open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bafey döyüşü

**Bafey döyüşü** və ya **Qoyunhasar döyüşü** — 18-27 iyul 1302-ci il tarixdə Osmanlı bəyliyi ilə Bizans imperiyası arasında baş vermiş döyüş. Bafey müharibəsi Osmanlı bəyliyi və Bizans imperiyası arasında baş vermiş tarixdəki ilk silahlı toqquşmadır. Döyüşü I Osmanın rəhbərliyi altında olan Osmanlı ordusu qazanmışdır.

## Əsas məqsəd

Xəlil İnalcık, müxtəlif Osmanlı mənbələri ilə Yeoryos Pahimerisə (Bizans tarixçisi) əsaslanaraq Bafeus müharibəsnin baş vermə səbəbini, Osmanlı dövlətinin Nikeanı (indiki İznik) yenidən Türk hakimiyyəti altına alma istəyi kimi göstərimişdir.

## Müharibənin yeri

Bafeus müharibəsi kimi tanınan müharibə bu gün Bursa vilayəti Təzə Şəhər ilinə bağlı Koyunhisar və ya digər adı ilə Hamidiyə kəndinin yerləşdiyi düzənlikdə baş vermişdir.
 
Başda Bursa valisi Atranos, Ketel və Kita tekfurları Osman bəyə qarşı birləşdilər. İmperator II Andronikos Palaiologos da 2 min nəfərlik çoxu pullu əsgərlərdən ibarət olan mərkəzi ordu gücü göndərmişdi. Ancaq bu birləşmiş Bizans ordusu Osman bəy komandanlığı altındakı Osmanlı qüvvələri tərəfindən, İzmitin şimal-şərqində Koyunhisar (Baphaeon) deyilən yerdə ağır bir məğlubiyyətə uğradıldı.
 
Bu müharibə zamanı yenilən Bizanslı qüvvələrin çox itkiyə məruz qalmadıqları və bir çox mərkəzi Bizans gücünə aid muzdlu əsgərlərin dağınıq şəkildə İzmitə qayıtdığı bildirilməkdədir. Osmanlı qüvvələrindən isə Osman bəyin qardaşı oğlu Aydoğdu bəy həlak olmuşdur. Osman Qazi qardaşının ölümünə çox məyus olmuşdur. Aydoğdu bəyin qəbri Koyunhisar mahalının ərazisindədir.

## Müharibənin önəmi

* Osmanlılar Bizans tekfurlarının (Bizansda xristian bəylərinə verilən ad) güclü ordusunu məğlub edərək onsuz da zəifləmiş olan Bizansın gücünü daha da zəiflətmişdir.
* Bursanın şimalı istisna olmaqla üç tərəfi Osmanlı torpaqlarına çevrilmişdir.
* Osman Qazinin gücünə güc vermişdir və Anadolunun dörd bir yanından könüllülər Osman Qazi komandanlığı altındakı Osmanlı ordusuna qatılmışdılar.
* Tarixçi Xəlil İnalcık 2009-cu ildə verdiyi bir açıqlamada Osmanlı bəyliyinin dövlət xarakterini 1302-ci ildə Koyunhisar müharibəsindəki Osman bəyin qalibiyyətindən sonra qazandığını iddia edir.

## Mənbə

* Prof. İnalcık: Osmanlı 1302'de kuruldu
* koyunhisar savaşı
Kilovat-saat

**Kilovatt-saat** (kVtsaat) — elektroenergetikada hasil olunan elektrik enerjisinin və eləcə də məişətdə, təsərrüfatda sərf olunan elektrik enerjisinin miqdarını müəyyən etmək üçün müəyyən edilmiş ölçü vahidi.

::  \mathrm{1kVt \cdot saat}=(3600\,\mathrm{san.}) \lbrack \mathrm{kVt}\rbrack=3600\, \lbrack \mathrm{san.}\rbrack\Bigg \lbrack \frac{\mathrm{kJ}}{\mathrm{s}}\Bigg\rbrack=3600\,\mathrm{kilocoul (kJ)}=3.6\,\mathrm{meqacoul  (MJ)}

Kilovatt-saat dedikdə bir saat ərzində istifadə olunan enerjinin miqdarı nəzərdə tutulur.

## 1kVtsaata görülən iş
* 20 Vatt gücə malik notbuk 50 saat;
* 200 Vatt gücə malik notbuk 5 saat;
* 140 Vatt gücə malik televizor 7 saat işləmə imkanına malikdir.
* 65 Vatt gücə malik müasir televizor aparatı 15 saat işləmə imkanına malikdir.
* 2400 Vatt gücə malik tozsovuran aparatı 25 dəqiqə işləmə imkanına malikdir.
* 1400 Vatt gücə malik fen aparatı 45 dəqiqə çalışma imkanına malikdir.
* 1kVtsaat enerji ilə 80 kq çəkiyə malik insan 10&nbsp;km məsafə qət edə bilir (1 kcal = 4,184 kJ = 4184 kVtsan = 1,162 kVtsaat).

10 kWh enerji hasil etmək üçün 1 m³ təbi qaz, 1 l neft, 1 l benzin, 1&nbsp;kg kömür, 2&nbsp;kg odun 10 saat 1 m² səthə düşən günəş şüası tələb olunur.

## İstinadlar
Luis Xerardo Mendes

**Luis Xerardo Mendes** (; doğ. 12 mart 1982) - Meksikalı teatr, kino aktyoru və prodüser. Luis "Qaraçılar" teleserialında və "Biz zadəganlarıq" () filmində Xavyer rolu ilə məşhurlaşmışdı. 
## Bioqrafiya
Aquaskalientes adlı kiçik provinsial şəhərində anadan olmuş Luis, hələ yeniyetmə yaşlarında televizayada işləmək qərarına gəlir və buna görə də o 20 yaşı tamam olan kimi Mexiko şəhərinə köçür və 2003-cü ildən 2005-ci ilə qədər burada yerləşən ən prestijli "Kasa Azul" tədris mərkəzində təhsil almağa başlayır. Gənc olmasına baxmayaraq, o tezliklə öz nəslinin ən hərtərəfli aktyorlarından birinə çevrilir, o həmçinin öz aktyor rezümesinə diqqətçəkici film, teatr və televiziyada çoxsaylı ifalarını daxil etməyi bacarır. Kinoda o rejissor Qustavo Lozanın "Ailənin dostu", rejissor Volter Donerin "Qarşıdan keçən" filmində çəkilmişdir. Lakin onun "Biz zadəganlarıq" filmində göstərdiyi mükəmməl performans, onun ictimaiyyət tərəfindən qəbul olunmasına səbəb olmuşdu. Həmin film "Ən yaxşı kişi rolu" kateqoriyası üzrə Ariel nominasiyasına layiq görülmüşdü. Bundan başqa, "Biz - soyluyuq" filmi Meksikanın Milli kinematoqrafiya tarixində ən yüksək gəlirli və reytinqli filminə çevrilmişdi.

Luis Xerardo bir müddət sonra komediya janrında çəkilməyə qərar verir. Bu dövrün ən yaddaqalan filmləri sırasında rejissor Manolo Karo Serranonun "Bilmirəm, öz damarlarımı kəsim və ya onları uzun saxlayım" (eyniadlı pyes əsasında çəkilmişdir) və Marko Polo Konstandsın "Bacarısansa evlən" filmlərinin adlarını qeyd etmək olar.

Teatr səhnəsində Luis ilk dəfə "Generasyon Atari" adlı tamaşa ilə başlamış və daha sonralar ssenari müəllifi Mario Espinozanın "Yastıq adam" və Otto Minerin "Evridika" kimi məşhur tamaşalarında baş rolları ifa etmişdi.

## Şəxsi həyatı
2014-cü ilin avqust ayında məşhur aparıcı Marta Debayle sahibi olduğu "Moi" jurnalında bir zaman Luis Xerardodan götürdüyü intervyuya istinad edərək, məşhur aktyorun homoseksual olduğunu bildirmişdi. Luis bu kontekstin həqiqətən də jurnala verdiyi intervyudan götürüldüyünü etiraf etmişdi. Bundan sonra o gey icma nümayəndələrinə etdiyi xəyanətlər barəsində kütləvi informasiya vasitələrini şok vəziyyətinə salan açıqlamalar verməyə başlamışdı

## Filmoqrafiya

### Teatr

## Mükafat və nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* Luis Gerardo Méndez aclara rumores sobre su sexualidad
* Luis Gerardo Méndez Hollywood Debut: ‘Nosotros Los Nobles’ Star To Act Alongside Antonio Banderas And Adrien Brody
Mirzə Mehdi xan Qaffari

**Mirzə Mehdi xan Fərrux xan oğlu Qaffari** (; ) — İranın ticarət naziri.

## Həyatı
Mirzə Mehdi xan Fərrux xan oğlu Qaffari 1860-cı ildə Tehranda anadan olmuşdu. İbtidai və orta təhsilini doğulduğu şəhərdə almışdı. Sonra Avropada ali təhsilə yiyələnmişdi.

Mirzə Mehdi xan Qaffari Mirzə Ələsgər xan Əminüssultanın baş nazirliyi dönəmində İranın ticarət vəziri olmuşdu.

Mirzə Mehdi xan Qaffari bəhai və mason təşkilatının üzvü idi.

Mirzə Mehdi xan Qaffari 1918-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Salomon Smaliyanov

**Salomon Smaliyanov** Rusiyada anadan olan məşhur saxtakar və Bernhard Əməliyyatının iştirakçısıdır. O həmçinin Nasist həbs düşərgəsindən xilas olmağı bacarmışdır. Müharibə öncəsi saxta valyutalar hazırlayan Smaliyanov Nasist milisləri tərəfihndən həbs olunmuşdur. Haqqında Avstriya istehsalı olan və 2008-ci ildə xarici dildə ən yaxşı film nominasiyası üzrə Oskar mükafatına layiq görülmüş "Saxtakarlar" (The Counterfeiters) filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar
Tumas Tranströmer

**Tumas Yosta Tranströmer** (; )) — İsveç şairi, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (2011).

## Həyatı
Tumas Tranströmer 1931-ci ildə Stokholmda anadan olub. Ata və anası boşandıqdan sonra müəllim olan anası onu böyüdüb. Stokholm Universitetində "Şeir və psixologiya" fakültəsini bitirib. Şeirləri 60-dan çox dilə tərcümə olunub.

26 mart 2015-ci ildə 83 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Kamalülmülk

**Mirzə Məhəmməd Mirzə Bözörg oğlu Kamal-ül-mülk Qaffari** (1847–1940) — İran rəssamı.

## Həyatı
Mirzə Bözörg oğlu Məhəmməd Qaffari 1847-ci ildə , Kaşan şəhərinə bağlı bir kənddə doğuldu. Dönəmin ünlü rəssamlarından olan əmisi Samiulmulk ilə birlikdə Tehrana gələrək, Darulfünun mədrəsəsində, oxumağa başladı. Oxuduğu illərdə, rəssamlığı da öyrənməyə başladı. Qısa müddət sonra, Qacar hökmdarı Nasırəddin şah Qacarın diqqətini çəkdi və beləcə saraydan, "Kamal-ül-mülk" (Dövlətin ağıllısı) ləqəbini aldı.

Həmin ləqəbi aldıqdan sonra Qaffarinin yaratdığı ilk əsəri "Ayna salonu" adlı şah əsərdir. Kamal-ül-mülk Nasırəddin şah Qacarın çox sevdiyi bir şəxs oldu. Elə ki, hər çizdiyi rəsm əsərinə görə şah tərəfindən ona, yüklü mikdarlarda pul-para, qızıl və digətr hədiyyələr verilirdi. Bir müddət sarayda rəsm müəllimi olduğu üçün "Nəqqaşbaşı" ləqəbinə da layiq görülən Qaffari Qaçar şahının sarayındakı, fəsad və qarğaşanı görüncə, sənət sahəsində yenilikləri əldə etmək bəhanəsiylə və əslində saraydaki pis durumdan uzaqlaşmak üçün Avropaya üz tutdu. Növbəti beş il ərzində sənət sahəsində yeni mühitin formalaşması onun üfüqünü açdı. Avropada olduğu müddətdə bir çox tanınmış rəssamların əsərləriylə tanışma fürsəti tapan Qaffari, Müzəffərəddin şah Qacarın ikinci Avropa səfərində, onunla görüşərək, Qacariyyəyə geri dönmək istəyini şaha bildirdi və Avropada əldə etdiyi təcrübələrindən, Qacariyyədə istifadə edəcəyi ümidiylə İrana geri döndü. Ancaq, geri qayıtdıqdan sonra bəzi saray məmurlarının qısqançlığına uğradı və ziyarət bəhanəsiylə təkrar iki illiyinə İraqa getdi.

İraqda olduğu müddətdə bəzi əsərlər yaratdı, bunlardan "Uyuyan ərəb" və "Kərbəla meydanı" adlı əsərləri çox məşhurdur. Qacariyyə dönəmində Kamal-ül-mülk adında bir vəqf (fond) quruldu və əsərləri bu vəqf tərəfindən qoruma altına alındı. 

1927-ci ildə təqaüdə çıxan Qaffari Nişapur şəhərinə bağlı Hüseynabad qəsəbəsinə gedərək özünə aid malikanədə yaşamını sürdürdü.

Ömrünün son dönəmlərində, daş dəyməsi nəticəsində onun bir gözünün görmə qabiliyəti itirildi. 

Qaffari 1940-cı ilin 27 iyulunda 95 yaşında ikən vəfat etdi. Cənazəsi, Nişapurlu məhşur şair Şeyx Əttarın məzarı yanında toprağa tapşırıldı. 

Qaffarinin bir qızı və üç oğlu vardı.

## Xarici keçidlər
Atatürk körpüsü

**Atatürk körpüsü** — ilk olaraq tikiləndə əsl adı *Mahmudiyə körpüsü* olmuş, sonralar *Unkapanı körpüsü* və *Karaköy-Eminönü* körpüsü olaraq da adlandırılmışdır. Körpüdə keçidlər pulsuz olduğu üçün xalq *Hayratiye körpüsü* adını vermişdir.İstanbulda tarixi yarımadanı Bəyoğlu yaxasına birləşdirən bir körpüdür. Fatih ilçəsinə bağlı Unkapanı Kiçikkbazar bölgəsi ilə Bəyoğlu ilçəsinə bağlı Azapqapı səmtlərini bir-birinə bağlayır. Aksaray səmtindən başlayaraq Unkapanına gələn Atatürk bulvarının davamı deməkdir.

## Tarixi

Körpü 1836-cı ildə Sultan II Mahmudun (1808-1839) əmrilə kapitanı dərya Fevzi Əhməd Paşa tərəfindən tərsanədə tikilib. Körpü 1836-cı ildə tamamlandı və açılışını şəxsən Sultan II Mahmud körpüyə at üzərində keçərək edib. Körpünün uzunluğu təxmini olaraq 400 mt, eni isə 10 mt olmuşdur. Körpünün ortası lazım olanda böyük gəmilərin keçməsi üçün açılırdı.

XIX əsrin sonlarında Körfəzdə yerləşən körpülərin dəyişdirilməsi gündəmə gəlmiş və burada dəmir bir körpü keçirilməsi ideyası ön plana çıxmışdır. Bu barədə xarici şirkətlərlə danışıqlar aparılmışdır.

Bir müddət sonra sökülən Mahmudiyə köprüsünün yerində Fransızlarla anlaşaraq xərci 135 min qızıl olan dəmir bir körpü tikilməsi üçün qərar verildi. Beləliklə 1875-ci ildə İstanbulda ilk dəmir körpü, Unkapanı ilə Azapkapı arasında yeni körpü inşa edildi. 25 barja üzərində qurulan 480 mt boyunda, 18 mt enində olan Unkapanı köprüsü istifadəyə verildi. 1912-ci ilə qədər istifadə edilən körpü 1912-ci ildə söküləndə yerinə Üçüncü Karaköy-Eminönü körpüsü quruldu. 1914-1925-ci illərdə təmir olunan körpü 1936-cı ilə qədər istifadə olundu.

Şiddətli bir fırtına ilə parçalanan Karaköy-Eminönü körpüsünün əvəzinə  yeni körpünün tikintisi üçün işlərə başlanmışdır. Yeni körpünün layihəsini Fransa Yollar və Körpülər müfəttişi M. Pigeaud hazırlamış və 1.585.665 lirəyə tender edilmişdir.

Bundan başqa, TBMM-nin daha əvvəl almış olduğu qətnamə ilə körpünün adının "Qazi Mustafa Kamal Paşa körpüsü" olması qərarlaşdırılmışdır. 29 avqust 1936-cı ildə əsası qoyulan Atatürk körpüsü, Cümhuriyyətin 16 illiyində 29 oktyabr 1939-cu ildə İstanbul Vali və Bələdiyyə sədri Dr. Lütfü Kırdar tərəfindən mərasimlə açılıb. 24 barja üzərindəki 477 mt uzunluğunda, 25 mt enində olan körpü 1939-cu il qiymətlərinə görə 2 300 000 lirəyə hazır olmuşdur.

## Mənbə
*  Unkapanı Atatürk Köprüsü
Sinәm Kobal

**Sinəm Kobal** (14 avqust 1987, İstanbul, Türkiyə) — Türkiyə aktrisası.

## İlk illəri və karyerası
Əslən Rizə, həmşinli bir ailənin qızıdır. Atası inşaat mühəndisi, anası ev xanımıdır. "Selena" serialında Atacan Baybars adlı obrazı canlandıran Kərəm adında bir qardaşı var.

Star TVdə "Xürrəm Sultan" serialında Ayşə obrazını canlandırmışdır.

Sinəm Kobal dörd yaşında "Alper" balet məktəbində başladığı balet təhsilini səkkiz il davam etmişdir. Royal Akademiyasından diplom almışdır.
"İstəf" Fondu Xüsusi Badamlı Liseyini 2001-ci ildə bitirmişdir. Sinəm Kobal məktəbdə şagird ikən voleybolda ikinci, stepdə birinci yer tutmuşdur. İndi isə latın rəqsləri və aykido idmanı ilə məşğuldur.

## Oynadığı reklam filmləri və seriallar
* Vodafone reklamı
* Qəzet reklamı
* Gənctürkcell Məhəbbət reklamı
* Yuyucu toz reklamı
* Avro reklamı
* Avea reklamı
* Cek-pot reklamı
* Analar ve Anneler 
* Zeliha |2015 |
* Gönül İşleri
* Sevda 
* Mor Menekşeler 
* |Küçük Sırlar 
* Su Mabenci 
* Selena  2006-2009
* Belalı Baldız |Konuk Oyuncu (6.bölüm)
* Arka Sokaklar |Konuk Oyuncu 
* Nefes Nefese 
* Aslı Gül |2005
* Lise Defteri 
* İnci 
* Muhteşem Yüzyıl |Ayşe 
* Dadı |Dilara |2001-2002
Əhməd ibn Məzyəd

**Əhməd ibn Məzyəd** — Yezid ibn Məzyədin qardaşı, qardaşından sonra müəyyən bir dövrdə Ərməniyyə hakimi olmuşdur. Əsəd ibn Yezidin 811/812-ci illərdə öz postundan qovulmasından sonra Əhməd, Hicri 196-cı ildə Abdullah ibn Hümeydlə birlikdə xəlifə Əminə üsyan etmiş Məmuna qarşı 20.000 əsgərlə getmiş, lakin müvəffəqiyyətsiz olmuşdu.

## İstinadlar
Staniol

**Staniol** (lat. *stanpit-qalay*) — qalaydan və ya onun qurğuşunla ərintisindən hazırlanan nazik *(0.008–0.12 mm)* vərəq, yaxud lent. Elektrotexnikada kondensator hazırlanmasında, yeyinti məhsullarının qablaşdırılmasında və s. istifadə olunur. Sənaye praktikasında staniol alüminium folqa ilə əvəz olunur.

## İstinadlar
Əsəd ibn Yəzid

**Əsəd ibn Yəzid** — Ərəb Xilafətinin Ərməniyyə hakimi, Yəzid ibn Məzyədin oğlu, ilk Şirvanşah I Heysamın əmisi.

## Hakimiyyəti
Atasının Ərməniyyə əmiri olduğu dövrlərdə özü Mosul hakimi idi. 801-ci ildə atasının ölümündən sonra Ərməniyyə hakimi təyin olunmuş, lakin daha sonra bu vəzifə əlindən alınaraq qardaşı Məhəmməd ibn Yezidə verilmişdir. Xəlifə əl-Amin dövründə, 810-cu illərdə yenidən Ərməniyyə hakimi təyin olunmuş, bu postda Xuzeyma ibn Kazımı əvəz etmişdir. O burada Yəhya ibn Səid və İsmail ibn Şüeybin üsyanını yatırmaqla məşğul olmuş, daha sonra onları həbs etmişdir. Lakin onları bağışlaması bu vəzifədən qovulmasına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Məhəmməd ibn Yəzid

**Məhəmməd ibn Yezid** () — Yezid ibn Məzyədin oğlu, Ərməniyyə hakimi.

## Bioqrafiyası
Haqqında cüzi məlumat var, qardaşı Əsəd ibn Yezidi əvəz etmiş, bir ildən sonra isə Xuzeymə ibn Kazım onun yerinə göndərilmişdir. Müəlliflər onu "*çox azadlıqsevər və mərhəmətli biri, ondan "yox" cavabı eşidilməzdi*" deyə xatırlayırlar.

## İstinadlar
Stator

**Stator** (, -dayanıram) — elektrik maşınının tərpənməz hissəsi; maqnit keçiricisi və daşıyıcısı konstruksiya funksiyasını yerinə yetirir. Stator nüvədən və gövdədən ibarətdir. Dəyişən cərəyan maşınlarında nüvə üzərinə izolyasiya lakı çəkilmiş elektrotexniki polad vərəqlərdən *(0.35–0.5 mm qalınlığında)* yığılır. Nüvənin yuvalarında Stator dolağı yerləşdirilir. Dövri cərəyanlardan mühafizə üçün Stator dolağının naqilləri bir neçə paralel birləşdirilmiş məftildən ibarət olur.

## İstinadlar
Status-kvo

**Status-kvo** (lat. *status quo*,hərfi mənası-*mövcud olan vəziyyət*) — beynəlxalq hüquqda mövcud olan, yaxud müəyyən məqamda mövcud olmuş faktik və ya hüquqi vəziyyəti ifadə etmək üçün işlədilən termin.

## Həmçinin bax
*De-fakto
*De-yure

## İstinadlar
Uzun körpü

**Uzun körpü** — Ədirnədə, Ergene çayı üzərində, Anadolu ilə Balkanları bir-birinə bağlayan yeganə körpü və dünyanın ən uzun daş körpüsüdü. Keçmiş adı Ergene köprüsüdür(Cisri Ergene). Körpünün adı Ədirnə Uzunkörpü ilçəsinə vermişdir.

Uzun körpü 1426–1443-cü ildə Osmanlı sultanı II Murad tərəfindən, dövrün baş memarı Müslihiddinə tikdirilib. Körpünün tikintisində baş memar Usta Muslihinddin ilə Memar Mehmed birlikdə çalışmışdılar.

1392 metr uzunluğu, 6.80 metr enində olan körpünün 174 kəməri vardır və 4 il ərzində inşa edildi. Kəmərlərinin bəziləri kəskin, bəziləri girdədir. Körpünün hündürlüyü və eni yer yer dəyişir. Bəzi bölmələrində selyaranlar və üstündə eyvanlar var. Daş sütunlar arasında fil, şir, quş fiqurları diqqət çəkir.

Körpü Osmanlının Balkanlara edəcəyi fəthlərdə qoşunlara təbii bir maneə olaraq qarşılarına çıxan Ergene çayını keçmək üçün qurulmuşdu. Daha əvvəl inşa edilən taxta körpülərin çayın daşqınları ilə dağıldığı üçün tikilən daş körpü, Türk ordusunun hücumlarının qışda da davam etdirə bilməsini təmin etdi. Uzun körpü inşa edilərkən körpünün başına məscid ilə imarət tikilərək və Ergene şəhəri adı ilə bir ilçə inşa edilmişdir.
Uzun köprü, Osmanlıların Rumelidə qurduqları ilk yerləşim yeridir. Daha öncə var olan bir qəsəbə deyil, tamamən Türklər tərəfindən qurulmuş bir şəhəirdir. Körpünün tikintisi zamanı Cisri Ergene qəsəbəsinə II Muradın əmri ilə Muradiyə məscidi və bir də hamam tikilmişdir.

Uzun körpü Osmanlının son dövründə baş verən müharibələr zamanı həm Yunan, həm də Bolqar istilası altında qalmışdır. 1920–1922-ci il Yunan işğalı zamanı adı Makrifere olaraq dəyişdirilmişdir. Uzun körpüün maraqlı bir xüsusiyyəti də körpünün başında, Osmanlı ölkəsinin ilk Azadlıq abidəsinin 1909-cu ildə tikilmiş olmasıdır.

Körpü, ən son 1963-cü ildə bərpa olunmuşdu. Bu təmir zamanı üzərinə beton tökülərək tarixi görkəminə zərər verilmişdir. Tarixi körpü üzərindən hələ də Ədirnə-İzmir Dövlət avtomobil yolu keçir. Körpü hazırda dağılma təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Bu gün Yunanıstan sərhədinə 6 km məsafədə yerləşən Uzun körpü bölgənin dolanışığını kənd təsərrüfatı və aqrar sənaye üzərindən təmin edir. Ergene vadisinin bərəkətli torpaqlarında çəltik, ayçiçek-i və buğda başda olmaqla kənd təsərrüfatı məhsullar, digər bölgələrə nisbətən yüksək məhsuldarlıqla istehsal edilir. Ancaq son 20 ildə Trakyada inkişaf edən nəzarətsiz sənaye ilə yanaşı ətraf mühit problemləri Ergene çayını istifadəyə yararsız hala gətirmişdir. Sənaye tullantılarına görə, hər gün fərqli rəngdə axan Ergene çayı qoxusu və ehtiva etdiyi kimyəvi maddələr səbəbindən bütün bölgə xalqını və iqtisadiyyatını mənfi təsir göstərir.

## Mənbə
*  Uzunköprü, Edirne
Varda körpüsü

**Varda körpüsü**—  Adana vilayəti Karaisalı ilçəsinin  Hacıkırı (Kıralan) kəndində yerləşib, yerli əhali tərəfindən "Böyük körpü" adlandırılır. Hacıkırı Dəmir Yolu körpüsü 1912-ci ildə Almanlar tərəfindən inşa edildiyi üçün Alman körpüsü kimi tanınır. Adanaya avtomobil yolu məsafəsi Karaisalıdan 64&nbsp;km məsafədədir. Dəmir yolu ilə Adana stansiyasına məsafəsi 63&nbsp;km-dir.

Bu körpü Almanlar tərəfindən, polad qəfəs daş hörmə üsulu ilə aparılmışdır və 6 bölmədən ibarətdir. 1912-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Körpünün tikilmə məqsədi İstanbul-Bağdat-Hicaz Dəmir yolu xəttini tamamlamaq olubdur.

## Texniki xüsusiyyətləri
 
Kargir körpü növündə 3 əsas açıqlıqlıq və 4 əsas sütun üzərində qurulmuşdur. Körp 200 metr uzunluğunda və 99 metr hündürlüyündədi. Körpünün sütunları polad mesnet növü olub xarici örtməsi  daş hörmə üsulu ilə tikilmişdir. Tikintisinə 1907-ci ildə başlanmış 1912-ci ildə tamamlanmışdır. Körpü sütunları təminatı üçün dörd ədəd ayağın içində pillələr mövcuddur.
Körpü üzərindəki dəmir yolu 1220 metr radiuslu bir kurpla keçirilmişdir. 5 illik tikinti prosesində 21 fəhlə və bir alman mühəndis müxtəlif səbəblərlə ölmüşdür.

## Mənbə
 Bir Mühendislik Harikası: Alman Köprüsü
Lora Breniqan

**Lora Breniqan** (; ) — ABŞ solo ifaçısı.

## Həyatı
Lora Breniqan 3 iyul 1952-ci ildə ABŞ-nin Nyu-york ştatının Mount Kisco şəhərində doğulmuşdur. İlk dəfə solo karyerasına 1970-ci illərdən başlamışdır. 1980-ci illərin əvvəldən başlayaraq müxtəlif filmlərə çəkilir. Bununla bərabər Lora 1982-ci ildə orijinal "Qloria" mahnısının remeykini ifa edir və həmin ildə Qremmi mükafatı nominasiyasına layiq görülür. 1984-cü ildə ifa etdiyi Self Control mahnısı ABŞ və Avropa ölkələrinin hit-paradlarında ən populyar mahnılardan birinə çevrilir. 1990-cı illərdə Lora filmlərdə az çəkilirdi. Lora Breniqan 26 avqust 2004-cü il tarixində beyin anevrizmi xəstəliyi ağırlaşması səbəbindən dünyasını dəyişir.

## Albomlar
* 1982: Branigan
* 1983: Branigan 2
* 1984: Self Control
* 1985: Hold Me
* 1987: Touch
* 1990: Laura Branigan
* 1993: Over My Heart

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
*
İndiki bitmiş zaman

**İndiki bitmiş zaman (Present Perfect**) - keçmişdə qeyri-müəyyən bir vaxtda baş verən və nəticəsi indiki zamanla əlaqəli olan zaman forması.  
İndiki bitmiş zaman "to have" feli və keçmiş feli sifət vasitəsilə düzəldilir:
*Biz yeni informasiya verərkən bu zaman formasından istifadə edirik: Ow! I've cut my finger. 
*Bu zaman formasında hərəkət keçmişdə, nəticə isə indiki zamandadır: I have lost my keys. I can't open the door now.
*"gone to" ilə "been to" arasındakı fərq: He has gone to Rome. (O, hal-hazırda Romadadır.)He has been to Rome. ( O, hal-hazırda geri dönüb.)
*İndiki bitmiş zaman "just" , "already" və "yet" sözləri ilə istifadə edilə bilər. "Just" dilimizə "indicə" kimi tərcümə olunur və təsdiq cümlələrdə köməkçi fellə əsas felin arasında istifadə edilir: She has just had lunch. "Already" dilimizə "artıq" kimi tərcümə olunur və təsdiq cümlələrdə köməkçi fellə əsas felin arasında istifadə edilir: He has already left. "Yet" dilimizə "hələ" kimi tərcümə olunur və inkar və sual cümlələrin sonunda işlədilir: Has it stopped raining yet? 

## İstinadlar
Hamlet (film, 1948)

**Hamlet** () — 1948-ci ildə istehsal edilmiş Böyük Britaniya filmidir. Film Uilyam Şekspirin eyniadlı əsəri əsasında çəkilmiş və 4 Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bu film Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı kateqoriya üzrə "Oskar mükafatı"na layiq görülmüş ilk Britaniya filmidir.

## Məzmun
Danimarkanın kralı gözlənilmədən vəfat edir. Onun dul qadını Qertrud taxt-tacın yeni varisi olan kralın qardaşı Klavdi ilə evlənir. Bir müddət keçdikdən sonra Hamlet atasının ruhunu görür və onun əmisi Klavdi tərəfindən öldürüldüyünü başa düşür. Bu səbəbdən Hamlet Klavdidən qisas almaq niyyətindədir...

## Rollarda

## Mükafatlar və nominasiyalar
### Oskar mükafatı

### Digər mükafatlar
*1948: Venesiya Kino Festivalı – Qızıl Şir (Qələbə)
*1949: BAFTA mükafatı – Müxtəlif mənbədən ən yaxşı film (Qələbə)
*1949: BAFTA mükafatı – Ən yaxşı film (nominasiya)
*1949: Qızıl Qlobus Mükafatı – Ən yaxşı xarici film (Qələbə)
*1949: Qızıl Qlobus Mükafatı – Ən yaxşı aktyor (Lourens Olivye) (Qələbə))
*1949: Bodil mükafatı – Ən yaxşı avropa filmi (Qələbə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*"Hamlet" filmi AllMovie.com saytında   
*"Hamlet" filmi British Film Institute's Screenonline saytında  
*"Hamlet" filmi Rottentomatoes.com saytında 
*"Hamlet" filmi TCM Movie Database saytında 
*"Hamlet" filmi Criterion.com saytında
Nuklon

**Nuklonlar** ( "nüvə") — atom nüvəsinin əsas komponentləri olan hissəciklər. Nuklonlara protonlar və neytronlar daxildir.

Elektromaqnit qarşılıqlı təsir nöqteyi-nəzərindən proton və neytron fərqli hissəciklərdir, çünki proton elektrik yüklüdür, neytron isə yüklü deyil. Bununla belə, atom nüvələrinin miqyasında həlledici olan güclü qarşılıqlı təsir nöqteyi-nəzərindən bu hissəciklər bir-birindən fərqlənmir, buna görə də **nuklon** termini meydana çıxdı, proton və neytron iki fərqli vəziyyət kimi qəbul edilməyə başladı. Nuklonun izospin vəziyyətlərinin xassələrinin oxşarlığı izotopik dəyişkənliyin təzahürlərindən biridir. Nüvədəki nuklonların sayı nüvənin kütlə miqdarı adlanır. Nuklonların sayı eyni olan fiziki sistemlərə (nüvələr, atomlar, molekullar) izobarlar deyilir; məsələn, 20Ne, 20Na atomları və 1H19F molekulu izobarlardır — bu sistemlərin hər birində 20 nuklon var.

Nuklonlar barion ailəsinə (N-barion qrupu) aiddir. Onlar məlum olan ən yüngül barionlardır.

## Nuklonların xassələri

## Ədəbiyyat
* Christine A. Aidala, Steven D. Bass, Delia Hasch, Gerhard K. Mallot. The spin structure of the nucleon (англ.) // Rev. Mod. Phys.. — 2013. — Vol. 85. — P. 655–691. — doi:10.1103/RevModPhys.85.655. — arXiv:1209.2803.
Barion

**Barion** ( — ağır) - elementar hissəciklər qrupuna daxil olan, 3 kvarkdan ibarət güclü təsirə malik fermionlardır. Məlum olan barionlardan ən yüngülü nuklonlardır.

## İstinadlar
Oturan pələng, gizlənən əjdaha (film, 2000)

**Oturan pələng, gizlənən əjdaha** (çincə: 臥虎藏龍, pinyin: Wò Hǔ Cáng Lóng, ) — 2000-ci ildə istehsal edilmiş filmdir. Bu film Oskar mükafatının müxtəlif kateqoriyası üzrə 4 mükafat və 6 nominasiyaya layiq görülmüşdür. Film Vanq Dulu (1909-1977) adlı çin yazıçısının "Dəmir-Durna Seriyaları" () adlı əsəri əsasında hazırlanmışdır.

## Məzmun
Filmdəki hadisələr Tzin sülaləsinin dövründə baş verir. Döyüşçü Li Mu Bay "Yaşıl tale" adlı sehrli qılıncını dostuna verərək, dərin meditasiya düşüncəsinə gedir. Bu müddətdə qılınc naməlum oğrular tərəfindən oğurlanılır. Li Mu Bay bu qılıncı tapmaq üçün yollanır və müxtəlif macəralarla qarşılaşır...

## Rollarda

## Saundtreklər
"Oturan pələng, gizlənən əjdaha (saundtrek)" — 2000-ci ildə "Sony Classical" səsyazma firması tərəfindən istehsal edilmişdir. Saundtreklər "Şanxay simfonik orkestrı", "Şanxay milli orkestrı və "Şanxay instrumental orkestrı" tərəfindən ifa edilmişdir. Mahnıların bəstəkarı Tan Dundur. 58-ci Qızıl Qlobus Mükafatı təqdimetmə mərasimində Tan Dun "Ən yaxşı orijinal saundtrek" kateqoriyasında nominasiyaya layiq görülmüş, lakin sonda səs sayına görə bu mükafatı 2000-ci il istehsalı olan Qladiator filmi qazanmışdır.

## Mükafatlar və nominasiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*"Oturan pələng, gizlənən əjdaha" filmi AllMovie.com saytında   
*"Oturan pələng, gizlənən əjdaha" filmi Boxofficemojo.com saytında  
*"Oturan pələng, gizlənən əjdaha" filmi Rottentomatoes.com saytında 
*"Oturan pələng, gizlənən əjdaha" filmi Metacrific.com saytında
Lepton

**Lepton** ( — yüngül) — güclü təsiretmə qabiliyyəti olmayan elementar hissəcikdir. Bu hissəciyin adı 1948-ci ildə K. Möllerin göstərişi ilə L. Rozenfeld tərəfindən daxil edilmişdir. Çünki həmin dövrdə məlum olan bütün lepton hissəcikləri digər elementar hissəciklərdən yüngül idi.

## İstinadlar
CNBLUE

**CNBLUE** — Cənubi Koreyada 2009-cu ildə FNC Entertainment şirkəti adı altında çıxış edən 4 üzvlü bir rock qrupu. 

Üzvləri JUNG YOUNG HWA (lider, ana vokalist, gitarist), LEE JONG HYUN (gitarist, vokalist), KANG MIN HYUK (baterist, vokalist) və LEE JUNG SHIN (baș gitarist, vokalist)dir.

## İstinadlar
Heydər məscidi

**Heydər məscidi** — Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən, 2012–2014-cü illərdə Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə tikilən məscid.

Prezident İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən 2012-ci ilin sentyabr ayında məscidin tikintisinə başlanılmışdır. 26 dekabr 2014-cü ildə ictimaiyyətin istifadəsinə verilən məscidin fasadı Şirvan-Abşeron memarlıq üslubunda xüsusi daşlarla üzlənmişdir. Məscid üzərində hündürlüyü 95 metr olan 4 minarə inşa olunmuşdur. 12.000 m² sahədə salınmış Heydər məscidinin daxili 4.200 m² sahəni əhatə edir. Məscidin 55 metr hündürlüyündə olan baş günbəzinin və 35 metr hündürlüyündə olan ikinci günbəzinin kənarlarına Quran ayələri yazılmışdır. Məsciddə eyni vaxtda 7000-ə yaxın insan ibadət edə bilir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 26 dekabr 2014-cü il tarixində Heydər məscidinin açılışında iştirak etmişdir.

Heydər məscidi ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil olub

## Tarixi
Məscid 26 dekabr 2014-cü ildə ictimaiyyətin istifadəsinə verilmişdir. Məscid 12.000 m² sahədə salınıb, daxili isə 4.200 m² sahəni əhatə edir. Məscidin fasadı Şirvan – Abşeron memarlıq üslubunda xüsusi daşlarla üzlənilmiş, hündürlüyü 95 metr olan 4 minarə inşa olunmuşdur. Məscidin 55 metr hündürlüyündə olan baş günbəzinin və 35 metr hündürlüyündə olan ikinci günbəzinin kənarlarına Quran ayələri yazılmışdır.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi məscidə sünni təriqəti üzrə imam (Hafiz Abbasov) və şiə təriqəti üzrə axund (Rüfət Qarayev) təyin edib.

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlı bildirib ki, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) axund və imam təyinatına baxmayaraq, "Heydər" məscidində dini icma yaradılmayacaq: "Bu məscid dini icma olmadan fəaliyyət göstərəcək. Bütün bunlar qanuna uyğundur. Çünki o məscid ayrıca bir kompleksdir və bir məscid-kompleks olaraq Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin nəzdindədir. Bu baxımdan da buranın idarəçiliyi özəl formada həyata keçirilir. Ona görə də bu məscid digər məscidlərin idarəçiliyindəki qaydalarla deyil, kompleksin əsasnaməsini əsas götürülərək idarə olunacaq".

## Qalereya

## Həmçinin bax
* Bakıdakı məscidlərin siyahısı

## İstinadlar
Cenk Tunalı

**Cenk Tunalı** (; ) — Türkiyə aktyoru.

## Həyatı
Cenk Tunalı 9 sentyabr 1978-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. 1996-cı ildə Cağaloğlu Anadolu Liseyindən, 2000-ci ildə İstanbul Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümündən məzun olub. Bir müddət Haldun Dormənə assistentlik edib. 2000-ci ildə Haldun Dormənin dəstəyi ilə "Teatr Qılçıq" qrupunu qurub. 4 il bu qrupda dramaturqluq, aktyorluq və rejissorluq edib. İstanbul Dövlət Teatrında bir çox tamaşada rol alıb. Bundan başqa müxtəlif filmlərə, teleseriallara çəkilib. Uzun müddət səhnələrdə bir aktyorun komediya tamaşaları şousunu qurub. Televiziyadakı bir müsabiqə proqramında aparıcılıq edib. 2007-ci ildə Bülənd Çatarla "Qılçıq Uşaq Tetrı"nı və "Qılçıq Emalatxanası"nı qurub. 6 ildir ki "Qılçıq Emalatxanasında" teatr müəllimliyi edir. Hazırda "Teatr Qılçıq"da "Toyda təlaş" və "Tanıyır bəlkə insanlar" tamaşalrını səhnələşdirir.

## Layihələr
**Seriallar**
* 2000-ci il — "Yeddi nömrə"
* 2006-cı il — "Selena"
* 2005-ci il — "Tərsköşə"
* 2006-cı il — "Əmr et, komandirim"
* 2009-cu il — "Qəhvə bəhanədir"
* 2011-ci il — "Portal" (komediya proqramı)
* 2012-ci il — "Bir sözüm var" (yarışma proqramı)

**Kino filmləri**
* 1998-ci il — "Sağlıqla qal, yarım"
* 2010-cu il — "Supürrr"
* 2014-cü il — "Əfsus, əfsus 3"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Paolo Sorrentino

**Paolo Sorrentino** (d. 31 may 1970, Napoli) — italyan rejissor, aktyor və ssenarist.

## Həyatı

Sorrentinonun yazdığı ilk film ssenarisi olan "Polvere di Napoli" 1998-ci ildə yayımlanmışdır. 1998-ci ildə "L'amore non ha confini" və 2001-ci ildə "La notte lunga" qısa filmlərini idarə etmişdir. Uzun metrajlı ilk filmi "L'uomo in più ile Nastro D'Argento" ən yaxşı gənc rejissor mükafatı qazanmışdır.

2004-cü ildə rejissorluq etdiyi "Sevginin Qarşılığı" (Le conseguenze dell'amore) ilə beynəlxalq arena tanındı. Mafiya tərəfindən idarə olunan biznesmenin həyatından bəhs edən film Kann Festivalında Qızıl Palma üçün yarışdı.

Sonrakı filmi "Ailə dostu" (L'amico di famiglia) 2006-cı ildə London və Kann Film Festivallarında göstərilmişdir. İki il sonra "Il Divo" filmi ilə Kann Festivalında mükafat qazandı.

İlk dəfə Nanni Morettinin "Il Caimano" aktyor kimi çıxış etmişdir.

Ssenarisini Umberto Kontarello ilə birlikde yazdığı və rejissorluq etdiyi "Bu yer olmalıdır" filmində Sean Penn ilə işlədi. Film 2011-ci ildə Kann Festivalında yarışmışdır.

2013-cü ildə ən yaxşı əcnəbi dilli filmə görə Oskara layiq görülmüşdür.

## Filmləri

### Ssenarist
**Dragoncelli di fuoco* (1994)
**Polvere di Napoli* (1998)
**La squadra* (2000) - Serial TV
**Steal You Away* (*Ti prendo e ti porto via*, TBA)

### Rejissor və ssenarist
#### TV
**Şənbə, Bazar, Bazar ertəsi (Sabato, domenica e lunedì)* (2005)

#### Qısa filmler
**L'amore non ha confini* (1998)
**La notte lunga* (2001)
**The Slow Game (La partita lenta, [[2009]])
**L'assegnazione delle tende* ([[2009]])

==== Uzun Metrajlı Filmler ====
**L'uomo in più* ([[2001]])
**Sevginin qarşılığı* (*Le conseguenze dell'amore*, [[2004]])
**Ailə dostu* (*L'amico di famiglia*, [[2006]])
**Il Divo* ([[2008]])
**This Must Be the Place'' (2011)
* La Grande Bellezza (2013)
Stromae

**Pol Van Aver** (; ), daha çox *Stromae* (tələffüzü: *Stromay*) adı ilə tanınan, Ruanda əsilli belçikalı repçi. O, "Stromae" səhnə təxəllüsünü "maestro" sözündən təhrif edib.

## Bioqrafiya
2000-ci ildə o, Opamaestro təxəllüsü ilə rep dünyasında öz fəaliyyətini başlıyır, amma bu təxəllüs başqa birisinə oxşadığı üçün onu dəyişmək qərarına gəlir və *Stromae*-ni seçir. 18 yaşında JEDİ (Didye Jan-Lonqan) adlı repçi ilə qrup yaradır, və onlar "Faut que t’arrête le Rap" adında mahnı və klip hazırlayırlar. Buna baxmayaraq JEDİ qrupu tərk edir, və beləcə Stromae-nin solo karyerası başlıyır.

Təhsil haqqını ödəmək üçün o, işləməyə başlıyır, amma qazandığı pullar yenə də onu qanə etmir, və o, Milli kinematoqrafiya və radioelektronika institutunun (İNRACİ) kino fakültəsinə qəbul olunur, qazanmış pullarla "Juste un cerveau, un flow, un fond et un mic…" adlı ilk albomunu yazdırır.

2008-ci ildə Pol Melissa M. iə "Avec tout mon amour" albomu üçün "Cette fois interprété" mahnısını yazır, həmçinin Keri Ceymsin "À L’Ombre Du Show Business" albomu üçün daha dörd kompozisiya və Anggunla birlikdə "Si je t’emmène" sinqlını yazır.

2009-cu ildə Stromae öz birinci hitini "Alors on danse" mahnısını təqdim edir. Mahnı başqa ölkələrdə də sürətlə məşhurlaşır. Fransada, Almaniyada, Belçikada ən çox satılanlardan olur. Stromae məhz bu mahnıdan sonra dünyada tanındı.

2010-cu ildə NRJ Award-da mükafat almışdı.

## Şəxsi həyatı
Stromae 2011-ci ilin iyununda təsdiq etmişdi ki, o, keçmiş "Miss Belçika 2005" Tatiana Silva Braqa Tavares ilə görüşürdü. Onlar 2012-ci ilin sentyabr ayında ayrılmışdılar. İndi ki sevgilisi stilistka Korali Barbyedi.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları

### EP albomlar

### Mixtape

### Video albomları

### Sinqıllar

## Başqa kompozisiyalar
* 2003 — *"Faut que t’arrête le Rap…"* (feat. J. E. D. I.)
* 2009 — *"C’est Stromae"*
* 2009 — *"Promoson"*

## İstinadlar
Bursa Ulu məscidi

**Bursa Ulu məscidi** — əvvəl təkkə olaraq tikilib, sonradan məscid kimi istifadə edilməyə başlamasına baxmayaraq çox sütunlu məscid sxeminin ən klassik və monumental nümunəsi sayılır. I Bəyazid tərəfindən 1396-1399-cu illər arasında tikilmişdir. Düzbucaqlı planlı məscid təxminən cəmi 5 min kvadrat metr ölçüdə olub, 20 qübbə ilə örtülüdür. Səkkizbucaqlı halqalara oturan günbəzlər mehrab divarına dik beş cərgə halında düzülmüşdür.
 
Ulu Məscid, bəzi din adamları tərəfindən İslamın 5-ci ən yüksək mərtəbəsində olan ibadətgah kimi qəbul etmişdilər. İslamda ən yüksək mərtəbəli məscid, Məkkədəki Məscid-i Haram, digərləri Mədinədəki Məscid-i Peyğəmbər, Qüdsdəki Məscid-i Axsa, Şamdakı Emeviye Məsciddir. Beşincilik bəzilərinə görə Anadoluda inşa edilən ilk məscid olan Diyarbəkirdəki Ulu Məscidə aiddir. Ancaq Əmir Sultan, Akşemsettin, Molla Gürani kimi din xadimlərinin bildirdiklərinə görə beşincilik Bursadakı Ulu Məscidindi.

Ulu məscid, Bursanın ən görkəmli məscid və ən mühüm tarixi tikililərindəndir. Övliya Çələbinin ifadəsi ilə Bursanın Ayasofayasıdır.

Düzgün kəsmə daşlarla inşa edilmiş qalın bədən divarlarının ağır təsirini yüngülləşdirmək üçün cəbhələrdə hər bir günbəz sırası səviyyəsinə gəlmək üçün kar iti kəmərlər keçirilmişdir. Hər tağın içində iki sıra halında iki pəncərə yer alır. Bunların lazım formaları lazım ölçüləri hər səmtində fərqlidir. Son camaat yeri olmayan binanın şimal hissəsində künclərdə sonradan tikilən iki minarə var. Minarələrin ikisi də bədən divarına oturmayıb yerdən tikilibdi. Qərb guşəsindəki minarə I Bəyazid tərəfindən tikdirilmişdir. 8 bucaqlı formalı tribuna tamamilə mərmərdən, gövdəsi kərpicdəndir. I Mehmetin tikdirdiyi deyilən şərq guşəsində kvadrat tribunalı minarə, məscidin əsas divarından da 1 mt qədər aralıdır.
 
Əbdüləziz oğlu Mehmet tərəfindən tikilən tac qapısı, bərk qoz ağacındandı, heç mismar istifadə edilmədən minbərində qurulan ağac emalı olan bir şah əsərdir. Minbər kainatı təmsil edir. Üzərinə günəş sistemi qabarıq bir forma ilə işlənmişdir. Planetlər günəşə məsafələri və ölçülərinin nisbətləri doğru olaraq yerləşdirilmişdir.

Şərəfələr hər iki minarədə də eyni olub kərpic mukarnaslarla bəzədilib. Kurşunla örtülü kornet 1889-cu ildə baş verən yanğın zamanı sökülmüş bugünkü düyünlü daş kornet tikilmişdir. Türk-İslam dünyasının ən qədim məscidlərindən biri Ulu məsciddir. Minbərin giriş qapısının üzərindəki kitabədə qızıl hərflərlə Osmalıca olaraq, *"İldırım Bəyazid xan tərəfindən hicri 804-cü ildə (miladi 1399) tikdirilmişdir"* ifadəsi yazılmışdır. Bursa şəhər mərkəzində, Atatürk rospektindədir.

## Mənbə
*  Yıldırım Bayezıd tarafından mimar Ali Neccar'a 1396-1399 yılları arasında yaptırılmıştır.
İldırım Bəyazid türbəsi

**İldırım Bəyazid türbəsi** — İldırım Bəyazidin oğlu Çələbi Sultan Mehmed tərəfindən 1421-ci ildə tikilmişdir. Türbə Bursanın şərqində Yaşıl səmtində, Yaşıl məscidin qarşısındakı təpə üzərindədir. Memarı Hacı İvaz Paşadır. Nəqqaşları Əli bin İlyas Əli, Mehmed el Mecnundur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Ən dar yerii 8,45 mt, ən yüksək yeri 8,87 mt olan səkkizbucaqlı prizma quruluşa malikdir. Gövdə üzləri ağ mərmərdən düzəldilmiş, çərçivə və ayaqlar 3,5 mt açıqlığı olan üzəngiləri boş yerdə dayanan sivri kəmərləri var. Cənub və şimal hissələri xaricində düzbucaqlı böyük pəncərələr ilə iti kəmərli gips pəncərələr vardır. Günümüzə çox az dəyişikliklərlə gələn cəbhə, girişin şərqindəki ilk üzüdür. Mərmər çərçivələrin, kar kəmərlərin və pəncərələrin ətrafı keçmə rumi motivli bir bordyurla örtülüdür. Digər hissələr turkuaz rəngli çinilərlə örtülmüşdür. Pəncərə frontonları tünd lacivərd, zəmin üzərinə nazik xətlərlə üç üfüqi hissəyə ayrılmıştır.bu hissələrdə, ayə və hədislər yazılmışdır.

Türbə yaşıl rəngli bəzəmələrlə örtülü olduğuna görə xalq tərəfindən Yaşıl türbə adı verilmişdir.

## Mənbə
* Osmanlı Devleti
Mama xatun

**Mama xatun** — Saltuklu bəyliyinin hökmdarı.

## Həyatı
Malazgirt zəfərindən sonra Anadoluda qurulan Türk bəyliklərindən biri olan Saltuklulardan II İzzəddin Saltukun qızıdır. Uzun müddət idarəni əlində tutan böyük qardaşı Nasırəddin Məhəmmədin ardından 1191-ci ildə Saltuklu bəyliyinin başına keçdi. Böyük qardaşı və yetişkin qardaşı oğlanları varkən Mama xatunun bir qadın olarak başa keçməsi, əski Türk həyatında qadının toplumdakı yerini müsəlman olduqdan sonra da qoruduğunu göstərməktədir. Mama xatun Ərəb dilli qaynaqlarında “Ərzurum sahibəsi” olaraq göstərilməkdədir.

Səlahaddin Əyyubi Suriyadan şimala doğru yayılma siyasəti izləyirdi.  Türkmən bəylərini itaət altına almaya çalışırdı. Bu məqsədlə qardaşı oğlu  Məyyafarikin hakimi Tağıyyəddin Ömərə yeni vəzifə verdi. Tağıyyəddin, Əxlatşahlara aid torpaqlardaki Xanini 1191-ci ildə işgal etdi və Əxlatşah Seyfəddin Bəgtəmiri yenilgiyə uğratdı. Bundan cəsarət alaraq Əxlat üzərinə yürüyüb şəhəri mühasirə etdiysə də, bacarıqlı ola bilmədi. Geri dönüb yenə Bəgtəmirə bağlı Malazgirti mühasirə etdi. Malazgirt mancınıkla döyüldüyü sırada Mama xatun əsgərinin başında Tağıyyəddin Ömərə yardıma gəldi. Çevrədən də qatılmalar olmasına baxmayaraq mühasirə uzun sürdü. Tağıyyəddin Ömərin 10 oktyabr 1191-ci ildə vəfatı üzərinə mühasirəyə son verildi.

Hökmdarlığı mövzusunda ilk illərlə ilgili bilgi olmamaqla bərabər Mama xatunun son dönəmlərdə qardaşı oğlanlarıyla iqtidar mücadiləsi içində olduğu anlaşılır. Mama xatun, ehtimalən başına gələcəkləri təxmin edib qorxuya qapıldığı üçün 1201-ci ildə Əyyubi hökmdarı əl-Məlikül-Adilə xəbər göndərərək nüfuz və etibar sahibi bir kimsəylə evlənmək istədiyini bildirdi və bu mövzuda ona yardımçı olunmasını rica etdi. əl-Məlikül-Adil, Nablus Əyyubi valisi Farisəddin Meymun əl-Kasriyə Mama xatun ilə evlənməsini, ayrıca onun ölkəsini də idarə etməsini tövsiyə edən bir məktub yazdı. Təklifi qəbul edən Meymun əl-Kasri, evlənmək üçün gərəkli hazırlıkları apararkən Mama xatunun taxtdan uzaqlaşdırılıb həbs edildiyini, yerinə qardaşı oğlu Əlaəddin Məlikşahın keçdiyini öyrəndi. Mama xatunun bundan sonrakı həyatına dair bilgi yoxdur.

## İstinadlar
Jelena Rozga

**Jelena Rozga** () — Xorvatiyalı müğənni.

## Həyatı

### Diskoqrafiya

## Studiya işləri
2006 Oprosti mala [Croatia Records]

2011 Bižuterija [Hit Records]

2012 Best of [Croatia Records]

## İstinadlar
Eddi İsrafilov

**Eddi İsrafilov** () — azərbaycanlı futbolçu. Hal-hazırda Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçi klubuna məxsusdur. 2015-ci ilin yanvarında Azərbaycan millisində çıxış etməyə razılıq verib.

## Həyatı
Eddi İsrafilov 2 avqust 1992-ci ildə İspaniyanın Almeriya bölgəsində Roketas de Marda anadan olmuşdur. Onun atası anqolalıdır, anası İradə İsrafilova isə azərbaycanlıdır. Atası Bakıda ali təhsil alan zaman anası ilə tanış olub. Eddi rus, ingilis və ispan dillərində danışsa da, Azərbaycan dilini bilmir.

## Klub karyerası
Eddi 2005-ci ildə 13 yaşında Milanın Futbol Akademiyasına qoşuldu, ancaq iki il sonra "La Moyenera" klubuna keçdi. 2010-cu ilin yayında Eddi "Real Mursiya" komandasına qoşuldu.

Eddi komandada debütünü 8 may 2011-ci ildə etdi. O, Sequnda Divizya B-də ev oyununda meydana çıxdı, bu oyunda Eddinin komandası 2-1 hesabı ilə qalib gəldi. O Terkera Diviziyasında Real Mursiya İmperial komandası ilə bir neçə il keçirdi.

25 avqust 2012-ci ildə Eddi ilk dəfə rəsmi oyunda meydana çıxdı. "Sportinq de Qiyon" klubuna qarşı 3-2 hesabı ilə qalib gəldikləri oyunda Eddi əvəzetmədən meydana daxil oldu. 26 yanvar 2014-cü ildə o ilk qolunu vurdu. "RCD Malyorka" ilə ev oyununda fərqlənərək hesabı 2-2 etdi.

1 sentyabr 2014-cü ildə Eddi La Liqada mübarizə aparan "Qranada" klubuna icarəyə verildi. O ilk debütünü 20 sentyabrda Atletik Bilbao ilə oyunda etdi. Oyunun 62-ci dəqiqəsində Ruben Roşinanı əvəz edərək meydana daxil oldu.

Eddi İsrafilov 5 yanvar 2022-ci ildən etibarən Neftçi klubunun şərəfini qoruyur. O, Neftçinin heyətində ilk rəsmi matçını 1 fevral 2022 ci ildə Azərbaycan Kubokunda Sabah klubuna qarşı keçirib. İlk dəfə isə 18 mart 2022-ci il tarixində Neftçinin 85-ci yubileyində Qəbələyə qarşı Azərbaycan Premyer Liqasında keçirilən matçda fərqlənib. O ilk qolunu matçın 7-ci dəqiqəsində vurub.Bu qol həmin matçda onun vurduğu tək qol deyil. O həmçinin matçın 90+4-cü dəqiqəsində də fərqlənməyi bacarıb. Beləliklə, həmin matçda Eddi yalnız Neftçidə ilk qolunu vurmayıb, həm də dubl edib.

## Klub statistikası
Son yeniləmə:8 yanvar 2015
Mənbə:

## Milli komanda karyerası
Eddinin atası Dominqo Paskual Anqolanın paytaxtı Luandada anadan olub. Anası İradə İsrafilova isə Bakıda anadan olub. Qaydalara əsasən, o hər iki ölkənin milli komandasında, həmçinin İspaniya millisinin heyətində çıxış edə bilərdi.

2013-cü ildə Eddi Qətər millisi ilə yoldaşlıq oyunu üçün Azərbaycan milli komandasının heyətinə çağırıldı. Lakin, o, klub öhdəliklərini əsas gətirərək təklifdən imtina etdi.

2015-ci ilin yanvarında Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi Robert Prosineçki Eddinin milli komandanın heyətində çıxış etməyə razı olduğunu bildirdi.

### Milli komanda statistikası




## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BDFutbol profili
* Qranada FK profili
MAR şəhərlərinin siyahısı

Bu siyahıda Afrikadakı Mərkəzi Afrika Respublikasının şəhərləri sıralanmışdır. Mərkəzi Afrika Respublikasının ən böyük və ən çox əhaliyə sahib şəhəri paytaxt Bangidir. Burada 2003-cü ilin məlumatlarına görə 622.771 nəfər yaşayır. Ölkə əhalisinin 20 %-dən çoxu paytaxt və ətrafda məskunlaşmışdır. Aşağıdakı siyahı 8 dekabr 1975, 8 dekabr 1988 və 8 dekabr 2003 tarixlərindəki siyahıalmalara əsasən qurulmuş olub əhalisi 6.000-dən çox olan şəhərlərdən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Mərkəzi Afrika Respublikası

## Xarici keçidlər
* Mərkəzi Afrika Respublikasının şəhərləri
Qandi (film)

**Qandi** ()— 1982-ci ildə çəkilmiş, Mahatma Qandinin həyatı barədə bioqrafik filmdir.

## Məzmun
20-ci yüzilliyin ilk yarısında Böyük Britaniyanın Hindistanda koloniyalar qurması və Hindistanın vəziyyətindən bəhs edən filmin rejissoru Riçard Attenboroudur. Qandi rolunda Ben Kinqsley Oskar mükafatı almışdır.
İngiltərə və Hindistanın ortaq çəkdiyi filmin premiyerası 30 noyabr 1982-ci ildə Yeni Dehlidə keçirilmişdir.

Film Qandinin 1893-cü ildə yalnız ağdərililər üçün nəzərdə tutulan vaqona mindiyi üçün Cənubi Afrika qatarından qovulması səhnəsi ilə başlayıb, 1948-ci ildə öldürülməsi və dəfni ilə bitir. Filmdə onun Hinduizmə sitayiş etməsinə baxmayaraq, İslam və Xristianlıq kimi digər dinlərə də hörmətlə yanaşması da əks olunmuşdur.

Qandi filmi Hindistanda 30 Noyabr, Birləşmiş Krallıqlarda 3 Dekabr, ABŞ-də isə 6 dekabr 1982-ci il tarixlərində ekrana buraxılmışdır. 11 kateqoriya üzrə Oskar mükafatına namizəd göstərilən film 8 kateqoriya üzrə Oskar mükafatı laureatı olmuşdur

## Mükafatlar
* Ən Yaxşı Film Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Reşissor Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Ssenari Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Kişi Aktyor Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Görüntü Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Film Redaktəsi Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı İncəsənət Rejissoru Oskar Mükafatı, 1983
* Ən Yaxşı Geyim Dizaynı Oskar Mükafatı, 1983

## İstinadlar
Çon İl U

**Çon İl U** () — Cənubi Koreya aktyoru. Onun ən məșhur rolu Unstoppable High Kick komediyasi, The Return of Ilmae, 49 gün, Flower boy ramyun shop və The Night Watcman's journal televiziya dramalarinda oynadiği rollardir.

## İstinadlar
Aleksandr Hamilton

**Aleksandr Hamilton** (; ) — ABŞ dövlət və siyasət xadimi, hüquqşünası, iqtisadçısı, bankiri və hərbçisi, ABŞ-nin qurucu atalarından biri. Hamilton İnqilab müharibəsi zamanı ABŞ Ordusunun zabiti idi və daha sonra ABŞ-nin birinci maliyyə naziri olmuşdur. O, bu dövrdə ABŞ-nin maliyyə sistemini yaratmış, Federalist Partiyanı təsis etmiş və Corc Vaşinqtonun Nazirlər Kabinetinin iqtisadi siyasətinin memarlarından biri olmuşdur.

## İstinadlar
Elizabet Bouen

**Elizabet Bouen** — İngilis İrlandiyalı yazıçı idi.

## Xarici keçidlər
* Eliabet Bouen Britannika Ensiklopediyası
Paykənd

**Paykənd** — Buxaradan 40 km qərbdə yerləşən qədim şəhər.

## Tarixi

### Göytürk xaqanlığının tərkibində

### Böyük İpək yolu
Böyük İpək yolunun üstündə ən böyük düşərgələrdən biri Paykənd şəhəri idi. Buradan yol Xorasandan keçib Rey və Həmədana, habelə Bizans qalası Neseviyyədən (Nizib) keçib Suriya və Konstantinopola gedirdi. Çin dənizinin sahillərindən İran sərhədlərinə qədər məsafə 150 günə qət edilirdi, buradan Roma sərhəddindəki Nizibə qədər yolu keçmək üçün isə 80 gün vaxt lazım gəlirdi.

### Ərəb istilası
672-ci ildə Übeydulla ibn Ziyad Romintanı tutdu. Buxara təhlükə qarşısında qaldı. Onun qoşunu 674-cü ildə Amudərya sahillərinə çıxdı və Paykəndi tutdu. Ərəblər Buxaraya hücum etdib onu qarət etdilər. 675-ci ildə Übeydulla Xorasandan geri çağrıldı və onun yerinə Səid ibn Osman təyin edildi. O, Buxaraya yürüş etdi. Şəhər hakimi 300 min dirhəm ödəyərək şəhəri dağıntıdan xilas etdi və barışıq imzaladı. Ərəblər Səmərqəndə doğru irəlilədilər. Soqdiana əhalisi 1 ay müqavimət göstərsə də, barışığa gəlməli oldular. Buxaralılar qarət olunmuş qəniməti geri tələb etsələr də, Səid ibn Osman qəniməti Mədinəyə göndərdi. Əsirlərin bir hissəsi saraya hücum edib Səidi öldürdülər.

699-cu ildə Xorasan canişini əl-Mühəlləb Amudərya vasitəsilə Qaşqadəryaya daxil oldu. 703-cü ildə onun davamçıları Xarəzmə, 704-cü ildə Surxandəryaya yürüş etdilər.

705-ci ildə Quteybə bin Müslüm Xorasana canişin təyin edildi. O, Mavəraünnəhri tutub 706-cı ildə Buxaranın işğalına başladı. Buxara, Soqd və Paykənd hakimləri türkeşlərlə ittifaqda müharibəyə başladılar. Lakin Küteybə onları neytrallaşdıra bildi. Rabincan yaxılığında döyüşdə soqdalılar Səmərqəndə çəkilərək Fərqanədən yardım istədilər. Səmərqəndə hücum edən ərəblər qalib gəldilər. Soqdalılar sülh istədilər. Soqd hakimi Turek xan ildə 200 min dirhəm, 3 min qul və çoxlu qızıl, gümüş, daş-qaş, ipək verməli oldu. Xarəzmi tutan ərəblər Xarəzmşah Əskicimuku hakimiyətdən uzaqlaşdırdılar.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## Xarici keçidlər
Steqozavrlar

**Steqozavrlar** (stegosauria)-quşçanaqlı dinozavrlar yarımdəstəsi. Yurada və Təbaşir dövrünün əvvəlində yaşamışlar (145–155 mln. il əvvəl). Daha qədim Steqonazavr *(stelidozavrlar)* ehtimal ki, əsasən dal ayaqları üzərində gəzmiş, sonrakılar isə yenidən dördayaqlı hərəkətə qayıtmışlar. Steqozavr otyeyən, nisbətən kiçik başlı nəhəng heyvan olmuşdur. Beli və quyruğu iri sümük çıxıntılarla örtülübmüş. Qalıqları Şimali Amerika, Qərbi Avropa, Şimali və Şərqi Afrikada (Antarktidadan başqa bütün materiklərdə) tapılmışdır.

## Tədqiqat

İlk dəfə steqozavrın (Stegosaurus armatus) qalıqlarları 1877-ci ildə Qofoniil Çarlz Marş tərəfindən Kolorado ştatı, Morrison şəhərinin şimalında aşkar edilmişdir. Ad yunancadan *στέγος* (dam) və *σαῦρος* (kələz) götürüldü. Çünki paleontoloq elə hesab etdi ki, dinozavrın kürəyi üçbucaq formalı dama bənzəyir.

Marş elə hesab edirdiki steqozavrlar arxa ayaqları üzərində hərəkət edir, çünki qabaq ayaqlarda məhdudluqlar var idi. Ancaq 1891-ci ildə dinozavrın bədən quruluşunu qiymətləndirdikdən sonra o öz fikrini dəyişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər