Helen Kreyton

**Meri Helen Kreyton**, KO (, ) — kanadalı folklorşünas, bir neçə onilliklər ərzində 4,000-dən çox ənənəvi mahnı, hekayə və inanclar toplamış və Nova Skotiya xalq mahnıları və folkloru haqqında çoxsaylı kitablar və məqalələr nəşr etdirmişdir. Meri, fəaliyyətinə görə bir çox fəxri dərəcələr almış və 1976-cı ildə Kanada Ordeninin üzvü seçilmişdir.

## Həyatı
Meri Helen Kreyton Kanadanın Nova Skotiya əyalətinin Dartmut şəhərindəki Portland küçəsində anadan olmuşdur. O, uşaqlıqdan folklora və mistik hadisələrə böyük maraq göstərmişdir. Onun zehni qüsuru olan bir bacısı var idi. 1914-1916-cı illər arasında Halifaks Qadın Kollecində təhsil almış və 1915-ci ildə Makqill Universitetindən musiqi üzrə kiçik diplom qazanmışdır. 1918-ci ildə Toronto şəhərində Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə (Royal Flying Corps) qoşulmuş, 1920-ci ildə isə Qırmızı Xaç Karvanında tibb işçisi kimi Nova Skotiyaya qayıtmışdır. 1939-1941-ci illərdə Kral kolleci Universitetində qadınlar üzrə dekan vəzifəsində çalışmışdır.

## Mahnı toplanması
1928-ci ildə Kreyton Nova Skotiyaya ədəbiyyat materialları axtarmaq üçün qayıtmış və əyalətin Təhsil Nazirliyinin müdiri Henri Munro ilə görüşmüşdür. Munro ona Roy Makkenizinin "Nova Skotiyadan Dəniz Mahnıları və Balladalar" kitabını göstərmiş və Kreytona daha çox mahnı tapmağa cəhd etməyi tövsiyə etmişdir. Bundan sonra o, Nova Skotiya əyalətini gəzərək, Gael, İngilis, Alman, Mi’kmaq, Afroamerikalı və Akadiya mənşəli mahnıları, nağılları və adət-ənənələri toplamışdır. Kreyton tez-tez mahnı toplamaq üçün ucqar bölgələrə piyada və ya qayıqla səyahət etmiş, özü ilə birlikdə çarxlı arabada bir metr uzunluğunda melodeon daşıyırdı. Onun ən mühüm nailiyyətlərindən biri Nova Skotiya Mahnısı ("Farewell to Nova Scotia") adlı xalq mahnısını kəşf etməsi olmuşdur. Bu mahnı sonradan əyalətin qeyri-rəsmi himninə çevrilmişdir. 1942-1946-cı illər arasında Kreyton Rokfeller Fondunun üç təqaüdünü qazanaraq Nova Skotiya əyalətində xalq mahnıları toplamışdır.

Onun ikinci təqaüdü Konqres Kitabxanasının verdiyi avadanlıqdan istifadə etməklə mahnı toplamağa sərf olunmuşdur. 1947-1967-ci illər arasında Kreyton Kanada Sivilizasiya Muzeyi üçün mahnı qeydləri aparmışdır. 1954-1960-cı illərdə o, Nyu Bransvik əyalətinə ekspedisiyalar etmişdir. Bu araşdırmaların nəticələri "Cənubi Nyu Bransvik Xalq Mahnıları" adlı kitabda toplanmışdır. Lakin o, başqa tədqiqatçıların iş apardığı ərazilərdə araşdırmalar aparmamağa üstünlük vermişdir. Onun Evergreen House adlı evi Dartmut İrs Muzeyinin bir hissəsi olaraq saxlanılır və ictimaiyyətə açıqdır.

### Folklor və ruhlar haqqında hekayələr
Kreyton xalq mahnılarını topladığı zaman Nova Skotiya və Atlantik əyalətlərində mövcud olan ruhlar və xurafatlarla bağlı hekayələrlə də maraqlanmağa başlamışdır. O, bu hekayələri ilk dəfə 1957-ci ildə nəşr olunan "Bluenose Ghosts" kitabında toplamışdır. 1968-ci ildə isə "Bluenose Magic" adlı digər kitabını nəşr etdirmişdir.

## Tənqidlər
Kreytonun folklor və xalq mahnıları toplamaq sahəsində rəsmi təhsili yox idi. Bu səbəbdən onun nəşr etdiyi kolleksiyaların akademiklər tərəfindən redaktə edilməsi tələb olunurdu. Tarixçi Yan Makkey hesab edir ki, Kreyton öz dövrünün sosial təbəqəsinin və tərbiyəsinin məhsulu idi.

Onun topladığı materiallar 1930-cu illərin sonlarında Nova Skotiyanın turizm sənayesində "Şotlandiya ruhu" (Scottishness) anlayışının kommersiyalaşdırılmasına kömək etmişdir. Makkey daha sonra iddia edir ki, Kreytonun əsərləri Nova Skotiya hökuməti və ədəbiyyat xadimləri tərəfindən "çətin həyat yaşayan dənizçilər" və "rustik Nova Skotiyalılar" kimi miflər yaratmaq üçün istifadə olunmuşdur. Bu yanaşma əslində işçi sinfinin real həyatını təhrif edərək, onları əmtəələşdirən bir mədəniyyət yaradırdı. "Nova Skotiyadan Mahnılar və Balladalar" adlı kitabı "seçmə redaktə" (selective editing) etməkdə tənqid olunmuşdur. "Maritime Folk Songs" albomu isə bəziləri tərəfindən mahnı seçimlərinə görə tənqidə məruz qalmışdır.

## Mükafatları
2011-ci ildə Kreytona Kanada Mahnı Yazarları Şöhrət Zalının Frenk Devis İrsi Mükafatı verilmişdir. 2018-ci ildə o, "Milli Tarixi Şəxs" adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Helen Creighton Folklore Society
* NFB documentary ''A Sigh and a Wish: Helen Creighton's Maritimes''
* The Helen Creighton Collection Virtual Exhibit at Nova Scotia Archives and Records Management 
* Helen Creighton recordings in the Library of Congress Traditional Music and Spoken Word Catalog
* Helen Creighton recordings at the Library and Archives of the Canadian Museum of Civilization
* 
** 
* 
* 
* Article at thecanadianencyclopedia.ca
* Second article at thecanadianencyclopedia.ca
* Articles published by Helen Creighton at thecanadianencyclopedia.ca