet Qudric

**Elizabet Qudric ** () — amerikalı rəssam.

## Həyatı
Qudric Massaçusets ştatının Templeton şəhərində anadan olub. Onlar ailədə 7 uşaq olub. Bacısı Sara Qudric də miniatür ustası olub. 1820-ci illin sonlarda Elizabet miniatürlər çəkməyə başlamışdır. Çəkdiyi miniatürlər texniki baxımdan zəif olsa da , üslub baxımından bacısının əl işlərinə  bənzəyirdi. Eliza hələ uşaq yaşlarından rəsm çəkməyə başlayıb və sənətə meyil göstərib. Lakin onun yaşadığı dövrdə qadınların təhsil alma imkanları məhdud olduğundan o , özü öz üzərində işləyib özünü inkişaf etdirib.

## Karyerası
Elizabetin professional karyerasına bacısı Sara ilə bərabər Bostonda başladığı təxmin edilir. Lakin o həyatının çox hissəsini Massaçusetsdə keçirib. 1830-1840-cı illərdə Vosçestrə bir neçə dəfə səfər etdi. Səfərlər zamanı Foster ailəsinin üzvləri ilə tanış olub bir müddət onlarla bərabər yaşayıb. Yaşadığı müddət ərzində onlarım portretlərini də çəkib.

Qudricin daha yaxşı tanınan miniatürləri:

* Alis Kudray, Metropolitan İncəsənət Muzeyi,
* Stiven Solsberi III (1838),
* Fil sümüyü üzərində akvarel, Vorçester İncəsənət Muzeyində; 
* Sofiya Dvayt Foster Börnsayd (təxminən 1830), Amerikan Antika Sosyetə  kolleksiyasında; 
* Culiya Porter Dvayt  (təxminən 1832), Yale Universitetinin İncəsənət Qalereyasında.

## Ailə həyatı
Elizabet 1849-cu ildə, əlli bir yaşı olarkən polkovnik Efraim Stounla evlənib. Stounun Templetonda ümumi mağaza və mişar dəyirmanı var idi.

## Həmçinin bax
* Sara Qudric 
* Vilyam Edvard Vest 
* Ceyms Frotinqam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://www.ancestry.com/search/categories/42/?name=_Goodbridge
Kuros

**Kuros** (, cəmdə **kuroy**) — çılpaq kişi gəncləri təsvir edən müstəqil qədim Yunanıstan heykəllərinə verilən müasir termin. Onlar ilk dəfə Yunanıstanda Arxaika dövrdə meydana çıxmış, əsasən Attika və Beotiyada tapılmışdır, lakin Siciliya kimi bir çox digər qədim yunan ərazilərində az sayda aşkar edilmişdir. Belə heykəllərə yunandilli dünyada rast gəlini. Bunların çoxu əsasən Apollon ziyarətgahlarında tapılmışdır. Yalnız Beotiyada yerləşən Apollon Ptoyon ziyarətgahından yüzdən çox belə heykəl aşkar edilmişdir. Bu müstəqil heykəllər adətən mərmərdən idi, lakin əhəngdaşı, ağac, tunc, fil sümüyü və terrakota ilə işlənmişdir. Onlar adətən real həmcdə olurlar, baxmayaraq ki, erkən nəhəng nümunələr 3 metrə qədər hündürlüyə malikdir.

Kurosun qadın forması kora adlanır.

## Etimologiyası
Qədim yunan dilində sözü kuros () "xüsusilə də nəcib rütbəli gənc oğlan" deməkdir. Yetkinlik yaşına çatmış oğlan yetkin bir kuros kimi artıq yetkin kişi bədəninə malik olur və o, qardaşlığın başlanğıcı üçün keçirilən fratriya () bayramına daxil edilir. Apellayos bu ayinlərin ayı idi və Apollon "megistos kuros" (ən böyük kuros) hesab olunurdu.

Bu söz həm də yunan dillərinin Mikena yunan dialektini yazmaq məqsədilə istifadə olunan B xətti yazısı heca yazı sistemində təsdiq edilmişdir. "*Ko-wo*" (*κόρϝος, *kórwos) sözü Pilos və Knos lövhələrində təsdiq edilmişdir. Alimlər tərəfindən təxmin edilir ki, bu, "həmin lövhələrdə yazılmış qadınların oğulları" mənasını verə bilər.

## Mənşəyi
Kuros tipinin təkamülü məsələsi hər halda monumental Arxaika dövrü Yunanıstan heykəltəraşlığının ümumi inkişafı məsələsi ilə bağlıdır. Təxminən e.ə. VI əsrdə bu Daydala formalarının müstəqil heykəltəraşlığa çevrilməsi ilə bağlı əsaslı olaraq iki düşüncə məktəbi var. Bu formaların bəziləri yalnız ədəbiyyatdan məlumdur (kolos, bret, andri və zoanon). Bu, Yunanıstan tiplərinin və dini ehtiyaclarının daxili inkişafına cavab və ya xarici təsirin məhsulu idi. Dəyişiklik üçün xarici səbəb üçün Misir, Anadolu və Suriya kimi mümkün təsir mənbələri göstərilmişdir. Ən güclü iddia Misir üçün edilir. Məlumdur ki, e.ə. VII əsrin ortalarında Yunanıstanda Navkratis anbarının əsası qoyulana qədər yunanlar Misirlə uzunmüddətli ticarət əlaqələrinə malik idilər. Burada yunanlar Misir heykəltəraşlıq üsullarını öyrənirdilər.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Kora (heykəl)

**Kora** (, ; cəm **koray**) — gənc yaşda olan qadın fiqurlarını təsvir edən və Arxaika dövrünə aid müstəqil qədim Yunanıstan heykəltəraşlıq növünə verilən müasir termin. Kuros kora heykəllərinin gənc kişi ekvivalentidir.

Koralar emosiyasız təmkinli "arxaik təbəssüm" nümayiş etdirir. Bu, dünyanın çətinliklərini aşan idealın simvolu idi. Çılpaq kuroslardan fərqli olaraq, koralar qalın və bəzən mükəmməl işlənmiş geyimlərlə təsvir edilmişdir. Dəb dəyişdikcə onların üzərində təsvir edilən geyim növü də dəyişdi. Vaxt keçdikcə koralar ağır peplosdan xiton kimi daha yüngül geyimlərə keçmişdir. Onların duruşu bəzən uzadılmış qol ilə təsvir edilir, sərt və sütuna bənzəyən formadadır. Bəzi koralar geyimlərin vizual təsirini artırmaq və narrativ məqsədləri üçün rəngarəng rəngə boyanmışdır.

Koraların faniləri və ya tanrıları təmsil etməsi ilə bağlı bir çox nəzəriyyə mövcuddur. Koralar həmçinin, tanrılara və ya ölülərə qurban rolunu daşıyırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gods in Color, Legion of Honor, San Francisco, October 28, 2017 through January 7, 2018
* Peplos Kore from the Acropolis, Khan Academy
* Stiftung Archäologie Reconstruction&nbsp;- Polychromy
* The Korai of the Acropolis , Acropolis Museum, Athens
Arxaik təbəssüm

**Arxaik təbəssüm** — Arxaik Yunanıstanda xüsusilə e.ə. VI əsrin ikinci rübündə heykəltəraşlar tərəfindən istifadə edilmiş heykəltəraşlıq detalı. Bu, ehtimal olunur ki, heykəllərin mövzusunun canlı olduğunu və rifah hissi ilə aşılandığını çatdırmaq üçün icra edilmişdir. Arxaik təbəssümün ən məşhur nümunələrindən biri Kryoz Kuros, digəri isə Peplos Koradır.

Qədim Yunanıstanın Arxaika dövrünün ortalarında (təqribən e.ə. 800–480-ci illər) populyar sənətdə arxaik təbəssümə malik insanların təsvirləri müşahidə olunurdu. Bunu bütün materik Yunanıstanında, Kiçik Asiyada və Egey dənizində yerləşən adalarda aparılan qazıntılarda tapılan heykəllər sübut edir. Konvensiyanın əhəmiyyəti məlum deyil, baxmayaraq ki, adətən yunanlar üçün belə bir təbəssüm ideal sağlamlıq və rifah vəziyyətini əks etdirirdi. Həmçinin, belə bir fikir də irəli sürülmüşdür ki, bu, sadəcə olaraq, arxaik heykəltəraşlıq üçün xarakterik olan bir qədər bloka bənzər başın ağzının əyri formasını uyğunlaşdırmaqda yaranan texniki çətinliyin nəticəsidir. Riçard Nir Yunanıstanın bir çox şəhərinin aristokratlarını "gülümsəmişlər" adlandırdıqları üçün arxaik təbəssümün həqiqətən statusun göstəricisi ola biləcəyini nəzəriyyə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Dying Warrior from the Temple of Alphaisa
Algeti Milli Parkı

**Algeti Milli Parkı** () — Gürcüstanın Tetritskaro bələdiyyəsində xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi. 1965-ci ildə şərq küknarı və qafqaz ağ şamı meşə masivlərini qorumaq məqsədi ilə yaradılmışdır. Qoruq statusuna malik ərazi 2007-ci ildə milli park statusunu almışdır. Milli parkın müasir sahəsi 6822 hektardır. Milli park ərazisində həmçinin 250 növ göbələk, 1664 bitki qeydə alınmışdır. Bunlardan üçü endemikdir. Milli park turistlərin sevimli məkanıdır. Park öz adını eyni adlı Algeti çayından götürmüşdür. Algeti çayı bölgənin ən böyük çayıdır.

## Tarixi
Milli park ərazisi qoruq elan olunana kimi yerli meşə təsərrüfatına tabe idi. Uzun müddət davam edən oduncaq tədarükü nəticəsində ərazidə meşə massivinin sahəsi kəskin azalmışdır. O üzdən 1965-ci ilin aprelində ərazi qoruq elan olundu. İlk vaxtlar qoruğun sahəsi 6400 hektar olsa da, sonradan sahəni 6000 hektara endirdilər.

## İqlimi
Milli park subtropik iqlim qurşağının kontinental subtropiklə mülayim dəniz subtropikin sərhəddində yerləşir. Ərazinin orta illik temperaturu +7,9&nbsp;°C və +5,9&nbsp;°C arasında dəyişir. İllik düşən yağıntının miqdarı 737–777 mm arasında dəyişir.

## Relyefi
Milli park Trialet silsiləsində yerləşir. Silsilənin hündürlüyü 1100-1950 metr arasında dəyişir. Qorunan meşə sahələrinin 64%-i dağ yamaclarında, 35 %-i dağ ətəklərində, 1% meşə sahəsi isə düzənlik ərazidə yayılıb.

