Sevmək sənəti

**Sevmək sənəti** — 1956-cı ildə Erix Fromm tərəfindən yazılmış və insan sevgisindən böyük ölçüdə nəzəri bir şəkildə bəhs edən kitab.

Fromm, bu əsərdə insan təbiətinə olan baxışını əvvəlki əsərlərindən, Azadlıqdan Qaçış və İnsanın Özü üçün - bir çox digər əsas əsərlərində yenidən nəzərdən keçirdiyi prinsiplərdən inkişaf etdirir.

Fromm, sevgini təhlil və izah edilə bilməyən sehrli və sirli bir sensasiya kimi rədd edərək, bir fəaliyyət, öyrədilə və inkişaf etdirilə bilən bir bacarıq olaraq təqdim edir. Qısa müddətli "aşiq olma" və ya sevgi qarşısında aciz qalma təcrübəsindən fərqli olaraq, qalıcı bir varlıq vəziyyəti olan sevgiyə diqqət ayırır.

Fromm, şəxslərarası birləşmə arzusunu insanlarda ən güclü səy adlandırır. İnsan varlığının təməl problemi olaraq gördüyü ayrılığı aradan qaldırmaq üçün ehtiyacımızın yeganə rasional cavabı olduğunu müdafiə edir.

Fromm, müasir insanların bir-birindən və təbiətdən uzaq olduğunu və romantik sevgi və evlilikdəki tənhalığımızdan sığındığımızı söyləyir. Bununla birlikdə, Fromm əsl sevginin "asanlıqla hər kəs tərəfindən qəbul edilə bilən bir fikir olmadığını" müşahidə edir. Yalnız insanın ümumi şəxsiyyətini "həqiqi təvazökarlıq, cəsarət, inam və nizam-intizamla" sevmək bacarığına qədər inkişaf etdirməklə həqiqi sevgini yaşamaq qabiliyyətinə qovuşur. Bu nadir bir nailiyyət hesab edilməlidir.

Sevgi Sənəti həqiqi sevginin aktiv xarakterinin dörd əsas elementi əhatə etdiyini iddia edir: qayğı, məsuliyyət, hörmət və bilik. Bunların hər birini müəyyənləşdirmək çətindir və əlaqəli insanlardan və şəraitlərindən asılı olaraq xeyli fərqlənə bilər. Bu baxımdan göründüyü kimi, sevgi zəhmətdir, eyni zamanda ən mükafatlandırıcı işdir.

Kitabın konsepsiyalarından biri də özünü sevməkdir. Fromm'a görə özünü sevmək təkəbbür, lovğalıq və ya eqosentrizmdən tamamilə fərqlidir. Özünü sevmək, özünə qayğı göstərmək, özünə görə məsuliyyət daşımaq, özünə hörmət etmək və özünü tanımaq deməkdir (məsələn, güclü və zəif tərəfləri barədə real və dürüst olmaq). Başqa bir insanı həqiqətən sevə bilmək üçün əvvəlcə özünü bu şəkildə sevmək lazımdır.

Fromm çağdaş Qərb cəmiyyətindəki ümumi sevgi ideyasını égoïsme à deux adlandırır - hər insanın ətrafdakı digər insanların zərərinə tamamilə digərinə yönəldiyi bir münasibət. Mövcud inanc budur ki, bir cüt, ümumi bir məqsədə doğru çalışan, cinsi və funksional baxımdan yaxşı bir qrup olmalıdır. Bu, Frommun tək bir bənzərsiz bir şəxsə yönəlmiş qəsdən bağlılığı ehtiva edən əsl erotik sevgi və yaxınlığı təsvir etməsindən fərqli olaraq. İnsan özü də daxil olmaqla bütün bəşəriyyəti sevməsə, başqa bir insanı həqiqətən sevmək olmaz.

Kitabda qardaşlıq sevgisi, ana və ata sevgisi, erotik sevgi, özünə sevgi və Tanrı sevgisi nəzəriyyələrinin araşdırılması və müasir Qərb mədəniyyətində sevginin parçalanması ilə bağlı araşdırmalar yer alıb.

Fromm, "paradoksal məntiq" dediklərini - bir-birinə zidd olan prinsipləri eyni anda barışdırmaq bacarığını izah edir. Tanrı sevgisi və erotik sevgiyə həsr olunmuş fəsillərdə paradoksal məntiqi vurğulayır.

Fromm sonuncu "Sevgi Təcrübəsi" fəsli ilə başlayır: "[ Bu kitabın bir çox oxucusu, 'özünüzə necə edəcəyinizi'  reseptləri veriləcəyini gözləyirəm. Mənəm. bu son fəslə bu ruhda yaxınlaşan hər kəsin məyus olacağından qorxuram ". Sevgi sənətinə yiyələnmək üçün həyatının hər tərəfində nizam-intizam, təmərküzləşmə və səbir etməlisiniz.