open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
II Mərvan

**Mərvan II ibn Məhəmməd** (təqribən 684 - 750) — sonuncu Əməvi xəlfəsi (744 -750). Bizanslılara qarşı vuruşmalarda fərqlənmiş, Ərməniyyə, Azərbaycan və əl-Cəzirədə vali olmuş, Xəzərlərə qarşı genişmiqyaslı əməliyatlar keçirmiş, hakimiyyətə keçdikdən sonra iqamətgahın Harrana (Mesopotamiya) köçürmüşdü. Mərvanın dövründə Suriyada Xilafətə qarşı çıxışlar baş verdi. İraqda xaricilərin, Xorasan və Məvarənnəhrdə şiələrin mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxışları gücləndi. 747 ildə Əbu Müslimin başçılığı ilə  baş verən üsyan Qərbi İrandan İraqa yayıldı. Böyük Zab sahilindəki vuruşmada məğlub olan 11 M. kiçik dəstə ilə Suriyaya, oradan da qoşun toplamaq üçün Misirə qaçdı və orada öldürüldü; II Mərvanın ölümü ilə Əməvilər sülaləsinə son qoyuldu, hakimiyyətə Abbasilər keçdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Bujumbura

**Bujumbura** — Burundinin paytaxtı. Tanqanika gölünün şimal-şərq sahilində yerləşir. Əhalisi 2010-cu ilin hesablamalarına görə 374 766 nəfərdir.

1889-cu ilədək kiçik kənd olan Bujumbura, həmin il Alman Şərqi Afrikasının hərbi məntəqəsinə çevrilmiş, Birinci Dünya müharibəsindən sonra isə Millətlər Cəmiyyətinin mandatına əsasən Belçikanın idarəçiliyinə verilən Ruanda-Urundi bölgəsinin inzibati mərkəzi seçilmişdir. 1962-ci ildə müstəqillik əldə edənə qədər şəhər Usumbura adlanırdı.

Yerli dildən tərcümədə Bujumbura sözü "kartof satılan bazar" mənasını verir.

## İstinadlar
Callichromatini

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan tribası.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Cinsləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı

**Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı** - Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığına həsr edilmiş Beynəlxalq musiqi festivalı.

Festival Azərbaycanda 2009 – cu ildən keçirilir. Festival çərçivəsində ölkənin bir neçə şəhərində tədbirlər keçirilsə də, əsas tədbirlər Bakıda baş tutur.
Bundan əvvəl 1995 – ci ildən başlayaraq hər ilin 18 sentyabr günü (Üzeyir Hacıbəyovun doğum günü) musiqi bayramı kimi qeyd olunurdu. 
Lakin 2009 – cu ildən Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirilməsi haqda qərar qəbul olunub. Festivalın işində azərbaycanlı musiqiçilərlə yanaşı başqa ölkələrdən olan ifaçılar da iştirak edir.

Festival zamanı konsertlərlə yanaşı Üzeyir Hacıbəyovun əsərləri əsasında teatr tamaşaları da baş tutur tamaşalarla yanaşı dahi bəstəkarın yaradıcılıq irsini araşdıran elmi konfranslar da keçirilir.
Festivalın təşkilatçıları Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Heydər Əliyev Fondudur.

## Üzeyir Hacıbəyli VIII Beynəlxalq Musiqi Festivalı
Festival 2016-cı il sentyabrın 18-dən 27-dək davam edib. On gün davam edən festival çərçivəsində M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında, Kamera və Orqan Musiqisi Zalında, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında, Bakı Musiqi Akademiyasında və digər konsert salonlarında Üzeyir Hacıbəylinin, Azərbaycan klassik musiqisinin digər nümayəndələrinin, dünya şöhrətli bəstəkarların əsərləri yerli və xarici ölkələrin musiqiçilərinin ifasında təqdim olunub.

### Festivalın proqramı

.

## Həmçinin bax

* Beynəlxalq Muğam Festivalı
* Respublika Muğam Müsabiqəsi
* Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı
* Muğam Televiziya Müsabiqəsi
* Beynəlxalq Mstislav Rostropoviç Festivalı
* Xarıbülbül Musiqi Festivalı
* Beynəlxalq Aşıq Festivalı

## İstinadlar
Piran eli

**Piran eli** () — Kürd ellərindəndir ki İran (Qərbi Azərbaycan) və İraqda yaşayırlar. Piranlar kürd dilinin soran ləhcəsində danışırlar və sünni müsəlmandırlar. Piran eli, Məməş və Məngur elləri ilə birlikdə böyük Balbas elini təşkil edirlər, Balbas eli Qərbi Azərbaycana köçmədən öncə Ərbilin şərqində yaşayırdı

## Tarixçə
Piran eli ki İraqda sakinidirlər, 14-cü (Hicri şəmsi) əsrdən başlayaraq İrana köçüblər və Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanında sakinləşiblər.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Piranşəhr 
*Qərbi Azərbaycan
*Cənubi Azərbaycan
Mükri eli

**Mükri eli** — Kürd əşirəti.

## Soy-kökü
Soy-kökü haqqında müxtəlif mülahizələr var. Bəzi tarixçilər bu eli kürd, bəziləri isə türk kökənli sayırlar.

Monqol fütuhatı dönəmində Azərbaycana, İrana, Kiçik Asiyaya gələn uluslardan biri də Merkitlər idilər. Rojbəyani Mükri sözünü, Mekritdən gəlməsini söyləyib.

Mənbələr mukri(n) və ya muqri(n) tayfalarının avarların tərkibində Qafqaza axını haqqında məlumat verir.

Şərəfəddin Bedlisi, mükrilərin nəsəbin İraqın Şəhri Zur şəhərində yaşayan Mükriyyə qəbiləsinə yetirir.

## Tarixi
XVI yüzilliyin sonlarında yazılan, kürd tayfalarının tarix və coğrafiyasını əks etdirən və kürd tarixinin araşdırılmasında əsas mənbə rolunu oynayan "Şərəfnamə" kitabında bu gün Savuqbulaq bölgəsində geniş bir əraziyə yiyələnmiş Mükrilərin Osmanlı ərazisindəki Zül şəhəri (Şəhrəzur hazırda İraqa daxildir) ətrafında yaşayan Mükriyə tayfasına bağlı olduğu yazılır. Rəvayətə görə, Baban paşaları nəslinə mənsub Seyfəddin adlı bir şəxs Baban tayfasını və digər kürd əşirətlərini toplayıb Azərbaycandakı Dəryaz bölgəsini Çabuklu türklərindən alaraq orada məskunlaşmışdır. "Seyrüld-əkrad" müəllifinə görə də, Mükri eli XVI yüzilliyin sonlarında Osmanlı torpaqları və Quzey Mesopotamiyadakı İbn Ömər ərazisindən (indiki Suriya) Azərbaycana köç etmişlər. O yazır ki, ilk dəfə Baban nəslindən Babamir adlı bir nəfər Savuqbulağı Azərbaycan türklərindən almış və onun sülaləsi müəyyən müddət bu bölgəyə hakim olmuşdur. Qaçar dönəminə qədər Mukri tayfası Avşar elinin üzvü idi və 1782-ci ildə birliyin bəylərbəyi Məhəmmədqulu xan Savuqbulaq bölgəsinin idarəçiliyini Dünbuli türklərindən alıb Budaq xan Mukriyə vermişdir.

## Yayılma coğrafiyası
Mükri eli Kiçik Zab hövzəsinin və Urmiya gölünün ətrafında yaşayırdı.

## Dili
Sorani dili Mükri şivəsində danışırlar.

## Tanınmış nümayəndələri
* Budaq xan Mükri
* Mahmud xan Mükri
* Əziz xan Mükri
* Səid Məhəmmədəmin Şeyxislam Mükri

## İstinadlar
Lindsi Lohan

**Lindsey Lohan** () — ABŞ aktrisası, model və musiqiçi.

## Həyatı
Lindsay Lohan 2 iyul 1986-cı ildə Nyu-York şəhərinin, Bronks bölgəsində dünyaya gəlib, ailənin ilk uşağıdır.13 yaşından bəri modellik karyerasına başlayıb. Toys "R" Us, Calvin Klein, Abercrombie kimi bir çox məşhur firmaların siması olub.60-dan çox reklam filmində rol alıb.1996-cı ildə "Another World" adlı serialda rol alıb. Aktrisalıqdan əlavə musiqi karyerasına da sahibdir.50 Cent, Timbaland, Snoop Dogg və Pharrell Williams kimi bir çox prodüserlərlə birgə, musiqi karyerasında yeniliklər edib. İlk dəfə işıq üzü görək albomu – "Speak" 2004-cü ildə yayımlanmışdır. Daha sonra ikinci albomu – "A Little More Personal (Raw)" 2005-ci ildə işıq üzü görüb. Rumors, Over, First, I Live for The Day Bossy kimi sinqlların ifaçısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məngur eli

**Məngur eli** — Türk ellərindən biridir.

## Tarixi
Osmanlı (İraq) ərazisindən köçən Məngurlar Sərdəşti(Sarıdaş), Piran eli isə Xanevi şəhəri və kəndlərini ələ keçirmişlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Piran eli

## Xarici keçidlər
Enn Heteuey

**Enn Hetevey** (; ) — amerikalı aktrisa.

## Həyatı
Enn Hetevey 12 noyabr 1982-ci ildə Nyu-Yorkun Bruklin bölgəsində anadan olub.

## Karyerası
En teleekranlarda ilk dəfə 1999-cu ildə *Reallığı Gör* adlı serialda görünmüşdü.

Disneyin istehsalı olan *Şəhzadənin gündəliyi* filmində və onun növbəti seriasında oynadığı *Mia Sermopolis* rolu ona böyük şöhrət qazandırdı. O vaxtdan sonra Havoc və Qozbel Dağ kimi dram filmlərdə oynamağa başladı. Eyni zamanda o, *Şeytan Prada Geyinir* və *Eşq Kitabı* filmlərində baş rolu oynadı. 2004-cü ildə ekranlara çıxan Tilsimlənmiş Ella filmidə ona uğur gətirənlərdən oldu. 2011-ci ildə *Rio* adlı cizgi filmində obrazı səsləndirən En, daha sonra *Bir Gün* filmində baş rolu ifa etdi.

2008-ci ildə *Reyçl ərə gedir* filmindəki performansına görə bir neçə mükafat alan En, *Ən yaxşı aktrisa* mükafatınada namızəd görüldü. 2010-cu ildə böyük uğur qazanmış *Sevgililər Günü*, *Alisa Möcüzələr Ölkəsində* və *Sevgi və digər fəlakətlər* filmlərindəki uğuruna görə *Emmi" Mükafatını qazandı. 2012-ci ildə *The Dark Knight Rises"' və *[[Səfillər (film, 2012)|Səfillər]]* filmlərinə çəkildi. "Səfillər" filmindəki roluna görə kinotənqidçilərin müsbət rəylərini aldı və böyük mükafatlar qazandı.

*People* jurnalı tərəfindən 2001-ci ilin *ən yaxşı rol ifa edən* ulduzlardan biri seçildi.

2006-cı ildə isə *Dünyanın Ən Gözəl 50 İnsanı* siyahısına düşmüşdü.

## Filmoqrafiya

* *Şəhzadənin Gündəliyi (2001) — Mia Thermopolis*
* *The Other Side of Heaven (2001) — Jean Sabin *
* *Nicholas Nickleby (2002) — Madeline Bray *
* *[[Tilsimlənmiş Ella (film, 2004)|Tilsimlənmiş Ella]] (2004) — Ella *
* *Şəhzadənin Gündəliyi 2: Hralın Nişanı (2004) — Mia Thermopolis*
* *Hoodwinked! (2005) — Red *
* *Havoc (2005) — Allison Lang *
* *[[Qozbel dağ (film, 2005)|Qozbel Dağ]] (2005) — Lureen Newsome *
* *Şeytan Prada Gedir (2006) — Andy Sachs *
* *Ceynin Gəlişi (2007) — Ceyn Austen*
* *Get Smart(2008) — Agent 99*
* *Reyçl ərə gedir (2008) — Kim*
* *Müştərilər (2008) — Claire Summers*
* *Bride Wars (2009) — Emma*
* *Alisa Möcüzələr Ölkəsində (2010) — Kraliça*
* *The Fiance (2010)*
* *Sevgililər günü (2010)*
* *Love & Other Drugs (2011) — Maggie Murdock*
* *Bir Gün (2011) — Emma*
* *Zülmət Gecənin Yüksəlişi (2012)*
* *[[Səfillər (film, 2012)|Səfillər]] (2012) — Fantine*
* *Don Con (2013)*
* *Bir nəğmə (2014) — Freni*
* *Rio 2* (2014) — Cevel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Erik Roberts

**Erik Entoni Roberts** (; ) — ABŞ kinoaktyoru. Aktrisa Culiya Robertsin böyük qardaşıdır. 100-dən artıq kinofilmdə çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nalbəndlik

**Nalbəndlik** — peşə.

## Tarixi
Azərbaycan xalqı özünün çoxəsrlik tarixi ərzində zəngin sənət irsi yaradıb. Bu böyük sərvətin xeyli hissəsi nəsildən-nəslə keçərək dövrümüzədək gəlib çatıb. Sənətin və sənətkarlığın yüksək səviyyədə inkişaf etdiyi ərazilərdən biri də qədim Gəncə şəhəridir. Ən qədim dövrlərdən gəlib çatan sənətlərdən biri də dəmirçilikdir. Qarabağın zəngin dəmir filiz yataqları qədim zamanlardan başlayaraq yerli xammal əsasında dəmirçilik sənətinin meydana gəlməsində mühüm rol oynayıb. Bu ərazidəki dəmirçixanalarda ən çox polad qarışıq dəmir işlənirdi. Qarabağlı dəmirçilər qaynaq maddəsi hazırlamaq üçün lazımi ölçüdə kəsilən dəmir parçasını kürədə qızdırıb arasını 1,5–2 sm dərinlikdə yarmaqla "ağız" açırdılar. Sonra həmin yarığa müvafiq ölçüdə polad kəsilirdi. Bu məqsədlə əvvəlcə polad parçası kürədə qızdırılıb "suyu alınır" və yumşaq dəmir həddinə salınırdı. Sərtlik xassəsini itirən polad istidöymə yolu ilə yastılanaraq lazımi formaya salınandan sonra qələm vasitəsilə müvafiq ölçüdə kəsilirdi. Poladın qıt olduğu keçmiş dövrlərdə kəsici alətin tiyəsinin "dodaq şığası" çox vaxt yararsız hala düşən alətlərdən düzəldilirdi. Dəmirçi metalı əridərək formaya tökə bilir. Xüsusi formalı qəliblərin köməyilə də metalların emalı mümkündür. Bundan əlavə, dəmirçilər metalları dartmaq, burmaq, döymək, nəqşləmək kimi işləri də görə bilirlər. Əridilən metalları formaya salmaqla hazırlamaq, metallara əl ilə forma verməkdən asan iş sayılır.

Dəmirçi aşağıdakı alətlərlə işləyir:

Böyük çəkicin çəkisi 2–16 kq, əl çəkicləri isə 0,5–2 kq arasında olur.

Horn — Metalı qızdırmaq üçün açıq sobadır.

Zindanlar buynuzsuz, bir buynuzlu və ya iki buynuzlu olurlar. Kəlbətinlər və başqa alətlərdən istifadə olunur.

Dəmirçilik sənətinə, misgərlik sənətini də əlavə etmək olar. Belə ki, bu sənət də keçmişlərin yadigarıdır. Arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan qədimi əşyaları bu sənətlə məşğul olan sənətçilər yenidən bərpa edirlər.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan mədəniyyəti
Kendis Sveynpol

**Kendis Sveynpol** () — Cənubi Afrika modeli.

## Həyatı
Kendis Sveynpol tünd açıq sarısaçlı Cənubi Afrika modelidir. 1988-ci il oktyabrın 20-də dünyaya göz açıb. Hələ uşaq vaxtlarından ətrafındakılar onun gözəlliyindən bəhs edirdilər. 15 yaşında Durban bazarında kəşf olunan Kendis Sveynpol bir il sonra artıq gününə 5000 avro qazanırdı. Həyat üzünə gülməyə başlayarkən məşhurluq da Kendis Sveynpolun qapısını döyür. Tanınmış firmaların simasına çevrilir. Reklam çarxlarında rol almağa başlayır. Artıq bütün dünya onu tanıyırdı.

2005-ci ilin oktyabrında "Vogue" jurnalının Yunanıstan distribüterinə qapaq oldu. Eyni zamanda, model agentliklərində işləməyə başladı. 2007–2008-ci illərdə "Victoria's Secret"in moda şoularında iştirak etdi. Hazırda şirkətin fəxri mələklərindən biridir.

Son dövrün ən məşhur modellərindən Kendis Sveynpol 2010-cu ildə "Aqua Bendita" kataloqu üçün kamera qarşısına keçdi. Bir-birindən rəngli poza verən model gözəlliyiylə göz qamaşdırdı.

## İstinadlar
Hans fon Aaxen

**Hans fon Aaxen** (1552-4 mart 1615) — Alman rəssamı.

## Həyatı
Hans fon Aaxen 1552-ci ildə dünyaya gəlib. Hələ kiçik yaşlarından sənətin incəliklərini duyub, müxtəlif cızmaqaralar etməyə başlayıb. Hansın ilk müəllimi Jerrigh olub. Bir müddət rəssamlığın incəliklərini öyrəndikdən sonra müəlliminin məsləhətiylə 1574-cü ildə təhsilini davam etdirmək üçün İtaliyaya gedib. Roma və Florensiyanı gəzib, ancaq sonunda Venesiyaya yerləşib. Əvvəl Kaspar Remsin şagirdi olub. Daha sonra, o zamanlar almaniyalı sənətkarlar  Bartholomeus Spranger və Hendrick Goltziusun tərzindən də təsirlənərək öz Maniyerist texnikasını inkişaf etdirmək üçün Tintoretto və Michelangelo janrında işləməyə başlayıb.

1588-ci ildə Almaniyaya geri qayıdır. Burda zadəganların portretini çəkən məşhur bir rəssam kimi tanınmağa başlayır. Münihdə bəstəkar Orlando de Lassonun qızı Regina ilə evlənir. 1592-ci ildə Müqəddəs Roma İmperatoru 2-ci Rudolphun şəxsi rəssamı olur. İmperatorun Rəsm Komissiyasında vəzifəsini yerinə yetirmək üzrə 1601-ci ildə Praqaya  gedir.

Peter İsaak və Cozef Heinz  məhz onun şagirdləri idi. Ömrünün sonunadək Praqada yaşayıb –yaradan rəssam 1615-ci il martın 4-də Praqada da vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Şade Adu

**Şade Adu** (; ) —  Nigeriya əsilli ingilis müğənni, mahnı müəllifi və şairə, aranjımançı və prodüser, "Sade" qrupunun lideri və yeganə vokalisti.

## Həyatı
Şade Adu, Stüart Metyumen, Pol Spenser Denmen və Endryu Heylin üzvlüyü ilə yaradılan qrup vokal xarakterli idi. Lakin qrup, musiqi dünyasında üzvlərinin birinin, Şadenin adıyla tanındı və beləcə də məşhurlaşdı. Qrupun üzvləri repertuarda soul, caz, ritm-n-blüz, fanka və soft-rok janrlarına üstünlük veriblər.

İlk debütünü 1983-cü ildə edən Şade hələ də dünyanın dinlənilən qruplarındandır. Debütdən bir il sonra, 1984-ci ildə "Diamond Life" adlı albom təkcə ABŞ-də 17 milyon, dünyada isə 50 milyon tirajla satıldı. Bu, qrupun məşhurluğunun ilk addımı oldu.

"**[[Qremmi|Grammy]]**" mükafatı laureatı Şade bir neçə beynəlxalq mükafata da layiq görülüb.

**Qrupun tərkibi belədir:**

* Şade Adu — Vokal, 
* Stüart Metyumen — saksofon, gitara, 
* Pol Spenser Deymen — bas-gitara, 
* Endryu Heylin — klaviş.

25 fevral 1984-cü ildə Şade ilk mahnısını, **"Your Love is King"**i Böyük Britaniyada təqdim etdi. "Diamond Life" albomunun debütündən sonra isə Birləşmiş Krallıq onların turnesinin şahidi oldu.

1986-cı ildə qrup nüfuzlu **"[[American Music Awards]]"** mükafatına, "Ən yaxşı video və musiqi stili" nominasiyasında layiq görüldü.

1987-ci ildə isə "Promise" albomu "**[[Qremmi|Grammy]]**"ni əldə etdi. Bir il sonra mayın 4-də Şade "Stronger Than Pride" adlı üçüncü albomunu sevənlərinə təqdim etdi. Şade Adu 1989-cu ildə "**[[American Music Awards]]**"ı solo ifasına görə qazandı. 4-cü albom 1992-ci ildə Birləşmiş Krallıqda işıq üzü gördü. 2000-ci illərin də sevilən qrupları arasında yer alan Şadenin şəxsi veb-saytı ötən il meydana çıxdı. Bu, fanatlarla əlaqə yaratmaq üçün əla fürsət idi.

2011-ci ilin əvvəlində isə Şade növbəti albomunu çıxardı. "Soldier of Love" adlı albom 12 yanvarda satışda göründü.

## Həmçinin bax
* Flower of the Universe

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi səhifəsi
* Musiqiçinin bioqrafiyası
* Qeyri-rəsmi saytı — Lovers Rock
* Qeyri-rəsmi saytı SADE — Müğənni haqqında ...
* Şade qalereya
Çarli Şin

**Çarli Şin** (; əsl adı **Karlos İrvin Esteves** (, 3 sentyabr 1965, Nyu-York, ABŞ) — ABŞ aktyoru, aktyor Martin Şinin kiçik oğlu.

Çarli Şin karyerasının ilk illərində "Tağım", "İntiqam ruhu" və "Uoll-strit" filmlərində çəkilib. Televiziyada "Spin-Sİti" və 2003-cü ildən 2011-ci ilə qədər çəkildiyi "İki yarım insan" seriallarındakı rollarına görə tanınıb. 2010-cu ildə Şin ən çox pul ödənilən televiziya aktyoru olub. Seriallarda oynadığı hər epizoda görə o, 1,8 milyon dollar alıb. O eləcə də şəxsi həyatında tez-tez baş verən qalmaqallara və narkotiklərdən istifadəsinə görə gündəmə gəlib. 2011-ci il 7 martda CBS və Warner Bros. Television şirkəti tərəfindən serialdan qovulub. Amma buna baxmayaraq yenidən bir neçə filmə rol təklifi almışdır.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* Çox qorxulu kino 3
* Çox qorxulu kino 4
Yuxarı Girətağ

**Yuxarı Girətağ** və ya **Yuxarı Kirətağ** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Yuxarı Kirətağ rayon mərkəzindən 13&nbsp;km şimal-şərqdə, Oxçu çayının sol qollarından biri olan Kirətağ çayının sol sahilində yerləşir.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kənddə 1886-cı ildə 537 nəfər, 1897-ci ildə 328 nəfər, 1904 - cü ildə 666 nəfər, 1914 - cü ildə 289 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişlər.

Burada 1922-ci ildə 71 nəfər, 1926-cı ildə 223 nəfər, 1931-ci ildə 396 nəfər, 1939-cu ildə 139 nəfər, 1959-cu ildə 310 nəfər, 1979-cu ildə 120 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

Toponim qədim türk dilində "kənar, çöl, düzənlik" mənasında işlənən kır sözü ilə tağ (>dağ) sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir.

Toponim əvvəlindəki "yuxarı" sözü fərqləndirici əlamət bildirir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar

### Görkəmli şəxsiyyətləri
*Hafiz Baxış (Baxışov Hafiz Həbib oğlu) – Azərbaycan şairi (1932 - 1989).

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq

## İstinadlar
Maralzəmi

**Maralzəmi** və ya **Txkut** () — Zəngəzur mahalının Meğri rayonunda kənd

## Tarixi
Maralzəmi Rayon mərkəzindən 12&nbsp;km şimal-qərbdə, Meğri çayının sol sahilində yerləşir.

Toponim maral heyvan adı ilə fars dilində «əkin yeri, tarla» mənasında işlənən zəmi sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Zootoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 18 nəfər, 1873 - cü ildə 123 nəfər, 1886-cı ildə 174 nəfər, 1897-ci ildə 193 nəfər, 1904-cü ildə 951 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdı.

1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq sakinləri qırğınlarla deportasiya olunmuşdur və kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənddən qovulmuş azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir.

Onlar kəndə döndükdən sonra ermənilər azərbaycanlılarn tarixi torpaqlarından çıxmışdır. Burada 1922-ci ildə 28 nəfər, 1926-cı ildə 72 nəfər, 1931-ci ildə 98 nəfər, 1987-ci ildə 800 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayında kənd sakinləri - azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

* **Maralzəmi** – 1918-ci il. Zəngəzur qəzası rəisinin 1918-ci il 26 noyabr tarixli raporunda deyilir: “Mehri dərəsinin erməni dəstələri Vartanizor I - 100 tüstü və Vartanizor II (Maralzəmi) 60 tüstü müsəlman kəndlərini dagıtmış və 200 nəfər əhalini qılrmışlar...” .

### Görkəmli şəxsiyyətləri
*Hidayət Orucov — şair-dramaturq; Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri (25 iyul 2006-31 may 2012); Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi; Azərbaycan Respublikasının 1-ci dərəcə dövlət müşaviri. Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (27 dekabr 2012-ci ildən).
 
## İstinadlar
Şəhərcik (Qafan)

**Şəhərcik** — Zəngəzur mahalının Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi

Şəhərcik - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonu ərazisində kənd. Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km şimalda, Oxçu çayının sol sahilində yerləşir.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Erməni mənbələrində Şharcik formasında qeyd edilir.

Kənddə 1831-ci ildə 37 nəfər, 1873-cü ildə 162 nəfər, 1886-cı ildə 371 nəfər, 1897-ci ildə 341 nəfər, 1904-cü ildə 395 nəfər, 1914-cü ildə 180 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşlar.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra öz yurd-yuvalaкжna dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 262 nəfər, 1926-cı ildə 316 nəfər, 1931-ci ildə 425 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrın axırlarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşlar.

İndi burada ermənilər yaşayır. Toponim cavanşir türk tayfasına mənsub olan şəhərcik etnonimi əsasında əmələ gələn etnotoponimdir.

Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq
 
## Görkəmli şəxsiyyətləri
* Oqtay Əsədov (Əsədov Oqtay Sabir oğlu) — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədri.
* Muradov Sabir Yaqub oğlu (şəhid)
* Xanlar Zəngəzurlu

## İstinadlar
Gığı

**Gığı** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda kənd.

## Tarixi
Gığı kəndi rayon mərkəzindən 35&nbsp;km şimal-qərbdə, Kığı çayının sahilində yerləşir. Burada azərbaycanlılarla bağlı X əsrə aid tarixi abidə indi də durur. Mənbədə Kiğı kimidir. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Kığı kəngərlərin Sofulu tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmış məntəqələrdən biridir. Ona görə də digər adı Kiçik Sofulu. Əsli Kiqi. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kuban əyalətində Kukovoy-Kurqan və Kükü-Oba-Daq, Batum əyalətinin Batum dairəsində Kukuti (kənd adı) Tiflis quberniyasında Kükü gölü, Naxçıvanda (Şahbuz r-nunda) Kükü kəndi, Quba qəzasında Kükü dağı, Zəngəzur qəzasında Kükülü dağı toponimləri ilə mə’naca eynidir. Abşeron yarımadasında (Qobustanda) bir palçıq vulkanı Gigidağ adlanır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində Qıqıcan kəndi qeyd  olunmuşdur. Kıqı dağının adındandır.

## Toponimi
Toponim türk mənşəli kiği — kiğili etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Geği kimi işlədilir.

### Gığı dağı
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda dağ. Hündürlüyü 3343 mdir. Oronim türk mənşəli kiği etnonimi əsasında formalaşmışdır. Etnooronimdir.

### Gığı çayı
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda çay. Mənbəyini Qazangöl gölündən götürür.Hidronim kiği türk etnonimini əks etdirir. Etnohidronimdir.

### Gığı qalası
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunun Kığı kəndində qala. Qafan şəhərindən 28&nbsp;km qərbdə, Gığı çayının sağ sahilində yerləşir. Qala uçub dağılsa da, qalıqları indi də durur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 131 nəfər, 1873-cü ildə 191 nəfər, 1886-cı ildə 254 nəfər, 1897-ci ildə 215 nəfər, 1904-cu ildə 569 nəfər, 1914-cü ildə 190 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin martında azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən deportasiya olunımuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 335 nəfər, 1926-cı ildə 265 nəfər, 1931-ci ildə 380 nəfər, 1939-cu ildə 491 nəfər, 1959-cu ildə 570 nəfər, 1970-ci ildə 932 nəfər, 1979-cu ildə 1115 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tamamilə tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri

* Təhməz Quliyev
* Azim Müzəffərov
* Dağıstan Yusifov — alim

## İstinadlar
Kurt Rassel

**Kurt Rassel** (17 mart 1951)—ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Kurt Rassel 1951-ci il martın 17-i Spriqfild, Massaçusets ştatında anadan olmuşdur.

## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
Ernst Hartert

**Ernst İohann Otto Hartert** (; 29 oktyabr 1859, Hamburq — 11 noyabr 1933, Berlin) — alman ornitoloqu.

## Elmi xidmətləri
:İlk dəfə Hartert tərəfindən təsnif olunan quşlar: 
*
* 
* 
*

:Hartertin şərəfinə adlandırılan taksonlar:

*
*
*
## Əsərləri
*1891: *Katalog der Vogelsammlung im Museum der Senckenbergischen Naturforschenden Gesellschaft in Frankfurt am Main*
*1897: *Podargidae, Caprimulgidae und Macropterygidae*
*1897: *Das Tierreich*
*1900: *Trochilidae*
*1902: *Aus den Wanderjahren eines Naturforschers: Reisen und Forschungen in Afrika, Asien und Amerika, nebst daran anknüpfenden, meist ornithologischen Studien*
*1903: *Ueber die Pipriden-Gattung Masius Bp.*
*1910–1922: *Die Vögel der paläarktischen Fauna: Systematische Übersicht der in Europa, Nord-asien und der Mittelmeerregion vorkommenden Vögel*. Drei Bände
*1920: *Die Vögel Europas*
## Mənbə

* Hans Kelm: Otto Kleinschmidt und Ernst Hartert. Aus ihrem Briefwechsel 1895-1932. In: Journ. Orn. Bd. 101, Nr. 4, 1960, S. 404-471
* Bo Beolens & Michael Watkins (2003). *Whose Bird? Common Bird Names and the People They Commemorate.* Yale University Press (New Haven & London). ISBN 0-300-10359-X
* Erwin Stresemann: Festschrift Ernst Hartert zum siebzigsten Geburtstage gewidmet, 1929
Martin Val

**Martin Val** (, ) — Danimarka (Norveç) botaniki və zooloqu.

## İstinadlar

* Christensen, Carl (1932) Martin Vahl, pp. 85–88 in: Meisen, V. Prominent Danish Scientists through the Ages. University Library of Copenhagen 450th Anniversary. Levin & Munksgaard, Copenhagen.

## Xarici keçidlər
* Flora Danica. The Royal Copenhagen Porcelain Manufactory’s page on the Flora Danica dinner set.
* Facsimile of ''Enumeratio plantarum'', Hauniae, 1805–1806.
Harlan Ellison

**Harlan Ellison** () — ABŞ fantast yazıçısı.

## Həyatı
Harlan Ellison 1934-cü il 27 may tarixində Amerikada dünyaya göz açıb. Onun yəhudi amerikan ailəsi sonralar qaldıqları yeri tərk edir. 1949-cu ildə atasının ölümündən sonra ailə Klivlendə qayıdır. Uşaq yaşlarından tamaşalarda oynayan Harlanın artıq karyerası var idi. Yeniyetmə çağlarından işiylə əlaqədar ailədən kənarda keçirdiyi günlər də onun həyatında dərin izlər buraxır. Zamanla Şimali Karolinada yük maşını sürücüsü, kitab satıcısı, mağaza administratoru kimi işləsə də ədəbiyyatla da məşğul olur..

H. Ellison 1955-ci ildə Nyu-Yorka köçərək burada yaradıcılıqla daha müntəzəm məşğul olmağa başlayır. Əsərlərində elmi fantastikaya üstünlük verən yazıçı iki il ərzində 100-dən çox hekayəni nəşr etdirir. 1956-cı ildə Şarlotta Steinlə evlənən yazar bir il sonra gənc briqadalar haqqında əsərini qələmə alır. Sonrakı yaradıclıq məhsulları ilə Ellison kütlənin problemlərini üzə çıxardı. Ardınca orduya səfərbərliyə alınan yazıçı 1959-cu ilə kimi hərbi xidmətdə olur. Cordvainer Bird təxəllüsü ilə nəşr etdirdiyi hekayələr silsiləsi çılğın obrazları ilə seçilməyə, sevilməyə başlayır. "Tanrı Eybəcər Bakirə qıza Xeyir-dua verir" və "Avara" kimi qələm məhsulları Ellisonu şöhrətin zirvəsinə qaldırdı. Jurnal və qəzetlərdə işıq üzü görən kiçik həcmli əsərlər də onun karyerasında növbəti cığır idi. 1960-cı ildə ikinci dəfə ailə həyatı quran ədibin bu evliliyi də uzun çəkmir. Cəmi bir il sonra o həyat yoldaşından boşanaraq ömrünü bütünlüklə ədəbi yaradıclığa həsr edir. Bu gün də onun adını fantastik ədiblər sırasında xüsusi qeyd etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Библиография на сайте Лаборатория Фантастики
*
Cilli Kleyberq

**Cilli Kleyberq** ; ) — ABŞ aktrisasıdır.

## Həyatı
5 noyabr 2010-cu ildə, 66 yaşında vəfat edib. O, 20 il idi xroniki limfoleykozdan əziyyət çəkirmiş.

## Mükafatları
"Oskar", "Qızıl qlobus" kimi mükafatların laureatı idi.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

*
Pamela Anderson

**Pamela Deniz Anderson** (; 1 iyul 1967) — Kanada əsilli ABŞ aktrisası və fotomodel.

## Həyatı
*Pamela Anderson karyerasına Labatt pivə reklamlarında, sonra isə Playboy* səhifələrində modellik etməklə başlayıb. Daha sonra aktrisa kimi çalışmağa başladı, bir çox telelayihələrin iştirakçısı, eləcə də ictimai fəaliyyəti ilə seçilir.

Bir neçə dəfə nikahda olsa da, bütün evlilikləri uğursuz olaraq boşanmalar ilə bitmişdir. Birinci evliliyindən iki oğul övladı var.

Andersona 2002-ci ildə hepatit C diaqnozu qoyuldu. Virusu aktrisaya birinci əri Tommi Li (çox güman ki, cütlük eyni iynəni döymə üçün istifadə etdikdən sonra) keçirib. Aktrisa 2015-ci ildə xəstəliklə bağlı müasir müalicə üsulları yarandıqdan sonra tam sağaldığını elan etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aldərə

**Əldərə**, **Aldərə** — Yelizavetpol quberniyasının (Gəncə) Zəngəzur qəzasında, indi Meğri rayonunda kənd.Digər adı Əlidamı.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km cənub-şərqdə, Araz çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Əlidərə formasında qeyd edilmişdir. XIV–XVI əsrlərə aid albanlarla bağlı tarixi abidələrin (alban kilsəsi, qala və s.) qalıqları indi də durur.

## Toponimi
Toponim qədim Azərbaycan dilində "qırmızı" mənasını bildirən al sözü ilə (üzün allanması ifadəsində indi də özünü göstərir) "dərin çuxur" mənasında ifadə edən dərə sözünün birləşməsindən formalaşmışdır və "qırmızı dərə" mənasını ifadə edir. Kəndin salındığı ərazinin torpağı qırmızı suxurlardan ibarət olduğu üçün kənd Aldərə adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.Kənd "Əli dərədə" yarandığına görə həmin dərənin adını qəbul еtmişdir. Həmin dərədə yеrləşən və Əlidərə adlanan göl isə XX əsrin 30-cu illərində Alidzor adlandırılmışdır

### Aldərə çayı
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Meğri rayonunda çay. Araz çayına axıb tökülür.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 131 nəfər, 1873-cü ildə 911 nəfər, 1886-cı ildə 1077 nəfər, 1897-ci ildə 1094 nəfər, 1904-cü ildə 1505 nəfər, 1914-cü ildə 1987 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə erməni təcavüzünə məruz qalaraq kənd sakinləri deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalanlar 1922–1924-cü illərdə tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada 1926-cı ildə 414 nəfər, 1931-ci ildə 490 nəfər, 1959-cu ildə 601 nəfər, 1970-ci ildə 831 nəfər, 1979-cu ildə 784 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabrın 24–28-də kəndin sakinləri — azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır. 1918-ci ildə əhalisi qovulmuş, lakin 1926-cı ildə qayıtmışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi yеnidən Azərbaycana qovulmuşdur

### Tanınmış şəxsiyyətləri
* Fərəc bəy Hüseynbəyov — xeyriyyəçi
* Firudin Ağayev — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1943)
* Gülzar İbrahimova — yazıçı-publisist, şair, jurnalist, H.Zərdabi mükafatçısı, AYB Prezident təqaüdçüsü
* Abbas Bağırov — Azərbaycan Dəmiryol idarəsi rəisi
* Məmməd Qurbanov — Azərbaycan SSR mədəniyyət naziri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aldərəni unutma
* Mehri — Aldərə
Fransa əhalisi

Əhalinin 94%-ni fransızlar, 5%-ni portuqallar, əlcəzairlilər, italyanlar, mərakeşlilər, türklər təşkil edir.
Ölkə əhalisinin sayının illərlə göstəricisi:

Əhalinin gələcək artım dinamikası


## Artım statististikası
Artım statististikası

## İstinadlar
Səmədiyə

**Səmədiyə** (, ) və ya **Zəndabad** (, ) Şərqi Azərbaycan ostanında olan Əhər şəhrinə tabe olan bir kənddir.

## Etimologiya
Kəndin adı 1936-cı ilinədək Səmədiyə və ondan bu ələ İran Akademiyası və kəndin Xanların əliilə adı Zəndabada çöndü.

## İqtisadiyyat
Bu kəndin önəmli məhsulları buğda və arpadır. kəndin əhalisi Əkinçiliyə baxırlar.

## Coğrafiya

Kənd bir dağ-daşlıq ərazidə yerləşir.

### Dil
Kəndin bütün əhalisi Azərbaycan türkləridir və Azərbaycan Türkcəsində danışırlar.

### Din
Kənd əhalisinin dini İslamdır.

## Təbii Mənzərələr və Görməlilər
Səmədiyə kəndinin Təbii Mənzərələr və Görməlilər varıdır

* Səmədiyə daşı, bir Epiqraf
* Şeyvər dağı, kəndin gözəl dağı

## İstinadlar
Ketrin Eşton

**Ketrin Eşton**, **baronessa Eşton of Apholland** (, 20 mart 1956-cı il, Apholland, LankaşirBöyük Britaniya) — Böyük Britaniya və ümumavropa siyasi və ictimai xadimi, Avropa Birliyinin birinci xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi. Bu vəzifəyə 19 noyabr 2009-cu il tarixində Avropa Zirvəsinin sammitində 27 ölkə liderinin ümumi qərarı ilə təyin edilib. Bu postla yanaşı o Avropa komissiyasının birinci vitse-prezidenti olur.

## Mənbə

*
Markiz

**Markiz** (, , , Latınca marchisus və ya *marchio*,  ) — Qərbi Avropa zadəgan titulu.

İyerarxiyaya görə hersoq və qraf titularının arasındadır.

İngiltərədə hersoqların böyük oğlu markiz titulu daşıyır.

## Markizlərin tacı

MarkizNL.jpg| Niderland
Markiz.png|Danimarka, Fransa, Almaniya, İslandiya, Polşa, İtaliya
MarquisA.jpg|Böyük Britaniya


## Tanınmış markizlər
* Markiz de Sad
Qraf (riyaziyyat)

**Qraf** — (, ) — proqramlaşdırmada: öz aralarında ixtiyari qaydada birləşmiş (tillər vasitəsilə) müəyyən sayda (sıfır da ola bilər) təpədən ibarət olan verilənlər strukturu. Qrafın istənilən iki təpəsi (düyün) tillə birləşdirilə və ya birləşdirilməyə bilər. Qrafın bütün təpələrinin birləşməsi vacib deyil, ancaq qrafın istənilən iki təpəsi arasında "yol" varsa, onda belə qraf rabitəli adlanır. Qrafin təpələrinin və tillərinin hər hansı altçoxluğuna altqraf deyilir. Qrafların çoxlu növləri vardır: çəkili qraflar – hər bir tilinə müəyyən əmsal (çəki) təyin olunur; yönəldilmiş (orientasiyalı) qraflar və ya diqraflar – hər bir tilin müəyyən istiqaməti olur, yəni til B təpəsindən A təpəsinə yox, A təpəsindən B təpəsinə gedir.

Şəkil:Line graph construction (intermediate).png|thumb|Qraf nümunəsi 
Şəkil:Graph isomorphism a.svg|thumb|Qraf nümunəsi  
Şəkil:Graph isomorphism b.svg|thumb|Qraf nümunəsi   
Şəkil:Heawood graph bipartite.png|thumb|Qraf nümunəsi
Şəkil:Nauru graph LCF.svg|thumb|Qraf nümunəsi
Şəkil:Graph.svg|thumb|Qraf nümunəsi


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Vikont

**Vikont** (; , latınca *vicecomes*, hərfən qrafın köməkçisi, müavini) — Qərbi Avropada zadəgan titulu.

## Vikont tacı


Şəkil:Coronet of a British Viscount.svg|Böyük Britaniya
Şəkil:Vicomte belgia.png|Belçika
Şəkil:Crown of a Viscount of France (variant).svg|Fransa, İspaniya, Niderland
Şəkil:Crown of a Viscount of France.svg|Fransa vikont və perinin tacı


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* *Burke’s Peerage & Baronetage,* 1956, introduction, pp cxx-cxxviii.
Mancurlar

**Mancurlar**— Müasir  şimali-şərqi Çində olan Mancuriya əsilli Tunqus xalqıdır.

## Ümumi məlumat

Mancurlar Şimal-Şərqi Çinin yerli əhalisidi.Sayları 10 milyondur.Mancur dilində danışırlar. Eyni zamanda Çin dilindən də istifadə edirlər.Yazıları XVI əsrdən etibarən monqol əlifbası əsasındadır.Dindarları buddist və daosizm tərəfdarlarıdır.Ənənəvi etiqadlarını da qoruyurlar.Cəmiyyətdə tayfa bölgüsü qalıqları da saxlanılır.Mancurlar qədim Çin salnamələrində xatırlanan tunqus tayfalarının nəsilləridir.Mancurların xalq kimi formalaşmasında qonşu türk, monqol və başqa tayfalar da yaxından iştirak etmişdir.Vahid xalq kimi yalnız XVII əsrin ortalarında formalaşmışlar.Ənənəvi məşğuliyyətləri əkinçilik, dağlıq rayonlarda isə meşəçilikdir.XX əsrin ikinci yarısında sənayedə çalışan mancurların sayı artmışdır.

## Tarixi

Neolit dövrlərindən mancurların, bəzən isə Amur hövzəsində yaşayan tunqusların əcdadlarında mülayim qurşağın iri çaylarının sahillərində oturan balıqçılar təsərrüfat- mədəni tipi inkişaf etmişdir. Onlar başlıca olaraq torpaqları və çay axınını dayandırmaq üçün cürbəcür süni maneələrin köməyi ilə qızıl balıq tuturlar. Balığın dərisindən, yaxşı emal edildikdən sonra müxtəlif məişət əşyaları, həmçinin paltar məqsədilə istifadə olunurdu.

645-ci ildə Mancuriyadakı Xitanla və cənubi Koreyanın iki dövləti – Pençe və Silla ilə ittifaqda Koquryaya müdaxilə etdi, lakin ağır itki verməklə geri çəkilməyə məcbur edildi.

696-ci ildə Mancuriyada Xitan özünün çinli qubernatoruna qarşı qiyam qaldırdı. 698-ci ildə türklər öz növbəsində Hopehə müdaxilə etdilər.

Mancurlar 6 milyondan artıq olmaqla özlərini XVII əsrdə Çinə müdaxilə etmiş və 1644-1911-ci illərdə hökmranlıq edən Tsin sülaləsini yaratmış Mancu döyüşçülərinin törəmələri kimi qələmə verirlər. Qədim Mancu dili faktiki olaraq ölü dildir və mancurlar bütünlüklə çinli mədəniyyətinə assimilyasiya olmuşlar.

Mancurlar XVII əsrdə Çindəki Min sülaləsini məğlub etmişdilər. 1624-cü ildə hollandlar Tayvanı tutur. 1582-ci ildə italiyalı yezuit-missioner Matteo Riççi (1552-1610-cu illər) Makaoya gəlir. Sonralar o, çinlilər tərəfindən qəbul edilir və Pekində daimi yaşamağa icazə verilmiş ilk əcnəbi olur.

1628-ci ildə şimal-qərbdə mülkədar ailəsindən olan Li Tszıçenin başçılığı altında qiyam qalxır. 1642-ci ildə Li Tszıçen Çinin şimalının hakimi olur, 1644-cü ildə isə o, Pekini tutur. Sonuncu Min imperatoru özünü asır. Qiyamı yatırmaq məqsədilə Min generalı U Sanquy kömək üçün Mancurlara müraciət edir, onlar XVII əsrin birinci yüzilliyində Tsin ("Saf") dövləti yaratmışdılar ki, buna da Abaxay xan başçılıq edirdi. Mancurlar qiyamşçılara divan tutub Abaxay xanın oğullarındanbirini Çin imperatoru elan etdilər və bunula da yeni Tsin sülaləsinin əsasını qoydular.

## İstinadlar
Dərə

thumb
thumb|230 px|Dərə
**Vadi** və ya **dərə** — yer səthinin uzunsov, başlanğıcından sonuna doğru meylli formasına deyilir. Dərə başlıca olaraq axar suların eroziya fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Bəzən torpaq sürüşməsi və zəlzələ nəticəsində də yaranır.

Dərənin əsas morfoloji hissəsi onun dibi, ətəkləri və yamaclarıdır. Dərənin dibinin ən alçaq – su axan zolağı yataq, daşğın zamanı su basdığı hissəsi isə çaybasar adlanır.

Dərənin dibi ilə yamaclarının birləşdiyi yer dərənin ətəyi, ətəkləri ilə suayrıcılar arasındakı hissələri isə dərənin yamacları adlanır. Dərənin ana süxurlarından təşkil olunmuş yamacları hündür və ya alçaq, dik və ya yastı, profildə isə düz, batıq, qabarıq ola bilər.

**Qobu** - yarğanın inkişafının son mərhələsində yaranan, dibi kol və ot bitkiləri ilə örtülən dərin dərədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərə (dəqiqləşdirmə)

* Dərə — yer səthinin uzunsov, başlanğıcından sonuna doğru meylli formasına deyilir.

**Yaşayış məntəqələri**
* Dərə (Basarkeçər) — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
* Dərə Zarat — Azərbaycan Respublikasının Siyəzən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Dərəkənd
Dövlətsiz millətlər

**Dövləti olmayan xalqlar** () — adətən azlıq etnik qruplardır ki, öz ərazi və toprağlarına siyasi nəzarəti və suverenliyi yoxdur və əraziləri iki və ya daha çox qonşu dövlətlər arasında bölünüb və ya müstəmləkə hakimiyyət tərəfindən bir ölkə daxilində milli suverenliyi pozulmuşdur. Məsələn, İranda Azərbaycanlılar, İspaniyada katalanlar, Çində Şərqi Türküstanlılar ilə Tibetlilər, Şri-Lankada Tamillər və s. misal gətirmək olar.

## Mənbə
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Map of European Stateless Nations , published by the advocacy group Eurominority
* Map of European Stateless Nations By Astur.tk.
* United Nations Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities

## Həmçinin bax
*Təmsil Olunmayan Millətlər və Xalqlar Təşkilatı
Detrit

**Detrit** () — su mühitində üzvi lil və orqanizmlərin qalığı, torpaqda bitki maddələrinin qalığı – çürüntü.

Detritin qalma müddəti qısa (milçəklərin təsiri ilə işlənən heyvan cəsətləri – bir neçə həftə, meşədə yarpaqlar – bir neçə ay, ağac gövdələri – bir neçə il) və olduqca çox müddətə qalır (humus, sapropel, torf, kömür, neft). Detrit bir çox bioloji varlıqlar üçün qida ehtiyatı olub onların normal fəaliyyəti üçün vacibdir. Göllərin lilindən, suvarılan tarlaların qalıqlarından üzvi gübrə kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Fitofaqlar
Abaxay xan

**Abaxay xan** () Nurxasi xanın səkkizinci oğlu — Mancuriya dövlətinin qurucusu.

## Həyatı
Mancurlar XVII əsrin birinci yüzilliyində Tsin ("Saf") dövləti yaratmışdılar ki, buna da Abaxay xan başçılıq edirdi. Mancurlar qiyamşçılara divan tutub Abaxay xanın oğullarından birini Çin imperatoru elan etdilər və bunula da yeni Tsin sülaləsinin əsasını qoydular. Abaxay xan 1626-cı ildə ulu xan və imperator seçildi.

Abaxay xan 1643-cü ilin sentyabr ayında vəfat etmişdir.

## Ədəbiyyat
* Oleq NepomninИстория Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века. М.: Восточная литература, 2005. ISBN 5-02-018400-4
* Э. Паркер — Китай, его истории, политика и торговля, 1903 г.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tzin sülaləsi

## Xarici keçidlər
Azərbaycanın vergi jurnalı

***"Azərbaycanın vergi jurnalı"*** (*əvvəlki adı:* **"Azərbaycanın vergi xəbərləri"**) — Azərbaycanda nəşr olunan jurnal. Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyinin resenziyalı elmi nəşri.

## Təsis və qeydiyyat
İlk adı "Azərbaycanın vergi xəbərləri" jurnalı olmuşdur. Jurnal həmin adla 1 iyul 2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyi tərəfindən təsis edilmiş və 510 qeydiyyat nömrəsi ilə Azərbaycan Respublikasının dövlət reyestrinə alınmışdır.

Jurnal beynəlxalq ISSN () mərkəzində **2305-462X** nömrəsi ilə qeydiyyata alınmış və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə iqtisadiyyat elmləri üzrə elmi nəşrlər siyahısına daxil edilmişdir.

2012-ci ildən bu jurnal yeni adla iki ayda bir dəfə 212 səhifə həcmində 3 min nüsxə tirajla nəşr edilir.

## Məzmun
Jurnal müstəqil, resenziyalı elmi nəşrdir.

Jurnalda əsasən vergiqoymanın müasir problemlərini və vergi işinin ümumkonseptual məsələlərini optimal nəzəri və praktiki uzlaşmada elmi-metodoloji cəhətdən ifadə edən məqalələrin dərcinə üstünlük verilir. Həmçinin iqtisadiyyatın digər sahələrilə bağlı yazılmış orijinal məqalələrin dərcinə də yer verilir.

## Dil
Jurnalda Azərbaycan, türk, ingilis və rus dillərində məqalələr dərc edilir.

## Redaksiya
Baş redaktoru iqtisad elmləri doktoru, professor Elşən Hacızadədir. Redaksiya heyəti 20 nəfərdən ibarətdir.

## Veb-saytı
2011-ci ilin may ayında "Azərbaycanın vergi xəbərləri" jurnalının veb-saytının təqdimat mərasimi keçirilmişdir. Bu elmi dövri nəşr internetdə **www.vergijurnali.az** və **www.taxesnews.az** ünvanlarında yerləşir. Həmin veb-sayt dörd dildə – Azərbaycan, türk, ingilis və rus dillərində fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet səhifəsi: '''vergixeberleri.az'''    
* «Azərbaycanın vergi xəbərləri» jurnalının 5-ci  nömrəsi çapdan çıxmışdır. '''iqtisadiyyat.com''' 
* «Azərbaycanın vergi xəbərləri» jurnalının 6-cı nömrəsi çapdan çıxmışdır. '''elshanhajizadeh.com''' 
* «Azərbaycanın vergi xəbərləri» jurnalının 7-ci nömrəsi çapdan çıxmışdır. '''elshanhajizadeh.com''' 
* «Azərbaycanın vergi xəbərləri» jurnalının 8-ci nömrəsi çapdan çıxmışdır. '''elshanhajizadeh.com''' 
* «Azərbaycanın vergi xəbərləri» jurnalının 9-cu nömrəsi çapdan çıxmışdır. '''elshanhajizadeh.com'''
Tokuqava şoqunluğu

**Tokuqava şoqunatı** – Yaponiyada mövcud olmuş şoqunat.

## Tarixi
Yaponiyada XVIII əsrin başlanğıcından Tokuqava dövləti var idi. XIX əsrin 50-60-cı illərində ölkə özünütəcrid siyasətindən əl çəkməyə  məcbur oldu. Ölkədə 1868-ci ildə inqilab baş verdi. Nəticədə mütləq monarxiya burjua-mülkədar monarxiyasına çevrildi. 1868-ci il inqilabından sonra sənaye sürətlə inkişaf etdi. Yaponiyanın səciyyəvi xüsusiyyəti ölkədə Qərbi Avropa və ABŞ-nin elmi-texniki nailiyyətlərindən istifadə etməklə sürətli sənaye çevrilişinin baş verməsi idi.

## Həmçinin bax
* Aşikaqa şoqunatı

## Xarici keçidlər
* Japan
* Токугава 
* Сёгунат Токугава
Nankin sazişi

**Nankin sazişi** — 29 avqust 1842-ci ildə Böyük Britaniya ilə Birinci tiryək müharibəsində (1840–1842) məğlub olan Çin (Tsin imperiyası) arasında bağlanmış müqavilə.

## Tarixi
Nankin müqaviləsi Çinin xarici ölkələrlə bağladığı ilk qeyri-bərabər hüquqlu müqavilə idi. Müqaviləyə əsasən İngiltərə Çinin Kanton şəhərindən başqa daha dörd şəhəri (Amoy, Fuşjou, Ninbo və Şanxay) şəhərləri xarici dövlətlərlə ticarəti üçün açıq elan edildi. İngiltərə həmin şəhərlərdə konsulluq yaratmaq hüququ əldə etdilər. Beləliklə, "açıq qapılar" adlı sistemin əsası qoyuldu. Honkonq adası İngiltərənin sərəncamına keçdi. Çinə gətirilən ingilis mallarından alınan gömrük rüsumu 5%-dən artıq olmamalı idi. İngiltərənin ardınca ABŞ, Fransa, Rusiya və digər dövlətlər də Çini qeyri-bərabər hüquqlu müqavilələr bağlamağa məcbur etdilər. Birinci tiryək müharibəsi Çinin yarımmüstemlekeye çevrilmesinin başlanğıcını qoydu.

## İstinadlar
Heydərqulu xan Bəyləri

**Heydərqulu xan Abbasqulu xan oğlu Bəyləri** () — Cənubi Azərbaycan hərbçisi, general-mayor.

## Həyatı
Heydərqulu xan Abbasqulu xanın oğlu, Mirzə Əhməd xan Bəylərinin nəvəsidir, Ağacan xanın nəticəsidir. Atası Abbasqulu xan İran kazak diviziyasının polkovniki idi. Özü də 1919-cu ildə hərbi məktəb leytenant rütbəsi ilə bitirmişdi.

Heydərqulu xan Bəyləri 1926-cı ildə Salmas hərbi hissəsində baş verən qiyamın yatırılmasında iştirak etmişdi.

1930-cu illərdə Maku, Sərdəşt, Sobucbulaq əməliyyatlarında iştirak etmişdi.

Heydərqulu xan Bəyləri "Bir əsgərin xatirəsi" kitabının müəllifidir.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün hərbçiləri, Bakı, "Mütərcim", 2013. 334 səh.

## Xarici keçidlər
*Heydərqulu xan Bəyləri
Finlandiyanın inzibati bölgüsü

2017-ci ilə qədər Finlandiya bölünürdü:
* 19 vilayətə (Fin dilində *maakunta*, isveç dilində *landskap*) 
* Regionlar da 70 rayona (Fin dilində *seutukunta*, isveç dilində *ekonomisk region*)
* Subregionlar da 311 kommuna (Fin dilində *kunta*, isveç dilində *kommun*)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Freedom House

**Freedom House** (ing. dilindən tərcümədə "*Azadlıq Evi*" deməkdir) Vaşinqtonda yerləşən, demokratiya, siyasi azadlıqlar və insan hüquqları ilə bağlı tədqiqatlar və onların müdafiəsi üzrə məşğul olan beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatıdır. O, hər ölkədə demokratik azadlıqların qorunması dərəcəsini qiymətləndirən illik hesabatlar hazırlayır ki, onlardan siyasi elmlərdə tədqiqatlar zamanı istifadə olunur.

Təşkilat 1941-ci ilin oktyabrında yaradılıb, onun fəxri sədrləri Vendell Villki və Eleonora Ruzvelt olub. Freedom House özünü "dünyada demokratiya və azadlıqların carçısı" kimi təsvir edir.

## Hazırladığı reytinqlər
* *Mərkəzi və yerli hakimiyyət haqqında*. 2005-ci ildən başlayaraq Freedom House təşkilatı oxucuları mərkəzi və yerli hakimiyyət haqqında təfərrüatlı analizlə təmin etmək məqsədiylə onlara dair ayrıca analiz və reytiqnləri tətbiq etməyə başlamışdır. Reytinqlər Freedom House təşkilatının, onun akademik məsləhətçilərinin və bu hesabatın müəllifnin apardığı araşdırmalar və sorğuların nəticələrini əks etdirirlər.

## Hesabatları

### Azərbaycanın hesabatlarda yeri
* Mətbuat azadlığı (2011) - 196 ölkə içərisində 171-ci yer;
* İnternet azadlığı (2011) - 37 ölkə arasında İnternetə çıxışda maneələr olan və istifadəçilərin hüquqları pozulan «qismən azad ölkə» statusu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın beynəlxalq reytinqləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Freedom House-un rəsmi veb səhifəsi