open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri

**Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri** — 2025-ci ilin oktyabr ayında HƏMAS və İsrail tərəfindən razılaşdırılmış Qəzza sülh planında qeyd olunan, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mandatı altında olan, çoxmillətli sülhməramlı qüvvədir. Qüvvələrin bəyan edilmiş məqsədləri bunlardır: Qəzzanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə kömək etmək, yeni Fələstin polis qüvvələrinin hazırlanması və Qəzza zolağının demilitarizasiyası və yenidən qurulmasına nəzarət etmək.

## Məqsədi

Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri mandatına aşağıdakılar daxildir:

* Terror infrastrukturunun demilitarizasiyasını və məhv edilməsini dəstəkləmək
* Qəzzanın İsrail və Misirlə sərhəd ərazilərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi
* Mülki əhalinin və humanitar əməliyyatların qorunması
* Fələstin polis qüvvələrinin təliminin təşkili
* Humanitar dəhlizlərin fəaliyyətinin asanlaşdırılması
* Atəşkəsin monitorinqində Sülh Şurasına kömək etmək

Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri Qəzzada nəzarəti ələ keçirib sabitlik yaratdıqca, İsrail Müdafiə Qüvvələrinin razılaşdırılmış mərhələlər və müddətlər əsasında, mərhələli şəkildə Qəzzadan çıxması tələb olunur. Təhlükəsizlik perimetrinin Qəzza təhlükəsiz hesab edilənə qədər qüvvədə qalması nəzərdə tutulur.

## Töhfə verən dövlətlər

### Təsdiqlənmiş töhfəçilər
Bir neçə ölkə açıq şəkildə Qəzzaya Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri üçün qoşun göndərəcəyini açıqlamışdır:

*  **[[İndoneziya]]** – əhəmiyyətli bir kontingent səfərbər edəcəyini açıqlamışdır və qüvvələrin komandir müavini vəzifəsini icra edəcək.
*  **[[Mərakeş]]** – hərbi heyət söz vermişdir.
*  **[[Qazaxıstan]]** – tibbi dəstək daxil olmaqla bölmələr verəcək.
*  **[[Kosovo]]** – qüvvələr söz verib.
*  **[[Albaniya]]** – qoşun söz vermişdir.

### Dəstək rolları və təlim
* **[[Misir]]** və **[[İordaniya]]** daha geniş sabitləşdirmə səylərinin bir hissəsi olaraq polis qüvvələrinə təlim keçməyi öhdələrinə götürüblər.

## İstinadlar
Üç Şərəfəli Məscidi

Ədirnədəki Osmanlı dövründən qalma məsciddir. Kimin tərəfindən hansı tarixdə inşa etdirildiyi mübahisəlidir. Bəzi iddialara görə İldırım Bəyazidin oğullarından Musa Çələbi tərəfindən 1410-cu ildə inşa etdirilmişdir. Digər bir iddiaya görə isə banisi II Murad olub 1437-ci ildə inşa etdirilmişdir. Bəzi mənbələr tikilmə tarixi olaraq 1447-ci ili də göstərir. Memarı isə Memar Sinanın ustası Hacı Müslihiddin Ağadır.

Daha əvvəl inşa edilən məscidlərdən fərqli olaraq geniş bir şadırvan həyəti vardır. Orta qübbəsi hündür və böyükdür. Açılma gücünə qarşı səkkiz dayaq sütunu mövcuddur. Məscidin dörd minarəsi həyətin dörd küncündə yerləşir. Bu minarələrdən ən hündür və üç şərəfəli olanı məscidə adını vermişdir. Bu şərəfələrin hər birinə ayrı pilləkənlə çıxılır.

## Biblioqrafiya
* 

* 

## Mənbə
### İstinadlar
Toledolu Elyanora (Florensiya hersoginyası)

**Toledolu Elyanora** (; ; ) — Florensiya hersoginası.

1522-ci ildə Salamanka şəhəri yaxınlığında dünyaya gəldi. Atası Pedro di Toledo ispan zadəganı idi və Kastiliya kralı XI Alfonsonun nigahdan kənar doğulan övladının şəcərəsinə mənsub idi. Atasının Müqəddəs Roma imperatoru V Karlın Neapol hakimi kimi təyin edilməsindən 2 il sonra - 1534-cü ilin mayında digər ailə fərdləriylə birlikdə İtaliyaya gətirildi. Bacı və qardaşları ilə burada sərt nizam-intizam altında böyüdüldü.

29 mart 1539-cu ildə son Florensiya hersoqu I Kozimo ilə vəkalətən evləndirildi. 11 iyunda 7 gəmiylə birlikdə Neapoldan yola düşən Elyanora 10 gün sonra Livornoya çatdı. Həmin gün Pizaya doğru yola düşdü və yolun yarısında ikən əri I Kozimo tərəfindən qarşılandı. Cütlüyün toy mərasimi isə 29 iyun 1539-cu ildə Florensiyadakı San-Lorenzo kilsəsində baş tutdu. Mərasimin təşkilatçısı isə dövrün məşhur rəssamı Bronzino oldu.

Dövrün ənənəsinə zidd olaraq xanımına sadiq qalan əri I Kozimo ilə birlikdə yetkinlik yaşına çatan 8 övladı dünyaya gəldi.

* Mariya Mediçi
* I Françesko Mediçi
* İzabella Mediçi
* Covanni Mediçi
* Lukresiya Mediçi
* Pietro (1546-1547)
* Qarsiya Mediçi
* Antonio (1548)
* I Ferdinand Mediçi
* Anna (1553)
* Pietro Mediçi

Xalq tərəfindən çox sevilirdi. Üstəlik ərinin siyasi işlərində məsləhətçi və naib kimi xidmət etdi. Fərdi gəlirləri ilə geniş taxıl tarlalarına, arıçılıq və ipəkçilik sahələrinə maddi yardımlar etdi. Bundan başqa bir çox kilsəyə ianələr göndərdi və Florensiyadakı ilk yezuit kilsə-məktəbinin açılmasında mühüm rol oynadı. Eynilə, əri kimi Renesans dövrünün mühüm incəsənət hamilərindən biri oldu. Corco Vazari, Bronzino kimi sənətçiləri maliyyələşdirdi.

1562-ci ildə Pizaya səyahət etdiyi əsnada Elyanora və iki oğlu malyariya xəstəliyinə yoluxdular. Nəticədə öncə 2 oğlu, ardından isə özü vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Eleonora di Toledo - Renaissance and Reformation - Oxford Bibliographies
* 

### İstinadlar
Mariya Mediçi (1540-1557)

**Mariya Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun qızı, Mediçi ailəsinin üzvü.

3 aprel 1540-cı ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. Latın, qədim yunan, fransız və ispan dillərini səlis öyrəndi. 1554-cü ildə Modena taxt-tacının vəliəhdi Şahzadə Alfonso d'Este ilə nişanlandı. Ancaq cütlüyün evliliyi baş tutmadı. Belə ki, Mariya Mediçi hələ 17 yaşında ikən yoluxduğu malyariya xəstəliyi səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Murphy, Caroline P. (2008). *Murder of a Medici Princess*. USA: Oxford University Press. 
* Staley, Edgcumbe The Tragedies of the Medici
* Schultes, Lothar (2017): "Der Tod und das Mädchen – Bia oder Maria de' Medici?" In: Mitteilungen der Gesellschaft für vergleichende Kunstforschung in Wien, 69, Nr. 1/2, February 2017, p. 1– 6.
Akın Gürlək

**Akın Gürlək** () — 11 fevral 2026-cı ildən Türkiyə Ədliyyə naziri vəzifəsində çalışan türk hüquqşünası və siyasətçi. O, 8 oktyabr 2024-cü ildən 2026-cı il fevralın 11-dək İstanbul şəhərinin Baş prokuroru vəzifəsində çalışıb. Bundan əvvəl 2 iyun 2022-ci ildən 7 oktyabr 2024-cü ilə qədər Ədliyyə nazirinin müavini vəzifəsində çalışıb.

Mərmərə Universitetinin Hüquq fakültəsinin məzunu olan Gürlək ölkənin müxtəlif bölgələrində hakim vəzifəsində çalışıb və 2021-ci ildə birinci dərəcəli hakimliyə qədər yüksəlib. İstanbulun 26, 37 və 14-cü Ağır Cəza Məhkəmələrinə sədrlik edib. Bu müddət ərzində o, geniş ictimaiyyətin diqqətini cəlb edən işlərə rəhbərlik edib. 

2022-ci il iyunun 2-də ədliyyə nazirinin müavini təyin edilib. 2 oktyabr 2024-cü ildə Hakimlər və Prokurorlar Şurasının qərarı ilə İstanbulun Baş Prokuroru seçilib. 

## İstinadlar
Korporativ

* Korporativ hüquq
* Korporativ idarəetmə
* Korporativ maliyyə
* Korporativ katibi
* Korporativ inkişaf
* Korporativ davranış qaydaları
* Korporativ e-mail
Kəpənək (dəqiqləşdirmə)

* **[[Kəpənək]]**
* Kəpənək (film, 2017)
* Kəpənək pozası
* Kəpənək qanadlarındakı əlifba
Qarsiya Mediçi

**Qarsiya Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun oğlu, Mediçi ailəsinin üzvü.

5 iyul 1547-ci ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. Hərbi sahəyə yönləndirildi və hələ 13 yaşında ikən orduda müxtəlif ünvan və rütbələrə yüksəldi.

Ancaq yoluxduğu malyariya xəstəliyi səbəbilə 1562-ci ildə Livornoda vəfat etdi. Anası və böyük qardaşı Covanni də bir neçə gün sonra eyni səbəblə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Signorotto, Gianvittorio. Visceglia, Maria Antonietta.* Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700: [англ.]. — Cambridge: Cambridge University Press, 2004. — P. 55, 253. — 310 p. — (Cambridge studies in Italian history and culture). — ISBN 0-511-03636-1
* *Murphy, C.P.* Isabella de Medici: Bir Rönesans Prensesinin Görkemli Hayatı ve Trajik Sonu. — Londra: Faber and Faber, 2011. — S. 21, 23 – 24, 31 – 32, 34, 45, 77 – 78, 97, 100 – 102, 279, 391. — 397 s. — ISBN 978-0-57-126605-0

### İstinadlar
Covanni Mediçi (kardinal)

**Covanni Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun oğlu, kardinal, Mediçi ailəsinin üzvü.

29 sentyabr 1543-cü ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. Ancaq böyük qardaşı Françeskonun əksinə hərbi deyil, dini sahəyə yönəldi. Atasının siyasi nüfuzundan istifadə edərək qısa zamanda yüksəldi və hələ 16 yaşında ikən Piza arxiyepiskopu, ertəsi il isə kardinal təyin edildi.

Uzun müddət vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkən Covanni 1562-ci ildə yoluxduğu malyariya xəstəliyi səbəbilə Livornoda vəfat etdi. Anası və kiçik qardaşı Qarsiya da bir neçə gün sonra eyni səbəblə vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Signorotto, Gianvittorio. Visceglia, Maria Antonietta.* Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700 : [англ.]. — Cambridge : Cambridge University Press, 2004. — P. 55, 253. — 310 p. — (Cambridge studies in Italian history and culture). — ISBN 0-511-03636-1
* Murphy, Caroline. Isabella de'Medici: The Glorious Life and Tragic End of a Renaissance Princess : [англ.]. — London : Faber and Fader Limited, 2008. — P. 21, 34, 38, 45, 47, 49, 59, 61, 74–75, 78–80, 91–103, 159. — 397 p. — 

### İstinadlar
Pietro Mediçi

**Pietro Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun oğlu, Mediçi ailəsinin üzvü.

3 iyun 1554-cü ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. Hərbi sahəyə yönləndirildi və hələ 19 yaşında ikən donanmadakı ən yüksək rütbəyə yüksəldi. 1571-ci ilin aprelində anasının əmisi qızı ilə evləndirildi. Bu nigahdan 1 oğlu dünyaya gəlsə də, xoşbəxt deyildi. Belə ki, hər ikisi də sevgililəriylə eşq yaşayırdı. Nəticədə, 11 iyul 1576-cı ildə xanımını və ondan doğulan övladını əlləriylə boğaraq öldürdü. Hadisənin ardından I Ferdinand qardaşını Florensiyadan uzaqlaşdırmaq üçün onu 1578-ci ildə Madridə göndərdi. Burada Portuqaliyaya qarşı tərtiblənən hərbi səfərlərdə iştirak etdi. Atasından qalan miras payı səbəbilə qardaşı I Ferdinandla münasibətləri pisləşdi.

1593-cü ildə ikinci dəfə evlənsə də, bu nigahdan övladı olmadı. Buna baxmayaraq nigahdan kənar onlarla övladı vardı və ölümündən sonra bu övladları Florensiyaya göndərildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Langdon, G.* Medici Kadınları: Dük Cosimo I'in Sarayı'ndan Güç, Aşk ve İhanet Portreleri. — Toronto : University of Toronto Press, 2006. — P. ix, xi, 6, 16, 144, 147, 171, 174 – 176, 179 – 180, 185 – 186, 196, 293, 364. — 372 s. — ISBN 978-0-80-203825-8

### İstinadlar
Todor Petrov

**Todor Petrov** (; ) — Makedoniya diaspor təşkilatı olan Dünya Makedoniya Konqresinin (WMC) prezidenti.  Petrov, Qazi Baba seçicilərinin məclis üzvüdür.
## Həyat və fəaliyyəti

Todor Petrov 19 mart 1960-cı ildə Qevqeliyada anadan olub. O, ibtidai və orta təhsilini Qevqeliyada tamamladıqdan sonra Skopye şəhərindəki Müqəddəs Kiril və Mefodiya Universitetinə daxil olaraq iqtisadiyyat üzrə bakalavr dərəcəsinə yiyələnib.

1990-cı ildə Petrov Makedoniya diaspor təşkilatı olan Dünya Makedoniya Konqresini (WMC) təsis edərək, onun prezidenti seçildi. Elə həmin il, ilk demokratik seçkilər zamanı Todor Petrov Qevqeliyadan parlamentə millət vəkili seçildi. O, Assambleyanın müstəqil namizəd olaraq seçilmiş üç üzvündən biri idi. Makedoniya Respublikası Assambleyasının üzvü olduğu dörd il ərzində 2000-dən çox islahat təklif etmişdi. Nəticədə, Assambleyanın ən çox islahat təklif edən millət vəkili kimi tarixə düşüb. 1992-ci ildə, Makedoniya Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra, Petrov, Verqina Günəşi simvolunun ölkənin rəsmi bayrağı olmasını təklif edib. Həmin ildən ölkənin yeni bayrağında bu simvola yer verildi. Bu simvoldan 1995-ci ildə "Makedoniya adı uğrunda mübahisə"yə görə Makedoniya Respublikası ilə Yunanıstan arasında imzalanmış Müvəqqəti Sazişin tərkib hissəsi kimi bayrağını dəyişdirənə qədər istifadə edilib.

Petrov *"Makedonsko Sonce"* həftəlik çıxan qəzetin sədri olub.

2004-cü ildə Todor Petrov və Dünya Makedoniya Konqresi, 2001-ci il üsyanına son qoyan Ohrid sazişinin nəticəsi olaraq hökumətin bəzi inzibati bölgüləri dəyişdirmə planına qarşı 2004-cü il Makedoniya muxtariyyət referendumunu başlatdılar.  Hökumətin təklifi, bələdiyyələrin sayının 123-dən 84-ə endirmək, etnik albanlara daha geniş təmsilçilik hüququnun verilməsi və paytaxt Skopye şəhərinin ikidilli şəhərə çevirməsini əhatə edirdi.  Səsverməyə dörd gün qalmış ABŞ, hökumətin mövqeyini gücləndirmək məqsədilə ölkəni "Keçmiş Yuqoslaviya Makedoniya Respublikası" əvəzinə "Makedoniya Respublikası"nı elan edəcəyini bildirdi. Dəyişikliyin lehinə 95% səs versə də, seçici fəallığı 27% olduğundan, referendum uğursuz oldu.

2009-cu ildə Todor Petrov, prezident seçkilərində *VMRO-DPMNE* partiyasının namizədi olması üçün müraciət etmiş, partiyanın qurultayında öz namizədliyini təmin edə bilməsə də, VMRO-DPMNE-dən prezidentliyə namizəd olaraq George İvanovu irəli sürmüşdü. İvanov daha sonra Şimali Makedoniya Respublikasının Prezidenti seçildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Avstriyada qadınların seçki hüququ

**Avstriyada qadınların seçki hüququ** — Avstriyada qadınların seçki hüququ 12 noyabr 1918-ci ildə Habsburq monarxiyasının süqutundan və Birinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra Avstriya Respublikasının elan edilməsi ilə tətbiq edilmişdir. Kişilər 1861-1907-ci illər arasında tədricən səs vermək hüququ qazansalar da, 1861-ci il Fevral Patentindən bəri qadınlar siyasi iştirakdan açıq şəkildə kənarlaşdırılmışdılar. 1907-ci ilə qədər yalnız subay qadın torpaq sahiblərinə səs verməyə icazə verilirdi.
## Tarixi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devid İrvinq

**Devid İrvinq** (; ) — Britaniyalı Holokostu inkar edən və yazıçı. O, İkinci Dünya müharibəsi tarixinə qeyri-ənənəvi baxış təqdim edən kitabların, o cümlədən "Drezdenin məhv edilməsi" (1963), "Hitler müharibəsi" (1977) və "Çörçil müharibəsi" (1987) kitablarının müəllifidir. İrvinq əsərlərində Adolf Hitlerin yəhudilərin məhv edilməsi barədə heç nə bilmədiyini iddia edirdi. İrvinq yalançı elmi Leuxter hesabatına əsaslanırdı və Auşvitz həbs düşərgəsin qaz kameralarında yəhudilərin məhv edilməsini inkar edirdi.

İrvinqin Almaniya, Avstriya, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiyaya girişi qadağan edilib. 20 fevral 2006-cı ildə Avstriya məhkəməsi onu Holokostu inkar etdiyinə görə üç il həbs cəzasına məhkum edib.
## Həyatı
## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
*  at Committee for Open Debate on the Holocaust (archived from the original)
* Collection of Irving materials from :en:The Holocaust History Project
*
Lalə (dəqiqləşdirmə)

* **[[Lalə]]** — bitkilər aləminin qaymaqçiçəklilər dəstəsinin xaşxaşkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Lalə (ad)
* Lalə (Qürvə)

## Həmçinin bax
* Lalələr (mahnı)
İslam Ölkələri Statistika, İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar və Təlim Mərkəzi

**İslam Ölkələri Statistika, İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar və Təlim Mərkəzi** () – İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının tabeliyində tədqiqat və təlim mərkəzidir. 1977-ci ildə Tripolidə keçirilən 8-ci İƏT xarici işlər nazirləri görüşü zamanı qəbul edilmiş qərarla yaradılmış və 1 iyun 1978-ci ildə Ankarada fəaliyyətə başlamışdır

## Yaradılma məqsədı
SESRIC İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv ölkələr üzrə sosial-iqtisadi statistikanı toplamaq və dərc etmək, üzv ölkələrdə sosial və iqtisadi inkişafı tədqiq etmək və müəyyən sahələrdə təlimlər təşkil etmək üçün yaradılmışdır.

Bu sahələrdən əlavə, SESRIC həmçinin İƏT-lə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı arasındakı əməkdaşlıq və informasiya mübadiləsi üzrə də işlər aparır. Bundan əlavə, İƏT-in əsas tədqiqat qolu olan SESRIC, İƏT daxilində təşkil edilən görüşlərdə istifadə üçün məlumatlar və sənədlər hazırlayır.

SESRIC-in beş bölməsi var: *iqtisadi və sosial tədqiqatlar*, *təhsil və texniki əməkdaşlıq*, *statistika və informasiya*, *nəşriyyat və informasiya emalı,* *inzibati və maliyyə işləri*.

## Baş direktorlar

## Baş qərargah
SESRIC-in baş qərargahı Ankaranın Çankaya ilçəsində, Qüds prospektində yerləşir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı

## İstinadlar
Larsen

* Kristin Larsen — Kanadanı təmsil edən sinxron üzgüçü.
* Yorgen Strand Larsen — Norveçli futbolçu.

## Həmçinin bax
* Larsen sindromu
* Larsen debütü
* Riser-Larsen dənizi
* Sindinq-Larsen-Yoxanson sınığı
Lukresiya Mediçi (Modena hersoginyası)

**Lukresiya Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun qızı, Modena hersoginyası, Mediçi ailəsinin üzvü.

14 fevral 1545-ci ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Bacılarıyla birlikdə şəxsən anasının nəzarətində mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. İtaliyan müharibəsinin bir nəticəsi kimi, böyük bacısı Mariya 1554-cü ildə Modena taxt-tacının vəliəhdi Alfonso d'Este ilə nişanlandı. Ancaq bacısının gənc yaşda vəfat etməsi bu sülh şərtlərini pozdu. İspaniya-Fransa sülhünü davam etdirmək məqsədilə, Lukresiya bacısının əvəzinə vəliəhdlə evləndirildi. Cütlüyün evliliyi ilə bağlı ilk saziş 13 aprel 1558-ci ildə Pizada imzalandı. 18 mayda Florensiyaya gələn vəliəhd Alfonso d'Este mərasimlə qarşılandı və cütlük 3 iyulda baş tutan toy mərasimiylə evləndi. Ancaq bu əsnada Lukresiya hələ 13 yaşında idi və bəy namizədi evliliyin tamamlanması üçün gəlinin yetkinlik yaşına çatmasını gözlədi. Bu müddət zərfində bəy namizədi Parisdə, gəlin namizədi isə Florensiyada qaldı.

3 oktyabr 1559-cu ildə atasının ölümü və taxta çıxmasının ardından Alfonso d'Este Florensiyaya döndü və xanımını da alaraq 17 fevral 1560-cı ildə buradan ayrıldı. Ancaq Ferrarada səhhəti pisləşən Lukresiya öskürək, burun qanaxması və qızdırma simptonları ilə yatağa düşdü. Qısa xəstəliyinin ardından 21 aprel 1561-ci ildə Ferrarada vəfat etdi. Müasir elm onun vərəmdən vəfat etdiyini təxmin etsə də, dövrün tarixi mənbələrində zəhərlənmə ehtimalı da qeydə alınıb.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
İzabella Mediçi (Braççano hersoginyası)

**İzabella Mediçi** (; ) — Böyük Toskana hersoqu I Kozimonun qızı, Braççano hersoginyası, Mediçi ailəsinin üzvü.

31 avqust 1542-ci ildə Florensiyada dünyaya gəldi. Atası son Florensiya hersoqu I Kozimo Mediçi, anası isə onun ispan əsilli xanımı Toledolu Elyanoradır. Böyük bacısı Mariya ilə birlikdə şəxsən anasının nəzarətində mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi aldı. Hələ 11 yaşında ikən Orsini ailəsinə mənsub Paolo Qardano Orsini ilə nişanlandı. Bəy namizədi ana şəcərəsindən papa III Pavelin, ata şəcərəsindən isə papa II Yulinin nigahdan kənar qızlarının nəvəsi idi. Cütlüyün evlilik sazişi 11 iyul 1553-cü ildə Romada imzalandı. Toy mərasimi isə 3 sentyabr 1558-ci ildə Florensiyada baş tutdu.

9 oktyabr 1560-cı ildə papa IV Piy tərəfindən ərinə Braççano hersoqu ünvanı verildi və beləcə, İzabella Braççano hersoginyası oldu. Cütlüyün bu nigahdan yetkinlik yaşına çatan 2 övladı doğuldu.

* Françeska Elyanora Orsini (1571-1634)
* Vircinio Orsini (1572-1615)

16 iyul 1576-cı ildə Florensiya yaxınlığındakı kommunalardan birində vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* Murphy, Caroline P. (2008). *Isabella de' Medici: The Glorious Life and Tragic End of a Renaissance Princess*. Bloomsbury House, 74-77 Great Russell Street, London WC1B 3DA: Faber and Faber. 
* Mori, Elisabetta (2019). *Lettere tra Paolo Giordano Orsini e Isabella de' Medici (1556 - 1576)* [*Letters between Paolo Giordano Orsini and Isabella de' Medici (1556 - 1576)*] (in Italian). Gangemi Editore. 
* Cardamone Donna G. (2002) *Isabella de' Medici-Orsini:* *A portrait of self-affirmation*, a chapter in Borgerding, Todd M. *Gender, sexuality and early music*, New York - London. 
* Sozzini, Fausto. *Rime*. Edited by Emanuela Scribano. Edizioni di Storia e Letteratura, Rome, 2004. 
* Cox, Virginia, editor. *Lyric Poetry by Women of the Italian Renaissance.* Johns Hopkins University Press, 2013. 
* Winspeare, Fabrizio (1961). *Isabella Orsini e la corte medicea del suo tempo*. Olschki. 
* Guerazzi, Francesco Domenico (1844). *Isabella Orsini, Duchessa di Bracciano* (published 2018). 

### İstinadlar
Konkordans

**Konkordans** — bu və ya digər konkret dildə işlənən söz və ifadələrin işləndiklər bütün kontekstlərlə və aid olduqları mənbəyə istinadla verilən siyahıdır. Konkordanslar əsasən dilçilik, mətnşünaslıq, korpus dilçiliyi və leksikoqrafiya sahələrində istifadə olunur.

**Tarixi**

Konkordansların tarixi orta əsrlərə gedib çıxır. İlk konkordans nümunələri dini mətnlər, xüsusilə Bibliya üçün hazırlanmışdır. XIII əsrdə Hugh of Saint-Cher tərəfindən Bibliya konkordansı hazırlanmışdır ki, bu da sahənin inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.

XX əsrdə kompüter texnologiyalarının inkişafı ilə konkordansların hazırlanması avtomatlaşdırılmış və böyük mətn korpusları üzərində tətbiq olunmağa başlanmışdır. Konkordanslar əsasən dilçilik, mətnşünaslıq, korpus dilçiliyi və leksikoqrafiya sahələrində istifadə olunur.

**Növləri**

Konkordanslar müxtəlif meyarlara əsasən təsnif edilir:

1. Əlifba sırasına görə konkordanslar 

2. Tezliyə görə konkordanslar 

3. KWIC (Key Word in Context) konkordansları 

4. Lemmalaşdırılmış konkordanslar 

**İstifadə sahələri**

Konkordanslar aşağıdakı sahələrdə geniş istifadə olunur: Konkordanslar əsasən dilçilik, mətnşünaslıq, korpus dilçiliyi və leksikoqrafiya sahələrində istifadə olunur.

1. Dilin statistik təhlili 

2. Lüğətlərin hazırlanması 

3. Tərcümə və terminologiya işləri 

4. Ədəbi mətnlərin analizi 

5. Süni intellekt və Təbii dil emalı tətbiqləri 

**Müasir tətbiqlər**

Müasir dövrdə konkordanslar elektron korpuslar və proqram təminatı vasitəsilə yaradılır. Bu sahədə geniş istifadə olunan alətlərdən biri Sketch Engine proqramıdır.

**Həmçinin bax**

• Korpus dilçiliyi 

• Leksikoqrafiya 

• Təbii dil emalı 

## İstinadlar
Naibə Əhmədova

**Naibə Əhmədova** () — tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. 2021-ci ildə Azərbaycanda təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunub. 

## Həyatı
Əhmədova Naibə Əhmədağa qızı 1966-cı il noyabrın 8-də Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1972-1982-ci illərdə Mingəçevir şəhər 11 saylı tam orta məktəbidə orta təhsil alıb. 1984-1987-ci illər arasında Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində, 1987-1990-cı illərdə isə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində təhsil alıb. 1992-ci ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin  Azərbaycan tarixi kafedrasında müxtəlif vəzifələrdə fəaliyyət göstərib. 

2008-ci ildə “XIX əsrin I yarısında çarizmin Şimali Azərbaycanda vergi siyasəti” mövzusunda dissertasiyanı müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru adını alıb. 2016-cı ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti Azərbaycan tarixi kafedrasının müdiridir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 17 dekabr 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin 100 illiyi və Azərbaycanda təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə Əhmədova Naibə Əhmədağa qızı “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunub.

## Yazdığı kitablar
* Qafqaz Albaniyası tarixinin problemləri.Bakı:2014.247 səh.
* Azərbaycan tarixi. Qeyri-tarix ixtisasları üçün dərs vəsaiti. Bakı: ADPU, 2019. 390 səh.
* Qafqaz Albaniyası tarixinin problemləri. ISBN:978-620-0-64127. Dərs vəsaiti Globe Edit: 2022. 205 səh.
* Qafqaz Albaniyası tarixinin oçerkləri.Dərs vəsaiti. Bakı: 2023. 199 səh.
* Azərbaycanın dövlətçilik tarixi. ISBN:978-620-6-80144-3. Dərs vəsaiti Globe Edit: 2024. 352 səh.
* XIX əsr-XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan tarixinin tarixşünaslığı. ISBN:978-620-9-16697-6. Globe Edit, Monoqrafiya, 2025. 509 səh.
* Azərbaycan tarixi. Qeyri-tarix ixtisasları üçün dərs vəsaiti. Bakı: ADPU, 2025.353 səh.
* Azərbaycan tarixi (1918-2025). Ali məktəblərin ixtisas fakültələri üçün dərs vəsaiti. Bakı: 2025. 698 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türk qadın alimləri

[thumb|Türkiyənin ilk qadın həkimi [Səfiyə Əli]]
Türkiyədə elm sahəsində fəal olan qadınlar əsasən universitetlərdə çalışırlar. Qadın alimlərin sayı 2002-ci ildəki 26.002-dən 2020-ci ildə 76.668-ə qalxıb ki, bu da təxminən üç dəfə artım deməkdir.  8.889 qadın professor, 6.514 qadın dosent və 17.698 doktorantura təhsili alan qadın elm sahəsində çalışır.

Tarixin başlanğıcından "elm" və "qadın" sözlərinin yan-yana qoyulmasına bir çoxları şübhə ilə yanaşmışdılar. Qadınlar əsrlər boyu öz hüquqları uğrunda mübarizə apardıqdan sonra təhsil ala bilmişdilər.  XXI əsrin əvvəllərində dünyanın bir çox yerində qadınlar kişilərlə eyni şərtlərdə təhsil almağa və elmə töhfə verməyə başlamışdılar.  Lakin, daha az inkişaf etmiş ölkələrdə bu bərabərsizliklər və problemlər hələ də davam edir. 
## Türkiyədə ali təhsildə qadınların tarixi
Türk qadınları ilk dəfə Konstitusiyalı Monarxiya dövründən ali təhsil almaq imkanlarını əldə ediblər.  Qadın tələbələrə dərslər ilk dəfə 5 fevral 1914-cü ildə İstanbul Universitetində verilməyə başladı. Qadınların incəsənət sahəsində ali təhsil alması, 14 noyabr 1914-cü ildə *Sənaye-yi Nəfisə Məktəbinin* açılması ilə başladı.  Bu dövrdə qız tələbələr ilk dəfə "Darülelhan"da (konservatoriya) təhsil almaq hüququ qazandılar. Cümhuriyyətin elan edilməsi ilə türk qadınları inkişaf etmiş ölkələrdə daxil olmaqla bir çox başqa ölkələrin qadınlarından öncə qanuni hüquqlarını əldə etdilər. 31 may 1933-cü ildə "İstanbul Darülfünununun ləğvi və Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən yeni bir universitetin yaradılması haqqında Qanun" qəbul edildi və bundan sonra qadınlar universitetin bütün fakültələrinə daxil olmağa təşviq edildi. 
[thumb|[Canan Dağdevirən]]
Türkiyədə qadınların doktorantura təhsili üçün ən çox üstünlük verdiyi sahə tibb sahəsi idi.  Bundan əlavə, qadınların dünya miqyasında ən az üstünlük verdiyi sahə mühəndislik sahəsi olsa da, türkiyəli qadınların nisbəti, Avropa İttifaqı ölkələrindəki göstəricilərdən daha yüksək idi.

## Türk qadın alimləri
[thumb|Türk-Alman alimi, [BioNTech-in qurucusu Özləm Türeci]]

## Türkiyədə elmdə gender bərabərliyi
## İstinadlar
Yarımkeçirici miqyas nümunələrinin siyahısı

Müxtəlif metal-oksid-yarımkeçirici sahə tranzistoru (MOY ()) yarımkeçirici istehsalı texnoloji düyünləri üçün bir çox miqyas nümunələri aşağıda sadalanmışdır.

## MOY nümayişlərinin xronoloji ardıcıllığı

### PMOS və NMOS

## İstinadlar
Səməd Vəkilov

**Səməd Vəkilov** () - Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi və hüquqşünası. İnsan Hüquqları üzrə Hüquqşünaslar Komitəsinin sabiq icraçı direktoru. Vaqif Səmədoğlu Mərkəzinin həmtəsisçisi (2019), QAİ Dərələyəz (Keşkənd) rayon İcmasının idarə heyətinin üzvü. Müvəkkil Hüquq Mərkəzinin sədri (2008-ci ildən), Keçmiş Deputatlığa namizəd.

## Həyatı
Səməd Vəkilov 1975-ci il aprelin 14-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsilli hüquqşünas və ictimai-siyasi xadimdir. 1998–1999-cu illərdə hərbi xidmətini döyüş bölgəsində Füzuli–Cəbrayıl istiqamətində, o cümlədən Lələtəpə ətrafında keçmişdir.

Gənc yaşlarından hüquq və ictimai fəaliyyət sahəsinə maraq göstərmişdir. Vəkilovlar nəslinin tanınmış nümayəndəsidir.
## İctimai Fəaliyyəti
Səməd Vəkilov müxtəlif dövlət və ictimai qurumlarda fəaliyyət göstərmişdir. O, 2002–2007-ci illərdə “Müstəqil Elmi-Praktik Hüquq Mərkəzi”ndə hüquqşünas və hüquqi xidmət şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra “İnsan Hüquqları üzrə Hüquqşünaslar Komitəsi”ndə baş hüquqşünas və icraçı direktor olmuşdur.

2009–2012-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutunda hüquq məsləhətçisi, 2012–2014-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunda hüquqşünas vəzifəsində çalışmışdır.

2008-ci ildən insan hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan “Müvəkkil Hüquq Mərkəzi”nin sədridir. 2019-cu ildən isə Vaqif Səmədoğlu Mərkəzinin həmtəsisçilərindən biridir. Həmçinin o Qərbi Azərbaycan İcması Dərələyəz İcmasının idarə heyətinin üzvüdür.
## Siyasi Fəaliyyəti
Səməd Vəkilov 2020-ci ildə keçirilmiş parlament seçkilərində 28 saylı Sabunçu üçüncü seçki dairəsindən deputatlığa namizəd olmuşdur.

Seçki kampaniyası zamanı Bilgəh, Nardaran, Maştağa və Zabrat qəsəbələrində seçicilərlə görüşlər keçirmiş, o cümlədən H. Abbasov adına Maştağa Mədəniyyət Mərkəzində təşkil olunan görüşdə çıxış etmişdir.

O, çıxışlarında sosial-iqtisadi problemlər, infrastruktur, məşğulluq və sosial müdafiə ilə bağlı təkliflərini səsləndirmişdir. 

## Elmi Fəaliyyəti
Səməd Vəkilov qeyri-maddi mədəni irsin hüquqi qorunması sahəsində çoxsaylı elmi və publisistik məqalələrin müəllifidir. Bunlar arasında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti tərəfindən təsdiq edilmiş “Folklor örnəklərinin hüquqi qorunması və milli reyestrin aparılması strategiyası” adlı normativ sənəddə yer alır.

Onun müəllifi olduğu əsərlər “Hüquq və mədəniyyət” (2010), “Azərbaycan folklor örnəklərinin hüquqi qorunması” (2020), “Sədaqət və cəsarət kredosu” (2022), “Qərbi Azərbaycandan deportasiya: İmirlidə məskunlaşma” (2023), “Etnik təmizləmənin sonuncu mərhələsi (1987–1991): Çalxanqalaya köç” (2024), eləcə də “Qərbi Azərbaycandan deportasiyanın tarixi və hüquqi aspektləri: Salyana köçürülmə (1948–1953)” bunlardır. Bu əsərlərdən birçoxu prezident kitabxanasında yer alır.

O, həmçinin “Çağdaş Azərbaycanda İslam və cəmiyyət” kitabının həmmüəllifi və “İlham Əliyevin ekoloji siyasəti. Dayanıqlı inkişaf və yaşıl dünya (2003–2023)” adlı üçcildliyin tərtibçisidir. Vaqif Səmədoğlu medalı, Qərbi Azərbaycan İcması Fəxri Fərmanı və.s mükafatlarla təltif olunub.

## Mənbələr
Goldi Houn

**Goldi Janna Houn** (; 21 noyabr 1945) — amerikalı aktrisa, prodüser, rəqqasə və müğənni. O, kino və televiziyada canlandırdığı şən komediya rolları ilə ulduz statusu və rəğbət qazanmışdır. Altı onilliyi əhatə edən karyerası ərzində o, bir Oskar və bir Qızıl Qlobus mükafatı da daxil olmaqla bir neçə mükafat almış, həmçinin BAFTA və iki Praym-taym Emmi mükafatına namizəd olmuşdur.
Houn NBC-nin "Rowan & Martin's Laugh-In" (1968–1970) sketç-komediya proqramı ilə şöhrət qazanmışdır. O, ekranda debütünü "The One and Only, Genuine, Original Family Band" (1968) vestern komediyasında kiçik bir rolla etmiş, ardınca "Kaktus gülü" (; 1969) filmindəki komik roluna görə Ən yaxşı köməkçi qadın roluna görə Oskar mükafatı|Ən yaxşı köməkçi qadın rolu üzrə Oskar və eyni kateqoriyada Qızıl Qlobus mükafatını qazanmışdır. O, "Sıravi Benjamin" (; 1980) komediyasında orduya yazılan qadın obrazına görə Ən yaxşı qadın roluna görə Oskar mükafatı-Ən yaxşı qadın rolu üzrə Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdir.
Houn həmçinin "Şorba daxilindəki qız" (1970), "Kəpənəklər azaddır" (1972), "Şuqerlend ekspresi" (1974), "Şampun" (1975), "Çirkli oyun" (1978) və "Köhnə günlər kimi" (1980) kimi komediya filmlərində rol almışdır. Daha sonra o, "Göyərtədə" (1987), "Məftildəki quş" (1990), "Ölüm ona yaraşır", "Ev sahibi" (hər ikisi 1992), "Birinci arvadlar klubu" (1996), "Şəhər kənarındakılar" (1999) və "Banger bacıları" (2002) filmlərində çəkilmişdir. Houn uzun fasilədən sonra "Qaçırılmış" (2017), "Milad salnamələri" (2018) və "Milad salnamələri 2" (2020) filmləri ilə kinoya qayıtmışdır.

Houn aktyorlar Oliver Hadson, Keyt Hadson və Uayatt Rasselin anasıdır. 1983-cü ildən Kurt Rassel ilə münasibətdədir. 2003-cü ildə o, az təminatlı uşaqların təhsili ilə məşğul olan "Houn Fondu"nu () təsis etmişdir.

## Filmoqrafiya (seçilmiş)

### Film

### Televiziya

## Mükafatlar və namizədliklər

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* **1972** — *Goldie* (Leybl: Reprise Records: MS 2061)

### Sinqllar
* **1972** — "Pitta Patta" (Leybl: Reprise Records: REP 1126; rejissor: Van Dayk Parks)
* **1972** — "Carey" (Leybl: Reprise Records: K14211; Böyük Britaniya buraxılışı)
* **1997** — "You Don't Own Me" (Leybl: Columbia Records: XPCD842; Bett Midler və Dayan Kiton ilə birlikdə)

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Houn Fondu rəsmi saytı

## İstinadlar
Lağamalar

Lağamalar (və ya ləqəblər) — Qərbi Azərbaycanın (xüsusilə Ağbaba şivəsi) folklorunda insanlara verilən, şəxsiyyəti və ya xüsusiyyətlərini əks etdirən təxəllüslərdir. 

Ağbaba bölgəsinin zəngin şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrində (nanaylar, boranlar, bayatılarla birlikdə) lağamalar, yerli dialektdə ləqəb və ya takma ad mənasını verən, yumoristik və ya semantik məna daşıyan ifadələrdir.
Xarıbülbül Musiqi Festivalı (2026)

**"Xarıbülbül" IX Beynəlxalq Musiqi Festivalı** — 14–15 may 2026-cı il tarixlərində Şuşada keçiriləcək Xarıbülbül Musiqi Festivalı.

## Planlaşdırma
2026-cı ilin 14–15 may tarixlərində Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin və Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə Xarıbülbül Musiqi Festivalının 9-cu buraxılışının keçirilməsi planlaşdırılır. Festivalın əsas məqsədi musiqiçilər arasında yaradıcılıq mübadiləsinə səbəb olmaq və mədəni dialoqun inkişafına töhfə verməkdir. Buna görə də Azərbaycan musiqi kollektivləri və ifaçıları ilə birlikdə ABŞ, Mərkəzi Asiya ölkələri (Türkmənistan, Özbəkistan və Qazaxıstan), Yaponiya və digər ölkələrdən incəsənət xadimləri festivalda iştirak edəcək.

Festival 14 may tarixində Cıdır düzündəki konsertlə başlayacaq və iki gün davam edəcək. Festival Şuşanın bir sıra məkanlarını əhatə edəcək.

## İstinadlar
Vasilisa Stepanenko

**Vasilisa İllivna Stepanenko** (; ) — Ukrayna jurnalisti və prodüseri. O, 2024-cü ildə Taras Şevçenko adına Ukrayna Milli mükafatına, 2023-cü ildə isə cəmiyyətə xidmət sahəsində Pulitser mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı

Vasilisa Stepanenko 19 noyabr 1999-cu ildə Xarkov şəhərində anadan olmuşdur. O, 2021-ci ildə Xarkov Dövlət Mədəniyyət Akademiyasının jurnalistika fakültəsində bakalavr dərəcəsi almışdır. Bir il ərzində "Kharkiv Post" qəzetində reportyor kimi çalışmış, daha sonra üç il "Simon" telekanalında fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2022-ci ilin yanvar ayından etibarən "Associated Press" agentliyi ilə əməkdaşlığa başlamışdır.

Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxiləsi başladıqdan sonra o, fotojurnalist Yevgeni Maloletka və video-jurnalist Mstislav Çernov ilə birlikdə Mariupola yollanmışdır. Onlar həmin dövrdə mühasirədə olan şəhərdə fəaliyyət göstərən yeganə media nümayəndələri olmuşdular. Göstərdikləri fədakarlığa görə komanda 8 may 2023-cü ildə cəmiyyətə xidmət nominasiyası üzrə Pulitser mükafatı ilə təltif edilmişdir.

Vasilisa Stepanenko 2023-cü ildə "Ukrayinska Pravda"nın tərtib etdiyi "UP-100" Ukrayna liderləri siyahısına daxil edilmişdir. Həmin il o, həmçinin "Forbes Ukrayna"nın "30-dan 30-a: gələcəyin qurucuları" reytinqinə, 2024-cü ildə isə "Forbes"un "30-dan 30-a: Avropa" siyahısının "Media və marketinq" kateqoriyasına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
Vasilisa Stepanenko fəaliyyəti dövründə bir çox mühüm mükafatlara layiq görülmüşdür:

* Taras Şevçenko adına Ukrayna Milli Mükafatı (2024) — Mariupul mühasirəsi haqqında hazırladığı jurnalist materialları seriyasına (reportajlar, foto və video-hesabatlar, araşdırmalar və "20 gün Mariupolda" filmi) görə;
* Cəmiyyətə xidmət sahəsində Pulitser mükafatı (2023);
* Britaniya Kral Televiziya Cəmiyyətinin "İlin gənc istedadı" mükafatı (2023);
* CJFE Beynəlxalq Mətbuat Azadlığı mükafatı (2023);
* Jurnalist etikası üzrə Entoni Şadid mükafatı (2023);
* "Overseas Press Club"dan Hel Boyl mükafatı (2023);
* Beynəlxalq reportajda mükəmməlliyə görə "Livinqston" mükafatı (2023);
* Maykl Kelli mükafatı finalçısı (2023);
* Beynəlxalq Jurnalistlər Mərkəzinin mükafatı (2022);
* Corc Polk mükafatı (2022);
* "Associated Press"in Oliver S. Qremlinq mükafatı (2022);
* Byaço Anyes mükafatı (2022);
* Jurnalistika üzrə Filip Meyer mükafatı (2022);
* "Investigative Reporters and Editors" təşkilatından Tom Renner mükafatı (2022);
* İnsan hüquqları üzrə Robert F. Kennedi mükafatı (2023);
 * Cozef Medill Jurnalistika Məktəbindən jurnalistikada cəsarətə görə Ceyms Foli medalı (2022).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Pandoranın qutusu

**Pandoranın qutusu** — qədim yunan mifologiyasında Hesiodun təxminən e.ə. 700-cü ilə aid "İşlər və günlər" poemasında Pandora mifi ilə əlaqəli artefakt. Hesiod qeyd edir ki, Pandoranın içindəki maraq hissi onu ərinin nəzarətinə verilmiş bir qabı açmağa sövq etmiş və bununla da bəşəriyyətin üzərinə lənətlərin yayılmasına səbəb olmuşdur. Hekayənin sonrakı təsvirləri müxtəlif olmuş, bəzi ədəbi və bədii yanaşmalar Pandoranın özündən çox qutunun içindəkilərə diqqət yetirmişdir.

Orijinal rəvayətdə qeyd olunan qab əslində böyük bir saxlama küpü idi, lakin bu söz sonradan səhv tərcümə olunmuşdur. Müasir dövrdə bu hekayədən "böyük və gözlənilməz problemlərin mənbəsi" və ya "dəyərli kimi görünən, lakin əslində lənət olan bir hədiyyə" mənalarını verən idiomlar yaranmışdır.

## İstinadlar
Pleyada (Ukrayna ədəbi məclisi)

**Pleyada** () — 1888–1893-cü illərdə fəaliyyət göstərmiş Ukrayna gənclərinin ədəbi dərnəyi.

## Tarixi
Pleyada ədəbi dərnəyi 1888-ci ildə Kiyev şəhərində Lesya Ukrainka və qardaşı Mixail Kosaçın təşəbbüsü ilə təsis edilmişdir.

"Pleyada"nın tərkibinə Maksim Slavinski, []Vitali Borovik]], Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya, Vladimir Samiylenko, İvan Steşenko, Orest Ostroqradski, Darya Romanova, Moisey Kononenko, M. Bıkovskaya, Aleksandra Sudovşçikova, Apollinari Marşinski, Aleksandr Çernyaqovski, Marqarita Komarova, Aqafangel Krımski, Yevgeni Timçenko, Arkadi Verziilov, Vasili Zavileyski, Daniil Zabolotnı, Anton Sinyavski, Neon Qolimski və başqaları daxil olmuşdur..

## Fəaliyyəti
Dərnək üzvləri Ukrayna ədəbiyyatının inkişafı məsələlərini nəzərdən keçirmiş, ədəbi gecələr təşkil etmiş və xarici yazıçıların əsərlərini Ukrayna dilinə tərcümə etmişlər. Bu fəaliyyət çərçivəsində Lesya Ukrainka və M. Slavinski — H. Heyne və Dante Aligyerinin, V. Samoylenko — Molyer və P.-J. de Beranjenin əsərlərini, E. Timçenko isə Kareliya-Finlandiya xalq eposu olan «Kalevala»nı tərcümə etmişdir. Vladimir Samiylenko sonralar həmin dövrü xatırlayarkən qeyd etmişdir ki, dərnəkdə müəlliflər öz yeni əsərlərini və tərcümələrini oxuyur, onları müzakirə edir, həmçinin yeni ədəbi layihələr hazırlayırdılar. Eyni zamanda bəstəkar Lısenko dərnək üzvlərini öz yeni kompozisiyaları ilə tanış edirdi.

«Pleyada» iştirakçıları tərəfindən çapa hazırlanan «Vesna», «Desna» və «Spilka» adlı məcmuələrin nəşri senzura komitəsi tərəfindən qadağan edilmişdir. Bundan sonra Lesya Ukrainka qardaşının xahişi ilə tərcümə olunmasını vacib hesab etdiyi müəlliflərin və əsərlərin geniş siyahısını tərtib etmişdir. O, bu siyahını 26–28 noyabr (8–10 dekabr) 1889-cu il tarixli məktubunda «Hələ Ukrayna ölməyib!» epiqrafı ilə Mixailə göndərmişdir.

Dərnək üzvləri Ukrayna yazıçılarından M. Kotsyubinski, İ. Franko və M. Pavlik ilə sıx əlaqələr saxlamışlar.

1893-cü ilin ortalarında «Pleyada» öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Реєнт О. П. «ПЛЕЯДА» // Енциклопедія історії України : у 10 т. : [укр.] / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — Київ : Наукова думка, 2011. — Т. 8 : Па — Прик. — 520 с. : іл. — ISBN 978-966-00-1142-7.
* «Плеяда» // Украинская советская энциклопедия: в 12 томах = Українська радянська енциклопедія (укр.) / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — Київ: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985. — Т. 8. — С. 412.
*
Yarina Çornoquz

**Yarina Yaroslavovna Çornoquz** (; ) — Ukrayna şairi, könüllüsü, hərbi qulluqçusu, dəniz piyadası, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin döyüş rəhbəri və kəşfiyyatçısı, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin iştirakçısı. O, 2024-cü ildə Taras Şevçenko adına Ukrayna Milli Mükafatının laureatı olmuşdur.

## Həyatı
Yarina Çornoquz 18 may 1995-ci ildə Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Atası sənətçi və ictimai xadim Yaroslav Çornoquz, babası isə yazıçı Oleq Çornoquzdur.

O, 2019-cu ildə Milli Universitetin "Kiyev-Mogila Akademiyası"nın humanitar elmlər fakültəsində magistr dərəcəsi üzrə təhsilini tamamlamışdır. 2010-cu illərdə "Vidsiç" Vətəndaş Hərəkatının fəalı olmuş, Ləyaqət inqilabında iştirak etmişdir. Çornoquz "Ukrayna dilinə keç" təşəbbüsünün koordinatoru, "Movomarafon-25" layihəsinin həmtəşkilatçısı və "Qranit üzərində bahar" aksiyasının təşkilatçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, həmçinin "Hospitallyerlər" könüllü tibbi batalyonunda rotasiyalar zamanı könüllü paramedik kimi xidmət etmişdir.

2020-ci ildə müqavilə əsasında döyüş mediki kimi xidmətə başlamış, 2021-ci ildən etibarən isə Ukrayna Dəniz Piyadalarının 140-cı ayrı-ayrı kəşfiyyat batalyonunda döyüş mediki və kəşfiyyatçı kimi ön cəbhədə fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## Şəxsi həyatı
Yarina Çornoquz Orisya adlı bir qız övladı böyüdür. 2020-ci ildə o, biseksual oriyentasiyaya malik olduğunu bəyan etmişdir.

## Yaradıcılığı
Yarina Çornoquz aşağıdakı şeir toplularının müəllifidir:
 * "Müharibə dairəsi necə əyilir" (2020) — bu əsərini 22 yanvar 2020-ci il tarixində cəbhə xəttində snayper gülləsindən həlak olmuş sevgilisi Mikola Soroçuka ("Krasnı") həsr etmişdir.
 * "[dasein: varlığın müdafiəsi]" (2023).

## Mükafat və təltifləri
Yarina Çornoquz hərbi və ədəbi fəaliyyətinə görə bir sıra dövlət mükafatlarına və fəxri adlara layiq görülmüşdür:
* Taras Şevçenko adına Ukrayna Milli Mükafatı (5 mart 2024-cü il) — "[dasein: varlığın müdafiəsi]" adlı şeirlər kitabına görə təqdim edilmişdir.
* "İncəsənətdə qadınlar" (Women in Arts) mükafatı (2024) — "Ədəbiyyatda qadınlar" kateqoriyası üzrə laureat olmuşdur.
* "Ukraynaya hərbi xidmətə görə" medalı (2 mart 2023-cü il) — Ukraynanın dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsində göstərdiyi şəxsi rəşadətə və hərbi borcunu fədakarlıqla yerinə yetirdiyinə görə təltif edilmişdir.
* "Xilas edilmiş həyata görə" medalı (19 may 2022-ci il) — Ukraynanın müdafiəsi zamanı nümayiş etdirdiyi şəxsi cəsarət, fədakar fəaliyyət və hərbi anda sadiqliyinə görə verilmişdir.
* "Smoloskip" nəşriyyatının ədəbi müsabiqəsinin IV dərəcəli mükafatı (2020) — "Müharibə dairəsi necə əyilir" toplusuna görə layiq görülmüşdür.
* "Fokus" jurnalının "Ukraynanın 100 ən nüfuzlu qadını" siyahısı (2021) — ölkənin ən təsirli qadınları sırasında yer almışdır.
* "Kitab infobumu – 2025" (2025-ci il) — ədəbi fəaliyyətinə görə fərqləndirilmişdir.

## İstinadlar
Leonid Kanter

**Leonid Vilenoviç Kanter** (; ) — Ukrayna sənədli kino rejissoru, prodüser, telejurnalist və yazıçısı. Ukraynanın şərqindəki silahlı münaqişə haqqında bir neçə sənədli filmin müəllifi, o cümlədən "Mif" sənədli filminin həmmüəllifidir.

## Həyatı

Leonid Kanter 27 iyul 1981-ci ildə Kiyev şəhərində anadan olmuş, uşaqlıq və gənclik illərini burada keçirmişdir. 1998-ci ildə Kiyev 145 nömrəli Təbiət Elmləri Liseyini bitirmişdir. 2002-ci ildə İ. K. Karpenko-Karı adına Kiyev Milli Teatr, Kino və Televiziya Universitetindən məzun olmuşdur. 1999-cu ildən etibarən Ukrayna televiziyasında fəaliyyət göstərmişdir.
2003-cü ildə özünün ilk kinostudiyası olan "LizardFilms"in əsasını qoymuşdur. Bu studiyada 50-dən çox qısametrajlı film və bir neçə tammetrajlı sənədli ekran əsəri ərsəyə gətirilmişdir. 2004–2007-ci illərdə İ. K. Karpenko-Karı adına Kiyev Milli Teatr, Kino və Televiziya Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 2007-ci ildə "Obirki xutoru" sənətkarlar birliyini təsis etmişdir.

2010-cu illərdə Obirki ərazisində qoruq yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etsə də, bu cəhdləri nəticəsiz qalmışdır. Avromaydan hadisələrini fəal şəkildə dəstəkləmişdir. 2014-cü ilin mart ayında Rusiya tərəfindən ilhaq edilmiş Krıma səfər etmişdir. Leonid Kanter 4 iyun 2018-ci ildə, yerli vaxtla saat 22:00 radələrində Ukraynanın Çerniqov vilayətində yerləşən Obirki xutorunda baş nahiyəsindən aldığı odlu silah yarası ilə ölü tapılmışdır. İlkin versiyaya görə, o, intihar etmişdir. Rejissorun qoyub getdiyi ölümqabağı məktubun məzmunu açıqlanmamışdır.

Ailəli olmuş, lakin sonradan boşanmışdır; üç övladı var idi. Anası İsraildə yaşayır.

## Filmoqrafiya
* 2001 — Papaqsız adam (Çelovek bez şlyapı) — Rejissor
* 2002 — Yolka (Yolka) — Rejissor
* 2003 — Anlayışlar (Ponyatiya) — Rejissor
* 2003 — Qəzəb (Qnev) — Rejissor
* 2006 — Taburet ilə Himalay dağlarını aşaraq (S taburetom çerez Qimalai) (üç hissəli) — Prodüser, ssenari müəllifi
* 2014 — Öz hesabına müharibə (Voyna za svoy sçyot) (İ. Yasniy ilə birgə) — Rejissor
* 2015 — Tanrı birliyinin könüllüləri (Dobrovoltsı bojyeqo soyuza) (İ. Yasniy ilə birgə) — Rejissor
* 2018 — Mif (Mif) (İ. Yasniy ilə birgə) — Rejissor

## İstinadlar
Birləşmiş Krallıq hökuməti

**Birləşmiş Krallıq hökuməti** - Birləşmiş Krallıq dövlətinin idarə olunmasına cavabdeh olan əsas icraedici qurumdur. Ölkədə qərarların qəbul edilməsi və onların həyata keçirilməsi məhz hökumətin üzərinə düşür.Hökumət parlament sistemi əsasında fəaliyyət göstərir və Baş nazir rəhbərlik edir. Yəni, hökumət birbaşa xalq tərəfindən seçilən Birləşmiş Krallıq Parlamenti qarşısında məsuliyyət daşıyır. Parlamentdə çoxluq qazanan siyasi partiyanın lideri adətən Baş nazir olur və hökuməti formalaşdırır. Formal olaraq ölkənin başçısı monarxdır (kral və ya kraliça). Monarx hökuməti təyin edir və qəbul olunan qanunları təsdiqləyir. Amma bu səlahiyyətlər əsasən rəmzi xarakter daşıyır; real siyasi qərarlar hökumət və xüsusilə Baş nazir tərəfindən verilir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası

**Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası** qısaca ***FISA*** - avarçəkmə idman növünü beynəlxalq səviyyədə idarə edən rəsmi idman federasiyasıdır. Bu təşkilat dünya üzrə avarçəkmə yarışlarını, qaydaları və beynəlxalq çempionatları tənzimləyir. 1892-ci ildə təsis edilmiş təşkilatın qərargahı İsveçrənin Lozanna şəhərində yerləşir.
## Tarixi
25 iyun 1892-ci ildə Turində Belçika, Fransa, İsveçrə və İtaliyadan olan avarçəkmə nümayəndələrinin iştirakı ilə qurulan və əvvəlcə Fédération Internationale des Sociétés d'Aviron (Beynəlxalq Avarçəkmə Cəmiyyətləri Federasiyası) adlandırılan təşkilat FISA qısaltmasından istifadə etmişdir. 1893-cü ildə İtaliyanın Orta gölündə ilk reqatası olan ilk Avropa Avarçəkmə Çempionatını təşkil etmişdir. 10 iştirakçının və 3 yarışın iştirak etdiyi tədbirdə peşəkar idmançılar iştirak etməmişdir. FISA avarçəkməni Olimpiya Oyunlarına daxil edən ilk beynəlxalq idman təşkilatı olmuşdur. Avarçəkmə 1896-cı ildə Afinada keçirilən ilk müasir Olimpiya Oyunlarına daxil edilsə də, güclü küləklər səbəbindən yarışlar keçirilə bilməmişdir. 1922-ci ildə təşkilatın qərargahı İsveçrənin Lozanna şəhərinə köçdü.  Bu günə qədər Beynəlxalq Avarçəkmə Federasiyası ilə əlaqəli 153 milli avarçəkmə federasiyası mövcuddur. 
## Yarışlar

* Yay Olimpiya Oyunlarında avarçəkmə
* Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında avarçəkmə
* Yay Paralimpiya Oyunlarında avarçəkmə
* Avarçəkmə üzrə Dünya Kuboku
* Dünya Avarçəkmə Çempionatı
* 23 yaşadək avarçəkmə üzrə dünya çempionatı
* Dünya Gənclər Avarçəkmə Çempionatı
* Dünya Veteranlar Avarçəkmə Çempionatı
* Dünya Sahil Avarçəkmə Çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Mərkəzi Serbiya

**Mərkəzi Serbiya** (), həmçinin **Serbiya proper** () kimi də tanınır  — Serbiyanın şimaldakı Voyvodina muxtar vilayətindən və cənubdakı mübahisəli Kosovo bölgəsindən kənarda yerləşən region. Mərkəzi Serbiya anlayışı daha çox şərti xarakter daşıyır və Serbiyanın inzibati bölgüsü kimi rəsmi inzibati vahid deyil, ayrıca idarəetmə formasına malik deyil.

## Qeydlər

## İstinadlar
İvan Karpenko-Karı

**İvan Karpoviç Tobileviç** (; ) — ukraynalı yazıçı, dramaturq, aktyor və erudit. O, Ukrayna milli teatrının görkəmli simalarından biridir.

Arsenivka kəndində doğulub boya-başa çatmış Karpenko, Nikolay Sadovski, Panas Saksaqanski və Mariya Sadovska-Barilottinin qardaşı idi. 1870-ci ildə o, Nadya Tarkovskaya ilə ailə həyatı qurmuşdur. Yaradıcılığına 1883-cü ildə qələmə aldığı "Novobranets" əsəri ilə başlamışdır. Növbəti il Novoçerkasska sürgün edilmiş Karpenko orada ilk dramın əsərini qələmə almışdır. Ukraynaya qayıtdıqdan sonra, ömrünün son illərində Berlinə gedən Karpenko 1907-ci ildə orada vəfat etmişdir.

Onun yaradıcılığı on səkkiz pyesdən: "Ağıllı və axmaq", "Martın Borulya", "Yüz min" və "Ağa" kimi satirik komediyalar, "Avara", "Vəzifə axtaranlar", "Xidmətçi qız", "Bəxtsiz qız", "Atanın nağılı" və "Dnepr boyu" əsərləri kimi dram əsərlərindən ibarətdir. Müəllif həmçinin "XVIII əsrin dəlisovu" və "Sava Çalıy" kimi tarixi-etnoqrafik pyeslərin də müəllifidir.
## Həyatı
## İstinadlar
Kaş ki Gülən Ölüm Olsa

*Kaş ki Gülən Ölüm Olsa* — azərbaycanlı yazıçı Qüdrət Kərim Sabitin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü ilə bağlı mövzuları əhatə edən tarixi detektiv janrda yazılmış əsəridir.
## Məlumat
Kitab 5 fevral 2025-ci il tarixində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin "Natəvan" klubunda təqdim olunmuşdur. Təqdimat zamanı əsərin mövzusu, tarixi konteksti və detektiv xüsusiyyətləri müzakirə edilmişdir.

## Məzmun
Əsər detektiv janr elementlərini Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü ilə bağlı mövzularla birləşdirir. Hadisələr tarixi kontekst üzərində qurulmuş bədii süjet vasitəsilə təqdim olunur.

## Qəbul
Kitabın təqdimatı və müəllifin fəaliyyəti Azərbaycan mediasında, o cümlədən *Yeni Səs* və *Ədalət* qəzetində işıqlandırılmışdır.

## İstinadlar
Ehtiram

**Ehtiram** — Azərbaycanlı kişi adı.

* Ehtiram Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Ehtiram Hüseynov — Azərbaycan xanəndəsi.
* Ehtiram Dərişov — Azərbaycanlı MMA və pankration idmançısı.
* Ehtiram Şahverdiyev — azərbaycanlı futbolçu.