open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Terez Karaç

**Terez Karaç** ( ) — Macar yazıçısı, ictimai və təhsil sahəsi üzrə xadim. Macarıstanda erkən feminist və islahat hərəkatının liderlərindən biri. Mişkoltsdakı İlona Zrin Qrammatika Məktəbinin qurucusu.

## Bioqrafiyası
1808-ci ildə Budapeştdə anadan olmuşdur. Anası Eva Takaç qadın hüquqları uğrunda fəal, atası Ferenc Karaç mühəndis idi. Ailənin evi çox vaxt ziyalıların görüş yeri kimi xidmət edirdi. İbtidai təhsili 1814–1819-cu illərdə oxuduğu Peşt məktəbində alır. Sonra öz-özünə təhsilini davam etdirir. Baxmayaraq ki, beş qardaş və bacılarına baxmalı olur. 1824-cü ildə Vyanada olduğu on aylıq müddət dünyagörüşünün formalaşmasına böyük təsir göstərir.
O dövrdə bir neçə Macar yazıçısı peşə vəziyyətlərini tanıyırdılar, lakin 1922-ci ildən Karaç Macar ədəbiyyatında məşhur bir simaya çevrilərək şeirlərini, bilməcələrini, romanlarını və digər əsərlərini nəşr etdirdi. Macarıstan ədəbi jurnallarında da fəal müxbir oldu. 1838–1844-cü illərdə aristokratik bir əmlakın sahibi idi, onu öz əlində saxlayırdı. Bu zaman o, anasını təqlid edərək qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparır. Fəal işçi olaraq o, oğlan və qızların məktəbdə təhsil alması üçün bərabər hüquqlar uğrunda mübarizə aparıb. Tək qadınların özlərini təmin etmək üçün peşə almaq hüquqlarına sahib olduqlarını müdafiə edirdi.

1846-cı ildə Karaç 1859-cu ilə qədər Mişkoltsda nəzarət etdiyi qızlar üçün öz məktəbini qurur. Məktəbdə dörd müəllim çalışırdı və təlim üç il davam edirdi. Macar və alman dilləri, həndəsə, iqtisadiyyat və tikiş fənlərini tədris etdilirdi.
1848-ci il inqilabından əvvəl inqilabi qəzetləri fəal şəkildə yayırdı. 1853-cü ildə qısa romantik hekayələr toplusunu nəşr etdiri. 1865–1877-ci illərdə Budapeştdə xüsusi müəllim işləmişdir. Nüfuzuna görə I Lui Filippin nəvəsi şəxsi müəllim olaraq dəvət edilir, amma imtina edir və Mişkoltsdakı İlona Zrin qrammatika məktəbinə rəhbərlik edir.

1877-ci ildə yaşayış xərclərini azaltmaq üçün Kişkunhalaşa köçür və qohumları ilə birlikdə yaşayır. 1880-ci illərdə bəzi jurnallarda çox tənqidi fikirlər səsləndirilən xatirələri dərc edilir.

## İstinadlar
Darya Naumova

**Darya Sergeyvna Naumova** (; doğ. 26 avqust 1995-ci il, Potoka, Mogilyev vilayəti, Belarus) — Belarusiyalı ağır atlet. 75 kq çəki dərəcəsində çıxış etmişdir. 2016 Yay Olimpiadasının gümüş mükafatçısı. 2019-cu il Aropa çempionu. 2018-ci il dünya çempionatının mükafatçısı. Belarus Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

## Bioqrafiyası
Darya Naumova 26 avqust 1995-ci ildə Mogilev vilayətinin Potoka kəndində anadan olmuşdur. Sloboda əsas məktəbində oxumuşdur. Məktəbdə Daria çəkic və disk atmaqla məşğul idi. Sonra ağır atletikaya keçdi. Bobruysk Olimpiya Ehtiyatları Məktəbini bitirmişdir. Hal-hazırda A. A. Kuleshov adına Mogilev Dövlət Universitetinin Bədən tərbiyəsi fakültəsində oxuyur. Bobruyskidə yaşayır.

2012-ci ildə 69 kq çəki dərəcəsində gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatında debüt etdi. Sonradan 75 kq çəki dərəcəsində çıxış etməyə başladı.

2018-ci ilin noyabr ayının əvvəlində Aşqabadda keçirilən Dünya Çempionatında Darya 81 kq çəki dərəcəsində 245 kq çəkərək gümüş medal qazandı. Eyni zamanda, təkanla qaldırmaqda 137 kq çəki ilə kiçik qızıl medal qazandı. Bir dəfəyə qaldırmaqda isə 108 kq nəticə ilə kiçik bürünc medal qazandı.

2019-cu ildə Batumidə keçirilən Avropa çempionatında Darya iki hərəkətin cəmi 242 kq qaldırdı. 76 kq çəki dərəcəsində çempion adını qazandı. Bir dəfəyə qaldırmada ikinci nəticə göstərdi (106 kq), təkanla  qaldırmada birinci (136 kq) nəticə göstərdi.

Sentyabr ayında isə 81 kq çəki dərəcəsində çıxış edən Naumova Pattayadaki Dünya Çempionatında dördüncü yeri tutdu. Altı yanaşmadan yalnız üçünühəyata keçirərək 244 kq (109 + 135) nəticə göstərdi.

## Xarici keçidlər

* Дарья Наумова  на сайте IWF

## İstinadlar
Yüksəliş kilsəsi (Rostov-na-Donu)

**Rəbbin yüksəlişi kilsəsi** () — Rusiyanın Rostov-na-Donu şəhərindəki *"Qardaşlar qəbiristanlığı"* ərazisində 1910–1913-cü illərdə tikilmiş pravoslav kilsəsi. Məbədin tikintisi tacirlər Qerasimov, Myasnikov və Safonovun hesabına həyata keçirilmişdir. Layihə memar Qriqori Vasilyev tərəfindən hazırlanmışdır. Baş qurbangah Rəbbin yüksəlişi şərəfinə təqdis edildi. Kilsə regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti statusuna malikdir.

## Tarixi
1892-ci ildə, şəhər xaricində epidemiya başlandıqdan sonra, Qardaşlar () qəbiristanlığı adlanan bir qəbiristanlıq quruldu. O vaxt bura Rostov-na-Donudakı ən böyük qəbiristanlıq idi.

1891–1908-ci illərdə Yeni Bazar Meydanında Aleksandr Nevskinin kafedralı tikildi. Bu dövrdə Sergey Zaqoskinin layihəsi əsasında müvəqqəti bir daş kilsə tikildi. Kafedralın təqdisindən sonra kilsənin tamamilə sökülməməsi, orada yeni bir kilsənin inşası üçün Qardaşlar qəbiristanlığına tikinti materialının daşınması qərara alındı.

Daşıma tacirlər Gerasimov, Myasnikov və Safonov hesabına həyata keçirildi. İnşaat işləri şəhər memarı Vasilyevin rəhbərliyi altında aparılırdı.

Yeni məbəd neo-Bizans və rus intibah memarlığı xüsusiyyətlərinə malikdir. Məbəddə əvvəllər böyük bir ibadətgah və dörd kiçik günbəz vardı. Fasad kərpic örtük ilə bəzədilib. Qərb girişinin üstündə zəng qülləsi ucalır.

1929-cu ildə kilsə bağlandı. "Dinamo" idman stadionu binalardan anbar kimi istifadə etdi. 1933-cü ildə kilsə icmanın səlahiyyətlərinə edilən müraciətdən sonra yenidən açıldı, lakin 1937-ci ildə yenidən bağlandı. 1930–1940-cı illərdə zəng qülləsi və məbədin günbəzi dağıdıldı. 1942-ci ildə Alman işğalı dövründə kilsə yenidən açıldı. Kilsənin rəsmi açılışı 1946-cı ildə baş tutdu və o vaxtdan bəri xidmətlər dayanmayıb.

1990-cı illərin sonlarında bərpa işləri aparıldı, bu müddət ərzində zəng qülləsi və günbəz bərpa edildi. 2000-ci illərin ikinci yarısında kilsə daxili yenidən quruldu.

## İstinadlar
Vitali Kutuzov

**Vitali Vladimiroviç Kutuzov** (; doğ. 20 mart 1980, Pinsk, Brest vilayəti) — Belarus futbolçusu. 2002-ci ildə milli komandanın üzvü.

## Bioqrafiyası
DYSŞH3 (Pinsk) yetirməsi olmuşdur. İlk məşqçiSİ Aleksandır Şevelyançikdir. 1998-ci ildə, 18 yaşında, BATE klubun gəldi. Yuri Puntus ilk mövsümdə Kutuzovu əsasən əvəz edici kimi oynadırdı. "Molodeçno" ya qarşı debüt matçında (2: 1) o, fasilədən sonra Vadim Skripçenkonun əvəzinə meydana çıxdı və penalti qazandı. Bu qol komandasına qələbə gətirdi.

21 İyun 2000-ci ildə BATE tarixində ilk dəfə bir liqa matçında *poker* edən ilk futbolçu oldu. Gənclər yığmasının liderlərindən biri oldu. 2001-ci ildə Minsk "Torpedo-MAZ" ilə oyunda (5: 2) ikinci pokerini etdi. 18 çempionat oyununda 14 qol vurdu. UEFA kubokunda Tbilisi Dinamosunun qapısına qol vura bildi. Növbəti turda rəqib "Milan" klubu idi və fasilə zamanı klub rəhbərliyi Kutuzovun transferinə razılıq verdilər.

"Milan" klubunda Kutuzov cəmi iki oyun keçirdi. 2002/03 mövsümü Kriştiano Ronaldonun yer aldığı Lissabonun "Sporting" klubuna icarəyə verildi. Əsas heyətdə 24 oyun keçirib və 3 qol vurudu. 2003/04 mövsümündə "Avellino" da, 2004-2006-cı illərdə isə "Sampdoriya" da oynadı. 2006-cı ildə "Parma" ilə üç illik müqavilə bağladı. 2007/08 mövsümü üçün Pizaya icarəyə verildi. Üç mövsümdən sonra Bari klubuna gədi.

2012-ci ildə danışılmış oyunlarında iştirak etdiyi üçün 3 il müddətinə diskvalifikasiya edildi, bu da karyerasının başa çatmasına səbəb oldu..

2017-ci ildə məşqiçilik lisenziyası aldı. 2019 -cu ildə VK1 Global Sports Investment şirkətinin qurucusu və prezidenti oldu.

## İstinadlar
Katalin Sili

**Katalin Sili** ( ) — 2002-2009-cu illərdə Macarıstan Milli Məclisinin sədri.

Macarıstanlı siyasətçi Yana Pannoniya adına Peç Universitetini bitirdikdən sonra ekologiya və siyasətlə məşğul olur. 1994-cü ildən hakimiyyətdə təmsil olunur. 1994-1998-ci illərdə Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Su Nazirliyinin siyasi katibi işləyir.

2009-cu ildə Katalin Sili Peç merinə namizəd olmaq üçün parlament sədri vəzifəsindən istefa etdir, ancaq seçkilərdə Zsolta Paveyə uduzur. 14 sentyabr 2009-cu ildə Bela Katona parlamentin yeni sədri seçilir.

## Siyasi karyerası
Yanus Pannoniya Universitetindən bir dərəcə aldıqdan sonra, insan ekologiyası və politologiya ixtisası üzrə məzun olur. 1994-cü ildən 2014-cü ilə qədər qanunvericilik sahəsində çalışır. 1994-1998-ci illərdə Ekologiya və Su Nazirliyinin siyasi katibi olur. 1998-2002-ci illərdə Macarıstan Milli Məclisi sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Macarıstanda 2005-ci il prezident seçkilərində Macarıstan Sosialist Partiyasından prezidentliyə namizəd idi. 7 iyul 2005-ci ildə Sili müxalifət namizədi Şoyom Lasloya seçkilərdə uduzur. Macarıstan konstitusiyasında prezidentin Macarıstan Milli Assambleyası tərəfindən seçilməsi nəzərdə tutulur. Buna görə müxalifətin qələbəsi gözlənilməz bir addım olur.

2009-cu ildən Sosialist Partiyasının daxili müxalifətinə keçir. Həmin il Sili parlamentin spikeri vəzifəsindən istefa verir, onu Bela Katon əvəz edir. 2010-cu ildə Gələcək Hərəkat İttifaqını qurur və 2010-cu ildə Macarıstanda keçirilən parlament seçkilərində bəzi dairələrdə öz namizədlərini irəli sürür. Sili partiyanın yerli şöbəsinin sədri olduğu Baranya dairəsindən Sosialist Partiyasının partiya siyahısında Macarıstan Parlamentinə seçilir.

## Müstəqil deputat
2010-cu il oktyabrın 3-də keçirilən yerli seçkilərdən sonra İctimai Birlik qurur və onun ilk sədri oldur. Nəticədə rəsmi olaraq müstəqil bir deputat kimi parlament fəaliyyətini davam etdirərək Macarıstan Sosialist Partiyasından və onların parlament qrupundan ayrılır. Ancaq seçilmiş millət vəkili olaraq, 2014-cü ildə bitən dörd illik müddətə xidmət edir.

17 oktyabr 2013-cü ildə Katalin Sili və onun partiyası olan İctimai Birlik, digər 11 partiya və vətəndaş qrupları ilə koalisiyaya girir və İctimai Sosial Partiyanı qurulur. Onun yeni partiyası 5% faiz baryerindən keçə bilmir, nəticədə 20 il davam edən parlamentdəki mandatını itirir.

## İstinadlar
Mariya Mamoşuk

**Mariya Ruslanovna Mamoşuk** (; doğulub. 31 avqust 1992-ci il, Zyabrovka, Qomel vilayəti) — Belarus idmançısı, sərbəst güləş üzrə Avropa çempionu, Olimpiya və Avropa oyunlarının mükafatçısı. Belarus Respublikasının beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

## Bioqrafiyası
31 avqust 1992-ci ildə Qomel vilayətinin Zyabrovka kəndində anadan olmuşdur..

Atlet Mariya Mamoşukun ilk məşqçisi Peter Pavloviç Babey idi. Məşqçi şagirdlərini avtomobil istehsalı zavodunun idman məktəbinin sərbəst güləş bölməsindən və Qomel vilayətinin Zyabrovka və Klimovka kəndlərindəki məktəblərdən seçirdi. Əvvəlcə anası Maria Mamoşukun bu idman növünə olan həvəsini bəyənmirdi - amma məşqçi Peter Babey onu inandırdı ki, Mariya daha da məşqlərini davam etdirməlidir. Beləliklə, Mariya ilk yarışlarda iştirak etməyə başladı. Qomel Olimpiya Ehtiyatları Məktəbinin şagirdi oldu. Erkən mərhələlərdə Gomel şəhərindəki Uşaq və Gənclər İdman Məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra  F. Skorina adına Gomel Dövlət Universitetini bitirdi.

2009-cu ildə Zrenyanin şəhərində 63 kq çəki dərəcəsində yeniyetmələr arasında keçirilən Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı oldu. 2012-ci ildə Zaqrebdə yeniyetmələr arasında keçirilən Avropa çempionatının gümüş mükafatına layiq görüldü. Kazanda 2013 Yay Universiadasının bürünc mükafatçısıdır. Elə həmin il Dünya Kubokunda 9-cu yeri tutdu və Avropa çempionatında ilk turda məğlub oldu.

2014-cü il  Dünya Kubokunda yalnız 7-ci yeri tutdu. Elə həmin il Avropa çempionatının gümüş və Tsiolkovski beynəlxalq turnirinin bürünc mükafatçısı oldu.

2015-ci il Dünya Kubokunda yalnız 10-cu yeri tutdu. Bakıda keçirilən 2015 Avropa Oyunlarında 63 kq çəki dərəcəsində bürünc medal əldə etdi. Elə həmin il gənclər arasında Avropa çempionu oldu. Almaniya Qran Prisində bürünc, Polşa keçirilən Poland Opendə isə qızıl medal qazandı.

Riqada keçirilən 2016 Avropa Çempionatında 69 kq çəki dərəcəsində qızıl medal qazandı.

## Xarici keçidlər

* Мамошук Мария Руслановна
* Мария Мамошук

## İstinadlar
Petra Vlqova

**Petra Vlqova** ( ) — Slovakiyalı dağ xizək idmançısı, nəhəng slalom üzrə 2019 dünya çempionu (Slovakiya tarixində ilk dağ xizək idmanı üzrə çempionu), Dünya kubokunun 9 mərhələsinin qalibi. İlk Gənclər Olimpiya Oyunlarının çempionu. Texniki fənlər üzrə ixtisaslaşmışdır.
## Karyerası
Petra 2010-cu ilin noyabrında qitə səviyyəli yarışlarda çıxış etməyə başlayır.

2012-ci ilin yanvarında bir slovakiyalı olaraq İnsbrukda ilk Gənclər Olimpiya Oyunlarında çıxış edir. Orada aydın üstünlüklə slalom yarışmasında qalib gəlir (ikinci yeridən yarım saniyədən bir qədər çox müddətdə qalib olur). Super kombinasiyada və nəhəng slalomda da dördüncü yerləri tutur. Elə həmin mövsümün sonunda slalomda Dünya Gənclər Birinciliyinin bürünc mükafatçısı olur.

2012-ci ilin dekabr ayında Avstriya Semmerinqdə keçirilən karyerasının ilk mərhələsində slalomda 11-ci olmaqla, Dünya Kuboku mərhələsində debüt etir.

Soçidəki Olimpiya Oyunlarında Vlqova texniki fənlər üzrə çıxış edir və hər iki dəfə slalomda 19-cu, nəhəng slalomda 24-cü olur.
2015/16 mövsümündə slovakiyalı kayakçı Dünya Kubokundakı ilk qələbəsini qazanır. İsveçin Ore şəhərində keçirilən yarışmada qalib gəlir. Bir neçə həftə sonra Lientsdəki slalom mərhələsində mükafatçı olaraq uğurunun təsadüfi olmadığını sübut edir.

2016/17 mövsümündə Amerika Aspenində slalomda birinciliyi əldə edərək İkinci Dünya Kuboku mərhələsini qazanır. Dünya kubokunun ümumi hesabında Petra 10-cu olur. Sant-Moritsdə keçirilən Dünya Çempionatında komanda yarışlarında gümüş medal qazanır.

2017/18 mövsümündə Petra slalomda Dünya Kubokunun iki mərhələsini qazanır. Dünya kubokunun ümumi təsnifatında Slovakiya beşinci, slalom təsnifatında isə dördüncü olur. Pxyonçxan Olimpiya Oyunlarında slalomda mükafatlar üçün iddiaçı sayılırdı, ancaq 13-cü yeri tuta bilir. Həmçinin Vlqova nəhəng slalomla 13-cü olur və kombinasiyada beşinci yeri tutur.
2018/19 mövsümündə Petra nəhəng slalomda əhəmiyyətli dərəcədə irəliləyir. Dünya Kubokunun üç mərhələsini qazanır, Vlqova slalom və paralel slalomda daha bir qələbə əldə edir. Ümumi hesabda Vlqova Mikaela Şiffrin-dən sonra ikinci olur. Petra slalom və nəhəng slalom duruşlarında da ikinci olur. 2019-cu il Ore Dünya Kubokunda Petra üç mükafat qazanır: kombinasiyada gümüş, nəhəng slalomda qızıl və slalomda bürünc. Nəhəng slalomdakı qələbə Slovakiya xizəkçiləri üçün dünya çempionatları tarixində bütün fənlər üzrə ilk olur.

## İstinadlar

## Mənbə
*Petra Vlhová World Cup standings at the International Ski Federation
Böyük aclıq (İrlandiya)

**Böyük aclıq** və ya **"İrland kartof qıtlığı"**  () — 1845-1849-cu illərdə İrlandiyada davam kütləvi aclıq və xəstəlik dövrü. İrland dilinin dominant olduğu qərb və cənub ərazilərinə güclü təsir göstərən bu dövr *An Drochshaol* olaraq tanınır (hərfi mənada "Pis həyat", ümumi olaraq isə "çətin vaxtlar" kimi tərcümə olunur). Bu dövrün ən pis ili "Qara 47" adlandırılan 1847-ci il idi. Aclıq dövründə bir milyona yaxın insanın ölməsi və daha bir milyon insanın İrlandiyadan köçməsi adanın əhalisinin 20-25%-ə qədər azalmasına səbəb oldu.

İrlandiyadan kənar ərazilərdə bu hadisə bəzən *İrland kartof aclığı* adlanır.  Aclığa "kartof küfü" adlı bitki xəstəliyinin səbəb olduğu güman olunur. 1840-cı illərdə bütün Avropadakı kartof məhsulunda özünü büruzə verən bu xəstəlik İrlandiyadan kənarda 100,000 insanın ölümünə səbəb oldu və 1848-ci ildə geniş yayılmış Avropa inqilablarına öz təsirini göstərdi. Xəstəliyin təsir gücü Viq hökumətinin 1846-cı ildən *[[laissez-faire]]* adlı iqtisadi siyasəti tətbiq etməsi ilə daha da kəskinləşdi. Aclığın uzunmüddətli olmasının digər səbəblərinə torpaq sahibinin mülkiyyətində yaşamaması və tək məhsuldan asılılıq daxil idi.

Bu aclıq 1801-cı ildən 1922-ci ildə Böyük Britaniya Krallığının bir hissəsi kimi birbaşa Vestminster tərəfindən idarə olunan İrlandiyanın tarixində dönüş nöqtəsi idi. Aclıq və onun təsirləri adanın demoqrafik, siyasi və mədəni mənzərəsini birdəfəlik dəyişdi, təxminən iki milyon insanın qaçqın düşməsinə və bir əsr boyu əhalinin azalmasına səbəb oldu. Aclıq həm yerli irlandların, həm də İrlandiyadan kənarda yaşayan irland əhalinin yaddaşında iz qoydu, irlandlar və hökumət arasındakı münasibətləri daha da kəskinləşdirdi, İrlandiyadakı yerli əhali və digər ərazilərdə olan irland mühacirlər arasında millətçilik və respublikaçılıq ruhunun artmasına gətirib çıxardı.

Eyni bitki xəstəliyi 1879-cu ildə yenidən Avropaya qayıtdı, lakin artıq İrlandiyada 19-cu əsr Avropasında baş verən ən böyük aqrar hərəkat kimi tanınan Torpaq Müharibəsi başlamışdı. "Torpaq Liqası" tərəfindən təşkil edilən bu hərəkat Böyük aclıq dövründə "Lenant Hüquq Liqası" tərəfindən 1850-ci ildə irəli sürülən *Üç F* adlı tələblər sistemini davam etdirdi. Xəstəlik 1879-cu ildə yenidən peydə olanda "Torpaq Liqası" "adı pisə çıxmış torpaq sahiblərini" boykot etdi və liqanın üzvləri fiziki blokada quraraq fermerlərin torpaqdan çıxarılmasının qarşısını aldı. Evsizliyin azalması ölüm sayının da kəskin azalmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Zofya Posmış

**Zofya Posmış** ( ) — Polşalı yazıçı və ssenarist.

## Bioqrafiyası
1942-ci ildən bəri alman Auşvitz və Ravensbrük konservasiya düşərgələrində saxlanılmışdır. Müharibədən sonra Varşavaya yerləşdi. 1952-ci ildə paytaxt universitetinin filologiya fakültəsini bitirib.

"Głos Ludu" qəzetinin redaksiyasında korrektor vəzifəsində işləmiş, sonra Polşa Radiosu ilə əməkdaşlıq etmişdir.

## Yaradıcılığı
Zofya Posmış 1945-ci ildə "Belsenden olan baş kəsənləri tanıyıram" adlı bir ədəbi xatirə kitabı ilə debüt edir. Yazıçı "45-ci kayutdan olan sənişin" radio pyesinə şöhrət qazanır. Eyni adlı bir kitab 1962-ci ildə nəşr olunur. Bu əsərə əsaslanaraq, polyak rejissoru Andrzey Munk ölümündən sonra 1963-cü ildə nümayiş olunan "Sərnişin" bədii filmini çəkir. 1968-ci ildə Posmış romanına görə, Moisey Vaynberq eyni adlı opera yazır. Mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilən opera, SSRİ-də səhnəyə qoyulması qadağan edilir. Bu əsər ilk dəfə 2006-cı ildə konsert versiyasında, 2010-cu ildə senari formatında səhnələşdirilir.

## Seçilmiş əsərləri
* Belsenden olan baş kəsənləri tanıyıram / Znam katów z Belsen (1945)
* Sərnişin / Pasażerka (1962)
* Meşədəki dayanacaq / Przystanek w lesie (1965, hekayələr toplusu)
* Dözümlü yemişan / Cierpkie głogi (1966) — senari 1966-cı ildə Yanuş Beyxert tərəfindən ekranlaşdırılıb.
* Kiçik / Mały (1970) — senari 1970-ci ildə Yulian Cecima tərəfindən ekranlaşdırılıb.
* Antarktudada məzuniyyət / Wakacje nad Adriatykiem (1970)
* Mikriiqlim / Mikroklimat (1975)
* Ağaca oxşayan ağac / Drzewo do drzewa podobne (1977)
* Qiymət / Cena (1978)
* Koliferdən olan insan / Człowiek spod kaloryfera (1980)
* Elə həmin doktor M. / Ten sam doktor M. (1981)
* Dul və aşnalar / Wdowa i kochankowie (1988)
* Azadlığa, ölümə, həyata / Do wolności, do śmierci, do życia (1996)

### Rus dilinə tərcümələr
* Sərnişin : [povest]. — M. : İncəsənət ədəbiyyatı, 1964. — 62 s. — (Roman-qəzeti; № 18 (318)).
* Qiymət : roman. — M. : İnfişaf, 1981. — 183 s.

## Mükafatları
* Polşanın İntibah Ordeninin Cəngavər xaçı (1964)
* Polşa İntibah Ordeninin Zabit xaçı (1970)
* Radio şouları sahəsində nailiyyətlərə görə Polşa Radio və Televiziya Komitəsi Mükafatı (1976)
* Vitold Xuleviç adına mükafat (2007)
* Polşa mədəniyyətinin inkişafındakı yüksək nailiyyətlərə görə Polşa Mədəniyyət Nazirinin mükafatı (2008) və digərləri.

## İstinadlar
Yuliya Sendrei

**Yuliya Sendrei** ( ) — Macar şairəsi və tərcüməçisi. Məşhur macar şairi Şandor Petöfinin həyat yoldaşı .
## Bioqrafiyası
Yuliya Sendrei 29 dekabr 1828-ci ildə Kestheydə müxtəlif nəcib ailələr üçün ferma idarə edən bir ailədə anadan olmuşdur. Anası Anna Qaloviç idi. Yuliya yaxşı bir təhsil alır, İnstitutda varlı ailələrin qızları ilə birgə təhsil alırdı. Xarici dilləri səlis bilir, pianino çalır, rəqs etməyi sevirdi, amma ziyafətlər keçirməyi və öz istedadını başqalarına nümayiş etdirməyi sevmirdi. Ən çox Henrix Heyne, Jorj Sand və başqalarının şeir və kitablarını oxumağı çox sevirdi.

Ədəbiyyatı və poeziyanı sevən savadlı bir xanım olmaqla, 1846-cı ildə Naqikarolidə tanış olduğu Şandor Petöfiyə aşiq olur. Ailəsinin etirazına baxmayaraq, bir il sonra onlar Ardudda evləndilər. 1848-ci il Macarıstan inqilabı başlayanda Petöfi də orduya qoşularaq ailəsini Debreçenə köçürdü. Onların oğlu Zoltan 15 dekabr 1848-ci ildə anadan olur.
Müharibə zamanı Sandor Petöfi yoxa çıxdıqda və sonra öldüyü elan olunduqda, Yuliya inana bilmir və bununla barışmır. Onu axtarmaq üçün Transilvaniyaya gedir. Sonra ərini orada tapacağına ümid edərək Türkiyəyə səyahət üçün icazə istəyir. Lakin Yuliyanın xaricə səyahətinə icazə verilmir. Çarəsizlik içində tarixçi dostu Arpad Horvata müraciət edir. 1850-ci ildə onlar evləndilər

Sendrei Horvata dörd övlad dünyaya gətirdi. İlk oğlu Zoltan ilə münasibətləri pisləşdi. Çünki gənc həyatını atası Petöfi kimi yaşayırdı. Sonda 1870-ci ildə oğlan gənc yaşında vərəmdənöldü. 1950-ci illərdə Sendrei bir neçə şeir yazır, Hans Xristian Andersenin bir neçə nağılını tərcümə edir.
## Ömrünü sonları
İkinci evliliyi də faciə ilə başa çatdı. Ona uşaqlıq ağzı xərçəngi diaqnozu qoyulur və 1867-ci ildə birdən ərindən ayrılmaq qərarına gəlir. Aasının maliyyələşdirdiyi Pestdəki kiçik bir mənzilə köçür. Gündəliyində o, ikinci ərinin ona sadiq olmadığını yazır və həkim onu xəstə olduğunu xəbərdar etdikdən sonra onu "şərti vəzifə" etməyə məcbur etdi. 1868-ci ildə bu kiçik mənzildə ölür. Ölüm yatağında atasına bir məktub yazIR: “Atam Şandordan narazı olacağımı söylədi. Heç bir qadın mənim Şandorumda olduğum dövrdə yaşadığım qədər xoşbəxtlik yaşamamışdır. Mən onun kraliçası idim, o mənə pərəstiş edirdi, mən də ona pərəstiş edirdim. Biz dünyanın ən xoşbəxt cütlüyü idik və taleh qarışmasaydı, yenə də belə olardıq.”

Ərinin səhv etdiyini etiraf etdiyi məktubu oxuduqdan sonra atası Horvathın cənazə mərasimində iştirak etməsinə icazə vermədi. Petöfinin ölümündən 60 il sonra Kerepeşi məzarlığında Petöfi ailəsinin qalan hissəsi ilə birlikdə dəfn edilir.

## Xatirəsi
Macarıstanda Yulia Sendreinin bir neçə heykəli var. 2018-ci ildə onun heykəli Macarıstanın Kopenhagendəkik səfirliyi binasının yaxınlığında qoyulmuşdur.
## İstinadlar
Ruhulla Axundov (dəqiqləşdirmə)

* Molla Ruhulla Axundov (1850—1912) — Bakı "Hacı İmaməli" məscidinin axundu
* Ruhulla Axundov (1897—1938) — Azərbaycan sovet dövlət və partiya xadimi, publisist, alim
* Sidqi Ruhulla (1886—1959) — Azərbaycan teatr aktyoru və rejissoru.

## Həmçinin bax
* Ruhulla
* Axundov
İrina Krivko

**İrina Valerevna Krivko** (; ) — Belarus biatlonçusu. 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında estafetdə çempion.

## Bioqrafiyası
İrina Krivko Vitebsk vilayətinin Senno şəhərində anadan olub. Beşinci sinifdə oxuyunda keçmiş biatlonçu, bədən tərbiyəsi müəllimi Valentina Gordetskanın diqqətini çəkmişdir.İrinanı idman məktəbinin məşqçisi Valeri Mixayloviç Lektorova göstərdilər. Tezliklə kiçik qardaşı Viktor da biatlonçu oldu. 2018-ci ildə Belarusiya millisinin servis işçisi Artyom Leşçenko ilə evləndi.

2009-cu ildə beynəlxalq yarışlarda debüt etdi və Kanadada Kenmor qəsəbəsində keçirilən yeniyetmələrin dünya çempionatında fərdi yarışda dördüncü yeri tutdu. Kanadalı biatlonçu Yolen Odduya təxminən 10 saniyə məğlub oldu. Sprintdə 14-cü, təqibdə isə səkkizinci oldu. Krivko, Nelya Nikalayeva və Daria Nesterşik ilə birlikdə rus komandasına uduzaraq estafetdə ikinci yeri tutaraq ilk medalını qazandı.

2010/2011-ci il mövsümündə Krivko *IBU Kuboku* mərhələlərində sprintdə 39-cu yeri tutaraq ilk yarışında ilk xallarını qazandı. Mərhələlərdəki ən yaxşı nəticəsi Avstriyanın Obertilliax qəsəbəsində oldu - 19-cu yer.

Yeniyetmələr arası dördüncü dünya çempionatında liderlərdən1:37 saniyə geridə qalaraq sprintdə 20-ci yeri tutdu.T əqib yarışında 3 3-cü oldu. Olqa Qaliçə cəmi 11 saniyə uduzdu.

2012-ci ildə Dünya Kubokunda debüt etdi - fərdi yarışda starta inamla başlasa da sona çatdıra bilmədi.

2017/2018 mövsümündə Dünya Kuboku mərhələsində kütləvi startda ikinci oldu. 2018 Olimpiadasında "qızıl" estafet yarışında da iştirak etdi. İrinaya "Fərdi cəsarətə görə" orden təqdim etdilər.

Cənubi Koreyanın Phençhan şəhərində keçirilən 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında İrina sprint və təqibdə 17-ci olsa da, estafetdə qızıl medal qazana bildi.

## İstinadlar
Cavid Hamzatov

**Cavid Şakiroviç Hamzatov** (doğulub. 27 dekabr 1989-cu il, Qızilyurt, Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, SSRİ) - Belarusun yunan-roma (klassik) güləşçisi. Universiadanın bürünc mükafatçısı (2013), Dünya çempionatının bürünc mükafatçısı (2013), Rio Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı (2016). Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası (2016). Milliyyətcə ləzgidir.

## Bioqrafiyası
Cavid Hamzatov Dağıstanda anadan olub. Cavidin valideynləri  Doqquzpara rayonunun Quruş kəndindən gələnlərdəndir. Cavid Qızilyurdun 1 nömrəli idman məktəbində sərbəst güləşlə məşğul olurdu. İlk məşqçi Haybulla Haybullayev olmuşdur.

2006-cı ildə Belarusiyaya köçdü. Burada Malik Eskendarovun rəhbərli altında məşq etməyə başladı. Belarus Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin qiyabi şöbəsinin tələbəsidir.

84 kq çəki dərəcəsində Mogilyovda keçirilən 2012-ci il Belarusiya Çempionatında bürünc medal qazandı. Budapeştdə keçirilən 2013 Dünya Kubokunun bürünc mükafatçısıdır. 2013-cü ildə həmən çəki dərəcəsində Belarus çempionu oldu. 2013-cü ildə Kazan şəhərində keçirilən 2013 Yay Universiada Oyunlarında 3-cü yerin sahibi oldu.

Hamzatov Ulan Batorda keçirilən ilk dünya təsnifat turnirinin qalibi olaraq 2016 Yay Olimpiya Oyunlarına seçildi. Rio-de-Janeyroda keçirilən oyunlarda Cavid, uğurlu püşk sayəsində çinli Peng Fei ilə meydana çıxdı və ikinci dövrədə məğlub etdiyi. Dörddəbir finalda avstriyalı Amer Xrustanoviçi məğlub etdi. Yarımfinalda Hamzatovun rəqibi yarışın favoriti, dünya və Avropanın hazırkı çempionu, ukraynalı Jan Belenyuk idi. Bütün yarış boyu Cavid bir xal belə qazana bilmədi və 0: 6 məğlub oldu. Üçüncü yer uğrundakı qarşılaşmada Hamzatov bolqar Nikolay Bayryakovanı  məğlub edərək yunan-roma güləşində Belarus yığmasının ilk medal qazanan yeganə təmsilçisi oldu.

## İstinadlar
Penelopa (mifologiya)

**Penelopa** (, ) — Qədim yunan mifologiyası personajlarından biri, Homerin "Odisseya" dastanında mərkəzi obraz. İtaka çarı Odisseyin arvadı, Telemaxın anası. Bəzi mənbələrdə onun spartalı, bəzilərində isə Messeniya kral ailəsinə mənsub olması qeyd edilir. Əmisi Tindariusun Yelenanın evliliyi ilə əlaqədar Odisseylə razılığa gəlməsi nəticəsində Odisseylə evlənmişdi. Oğlu Telemaxın dünyaya gəlməsindən az sonra Odissey Troya müharibəsinə yollandı və Penelope iyirmi il tək qaldı. Dastanın klassik versiyasına görə, itakalıların əksəriyyəti onun qayıdacağına inanmadığı halda Penelopa ərinə sadiq qaldı. İtaka və qonşu adalardan yüzdən çox gənc aristokratlar Penelopaya onlardan birinə ərə getməyi barədə israrla müraciət edirdi. O isə vaxt qazanmaq üçün hiyləyə əl atdı — namizədlərdən qayınatası üçün kəfən toxunana qədər vaxt istədi və hər gecə gün ərzində ərsəyə gətirdiyi toxumaları məhv edirdi. Bu hiylə aşkar edildikdən bir müddət sonra Odissey İtakaya qayıtdı və namizədlərin hamısını öldürdü, lakin tanrıların ona olan qəzəbinə görə o sürgünə getməli oldu, Penelopa isə indi oğlunun idarə etdiyi İtakada qalmalı oldu. Daha sonra Odissey yenidən geri qayıda bildi. Geri qayıdan Odissey öz oğlu — Kirkadan doğulmuş olan Teleqon tərəfindən öldürüldü. Ərinin ölümündən sonra Penelopa həyat yoldaşının qatilinə — Teleqona ərə getdi. Həyatını Müqəddəs adalarda başa vurdu.

Odisseyada Penelopa çox uzun bir ayrılıq dövründə də ərini sevən, ailənin sədaqət nümunəsi olan çox ağıllı bir qadındır. Homer tərəfindən yaradılan görüntü sonrakı dövrlər üçün çox vacib idi. Penelopa afinalı dramaturqların bir sıra pyeslərində bir personaj oldu, Ovidin "Heroidlər" əsərində ondan bəhs edildi, antik heykəltəraşlar və sənətkarlar tərəfindən təsvir edildi. Sonrakı dövrlərdə Penelopa Odisseya miflərinə həsr olunmuş bir çox sənət əsərində ikinci dərəcəli bir xarakter olaraq meydana çıxır.
Dinara Alimbekova

**Dinara Talqatovna Alimbekova** (doğulub. 5 yanvar 1996, Abay, Karaqanda vilayəti) — Belarus biatlonçusu. 2018 Qış Olimpiya Oyunlarının çempionu (estafet). Belarus milli komandasının heyətində Dünya Kubokunun iştirakçısı, yeniyetmələr arasında dünya çempionu, 2019 Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (qarışıq esafetdə). Belarus Respublikasının əməkdar idman ustası.

## Bioqrafiyası
Atası milliyətçə qazax, anası isə belarusdur. Dinara üç yaşında olanda ailəsi Belarusiyaya köçüb.

2008-ci ildən Çausı şəhərinin Uşaq İdman Məktəbində xizəksürmə, daha sonra biatlonla məşğul olmağa başlamışdır. Uşaqlıq məşqçisi - Maria İvanovna Şipikova idi. Yeniyetməlik dövründən bu günə qədər fərdi məşqçisi - Andrey Oleqoviç İvanovdur. Respublika əhəmiyyətli bir çox turnirlərin, "Qar Snayper" respublika müsabiqəsinin (2008), xizək çempionatının (2009), V. Kirienko və A.Bogaliy-Titovetsin mükafatları uğrunda beynəlxalq yarışın (2010), yay Biatlonu spartakiadasının (2011) iştirakçısı və qalibi olmuşdur.

Belarusiyanın Raubiçi şəhərində keçirilən 2015 Dünya Gənclər Çempionatında Alimbekova Anna Sola və Daria Blaşko ilə bir komandada qadın estafetində qızıl medal qazandılar. Şəxsi yarışlarda Dinara sprintdə dördüncü, təqibdə 12 və fərdi yarışda 27-ci yeri tutdu.

Tümendə keçirilən 2016 Avropa Çempionatında sprintdə 22-ci, təqibdə 30-cu, kütləvi startda 27-ci və super qarışıqda doqquzuncu oldu. IBU Kuboku 2015/16-da ümumi hesabda 111 xal toplayaraq 52-ci oldu.

Olimpiya Oyunlarında 2018-də estafetdə qələbə nəticəsində biatlonda ən gənc olimpiya çempionu oldu.

2017-ci ildə Belarus Dövlət Bədən Tərbiyəsi Universitetini xizək və biatlon kafedrasında bitirib. Rusiyalı biatlonçu Kirill Streltsovla görüşür.

2018-ci ildə, mövsüm arasında keçmiş zədəsi səbəbiylə əməliyyat keçirdi. Tam sağalması üçün 6 ay vaxt lazım gəldi.

## İstinadlar
Veronika Remişova

**Veronika Remişova** ( ) — Slovak qadın siyasətçisi. İncəsənət doktoru, İnsanlar naminə Partiyasının üzvü. Hazırkı 21 mart 2020-ci ildən İqor Matoviç rəhbərlik etdiyi Matoviç hökumətində baş nazirin müavini, investisiya və regional inkişaf naziri. 5 mart 2016-cı ildən 21 mart 2020-ci ilədək Milli Şuranın üzvü.
## Bioqrafiyası
31 may 1976-ci ildə Zilin şəhərində anadan olmuşdur.

Bratislavadakı Ali İfaçılıq Sənəti Məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirib, burada incəsənət ustası və incəsənət doktoru dərəcələrini almışdır. Paris IV Sorbonne Universitetini bitirib, sənət ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alıb. Brüsseldəki Fənlərarası Tədqiqatlar Kollecini (Collége d´Études Interdisciplinaires) bitirir, burada bir incəsənət magistrini dərəcəsi alır. İngiltərədəki bir kollecdə ali təhsil haqqında bir sertifikat (Cert.H.E.) əldə edir.
2004-2013-cü illərdə Avropa Komissiyasında işləyir. Gənclərə qeyri-rəsmi təhsil proqramında rəhbərlik edir. 2013-2014-cü illərdə Bratislavadakı Y. A. Komenski Universitetində və Ruzomberk Katolik Universitetində dərs demişdir. 2014–2018-ci illərdə Bratislavanın Stare Mesto bələdiyyə məclisində məsləhətçi olaraq çalışır.
5 mart 2016-cı il parlament seçkilərində "Adi İnsanlar" partiyasından Parlamentin üzvü seçilir. 20 iyun 2016-cı ildən Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü (AŞPA), Avropa Mühafizəkarlar və Demokratik Alyans qrupunun üzvü olur. 2019-cu ilin iyununda, 2 sentyabrda yaradılan və Slovakiya Prezidenti Andrey Kiskanın rəhbərlik etdiyi İnsanlar naminə partiyasına qatılır. 29 fevral 2020-ci ildə keçirilən parlament seçkilərində yenidən "İnsanlar naminə" partiyasından Parlamentin üzvü seçilir. 2020-ci il parlament seçkilərində o, İnsanlar naminə partiyasında siyahıdakı ikinci ən çox səs toplayan deputat olur. 81 395 səs əldə edərir. Hökumət işinə keçməsi ilə əlaqədar 21 mart tarixində Parlamenti tərk edir. Boş qalan yeri Marek Antal tutdu.

21 mart 2020-ci ildə Baş Nazir müavininin portfelini və eyni zamanda Matoviçin ofisində İnvestisiya və Regional İnkişaf Nazirinin portfelini alır.

## İstinadlar
Yevgeni Rudakov (futbolçu)

**Yevgeni Vasiliyeviç Rudakov** (, ) — Sovet və rusiya əsilli ukraynalı futbolçu, qapıçı. SSRİ beynəlxalq dərəcəli idman ustası (1973). SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1973).

## Həyatı və karyerası
Yevgeni Rudakov 2 yanvar 1942-ci ildə Moskvada anadan olmuş, 17 yaşında Torpedo Moskvanın gənclər komandasına yazılmış və dublla 2-ci yeri qazandı. Komandada güclü qapıçıların olması ilə əlaqədar olaraq 1961-ci ildə Nikolayev təmsilçisi Sudostroitel Mykolayivda oynamağa başladı. 1963-cü ildə Kiyev təmsilçisi Dinamo Kiyevə qoşuldu və 1964-1977-ci illərdə bu klubda oynadı.

Kiyev Dinamosu ilə 7 dəfə SSRİ çempionu olan Rudakov, eyni zamanda komandasının 3 dəfə SSRİ Kuboku qazanmasında da mühüm rol oynadı. Həmçinin Yevgeni komandasına 1974-75 mövsümündə UEFA Kuboklar Kubokunun və 1975-ci il UEFA Superkubokunu qazanmasına da kömək etdi.

Bundan əlavə SSRİ milli futbol komandasının heyətində 42 matç keçirmişdir. SSRİ yığması ilə 1972-ci ilin Futbol üzrə Avropa çempionatında finalına vəsiqə qazanmağlarına baxmayaraq final matçında Qərbi Almaniyaya 0-3 hesabı ilə məğlub olub gümüş medal qazandı. Milli komandadakı yoldaşları Revaz Dzodzuaşvili və Murtaz Xurtsilava ilə birlikdə çempionatın rəmzi komandasına daxil edildilər. Həmin rəmzi komandaya onlarla yanaşı - Frans Bekkenbauer, Paul Braytner, Uli Xöness, Günter Netzer, Herbert Vimmer, Raul Lamber, Yupp Haynkes və Gerd Müller daxil edilmişdi.

O cümlədən SSRİ Olimpiya komandası ilə 6 oyuna çıxan Rudakov 1972 Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanmışdı.

Rudakov 1971-ci ildə SSRİ-də ilin futbolçusu, 1969, 1971 və 1972-ci illərdə SSRİ-nin ən yaxşı qapıçısı seçildi. Eyni zamanda 1971 və 1972-ci illərdə Qızıl topu qazanmaq uğrunda mübarizə aparmışdır.

Məşqçi kimi Spartak İ-F, 1980-ci illərdə Kiyevdəki Zmina klubunda, 1990-cı illərdə idman internat məktəbində, sonra V. Lobanovski adına Kiyevin Dinamo gənclər məktəbində çalışmışdır.

21 dekabr 2011-ci ildə Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Pelisterin gözləri

**Pelisterin gözləri** — bunlar Pelisterin buzlaq mənşəlli gölləridir. Bu iki gölü həmçinin böyük və kiçik göllər olaraq adlandırırlar. Böyük göl 2218 m yüksəklikdə yerləşir. Onun uzunluğu 233 m, eni isə 162 metrdir. Kiçik göl isə 2180 metr yüksəklikdə yerləşir. onun uzunluğu 79 m, eni isə 162 metrdir. Böyük göl 14,5 m, Kiçik göl isə 2,6 m dərinliyə malikdir. Böyük gölün yanında 50–100 yerlik bir dağ evi və gəzinti, dağa dırmanma, dağ velosipedi və idman üçün gözəl terraslar var. Göllərə iki tərəfdən yaxşı işarələnmiş cığır yolu boyunca çatmaq olar. Bir cığır Nizepole kəndindən Lak Potok kəndində və ya Debel Rid ərazisindən xizək liftinədək, digər çığır isə yolsuzluq avtomobili ala biləcəyiniz Molika Oteldən Yorqov-Kamen kəndindən keçir. Böyük gölün dağ evindən (1 saatdan 1,5 saata qədər) bütün dağın ən yüksək zirvəsinə — 2601 m hündürlüyü olan Pelister yoluna doğru çəkilmiş bir dırmaşma yolu Kiçik gölə aparır. Böyük göldə az sayda da olsa endemik balıqlar vardır. Yayda qonaqlar və alpinistlər tez-tez iki gölün soyuq sularında çimirlər

## Əfsanə
İnsanlar arasında Pelister və ya Qorski Oçi kimi tanınan bu iki buz gölünün necə əmələ gəldiyini barədə aşağıdakı əfsanə dolaşır. Qədim dövrlərdə qardaş Corc və bacısı Flora Pelisterin altında, Baba dağında yaşayırdılar. Onların bir sürü qoyunları var idi. Onlar sevinclə bu sürünü dağlarda otarırdılar. Bir gün qardaş itkin düşür, ardından bacısı uğursuz axtarışa başladyır. Qız dayanmadan ağlayır və itmiş qardaşının yasını saxlayırdı. Dayanmadan ağlayaraq göz yaşları bu göllərin yarandığı iki çalaya axır. Kədərdən tükənmiş bacı, göz yaşlayırdan qurulan gözəl gölləri görəndə, onlardan qardaşının bu göllərdən su içmək istəyərkən ona rəhm etməsi üçün dilək edir.

## Qalereya

File:Golemoto-Ezero-na-Pelister-MK.JPG
File:Golemo-Ezero-Pelisterski-Oci-MK.JPG
File:Malo-Ezero-Pelister-MK.JPG
File:Vodite na Maloto Ezero-Pelister.JPG
File:Malo-Ezero-cirk.jpg


## Mənbə
* Страната на Пелистерските Очи на изборот за 7 светски чуда на природата 

## İstinadlar
Teuta Arifi

**Teuta Arifi** (,  ) — Makedoniya siyasətçisi, 2011-ci ilin iyulundan 2013-cü ilin fevralınadək Makedoniya Respublikası Baş nazirinin müavini.
## Təhsili
1991-ci ildə Priştina Universitetinin (indiki Kosovo Respublikası) filologiya fakultəsini bitirib. 1995-ci ildə Skopyedəki Müqəddəs Kiril və Mefodiya Universitetindən filologiya üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Orada "Alban qadını ənənəvi hüquq normalarında və XX əsrin əvvəllərindən sonuna qədər alban ədəbiyyatı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir.
## Karyerası
* 10 yanvar 1997-ci ildən - Skopyedəki Müqəddəs Kiril və Mefodiya Universitetinin Filologiya fakültəsində alban ədəbiyyatı tarixi kafedrasının dosenti.
* 2001-ci ilin oktyabr ayından - Tetovoda Cənub-Şərqi Avropa Universitetinin Pedaqoqika fakültəsində dosent.
* 2001 - 2006 - Tetovodakı Cənub-Şərqi Avropa Universitetinin Pedaqoqika fakültəsinin dekanı.
* 2001-ci ilin oktyabr ayından - Tetovodakı Cənub-Şərqi Avropa Universitetinin Müştərək Şurasının üzvü.
* may 2002-ci ildən - Makedoniyada albanların aparıcı siyasi partiyası olan İnteqrasiya Demokratik Birliyi sədrinin müavini.
* 2002-ci ilin oktyabr ayından - Makedoniya Respublikası Məclisinin üzvü.
* 2002 - 2006 - Makedoniya Respublikası Məclisi Xarici Siyasət Komitəsinin sədri, Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı Assambleyanın nümayəndə heyətinin üzvü, Assambleyanın NATO Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin rəhbəri.
* 2006 - 2008 - Makedoniya Respublikası Məclisi Mədəniyyət komitəsinin sədri.
* 2008 - 2011 - Makedoniya Respublikası Məclisinin Xarici Siyasət Komitəsinin sədri.
* 28 iyul 2011 - 18 fevral 2013 - Makedoniya Baş nazirinin Avropaya inteqrasiya üzrə müavini.
* 2013-cü ilin aprel ayından - Tetov şəhərinin meri.

## Kitabları
* "Gjeografia ime" ("Mənim Coğrafiyam"), şeir, 1996.
* "Jenskiot feminizam" ("Qadın Feminizmi"), 1997.
* "Jenata vo sovremenite trenvodi vo MakedoniyA" ("Makedoniyadakı müasir tendensiyalardakı qadın"), təhsil, 1997.
* "Sedum Sehrli Denovi" ("Yeddi Sehrli Gün"), qısa hekayələr, 1998.
## İstinadlar

## Mənbə
* Makedoniya hökumətinin rəsmi saytında tərcümeyi-halı 
* Makedoniya Respublikası Məclisinin saytında profili
Davud Paşa hamamı

**Davud Paşa hamamı** — köhnə hamam və bugünkü sənət qalereyası, Skopyedəm Köhnə Bazarın yuxarı hissəsində, "Müqəddəs Dimitriya" kilsənin yaxınlığında yerləşir. Bina XV əsrin sonlarında, Davud Paşanın mirası olaraqinşa edilmişdir. Bina onun şərəfinə adlandırılmışdır. Hamamın heç vaxt hamam kimi istifadə edilmədiyi məlumdur və iki əfsanə onu təstiqləmək üçün göstərilir. Bu gün hamamdan sənət qalereyası kimi istifadə olunur və Makedoniya Milli Qalereyasının qərargahı yerləşir.

## Hamam

Hamam 1489 ilə 1497 arasında Rumelinin o zamankı vəziri Daut Paşaya vəsiyyət olaraq inşa edilir. Bu gündə binanın memarlarının adları bilinmir. Bina 1689-cu ildə baş verən yanğında ciddi şəkildə zədələnir və tədricən dağılır. 1948-ci ildə incəsənət qalereyasına çevrildiyi zaman bərpa edilir. O, 1963-cü il zəlzələsindən də böyük zərə görür, lakin tezliklə təmir edilir. O vaxtdan bəri bir sənət qalereyası olaraq yenidən açılır. Bu gün İbni Payko məscidi və Karavansaraydan ibarət olan keçmiş "İslam üçlüyü" nin yeganə qalan binasıdır.

## Əfsanə
Məlumata görə Davud Paşa hamamı heç vaxt hamam kimi istifadə edilməyib. Bununla əlaqəli iki əfsanə var. Birinci əfsanəyə görə hamamın istiləşməsi üçün çox miqdarda odun tələb olunurdu. Vodno dağındakı isə meşə demək olar ki, məhv edilmişdi. Odunun olmaması binanın istifadəyə verilməsinin qarşısını alır. İkinci əfsanəyə görə istismara verilməzdən əvvəl hamamı ziyarət edərkək qızı ilan dişləyən və sonra qız ölür. bu qızın Davud Paşanın qızı olması ehtimal edilir. Bundan sonra Davud Paşa mehmanxananın bağlanmasını və bir daha istifadə edilməməsini əmr edir.

## İstinadlar
Dmitri Loban

**Dmitri Valentinoviç Loban** (; doğ. 3 may 1981) —  Belarus paralimpyaçısı. Xizəksürmə və biatlon idmanı üzrə Paralimpiadanın bürünc mükafatçısı (Vankuver). Phençhan Paralimpiyadasının iki qat gümüş mükafatçısı. Dünya Kubokunun sahibi. Lidiya Dmitrevnanın həyat yoldaşı. LW12 kateqoriyasında çıxış edir.

## Bioqrafiyası
Brest vilayətinin Qonçarı kəndində anadan olmuşdur. Peşə məktəbini bitiridikdən sonra inşaatçı işləyib və kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olub. 22 yaşında qatar altına düşmüş və həkimlər ayaqlarını dizdən aşağı amputasiya etməyə məcbur olmuşlar. Əlillərin Minsk idman və reabilitasiya mərkəzində aparılan reabilitasiya proqramından sonra Dmitri əlil arabası ilə rəqsilə məşğul olmağa başladı və hətta ölkə çempionu belə oldu.

Daha sonra Dmitri əlil arabalarının yarışları ilə məşğul oldu və Belarusiyada ən güclü oldu. 2007-ci ildə isə xizək sürməyə maraq göstərdi. İlk yarışda 40 iştirakçı arasında 12-ci yeri tutdu. Finlandiyada keçirilən dünya çempionatında iki dəfə 4-cü yeri tutdu.

2010-cu ildə ilk dəfə Fransada xizək sürmə üzrə Dünya Kuboku mərhələsində qələbə qazandı. Vankuverdəki Paralimpiya Qış Oyunlarında isə xizək sürmə üzrə ilk mükafatını - 10&nbsp;km-lik klassik üslubda yarışda bürünc medal qazandı.

2014-cü ildə Soçidə keçirilən oyunlarda Yuri Buzanovun rəhbərliyi altında təlim keçən Dmitri, xizək sürmə və biatlon yarışlarında çıxış etdi. Sprintində 1&nbsp;km məsafədə çıxış etdi, lakin yarımfinala belə düşə bilmədi. 10&nbsp;km xizək məsafəsində 11-ci yeri tutdu və beləliklə xizək yarışında mükafatsız qaldı.

2018-ci ildə keçirilən Olimpiya Oyunlarında Belarusiya Paralimpiya komandasının kapitanı olan Dmitri 7.5&nbsp;km-lik biatlon yarışında gümüş medal qazandı.

## İstinadlar
Sanela Cenkins

**Sanela Cenkins** ( ) — bosniyalı sahibkar və Kaliforniyada yaşayan xeyriyyəçi.
## Bioqrafiyası
### Karyerası
Sarayevoda yaşayan, orta sinif boşnak ailəsində anadan olur. Ailədə iki uşaqdan birincisidir. Atası iqtisadçı, anası mühasib olur. Uşaqlığını Sarayevoda keçirir. Sarayevo Universitetində iqtisad ixtisası üzrə təhsil alır. Lakin müharibə başlayandan sonra Sanela ölkəsini tərk edərək əvvəl Xorvatiyaya, sonra Londonda gedir və burada təhsilini davam etdirir.

Tələbə olaraq Melissa Odabash çimərlik geyimləri xəttini əldə edir. Debor Andersonun şəkilləri olan "23 Otaq" kitabını buraxır. Kitabda fotoşəkilləri olan insanlar arasında Corc Kluni və Elton Con da vardı. Kitabın satışından əldə olunan gəlir xeyriyyəçiliyə sərf olunur.

2009-cu ildə Cenkins təkrar emal edilmiş materiallardan hazırlanan paketlərdə təbii şirələr olan Neuro içkilərini təqdim edir. Məhsullar ABŞ-da paylanır və Target Corporation, Walgreens, Safeway Inc və Seven Eleven tərəfindən satılır. İçkilər gün ərzində güc və dözümlülüyü bərpa etmək üçün istifadə olunur və Passion, Sleep, Sonic, Trim, Daily və Bliss adları altında buraxılır. 2012-ci ildə "D Empire Əyləncə" səsyazma studiyasını qurur, qrupdan Rayan Tedder ilə birlikdə OneRepublic, Chris Brown, Sean Kingston və Asher Monroe əməkdaşlıq edir.

2010-cu ilin avqust ayından bəri mərkəzi Sarayevoda olan Cenkinsə məxsus TV1 (İngilis dili) adlı bir özəl televiziya kanalı Bosniyada yayımlanır.
## Ailəsi
1999-cu ildə Sanela bankir Robert Cenkins ilə evlənir. Cütlük ilk həyat yoldaşından boşandıqdan sonra Cenkinsin yaşadığı Barbikanda (London) idman salonunda bir araya gəlir. Evlilikdən iki uşaqları doğulur. Cütlük 2011-ci ildə boşanır, Sanela boşandıqdan sonra 150 milyon funt sterlinq alır. 2011-ci ildə Sanela boşanmasını ən xoşbəxt addım adlandırır, çünki bunun sayəsində 2012-ci ildə Böyük Britaniyanın 500 ən varlı adamından biri olur.

## İstinadlar
Orest

**Orest** (, "alpinist"; ) — Troya müharibəsində vuruşan Mikena kralı Aqamemnon və Klitemnestranın oğlu. Onun dəliliyi və təmizlənməsi bir çox Qədim Yunan oyunu və əfsanəsinin mövzusu olmuşdur.

## Adın mənşəyi

*Orestes* yunanca "oreibates" ("ορειβάτης") sözündən gəlir. Mənası alpinistdir. Metaforik olaraq, dağları fəth edə bilən biri kimi istifadə olunur.

## Homerin hekayəsi

Homerin hekayəsində Orest Tantal və Niobe ilə birbaşa əlaqəli olan Atreyin lənətlənmiş evinin üzvüdür. Troya müharibəsinə gedən yolda yaxşı bir külək üçün ilahə Artemidaya dua edən Aqamemnon, ilahənin işarəsi ilə qızı İfigeniyanı qurban vermək istəyir, amma arvadı buna qarşı çıxır. Buna baxmayaraq, qərarından vaz keçməyən Aqamemnon qızını qurban verərkən ilahə tərəfindən xilas edilir, bunun əvəzinə bir dişi maral qurban edilir. Ancaq Klitemnestra bu vəziyyətə çox qəzəblənir. Aqamemnon Troya müharibəsində olarkən, həyat yoldaşı Klitemnestra, Aqememnonun əmisi oğlu Aegisthus ilə eşq yaşayır. Padşah müharibədən 12 il sonra qayıtdıqda, arvadı onu öldürmək planını artıq hazırlamışdı. Çox isti qarşıladığı əri hamamda olarkən onu balta ilə öldürür.

Bu vaxt 12 yaşlı Orest anasından və sevgilisindən qaçaraq Parnassus dağındakı *Phanote*yə və kral *Strophius*a sığınır. Onun 8 il sonra öldüyü barədə şayiələr yayılır, ancaq Orestin ölümü barədə xəbər verən şəxs əslində Orestin özü idi. Anasını və sevgilisini öldürən Orest dostu Strophiusun oğlu Pylades ilə birlikdə şəhəri tərk edir, ancaq ana qatili olduğu üçün qisas ruhları olan erinlər tərəfindən təqib edilir. Afinaya çatan Orest bu şəhərdə Apollon və Afina tərəfindən mühakimə olunur və bəraət alır. Bundan sonra ona Tavriyaya getmək və bacısı İfiqeniyanı tapmaq əmr edilir. Orest nəhayət bacısını Tavriyadan xilas edir.

## Məşhur mədəniyyətdə

Amerikalı sərt (hard) rok qrupu A Perfect Circle "Orest" adlı mahnı bəstələmiş və bu mahnıda Orestin içindəki dəlilikdən bəhs etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bielfeldt, Ruth (2005). *Orestes auf römischen Sarkophagen.* Berlin: Reimer, .
* Knoepfler, Denis (1993). *Les imagiers de l'Orestie.* Kilchberg/Zürich: Akanthus, .
* Poppenberg, Gerhard (2013). *Die Antinomie des Gesetzes. Der Orest-Mythos in der Antike und der Moderne.* Berlin: Matthes & Seitz, 

## Xarici keçidlər

*
Tavriya

**Tavriya** (Yunanca: Ταυρίς, Ταυρίδα, Latınca: Taurica) — digər adlarıyla Tauris, Taurida, Tauric Chersonese, Chersonesus Tauris, antik çağda Kırımın adıdır.
Qazaxıstan Dəmir Yolları

**«Qazaxıstan Dəmir Yolları»** (**QDY**; ) — Qazaxıstanın magistral dəmir yolu şəbəkəsinin ən böyük operatoru. Tam adı - "Qazaxıstan Dəmir Yolu" Milli Şirkəti "Səhmdar Cəmiyyəti". Qazaxıstan Dəmir YollarınIn əsas ofisi Qazaxıstanın paytaxtı Astanadadır.
## Sahibləri və maliyyə vəziyyəti
### Yeganə səhmdar
Şirkətin yeganə səhmdarı Samruk-Kazına Milli Fondudur. Səhmlərinin 100%-i Qazaxıstan Respublikası Hökuməti tərəfindən nəzarət olunur (Qazaxıstan Respublikası Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Əmlak və Özəlləşdirmə Komitəsi vasitəsilə).

### Maliyyə vəziyyəti
31 dekabr 2016-cı il tarixinə QDY kreditorlara olan ümumi borcu 1.239.679.774.000 tengə (ekvivalenti 3.6 milyard dollar) təşkil etmişdir. Kredit və digər öhdəliklərə xidmət göstərmək sərnişin daşınmasından əldə olunan gəlirləri üstələyir. 2015-ci ilin avqustunda baş verən devalvasiyadan əvvəl borcun miqdarı 6 milyard dolları keçib. Təqaüd fondları pensiya yığımları səbəbindən Qazaxıstan Dəmir Yollarının borclarının ödənilməsi variantlarını da nəzərdən keçirir

## Layihələri
2011-ci ilin fevral ayında Pekində, Qazaxıstan Dəmir Yolları ilə Çin Xalq Respublikasının Dəmir Yolları Nazirliyi arasında, ölkədə ilk, Orta Asiyada (Özbəkistandan sonra) ikinci, MDB-də (Rusiyadan sonra) üçüncü yüksək sürətli dəmir yolunun (HSR) inşası sahəsində əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanır. Astana-Almatı yüksək sürətli dəmir yolu Talqo qatarları ilə təmin olunacaqdır. Dəmir yolunun uzunluğul 1011&nbsp;km olacaqdır  Planlaşdırılan qatarın sürəti saatda 250&nbsp;km, səyahət müddəti 5 saatdır. Xəttin inşası 2014-cü ilə planlaşdırılıb, texniki-iqtisadi əsaslandırma üzərində iş aparılır.

Qazaxıstan Astanadan Urala və Rusiyanın mərkəzi hissələrinə, uzunmüddətli perspektivdə isə Avropaya gedəcək beynəlxalq Avrasiya sürətli Pekin-Moskva şəbəkəsinin qurulmasında iştirak edəcəkdir.

## Maraqlı fakt
* Qazaxıstan Dəmir Yolları Qazaxıstanın ən böyük şirkətidir: ölkə əhalisinin təxminən 1% -i dəmir yolu sənayesində çalışır.
* 1958-ci ildə qurulmuş, uzunluğu 11 min km-dən çox olan Qazaxıstan dəmir yolu SSRİ-də ən böyük idi.
* Qazaxıstanın ən uzun qatar yolu Almatı-Manqışlakdır (3269&nbsp;km, səyahət müddəti 70 saat 13 dəqiqə).
* 20 fevral 1986-cı ildə Qazax SSR-də dünya rekordu qoyulur: Selinn Dəmir Yolunda ümumi çəkisi 43,4 min ton və uzunluğu 6,5&nbsp;km olan 440 vaqonu aparan lokomativ xəttə olur. 
* Şirkət Astana futbol klubunun və "Barıs" hokkey klubunun sponsorudur.
8 Qazaxıstan Dəmir Yollarının 40 mərtəbəli 174 metrlik baş ofisi Astana, Qazaxıstan və Orta Asiyadakı ən hündür binalardan biridir.

## İstinadlar