open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vyetnama Hərbi Yardım Təminatı Komandanlığı

**Vyetnama Hərbi Yardım Təminatı Komandanlığı** (), **VHYTK** və ya **MACV** — Vyetnam müharibəsi zamanı mövcud olan və bütün ABŞ qoşunlarına rəhbərlik edən ABŞ Müdafiə Departamentinin nəzdində birgə qərargah strukturu. Əvvəlcə VHYTK yalnız Cənubi Vyetnama hərbi yardımın göstərilməsinə nəzarət edən Vyetnamda Hərbi Yardım Təminatı Məsləhət Qrupunun köməkçi təşkilatı hesab olunurdu.

Komandanlıq 8 fevral 1962-ci ildə ABŞ-nin Cənubi Vyetnama göstərdiyi hərbi yardımın həcminin genişləndirilməsi ilə əlaqədar yaradılmışdır. 15 may 1964-cü ildə artıq çox böyük olan məsləhət qrupu VHYTK-yə daxil edilmişdir. 29 mart 1973-cü ildə VHYTK ləğv edilmişdir. Onun əvəzinə bir sıra VHYTK funksiyalarını (Paris sülh sazişinə əsasən qoyulmuş məhdudiyyətlər ilə) özündə saxlayan və Sayqonun süqutuna qədər fəaliyyət göstərən Sayqon müdafiə attaşe ofisi fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hərbi Yardım Təminatı Məsləhət Qrupu

**Hərbi Yardım Təminatı Məsləhət Qrupu** (), həmçinin **HYTMQ** və ya **MAAG** — adi silahlı qüvvələrin təliminə kömək etmək və hərbi yardımı asanlaşdırmaq məqsədilə digər ölkələrə göndərilən ABŞ hərbi məsləhətçiləri üçün təyinat. 1940–1970-ci illərdə, o cümlədən 1951-ci ildən sonra Yuqoslaviyada çoxsaylı HYTMQ-lar fəaliyyət göstərmişdir, lakin onlardan ən məşhurları Vyetnam müharibəsi zamanı və ondan əvvəl Cənub-Şərqi Asiyada fəaliyyət göstərənlər idi. Tipik olaraq, HYTMQ-lərin şəxsi heyəti ABŞ-nin ölkədəki diplomatik missiyasına bağlı olan və onun imtiyazlarından istifadə edən texniki işçilər hesab olunurdu. "Hərbi Yardım Təminatı Məsləhət Qruplarında xidmət edən şəxsi heyətin xüsusi statusu onların vəzifə yerinə yetirdikləri Birləşmiş Ştatlar səfirliyinin ayrılmaz hissəsi kimi mövqelərindən irəli gəlir".

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Conboy, Kenneth and James Morrison (1995), *Shadow War: The CIA's Secret War in Laos*. Paladin Press. ISBN&nbsp;0-87364-825-0.
* 
* Bryan Gibby, "American Advisors to the Republic of Korea: America’s First Commitment in the Cold War, 1946–1950", pp. 81–110, in *Military Advising and Assistance: From Mercenaries to Privatization, 1815–2007*. Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>9780415582988</bdi>.
Tiger Force

**"Tayger Fors"** (; ) — ABŞ ordusunun xüsusi hərbi hissəsi. Vyetnam müharibəsi zamanı mövcud olmuşdur. Partizanlar ilə mübarizə aparmaq üzrə ixtisaslaşmışdır. 1967-ci ildə bir sıra hərbi cinayətlərdə iştirakı ilə şöhrət qazanmışdır.

ABŞ jurnalistləri Maykl D. Sallah və Mitç Vayss hərbi birləşmənin törətdiyi müharibə cinayətlərini tədqiq etmişdir. Vyetnam Xarici İşlər Nazirliyi Sallah və Vayssin tədqiqatının dərcindən dərhal sonra ona cavab vermək niyyətində olmadığını bildirmişdi.

2006-cı ildə Sallah və Veyssin araşdırmaları haqqında «*Tiger Force: A True Story of Men and War*» adında kitab buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статьи о «Тайгер Форс» в «Толедо Блэйд» 
* John Kifner. Report on Brutal Vietnam Campaign Stirs Memories (New York Times)
Kimyəvi Korpus

**Kimyəvi Korpus** () və ya əvvəlki adı ilə **Kimyəvi Müharibə Xidməti** (**) — Amerika Birləşmiş Ştatları ordusunun kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə silahlarından müdafiə vəzifəsi daşıyan qolu. Kimyəvi Müharibə Xidməti 28 iyun 1918-ci ildə təsis edilmişdir və o vaxta qədər ABŞ federal hökumətinin beş ayrı qurumu arasında səpələnmiş fəaliyyətləri birləşdirmişdi. 1920-ci il Milli Müdafiə Aktı ilə Daimi Ordunun daimi qoluna çevrilmişdir. 1945-ci ildə Kimya Korpusu adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*Faith, Thomas I. *Behind the Gas Mask: The U.S. Chemical Warfare Service in War and Peace.* Urbana, Illinois: University of Illinois Press, 2014.
*Marsh, Hannah. "Memory in World War I American museum exhibits" (Master of Arts thesis, Kansas State University, 2015, online), about the Chemical Corps Museum at Fort Leonard Wood, Missouri
*Mims, Samuel E. "Survey: Perceptions About the Army Chemical Corps" (Abstract, PDF), April 1992, *[[United States Army War College|Army War College]]*: Carlisle Barracks, Pennsylvania, accessed 12 October 2008.

## Xarici keçidlər
* 
*
OAuth

**OAuth** və ya **Açıq Avtorizasiya** — internet istifadəçilərinin vebsaytlara və ya tətbiqlərə parolları vermədən digər vebsaytlardakı məlumatlarına giriş icazəsi vermək üçün adətən istifadə olunan giriş nümayəndəliyi üçün açıq standartdır.

## İstinadlar
Keran

**Lampronlu Keran** () — Lampron ailəsinin doğumla üzvü və nikahla Ermənistan kraliçası.

O, Lampron şahzadəsi Hetumun naməlum arvadından olan qızı idi, ehtimal ki, frank mənşəlidir. Onun üç məlum bacısı var idi: Marianna, Aliks (sonradan Baliana d'İbelinanın arvadı oldu, Kipr senesşalı) və Mixaelqla lordu Raymond.

## Həyatı
15 yanvar 1262/14 yanvar 1263-cü il tarixindən öncə Keran 1270-ci ildə atasının taxtdan əl çəkməsindən sonra kral olmuş Kral I Hetumun böyük oğlu və varisi Ermənistan şahzadəsi Levon ilə evləndi. Doğum adı Anna idi, ad sonradan qısaldılaraq Keran və ya Geran olaraq adlandırıldı.

Müasirləri tərəfindən Kraliça Keran haqqında çoxlu təriflər söylənilib. Oğlu Hetum “onun gözəl ruha və gözəl bədənə sahib olduğunu” iddia etdi. Salnaməçi və katib Avetis onu “bəla və sevinc içində ərinin yaxşı dostu” kimi təsvir etdi.

Keran son oğlunun doğulmasından sonra rahibə oldu və Teofaniya adını alaraq Trazarq monastırına getdi. Çox güman ki, ona bacısı Marianna da qoşulub. 28 iyul 1285-ci ildə vəfat etdi və monastırda dəfn edildi.

## Övladları
Kraliça Keran Ermənistan Kralı II Levondan on altı uşaq doğdu:

thumb|right|II Levon, Kraliça Keran və beş uşağı, 1272.

#Oğlan (d. 15 yanvar 1262/14 yanvar 1263 – ö. gənc ikən)
#Konstantin (d. iyun 1265 – ö. gənc ikən)
#Fimi [Evfemiya] (d. təqribən 14 yanvar 1266 – ö. gənc ikən)
#II Hetum (təqribən 13 yanvar 1267-ci il – 7 noyabr 1307-ci ildə öldürülüb), Ermənistan kralı (1289-1293, 1294-1297, 1299-1307)
#İzabella [Zabel] (d. 13 yanvar 1269/12 yanvar 1270 – ö. 1273-cü ildən sonra)
#III Toros (d. oktyabr 1270 – 23 iyul 1298-ci ildə öldürüldü), Ermənistan kralı (1293-1298-ci illərdə hökmranlıq etdi)
#Ruben (d. 13 yanvar 1272/12 yanvar 1273 - ö. gənc ikən)
#İzabella [Zabel] (d. 12 yanvar 1273/11 yanvar 1274 – ö. 1276-ci ildən əvvəl)
#Smbat (d. 12 yanvar 1276/11 yanvar 1277 – ö. 1310 və ya 1311), Ermənistan kralı (1297-1299-cu illərdə hökmranlıq edib)
#İzabella [Zabel] (d. 12 yanvar 1276/11 yanvar 1277 – may 1323-cü ildə öldürüldü), Smbat ilə əkizdir;  1293-cü ildə Kipr Kralı III Hyunun oğlu, Sur şahzadəsi Luzinyanlı Amori ilə evləndi
#I Konstantin (d. 11 yanvar 1277/10 yanvar 1278 – ö. axirət 1308), Ermənistan kralı (1299-cu ildən hakimiyyətdə olub)
#Rita (d. 11 yanvar 1278/10 yanvar 1279 – iyul 1333), toyunda adını Mariya qoydu; 1294-cü ildə Bizans İmperatorluğunun imperatoru II Andronik Paleoloqla birgə imperator IX Mixail Paleoloqla evləndi
#Teofanu (d. 11 yanvar 1278/10 yanvar 1279 – ö. 1296), Rita ilə əkizdir;  nişanlandıqdan sonra adını Teodora olaraq dəyişdirdi; Tesaliya lordu I İoannis Dukasın oğlu Teodorla evlənməyə gedərdən yolda öldü
#Nerses (d. 11 yanvar 1279/10 yanvar 1280 – ö. 26 may 1301), keşiş
#Oşin (d. 10 yanvar 1283/9 yanvar 1284 – 20 iyul 1320-ci ildə öldürüldü), Ermənistan kralı (1308-1320-ci illərdə hökmranlıq etdi)
#Alinax (d. 10 yanvar 1283/9 yanvar 1284 – ö. 28 avqust 1310), Oşinlə əkizdir; Lampron və Tarsusun lordu

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Luzinyanlı Marqarita

**Puatye-Luzinyanlı Marqarita** () — Kral III Torosun birinci arvadı olaraq Ermənistan kraliçası. O, 1293-cü ildən üç il sonra ölümünə qədər kraliça oldu. Onun dörd il padşahlıq edən III Levon və taleyi məlum olmayan Boemund adlı iki oğlu var idi.

## Ailəsi
Marqarita 1276-cı ildə Kipr Kralı III Hyu və İbelinli İzabellanın qızı olaraq anadan olub. Kipr Kralı I İoahann da daxil olmaqla 10 qardaş-bacısı var idi. O, 12-ci əsrin sonlarından etibarən Kipr və Yerusəlimin səlibçi dövlətlərini idarə edən nüfuzlu fransız luzinyan sülaləsinin kadet qolunun üzvü idi.

## Ermənistan kraliçası
9 yanvar 1288-ci ildə Ermənistan Kralı II Levonun oğlu Toros ilə evləndi. Papa IV Honoriy onların evliliyi üçün icazə verdi; bu baş tutdu və dispensasiya 23 may 1286-cı il tarixli idi. O, 1289-cu ildə varis oldu və 1293-cü ildə Erməni Kilikiya Krallığının kralı kimi devrilmiş qardaşı II Hethumun yerinə keçdi. 8 yanvar 1290-cı ildə təxminən 13 və ya 14 yaşında Marqarita Levon adlı oğul dünyaya gətirdi, o, daha sonra 1303-cü ildən 7 noyabr 1307-ci ilə qədər bir monqol tərəfindən öldürüldüyü zamanadək padşah kimi hökmranlıq etdi. Onun da Boemund adlı digər bir oğlu var idi, lakin onun taleyi məlum deyil. Marqarita 1296-cı ildə 20 yaşında vəfat edənə qədər üç il kraliça oldu. Onun əri sonradan adı qeyd olunmayan monqol qadını ilə evləndi.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kumamon

– Yaponiyanın Kumamoto prefekturasının rəsmi talismanı. Kumamon qara rəngli, iki ayaq üstə gəzən, qırmızı yanaqlı ayıdır. 1,5 metr boyundadır.

## Tarixi
Kumamonun yaradılma ideyası 2011-ci ildə Kyuşu şinkanseninin şimal sektorunun açılması zamanı yaranmışdır. Bu sektorun açılması ilə Kumamoto prefekturasının Osaka və Tokio kimi böyük şəhərlərlə birbaşa dəmiryolu əlaqəsi yaranmışdır. Bu isə prefekturada yeni turizm və biznes imkanlarına şərait yaratmışdır. Prefektura rəsmiləri Kumamotonu təbliğ etmək üçün işlərə başlamış və "Kumamoto sürprizi" kampaniyası başlatmışdırlar. Bu kampaniya çərçivəsində Kumamon yaradılmışdır.

Kumamonun dizayneri Mizuno Manabu olmuşdur. Şinkansenin açılışı 12 martda baş tutduğu üçün bu tarix Kumamonun ad günü qəbul olunmuşdur. Ona Kumamotonun satış meneceri və xoşbəxtlik meneceri kimi vəzifələr verilmişdir. Kumamoto şəhərində onun şərəfinə Kumamon meydanı yaradılmışdır.

## Populyarlıq
Kumamon Yaponiyada ən populyar prefektura talisman hesab olunur. O, 2011-ci ildə 287 min səslə Yaponiyanın ən populyar yuru-kyarası seçilmişdir. O, sadəcə Kumamoto prefekturasında deyil, Yaponiya boyunca, hətta Cənubi Koreya, Çin və Braziliyada da tanınır. Kumamon məhsulları prefekturasının yerli hakimiyyətinə böyük miqdarda gəlir gətirir. 2016-cı ildə Kumamotoda baş vermiş zəlzələdən sonrakı yenidənqurma işlərinin talismanı da Kumamon olmuşdur.

### Satışlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yuvarlanan ildırım əməliyyatı

**"Yuvarlanan ildırım" əməliyyatı** () — Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ təyyarələri tərəfindən Vyetnam Demokratik Respublikasına (VDR) qarşı bombardman kampaniyasının kod adı.

"Yuvarlanan ildırım" əməliyyatı 2 mart 1965-ci ildən 31 oktyabr 1968-ci ilə qədər Lindon Consonun prezidentliyi dövründə həyata keçirilmişdir. Bu, İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən bəri ən uzunmüddətli bombardman kampaniyası olmuşdur .

## Zəmin
29 oktyabr 1964-cü ildə Birləşmiş Ştatlar Prezidentinin müşaviri Vilyam P. Bandi Vyetnamın cənubunda Vyetkonqun bu və ya digər böyük hərəkətinə cavab olaraq, ABŞ Hind-Sakit okean Komandanlığı tərəfindən Şimali Vyetnam ərazisindəki hədəflərə kütləvi zərbələr endirməyi təklif etmişdi.

18 noyabr 1964-cü ildə Amerikanın "F-100" və "T-28" təyyarələri Laosun hava məkanından Şimali Vyetnamın hava məkanını zəbt edərək Kuanqbin vilayətinin rayonlarından birinə hücum etmişdir. 27 noyabr 1964-cü ildə SSRİ-nin ABŞ-nin hərəkətlərini Şimali Vyetnamın suverenliyinə kobud qəsd kimi qiymətləndirdiyi "TASS" hesabatı dərc olunmuşdur.

1965-ci il yanvarın sonunda Birləşmiş Qərargah Rəisləri "Alovlanan nizə" adlı proqram çərçivəsində hava hücumları üçün hədəflərin siyahısını təqdim etmişdir.

1965-ci il fevralın 6-dan 7-nə keçən gecə Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin (CVMAC) qüvvələri Pleyku yaxınlığındakı ABŞ aerodromuna və ondan yeddi kilometr aralıda yerləşən Kemp-Holloveydəki vertolyot bazasına hücum etmişdir. Bu zaman 137 amerikalı yaralanmış, 9-u həlak olmuş, 16 helikopter də sıradan çıxmışdır. ABŞ Prezidenti L. B. Conson demək olar ki, dərhal  "Alovlanan nizə" proqramının bir hissəsi olaraq hədəflərə zərbələr endirmişdi. Reyd o qədər də uğurlu alınmamışdı, çünki onu həyata keçirmək qərarına gələn mülki şəxslər aviasiyanın imkanlarını və obyektlərin xüsusiyyətlərini nəzərə ala bilməmişdilər.

10 fevralda CVMAC Kuinyonda ABŞ elementlərinə hücum etmiş, nəticədə 23 əsgər öldürülmüş və 21 əsgər yaralanmışdır. Buna cavab olaraq ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin təyyarələri və Cənubi Vyetnam pilotları Şimali Vyetnamın cənubundakı hədəflərə hücum etmişdilər. Bu dəfə ABŞ hökuməti əməliyyatları "Vyetkonq və şimali vyetnamlıların davamlı təcavüz nümayişinə" ümumi cavab kimi qiymətləndirmişdi.

13 fevral 1965-ci ildə ABŞ prezidenti L. B. Conson "Yuvarlanan ildırım" əməliyyatının başlamasını əmr etmişdir.

## İstinadlar
Alovlanan nizə əməliyyatı

**"Alovlanan nizə" əməliyyatı** () — Vyetnam müharibəsi zamanı, 1965-ci ilin fevralında Cənubi Vyetnamda ABŞ hərbi personalına qarşı CVMAC partizanlarının hərəkətlərinə cavab olaraq ABŞ-nin hava əməliyyatı.

## Əməliyyat
Əməliyyat iki mərhələdə həyata keçirilib:

* **"Alovlanan nizə I"** — 7–8 fevral tarixlərində keçirilən hücumlara cavab olaraq Kemp-Hollovey vertolyot bazasına və Cənubi Vyetnam II Korpusunun Pleykuda  yerləşən qərargahına edilən hücumlar ilə eyni gecədə həyata keçirilmişdir. Zərbə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri və Cənubi Vyetnam Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarələr tərəfindən həyata keçirilmişdir.
* **"Alovlanan nizə II"** — 11 fevralda amerikalı hərbi məsləhətçilərin yaşadığı Kuinyon şəhərindəki otelin bombalanmasına cavab olaraq keçirilmişdir.

İki reyd zamanı Amerika və Cənubi Vyetnam təyyarələri Cənubi Vyetnama göndərilmədən əvvəl Şimali Vyetnam ordusunun əsgərlərinin təlimi ilə əlaqəli Şimali Vyetnamın cənubunda (Vyetnam silahsızlaşdırılmış zonasının şimalında) yerləşən hərbi obyektlərə hücum edilmişdir.

## Məna
"Alovlanan nizə" əməliyyatı ABŞ təyyarələrinin müharibə başlayandan bəri Şimali Vyetnamı ikinci dəfə bombardman etməsi idi. 1964-cü ilin avqustunda "Deşici ox" əməliyyatı zamanı yalnız bir hava hücumu edilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Кондратков Д. Начало большой войны
Yu İnna

**Yoo İn-na** ( ;) Cənubi Koreyalı aktrisa."High Kick! Through the Roof (2009–10)" və "Secret Garden (2010)" filmlərində köməkçi rollardan sonra o, "Queen and I (2012)" filmində baş rolda şöhrət qazandı və bu, " My Love from the Star" filmində ikinci plan roluna səbəb oldu. O, həmçinin Cənubi Koreyada ən yüksək reytinqli kabel televiziyası seriallarından biri olan "Guardian: The Lonely and Great God (2016–17)" və "Touch Your Heart (2019)" filmlərindəki rolları ilə tanınır.

Aktyorluqdan başqa, Yu radioya da cəsarət etdi. O, 2011-ci ildən 2016-cı ilə qədər "Let's Crank Up the Volume" qrupunun DJ-i olub.
## Karyera
16 yaşında ikən İn-na 1998-ci ildə yeni müğənni kimi əyləncə agentliyinə qatıldı və az qala qız qrupunun bir hissəsinə çevrildi. 11 il və beş fərqli agentlikdən sonra o, müğənni ola bilmədi. Yoo, K-pop müğənnilərindən tələb olunan rəqs xoreoqrafiyasını əzbərləməkdə çətinlik çəkdiyini və həftənin altı günü, gündə səkkiz saat məşq etdikdən sonra idol olmaqdan imtina etdiyini söylədi.
2006-cı ildə Yu YG Entertainment-ə gənc aktrisa kimi qatıldı. O dedi: "Əgər mahnı oxumaq lazım deyilsə, əyləncəli göründüyü üçün aktyorluğa üstünlük vermək qərarına gəldim. Mən heç vaxt təslim olmadım. Bir çox dostlarım məndən daha gözəl və bacarıqlı olsalar da, bunu etdilər. "
O, ilk dəfə 2009-cu ildə MBC-də "High Kick Through the Roof" sitkomu ilə diqqət çəkdi. Bir neçə ikinci plan rolu, xüsusən 2010-cu ildə Baeksang İncəsənət Mükafatlarında Ən Yaxşı Yeni Aktrisa mükafatını aldığı Gizli Bağ dramında və Honq bacılarının "The Greatest Love" romantik komediyasında ikinci qadın baş rolda oynadı.
O, 3 mart 2011-ci il tarixindən 4 iyun 2012-ci il tarixədək TV Entertainment Tonight üçün MC olub və SBS Əyləncə Mükafatlarında Ən Yaxşı Variety Entertainer mükafatını qazanıb. O, həmçinin KBS Cool FM-in həm AM, həm də FM bant genişliklərində öz vaxt intervalında ən yüksək reytinqli radio proqramı olan Let's Crank Up the Volume proqramının DJi idi.
Yu-nun vokalları Humming Urban Stereo-nun 2011-ci il rəqəmsal sinqlı "You, That Day" (넌 그날)-da səslənmişdir. O, həmçinin aktyor yoldaşları Yun Un-hye, Pak Han-byol və Ça Ye-ryun ilə birlikdə 2011-ci ildə çəkdiyi "My Black Mini Dress" filminin saundtreki üçün oxudu.

2012-ci ildə Yoo tvN-in "Queen and I" adlı romantik serialında ilk baş rolunda rol aldı.

## İstinadlar
Saqano bambuk meşəsi

və ya  – Yaponiyanın Kioto şəhərinin Araşiyama rayonunda yerləşən bambuk meşəsi. Bu meşənin ortasında keçən cığır Kiotonun görməli yerlərindən biri hesab olunur.

## Yerləşməsi
Saqano bambuk meşəsi Kioto şəhərinin şimal-qərbində yerləşən Araşiyama rayonuna daxil olan Saqano adlı bölgədə yerləşir. Bu səbəbdən sadəcə Araşiyama bambuk meşəsi adı ilə də tanınır. Meşənin girişində Tenryu məbədi yerləşir. Bambuk yapon mədəniyyətində gücün simvolu olduğu üçün məbəd burada tikilmişdir. Meşədən keçən cığırın sonunda isə səssiz filmlərin ulduzu olmuş Denciro Okoçinin keçmiş evi olan Okoçi-Sanso villası yerləşir.

## Xüsusiyyətlər
Meşənin sahəsi 16 km2 təşkil edir. Külək əsərkən bambuklar bir-birinə dəyir və diqqəti cəlb edən səsə səbəb olur. Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi meşəni "Yaponiyanın 100 səs landşaftı"ndan biri elan etmişdir.

Meşənin ortasından keçən cığır şəhərin görməli yerlərindən biridir və son illərdə tez-tez turist axınına məruz qalır. 2015-ci ilə qədər meşəyə daxil olmaq ödənişli idi. Meşədəki ağaclar bəzən turistlər tərəfindən vandalizmə məruz qalır, üzərilərinə ingiliscə, çincə və ya koreyaca yazılar yazırlar. Ağacları qorumaq üçün meşədə xəbərdarlıq nişanları quraşdırılmış və hasarların hündürlüyü artırılmışdır.

## Qalereya

20160402 Arashiyama 1781 (26708064915).jpg
2020-06-09 2020-06-09 Chikurin-no-michi 竹林の道 DSCF9203.jpg
Adashino chikurin-no-michi - Flickr - solution 63.jpg
Arashiyama 3-25 (26397077132).jpg
Sagano Bamboo forest, Arashiyama, Kyoto ver.2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kheşanın mühasirəsi

**Kheşanın mühasirəsi** və ya **Kheşan döyüşü** () — Vyetnam müharibəsi zamanı Kheşan hərbi bazası uğrunda Vyetnam Xalq Ordusu ilə ABŞ dəniz piyadaları korpusu arasında döyüş. Amerika tarixşünaslığına görə, Kheşanın mühasirəsi müharibədə ABŞ qüvvələrinin iştirak etdiyi ən uzunmüddətli döyüşü olmuşdu və bazanı müdafiə edən dəniz piyadalarının qələbəsi ilə başa çatmışdı. Daha sonra baza tərk edilmiş və bu, Şimali Vyetnam tərəfinə öz qələbəsini təsdiq etməyə imkan yaratmışdı. Kheşanın mühasirəsi Vyetnam müharibəsinin ən məşhur və simvolik döyüşlərindən biridir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
;Dövlət sənədləri
* US Military Assistance Command, Vietnam, *Command History 1965*, Annex N. Saigon, 1966.
* US Military Assistance Command, Vietnam, *Command History 1966*, Annex M. Saigon, 1967.
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*  
*  

;Avtobioqrafiyalar
* 

;İkinci dərəcəli mənbələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Bibliography: The Tet Offensive and the Battle of Khe Sanh
* PBS.org – the Siege of Khe Sanh (*extensive information on the battle*)
* USMC CAP Oscar (*extensive information on the CAP program and the CAP Company at Khe Sanh*)
* Vietnam-war.info – the Siege of Khe Sanh (*mainly details of battle*)
Kheşan

**Kheşan** və ya **Khesan** () — Vyetnamda şəhər icması-kommunası, Kuanqçi vilayətinin Hıonqhoa qraflığının inzibati mərkəzi. Laos ilə Laobao sərhəd keçidindən 20 km və Kuanqçi vilayətinin inzibati paytaxtı Donqhadan 63 km məsafədə yerləşir. 1968-ci ildə Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ-nin mühasirəyə düşmüş eyniadlı hərbi bazası Kheşan yaxınlığında yerləşirdi.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Deşici ox əməliyyatı

**"Deşici ox əməliyyatı" əməliyyatı** () — Vyetnam müharibəsi zamanı, 1964-cü ilin avqustunda Şimali Vyetnama qarşı ABŞ-nin ilk hava əməliyyatı. Bu, Şimali Vyetnam torpedo katerlərinin Tonkin körfəzində Amerika gəmilərinə hücum etdiyi iddiasına cavab olaraq həyata keçirilmişdir.

## Əməliyyat
Əməliyyat ABŞ Prezidenti Lindon Consonun şəxsi göstərişi əsasında həyata keçirilmişdir. Reyd 5 avqust 1964-cü ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus iki təyyarədaşıyan ilə həyata keçirilmişdir. Hədəflər Şimali Vyetnam katerlərinin işlədiyi bir neçə dəniz bazası, həmçinin Vində yerləşən neft anbarı idi. Neft anbarının dağıdılmasından sonra Şimali Vyetnam Hərbi Dəniz Qüvvələrinin katerlər üçün yanacaqla bağlı problem yaşayacağı güman edilirdi.

Amerika məlumatlarına görə, 64 döyüş 2 təyyarənin itirilməsi ilə tamamlanmışdır. Bir pilot öldürülmüş, digəri – Everett Alvares əsir düşmüşdü. Basqının nəticələri Amerika komandanlığı tərəfindən uğurlu hesab edilmişdi. Vində mövcud olan neft ehtiyatlarının 90%-ə qədəri məhv edilmiş və bütün Şimali Vyetnam torpedo katerlərinin  2/3-i sıradan çıxmışdı.

## İstinadlar
Azərbaycan siyasətində qadınlar

## Şəxslər

### Dövlət və hökumət başçıları

#### Azərbaycan SSR
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət başçısı funksiyalarını yerinə yetirmiş ilk və tək qadın 9 sentyabr — 20 noyabr 1920-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Rəyasət Heyətinin sədri olmuş Yelena Stasova olmuşdur.

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının hökumət başçısı funksiyalarını yerinə yetirmiş qadın olmamışdır.

#### Azərbaycan
İndiyədək Azərbaycan Respublikasının qadın dövlət və hökumət başçısı olmamışdır.

### Hökumətlərdə

#### Azərbaycan SSR
#### Azərbaycan
Müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk qadın naziri Mütəllibov hökumətində 5 fevral 1991 – 10 dekabr 1992-ci illərdə sosial təminat naziri vəzifəsini tutmuş Lidiya Rəsulova olmuşdur. O, 2 sentyabr 1993 – 13 sentyabr 1997-ci illərdə təhsil naziri vəzifəsini tutmuş və bu vəzifəni tutan ilk qadın olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının ilk qadın ədliyyə naziri 10 yanvar 1998-ci il tarixindən 18 aprel 2000-ci ilədək bu vəzifəni tutmuş Südabə Həsənova olmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yarandığı gündən bütün rəhbərləri qadınlar olmuşdur. Quruma 1998–2006-cı illərdə Zəhra Quliyeva, 2006–2020-ci illərdə Hicran Hüseynova, 2020-ci ildən isə Bahar Muradova rəhbərlik etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının ilk və son qadın dövlət katibi Heydər Əliyevin ilk hökumətində bu vəzifənu tutmuş Lalə Şövkət olmuşdur. O, 7 iyul 1993-cü ildən 11 dekabr 1994-cü illərdə bu vəzifəni tutmuşdur.

### Deputatlar

#### Azərbaycan SSR
#### Azərbaycan
Azərbaycan Respublikasının ilk hicablı deputatı I və II çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı Əsmətxanım Məmmədova olmuşdur.

### Yerli idarəetmədə
#### Azərbaycan SSR

#### Azərbaycan
Azərbaycanda yerli idarəetmə formaları olan icra hakimiyyətlərinin başçıları birbaşa dövlət başçısı tərəfindən təyin olunur. Aşağıdakı cədvəldə indiyədək fəaliyyət göstərmiş qadın icra başçıları sıralanmışdır:

### Partiyalarda
Azərbaycanda ilk qadın partiya təsisçisi Azərbaycan Liberal Partiyasının təsisçisi Lalə Şövkət olmuşdur. O, 1998-2003-cü illərdə partiyaya sədrlik edərək Azərbaycan tarixində ilk qadın partiya sədri olaraq tarixə keçmişdir. Ondan sonra partiya sədri vəzifələrini daşımış Azərbaycan Sosial Rifah Partiyasının 2-ci sədri Əsli Kazımlı və Azərbaycan Mübarizləri Partiyasının 2-ci sədri Səadət Müslümova olmuşdur. Onların hər ikisi 2020-2023-cü illərdə partiyalarına rəhbərlik etmişdir. Hər iki partiya özünü buraxdığı üçün hazırda qadın partiya sədri yoxdur.

## İstinadlar
Apbak döyüşü

**Apbak döyüşü** — 1963-cü ildə Cənubi Vyetnam ordusu ilə Vyetkonq qüvvələri arasında baş vermiş döyüş.

## Zəmin
Apbak kəndi Sayqonun cənub-qərbində, Mekonq deltasında yerləşirdi. 1962-ci ilin dekabrında Vyetnam Respublikası Ordusunun komandanlığı Aptanthoy kəndində Apbak yaxınlığında Vyetkonq radio ötürücüsünün olmasından xəbərdar olmuşdur. Cənubi Vyetnamın 7-ci piyada diviziyası ilə əraziyə basqın etmək qərarı verilmişdi.

Plana görə, Apbak kəndi üç tərəfdən mühasirəyə alınmalı idi: 7-ci diviziyanın 11-ci alayının üç piyada rotası şimaldan irəliləməli idi; iki "ərazi qüvvələri" batalyonu cənubdan hərəkətə keçəcəkdi; piyada və artilleriya bölüyü tərəfindən dəstəklənən 4-cü mexanikləşdirilmiş bölük (13 "M113" zirehli personal daşıyıcısı) cənub-qərbdən hücum etməli idi. Kəndin şərqində yerləşən ərazi qəsdən açıq qalmışdı ki, partizanları o istiqamətə geri çəkilməyə məcbur etsinlər və Cənubi Vyetnam təyyarələrinin hücumuna məruz qalsınlar. Buna baxmayaraq, kənddə yerləşdirilmiş Vyetkonq qüvvələri lazımi səviyyədə qiymətləndirilməmişdi. Orada bir bölük olduğuna inanılırdı, əslində isə bir batalyon var idi.

## Döyüş
Əməliyyat 2 yanvar 1963-cü ildə, səhər saatlarında başlamışdır. Apbakın şimalına eniş edən helikopter Vyetkonq qüvvələrinin şiddətli atəşinə məruz qalmış, 15 helikopterdən 5-i vurulmuşdu. Partizanlar kəndin cənubunda Cənubi Vyetnam qüvvələrinin irəliləyişini dayandırmağa və qərb istiqamətindən "M113" zirehli transportyorlarının hücumunu dəf etməyə nail olmuşdular. Cənubi Vyetnam komandirlərinin çaxnaşma itki qorxusundan qaynaqlanan qərarsızlığı, habelə onların aşağı komanda keyfiyyətləri, bütün bunlar birlikdə kəndə hücumun uğursuzluğunda həlledici amil olmuşdu. Günün sonunda Vyetkonq qüvvələri Apbakdan geri çəkilmişdi.

Cənubi Vyetnam ordusunun itkilərinə 80 nəfər əsgərin ölümü və 100-ə yaxınının yaranmasından, ABŞ-də isə 3 hərbçinin ölümündən (vertolyot pilotları və hərbi məsləhətçi) və 8 nəfərin yaralanmasından ibarət idi. Partizanlar 18 nəfəri itirmiş, onlardan 39 nəfəri yaralanmışdır.

Vyetnam Respublikası Ordusunun canlı qüvvəsi və texnologiya baxımından əhəmiyyətli üstünlüyünə baxmayaraq, döyüşdə məğlub olmuşdur. Apbak döyüşü Vyetnam müharibəsinin ilkin mərhələlərində mühüm hadisə idi. Bu, ilk dəfə idi ki, Vyetkonq qüvvələri açıq döyüşdə hökumət ordusu ilə uğurla mübarizə aparmışdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Никольский М. Бронетехника во Вьетнаме
* План наступления на Апбак (на следующих двух страницах — схемы ситуации в ходе сражения)
SSRİ-də respublika seçkiləri (1967)

**1967-ci il Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında respublika seçkiləri** — 1967-ci ilin yazında Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının ittifaq respublikalarında keçirilmiş seçkilər. Bunun nəticəsində SSRİ-nin ittifaq respublikalarının Ali Sovetləri seçilmişdir.

## Seçkilər

## İstinadlar
Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsi

**Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsi** (, **'), daha çox **Bakqorispolkom''' () — SSRİ dövründə Azərbaycan SSR-nin paytaxtı Bakının əsas inzibati qurumu. Bakqorispolkoma Rəyasət Heyəti rəhbərlik edirdi, Baş Memarlıq İdarəsi və Şəhərsalma Şurasından ibarət idi. BŞİK-nin rəhbəri əslində şəhər meri idi.

## BŞİK rəhbərləri

## İstinadlar
Dəmir üçbucaq (Vyetnam)

**"Dəmir üçbucaq"** (, ) — Vyetnam müharibəsi zamanı təyin edilən Cənubi Vyetnamda şərti ərazi.

## Məkan
Vyetnam partizanlarının fəaliyyət sahəsi olan "Dəmir üçbucaq" Sayqondan təxminən 40 km şimal-qərbdə yerləşirdi. Üçbucağın şərti təpələri Bensuk, Benko və Benkat kəndləri idi. Bu kəndlər demək olar ki, düzbucaqlı üçbucaq forması əmələ gətirirdilər, onun hipotenuzası təxminən Sayqon çayı boyunca uzanırdı. Bu partizan ərazisinin əsas elementi Vyetnam partizanları tərəfindən yaradılmış yeraltı tikililər kompleksi idi. O, Amerikanın Kuti bazasının yanında, ondan bir kilometr aralıda, rezin plantasiyası və Sayqon çayı boyunca yerləşirdi.

## Struktur
Tunel sistemi fransızlarla müharibə zamanı başlamış və 1960-cı illərdə xeyli genişlənmişdir. Əsasnaməyə görə, tikintidə iştirak edən hər bir kəndli gündə ən azı 3 fut gəzməli, sadə kürəklərlə qazmalı və adətən yağışlı mövsümdə qazılan zənbillərdə aparılmalı idi. Son versiyada üç mərtəbəli yeraltı kompleks hətta kiçik bir kinoteatr və əməliyyat otağı ilə təchiz edilmişdir. Onun tunellərinin ümumi uzunluğu, müxtəlif hesablamalara görə, 75 ilə 250 kilometr arasında idi. Tunellər düz deyil, 60–120 dərəcə dönmə ilə düzəldilmişdir. Kompleksdə musson yağışları zamanı daşqınların qarşısını almaq üçün müxtəlif istiqamətlərə əyilmiş, səthə çıxarılan xırda borular şəklində, bəziləri soyumağı təmin etmək üçün qəsdən üstünlük təşkil edən küləklər istiqamətinə döndərilmiş hava mübadiləsi sistemi var idi.

## Məqsəd
"Dəmir üçbucaq" bölgəsində CVMAC partizanları tərəfindən Sayqon və onun ətraflarında silahlı hərəkətlər üçün arxa baza kimi istifadə edilən böyük bir yeraltı tunel kompleksi var idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Harrison, James Pickney (1982). *The Endless War: Fifty Years of Struggle in Vietnam*. New York: The Free Press.
* Morisson, Wilbur H. (1990). *The Elephant and the Tiger: The Full Story of the Vietnam War*, New York: Hippocrene Books.
* Schulzinger, Robert D. (1997). *A Time for War: The United States and Vietnam 1941–1975*. New York: Oxford University Press.
* Tang, Truong Nhu (1985). *A Vietcong Memoir*. Orlando: Harcourt Brace Jovanovich.

## Xarici keçidlər

* Map of the Iron Triangle
Lonqtan döyüşü

**Lonqtan döyüşü** — Vyetnam müharibəsi zamanı 1966-cı ildə baş vermiş döyüş. Burada ABŞ qüvvələri ilə yanaşı Avstraliya və Yeni Zelandiya ordusu da iştirak etmişdir.

## Döyüş
Cənubi Vyetnamda yerləşdirilmiş Avstraliya kontingenti Sayqondan şərqdə yerləşən Fuoktuy (indiki Baria-Vunqtau) vilayətinin təhlükəsizliyinə cavabdeh idi. 1966-cı il avqustun 17-dən 18-nə keçən gecə Avstraliyanın əsas bazası Nuydat ağır minaatan atəşinə məruz qalmış, nəticədə 20-dən çox əsgər yaralanmışdır. 18 avqustda səhər saatlarında Avstraliya kral alayının 6-cı batalyonu "D" bölüyünə atəş mövqelərini tapmaq əmri verilmişdi. Ərazidə aparılan daraqlar zamanı tərk edilmiş mövqelər aşkar edilmişdi. Sonra bölük Lonqtan rezin plantasiyasının dərinliyinə doğru irəliləyərək Vyetkonq qüvvələrinin düşmənin buraxdığı izləri izləmişdi.

15:40-da avstraliyalılar bir neçə CVMAC partizanları ilə ilk əlaqə qurmuşdular. Qısa müddətdən sonra bölük minaatanlardan atəşə tutulmağa başlamış və onun sağ cinahında gedən 11-ci taqım sayca dəfələrlə üstün düşmən qüvvələrinin hücumuna məruz qalmışdı. Həmin andan etibarən taqım və bütün bölük sağ qalmaq üçün şiddətli döyüşlər aparmışdı. rəsmi Avstraliya hesablamalarına görə, 2,500 nəfərdən ibarət gücləndirilmiş 275-ci CVMAC alayı 100-ə yaxın əsgərə qarşı vuruşmuşdu. Avstraliyalılar Nuydatdan artilleriya dəstəyi, eləcə də Amerika təyyarələri və iki Avstraliya "UH-1" helikopterindən müəyyən dəstək almışdılar. Güclü tropik leysan nəticəsində vəziyyət ciddi şəkildə mürəkkəbləşmişdi. Döyüş başlayandan bir neçə saat sonra "A" bölüyü zirehli transportyorlarla "D" bölüyünün dəstəyinə gələrək Vyetkonq qüvvələrinin arxa cəbhəsinə zərbələr endirmişdilər. Gecə düşəndə CVMAC qüvvələri döyüş meydanını avstraliyalılara buraxaraq geri çəkilmişdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ''Danger Close: Battle of Long Tan'' – A 'Red Dunes Films' docudrama, also see https://battleoflongtan.com
Kuti tunelləri

**Kuti tunelləri** () — Hoşiminin eyniadlı şəhərətrafı sahəsində bir-birləri ilə birləşən böyük yeraltı tunellər şəbəkəsi. Bu tunellər Vyetnam müharibəsi zamanı Vyetkonq tərəfindən bir neçə hərbi kampaniyada istifadə edilmiş, xüsusən də 1968-ci il Tet hücumunda Vyetkonqun əməliyyat bazası idi.

## Tarixi
Tunellər şəbəkəsi partizanlar ilə ABŞ qoşunlarına qarşı gizli zərbələr endirməyə imkan verirdi. Bir neçə dərinlikdə yerləşən tunellərə gizli girişlər, yaşayış yerləri, anbarlar və xəstəxanalar daxil idi. Ümumi uzunluğu təxminən 150 km idi. Vyetkonq əsgərləri üçün tunellərdə həyat çətin idi. Hava, yemək və su qıtlığı mövcud idi, tunellərin özünü qarışqalar, zəhərli qırxayaqlar, ilanlar, əqrəblər, hörümçəklər və gəmiricilər bürümüşdü. Əsgərlər çox vaxt tunellərdə işləmək və ya dincəlməklə gününü keçirir, yalnız gecələr tədarük axtarmaq, əkinlərinə qulluq etmək və ya düşmə ilə döyüşə girmək üçün çıxırdılar. Bəzən ağır bombardmanlar və ya Amerika qoşunlarının hərəkəti zamanı onlar günlərlə yerin altında qalmağa məcbur olurdular. Tunellərdə yaşayan partizanlar arasında xəstəlik, xüsusən də döyüş yaralarından sonra ikinci ölüm səbəbi olan malyariya geniş yayılmışdı. Ələ keçirilən Vyetkonq hesabatı göstərir ki, istənilən vaxt hansısa CVMAV bölməsinin yarısında malyariya və "yüz faizində əhəmiyyətli bağırsaq parazitləri var idi".

Tunellərlə mübarizə üçün ABŞ su və torpağın irimiqyaslı kimyəvi çirklənməsinə səbəb olan defoliant çiləmə üsulundan, eləcə də xüsusi yeraltı bölmələrdən istifadə etmişdir. Həmçinin, ABŞ ordusu tunelləri olan əraziləri "xalça bombardmanı"na məruz qoymuşdu.

İndiki dövrdə kompleksin iki elementi əsasında turistik məkan təşkil olunmuşdur. Kuti tunellərinə səfər Hoşimin şəhərində əsas turist ekskursiyalarından biridir.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* *The Tunnels of Cu Chi*, Tom Mangold & John Penycate, Berkley Books, New York, 1986, 
* Tunnel Rats by Jimmy Thomson with Sandy MacGregor (Allen & Unwin, Australia, 2011)(Website)
* A Sappers War by Jimmy Thomson with Sandy MacGregor (Allen & Unwin, Australia, 2012)

## Xarici keçidlər

* Photos of Cu Chi and Vietnamese Tunnels from mondesouterrain.fr
Dağlıq Qarabağ Respublikasının müstəqilliyi haqqında referendum

**Dağlıq Qarabağ Respublikasının müstəqilliyi haqqında referendum** — Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan müstəqilliyi haqqında 10 dekabr 1991-ci ildə keçirilmiş referendumdur. Keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) və ona bitişik Şaumyan rayonu ərazisində baş tutmuşdur. Bu sualı verilmişdir:

Seçicilərin 99,89%-i respublikanın müstəqilliyinin lehinə səs vermişdir. Bu, Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı əhalisi tərəfindən boykot edilmişdi. Onlar 1989-cu ildə keçmiş DQMV əhalisinin təxminən 21%-ni təşkil edirdilər. Referendum Azərbaycan Respublikasının razılığı olmadan keçirilmiş və BMT-yə üzv dövlətlər tərəfindən beynəlxalq səviyyədə tanınmamışdı.

Referendumun hazırlanması, keçirilməsi və nəticələrinin yekunlaşdırılması "Dağlıq Qarabağ Respublikasının referendumunun keçirilməsi haqqında müvəqqəti əsasnamə"yə uyğun olaraq həyata keçirilmişdi. Əsasnaməyə görə, seçicilərin ən azı 2/3-ü 50%-dən az olmayaraq onun lehinə səs verərsə, qərar qəbul edilmiş sayılır.

Səsvermə bülletenlərində erməni, azərbaycan və rus dillərində sual, həmçinin "" və "" sözləri (arzuolunmazların üstündən xətt çəkilməlidir) var idi.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Berg-Karabach (Aserbeidschan), 10. Dezember 1991 : Unabhängigkeit — Direct Democracy
* МИД Нагорного Карабаха. Референдум.
Dağlıq Qarabağda konstitusiya referendumu (2006)

**Dağlıq Qarabağda konstitusiya referendumu** — 10 dekabr 2006-cı ilda tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikasında Dağlıq Qarabağı suveren dövlət kimi müəyyən edən konstitusiya layihəsini təsdiq etmək üçün keçirilmiş konstitusiya referendumu. Azərbaycan referendumu qınamış və bildirmişdir ki, bu, sülh prosesinə zərər vurmaq üçün edilmiş konstitusiyaya zidd cəhddir.

Referendumda seçicilərin 87%-i iştirak etmiş, onlardan 99,28%-i lehinə səs vermişdir.

## Nəticələr

## Həmçinin bax

* Dağlıq Qarabağ Respublikasının müstəqilliyi haqqında referendum

## İstinadlar
Yəhudi məhəlləsi (Bakı)

**Yəhudi məhəlləsi** və ya **Cuhudlar məhəlləsi** — Bakının Sabunçu rayonunda yerləşən məhəllə, Bəhruz Kəngərli küçəsinin ənənəvi adı.

## Tarixi
Məhəllənin salınması Rusiya imperiyası dövrünə, XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Azərbaycanda neft bumu zamanı baş tutan "yəhudi köçü"ndə Bakıya gələn yəhudilər üçün salınmışdır. Əhalisi ivritdilli idi. 1991–1992-ci illərdə SSRİ-nin süqutunun ardınca məhəllədəki yəhudi əhalisi kəskin səviyyədə azalmışdır. Azərbaycan yəhudilərinin əksəriyyəti iqtisadi problemlərə görə İsrailə, qismən də Rusiyaya kütləvi olaraq köçmüşdü. Burada bir neçə yaşlı yəhudi yaşayır. İndi məhəllədə əsasən məcburi köçkünlər, rayonlardan gələn kirayəçilərdir. Memarlığı Bakının "Sovetski" və "Kubinka" məhələllərinə, həmçinin İçərişəhərə oxşadılmışdır. Məhəllədəki evlərin çoxu baxımsız, köhnədir. Qəzalı vəziyyətdə olan evlər var. Çoxu zərgərlik və xalçaçılıq ilə məşğul olurdu. Məhəllənin keçmiş sakinləri bəzən bura qohumlarının qəbirlərinə baş çəkməyə gəlirlər. Məhəllə indiki dövrdə də bu adla tanınır.

## İstinadlar
LK-99

**LK-99** – koreyalı alimlər Sukbae Li, Ji-Hun Kim, Yung-Van Kvon tərəfindən təsadüfən aşkarlanan normal tempraturda və atmosferin normal təzyigində mövcud olan ifratkeçiricilik bir materialdır. İcad haqqında alimlər 30 aprel 2023-cü ildə məqalə dərc ediblər. 

Sübut olaraq tətqiqatçıla Meysner effektini göstərən videonu da təqdim ediblər. Bu superkeçiriciliyi bildirən sadə üsullardan sayılır. Amma tədqiqatların davam etdiyi bildirikir və həmçinin digər elmi cəmiyyətlər tərəfindən tanınması üçün ehtiyac var.
Cem Belevi

**Cem Belevi** () — türk pop, arabesk müğənnisi və aktyoru. O, daha çox Ayşe ilə "Kim Ne Derse Desin"də əməkdaşlıq etməsi ilə tanınmışdır. Brunel Universitetində beynəlxalq biznes üzrə təhsil almışdır. Anası rəssam, atası isə pianoçudur.

## Musiqi Karyerası
2013-cü ildə Bilmezsin adlı debüt albomunu buraxmışdır. "Günaydın Sevgilim" (Günaydın mənim sevgilim) albomun aparıcı mahnısı və ilk klipi olmuşdur. Albom çox diqqət çəkməsə də, mahnı türk musiqisinin icraçı direktoru Samsun Dəmirdən təsirlənmişdir. Mahnı daha sonra Enbe Orkestrası & Behzat Gerçekerin albomunda yenidən aranjiman edilmişdir. 2014-cü ildə "Kim Ne Derse Desin" filmi üçün Ayşe ilə duet oxumuşdur. Mahnı Türkiyə'də çox uğurlu olmuşdur və ən yaxşı debüt kateqoriyasında 2014 Türkiyə Musiqi Mükafatlarına namizəd olmuşdur. 2015-ci ildə o, daha əvvəl Zeki Müren və Muazzez Ersoyun oxuduğu Suat Sayının cover mahnısı olan "Sevemez Kimse Seni" adlı ikinci sinqlını çıxarmışdır. Klip 25 may 2015-ci ildə Hasan Kuyucunun rejissorluğu ilə işıq üzü görmüşdüd. Video Santorinidə çəkilmişdir.

## Aktyorluq Karyerası
2015-ci ildə FOX-da yayımlanan "İnadına Aşk" serialında rol almağa başlamışdır.

## Diskoqrafiya
**Studiyo Albumları**
* Gönül Yarası (Raks Müzik, 1997)
* Kolay Değil (Universal, 1999)
* Aşkın Kanunu (Ozan Video, 2003)
* Zır Deli (Seyhan Müzik, 2005)
* Dönme Dolap (Seyhan Müzik, 2007)
* İki Kelime (Seyhan Müzik, 2009)
* Aramızda (Özdemir Plak, 2011)
* Bilmezsin (Taş Plak, 2013)
* Bundan Sonra (Taş Plak, 2019)
* Cemiyet Gazinosu (Sony, 2022)
* Yaz 35 °C (Sony, 2022)

**Sinqlları**
* Kim Ne Derse Desin" — Ayshe ft. Cem Belevi (DMC, 2014)
* "Sevemez Kimse Seni" (DMC, 2015)
* "Sor" (DMC, 2015)
* "Hayat Belirtisi" (DMC, 2015)
* "Alışamıyorum" (Ozinga, 2016)
* "Aç Kollarını" (Ozinga, 2017)
* "Dumanlı Sevda" (Ozinga, 2017)
* "Yedi Düvel" (DMC, 2018)
* "Mışıl Mışıl" (DMC, 2018)
* "Farkında mısın?" (Taş Plak, 2019)
* "Kaç Kere Sever İnsan" (Taş Plak, 2020)
* "Adaleti Yok" — ft. Tetik (Taş Plak, 2020)
* "Leyla & Mecnun" — ft. Derya Uluğ (Sony, 2020)
* "Bilmez" (Sony, 2021)
* "Melekti Sanki" (Sony, 2021)
* "Olaysız Dağılmayalım" (Benden Ne Olur
soundtrack) (Sony, 2021)
* "Ondan Vazgeçemem Ben" (Sony, 2022)
* "Gizli" (Sony, 2022)
* "Bilmez (Acoustic)" (Sony, 2022)
* "Belki" — ft. İrem Derici (Sony, 2022)
* "Baş Tacım" (Sony, 2022)
* "Esiyor" (Sony, 2022)
* "Allah Biliyor" (Sony, 2022)
* "Üzümlü Kekim" (Sony, 2023)

## Digər görünüşlər
* Günaydın Sevgilim" Enbe Orkestrası & Behzat Gerçeker (DMC, 2015)

* "Yollarım Olsa" — Enbe Orkestrası feat. Cem Belevi, İnadına Aşk

## Filmoqrafiya
**TV serialı**
* 1997 — Sıdıka — Harun

* 1999 — Dış Kapının Mandalları — Yiğit

* 2003–2005 — Yedi Numara — Volkan

* 2005 — Yarım Elma — İsmail

* 2006–2008 — İki Aile — Hakan

* 2010–2011 — Türk Malı — Ömer

* 2015–2016 — İnadına Aşk — Deniz

* 2016 — Rengarenk — Pars

* 2017 — Kalk Gidelim — Sinan

* 2021 — Menajerimi Ara — Cem

* 2022 — Aşk Mantık İntikam — Efe
**Film**
* 2016 — Yıldızlar Da Kayar — Das Borak

* 2022 — Benden Ne Olur? — Efe

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Nəxə (qəbilə)

**Nəxə** () — Yəmən mənşəli ərəb qəbiləsi. Bu, daha böyük Məzhəc qəbiləsinin bir qoludur. Muaz ibn Cəbəl tərəfindən islamı qəbul etmişdilər. VII əsrdə islam fəthlərində iştirak etmişdilər. Qəbilənin Malik ibn Həris, Əlqəmə ibn Qeys və İbrahim Nəxai kimi görkəmli tarixi şəxsiyyətləri var.

Əl-Həmdani "*Ərəb yarımadasının təsviri*" kitabında Nəxə qəbiləsindən bəhs etmişdir.

## İstinadlar
Zerrin Tekindor

**Zerrin Tekindor** () — Türk aktrisa və rəssam.

2004, 2010 və 2014-cü illərdə "Afife Teatr Mükafatları" mükafatına layiq görülüb. O, teatr karyerası ilə yanaşı, rəssamlıq karyerasını da davam etdirib, bir çox fərdi sərgiləri açıb. "Aşk-ı Memnu" serialındakı "Madmazel" rolu ilə geniş tanınıb.

## Həyatı

### Təhsil və karyera həyatı
5 avqust 1964-cü ildə Balıkəsirin Burhaniyyə şəhərində anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Ankarada bitirmişdir. Ali təhsilini 1985-ci ildə Hacettepe Universiteti Ankara Dövlət Konservatoriyası Teatr fakültəsini bitirmişdir.

1985–1987-ci illərdə Adana Dövlət Teatrında stajçı vəzifəsində çalışmışdır. 1987–2003-cü illərdə Ankara Dövlət Teatrında aktyorluq etmişdir. "Çamaşırhane", "Ferhat İle Şirin", "Göğe Açılan Pencere", "Büyük Aşıkların Sonuncusu", "Gürültülü Patırtılı bir Hikaye", "Ölüm", "Aşk Öldürür", "Geyikler Lanetler" kimi tamaşalarda rol alıb.

Zerrin Tekindor teatr karyerasını Ankarada davam etdirərkən, 1990–1994-cü illərdə Bilkent Universiteti Rəssamlıq Fakültəsinin xüsusi tələbəsi olaraq; Halil Akdeniz emalatxanasında təhsil alıb. Bu şöbəyə təlimatçı olaraq dəvət olunan Mehmet Güleryüz və Bedri Baykamın emalatxanalarında çalışmışdır. Teatr karyerasını davam etdirərkən İstanbul və Ankarada fərdi sərgiləri açıb, xaricdə keçirilən rəsm sərgilərində iştirak edib.

2003-cü ildə İstanbul Dövlət Teatrına təyinat alıb. "Müfettiş", "Dünyanın Ortasında Bir Yer" və "Vahşet Tanrısı" pyeslərində rol alıb. O, 2004-cü ildə "Müfəttiş" tamaşasında "Anna Andreyevna", 2010-cu ildə "Vahşet Tanrısı" tamaşasında "Annet Reyl" roluna görə, 2014-cü ildə oğlu Hira Tekindorun idarə etdiyi "Kim Korkar Hain Kurttan" adlı tamaşada "Marta" roluna görə Afife Teatr Mükafatına layiq görülüb.

2003-cü ildən müxtəlif televiziya seriallarında çəkilib. "Bir İstanbul Masalı"nda Deniz, "Aşk-ı Memnuda" "Matmazel" obrazlarını canlandırıb. Aşk-ı Memnu "Matmazel" roluna görə illərdir Madmazel adlandırılır.

Tekindor, 2012-ci ildə Game Workshop istehsalı olan "Antonius və Kleopatra" tamaşasında iştirak etdi. Tamaşa Londondakı Şekspir Qlobus Teatrında "Globe to Globe" festivalı çərçivəsində nümayiş olunub.

O, ilk dəfə 2014-cü ildə "Pek Yakında" adlı komediya filmində Ülkü obrazını canlandıraraq rol alıb. 2016-cı ildə "İstanbul Kırmızı" filmində Aylin, "İkimizin Yeri"də Aylin və 2018-ci ildə "Müslüm" filmində Muhterem Nur obrazlarını canlandırıb.

O, Oyun Atölyesi (2016) tərəfindən səhnələşdirilən Artur Millerin "Köprüden görünüş" əsərinin səhnəsini hazırlayıb. 2021-ci ildə Murat Mahmutyazıcıoğlunun yazdığı "Toz" tək adamlıq tamaşada Handan obrazını canlandırıb.

### Şəxsi həyatı
1987-ci ildə aktrisa Çetin Tekindorla ailə həyatı qurub və bu evlilikdən 23 sentyabr 1989-cu ildə Hira adlı oğulları olub. Cütlük bir dəfə ayrılıb yenidən evləndikdən sonra 1999-cu ildə yenidən boşanıb.

## Teatr tamaşaları

## Filmoqrafiya

## Rəsim sərgiləri

## Mükafatları və namizədlikləri

## İstinadlar
Tailand Demokratlar Partiyası

**Tailand Demokratlar Partiyası** (Tay dili: พรรคประชาธิปัตย์ไทย) Tailand siyasi partiyasıdır. Tailandın ən qədim partiyası, kralçı partiya kimi qurulmuşdur; indi mühafizəkar və bazar tərəfdarı mövqeyini qoruyur

Demokratlar Partiyası 1948, 1976 və 1996-cı illərdə parlamentdə özünün ən yaxşı çıxışını etdi. O, heç vaxt parlamentdə çoxluq qazana bilməyib. Partiyanın seçkiyə dəstək bazaları Tailandın cənubu və Banqkokdur, baxmayaraq ki, Banqkokda seçkilərin nəticələri geniş şəkildə dəyişib. 2004-cü ildən bəri Demokrat namizədlər Banqkok qubernatorluğuna üç seçkidə qalib gəliblər. 2005-2019-cu illərdə Demokratlar Partiyasına keçmiş baş nazir Abisit Vejjajiva rəhbərlik edib.
## İstinadlar
Voynuq Əhməd Paşa

**Voynuq Əhməd Paşa** () — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Həyatının ilk illəriylə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Bir çox mənbədə voynuq ləqəbiylə anılması səbəbilə, əslən bolqar və ya boşnak olması güman edilir. Əndərun bostancılar ocağında təlim-tərbiyə gördükdən sonra 1643-cü ilin mayında yeniçəri ağası təyin edilərək saraydan ayrıldı. Çox keçmədən həmin ilin dekabrında vəzir rütbəsi alaraq Bosniya bəylərbəyliyinə yüksəldi. 1644-cü ilin iyununda Adana bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 1645-ci ilin martında Sultan İbrahimin bacılarından Ayşə Sultanla nigahlandı. Ancaq xanımının Sultan İbrahimlə, xüsusilə də xanımlarından Hümaşah Sultanla münasibətləri yaxşı deyildi. Bu səbəblə xanımı Ayşə Sultan, bacıları Fatma, Gövhər və qardaşı qızı Qaya Sultanla birlikdə Ədirnə sarayına sürgün edildilər. Əhməd Paşa isə bütün vəzifələrindən azad edildi.

Sultan İbrahimin taxtdan endirildiyi 1648-ci ilədək davam edən bu sürgün dönəminin ardından Voynuq Əhməd Paşa *"Valide-yi kəbir"* ünvanıyla yenidən taxt naibəsi təyin edilən qaynanası Validə Mahpeykər Kösəm Sultanın dəvətiylə kaptan-ı dəryalığa yüksəldi. Üstəlik uzun müddətdir ki, Çanaqqala boğazını mühasirədə saxlayan venesiyalılara qarşı Çanaqqala boğazının mühafizəsiylə də vəzifələndirildi. Osmanlı donanmasına aid 70 gəmiylə anidən hücum edərək venesiyalıların mühasirəsini yaran Əhməd Paşa hədəf olaraq Foça limanını seçdi. Əslində mühasirə altında olan Krit adasındakı Osmanlı birliklərinə yardım məqsədilə yola çıxan Əhmdə Paşanın nəyə görə hədəf dəyişdiyi bilinmir. Ancaq o əsnada mühasirəyə rəhbərlik edən Dəli Hüseyn Paşa ilə anlaşa bilmədi və özbaşına hərəkət edərək öz əmrindəki azsaylı gəmiylə Suda qalasına hücum etdi. 28 iyul 1649-cu ildə top atəşi nəticəsində ağır yaralandı və həlak oldu.

## Mənbə

* IV Mehmed Saltanatı - İslami okul.
* Voynuk Ahmed Paşa - Meydan Larousse.

## İstinadlar
Mamdu Elssbiay

**Mamdouh Elssbiay** () 
16 sentyabr 1984-cü ildə anadan olmuşdur. Böyük Rami kimi də tanınmışdır, Misirli IFBB peşəkar bodibilderidir. O, 2020 və 2021-ci illərdə qalib gələn ikiqat Mr.Olympia çempionu olmuşdur.
## Həyatı
Mamdouh Mohammed Hassan Elssbiay 6 sentyabr 1984-cü ildə Misir'in Kafr Əl-Şeyx şəhərindəki Əl-Sebea şəhərində anadan olmuşdur. O, Küveyt'ə köçməzdən əvvəl balıqçı kimi çalışmışdır və burada 2009-cu ildə Küveyt şəhərində peşəkar təlim keçməyə başlamışdır.
## Boybuilding kariyerası
Elssbiay 2012-ci ildə Küveyt şəhərində keçirilən Həvəskarlar Olimpiadasında ümumi titul qazanaraq peşəkar kartını qazanmışdır. 2010-cu ildə Küveyt'də Oxygen Gym-ə qoşulmuşdur. 2011-ci ilə qədər o, 200< lbs ağırlığında olmuşdur və 2012 Həvəskar Olimpiya Küveyt mərhələsinə çıxanda 286 lbs ağırlığında idi, və beləliklədə çempion elan edilmişdir. 2013-cü ildə Elssbiay IFBB Pro-debütünü qazandığı New York Pro-da etmişdir. 2020 və 2021-ci illərdə o, Mr.Olympia yarışmasının qalibi olmuşdur.
## Şəxsi həaytı
2020-ci ilin oktyabr ayında Elssbiay COVID-19 üçün müsbət test etdi və bu, onun 2020 Avropa Pro Bodibildinq Çempionatında iştirakına mane olmuşdur.
Elssbiay müsəlmandır. 2021-ci ilin noyabrında onun ikinci həyat yoldaşı ilə gizli evləndiyi və birinci həyat yoldaşının bunu media vasitəsilə kəşf etdiyi məlum olmuşdur.
=Rəqabət tarixi==
**Amatör**
*2012 Küveyt Qızıl Kuboku - 1-ci

*2012 Həvəskar Olimpiya Küveyt – 1-ci (Qazanılmış Pro Kart)
**Proffessional**
*2013 New York Pro Çempionatı - 1-ci
*2013 Mr.Olympia – 8-ci
*2014 New York Pro Çempionatı - 1-ci
*2014 Mr.Olympia – 7-ci
*2015 Arnold Classic Braziliya – 1-ci
*2015 Mr.Olympia – 5-ci
*2015 Arnold Classic Europe - 4-cü
*2015 EVLS Prague Pro – 2-ci
*2016 Mr.Olympia – 4-cü
*2016 Arnold Classic Europe – 2-ci
*2016 IFBB Kuwait Pro – 1-ci
*2016 EVLS Prague Pro – 2-ci[13]
*2017 Mr.Olympia – 2-ci
*2017 Arnold Classic Europe – 1-ci
*2018 Mr.Olympia – 6-cı
*2020 Arnold Classic – 3-cü
*2020 Mr.Olympia – 1-ci
*2021 Mr.Olympia – 1-ci
*2022 Mr.Olympia – 5-ci
## Xarici keçidlər

## İstinadlar
İnternasional (dəqiqləşdirmə)

* İnternasional və ya Beynəlmiləlçi — millətlər arasında dostluq və əməkdaşlığı təbliğ edən ideologiyanı dəstəkləyən şəxs.
* İnternasional (himn) — SSRİ-nin himni.
* İnternasional FK — İtaliyanın futbol klubu.
Səmud

**Səmud** (, **) — şimal-qərb Ərəbistan yarımadasında qədim ərəb qəbiləsi və ya qəbilə konfederasiyası. Onlar ilk olaraq Assuriya mənbələrində təsdiq olunduğu kimi e.ə. VIII əsrin sonlarından b.e. V əsrinə qədər mövcud olmuşdular. Assuriya və Roma mənbələrinə görə Səmud krallığı Ərəbistan yarımadasında mövcud olan ilk krallıq idi. Ərəb ənənəsi Səmud dövlətinin tanrı tərəfindən məhv edildiyini iddia edir. Onun yazılı qanunu yox idi, lakin qəbilə başçısı hökmdar rolunu oynayırdı. Səmudlar çağdaş Mesopotamiya, Antik və ərəb mənbələrində, o cümlədən 160-cı illərdə səmudların özləri tərəfindən tanrı İlah üçün ucaldılmış məbəddəki yazılarda xatırlanır. Onların qədim ərəbcə danışdıqları güman olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər