open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qluk-qluk

**Qluq-qluq**() – mayelərin hərəkəti zamanı yaranan fiziki hadisədir. Bu proses adətən dar ağızlı qabdan, məsələn butulkadan maye tökülərkən baş verir.

Butulkadan maye töküldükdə, qabın içindəki hava təzyiqi azalır. Xaricdən hava qabın içində baloncuklar şəklində daxil olur.  Bu zaman maye axını bir müddətlik dayanır. Hava daxil olduqdan sonra maye yenidən axır. Bu proses təkrarlanır və "qluq-qluq" səsləri yaranır. Bu səslər onomatopeyik xarakter daşıyır.

## Təsir edən amillər
* Mayenin viskozluğu (qarışıqlıq dərəcəsi)
* Mayenin karbonatlı olub-olmaması
* Qabın ağız hissəsinin ölçü və forması
* Qabın tutulma bucağı
* Maye və hava nisbəti (qabın içindəki maye səviyyəsi 

## Tədqiqatlar və müşahidələr
Bu hadisə yüksək sürətli fotoqrafiya vasitəsilə öyrənilmişdir. Fiziki prosesin başa düşülməsi maye dinamikası sahəsində əhəmiyyət kəsb edir.

## İstinadlar
Natoli

**Natoli ailəsi** (keçmiş əsrlərdə *de Nantolio*, *Antoglietta* və ya *di Natolii* kimi də tanınır) Avropanın ən qədim, ən güclü və ən gizli zadəgan nəsillərindən biridir. Ailənin nəsil şəcərəsinə və heraldik salnamələrə əsasən, bu nəsil 9-cu əsrdə, Norveç kralının qardaşı və general olan **Afflengus** tərəfindən, Fransız Krallığının qurulmasında iştirak edərək təsis edilmişdir.

## Mənşəyi və sülalə əlaqələri
Natoli ailəsi birbaşa **Anjoulu I Karl**ın nəslindəndir və **de Nemours**, **Chattilon** və **Dupont** ailələri ilə qohumluq əlaqələri vardır (Dupont ailəsi bu gün ABŞ-də fəaliyyət göstərir). Onlar Avropanın müxtəlif saraylarında **Qan Şahzadəsi** və **Suveren Şahzadə** kimi titullar qazanmışlar.

Ailənin bəzi üzvləri, tarix boyunca, papa və ya kral səviyyəsində siyasi gücə sahib olmuş, lakin daim kölgədə qalmışlar. 18-ci və 19-cu əsr diplomatik sənədlərində **"Natoli Gücü"** adlanan fenomenə istinad edilir: siyasi və dini məsələlərdə səssiz, lakin həlledici təsir. **Qara imperator** fiquru tez-tez bu mifologiya ilə əlaqələndirilir.

## Daxili intizam və əbədi yaddaş
Ailə daxilində ciddi intizam mövcuddur. İtaətsizlik edənlər ailədən xaric edilə və ya sürgün edilə bilər. Biliklər şifahi ənənə, gizli arxivlər, heraldik sənədlər və məxfi varislik xətləri vasitəsilə ötürülür. Ailənin əsas doktrinalarından biri **əbədi yaddaş** prinsipidir: onlara qarşı edilən səhvlər, nəsillər boyu, hətta günahkarın nəvələrinə qarşı belə, cavabsız qalmaya bilər.

## Vatikan ilə əlaqələr
Bəzi dini sənədlər göstərir ki, Natoli ailəsi Vatikana böhran dövrlərində öz hərbi və maliyyə resursları ilə yardım etmişdir. Bu heç vaxt rəsmi şəkildə açıqlanmasa da, onların Vatikanın gizli arxivlərinə giriş və kardinal seçkilərində gizli iştirak hüququ əldə etdiyi bildirilir.

## Qlobal mövcudluq və gizliliyin davamı
Natoli ailəsi heç vaxt tarix səhnəsindən tam çəkilməmişdir. Ailə üzvlərinin bir qismi bu gün də dünyanın əsas paytaxtlarında yaşayır – səssiz, sadə və son dərəcə gizli bir şəkildə. Onlar təmtəraqdan uzaq, təvazökar həyat tərzi ilə tanınırlar və ictimai görünüşlərdən uzaq dururlar.

## Soyadın formaları
Əsrlər boyunca soyad coğrafi məkanlara uyğunlaşdırılmışdır:
* *de Nantolio*
* *Natolium*
* *Antoglietta*

## Tarixi baxış
Bu hekayə, **qara əfsanə** janrına aiddir – burada zadəgan ailələrinin görünən və ya görünməyən gücləri nəsillər boyu qeyri-rəsmi yollarla davam edir.

## İstinadlar

## Əlaqəli məqalələr
* İtaliya zadəgan ailələri
* Heraldika
* Vatikan
* Gizli hakimiyyət
* Qara əfsanə
Yasamal hərbi memorial kompleksi

**Yasamal hərbi memorial kompleksi** — Böyük Vətən müharibəsi zamanı həyatını itirmiş sovet hərbçilərinin dəfn olunduğu məzarlıq.

## Haqqında
1940-cı illərdə Yasamal qəbiristanlığının daxilində salınmış memorial kompleksdə SSRİ-nin bütün respublikalarından 1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsi zamanı yaralanmış, Bakı şəhərindəki hərbi xəstəxanalarda vəfat etmiş sovet hərbçiləri dəfn olunublar.

Burada, Sovet İttifaqı Qəhrəmanları — Georgi Vetoşnikov və Roman İvanov da daxil olmaqla, ümumilikdə 525 sovet hərbçisi dəfn olunub.

## Qalereya

Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçılarının xatirəsinə ucaldılmış abidə.jpg|Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçılarının xatirəsinə ucaldılmış abidə.
Georgi Vetoşnikovun məzarı.jpg|Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Georgi Vetoşnikovun məzarı
Roman İvanovun məzarı.jpg|Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Roman İvanovun məzarı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fotolar (Müəllif:Tapdiq Abdullayev)
Fancy That

***Fancy That*** — İngiltərə müğənnisi və prodüser PinkPantheress-in ikinci miksteypi. 9 may 2025-ci ildə "Warner Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Illegal (PinkPantheress mahnısı)

***Illegal*** — İngiltərə müğənnisi, bəstəkar-prodüser PinkPantheress-in 6 iyun 2025-ci ildə yayımladığı mahnısı.

## Fon

## Videoklip

## Trek siyahısı
**Rəqəmsal yükləmə/striminq**
# "*Illegal*" – 2:29

**Rəqəmsal yükləmə/striminq**
# "*Illegal*" (Nia Archives remix) – 2:40

## İstinadlar
Tonight (PinkPantheress mahnısı)

***Tonight*** — İngiltərə müğənnisi PinkPantheress-in 4 aprel 2025-ci ildə yayımladığı mahnısı.

## Fon

## Videoklip

## İstinadlar
6 Dogs (albom)

***6 Dogs*** — 2021-ci ildə vəfat etmiş ABŞ repçisi -un öz adını daşıyan debüt studiya albomu. 3 iyul 2017-ci ildə buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Godzilla (albom)

***Godzilla*** — Avstraliya musiqi dueti ""ın dördüncü studiya albomu. 28 may 2021-ci ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
California (albom)

***California*** — ABŞ rok qrupu ""nin yeddinci studiya albomu. 1 iyul 2016-cı ildə "" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Allocasuarina portuensis

**Allocasuarina portuensis** — çılpaqtoxumlular bölməsinə, Kazuarinakimilər fəsiləsinə aid nadir bitki növüdür.

## Təsviri
Allocasuarina portuensis kiçik və ya orta ölçülü, çox zaman kol forması olan bir bitkidir.

## Yayılması
Bu növ yalnız Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels  ştatının Portuensis bölgəsində yayılıb. Növ adındakı "portuensis" epiteti onun məhz bu bölgə ilə əlaqəli olduğunu bildirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ferrari Roma

**Ferrari Roma** (Tipo F169)  — İtalyan avtomobil istehsalçısı Ferrari tərəfindən istehsal olunan Grand Tourer (GT) tipli lüks idman avtomobilidir. Avtomobil ilk dəfə 13 noyabr 2019-cu ildə Romada təqdim olunmuş və 2020-ci ildən etibarən istehsalına başlanmışdır.

## Texniki Xüsusiyyətləri

* **Mühərrik** **həcmi:** 3.9 litrlik twin-turbo V8
* **At Gücü:** 620 at gücü (456 kVt) @ 7,500 rpm
* **Sürətlər qutusu:** 8-pilləli ikili muftalı (dual-clutch) avtomatik
* **0–100 km/saat:** 3.4 saniyə
* **Maksimum sürət:** 320+ km/saat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cycas armstrongii

**Cycas armstrongii** — "Cycas" cinsinə aid olan bir sikas növü. Avstraliyanın Şimal ərazisinə endemikdir.

## Xüsusiyyətlər

Gövdələri 3 m-ə qədər (nadir hallarda 6 m-ə qədər) hündürlüyə çatır və diametri 5–11 sm arasındadır. Yarpaqları (sikaslar üçün çox nadir hal olaraq) quraq mövsümdə tökülür (lakin daha nəm yerlərdə yetişdirildikdə davamlı qalır), uzunluğu 55–90 sm-dir, azca qabarıq və ya düz, 100–220 yarpaqcıqlardan ibarət pinnat tiplidir. Yarpaqcıqlar əvvəlcə sıx narıncı tüklü olur, sonra üst tərəfi parlaq yaşıl, alt tərəfi açıq yaşıl olur; uzunluğu 5.5–14 sm, eni 4.5–8 mm-dir və 40 dərəcə bucaqla irəliyə doğru yönəlmişdir. Yetkin bitkilərin tacında təxminən 50 yarpaq olur. Dişi konuslar açıqdır, 13–22 sm uzunluğunda sporofillərə malikdir, hər sporofildə 2-4 toxum olur və lanceolat üçbucaq formalı lamina üzərində apikal tikan vardır. Sarcotesta yetişdikdə sarı örtüklə örtülür. Erkək konuslar oval, narıncı, 11–20 sm uzunluğunda və 7.5–10 sm diametrindədir; konusun yuxarı yarısı sivrilmişdir. Meyvələr mart-sentyabr aylarında yetişir. Bu növ bitki kolleksiyaçısı Con Armstrongun (1847-ci ildə vəfat etmiş) şərəfinə adlandırılmışdır. O, Koburq yarımadasında yerləşən Port Essinqtonda Kyu kral botanika bağlarının kolleksiyaçısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müxalifət

**Müxalifət** — dövlət hakimiyyətinin həyata keçirdiyi siyasi kursa, qəbul edilən qərarlara və tətbiq olunan idarəetmə metodlarına qarşı sistemli şəkildə etiraz edən, alternativ proqram və təkliflər irəli sürən siyasi qüvvələrin, partiyaların, hərəkatların və ya ayrı-ayrı şəxslərin məcmusu olaraq müəyyən edilən ictimai-siyasi fenomen. Müxalifətin əksi iqtidardır. Bəzi ölkələrdə (Fransa, Portuqaliya, Böyük Britaniya) müxalifətin fəaliyyəti konstitusiya səviyyəsində tanınır. Avtoritarizmdə və diktaturada müxalifət repressiyalara məruz qala bilər. Bir neçə ölkələrdə hakimiyyət tərəfindən idarə olunan simvolik müxalifət (cib müxalifəti) mövcuddur.

## Tarixi
Müxalifətin prototipləri Roma Respublikasında meydana çıxdı, lakin onun aydın forması parlamentarizmin inkişafı və siyasi partiyaların yaranması ilə əlaqələndirilir. Müxalifətin yaranmasının mənşəyi cəmiyyətin sosial strukturunun diferensiallaşmasından qaynaqlanır ki, bu da öz subyektlərinin alternativ fikirlərinin, mövqelərinin və maraqlarının mövcudluğunu nəzərdə tutur. 1776-cı ildə qəbul edilmiş ABŞ İstiqlal Bəyannaməsində insanın təbii və ayrılmaz hüquqları arasında hökümət zülmünə müqavimət göstərmə hüququ da var. ABŞ qanunvericiliyində əsas vurğu hakimiyyətin çoxluq və azlıq (müxalifət) arasında bölüşdürülməsinə yönəldilir.

## Müasirlik
Almaniya qanunvericiliyində müxalifətin hökumətin proqram və hərəkətlərini tənqid etmək, siyasi alternativlər yaratmaq hüququ var. İtaliyada palata rəhbərlərinin müxalifət deputatları arasından seçilməsi praktikası inkişaf edib. Portuqaliya konstitusiyası müxalifətin ictimai işlərin vəziyyəti haqqında sistemli şəkildə məlumat almaq hüququnu təsbit edir. Müxalifətin fraksiya ölçüsünə uyğun olaraq parlament komitələrində təmsil olunmaq, gündəliyi formalaşdırarkən və müəyyən məsələlərin baxılmağa təqdim edilməsi zamanı onun rəyinin nəzərə alınması təmin edir.

Rusiyada 2007-ci il parlament seçkilərindən sonra dominant partiyalı rəqabətsiz siyasi sistem yarandı. Yuxarıdan aşağıya qurulan, birinci şəxslər səlahiyyətinə arxalanan "Vahid Rusiya" partiyası ali rəhbərliyin iradəsinin passiv icraçısına çevrildi. Eyni zamanda hökumət və onun rəhbəri qərarların işlənib hazırlanması və qəbulunun əsas mərkəzinə çevrildilər.

Azərbaycanda ən tanınmış müxalif partiyalar AXCP və Müsavatdır. 2013-cü ildə Azərbaycan müxalifəti Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası şəklində birləşib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycanda müxalifət (BBC)
Avro işarəsi

**Avro işarəsi (€)** — **[[Avropa İttifaqı]]nın** rəsmi pul vahidi olan **[[avro]]** üçün qəbul edilmiş simvoldur. Simvol 1995-ci ildə rəsmi olaraq Avropa Komissiyası tərəfindən təqdim edilmiş və 1999-cu ildən etibarən avro valyutasının istifadəyə verilməsi ilə geniş şəkildə tətbiq olunmağa başlanmışdır.

## Tarixi
Avro işarəsi, Yunan əlifbasındakı epsilon hərfi "Ɛ" formasına əsaslanır və Avropanın mədəni irsinə istinad edir. Simvolun ortasından keçən iki paralel xətt isə valyutanın sabitliyini və etibarlılığını ifadə edir. 1 yanvar 1999-cu ildə elektron ödənişlər üçün tətbiq olunmuş, 1 yanvar 2002-ci ildə isə fiziki pul formasında istifadəyə verilmişdir.

## İstinadlar
Volkswagen Beetle

**Volkswagen Beetle** (almanca: *Volkswagen Käfer*) — Alman avtomobil istehsalçısı **[[Volkswagen]]** tərəfindən istehsal edilib. Volkswagen Beetle, sadə texniki quruluşu, retro dizaynı ilə dünya avtomobil tarixində xüsusi yer tutur.

## Tarixi
Volkswagen Beetle-nin ilkin dizaynı 1930-cu illərdə Adolf Hitler-in “xalq üçün avtomobil” (*Volkswagen*) ideyasına əsasən hazırlanmışdır. Bu layihə Alman mühəndis Ferdinand Porsche tərəfindən həyata keçirilmişdir.

## Volkswagen Yeni Beetle
2003-cü ildə Meksikada klassik Beetle istehsalı dayandırıldıqdan sonra yeni nəsil texnologiyaya uyğun gələn bu model Meksikanın Pueblan şəhərində istehsal olundu.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Elektrikli skuter

**Elektrikli skuter** — elektrik motorlu skuter. Ön və arxa təkərində elektrik ilə işləyən motorlar olur. Əsasən yaradıcı şirkət tərəfindən hazırlanmış, xüsusi aktivləşdirmə və izləmə proqramlərı ilə işləyir.  Şirkətinə məxsus M365 elektrik skuteri| 165px]]

## Parçaları
Elektrikli skuterin hissələrinə göyərtə, gövdə, sükan, təkərlər, asma, işıqlar, batareyalar, əyləclər, nəzarətçi və motor daxildir.

Elektron skuterlərdə adətən 20–28 sm diametrdə, sürücünün dayandığı platforma və platformanın üstüdə dəstək və dəstəyə bağlanmış sükanla birləşdirilən iki təkər olur.
Üç növ təkər mövcuddur:
* Pnevmatik (hava ilə doldurulmuş) təkərlər.
* Bərk təkərlər.
* İçi boş təkərlər davamlı rezindən hazırlanır.

Aralıq və sürət model və şirkətlərdən asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bir skuter 14 ilə 160 km/saat sürət aralığında hərəkət edə bilir.

## Təhlükəsizliyi
Avropada, 2024-cü ilə qədər, qəzaların əksəriyyəti başqa bir avtomobillə əlaqəli deyil, elektron skuter sürücülərinin iştirakı ilə baş vermişdi.
Fransada 2019–2022-ci illər arasında travma mərkəzlərinə e-skuter sürücülərinin sayı 185% artıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Elektrikli velosiped
Amerika Partiyası

**Amerika Partiyası** — ABŞ-də siyasi partiya. İlk dəfə 2025-ci il iyunun 5-də təklif edilib, İlon Mask tərəfindən iyulun 5-də elan edilib və prezident Donald Trampla mübahisəsindən sonra və onların bir-biri ilə fikir ayrılığı bu hərəkətə səbəb olub, bu hərəkət iyulun 6-da FEC-ə təqdim edilib.

## İstinadlar
Tesla Model Y

**Tesla Model Y** — Tesla şirkəti tərəfindən istehsal edilən tam elektrikli, orta ölçülü crossover SUV tipli avtomobildir. 14 mart 2019-cu ildə İlon Musk tərəfindən təqdim olunmuşdur.

## Tarix
Tesla Model Y ilk dəfə 14 mart 2019-cu ildə İlon Musk tərəfindən təqdim olunmuşdur.  Model Y-nin ilkin istehsalı 2020-ci ilin martında başlamışdır və Şanxay, Berlin və Kaliforniya kimi şəhərlərdə yeni zavodlarda istehsalına başlanmışdır.

## Populyarlıq
Tesla Model Y, 2023-cü ildə dünyanın ən çox satılan avtomobili olmuşdur.
## İstinadlar
Rubl işarəsi

**Rubl işarəsi (₽)** — Rusiya rublunun rəsmi valyuta simvoludur. Bu işarə ilk dəfə 2013-cü ildə Rusiya Mərkəzi Bankı tərəfindən təsdiqlənmişdir. İşarə **"Р"** Kiril qrafikası (əslində latın hərfi "P" kimi görünür) üzərində üfüqi xəttlə dizayn edilib.

## Tarix

Rubl işarəsinin rəsmi olaraq qəbul edilməsinə qədər müxtəlif qeyri-rəsmi simvollardan istifadə olunurdu. Məsələn, "руб.", "р.", "RUR", və "RUB" kimi qısaltmalar valyutanı ifadə edirdi. 2013-cü ilin noyabrında Rusiya Mərkəzi Bankı nəhayət, milli valyuta işarəsini qəbul etmək qərarına gəldi. O, öz internet saytında əvvəlcədən seçilmiş beş seçimlə ictimai sorğu keçirdi. Əvvəllər dizayn icması tərəfindən təqdim edilən və qeyri-rəsmi, lakin geniş istifadə edilən dizayn (₽) sorğunun siyahısında idi və ən çox səs topladı. 11 dekabr 2013-cü ildə ₽ Rusiya Federasiyasının rublunun rəsmi işarəsi kimi təsdiq edildi.

## Kodlaşdırma
Rubl üçün beynəlxalq üç hərfli kod Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatına standart ISO 4217 uyğun olaraq) **[[rubl]]** təşkil edir və Unicode kodlaşdırılıb.

## İstinadlar
Melanoma

**Melanoma** — Piqment hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şiş və xərçəng növüdür. Melanositlər əsasən dəridə yerləşir və dərinin rəngini müəyyən edən melanin piqmentini ifraz edir. Melanoma ən təhlükəli dəri xərçəngi formalarından biri hesab olunur. Onlar adətən dəridə olur, lakin bağırsaqlar və gözlər kimi bədənin digər hissələrində də görülə bilər.

## Əlamətlər
Melanoma digər dəri xərçəngi növlərinə nisbətən daha az rast gəlinir, lakin erkən diaqnoz qoyulmazsa çox təhlükəlidir. Dəri xərçəngindən ölümlərin əksəriyyəti (75%) melanoma ilə bağlıdır.  Dünyada hər il 160.000 yeni melanoma halı aşkar edilir. Qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez görülür. Qadınlarda ən çox ayaqlarda, kişilərdə isə ən çox arxada görünür.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* 
* Melanoma ve  melanositik hiperplazi (pl.wikibooks.org)
* İ.Ü. onkoloji enstitüsü, PDF
Həcər Babayeva

** Həcər Teymur qızı Babayeva** () — azərbaycanlı musiqişünas, professor, Əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı
Həcər Babayeva 17 aprel 1948-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1957–1969-cu illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Konservatoriyanın nəzdindəki Orta İxtisas Musiqi Məktəbində təhsil alıb. 1969–1973-cü illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının "Tarixi–nəzəriyyə" fakültəsində fərqlənmə diplomu ilə təhsilini başa vurub.

## Fəaliyyəti
Pedaqoji fəaliyyətinə 1973–1978-ci illərdə "Bakı məktəbəqədər" Pedaqoji məktəbində müəllim kimi başlamış, 1978–1993-cü illərdə A. Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, 1993–1997-ci illərdə isə Türkiyənin Bilkənd Universitetində çalışmışdır. 1970–2009-cu illərdə Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdindəki musiqi kollecində müəllim, Bakı Musiqi Akademiyasında əvəzçi müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2009-cu ildən etibarən Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında Musiqi Nəzəriyyəsi kafedrasında baş müəllim, 2009-cu ildən dosent, 2011-ci ildən isə professor vəzifəsində çalışıb. O, 1995-ci ildə Ankara Bilkənd Universitetində ustad dərslər keçmişdir.

### Elmi fəaliyyəti
2008-ci ildə Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adına layiq görülüb. İpək Yolu Musiqi Konfransı (Bolu/Türkiyə, Abant İzzət Baysal Universiteti, 2016) Musiqi Təhsili Elmi Şurasının üzvü və oturum başqanı olub. Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının Musiqişünaslıq bölməsinin sədridir. Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin təşkil etdiyi Heydər Əliyevin 85 illiyinə həsr olunmuş I Respublika müsabiqəsinin Təşkilat Komitəsinin üzvü olub. Təhsil Nazirliyinin akkreditasya komissiyalarında sədr kimi fəaliyyət göstərib.

### Kitabları
*Vasif Adıgözəlov* – Bakı: "Ergün" nəşriyyatı, 1995.

*Sənsiz Səninlə* – Bakı: "Adiloğlu" nəşriyyatı, 2006.

*Ağabacı Rzayeva* – Bakı: "Aspoliqraf", 2013.

*Firəngiz Əlizadə* – Bakı: "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2014.

*Firəngiz Əlizadə. Dünya şöhrətli bəstəkarımız* – Bakı: "Vətənoğlu" nəşriyyatı, 2018.

### Tədris ədəbiyyatı
*Elementar musiqi nəzəriyyəsi* – dərslik – Bakı: "Çıraq" nəşriyyatı, 2013.

*Harmoniya I hissə* – metodik vəsait – Bakı, 2010.

*Harmoniya II hissə* – metodik vəsait – Bakı, 2010.

*Harmoniya fənninin tədrisinə dair* – metodik vəsait – Bakı, 2014.

## Həmçinin bax
* Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası

## İstinadlar
Sandefjord FK

**Sandefjord** — Norveçin Sandefjord şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubudur. Klub 10 sentyabr 1998-ci ildə qurulmuşdur.

## Tarixi
Sandefjord klubu 1998-ci ildə yerli klublar olan IL Runar və Sandefjord Ballklubb-un futbol bölmələrinin birləşməsi nəticəsində yaradılmışdır.

## Uğurları
**Divisjon (Norveç ikinci liqası)**

* İkincilik: 2004, 2014, 2016, 2019

**Eliteserien**

* Ən yaxşı nəticə: 9-cu yer (2006, 2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baeckea gunniana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yalnız Avstraliyanın cənub-şərqindəki alp və subalp bölgələrinə məxsusdur.

## Botaniki xarakteristikası
Hamar, sıx böyüyən bir kol olub, hündürlüyü 1,5 m-ə (4 ft 11 in) qədər çatır. Bəzən yerə paralel böyüyərək daşlar və qayalar üzərində yayıla bilər. Budaqlar kağızvari və ya lifli qəhvəyi qabıqla örtülüdür. Yarpaqlar sıx yerləşmiş, yumurtavari və ya elipsvari olub, dar ucu bazaya doğru uzanır, uzunluğu 1.9–3.8 mm (0.075–0.150 in), eni 0.9–1.4 mm (0.035–0.055 in) arasında dəyişir və təxminən 0.5 mm (0.020 in) uzunluğunda petiolu vardır, kənarları isə hamar olur. Çiçəklər 5 mm (0.20 in) qədər diametrə sahib olub, hər biri çiçək sapı 0.4–1 mm (0.016–0.039 in) uzunluğunda olan, yuxarı yarpaq boğazlarında tək-tək açılır. 4-6 erkəkcik vardır və hamısı təxminən eyni uzunluqdadır. Yumurtalıq bir kameradan ibarət olub, stilus isə iynəvari olub, yumurtalığın üst hissəsində kiçik bir çuxura yerləşir. Bu, bir kameralı yumurtalıq cinsinə aid özəl xüsusiyyətdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Babingtonia

**Babingtonia** — Mərsinkimilər (Myrtaceae) fəsiləsinə aid olan və Qərbi Avstraliyanın cənub-qərbinə xas 11 növ çiçəkli bitkidən ibarət bir cins.

## Təsviri

"Babingtonia" cinsinə aid bitkilər, bəzən 5 metrə (16 fut) qədər hündürlüyə çata bilən tüksüz kollardır, pullu və ya lifli qabığa malikdirlər. Yarpaqları sadə, qarşı-qarşıya düzülmüş, xətti, nizə şəklində və ya elliptik formadadır və adətən yağ vəziləri yalnız alt səthdə görünür. Çiçəklər tək halda və ya yarpaq qoltuqlarında yeddi çiçəyə qədər qruplar şəklində yerləşir, biseksual, radikal simmetriyaya malikdir və beş ləçək və beş kasa yarpağı vardır. Ləçəklər ağ rəngdə, təxminən yuvarlaq, eni 1–6 mm (0.039–0.236 düym) arasında olur və bir qatda 3-dən 15-ə qədər erkəkcik yerləşir. Meyvəsi, sepalların qalığı ilə birlikdə oduncaqdan olan, yarımkürəvi və ya qab formasında bir kapsuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alpinia caerulea

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitki yağış və qalereya meşələrində və Avstraliyanın şərqində yerləşən rütubətli skelerofil meşələrində bitir.

## Botaniki xarakteristikası
2–3 m (6 ft 7 in – 9 ft 10 in) uzunluğunda əyilən gövdələrə malikdir. Hər gövdədə alternativ şəkildə yerləşmiş, 40 sm (16 in) uzunluğunda və 10 sm (3.9 in) enində böyük yarpaqlar olur. Yarpaqlar ya oturaqdır, ya da çox qısa saplağa malikdir, üstü parlaq tünd yaşıl, altı isə daha açıq yaşıl rəngdədir və sivri ucu var. Çiçək qrupu gövdələrin ucunda yerləşir, 30 sm (12 in) uzunluğa qədər ola bilir və çox sayda ağ çiçəkdən ibarətdir. Meyvəsi kapsul şəklindədir, mavi rəngdə, yuvarlaq və təxminən 1 sm (0.39 in) diametrindədir. Meyvənin qabığı incə və kövrəkdir, ağ birləşmədə yerləşmiş çoxlu qara toxumları ehtiva edir. Çiçəkləmə sentyabrdan aprelə qədər davam edir, meyvələr isə ilin istənilən ayında yetişə bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Acacia wilhelmiana

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyanın mərkəzi və şərq hissələrindəki "mallee" bölgəsi üçün endemikdir.

## Botaniki xarakteristikası
Adətən 1-3 metr (3.3-9.8 fut) hündürlüyə qədər böyüyür və sıx və ya yayılmış bir habitusa malikdir. Çox azdan orta dərəcəyə qədər tükəyi olan budaqları adətən uc hissələrində sarı zolaqlıdır. Yaşıl fillodlar xətti və ya darca düzbucaqlı-elliptik forma malikdir və bəzən içəriyə doğru əyilmiş və ya yüngül S şəkilli ola bilər. Fillodların uzunluğu adətən 1-3 sm (0.39-1.18 düym) və eni 1-4 mm (0.039-0.157 düym) arasında olur və düz olduqda hər üzündə iki əsas xəttə malikdir. O, avqustdan noyabradək sarı çiçəklər açır. Sadə çiçək quruluşları tək-tək və ya cüt olaraq 1 mm (0.039 düym) uzunluğunda bir ox üzərində görsənir. Sferik çiçək başları adətən 17-22 açıq qızıl çiçəkdən ibarət olur. Çiçəklənmədən sonra yaranan toxum kapsulları güclü şəkildə əyilmiş, açıq şəkildə dolanmış və bəzən bükülmüşdür. Kapsullar təxminən 6 sm (2.4 düym) uzunluğunda və eni 2-3 mm (0.079-0.118 düym) arasındadır və düzbucaqlı toxumlar ehtiva edir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yasmin Pəhləvi

Əlahəzrət **Yasmin Pəhləvi** (, qızlıq soyadı **Etimad-Əmini**, d. 26 iyul 1968) — İran vəliəhdi Rza Pəhləvinin həyat yoldaşı, Pəhləvilər sülaləsinin üzvü.

## Həyatı
26 iyul 1968-ci ildə Tehranın Pars xəstəxanasında anadan olub. İran İslam İnqilabı zamanı artan gərginlikdə İranı tərk etməyə məcbur oldu. Əvvəldə əri ilə ABŞ-da, San Fransisko körfəzində yaşamışdır.

Ali təhsili Corc Vaşinqton Universitetində (siyasi elmlər bakalavrı, 1990 il) və Corc Vaşinqton Universitetinin Hüquq Məktəbində (hüquq elmləri doktoru, 1998 il) aldı. Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra Vaşinqtonda, Dünya Bankının əmək hüququ məsələləri üzrə Hüquq Departamentində çalışmışdır. Sonra Vaşinqtonun Ali Məhkəmənin hakimi vəzifəsində çalışdı, bundan sonra Vaşinqtondakı Uşaq Hüquq Mərkəzində hüquqşünas kimi işləmişdir.

2023-cü ildə Azərbaycana qeyri-rəsmi şəkildə gəldi. Öz İnstaqram hesabında Bakıdan video paylaşaraq yazıb: "İlk dəfə Xəzər dənizinə ayaq basdım. Öz ölkəmin sahillərindən cəmi bir neçə saatlıq məsafədə olduğumu bilmək çox qəribə idi. Vətənimə yaxın olmaq məni çox sevindirdi. Kaş ki, İran sahillərinin qumuna ayaq basa biləydim".

## Övladları
Üç qız övladı var: şahzadə Nur Pəhləvi, şahzadə İman Pəhləvi və şahzadə Fərəh Pəhləvi.

## İstinadlar
Acacia tessellata

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şərqi Avstraliyanın kiçik bir ərazisi üçün endemikdir.

## Botaniki xarakteristikası
Boylu kol və ya kiçik ağac adətən 2,5 ilə 15 m (8 ft 2 in ilə 49 ft 3 in) hündürlüyə qədər böyüyür və bozdan açıq qəhvəyi rəngə qədər çalarlı qabığı var. Bu qabıq sərt və bucaqlı, aydın şəkildə qatlanmış, tündləşdirilmiş şoxluqları ilə bəzədilib. Akasiya cinsinin əksər növləri kimi, bu da həqiqi yarpaqlar yerinə phyllodes (yarpaq oxşar strukturlar) malikdir. Bu, qlabröz və həmişəyaşıl "phyllodes" xətti və ya darca ellips şəkilli olub, təxminən düz olur və uzunluğu 8 ilə 18 sm (3.1 ilə 7.1 inç), eni isə 3 ilə 9 mm (0.12 ilə 0.35 inç) arasında dəyişir, orta damar və iki ilə on arasında daha az nəzərəçarpan uzunlamasına damarlarla müəyyən olunur. Yanvar və fevral aylarında çiçək açır, tək və ya üçədək qruplarda, çiçək saplarının ağzında yerləşən 7 ilə 10 mm (0.28 ilə 0.39 inç) diametrli sfikalı çiçək başları ilə çiçəklənir və 25 ilə 36 çox solğun sarı çiçəkdən ibarətdir. Çiçəklənmədən sonra dərili və qlabröz toxum kapsulları formalaşır, bu kapsullar düz və düz olan, hər toxum üzərində bir qədər qalxmışdır və uzunluğu 5 ilə 15 sm (2.0 ilə 5.9 inç), eni isə 4 ilə 6 mm (0.16 ilə 0.24 inç) arasında dəyişir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Acrobolbus pseudosaccatus

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Bu ailə ağac gövdələrində, qayalarda və torpaqda inkişaf edir. Lakin müəyyən şəraitdə onlar epifit kimi davranaraq digər bitki növlərinin üzərində də böyüyə bilirlər.

## Təsviri
Yarpaqlarının ucunda kiçik bir çökəklik var və kənarları incə dişlidir. Yarpaqları çox incədir və şəffaf yaşıldır. Bitkilər həm də möhkəm ölçüyə malikdir. Kənarlarının incə dişli olması "Acrobolbus pseudosaccatus"u "Acrobolbaceae" fəsiləsinin digər üzvlərindən fərqləndirir. Bununla belə, ən diqqətçəkən xüsusiyyəti çoxalma strukturlarıdır. Çoxalma strukturlarının yerləşməsi "Acrobolbus pseudosaccatus"u digər növlərdən aydın şəkildə ayırır. Sporofit (çoxalma strukturu) tumurcuq ucunda yerləşən bir kisədə inkişaf edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ksamil

**Ksamil** (, ) — Albaniya Respublikasında kiçik və məşhur turistik bir qəsəbədir.
## Yerləşməsi
Albaniyanın cənubunda, Vlora vilayətində yerləşir və Saranda bələdiyyəsinə daxildir. Ksamil şəhəri, İon dənizinin sahilində, Saranda şəhərindən təxminən 15 km cənubda yerləşir. Yaxınlığında Butrint Milli Parkı və Ksamil adaları yerləşir. Ksamilə Sarandadan müntəzəm avtobus marşrutları fəaliyyət göstərir. Ən yaxın liman Sarandadadır, hava limanı isə Korfu adasındakı Ioannis Kapodistrias Beynəlxalq Hava Limanıdır.
## Tarixi
Ksamil kəndi 1966-cı ildə rəsmi olaraq salınıb. O vaxtlar əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan yerli əhali tərəfindən məskunlaşmışdır. 1990-cı illərdən sonra turizmin inkişafı ilə yanaşı şəhərsayağı formaya keçmişdir.
## İqtisadiyyat
Qəsəbənin əsas gəlir mənbəyi turizm, balıqçılıq və zeytunçuluqdur. Yay aylarında bölgəyə minlərlə turist gəlir.

Ksamil, kristal təmiz suları və ağ qumlu çimərlikləri ilə məşhurdur. Yaxınlıqda yerləşən Ksamil adaları qayıqla asanlıqla əldə edilə bilər.

## İstinadlar
Adenanthos macropodianus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Ümumi adla "*gland flower*" (vəz çiçəyi) və ya "*Kangaroo Island gland flower*" (Kenguru Adası vəz çiçəyi) olaraq tanınır. Bu bitki yalnız Cənubi Avstraliyadakı Kenquru adasına endemikdir. İlk dəfə 1870-ci ildə "A. sericeus" növünün bir variasiyası kimi təsvir edilmiş, 1978-ci ildə isə növ statusuna yüksəldilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
"Adenanthos macropodianus" dik böyüyən bir vərdişə malikdir və adətən 1 metr (3 fut) hündürlüyə çatır, baxmayaraq ki, 3 metrə (10 fut) qədər hündür olan nümunələr də qeydə alınmışdır. Yarpaqları təxminən 15 mm (0,6 düym) uzunluqda, gümüşü rəngdədir və diametri təxminən yarım millimetr olan yumşaq, tüklü doqquz və ya daha çox lobilərə dərin bölünmüşdür. İlin hər dövründə görünən çiçəklərin periantı çəhrayıdan qırmızıya (nadir hallarda sarı) qədər rəngdə olur və çiçək sapı 30 mm-ə qədər uzunluqda olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Acacia tephrina

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Yalnız şərqi Avstraliyanın bəzi bölgələrinə endemikdir. 1992-ci il Təbii Qoruq Aktına əsasən, bu növ az narahatlıq dərəcəsi ilə qiymətləndirilir.

## Botaniki xarakteristikası
Ağac təxminən 20 m (66 ft) hündürlüyə qədər böyüyə bilər və qaranlıq boz rəngli qabığı və boz-yaşıl, sıx tüklü budaqları ilə çatlamış və qabıqlı bir xarakterə malikdir. Ağacın dik, açıq və dar bir taç quruluşu var və adətən gövdənin yaxınlığında budaqlanır. O, kəsildikdən sonra yenidən böyüyə bilər və kök sürgünləri verə bilir. Çox sayda Akasiya növü kimi, bu da həqiqi yarpaqlar deyil, "phyllodes" adlanan quruluşlara sahibdir. Daimi və tüklü phyllodes, düz və ya bir az geri əyilmiş, 7-15 sm (2.8-5.9 in) uzunluğunda və 2-6 mm (0.079-0.236 in) enindədir və çoxlu incə, paralel damarlar ehtiva edir. Çiçəkləndikdə, çiçək başları qrup şəklində bir racemdə 1-8 mm (0.039-0.315 in) uzunluğunda və təxminən 4.5 mm (0.18 in) diametrində olan sferik çiçək başları ilə inflorescensiyalar yaranır və hər biri 20-35 qızıl rəngli çiçəkdən ibarətdir. Çiçəkləmədən sonra, tüklü və dərimsi toxum qabıqları yaranır. Onlar düz kənarlı və hər toxum üzərində çox az qalxmış, demək olar ki, düz olan lineyar formada olur. Qabıq təxminən 6.5 sm (2.6 in) uzunluğunda və 5-6 mm (0.20-0.24 in) enindədir, kənar damarları açıq-aşkar görünür və uzunlamasına düzülmüş toxumları ehtiva edir. Toxumlar 5.5 mm (0.22 in) uzunluğunda və kiçik bir arilə sahibdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yavia cryptocarpa

**Yavia cryptocarpa** — kaktus növüdür (*Cactaceae* fəsiləsi) və yeni kəşf edilmiş "Yavia" cinsinin yeganə növüdür. Cinsin adı, bitkinin endemik olduğu Argentinanın Jujuy əyalətindəki Yavi departamentindən götürülmüşdür. Bu bitki az bitki örtüyünə malik qayalı yamaclarda bitir. "Yavia cryptocarpa" bəzən "Notocacteae" qəbiləsinə də aid edilir.
Növün spesifik epiteti olan "cryptocarpa", bitkinin kriptokarp olmasına istinad edir. Bu, meyvələrin bitkinin bədəni daxilində əmələ gəlməsi və yalnız quraqlıq dövründə bitki büzüldükdə görünməsi deməkdir.

## Taksonomiya

İlk nümunələr Roberto Kiesling tərəfindən 1986-cı ilin fevralında tapıldı. Lakin, o dövrdə toplanan nümunələr itdi. Yalnız 2000-ci ildə yeni nümunələr toplanıb becərilə bildi. İlk təsvir, Jörg Piltz ilə birgə yazılmış və 2001-ci ilin mart ayında Almaniya Kaktus Cəmiyyətinin "Cacti and Other Succulents" jurnalında dərc edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acacia venulosa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyanın şərq bölgələri üçün endemikdir.

## Botaniki xarakteristikası
Bu kol adətən 0.5-dən 3 m (1 ft 8 in-dən 9 ft 10 in-ə qədər) hündürlüyə qədər böyüyür və qırmızı-qəhvəyidən qaraya qədər rezin tük ilə örtülmüş bucaq formalı budaqlara malikdir. Acacia növlərinin əksəriyyətində olduğu kimi, həqiqi yarpaqlar yerinə "phyllodes" (yarpaq oxşar quruluşlar) var. Yüksələn, nazik dərili və tüksüz və ya azca tüklü phyllodes dar elliptik şəklə malik, uzunluğu 5-dən 9 sm (2.0-dən 3.5 in-ə qədər) və eni 4-dən 15 mm (0.16-dan 0.59 in-ə qədər) olur. Çiçəkləmə dövrü iyun ayından noyabr ayına qədərdir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
"Kanada" ordeni

**"Kanada" ordeni** () — Kanadanın ən yüksək mülki mükafatlardan biri, ölkəyə və cəmiyyətə görkəmli xidmətlər göstərmiş fərdləri təltif etmək məqsədilə təsis olunmuşdur. Orden 1967-ci ildə, Kanada Konfederasiyasının 100 illiyi münasibətilə yaradılmışdır.

"Kanada" ordeni Kanadaya və insanlığa xidmətləri ilə seçilən şəxslərin tanınması və şərəfləndirilməsi məqsədilə təqdim olunur. Bu ordenlə təltif olunanlar cəmiyyətin müxtəlif sahələrində — elm, incəsənət, səhiyyə, hüquq, təhsil, sahibkarlıq və ictimai xidmət sahələrində mühüm töhfələr vermiş şəxsiyyətlər olur.

## Tarixi
"Kanada" ordeni 1967-ci ildə, Kanada Konfederasiyasının 100 illiyi münasibətilə təsis edilmişdir. Bu təşəbbüs ölkənin milli mükafat sistemini inkişaf etdirmək və Kanadanın öz vətəndaşlarını tanımaq üçün unikal və müstəqil bir yol tapmaq məqsədi daşıyırdı. Ordenin yaradılması ideyası ilk dəfə 1966-cı ildə Lester Pirson hökuməti dövründə gündəmə gəldi. O dövrə qədər Kanada vətəndaşları daha çox "Britaniya imperiyası" ordeni kimi xarici orden və medallarla təltif olunurdular.

Kanadanın o zamankı baş naziri Lester Pirson ölkənin suverenliyinin və mədəni kimliyinin gücləndirilməsi tərəfdarı idi. O, müstəqil Kanada orden sisteminin qurulmasını dəstəkləyərək Kanadanın öz qəhrəmanlarını və xidmət göstərmiş şəxslərini öz adına təltif etməli olduğunu irəli sürdü. Bu təşəbbüsün həyata keçirilməsi üçün xüsusi komissiya yaradıldı və 1967-ci ildə ordenin rəsmi təsis sənədləri imzalanaraq qüvvəyə mindi.

"Kanada" ordeni ilk dəfə 1 iyul 1967-ci ildə, Kanada günündə təqdim edildi. İlk mərasimdə 90 şəxs ordenin müxtəlif dərəcələri ilə təltif olundu. İlk Companion (CC) dərəcəsi alanlar arasında Lester Pirson, yazıçı Marşall Maklyuen və elmi tədqiqatçı Uaylder Penfild kimi tanınmış şəxsiyyətlər yer alırdı.

Ordenin quruluşu zamanla dəyişmişdir. Əvvəlcə iki dərəcəsi var idi: Companion və Medal of Service. 1972-ci ildə sistemə yeni "*Officer*" (xadim) və "*Member*" (üzv) dərəcələri əlavə edildi, "*Medal of Service*" ("Xidmətə görə" medalı) isə "*Member*" (üzv) dərəcəsi ilə əvəz olundu. Bununla ordenin strukturunda daha aydın iyerarxiya formalaşdı və daha geniş spektrdə xidmət sahələri tanınmağa başladı.

Başlanğıcda yalnız Kanada vətəndaşları bu ordenlə təltif edilə bilirdilər. Lakin sonradan bu qayda dəyişdirildi və qeyri-vətəndaşların da – xüsusilə beynəlxalq miqyasda Kanadaya töhfə vermiş şəxslərin – "fəxri üzv" statusu ilə təltif edilməsinə imkan verildi. Həmçinin qadınların ordenlə təltif edilməsi məsələsində bərabərlik prinsipi daim qorunmuşdur.

Zaman-zaman ordenin verilməsi ilə bağlı ictimai müzakirələr və mübahisələr də baş vermişdir. Bəzi təltif olunan şəxslərin siyasi baxışları və ya fəaliyyəti birmənalı qarşılanmamışdır. Məsələn, Henri Morgentaler adlı abort hüquqları müdafiəçisinin 2008-ci ildə Companion dərəcəsi ilə təltif olunması cəmiyyətin bir hissəsində narazılıq doğurmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Governor General's Order of Canada site
* Canadian Medals Chart: Orders, Decorations and Medals
* Order of Canada 50th anniversary history website
* search for past recipients of the Order of Canada
İzmir Liman qalası

**İzmir Liman qalası** () — Türkiyənin İzmir ilində XII əsrdə inşa edilmiş, 1872-ci ildə isə dağılmış qala.
## Tarixi
İzmir Liman qalası XII əsrdə Bizanslılar tərəfindən daxili limanın girişində tikilmiş və günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Qala XIII əsrdə Genuya Respublikası, XIV əsrdə isə Aydınoğulları bəyliyinin nəzarətinə keçib. İzmir Səlib yürüşündən sonra qala Hospitalyerlər ordeni tərəfindən alındı və bu dövrdə San Pietro qalası adı ilə tanındı. 1348-ci ildə Aydınoğulları bəyliyi qalanı mühasirəyə alsa da, Umur bəy uğursuz mühasirədə həlak oldu. Teymurilər dövlətinin hökmdarı Əmir Teymur 1402-ci ilin dekabrında qalanı qurudan mühasirəyə aldı və daxili limanın doldurulmasını əmr etdi. Daxili limanın Kadifekaleden gətirilən daşlarla doldurulması ilə qalanın dənizdən kömək almasının qarşısı alındı və mühasirə uğurla başa çatdı. Mühasirədən sonra Teymurun əmri ilə qala dağıdıldı. Venesiya admiralı Pyetro Mokenigo 1472-ci ilin sentyabrında İzmirə dənizdən hücum edərək, şəhəri qarət etdikdən sonra Osmanlı sultanı II Mehmed şəhəri müdafiə etmək üçün 1479-cu ildə qalanın yenidən tikilməsini əmr etdi. Üç tərəfli tikili kimi planlaşdırılan qala 1480-ci ilin oktyabrında mövcud təməllər üzərində yenidən inşa edildi. XVII əsrdə İnciraltıda Sancaqburnu qalasının inşası ilə əhəmiyyəti azalan Liman 1alası XIX əsrin II yarısına qədər istifadə olunmağa davam etdi. Daha sonra baxımsızlıq üzündən zədələnən qala 1870-ci ildə alınan qərarla 1872-ci ildə söküldü. Bu gün qalanın yerində Kemeraltı çarşısı yerləşir, bir vaxtlar qalaya bitişik olan Hisar məscidi isə adını qaladan alır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Peştək

[thumb|right|300px|Peştək [Özbəkistan, Uluqbəy mədrəsəsi (Səmərqənd) memarlığında.]]

**Peştək** () — İran, Orta Asiya və Azərbaycanın tarixi memarlığında geniş istifadə olunan monumental giriş quruluşudur.

Adətən məscidlər, karvansaralar, saray və mədrəsələr kimi tikililərin əsas girişində yerləşir. 
Peştək həm estetik, həm də simvolik əhəmiyyətə malikdir.
Fars dilindən tərcümədə "ön tağ" kimi tərcümə edilmişdir.
## Tarixi
Peştək memarlıq elementi ilk dəfə Sasanilər dövründə istifadə olunmağa başlamış, İslam memarlığında isə xüsusilə Səlcuqlar, Teymurilər və Səfəvilər dövründə geniş yayılmışdır. 
Feodal qalalarında peştək təntənəli, möhkəmləndirilmiş giriş, yarımmüdafiə tipli tikililərdə, yol kənarındakı karvansaraylarda isə möhkəm darvaza rolunu oynayırdı. Məscidlərdə peştək təkcə giriş deyil, həm də Məkkəyə baxan, hər yerdən görünən mərasim mehrabı idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Enzo Biagi

**Enzo Biagi** (; ) — İtalyan jurnalist və yazıçı.
## Həyatı
Enzo Biagi Antifaşist partizan hərəkatının iştirakçısı olub. Jurnalistikaya 18 yaşından başlayıb. O, həm yazıçı jurnalisti ("Corriere della Sera" qəzetində məqalələr yazıb, 1950-ci ildə yaradılan "Epoca" jurnalının baş redaktoru olub, kitablar çap etdirib), həm də televiziya aparıcısı kimi fəaliyyət göstərib.

9 may 2001-ci ildə İtaliyada seçki kampaniyası zamanı Biagi "Rai Uno" kanalında 10 dəqiqəlik “Il fatto” (“Fakt”) şousunda məşhur aktyor və rejissor Roberto Benignidən müsahibə alıb. Söhbət zamanı Beniqni baş nazirliyə namizəd Silvio Berluskonini ələ salıb, digər namizəd Françesko Rutellini dəstəkləyib.

Hakimiyyətə gəldikdən sonra Berluskoni mətbuat konfransı keçirib (bax: Editto Bulgaro), bu zaman o, açıq şəkildə "Rai Uno"nu Biaggi, eləcə də digər iki jurnalist - Mişel Santoro və Daniele Luttazzi ilə müqaviləni yeniləməməyə çağırıb. Müqavilə başa çatdıqdan sonra Biaggi qırx ildən çox işlədiyi televiziyanı tərk edib. Hökumətin mediaya təzyiq göstərməsi İtaliyada qalmaqala səbəb olub.

Biagi "Corriere della Sera" səhifələrində Berluskonini tənqid etməyə davam edib. 2005-ci il mayın 26-da o, yenidən televiziya ekranlarına dönüb. Lakin bu dəfə müsahibi kimi. Nəhayət, 22 aprel 2007-ci ildə Romano Prodinin qısa müddətli baş nazirliyi zamanı Biagi ömrünün sonuna qədər aparıcılıq etdiyi yeni "Rotocalco Televisivo" şousu ilə televiziyaya qayıdıb.

## Ailəsi
O, evli olub, həyat yoldaşı 2002-ci ildə vəfat edib. Onların üç qızı - Bis, Karla və Anna (1956-2003) olub.

Bis Biagi (1947-ci il təvəllüdlü) həm də jurnalistdir, 2008-ci ildən bacısı Karla ilə birlikdə Enzo Biagi mükafatının verilməsi komitəsinə rəhbərlik edir.

## Mükafatları və təltifləri
* "İtaliya qarşısında xidmətlərə görə" ordeni (15 dekabr 1995-ci il).

**Peşəkar mükafatları**
* Premio Riccione (1960);
* Premio Bancarella (1971, 1987);
* Premio Saint Vincent (1979).

və başqaları.

## Əsərləri
* “Gözəl həyat” (İtalyanca: “*La bella vita*”, 1996, Marçello Mastroyanni ilə söhbətlər kitabı).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Статья в «Times», посвящённая Бьяджи
Sueviota aethon

**Sueviota aethon**  — Xullar fəsiləsindən sueviota cinsindən şüaüzgəclilər balıq növü. Səudiyyə Ərəbistanı yaxınlığında, Qırmızı dənizdə mərcan arxipelaqının sahillərində 10 ilə 53 metr dərinlikdə kiçik mağaralarda aşkar edilib.
## Etimologiyası
Bu növ qədim yunan günəş tanrısı Heliosun arabasına istifadə edilən dörd atdan biri olan Aethonun şərəfinə adlandırılıb. Əvvəllər Sueviota (Sueviota pyrios) cinsinin digər oxşar növü də Heliosun dördlüyünün atlarından birinin adını daşıyırdı. İngilis dilində təklif olunan ad (Grumpy dwarf goby - "hirsli cırtdan öküz") ilk növbədə ağzın həddindən artıq yuxarı əyilmiş mövqeyinə görə açıq-aydın qəzəbli və narazı görünüşü ilə əlaqələndirilir.

## Təsviri
Balıqlar kiçikdir (təxminən iki santimetr uzunluqdadır), nisbətən böyük, iti dişləri var və burnunun "dəhşətli görünüşü" var. Əsas rəngləri qırmızımtıl və sarımtıl-narıncıdır. Əvvəllər naməlum balıqlar Səudiyyə Ərəbistanında Farasan mərcan arxipelaqının sahillərində (19-22°Ş.Ş., 38-40°E) 10-53 metr dərinlikdə kiçik mağaralarda aşkar edilib.

Aşağıdakı xüsusiyyətlərin birləşməsi ilə xarakterizə olunur: sefalik sensor-kanal məsamələrinin olmaması; dorsal üzgəc VI-I, 8 və ya I, 9 filiform tikanlar olmadan; anal üzgəc I, 7 və ya I, 8; çanaq üzgəci I, 5, şüalar 1-4 budaqlanmış, beşinci şüa budaqsız və ya iki budaqlı, uzunsov (dördüncüdən 77-88%) və uclarına doğru düzlənmiş, budaqlanmamışsa dördüncü şüa ən uzundur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Allen, G.R. & Erdmann, M.V. (2017): ''Sueviota tubicola'', a new species of coral-reef goby (Teleostei: Gobiidae) from Papua New Guinea. *Journal of the Ocean Science Foundation, 25: 1—7.
* Greenfield, D.W. & Randall, J.E. (2017): [http://www.oceansciencefoundation.org/josf/josf25b.pdf *Sueviota pyrios*, a new species of coral-reef dwarfgoby from the Red Sea (Teleostei: Gobiidae).] Journal of the Ocean Science Foundation, 25: 8—13.
* Greenfield, D.W., M.V. Erdmann and I.V. Utama, 2019. Sueviota minersorum, a new species of sponge-dwelling goby (Teleostei: Gobiidae) from Misool, Raja Ampat Islands, Indonesia. J. Ocean Sci. Found. 33:79-88.
* 

== Xarici keçidlər ==
* [https://lenta.ru/news/2024/09/24/v-krasnom-more-nashli-serdityh-bychkov/ В Красном море нашли «сердитых» бычков]. lenta.ru
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id2065161/ Grumpy Dwarfgoby *Sueviota aethon'' Nunes Peinemann, Pombo-Ayora & Tornabene, 2024]. biolib.cz
*
Sueviota

**Sueviota** — xullar fəsiləsinə aid dəniz şüaüzgəcli balıq cinsi. Uzunluğu 1,3 (Sueviota bryozophila) ilə 2,3 (Sueviota minersorum) sm arasında dəyişən kiçik, parlaq rəngli balıqlar. Sakit və Hind okeanlarının tropik sularında yaşayırlar. 3 və 82 m dərinlikdə yaşayan mərcan rifləri dibi balıqlarıdır. Onlar insanlar üçün zərərsizdir, mühafizə statusu qiymətləndirilməyib və kommersiya balıq ovu obyekti deyildir.
## Növləri
2024-cü ilin avqust ayına olan məlumata görə, cinsə aşağıdakı növlər daxildir:

* Sueviota aethon Nunes Peinemann, Pombo-Ayora & Tornabene, 2024
* Sueviota aprica Winterbottom & Hoese, 1988
* Sueviota atrinasa Winterbottom & Hoese, 1988
* Sueviota bryozophila Allen, Erdmann & Cahyani, 2016
* Sueviota lachneri Winterbottom & Hoese, 1988
* Sueviota larsonae Winterbottom & Hoese, 1988
* Sueviota minersorum Greenfield, Erdmann & Utama, 2019
* Sueviota pyrios Greenfield & Randall, 2017
* Sueviota tubicola Allen & Erdmann, 2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amalfeya

**Amalfeya** () — Yunan mifologiyasında məşhur obrazdır. O, adətən ya keçi kimi, ya da keçilərə baxan nimfa (su və təbiət ruhu) kimi təsvir olunur. Amalfeya Zevsin böyüməsində rol oynamışdır.

## Mifologiya
Əfsanəyə görə Kron adlı titan öz övladlarını udurdu. Zevs dünyaya gələndə anası Reya onu xilas etmək üçün Krit adasında gizlədir. Körpə Zevs orada Amalfeya tərəfindən südlə bəslənir.

Bəzi rəvayətlərdə Amalfeya keçi kimi, bəzilərində isə keçilərə baxan bir nimfa kimi təsvir olunur. Nimfa obrazında onun atası kimi müxtəlif adlar çəkilir: Okean (dəniz tanrısı), Helios (günəş tanrısı), Haimon və ya Melissey (başqa bir yerli tanrı).

Zevs mağarada gizlədilərkən ağlamasın deyə, Kuretlər adlı döyüşçü ruhlar qalxan və nizələrini bir-birinə çırparaq səs salırdılar ki, Kron uşağın səsini eşitməsin.

## Simvolikası

### Bolluq buynuzu
Bir əfsanəyə görə, Zevs Amalfeyanın bir buynuzunu qoparır. Nimfalar həmin buynuzu meyvə və çiçəklərlə dolduraraq **Bolluq buynuzu**na çevirirlər. Bu buynuz bolluq və rifahın əbədi simvolu sayılır.

### Aiqis (qoruyucu qalxan)
Başqa bir rəvayətə görə, Amalfeya öldükdən sonra onun dərisindən Zevs üçün Aiqis adlı möcüzəvi qoruyucu qalxan hazırlanır.

### Ulduz bürcünə çevrilməsi
Zevs Amalfeyanı göyə qaldırır və onu keçi bürcündə – Qadçılıqçı (Auriga) bürcünün yanında yerləşdirir.

## İncəsənətə təsiri
İtalyan heykəltəraşı Cianlorenzo Bernininin 1615-ci ildə yaratdığı "Keçi Amalfeya, körpə Zevs və bir faun" adlı heykəli ilə məşhurdur. Bundan başqa, onun təsvirləri qədim dövr sikkələrində və mərmər relyeflərdə də yer alıb.

## İstinadlar
Saxegothaea conspicua

**Saxegothaea** cinsi yalnız bir növü, **Saxegothaea conspicua** növünü əhatə edir. Bu, Cənubi Amerikanın cənubuna məxsus, Podokarpkimilər (Podocarpaceae) fəsiləsinə aid bir iynəyarpaqlı bitkidir. Çili və Argentinada 35°-dən 46°-yə qədər cənub enliklərində yayılmışdır. Təbii olaraq yayıldığı şimal bölgələrdə 800-1000 metr (2600–3300 fut) yüksəkliklərdə, cənub bölgələrdə isə dəniz səviyyəsində bitir. Bu növ, çox vaxt cinsinin adı ilə tanınır və bəzən "female maniu" (ispan dilindəki adının tərcüməsi) və ya "Prins Albert tisi" kimi adlandırılır. Cənubi Amerikada isə "mañío hembra" və ya "maniú hembra" adları ilə tanınır.

## Xüsusiyyətləri

"Saxegothaea" yavaş böyüyən, uzunömürlü, həmişəyaşıl bir ağacdır. 15–25 metr (50–80 fut) hündürlüyə qədər böyüyür və gövdəsinin diametri 1 metrə qədər ola bilər. Qabığı nazikdir, lopalı və ya pulcuqlu, tünd bənövşəyi-qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqları nizamsız spiral şəklində düzülüb, lanset formasındadır, uzunluğu 1.5–3 sm, eni isə 2 mm-dir. Yarpaqlar sərt, ucu tikanlıdır, üstü tünd yaşıl, alt hissəsi isə iki ağ-mavi rəngli stomatal zolaqlıdır. Konusları 1 sm uzunluqda, 15-20 yumşaq pulcuğa malikdir. Hər konusda adətən yalnız 2-4 pulcuq məhsuldardır və hər biri 3 mm diametrində bir toxum daşıyır. "Saxegothaea", Çilinin cənubundakı Valdiviya mülayim yağış meşələrinə və qonşu Argentina bölgələrinə endemikdir. Adətən, Pilgerodendron uviferum və Fitzroya cupressoides ilə birgə bitir. Bu ağacın taxtası yüksək keyfiyyətlidir və mebel və çəllək hazırlanmasında istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morisonia speciosa

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitki Boliviyanın, Paraqvayın, qərbi Braziliyanın və şimalı Argentinanın Qran-Çako bölgəsinə məxsusdur. Əvvəllər "*Anisocapparis speciosa*" və "*Capparis speciosa*" elmi adları ilə tanınırdı. "Morisonia speciosa" ağacının meyvəsi, toxumları və çiçəkləri yeyilir. Meyvəsi çox şirindir və manqonu xatırladan ədviyyatlı bir dadı var. Toba və Wichí xalqları bu bitkini ənənəvi olaraq həm kulinariya, həm də tibbi məqsədlər üçün istifadə edirlər.

## Botaniki xarakteristikası
2–8 m hündürlüyündə bir ağac və ya kol növüdür. Sıx yarpaqlara və çətirə malikdir, incə, dolanbaclı budaqları və hamar, tikanı olmayan, tünd yaşıl qabığı var. Sadə və növbəli düzülmüş yaşıl yarpaqları elliptik formadadır, uzunluğu 3–8 sm, eni isə 2–4 sm arasında dəyişir. Yarpaq kənarları sadədir, alt tərəfində müəyyən bir orta damar görünür və tez-tez ucu çərtilmiş formada olur.
Morisonia speciosanın çiçəkləri anisosepalous (fərqli sepallı) kaliksə malikdir və xarakterik olaraq kəsişən-örtüşən düzülüşdədir. Çiçək nektar bezləri dörd dimorfik miqyasdan ibarətdir. Polen dənəcikləri incə şəbəkəvi səthə malikdir. Sarımtıl çiçəklər tək-tək çiçəklənir və uzunluğu 3–5 sm olur.
Morisonia speciosanın meyvələri parlaq səthə malik yaşıl, sferik giləmeyvələrdir. Onlar 3–5 sm diametrdədir və uzun saplaqlardan asılır. Meyvələr sarı-narıncı pulpa və dörddən səkkizədək tünd, subglobose (yarı-kürəvi) toxum ehtiva edir. Bu toxumlar güclü şəkildə anisocotylary (asimmetrik kotiledonlu) quruluşdadır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax