open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harrod–Domar modeli

**Harrod–Domar modeli** () — Keynsçi iqtisadi artım modeli. Bu model inkişaf iqtisadiyyatında iqtisadiyyatın artım tempini yığım () və kapital səviyyəsi ilə izah etmək üçün istifadə olunur. Model göstərir ki, iqtisadiyyatın balanslaşdırılmış artım üçün təbii bir səbəbi yoxdur. Model müstəqil şəkildə 1939-cu ildə Roy Harrod və 1946-cı ildə Yevsey Domar tərəfindən hazırlanmışdır, baxmayaraq ki, 1924-cü ildə Qustav Kassel tərəfindən oxşar bir model təklif olunmuşdu. Harrod-Domar modeli sonradan ekzogen artım modelinin əsasını qoymuşdur.

Neoklassik iqtisadçılar Harrod-Domar modelində çatışmazlıqlar gördülər – xüsusilə də, modelin həllinin qeyri-sabitliyi – və 1950-ci illərin sonlarında iqtisadçılar Solou-Svon modelinin inkişafına səbəb olan elmi müzakirələrə başladılar.

Harrod-Domar modelinə əsasən, iqtisadiyyatda üç növ artım mövcuddur:

# Zəruri () artım – iqtisadiyyatın nə hədsiz genişlənməsinə, nə də tənəzzülə uğramasına səbəb olmayan artım tempidir.
# Faktiki () artım – ölkənin ÜDM-nin real artım tempidir.
# Təbii () artım – iqtisadiyyatın tam məşğulluğu təmin etmək üçün tələb olunan artım tempidir. Məsələn, əgər əmək qüvvəsi ildə 3 faiz artırsa, tam məşğulluğun qorunması üçün iqtisadiyyatın da illik artım tempi 3 faiz olmalıdır.

## Formulası
### Təriflər
Əgər Y gəlirə bərabər olan hasilatı, K isə kapital ehtiyatına bərabərdirsə, S ümumi qənaət, s qənaət dərəcəsi, I isə investisiyadır. δ əsas kapitalın köhnəlmə dərəcəsini bildirir. Harrod-Domar modeli aşağıdakı a priori fərziyyələri irəli sürür:

## Əhəmiyyəti
Domar, Böyük Depressiyadan sonra iqtisadiyyatı qısa müddətdə, işsizliyin kifayət qədər yüksək olduğu bir dövrdə hər hansı əlavə maşının işçi qüvvəsi tərəfindən tam istifadə edilə biləcəyi bir dövrdə modelləşdirməyi planlaşdıran bir model təklif etdi. Buna görə də istehsal yalnız kapitalın funksiyası kimi modelləşdirilə bilər.

Harrod-Domar modeli əvvəlcə biznes dövriyyəsini təhlil etmək üçün işlənib hazırlansa da, sonradan iqtisadi artımı izah etmək üçün uyğunlaşdırıldı. O, artımın əmək və kapitalın miqdarından asılı olduğunu nəzərdə tuturdu. Daha çox investisiya kapitalın yığılmasına gətirib çıxarır ki, bu da iqtisadi artım yaradır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Pirqarı palçıq vulkanı

**Pirqarı palçıq vulkanı**– Şirvan səhərindən 1 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Haqqında
Pirqarı palçıq vulkanı "sönmüş" palçıq vulkanıdır. Vulkanın səthi kəskin aşınmaya uğrayıb. Palçıq vulkanl brekçiyasının örütüyü təqribən oval formasında olub, 641 ha sahıni tutur, orta qalınlığı 50 m-dir. Kürovdağ qırışığının şimal-qərb perikinalında yerləşir və uzununa pozulma ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax
* Torağay palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan ərazisində baş verən torpaq qırılması, vulkan püskürməsi və zəlzələ arasında əlaqənin olduğu təsdiqlənib
Silentiari

***Silentiari***, (cəmdə: ***silentiarii***) Ellenləşdirilmiş halı ***silentiarios*** (Yunanca: σιλεντιάριος) və İngilisləşdirilmiş halı **silentiary (sükut/səssizlik)**, Bizans imperator sarayında əyanlar sinfinə verilən Latınca tituldu və Böyük Konstantinopol sarayında nizam və sükuta (Latınca: silentium) cavabdehiydi. Orta Bizans dövründə (8-11-ci əsrlər) bu ünvan fəxri saray tituluna çevrildi.

## Tarixi və funksiyaları
326 və ya 328-ci il tarixli imperiya fərmanı titulun ən erkən təsdiqini təmin edir. *Silentiarii* (yəni silentarilər) məktəbi *[[:en:Praepositus_sacri_cubiculi|praepositus sacri cubiculi]]* tərəfindən idarə olunurdu və onun üzvləri *[[Vəzifələr magistrı|magister officiorumun]]* yurisdiksiyasına daxil idi. Onların saraydakı funksiyası imperator auditoriyası zamanı nizam-intizamı qorumaq və imperatorun şəxsi şurasının iclasını *konsistorium* (“ *silentium nuntiare* ” adlanan akt) çağırmaq idi.

## Görkəmli ''silentiarii''

* İmperator I Anastasi Dikor (hökmdarlıq 491-518-ci illər) taxta çıxmazdan əvvəl *silentiarii(yəni silentiarilərin)* *dekuriosu* idi.
* İmperator I Yustinian (hökmdarlıq 527-565) sarayında 6-cı əsr şairi Silentiari Pavel .
* Lazika kralı II Qubazes (hökmdarlıq 541-554), anadangəlmə yarı romalı idi, taxta çıxana qədər *silentiari* kimi xidmət edirdi. 
* 751-ci ildə Silentiari İoann, Papa II Stiven ilə Lombard kralı Aistulf tərəfindən ələ keçirilən bəzi ərazilərin azad edilməsi üçün danışıqlar aparmağa cəhd etdi.

## İstinadlar
Medison (Nyu-Cersi)

**Medison** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-Cersi ştatının Morris dairəsində şəhər. Şəhərin əhalisi 26 noyabr 2009-cu ilin statistikasına əsasən 15.845 nəfərdir.

## Demoqrafiya

### 2010 siyahıyaalınma
2010-cu il martın 15-də aparılan siyahıyaalınmaya əsasən şəhərin əhalisi 65 496 nəfər idi.

### 2000 siyahıyaalınma
2000-ci il aprelin 1-də aparılan siyahıyaalınmaya əsasən şəhərin əhalisi 57 537 nəfər idi.

## İstinadlar
Patrul 36

**Patrul 36** (; ) – İsraildə yaradılmış neonasist skinhed təşkilatı. 9 üzvdən ibarət təşkilata 1988-ci ildə doğulmuş "Nasist Eli" ləqəbi ilə tanınan Erik Bunyatov rəhbərlik edirdi. Üzvlərin hamısı Rusiyadan köçmüş yəhudiəsilli şəxslər idilər. Onların ailələri Qayıdış qanununa əsasən İsraildə məskunlaşmışdılar.

## Fəaliyyəti
"Patrul 36" 2005-ci ildən 2007-ci ilin sentyabrına qədər fəaliyyət göstərmişdir. Onlar tikililəri, xüsusilə də, sinaqoqların profanasiyası ilə məşğul olur, üzərilərinə svastika və qraffitilər çəkirdilər. Təşkilat üzvləri Afrika və Asiyadan gələn miqrant işçilər, narkomanları, LGBT fərdlərini və Haridi yəhudilərinə hücumlar təşkil edirdilər. Üzvlər "88" rəqəmini tatu kimi vurdururdular, üzərilərində silahlar, partlayıcı maddələr, bıçaqlar və Adolf Hitler portretlərini gəzdirirdilər. Qrup təşkil etdiyi hücumların videosunu hazırlayırdı.

Qrup üzvlərinin evlərində neonasist saytlara keçidlər, neonasist filmlər, nasist uniformasında olan üzvlərin fotoları tapılmışdır. Qrup Adolf Hitlerin ad gününü Yad Vaşemin önündə keçirməyi planlaşdırmışdır. "Patrul 36" digər ölkələrdəki neonasist təşkilatlarla əlaqələr saxlayırdı.

Qrup üzvlərindən biri olan İvan Kuzmin Ukraynada yaşayanda "çirkli yəhudi", İsraildə isə "iylənmiş rus" adlandırıldığını demişdir. Kuzminin nənəsi Holokostdan sağ çıxanlardan biri idi. Onun sözlərinə görə üzləşdiyi irqçilik onun da irqçi biri olmasına səbəb olmuşdur. Qrupun lideri Eli Bunyatov səs yazılarının birində "mənim babam yarı yəhudi idi. Mənim uşaqlarım olmayacaq, beləliklə, beləliklə, azacıq yəhudi qanına malik olan bir zibil daha doğulmayacaq" sözlərini işlətmişdi. Qrup Petax-Tıkvada məskunlaşmışdı. Qrupun əsas ilham mənbəyi Rusiyanın "Format18" adlı neonasist qrupu idi. Onlar çəkdikləri videoları "Format18"in saytına yükləyirdilər.

## Həbs
İsrail polisi qrupu 2006-cı ildə araşdırmağa başlamışdır. 9 sentyabr 2007-ci ildə qrupun 8 üzvü saxlanılmış, bir üzv ölkədən qaça bilmişdir. Polis çəkdikləri videoları, nenasist materialları və silahları ələ keçirmişdir. Qrup üzvləri Tel-Əviv Rayon Məhkəməsində mühakimə olunmuş və hamısı təqsirli hesab olunmuşdur. Onlara 1–7 illik həbs cəzaları verilmişdir. Erik Bunyatov yeddi illik həbs cəzası almışdır. Qrupun həbs olunmayan son üzvü Dmitri Boqotiç 2011-ci ilin yanvarında Qırğızıstandan İsrailə ekstradisiya olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Özünə nifrət edən yəhudi

## İstinadlar

### Mənbələr

*
Semnani əlifbası

**Semnani əlifbası** — ərəb qrafikası əsasında hazırlanmışdır, bu əlifba Şərqi Təbəri əlifbası ideyası əsasında 2024-cü ildə Semnani dilini yazmaq üçün yaradılmışdır.

Bu əsər semit sözlərinin ötürülməsində ərəb və fars əlifbalarının çatışmazlıqlarına görə tərtib edilmişdir.

Bütün hərflər yuxarıdakı cədvəldə verilmişdir.

Nümunə: Aşağıdakı şeir bu əlifba ilə yazılmışdır.

.

مایةن دةمی کۏ مۇ مار مۇ بةزنةد

شةت بةسةڢتییۇن حامۇختة کةردئش mənbələr:

Semna dilini necə yazmaq haqqında kitab

— Rooz Semnan 2024 onlayn jurnalı

— Khurshed Qoms onlayn jurnalı 2024

## İstinadlar
Tehran Tibb Elmləri Universiteti

**Tehran Tibb Elmləri Universiteti** () — dövlət ali təhsil müəssisəsi, İranın tibb elmləri sahəsində fəaliyyət göstərən ən böyük elmi-tədqiqat institutu və dövlət universitetidir. Tehran şəhərində yerləşir.

## Tədris fəaliyyəti

2016-cı ilin iyun ayına olan məlumata əsasən, universitetdə əsas tədris prosesi 11 fakültədə həyata keçirilir:

*Tibb fakültəsi;
*Paramedik (feldşer) fakültəsi;
*Stomatologiya fakültəsi;
*Tibb bacısı və ginekologiya fakültəsi;
*Sosial gigiyena və səhiyyənin təşkili fakültəsi;
*Ənənəvi tibb fakültəsi;
*İnnovativ tibbi texnologiyalar fakültəsi;
*Tibbi reabilitasiya fakültəsi;
*Trofologiya və dietologiya fakültəsi;
*Əczaçılıq fakültəsi;
*Distant təhsil fakültəsi.

## Tədris və tibb işi

Tehran Tibb Elmləri Universitetinin tədris və tibbi işləri Tehran şəhərində yerləşən 5800 çarpayılıq 16 universitet xəstəxanasında həyata keçirilir.

## Nəşriyyat fəaliyyəti

Tehran Tibb Elmləri Universiteti İran Tibb Elmləri Universiteti ilə bərabər fars və ingilis dillərində bir sıra elmi jurnallar nəşr edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tehran Tibb Elmləri Universitetinin rəsmi saytı
Fikrət Ləmbərani

Hacıyev Fikrət Mütəllim oğlu jurnalist, baş redaktor, şair-dramaturq, ictimai xadimdir.

O, 1929-cu ildə Ağdamda anadan olub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakultəsinin fəlsəfə şöbəsini bitirib. Üç il Ağcabədidə müəllimlik edib. 1957-ci ildən Ağdamda çıxan “Lenin yolu” qəzetində şöbə müdiri, 1973-cü ildən başlayaraq 20 il Ağdaş rayon “Əmək” qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. F.Ləmbəraninin “Dayı” satirik komediyası 1964-cü ildə xalq teatrlarına 2-ci respublika baxış müsabiqəsində 2-ci dərəcəli diploma layiq görülüb. Ağdam Dövlət Dram Teatrında onun “Pələng ovu” (1972-ci il) və Qarabağ müharibəsindən bəhs edən “Yeganə şahid” (2001-ci il) pyesləri tamaşaya qoyulub. “Mənim narahat dünyam” ilk şeirlər (1998-ci il) və xalq təbabətindən bəhs edən üç cildlik “Xalq təbabəti” (1994-cü il), (1998-ci il), (2001-ci il), həmçinin, “Bal” (2008-ci il) adlı elmi kitabları da çap olunmuşdur. “1001 rübai” adlı kitabı 2004-cü ildə, Azərbaycan əlifbasının bütün hərflərini özündə birləşdirən və 1500-dən çox rübaidən ibarət olan 288 səhifəlik “Rübailər divanı” kitabı isə 2010-cu ilə işıq üzü görüb. Onun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş “İşıqlı düşüncələr” adlı kitab şair Ramiz Məmmədzadə, akademik Ənvər Əhməd, kimya elməri namizədi Müştəba, yazıçı-publisist Elçin Mehrəliyev, professor Aydın Dadaşovun birgə müəllifliyi ilə 2008- ci ildə çap edilmişdir. Fikrət Hacıyev 1963-cü ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Qızıl Qələm” mükafatı laureatı, Respublikanın Əməkdar jurnalistidir. Dəfələrlə Jurnalistlər İttifaqının və Respublika Ali Sovetinin fəxri fərmanları, “Əmək veteranı”, “Əməkdə fərqlənməyə görə” medalı və “9-cu beşilliyin zərbəçisi” döş nişanları ilə təltif olunub. Fikrət Ləmbərani 12 ildən çox Ağdaş Rayon Partiya Komitəsinin Büro üzvü, 20 il XDS İK-nin deputatı olub. Fikrət Hacıyevin şəxsi fondu (əsər və əlyazmaları) Salman Mümtaz adına Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində saxlanılır. Üç övladı, doqquz nəvəsi və səkkiz nəticəsi var. Zəngin və məhsuldar ömür yolu keçən Fikrət Hacıyev 2011-cil 5 fevral tarixdə, 82 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib.  Hekayələri: “Göz yaşları”, “Qara xal”, “Mənim tanışım”, “Onun məhəbbəti”, “Anaşa”, “Dostlar arasında”, “Onların vuqarı”, “Zöhrə”, “Nişan üzüyü”, “Unuda bilmirəm”, “Katibə”. Oçerkləri: “Onlar 24 nəfərdir”, “Bağlar”, “Onun arzusu”. Pyesləri:  “Dayı”, “Pələng ovu”, “Vəzifəli kişilər”,  “Nazik əllər”, “Möhür, qol və kağız”, “Kimyagərin nəvəsi”, “Yeganə şahid”.}}

Hekayələri: “Göz yaşları”, “Qara xal”, “Mənim tanışım”, “Onun məhəbbəti”, “Anaşa”, “Dostlar arasında”, “Onların vuqarı”, “Zöhrə”, “Nişan üzüyü”, “Unuda bilmirəm”, “Katibə”.

Oçerkləri: “Onlar 24 nəfərdir”, “Bağlar”, “Onun arzusu”.

Pyesləri: “Dayı”, “Pələng ovu”, “Vəzifəli kişilər”, “Nazik əllər”, “Möhür, qol və kağız”, “Kimyagərin nəvəsi”, “Yeganə şahid”
Yevsey Domar

**Yevsey Domar** (; ) — Rus-Amerikalı iqtisadçı. Harrod–Domar modelinin yaradıcısı kimi tanınır.

## Bioqrafiyası
Domar 16 aprel 1914-cü ildə Polşanın o dövrdə Rusiya imperiyasına daxil olan Lodz şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıq və gənclik illərini Uzaq Şərqdə, Rusiya Mançuriyasında keçirib və orada təhsil almışdır. 1936-cı ildə isə ABŞ-a köçmüşdür.

Yevsey 1939-cu ildə Kaliforniya Universitetinin Los-Anceles filialında (UCLA) bakalavr dərəcəsi, 1940-cı ildə Miçiqan Universitetində magistr dərəcəsi, 1943-cü ildə Harvard Universitetində ikinci magistr dərəcəsi və 1947-ci ildə Harvardda doktorluq dərəcəsi almışdır. Daha sonra Karnegi Texnologiya İnstitutu, Çikaqo Universiteti və Cons Hopkins Universitetində professor kimi çalışıb. 1957-ci ildən etibarən isə karyerasının sonuna qədər Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MIT) fəaliyyət göstərib.

Yevsey Domar Müqayisəli İqtisadiyyat Assosiasiyasının prezidenti olmuşdur və Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası, Ekonometrik Cəmiyyət, Davranış Elmlərinin İnkişaf Etmiş Tədqiqatlar Mərkəzi kimi nüfuzlu akademik təşkilatların üzvü seçilmişdir. 1962–1965-ci illərdə Amerika İqtisadi Assosiasiyasının icra komitəsində çalışıb və 1970-ci ildə təşkilatın vitse-prezidenti seçilib. 1965-ci ildə iqtisadiyyat üzrə fəxri cəmiyyət olan Omicron Delta Epsilon tərəfindən təqdim edilən ilk Con R. Kommons mükafatına layiq görülmüşdür.

## Karyerası
Yevsey Domar Keynsçi iqtisadçı idi. O, iqtisadiyyatın üç əsas sahəsinə töhfə vermişdir: iqtisadi tarix, müqayisəli iqtisadiyyat və iqtisadi artım. 1946-cı ildə o, iqtisadi artımın büdcə kəsirini və dövlət borcunu yüngülləşdirə biləcəyi fikrini irəli sürmüşdür. Soyuq Müharibə dövründə isə Sovet iqtisadiyyatı üzrə mütəxəssis kimi tanınıb.

O, müstəqil şəkildə, britaniyalı iqtisadçı Roy Forbes Harroddan asılı olmadan, sonradan Harrod–Domar iqtisadi artım modeli adlandırılan konsepsiyanı inkişaf etdirməsi ilə məşhurdur. Bu model neoklassik iqtisadi artım modelinin əsasını qoymuşdur, lakin əsas fərq ondan ibarət idi ki, burada Leontiev istehsal funksiyasının tətbiq olunması məcburi idi. Bu, istehsal prosesində kapital və əmək arasında əvəzetmənin mümkün olmadığını, onların sabit nisbətdə istifadə edildiyini nəzərdə tuturdu. Modelə əsasən, iqtisadi artım qeyri-sabit idi. Bir neçə il sonra yaradılan Solou–Svon modeli Harrod-Domar modelindən geniş şəkildə istifadə etdi, lakin dəyişən nisbətli Kobb-Duqlas istehsal funksiyasını tətbiq etmişdir.

Domarın 1961-ci ildə yazdığı məqalə Domar aqreqasiyasının mənbəyi hesab olunur. Bu, sənaye artımı ilə bağlı məlumatları birləşdirərək bütöv sənaye sektoru və ya milli iqtisadi artımı müəyyən etmək üçün tətbiq olunan qaydalar və metodlardan ibarətdir.

Onun tələbələri arasında 1993-cü ildə Nobel Memorial İqtisadiyyat Mükafatına layiq görülən iqtisadçı tarixçi Robert Foqel də var idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* John Edward King, ''The Elgar Companion to Post Keynesian Economics'', Edward Elgar Publishing, 2003, p.&nbsp;372.

## Xarici keçidlər
* Evsey D. Domar, 1914-1997 at eumed.net/Enciclopedia Virtual (shows photo of Domar)
* Inventory of the Evsey D. Domar Papers 
*
Futbol xuliqanlığı

**Futbol xuliqanlığı** — futbol tədbirlərində tamaşaçılar tərəfindən törədilən zorakılıq və digər destruktiv davranışlar. Futbol xuliqanlığı adətən rəqib komandanın tərəfdarlarına hədə-qorxu gəlmək və ya hücum etmək üçün yaradılmış qeyri-rəsmi qruplar arasındakı qarşıdurmalar ilə xarakterizə olunur. Bəzi klubların arasında uzun müddətdir davam edən rəqabət mövcuddur və belə klubların qarşılaşdığı matçlardakı qarşıdurmalar daha şiddətli ola bilir. Belə münaqişələr matçdan əvvəl, matç vaxtı, matçdan sonra və bəzən matçdan kənar yaşana bilər. İştirakçılar çox vaxt polis tərəfindən tutulmamaq üçün stadiondan kənar ərazi seçsə də, bu cür qarşıdurmalar stadion daxilində və ya ətraf küçələrdə də kortəbii şəkildə başlaya bilər. Futbol xuliqanlığının ən ekstrim halları polis, xuliqanlar və ya ətrafdakı digər insanların ölümü ilə nəticələnmişdir.

## Həmçinin bax

* Qamışlı iğtişaşları

## İstinadlar
İdarəetmə və Büdcə İdarəsi

**İdarəetmə və Büdcə İdarəsi** (, *[[Abreviatura|Abr]]: OMB*) — Amerika Birləşmiş Ştatlar Prezidentinin İcra Aparatında büdcə və idarəetməyə cavabdeh olan agentlikdir. İdarəetmə və Büdcə İdarəsi prezidentin büdcəsini hazırlayır  və həmçinin agentlik proqramlarının, siyasətlərinin və prosedurlarının keyfiyyətini ölçür ki, onların prezidentin siyasətinə uyğun olub-olmadığını yoxlayır və idarələrarası siyasət təşəbbüslərini əlaqələndirir. Baş ofis Vaşinqtonda Eyzenhauer İcra Ofisi Binasında yerləşir.

## Mənbə
ABŞ Prezidentinin İcra Aparatı

**Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidentinin İcra Aparatı** — müxtəlif səviyyələrdə ABŞ Prezidentinə birbaşa cavabdeh olan köməkçilər və məsləhətçilər də daxil olmaqla, inzibati və texniki heyətdən ibarət bürokratik təşkilatdır. Onun qərargahı Vaşinqtondakı Ağ Ev kompleksində yerləşir.
İnada şərti

Makroiqtisadiyyatda **İnada şərtləri** — iqtisadi modellərdə yaxşı xassələrin mövcudluğunu təmin edən funksiyanın formasına dair fərziyyələrdir. Bu şərtlər azalan sərfi məhsuldarlığı () və düzgün sərhəd davranışı () kimi xüsusiyyətləri təmin edir ki, bu da bir çox makroiqtisadi modellərin sabitliyi və yaxınlaşması () üçün vacibdir. Şərtlər 1963-cü ildə onları təqdim edən Ken-İçi İnadanın () adı ilə adlandırılmışdır.

İnada şərtləri adətən unikal sabit vəziyyətin () mövcudluğunu təmin etmək və istehsal funksiyalarında sonsuz və ya sıfır kapital yığımı () kimi patoloji davranışların qarşısını almaq üçün istifadə olunur.

## Şərt
Fasiləsiz diferensiallanan istehsal funksiyasının F: \mathbb R^n \to \mathbb R verildiyi güman edilir, burada n&nbsp;— istehsal amillərinin sayıdır. Məsələn, Kobb-Duqlas funksiyası üçün ənənəvi olaraq onlardan ikisi var: kapital K və əmək L. Bu səbəbdən istehsal funksiyasına aşağıdakı tələblər təqdim edilə bilər.

# Sıfırda funksiyanın qiyməti sıfırdır F(\mathbf{0})=0. Bu halda, amillərdən yalnız biri əskik olsa belə, funksiyanın sıfıra bərabər olmasını tələb edirlər.
# Funksiya amillərin hər birində monoton şəkildə artır: F'_{X_i}(\mathbf{X})>0, \, \forall i.
# Funksiya ciddi şəkildə konkav, yəni funksiyanın ikinci törəməsi mənfidir: \partial^{2} f(\mathbf{X) })/ \partial X_{i }^{2}.
# <math>F(\mathbf{X})</math>-ın birinci törəməsinin həddi sonsuzluğa bərabərdir, çünki X_{i}-ə meyil edir 0: \lim_ {X_{i} \to 0} \partial F(\mathbf{X})/\partial X_i =+\infty;
# Birinci törəmə F(\mathbf{X})-ın həddi 0-dır, çünki X_{i} sonsuzluğa meyillidir: \lim_{X_{i} \to +\infty} \partial F(\mathbf{X})/\partial X_i =0.

İnada şərtləri yuxarıda tərtib edilmiş bütün tələblər,eləcə də törəmənin davranışına məhdudiyyətlər qoyan tələblərin sonuncu qrupudur.

Funksiyanın sıfıra bərabərliyi o deməkdir ki, istehsalın resursları tələb etməsi və bütün istehsal amillərinin mövcud olması lazımdır. Artım daha çox istehsal faktorunun daha çox məhsul istehsal etməsi deməkdir. Konkavlik marjinal məhsulun azalmasının nəticəsidir. Törəmə alətin davranışına olan tələblər o deməkdir ki, ilkin olaraq hər bir əlavə resurs vahidi iqtisadiyyata çoxlu məhsul verir, lakin zaman keçdikcə azalan gəlirlər artmağı getdikcə çətinləşdirir. Hər bir əlavə vahid daha az və daha az gəlir gətirir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ken-İçi İnada

— yaponiyalı iqtisadçı. İnada şərti ilə tanınır.

1950-ci illərdən etibarən İnada rifah iqtisadiyyatı, iqtisadi artım və beynəlxalq ticarət sahələrində bir sıra mühüm elmi məqalələr yazmışdır. Onun töhfələri arasında Kennet Errounun sosial rifah funksiyasının mövcudluğu ilə bağlı mümkünsüzlük teoreminin erkən genişləndirilməsi (1955) yer alır. İnadanın Stolper-Samuelson teoremini çox məhsul və çox amilli vəziyyətə genişləndirməsi də ticarət nəzəriyyəsində klassik işlərdən biri hesab olunur (1971).

İnada Osaka Universiteti və Tokio Metropolitan Universiteti kimi ali təhsil müəssisələrində dərs demiş, 1995-ci ildə ilk nəşrindən etibarən Japanese Economic Review jurnalının fəxri redaksiya heyətinin üzvü olmuş, həmçinin 1980-ci ildə Yaponiya İqtisadiyyat Assosiasiyasının prezidenti seçilmişdir.

O, neoklassik artım modelində iqtisadi artım yolunun sabitliyini təmin edə bilən istehsal funksiyasına dair İnada şərtləri ilə tanınır.

## Seçilmiş məqalələri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Şikəstə

**Şikəstə** — aşıq sənətinin nümunəsi və vokal-instrumental zərbi-muğam.

Şikəstə lirik xarakterli olur, məqam əsası segah olur. Musiqi ölşüsü 2/4 olur. Hesab olunur ki, əvvəllər şikəstələr aşıqlar tərəfindən ifa olunardı, zamanla həmçinin xanəndələr tərəfindən də ifa olunmuşdu.

Şikəstənin Qarabağ şikəstəsi, Kəsmə şikəstə, Şirvan şikəstəsi, Sarıtorpaq şikəstəsi və sair növləri var.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Aşıq sənəti
* Muğam
* Zərbi muğamlar

## İstinadlar
Çucohime

, bəzən **Hasehime** – Yaponiya folklorunda qadın personaj. Fucivara no Toyonorinin qızı olduğu güman olunur. Hekayəsi səbəbilə "Yapon Sindirella" adlandırılır.

## Folklor
Əfsanəyə görə Çucohime İmperator Şomunun hakimiyyətinin 8-ci ilinin 8-ci ayının 8-ci günündə doğulmuşdur. O, Fucivara no Toyonori və onun arvadının qızı idi. Heç cür uşağı olmayan cütlük Kannona müraciət etmiş, Kanon valideynlərdən birinin həyatı qarşılığında onlara uşaq bəxş etmişdir. Çucohimenin 3 və ya 5 yaşı olanda anası ölmüş və atası yenidən evlənmişdir. Cuçohimenin ögey anası ondan nifrət etmiş və ona qəddarlıqla davranmışdır. Cuçohime əla musiqiçi kimi tanınmışdır. 12 yaşı olanda imperatora koto çalması üçün saraya dəvət olunmuşdur. Ögey anası onun əla çıxışından qəzəblənmiş və onu zəhərləməyə çalışmışdır, lakin öz körpə oğlunu öldürmüşdür. Çucohimenin 13 yaşı olanda ölkədə sel fəlakəti başlamış və atası seli dayandırmaq üçün ondan şeir yazmasını istəmişdir. Yazdığı şeirin seli dayandırması ögey anasını daha da qəzəbləndirmiş və xidmətçisinə Cuçohimeni dağa apararaq öldürməsini əmr etmişdir. Lakin xidmətçi onu öldürmək yerinə evində gizlətmiş və ögey anasına öldüyü barədə yalan demişdir. Hekayənin bir versiyasına görə Çucohimenin atası qızını dağlarda axtarmış və nəhayət onu tapmışdır. Ögey ana ailəni tərk etmiş, Çucohime gənc bir oğlanla evlənmişdir.

Hekayənin əsas versiyasına görə dünyanın faniliyindən narazı olan Çucohime buddist monastırına daxil olmuş, Budda Amida üçün meditasiya edərək anasının reinkarnasiyası kimi Qərbin Təmiz torpağında yenidən doğulmağı arzulamışdır. Münzəvi həyatının son dövründə Amida rahibə cildində qarşısında peyda olmuşdur. Bu hadisədən sonra Çucohime bir gecə içərisində 5 rəngdən ibarət olan paltar toxumuşdur. Paltarın üzərisində Təmiz torpağı kosmoqrafiyası olan Tayma mandalanın təsviri yer alırdı. Çucohime Tayma mandala ilə əlaqə quran ilk şəxs kimi qəbul olunur.

## Populyar mədəniyyətdə
Çucohimenin hekayəsi bir çox əsərin mövzusunu təşkil etmişdir. XIII–XIV əsrlərdə yaşamış no dramaturqu Zemay bu nağıl əsasında iki tamaşa yazmışdır: "Hibariyama" və "Taema". Hibariya iki aktdan ibarət no tamaşasıdır. Birinci aktda Toyonori öz qızı olan Çucohimenin öldürülməsini əmr edir. Xidmətçisi onu Hibari dağına aparsa da, öldürə bilmir, onu bir daxmaya gətirib bir baxıcıya tapşırır. İkinci aktda Toyonori Hibari dağının ətrafında ovçuluq edərkən qızının sağ olduğunu öyrənir və ona qovuşur. Bu tamaşada hekayənin dini tərəfi yer almamışdır. "Taema" isə hekayənin dini aspektindən bəhs edən tamaşadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Müqayisəli iqtisadi sistemlər

**Müqayisəli iqtisadi sistemlər** () — iqtisadiyyatın bir bölməsidir və fərqli iqtisadi təşkilatlanma sistemlərinin — kapitalizm, sosializm, feodalizm və qarışıq iqtisadiyyatın müqayisəli təhlili ilə məşğul olur. Bu sahənin Kelvin Brays Huver tərəfindən əsasının qoyulduğu geniş şəkildə qəbul edilir.

1989-cu ilə qədər müqayisəli iqtisadiyyat əsasən müxtəlif iqtisadi sistemlərin müqayisəli təhlilinə yönəlmişdi. Lakin bundan sonra diqqət əsasən sosializmdən kapitalizmə keçidin iqtisadi təsirlərinin müqayisəsinə yönəldi.

İqtisadiyyatın bir hissəsi kimi sərvətin istehsalı, istehlakı və ötürülməsi ilə bağlı bilik əldə etməyi öyrənir. İqtisadi sistem, əsasən əhalinin kollektiv tələblərinə və mövcud resurslara əsaslanaraq formalaşır. İqtisadi sistemin fəaliyyəti ümumi daxili məhsul (ÜDM) vasitəsilə ölçülə bilər, çünki bu göstərici ölkənin iqtisadi artım sürətini müəyyən edir. İqtisadiyyat nəzəriyyəçiləri iqtisadi sistemlərin həm pozitiv, həm də normativ aspektlərini qiymətləndirməyə çalışırlar. Onlar bunu fərdlərin fayda axtarışını tənzimləyən oyun qaydaları
barədə fərziyyələr irəli sürərək edirlər.

Bir ölkənin iqtisadi sistemi mükəmməl rəqabət və ya tam planlaşdırılmış iqtisadiyyata əsaslandıqda iqtisadi nəticələri proqnozlaşdırmaq daha asan olur. Belə sistemlərdə iqtisadi siyasət istiqamətləri təyin etmək də daha sadədir.

## İqtisadi sistemlərdə əsas rollar
Etika, siyasət və mədəniyyət iqtisadi sistemlərin məhsuldarlığını müəyyən etməkdə mühüm rol oynayır. Ümumi mədəni dəyərlər bəzən fərdin tələbatlarının ödənilməsini qadağan edə və ya məhdudlaşdıra bilər  ki, bu da iqtisadi oyunun qaydalarını dəyişdirir. Digər tərəfdən, rəqabətə əsaslanan cəmiyyətlər isə iqtisadi sistemdən sui-istifadə edə bilər və həddindən artıq eqoizmi stimullaşdıra bilər.

1930-cu illərin marksist mədəniyyəti, bazarları əmək istismarı ilə əlaqələndirirdi. Bu, Stalini idarəedici-komanda planlaşdırmasını qəbul etməyə məcbur etdi və islahatları ləngitdi. Ancaq bu yanaşma Xruşşov dövründə, təxminən dörddə bir əsr sonra yumuşaldıldı.

## Üstünlükləri
Düzgün və ya səhv iqtisadi sistem anlayışı üzrə ümumi fikir birliyi yoxdur. Hər bir iqtisadi sistem müəyyən amillər əsasında müqayisə edilə bilər, lakin hansı sistemin daha düzgün olduğu barədə yekdil razılıq mövcud deyil. Buna görə də, iqtisadi sistemin üstünlüyünü mübahisəsiz qiymətləndirə biləcək vahid standart yoxdur. Hərçənd ki, ölkənin iqtisadi fəaliyyətini müzakirə etmək üçün faktlar toplanıla və modellər qurula bilər, bu, hər hansı bir sistemin ən yaxşı olduğunu sübut etmir. Lakin müvafiq yanaşma ilə normativ qiymətləndirmə aparmaq mümkündür. Yəni, iqtisadi sistemin potensialı, əxlaqi və etik əsasları ölçülə bilər. Sistemlər rəqiblərin nailiyyətlərinə əsasən müqayisə edilə bilər və yaşayış səviyyəsi, gəlir və sərvət bölgüsündəki fərqlər, işsizlik səviyyəsi kimi statistik göstəricilər əsasında normativ qiymətləndirmə aparıla bilər. Müqayisəli iqtisadiyyatın modelləşdirilməsi əsasən mədəni, siyasi və etik motivlərin üstünlük dərəcəsinə, həmçinin tələb və təklif amillərinin əhəmiyyətinə dair qəbul edilmiş baxışlardan asılıdır.

## İstinadlar
Mariya Limanskaya

**Mariya Filipovna Limanskaya** (; ) — Sovet hərbi nəqliyyat , Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, Bradenburq Madonnası ()

O, 1945-ci ilin mayında Brandenburq qapısında nəqliyyatın hərəkətini tənzimləyərkən Yevgeni Xaldey tərəfindən çəkilmiş bir fotoşəkildə idi.

## Həyatı
O, 1924-cü il aprelin 12-də Staraya Poltavka (, indiki Volqoqrad vilayətinin rayon mərkəzi) kəndində anadan olub.

1942-ci ildə cəbhəyə gedib, sovet əsgərləri üçün paltar tikib. Dostları ilə birlikdə üç günlük təlimi başa vurduqdan sonra yol istiqamətləndiricisi oldu.

1945-ci il mayın 2-də Mariya Limanska artıq Reyxstaqın yaxınlığındakı Brandenburq darvazasında dayanmışdı və hərəkətin tənzimlənməsinə cavabdeh idi. Bu günlərdə fotoqraf Yevgeni Xaldey Limanskayanı xalq arasında "Qələbənin istiqamətləndiricisi" () adlandırılan fotoşəkillərdən birində çəkib.

Müharibədən sonra tibb bacısı, sonra Volqoqrad vilayətində məktəb kitabxanaçısı işləyib.

26 noyabr 2024-cü ildə 100 yaşında Saratov vilayətinin Marksovski rayonu, Zvonarevkada vəfat edib.

## İrsi
Saratov vilayətində heykəli qoyulub.

## İstinadlar
Portunol

**Portunol** (, ) — Portuqal diliylə İspan dilinin sözlərinin birləşməsindən yaranan bir termin. Bu termin, sərhəd bölgələrindəki spontan əlaqə dialektlərini və iki dil arasında ünsiyyəti asanlaşdırmaq üçün yaradılan çoxməqsədli bir ifadədir. 
## Haqqında
Portunol  Portuqal və İspan dillərinin sadələşdirilmiş qarışığı olan bir pidgin dilidir və hər iki dildə tam səlis danışmayan şəxslərin bir-biri ilə ünsiyyət qurmasına imkan verir. Bir dilin danışanları digər dili danışmağa çalışdıqda, ana dilindən təsirlər səbəbindən kod dəyişməsi baş verir. Portuqal və İspan dilləri yaxın əlaqəli Roman dilləri olduğundan, eyni sintaktik strukturlara və bir-biriylə yaxınlıq təşkil edən lüğətlərə malikdirlər.
Portunolun mənşəyinə, Portuqaliya və İspaniya arasındakı sərhəd bölgələri daxildir. Eyni zamanda rəsmi dili Portuqal dili olan Braziliya ilə rəsmi dilləri İspan dili olan qonşu ölkələr də sərhəd bölgələrinə daxil edilir. Portunolun tək bir dialekti və ya standartı yoxdur.
Portunolun danışıq ləhcəsi Mirand dili ilə oxşar olsa da, ondan fərqlənir. Portuqal dilində "Mirandes" adlandırılan Mirand dili, Portuqaliyanın şimal-şərqində təxminən 15,000 nəfər tərəfindən danışılır. Bu regional dil həm Portuqal, həm də İspan dilləri ilə müəyyən oxşarlıqlara malikdir, lakin o, birbaşa Astur-Leon dil ailəsinə mənsubdur.

## Müasir dövr
Çağdaş dövrdə Portunol gündəlik danışıqdan əlavə başqa sahələrdə də görünməyə başlayıb. Xüsusilə Argentina, Uruqvay və Braziliyada ədəbi bir vasitə halına gəlmişdir.
Portunolun nümunə mətnləri, İspan və Portuqal dillərinin qarışığını nümayiş etdirir. Məsələn, Vilson Buenonun "Mar paraquayo" əsərindən bir nümunə:

Bu nümunə, İspan və Portuqal dillərinin sözlərinin və qrammatik strukturlarının qarışığını nümayiş etdirir.
Portunol termininin ortaya çıxmasıyla bağlı iki ziddiyyətli fikir ortaya çıxmışdır. Bir tərəfdən, bu termin fərqli dili öyrənmək istəməyən danışanların tənbəlliyinin nəticəsi kimi qəbul edilir. Digər tərəfdən isə qloballaşmanın məntiqi nəticəsi kimi görülür. Bəzi portuqal mənşəli kreol dilləri də ispan dilinin təsirinə məruz qalmışdır. Bu dillər Annobon dili və Aruba ləhcəsində danışılan Papiamento dilidir.

## Nümunə mətnlər

## Həmçinin bax
* İspan dili
* Portuqal dili
## İstinadlar
Şirvan şikəstəsi

**Şirvan şikəstəsi** — şikəstə növlərindən biri. Bu şikəstə Şirvan zonasında geniş yayılıbdır.

Bu şikəstənin instrumental və vokal-instrumental variantları olur.

Şirvan şikəstəsi aşıqlar tərəfindən bayatı və qoşma əsasında ifa olunur. Bu şikəstənin məqam əsası segah, musiqi ölçüsü 2/4 (4/4), tempi mülayim olur.  Şirvan şikəstəsi sazda *baş divani* pərdəsindən *dilqəmi* kökündə ifa olunur.

Şirvan şikəstəsinin instrumental variantı əsasən balabançılar dəstəsi tərəfindən ifa olunur.

Şirvan Şikəstəsinin məşhur ifaçıları kimi Aşıq Şakiri və Alim Qasımovu saymaq olar.

## Həmçinin bax

* Azərbaycan musiqisi
* Aşıq sənəti
* Muğam
* Zərbi muğamlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zərbi muğamlar
Davranış Elmlərinin İnkişaf Etmiş Tədqiqatlar Mərkəzi

**Davranış Elmlərinin İnkişaf Etmiş Tədqiqatlar Mərkəzi** () —  Stenford Universitetində “beş əsas sosial və davranış fənni: antropologiya, iqtisadiyyat, siyasət elmləri, psixologiya və sosiologiya" tədris alan alim və tədqiqatçılar üçün doktoranturadan sonrakı təqaüd proqramı təklif edən fənlərarası tədqiqat laboratoriyası.

Təşkilat, Bəzi Qabaqcıl Tədqiqatlar İnstitutunun (SIAS) (hazırda 10) üzvündən biridir. Onun kampusu tədqiqat qruplarını yerləşdirmək üçün kifayət qədər yer olan 19,600 kvadrat fut (1,820 m2) ərazini əhatə edir.

Sara Soul 2023-cü ilin sentyabrında mərkəzin direktoru kimi fəaliyyətə başlayıb.

## Tarixi
Mərkəz 1954-cü ildə Ford Fondu tərəfindən yaradılmışdır.Amerikalı pedaqoq Ralf Tayler 1954–1966-cı illərdə mərkəzin ilk direktoru olmuşdur. Siyasi elmlər üzrə alim Marqaret Levi isə 2014-cü ildən 2022-ci ilə qədər mərkəzin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

CASBS binaları yerli memar Uilyam Vurster tərəfindən dizayn edilmişdir. 

Əvvəllər tədqiqatçıların seçimi qapalı proses şəklində aparılırdı – yeni namizədləri yalnız əvvəlki tədqiqatçılar irəli sürə bilirdi. Lakin 2007-ci ildən etibarən mərkəz seçim prosesini açıq elan etdi və müraciətləri qəbul etməyə başladı.

2008-ci ildə isə mərkəz rəsmi olaraq Stenford Universitetinin bir hissəsinə çevrildi və Tədbirlər üzrə prorektor və Tədqiqat dekanına hesabat verməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Center for Advanced Study website

* List of CASBS Fellows
Sarıtorpaq şikəstəsi

**Sarıtorpaq şikəstəsi** — şikəstə növlərindən biri.

Sarıtorpaq şikəstəsini Şamaxının qədim məhəllələrindən biri olan Sarıtorpaq məhəlləsi ilə əlaqələndirirlər. Şamaxının Sarıtorpaq məhəlləsində doğulmuş Azərbaycan xanəndəsi və şairi Mirzə Məhəmmədhəsən Sarıtorpaq şikəstəsinin müəllifi sayılır. Bu şikəstə aşıq sənətində ifa olunur. Sarıtorpaq şikəstəsini Şirvanda aşıq sənətinin xanəndəliyə təsirinin nümunələrindən biri kimi hesab etmək olar.

Hesab olunur ki, Sarıtorpaq şikəstəsi Kəsmə şikəstəyə yaxındır. Deyilir ki, Azərbaycan xanəndəsi, şairi Hacıbaba Hüseynov onları mahiyyətcə eyni muğam sayırdı, amma Şamaxıda və Şəkidə ifa olunan Sarıtorpaq şikəstəsini fərqli sayırdı.

## İstinadlar
Eqosörfinq

**Eqosörfinq** və ya bəzən **özünü axtarma**, **avtoquqllama**, **eqoaxtarış** – öz adını və ya təxəllüsünü populyar axtarış mühərriklərində və ya sosial şəbəkələrdə axtarma praktikası. Öz adını internetdə axtaran şəxs **eqosörfçü** adlanır. İnternet axtarış mühərriklərinin və bloqların artmasından sonra populyar praktikaya çevrilmişdir. İnsanlar eqosörfinq üçün əsasən "Google"dan istifadə edirlər.

## Adlandırma
"Eqosörfinq" termini 1995-ci ildə Şon Karton tərəfindən ortaya atılmışdır. Termin kimi ilk dəfə Qaret Branvinin 1995-ci ilin martında "Wired" jurnalı üçün yazdığı köşə yazısında istifadə olunmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
İnsanlar müxtəlif səbəblərə görə eqosörfinqlə məşğul olurlar. Pyu İnternet və Amerikan Həyatı layihəsinin araşdırmasına görə yetkin amerikalı internet istifadəçilərinin 47%-i öz adını "Google" və ya digər axtarış mühərriklərində axtarmışdır. Bəzi eqosörflər əyləncə məqsədi daşıyır: insanlar eyni adı daşıyan məşhurları axtarırlar. Lakin insanların çoxu onlayn reputasiya menecmenti məqsədilə eqosörfinqlə məşğul olur. Eqosörfinq ictimaiyyətdən gizlədilməsi lazım olan informasiyanı müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər. İnsanlar öz adlarını axtarış mühərriklərində axtararaq şəxsi informasiya öyrənmək istəyən yad birinin prespektivini öyrənə bilərlər. Bəzi eqosörfçülər şəxsi şəkilləri və işçilərin, müştərilərin, kimlik oğrularının sızdırdığı məlumatları gizlətməyə çalışırlar.

"Facebook" kimi bir çox sosial şəbəkə saytları istifadəçilərinə profillərini "axtarıla bilən" edə bilmə icazə verir. Nəticədə, istifadəçilərin profilləri axtarış nəticələrində görünür. Şəxsi məlumatları gizlətmək istəyən şəxslər eqosörfinq edərək profillərinin nəticələrdə çıxmadığına əmin olurlar.

## İstinadlar
Şirvan şikəstəsi (dəqiqləşdirmə)

**Şirvan şikəstəsi** – aşağıdakı mənalarda gələ bilər:
* Şirvan şikəstəsi – şikəstə növlərindən biri.
* Şirvan şikəstəsi – film.
Azərbaycan Əvəzedicilər Liqası

**Azərbaycan Əvəzedicilər Liqası** — Azərbaycan klublarının ehtiyat və gənc futbolçularının iştirak etdiyi turnir. Bu liqa, əsasən əsas komandaların potensial oyunçularının oyun təcrübəsi qazanması və inkişafı üçün təşkil olunur.

## Tarixi
2024/25 mövsümündə Əvəzedicilər Liqasının finalına "Sabah-2" və "Neftçi-2" komandasıları yüksəlib. Matç 2:2 hesablı heç-heçə ilə yekunlaşıb. "Sabah-2" mövsümün turnir cədvəlində "Neftçi-2" ilə eyni xalı bölüşsə də, qələbə qazandığı oyun sayı ilə rəqibini üstələyərək Əvəzedicilər Liqasının 2024/25 mövsümünün çempionu olub. Turnir cədvəlində 3-cü "Turan Tovuz-2" komandası, mövsümü sonuncu olaraq yekunlaşdıran komanda isə "Şamaxı-2" olub.

## Komandalar

* Turan Tovuz-2
* Neftçi-2
* Sabah-2
* Sumqayıt-2
* Zirə-2
* Araz-Naxçıvan-2
* Qarabağ-2
* Kəpəz-2
* Şamaxı-2
* Səbail-2

## İstinadlar
Qurd İsmayıl Haqqı Paşa

**Xatunoğlu Qurd İsmayıl Haqqı Paşa** () — Osmanlı hərbçisi və dövlət xadimi.

## Həyatı
Qarslı Şərif bəyin oğludur. Həyatının ilk illəri barədə məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1833-cü ildə Qars sancaqbəyliyinə bağlı Şürəgəl qəzasının əyanı kimi xidmət etməsidir. 1841-ci ildə İran, 1853-cü ildə Krım müharibəsinə qatıldı. 1863-cü ildə şərqi Anadoludakı aşirətlərin məskunlaşması üzrə quurlan komitədə fəaliyyət göstərdi. 1868-ci ildə Diyarbəkir valisi təyin edildi və 7 il boyunca bu vəzifədə xidmət etdi. Bu illər ərzində bölgədə mətbəə qurdu, vilayətin rəsmi qəzetini nəşr etdirdi, bir çox sübyan və rüşdiyə məktəbləri açaraq bölgədəki təhsilli adam sayını artırmağa çalışdı. Yollar bərpa edildi, yeni yolla çəkildi. Yeni su kanalları çəkərək bölgənin kənd təsərrüfatına da dəstək çıxdı. Köçəri həyat tərzi yaşayan qəbilələrin oturaq həyata keçidini təmin edərək onlar üçün geniş otlaq ərazilərinin təyininə nail oldu.

1875-ci ilin oktyabrında 3-cü ordu komandanlığına təyin edildi və 1876-cı ilin mayında Ərzurum valisi təyin olundu. Bu vəzifədə ikən 1877-1878 Rusiya-Osmanlı müharibəsinə qatıldı. Müharibə boyunca bir çox hərbi vəzifəyə təyin edildi. 1877-ci iin dekabrında Anadolu orduları komandanlığına təyin edildi və 1878-ci ilin fevralınadək bu vəzifədə qaldı. Müharibənin ardından İstanbula çağırıldı və 1880-ci ilin iyulunda hassa orduları komandanlığına təyin edildi. Bu vəzifədə 1881-ci ilin yanvarına qədər qala bildi.

22 fevral 1897-ci ildə Üsküdarda vəfat etdi.

### Ailəsi
Ailə fərdləri barədə yetərli məlumat yoxdur. Əhməd Zülfikl adlı bir oğlunun olduğu bilinir. Bu oğlunun Sultan Əbdülhəmidin yavərlərindən olduğu və 19 mart 1889-cu ildə Sultan Əbdüləzizin qızlarından Fatma Salehə Sultanla evləndiyi bilinir.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Hatunoğlu Kurt İsmail Hakkı Paşa'nın Diyarbekir valiliği (1869-1875),* Oktay Karaman. Yüksek Lisans Tezi. TC Atatürk Üniversitesi. İstanbul 1995

### İstinadlar
Azərbaycan Premyer Liqası 2025/2026

**Azərbaycan Premyer Liqası 2025/2026** — futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasının 34-cü mövsümü. Mövsüm 15 avqust 2025 tarixində başlayıb.

Əvvəlki mövsümlərdən fərqli olaraq 2025/2026-cı illər mövsümündən legioner limitinin ləğvi qərara alındı və öz ölkəsinin milli komandasının üzvü olub-olmamasından asılı olmayaraq, bütün legionerlərə rüsum tətbiq ediləcək. Həmçinin heyətində yerli futbolçular oynadan klublara xüsusi hesablama metodu ilə bonus ödəniləcək. Bonuslar legioner rüsumundan əldə ediləcək vəsaitdən veriləcək. Bu mövsümdən komanda sayının 10-dan 12-yə artırılması qərara alınıb.

2025/2026 mövsümündə Azərbaycan Premyer Liqasında 11-ci yeri tutan komanda ilə I Liqada 2-ci pillədə qərarlaşan klub arasında neytral meydanda bir oyunluq pley-off qarşılaşması baş tutacaq. Qalib komanda növbəti mövsümdə Premyer Liqada çıxış etmək hüququ qazanacaq. Sonuncu yeri tutan klub I Liqaya düşəcək, aşağı dəstənin çempionu isə birbaşa Premyer Liqaya vəsiqə əldə edəcək.

Mövsüm öncəsində AFFA-nın Lisenziya Komissiyasının 8 may 2025-ci ildə keçirilmiş iclasında Premyer Liqanın 2025/2026 mövsümünün yarışlarında iştirak etmək üçün "Baku Sportinq", "Difai", "İmişli", "Karvan", "Kəpəz", "Qəbələ", "Səbail" və "Şamaxı" klublarına lisenziya verilib.

2025/2026 mövsümünün püşkatma mərasimi 18 iyul 2025-ci il tarixində, yerli vaxtla saat 15:00-da "Alov qüllələri" kompleksində baş tutub.

## Komandalar və məşqçiləri
* **BL** — Birinci Liqa
* **PL** — Azərbaycan Premyer Liqası

Azərbaycan Premyer Liqasının 2025/2026-cı illər mövsümündə 12 futbol klubu mübarizə apardı. Onlardan doqquzu son mövsümdə Premyer Liqada, digər üçü isə son mövsümdə Birinci Divizonda mübarizə aparmışdı.

## Stadionlar

## Turnir cədvəli


## Nəticələr
Klublar bir-biriylə 3 dəfə oynamaqla ümumilikdə 33 oyunda iştirak edəcəklər.

### 1–22-ci turun matçları

### 23–33-cü turun matçları

## Futbolçular üzrə göstəricilər

### Bombardirlər

## İstinadlar
Hipofiz vəzi

**Hipofiz vəzi (lat. glandula pituitaria), həmçinin beyin artımı da adlandırılır, daxili sekresiya vəziləri sisteminə aid olan, beyində yerləşən və ölçüsü lobya dənəsi böyüklüyündə olan bir vəzdir.** Hipofiz vəzi, bir çox hormon ifraz edərək, orqanizmin müxtəlif funksiyalarını, o cümlədən böyümə, reproduktiv funksiya, maddələr mübadiləsi və s. tənzimləyir.

## Quruluşu
Hipofiz vəzi, iki əsas hissədən ibarətdir:

* **Ön hipofiz (adenohipofiz)**: Hipotalamus tərəfindən idarə olunur və bir çox tropik hormon ifraz edir.
* **Arxa hipofiz (neyrohipofiz)**: Hipotalamusun birbaşa davamıdır və vazopressin və oksitosin hormonlarını saxlayır və ifraz edir.

## Funksiyaları
Hipofiz vəzi, aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

* **Hormon ifrazı**: Hipofiz vəzi, bir çox hormon ifraz edir ki, bu hormonlar orqanizmin müxtəlif funksiyalarını tənzimləyir. Bu hormonlara böyümə hormonu, tiroid stimullaşdırıcı hormon, adrenokortikotropik hormon, folikulyar stimullaşdırıcı hormon, luteinləşdirici hormon, prolaktin, vazopressin və oksitosin daxildir.
* **Digər vəzilərin fəaliyyətinin tənzimlənməsi**: Hipofiz vəzi, ifraz etdiyi tropik hormonlar vasitəsilə digər endokrin vəzilərin (məsələn, qalxanvari vəz, böyrəküstü vəz, cinsiyyət vəziləri) fəaliyyətini tənzimləyir.

## Xəstəlikləri
Hipofiz vəzinin xəstəlikləri, hormon ifrazının pozulması nəticəsində yaranır. Bu xəstəliklərə hipofiz adenoması (hipofiz vəzinin xoşxassəli şişi), hipopituitarizm (hipofiz vəzinin hormon ifraz etmə qabiliyyətinin azalması) və s. daxildir. Hipofiz vəzinin xəstəliklərinin diaqnostikası üçün hormonal analizlər, beyin MRT və KT müayinələri və s. istifadə olunur.
Nəzakət Məmmədli

**Nəzakət Fətəli qızı Məmmədli** () — filologiya elmləri doktoru, dosent, AMEA Əlyazmalar İnstitutunun baş elmi işçisi, Xəzər Universitetinin "Məsnəvi" mərkəzinin direktoru.

## Həyatı
Nəzakət Məmmədli 25 dekabr 1971-ci ildə Sabirabad rayonunda anadan olub. 1989-cu ildə orta məktəbi medalla, 1994-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, həmin ildə də AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur.

21 fevral 2002-ci ildə AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunun Türkdilli əlyazmaların tədqiqi şöbəsinə elmi işçi vəzifəsinə işə götürülmüşdür. 1 oktyabr 2010-cu ildən böyük elmi işçi, 2012-ci ildən isə aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışırdı.

4 fevral 2025-ci ildə qəfil ürəktutmadan vəfat edib.

### Ailəsi
1997-ci ildə filologiya elmləri doktoru, professor Nadir Məmmədli ailə həyatı qurub. 1998-ci ildə qızı Ülya Məmmədli, 1999-cu ildə oğlu İnal Məmmədli, 2008-ci ildə sonuncu övladı Ünay Məmmədli dünyaya gəlib.

## Elmi fəaliyyəti
2000-ci ildə Azadə Rüstəmovanın elmi rəhbərliyi ilə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda "Füzulinin "Leyli və Məcnun" əsərində təsəvvüf və onun bədii ifadə sistemi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

2023-cü ildə "Fəridəddin Əttar və Azərbaycan ədəbiyyatı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Təsəvvüf ədəbiyyatı, Klassik Divan şeiri, Türk ədəbiyyatı, Türk xalqları ədəbiyyatı, Fars Ədəbiyyatı, Əski əlyazmalar, filoloji və bədii tərcümə sahələri üzrə tədqiqat aparmışdır.

Fəridəddin Əttarın həyat və yaradıcılığı haqqında Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında ilk dəfə tam və kompleks bir araşdırma aparmışdır.

AMEA Əlyazmalar İnstitutunun "Türk dünyası əlyazmalarının tədqiqi" şöbəsinin baş elmi işçisi işləmişdir.

155 elmi əsərin müəllifidir.

### Elmi əsərləri
* Mir Həmzə Seyid Nigari, Divan, Bakı, "Elm və təhsil" 2010. 824 səh.
* "Füzulinin "Leyli və Məcnun" əsərində təsəvvüf və onun bədii ifadə sistemi". Bakı, "Elm və təhsil", 2011. 184 səh.
* Şeyx Fəridəddin Əttar "Təzkirətül-Övliya", Bakı, "Elm və təhsil", Bakı, 2011, 796 səh.
* Mir Həmzə Seyid Nigari, Nigarnamə, Bakı "Elm və təhsil" 2012, 406 səh.
* Şərəfəddin Rami Təbrizi, Ənisül-üşşaq, Bakı, Elm və təhsil, 2012, 240 səh.
* Füzulinin Leyli və Məcnun əsəri: Poetikası, fəlsəfəsi, əlyazmalarının mətnşünaslıq xüsusiyyətləri, Bakı, "Elm və təhsil", 2013, 400 səh.
* Füzulinin "Leyli və Məcnun" əsəri — poetikası, fəlsəfəsi, əlyazmalarının mətnşünaslıq xüsusiyyətləri. Bakı: Elm və təhsil, 2016. 380 səh.
* Azərbaycandan dünyaya doğan günəş: Seyyid Yəhya Şirvani və Xəlvətilik, Bakı, 2016. 232 səh.
* Azerbaycandan Dünyaya Doğan Güneş: Seyyid Yahya Şirvani ve Halvetilik, İstanbul, 2017
* Sevdayi və onun "Leyli və Məcnun" əsəri, Bakı, "Elm və təhsil, 2017. 320 səh.
* "Şeyx Fəriddədin Əttar və Azərbaycan ədəbiyyatı". Bakı, "Ecoprint", 2022, 380 səh.

## Təltifləri
Gənc aspirantların II Ümum Respublika konfransında I yerə və mükafata layiq gorülmüşdür.

2010-cu ildə "Mir Həmzə Seyid Nigari Divan"ının nəşri ilin kitabı elan olunub.

## İstinadlar
Artur Ouken

**Artur Ouken** (; ) — amerikalı iqtisadçı.  1968-1969-cu illərdə İqtisadi Müşavirlər Şurasının () sədri vəzifəsində çalışıb. Bu vəzifəyə təyin olunmazdan əvvəl Yel Universitetində professor kimi dərs demişdir, daha sonra isə Vaşinqton şəhərində yerləşən Brukinqs İnstitutunun üzvü olmuşdur. 1968-ci ildə Amerika Statistik Assosiasiyasının () üzvü seçilmişdir.

Ouken "Ouken qanunu"nun müəllifi kimi tanınır. Bu qanuna əsasən, işsizlik səviyyəsində hər 1% artım ölkənin ÜDM-ni potensial ÜDM-dən təxminən 2.5% azaldır. O, həmçinin "əzab indeksi"nin () və vergi ilə bağlı "sızan vedrə" () analogiyasının müəllifidir.

Artur 1949-cu ildə Kolumbiya Kollecini bitirərkən ən yüksək GPA göstəricisinə görə Albert Eşer Qrin Memorial mükafatına layiq görülüb. Daha sonra 1956-cı ildə Kolumbiya Universitetində iqtisadiyyat üzrə doktorantura təhsilini tamamlayaraq Yel Universitetində dərs deməyə başlamışdır.

Artur Ouken 23 mart 1980-ci ildə infarktdan vəfat etmişdir.

## Kitabları
* *Equality and Efficiency: The Big Tradeoff* (Washington, D.C.: Brookings Institution, 1975)
* *Prices and Quantities: A Macroeconomic Analysis*, burada bax (1981) 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Brookings Inst Bio and Obit
* 
*
Mehmed Şərif Paşa

**Kürəkən Mehmed Şərif Paşa** və ya sonradan **Mehmed Şərif Çavdaroğlu** () — Osmanlı diplomatı, Sultan Əbdüləzizin kürəkəni.

Mülki məktəbdə təhsil aldı və müxtəlif dövlət vəzifələrində xidmət etdi. 1901-ci ildə Sultan Əbdüləzizin qızlarından Əminə Sultanla evləndi və paşa ünvanı aldı. 1919-cu ildə qurulan Əli Rza Paşa hökumətində daxili işlər naziri olaraq fəaliyyət göstərdi. O illərdə başlayan Türkiyə İstiqlaliyyət Hərəkatına qarşı mübarizə apardı. Osmanlı imperiyasının süqutu və cümhuriyyətin elan edilməsinin ardından ölkədən qaçdı.

Uzun illər Fransada yaşadıqdan sonra 1946-cı ildə Rəcəb Pekər hökumətinə etdiyi müraciətlə bağışlandı və Türkiyəyə girişinə icazə verildi. Soyadı Qanunu əsasında *Çavdaroğlu* soyadını qəbul etdi. 1958-ci ildə Kadıköydəki evində vəfat etdi.

## Ailəsi
12 sentyabr 1901-ci ildə Ulduz sarayında Sultan Əbdüləzizin qızlarından Əminə Sultanla evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 1 qızı dünyaya gəldiyi bilinir.

* Həmidə xanım Sultan, *həyatı haqqında heç bir məlumat yoxdur.*

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Adra, Jamil (2005).  s. 16
Vüsalə Hacıyeva

**Vüsalə Hacıyeva** () — Azərbaycanlı qadın futbolçu. Türkiyə Superliqasında çıxış edən "Ünye" klubunun və qadın futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasının üzvüdür. Əsasən yarımüdafiəçi kimi çıxış edir.

## Karyerası

### Klub
Azərbaycan futbolunun yetirməsidir. O, Azərbaycanda "Tovuz", "Təhsil", "Sumqayıt" və Qubek klublarında çıxış edib. Balakənin "Qubek" komandası ilə 2018/19 mövsümündə ölkə çempionatının gümüş mükafatçısı olub. Həmçinin həmən mövsümün ən yaxşı oyunçusu seçilib.

2018-ci ilin yayında Rusiyanın "Torpedo" (İjevsk) klubuna keçib. Bu onun karyerasında ilk xarici klub olur. O, Rusiya Premyer Liqasında debüt matçını 4 avqust 2018-ci ildə, "Ryazan-VDV" klubuna qarşı baş tutan matçın 46-cı dəqiqəsində Kristina Fofanovanı əvəzləyərək, keçirir. "Torpedo"da keçirdiyi ilk mövsümündə ümumilikdə iki oyun keçirib. 2019-cu ildə komandadan ayrılaraq mövsümünün ilk yarısını buraxır. Ancaq yayda təkrar İjevsk klubuna qayıdır. 16 avqust 2019-cu ildə "Torpedo"nun "Çertanovo" klubu ilə baş tutmuş matşında o, Rusiya çempionatlarında ilk qolunu vurur.

2021 və 2022-ci illərdə İrlandiyanın "Peamount United F. C." və Gürcüstanın "FC Samegrelo Chkhorotsku" klublarında çıxış edir.

2021-ci ilin dekabrında Hacıyeva Türkiyəyə gedir və 2021–22 Türkiyə Superliqasında oynamaq üçün Ankaranın "Fomget" klubuna qoşulur.

2022–23 Türkiyə Super Liqası mövsümündə "Hatayspor"a transfer olur. Mövsümün ikinci yarısında Diyarbəkirin "Amed" klubuna yollanır. O, mövsüm ərzində ümumilikdə 27 oyunda meydana çıxır və 1 qol vurur.

2024-cü ilin avqust ayının sonunda vətənə qayıdır. Ancaq az sonra təkrar Türkiyəyə dönür və Super Liqaya yeni yüksələn Ordunun "Ünye" klubuna qoşulur.

### Milli komanda
Vüsalə Hacıyeva Azərbaycan millisinin üzvüdür. Onun Milli komandalara ilk dəvəti, 2014-cü ildə, 17 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandası olub. O, milli komandalarda 17-dən çox beynəlxalq matçda çıxış edib.

## İstinadlar