open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agama bibronii

**Agama bibronii** (*Bibron aqama kərtənkələsi* və ya *Şimali Afrika qaya aqaması*) — Şimal-Qərbi Afrikadan olan Agamidae fəsiləsinə aid bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Agama bibronii" orta ölçülü bir kərtənkələdir, ümumi uzunluğu 25–30 sm-ə qədər böyüyür, bunun 15 sm-i silindrik quyruqdan ibarətdir. Arxa tərəfdəki pulcuqlar nisbətən böyükdür və hər bir pulcuq digərləri ilə eyni ölçüdədir. Boynunda və başının yan tərəfində bəzi dikənlər var, boğazı isə qırışlıdır. Erkəklər dişilərdən daha iridir. Arxa tərəfi boz-yaşıl rəngdədir və qəhvəyi ləkələrlə işarələnmişdir, başı isə gözlərin ətrafında narıncı haşiyə ilə mavi rəngdədir. Çütləşmə dövründə erkəyin başı və bədəni mis-narıncı rəng alır, bədənin qalan hissəsi isə bənövşəyi-mavi rəngə çevrilir və quyruqda daha açıq rəngli halqalar görünür. Dişilər əsasən mavi-boz rəngdədir, arxa tərəfləri narıncı-sarı rəngdədir və qırmızı zolaqlarla işarələnmişdir. Rəng yaş və günəşə məruz qalma səbəbindən də dəyişə bilər. Cavan fərdlərdə yetkinlikdə dikənlərin çıxacağı yerlərdə tuberkullar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uromastyx ornata

**Uromastyx ornata** (*Bəzəkli mastiqur*) — Agamidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Uromastyx ornata" ümumi uzunluğu təxminən 35 sm-ə (14 düym) qədər çata bilir. Bu orta ölçülü kərtənkələlər cinsin ən rəngli növlərindən biridir. Bədən rəngi olduqca dəyişkəndir, lakin əsasən yaşıl rəngdədir və bir sıra sarı halqalarla örtülüdür. Onların xeyli uzun, çox dikənli və bir qədər yastı quyruğu var, bu quyruq 20-23 seqmentdən ibarətdir. Qulaq açılışının ön kənarında bir neçə böyümüş pulcuq var. Budların üst tərəfində kiçik dikənlər mövcuddur.
Onlar cinsi dimorfikdir, yəni bədən rəngi fərqli cinslərdən asılıdır. Erkəklərdə arxa tərəfin əsas rəngi yaşıl, mavi və ya qırmızıdır, tünd qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür, bu zolaqlar sarı ilə doldurula bilər və ya yuvarlaq sarı ləkələrlə örtülü ola bilər, tez-tez eninə zolaqlar əmələ gətirir. Dişilər daha solğundur, arxa tərəfləri açıq qəhvəyi rəngdədir və açıq sarı eninə xətlərlə örtülüdür. Qarın hissəsi ağ rənglidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uromastyx princeps

**Uromastyx princeps** — Ümumiyyətlə "princely mastigure", "princely spiny-tailed lizard" və ya "Somali mastigure" kimi tanınan, Agamidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü.

## Coğrafi yayılması və yaşayış mühiti

Bu növ Afrika buynuzuna endemikdir. Somali xaricində harada rast gəlinməsi dəqiq məlum deyil. Ehtimal ki, şərqi Efiopiyada (Eritreya) da mövcud ola bilər. Bu növ əsasən vulkanik mənşəli sahil dağlıq yaylalarının qayalıq ərazilərində yaşayır. Qayaların çatlarında və daşlar arasındaki yarıqlarda gizlənir və adətən girişi quyruğu ilə bağlayır.

## Təsviri

"Uromastix princeps" bədən uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) təxminən 26 sm (10 düym) çata bilir. Bədən rəngi zeytun-boz, yaşıl və ya mavi çalarlarda ola bilər və kiçik qəhvəyi ləkələrə malikdir. Erkəklərdə bel qırmızı-qəhvəyi və ya yaşıl rəngdə olur və kiçik tünd ləkələr var. Qarın hissəsi sarımtıl, quyruq isə boz-yaşıl və ya kərpic-qırmızı rəngdədir. Dişilər boz-qəhvəyi rəngdə olub, üst tərəfində kiçik ləkələr və qırmızı çalar var. Onların qarın hissəsi ağ rəngdədir.
Quyruq ellips formalıdır və cinsin digər növlərinə nisbətən daha qısadır (bədən uzunluğunun 35–53%). Lakin quyruqda daha uzun və iti tikanlar var və bu tikanlar 9–14 dairəvi sıra halında düzülüb. Quyruğun üst tərəfindəki bütün pulcuqlar tikanlıdır. Quyruq müdafiə məqsədi ilə istifadə oluna bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Scelarcis perspicillata

**Scelarcis perspicillata** (*Mərakeş qaya kərtənkələsi*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Onun təsnifatı qeyri-müəyyəndir və əvvəllər "Teira", "Podarcis", "Lacerta" və ya "Scelarcis" cinslərinə daxil edilmişdir. Bu növə Əlcəzair və Mərakeşdə rast gəlinir və İspaniyanın Minorka adasına da introduksiya edilmişdir. Təbii yaşayış mühiti Aralıq dənizi tipli kolluqlar, qayalıq ərazilər, sahil zolaqları və şəhər mühitidir.

## Təsviri

Mərakeş qaya kərtənkələsi orta ölçülü və bir qədər yastılaşmış bir növdür. Burnundan anal dəliyə qədər olan uzunluq 6 sm (2.4 düym) çatır və quyruğu bədən uzunluğunun təxminən 1.7 qatıdır. Müxtəlif rəng formaları mövcuddur. Mərakeşdə adətən boz-qəhvəyi rəngdə olur və belində iki geniş, açıq zolaq var. Menorkada isə rəngi bej, boz və ya boz-yaşıl olur və üzəri qara, şəbəkəli naxışlarla örtülüdür. Bütün ərazilərdə, xüsusən kiçik fərdlərdə quyruq mavi rəngdə ola bilər. Bu növü digər oxşar kərtənkələlərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyət, onun aşağı göz qapağında şəffaf bir "pəncərə" olmasıdır. Qarın hissəsi ağ və ya mavi rəngdədir. Nadir hallarda tamamilə tünd rəngli fərdlər də rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lytorhynchus diadema

**Lytorhynchus diadema** — Yaxud "taclı yarpaqburun ilan", "qum ilanı" və ya "bizbaş ilan" kimi tanınan, zəhərsiz bir ilan növü. Yaxın Şərq, Şimali Afrika və Ön Asiyada yayılmışdır.

## Təsvir

"Lytorhynchus diadema" yetkin fərdlərinin uzunluğu 30–51 sm arasında dəyişir. Bədəninin üst tərəfi açıq bej və ya krem rəngindədir və 13–18 ədəd böyük, eninə rombşəkilli tünd ləkələrlə örtülüdür. Baş və boyun hissəsində tünd bir zolaq var, bəzən bu zolaq gözlər arasındakı eninə zolaqla birləşir. Gözdən ağız küncünə qədər əyri bir tünd zolaq uzanır. Alt tərəfi isə tamamilə ağ rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ədibin evi

**Ədibin evi** və ya **Mir Cəlal Paşayevin ev muzeyi** — Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlal Paşayevin Bakıda, İçərişəhərdə yerləşən ev-muzeyi.

Muzey 2017-ci il aprelin 27-də Mir Cəlal Paşayevin yaşadığı İçərişəhərdəki binada açılıb. Yazıçı bu evdə 1920–1940-cı illərdə yaşayıb. Paşayevin 109 illik yubileyi münasibətilə yazıçının ailəsi evi təmir etdirib. Məhz bu evdə yazıçı "Bir gəncin manifesti", "Dirilən adam", "Füzuli sənətkarlığı" elmi əsərini və bəzi satirik hekayələrini yazıb. Muzeydə yazıçının fotolarından ibarət sərgi, eləcə də onun kitabları nümayiş etdirilir.

## İstinadlar
Mir Cəlal Paşayevin ev-muzeyi

* Ədibin evi — Bakıda yerləşən ev-muzeyi.
* Mir Cəlal Paşayevin ev-muzeyi (Gəncə) — Gəncədə yerləşən ev-muzeyi
Atlantolacerta andreanskyi

**Atlantolacerta andreanskyi** (*Atlas cırtdan kərtənkələsi*) — Ümumiyyətlə "Andreansky kərtənkələsi" kimi tanınır, Lacertidae fəsiləsinin Atlantolacerta cinsinə aid yeganə növdür. Bu növ şimal-qərbi Afrikaya məxsusdur.

## Etimologiya

Növün elmi adı olan "*andreanskyi*", Macarıstan botaniki Qabor Andreanskinin şərəfinə verilmişdir.

## Coğrafi yayılması

"A. andreanskyi" Mərakeşə endemikdir və yalnız Yüksək Atlas dağ silsiləsində, dəniz səviyyəsindən 2,400–2,800 metr (7,900–9,200 fut) yüksəklikdə yaşayır.

## Ekologiya

"A. andreanskyi" ümumiyyətlə nadir hesab edilsə də, bu heyvanlar tez-tez bitki örtüyü içində gizlənir və ilk nəzərdə fərziyyə ediləndən daha yüksək sıxlıqda ola bilər. Əlverişli şəraitdə çox sayda rast gəlinə bilər. Alp çəmənliklərində, daşlı yamaclarda, qaya blokları arasında, tikanlı bitkilər və kolluqların olduğu ərazilərdə yaşayırlar. Uzun qış yuxusu dövrləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acanthodactylus boskianus

**Acanthodactylus boskianus** (*Bosk kərtənkələsi*) — Lacertidae fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Afrika və Ön Asiyaya endemikdir. Bəzən üç yarımnöv tanınır: "A. boskianus boskianus" (Aşağı Misir), "A. boskianus euphraticus" (İraq) və "A. boskianus asper" (digər ərazilər). Lakin bu təsnifat qeyri-müəyyəndir, çünki hər yarımnöv daxilində çoxlu variasiya var və onlar arasındakı fərqlər ardıcıl deyil.

## Təsviri

"A. boskianus" orta ölçülü bir kərtənkələdir. Burnundan anal dəliyə qədər olan uzunluq (SVL) 5–8 sm (2.0–3.1 düym) arasında dəyişir. Erkəklər adətən dişilərdən daha böyük olur. Ayaqları uzun və incə barmaqlara malikdir, barmaqların kənarları tüklüdür. Bel səthi zeytun-boz rəngdədir və beş uzununa tünd zolaq var, bunlardan ortadakı boyun hissəsində iki yerə ayrılır. Qarın hissəsi ağ rəngdədir, lakin dişilərdə çoxalma mövsümündə quyruğun alt tərəfi qırmızı rəng alır. Cavan fərdlərdə quyruq mavi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kəpənək pozası

**Kəpənək pozası** - Baddha Konasana;Bağlanmış bucaq pozası (Bound Angle Pose);Kəpənək pozası (Butterfly Pose) və ya Cəllad pozası (Cobblers Pose - hind çəkməçilərinin işləyərkən tipik oturma formasına görə belə adlanır),tarixi mənbələrdə isə Bhadrasana - taxt pozası olaraq tanınır.Bu,həm Hatha yoqada,həm də müasir yoqa məşqlərində oturaq asanadır.Əgər dizlər döşəməyə söykənirsə,bu poza meditasiya üçün oturuş kimi də uyğundur.

## Etimologiyası və Mənşəyi

Ad sanskrit sözlərindən gəlir:Baddha - "bağlanmış",Kona - "bucaq" və Asana - "poz,oturuş" deməkdir.

"Baddha Konasana" adı nisbətən yenidir,lakin poz orta əsrlərə aiddir.Çünki bu poza 15-ci əsrdə yazılmış "Hatha Yoga Pradipika" əsərinin 1.53-1.54 misralarında təsvir olunan meditasiya oturuşu "Bhadrasana" (sanskritcə Bhadra - "taxt,taxt-tac") kimi qeyd olunmuşdur.

## Təsvir

Oturaraq başlanılan vəziyyətdə ayaqlar irəli uzadılır,əllər bədənin yanında yerə qoyulur,ovuc içi aşağı,barmaqlar birləşmiş və irəli yönəlmiş olur.Dizlərdən bükülməklə ayaqlar birləşdirilir və dabanlar bir-birinə toxunur.Ayaqlar topuqdan tutularaq daha da qatlanır,dabanlar perineuma (cinsiyyət üzvləri ilə anus arasında sahəyə) gətirilir.Dizlər aşağıya doğru hərəkət edir və məşq etdikcə yerə dəyir.Bədən düz saxlanılır və baxış irəli yönəldilir.Asana bu vəziyyətdə saxlanılır,sonra başlanğıc mövqeyə qayıdılır.Bud əzələləri ehtiyatla dartılır.Meditasiya üçün istifadə olunduqda əllər sinə önündə dua mövqeyində (Anjali Mudra) birləşdirilir.

Poz hip və qasıq nahiyəsini güclü şəkildə açır və başı yerə qoyulan irəli əyilmə variasiyası istisna olmaqla,yeməkdən dərhal sonra rahatlıqla məşq edilə bilən nadir yoqa asanalarından biridir."Light on Yoga" əsərində,Grantly Dick Reedin "Childbirth Without Fear" kitabına istinad edilərək qeyd olunur ki,bu poza hamilə qadınlar üçün faydalıdır,çünki onun müntəzəm tətbiqi doğuş zamanı ağrını azaldır.Əgər qasıq və ya diz zədəsi varsa,dizlərin altı qatlanmış yorğanlarla dəstəklənməlidir.

## Variasiyalar

Geniş yayılmış variasiyalardan biri Supta Baddha Konasanadır.Yəni uzanaraq icra edilən cəllad pozası (Cobbler pose)."Supta" sanskrit sözü "uzanan" və ya "arxası üstə yatan" deməkdir.

Hamiləlik dövründə bu poza "Divar Kəpənək" (Wall Butterfly) şəklində arxası üstə uzanaraq,çanaq və ayaqlar divara söykənmiş halda icra edilə bilər.Ayaqlar birləşdirilir,dizlər isə yanlara açılır.Əllərdən dizləri yüngülcə basmaq üçün istifadə oluna bilər.

Tarasana,Ulduz pozası - bədənin birləşdirilmiş ayaqların üzərinə önə doğru əyildiyi pozdur.

Budlar qatlanmış yorğanlarla dəstəkləndikdə,dartınmanı gücləndirmək üçün qasıq nahiyəsinə yaxın olan budun iç tərəfinə 10 funtluq qum torbaları yerləşdirilə bilər.

## İstinadlar
Senecio populifolius

*  — Pericallis appendiculata bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio halimifolius bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio verbascifolius bitki növünün sinonimi.
Bentik zona

**Bentik zona** və ya **Bentos** — çöküntü səthi (sediment səthi) və bəzi yeraltı təbəqələr daxil olmaqla, okean, göl və ya axın kimi su hövzəsinin ən dibində yerləşən ekoregiondur. Bentik adı qədim yunan dilindəki βένθος (bénthos) sözündən götürülmüşdür və mənası "dərinliklər" deməkdir. Bu zonada yaşayan orqanizmlərə bentos deyilir. Bentosa nümunə kimi mikroorqanizmlər (məsələn, bakteriya və göbələklər) və xərçəngkimilər və çoxqıllı qurdlar kimi mikroorqanizmlərdən daha böyük onurğasızları göstərmək mümkündür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
*  Бенталь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* 

## Xarici keçidlər

*Data Archive for Seabed Species and Habitats from the UK Marine Data Archive Centre
Senecio serratus

*  — Senecio glandulosopilosus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio incomptus bitki növünün sinonimi.
Senecio debilis

*  — Packera debilis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio infirmus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio invalidus bitki növünün sinonimi.
Senecio nitidus

*  — Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Senecio isatideus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio lastarrianus bitki növünün sinonimi.
Boucheron

**Boucheron** 1858-ci ildə Frédéric Boucheron tərəfindən qurulan Fransız zərgərlik və saat şirkətidir. Onlar həmçinin 1988-ci ildən ətir istehsal edirlər.

1893-cü ildə onlar mağazalarını Parisdəki Vendome meydanına köçürdülər və orada hələ də fəaliyyət göstərirlər. Bu gün dünyada 34 Boucheron mağazası və çoxsaylı pərakəndə satıcılar var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geositta isabellina

**Geositta isabellina** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Geositta isabellina monotipik bir növdür. Geositta isabellina öz cinsinin orta-iriboylu nümayəndəsidir. Uzunluğu 17,5-18,5 sm, çəkisi isə 38-48 qramdır. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlərin üzü açıq qum rəngli, üz xətti daha açıq rəngdədir. Kəllə və bel hissəsi açıq qum rəngli, sağrı və quyruq üst örtükləri krem rənglidir. Quyruğun ən daxili cüt lələkləri qaradır; digərləri qum rəngli olub, ucuna yaxın geniş qara zolaq var. Qanadları qum rənglidir. Boğazı ağ, qalan alt hissələri isə açıq oxra-krem və ya boz-krem rəngdədir. Gözləri qəhvəyi, uzun və əyilmiş dimdiyi qaradır, alt çənəsinin əsası sarımtıl rəngdədir. Ayaqları və dırnaqları mavi-boz rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin kəllələrində açıq rəngli ləkələr var.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Geositta isabellina Çili And dağlarında Atakama bölgəsindən Talka əyalətinə qədər və Argentinanın Katamarka, San Xuan və Mendoza əyalətlərində yayılmışdır. Yüksək And dağlarında yaşayır, əsasən qayalıq çıxıntıları olan quru yamaclar üzərindəki puna çöllərini üstün tutur. Adətən dəniz səviyyəsindən 3,000-5,000 metr yüksəklikdə rast gəlinir, bəzi hallarda isə 2,000 metrə qədər enir.

Geositta isabellina əsasən yaşadığı ərazidə qalır, lakin bəzi fərdlər çoxalma dövründən sonra aşağı yüksəkliklərə köçür. Bəzi fərdlər Çilinin Antofaqasta bölgəsinə qədər şimala doğru hərəkət edir.

Geositta isabellina tək-tək və ya cüt-cüt yerdə qidalanır. Qidasını əsasən torpaq və qayalardan topladığı buğumayaqlılardan təşkil edir.

Geositta isabellinanın cənub yarımkürəsinin yay aylarında yuva qurduğu güman edilir. Balalar fevral və mart aylarında müşahidə edilmişdir. Monoqam olduğu ehtimal edilir. Yamaclı ərazilərdə tunel qazır və onun sonunda genişlənmiş bir kamera yaradır. Yumurta sayı üçdür.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Geositta isabellinanu "Narahatçılıq Doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirib. Məhdud yayılma sahəsinə malikdir və populyasiya ölçüsü məlum deyil, azalmaqda olduğu güman edilir. Hər hansı bir dərhal təhlükə müəyyən edilməyib. Bu növ nadir hesab olunur. "Yaşayış mühiti insan təsirlərindən kifayət qədər təhlükəsizdir, yalnız otlaqların həddindən artıq otarılması istisnadır."
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oreothlypis superciliosa

**Oreothlypis superciliosa** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Oreothlypis superciliosa kiçik Yeni dünya sərçə növüdür. Meksikanın şimalından Nikaraquanın şimalına qədər dağlıq ərazilərdə geniş yayılmışdır və bəzən Texasda da müşahidə edilir. Bu növ əsasən palıd ağacları ilə əlaqələndirilir.

Oreothlypis superciliosa xarici görünüş etibarilə şimal superciliosa və tropik superciliosa bənzəyir. Sarı alt hissələr, boz baş və yaşılımtıl beli var. Lakin bu növlərdən heç birinin aydın ağ üz xətti yoxdur. Erkək fərdlərin döşündə ayrı bir qəhvəyi aypara şəkilli ləkə var, dişi və cavan fərdlərdə bu ləkə daha az nəzərə çarpır və bəzən olmur.

Bu monoqam və tək yaşayan quşlar qışda daha sosial olur və qarışıq növlərdən ibarət qruplara qoşulur. Əsasən həşəratlarla, bəzən isə ağacların orta və yuxarı səviyyələrindəki meyvə və gilələrlə qidalanır. Budaqlar və yarpaqlar arasında hərəkət edərək yemək axtarır, yarpaqların alt tərəflərini yoxlayır və çəkicəkimilər kimi yarpaqların altından asılaraq ovunu tapır.

Oreothlypis superciliosa yuvalarını ot dəstələri üzərində və ya yerdə yaxınlıqda təpə və ya qayalıqlarla qorunan yerlərdə qurur. Adətən ildə 1-2 dəfə balalayır. Dişi fərdlərin yuva qurarkən erkəklərdən kömək almadığı güman edilir. Dişi mamır, ot, iynəyarpaqlı ağacların iynələri və incə materiallar toplayaraq yuvanı düzəldir. Təxminən üç sadə ağ rəngli yumurta qoyur. İnkubasiya müddəti 12-14 gün davam edir və bu müddət ərzində dişi fərd yumurtaları qoruyur. Balalar altricial (tam inkişaf etməmiş) olur və dişi tərəfindən qorunur, hər iki valideyn tərəfindən qidalandırılır. Balalar yuvada təxminən 8-10 gün qalır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

* Gram WK. (1997). *Neotropical migrant and Mexican resident bird species in mixed-species flocks in northeastern Mexico*. Bulletin of the Ecological Society of America. vol **78**, no 4 SUPPL.
* Gram WK. (1998). *Winter participation by neotropical migrant and resident birds in mixed-species flocks in northeastern Mexico*. Condor. vol **100**, no 1. pp.&nbsp;44–53.
* Mayfield HF. (1968). *Nests of the Red Warbler and Crescent-Chested Warbler in Oaxaca Mexico Ergaticus-Ruber Vermivora-Superciliosa*. Condor. vol **70**, no 3. pp.&nbsp;271–272.
* Morales-Perez JE & Navarro-Siguenza AG. (1991). *Distributional Analysis of the Birds of the Northern Highlands in Guerrero Mexico*. Anales del Instituto de Biologia Universidad Nacional Autonoma de Mexico Serie Zoologia. vol **62**, no 3. pp.&nbsp;497–510.

## Xarici keçidlər

* Crescent-chested warbler in Madera Canyon, Arizona
Polioptila lactea

**Polioptila lactea** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Polioptila lactea monotipik bir növdür. Bəzən tropik P. plumbea ilə eyni növ kimi qəbul edilmişdir. Polioptila lactea 10-12 sm uzunluğunda və təxminən 7 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlərin başının üst hissəsi mavi-qara, üz xətti və üst hissəsi ağdır. Üst hissələri tünd boz-mavi rəngdədir. Uzun quyruğunun mərkəzi lələkləri qara, ən xarici lələkləri isə ağdır; aralıq lələklər qara və ağ rəngdədir. Yanları və alt hissələri açıq sarımtıl rəngdə olub, aşağı qarın hissəsində ağ rəngə çalır. Dişi və cavan fərdlər erkəklərə bənzəyir, lakin başlarının üst hissəsi boz rəngdədir.

Polioptila lactea Braziliyanın cənubunda, Mato Qrosso do Sul və Rio-de-Janeyro ştatlarından Santa-Katarina ştatına qədər, həmçinin cənub-şərqi Paraqvay və şimal-şərqi Argentinada yayılmışdır. Açıq rütubətli meşələr və onların kənarları, mülayim iqlimli yağış meşələri, yarpağını tökən meşələr və kolluqlar kimi bir neçə biomda yaşayır. Adətən dəniz səviyyəsindən 400 metrə qədər yüksəklikdə rast gəlinir.

Polioptila lacteanın qidası tam öyrənilməsə də, ehtimal ki, kiçik həşəratlar və hörümçəklərdən ibarətdir. Tək-tək və ya qarışıq növlərdən ibarət qruplarla yarpaqlar arasında yem axtarır.

Polioptila lacteanın çoxalma biologiyası haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur. Təsvir edilmiş bir yuva var. Bu yuva hər iki cins tərəfindən mamır və yarpaqlardan hazırlanmış və 30 metr hündürlükdəki bir ağacın budağında yerləşirdi.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN)  Polioptila lacteanı "Zəif" kateqoriyasında qiymətləndirib. "Bu növ aşağı düzənlik meşələrində məhdudlaşır və yaşayış mühitinin məhv edilməsi geniş yayılıb... mövcud populyasiyalar yüksək ehtimalla parçalanmışdır."
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ptilinopus merrilli

**Ptilinopus merrilli** — Göyərçinlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Ptilinopus merrilli əsasən yaşıl rəngli, qırmızı qanad ləkəsi və adını daşıyan krem rəngli döş hissəsi ilə fərqlənən iri bir göyərçin növüdür. Yalnız Filippinin Luzon, Katanduanes və Polillo adalarında endemikdir. Təbii yaşayış mühiti tropik rütubətli düzənlikdən 1,300 metr yüksəkliyə qədər olan dağ meşələridir. Yaşayış mühitinin itməsi və ev heyvanı ticarəti üçün tutulması səbəbilə təhlükə altındadır. Filippinin "RA 9147" qanununa görə, Ptilinopus merrillilərini ovlamaq, tutmaq və ya saxlamaq qadağandır.

## Təsviri və taksonomiyası
"EBird" tərəfindən belə təsvir edilmişdir: "*Düzənlik və aşağı yüksəklikdəki dağ meşələrində yaşayan iri bir göyərçin. Boynun arxa hissəsinə qədər yaşıl üst hissəsi, boz baş və döş, krem rəngli qarın və ağ quyruq altı hissəsi var. Qanad lələklərində bənövşəyi ləkə diqqət çəkir. Şimali Luzon yarımnövünün tünd qırmızı kəlləsi var. Qarabaş meyvə göyərçini ilə oxşardır, lakin kremdöş meyvə göyərçinin dar döş zolağı və krem rəngli qarın hissəsi var. Mahnısı uzun, dərin və titrək bir "brrrrrrr" səsidir*." Bu növ cinsi dimorfizm nümayiş etdirmir.

Ptilinopus merrilli "Ptilinopus" cinsinə aid 50-dən çox növdən biridir. Bu cins daxilində ən yaxın qohumu alovdöş meyvə göyərçinidir.
Əvvəllər köhnə "Leucotreron" cinsinə aid edilirdi. Növün cins adı yunanca "ptilon" (lələk) və "pous" (ayaq) sözlərindən gəlir, xüsusi epiteti isə amerikalı botanik Elmer Drou Merrillin şərəfinə verilmişdir. Ptilinopus merrillini üçün alternativ adlar arasında, Merrill meyvə göyərçini də var.

Ptilinopus merrillinin iki yarımnövü məlumdur:
* "P. m. merrilli" – (MakQreqor, 1916): Nominativ yarımnöv, cənubi Luzonda Siera Madrenin cənub hissəsindən Bikol və Katanduanes regionuna qədər yayılmışdır.
* "P. m. faustinoi" – (Manuel, 1936): Şimali Luzonun dağlıq ərazilərində, Kirino bölgəsindən başlayaraq yayılmışdır. Qırmızı kəllə ləkəsi və daha ağ çənəsi var.

## Ekologiya və davranışı
Bu növ meyvə ilə qidalanır. Adətən tək-tək və ya kiçik qruplarla, hətta digər göyərçinlərlə birlikdə rast gəlinir. Uçuşu sürətli və düz xətlidir, ümumiyyətlə göyərçinlərə xas olan müntəzəm qanad vuruşları və kəskin qanad silkələmələri ilə fərqlənir.
Çoxalma əsasən may-iyun aylarında baş verir ki, bu da ümumiyyətlə Filippin meşə quşlarının çoxalma dövrüdür. Yuvalarda tək yumurta tapılsa da, orta qələm ölçüsü haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur.

Təbii yaşayış mühiti dəniz səviyyəsindən 1,300 metr yüksəkliyə qədər olan rütubətli tropik meşələrdir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) bu növü "Zəif" kateqoriyasında qiymətləndirib və populyasiya azalmaqdadır. Bunun səbəbləri arasında torpaq istifadəsinin dəyişdirilməsi, qanunsuz meşə qırımı və köçəri əkinçilik yolu ilə meşəliklərin məhv edilməsi var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Campephilus leucopogon

**Campephilus leucopogon** — Ağacdələnlər fəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Campephilus leucopogon bir müddət "Scapaneus" cinsinə aid edilmiş, daha sonra bu cins "Phloeoceastes" cinsi ilə birləşdirilmiş və nəticədə hazırkı "Campephilus" cinsinə daxil edilmişdir. Campephilus leucopogon monotipik bir növdür.

Campephilus leucopogon 28-30 sm uzunluğunda və 203-281 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlərin başında, kəlləsində və boynunda yalnız qulaq örtüklərində kiçik qara və ağ ləkə istisna olmaqla tamamilə qırmızı rəngli bir kəllə var. Dişi fərdlərin kəlləsi erkəklərdən daha uzundur və qulaq örtüklərində ləkə yoxdur. Onların dimdiyindən qulaq örtüklərinə qədər krem rəngli bir zolaq var, üstündə qara rəngli bir xətt göz ətrafını və kəllənin ön hissəsini əhatə edir. Başlarının qalan hissəsi qırmızı, boyunları isə qara rəngdədir. Hər iki cinsin yetkin fərdləri boyun altında əsasən qara rəngdədir. Üst arxa hissələri ağ rəngli olub, açıq darçın-sarı lələk uclarına malikdir və bəzən arxa hissənin mərkəzində bir neçə sarı-qara zolaqlı lələk olur. Uçuş lələklərinin daxili hissələrinin əsasında çoxlu açıq darçın rəngi var. Dimdiyi uzun, fil dişi rəngli və biz şəkilli, gözləri açıq sarı, ayaqları isə boz rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin qırmızı rəng daha az və narıncımtıl olur. Erkək cavan fərdlər dişi yetkinlərə bənzəyir, qırmızı kəllə və kəllə örtüyü ilə, dişi cavan fərdlər isə başlarında yetkinlərdən daha az qırmızı rəngə malikdir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Campephilus leucopogon şimali Boliviya, qərbi və mərkəzi Paraqvaydan şərqə və cənuba doğru şimali Argentina, şimali Uruqvay və Braziliyanın cənub-şərqindəki Riu-Qrandi-du-Sul əyalətinə qədər yayılmışdır. Campephilus leucopogon quru Qran Çako bölgəsinin açıq mənzərələrində, o cümlədən savanna, meşəliklər, keçid meşələri, ağac dəstələri olan otlaqlar və palma meşələrində yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 2,500 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir.

Campephilus leucopogon bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalır.

Campephilus leucopogonun əsas qidası böcək sürfələridir. Əsasən açıq ərazilərdə tək-tək qalmış hündür ağaclarda qidalanır, lakin bəzən yıxılmış ağac gövdələrində də yem axtarır. Ovunu əsasən döyərək, daha az hallarda isə dəliyərək və zəhlə tökərək tapır. Çoxalma mövsümü istisna olmaqla, tək-tək qidalanır.

Campephilus leucopogonun çoxalma mövsümü sentyabrda başlayır, lakin əsasən oktyabr və noyabr aylarında aktiv olur. Yuva dəliyini ağacda və ya palma ağacında açır; məlum olan bir neçə yuva yerindən 6-8 metr yüksəklikdə yerləşir. Hər iki valideyn balaları qidalandırır, lakin valideyn qayğısının digər detalları, yumurta sayı, inkubasiya müddəti və balaların uçma vaxtı haqqında məlumat azdır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Campephilus leucopogonu "Narahatçılıq Doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirib. Bu quşun geniş yayılma sahəsi var və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Hər hansı bir dərhal təhlükə müəyyən edilməyib. Bu növ haqqında məlumat azdır və ehtimal ki, çox yayılmamışdır.

## Həmçinin bax
* Campephilus haematogaster

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Herpsilochmus motacilloides

**Herpsilochmus motacilloides** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
XX əsrin böyük bir hissəsində Herpsilochmus motacilloides Herpsilochmus pileatusun yarımnövü kimi qəbul edilirdi, baxmayaraq ki, ən azı bir araşdırma onun ayrı bir növ olduğunu təklif edirdi. 
XXI əsrin əvvəllərində filogenetik və digər təhlillər onun ayrı bir növ olduğunu təsdiqlədi. Herpsilochmus motacilloides və H. parkeri qardaş növlərdir. Herpsilochmus motacilloides monotipik bir növdür.

## Təsviri
Herpsilochmus motacilloides təxminən 12 sm uzunluğunda və 10,5-13 qram ağırlığındadır. Erkək fərdlərin kəlləsi və boynunun arxa hissəsi qara, üz xətti ağ, göz ətrafında nazik qara zolaq və ağ qulaq örtükləri var. Bel və sağrı hissəsi boz və ya zeytun-boz rəngdədir, ağ uclu qara çiyin lələkləri və onların arasında kiçik gizli ağ ləkə var. Qanadları qara rəngdədir, örtüklərin ağ ucları və uçuş lələklərinin ağ kənarları var. Mərkəzi quyruq lələkləri qara və kiçik ağ uclu, digərləri isə qara olub, ağ ucları xarici cütə qədər tədricən böyüyür. Boğazı ağ və ya açıq sarı, döş və qarın hissəsi açıq sarı rəngdədir, döş və yan tərəflərdə boz çalarlar var. Dişi fərdlərin alın hissəsi qəhvəyi-qırmızı, göz arxasında qara zolaq var. Kəllə və boynun arxa hissəsi qara, ağ zolaqlıdır. Bel və sağrı hissəsi zeytun-boz rəngdədir, ağ kənarlı qara çiyin lələkləri var. Qanadları qara, örtüklərin ağ ucları və açıq zeytun-qəhvəyi və ya ağ-qəhvəyi kənarları var. Quyruğu erkəklərə bənzəyir. Boğazı ağ, qalan alt hissələri isə erkəklər kimi rəngdədir. Yetkin fərdlərin gözləri qəhvəyi, üst çənəsi qara, alt çənəsi boz-mavi, ayaqları isə mavi-boz və ya boz-mavi rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Herpsilochmus motacilloides Peru And dağlarının şərq tərəfində, Huanuko və Cuzco departamentləri arasında yayılmışdır. Rütubətli dağ meşələrinin daxili və kənar hissələrində yaşayır, xüsusilə hündür ağaclar, mamır və epifitlər olan əraziləri üstün tutur. Dəniz səviyyəsindən 900-2,100 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Herpsilochmus motacilloides bütün il boyu yaşadığı ərazidə qalır.

Herpsilochmus motacilloidesunun qidası ətraflı tədqiq edilməsə də, həşəratları əhatə etdiyi məlumdur. Adətən cüt-cüt və ya qarışıq növlərdən ibarət qruplarla qidalanır. Əsasən ağacların xarici budaqlarında yem axtarır, yarpaqlardan ovunu toplayır.

Herpsilochmus motacilloidesunun monoqam olduğu güman edilir, lakin onun çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Herpsilochmus motacilloidesi ilk dəfə 2004-cü ildə "Narahatçılıq Doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirdi, sonra 2012-ci ildə "Zəif" kateqoriyasına daxil etdi və 2023-cü ildə yenidən "Narahatçılıq Doğurmayan" kimi təsnif etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cursorius cursor

**Cursorius cursor** — Haçaquyruqlar fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Cursorius cursor sahildə yaşayan quşlardandır. Elmi adının hər iki hissəsi latınca "cursor" (qaçan) və "currere" (qaçmaq) sözlərindən gəlir ki, bu da onların adətən quru və açıq yarımsəhra bölgələrində yerdə həşərat ovlamaq üçün qaçmaq vəzifəsini təsvir edir. Bu növ əsasən Yaxın Şərq və Şimali Afrikada yayılmışdır. 

Cursorius cursora Kanar adaları, Kabo-Verde, Şimali Afrika və Cənub-Qərbi Asiyada rast gəlinir. Onlar iki yumurtanı bir qazıntıya qoyur. Çoxalma mövsümü fevraldan sentyabra qədər davam edir, lakin yerli şərait (xüsusilə yağış) əlverişli olduqda payız və qış aylarında da çoxala bilərlər. Bu quşlar qismən köçəridir, şimal və şimal-qərb populyasiyaları Hindistan, Ərəbistan və Səhra çölünün cənub kənarında qışlayır. Bəzi quşlar həmçinin şimal-qərbi Hindistan və Pakistanın cənub səhra bölgələrində də çoxalır.
Bu növ çoxalma sahəsindən şimalda nadir hallarda rast gəlinir, lakin Finlandiya, İrlandiya və Böyük Britaniya kimi uzaq yerlərdə də müşahidə edilmişdir. 

## Təsviri
Cursorius cursor uzun ayaqlara, uzun qanadlara və bir qədər aşağı əyilmiş dimdiyə malikdir. Bədən lələkləri qum rəngindədir və aşağı qarın hissəsində ağ rəngə çalır. Üst qanad lələkləri və alt qanadlar qara rəngdədir. Kəllə və boyun hissəsi boz, göz ətrafında qara zolaq və ağ üz xətti var. Uçuş zamanı bu növ, rahat qanad vuruşları, iti qanad ucları və qara alt qanadları ilə pratinkola bənzəyir.

## Yarımnövləri
Cursorius cursorun üç yarımnövü var:
* "C. c. cursor" (Latham, 1787): Kanar adaları, Şimali Afrika, Ərəbistan yarımadasından İraqa qədər.
* "C. c. bogolubovi" (Zarudnı, 1885): Cənub-şərqi Türkiyədən İrana, Əfqanıstana, Cənubi Pakistan və şimal-qərbi Hindistana qədər.
* "C. c. exsul" (Hartert, 1920): Kabo Verde adaları.

"Hayman's Shorebirds" kitabında şərqi Afrika forması olan "littoralis", Somali qağayısının yarımnövü kimi qəbul edilir. Bəzi mütəxəssislər isə Somali qağayısı, Burçell qağayısı və kremrəngli qağayını eyni növün yarımnövləri hesab edir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Cursorius cursoru "Narahat doğurmayan" kateqoriyasında qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cream-coloured courser photos at Oiseaux.net
Synthliboramphus craveri

**Synthliboramphus craveri** — Təmizçilər fəsiləsinə aid su quşu növü.
## Ümumi məlumat
Synthliboramphus craveri kiçik başı və incə, iti dimdiyi olan qara-ağ rəngli su quşudur. Synthliboramphus craveri yaxın qohumu olan Skrips craverinə bənzəyir və hər iki növ ən cənubda yaşayan craverilər kimi tanınır. Synthliboramphus craverinin qismən boyun xətti var (Skrips craverinda bu xətt yoxdur) və tünd rəngli qanad altlarına malikdir (Skrips craverinin qanad altları ağdır). Synthliboramphus craverinin qara "maskası" üzünün daha aşağı hissəsinə qədər uzanır. Hər iki növ səs xüsusiyyətlərinə görə də fərqləndirilə bilər.

Synthliboramphus craveri dənizin uzaq hissələrində siyənək, qaya balığı və işıq saçan balıq kimi balıq sürfələri ilə qidalanır. Bütün craverilər kimi o da qanadları ilə su altında üzərək ovunu təqib edir. Uçmaq qabiliyyəti yüksəkdir və su üzərində qaçmadan birbaşa havaya qalxa bilir.

Synthliboramphus craveri quru adalarda kiçik yarıqlarda, mağaralarda və sıx kolluqlar altında səpələnmiş koloniyalarda yuva qurur. Yalnız gecələr koloniyaya qayıdır və təxminən bir ay müddətində inkubasiya edilən iki yumurta qoyur. "Synthliboramphus" cinsinin digər növləri kimi (məsələn, qədim craveri) balalar çox tez inkişaf edir və çıxdıqdan iki gün sonra yuvadan çıxaraq aktiv şəkildə dənizə doğru qaçır. Bu zaman valideynlər onları dənizə çağırır. Dənizə çatdıqdan sonra ailə dənizin uzaq sularına üzür. Dənizdə keçirdikləri vaxt haqqında məlumat azdır, çünki onları tədqiq etmək çətindir.

Synthliboramphus craveri bəziləri tərəfindən ən təhlükə altında olan craveri növlərindən biri hesab olunur. Dənizdə neft qazılması və tanker trafiki bu növ üçün təhlükə yaradır. Artan turizm inkişafı və kommersiya balıqçılıq əməliyyatları zamanı şəbəkələrə dolanma da təhlükədir. Həmçinin, gətirilən siçan, siçovul və vəhşi pişik kimi növlər də təhdid yaradır. Son zamanlar bu yırtıcıların aradan qaldırılması ilə yaşayış mühitinin bərpası səyləri nəticəsində bu təhlükə bir qədər azalmışdır.

Bu növ italyan ornitoloq Tommaso Salvadori tərəfindən təsvir edilmiş, adlandırılmış və Federiko Kraveri ilə Ettore Kraveri qardaşlarına həsr edilmişdir. Bunun səbəbi, Kraveri qardaşlarının, "Turin Təbiət Tarixi Muzeyi"ni Meksika və Kaliforniyanın bir çox quş növləri ilə zənginləşdirməsidir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Synthliboramphus craveri "Zəif" kateqoriyasında qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Timsah pozası

**Timsah pozası** - Hatha yoqada və müasir yoqa təcrübəsində arxası üstə uzanaraq icra olunan asanalardan biridir.

## Etimologiyası və mənşəyi

Ad sanskrit dilindəki "makara"(timsah və ya əjdaha) və "asana" (poz,oturuş) sözlərindən yaranmışdır.

Makarasana 17-ci əsrə aid "Gheranda Samhita" əsərində (II fəsil,40-cı şloka) təsvir edilmişdir.Bu poza həmçinin 1905-ci ildə nəşr olunmuş "Yogasopana Purvacatuska" əsərində təsvir və yarımton illüstrasiya ilə təqdim edilmişdir.

"Makara" adətən "timsah" kimi tərcümə olunur,lakin bəzən köpəkbalığı və ya delfin tipli dəniz məxluqu,hətta tamamilə mifoloji bir varlıq kimi də şərh edilmişdir.Hind mifologiyasında o,dəniz tanrısı "Varuna"nın və çay ilahəsi "Ganga"nın heyvani vasitəsi (Vahana) hesab olunmuşdur."Ramayana" dastanında isə başqa bir mifə görə,Hanuman göldən su içmək istəyərkən timsah tərəfindən yaxalanır,suyun altına çəkilir və udulur.Hanuman formasını dəyişdirərək o qədər böyüyür ki,timsah partlayır və içindən gözəl apsara nimfası Dhyanamalini çıxır.O,əvvəlcədən lənətlə timsaha çevrildiyini açıqlayır.

## Təsvir

B.K.S İyenqar "Light on Yoga" əsərində qeyd edir ki,"Gheranda Samhita" pozanı hər iki ayaq tam uzadılmış halda üzüstə yatmaq kimi təsvir edir. Baş qollar arasında saxlanılır və bu pozanın bədən istiliyini artırdığı bildirilir.İyenqar isə onu "Salabhasana" (Çəyirtkə pozası) variasiyası kimi şərh edir və belə təqdim edir:baş və ayaqlar güclü şəkildə yuxarı qaldırılır,barmaqlar bir-birinə keçirilib başın arxasında birləşdirilir,dirsəklər isə yerdən xeyli yuxarıda saxlanılır.

Timsah pozası,çox vaxt rahatlama asanası kimi,üzüstə uzadılan Şavasanaya (Meyit pozası) alternativ olaraq tətbiq olunur və burada həm baş,həm də ayaqlar yerə söykənir."Yoga İnternational" bu pozanı sinənin bir qədər qaldırıldığı vəziyyət kimi təsvir edir və onu diafraqmatik nəfəs üzərində işləmək üçün ən yaxşı pozalardan biri hesab edir.

## İstinadlar
Varanus griseus

**Varanus griseus** (*Səhra varanı*) — "Squamata" dəstəsinə aid olan bir varan növü. Şimali Afrika, Mərkəzi və Cənubi Asiyada geniş yayılmışdır. Səhra varanı yırtıcıdır və müxtəlif onurğalı və onurğasız heyvanlarla qidalanır.

## Təsvir

Səhra varanları adətən açıq qəhvəyi, sarı və boz rənglərdə olur. Orta hesabla bir metr uzunluğa çatsa da, bəzi fərdlərdə ümumi uzunluq iki metrə yaxın ola bilər. Bu kərtənkələlərin bədənlərində və ya quyruqlarında üfüqi zolaqlar, həmçinin belində sarı ləkələr ola bilər. Cavan fərdlər parlaq narıncı rəngdə olur və belində aydın zolaqlar var, lakin yetişdikcə bu zolaqlar itə bilər. Burun dəlikləri gözlərə yaxın yerləşir (burundan daha yaxın). Bədən ölçüsü ərzaq təchizatı, ilin fəsli, iqlim şəraiti və çoxalma vəziyyətindən asılıdır. Erkəklər ümumiyyətlə dişilərdən daha böyük və möhkəm olur. Bu fərqlər erkəkləri dişilərdən fərqləndirməyə imkan verir. Bütün kərtənkələlər kimi onlar da dəri dəyişdirərək bədən ölçülərini artırır. Yetkin fərdlər üçün bu proses bir neçə ay davam edir və ildə təxminən üç dəfə baş verir. Dəriləri səhra mühitinə uyğunlaşıb və əla üzücüdürlər. Bəzən suya girərək qida axtardıqları da müşahidə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Photos of Desert Monitor at Arkive.org
* Desert Monitor account at moroccoherps.com 
* Photos of Desert Monitor 
* 
* Tsellarius, A. Y.;Cherlin, V. A.;Menshikov, Y. A. 1991 Preliminary report on the study of biology of Varanus griseus (Reptilia, Varanidae) in Middle Asia Herpetological Researches  (1): 61-103
Əbu Cəfər əl-Mədəni

**Əbu Cəfər** **Yezid ibn əl-Qaqa əl-Məhzumi əl-Mədəni** və ya **Əbu Cəfər əl-Qari** (; ) — on qaridən biri. Tabiin nəslinə mənsub olub, rəmzi ərəb əlifbasındakı "جع" hərfləridir.

## Bioqrafiyası
O, Mədinənin qiraət imamı olub, Abdullah ibn Əyyaşın mövlasıdır.

Qiraəti Abdullah ibn Abbas, Əbu Hüreyrə və Abdullah ibn Əyyaşdan öyrənmişdir. 

Ən məşhur tələbələri Nafi ibn Əbdürrəhman və Əbu Əmr ibn Əladır. Raviləri İsa ibn Vərdan və Süleyman ibn Cəmmazdır. 

O, 747-ci ildə Mədinədə vəfat etmişdir.

## Qiraətinin xüsusiyyətləri

Əbu Cəfərin qiraətinin bəzi xüsusiyyətləri bunlardır:

* Hurufu muqatta xəfif səktə ilə oxunur.
* Tənvindən və ya sakin "nun"dan sonra izhar hərflərindən "xa" və ya "qayn" gəldikdə (bəzi istisnalar olmaqla) ixfə edərək oxunar: مَنْ خَشِيَ، نُزُلا مِنْ غَفوُر kimi.
* "هو" və "هي" zamirlərini, özlərindən əvvəl fəthəli "vav", "fə" və "lam" gəldikdə "ha"nın iskan ilə oxunur: وَهْوَ، فَهْوَ، لَهْوَ kimi və s.

## Həmçinin bax
* On qiraət

## İstinadlar
Chalcides ocellatus

**Chalcides ocellatus** (həmçinin "*gözlü skink*" və ya "*gongilo*" kimi tanınır) — skinklər fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Yunanıstan, cənubi İtaliya, Malta, Livan, Şimali Afrika, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İsrail, Pakistan, Hindistan və Şri-Lankada tapılır.

## Təsvir

Yetkin fərdlərin uzunluğu adətən 15–30 sm (6–12 düym), çəkisi isə 22–39 qram arasında dəyişir. Kiçik başı, silindr şəkilli bədəni və hər ayaqda beş barmağı var. Bu növ çox çevikdir və əsasən quru ərazilərdə yaşayır. "Chalcides colosii" ilə yaxından əlaqəlidir və əvvəllər "C. colosii", "C. ocellatus"-un yarımnövü hesab edilirdi. "C. ocellatus" gözə çarpan "ocelli" (gözcük) naxışları və rəng çeşidləri ilə tanınır. Dişilər 2–6 canlı bala doğur və bu, vivipar (canlı doğuş) üsulu ilə baş verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Photos and Information
* Morphology of ''C. ocellatus'' from Digimorph, an NSF Digital Library at UT-Austin
Xantusia vigilis

**Xantusia vigilis** (*Səhra gecə kərtənkələsi*) — Kaliforniyanın cənub-şərqi Sierra və San Qabriel dağlarından Aşağı Kaliforniyaya, cənubi Nevada, cənub-qərbi Yuta və Arizonanın ekstrem qərb ərazilərinə qədər yayılmış bir gecə kərtənkələsi növü.

## Təsvir

"Xantusia vigilis"in burun-tullana uzunluğu (SVL) 1,5-2,75 düym (3,8-7,0 sm) arasında dəyişir və quyruğu təxminən eyni uzunluqdadır. Kərtənkələnin rəngi adətən boz, sarı-qəhvəyi və ya zeytun rəngindədir. Adına baxmayaraq, gecə kərtənkələləri gündüz fəallıq göstərir. Rənglərini asanlıqla dəyişə bilirlər, axşam saatlarında açıq zeytun rəngindən gündüz tünd qəhvəyi rənginə qədər. Yaxşı dırmanma qabiliyyətinə malikdir və adətən termitlər, kiçik həşəratlar, hörümçəklər və digər buğumayaqlılarla qidalanır.
Səhra gecə kərtənkələsi sürünənlər üçün kiçik bir növdür, orta yetkin dişi fərdlərin ümumi uzunluğu 80 mm, çəkisi isə 1,3 q-dır. Orta yetkin erkək Xantusia vigilis isə 65 mm uzunluğunda və 1,1 q çəkidədir. Erkək səhra gecə kərtənkələləri dişilərdən daha açıq rəngli və qısa olmaqla fərqlənir. Həmçinin daha qalın və enli quyruğa, həmçinin böyüdülmüş femoral deşiklərə malikdirlər. Əksər səhra gecə kərtənkələlərinin 12 uzununa qarın pulcuqları və orta hissədə 30-50 dənəvər bel pulcuqları var. Hər bir gözün üstündə supraorbital pulcuqlar (burun sümüyü ətrafında bir, frontal hissədə iki və parietal hissədə iki) var. Adətən bədənləri boyunca rəng açıq bozdan qəhvəyiyə qədər dəyişir. Çox vaxt tək və vahid rəngdə olsalar da, bəzi növlərdə tünd ləkələr tapılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Söhrab Salmanov

**Söhrab Məhəmməd oğlu Salmanov** () – Azərbaycan neft-qaz sənayesi mütəxəssisi və rəhbəri. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) vitse-prezidenti olub. "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib, "Azərbaycan SSR neft və qaz sənayesinin əməkdar işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

## Həyatı və təhsili
Söhrab Salmanov 1941-ci ildə anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Odessa Dəniz Donanması Mühəndislər İnstitutunun Bakı filialında ali təhsil alıb.

Əmək fəaliyyətinə gənc yaşlarında "Paris Kommunası" və "Vano Strua" gəmi təmiri zavodlarında çilingər şagirdi, çilingər və qaynaqçı kimi başlayıb.

## Fəaliyyəti
1970–1980-ci illərdə Azərbaycan Neft Sənayesi Nazirliyinin Gəmi təmiri zavodunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb: usta, sex rəisi, şöbə rəisi, baş mühəndis və direktor.

1980–1989-cu illərdə "Xəzərdənizneftqaz" İstehsalat Birliyində Baş direktorun müavini, daha sonra ARDNŞ-də idarə rəisi olub.

1992-ci ildən etibarən SOCAR-da vitse-prezident vəzifəsinə qədər yüksəlib. Maddi-texniki təchizat, nəqliyyat və sosial inkişaf sahələrinə rəhbərlik edib.

Qısa müddət Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini də olub.

## Təltifləri
* Şöhrət ordeni – 27.12.2011
* "Azərbaycan SSR neft və qaz sənayesinin əməkdar işçisi" fəxri adı.
* Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı.

## Vəfatı
Söhrab Salmanov 2021-ci ilin avqust ayında, 80 yaşında vəfat edib. Onun ölümü Azərbaycan neft-qaz sənayesi üçün böyük itki kimi qiymətləndirilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Report.az – Azərbaycanın neft və qaz sənayesinin əməkdar işçisi vəfat edib
* Yeni Azərbaycan – Söhrab Salmanov – 80
* İki sahil – Söhrab Məhəmməd oğlu Salmanov
* Modern.az – Sadəliklə nəcibliyin vəhdətini yaşayan insan
* APA.az – Azərbaycanın tanınmış neftçisi vəfat edib
Lepidophyma flavimaculatum

Lepidophyma flavimaculatum ("*Sarı-xallı tropik gecə kərtənkələsi*" və ya "*sarı-xallı gecə kərtənkələsi*") — Gecə kərtənkələləri fəsiləsinə (Xantusiidae) aid bir növ. Bu növ mərkəzi Meksikadan başlayaraq Mərkəzi Amerikadan Panamaya qədər yayılmışdır. İki yarımnövü mövcuddur.

## Yarımnövlər

İki yarımnöv, o cümlədən nominotipik yarımnöv tanınmışdır:
*"*Lepidophyma flavimaculatum flavimaculatum*" A.H.A.Dumeril, 1851
*"*Lepidophyma flavimaculatum ophiophthalmum*" Teylor, 1955

## Çoxalma

"L. flavimaculatum" partenogenetik şəkildə çoxalır. Dişi fərdlər canlı və tam inkişaf etmiş bala kərtənkələlər doğur. Doğuşdan əvvəl yumurta hüceyrələri mayalanmır.

## Yaşayış yeri və ekologiya

"L. flavimaculatum" tropik yağış və rütubətli meşələrdə yaşayan, gizli, quruda yaşayan və gecə fəaliyyəti göstərən bir kərtənkələdir. Dəniz səviyyəsindən 1500 m (4900 fut) yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə tapılır. Əsasən yerdə tapılsa da, bəzən ağac gövdələrində və ya ayaqda olan ağacların qabıqları altında da rast gəlinir. Kiçik onurğasızlar ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xələf əl-Bəzzar

**Əbu Məhəmməd Xələf ibn Hişam ibn Saləb əl-Əsədi əl-Bağdadi əl-Bəzzar** və ya **Xələf ibn Hişam** (; ) — on qaridən biri. Həmzə ibn Həbibin iki ravisindən biri. Rəmzi ərəb əlifbasındakı "خل" hərfiləridir.

## Bioqrafiyası
Xələf 761-ci (hicri 150) ildə anadan olub. Həmzənin Süleym ibn İsadan öyrəndiyi qiraətini isnad yolu ilə rəvayət etmişdir. Onuncu qiraət imamı olduğu üçün kəqəbi "Xələfül-Əşr"dir. Əlavə olaraq Nafinin qiraətini İshaq əl-Müheysibidən, Asimin qiraətini isə Yaqub ibn Məhəmməd ibn Xəlifə əl-Əşa ilə Yəhya ibn Adəmdən öyrənmişdir. Xələf həm də mühəddis olmuşdur. Müslim və Əbu Davud öz əsərlərində onun rəvayətlərinə yer vermişlər. Yəhya ibn Main ilə Nəsai onu "siqa" hesab etmişlər. Əhməd ibn Hənbəl də eyni dəyərləndirməni etsə də, Xələfin Ubeys ibn Meymundan nəql etdiyi rəvayətləri məqbul hesab etməmişdir. İbn Hibban isə ondan "*[[əs-Siqat]]*" əsərində bəhs etmiş, onun qiraət sahəsindəki dərin biliyinə və sağlam hədis hafizəsinə eham vurmuşdur. İbn Həcər də Xələfin sünnəyə sadiq etibarlı bir alim olduğunu söyləmişdir. Onun qiraətinin isnadı belədir:

O, Süleym ibn İsadan, o da Həmzədən; Yaqub ibn Məhəmməd ibn Xəlifə əl-Əşa və Yəhya ibn Adəmdən, onlar Əbu Bəkr Şöbədən, Əbu Bəkr Şöbə də Asimdən; İshaq ibn Məhəmməd əl-Müseyyibidən, o Nafidən; onlar da Osman, Əli, Zeyd ibn Sabit, Abdullah ibn Məsud və Übey ibn Kəbdən, onlar da Məhəmməd peyğəmbərdən öyrənmişdir.

O, 844-cü ildə Bağdadda vəfat etmişdir. Onun "*Kitabul-Qiraət*", "*İxtilaful-Məsahif*", "*Kitabul-Ədəd*" və "*Mütəşabihul-Quran*" adlı əsərlərin müəllifi olduğu deyilir. İshaq ibn İbrahim ilə İdris ibn Əbdülkərim onun raviləridir.

## Həmçinin bax

* Qiraət

## Ədəbiyyat
* *Mürsəlov, Mirniyaz*. On qiraət imamı və onların raviləri (az). https://isamveri.org/pdfdrg/D02632/2010_13/2010_13_MURSELOVM.pdf

## İstinadlar
Aspidoscelis sexlineatus

**Aspidoscelis sexlineatus** (*Altıxətli yarışçı*) — ABŞ və Meksikaya endemik olan bir kərtənkələ növü.

## Təsvir

"Aspidoscelis sexlineatus" adətən tünd yaşıl, qəhvəyi və ya qara rəngdədir, başdan quyruğa qədər uzanan altı sarı və ya yaşıl-sarı zolaq var. Zolaqlar arasında tünd qəhvəyi və ya qara rəngli sahələr, həmçinin hər tərəfdə qarın tərəfdəki açıq rəngli sahələr var. Başın yan tərəflərində, yan zolağın həm üstündə, həm də altında aydın limon-sarı rənglənmə var. Ağ mental və gular zolaqlar da mövcuddur. Arxa gular qatı böyüdülmüş mezoptixial pulcuqlarla əhatə olunub. Ön qolun postantebraxial pulcuqları qranul kimi və yalnız bir qədər böyüdülmüşdür. Dişilərin alt tərəfi adətən ağ rəngdədir, lakin yetkin fərdlərdə bəzən açıq mavi rəng ola bilər. Erkəklərin sinə və qarın hissəsində parlaq mavi zolaqlar var. Erkəklərdə bəzən açıq yaşıl boğaz rəngi də olur. İncə bədənli olub, quyruğu bədən uzunluğunun demək olar ki, iki qatıdır. Fərziyyəyə görə, uzun quyruq tarazlıq təmin edərək, yırtıcılardan tez qaçmağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Animal Diversity Web: ''Cnemidophorus sexlineatus''
*SREL Herpetology: Six-lined Racerunner
*Six-lined Racerunner, Reptiles and Amphibians of Iowa
Amerika Kino Şirkətləri Assosiasiyasının film reytinq sistemi

**Amerika Kino Şirkətləri Assosiasiyasının film reytinq sistemi** və ya **Amerika Kino Assosiasiyasının reytinq sistemi** () — ABŞ-də qəbul olunmuş film məzmununun qiymətləndirilməsi sistemi olub, Amerika Kino Şirkətləri Assosiasiyası (qısaca: MPAA) tərəfindən tətbiq edilmişdir. Filmin aldığı reytinqdən asılı olaraq, tamaşaçı auditoriyası müəyyən mənada məhdudlaşdırıla bilər, yəni uşaqlar və yeniyetmələrin filmə baxışına məhdudiyyət qoyula bilər. Amerika Kino Şirkətləri Assosiasiyasının reytinq sistemi filmin kinoprokatdakı taleyində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu sistem 1 noyabr 1968-ci ildə qüvvəyə minmiş və bəzi cüzi dəyişikliklərlə bu günədək istifadə edilməkdədir.

## Tarixi məlumatlar

1968-ci ilin noyabrında hazırkı reytinq sisteminin ilk variantı qəbul edilmişdir:

***G** — yaş məhdudiyyəti yoxdur ( — ümumi auditoriya üçün);

***M** — hər yaş qrupu üçün, lakin uşaqlar böyüklərin müşayiəti ilə baxa bilər ( — yetkin auditoriya üçün);

***R** — 16 yaşına çatmamış şəxslər yalnız valideynlərinin müşayiəti ilə seansa buraxılır ( — 16 yaşadək şəxslərə böyüklərsiz giriş qadağandır);

***X** — 17 yaşına çatmamış şəxslər seansa buraxılmır ().

1969-cu ildə **M** reytinqi **GP** (, yəni valideyn nəzarəti ilə ümumi auditoriya üçün) adlandırılmış, 1970-ci ildə isə **PG** ( — valideyn nəzarəti tövsiyə olunur) ilə əvəz edilmişdir.

1984-cü il iyul ayının 1-dən etibarən **PG** reytinqi iki hissəyə bölünmüşdür: **PG** və **PG-13**.

1990-cı ilin noyabr ayında **R** reytinqinə müvafiq ola biləcək səhnələr barədə açıqlama verilmişdir: zorakılıq, söyüş, çılpaq bədən və narkotik istifadəsi. Həmçinin **PG** ilə **PG-13** arasındakı fərqlər də ətraflı izah olunmuşdur. **X** reytinqi isə **NC-17** ilə əvəz edilmişdir.

## Reytinq

## Filmin reytinqinin müəyyənləşdirilməsi

MPAA reytinqinin müəyyənləşdirilməsi üçün hər bir filmə baxmaq məqsədilə xüsusi komissiya yaradılır. Komissiya filmi izlədikdən və müzakirə etdikdən sonra səsvermə keçirilir və filmin gələcək reytinqi təsdiqlənir.

Əgər prodüser heyəti və/və ya filmin rejissoru komissiyanın qərarı ilə razılaşmazsa, onlar apellyasiya verə bilərlər. Bu halda 14–18 nəfərdən ibarət yeni komissiya yaradılır. Komissiya filmi yenidən izləyir, apellyasiyada yaradıcı heyətin göstərdiyi iradları müzakirə edir. Filmin reytinqinə həlledici təsir göstərən səhnələr müəyyən edilir və rəsmi qərarla birlikdə filmin yaradıcılarına geri göndərilir. Daha sonra yaradıcı heyət müstəqil şəkildə qərar verir — həmin səhnələri silmək, yenidən çəkmək (montaj etmək) və ya komissiyanın qərarı ilə razılaşmaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Classification and Ratings Administration Official Website with ratings database
* MPA Film Ratings website
* Amerika Kino Assosiasiyasının reytinq sisteminin rəsmi saytı
* Amerika Kino Assosiasiyasının saytında reytinq sistemi
* Reytinq sisteminin təsviri
* Hollywood Loves the 'R,' but the Big Money’s Rated PG-13