## Geoloji quruluşu
Algeti milli parkının yerləşdiyi silsilə əsasən çökmə və maqmatik süxurlardan təşkil olunub.

## Florası
Milli parkda fıstıq meşələrinin sahəsi 2250 hektar, küknar meşələrinin sahəsi 1442 hektar, palıd meşələrinin sahəsi isə 1380 hektardır.

## Faunası
Ölkənin qırımızı kitabına düşmüş qonur ayı, qafqaz tetrası, məzar qartalı və əsl gürzə ərazidə qorunur.

## İstinadlar
Qaraçı pankı

**Qaraçı pankı** və **romani pankı** — ənənəvi qaraçı musiqisi ilə pank rokun kəsişdiyi hibrid musiqi janrı. Pank və qaraçı musiqisinin elementlərini özündə birləşdirən ilk rok qruplarından biri əsasən 1990-cı illərin əvvəllərində aktiv olan "Motherhead Bug" idi. "Gogol Bordello" qrupu "*[[Gypsy Punks: Underdog World Strike]]*" albomunu buraxdıqdan sonra daha geniş auditoriya bu janrdan xəbərdar olmuşdur. Qrupun solisti Yevgeni Hütz onların performansını "qaraçı pankı kabaresi" kimi təsvir etmişdir.

Qaraçı pank qrupları adətən rok ritmlərini və alətləri zərbəçi dəsti, buben, akkordeon, skripka, truba və saksofon kimi daha ənənəvi qaraçı alətləri ilə birləşdirir.

## Fəlsəfəsi
Vətənləri Hindistandan köçdükdən sonra romanilər dünyada o qədər yayılmışlar ki, onların "vətənləri yoxdur". Qaraçı pankı təkcə qaraçı mədəniyyəti ilə deyil, həm də onun olmaması ilə bağlıdır. Qaraçılar üçün musiqi "mədəni ifadənin əsas forması" kimi müəyyən edilmişdir.

Qaraçı pankından təkcə qaraçı, yaxud "qaraçı" mədəniyyətinə mənsub insanlar istifadə və ifa etmirlər. Pank "üsyan, anarxiya və müqaviməti" əhatə edir. Bu fikirlər daha sonra "Gypsy Punk"ın hibrid janrına köçürülür. Bu onu göstərir ki, qaraçı tamaşaları və musiqi özü janrda iştirak edənlər üçün azadlığı təbliğ edir və əsl "qaraçı"nın həyatının romantikləşdirilmiş versiyasına xidmət edir. "Rus", "yəhudi", "Şərqi Avropa" və ya oxşar etiketlərlə eyniləşdirmək əvəzinə, ifaçılar "vəhşi və sərgərdan qaraçı kimi çıxış edərək öz şəxsiyyətlərini ifadə edə bilərlər". Həqiqi qaraçı mədəniyyətini olmayan bir şey kimi göstərərək, "o, qaraçı təmsilçiliyinin həqiqiliyini nəzərə almır, əksinə, qaraçı olmağın nə demək olduğunun ideallaşdırılmış və xəyal edilmiş versiyasını təkrarlayır".

## Həmçinin bax
* Kabare

## İstinadlar
EViews

**EViews** — "Windows" üçün statistik paket. Əsasən zaman sıraları haqqında ekonometrik analiz üçün istifadə olunur. Hazırda IHS-in bir hissəsi olan "Quantitative Micro Software" (QMS) tərəfindən hazırlanmışdır. 1.0 versiyası 1994-cü ilin martında buraxılmış və "MicroTSP"ni əvəz etmişdir. TSP proqram təminatı və proqramlaşdırma dili ilk olaraq 1965-ci ildə Robert Holl tərəfindən hazırlanmışdır. "EViews"in cari versiyası 2022-ci ilin avqustunda buraxılan 13-dür.

## Qiymətləndirmə
"EViews" tədqiqatçılara və mütəxəssislərə xətti tənlikləri və xətti tənliklər sistemlərini müxtəlif üsullarla zaman sıralarının və panel verilənlərinin modellərini qiymətləndirməyə kömək edir. "Eviews" istifadəçiyə ekonometrik nəticələri asanlıqla qiymətləndirməyə imkan yaradır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Doğmuş

**Doğmuş** və ya **Durmuş** () — Qəzza zolağından olan Fələstin qəbiləsi. Türkəsillidir.

## Fəaliyyətləri
Gilad Şalitin oğurlanmasında iştirak edən Mümtaz Doğmuş 2008-ci ilə qədər İslam Ordusuna rəhbərlik edib. HƏMAS Qəzzəni ələ keçirdikdən sonra Doğmuş qəbiləsi tez-tez HƏMAS təhlükəsizlik qüvvələri ilə şiddətli və ölümcül toqquşmalarda iştirak edirdi. HƏMAS polisinin öldürülməsindən sonra HƏMAS təhlükəsizlik qüvvələri 16 sentyabr 2008-ci ildə qəbilə ilə HƏMAS qüvvələri arasında döyüşə səbəb olan qrupların məkanlarına basqın təşkil etmişdir. Mümtazın qardaşı da daxil olmaqla, 10 qəbilə üzvü Qəzzədə 2008-ci ilin iyulundan bəri ən şiddətli zorakılıq nəticəsində öldürülmüşdür. HƏMAS-a bağlı Xalq Müqavimət Komitələrinin baş katibi Zəkəriyyə Doğmuşun körpə qızı da öldürülmüşdür.

Qəbilənin üzvləri FƏTH, HƏMAS, Xalq Müqavimət Komitələri və "Əl-Qaidə" də daxil olmaqla müxtəlif Fələstin və islamçı qruplara bağlıdır.

### Constonun oğurlanması
"Əl-Qaidə" ilə əlaqəli olan qəbilə üzvləri 2007-ci ilin martından iyul ayına qədər britaniyalı jurnalist Alan Constonun oğurlanmasında və saxlanılmasında iştirak etmişdilər. Qəbilə üzvləri özlərini "İslam Ordusu"nun üzvləri elan etmişdilər. Onlar 2007-ci ildə britaniyalı jurnalist Alan Constonun oğurlanmasının və dörd ay müddətində saxlanılmasının arxasında dayanmışdılar. Qəbilənin qəsb, qaçaqmalçılıq, silah alveri və rəqiblərinin öldürülməsi ilə məşğul olduğu bildirilmişdir. Qəbiləyə "Qəzzə şəhərinin *[[Sopranolar|sopranoları]]*" adı verilmişdir. Onların Britaniyada yerləşən fələstinli və iordaniyalı ekstremist Əbu Katadə ilə əlaqəsi var. Mümtaz Constonun oğurlanmasının təşkilatçısı kimi şübhəli bilinmişdir.

### Qəzzədə müharibə
2024-cü ilin martında HƏMAS–İsrail müharibəsi zamanı Doğmuş qəbiləsinin lideri Saleh Doğmuş öldürülmüşdür. İsrail mediası HƏMAS-ın müharibə zamanı ailə ilə toqquşduğunu və Doğmuşu edam etdiyini yazmışdır. Qəbilə bəyanat yayaraq iddianı təkzib etmişdir.

17 noyabr–17 dekabr tarixlərində İsrail qüvvələri ailənin Səbrə məhəlləsində cəmləşdiyi bloka bombardman həyata keçirərək onlara qarşı iki qətliam törətmişdir. Hücum qəbilənin lideri də daxil olmaqla 109 üzvünün ölümünə səbəb olmuşdur. "Aljazeera Mubashir" Səhiyyə Nazirliyindən aldığı ölən ailə üzvlərinin siyahısını dərc etmişdir.

## Orfoqrafiya
Qəbiləyə Qəzzəyə XX əsrin əvvəllərində Türkiyədən gəlmişdir. Qəbilənin adı indiki türk orfoqrafiyası ilə "*Doğmuş*" kimi yazılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Article about Doghmush clan
Qəzəbli (film, 2020)

**"Qəzəbli"** və ya **Qəzəbli Tom** () — rejissor Derrik Bortenin çəkdiyi və baş rolda Rassel Krounun oynadığı Amerika triller filmi. Filmdə həmçinin Cimmi Simpson, Karen Pistorius və Qabriel Beytman da rol almışdırlar. Film ABŞ-da 21 avqust 2020-ci ildə, Rusiyada isə 6 avqust 2020-ci ildə nümayiş olunmuşdur.

## Rollarda

*Rassel Krou - kişi, Tom Kuper
*Cimmi Simpson - Endi
*Karen Pistorius - Reyçil
*Qabriel Beytman - Kayl
*Ostin P. McKenzie - Fred
*Maykl Papacon - polis
*Anna Mariya Leyton - Debora Heskell
*Lusi Faust - Rozi
*Silvia Qreys Krim - müəllim

## İstinadlar
Otuz ikinci simfoniya

**Otuz ikinci simfoniya** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Otuz ikinci simfoniya (Yozef Haydn)
* Otuz ikinci simfoniya (Mixayel Haydn)
* Otuz ikinci simfoniya (Motsart)
Artak Qulyan

**Artak Qulyan** (; ) — Ermənistan memarı və dizayneri, memarlıq elmləri doktoru, dosent, Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının professoru. 2013-cü ilin sentyabrında "Ermənistan Respublikasının əməkdar memarı" adını almışdır. O, 2013-cü ilin dekabrında Müqəddəs Üçkilsə Ana Taxtında Vatçe və Tamar Manukyan adına Əlyazmalar Kitabxanası binasının layihəsinə görə Ermənistan Respublikasının Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

Qulyan bir çox mülki binaların və abidələrin müəllifidir, lakin onun şöhrəti əsasən yeni erməni kilsələrinin təkamül dizaynlarına əsaslanır.

## Həyatı
Artak Qulyan 1958-ci ildə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Şaumyan rayonunun (indiki Goranboy rayonunun bir hissəsi) Gülüstan kəndində erməni ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri kənd məktəbində müəllim olmuşdular.

1976-cı ildə doğulduğu kənddə orta təhsilini fəxri fərmanla başa vuran Qulyan İrəvana köçmüşdür. O, burada Ermənistan Milli Memarlıq və İnşaat Universitetinin memarlıq fakültəsində təhsil almışdır. 1981-ci ildə universitetdən məzun olmuşdur.

1981–1988-ci illər arasında Qulyan Politexnik İnstitutunun Memarlıq fakültəsində memarlıq dizaynının əsaslarını tədris edən dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1988–1991-ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunda memarlıq şöbəsində işləmək üçün işə qəbul edilmişdir. Qulyan 1991–1994-cü illərdə Ermənistan Respublikası Abidələrin Mühafizəsi Şurasının Orta əsrlər abidələri şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 1994-cü ildə Milli Akademiyanın İncəsənət İnstitutunun baş əməkdaşı olmuşdur. Qulyan 1988–2010-cu illər arasında eyni zamanda Ermənistan Milli Memarlıq və İnşaat Universitetinin Memarlıq fakültəsində memarlıq nəzəriyyəsi və tarixi abidələrin bərpası haqqında mühazirələr oxumuşdur. Qulyan 2002-ci ildə dosent olmuş, daha sonra 2006-cı ildə Ermənistan Memarlıq və İnşaat Universitetində memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Artak Qulyan İrəvan Dövlət Dillər və Sosial Elmlər Universitetinin məzunu Asmik Stepanyanla ailəlidir. Cütlüyün 2 övladı var. Artak Qulyan Ermənistan ərazisində bir çox erməni kilsəsinin, eləcə də erməni diasporunun layihəsini hazırlamışdır.

Qulyan 2013-cü ilin sentyabrında ovaxtkı prezident Serj Sarkisyanın fərmanı ilə "Ermənistan Respublikasının əməkdar memarı" adını almışdır. Həmin ilin dekabrında prezident Serj Sarkisyan onu Üçkilsə Vatçe və Tamar Manukyan adına Əlyazmalar Kitabxanasının binasının dizaynına görə şəhərsalma və memarlıq sahəsində Ermənistan Respublikasının Dövlət mükafatı ilə təltif etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Artak Ghulyan biography
Stepan Mnatsakanyan

**Stepan Mnatsakanian** (; ) — SSRİ-Ermənistan memarı. O, 1983–1988-ci illərdə Ermənistan Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunun Memarlıq şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
Todos (memar)

**Todos** və ya **Todosak** (; ) — orta əsr erməni memarı. O, Ermənistan və Gürcüstanda bir sıra kilsələr tikmişdir. İndiki dövrdə Todosun həyatı haqqında çox az şey məlumdur.

## Kilsələr
* Ateni Sionu — VII əsrdə inşa edilmişdir.
* Avan bazilikası 588–597-ci illərdə inşa edilmişdir.
* Cvari monastırı — 605–642 aralığında Todos tərəfindən inşa edildiyi güman olunur.

## İstinadlar
Makaltu

**Makaltu** və ya **Makaltuni** — Çıldır gölünün cənub-qərbində padşah II Sarduri (e.ə. 753–735) tərəfindən tabe edilmiş şəhərə Urartu tərəfindən verilən ad. Xorxorun "*Argişti salnaməsi*"ndə qeyd olunmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* Mesxanínov, I. I. «Neue chaldische Inschriften» (en alemany). Archiv für Orientforschung, 7, 1932–1933, pàg. 160–164.
Adauş

**Adauş** — e.ə. IX əsrdə adı çəkilən Assuriya ərazisi. Aratsani çayının cənubunda və Van gölünün qərbində olduğu güman edilir. Alternativ olaraq Böyük Zab üzərində yerləşir. Kirruri ərazisinin bir hissəsidir.

III Salmanasar bir kitabədə deyir: "Adauş ölkəsi mənim qüdrətli döyüşümün başlamasından qorxdu və onun sakinləri quşlar kimi qaçaraq evlərini dərələrə və dağlara buraxdılar; ağam Aşurun izzəti onları kədərləndirdi və onlar enib ayaqlarımın dibində dayandı".

II Assurnasirpal qeyd edir: "Mən yıxdım, qazdım və yandırdım, Nimme ölkəsini tərk edərək Kirruri ölkəsinə enərək Kirruri, Simesi, Simera, Ulmaniya şəhəri və Adauş, muqriyalılar və murmiyalılar ölkələrindən xərac götürdüm. Atlar, qatırlar, öküzlər, qoyunlar, şərablar və dolu mis küplər onların xəracını təşkil edirdi. Mən onların üzərində bir vali təyin etdim. Mən Kirruridə olarkən öldürdüm və ağam Aşurun izzəti Qozan və Xupuşka (ehtimal olunur ki, bura Gilzan və Xubuşkiyadır) əhalisini kədərləndirdi. Kirruridən ayrıldım, atlar, gümüş, qızıl, qurğuşun və mis küpləri xərac olaraq qarşıma gətirdilər". O, bunun Nimmedən Kurruriyə gedəndə baş verdiyini qeyd etmişdir.

## İstinadlar
Murad çayı

**Murad** () və ya **Şərqi Fərat** () — Türkiyədə çay, Fəratın ən mühüm qolu. Etimologiyası aydın deyil.

Murad Türkiyənin şərqindəki dağlarda ucalır, Ermənistan yaylasında uzun və dar bir vadidən axır. Çayın uzunluğu 722 km, hövzəsinin sahəsi təxminən 40 min km2-dir. Suyun səviyyəsi çox dəyişir, yaz daşqınları zamanı (aprel–may aylarında) yüksəlir və qalan vaxtlarda aşağı qalır. Çay naviqasiya olunmur və qışda hissə-hissə donur.

