Qaradağlı (Qaradağlı, Ağdam)

**Qaradağlı** (*digər tarixi adı *'Kolbasan**; kəndin yerləşdiyi yerin tarixi adı **Soltanqobu**'') — [[Azərbaycan|Azərbaycan Respublikası]]nın [[Ağdam rayonu]]nun Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. (Ağdamda başqa (**Qasımlı**) inzibati ərazi dairsində daha bir eyni adlı kənd mövcuddur).

Bu kənd Ağdam rayonunun Qaradağlı kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir.

== Toponimikası ==
Qaradağlı [[Ağdam rayonu]]nun Xaçın nahiyəsində kənd adı. Azərbaycanda ([[Beyləqan]], [[Bərdə]], [[Goranboy]], [[Xocalı]], [[Xocavənd]], [[Tərtər]], [[Ucar]], [[Füzuli]], [[Xaçmaz]] və [[Şəki]] rayonları) Qaradağlı kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Bundan başqa, Ağdam rayonunda Qasımlı kənd inzibati ərazi dairəsində də başqa bir "Qaradağlı kəndi" mövcuddur.

[[XV əsr]]də [[Şah İsmayıl]] hakimiyyətə gələrkən hərbi qüvvə ilə kömək etmiş [[Qızılbaş|qızılbaş tayfaları]]ndan biri. Qaradağlı tayfasının adı əslən onların hazırda [[Cənubi Azərbaycan]] ərazisində yerləşən [[Qaracadağ|Qaradağ mahalı]]ndan olmaları ilə bağlıdır. [[Səfəvilər]] hakimiyyətə gəldikdən sonra [[Şah İsmayıl Xətai|Şah İsmayıl]] hərbi xidmətinə görə bu tayfaya Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində ərazilər bağışlamışdır. Bu kənd "**Soltan qobu**" adlı yerdə [[Qaradağlı eli|qaradağlı tayfası]]na mənsub yeddi ailənin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bu kəndin digər tarixi adı da **Kolbasan*' olub.

[[XIX əsr]]in ikinci yarısında Ağdam rayonu ərazisində, Ağdam, Gülablı, Qaraxanlı və Kaqartlı kənd icmalarında dörd Qaradağlı adlı kənd vardı.

== Tarixi ==
Ağdamın Qaradağlı kəndləri barədə [[Rusiya imperiyası|Rusiya İmperiyasının]] yazılı mənbələri XX əsrə aiddir. Belə ki, [[Yelizavetpol Quberniyası|Yelizavetpol quberniyasının]] 1913-cü il tarixli inzibati-ərazibölgüsü kitabında bu Qaradağlı kəndi (Ağdam ərazisində müxtəlif inzibati ərazi dairələrində yerləşən bir neçə "Qaradağlı" adlı kənd var) [[Şuşa qəzası|Şuşa qəzasının]] Zəngişalı kənd icmasına aid edilib.

Azərbaycan SSR-in 1926-ci il tarixli inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən bu Qaradağlı kəndi Ağdam qəzasının Xındırıstan dairəsinə aid edilib.

1929-cu il inzibati-ərazi islahatında Ağdamın bu Qaradağlı kəndində Qaradağlı Kənd Şurası (Sovetliyi) yaradılıb.

1961 - 1977-ci illərdə də Qaradağlı kəndi həmin kənd Sovetliyində olub.

Qaradağlı kəndinin sakinləri Birinci Qarabağ Müharibəsində aktiv iştirak ediblər.

Qaradağlı kəndinə erməni quldurları bir neçə dəfə hücuma keçiblər. Həmin hücumların tarixi xronologiyası aşağıdakı kimidir.
# 18 dekabr 1990-cı ildə erməni yaraqlıları tərəfindən Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndinə silahlı basqın edilmiş, nəticədə milis nəfəri Q.Cəfərov ağır yaralanmışdır.
# 13 dekabr 1991-ci ildə erməni yaraqlıları Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndini avtomat və pulemyotlardan atəşə tutmuş, nəticədə kənd sakini, 1966-cı il təvəllüdlü E.Süleymanov ağır yaralanmışdır.
# 1999-cu ildə Qaradağlı kəndi ərazisində bələdiyyə təşkil edilib.
# 2016-cı il aprelin 3-də axşam saatlarından və aprelin 5-də saat 12:00-dək Qaradağlı kəndi [[Azərbaycan-Ermənistan atışması (2016)|Dağlıq Qarabağda baş verən toqquşma]] zamanı ermənilər tərəfindən ağır artilleriya silahları ilə atəşə tutub.Lakin [[Azərbaycan Ordusu]] qarşı tərəfi ağır artilleriya silahları ilə susdurub.
# 2016-cı il aprelin 27-də axşam saatlarında və aprelin 28-nə keçən gecə ərzində Qaradağlı kəndi yenə də ağır artilleriya silahları ilə atəşə tutulub.Lakin [[Azərbaycan Ordusu]] qarşı tərəfi ağır artilleriya silahları ilə susdurub.
# 2020-ci ildə kənd və kəndin məktəbi bombalanıb. Nəticədə kəndin sakini İ.Coşqun və E.Elməddin şəhid olmuşdur.
07.12.1999-cu il tarixli 71-IQ nömrəli  "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanuna əsasən Kənd ərazisində Ağdam rayonunun [[Qaradağlı bələdiyyəsi (Ağdam)|Qaradağlı bələdiyyəsi]] təşkil edilmişdir. 

== Coğrafiyası və iqlimi ==
[[Ağdam|Ağdam rayon mərkəzi]]ndən 15 km şimalda, [[Qarqarçay|Qarqar çayından]] 3&nbsp;km aralı, Ağdam-Ağcabədi şosesi yolu kənarında, [[Qarabağ düzü]]ndədir.

=== Küçələri ===
* [[Göyüşdü]]
* [[Güllər]]
* Ağaməmmədli
* [[Əhmədli küçəsi|Əhmədli]]
* Muradlı
* Məşədi Qasımlı
* Mirzəxanlı
* Bağırlı
* Qovuqıraxlı

== Əhalisi ==
1977-ci ilin məlumatına görə kəndin 1559 nəfər əhalisi olmuşdur. 2018 ilin məlumatına görə Qaradağlı sovetliyində 6818 nəfər əhali qeydiyyatda olmuşdur. Ağdam şəhəri işğal olunandan sonra, Qaradağlı kəndində çoxlu qaçqın məskunlaşıb.

== Təhsili ==
Kəndin tam orta məktəbi, musiqi məktəbi,uşaq bağçası var.

== Muzeyi ==
Kəndin tarix diyarşünaslıq muzeyi vardır.

== İqtisadiyyatı ==
Kəndin əhalisi əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur.

[[Qarabağ müharibəsi]] nəticəsində kəndin təsərrüfatına ciddi ziyan dəymişdir. 2011-ci ilin oktyabrın 1-də isə kəndə ilk dəfə [[təbii qaz]] verilməsinə başlanılıb.

== Şəxsiyyətləri ==
* [[Hüseynqulu Ağaməmmədov]] — kəndin ilk ziyalısı.
* [[Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904)|Məmməd Məmmədov]] — [[Sosialist əməyi qəhrəmanı]].
* [[Muxtar Məmmədov (aqronom)|Muxtar Məmmədov]] — [[Sosialist əməyi qəhrəmanı]].
* [[Turab Məmmədov]] — [[Sosialist əməyi qəhrəmanı]].
* [[Sürəyya Kərimova]] — [[Sosialist əməyi qəhrəmanı]].
* [[Vəli Məmmədov (filoloq)|Vəli Məmmədov]] — filologiya elmləri namizədi, dosent.
* [[Novruz Allahverdiyev]] — texnika elmləri namizədi, professor.
* [[Yaqub Əhmədov]] — kənd təsərrüfatı elmləri namizədi, xeyriyyəçi, [[Azərbaycanın Milli Məclisi|Azərbaycan Milli Məclisinin]] [[Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış deputatları|I]] çağırış deputatı.
* [[Məhiş Əhmədov]] — iqtisad elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, [[Şöhrət ordeni (Azərbaycan)|Şöhrət ordeni]] mükafafcısı

== Kəndin şəxsiyyətlərinin şəkilləri ==
<gallery widths="190" heights="190" caption="Kəndin şəxsiyyətlərinin şəkilləri">
Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904).png|[[Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1904)|Məmməd Məmmədov]] - [[sosialist əməyi qəhrəmanı]]
Muxtar Məmmədov.jpg|[[Muxtar Məmmədov (aqronom)|Muxtar Məmmədov]] - [[sosialist əməyi qəhrəmanı]]
Turab Məmmədov.jpg|[[Turab Məmmədov]] - [[sosialist əməyi qəhrəmanı]]
Sürəyya Kərimova.jpg|[[Sürəyya Kərimova]] - [[sosialist əməyi qəhrəmanı]]
Yaqub Əhmədov.png|[[Yaqub Əhmədov]] — kənd təsərrüfatı elmləri namizədi, xeyriyyəçi, [[Azərbaycanın Milli Məclisi|Azərbaycan Milli Məclisinin]] [[Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış deputatları|I]] çağırış deputatı.
</gallery>

== Həmçinin bax ==
*Ağdam rayonunun Qaradağlı bələdiyyəsi''

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. III cild. Bakı, 1979
* Orxan Məmmədov (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001

## Xarici keçidlər
* http://azertag.az/xeber/947585
* http://azpress.az/index.php/index.php?lang=az&sectionid=news&id=13954
* http://www.agdam-ih.gov.az/page/15.html