open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzmit körfəzi

**İzmit körfəzi** — Mərmərə bölgəsində Mərmərə dənizinin şərq ucunda yer alan körfəz. Şimalında qərbdən şərqə doğru; Pendik, Duzla, Darıca, Eskihisar, Gebze, Dilovası, Hərəkat, Körfəz və izmit ilə əhatə olunmuşdur. Cənubu isə, Gölməçə, Değirmendərə, Halıdərə, Qaramürsəl və Yalova qədər uzanır.

İzmit körfəzinin uzunluğu 48 km, eni 2–10 km, sahəsi 300 km², ən dərin yeri 183 m-dir. Şimalında Kocaeli yaylası, Cənubunda Samanlı Dağları yer alır.

## Nəqliyyat
Dəniz nəqliyyatına son dərəcə uyğun təbii bir liman halında olan körfəzdə Eskihisar-Topçular arası bərə yürüşü keçirilir. Bundan başqa, Gebze — İzmir magistralı layihəsi daxilində Dilovası-Hersek burnu arasına körfəz ətrafında nəqliyyat vasitəsi yolunun azaldılması və keçid müddətinin qısaldılması məqsədilə İzmit Körfəz körpüsü tikilib.

Körfəzin ətrafında; D 100, magistral 5, magistral 4, avtomobil yolları ilə Ankara-İstanbul yüksək sürətli dəmir yolu var.

## Sahillər
Körfəzin cənub sahillərində Samanlı dağlarının şimal yamaclarında şərq-qərb istiqamətli dar və dik quruluşlu bir sahil yaranmışdır. Meylin çox olduğu sahədə sürətli axan qısa boylu axar sular ərazini dərincə aşındırır. Gölməçədən Armudlu yarımadasının Qələm burnuna qədər bu sahilinin formalaşmasına səbəb olan amil Şimali Anadolu Fayıdır. Dik sahillər və Herseqovina ətrafında yerini delta və lagün quruculuğuna qoyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  İzmit Körfəzi
* [DÖNMEZ, Prof. Dr. Yusuf; GÜNGÖRDÜ, Dr. Mutlu. | "İzmit Körfezi Çevresinin İklim ve bitki Örtüsü Özellikleri".]
Gündüz Abbaszadə

**Gündüz Balaş oğlu Abbaszadə** () — Azərbaycanın idman jurnalisti, şərhçi. "Neftçi" PFK və "Qarabağ" FK-nın mətbuat xidmətinin keçmiş rəhbəri. Azərbaycanda UEFA Çempionlar liqasının ilk şərhçilərindəndir.

## Həyatı
Gündüz Abbaszadə 22 avqust 1980-ci ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində doğulub. 2002-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin məzunu olub. 1999-cu ildən dövrü mətbuatda çalışır. O, bu müddət ərzində "İdman" qəzeti, AzTV, ANS TV və CBC Sport-də fəaliyyət göstərib. Bundan başqa 2011–2015-ci illərdə Neftçi PFK-nın mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb. 2003-cü ildən şərhçilik edir. Azərbaycanda UEFA Çempionlar Liqasının ilk şərhçilərindəndir. Fəaliyyəti dövründə UEFA Çempionlar liqası, Dünya və Avropa çempionatlarının final matçlarının şərhçisi olub. Bundan başqa 2019-cu ildə UEFA Avropa liqasının Bakıda keçirlimiş, Arsenal FK və Çelsi FK komandaları arasında baş tutmuş final oyununu şərh edib. DÇ-2018 və DÇ-2022-nin final oyunlarının şərhçisidir.

2009-cu ildə Ermənistanda keçirilən cüdo üzrə Avropa çempionatı zamanı İrəvan şəhərindən hazırladığı reportaj Prezident Kitabxanasında saxlanılır. Həmin çempionatı işıqlandırmış yeganə azərbaycanlı jurnalist Gündüz Abbaszadə olub.

2024-cü ilin avqust ayında "CBC Sport" kanalının Şərhçilər qrupunun rəhbəri və proqramlar direktoru vəzifəsinə təyin olunub.

## Təltifləri
2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən "İlin idman jurnalisti" adına layiq görülüb.

## Ailəsi
Atası Balaş Abbaszadə yazıçı-jurnalist olub. Balaş Abbaszadə uzun müddət Azərbaycan Ali Soveti sədrinin, o cümlədən Heydər Əliyevin köməkçisi kimi çalışıb.

## İstinadlar
Ağlağan

**Ağlağan** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında və İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Ağlağan- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında və İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı. Bozabdal dağ silsiləsinin zirvələrindən birinin adıdır. Loru və Pəmbək bölgələrini ayıran dağdır. (hünd.2992m.) İlk dəfə "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunun IV boyunda "kafirlərin" (yəni xristianların) sərhəddində dağ kimi çəkilir. Keçmişdə Qazax-Borçalı ellərinin yaylaq yeri olmuşdur. Ağ və mənası məlum olmayan Laqan sözlərindən ibarətdir. XIX əsrdə İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Qızıl-Laqan, Şimali Qafqazda Stavropol quberniyasının Böyük Derbet ulusunda Laqan-Xuduk, Dağıstan əyalətinin Teymurxanşura dairəsində Çakas-Laqan və başqa toponimlərdə mənası məlum olmayan "laqan" sözü vardır. 1747-ci ildə Borçalı bölgəsinin Baydar nahiyəsində bir kənd də Laxan adlanırdı. XX əsrin 30-cu illərində Ağlağan dağı fərmanla ermənicə Urasar adlandırılmışdır.

## Xarici keçid
axc.preslib.az

## İstinad
Likofron

**Likofron** (; ) — Qədim Yunanıstanlı sofist filosof.

Likofron Aristotel siyasətində hücuma məruz qaldığı əsas nöqtə, Likofronun dövlətin insanlara “ədalətli və yaxşı” olmaqları üçün var olduğu fikrini rədd etməsidir. Bunun yerinə, ədalət və hüququn insanların bədənləri və mallarını istismar etməsinə mane olmağı fikrini müdafiə edir. Bu, Siyasətdəki Likofronun tək referansıdır.

Həyatının nüansları Aristotelin əsərlərində bir sıra istinadlar xaricində, naməlum qalır. Likofron ehtimal ki, Qorgiasın tələbələri arasında idi və Aristotele tərəfindan bir sofist kimi bəhs edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kibdo

**Kibdo** () — Kolumbiyanın qərbində yerləşən şəhər, Çoko departamentinin inzibati mərkəzi hesab olunur.
## Haqqında
Şəhər dəniz səviyyəsindən 53 m yüksəklikdə yerləşir. 2008-ci ildə hesablamalara görə əhalisinin sayı 104,309 nəfərə çatmışdır. 1654-cü ildə qurulan şəhərə San Fransisko De Kibdo adı verilmişdir. 1948-ci ildən Çoko departamentinin inzibati mərkəzinə çevrilmişdir. Şəhər departamentin inzibati və iqtisadi mərkəzi hesab olunurdu. Bölgədə çoxlu miqdarda qızıl və platin çıxarılmaqdadır.
Atrato çayı şəhərin daxili ilə axır.

Latın Amerikasında ən nəmli yerlərdən biri olaraq tanınır, yağıntı miqdarı ildə 8989&nbsp;mm və 10 700&nbsp;mm olur. 1939-cu ildə mütləq maksimum yağıntı 15,058&nbsp;mm qeydə alınmışdır.