## Tarixi
E.ə. 68-ci ildə Murad çayı sahillərində Böyük Tiqranın komandanlığı altında olan Ermənistan ordusu ilə Roma ordusu arasında döyüş baş tutmuşdur. Ermənistanda xristianlığın dövlət dini kimi qəbul edilməsi zamanı padşah III Trdat, onun ordusu və əhalisi Aratsani sularında vəftiz olunmuşdu.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Allabriya

**Allabriya** — qədim dövrlərdə mövcud olmuş padşahlıq. Mannanın cənubunda, yəni Urmiya gölünün cənubunda, Karallu ilə sərhəddə yerləşirdi. E.ə. 730-cu və ya 720-ci illərdə I Rusa tərəfindən Urartu vassalına çevrilmişdir. E.ə. 716-cı ildə II Sarqon Urartu və onun müttəfiqləri I Rusaya (735–713) hücum etmək qərarına gəlmişdi. O, Manna padşahı Azanın öldüyü yerdə edam edilən Uişdiş şahzadəsi Baqdattini əsir götürmüş və öz hökmranlığını Azanın qardaşı Manna hökmdarı Ullusunuya tapşırmışdır. Karallu və Allabriya da özlərini Urartu vassalları elan etməli olmuşdular. Urartu qoşunları əvvəlki vəziyyəti bərpa etdikdə II Sarqon Mannaya qarşı yürüş etmiş, padşah Ullusunu işğal olunmuş və yandırılmış paytaxtı İzirtunu tərk edərək dağlara qaçmağa məcbur olmuşdur. Sonra Sarqon Karallu padşahı Aşur-liyə hücum edərək onu öldürmüş (əhali Hamata sürgün edilmiş və ölkə əyalətə çevrilmişdir) və Allabriya padşahı İttini qaçmağa məcbur etmişdir. O, ələ keçirilən zamanı ailəsi ilə birlikdə Xamata sürgün edilmişdir. Taxt sadiq Assuriya vassalı olan Belapaliddinaya verilmişdir.

## İstinadlar
Uişdiş

**Uişdiş** və ya **Umildiş** (, )— Manna dövlətinin vilayəti. Bu, Assuriya dövründə indiki İranın Şərqi Azərbaycan ostanı, yəni Təbriz ilə Marağa arasında yerləşən ərazi üçün verilən ad hesab edilir.

Urartu padşahı I Rusa (735–713), Manna padşahı Aza, Zikurti kralı Mitatti və bu dövrdə onun vassalları olan Misianda və Umildişə (sonuncular şahzadə Baqdatti tərəfindən idarə olunurdu) şahzadələrə qarşı təhrik etmişdi. Aza öz sarayının Assuriya əleyhdarı dəstəsi tərəfindən məğlub edilmiş və devrilmişdir. O, güman edilir ki, bu zaman, yəni e.ə. 717-ci ildə öldürülmüşdür. Ölən padşahın qardaşı Ullusunu taxta oturmuş və qaliblər əsas payı tutan I Rusa üçün 22 şəhər və ya sərhəd rayonları da daxil olmaqla mühüm imtiyazlar əldə etmişdilər. E.ə. 716-cı ildə Assuriya hökmdarı II Sarqon əraziyə getməyə qərar vermişdir. Umildiş şahzadəsi Baqdatti əsir götürülmüş və Azanın öldürüldüyü yerdə diri-diri qaynadılaraq edam olunmuşdur. Ullusunu Sarqona xərac verməli olmuşdur. E.ə. VII əsrdə ölkədə kimmerlər məskunlaşmışdır. Bundan sonra region **Qamir** adını almışdır.

## İstinadlar
Zikirti

**Zikirti**, həmçinin **Zikirta**, **Zikurti**, **Zekertu** və ya **Zikertu** — Zaqros dağlarının şimalında yerləşən qədim padşahlıq. E.ə. 750-521-ci illərdə mövcud olmuşdur. Manna dövlətinin ən şərq hissəsini təşkil edirdi.

Zikertu padşahlığı müasir Miyanə–Ərdəbil şəhərləri arasındakı ərazi ilə lokalizə edilir.

## İstinadlar
Qaziantep Püstə Muzeyi

**Qaziantep Püstə Muzeyi** () – Türkiyənin Qaziantep şəhərində yerləşən və püstəyə həsr olunmuş muzey. Dünyada püstəyə həsr olunmuş ilk və yeganə muzeydir.

## Tarixi
Püstə Qaziantep coğrafiyası üçün əsas kənd təsərrüfatı məhsulu hesab olunur. Türkiyədə püstə yetişdirməklə məşğul olan əsas vilayət Qaziantepdir. Muzey püstənin Qaziantep tarixində və iqtisadiyyatındakı əhəmiyyətini əks etdirmək, eləcə də, Antep püstəsini dünyaya tanıtmaq məqsədilə Qaziantep Böyükşəhər Bələdiyyəsi tərəfindən 2018-ci ildə inşa edilmiş, 21 sentyabr 2018-ci ildə açılmışdır.

Muzeyin fəaliyyətinin ilk 5 ili ərzində 180 min nəfər tərəfindən ziyarət edilmişdir. Muzey 2019-cu ildə Tarixi Şəhərlər Birliyi tərəfindən "Yaşayan muzey" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Xüsusiyyətlər
Püstə Araşdırmaları İnstitutunun ərazisində yaradılmış Püstə Parkında yerləşən və püstə formasında dizayn edilmiş muzey 9 bölmədən ibarətdir: püstənin tarixi, yetişdiyi bölgələr, püstə cinsinə daxil olan digər bitkilər, texniki göstəricilər, biçin prosesi, püstənin növləri, qida dəyərləri, tətbiq sahələri və şifahi tarix. Muzeydə püstənin emal prosesi mexatronik heykəllərlə nümayiş etdirilir. Püstə istehsalçıları, biznesmenləri və alimlər ilə birlikdə hazırlanan şifahi xalq araşdırmaları da muzeyin eksponatlarından biridir. Burada Qaziantepdə yetişdirilən 10 püstə növünün hamısı sərgilənir. Muzeyin bağçasında müxtəlif püstə ağacları əkilmişdir. Muzeydə turistlərə pulsuz terenbit püstəsi qəhvəsi servis olunur.

## Həmçinin bax
* Osmaniyə Yerfındığı Muzeyi

## İstinadlar
Quruluş Osman (III mövsüm)

**Quruluş Osman (III mövsüm)** — Quruluş Osman teleserialının III mövsümüdür. Bu mövsüm 65-ci bölümlə 6 oktyabr 2021-ci ildə yayımlanmağa başlanılmış və 15 iyun 2022-ci ildə yayımlanmış olan 98-ci bölümlə başa çatmışdır. Bu mövsüm ərzində ümumilikdə 34 seriya çəkilmişdir. Bu mövsümün yeni aktyor heyətinə Serhat Kılıç (Mixael Kosses), Rüzgar Aksoy (Turqut bəy), Yıldıray Şahinler (Rogatus Laskaris) və digər aktyorlar qatılmışdırlar. Bundan əlavə, serialın bu mövsümündə Maruf Otajonov (Keyxatu) və Şener Savaş (Sultan Məsud; qonaq aktyor kimi) yenidən aktyor heyətinin tərkibinə qatılmışdırlar.

## Qısa süjet xətti
Orxanın dünyaya gəlməsi ilə bütün Qayı obası və regionda yaşayan türkmənlər sevincə qərq olurlar. Osman bəy Pastor Qreqoru almaq üçün hərəkətə keçir, lakin Roqatusun adamı olan Feodor və katalonlar da Pastor Qreqoru ələ keçirmək istəyirlər. Lakin onların heç biri pastoru ələ keçirə bilmir və beləliklə də Qreqor Osmanın əlinə keçir. Aya Nikola qalaya gələn zaman Harmankaya Təkfuru Mixael Kosses və Biləcik Təkfuru Roqatus Laskarisi görür onlarla birləşir. Mixael Kosses Turqut bəyin alplarını əsir götürür, bundan sonra isə Turqut bəy Kossesin bacısı Marini qaçırır. Lakin Osman bəy onu razı salmağı bacarır və Turqut bəy Marini Osman bəyə verir. Malhun xatun Bala xatunun hamilə olmasını da öyrənir. Osman bəy obaya gəldiyi zaman çoxlu şəhidlər görür. Əziz dostu Qarayelin (Osman bəyin atı) ölümünə qəzəblənən Osman bəy bu işin arxasında kimlərin dayandığını öyrənməyə çalışır.
100% məhəbbət (film, 2011)

***100% məhəbbət*** (*[[ingiliscə]]: 100% Love*, *[[Teluqu dili]]ndə: 100% లవ్*, həmçinin *100% eşq* kimi də tanınır) — 6 may 2011-ci ildə nümayiş etdirilmiş olan, Sukumarın teluqu dilində rejissorluğu ilə çəkilmiş olan Hindistan filmi. Süjet xətti xaraktercə tamamilə bir-birinə zidd olsa belə bir-birini sevən, lakin öz qürurlarına görə birlikdə ola bilməyən iki gəncin hekayəsindən bəhs edir. Baş rollarda Naqa Çaitanya və Tamannaah Bhatia oynamışdır.

Film kassada hit olmuş və Ən Yaxşı Ev Filmi nominasiyası üzrə Nandi Mükafatını qazanmış, həmçinin film xanım baş qəhrəmanı olan Tamannaah üçün də bir neçə mükafat qazanmışdır. Film eyni adla Malayalam dilində dublyaj edilmişdir. Filmin hind dilində də remeyki planlaşdırılır. Film, 2016-cı ildə *Prem Ki Bujhni* adı ilə yalnız bir dəfə benqal dilində yenidən çəkilmiş və hal-hazırda Tamil dilində *100% Kadhal* adlı remeykinin təqdim edilməsi planlaşdırılır.

Hindistan telekanalında nümayiş olunmaq üçün Red Media şirkətinin sifarişi ilə film rus dilinə dublyaj edilmişdir.

## İstinadlar
Jezyo adası

**Jezyo adası** () —  Kanadanın Kvebek əyalətinin cənub-qərbində yerləşən ada. 
Oşlaqa arxipelaqında ölçüsünə görə Monreal adasından sonra ikinci ən böyük ada. Adanın sahəsi 242 km²-dir. Ada ön növbəsində Laval şəhərinin böyük bir qismini təşkil edir. Mahiyyət etibari ilə kənd təsərrüfatı təyinatlıdır. Şəhər ərazisi adanın mərkəzində, cənub və şimal çayları boyunca yerləşir.

## İstinadlar
Nəcva Kərəm

**Nəcva Kərəm** (; ) — Livanlı müğənni, mahnı yazıçısı və aktrisa. Ərəb musiqisinin janrlarında əsərlər yaradıb.

## Diskoqrafiya
* 1989: *Ya Habayeb*	 
* 1992: *Shams el-Ghinnieh*	 
* 1993: *Ana Ma'kon* 
* 1994: *Naghmet Hob*	 
* 1995: *Ma Bassmahlak*	 
* 1996: *Hazi Helo*	 
* 1997: *Ma Hada La Hada*	 
* 1998: *Maghroumeh*	 
* 1999: *Rouh Rouhi*	 
* 2000: *Oyoun Qalbi*	 
* 2001: *Nedmaneh*
* 2002: *Tahamouni*	 
* 2003: *Saharni*	 
* 2004: *Shu Mghaira..!*
* 2005: *Kibir'el Hob*
* 2007: *Hayda Haki*
* 2008: *Am Bemzah Ma'ak*
* 2009: *Khallini Shoufak*
* 2011: *Hal Layle... Ma Fi Nom*
* 2017: *Menni Elak*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dırnaq (dəqiqləşdirmə)

**[[Dırnaq]]** — barmaqların ucunun üst tərəfində sümük kimi maddədən ibarət örtü. Həmçinin bu mənaları da ifadə edə bilər:

* Dırnaq işarəsi
* Dırnaq boyası
* Dırnaq törpüsü
* Dırnaqtutan
* Dırnaq göbələyi
Frensis Aleksander

**Fransis Aleksandr** — amerikalı portret rəssamı.

## Həyatı
Aleksandr 1800-cü il fevralın 3 - də Konnektikutun Vindham qraflığında anadan olub. O , fermada böyüyüb. 1820-ci ildə Nyu-Yorka gedərək *Aleksandr Robertson* ilə  birlikdə rəssamlıq təhsili alıb. 

1831 və 1832-ci illərdə Romada yaşayıb. Daha sonra təxminən on ilə yaxın Massaçusets ştatının Boston şəhərində yaşayıb. Burada yaşadığı müddətdə Çarlz Dikkensin portretini çəkib (1842).

Fransis 1840-cı ildə *Milli Dizayn Akademiyasının* fəxri üzvü seçilib.  Aleksandr 1881-ci ildə Florensiyada vəfat edib.

## Ailəsi
Aleksandr 1836-cı ildə Lusiya Qrey Svit ilə evlənib. Onların qızı Fransisko  Aleksandr məşhur illüstrator, müəllif və tərcüməçi olub.

## İşləri
Aleksandrın çəkdiyi ən yaxşı portretlərindən biri xanım Fletçer Vebsterin portretidir.

## Həmçinin bax

* Sara Qudric 
* Elizabet Qudric 

## Xarici keçid

* http://americanartgallery.org/artist/home/id/65
* FRANCIS ALEXANDER  FAMOUS PORTRAIT ARTIST

## İstinadlar
Tsalka kanyonu

**Daşbaşı** və ya **Tsalka kanyonu** () — Gürcüstanda kanyon. Kanyon Anaxatır çay dərəsinin bir hissəsini təşkil edir. Kanyona ən yaxın kənd Daşbaşıdır. Tsalka şəhəri kanyonun 3 km-dir. Kvemo-Kartli bölgəsində yerləşən kanyonun dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1110-1448 metr arasında dəyişir. Daşbaşı kanyonundan bölgənin tanınmış Algeti milli parkına qədər olan məsafə 42 km-dir. 

## Ümumi məlumat
Daşbaşı kanyonu qədim vulkanik yaylanın eroziyaya uğraması nəticəsində meydana gəlmiş. Kanyonun ümumi uzunluğu 7 km-dir. Kanyon dəniz səviyyəsindən 1448 metr hündürlükdən başlayır və 1110 metr hündürlükdə bitir. Kanyonun orta dərinliyi 300 metrdir.

Vulkanik yaylanın kasıb bitki örtüyündən fərqli olaraq kanyonun bitki örtüyü öz müxtəlifliyi ilə fərqlənir. Kanyonun dik yamaclarında və şəlalələr zonasında bitki örtüyünün müxtəlifliyi oranın mikroiqlimi ilə əlaqəlidir. Ərazidə eniliyarpaqlı meşələr, kolluqlar və çəmənliklər geniş yayılıb. Kanyon ərazisi müxtəlif canlıların çoxalmaq üçün sığınacaq yeridir. Kanyon eyni zamanda şimali və cənubi Gürcüstanın heyvanat ələmləri üçün dəhliz rolu oynayır.

Daşbaşı kanyonunun turistlər üçün ən cəlbedici məkanı kaskad Daşbaşışəlalələridir. Şəlalələr kanyonu yay aylarında bol rütubətlə təmin edir. İlin isti aylarında ekzotik zümrüd rəngə boyanan şəlalələr qış aylarında onlarca donmuş buz sütunlarına çevrilir. Qış aylarında kanyon ərazisi yaxınlıqdakı Daşbaşı kəndi və Tsalka şəhərinin temperaturundan yüksək olur.

Tsalka şəhərindən kanyona gələn yolun üzərində orta əsrə aid Kledkari qalası yerləşir. Bu qala Kledkari knyazlarının gürcü çarlarına qarşı olan müqavimət mərkəzi idi.

Kanyon üzərindən eni 240 metr, hündürlüyü isə 280 metr olan asma körpü inşa olunub. Körpü hündürlüyünə və uzunluğuna görə dünyada bu tip körpülər arasında birincidir.

## İstinadlar