open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Talış məxməri kəpənəyi

**Talış məxməri kəpənəyi** () —  cinsinə aid heyvan növü. Yoxa çıxmaqda olan Talış avtoxtonudur.
## Yayıldığı yer
Talışın ovalıq, dağətəyi və dağları (meşənin yuxarı hissəsinə qədər).
## Yaşadığı yer
Kölgəli sıx otluqlu meşə kənarları talaları və meşə zolaqları.
## Sayı
Azsaylıdır.
## Ekologiyası
Ovalıqda yazda və yayın ortalarında uçuşur, ildə iki nəsil verir, dağlarda (Lerik, Yardımlı rayonları) bir nəsil verir, kəpənəklər iyun – iyulda uçuşur. Tırtıllar yayın əvvəlində, payızda (ovalıqda) və avqustda (dağlarda) müxtəlif yabanı dənli bitkilər üzərində yaşayırlar. Pup mərhələsində qışlayır. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyildir.

## Sayının dəyişilmə səbəbləri
Tırtılları yem bazasından məhrum edən müntəzəm biçin.

## Zəruri qorunma tədbirləri
Hirkan qoruğu ərazisində kəpənəklərin tutulmasının və biçinin qadağan edilməsi.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəklərin yaşayış yerlərində  qida bitkilərinin biçininin qadağan edilməsi. Bu ərazilərdə qorunan sahələrin təşkili. Azərbaycan ərazisində bu kəpənəyin biologiyasının ətraflı öyrənilməsi, kəpənəyin yaşadığı ərazilərə monitorinqlərin təşkili.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Üzeyir Hacıbəyovun qəbirüstü abidəsi

**Üzeyir Hacıbəyovun qəbirüstü abidəsi** — SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü Ömər Eldarovun yaratdığı kamil, plastik sənət əsəridir.

## Həmçinin bax
* Üzeyir Hacıbəyov 
* Azərbaycan musiqisi
Eyfema

**Eyfema** () — zeqris cinsinə aid kəpənək növü. Cənubi Qafqaz endemidir.

## Qısa təsviri
Sarımtıl-ağ rəngli gündüz kəpənəyidir. Ön qanadlarının zirvəsi bozumtul-qara rəngdə olub, narıncı-sarı, bəzən isə qırmızı ləkəlidir, arxa qanadlar üzərində isə şəffaf yaşılımtıl-mərməri naxışlar vardır. 

## Yayılması
Cənubi Qafqazda, Naxçıvan MR və Talışın (Zuvand) dağətəyi və dağlıq yerlərinin kserofil bitkilər bitən bölgələrində yayılmışdır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Dağ kserofitləri ilə örtülü dərə və yamaclarda yaşayır. Kəpənəklərin qanadlarının eni açıq halda 40-45 mm-ə çatır. Mayda və iyunun əvvəlində uçurlar. Uçuşları xırıltılı və sürətlidir. Tırtılları iyun-iyul aylarında şüvəran bitkisinin yarpaqları ilə qidalanır. Puplaşma çim içərisində keçir və puplar qışlayır. İldə bir nəsil verir. Tırtıllar üzərində ichneumonidae və braconidae fəsiləsindən olan müxtəlif minicilər parazitlik edir. 

## Sayı
Sabit azsaylı növdür. R.Əffəndi tərəfindən Naxçıvan MR-da 4, Talışda 5 kəpənəyi qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış sahələrinin mal-qara tapdağına çevrilməsi, ot örtüyünün insanlar tərəfindən biçilməsi məhdudlaşdırıcı amillərdəndir.

## Qorunması üçün qəbul olunmuş tədbirlər
Tutulmasının qadağan edilməsi qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlərdəndir. Rusiyanın, Ukraynanın Qırmızı kitabına və Azərbaycanın Qırmızı kitabinın I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yayıldığı ərazilərdə qorunan sahələrin təşkil edilməsi, onun sayı və populyasiyanın vəziyyəti barədə məlumat əldə etmək üşün hər il monitorinqlərin keçirilməsi qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlərdəndir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı. 1989.
# Azərbaycanın Qırmızı kitabı. II cild. Bakı: 2013.
# Эффенди Р.М. Высшие чешуекрылые Азербайджана. Автореф.дис.канд.биол.наук. Баку: 1971, 24 с. 
# Коршунов Ю.П. Каталог булавоусых чешуекрылых (Lepidoptera, Rhopalocera) фауны СССР. Энтомологич. обозрение. т. LI. вып. 1-2, 1972, с. 136-154, 352-368.
Sevda Yahyayeva

**Sevda Eldar qızı Yahyayeva** () — azərbaycanlı estrada müğənnisi.

## Həyatı
Sevda Yahyayeva 1985-ci il dekabrın 28-də Rusiyanın Amur vilayətinin Konstantinov rayonunda hərbçi ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Azərbaycanın Abşeron rayonunun Qobu qəsəbəsində yerləşən 2 saylı orta məktəbdə almışdır. Orta təhsil aldığı zaman 1995-ci ildə Qobu 1 saylı musiqi məktəbinin fortepiano bölməsinə daxil olmuşdur. Ali təhsil almaq üçün Azərbaycan Milli Konservatoriyasının solo və xanəndəlik (muğam) fakültəsinə daxil olmuş və hazırda təhsilini davam etdirir.
 
### Şəxsi həyatı
Müğənni 2020-ci ildə Zakir Bayramov adlı şəxslə ailə həyatı qurmuşdur.
## Karyerası
1998-ci ildə ilk dəfə efirə Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan "İstedad sorağı" verilişində çıxmışdır. 2002-ci ildə Lalə qızlar ansamblına daxil olmuş və ilk müəlliməsi Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Ceyran Haşımova olmuşdur. 2005-ci ildə Azad Azərbaycan telekanalında yayımlanan "Yeni ulduz" müsabiqəsinə qatılmış və müsabiqəni 3-cü yerdə uğurla başa vurmuşdur. 2007-ci ildə ilk bəstəkar mahnısı - sözləri Leyli və musiqisi Pərviz Mahmudova məxsus olan "O zaman" adlı mahnısıyla gündəmə gəlmişdir. 2008-ci ildə müğənni karyerasının ilk "O zaman" adlı albomu işıq üzü görmüşdür. Bu illər ərzində müğənni albomunda yer alan "O zaman" və "Sənsiz" adlı mahnılarına klip çəkdirmişdir. 2010-cu il yanvarın 22-də Gənc Tamaşaçılar Teatrında Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Teymur Göyçayevin bədii rəhbərliyi altında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri ilə birlikdə "Eşqimdə tapmışam səadətimi" adlı solo konsertini vermişdir.  Azərbaycanı ölkə hüdudlarından kənarda layiqincə təmsil edən müğənni Rusiya Federasiyasının Kislovodsk şəhərində keçirilən "XXI əsrin Kumiri" adlı festivalda Qran Pri-yə layiq görülmüşdür. 2011-ci ildə "Eşqimdə tapmışam səadətimi" adlı solo konsertinin diski (CD/DVD) və ikinci "Dinlə" adlı albomu işıq üzü görmüşdür.

### Mükafatları
#### Altın Kelebek Ödülleri
Sevda Yahyayeva sıx iş qrafiki səbəbi ilə 2018-ci ildə "Altın Kelebek Ödülleri"ndən namizədliyinin geri götürülməsini istəmişdir.

### Qrand Mükafatı
* Siyahıda əksiklik var, tamamlamağa kömək edin. *

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə ‘’V&V Company’’ tərəfindən təşkil olunan ‘’Qrand Mükafatı’’.

## Diskoqrafiyası

### Albomlar
* O zaman (2008)
* Eşqində tapmışam səadətini (2011)
* Dinlə (2011)
* Sevənlərin Ulduzları (2012)

### Mahnılar
* O zaman (2008)
* Sənsiz (2009)
* Ağlama (2010)
* Tık tık xanım (2011)
* Tut əlimdən (2011)
* Gecdir daha (2011)
* Sən (2012)
* Dinlə (2013)
* Unut (2013)
* Yalan (2014)
* Yanlış adam (2015)
* Milli mətbəximiz (2016)
* Son xəbər (2019)
* Keçmiş olsun (2019)
* Sevgi etirafı (2020)

## Videoqrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SevdaYahyayeva.com 
*
Nordman apollonu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Qafqazın yüksək dağ endemikidir.

## Qısa təsviri
Qanadları açıq halda 70-94 mm-dir. Bədəninin üzəri qara, yanlardan isə iki cərgə qırmızı ləkə keçir. Qanadları ağ, bəzən isə krem rəngində olub, zirvədə şəffafdır. Onların xarici kənarı boyu ağ ləkəli, enli boz zolaq keçir. Üst qanadlar üzərində 5 qara ləkə, alt qanadlar üzərində isə qara haşiyəli 5 qırmızı ləkə vardır. Qırmızı və qara ləkələrin yeri çox dəyişkəndir. Alt qanadlar dairəvidir. Yenicə pupdan çıxmış kəpənəklərdə qanadlar əvvəlcə sarımtıl olur. Bədən nəzərəçarpacaq dərəcədə tüklüdür. Bığcıqları qara toppuzludur.

## Yayıldığı yer
Böyük Qafqazın alp yüksəklikləri (Şahdağ massivi, Bazardüzü, Babadağ, Quton), dəniz səviyyəsindən 3000 m və daha yuxarı.Cənubi və Orta Avropa, keçmiş SSRİ-nin Avropa hissəsinin cənubu, Qafqaz, Orta Asiya, Qazaxıstan, Qərbi, Cənubu və Şərqi Sibir. Azərbaycanda Kiçik və Böyük Qafqazın dağ və dağətəyində (Göygöl, Dərələyəz, Zəngəzur dağ silsiləsinin cənub yamaclarında, Əsgəran rayonunun Topxana meşəsinin kənarlarında və Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun subalp zonasında) rast gəlinir.

## Yaşadığı yer
Daşlı və müxtəlif otlu alp yamacları, yüksək dağlıq otlaqları — yaylaqlar.

## Sayı
Olduqca azsaylı növdür.

## Ekologiyası
Kəpənəklər avqustda uçuşur, bu vaxtda da yumurta qoyulur. Tırtıllar Corydalis cinsindən olan bitkilərin yarpaqları ilə avqust-sentyabrda qidalanır, sonradan qışlamaya gedib, gələn ilin may-iyun aylarında inkişafını başa vurur. Puplaşma daşların altında, qaya çatlarında və s. sığınacaqlarda olur. İldə bir nəsil verir. Kəpənəklər və tırtıllar cücüyeyən quşlar və sürünənlər üçün yeməli deyil.

## Sayının dəyişilmə səbəbləri
Kəpənəklərin tutulması, yüksək dağ otlaqlarında, yaylaqlarda davarın otarılması kəpənəkləri yemdən — nektarlı otlardan məhrum edir.
 
## Zəruri qorunma tədbirləri
Kəpənəklərin tutulmasını qadağan etmək, heyvan otarılmayan sahələr təşkil etmək lazımdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Növün yayıldığı təbii biotopların məhv edilməsi. Bu biotopların mal-qara tapdağına, şumlanaraq əkin sahələrinə çevrilməsi, ot örtüyünün müntəzəm olaraq biçilməsi. Kəpənəklərin yaşadığı  ərazilərin insanların yaşayış məskənlərinə çevrilməsi.  Bu növ zəif miqrasiya qabiliyyətinə malik olduğundan onun bu və ya digər yaşayış yerlərində yox olması çox zaman geri dönməz bir prosesə çevrilir.  Bəzi alimlərin fikrincə Avropanın düzən ərazilərində apollonun yox olması qlobal istiləşmə ilə də əlaqədardır. Son zamanlar müşahidə edilən isti qış fəsilləri apollonun tırtıllarının vaxtından əvvəl qışlamadan çıxmasına səbəb olur. Bu isə onların zəifləməsinə və məhvinə gətirib çıxarır. Apollonun həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən kütləvi surətdə tutulması da onun populyasiyasına mənfi təsir göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eli Qlader

**Eli Qlader** — tanınmış Norveç rəssamı.

## Həyatı
Eli Qlader artıq bir neçə ildir ki, Azərbaycanda yaşayır. Burada o, əsasən bədii foto sənətilə məşğuldur. O, özünün bir sıra müasir fəlsəfi və sənətşünaslıq araşdırmalarını "Oranjereya" fəlsəfi-bədii konsepsiyasında ümümiləşdirmişdir. Təqdim olunan sərgi bir neçə il bundan öncə başlanılmış bu böyük konseptual layihənin bir hissəsidir.

Bu layihə çərçivəsində Milli Elmlər Akademiyasının nəznindəki Mərkəzi Botanika Bağında performans keçirilmiş və onun əsasında film çəkilmişdir.

## İstinadlar
Tofiq Cavadov

**Tofiq Mirhaşım oğlu Cavadov (Mircavadov)** () — Azərbaycanlı rəssam.

## Həyatı
Tofiq Cavadov 7 fevral 1925-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1945–1948-ci illərdə Sovet Ordusunda həqiqi hərbi xidmətdə olub. 1948–1952-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinin rəngkarlıq fakültəsində təhsil almışdır. Əyyub Məmmədov, Əbdül Xalıq, Əyyub Hüseynov və Baba Əliyev kimi Azərbaycan rəssamlarından dərs alıb.

T. Cavadov 20 avqust 1963-cü ildə Moskva–Serpuxov elektrik qatarının Çepelyova stansiyasında hadisə zamanı vəfat etmişdir. Cavad Mircavadovun qardaşıdır.

## Yaradıcılığı
1950-ci illərin ikinci yarısından etibarən Tofiq Cavadov yeni mərhələyə — neorealizm dövrünə başlayır. Neorealizm mərhələsi neft və ağır sənayeyə həsr olunmuş tabloların və fəhlə obrazlarının timsalında özünü büruzə verir. "Neftçilər", "Sənaye mənzərəsi", "Operator qız", "Neftçi", "Poladəridən sexdə", "Poladəridənin portreti" kimi əsərləri bu dövrün məhsuludur.

1955–1956-ci illərdən Tofiq Cavadovun yaradıcılığında "Buzovna" dövrü başlayır. Bu dövrdə rəssam özünün "Buzovnada küçə", "Kənd mənzərəsi", "Buzovna aşırımı" və bu silsilədən olan digər Abşeron mənzərələrini yaradır. 1959–1961-ci illərdə "Avtoportret" əsərini yaradır. 1963-cü ildə Rasim Babayev və Fazil Nəcəfovla birlikdə "Göyərçin" uşaq jurnalının bədii tərtibatını edir. Sonuncu böyük əsəri olan "Külək" tablosunu 1963-cü ildə yaradır.

## Filmoqrafiya
* Üfüqü ötənlər (film, 2011)

## İstinadlar
Bəhram Gurun heykəli

**Bəhram Gurun heykəli** — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində şəhər funikulyorunun qarşısında Azneft meydanında abidə və eyniadlı fontan. Abidədə Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasının qəhrəmanı, Sasanilər sülaləsinin beşinci hökmdarı Bəhram Gurun ayağının ətrafına sarılan ilanabənzər əjdahanı qılıncla öldürməsi təsvir olunmuşdur. Bu heykəli 1959-cu ildə üç heykəltaraş - Albert Mustafayev, Qorxmaz Sücəddinov və Aslan Rüstəmov hazırlamışdır.

Bəhram Gurun heykəli 2007-ci ilin sentyabrın ortalarında Bakının "Azneft" meydanı yaxınlığından götürüldükdən sonra Rəssamlar İttifaqı Bədii Fondunun tunc sexində üç aya yaxın müddətdə bərpa olunduqdan sonra yerinə qaytarılmışdır. 2007-ci ilin dekabrın 15-də heykəlin bərpasından sonra açılışı olmuşdur. Bəhram Gurun heykəli 47 il əvvəl hazırlanıb və Bakıda ilk heykəlli fəvvarə hesab olunur. Heykəlin hündürlüyü 3,5 metrdir.

## Həmçinin bax
* Sasanilər İmperiyası
* Yeddi gözəl

## İstinadlar
Heydər Əliyev Muzeyi (Naxçıvan)

**Heydər Əliyev Muzeyi** — Naxçıvan şəhərində Azərbaycan Respublikasının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini, zəngin dövlətçilik irsini özündə təcəssüm etdirən muzey.

## Haqqında
Heydər Əliyev Muzeyi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin 18 fevral 1999-cu il tarixli sərəncamına əsasən yaradılmış və 10 may 1999-cu ildən etibarən fəaliyyətə başlamışdır. Muzeydə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin ailəsinə, onun uşaqlıq və gənclik illərinə həsr olunmuş stendlər nümayiş etdirilir. Həmçinin Naxçıvan MR Ali Məclisinin sədri (1991–1993) işlədiyi dövrdə gördüyü işlər, həyata keçirdiyi tədbirlər, qəbul etdiyi mühüm əhəmiyyətli qərarlar, sərəncamlar, sənədlər, fotolar, filmlər, albomlar öz əksini tapmışdır.

Muzryin ekspozisiya zalının mərkəzində Heydər Əliyevin "*Doğma, canım-varlığım qədər sevdiyim Azərbaycanım mənim qibləgahımdır"* sözləri yazılmışdır.

Habelə muzeydə Türkiyə Cümhuriyyəti və İran İslam Respublikası ilə əməkdaşlıq sahəsində imzaladığı müqavilələrin surətləri, Azərbaycan Respublikasının müxtəlif bölgələrində yaşayan vətəndaşların müraciətləri toplanmışdır. Burada "Xalqımla həmrəyəm", "Qayıdış", "Naxçıvan yaşayır və döyüşür" bölmələri təşkil olunmuşdur. Muzeyin fondunda ümummilli lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini özündə əks etdirən 4807 eksponat toplanmışdır. Həmçinin muzeyin kitabxanasında Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən jurnal, albom və kitablar saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan İstiqlal Muzeyi
* Azərbaycan Tarix Muzeyi
* Azərbaycan Xalça Muzeyi
* Muzey Mərkəzi
* Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi
* Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muzeylər
* Heydər Əliyev Muzeyi
JavaScript

**JavaScript** – internet səhifələrin yaradılmasında geniş istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. JavaScript müxtəlif dilllərdən ilhamlanaraq yaradılmışdır. 1995-ci ilə Brendan Eyx tərəfindən yazılmışdır. JavaScript Obyekt Yönümlü Proqramlaşdırma (OYP) dilidir. Obyektə Yönümlü Proqramlaşdırma mövzusu kifayət qədər mürəkkəb proqramlaşdırmadır. 
JavaScript Netscape Navigator 2.0 ilə birlikdə Brendan Eich tərəfindən inkişaf etdirilən  və əvvəllər  Mocha sonralar LiveScript olaraq adlandırılan və sonda bu anki adını alan JavaScript dili başlanğıcda sadəcə müştəri tərəfindən  (client-side) şərh edilən bir proqramlaşdırma dilidir.

Günümüzdə NodeJS texnologiyası ilə server tərəfli də (server-side) şərh edilən proqramlama dili halına gəldi.

## Tarixi
1995-ci ildə Netscape şirkəti tərəfindən, Sun şirkətinin dəstəyi ilə hazırlanmış NN24-də istifadə olunan AD bundan sonra JavaScript adlandırılması ilə açıqlanma verildi. Buna qədər isə bu alqoritmik dil LiveScript adlandırılırdı. Bu gözlənilməz addım kifayət qədər problemlər yaratdı. Beləki, Sun şirkətinin JAVA AD-nə heç bir dəxli olmayan JavaScript-i JAVA-nın alt-çoxluğu kimi qəbul edənlərin sayı çoxaldı.

JavaScript - HTML səhifəyə inteqrasiya olunaraq, bu səhifə ilə istifadəçi arasındakı interfeysə əlavə funksional imkanlar verən alqoritmik dildir.

## NodeJS
Node.js asan sürətli, öncələnə bilən  şəbəkə tətbiqləri  yaratmaq üçün Chrome's JavaScript Runtime texnologiyası üzərində qurulmuş bir platformadır. Node.js dağıdılmış cihazlar üzərindən işləyə bilən gerçək zamanlı tətbiq etmələr üçün  mükəmməl yüngül və səmərəli hala gətirən hadisə yönümlü, əngəllənməyən I/O modeli istifadə edir.
## Nümunə
Əks olunduğu HTML sənədin **body** hissəsi:

```html
<body>
       <form name="form" method="post" action="">
	  
      <textarea name="latin" cols="59" rows="25" id="latin"></textarea>
      <textarea name="netice" cols="58" rows="25" id="netice"></textarea>
    </form>
	<input name="Submit" type="submit" value="Çevir" onkeyup = "latinkiril()">
</body>
```


## Xarici Keçidlər
* JavaScript (mozilla.org) 

## İstinadlar
Skriptləşdirmə dili

**Skriptləşdirmə dili** - hər hansı proqramın bir və ya bir neçə hissəsini idarə etməyə imkan verən proqramlaşdırma dilidir. Skript müəyyən proqramlarla yerinə yetirilən bir proqram hissəsidir. Skriptin proqramdan əsas fərqi, kompilyasiya olunmadan istifadə olunmasıdır. 
Skriptləşdirmə dillərinin müxtəlif tipləri vardır. 
*Shell skript
*Veb skript
*Qrafik skript
*Mətnlərin redaktə olunması üçün skript
*və s
Nizami Gəncəvinin heykəli (Sumqayıt)

Sumqayıtda Nizami meydanının mərkəzində Nizami Gəncəvinin abidəsi ucaldılmışdır. 3,9 metr hündürlüyə malik tunc heykəlin müəllifi tanınmış heykəltaraş İsa Məmmədxanovdur.
## Həmçinin bax
*Sumqayıtdakı şəhər heykəllərinin siyahısı
Avey monastırı

**Avey monastırı** və ya Ay məbədi — Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndi ərazisində Aveydağ silsiləsinin ən yüksək zirvəsində yerləşən Alban  məbəd kompleksi. Kompleks Avey dağının zirvəsində, dəniz səviyyəsindən 922 metr, dağ ətəyindən isə 420 metr yüksəklikdə yerləşir. Tikili Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

Məbəd kompleksinə iki kilsə, sovməə, qala divarları və bir neçə köməkçi tikililər daxildir. Kompleksin şimal tərəfindən yerləşən kilsə planda düzbucaqlı formaya malik olmaqla, yarımdairəvi tağ-tavanla örtülmüşdür. Cənub tərəfdə yerləşən günbəzli kilsə xaricdən düzbucaqlı, daxildən isə xaçvari plana malikdir.

## Tarixi

Məbəd erkən xristianlıq dövrünə (V-VII əsrlər) aid edilsə də, memarlıq üslübuna görə əsasən, Roma və ellinizm mədəni abidələrini xatırladır. Belə bir iddia var ki, məbəd yunan mifologiyasında Ay ilahəsi Selenanın şərəfinə inşa edilib. Görkəmli tarixçi Qiyasəddin Qeybullayevin fikrincə, "Avey" sözü "Ay evi" mənasını verir ki, bu da Selenaya həsr olunması versiyasını gücləndirir. 

Bir digər versiyaya görə, bura ov yeri olub. Məbədin həyətində qəbirlər aşkar edilib. Sinə daşları albanlara xas üslubda naxışlanıb. Daşların birinin üzərində lotos gülü və onun yuxarısında günəş simvolu təsvir olunub.

Bir çox erməni mənbələrində buranın guya müqəddəs Sargisin şərəfinə tikildiyi iddia olunur. Lakin xalqa açıq ibadət yerinin belə bir yerdə, sıldırımlı qayaların üstündə tikilməsi versiyası ağlabatan deyil. Sovetlər dönəmində məbədin iç divarlarında erməni xaçları və qrabarda (qədim erməni dili) yazılmış mətnlər olan plitələr yapışdırılıb. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Məbəd kompleksinə iki kilsə, sovməə, qala divarları və bir neçə köməkçi tikililər daxildir. Kompleksin şimal tərəfindən yerləşən kilsə planda düzbucaqlı formaya malik olmaqla, yarımdairəvi tağ-tavanla örtülmüşdür. İbadət zalı demək olar ki, kvadrat formasına malikdir, kiçik bemə malik altar apsidası isə planda yarımdairəvi formaya malikdir.

Cənub tərəfdə yerləşən günbəzli kilsə 4.90x5.80 m ölçülərə, xaricdən düzbucaqlı, daxildən isə xaçvari plana malikdir. Xaçın qolları arasında ən uzun ölçüyə malik olan şərq qolu yarımdairəvi sonluğa, digər üç qol isə düzbucaqlı sonluğa malikdir. Planda oval formaya malik olan günbəz (2.7x2x2 m) yarımdairəvi tağların formalaşdırdığı düzbucaqlı üzərində dayanır. Kilsənin daxili plan kompozisiyası, xaçvari plana malik olan Qəbizdərə kilsəsini xatırladır.  Xarici fəza həcminə görə isə kilsə günbəzli zal kilsələri ilə yaxınlıq təşkil edir.

Hər iki kilsə iki pilləli binə üzərində və inşa xüsusiyyətlərindən bəlli olduğu kimi ardıcıllıqla inşa edilmişdir. Bunu göstərən əsas amillərdən biri şərq divarında hörgü sıralarının fərqli hündürlüklərə malik olmasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* "Tarixi abidələrdə yaşayan tariximiz". Bakı, 2017
Qızılgül təpələri

**Qızılgül təpələri** — Qusar rayonunun Bədirqala kəndindən Şimal-Şərqdə,Qusar-Xudat şose yolunun sağında Erkən Orta əsrlərə aid yaşayış terinin qalıqlarıdır. Hər iki təpənin hündürlüyü 10 metrə qədərdir. Qızılgül təpələrində kəşfiyyat xarakterli qazıntılar zamanı təqribən 2 metrə yaxın qalınlığı olan mədəni təbəqə müəyyənləşdirilib. Arxeoloji materiallar əsasən boz və çəhrayı rəngli gil qablar və çay daşından düzəldilmiş dənəzənlərdən ibarətdir. Gil qablar o dövrdə bu zona üçün xarakterik olan daraqla vurulmuş naxışlarla bəzədilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Turizm nazirliyi
Qızıllar yaşayış yeri

**Qızıllar** — Ağsu rayonunun Nüydü kəndi yaxınlığında IX-XIII əsrlərə aid yaşayış yeri.

**Nüydü düzü** adlı antik dövr abidəsinin təqribən 1 *km* Cənubunda iri təpənin yamacındadır. Qızıllar yaşayış yerindən Orta əsrlər üçün xarakterik olan şirli və şirsiz saxsı qab məmulatı tapılmışdır. Qablar nəbati və həndəsi naxışlarla bəzədilib.

## İstinadlar
Qızlar təpəsi

**Qızlar təpəsi** — Qusar rayonu Qalacıq kəndindən 3&nbsp;km. şimalda yerləşən, erkən orta əsrlərə aid qala tipli yaşayış yeridir. Təpənin kənarında, müdafiə divarları yanında dərin və enli xəndəyin izləri qalıb. Kəşfiyyat xarakterlı qazıntılar zamanı 1 metr qalınlığında mədəni qat müəyyənləşirilib. Həmçinin 2,1 metr qalınlığında çay daşlarından tikilmiş müdafiə divarlarının xımı da tapılıb. Arxeoloji materiallardan daş və sürtkəclər, açıq çəhrayı rəngli gil qablar və heyvan sümükləridir.
Day After Day

**Day After Day** () — 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən Elnur Hüseynov və Samir Cavadzadənin  ifa etdikləri mahnı.

Mahnının sözləri Zəhra Bədəlbəylinin, musiqisi isə Gövhər Həsənzadənindir. "Day After Day" mahnısı fevralın 2-də Azərbaycanın Avroviziya təmsilçisinin seçilməsi üçün təşkil olunan "Odlar Yurdu" adlanan konsert proqramında ifa olundu. Mahnıda şər və xeyir qüvvənin mübarizəsi və bu mübarizədə xeyir qüvvənin şər qüvvə üzərində qələbə qazanması əks olunur.  Bu mahnı ilə Azərbaycan Avroviziyada debüt etdi. Yarımfinal mərhələsində Elnurla Samir yeddinci nömrə altında bu mahnını ifa etdilər və 19 mahnl arasında 66 xalla 6-cı yeri tutaraq finala yüksəldi. Finalda bu mahnı 20-ci nömrədə ifa olundu və yekunda finalda yarışan 25 mahnı arasında 132 xalla 8-ci oldu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* 20px|link=YouTube Bir mahnının tarixçəsi - "Day after day "
İstiqlal bəyannaməsi abidəsi

300px|thumb|right|
Abidənin aşağı hissəsi qranitdən, yuxarı hissəsi isə ağ mərmərdən hazırlanıb. Ağ mərmərdən hazırlanan hissədə dövlət gerbi həkk olunub, qranit hissəyə isə "İstiqlal bəyannaməsi"nin mətni və bu bəyannaməni imzalayan şəxslərin adları həm əski, həm də latın qrafikası ilə yazılıb. 
"İstiqlal bəyannaməsi" abidəsi Səbayel rayonu ərazisində AMEA Əlyazmalar İnstitutu ilə İqtisad Universiteti arasındakı ərazidə ucaldılıb. "İstiqlal bəyannaməsi" 1918-ci ildə məhz hazırda Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi binada - keçmiş "İsmailiyyə"də imzalanıb.

2007-ci il 25 may-da İstiqlaliyyət küçəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış İstiqlal bəyannaməsi abidəsinin açılışı olub. Qranitdən və ağ mərmərdən yonulmuş, abidə üzərinə 1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə qəbul olunmuş "İstiqlal Bəyannaməsi"nin həm əski, həm də latın əlifbası ilə mətni həkk olunub. Açılış mərasimində prezident İlham Əliyev iştirak edib.

Abidə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunun binası ilə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin binası arasında ucaldılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi

## Xarici keçidlər
Təpədalı

**Təpədalı** — Ağsu rayonu Qırlar kəndi yaxınlığında Təpədalı adlı sahədə antik dövr və Orta əsrlərə aid qədim yaşayış məskəni.

Sahəsi 10–12 ha olan abidədən e.ə. II–I və b.e. I əsrinə aid torpaq və küp qəbirlər, saxsı qablar (ağzı novçalı), qayıqvari dən daşları, daş alətlər və bəzək əşyaları tapılıb. Böyük təpənin üstündə Orta əsrlərə aid divar qalıqları və ocaq izləri də aşkarlanıb. Bu tikilidən xanlıqlar dövründə gözətçi məntəqəsi kimi də istifadə olunub.

## İstinadlar
Qırxçıraq

Orta əsrlərə aid yaşayış yeridir. Bakı-Salyan şose yolunun 117&nbsp;km-də, Kür çayının köhnə yatağının sol sahilindədir.

Çay kənarında və karvan yolu üstündə olması Qırxçıraq əhalisinin təsərrüfat həyatına mühüm təsir göstərmişdi. Qırxçıraq ərazisində təpəcik şəkilli ev qalıqları vardır. 

Ərazinin küllə örtülmüş olması Qırxçırağın yanğın nəticəsində məhv olduğunu göstərir. 

Yerüstü tapıntılar XIII-XIV əsrlərə aid saxsı məmulatı, fayans qab qırıqları, Elxanilər, Altun Orda, Cəlairilər və Qaraqoyunluların mis sikkələridir.
Qobustan kurqanları

**Qobustan kurqanları** — Qobustanda Böyükdaş və Kiçikdaş dağları ətəyində kurqanlar. 

Daş və torpaq örtüklüdür. Qobustan kurqanları üçün örtük halında bir cərgə düzülmüş dairəvi daş səciyyəvidir. Qobustan kurqanları həmçinin tikinti xüsusuyyətinə malikdir. Ölülər sağ və ya sol böyrü üstə, bükülü, xəndəkli və ya xəndəksiz qutu qəburlərdə dəfn olunub. Yalnız bir qəbirdə ana ilə işağın burgə dəfni müşahidə edilib. Bəzi kurqanlarda ölü qırmızı rənglə boyanıb. Qobustan kurqanları Tunc dövrünə aiddir.
Apache

**Apache** HTTP Server və ya qısa olaraq Apache Linux, Unix, Windows, macOS, Solaris və digər müasir əməliyyat sistemləri üçün nəzərdə tutulmuş veb serverdir. Hal-hazırda internet saytların əksəriyyəti bu server ilə işləyir. Geniş imkanlara malikdir və elə də də açıq kod olduğundan hamı tərəfindən pulsuz istifadə oluna bilir.

Apache veb serveri Apache Software Foundation tərəfindən işlənilir.

## Həmçinin bax
*Unix
*PHP
*MySQL

## Xarici keçidlər
*Apache HTTP Server
MySQL

**MySQL** dünyanın ən məşhur baza sistemlərindən biridir. MySQL əvvəllər İsveçin MySQL AB kompaniyası tərəfindən işlənilirdi. İndi isə Sun Microsystems şirkətinə məxsusdur. Proqramın açıq kodu GNU General Public License lisenziyası altında mövcuddur. MySQL proqram təminatı SQL sorğu dilindən istifadə edərək verilənlər bazası ilə işləməyə imkan verir.
MySQL  – sərbəst (havayı) yayılan relyasiyalı verilənlər bazasının idarəolunması sistemi. Oracle Corporation şirkəti tərəfindən inkişaf etdirilir və dəstəklənir. MySQL kiçik və orta həcmli məsələlərin həllində istifadə olunur.

## İstifadəsi
MySQL əməliyyat sistemlərinə server kimi instalyasi olunur. 11 milyondan artıq instalyasiyası vardır. Əksər veb serverlər MySQL bazası ilə idarə olunur.

## MySQL alətləri
MySQL bazasını idarə etmək üçün həm command-line, həm də GUI (qrafik istifadəçi interfeysi) şəklində bazaya administratorluq, bazada dəyişiklik etmək və digər işləri görmək üçün müxtəlif alətlər mövcuddur.

Database Master MySQL idarə aleti (Türk)

## Xüsusiyyətləri
* Əməliyyat sistemindən asılı deyildir. Demək olar ki, əksər əməliyyat sistemləri üçün instalyasiyaları movcuddur.
* ANSI SQL 99 dəstəkləyir.
* Prosedura, funksiya, triqqer, kursorlar yaratmaq imkanı vardır.
* SSL dəstəklidir.
* Mətn indeksləşşdirilməsi, axtarışı mövcuddur.
* Yunikod dəstəklidir.
* Həqiqi VARCHAR tiplidir.
* INFORMATION_SCHEMA
* InnoDB, BDB and Cluster dəstəklidir.
## Həmçinin bax
* Baza sistemləri
* Linux
* Apache
* PHP
* SQL
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
*
Dur yolçu heykəli

Türkiyə nin ən böyük heykəlidir.6 Avqust 2008-cı tarixdə Türkiyənin paytaxtı Ankarada(Polatlı ,Kartaltepe) Dur yolçu  abidəsinin açılış mərasimi olmuşdur.Dur yolçu abidəsinin uzunluğu ümumilikdə 32  metrdir. Heykəl 22, postament isə 10 metrdir.Abidənin müəllifi  akademik Sait Rüstem dir.
## Xarici keçidlər

*http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=9599885&tarih=2008-08-06
*http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/LiveImages/Foto%20Haber/Türkiye'nin%20en%20büyük%20heykeli/17.jpg
Eynulla Ağayev

**Ağayev Eynulla Xankişi oğlu** – nasir, 1955-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Eynulla Ağayev 1907-ci il dekabrın 31-də Bakının Ramana kəndində, neftçi ailəsində doğulmuşdur. İbtidai təhsilini kənd məktəbində almışdır. 1926-cı ildə Sabir adına 23 saylı ikinci dərəcəli məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir. Hərbi xidmət illərində Nuxa və Dağlıq Qarabağda cinayətkarlara qarşı mübarizədə iştirak etmişdir. Sonra Suraxanı neft mədənlərində fəhləlik etmişdir. Hələ orta məktəbdə oxuduğu vaxtdan ədəbiyyata güclü meyil göstərirdi. İlk şerlərini, məqalə və qeydlərini "Gənc işçi", "Kommunist", "Yeni yol" qəzeti redaksiyalarına göndərirdi. İlk hekayəsi "Balıqçı Kamil" 1928-ci ildə Tiflisdə buraxılan "Qızıl şəfəq" jurnalının 12-ci sayında çap olunmuşdur. Bundan sonra o ədəbi dərnəklərdə müntəzəm iştirak etmiş, 1931-ci ilin noyabnnda "Kommunist" qəzetinin partiya şöbəsinə ədəbi işçi qəbul olunmuşdur. Eyni zamanda pedaqoji institutda təhsilini qiyabi davam etdirmiş, 1935-ci ildə institutu bitirdikdən sonra "Yeni yol" qəzetinin ədəbiyyat və incəsənət şöbəsində müdir, sonra isə məsul katib işləmişdir. II dünya müharibəsinin ilk günlərindən səfərbərliyə alınmışdır. Kerç döyüşlərində ağır yaralanmış, müalicədən sonra yenidən ön cəbhəyə qayıtmışdır. 416-cı Taqanroq diviziyasının tərkibində ağır döyüş yolu keçmiş, Mozdok, Kuban, Krım, Qərbi Ukrayna, Polşa, Çexoslovakiya, Macarıstan uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş, ağır yaralanmış, Krakovda hərbi xəstəxanada müalicədən sonra, 1946-cı ilin martında ordudan tərxis olunmuşdur. "Qırmızı ulduz", "Şərəf nişanı", "Hərbi xidmətə görə", "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941-1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsinin qələbəsi uğrunda" və b. orden və medallarla təltif olunmuşdur. 1946-cı ilin mayından "Azərbaycan pioneri" qəzetinin məsul redaktoru olmuş, bütün yaradıcılığını gənc nəslin yetişdiriliməsinə həsr etmişdir.

1978-ci il noyabnn 5-də Bakıda vəfat etmişdir. Bakı şəhər orta məktəblərindən biri onun adını daşıyır.

## Əsərləri
# Alagöz. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1942, 32 səh.
# Sirli qala. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1955, 88 səh.
# Dəcəllər (povest). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1958, 180 səh.
# Tək qayıq (hekayələr). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 128 səh.
# Şişpapaq (povest). Bakı: Azərnəşr, 1964, 196 səh.
# Dağlarda şimşək çaxır (povest). Bakı: Gənclik, 1967, 202 səh.
# Yağış mahnısı. Bakı: Gənclik, 1968, 174 səh.
# Povest və hekayələr. Bakı: Gənclik, 1976, 198 səh.
# Baba nağılı (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1978, 248 səh.
# Teleqram (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1982, 164 səh.
Aptek

**Aptek** (Yunanca: apotheke(anbar) ) - reseptlə dərman hazırlayan, hazır dərman və digər tibbi mallar saxlanan və satılan tibbi müəssisə.

## Etimologiya
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **dəvaxana** (دواخانا) adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
*Farmakologiya
*Əczaçılıq

## Keçidlər
II Artavazd

**II Artavazd** — Atropatenanın Atropatidlər sülaləsindən olan hökmdarı.

## Həyatı
Atasının ölümündən sonra Roma imperatoru Oktavian Avqustun dəstəyi ilə taxta çıxmışdır.

II Artavazdın şərəfinə Romada gümüş sikkə buraxılmışdı.

Pulun bir üzündə Avqustun şəkli, o biri üzündə isə "Böyük çar Artavazd" yazısı həkk olunmuşdu.

## Həmçinin bax
* Atropatena hökmdarı II Ariobarzanın oğludur.
* I Artavazdın nəvəsidir.
Biq Ben

**Biq Ben** () — Londonda yerləşən zəngli saat qülləsi. Vestminster saray kompleksinin bir hissəsi. 13,5 tonluq 5 ədəd zəng çanağına malik bu saatın səsini xalq arasında "Britaniyanın səsi" adlandırırlar. Biq Ben Britaniyanın fəxri və rəmzi sayılır.

Biq Beni bəzən Müqəddəs Stefan qülləsi də adlandırırlar. Qüllə 1858-ci ildə tikilmişdir. Qüllədəki saat isə 11 iyul 1859-cu ildə işə salınmışdır. Qüllənin hündürlüyü 61 metrdir. Saat yerdən 55 m hündürlükdədir. Siferblatının diametri 7 m, əqrəblərinin uzunluğu 2,7 və 4,2 m-dir.

* Qüllənin dörd tərəfindəki hər siferblatın üzərində latın dilində *"Domine Salvam fac Reginam nostram Victoriam primam"*, yəni "Tanrı kraliçamız I Viktoriyanı qorusun" sözləri yazılmışdır.
* Saatın sağ və sol tərəflərində, qüllənin üzərində latın dilində *"Laus Deo"*, yəni "Tanrıya şükür" sözləri həkk olunmuşdur.

## Adının mənşəyi

"Biq Ben" adı əvvəllər qüllədəki Böyük zəngi ifadə etsə də hazırda həm qülləni, həm də saatı və zəngi birlikdə ifadə edir. Adın mənşəyi barəsində 2 əsas fərziyyə mövcuddur:
# Böyük zəngin hazırlanmasına nəzarət edən Ser Bencamin Holun şərəfinə;
# 1857-ci ildə sonuncu dəfə rinqə çıxmış məşhur ağırçəkili boksçu Bencamin Kauntun şərəfinə.

2012-ci ilin iyun ayında Vestminister sarayı bu saat qülləsinin adının Yelizavet qülləsi adlandırılmasına qərar verib. İngiltərənin paytaxtı Londonun
simvollarından olan məşhur Big Ben saatının adının dəyişdirilməsi ilə əlaqədar belə bir addımı ingilis parlamentarilər İngiltərə kraliçası ikinci Yelizavetanın hakimiyyətdə olmasının 60 illiyi münasibətilə atıb.

## Biq Ben zənginin notları

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* London
* Vestminster sarayı
Qum saatı

100px|thumb|Qum saatı
***Qum saatı*** — vaxtı ölçmək üçün ən sadə cihaz. Əsasən bir-biri ilə nazik boğazla birləşdirilmiş iki qabdan ibarətdir.

Qum saatını insanlar qədim zamanlardan istifadə etsələr də, Avropaya bu saat növü orta əsrlərdə gətirilmişdir. Əsasən gəmi səyahətlərində gəminin sürətini ölçmək üçün istifadə edilirdi. Müasir dövrdə istifadə sahəsi daralmışdır. Qum saatı  yuxarıdakı qabın içində olan qumun   aşağadakı  qaba  endikdə vaxt zaman bitmişdir deməkdir .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Ariobarzan

**II Ariobarzan** **—** b.e.ə. 20-eramızın 2-ci illərində Atropatenanın Atropatilər sülaləsindən olan hökmdarı.

## Həyatı
Digər Atropatena hökmdarı I Ariobarzanın oğludur. Şəxsi həyatı haqqında məlumatlar çox azdır. Ariobarzan on ildən artıq Romada yaşamış, Roma tərbiyəsi almışdır. O, Romaya səmimi dostluq münasibətləri bəsləyirdi. Tasit II Ariobarzanı belə təqdim edirdiː  

 

## Hakimiyyəti illəri
Hakimiyyətinin ilk illərində Atropatena xeyli zəifləyərək mövqeyini itirir. Hətta atası I Artavazdın dövründə idarəçiliyi Atropatenaya tapşırılmış Armeniya (həmin dövrdə Fərat çayının yuxarı axarında yerləşən ərazi) taxt-tacı da itirilmişdi. Lakin daha sonra II Ariobarzanın həyata keçirdiyi uğurlu siyasət nəticəsində Roma imperiyasının imperatoru Oktavian Avqust Armeniya taxtını yenidən Atropatenaya hədiyyə edərək oranın idarəsini də Atropatena hökmdarına tapşırdı. O bizim eranın 2-ci ilində vəfat etdi.     

## Həmçinin bax

* Atropat
* Artabazan

## İstinadlar
Azərbaycan Quru Qoşunları

**Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunları** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin quru qoşunları hissəsi. Ordunun ən böyük vahididir. Müharibə dövründə Ordu müvafiq olaraq Milli Qvardiyanın, Azərbaycanın Daxili Qoşunlarının və Dövlət Sərhəd Xidmətinin dəstəyini tələb edə bilər. Quru Qoşunlarının komandanı General-polkovnik Hikmət Mirzəyevdir.

## Tarixi
Sovet dövründə Azərbaycan 4-cü Ordu tərəfindən komandanlıq edilən Zaqafqaziya hərbi dairəsinin bir hissəsi idi. 4-cü Ordu üç motorlu tüfəng diviziyasından (Gəncədəki 23-cü Qvardiya Motorlu Tüfəng Diviziyası, Lənkərandakı 60-cı Motorlu Tüfəng Diviziyası və Bakıdakı 295-ci Motorlu Tüfəng Diviziyası) və raket və hava hücumundan müdafiə briqadalarından və topçu və rok alaylarından ibarətdir. Azərbaycan, həmçinin Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin Raketlər və Artilleriya Baş Agentliyinin 49-cu arsenalına ev sahibliyi etdi. Bu arsenalda 7000 qatar-vaqon yük sursatı var idi. Bundan əlavə, 7-ci Qvardiya Ordusunun bir hissəsi olan 75-ci Motorlu Tüfəng Diviziyası Naxçıvan Muxtar Respublikasında idi.

1992-ci ilin yayında Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi, Azərbaycan prezidentinin Azərbaycan ərazisindəki bölmələrin və birləşmələrin özəlləşdirilməsinə dair qərarından sonra, 295-ci Motorlu Tüfəng Diviziyasının 135 və 139 motorlu tüfəng alaylarının nəqliyyat vasitələri və silahlanmasına nəzarət tələb edən ultimatum göndərdi. 4-cü ordunun (Xankəndidən geri çəkilmə zamanı erməni silahlı birləşmələri tərəfindən ələ keçirilmiş 23-cü diviziyanın 366-cı motoatıcı alayının təchizatının yarısından çoxu xaricində) və 49-cu Arsenalın əmlakının köçürülməsi 1992-ci ildə başa çatdı. Beləliklə, 1992-ci ilin sonuna qədər Azərbaycan hökuməti təyin olunmuş ordu birləşmələri ilə təxminən üç motoatıcı bölməsi üçün kifayət qədər silah və hərbi texnika aldı. 75-ci Diviziyanın anbar və avadanlıqları Naxçıvan hökumətinə təhvil verildi.

Son 15 ildə Azərbaycan silahlı qüvvələrini Dağlıq Qarabağdakı erməni qüvvələrinə qarşı mümkün əməliyyatlara hazırlayır. Fasilələrlə ara-sıra döyüşlər oldu və ən sonda İkinci Qarabağ müharibəsi başladı.

## Struktur
Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan ordusu Dağlıq Qarabağdan geri çəkildi və 1990-cı illərin ortalarında, əsasən briqadalar ətrafında əhəmiyyətli dərəcədə yenidən təşkil edildi.

## Rütbələr

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Quru Qoşunlarının müasir texnikası

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Cerri Yanq

**Ceri Yang** — (ing. Jerri Yang) (6 noyabr, 1968) tayvanlı-amerikalı iş adamıdır. O Yahoo internet axtarış sistemi şirkətinin qurucusu və keçmiş icraçı direktoru və müdiridir. 2008-ci ildə onun xalis gəliri 2.3 milyard Amerika dollarına çatmışdır. Forbes jurnalının sıralamasına görə, dünyanın 524-cü varlı adamı sayılır.

## Xarici keçidlər
* http://www.newsmeat.com/ceo_political_donations/Jerry_Yang.php 
* http://soe.stanford.edu/AR95-96/jerry.html 
* Jerry Yang
Dağlı (Zaqatala)

**Dağlı** (əvvəlki adı:**Əli Bayramlı**) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd; Dağlı bələdiyyəsinin mərkəzi. Əzgilli, Qalal və Qarqay, Qass kəndləri ilə birlikdə Dağlı bələdiyyəsinin tərkibindədir.

## Tarixi
29 may 2015-ci ildə Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki **Əli Bayramlı** kəndi **Dağlı** kəndi adlandırılmış və Əli Bayramlı kənd inzibati ərazi dairəsi Dağlı kənd inzibati ərazi dairəsi hesab edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gürcüstanla sərhəddə yerləşir. Ərazisinin tam hissəsi düzən ərazidə yerləşir. Qismən düzən meşəliklə əhatə olunub. Yay aylarında havanın temperaturu 40–50 C-ə qədər artır.

## Əhalisi
Əhalisi 3001 nəfərdir (2012)

Kənd əhalisini əsasən saxurlar və digər millətlər təşkil edir.

Əhalisinin əsas məşğuliyyəti maldarlıq və taxılçılıqdır. Bundan başqa arıçılıq və tütünçülük sahələri də qismən inkişaf edib.

## Səhiyyə
Kənddə həkim məntəqəsi də var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xulio İqlesias

**Xulio İqlesias de la Kueva** (; ) — musiqi tarixində ən populyar ispan müğənnisi. Onun 14 dildə ifa etdiyi mahnılardan ibarət 77 albomu 300 milyon nüsxədən artıq satılmışdır. "Sony Music" şirkətinin məlumatına əsasən o, ən çox albom satışı göstəricisinə malik olan 10 müğənni arasında yer alır. Dəfələrlə "Qremmi" mükafatına layiq görülmüş və İspaniyanı 1970-ci il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Bir müddət amerikalı müğənni Dayana Rossla birlikdə çıxış etmişdir.

Tələbəlik illərində Real Madrid futbol klubunun gənclərdən ibarət komandalarından birinin qapıçısı olmuşdur. Lakin 1963-cü il sentyabrın 22-də düşdüyü avtomobil qəzası onun futbolçu karyerasına son qoymuşdur.

Xulio İqlesias 2 dəfə evlənmişdir. Birinci həyat yoldaşı İzabel Preyslerlə evliliyindən 3 uşağı var: qızı Mariya İzabel, oğlanları Xulio İqlesias və atasının yolunu davam etdirən məşhur müğənni Enrike İqlesias. İkinci həyat yoldaşı Miranda Reynsburgerlə 20 il birgə yaşasa da, yalnız 2010-cu ilin avqust ayında rəsmi evlənmişdir. Miranda ilə birgə ailə həyatından Xulionun 5 uşağı dünyaya gəlmişdir: oğlanları Migel Alehandro, Rodriqo və Gilyermo, əkiz qızları Viktoriya və Kristina.

Müğənninin rəsmi saytında verilən məlumata görə, 2010-cu il 1 noyabr tarixinədək onun 300 milyon albomu satılmışdır. 2011-ci ilin martında isə onun ən məşhur hitlərinin toplandığı "Numero 1" adlı albomu satışa çıxarılmışdır.

Müğənni 1999-cu ilin iyul ayında Bakıda iki günlük konsert proqramı ilə çıxış etmişdir.

2013-cü il aprelin 1-də Pekində müğənniyə iki tarixi mükafat verilmişdir. Onlardan biri Ginnesin Rekordlar Kitabının "Ən çox mahnısı satılan ispandilli müğənni" mükafatı, digəri isə "Sony Music China" şirkəti tərəfindən təqdim edilən "Çində bütün dövrlərin Birinci və Ən məşhur beynəlxalq müğənnisi" mükafatıdır.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
Cənnət balığı

**Macropodus opercularis**(**Cənnət balığı**) – Xanıkimilər dəstəsindən balıq növü. 
Böcəklər, onurğasız heyvanlar və bala balıqları yeyirlər.
* Həbidə idi və ana vətəni: Şərqi Asiyada Çin, Koreya, Tayvan bölgələri 
* Bəslənmə forması: Heyvanlar ilə bəslənən və bitkilər ilə bəslənən
* Davranış forması: Təcavüzkar olmayan . Yetkin kişiləri təcavüzkar rəftarlar göstərər. 
* Öz Növlərinə Davranışı: Təcavüzkar olmayan. Yetkin kişiləri təcavüzkar rəftarlar göstərər. 
* Üzmə Səviyyəsi: Orta – Səth 
* Cinsiyyət Ayrı-seçkiliyi: Kişilər daha rənglidir və quyruqları daha uzundur. 
* Artım: Su səthində köpük yuva edərlər. Çıxarılması asandır. Hazır bir cüt ayrı bir akvariuma alınar, su səviyyəsi aşağı tutular, istilik 28 dərəcə edilər. Böyük bir əldən düşmüşün yanına kişi bir köpük edər və bu yuvaya dişinin yumurtladığı təxminən 1000 yumurtanı düzər. Dişi yumurtlamadan sonra ayrılmalıdır. Balalar ilk mərhələdə infuseria, bir az böyüdükdən sonra Ardamıya ilə bəslənə bilər. 
* İstilik: 16-26&nbsp;°C 
* Ən Çox Böyüdüyü Boy: 10 sm 
* Ən Az Akvarium Həcmi: 80 lt 
* Su Sərtliyi: Orta 
* pH: 6.5 – 7.5 
* Çətinlik Səviyyəsi: 2

Yaşadığı təbiət etibarilə Koreya, Çin, Vyetnam və Tayvanın dəniz səviyyəsində olan çayların dənizə töküldüyü yerlərə yaxın yaşayarlar, buna görə akvarium suyunda duza az da olsa dözə bilərlər. Beta, Cənnət balığı, Gurami kimi növlər Labirintlilər olaraq adlandırılar. Bunun səbəbi tapıldıqları sudakı oksigen miqdarı çox azalanda həyatda qalmalarını təmin edən, labirint adı verilən əlavə tənəffüs orqanlarına da sahib olmalarıdır – birbaşa havadan oksigen təmin edə bilirlər. Təbiətdə bitkilərin sıx olaraq tapıldığı sahil seqmentlərində yaşadıqları nəzərə alınsa akvariumları da bol bitkiləndirilmiş olmalıdır. Bəslənmə mövzusunda seçici davranmaz, yosun və quru yemlərlə sağlam bir şəkildə bəslənə bilərlər, həftədə bir canlı yem və ya dondurulmuş yem vermək balığın rənglənməsi baxımından faydalı olacaq. Törəmələri su səthində kişi cənnət balığının etdiyi köpük yuvada reallaşar, kişi yerə düşən yumurtaları yuvaya daşıyar. Artım bitdikdən sonra cənnət balığı yumurtaları mütləq ayrı akvariuma alınmalıdır. Mümkünsə dişi ilə kişi ayrı akvariumlarda baxılıb kondüsyon qazandırılmalıdır. Gənc Cənnət Balıqları çox yaxşı bir qarışıq akvarium balığıdır, ancaq böyüyüb aqressivləşdiklərində problem yarada bilərlər.
## Sinonimləri
*
*
*
*
*
*
*
*
## Məlumatların Şərhi

## Xarici keçidlər
* Cənnət balığı
Halva

**Halva** — Yaxın Şərqdə o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmış şirniyyat növü. Halva hazırlamaq üçün qoz, fındıq və yağlı toxumlar (küncüt, günəbaxan, yerfındığı və soya), un, yağ, şəkər, patka, ədviyyat, kakao məhsullarından istifadə edilir. Halvaya vanil, şokolad, vafli, kişmiş və s. qatılır. Tərkibində 4%ə qədər su, 35–47% şəkər, 30–32% yağ, 12–13% zülallı maddə, 1.8–2.9% mineral maddə vardır. Saxlanılma müddəti 2 aya qədərdir. 100 qram halvanın kaloriliyi 545–555 kkal olur.

## Növləri

### Taxıldan halvalar

Mannı taxılından hazırlanan halvalara Hindistanda *suci ka halva* (, , ), Türkiyədə isə *irmik helvası* deyilir. 

#### Səməni halvası

Buğda, buğda unu, ərinmiş yağ, doşab, qoz ləpəsi, cirə, istiot, darçın, razyana istifadə olunur.

Buğdadan adi qayda üzrə səməni cücərdir. Səməni cücərtiləri sarımtıl rəngdə olduqda ətçəkən maşından buraxılır, şirəsi tənzifdən süzülür və un əlavə edilib xəmir yoğrulur. Xəmir yağlanmış miss tiyana qoyulur. zəif Alov üzərində arabir çevrilmək şərti ilə (yanmasın deyə) 4 saat ərzində bişirilir. Hər dəfə xəmiri çevirdikdə altına azacıq yağ tökülür. Axırda kütləyə xırdalanmış qoz ləpəsi, ədviyyat və doşab vurulub yaxşıca qarışdırılır. Hazır halvadan iri bitoçki formasında paylar düzəldilir.

### Tər halva

Buğda unu, ərinmiş yağ, doşab və ya şəkər tozu, darçın istifadə olunur.

Tavada qızdırılmış yağa un əlavə edilib qızılı rəngə çatınca qovrulur. Sonra buna doşab və ya şəkər şərbəti qatılır və arası kəsilmədən qarışdırılaraq qızdırılır. Halva dayaz desert boşqaba qoyulur, üstünə darçın səpilir. Bəzən halvanı lavaşa bükürlər. Doşab əvəzinə baldan da istifadə etmək olar., bu zaman halvanın keyfiyyəti yaxşılaşır.

## İstinadlar
Ticarət balansı

**Ticarət balansı** () ― Tədiyyə balansında bir ölkənin mal alqı-satqısının, başqa sözlə idxal-ixracının balansı.

İxracat miqdarı, xaricə satılan malların dəyərlərinin toplamına, İdxal miqdarı isə xaricdən ölkəyə girən malların dəyərləri toplamına bərabərdir. Buna əsaslanaraq, Ticarət balansı (Xarici ticarət balansı) ixrac ilə idxal arasındakı münasibətdir.

Ölkənin ixracı, idxalından böyükdürsə, təmiz (net) ixracat 0-dan böyük olar və bu halda ölkənin xarici ticarət balansı artmış olar (müsbət balans). Bir sözlə Ticarət balansı müsbət olar. Əks halda isə, ölkə ixracı, idxaldan kiçik olarsa, təmiz (net) ixrac  0-dan kiçik olar. Bu halda ölkənin xarici ticarət açığı olar. Yəni ticarət balansi mənfi olar.

Müsbət ticari balans ölkənin istehsal etdiyi məhsulların dunya bazarında tələbinin yüksək olmasının göstəricisidir. Mənfi ticari balans isə ondan xəbər verir ki, ölkə özu istehsal etdiyi məhsuldan əlavə xarici məhsullara da ehtiyac duyur. 
ABŞ, Böyük Britaniya kimi ölkələrdə mənfi ticari balans, inflyasiyanı saxlamağa kömıklik edir.

Ölkənin ixrac və idxal dəyərlərinin bir-birinə bərabər olması halında, ticarət balansı yaranır və xarici ticarət  balansda olmuş sayılır.

Məlumat: Amerika Birləşmiş Ştatlarında ticarət balansı 2006ci ildə (məlumat: Bureau of Economic Analysis) 835 966 milyon dollar həcmində olmuşdur (əsasən ucuz Asiya və Meksikan mallarından eləcə də xammalından istifadə hesabına).
Kərim Baqiri

**Kərim Baqiri** — İran futbolçusu

## Həyatı
Kərim Baqiri 1974-cü il fevral ayının 20-də Təbriz şəhərində anadan olub. İranın dünyada ən tanınmış və adlı-sanlı futbolçularındandır. Ona "İranın Erik Kantonası" ləqəbi verilib.

Peşəkar futbolçu karyerasına 16 yaşında Təbrizin Traktor Sazi klubunda başlayıb. Az sonra İranın gənclərdən ibarət milli yığma komandasının, daha sonra isə milli yığma komandasının heyətinə cəlb edilib. 1996-cı il avqustun 1-də Tehranın Əkinçi ("Keşavarz") komandası ilə müqavilə imzalayıb. Çox keçməmiş Tehranın İran çempionatında çıxış edən 2 güclü klubundan biri - Persepolisə transfer olunub. O, həmçinin Almaniyanın "Arminiya", İngiltərənin "Çarlton" , Qətərin "Əl-Sədd" və BƏƏ-nin "Əl-Nəsr" klublarında çıxış edib. 1993-cü ildən çıxış etdiyi İran milli yığmasında karyerasını 2010-cu il oktyabrın 7-də Braziliya ilə yoldaşlıq görüşündə başa vurub.

## İstinadlar
Seriyalı istehsal

[thumb|[Çində optik sistemin seriyalı istehsalı]]
**Seriyalı istehsal** — istehsalın təşkilat növü olub, uzun zaman kəsiyində müəssisədə eyni zamanda hazırlanan bir məhsulun geniş çeşidi ilə səciyyələnir. Seriyalı istehsalın ən geniş yayıldığı sahələr maşınqayırma və metal emalıdır. Məhsulun hazırlanması məmula nisbətən seriya şəklində, hissəyə nisbətən isə partiya şəklində aparılır. Bir ölçü növünə məxsus məmulun seriyalı hazırlanması müəyyən vaxt daxilində təkrar olunur. Təkrar seriyanın istehsalında maşınlar çox zaman istehsalın konstruksiya və texnoloji hazırlığına,iş yerlərinin təşkili, işçilərin ixtisas dərəcələrinə uyğun olaraq dəyişikliklər edilir. seriyalı istehsal hissələrin, məmulların unifikasiya edilməsinə, texnoloji proseslərin və tərtibatların tipləşdirilməsinə imkan yaradır. 
İstehsal həcmindən asılı olaraq iriseriyalı, orta seriyalı və kiçik seriyalı istehsal mövcuddur.

İriseriyalı istehsalda bir ilidən böyük olmaqla period daxilində məhsullar fasiləsiz olaraq böyük həcmdə hazırlanmasıdır. Müəssisə bu halda yetişmiş məhsulun və onun ayrı-ayrı hissələrinin istehsalı üzrə ixtisaslaşır. Sexlər ümumi əlamətə görə, iş yerləri isə əməliyyatlar görə ixtisaslaşırlar. Belə istehsalda xüsusi avadanlıqlardan, axın xətlərindən və avromatlaşdırma vsitələridnən istifadə edilir (konveyer, yükləyicilər vəs.). İriseriyalı istehsalda əməliyyat ayrıca mərhələ kimi fəaliyyət göstərməsi üçün elmi əsasla təşkil edilir. Burada hazırlama əməliyyatları kimi məmulun konstruksiya edilməsi, onun ayrı-ayrı hissələri üçün texnoloji proseslərin işlənməsi, alətin və tərtibatın hazırlanması yerinə yetirilir.Öz əlamətinə görə iriseriyalı istehsal kütləvi istehsala yaxınlaşır. 

Orta seriyalı istehsalda ixtisaslaşma çox kiçik çeşid üzrə baş verir. İstehsal xətləri və sexlər isə hissə və texnoloji ixtisaslaşmaya malik olurlar. İstehsalın ahzırlığı da həmçinin əsas istehsal prosesindən şaxələnir. Orta seriyalı sitehsala misal üçün dəzgahqayırma, mühərrik istehsalı, qara və əlvan metalların yayılmasını göstərmək olar.

Kiçik seriyalı sitehsal fərdi istehsaldan seriya istehsalına keçid mərhələsini xarakterizə edir. Məmul və ya ayrı-ayrı hissələrin istehsalı təkrar olunmur. Seriya həcmi stabil deyil, işçin həcmi verilən sifariş və müqavilələrdən asılıdır. Buna görə də bir məhsulun hazırlanması tez başa çatır və yeni məhsul üzrə istehsalın yenidən sazlanması baş verir. Kiçik seriyalı istehsala yayma və ərinti məhsullarının istehsalını, sınaq maşınlarının hazırlanmasını və s. aid etmək olar. Kiçik seriyalı istehsal prototip istehsalından fərqlənir. 

## Mənbə
* Hanen, Georg: *Produktionsplanungsprobleme in einem Unternehmen mit Serienfertigung*. Regensburg 1981.
* Bernhard Heinen, Peter Dietel, Ekkehard Kupsch, Edmund Kappler: *Entscheidungen im Industriebetrieb*. Wiesbaden 1991, ISBN 3409331522.