Çoko, planetin ən nəmli bölgələrindən biridir və təxminən orta yağıntı 8,500&nbsp;mm-lik olur. 1947-ci ildə iyul ayında aylıq maksimum 3569&nbsp;mm yağıntı qeydə alınıb.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Valyedupar
* Tunxa
* Yopal
* Manisales
* Florensiya (Kaketa)
* Medellin

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Alcaldía de Quibdó
* Universidad Tecnológica del Chocó
* Tabla de precipitaciones anuales del IDEAM, Información Aeronáutica
* Mapa de la Red Vial – INVIAS Colombia
* Censo 2005 - DANE Colombia
* Registraduría Nacional del Servicio Civil
"Krım müharibəsi" medalı

**"Krım müharibəsi" medalı** — Krım müharibəsi səbəbilə yaradılan medal.

## Haqqında
Sultan Əbdülməcid dövründə (1839–1861) yaradılan medalın ön tərəfində zeytun budaqlarından meydana gələn çələng ortasında tuğra və *Krım 1271* (1855/1856), arxa tərəfində silah və bayraqlardan yaranan gerbin altında *La Crimea 1855* yazısı vardır. 36,5 mm həcmində, təxminən 24,25 qram ağırlığındakı medallar gümüşdən olmuşdur. Medalın dizayneri 1849-cu ildə Aya Sofyanı təmiri, 1855-ci ildə ingiliscə və fransızca olaraq Krım medalı, 1863-cü ildə Kənd Təsərrüfatı və Sənət sərgisi və 1876-cı ildə Plevne müdafiəsi və 1877–1878-ci il Rus-Türk müharibəsi medallarını dizayn edən və Osmanlı zərbxanası üçün işləyən Ceyms Robertsondur.

## Digər dövlətlərdə istehsalı
Bu medal Krım müharibəsində Rusiyaya qarşı Osmanlı imperiyasının müttəfiqi olan Fransa və İngiltərədə də istehsal edilmişdir.

Kraliça Viktoriya (1837–1901) dövründə İngiltərədə buraxılmış gümüş medalların ön tərəfində Kraliça Viktoriyanın şəkli, ətrafında *Victoriya regina 1854* yazısı, arxa tərəfində Romalı döyüşçülər kimi geyinmiş döyüşçü və ona çələng taxan zəfər tanriçası (Viktoriya) və *Crimea* yazısı vardır.

36 mm həcmində, 31 qram ağırlığında olan bu medallar 1856-cı ildə Fransa tərəfindən də qəbul edilmişdir. Azov deyilən növləri dəniz qüvvələri mənsublarına ayrılmışdı.

## Həmçinin bax
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)

## İstinadlar
Ferens Dyurçan

**Ferens Dyurçan** – ( d. 4 iyul 1961, Papa, Macarıstan) Macar siyasətçi. 2004-2009-cu illərdə Macarıstanın Baş naziri olmuşdur. 
## Həyatı
4 iyul 1961-ci ildə Macarıstanın Papa şəhərində orta təbəqəyə mənsub bir ailədə anadan olmuşdur. Atası bir neçə dəfə müxtəlif səbəblərə görə həbs edilmişdir. Orta məktəbi Budapeştdə bitirdikdən sonra Papa şəhərinə geri qayıdır. 1979-cu ildə Peç Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olur. 1988-1989-cu illərdə Macar Gənc Kommunist Partiyasının universitet və kolleclərdəki komitələrinə rəhbərlik edir. 1990-1992-ci illərdə "Creditium Financial Consultant Ltd"-də çalışır. 2002-ci ildə Macarıstanın ən varlı insanları siyahısına daxil olur.
## Siyasi karyerası
Siyasi karyerasına Piter Medyeşinin Baş nazir seçilməsi ilə başlayır. 2003-cü ilin May ayından etibarən yeni yaradılan hökumətdə İdman naziri vəzifəsini yerinə yetirir.  2004-cü ilin yanvar ayından sentyabr ayına qədər Macar Sosialist partiyasının rəhbəri olur. Piter Medyeşinin koalisya ortağı ilə münaqişəsindən sonra istefaya getməsi ilə 25 avqust 2004-cü ildə Ferens Dyurçan baş nazirlik postu üçün öz namizədliyini irəli sürür. 29 sentyabr 2004-cü ildə Macarıstan Milli Məclisində aparılan seçkilər nəticəsində 197 səs toplayaraq Macarıstanın baş naziri seçilir. 2006-cı ildə keçirilən seçkilərdə də qalib gələn Dyurçan Baş nazirlik vəzifəsini davam etdirir. 14 aprel 2009-cu ildə bu postu Qordon Bonyayiyə ötürür.
## Azərbaycana səfəri
2008-ci il noyabrın 14-də Azərbaycana səfər edən Ferens Dyurçan Prezident İlham Əliyevlə görüşür.
Görüşdə Azərbaycanla Macarıstan arasında münasibətlərin genişlənməsindən məmnunluğunu ifadə edən Baş nazir əlaqələrin möhkəmlənməsində yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin mühüm rol oynadığı bildirir. Bundan başqa Bakıda keçirilən Enerji Sammitinin önəmi, enerji sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafında bu tədbirin əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. O bildirir ki, Avropa İttifaqı enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsində maraqlıdır və Bakı sammiti enerji sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
## İstinadlar
Dramaturgiya

**Dramaturgiya** — dram sənəti və dramatik əsərlər yazma nəzəriyyəsi.

## Ümumi məlumat
Dram nəzəriyyəsinin öyrənilməsi tarixinin kökləri qədim yunanlara gedib çıxır. Bu kiçik xalqın bəşəriyyətin tarixində xidmətləri misilsizdir. Yunan xalqı bəşəriyyətə Homer, Evripid, Sofokl, Aristofan, Esxil kimi onlarca mədəniyyət, elm və sənət xadimləri yetişdirmişdir. İlk dram əsərləri təxminən XVIII–XIV əsrlərdə yazılmışdır. Yunan elmi və fəlsəfəsinin ən böyük dühalarından biri də Aristoteldir. O, dünya mədəniyyəti xəzinəsinə "Analitika", "Metafizika". "Etika", "Politika", "Ritorika" "Poetika" kimi samballı, bu gün də öz əhəmiyyətini itirməyən, tədqiqatçılara maraq doğuran elmi əsərlər bəxş etmişdir. Mənbələrin verildiyi xəbərə görə eramızdan iki əsr əvvələdək İskəndəriyyə kitabxanasında Aristotel tərəfindən yazılmış 400 kitab saxlanılırdı.

Aristotel eyni zamanda da dram nəzəriyyəsinin atası sayılır. Onun "Poetika" əsəri qədim Yunanıstanın dramatik sənətinin nəzəriyyəsini özündə birləşdirən ilk elmi əsər kimi bizə gəlib çatmışdır. Dünyada dramaturgiya ilə məşğul olan ən məşhur şəxs kimi Uilyam Şekspir tanınır. Azərbaycanda isə dramaturgiyanın banisi Mirzə Fətəli Axundovdur.

Azərbaycan dramaturgiyası Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəcəf bəy Vəzirov, Cəfər Cabbarlı, Hüseyn Cavid yaradıcılığı ilə zirvəyə çatmışdır. Səməd Vurgun, Mehdi Hüseyn, İlyas Əfəndiyev əsərləri ilə zənginləşən dramaturgiyamıza Əli Əmirli, Kamal Abdulla, Firuz Mustafa, Aygün Həsənoğlu kimi müəlliflər də imzalarını qoymuşlar.

## Dramaturgiyanın janrları

## İstinadlar
Alkidamas

**Alkidamas** (; ) — Qədim Yunanıstanlı sofist və ritorik filosof. E.ə. IV əsrdə yaşayıb.

## İstinadlar
Navarin qətliamı

**Navarin qətliamı** — Yunanıstanın müstəqillik qazandığı zaman baş verən qətliam silsiləsinin bir hissəsi olan bir vəhşilikdi. Qırğın 1821-ci il 19 Avqust günü Mora Yarımadasındakı Navarin şəhərində baş tutdu və şəhərin təxminən 3000 nəfərlik Türk sakini qətlə yetirildi.

## Şəhərin mühasirəsi
Şəhərin Türk sakinləri, aclıq üzündən təslim olmağı təklif etdi. Yunanlar da bunun üzərində şəhərin sakinlərini Misirə etibarlı bir şəkildə aparmağı təklif edib. Təslim olma prosesi bitəndə, Türklər şəhərdəki bütün mallarını, bütün pullarını və zinətlərini Yunanlara təslim etdi. Amma Yunanlar söz verdikləri etibarlı səfəri həyata keçirməyə niyyətli deyildilər. Müzakirə edən Yunanlardan biri olan Poniropoulos, illər sonra General Qordona təslim olma sənədinin Türklərdə surətini yox etdiyini və beləliklə də geridə belə bir razılaşmaya dair bir dəlil olmadığını söylədi.

### Türklərin qətlə yetirilməsi
1821-ci il 19 avqust günü qapılar açılanda, Yunanlar dərhal içəriyə hücum etdi və qaçan 160 nəfər başqa, 3000 nəfərlik bütün əhali öldürdü.
Tarixçi Corc Finlay, Phrantzes adlı Yunan keşişin qətliama şahidlik etdiyini söylədi və onun danışdıqlarından yola çıxaraq aşağıdakı tərifi edib:
                       
Güllələr və qılınclarla yaralanmış qadınlar qaçmaq ümidi ilə dənizə qaçdı, bu zaman qəsdən vuruldular. Qollarında körpələri olan anaların paltarları oğurlandı və tək gizlənmə yeri olan dənizə qoşdular, suda mənasız insan olmayan tüfəngli əsgərlər tərəfindən döyüldülər. Yunanlar körpələri analarının əllərindən aldı və qayalara çırpdı. Üç və dörd yaşlarındakı uşaqlar dənizə atılaraq boğulub. Qırğın qurtaranda cəsədlər ya dənizə atıldı, ya da sahilə yığılıb və bir epidemiya xəstəlik təhdidi ilə qarşı-qarşıya qaldı.

### Hadisələrin sonrası
Hadisələrdən  öncə Yunanıstanda 50 minə qədər Türk yaşayırdı. 1821-ci ilin yay fəsli gəldikdə demək olar ki, hamısı öldürülmüş və ya qaçmaq məcburiyyətində qalmışlar.
Yunanıstan Türkləri özlərindən sonra çox az iz qoydular. Onlar birdən-birə və tamamilə 1821-ci ilin  yayında yox oldular. Bu yox oluş bütün dünyanın gözlərindən uzaq oldu və arxalarınca ağlanmadı. 20 mindən çox Türk; qoca, kişi, qadın, uşaq.Öz qonşuları Yunanlar tərəfindən bir neçə həftə ərzində öldürüldülər. Bu qətliam amansızlıqla və tərəddüdsüz həyata keçirildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Navarin dəniz döyüşü

Navarin Qalası
Atlantik Pireney

**Atlantik Pireney** (, keçmiş Basses-Pyrénées — Aşağı Pireney, , ) — Fransanın cənub-qərbində yerləşən,  Yeni Akvitaniya regionun departamentlərindən biri.  Sıra nömrəsi — 64. İnzibati mərkəzi — Po, ən böyük şəhərləri Bayonna, Biarrits, Anqlet. Əhali - 674 908 nəfər (departamentlər arasında 36-cı yer, 2010-cu ilin məlumatları).
## Coğrafiyası
Ərazisi — 7645&nbsp;km². Pireney dağının dağlıq ərazisində yerləşən departament Atlantik okeanına qərbdə daxil olur. Departamentin ərazisində  Adur, Bidassoa, Nivel, Uabia və digər çaylar axır.

Departamentə 3 rayon, 52 kanton və 547 kommun daxildir. İspaniya ilə sərhəddə ən cənubi Fransa şəhəri - Anday.
## Tarix
Atlantik Pireney — 1790-cı ilin mart ayında yaradılan  İdarəetmə Reformu dövründə, tarixi əyalətləri məhv edən ilk 83 departamentdən biridir. Departament Lapurdi və Şimali Bask ölkəsinin digər tarixi rayonlarında olan Guyenne, Gascon və Béarn keçmiş əyalətində yerləşir. 1969-cu ilin oktyabr  ayında Aşağı Pireney Atlantik Pireney adlandırıldı.

## Qalereya

Fayl:Château de Pau 01.JPG|
Fayl:Villa belza.jpg|
Fayl:Gentau Pic du Midi Ossau.jpg|
Fayl:Gave Aspe Oloron-Sainte-Marie.jpg|
Fayl:Ainhoa, Pyrénées-Atlantiques.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  General Council website 
*  Archives of the Pyrenees-Atlantiques department website
*   Photography Panoramics 360° website
*  Prefecture official website
*  Pyrenees-Atlantiques Monuments, Villages, Walks and Attractions
*  Information on living, working and visiting Pyrenees Atlantiques
Azər Xudiyev

**Xudiyev Azər Manaf oğlu**  — otorinolarinqoloq, Azərbaycan Tibb Universitetinin professoru.

## Həyatı

## Təhsili
Azər Xudiyev 1976-1982-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin Pediatr ixtisasını oxumuşdur. 1984-cü ildə Qazaxıstanda "Uşaqlara otorinolarinqoloji xidmət"ində 3 ay müddətdində təlim keçmişdir. 1985-1989-cu illərdə İ.M.Secenov adına I Moskva Tibb Universitetində Otorinolarinqoloq ixtisasına yiyələnmiş, həmin illərdə: 1985-1988-ci illərdə "Endoskopik cərrahiyyə" İ.M.Secenov adına I Moskva Tibb İnstitutu təlimlərində iştirak etmişdir.

## İş fəaliyyəti
1983-1985-ci illərdə Ə.Qarayev adına 2 nömrəli Klinik Uşaq Xəstəxanasında həkim-LOR, 1985-1988-ci illərdə İ.M.Secenov adına I Moskva Tibb İnstitutunda aspirant, 1994-2007-ci illərdə ATU-da dosent, 2007-ci ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin professoru, 1996-cı ildən bu günədək isə Ə.Qarayev adına 2 nömrəli Klinik Uşaq Xəstəxanasının Baş həkimi vəzifəsindədir.

## Üzv olduğu qurumlar
* “Sağlamlıq” jurnalı, Azərbaycan, Bakı Redaksiyası;
* “Российская Оториноларингология“ jurnalı, Sankt- Peterburq, Rusiya Redaksiyası;
* “Детская оториноларингология” jurnalı, Rusiya Moskva, Redaksiyası;
* “Pediatriya” Azərbaycan, Bakı Redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.

## İstinadlar
Yuxarı Pireney

**Yuxarı Pireney** (, ) —  Fransanın cənub-qərbində yerləşən, Oksitaniya regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 65. İnzibati mərkəzi — Tarb. Əhalisi — 237 945 nəfər (departamentlər arasında 84-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Sahəsi — 4464&nbsp;km². Əsasən dağlıq ərazidir.

Departamentə 3 rayon, 34 kanton və 474 kommun daxildir.

## Tarixi
Yuxarı Pireney — 1790-cı ilin mart ayında yaradılmış ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Qiyen əyalətinin ərazisində yerləşir. Tarixi olaraq bu torpaqlar Bigorra vilayətinin bir hissəsi idi, sonra isə Qaskonun  bir hissəsi oldu. XVI əsrdə Navarra krallığının bir hissəsi idi, IV Qenrix  sayəsində Fransaya daxil edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Lourdes Sanctuaires 01.jpg|
Fayl:Picdumidi.jpg|
Fayl:Le Vignemale.jpg|
Fayl:Lac du Milieu de Bastan Hautes Pyrénées 02 BLS.JPG|
Fayl:Gavarnie-Cirque.JPG|

## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Département de Hautes-Pyrénées : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : Données Individuelles Budget principal seul - Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Conseil départemental
* Actualité spectacle et tourisme en Hautes-Pyrénées
* Tourisme dans les Hautes-Pyrénées

## İstinadlar
Gənc türklər üçlüyü

**Gənc türklər üçlüyü** və ya **Üç paşalar iqtidarı** (, ) — Osmanlı dövlətinin son dövrlərində, İttihad və Tərəqqi Partiyasına mənsub olan və idarəçilikdə mütləq söz sahibi üç şəxsin – Daxili işlər Naziri və Sədrəzəm Tələt Paşanın, Hərbi Nazir Ənvər Paşanın və Donanma Naziri Camal Paşanın de-fakto ittifaqına verilən qeyri-rəsmi ad.

## Varislik
1913-ci ildəki Bab-ı Əli hücumu ilə hakimiyyətə gələn bu üç paşa Osmanlı İmperiyasında bundan sonrakı dövrdə həqiqətdə tək söz sahibi insanlar oldular. Bu dövr Osmanlı İmperiyasının I Dünya Müharibəsində təsliminə qədər sürdü (30 Oktyabr 1918). İsmayıl Ənvər Paşa yalnız bir dəfə hər hansı bir hərbi fəaliyyətə (Sarıkamış Döyüşü) nəzarət etdi və Üçüncü Ordunu xarabalığa buraxdı. Birinci Suez Hücumu və Ərəb üsyanı Əhməd Djemalın ən əhəmiyyətli uğursuzluqlarıdır.
Mudros müqaviləsidən sonra,1918-ci il 2 Noyabr  günü bir Alman sualtı gəmisi ilə İstanbuldan qaçan Ənvər, Tələt və Camal Paşa daha sonra Erməni Deportasiyasının təsiri ilə edam cəzasına məhkum edildilər. Tələt və Camal Paşa Erməni birlikləri tərəfindən, Ənvər Paşa isə Rus inqilabı ərəfəsində Bəlçivan yaxınlığında baş verən bir döyüşdə öldürüldü.

## Türkiyə Cümhuriyyətində nüfuzları
Birinci Dünya müharibəsindən və sonrakı Türk İstiqlal müharibəsindən sonra yeni qurulan Türkiyə Cümhuriyyətinin əhalisinin çoxu, eyni zamanda qurucusu Mustafa Kamal Atatürk Üç Paşanı Osmanlı İmperatorluğunun I Dünya Müharibəsinə girməsinə səbəb olduğu üçün geniş tənqid etdi. 1912-ci ilin əvvəlində Atatürk (o vaxtkı Mustafa Kamal) Üç Paşalar Birliyi və Tərəqqi Komitəsi ilə əlaqələrini kəsdi, partiyanın götürdükləri istiqamətdən narazı qaldı, Ənvər Paşa ilə rəqabət inkişaf etdi. Sonralar Ənvər Paşa Türkiyənin Müstəqillik Döyüşünə qoşulmağa çalışsa da, Atatürkün rəhbərliyi altında olan Ankara hökuməti onun Türkiyəyə qayıtmasını və müharibə səylərinə qoşulmaq cəhdlərini əngəllədi.

## Şəkillər

Djemal Pasha2.png|Camal Paşa
Ismail Enver.jpg|Ənvər Paşa
Mehmed Talat Pasha.jpg|Tələt Paşa


## Həmçinin bax
* İkinci Məşrutiyyət
* Bab-ı Ali basqını

## Ədəbiyyat
* Allen, W.E.D. and R. Muratoff. *Caucasian Battlefields: A History Of The Wars On The Turco-Caucasian Border, 1828-1921.* Cambridge: Cambridge University Press, 1953. 614 pp.
* Bedrossyan, Mark D. *The First Genocide of the 20th Century: The Perpetrators and the Victims.* Flushing, NY: Voskedar Publishing, 1983. 479 pp.
* Derogy, Jacques. *Resistance and Revenge: "Fun Times" The Armenian Assassination of the Turkish Leaders Responsible for the 1915 Massacres and Deportations.* New Brunswick, NJ: Transaction Publishers and Zoryan Institute, April 1990. 332 pp.
* Emin Yalman, Ahmed. *Turkey in the World War.* New Haven, CT: Yale University Press, 1930. 310 pp.
* Joseph, John. *Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East.* Albany: State Univ. of New York Press, 1983. 240 pp.
* Kayalı, Hasan. *"Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the Ottoman Empire, 1908-1918"* 195 pp.
Sona və Luara

**Sona və Luara** () — Fransanın şərqində yerləşən , Burqundiya-Franş-Konte regionun departamenlərindən biri. İnzibati mərkəzi Makondur. Əhalisi 574 874 nəfərdir (departamentlər arasında 47-ci yer, 2010-ci ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Departamentin ərazisi 8575 km²-dir. Departamentin ərazisində Sona və Luara çayları axır. Bu çayları birləşdirən Mərkəzi Kanal da mövcuddur.

Departamentə 4 rayon, 57 kanton və 573 kommun daxildir.

## Tarixi
Sona və Luara, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Burundi və Bresse əyalətlərinin ərazisində yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Saône-et-Loire (septembre 2012) 032.JPG|
Fayl:Temple Janus angle.jpg|
Fayl:Abbaye Cluny Kreuzgang1.jpg|
Fayl:Chalon-sur-Saône--place-du-marché.jpg|
Fayl:Tournus abbaye.jpg|
Fayl:Arboretum, lac de Pezanin.jpeg| 


## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Département de Saône-et-Loire : Les Comptes des Communes et des groupements à fiscalité propre : Données Individuelles Budget principal seul — Données consolidées "Budget principal et budgets annexes"
* Conseil général
* portail Open data du Conseil général
* Archives départementales
Cənubi Afrika Milli müdafiə qüvvələri

**Cənubi Afrika Respublikasının Milli Müdafiə Qüvvələri** ( CARMMQ; ) — Cənubi Afrika Respublikasının dövlət müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü qorumaqla səlahiyyətli hərbi təşkilat. Quru, hərbi dəniz, hərbi hava qüvvələrindən və hərbi tibbi xidmətdən ibarətdir.

## Yaranması
CAR Milli Müdafiə qüvvələri 1994-cü ildə aparteid siyasətindən sonra konstitusiya edilən dəyişikliyə əsasən yaradıldı. Bu qurum sələfi Cənubi Afrika Müdafiə Qüvvələrini () əvəz etdi.
MXRA8

**Matriksin yenidən qurulması 8** — İnsanda MXRA8 geni tərəfindən kodlaşdırılan zülaldır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
Müqəddəs Kiril və Mefodiy adına Bolqarıstan Milli Kitabxanası

[thumb|Bolqarıstanın [Sofiya|Sofiya şəhərində yerləşən kitabxananın binası]]
**Müqəddəs Kiril və Mefodiy adına Bolqarıstan Milli Kitabxanası** – 4 aprel 1878-ci ildə yaradılmışdır. Kitabxananın fondunda IX-XIX əsrlərə aid slavyan, yunan, şərq və digər xarici arxivlər, əsərlər, həmçinin 1,5 mln. bolqar tarixi sənədləri və s. mühafizə edilir. Yaradılmasından 3 il sonra kitabxana milli status almışdır. 1924-cü ildə kitabxana Bolqar Milli İntibah Arxivi ilə birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Corc Martin

**Corc Reymond Riçard Martin** () — amerikalı yazıçı, ssenarist və prodüserdir. Yazdığı əsərlər, əsasən, fantaziya, elmi-fantastik və qorxu janrlarındadır. Fantastik qurğu janrında yazılan "Buz və Alovun Nəğməsi" adlı romanlar seriyası onun ən məşhur əsəridir. Bu əsərin əsasında "Taxtların Oyunu" adlı teleserial hazırlanmışdır.

## Həyatı
Corc Reymond Riçard Martin 20 sentyabr 1948-ci ildə Bayonne, Nyu-Cersi'də anadan olmuşdur. Atası italyan, anası isə yarı irland əsillidir.

İlk təhsilini Mary Jane Donohoe məktəbində almış, sonra isə Marist kollecində davam etdirmişdir. Məktəb illərində o əsərlər yazıb satmağa başlamışdı.

Ali təhsilini Şimal-Qərb Universitetində jurnalistika ixtisası üzrə almışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Taxtların oyunu (teleserial, 2011)
Alişan dağları

**Alişan** () — Tayvanda, Yuşan dağından bir qədər aralıda yerləşən dağ sistemi. Dağ sistemi ərazisində Alişan Milli Təbiət Parkı, (), istirahət zonası və təbiət qoruğu yerləşir. Park ümumilikdə 415&nbsp;km² ərazini əhatə edir (45 ha). Parka qoruq dağları, dörd qəsəbə, şəlalələr və yüksək dağlıq ərazidə çay plantasiyalarıdaxildir. Szyai şəhəri ilə Alişan meşə dəmiryolu xətti, avtomobil yolu vastəsi ilə əlaqələnir. Park gəzinti yolları və çığırların kəsişdiyi ərazidədir
Alişan dağlıq vilayətini çoxlu sayda turist və alpinist ziyarət edir. Bu dağ Tayvanın ən görməli yerlərindən biri hesab edilir və ölkənin milli rəmzlərindən biridir. Burada yerli çay və vassabi xüsusi məşhurluğa sahibdir. İnibati baxımından Tayvan, Chiayi vilayəti, Alişan rayonu
ərazisinə daxildir.

## Coğrafiya

### İqlimi
İqlimi yüksəkliklərdən asılı olaraq subrtopik və ya tropik ola bilir.

Orta temperatur:

Alçaq yüksəkliklərdə: 24&nbsp;°C (yayda), 16&nbsp;°C (qışda).

Orta yüksəliklərdə: 19&nbsp;°C (yayda), 12&nbsp;°C (qışda).

Hündür yüksəkliklərdə: 14&nbsp;°C (yayda, 5&nbsp;°C (qışda)

### Topoqrafiya
Hündürlüyü 2000 metrdən yüksək olan zirvələr: 25

Ən hündür nöqtəsi: Dadaşan(大塔山), 2,663 m.

Silsilənin orta yüksəkliyi: 2,500 m.

## Bitki və yabanı həyat
*[[Taiwania]] cryptomerioides*

*[[Chamaecyparis]] formosensis*

*[[Chamaecyparis]] taiwanensis*

*[[Cunninghamia]] konishii*

*[[Pine|Pinus]] taiwanensis*

*[[Spruce|Picea]] morrisonicola*

*[[Pseudotsuga]] sinensis*

*[[Abies]] kawakamii*

*[[Tsuga]] chinensis*

## Tarixi

Tayvanın yüksək dağlıq ərazilərində yerli Szou qəbilələri yerləşmişdir. Çinlilər dağ ətəyi zonalara XVII əsrin ortalkarında köçmüşlər. Ancaq XVIII əsrin sonlarına qədər dağların ucqarlarına yayılmamışdılar. Sonradan isə onlar Juyli (瑞里), Juyfun (瑞峰), Sıdim (隙頂) və Fenmsiku (奮起湖) qəsəbələrini salmışlar. Yerlilərlə silahlı toqquşmadan sonra çinlilər dağların ucqarılarına qədər yayıla bildilər.

Yaponlıar adanı ələ keçirdikdən sonra onlar burada həmişə yaşıl sərv ağacını aşkarlayırlar. Meşə sənyesini inkişaf elətdirmək məqsədilə ensiz dəmir yolu çəkilir. Hazırda Alişan meşə dəmiryolu turistlərin istifadəsindədir. Yaponlar ərazini milli park etmək niyyətində idilər.
1970-ci ildən turizm əsas gəlirli sahəyə çevrilıir. Əksinə meşə təsrrüfatı isə geri qalmağa başlayır. 1980-ci ildə buradan şose yolu çəkilir. 2001-ci ildə isə bölgə milli park elan edilir. 2009-cu ildə dəmir yolu böyük zərər görmüşdür. 2014-cü ildə yalnız Chiayi-dən Fenqihuya qədərki hissəsi yenidən açılmışdır.

## Görməli yerləri
* **Fensihu** (奮起湖) — 1400 m yüksəklikdə, Alişan meçə dəmir yonunun mərkəzi hissəsinə yaxın ərazidə ağac materiallarınfdan inşa edilmiş kiçicik. Burada əsrarəngiz mənzərənin içində sintoist bir məbəd vardır. Burada yerli məhsullar və bambuk yetişdirilir. Dəmiryolu vaqomnlarında çinlilərə xas olan Fencihu qida qutularında xörəklər təhlik olunur.

## Mənbə
* Alishan Township Office
Qreko burnu

**Qreko**, **Kapo Qreko**, **Kavo-Qreko** (,  «yunan burnu») — Kipr adasının cənub-şərqində yerləşən burun. Famaqusta körfəzinin cənub, Ayiya Nap buxtasının şərq nöqtəsini təşkil edir.
 

## Təsviri
Qreko burnu Kiprin ən ucqar şərq nöqtəsidir. Halbuki, Kipr adasının ən ucqar nöqtəsi Zəfər burnudur. Zəfər bunu isə Şimali Kipr Türk Respublikasının ərazisinə daxildir. Burun ensiz bərzəxlə adaya birləşir. Burunla ada arasında nisbətən iri körfəz vardır. Körfəz bərzəxin cənub-qərbindədir. Onun şimal-şərqində isə Mavi laqun yerləşir.

Burun məşhur turizm zonaları olan Ayoiya-Napa və Protaras arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Ayoiya-Napaya daxildir.  Burun daşlıq ərazini əhatə edir. Burada dayvinq, snorklink və su altı ov həvəskarlarını özünə cəlb edir. Əfsanəyə görə Qreko burnu sularında Ayya-Nap adlı  bədheybəd yaşayır. Dəniz üzərindən köçən quşlar adətən burunda dincəlirlər. 
Burunun ucqar şərq hissəsində mayak yerləşir. Burun Yunan Kiprinin Yaxın Şərq regionuna ən yaxın nöqtəsidir. Beyrutla arasında məsafə 177&nbsp;km-dir. Sahillərini Aralıq dənizinin bir hissəsi olan Livan dənizi ilə yuyulur.

## Radiolakasiya stansiyası
Qreko burnunun şərq hissəsi turistlər üçün qapalıdır. Bu əsasən Souqla yarımadasının ərazisidir. Belə ki, bura Kipr adasında Britaniyaya məxsus olan dörd anklavdan biridir (Olimbos dağı, Akrotiri və Dekeliya). Bura bir Britaniya hərbi bazasıdır və burada radiolakasiya yerləşir. Hərbi radardan başqa Yaxın Şərqdə yayımlanan «Monte Marlo» radiosunun stansiyasına sahibdir (Trans World Radio).

## Milli park
Ayoiya-Napa əzasində, «Kavo Qreko» meşə parkı yerləşir. Park  384,9 ha ərazini əhatə edir. Onun ərazisində nadir bitki növləri vardır. Burad təkcə səhləbkimiləırə aid 39 növ yayılmışdır. Burad Vaxtsızçiçək, Zəfəran və Süsən bitkiləri yayılmışdır. Avropa ittifaqının Narura 2000 proqramına daxil edilmişdir.

Parkın inkişaf planına əsasən burada idman meydançası hazırlanmış, piknik əraziləri təşkil edilmişdir. Dayvinq, üzgüçülük, paraselinq (paraşutla uçuş katerlə üzmək), balıq ovu, velosiped, alpinizm, piyada və atla gəzinti kimi sahələr təşkil olunmuşdur. 
Burunda Afrodita məbədi yerləşir. Burun sıldırımlı sahilləri və şəffaf suları seçilir.

Parkın ən görməli yerləri siyahısında  «Sevgililər körpüsü»  və ya «qarğa arkası» () və Ayoiya-Anar məbədi ön yerdədir

## İstinadlar

## Qalereya

FamagustaDistrict 01-2017 img06 Cape Greco.jpg|
Cape Greko 03.JPG|
Cape Greco 02.JPG|
Cape Greco 04.JPG|
Sea caves Cape Greco 9.jpg|
FamagustaDistrict 01-2017 img09 Cape Greco.jpg|
Şaman burnu

**Şaman burnu** (, ) — Baykal gölünün qərb qutaracağında, Slyudyanka şəhəri ilə Kultuk qəsəbəsi arasında yerləşən burun. Yerli sakinlər və turistlərin ən sevimli istirahət məkanlarından biridir.

Gölün içərilərinə 600 m məsafədə daxil olur. Kultuk körfəzinin mərkəzində yerləşir. Burunun şərq hissəsi «Starı kamen» adlanır. Eni 30 m, uzunluğu isə 200 netrdən çoxdur. Əsas buruna 10 m eni olan bərzəxlə birləşir.

## Toponim və yerli adətlər
Buryatlar arasında burun müqəddəs sayılır. Buryatca *Ayxa-Şulun* adlanır və tərcümədə «Köhnə daş» mənasını verir. Deyilənə görə burada mağaraların birində şaman dəfn olunmuşdur. Bundan sonra burun qurbangaha çevrilir. Burunun hazır ki, adı da buradan götürülmüşdür.

## Geologiya
Şaman burnu Hamar-Daban daş sisteminin bir davamıdır. Onun uzunluğu 640 metrdir. Əsasən qranit və mərmərdən təşkil olunmuşdur. Bəzi hissələr isə əhəngdaşıdır. Burada əhəng daşından dolayı mağaralar vardır. Şaman burnunda vaxtı ilə "Xortum qayası" olmuşdur. Xortum adını xarici görünüşündən almışdır. Onun şəkli olan açıqcalar da buraxılırdı. Ancaq qaya əhəng daşı olması səbəbi ilə partladılmışdır.

## Arxeoloji tapıntılar
Bəzi məlumatlar görə burunda 1860-cı illərdə aparılmış qazıntılar zamanı qədim insan skeletləri və kəlləsi aşkarlanmışdır. Anvcaq bunu isbatlayan dəlillər yoxdur. 1924-cü ildə Pavel Xoroşix, 1929-cu ildə isə Aleksey Okladnikov burunda arxeoloji qazıntılar aparmışdır. Onlar burundan müxtəlif artefaktlar aşkarladığını bildirmişdir.

Burunda genişmiqyaslı arxeoloji qazıntılara 13 oktyabr 1962-ci ildən başlanılmışdır. 1965-ci ildə şagirdlər qazıntılar arasından insan kəlləsinə aid sümük aşkarlayırlar. Bir müddət sonra Aleksey Timvanenko qayıq ilə burun sahillərinə reydə çıxır. Burad iki skelet aşkarlayır. Buradan aşkarlanan tapıntılar neolit dövrünə aid olmuyşdur. Burada əmək alətləridə aşkarlanır.
 
Bundan başqa Şaman burnunda müxtəlif dövrlərə aid olan 6 arxeoloji abidə aşkarlanmışdır.

## Mağaralar
baykal sahilində çoxlu sayda mağara vardır. Onlardan bir çoxu Şaman burnunda yerləşir. Bu mağaralarda qədim insan məskənləri olmuşdur. Üstəlik qaya üstü reəsmlərə də rast gəlinirdi. Ancaq hazırda mağaralar suyun altındadır. Buna səbəb Baykalın səviyyəsinin qalxmasıdır. ancaq mağaralardan birini göldən qayıqla üzərkən, qışda isə quz üzərindən görmək mümkündür.
## Müasir vəziyyət
Baykalın səviyyəsi İrkutsk SES və İrkutsk su anbarının inşasından sonra artmışdır. Yolun bir qismi suyun altında qalmışdır. Olxinski platosu və Baykal gölünün sahili ilə Baykal avtomagistralı keçir. 
## Mənbə
* Şaman burnu 
* Шаманский мыс - как добраться
* «В защиту Шаманского мыса» и другие статьи 

## İstinadlar
Sarta

**Sarta** (, ) — Fransanın qərbində yerləşən, Pei-de-la-Luar regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 72. İnzibati mərkəzi — Le-Man. Əhalisi — 579 497 nəfər (departamentlər arasında 46-cı yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 6206 km². Departamentə 3 rayon, 40 kanton və 375 kommun daxildir.

## Tarixi
Sarta — 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Men əyalətinin ərazisində yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Le Mans muraille Gallo Romaine nord-est.JPG|
Fayl:Le Mans - St Julien SGW (large version).jpg|
Fayl:908 lm2008 montagny.jpg|
Fayl:La Ferte Bernard - Eglise ND Marais 15.jpg|
Fayl:Le Lude castle, aerial view.jpg|
Fayl:FR-GD-Courtanvaux1.JPG|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Prefecture
*  General Council
*  Sarthe information
Tom Finni

**Sir Thomas "Tom" Finni** () —Preston North End FC, da hücumçu mövqeyində oluş İngilis milli futbol oyunçusudur.

## Karyerası
1946-cı ildə peşəkar karyerasına başlayan oyunçu və 1958-ci ilə qədər Preston North End-də forma geyinib.

## İstinadlar
Net Lofthaus

**Nathaniel "Net" Lofthaus** () — İngilis köhnə milli futbolçu olub Bolton Wanderersdə oynamışdır. İngiltərə milli futbol komandasında 1950–1958-ci illər arasında 30 qol atmışdır.

## İstinadlar
Mehmet Nazim Bəy

**Mehmet Nazim Bəy** () (1886, Kayseri, Osmanlı İmperiyası - 1921, Afyonqarahisar, Türkiyə)  — Türk əsgəri.

## Həyatı
1886-cı ildə Türkiyənin Kayseri şəhərində anadan olmuşdur. Atasının adı Cəmal Bəy idi. Beşiktaş Hərbi Məktəbini Və Çəngəlköy Hərbi Liseyini bitirdi. 1907-ci ildə Hərbi Məktəbdən leytenant rütbəsi ilə məzun oldu. 1910-cu ildə Osmanlı Hərbi Kollecini kapitab rütbəsi ilə bitirdi. 1915-ci ildə 6-cı Korpusun heyətində iştirak etmişdir.  Eyni ildə 16-cı firqə heyətinin, daha sonra isə 19-cu firqə heyətinin rəhbəri  vəzifəsinə təyin edildi. 1917-ci ildə Rumıniyada alman marşal Avqust von Makenzenin qərargahında xidmət etmişdir.

## Hərbi fəaliyyəti
1917-1918-ci illərdə Osmanlı Rumeli Silahlı Qüvvələrinin komandanlığına təyin edildi. 1919-cu ildə ingilislərin onu həbs etmək niyyətlərində olduğunu öyrənəndə  Kuva-yi Milliyeyə qoşulmaq üçün İstanbulu tərk edərək Anadoluya getdi.

1919-1920-ci illərdə 7-ci süvari alayına komandirlik etdi. Birinci İnönü döyüşündə komandirlik etdiyi 4-cü Piyada firqəsi yunanlar ilə vuruşdu və döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. İkinci İnönü döyüşünə qoşuldu.

Kütahya-Əskişəhər döyüşlərində Yumruçal yamacında yanğın xəttinə doğru irəliləyərkən yunan topçu dəstəsinin açdığı atəş nəticəsində yaralandı. 15 iyul 1921-ci ildə vəfat etdi.

Nəşi Ankaraya gətirildi və Ankara Şəhidlər Xiyabanında dəfn edildi. Ölümündən bir gün sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən polkovnik rütbəsi ilə təltif edilərək “Şəhid Polkovik Nazim Bəy” () adıyla anıldı.

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi
*

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 234.
İçəri Şəhər (Vyana)

**İçəri Şəhər** — Vyananın 1-ci rayonu və tarixi şəhər mərkəzi. 1850-ci ildə Vyana rayonları təyin olunana qədər Vyana sözü bu bölgəni ifadə edirdi.

Rayon ənənəvi olaraq dörd bölgəyə bölünür: Stubenviertel (Şimali Şərq), Kärntner Viertel (Cənub-Şərq), Widmerviertel (Cənub-Qərb), Schottenviertel (Şimal Qərb).

Rayon, şəhərin ən əhəmiyyətli biznes mərkəzidir və 100,745 işçisi, korporativ mərkəz və turizm sahələri vardır.

Ərazi 2001-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Kordova (departament)

**Kordova** () — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, ölkənin şimalında, Karib düzənliyində yerləşir. Şimaldan Karib dənizi, şimali-şərqdə Sukre departamenti, şərqdə Bolivar departamenti və cənubda isə Antokiya departamenti ilə sərhəddir. İnzibati mərkəzi Monteriya şəhəridir. Departamentin adı, Kolumbiyanın müstəqilliyi üçün çalışan General Xose Maryia Kordovanın adından götürülmüşdür.
## Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Sesar (departament)
* Bolivar (departament)
* Arauka (departament)
* Boyaka
* Kaldas
* Kaketa (departament)
* Kundinamarka

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Página oficial de la gobernación de Córdoba 
* Universidad de Córdoba
* Diario El meridiano de Córdoba 
* Portal oficial de la Comunidad Virtual en Córdoba
* Universidad del Sinú -EBZ- Montería - Córdoba
* Universidad Pontificia Bolivariana Seccional Montería - Córdoba
Akariform gənələr

**Akarifon gənələr ** () — Hörümçəkkimilər sinfinə aid dəstə.

## Haqqında
Gənəkimilər arasında bu dəstə ən böyüyü olub, 30000-dən artıq növü birləşdirir, özü də bu rəqəm gerçəklikdən çox uzaqdır. Akariform gənələrin növmüxtəlifliyi çox zəngindir. Bu dəstənin gənələri qalan bütün araxnidlərlə müqayisədə yumurtadan daha erkən inkişaf mərhələsində, qısa qarınlı altıayaqlı sürfə şəklində çıxırlar. Sürfə nimfaya çevrilir, o da üç dəfə qabığını dəyişərək yaşlı gənəyə çevrilir. Nimfal dövr ərzində qarıncığın seqmentləri və dördüncü cüt ətraflar əmələ gəlir. Akariform gənələrin xırda bir ibtidai qrupu vardır ki, onlarda həyat forması sürfədən yaşlı fərdə kimi dəyişmir. İbtidai formalar bütün ömürlərini nəm torpaqda çürümüş bitki qalıqları arasında keçirirlər və başqa gənələrə xas olan keçid fazaları onlarda olmur. Onlar həddən artıq nəmişlik sevəndirlər. Başqa tərəfdən, akariform gənələr, qurudakı həyatlarının böyük bir zaman kəsiyi ərzində öz kiçik ölçüləri sayəsində onlar qarşısında, açılan uyğunlaşma imkanlarından maksimal şəkildə istifadə etmişlər. Bunun nəticəsində həmin gənələr hər yerdə torpaqda və hər cür üzvi substratlarda məskunlaşmış, bitki və heyvanlara artıq yeni parazit keyfiyyətlərində keçmişlər. Ayrı-ayrı növlər hətta su hövzələrinə keçmişlər. Bütün bunların nəticəsi kimi akariform gənələrin həyat siklinin müxtəlif uyğunlaşma dəyişiklikləri əsasında onların böyük müxtəlifliyi meydana çıxmışdır. Gənələrin həyat siklinin müqayisəli şəklində nəzərdən keçirdikdə ayrı-ayrı inkişaf fazalarının ixtisaslaşması, metamorfozun mürəkkəbləşməsi, eləcə də diridoğma müşahidə edilir. Dəstə iki yarımdəstəyə bölünür : sarkotiform və trombidiform gənələr.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. II cild. Buğumayaqlılar tipi. — Bakı: Elm, 2004–388 s.

## Xarici keçidlər
* Hörümçəkkimilər sinfi
* Acariformes
* панцирный клещ (лат. Oribatida) — отряд клещей из надотряда Acariformes
Mərkəzi Kanal (Fransa)

**Mərkəzi Kanal** () —  Sona və Luara departamentində yerləşən  kanal (Burqundiya-Franş-Konte, Fransa).

Kanla, 1784-1791-ci illərdə tikilmiş və Sona və Luara çaylarını birləşdirən  *112 km* uzunluğunda və *61 hövzəsinə* malikdir. Sona çayından başlayan kanal Şalon-sür-Sondan, Diquendə yerləşən Luara  kanalı ile bağlanır. Ən yüksək nöqtə - dəniz səviyyəsindən 301 m, ən aşağı - Şalon-sür-Sonda 175 m.

Ən mühüm limanlar Duquen, Monso-le-Min, Şani, Şalon-sür-Son. Əsas yüklər - tikinti materialları, kömür, metallar 

## Qalereya

Pont-levant Montceau-les-Mines.JPG
CanalduCentreFrance2.jpg
Canal du centre à Paray-le-Monial.JPG
CanalduCentreFrance1.jpg

## Həmçinin bax
* Sona və Luara
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Canal du Centre with maps and details of places, ports and moorings on the canal, by the author of *Inland Waterways of France*, 8th ed., 2010, Imray
* Navigation details for 80 French rivers and canals (French waterways website section)
*Navigating the Canal du Centre in 2007
Tomas Kun

**Tomas Samuel Kun** () — amerikan fiziki, elm tarixçisi və filosofu. Kunun ən əhəmiyyətli əsəri 1962-ci ildə yayımlanan *Elmi inqilabların strukturu* adlı kitabıdır. Bu kitab həm akademik ictimaiyyət, həm də populyar elm dairələrində böyük təsir buraxmış və məşhur *paradiqma sürüşməsi* terminini daxil etmişdir. 

Tomas Kun elmi biliyin inkişafı haqqında əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Kuna görə elm sahələri bir istiqamətdə və davamlı inkişafdan çox mütəmadi olaraq paradiqma sürüşmələrindən təsirlənir və bu paradiqma sürüşmələri alimlərin daha öncə keçərli qəbul etmədikləri tezislərə qarşı yeni bir anlayışın ortaya çıxmasına səbəb olur. Bu səbəblə "elmi doğru" anlayışı hər hansı bir zamanda sadəcə tərəfsizlik meyarı ilə təyin oluna bilməz; elm dairələrində fikir birliyi də elmi cəhətdən doğru fikrin yaranmasında eyni dərəcədə dəyərlidir. Rəqabət edən paradiqmalar çox zaman müqayisə edilmir, çünki paradiqmalar gerçəkliyin rəqabət edən və uzaqlaşdırıla bilməyən şərhləridir. Bu səbəblə elm anlayışımız əsla tam obyektivliyə söykənə bilməz. Bütün obyektiv çıxarışlar bu nəticələri alan araşdırmaçı və iştirakçıların şəxsi dünyagörüşü və şərtlənməsindən təsirləndiyi üçün subyektiv perspektivlər də nəzərə alınmalıdır.

## Biblioqrafiya

* Bird, Alexander. Thomas Kuhn. Princeton and London: Princeton University Press and Acumen Press, 2000.
* Fuller, Steve. Thomas Kuhn: A Philosophical History for Our Times. Chicago: University of Chicago Press, 2000. 
* Hoyningen-Huene, Paul. Reconstructing Scientific Revolutions: Thomas S. Kuhn's Philosophy of Science. Chicago: University of Chicago Press, 1993.
* Kuhn, T.S. The Copernican Revolution. Cambridge: Harvard University Press, 1957.
* Kuhn, T.S. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press, 1962.
* Kuhn, T.S. The Essential Tension: Selected Studies in Scientific Tradition and Change. Chicago: University of Chicago Press, 1977.
* Kuhn, T.S. Black-Body Theory and the Quantum Discontinuity, 1894-1912. Chicago: University of Chicago Press, 1987.
* Kuhn, T.S. The Road Since Structure: Philosophical Essays, 1970-1993. Chicago: University of Chicago Press, 2000.

## İstinadlar

Burman, J. T. (2007). "Piaget No 'Remedy' for Kuhn, But the Two Should be Read Together: Comment on Tsou's 'Piaget vs. Kuhn on Scientific Progress'". Theory & Psychology. 17 (5), s. 721–732.http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0959354307079306
İmre Lakatos

**İmre Lakatos** () — elmi inkişafla əlaqədar olan tədqiqat proqramları ilə məşhurluq qazanmış olan müasir elm filosofu. Lakatos, eyni zamanda klassik elm anlayışına qarşı etirazları ilə tanınmışdır.

## Düşüncələri
Pozitivist elm idealı və anlayışını tənqid edən Lakatosun fikrincə, elmdə yekun doğrulama və yekun rədd etmə yoxdur. Elm səhvə yol verə  bilər, xətaya düşə bilər . Elmdə dəqiq səhvlərlə düzlərin ola bilməyəcəyini söyləyən Lakatosun sözlərinə görə, həqiqəti qarantiya altına almaq və həqiqəti təmin etmək üçün ümumi-keçərli, universal və rasyonal üsullar yoxdur. Buna görə elm müəyyən və dəyişilməz bir metod ola bilməz. Bu baxımdan Pol Feyerabendə təsir etdi; Bilinir ki, onun məşhur *İdarə etmə* kitabı  Lakatos ilə yazışmalarının məhsuludur. Bu yolla, Lakatos elmin rasional irəliləməsini sübut etməyə çalışır.

## İstinadlar
Verifikasiya prinsipi

**Verifikasiya prinsipi**, biliyi təcrübə, müşahidə və eksperimentin verdiyi məlumatlarla tutuşdurmaq yolu ilə yoxlamaq.
Səlahəddin Adil Paşa

**Səlahəddin Adil Paşa** () () — Türk əsgər və siyasətçi.

## Həyatı
Səlahəddin Adil 19 yanvar 1882-ci ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.

## Hərbi fəaliyyəti
1902-ci ildə Qərargah kapitanı oldu. 1905-ci ildə Şam şəhərindəki 5-ci orduya, 1906-cı ildə isə Selanikdəki 3-cü orduya təyin edildi. 1906-cı ildə İstanbuldakı Türkiyə Quru Qoşunları məktəbində müəllim köməkçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. 31 mart hadisəsi zamanı Hərəkat ordusunda xidmət edirdi. 1910–1911-ci illərdə Buxarest şəhərinin meri oldu. İtaliya-Osmanlı müharibəsinə və Balkan müharibələrinə qoşuldu. Birinci Dünya müharibəsində Çanaqqala və Şərq cəbhələrində iştirak etdi.

Çanaqqala müharibəsindən öncə Çanaqqala İstehkam Mövqe Komandirliyində qərargah rəhbəri kimi xidmət etmişdir. Müharibə dövründə isə Üçüncü Krit müharibəsində 12-ci şöbəyə komandirlik etdi. Birinci Kərəvizdərə müharibəsinə rəhbərlik etdi. Anafartalar qrup komandiri Mustafa Kamal Atatürkün əmrində 12-ci şöbə komandirliyində vəzifəyə təyin edildi.

1920-ci ildə fransızların işğal bölgəsində Kuva-yi Milliyeni formalaşdırmaq və fransızların bölgədə yayılmasının qarşısını almaq üçün Adana cəbhəsinin komandiri təyin edildi. 1921-ci ildə Qərb cəbhəsində 2-ci korpus komandiri kimi Sakarya Meydan müharibəsinə qoşuldu. Döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara və şücaətlərə görə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və paşa oldu. Daha sonra Milli Müdafiə Nazirliyinin müşaviri vəzifəsinə təyin edildi. Daha sonra Milli Müdafiə Nazirliyinin müşaviri vəzifəsinə təyin edildi. Böyük hücum və Dumlupınar döyüşünü ilk məclisdəki millət vəkillərinə bildirən ilk şəxs idi. Mudanya barışığından sonra İstanbul şəhərinin hərbi nəzarəti tədricən onun nəzarətində olan 81-ci alayın nəzarətinə verildi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin İstanbul Komandirliydə vəzifəyə təyin edildi. Müharibədən sonra qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə təltif edildi. 23 sentyabr 1923-cü ildə öz istəyi ilə general-mayor rütbəsindən istefa verdi və təqaüdə çıxdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 9-cu dövründə Ankaranın millət vəkili seçildi. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin iqtisadi komissiyasının sədri vəzifəsində çalışmışdır. 7 iyul 1953-cü ildə millət istefa etdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 117.
Baluan Şolaq

**Baluan Şolaq** () və ya **Nurməhəmməd Baymırzaulı** (;  1864, Karaoktel, indiki Aqmola vilayəti, Qazaxıstan – 1919, Kayraktı, indiki Cambul vilayəti, Qazaxıstan) — Qazaxıstan musiqiçisi, bəstəkarı, dombraçalanı, igidi və döyüşçüsü.

## Bioqrafiya
Əslən ulu juzlardan biri olan dulatların Sambet tayfasından olan Nurməhəmməd Baymırzaulı 1864-cü ildə indiki Qazaxıstanın Aqmola vilayətində, Şu çayının sahillərində yerləşən Karaoktel kəndində anadan olmuşdur. Atasının adı Baymırza, anasının adı isə Qaynıkey olub. Uşaqlıqda xalq mahnıları oxuyar və dombra ifa edərdi. Gənc yaşlarında Baluan Şolaq () ləqəbini qazanmışdır. Daha sonra Şolaq müxtəlif aullar gəzmiş, istedadlı gənc dombraçalanları öz yanına almış və o dövrün adət-ənənələrinə uyğun əyləncə yığıncaqları qurmuşdur. Baluan Şolaq onun müəllimləri hesab edilən Birjan-sal və Axan Serinin əsərlərini ifa edər, onları xalq arasında məşhurlaşdırırdı. O, özünün bəstələdiyi və yazdığı mahnıları da oxuyardı.

Baluan Şolaq Kokçetau, Karaotkel, Bayanaul, İrtışətrafı və Sarısuətrafı kəndləri gəzmiş və Sarıarka və Yeddisu vilayətlərinin xalq mahnıları yayırdı. Onlar arasında «Aşılı-Ayrık», «Baluan Şolaq», «Dikildek», «Kokşetau», «Qosalka», «Qos baraban», «Qos perne», «Qulan kisines», «Kenje qonır» «Jeldirme» var. Rusiya musiqi etnoqrafı Aleksandr Viktoroviç Zatayeviç Baluan Şolaqın bəzi xalq mahnılarını qeydə almış və onları «Qazax xalqının 1000 mahnısı» və «500 qazax mahnısı və kyuyu» adlı kolleksiya kitablarına daxil etmişdir.

Baluan Şolaq yaxşı at sürücüsü idi. O, əyləncə üçün at belində olarkən çoxlu akrobatik hərəkətlər göstərərdi. Baluan Şolaq həmçinin güclü bir pəhləvan olaraq tanınırdı. O, on dörd yaşında ikən 20 yaşlı pəhləvanları məğlub edərdi. Baluan Şolaq Omsk şəhərində keçirilən bir müsabiqədə Sevr adlı məşhur bir güləşçini məğlub etmişdir. O, 49 yaşında ikən Karon adlı bir güləşçi ilə güləşmiş və onun belini qırmışdır.

## İstinadlar
Mirzə Abdulla

**Mirzə Abdulla Fəraxani** (tam adı: *Mirzə Abdulla Ağa Əli Əkbər oğlu Fəraxani*, ;  12 oktyabr 1843, Şiraz, Qacarlar dövləti – 18 mart 1918, Tehran, Qacarlar dövləti) — İran tarzəni, sətarçalanı, Radif musiqi sənətinin qurucularından biri (digəri Mirzə Hüseynqulu Fəraxani). O, eləcə də XX əsr İran setarçalanı Əhməd İbadinin atası olmuşdur.

## Bioqrafiya
Mirzə Abdulla Ağa Əli Əkbər oğlu Fəraxani 12 oktyabr 1843-cü ildə Şirazda anadan olmuşdur. Mirzə Abdulla qardaşı Mirzə Hüseynqulu ilə birlikdə Radif musiqi sənətinin baniləri olublar. Mirzə Abdullanın həyatı və fəaliyyəti haqda çox az məlumat mövcuddur. Mənbələrə görə, Mirzə Abdullanın atası Ağa Əli Əkbər Fəraxani Məhəmməd Şah Qacarın və Nəsrəddin Şahın hakimiyyəti dövrlərində saray musiqiçi olmuşdur.

Mirzə Abdullanın atası hələ o uşaq ikən vəfat etmişdir. Buna görə onu və qardaşını Əli Əkbərin qardaşıoğlu və tələbəsi Ağa Qulamhüseyn öz himayəsinə almışdır. Mirzə Abdullaha tar və sətar çalmağı böyük qardaşı Mirzə Hüseynqulu öyrətmişdir.

Mirzə Abdulla Tehranda bir musiqi məktəbi açmış, çoxlu şagirdə dərs keçmişdir. Onun dörd oğlu olmuşdur. Onlar Mulud, Məlik, Cavad və Əhməd idi.

## İstinadlar