open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ətirli bənövşə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 3-22 sm, sürünən, yerüstü nazik zoğların qoltuğunda kök salan, gövdəsi olmayan çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovu qalıntəhər, buğumlu, ağımtıldır. Yarpaqları uzun saplaq üzərində yerləşmiş, dəyirmi və ya enli yumurtaşəkillidir, qaidə hissəsi dərin ürəkşəkillidir, kənarları mişarvari-dəyirmi dişlidir, uc hissədə korbucaqlı və ya az sivriləşmiş və ya bəzən dəyirmiləşmişdir, demək olar ki, çılpaq və ya çox qısa tüklüdür. Çiçəkləri uzun saplaqda yerləşib, ətirlidir, tünd-bənövşəyi və ya bənövşəyi-göy rəngdədir; çiçəkaltlıqları çiçək saplağının ortasında və ya orta hissəsindən yuxarıda yerləşmişdir. Qutucuq şarşəkili və yarım şarşəkillidir, qismən sıx qısa tüklüdür. Mart-aprel (may) aylarında çiçəkləyir, may-iyun aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), KQ şimal, KQ mərkəzi, Lənk. dağ., Nax. düz. Orta dağ qurşağına qədər.

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, səhralarda yaşıllıq və su olan yerdə, bəzən otlu yamaclarda rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Dekorativ bitkidir. Qədimdə çiçək və kökü öskürəyə qarşı dərman kimi istifadə olunurdu. Bənövşə yağından parfumeriyada istifadə olunur. Balverən bitkidir.

## Təbabətdə istifadə qaydaları
* Ətirli bənövşə yarpaqlarının şərbətindən kəskin öskürəkdə, ağciyər xəstəliklərində, ləçək və yarpaqlarından arpa unu ilə yaxşı hazırlayıb şişləri əritmək üçün, yağından ekzemaya, yarasağaldıcı kimi, çiçəklərindən çay kimi dəmləyərək boğaz ağrılarına və bronxitə qarşı istifadə edilir. 10 qram quru xammalın üzərinə 400 ml qaynar su tökərək ağzı qapalı halda 2 saat saxladıqdan sonra süzüb, gün ərzində (4 dəfəyə) içmək lazımdır.
* Yaxud ətirli bənövşə bişirilir: bunun üçün 10 qram quru xammalın üzərinə 200 ml qaynar su töküb, ağzı qapalı halada 15 dəqiqə su hamamında saxladıqdan sonra 40-45 dəqiqə otaq temperaturunda soyudub süzmək və seliyin ayrılması üçün qalığı sıxmaq lazımdır, alınmış çıxarış gündə 3-4 dəfə, yeməkdən sonra isti halda, hər dəfə bir xörək qaşığı qəbul edilir.
* Ətirli bənövşə və çöl bənövşəsi bəlğəmgətirici yığıntıların tərkibində də istifadə edilir.
* Çöl bənövşəsinin otundan öskürəyə qarşı istifadə edilir. Dəmləməsi bronxial vəzilərin sekresiyasını artırır, sinə yumuşaldıcı təsir göstərir.
* Çöl bənövşəsinin otundan hazırlanmış çay sarılıq xəstəliyində, revmatizm və podaqrada işlənir. Köklərinin və otunun dəmlənməsi çay kimi xalq təbabətində ishala və dizenteriyaya qarşı istifadə edilir. Bundan əlavə köklərindən, yarpaq və çiçəklərindən çay kimi dəmləyib öd yolları xəstəliklərində, qıcolma, bronxial astma və əsəb xəstəliklərində işlədilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ öksəotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 50 sm-ə qədər olan, sıx çəngəlvari budaqlanmış şarşəkilli koldur; budaqları oduncağabənzərdir, qışlayan yarpaqları vardır. Bitki bütünlüklə çılpaq olub, sarımtıl-yaşıl rəngdədir. Yarpaqları oturaqdır, qalındır, uzunsov və ya uzunsov-ovaldır, qaidə hissəsinə doğru qısa daralmış, kütdür. Martda çiçək açır. Çiçəkləri sarımtıl-yaşıl rəngdə olub, 5–6 ədəd olmaqla haçalanmış budaqlarda toplanmışdır. Giləmeyvələri şarşəkilli formalı, ağ və ya sarımtıl rənglidir, diametri 9–10 mm-dir. Mart-İyun aylarında çiçək açır.

## Yayılması
Samur-Şabran oval., Qobustan, BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, KQ cənub, Lənk.dağ., Lənk. oval.

## Yaşayış mühiti
Yarpaqlı ağaclarda, əsasən balverən ağaclarda parazitlik edir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Yarpaqlarından alınan preparat hipertoniya zamanı istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mədəni üzüm

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Azərbaycan, Orta Asiya, Rusiya, Ukrayna, Moldaviya, Gürcüstan, Türkiyə, İran, Əlcəzair, Avropa və Şimali Amerika ölkələrində təbii arealları vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR, Zaqatala-Balakən, Lerik, Yardımlı, Oğuz, Qəbələ, Göygöl rayonları ərazilərində yayılmışdır.

## Statusu
Azərbaycanın nadir, relikt bitki növüdür.VU D2. 

## Bitdiyi yer
Meşələrdə, düzənliklərdən başlayıb orta dağ qurşağına qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.   

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.   

## Bioloji xüsusiyyətləri
Meşə üzümü sarmaşan və dırmaşan bitkidir. Gövdəsinin rəngi bozumtul olub nazik çıxıntılıdır. Yarpaqları sadə, dilimlidir. Yarpaqların uzunluğu 5-8 sm ölçüsündə olur. Yarpaq saplaqlarının uzunluğu 5-8 sm, tüklü və ya çılpaq olur. Yarpaqlar gövdə üzərində növbə ilə düzülmüşdür.Yarpaqlarının kənarları kobud, iti dişlidir. Çiçəkləri bircinslidir. Çiçəkləri salxım çiçək qrupunda toplanmışdır. İki evli bitkidir. May ayında çiçəkləyir və sentyabr ayında meyvəsi yetişir. Meyvələri qaramtıl-boz, bəzən ağ rəngində olur. Təbiətdə tək və ya qruplar halında rast gəlinir.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. 

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. 

## Becərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.	

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir. 

## Zəruri qoruma tədbirləri
Bitkinin yayıldığı bölgələrdə yasaqlıqların təşkil edilməsi vacibdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ölməzdən əvvəl baxılmalı 50 film

**"Ölməzdən əvvəl baxılmalı 50 film"** () — 22 iyul 2006-cı ildə Britaniyanın Channel 4 televiziya studiyası tərəfindən göstərilən teleşou. Proqram Film 4 televiziya kanalının ümumi efir buraxılışına hazırlanmışdır.

Proqramda 50 film təqdim edilmişdi. Filmlər televiziya tənqidçilərinin, ekspert və sadəcə izləyicilərin sorğusu nəticəsində seçilmişdir. Hər film öz janr və stilində ən mükəmməli kimi yığılırdı. Təzəlikcə prokata buraxılmış filmlər, yeni çəkilənlərdən daha çox idi. 2000-ci illərdə buraxılmış filmlərə doqquz nominasiya, 90-cı illərdəkinə on iki, 80-ci illərə doqquz, 70-ci illərə yenə doqquz və yalnız on bir seçilmiş film 70-ci ildən tez ekranlara çıxmışdır.

## Filmlərin siyahısı

## Xarici keçidlər
* 
* Teleşirkətin saytında filmlərin siyahısı
Əsl innab

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Dünyanın bir sıra ölkələrində təbii və yabanı şəkildə rast gəlinir.

## Botaniki təsviri
6–8 m hündürlükdə yarpağını tökən kiçik ağac və koldur. Yarpaqları növbəlidir. Dairəvi yarpaqların qaidə hissəsində 2 ədəd tikana çevrilmiş yarpaqaltlıqları və çiçək qrupu yerləşir. Çiçəkləri 2 cinsli, 5 üzvlüdür. Ulduzvarı və görkəmsizdir, kasacığı nəlbəkivaridir. Geniş üçbucaq formalı, dilimlidir. Ləçəkləri xırda, enli, qaşıqvarı, erkəkcikləri əhatə edəndir. Sütuncuğu 1–2, bəzən 3 bölümlüdür. Yumurtalığı 2-dir, bəzən 3–4 yuvalıdır. Meyvəsi çəyirdəkmeyvəyə oxşardır, ətli, şirəli, izokarplıdır. Toxumları hamar, şırımsızdır. Oduncağı sıx və möhkəmdir, nüvə və canlı oduncağa ayrılmayandır, seyrək boruludur, qırmızımtıl-qonur və ya qırmmızıdır.

## Ekologiyası
Günəşli yerləri və yaxşı drenajlı torpaqları sevir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Qida bitkisidir. Meyvələrindən mebel sənayesində, yeyintidə, təbabətdə və s. sahələrdə geniş istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ələkbər Cabbarov

**Cabbarov Ələkbər Məmmədəli oğlu** (3.1.1898, Bakı - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
I Bakı kişi gimnaziyasını bitirmişdir (1919). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini təbiət elmləri sahəsində davam etdirmək üçün Fransanın Nansi Universitetinə göndərilmişdir. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Wedelia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zaur bəy Daqirov

**Zaur bəy Daqirov** (tam adı: *Zaur bəy Yusif oğlu Daqirov*; ) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri, Dağıstanın ilk opera müğənnisi.

## Həyatı

Zaur bəy Daqirov 1901-ci ildə Şimali Osetiyanın paytaxtı Vladiqafqazda, əslən Aşağı Qazanış kəndindən olan qumuq əsilzadə ailəsində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə Tiflis kadet korpusunu bitirmişdir. Maarif naziri Rəşid xan Qaplanovun dəstəyi ilə bir neçə qumuq gənci – o cümlədən Murad Teymurxanov, Zəkəriyyə Xiromanov və Zaur bəy Daqirov – xaricdə təhsil almaq üçün seçilmişdir. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini etnoqrafiya sahəsində davam etdirmək üçün Paris Universitetinə (Fransa) göndərilən gənclərdən olsa da, təhsilini başa vurmamışdır. Orada məşhur Qrand-Opera teatrında oxumuşdur. Çünki, hələ inqilabdan əvvəl dramatik tenor səsə malik olduğu aşkar edilmişdir. Paris mühitində narkotik asılılığına düçar olmuş, 1922-ci ildə Bakıya qayıtmışdır. Ailəsinin müdaxiləsi və sərt müalicə üsulları ilə bu asılılıqdan qurtulmuşdur. Qeyd olunur ki, Bakıda olduğu dövrdə, SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı (XDİK) tərəfindən həbs olunub, lakin 9 gündən sonra azadlığa buraxılıb.

1927-ci ildə o, Moskva Böyük Teatrının nəzdində fəaliyyət göstərən Dövlət Opera Studiyasını uğurla bitirmişdir. Studiyanı professor Dekanova sinfi üzrə bitirdikdən sonra Zaur bəy, yeni təşkil olunmuş Moskva Operetta Teatrına (əvvəllər Səyyar Teatr kimi fəaliyyət göstərirdi) qəbul olunmuşdur. Leninqrad Qastrol Bürosunun operetta truppasının direktoru kimi Kostroma, Yaroslavl və Voloqda kimi şəhərlərdə qastrol səfərlərində olmuşdur. SSRİ xalq artisti, onun dostu G. Jjenovun sözlərinə görə, o, burada 1937-ci ildə də fəaliyyət göstərirdi.

Səhnədə *Zaur Daqir* təxəllüsü ilə çıxış edirdi.

## Ailəsi
Zaur bəy Moskva Operetta Teatrının artisti Vera Klimova ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Zaur bəy Daqirov ailə üzvləri ilə çox sıx əlaqə saxlamamış, qapalı bir insan olmuşdur. Hətta bacısı Zahidə xanım vəfat edəndə dəfninə gəlmədiyi qeyd olunur. Bu uzaqlıq səbəbindən onun dəqiq ölüm tarixi ailə arxivlərində belə qeyri-müəyyən qalmışdır, lakin 1957-ci ildə vəfat etdiyi güman edilir.

## Həmçinin bax

*Cümhuriyyət tələbələri
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Mənbə

### İstinad siyahısı

### Ədəbiyyat
*
Məmmədzəki Dursunzadə

**Məmmədzəki Dursunzadə** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Məmmədtağı Dursunzadə 1890-cı ilin 17 oktyabrında Axalsıx qəzasının Azğur kəndində anadan olmuş, Müəllimlər institutunun hüquq fakültəsini bitirmişdir. Parlamentin 1 sentyabr 1919-cu il tarixli qərarına əsasən 1920–1925-ci illərdə təhsilini tarix-filologiya sahəsində davam etdirmək üçün İstanbul Universitetinə göndərilmişdi. Sonradan təhsilini öz hesabına davam etdirmiş, Türkiyədən Almaniyaya getmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmış, qadın müəllimlər seminariyasında və yer quruluşu texnikumunda müəllimlik etmişdir.

### Ailəsi
* Afət adlı qızı olmuşdur.

## Repressiya qurbanı
1937-ci ilin 28 yanvarında doğma kəndinə getmiş, orada həbs olunaraq güllələnmişdir.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri
* Əşrəf Əliyev (mühəndis)

## Xarici keçidlər
* "Студенты Республики"
* Hüseyn Cavidin qızı ailəsi ilə bağlı müsahibəsində bir çox mətləblərdən danışıb – Çox maraqlıdır + MÜSAHİBƏ

## Mənbə
* ODLAR YURDU UNİVERSİTETİNİN ELMİ VƏ PEDAQOJİ XƏBƏRLƏRİ. HUMANİTAR ELMLƏR SERİYASI/THE SCIENTIFIC AND PEDAGOGICAL NEWS OF ODLAR YURDU UNIVERSITY. HUMANITIES SERIES/НАУЧНЫЕ И ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ИЗВЕСТИЯ УНИВЕРСИТЕТА ОДЛАР ЮРДУ.СЕРИЯ ГУМАНИТАРНЫХ НАУК; ISSN 1682–9123, № 38; Bakı, 2013
* Vazeh Asgarov. L’immigration des Azerbaïdjanais en France : histoire et perspectives. Histoire. Université de Strasbourg, 2012. Français.

## İstinadlar
Məmmədəmin Əfəndiyev

**Əfəndiyev Məmmədəmin** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Tiflisdəki imperator I Aleksandr kişi gimnaziyasını bitirmiş (1916), Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat şöbəsində təhsil almış, lakin maddi çətinlik üzündən təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olmuşdu. Parlamentin 1919 il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən təhsilini yol nəqliyyatı sahəsində davam etdirmək üçün Darmstadt institutuna (Almaniya) göndərilmişdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–25 illər üçün məlumatında M. Əfəndiyevin təhsilinin bitməsinə 1 il qaldığı göstərilirdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
*
Əliyusif Cəfərov

**Cəfərov Əliyusif Abutalıb oğlu** — Azərbaycan ziyalısı. Fizika – riyaziyyat sahəsində mütəxəssis və pedaqoq.

## Həyatı
Cəfərov Əliyusif Abutalıb oğlu (14.1.1901, Bakı - 03.01.1938) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı  ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri. Bakı kişi gimnaziyasını bitirmişdir 1919). Parlamentin 1919 il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini fizika – riyaziyyat sahəsində davam etdirmək üçün Türkiyəyə göndərilmişdir.

Cəfərov Əliyusif Abutalıb oğlu (1901) SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyanın Səyyar Sessiyası tərəfindən 03.01.1938-ci il tarixli qərarına əsasən əksinqilabi-millətçilik fəaliyyətinə görə I kateqoriya ilə güllələnməyə məhkum edilmişdir.

## Mənbə

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Ağa Abdulla Dadaşov

**Dadaşov Ağa Abdulla Ələsgər oğlu** (01.04.1902, Bakı - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
1-ci Bakı realnı məktəbini bitirmişdi (1918). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün İngiltərəyə göndərilmişdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Lavandula spica

*  — Lavandula angustifolia subsp. angustifolia bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Lavandula latifolia bitki növünün sinonimi.
İsrafil Əşrəfov

**İsrafil Əşrəfov** (*Əşrəfov İsrafil İsmayıl oğlu;* d. 30 may, 1900, Bakı — ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Bakı kommersiya məktəbini bitirmişdir (1918). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün Paris Universitetinə (Fransa) göndərilmişdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Xarici keçid
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası: 2 cilddə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyat, 2004

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Rzaqulu Həsənov

**Rzaqulu İsmayıl oğlu Həsənov** () — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı*.*

## Həyatı
Rzaqulu Həsənov 8 mart 1895-ci ildə Quba qəzasının Şıxhəzi kəndində anadan olmuşdur.

1912-ci ildən Bakı Orta Mexanika-İnşaat-Texniki Məktəbinin yuxarı hazırlıq siniflərinə daxil olmuş, 2 may 1917-ci ildə məktəbin pedaqoji şurasının verdiyi attestata görə mexanika bölməsi (özəlliklə neft sənayesi işi) üzrə elmlərin tam kursunu bitirmiş və texnik rütbəsi almışdır.

Ali təhsil almaq məqsədilə Moskva Ali Mühəndis Məktəbinə daxil olmuşdur. Lakin 1917-ci ilin fevralından sonra Rusiyada yaranmış siyasi qarışıqlıq və qeyri-xristianlara qarşı təzyiqlər səbəbindən Bakıya dönmüşdür.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün Frayberq Universitetinə (Almaniya) göndərilmişdi. 17 aprel 1920-ci ildə 533 nömrəli aktla Frayberq Dağ-Mədən Ali Məktəbinə qəbul edilmişdir. Təhsilini burada 19 dekabr 1924-cü ildə başa vuraraq Dağ mühəndisi diplomunu əldə etmişdir. 1925-ci ildə Azərbaycana qayıtmışdır.
 
"Neftçala" trestində mədən rəisi işləyib. 23 avqust 1937-ci ildə 5 il iş alaraq həbs edilib. 

Rəsmi sənədlərdə göstərilir ki, “Dalstroy” islah əmək düşərgəsində cəza çəkərkən 30 yanvar 1939-cu ildə Vladivostokda vəfat etmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
Taqanroq

**Taqanroq** (), türk dillərində **Tayğan** adı ilə tanınır (, , ) — Rusiya Federasiyasının Rostov vilayətində, Azov dənizi sahilində yerləşən şəhər. Şəhərin adı Rusiyanın tarixi şəhərlər siyahısında yer alır.

## Tanınmış şəxsləri

*Qalitskiy Kuzma Nikitoviç (24.10.1897 - 14.3.1973) İkinci dünya müharibəsinin iştrakcısı 11-qvardiyanın komandiri SSRİ qəhrəmanı,General-polkovnik.
*Anton Pavloviç Çexov (17.01.1860-02.07.1904) Tanınmış yazıçı 

## Həmçinin bax
* Taqanroq Aviasiya Muzeyi
* Taqanroq hərb-tarix muzeyi
* Taqanroq kombayn zavodu
* Taqanroq trolleybusu
* Pavlovski qalası
* Çexov sahili (Taqanroq)

## İstinadlar
İqlim anomaliyası

**İqlim anomaliyası** — Yerin hər hansı sahəsi üçün xas olan orta iqlim göstəricilərinin normadan xeyli kənara çıxması.

## Həmçinin bax
* İqlim
* İqlim qurşağı
* Makroiqlim
* Mikroiqlim

## İstinadlar
Kadastr

**Kadastr** () — rəsmi orqanların, yaxud idarələrin siyahısı, reyestri; ora hər hansı obyekt və hadisənin sistemləşdirilmiş məlumatların cəmi, onların keyfiyyət və kəmiyyətləri daxil olur. Müvafiq obyektlər üzərində dövri və ardıcıl müşahidələr aparmaqla tərtib olunur. Kadastra həmçinin müvafiq obyekt və hadisələrin istifadəsi, mühafizəsi və s. daxil edilir.

Aşağıdakı obyektlər üçün kadastr tərtib olunur: su, torpaq, iqlim, meşə, landşaft, mineral resurslar, tibbi, bioloji, xüsusi mühafizə olunan obyektlər və ərazilər, sənaye ovçuluğu, rekreasiya və s.

## Həmçinin bax
* Sənəd

## İstinadlar
Old Trafford

**Old Trafford** — İngiltərənin Mançester şəhərində yerləşən və "Mançester Yunayted" klubunun ev oyunlarını oynadığı 75,643 nəfərlik tutumu ilə Böyük Britaniyada 3-cü, Avropada isə 11-ci ən böyük stadiondur. Trafford şəhərinin Greater Mançester səmtində yerləşmişdir. Ser Bobbi Çarlton tərəfindən bu stadiona "Xəyalların Teatrı" ləqəbi verilmişdir. 1910-cu ildən bəri "Mançester Yunayted"in stadionudur. Amma İkinci dünya müharibəsi zamanı stadionun bombalanması səbəbiylə 1941-ci ildə 1949-a qədər "Mançester Yunayted" matçlarını "Mançester Siti" ilə birgə "Maine Road"da oynamaq məcburiyyətində qalmışdır.

Stadiona ən çox azarkeş 1939-cu ildə FA kubokunun Vulverhempton Vonderers və Qrimsbi Taun klubları arasında keçirilən yarım-final oyununda qeydə alınmışdır ki, həmin oyunda stadiona 76,962 nəfər gəlmişdir. Gələcəkdə stadionun Cənub istiqamətində olan hissəsinə ikinci yarus əlavə olunaraq tutumun 95,000 nəfərə çatdırılması planlaşdırılır.

Old Trafford indiyə qədər FA kubokunun yarım-final oyunlarına, İngiltərə çempionatının oyunlarına, 1966-cı ildə Dünya, 1996-cı ildə Avropa çempionatının bir sıra oyunlarına, 2003-cü il Çempionlar Liqasının finalına, həmçinin 2 dəfə reqbi üzrə Dünya Kubokunun final oyunlarına ev sahibliyi etmişdir.

## Rekordlar
Old Trafforda ən çox tamaşaçı 25 mart 1939-cu ildə Vulverhempton Vonderers və Qrimsbi Taun komandaları arasında baş tutan FA kuboku yarım final matçında qeydə alınmışdır. Old Traffordda 31 mart 2007-ci il tarixində baş tutan Mançester Yunayted - Blekburn Rovers qarşılaşmasında isə 76,098 tamaşaçı qeydə alınmışdır və bu rəqəm İngiltərə Premyer Liqasında rekord hesab olunur. Old Trafforda qeyri-rəsmi oyun zamanı qeydə alınan rekord isə 5 avqust 2011-ci il tarixində Mançester Yunayted və Nyu-York Kosmos klubları arasında baş tutan qarşılaşma zamanı olmuşdur. Bu zaman stadiondan oyunu 74,731 nəfər tamaşaçı izləmişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra ən az tamaşaçı isə 29 aprel 1950-ci ildə Mançester Yunaytedin Fulhemi 3-0 hesabı ilə məğlub etdiyi qarşılaşmada qeydə alınmışdır. Həmin matç zamanı stadionda 11,968 tamaşaçı olmuşdur.

Old Traffordda bir sezonda qeydə alınmış ortalama tamaşaçı sayına görə rekord isə 2006-07 sezonunda qeydə alınmışdır (75,826). Ümumi sayına görə ən çox tamaşaçının stadiona gəldiyi sezon isə 2008-09 sezonu olmuşdur. Həmin sezon Old Trafforda ümumilikdə 2,197,429 nəfər gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Mançester Yunayted
* İngiltərə Premyer Liqası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Old Trafford
* The Stadium Guide — Old Trafford 
* Old Trafford, Manchester на сайте *WorldStadia.com*
Qrunt suları

**Qrunt suları** — Yer səthindən aşağı su keçməyən birinci lay üzərində, üst səthi sərbəst olan yeraltı sular; əsasən atmosfer yağıntıları, çay, göl, su anbarları, suvarma kanalları və hidrotexniki qurğulardan sızılan sulardan əmələ gəlir. Məhz ona görə də iri çayların, kanalların, su anbarlarının yaxınlığında qrunt sularının səviyyəsi yüksək olur. Atmosfer yağıntılarının miqdarından, həmçinin suvarma rejimindən asılı olaraq qrunt sularının səviyyəsi, debiti, temperaturu və kimyəvi tərkibi dəyişir. Meşə, meşə-çöl və çöl rayonlarında şirin və ya minerallaşmış Q.s., quru çöl, səhra və yarımsəhra rayonlarında şor, və ya çox minerallaşmış qrunt suları üstünlük təşkil edir.

Qrunt sularının böyük xalq təsərrüfatı əhəmiyyəti var; su təchizatı mənbəyi kimi sənaye müəssisələrində, şəhərlərdə, kəndlərdə və s.-də istifadə edilir.

## Qrunt suların keyfiyyəti
Rütubətli iqlimdə intensiv şəkildə infiltrasiya prosesi və yeraltı axarlar baş verir və nəticədə süxur və torpaqlar yuyulur, və onlardan asanlıqla həll olunan duzlar (xloridlər və sulfatlar) yuyularaq çıxır. Belə şəraitdə qrunt suları şirin olur, və onların tərkibində nisbətən gec həll olunan duzlar mövcud olur. Quru isti iqlim şəraitində isə (quru çöllərdə, yarımsəhralarda və səhralarda) yağıntılar qısa müddətli olaraq az miqdarda düşməsi, habelə ərazinin drenaj sisteminin zəif olması qrunt sularının yeraltı axınının inkişaf etməsinə mane olur. Beləliklə, yeraltı axın buxarlanır və şoranlaşma yaradır. Çayların, su anbarlarının və s. yaxınlığında qrunt suları əsasən duzsuzlaşdırılıb və əsasə keyfiyyət baxımından içməli su standartlarına cavab verir.

## Azərbaycanın qrunt suları
Qrunt suları Kür-Araz ovalığında Yer səthinə yaxın yerləşməklə yüksək dərəcədə minerallaşmışdır. Kür-Araz ovalığının əksər sahələrində qrunt sularının səviyyəsi 1–5 metr dərinlikdədir. Bəzən qrunt suları səthə çıxır (xüsusilə suvarma mövsümündə) təsərrüfat işlərinə maneçilik törədir. Qanıx-Əyriçay vadisində, Lənkəran ovalığında qrunt sularının səviyyəsi ən çox 3–5 metr dərinlikdədir. Qrunt sularının səthə yaxınlaşdığı və ya səthə çıxdığı yerlərdə meşələr, çəmən, çəmən-bataqlıq landşaftları əmələ gəlmişdir. Azərbaycan Respublikasının dağlıq ərazilərində qrunt suları xeyli dərindədir. Aran rayonlarında suvarma qrunt sularının rejimini müəyyən edən amillərdən biridir. Suvarma mövsümündə torpağa sızılan suların hesabına qrunt sularının səviyyəsi səthə yaxınlaşır, digər dövrlərdə isə aşağı düşür.

Böyük və Kiçik Qafqazın düzənliklərə qovuşduğu ərazilərdə yeraltı sular bulaqlar şəklində səthə çıxır. Xüsusilə Qusar maili düzənliyinin və Qanıx-Əyriçay çökəkliyinin dağətəyi hissəsində tektonik qırılmalarboyuncayeraltı suların təbii çıxışları daha çoxdur.

## Həmçinin bax
* Bulaq
* Su

## Mənbə
* Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı,2006.

## İstinadlar
Qum

**Qum** — xırda qırıntılı kövrək çökmə süxur. Fiziki aşınma nəticəsində əmələ gəlir. Ölçüsü 0,1 mm-dən 1 mm-ə qədər olan müxtəlif mineral (əsasən, kvars, çöl şpatı və s.) və süxur qırıntılarından ibarətdir. Qum əmələgəlmə şəraitinə görə çay, göl, buzlaq, dəniz, eol mənşəli olur. Qitələrin iç tərəflərində və tropik olmayan sahillərdə qum kvars şəklində silis (silikon dioksit və ya SiO2) olur. Ən yayılmış ikinci qum növü isə kalsium karbonatdır. Qumda qiymətli minerallar – qızıl, platin, almaz, yaqut, rutil, titanit və s. ola bilər.

## Radioaktivliyi
Bütün qumlar I dərəcə radioaktivliyə malidirlər (təbii radionuklidlər 370 Bk/kq, radiasiya təhlükəsi yoxdur və tikintidə məhdudiyyətsiz istifadə edilə bilərlər.

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Səhra
* Çınqıl

## Mənbə
Əlimuxtar Həsənov

**Həsənov Əlimuxtar** (tam adı: *Həsənov Əlimuxtar Yaqub oğlu,* d.1896, Bakı - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına  əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
Bakı kişi gimnaziyasını bitirmişdir (1919). Parlamentin 1919-cu il, 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini tarix-filologiya sahəsində davam etdirmək üçün İstanbul Universitetinə (Türkiyə) göndərilmişdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cildə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004

## Həmçinin bax
*Cümhuriyyət tələbələri

## İstinadlar
Quraqlıq

**Quraqlıq** — yazda və payızda yağıntının normadan çox aşağı və hava temperaturunun xeyli artıq, hava rütubətliyinin isə xeyli aşağı olduğu uzun dövr.

Quraqlıqda torpaqdakı rütubət ehtiyatı buxarlanmaya və transpirasiyaya sərf olunaraq qurtarır, bitkilərin normal inkişafı üçün
əlverişli olmayan şərait yaranır, normal fotosintez şəraiti pozulur, nəticədə tarla, otlaq və biçənəklərdə məhsul azalır, yaxud tamamilə məhv olur. Süni suvarma, tarlaqoruyucu meşə zolaqlarının salınması quraqlığa məruz qalan yerlərdə quraqlığa davamlı bitkilərin əkilməsi də yaxşı nəticə verir.

## Həmçinin bax
* İqlim

## İstinadlar
Əliyar Əmircan

**Əliyar Hacı bəy oğlu Əmircan** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.

## Həyatı
1-ci Bakı kişi realnı məktəbini bitirmiş (1915), müsabiqə yolu ilə Moskva Ali Texniki Məktəbinin mexanika şöbəsinə daxil olmuş, 5 semestr orada təhsil almışdır. Rusiyada Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra geri qayıtmağa məcbur olmuşdur. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün Rusiyaya göndərilmişdir. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət tələbələri
* Hacı bəy Əmircanov
* Əmircanovlar

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
*
Sent-Ceyms Park

thumb|Stadionun daxili görünüşü
thumb|Sent-Ceyms Park (1998)
**Sent-Ceyms Park** — İngiltərənin Nyukasl şəhərində yerləşən və Nyukasl Yunayted futbol komandasının ev oyunlarını oynadığı, 52394 nəfər tamaşaçı tutumuna sahib futbol stadionu. Azarkeşlər arasında "Heaven" (tərc. "cənnət") və "The Castle" (tərc. "qala") adları ilə də tanınır. 1892-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Burada Bryus Sprinqstin, Kuin, Bob Dilan və Brayan Adams kimi sənətçi və musiqi qruplarının konsertləri keçirilmişdir.

Stadion 1996 Avropa Futbol Çempionatında 3 oyuna ev sahibliyi etmişdir. Eland Road ilə birlikdə B qrupunda Fransa, İspaniya, Rumıniya və Bolqarıstan yığmalarının oyunlarını qəbul etmişdir.

2012 Yay Olimpiya Oyunlarında bəzi oyunların bu stadionda keçirilməsi planlaşdırılır.

Stadion FİFA videooyunlarında lisenziyalı olaraq göstərilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Sent-Ceyms Parkın şəkilləri 
* St. James Park
Mançester Şəhər Stadionu

250px|thumb|Stadionun içindən bir görüntü

**Etihad Stadium** İngiltərədə Mançester Siti futbol komandasının ev oyunlarını oynadığı stadiondur.

Orijinal olaraq Mançester'in ev sahibliyində namizəd olub qazanabilmədiyi 2000 Yay Olimpiya Oyunlarının bir hissəsi kimi hazırlanan stadion, 2002-ci ildə təşkil olunan İngilis Millətlər Birliyi Oyunları üçün inşa edilmiş və 110 milyon sterlinqə başa gəlmişdir. Oyunlardan sonra stadion futbol üçün uyğunlaşdırılan stadion və Main Road'dan bura daşınan Mançester Siti klubunun evi olmuşdur. Mançester Siti 2003-cü ildə stadionu 250 illiyinə icarəyə götürmüşdür.

23 iyun 2007 -ci il etibarı ilə stadion 47.726 tamaşaçı tutumu ilə Premyer Liqanın ən böyük beşinci stadionudur. 4 oktyabr 2006-cı ildə stadionun 2008 UEFA Kuboku finalına ev sahibliyi edəcəyi qərarlaşdırılmış və bu final oyunu 14 may 2008-ci ildə oynanmışdır.

## Xarici keçidlər

* Mançester Şəhər Stadionunun rəsmi veb saytı 
* Mançester Siti futbol komandasının rəsmi veb saytı
Refleks

**Refleks** ( – əks etmə) — orqanizmin xarici və daxili mühitdə baş verən qıcıqlanmalara qarşı sinir sisteminin iştirakı ilə verdiyi cavab reaksiyaları. Refleksin bioloji əhəmiyyəti orqanizmin daxili mühitinin sabitliyini saxlamaq üçün orqanların işinin tənzimlənməsindən və onların funksional qarşılıqlı təsirini yaratmaqdan ibarətdir.

Refleks iki böyük qrupa bölünür: şərti və anadangəlmə və ya şərtsiz. Şərtsiz refleksin icrası üçün heç bir hazırlıq, şərt, təlim tələb olunmur (Məs., əmmə, gözqırpımı, bəbək R.-i və s.). Demək hər heyvan növünün özünəməxsus şərtsiz, irsi refleksi vardır. Şərti refleks həyat prosesləri nəticəsində qazanılır. Dəyişkəndir, müvəqqətidir, fərdi xüsusiyyət daşıyır, yəni refleksin yaranması üçün xüsusi şərtlər və vaxt lazımdır. "Şərti refleks" terminini ilk dəfə elmə İ. P. Pavlov daxil etmişdir.

## Şərtsiz reflekslər
Şərtsiz reflekslərə müdafiə, qida, cinsiyyət və səmt refleksləri aiddir.

Şərtsiz reflekslər:
* Anadangəlmə olub, irsən nəsildən-nəsilə keçir;
* Orqanizmin bütün həyatı boyu qalır, daimidir;
* Orqanizmin daxili mühitinin sabitliyini təmin edir;
* Növü əmələ gətirən fərdlərin hamısını əhatə edir;
* Refleks qövsü onurğa beyni,beyin kötüyü və baş beyin qabıq altı nüvələrindən keçir;
* Əmələ gəlməsi üçün böyük yarımkürələr qabığının iştrakı vacib deyil;
* Əmələ gəlməsi üçün xüsusi spesifik qıcıqlar(qida,səs və.s) tələb olunur.

## Şərti reflekslər
Növün hər bir fərdində mövcud olan şərtsiz reflekslərin əsasında insan və ya heyvan orqanizmində həyat şəraitinə uyğun olaraq əmələ gələn reflekslər *şərti reflekslər* adlanır.

Şərti reflekslər:

* Anadangəlmə deyil, həyat təcrübəsi əsasında ömür boyu qazanılır;
* Daimi deyil,sönür,yenidən yaranır və yeniləri ilə əvəz oluna bilir;
* Fərdidir,yəni növü əmələ gətirən fərdlərin hamısında yaranmır;
* Refleks qövsü baş beyin yarımkürələr qabığından keçir;
* Əmələ gəlməsi üçün xüsusi sipesifik qıcıqlar (qida,səs və.s)lazım gəlmir;
* İnsanı mühitin dəyişən şəraitinə uyğunlaşdırır.
İ.P.Pavlov şərti refleksləri heyvanlar (itlər) üzərində təcrübələr apararaq öyrənmişdir.
Şərti refleksə nümunələr:
Qaranlıq otaqda lampanı yandırıb itə qida verdikdə (şərtsiz qıcıqlandırıcı) ağız suyu ifraz olunur.Bu uzlaşdırmanı bir neçə dəfə təkrarladıqdan sonra təkcə lampanın yanmsı (təsirsiz qıcıqlandırıcı) ağız suyu ifrazına səbəb olur.

|

Təkcə zəngin səslənməsi nəticəsində eşitmə nahiyəsində yaranmış oyanma yeni əmələ gəlmiş müvəqqəti yol ilə dad nahiyəsinə, burdan baş beynin ağızsuyu ifrazı mərkəzinə,sonra ağızsuyu vəzilərinə nəql olunur.Nəticədə şərti reflektor yolla ağızsuyu ifraz olunur.
Şərti reflekslər nəinki təcrübə şəraitində,həm də gündəlik həyatda əmələ gəlir.İnsan və ya heyvan bir neçə gün eyni saatda qidalanırsa,həmin vaxtda ağız suyu və mədə şirəsi ifrazı baş verir.Ömründə 1 dəfə limon dadmış adam limon gördükdə dərhal ağzı sulanır.

## Həmçinin bax
* İqlim anomaliyası
* İqlim qurşağı

## Mənbə
Collision Course

***Collision Course*** — "Linkin Park"ın Jay-Z ilə birlikdə hazırladığı remiks albomu. Dünya üzrə 5 milyon satılmışdır. Bu albom sayəsində Linkin Park ilə Jay-Z Qremmi mükafatı almışdırlar.

## Trek siyahısı

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Collison Course - LinknPark.com 

## Həmçinin bax
Xero

***Xero*** - Linkin Parkın ilk yazılma kasseti. Linkin Parkın ilk yazdığı mahnılar bu kassetdədir.

## Kassetdəki mahnılar

## Xarici keçidlər
* [Xero](http://lyrics.wikia.com/Linkin_Park:Xero_Demo_Tape_(1997))

## Həmçinin bax
Live from Nottingham

**Live from Nottingham Rock City 2003** – Linkin Parkın canlı albomu. Albom 2003-cü ildə Meteora albomu çıxmadan qabaq keçirilən konsertdə hazırlanmışdır. Albomun mahnıları Linkin Park, Yaponiya və Koreya olanda yazılmışdır.

= Albomdakı mahnılar =

## Xarici keçidlər
* http://www.maniadb.com/album.asp?a=124541

## Həmçinin bax
Linkin Parkın diskoqrafiyası

**Linkin Park diskoqrafiyası** — Amerikalı Nu metal Alternativ Rok qrupu Linkin Parkın çıxardığı albom sinql və s. aiddir.

## Albomlar

### Studiya albomları

### Remiks albomları

### Konsert albomları

### Demo kaset

### EP-ləri

### Fan klub albomlari

## Sinqlları

;Digər sinql olmayan mahnıları

### Diğer görünüşlər

## Video albomları

## Musiqi videoları (klipləri)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Linkin Parkım Rəsmi saytı
* Linkin Park Underground

## Həmçinin bax
Kültəpə yaşayış yeri (Axura, Şərur)

**Kültəpə yaşayış yeri** — Şərur rayonunda, Qoşatəpədən 2 km şərqdə, Axuraçayın sağ sahilindəki təpəliklər üzərində antik dövrə aid yaşayış yeri.

Sahəsi 7–8 ha. 2x2 ölçüdə 1,5 m dərinlikdə aparılmış qazıntılardan divarqalığı aşkara çıxarılmışdır. Qazıntı sahəsindən 20–25 sm qalınlığında kül təbəqəsi, osteoloji və bitki qalıqları aşkar edilmişdir. Qazıntı sahəsinin kül təbəqəsi ilə örtülməsi yaşayış yerinin yandırıldığından xəbər verir. Tikinti materialı kimi yonulmuş təbii qaya parçalarından istifadə edilmişdir. Döşəməsi isə qalın gil təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Yaşayış yerindən tapılan gil qab parçaları və digər arxeoloji materiallar əsasında, abidə e.ə III–II əsrlərə aid edilir

## İstinadlar
Babəki yaşayış yeri

**Babəki yaşayış yeri** — Şərur rayonunda, eyni adlı kəndin yaxınlığın da оrta əsrlərə aid yaşayış yeri.

## Coğrafi mövqeyi
Аbidə Şərur rаyоnunun Bаbəki kəndi yахınlığındа yеrləşir.

## Tədqiqi
Ərаzisi 3 hеktаrdır. Hazırda əkin sahələrinin altında qalmışdır. Tоrpaq işləri aparılarkən skelet qalıqları, gil qab qırıqları aşkar edilmişdir. Mədəni təbəqənin qalınlığı bəzi yerlərdə 2 m-dən artıqdır. Təbəqə tоrpaq qarışıq kül laylarından ibarət оlub, çəhrayı və sarı rəngli saxsı məmulatı (küpə, kasa, çanaq, qazan, səhəng və s.), tikinti qalıqları ilə və оsteоlоji materiallarla zəngindir.
Yаşаyış yеri hаzırdа əkin sаhələrinin аltındа qаlmışdır. Yаşаyış yеrinin mərkəzi hissəsi uzunsоv-оvаl fоrmаlı təpə şəklində оlmuşdur. Təpənin аşınmаsı nəticəsində skеlеt qаlıqlаrı və gil qаb sınıqlаrı аşkаr еdilmişdir. Mədəni təbəqənin qаlınlığı bəzi yеrlərdə 2 m-dən аrtıqdır. Təbəqə tоrpаq qаrışıq kül lаylаrındаn ibаrət оlub sахsı məmulаtı, tikinti qаlıqlаrı və оstоlоji mаtеriаllаrlа zəngindir. Yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsən Оrtа əsrlərə аid şirsiz və şirli qаb sınıqlаrındаn ibаrətdir. Şirsiz sахsı məmulаtı küpə, qаpаq, qаzаn tipli qаblаrın sınıqlаrındаn ibаrət оlub əsаsən çəhrаyı və sаrı rəngdə bişirilmişdir. Küplərin аğzının kənаrında gövdəsinin yuхаrı hissəsinə birləşən lеntşəkilli qulplаrı vаrdır. Şirli sахsı məmulаtı əsаsən nimçə və kаsа tipli qаb hissələrindən ibаrətdir. Оnlаrın içərisi аnqоbüstü və аnqоb fоnun qаzılmаsı üsulu ilə nахışlаnmışdır. Qаblаrın nахışlаnmаsındа yаşıl, göy və qəhvəyi rənglərdən gеniş istifаdə оlunmuşdur. Kаsа tipli qаblаrın bəzisi аncаq içəridən, bаşqаlаrı isə hər iki üzdən göy şirlə örtülmüşdür. Аşkаr оlunmuş tаpıntılаrа əsаsən Bаbəki yаşаyış yеrini 8–18 əsrlərə аid еtmək оlаr.

## Mənbə
* **"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"**, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 36.
* Vəli Baxşəliyev, Fizzə Quliyeva. Naxçıvanın tarixi abidələri. Bakı: Nurlan, 2017, səh. 134–135.
Billava yaşayış yeri

**Billava yaşayış yeri** — Şərur rayonunda, Axura kəndinin cənub-şərqində, hər tərəfdən dağlarla əhatələnmiş dərədə son orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Yaşayış yeri XX əsrin ortalarınadək həyatın davam etdiyi eyni adlı kəndin 2 km-liyində yerləşir. Yerüstü tədqiqatlar nəticəsində Billava kəndi yaxınlığında şirli gil qab parçaları əldə edilmişdir. Abidəni IX-XX əsrlərə aid etmək olar.

Hündür təpənin üzərində aşkar edilən nekropolda qəbirlərin hamısı qiblə istiqamətindədir. Başdaşıları yonulmamış, yastı daşlardan qoyulmuşdur. Bəzi qəbirlərin ətrafı dördkünc formada çaydaşıları ilə əhatələnmiş, bəzilərinin isə üstü tamamilə daşla örtülmüşdür. Nekropolun ərazisindən orta əsrlərin inkişaf etmiş dövrünə aid şirli və şirsiz keramika məmulatı aşkar olunmuşdur.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh.45.
Carçı daşı

**Carçı daşı** — Ordubad rayonunun Biləv kəndindən cənubda, hündür təpənin üzərində təbiət abidəsi.

Yerli əhalinin məlumatına görə, kəndlə bağlı ən mühüm xəbərlər bu daşın üzərinə çıxan carçı tərəfindən elan edildiyi üçün belə adlandırılmışdır.

## Mənbə
* **"Naxçıvan abidələri ensiklopediyası"**, Naxçıvan, AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 55.

## İstinadlar
Cərəcür nekropolu

**Cərəcur nekropolu** — Culfa rayonunun Gal kəndindən şərqdə orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

Torpaqda qazılan müsəlman qəbirləri qərbi-şərq istiqamətində yönəlmişdir. Bəzi qəbirlərin üzərinə sənduqə tipli sinə daşları, bəzilərinə isə daş qoç fiqurları qoyulmuşdur. Qoçlardan ikisinin üzərində ərəb əlifbası ilə yazı olmuşdur. Nekropol XIV–XVIII əsrlərə aid edilir.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh.61.
Hybrid Theory EP

***Hybrid Theory EP*** - Linkin Parkın ilk yoxlama albomudur.  1998-ci ildə **Mayk Vekfild**in qrubu tərk edincə yeni vokal axtarıldı və Çester Benninqton qruba daxil edildi. 1999-cu ildə çıxarılan bu albom 500 ədəd satdı. Bundan sonra Xero adı Hybrid Theory olaraq dəyişdirildi ancaq Hybrid Theory adlı bir qrubun olması onları yene adılarını dəyişməyə məcbur etdi. Bu albomdaki bəzi mahnılar 2002-ci ildə çıxan Reanimation albomunda da yer aldı.

= Albomdakı mahnılar =

## Xarici keçidlər
* Linkin Park Rəsmi saytı
* Amazon.com - Hybrid Theory EP

## Həmçinin bax
Dana qalası

**Danaqalası** — Şərur rayonunun Axura kəndindən şərqdə, Havuş kəndinin cənub tərəfində hündür dağ üzərində arxeoloji abidə.

Səlcuq sərkərdəsi Tananın adı ilə bağlıdır. Ə.İ.Novruzlunun apardığı arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində buradan qala divarlarının izləri aşkar edilmişdir. Divarlar iri daşlardan inşa edilmişdir. Arxeoloji tapıntıların əsas hissəsini şirsiz saxsı məmulatı təşkil etsə də, qaladan şirli qab hissələri, metal əşya qalıqları da tapılmışdır.

Qalada mədəni təbəqə çox yığılmamışdır. Materiallar müxtəlif tarixli dövrlərə aiddir. Şirli qablar anqob təbəqəsini qazma və qravirovka üsulu ilə naxışlanaraq yaşıl rəngli şirlə örtülmüşdür. Keramika XI-XVII əsrlər üçün xarakterikdir. Bu əsasda Dana qalasının XI əsrdə inşa edildiyi ehtimal edilir. Qalada XVIII əsrə dək Azərbaycan torpaqlarını qoruyan hərbi qüvvələr yerləşmişdir.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 71.
Daşarx nekropolu

**Daşarx nekropolu** — Şərur rayonunun Yuxarı Daşarx kəndi yaxınlığında qədim arxeoloji abidə.

Arxeoloji qazıntı işləri aparılmamışdır. Yerüstü tədqiqatlar nəticəsində ərazidən e. ə. II–I əsrlər üçün səciyyəvi olan maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir.

## Mənbə
* Seyidov A. Q. Naxçıvan Tunc dövründə. Bakı: 2000.
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 75.

## İstinadlar
Kolorado çayı

**Kolorado çayı** () — ABŞ-nin cənub-qərbindən və Meksikanın şimal-qərbindən axan, uzunluğu təxminən 2330&nbsp;km olan çaydır.

## İstiqaməti
Kolorado çayı ABŞ-nin qərbində yerləşən Kordilyer dağlarının qərb yamaclarının quraqlıq rayonlarından başlanğıc götürür. Kaliforniya körfəzinə tökülür, lakin kənd təsərrüfatı ehtiyaclarına və suvarmaya suyun həddən artıq sərf olunmasına görə çayın suyu quruyaraq dənizə çatmır. Kolorado çayının hövzəsinə ABŞ-nin 7 və Meksikanın 2 ştatının ərazisi düşür. Kolorado çayının hövzəsinin sahəsi 629.100&nbsp;km²-dir. Çayda suyun sərfi quraqlıq dönəmində 570 m³/saniyə, güclü yağıntılar dönəmində isə 28.000 m³/saniyə təşkil edir. Çayın alt axınında böyük su bəndlərinin tikintisindən sonra suyun sərfi nadir hallarda 2000 m³/saniyədən çox olur. Çayda suyun illik orta məsrəfi 4069 m³/saniyə təşkil edir

Şimali Amerika ərazisində Sakit okean hövzəsinə aid olan dağ çayları qısa və bolsulu olması ilə fərqlənir. Bu çayların dərələrində nəhəng kanyonlar vardır. Kolumbiya və Kolorado çayları dağlıq ərazilərdən axdıqlarına görə hidroenerji ehtiyatları zəngindir. Bu çaylar üzərində tikilən SES-lər böyüklüyünə görə fərqlənir.

## İstinadlar
https://www.britannica.com/place/Colorado-River-United-States-Mexico
Enfild

**Enfild** () — İngiltərənin Liverpul şəhərində yerləşən futbol stadionu. UEFA-dan 4 ulduz almış stadionlardandır. Məşhur ingilis klubu "Liverpul" bu stadiona ev sahibliyi etməkdədir. Stadion 45.362 nəfərlik yer tutumuna malikdir.

Stadion haqqındakı ən maraqlı qeydlərdən biri, "Liverpul" klubunun "Enfild"i deyil də "Enfild"in "Liverpul"u inşa etmiş olmasıdır. 1884-cü ildə inşa edilən stadionu ilk 8 il "Everton" futbol klubu işlədib. 1892-ci ildə "Enfild" stadionunun sahibi Con Houlding ilə icarə haqqında münaqişə çıxınca "Everton", "Enfild" Stadionunu tərk etdi və "Qudison Park"a köçdü. Əlində böyük bir boş stadionla qalan Con Houlding də Liverpul futbol klubunu qurdu.

## Xarici keçidlər
* Dünya Stadionları 
* My Anfield – Liverpul FC və yeni Stadionu
* Liverpool FC rəsmi saytı
* Fanlar və Enfild xatirələri
* Virtual tur

##
Ağsal nekropolu

**Ağsal nekropolu** — Culfa rayonu ərazisində, Əlincə çayın sağ sahilində, Milax kəndindən şimal-şərqdə Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.

Arxeoloqlar Ə. K. Ələkbərovun və O. H. Həbibullayevin məlumatlarına görə, burada vaxtilə böyük nekropol olmuş və oradan boyalı qablar tapılmışdır. Əlincəçayın vadisi şumlanıb əkin sahəsi kimi istifadə edildiyindən nekropolun yerüstü əlamətləri tamamilə itmişdir. Torpaq işləri görülərkən qəbir abidələri dağıdılmış, buradan gil qablar aşkar edilmişdir.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 16.
Badamlı qəbiristanlığı

**Badamlı qəbiristanlığı** — Şahbuz rayonunun Badamlı kəndində arxeoloji abidə.

Qəbiristanlıq hər tərəfdən həyatyanı sahələrlə əhatə olunmuşdur. Qəbirlərin əksəriyyətinin izi itmiş, bəzilərinin yalnız baş daşları salamat qalmışdır. Baş daşlarının üzərində ərəb əlifbası ilə yazılmış kitabələr, qırmızımtıl rəngli tuf daşından hazırlanmış bir qoç fiquru vardır. Əhalinin verdiyi məlumata görə vaxtilə nekropolda xeyli daş qoçlar olmuşdur. Qəbiristanlığın mərkəzi hissəsində dairəvi formalı türbənin bünövrəsinə aid qalıqlar saxlanmışdır. Badamlı nekropolunu XVI–XIX əsrlərə aid etmək olar.

## Mənbə
* Naxçıvan abidələri ensiklopediyası. Naxçıvan: AMEA Naxçıvan bölməsi, 2008, səh. 36.

## Həmçinin bax
Qudison Park

**"Qudison Park"** () — İngiltərənin Liverpul şəhərindəki "Walton" səmtində "Everton" futbol klubunun stadionudur.

1892-ci ildə inşa edilən "Qudison Park", dünyanın ən qədim futbol stadionlarında biridir. Bu stadiona İngiltərədə "Möhtəşəm yaşlı qadın" ləqəbi verilmişdir. 1913-ci ildə Kral V. Corc "Qudison Parkı" ziyarət etdi. Bu İngiltərədə bir hökmdarın ilk stadion ziyarətiydi. 40.569 tamaşaçı tutumlu "Qudison Park" stadionu müxtəlif tarixlərdə əhəmiyyətli müsabiqələrə ev sahibliyi etmişdir.
Alazan

* Alazan çayı — Kürün ən böyük sol qolu olan çay.
* Alazan (raket) — Kənd təsərrüfatı əkinlərinin dolu buludlarından qorunması üçün nəzərdə tutulmuş 82 mm çaplı sovet istehsalı raket.
* Alazan (musiqi qrupu)
Su keçisi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Su keçisinin hündürlüyü 70–130 sm, çəkisi 50–250 kq-ma qədər olur. Erkəklər dişilərdən çox böyük olur. Buynuzlar yalnız erkəklərdə olur. Bu heyvanlar yalnız Afrikada yaşayırlar. Su keçilərinin tükləri qısa, lakin boyun ətrafı tükləri uzun olur. Onlar suda yaxşı üzürlər. Su bitkiləri ilə qidalanırlar. Hətta düşməndən suda qorunmağa çalışırlar.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Başkənd

**Yaşayış məntəqələri**
;Azərbaycan
* Başkənd (Kəlbəcər) — Kəlbəcər rayonunda kənd.
* Başkənd (Xocalı) — Xocalı rayonunda kənd.
* Başkənd (Ordubad) — Ordubad rayonunda kənd.
* Başkənd (Gədəbəy) — Gədəbəy rayonunda kənd. (Rəsmən Ermənistana aiddir)

;Ermənistan 
* Başkənd (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər rayonunda kənd.
* Başkənd (Dərələyəz) — Dərələyəz mahalında kənd.
* Başkənd (Şörəyel) — Şörəyel mahalında kənd.
* Başkənd (Qırxbulaq) — Qırxbulaq mahalında kənd.
* Başkənd (Qaraqoyunlu) — Qaraqoyunlu mahalında kənd.
* Başkənd (Zəngəzur) — Zəngəzur mahalında kənd.
* Yeni Başkənd

;İran
* Başkənd (Makı) — 
* Başkənd (Sarab) — 
* Başkənd (Ucan) — 
* Baş kəndi (Salmas) — 

**Digər**
* Başkəndçay

## Həmçinin bax
* Başköy
* Başkənd mineral bulağı — Culfa rayonu ərazisində bulaq.
Qısaqulaq atlanqaç

**** () — **qısaqulaq atlanqaç** cinsinə aid heyvan növü. Subtropik və tropik iqlimin quraq ərazilərində yaşayan qısaqulaq atlanqaç əsasən həşəratlar və bitkilər (kökləri) ilə qidalanır.

## Təsviri
Digər atlanqaçlara nəzərən qısaqulaq atlanqaçın daha qısa və girdə qulaqları var. Quyruğu uzundur və uc tərəfdən tüklüdür. Bədəni xəzlə örtülüldür. Xəzi adətən uzun və yumuşaqdır. Üst tərəfi narıncı, qəhvəyi və ya bozumtul, alt tərəfi isə daha açıq rəngdə olur. 

## Yayılma arealı
Qısaqulaq atlanqaç əsasən Namibiyada, Cənubi Bostvanada və Cənubi Afrikaya, səhra və yarımsəhra ərazilərdə yayılmışdır. Qısaqulaq atlanqaçlar otluqlarda, kolluqlarda və qumda gizlənirlər.

## Çoxalması

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gərcəi sinaqoqu

**Gərcəi sinaqoqu** — Qubadakı Qırmızı Qəsəbədə yerləşən ibadət evi.

Məbədin divar yazısında onun, 1906-cı ildə inşa olunduğu qeyd edilmişdir. Amma binanın fasadında başqa lövhə də var. Burada isə başqa tarix - 1816-cı il göstərilmişdir. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu lövhə daha qədim sinaqoqdan gətirilmişdir. Gərcəi dağ yəhudi icmasının sinaqoqu Gilel ben Xaim tərəfindən inşa edilmişdir.
 
Sinaqoqun fasadı müxtəlif ölçüdə və fərqli formada olan pəncərələrlə bəzədilmişdir. Keçmişdə bu pəncərələrə rəngli şüşələr vurularmış.
  
Sinaqoqun böyük dua zalı var. Zalı böyük, taxtadan hazırlanmış günbəz örtür. Günbəzin görünüşü Polşadakı taxta sinaqoqların dam örtüklərini xatırladır. Keçmişdə sözügedən sinaqoqun günbəzinin üstündə səkkizguşəli işıq fənərı var imiş.
Almalı

;Yaşayış məntəqələri
;Azərbaycanda
* Almalı (Daşkəsən) — Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda kənd.
* Almalı (Xocalı) — Azərbaycanın Xocalı rayonunda kənd.
* Almalı (Qax) — Azərbaycanın Qax rayonunda kənd.

;Ermənistanda
* Almalı (Dərələyəz) — Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalında kənd.
* Almalı (Paşalı) — Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalının Paşalı rayonunda kənd.

;Türkiyədə
* Almalı (Antalya) — Türkiyənin Antalya ilində şəhər.

;İranda
* Almalı (Xoy) —
* Almalı (Əcəbşir)
* Almalı (Bostanabad)
* Almalı (Mahnişan)

## Həmçinin bax
* Almalı dağ
* Almalıq
Alekseyevka

* Alekseyevka (Lənkəran) — Azərbaycanın Lənkəran rayonunda kənd.
* Alekseyevka (Quba) — Azərbaycanın Quba rayonunda kənd.
* Alekseyevka (Xaçmaz) — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda kənd.
* Alekseyevka (Belqorod vilayəti) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Belqorod vilayətinə daxildir.
* Alekseyevka (Talbazı) — 
* Alekseyevka (Avurğazı)
* Alekseyevka (Arxangel) — 
* Alekseyevka (Avurğazı) — 
* Alekseyevka (Talbazı) — 

## Həmçinin bax
* Alekseyev
* Alekseyevka bələdiyyəsi
Azadkənd hamamı

**Azadkənd hamamı** — Ordubad rayonundakı Azadkənddə yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi.

Hamam kəndin cənub hissəsində inşa olunmuşdur. Dağılmış vəziyyətdə olan hamam XVI–XVII əsrlərə aiddir. Dörd günbəzi var. Xaricdən ölçüsü: uzunluğu 19 metr, eni 8,2 metr. Tulambar hamamın cənubundadır. Hamam binasının 1 metrə yaxını yerin üstündə, əsas hissəsi isə yerin altındadır. Girişi qərbdəndir. Sal və çay daşından inşa edilib. XX yüzilliyin əvvəllərində istifadə olunurmuş.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Külçə

**Külçə** — adətən metaldan ibarət olan, sonrakı emal üçün əlverişli formaya salınmış nisbətən təmiz material parçasıdır. Polad istehsalında bu, yarımfabrikat tökmə məhsulları arasında ilk addımdır. Külçələr faydalı bir son məhsul əldə etmək üçün adətən soyuq və ya isti emal, kəsmə və ya frezləmə kimi ikinci bir formalaşdırma prosesindən keçməlidir. Toplu halda hazırlanan qeyri-metal və yarımkeçirici materiallar da, xüsusən qəlib əsaslı üsullarla töküldükdə, külçə adlandırıla bilər. Qiymətli metal külçələri, qızıl külçələrində olduğu kimi, valyuta (digər formalara salınaraq və ya salınmadan) və ya valyuta ehtiyatı kimi istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
23 (ədəd)

**İyirmi üç** — say sistemində ədədlərdən biri. İyirmi ikidən sonra,  İyirmi dörddən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda

### Say sistemində
* **İyirmi üç ədədi** — sadə ədəd olmaqla yanaşı həm də tək ədəddir.

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax