open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xoşbəxt ölüm (roman)

**Xoşbəxt ölüm** (fr. *La mort heureuse*) — fransız yazıçı Alber Kamünün 1936–1938-ci illərdə yazdığı roman. Əslində roman müəllifin ilk romanı olsa da, Kamü onun böyük hissəsini yazıb qurtardıqdan sonra kitabı çap etdirməməyə qərar verir. O, 1936-cı ildə romanı yazmaq üçün qeydlər götürməyə başlayır. Əsər ilk dəfə Kamünün ölümündən 11 il sonra, 1971-ci il 4 apreldə Qallimard Nəşriyyatı tərəfindən çap olunur. Riçard Hovard tərəfindən tərcümə edilən ingiliscə versiyası isə 1972-ci ildə nəşr edilir.

*Xoşbəxt ölüm* ilə müəllifin 1942-ci ildə çap olunan və ən məşhur əsərlərindən sayılan *[[Yad (roman)|Yad]]* romanı arasındakı oxşarlıq diqqəti cəlb edir. Əsərin Patris Merso adlı baş qəhrəmanı bir çox cəhətdən *Yad* romanındakı Mersoya bənzəyir. Qəhrəmanların hər ikisi Əlcəzair əsilli fransız işçidir, müxtəlif səbəblərdən adam öldürür və bundan peşmanlıq duymurlar. İki hissədən ibarət olan *Xoşbəxt ölüm* üçüncü şəxsin dilindən yazıldığı halda, *Yad* romanının qəhrəmanı öz başına gələnləri özü nəql edir.

Kamü sonralar etiraf etmişdir ki, o, nə istədiyini özü də dəqiq anlamadan bir çox məsələyə toxunmağa və hər şeyi eyni vaxtda söyləməyə çalışmışdı. Romanda avtobioqrafik ünsürlər də nəzərə çarpır. Əsər üzərində işləyərkən yetərincə gənc olan Kamü keçmiş xatirələrindən təsirlənmiş, Əlcəzairdə dənizçiliklə bağlı işdə çalışdığı, vərəmdən əziyyət çəkdiyi və Avropaya səyahət etdiyi vaxtlar əldə etdiyi müxtəlif təcrübələrdən əsərində də istifadə etmişdir. Əsər yaşamaq iradəsi, insanın öz xoşbəxtliyini özü yaratması, bunu etmək üçün isə zamana (daha doğrusu, pula) ehtiyacı olması kimi bir çox ekzistensial mövzuları əhatə edir.

## Məzmunu
Romanın "Təbii ölüm" adlı birinci hissəsində sıxıcı bir ofis işində çalışan Patris Mersonun boş həyatının monotonluğu və Marta adlı sevgilisi ilə olan mənasız münasibəti təsvir olunur. Tanış olduğu Rolan Zaqrey (Zaqrey yunan mifilogiyasında obraz adıdır) adlı varlı, əlil bir adam ona bu sözləri deyir:
 Beləcə, Zaqrey puç olmuş həyatının mənasızlığını bəyan edir və Merso bu varlı adamın pulu ilə özünə xoşbəxtlik yaratmaq üçün onu öldürməyə qərar verir.

"Şüurlu ölüm" adlı ikinci hissədə isə Mersonun daha sonra Avropaya etdiyi səhayət təsvir edilir. Qatarla bir şəhərdən digərinə gedən Merso heç yerdə rahatlıq tapa bilmir və Əlcəzairə qayıdıb üç qadın dostu ilə dəniz yaxınlığındakı bir evdə yaşamağı qərar alır. Burada hər kəsin sadəcə bir məqsədi var: dünyadan əlini üzüb xoşbəxtlik axtarmaq. Lüsyena adlı sevmədiyi kəndli bir qızla evlənən Merso tək qalmağa ehtiyac duyur və kənddə dəniz qırağında bir ev alıb orada yalnız yaşayır.
 Ağır xəstə olan Merso, nəhayət, xoşbəxt ölümü dadır: 

## İstinadlar və qeydlər

## Xarici keçidlər
* Review by Anatole Broyard, *[[The New York Times]]*, 13 June 1972
* Notes on ''A Happy Death'' by Bob Corbett
* ''A Happy Death'', translated by Richard Howard
* From In Review by David Latham
Sürgün və krallıq

**Sürgün və krallıq** () - fransız yazıçı Alber Kamü tərəfindən 1957-ci ildə yazılmış 6 qısa hekayənin toplusu.

Bu qısa hekayələrə daxildir:
* "Zinakar qadın" (*La Femme adultère*)
* "Xain və ya çaşqın ruh" (*Le Renégat ou un esprit confus*)
* "Səssiz insanlar" (*Les Muets*)
* "Qonaq" (*L'Hôte*)
* "Yonas və ya İşdəki rəssam" (*Jonas, ou l'artiste au travail*)
* "Böyüyən daş" (*La Pierre qui pousse*)

## İstinadlar
Ölkələr üzrə cari əməliyyatlar balans siyahısı

Cari əməliyyatlar balansına (genişlənmiş xarici ticarət balansı) görə ölkələrin (ştatlar, asılı ərazilər) siyahısı.

## İstinadlar
Ölkələr üzrə ticarət balansı siyahısı

İxrac-idxalın xarici ticarət balansında olan ölkələrin (əyalətlər, asılı ərazilər) siyahısı təqdim olunur

## İstinadlar
Tural Abdullayev

**Tural Şakir oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının baş çavuşu; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Tural Şakir oğlu Abdullayev 1990-cı il, fevralın 26-da Laçın rayonunun Ərikli kəndində anadan olub. Tural Abdullayev Laçın rayonunda doğulsa da, iki yaşınadək ailəsi ilə birgə Xocalıda yaşamışdı. 1992-ci il fevralın 26-da Xocalının erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğala və əhalinin soyqırıma məruz qalmasından sonra, Abdullayevlər ailəsi Bakının Xətai rayonuna gəlmişdi.

Orta təhsilini 1997–2005-ci illərdə Bakı şəhəri, Xətai rayonu ərazisində yerləşən Laçın rayonu 28 saylı tam orta məktəbində alsa da, 9–11-ci sinifləri ailəsinin təsərrüfat qurmaq səbəbilə müvəqqəti yaşamaq üçün üz tutduğu Qax rayonunun Almalı kənd orta məktəbində oxumalı olub.

2009-cu ildə Xocalı Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 2009–2011-ci illərdə Müdafiə Nazirliyinin N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2011-ci ilin aprelindən Daxili Qoşunların Zaqatala rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissəsinin "Qartal" xüsusi təyinatlı dəstəsində müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu olaraq xidmətə başlayıb.

Müxtəlif illərdə daxili işlər nazirinin əmrləri ilə "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Kəlbəcər-Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərə qatılıb. Sentyabrın 30-da Kəlbəcər istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Binə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Subay idi.

## İstinadlar
Pərviz Həsənov

* Pərviz Həsənov (idmançı) — Azərbaycan idmançısı; "Kür" Olimpiya Avarçəkmə Bazasının yaradıcısı; Azərbaycan Respublikasının akademik avarçəkmə üzrə əməkdar məşqçisi; əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçisi; ümumittifaq dərəcəli hakim; Həmkarlar İttifaqları bədən tərbiyəsi hərəkatının fəalı; SSRİ Həmkarlar İttifaqı idmanının fəxri veteranı; Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin, Gənclər və İdman Nazirliyinin Veteranlar Şurasının üzvü.
* Pərviz Həsənov (rejissor) — azərbaycanlı rejissor.

## Həmçinin bax
* Pərviz
* Həsənov
Döyməc

**Döyməc** () Cənubi Azərbaycanda Qəzvin və Təbriz şəhərlərinə aid olan qəlyanaltıdır.

## Lazım olan ərzaqlar

* 1 stəkan su
* 200 q pendir (küp pendiri daha yaxşıdır)
* 4 ədəd quru lavaş çörəyi
* 100 q kərə yağı
* Lazım olan miqdarda doğranılmış göyərtilər
* 100 q qızardılmış soğan
* Lazım olan miqdarda qoz içi
* İstəyə görə qaymaqlı qatıq

## Hazırlanma qaydası

İlk olaraq quru çörəkləri geniş bir qabda yaxşıca doğrayıb sonra bir stəkan suyu az-az üstünə töküb qarışdırın. Pendiri doğrayıb və əlavə edin. Kərə yağını əridib doğranmış qoz,doğranmış göyərti və öncədən qızardılmış soğan ilə üzərinə töküb əllə yaxşıca qarışdırın.Bu mərhələdə döyməc otaq mühitində (nə ocaq üstündə) dincəlməlidir. Dincəlməkdən sonra döyməci əl və ya incə belli stəkan ilə (Qəzvinə aid incə belli stəkan ki Armudu stəkanı kimindir) dürməkləyib, şəkil verməliyik.Qəyd edək ki hazırlandıqdan dərhal sonra dürməkləsək, əmələ gəlməz yoxsa bir az əmələ gəlməkdən sonra parçalanar.
Bir azdan sonra, döyməci yuvarlaq yaxud oval formada əllərinizdə sıxın ki, tamamilə yapışsın və dağılmasın. Açılırsa bir az su və ərinmiş yağ əlavə edin. Hazırlandıqdan sonra, istənirsə, bir az bərk qaymaqlı qatıq ya süzmə və nanə üstünə töküb süfrəyə verin.

## İstinadlar
Yaşayış görünüşü
Əlcəzair Universiteti

**Əlcəzair Universiteti** (ər. جامعة الجزائر – بن يوسف بن خـدة) — Əlcəzairdə universitet. 1909-cu ildə əsası qoyulub və yeddi fakültədən ibarətdir.

## Tarixi
Əlcəzairin müstəqillik referendumundan sadəcə bir ay əvvəl, 1962-ci il 7 iyunda Əlcəzairin müstəqilliyinin əleyhinə olan "qara ayaqlılar" (fr. *pieds noirs*) hərəkatı GST-nin (Gizli Silahlı Təşkilat, fr. *Organisation Armée Secrète*) başçılığı altında universitetin kitabxanasını alova verərək 500000 kitabı məhv etdi. Bu kitabların yandırılması bir növ bütün ərəb dünyası boyunca həyata keçirilmiş "yandırılmış torpaq" siyasəti idi. Bu hadisənin digər ölkələrə təsiri özünü xüsusilə marka bazarında büruzə verdi. Belə ki, Misir, İraq, İordaniya, elə Əlcəzairin özü də üzərində kitabın və ya kitabxananın yanmasının təsvir edildiyi markalar istehsal etdilər. Bununla göstərmək istəyirdilər ki, müstəqilliyin əleyhinə olan bu hərəkat Əlcəzair öz mədəniyyətini yaratmaq niyyətində olduğu müddətcə bu mədəniyyəti yox etməyə çalışacaq.

## Kitabxanası

Universitetin kitabxanasında 800000 cild kitab mövcuddur.

## Məşhur məzunları

* Alber Kamü (1913-1960) - yazıçı, 1957-ci il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatının laureatı
* Lahdar Brahimi (1934) - Birləşmiş Millətlər deputatı, Əlcəzairin xarici işlər naziri
* Elias Zərhuni (1951) - Əlcəzair doğumlu amerikalı həkim, radioloq və biotibbi mühəndis
* Sadek Rabah (1968) - professor və akademik tədqiqatçı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* University of Algiers Website
* Faculty of Islamic Sciences
Pirnur Məhəmmədşah Cilani

**Pirnur Məhəmmədşah Cilani** () — Pakistan siyasətçisi, Pakistan Milli Məclisinin deputatı.

## Həyatı və siyasi karyerası
Pirnur Məhəmmədşah Cilani 15 sentyabr 1951-ci ildə Pakistanda anadan olmuşdur. Pakistan Milli Məclisə ilk addımlarını 2008 Pakistan ümumi seçkilərində NA-228 Umerkot seçki dairəsindən namizəd olmaqla atmağa çalışdı, lakin, seçilə bilmədi. 24 min 210 səs topladı və Navab Məhəmməd Yusifə uduzdu.

Lakin, növbəti seçki prosesini gözləyən Cilani böyük ümidlərlə 2013 Pakistan ümumi seçkilərində NA-230 Tarparkar seçki dairəsindən deputatlığa namizəd oldu və qalib gəldi. 61 min 903 səs toplayaraq bununla da Məkdum Şah Mahmud Hüseyn Qureyşini məğlub etdi. Eyni seçkilərdə PS-62 Tarparkar seçki dairəsindən bitərəf olaraq Sindh Əyalət Məclisinin deputatlığına namizəd oldu və heç bir səs toplamayaraq Məkdum Xəlilüzzamana uduzdu.

Sonuncu dəfə 2018 Pakistan ümumi seçkilərində NA-221 Tarparkar seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olan Cilani yenidən Milli Məclisə deputat olaraq seçildi və ömrünün sonuna qədər bu vəzifəni icra etdi.

## Ölümü
Böyük insan itkisinə səbəb olan koronavirus pandemiyasına yoluxan Pirnur Məhəmmədşah Cilaninin yoluxduğundan bir müddət sonra vəziyyəti daha da ağırlaşdı. Müalicə olunsa da, pandemiyadan xilas ola bilmədi və Pirnur Məhəmmədşah Cilani 24 dekabr 2020-ci ildə Pakistanda müalicə aldığı xəstəxanada vəfat etdi.

## İstinadlar
Anarxo-sindikalizm

**Anarxo-sindikalizm** — sindikalizmi və ya inqilabi sənaye birliyini işçilərə kapitalist iqtisadiyyatda və beləliklə, daha geniş şəkildə cəmiyyətdə idarəni ələ alma metodu kimi görən anarxist düşüncə məktəbi və siyasi fəlsəfə. Sindikalizmin son hədəfi maaş köləliyi kimi gördükləri maaş sistemini ləğv etməkdir. Buna görə də, anarxo-sindikalist nəzəriyyə ümumi olaraq işçi hərəkatına yönəlir.

Anarxo-sindikalizmin təməl prinsipləri həmrəylik, birbaşa hərəkətə keçmə (siyasətçi, bürokrat və hakim kimi üçüncü tərəfin qarışmadığı hərəkətə keçmə) və birbaşa demokratiya və ya işçilərin özünüidarəetməsidir. Anarxo-sindikalistlər iqtisadi nəzəriyyələrinin proletarın öz fəaliyyətini asanlaşdırmaq və insan ehtiyaclarını ödəməyə yönəlmiş demokratik dəyərlər və istehsal ilə alternativ bir kooperativ iqtisadi sistem yaratmaq üçün bir strategiya təşkil etdiyinə inanırlar. Onlar dövlətin əsas məqsədini kapital malları şəklində özəl mülkiyyətin müdafiəsi və bu səbəbdən iqtisadi, sosial və siyasi imtiyaz kimi qiymətləndirirlər. Dövlət bu status-kvonu qoruyarkən öz vətəndaşlarının əksəriyyətini maddi müstəqillik və ondan qaynaqlanan sosial muxtariyyətdən istifadə etmək qabiliyyətini əllərindən alır.

İlkin ilhamını aldığı anarxist fəlsəfəni əks etdirən anarxo-sindikalizm gücün korlandığı və etik cəhətdən əsaslandırıla bilməyən hər hansı bir iyerarxiyanın ya dağıdılmalı, ya da mərkəzləşdirilməmiş bərabərlik nəzarəti ilə əvəz olunmalı olduğu fikrinə əsaslanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A comprehensive list of Anarcho-syndicalist organisations
* What is revolutionary syndicalism? An ongoing historical series on anarcho-syndicalism and revolutionary syndicalism from a communist perspective
* Anarcho-Syndicalism 101
* Anarcho-Syndicalist Review
Estadio Multiusos de San Lázaro

**Bələdiyyə Stadionu Verónica Boquete de San Lázaro** — İspaniyanın La Coruña əyalətindəki Santiago de Compostela şəhərinin San Lázaro məhəlləsində yerləşən çox məqsədli bir stadiondur. 2018-ci ildən bəri Santiago oyunçusu Verónica Boquete'nin adını daşıyır. O vaxta qədər San Lázaro Multiuse Stadı olaraq bilinirdi.

16666 tamaşaçı tutumu var və hazırda SD Compostela futbol komandasının məmləkəti. Həm də bir neçə qurumun qərargahıdır.

## İstinadlar
Hesablama iqtisadiyyatı

**Hesablama iqtisadiyyatı** — kompüter elmləri, iqtisadiyyat və idarəetmə elmi ilə sıx əlaqəli araşdırma sahəsi. Bu mövzu iqtisadi sistemlərin hesablama modelləşdirməsini, istər agent əsaslı, istər ümumi tarazlıq, istər makroiqtisadi, istərsə də rasional gözləntilər, hesablama ekonometrikası və statistikası, hesablama maliyyəsi, avtomatlaşdırılmış internet bazarlarının dizaynı üçün hesablama vasitələri, hesablama iqtisadiyyatı üçün xüsusi hazırlanmış proqramlaşdırma vasitəsini və hesablama iqtisadiyyatının tədrisi əhatə edir. Bu sahələrin bəziləri unikaldır, digərləri isə ənənəvi iqtisadiyyat sahələrini kompüterlər və əlaqəli riyazi metodlar olmadan tədqiq etməsi çətin olan problemləri həll edərək genişləndirir. 

Hesablama iqtisadiyyatı analitik və statistik olaraq formullaşdırılmış iqtisadi problemlərin həlli üçün kompüter əsaslı iqtisadi modellərdən istifadə edir. BU məqsədlə araşdırma proqramı qarşılıqlı əlaqəli agentlərin dinamik sistemləri kimi bütöv iqtisadiyyatlar da daxil olmaqla, iqtisadi proseslərin hesablamalı tədqiqi olan agent əsaslı hesablama iqtisadiyyatıdır (AƏHİ). Əslində, bu kompleks adaptiv sistem paradiqmasının iqtisadi adaptasiyasıdır. Burada agentdən nəzərdə tutulan real insanlar yox, "qaydalara uyğun qarşılıqlı əlaqədə olan, modelləşdirilmiş kompüter obyektləridir". Agentlər sosial, bioloji və/və ya fiziki varlıqları təmsil edə bilər. Müvazinətdə agentlər tərəfindən riyazi optimallaşdırmanın nəzəri ehtimalı oyunlar nəzəriyyəsinin kontekstləri də daxil olmaqla, bazar qüvvələrinə adaptasiya olan məhdud rasionallıqlı agentlərin daha az məhdudlaşdırıcı postulatı ilə əvəz olunur. Şərtləri əvvəlcədən modelçi tərəfindən təyin olunan AƏHi modeli sadəcə agentin qarşılıqlı təsirdə olduğu zaman müddətində irəli doğru inkişaf edir. Bu metodun elmi məqsədi "nəzəri tapıntıları real dünyanın verilənlərinə qarşı empirik olaraq dəstəklənən nəzəriyyələrin zamanla toplanmasına şərait yaradacaq şəkildə test etməkdir".

Komputerli həll alətlərinə müxtəlif matris əməliyyatlarını (misal üçün matris inversiyası) həyata keçirmək və xətti və qeyri-xətti tənlikləri həll etmək üçün olan proqram təminatı misal göstərilə bilər. *ACM Transactions on Economics and Computation*, *Computational Economics*, *Journal of Applied Econometrics*, *Journal of Economic Dynamics and Control* və *Journal of Economic Interaction and Coordination* kimi jurnallar hesablama iqtisadiyyatı sahəsində ixtisaslaşıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Society for Computational Economics
* Journal of Economic Dynamics and Control - publishes articles on computational economics
* Agent-Based Computational Economics - maintained by Leigh Tesfatsion
* The Use of Agent-Based Models in Regional Science - a study on agent-based models to simulate urban agglomeration
* Computational Economics with Python - a series of lectures
* Computational Finance and Economic Agents
*  Journal of Economic Interaction and Coordination - official journal of the Association of Economic Science with Heterogeneous Interacting Agents
*Chair of Economic Policy, University of Bamberg (Germany)
*Repository of public-domain computational solutions
Verəvcən-i Ülya (Hurand)

**Verəvcən-i Ülya** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 284 nəfər yaşayır (58 ailə).

## İstinadlar
Moralizm

**Moralizm** - 19-cu əsrdə yaranan və cəmiyyəti bir sıra əxlaqi prinsiplər, adətən ənənəvi davranışlar, həmçinin, "ədalət, azadlıq və bərabərlik" şüarı ilə ruhlandırmağa çalışan fəlsəfi cərəyan. Ailə birliyi və cinsi əxlaq kimi şəxsi məsələlər də daxil olmaqla, temperans hərəkatı kimi ictimai məsələlərlə əlaqəli olaraq Şimali Amerika və ingilis mədəniyyətinə təsir etdi.

## Tarixi
Moralizmin köklərini araşdıran sosioloq Malkolm Votersə görə "moralizm orta-sinif protestantlar ilə protestant qruplar arasındakı bərabərləkçi, antiillektual evangelist qruplar arasındakı mübahisədən yaranmışdır".

19-cu əsrdə abolisionizm və temperans moralizmin "əkiz sütunları"-na çevrilmişdir. Bu "əkiz sütunlar" ABŞ-dəki həm protestant, həm də katolik kilsəsində məşhurlaşmışdı.  Kvakerlər kimi bəzi xristian məzhəblər tərəfindən önə çəkilən moralizm abolisionizmə dəstək kimi təzahür etdi.

Moralizm qadınlara seçki hüququnun verilməsi, antiabort hərəkatlarının fəlsəfi əsasına çevrilmişdi.

## Həmçinin bax
* ABŞ-də spirtli içki qadağası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*World Women's Christian Temperance Union (WWCTU)
*The Lord's Day Alliance of the U.S.
Ərsin Tatar

**Ərsin Tatar** () — kiprli türk iqtisadiyyatçı, siyasətçi, Şimali Kipr Türk Respublikasının prezidenti. 2018–2020-ci illər arasında Milli Birlik Partiyası başqanlığını yerinə yetirmişdir. Bundan əvvəl 2009–2013-cü illərdə maliyyə naziri olaraq çalışmışdır. 2019–2020-ci illərdə Tatar hökumətinin rəhbəri olaraq baş nazirlik etmişdir. 2020-ci il seçkilərində Milli Birlik Partiyasının namizədi olmuş və 18 oktyabr 2020-ci il tarixində keçirilən ikinci tur seçkilərində prezident seçilmişdir.

## İlk illəri və təhsili
Ersin Tatar 7 sentyabr 1960-cı ildə Kiprin paytaxtı Lefkoşada anadan olmuşdur. Atası mühasib və siyasətçi Rüstəm Tatar, anası evdar xanım Canev Tatardır. Köşklüçiftlik ibtidai məktəbindən məzun olduqdan sonra 1971–1974-cü illərdə İngilis Məktəbində təhsil almışdır. 1974 Kipr Sülh Hərəkatından sonra məktəbin cənubda qalmasından sonra təhsilinə İngiltərənın London şəhərinin Forest Məktəbində davam etmişdir. Orta təhsilini də 1979-cu ildə burda bitirmişdir. 1982-ci ildə Kembric Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsindən məzun olmuşdur.
Ailəlidir və 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
İlk olaraq 1982–1986-cı illərdə Prays Vaterhaus şirkətinin İngiltərədəki mərkəzi ofisinda çalışmıdşır. Burada hesab mütəxəsisliyi təhsili almış və maliyyə müşaviri olmuşdur.
Daha sonra Asil Nadirin Polli Pek şirkətində maliyyə rəhbəri olaraq çalışmışdır. Nadirin mətbuat sahəsinə girməsi ilə birlikdə, Ersin Tatar 1990-cı ildə Show TV və Cine5 kanallarının qurucu rəhbərliyini etmişdir. 1991–1992-ci illərdə Ankaradakı FMC-Nurol Müdafiə Sənayesi firmasında maliyyə rəhbəri olaraq çalışmışdır. 1992–2001-ci illər arasında İstanbulda Show TV-də baş kordinatorluq vəzifəsini icra etmişdir. 1996-cı ildə Şimali Kiprin ilk özəl televiziyası olan Kanal T-ni qurdu və idarə heyəti başqanlığını icra etdi.
1990-cı illərdə Doğan Harman və Hüseyn Macit Yusif ilə Kiprli jurnalını nəşr etdirdi. 2001–2003-cü illər arasında Yenicami Ağdələn klubunun rəhbərliyi etdi. 2000-ci illərdə "Xalqın Səsi" qəzetində həftəlik yazılar yazmağa başladı.

### Siyasi fəaliyyəti
5 may 2009-cu ildə Şimali Kiprin maliyyə naziri kimi çalışmağa başladı. Bu dövrdə MBP katibinin müavini olaraq da çalışırdı. 2013-cü ildə hökumətin səslərinin aşağı olmasına görə Tatarın kabinetdəki vəzifəsi də sonlandı.
2018-ci ilin 18 oktyabrında edilən MB partiyasının qurultayında birinci seçildi. 31 oktyabr 2018-ci ildə MBP Qurultay Divan Heyəti tərəfindən başqan elan edildi. 2020-ci ildə prezident seçkilərində 32.5 faiz səs toplayaraq ikinci tura keçdi.
Tufan Erhürmanın baş nazirliyini etdiyi CTP-HP-TDP-DP koalisiya hökumətinin istefasından sonra 14 may 2019-cu ildə MBP rəhbəri olaraq hökuməti qurma tapşırıldı.22 mayda MBP-HP koalisiya hökumətinin qurulması ilə Şimali Kiprin baş Naziri oldu.
2020-ci il prezidentliyi seçkilərində Milli Birlik Partiyasından prezidentliyə namizəd oldu. 9 oktyabr 2020 tarixində keçirilən seçkilərin ilk turunda 32.34 faiz toplayaraq birinci oldu və o dövrki prezident olan Mustafa Akıncı ilə ikinci tura keçdi. 18 oktyabr 2020-ci ildə keçirilən ikinci turda 51.74 faiz səs toplayaraq prezident seçildi.

## İstinadlar
Saruxan bəy

**Saruxan bəy** () — Qərbi Anaodoluda mərkəzi Manisa olan Saruxanoğulları bəyliyinin qurucusu, xarəzmli türkman bəyidir.

## Həyatı
Atası Albaqu bəy, onun atası da Saruxandır. Bilinən qardaşları Çoğa bəy və Əli paşadır. Saruxan bəyin Səlcuqluların uc bəylərindən və ya tabeliyindəki şəxslərdən biri olduğu düşünülür. Manisanı 3 illik mühasirədən sonra Bizanslılardan almışdır. Manisadakı Saruxan Baba Türbəsi olaraq da bilinən Saruxan bəy türbəsində dəfn olunmuşdur.

Dəqiq doğum tarixi bilinmir. 1300-cü ildə anadan olduğu təxmin edilir. 1345-1346-cı illərdə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
### Manisanın ələ keçirilməsi
Bu proses barədə mənbələrdə yetəri qədər məlumat yoxdur. Lakin bəzi rəvayətlər dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. Rəvayətə görə, Saruxan Manisaya şərqdən hücum etmişdir. Döyüşçülərini isə çox göstərmək üçün keçilərin buynuzunda şam yandırmışdır ki, onlar çox görünsünlər. Döyüşün baş verdiyi yer kimisə müasir Kırtık adlanan yerdir. Bunun “düşməni qırdıq” sözündən gəldiyini düşünülür. Burada əvvəllər kənd yerləşsə də, hal-hazırda Kırtık məzarlığı vardır. Rəvayətə görə, döyüş səhərə qədər davam etmiş və səhərə yaxın türklər bizanslıları məğlub etmişdir. Xalq arasında Manisanın fəthi bayram olaraq qeyd edilsə də, bu adət tədricən unudulmuşdur.

Manisanın fəthi 1313-cü ildə baş vermişdir.

Manisa ələ keçirildikdən sonra onun adı ələ keçirdiyi torpaqlara verilmişdir və o, tədricən müstəqil hökmdara çevrilmiş, torpaqlarını oğullarına ötürmüşdür.
1336-cı ildə Bizans imperatoru Gənc Andronikus ilə ittifaq qurmuş və onu Mitilen və Fokaeya mühasirələrində Genuyaya qarşı müdafiə etmişdir. 
1341-ci ildə Saruxan bəy donanma ilə Konstantinopola hücum etsə də, uğur qazana bilməmiş, elə həmin ildə müasir Çanaqqala ətraflarında məğlub olmuşdur.

## İbn Bəttutə ilə qarşılaşması
Manisanı ziyarət edən İbn Bətutə Saruxan barədə bunları yazmışdır:
Şəhərin hökmdarı Saruxan adında biridir. Bura gəldiyimizdə onu bir neçə ay öncə ölmüş oğlunun türbəsində tapdıq. Bayram gecəsi ilə sabahı ata və anası bu türbədə keçirmişdi. Uşağın cəsədi yuyulub hazırlanmış, qalaylı, dəmir qablı taxta tabut içinə qoyulmuş və cəsəddən çıxan qoxunun itib batması üçün tavanı açıq bir qübbəyə asılmışdı. Bir müddət sonra tavan hörüləcək, tabut endiriləcək, üstünə də ölünün paltarları örtüləcəkdi. Bir çox hökmdar üçün belə edildiyinin əvvəllər də şahidi olmuşdum.

Qeyd olunan bu məlumatdan aydın olur ki, bu dövrdə də türklər islamı qəbul etmələrinə baxmayaraq, hələ də Tanrıçılığın müəyyən təsirində olmuşdurlar. İbn Bəttutənin belə bir dəfni əvəvllər də gördüyün qeyd etməsi, bunun təkcə Manisada yox, digər türklər arasında da yayılmış olduğuna işarə edir.

## Memarlıq
Saruxxan bəyin tidkirdiyi bilinən yeganə memarlıq nümunəsi bu gün Saruxan bəy məscidi olaraq bilinən məsciddir. Məscid Manisa qalasının içində yerləşir və Qala məscidi olaraq da bilinir.

## İstinadlar
Corc Uaytmor

**Corc Uaytmor** () — ABŞ alpinisti.

## Həyatı
Alpinist Corc Uaytmor 8 fevral 1931-ci ildə ABŞ-də anadan olmuşdur. O, tarixin ən təhlükəli dağlarından biri olan El Kapitan dağına dırmaşa bilən ilk alpinistlərdən biridir. 1958-ci ildə baş verən alpinistlik tarixinə qızıl hərflərlə yazılan bu uğurlu hadisə təxminən 16 ay 47 gün davam etmişdi. El Kapitan çox çətin şəraitli dağ idi və ilk dəfə həmin vaxt Uaytmor və alpinist dostları El Kapitana dırmaşa bilmişdilər. Corc həm də, dağa dırmaşanlardan ən gec vəfat edəni idi. "El Kapitan" kitabının müəllifi Daniel Dueyn deyir ki, onlar dağa dırmaşmağın yeni növlərini icad edirdilər, buna təhlükə kimi yox, idman kimi baxırdılar. İllər ərzində verdiyi müsahibələrdə Uaytmor təvazökarlıqla yüksəlişindən danışdı. Lakin, təhlükəsizlik işini ən böyük müvəffəqiyyəti hesab etdiyini tez-tez söylədi. Artıq El Kapitanın bəzi marşrutları üç saatdan az bir müddətə ölçülən onlarla marşrutu var. Ancaq o zaman bu, "mümkün olanın hüdudlarından tamamilə kənar" kimi görünürdü "dedi Dueyn. Uaytmor və qrupu "Burun" olaraq bilinən bir yol hazırladılar.

Ticarət baxımından əczaçı olan Uaytmor konservasiyaya diqqət yetirmək üçün 1970-ci ildə təqaüdə çıxdı. 1970-ci illərdə Sierra Club gəzintisi zamanı biliyi və ağlına heyran qaldığı həyat yoldaşı Nensi ilə tanış oldu. Onlar 1979-cu ildə evləndilər. 76 yaşlı Nensi hələ də onu xatırlayır və onun ölümünə inanmır.

"O, Kaliforniya çölünü xilas etmək üçün həvəsli idi" dedi. "O, özü üçün deyil, meşə və çöl üçün davamlı bir satıcı idi"

Uaytmor, 1976-cı ildə Keyser Vayldernesin və 1984-cü ildə Kaliforniya Vayldernes Qanununun yaradılmasına kömək etdi, bu da Milli Çöl Mühafizə Sisteminə 1,8 milyon hektar ərazi əlavə etdi. Göllərin qorunmasına, anbar layihələrinin bağlanmasına, təklif olunan magistral yollara kömək etdi və Volt Disney Şirkətinin 1960 və 70-ci illərdə Mineral Kingdə təklif olunan bir xizək kurortu inkişaf etdirməsinin qarşısını almağa kömək etdi. Sierra Club və digər mühafizəçilər tərəfindən davamlı müqavimət göstərildikdən sonra dayandırıldı və vadinin ardından Sekvoyya Milli Parkının bir hissəsi oldu.

Uaytmor həm də Sierra Clubda olan Teripite Bölməsinin sədri idi. Dostları, yoldaşları, Teripite Bölməsinin indiki sədri onu təvazökar və lütfkar biri kimi xatırlayırlar.

## Ölümü
Uaytmor bundan əvvəl xərçəng xəstəliyinə tutulmuş və bu xəstəliyə qalib gəlmişdi. Son zamanlarda bütün Dünyada yayılan koronavirus riski onda da var idi. 13 dekabr 2020-ci ildə onun koronavirus testi pozitiv çıxdı və təcili xəstəxanaya yerləşdirildi. Müalicələr alsa da, o da bu xəstəlikdən xilas ola bilmədi. Təhlükəli El Kapitan dağının alpinisti Corc Uaytmor 1 yanvar 2021-ci ildə Fresnoda koronavirusdan dünyasını dəyişdi.

## İstinadlar
Kvinaka

**Kvinaka** () — nümayəndələri Avstraliyada Neogen — Antropogendə dövrlərində yaşayan nəsli kəsilmiş quruda yaşayan timsah cinsi. Kvinaka təxminən 24 milyon il əvvəl meydana gəlmiş və təxminən 40.000 il əvvəl yox olmuşdiur. Varlıqları dövründə kvinakalar Avstraliyada əsas yırtıcılardan birinə çevrilmişdir. "Kvinaka" sözü Avstraliyanın yerli əhalisinin folklorundakı bu heyvanın adından — "kuinkans" – gəlir.

## Növləri
* *[[Quinkana fortirostrum]]* — Kvinslend, pliosen və pleystosen.
* *[[Quinkana babarra]]* — Kvinslend, pliosenin əvvəli.
* *[[Quinkana timara]]* — Şimal ərazisi, orta miosen.
* *[[Quinkana meboldi]]* — Kvinslend, oliqosenin sonu.

## Görünüşü
Kvinakalar bütün quru timsahları kimi, əzalarını düz tutması ilə xarakterizə olunurdu ki, bu da sürətlə yırtıcılığı davam etdirməyə imkan verirdi. Əksər su timsahlarının nisbətən hamar dişlərindən fərqli olaraq iti dişləri var idi.

Cinsin bilinən ən qədim üzvləri Q. timara və Q. meboldi, təxminən 2 metr, Q. fortirostrum isə 3 metr uzunluğunda olmuşdur. Bununla birlikdə, erkən pliyosendən bilinməyən bir kvinaka növünün (ehtimal ki, Q. barbarra) çənəsinin bir parçası onun 6–7 metrlik bir heyvan olmasını deməyə əsas verir.

## Qohum cinslər
Kvinaka cinsi Mekosuchinae yarımfəsiləsinə aid edilir. Bu yarımsinfə daxil olan digər cinslər: *[[Australosuchus]]*, *[[Baru]]*, *[[Kambara]]*, *[[Mekosuchus]]*, *[[Pallimnarchus]]*, *[[Trilophosuchus]]*, *[[Volia]]*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kombat (qəzet)

***Kombat*** — İkinci Dünya müharibəsində Almaniyanın Fransanı işğalına qarşı başladılan Fransa Müqavimət Hərəkatı tərəfindən 1941-ci ildə yaradılan qəzet.

## Tarixi
Kombat 1944-cü ilin avqustunda Güzəştsiz qəzetinin ofisini ələ keçirdi. 1943–1947-ci illər aralığında qəzetin baş redaktorluq vəzifəsi Alber Kamüyə verildi.

Fransa azad edildikdən sonra Albert Olivier, Jan Pol de Dadelsen kimi naşirlər qəzetdə aktiv rol oynamağa başladılar. Qəzetə öz töhfəsini verənlər arasında Jan Pol Sartr və Raymon Aron da var idi.

Kombat 1946-cı il ərzində Fransanın yenidən qurulmasında iştirak etmək istəyən "tərəflərin oyunu"na qarşı çıxdı və beləliklə, Şarl de Qoll qeyri-rəsmi şəkildə qəzetin əsas şəxsinə çevrildi.

Qəzet 1974-cü ilin avqustunda Henri Smadyanın intiharından sonra fəaliyyətini dayandırdı.

## Həmçinin bax
* Dördüncü Fransa Respublikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Combat'' issues (1941–1944 only) online in Gallica, the digital library of the BnF
* Albert Camus' editorial on 8 August 1945 concerning the Hiroshima bombing
Dreön

**Dreön** (; ) - Annaba şəhərinin 25 km cənubunda yerləşən, El-Tarf vilayətinin tərkibində olan sahil qəsəbəsi. Alber Kamü Əlcəzairin Fransanı işğal etdiyi dövrdə bu qəsəbədə dünyaya gəlmişdir və o zaman şəhərin adı **Mondovi** idi. Dreön Dreön rayonunun mərkəzidir.

Dreönün əhalisi, təxminən, 40 000 nəfərdir. 

## İstinadlar
ABŞ Konqres Binasına hücum (2021)

**ABŞ Konqres Binasına hücum** — 2021-ci il 5–6 yanvar tarixlərində ABŞ prezidenti Donald Trampın tərəfdarları 2020-ci il ABŞ prezident seçkilərinin nəticələrinə etiraz etmək və Trampın vitse-prezident Mayk Pens və Konqresdən prezident seçkilərində Co Baydenin qələbəsini ləğv etmək tələbini dəstəkləmək üçün Vaşinqton şəhərində toplaşdı. Etirazçılar ilk olaraq Tramp və Rudolf Culiani tərəfindən əvvəlcədən planlanmış olan "Amerikanı qoru" mitinqi üçün Ellips parkına gəldilər.

Tramp və Rudolf Culianinin nitqləri sona çatmamış etirazçılardan ibarət kütlə Konqresə doğru irəlilədi və binaya hücum etdi. Konqress bu vaxt sessiyada idi. Sessiyada Seçicilər kollegiyası səslərinin sayılması məsələsinə baxılır və Texasın senatı Ted Kruz və Arizona dördüncü konqresional bölgəsindən olan Pol Qosarın Arizonadakı səsləri Seçkilər kollegiyasının səhv hesablandığı debatı gedirdi. ABŞ Konqres Binasının bir hissəsi təxliyə edildi və etirazçılar Milli Heykəltaraşlıq Zalı da daxil olmaqla, Konqres Binasına daxil olmaq üçün təhlükəsizliyi pozdular. Sonda, Konqresin bütün binaları kilidləndi. Nümayəndələr Palatası məclis otağının qapısında silahlı qarşıdurma yaşandı və Konqresin içində bir nəfər silahla vuruldu. Silahla vurulan şəxsin vəziyyətinin ağır olduğu deyildi. Konqres ərazisində və Respublikaçılar Partiyasının qərargahından bir qədər kənarda bir ədəd yararsız partlayıcı qurğu tapıldığı bildirildi. Tramp əvvəlcə Baydenin qələbəsini ləğv etmək üçün konstitusiya gücünə sahib olmayan Pens və müavinini "Ölkəmizi və Konstitusiyanı qorumaq üçün edilməli olanı etmədikləri" üçün qınadı. Saat 4:22-də Tramp öz tərəfdarlarına video ilə müraciət edərək, "sakitcə evlərinə getmələrini" istədi.

## İstinadlar
Mikael Arzumanyan

**Mikael Arzumanyan** (; ) — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının müdafiə naziri və general-leytenantı, Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusunun komandiri.

## İstinadlar
Kapital axınının hesabı

**Kapital axınının hesabı** — ölkənin ödəmə balansının bölməsi, ÜMM sub-hesabı, dövlət və özəl kapitalın ixrac və idxal nisbətini ifadə edərək, alınan və verilən kreditlər.

Kapital və kredit axınları balansının gəlir hissəsinə aşağıdakılar daxildir:

* digər ölkələrdən alınan kredit və kreditlərdən daxilolmalar;
* xaricdə investisiya gəliri;
* bu ölkənin digər ölkələrə verdiyi kredit və kreditlər üzrə dividentlər və faizlər.

Kapital və kredit axınları balansının xərc hissəsi aşağıdakıları əks etdirir:

digər ölkələrə kredit və kreditlərin verilməsi;

* gəlirin xaricə köçürülməsi;
* birbaşa və portfel investisiyaları: xaricdə obyektlərin alınması, investisiya qiymətli kağızlarının alınması;
* alınmış kreditlər və kreditlər üzrə dividendlərin və faizlərin ödənilməsi.

Kapital hesabı (xalis) kapital axınları, (xalis) kapital axınları və dövlət ehtiyatları əməliyyatlarının nəticələrindən ibarətdir. Kapital hesabı ölkənin beynəlxalq hesabını tamamlayır və statistik uyğunsuzluq və cari hesab və kapital hesabını ümumiləşdirən xülasə sətri ilə tamamlanır.

## Kapital nəzarəti
Kapital nəzarəti, dövlət hökuməti tərəfindən kapital hesabı əməliyyatlarını idarə etmək üçün tətbiq olunan tədbirlərdir. Bunlara kapital hesabı əməliyyatlarından bəzilərinin və ya hamısının açıq şəkildə qadağan edilməsi, bəzi maliyyə aktivlərinin beynəlxalq satışlarına vergilər və ya beynəlxalq satış və bəzi maliyyə aktivlərinin alqı-satqısı daxildir. Nəzarət ümumiyyətlə maliyyə sektoruna yönəldildiyi halda, bu, adi vətəndaşları təsir edə bilər, məsələn, 1960-cı illərdə İngilis ailələrin xaricdə tətildə yanlarında 50 funtdan çox pul götürmələri qadağan edildi. Valyutalarının bazar qiymətləri ilə alqı-satqısını məhdudlaşdıran kapital nəzarəti olmayan ölkələr tam kapital hesabı konvertasiyasına malikdirlər.

İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Bretton-Vuds Sazişinə uyğun olaraq, əksər ölkələr kapital hesablarına və ya kapital hesablarına böyük vəsait axınının qarşısını almaq üçün kapital nəzarətini tətbiq etdilər. Bretton-Vuds sisteminin memarlarından olan Con Meynard Keyns, kapitalın dünya iqtisadiyyatının ayrılmaz hissəsini idarə etdiyini düşünürdü . Həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələr nəzarət tədbirləri görmüşdür; əsas nəzəriyyə, böyük gələn investisiyaların inkişaf etməkdə olan bir iqtisadiyyatın inkişafını sürətləndirəcəyini təklif edə bilər, amma empirik sübutlar bunun etibarsız olduğunu göstərir və əslində böyük kapital axını inflyasiyaya töhfə verməklə valyutasının bahalaşmasına səbəb olaraq bir ölkənin iqtisadi inkişafına zərər verə bilər və maliyyə böhranlarından tez-tez baş verən uçucu iqtisadi köpük yaratmaq. Bir böhrandan sonra kapital axını baş verdikdən sonra kapital axını kəskin şəkildə dəyişir. Keynsçilikdən azad bazar siyasətinin lehinə sıxışdırılmağın bir hissəsi olaraq, ölkələr 1973-74-cü illərdə Amerika Birləşmiş Ştatları, Kanada, Almaniya və İsveçrədə kapital nəzarətini ləğv etməyə başladılar.. Digər inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların əksəriyyəti, əsasən 1980-ci illər və 1990-cı illərin əvvəllərində baş verdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Ümumi milli gəlir

thumb|upright=1.6|2016-cı il tarixinə Dünya Bankının Gəlir Qrupları.
**Ümumi milli gəlir** və ya  **ümumi milli məhsul**  () — iqtisadi əlaqələr nəticəsində yaranan (verilən və alınan) ilkin gəlirlərin saldosu nəzərə alınmaqla, rezident-vahidlər tərəfindən əldə edilən ilkin gəlirlərin cəmidir. Ümumi milli gəlir ÜDM-dən, başqa ölkələrə verilmiş və ya başqa ölkələrdən alınmış ilkin gəlirlər nəzərə alınmaqla hesablanır (əvvəllər ümumi milli gəlir ümumi milli məhsul adlanırdı).

## ÜDM və ÜMG müqayisəsi
 \mathrm{GNI} = \mathrm{GDP} + \text{Money flowing from foreign countries} - \text{Money flowing to foreign countries}

* *GNI* — ÜMG
* *GDP* — ÜDM
* *Money flowing from foreign countries* — Xarici ölkələrdən pul axını
* *Money flowing to foreign countries* — Xarici ölkələrə pul axını

## Nominal Ümumi milli gəlir (Atlas Metodu)
Nominal, Atlas metodu — cari milyonlarla ABŞ dolları ilə (ilk 15)

## Ümumi milli gəlir AQP Atlas metodu
AQP – milyonlarla beynəlxalq dollar (top 15)

## Ümumi milli məhsul
Ümumi Milli Məhsul (ÜMM), ölkə vətəndaşlarının təmin etdiyi əməyin və əmlakın bir ildə istehsal etdiyi bütün mal və xidmətlərin bazar dəyəridir. Ümumi daxili məhsuldan (ÜDM), istehsalın coğrafi mövqeyinə əsasən istehsalın müəyyənləşdirilməsindən fərqli olaraq, ÜDM, əmlakın yerləşdiyi əraziyə görə paylanmış istehsalı göstərir. Əslində, gəliri mülk və yaşayış yerinə görə hesablayır, buna görə də adı daha az anlaşılmaz ümumi milli gəlirdir.

ÜMG, ÜDM-yə və rezidentlərin xarici investisiyalardan qazandıqları bütün gəlirlərə, xarici rezidentlər tərəfindən daxili iqtisadiyyatda qazandıqları gəlirlərə bərabər olan bir iqtisadi statistikadır.

GSMH texniki sənət səviyyəsinin keyfiyyətcə yaxşılaşması (məsələn, kompüterdə işləmə sürətinin artması) ilə malların kəmiyyət artımı (məsələn, istehsal olunan kompüterlərin sayı) arasında fərq qoymur və hər ikisini “iqtisadi artım” ın formaları kimi qəbul edir.

Bir ölkənin kapitalı və ya işçi qüvvəsi sərhədlərindən kənarda istifadə edildikdə və ya xarici bir firma öz ərazisində fəaliyyət göstərdikdə, ÜDM və ÜDM ümumi məhsulun fərqli göstəricilərini verə bilər. Məsələn, 2009-cu ildə ABŞ ÜMG 14.119 trilyon dollar, ÜMM isə 14.265 trilyon dollar olaraq qiymətləndirdi .

Ümumi milli gəlir (ÜMM) termini beynəlxalq statistikada tədricən ümumi milli məhsulu (GSMH) əvəz etmişdir.  Konseptual olaraq eyni olsa da, dəqiq hesablama metodu ad dəyişikliyi ilə inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
SUV

***Sport utility vehicle***, ***SUV*** və ya ***yolsuzluq avtomobili*** (az: idman təyinatlı avtonəqliyyat) — həm çəkmə qabiliyyətinə, həm də pikap yük maşını xüsusiyyətinə sahib bir avtonəqliyyat vasitəsidir. Nəqliyyat vasitəsi həm mikroavtobus, həm də station wagon xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Bundan əlavə, asfalt olmayan ərazilərdə də hərəkət edə bilər.

Bəzi ölkələrdə bu vasitələrə “yolsuzluq avtomobili”, “dörd təkərdən çəkməli avtonəqliyyat” və ya “4WD” (4-wheel drive) deyilir. Bununla birlikdə, bütün SUV avtomobillərinin dörd təkərdən çəkmə qabiliyyəti olmadığı kimi, bütün 4WD avtonəqliyyat vasitələri də SUV deyil. Off-road nəqliyyat vasitələri tamamilə fərqli bir sinifdir və asfalt və ya asfalt yollardan başqa yollar üçün dizayn edilmişdir. Bəzi SUV avtomobillərinin yolsuzluq xüsusiyyətləri olsa da, bu xüsusiyyət əsasən bu cür nəqliyyat vasitələri üçün ikinci dərəcəli xüsusiyyətdir. Bir çoxunun 2WD, 4WD yüksək çəkmə və 4WD aşağı çəkmə qüvvəsinin birindən digərinə keçid imkanı yoxdur. SUV avtomobillərinin gövdəsi digər minik avtomobillərinə nisbətən daha yüksək və daha geniş görünür. Yüksək və geniş korpusun yaratdığı ağırlığı daşıya bilmək üçün SUV nəqliyyat vasitələrinin mühərrikləri daha yüksək həcmdə olur və daha çox yanacaq sərf edirlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Papaların siyahısı

**Roma Papaları** — Latınca : "ata" mənasını verən *papa* sözündən qaynaqlanan bu ad, bəzi kilsələr tərəfindən yüksək ruhani liderlərini izah etmək üçün istifadə edilmiş və zamanla Roma Katolik Kilsəsinin dünyadakı rəhbərinə müraciət etməyə başlandı. Papa Sirik'in imtiyazından bəri rəsmi olaraq Roma Katolik Kilsəsinin rəhbəri üçün istifadə olunur.

Herman Kontrakt, bəlkə də papaları siyahıya alan ilk tarixçi idi. Onun siyahısı 1049-cu ildə 154-cü Papa IX Leo ilə bitir. Bu siyahını nəzərə alsaq, bu gün papa olan Papa XIV Lev 267-ci papadır. Papa. Rəsmi Papa siyahısı olmasa da, Vatikan tərəfindən nəşr olunan *[[Annuario Pontificio]]* ("Papa salnamələri") ən nüfuzlu siyahı sayılır. *Annuario Pontificio* siyahısında Papa XIV Lev 267-ci Papadır

XX əsrdə siyahıda bir neçə dəyişiklik edildi. Antipapa Xristofor uzun müddət qanuni bir Papa olaraq tanınırdı. Papa olmuş Stefan 1961-ci ilə qədər II Stefan adı ilə rəsmi olaraq Papa olaraq qəbul edildi və sonra siyahıdan silindi.

## Birinci minillik

### I əsr

### II əsr

### III əsr

### IV əsr

### V əsr

### VI əsr

### VII əsr

### VIII əsr

### IX əsr

### X əsr

## İkinci minillik

### XI əsr

### XII əsr

### XIII əsr

### XIV əsr

### XV əsr

### XVI əsr

### XVII əsr

### XVIII əsr

### XIX əsr

### XX əsr

## Üçüncü minillik

### XXI əsr

## Papaların nömrələnməsinə dair qeydlər
Yuxarıdakı siyahıdakı bir neçə anomaliyanın izahına ehtiyac var:

* II Feliks (356–357), VII Bonifas (974, 984–985), XVI İoann (997–998), X Benedikt (1058–1059) və V Aleksandr (1409–1410) antipapalar sayıldıqları üçün bu siyahıya daxil edilməyib.
* II Feliks keçilərək, Feliks adlı Papaların nömrələnməsi düzəldildi. Hər halda, Bir çox siyahıda hələ III Feliks və IV Feliks adlı papalar var. Bundan əlavə V Feliks adlı bir antipapa var.
* Saylama sistemində XI əsrdə meydana gələn qarışıqlığa görə, XX İoann adlı bir Papa heç vaxt olmayıb.
* Müqəddəsləşdirilmədən ölən Papa olmuş Stefan 1960-dan əvvəl siyahıda yer almasına baxmayaraq 1961-ci ildən bu yana Vatikan siyahısında deyil.
* 1281-ci ildə Simon de Brion Papa olanda *Martin* adını qəbul etdi. O dövrdə I Marin və II Marin bir səhv səbəbi ilə II Martin və III Martin kimi xatırlandı və buna görə səhv olaraq Simon de Brion IV Martin olmuşdur .
* 974-cü illərdə Papa olduğu deyilən II Dono heç vaxt mövcud olmamışdır. Bu inam, *dominusun* (lord) xüsusi bir ad olub olmadığı mübahisələrinin nəticəsidir.
* Papa Yohan'nın (855–858) (qadın Papa) adı papalar siyahısından çıxarıldı.
* Antipapa XXIII İoann'ın vəziyyəti yüz illərdir qeyri-müəyyən idi və nəticədə 1958-ci ildə "Ancelo Cüzeppe Ronkalli" özünə XXIII İoann adını verdi və mübahisəyə son qoyuldu. Antipapa XXIII İoann'nın qalıntıları Florensiyada tapılmışdır.

## Həmçinin bax
* Fransız mənşəli Roma papalarının siyahısı
* Papa
* Roma-Katolik kilsəsi
* Xristianlıq

## Xarici Keçidlər
* PopeChart.com-da Papa siyahısı, 
* Katolik Ensiklopediyası 25 Mayıs 2012 tarihinde, 
* Giga-Katolik Məlumat, 
*
Maqsud Şeyxzadənin ev-muzeyi

**Maqsud Şeyxzadənin ev muzeyi** — Ağdaş torpağında boya-başa çatmış, sonradan Özbəkistana köçərək orada yaşayıb yaratmış, şair-dramaturq Maqsud Şeyxzadənin ev muzeyi 1989-cu ildə yaradılmışdır.

## Muzeyin tarixi
Muzey 1989-cu ildən fəaliyyət gösdərir. Muzeyin əsas fəaliyyəti Maqsud Şeyxzadə irsinin Gənc nəsillərə təbliğ etməkdən ibarətdir.

## Muzeyin fondu
Muzeyin fondu Maqsud Şeyxzadənin kitablarindan, şəxsi əşyalarından, fotolarından və şair haqqında müxtəlif dövrlərdən çıxan məqalələrdən ibarətdir. Fondda 226 eksponat qorunur. Muzeydə müxtəlif səpkili mədəni-kütləvi tədbirlər həyata keçirilir.,

## Həmçinin bax
* Maqsud Şeyxzadə
* Özbəkistan
* Ağdaş rayonu

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Yevlax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Yevlax Tarix - Diyarşünaslıq Muzeyi** — 2005-ci il Yevlax rayonunda açılan muzey

## Muzeyin tarixi
2005-ci il fevralın 1-də fəaliyyətə başlayıb. Rəsmi şəkildə açılışı ölkə prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 2007-ci il oktyabrın 24-də olub.Muzeyin ümumi sahəsi 450 m2-dir.

## Muzey binası
Muzey- foye, 1 ekspozisiya zalı, 2 fond otağı, direktor otağı, 2 işçi otağı, sanitar qovşağından ibarətdir. Muzeyin ümumi sahəsi 450 kv.m, ( 225 m² ekspozisiya zalı, fond otaqlarının hər biri 24kv.m-dir)həyətyanı sahəsi 1h- dır.Muzeydə açıq dərslər və tarix dərsləri təşkil olunur.

## Muzey eksponatları
Muzeydə 3700 eksponat saxlanılır, bunlardan ən qədimi e.əvvəl II–III minilliyə aiddir. Köməkçi fondda isə müasir dövrümüzə aid olan eksponatlar saxlanılır.Muzeyin ən qədim eksponatı e.ə II–I minilliyə aid olan təbərzin baltadır.

## Həmçinin bax
* Yevlax rayonu
* Yevlax bələdiyyəsi
* Yevlax Hava Limanı
* Yevlax Dəmiryol Stansiyası

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Kazım Hüseynov

**Hüseynov Kazım Yusif oğlu** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (1944).

## Həyatı
Kazım Hüseynov 1914-cü il may ayının 15-də Bakıda anadan olub. 

Tetar fəaliyyətinə Azərbaycan Akademik Milli Dram Teatrında kiçik rollarla başlayıb. 1936-cı ildən həyatını Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı ilə bağlayıb.  Kazım Hüseynov Naxçıvan teatrının səhnəsində Şeyx Mərvan, Keykavus ("Şeyx Sənan", "Səyavuş" H. Cavid ), Şahbaz bəy ("Eşq və intiqam", S.S. Axundov), Pristav ("Qatır Məmməd" Z. Xəlil), Möhnət ("Məhsəti" K.Ağayeva), Dəmirçi ("Toy" S. Rəhman), Səlim bəy ("Qaçaq Nəbi",  S. Rüstəm), Cavad ("Nadir şah",  N. Nərimanov), Hacı Baxşəli ağa ("Ölülər", C.Məmmədquluzadə) və başqa uğurlu rollar yaradıb. 

K. Hüseynovun Səməd Vurğunun "Vaqif" dramında yaratdığı Qacar obrazı onu Azərbaycan teatr tarixində bu rolun bənzərsiz ifaçısı kimi tanıdıb. Onun Naxçıvan teatrının səhnəsində oynadığı rollar dolğunluğu, kamilliyi ilə yaddaşlarda yaşamaqdadır. 

1944-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layıq görülüb. 

Bütün həyatını Naxçıvan teatrının inkişafına həsr edən Kazım Hüseynov 1993-cü il oktyabrın 3-də Bakı şəhərində vəfat edib.   

## İstinadlar
Yusif Haqverdiyev

**Yusif Məmmədəli oğlu Haqverdiyev** () — Azərbaycan aktyoru, Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti (1961).

## Həyatı
Yusif Məmmədəli oğlu Haqverdiyev 1916-cı il iyul ayının 17-də Naxçıvan şəhərində andan olub.

1932–33-cü illərdə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunda oxuduğu zaman səhnəyə olan həvəsi onu dram teatra gətirib. Naxçıvan teatrının səhnəsində yaratdığı Xacə Məsud ("Lənkəran xanının vəziri", M.F. Axundov), Rodriko, Məzarçı ("Otello", "Hamlet", V. Şekspir), Şeyx Hadi , Piran ("Şeyx Sənan", "Səyavuş", H. Cavid), Əmirqulu, Mirzə Cavad, Yanardağ, Xaspolad, Qurban, Əbdüləli bəy, Nəsrəddin şah ("Yaşar", "Aydın", "Od gəlini", "Oqtay Eloğlu", "Solğun çiçəklər", "Sevil", "Nəsrəddin şah", C. Cabbarlı), Piri baba ("Eşq və intiqam", S. S. Axundov), Şeyx Cəfər ("Odlu diyar", H. Razi), Əmir ("Göz həkimi" İ. Səfərli), Hacı Qəmbər ("Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük", Nəcəf bəy Vəzirov) və başqa obrazları əlvan boyalarla yaratmaqla xarakter ustası kimi tanınıb. O Naxçıvan teatrının unudulmaz sənəkarlarındandır.

Y. Haqverdiyev "Nəsimi" filmində də çəkilib.

Tanınmış aktyor 1961-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Xalq artisti Əyyub Haqverdiyevin qardaşıdır.

Yusif Haqverdiyev 1984-cü il iyunun 18-də Naxçıvan şəhərində vəfat edib. 

## Filmoqrafiya

* Nəsimi (film, 1973) - rol: Mövlanə Əli

## İstinadlar
Bir günəş altında (film, 2016)

**Bir günəş altında** — Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Bakı Media Mərkəzi 2016-cı ildə Azərbaycanda elan edilən “Multikulturalizm ili" çərçivəsində istehsal etdiyi film.Filmin bütün bölgələrdəki video çəkilişləri zaman foto-çəkilişlər də aparılıb. Bu sərgi həmin layihə çərçivəsində lentə alınmış tarixin əksi, Azərbaycanda yaşayan müxtəlif xalqların nümayəndələrinin həyatının bir anıdır.Filmin və bu foto-sərginin çatdırmaq istədiyi mesaj Azərbaycandakı mövcud tolerant mühitdir. Burada hər kəs dinindən, dilindən, milliyyətindən asılı olmayaraq bərabər hüquq və azadlıqlardan istifadə edir.Çəkiliş heyəti Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində 54 kənd və qəsəbənin sakinlərini lentə alıb, 17 etnik qrupun 134 nümayəndəsindən müsahibə götürüb. Filmin hər bir qəhrəmanı öz ana dilində danışır. Ümumilikdə, filmdə 17 dil səslənir. Çəkiliş zamanı Azərbaycan təbiətinin gözəlliyini oks etdirən toplam olaraq 3850 mənzərə, bu təbiətin qoynunda yaşayan müxtəlif yaş, etnik qrupa aid 2625 insanın fotosu çəkilib.Fotoların müəllifləri Vüqar İbadov va Zaur Mirzəyevdir. Fotoların müəllif hüquqları Bakı Media Mərkəzinə məxsusdur.

## İstinadlar
Lorum (Hurand)

**Lorum** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 397 nəfər yaşayır (83 ailə).

## İstinadlar
Caiman venezuelensis

**Caiman venezuelensis** — Pleystosen epoxası dövründə Cənubi Amerikada yaşamış kayman cinsinə daxil olan nəsli kəsilmiş növ.

## Yayılması
Cənubi Amerikada, pliyosen və pleystosen dövründə fosillərinin çox olmasına baxmayaraq, bu dövrlərə aid timsahların qalıqları azdır, parçalanır və ümumiyyətlə zəif öyrənilir. C. venezuelensis bu dövrdə yaşamış növlər üçün təsdiqlənmiş az tapıntılardan biridir və Miosendən sonra bu qrupun tarixini aydınlaşdırmağa kömək edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər