open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edmund Börk

**Edmund Börk** () — Böyük Britaniya filosofu.

## Həyatı
Britaniya mühafizəkarlığının banisi irland protestantı Edmund Börk (1729–1797) hesab olunur. Mahir polemikaçı, filosof və siyasi xadim Börk 1776-cı ildə parlamentə seçilir və görkəmli natiq və erudit kimi şöhrət qazanır. Börk parlamentdə köləliyin və kölə alverinin ləğvi uğrunda mübarizə aparır, Amerika kolonistlərinin və bir az əvvəl zəbt edilmiş Hindistanın əhalisinin müdafiəsi üçün çıxış edir. Viqlər Partiyasının əqi dəli üzvü olan Börk xalq idarəçiliyi və insan hüquqları konsepsiyasına skeptik münasibətinin nəticəsi olaraq sonralar torilik ideologiyasının əsasını təşkil etmiş öz ideya və baxışlarının kompleksini irəli sürür. Fransa inqilabının və hər bir inqilab kimi onun gətirdiyi qarışıqlıqların şahidi olan Börk özünün "Fransada inqilab haqqında düşüncələr" kitabında belə bir mövqedən çıxış edir ki, insan öz taleyini həll etmək hüququnu dövlətə verməlidir, dövlət isə insanların qayğısına qalmalıdır. Börk həmçinin hesab edirdi ki, dövlət insanların iradəsindən nə qədər az asılı olsa, bir o qədər yaxşıdır.

## Fəlsəfəsi
Börkün nəzəriyyəsi "Fransada inqilab haqqında düşüncələr" (Reflections on the Revolution in France, 1790) çox vədə verən Fransa inqilabına və zəkanın Maarifçi filosoflar tərəfindən yüksəklərə qaldırılmasına qarşı reaksiya kimi meydana gəldi.

Maarifçilik dövrünün adamları zəkanı ənənələrdən, tarixdənkənar anlaşılan fərdi isə birlikdən üstün tuturdular. Börk bunların yerini dəyişdi: ənənə ayrı-ayrı intellektualların yaratdıqları nəzəriyyədən daha aqildir. Fundamental olan – heç də təcrid edilmiş, tarixdənkənar fərd olmayıb, birlik və tarixdir. Sxematik olaraq, demək olar ki, Börkün konservatizmi Maarifçilik dövrünün liberalizminin özünəməxsus neqativ inikasıdır.

Maarifçilik dövrünün liberalizmi:
Təfəkkür ənənədən üstündür. Fərd (birlik və tarix deyil)

Börkün konservatizmi:
Ənənə zəkadan üstündür. Birlik və tarix (fərd deyil)

Beləliklə, Börklə bağlı olaraq, yalnız nəzəri səviyyədə olmayan konservativ reaksiya haqqında danışa bilərik. Siyasi olaraq, Börk Fransa burjua inqilabı zamanı baş verən radikal dəyişikliklərə, daha dəqiq desək, kralın, saray zadəganlarının və ruhaniliyin siyasi səhnədən kənarlaşdırılmasına mənfi reaksiyanı ifadə edir. Fransız nöqteyi-nəzərincə, Börk saray zadəganlarını müdafiə edir və burjuaziyanın əksinə çıxırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Энциклопедия ''Кругосвет''
* Размышления о революции во Франции".
* Чудинов А.В. Размышления англичан о Французской революции: Э. Берк, Дж. Макинтош, У. Годвин. Автореферат дисс.
* Чудинов А. В. Эдмунд Берк — критик Французской революции. Главы из книги "Размышления англичан о Французской революции: Э. Берк, Дж. Макинтош, У. Годвин":
* Часть I. Эдмунд Берк (1729–1797). Жизнь и мировоззрение Э. Берка
* Часть II. Споры о революции: Берк и его оппоненты
* Часть III. Идеи Берка в историографии Французской революции
* В библиотеке vive-liberta
* Hikmət Hacızadə — "Demokratiya — Gediləsi uzun bir yol"
Gorani

**Gorani dili** və ya **qorani dili** (Goranî) —  İranın Kürdüstan və Kirmanşah ostanları və İraqda danışılan dil. Bir çox gorani dilinə danışanların dini qruplaşdırılması Yarsanizm dininə məxsusdur. İran–İraq sərhədindəki Oraman dağlarında danışılan bu di, olduqca zəngin bir keçmişə sahibdir. İndiki dövrdə çoxu sünni olan bir qismi isə yarsan olan, təxminən 300 min adam bu dildə danışır. Gorani dilinə ən yaxın dillər: Zaza dili, Mazandaran dili və Gilan dili. Bu dil həmçinin məhv olmaqda olan dillər siyahısında daxildir.

## Ləhcələr
* *Oraman Ləhcəsi*
* *Oraman Təxtî ləhcəsi*
* *Oraman Lûhonî ləhcəsi*
* *Şəbək ləhcəsi*
* *[[Bacalan dili|Bacelan ləhcəsi]]*
* *[[Sarli dili|Sarlî ləhcəsi]]*
* *Kendulayî ləhcəsi*
* *Şexanî ləhcəsi*

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar
Payızbülbülü

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Sinonimləri
*  Borkhausen, 1797 (but see text)
*  Bechstein, 1802 (*non* Borkhausen, 1797: preoccupied)
*  Dumont, 1816 (*non* Borkhausen, 1797: preoccupied)
*  Blyth, 1850
*  Cuvier, 1800
*  C.L.Brehm, 1856 (*non* Cuvier, 1800: preoccupied)
*  A.E.Brehm, 1857 (*non* Cuvier, 1800: preoccupied)
*  Bechstein, 1802 (*non* Bartram, 1791: preoccupied)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Carduelis carduelis
* Carduelis citrinella
Dəriqanadlılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Dəriqanadlılar və ya qulağagirənlər xalq arasında çox pis ad çıxarmış, özünəməxsus görkəmi ilə fərqlənən nisbətən kiçik (0,5-5 sm) cücülərdir. Bədəni uzunsov, yüngülcə yastılanmış, qarıncığın zirvəsində dəstə üçün səciyyəvi olan iki uzun qısqac formalı sıx törəməsi vardır. Erkəklərdə qısqaclar dişilərdəkindən xeyli güclü inkişaf etmişdir. Qulağagirənlər bitki və heyvan qalıqları ilə qidalanırlar. Bəzi növləri canlı mədəni bitkiləri yeyərək onlara nəzərəçarpacaq dərəcədə ziyan vururlar. Onların yaşayış evlərinə girib yorğan-döşəyi və paltarları zədələməsi, çörəyi gəmirməsi halları da məlumdur. Hazırda Yer kürəsində 1800 növə yaxın qulağagirən məlumdur.

## Sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımdəstələri
* †Archidermaptera
* Arixeniina
* Forficulina
* Hemimerina
* *Catadermaptera*
* *Protelytroptera* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tasmaniya

**Tasmaniya** () — Avstraliya İttifaqında əyalət, Avstraliya materikindən 240&nbsp;km cənubda, Bass körfəzi ilə materikdən ayrılan eyni adlı adada yerləşir. İnzibati ərazi bölgüsünə yaxın adalar (Kinq, Flinders və s.) və ayrıca Makkuori adaları daxildir. Əhalisi 495 354 nəfərdir (2011). Mərkəzi və ən böyük şəhəri Xobart şəhəridir. Digər iri şəhərləri Lonseston, Devonport və Berni şəhərləridir.

## Etimologiyası

Tasmaniya adası 1642-ci ildə Abel Tasman tərəfindən kəşf olunmuş, yeni torpaqlar axtarışı məqsədilə ekspedisiya təşkil edən Vest-Hind Hollandiya müstəmləkəsinin general-qubernatoru Antoni van Dimenin şərəfinə Vandimen torpağı adlandırılmışdır. XIX əsrin ortalarında (1 yanvar 1856-cı ildə) hollandiya dəniz səyyahının şərəfinə Tasmaniya adlandırılmışdır.

## Mənbə
* Тасмания // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Xarici keçid
* Тасмания более подробно
Fars körfəzi pro-liqası

**Fars körfəzi pro-liqası** (), eləcə də **İran pro-liqası (İPL)** () — İranın peşəkar futbol liqası.

## Tarixi
1973-cü ildən etibarən İranda "Cəmşid kuboku" adlı milli futbol çempionatı keçirilirdi. Amma bu çempionatın 1978/1979-cu illər mövsümü İranda islam inqilabı baş verməsi səbəbi ilə yarımçıq qalmışdır. 1980-ci ildə başlayan İran-İraq müharibəsi isə ölkədə futbol çempionatının keçirilməsini daha 10 il müddətinə qeyri-mümkün etmişdir. İran futbol çempionatı 1989/1990-cı illər mövsümündə "Kods Liqa" adı ilə yenidən fəaliyyətə başlamışdır. 1992-ci ildən etibarən yüksək liqa "Azadegan liqası" adlanıb. 2001-ci ildə isə "Azadegan liqası" adı 1-ci liqaya verilib və İranın yüksək futbol liqası "Pro Liqa" adlandırılıb.

## Reqlament
Çempionat payız-yaz sistemi olmaqla iki dövriyyədə keçirilir. Nəticələrə uyğun olaraq üç ən pis nəticə göstərmiş komanda birinci liqaya düşür.

## Çempionlar siyahısı
İranda futbol çempionatları keçirilməyə başlanandan bu dövrə qədər ən çox çempion adına üç Tehran komandası - Persepolis, İstiqlal (1979-cu ilə qədər "Tac" adı altında çıxış edib) və "Pas" (2008-ci ildən komanda Həmədan şəhərini təmsil edir) layiq görülüblər.

## Xarici keçidlər
* İran Futbol Federasiyasının rəsmi saytı
* İran çempionatının statistikası
Ann Rober Jak Türqo

**Ann Rober Jak Türqo** (; ) — Fransız iqtisadçısı, filosofu, fiziokrat və dövlət xadimi.

Jak Tyürqo tarixə iqtisadi liberalizmin yaradıcılarından biri kimi düşmüşdür. Ailənin üçüncü oğlan övladı olan və anasından qorxan Tyürqo erkən yaşlarında sakit, utancaq, dini ruhda böyüdülən, yad adamların evə gəlişi zamanı divan və ya stul altında gizlənən oğlan olmuşdur. Ailə ənənəsinə görə dini təhsil alan, lakin iqtisadiyyatla maraqlanan Tyürqo yaşa dolduqca "həyatı boyunca üzünə maska geyinmək" istəməmiş və atasından onu keşiş olmaq vəzifəsindən azad etməyi istəmişdi.
Sonralar o, dövlət xadimi kimi fəaliyyət göstərmiş, XVI Lüdovikin dövründə əvvəlcə dəniz qüvvələri naziri, sonra maliyyə naziri vəzifəsində çalışmışdır. O, müntəzəm poçt və nəqliyyat sisteminin yaradılmasında, vergi islahatlarının həyata keçirilməsində böyük işlər görmüşdür.

1755-ci ildə fiziokrat məktəbinin rəhbəri Fransua Kene ilə tanış olmuşdur.

Bioqraflara görə Tyürqo xaraktercə sadə, idealist, şərəfli, ədalət və həqiqətpərəst olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Riçard Kantilyon

## İstinadlar
Qaraçı dili

**Qaraçı dili** və ya **Roman dili** — qaraçılar danışan dildir. Qaraçıların yaşadığı bütün ölkələrdə danışılır, ancaq bölgədən bölgəyə çox ətraflı dəyişənlik göstərir və bir çox qaraçı bu dili unudub yaşadıqları ölkənin dilini danışmağa başlamışdır. Bu dil Hind-Avropa dillərinə mənsubdur və Qaraçılar Hindistan mənşəli olduğu üçün hind dilləri ilə yaxından qohumdur.

## Azərbaycanda
Kerope Patkanov öz essesində roman dilləri arasında ayrıca bir qol olan, Azərbaycan qaraçılarının danışdığı, Avropa və Asiya qaraçıları tərəfindən başa düşülməyən "qaraçı dili"ndə yüzdən çox ifadəni sənədləşdirmişdir. Qaraçı dilində olan ifadələr:


: — Salamalikim baro, kefoy kıbra? — Salam, qardaş, necəsən?

: — Kasta maşqul astoy? — Nə edirsiniz?

: — Ma dom astum! — Mən qaraçıyam!

: — Kiti dom astak? — Neçə qaraçısınız?

Müqayisə üçün, roman dilində eyni ifadələr:


: — Sastipe, pxralo, sar san? — Salam, qardaş, necəsən?

: — So keresa? — Nə edirsiniz?

: — Me rom som! — Mən qaraçıyam!

: — Kiçik romen san? — Neçə qaraçısınız?

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı
Mari Jan Antuan Kondorse

**Mari Jan Antuan Kondorse** (; ) — fransız yazıçı, riyaziyyatçı, siyasi xadim, filosof.

## Həyatı

## Fəlsəfəsi

O, şüura əsaslanmış tərəqqinin insana gətirdiyi xeyirli şeyləri göstərirdi: millətlər arasında bərabərliyə nail olmaq, sinfi fərqlərin aradan götürülməsi və dini, mənəvi səviyyənin ümumi yüksəlişi. Kondorse rasizmin aradan götürülməsinə, ticarət azadlığının genişləndirilməsinə, xəstəliyə və qocalığa görə təqaüdlərin verilməsinə, müharibələrin qadağan olunmasına, yoxsulluğun və dəbdəbənin aradan götürülməsinə, qadınlar və kişilər arasında bərabərliyin təmin edilməsinə və hamı üçün eyni imkan yaradan ümumtəhsil sisteminin yaradılmasına ümid edirdi.

Tərəqqiyə bu inam realizmlə sadəlövhlüyün qarışığı idi. Realizm ondan ibarət idi ki, bütün bu sadalananlar elmi və texniki cəhətdən həqiqətən də mümkündür. Sadəlövhlük isə bunda idi ki, filosof-maarifçilər bütün olanlara baxmayaraq, siyasi problemlərin əhəmiyyətini qiymətləndirə bilmirdilər. Məlum oldu ki, ümumi rifah halının yüksəldilməsinə çatmaq üçün təkcə maarifçilik kifayət deyil.
Birinci dünya müharibəsindən sonra, tərəqqiyə olan inam ölümcül zərbə aldı. İndi elə bir adam tapmaq çətin olar ki,Maarifçilik dövrünün nümayəndələri kimi sadəlövhlüklə gələcəyə optimist nəzərlərlə baxsın.
XVIII əsrin sonunda Qərbi Avropada – əvvəlcə İngiltərədə, sonralar Fransada və XIX yüzillikdə Almaniyada — yeni burjuaziya təşəkkül tapmağa başladı. Bu təşəkkül bir neçə səviyyələrdə həyata keçirdi: ideoloji, siyasi və iqtisadi.

Kapitalizmin qurulması ilə paralel olaraq, siyasi liberalizm də möhkəmlənirdi (məzhəb azadlığı və toplantı azadlığı). Mütəmadi seçkilər vasitəsilə hökumət üzərində ümumi nəzarəti təmin etməyə imkan verən konstitusiya idarəetmə formasının qurulması tendensiyası əmələ gəlmişdi (hətta seçki hüququ məhdud olsa da). Bu zaman hökumət iqtisadi fəaliyyətə qarışmadan həyat və mülkiyyətə zəmanət verən siyasi hakimiyyətə malik idi.

## İstinadlar
İohann Altuzi

**İohann Altuzi** ()  (1557–1638) Alman filosofu, ilahiyyatçısı.

## Həyatı

## Fəlsəfəsi
İohann Altuzi elə bir müqavilə nəzəriyyəsini təklif etdi ki, o, dinə deyil, müxtəlif ictimai birliklərin mövcudluğuna əsaslanmış olsun.Bu nəzəriyyədə müqavilə anlayışı həm müxtəlif sosial qruplar arasındakı, həm də, hökmdarlar və təbəələr arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin izahı üçün tətbiq edilir. Müxtəlif birliklər - ailə, gildiya, yerli icma, əyalət, millət – müxtəlif vəzifələrə malikdirlər və müxtəlif razılaşmalara uyğun olaraq qurulurlar. Ali hakimiyyət həmişə xalqa yəni, fərdlərə deyil, iyerarxik olaraq qaydaya salınmış ictimai üzvi birliklərə - ailədən dövlətə kimi - məxsusdur.

Kral və dövlət xidmətçiləri xalqdan hakimiyyəti o şərtlə alırlar ki, onlar müqavilənin özlərinə aid hissələrini yerinə yetirirlər. Bu Altuziyə izah etməyə imkan verir ki, ali hakimiyyətin həmişə xalqa məxsus olmasına baxmayaraq, kral və bürokratiya inzibati hakimiyyətə əslində hansı yolla malik olurlar. Hər bir şey spesifik dini anlayışlarla deyil, sosial qruplar arasında olan razılaşma, müqavilə ilə izah edilir.

Müstəqil milli dövlətlərin yaranmasından sonra, onların qarşılıqlı münasibətləri barədə məsələ meydana çıxdı. Bu qarşılıqlı münasibətləri nizama sala bilən hər hansı bir təsisat yox idi. Bundan da daha çox deyilsə, milli dövlətlərdə mövcud olan hüquqi təlimlər belə bir fikrə əsaslanırdı ki, qanunlar milli kral tərəfindən yaradılır və onlar deməli ki, yalnız onun dövlətinə tətbiq oluna bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
I Gelasi

**I Gelasi** (*Gelasius*; ) — 492–496-cı illər pontifikatı, Roma papası.

## Həyatı
I Gelasi Romanın 49-cu yepiskopu və ona bir müqəddəs kimi hörmət edən Katolik Kilsəsinin Papası idi. Onun papalığı 492-ci il martın 1-dən ölümünə qədər davam etdi. O, Afrika əsilli sonuncu papa idi.

## İstinadlar
Minimum aylıq əməkhaqqı

**Minimum aylıq əməkhaqqı** — işçinin əməyinə görə ona ödənilən maaşın ən aşağı pilləsi.

Minimum aylıq əməkhaqqı siyasətinin dəstəkçiləri iddia edirlər ki, bu siyasət işçilərin həyat şəraitini yüksəldir, yoxsulluq səviyyəsini azaldır və biznesin effektli olması yönündə stimul yaradır. Ancaq digər iqtisadçılara görə isə əslində minimum əmək haqqı siyasəti faktiki olaraq yoxsulluq səviyyəsini yüksəltməsi, işsizlik səviyyəsini yüksəltməsi və biznes aktivliyinə ziyan olması yönündə tənqid edilir.

## Azərbaycanda minimum əməkhaqqı
Azərbaycanda minimum əməkhaqqı – qanunvericiliklə ixtisassız əməyə və xidmətə görə aylıq əməkhaqqının ən aşağı səviyyəsini müəyyən edən sosial normativdir. Azərbaycanda minimum əməkhaqqı ölkə prezidenti tərəfindən təyin olunur.

**2006–2025-ci illər ərzində Azərbaycanda minimum əməkhaqqının dəyişmə dinamikası**:
* 2006-cı ilin oktyabrından — 30 AZN
* 2007-ci ilin fevralından — 50 AZN
* 2008-ci ilin yanvarından — 60 AZN
* 2008-ci ilin avqustundan — 75 AZN
* 2010-cu ilin sentyabrından — 85 AZN
* 2011-ci ilin dekabrından — 93,50 AZN
* 2013-cü ilin sentyabrından — 105 AZN
* 2017-ci ilin yanvarından — 116 AZN
* 2018-ci ilin yanvarından — 130 AZN
* 2019-cu ilin martından — 180 AZN
* 2019-cu ilin sentyabrından — 250 AZN
* 2022-ci il yanvarın 1-dən — 300 AZN
* 2023-cü il yanvarın 1-dən — 345 AZN
* 2025-ci il yanvarın 1-dən — 400 AZN

## İstinadlar
Korrelyasiya

Statistikada **korrelyasiya** və ya **asılılıq** iki təsadüfi dəyişən və ya ikidəyişənli verilənlər arasında səbəb və ya səbəb əlaqəsi olmayan hər hansı statistik əlaqədir. Bu dəyişənlərdən birinin və ya bir neçəsinin dəyişməsi digərlərinin sistematik dəyişməsinə gətirib çıxarır. İki dəyişən arasındakı korrelyasiya riyazi olaraq əmsallarla ifadə olunur. Əmsallar qarşılıqlı əlaqənin xarakterindən asılı olaraq mənfi və ya müsbət olurlar. Mənfi korrelyasiya zamanı bir dəyişənin artması digərlərinin azalmasına və əksinə təsir edir.

Korrelyasiya əmsalı ehtimal nəzəriyyəsində iki təsadüfi dəyişənin qarşılıqlı təsiri üçün göstərici kimi qəbul edilir. Korrelyasiya əmsalı R hərfi ilə işarə olunur və −1 və + 1 arasında qiymətlər alır. Əgər əmsalın qiyməti 1-ə yaxın olarsa, onda dəyişənlər arasında əlaqənin güclü olması ehtimal olunur. Əmsal 0-a yaxınlaşdıqca əksinə olaraq əlaqə zəifləyir. Əmsal 1-ə bərabər olduqda dəyişənlər arasında funksional asılılıq mövcud olur, yəni iki parametrin dəyişməsini xətti funksiya ilə təsvir etmək olar.

Korrelyasiya əmsallarını öyrənmək üçün →korrelyasiya analizi aparılır. Analiz zamanı bir və ya bir neçə cüt arasında statistik asılılıq işləmək üçün korrelyasiya əmsalları müqayisə olunur. Statistik verilənlərin bu üsulla emal olunması iqtisadiyyatda, sosial elmlərlə bərabər maşınqayırmada keyfiyyətə nəzarət, metalşünaslıqda və digər sahələrdə istifadə olunur. Üsulun populyar olması korrelyasiya əmsallarının hesablanmasının asan olması, onların tətbiqi üçün heç bir riyazi hazırlama işlərinin aparılmasına ehtiyac olmaması ilə bağlıdır.

## İstinadlar
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
İmralı

**İmralı** — (; ) və ya *Kalonilos* — Mərmərə dənizində yerləşən ada. Adanın şimaldan cənuba uzunluğu 8 km, eni isə 3 km təşkil edir. Sahəsi 9,98 km² təşkil edir. Ada dənizin cənub sahilindən 13 kilometrlik, qərb sahilindən isə 20 kilometrlik boğaz ayırır (Boz boğaz). İstanbulla arasında məsafə 65 km-dir. Makdimal hündürlüyü 217 metrdir (Türk-təpəsi). Adadan şərqdə Qəmlik körfəzi yerləşir.

## Tarixi
Antik dönəmlərdə adada yuban əhalisi yaşamış və onlar üzümçülük və Balıqçılıq ilə məşğul olurdular. Sonradan ipəkçilik belə inkişaf etdirilir. Ada xüsudi ilə Pruss ilə Konstantinopol arasında əlaqələndırıcı rolunu oynayırdı. 1308-ci ildə adanı osmanlıdan olan dəniz qulduru Əmir Əli ələ keçirmişdir. Adanın adıda onun adından meydana gəlmişdir. Bu adanın ələ keçirilməsindən sonra bizanslıların bu istiqamətdən əlaqəsi tamamən itmişdir. 1326-cı ildə isə Pruss şəhəri türklərin əlinə keçmişdir.
XX əsrin əvvəllərinə qədər adada cəmi üç yunan kəndi vardı. 1922–1923 illərdə Türkiyə və Yunanıstan arasında olan məlum səbəblərdən yunanlar köçürülmüşdür. Hazırda adada Kürd Fəhlə Partiyasının liderlərindən olan Abdullah Öcalan saxlanılır.

## İstinadlar
Mancur dili

**Mancur dili** ( **Mançur dili**:  *manju gisun*, Çin dili: 滿語; Yapon dili: 満州語/満洲語) — Tunquz dillərindən Şimali Çində danışılan dil. Mançu dilinin özünə xas bir əlifbası vardır. Bu gün Mançu dili ölmək üzrə olan dillərdən biridir.

## Sözlər müqayisəsi
I İbrahim

* I İbrahim (Şirvanşah) — Şirvanşah (1382–1417).
* İbrahim (Osmanlı imperiyası) — Osmanlı sultanı (1640-1648).

## Həmçinin bax
* Sultan İbrahim
* İbrahim (ad)
Ichthyaetus melanocephalus

Qalın mətn{{T ==

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Statusu
Nadirdir.

## Kateqoriyası
(EN). Təhlükə altındadır.

## Genefond əhəmiyyəti
Azərbaycanda cinsin 8 növün-dən biridir.

## Qısa təsviri
Başı və boynunun yuxarı hissəsi parlaq qara, qanadlarının ucu ağdır. Dimdiyi iri və qırmızıdır, amma qara zolağı var.

## Yayılması
Avropa və Asiyada yayılıb, qışlamaq üçün Aralıq dənizinə qədər miqrasiya edir. Azərbaycanda Bakı arxipelaqında nəsil verir. Miqrant populyasiyası Xəzər dənizi sahilində və daxili su hövzələrində müşahidə olunur.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Bitki örtüyündən məhrum olan kiçik adada nəsil verir. Yem üçün materikə uçur. Əsasən miqrasiya dövründə olur, kiçik bir populyasiyası Bakı arxipelaqının Babur-Qutan adasında nəsil verir. May ayında gəlir. Adada yosundan suya yaxın yuva tikir, içəri¬si¬nə lələk döşəyir, 2-3 açıq rəngli (ağımtıl-boz) yumurta verir, 27-28 gün kürt yatır, iyun ayının ikinci yarısında körpə ba¬la¬ları olur, avqustda isə pərvaz balaları müşahidə edilir. Adanın və dənizin sahilindən xırda balıq ovlayır, lakin çox vaxt materikə uçub həşərat və başqa onurğasızları, bəzən də siçanabənzər gəmiriciləri ovlayır.

## Sayı
1980-ci illərə qədər Azərbaycanda nəsil verməsi məlum olmayıb. 1982-ci ildə Q.T. Mustafayev Bakı arxipe-laqının Babur-Qutan adasında nəsil verməsini öyrənib və öz diplomçu tələbəsi Yaşar Hüseynovun diplom işi əsərinə daxil etdirib. Sonrakı sayı 04. 01. 1998-ci ildə Samur çayının deltasında 49 fərd, 13 may 1989-cu ildə Bakı arxipelaqının Qutan adasında 28 cüt (reproduktiv), 13 aprel 1990-cı ildə Kiçik Qızılqaz gölündə (Şirvan Milli Parkı) 1 fərd olub. 2002-ci ildə Azərbaycanda 350, 2009-cu ildə isə 140 fərd qarabaş qağayı qeyd olunub.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Adaların yaxınlığında icazəli ovçuluq edilməsi, qağayıların yumurtasından ərzaq kimi istifadə olunması, səs-küyün çoxalması.

## Əhali üçün əhəmiyyəti
Elmi və estetik əhəmiyyəti var. Əsas yemi çəyirtkə və siçandır.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və yumurtasının yığılması qadağandır. Faydalı fauna sta-tusu ilə qorunur. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan, Abşeron, Ağgöl Milli Parkları və su-bataqlıq ərazilərində olan yasaqlıqlar əsas biotopudur. Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxil edilib.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Bakı və Abşeron arxipelaqlarının Dövlət Təbiət Yasaqlığı statusu ilə qorunması çox faydalı olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ulan-Bator

**Ulan-Bator** () — Monqolustan dövlətinin paytaxtı.

Ulan Bator Mərkəzi Şimali Monqolustanda, Tuul çayı üzərindəki bir vadidə, 1310 metr yüksəklikdədir. Şəhər ölkənin mədəni, sənaye və maliyyə mərkəzidir və Monqolustan yol şəbəkəsinin mərkəzidir. Rusiya Trans-Sibir Dəmir Yolu və Çin dəmir yolu sistemi şəhərdən keçir.

## Tarixi
Şəhərin əsası 1639-cu ildə Orqoo adı altında qoyulmuşdur. 1924-cü ilə qədər Rusiyada Uqra adı ilə tanınırdı. 1924-cü ildə adı dəyişilərək Ulan-Bator (*ulan* — monqolcadan tərcümədə *"qırmızı"*, *bator* — *"bahadır"* deməkdir) adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası
Paytaxt Tola çayının vadisində yerləşir. Ərazisi 4,704.4&nbsp;km2, əhalisi 1.172.400 nəfərdir. Şəhərdə beynəlxalq hava limanı vardır.

## İqtisadiyyatı
Ulan-Batorda metal və ağac emalı, evtikmə sənayesi inkişaf edib.

## Mədəni, elmi və təhsil müəssisələri

#### Təhsil və elmi müəssisələr
Şəhərdə Monqolustan Elmlər Akademiyası və Ulan-Bator Dövlət Universiteti fəaliyyət göstərir.

#### Mədəni müəssisələr
***Muzeylər:*** Mərkəzi muzey, Zərif incə sənət muzeyi, Din muzeyi.

***Cəlbedici yerlər:*** Boqda-ula dağ qoruğu, Ulan-Batordan qərbdə Böyük Monqol imperiyasının Çingizlilər dövründəki paytaxtının (Qaraqorum) arxeoloji qazıntıları.

## Qardaş şəhərlər
* Adana, Türkiyə
* Seul, Cənubi Koreya
* İrkutsk, Rusiya
* Moskva, Rusiya
* Sankt-Peterburq, Rusiya
* Ulan-Ude, Rusiya
* Denver, ABŞ
* Banqkok, Tailand
* Sapporo, Yaponiya
* Taybey, Çin (Tayvan)
* Hohhot, Daxili Monqolustan, Çin
* San Fransisko, ABŞ
* Bonn, Almaniya
* Hanoy, Vyetnam
* Tokio, Yaponiya
* Qızıl Sümük, Avstraliya
* Dehli, Hindistan
* Lids, Böyük Britaniya
* Most, Çex Respublikası

## Mənbə
* *"Dünya ölkələri" — 2008, səh. 215*
Maraqi dili

**Maraği dili ** və ya **Maraqi dili**() İranın Qəzvin ostanında danışılan dildir.Bu gün Maraği dili ölmək üzrə olan dillərdən biridir.

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fərəc bəy Hüseynbəyov

** Fərəc bəy Hüseynbəyov** (1882, Zəngəzur - 1959 Bakı) — xeyriyyəçi.

## Həyatı
Fərəcbəy Feyzullabəy oğlu Hüseynbəyov 1882-ci ildə Zəngəzur mahalı, Mehri rayonunun Əldərə kəndində anadan olmuşdur.

Hələ uşaq yaşlarından ata-anasmı itirmişdir. Maddi vəziyyətinin ağırlaşdığını görən Fərəcbəy evdən çıxıb çörək pulu qazanmaq üçün Bakıya gəlir.

Balaxanı-Ramana neft mədənlərində ən ağır işlərdə işləməyə başlayır. Öz biliyi, çalışqanlığı və işgüzarlığı nəticəsində mədəndə müəyyən vəzifə sahibi olur.

Əvvəllər prikazçik, böyük prikazçik, istismar üzrə mühəndis, sonralar sahə rəisi vəzifələrində işləmişdir. Ağsaqqalların dediklərinə görə, Fərəcbəy öz kəndindən, habelə Meğri rayonunun Nüvədi, Leyvaz və başqa kəndlərdən Bakıya gələn, evsiz-eşiksiz olan onlarla adamı işə düzəltmiş və çoxlarını da himayəyə götürmüşdür.

Onun bu xeyirxahlığını nəvələri indi də ehtiramla danışıb yad edirlər. Respublikamızın neft sənayesinin inkişafındakı fəaliyyətinə görə F.Hüseynbəyov 1944-cü ildə "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı, 1947-ci ildə Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri fərmanı, 1947-ci ildə "Döş nişanı", 1951-ci ildə Lenin ordeni, "Böyük Vətən müharibəsində fəal əməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.

Fərəcbəy Hüseynbəyov 1959-cu ildə 74 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Fərəcbəyin iki oğlu, bir qızı, nəvə və nəticələri var. Nadir Hüseynbəyov və Feyzulla Hüseynbəyov onun oğlanlarıdır.

## Mənbə
http://www.aldara.az/ardi.php?n_id=13

## Həmçinin bax
* Nadir Hüseynbəyov
* Feyzulla Hüseynbəyov
Nepentes

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

İndoneziya meşələrində yaşayan Nepenthes alata adlı küpə otu bitkisi ətrafında gəzişən böcəklər üçün maraq doğuran, amma təhlükəli bir kəşf qaynağıdır. Bitki küpənin ağzına qoyulan böcəkləri sürüşkən toxuması sayəsində birbaşa mədəsinə endirə bilir. New Phytologist jurnalında nəşr olunan tədqiqatlarında Laurence Gaume və heyəti bitkinin böcək tutma qabiliyyətini  sınaqdan keçiriblər (New Phytologist (156, 479–489; 2002).Tədqiqatçılar bu tədqiqatlarında uçma qabiliyyəti olmayan  meyvə ağcaqanadı və qarışqaları istifadə etiblər. Bu iki canlı adi halda səthlərə çox güclü şəkildə yapışdıqları halda bitkinin daxili divarında yapışmağı bacara bilməyiblər. Böcəklər dərhal sürüşərək aşağı, bitkinin həzm şirəsinin olduğu hissəyə düşərək bitkiyə qida oldular. Bitkinin səthini elektron mikroskopu altında tədqiq edən alimlər daxili divarların balmumuna bənzər  maddəylə örtülü olduğunu kəşf etdilər. Adi halda ən hamar səthlərə belə asanlıqla yapışa bilən ağcaqanadların bu balmumuna yapışa bilməməsinin sirrinin isə mumun kövrəkliyində gizli olduğunu aşkar etdilər. Meyvə ağcaqanadı və ya qarışqa möhkəm səth kimi görünən balmumu ilə örtülü divara qonduqları anda ayaqlarının altındakı bölgə mikroskopik zərrəciklər şəklində tökülür və beləcə ayağın səthlə təmasını kəsirdi. Küpə otu bitkisinin ona yaxınlaşan canlıları ustalıqla tuta bilməsi və bunları tutmaq üçün sahib olduğu möhtəşəm dizaynın bir yaradıcısı olduğunu sübut edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nadir Hüseynbəyov

**Nadir Fərəc bəy oğlu Hüseynbəyov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsi sədrinin birinci müavini — Azərbaycan SSR naziri (1986–1989), Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin birinci müavini (1969–1985), Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı mühəndisi (1982).

## Həyatı
Nadir Fərəc bəy oğlu Hüseynbəyov 1929-cu il iyunun 20-də Bakıda neftçi ailəsində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Bakı Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun Yerquruluşu şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdiyinə görə respublika hökuməti tərəfindən təhsilini davam etdirməsi üçün Moskvaya göndərilmiş və 1955-ci ildə Yerquruluşu Mühəndisləri İnstitutunu bitirərək Bakıya qatırmışdır. Elə həmin ildə Bərdə rayonunda yerquruluşu mühəndisi vəzifəsində işə başlamış, 1956-cı ildə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Yerquruluşu İdarəsində mühəndis, böyük mühəndis və baş mühəndis işləmiş, 1964-cü ildə həmin idarənin rəisi təyin olunmuşdur.

Nadir Hüseynbəyov 1968-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində təlimatçı, bölmə müdiri, 1969–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin birinci müavini olmuş, 1976–1977-ci illərdə nazir vəzifəsini müvəqqəti icra etmişdir. 1985–1986-cı illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar-Sənaye Komitəsi sədrinin müavini, 1986-cı ildən isə paralel şəkildə Aqrar-Sənaye Komitəsi sədrinin birinci müavini və Azərbaycan SSR naziri vəzifələrində çalışmış, 1989-cu ildə komitədə aparılan struktur dəyişikliklərindən sonra Baş Bitkiçilik İdarəsinə rəis təyin olunmuşdur.

Nadir Hüseynbəyov 1992-ci ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra Kosmos Agentliyinin Ekologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunda əmək fəaliyyətini davam etdirmiş, 1994-cü ildən Dövlət Torpaq Komitəsinin Yerquruluşu Layihə İnstitutunda şöbə rəisi, baş direktorun birinci müavini işləmişdir. 1996-cı ildə Kənd Təsərrüfatında Özəl Bölmənin İnkişafına Yardım Agentliyində torpaq qeydiyyatı, yerquruluşu və kadastr üzrə baş mütəxəssis vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Aqrar sahədəki nailiyyətlərinə görə Nadir Hüseynbəyov iki "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif edilmiş, çoxsaylı dövlət medallarına, Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin 4 qızıl, 5 gümüş, 8 bürünc medalına və iki diplomuna layiq görülmüşdür. 3 dekabr 1982-ci ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı mühəndisi" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Baxşəli Baxşəliyev

**Baxşəli Həsənəli oğlu Baxşəliyev** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR maliyyə naziri (1970–1987).

## Həyatı
Baxşəli Həsənəli oğlu Baxşəliyev 20 avqust 1920-ci ildə Bərdə şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1937-ci ildə burada orta məktəb kitabxanaçısı kimi başlamışdır. 1940-cı ildən rayon maliyyə şöbəsinin baş inspektoru, baş mühasibi, nəzarət-təftiş idarəsinin Bərdə rayonu üzrə nəzarətçi-müfəttişi vəzifələrində işləmişdir. Ali təhsilini Ümumittifaq Qiyabi Maliyyə İnstitutunda almışdır.

1954-cü ildə Baxşəli Baxşəliyev Azərbaycan SSR Maliyyə Nazirliyinin mərkəzi aparatına baş nəzarətçi-müfəttiş işinə keçirilmiş, sonra isə nəzarət-təftiş idarəsinin şöbə rəisi olmuşdur. 1961–1968-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Sığorta Baş İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1968-ci ildən isə Azərbaycan SSR maliyyə nazirinin birinci müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. Baxşəli Baxşəliyev 1970-ci ildən 1987-ci ilədək Azərbaycan SSR maliyyə naziri olmuşdur.

Baxşəli Baxşəliyev 8–11-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuş və Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVIII, XXIX, XXX və XXXI qurultaylarında (1971-ci ildən) Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, eləcə də "Xalqlar dostluğu", "Şərəf nişanı" ordenləri və SSRİ medalları ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

Baxşəli Baxşəliyev 12 noyabr 1987-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Saleh Məmmədov (dövlət xadimi, 1956)

**Saleh Məmmədəli oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikasının sabiq maliyyə naziri (1992–1993), iqtisad elmləri dokturu, professor.

## Həyatı
Saleh Məmmədov 1956-cı ilin avqust ayının 12-də Tovuz rayonunun Çatax sovetliyinin Pələkli kəndində anadan olmuşdur. 1973-cü ildə rayonun Çatax kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1973–1977-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə və statistika fakültəsində təhsil almışdır. 1977–78-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

1980-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə ixtisası üzrə aspiranturasına daxil olmuş, aspiranturanı bitirərək, iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Ardınca, İ. A. Voznesenski adına Sankt-Peterburq Maliyyə-İqtisad İnstitutunda doktorantura üzrə təhsilini davam etdirərək iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyində iqtisadçı vəzifəsində başlamış, doktorantura təhsilini bitirdikdən sonra isə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə kafedrasında fəaliyyət göstərmişdir.

Dövr ərzində, Azərbaycan KP MK-nin iqtisadi məsələlər üzrə katibinin, Azərbaycan Respublikasının baş nazirinin, Azərbaycan Respublikası prezidentinin iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində işləmişdir.

1992-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının Maliyyə naziri təyin edilmiş və 1993-cü ilin dekabrında vəzifəsindən azad edilmişdir. 17 mart 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin üzvü təyin edilmişdir. Bundan sonra fəaliyətini Bakı şəhər icra hakimiyyətində icra başçısının məsləhətçisi kimi davam etdirmiş, həmçinin müxtəlif universitetlərdə elmi-pedoqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

"Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf proqramı (2000–2050-ci illər)" kitabının, "İnflyasiya və maliyyə bazarı" monoqrafiyasının müəllifidir.

## İstinadlar
Bədir Qarayev

**Bədir Cəmil oğlu Qarayev** () — Azərbaycanın maliyyə naziri (1987–1992), professor.

## Həyatı
Bədir Cəmil oğlu Qarayev 19 dekabr 1942-ci ildə Gədəbəy rayonunun Arabaçı kəndində anadan olmuş, 1950-ci ildə kənd orta məktəbinə daxil olaraq 1960-cı ildə həmin məktəbi bitirmişdir. Elə həmin ildə təhsilini davam etdirmək üçün Azərbaycan Dövlət Universitetinin maliyyə-kredit ixtisası üzrə iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuş və 1965-ci ildə həmin universiteti bitirərək maliyyəçi-iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir.

Bədir Qarayev universiteti qurtardığı ildə təyinatla öz doğma Gədəbəy rayonuna göndərilmiş və həmin rayonun Dövlət bankında kredit müfəttişi kimi fəaliyyətə başlamışdır.

Bu dövrdə onun öz üzərində çalışması bir müddət Tikinti bankının Azərbaycan kontorunda iqtisadçı, 1967–69-cu illərdə isə Maliyyə Nazirliyində böyük iqtisadçı vəzifəsində işləməsinə şərait yaratmışdır.

Sözü gedən yerlərdə yaradıcılıqla işləməsi Bədir Qarayevi elmlə məşğul olmağa həvəsləndirmişdir. Buna görə də o, 70-ci illərin əvvəllərində aspiranturaya daxil olmuş və 1972-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1972-ci ildən Maliyyə Nazirliyinin müxtəlif idarələrində rəis müavini və rəis işləmiş, 1980-ci ildən 1987-ci ilə kimi maliyyə nazirinin müavini, 1987-ci ilin oktyabrından 1992-ci ilin oktyabr ayına kimi Azərbaycan Respublikasının maliyyə naziri vəzifəsini icra etmişdir.

1968-ci ildə Maliyyə Nazirliyində işlədiyi dövrdə В. С. Qarayev "İşdə fərqləndiyinə görə" Azərbaycan Respublikasının Dövlət İdarələri İşçilərinin Həmkarlar İttifaqı və Maliyyə Nazirliyinin Fəxri fərmanına layiq görülmüşdür.

1980-ci ildə Bədir Qarayev Maliyyə Nazirliyində işlədiyi dövrdə SSRİ Maliyyə Nazirliyinin "Maliyyə işinin əlaçısı" döş nişanı və "Fəxri fərmanı" ilə təltif olunmuşdur.

1984-cü ildə SSRİ Xalq Təsərrüfatı Akademiyasının Moskva şəhərindəki İdarəetmə İnstitutunun Diplomunu almışdır.

1992-ci ildə Rusiyanın "Panorama" qəzetinin nəzdində yaradılmış ekspert məlumat qrupunun məktubu ilə B. Qarayevin "Siyasi həyatının lüğəti"ni, məlumat nəşrində buraxılmaq üçün onun anketi həmin qrupdan xahiş olunmuşdur.

Anket tərtib edərkən hansı ölkənin dövlət quruluşu Sizin üçün idealdır sualına cavab olaraq о dövrdə Bədir müəllim Türkiyə və Küveyti göstərmişdir. 5 oktyabr 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının maliyyə naziri vəzifəsindən çıxdıqdan sonra B. Qarayev ömrünün axırınadək Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetində məsul vəzifələrdə və Baş Nazirin müavini vəzifəsində işləmişdir. İki övladı vardır.

Bədir Qarayev 1994-cü ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Qurban Xəlilov

**Qurban Əli oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1969–1985), SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini (1970–1986), Azərbaycan SSR maliyyə naziri (1958–1969) və Azərbaycan SSR yerli sənaye naziri (1956–1958).

## Həyatı
Qurban Xəlilov 15 noyabr 1906-cı ildə Cənubi Azərbaycanın Kəhralan kəndində (hazırkı Ərdəbil) fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1908-ci ildə ailəsi ilə Bakıya köçmüşdür. Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə Keşlədə başlamışdır. 1923-cü ildə fabrik-zavod məktəbinə daxil olmuş və 1926-cı ildə həmin məktəbi bitirərək Montin adına zavodda tornaçı köməkçisi vəzifəsində işləməyə başlamışdır. O, burada Sov.İKP üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

Qurban Xəlilov 1928-ci ildə Azərbaycan Neft İnstitutuna daxil olmuş və 1933-cü ildə oranı bitirmişdir. 1932–1935 və 1937-ci illərdə Bakıda S. M. Kirov adına zavodda mühəndis, sex rəisi işləmişdir. 1935–1936-cı illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmiş, 1937–1942-ci illərdə leytenant Şmidt, S. M. Kirov, F. Dzerjinski adına maşınqayırma zavodlarının direktoru, 1942–1945-ci illərdə Azərbaycan KP Bakı Şəhər Komitəsinin katibi vəzifəsində çalışmışdır.

Qurban Xəlilov "Azneft", "Azərneftkəşfiyyat" birliyinin rəis müavini, tikinti trestinin müdiri, Naxçıvan MSSR-də tikinti idarəsinin rəisi, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi nazirinin müavini (1945–1955) işləmişdir. 1955-ci ildən Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, 1956–1958-ci illərdə Azərbaycan SSR yerli sənaye naziri, 1958–1969-cu illərdə Azərbaycan SSR maliyyə naziri olan Qurban Xəlilov 1969–1985-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri, paralel olaraq 1970-ci ildən SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti sədrinin müavini vəzifələrində işləmişdir.

Sov.İKP 24–27-ci qurultaylarının, Azərbaycan Kommunist Partiyasının 13, 14, 19, 22–31-ci qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. 1970–1986-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü olmuşdur. Azərbaycan Kommunist Partiyasının 1985-ci ildəki 31-ci qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilmişdir.

1926-cı ildən Sov.İKP-nın üzvü, 1971–1986-cı illərdə Sov.İKP Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü, SSRİ Ali Sovetinin (8–11-ci çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (2, 5–11-ci çağırış) deputatı olmuşdur.

Qurban Xəlilov 20 mart 2000-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Təltifləri
* 5 dəfə "Lenin" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Dobriyana Ravadziyeva

**Dobriana Rabadjiyeva** () - bolqarıstanlı voleybolçu.14.06.1991 tarixində Bolqarıstanda doğulub. Hal-hazırda Türkiyənin Qalatasaray klubunun və Bolqarıstan milli komandasının heyətlərində çıxış edir.

## Xüsusiyyətləri

Boy: *1.90 sm*

Çəki: *72 kq*

Mövqe: *4-cü zona hücumçusu*

Nömrə: *1*

## Oynadığı klublar

əvvəllər

Spes Koneliano (İtaliya)

CSKA (Bolqarıstan)

hal-hazırda

Rabitə Bakı (Azərbaycan)

## Nailiyyətləri

*2009 gənc qızların Balkan Çempionatında qızıl medal
*2009 Balkan Çempionatının ən dəyərli oyunçusu (MVP)
*2011-2012 Azərbaycan Çempionu (Rabitə Bakı)

## İstinadlar
Xama

**Xama** (*ciyə*) – qaymağın süd turşusu bakteriyaları ilə emalından alınan süd və yeyinti məhsulu.

## Hazırlanması
Yağlılığı 10, 20, 25, 30, 36, 40% olan xamalar hazırlanır. Maya vurulmuş qaymaq soyuducu kamerada 5-8oC-yə qədər soyudulur, sonra isə 12-48 saat yetişdirilir. Separatorda (ayırıcıda) xama birbaşa süddən alınır, bu zaman südün yağlı hissəsi olan xama ayrılır. Xama süd turşusunu qıcqırdan streptokokklar, qaymaq və ətir əmələ gətirici bakteriyaların qarışığından hazırlanan maya ilə yetişdirməklə hazırlanır. Xamanın rəngi ağ, yaxud açıq sarı çalarlı olmalıdır.

## Tərkibi
Xamanın tərkibində vitaminlər (xüsusilə, A vitamini), zülallar, üzvi turşular, mineral duzlar, süd şəkəri və s. vardır.
## İstifadə
Xama bir çox xörəklərlə yeyilir, xəmirə qatılır. Xamanın pəhriz, kəndli, aşxana, ev, yağlı, həvəskar kimi çeşidləri vardır.

## Mənbə
* *Azərbaycan Kulinariyası Ensiklopediyası, səh. 65*

## Həmçinin bax
* Süd
Sergey Çerenkeviç

**Redaktə Sergey Çerenkeviç**  (, d: 20.07.1942, Brest dairəsi) — Sovet və Belorus biofiziki. Belorusiya Milli Elmlər Akademiyasının akademiki (2009), biologiya elmləri doktoru (1989), professor (1990).

## Xarici keçidlər
* 
*  
*
Armando Teodoro Hunziker

**Armando Teodoro Hunziker** (, 1919—2001) — İsveçrə mənşəli Argentina botaniki.

## Armando Teodoro Hunzikerin şərəfinə adlandırılan bitkilər
*  (*[[Solanaceae]]*)
*  (*[[Fabaceae]]*)
*  (*[[Amaranthaceae]]*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*[[Dioscoreaceae]]*)
*  (*[[Euphorbiaceae]]*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*[[Acanthaceae]]*)
*  (=*[[Cuatresia hunzikeriana]]*, *Solanaceae*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*Euphorbiaceae*)
*  (*[[Poaceae]]*)
*  (*[[Brassicaceae]]*)
*  (*[[Malvaceae]]*)
*  (=*[[Perezia atacamensis]]*, *[[Asteraceae]]*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*Poaceae*)
*  (=*[[Nassella hunzikeri]]*, *Poaceae*)
*  (*Solanaceae*)
*  (*Valerianaceae*)
*  (=*[[Glandularia scrobiculata]]*, *[[Verbenaceae]]*)

## Ədəbiyyat
* *Anton, Ana M.* 2002. Armando T. Hunziker (1919−2001); *[[Taxon]]* **51**: 393-403.
Ho sülaləsinin istehkamı

**Ho sülaləsinin istehkamı** — Vyetnamın Thanh Hoa vilayətində yerləşən qala. Hanoyadan 150 km cənubdadır. Bu Ming sülaləsi Çin hücum dən Dai Viet qorumaq üçün 1395-ci ildə tikilmişdir. 2003-cü ildə YUNESKO tərəfindən İçəri şəhər və Ho sülaləsinin qala ilə birlikdə Ümumdünya mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Şəkillər

Fayl:Tay Do castle South gate.JPG|Cənub qapısı
Fayl:Tay Do castle North gate.JPG|Şimal qapısı
Fayl:Tay Do castle East gate.JPG|Şərq qapısı
Fayl:Dan da thanh Tay Do.png|


## İstinadlar
Hoşimin

**Hoşimin** və ya **Xoşimin** () — Vyetnamın Dong Nam Bo əyalətində şəhər. Hanoydan 1730&nbsp;km cənubda yerləşir. Bu Vienam ən böyük şəhəri. 1975-ci ilə qədər **Sayqon****** () adlandırılmışdır.

Əhalisi 7240 min nəfər (2002), sahəsi 2093&nbsp;km²-dir. Dong Nam Bo əyalətinin inzibati mərkəzi. Şəhərdə hava limanı var. Vyetnamın neft sənayesi mərkəzidir.

## Qardaşlaşdığı şəhərlər

## İstinadlar
Yeni Mandayi dili

**Yeni Mandayi dili** (; ) Sami dil ailəsinə daxil olan dil. İranın Xuzistan ostanında və İraq ərazilərində yayılmış dildir.

## Sözlər müqayisəsi

## Həmçinin bax
Söz körpüsü... Akademik Həmid Araslı (film, 2010)

## Məzmun

Film Azərbaycan ədəbiyyatının yorulmaz tədqiqatçısı, böyük ziyalı və alim, Bir sıra nüfuzlu akademiya və elmi cəmiyyətlərin həqiqi üzvü akademik Həmid Araslıya həsr olunub. Filmdə alimin bütün elmi araşdırmaları haqqında geniş məlumat verilir. Onun ömrünün ayrı-ayrı anları öz obrazını yaradan aktyorun ifasında təqdim edilib.

## Filmin yaradıcı heyəti
:Ssenari müəllifi: Eldar İsgəndərzadə
:Rejissor: Vasif Məmmədzadə
:Operator: Mahir Cahangirov
:Səs rejissoru: Ceyhun Ağayev
:Filmi səsləndirdi: Rafiq Hüseyn
:Montaj: Fuad Əliyev
:Assistentlər: Elşən Bədəlov, Mikayıl Əjdəroğlu, Elxan Rüstəmov
:İnzibatçı: Məlahət Əhmədova
:Filmin direktoru: Valeh Həsənli

## Filmdə iştirak edənlər
:Vasim Məmmədəliyev — akademik.
:Gövhər Baxşəliyeva — Milli Məclisin üzvü.
:Bəhlul Abdulla — Folklorşünas alim.
:Teymur Kərimli — AMEA-nın müxbir üzvü.
:Nüşabə Araslı — qızı, professor.
:İmamverdi Baxşiyev — professor.
:H.Araslının ailə üzvləri.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Məmməd Əlizadə

**Məmməd (Məhəmməd) Əli oğlu Əlizadə** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, general-mayor, Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə (1965–1968) və daxili işlər (1968–1970) naziri.

## Həyatı
Məmməd Əli oğlu Əlizadə 1919-cu ilin mart ayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Zəngəzur qəzasının (sonralar Qafan rayonu) Qaradığa (Qaradağ) kəndində anadan olmuşdur. Bir il sonra ailəsi ilə Bakıya köçmüş, 1934-cü ildə Ramanada yeddiillik məktəbi bitirərək Lassal adına Bakı Neft Texnikumuna daxil olmuşdur. O, burada təhsillə yanaşı ictimai həyatda da fəal iştirak etmiş və 1936-cı ildə komsomol sıralarına qoşulmuşdur.

1938-ci ildə texnikumu bitirərək Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinə qəbul olunan Məmməd Əlizadə Böyük Vətən müharibəsinin başlaması səbəbilə təhsilini tamamlaya bilməmiş, üçüncü kurs tələbəsi olarkən Sovet Ordusu sıralarına qoşulmuşdur. O, Bakı zenit-artilleriya məktəbinə daxil olmuş və buranı 1942-ci ildə bitirərək Zaqafqaziya cəbhəsinin Bakıdakı Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin zenit-artilleriya alayında taqım komandiri kimi xidmət etmişdir. Sonra isə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin zenit-artilleriya alayının batareya komandiri təyin edilmişdir. Müharibə illərində, 1943-cü ildə ÜİK(b)P üzvü seçilmişdir.

Məmməd Əlizadə 1947-ci ildə ordu sıralarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 7-ci mədənində texnik-geoloq vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Həmin dövrdə yarımçıq qoyduğu təhsilini davam etdirmiş, 1948-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu qiyabi olaraq bitirmişdir. Bundan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 5-ci mədəninin böyük geoloqu, bir il sonra isə həmin trestdə baş geoloqun müavini təyin edilmişdir.

1950-ci ildə Moskvaya oxumağa göndərilən Məmməd Əlizadə SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin ikiillik Ali Məktəbinə daxil olmuş və 1952-ci ildə buranı bitirdikdən sonra Bakı şəhər Milis İdarəsinin SƏDM (Sosialist Əmlakının Dağıdılması ilə Mübarizə İdarəsi) xidməti şöbəsinin rəis müavini olmuşdur. 1952-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin Bakı vilayəti 5-ci şöbəsinin rəisi işləmişdir. 1954-cü ilin aprel ayında vəzifəsində irəli çəkilərək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir. 1955-ci il iyul ayından isə Naxçıvan MSSR Dövlət Təhlükəsizliyi sədri olmuşdur. Sonralar SSRİ Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində çalışmışdır.

Məmməd Əlizadə 1965-ci ildə Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə naziri təyin edilmiş, 1970-ci ilədək bu vəzifədə (1968-ci ildən daxili işlər naziri) çalışmışdır. O, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş, 4-cü və 7-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə və 5-ci çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Juan de Loureyru

**Juan de Loureyru** () (8 sentyabr 1717 — 18 oktyabr 1791) — Portuqaliya paleontoloqu və botaniki.
## Əsərləri
*"Flora cochinchinensis: sistens plantas in regno Cochinchina nascentes"* (1790), 
## Biblioqrafiya
* Robert Zander, Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold. 1984. *Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 13. Auflage. Ulmer Verlag, Stuttgart, ISBN 3-8001-5042-5
Xose Fransisko Korrea da-Serra

**Xose Fransisko Korrea da-Serra** ( və ya , 5 iyun 1751 — 11 sentyabr 1823) — Portuqaliya botaniki, naturalisti, geoloq, filosof, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü, diplomat, müxtəlif millətlərə mənsub botaniklər arasında vasitəçi, dövlət xadimi, депутат.

## Əsərləri
* *On the fructification of the submersed Algae*, *Philosophical Transactions*, 1799, pp.&nbsp; 494—505.
* *On a submarine forest on the coast of England*, *Philosophical Transactions*, 1799, pp.&nbsp; 145—155.
* *On two genera of plants belonging to the natural family of the Aurantia*, *Transactions of the Linnean Society*, Vol. 5, pp.&nbsp; 218—226.
* *On the Doryantha, a new genius of plants from New Holland next akin to the Agave*, *Transactions of the Linnean Society*, 6, pp.&nbsp; 211—213.
* *Observations sur la famille des oranges et sur les limites qui la circonscrivent*, *Annales du Muséum d’Histoire Naturelle*, 6, pp.&nbsp; 376—386.
* *Mémoire sur la germination du nelumbo*, *Annales du Muséum d’Histoire naturelle*, 13, 174.
* *Vues Carpologiques/Observations Carpologiques*, *Annales du Muséum d’Histoire Naturelle*, 8, 9, 10.
* *Mémoire sur la valeur du périsperme, considerée comme caractère d’affinité des plantes*, Bulletin de la Société Philomatique, 11, 350.
* *De l’état des Sciences, et des lettres en Portugal, à la fin du dixhuitième siècle*, *Archives litteraires de l’Europe*, Vol. I, 1804.
* *Sur l’agriculture des arabes en Espagne*, Archives Littéraires de l’Europe, 2, pp.&nbsp; 239—404.
* *Observations and conjectures on the formation and nature of the soil of Kentucky*, *Transactions of the American Philosophical Society*, Philadelphia, 1811.
* *Considerations générales sur l’etat passé et futur de l’Europe*, *The American Review*, 1812.

## Həmçinin bax
* Aegle marmelos

## İstinadlar
Ruqiyyə Çobanzadə

**Çobanzadə Ruqiyyə Gəray qızı** 

1904-cü ildə Ulyanovski şəhərində anadan olmuşdur. Bakıda konservatoriyanı bitirdikdən sonra M.F.Axundov adına Opera və Balet Teatrında işləmişdir. Həyat yoldaşı Çobanzadə Bəkir Vahab oğlu Azərbaycan SSRİ XDİK tərəfindən 2 fevral 1937-ci ildə vətən xaini kimi həbs edilmiş və 12 oktyabr 1937-ci ildə SSRİ Ali Məhkəməsi Səyyar Sessiyası tərəfindən 1-ci kateqoriya ilə güllələnməyə məhkum edilmişdir. SSRİ MİK-nin 4 iyul 1934-cü il qərarı əsas götürülərək Çobanzadə Ruqiyyə Gəray qızı vətən xaininin həyat yoldaşı kimi Azərbaycan SSR XDİK-nin 11 oktyabr 1937-ci il qərarı ilə həbs edilmiş və 8 il müddətinə sürgünə göndərilmişdir. 1945-ci ildə sürgündən qayıdan Ruqiyyə xanım məcburiyyət üzündən Şamaxıda yaşamalı olub. 13 dekabr 1955-ci ildə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin Hərbi Tribunalı Çobanzadə Ruqiyyə Gəray qızına bəraət vermişdir.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 23.
* http://www.gender-az.org/index_az.shtml?id_main=12&id_sub=81&id_sub_sub=248

## Həmçinin bax

* Bəkir Çobanzadə
Məktubat (kitab)

**Məktubat** (; ) – Səid Nursi tərəfindən yazılmış "Risaləyi-Nur"a daxil olan risalələrdən biri.

## Əsər
"Məktubat" Səid Nursiyə verilən suallara və ona göndərilən məktublara verdiyi cavabların bir yerə cəmləndiyi, müəllifin mübahisəli məsələlər haqqında baxış və düşüncələrini özündə ehtiva edən risalədir. Bu risalə 1929-1934-cü illər arasında qələmə alınmışdır.

"Məktubat" "Risaləyi-Nur"un tərkibində 1996-cı ildə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Risaləyi-Nur

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* ''Məktubat'' ''(türkcə)''
Lockette

**Lockette**-Bloom-un portal mini pərisi (pixie-si).

Fəsil 2-də Winx club cizgi filminə gəlmişdir.

## Həmçinin bax
*Bloom (pəri)
*Winx club
A Beautiful Lie

**A Beautiful Lie** — Thirty Seconds to Mars musiqi qrupunun studiya albomudur. 16 avqust 2005-ci ildə yayımlanan albom Virgin Records etiketi ilə satışa buraxılmışdır.

## İstinadlar