Azərbaycan SSR əhalisinin siyahıyaalınması (1926)

28 may 1918-ci il - 28 aprel 1920-ci il tarixlərində suveren dövlət olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 28 aprel 1920-ci il tarixində 11-ci qızıl ordu tərəfindən işğal edilərək süquta uğradı,  onun ərazisinin çox hissəsini əhatə edən Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası təşkil edildi. 12 mart 1922 ci il - 5 dekabr 1936-cı il tarixlərində Azərbaycan SSR inzibati cəhətdən Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının tərkibinə daxil olan üç Cənubi Qafqaz Sovet Sosialist Respublikasından biri idi. Azərbaycan SSR 5 dekabr 1936-cı il tarixindən 30 avqust 1991-ci ildək müttəfiq respublika statusunda SSRİ tərkibinə daxil olmuşdur. 30 avqust 1991-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin növbədənkənar sessiyasında gərgin müzakirələrdən sonra "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında" Bəyannamə qəbul olundu. 18 oktyabr 1991-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi haqqında" Konstitusiya aktı qəbul olundu.
## Ümumi
17 dekabr 1926-ci ildə SSRİ-də əhalinin ilk siyahıyaalınması aparılmışdır. Bu siyahıyaalınmada Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının tərkibinə daxil olan Azərbaycan SSR əhalisi də siyahıya alınmışdır. 1926-cı il siyahıyaalınması zamanı Azərbaycan SSR-nın ərazisi **85,968** km², faktiki əhalisi (Azərbaycan SSR ərazisində daimi yaşayan Azərbaycan SSR vətəndaşları, SSRİ-nın Azərbaycan SSR-dan kənardakı digər ərazilərində daimi yaşayan Azərbaycan SSR vətəndaşları, Azərbaycan SSR ərazisində daimi yaşayan SSRİ-nın digər ərazilərindən olan SSRİ vətəndaşları, Azərbaycan SSR ərazisində müvəqqəti yaşayan SSRİ-nın digər ərazilərindən olan SSRİ vətəndaşları, Azərbaycan SSR ərazisində müvəqqəti yaşayan SSRİ vətəndaşı olmayan əcnəbilər birlikdə) isə **2,314,571** nəfər (1212859 nəfəri kişilər, 1101712 nəfəri qadınlar) olmuşdur. Faktiki əhalinin **649,557** nəfəri (338325 nəfəri kişilər, 311232 nəfəri qadınlar) şəhərlərdə, **1,665,014** nəfəri (874534 nəfəri kişilər, 790480 nəfəri qadınlar) isə kəndlərdə yaşayırdı. Siyahıyaalınma zamanı Azərbaycan SSR ərazisində **35** şəhər və **5788** kənd yaşayış məntəqəsi mövcud olmuşdur.



 



 



 



 



 

### Etnik tərkib

**Qeyd:** m.m.b.-milli mənsubiyyətini bildirməyənlər./Ö.m.d.a.d.s.-Öz millətinin dilini ana dili sayanlar./T.d.a.d.s.-Türk dilini ana dili sayanlar./R.d.a.d.s.-Rus dilini ana dili sayanlar./D.d.a.d.s.-Digər dilləri ana dili sayanlar./A.d.g.-Ana dilini göstərməyənlər.

### Ana dillər

## [[Bakı şəhəri]]

## [[Bakı qəzası]]

## [[Göyçay qəzası]]
*Siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən etnik kimliyni türk olaraq qeyd edənlərin ana dilinə görə bölgüsü:
:*Ana dilini türk dili olaraq göstərənlər: 154,966 nəfər
:*Ana dilini tat dili olaraq göstərənlər: 2,145 nəfər
:*Ana dilini kurə dili olaraq göstərənlər: 799 nəfər
:*Ana dilini cek dili olaraq göstərənlər: 571 nəfər
:*Ana dilini fars dili olaraq göstərənlər: 10 nəfər
:*Ana dilini rus dili olaraq göstərənlər: 4 nəfər
:*Ana dilini digər dillər olaraq göstərənlər: 57 nəfər
:*Ana dilini bildirməyənlər: 444 nəfər

## [[Kürdüstan qəzası]]
*Siyahıyaalınma zamanı əhali 1 şəhər və 480 kənd yaşayış məntəqəsində yaşamışdır.

*Siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən etnik kimliyni türk olaraq qeyd edənlərin ana dilinə görə bölgüsü:
:*Ana dilini türk dili olaraq göstərənlər: 13,705 nəfər
:*Ana dilini bildirməyənlər: 40 nəfər

**Qeyd:** Sonrakı araşdırmalar bölgədə 1926-cı il siyahıyaalınmasının təcrübəsiz və hazırlıqsız aparıldığını və bu səbəbdən əslində bölgə əhalisinin tam əksəriyyətinin türk olduğunu, kürdlərin isə etnik azlıq təşkil etdiyini göstərmişdir.

### Dairələr üzrə

## [[Lənkəran qəzası]]
*Siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən etnik kimliyni türk olaraq qeyd edənlərin ana dilinə görə bölgüsü:
:*Ana dilini türk dili olaraq göstərənlər: 103.862 nəfər
:*Ana dilini talış dili olaraq göstərənlər: 4.734 nəfər
:*Ana dilini fars dili olaraq göstərənlər: 8 nəfər
:*Ana dilini kurə dili olaraq göstərənlər: 4 nəfər
:*Ana dilini rus dili olaraq göstərənlər: 1 nəfər
:*Ana dilini bilidirməyənlər: 2.572 nəfər

## Mənbə
#Букшпан А. **Азербайджанские курды**: Лачин, Кельбаджары, Нахкрай: Заметки /А. Букшпан; Выпускающий. З. Агаев Азербайджанский Гос. Научно-Исследоват. Институт Отделение Востока Баку, 1932.- 94 с.
#.
#.
#.
#.

## İstinadlar