open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İsraildə din

**İsraildə din** ölkənin həm mədəniyyətində, həm də əhalinin həyat tərzində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Din İsrail tarixində daim mərkəzi rol oynamışdır. İsrail dünyada əhalisinin əksər hissəsi yəhudi olan yeganə dövlətdir. İsrail Mərkəzi Statistika Bürosunun 2011-ci ildə verdiyi məlumata əsasən əhalinin 75,4%-i yəhudi, 20,6%-i ərəb, 4,1%-i isə digər etnik azlıqlardan ibarət olmuşdur. Dini bölgü baxımından əhalinin 75,4%-i yəhudilərdən, 17,0%-i müsəlmanlardan, 2,1%-i xristianlardan, 1,7%-i druzlardan, qalan 4%-i isə bəhailik və ya digər dinlərə sitayiş edənlərdən ibarət olmuşdur.

İsraildə konstitusiya yoxdur. Ölkədə qanunlar "İsrailin əsas qanunları" ilə müəyyən olunur və bu, ölkədə konstitusiya rolunu oynayır. Həmin qanunlarda ölkə "Yəhudi dövləti" kimi adlandırılmışdır. İsrail qanunları rəsmi olaraq beş dini tanıyır ki, bunların da hər biri İbrahimi dinlər sırasına daxildir. Bu dinlər İudaizm, İslam, Xristianlıq, Druzizm və Bəhailikdir. Bunlardan başqa, qanunlar formal olaraq xristianlığın on başqa sektasını da tanıyır. Ölkədə yəhudilər və digər dini qrupların üzvləri arasında vəziyyət tez-tez gərginləşir.

## İbrahimi dinlər

### İudaizm
İsraildə əhalinin əksər hissəsi yəhudilərdən ibarətdir. 2015-ci il hesablamalarına əsasən yəhudilər əhalinin 74,9%-ni təşkil edir.

### İslam
Qüds bütün dünyada müsəlmanlar üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən şəhərdir. Bu şəhər həm yəhudi məbədlərinin yerləşdiyi əsas şəhər kimi, həm də Səudiyyə Ərəbistanında yerləşən Məkkə və Mədinə şəhərlərindən sonra İslam dinində üçüncü müqəddəs şəhər hesab olunur.

İsraildə yaşayan müsəlmanların əksər hissəsi sünnilərdən ibarət olmasına baxmayaraq, Əhmədiyyə təriqətinin üzvləri də az sayda mövcuddur.

### Xristianlıq
İsraildə yaşayan xristianların əksər hissəsi etnik ərəblərdir, qalan hissəsi isə fərqli ölkələrdən buradakı kilsələrdə və monastırlarda işləməyə gəlmiş insanlardır.

Xristian ərəblər ölkədə ən təhsilli qruplardan hesab olunur. Maariv qəzeti xristian ərəbləri "təhsil sektorunda ən böyük irəliləyiş" əldə etmiş qrup adlandırmışdır. Hesablamalara görə xristian ərəblər istər bakalavr, istərsə də elmi dərəcə əldə olunmasına görə nisbətdə İsraildə yəhudilər, druzlar və müsəlmanlara nisbətən daha yüksək nəticələr göstərmişlər.

### [[Druzlar]]
İsraildə təqribən 102,000 nəfər druz yaşayır. Onların əksəriyyəti Hayfa və Əkka şəhərlərində məskunlaşmışdır. 1957-ci ildən etibarən İsrail hökuməti druzları ayrı etnik icma kimi qəbul etmiş və onlara özlərinə icma rəhbəri seçməyə icazə vermişdir.

### Bəhailik
Bəhailiyin inzibati və mənəvi mərkəzi Hayfa şəhəridir. XX əsrin sonlarında İsraildə təqribən 10,000 nəfər bəhai yaşayırdı.

## Həmçinin bax
* İsrail
* Yəhudilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Israel: Religion and Society
* Pluralism: Synagogue and the State of Israel
Çanq adası

**Çanq adası-**(, буквально — "Слон")- Tailandın ən iri adalarındandır. İnzibati cəhətdən Trat əyalətinə daxildir.Bu adaya yaxınlığında olan bir çox kiçik adalar həmçinin Vay adası da daxildir.

## Coğrafiyası
Çanq adası eyni adlı arxipelaqa aiddir. Sahəsi-215&nbsp;km²-dir. Sahəsinə görə Pxuketa və Samuydan sonra Tailandın üçüncü adası hesab edilir. Adanın ən hündür nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 743 m olub, Salakpxet dağındadır. Adanın əhalisi 2005-ci ilin statistik məlumatlarına görə 5356 nəfərdir. Əhali 8 kənddə yaşayır. Ada dənizkənarı Mu-Ko-Çanqın parkının bir hissəsidir. O, Hankonqdan 310&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Qaleriya

Fayl:KohChang01.JPG|Adada plyaj
Fayl:Lonely.JPG|Loneli Beach plyajı
Fayl:sunset77W.JPG|Çanq adasında günəşin batması
Fayl:Klong Plu waterfall - panoramio.jpg|Klonq Plu şəlaləsi
Fayl:Ban Kwan - Prairie.JPG|Fillərlə gəzinti
Fayl:Coastal river lagoon, Ko Chang, Thailand.jpg
Fayl:Panoramic view of Koh Chang hills, Thailand.jpg
Fayl:Koh Chang, Thailand, Bang Bao Pier Tower.jpg


## Həmçinin bax
* Tailand
* Tau adası
* Samet adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası

## İstinadlar
# **↑** UNEP islands (англ.)
# **↑** Лист карты **[http://www.google.com/search?hs=uOq&q=%22D-48-XXXI%22&btnG=%D0%9F%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BA&lr=&aq=f&oq= D-48-XXXI]**.
# **↑** Храм прп. Сергия Радонежского, Ко Чанг, Таиланд — Официальный сайт храма на PRIHOD.RU
Kut adası

**Kut adası-**(**Ко Кут**, **Ко Куд**,  или , )- Siam körfəzinin adası olub, Kambodjı əyalətinə Trat regionuna daxildir.

## Coğrafi mövqeyi
Regionun ən az əhali məskunlaşmış adası hesab edilir. Maki adası ilə birlikdə şimalda yerləşir. Adanın əhalisi 2007-ci ilin statistik məlumatlarına görə 1715 nəfərdir. Sahəsi isə 131 km²-dir. Ada dənizkənarı Mu-Ko-Çanqın parkının bir hissəsidir.

## Həmçinin bax
* Tailand
* Çanq adası
* Tau adası
* Samet adası
* Tapu adası
* Similan adası

## İstinadlar
# **↑** amphoe.com 
# **↑** UNEP islands (англ.)
Xose Marti

**Xose Xulian Marti Peres** (; ) — Kuba şairi, yazıçısı, publisisti, siyasətçisi, Kubada azadlıq hərəkatının lideri, Kuba İnqilab Partiyasının qurucusu. "Kubanın müstəqilliyinin həvarisi" hesab edilir.

## Həyatı
Xose Marti 28 yanvar 1853-cü ildə Havananın Paula küçəsi 41 ünvanında valensiyalı ata Mariano Marti Navarro və Kanar adalarından olan Leonor Peres Kabreranın ailəsində anadan olub. Marti yeddi bacının böyük qardaşı idi: Leonor, Mariana, Maria del Carmen, Maria del Pilar, Rita Amelia, Antonia və Dolores.

Xose Marti 1865-ci ildə Rafael Maria de Mendivenin rəhbərlik etdiyi oğlanlar üçün ali ibtidai bələdiyyə məktəbinə () qəbul oldu. Mendive Martinin siyasi fəlsəfəsinin inkişafına təsir etmişdir. 1866-cı ildə Marti, Mendivenin təhsilini maliyyələşdirdiyi "Instituto de Segunda Enseñanza"ya daxil oldu.

## Siyasi ideologiyası

#### Liberalizm
Martinin siyasi ideyaları mənəviyyat və həmrəyliyi vurğulayan Krausist liberalizmdən təsirləndi. Latın Amerikası kontekstində o, heyran olduğu Bilbao, Juarez, Zelaya və Betançes kimi simalarda görülən millətçilik və anti-imperializmin ümumi mövzularını paylaşaraq radikal liberalizmlə birləşdi. Onun inkişaf edən dünyagörüşü demokratiya, iqtisadi bərabərlik, milli suverenliyi vurğulayaraq və georgizm kimi doktrinalardan elementləri özündə birləşdirən daha radikallaşmış liberalizmi əhatə edirdi.

## İstinad siyahısı
Sümüklər (teleserial, 2005)

**Sümüklər** () ABŞ-nin FOX kanalında 13 sentyabr 2005-ci ildən  28 mart 2017-ci ilə qədər 12 mövsüm ərzində 246 seriyası yayımlanan amerika cinayət prosessual dram televiziya seriyalıdır. Serial məhkəmə-tibbi antropologiya və arxeologiyaya əsaslanır, hər seriya FTB xüsusi agenti Sili But (Devid Borianaz) tərəfindən məhkəmə-tibbi antropoloqu doktor Temperans "Sümüklər" Brennana (Emili Deşanel) gətirilən insan qalıntılarının arxasında olan sirr ilə bağlı FTB cinayət işini və serialın qəhrəmanlarının şəxsi həyatını diqqət mərkəzində saxlayır. Digər baş rolları Mixaela Konlin, Erik Milleqan, Tomas Cozef Tayn, Conatan Adams, Tamara Teylor, Con Frensis Deyli və Con Boyd ifa edir.
"Sovet qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılmasının 20 illiyi" medalı

**"Sovet qoşunlarının Əfqanıstandan çıxarılmasının 20 illiyi" medalı** — MDB Hökumət Başçıları Şurası yanında beynəlmiləçi döyüşçülərin işləri üzrə Komitəsının mükafatı.

## Məlumat
Əfqanıstan Demokratik Respublikasından sovet qoşunlarının çıxarılmasının 20 illiyinə hazırlıq tədbirləri çərçivəsində müvafiq medal təsis edilmişdir.

## Təltif qaydası
Xatirə medalı ilə MDB üzvü olan dövlətlərin veteran hərəkatının inkişafına əhəmiyyətli töhfə vermiş, beynəlmiləlçi döyüşçülərin və onların ailə üzvlərinin sosial, tibbi reabilitasiyasına, həlak olanların adlarının əbədiləşdirilməsi işində fəal içtirak etmiş dövlət və ictimai xadimləri, icra hakmiyyəti orqanlarının rəhbərləri, Əfqanıstan müharibəsi və digər lokal müharibə və münaqişlərin iştirakçıları, həmçinin "ƏDR-dən sovet qoşunlarının çıxarılmasının 15 illiyi" xatirə medalı ilə təltif edilənlər təltif edilir.

Xatirə medalı MDB Hökumət Başçıları Şurası yanında beynəlmiləçi döyüşçülərin işləri üzrə Komitəsədrinin əmri ilə verilir.

## İstinadlar
Araşdırın (film, 1978)

***Araşdırın*** qısametrajlı bədii filmi rejissor Cahangir Mehdiyev tərəfindən 1978-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film rejissorun ÜDKİ-də oxuyarkən çəkdiyi kurs işidir. Filmdə baş rolda Fazil Salayev çəkilib.

## Film haqqında
*Film rejissor Cahangir Mehdiyevin ÜDKİ-də oxuyarkən çəkdiyi kurs işidir.
*Film aktyor Fazil Salayevin kinoda son işidir.

## Filmin üzərində işləyən
Rejissor: Cahangir Mehdiyev

## Rollarda
Fazil Salayev
Arif Qasımov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1978-ci ilin Azərbaycan filmləri
1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
"Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalı

** "Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalı** — MDB Hökumət Başçıları Şurası yanında beynəlmiləlçi döyüşçülərin işləri üzrə Komitəsinın mükafatı.

## Məlumat
5 may 2013-cü il tarixində MDB Müdafiə Nazirləri Şurası Əfqanıstan Demokratik Respublikasından sovet qoşunlarının çıxarılmasının 21 illik yubileyi ərəfəsində (19 fevral 2014-cü il) "Əfqanıstanda döyüş əməliyyatlarının bitməsinin 25 illik xatirəsinə" medalının təsis edilməsi barədə qərar qəbul edir və medal haqqında əsasnaməni və onun təsvirini təsdiq edir.

## Təltif qaydası
Medal ilə ƏDR ərazisində 1979–1988-ci illər ərzində SSRİ Silahlı Qüvvələri tərkibində döyüş əməliyyatları veteranlarının və onlara bərabər tutulan şəxslərin təltif edilməsi üçün nəzərdə tutulub. Həmçinin medalla itkin düşmüş döyüşçülərin talelərinin və həlak olanların yerinin və adlarının müəyyən edilməsində, həmçinin veteran hərəkatının fəaliyyətində fəal iştirak edənlər, beynəlmiləlçi döyüşçülərin və onların ailə üzvlərinin sosial, tibbi reabilitasiyası işində fəal iştirak edənlər təltif edilir.

Xatirə medalı Əfqanıstan Veteranlar İttifaqına daxil olan ictimai təşkilatların rəhbərlərinin təqdimatı ilə həyata keçirilir.

## İstinadlar
Çatni

**Çatni** — Hindistanın ənənəvi sousu. Demək olar ki, bütün yeməklərə əlavə olunur və xüsusi dad verir. Tünd dadı ilə acı olmayan yeməklərə əlavə edilir və özünün gözəl rəngi ilə iştaha açır.

## Ümumi məlumat
Çatni adətən tərəvəzlərdən hazırlanır. Bəzən isə meyvələrdən də çatni hazırlayırlar. Çatninin hazırlanması uzun vaxt tələb edir. Belə ki, bütün komponentlər tamamilə həll olunub bişməlidir.

Çatni adətən şirin və dadlı olur. O iştahanı artırır və həzm sistəmini sürətləndirir. Yeməklə eyni vaxtda başqa qabda stola qoyulur və kim istəsə zövqünə uyğun olaraq yeməyinə əlavə edir. Hindistanda əsasən kokoslu, naneli, araxisli çatni daha məşhurdur.

## Etimologiyası
Çatni sözünün mənası yalamaq deməkdir. Şimali və cənubi Hindistanda bu söz fərqli yazılır. 
## İstinad
* *Адираджа дас.* Ведическое кулинарное искусство. — Бхактиведанта Бук Траст, 1993. — С. 334.
Robert Kempbell

**Robert Kempbell** (; 21 fevral 1808, Qlen Layon, Şotlandiya — 9 may 1894, Manitoba) — Şotlandiya əsilli Şimali Amerika tədqiqatçısı və xəz taciri.
## Həyatı
Kempbell 1808-ci ildə Şotlandiyada anadan olmuşdur. O, 22 yaşında ABŞ-yə köçmüş və Hudzon körfəzi şirkətində işləməyə başlamışdır. Kempbell Makkenzi çayının hövzəsinin qərb hissəsini və Liard çayının yuxarı axarını tədqiq etmiş və 1840-cı ildə Yukon çayına çatmışdır. Həmin il Robert Kempbell Franses gölündə şirkətin birinci ticarət postunu yaratmışdır. O, cənubi Yukonun böyük hissəsini tədqiq etmişdir. Kempbell Makkenzi çayının axını olan Liard çayı üzrə hərəkət edirdi, daha sonra başqa çaya keçdi və onu Pelli adlandırdı, bu çay üzrə o başqa çaya çıxdı və onu Lyuis adlandırdı. Kempbell səyahətini dəyandırmaq qərarına gəldi və Makkenzi çayında yerləşən dayaq məntəqəsinə qayıtdı. Dörd ildən sonra Kempbell Pelli çayının mənsəb hissəsində Fort Selkerk ticarət postunu açmışdır.

1852-ci ildə Kempbell İngiltərəyə getdi və 1854-cü ilə qədər orada qaldı. Şimali Amerikaya qayıtdıqdan sonra o, yenidən Makkenzi çayının rayonuna yola düşür. 1871-ci ildə Hudzon körfəzi şirkətindən ayrıldıqdan sonra Kempbell Şotlandiya və Manitobada yaşamışdır. 1880-ci illərin sonunda o, birdəfəlik Manitobaya köçmüşdür. Robert Kempbell 1894-cü il mayın 9-da vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biography at the ''Dictionary of Canadian Biography Online''
Yaponiyada idman

[thumb|[Sumo güləşçiləri hakimin ətrafında.]]
**Yaponiyada idman** — Yaponiya mədəniyyətinin əsas hissələrindən biri.

## Beynəlxalq idman tədbirləri
Ölkədə mütəmadi olaraq beynəlxalq idman tədbirləri təşkil edilir. Onlardan ən nüfuzlusu Olimpiya Oyunları olmuşdur. Belə ki, 1964-cü ildə Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində Yay Olimpiya Oyunları keçirilmişdir. Bundan sonra Yaponiya iki dəfə də Qış Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir: 1972-ci ildə Sapporoda və 1998-ci ildə Naqanoda.

1981-ci ildən 2004-cü ilə qədər Yaponiya futbol üzrə Qitələrarası Kubokun keçirildiyi məkan olmuşdur. Bu ölkə Cənubi Koreya ilə birlikdə 2002-ci ildə Futbol üzrə dünya çempionatına ev sahibliyi etmişdir.

## Milli idman növləri
Ənənəvi idman növü olan sumo Yaponiyanın milli idman növü hesab edilir.

Ölkədə yapon döyüş sənətləri olan cüdo, karate və kendo ilə məşğul olan xeyli insan var.

## Xarici idman növləri
[thumb|[NBA-nın yapon basketbolçusu Yuta Tabuse]]
Meyci islahatından sonra Yaponiya bir çox qərb idman növü ilə tanış olmuşdur və bu idman növləri ölkənin təhsil sistemi vasitəsilə yayılmağa başlamışdır.

Yaponiya Asiyanın ən uğurlu reqbi komandasına malikdir: Reqbi üzrə Asiya çempionatını hamıdan çox — 6 dəfə qazanmış, yenicə təşkil olunmuş Reqbi üzrə Sakit okean dövlətləri çempionatının 2011-ci ildə qalibi olmuşdur. 2019-cu ildə Yaponiyada Reqbi üzrə dünya çempionatı keçiriləcək.

Tokio 2020-ci ildə ikinci dəfə Yay Olimpiya Oyunlarına ev sahibliyi edəcək və nəticədə Yay Olimpiya Oyunlarına iki dəfə ev sahibliyi edən ilk Asiya şəhəri olacaq.

Beyzbol hazırda ölkədə ən məşhur idman növüdür. Yaponiyanın ən üst peşəkar beyzbol liqası olan "Nippon Peşəkar Beyzbolu" (NPB) 1936-cı ildə təşkil edilmişdir.

1992-ci ildə Yaponiya Peşəkar Futbol Liqasının (J. Liqası) qurulmasından bəri futbol da populyarlıq əldə etmişdir.

Yaponiya milli futbol komandası Asiyanın ən müvəffəqiyyətli futbol komandalarından biridir: Asiya Kubokunu 4 dəfə – 1992, 2000, 2004 və 2011-ci ildə qazanmışdır, 2001-ci ildə isə FİFA Konfederasiyalar Kubokunun finalçısı olmuşdur. Bundan əlavə, Yaponiyanın qadınlardan ibarət milli futbol komandası 2011-ci ildə dünya çempionu olmuşdur.

Qolf da Yaponiyada məşhur idman növüdür.

Ölkədə Super GT seriyası avtoyarışları və Formula Nippon formula yarışları keçirilir.

Yaponiya NBA-da bir basketbolçu ilə – Yuta Tabuse ilə təmsil olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology
Manuşi Çxillar

**Manuşi Çxillar** () — Hindistanlı model; 2017-ci ilin Dünya Gözəli

## Həyatı
Manuşi Çxillar 14 may 1997-ci ildə Hindistanın Haryana ştatında həkim ailəsində anadan olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Andrea Meza

**Andrea Meza** () — Meksikalı model; 2017-ci ilin Dünya Gözəlik yarışmasının ikincisi

## Həyatı
Andrea Meza 13 avqust 1994-cü ildə Meksikanın Çiuaua şəhərində anadan olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
Şəhər stadionu (Molodeçno)

**Şəhər stadionu** () — Belarusun Molodeçno şəhərində yerləşən çoxfunksiyalı stadion. Maksimal tamaşaçı tutumu 4800 nəfərdir. "İsloç" və "Molodeçno-2016" futbol klublarının ev stadionu sayılır.

## Tarixi
Stadion XX əsrin 20-ci illərində tikilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «По домам». Проект Offside.by о стадионах Беларуси. Эпизод 16: «Городской» (Молодечно)
İst-End cadugərləri

** İst End Cadugarları** () — Melissa de la Kruz tərəfindən yazılmış və 2011-ci ildə *Biçamp Ailəsi* kitablar seriasına aid romandır. Kitab Hyperion Books tərəfindən 21 iyun 2011-ci ildə çap edilib və Long Adası cadugar ailəsinin onlara qarşı yönəlmiş bəd qüvvələrə qarşı mübarizəsindən söhbət açılır. 
## İstinadlar
İst End cadugərləri (teleserial, 2013)

** İst-End cadugərləri** () — eyni adlı kitab əsasında çəkilmiş Amerikan teleserialıdır. Serialın premyerası 6 oktyabr 2013-cü ildə Lifetime kanalında baş tutmuşdur. Hadisələr uydurma İst End adlı şəhərdə cadugər ailəsi olan Coanna Biçamp (Culia Ormond) onun iki qızı olan Freya Biçamp (Cenna Deuan Tatum) və İnqrid Biçamp (reyçl Boston) eləcə də onun bacısı Uendi Biçampın (Madçen Amik) ətrafında cərəyan edir.

Lifetime serialı 22 noyabr 2013-cü ildə ikinci mövsüm üçün yenilədi və 13 seria olacağı bildirildi. İkinci mövsümün premyerası 6 iyul 2014-cü ildə baş tutdu. Kanal 4 noyabr 2014-cü ildə zəif reytinqlərə görə serialı ləğv etdi. Final seria 5 oktyabr 2014-cü ildə yayımlandı.
## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
## İstinadlar
Reynpark stadionu

**Reynpark stadionu** () — Lixtenşteynin paytaxtı Vaduts şəhərində yerləşən futbol stadionu. Stadion Lixtenşteyn milli futbol komandasının əsas meydançası olmaqla yanaşı, həm də "Vaduts" futbol klubunun ev stadionu sayılır. Tamaşaçı tutumu 6.127 nəfərdir. Açılışı 31 iyul 1998-ci ildə olmuşdur. Açılış oyununda "Vaduts" və "Kayzerslautern" komandaları qarşılaşıblar. Bu görüş 0:8 hesabı ilə qonaqların xeyrinə başa çatıb.

Stadion Lixtenşteynin İsveçrə ilə olan dövlət sərhədinin bir neçə metrliyində yerləşir.

## İstinadlar
Mirvari çayı deltası

thumb|250px|Mirvari çayı deltası
**Mirvari çayı deltası** () — Çjuzsyan çayının aşağı axarında, estuaridə yerləşən delta. Delta erstuaridən şərqdə qərarlaşır. Delta çayın Cənubi Çin dənizinə töküldüyü hissədə meydana gəlir. 1970-ci illərdə Kommunist idealogiyalı Çinn iqtisadiyyatda liberaliszm xəttini götürür. Bunun nəticəsində delta ərazisində iri mərkəzlər təşkil olunur. Bölgə Çinin materik hissəsinin ən inkişaf etmiş bölgəsinə çevrilir. Çin hökumətinin planlarında Quançjounun sənaye potensialı ilə Honq Konqun iqtisadi gücünü artırmaq olur. Bu məqsədlə bölgəyə xarici investorları cəlb edir. Burada Lanlau və Honkonq kimi nisbətən iri adalar mmövcuddur. Ərazisi orta dağlıqdır.

## Yerləşmə və demoqrafiya
thumb|
Mirvari çayı deltası ərazisinə  Quandun vilayətinin 9 prefekturası daxildir. Burada aşağıdakı şəhərlər yerləşir: Quançjou, Şençjen, Cunquan, Çjuxay, Çjunşan, Szyanmen və Çjanosin. Burada həm də Çin Xalq Respublikasının xüsusi inzibati rayonlarından olan Makao və Honkonq yerləşir. Regionda 200-ci il məlumatına görə 40,8 mln insan yaşayır.

Coğrafi baxımdan Makao və Honkonq bu rehiona aid olmasa da, mədəni və iqrisadi baxımmdan bu regiona aiddir. 

## Region iqtisadiyyatı
1979-cu ildən həyata keçililən islahatlardan sonra Mirvari çayı deltası bütün Çinin ən dinamik inkişaf edən regionlarından biridir. 1980-ci ildə regionda ÜDM 8 milyard dollar olduğu halda 2000-ci ildə bu rəqəm 89 milyarda çatmışdır. Bura yatlırılan investisiyanın 50 % çoxunu xarici investorlar bölgəyə gətirmişlər. Bura qolunlan investisiyanın 40 % Mirvari deltası regionuna qoyulur.

Mirvari deltasının quru sahəsi Çinin ümumi ərazisinin 0,4 %, ümumi əhalisinin 3,2 %, ÜDM isə 8,7 % təşkil edir.

Mirvari deltası dünyanın elektronika, oyuncaq, geyim və tekstil, plastik məmulatlar və digər məhsulların istehsalına görə yerlərdən birini tutur. Burada Çin iqtisadiyatının üç ticarət dövriyəsi zonalarından biri yerləşir.

## Ətraf mühit
Mirvari çayı deltas olduqca pis vəziyyətdə olan ekologiyaya sahibdir. Burada təkcə onu demək olar ki, kanalizasiya sistemi burada əhalinin artması və sənaye müəsisilələrinin tez bir zamanda çoxalmasını izlətə bilmir. Deltanın böyük hissəsi zavodlardan qalxan tüstü ilə örtülü olur.

Suyunun ekoloji vəziyyəti Çin delfinlərinin populyasiyası üçün böyük təhlükə yaradır.

Dünya bankı 22 mart 2007-ci ildə Çin Xalq Respublikasına bu məsələlərin həlli üçün 96 mln $ ayırmışdır.

## Həmçinin bax
* Yansızı deltası

## İstinadlar

## Mənbə
* Business in Pearl River Delta 
* Images from Scientific Visualisation Studio at NASA 
* Rayonun xəritəsi
Lifetime

**Lifetime**  — Hearst Korporasiyası və The Walt Disney Kompaniyasının nəznində olan A+E Networks şirkəti və ona bağlı olan Lifetime Entertainment Services şirkətinin bir hissəsi olan və Amerikada fəaliyyət göstərən kabel telekanalıdır. Kanalın istehsalı olan proqramların bir çoxunda əsas rollarda qadınlar çəkilir və qadın gücünün nümayişi xarekterli layihələr üstünlük təşkil edir. 2016-cı ilin yanvar ayında olan hesablamaya görə Lifetime Amerikada 93 milyondan çox evdə izlənilir.
## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Yanszı deltası

thumb|Yanszı deltası iqtisadi regionu
**Yanszı deltası** () — Çinin şərqində, Cənubi Çin dənizi sahillərində, Yanszı çayının əmələ gətirdiyi delta. Deltaya Yansızı çayı il ərzində milyon tonlarla suxur gətirir. Region ərazisi üçbucağı xatırladır. Şanxay, Szyansu vilayətinin cənubu, Sjeszyan vilayətinin isə şimal hissəsini əhatə edir. Regionda U dialekti layılmışdır.

Hazırda Yanszı deltası regionu Çinin iqtisadi baxımdan ən inkişaf etmiş regionudur. Burada ÜDM 21 % cəmləşmişdir. Regionda inşa edilən tikililər sayəsinı 99 600&nbsp;km² ərazisi olan şəhər aqlomerasiyası meydana gəlmişdir. Yanszı deltası regionunda ümumilikdə 80 liliyon insan yaşayır. Bunun 50 milyonu şəhərlərdə cəmləşmişdir.
## Tarixi
Yanszı deltası rayonu Çin siviliziyasiyasının təşəkkül tapdığı regionlardan biridir. 5000-3000 min il arası b.ə delta regionunda neolit dövrünə aid Maszyaban mədəniyyəti yayılmışdır. Üst neolit dönəmində isə Lyanmju mədəniyyəti hökm sürürdü (3400-2250 il b.e.ə). Bizim eradan əvvəl 334-cü ildə Yanszı deltası Çu çarlığı ərazisinə keçmişdir. 223-ci il b.e.ə Yanszı deltası birləşmiş Tsin sülaləsi imperiyasına birləşdirilmişdir
Tan sülaləsi dönəmində Yanszı deltası sıx məskunlaşılmış və kənd təsərrüfatı inkişaf etdirilmişdir. Cənub və şimal sülalələrinin dönəmində   Yanszı deltası mədəni və iqtisadi baxımdan Çinin mərkəzinə çevrilir. Bu zaman regionun qədim şəhərləri formalaşır: Suçjou, Nankin, Xançjou, Şaosin.

Yuan sülaləsi və Min sülaləsi dönəmində bölgədə mühün ticarət limanı Lyuszyaqan olur. Ancaq çayın fəaliyyəti nəticəsində liman lillə dolur. Şanxay mühüm dəniz limanına çevrilir.
## Əhali
thumb|250px
Hal-hazırda Yanszı deltası dünyanın ən sıx məskunlaşmış regionudur. Burada dünyanın ən böyük şəhərlərindən olan Şanxay yerləşir. Şanxayda hər km² 2700 nəfər düşür. Əhalinin doğma dili U dialektidir. Bu dialekri bəzən Şanxay çivəsidə belə adlandırırlar.

Yanszı deltasına inkişaf etmiş 20 şəhər daxildir. Bu şəhərlər ümumilikdə üç vilayətə aiddir. 2004-cü il məlumatına görə regionun ÜDM payı  21,6 % olmuşdur. Bölgə əhalisinin ümumi sayı isə 80 milyon nəfərdir.

### Şəhərləri
Əsas mərkəzlər: **[[Şanxay]]**, **[[Nankin]]**, **[[Xanjou]]**, Suçjou, Ninbo

Syansu regionu: Suçjou, Usi, Nantun, Çanjou, Çjenszyan, Yanjou, Tayçjou.

Çjeszyan vilayəti: Nindo, Şaosin, Szyasin, Xuçjou, Çjouşan, Tayçjou, Szinxua.

Ümumdünya vəhşi təbiət fondu Yanszı deltası regionunu Sakit okeanın ən çirklənmiş yeri olaraq elan etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Межпровинциальная туристическая зона создаётся в дельте Янцзы
* Tansızı deltası Çinin ən güçle iqrisadi regionlarından birinə çevriləcək
* PBS.org, Journey to Planet Earth, Yangtze River Delta, China 
* WWF - Threat of Pollution in the Yangtze
* Golden Triangle extending to become a parallelogram?
* Constructing the next world megacity: The Yangtze Delta
Manhua

**Manhua** (çin:  漫畫, sadə heroqlif. 漫画, pinyin: *Mànhuà*) — Çin komiksləri. Bu ad altında Çində (Tayvan və Honkonq daxil olmaqla) nəşr olunmuş bütün komikslər nəzərdə tutulur, bura çin dilinə tərcümə olunmuş yapon manqaları da daxildir. Çinin quru hissəsində manhuanın istehsalının əhəmiyyətli inkişafına baxmayaraq, hələ də komikslərin böyük hissəsi Tayvan və Honkonqda nəşr olunur. Hesab edilir ki, manhuanın ilk müəllifi Tomas Çudur (Tomasu Chew).

## Adı
Qərb dillərində manqa, manxva və manhuanı bir-birindən fərqləndirmək qəbul olunub. Amma öz ölkələrinin dilində bu sözlər eyni heroqliflərlə yazılır və ümumiyyətlə komiks deməkdir. Misal üçün, əgər çinli bildirmək istəyirsə ki, o manhuadan yox, məhz manqadan danışır, onda o deyəcək "yapon tərzində komikslər (manhua)" (日式漫画). Bu söz ilk dəfə Yaponiyada XIX əsrin əvvəllərində peyda olub və hərfi mənada "qrotesk", "qəribə (və ya şən) şəkillər" deməkdir.

## Tarixi
Vendi Syui Vonq özünün yazdığı *Honkonq komiksləri: manhuanın tarixi* kitabında qeyd edir ki, çin komiksləri "özlərinə daxildir: fərqli stil və formalarda karikaturalar, komikslər və lyanxuantu (ənənəvi şəkilləri olan çin hekayələr kitabı)". Lyanxuantuda (连环图 — hərfi olaraq "şəkillərdən ibarət zəncir", "bir-biri ilə bağlı şəkillər") şəkillər səhifəni bütöv tutur və "buludsuz" imzalarla olur, bununla da lyanxuantu ənənəvi komikslərdən fərqlənir.

Müasir komiksləri və karikaturaları xatırladan şəkillər Çinin bütün tarixi boyu mövcud olub. Bu tipli şəkillərin ən qədim nümünələri daş barelyef və dulusçuluq məhsulları üzərində qorunub saxlanılıb. Eləcə də Min (1368—1644 b.e.) və Tsin (1643—1911 b.e.) dövrünün satirik şəkilləri üzərində də var. Ənənəvi Çin manhuasının peydə olduğu vaxtı çox uzun intervalla ifadə edirlər — 1867-ci ildən 1927-ci ilə kimi. Ənənəvi manhua Çində mədəni inqilaba (1966—1976-cı illər) kimi aktiv inkişaf edirdi. Bu inqilab faktiki olaraq Çinin təbii mədəni inkişafını 10 il ləngitdi. Bu zamanda isə Tayvan və Honkonqda müasir manhua aktiv olaraq inkişaf etməyə başladı, yapon manqasının buna bir çox baxımdan təsiri var.

1980-ci illərdə ənənəvi manhua sənəti cüzi olaraq oyanmağa başladı, lakin 1990-cı illərdə Çinin quru hissəsinə Tayvan və Honkonqdan müasir manhua daxil olmağa başladı. Onlar ÇXR-in bazarını tez bir zamanda ələ aldı. 

## Həmçinin bax
* Manqa
* Manhva

## İstinadlar
Emil Paqliarulo

**Emil Paqliarulo** () — 2002-ci ildən bəri "Bethesda" üçün işləyən videooyun dizayneri və ssenaristi. O əvvəlcə "Looking Glass Studios" və "Ion Storm Austin" şirkətləri üçün işləmişdir. Paqliarulo ən yaxşı ssenari mükafatını aldığı "*Fallout 3*" üçün olan baş dizaynerliyi və baş ssenaristliyi üçün məşhurdur. O həmçinin "*[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]*", eləcə də "*[[Fallout 4]]*" oyunları üçün olan dizayner və ssenaristliyi ilə tanınır.

## İşlər
* *[[Thief II: The Metal Age]]* (2000)
* *[[The Elder Scrolls III: Bloodmoon]]* (2003)
* *[[The Elder Scrolls IV: Oblivion]]* (2006)
* *[[Fallout 3]]* (2008)
* *[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]* (2011)
* *[[Fallout Shelter]]* (2015)
* *[[Fallout 4]]* (2015)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Emil Paqliarulo''' MobyGames-də
Dandun

**Dandun** (1965-ci ilədək Andun)  () — Çinin şimal-şərq hissəsində, Lyaonin əyalətində şəhər-rayon. Әhalisi 2,4 milyon nəfərdir (2010). Çanbayşan yastı dağlığının cənub hissəsində, Yalutszyan çayının aşağı axınında yerləşir. Beynəlxalq dostluq körpüsü (1937–43; uzunluğu 940,8 m) Dandunu Koreya Xalq Demokratik Respublikasının Sinıycu şəhəri ilə əlaqələndirir. Nəqliyyat qovşağı və port şəhəridir. İllik yük dövriyyəsi 11 milyon tondur.
## Ümumi məlumat
Dandun Şimali Koreyanın qərb sərhəddində, şimal-qərb Yalutszyan  çayının (sağ)  sahilində yerləşir. Çay Qərbi Koreya körfəzinə tökülür. Əyalət 120&nbsp;km-lik sahil xəttinə malikdir. Danduna Dalu ( 大鹿岛) və  Xiaomai ( 小麦 岛 ) adaları daxildir. Bölgə uzun qışa və rütubətli isti yaya malikdir. Ərazidə rütubətli kontinental iqlim hakimdir.

İndiki şəhərin yerində yaşayış məskənləri VII əsrdən məlumdur. XVII əsrdən sürətlə inkişaf etməyə başlamışdır. 1934-cü ildə bölgədə Mançjou-qo hakimiyyəti tərəfindən Andun (安东省) əyaləti yaradıldı. 1937-ci ilin dekabrında Andun əyalətinin urbanizasiya etmiş hissəsi Andun şəhəri kimi ayrıldı. 1949-cu ildə Andun və Lyaonin əyalətləri Lyaodun əyalətində birləşdirildi. Əyalətin idarə etmə mərkəzi Andun şəhərində yerləşirdi. 1954-cü ildə Andun şəhəri əyalət tabeli şəhər elan edildi.

1955-ci ildə xüsusi Andun rayonu (安东专区) təşkil olunmuş və 5 uezdən ibarət idi. 1958-ci ildən əyalət yenidən təşkil olunmuş, Anduna tabe olan ərazilər qonşu rayonlar arasında bölüşdürüldü.

Dandunda toxuçuluq kolleci, Lyaodun maliyyə kolleci var. Koreya müharibəsi (1950–53) hadisələrinə həsr olunmuş muzey fəaliyyət göstərir. Dandun iri ticarət və sənaye mərkəzidir. Lyaodun yarımadası azad iqtisadi zonasına daxildir (2004-ci ildə xarici ticarət dövriyyəsi təqribən 2 milyard dollar; başlıca ticarət tərəfdaşlarından biri KXDR-dir). Maşınqayırma, metallurgiya, kimya (sintetik lif, sintetik kauçuk istehsalı), əczaçılıq, toxuculuq (pambıq parça, ipək), sellüloz-kağız sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir.

Böyük Çin səddinin bir hissəsi Dandun yaxınlığındadır. Әtrafındakı dağlardan birinin zirvəsindəki baxış qülləsindən Yalutszyan çayı dərəsinə gözəl mənzərə açılır. Şəhərdən 20&nbsp;km şimal-qərbdə Ulun meşə parkı yerləşir.

## İnzibati ərazi bölgüsü
Dandun şəhər-rayonu 3 rayondan, 2 şəhər uezdindən və 1 muxtar uezdən ibarətdir.

## Mənbə

## İstinadlar
Çantellər

**Çantellər** — Nepalda xalq.

Çantellərin sayı təqribən 16 min nəfərdir, onların əksəriyyəti ölkənin qərbində yaşayırlar. Sin-Tibet dil ailəsinin mərkəzi qrupuna aid çantelkura dilində danışırlar. Çantellər arasında Nepali dili də geniş yayılmışdır. Dindarları buddistdir. İki qrupa bölünürlər. Şərqi Çantellər Dhaulagiri dağ silsiləsində, Myaqdi distriktində ("8 min dağ ölkəsi") Myaqdi-Khola və Rauqhat-Khola çayları vadisində yaşayırlar..

Şifahi rəvayətlərə görə Çantellər qərbdən köçüb gəlmişlər. Rəsmi sənədlərdə və siyahıyaalmalarda çox vaxt maqarlar kimi qeyd olunurlar, belə ki, Böyük Britaniya və Hindistan ordusunda xidmət zamanı özlərini qəsdən yaxşı əsgər adını qazanmış şimali maqarların bölməsinə aid edirdilər.

## Əsas məşğuliyyətləri
Hələ XX əsrin əvvəllərində əsas məşğuliyyətləri mis hasilatı idi və zəruri malları misin mübadiləsi vasitəsilə əldə edirdilər. Tədricən maqarlardan mənimsənilmiş terraslarda yerləşən dəmyə əkin torpaqlarında xış əkinçiliyinə keçmişlər. Kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan Çantellər qarğıdalı, arpa, buğda, qarabaşaq, tərəvəz, nadir hallarda darı və çətənə (satış üçün) becərir, kartof və düyünü alırdılar. Çantellər arasında maldarlıq (qaramal və davar, nadir hallarda kəl) inkişaf etmişdir. Mal-qaranı kəndlərin ətrafında, biçilmiş sahələrdə və uzaqlarda yerləşən otlaqlarda otarırlar (hər 6–8 həftədən sonra mal-qara yeni yerlərə sürülür). Varlı Çantellərin 100 baş və daha çox mal-qaradan ibarət naxırı olur. Yığıcılıq da yayılmışdır.

## Etnoqrafik xüsusiyyətləri
Qərbi Çantellərin məskunlaşdıqları kəndlər pərakəndə, şərqi Çantellərin məskunlaşdıqları kəndlər isə yığcam formadadır. Hər bir küçədə toplantı yeri və iş mərkəzi olan daşla döşənmiş meydançalar yerləşir. Keçmişdə bambuk və ya samandan damları olan birmərtəbəli daş evlər tikilirdi. Əkinçiliyə keçdikdən sonra şimali maqarların evlərinə oxşar şifer damı və verandası olan ikimərtəbəli daş evlər tikməyə başladılar. Pəncərəsi olan yuxarı mərtəbə anbar kimi istifadə olunur, işıq düşməyən aşağı mərtəbədə isə mətbəx (açıq ocaqla) və yaşayış otaqları yerləşir. Soyuq havalarda burada mal-qara da saxlanılır. Yayda evlərin yanında və otlaqlarda mal-qara üçün bambuk həsirlərdən müvəqqəti sığınacaqlar quraşdırırlar. Geyimləri maqarların paltarlarına oxşardır. Yeməkləri əkinçilik və yığıcılıq məhsullarından, həmçinin ətdən bişirilir. İnək və camış südündən əridilmiş yağ — qhiu hazırlanır. Sosial strukturları öyrənilməmişdir.

## Din
Yerli allahlara (Bhuli, Bara və Siddha), iblislərin və ölülərin ruhuna inanc qorunub saxlanılmışdır. Şamanizm və cadugərlik də yayılmışdır.

## Mənbə
* Miller R. A. Rev.: Chantyal Dictionary and Texts by M. Noonan; R. P. Bhulanja; J. M. Chhantyal; Wm. Pagliuca. *Journal of the American Oriental Society* Vol. 120, No. 4, 2000, pp. 640–642.
* Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.

## İstinadlar
Sindo-ryu

**Sindo-ryu** — Yaponiyanın milli idman növü.

## Mövcud vəziyyəti
Okinavada Qədim Karate döyüşü üçün yalnız bir məktəb qalmışdır və Kobudo – "Sindo-ryu" (onu “Doğru Yol məktəbi” kimi tərcümə etmək olar) rəhbərliyi 68 yaşlı Xanaşiro Neyto müəllim edir. Sindo-ryu məktəbi başqalarından döyüş növünə görə fərqlənir. Burada döyüş zamanı yalnız kontakdan istifadə olunur və Qədim Karate Okinava Döyüş növündə blok müdafiədən istifadə olunmur. "Uri Kumi Go" turnirlərində yalnız gözə zərbə vurmaq qadağa olunur. Başqa tərzlərdə isə qadağa qoyulmur.

Yalnız Sindo-ryu döyüş metodlarında ən güclü, ən real texniki sessiyanın öhdəsindən gələn döyüşçünün gücü yoxlanılır. Sindo-ryu tələbələri karatedə yüz illərdir ki, tətbiq olunan xüsusi hazırlıq metodları ilə məşq edirlər. İki il mütəmadi hazırlıqdan sonra isə onlar hər hansı bir meydanda sərbəst şəkildə döyüşə çıxa bilərlər. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Окинава каратэ и кобудо. Синдо Рю. 
* Федерация боевых искусств Москвы.
Qızıl Qışlaq

* Qızıl Qışlaq (Füzuli)
* Qızıl Qışlaq (Şahbuz)
* Qızıl Qışlaq (Takab)
* Qızıl Qışlaq yaşayış yeri

## Həmçinin bax
* Qışlaq
* Qımılqışlaq
Projektor əməliyyatı

**Projektor əməliyyatı** — Mukti-baxinidəki banqladeşlilərin üsyan ordusuna, Pakistanın Silahlı Qüvvələrinin gözlənilməz hücumun kod adıdır. Döyüşlər, Pakistan ordusunun əsgərlərinin əyalətin dinc əhaliyə qarşı amansız zülmü ilə seçilirdi.

## Hadisələrin gedişatı
25 mart 1971-ci ilin gecəsində Pakistan ordusunun genişmiqyaslı hücümü başladı. Əməliyyatı başlamaq ideyası bir neçə generala məxsus idi, onlar bu qərarla Şərqi Pakistandakı kütləvi nümayişlərə (hansılarki 21 fevral 1971-ci ildən bitmək bilmirdi) son qoymaq istəyirdilər. Bu hərbi aksiya ilk öncə əyalətin sülh camaatına qarşı yönəlmişdi, onun məqsədi imkan daxilində böyük sayda üsyançıları məhv etməkdir, bu digər sağ qalanları qorxutmaq üçün edilirdi.

Əməliyyatın planı 1971-ci ilin mart ayında general-mayor Hadim Hüseyn Reza və Rao Fərman Əli tərəfindən tərtib olunmuşdur. Yuxarı vəzifəli Pakistan zabitləri (əyalətin qubernatoru Səhəbzadə Yaqub-Xan və vitse-qubernator Səid Məhəmməd Əhsən) Şərqi Pakistandakı qırğında iştirak etməkdən imtina etdilər və öz vəzifələrindən çıxarırdılar. Onların əvəzinə Pakistan prezidenti Yaxyan Xan qeneral-leytenant Tikku Xanı Şərqi Pakistan əyalətinin qubernatoru təyin etdi.

Pakistan generallığı qeydə aldıki, benqal zabitləri və hərbiləşmiş hissələrin əsgərləri çox güman ki, əməliyyatın əvvəlində üsyan qaldıracaqlar. Bunun nəticəsini zəiflətmək üçün prezident Yəhya Xanın ziyarəti zaman bütün silahlı benqal formalaşmaların silahsızlaşması təklif olundu,bura polislər də daxil idi. Bu plana əsasən yerli polisin minlərcə silahsızlaşmış işçiləri Dəkkada Pakistan ordu hissələri tərəfindən güllələnməli idi. Lakin qeneral Həmid nizami benqal ordu hissələrin ləngiməsiz ləğv edilməsinə qarşı idi, amma banqladeşli atıcıların, polisin və digər hərbiləşmiş formalaşmaların silahsızlaşmasına dəstək oldu. 25 martın birinci hissəsində bir neçə qeneral əsas hərbi qarnizonları helikopterlə ziyarət etdilər və şəxsən ordakı komandirlərə hücüm planları haqqında məlumat verdilər. Qeneral Mittxa öz üzərinə xüsusi təyinatlı Pakistan qrupun komandalığını götürdü. Xüsusi təyinatlılar Mucibur Rəhmanın həbs edilməsində böyük rol oynadılar.

Əməliyyat ekstremal məxfilik vəziyyətində idi. Bu plan haqda xidməti ehtiyac baxımından əvvəlcədən kiçik zabitlər məlumatlandırılmışdılar. Bir neçə benqal zabiti Qərbi Pakistandan olan yoldaşlarının brifinqlərinə şübhə ilə yanaşmağa başladılar. Vaxt göstərdi ki, benqal zabitlərindən bir neçəsi şübhələnib, və üsyana "Projektor" əməliyyatı başlayandan sonra dərhal başlayıblar.

## İstinad
Salmanasar

Axtardığınız mövzu bunlar ola bilər:

I Salmanasar (e.ə. 1273–1244)

II Salmanasar (e.ə. 1031–1019)

III Salmanasar (e.ə. 859–824)

IV Salmanasar (e.ə. 783–773)

V Salmanasar (e.ə 727–722)
Nolde körfəzi

**Nolde körfəzi** —  Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşən körfəz. Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusianın Çukot Muxtar Dairəsinin Çaun ilə Şmitd rayonları sərhəddində yerləşir.
Körfəz ilk dəfə 13 sentyabr 1911-ci ildə kəçf edilərək xəritəyə salınmışdır. Öz adını isə baron Boris Aleksandroviç Noldenin şərəfinə adlandırılmışdır. DAyaz körfəzdir. Burada maksimal dərinlik 2,5 metrdir.

## Topoqrafiya
Şimal və şimal-şərq hissədən Aaçim yarımadası, qərbində Perkayon yarımadası, cənubda Keveem çayının deltası, şərqdə isə Peqtimel çayının allyuvial vadisi ilə əhatələnir. Körfəz ətrafında ən hündür zirvə *Perkayon* dağıdır (303 m).

Mıs Şmidta qəsəbəsindən 300&nbsp;km, Pevek şəhərindən isə 115&nbsp;km aralıda yerləşir.
Aaçim yarımadası qərbdən Nolde körfəzi, şərqdən isə Xıçak körfəzi ilə əhatələnir. Şimal qutaracağında eyni adlı burun yerləşir. bu burun Nolde körfəzini dənizdən ayırır. Yarımadanın sahəsi 150&nbsp;km², orta hündürlüyü 15-35 metrdir. Sahilləri düzənlikdən ibarətdir. Burada hətta qumlu dyunlar mövcuddur. Termokarst göllərlə zəngindir. Perkayon yarımadası körfəzin qərb sahilini təşkil edir. Yarımadanın ucqar şimal nöqtəsi eyni adlı burundur. Şərq hissəsində Kıtrıkır dili yerləşir. Nolde körfəzinin suları ilə yuyulur. Sahilində hündürlük 1-3 metr arasında yerləşir. Şimalı və mərkəzi hissəsində 3 göl yerləşir.

## Hidrologiya
Körfəzin akvatoriyası termokarst göllərdən gilli çimərliklərlə ayrılır. Bu göllər kifayət qədər dərindir.

Körfəzin akvatoriyası iyuldan sentyabra kimi buzdan azad olur. Ancaq bununla belə burada bu dövr ərzində belə dreyf edən buzları görməl mümkündür. Yayda daimi buzlar körfəzdən 50&nbsp;km şimala qədər əriyir.

## İqlimi
Regionun iqlimi sərtdir. Arktik iqlim hökm sürür. Qışda orta aylıq temperatur −25 - −28°С arasında dəyişir. Minimal temperatur isə −45°С olmuşdur. Yayda orta aylıq temperatur +1,7° - +3,2&nbsp;°C arasında dəyişir. Ədatən duman olur. Qar örtüyü sentyabr ayından formalaşır. Bəzi illərdə isə daha tez ola bilir. İlin böyük hissıəsi küləklər əsir. Sakit havalar bütün gün ərzində nadir halda müşahidə edilir.

## Fauna
Körfəz fauna baxımından zəngindir. Burada çoxku sayda quç yuva qurur. Onlar ümumilikdə 8 dəstə 46 növdə birləşmişlər. Məməlilərdən isə burada ağ ayı, morj, tülkü, halqaşəkilli suiti və amrika sümbülqıranını görmək mümkündür.

## Mənbə
* ''Водно-болотные угодия России, т. IV, стр 78—82''
## İstinadlar
III Salmanasar

**III Salmanasar** () — Yeni Assuria İmperyasının hökümdarıdır. II Aşurnasirpalin (e.ə.884-859) oğludur.

Eradan əvvəl 853-cü ilde III Salmanasar (e.ə. 859–824) 11 qədim vilayətlər arasında etilaf qurdu. Damascusun Arami hökümdarı Hadadezer, Hamath hökümdarı İrhuleni, İsrail hökümdarı Ahab, Ərəb hökümdarı Gindibu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Skonto stadionu

**Skonto stadionu** () — Latviyanın paytaxtı Riqa şəhərində yerləşən futbol stadionu. Ölkədəki ən böyük futbol stadionudur. Tamaşaçı tutumu 9500 nəfərdir. Açılışı 28 iyun 2000-ci ildə olmuşdur. Latviya milli futbol komandası və "Riqa" futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

Stadionda idman yarışlarından başqa, müxtəlif mədəni tədbirlər də keçirilir. Buna misal olaraq, Co Koker, Depeche Mode, Massive Attack, Metallica, Aerosmith və Elton Con kimi dünya ulduzlarının konsertlərini göstərmək olar.

## İstinadlar
İtırqan adası

**İtırqan** (, ) — Sakit okeana daxil olan Berinq dənizi ərazisində, Çukot yarımadası sahilində yerləşəir. Materikdən Senyavin boğazı ilə ayrılır. İnzibati cəhətdən Rusiya Feferasiyası Çukot Muxtar Dairəsinin Providenski rayonu ərazinə daxildir.

## Yerləşməsi
Çukot yarımadasının cənub-şərq qutaracağı olan Çukotski burnundan şimalda, materikdən 1,5 km, Arakamçeçen adasından isə 3,8 km aralıda yerlir. Arakamçeçen adası ilə arasında yerləşən boğaz dekabr ayında donur. Boğazın buzdan azad olması iyun ayına təsadüf etsə də, buzun tam əriməsi iyul ayına təsadüf edir. Adanın sahəsi 55 km²-dir. Ada 13,5 km məsafədə uzanır. Onun eni isə 5 km-dir.

Ən hündür nöqtəsi İtırqan dağı 545 metr hündürlüyə sahibdir. Dağ adanın mərkəzində yerləşir. Adada iki elə də böyük olmayan göl vardır: *Srednee* və *Kamalikax*. Adada yerləşən burunlar: Skalistıy, Amyak, Konovak, Tupoy, Ostrıy, Engelyukan (Postels). Ada sahillərində yerləşən buxtalar:Stıqrak, Tuqak.

## Toponim
Çukot dilindən tərcümədə () "canavar ulaması", eskimos dilindən tərcümədə isə () "ət çuxuru" mənasını verir. Çukotlarda digər bir versiya da vardır. *Etqıran* tərcümədə "yolun yarısında yaşayış yeri" mənasını verir. Bu onunla əlaqədardır ki, hər zaman qoşqu itləri ilə və ya xizəklə Çaplinodan Yanrakınnota gedənlər İtırqan adasında bir müddət dinclərini alırdılar. Burada istənilən vaxtı dəniz məməlisini ovlamaq mümkün idi. Üstəlik həmoişə ehtiyat ət saxlanılırdı.

## Tarixi
İtırqan adası Fyodr Petroviç Litkenin ekspedisiyası zamanı kəşf edilir. 1828-ci ili avqustundfa kəşf edilən ada elə hımin vaxtı xəritəyə salınır.

1940-cı illərə qədər İtırqan adasında eskimoslara aid olan Siklyuk adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur.

## Fauna və flora
Burada qayalıqlarda sayları 10 min cütə çatan quş koloniyası yuva qurur. Burada əsasən berinüq qarabatdağı, iri ağbaş qağayı, sakitokean təmizçisi, Sakit okean kütdimdiyi kimi quşlar yayılmışdır.

Adada Çukotun endemiki sayılan Senyavin yovşanı (*artemisia senjavinensis*) Rusiyanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## Mədəmi irs
Adada Balina alleyası mövcuddur. Alleya İtırqan dağından qərbdə yerləşir. Bu isə Qədim eskimosların məbədi və ya ibadətgahıdır. Alleya torpaqda Qrenlandiya balinasına məxsus çənə və başdan hazırlanmış bir kompleksdir. Balina alleyası 50–60 ədəd balina başı və 30 ədəd çənədən üstəlik minlərlə xüsusi düzülmüş daşlardan ibarətdir. Alt Punuk dövrünə aid edilir (XIV–XVI əsrlər).

## İstinadlar

## Mənbə
* '''Balina alleyası''', S.Arutyanov, İ. Krupnik, M. Çlenov  Vokruk Sveta № 2 (2641). fevral 1979.
* '''Китовая Аллея''', Семь чудес России. Полина Орлова 
* '''Китовая Аллея''', фото Никиты Хохлова
Silikogel

**Silikagel**- silisium turşusundan(nSiO2•mH2O) əmələ gələn pH > 5–6 halda qurudulmuş geldir. Bərk hidrofil sorbentdir.

## Alınması
Qələvi metalların silikat məhlullarının oksidləşməsi mərhələsindən sonra qurudulmuş gel alınır:
: \mathsf{Na_2SiO_3 + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_2SiO_3\downarrow}
 
: \mathsf{H_2SiO_3 \rightarrow SiO_2 + H_2O}

Silikagel silisium birləşmələrinin (silisium xlorid, ortosilisium efirləri) hidrolizi ilə alınır.

## Xassələri

Silikagel bir-birindən 0.5 nm məsafədə yerləşən SiOH qrupundan təşkil olunmuş böyük səth sahəsinə malikdir. Bu qruplar fəal mərkəzlərdir. Silikagelin aktivliyi bu mərkəzlərin sayından və aktivliyindən asılıdır. Adsorbsiya olunmuş su kənar edildikdə, bu mərkəzlər aktivləşir və ona görə adsorbent də fəallaşır. Bu cür fəallaşma geli 150–200oC temperaturda qızdırdıqda baş verir. Daha yüksək temperaturda (200–400oC) su tamamilə buxarlanır. Nəticədə aktivlik itir. Çünki Si-O rabitəsi əmələ gəlir. Bu dönən prosesdir.400oC-dən yüksək temperaturda silikagelin səthindəki dönən proses zəifləyir. Aktiv mərkəzlər həll olan polyar maddələrə əmələ gələn hidrogen rabitəsinin hesabina təsir edir.

## Tətbiqi

Silikagel qüvvətli adsorbent olduğuna görə geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Xlor, azot, oksigen, hidrogen, karbon qazı, hava və digər sənaye qazlarının qurudulmasında istifadə edilir. Udma qabiliyyətinə görə silikagel bəzi üzvi maddələrin qurudulmasında, eləcə də korroziyadan müdafiə məqsədi ilə, benzol, efir, aseton, benzin buxarının udulmasında tətbiq edilir. Xromotoqrafiyada adsorbent kimi, yağların regenerasiyasında katalizator kimi, məhsulların daşınma və saxlanmasında quruducu kimi istifadə edilir.

## Mənbə
* Кольцов С. И., Алесковский В. Б. Силикагель, его строение и химические свойства. — Л., 1963.
* Беркман С., Морелл Д., Эглофф Г. Катализ в неорганической и органической химии, книга вторая. — М.: Гостоптехиздат, 1949.
* Силикагели // Газпром нефтехим Салават: энциклопедия / гл. ред. Д. Р. Ягтман. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2012. — С. 353–354. — 472 с.: ил., карта. — 2000 экз. — ISBN 978-5-88185-079-1; УДК 338 Г13; ББК 65.304.13(2Рос. Баш.)я2.

## İstinadlar
Samet adası

**Samet adası-** ()- Siam körfəzində sahəsi-13,1 km² olan kiçik bir adadır. İnzibati cəhətdən Rayonq əyalətinə aiddir. Materikin cənubundan 6,5&nbsp;km məsafədə yerləşir. Balaca bir yaşayış məntəqəsi Nadan kəndi vardır. Adanın bütün plyajlarında otellərə rast gəlinir. Samet -sahildə yerləşən çox da iri olmayan adaların içərisində ən irisidir. Bu ada sakit dincəlməyin ən əsas yerlərindəndir. Lxao Layem Ya-Mu-Ko milli parkının tərkibinə daxil olan bu adada zəngin fauna və flora aləmi mövcuddur. Bu adada plyaj istirahətindən əlavə sorfinq, yelkənli idman növləri, su xizək növləri də keçirilir. Adanın ziyarəti ödənişlidir. Havanın və suyun orta temperaturu +26,+29 °С-dir. Aprel və sentyabr yağışlı dövr hesab edilir.

## Qaleriya

Fayl:Ko Samet Thailand Mermaid on Main Boat Port.JPG| Su pərisi heykəli
Fayl:Ko Samet Beach Shore at Night.JPG| Adanın əsas plyajının gecə mənzərəsi
Fayl:KoSamet.jpg|Samet adası
Fayl:Sunrise on Hat Saikaew, Koh Samet.jpg|Afay Mani heykəli,Plyaj Şat-Say-Kayo
Fayl:Ko Samet from Space.png|Samet adasının kosmosdan görünüşü


## Həmçinin bax
* Çanq adası
* Tau adası
* Kut adası
* Tapu adası
* Similan adası
* Tailandda turizm

## İstinadlar
İsrail–Livan münasibətləri

**İsrail–Livan münasibətləri** — İsrail və Livan dövlətləri arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.

İsrail və Livan arasında heç vaxt normal iqtisadi və siyasi münasibətlər mövcud olmayıb. Buna baxmayaraq, Livan 1949-cu ildə Ərəb Liqasına üzv olan ölkələrdən İsrailə sülh müqaviləsi təklif etmiş ilk dövlət olmuşdur. Livan digər bir çox ərəb ölkələrindən fərqli olaraq nə 1967-ci ildə baş vermiş Altıgünlük müharibə ərzində, nə də 1973-cü ildə baş vermiş Yom Kippur müharibəsi ərzində İsrailə qarşı döyüş əməliyyatlarında iştirak etməmişdir. 1970-ci illərə qədər bu iki ölkə arasında olan dövlət sərhəddi digər Ərəb Liqası dövlətlərindən hər hansının İsraillə sərhədinə nisbətən daha sakit olmuşdur.

Tarixi olaraq hər iki dövlət Osmanlı İmperiyasının varis dövləti hesab olunur. Həm İsrail, həm də Livan bir çox beynəlxalq təşkilatın, o cümlədən "Aralıq dənizi üçün Birlik" təşkilatının tam hüquqlu üzvüdür.

İsrail hüquq-mühafizə orqanları Livanı "düşmən dövlət" kimi tanıyır.

İsrail vətəndaşlarının Livan ərazisinə daxil olması qadağandır. Qanuna əsasən Livan ərazisinə daxil olmuş istənilən İsrail vətəndaşı həbs olunmalı və ya məsuliyyətə cəlb olunmalıdır.

2008-ci ildə "Pew Research Center" araşdırma mərkəzinin məlumatına əsasən sorğuda iştirak edən Livan vətəndaşlarının 97%-i yəhudilərə qarşı neqativ fikirlər səsləndirmişdir. 2011-ci ildə yenə də eyni təşkilat tərəfindən Yaxın Şərq dövlətlərində həyata keçirilmiş sorğuda iştirak edənlərin əksər hissəsinin yəhudilərə qarşı neqativ görüşlərə sahib olduğu ortaya çıxmışdır.

## Ölkələrin müqayisəsi

## Arxa plan
1949-cu ildə Livan və İsrail arasında imzalanmış sülh müqaviləsi sadəliyi ilə fərqlənirdi. Digər sülh müqavilələrindən fərqli olaraq Livan və keçmiş Fələstin mandatlığı arasında mövcud olan "Mavi xətt" bu müqavilədə beynəlxalq sərhəd kimi adlandırılmasa da, *[[de-yure]]* olaraq beynəlxalq sərhəd rolunu oynamışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən 1948-ci ilin oktyabrında İsrail Silahlı Qüvvələri hücum əməliyyatı nəticəsində işğal etdikləri 13 Livan kəndini tərk etmişdir.

1948-ci ildə İsrail dövləti müstəqillik əldə etdikdən sonra başqa ərəb ölkələrindən fərqli olaraq Livanda yəhudilərin sayı artmışdır.

1950-ci illərin əvvəllərində Beyrutdan Şərqi Yerusəlimə birbaşa hava reysləri fəaliyyət göstərirdi. 1951-ci ildə Livanda da fəaliyyət göstərən "Middle East Airlines" aviasiya şirkəti Şərqi Yerusəlim şəhərinə uçuşlar təşkil edirdi, lakin 1967-ci ildə baş vermiş Altıgünlük müharibədən sonra həmin şirkət iki həftə müddətinə uçuşları dayandırdı. Sonradan, ərəb dövlətləri Yerusəlimə olan bütün aviasiya reyslərinə qadağa qoydu.

## Həmçinin bax
* İsrail
* Livan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Israel-Lebanon Offshore Oil & Gas Dispute – Rules of International Maritime Law Martin Waehlisch, *ASIL Insight (American Society of International Law), Vol. 15, Issue 3, Dec. 5, 2011.*