Luvr Əbu-Dabi Muzeyi

**Luvr Əbu-Dabi Muzeyi** (, ) — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi əmirliyində yerləşən, layihəsi fransız memarı Jan Nuvel tərəfindən hazırlanmış sənət muzeyi. Fransa hökuməti ilə Əbu-Dabi şəhəri arasında imzalanan və 30 il qüvvədə olacaq müqavilə ilə inşa edilən Luvr Əbu-Dabi Muzeyi Səadət adası kompleksi üzərinə – təxminən 24.000 kvadratmetrlik bir sahəyə inşa edilmişdir. Muzeyin xərcinin 83-108 milyon avro arasında olduğu güman edilir. Muzey rəsmi olaraq 2017-ci il 8 noyabr tarixində açıldı.

Əbu-Dabi Muzeyində dünyanın hər yerindən gələn sənət əsərləri nümayiş olunur. Muzeyin əsas məqsədi Şərq sənəti ilə Qərb sənəti arasında körpü yaratmaqdır. Bütün bunlara baxmayaraq, Parisdəki Luvr Muzeyinin bu işdə hansı marağının olması məqamı sənət dünyasında olduqca qızğın müzakirələrə səbəb oldu.

## Layihənin konvensiyası
1.3 milyard dollar müqabilində 30 il qüvvədə olacaq və Əbu-Dabinin mərkəzindəki Saadiyat adasında inşa ediləcək Əbu-Dabi Luvr Muzeyinin layihəsinin konvensiyası Fransa Mədəniyyət naziri Reno Dennode de Vabres ilə Sultan bin ən-Nəhayyən arasında 2007-ci ildə imzalandı. Saziş *Luvr* adının istifadə edilərək oxşar layihələrdə: BƏƏ-nin digər əmirlikləri, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, Oman, Bəhreyn, Qətər, Misir, İordaniya, Suriya, Livan, İran və ya İraqda həyata keçirilməsini qadağan etdi. Həmin dövrün Fransa Prezidenti Jak Şirak Əbu-Dabi ilə birlikdə həyata keçirilən bu müqaviləni "*dünyanın bir birlik olduğunu əks etdirdiyi üçün*" təriflədi və "*müqaviləni imzalayan hər iki tərəfin kök və mənsubiyyəti ilə qürur duyduqlarını, eyni zamanda bütün mədəniyyətlərin bərabər dəyərdə olduğunun fərqində olduqlarını*" söylədi. J. Şirak, həmçinin dünyanın ən çox ziyarət ediləcək və ən tanınmış muzeyi ilə tərəfdaşlığa addım atmaqları səbəbilə Əbu-Dabi əmirini təqdir etdiyini bildirdi.

## Proses
Luvr Əbu-Dabi Muzeyinin inşa edilməsi qərarı Fransa Parlamenti tərəfindən 2007-ci il oktyabrın 9-da təsdiq edildi. Layihənin memarlıq xidmətlərinin Parisdə yerləşən Ərəb Dünya İnstitutunun proyektini hazırlayan memar Jan Nuvel tərəfindən, mühəndislik xidmətlərinin isə Buro Happold tərəfindən aparılmasına qərar verildi.

Luvr Əbu-Dabi Muzeyi 27 milyard dollara yaxın bir dəyər ilə inşa edilməsi nəzərdə tutulan turizm və mədəniyyət kompleksinin yalnız bir hissəsini təşkil edirdi. Layihə çərçivəsində daha üç muzey inşa edilmişdir: Quqqenhaym Əbu-Dabi Muzeyi (Frenk Qeri tərəfindən dizayn edildi), Zayed Milli Muzeyi ("*Foster və Partners*" şirkəti tərəfindən dizayn edildi), Əbu-Dabi Tamaşa Sənətləri Mərkəzi (Zaha Hadid tərəfindən dizayn edildi).Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində məsələ ilə bağlı rəsmilərin bildirdiklərinə görə, Fransa Muzeylər Agentliyi və BƏƏ Turizm, İnkişaf və İnvestisiya Agentliyi bu layihəni və Saadiyat adasının yenidən qurulmasını planlaşdırır. Bu layihə qrupunun rəhbəri Fransa maliyyə məsləhətçisi, Gözəl Sənətlər Akademiyasının üzvü (Académie des Beaux-Arts), "*Köhnə və yeni dünyanın icmalı*" (Revue des Deux Mondes) adlı jurnalın yazıçılarından Mark Ladreyt de Laçarev təyin olundu. Pompidu Mərkəzinin keçmiş müdiri Bruno Makvart isə Luvr Əbu-Dabi Muzeyinin rəhbəri təyin olundu.

### Mövqeyi
Saadiyat adasının Mədəniyyət Bölgəsi tamamlandığı zaman dünyanın tək bir dam altında toplanmış ən böyük mədəniyyət abidələrini saxlayacaq. Luvr Əbu-Dabi Muzeyinə əlavə olaraq, Zayed Milli Muzeyi memar Norman Fosterin rəhbərliyindəki "*Foster və Partners*" şirkəti tərəfindən dizayn edildi. Dünyanın ən böyük və Yaxın Şərqdəki ilk Quqqenhaym Muzeyi olacaq Quqqenhaym Əbu-Dabi Muzeyi isə Frenk Qari tərəfindən dizayn edildi. Zaha Hadid tərəfindən dizayn edilən Əbu-Dabi Tamaşa Sənətləri Mərkəzi və Tadao Ando tərəfindən dizayn edilən bir dənizçilik muzeyinə əlavə olaraq, bu mədəniyyət bölgəsində bir çox sənət pavilyonu yerləşəcək.

### Dəyər
Əbu-Dabi əmirliyi Luvr adını istifadə etmək üçün 195 milyon dollar nağd olmaq üzrə 525 milyon dollar xərclədi. Əlavə olaraq, 747 milyon dollar sənət əsərlərinin mübadiləsi, xüsusi sərgilərin keçirilməsi və təşkili üçün xərclənib. Bu pulun 247 milyon dollarlıq hissəsi 10 il ərzində, ümumilikdə, 253 sənət əsərinin nümayiş etdirilməsi üçün xərclənəcək. Bundan əlavə, 214,5 milyon dollar Parisdə yerləşən Luvrun rəhbərlik müşavirliyi xidmətləri üçün ayrıldı. 253,5 dollar da fərqli aspektdə olan xüsusi sənət sərgilərinə xərclənəcək. On beş il ərzində hər il dörd sərgi təşkil olunacaq. Əlavə olaraq, Əbu-Dabi əmirliyi Parisdə yerləşən Luvrun Pavillon de Flore hissəsinin beynəlxalq sənət sərgilərində iştirakını təmin etmək üçün 32,5 milyon dollar həcmində ianə verəcək. Hər nə qədər dəqiq olmasa da, layihənin ümumi dəyərinin 83 milyon avro ilə 108 milyon avro arasında olacağı ehtimal edilir.

### Dizayn
Muzeyin görünüş baxımından sanki dalğalanan bir günbəz quruluşuna malik kimi görünməsi əsas hədəf idi. Həmçinin günbəzin üst hissəsində olan boşluqlardan günəşin məkanın içinə nüfuz etməsi də əsas məqsədlərdən biri idi. Bu dizaynla "*bir [[vahə]]dəki [[xurma]] [[ağac]]larının [[yarpaq]]ları arasından süzülən [[günəş]] işığı*" effekti yaradılması nəzərdə tutulmuşdu. Təxminən 24.000 m²-lik tikinti sahəsinə sahib olacaq Luvr Əbu-Dabi Muzeyindəki 6.000 m²-lik hissəsi daimi kolleksiyalar üçün, 2.000 m²-lik hissəsi isə müvəqqəti sərgilər üçün ayrıldı.

## Muzeydəki sənət əsərləri
Muzeydəki sənət əsərlərinin necə nümayiş etdirilməsi ilə əlaqədar müzakirələr oldu.

Luvr Əbu-Dabi Muzeyində nümayiş olunacaq əsərlərin Pompidu Mərkəzi, (), Orse Muzeyi, Versal Muzeyi olmaqla yanaşı, bir çox muzeydən alınacağı bəyanatda bildirildi. Həmçinin həmin dövrün Mədəniyyət naziri Reno Donnede de Vabres Parisdəki Luvrda 35.000 əsərdən ibarət olan və hələ də nümayiş olunan əsərlərin heç birinin satılmayacağını da sözlərinə əlavə etdi.

## Tikinti prosesi
Luvr Əbu-Dabi Muzeyinin tikintisi rəsmi olaraq 2007-ci il mayın 26-da başladı. Tikintinin ilk mərhələsi bu işdə mütəxəssis olan Alman firması "*Bauer International FZE*"yə həvalə edildi.

2011-ci il oktyabrın 29-da Luvr Əbu-Dabi Muzeyinin tikintisinə cavabdeh olan və Əbu-Dabi hökumətinə məxsus layihə idarəetmə firması olan "*BƏƏ Turizm, İnkişaf və İnvestisiya Agentliyi*" verdiyi rəsmi açıqlamada tikintinin bitmə müddətinin daha irəli tarixə təxirə salındığını açıqladı. Tikintinin Əbu-Dabi əmirliyinin iqtisadi strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməsi, neft qiymətlərinin aşağı düşməsi və qlobal böhran kimi səbəblər üzündən təxirə salındığı açıqlandı.

### Tikintidə insan hüquqlarının pozulması
2011-ci ilin aprelində 120-dən çox sənətçi tikinti zamanı işçilərin ağır şərtlər altında işlədikləri və istismar edildikləri səbəbilə Luvr və Quqqenhaym muzeylərinin boykot edilməsi üçün müraciət etdi. Sənətçilər və insan hüquqları təşkilatları Əbu-Dabinin və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İİV-li şəxslərin həbs edilməsinə, deportasiya edilməsinə və ömür boyu ölkəyə daxil olmağı qadağan edən siyasətinə etiraz etdilər.

### Açılış mərasimi
Luvr Əbu-Dabi Muzeyi 2017-ci il noyabrın 8-də Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Prezidenti Xəlifə bin Zaid ən-Nəhayyən və Dubay Əmiri Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum, Əbu-Dabi vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin ən Nəhayyən, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron və həyat yoldaşı Bricit Makronun da iştirak elədiyi mərasimlə ziyarətə açıldı.

## Reaksiyalar
Luvr Əbu-Dabi Muzeyi ilə bağlı imzalanan müqavilə həm sənət mühitində, həm də akademik sahədə mənfi reaksiyalara səbəb oldu. Sənət tarixçisi Didye Rıkner Fransa ilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri arasında layihənin həyata keçməsi məqsədilə imzalanan müqaviləyə qarşı çıxan ilk insanlardan oldu və bu işlə bağlı imza kampaniyasına rəhbərlik etdi. 4.650 muzey mütəxəssisi, arxeoloq və sənət tarixçisi tərəfindən imzalanan bəyannamədə "*muzeylərin satılmadığı*" vurğulandı. Gündəmdə olan mövzulardan ən birincisi Luvrun "*eynilə kommersiya şirkəti kimi maksimum mənfəət əldə etmək strategiyasına çalışması*" söylənildi.

Parisdəki Luvrun rəhbəri və direktoru Anri Loyret muzeylərin yerləşdikləri ölkələrin xaricində məntəqələrinin yaradılması işinə gətirilən tənqidlərə "*[[muzey]]lərin beynəlxalq şəkildə yenidən hazırlanmasının labüd olduğunu*" bildirərək qeyd etdi. Luvrun da bu prosesdən kənar qalmayacağını əlavə etdi:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Muzey
* Luvr muzeyi

## Xarici keçidlər

* New York Times article on the Louvre Abu Dhabi
* The website "La Tribune Del Art", a protest webpage