open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kamal Babayev

**Babayev Kamal Həbib oğlu** () — azərbaycanlı fotoqraf; Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

Kamal Babayev 3 iyun 1927-ci il Bakıda anadan olub. 1953-cü ildən "Pioner" jurnalında fotomüxbir kimi fəaliyyət göstərib. Həmin ildən Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində ştatdankənar çalışıb, 1959-cu ildən bu muzeyin əməkdaşı olub və 2022 ilə kimi muzeyin fotoqrafı kimi işləyib.

XX əsrin 50-ci illərdə "Gənc texniklər" mərkəzində fotoqrafiya dərnəklərini aparır və bu vaxt foto həvəskarları üçün azərbaycan dilində dörd kitabça-vəsait çapdan çıxır. Sonrakı illərdə müxtəlif qəzet və jurnallarla əməkdaşlıq edərək Azərbaycanın keçmişi, memarlıq abidələri, incəsənəti ilə tanış edib. 1962-ci ildə mətbuatda fəal iştirak etdiyinə görə Fəxri fərmana layiq görülür. 1986-cı ildə İsveçdə keçirilmiş fotomüsabiqədə diplomla mükafatlanır. 1987-ci ildə SSRİ-də çıxan "Elm və həyat" ("Nauka i jizn") jurnalının mükafatını alır – 3-cü yer tutaraq "Kiyev" fotoaparatı ilə hədiyyələnir. Həmən jurnalda 3 məqaləsi dərc olunur. 1988-ci ildə "Sovet fotosu" ("Sovetskoe foto") jurnalının 1-ci mükafatla 1-ci yerin qalibi olur.

1990-cı illərdə Moskvada çıxan "Azərbaycan Panoramasi" ("Panorama Azərbaycana") qəzeti ilə əməkdaşlıq edir, fotoşəkil və məqalələri dərc olunur. Həmən illərdə Rusiyanın Kamişin şəhərində keçirilmiş "Master və Marqarita" müsabiqəsinin və "Ürək" müsabiqəsinin diplomlarını alır. 1995-ci ildə fransanın Nant şəhərində açılmış "Azərbaycan fotoqraflarının əsərləri" sərgisində bir neçə əsəri ilə çıxış edib. "Azərbaycan Elmlər Akademiyası" fotoalbomunun müəllifidir.

Bakı Dövlət Universitetini bitirib. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin və Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvü olub.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 94 yaşında 4 yanvar 2022-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Fotoqraflar Birliyi
Sulanj maqnoliyası

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şərqi Аsiyа və Şimаli Аmеrikаdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1-3 m-ə qədər оlаn kiçik аğаc və yахud iri kоldur. Çiçəkləri yаrpаqlаr əmələ gələnə qədər, yаrpаqlаrlа еyni vахtdа аçılır. 
Çiçəkləri iri, əsasən 10-20 sm (4-8 düym), ağ, çəhrayı və tünd qırmızının müxtəlif çalarları, ətirlidir. Çiçəklərdən bəziləri şarşəkilli, digərləri isə kasavaridir. Yarpaqları növbəli, sadə, parlaq, tünd yaşıl, ovaldır.

## Еkоlоgiyаsı
Şахtаyа və qurаqlığа dаvаmlıdır. Qаrа dəniz sаhili bоyuncа subtrоpik bölgələrdə, yаşıllıqlаrdа tеz-tеz təsаdüf edilir. Şəhərin əlvеrişsiz şərаitinə, qаzа və tüstüyə dаvаmlıdır. Tоrpаğа аz tələbkаrdır.

## Аzərbаycаndа yаyılmаsı
Bаkı Nəbаtаt bаğındа bir nеçə nüsхəsi vаrdır. 

## İstifаdəsi
Mаqnоliyаnın bütün növləri dеkоrаtivdir və Аzərbаycаnın subtrоpik bölgələrində yаşıllıqlаrdа istifаdə оlunа bilər.Mаqnоliyаnın yuхаrıdа təsvir еtdiyimiz növlərindən bаşqа subtrоpik iqlim zоnаlаrındа çiçəkləri аğ rəngdə оlаn аşаğıdаkı növlərinə də bəzək bаğçılığındа təsаdüf edilir: Аğçiçəkli mаqnоliyа - M.hipоlеncа, Ulduzvаri mаqnоliyа - M.stеllа, Çətirvаri mаqnоliyа - M.tripеtаlа, Kоbus mаqnоliyаsı – M.kоbus.

Digər növlərin çiçəkləri isə sаrımtıl-аğ rənglidir və bu qrupа Vаtsоn mаqnоliyаsı - M.vаtsоnti, Virginiyа mаqnоliyаsı - M.virginiаnа, tərs-yumurtаvаri mаqnоliyа - M.оbоvаtа, digər qrupа isə sаrı rəngli çiçəkləri оlаn хiyаrvаri mаqnоliyа - M.аcuminаtа dахildir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aleç buzlağı

**Aleç buzlağı** ( və ya ) — İsveçrədə Alp dağlarında ən uzun (26,8 km) və sahəsi ən böyük (169 km²-ə yaxın) buzlaq. Rona çayı dərəsinə doğru 1450 m yüksəkliyə qədər enir.
Amritsar qırğını

**Amritsar qırğını** — İngiltərə müstəmləkəçilərinin terror siyasətinə qarşı 1919-cu il aprelin 13-də Amritsar şəhərindəki (Hindistan) mitinqin gülləbaran edilməsi.

İngiltərə hakimiyyət orqanları 1918-ci ildən başlayıb getdikcə genişlənən (xüsusilə Pəncab əyalətində) milli azadlıq hərəkatının qarşısını almaq məqsədilə görkəmli ictimai xadimlərdən doktor Kitçlu ilə doktor Satyapalanı məhkəmənin qərarı olmadan Amritsardan sürgün etmişdilər. Bununla əlaqədar aprelin 13-də dini bayram günü Calianval-Baqh meydanında Amritsar, habelə yaxın şəhər və kənd sakinlərinin etiraz mitinqi keçirildi. General Dayerin komandanlığı ilə şəhərə çağırılan əsgərlər mitinqə toplaşan silahsız xalqı gülləbaran etdilər. Nəticədə mindən çox adam öldürüldü və yaralandı. Amritsar qırğını Pəncabda və bütün Hindistanda antiimperialist hərəkatın güclənməsinə səbəb oldu.

## İstinadlar
Peter Simon Pallas

**Peter Simon Pallas** (; 1741–1811) — XVIII–XIX əsrlərdə yaşamış alman və rus alim-ensiklopediyaçısı, təbiətşünası, coğrafiyaşünası və səyyahı.
Vilhelm Peters

**Vilhelm Karl Qartviq Peters** () — alman təbiətçisi, zooloq və anatomu.
## Əsərləri

* *Observationes ad anatomiam Cheloniorum*, Dissertation, Berlin 1838
* *Naturwissenschaftliche Reise nach Mossambique, auf Befehl seiner Majestät des Königs Friedrich Wilhelm IV. in den Jahren 1842 bis 1848 ausgeführt*, Berlin 1852-1868 s.a. http://edocs.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2008/10222/
* *Die Heidflächen Norddeutschlands*, Hannover 1862
* *Handbuch der Zoologie* (mit Julius Victor Carus und Carl Eduard Adolph Gerstäcker), Leipzig 1863-1875
## Ədəbiyyat
* Brigitte Hoppe: Peters, Wilhelm. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker & Humblot, Berlin 2001, S. 247–249.
* Kraig Adler, John S. Applegarth, Ronald Altig: Contributions to the History of Herpetology. Vol. 5. Society for the Study of Amphibians and Reptiles, 1989
Əmənulla mirzə Qacar

**Əmənulla mirzə Əmənulla mirzə oğlu Qacar** (1890–1974) — Qacar şahzadəsi, briqada generalı.

## Həyatı
Əmənulla mirzə 1890-cı ildə anadan olmuşdu. 1907-ci ildə Mixailovsk Hərbi Akademiyasına daxil olmuşdu. Oranı bitirəndən sonra Paris de Guerre Məktəbinə girmişdi. Bu məktəbi də tamamladıqdan sonra 1913–1915-ci illərdə şahın mühafizə qvardiyasının leytenant rütbəli zabiti olmuşdu. 1916-cı ildə Iran ordusunda kapitan rütbəsində xidmət etmişdi. 1916-cı ildə general Staroselskinin briqadasında mayor rütbəsində qulluqda olmuşdu. 1921-ci ildən 1922-ci ilədək İran Kazak diviziyasında hərbi xidmətdən кeçmişdi. 1922-ci ildə Azərbaycan əyalətində general-mayor rütbəsində кorpus кomandiri olmuşdu. 1922-ci ildən 1926-cı ilədək Məşhəddə briqadaya başçılıq etmişdi. 1926-cı ildən 1930-cu ilədək general-leytenant rütbəsində orduda idi. 1932-ci ildən 1933-cü ilədək orduda general-müfəttiş vəzifəsini tuturdu. 1933-cü ildən 1934-cü ilədək Hərbi Məktəbin rəisi idi.

Əmənulla mirzə 1934-cü ildən 1935-ci ilədək Bəlucistanda hərbi xidmətdə olmuşdu. Rza şah Pəhləvinin əleyhinə çıxdığına görə 1937–1941-ci illərdə zindanda yatmışdı. 1941-ci ildə Xarici Işlər naziri, 1941-ci ildən 1942-ci ilədək Rabitə və Yollar naziri, 1942-ci ildə Müdafiə naziri olmuşdu. 1942-ci ildən 1943-cü ilədək Məhəmmədrza şah Pəhləvinin hərbi müşaviri vəzifəsində çalışmışdı. 1943-cü ildə Şərq Silahlı Qüvvələrinin müfəttişi, 1943-cü ildən 1944-cü ilədək Cənub Silahlı Qüvvələrinin müfəttişi, 1944-cü ildən 1946-cı ilədək Hərbi Universitetin məsul şəxsi, 1947-ci ildə Xorasan və Кerman qoşunlarının general-müfəttiş vəzifəsini tuturdu. Elə həmin ildə Azərbaycanın valisi olmuşdu.
Əmənulla mirzə bir çox ictimai vəzifələri də yerinə yetirirdi. Iran-Sovet Dostluq Cəmiyyətinin sədri, BMT-nin səhiyyə və təhsil şöbələrində təmsil olmuşdu. 1951-ci ildən 1960-cı ilədək senator vəzifəsini yerinə yetirmişdi.

## Cahanbani və Təbriz
Oktbayrın axırlarında İranın Daxili İşlər naziri Cahanbani Təbrizə gəldi. Oktybarın 30-da o, əyalətin bütün vəzifəli və imkanlı adamlarının toplantısını keçirdi, Öz çıxışında bildirdi ki, hər kəs gərək ayıq olsun,
şahın və hökumətin tapşırıqlarını sözsüz yerinə yetirsin. Nazirdən sonra Vəli Fəhimi çıxış etdi və bildirdi ki, əhali gərək Qızıl Ordu tərəfindən aparılan təbliğata uymasın, öz pullarını havayı yerə Sovet kino filmlərinə və teatr tamaşalarına xərçləməsinlər. Güney Azərbaycanda oktyabr ab-havası qurtarana qədər, yəni noyabr ayının 10-na qədər Cahanbani Təbrizdə qaldı.

## Mükafatları
Əmənulla mirzə 1 dərəcəli Hümayun ordeni ilə təltif edilmişdi.

## Ailəsi
Əmənulla mirzə öncə bir rus, sonra iranlı ilə evlənmişdi. Nadir mirzə, Кеyxosrov mirzə adlı oğulları vardı.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
* İran Kazak diviziyası
Aksum krallığı

**Aksum krallığı** və ya **Aksum padşahlığı** — Efiopiyanın şimalında qədim dövlət. İndiki Sudan ərazisi də Aksum krallığına aid olmuşdur. Adı Aksum şəhərindən götürülmüşdür. Aksum krallığı haqqında ilk məlumat II əsrə aiddir. Əsasən II-XI əsrlərdə aid olmuşdur. Hindistandan və Şərqi Afrikadan Aralıq dənizinə gedən ticarət yollarının Aksum krallığından keçməsi onun iqtisadi inkişafına yardım etmişdir.

## Tarixi
Aksum krallığı e.ə. I minillikdə Cənubi Ərəbistanda mövcud olmuş Sami mənşəli Sah krallığınin yerində qurulmuşdur. III əsrin axırlarında Aksum krallığı çox güclənmiş və III-VI əsrlərdə Afrikanın şimal-şərqindəki ən böyük ticarət mərkəzi olmuşdur. İsgəndəriyyədən Nil sahillərinə qədər olan ərazidə bütün ticarət bu krallığın nəzarəti altında gerçəkləşmişdir. Bir dövlət olaraq Aksumun ticarət sahəsindəki bu inkişafı II-III əsrlərdə Mero krallığının zəiflətmiş və bu krallıq IV əsrdə Aksum tərəfindən işğal olunmuşdur. Kral Ezanın dövründə (IV əsrin əvvəlləri) Aksum krallığı Nubiyanı da işğal etmişdi. 

Bir qrup alimlər Aksum krallığını quldar, digərləri isə feodal dövlət hesab edirlər. Aksum mədəniyyəti Cənubi Ərəbistan mədəniyyəti ilə sıx əlaqədə olmuşdur. IV əsrdə Aksum krallığında xristianlıq yayılmağa başlamışdır. Bunun sayəsində krallıq Bizans hakimiyyəti altında olan xaçpərəst Misirlə həm siyasi, həm də dini baxımdan yaxın əlaqələr qurmuşdur. Təxminən bu dövrdə Aksu krallığı öz ərazisini Cənubi Ərəbistana qədər genişlətmişdir və IV-VI əsrlərdə Cənubi Ərəbistanda ağalıq uğrunda Himyəri dövləti ilə gərgin mübarizə aparmışdır. Bu mübarizə nəticəsində VI əsrdə Yəmən də Aksu krallığına tabe olmuşdur. 

IV əsrədək Aksum kralları səba yazısı və dilindən, III-IV əsrlərdə həmçinin yunan, sonralar isə qədim efiop dilindən istifadə etmişlər. İranın Cənubi Ərəbistanı işğal etməsi (VI əsrin sonu) xüsusilə Aksum krallığını Aralıq dənizindən ayıran Ərəb xilafətinin əmələ gəlməsi Aksum krallığının tənəzzülünə səbəb oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aksum. An African Civilisation of Late Antiquity
Əsr

**Əsr** — zaman ölçülərindən biri. Yüz il bir əsrə bərabərdir. Məsələn, XX əsr 1901-ci il yanvarın birindən 2000-ci il 31 dekabr arasındakı vaxtdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nadir mirzə Cahanbani

**Nadir mirzə Cahanbani** ( نادر جهانباني) — Qacar şahzadəsi, İran Hərbi aviasiyasının rəisi.

## Həyatı
Nadir mirzə 1928-ci ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Ali hərbi məktəb bitirmişdi.

Nadir mirzə Cahanbani İran Hərbi aviasiyasının rəisi olmuşdu. Dəfələrlə Milli Məclisə seçilmişdi. İdman idarəsinə rəhbərlik etmişdi.

Nadir mirzə Cahanbani 12 mart 1979-cu ildə Tehranda, Qəsri-Qacar zindanında güllələnib.

## Ailəsi
Nadir mirzə Şahnaz xanım Pəhləvi (Həcər Ələvi) ilə ailə qurmuşdu. Кеyxosrov mirzə adlı oğlu, Fövziyyə xanım adlı qızı var.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
Antarktik yarımadası

**Antarktida yarımadası** (1961-ci ilədək sovet və İngiltərə xəritələrində Qreyam Torpağı, Amerika xəritələrində Palmer yarımadası, Çili xəritələrində O’Xiqgins Torpağı, Argentina xəritələrində San Martin Torpağı adlanırdı) — Antarktida ərazisinin bir hissəsi.

Uzunluğu materikin əsas kütləsindən şimala 1200&nbsp;km. qərbdən-şərqə təqribən 200&nbsp;km-dir. Mərkəzi hissəsi hündürlüyü 1500–2000 m olan buz platosudur. Yarımada ilə Juenvil adası arasında Antarktik boğazı yerləşir.

Sahil zolağında qismən buzdan azad dağ massivləri var. 10-cu Sakit okean elmi konqresin (1961) məsləhəti ilə Antarktikanın tədqiqində iştirak edən ölkələrin əksəriyyəti bu ərazini Antarktika yarımadası adlandırmışdır. Ondan şimal-qərbdə Adeleyd adası yeləşir.
## Mənbə
* Antarktik yarımadasının kosmosdan çəkilən şəkilləri (Panoramio saytı) 
## İstinadlar
Antologiya

**Antologiya** (yun άνθολογία, anthos — çiçək və lego — yığıram) — hər hansı bir xalqın ədəbiyyatını, həmçinin müəyyən dövrə, cərəyana, tematikaya, yaxud janra aid ədəbiyyatı təmsil edən müxtəlif müəlliflərin seçilmiş əsərlərindən ibarət şeir və ya nəsr məcmuəsi. 
## Ümumi məlumat
Qədim zamanlarda antik ədəbiyyatın seçilmiş əsərlərindən, xüsusilə, epiqramlardan ibarət məcmuələr antologiya adlanırdı. Ədəbiyyat tarixində ilk antologiyanı qədim yunan şairi Meleaqr (e.ə.II əsrin sonları-I əsrin əvvəlləri) tərtib etmişdir. Onun "Çələng" adlı antologiyasına öz əsərlərindən əlavə, həmçinin qırx altı şairin şeiri daxil idi. Antologiya Şərqdə geniş yayılmışdır. Ərəb poeziyası antologiyaları orta əsrlərdə yaranmışdır (“Həmasə” və s.). Azərbaycanda ilk antologiyalar 19-cu əsrdə tərtib olunmuşdur ( Mirzə Yusif Qarabağinin tərtib etdiyi “Məcmueyi divani-Vaqif və digər müasirin”, Hüseyn Əfəndi Qayıbovun 4 cildlik “Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuə” və s.). 20-ci əsrdə və 21-ci əsrin əvvəllərində “Azərbaycan poeziyası antologiyası“ (M., 1939; c.1–3, M., 1960), Azərbaycan şeiri (ingiliscə) və nəsri (fransızca) antologiyaları (M., 1971), “Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı antologiyası“ (4 cilddə; c.1–3, 1981– 88, c.4, 1994), “Kərkük folkloru antologiyası“ (1987), Azərbaycan folkloru antologiyası (14 cildi çap olunmuşdur; 1999–2006) və s. antologiyalar nəşr edilmişdir. Antologiyalar XVIII-XIX əsrlərdə Rusiya ədəbiyyatında da yayılmışdır. 1907-ci ildə P.F.Yakuboviç "Rus muzası" antologiyasını nəşr etdirmişdir. Azərbaycanda bir sıra xalqların ədəbiyyatı antologiyaları da buraxılmışdır. Özbək (1958) və Dağıstan (1959) ədəbiyyatı, çex poeziyası (1960), alman (1981) və fransız (2000) ədəbiyyatı antologiyaları və s. , 

## İstinadlar
Discovery HD

**Discovery Channel HD** Discovery Communications'un yüksək keyfiyyətli kanalının beynəlxalq adıdır.

Discovery Channel HD ilk olaraq, Fevral 2005-ci ildə Koreyada yayıma başlamışdır. Dekabr 2005-ci ildə, Discovery Channel HD Yaponiya və Discovery Channel HD Kanada yayıma başlamışdır.

## Xarici keçidlər
* Discovery HD İngiltərə 
* Discovery HD Türkiyə
* Discovery HD Almaniya 
* Discovery HD Kanada 
* Discovery HD Asiya
Hacı İbrahim Qasımov

**Hacı İbrahim Hacı Mahmud oğlu Qasımov** () — jurnalist, teatr tənqidçisi, tərcüməçi, "Kəlniyyət" jurnalının və "Bəsirət" qəzetinin redaktoru, "Nicat" Maarif Cəmiyyəti idarəsinin üzvü və katibi.

## Fəaliyyəti
Hacı İbrahim Qasımov Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" operettasının əleyhidarı idi. 27 oktyabr 1913-cü il tarixli "Iqbal" qəzetində Hacı Ibrahim Qasımov adlı teatr tənqidçisi yazırdı: "…"Arşın mal alan" operettası bir dərəcə "fars" (lağ-lağı, məsxərə) tamaşalarına oxşayır – desək zənn edirik ki, xəta etməmiş olarıq. Belə tamaşaları müsəlmanlara göstərmək xətadan xali deyildir. Belə tamaşalar millətin əxlaqını pozar, onu indiki halından betər bir hala salar".

1913-cü ilin avqustun əvvəlində "Kaspi" qəzetində Şuşadan yazılmış bir xəbər dərc edilir və orada "Leyli və Məcnun" operasının tamaşaya qoyulacağı məlum olur. "Kaspi" qəzetinin bu məlumatına "Nicat" Maarif Cəmiyyəti idarəsinin üzvü və katibi, XX əsrin əvvəllərində mətbuat səhifələrində bir sıra maraqlı yazıları və o cümlədən teatr tənqidçisi kimi şöhrət qazanmış Hacı İbrahim Qasımov mətbuat səhifələrində etirazını bildirir. O, 1913-cü il 4 avqust tarixli "İqbal" qəzetində "Kaspi" qəzetində dərc olunmuş xəbərin "Nicat" teatr heyətini artıq dərəcədə təəccübləndirdiyini yazır və "Leyli və Məcnun" operasının bütünlüklə "Nicat" ın teatr heyətinə məxsus olduğunu və bu vaxta qədər "Nicat"dan başqa kimsə onu tamaşaya qoymadığını göstərir. Buna görə də H.İ.Qasımov "Leyli və Məcnun" operası Şişədə oynanarsa mütləq "Nicat" ın iddiasına Şişədən teatro dəstəsi cavabdeh olacaqdır" yazır.

1919-cu ildə Bakıda "Nicat" mədəni maarif cəmiyyətinin dram artistləri Namik Kamal bəyin "Vətən, yaxud Silistrə" əsərinin tamaşasını hazırlayıb, onu "Vətən, yaxud Osmanlı müharibəsi" adi ilə tamaşaçılara göstərdilər. Tamaşada İslam bəy rolunu əvvəl Hüseyn Ərəblinski (Məmməd oğlu Xələfov. 1881–1919), sonra isə Abbasmirzə Şərifzadə (Mirzə Əbdülrəsul oğlu.1897–1938) ifa etdi. Tanınmış tənqidçi Hacı İbrahim Qasımov (Hacı Mahmud oğlu. 1875–1936) həmin tamaşa barədə yazmışdı: "Keçən cümə günü Bakıda "Nicat" cəmiyyəti tərəfindən "Vətən" pyesinin movqe-tamaşaya qoyulmasını görüb bir qədər təsəlliyab oldum. İndi inanıram ki, müsəlman aktyorlarında da ləyaqət vardır. Müsəlmanlar da bir dərəcə səhnələrinin tərəqqisinə fəxr edə bilərlər. "Vətən" pyesası halımıza münasib pyesalardandır. Vətənin qəhrəmanları bir iğid ilə bir qızdır ki, birinci İslam bəyin rolunu Ərəblinski, digərini xanım Olenskaya oynayırdı. Ərəblinski ifa edən İslam bəyin rolu hər пэ qədər cəngcüyanə isə də bir o qədər də məhəbbətpərvanədir. Bu rolu oynayan şəxsdə mütləq bir məhəbbətpərvanəlik hissi olmalı idi. Lakin Ərəblinskidə lazım olacaq qədər o hiss görünməyirdi. O ki, qaldı oyunun dair nöqtələrinə, müharibədə olmasını çox gözəl oynayıb, uzun alqışlara nail oldu.

## Əsərləri
* "Qatili-Kərimə"

## İstinadlar
Məmmədtağı Bağırov

**Məmmədtağı Abbas oğlu Bağırov** () — Azərbaycan-sovet opera müğənnisi (bariton), Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti, Azərbaycan SSR xalq artisti (1938).

## Həyatı
Məmmədtağı Bağırov 1890-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. İki il mollaxana təhsili almış, mütərəqqi üsullu rus-tatar məktəbində beş il oxumuşdur. İlk dəfə səhnəyə 1909-cu ildə, "Nicat" teatr truppasında göstərilən Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında xorun tərkibində çıxmış, bundan əlavə, burada dram və komediya tamaşalarında epizodik rollar oynamışdır. Bariton səsə malik olan müğənni 1914-cü ildən solist kimi çıxış etmişdir.

Məmmədtağı Bağırov 1914–1919-cu illərdə "Səfa", Hüseynqulu Sarabskinin yaratdığı "Müsəlman opera artistləri", "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti" teatr truppalarında çıxış edib. Yeniyetmə yaşlarından özünə "Əraqi" ləqəbini götürmüşdür. Bəzi proqram afişalarda təxəllüsü "İraqi" kimi də verilib.

Məmmədtağı Bağırov 1920-ci ildən Azərbaycan Dram Teatrının opera truppasında işləyib. Kollektiv 1925-ci ildə Azərbaycan Dram Teatrından ayrılaraq Rus Operasının nəzdinə keçən vaxt Məmmədtağı Bağırov da yeni teatr truppasının tərkibinə qatılmışdır.

Məmmədtağı Bağırov 1934-cü ildə Qlierin "Şahsənəm" operasında Şahvələdin partiyasını ifa etmiş, sonra Müslüm Maqomayevin "Nərgiz" operasında Ağalarbəyin obrazını yaratmış, 1937-ci ildə isə Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasında Həsən xan rolunda çıxış etmişdir.

1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənət və ədəbiyyatı ongünlüyündə M. T. Bağırov müvəffəqiyyətlə çıxış etmiş, ongünlükdən sonra o, Rossininin "Sevilya bərbəri" operasında Don Bazilionun, "Arşın mal alan" operettasında Sultan bəyin partiyalarını və başqa partiyaları ifa etmişdir.

Əsas partiyaları: Həsən xan ("Koroğlu", Üzeryir Hacıbəyov), Aslan şah, Ağalar bəy ("Şah İsmayıl", "Nərgiz", Müslüm Maqomayev), Şahvələd ("Aşıq Qərib", Zülfüqar Hacıbəyov), Əbdüləli bəy ("Sevil" Fikrət Əmirov), Bartolo ("Sevilya bərbəri", Coakkino Rossini).

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 25 may 1934
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 4 dekabr 1938
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 aprel 1938; 9 iyun 1959
* "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sabutay bahadur

**Sabutay bahadur** (Monqolca: Сүбээдэй / Sübe'edei, Sübütei, Farsca: **سوبداى بهادر** Sūbdā'ī bahādur, Çincə: 速不台 ya da 速別額台; ), Çingiz xan və Ügedey xanınn öndə gələn tümən bəyi idi. Türk əsillidir.

Sabutayın dəqiq doğum tarixi bəlli olmasa da, onun təxminən 1176-cı ildə müasir Monqolustan sərhədlərində yerləşən Urianxay bölgəsində anadan olduğu təxmin edilir.  Atasının adı Suri Bahadur, anasının adı Höelün xatındır.  Sabutay Urianxay tayfasından monqol əsilzadəsi olaraq doğulmuşdur.  

Sabutay gənc yaşlarında Çingiz xanın xidmətinə girdi. Çingiz xanın ordusunda sürətlə yüksələn Sabutay istedadlı sərkərdə olduğunu tez bir zamanda sübut etdi.  Sabutay Çingiz xanın qərb səfərlərində iştirak etmiş və bir çox mühüm döyüşlərdə qələbələr qazanmışdır. Bu döyüşlərə Kalka çayı döyüşü (1223), Kiyevin mühasirəsi (1240) və Mohi döyüşü (1241) daxildir.  Eyni vaxtda Subutay 1241-ci ildə Avropaya ekspedisiya təşkil edərək Macarıstan və Polşanı işğal etdi. Çingiz xanın ölümündən sonra Ögedey xanın ən mühüm sərkərdələrindən biri oldu. Sabutay Monqol İmperiyasının Avropa və Yaxın Şərqə yürüşlərində mühüm rol oynamışdır. 

Sabutay istedadlı komandir olmaqla yanaşı, həm də ağıllı və hiyləgər strateq idi.  O, düşmənlərini təəccübləndirmək üçün taktiki manevrlərdən istifadə etməkdə usta idi.  Üstəlik, nizam-intizamlı və sadiq ordu qurmağı bacardı. 

Sabutay Monqol İmperiyasının ən mühüm sərkərdələrindən biri hesab olunur.  Onun yürüşləri və qələbələri ilə Monqol İmperatorluğunun genişlənməsində mühüm rol oynamışdır. Sabutayın ekspedisiyaları Avropa və Asiyanın tarixinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir. 

Sabutayın ölümünün dəqiq səbəbi bilinməsə də, onun qocalıqdan və ya xəstəlikdən öldüyü təxmin edilir.  Ölümündən sonra Monqol İmperiyasının ən mühüm sərkərdələrindən biri hesab olunurdu.  Onun yürüşləri və qələbələri ilə Monqol imperiyasının genişlənməsində mühüm rol oynamışdır. Sabutayın ölümündən sonra Monqol İmperiyası tənəzzül dövrünə qədəm qoydu.  Bu geriləmədə Sabutayın yoxluğunun mühüm rol oynadığı düşünülür. 

## Ailəsi
Sabutay bahadurun Teymur buğa, Kukucu və Uryanxatay adlı oğlanları vardı.

## Həmçinin bax
*Böyük Monqol imperiyası
*Çingiz xan

## İstinadlar
Yesugey

**Yesugey** ( (1134 - 1171) — Borucigin soyundan olan monqol başçısı, Çingiz xanın atası.

## Həyatı
Monqolustan çölləri tatar türklərinin əlində idi və onlarla monqollar arasında tez-tez amansız döyüşlər baş verirdi. Belə döyüşlərdən birində tatarlar Yesugey bahadurun atası Bartan bahaduru əsir aldılar. Sonra da onu monqolların köhnə düşməni olan Çjurçjenlərə satdılar. Sonuncular da Ambaqay xanı Çin imperatoruna təslim etdilər. Çin imperatoru isə Monqolustan səhralarında müstəqil dövlət qurmaq fikrinə düşərək mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaq istəməyən Bartan bahadur qəddarcasına qətlə yetirdi. Bu arada tatarlar monqolların onlardan Bartan bahadurun qisasını alacağından ehtiyat edərək ələ aldıqları gizli qatil vasitəsi ilə Yesugey bahaduru zəhərlədilər. Yesugey bahadurun ölümündən sonra onun qurduğu dövlət dağıldı.

## İstinadlar
Cəlmə noyon

**Cəlmə noyon** (?-?) — Böyük Monqol imperiyasının sərkərdələrindən biri.

## Həyatı
Uryanxay oymağından Çarçıday dəmirçinin oğlu idi. Atası onu götürüb Çingiz xanın yanına getdi. Xan onu keşik dəstəsinə götürüb tez bir zamanda yüksəltdi. Xanın 4 sadiq dostundan biri idi.

## Ailəsi
Cəlmə noyonun Yisun Təvə adlı oğlu vardı. O, Çingiz xanın yayçılarının başçısı idi.

## Həmçinin bax
*Böyük Monqol imperiyası
*Çingiz xan

## İstinadlar
Çaldıran düzü

**Çaldıran düzü** — İranın Maku şəhəri yaxınlığında tarixi ərazi.

1514-cü il avqustun 23-də Səfəvi və Osmanlı dövlətləri arasında baş vermiş müharibə ilə tarixə düşmüşdür.

## Həmçinin bax
* Çaldıran döyüşü
Discovery Familia

**Discovery Familia** — "Discovery Communications"a məxsus təhsil və ailə yönümlü ispandilli Amerika peyk və kabel televiziyası kanalı.

## Xarici keçidlər
* "Discovery Familia"nın rəsmi saytı
Discovery Fit & Health

**Discovery Fit & Health** Discovery Communicationsun fitness və sağlamlığa həsr olunmuş yeni televiziya kanalı. Bu kanal Discovery Health və FitTV kanallarının birləşməsi nəticəsində yaradıldı.Kanal 1 fevral 2011-ci il tarixində yayıma başlamışdır.

## Xarici keçidlər
* Kanalın Rəsmi veb saytı
Mirzə Vəli xəlifə Şamlı

**Mirzə Vəli xəlifə Şamlı** (?-1581) — qızılbaş sərkərdəsi, Məşhədin hakimi.

## Həyatı
Mirzə Vəli xəlifə Şamlı elinin Bəydili oymağından çıxıb. Tanınmış Qızılbaş sərkərdəsi, Məşhədin hakimi olub. I Şah Təhmasibə və Şah Sultan Xudabəndəyə xidmət edib. I Şah Təhmasib Səfəvinin möhrdarı olmuşdu. Ovçu kimi də tanınırdı.

Tatarların Şirvan vilayətinə hücumu zamanı sərkərə idi.

Qızılbaş əmirləri şübhə edirdilər ki, tatarlar cənubdan gələcəyə təqdirdə, onlar bir neçə cəbhədə vuruşmaqla döyüşü uda biləcəklər. Araz xan Rumlunun faciəli taleyi də buna şəhadət verirdi. Buna görə də əmirlər yeganə düzgün qərar qəbul etdilər. Şamaxı yaxınlığında Vəli xəlifə Şamlının başçılığı altında 3 min nəfərlik dəstə qoyaraq Mirzə Salman qorçibaşı Qulu bəy Avşar, Şahrux xan möhrdar, Məhəmməd xan Türkman, Pirə Məhəmməd xan Ustaclı, Sultan Hüseyn xan, Müseyib xan Şərəfəddin oğlu Təkəli, İmamqulu xan Qacar, Əmir Həmzə xan və digər "adlı-sanlı" əmirlərlə cənuba, tatarlara qarşı yeridi.

Mirzə Vəli xəlifə Şamlı Xorasanda başlayan Qızılbaş əmirlərinin badına getdi. İğtişaşlarda öldürüldü. 
Sultan Hüseyn xan Şamlının qətlə yetirilməsini, öldürülmüş Vəli xəlifə Şamlının oğlu İsmayılqulu bəyə tapşırdılar. Ona Sultan Hüseyn xanın tutduğu Qəzvin hakimi vəzifəsi (xan və tavaçıbaşı fəxri adları ilə) vəd edidi.

Uzun illər Vəli xəlifə Şamlıya xidmət etmiş, əmir dərəcəsi almış və buna görə də mərhuma çox minnətdar olan Qorxmaz xan Şamlını da bu yolla ələ aldılar. Ona Hüseynqlu sultanın tutmuş olduğu eşikağasıbaşı vəzifəsini vəd etdilər və rəqibini aradan götürməyi tapşırdılar. İsmayılqulu xan qardaşlarının Mahmud xan Sufioğlu Ustaclının qardaşını öldürməsi ilə, keçmişdə həmişə müttəfiq olmuş şamlı və ustaclı tayfaları arasında "ədavət və nifaq" qapıları açıldı.

Əmir xan Türkman və onun güruhunun məkrli fitnələri nəticəsində Hüseynqulu sultan vəzir, Hüseyn bəy, habelə Hüseyn xan Şamlı (Əliqulu xanın atası və öldürülmüş Xanixan xanımın əri) öldürüldülər. Beləliklə, saraydakı şamlı əyanlarına divan tutuldu.

## Ailəsi
Mirzə Vəli xəlifə Şamlının İsmayılqulu bəy, Şahverdi bəy adlı oğlanları vardı.

## Mənbə
*''' Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009. səh.32-35.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Şamlı eli
Con Sibtorp

**Con Sibtorp** (; ) — ingilis botaniki.

## Bəzi elmi əsərləri
* Sibthorp, J. (1794). *Flora oxoniensis*. 422 p.
* Sibthorp, J.; Smith, J.E. (1806—1813). *Florae Grecae prodromus*. 2 vols.
* Sibthorp, J.; Smith, J.E.; Lindley, J. (1806—1840). *Flora graeca*. 10 vols.
## İstinadlar
Per Forsskol

**Per Forsskol** (, ) — İsveç təbiətçisi – ilk növbədə botaniki və antropoloqu, səyyahı.

## Forsskolun şərəfinə adlandırılıb
Karl Linney 1764-cü ildə öz şagirdinin şərəfinə ərəb ot bitki cinsinə *[[Forsskaolea]]* adını vermişdir.

Forsskolun şərəfinə həmçinin çoxlu növlər də adlandırılmışdır. Bunları *[[International Plant Names Index]] (IPNI)* verilənlər bazasında tapmaq olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Philippe Provençal. Peter Forsskål  
* Resa till "det lyckliga Arabien"
Conas Hanvey

**Conas Hanvey** ()—İngilis səyyahı, taciri, ictimai xadimi.

## Həyatı
C. Hanvey haqqında yazılanlardan məlum olur ki, o, "eyni zamanda tanınmış tacir, səyyah, ictimai xadim… və müəllim idi. 1712-ci ildə doğulmuşdur. S-Peterburqda Dinqli evinin şərikinə çevrilmiş Hanvey 1743-cü ildə kompaniyanın maraqları ilə əlaqədar İran və Rusiyaya səfər etmiş, 1750-ci ildə Londona qayıtmışdır. Burada o, ictimai fəaliyyətlə məşğul olmağa başlamış, çox sayda yüksək qurumlar (institutlar) yaratmış, gənclərin rifahı ilə xüsusilə maraqlanmışdır. 1786-cı ildə vəfat edən Hanveyin şərəfinə Vestminster Abbatlığında monument inşa edilmişdir". 1743–1744-cü illərdə İranda olmuş Conas Hanvey 1753-cü ildə özünün iki cildlik "An historical account of the British Trade over the Caspian Sea, with a journal of travels" (Xəzər dənizi hövzəsində ingilis ticarətinin tarixi nəticələri və səyahətlər jurnalı) (61) əsərini çap etdirmişdir. C. Hanvey bu əsərini daha iki cildlə tamamlamışdır: I cild – "İran inqilabı" adlanır ki, buraya "Şah Sultan Hüseynin hakimiyyəti, əfqanların müdaxiləsi, Sultan Mir Mahmud və onun xələfi Əşrəfin hakimiyyətləri haqda" ("The reign of Shah Sultan Hussein, with the invasion of the Afghans. and the reigns of Sultan Mir Mahmud and his successor Ashreff") hissə daxildir. II cild isə "Uzurpator Nadirqulunun hakimiyyətə yiyələnməsi…" ("The history of the selebrated usurper Nadir Kouli: from his birth in 1687 till his death in 1747, to which are added some particulars of the unfortunate reign of his successor Adil Shah") adlanır. L. Lokharta görə 1753-cü il London nəşri dörd cilddən ibarət olmuşdur və onun III cildində Nadirin iyirmi il (1727–1747) ərzində yüksəlişi, demək olar ki, tamamilə, izlənilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Prunus puddum

