open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dhaulagiri

**Dhaulagiri** (*[[sanskrit]].* «*Ağ dağ*») — Himalay dağlarında çox zirvəli dağ massivi. Massivin əsas zirvəsi — Dhaulagiri I (8167&nbsp;m) -dir. Dhaulagiri dünyanın yeddinci ən hündür səkkizminliyidir.

## Coğrafiyası
Dhaulagiri dağ massivi Nepalın mərkəzi hissəsində yerləşir. O Əsas Himalay silsiləsinin cənub hissəsində olub qərbdən Qandak çayı ilə kəsilib. Massiv ümumən Mayangdi və Gandak çayları arasında yerləşir. Dhaulagiridən 34&nbsp;km şərqdə Annapurna zirvəsi yerləşir. Dhaulagirinin zirvəsi əsasən kristallik özüllü əhəngdaşından təşkil olunub. Dhaulagiri əsas 11 zirvədən ibarətdir. Əsas zirvə 8&nbsp;km, digər on zirvənin hündürlüyü isə 7&nbsp;km-dən yüksəkir:

Dhaulagiri dağ massivində buzlaşma səviyyəsi digər bölgələrlə müqayisədə çox aşağıdır. Massivin cənub yamacı boyu bir neçə asılı buzlaq enir. Şimal-qərbdə, əsas silsilədə isə böyük buzlaq sirki yerləşir.

## Etimologiyası
Dağ massivi öz adını əsas zirvədən - *Dhaulagiridən* götürmüş. Əsas zirvənin forması **Dhaulagiri** sözündə özünü göstərir. Sanskrit dilindən tərcümədə *dhvala* və ya *davala «ağ»* mənasını verir. *Qiri* isə *«dağ»* deməkdir.

## Fəth olunma tarixi
1808—1832-ci illər arası Dhaulagiri dünyanın ən uca zirvəsi hesab edilirdi. Alpinistlər isə ona ancaq 1950-ci ildən sonra diqqət ayırmağa başladılar. Ancaq zirvəyə təşkil edilmiş səkkizinci ekspedisiya uğur əldə edə bildi. 2007-ci ilə qədər zirvəyə ümumən 358 uğurlu dırmanış olmuşdur. Ölümlə nəticələnən dərmanışların sayı 58-dir. Ümumən Dhaulagiridə ölüm əmsalı 16,2% -dir.

1960-cı ildə isveçrəyə məxsus düşərgədə Avropanın ən güclü alpinistləri toplanmışdır. Yük daşımaq məqsədi üçün kiçik təyyarədən belə istifadə edilirdi. Bu səkkizminliklərin fəthində ilk aktiv texnika istifadəsi idi. Ekspedisiyaya 1958-ci ildə uğursuzluğa düçar olmuş Maks Ayzel rəhbərlik edirdi. 13 mayda Dimerqer, Diner, Şelbert, Forer və şerp Navanq uğurla zirvəyə yetişdilər. Onlar zirvəyə şimal-şərq yamacı ilə dırmaşmış və sonradan bu marşrut klassik marşrut adlandırıldı.

13 dekabr 1982-ci ildə yapon Akio Koidzumi və şerp Nima Vanqçu ilk dəfə zirvəni qış aylarında fəth etdilər. Polşada isə ilk qış dırmanışını Eji Kukuçka və Andjey Çokun həyata keçirildiyi düşünülür. Onlar 21 yanvar 1985-ci ildə zirvəyə yetişmiş. Dünya təqvimində qış 21 dekabrda başlansada, nepal və tibetdə qış parametrləri 1 dekabrdan qüvvəyə minir.

## İstinadlar
Sen-Viktorlu Hüqo

**Sen-Viktorlu Hüqo** (*Hugues de Saint-Victor*; 1096–1141) — filosof-sxolast, Sen-Viktor məktəbinin başçısı, tətbiqi həndəsə üzrə traktatların müəllifi..

## Həyatı

## İstinadlar
Ceyms Qreqori

**Ceyms Qreqori** (*James Gregory*; ) — şotland riyaziyyatçısı və astronumudur; dairə və hiperbolanın kvadraturası haqqında əsər yazmış, burada sonsuz yığılan sıraları tədqiq etmişdir..

## Həyatı

## İstinadlar
Şarl Jan La Valle Pussen

**Şarl Jan La Valle Pussen** (*Charles Jean de la Vallée Poussin*; ) — Belçika riyaziyyatçısıdır; Adamarla yanaşı olaraq sadə ədədlərin paylanma qanununu əsaslandırmışdır; ədədlər nəzəriyyəsi, funksiyalar nəzəriyyəsi, riyazi fizika üzrə əsərlərin müəllifidir.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ermənistan–İsrail münasibətləri

**İsrail–Ermənistan** — İsrail Respublikası və Ermənistan arasındakı mövcud müasir və tarixi ikitərəfli siyasi, mədəni, iqtisadi, hərbi və s. əlaqələr.

1993-2007-ci illər ərzində İsrail Ermənistanda Gürcüstandakı səfirliyi vastəsi ilə təmsil olunurdu. 1996-cı ildə isə Solak Momcyan Ermənistanın Qüdsdəki səlahiyyətli səfiri olur. 2007-ci ildə İsrailin Ermənistandakı nümayəndəliyi İsrailə köçürülür. 2010-cu ilin oktyabrında isə Şmuel Meyron İsrailin Ermənistandakı səfiri təyin edilir. 2012-ci ildə Armen Melkonyan Ermənistanın İsraildəki səfiri olaraq iş yeri Qahirə olur. 2012-ci ilin oktyabrında Ermənistan Respublikasının İsraildəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Armen Melkonyan etimadnaməsini İsrail Prezidenti Şimon Perezə təqdim etmişdir.

Digər tərəfdən, Ermənistan Cənubi Qafqazdakı ən anti-semitist ölkədir. Ermənistanda anti-semitizmin önə çəkilməsinin səbəblərindən biri də Azərbaycan–İsrail münasibətləridir.

## Diplomatik münasibətlər
İsrail və Ermənistan arasında diplomatik münasibətlər Ermənistanın Sovetlər birliyindən ayrılmasından sonra, 1992-ci ildə qurulmuşdur. 1993-cü ildən 2007-ci ilədək erməni səfirliyi Gürcüstanda fəaliyyət göstərirdi. Solak Momcyan isə 1996-cı ildə Ermənistanın fəxri konsulu təyin olunmuşdur. Səfirlik sonradan İsrailə köçürülür.

Son illərdə Ermənistan rəhbərliyinin İsrailə yüksək səviyyədə rəsmi səfərləri təşkil olunmuşdur. 2000-ci ilin yanvarında Ermənbistan Prezidenti Robert Köçəryan İsrailə gəlmiş və bir çox rəsmi şəxslərlə görüşmüşdür. Üstəlik İsrailin o zamanki baş naziri Ehud Baraklada görüşü baş tutmuşdur. Hər iki tərəf münasibətləri möhkəmləndirməyə razılıq vermiş və səhiyyə, ikitərəfli investisiyalar haqqında saziş imzalamışlar. 2003-cü ildə bütün ermənilərin Katolikosu II Qaregin İsrailin Baş Rəbbinini Yona Meskeri ziyarət etmiş və onu İrəvana dəvət etmişdir. Yoan dəvəti qəbul etmiş və İrəvana səfər etmişdir. 2005-ci il səfəri zamanı İrəvandakı Yoan qondarma erməni soyqırımı abidəsi olan Sisernakaberti ziyarət etmişdir Bu əməli ilə o faktiki olaraq Qondarma Erməni soyqırımını tarixi fakt kimi tanıdığını təsdiqlədiyini bildirmiş olur.

2014-ci ildə İsrailin Ermənistandakı səfiri Şmuel Meyron diplomatik vəsiqələrə sahib şəxslərin İsrailə vizasız girişi ilə bağlı bəyanat yaymışdır.

## İqtisadi əlaqələr
Ermənistan müstəqillik əldə etməsindən sonra İsrail tərəfindən iqtisadi dəstək görür və onun iqtisadi tərəfdaşıdır. Dünya Faktlar Kitabına görə, Ermənistan İsraildən gələn bütün idxalın 4.8 % -ni alır, İsrail də erməni ixracının 7.1 % -i alınır

## Həmçinin bax

* İsrail-Azərbaycan münasibətləri
* Fələstin-Ermənistan münasibətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cəbəl Hafit

**Cəbəl Hafit** () — Əl-Əyn yaxınlığında, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Oman arasındakı sərhəddə yerləşən dağ. Dağın bir hissəsi Oman ilə sərhədi təşkil edir. Ancaq zirvə BƏƏ ərazisindədir.

## Coğrafiya

### Oroqrafiya
Cəbəl Hafit 26&nbsp;km uzunluğa və 4–5&nbsp;km enə malikdir. Şimaldan cənuba doğru uzanır. Onun yamacları asimetrikdir və şərq yamacı daha sərtdir (25°-40°).

1249 metrə qədər yüksələn zirvədən şəhərin əsrarəngiz görünüşünü müşahidə etmək olur. Cəbəl Hafit bölgənin tarixi boyunca tanınmış bir məkan olmuşdur. hazırda isə məşhur turizm obyektidir. və müasir bir turist cazibə cəlbidir. Cəbəl Hafitin küləklərin təsirindən meydana gələn geniş təbii mağara sistemi vardır.

Onu bəzən BƏƏ-nin ən hündür zirvəsi kimi təqdim edirlər. Əslində isə əmirliyin ən hündür zirvəsi Ras-əl-haymada yerləşən 1925 m hündürlüyü olan Cəbəl Ceys zirvəsidir. Hal-hazırda zirvəyə yol çəkilmişdir.

### Geologiya
Zirvə müxtəlif dağ suxurlarından təşkil olunmuşdur. Burada müxtəlif dəniz canlılarının qalıqlarını müşahidə etmək olur. Cəbəl Hafit mağaralar sistemi ilə kəsilir. Bəzi mağaraların dərinliyi 150 metrdən artıqdır. Mağaralarda yaxşı qorunmuş stalaqmitlər və stalaktitlər var. Cəbəl Hafit yaxınlığında turistlər üçün cazibə mənbəyi olan "Green Mubazarrah" yerləşir. Burada bir neçə isti bulaq kiçik axınlarla axaraq göl meydana gətirir

## Fauna və flora
Dağda nadir ''Anvillea garcinii''ləri müşahidə etmək mümkündür.

Cəbəl Hafitin təbii meşələri bir çox canlılar üçün ideal yaşayış məskənidir. Burada tülkü, siçan, ilan, gəmirici və s. heyvanları müşahidə etmək mümkündür. Dağın yuxarı hissəsində yaşayan kiçik keçiyə bənzər Ərəb tarının 1982-ci ildə cəsədi tapıldıqdan sonra BƏƏ ərazisində nəslinin kəsildiyi düşünülürdü. Ancaq 1995-ci ildə bu canlılara burada rast gəlinib. Həmin vaxtdan bəri yerli ekoloqlar tərəfindən də nəslinin kəsilmədiyi qeydə alınmışdır. Bioloji müxtəliflik sayəsində bölgədə 119 quş növünə rastlamaq mümkündür. Dağ və onun ətrafında 200 həşərat və 23 kəpənək növü yaşayır.

## İdman
Ḥafeeṫ Mountain Road velosipedçilər üçün bir çağırışdır. Yanvar ayında yerli və xarici velosipedçilərin iştirak etdiyi "The Jaball Hafeet Mercure Challenge" yarışması təşkil edilir.

2015-ci ildən etibarən RCS Sport tərəfindən təşkil edilən Abu Dhabi Tour velosiped yarışının üçüncü mərhələsinin finişi burada baş tutur.

## Arxeologiya
Dağın ətəyində 3200–2700 il öncəyəayid 500-dən çox qəbir tapılmışdır. Tikinti işlərinin nəticəsində şimal tərəfində olan məzarlar qismən məhv olarkən, cənub məzarları qorunmuş və nəzarət altında saxlanılmışdır. Qəbirlərdə olan skeletlərin bəziləri bürünc əşyalar və mirvarilərlə bəzədilmişdir. Qəbirlərdə aşkarlanan digər əşyalar arasında Mesopotamiya keramikalarının aşkarlanması qədim ticarət əlaqələrindən xəbər verir.

1993-cü ildə müstəsna arxeoloji və tarixi dəyəri səbəbindən "Desert Park and the tombs" (Cəbəl Hafitdə daxildir) UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Mənbə
* Google Maps
* 

## İstinadlar
Vyerzon (rayon)

**Vyerzon** () — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Şer. Prefektura — Vyerzon. Rayon əhalisi 1999-cı ildə 73&nbsp;053 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 41 nəf / km². Rayon ərazisi — 1767&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Vyerzon rayonu
Dənizkənarı Sena

**Dənizkənarı Sena** və ya **Dənizsahili Sena** () — Fransa şimal-qərbində yerləşən, Normandiya regionunun departamenti .  18 yanvar 1955-ci ilə qədər departament  «**Aşağı Sena**» () adlanırdı. Sıra nömrəsi — 76. İnzibati mərkəzi — Ruan şəhəri. Əhalisi — 1 257 920 nəfər (departamentlər arasında 15-ci yer, 2014-ci ilin məlumatları). 

## Coğrafiyası
Dənizkənarı Sena departamenti Er, Uaza, Somma və Kalvados departamentləri ilə sərhəddir. Sahəsi — 6278 km². Departamentin ərazisindən Sena çayı axır.

Departamentə 3 dairə Dyep, Qavr, Ruan, 35 kanton və 711 kommuna daxildir.

Əsas şəhərləri: Qavr, Ruan, Dyep, Sottevil-le-Ruan, Sent-Etyen-dyu-Ruvre, Le-Qran-Keviyi, Le-Peyi-Keviyi, Mon-Sen-Enyan, Fekam, Elböf.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Tourisme
* Communes76
*
Latit

**Latit** — möhtəviləri və əsas kütləsi kaliumlu və kaliumlu-natriumlu çöl şpatlarından (ortoklaz, sanidin) və əsasən andezindən və ya bəzən labradordan ibarət olan traxiandezit bazalt süxur tərkibində müəyyən miqdarda rəngli minerallar (avgit, olivin, biotit), bəzən kvars möhtəviləri iştirak edir. Monsonitin effuziv anoloqu. Köhnəlmiş termin.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Fitomonadlar dəstəsi

** Fitomonadlar dəstəsi **() — Qamçılılar sinfinə aid olan dəstə.

## Haqqında
Fitomonadlar iki qamçılı yaşıl qamçılılardır. Onlar autotrof orqanizmlərdir. Böyük əksəriyyəti volvokskimilər fəsiləsində *(Volvocidae)* birləşərək koloniya şəklində rast gəlinir. Koloniya lövhəşəkilli, şarşəkilli formada ola bilər. Bu fəsilənin ayrı-ayrı koloniyalarında ölçüsü və fərdlərinin sayı müxtəlif olur. Ən sadə quruluşlu koloniya yastı lövhəşəkilli qonium koloniyasıdır. Bu koloniyada fərdlərin sayı 4–16 ədəd olub, tamamilə eyni fərdlərdən ibarətdir və bütün hüceyrələr bir cərgədə düzülərək lövhə şəklindədir. Hər bir fərd koloniyadan ayrılaraq bölünmə vasitəsilə qeyri-cinsi yolla coxalıb yeni koloniya əmələ gətirə bilir. Digər koloniya pandorina koloniyasıdır ki, burada fərdlərin sayı 16–32 ədəddir. Pandorina kaloniyası kürə şəklindədir, hüceyrələr kürənin səthinə düzülür. Koloniyanın bütün hüceyrələri cinsi hüceyrələr törətməkdə iştirak edirlər. Lakin mikroqametlər bir koloniyada , makroqametlər isə digər koloniyalarda əmələ gəlir. Odur ki, koloniyalar erkək və dişi koloniyalara bölünürlər . Fərdlərin sayına görə üçüncü yerdə evdorina koloniyası durur ki, bu koloniyada 32–64 ədəd hüceyrə yerləşir. Pleodorma koloniyası nisbətən mürəkkəb koloniya olub, 128 hüceyrədən ibarətdir. Bu koloniyanın ayrı-ayrı fərdlər arasında müxtəliflik müşahidə edilir, yeni koloniyanı iki cür hüceyrə təşkil edir. Bir qisim hüceyrələr kiçik olub, stiqmaya malikdir. Bunlara vegetativ hüceyrələr deyilir. Digər qismi nisbətən iri hüceyrələr olub, generativ hüceyrələr adlanırlar . Generativ hüceyrələr cinsi çoxalmada iştirak edirlər, makro və mikroqametlər əmələ gətirirlər. Daha mürəkkəb koloniya volvoks cinsinə mənsub olan koloniyadır. Bu koloniya şarşəkilli formadadır. Volvox aureus koloniyasının diametri 500–800 mikron, fərdlərinin sayı 500–1000 ədəddir. Volvox globator növünün koloniyasının diametri 2mm, koloniyadakı hüceyrələrinin sayı 20000 — ə qədərdir. Koloniyanın əsas kütləsini həlməşik şəkilli maddə təşkil edir ki, onun da xarici səthi daxili səthinə nisbətən möhkəm təbəqə ilə örtülmüşdür. Volvoks koloniyasının fərdlərini heç də tam sərbəst olmayıb, bir-birilə nazik sitoplazmatik çıxıntılarla birləşirlər. Diferansasiya volvoks koloniyasında daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Volvoks koloniyasında daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Volvoks koloniyasında 20000-ə qədər fərdlərdən ancaq 25–30 hüceyrə makroqameta, 5–10 hüceyrə isə mikroqametə çevrilə bilər. Volvoks koloniyasının cinsi çoxalma prosesi yuxarıda qeyd edilmişdir.

## Mənbə
**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

## Həmçinin bax
* Qamçılılar
* Zirehlilər

## İstinadlar
Xrizomonadlar dəstəsi

** Xrizomonadlar dəstəsi **() — Qamçılılar sinfinə aid olan dəstə.

## Haqqında
Bu dəstəyə daxil olan qamçılılar şirin sularda və dənizlərdə yaşayırlar. 1–3 ədəd qamçıya malikdirlər. Xromotoforları qızılı-qonur və ya yaşıl rəngli olub, disk şəklindədir. Xrizomonodların bəziləri yalançı ayaqlar əmələ gətirirlər. Həmçinin koloniya halında yaşayan formaları da vardır.

## Mənbə
**B. İ. Ağayev, Z. A. Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası.** Bakı , "Təhsil" 2008 , 568 səh

## Həmçinin bax
* Qamçılılar

## Xarici keçidlər
* Хризомонады
* Хризомонады

## İstinadlar
InSight

**"InSight"** ()  — NASA tərəfindən Marsa göndərilən kosmik robotu.

"InSight" kosmik zondu Marsın daxili quruluşunu tədqiq etmək üçün nəzərdə tutulub.

5 may 2018-ci ildə missiyasına başlayan "InSight" 26 noyabr 2018-ci ildə Mars səthinə eniş edən zaman NASA-ya siqnal göndərib. "InSight" Marsda Eliziy vulkanik təpəsinin cənubundakı düzənliyə enib.

"InSight" 728 gün müddətində Marsda tədqiqatlar aparacaq. Robotda quraşdırılmış texnika 2 aylıq hazırlıq işlərindən sonra 3-5 metr dərinlikdə qazma işləri aparacaq. Tədqiqatların sonunda Marsın 4,6 milyard illik tarixi ilə bağlı məlumatların əldə edilməsi gözlənilir.

## İstinadlar
Çin-Şimali Koreya sərhədi

**Çin-Şimali Koreya sərhədi** -Çin Xalq Respublikası (ÇXR) və Koreya Xalq Demokratik Respublikası (Şimali Koreya) ölkələrini ayıran beynəlxalq sərhəddir.

## Coğrafiya
Sərhəd 1,420 kilometr (880 mil) uzunluğundadır. Qərbdən şərqə, Amnokqanq, Pektusan dağı və Tumen çayı bu ölkələri ayırır. Çinin şimal-şərq hissəsində Lyaonin əyalətində Yalutszyan çayının aşağı axınında yerləşən Dandun sərhəddə ən böyük şəhərdir. Çayın digər sahilində Şimali Koreyanın şimali Pyonqan əyalətində yerləşən Sinıyçju şəhəri yerləşir. Hər iki şəhər sərhədin qərb hissəsini təşkil edib Sarı dəniz yaxınlığında yerləşir. Hər iki şəhərin sahil kənarı Çin-Koreya Dostluq Körpüsündə birləşir
Yalutszyan çayında 205 ada vardır. Bunlarin 127-i Şimali Koreyaya, 78-i Çinə məxsusdur. Pektusan dağında yerləşən Koreya və Mancurların doğulduğu yer hesab olunan Çhonji gölü Yalutszyan çayının mənbəyi olub Pektusan dağında yerləşir. Bu göl həmçinin Tumen çayının mənbəyidir, hansı ki sərhədin şərq hissəsini təşkil edir.
## Ticarət və əlaqə
Çin ilə sərhəd "Şimali Koreyanın xarici dünyaya yolu" olaraq xarakterizə edilir. Çin-Şimali Koreya ticarətinin çox hissəsi Dandun limanından keçir. Çinin telefon xidməti Şimali Koreyanın sərhəd zonasının 10 kilometrliyinə qədər genişlənmiş, nəticədə sərhəd zonada telefon satışı üzrə qara bazarın inkişafına səbəb olmuşdur. Şimali Koreyada beynəlxalq zənglər qəti qadağandır və bunu pozanlar ciddi risk altındadır.
Dandun turistləri Yalutszyanın Şimali Koreya tərəfi boyunca sürət qayığı ilə gəzinti edə bilərlər. Bir çox Çinli cütlük toy günü, qayıq kirayə götürür, və toy fotoşəkilləri üçün Şimali Koreya sərhədinə gedirlər.

## Sərhəd təhlükəsizliyi
2003 çü ildən Çin hökuməti rərəfindən sərhəd polis nəzarətinə alındı və Çin səlahiyyətliləri Tumen çayı boyunca hasarların tikilməsinə başlandı. 2006-cı ilin başlanğıcında Dandun yaxınlığında 10 km boyunca hasar ucaldıldı. 2007-ci ildə bir ABŞ rəsmisi Çinin daha çox hasar və qurğuların quraşdırdığını ifadə etdi. Eyni ildə, Şimali Koreya Yalutszyan çayı boyunca 10 kilometr uzunluqda bir çit qurmağa başladığı və bölgəni mühafizə etmək üçün bir yol qurduqları bildirildi. 2011-ci ildə Çin tərəfi patrul xidmətini gücləndirdi və nəzarətin daha dəqiq aparılacağını bəyan etdi və Tikanlı məftil hasarların tətbiqinə başlandı. Belə ki, əvvəl bu hasarları asanlıqla keçmək mümkün idi, yalnız yeni hasarların inşası sərhədin keçilməsini imkansız etdi.

## İstinadlar
# Onishi, Norimitsu. "Tension, Desperation: The China-North Korean Border The New York Times. October 22, 2006. Retrieved on October 23, 2012.
# Kanto, Dick K. and Mark E. Manyin . China-North Korea Relations Congressional Research Service (December 28, 2010).
# "A trip to the North Korea-China border, in photos" NK News. 29 may 2015.
# Ng Gan Guan, China Erects Fence Along N. Korea Border Associated Press (October 16, 2006).
# Foster, Peter and agencies, Beijing. "China builds higher fences over fears of instability in North Korea " The Daily Telegraph March 30, 2011. Retrieved on October 26, 2012.

## Xarici keçidlər
* "An Inconvenient Border: Where China Meets North Korea"  ABC News. 2016–09-26.
Real Valyadolid FK

**Real Valyadolid** () — Valyodolid şəhərini təmsil edən ispan futbol klubu. 1928-ci ildə yaradılmışdır.

## Tarixi
Klub 20 iyun 1928-ci ildə "Real Yunion Deportivo de Valyadolid" və "Klub Deportivo Espanyol" klublarının birləşməsi nəticəsində qurulmuşdur. Real Valyadolid yaradılışından indiyə kimi La liqada 42 sezon keçirmişdir.

2018-ci ildə "Real" 4 illik aradan sonra yenidən primeraya qayıtdı.

3 sentyabr 2018-də Real Valyadolid rəsmi olaraq klubun hissələrinin 51%-nin Ronaldo tərəfindən alındığını elan etdi.

## Uğurları
*  **Ispaniya kuboku** :
**  **Finalçı (2)**:
1949/1950 , 1988/1989
*  **Ispaniya Liqa kuboku** :
** ** Qalib (1)**:
1983/1984

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akademik Lomonosov AES

**"Akademik Lomonosov" AES** () — dünyanın ilk üzən atom elektrik stansiyası. Rusiyaya məxsus bu gəmi məşhur riyaziyyatçı alim Mixail Lomonosovun adını daşıyır.

İnşasına 2007-ci ildə başlanılmışdır.

Gəminin uzunluğu 144, eni isə 30 metrdir. 21.500 ton ağırlığı olan gəminin 69 nəfərlik ekipajı var.

Gəmi vasitəsilə Severodvisk və Sevmaş qəsəbələrinin elektrik enerjisi ilə təmin edilməsi planlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Tısbağalar uça bilir (film, 2004)

**Tısbağalar uça bilir**-(Kurmanc dilində Kûsî Jî Dikarin Bifirin;  farsca Lākpošthā Ham Parvāz Mikonand) Kürd müharibəsi dram filmi olub, Bahman Qobadi tərəfindən ssenarisi yazılmış və rejissorluğu edilmişdi. Filmdə Hüseyn Əlizadənin məşhur musiqisi səsləndirilmişdir. Film, Səddam Hüseyn rejiminin süqutundan sonra çəkilmiş ilk İraq filmi oldu.

## Məzmun
Film, ABŞ-nin İraqın işğalı ərəfəsində İraq-Türkiyə sərhəddindəki kürd qaçqın düşərgəsində qurulub. Filmin əsas qəhrəmanları uşaqlardı. Ata-analarını, yaxınlarını itirən kimsəsiz uşaqlar.   On üç yaşlı Satellite  (Soran Ebrahim) zəif ingilis dili biliyi və  antenaların quraşdırılması ( yerli kənd camaatının Səddam Hüseyn xəbərlərini izləməsi üçün)  ilə tanınır. O dinamikdir, uşaqları başına toplayarq onlara təsir eməyə çalışır və onları təhlükəli işlərə yönəldir. Bu uşaqların çoxusu davamlı olaraq xəsarət alır. Lakin özlərini təsdiqləmək üçün tapşırıqları yerinə yetirirlər.
Satellite ətrafda partlamamış minaları yığmağa və satmağa başlayır. Sonralar qaçqın düşərgəsinə yerləşən Agrinə aşiq olur. Ona komək etməyə çalışır. Agrin 14 yaşında bir anadır. O, sərt üzlü, dərin düşüncələrdədir və keçmişin iblislərindən xilas ola bilməmişdir. Aqri valideynlərini öldürən, qardaşı Hengovun qollarını güllələyən və əlil edən əsgərlər tərəfindən təcavüzə uğramış və hamilə qalaraq Riqa adlı uşağı dünyaya gətirmişdir. O bu uşağı bir ləkə kimi görür və  bu ona davamlı olaraq qəddar keçmişini xatırladır. 
Agrin bir çox şəraitdə uşağı tərk etməyə çalışır. Sonunda onu bir qaya parçasına bağlayaraq onu gölə atır. Daha sonra bir uçurumdan özünü ataraq intihar edir. Hengov sevdiklərinin batdığını görür və onları xilas etmək istəyir. Lakin gec olur. Daha sonra Riganın cansız bədənini gölün dibindən tapsa belə əlilliyi səbəbindən  onu qayadan ayıra bilmir. O, bacısının atladığı yerdə qəhərlənir. Bu vaxt Satellite uzaqdan Amerikan əsgərlərini seyr edir.
## Rollarda
Satellite rolunda Soran Ebrahim
Agrin rolunda Ayaz Latif
Hengov rolunda Hiresh Feysal Rahman
Riga rolunda Abdol Rahman Karim
Shirkooh rolunda Ajil Zibari
## Rəylər
Tısbağalar uça bilir filmi ümumilikdə müsbət rəylər aldı. Bəzi kritiklər inanırlar ki, bu film kürdlərin əsl duyğularını əks etdirir, və bir çoxları Səddam Hüseyn diktaturası altında əziyyət çəkmiş və ABŞ'ın hərbi işğalını qətiyyətlə dəstəkləmişdir.
## Mükafatlar
Film, 52-ci San Sebastian Film Festivalında Ən Yaxşı Film olaraq seçilib. 2004 cü ildə Beynəlxalq Çikaqo kinofestivalında Ən Yaxşı Ssenari nominasiyasında da Münsif Xüsusi Mükafatına layiq görülüb. Berlin Beynəlxalq Film Festivalında isə Sülh Mükafatı qazanıb.
## İstinadlar
#  "TURTLES CAN FLY (15)" British Board of Film Classification. 29 November 2004. Retrieved 23 June 2013.

## Xarici keçidlər
* kayzen.az
* Turtles Can Fly on IMDb
Aqlon diyarı

## Ərazisi
Aqlon diyarının ərazisi 392,70 Km2-dır. Aqlon diyarına 4 volost daxildir.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar
Ayzqrauql diyarı

## Ərazisi
Ayzqrauql diyarının ərazisi 102,30 Km2-dır. Ayzqrauql diyarına 1 şəhər və 1 volost daxildir.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar
Aloy diyarı

## Ərazisi
Aloy diyarının ərazisi 630,70 Km2-dır. Aloy diyarına 2 şəhər və 4 volost daxildir.

## Əhalisi

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar
Arqonavtlar

**Arqonavtlar** (, -dan yaranmış gəmi adı və  — dənizçi) — Qədim yunan mifologiyasında Arqo gəmisində Kolxidaya üz tutan gəzinti iştirakçıları.

## İstinadlar
Musiqi şirkəti

**Musiqi şirkəti** və ya **səsyazma şirkəti** — musiqi əsərlərinin istehsalı, təbliği və yayılması sahəsində fəaliyyət göstərən kommersiya təşkilatı.

Musiqi şirkətləri yeni istedadların aşkarlanması və inkişafında əhəmiyyətli mövqe tutur. Sənətçilərin professional səviyyədə irəliləməsi bu şirkətlərin təmin etdiyi resurslar və imkanlar vasitəsilə reallaşır. İstedadların axtarışı və inkişafı departamentinin (A&R) mütəxəssisləri perspektivli musiqiçiləri müəyyənləşdirir və onlarla əməkdaşlıq müqavilələri imzalayır. Musiqi şirkətləri musiqi istehsalının bütün aspektlərini əhatə edən kompleks xidmətlər təqdim edir. Bu xidmətlərə radio yayımının təşkili, albom buraxılışı, müəllif hüquqlarının qorunması, prodüser dəstəyi, konsert turlarının planlaşdırılması və videokliplərin hazırlanması daxildir. Maliyyə münasibətləri baxımından musiqi şirkətləri musiqi məhsullarının satışından və istifadəsindən əldə olunan gəlirlərin idarə edilməsini həyata keçirir. Gəlirlərin bölüşdürülməsi mexanizmi tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin spesifik şərtləri əsasında tənzimlənir və fərqli formatlarda təşkil oluna bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Di (rayon)

**Di** () — Fransanın Mərkəz - Luara vadisi regionun rayonlarından biri. Departamenti — Luar və Şer. Prefektura — Di. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 40 470 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 18 nəf / km². Rayon ərazisi — 2287 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Di rayonu
Rüştü Paşa

**Rüştü Paşa** (; ) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Hərbi fəaliyyəti
1893-cü ildə hərbi məktəbi artilleriya zabiti kimi bitirdi. Balkan müharibələrində iştirak etdi. Birinci Dünya müharibəsində Artilleriya Korpusu komandirliyində və 9-cu Qafqaz bölmə komandirliyində xidmət etdi. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində 3-cü Qafqaz Bölmə komandiri vəzifəsini icra etdi. 1921-ci ildə Sakarya meydan döyüşündən sonra general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu.

İlk öncə 9-cu Qafqaz Bölmə Komandirliyinə və daha sonra isə 9-cu Korpusun Komandirliyinə təyin edilmişdir. Bu vəzifəni icra edərkən 1923-cü ilin avqust ayında Ərzurumun millət vəkili seçildi. Xalq Partiyası parlament qrupunda iştirak etdi. İzmir sui-qəsdində iştirak etdiyi üçün 13 iyul 1926-da edam edildi.

## Medal və təltifləri
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 29.

### İstinadlar
Kökqamçılılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid protozoy dəstəsi.

## Haqqında
Bu dəstənin nümayəndələrində həm qamçılıların, həm də sarkodinlərin əlamətləri vardır. Buna görə də kökqamçılılar bu iki sinif arasında keçid formalar hesab olunurlar. Kökqamçılılarda nüvə ilə nazik tellərlə birləşən bir və ya bir neçə qamçı olur. Eyni zamanda qamçılarla bərabər yalançı ayaqlar əmələ gətirmək qabiliyyətinə malikdirlər. Kökqamçılılar qamçılarını itirmədən amöbvari hərəkət edirlər. Adətən birnüvəli olurlar. Bakteriyalar, yosunlar və ibtidai orqanizmlərlə qidalanırlar. Kökqamçılılar yalnız qeyri-cinsi yolla bölünməklə çoxalırlar. Şirin sularda *Mastigamoeba aspera*, *Actinomonas mirabilis* və.s növləri daha geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lazulit

**Lazulit** — mineral, (Mg,Fe2+)Al2 [PO4ïOH]2. 

## Haqqında
Lazulit (Mg>Fe) - skorsalit (Fe>Mg) - barbosalit (Fe) tam izomorf seriyasının olması ehtimal edilir. Tərkibində bəzən SiO2, Fe2O3, CaO olur. Monoklinik. Habitus itipiramidal və lövhəvari. Ayrılması {110} üzrə qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: kip, dənəvər. Rəngi göy. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 3,1. Yüksək dərəcədə metamorfizmə uğramış, kvarsla zəngin gil-torpaq süxurlarda, kvars damarlarında, peqmatitlərdə və i.a. Növü: kalsium-lazulit. *Sinonim: Mollit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Süleyman Sabri

**Süleyman Sabri** (; ) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Hərbi fəaliyyəti
1885-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1889-cu ildə oranı bitirmişdir. 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsində, İtaliya-Osmanlı müharibəsində , Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 4 may 1921-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra “İstiqlaliyyət medalı” ilə təltif edildi. 31 avqust 1930-cu ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 3 noyabr 1941-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Kitabları
* Van Tarihi ve Kürdler Hakkında Tetebbuat, Matbaa-i Ebüzziya, İstanbul, 1928, 96 sayfa. (Haritalı)
* Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbular, Altınok Matbaası, Ankara, 1960, 101 sayfa.
* Van Tarihi ve Kürt Türkleri Hakkında İncelemeler, Yayına Hazırlayan: Gamze Gayeoğlu, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara, 1982, 122 sayfa.

## Mükafatları
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897) 
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi 
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 42.
Ümamə binti Zeynəb

**Ümamə binti Əbu As ibn əl-Rabi** (; ) -  İslam peyğəmbəri Məhəmməd və Xədicə binti Xüveylidin nəvəsi. O da səhabələrdən sayılır.

## Həyatı
O, Məhəmmədin ən böyük qızı Zeynəbin və Əbu əl-Əs ibn al-Rabinin qızı idi. Ölüm yatağında olan xalası Fatimə övladları Həsənə, Ümmü Gülsümə, Zeynəbə və xüsusilə Hüseynə çox sıx bağlı olduğu və sevdiyi üçün Ümaməyə həyat yoldaşı Əliyə ərə getməyi təklif etdi. Onun bir qardaşı Əli ibn Zeynəb idi. Xalaları arasında Peyğəmbərin qızları Ruqəyyə binti Məhəmməd və Ümmü Gülsüm binti Məhəmməd də var.

Uşaq olanda Məhəmməd ibadət edərkən onu çiynində daşıyırdı. O, səcdəyə gedir və sonra qalxdıqda onu yenidən götürürdü. Məhəmməd bir dəfə kimi çox sevirsə ona aqat boyunbağı verməyi vəd etdi. Həyat yoldaşları onu Aişəyə verməyini gözləyirdilər, amma onu Ümaməyə təqdim etdi. Başqa bir vaxtda Həbəşistan imperatorundan gələn qızıl bir üzük də verdi. Fatimənin 632-ci ildə vəfat edəndən sonra Ümamə Əli ilə evləndi. "Orta Məhəmməd" adlı oğlu oldu, amma erkən vəfat etdi.

Əli 661-ci ildə öldürüldü, I Muaviyə isə Ümaməyə evlilik təklifi etdi. Bu barədə əl-Muğirə ibn Nəvfil ibn əl-Haris ilə məsləhətləşdi. O, "qaraciyər yeyən oğlunun (Hind binti Ütbə) oğlu" ilə evlənməməyi və ona təklif etməyini söylədi. O, razılaşdıqda dedi: "Səninlə özüm evlənəcəyəm". Bu nikahdan Yahya adlı oldu.

Ümamə əl-Muğirə ilə Əl-Səfridə sürgündə oldular. O, 670-ci ildə (Hicri 50-ci il) orada vəfat etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Həsən ibn Əli
* Hüseyn ibn Əli

## Xarici keçidlər
* The Tribe of Quraish
Dəniz səviyyəsindən hündürlük

**Dəniz səviyyəsindən hündürlük** () — orta səviyyəli dəniz səviyyəsinə istinadən bir yerin yüksəklik və ya hündürlüyünün standart ölçü üsulu. Orta səviyyədə dəniz səviyyələri iqlim dəyişikliyi və digər amillərdən təsirlənərək zamanla dəyişir. Bu və digər səbəblərə görə, dəniz səviyyəsindən yuxarıda qeyd olunan ölçmələr müəyyən bir yerin müəyyən bir anda dəniz səviyyəsindən faktiki olaraq yüksəlməsindən fərqlənə bilər.
Sadullah Güney

**Sadullah Güney** (; ) — Türk əsgəri və siyasətçisi.

## Hərbi fəaliyyəti
1902-ci ildə İmperiyanın Hərbi Mühəndislik Məktəbini, 1905-ci ildə isə Osmanlı Hərbi Kollecini bitirdi. 6 iyul 1921-ci ildə İneboluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qatıldı. Müharibə zamanı 16-cı briqadanın komandiri və Qərb Cəbhəsinin Ankara Mənzil müfəttişi vəzifəsində çalışmışdır.
 
21 iyul 1928-ci ildə ordudan təqaüdə çıxdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin V (Aralıq seçkisi), VI və VII dövrlərində Muğlanın millət vəkili olmuşdur. 18 iyun 1945-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

## Medal və təltifləri
* Osmaniyyə ordeni
* Məcidiyyə ordeni
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 167.
Həcər dağları

**Həcər dağları** (, Cəbəl-əl-Həcər, Daşlı dağlar), həmçinin *Oman dağları* — Oman sultanlığı ərazisində yerləşən dağlar

## Coğrafiya
Həcər dağları Ərəbistan yarımadasının şərqində, aypara formasında 450&nbsp;km məsafədə uzanır. Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru istiqamətlənir. Omanın Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə sərhəddən başlayaraq onun Hind okeanı sahillərinə (Oman körfəzi)qədər uzanır. Həcər dağları Omanın quru daxili bölgələrini nəmli sahil iqlimi müşahidə edilən münbit Əl-Batina düzənliyinindən ayırır.

Həcər dağlar qərbi (Əl Həcər-əl-Qabri) və şərqi (Əl Həcər-əl-Şarki) olmaqla iki yerə bölünür. Bu ikli hissə arasında Samail vadisi yerləşir. Buradan ölkənin sahil hissəsini daxili rayonlarla birləşdirən rahat yollar keçir. Belə ki, dağların digər hissələrində rahat aşırımlar olduqca azdır. Bu baxımdan Samail boyunca, avtomobil yolları, həmçinin neft kəmərləri, elektrik və telefon xətləri keçir. Həcər dağlarının mərkəzi hissəsi Əl-Ahdar adlanır. Burada massivin ən hündür zirvələri olan Əş-Şam (3017 m) və Cəbəl-Kaur buradadır. Dağlartın şərq ətəkləri tədricən azalır. Hind okeanı sahillərinə yaxın ərazidə 500 metrə çatır.
Həcər dağlarının yamacları hündürlüyü 1000 metr olan kanyon və sıldırımlar əmələ gətirir. Dəniz sahillərindən massivin daxilinə uzun vadilər uzanır. Onlar arasında Tivi, Şaab (şimal-şərq sahilləri) və Bani-Xalidin (cənub) adını çəkmək olar. Qış dövründə bu vadidən axan çaylar su ilə dolur. Şaab və Bani Xəlid vadilərinin dərələri, əsl şirin su gölləri əmələ gətirirlər. Bunu vadi ilə piyada gəzərkən görmək olar. Digər vadilərdə də yağışlar mövsümündə çaylar müşahidə edilir.

## İqlimi
Omanın iqlimi subtropikdir. Əgər sahil zonasında rütubətli və isti iqlim müşahidə edilirsə, daxili rayonlarda iqlim quraqdır. Bu regionda qış qısa və isti olur. İlin qalan dövrü istə qızmar havalar müşahidə edilir. Bu baxımdan Oman dağları bir istisnadır. Burada iqlim dağlıqdır.  Soyuq qış və isti yay, bol və müntəzəm yağışlar müşahidə edilir. Gecələr həqiqətən soyuq ola bilir. Lakin don nadir hallarda, adətən 2000 metrdən yüksəkliklərdə müşahidə edilir.
## Fauna və flora
Həcər dağları planetin ən gənc dağları hesab edilir. Onlar Alp qırışıqlığı yerləşir. Bu dağlar demək olar ki, bitki örtüyündən məhrumdurlar. bitki örtüyü əsasən vadilərdə bitir ki, bunlar da palma ağacları, kollar və otlardır. Yolların və digər kommunikasiyaların çəkildiyi ərsazilər istisna olaraq digər ərazilər az mənimsənilmişdir. Bu səbəbdən burada Ərəb tarı və Ərəbistan bəbiri kimi canlıları görmək olur

Həcər dağlarının ətəklərində yalnız bir necə yaşayış məntəqəsi vardır — Ər-Rustak, Avabi və Naxl, İbri, Kubara, Baxla, Nazva və İzki.

## İstinadlar
Leonidas Xristakis

**Leonidas Xristakis** — yunan əsilli rəssam, şair, yazıçı və redaktor.

1928-ci ildə Saloniki şəhərində anadan olub, 29 aprel, 2009-cu ildə Afinada vəfat edib. Radikal anarxist baxışlara malik olan Xristakis bir neçə populyar jurnal təsis edib.

## Bioqrafiya
Leonidas Xristakis 1928-ci ildə Saloniki şəhərində anadan olub. Əvvəlcə təhsilini "Pedaqoji Akademiyada", sonra isə "Afina İncəsənət Akademiyasında" alıb. 1941–1944-cü illərdə Yunanıstanda "Milli Müqavimət Hərəkatının" fəal iştirakçısı olub.

Solçu siyasi baxışlarına və anarxist olduğuna görə uzun müddət təzyiqlərə məruz qalıb, dəfələrlə həbs həyatı yaşayıb. 1950-ci illərdə bir neçə ədəbi-mədəni jurnallar təsis edib.

Üç dəfə ailə qurub, Nikolas Xristakis və Aleksis Xristakis adlı iki oğlu var. 29 aprel, 2009-cu ildə Afinada vəfat edib.

## İstinadlar
Hilal ibn Əli

**Məhəmməd əl-Avsat** (, *ortancıl Məhəmməd*) kimi tanınan **Hilal ibn Əli** () Əli ibn Əbu Talibin oğullarından biri.

Onun nənəsi Məhəmmədin ən böyük qızı Zeynəb binti Məhəmməd və dayısı isə Əli ibn Zeynəb idi .Onun məqbərəsi İranın İsfahan əyalətinin Kaşan şəhərində (Aran) qurulmuşdur.

Anası Məhəmmədvə Xədicə binti Xüveylidin qızı Zeynəb binti Məhəmmədin qızı Ümamə binti Zeynəbdir.O,.Ramazan ayının 1-i 14-cü hicri ilində (18 oktyabr,635-ci il) anadan olub. Kərbəla döyüşündəki onun rolundan başqa onun həyatı haqqında heç bir məlumat yoxdur. Suriyada ya da müasir Səudiyyə Ərəbistanı olan Taifdə yaşayan Ovn adlı bir qardaşı var idi.

Xorasan qubernatoru Qays ibn Murra hakimiyyətinə qarşı qiyamdan qorxaraq Hilal tərəfdarlarına qarşı güclü bir ordu göndərdi. Hilal yaralandı və bir çox tərəfdarları öldürüldü.

Peyğəmbər, onun atası Əli və onun yarı qardaşı Hüseyn ibn Əliylə görüşmək arzusunu ölümündən qısa bir müddət əvvəl yazdığı deyilir. Ertəsi gün bir alma ilə oruc tutmalı oldu. O, ertəsi günü onun arzusuna uyğun olaraq səhabələrindən Yaqub və onun oğlunun evində axşam vaxtı qonaq olacağı və gecə öləcəyini bildirdi. O, vaxtının qalan hissəsini  övladları ilə keçirtdi. Gecə namazına başladı və səcdəyə gedərkən vəfat etdi. Qüsullayıb kəfənlədikdən sonra Yaqub və oğulları tərəfindən Peyğəmbərin yaxın ailə üzvlərinin və Əhli-beyt tərəfdarlarının müqəddəs yerində dəfn edildi.

## İstinadlar
Santa-Marta

**Santa-Marta** — Karib dənizi sahillərində, şimali Kolumbiyada şəhər və bələdiyyə. Maqdalena departamentinin inzibati mərkəzi hesab edilir. Santa Marta şəhəri əhəmiyyətli dəniz limanı, tarixi, mədəni və turistik mərkəzidir. 2005-ci ildə ərazinin, əhalinin siyahıyalınmasına görə, əhalinin sayı 415.270 nəfər idi, şəhərin sahəsi 2393.35 km² idi.

## Tarixi
Şəhərin əsası 1525-ci il iyulun 29-da ispaniyalı Rodriqo de Bastidas tərəfindən qoyulub. Adı Svataya Marfanın şərəfinə verilən bu şəhərdə hər il 29 iyul xatirəsi qeyd edilir. Bir sıra tarixçilərə görə, şəhərin adını fərqli bir izah var.

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Santa Marta şəhərinin rəsmi saytı
Hərbi ensiklopediyalar

**HƏRBİ ENSİKLOPEDİYALAR**– hərbi biliklərin müəyyən və ya bütün sahələrini əhatə edib sistemləşdirən elmi-məlumat nəşri. Hərb sənətinin xüsusiyyətləri ilə bağlı məlumatlar (fəsillər, başlıqlar və paraqraflar şəklində) hələ orta əsrlərdə tərtib edilmiş kitablarda öz əksini tapmışdır. 16–17 əsrlərdə hərb sənətinin nəzəri və praktiki cəhətdən inkişafı xüsusi lüğətlərin – leksikonların yaranmasına gətirib çıxardı. C. Polmenin "Bizim əsrdə bütün dünyada, həm dənizdə, həm də quruda baş vermiş məşhur döyüşlər" (1577) və Fransız Giye de Sen-Jorjun "Hərbi adamın bilikləri, yaxud Zadəganın lüğəti…" (c. 1–3, Paris, 1670) əsərləri ilk H.e.-lar hesab edilir. 17–18 əsrlərdə İtaliya, Almaniya və digər Qərbi Avropa ölkələrində forma və struktur cəhətdən çoxcildli ensiklopedik lüğətlərə bənzər hərbi-ensiklopedik kitabların nəşrinə başlanıldı. Rusiyada hərbi mövzuda ilk ensiklopedik nəşrlər 18 əsrin əvvəllərində yarandı. 19 əsrdə hərbi texnikanın sürətlə təkmilləşməsi hərb sənətinin bütün sahələrində dəyişikliklərlə müşayiət olunmuş, müasir məlumatları ümumiləşdirilmiş və sistemləşdirilmiş şəkildə əhatə edən yenilənmiş H.e.-ın yaradılmasına ehtiyac doğurdu. Universal ensiklopediyalarla yanaşı müəyyən hərbi-tarixi dövrü əhatə edən, ayrı-ayrı hərbi silah və texnika növlərindən bəhs edən bircildli soraqçalar da nəşr olunmuşdur.
Draginyan (rayon)

**Draginyan** () — Fransanın Provans-Alp-Kot-d'Azur regionun rayonlarından biri. Departamenti — Var. Suprefektura — Draginyan. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 299&nbsp;538 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 124 nəf / km². Rayon ərazisi — 2417&nbsp;km².

## Kantonlar
2015-ci ildən Var departamentinin kantonları azadılmışdır.:
* **[[Draginyan (kanton)|Draginyan]]**
* Le-Lük
* Sen-Rafael
* Frejüs
* Qrimo (2015-ci ilə qədər)
* Kallas (2015-ci ilə qədər)
* Kom-sür-Artübi (2015-ci ilə qədər)
* Le-Müi (2015-ci ilə qədər)
* Lorq (2015-ci ilə qədər)
* Salern (2015-ci ilə qədər)
* Sen-Trope (2015-ci ilə qədər)
* Fayans (2015-ci ilə qədər)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Draqinyan rayonu
Hipermastiginlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid protozoy dəstəsi.

## Haqqında
Çoxqamçılıların bəzilərində nüvələrin, qamçıların, aksostilin miqdarı çox olur. Belə qamçılıların hipermastiginlər dəstəsində birləşdirir. Termitlərin bağırsağında bu dəstənin Calonymphidae fəsiləsindən olan nümayəndələri parazitlik edir. Termitlərlə simbioz həyat tərzi keçirən *C.grassii* növündə nüvələrin, bazal dənəciklərinin, aksostilin və parabazal aparatın miqdarı çox olur. Hər bazal dənəciyində uzanan 3–4 qamçı bütöv qamçılı sahə əmələ gətirir. *C.grassii* növü termitin bağırsağında oduncaqla qidalanır. Məlumdur ki, termitlərin özü sellülozanı parçalaya bilmir. Təcrübədə sübut edilmişdir ki, bağırsağında qamçılılar çıxarılmış termit oduncaqla qidalandırıldıqda, onlar acından məhv olurlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lansanq krallığı

**Lansanq**, **Lan Sanq** və ya **Lansanq Hom Kxao** (, , , ; ;
, *លានដំរី* və ya *ស្រីសតនាគនហុត*; ;  və ya *ล้านช้างร่มขาว*; ) — 1354–1707-ci illərdə indiki Laos, Vyetnam, Kamboca, Myanma, Çin və Tailand ərazisində hökmranlıq etmiş feodal lao buddist dövləti. Lansanq Cənub-şərqi Asiyanın ən böyük krallıqlarından biri olmuşdur. Krallığın adı əvvəlki dövrlərdə regionda baş vermiş müharibələrə və mübarizələrə bir istinaddır. Lansanq müasir Laos dövlətinin sələfidir və ölkənin milli və mədəni identikliyinin təməlidir.

## Tarix
### Mənşə
Lansanqın hakimiyyət sürdüyü ərazidə tarixən Tunc dövründə və Dəmir dövründə inkişaf etmiş Avstroasiya dilli aborigen tayfalar yaşamışdır.

Han sülaləsinin cənuba doğru keçirdiyi yürüşlərdə ilk dəfə müasir Çin Xalq Respublikasının Quansi-Çjuan və Yunnan rayonlarında yaşamış Tay-kaday dilli xalqları barədə məlumat verilmişdir. VII əsrdən başlayaraq tay xalqları cənuba köçməyə başlamışdır. Monqolların 1253–1256-cı illərdəki yürüşü zamanı bu xalqlar Lansanq krallığının hakimiyyət sürdüyü torpaqlara köçmüşdür.

Şimalda yerləşən münbit torpaqlı Mekonq çayı vadisini monlar, daha sonra isə Kxmer imperiyası zəbt etmişdir. Bu dövrdə ərazi Muansua və ya Ziyendun-Ziyentun (bukv. «Dunçzyan çayının yanındakı od ağacları şəhəri») adlanırdı.

Sukxotay krallığının yüksəlişi ilə bu region tayların təsiri altına girmişdir. Sukxotay krallığının monarxı vəfat etməsinsən və Lannatay krallığında daxili münaqişələrin yaranmasından sonra Vyençan Vyenkxam və Muansua şəhər dövləti müstəqil mandalalara çevrilmişdilər. 1354-cü ildə onlar birləşərək Lansanq kralllğını yaratdılar.

## Cəmiyyət
Lansanq krallığı ticarət yollarının üzərində dayandığından etnik rəngbərəngliyə malik idi. Lansanqın cəmiyyəti, xüsusən də qonşu taylara və kxmerlərə nəzərən çox adi idi.

Lao cəmiyyətində ali təbəqə dini və sekulyar hakimiyəti malik krallıq ailəsinin üzvləri var idi. Orta təbəqə zadəganlardan ibarət idi. Ən aşağı təbəqə kəndlilərdən ibarət idi. Kəndlilərə tüccarlar, sənətkarlar, fermerlərdən və ümumi işçilərdən ibarət idi. Sistemdən kənarda ali fərdlər sanqxalar idi. Onlar sosial anlayışın və təhsilin inkişafında böyük rol oynayırdılar. Təpələrdə yaşayan xalqlar və müharibə zamanı götürülmüş əsirlər və ya həbs edilmiş cinayətkarlar, yəni *kxalar* sistemdən kənar idilər. Siamlılar, kxmerlər və şanlar tacirlərin əksəriyyətini təşkil edirdi. Buna baxmayaraq, mühüm şəhərlərdə çinli və vyet azlıqlar da yaşayırdı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Maunt-Vernon

**Maunt-Vernon** — Birləşmiş Ştatların ilk prezidenti Corc Vaşinqton və həyat yoldaşı Marta Dendric Kastis Vaşinqtonun plantasiyası idi. Ərazi, Merilənd ştatındakı Prins Corc Kauntinin qarşısındakı Aleksandriya yaxınlığında, Virciniya ştatının Feyrfəks şəhərində, Potonak çayının sahillərində yerləşir. Maunt-Vernon Vaşinqton ailəsinə 1674-cü ildən Corc Vaşinqtonun babasından miras qalmışdı.
Arxeoindri

**Arxeoindri** () — erkən Dördüncü dövrdə Madaqaskarda məskunlaşmış nəhəng subfossil lemuru cinsi.
Manaslu

**Manaslu** (və ya *Kutang*) — Himalayda dağ. Əsas zirvəsi Manaslu (8156 m) — dünyanın ən hündür səkkizinci zirvəsi. Manaslu *Manaslu-Himal* (Mansiri-Himal kimi də adlandırırlar) dağ massivinə aiddir. Zirvə Nepalın mərkəzində, Çin sərhəddinin yaxınlığında yerləşir.

## Coğrafiyası
Manaslu üç zirvədən ibarətdir:

## Etimologiyası
Sanskrit dilində *Manaslu*  «Ruhlar dağ»ı mənası verir*. Manasa*  — ruh, qəlb deməkdir.

## Fəth olunma tarixi
Hal-hazırda (2015) Manaslu zirvəsinə 10 fərqli marşrut mövcuddur.

1950-cı ildə Tilman dağın şimal-şərq yamacı boyu tədqiqat işləri aparmış və mümükün dırmanma yolunu göstərmişdir. 1952-ci ildə yaponlar zirvənin 5275 metr hündürlüyünə yetişmiş. Daha sonra növbəti yapononlardan təşkil olunmuş 15 alpinist və onlardan üçü 7750 metrlik hüdürlüyə qalxa bilmişlər. 1956-cı il də ilk dəfə olaraq yapon Tosio İmanisi və şerp Gyalzen Norbu Manaslu zirvəsini fəth etdilər.

1971-ci ilin 4 mayında koreyalı Kim Xo-Supa dırmanış zamanı həlak oldu. 1972-ci ildə isə 16 nəfərlik koreya ekspedisiyası (10 nəfər şerp və 1 yapon) qar uçqunu nəticəsində həlak oldular. 1984-cü ilin 12 yanvarında ilk dəfə olaraq polşalı alpinistlər Rışard Qaevski və Maçey Berbeka zirvəni qış ayında fəth etdilər.

1993-cü ildə Kamçatkadan olan rus alpinistlər: İqor Ximilyar ( 7300 m) və Sergey Yadrışnikov (6500 m) hündürlükdə həlak oldular. 2006-cı ildə avstraliyalı alpinist Syu Fia zirvədən enərkən yarağana düşərək həlak oldu. 2012-ci ilin 23 sentyabrında Manaslu yamaclarında meydana gələn qar uçqunu 12 alpinistin həyatına son qoydu. Nepal Alpinizm Cəmiyyətinin verdiyi məlumata görə həlak olanlardan 9 nəfərin cəsədi tapılmış, 3 nəfər isə itkin düşmüş elan edilmiş.

2014-cü ilin sentyabrında polşalı alpinist Andjey Barqel rekord nəticə göstərmiş. O baza düşərgədən (4800 m) zirvəyə (8156 m) standart marşrutla 14 saat 5 dəqiqəyə yetişmiş. Zirvədən enərkən o növbəti rekordu həyata keçirmiş: 21 saat 14 dəqiqə.

2015-ci ilin 1 oktyabrnda 18 yaşlı yapon alpinist qadın Marin Minimaya zirvəyə dırmanaraq səkkizminliklərdə olan ən gənc qadın kimi tarixə düşdü. Marin 21 yaşlı ingilis Bonitı Norrisin nəticəsini dəyişdi. 2017-ci ilin 28 sentyabrında Vitali Lazo və Anton Puqovkin oksigensiz dırmanmanı həyata keçirdilər və zirvədən enərkən dağ xizəyindən istifadə etdilər.

2008-ci ilin məlumatına görə Manasluda alpinistlərin ölüm əmsalı 17,8 %-dir.

## İstinadlar
Qorilla

**Qorilla** () — müasir primatlar dəstəsinin ən geniş yayılmış nümayəndələrindən olan meymun cinsi. Qorilla DNT-si insan DNT-sinə çox bənzəyir, 95% ilə 99% arasında eynidir.  Qorillalar şimpanze və bonobolardan sonra ən yaxın qohumlarımızdır. Qorillaların iki əsas növü var: Şərq Qorillası və Qərb Qorillası.

Qorillalar yaşayan ən böyük primatlardır. Onların boyu 1,25 ilə 1,8 metr, çəkisi 100 ilə 270 kq, qollarının uzunluğu 2,6 metrə çata bilər. Dişi qorillalar daha kiçikdir, adətən erkək qorillaların yarısı qədərdir. Qorillalar qoşun adlanan qruplarda yaşayırlar. Qoşunların liderinə "silverback" deyilir. Bu liderlər boz tüklü belləri olan iri yetkin erkək qorillalardır. Şərq qorillası qərb qorillasından daha tünd tükə malikdir. Bədənlərində bir neçə kiçik fərq olur. Qorillalar təbiətdə 35–40 il yaşayırlar.

Qorillalar Sub-Sahara Afrikasının tropik və subtropik meşələrində yaşayırlar. Onlar əsasən meyvə-tərəvəzlə qidalanırlar. Bəzən qarışqalar və termitlər kimi kiçik həşəratları da yeyirlər. Ət yemirlər. Qorillalar ümumiyyətlə dinc varlıqlardır, lakin onlar və ya ailələri təhlükə altında olarsa, aqressivləşə bilərlər. Qorillalar dik durur və onlara yaxınlaşanları qorxutmaq üçün bərkdən bağırıb sinələrini döyürlər. Qorillalar bir-biri ilə ünsiyyət qurmaq üçün səslər çıxarırlar. Duyğu və  niyyətlərini ifadə edərkən bədən dili və üz ifadələrindən istifadə edirlər.

## İstinadlar