open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sergey Bubka

**Sergey Nazaroviç Bubka** — hündürlüyə tullanmaq üzrə olimpiya və dünya çempionu. Sovet və Ukrayna idmançısı.

## Həyatı
Bubka Voroşilovqradda (indiki Luqansk) anadan olmuşdur. 1983-cü ildə o, beynəlxalq səviyyədə tanınmasa da Finlandiyanın Helsinki şəhərində dünya çempionatında qalib gəlmişdir.Həmin il 5.85 *m* (19 *ft* 2 in)hündürlüyə tullanaraq özünün ilk dünya rekordunu qırdı. 1991-ci ilin sonlarında SSRİ-nin dağılmasına qədər Bubka Sovet komandasında mübarizə aparmışdır. Sovet İttifaqının idman sistemi yeni dünya rekordu qazanan idmançıları mükafatlandırırdı, beləcə, o, çox kiçik fərqlərlə dünya rekordunu qırması ilə məşhurlaşdı. 1992-ci ildə o, artıq Sovet sisteminin tərkibində deyildi və *Nayk* ilə hər bir yenilədiyi dünya rekorduna görə 40000 dollar qazanacağı müqavilə bağlamışdı. 

## Fəaliyyəti
O, 1991-ci ildə Sovet İttifaqının süqutuna kimi onu təmsil etmişdir. Bubka iki dəfə *Trak and Fild Nyus* tərəfindən ilin idmançısı seçilmişdir və Beynəlxalq Atletizm Federasiyası Assosiasiyasının  24 fəxri idmançı üzvündən biri olmuşdur. 

Bubka altı dəfə ardıcıl BAFA Dünya çempionatında qızıl medal qazanmış və hündürlüyə tullanmaq üzrə kişilərin dünya rekordunu 35 dəfə qırmışdır (17 xarici və 18 daxili). Həmçinin, öz rekordunu 14 dəfə yeniləmişdir. O, 6 *m* və 6.10 *m* hündürlüyünə tullanan ilk kişi idmançıdır. 

O, 1993-cü il 21 fevralda Ukraynanın Donetsk şəhərində keçirilən ölkədaxili çempionatda 6.15 *m* hündürlüyə tullanaraq dünya rekordunu saxlayırdı. Bu rekord 21 il sonra 2014-cü il fevral ayının 15-də eyni arenada eyni görüşdə fransız idmançısı Reno Lavillene tərəfindən 6.16 *m* hündürlüyə tullanaraq yenilənmişdir. 

Bubka 2007-ci ildən Beynəlxalq Atletizm Federasiyaları Assosiasiyasının (IAAF) baş vitse-prezidenti və 2005-ci ildən Ukrayna Milli Olimpiya Komitəsinin prezidentidir. O, həmçinin 1996-cı ildən bəri xidmət edərək Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin (BOK) fəxri üzvüdür. 

Onun Sergey adlı peşəkar tennis oyunçusu olan oğlu var. 

## Xarici keçidlər
* Sergey Bubka's Official Site/ 

* IAAF profile for Sergey Bubka

* Sergey Bubka, leyenda viviente del atletismo mundial, de visita en Colombia

* Serguei Bubka en Cali

* In IOC, New Obstacles for an Expert at Clearing Them

* Bubka re-elected President of National Olympic Committee of Ukraine

## İstinadlar
Abbas Abbasov (siyasətçi)

**Abbas Aydın oğlu Abbasov** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini (1992– 1993, 1994–2006).

## Həyatı
Abbas Aydın oğlu Abbasov 1949-cu il avqustun 4-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. Həmin il respublika Baytarlıq Laboratoriyasında baytar həkim kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1972–1973-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.

1973-cü ildən Abşeron rayonunun quşçuluq sənayesi sahəsində baytar həkim, sex rəisi, 1979–1982-ci illərdə Bakı Broyler Fabrikinin direktoru işləmişdir. 1982-ci ildən əmək fəaliyyətini Özbəkistanda davam etdirmiş, buradakı quşçuluq təsərrüfatlarında direktor müavini, 1983–1989-cu illərdə Özbəkistan SSR Dövlət Quşçuluq Sənayesi Komitəsi sədrinin müavini işləmişdir.

Abbas Abbasov 1989-cu ildən Abşeron Quşçuluq Aqrar-İstehsalat firmasının baş direktoru, 1990–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Abşeron Rayon Komitəsinin birinci katibi, Abşeron Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri işləmiş, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının aqrar siyasəti üzrə dövlət müşaviri olmuşdur.

1992–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini, 1993–1994-cü illərdə Baş nazirin müavini vəzifələrində işləmiş, 1994-cü ildə yenidən Baş nazirin birinci müavini təyin edilmişdir. Bu dövr ərzində bir neçə dövlət komissiyasının sədri olmuşdur. 2006-cı ildə tutduğu vəzifədən azad edilmişdir.

Hazırda "AST Şirkətlər Qrupu" nun vitse-prezidenti və Müstəqil Dövlətlər Biriliyi (MDB) Dinlərarası Şurasının Qəyyumlar Komitəsinin həmsədridir. 1991–1995-ci ildən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 12-ci çağırış deputatı (xalq deputatı) olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 may 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə "İstiqlal" ordeni ilə təltif edilmişdir.

2025-ci il dekabr ayında Ramiz Mehdiyev və digərləri barəsində dövlət hakimiyyətini ələ keçirməyə yönələn hərəkətlər ittihamı ilə istintaqı aparılan cinayət işi üzrə istintaqa cəlb edilməsi barədə qərar qəbul edilib.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abbas Abbasov üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan tarix
*
Ağacan Abıyev

**Abiyev Ağacan Qulam oğlu** () — 2005–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, 1987-ci ildən 2015-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının rektoru, Azərbaycan Boks Federasiyasının vitse-prezidenti, texnika elmləri namizədi, professor, Azərbaycanın əməkdar elm xadimi, Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Ağacan Abiyev 1937-ci il noyabrın 24-də Bakının Bülbülə qəsəbəsində dünyaya gəlib.Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun bədən tərbiyəsi fakültəsini və Azərbaycan Politexnik İnstitutunun metallurgiya istehsalının avtomatlaşdırılması və kompleks mexanikləşdirilməsi fakültəsini bitirib.

1966-cı ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunun avtomatika və hesablama texnikası kafedrasının müəllimi olub. 1971-ci ildən Lipetsk Politexnik İnstitutunun dosenti, kafedra müdiri, 1983-cü ildən Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Elektrotexnika və elektronika kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışib. 1987-2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının rektoru vəzifəsini icra edib.

1 monoqrafiyanın və 100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. 4 ixtirası var.

Avropa Beynəlxalq Boks Federasiyasının vitse-prezidenti, Dünya Boks Federasiyası icraiyyə komitəsinin üzvüdür. 1957-ci ildən "Neftçi" İdman Cəmiyyətində məşqçi işləyib. İdman ustası və beynəlxalq dərəcəli hakimdir.

Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin baş katibi, Azərbaycan Boks Federasiyasının vitse-prezidentidir. Dəfələrlə beynəlxalq turnirlərdə mükafat qazanıb. 6 dəfə Azərbaycan çempionu olub. SSRİ fəxri idman ustası, beynəlxalq dərəcəli hakim, beynəlxalq dərəcəli fəxri idman ustası adlarını alıb.

2005, 2010 və 2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilib. Parlamentin elm və təhsil komitəsinin üzvü, intizam komissiyasının sədri olub. Azərbaycan-Kuba parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Avstriya, Azərbaycan-Bolqarıstan, Azərbaycan-Polşa, Azərbaycan-Rusiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olub.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

"Şöhrət" və "Şərəf" 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordenləri ilə təltif edilmişdir.

2025-ci il martın 1-də Frankfurt şəhərində keçirilən Avropa Olimpiya Komitələrinin 54-cü Baş Assambleyasında Ağacan Abıyev Avropa Olimpiya Komitəsinin "Olimpiya çələngi" mükafatına layiq görülüb.

Rus və ingilis dillərini bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abiyev Ağacan Qulam oğlu III ÇAĞIRIŞ
* Abiyev Ağacan Qulam oğlu IV ÇAĞIRIŞ
* Abiyev Ağacan Qulam oğlu V ÇAĞIRIŞ
Natiq Bağırov

**Natiq Nadir oğlu Bağırov** () — Sambo və cüdo üzrə dünya və Avropa mükafatçısı,

## Həyatı
1964-cu il sentyabrın 7-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1971-1981-ci illərdə Bakı şəhəri 211 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır.

1981-ci ildə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun neft mədənləri fakultəsinə qəbul olunmuş və 1986-cı ildə həmin institutu bitirmişdir.

1983-cu ildə SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.

1986-1987-ci illərdə “Qiproneftqaz” ETİ-də mühəndis vəzifəsində calışmışdır.

1987-ci ildə Belarus Respublikasının İdman Komitəsinin dəvəti ilə Minsk şəhərinə kocmuş, orada idmançı və məşqci kimi fəaliyyət gostərmişdir. İdman Nazirliyində mütəxəssis vəzifəsində calışmışdır.

1992-1993-cu illərdə İtaliyada məşqci kimi fəaliyyət gostərmişdir.

1995-ci ildə Belarus hokuməti tərəfindən Əməkdar idman ustası adı ilə təltif olunmuşdur.

1996-1997-ci illərdə Xorvatiyada işləmiş, sambo və dzu-do üzrə 4 dəfə dunya, 5 dəfə Avropa cempionu olmuşdur.

2002-ci ildən Belarus Respublikasının dzu-do üzrə Milli komandasının baş məşqcisi vəzifəsində işləyir.

1996-2002-ci illərdə Minsk şəhərində Beynəlxalq Humanitar-İqtisadi İnstitutunun “Beynəlxalq munasibətlər” üzrə mütəxəssisi, ingilis və alman dillərinin referent-tərcuməcisi mütəxəssisi ixtisasını almışdır.

1997-ci ildə Minsk şəhərində fəaliyyət gostərən “Qobustan” Mədəni-Maarif İctimai Birliyinin sədri secilmişdir.

2002-ci ilin noyabr ayından Belarus Azərbaycan İcmaları Konqresinin sədridir.

2004-cu ildə Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti secilmişdir.

2006-cı il martın 13-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə dunya azərbaycanlılarının həmrəyliyi sahəsində fəaliyyətinə görə “Şohrət” ordeni ilə təltif  edilmişdir. 

## Filmoqrafiya
#Didərginlər (film, 1990)
#Zirvəyə doğru (film, 2007)

## İstinadlar
Faiq Qarayev

**Faiq Əli oğlu Qarayev** (d. 11 yanvar 1959, Ağstafa rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan voleybol oyunçusu və məşqçisi.

## Həyatı

### Erkən illəri
Voleybolla Bakı şəhəri 70 nömrəli məktəb-liseyində yeddinci sinifdən məşğul olmağa başlayıb. Öz məktəbi ilə Bakı və Azərbaycan çempionu olub. İlk voleybol məşqçisi Yuri Alekseyeviç Qlotkov olub.

### Məşqçi fəaliyyəti
1984-cü ildən məşqçi fəaliyyətinə başlayıb. 1987-ci ildə Faiq Qarayevin baş məşqçilik etdiyi BMKZ (keçmiş "Neftçi") SSRİ 1-ci liqasından elitaya vəsiqə qazanıb, 1989/90-cı mövsümdə bürünc mükafata yiyələnib.

1991-ci ildə Türkiyədə olsa da, vətən üçün darıxan Qarayev 1992-ci ildə Bakıya qayıtdı. 1991-ci ildə komanda SSRİ kubokuna yiyələnib, 1993-cü ildə CEV kuboklar kubokunda 2-ci yer tutub. Onun məşqçiliyi altında Azərreyl QVK 2002-ci ildə Top-Komanda Kubokunu, 2011-ci ildə isə Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kubokunu qazanıb.

2015-ci ildə Azərbaycan qadın milli voleybol komandasının məşqçisi təyin olunub. Daha sonra o, komandadan ayrıldı. Lakin komanda onun yoxluğunu hiss etdi. Əvvəlki ardıcıl uğurlar əldə edilməməyə başlandı. Ən son 2023-cü ildə Azərbaycan qadın milli voleybol komandasına türkiyəli mütəxəssis Ataman Güneyligil təyin edilsə də, yenə də gözlənilən nəticəni vermədi. Milli 2023 Avropa Çempionatında qrupdan çıxa bilmədi. 2024-cü ildə Faiq Qarayev yenidən millinin məşqçisi təyin edildi.

### Şəxsi həyatı
1989-cu ildə anasının 46 yaşında rəhmətə getməsi və ardınca Azərbaycanda siyasi qarışıqlıq onda xəstəliklərin əmələ gəlməsinə səbəb oldu.

Qara Yanvar hadisələrinin ən fəal iştirakçılarından biri olub. 1990-cı il yanvarın 19-u axşam saat 9-un yarısında sürücü onu "Salyanski kazarma" adlanan yerə müalicə üçün apardı. 1 saat 45 dəqiqə müalicədən sonra ayılan Faiq Qarayev nə sürücüsünü, nə də maşın tapa bilmədi. Yolda "Volqa" avtomobilinin sürücüsü ilə köhnə İnturist otelində məskunlaşan komandasının yanına yollandılar. Telestudiyanın yanına çatanda rus əsgərləri onları saxladı. Rus əsgərlər onları maşından düşürüb, üstlərini yoxlayıb buraxdılar. Onlar maşına oturanda telestudiya Qarayevin gözünün qabağında partladı. Ondan sonra otelə gələnən Qarayev, oteldə heç kəsin olmadığını gördü. Həmin gecəni səhərə qədər oteldə qaldı.

2014-cü ildə Qarabağ müharibəsinə aid verdiyi müsahibədən:

Subaydır.

## Uğurları

### Məşqçilik karyerası
; BMKZ
*SSRİ kuboku
** Qalib (1): 1991-1992
** Üçüncülük (1): 1989-1990

; Azərreyl
*CEV Kuboku 
** Qalib (1): 2001-2002
** Üçüncülük (1): 1992-1993
*Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kuboku
** Qalib (1): 2010-2011

; Vakıfbank İstanbul QVK
*Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı
** Qalib (1): ????-????

### Şəxsi
* 2007 —  "Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)
* 2019 -  "Əmək" ordeni (Azərbaycan)
* 2024 - Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xəlil Mutlu

**Xəlil Mutlu** (, əvvəlki adı — **Xəlil Əliyev**; ) — Türkiyə ağır atleti, üçqat Olimpiya (1996, 2000, 2004), beşqat dünya və doqquzqat Avropa çempionu.

## Həyatı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Halil Mutlunun 2008 Olimpiya oyunlarından elenməsi
Musa Musayev (alim)

**Musa Əbdürəhman oğlu** **Musayev** () — baytarlıq elmləri doktoru, professor, akademik (1967), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Biologiya elmləri bölməsinin akademik-katibi, AMEA Zoologiya İnstitutunun direktoru.

## Həyatı
Musa Musayev 27 dekabr 1921-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdi. Şeyxülislam Axund Məhəmməd Pişnamazzadənin nəvəsidir.

## Əsas elmi nailiyyətləri
Xeyli parazit və sərbəst yaşayan ibtidailərin (Protozoa) morfoloji xüsusiyyətləri və sistematikası tədqiq edilmişdir, ekoloji parazitologiyanın bəzi məsələləri işlənilmişdir. Məməlilər və quşlardan 150-dən çox elm üçün yeni koksidi növü təsvir edilmişdir, onlardan 15-nin həyat tərzi açıqlanmışdır. Koksidilər heyvanların bağırsaq, qan və başqa toxumalarında parazitlik etdikdə hüceyrə və orqanizm səviyyəsində parazit-sahib münasibətlərinin biokimyəvi və s. mexanizmləri tədqiq edilmişdir. Azərbaycanda zooloji tədqiqatların çoxillik nəticələri çap olunmuş monoqrafiyalarda ümumiləşdirilmişdir.
* Müxbir üzv seçildiyi tarix və ixtisasın adı: 1959, biologiya 
* Həqiqi üzv seçildiyi tarix və ixtisasın adı: 1967, biologiya 
* Çapdan çıxmış elmi əsərlərin ümumi sayı: 350 
* Xaricdə çıxmış elmi əsərlərin sayı: 150 
* Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı: 10

## Əsas elmi əsərlərin adları
*SSRİ-də yaşayan gəmiricilərin koksidləri, 1965 (rus dilində). 
*Ev quşları koksidiozlarında parazit-sahib münasibətlərinin biokimyəvi xüsusiyyətləri, 1977(rus dilində).
*Qunduzun parazitosenozu və xəstəlikləri, 1987 (rus dilində). 
*Azərbaycan heyvanlar aləmi (I cild) Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər (buğumayaqlılar və xordalılardan başqa), 1995 (rus dilində). 
*Azərbaycanda kənd təsərrüfatı heyvanları arasında kriptosporidlərin yayılması, 1996 (rus dilində). 
* Beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü: SSRİ Elmlər Akademiyası nəzdində Ümumittifaq Protozooloqlar Cəmiyyətinin vitse-prezidenti (1976–1991)
"Parazitologiya" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (1967-1988)

* Ukrayna Parazitoloqlar Cəmiyyətinin fəxri üzvü

## Təltif və mükafatlar
*Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı - 1991;
*H.Əliyev adına "Ekologiya sahəsindəki nailiyyətlərə görə" medal və mükafat - 1996;
*AMEA-nın Fəxri Fərmanı - 2001;
*"Şöhrət" ordeni - 2001.

## Mənbə
* Musa Əbdürəhman oğlu Musayev 
* Əli Hüseynov, Məcnun Babayev. Məşhur biologiya alimləri. Bakı: Maarif, 2002, səh. 101.

## İstinad
Aleksandr Medved

**Aleksandr Medved** (; ) — görkəmli sovet sərbəst güləşçisi, SSRİ əməkdar idman ustası (1962).

## Həyatı
Aleksandr Medved sərbəst güləş üzrə üçqat olimpiya çempionu (1964, 1968, 1972), 7 dəfə dünya (1962–1963, 1966–1967, 1969–1971), 4 dəfə Avropa (1966, 1968, 1971 və 1972) və 1961–1970-ci illərdə ard-arda 9 dəfə SSRİ çempionu olmuşdur.

Güləş haqqında iki kitabın müəllifidir.

## İstinadlar
Aşıq Musa

**Aşıq Musa** (1795–1840. 1830–1912) — XIX əsr Azərbaycan aşıqlarındandır.

## Həyatı
Aşıq Musa Səfər oğlu XIX əsr Azərbaycan aşıqlarındandır. Bəzi mənbələrdə Göyçənin Ağkilsə, bəzi mənbələrdə isə Qaraqoyunlu kəndində dünyaya gəldiyi güman olunur. Həyat və fəaliyyəti haqqında məlumat azdır. Saf məhəbbətin tərənnümünə aid şeirləri ilə yanaşı fırıldaqçı və yalançı din xadimlərini ifşa edən əsərlər də yazmışdır. Şeirlərindən məlum olur ki, Aşıq Musa yaxşı təhsil görmüş, xüsusilə də divan şeriylə yaxından maraqlanmışdır. Əlimizə gəlib çatan az saylı şeirləri qoşma, gəraylı, müxəmməs və divan janrındadır. XIX əsrin digər aşıqları kimi Aşıq Musa da öz şeirlərində əsasən sosial məsələlərə, xalqın problemlərinə, insanların qarşılaşdıqları çətinliklərə, saz və sözün önəmi kimi məsələlərə toxunmuşdur. Şeirlərindən bəlli olur ki, o, sazlı-sözlü məclislərdə iştirak etmişdir. Onun Dağıstana, Rusiyaya, Gürcüstana, Orta Asiyaya və Türkiyəyə səfərlərə çıxdığı da güman olunur.

## Yaradıcılığı
Aşıq Musanın hələlik məlum olan tam yaradıcılığı Hüseyn İsmayılovun "Göyçə aşıqları və el şairləri" (I cild, Səda-2006, səh.442–468.) kitabında bütünlüklə çap olunmuşdur. Belə ki, kitabda Aşıq Musanın 2 gəraylısı, 10 qoşması, 2 təcnisi, 2 divanisi, 2 müxəmməsi və 6 deyişməsi olmaqla cəmi 24 şeiri çap olunub.

Aşıq Musanın 2013-cü ildə ayrıca olaraq "Elm və təhsil" nəşriyyatında Folklor İnstitutu tərəfindən 148 səhifədən ibarət "Əsərləri" adlı kitabı (tərtib edəni:İslam Ələsgər) çap olunmuşdur. Kitabda aşığın 50-dən artıq şeiri vardır. Bunların əksəri qoşma, 8-i gəraylı, 5-i divani, 4-ü təcnis və 4-ü müxəmməsdir.

## Şəcərəsi
* Mustafa
** Səfər
*** Musa

## İstinadlar

## Mənbə
* "Aşıqlar" (hazırlayan Hümmət Əlizadə), 2 cilddə, I c., Bakı, 1937. səh.194.
* İslam Ələsgər, "Sazlı-sözlü Göyçə" Bakı, "Azərnəşr", 1999. səh. 14–15.
* Hüseyn İsmayılov, "Göyçə aşıqları və el şairləri", I cild, Səda-2006, səh.442–468.
* Tərlan Göyçəli. "Göyçə aşıq məktəbi". Bakı-1998. səh.59–62.
* "Azərbaycan klassik ədəbiyyatında işlədilən adların və terminlərin şərhi". (Tərtib edəni A. M. Babayev). Bakı: "Maarif", 1993, səh. 19–20.

## Xarici keçidlər

* Müzakirə:Aşıq Musa
* 
*
Əlizadə Nuri

**Nuriyev Əlizadə Mətləb oğlu** () — Azərbaycan şairi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1994-cü il).

## Həyatı

Əlizadə Nuri 1962-ci il dekabrın 28-də Cəlilabad rayonunun Adnalı kəndində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra ordu sıralarında xidmət etmişdir (1981-1983). Nəsirəddin Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fılologiya fakültəsində, (1983-1988), Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır. Şeirləri müntəzəm olaraq Azərbaycan qəzet və jurnal səhifələrində dərc olunur.

## Əsərləri

*1.Pəncərəmdə ağlayan yağış. Bakı: Azərnəşr, 1993, 176 səh.
*2.Tanrı, gəl tanış olaq. Bakı: Gənclik, 1994, 70 səh.
*3.Durna lələyidi bu yağan yağış. Bakı: Azərbaycan kıtab palatası, 1996, 156 səh.
*4.Bir eşqin xatirə muzeyi. Bakı: Təbriz, 1997, 76 səh.
*5.Tənha şamın kölgəsi. Bakı: Gənclik, 1999, 115 səh.

## İstinadlar
Anton Makarenko

**Anton Makarenko** () — SSRİ pedaqoqu və yazıçısı.

## Həyatı
Sovet məktəb və pedaqoji fikrin ən məşhur siması əslən ukraynalı Anton Semyonoviç Makarenkodur. O, Poltava Müəllimlər İnstitutunu qızıl medalla bitirmiş və Kryukova ibtidai məktəb müfəttişi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. A. S. Makarenko 1920-ci ildə davranış pozuntusu olan yeniyetmələr koloniyasına müdir təyin olunmuşdur.1926-cı ilin may ayında bu koloniya bərbad halda olan Kuryajdakı koloniya ilə birləşdirməli oldu. Bunun üçün koloniya Kuryaja köçdü. Makarenkonun rəhəbrlik etdiyi koloniyada 150-yə yaxın uşaq və yeniyetmə olduğu halda, Kuryajdakı koloniyada 280 uşaq vardı. Makarenkonun Qorki adına Koloniyadan gətirdiyi yaxşı ənənələrin dağılması və çoxluqda olan kuryajların təsiri altına düşüb əriməsi qorxusu vardı, lakin Makarenkonun çox incə, psixoloji cəhətdən dəqiq düşünülmüş pedaqoji taktı və tədbirlər sistemi bu çətinliyə qalib gəldi. 1927-ci ildə Ukrayna çekistlərinin toplamış olduğu vəsait hesabına Dzerjinskiyə xatirə olaraq onun adına yurdsuz uşaqlar üçün bir kommuna təşkil etmək qərara alındı. 1927-ci ilin axırlarında kommunanın rəsmi açılışı oldu. Onun rəhbərliyi ilə idarə olunması A. S. Makarenkoya tapşırıldı. Elə həmin vaxt Ukraynada böyük şöhrət qazanan A. S. Makarenkonun iş üsuluna ciddi hücumlar başladı. 1928-ci ilin yayında Ukrayna XMK-nın elmi şurasında mühafizəkar pedaqoqların təsiri ilə A. S. Makarenko təqiblərə məruz qalmışdır. O fəaliyyətini yalnız 1928–1935-ci illərdə Dzerjinski adına kommunada davam etdirmişdir. Onun irəli sürdüyü təbiyəyə aid düşüncələr Sovet ideologiyasına zidd olaraq qiymətləndirilmişdir, lakin o öz şöhrəti və M. Qorkinin köməyi ilə ölüm cəzasından yaxasını qurtarmağa müvvəffəq olmuşdur. Makarenko M. Qorkinin təkidi ilə Moskvaya köçür və ədəbi fəaliyyətlə məşğul olur.

## Yaradıcılığı
A. S. Makarenkonun pedaqoji ideyasının əsasını kollektivdə, kollektiv vasitəsi ilə, kollektiv üçün tərbiyə prinsipi təşkil edirdi. O, düşünürdü ki, pedaqoqların qarşısında duracaq məqsəd kollektivi təşkil və tərbiyə etməkdir. O, düşünürdü ki, kollektiv nail olmaq istədiyi hədəfə çatdıqda, yeni hədəfə çatmağı qarşıya məqsəd qoymalıdır. Yoxsa kollektivin fəaliyyəti tükənər, onda bir rahatlanma baş verər və onun üzvlərini ruhlandıran arzu və istək olmaz. Makarenko tərbiyədə "paralel təsir" prinsipi əsas yerlərdən birini tutur.

## Əsərləri
Makarenko Moskvada yaşayarkən bir sıra təcrübələrə yiyələnmiş və həmin təcrübələrə əsaslanaraq müxtəlif əsərlər yazmışdır. Həmin əsərlər aşağıdakılardır:

*[["Pedaqoji poema", "Valideynlər üçün kitab", "Qüllələr üzərində bayraqlar".]]*

## Xarici keçidlər
Tina Karol

**Tina Qriqoryevna Karol** (), doğum adı **Tatyana Qriqoryevna Liberman** (; d. 25 yanvar 1985, Orotukan, Yaqodin, Maqadan vilayəti, RSFSR, SSRİ) — Ukrayna müğənnisi, Ukraynanın Xalq Artisti (2017).

## Həyatı
Tina Karol 25 yanvar 1985-ci ildə Rusiyanın Maqadan vilayətində yerləşən Orkutan qəsəbəsində anadan olmuşdur.1992-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Ukraynaya köçən Tina 2004-cü ildə Kiyev Ali Musiqi Məktəbini bitirmişdir."Novaya Volna-2005" müsabiqəsində iştirak etdikdən sonra Ukraynada populyarlıq qazanmışdır. 2006-cı ildə buraxdığı “Show me your love” albomu uğur qazanır və Ukrayna Tinanı 2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə göndərməyi qərara alır. Yunanıstanın paytaxtı Afinada keçirilən müsabiqədə Tina “Show Me Your Love” (Azərbaycan dilində: "Mənə sevgini göstər") mahnısını ifa edir və 7-ci yerə layiq görülür. İndiyədək onun 3 albomu və 8 sinqlı işıq üzü görüb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Tina Karol (Ukrayna,2006)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Fan saytı
Faylların ötürülmə protokolu

**FTP, faylların ötürülmə protokolları** () – faylları ötürmə protokolunun köməyi ilə faylların bir kompüterdən digərinə otürülməsi reqlamentləşdirilir.

Uzaq məsafədə yerləşən kompüterlə əlaqə yaradan istifadəçi istədiyi faylı öz kompüterindən ona və əksinə göndərə bilər. Başqa sözlə desək FTP şəbəkədəki istənilən kompüterlə istifadəçi arasında ikili və mətni fayllar mübadiləsi aparmağa imkan verir. Bu protokolun zası əsasında ümumdünya şəbəkəsində verilənlərin daonlad (download) və apload (upload) əməliyyatı realizə olunur. Daonlad (download) faylların uzaq şəbəkə kompüterindən (server) kliyent kompüterinə köçürülməsi/yuklenmesi prosesidir. Apload (upload) – əks proses, yəni faylın uzaq məsafədəki kompüterə yüklənməsi deməkdir.

FTP-nin təhlükəsizliyi üçün SSL/TLS (FTPS) və SSH File Transfer Protocol (SFTP) istifadə olunur. SFTP daha yeni texnologiya olduğu üçün SFTP-yə üstünlük verilir.

## Xarici keçidlər
* RFC 959 – File Transfer Protocol
* RFC 1579 – Firewall Friendly FTP
* RFC 2228 – FTP Security Extensions
* RFC 2428 – FTP Extensions for IPv6 and NATs
* RFC 2640 – Internationalization of the File Transfer Protocol

### Serverlər
* FTP Server Test (Online)
* FileZilla Server (Windows)
* Pure-FTPd (Unix)
* VsFTPd (Unix)
* ProFTPd (Unix)
Məzrəli

* Məzrəli (İmişli) — Azərbaycanın İmişli rayonunda kənd.
* Məzrəli (Saatlı) —  Azərbaycanın Saatlı rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Məzrə
Adobe Flash

**Macromedia Flash standartı** və ya **Adobe Flash** 1996-cı ildə Macromedia şirkəti tərəfindən yaradılmışdır.

Bu texnologiyanın əsas təyinatı yüksək keyfiyyətli interaktiv animasiyaların yaradılmasıdır ki, bu animasiyaları kiçik ölçülü fayl şəklində təqdim etmək olar. Macromedia Flash standartının köməyi ilə Veb-master müəyyən elementləri monipulyator vasitəsilə idarə olunan rəngarəng animasiyalı səhifələr, Veb səhifəyə daxil edilmiş mini oyunlar yaratmaq, multiplikasiyalı kliplər səsləndirmək olar. Başqa sözlə desək Macromedia Flash Java-nın tətbiqi ilə görülən bütün işləri görə bilir.

Macromedia Flash proqramını digər Veb-texnologiyalardan üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, Macromedia Flash həm piksel qrafikası, həm də vektor qrafikası ilə işləyə bilən yeganə standartdır. Digər bir üstün cəhəti - mətn Flash proqramına piksellərdən ibarət olan təsvir kimi deyil, bir simvol bir baytlıq informasiya kimi kodlaşdırılan mətn kimi gətirilir. Bu səbəbdən Flash faylları kiçik həcmli olurlar. Macromedia Flash standartında MP3 formatda səs və musiqi faylları da hazırlanır.

Macromedia Flash proqramına Java dilini xatırladan və Java-ya nisbətən daha sadə olan xüsusi dil inteqrasiya edilib. Bu dil ilə yazılan proqram modulları sənədə applet kimi göndərilir və təsvirinin dinamik dəyişdirilməsi lazım gələn animasiyanın istənilən kadrına qoyulur. Xüsusi redaktorlardan istifadə etməklə kiçik bir proqram yazmaq olar ki, onun köməyi ilə kliplərin işıqlanmasını idarə etmək, saytlarda xüsusi animasiyalı ön səhifələr (zastavka) yaratmaq olar.

Macromedia Flash texnologiyasının mexanizmi çox sadədir: Veb dizayner tərəfindən yaradılmış interaktiv elementlər və ya animasiyalar HTML səhifəsinə göndərilən interpretə olunmuş koda çevrilir. Kliyent brauzerinin (veb səyyahının) Flash obyektini tanıması üçün istifadəçinin kompyuterinə Macromedia Flash Player adlanan xüsusi proqram (plug-in) instalizə olunur. Bu proqram Macromedia şirkəti tərəfindən pulsuz yayılır. İstifadəçinin brauzeri (veb səyyahı) Flash formatlı sənədlə qarşılaşdıqda, uyğun qovşaqla əlaqə yaradır və nəticədə Flash Player proqramı avtomatik olaraq istifadəçinin kompyuterinə yüklənir.

## Həmçinin bax
* Veb səyyah

## Xarici keçidlər
* Adobe Flash Player
Tallin

**Tallin** (*Tallinn*) — Estoniyanın paytaxtı. 1219–1917-ci illərdə Revel (və ya Reval) adlanmışdır. Tallin sözünün eston dilində "taani linn" (Danimarka şəhəri) və ya "tali linn" (qış şəhəri) sözlərindən yarandığı güman edilir.

## Coğrafiya
Tallin Fin körfəzinin cənub sahilində yerləşir. Ən böyük gölü — Yulemistedir (sahəsi 9,6&nbsp;km²). Pirita çayı şəhərin yeganə çayıdır.


Tallinn, elamu Kalevi 29, 1920.-1930 (2).jpg|
Tallinn, elamu Kalevi 33, 1920.-1930 (1).jpg|
Tallinn, elamu Kolde 4,6,8,10, 1923 (2).jpg|
Tallinn, elamu Kolde 12,14,16,18, 1924 (1).jpg|
Tallinn, elamu Kolde 20,22,24,26, 1925 (1).jpg|
Tallinn, Seewaldi vaimuhaigla ravikorpus Paldiski mnt 52-5, 1909 (1).jpg|
Tallinn, Paldiski maantee raudteeviadukt, 1926 (2).jpg|
Tallinn, Seewaldi vaimuhaigla arstimaja Paldiski mnt 52-14, 1909 (2).jpg|


## Həmçinin bax
* Tallin Tətbiqi Elmlər Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Digital Tallinn — Tallin şəhərinə virtual səyahət
* Tallinin tam ekranlı 360º-lik panoraması
Pitirim Sorokin

**Pitirim Sorokin** (Rusca: **Питири́м Алекса́ндрович Соро́кин**; ) — rus-amerikan sosioloqu və kulturoloqu. Harvard Universitetində Sosiologiya fakültəsinin əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar
Türk tarixi

Türklər qədim xalqlardan biridir. Türklərin əsas məşğuliyyəti maldarlıq olmuşdur.
## Ön Türklər

Orxon yazılarında işlədilən dil, türk dili və türk xalqları tarixinin qədimliyindən xəbər verir. Hunlardan əvvəlki Türk topluluqları haqqında,

*Karasuk mədəniyyəti
*Afayesnova mədəniyyəti
*Andrenova mədəniyyəti
*Anav mədəniyyəti

olaraq adlandırılan dörd ana bölgədən bəhs edilməkdədir. Ön-Türklər haqqında Şölgəndaş, Kurgan, Pazırık qalıntıları bulunmaqdadır.

Ön-Türklər Orta Asiyadakı iqlim dəyişikləri üzündən oturaq həyatdan, köçəri - yörük həyata keçmək məcburiyyətində qalmışdırlar. Özlərinə yazlıq və qışlıq bölgələr təyin etmişlərdir. Ön-Türklər ilə əlaqəli edilen araşdırmalarda oturaq mədəniyyətə aid əşyalara rastlanılmaqdadır. Ön-Türklərdə geyik ön plana çıxmaqdadır. Türk qövümləri atla köçəri həyata keçdikdən sonra tanışmışdır. Ön-Türklərə aid mağara şəkillərində "geyik buynuzu taxmış at fiqurlarına" rastanılmaqdadır. Bu durum, Türklərin ata keçid dönəmi yaşadıqlarını göstərməktədir.

thumb|250 px|left|Türklərin Ana Yurdu: Türküstan (Orta Asiya və Sibir)

Orta Asiya'da görülən iqlim dəyişiklikləri, Türk boylarının ilk köç hərəkətlərinə səbəb olmuşdur. Hind yarımadasına, Ortadoğu'ya, Qaradəniz'in quzeyinə, Çin'ə, Sibirya'nın quzeyinə doğru köçlər yaşanmış və Türk boyları oradakı xalqların içinə qarışmışlardır. Köçü tərcih etməyən Türk boyları isə Orta Asya'nın dəyişən qoşullarına uyum sağlamağa çalışmışlardır.

B.E.Ə. 400-cü illərdə Sak ya da İskit olaraq adlandırılan Batı Türküstan və Qara dəniz çevrəsində qurulan və Orta Asya'nın içlərinə doğru uzanan dövlətə aid buluntularda Türk mədəniyyətini yansıdan əşyalara rastlanılmaqdadır. Bu durum, Sakaları oluşduran xalqın bir qisminin və ya Saka dövlətinin Türk olduğu yönündə düşüncələrə səbəb olmaqdadır. Tarix bilimcilərinin bir qismi və Türkoloq'lar Sakaların Türk olduğunu iləri sürməkdədir. Hun dövlətinin isə Sakaların çöküntüye keçməsiylə doğu qanadını idarə edənlərin və doğu qanadı xalqlarının qurduğu bir dövlət olduğu görüşünü mənimsəməkdədirlər.

Türk tarixi kökləri təqribən 5000 il əvvəlinə Orta Asiya ya dayanır. Bu günə qədər çox fərqli coğrafiyalarda yaşayan və bir çox dövlət quran Türklərin tarixdə bilinən ilk dövləti Böyük Hun İmperiyasıdır. Türklər Orta Asiya da, Sibirdə, Yaxın Şərqdə tarixin axışın dərindən təsir etmiş bir qövmdür. Türklər və tarixi haqqında məlumatlar, Bizans, Çin, İran, Ərəb və Hind qaynaqlarında öyrənilməktədir. Türklərin öz qaynaqlarının böyük bir qismi Monqol işğalı əsnasında yox olmuşdur. Bir qismi də hələ də orataya çıxarılmamışdır. Türk tarixinin özəy referansı; Ötükəndə doğan Orxon Yenisey yazılarıdır. Bunların yanında Türklər ilə bağlı bir çox arxeoloji sahə tapılmaqdadır. Orta Asiya mədəniyyətindən qalan izlərin böyük bir qismi, Monqol işğalı ilə təxrib olunmuşdur. Türk tarixinə yaxından təsir edən 3 hadisə vardır:

*Orta Asiyanın iqliminin dəyişməsi və böyük dənizlərin quruması,
*Orta Asiya xalqlarının böyük qisminin İslamı qəbul etməsi,
*Monqol işğalı.
Yırğançay

**Yırğançay** — Gürcüstan Respublikasının Dmanisi (Başkeçid) rayonunun tabeçiliyində kənd.

## Coğrafi mövqeyi
Yırğançay kəndi Qaraxaç silsiləsinin şərq ətəklərində, dəniz səviyyəsindən 1630–1680 m. yüksəklikdə, Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Yüksək dağlıq və az əlverişli fiziki-coğrafi mövqeyə malikdir. Qışı sərt, yayı sərin keçir. Rayon mərkəzindən 24&nbsp;km., paytaxt Tiflisdən 95&nbsp;km. cənub-qərbdədir. Ağ çay və Qaranlıq dərə adlı dağ çayları kəndin içərisindən keçir.

## Əhalisi
2002-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Yırğançay kəndində 3000 nəfər sakin (rayon əhalisinin 9,6%-i) yaşayır. Əhalinin 50,3%-i kişilər, 49,7%-i qadınlardır.  Əhalisinin sayına və ərazi bütövlüyünə görə Yırğançay bağlı olduğu rayondan və digər kəndlərdən böyükdür. Rəsmi statistikaya əsasən əhalinin 100%-i azərbaycanlılardan ibarətdir.

## Təsərrüfatı
Yüksək dağlıq zonada yerləşən Yırğançayda əhalinin əsas məşğuliyyət sferası südlük-ətlik heyvandarlıq, xüsusilə maldarlıqdır. Torpaq örtüyünün zəif inkişafı və iqlimin əlverişsizliyi ilə əlaqədar olaraq kartofçuluq istisna olunmaqla, əkinçilik çox zəif inkişafı ilə səciyyələnir. Ermənistanla sərhəd xəttinin cəmisi 1&nbsp;km. olması və Dmanisi rayonunun ən yaxın kəndinin buradan 13&nbsp;km. məsafədə yerləşməsi, habelə infrastrukturun "yox" səviyyəsində olması təsərrüfat əlaqələrinin inkişafına ciddi maneəçilik törədir.

## Mədəniyyəti
Yırğançayda hal-hazırda azərbaycandilli bir orta məktəb, bir ambulator tipli xəstəxana,, bir xalçaçılıq sexi  fəaliyyət göstərir.Kənddə Gürcüstan sərhəd qoşunlarının hərbi hissəsi yerləşir. Marneuli və Dmanisi şəhərləri ilə gündəlik, Tiflis və Bakı şəhərləri ilə qeyri-müntəzəm avtobus marşrutları işləyir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tofiq Məhərrəmoğlu

**Tofiq Məhərrəmoğlu** (Tofiq Abdin ) — azərbaycanlı publisist, yazıçı.

## Həyatı
Tofiq Məhərrəmoğlu 1941-ci ildə Salyan rayonunun Qırmızıkənd kəndində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsini bitirib. Həmin ildən "Qobustan" toplusunda şöbə müdiri işləyib. 1993–2001-ci illərdə Türkiyədə yaşayıb, Türkiyənin "Orta doğu" və "Yeni Asiya" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib. 12 publisistik və şeir kitabının müəllifidir. Uzun müddət "Ədalət" qəzetində türk ədəbiyyatının təbliğiylə məşğul olub. Hüseyn Cavid adına Naxçıvan poeziya teatrında Rəsul Rzanın "Bir gün də insan ömrüdür" poeması əsasında tamaşası göstərilib. Uzun illər dövrü mətbuatda müntəzəm çıxış edib. 2002-ci ildə xalq şairi Rəsul Rza adına Beynəlxalq Ədəbiyyat mükafatını alıb. 2010-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

Tofiq Abdin 24 fevral 2014-cü ildə gecə saatlarında ürək tutmasından vəfat edib.

## İstinadlar
Qənirə Ataşova

**Qənirə Ataşova** () — jurnalist, ssenari müəllifi, ANS TV-nin ABŞ-dakı bürosunun rəhbəri (2015).

## Həyatı
Qənirə Ataşova 1979-cu il dekabrın 14-də Neftçala rayonun Aşağı Surra kəndində anadan olub. 1996-cı ildə orta məktəbi bitirərək elə həmin il Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olub. Təhsil aldığı müddətdə jurnalistikaya böyük maraq göstərib. Məhz bu maraq sayəsində ANS-də işləmək şansı əldə edib. ANS-ə işə qəbul olunduqdan sonra isə jurnalist dərslərini burda alıb. Stajçı müxbir kimi işə başlayan Qənirə Ataşova bu kanalda baş aparıcı-redaktor vəzifəsinədək yüksəlib.

Müxtəlif vaxtlarda dövrünün tarixi hadisələrində jurnalist kimi fəal iştirak edib. ANS-də "80 kilometr yerin altı ilə" filmini hazırlayıb, "Nəzər nöqtəsi" və "Xəbərçi" proqramlarında aparıcılıq edib. Hazırda "Xəbərçi" informasiya proqramında çalışır.

2013–2015-ci illərdə ANS-in baş redaktoru vəzifəsində çalışıb. 2015-ci ildə ANS-in ABŞ-dəki bürosuna növbəti bir il üçün rəhbər təyin olunub.

Ailəlidir. Fərhad və Ceyhun adlı iki oğlu var. Onun Fətullah Güləndən müsahibəsinə görə ANS TV 2016-cı ildə dövlət tərəfindən bağlanılmışdı, özünə isə Azərbaycanı tərk etməyə müvəqqəti qadağa qoyulmuşdu.

2017-ci ildə təhsil almaq üçün ABŞ-yə köçüb və 2019-cu ilin sonunda orada Qrin kard əldə edib. 2020-ci ildən Gunaz tv-nin Vaşinqton nümayəndəliyində çalışıb. ABŞ-da, paytaxt Vaşinqtonda yerləşən "Bay Atlantic University"də MBA təhsilini tamamlayaraq İnformasiya Texnologiyaları sahəsində işə başlayıb. Hazırda IT şirkətlərdən birində kompüter mühəndisi kimi çalışır.

## Mükafatları
* 22.07.2013 — Həsən bəy Zərdabi mükafatı

## Filmoqrafiya
# 80 kilometr yerin altı ilə (film, 2002) (qısametrajlı sənədli film) (ANS tv)
# Apreldən əvvəl may... Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (film, 2001)

## Həmçinin bax
* Lalə Ədalətqızı

## İstinadlar
Tağı Əhmədov

**Tağı Məhəmməd oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan dəmiryolçusu, Bakı Metropoliteninin sabiq rəisi (1998–2014), Azərbaycan Dama Federasiyasının vitse-prezidenti (2008–2022), Yeni Azərbaycan Partiyası Yasamal rayon təşkilatının sədri (2015–2022).

## Həyatı
Tağı Məhəmməd oğlu Əhmədov 1 fevral 1948-ci ildə Naxçıvan MSSR Şahbuz rayonunun Yuxarı Remeşin (indiki Güney Qışlaq) kəndində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu, 1977-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu, 1987-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir.

1965-ci ildən "Badamlı" zavodunda fəhlə, 1970–1994-cü illərdə Bakı Metropoliteninin tunel qurğuları və yol xidmətində tunel fəhləsi, böyük tunel ustası, distansiya rəisi, 1994–1998-ci illərdə tunel qurğuları xidmətinin rəisi işləmişdir.

1997-ci ildən Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin aspirantı olmuşdur. Texnika elmləri namizədi dərəcəsini qazanmışdır.

1998–2014-cü illərdə Bakı Metropoliteninin rəisi vəzifələrində çalışmışdır. "Tunellərin zəlzələyə davamlılığı" mövzusunda tədqiqat işi aparıb.

"Fəxri dəmiryolçu", "Bakı metropoliteni veteranı" döş nişanları, "Şöhrət ordeni" və "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adı və nişanı ilə təltif edilib. 2005-ci ildən Beynəlxalq Nəqliyyat Akademiyasının həqiqi üzvüdür. "Bakı metropolitenini dünya standartlarına çatdırılması sahəsində xidmətlərə" görə "Qızıl Buta" müstəqil milli mükafatına layiq görülüb. 2012-ci ildə ölkənin iqtisadi inkişafında xidmətlərinə və Azərbaycan elminə verdiyi töhfələrə görə akademik Yusif Məmmədəliyev adına medalla təltif olunub. 2022-ci ilədək Yeni Azərbaycan Partiyası Yasamal rayon təşkilatının sədri olmuşdur.

Tağı Əhmədov son illərdə yüksək qan təzyiqindən, şəkərdən və digər xəstəliklərdən əziyyət çəkib. 18 oktyabr 2024-cü ildə 75 yaşında vəfat etmişdir. Günəşli qəbiristanlığında dəfn olunub.

Salatın Əhmədli ilə evli idi, 2 övladı var idi.

## Əsərləri
* Gözəlliyi gözdən salma, sevgilim. Bakı: Zərdabi, 2018.
* Gülüm, gözlə sən məni. Bakı: Zərdabi, 2018.
* Bir ömrün işığı. Bakı: Zərdabi, 2018.
* Hikmətli misralar (beytlər, rubailər). Bakı: Zərdabi, 2019.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tağı Əhmədov: "İşdən çıxarılmağım düzgün qərar idi" 
* Tağı Əhmədov bu sözlərinə görə işdən çıxarılıb
Kamran Bağırov

**Kamran Məmməd oğlu Bağırov** () — Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 13-cü birinci katibi (1982–1988).

## Həyatı
Kamran Bağırov 1933-cü ildə Şuşada doğulub. 1957-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirib. Sonra Ali Partiya Məktəbində təhsilini davam etdirib. Tikinti sektorunda rəhbər postlarda çalışıb, Nazirlər Sovetində mühüm vəzifəyə irəli çəkilib. Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində çalışdıqdan sonra kompartiyanın Sumqayıt şəhər partiya komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə göndərilib.

1982–1988-ci illərdə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi olub. Onun ölkəyə rəhbərliyi dövründə Qarabağ münaqişəsi alonlanmağa başlasa da, K.Bağırov bu münaqişənin yaranmasının və böyüməsinin qarşısını ala bilmədiyini özü də etiraf edib. Bağırov vəzifədən getməsi ilə bağlı müraciətində bunları yazıb:

“Dağlıq Qarabağda və Sumqayıtda baş vermiş məlum hadisələrlə əlaqadar etiraf edirəm ki, mən respublikanın partiya təşkilatına rəhbərlik etməyə mənəvi cəhətdən haqqım çatmır. Baş vermiş hadisələrdə öz məsuliyyətimi yaxşı başa düşürəm”

Vəzifədən çıxarıldıqdan sonra ona Moskvada 3 otaqlı mənzil və ittifaq əhəmiyyətli təqaüdçü statusu verildi. 1990-cı ildə Dövlət Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsinə Nəzarət Komitəsinə sədr təyin edilir və o, bir müddət bu vəzifədə işləyir.

Kamran Bağırov 25 oktyabr 2000-ci ildə 67 yaşında vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Faiq Bağırzadə onun böyük qardaşıdır.

## İstinadlar
Aşıq Hüseyn Şəmkirli

**Aşıq Hüseyn Şəmkirli** () — aşıq, şair.

## Həyatı
Aşıq Hüseyn Şəmkirli 1811-ci ildə Şəmkirin Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Daha sonradan köçərək Qaracəmirli kəndində məskunlaşmışdır.

## Yaradıcılığı

Aşıq Hüseyn mollalara zidd getməyi və "Dinmə ver" adlı şeiri və "Reyhan" nağılı ilə məşhurdur. Mollalar haqqında olan şeirlərini və "Reyhan" nağılını Çardaxlıdan olan erməni Aşıq Avakın dilindən Vəli Xuluflu qeyd alarak folklor nümunəsi kimi yaymışdır. "Dinmə ver" şeirini çar hakimiyyəti dövründə kəndlilərdən, yoxsullardan haqsız yerə yığılan vergiləri tənqid edən əsər olmuşdur. Lakin bu şeirin sözləri günümüzə qədər çatmamışdır. 

Aşıq Hüseynin azərbaycanlı şagirdlərindən başqa bir neçə də erməni şagirdləri olmuşdur: Çardaxlı Aşıq Mikiş, Aşı Avak vs. Aşıq Mikiş bütün ömrüncə Aşıq Hüseyndən aynlmayıb onun ilə gəzərmiş. Erməni və azərbaycanlı aşıqlar arasında Aşıq Hüseyni Mikişdən başqa yaxşı bilən yox idi. Aşıq Hüseynin "Reyhan" nağılının mollalar haqqında olan şeirlərindən biri çardaxlı Aşıq Avakdan eşidilərək yazılıb, o biri "Mollalar" və "Sənə nə" şeiri Bozalqanlı Hüseynin dilindən eşidilərək yazılmışdır.

Aşıq Hüseyn Şəmkir 1891-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu Aşıq Çoban da öz dövrünün məşhur aşıqlarından olmuşdur.

## Kitabları
* Aşıq Hüseyn Şəmkirli. (tərtib edəni Ə.Axundov). Bakı: Gənclik, 1971, 92 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Asəf Cəfərov

**Asəf (Ağasəf) Əli İskəndər oğlu Cəfərov** () — Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1989).

## Haqqında
Asəf Əli İskəndər oğlu Cəfərov 1927-ci ildə Bakıda, İçərişəhərdə anadan olmuşdur. 1945–1950-ci illərdə Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində ilk rəssamlıq təhsilini almış, 1951–1957-ci illərdə  ali təhsilini davam etdirmişdir. 1957-ci ildə İnstitut tərəfindən Hindistan va Pakistana yaradıcılıq ezamiyyətinə göndərilmişdir. "Bilərzik seçimi" (1957) həmin dövrün seçilən işlərindəndir.

A. Cəfərov tematik tablo, portret, mənzərə və natürmort janrlarında özünə məxsuz kompozisiya, kolorit və işlənilmə üslubu ilə fərqlənən əsərlər qalereyası yaratmışdır. Rəssamın yaradcılığında milli çalarlar, folklora müraciət və ənənəvi məzmunlu mövzular üstünlük təşkil edir. Rəssam bədii estetik təsir yükünə malik süjetli əsərlər yaratmışdır. Buna misal olaraq "Tarlada", "Dəniz kənarında", "Görüş", "Mənim Azərbaycanım", "Musiqiçilər" və başqalarını qeyd etmək olar. Asəf Cəfərov həm də bir çox portretlərin muəllifidir. Buna misal olaraq onun "Ə.Vahid", "V.Mustafazadə", "S.Bəhlulzadə", "Arif Məlikov", "Cəfər Cabbarlı", "Vəcihə Səmədova", "Rəşid Behbudov" və s. portretlərini göstərmək olar. Rəssam bölgələrə yaradıcılıq ezamiyyətlərindən sonra maraqlı əsərlər yaradıb."Bakıda qar", "Qaş-Qaş", "Xəzər dənizi" adlı mənzərələri fırça ustasının belə əsərlərindəndi. O, həmçinin Abşeron mənzərələri silsiləsi üzərində işləmişdir: "Abşeron", "Daş hasarlar", "Maştağa kəndi", "Abşeronun qızıl qumları", "Bakıda qış", "İsti gün", "Qış", "Əncir kolu", "Bahar", " Axşam motivi" və s. A.Cəfərov tarixi janra da müraciət etmişdir. Bu sıradan "Nəsimi azad düşüncəlilərin məclisində", "Oyanış" əsərlərinin adını qeyd etmək olar.

Asəf Cəfərov yaradıcılıq ezamiyyətlərində olduğu xarici ölkələrdə (İtaliya, Avstriya, Almaniya və s.) yeni ruhlu tablolar yaradıb. Rəssam bir çox beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı olmuşdur, Avstriyada "Dünya Təsviri Sənət Sərgisi"-də (1980) "Qran Pri" mükafatını qazanmışdır.

Rəssam Asəf Cəfərov 3 aprel 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Şair Ağadadaş Münirinin nəvəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xalq rəssamı Asəf Cəfərovun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş sərgi keçirilib
* Асаф Джафаров и самобытность его художественного дарования
* Великолепные произведения живописи Асафа Джафарова, на которых нужно учиться (ФОТО)
Əbülqasim Nəbati

**Seyid Əbülqasim Nəbati** () — XIX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndəsi. Həyat və yaradıcılığı ilə bağlı müxtəlif ziddiyyətli fikirlər var.

## Həyatı
Əbülqasim Nəbati 1812-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Qaracadağ vilayətinin Üştibin qəsəbəsində  anadan olub. Onun əsli qədim dövrlərdən bəri Ərəbistanda, İranda və Azərbaycanda geniş yayılmış Nəbatilər tayfalarındandır. Atası Seyid Mir Yəhya Möhtərəm Üstibində və yaxın kəndlərdə dərvişlik edir, müxtəlif islami əqidələri yayırdı. Nəbati ilk təhsilini atasından almış, klassik poeziyanı, xüsusilə Hafiz yaradıcılığını və Şərq təsəvvüf ideyalarını dərindən öyrənmişdir. Yeniyetmə çağlarından atasına qoşulub qələndərlik edən Nəbati Azərbaycanın çox yerlərini piyada gəzib dolaşmışdır. Şeirlərindəki bioqrafik işarələrdən məlum olur ki, o, Qaracadağdan başqa Qarabağda-Əsgəranda, Ağdamda, Hindarxda və Muğanda, Salyanda, Lənkəranda, Təbrizdə, Xorasanda olmuş, bu yerlərin ədəbi-mədəni həyatı ilə maraqlanmışdır.

Nəbati 1873-cü ildə Üştibində vəfat etmiş və orada kənd qəbristanlığında dəfn edilmişdir.

## Yaradıcılığı
Nəbati "Məcnun", "Məcnunşah", "Xançobanı" təxəllüsləri ilə yazmışdır. O, həm klassik şərq, həm də aşıq şeri tərzində orijinal əsərlər yaratmışdır. Yaradıcılığında qoşma, təcnis, gəraylı, qəzəl, çarpa, bəhri-təvil kimi janrlara yer vermişdir. 400 beytə yaxın şeiri ilk dəfə 1845-ci ildə Təbrizdə çap olunmuşdur. Bundan bir neçə il sonra 7500 misradan ibarət "Nəbati" divanı işıq üzü görmüşdür. Bu divanındakı şeirlərin yarısı Azərbaycan türkcəsində, yarısı farscadır. Ancaq Nəbatinin heca vəznində, xalq şeri üslubunda yazdığı qoşmaların, gəraylıların çoxu bu divana daxil edilməmişdir. Bu əsərlər isə Nəbati yaradıcılığının ən gözəl örnəklərindəndir. Xalq poeziyası ruhunda yazdığı bəzi şeirlərində Nəbati "Xançobanı" təxəllüsündən də istifadə edib. Ehtimallara görə, XVIII əsrdə "Xançobanl" adlı bir şair də yaşamış və onun adıyla bağlı "Xançobanı" dastanı yaranmışdır. Nəbatinin həyatı bu dastanla səsləşir. Odur ki, adətən Xançobanına aid edilən və bir mahnı kimi də xalq arasında çox məşhur olan "Apardı sellər Saranı" şerinin də müəllifi Nəbati sayılır.

Nəbati qoşmalarının əsas mövzusu məhəbbətdir. Lirika onun şeirlərinin hamısı üçün səciyyəvidir. Nəbati aydın cinas qafiyələrdən ibarət təcnislər də yazmışdır: "Gözlər nə gözlər", "O üz bu üzə" və s. Nəbati qoşmaları öz lakonikliyi ilə seçilir.

Şair keçirdiyi mənəvi böhranları "Ləngəm", "Nədir" rədifli qəzəllərində təsvir etmişdir. Onun məhəbbət mövzulu qəzəlləri də var.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
Hacı Rza Sərraf

**Hacı Rza Sərraf**, **Hacı Rza Sərraf Təbrizi** () — qəzəl və mərsiyə yazan şair.

## Həyatı
Hacı Rza Sərraf Təbrizi 1854-cü ildə Təbrizdə anadan olub və 1907-ci ildə həmin şəhərdə vəfat edib.

Şairin yaradıcılığının əsasını qəzəl və mərsiyə tipli nəzm əsərləri təşkil edir. Şair bi sahədə ortaya qoyduğu əsərlərin gücünə görə XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində İranda yaşayıb yaradan türkdilli şairlər arasında özünəməxsus yerə malik olmuşdur.

Sərraf bütün şeir və qəzəllərində sözlərinin sadə və möhkəmliyi, hisslərində həyəcan və səmimi məhəbbətin sonsuzluğu ilə seçilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abdulla Faruq

**Əfəndiyev Abdulla Musa oğlu** () —  şair, tərcüməçi, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Abdulla Faruq 1907-ci il aprelin 24-də Azərbaycanın indiki Göyçay rayonundakı Potu kəndində əkinçi ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Göyçayda almış (1917-1921), sonra Bakı müəllimlər seminariyasına göndərilmişdir. Oranı bitirəndən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuşdur (1925). Lakin onu ADU-nun pedaqoji fakültəsinə dəyişirlər. Burada ictimai-tarix şöbəsini qurtarır. Göyçay rayonunda pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Sonra Bakı məktəblərində müəllimlik edir. ADU-nun hazırlıq kurslarında və şəhər məktəblərində ictimaiyyət fənnindən dərs keçir. Sovet Şərq Xalqları Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturasında təhsil almaq üçün Moskvaya ezam olunur (1930). Ailə vəziyyətinə görə bir ildən sonra Bakıdakı Azərbaycan Dövlət ELmi-Tədqiqat İnstitutuna dəyişilir (1931-1932). Eyni zamanda, ali məktəblərin fəhlə fakültələrində, "Kommunist" qəzeti redaksiyasında işləyir. Nərimanov adına texnikumda müəllim, maarif şöbəsində pedaqqji kabinetin müdiri olur (1933-1934). "Qızıl Şərq" mətbəəsində Baş mətbuat idarəsinin nümayəndəsi işlədiyi il (1934) Sovet Ordusuna xidmətə çağınlır. Sonra (1936-cı ilədək) Baş mətbuat idarəsində çalışır. Qısa fasilələrlə "Ədəbiyyat qəzeti" və "Şərq qadını" jurnalları redaksiyalarında, Azərnəşrdə işləyir. İkinci dünya müharibəsi dövründə kiçik leytenant rütbəsində cəbhədə iştirak edir (1942-1943). "Sovet Gürcüstanı", "Qızıl əsgər" cəbhə qəzeti səhifələrində mübariz şeirləri dərc olunur. "Qara Məmməd" (5 pərdəli 15 şəkilli) mənzum pyesini, "Otuz qəhrəman" poemasını bu dövrdə qələmə alır. N.A.Nekrasov, İ.Franko və digər sə-nətkarların əsərlərini tərcümə edir. 1944-cü ildə Taqanroq ətrafında döyüşlərdə həlak olmuşdur.

Həyatdan erkən gedən şairin ədəbi irsi ilk dəfə 1989-cu ildə "Sahilsiz qəlbimin dalğaları" adlı kitabda toplanıb.

1930-cu illərdə, sovet rejiminin ən sərt dövründə latın əlifbasından kirilə keçidi tənqid edərən A.Faruq əsl ziyalı mövqeyi ortaya qoyub. Əlifba islahatı ilə bağlı etirazına görə cəzalandırmaq üçün Böyük Vətən Müharibəsinin başlandığı ilk günlərdəcə sovet rejimi onu cəbhəyə göndərir.

Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində şairin bioqrafik məlumatı ilə birlikdə "Üfüqlər qızaranda", "Mübarizə yollarında", "Dalğalar", "Talış dağları", "Yarış", "Qartallar", "Qızıl əsgər" kitabları mühafizə olunur.

## Əsərləri

# Üfüqlər qızaranda. Bakı: Azərnəşr, 1929, 42 səh.
# Yanş (Seçilmiş şeirləri). Bakı: Azərnəşr, 1933, 30 səh.
# Talış dağları. Bakı: Azərnəşr, 1935, 87 səh.
# Döyüş yollarında. Bakı: Azərnəşr, 1936, 35 səh. 
# Dalğalar(şeirlər). Bakı: Azərnəşr, 1937, 114 səh.
# Qcıl əsgər şeirləri. Bakı: Azərnəşr, 1938, 55 səh.
# Sahilsiz qəlbimin dalğaları. Bakı: Yazıçı, 1989, 109 səh.

## İstinadlar
Kərim Yaycılı

**Kərim Yaycılı** — azərbaycan mühacir şairi.

## Həyatı
Kərim Yaycılı Naxçıvanın Yaycı kəndində anadan olmuşdur. Ermənilərlə azərbaycanlılar arasında olan mübahisələr səbəbilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə (1918–1920) ailəsiylə birlikdə Gəncəyə gəlir, bolşeviklər hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra isə Türkiyəyə qaça bilir. Burada hərbi təhsil alır və bir müddət orduda xidmət edir. Sonralar dövlət konservatoriyasında və dövlət teatrlarında çalışmışdır. İlk şeirləri 1934-cü ildən etibarən Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Berlində nəşr etdirdiyi "*Qurtuluş*" jurnalında dərc olunur. Daha sonralar şeir və hekayələri Ankarada nəşr edilən "*Azərbaycan*" jurnalında çıxır. Azərbaycan Milli Mərkəzinin və Müsavat Partiyası Ankara Təşkilatının üzvü idi. "*Türk birliyi*" adlı jurnal nəşr etmişdir. Şeirlərinin böyük bir qismi "*Azərbaycan, Qafqaz, Anadolu*" adlı kitabda toplanıb.

Onun yaradıcılığında əsas motiv Azərbaycan həsrəti və onun istiqlaliyyətinə inam duyğusu olmuşdur.

## İstinadlar