open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taxtalı məscid

**Taxtalı məscid** (, , , ) — Ukraynada, Krımın Bağçasaray şəhərində XVIII əsrə aid məscid. 1707-ci ildə I Səlim Girayın qızı Bəyxan Sultanxani tərəfindən tikilmişdir. İsmayıl Qaspıralı küçəsində yerləşir.

## Memarlıq
Məscidin memarlığında şəhərin köhnə üslubu dominantdır. Bu üslubu köhnə Bağçasarayın demək olar ki, hər yerindən görmək olar. Məscid taxta lövhələrdən tikilmişdir, sonra divarları çəkərkən daş bloklarla örtülmüşdür.

## İstinadlar
Hüseyn Rəhimli

**Hüseyn Natiq oğlu Rəhimli** (10 iyul 1995) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Hüseyn Rəhimli 1995-ci il iyulun 10-da anadan olub.

## Karyerası
* Hüseyn Rəhimli 2015-ci ildə Kvanju şəhərində (Cənubi Koreya) baş tutan tələbələr arasında Universiada Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.
* Daha sonra Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Avropa Çempionatında çıxış edən Hüseyn Rəhimli, turniri bürünc medalla başa vurdu.
* Hüseyn Rəhimli 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Dünya Çempionatında fərdi turnirdə final görüşündə məğlub oldu və gümüş medala sahib oldu. Komanda turnirini isə Hüseyn Rəhimli bürünc medalla başa vurdu.
* 2019-cu ildə Hüseyn Rəhimli Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə qalib gəldi və qızıl medala sahib oldu. Komanda turnirində də Hüseyn Rəhimli qızıl medala sahib oldu.
* Hüseyn Rəhimli 2021-ci il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.
* Hüseyn Rəhimli XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının 1/4 final mərhələsi çərçivəsində Birləşmiş Krallıq nümayəndəsi Daniel Povell ilə üz-üzə gəldi. Daniel Povell ilə görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib olan Cənubi Koreya təmsilçisi Li Yun-Min ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Davurxon Karomatov oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün 1:50-ci dəqiqəsində Hüseyn Rəhimli vaza-ari balı qazansa da, bir dəqiqə sonra rəqib də vaza-ari balı qazandı və görüşün əsas vaxtında qalib müəyyənləşmədi. Qızıl bal uğrunda hissənin 26-cı saniyəsində Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.
* Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Hüseyn Natiq oğlu Rəhimli 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Bavariya kralı

**Bavariya kralı** — krallığın ləğv edildiyi 1805-ci ildən 1918-ci ilə qədər Bavariya Krallığı kimi tanınan regionda Bavariyanın irsi Vittelsbax sülaləsi hökmdarlarına məxsus bir titul idi.

## Tarixi
Napoleon ilə Müqəddəs Roma İmperatoru II Frans arasında 26 dekabr 1805-ci ildə bağlanmış Pressburq müqaviləsinin şərtlərinə əsasən, Napoleona müttəfiq olan bir neçə hersoqluq krallıq statusuna yüksəlmişdi. Bunlardan ən güclülərindən biri Bavariya hersoqu IV Maksimilian İosif idi və bu müqavilədən sonra 1 yanvar 1806-cı ildə o, rəsmi olaraq Bavariya kralı I Maksimilian İosif titulunu aldı. O, Vittelsbax sülaləsinin Pfalz-Birkenfeld qolunun üzvü idi.

Maksimilianın varisləri alman millətçiliyinə müqavimət göstərdilər və Bavariya rəhbərləri tədricən Almaniya ittifaqında Prussiya və ya Avstriya tərəfindən təhlükə hiss edən kiçik dövlətlərin himayədarına çevrildi. Dini əlaqələr və cənubi alman dili Avstriya-Prussiya müharibəsində məğlub olana qədər dövləti daha çox Avstriya ilə əlaqələndirdi. Kral II Lüdviq 22 avqust 1866-cı ildə Prussiya ilə ittifaq imzaladı və faktiki olaraq Bavariyanın müstəqilliyindən imtina etdi.

23 noyabr 1870-ci il tarixli müqavilə ilə Bavariya yeni Alman İmperiyasına birləşdirildi, lakin nisbətən böyük dərəcədə öz muxtariyyətini qorudu. Bavariya kralları titullarını qoruyub saxladılar, ayrıca diplomatik və hərbi korpuslar saxladılar. Birinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra 1918-ci ilin noyabrında Almaniya İmperiyası ləğv edildikdə, Bavariyanın sonuncu kralı III Lüdviq də taxtdan salındı.

## Krallar

## Hazırkı iddiaçılar
Franz Bonaventura Adalbert Maria Herzoq fon Bayern (14 iyul 1933-cü ildə anadan olub), *Əlahəzrət Bavariya Hersoqu* kimi xitab edilir və Bavariya Krallığının keçmiş hakim ailəsi olan Vittelsbax ailəsinin başçısıdır.
*I Lüdviq (1786–1868)*
* *Luitpold, Qəyyum Şahzadə (1821–1912)*
** *[[III Lüdviq (Bavariya kralı)|III Lüdviq]] (1845–1921)*
*** *Ruprext, Vəliəhd Şahzadə (1869–1955)*
**** *Albrext, Bavariya hersoqu (1905–1996)*
***** **Franz, Bavariya hersoqu (d. 1933)**
***** **(1)** Maks, Bavariya hersoqu (d. 1937)
*** *Şahzadə Frans (1875–1957)*
**** *Şahzadə Lüdviq (1913–2008)*
***** **(2)** Luitpold (d. 1951)
****** **(3)** Lüdviq (d. 1982)
****** **(4)** Henrix (d. 1986)
****** **(5)** Karl (d. 1987)
**** *Şahzadə Rasso (1926–2011)*
***** **(6)** Volfqanq (d. 1960)
****** **(7)** Tassilo (d. 1992)
****** **(8)** Riçard (d. 1993)
****** **(9)** Filip (d. 1996)
***** **(10)** Kristof (d. 1962)
****** **(11)** Korbinian (d. 1996)
****** **(12)** Stanislav (d. 1997)
****** **(13)** Marsello (d. 1998)
* *Şahzadə Adalbert (1828–1875)*
** *Şahzadə Lüdviq Ferdinand (1859–1949)*
*** *Şahzadə Adalbert (1886–1970)*
**** *Şahzadə Konstantin (1920–1969)*
***** **(14)** Şahzadə Leopold (d. 1943)
****** **(15)** Şahzadə Konstantin (d. 1986)
***** **(16)** Şahzadə Adalbert (d. 1944)
****** **(17)** Şahzadə Hubertus (d. 1989)
## İstinadlar
Münxen kafedralı

**Münxen kafedralı** ( - Əziz Xanımın Kafedralı və ya ) — Almaniyanın Münxen şəhərində yerləşən Roma Katolik kilsəsinin Münxen və Frayzinq Arxiyeparxiyasının baş kafedralı və onun arxiyepiskopunun iqamətgahıdır. Bu kilsə Bavariya paytaxtının simvolu hesab olunur. Rəsmi adı "Münchner Dom" (Münxen Kafedralı) adlandırılsa da, kilsəni yerli sakinlər "*Frauenkirche*" (Xanım kafedralı) adlandırırlar.

## Basdırılanlar
Kafedral qəbristanlığında Münxen və Frayzinq arxiyepiskoplarının, həmçinin Vittelsbax sülaləsinin digər üzvlərinin məzarları var:

* IV Lüdviq, Müqəddəs Roma İmperatoru (hakimiyyətdə 1294–1347)
* V Lüdviq (hakimiyyətdə 1347–1361)
* II Stefan, (hakimiyyətdə 1347–1375)
* II İohann, (hakimiyyətdə 1375–1397)
* Ernest, (hakimiyyətdə 1397–1438)
* III Vilhelm, (hakimiyyətdə 1397–1435)
* Adolf, (hakimiyyətdə 1435–1441)
* Sigismund, (reg. 1460–1467)
* IV Albert, (hakimiyyətdə 1467-1508)
* IV Vilhelm, (reg. 1508-1550)
* V Albert, (hakimiyyətdə 1550–1579)
* Kral III Lüdviq, (hakimiyyətdə 1912–1918)
Şərq Bazarı (Bakı)

**"Şərq Bazarı"** ticarət kompleksi 3-ü böyük, 13-ü kiçik olmaqla 16 günbəzdən ibarətdir

## Tarix
Layihələndirilməsinə 1978-ci ildən başlanılmış kompleksin tikintisinə 1980-ci ildə start verilib və 1982-ci ildə bazarın rəsmi açılışı olub. İlkin olaraq kompleks bazar kimi fəaliyyət göstərib.

"Şərq Bazarı"nın ilkin layihələndirilməsi 1980-ci illərin məşhur memarları Uruzmaq Revazov, Pavel Yarinovski və Anatoliy Bessonov tərəfindən icra olunub.

## Nöqsanlar
Nadir memarlıq üslubuna görə, "Şərq Bazarı" 2001-ci ildə Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilsə də, 2017-ci ildə aparılmış əsaslı müayinə işləri nəticəsində aşkar edilmişdi ki, fərqli təyinatlı ticarət obyektlərinin fəaliyyəti, kor-təbii formada həyata keçirilən davamlı istismar və baxımsızlıq binada ciddi zədələnmələrə, çatlara, aşınmalara, korroziyaya və deformasiyalara səbəb olub. Məhz bunları nəzərə alaraq kompleksin istismar göstəricilərini yaxşılaşdırmaq, davamlılığını artırmaq, normal işləmə qabiliyyətini təmin etmək məqsədilə mühəndis tədbirlərinin həyata keçirilməsi zərurəti yaranmışdır. Əsaslı müayinədən sonra dərhal detallı layihələndirmə prosesinə başlanılıb və 2020-ci ildə bərpa işlərinə start verilib.

## Yenidənqurma
06 iyun 2022-ci ildə "Şərq Bazarı" kompleksi bərpa və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva kompleksdə yaradılan şəraitlə tanış olublar. "Şərq Bazarı"nın girişində kiril əlifbası ilə yazılmış orijinal yazı eyni kalliqrafiya inkişaf etdirilərək latın əlifbasına dəyişdirilib, daxildəki işarə və başlıqlar bazarın üslubuna uyğun yenidən dizayn olunub.

Bildirilib ki, bazarda 78 icarədar fəaliyyət göstərəcək. Bu isə 300 yeni iş yerinin yaranması deməkdir.

Kompleksin əsas atributu olan gümbəzlər müxtəlif iaşə obyektlərinin təyinatına görə dizayn edilib. Bazara gələcək alıcıların rahatlığını təmin etmək üçün zərgərlik, əl işləri yarmarkaları, "Sandıqca" incəsənət nümunələrinin satışı bölməsi, "Tamaşa", qəlyanaltılar, kafe və restoranlar, "Sehrli bazar", emalatxanalar və sair bölmələrin hər biri ayrıca günbəz və hissələrdə cəmləşdirilib.

## İstinadlar
Kölgə bank sistemi

**Kölgə bank sistemi** ənənəvi kommersiya banklarına bənzər, lakin normal bank qaydalarına uyğun olmayan xidmətlər göstərən Bank olmayan kredit təşkilatı üçün nəzərdə tutulmuş termindir.  BOKT-lara misal olaraq sığorta firmaları, lombardlar, kassir çekləri, çeklərin nağdlaşdırılması yerləri, maaş günlərinin verilməsi, valyuta birjaları və mikrokredit təşkilatları daxildir. “Kölgə bankçılıq” ifadəsi bəziləri tərəfindən alçaldıcı hesab edilir və alternativ olaraq “bazar əsaslı maliyyə” termini təklif edilmişdir.

Kölgə bankçılıq ənənəvi depozitar bankçılığı ilə rəqabət aparmaq üçün əhəmiyyətini artırdı və 2007-2008-ci illərin subprime ipoteka böhranında və ondan sonra baş verən qlobal tənəzzülün amili oldu.

ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin keçmiş sədri Ben Bernanke 2013-cü ilin noyabrında aşağıdakı tərifi verdi: 

## İstinadlar
Dursədəf Kərimova

**Dursədəf Muxtar qızı Kərimova** (23 avqust 1985; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Dursədəf Kərimova 1985-ci il avqustun 23-də Bakı şəhərində anadan olub. Anası Zülfiyyə Kərimova Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) dosenti, bacısı Xanım Hüseynova isə cüdoçudur.

## Karyerası
2019-cu ildə Dursədəf Kərimova Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub oldu və gümüş medala sahib oldu. Komanda turnirində də Dursədəf Kərimova qızıl medala sahib oldu.

Dursədəf Kərimova 2021-ci il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.

Dursədəf Kərimovanın XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının 1/4 final mərhələsi çərçivəsində rəqibi Ukrayna nümayəndəsi Anastasiya Qarni oldu. Həmin görüşdə Dursədəf Kərimova rəqibinə ipponla qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Dursədəf Kərimova Braziliya nümayəndəsi Me Emmeriç ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə də Dursədəf Kərimova ipponla qələbə qazandı və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Qazaxıstan təmsilçisi Zarina Batbatina oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Dursədəf Kərimova bu səfər də rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Dursədəf Muxtar qızı Kərimova 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Paralimpiadadan sonra Dursədəf Kərimova 2022-ci ildə Kalyari şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı və turniri bürünc medalla başa vurdu.

## İstinadlar
VHS

**Ev video sistemi** və ya VHS (, qısaldılmış: **VHS**), istehlakçı sistemi video standartı. O, Yaponiyanın JVC şirkəti tərəfindən hazırlanmış və 1976-cı ildə Yaponiya bazarına təqdim edilmişdir. Sistem SSRİ-də də məşhur idi, O dövrdə sovet qara bazarında qeyri-qanuni tərcümə edilmiş filmlərin (xüsusilə də əsasən Amerika filmləri olan B-filmlərinin) geniş yayılmış sənayesi var idi. Həmin filmlər VHS kasetlərə lentə alınıb.
Natəvan Babayeva

**Natəvan Namik qızı Babayeva** () — telejurnalist, aparıcı.

## Haqqında
Natəvan Babayeva 12 oktyabr 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Valideynləri əslən Salyan rayonundandır. 1984–1994-cü illərdə Xətai rayonu 204 saylı orta məktəbində təhsil almışdır. 1994–1998-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin bakalavr pilləsini və 2001-ci ildə magistraturada jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. O, qısa müddət "Sara Xəbər"də çalışıb. 24 avqust 2000-ci ildən 18 iyul 2016-cı ilə kimi ANS TV-də çalışıb. Daha sonra isə Azərbaycan Dövlət Televiziyasının (AzTV) aparıcısı kimi fəaliyyətini davam etdirib.

20 iyul 2023-cü ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyindən vəfat edib. Salyanın Parça Xələc kəndində dəfn olunub.

## İstinadlar
Qırğız birliyi

**Qırğız Birliyi** () — 1514-cü ildə Moğolistan dövlətinin süqutu nəticəsində müasir Qırğızıstan və qonşu dövlətlərin ərazilərinə əsaslanan qırğız dövləti və qəbilə birliyidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vittelsbax sülaləsi

**Vittelsbax sülaləsi** () — Bavariya, Pfalz, Niderland və Zelandiya, İsveç (Danimarka və Norveç ilə), Macarıstan (Rumıniya ilə), Bohemiya, Köln elektoratlığı və Yunanıstanı idarə etmiş alman sülaləsidir. Ailənin üç üzvü Müqəddəs Roma İmperiyasının imperatorları seçilib. 1805-ci ildə yaradılan və 1918-ci ilə qədər mövcud olan Bavariya Krallığı üzərində əsas hakimiyyətə sahib olublar.

## Ədəbiyyat

* Family tree of the Counts of Scheyern-Wittelsbach-Dachau-Valley, from a lecture by Prof. Schmid: *Bayern im Spätmittelalter*, winter 1996/97
* 239
* Otto I at genealogie-mittelalter
* Otto II at genealogie-mittelalter (give a different date of death)
* Otto III at genealogie-mittelalter
* 
* 
* Johannes Rietstap: 
* Johannes Rietstap: 
* Johannes Rietstap: 
* Johannes Rietstap: 
*
Georq fon Hertlinq

**Georg fon Hertlinq** (, 1914-cü ildən **Qraf Hertlinq)** (31 avqust 1843 - 4 yanvar 1919) — Katolik Mərkəz Partiyasından alman siyasətçisi idi. O, Bavariyanın xarici işlər naziri və baş naziri sonra Almaniya İmperiyasının kansleri və 1 noyabr 1917-ci ildən 30 sentyabr 1918-ci ilə qədər Prussiyanın baş naziri idi. O, iki vəzifəni tutan ilk partiya siyasətçisi idi; qalanların hamısı partiyasız idi.

Hertlinqin katolikliyi onun həm akademik, həm də siyasi həyatında mühüm rol oynamışdır. O, Mərkəz partiyasının mühafizəkar qanadına mənsub idi və hökuməti imperatordan çox parlamentin iradəsindən asılı vəziyyətə gətirmək istiqamətində hərəkətlərə müqavimət göstərirdi, bu, Birinci Dünya müharibəsinin son aylarında öz hökumətinin devrilməsinə səbəb oldu.

## İstinadlar
Otto Ritter fon Dandl

**Otto Ritter fon Dandl** (13 may 1868, Straubinq - 20 may 1942) — Bavariya krallığının son baş naziri olan bavariyalı siyasətçi və hüquqşünas idi. Krallığın ləğvindən sonra fon Dandl 1919-cu ildə Vürtsburqda vergi departamentinin direktoru vəzifəsinə keçərək dövlət qulluğunda qaldı. 1929-cu ildən 1933-cü ilə kimi o, Münhendə eyni vəzifəni tutub.
Bolqarlaşdırma

**Bolqarlaşdırma** () — Bolqarıstan mədəniyyətinin bolqar etnik məkanından kənara yayılması. **Bolqaristanlılaşdırma** () olaraq da bilinir.

## Tarixi
Bir sıra hökumət siyasətləri, o cümlədən 1980-ci illərdə keçmiş kommunist rəhbərliyinin Bolqarıstanın türk əhalisini assimilyasiya etmək cəhdi də daxil olmaqla, bolqarlaşdırmaya nümunə hesab olunur. Bolqarıstan tarixinin kommunist hakimiyyəti dövründə əsasən Bolqarıstanın şərqində yaşayan türk azlığı 1984-cü ildə Todor Jivkovun hakimiyyəti zamanı türk və ya ərəb mənşəli adlardan bolqar dilindəki adlara keçmək məcburiyyətində qalmışdılar. O vaxtlar, eləcə də indiki dövrdə bu siyasətin tərəfdarları bunu "Dirçəliş prosesi", tənqidçilər isə "qondarma Vozroditelen prosesi" adlandırırlar. Türk mədəniyyəti və dili ilə yanaşı, islam inancları da təzyiqə məruz qalmışdır. Arqument o idi ki, Bolqarıstanın türk əhalisi əslində Osmanlı hakimiyyəti dövründə müsəlmanlığı qəbul etməyə məcbur edilən bolqarlar idi. Bu layihə genişmiqyaslı etirazlar, beynəlxalq təzyiqlər və terrorizm halları şəklində güclü müqavimətlə üzləşmişdir. Kommunist hakimiyyətinin süquta uğramasından sonra insanlar əvvəlki adlara qayıtmaqda və ya istədikləri başqa adları qəbul etməkdə sərbəst idilər. Bəzi insanlar hər iki adlarından istifadə etməyə davam etmişdir.

Bolqarlaşdırma Bolqarıstanda əsasən assimilyasiya olunmuş rumınlara da təsir etmişdir.

## İstinadlar
Təzəabad (Bicar)

**Təzəabad** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 158 nəfər yaşayır (29 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
Axuryan su anbarı

**Axuryan (Arpaçay) su anbarı** (, ) — Ermənistan-Türkiyə sərhəddində, Axuryan çayının aşağı axınında yerləşən su anbarı. SSRİ və Türkiyə arasında 1973-cü ildə imzalanmış razılaşmaya əsasən inşa edilmişdir, 1980-ci ildə istismara verilmişdir. Uzunluğu 20 km (sərhəd boyunca), su həcmi 525 mln m³-dur. Sərhəddin hər iki tərəfindəki 104 min hektar əkin sahəsinin suvarılması üçün istifadə olunur. Su anbarını tədqiq edən "Geofon" ekoloji təşkilatının rəhbəri Levon Martirosyanın verdiyi məlumata görə anbardakı su ağır metallar və zəhərli maddələr ilə ciddi şəkildə çirkləndirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yunanıstan türkləri

**Yunanıstan türkləri** — Yunanıstanda yaşayan türk əhalisi. Onlar bir neçə qrupa bölünür:

* Qərbi Frakiya türkləri
* Dodekanes türkləri

İndiki dövrdə Yunanıstanda vətəndaşlıq hüquqlarını itirən və nümayəndələri Lozanna mübadiləsi nəticəsində Türkiyəyə köçmək məcburiyyətində qalan bəzi mühüm türk icmaları aşağıdakılardır:

* Krit türkləri
* Saloniki türkləri

## İstinadlar
Fulad

* Fulad Mirzə — Əmir İsfahanın azyaşlı oğlu.
* Fulad FK — İranın Əhvaz şəhərinin futbol klubu.
* Zaqe Fulad (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Vəli İsrafilov

**Vəli Rəşadət oğlu İsrafilov** () — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.

## Həyatı
Vəli İsrafilov 2002-ci il oktyabrın 18-də Rusiyanın Tümen şəhərində anadan olub. Əslən Masallı rayonundan olan Vəli İsrafilov, 2008-ci ildən idmanla məşğul olur.

## Karyerası
Vəli İsrafilov 2019-cu ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Dünya Çempionatında 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirində bürünc medala sahib oldu.

2020-ci ildə isə Vəli İsrafilov Funşal şəhərində (Portuqaliya) Avropa Çempionatında mübarizə apardı və 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirinin qalibi oldu.

Vəli İsrafilov 2021-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Vəli İsrafilov 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirdə mübarizə apardı. 8 idmançının mübarizə apardığı final mərhələsində Vəli İsrafilov 1:04.86 dəqiqə nəticə göstərdi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu. Vəli İsrafilov həm də 2016-cı ildə Belarus nümayəndəsi Vladimir İzotu tərəfindən müəyyən olunan Paralimpiya rekordunu (1:06.82) da yenilədi.

Daha sonra Vəli İsrafilov 100 metr məsafəyə batterflay üsulu ilə üzmə turnirində mübarizə apardı. Beş idmançının mübarizə apardığı təsnifat mərhələsində Vəli İsrafilov 1:10.58 dəqiqə nəticə göstərdi və beşini pillənin sahibi oldu. Bu nəticələrə əsasən sadəcə Vəli İsrafilov final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Vəli Rəşadət oğlu İsrafilov 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Vəli İsrafilov 2022-ci ildə Madeyra şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Dünya Çempionatında 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmə turnirində qızıl medala sahib oldu.

İsrafilov 2024-cü ildə Parisdə keçirilmiş Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə aparmış, 100 metr məsafəyə brass üsulu ilə üzmədə 1:05:35 nəticə ilə bürünc medal qazanmışdır. O, Prezident İlham Əliyevin 10 sentyabr 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu ilə təltif edilmişdir. Prezidentin eyni tarixli digər bir sərəncamı ilə həmçinin ona 2024 Yay Paralimpiya Oyunlarında üçüncü yeri tutduğuna görə 50 000 manat, məşqçisinə isə 25 000 manat pul mükafatı verilib.

## İstinadlar
Məmmədtağı Qəniyev

**Məmmədtağı Qasım oğlu Qəniyev** (9 may 1907, Şamaxı - 24 may 1979, Bakı) ― baytarlıq elmləri doktoru (1944), professor, mikrobioloq, epizootoloq, dövlət xadimi, pedaqoq, Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1958), SSRİ Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının üzvü, Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1962).
## Həyatı
Məmmədtağı Qəniyev 9 may 1907-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. 1920-ci ildə S.Orconikidze adına hərbi hazırlıq məktəbinə daxil olmuş, 1926-cı ildə oranı bitirmişdir. Elə həmin il Leninqrad hərbi rabitə məktəbinə göndərilmişdir. Lakin sağlamlığı ilə əlaqədar 1927-ci ildə hərbi təhsildən azad edilmiş və Bakıya qayıtmışdır. 1928-ci ildə M.Ə.Sabir adına orta məktəbi bitirən Məmmədtağı Qəniyev 1928-1932-ci illərdə Zakfederasiya adına Yerevan Baytar-Zootexnika İnstitutunda ali təhsil almışdır. 

## Əmək fəaliyyəti
Məmmədtağı Qəniyev 1932-1959-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda Mikrobiologiya kafedrasının dosenti və direktoru vəzifəsini icra etmişdir. O, 1943-1947-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq Stansiyasının direktoru, 1947-1955-ci illərdə direktor müavini, 1955-1970-ci illərdə isə həmin stansiyanın əsasında yaradılmış institutun direktoru olmuşdur. Daha sonra 1970-1971-ci illərdə Zoologiya İnstitutunda mikrobiologiya bölməsinin, 1971-ci ildən isə həmin bölmənin böyük elmi işçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Məmmədtağı Qəniyev 1936-cı ildə baytarlıq üzrə fəlsəfə, 1944-cü ildə elmlər doktorluğu dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1958-ci ildə SSRİ Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının, 1962-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir. Məmmədtağı Qəniyevin əsas elmi fəaliyyəti iribuynuzlu heyvanlarda pas­terel­lyoz xəstəliyinin tədqiqi ilə bağlı olmuşdur. Belə ki hazırlanan vaksin 1949-cu ildən sənaye miqyasında kütləvi istehsal edil­məyə başlan­mışdır. Sonralar vaksinin daha effektli variantı hazırlanmış, 1966-cı ildə keç­miş SSRİ Kənd Təsəsrrüfatı Nazirliyi tərəfindən müsbət rəy alınaraq preparat kimi təsdiq olunmuş və geniş şəkildə tətbiq edilmişdir. 

Eyni zamanda Məmmədtağı Qəniyev Ə. Ənnağıyev ilə birlikdə listerioz xəstəliyinə qarşı vaksin təklif etmiş və bu vaksin 1965-ci ildə keçmiş SSRİ Kənd Təsəsrrüfatı Nazir­liyinin Elmi Texniki Şurası tərəfindən təsdiq edilərək və kütləvi istehsalına başlanmışdır. Akademik M.Q.Qəniyevin arasında monoqrafiya və dərsliklər olan 200-dən artıq elmi əsəri nəşr olunmuşdur. Alimin 1933-cü ildə "Mikrobiologiyanın əsasları" adlı dərsliyi işıq üzü görmüşdür. Məmmədtağı Qəniyevin rəhbərliyi ilə 36 fəlsəfə və elmlər doktoru hazırlanmışdır.

## Ölümü
Məmmədtağı Qəniyev 24 may 1979-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. 

## Mükafatları
* "Şərəf nişanı" ordeni; 
* "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni; 
* Əməkdar elm xadimi (1958);

## İstinadlar
Billi Von

**Billi Von** ( ; ) —  Amerikalı müğənni və musiqiçi, aranjimançı, estrada orkestrinin dirijoru.

Musiqiçinin AllMusic tərcümeyi-halının müəllifi Vonu "1950-ci illərin və 1960-cı illərin əvvəllərinin ən məşhur qrup rəhbərlərindən və pop aranjimançılarından biri" adlandırır və iddia edir ki, rok-n-roll dövründə "həqiqətən də hər hansı digər qrup rəhbərindən daha çox hitləri var idi"  .

## Diskoqrafiya

* *Bax: vikipediyanın ingilis bölməsində " [[:en:Billy Vaughn#Discography|Billy Vaughn § Discography]] " məqaləsinə.*

## İstinadlar
Amifenazol

***Amifenazol*** (Daptazil) — əsasən barbiturat və ya opiatın həddindən artıq dozası üçün antidot kimi tənəffüs stimulyatorudur və adətən bemeqrid ilə yanaşı, digər sakitləşdirici dərmanlardan zəhərlənmə zamanı və tənəffüs çatışmazlığının müalicəsində istifadə olunur. Amifenazol xüsusilə faydalı hesab olunur, çünki o, morfinin yaratdığı sakitləşdirici təsir və tənəffüs depressiyasına qarşı ola bilər, lakin analjeziyaya daha az təsir göstərir. Baxmayaraq ki, o, əsasən doksapram kimi daha təsirli tənəffüs stimulyatorları və nalokson kimi spesifik opioid antaqonistlər ilə əvəz edilmişdir, bəzi ölkələrdə tibbdə hələ də nadir hallarda istifadə olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
# Worlock A (November 1956). "Barbiturate poisoning treated with amiphenazole and bemegride". British Medical Journal. 2 (5001): 1099–101. doi:10.1136/bmj.2.5001.1099. PMC 2035840. PMID 13364395.
# ^ Mears GW (March 1958). "Massive doses of bemegride and amiphenazole in treatment of barbiturate poisoning". British Medical Journal. 1 (5073): 757–8. doi:10.1136/bmj.1.5073.757. PMC 2028148. PMID 13510792.
# ^ Dotevall G, Herner B (August 1957). "Treatment of acute primidone poisoning with bemegride and amiphenazole". British Medical Journal. 2 (5042): 451–2. doi:10.1136/bmj.2.5042.451. PMC 1961943. PMID 13446511.
# ^ Rowell NR (February 1957). "Treatment of glutethimide poisoning with bemegride and amiphenazole". Lancet. 272 (6965): 407–9. doi:10.1016/s0140–6736(57)90466-x. PMID 13407028.
# ^ Little GM (January 1962). "Use of amiphenazole in respiratory failure". British Medical Journal. 1 (5273): 223–6. doi:10.1136/bmj.1.5273.223. PMC 1957266. PMID 14465883.
# ^ Mckeogh J, Shaw FH (January 1956). "Further experience with amiphenazole and morphine in intractable pain". British Medical Journal. 1 (4959): 142–4. doi:10.1136/bmj.1.4959.142. PMC 1978927. PMID 13276651.
# ^ Gershon S, Bruce DW, Orchard N, Shaw FH (August 1958). "Amiphenazole and morphine in production of analgesia". British Medical Journal. 2 (5092): 366–8. doi:10.1136/bmj.2.5092.366. PMC 2025982. PMID 13560868.
# ^ Gairola RL, Gupta PK, Pandley K (January 1980). "Antagonists of morphine-induced respiratory depression. A study in postoperative patients". Anaesthesia. 35 (1): 17–21. doi:10.1111/j.1365–2044.1980.tb03714.x. PMID 6994518.
# ^ O'Neill WM (1994). "The cognitive and psychomotor effects of opioid drugs in cancer pain management". Cancer Surveys. 21: 67–84. PMID 8565000.
Bifonazol

***Bifonazol*** - (digər adı Canespor [1]) məlhəm şəklində istifadə edilən imidazol antifungal dərmandır.
1974-cü ildə patentləşdirilmiş və 1983-cü ildə tibbi istifadə üçün təsdiq edilmişdir. [2] Onikomikozun müalicəsi üçün karbamid ilə birləşmələri də mövcuddur.
## Mənfi təsirləri
Ən çox görülən mənfi təsiri tətbiq olunan nahiyədəki yanma hissidir. Həmçinin qaşıntı, egzema və ya dəri quruluğu kimi digər əlavə təsirlərə də  səbəb olur. [3] Bifonazol laboratoriya şəraitində təsirli bir aromataza inhibitorudur. [4] [5]
## Farmakologiyası
### Fəaliyyət mexanizmi
Bifonazol ikili fəaliyyət rejiminə malikdir. HMG-CoA inhibisyası ilə birlikdə 24-metilendihidrolanostirolun desmetilstirola çevrilməsi iki nöqtədə göbələklərin ergosterol biosintezinə mane olur. Bu, dermatofitlərə qarşı funqisid xassələrini  təmin edir və bifonazolu digər antifungal dərmanlardan fərqləndirir. [3] [6]
## Farmakokinetikası
Tətbiqindən altı saat sonra bifonazolun qatılığı epidermisin xarici təbəqəsində 1000&nbsp;µg / sm³ , dermisin ən üst təbəqəsində 5&nbsp;µg / cm³-dir. [3]
## İstinadlar
# International Drug Names: Bifonazole.
# ^ Fischer J, Ganellin CR (2006). Analogue-based Drug Discovery. John Wiley & Sons. p.&nbsp;502. ISBN 9783527607495.
# ^ Jump up to:a b c Haberfeld H, ed. (2015). Austria-Codex (in German). Vienna: Österreichischer Apothekerverlag. Canesten Bifonazol-Creme.
# ^ Trösken ER, Fischer K, Völkel W, Lutz WK (February 2006). "Inhibition of human CYP19 by azoles used as antifungal agents and aromatase inhibitors, using a new LC-MS/MS method for the analysis of estradiol product formation". Toxicology. 219 (1–3): 33–40. doi:10.1016/j.tox.2005.10.020. PMID 16330141.
# ^ Egbuta C, Lo J, Ghosh D (December 2014). "Mechanism of inhibition of estrogen biosynthesis by azole fungicides". Endocrinology. 155 (12): 4622–8. doi:10.1210/en.2014-1561. PMC 4239419. PMID 25243857.
# ^ Berg D, Regel E, Harenberg HE, Plempel M (1984). "Bifonazole and clotrimazole. Their mode of action and the possible reason for the fungicidal behaviour of bifonazole". Arzneimittel-Forschung. 34 (2): 139–46. PMID 6372801.
Səhnə işıqları (film, 1952)

**Səhnə işıqları** (ing: **Limelight**) — 1952-ci ildə Çarli Çaplinin prodüseri, rejissoru olduğu və baş rolda oynadığı filmdir. Filmin musiqisi də Çaplin tərəfindən bəstələnmiş və filmdə baş rolu Çaplin Claire Bloom ilə bölüşmüşdür. Filmdə Baster Keaton da rol almışdır. Filmdə *Claire Bloom*un rəqs səhnələrini onun əvəzinə Melissa Hayden canlandırmışdır.

## Süjet xətti

Calvero zamanla unudulmuş və nüfuzdan düşmüş keçmiş görkəmli komediyaçıdır. Bir gün sərxoş halda motelə qayıdanda aşağıda yaşayan gənc qızı intihar etməkdən xilas edir. Evində bir müddətlik də olsa könülsüz formada bu qızı saxlamaq məcburiyyətində qalır, lakin Tereza/Terri adlı bu gənc qız onun yaşaması üçün yeni bir ümidə çevrilir. Balerina olan Tereza, isterik krizinə görə bir müddət yatağa məhkum olsa da, Calveronun köməyi ilə günü-gündən yaxşılaşır.

Terrinin həyatına gətirdiyi təravətlə canlanan Kalvero yenidən teatrda iş axtarmağa başlayır; lakin bu onun düşündüyü qədər də asan deyildir. Dəyişən zamanla Kalveronun komediya hissi köhnəlir və onu yeni bir şeylə əvəz edə bilmir, ona görə də tapdığı bir neçə işdə də müvəffəqiyyət qazana bilmir. Əslində yuxularında həmişə yeni fikirlər tapır, lakin oyananda isə onları xatırlaya bilmir.

Terriyə verdiyi cəsarət sayəsində gənc qız yenidən səhnəyə qayıdır və o, istedadlı olduğu üçün qısa bir müddət ərzində yenidən iş tapır; hətta zamanla məşhurlaşır. Kalvero da onunla eyni tamaşada iştirak edir. Lakin Terrinin əvvəllər sevdiyi gənc musiqiçi ilə yenidən görüşməsi ​​və Kalveronun klounluq etdiyi bu tamaşada təsadüfən o qədər də müvəffəqiyyətli olmadığını öyrənməsi ilə Kalvero Terrini tərk edir və yoxa çıxır. Məqsədi ona aşiq olan Terrinin həyatını çətinləşdirməməkdir. Onun öz yaşındakı bir musiqiçi ilə birlikdə olmasını və karyerasını davam etdirməsini istəyir. Özü isə küçə musiqisi ilə küçələrdə yaşayır. Lakin onu həqiqətən sevən və onunla evlənmək istəyən Terri onu yeniden tapır və Kalveronun teatrda keçmişdəki şöhrətli günlərini xatırladacaq son bir tamaşa göstərməyə inandırır.

Kalvero son dəfə səhnədə özünü göstərməkdə qərarlıdır. O, köhnə dostlarından biri (Baster Keaton) ilə səhnədə nümayiş etdirdiyi qısa şousu ilə böyük alqışlar qazanır və illərdir üzünə gülməyən bəxti yenidən onun üzünə gülür . Lakin onun ürəyi bu qədər təzyiqə tab gətirmir və tamaşanın sonunda infarkt keçirir. Bunu tamaşaçılara bildirmir, lakin onun halı getdikcə pisləşir. Onun ardınca səhnəyə çıxan Terrini seyr edərkən ölür.

## İstinadlar
Humaşah Sultan (III Mehmedin qızı)

**Bəyxan Sultan** () — Osmanlı sultanı III Mehmedın qızı.

Bəyxan Sultan III Mehmedin böyük uşağı və Handanın qızı idi. O, heç vaxt tarixçilər tərəfindən rəsmi olaraq təsdiqlənmir, lakin bəzi məlumatlar onun çox güman ki, III Mehmedin qızı olduğunu göstərir. Avstriya səfiri onun on səkkiz yaşına yaxın olduğunu və atasının böyük qardaşının ölümündən sonra onu evləndirməyi planlaşdırdığını qeyd edib. O, Şahzadə Osman və Əhmədin öz bacısı olduğunu da bildirib. O, böyük ehtimalla 1604-cü ildə Tiryaki Həsən Paşa ilə (1611-ci ildə vəfat edib), sonra isə Maraşlı Xəlil Paşa ilə (1629-cu ildə vəfat edib) evlənmişdir. O, son olaraq Niğdəli Mustafa Paşa ilə ailə həyatı qurub.

## Mənbə
Ümmügülsüm Sultan (III Mehmedin qızı)

**Ümmügülsüm Sultan** (d. 1596 - ö. ?) — Osmanlı sultanı III Mehmedin qızı.

Ümmügülsüm Sultan III Mehmedin və Handanın qızı idi.
1622-ci ildə onun subay olduğu və yaşı iyirmidən çox olduğu qeyd edildiyi kimi, o, artıq bir dəfə evlənmiş olmalıdır; ilk evliliyi Buda valisi Kadızadə Əli Paşa (vəfatı 1616) ilə olmuşdur. Səfirlər Paşanın təxminən 50 yaşında olduğunu və Sultan Əhmədin özündən kiçik olan öz bacısı ilə evli olduğunu qeyd ediblər. Sultan İbrahimın dövründə 1648-ci ilin ortalarında vəfat edən Murad Paşa Herceqoviç ilə evləndi. 1649-cu ilin fevralından etibarən hərəm dəftərlərində onun artıq müəyyən bir Xəlil paşa ilə yenidən evləndiyi qeyd olunur. 1650-cı illərdə öldü.

## İstinadlar
Ağdam Sənaye Parkı

**Ağdam Sənaye Parkı** Ağdam şəhərində yerləşən, 190 hektar ərazini əhatə edən sənaye parkıdır.

Ağdam Sənaye Parkının fəaliyyətinin təşkili, idarə edilməsi və inkişafı ilə bağlı tədbirləri Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindəki İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi həyata keçirir.

## Tarix

İşğaldan azad olunmuş Ağdam rayonunun əlverişli coğrafi mövqeyi, sosial-iqtisadi inkişaf imkanları, yük axınlarının gələcək təmərküzləşməsi və digər mühüm logistika potensialının mövcudluğu rayonda müasir infrastruktura malik sənaye parkının yaradılmasını zəruri edir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mayın 28-də Ağdam Sənaye Parkının təməlini qoydu

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi tərəfindən yaradılan bu park Azərbaycan ərazisində beşinci Sənaye Parkı olacaq.

## Fəaliyyət

Sənaye Parkı qida sənayesi, kiçik sənaye və xidmət, iri sənaye müəssisələri, sosial və texniki zonalar, TIR parkı, tikinti materiallarının satışı bazası hissələrinə bölünəcək. 

Burada tikinti materiallarının istehsalı müəssisələrinin yaradılması, kənd təsərrüfatı məhsullarının qablaşdırılmasının, meyvə-tərəvəz konservlərinin, ət və süd məhsullarının, şərab, yem, gübrə istehsalı və emalının, eyni zamanda, xidmət sahələrinin, soyuducu kameraların təşkili də planlaşdırılır.

Sənaye Parkının rezidentləri qeydiyyata alındıqları tarixdən 10 il müddətinə əmlak vergisindən, torpaq vergisindən, gəlir və ya mənfəət vergisindən, istehsal məqsədilə idxal etdikləri texnikanın, texnoloji avadanlıqların və qurğuların idxalı zamanı ƏDV-dən və 7 il müddətinə gömrük rüsumlarından azad olunacaqlar. Sənaye Parkının rezidentlərinə əlavə güzəştlərin (xüsusi güzəştli bank kreditlərinin təmin olunması, sosial sığorta ödənişlərin subsidiyalaşdırılması, kommunal xidmətlərin endirimli tariflə təklif edilməsi, xammal idxalında gömrük və ya ƏDV güzəştləri) də verilməsi nəzərdə tutulur.  

## Təchizat

Subartezian quyusundan Sənaye Parkının sosial zonasına su xətləri çəkilib, işıqlandırılmasında günəş enerjisindən qidalanan panellərdən istifadə edilir. Əraziyə 10 kV-luq elektrik xətti çəkilib və 630 kV-luq komplekt transformator məntəqəsi quraşdırılıb. Belə ki, işğaldan azad olunduqdan sonra Ağdam şəhərində ilk elektrik enerjisi və su təchizatı sistemi Ağdam Sənaye Parkının ərazisində quraşdırılıb.  

190 hektar sahəni əhatə edən Sənaye Parkının ərazisi mina və partlamamış hərbi sursatlardan tam təmizlənib 

## Rezidentlər

17 fevral 2022-ci il tarixinə olan məlumata əsasən beş şirkətə sənaye parkının rezidenti statusu verilib: “Dadaş-N” MMC, “Veliev” MMC, “Smartpoint” MMC, "Ağ Tekstil" MMC və "Ram Beynəlxalq Nəqliyyat və Ticarət" MMC. 5 rezidentinin sərmayələri 37 milyon manata yaxın həcmdə qiymətləndirilir  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Lüdviq (Bavariya kralı)

**II Lüdviq** (; 25 avqust 1845 – 13 iyun 1886) — 1864-cü ildən 1886-cı ildə ölümünə qədər Bavariya kralı idi. Onu bəzən **Qu quşu Kralı** və ya **Nağıl Kralı** () adlandırırlar. O, həmçinin Reyn palatin-qrafı, Bavariya hersoqu, Frankoniya hersoqu və Şvabiyada hersoq titullarını daşıyırdı.

Lüdviq 1864-cü ildə 18 yaşında taxta çıxıb. İki il sonra Bavariya və Avstriya Prussiyaya qarşı cəmi bir neçə həftə davam edən müharibə etdi və bu müharibəni itirdilər. Lakin 1870-ci il Fransa–Prussiya müharibəsində Bavariya Fransaya qarşı uğurlu müharibədə Prussiyanın tərəfini tutdu. Lüdviqin Almaniyanın birləşdirilməsini dəstəkləməməsinə baxmayaraq, Bavariya və digər 21 monarxiya yeni Alman İmperiyasının () bir hissəsi oldu, Prussiya kralı və Lüdviqin dayısıoğlu I Vilhelm Alman İmperatoru tituluna yiyələndi. Yeni konstitusiyaya əsasən, Bavariya imperiya daxilində böyük dərəcədə muxtariyyəti saxladı.

Lüdviq gündəlik dövlət işlərindən getdikcə ekstravaqant bədii və memarlıq layihələrinin xeyrinə geri çəkildi. O, dəbdəbəli sarayların tikintisini tapşırıb: Noyşvanştayn qəsri, Linderhof sarayı və Herrenkimze qəsri onlardna ən məşhurlarıdır. O, həm də bəstəkar Rixard Vaqnerin sadiq himayədarı idi. Lüdviq bütün şəxsi kral gəlirlərini (dövlət vəsaiti olmasa da) bu layihələrə xərclədi, geniş borc aldı və nazirlərinin onu dayandırmaq üçün bütün cəhdlərinə qarşı çıxdı. Bu israfçılıqdan onu dəli elan etmək üçün ona qarşı istifadə edildi, bu ittihamın həqiqiliyi o vaxtdan bəri araşdırılır. Lüdviq 12 iyun 1886-cı ildə həbs olundu və faktiki olaraq vəzifəsindən azad edildi və sonrası gün o və həkimi ölü tapıldı. Onun ölümünün intihar olduğuna qərar verildi, lakin bu da mübahisəlidir. Bu gün onun memarlıq və bədii irsi Bavariyanın ən mühüm turistik yerlərinin çoxunu əhatə edir.

## İstinadlar
Aişə Sultan (III Mehmedin qızı)

**Aişə Sultan** (d. 1588 — ö. 1628) — Osmanlı sultanı III Mehmedın qızı.

Aişə Sultan III Mehmedin və Handanın qızı idi. O, ilk dəfə uşaq ikən vəfat edən iki oğlu və bir qızı olan Destari Mustafa Paşa ilə evləndi. Mustafa Paşa 1610-cu ildə vəfat etdikdən sonra 1613-cü ildə Qazi Xosrov Paşa ilə yenidən evləndi. Öləndə Şahzadə külliyəsi birinci əri və uşaqlarının yanında dəfn edildi.

## Mənbə
II Maksimilian (Bavariya kralı)

**II Maksimilian** (28 noyabr 1811 - 10 mart 1864) — 1848-1864-cü illər arasında Bavariya kralı olaraq hökm sürmüş alman zadəgan. Atası I Lüdviqdən fərqli olaraq, Maksimilian çox populyar idi və şəxsi israfçılıqdan daha çox hökumətin işinə maraq göstərirdi. 1848-ci il Alman İnqilabı zamanı taxta çıxan kral Maksimilian öz dövlətində sabitliyi bərpa etdi. Onun hakimiyyətinin qalan hissəsi Almaniyanın birləşdirilməsi uğrunda müharibələr zamanı Bavariyanın müstəqilliyini qorumaq və paytaxtı Münhen şəhərini mədəni və təhsil şəhərinə çevirmək cəhdləri ilə səciyyələnir.

## İstinadlar
I Lüdviq (Bavariya kralı)

**I Lüdviq** və ya **I Lüdovik** (; ) — 1825-ci ildən 1848-ci il inqilablarına qədər Bavariya kralı idi. Hələ vəliəhd olanda Napoleon müharibələrində iştirak etmişdi. Kral kimi o, Mayn və Dunay çayları arasında Lüdviq kanalını işə salaraq Bavariyanın sənayeləşməsini təşviq etmişdi. 1835-ci ildə Fürs və Nürnberq şəhərləri arasında ilk dəfə onun dövlətində dəmir yolu tikildi. Onun təşəbbüsü ilə Bavariya 1834-cü ildə Zollverein iqtisadi ittifaqına qoşuldu. Fransada 1830-cu il İyul İnqilabından sonra Lüdviqin əvvəlki liberal siyasəti getdikcə repressiv xarakter aldı. 1844-cü ildə Bavariyada pivə iğtişaşları baş verdi. 1848-ci il inqilabları zamanı kral tələbələrin və orta təbəqələrin artan etirazları və nümayişləri ilə üzləşdi. 20 mart 1848-ci ildə o, böyük oğlu Maksimilianın xeyrinə taxtdan imtina etdi.

Lüdviq taxtdan əl çəkdikdən sonra daha iyirmi il yaşadı və nüfuzunu qorudu. Qədim Yunanıstan və İtaliya İntibahının pərəstişkarı olan Lüdviq incəsənətə himayədarlıq etdi və xüsusilə Münhendə bir neçə neoklassik binaları istifadəyə verdi. O, erkən Alman və Erkən Hollandiya dövrlərinə aid rəsmləri, eləcə də Yunan-Roma heykəllərini toplayan həvəskar sənət kolleksiyaçısı idi.

## İstinadlar
Berq hersoqluğu

**Berq hersoqluğu** — Almaniyanın indiki Reyn vilayətində yerləşən tarixi dövlət idi - əvvəlcə bir qraflıq, daha sonra hersoqluq olmuşdu. Paytaxtı Düsseldorf idi. 12-ci əsrin əvvəllərindən 19-cu əsrə qədər müstəqil bir siyasi qurum kimi mövcud olmuşdur.

## İstinadlar
Pfals-Çvaybrükgen sülaləsi

**Pfals-Çvaybrükgen sülaləsi** () Vittelsbax sülaləsinin bir qolu olub Pfals-Çvaybrükgen hersoqluğunu idarə etmiş sülalədir.
Pfals-Çvaybrükgen hersoqluğu

**Pfals-Çvaybrükgen** () və ya **Çvaybrükgen Qraf-Palatinliyi**, Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkibinə daxil olmuş tarixi dövlətdir. Paytaxtı Çvaybrükgen () idi. Onun idarə edən Pfals-Çvaybrükgen sülaləsi, Vittelsbax sülaləsinin bir qolu, eyni zamanda 1654–1720-ci illərdə İsveçi idarə edən hakim sülalə idi.

## Qurulması
Pfals-Çvaybrükgen, 1444-cü ildə, Zimmern-Çvaybrükgen qrafı Stefan onun ərazisini, Pfals-Zimmern və Çvaybrükgen'i iki oğlu arasında bölüşdürdükdə, ayrıca bir knyazlıq olaraq qurulmuşdu. Stefanın qərarına görə kiçik oğlu I Lüdviq Çvaybrükgün qraflığını və Veldenz qraflığını aldı. Böyük oğlu Frederik isə Pfals-Zimmerni almışdı. Bu torpaqlar Stefana 1453-cü ildə atası Almaniya kralı III Rupert sayəsində keçmişdi. Həmin ildə Stefan Veldenz qraflığını qayınatası III Fridrixdən miras almışdı. Stefanın titulları arasında "Bavariyada hersoq" da var idi ki, hər iki oğul bu titullardan istifadə etmək hüququnu miras aldılar, buna görə də yeni yaranan qraflıqlar bəzən hersoqluq kimi təsvir edilirdi. Pfals-Çvaybrükgen 1797-ci ildə Fransa tərəfindən ilhaq edildikdən sonra mövcudluğunu dayandırdı. 1815-ci ildə Vyana Konqresindən sonra onun bəzi hissələri sonuncu kürfürst, Bavariya kralı Maksimilian I İosifə qaytarıldı.

## Ərazisi
Pfals-Çvaybrükgen 1444-cü ildə yaradılanda Veldenz qraflığından çıxarılmış Armshaym, Landsburq, Lauterekken, Lixtenberq, Mayzenhaym və Veldenz bölgələrini ibarət idi. Bu ərazilərə 1459-cu ildə Pfalz-Zimmerdən Falkenburq qalası, Quttenberq, Hasslox, Kirkel, Lambshaym, Oqqershaym, Vacenhaym, Veqelnburq və Çvaybrükgen əlavə edildi.

## Qraf və hersoqları
# Stefan (1410–1459)
# I Lüdviq (1459–1489)
# Kaspar (1489–1490)
# Aleksandr (1489–1514)
# II Lüdviq (1514–1532)
# Volfqanq (1532–1569)
# I İohann (1569–1604)
# II İohann (1604–1635)
# Fridrix (1635–1661)
# Fridrix Lüdviq (1661–1681)
# I Karl (1681–1697) — həmçinin İsveç kralı (XI Karl adı ilə)
# II Karl (1697–1718) — həmçinin İsveç kralı (XII Karl adı ilə)
# Qustav (1718–1731)
# I Kristian (1731/34–1735) — həmçinin Pfals-Çvaybrükgen-Birkenfeld qrafı (III Kristian adı ilə)
# II Kristian (1731/34–1735) — həmçinin Pfals-Çvaybrükgen-Birkenfeld qrafı (IV Kristian adı ilə)
# Karl Avqust (1775–1795)
# Maksimilian İosif (1795–1805)

## İstinadlar
Pfals-Çvaybrükgen-Kliburq sülaləsi

**Pfals-Çvaybrükgen-Kliburq sülaləsi** Pfals-Çvaybrükgen sülaləsinin bir qolu olub Çvaybrükgen palatin-qraflığı və İsveç krallığını idarə etmiş bir sülalədir.

## Hersoqları

## Kralları
Osmanlı qəhvəxanası

**Osmanlı qəhvəxanası** və ya **Osmanlı qəhvə evi** — Qəhvə və çaydan əlavə müxtəlif sərinləşdirici içkilərin və qəlyan kimi tütün məmulatlarının təqdim olunduğu, stolüstü oyunların oynanıldığı, söhbətlərin və bir çox müxtəlif fəaliyyətlərin keçirildiyi məkandır.

Kafe və barlardan fərqli olaraq, belə məkanlarda yeməklər ümumiyyətlə təqdim edilmir və spirtli içkilərdə xüsusi üstünlük təşkil etmir. Xüsusilə müsəlman cəmiyyətlərində qəhvəxanalar kifayət qədər geniş bir formada yayılmışdır. XVI əsrdən bəri qəhvəxana Yaxın Şərq ölkələrində kişilərin yığışdığı, kofe kimi içkilər içdiyi, söhbət etdiyi, kitab oxuduğu və müxtəlif stolüstü oyunlar oynadığı yerlərdən biri olmuşdur.

Qəhvəxanalar həm də bəzi ədəbi, siyasi və bədii formalaşmaların doğulmasına da yol açmışdır; Onlar həm də sosial problemlərin müzakirə olunduğu mədəniyyət məkanı kimi fəaliyyət göstərirdilər və bu səbəbdən onları **“söhbətxana”** və ya **“qiraətxana”** da adlandırırdılar.

## Mənşəyi

Qəhvə sözü türkcəyə ərəbcədəki مقهى (qəhvə) sözündən gəlmişdir. Bu sözün ilkin mənşəyinin isə Efiopiyanın Kaffa regionundan götürüldüyü düşünülür. Xana (ev) sözü isə fars mənşəlidir.

Osmanlı tarixçisi İbrahim Peçevinin qeydlərinə görə, İstanbulda ilk kafe açıldıqdan sonra bu söz bir çox dildə formasını dəyişdirərək işlədilmişdir: fransızca, portuqalca: café, ispanca: cafetería və ya café; İtalyanca: caffè, almanca: café və s.
Musiqi məkanı

**Musiqi məkanı** — konsert və ya musiqi şouları üçün istifadə olunan istənilən məkandır. Musiqi məkanları, xalq musiqisi ifaları üçün nəzərdə tutulmuş kiçik qəhvəxana, qapalı idman zalı, açıq səma altında orkestr, konsert zalı, stadion, açıq hava məkanı və s. ola bilər. Tipik olaraq, müxtəlif növ məkanlar müxtəlif musiqi növlərinə ev sahibliyi edirlər. Opera salonları və konsert salonlarında klassik musiqi tamaşaları keçirilir. Pablar, barlar, gecə klubları və diskotekler rok, rəqs, kantri və pop kimi müasir musiqi növlərini təklif edirlər.
Osip Abdulov

**Osip Naumoviç Abdulov** (; ) — SSRİ teatr və kino aktyoru, rejissor. RSFSR xalq artisti (1944). Teatrdakı fəaliyyətinə görə II dərəcəli "Stalin" mükafatı laureatı (1951).

Parlaq komediya xarakter aktyoru olmuşdur. O, sovet kinosunda personajların dərin psixoloji inkişafı ilə kəskin xarici rəsmin təsvirləri qalereyasını yaratmışdır. Abdulov virtuoz texniki məharətə malik idi, qroteskdən yayınaraq parlaq satirik xüsusiyyətlər yaratmışdır.

## Həyatı
Osip Naumoviç Abdulov 3 noyabr 1900-cü ildə Lodzda (indiki Polşa) yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Atası tekstil mühəndisi idi. 1913-cü ildə ailəsi Moskvaya köçmüşdür. 1917-ci ildə Moskva Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuşdur.

Səhnə fəaliyyətinə 1918-ci ildə Şalyapin studiyasında başlamış, 1923-cü ilə qədər burada çalışmış və ilk mühüm rolunu – Artur Şnitslerin "Yaşıl tutuquşu" (1919-cu ildə) əsərində sərxoş Qreni canlandırmış, sonra isə 1924–1925-ci illərdə sonra 1924-1925-ci illərdə Vera Komissarjevskaya Teatrında çıxış etmişdir. 1925–1926-cı illərdə Moskva İncəəsnət Teatrında, 1926–1927-ci illərdə Satira teatrında, növbəti mövsümü həmkarlar ittifaqı emalatxanasında keçirmişdir.

1924-cü ildən radioda əvvəlcə aktyor, sonra isə rejissor kimi çalışmış, 200-dən çox radio tamaşasına, o cümlədən Rollandın "*Kola Brünyon*", Dodenin "*[[Taraskonlu Tartarin]]*", Dikkensin "*Pikvik klubu*", Qoqolun "*Şel*", Qorkinin "*Malva*" və "*Makar Çudra*" əsərləri, həmçinin bir çox başqalarının radiotamaşalarına quruluş vermişdir. Uşaqlar üçün bədii veriliş təşkil etmişdir.

Eyniadlı Almaniya filmində Bethoven rolu və Çexoslovakiyanın "*[[İmperator çörəkçisi — Çörəkçi imperator (film, 1952)|İmperatorun çörəkçisi]]*" filmindəki Çörəkçi və İmperator rollarını dublyaj etmişdir.

14 iyun 1953-cü il tarixində vəfat etmişdir. O, Vvedenski qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Təltif və mükafatlar
* RSFSR xalq artisti (1944)
* İkinci dərəcəli "Stalin" mükafatı (1951)
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1949)
* medallar

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Российская еврейская энциклопедия / Гл. ред. Г.&nbsp;Г.&nbsp;Брановер (т. 1) — Москва, ЭПОС, 1997. — с. 7 — ISBN 965-293-033-4

## Xarici keçidlər
* Осип Абдулов (Актёрские байки)
Dilbər Əbdürrəhmanova

**Dilbər Gülyamovna Əbdürrəhmanova** (; ) — SSRİ və Özbəkistan dirijoru, skripkaçı, pedaqoq, SSRİ xalq artisti (1977). Özbəkistanda ilk qadın dirijor.

## Həyatı
1 may 1936-cı ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1948–1955-ci illərdə R. Qlier adına Daşkənd Musiqi Məktəbinin (indiki R. Qlier adına Respublika Xüsusi Musiqi Akademik Liseyi) skripka sinfində oxumuş, eyni zamanda 110 saylı riyaziyyat məktəbində təhsil almışdır. 1959-cu ildə Daşkənd Dövlət Konservatoriyasında (indiki Özbəkistan Dövlət Konservatoriyası) B. Titel yanında skripka sinfini, 1960-cı ildə opera və simfonik dirijorluq şöbəsində Muxtar Əşrəfinin sinfini bitirmişdir. Özbəkistan Dövlət Konservatoriyasında opera ifaçılığından professor kimi dərs demişdir. 1965-ci ildən Sov.İKP üzvüdür. O, 20 mart 2018-ci ildə, 82 yaşında Daşkənddə vəfat etmişdir. "Minor" qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Təltif və mükafatlar
* Özbəkistan SSR xalq artisti (1969)
* Özbəkistan SSR Həmzə adına Dövlət mükafatı (1973)
* SSRİ xalq artisti (1977)
* "Xalqlar dostluğu" ordeni (1986)
* "Mehnət şöhrəti" ordeni (2001, Özbəkistan)
* "Fədakaranə xidmətləri üçün" ordeni (2012, Özbəkistan)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Абдурахманова Дильбар Гулямовна // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
*
Əliabad (Bicar)

**Əliabad** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 134 nəfər yaşayır (30 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.

## İstinadlar
Opera teatrı

**Opera teatrı**, **opera salonu** və ya **opera evi** — opera tamaşalarının nümayişi üçün istifadə edilən binalara verilən addır. Binaya səhnə, orkestr yeri, tamaşaçı oturacaqları və səhnə arxası xidmət bölmələri (geyimlər və səhnə dekorasiyası üçün) daxildir. Bu binalar bəzi şəhərlərdə yalnız opera tamaşalarına həsr olunmuş binalar olarkən, digər şəhərlərdə isə daha böyük tamaşa sənəti mərkəzlərinin bir hissəsi kimi xidmət edirlər.

Tarixdə ilk tanınmış və ictimaiyyətə açıq olan opera teatrı İtaliyanın Venesiya şəhərində yerləşən və 1637-ci ildə açılan Teatro San Cassiano opera teatrıdır. Tarixən təkcə elit təbəqənin deyil, həm də ictimaiyyətin bütün təbəqələrinin operaya maraq göstərdiyi bir ölkə olan İtaliyada bu gün də çox sayda opera salonları mövcuddur.