open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hacı Mahmud Əfəndi

**Hacı Mahmud Əfəndi Aslanbəyli** () — Şeyx, Azərbaycan və Türkiyədə məşhur din xadimi, şair, təsəvvüf alimi. Hacı Mahmud Əfəndinin türbəsi Azərbaycan, Türkiyə, Borçalı və Dağıstanda tanınan bir ziyarətgahdır. Aslanbəyli kəndindədir. Hacı Mahmud Əfəndi, Seyid Mir Həmzə Nigarinin qabaqcıl xəlifələrindən olub. Sufi təriqətətinin, Nəqşibəndi silsiləsində, qızıl silsilədə 33-cü şeyxdir.

## Həyatı
Hacı Mahmud Əfəndi ilk təhsilini atası Veysəl Qaranidən almış, ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənmişdi. O, müəyyən müddət Şəkidə təhsil almışdır. Hacı Mahmud Əfəndi təhsilini tamamladıqdan sonra yenidən Aslanbəyliyə qayıdır. Burada elmi bilikləri tədris etmək üçün hücrə tikdirir. Onun ətrafına yaxın və uzaq yerlərdən çoxlu sayda tələbələr toplaşır. 1863-cü ilin rəsmi rus hərbi sənədində incəli Mahmud Əfəndinin adı Tiflis quberniyasının mürşidləri içərisində qeyd olunur. Amasya-Azərbaycan mədəniyyəti öncülləri arasında Hacı Mahmud Əfəndidən də qabaq "İncə Dərəsi"ndən Amasyaya getmiş elm insanları da olmuşdur. Amasyada Azərbaycan türklərinə məxsus "Şirvanlılar Camisi" Hacı Mahmud Əfəndinin Azərbaycandan, xüsusən qazaxlı ağa və bəylərdən topladığı paralarla Mir Hasan Əfəndinin (Həmzə Nigarinin oğlu) nəzarətində inşa edilmişdir. Hacı Mahmud Əfəndinin Şeyx Şamillə də çox yaxın münasibətləri olub. Belə ki, hər ikisi də Mövlana İsmayıl Səracəddin Əfəndinin (1782–1853) müridi olaraq Nəqşibəndi təriqətinin "Xalidi" qolunun yayıcısı olmuşlar. Hacı Mahmud Əfəndi Amasyada və Azərbaycanda çox sayılıb-seçilən, dini dərindən bilən övliyya kimi qəbul edilib. Amasyada yaşayan həmyerlilərinin demək olar ki bütün problemlərini həll etməyə qadir insan olub. Mahmud Əfəndi uşaqlarını Amasyada təhsil üçün saxlamış və özü Aslanbəyli kəndinə dönmüş və bir müddət sonra Həcc ziyartinə getmişdir.

Hacı Mahmud Əfəndi 1896-cı ildə vəfat etmişdir.

Vəfatından az əvvəl rus məmurları tərəfindən ona yenidən Osmanlı dövlətinə köçmək tövsiyə olunmuşdur. Hacı Mahmud Əfəndi Aslanbəyli kəndində dəfn olunmuş, müridlərinin vəsaiti və köməkliyi hesabına qəbri üzərində türbə ucaldılmışdır. Türbənin içərisində iki qəbir vardır. İkinci qəbir Seyid Yasin adlı sufiyə məxsusdur. O, bu kəndə gəlmə olmuş, Hacı Mahmud Əfəndi tərəfindən hörmət görmüşdür. Hacı Mahmud Əfəndinin məzar daşında "Ya Allah, Ya Seyyid Nigari, Ya Hz. Mövlanə" və şeyxin öz adı yazılmışdır.

## Ailəsi
Veys, Məhəmməd, Əhməd adında 3 oğlu və Ayşə, Səyalı adında 2 qızı var idi. Oğlu Məhəmməd Əfəndi Türkiyədə məşhur İlahiyyat alimi, təsərrüfat sahibi olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hacı Mahmud Əfəndi türbəsi
* Azərbaycanda təsəvvüf
Xerson

**Xerson** () və ya **Sarı Kirman** (, köhnə rusca *Сары-Кермен*) — Ukraynanın cənubunda, Herson vilayətinin idarə mərkəzi şəhər.

Aşağı Dnepr çayının sağ sahilində, çay mənsəbindən 25&nbsp;km içəridə yerləşir. 1778-ci ildə, Rusiyanın Krım xanlığından yeni ələ keçirdiyi Qara dəniz cəphəsini qoruyacak bir qala olaraq komandir və dövlət adamı Qriqori Potyomkin tərəfindən quruldu. Qara dənizdəki ilk Rus dəniz bazası və limanı oldu. Günümüzdə böyük bir gəmiqayırma mərkəzi olmaqdadır.

## İstinadlar
Qeyri-hökumət təşkilatı

**Qeyri-hökumət təşkilatı** və ya qısaca **QHT** — vətəndaşların birgə məqsəd üçün könüllü qeyri-hökumət, qeyri-dövlət təşkilatları. Bəzən "üçüncü sektor" termini də işlənir.

## Kritika

### Azərbaycanda
2025-ci ilin sentyabrında Azərbaycanda bəzi QHT-lərin dövlət tərəfindən təsis olunmuş medallara oxşar adlı medallarla şəxsləri hansısa şərtlər müqabilində təltif etdiyi iddia edilib. 2026-cı ilin yanvarında Ədliyyə Nazirliyi "Azərbaycan Vətən müharibəsi Veteranları" İctimai Birliyinin dövlət qeydiyyatının ləğvi barədə məhkəmədə iddia qaldırıb. Göstərilən səbəblər arasında saxta orden və medalların təsis edilməsi də göstərilib.

## Həmçinin bax
* Transparency International
* QONQO

## Mənbə
* Общероссийский классификатор организационно-правовых форм (ОК 028–99 (в ред изменения N 1/99)) 
* Э. Феррис. Религиозные и светские гуманитарные организации
* Деннис Дeйкзёл, Маркус Моке. Стратегия информационной деятельности международных гуманитарных организаций
* В. Тишков. Антропология НПО

## İstinadlar
Yaqublu (Pəmbək)

**Yaqublu** (*Quqark*) — Pəmbək mahalının Quqark rayonunda kənd. Yaqublu İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd və rayon mərkəzi.

## Tarixi
Pəmbək çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim yaqublu etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1. IV.1945-ci il fərmanı ilə yaşayış məntəqəsinin adı dəyişdirilib Meğrud, 25. V.1983-cü il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Quqark qoyulmuşdur. XIX əsrdə Borçalı qəzasında Yaqublu və Nuxa qəzasında Yaqublu kənd adları ilə eynidir.

## Əhalisi
1878-ci ildə kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirilmişdir. Kənddə 1897-ci ildə ermənilərlə yanaşı 43 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. XX əsrin əvəllərində, 1905–1906-cı illərdə azərbaycanlılar buradan qovulmuşdur. 1988-ci ildə azərbaycanlı tamamilə əhalisi qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Xarici işlər nazirliyi

**Xarici işlər nazirliyi**  — dövlətlərin icraedici hakimiyyət orqanı, digər dövlətlərlə diplomatik əlaqələr sisteminə rəhbərlik edən dövlət qurumu (xarici siyasət). Hər dövlətin Xarici İşlər Naziri vəzifəsini bir səlahiyyətli nazir tərəfindən icra edilir. 

## Xarici işlər nazirliklərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
Sandra (ifaçı)

**Sandra Enn Lauer** () - pop musiqi janrında ifa edən Almaniya ifaçısıdır.

## Həyatı
Sandra Enn Lauer 18 may 1962-ci il tarixində Almaniyanın Saarland əyalətinin Saarbrükken şəhərində doğulmuşdur. Atası fransız Robert Lauer, anası isə alman Karen Lauer olub. Onun həm də yaşca böyük olan Qaston adlı qardaşı var idi (1995-ci ildə vəfat etmişdir). Sandranın uşaqlıqdan musiqiyə böyük həvəsi olmuşdur. Bu səbəbdən 1972-ci ildən başlayaraq musiqi məktəbində dərs almış və gitarada ifa etməyi öyrənmişdir. 1979-cu ildə "Arabesque" musiqi qrupuna dəvət olunur. Qrupla 5 illik müqavilə bağlayır. Bu qrup, əsasən, Asiya ölkələrində məşhurluq qazanmışdır. 1984-cü ildə "Arabesque" qrupunu tərk edərək, musiqi səhnəsində tək müğənni kimi çıxış edir və çox böyük populyarlıq qazanır. Sandranın 1985-ci ildə ifa etdiyi "(I’ll Never Be) Maria Magdalena" bir neçə ölkənin hit-paradında ilk zirvəyə qalxır. Sandra 1980-cı illərin sonunda musiqi karyerasına ara verir. Sandra 1988-ci ildə Mişel Kretu ilə ailə həyatı qurur. Sandra bir müddət həyat yoldaşının yaratdığı Eniqma qrupunda çalışır. 1993-cü ildə Sandra "(I’ll Never Be) Maria Magdalena" mahnısının yeni versiyasını ifa edir. 1995-ci ildə Sandra və Mişel Kretunun əkiz övladları (Nikita və Sebastian) dünyaya gəlir. Sandranı 1997-ci ildə Rusiya tərəfindən çəkilmiş "Buratinonun yeni macəraları" adlı musiqili komediya janrlı filmində iştirak etməyə dəvət edirlər. 2007-ci ildə Sandra və Mişel Kretu ayrılırlar.

## Albomlar
### Studiya albomları

### Albom yığmaları

## Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt 
*Sandra Diskogs.com
*
Luqansk

**Luqansk** (Ukraynca: *Луганськ*; əvvəllər (1935-58 və 1970-89 arasında) Voroşilovqrad) — Ukraynada Luqansk Oblastının idarə mərkzi şəhər. Luqon Çaynın Olqovaya Çayıyla kəsişdiyi yerdə qurulmuştur.

## Demoqrafik
2001-ci il Ukrayna siyahıyaalınmasında sakinlərin 49,6%-i özlərini etnik olaraq ukraynalı, 47%-i isə etnik olaraq rus olduğunu bəyan edib. Ən çox yayılmış ana dili rus dili olub, əhalinin 85,3%-ni təşkil edir. Ukrayna dili əhalinin 13,7%-nin ana dilidir və daha az sayda erməni (0,2%) və belarus (0,1%) dilində danışanlar mövcuddur.

## İstinadlar
Çerniqov

**Çerniqov** (Ukraynca: Чернігів), Ukraynada Çerniqov ərazi vahidinin (*vilayət*) mərkəzi şəhəri. Desna çayının şimalında, Kiyevın şimal-şərqində yerləşir.

## Şəkillər


Image:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|1201
Spasopreobrazh-cathedral-chernihiv.JPG|1030
Чернигов. Елецкий монастырь.jpg|
Fayl:Троїцький монастир.jpg



## İstinadlar
Sumı

**Sumı** () - Ukraynada, Sumı ərazi vahidinin (*vilayət*) mərkəzi şəhəri. Psyol çayı üzərindədir.

Şəhər Ukraynanın şimal-şərqində Çexa gölü ətrafında yerləşir.

## Əhalisi
Keçən əsrə kimi əsas əhalisini Sumi kazakları təşkil edirdi. Sumi kazakları şəhəri Krım tatarlarının yürüşlərindən qoruyurdular.
Vinnitsa

**Vinnitsya** (Ukraynca: Вінниця, [ˈwinnɪtsʲa], Rusca: Винница / *Vinnitsa*, Polşaca: Winnica), Ukraynanın Vinnitsya Oblastının mərkəz şəhəridir.

## İstinadlar
Mariupol

**Mariupol** (; , , ) və ya əvvəlki adı ilə **Jdanov** () — Ukraynanın ən böyük şəhərlərindən biri. Donetsk vilayətində, Ukraynanın cənub-şərqində, Azov dənizinin şimal sahilində, Kalmius və Kalçık çaylarının mənsəbində yerləşir. Şəhərin əsası 1778-ci ildə Krımdan gələn yunanlar tərəfindən qoyulub. İndi şəhərdə əsasən (90%) ukraynalılar və ruslar yaşayır. 2021-ci ildə əhalinin sayı 400.000 nəfərdən çoxdur. İqtisadiyyatın əsas sahələri metallurgiya, maşınqayırma, nəqliyyat (dəmir yolu stansiyası, dəniz ticarət limanı, magistral yollar, şəhər nəqliyyatı: avtobus, tramvay, trolleybus) təşkil edir. Bir neçə ali təhsil müəssisəsi, idman qurğuları (qapalı stadionlar, qapalı konkisürmə meydançaları), teatr, müasir kinoteatrlar və istirahət parkları. Şəhər yüksək sənaye və elmi potensiala, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturuna, geniş maliyyə institutları şəbəkəsinə və əlverişli biznes mühitinə malik Ukraynada investisiyalar üçün ən cəlbedici yerlərdən biridir. Dənizkənarı tətillərə üstünlük verən turistlər üçün şəhərin cəlbediciliyi qalır: çoxlu günəş, ozon və mineral duzlarla doymuş dəniz havası. Turistlər ənənəvi istirahətlə yanaşı, tədbir, mədəni, təhsil və qastronomik turizmə də maraq göstərirlər.

## Səhiyyə
Mariupol Donetsk vilayətinin cənubunda yerləşən böyük tibb mərkəzidir.

Dövlət xəstəxanalarının siyahısı (2021):
* Mariupol regional İntensiv müalicə xəstəxanası
* Mariupol şəhər 1 saylı xəstəxana
* Mariupol şəhər 4 saylı xəstəxana
* Mariupol şəhər 9 saylı xəstəxana

## Şəhər telefon kitabçası
Zəng kodu + 380 629

Polis — 102, təcili yardım — 103, xilasetmə xidməti — 101, dəmir yolu stansiyası — 547 267, avtovağzal — (+ 380 97) 077 6600, Spartak hoteli — 331 088, REIKARTS hoteli — 595 800, Moryak hoteli — (+ 380 96) 143 7898

## Həmçinin bax
* Ukrayna şəhərləri
* Donetsk vilayəti
* Donbass müharibəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şəhərin rəsmi veb-saytı 
* Mariupolun tarixi və mədəniyyəti 
* Mariupol şəhərinin tarixi
Zaporojya

**Zaporojye** (; ; Rusiya imperiyası dövründə 1921-ci ilə qədər: ) — Dnepr çayının sahilində yerləşən və Ukraynanın Zaporojye vilayətinin idarə mərkəzi olan şəhər.

## Həmçinin bax
* Ukrayna şəhərləri
* Zaporojye vilayəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт властей г. Запорожье 
* Соціально-економічне становище м. Запоріжжя. Головне управління статистики у Запорізькій області
Müqəddəs Ecazkar Nikolay kilsəsi

**Müqəddəs Ecazkar Nikolay kilsəsi** — 1897–1905-ci illər arasında Qazax şəhərində tikilmiş pravoslav kilsəsi. Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsəsinin binası bərpa olunub. Qazaxda pravoslav icmasının olmamasına görə kilsə dini məbəd kimi fəaliyyət göstərmir.

## Haqqında
Müqəddəs Ecazkar Nikolay kilsəsi 1897–1905-ci illər arasında Qazax şəhərində tikilib. Kilsə qırmızı kərpicdən hörülüb və üzərində kərpicdən naxışlar var. Divar sütunlarının qalınlığı təxminən 40–50 sm ölçüyə malikdir. Kilsənin pəncərələri və pəncərəüstü arkaları xaç formasındadır.

Sovet işğalından sonra 1928-ci ildə Azərbaycanda rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Qazax şəhərində yerləşən pravoslav kilsəsi də bu dövrdə fəaliyyətini dayandırıb və kilsənin binasından anbar kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsəsinin binası bərpa olunub. Qazaxda pravoslav icmasının olmamasına görə kilsə dini məbəd kimi fəaliyyət göstərmir.

2024-cü ilin sentyabr ayında sovet işğalından sonra ilk dəfə kilsədə İlahi Liturgiya keçirilib. İbadətə Gəncə şəhəri Aleksandr Nevski kilsəsinin baş keşişi Varfolomey Sotnikov başçılıq edib. Liturgiyada Gəncə və Ağstafa şəhərlərindən gələn zəvvarlar dua ediblər.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
İdarəetmə mədəniyyəti

**İdarəetmə mədəniyyəti** – şəxsiyyətin kamilləşməsi üçün insan münasibətləri hormoniyasına nail olunması üçün insanların və dövlətlərin həyat keyfiyyəti və rifahına nail olunması üçün bir əsasdır. Bu, həmçinin, yerdən kosmosa bir baxış və bəşəriyyətin inkişafının sonsuz imkanlarının yeni görünüşüdür.

## İstinadlar
Kyu kral botanika bağları

**Kyu Kral Botanika Bağı** () və ya **Kyu Bağı** () — Londonun cənub-qərb hissəsində Riçmond və Kyu arasında yerləşən sahəsi 121 ha olan botanika bağlar kompleksi,  XVIII—XX əsrlərə aid tarixi park landşaftı.

Onun canlı kolleksiyasına Kiu Botanika Bağları tərəfindən kurasiya edilən 27 000 takson daxildir. Herbarisi dünyanın ən böyük herbarilərindən biridir və 8,5 milyonadək bitki və göbələk nümunəsini saxlayır. Kitabxanasında 750 000-dən çox cild mövcuddur, illüstrasiyalar toplusunda isə 175 000-dən artıq bitki təsviri və rəsm yer alır. Bu kompleks Londonun əsas turizm məkanlarından biridir və UNESCO Dünya İrsi siyahısına daxil edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Futbol üzrə Fransa kuboku 2010/2011

**Futbol üzrə Fransa kuboku 2010/2011** — Futbol üzrə Fransa kubokunun 94-cü mövsümü

## İştirakçılar
Turnirdə 7449 komanda iştirak etmişdir. Bunlar peşəkar, yarımpeşəkar və həvəskar komandalar idi.

## Qalib
14 may 2011-ci tarixində keçirilən final oyununda "PSJ"-ni 1:0 hesabı ilə məğlub edən "Lill" komandası turnirin qalibi olmuşdur.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Futbol üzrə Fransa kuboku 2011/2012
Futbol üzrə Fransa kuboku 2011/2012

**Futbol üzrə Fransa kuboku 2011/2012** — Futbol üzrə Fransa kubokunun 95-ci mövsümü.

## İştirakçılar
Turnirdə 7422 komanda iştirak edəcək. Bunlar peşəkar, yarımpeşəkar və həvəskar komandalardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Futbol üzrə Fransa kuboku 2010/2011
Came məscidi

* Came məscidi (Bakı) — Bakı şəhərində memarlıq abidəsi. 
* Came məscidi (Naxçıvan) — Naxçıvan şəhərində memarlıq abidəsi.
* Came məscidi (İrəvan) — İrəvan şəhərində memarlıq abidəsi.
Göyərtə (bürc)

**Göyərtə** (, **Pup**) — göy sferasının cənub yarımkürəsinə aid Süd Yolunda yerləşən bürc. Adi gözlə görünməyən 241 ulduzun daxil olduğu bürc 673,4 kvadrat dərəcə sahəni əhatə edir. Fevral ayında daha yaxşı müşahidə etmək olur.
Çerkası

**Çerkası** (ukr: Черка́си (*Çerkası*), rus: Черка́ссы (*Çerkassı*)) — Ukraynanın Çerkası vilayətinin inzibati mərkəzi və əsas şəhəri.

## Əhalisi
Əhalisi 286,2 min (2012).

## Coğrafiyası
Kremençuk su anbarı sahilində bir port və nəqliyyat qovşağıdır.

## Tarixi
1394-cü ildən Litvaya tabe olan Kiyev knyazlığının tərkibində məlumdur.

Lübuniyasından (1569) sonra Polşa tərəfindən işğal edilmişdir. 1648-ci ildən Çerkası kazak polkunun mərkəzi idi. Andrusovo sülhünə (1667) görə Polşanın hakimiyyətində qalmışdı.

1793-cü ildən Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılmışdır; 1795-ci ildən qəza şəhəri, 1797-ci ildən Kiyev quberniyasının tərkibində olmuşdur. Sovet dövründə, 1932-ci ildən Kiyev vilayətinin mərkəzi olmuşdur, 1954-cü ildən isə vilayət mərkəzidir.

## Sənayesi
Kimya, yeyinti (o cümlədən konserv, şəkər, süd, ət, tütün), yüngül (ipək kombinatı, trikotaj, toxuculuq fabrikləri və s.) sənaye sahələri; maşınqayırma və metallı inkişaf etmişdir.

Tikinti materialları istehsal edilir. Ağac emalı kombinatı fəaliyyət göstərir. Şəhərdə teatrlar, filarmoniya, planetari, ölkəşünaslıq muzeyi və s. var.

## Qardaş şəhərlər
* , Sumqayıt
* , Santa Roza
* , Aktau
* , Bıdqoşç
* , Perm
* , Tiraspol
* , Petah Tikva

## Həmçinin bax
* Kiyev 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Krivoy Roq

**Krivoy Roq** və ya **Krıvıy Riğ** () — Ukraynanın Dnepropetrovsk vilayətində şəhər.

## Tanınmış şəxslər
*Vladimir Zelenski
Makeyevka

**Makeyevka** ( ; ) — Ukraynanın Donetsk vilayətində yerləşən şəhər. 2014-cü ildən etibarən de-fakto olaraq beynəlxalq birlik tərəfindən tanınmayan, separatçı "Donetsk Xalq Respublikası"nın nəzarəti altındadır.

## Həmçinin bax
* Ukrayna şəhərləri
* Donetsk vilayəti
* Donbass müharibəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Makeyevka şəhərinin rəsmi veb-saytı
* Makeyevka şəhərinin tarixi haqqında məlumat
* Валерий Стёпкин. Макеевка как Новая Америка
Jitomir

**Jıtomır** (Ukraynca: Житомир) — Ukraynada Jitomir vilayətinin idarə mərkəzi olan şəhər. Teterev çayının yüksək və qayalıq yerlərdən keçdiyi nöktədə qurulmuşdur. Kiyevin qərbində yerləşir.

## İstinadlar
Planetar dumanlıq

**Planetar dumanlıq** — ionlaşmış qaz örtüyündən və mərkəzi ulduzdan ibarət olan astronomik obyekt.

## Xarici keçidlər
* Ulduzlararası mühit və dumanlıqlar, Scientific.ru 
* Astroqalaktika saytı 
* Dumanlıqlar. "Кругосвет" ensiklopediyası 
* Astrolab.ru: Dumanlıqların görüntüləri qalereyası   
* Astronet saytında Planetar dumanlıq  
* Astronet saytında 
* Planetary Nebulae, SEDS Messier Pages
* The first detection of magnetic fields in the central stars of four planetary nebulae 
* Planetary Nebulae — Information and amateur observations

## Həmçinin bax
Xmelnitski

**Xmelnitskiy** (Ukraynca: *Хмельницький*, əvvəllər  *Proskurov*), Ukraynada, Xmelnitskiy oblastının mərkəzi şəhəri. 

## İstinadlar
Rovno

**Rovno** və ya **Rivne**, () — Ukraynada, Rovno vilayətinin mərkəzi şəhəri. Ustye çayının sahilində yerləşir.

## Tanınmış şəxsləri
* Yaroslav Yevdokimov (Євдокимов Ярослав Олександрович (uk.) — müğənni, bariton. Gród Rovno, Ukrayna 22.11.1946.

## İstinadlar
Çernovtsı

**Çernovtsı** ( , 1944-cü ilə qədər "Çernovitsı", ; ; ; , ) — Ukraynada Çernovtsı ərazi vahidinin mərkəzi şəhəri. Karpat dağlarının ətəklərində, Yuxarı Prut çayının üzərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Tayanna

## İstinadlar
Ternopol

**Ternopil** ya da **Ternopol**, (ukrayınca: Тернопіль) — Ukraynada, Ternopıl ərazi vahidinin (*vilayət*) mərkəzi şəhəri.

## İstinadlar
Çernobıl

**Çernobıl** ( — yovşan) — Ukraynanın Kiyev vilayətinin İvanovski rayonunda yerləşən şəhər.

## Tarix
### Çernobıl faciədən əvvəl
Bu şəhər haqqında ilk qeydlər 1193-cü ilə aid edilir. 
1541-ci ildə, bu şəhəri Böyük Litva knyazlığı idarə edən dövrdə knyaz Fridrix Pronski tərəfindən Çernobıl yaxınlığında saray tikilmişdir. Həmin saray bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır. XVII əsrin əvvəllərində saray bərpa olundu və yaxşı gücləndirilmiş və keçilməz qalaya çevrildi, Çernobıl isə qəza mərkəzi oldu. 
1793-cü ildə şəhər Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu. 1898-ci ildə Çernobılın əhalisi 10 800 nəfər idi. Onların 7200-nü yəhudilər təşkil edirdi.
1921-ci ildə Çernobıl Ukrayna SSR-in tərkibinə daxil edildi. 
1941-1944-cü illərdə alman işğalları zamanı Çernobılda olan yəhudi icmaları tamamilə məhv edildi. Şəhər alman əsarətindən 1943-cü il 17 noyabrda azad olundu. 
1941-ci il 27 mart tarixində şəhər tipli qəsəbə olan Çernobıl şəhər statusu aldı. 
1986-cı il 26 apreldə Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının (Çernobıl AES) dördüncü enerji blokunda atom energetikası tarixində ən böyük faciyəyə çevrilmiş hadisə baş verdi. 

### Çernobıl faciəsi

1986-cı il aprel ayında Çernobıl şəhərində Atom Elektrik Stansiyasının 4-cü enerji blokunda partlayış baş verib və alov 3 bloku bürüyüb. Hadisədən sonra həyat üçün təhlükə kəsb edən radioaktiv duman yaranıb. Nəticədə 17 milyon insanın yaşadığı 11 rayonun atmosferi zəhərlənib. Qəza nəticəsində Ukraynada 4400 nəfər həyatını itirib. Onlardan çoxu partlayışın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün əraziyə gəlmiş fəhlələr idi. Qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması üçün 1986-ci ildə Çernobıla 7 min azərbaycanlı da göndərilmişdi. Artıq onlardan 2000 nəfəri Çernobılda aldıqları şüalanmadan vəfat edib.

## İstinadlar
Akasirlər

**Akasirlər** — köçəri türk tayfası.

## Tarixi
Akasirlər Hun birləşməsinin tərkibində qərar tutmuşdular. Onlar Attiladan asılı deyildilər.

V əsrdə xəzərlər Hun imperiyasına daxil idilər və akasirlər adlanırdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Türk sülalələri
*Elteber
*Alp İlitver

## Xarici keçidlər
*"Акациры" в Энциклопедическом фонде.
Evenklər

**Evenklər** və ya **Xamniqanlar** — Şərqi Sibirin yerli əhalisi.

## Evenklər haqqında
Qohum xalqlar: Mancuriyalılar, Hamnıqamlar, Samaqirlər

## Tarixi
Yeniseydən Oxot dənizinə və Baykaldan Şimali Tundra çöllərinə qədər olan geniş ərazidə evenklər (tunqus) köçəri halda yaşayırdılar. Evenklərin əsas yaşayış vəziyyəti ovçuluqdan asılı olsa da, onlar maldarlıq və balıqçılıqla da məşğul olurdular. Onon və Arqun çayları boyunda yaşayan evenklər "maldar" və "atlı" tunquslara bölünürdülər.

Oxot dənizi sahilində yaşayan "piyada" tunquslar isə dəniz heyvanlarının ovu ilə məşğul olurdular. Dəmirlə tanış olsalar da, onun emal üsulunu bilmirdilər. Ona görə onların silahları əsasən sümük və daşdan idi.

XVIII əsr ərzində evenklərin ictimai quruluşunda yenə də nəsil-tayfa münasibətləri güclü surətdə qalmaqda davam edirdi. Evenk əyanları əllərinə çoxlu heyvan sürüləri keçirərək öz həmkəndlilərini qonşu tayfalar üzərinə hərbi yürüşlərə sövq edirdilər. Burada qurulmuş Nerçinski zavodunda çoxlu sayda kasıb evenklər işləyirdilər. Evenklər yasaq üçün çoxlu xəz dəri verirdilər. Evenklər buryatla sərhəddə hərbi xidmət vəzifəsini də aparırdılar. Evenklər əla sürücülər və oxatanlar hesab olunurdular. Onlar kütləvi surətdə xristianlaşdırılmağa məruz qaldılar.
II Məsud

**II Qiyasəddin Məsud** (Ərəb əlifbası ilə: غياث الدين مسعود بن كيكاوس‎, (*Qiyas əl-Din Məsud bin Keykavus*)) Rum Səlcuqlu dövləti sultanı və II İzzəddin Keykavusun oğludur. Rum Səlcuqlu dövlətinin monqolların təsiri altında hökm sürdüyü bu dönəmdə dörd dəfə taxta çıxmış, hər səfərində qardaşının oğlu olan III Əlaəddin Keyqubad onu taxtdan salmışdır.

## Həmçinin bax
* Rum Səlcuqlu dövləti

## Xarici keçidlər

* Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesud Hakkında Bazı Görüşler
* Son Selçuklu Sultanı 2. Mesut'un mezarı Samsun'da
Siyasi repressiya

**Siyasi repressiya** () — dövlət orqanları, dövlət tərəfindən tətbiq edilən cəza tədbiri.

Siyasi təzyiq bəzən siyasi ayrı-seçkilik termini ilə sinonim kimi istifadə olunur. İnsan hüquqlarının pozulması, nəzarətdən sui-istifadə, polis şiddəti, həbs, vətəndaş hüquqlarının məhdudlaşdırılması, zorakılıq aktları və ya terrorizm, qətl, məhkəmədənkənar qətl, işgəncə, adam oğurluğu və siyasi fəalların, dissidentlərin və ya ümumi əhalinin məhkəmədənkənar cəzalandırılması kimi ayrı-seçkilik siyasəti həyata keçirilir.

## İstinadlar
Qutalmış

**Kutalmış** tam adıyla **Ümeyr bin Şuyyim bin Amr Arslan Yabqu bin Kutalmış**' (Ərəb əlifbası ilə: **قتلمش**) (ö. 1077) Atası Arslan Yabqudur. Səlcuqlu sultanı Toğrul bəyin əmisi oğludur. O, sonradan Toğrul bəyə üsyan etmişdir. Oğlu Kutalmışoğlu Süleyman şah Rum sultanlığını qurmuştur.

"Xoşnəxtlik almış" və "mübarək, uğurlu" mənasında bir ad olan Kutalmış, qaynaqlardaki yazılışlarına görə "Kutulmuş, Kutlamış" kimi şəkillərdə də oxuna bilinir.

## İstinadlar

## Mənbə
# Prof Dr. Mikail Bayram (*Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi*). **Türkiye Selçukluları Döneminde Bilimsel Ortam ve Ahiliğin Doğuşuna Etkisi**
# neşr. Ekber Feyyaz (Tahran 1371). **Beyhakı Tarihi** s. 641 ve 660.
# Terc. Ö. Rıza Doğrul (Ankara 1950). **Ebü'I-Ferec Tarihi** I, 331–332. *Arap tarihçilerinden Bağdatlı İbn Hamdun'da bu bilgiyi teyit etmektedir*. Bkz. Topkapı Krp (III Ahmed). **Tevarihü's-sinîn**. nr. 2981, yp. 156a
# **el-Kamil fi't-tarih**. X, 36–37.
# Faruk Sümer. **Kutalmış** *Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi*
# Meydan Larousse. **Kutami**

## Həmçinin bax
* Rum sultanlığı
I Süleymanşah

**Qutalmışoğlu Süleymanşah** və yaxud qısaca **Qutalmışoğlu** (Ərəb əlifbası ilə: **سليمان بن قتلمش** (*Süleyman bin Qutalmış*)) (ö. 1086), Rum sultanlığının qurucusudur. Səlcuqlu soyundan gəlir və Böyük Səlcuqlu sərkərdəsi idi. Soyunun davamı bugünkü Elbeyli Türkmən elidir.

## Həmçinin bax
* Rum sultanlığı
*Rum sultanlarının siyahısı

## İstinadlar
Diyarbəkir

**Diyarbəkir** — Türkiyənin Diyarbəkir ilinin mərkəzi.

## Tarixi
Bu şəhər 3000 il bundan əvvəlki Assuriyalıların zamanından başlayaraq ta Roma dönəminə qədər "Hamid" adlanıb. Roma və Bizans qaynaqlarında da adı "Amid", "O`mid" kimi qeyd edilir. Ərəblərin işğalından sonra "Diyarbakır" adlanmağa başlanıb.

Dədə Qorqud dastanlarında Qaragünə oğlu Qarabudaq vəsf ediləndə "Hamidlə Mardin qalasını təpüb alan" igid deyilir. Deməli, onu Romalılardan türk əsgəri alıb və ərəb işğalına qədər şəhər türklərin məskunlaşdığı bir yer olmuşdur.

Miladdan əvvəl 3000-ci ildə bu yerlər Hititlərin və Hurritlərin əlində olub. Miladdan öncəki 1260-cı ilə qədər belə davam edib və bundan sonra Diyarbakır ərazisi Assuriyalıların əlinə keçib. Bundan sonra Diyarbakır bir-birinin ardınca aramilərin, urartuların, iskitlərin, perslərin, makedoniyalıların, selevkilərin, romalıların, sasanilərin, bizanslıların tabeliyində olub.

Miladdan sonra türklər bu şəhəri Bizansın əlindən alaraq orada məskunlaşmağa başlayıblar. Bu barədə bir qədər əvvəl qeyd etdim. Dədə Qorqud dastanlarında şəhərin kafirlərin əlindən alınması bir epizod olaraq qeyd edilir. Bəzi tarixi məxəzlərə görə isə Diyarbakırın Bizansdan alınması tanınmış İslam komandanı Xalid ibn Validin adı ilə bağlanır. Bu tarixdən sonra Diyarbakır, şeyxoğullarının, hamdanilərin, mərvanilərin, səlcuqluların, inaloğullarının, nisanoğullarının, artukoğullarının, eyyubilərin, moğolların, ağqoyunluların, səfəvilərin və osmanlıların əsas şəhərlərindən biri, əhalisi də türk mənşəlilərdən ibarət olub.

1071-ci ildə şəhəri Alp Arslan tutub və Səlcuqluların əsas şəhərlərindən birinə çevirib. Səlcuq sultanı Məlikşahın ölümündən sonra da bu şəhərə Suriya Səlcuqiləri hökmran olub. Eyyubi sərkərdəsi Məlik Kamil Diyarbakırı onlardan alaraq bir müddət öz əlində saxlasa da, şəhər 1259-cu ildə yenidən Elxanilərin tabeliyinə keçib. Elxanilər isə təkcə Diyarbakırı yox, bütün bu əraziləri Artukoğulları sülaləsinə təslim etdilər. 1401-ci ildə Diyarbakır türk Ağqoyunlular dövlətinin paytaxtı elan edildi. Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsənin oğlu Zeynalabidinin məqbərəsi də oradadır.

1507- 1515-ci illər arasında Diyarbakır uğrunda Anadolunun bəylikləri, Məmlüklər və türkmən Səfəvi dövlətləri arasında qızğın savaşlar gedib. 1515-ci il sentyabr ayının 15-də Yavuz Sultan Səlim Diyarbakırı Osmanlı imperiyasının tərkibinə qatdı və bu ərazi uğrunda savaş başa çatdı.

## Xarici keçidlər

* Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi

## Həmçinin bax
*Diyarbakır ili
Bürhanəddin Rəbbani

**Bürhanəddin Rəbbani** () — Əfqanıstan prezidenti (1992–2001)

Bürhanəddin Rəbbani 20 sentyabr 2011-ci ildə öldürülmüşdür.

## Həyatı
Əfqanıstanın sabiq prezidenti, tacik əsilli Bürhanəddin Rəbbanı 1940-cı ildə Əfqanıstanın şimal-şərqindəki Faizabad şəhərində anadan olub .

1963-cü ildən Kabil Universitetində İslam Hüququndan dərs deyib. Daha sonra 1968-ci ildə Misirin Əzhər universitetində islam fəlsəfəsi ixtisası üzrə təhsil alıb. Həmin il Cəmiyyət-i İslam partiyasını rəhbəri olub.

1973-cü ildə şahzadə Davudun devrilməsindən sonra Pakistanın Pişavər şəhərinə köçüb.

1979–1989-cu illərdə Əfqanıstanda rus ordusuna qarşı aparılan döyüşlərdə iştirak edən Rəbbani Əfqan mücahidlərinə başçılıq edib. Tabeliyində 20 minə yaxın döyüşçü vardı.

1992-ci ildə Əfqanıstana qayıdaraq, iyunun 28-də Əfqanıstan İslam Dövlətinin müvəqqəti prezidenti olub.

22 dekabr 2001-ci ildə Rabbani rəsmən prezidentlikdən istefa edib.

Əfqanıstanda "Taliban"la müzakirələrə rəhbərlik edən Ali Sülh Şurasının başçısı Rəbbani paytaxt Kabildəki evində 20 sentyabr 2011-ci ildə terror aktı nəticəsində qətlə yetirilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zəfər Quliyev (güləşçi)

**Zəfər Quliyev** - Azərbaycanlı güləşçi, yunan-roma güləşi üzrə 48 kq çəki dərəcəsində olimpiya oyunları və dünya çempionatı mükafatçısı, üçqat Avropa və ikiqat SSRİ çempionu.

## Bioqrafiyası
1972-ci il iyun ayının 17 -də Lənkəran şəhəri Lüvəsər kəndində çoxuşaqlı fəhlə ailəsində  anadan olmuşdur.Ilk addimlarini 5-6-ci sinifde oxuyarken Yunan-Roma gules idman novu uzre Lenkeran U.G.I.mektebinde mesgci Hokumolla Gasimovun rehbirliyi altinda atmishdir.1985- ci ildə Bakıda idman internatına daxil olmuşdur. 1989-cu ildə internatı bitirmiş və idman ustası normativini yerinə yetirmişdir. Həmin il Bakıda Olimpiya Ehtiyatı məktəbinə daxil olmuş, həmin məktəbi 1991-ci ildə bitirmişdir. 1991-ci ildə gənclər arasında SSRİ birinciliyinin qalibi olaraq beynəlxalq dərəcəli idman ustası normativini yerinə yetirmişdir. Həmin il Ulyanovsk şəhərinə köçmüş və Dinamo idman cəmiyyətində SSRİ əməkdar idman ustası Anatoli Vinnikin rəhbərliyi ilə  məşqlərə başlamışdır. 1992- ci ildə Rusiya və MDB çempionu adını qazanmış və Avropa çempionatında bürünc medala layiq görülmüşdür. 1996-cı ildə Ulyanovsk Pedaqoji Dövlət Universitetinə qəbul olunmuş və 2001 - ci ildə  idman tərbiyəsi müəllimi ixtisası üzrə həmin universiteti bitirmişdir. 1994- cü ildə ona Rusiyanın əməkdar idman ustası idman adı təsis edilmiş, 1997 - ci ildə isə ikinci dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərə görə " ordeni medalı ilə təltif edilmişdir. Ailəlidir, üç oğlu var.

## Uğurları
* 1996-cı il Atlanta Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı 
* Dünya çempionatı mükafatçısı, iki dəfə, 1993-cü il gümüş,1995-ci il bürünc
* Üçqat Avropa çempionu 1993, 1994, 1996
* Avropa çempionatı mükafatçısı, iki dəfə, 1992-ci il bürünc 1995-ci il gümüş
* SSRİ birinciliyinin qalibi  1991
* MDB çempionu 1992 
* Üçqat Rusiya çempionu  1992, 1993, 1998
* İvan Poddubnı adına beynəlxalq turnirin qalibi
Limit (riyaziyyat)

**Limit** ( - uc nöqtə) — funksiyanın limiti cəbr analizinin əsas anlayışlarından biridir. İlk dəfə yunan filosofları Arximed və Evklidin əsərlərində rast gəlinir. Müasir riyaziyyatda isə ingilis alimi İsaak Nyuton tərəfindən işlədilmişdir.

## Əsas limitlər

* \lim_{x \to \infty} (1 + \frac {1}{x})^x = e
* \lim_{x \to 0} (1 + x)^\frac {k}{x} = e^k (k=1:x)
* \lim_{x \to 0} \cos(x) = 1
* \lim_{x \to 0} \frac {\tan(x)} {x} = 1

## Limitin bəzi xassələri

:\lim_{n \to \infty} (a_n + b_n) = \lim_{n \to \infty} a_n + \lim_{n \to \infty} b_n.

:\lim_{n \to \infty} (a_n - b_n) = \lim_{n \to \infty} a_n - \lim_{n \to \infty} b_n.

:\lim_{n \to \infty} (a_n . b_n) = \lim_{n \to \infty} a_n . \lim_{n \to \infty} b_n.

:\lim_{n \to \infty} \frac {a_n} {b_n} = \frac {\lim_{n \to \infty} a_n } { \lim_{n \to \infty} b_n}.

bn ≠ 0 və \lim_{n \to \infty} b_n ≠ 0.

:\lim_{n \to \infty} c a_n = c \lim_{n \to \infty} a_n  *c* = const.

:\lim_{n \to \infty} (c_1a_n + c_2b_n) = c_1 \lim_{n \to \infty} a_n + c_2 \lim_{n \to \infty} b_n

*с*1 = const, *c*2 = const.

:\lim_{n \to \infty} \log_b a_n = log_b a *b* > 0, *a* > 0, *b* ≠ 1 şərtilə.

:\lim_{n \to \infty} {a_n}^p = a^p *а* > 0 *p* olduqda

## Xarici keçidlər
* Mathwords: Limit
Dana Rozmari Skellon

**Dana Rozmari Skellon** (; ) — 1970 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "All Kinds of Everything" mahnısı ilə İrlandiyanı təmsil edərək qalib gəlmişdir.

1997-ci ildən siyasətə qatılmışdır. Həmin il keçirilən İrlandiya prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürmüş və 13,8% səs toplayaraq 3-cü olmuşdur. Təkrar olaraq, 27 oktyabr 2011-ci ildə keçirilən prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürmüş və bu dəfə 2,9% səs toplayaraq altıncı olmuşdur..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı: '''danaofficial.com'''
Kramatorsk

**Kramatorsk** (Ukraynca: *Краматорськ*) — Ukraynanın Donetsk vilayətində şəhər.

## İstinadlar
İbrahimpaşa Dadaşov

**İbrahimpaşa Hüseyn oğlu Dadaşov** () — Azərbaycan sərbəst güləş ustası, dəfələrlə SSRİ çempionu. 62 və 67 kq çəki dərəcələrində güləşmişdir.

Sovet idmançıları üçün debüt olan 1952 yay Olimpiya oyunlarında sərbəst güləş yarışlarında iştirak etmiş, yeddinci yeri tutmuşdur. 1949, 1951, 1952 və 1956-cı illərdə SSRİ çempionatlarında qalib olmuş, 1954 və 1955-ci illərdə gümüş medala sahib olmuş, 1950-ci ildə bürünc medala layiq görülmüşdür. SSRİ əməkdar idman ustası və SSRİ əməkdar məşqçisi adlarına layiq görülmüşdür. Bakı Dinamo cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Bir çox güləş ustalarını SSRİ miqyasında yarışlara hazırlayıb. Dünya və Avropa çempionu və 1964 yay Olimpiya oyunlarının bürünc mükafatçısı Aydın İbrahimovun məşqçisi olub.

## Xatirəsi
Adına Bakının Binəqədi və Nərimanov rayonlarını əhatə edən küçə var.

## İstinadlar
Luçu güləşi

**Luçu güləşi** — Mazandaranın yerli idmanlarındandır.

## Tarixçə
Luçu güləşi Mazandaranın ənənəvi və pələvanlıq idmanıdır.Hər il 19 iyulda bir mərasimdə ki ölülər bayramına məşhurdur,Mazandaranlılar qəbristanlıqlarda şənlik edərlər və yerli qidaların və şirnilərin pişirib və yeyərlər.Bu mərasimdə luçu güləşidə keçirilər.Luçu, Mazandaran dilində taxta kenarı deməkdir.Bu söz İspan dilində ki Luça və Luça libre sözlərinə ki mübarizə və sərbəst güləş anlamındadırlar, oxşarlığı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://harif.ir/Template1/News.aspx?NID=7412
*http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=66
Slovyansk

**Slovyansk** (Ukraynca: *Слов'янськ*) — Ukraynanın Donetsk vilayətində şəhər.

## İstinadlar
İspaniya şəhərlərinin siyahısı

Ispaniyanın ən böyük şəhərləri. Şəhər əhalisinin artma sırasının və hansı muxtar icmaya aid olduğunun göstərilməsi.


Şəkil:Plaza de Cibeles - Palacio de Communicaciones Madrid 2002.jpg|Madrid
Şəkil:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|Las-Palmas-de-Qran-Kanariya
Şəkil:Cathedral palma mallorca spain 01 2007 08 15.jpg|Palma-de-Malyorka

## Əhalisinə görə iri şəhərləri

## Həmçinin bax
Rus Pravoslav Kilsəsi (dəqiqləşdirmə)

### Azərbaycan
* Rus Pravoslav Kilsəsi
* Rus Pravoslav kilsəsi (Gəncə)
* Rus Pravoslav kilsəsi (Qazax)
Bask Milliyyətçi Partiyası

**Bask Milliyyətçi Partiyası** (; )) – Basklar ölkəsində siyasi partiya. 
    
Partiya 1895-ci ildə qatı Katolik Sabino de Arana tərəfindən yaradılmışdır.Partiya özünü demokrat, iştirakçı, plüralist və humanist olaraq təqdim edir.Partiyanın digər bir xüsusiyyəti isə digər Bask siyasi partiyalarının əksinə müstəqillik tərəfdarı deyil muxtariyyət tərəfdarı olmasıdır.Partiyanın indi ki, rəhbəri Josue Jon Imaz dır və 2004-ci ildən bəri bu vəzifədədir.

## Həmçinin bax
* Basklar ölkəsi   
* ETA

## Xarici keçidlər
* EAJ-PNV-ın İngilis dilində olan səhifəsi
* EGI, EAJ-PNV-ın gənçlik şöbəsinin saytı
* Bask Milliyyətçilərinin müzeyi 
* Bask Milliyyətçilərin haqqında məlumat
İsveç şəhərlərinin siyahısı

* Alingsos (1619)
* Arbuga (XIII əsr)
* Arvika (1911)
* Askersund (1643)
* Avesta (1641-1686 və 1919-dan bəri)
* Buden (1919)
* Bollnas (1942)
* Borgholm (1816)
* Burlenqe (1944)
* Buros (1622)
* Djursholm (1914)
* Eksjö (1400)
* Enköpinq (1300)
* Eskilstuna (1659)
* Eslöv (1911)
* Fagersta (1944)
* Falkenberq (1558)
* Falköpinq (1200)
* Falsterbu (1200)
* Falun (1641)
* Filipstad (1611)
* Flen (1949)
* Grönna (1652)
* Gövle (1300)
* Göteborq (1619)
* Hagfors (1950)
* Halmstad (1200)
* Haparanda (1848)
* Hedemora (1400)
* Helsingborq (1085)
* Hjo (1400)
* Huskvarna (1911)
* Hudiksvall (1582)
* Harnösand (1585)
* Hassleholm (1914)
* Höganas (1936)
* Jönköpinq (1284)
* Kalmar (1100)
* Karlshamn (1664)
* Karlskoga (1940)
* Karlskrona (1680)
* Karlstad (1584)
* Katrineholm (1917)
* Kiruna (1948)

* Kramfors (1947)
* Kristinehamn (1642)
* Kristianstad (1622)
* Kumla (1942)
* Kungsbacka (1400)
* Kungälv (1100)
* Köping (1474)
* Laholm (1200)
* Landskrona (1413)
* Lidingö (1926)
* Lidköpinq (1446)
* Lindesberq (1643)
* Linköpinq (1287)
* Ljunqbi (1936)
* Ludvika (1919)
* Lulea (1621)
* Lund (990)
* Lycksele (1946)
* Lysekil (1903)
* Malmö (1255)
* Mariefred (1605)
* Mariestad (1583)
* Marstrand (1200)
* Mjölbi (1922)
* Motala (1881)
* Mölndal (1922)
* Nacka (1949)
* Nora (1643)
* Norrköpinq (1384)
* Norrtälje (1622)
* Nybro (1932)
* Nyköpinq (1187)
* Nynäshamn (1946)
* Nassjö (1914)
* Oskarshamn (1856)
* Oxelösund (1950)
* Piteå (1621)
* Ronneby (1387)
* Sandviken (1943)
* Sala (1624)
* Siqtuna (990)
* Simrishamn (1300)
* Skanör (1200)
* Skara (988)

* Skelleftea (1845)
* Skanninge (1200)
* Skövde (1400)
* Solleftea (1917)
* Solna (1943)
* Stokholm (1252)
* Strängnäs (1336)
* Strömstad (1672)
* Sundbyberq (1927)
* Sundsvall (1624)
* Säffle (1951)
* Säter (1642)
* Sävsjö (1947)
* Söderhamn (1620)
* Söderköpinq (1200)
* Södertalje (1000)
* Sölvesborg (1445)
* Tidaholm (1910)
* Torshalla (1317)
* Tranås (1919)
* Trelleborg (1200)
* Trollhattan (1916)
* Trosa (1300)
* Uddevalla (1498)
* Ulricehamn (1400)
* Umea (1622)
* Uppsala (1286)
* Vadstena (1400)
* Varberg (1100)
* Vaxholm (1652)
* Vetlanda (1920)
* Vimmerbi (1400)
* Visby (1000)
* Vanersborq (1644)
* Varnamo (1920)
* Vastervik (1200)
* Vesteros (990)
* Vaxjö (1342)
* Ystad (1200)
* Amal (1643)
* Angelholm (1516)
* Örebro (1200)
* Öregrund (1491)
* Örnsköldsvik (1893)
* Östersund (1786)
* Östhammar (1300)

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Nihan Əliyev

**Nihan Əlipənah oğlu Əliyev** () — professor.

## Həyatı
Nihan Əliyev 1938-ci il dekabrın 22-də Baki şəhərinin II Zabrat kəndində anadan olub. Natamam orta təhsilini həmin kənddə 75 saylı orta məktəbdə almış, sonra isə orta təhsilini I Zabrat qəsəbəsindəki 73 saylı orta məktəbdə başa vurmuşdur. Bu orta təhsil 1946–1957 ci illəri əhatə edir. 1958-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin "Mexanika riyaziyyat" fakultəsinə daxil olub, 1963-cü ildə oranı riyaziyyatçı kimi bitirmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Təhsili və elmi dərəcələri
1963–66-cı illərdə **BDU**-nun "Riyazi fizika tənlikləri" kafedrasında aspiranturaya saxlanılıb. 1967-ci il martın 29-da Ukrayna Respublikasının Lvov şəhərindəki İvan Franko adına Lvov Dövlət Universitetində "Xarakteristik tənliyin kökü təkrarlanan olan adi xətti diferensial tənliklər sisteminin həllinin asimptotik ifadəsi və ixtiyari matris-funksiya üçün ayrılış formulu" mövzusunda elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

2013-cü ildə AMEA-nın Riyazıyyat və Mexanika İnstitutunda 1211.01 indeksli diferensial tənliklər üzrə "Ümumi xətti sərhəd şərti daxilində xüsusi törəməli tənliklər üçün sərhəd məsələsinin həllinin araşdırılması" mövzusunda riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. Elmi məsləhətçisi AMEA-nın müxbir üzvü R.Hüseynov olmuşdur.

2015-ci ildə professor vəzifəsində işləyir.

## Əmək fəaliyyəti
1966-ci ildən əvvəlcə BDU-nun "Riyazi fizika tənlikləri" kafedrasında, sonra 1973-cü ildən "Tətbiqi riyaziyyat" kafedrasında, 1993–2006-cı illərdə İran İslam Respublikasında əvvəlcə Təbriz şəhərindəki Tərbiəti Müəllimi Təbriz, sonra Tehran şəhərindəki Tərbiəti Müdərris Universitetlərində işləmişdir. Nəhayət 2006-cı ildən indiyə qədər yenə də BDU-nun "Tətbiqi analizin riyazi üsulları" kafedrasında işləyir. 1972-ci ildən dosent vəzifəsindədir.

Tədris etdiyi fənnlər: Diferensial tənliklər, Riyazi fizika tənlikləri, Asimptotik üsullar, Analitik həndəsə, Xətti cəbr, Ədədi üsullar.

120-dən artıq elmi məqaləınin və fars dilində bir kitabın müəllifidir.

## Tədqiqat sahəsi
Adi diferensial tənliklər, Xüsusi törəməli tənliklər, ədədi üsullar, elementar riyaziyyat. Bir çox Beynəlxalq Konfranslarda, seminarlarda və simpoziumlarda iştirak etmişdir. 1966-cı illərdən başlayaraq Beynəlxalq konqreslərdə iştrak etməyə başlamış. Almaniyanın Berlin şəhərində 1998-ci ildə Beynəlxalq konqresdə iştirak etmişdir. Habelə Moskva, Leninqrad, Kiyev, Minsk, Novosibirsk və s. şəhərlərdə Beynəlxalq Konfranslarda iştirak etmişdir. Dünya mətbuatında 50-yə qədər elmi məqalələr cap etdirmişdir.

## Orden və medalı
BDU-nun 90 illiyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən qabaqcıl təhsil işçisi nışanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Qasımuşağı tikmələri

**Qasımuşağı tikməsi** — Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin  Cəbrayıl qrupuna aid edilən ipək tikmə.

## Ümumi məlumat

## Bədii analiz

Bu tikmənin kənarları naxışla tamamlanmışdır. Naxışlar ara sahədə yerləşən gölün yanlarında ensizləşdirilərək bu tikmələrə və Qasımuşağı xalçalarına məxsus "S" hərfinə bənzər naxışlarla bəzədilmişdir. Ara sahənin tən ortasında böyük ölçülü səkkizbucaqlı göl yerləşdirilmişdir.  Gölün kənarları iki cür naxış olmaqla bəzədilmişdir. Gölün daxili hissəsi xonçanı xatırladan müxtəlif gül—çiçəklə tərtib edilmiş yaşıl və sürməyi rəngli kənarları dilikli kətəbələrlə təsvir edilmişdir. Gölün mərkəzində ağ yerlikli səkkizguşəli həndəsi formalı elementin dörd tərəfindən  qola bənzər motivlər işlənmişdir.  Bəzi toxucular bu motivləri böcək adlandırırlar. Gölün tam ortasında isə qırmızı yerliyi olan səkkizbucaqlı həndəsi fiqurun içərisində dörd ləçəkli gül təsviri işlənmişdir.

Gölün ara sahəsində yerləşən kətəbəyə (böcəyə) bənzər elementlər bu tikmələrə məxsus budağı xatırladan qarmaqlı motivlərlə əhatə olunmuşdur. Gölün xaricində yuxarı və aşağı hissələrdə qubba təsvirləri vardır.

Ara sahənin yuxarı və aşağı hissəsində hər iki yanda (sağ və solda) bu tikmələrə (həmçinin “Qasımuşağı xalçaları”na) məxsus böyük ölçülü "S" hərfinə  bənzər naxışlar vurulmuşdur. Bu naxışlı elementlərin içərisini qarmaqvari motivlər bəzəyir.

Tikmənin aşağı və yuxarı künclərindən bir—biri ilə üzbəüz istiqamətlənən oxabənzər, uc hissələri dilikli yarımçıq kətəbələr yerləşdirilmişdir. Həmin kətəbələrin içərisi qıraqları qarmaqvari motivlərlə əhatələnmiş naxışlarla tamamlanmışdır.

Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin  Cəbrayıl qrupuna aid edilən Qasımuşağı xovlu xalçaları üçün xarakterik olan mürəkkəb kompozisiya Qasımuşağı tikmələrinə çox yüksək peşəkarlıqla işlənmişdir.

## Texniki xüsusiyyətlər

Tikmənin ölçüsü 116x65 sm-dir.

## Həmçinin bax
* Qasımuşağı xalçası
* Qasımuşağı obası

## Mənbə
* İpək "Qasımuşağı tikməsi"

## İstinadlar
Kral Lir (film, 1970)

**"Kral Lir"** () — rejissor Qriqori Kozinsevin filmi.

## Məzmun

Vilyam Şekspirin eyniadlı faciəsi əsasında çəkilmiş iki seriyalı filmdir. Filmdə Boris Pasternakın tərcüməsindən istifadə olunmuşdur. Təlxəyin mahnıları isə Samuil Marşakın tərcüməsində verilib.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Vilyam Şekspir
:**Ssenari müəllifi :** Qriqori Kozinsev
:**Quruluşçu rejissor :** Qriqori Kozinsev
:**Quruluşçu operator :** İonas Qrisyus
:**Quruluşçu rəssamlar :** Yevgeni Yeney, Vsevolod Ulitko, Simon Virsaladze
:**Bəstəkar :** Dmitri Şostakoviç
:**Səs operatoru :** Eduard Vanuns
:**Filmin direktorları :** M. Şostak, N. Yeliseyev

### Rollarda

:Yuri Yarvet – kral Lir
:Elza Radzinya – Qonerilya
:Qalina Volçek – Reqana
:Valentina Şendrikova – Kordeliya
:Oleq Dal – təlxək
:Karlis Serbis – qraf Qloster
:Leonhard Merzin – Edqar
:Regimantas Adomaytis – Edmond
:Vladimir Yemelyanov – Kent
:Aleksandr Vokaç – hersoq Kornuelski
:Donatas Banionis – hersoq Olbenski
:Aleksey Petrenko – Osvald
:Yuozas Budraytis – Fransa kralı
:B. Velikanov
:Roman Qromadski – hersoq Kornuelskinin xidmətçisi
:S. İvanov
:N. Kuzmin
:A. Lauter
:İ. Leyrer
:K. Maydla
:Aleksandr Orlov – Qlosterin icarədarı
:S. Orlov
:K. Tyaqunov
:O. Şalkonis
:Emmanuil Vitorqan – hersoq Olbenskinin xidmətçisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
*
Evklid həndəsəsi

**Evklid həndəsəsi** (və ya **elementar həndəsə**) — e.ə. III əsrdə Evklid tərəfindən elmə ilk dəfə daxil edilmiş, aksiom sisteminə əsaslanmış həndəsi nəzəriyyə.

## Əsas məlumatlar
Elementar həndəsə - yerdəyişmələr toplumu (izometriya) və oxşarlıq toplumları ilə təyin olunan həndəsədir. Ancaq elementar həndəsənin məzmunu bu formadəyişmələr ilə məhdudlaşmır. Belə ki, elementar həndəsə həmçinin inversiya, sferik həndəsə məsələləri, həndəsi elementlərin quruluşu, həndəsi kəmiyyətləri ölçmə nəzəriyysi və digər suallar da aid edilir.

Elementar həndəsəni çox vaxt "evklid həndəsəsi" adlandırırlar, çünki onun təməli nizamlı olmasa da "Başlanğıclar"da təsvir olunmuşdu. İlk dəfə olaraq olaraq elementar həndəsənin aksiomatikası 1899-cu ildə David Hilbert tərəfindən işlənmişdir. Elementar həndəsə orta təhsil məktəblərində tədris olunur.

## Aksiomatika
Elemntar həndəsənin tamam aksiomlaşdırılması problemi həndəsnin Qədim yunandnda yaranmış problemlərindən biridir. O zamanlar bu problem Evklid həndəsəsinin təsdiqlənməsinin aksiomlar əsasında, heç bir cizgiyə ehtiyac olmadan məntiqi olaraq alınmasına edilən cəhdin tənqidi əsasında yaranmışdr.
 
Evklidin "''Başlanğıclar''" nəzəriyyəsində aşağıdakı aksiomatika verilmişdir:
*Hər hansı bir nöqtədən hər hansı başqa bir nöqtəyə bir düz xətt çəkmək mümkündür.
*Bir dənə düzgün parçanı hər iki istiqamətə də davamlı şəkildə uzatmaq mümkündür.
*Hər hansı bir mərkəz və ya hər hansı bir radius ilə bir çevrə çəkmək mümkündür.
*Bütün düz bucaqların bir-birinə bərabər olduğu doğrudur.
*Əgər iki paralel düz xətti başqa bir düz xətt kəsərsə, paralel düz xəttlərin bir-birinə baxan tərəflərində yer alan və onları kəsən düz xəttin bir tərəfində qalan iki bucağın toplamı düz bucağın dərəcə ölçüsündən kiçikdirsə, həmin tərəfdən paralel düz xəttlər uzadılarsa mütləq bir yerdə kəsişəcəkdir.

XIX əsrin ikinci yarısında Evklid aksiomalar sisteminin araşdırlması onun natamamlığını göstərdi.

1899-cu ildə Hilbert ilk dəfə olaraq evklid həndəsəsinin ilk ciddi akisomatikasını təklif etmişdir. Ona qədər Morits Paş, İssay Şur, Cuzeppe Peano və Cuzeppe Veroneze də bu probelemlə mşğul olmuşlar, amma onlar Hilber qədər uğurlu olmamışlar.

## Ədəbiyyat
* Наглядная геометрия [Текст] /Д. Гильберт, С. Кон-Фоссен ; пер. с нем. С. А. Каменецкого.Москва: URSS, Едиториал, 2010, 344 c.
* Həndəsə əsasları [Mətn]: pedaqoji institutların riyaziyyat fakültəsi tələbələri üçün dərs vəsaiti /N. L. Nəsurullayev; [red. İ. İ. Əliyev. Bakı: Maarif, 1996, 310 s.
Botanik-təsnifatçıların siyahısı

**Botanik-sistematiklərin siyahısı** — Bitkilərin binominal elmi adlarında qeyd olunması üçün işarələnmiş botaniklərin qısalmış adlarının siyahısı.

**Mənbə**: International Plant Names Index (IPNI) saytı.

Siyahıda hansısa qısaldılmış müəllif adlarına rast gəlməmisinizsə, IPNI saytında axtarış apara bilərsiniz:

* IPNI saytında müəllifin qısaldılmış adına görə axtarış.
Pittak

**Pittak** (yunanca: *Πιττακός* , latınca: *Pittacus*; ) — Yunanıstanın yeddi müdrikindən biri sayılır. Pittak **E.ə. 650** — **E.ə. 570** -ci illər arasına yaşamışdır.

## Həyatı
Lesbos adasının Mitilena şəhərində frakiyalı ailəsində anadan olmuşdur. Qardaşı Alkeylə birləşib Lesbos adası tiranı Melanxrı taxtdan salıb ada əhalisinin böyük hörmətini qazanmışdır. Sonralar Axilentida adlı kiçik bir ərazi üstə Afina ilə Mitilena arasında müharibə başlayanda müdrik Pittak daha bir igidlik göstərib onunla təkbətək döyüşdə çıxan Afina sərkərdəsi Frinonu torla əsir edib öldürmüşdü. Lakin Leartlı Diogenin yazdığına görə həmin ərazi üstə mübahisəni Periandr həll edib onu Afinalılara vermişdi.

Pittak Mitilenada on il hakimiyyətdə olub doğma şəhərində qanun qayda yaradaraq hamıyla ədalətlə rəftar etmişdir. On ildən sonra hakimiyyəti könüllü başkasına verib özünün kiçik torpaq sahəsinin gəliri ilə yaşamışdır. Onun müdrikliyi barədə eşidən Lidiya çarı Krezin onun üçün göndərdiyi puldan imtina edərək Pittak demişdir: *'nəyim varsa kifayətdir, hələ bəlkədə artıqdır.*

Pittakın oğlu Tirreyi bir dəmirçi balta ilə vurub oldürmüşdü. Camaat canini tutub Pittakın sərəncamına göndərmiş, o isə dəmirçinin ürəkdən peşman olduğunu görüb azad etmişdi.

Məşhur yeddi müdriklərdən biri sayılan Pittak saysız miqdarda dərin kəlamlar söyləmiş, onların bəziləri antik təkzirələrdə və xüsusən Leartlı Diogenin əsərində dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır.

## Mənbə
* Dünya Filosofları (Bakı 1995)

## İstinadlar