open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niya xarabalıqları

**Niya xarabalıqları** — təxminən lik arxeoloji ərazi. Çinin müasir Sincanında Tarım Hövzəsinin cənub kənarında müasir Niya şəhərinin şimalında yerləşir. Qədim yer ana dilində **Caḍ́ota**  kimi tanınırdı. Ərazidə çox sayda qədim arxeoloji əsərlər aşkar edilmişdir.

Niya bir böyük ticarət mərkəzi kimi İpək Yolunun cənubundadır. Qədim dövrlərdə Çindən Orta Asiyaya mal aparan dəvə karvanları burada idi.

## Tarix
Han Tarixi Kitabında müstəqil vahə-dövlət kimi Niyanın olduğu düşünülür.

Üçüncü əsrdə Niya Lulan Krallığının bir hissəsi oldu. Dördüncü əsrin sonlarına doğru Çin hökmdarlığına tabe idi. Daha sonra Tibet tərəfindən fəth edildi.

## Qazıntılar

1900-cü ildə Mark Avrel Steyn Qərbi Çinə və Təkləməkan Çölünə yola düşdü. Niyada bir neçə yaşayış qrupunu qazdı və 100 taxta lövhə tapdı. Bu lövhələrdə Kuşan imperatorluğunun və ya Hindistanın bürokratik ənənələrindən təsirlənmiş, Qandaran köçkünlərinə aid olan, erkən bir Hind yazısı olan Karoştidə yazılmış gil möhürlər, rəsmi əmrlər və məktublar var idi. Digər tapıntılara Han sülaləsindən qalma sikkələr və sənədlər, Roma sikkələri, qədim siçan tələsi, çubuq, işlək vəziyyətdə yay, oyulmuş tabur, işlənmiş şəkildə hazırlanmış xalça və digər tekstil parçaları daxildir. Həmçinin, incə oyma, saxsı qablar, Çin səbətləri və lak məmulatları ilə taxta mebel kimi bir çox digər ev əşyaları da aiddir. Avrel Steyn 1901-1931-ci illər arasında dörd dəfə Niyanı ziyarət etdi.

Sahədəki Çin-Yapon arxeoloji qazıntıları üçün rəsmi təsdiq 1994-cü ildə verilmişdir. Tədqiqatçılar indi təxminən 100 yaşayış, dəfn sahələri, heyvanlar üçün saraylar, meyvə bağları, bağlar və əkin sahələri də daxil olmaqla bir çox ərazilərin qalıqlarını tapdılar. Onlar həmçinin dəmir kimi alətlər yaxşı saxlanılan baltalar və oraqları, taxta dəyənəkləri, saxsı qabları tapdılar. Orada tapılan insan qalıqları bu xalqların mənşəyi ilə bağlı fərziyyələrə səbəb oldu.

Niya xarabalıqlarından tapılan bəzi arxeoloji tapıntılar Tokyo Milli Muzeyindədir. Digərləri Britaniya Muzeyi, Britaniya Kitabxanası və Yeni Dehlidəki Milli Muzeydəki Steyn kolleksiyasının bir hissəsidir.

Qədim mətnlərdə bəzi kral adları göstərilmişdir.

## Qeydlər


* http://history.yale.edu/sites/default/files/files/hansen-religious-life-niya.pdf

## Xarici keçidlər

* Niya əsərlərini tapmaq
* Toyo Bunko Rəqəmsal İpək Yolu Layihəsində Niya Xəritə
Süleyman dağı

**Süleyman dağı** (**, Sulaiman-Too**, **Süleyman Qayası** və ya **Süleyman Taxtı** olaraq da bilinir) ― tamamilə Qırğızıstanda yerləşən yeganə Ümumdünya irsi obyekti. Dağ Oş şəhərində yerləşir və bir vaxtlar müsəlmanların və islama qədərki zəvvarların əsas ziyarət yeri olmuşdur. Qaya Fərqanə vadisinin ətrafındakı düzənliklərdən qalxır və möhtəşəm mənzərəsi ilə birlikdə yerli sakinlər və qonaqlar arasında məşhur bir yerldir.

## Tarix
Bəzi tədqiqatçı və tarixçilər Süleyman dağının  Ptolemeyin *Coğrafiya* əsərində yazdığı “Daş qalası” olduğunu iddia edir. Bura Avropa və Asiya arasındakı karvanların keçdiyi quru ticarət yolu olan qədim İpək yolunun orta nöqtəsini qeyd edirdi.

Süleyman Quranda adı çəkilmiş peyğəmbərdir və dağda onun qəbri olduğu idda edilən ziyarətgah var. Dağdakı ağaclar və kollar ibadət məqsədi ilə taxılmış çoxsaylı kiçik parçalarla örtülmüşdür.

Dağ 16-cı əsrə qədər *Bara-Kukh* adlandırılmış, 20-ci əsrdə isə adı *Taxtı-Süleyman* ( "Süleymanın taxtı") olaraq dəyişdirilmişdir.

1978-ci ildə dağın yamacında restoran kimim fəaliyyət göstərəcək modernizm üslublu bina tikildi. Layihəyə görə mağaralarda düzənliyə baxan masalar olmalı idi. Daha sonralar bu bina tarixi-etnoqrafik muzeyə çevrildi.

2010-cu ildə dağın ətəyində Oş küçələrində baş verən qiyamlardan təsirlənən əhali üçün "müvəqqəti evlər" tikilməyə başlandı ki, bu da tarixçilər və kulturoloqlar arasında müəyyən qorxu yaratmışdır.

29 iyun 2009-cu ildə Qırğızıstandakı Süleyman-Too şəhəri UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi. 1 iyun 2011-ci ildə UNECKO-nun Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistandakı nümayəndəsi, UNESCO-nun klaster bürosunun direktoru Sergey Lazarev Qırğızıstan Respublikasının Prezidenti Roza Otunbayevaya müqəddəs Süeyman dağının da əraziyə daxil edilməsi barədə sertifikat təqdim etdi.

## Hal-Hazırda
UNESCO-ya görə dağ "Mərkəzi Asiyanın hər yerində bir neçə minilliklər boyu ibadət olunan "müqəddəs dağ" anlayışı üçün ən tam nümunədir". 

Bura hələ də yerli müsəlmanlar üçün populyar bir yerdir. Dağdakı pilləkənlər 1510-cu ildə Babur tərəfindən tikilmiş kiçik bir məscidin də olduğu ən yüksək zirvəyə çıxır. Məscidin böyük bir hissəsi 20-ci əsrin sonlarında yenidən qurulmuşdur.

Süleyman dağı Sovet İttifaqı dövründə inşa edilmiş və ərazidən tapılan arxeoloji tapıntıları və onların tarixini nümayiş etdirən Süleyman Milli Tarix və Arxeoloji muzey kompleksini də ehtiva edir. Dağın aşağı yamacı qəbiristanlıqla əhatə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Qırğızıstandakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
Nizamdin Ependi

**Nizamdin Ependi** (23 aprel 1991) Çin Birinci Liqasında "Heylonqcan Buz Şəhəri FK" komandasında oynayan Uyğur — Çinli futbolçu.

## Klub karyerası
Nizamdin Sincan Universitetinin hüquq fakültəsinin məzunudur. Çin Birinci Liqasında "Ney Monqol Conqyu FK" ilə bi rsınaqda müsbət təsir bağışladıqdan sonra 2016-cı ildə 25 yaşında ilk peşəkar müqaviləsini imzaladı. 12 mart 2017-ci ildə "Qingdao Conon FK"-ya qarşı səfərdə 1–0 məğlubiyyət zamanı böyük debüt etdi. İlk böyük qolunu 12 mart 2016-cı ildə 2016 Çin FA Kubokunun ikinci turunda üçüncü dərəcəli klub olan "Meiksian Teçand" üzərində səfərdə 1–0 qalibiyyətdə vurdu. Nizamdin ilk liqa qolunu 25 iyun 2016-cı ildə "Şenjen FK"-ya qarşı 3: 0 hesablı qalibiyyətdə vurdu. Nizamdin "Ney Monqol Conqyu FK"-da iki mövsüm oynadı və 59 oyunda dörd qol vurdu.

Nizamdin 28 fevral 2018-ci il tarixində Çin Super Liqasına yeni gələn "Pekin Renhe FK"-ya transfer olundu. 10 mart 2018-ci ildə klubun ilk oyununu "Tiancin Kuancian FK"-ya qarşı 2–1 hesablı qələbə ilə etdi və 84-cü dəqiqədə Cao Yonqcinqin əvəzinə oyuna daxil oldu.

## Karyera statistikası
.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bari Məhəmmədəli

**Bari Məhəmmədəli** () — hazırda "Qingdao Huanqhay" komandasında oynayan yarımmüdafiəçi Uyğur-Çinli futbolçu.

## Klub karyerası
Bari Sincanda anadan olub. Hər iki valideyninin də yerli Mədən Bürosunda çalışdığına, cüzi maaşlarına baxmayaraq, oğulları üçün məşq etməsi və futbol dərslərini ödəməsi üçün kiçik bir futbol meydançası quraraq fəal şəkildə futbol inkişafına təşviq etdilər. Valideynlərinin təşviqi Barinin Sincan Kişi Futbol Komandası tərəfindən 2005-ci ildə Çin Milli Oyunlarında iştirak etmək üçün kəşf olunduğu Sincan Mahnı Kinqlinq Futbol Məktəbində oynamasına təkan verdi. Turnirdən sonra yerli Sincan futbol idarəsi 2006-cı il peşəkar Çin futbol liqalarında iştirak etmək qərarına gəldi  və üçüncü sıradakı "Sincan Ticai" adlı bir komandaya daxil oldular. 2005-ci il Çin Milli Oyunlarına qatılan heyətdən istifadə etdilər. 2007 liqası mövsümündə Bari böyük komandaya yüksəldi və kluba dörddəbir finalda nokaut edildikləri bir yüksəliş pley-off mövqeyiylə kömək etdi. Növbəti mövsüm Sincan əvvəlki mövsümdəki nəticələrini inkişaf etdirə bilmədiyini və rəhbərliyin komandanı ləğv etmək qərarına gəldiyini bildikdən sonra 2009 Çin Milli Oyunlarına çata bilmədiyini müəyyənləşdirdi.

Bari 2009-cu il Çin Milli Oyunlarında ilkin hazırlıq dövründə futbol məşqçisi Vu Cinqui tərəfindən kəşf edildi və üst səviyyəli klub olan "Hanqcu Qrintovn"-a baş məşqçi olaraq qatıldıqdan sonra Barini futbolçularından biri halına gətirdi. İlk oyununu 27 mart 2010-cu ildə "Şandonq Lunenq"-ə qarşı keçirdi və 4-2 məğlubiyyətlə bitən bir oyunda Fan Xiaodonqun əvəzinə meydana çıxdı. "Hanqcu Qrintovn"-da Bari bir yarımmüdafiəçidən əsas oyunçuya çevriləcək və klubun qolunu 31 oktyabr 2010 tarixində Henan Cianyeyə qarşı bir oyunda 2-0 məğlub edərək vurmağa davam edəcəkdi. Klubdakı debüt mövsümündə komandanı liqadakı ən yüksək dördüncü mövqeyinə və 2011-ci il Asiya Çempionlar Liqasındakı iştirakına yönəltməyə kömək edən Bari eyni zamanda qrup mərhələsinin ilk oyununu Naqoya ilə oyunda vurmağa davam etdi. 2-0 qazandıqları matçda qol vurdu. 25 oktyabr 2012 tarixində "Hanqcu Qrintovn" Bari'nin klubla müqaviləsinin, əsasən yoxluq və gecikmə ilə əlaqəli intizam səbəbləri ilə ləğv edildiyini, bununla birlikdə Bari'nin bir müqavilə mübahisəsinə qarışdığını iddia etdiyini bildirdi.

Daha sonra 2013 mövsümü üçün "Cianqsu Seynti" ilə müqavilə imzaladı. Fevral 2014-cü ildə Bari bir illik müqavilə ilə "Sincan Tianşan Leopard" komandasına keçdi. 29 yanvar 2016-cı il tarixində Bari "Qingdao Huanqhay" komandasına keçdi.

## Karyera statistikası
*31 dekabr 2020-ci il tarixinə qədər oynanan matçların dəqiq statistikası.* 

## İştirak

### Klub
"Cianqsu Seynti"

* Çin FA Kuboku : 2015
* Çin FA Super Kuboku : 2013

**"Qingdao Huanqhay"**

* Çin Birinci Liqası : 2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Xəlifə Altay

**Xəlifə Altay Qakibula** () — Qazax yazıçısı və antropoloqu, türkoloq, ilahiyyatçı, yazıçı və tərcüməçi və diaspor rəhbəri. Xəlifə Altay Altay bölgəsində anadan olsa da, milliyətcə qazax idi. Ailəsi Altay qazaxlarındandır. İnqilab zamanı Altayda qazaxların hüquqları uğrunda mübarizəyə qoşulmuşdur. Çin Xalq Respublikası qurulduqdan sonra mühacirətə getməyə məcbur olmuşdur. Xəlifə Altay uzun müddət Türkiyədə yaşayıb yaratmışdır. Burada Qazax diasporunun rəhbəri olmuşdur. 1980-ci illlərin ikinci yarısında SSRİyə Qazaxıstana köçmüşdür. 2003-cü ildə Qazaxıstanda vəfat etmişdir.

## Həyatı
Xəlifə Altay 1917-ci ildə Şərqi Türkistanın Altay bölgəsinin Çingil bölgəsində anadan olub. Qarayilər xalqının kerey soyundan gəlir.

Çində inqilab zamanı Altayda qazaxların hüquqları uğrunda mübarizəyə qoşulmuşdur. Çin Xalq Respublikası qurulduqdan sonra mühacirətə getməyə məcbur olmuşdur. 1954-cü ildən bəri Türkiyədə yaşayıb, orada qazax diasporuna rəhbərlik edib.

Altay Xəlifə Sintszyandan qaçqın düşdüyü zaman mühacirətdə qazaxların bu köçü və qazax mədəniyyəti haqqında yazıb yaradır. Bir müddət Türkiyədə yaşayır, sonra Qazaxıstana köçür. Türkiyədə olduğu müddətdə Xəlifə Altay qazax mədəniyyətinin yayılmasına çalışır. O, diaspora fəaliyyətində nəinki, Qazaxıstanda yaşayan qazaxları, Çin və Monqolustanda yaşayan həmyerlilərinin hüquqları uğrunda mübarizə aparır. Doğulandan qürbəttə yaşamasına baxmayaraq, qazax dilini unutmur və yaradıcılığını doğma dilində inkişaf etdirir.

"Alaş" mükafatı laureatı, Türkiyədən gəlmiş Xəlifə Altay Qazaxıstana gəldikdən sonra Kurultayı "Qazax xalqının tarixinə qızıl hərflərlə yazılacaq bir hadisə" olaraq qiymətləndirdi. "Harada və hansı şəraitdə olmağımızdan asılı olmayaraq, düşüncələrimizdə həmişə Vətənlə bir yerdə idik. İndi gələcək Qazaxıstan müstəqil Qazaxıstanın gücləndirilməsinin və inkişafının məsulu olacaq. Bunun üçün milli qürurun oyanması, xalqın birləşməsi lazımdır."– deyə bildirdi.

Ən böyük arzularından biri Almatıda məscid tikdirmək idi. Altay Xəlifəyə görə həqiqi müsəlman məscidi yalnız ayinlər üçün yer deyil, hər şeydən əvvəl mədəniyyət mərkəzi olmalıdır.

Xəlifə Altay 2003-cü ilin avqust ayında vəfat edib.

## Əsərləri
* Xəlifə Altay, *Anayurddan Anadoluya*, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981.
* Xəlifə Altay, *Qazax Türklərinə aid şəcərə*, İstanbul, 1997.
* 1995-ci ildə "Siyer-i Nebi" adlı kitabı çap olunur.
* " Qazax Türklərinin Şəcərəsi". 1977.
* "Xatirələrim" (Естеліктерім)
* "Ata yurddan Anadoluya"
* Quran yolu ve İmanın şərtləri
* "Altaydan Aşğan El" adlı kitabları çap olundu.
* 1991-ci ildə qazax dilinə tərcümə etdiyi Qurani-Kərimin tərcüməsi və mənası Fəhd mətbəəsində 88.000 nüsxədə çap olunub.
* "Kəlam Şərif"-i tərcümə edib, bir çox dini kitabların müəllifidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qazaxların şeyxi Xəlifə Altay 
* Şeyxin xatirəsinə. 
* Qazaxıstanın Altay Xəlifə vəqfi İslamın dinc təbiətini təbliğ etmək üçün beş illik fəaliyyətini qeyd etdi 
* Алтай Халифа аударған Құран Кәрім қазақша мағынасы және түсінігі
* Қазақ Құран аудармасы
Ulisseş Korreya i Silva

**Joze Ulisseş de Pinya Korreya i Silva** (; ) — kabo-verdeli iş adamı və siyasətçi, 22 aprel 2016-cı ildən etibarən Kabo-Verde Baş naziri.

Demokratiya Uğrunda Hərəkat Partiyası 20 mart 2016-cı ildə təşkil olunmuş parlament seçkilərində qalib gəldi və o, Baş nazir vəzifəsinə başladı.

## Həyatı
Silvia 1988-ci ildə Lissabon Texniki Universitetinin İqtisadiyyat və Biznes İdarəetmə fakültəsini bitirib.

## Fəaliyyəti
Silva fəaliyyətinə bank sektorunda başladı. 1989–1994-cü illərdə Kabo-Verde Bankında idarəetmə direktoru kimi çalışıb. Kabo-Verde Jan Piaje Universitetində müəllim kimi dərs deyib.

Silva Kabo-Verde hökumətində 1995–1998-ci illərdə Maliyyə məsələləri üzrə dövlət katibi və 1999–2001-ci illərdə Maliyyə Naziri vəzifələrində çalışıb. 2008-ci ildə Praia bələdiyyə başçısı seçildi və 2013-cü ildə yenidən bu vəzifəyə təyin olundu. Silva 2013-cü ildə DUH-ın Prezidenti oldu.

Silva eyni zamanda 2013-cü ildə APAALPŞB-in  İcraçı Prezidenti kimi çalışıb.

### Baş nazir fəaliyyəti
2016-cı ilin iyun ayında Silva və Maliyyə Naziri Olavo Korreyya Kabo-Verde iqtisadiyyatı mövzusunda Beynəlxalq Valyuta Fondunun nümayəndələri ilə görüşdü. Bir neçə ay sonra, 2016-cı ilin sentyabrında Silva və hökumət üzvləri BVF ilə görüşərək 2016-cı il IV Maddə məsləhətləşməsini müzakirə etdilər.

Silva 2020-ci ilin fevralında səslərin 99%-i alaraq yenidən Demokratiya Uğrunda Hərəkat Partiyasının Prezidenti təyin edildi. O, 2021-ci il seçkilərində də partiyasından öz namizədliyini irəli sürdü və yenidən qazandı.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Li Feliks

**Lee  Felix** (doğum adı:Lee Yongbok;()),  ) və ya bilinən səhnə adı ilə **Felix** — Cənubi Koreyalı oğlan qrupu Stray Kids-in üzvüdür.Koreya Musiqi Müəllif Hüquqları Assosiasiyasının (KOMCA) məlumatına görə, o 17 mahnının müəllifidir.

## Haqqında
### İlk İllər
Felix (펠릭스) −15 sentyabr 2000-ci ildə Sidney, Avstraliya-da anadan olub. Qrupun rəqqası, vokalı, repçisidir. 2016 -cı ildə Feliks Avstraliyada dostları ilə alış -veriş edərkən, JYP Entertainment -in dinləmələrinə qatılmağa dəvət edildi. Stray Kids -in gələcək üzvü Hwang Hyunjin ilə eyni vaxtda JYP Entertainment-ə girməli idi, lakin təhsilini bitirmək və məzun olmaq üçün Avstraliyadan ayrılmasını təxirə saldı.

2017 -ci ilin fevral ayında Feliks JYP Entertainment -də stajçı oldu və Koreya dilini öyrənməyə başladı. İl ərzində, Mnet reallıq televiziya şousu Stray Kids-in çəkilişində iştirak etdi, burada yeni bir oğlan qrupu qurulacaqdı. Səkkizinci bölümdə Feliks səhnədəki zəif performansı və Koreya dilini bilməməsi səbəbiylə yarışmadan ayrıldı. Bununla birlikdə, prodüser Park Jin-yonnun seçimi sayəsində o və digər seçilmiş iştirakçı, Stray Kids-in digər üzvü Lee Know serialın son bölümündə yenidən rol almaq imkanı əldə etdi. Dördüncü missiyada ona ikinci şans verildi ki, bu da doqquz nəfərlik qrup olan Stray Kids-də debüt etməsinə imkan verdi.

### Debüt
Martın 25-də Feliks “Stray Kids” qrupunda “Unveil: Op. 01: I Am Not” adlı konserti ilə rəsmi olaraq debüt etdi və ertəsi gün ilk genişləndirilmiş “I Am Not” mahnısı ilə çıxış etdi. 2018 -ci ildə debüt etdikdən sonra bir neçə Stray Kids mahnılarının yazılmasına töhfə verib.

23-24 iyun tarixlərində Feliks və Stray Kids qrupunun solisti və lidero Ban Çan Kcon 2018 NY-də aparıcı kimi çıxış etdi.

26 Avqustda Feliks Stray Kids üzvləri Li Minho və Hyoncin ilə birlikdə Dance Racha rəqs alt qrupunda debüt etdi.

2019 -cu ilin iyul ayından etibarən Arirang TV -də Seulda Pops -un aparıcısı idi, lakin 2020 -ci ilin yanvar ayında planlaşdırma ziddiyyətləri səbəbindən şoudan ayrıldı. Bu şouda o, məşhur pop xoreoqrafiyasına əsaslanan rəqs hərəkətlərini öyrətdiyi Feliksin Dance How To! adlı bölməsini idarə etdirdi.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
Birləşmiş Krallıq–Türkiyə münasibətləri

**Böyük Britaniya–Türkiyə münasibətləri** — Böyük Britaniya və Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə Birinci Dünya müharibəsi də daxil olmaqla bir neçə dəfə müharibə etmişlər. Bəzi silahlı qarşıdurmalarda dövlətlər (Krım müharibəsi) müttəfiq idilər. 
Türkiyə ilə İngiltərə arasında yaxşı ikitərəfli münasibətlər mövcuddur.
. Türkiyə Prezidenti Cövdət Sunay 1967-ci ilin noyabrında Böyük Britaniyaya dövlət səfəri edir. Türkiyənin başqa prezidenti Kənan Evrən də 1988-ci ilin iyul ayında Birləşmiş Krallıqa səfər etmişdir. Böyük Britaniya kraliçası II Elizabet 1971-ci ilin oktyabrında və 2008-ci ilin mayında Türkiyəni ziyarət edir.
. Hər iki ölkə G20-nin üzvüdür və Böyük Britaniya Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olmasını dəstəkləyir. İndi Böyük Britaniyanın Ankarada, Türkiyənin Londonda səfirliyi var.
## Ticarət

Böyük Britaniya Almaniyadan sonra Türkiyədən ikinci ən böyük mal idxalçısıdır. Türkiyə Böyük Britaniyaya ümumi mal həcminin təxminən 8%-i ixrac edir. Hər il təxminən 2.5 milyon ingilis tətilini Türkiyədə keçirir. Üstəlik hər il 100.000 türk Böyük Britaniyanı ziyarət edir..

## Aİ üzvlüyü

Böyük Britaniya Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olmasının ən güclü tərəfdarıdır. Aİ ilə Türkiyəni 31 dekabr 1995-ci ildə qüvvəyə minən Gömrük İttifaqı haqqında bir razılaşma bağlayır. Türkiyə 1999-cu ildən bəri Avropa İttifaqına üzv olmaq üçün namizəd ölkədir. 2010-cu ildə BBC-yə Böyük Britaniya Baş naziri Devid Kemeronun Türkiyənin Aİ-na üzv olma danışıqlarının yavaş tempindən narazılığını bildirmişdir. London meri Boris Conson ənənəvi olaraq Türkiyənin Avropa istəklərinin ehtiraslı bir tərəfdarı olmuşdur.Ancaq Britaniyanın Aİ-nı tərk etmək qərarı ilə Consonun da, ölkəsinin də bu mövzuda mövqeyi əhəmiyyəti itirmişdir.

## Hərbi əməkdaşlıq
Tereza Meyin 2017-ci ilin yanvar ayında Türkiyəyə səfəri zamanı Böyük Brtaniya müdafiə şirkəti BAE Systems və Türk Aerokosmik Sənayesi  nümayəndələri beşinci nəsil türk qırıcı TF-X-in inkişafına kömək məqsədi ilə təxminən 100 milyon funt sterlinq dəyərində bir müqavilə imzalamışlar. 
## Ədəbiyyat
* Barlas, Dilek, and Şuhnaz Yilmaz. "Managing the transition from Pax Britannica to Pax Americana: Turkey’s relations with Britain and the US in a turbulent era (1929–47)." Turkish Studies (2016): 1-25.
## İstinadlar
Dabbe 4: Cin vurması

**Dabbe: Cin vurması** — 2013-cü il türk qorxu filmi.

## Aktyorlar və rollar
* Sultan Koroğlu — Qılınc
* İrmaq Örnek — Ebru
* Cansu Kurqun — Kübra
* Əli Murad Özgen — Faruk Akat
* Elçin Atamgüc
* Sabriyə Günüç
* Nil Günal
* Murad Seviş
* Pelin Acar
* 
*
Türkiyə–Ukrayna münasibətləri

**Türkiyə–Ukrayna münasibətləri** — Ukrayna Respublikası və Türkiyə arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.
## Tarix
### Çağdaş münasibətlər
2010-cu il yanvar ayının sonunda Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko və Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2011-ci ildə iki ölkə arasında sərbəst ticarət zonası yaratmağı qərara alır.

25 yanvar 2011-ci ildə iki ölkənin prezidentləri yenidən Kiyevdə görüşür. İkitərəfli münasibətlərin perspektivləri və Ukraynanın Avropa İttifaqına yaxınlaşması müzakirə edilir.

13 sentyabr 2012-ci ildə Türkiyə Prezidenti Kiyevə bir daha səfər edir. Danışıqlar qapalı qapılar arxasında aparılır.

Ukraynadakı inqilabdan və hakimiyyət dəyişikliyindən sonra 5 sentyabr 2014-cü ildə Ərdoğan Ukraynanın yeni prezidenti Petro Poroşenko ilə görüşür. Türkiyə tərəfi Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyini dəstəklədiyini bildirir. Türk hava yollarının Krıma uçması qadağan olunduğu da elan edilir.

2015-ci ilin mart ayında Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Kiyevdə Ukrayna Prezidenti Petro Poroşenko ilə 3 saatlıq görüş keçirir. Bu görüşdə Poroşenkoya görə, Türkiyəyə Kiyevə borc verməyi, habelə Ukraynanın Antonov zavodunda yeni sərnişin təyyarəsi qərara alır. Türkiyə Prezidenti Ukraynanın Donbasdakı BMT-nin sülhməramlı missiyasını tələb etməsi halında Ukraynanı dəstəkləməyə hazır olduğunu bildirir. Ərdoğan ayrıca Ukraynaya 50 milyon dollar borc və 10 milyon dollar müqabilində humanitar yardım vəd edir.

Həmin il 26 mart tarixində Türkiyə nümayəndə heyəti Rusiyanın nəzarətində olan Krımı ziyarət edir. Türk məmurlarının bu cür hərəkətləri, qaz tankerlərinin Bosfor boğazından keçməsinə icazə verilməməsi ilə birlikdə Ukrayna tərəfində narahatlıq yaradır.

10 avqust 2019-cu il tarixində Ukraynanın  “Ukrspetsexport” dövlət şirkəti və Türkiyənin “Baykar Defence”' şirkətinin iştirakı ilə yüksək dəqiqlikli silahlar, raket və kosmik texnologiyalar sahəsində ortaq bir müəssisə qurulduuğu elan edilir. Bu silahların ardıcıl, birgə istehsalı üçün səyləri birləşdirmək məqsədi ilə qurulduğu qeyd edilir.

## Beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlıq
Hər iki ölkə BLACKSEAFOR və QDİƏT-nın üzvləridir. Ukrayna Türkiyənin tam hüquqlu üzvü olduğu NATO-ya namizəddir.
## Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq
2000-ci illərdə Ukrayna türk malları üçün əhəmiyyətli bir bazar olur. 2001-2011-ci illərdə türklərin Ukraynaya illik ixracatı 289 milyon dollardan 1730 milyon dollara yüksəlir. Eyni zamanda Ukraynanın Türkiyəyə ixracatının illik dəyəri 758 milyon dollardan 4812 milyon dollara qalxır.

## Diplomatik nümayəndəliklər
### Ukrayna
Ukraynanın Ankarada səfirliyi və İstanbulda baş konsulluğu var. Ukraynanın Türkiyədəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri - Andrey İvanoviç Sibiqa.

Ukrayna Prezidenti Petro Poroşenko 18 iyun 2016-cı il tarixində Türkiyədəki fövqəladə və səlahiyyətli səfir Sergey Korsunskini istefaya göndərmişdir.

### Türkiyə
Türkiyənin Kiyevdə səfirliyi və Odessada baş konsulluğu var.

## İstinadlar
Portuqaliyalı Mariya

**Portuqaliyalı Mariya** () () — Portuqaliya kralı I Manuelin və Avstriyalı Eleonoranın yeganə övladı, Portuqaliya infantası. İncəsənət və memarlığın hamisi olaraq bilinən Mariyanın şəxsi sərvəti onu Avropanın ən varlı əsilzadəsinə çevirmişdi.

## Mənbə

* Stephens, Henry Morse (1903). *The Story of Portugal*. G.P. Putnam's Sons. p.&nbsp;139. ISBN 9780722224731
* Liss, Peggy K. (10 November 2015). *Isabel the Queen: Life and Times*. University of Pennsylvania Press. p.&nbsp;11. ISBN 9780812293203

## İstinadlar
Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqının Respublika Komitəsi

**Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı (MİHİ RK)** – Çapçılar İttifaqı adı ilə 1905-ci ilin noyabr ayında "Cildləmə, mətbəə və litoqrafiya fəhlələri Cəmiyyəti" kimi təşkil olunmuş və 1953-cü ildən Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 25 dekabr 1992-ci ildən Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı adlandırılmışdır. 09.10.2012-ci tarixdə keçirilmiş Qurultaydan sonra isə Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsi adı ilə fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsi 5 fevral 1993-cü ildən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.

Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı (01.01.2011-ci tarixinə) 53.238 nəfər üzvü olan müstəqil təşkilatdır.

İttifaq 64 şəhər və rayon, 402 həmkarlar ittifaqı komitələrini və 314 həmkarlar ittifaqı təşkilatçılarını özündə birləşdirir.

İttifaq üzvlərinin 42.051 nəfərini, yəni 79,8% qadınlar təşkil edir.

Gənclərin sayı 19.988 nəfərdir, bu da 37,55% deməkdir.

Respublika Komitəsi xidmətində olan Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi, eləcə də Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə ayrı-ayrılıqda 2009-cu ildə 3 (üç) il müddətinə sahə Sazişləri bağlamışdır.

Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsi 1992-ci ildən Beynəlxalq Birliyin — Həmkarlar İttifaqlarının (MOP), 2001-ci ildən Beynəlmiləl İctimai Xidmətlər Təşkilatının (PSİ), 2009-cu ildən Avropa İctimai Xidmətlər Təşkilatının (EPSU) üzvüdür.

Eyni zamanda Azərbaycan Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsi Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının vasitəsilə Beynəlmiləl Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (İTUC) və Ümum Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (VKP) işlərində yaxından iştirak edərək, qeyd edilən təşkilatlarla əməkdaşlıq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsini həyata keçirir.

## İstinadlar
Rəşid Ağamalıyev

**Rəşid Eldar oğlu Ağamalıyev** (28 oktyabr 1992) — ANİMAFİLM Beynəlxalq Animasiya Festivalının direktoru, rejissor, prodüser, animator.

## Həyatı
**Rəşid Ağamalıyev** — 1992-ci il oktyabrın 28-də ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

2007–2010-cu illərdə Rüstəm İbrahimbəyovun Beynəlxalq Kino məktəbində sərbəst dinləyici qismində iştirak edib.

2015-ci ildə Hollandiyanın Utrext universitetində "Fəlsəfə" ixtisası üzrə təhsil almışdır.

2017-ci ildə Çex Respublikasının Olomouts şəhərinin Palatski Universiteti "Kinoşünaslıq" və "İngilis dili filologiyası" ixtisasları üzrə bakalavr dərəcəsi alıb.

2018-ci ildə Praqada Səhnə Sənətləri Akademiyasının "Kino və Televiziya" fakültəsində "Kinoprodüser" ixtisası üzrə kurs bitirib.

"Bayatı Şiraz" (2014) bədii klipinin, "Aşıq Qərib. Azərbaycan məhəbbət dastanı" (2014), "Züleyxa ilə dialoqlar" (2019) sənədli filmlərinin və "Tar dərsləri" (2015–2017) kimi maarifləndirici videoların müəllifidir.

2018-ci ildə çap olunan "Azərbaycan animasiyası" kitabının həmmüəllifi və baş redaktorudur. Kitab azərbaycan və rus dillərində tərtib olunub və ötən əsrin 30-cu illərindən bugünlərədək Azərbaycan animasiyasının inkişaf tarixini əhatə edir.

2018-ci ildə yaradılmış ilk Bakı Beynəlxalq Animasiya Festivalı olan ANİMAFİLM-in təsisçisi və direktorudur.

2019-cu ildə Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan animasiyasının 50-ci ildönümü ilə əlaqədar 2019-cu ildə Yunanıstanın "AnimaSyros", Polşanın "StopTrik" və Gürcüstanın "TOFUZİ" kimi beynəlxalq animasiya festivallarında Azərbaycanın kult retrospektiv cizgi filmlərinin nümayişini həyata keçirib.

Hazırda Rəşid Ağamalıyev Çex Respublikasının Praqa şəhərində yaşayır. Kino və animasiya sahələrində fəaliyyət göstərir.

## Filmoqrafiya
* "Bayatı Şiraz" (2014)
* "Aşıq Qərib. Azərbaycan məhəbbət dastanı" (2014)
* "Züleyxa ilə dialoqlar" (2019)
* "Tar dərsləri" (2015–2017)

## İstinadlar
Sınıq qəlb sindromu

**Sınıq qəlb sindromu** — əsasən stressli vəziyyətlər və həddindən artıq emosiyaların səbəb olduğu ürək xəstəliyi. Bu sindrom həm də ciddi fiziki xəstəlik, yaxud ağır əməliyyətdan sonra da yarana bilər.

Sınıq qəlb sindromunda xəstələrdə ani ürək ağrıları ola bilir və bu, bəzən infakt ilə səhv salınır. Sınıq qəlb sindromu yalnızca ürəyin bir hissəsinə təsir edərək qan dövranını müvəqqəti olaraq pozur.

## Səbəbləri
Qırıq qəlb sindromunun dəqiq səbəbləri bilinmir. Ancaq aşağıdakı faktorların bu sindromun yaranmasına güclü təsir etdiyi düşünülür:

* Sevilən birinin ölməsi
* Pis xəbər (iflas, ağır xəstəlik və s.)
* Ailədə şiddət və ya boşanma
* Çoxluq qarşısında danışmaq kimi müxtəlif fobialar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Stefani Korneliussen

**Stefani Korneliussen** (*;* ) — Danimarkalı aktrisa və model. Cənab Robot serailındakı Coanna Vellik rolu ilə tanınır.

## Həyatı
Korneliussen Kopenhagen, Danimarkada anadan oldu. Frederiksbergdəki Johannesskolen məktəbində oxudu və Kopenhagendə balet təhsili aldı. Bundan başqa qrafik dizayn üzrə dərəcəsi var.

Gözəlliyi 13 yaşında kəşf edildi və İskandinaviya Super Model yarışmasına qatılması üçün təşviq edildi. Yarışmanı qazandı və sonra beynəlxalq modellik karyerası başladı. Corneliussen hal-hazırda Scoop Models-də modellik edir. Modellik karyerasını davam etdirərkən, 2007-ci ildə Birləşmiş Krallıqda oxumağa başladı, ardınca 2011-ci ildə Los Angelesə köçdü.

## Karyerası
Corneliussen GQ, Vanity Fair, treats!, Vs., Playboy və Vogue daxil olmaq üzrə bir çox jurnalın üz qabığında yer aldı. Bundan başqa bebe, Armani, Dasani, Lexus və Nikon kimi firmaların bir çox reklam kompaniyalarında və reklamlarında rol aldı. Royal Pains, Bad Judge, The Exes kimi seriallarda əlavə aktyor olaraq oynadı. 2015-ci ildə Corneliussen Mr. Robot adlı serialda Joanna Wellick rolunu canlandırdı. Serial çox bəyənildi və bir çox mükafata layiq görüldü və 2015 Ən Yaxşı Televiziya Serialı Qızıl Kürə Mükafatı – Dram mükafatını qazandı. 2015-ci il Sentyabr ayında, Arrow və The Flash seriallarının yan serialı olan DC's Legends of Tomorrow-da Valentina Vostok rolunu canlandırdığı açıqlandı. 2016-cı ilin Mart ayında Corneliussen Mr. Robot serialının əsas heyətində yer almağa başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Etnik turizm

**Etnik turizm** — qohumları görmək, özlərinin və ya valideynlərinin doğulduğu ərazilərə əcdadlarının vətəni ilə tanış olmaq məqsədiə səyahət etməklə, etnomədəni turizmi (müstəqil dövlətə və inzibati idarəetmə formasına malik olmayan azsaylı xalqların yaşadığl ərazilərə təşkil edilən səyahət) də əhatə edir. Etnik turizm dünyanın bir çox ölkələrində iqtisadi inkişaf və mədəni irsin qorunması strategiyası kimi geniş şəkildə qəbul edilərək təşviq olunur. Etnik turizm etnik mədəniyyəti turizm məhsuluna çevirməyi hədəfləyir. Etnik turizmdə festivallar, milii rəqslər, dini-mədəni rituallar və digər mədəni fəaliyyətlər, eləcədə yerli geyimlər, əl işləri kulinariya və başqa mədəniyyət elementləri mühüm yer tutur. Etnik turizm etnik, mədəni və dini kimliklər arasında körpü rolunu oynaya bilər və mədəniyyətlərarası dialoqun qurulmasında effektiv vasitə kimi çıxış edə bilər.

Etnik turizm mədəni turizmə nəzərən daha çox əyaniliyi ön planda tutur, burada turist sadəcə müşahidəçi qismində iştirka etmir, birbaşa hadisələrin iştirakçı rolunu oynayır.

Etnik turizmdə 4 əsas subyekt  (dövlət, etmik azlıqlar, turizm müəəssisəsi və turistlər) çıxış edir. 

## Nümunələr
Çinin cənubunda yerləşən Yunnan əyalətinə bağlı Şişuanqbanna bölgəsi (təqribən 19,125 km2) Çinin ən qədim və inkişaf etmiş etnik turizmi ərazilərindən biri hesab olunur.

## Nrahatlıq və təhlükələr
Bütün üstünlüklərinə baxmayaraq etnik turizmin nizamlanması və sərhədlərinin dəqiq müəyyən edilməsi həyati önəm kəsb edir. Belə ki, tənzimlənməyən turist axını yerli mədəniyyət daşıyıcları narahat edə bilər və ya xarici dünya ilə aralıqsız əlaqə etnik qrupun özünəməxsusluğunu azalda bilər.

## Həmçinin bax

* Dini turizm
* İdman turizmi

## İstinadlar
Ost-Hind şirkəti (Portuqaliya)

**Portuqaliya Ost-Hind şirkəti** — İspan-Portuqaliya tacının Hind Okeanı hövzəsi ölkələri ilə ədviyyə ticarəti mövzusunda inhisar verdiyi böyük bir dövlətin iştirak etdiyi müstəmləkə bir şirkət olan 1628–1633-cü illər arasında yalnız 5 il davam.

İskandinav ölkələrindən fərqli olaraq İspaniya və Portuqaliyada müstəmləkələrlə ticarət dövlət əhəmiyyətli bir məsələ olaraq qəbul edildi və nəticədə bu ticarət növündə dövlət inhisarı quruldu. Müstəmləkə işləri, demək olar ki, hər il sözdə olanları təchiz edən Hindistan Ticarət Evinə rəhbərlik edirdi. Hindistan armada. XVI əsrin sonlarında dövlət suverenliyini itirən və İspan Habsburqlarının əlinə keçən Portuqaliya İmperiyası, Hollandiyadan və İngiltərədən özəl Şərqi Hindistan şirkətlərinin rəqabətinə tab gətirmək getdikcə çətinləşdi. Yerli merkantilistlər ticarətə kapital cəlb etmək üçün Hollandiyanın imicində və bənzərində xüsusi bir şirkət yaratmağı təklif etdilər. Bir çox yüksək səviyyəli şəxsin müqavimətinə baxmayaraq, nazir Olivaresin məsləhəti ilə kral bu təcrübəni qəbul etdi. Ancaq şirkət zərərli olduğu ortaya çıxdı və 5 ildən sonra bağlanıldı
.

## İstinadlar
Prasa-du-Komersiu

**Bazar meydanı** () — Lissabonda meydan, Portuqaliya. 1755-ci ildə zəlzələ nəticəsində dağılmış olan Ribeyra Sarayının yerində olduğu üçün Saray Meydanı olaraq da bilinir. Zəlzələdən sonra ərazi tamamilə yenidən quruldu.

## Tarixi
Taxo çayının sahillərində bir şəhər yaşayış yerinin meydana gəlməsi, şəhər divarlarının xaricində, çayın yaxınlığında yeni bir kral iqamətgahı (Ribeyra Sarayı) inşa edən Kral I Manuelin fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. Portuqaliya, Avropanın digər bölgələri ilə Afrika, Asiya və Amerikadakı koloniyalar arasında ticarəti tənzimləyən bir liman, bir gəmiqayırma zavodu, Hindistan Evi və digər inzibati binaların tikintisi ilə əlaqədar olaraq ərazi daha da inkişaf etdirilmişdir.

Meydana Ticarət adı verildi, bu da Lissabon iqtisadiyyatında yeni funksiyalarını təyin etdi. Meydandakı simmetrik binalar gömrük və liman işlərini tənzimləyən hökumət büroları ilə doldu. Əsas cazibə meydanın mərkəzində 1775-ci ildə açılışı olmuş Kral I Xose heykəlidir. Lissabon Kralına həsr olunmuş yeganə bürünc abidə, dövrünün Portuqaliyalı heykəltəraşı Joakim Maşadu de Kaştru tərəfindən dizayn edilmişdir.

1 fevral 1908-ci ildə meydan Portuqaliya regisidinin ərazisinə çevrildi — Portuqaliyanın son kralı I Karloşun öldürülməsi. Kralın Vila-Visozadan kral sarayına gedən yolu Ticarət Meydanından keçdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

*General Bureau for National Buildings and Monuments (Portugal)
*Presentation showing a virtual reconstruction of the Terreiro do Paço just before the 1755 earthquake
*Interactive Panorama: Praça do Comércio
İsaak Komnin (Kiprli)

**İsaak Komnin** (; ) — Kipr hökmdarı (1184-1191). 1191-ci ildə üçüncü səlib yürüşü zamanı İngiltərə kralı Şirürəkli I Riçard tərəfindən taxtdan endirilmişdir.

## Soy-kökü
İsaak Komninin hansı nəsildən olduğu haqqında məlumatlar çox azdır və hələ də mübahisə mövzusudur. Bizans tarixçisi Nikitas Xoniata görə İsaak imperator I Manuilin qardaşı İsaak Komninin və Feodora Kamterin oğlu idi. Bu yazılanlardan belə çıxır ki, İsaak adlı-sanlı bir ailənin övladı olub. Başqa bir mənbədə isə anasının adı *İrene* kimi qeyd olunur. Aleksandr Sturdza onun atasının I Andronikin zamanında edam edilən Andronik Duka Kamteros ola biləcəyini yazır.

## Həyatı
1174 və ya 1175-ci ildə imperator I Manuil İsaakı Tarsusa hakim təyin edir. İsaak hakim olduğu dövrdə Klikiya knyazı III Rubenə qarşı müharibə aparırdı. Ancaq bu mübarizə onun üçün uğursuz bitdi. Əsir götürülən İsaak bir neçə il Klikiyada həbsdə qaldı və daha sonra Antioxiya hökmdarı III Boemunda təhvil verildi. İsaak 1182 ya da 1183 ildə azadlığa buraxıldı. Onun həbsdən çıxmasında Feodora Komnina, Konstantis Mokraduk və Andronik Komteros böyük rol oynayır.

## Kipr hökmdarlığı
Vətəninə qayıtdıqdan sonra İsaak muzdlu döyüşüçülərdən ibarət dəstə quraraq Kiprə yollanır. O adada saxta sənədlərlə bu torpaqların Bizans hökmdarına aid olduğunu və özünün bura hakim təyin olunduğunu deyir. Ancaq qısa müddət sonra İsaak Kipri müstəqil hökmdar kimi idarə etməyə başladı. Bu xəbəri eşidən imperator Andronik İsaakın həbsdən çıxmasına vasitə olan Konstantik Mokraduku və Andronik Komterosu edam etdirdi. Bizansın yeni imperatoru II İsak Anqel Kipri ələ keçirməyə cəhd göstərsədə, göndərdiyi qoşun darmadağın edilir. Nikitas Xoniata görə İsaak Komnin çox zalım bir insan idi. Onun hakimiyyəti altında kiprlilər çox əziyyət çəkirdilər.

1191-ci ildə İngiltərə kralı I Riçardın bacısı və həyat yoldaşı Kipr adası yaxınlığında qəzaya uğrayır və İsaak tərəfindən əsir alınır. Üçüncü səlib yürüşü zamanı I Riçard yaxınlarını xilas etmək üçün adaya hücum etdi. Qısa müddət ərzində adanı ələ keçirən kral, hökmdarı da əsir aldı. Əvvəlcə Qüdsdə, daha sonra Liviyada əsirlik həyatı yaşayan İsaak yalnız 1194-cü ildə azadlığa qovuşdu.

## Ölümü
Həbsdən çıxdıqdan sonra İsaak Bizansa qarşı mübarizə aparmaq istəyi ilə Rum sultanlığına  yollanır. Ancaq istəyi qəbul olunmur və 1196-cı ildə zəhərləndirilərək öldürülür.

## Ailəsi
İsaak Komnin iki dəfə evli olmuşdur. Birinci həyat yoldaşı Kilikiya knyazı II Toros qızı İzabella idi. Bu izdivacdan onların bir oğul və bir qızları olur. Güman edilir ki, ikinci həyat yoldaşı Siciliya kralı I Vilyamın qızı olub.

## İstinadlar
Portuqaliya regisidi

**Portuqaliya regisidi**, həmçinin **[[Lissabon]] regisidi** (1 fevral 1908-ci il) — Portuqaliya kral ailəsinin Lissabon meydanında, kralın siyasətindən və ölkədəki ümumi vəziyyətdən narazı respublikaçı terrorçular tərəfindən atəşə tutulması. Hadisə, 44 yaşlı Kral I Karluş və böyük oğlu 20 yaşlı hersoq Luiş Filipe öldürüldü. Xalqın Portuqaliya monarxiyasından narazılığı uzun müddətdir, əvvəlki 2–3 onillikdə alovlanır. Bu prosesə müəyyən bir qatqı 1890-cı il İngilis ultimatumu, Jacobin və respublika ideyalarının insanlar arasında , xüsusən də böyük şəhərlərdə artan populyarlığı tərəfindən verildi. Uzun müddət Portuqaliyada regisidə münasibət son dərəcə birmənalı deyildi}.

## Təsirləri
Qurtarılan II Manuel yeni kral elan edildi, lakin musiqiyə və sənətə həvəs göstərdi, siyasət və ordu ilə qətiyyən maraqlanmadı, bu səbəbdən 1910-cu ildə inqilab nəticəsində Portuqaliya Krallığı 771 ildir mövcudluğunu dayandırdı . 1910–1926-cı illərdə Birinci Portuqaliya Respublikası ilə əvəz olundu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Anri-Mari Dondra

**Anri-Meri Dondra** (; ; ) — Mərkəzi Afrika Respublikası dövlət xadimi, 11 iyun 2021-ci ildən etibarən Baş naziri.

## Həyatı
Anri-Mari Dondra 14 avqust 1966-cı ildə anadan olub.

2016-cı ildən Maliyyə və Büdcə Naziri təyin edildi.

2019-cu ildən etibarən Firmin Nqrebadadan postunu alaraq 11 iyun 2021-ci ildə Baş nazir təyin edildi. Bu təyinat səlahiyyətlilərlə silahlı qruplar arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra baş verdi.

## Mükafatları
*2017: Böyük Semak Topluluğu Xidməti ordeni

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ribeyra sarayı

**Ribeyra sarayı** (; ) — Müqəddəs Qeorqiya qalasını əvəz edən Portuqaliya krallarının 250 il boyunca həqiqi və rəsmi oturacağı idi. Prasa-du-Komersiunun indi yerləşdiyi Taxo çayının sahilində, Lissabonda yerləşirdi. İnşaatı 1498-ci ildə I Manuel tərəfindən təyin olunduğu kimi Hindistana dəniz yolunun açılması və Şərqdən Avropa ilə ədviyyə ticarətinin Portuqaliyalı inhisarı kontekstində başladı. Mədəni itkiləri İsgəndəriyyə kitabxanası ilə müqayisə edilən 1755-ci ildə Lissabon zəlzələsi ilə tamamilə məhv edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Engraving of the Ribeira Palace after the 1755 earthquake
*Engraving of repairs after the 1755 earthquake
*Images
Dabbe 6

**Dabbe 6** - rejissoru və ssenaristi Həsən Qaracadağ olan 2015-ci il türk qorxu filmi.

## Aktyorlar və rollar

* Murat Seviş - Cəfər
* Nilay Gök - Ayla
* Səma Şimşək - Zərən
* Elçin Atamgüc - Atye
* Volkan Ünal - Hakan
* Aybikə Turan - Firdevs Taheri
* Fəhmi Qaraasrlan - Cəlal
* Ömər Duran - Rəcəb
* Burak Çimen - 
* Funda Eskioğlu -

## İstinadlar
Toqanbay Kaumbayev

**Toqanbay Kaumbayev** (; ) — Böyük Vətən müharibəsində Qızıl Ordunun Mərkəzi Cəbhəsinin 65-ci Ordusunun 69-cu Qırmızı Bayraqlı Sevsk Atıcı Diviziyasının 20-ci ayrı kəşfiyyat bölüyünün komandiri, baş leytenant. 1943-cü ildə döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Toqanbay Kaumbayev 20 mart 1922-ci ildə Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Qızılqum rayonunun Çimkorqan kəndində kəndli ailəsində anadan olub. Milliyətcə qazaxdır.

Toqanbay 6 sinif bitimiş, sovxozda çoban işləmişdir.

Kaumbayev 1942-ci ilin yanvarında Qazaxıstan SSR Cənubi Qazaxıstan vilayətinin Qızılqum rayon hərbi komissarı tərəfindən orduya çağırılmışdır. 1942-ci ilin aprelindən Toqanbay cəbhəyə göndərilmişdir. Kaumbayev 1944-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü seçilmişdir.

Toqanbay Kaumbayev Qızıl ordunun Mərkəzi Cəbhəsinin 65-ci ordusunun 69-cu atıcı Sevsk diviziyasının 20-ci ayrıca kəşfiyyat bölüyünün komandiri olmuş və çavuş rütbəsini daşımışdır. 1944-cü ildə Kaumbayev kiçik leytenantlar kurslarını bitirmişdir.

O, 1946-cı ildə ordudan ehtiyata baş leytenant rütbəsində buraxılmışdır. Kaunbayev 1948-ci ildə Almatı hüquq məktəbini bitirmişdir. 1962-ci ildə isə o, Sovet partiya məktəbində təhsil almışdır.

Toqanbay Kaumbayev uzun müddət Qazaxıstanın Çimkənd vilayətindəki Şardara sovxozunda hidrotexnik mühəndis işləmişdir.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Cənubi Qazaxıstan regional komitəsinin üzvü olmuşdur..

Toqanbay Kaumbayev 11 iyul 2014-cü ildə Çimkənd şəhərində 92 yaşında vəfat etmişdir.

## Göstərdiyi şücaət
20-ci ayrıca kəşfiyyat taborunun (69-cu atıcı diviziyası, 65-ci ordu, Mərkəzi Cəbhə) serjantı və bölük komandiri, komsomolçu Toqanbay Kaumbayev, 15 oktyabr 1943-cü ildə bir qrup kəşfiyyatçı ilə Belarusun Qomel bölgəsi, Loevski rayonunun şəhər tipli qəsəbəsi olan Loevun cənubunda Dnepr çayını keçdi. Kaumbayevin rəhbərlik etdiyi bölük Dneprin sağ sahilində mövqe ələ keçirmiş və möhkəmlənmişdir. O və döyüşçüləri Qızıl ordu sağ sahilə desant çıxarana qədər mövqeni əllərində saxlayaraq, xeyli sayda düşmən məhv etmişdir.

Onun bu qəhrəmanlığı layiqincə qiymətləndirilmişdir. Belə ki, alman işğalçılarına qarşı mübarizədə cəbhədə komandanlığın döyüş tapşırıqlarını nümunəvi yerinə yetirdiyinə və eyni zamanda göstərilən cəsarət və qəhrəmanlığa görə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 30 oktyabr 1943-cü il tarixli fərmanı ilə Çavuş Toqanbay Kaumbayev, Lenin ordeni və Qızıl Ulduz medalı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

## Mükafatları
* Qızıl Ulduz medalı (№ 1625) (30.10.1943)
* Lenin ordeni (30.10.1943)
* "Vətən müharibəsi" ordeni
* "Qırmızı Ulduz" ordeni
* "İgidliyə görə" medalı (SSRİ) (02.10.1943)
* Müxtəlif nominasiyalı medallar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* "Герои Советского Союза — казахстанцы". — Алма-Ата, 1968. — кн. 1. — стр. 353–354;
* "Навечно в сердце народном". 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. — стр. 220;
* Березняк Н. Г. Герои Советского Союза — узбекистанцы. — Ташкент, 1984. — стр. 146.

## Xarici keçidlər
* Герои страны — Тоганбай Каумбаев
* Каумбаев Тоганбай.
Dambo (film, 2019)

**Dambo** - 2019-ci il amerikan fantastik macəra filmi. Volt Disneyin Helen Aberson və Harold Pearlin romanı əsasında 1941-ci ildə çəkilmiş eyniadlı animasiya (Dambo) əsasında çəkilmişdir.

## Aktyorlar və rollar
BƏƏ–Türkmənistan münasibətləri

**Türkmənistan–BƏƏ münasibətləri** — Türkmənistan və BƏƏ arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. İki ölkə arasında dövlətlərarası əməkdaşlıq üçün hüquqi baza 28 sənədə əsaslanır. Hər iki ölkə BMT və İƏT-nin tam hüquqlu üzvləridir. Hazırda Türkmənistanın BƏƏ-dəki səfiri Orazmurat Qurbannazarovdur. BƏƏ-nin Türkmənistandakı səfiri Hassan Abdullah Əl-Adab Əl Zarounidir. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ümumdünya poçt ittifaqı, UNESCO, Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Tarix
Türkmənistan 10 oktyabr 1995-ci ildə BƏƏ ilə diplomatik əlaqələr qurmuşdur.

Türkmənistanın BƏƏ-dəki səfirliyi 16 yanvar 2001-ci ildə Əbu-Dabi şəhərində açılmışdır.

BƏƏ-nin Türkmənistandakı səfirliyi 20 avqust 2002-ci ildə Aşqabad şəhərində açılmışdır.

Son 10 ildə yüksək səviyyəli dövlət səfərləri mübadiləsi qarşılıqlı faydalı münasibətlərin, dostluğun və qarşılıqlı anlaşmanın təməlini qoymuşdur. Türkmənistanın hazırkı Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov BƏƏ-yə iki dəfə səfər etmişdir: 2007-ci ilin avqustunda, 2010-cu ilin fevralında və 2013-cü ilin dekabrında.

BƏƏ prezidenti Xəlifə ibn Zeyd ən-Nəhyan, türkmən xalqına hörmət əlaməti olaraq, Mərı şəhərindəki hava limanının və Aşqabad Yetimlər Sarayının tikintisini maliyyələşdirmişdir.

16 fevral 2013-cü il tarixində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidenti Şeyx Xəlifə Bin Zayed Əl-Nahyan Aşqabada səfər etmişdir.

## Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq
Ölkələr əsasən yanacaq və enerji sənayesində, nəqliyyat və rabitə sektorunda, inşaat sənayesində, səhiyyə, tibb sənayesində və kənd təsərrüfatında əməkdaşlıq edirlər.

2012-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 1 milyard 423 milyon ABŞ dolları olmuşdur.

1 yanvar 2013-cü il tarixinə Türkmənistanda Əmirlik müəssisələrinin iştirakı ilə 50-dən çox müəssisə qeydiyyata alınmışdır.

## Mədəni əməkdaşlıq
2013-cü ildə BƏƏ-də Türkmənistanın Mədəniyyət Günləri keçirilmişdir. 2014-cü ildə BƏƏ-nin mədəniyyət günlərinin Türkmənistanda keçirilməsi planlaşdırılmışdır.
## Mənbə
* BƏƏ-nin Türkmənistandakı səfirliyi 
## İstinadlar
Pakistan–Türkmənistan münasibətləri

**Pakistan–Türkmənistan münasibətləri** — Türkmənistan və BƏƏ arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər.
## Tarix
1991-ci ildə Pakistan Türkmənistanın müstəqilliyini tanıyır. Ölkələr arasında rəsmi diplomatik münasibətlər 10 may 1992-ci ildə qurulur. İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətə əlavə olaraq, 1991-ci ilin sonunda Türkmənistan Pakistanla əməkdaşlıq müqaviləsi imzalamış və ona 1992-ci ildə 10 milyon ABŞ dolları həcmində kredit veriləcyi barədə vəd almışdır. 1995-ci ildə hər iki ölkə Türkmənistan qazının Əfqanıstandan Pakistana daşıyacaq qaz kəmərinin çəkilməsinə dair bir memorandum imzalamışlar. Mərkəz Argentinada yerləşən Bridas ilə boru kəmərinin tikintisinə başlamaq üçün bir texniki-iqtisadi əsaslandırma müqaviləsi bağlanılır.

1994-cü ilin oktyabrında Pakistanın Baş naziri Bənazir Bhutto Türkmənistana ilk dövlət səfərini eedir. 1997-ci ilin oktyabrında Pakistan Baş Naziri Nəvaz Şərif Aşqabada səfər edir.

2010-cu ilin avqust ayında Türkmənistan Pakistana 40 ton humanitar yardım göndərmişdir.

2011-ci ilin iyun ayında iki ölkə arasındakı dostluq, qardaşlıq münasibətlərinin və xoşniyyətli işbirliyinin əlaməti olaraq 5 ton düyü Pakistandan Türkmənistana bayram münasibətilə göndərilir.

İqamətgahı İslamabadda olan Türkmənistanın Pakistan İslam Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri bu vəzifəyə 27 iyun 2012-ci ildə təyin olunmuş Atacan Movlamovdur.

21 mart 2013-cü il tarixində Aşqabadda Beynəlxalq Novruz tətilinə həsr olunmuş tədbirlərdə iştirak etmək üçün Aşqabada gələn Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Pakistan Prezidenti Asif Əli Zərdari arasında bir görüş keçirilir.

2017-ci ilin may ayında Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Pakistanın Baş Naziri Nəvaz Şərif arasında bir görüş keçirilir və bu görüşdə diplomatik münasibətlərin qurulmasının 25 illliyi qeyd edilir. Türkmənistandan Pakistana qaz kəmərinin inşasının erkən başa çatacağına ümid bəslədikləri söylənilir.
## Ticarət əlaqələri
2016-cı ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 4.49 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Türkmənistanın Pakistana ixracatı: mineral yanacaq və yağlar, pambıq, qayıqlar, plastik, xörək duzu, gübrələr, tekstil, geyim, tərəvəz, mexaniki avadanlıq, dəmir və polad, elektrik cihazları, nəqliyyat vasitələri, optik və cərrahi alətlər, mebel və əczaçılıq məhsulları. Pakistanın Türkmənistana ixracatı: pambıq, taxıl bitkiləri, partlayıcı maddələr və pirotexnika, dəri məmulatları, şəkər və qənnadı məmulatları.
## İstinadlar
ABŞ–Türkmənistan münasibətləri

**ABŞ–Türkmənistan münasibətləri** — Türkmənistan və ABŞ arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Hər iki ölkə Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı və BMT-nın tam hüququlu üzvüdür.  Hər iki ölkə beynəlxalq təşklatlar səviyyəsində bir-biri ilə əməkdaşlıq edir.
## Diplomatik nümayəndəliklər
### Türkmənistan
Vaşinqtonda iqamətgahı olan Türkmənistanın ABŞ-dəki səfirliyi 1994-cü ildə açılmışdır. 2001-ci ilin martından Səfirliyə Türkmənistanın ABŞ-dəki fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Mered Orazov rəhbərlik edir.
#### Səfirlər
# Xəlil Uğur (1994—2001)
# Mered Orazov (2001—h.h.)
### ABŞ
Aşqabadda yerləşən ABŞ-nin Türkmənistandakı səfirliyi 17 mart 1992-ci ildə açılmışdır. Allan Philip Mastard hazırda ABŞ-nin Türkmənistandakı səfiridir. 2015-ci ilin oktyabr ayından etibarən yeni ABŞ səfirliyi üçün bir bina kompleksi inşa edilir. ABŞ-nin Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi də Aşqabadda yerləşir.
#### Səfirlər
# Cozef Xyulinqs (1992—1995)
# Maykl Kotter  (1995—1998)
# Stiven Mann (1998—2001)
# Lora kennedi (2001—2003)
# Treysi Ceykobson (2003—2007)
# Riçard Xoqland (2007—2010) müvəqqəti icra edici
# Robert Potterson (2011—2014)
# Filipp Mastard (2014—h. h.)
## Tarix
1-7 fevral 1994-cü ildə Prezident Saparmurat Niyazov, tibbi müayinədən keçdiyi Hyuston şəhərinə qeyri-rəsmi bir ziyarət edir. Qan laxtasını çıxarmaq üçün planlı bir əməliyyat edilir. 1995-ci ilin oktyabrında Prezident Niyazov BMT Baş Assambleyasının 55-ci sessiyasında iştirak etmək üçün Nyu-York şəhərinə işgüzar səfər edir.

21-23 aprel 1998-ci ildə Prezident Niyazov Amerikanın Vaşington, Nyu York və Çikaqo şəhərlərinə rəsmi səfər edir. Səfər çərçivəsində ABŞ Prezidenti Bill Klintonla, Beynəlxalq Valyuta Fondunun direktoru Mişel Kamdesyu ilə görüşür. Ayrıca Com Dir şirkəti ilə bir müqavilə imzalayır.

Amerika Birləşmiş Ştatları Türkmənistanla ölkənin demokratiya və iqtisadi islahatlar yolu getməsində mübahisələrini davam etdirir. Amerika Birləşmiş Ştatları bazarın liberallaşdırılması və maliyyə islahatları ilə yanaşı, hüquqi və tənzimləyici islahatlar, xarici ticarət və investisiya qoyuluşlarına açıq iqtisadiyyat barədə açıq danışır.

2008-ci ilin aprelində ABŞ Prezidenti Corc Uoker Buş NATO-nun Buxarest sammitində ilk dəfə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşmüşdür.

2015-ci ilin noyabr ayında ABŞ Dövlət Katibi Con Kerri Türkmənistana səfər etmiş və burada Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdimuhamedovla danışıqlar aparmışdır.
## Mənbə
* Государственный департамент США
* Официальный сайт Посольства Туркменистана в США
* ABŞ-nin Türkmənbistandakı səfirliyinin saytı
## İstinadlar