Serb qartalı

thumb|342x342px|Serbiya gerbinin kiçikölçülü versiyası
**Serb qartalı** — Serbiya heraldika və veksillologiyası tarixində ikibaşlı heraldik qartal şəklində təsvir edilən əsas simvoldur. İkibaşlı qartal və serb xaçı əsrlər boyu Serb xalqının milli kimliyini təmsil edən əsas heraldik simvollar olmuşdur. Orta əsrdə Nemaniçi sülaləsində zamanı ortaya çıxmışdır. Üzərində xaç olan qartal, Serbiya Krallığı tərəfindən 1882-ci ildə qurulmuş ənənəyə uyğun olaraq Serbiya gerbinin müasir dizaynında istifadə edilmişdir.

"Ağ Qartal" ordeni, Serbiya və Yuqoslaviya vətəndaşlarının sülh və ya müharibədəki nailiyyətlərinə görə və ya 1883-1945 illəri arasında Vəliəhd, dövlət və millət qarşısında xüsusi xidmətlərinə görə təltif edilən bir kral ordeni idi.

## Tarixi

### Orta əsrlər
Cütbaşlı qartal orta əsrlər Serbiyada Estrukan Mədəniyyətindən qəbul edimişdi. Geniş yayılmış yanlış bir təsəvvürə görə simvol keçmiş Bizans təsirindən yarandığı iddia edilsədə, bu tarixçilər tərəfindən inkar edilmişdir.

Tarixi mənbələrə məlum olan ən qədim qorunan cütbaşlı qartal simvolu 1190-cı ilə aid olan Müqəddəs Pyotr və Pol kilsəsində yerləşən *Xumun* *Miroslavın* portretində təsvir edilmişdir. Bu simvol bir boyun və iki baş, boyun və quyruqda boyunluq, yayılmış qanadlar, bir quyruq, qanaddan daha yüksək başlar, üç barmaqlı ayaqları olan qartalı təsvir edirdi. Nemaniçi qartalının bu növü 12-15 əsrlər arasında inkişaf etmişdir. Bu qartal Alman qartalından olduqca fərqli idi. Alman qartalında əsasən iki boyun, yarpaqşəkilli quyruq, qanadlardan aşağı başlar, dörd barmaqlı ayaqlar təsvir edilirdi.

14-cü əsrdən başlayaraq, ikibaşlı qartal daha çox yazılarda, orta əsr freskalarında və Serbiya kraliyyətinin geyimlərindəki naxışlarda görülür. Serbiya Kilsəsi bunu qəbul edir, 1219–1253-cü illərdə Serb arxiyepiskopunun oturacağı olan *İça-*nın girişinə və ənənə olaraq Serbiya padşahlarının taxt-tac kilsəsinə ikitərəfli qartal həkk edilir. Kraliça Teodoranın sağ qalan qızıl üzüyü (1321-1322) həkk olunmuş simvola malikdir. İmperator Stefan Düşanın (1331-1355) dövrünə aid  gündəlik əşyalarda, şam möhürləri və fərmanlar kimi dövlətə aid sənədlərdə ikibaşlı qartal görülə bilər. 1339-cu ildə xəritə istehsalçısı Angelino Dulkert Serbiya İmperiyasını üzərində qırmızı ikibaşlı qartal olan bayraqla qeyd etdi.

Digər Serb sülalələri də simvoldan istifadə etməyə dəvam edir. Şahzadə Lazar (1371–89) Afon dağındakı Hilandar monastırını təmir etdirərkən şimal divarında ikibaşlı qartal həkk etdirir.  Stefan Lazarevic 1402-ci ilin avqustunda Konstantinopol müşavirəsində ikinci ən yüksək Bizans ünvanı olan *despot* adını aldıqdan sonra ikibaşlı qartal rəsmi olaraq qəbul edilir.

### Erkən müasir dövr
İkibaşlı qartal erkən müasir dövrdə tərtib edilmiş bir neçə gerbdə istifadə edilmişdir. Qırmızı qalxandakı ağ ikibaşlı qartal Nemaniçi sülaləsi və Stefan Lazareviçin dövündə istifadə edildi. Mrnyabçeviçi sülaləsində yarı-ağ, yarı-qırmızı qartal istifadə edilərkən,  Lazareviçin ordusunun dəbilqəsində "Nemaniçi qartalı" istifadə edilirdi.

### Müasir çağdaş dövr
Osmanlı istilasından və 19-cu əsrin əvvəllərinə qədər davam edən işğaldan sonra Serbiya suverenliyinin və dövlətçiliyinin rəmzi olduğu üçün cüt başlı qartalın istifadəsi qadağan edildi. Serb xaçı orta əsrlərdə də istifadə edildiyi üçün serblərin başqa bir simvolu olaraq daha çox istifadəyə verildi. Emblem, əsasən, 1804-cü ildən bəri Qavriloviçin Stemmatoqrafiyada Nemanyid qartalına əsaslanan inqilab bayrağı qaldırdığı vaxtdan bəri ağ qartal kimi təsvir edilmişdir.

Serbiya İnqilabı Nemaniçi ənənəsini diriltdi və Osmanlı İmperiyasından müstəqillik qazandıqdan sonra ağ ikibaşlı qartal Serbiya gerbi oldu. Serb xaçından isə Serbiya Krallığı tərəfindən 1882-ci ildə qurulmuş ənənəyə uyğun olaraq, Serbiya gerbinin müasir dizaynında qalxan kimi istifadə edilmişdir.

1882-ci il gerbində Nemaniçinin irsini simvollaşdırmasına baxmayaraq Nemaniçi tipli deyil, alman ağ ikibaşlı qartalı var. Səhvin səbəkarı gerblərin illüstratoru Stoyan Novakoviçi (serbiyalı bir tarixçi və xadim) "aldatmış" və Nemaniçi qartalının əvəzinə alman tərzindəki qartaldan istifadə edən Von Schtrel (alman) idi.

"Ağ Qartal" ordeni, Serbiya və Yuqoslaviya vətəndaşlarının sülh və ya müharibədəki nailiyyətlərinə görə və ya 1883-1945 illəri arasında Vəliəhd, dövlət və millət qarşısında xüsusi xidmətlərinə görə təltif edilən bir kral ordeni idi.

## Qalereya

Şəkil:Knez Miroslav grb orla sa odezde.png|Qraf Miroslavın gerbi (1198) 
Şəkil:Kralj Stefan Prvovjencani orao manastir Mileseva.png|I Stefanın dövründə qartal emblemi (1230s-ci) 
Şəkil:Orao Ljeviska.jpg|Freskalarda təsviri (1306-07)
Şəkil:Flag of Serbia on the map of Angelino Dulcert.jpg|Angelino Dulkert tərəfindən tərtib olunmuş xəritədə Serbiya bayrağını göstərən detal  (1339)
Şəkil:Orao Stefan Manasija (1415-1418).jpg|Stefan Lazareviçin cübbəsindəki detal (1406–1418)
Şəkil:Zastava i grb nemanjicke Srbije (iz 1439. godine), prema portolanu Gabriel de Vallseca.jpg|Serbiya imperiyasının bayrağı və gerbi (1439).
Şəkil:Despotov grb iz Grbovnika.jpg|Lazareviçin möhürü (1483)
Şəkil:Serbian Despotate, Chronicon Helvetiae, 1576.jpg|Serb Despotluğu (1576)
Şəkil:Nemanjić dynasty Belgrade Armorial II.jpg|Nemaniçi sülaləsinin gerbi (17 əsrin əvvəlləri)
Şəkil:Grb Nemanjica mini transparent.png|Nemaniçi sülaləsinin gerbi (1987)
Şəkil:Grb 1ustanak.JPG|1804-cü ilə aid möhür
Şəkil:Coat of arms of the Karadjordjevic dynasty .png|Qaradordeviç sülaləsinin gerbi
Şəkil:Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg|Serbiya Krallığı (1882–1918)
Şəkil:Twee kruisen van de Orde van de Witte Adelaar met de zwaarden Servie 1915-1918.jpg|Ağ Qartal ordeni (1915–1918-ci ilə aid nümunə)
Şəkil:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|Yuqoslaviya Krallığının gerbi (1918-1941)
Şəkil:Coat of arms of the Government of National Salvation.svg|Serbiya Milli Qurtuluş Hökumətinin gerbi (1941-44)
Şəkil:Former COA Republika Srpska.svg|Serb Respublikasının gerbi (1992–2006)
Şəkil:Coat of arms of Yugoslavia (1992–2003).svg|Yuqoslaviya Federal Respublikası (1992-2003) və Serbiya və Monteneqro (2003-2006)
Şəkil:Coat of arms of Serbia (2004-2010).svg|Serbiya gerbi (2004–2010)
Şəkil:Coat of arms of Serbia.svg|Serbiya gerbi (2010-indiki)


## Müasir bələdiyyələrdə istifadə

Şəkil:Coat of Arms Belgrade.png|Belqradın gerbi
Şəkil:Nis Coat of Arms.png|Nişin gerbi 
Şəkil:Coat of Arms of Niš.svg|Nişin köhnə gerbi
Şəkil:Coat of arms of Užice.jpg|Ujitsenin gerbi
Şəkil:Grb-Prijepolje mali.gif|Priopolenin gerbi
Şəkil:COA Mionica.png|Mionikanın  gerbi
Şəkil:Blason de Kuršumlija.jpg|Kurşumliyanın  gerbi
Şəkil:COA Savski Venac (small).png|Savski-Venatsın gerbi
Şəkil:COA Stari Grad.gif|Stari-Qradın gerbi
Şəkil:COA Valjevo.gif|Valevonun gerbi
Şəkil:COA Velika Plana (small).png|Velika-Plananın gerbi
Şəkil:FLAG Leskovac.gif|Leskovatsın bayrağı
Şəkil:BigCOAofSurdulica.JPG|Surdulikanın gerbi
Şəkil:FLAG Despotovac.gif|Despotavatsın bayrağı
Şəkil:Дервента (грб).svg|Derventanın gerbi


## Həmçinin bax

* Serbiya Milli Futbol Komandası, "Qartallar" ləqəbli (Orlovi)

## İstinadlar

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
*