open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
HESA Karrar

İranın HESA şirkəti tərəfindən 2010-cu ildən istehsal olunana “Karrar” PUA-ları 1970-ci illərdə ABŞ-də istehsal olunan “Beechcraft Streaker” hədəf tipli pilotsuz vasitənin törəməsidir. Onun üzərinə, əlavə olaraq Cənubi Afrika istehsalı elementlərin və silah asqılarının yerləşdirildiyi ehtimal edilir.

Bu PUA-lar Mahmud Əhmədinejadın prezidentliyi dövründə inkişaf etdirildi. Pilotsuz uçuş aparatı hava hədəfini təqlid edərək hava hücumundan müdafiə qruplarına təlim vermək üçün istifadə olunur. Onlar müntəzəm olaraq İranın hava hücumundan müdafiə təlimlərində diqqəti cəlb edir. Onların İranın köhnə ABŞ istehsalı “Beechcraft Streaker” (DMK-107) pilotsuz hədəflərini əvəz etdiyi bildirilir.

Ənənəvi olaraq parlaq narıncı rəngli “Karrar” hədəf dronlarının kiçik üçkünc qanadlarının aşağısında, silindrik və küt burun hissəli füzelyaj yerləşir. Mühərrikin hava qəbuledicisi arxa tərəfdə yerləşir. Mərkəzi asqıda Mk 82 bombası yerləşdirilə bilər.

“Karrar” buraxılmaq üçün raketlə təchiz edilən sistemdən, enmək üçün isə paraşütdən istifadə edir. Onun havadan buraxılması da mümkün hesab edilir. İran rəsmiləri PUA-nın müşahidə imkanlarına sahib olduğunu bildirirlər, lakin onun EO/IR sensorları diqqəti cəlb etmir.

“Karrar” PUA-sının avtopilot sistemi INS və ya GPS ilə idarə olunur, yüksək və aşağı uçuş hündürlüyünə malik vasitə gündüz və gecə uçuş imkanlarına da qadirdir. It can follow a pre-programmed flight path, which can also be updated in flight. Uçuşda belə yenilənə bilən və əvvəlcədən proqramlaşdırılan uçuş yolunu izləyən PUA ümumi təyinatlı 500 futluq 1 ədəd Mk 82 bombasını daşıya bilir. Alternativ olaraq PUA:

*2 ədəd “Nasr-1” gəmi əleyhinə raketini;
*2 ədəd “Kowsar” gəmi əleyhinə raketi;
*2 ədəd ümumi təyinatlı Mk 81 bombası;
*2019-cu ildən başlayaraq isə “Balaban” peykinin idarə etdiyi bombaların birini daşıya bilər.

500 futluq sursat dəsti PUA-nın döyüş radiusunu əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Hərbi ekspertlər “Karrar”ın ABŞ-nin “Beechcraft Streaker” hədəf təyyarəsi ilə eyni olduğunu, 1970-ci illərdə inkişaf etdirildiyini və İran İnqilabından əvvəl İrana ixrac edildiyini bildirirlər.

“Denel Dynamics” şirkətinin hesabatına görə, bəzi dizayn elementləri onlara məxsus olduğu üçün “Karrar” PUA-sı heç də “Beechcraft Streaker” hədəf vasitəsinin dəqiq klonu deyil. İranın sabiq Müdafiə naziri Şəmxani 2004-cü ildə “Karrar” prototipinin tammiqyaslı bir modelini yoxlayarkən məlum oldu ki, bu PUA-nın inkişafı 2002-ci ildə, ehtimal ki, “Hadaf-1” adı altında aparılıb. “Karrar” PUA-sı “Ababil Jet” kimi də tanınır.

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri

*Uzunluğu: 4 m;
*Qanad uzunluğu: 3.4 m;
*Hündürlüyü: 0.8 m;
*Maksimum qalxma çəkisi: 420 kq;
*Maksimum sürəti: 900 km/saat;
*Kreyser sürəti: 700&nbsp;km/saat;
*Döyüş radiusu: 1000&nbsp;km;
*Maksimum uçuş yüksəkliyi: 9000 m;
*Güc qurğusu: “Tolue-4”

## İstifadəçilər
*
**İran Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri
*Hizbullah

## İstinadlar
Koçubevski rayonu

**Koçubevski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Koçubevskoe kəndidir. Əhalisi 74 628 nəfərdir (2020).

## Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının qərb hissəsində, Qaraçay-Çərkəs Respublikası, Krasnodar diyarı və Stavropol diyarının Şpakovski, Andropovski rayonları və Nevinnomıssk şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir.

## Tarixi
1924-cü ildə Şimali Qafqaz diyarının Armavir dairəsinin Nevinnomıski rayonu olaraq qurulur. 10 iyul 1931-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətinin Qərarı ilə Batalpaşinski rayonu ləğv edilir. Eyni zamanda, Batalpaşinski kənd sovetliyindən Balaxonovski Nevinnomısski rayonuna birləşdirilir.

1934-cü ildə Şimali Qafqaz diyarı Azov-Qara dəniz (mərkəzi Rostov-Don şəhəri olmaqla) və Şimali Qafqaz diyarları (mərkəzi Pyatiqorsk şəhəri olmaqla) bölünür. Nevinnomısski rayonu da daxil olmaqla keçmiş Stavropol və Tersk dairələrinin 17 rayonunu əhatə edirdi.

1935-ci ildə mərkəzi Olqinski kəndində yerləşən Libknextovski rayonu 2 noyabr 1956-cı ildə ərazisinin Nevinnomısski rayonuna verilməsi ilə ləğv edilir.

21 yanvar 1943-cü ildə Nevinnomıssk rayonu Alman faşist işğalçılarından azad edilir.

14 avqust 1959-cu ildə Nevinnomıssk rayonu (Vətəndaş müharibəsi dövrünün qırmızı komandiri İvan Antonoviç Koçubevin şərəfinə) Koçubevski olaraq adlandırıldı və rayon mərkəzi Nevinnomıssk şəhərindən Olqinskoe kəndinə köçürüldü (1961-ci ildən — Koçubevskoe).

1 fevral 1963-cü ildə mövcud rayonların yerinə 15 kənd rayonu formalaşdırılır: Aleksandrovski, Apanasenkovski, Blaqodarnenski, Vorontsovo-Alexandrovski, Georgievski, İzobilnenski, İpatovski, Koçubevski, Krasnoqvardeyski, Kurski, Levokumski, Mineralovodski, Petrovki, Prikumski və Şpakovski. 12 yanvar 1965-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərar verir:

Arzqirski, Aleksandrovski, Apanasenkovski, Blaqodarnenski, Qeorqievski, İzobilnenski, İpatovski, Koçubevski, Krasnoqvardeiski, Kursk, Levokumski, Mineralovodski, Novoaleksandrovski, Petrovski, Prikumski, Sovetski və Şpakovski kənd rayonları rayonlara çevrilir.

Stavropol diyarı administrasiyası rəhbərinin 11 yanvar 1995-ci il tarixli, 8 nömrəli fərmanı ilə, eyni diyarın Vrevski kənd məclisindən ayrılmış Svetnoye kəndi, Mişçenski və Stepnoy yaşayış məntəqələrini də əhatə edən Koçubevski rayonunda Mişçenski kənd məclisi (mərkəzi Mişçenski təsərrüfatında) qurulur.

16 mart 2020-ci il tarixdən etibarən, Stavropol diyarı 31 yanvar 2020-ci il tarixli 7-kz saylı Qanununa uyğun olaraq, Koçubevski bələdiyyə dairəsinin bütün bələdiyyələri vahid bələdiyyə formasiyasına birləşdirərək dəyişdirilir.

Ərazi vahidi rayon statusunu qoruyur.

## Əhali
;Cins tərkibi

2010-cu il Ümumrusiya əhalisinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, rayonda 39 751 kişi (49,97 %) və 39 806 qadın (50,03 %) yaşayırdı.

; Milli tərkib 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə rayonda aşağıdakı millətlərin nümayəndələri yaşayırdı:

## İstinadlar
Primorsko-Axtarski rayonu

**Primorsko-Axtarski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Primorsko-Axtarsk kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayon Azov dənizinin sahilindəki Azov-Kuban düzənliyində, Krasnodar diyarının şimal-qərb hissəsində yerləşir. Rayonun əsas torpaq örtüyü karbonatlı qara topaqlardan ibarətdir. Cənub hissəsində bataqlıqlaşmış şoran torpaqları geniş yayılmışdır. Ərazinin sahəsi 2.503.6 km²-dir.
## Tarixi
Rayon 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq vilayətinin Kuban dairəsinin bir hissəsi olaraq qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz vilayətinin ləğv edilmiş Slavyan bölməsi ərazisinin bir hissəsi daxil idi.
Əvvəlcə rayona 6 kənd məclisi daxil idi: Borodinski, Brinkovski, Olqinski, Primorsko-Axtarski, Svobodnı, Stepnoy.
16 noyabr 1924-cü ildən rayon Şimali Qafqaz diyarının bir hissəsi olur. 
11 fevral 1927-ci ildə Limano-Kirpilski kənd sovetliyi ləğv edilmiş Popoviçevski rayonundan rayonun ərazisinə daxil olur.
10 yanvar 1934-cü ildən rayon Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi olur.
13 sentyabr 1937-ci ildən etibarən Primorsko-Axtarski rayonu Krasnodar diyarının bir hissəsi olur.
1963-cü il fevralın 11-dən 1965-ci il yanvarın 12-dək rayon ləğv edilir və ərazisi Timaşevski rayonunun bir hissəsi olur.
1993-cü ildə kənd şuralarının fəaliyyəti dayandırıldı və kənd idarələrinin əraziləri kənd rayonlarına çevrildi.
2005-ci ildə rayonda kənd sovetlikləri ləğv edilir. 1 şəhər və 8 kənd yaşayış məntəqələri statusuna malik 9 bələdiyyə qurulur.
## Əhali
1 yanvar 2006-ci il tarixinə rayon əhalisi 59 872 nəfər təşkil etmişdir. Bunların 53,9% -i şəhər sakinləri, 46.1% -i kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 47,8 %, qadınlar 52,2 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 35887 (59,9 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 24,6 %-i pensiyaçılardır.
## İnzibati-ərazi vahidləri
Novopokrovski rayonunda 11 kənd inzibati vahidliyinə 29 yaşayış məntəqəsi daxildir. 

## İqtisadiyyat
Qriqori Baxçivandji - reaktiv mühərrikləri olan ilk təyyarənin sınaq pilotu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## Nəqliyyat
Rayonun əsas yolu əvvəllər "Krasnodar-Primorsko-Akhtarsk" dövlət yolu idi.

Hazırda "Timaşevsk-Primorsko-Axtarsk" dəmir yolu xətti fəaliyyət göstərmir. Əvvəllər fəaliyyət göstərən dəmir yolu stansiyası: "Axtari".
## İstinadlar

## Mənbə
* Муниципальное образование Приморско-Ахтарский район
* Официальный сайт Приморско-Ахтарского района Краснодарского края
* Приморско-Ахтарский район на портале исполнительных органов власти края 
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Сайт районной газеты «Приазовье»
* **Poçt indeksi:**
** Почтовые индексы: Приморско-Ахтарский Район
** Почтовые индексы | Краснодарский край | Приморско-Ахтарский район
Novopokrovski rayonu

**Novopokrovski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi şəhər tipli Novopokrovskaya kəndidir.
## Coğrafiyası
Rayonun ərazisi 2156 km²-dir. Rayon Krasnodar diyarının şimal-şərq hissəsində yerləşir, Rusiya Federasiyasının qurumları ilə həmsərhəddir: Rostov vilayəti və Stavropol diyarı. Bölgənin Qafqaz, Tixoretski, Pavlovski, Krılovski, Beloqlinski rayonları ilə həmsərhəddir
## Tarix
Rayon 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq vilayətinin Kuban dairəsinin bir hissəsi olaraq qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz vilayətinin ləğv edilmiş Qafqaz bölməsi ərazisinin bir hissəsi daxil idi. Əvvəlcə rayona 9 kənd sovetliyi daxil idi: Atarçikovski, Eremizino-Borisovski, İlyinski, Kalnibolotski, Novoivanovski, Novolokinski, Novopokrovski, Ploski, Uspenski.
16 noyabr 1924-cü ildən rayon Şimali Qafqaz diyarının, 10 yanvar 1934-cü ildən Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi idi.
31 dekabr 1934-cü ildə bölüşdürmə nəticəsində İlyinski və Kalnibolotski rayonları raypondan ayrılır.
13 sentyabr 1937-ci ildən Novopokrovski rayonu Krasnodar diyarının bir hissəsi olur.
22 avqust 1953-cü ildə ləğv edilmiş Kalnibolotski rayonu ərazisinin bir hissəsi rayonun bir hissəsi olur
1 fevral 1963-cü ildə Novopokrovski kənd rayonu qurulur.
11 fevral 1963-cü ildə ləğv edilmiş Beloqlinski rayonunun ərazisi rayonun bir hissəsi olur.
30 dekabr 1966-cı ildə Beloqlinski rayonu əvvəlki sərhədlərinə bərpa edilir.
1993-cü ildə kənd sovetliklərinin fəaliyyətinə xitam verilir, kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 14 bələdiyyə qurulur.

## Əhali
1 yanvar 2006-ci il tarixinə rayon əhalisi 46 042 nəfər təşkil etmişdir. Əhalinin hamısı kənd əhalisidir. Bütün əhali arasında kişilər 46,7 %, qadınlar 53,3 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 26616 (57,8 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 24,3 %-i pensiyaçılardır.
## İnzibati-ərazi vahidləri
Novopokrovski rayonunda 8 kənd inzibati vahidliyinə 32 yaşayış məntəqəsi daxildir. 

## İqtisadiyyat
Bələdiyyənin iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatı və emal müəssisələrinə əsaslanır. Kiçik biznes perspektivli şəkildə inkişaf edir. Kiçik müəssisələr rayonun ümumi məhsulunun 45% -ni təşkil edir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Новопокровский район на портале исполнительных органов власти края 
* Муниципальное образование Новопокровский район
* Официальный сайт Новопокровского района
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
* Неофициальный сайт Новопокровского района
* Районная газета «Сельская газета»
* **Poçt indeksi**
** Почтовые индексы: Новопокровский Район
** Почтовые индексы | Краснодарский край | Новопокровский район
Eli Puje

**Elizabet "Eli" Puje** (və ya **İlay Puqet**, , ) — ABŞ aktrisası.

## Filmoqrafiya
* *LA Takedown* (1989) — Lilian Xanna
* *Xolodnaya sineva* (1989) — Kristian
* *The Rift* (1990) — Ana Rivera
* *Silent Victim* (1993) — Loren MakKinli
* *Qırmızı ayaqqablının gündəliyi 5: Propusk za vikend* (1993) — Ceyn Çendler
* *Maşina smerti* (1994) — Xeyden Keyl
* *Qazonokosilşşik 2: Po tu storonu kiberprostranstva* (1996) — d-r Kori Platt
* *Total Reality* (1997) — Keti İston
* *Faded Memories* (2008) — Meggi Mey
* *The 3Tails Movie: A Mermaid Adventure* (2008) — Cekinun anası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kargu

**Kargu** — Türkiyə istehsalı pilotsuz uçuş aparatı. Hazırlayan və istehsalçı - Türk Müdafiə Şirkəti (Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret AŞ).

## Ümumi məlumat
Kargu hekikopter tipli kamikaze dronudur. 2017-ci ildən bəri Türk ordusunun arsenalına  daxildir. 2019-cu ildən STM, təkmilləşdirilmiş Kargu-2 dronlarının istehsalına başlamışdır.

2020-ci ilin əvvəlində Türkiyə hökuməti bu tip 356 PUA alınması üçün müqavilə imzalamışdır.

Kargu-2-nin çəkisi 15 kq ağırlığındadır. Eyni zamanda, Kargu-2 havada 30 dəqiqəyə qədər qalma qabiliyyətinə malikdir. İdarəetmə operator tərəfindən yerdən həyata keçirilir. Bu səbəbdən dron hərəkətdə olan obyektlər də daxil olmaqla istənilən hədəfə tərəf yönəldilə bilər. Əgər dron hədəfi məhv etməyibsə, sonradan istifadə üçün operatorun yanına qayıda bilər.

Ayrıca Kargu-2 dronunda hədəfləri müstəqil olaraq aşkar edə və vura biləcəyi yarı-avtonom uçuş və axtarış rejimi mövcuddur. Bu halda operatora yalnız onu müəyyən bir istiqamətə yönəltmək qalır. Operator lazım gələrsə, pilotsuz təyyarənin hücumunu ləğv edə və ya başqa bir hədəfə yönləndirə bilər.

Döyüş başlığı düşmən personalı və digər silahsız hədəfləri məhv etmək üçün parçalanan, yüngül zirehli nəqliyyat vasitələrinə hücum üçün məcmu və ya qapalı məkanda hədəfləri məhv etmək üçün isə termo bomba şəklində ola bilər.

STM bu hücum PUA-larının ixracını artırmaq üçün fəal şəkildə çalışır. Orta Şərq və türkdilli ölkələrdə bu dron kamikadzeyə xüsusi maraq göstərirlər.

## Həmçinin bax
* Səlcuq Bayraqdar
* Bayraktar Akıncı
* Bayraktar TB2
* TUSAŞ Anka-Aksungur
* Bayraktar Mini PUA
* Baykar Makina

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* PUA kamikadzelər, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin arsenalına daxil olur
* Türkiyə təhlükəsizlik xidməti bölmələrinin xidmətnə daha 356 Kargu-2 PUA-ları daxil olacaq
* KİV: TÜrkiyə ilin sonuna qədər pilotsuz uçuş aparatları, təyyyarə, helikopter və HMS almaq niyyətindədir 
* «Kiçik qanadlı raket»: Rusiya ordusuna dron-kamikadzelər lazımdırmı?
* Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin arsenalında dron-kamikadzelər olacaq
Pars robot

“Pars Robot” PUA-sı 2013-cü ildə İranın RTS laboratoriyasının aerokosmik mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanan mülki xilasetmə dronudur. Pilotsuz vasitə dizaynı baxımından bu sinfin adi kopterlərindən o qədər də fərqlənmir, lakin ölçüsü baxımından bu cihaz daha böyükdür və tamamilə fərqli məqsədlərlə istifadə olunur. Müasir kopterlərin əksəriyyəti aerofotoqrafiya, müəyyən perimetrdə təhlükəsizliyi təmin etmək və sosial ticari xarakterli videolar çəkmək üçün istifadə edilsə də, bu pilotsuz uçan aparatın əsas təyinatı boğulan insanların xilas edilməsində bir vasitə kimi istifadəsindən ibarətdir. Pilotsuz aparat boğulan insanları xilas etmək üçün standart vasitələrlə, məsələn insanın suyun səthində qalmasına imkan verən xilasetmə qurğuları ilə təchiz olunur.

Xilasedici suda bir nəfərin boğulmağa başladığını gördükdə, insandan dörd dəfə daha sürətli hərəkət edə bilən pilotsuz vasitə ilə həmin əraziyə yola düşür. Buna görə də yardım göstərmək ehtimalı dəfələrlə artır. Boğulan bir adamın göründüyü yerə gəldikdən sonra “Pars Robot” pilotsuz uçuş aparatı xilasedici dairə və ya başqa bir vasitə ilə insanı suyun üzərində havada saxlayır, sonra isə fəaliyyət proqramına uyğun olaraq dislokasiya nöqtəsinə qayıdır.

## Tarixi

Robotun bir prototipi 2013-cü ilin avqust ayında Xəzər dənizində sınaqdan keçirildi. Yeddi günlük müddətdə robotun fərqli cəhətləri uğurla sınaqdan keçirildi. Robotla xilasedici arasında bir yarışma edildiyi zaman robotun səmərəliliyi daha yaxşı idi, robotun çimərlikdən 75 metr məsafədə olan bir köməyə ehtiyacı olan insana 22 saniyədə bir xilasetmə borusu verdiyi, xilasedicinin isə köməyə ehtiyacı olan insana yaxınlaşması 90 saniyə sonra olmuşdur.

İnkişafın yeniliyinə baxmayaraq, “Pars Robot” dronunun real dəyəri yüksək deyil və 2015-ci ilin məlumatlarına görə cəmi 9 min dollardır, bir il ərzində Meksika, Braziliya və İtaliya çimərliklərində bu cihaz 62 nəfərin həyatını xilas edə bilib. Konfiqurasiyasından asılı olaraq, “Pars Robot” pilotsuz uçuş aparatı saatda 35 km sürətə malik dörd elektrik mühərriki ilə və ya daha çox sayda mühərriklə təchiz edilə bilər.

## Taktiki-Texniki Xüsusiyyətləri

*Uzunluğu: 0.98 m;
*Eni: 0.98 m;
*Hündürlüyü: 0.9 m;
*Maksimum uçuş çəkisi: 15 kq;
*Maksimal uçuş sürəti: 35 km/saat;
*Kreyser sürəti: 20 km/saat;
*Maksimum uçuş məsafəsi: 0.35 km;
*Maksimum uçuş hündürlüyü: 150 m;
*Təyyarə mühərrikinin növü: elektrikli;
*Mühərrikin markası və gücü məlum deyil.

## İstinadlar
Zəylik (Ağdərə)

**Zəylik** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Umudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Zəylik kəndi Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir.

## Tarixi
Zəylik kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Zəylik kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Zəylik kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Əhalisi
2005-ci ildə əhalisi 200 nəfər idi. 2015-ci ildə əhalisi 235 nəfər olub, hamısı ermənilərdən ibarət idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mobin

“Mobin” İranın çoxməqsədli yerüstü idarəeməyə malik pilotsuz uçuş aparatıdır. Bu PUA ilk dəfə 27 avqust 2019-cu ildə Rusiyanın Jukovski beynəlxalq hava limanında keçirilən MAKS aviaşousunda nümayiş etdirilib. Mobin düşmənin müdafiəsinə nüfuz edən raketləri ələ keçirmək üçün hazırlanıb. 2018-ci ildə İranda silahlanmaya qəbul edilən “Mobin” ixrac üçün də nəzərdə tutulub.

## Qabiliyyətləri
“Mobin” həm zərbə, həm də kəşfiyyat PUA-sı kimi fəaliyyət göstərə bilər və radarlara gürünməyən stels xüsusiyyətlərə malikdir. 3 m qanad uzunluğuna malik PUA-nın EPR-i 0,1 m²-dən azdır. Korpusun burun hissəsindəki xüsusi bölmədə 120 kq-lıq (260 funt) müxtəlif döyüş başlıqlarının quraşdırılması mümkündür. Raketin yük bölməsinin həcmi 116 litrdir. Qısa, orta və uzun məsafələr üçün yanacaq idarəetmə sistemi mövcuddur.

450 kilometr (280 mil) döyüş radiusuna malik PUA-nın çəkisi 670 kiloqramdır (1480 funt). “Mobin” 9.1 metrdən (14 fut) 14000 metr (45.000 fut) yüksəkliklərdə 45 dəqiqə ərzində uça bilər. Pilotsuz vasitənin maksimum sürəti saatda 900 kilometrdir (560 mil).

PUA həm TERCOM, həm də DSMAC naviqasiya sistemlərindən istifadə edə bilir. Pilotsuz vasitənin idarəetməsi, uçuş və enmə də daxil olmaqla tamamilə avtomatlaşdırılıb. DSMAC sistemləri terminal idarəetmə sistemi olaraq TERCOM ilə birləşdirilə bilir. TERCOM sisteminin ətalətli naviqasiya sistemləri (INS) ilə müqayisədə tuşlama dəqiqliyini xeyli artırdığı iddia edilir. 

Artan dəqiqlik TERCOM ilə təchiz olunan PUA-nın maneələrə yaxın və ümumiyyətlə daha aşağı hündürlüklərdə uçması da mümkündür. Kiçik EPR yerüstü radarların onu aşkar etməsini çətinləşdirir. “Mobin”də “Toloo-4” turboreaktiv mühərrikindən istifadə edilir. Mühərrik 3 pilləli kompressordan, dairəvi birbaşa yanma kamerasından və 1 pilləli turbindən ibarət olan təkoxlu turbojet mühərrikidir.

330 mm diametrə, 1130 mm uzunluğa və 55.9 kq kütləyə malik mühərrik dəqiqədə 28500 dövr sayında 345 nm fırlanma anı əldə edir. Onun hidro-pnevmatik davamlılığı 20 saat qiymətləndirilir.

## İstinadlar
Starominski rayonu

**Starominski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Krasnodar vilayətinin tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Starominskaya kəndidir. 
## Coğrafiyası
Starominski rayonu Krasnodar diyarının "şimal qapısı" adlanır - rayon mərkəzindən cəmi 20&nbsp;km məsafədə, Rostov vilayəti ilə sərhəd Eya çayı boyunca yerləşir. Diyarın Kuşşevski, Kanevski, Leninqradski, Şerbinovski rayonları ilə, şimalda isə Eya çayı boyunca Rostov vilayətinin Azov rayonu ilə həmsərhəddir.
## Tarixi
Rayon 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq vilayətinin Donski dairəsinin tərkibində qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz diyarının ləğv edilmiş Yeysk bölməsi ərazisinin bir hissəsi daxil idi. Əvvəlcə rayona 9 kənd sovetliyi daxil idi: Albaşski, Elisavetovski, Novoderevyankovski, Kanelovski, Novominski, Novoyasenski, Otradovski, Starominski, Çar-Darski.
16 noyabr 1924-cü ildən rayon Şimali Qafqaz diyarının, 10 yanvar 1934-cü ildən Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi idi.
31 dekabr 1934-cü ildə rayon ərazisinin bir hissəsindən Novominsk rayonu və mərkəzi Şkurinskaya kəndi olan Steynqartovski rayonu ayrılır.
13 sentyabr 1937-ci ildən etibarən Starominski rayonu Krasnodar diyarının bir hissəsi olur.
22 avqust 1953-cü ildə ləğv edilmiş Steynqartovski rayonunun Bolşekozinski, Kanelovski, Krasnoselski, Şkurinski kənd sovetlikləri rayonun bir hissəsi olur.
1963-cü il fevralın 11-dən 1966-cı il dekabrın 30-dək rayon ləğv edilir, ərazisi Kanevski rayonunun bir hissəsi olur.
1993-cü ildə kənd sovetliklərinin fəaliyyətinə xitam verilir, kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 5 bələdiyyə qurulur.
## Əhali
1 yanvar 2006-ci il tarixinə rayon əhalisi 41 072 nəfər təşkil etmişdir. Bunların hamısı kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 46,8 %, qadınlar 53,2 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 24419 (59,5 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 22,5 %-i pensiyaçılardır.
## İnzibati-ərazi vahidləri
Starominski rayonunda 5 kənd inzibati vahidliyinə 21 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayonun iqtisadi potensialı kənd təsərrüfatı kompleksinə, emal sənayesinə, nəqliyyata, tikinti kompleksinə, ticarətə əsaslanır.

Rayonun aqrar-sənaye kompleksinin əsas istiqamətləri kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalıdır.
## İstinadlar

## Mənbə
* Администрация Староминского района
* Муниципальное образование Староминский район
* Муниципальное автономное образовательное учреждение дополнительного образования детей "Дом детского творчества" муниципального образования Староминский район
* Староминский район на портале исполнительных органов власти края
* 
* **Poçt indeksi:**
** 
** Почтовые индексы &#124; Краснодарский край &#124; Староминский район
Uspenski rayonu

**Uspenski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Krasnodar vilayətinin tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Uspenskoe kəndidir. 
## Coğrafiyası
Uspenski rayonu Krasnodar diyarının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Şərqdə Stavropol diyarının Koçubeevski rayonu ilə, cənubdan Otradnenski rayonu ilə, qərbdən Novokubanski rayonu və Armavir şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir. Rayonun sahəsi 1129.98 km²-dir.

Rayonun əsas çayları Kuban, Urup və Beçuqdur. İqlimi rütubətlidir. İsti yaza və sərin qışa malikdir.
## Tarixi
Uspenski rayonu 2 iyun 1924-cü ildə Cənub-Şərq vilayətinin Armavir dairəsi tərkibində qurulur. Buraya Kuban-Qara dəniz diyarının ləğv edilmiş Armavir bölməsi ərazisinin bir hissəsi daxil idi.

Əvvəlcə rayonun tərkibinə 24 kənd sovetliyi daxil idi: Bratsko-Opoçinovski, Vrevski, Qalitsinski, Qusarovski, Zapadnı, Eqorlıkski, Karamurzinski, Konokovsk, Konokovski, Kurqokovski, Livonski, Malaminski, Maryenski, Maryinski, Eqorlıkski, Karamurzinski, Konokovski, Novokavkazski, Oveçkovski, Panteleimonovski, Piskunovski, Tryoxselski, Ubejenski, Urupski və Uspenski.
16 noyabr 1924-cü ildən bu bölgə Şimali Qafqaz dairəsinin bir hissəsi idi.
6 noyabr 1929-cu ildə rayon ləğv edilir və ərazisi Armavir, Otradnenski və Nevinnomysski rayonları arasında bölünür.
31 dekabr 1934-cü ildə rayon yenidən qurulur.
13 sentyabr 1937-ci ildən Uspenski rayonu Krasnodar diyarının bir hissəsi olur.
28 aprel 1962-ci ildən 21 fevral 1975-ci ilədək Uspenski rayonu ləğv edilir və ərazisi Novokubanski rayonuna daxil edilir.
1993-cü ildə kənd sovetliklərinin fəaliyyətinə xitam verilir, kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 10 bələdiyyə qurulur. 
## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 19 202 nəf. (46,5 %). Qadınlar — 22 071 nəf. (53,5 %).

Əhalinin orta yaşı —  38,1 yaş. Kişilərin orta yaşı — 35,6 yaş. Qadınların orta yaşı — 40,3 yaş.

## İnzibati-ərazi vahidləri
Uspenski rayonunda 10 kənd inzibati vahidliyinə 32 yaşayış məntəqəsi daxildir. 
## İqtisadiyyat
Uspenski rayonunun iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatı - 46%, sənaye - 41%, ticarət - 11% və inşaat - 1% əsaslanır.

Ümumilikdə 2008-ci ildə rayonda istehsal fəaliyyəti ilə aşağıdakılar məşğul olmuşdur: 3 səhmdar cəmiyyət, 5 məhdud məsuliyyətli cəmiyyət və 172 kəndli təsərrüfatı.
## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт администрации Успенского района
* Успенский район на портале исполнительных органов власти края
Aruaa

**Aruaa** (; mənası – *Müdafiəçilər*) — 1992–1993-cü illərdə Gürcüstanla baş tutmuş müharibənin veteranlarını bir araya gətirən Abxaziya ictimai təşkilatı.

## Tarixi
10 may 2007-ci il tarixində qurulmuşdur. Təsis qurultayında 534 nəfər iştirak etmişdir. Abxaziyanın ilk müdafiə naziri Vladimir Arşba yekdilliklə təşkilatın sədri, Vadim Smir və Məhəmməd Kilba isə sədr müavinləri seçilmişdir. Arşba, Smir və Kilbadan başqa Ali Şuraya daha on nəfər seçilmiş: Sergey Matosyan, Eduard Buliya, Slavik Kuçuberiya, Adler Mikvabiya, Vitali Qabnya, Gennadi Marqani, Kaçubey Avidzba, Çingiz Biqvava, Liana Açba və Mziya Beya.

14 iyul 2010-cu il tarixində təşkilatın sədri Vadim Smir istefa etdiyini açıqlamışdır. 20 iyulda "Aruaa" Ali Şurası Smirin istefasını qəbul etməyəcəyinə və ən azından təşkilatın növbəti qurultayına qədər sədr olaraq qalacağına qərar vermişdir.

10 iyul 2013-cü il tarixində "Aruaa" müxalifət partiyaları olan "Birləşmiş Abxaziya", "Abxaziya Milli Birlik Forumu", "Abxaziya Xalq Partiyası" və "Abxaziya İqtisadi İnkişaf Partiyası" ilə bir sıra digər ictimai hərəkatlarla əməkdaşlıq müqaviləsi imzalamışdır.

Hərəkat 30 iyul 2013-cü il tarixli üçüncü qurultayında Vitali Qabniyanı yeni sədr seçmişdir. O vaxta qədər Daur Açuqba təşkilatın sədri vəzifəsini icra edirdi.

2014-cü ilin may ayında Abxaziya Prezidenti Aleksandr Ankvabın devrilməsindən sonra "Aruaa" 19 iyun tarixində fövqəladə bir konqres keçirmiş və avqust seçkilərində sırasıyla Raul Xacimba və onun sədri Vitali Qabniyanın prezident və vitse-prezident olaraq namizədliyini dəstəkləmişdir. 12 dekabrda "Aruaa" bir qurultay keçirmiş, burada Xacimba və Qabniya seçkilərindəki qələbəni məmnuniyyətlə qarşılamış və İlya Quniyanı yeni sədr seçmişdir.

4 mart 2016-cı il tarixində "Aruaa" erkən prezident seçkisinin keçirilməsi üçün planlaşdırılan referendumu qınamışdır.

## İstinadlar
Ağdərə toqquşması (2008)

**Ağdərə toqquşması** və ya **Tərtər hərbi təxribatı**, 4 mart 2008-ci il tarixində Ermənistan və Azərbaycan arasında baş vermiş olan toqquşmadır.

1994-cü ildə Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanan atəşkəs müqaviləsindən sonra müxtəlif miqyaslı bir çox qarşılıqlı hücumlar baş vermişdir. Bunlardan ən böyüyü 2008-ci ildə Ermənistanda keçirilən prezident seçkilərindən dərhal sonra Ağdərədə baş verdi. Azərbaycanın verdiyi açıqlamaya görə, Ermənistan diqqəti Ermənistandakı prezident seçkilərindən sonra martın 1-də baş vermiş insan haqları pozuntularından yayındırmaq üçün atəşkəsi pozmuşdur.

Ermənistanın verdiyi açıqlamaya görə, Ermənistanda seçkilərdən sonrakı daxili qarışıqlığı bir fürsət olaraq görən Azərbaycan, Ağdərə bölgəsinə ağır toplardan istifadə edərək gecə əməliyyatı həyata keçirdi. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi gecə yarısı bir açıqlama verərək Ağdərə bölgəsinin sərhəd xəttinin 3-4 saat ərzində Azərbaycanın nəzarətində olduğunu elan etdi və davam edən qarşıdurmalardan sonra bölgədə nəzarətin bərpa edildiyini bildirdi.

Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi və Müdafiə Nazirliyinin mənbələrinə görə, münaqişə nəticəsində 2 erməni əsgəri yaralanmış və 8 Azərbaycan əsgəri öldürülmüşdür. Digər tərəfdən, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi, ölkədəki qurumlara məlumat verdi ki, Ermənistandakı seçkilərdən sonra gündəmi dəyişdirməyə çalışan erməni tərəfi, Azərbaycan ilə sərhəd bölgəsinə hücum etdi və başlayan qarşıdurmada 4 azərbaycanlı əsgər şəhid olmuş və 12 erməni əsgəri öldürülmüşdür.

Beynəlxalq Qırmızı Xaç təşkilatı isə Ermənistan tərəfdən 5 Azərbaycan əsgərinin cəsədini götürüb Azərbaycan tərəfinə təhvil vermişdir. Bu qarşıdurmadan sonra Rusiya və ABŞ Xarici İşlər Nazirliyi tərəfləri atəşkəs qaydalarına riayət etmələri barədə xəbərdar etdi, Ermənistan və Azərbaycan arasında vasitəçilik edən ATƏT-in Minsk qrupu isə münaqişəni pislədi.

## Həmçinin bax
* 2009 Ağdam toqquşması

## Xarici keçidlər
Avro Canada CF-105 Arrow

**Avro Canada CF-105 Arrow**, yelkən qanadlı supersonik (səsdən daha sürətli) bir qırıcı hərbi təyyarədir. Onun dizayneri və istehsalçısı Ontario (Kanada) regionundakı Malton şəhərində yerləşən Avro Canada şirkətidir. Dizayn işləri 1953-cü ildə başlamışdır. Arrow və eyni vaxtda Orenda Iroquois reaktiv mühərrikləri işi 1959-cu ildə anidən dayandırılmışdır. Bu vəziyyət uzun və çox ciddi siyasi müzakirələrə səbəb olmuşdur. Təyyarənin 5 sınaq modeli və hissələri sonradan məhv edilsə də, unudulmaz xatirələri ilə Kanadada bir növ əfsanəyə çevrilmişdir. İstehsalı dayandırıldıqdan sonra gizli şəkildə alınan bir prototipin olduğu və yaxşı vəziyyətdə saxlanıldığı barədə şayiələr yayılsa da, bunu təsdiqləyən bir dəlil yoxdur. Arrowun tələsik məhv edilməsi Amerikanın bu işdə əli olduğu düşüncələrini ortaya çıxarmışdır. Həqiqətən də, Avro Canada mühəndis və texniki işçilərinin əksəriyyəti beyin axınını başladaraq ABŞ-yə getmiş, NASA-nın Merkuri layihəsi, Gemini layihəsi və Apollon proqramı kimi insanlı kosmik gəmi layihələrində qabaqcıl mühəndislər, menecerlər və rəhbərlər olmuşdurlar.
MsChif

**Rachel Frobel** (qızlık soyadı: **Collins** ; doğum: 1976) — bilinən rinq adı ilə **MsChif** Amerikalı qadın peşəkar güləşçi.

## Həyatı
2001-ci ildən bəri güləşlə məşğuldur və bu dövrdə İngiltərə və Yaponiyada qonaq görüşləri ilə Birləşmiş Ştatlarda bir çox müstəqil promosyonlarda çalışdı. O, yolunda duran rəqiblərinə və hakimlərinə fəryad çəkən bansi hiylə ilə yanaşı, yerinə yetirilməsinə və modifikasiya edilmiş təqdimata məruz qalmasına imkan verən qeyri-adi çevik bədəni ilə tanınır. İki il ərzində, 2008-2010-cu illər arasında ikinci dəfə NWA Dünya Qadınlar Çempionatını, eyni zamanda Shimmer çempionatını və NWA Orta Qərb Qadın Çempionatını tutan üçqat tac çempionu oldu. İki dəfə NWA Dünya Çempionu olmaqla yanaşı, ChickFight turnirinin qalibidir.

## Çempionatlar və mükafatlar

## İstinadlar
Arayik Harutyunyan

**Arayik Vladimiri Harutunyan** (, ) — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının baş naziri (14 sentyabr 2007 – 25 sentyabr 2017), dövlət naziri (2017–2018), başçısı (21 may 2020 – 31 avqust 2023).

## Həyatı
Arayik Harutyunyan 14 dekabr 1973-cü ildə Azərbaycanın Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının xarici əlaqələr şöbəsinin rəhbəri Hikmət Hacıyevin verdiyi məlumata görə Arayik Harutyunyan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin endirdiyi zərbə nəticəsində gizləndiyi bunkerdə ağır yaralanmışdır.

31 oktyabr 2020 tarixində onun öldürüldüyü barədə iddiaları yayılmışdır. Ermənistan tərəfini bunu inkar etsədə, onun həyatda olduğuna dair bir sübut təqdim etməmişdir. 31 avqust 2023-cü ildə qondarma respublikanın prezidenti vəzifəsindən istefa verib.

## Təhsili
* 1990 — Xankəndi şəhərində fizika-riyaziyyat təmayüllü məktəbi bitirmiş və elə həmin il Ermənistan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna qəbul olunmuşdur.
* 1994–1995 — Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun (sonradan Arsax Dövlət Universiteti adlandırılan) iqtisadiyyat fakültəsində təhsil almışdır.
* 1996–1998 — Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun (sonradan Arsax Dövlət Universiteti adlandırılan) iqtisadçiyyat sahəsi üzrə aspiranturasında təhsil almışdır.
* 2013-cü ildə dissertasiya müdafiə edərək texniki elmlər namizədi adını almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
* 1992 — qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının qanunsuz silahlı dəstələrinə qoşulub, Qarabağ müharibəsində separatçı kimi döyüşlərdə iştirak edib.
* 1995–1997 — qondarma respublikanın iqtisadiyyat və maliyyə nazirinin köməkçisi kimi fəaliyyət göstərib.
* 1997–1999 — "Armaqrobank"ın Əsgəran filialının rəhbəri vəzifəsində çalışıb.
* 1999–2004 — "Armaqrobank"ın Xankəndi filialının rəhbəri vəzifəsində çalışıb.
* 2005–2007 — qondarma respublikanın parlamentinin deputatı, "Azat Ayenik" ("Azad Vətən") partiyasının sədri, "Vətən" fraksiyasının rəhbəri olub.
* 2009 — yenidən "Azat Ayenik" partiyasının sədri seçilib.
* 14 sentyabr 2007 — qondarma respublikanın başçısı Bako Saakyanın təqdimatı ilə parlament tərəfindən baş nazir seçilib.
* 2010-cu ildə rəhbərlik etdiyi "Azat Ayenik" partiyası qondarma respublikanın parlamentinə keçirilən seçkilərdə 33 yerdən 14-nü qazanaraq qalib gəlib.
* 2012-ci ilin sentyabrında qondarma respublikanın başçısı Bako Saakyanın təqdimatı ilə baş nazir seçilib.
* 25 sentyabr 2017 – 6 iyun 2018-ci illərdə qondarma respublikanın dövlət naziri olub.
* 31 mart 2020-ci ildə qondarma respublikanın başçısı seçkilərində birinci turda 1-ci yeri tutub.

## Həbsi
Qarabağda aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində 2023-cü il 3 oktyabr tarixində Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən saxlanılaraq Bakıya gətirilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin bir sıra maddələri ilə ittiham olunub.

2026-cı ilin fevralın 5-də Bakı Hərbi Məhkəməsində qəti olaraq ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olunub.

## İstinadlar
Mehrabad Beynəlxalq Hava Limanı

**Mehrabad Beynəlxalq Hava Limanı** (fa: فرودگاه بین المللی مهرآباد/Ro: Forūdgāh-e Beinol-melalī-ye Mehrābād və ya sadəcə فرودگاه مهرآباد/Forūdgāh-e Mehrābād, IATA: THL, ICAO: OIII), İranın paytaxtı Tehranın 9 regionunda yerləşən hərbi və mülki təyinatlı Beynəlxalq Hava Limanıdır.

2004-cü ildən etibarən həyata keçirilən beynəlxalq (xarici) uçuşların əksəriyyəti, İran Hava Limanları Holdinqi Şirkəti tərəfindən idarə olunan İmam Xomeyni adına Beynəlxalq Hava Limanına (فرودگاه بین‌المللی امام خمینی/Forūdgāh-e Beinol-melalī-ye Emām Khomeinī) keçirilmişdir.

Mehrabadda İran Air (هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران/Havāpeimāī-ye Mellī-ye Irān), Iran Aseman Airlines (هواپیمایی ایران آسمان/Havāpeimāī-ye Irā Āsā) və Daha Airlines (هواپیمایی ساها‎/Havāpeimāī-ye Sāhā) şirkətlərinin təlim və təmir mərkəzləri yerləşir.

## Tarixi

Hava limanı ilk dəfə 1938-ci ildə aviasiya klubu təyyarələri üçün aerodrom kimi istifadə olunmuş, daha sonra İkinci Dünya müharibəsindən sonra 1949-cu ildə İran Mülki Aviasiya Təşkilatının ICAO-ya qoşulması ilə əlaqədar olaraq beynəlxalq aləmdə tanınmaqla birlikdə hava limanı, həm də hərbi hava qüvvələrinin bazasına çevrilmişdir.

İran Hərbi Hava Qüvvələri yeni gətirilmiş Republic F-84G Thunderjets (qırıcı) və Lockheed T-33A Shooting Star (təlim) təyyarələri müvafiq olaraq May 1957 və Aprel 1956-cı illərdə gətirildi. 1955-ci ildə ilk asfalt döşənmiş pistin tikilməsindən dərhal sonra həm beynəlxalq, həm də daxili uçuşlar üçün yeni bir terminal binası (Mövcud Terminal 1) dizayn və inşa edildi. Hava limanının ilk müasir binalarının dizaynçıları arasında məşhur memar William Pereira da var idi.

1961-ci ildə Mehrabad Hava Limanına, gəliş uçuşları üçün istifadə olunan bir yan bina (Mövcud Terminal 2) əlavə edilmişdir.

2004-cü ildə açılmış Tehrandakı yeni İmam Xomeyni adına Beynəlxalq Hava Limanının (İKA) ilk əvvəl Fars körfəzi ilə həmsərhəd ölkələrə uçuşlardan başlayaraq sonradan beynəlxalq uçuşların da Mehrabaddan tədricən dəyişdirilməsi ilə bağlı hökumət planlaşdırmalar aparırdı. IKA-nın 2004-cü ilin may ayında açılışından sonra müəyyən problemlərə görə, 2007-ci ilin sonlarına qədər beynəlxalq uçuşların əksəriyyətinin yeni hava limanına köçürülməsi planı tamamlanmadı. Hal-hazırda isə bütün beynəlxalq uçuşlar IKA-ya köçürülmüşdür.

İyun 2020-ci ildə Mehrabad Hava limanı, IKA-da trafik azaldığına görə beynəlxalq uçuşları yenidən başlatmaq qərarına gəldiyini elan etdi ki, bunlardan biri beynəlxalq, digəri daxili uçuşlar üçün istifadə edilən 2 ultra-modern terminaldan həyata keçiriləcək. İnşaatların başlaması üçün Terminal 4&6-nın 2020-ci ilin sonlarında bağlanması və 2021-ci ilin ortalarında açılması planlaşdırılır.

## Terminalları

Terminal 1: Yalnız Həcc və ümrə üçün istifadə olunur.

Terminal 2: Sərnişin (yalnız İran Air və İran Air Tours) və yük.

Terminal 3: Yalnız Həcc və Ümrə üçün istifadə olunur.

Terminal 4: Sərnişin Terminalı (İran Air və İran Air Tours istisna olmaqla)

Terminal 5: Yalnız Həcc və Ümrə üçün istifadə olunur.

Terminal 6: Sərnişin Terminalı (İran Air və İran Air Tours istisna olmaqla)
Mozqaraçanlı

**Mozqaraçanlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Abdullauşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatı nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Mozqaraçanlı kəndi Moz çayının (Tutqunçayın qolu) sahilində, dağətəyi ərazidədir. Alaqaya yaxınlığında olduğuna görə tam adı **Qaracanlı Alaqaya** olmuşdur. Keçmişdə maldarlıqla məşğul olmuş qaracanlı elinin adındandır.

## İstinadlar
Krasnoqvardeysk rayonu

* Krasnoqvardeysk rayonu (Adıge)
* Krasnoqvardeysk rayonu (Stavropol diyarı)

## Həmçinin bax
* Krasnoqvardeysk
Kursk rayonu (Stavropol diyarı)

**Kursk rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kurskaya kəndidir. Əhalisi 54 012 nəfərdir (2020).

## Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Kabardin-Balkariya, Şimali Osetiya, Çeçenistan Respublikası və Dağıstanla sərhəddir.

Çayları: Kür, Terek. Tersko-Kumski kanalı.

Rayonun şərqi qumlu Noqay çölündən ibarətdir.

## Tarixi
Kursk rayonu 2 yanvar 1935-cui ildə qurulur. Rayon ərazisinə əvvəllər Şimali-Qafqaz diyarı, Proxladnenski və Mozdok rayonlarının bəzi yaşayış məntəqələri daxil edilir. Oktyabr inqilabına qədər bu ərazilər Tesk vilayəti, Mozdok kazak bölməsinə daxil idi.

5 yanvar 1943-cü ildə Kursk rayonu nasist işğalçılarından azad edildir.

1 fevral 1963-cü ildə Apollon rayonu ləğv edilir və ərazisi Qeorqievski və Kursk kənd rayonlarına verilir.

1 fevral 1963-cü ildə mövcud 15 kənd rayonu yerinə: Aleksandrovski, Apanasenkovski, Blaqodarnenski, Vorontsovo-Alexsandrovski, Qeorqievski, İzobilnenski, İpatovski, Koçubevski, Krasnoqvardeyski, Kurski, Levokumski, Mineralovodski, Petrovki, Prikumski və Şapovski rayonları formalaşdırılır.

12 yanvar 1965-ci ildə Rusiya Sovet Federativ Soaialist Respublikası Ali Sovetinin qərarı ilə Stavropol diyarının 17 kənd rayonu, o cümlədən Kursk rayonu inzibati rayonlara çevrilir. Sonradan formalaşdırılan Neftekumsk rayonu Kursk və Levokumsk rayonlarından ayrılan yaşayış məntəqələri hesabına qurulur.

С 16 марта 2020 года, в соответствии с Законом Ставропольского края от 31 января 2020 г. № 9-кз[8], все муниципальные образования Курского муниципального района были преобразованы путём их объединения в единое муниципальное образование Курский муниципальный округ.

20 iyun 1957-ci ildə Dmitrievski rayonu ləğv edilir ərazisi İpatovski, Trunovski və Molotov rayonlarına verilir.

13 iyul 1957-ci ildə Molotov rayonu Krasnoqvardeyski, Molotovskoe kəndi isə Krasnoqvardeyskoe adlandırılır (Vətəndaş müharibəsi illərində Medvejenski qəzasındakı Sovet hakimiyyətini müdafiə edən Qırmızı Qvardiyanın şərəfinə belə adlandırılmışdır).

16 mart 2020-ci il tarixdən etibarən, 31 yanvar 2020-ci il tarixli 9-kz saylı Stavropol diyarı qanununa əsasən, Kursk bələdiyyə dairəsinin bütün bələdiyyələri vahid bələdiyyə forması olaraq Kursk bələdiyyə dairəsinə birləşdirilir. Ərazi vahidi statusunu qoruyur.

## Əhali
; Milli tərkib 2010-cu il əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə rayonda aşağıdakı millətlərin nümayəndələri yaşayırdı:

## Yaşayış məntəqələri
Rayonun və müvafiq şəhər dairəsinin ərazisi 47 yaşayış məntəqəsini əhatə edir.

## Yerli idarəetmə
Rayon rəhbərləri – Ruslan Qriqoriyeviç Sabanov.

Şəhər bələdiyyəsinin rəhbərləri – Sergey İvanoviç Kalaşnikov

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Culiya Albini

**Culiya Albini**  () — İtaliya voleybolçusu və physiotherapist idi.

## Həyatı
8 mart 1982-ci ildə doğulmuşdur. Uzunluq: 1,73 metr, çəkisi: 55 kq. İstanbul Fateh Sultan Mehmet körpüsündən atlayaraq intihar etdi. Albininin cəsədi Qəndilli, Üsküdar burnunda bir balıqçı tərəfindən görüldü. Onun intiharı ictimaiyyət arasında əks-səda doğurdu.

## İstinadlar

## Mənbə
* ''Giulia Albini'' su ''legavolleyfemminile.it'', Lega Pallavolo Serie A femminile.
Apanasenkovski rayonu

**Apanasenkovski rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Divnoye kəndidir. 
## Coğrafiyası
Rayon Stavropol diyarının şimalında yerləşir. Kalmıkiya Respublikası ilə sərhədi Manıç çayı boyunca uzanır. Relyefi düzənlikdir, hündürlüyü təxminən 100 metrdir. Buradakı yüksəkliklər Kuma-Manıç çökəkliyi boyunda yerləşir. Manıç gölü unikal quşların yaşadığı ərtazidir.

Apanasenkovski rayonu riskli əkinçilik deyilən bölgə olan Stavropol diyarının ən quraq bölgələrindən biridir. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yaz aylarında, iyulun ikinci yarısı və avqustun ilk yarısı arasında temperatur +25 ilə +40 dərəcə arasında dəyişir. Qışda mənfi 3-5 dərəcəyə qədər enir. Şiddətli şaxta çox nadirdir, 10-15 dərəcəni aşmır. Şabalıdı və açıq şabalıdı torpaqlar üstünlük təşkil edir.
## Tarixi
Rayon 1924-cü ildə Stavropol quberniyasının Blaqodarnenski qəzasının volost və kəndlərindən qurulmuşdur. İnzibati mərkəz rayona orijinal ad verən Divnoye kəndi idi.

1930-cu ildə (digər mənbələrə görə - 1931-ci ildə) Divenski rayonu ləğv edilir və 1935-ci ilin yanvarında Mitrofanovskoye kəndi regional mərkəzə çevrildiyi üçün Mitrofanovski rayonu olaraq bərpa edildir. Elə həmin il Mitrofanovskoye kəndi Vətən müharibəsinin qəhrəmanı İosif Rodionoviç Apanasenkonun şərəfinə Apanasenkovskoye, rayon isə Apanasenkovski adlandırıldı.

17 yanvar 1943-cü ildə Apanasenkovski rayonu alman faşist işğalçılarından azad edilir.

1 fevral 1963-cü ildə mövcud 15 kənd rayonu əvəzinə: Aleksandrovski, Apanasenkovski, Blaqodarnenski, Vorontsovo-Alexandrovski, Qeorqievski, İobilnenski, İpatovsky, Koçubeevskiy, Krasnoqvardeyski, Kurski, Levokumski, Mineralovodski, Petrovski, Prikumski və Şpakovski.

12 yanvar 1965-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərar verir:

16 mart 2020-ci il tarixindən etibarən Stavropol diyarının 31 yanvar 2020-ci il tarixli 3-kz qanununa əsasən, Apanasenkovski rayonunun bütün bələdiyyələri, onları vahid bələdiyyə forması Apanasenkovski bələdiyyə dairəsinə birləşdirməklə dəyişdirildi.

Ərazi vahidi öz statusunu qorumuşdur.
## Əhali

;Cins tərkibi

2010-cu il Ümumrusiya əhalisinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, rayonda 15 743 kişi (47.60%) və 17.331 qadın (52.40%) yaşayırdı.

; Milli tərkib
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə rayonda aşağıdakı millətlərin nümayəndələri yaşayırdı:

## Rayonla əlaqəli insanlar
Pavel Kaşuba Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına Kiyevka kəndində layiq görülüb.

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı almış rayon sakinləri: Pavel Baştovoy, Vasiliy Moroz, İ. Krasnikov, V. Fisenko, Y.Şevçenko.
## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
*
İohan Şöner

**İohan Şöner** (; 16 yanvar 1477, Karlştad – 16 yanvar 1547, Nürnberq) — bir çox sahədə iz qoymuş alman alimi. Keşiş, astronom,astroloq,coğrafiyaşünas, kosmoqraf,kartoqraf, riyaziyyatçı, qlobusların və elmi alətlərin istehsalçısı, elmi kitabların redaktoru və naşiri. 1543-cü ildə Nürnberqdə Şöner Kopernikin məşhur *"[[Göy cisimlərinin fırlanması haqqında]]"* kitabının nəşr olunmasında mühüm rol oynamışdır.

Şönerin adına Marsda krater adlandırılmışdır.

## Həyatı

O, Erfurt Universitetində ilahiyyat təhsili almış, daha sonra Bamberqdə katolik keşişi olaraq işləmişdir. Orada, öz evində o, çap mağazası yaradaraq astroloji ədəbiyyat çap etməyə başladı. Şöner həm göy, həm də yer qlobuslarının yaradıcısı kimi tanınır, həmçinin yeni kəşf edilmiş Amerika materikinin təsvir edildiyi ilk yer qlobusunun. Şönerin qlobusu Nürnberq şəhər kitabxanasında saxlanılır. 1526-cı ildən, Nürnberqdə Melanxton Gimnaziyasının açılışından sonra Şöner orada riyaziyyat müəllimi oldu və 20 il bu vəzifədə qaldı. O lüteranlığı qəbul etdi və 7 avqust 1527-ci ildə Anna Selerinlə evləndi. Şönerin xidmətləri arasında əsas yeri Georq fon Purbax, Bernhard Valter (1430–1504), İohan Regiomontan və Nikolay Kopernikin astroloji və astronomik əsərlərinin nəşri tutur. Bundan əlavə, o efemeridləri və əbədi planet cədvəllərini, həmçinin astrologiya üzrə böyük dərslik sayılan *"De judiciis nativitatum"*u (1545) nəşr etdirmişdir. Bu kitabların hər ikisi Melnxtonun ön sözü ilə nəşr edilmişdir. Şöner öz dərsliyində astrologiyanın Kopernik astronomik sistemi ilə tam uyğun olduğunu inandırıcı şəkildə müdafiə edirdi. Bundan əlavə o, astrologiya, astronomiya, xronologiya və riyaziyyat mövzusunda bir sıra başqa əsərlər də yazmışdır.

## Seçilmiş əsərləri

* *Horari cylindri canones* - Bamberq, 1515
* Horoscopium generale, omni regioni accomodum. - Nürnberq, 1535
* Opus astrologicum etc. - Nürnberq, 1539
* De judiciis nativitatum etc. - Nürnberq, 1545

## Şöner qlobusları
* Şöner qlobusu (1515) – 1515-ci ildə yaradılmış bu qlobusda rəsmi olaraq 1520-ci ildə kəşf edilən Magellan boğazı göstərilmişdir. Boğaz 53 dərəcə cənub enliyindədir. Qlobusda isə o, 40-cı paraleldə göstərilib.
* Şönerin 1520-ci ildə yaradılan qlobusunda o dövrdə mövcudluğu sübut olunmamış Antarktika qitəsi göstərilmişdir.
* Şönerin Veymar qlobusu (1533) – 1533-cü ildə yaradılmış bu qlobusda Şimali Amerika Asiyanın bir hissəsi olaraq verilmiş və Antarktika əks olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Ədəbiyyat
* 
* Rosen E. Schoner. / / Elmi tərcümeyi-hal lüğəti
* Becker U. Lexicon der Astrologie / Astroloji İzahlı Lüğət
* Ebertin R. Astroloji Şəfa
* Schöner J. Opusculum Astrologicum
* Poggendorff JC Biographisch-literarisches Handwörterbuch zur geschichte der aniqen Wissenschaften.
GAAP

**Ümumi qəbul olunmuş mühasibat uçotu prinsipləri** () — milli qanunvericiliyə uyğun olaraq hər ölkədə tətbiq olunan milli mühasibat standartları (məsələn, Rusiya GAAP termini var). Bir qayda olaraq, GAAP qısaltması, fərqli praktik vəziyyətlər üçün mühasibat prosedurunun ətraflı tənzimlənməsindən fərqli bir xüsusiyyəti (xüsusən də *Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartları*, BMHS) olan ABŞ GAAP-a istinadla istifadə olunur.

2008-ci ilin avqust ayında ABŞ Qiymətli Kağızlar və Mübadilə Komissiyası (SEC) beynəlxalq maliyyə hesabat standartlarına keçid və ABŞ GAAP-dan imtina üçün təklif olunan bir yol xəritəsini () təqdim etdi. Xarici şirkətlərin IFRS hesabatını SEC-ə təqdim etmələrinə icazə verilir. Bununla birlikdə, 2011-ci ilin fevral ayında SEC, BMHS-nin Amerika hesabatına tətbiq edilməməsi barədə qərarı ehtiva edən başqa bir sənəd yayımladı: Boeing, Pepsico və digər şirkətlərin tələbi ilə beynəlxalq standartların məcburi tətbiq olunması üçün son tarixlər 2015-2016-cı illərə köçürüldü. Bütün Amerika şirkətlərindən ABŞ-də qızıl mühasibat standartı hesab olunan GAAP-a uyğun olaraq maliyyə hesabatlarının yayılması tələb olunur, çünki bu, sui-istifadəni minimuma endirir və hesabat istifadəçilərinin hədəflərinə uyğun gəlir.

BMHS-nin əleyhdarları arasında McDonalds kimi bir çox Amerika şirkəti var ki, bu sistemə keçid nisbətən kiçik fayda ilə müqayisədə yüksək xərclərlə əlaqələndirilir. BMHS tətbiqinin tərəfdarları, sponsorluq edən və IFRS standartlarının inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərən Böyük Dördlərdir (KPMG ümumiyyətlə FASB-nin IASB ilə tamamilə əvəz edilməsini təklif etmişdir). Hesabat istifadəçilərinin maraqlarını rəhbər tutaraq, SEC standartların yaxınlaşması yolunu tutdu, FASB-yə güclü dəstəyini ifadə etdi və BMHS-nin tətbiqi məsələsini araşdırmağa davam edir. Amerika Maliyyə Mühasibat Standartları Şurası (FASB) ilə Beynəlxalq Maliyyə Hesabat Standartları Şurası (IASB) arasında standartların yaxınlaşması ilə bağlı sıx dialoq mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* US GAAP standartlarının buradan yükləmək olar