open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sisimiut

**Sisimiut** () — Qeqqata bələdiyyəsinin inzibati mərkəzidir. 2009-cu ildə bələdiyyə islahatı olana qədər Sisimiut bələdiyyəsinin mərkəzi idi.

Şəhərin əhalisi 2010-cu ildə 5,460 nəfər olub və o, Qrenlandiyanın qışda buzdan azad olan ən şimal liman şəhəridir. Sisimiut həmçinin Nuuk-dan sonra Qrenlandiyanın ikinci ən böyük şəhəridir.

## Tarix

Sisimiutda təxminən 4,500 il yaşayış olub. İlk sakinlər olan inuitlər təxminən 1000 il əvvəl gəliblər.  Missioner Hans Egede 1721-ci ildə gəlib və yaxınlıqda kilsə tikib. Bir neçə 18-ci əsr binası hələ də mövcuddur. 20-ci əsrdə sənayeləşmə baş verdi. Şəhərdə balıq emalı fabriki və ticarət limanı quruldu.

Sisimiut əsasən turizm şəhərinə çevrilib və şəhərdə bir neçə otel var.

## İnfrastruktur
Qrenlandiyanın digər yaşayış məntəqələrində olduğu kimi, Sisimiuta da avtomobillə çatmaq mümkün deyil. Qəsəbədə yerləşən Sisimiut Hava Limanı yalnız kiçik təyyarələr üçün uyğun olan qısa eniş zolağına malikdir. Qrenlandiyadan kənara səyahət etmək üçün sərnişinlər adətən yaxınlıqdakı Kangerlussuaq və ya Nuuk hava limanlarında təyyarə dəyişməlidirlər. Müntəzəm daxili reyslər, o cümlədən Nuuk istiqamətində də həyata keçirilir.

Yay aylarında qərb sahili boyunca yerləşən qəsəbələr arasında həftədə bir dəfə sahil gəmi marşrutları işləyir. Bu marşrutlara "Arctic Umiaq Line" şirkəti xidmət göstərir. Qışda isə nəqliyyatın əsas vasitəsi kimi, xüsusilə şimal bölgələrdəki yaşayış məntəqələrinə getmək üçün itlərlə çəkilən qızaklardan – yəni qış qızaklarından – istifadə olunur.

Kangerlussuaq ilə Sisimiut arasında təxminən 170 km uzunluğunda avtomobil yolu inşa etmək ideyası uzun illər müzakirə mövzusu olub. Lakin layihənin yüksək maliyyə xərcləri səbəbindən bu yolun tikintisi təxirə salınmışdı. Son nəticədə, sadə torpaq yolunun – yalnız dörd təkərli nəqliyyat vasitələri üçün nəzərdə tutulmuş – çəkilməsi qərara alınıb.

Yolun ilk hissəsi 5 oktyabr 2024-cü ildə istifadəyə verilib. Uzunluğu 84 km-dir və Kangerlussuaq yaxınlığındakı Kellyville Kangerlussuaqdan başlayır. Təxminən 20 km sonra iki kiçik torpaq yol Qorlortoq və Tasersuaqya aparır. Yolun qalan hissəsinin 2025-ci ilin yayında tamamlanması gözlənilir.

## Qardaş şəhərlər

* Qrenlandiya
* Nunavut
* Farer adaları
* Danimarka
* Danimarka

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Sisimiut.gl – Rəsmi sayt
Ərkivan döyüşü (1812)

**Ərkivan döyüşü** – 9 avqust 1812-ci ildə Rusiya–İran müharibəsi zamanı baş vermiş həlledici döyüşlərdən biri. Bu döyüşdə rus qüvvələri sayca qat-qat az olmalarına baxmayaraq Qacarların və Talış xanlığının üzərində qələbə qazanmışdır.

## Tarixi kontekst
1804–1813-cü illər arasında Rusiya İmperiyası ilə Qacarlar dövləti arasında Cənubi Qafqazın nəzarəti uğrunda müharibə gedirdi. 1812-ci ilin yayında İran ordusu Lənkəran qalasını ələ keçirmiş və bölgədəki mövqelərini gücləndirməyə çalışırdı. Onlar daha sonra Ərkivan qalasını da ələ keçirməyə və Talış xanlığını tamamilə nəzarətə götürməyi planlaşdırırdılar. Talış xanlığı və onun ordusu bu döyüşdə İran ordusu tərəfindən döyüşürdü.

Ərkivan yaxınlığında baş verən döyüşdə rus qüvvələri mayor Povalişin və kapitan-leytenant E.V. Veselaqo tərəfindən idarə olunurdu. Onların komandanlığı altında 400 piyada əsgəri, bir top və Xəzər donanmasının gəmiləri vardı. İran və Talış ordusunun birgə sayı isə təxminən 20,000 nəfər idi.

## Nəticə
Ərkivan döyüşü rus qüvvələrinin qələbəsi ilə nəticələndi. Bu qələbə Rusiya İmperiyasının Cənubi Qafqazdakı mövqelərini gücləndirdi və müharibənin sonrakı mərhələlərinə təsir göstərdi.

## İstinadlar
Nobar qapısı

**Nobar qapısı** — XI əsrdə tikilmiş Təbrizin şəhərinin qapılarından biri.

## Tarixi
Bu qapı Qazan xan dövründə də Təbrizin əsas darvazalarından biri sayılırdı. Şəhərin bütün darvazaları kimi, Nobar qapısı da Təbrizdə 1780-ci ildə baş vermiş zəlzələ nəticəsində dağılmış və sonradan bərpa olunmuşdur.

Pəhləvilər dövründə bu tarixi qapı və onunla bağlı digər tikililər dağıdılmışdır. Lakin İslam İnqilabından sonra bu qapı və onun ətrafı İranın Mədəni İrs Təşkilatı tərəfindən yenidən qurulmuş və restavrasiya edilmişdir. Bu qapının yerləşdiyi ərazi Nobar məhəlləsi adlanır. Həmin ərazidə Kəndxudabaşı məscidi, Meydan məscidi, Behnam evi və Ustad Şəhriyarın Ədəbiyyat Muzeyi kimi mühüm tarixi və mədəni abidələr yerləşir.

2011-ci ildə Təbriz Bələdiyyəsi Nobar qapısının təqribi mövqeyində – Tərbiyət küçəsi ilə İmam küçəsinin kəsişdiyi nöqtədə – tarixi fotolardan və arxiv şəkillərindən ilhamlanaraq yeni bir bina inşa etmişdir. Bu yeni tikili memarlıq baxımından Nobar qapısının orijinal memarlıq üslubuna uyğunlaşdırılmış və rəsmi olaraq Nobar qapısı adı verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Təbriz qapıları
* Nobar məhəlləsi

## İstinadlar

## Mənbələr
*
Gadus macrocephalus

**Gadus macrocephalus** (*Sakit okean treskası*) — "Gadidae" fəsiləsinə aid olan şüaüzgəcli balıq növü.

## Təsvir

Sakit okean treskasının üç ayrı bel üzgəci və aşağı çənəsində pişik balığına bənzər bığcıqlar var. Görünüşünə görə Atlantik treskasına bənzəyir. Dib sakinidir və əsasən qitə şelfi və yuxarı yamaclar boyunca, Sarı dənizdən Berinq boğazına, Aleut adaları boyunca və cənubdan Los-Ancelesə qədər olan ərazidə, 900 m (3,000 fut) dərinlikdə tapılır. Uzunluğu 1 m (40 düym) və çəkisi 15 kq (33 funt) qədər ola bilər. Böyük sürülərdə yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəmsə mahalı

**Xəmsə Mahalı** Mərkəzi Zəncan şəhəri olan Cənubi Azərbaycanın tarixi vilayətlərindən biri idi. Bu mahal bu gün indiki Zəncan ostanının torpaqlarından ibarət olurmuş. Ərəblərin İrana hücumundan və ərəb dilinin yayılmasından sonra bu vilayətin adı "Xəmsə" kimi tanınır. Xəmsə ərəbcədə beş mənasındadır və bu adın verilməsinə səbəb bu vilayətin beş hissədən ibarət olması idi.

## İstinadlar
Əmr ibn Dinar

**Əbu Məhəmməd Əmr ibn Dinar əl-Məkki əl-Cumahi** (; ) — tabiin dövrünün Məkkə fəqihlərindən, müfəssir və mühəddis.

## Bioqrafiyası
Əslən iranlı olub, hicri 45-ci (665) və ya 46-cı (666) ildə anadan olmuşdur. Ərəb qəbiləsi Cumahinin himayəsində olan məvalidir.

Ağzında yalnız bir dişi olduğu üçün ləqəbi "əl-Əsrəm"dir. Əbadilə başda olmaqla Cabir ibn Abdullah, Əbu Hüreyrə, Bəra ibn Azib kimi qabaqcıl səhabələrdən, Səid ibn Müseyyib, Səid ibn Cübeyr, Tavus ibn Keysan, Mücahid ibn Cəbr, İkrimə əl-Bərbəri, Vəhb ibn Münəbbih, Əta ibn Əbu Rəbah, Əta ibn Yəsar və Səlim ibn Abdullah kimi tabiinlərdən hədis dinləmişdir. Fiqh və hədisdə təmayüz etmişdir.

Əta ibn Əbu Rəbahdan sonra Məkkədə 30 il fətvai-mərcii olmuşdur. Əli ibn Mədini onu hədis sahəsində əsər qələmə alan ilk altı şəxsdən (İbn Şihab, Əmr ibn Dinar, Qətadə, Yəhya ibn Əbu Kəsir, Əbu İshaq, Əməş) biri kimi qeyd edir. Əmr ibn Dinarın rəvayətlərinin "siqa" olması haqqında bütün hədis tənqidçiləri həmfikirdirlər. Süfyan ibn Uyeynə ondan eşidiyi bir hədisi başqasından eşidəcəyi iyirmi hədisdən üstün tutduğunu demişdir. Əmr ibn Dinar əksik buraxılmaması şərti ilə hədislərin məna olaraq nəqlini icazəli saymışdır. Digər tərəfdən, daha sonra təhrif edilə biləcəyi qorxusu ilə öz fikirlərinin yazılmasını istəməmişdir. Cəfər əs-Sadiq, İmam Malik ibn Ənəs, Şöbə ibn Həccac, Qətadə, İbn Cüreyc, İbn Əbu Nəcih, Əyyub əs-Sixtiyani, Süfyaneyn (Süfyan əs-Səvri və Süfyan ibn Uyeynə), Həmmadeyn (Həmmad ibn Sələmə və Həmmad ibn Zeyd) kimi görkəmli alimlər ondan hədis rəvayət etmişlər.

Mənbələrdə, həm fiqh, həm də hədis sahələrində müasirlərinin bir çoxundan üstün olduğu qeyd edilmişdir. Əmr ibn Dinarın şiə olduğu deyilsə də, bu doğru deyildir. O, hicri 126-cı (və ya 125) ildə, səksənə yaxın yaşda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Entosphenus tridentatus

**Entosphenus tridentatus** (*Sakit okean lampreyi*) — Şimali Amerika və Asiyanın Sakit okean sahillərində, Sakit okean ətrafı adlanan ərazidə yaşayan "anadrom" (çaylara köçən) parazitik bir "lamprey" növü.

## Yayılması

"Entosphenus tridentatus" Sakit okean ətrafı ərazisində yaşayır və Şimali Amerika sahillərindən Asiyanın Berinq dənizi sahillərinə qədər olan ərazilərə endemikdir. Şimali Amerika sahillərində Alyaskadan Baja Kaliforniya, Meksikaya qədər olan ərazilərdə tapılır. Şimali Amerikada onlar Fraser, Kolumbiya, Klamat-Triniti, Eel və Sakramento-San Xoaquin kimi böyük çay sistemlərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abudefduf

**Abudefduf** — Həmçinin çavuş-mayorlar kimi tanınan, "Pomacentridae" fəsiləsinə aid balıq cinsi. Bu cinsin adı ərəb dilindəki abu ("olan") və def ("yan") sözlərindən, həmçinin intensiv cəm şəkilçisi olan "-duf"-dan gəlir. Beləliklə, ad "gözə çarpan yanları olan" mənasını verir.

## Taksonomiya
"Abudefduf" cinsinə aid təxminən 20 növ "planktivor" (planktonla qidalanan) və "bentivor" (dib orqanizmləri ilə qidalanan) balıqlara bölünür və üç geniş pantropik qrupa ayrılır. "Abudefduf" qruplarından ikisi əsasən bentivor, üçüncü qrup isə planktivor balıqlardan ibarətdir və ən çox növ zənginliyinə malikdir. Bu cinsdə ən çox müxtəliflik son 10 milyon il ərzində baş vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kosta Protiç

**Kosta Protiç** (; ) — Serbiya siyasətçisi və hərbi zabiti. Protiç knyaz Mixailin köməkçisi (1865), müdafiə naziri (1875), knyaz Milanın köməkçisi (1875–1880) və kral naibi (1889–1892) olmuşdur. Knyaz Milanın 1889-cu ildə taxtdan imtinasından sonra naib vəzifəsini icra etmişdir.

## Həyatı
Kosta Protiç 29 sentyabr 1831-ci ildə Pojarevaçda tacir Stevan və Milosava ailəsində anadan olmuşdur. Protiçlər ailəsinin əcdadları təxminən 250 il əvvəl Kosovodan Pojarevaça köçmüş, daha əvvəl isə Kolaşindən gəlmişdilər. Protiç soyadı ailənin ən qədim tanınmış əcdadı, Koçina Krayinası dövründə Pojarevaçda protopop olan Yosif Momiroviçdən gəlir. Yosifin Latsko, Stevan (Kosta Protiçin atası) və Mita adlı oğulları var idi.

Kosta Protiç Belqrad Ali Məhkəməsinin hakimi Boşko Tadiçin qızı Mitsa ilə evlənmişdir. Onun Draqutin adlı oğlu və Zaqorka adlı qızı olmuşdur. İbtidai məktəbi Pojarevaçda, gimnaziyanın isə üç sinfini Belqradda bitirmişdir.
1848-ci ilin noyabrında əsgər kimi orduya qoşulmuşdur. Təxminən iki il qoşunlarda xidmət etdikdən sonra, 1850-ci ilin sentyabrında yeni təsis edilmiş Artilleriya Məktəbinin (indiki Hərbi Akademiya) birinci sinfinə daxil olmuşdur. 1849-cu il mayın 1-də kapral, təhsili müddətində 10 may 1850-ci ildə podnarednik, 15 dekabr 1850-ci ildə isə narednik rütbələrinə yüksəlmişdir. Təhsilini 11 oktyabr 1855-ci ildə on kursant arasında üçüncü ən yaxşı nəticə ilə bitirmiş və podporuçnik rütbəsinə yüksəlmişdir. Artilleriya Məktəbini bitirdikdən dərhal sonra dövlət kursantı seçilərək Berlində yerləşən Artilleriya-Mühəndislik Məktəbinin ikiillik kursuna göndərilmişdir. Bu təhsili başa vurduqdan sonra təxminən bir il yarım Dansiqdə (indiki Qdansk şəhəri) Pioner Batalyonunda təcrübə keçmişdir. 1858-ci ilin oktyabrında Belçikaya köçmüş, 1859-cu ilin aprelinə qədər Lyejdə yerləşən Pontonyer Batalyonunda təcrübədə olmuşdur.

25 iyun 1859-cu ildə poruçnik rütbəsinə, 27 yanvar 1861-ci ildə II dərəcəli kapitan, 1 mart 1863-cü ildə I dərəcəli kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1 yanvar 1869-cu ildə mayor, 1 yanvar 1873-cü ildə podpolkovnik, 1 yanvar 1875-ci ildə polkovnik rütbəsini almışdır. 13 avqust 1876-cı ildə general rütbəsinə yüksəlmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Почасна сабља генерала Косте Протића, 1878.
Agonidae

**Agonidae** — Kiçik, dibdə yaşayan və soyuq suda yaşayan dəniz balıqlarının bir fəsiləsi.

## Etimologiya

Bu fəsilənin üzvləri üçün ümumi adlara "poachers", "Irish lords", "sea ravens", "alligatorfishes", "starsnouts", "hooknoses" və "rockheads" daxildir. Bu balıqlar uzun gövdələri və sümüklü lövhələrə çevrilmiş pulcuqları ilə diqqət çəkir. Həmçinin, onlar böyük döş üzgəclərindən qısa partlayışlarla hərəkət etmək üçün istifadə edirlər. Fəsilə təxminən 25 cinsdə təsnif edilən 59 növdən ibarətdir və bəzi növlər geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərkivan qalası

**Ərkivan qalası** – Azərbaycanın Masallı rayonu ərazisində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Qala Masallı şəhərindən 2 km qərbdə, Ərkivan qəsəbəsinin şimal hissəsində, Viləşçayın sağ sahilində, təpəlik ərazidə yerləşir. Hazırda qalanın xarabalıqları mövcuddur.

## Tarixi
Ərkivan qalasının tikilmə tarixi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Müxtəlif mənbələrdə qalanın inşası V–VI əsrlərə, VII əsrə, XVIII və hətta XIX əsrlərə aid edilir. Bu səbəbdən abidənin dəqiq inşa tarixi hələ də mübahisəli olaraq qalır.

XVIII əsrdə, xüsusilə Rusiya ilə Səfəvi dövləti arasında imzalanmış 1723-cü il Peterburq müqaviləsindən sonra Azərbaycanın Xəzəryanı bölgələri, o cümlədən Talış ərazisi Rusiyanın nəzarətinə keçmişdi. Bu dövrdə Rusiya regionda hərbi-strateji məqsədlərlə bir sıra istehkamlar tikdirmişdir. Ərkivan qalasının da bu məqsədlə, 1722–1732-ci illər arasında ruslar tərəfindən inşa edildiyi ehtimalı da var.

Ərkivan qalası haqqında ilk yazılı məlumatlardan biri 1869-cu ildə Səidəli Kazımbəyoğlunun qələmə aldığı "Səidiyyə" əsərində yer alır. Müəllif yazır ki, qala Talış xanı Mir Mustafa xanın əmisi oğlu Mir Əhməd xana məxsus olmuş, daha sonra isə Mir Həsən xan tərəfindən burada müxtəlif imarətlər tikilmişdir. Lakin zaman keçdikcə bu tikililər dağıdılmış, yalnız qalanın üç tərəfindəki xəndək izləri günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Səidəli Kazımbəyoğlunun qeyd etdiklərinə əsasən, qalada baş verən tikinti və yenidənqurma işlərinin məhz XVIII əsrə aid olduğu ehtimal edilir.

Digər bir mənbə hesab olunan Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" əsərində isə qeyd olunur ki, 1812-ci ildə, Qacar şahzadəsi Abbas Mirzənin əmri ilə Ərkivan da daxil olmaqla Lənkəran və Astara şəhərlərində müdafiə qalaları inşa edilmiş və hərbi qüvvələrlə təchiz olunmuşdur. Eyni zamanda bəzi mütəxəssislər qalada istifadə olunan narın kərpiclərin min ildən artıq yaşı olduğunu vurğulayaraq tikilinin daha qədim dövrlərə aid olduğunu iddia edirlər.

## Hərbi əhəmiyyəti
Ərkivan qalası 1804–1813-cü illər birinci Rusiya–İran müharibəsi dövründə əsas döyüş məntəqələrindən biri olmuşdur. 1812-ci ilin dekabrında qala rus generalı Pavel Stepanoviç Kotlyarevski tərəfindən ələ keçirilmiş və bu uğura görə general I Aleksandr tərəfindən 2 min çervon məbləğində mükafatlandırılmışdır.

## Mövcud vəziyyəti
Ərkivan qalasının bu gün yalnız bəzi xəndək izləri və xarabalıqları qalmaqdadır. Qala Azərbaycan Respublikası tərəfindən yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.

## İstinadlar
Androctonus australis

**Androctonus australis** (*Səhra əqrəbi*) — Şimali Afrika və Yaxın Şərq ərazilərində yayılmış olduqca zəhərli əqrəb növü. Onlar adətən səhra və yarımsəhra ərazilərdə yaşayırlar.

## Yayılması və yaşayış yeri

"Androctonus australis" əqrəbinin yayıldığı yerlər: Afrika (Misir, Liviya, Əlcəzair, Somali, Sudan, Tunis) və Asiya (Hindistan, İsrail, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən, İraq, Suriya).
Bu əqrəbə, isti və quraqlıq yaşayış sahələrində, çöl ərazilərində, daşlı torpaqlarda, kaktus kollarında, quru dağlıq ərazilərdə və yüksək bölgələrdə rast gəlinir. Eyni zamanda, hərəkət edən qum təpələrinin dik yamaclarında da görülə bilər. Bu əqrəblər rütubətli sahil ərazilərindən qaçırlar. Onlar böyük yuvalar qazmır, amma daşların altına və təbii çatlara gizlənirlər. Bu növ əqrəblərə tez-tez insan yaşayış yerlərinə yaxın ərazilərdə (daş və kərpicdən tikilmiş divarlardakı çatlarda və s.) rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sparidae

**Sparidae** — "Spariformes" dəstəsinə aid olan şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi.

## Xüsusiyyətlər

"Sparidae" fəsiləsinə aid balıqlar əsasən dayaz, mülayim və tropik suların dibində yaşayır. Onlar yırtıcıdır və kiçik balıqlar, xərçənglər və digər onurğasızlar ilə qidalanır. Bu balıqlar həm balıqçılıq sənayesi, həm də əyləncə balıqçılığı üçün əhəmiyyətlidir. Bəzi növlər, məsələn, "Sparus aurata", yüksək keyfiyyətli ətə görə qiymətləndirilir və akvakultura üçün geniş istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pol Qobl

**Pol Qobl** (; ) — amerikalı analitik, yazıçı və köşə yazarı. Mayami Universitetində (BA, 1970) və Çikaqo Universitetində (M. A., 1973) təhsil almış, keçmiş Sovet İttifaqında etnik məsələlərə dair dörd cildin redaktoru olmuş və etnik və milli məsələlərə dair 150-dən çox məqalə dərc etmişdir. Qobl ABŞ dövlət katibi Ceyms Beykerin sovet millətləri və Baltik ölkələri məsələləri üzrə xüsusi müşaviri vəzifəsində çalışıb.

Hal-hazırda Dünya Siyasəti İstitutunda adyunkt kimi "Avrasiyada İslam və geosiyasət" dərsini tədris edir.

## Karyerası
* Azərbaycan Diplomatik Akademiyasının Tədqiqatlar və Nəşrlər üzrə Direktoru
* Tartu Universiteti (Estoniya), keçmiş professor
* Beynəlxalq Yayım Bürosu, direktorun xüsusi müşaviri
* Amerikanın Səsi, Direktorun baş məsləhətçisi
* Azad Avropa/Azadlıq Radiosu, Yayım üzrə Direktor Köməkçisi və Kommunikasiyalar Direktoru
* Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondunun baş əməkdaşı
* ABŞ Dövlət Departamentinin Sovet millətləri problemləri üzrə xüsusi müşaviri
* "Azadlıq" radiosunun Tədqiqat şöbəsinin müdir müavini
* Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və Dövlət Departamentinin Kəşfiyyat və Tədqiqatlar Bürosunun Sovet Millətləri üzrə Analitiki.
* Dünya Siyasəti İnstitutunda "İslam və Avrasiyada geosiyasət" kursunu tədris edən adyunkt.
* Hazırda Euromaidan Press-in köşə yazarıdır.

## Əsərləri
;Kitabları
* ''The Situation in Russia: October 1993'', Briefing of the Commission on Security and Cooperation in Europe, United States Congress, 1993 (with Ariel Cohen).

;Məqalələr
* "Russia and Its Neighbors", *Foreign Policy*, No. 90 (Spring, 1993), Carnegie Endowment for International Peace
* "Forget the Soviet Union", *Foreign Policy*, No. 86 (Spring, 1992), Carnegie Endowment for International Peace
* "Chechnya and Its Consequences", *Post-Soviet Affairs*, 1995
* "Russia as a Failed State: Difficulties and Foreign Challenges", *Baltic Defense Review*, 2004

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Window on Eurasia – New Series", Paul A. Goble's current blog
* "Window on Eurasia", Paul A. Goble's earlier blog
* Paul Goble at the Institute of World Politics
* Paul A. Goble on Ukrainian Policy
* Paul A. Goble on The Interpreter Magazine
*
Tiny Tina's Wonderlands

***Tiny Tina's Wonderlands*** — 2022-ci ildə Gearbox Software tərəfindən hazırlanmış və 2K şirkəti tərəfindən yayımlanmış ekşen rol oyunu və birinci şəxs atıcılıq videooyunudur. Borderlands seriyasının bir qolu və Tiny Tina’s Assault on Dragon Keep oyununa davam olaraq yaradılan bu oyun fantaziya mövzusunda olan masaüstü rol oyununun dünyasında cərəyan edir. Oyun 2022-ci ilin mart ayında PlayStation 4, PlayStation 5, Windows, Xbox One və Xbox Series X/S platformaları üçün satışa buraxılmışdır.

## İstinadlar
Qalakənd dairəvi qülləsi

**Qalakənd dairəvi qülləsi** **—**  Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində Qazax sultanlığı dövrünə aid 1773/1774-cü ildə Əliağa Məmmədağa oğlu Kəsəmənli tərəfindən inşa edilmiş qüllə.  

## Tarixi
Girişin üstündə olan yazılara görə qüllə hicri 1187-ci (miladi 1773-1774) ildə Əliağa Məmmədağa oğlu Kəsəmənli tərəfindən inşa edilmişdir. &nbsp;Qalakənd qalasının divarından qülləni 3 km-lik yol ayırır. Qüllə uzunluğu 2 metrə çatan yonulmamış daşdan tikilmiş ikiqat divarla əhatələnib. Onun iç divarı çöl divarından daha möhkəm və hündürdür.

## Memarlığı
Qala uzunluğu 2 metrə çatan yonulmamış daşdan tikilmiş ikiqat divarla əhatələnib. Qalanın iç divarı çöl divarından daha möhkəm və hündürdür. Hər 25 metrdən bir diametri 9 metrdən çox olan yarımdairə formalı qüllələr yerləşir. Yeraltı yolla əlaqələndirilən 7 qüllə qalmışdır. İçqalada möhtəşəm qala divarları arasında dördkünc formalı bişmiş kərpiclərdən tikilmiş ikimərtəbəli bina aydın görünür. Onun hündürlüyü 12 metr, eni 8 metr, uzunluğu 42 metrdir.

## Həmçinin bax
Qalakənd qalası

## İstinadlar
Azərbaycan qadın milli həndbol komandası

**Azərbaycan qadın milli həndbol komandası** — Azərbaycanı beynəlxalq turnirlərdə və oyunlarda təmsil edən milli komandadır. Milli komanda Azərbaycan Həndbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur.

## Beynəlxalq yarışlar
Komanda hələ Avropa və ya Dünya çempionatlarında iştirak etməyib. 2017-ci ildə Bakıda keçirilmiş IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında həndbol üzrə qızıl medal qazanıb. 2021-ci ildə Konyada keçirilmiş İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan milli komandası finalda ev sahibi Türkiyəyə 30-24 hesabı ilə məğlub olaraq gümüş medal əldə edib.

* 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları - I yer
* 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları - II yer

## Komandanın heyəti
2024 Avropa Voleybol Çempionatı təsnifat mərhələsi üçün heyəti:
Baş məşqçi:  Revva Aleksandr

## İstinadlar
Catostomus microps

**Catostomus microps** — Şimali Kaliforniya və cənubi Oreqon ərazilərinə məxsus nadir növ şirin su balığı.

## Təsvir

"Catostomus microps"-un qısa başı və kiçik gözləri var. Bu balıq 3-4 düym uzunluğa çatdıqda yetkinləşir; yetkin fərdlər adətən 7 düymdən çox olmur, lakin nadir hallarda 13 düymü keçir. İndiyə qədər "Goose" gölündə tapılan ən böyük "Catostomus microps" 11 düym uzunluğunda olub. Onların yan xətt pulcuqlarının sayı adətən 73-91 arasındadır. Yan xəttin üstündəki orta pulcuq sayı 15-19, yan xəttin altındakı pulcuq sayı isə 9-12 arasındadır. Ən çox beş yaşına qədər yaşadığı müşahidə edilib. "Catostomus microps"-un 5 növ üzgəci var: bel, anal, döş, qarın və quyruq üzgəcləri. Bel üzgəclərinin şüalarının sayı 9-12, anal üzgəclərinin 7, qarın üzgəclərinin 8-10, döş üzgəclərinin 15-17, quyruq üzgəclərinin isə 18-19 şüa arasındadır. "Catostomus microps"-un alt dodağı dərin şəkildə çentiklidir və 5-6 sıra papillanın yalnız biri iki dodağı birləşdirir. Onların üzgəcləri bir qədər sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Ümumilikdə, yaşıl-qəhvəyi və ya zeytun rəngindədir və bel nahiyəsi qırmızımtıl rəngdə təmsil olunur. Xüsusilə, hər iki cinsin çoxalma mövsümü xaricindəki bədən rəngləri yaşıl-qəhvədidən açıq maviyə, tünd boz və zeytun rənginə qədər dəyişir. Bədənin yan tərəflərində daha açıq rənglər və ümumi ləkələr var, adətən 3-4 tünd ləkə "Sacramento sucker"-lərinə bənzəyir. Qarın nahiyəsi ağdan krem və ya sarımtıl rəngdədir və heç bir işarə yoxdur. Lakin çoxalma mövsümündə erkək fərdlərin yan tərəflərində narıncı-qırmızı zolaqlar, narıncı üzgəclər olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd ağa Mustafayev

**Əhməd ağa Mustafayev** (d. 1864, Qazax qəzası, Salahlı kəndi - ö. 1932)  — Firudin bəy Köçərlidən sonra Qazax Müəllimlər Seminariyasının direktoru (1920-1923); Qori seminariyasından uğurla məzun olmuş 28 tələbə (30dan artıq) hazırlamış pedaqoq.

## Həyatı
Əhməd ağa Mustafayev Qazax qəzasının Salahlı kəndində dünyaya gəlmiş, 1880-ci ildə Qori müəllimlər seminariyasına daxil olmuş, 1885-ci ildə isə oranı uğurla başa vurmuşdur.  Azərbaycan xalq maarifinin xadimlərindən olan Əhməd ağa Mustafayevin həyatı və fəaliyyəti haqqında materiallar Qazax Seminariyasının arxivi yandırılarkən onların içərisində məhv olub. Görkəmli pedaqoq, ədəbiyyatşünas, Qazax seminariyasını əsaslandıran F. Köçərli "Məişətimizə dair" məqaləsində Azərbaycan müəllimlərinin fədakar əməyini təhlil edərək yazırdı: 

## Pedaqoji fəaliyyəti
Əhməd ağa Mustafayev İohann Pestalotsi səviyyəsinə yüksələrək Azərbaycan məktəb tarixində iz qoymuşdur. Qazaxdan Qori seminariyasına oxumağa gedənlərin əksəriyyətini Əhməd ağa Mustafayev hazırlamışdır. O, təkcə Salahlı kəndindən Qori seminariyasına 28 tələbə hazırlamış və onlar seminariyaya daxil olub oranı müvəffəqiyyətlə qurtarmışlar. Onun tələbələrindən İsfəndiyar Vəkilov yazırdı:
Professor Əhməd Seyidov Əhməd ağa Mustafayevi çox yüksək dəyərləndirərək, onu mehriban, vicdanlı, cəsarətli bir ata, bilikli və peşəsini sevən, xalqına bağlı, səmimi bir pedaqoq kimi xarakterizə etmişdir.

O, 40 ildən artıq müxtəlif məktəblərdə müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. 1910-cu ildə, tanınmış maarifçi F. Köçərlinin təşəbbüsü ilə Dilicanda onun pedaqoji fəaliyyətinin 25 illik yubileyi keçirilmiş, fəaliyyətinə böyük hörmət və dəyər göstərilmişdir. 1920-ci ildə, Köçərlinin erməni silahlıları tərəfindən öldürülməsindən sonra, Əhməd ağa Mustafayev Qazax seminariyasına rəhbər təyin olunmuşdur. O, direktor kimi çalışdığı müddətdə Köçərlinin maarifçilik ideyalarına sadiq qalaraq onun yolunu davam etdirmiş və bu işi daha da inkişaf etdirmişdir.

## Həmçinin bax
* Firudin bəy Köçərli

## İstinadlar
Qulucanlı körpüsü

**Qulucanlı körpüsü** — Azərbaycanın Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində yerləşən, orta əsrlərə aid tarixi körpü. Körpü XII əsrdə inşa edilib və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilib.

## Yerləşmə və Tarixi
Körpü Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndi ərazisində, Ermənistanla sərhədə yaxın bir ərazidə yerləşir. Strateji mövqeyinə görə bu körpü keçmişdə əhəmiyyətli nəqliyyat və ticarət yollarının üzərində yerləşmişdir.
Qulucanlı körpüsü XII əsrdə inşa olunmuşdur. Memarlıq xüsusiyyətlərinə görə o dövrün klassik daş körpü üslubunu əks etdirir. Körpü bölgədəki digər memarlıq nümunələri ilə birlikdə Qazaxın tarixi irsinin mühüm hissəsini təşkil edir.

## Dağıdılması
1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan silahlı qüvvələrinin Qazaxın Yuxarı Əskipara kəndini işğal etməsi nəticəsində Qulucanlı körpüsü də daxil olmaqla bir çox tarixi və mədəni abidələr dağıdılmış və ya yandırılmışdır. Bu abidənin hal-hazırda vəziyyəti qeyri-müəyyəndir.

## Əhəmiyyəti
Qulucanlı körpüsü Azərbaycan memarlıq tarixində orta əsr mühəndislik nümunəsi kimi mühüm yer tutur. Onun yerləşdiyi ərazi və tarixi keçmişi körpünün nəqliyyat və strateji baxımdan əhəmiyyətini artırır.

## İstinadlar
Oryzias latipes

**Oryzias latipes** (*Yapon düyü balığı*) — Həmçinin "medaka" kimi tanınan, "Oryzias" cinsinə (düyü balıqları) aid olan və "Oryziinae" yarımfəsiləsində yeganə cins.

## Taksonomiya və yayılma

İlk təsnifata görə, "O. latipes" Şərqi və Cənub-Şərqi Asiyanın böyük hissəsində yayılmışdır, lakin son onilliklərdə bu populyasiyaların əksəriyyəti morfoloji (morfometrik və meristik) və genetik dəlillər əsasında ayrı növlər kimi təsnif edilmişdir. Bu, "O. latipes" növünün yayılma sahəsini Yaponiya ilə məhdudlaşdırır: Honşunun şərqi və cənubu, Şikoku, Kyuşu və ölkənin cənubundakı kiçik adalar. Əvvəllər bu növə daxil edilən, lakin indi ayrı növlər kimi qəbul edilən populyasiyalara Honşunun şimal-qərbində yayılmış "O. sakaizumii" və Çin, Qərbi Koreya və Cənub-Şərqi Asiyanın bəzi hissələrində yayılmış "O. sinensis" (Çin düyü balığı) daxildir. Çin, Laos və Şərqi Koreyadakı bəzi populyasiyaların taksonomik mövqeyi qeyri-müəyyəndir və əlavə tədqiqat tələb edir. Bu Çin populyasiyalarının hamısının "O. sinensis"-ə aid olması mümkündür, lakin Laos nümunələri nisbətən böyükdür və "O. latipes"-ə daha yaxındır. Şərqi Koreya populyasiyası "O. sakaizumii" və "O. latipes" ilə eyni qrupdadır. Morfoloji cəhətdən "O. sakaizumii"-yə daha yaxındır, lakin bu, təsvir edilməmiş bir növ ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həndbol üzrə kişilərdən ibarət Azərbaycan milli komandası

**Azərbaycan milli həndbol komandası** — ölkəni beynəlxalq həndbol oyunlarında təmsil edən Azərbaycanın milli komandasıdır. Komanda Azərbaycan Həndbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur.

## Tarix
Azərbaycanın kişi həndbol yığması indiyədək əsas beynəlxalq turnirlərdə iştirak etməyib. Komanda kişi Avropa çempionatının təsnifat mərhələlərində çıxış etsə də, hələlik final mərhələsinə yüksələ bilməyib.
2005-ci ildə Azərbaycan yığması Məkkədə keçirilən 2005 İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində həndbol turnirində ilk dəfə iştirak etdi. Qrup mərhələsində Tunisə 29:42 və Bəhreynə 28:38 hesabı ilə uduzaraq yarışdan kənar qaldı
2017-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan komandası Pakistani 43:36 hesabı ilə məğlub etsə də, Səudiyyə Ərəbistanına 31:38 və Əlcəzairə 22:25 hesabı ilə uduzdu. Qrupda 3-cü yeri tutan yığma 5–6-cı yerlər uğrunda oyunda Mərakeşi 31:25 hesabı ilə məğlub etdi

2021-ci ildə Konya şəhərində baş tutan 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan komandası qrup mərhələsində Türkiyəyə 19:29 və İrana 20:42 hesabı ilə uduzdu. 5–6-cı yerlər uğrunda oyunda isə Mərakeş texniki məğlubiyyət alaraq Azərbaycan 10:0 hesabı ilə qalib sayıldı.
Azərbaycan yığması üç dəfə İnkişaf etməkdə olan ölkələrin həndbol çempionatında iştirak edib. Bu turnir həndbolun yüksək səviyyəyə çatmadığı ölkələr üçün təşkil olunur.
2017-ci ildə Bolqarıstanda keçirilən 2017 İnkişaf etməkdə olan ölkələrin kişi həndbol çempionatında Azərbaycan Andorranı 31:23 hesabı ilə məğlub etsə də, Bolqarıstana 34:41 və Kiprə 28:32 hesabı ilə uduzdu. 9–16-cı yerlər uğrunda pley-off mərhələsində Azərbaycan yığması Ermənistanı 39:21, İrlandiyanı 41:33 hesabı ilə məğlub etdi, lakin Moldovaya 31:45 hesabı ilə uduzaraq 10-cu yerdə qərarlaşdı
2019-cu ildə Tiflisdə keçirilən 2019 İnkişaf etməkdə olan ölkələrin kişi həndbol çempionatında Azərbaycan qrup mərhələsində Hindistanı 45:29 hesabı ilə məğlub etsə də, Kolumbiyaya 30:35, Böyük Britaniyaya 35:36, Kubaya 26:31 və Çinə 26:35 hesabı ilə uduzdu. 9–12-ci yerlər uğrunda pley-offda Maltanı 37:22 hesabı ilə məğlub edən yığma Hindistana bu dəfə 28:46 hesabı ilə uduzaraq 10-cu yeri tutdu

2023-cü ildə Varnada keçirilən 2023 İnkişaf etməkdə olan ölkələrin kişi həndbol çempionatında Azərbaycan yığması qrup mərhələsində Bolqarıstana 19:30, Nigeriyaya 17:35 hesabı ilə uduzdu. 9–12-ci yerlər uğrunda mərhələdə isə Qvatemalaya 20:28 və yenidən Maltaya 20:31 hesabı ilə məğlub olaraq sonuncu – 12-ci yerdə qərarlaşdı.

## İHF İnkişaf etməkdə olan Millətlər Çempionatında nəticələri
* 2017 — 10-cu yer
* 2019 — 10-cu yer
* 2023 — 12-ci yer
* 2025 — 8-ci yer

## İslam Həmrəyliyi Oyunları
* 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında həndbol — 5-ci yer
* 2021 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında həndbol — 6-cı yer

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* [İHF profil səhifəsi](https://archive.ihf.info/TheIHF/ContinentalFederations/EuropeanHandballFederation(EHF)/ListofFederations/HandballFederationofAzerbaijan.aspx)
Rhinichthys

**Rhinichthys** — Sazanlar fəsiləsinə (Cyprinidae) aid olan və Sazanşəkilli (Cypriniformes) dəstəsinə daxil olan şirin su balıqları cinsi. Növü Rhinichthys atratulus, yəni qaradöş dace-dir. Rhinichthys növləri Şimali Amerika boyunca yayılmışdır.

## Taksonomiya
Bu cins səkkiz mövcud növü özündə birləşdirir, onlardan biri (loach minnow) Zəif (Vulnerable) statusuna malikdir. Həmçinin, bu cinsə 1984-cü ildə ilk dəfə təsvir edilən və 1986-cı ilə qədər yox olan Las-Veqas dace də daxildir. Cheat minnow (Pararhinichthys bowersi), uzunburun dace *(R. cataractae)* və çay chub (Nocomis micropogon) təbii hibridi olan bu növ, əvvəllər bu cinsə aid edilsə də, indi Pararhinichthys cinsinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elina Həsənova

**Elina Həsənova** () — Azərbaycan əsilli sabiq rusiyalı tennisçi.

Həsənova karyerası ərzində ITF turnirlərində altı qoşa oyun titulu qazanmışdır. 26 iyul 2010-cu ildə o, qadınlar arasında təkbətək kateqoriyada dünya sıralamasında ən yüksək — 581-ci pilləyə yüksəlmişdir. 24 avqust 2009-cu ildə isə WTA qoşa oyunlar sıralamasında ən yüksək göstəricisi olan 362-ci yerə çatmışdır.

Fed Cup turnirində Azərbaycanı təmsil edən Qasanovanın bu yarışlarda ümumi qalibiyyət/məğlubiyyət nisbəti 2–4 olmuşdur.

O, 2010-cu ildə peşəkar tennisdən ayrılmışdır.

## ITF final oyunları

### Təkbətək: 1 (0–1)

### Qoşa oyunlar: 11 (6–5)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Eciton burchellii

**Eciton burchellii** — Eciton cinsinə aid bir Yeni Dünya ordu qarışqası növü.

## Taksonomiya
Bu növ, böyük və təşkilatlanmış sürü basqınları ilə tanınır və qeyri-rəsmi olaraq *"Eciton ordu qarışqası"* adlanır. *Eciton burchellii*-də müxtəlif ölçülərdə işçi kasta müxtəlifliyi mövcuddur: minorlar, medianlar, daşıyıcılar (sub-majors) və əsgərlər (majors). Əsgərlər, müdafiə üçün böyük başlara və xüsusi çənələrə sahibdirlər. Koloniyalar müvəqqəti və asılan bivaklarda yaşayır və hər gecə köç edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mantella cowanii

**Mantella cowanii** — Madaqaskar üçün endemik olan, "Mantellidae" fəsiləsinə aid bir qurbağa növü.

## Xüsusiyyətlər

"Mantella cowanii", kiçik və çox parlaq rənglərə sahib bir qurbağadır. Onların dərisi çox vaxt narıncı, sarı və ya qırmızı rəngdə olur. Bu rənglər, onları potensial yırtıcılardan qorumaq üçün "aposematik" (yəni xəbərdarlıq edici) funksiyanı yerinə yetirir. Bu növ, bədən uzunluğu təxminən 3-4 sm-ə qədər çata bilər.

## Qidalanma

"Mantella cowanii", kiçik böcəklər, qarışqalar və digər mikroskopik orqanizmlərlə qidalanır. Onlar, bu növlərin bol olduğu və tropik iqlim şəraitində zəngin olan yaşayış mühitlərində aktiv ovçulardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coryphaena hippurus

**Coryphaena hippurus** (Mahi-mahi) — Həmçinin "adi delfin balığı" kimi tanınan, "Coryphaenidae" fəsiləsinə aid olan və dünya üzrə mülayim, tropik və subtropik suların sahil zonasında yaşayan bir balıq növü.

## Etimologiya

"Mahi-mahi" adı Havay dilindən götürülmüşdür və "çox güclü" mənasını verir. Təsadüfən, fars dilində "mahi" (ماهی) "balıq" deməkdir, lakin "mahi-mahi" sözü Havay dilindəndir. Bu növ həmçinin "adi delfin balığı" kimi tanınsa da, "delfin" sözünün istifadəsi qarışıqlıq yarada bilər, çünki onlar delfinlərlə yaxın qohum deyillər. "Delfin balığı" adının mənşəyi yaxın tarixə aiddir və delfinlərlə qarışıqlığın qarşısını almaq üçün verilmişdir, çünki balığın ənənəvi adı da "delfin" idi. Sakit okeanın bəzi hissələrində və Cənubi Afrikanın ingilisdilli sahilində "mahi-mahi" adətən ispan dilindəki "dorado" adı ilə tanınır. Aralıq dənizi hövzəsində yerləşən Malta adasında bu balıq "lampuka" adlanır. İndoneziya dilində isə "ikan lemadang" adlandırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyclopteridae

**Cyclopteridae** — Əsasən "lumpsucker" və ya "lumpfish" kimi tanınan dəniz balıqları fəsiləsidir və "Scorpaeniformes" dəstəsinə aiddir.

## Cinslər

"Cyclopteridae" fəsiləsinə aşağıdakı cinslər daxildir:
* "*Aptocyclus*" (De la Pylaie, 1835)
* "*Cyclopsis*" (Popov, 1930)
* "*Cyclopteropsis*" (Soldatov & Popov, 1929)
* "*Cyclopterus*" (Linney, 1758)
* "*Eumicrotremus*" (Gill, 1862)
* "*Lethotremus*" (Gilbert, 1896)
* "*Proeumicrotremus*" (Voskoboinikova & Orlov, 2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ərəb kəkliyi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Ərəbistan yarımadasının cənubunda yayılmışdır.

## Təsvir
Ərəb kəkliyi "Alectoris" cinsinin digər növlərindən daha böyükdür və təxminən 41 sm uzunluğa çatır. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır, lakin erkəklər bir qədər böyükdür və orta hesabla 724 qram çəkiyə malikdir, dişilər isə 522 qramdır. Başın təpəsi və boynu qara rəngdədir, gözün üstündə geniş ağ zolaq var. Bu zolaq ağ çənə və üst boğazdan dar qara xətt ilə ayrılır. Bu xətt dimdiyin küncündən başlayaraq gözün altından keçir və boyunda "V" forması əmələ gətirir. Boyunun yan tərəfləri açıq qəhvəyi, bədəni, qanadları və quyruğu mavi-boz rəngdədir, yan tərəflərində çoxlu tünd zolaqlar var. Ayaqları və dimdiyi çəhrayı rəngdədir. Erkəklərin ayaqlarında tarsus (aşağı ayaq) üzərində şişlik var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tachybaptus novaehollandiae

**Tachybaptus novaehollandiae** — şirin su gölləri və çaylarında geniş yayılmış kiçik bir su quşu. Bu quş əsasən Avstraliya, Yeni Zelandiya və yaxınlıqdakı Sakit okean adalarında yaşayır. 25–27 sm uzunluğu ilə maygülülər fəsiləsinin ən kiçik nümayəndələrindən biridir və eyni zamanda Tachybaptus dominicus və Tachybaptus ruficollis ilə birlikdə bu ailənin kiçik növlərindən sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Spatula rhynchotis

**Spatula rhynchotis** (Avstralasiya cürəsi) — Spatula cinsinə aid olan bir növ su ördəyi.

## Taksonomiya
Spatula rhynchotis növünün ümumi adı, hansı ölkədə rast gəlindiyindən asılı olmayaraq, *"Avstralasiya ləkəli ördəyi"*dir. Əvvəllər bu növ iki yarımnövə bölünürdü:
-Spatula rhynchotis rhynchotis – Avstraliya ləkəli ördəyi, nominativ yarımnöv, cənub-qərbi və cənub-şərqi Avstraliya və Tasmaniyada tapılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ninox boobook

**Ninox boobook** (Həmçinin *Avstraliya boobuku* və *cənub boobuku* adlanır) — Avstraliya qitəsində, cənubi Yeni Qvineyada, Timor adasında və Sunda adalarında yaşayan bayquş növü.

## Taksonomiya
Avstraliya boobuku ilk dəfə 1801-ci ildə ingilis ornitoloq Con Latham tərəfindən *"Strix boobook"* adı ilə təsvir edilmişdir. Növün elmi adı yerli "Dharug" dilində quşun adından götürülmüşdür. Təsvir, 1790-cı illərdə Sidney bölgəsində Tomas Watlinq tərəfindən çəkilmiş bir rəsm əsasında qurulmuşdur. Daha sonra, 1846-cı ildə Con Qould tərəfindən "Athene marmorata" kimi təsvir edilmişdir, lakin bu ad sinonim hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Synanceia

**Synanceia** (Daş balıqları cinsi) — Scorpaenidae (skorpion balıqları və qohumları) fəsiləsinə aid olan Synanceiinae (daş balıqları) yarımfəsiləsinin bir cinsi. Daş balıqları dünyada məlum olan ən zəhərli balıqlardır və onların sancmaları insan üçün ölümcül ola bilər. Bu balıqlar Hind-Sakit okeanının sahil sularında yayılmışdır. Bəzən onları şirin su aslan balıqları ilə səhv salırlar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* FishBase entry

## Xarici keçidlər
* National Geographic video, Deadly Stone Fish
* Reef Stonefish, Synanceia verrucosa Australian museum
Azərbaycan milli badminton komandası

**Azərbaycan milli badminton komandası** — Azərbaycanı beynəlxalq badminton komanda yarışlarında təmsil edir.

Milli komanda 1964-cü ildə badmintonun sovetlər tərəfindən Azərbaycana gətirilməsindən və Azərbaycan Respublikası Badminton Federasiyasının yaradılmasından sonra formalaşdırılmışdır.

Azərbaycanın kişi və qadın komandaları 2018-ci ildə Avropa Kişilər və Qadınlar arasında Komanda Badminton Çempionatında debüt ediblər. Hər iki komanda sonrakı buraxılışda da iştirak edib.

Azərbaycan badminton üzrə Olimpiya debütünü 2020-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında edib. Həmin vaxt Ade Resky Dwicahyo kişilər arasında təkli yarışda ölkəni təmsil edib.

## Tarixi
Azərbaycanda badmintonun inkişafı 1960-cı illərdə başlayıb. Azərbaycan müstəqillik qazanmamışdan əvvəl, 1974-cü ildə SSRİ milli badminton komandaları Çempionatına ev sahibliyi edib və tez-tez milli komanda çempionatlarında iştirak edib.

Azərbaycan komandası ilk dəfə beynəlxalq arenada 1998-ci ildə Tomas və Uber Kuboklarının seçmə mərhələlərində çıxış edib.

## Kişilərdən ibarət komanda
Azərbaycan ilk dəfə 1998-ci il Tomas Kubokunun seçmə mərhələsində iştirak edib. Komanda çətin debüt yaşayıb və qrup mərhələsində Polşa, İsrail, Ermənistan və Cənubi Afrikaya qarşı bütün oyunlarını uduzub.

Kişilərdən ibarət komanda Avropa Kişilər arasında Komanda Çempionatında ilk iki çıxışını 2018 və 2020-ci illərdə edib. Komanda hər iki halda qrup mərhələsində mübarizəni dayandırıb.

## Qadınlardan ibarət komanda
Qadınlar komandası ilk dəfə 1998-ci ildə Uber Kubokunun seçmə mərhələsində iştirak edib. Komanda qrup mərhələsində İrlandiya, İspaniya və Portuqaliyaya qarşı bütün oyunlarda məğlub olaraq turnirə vəsiqə qazana bilməyib.

## Yarışlarda nəticələr

### Tomas Kuboku

### Uber Kuboku

### Sudirman Kuboku

### Badminton İslam Həmrəylik Oyunlarında

#### Kişilər komandası

#### Qadınlar komandası

### Qadınların İslam Oyunları

#### Qadınlar komandası

#### Kişilər komandası

#### Qadınlar komandası

## İstinadlar
Cülmətikmə

**Cülmətikmə**—bədii tikmə növüdür. Cülmətikmə növü daha çox Naxçıvan və Ordubad şəhərlərində təsadüf edilir. Bu tikmə növü işləmə texnikasına görə piləkli tikməyə yaxındır. Cülmətikmə növü metal piləyi müxtəlif rəngli ipək, pambıq, yun saplarla tikilmiş kiçik dairəciklərlə bəzədilir.Bəzən ən çox baş geyimlərində araxçın, şəbkülah, don, tuman, küləçənin ətək və yaxalıqlar da cülmətikməyə rast gəlmək olar.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan milli geyimləri

## İstinadlar
Şax qaldırdı (toy adəti)

**Şax qaldırdı (toy adəti)** — Qazax rayonunda toy adəti.

## Haqqında
Qazax bölgəsində ənənəvi toy mərasiminin bir sıra özəllikləri vardır. Bunlardan ən başlıcası "şax qaldırdı" adətidir. Şax uzunsov trapesiya şəklində olub, taxtadan düzəldilir. Onun üzərinə şam, güzgü, şirniyyat, meyvə bərkidilərək başdan-başa bəzədilir. Toyda gəlinin bacılığı və ya yaxın rəfiqəsi onun üçün "şax" qaldırır.

Əgər toyu olan qızın bacılığı ərə gedibsə, gəlin olduğu evdən şax qaldırılır. Gəlinin bacılığıgildə süfrə açılır, şax bəzədilir. Cavanlar oynaya-oynaya bacılığıgilə gəlirlər. Axşam təxminən saat 9-10 radələrində oğlan evində cavanlar qız şaxına gəlir. Bəy və qardaşlıqda gəlir. Həyətdə "lopa" şaməl yandırırlar, tonqal qalayırlar, oxuyub-oynayırlar. Sonrada şaxı götürüb çala-çala, at üstə qız evinə gəlirlər.

## Tarixi
Bu adət, XVII əsrə qədər gedib çıxır və "Şax bəzəmə" adlandırılır.

## Simvolikası
Toy günü kişinin evində “Şax" hazırlanıb bəzədilir. Bəy  hazırlanmış şax ağacını başının üzərinə qaldıraraq nağara və tütəklərin müşayiəti ilə təqdim edir və sonra bəylə gəlini şadlıq evinə aparırlar.  Üzərinə alma, konfet, şokolad kimi hər cür şey, ağlına gələn quru yemək yerləşdirilir. Şaxın üstündə asılan şeylər ağıza şirin dad, bolluq və şirinlik gətirmək məqsədi ilə edilir.

## Müasir vəziyyət
Bu adət, müasir dövrdə bəzi dəyişikliklərə uğramış olsa da, hələ də bəzi kəndlərdə və bölgələrdə yaşadılmaqdadır. Əvvəllər "şax"ın üzərinə çox sayda şirniyyat və əraq məhsulları asılırdı ki, bu da onu daşımağı çətinləşdirirdi. Lakin müasir dövrdə bu ənənə sadələşmiş və daha az ərzaq məhsulu ilə həyata keçirilir.

## İstinadlar
Azərbaycan qadın milli otüstü hokkey komandası

**Azərbaycanın otüstü hokkey üzrə qadınlardan ibarət milli komandası** — Azərbaycanı beynəlxalq qadınlar arasında otüstü hokkeydə təmsil edir və Azərbaycanda otüstü hokkey üzrə rəhbər orqan olan Azərbaycan Otüstü Hokkey Federasiyası tərəfindən idarə olunur.

2005-ci ildə Azərbaycan qadın milli otüstü hokkey komandası B ölkələri üzrə Avropa Çempionatını birinci yerdə başa vuraraq, 2007-ci ildə A ölkələri üzrə Avropa çempionatına vəsiqə qazanıb. Azərbaycan komandası 2007-ci ildə Mançesterdə keçirilən Avropa çempionatında beşinci yeri tutaraq A ölkələri üzrə Avropa çempionatına vəsiqəni qoruyub saxladı. 2011-ci il Avropa çempionatında B qrupuna düşdü.

12 noyabr 2016-cı ildə milli assosiasiyanın fəaliyyəti dayandırıldığı üçün milli komanda 2016-cı ilin noyabrından bəri heç bir beynəlxalq yarışda iştirak etmədiyinə görə dünya reytinqində nəzərə alınmır.

## Turnir rekordları
**Avropa çempionatı**
* 2003–9-cu yer
* 2007–5-ci yer
* 2009–6-cı yer
* 2011–7-ci yer

**Dünya liqası**
* 2012-13-20-ci yer
* 2014-15-38-ci yer

**Çempionluq çağırışı**
* 2007–6-cı yer
* 2009–7-ci yer
* 2011–8-ci yer

## İstinadlar
Azərbaycan qadın milli 3x3 komandası

**Azərbaycan qadınl milli 3x3 basketbol komandası** Azərbaycanı beynəlxalq 3x3 (3-ə qarşı 3) basketbol yarışlarında təmsil edən rəsmi komandadır. Azərbaycan Basketbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur. Komandanın baş məşqçisi Ratomir Deliçdir.

## Beynəlxalq turnirlər
Komanda bir sıra regional və beynəlxalq turnirlərdə iştirak etmişdir. 2014 və 2016-cı illərdə FIBA Avropa 3x3 Çempionatlarında iştirak etmiş, hər iki turnirdə 1/4 final mərhələsinə qədər yüksəlmiş, lakin bu mərhələdə mübarizəni dayandırmışdır.

Ən böyük uğurlarından biri İslam Həmrəyliyi Oyunlarında əldə olunmuşdur. Komanda 2017 və 2021-ci illərdə keçirilmiş yarışlarda qızıl medal qazanaraq böyük nailiyyətə imza atmışdır.

Tarixi bir uğur isə aprel 2024-cü ildə baş vermişdir. Komanda amerikalı-azərbaycanlı peşəkar basketbolçu Tiffany Hayesin ətrafında formalaşaraq Honq Konqda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarına təsnifat turnirinin qalibi olmuş və ilk dəfə olaraq Azərbaycan qadınlar 3x3 komandası Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmışdır.

## Yay Olimpiya Oyunları

## Həmçinin bax
* Azərbaycan qadın milli basketbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azerbaijan Basketball Federation (Official Website)
Əli Hüseynov (pedaqoq)

**Əli Hüseynov** (d. 1886, Qazax qəzası, II Şıxlı kəndi ) — Qazax Müəllimlər Seminariyasının direktoru (1923-1926 və 1927-1929). 

## Həyatı
Əli Hüseynov 1886-cı ildə Qazax qəzasının 2-ci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. Əli Hüseynov Qori Seminariyasının məzunu və Qazax müəllimlər seminariyasının direktoru olmuşdur. O, ilk təhsilini Şıxlı kəndində İsa Abakarovdan almış  və onun məsləhəti üzrə də Zaqafqaziya Müəllimlər seminariyasına daxil olmuşdur. 1903-cü ildə Seminariyanı bitirib.

## Fəaliyyəti
Ermənistanın Amasiya kəndində müəllimlik etmişdir. Əli Hüseynov Amasiyada dövlət göstərişlərini nəzərə almadan dərsləri ana dilində keçdiyi üçün dövlət qanununu pozmaqda təqsirləndirilir və işdən kənar edilir. Kutaisi quberniyasının Abaiji kəndinə ibtidai məktəb müəllimi təyin edilir. Əli Hüseynov 1905-ci il inqilabında fəal iştirak etmiş və bu ildə də Şəki qəzasına qayıdaraq Padar kəndində müəllim işləmişdir. 

Əli Hüseynov sonra Bakıya köçür, "Nicat" cəmiyyətinə daxil olur və 1909-cu ildə gənclər arasında inqilabi təbliğata böyük yer verir. 1918-ci ildə Firudin bəy Köçərli onu müəllimlər seminariyasına dəvət edir. Əli Hüseynov bu məktəbdə müəllim olmaqla yanaşı həm də icra komitəsində işləyir. O, bu illərdə Qazax maarifinin inkişafı üçün əlindən gələni əsirgəmir. O 1923-cü ildə Qazax seminariyasının direktoru olmuşdur. Əli Hüseynov bu seminariyada Firudin bəy Köçərli ənənələrini davam etdirmişdir. O, Maarif Komissarlıqlarında baş ictimai tərbiyə idarəsinin rəisi, 1926–27-ci illərdə Lənkəran RXMI-nin müdiri,1927–29-cu illərdə yenidən Qazax müəllimlər texnikumunun direktoru, 1929-cu ildən 1930-cu ilə kimi yenidən maarif komissarlıqlarında baş ictimai tərbiyə idarəsinin rəisi, 1930-cu ildə Naxçıvan MSSR-in Maarif Komissarı təyin edilmişdir. 1932–1934-cü ilə qədər Qazax RXMI-nin müdiri, 1935-ci ildən xəstəliyi ilə əlaqədar Şıxlı kəndinə qayıtmış və ömrünün sonuna kimi orada işləmişdir. 1940-cı ildə vəfat etmişdir. 

## Xatirəsi
Prof. Ə. Seyidov, tələbələrindən H. Axundov, A. Babanlı, Səməd Vurğun və başqaları Əli Hüseynovun yüksək mənəviyyatlı ziyalı və fədakar xalq müəllimliyinin bariz nümunəsi olduğunu söyləmişlər.
----

## Həmçinin bax
Əhməd Cəlilov

## İstinadlar
Mirbağır İsayev

**İsayev Mirbağır** () – Azərbaycanlı futbolçu. Azərbaycan millisində çıxış etmiş futbolçu, məşqçi, mərkəz
yarımmüdafiyəçisidir.

## Bioqrafiya
13 mart 1974-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur.

### Oyunçu karyerası

O, müstəqil Azərbaycan çempionatının ilk mövsümündə "Azneftyağ" (Bakı) klubunda böyüklər səviyyəsində oynamağa başlayıb. Bir mövsüm sonra üç il çalışdığı "Neftçi"yə keçdi və 1994/95 mövsümündə çempionatın bürünc mükafatçısı və Azərbaycan kubokunun qalibi oldu . 1995–1996-cı illərdə OİK klubunda çıxış edib . 1996-cı ildə "Qarabağ"a keçib, üç mövsümü bu klubda keçirib və 1996/97 mövsümündə çempionatın gümüş mükafatçısı olub. Karyerasının sonunda ANS "Pivani", "Şəmkir" və yenidən "Qarabağ"da oynasa da, heç yerdə möhkəmlənə bilməyib və karyerasını 27 yaşında bitirib. "Şəmkir"lə 2000/01 mövsümündə Azərbaycan çempionu olub, ancaq cəmi 4 oyun keçirib.

Ümumilikdə Azərbaycan Premyer Liqasında 151 oyun keçirib və 17 qola imza atıb.

O, Azərbaycan millisinin heyətində 1994-cü il aprelin 19-da Malta ilə yoldaşlıq oyununda (0:5) tam 90 dəqiqəoynayaraq debüt edib . Milli komandada növbəti oyunlarını cəmi üç ildən sonra keçirdi. O, millidə ilk qolunu 5 iyun 1999-cu ildə Lixtenşteynə qarşı (4:0) vurub. Ümumilikdə 1994–1999-cu illərdə 10 oyun keçirib və bir qol vurub.

Daha sonra minifutbol da oynayıb. 2002-ci ildən Gömrükçü və Azərbaycan milli komandasında oynayıb.

## Məşqçilik karyerası
2000-ci və 2010-cu illərin qovşağında o, birinci liqa təmsilçisi Abşeron klubunu çalışdırıb və turnirdə qələbəyə gətirib çıxarıb. 2011-ci ilin ikinci yarısında o, "Kəpəz"ə rəhbərlik edib, lakin bir neçə həftəlik işdən sonra klub rəhbərliyinin məşqçi işinə müdaxiləsi səbəbindən klubu tərk edib. 2013-cü ildə Azərbaycan gənclər (17 yaşadək) yığma komandasına baş məşqçi təyin olunub, 2015-ci ildə komandanın Avropa çempionatındakı uğursuz çıxışından sonra istefa verib, lakin sonradan yenidən onun məşqçisi kimi çalışıb. 2018-ci ildə "Neftçi"nin gənclərdən ibarət komandasına məşqçi təyin olunub.

## İstinadlar