*  — təsdiq olunmamış bitki növü.
*  — Prunus cerasoides bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus serrulata bitki növünün sinonimi.
Amos Artur Heller

**Amos Artur Heller** (, 1867, ABŞ — 1944, ABŞ) — amerika botaniki. Herbari kolleksiyaçısı.

## Əsərləri
* "Observations on the ferns and flowering plants of the Hawaiian Islands" A.A.Heller, Minnesota Botanical Studies. 1897.
* "Catalogue of North American plants North of Mexico, exclusive of the lower Cryptogams" Amos Arthur Heller 1898.
Müşkür düzü

**Müşkür düzü** — Quba və Xaçmaz inzibati rayonlarının ərazisindəki yerin adı, etnonimik oronim.

Bu coğrafi ad eramızın əvvəllərində Qafqaz Albaniyasının şimal-şərqində yaşamış maskut xalq adının təhrif formasıdır. Sonuncu dəfə bu oroqrafik obyekt adı "Maskut" yazılış formasında XVI əsr ingilis səyyahı, taciri və diplomatı Antoni Cenkinsonun Azərbaycanda olması haqda yazdığı yol qeydlərində rast gəlinir

Yalnız XVII əsrin ortalarında Azərbaycanda olmuş Hollandiya dənizçisi Yan Streys "müşkür" oronimini "muskar" kimi yazmışdır. Deməli, təxminən bir əsr müddətində "muskat" sözü "müskür" və "müşkür" formasına çevrilmişdir. XVII əsrin sonlarında isə toponimin adı artıq "muskur" kimi çəkilir.
Çox qəribədir ki, "maskut" etnonimi özünün ilkin formasında müasir Xaçmaz və Quba inzibati rayonları arasında mövcud olan "Maskatar düzü" oronimində indiyədək saxlanmışdır. Oronim "maskut" (Maskat) və ləzgi dilindəki "ar" şəkilçisindən ibarət olub "Maskut düzü" mənasını daşıyır.

## İstinadlar
Küləklə sovrulanlar

**"Küləklə sovrulanlar"** — amerikan yazıçısı Marqaret Mitçellin məşhur romanı. 1936-cı ildə dərc olunmuşdur. Pulitser mükafatı almışdır. 

## Yazıçı haqqında

1900-cu ildə Atlanta şəhərində anadan olan Marqaret Mitçell həyatı boyu Cənub ideyalarını dəstəkləyən yazıçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, Amerika Vətəndaş müharibəsi və Yenidənqurma zamanı çətinliklərlə qarşı-qarşıya qalan İrlandiya və Amerika əsilli nənəsinin hekayələrinə qulaq asaraq böyümüşdür. Onun güclü və ziyalı anası qadınların səs vermək hüququ üçün mübarizə edən bir sufracist idi.

## Yazılma tarixi və nəşri
Əsərdəki hadisələr Amerika Vətəndaş Müharibəsi və Amerika Birləşmiş Ştatlarının yenidən qurulduğu bir dövrdə Corciya ştatının Kleyton əyalətində və Atlanta şəhərində cərəyan edir. Bitki plantasiyası sahibinin qızı olan gənc Skarlet Oharanın Şermanın dağıdıcı "Dənizə yürüşü"ndən sonra, səfalətdən çıxmaq üçün hər cür vasitədən istifadə etməli olan mübarizəsindən bəhs edilir. Bu tarixi roman bildunqsroman janrında yazılmışdır və adı Ernest Dausonun bir şeirindən götürülmüşdür.

"Küləklə sovrulanlar" əsəri Amerika oxucuları arasında ilk nəşr olunduğu andan məşhur oldu və 1936-1937-ci illərdə Amerikanın  bestsellerinə çevrildi. 2014-cü ildə aparılan bir Harris sorğusunda, İncildən sonra, Amerika oxucularının ikinci ən sevilən kitabı olaraq seçildi. Onun dünyada 30 milyondan artıq nüsxəsi çap edilmişdir.

## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)

## İstinadlar
Baydaun

**Baydaun** () — proqressiv faiz dərəcəsinə malik borc (kredit).

Baydaunda faiz dərəcələri əvvəlcə aşağı olur, sonra isə getdikcə artır. Məsələn, baydaunda kredit dərəcəsi birinci ay 2%, ikinci ay 2,5%, üçüncü ay 3% və s. ola bilər. Bəzən baydaun artan faizli borc kimi də adlandırılır.

## İstinadlar
Exmeya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Liman Bradford Smit

**Liman Bradford Smit** (; 11 sentyabr 1904 Vinçester, Massaçusets – 4 may 1997 Manhattan, Kanzas) – ABŞ botaniki. 
## Əsərləri
* *The Bromeliaceae of Brazil*, 1955
* *The Bromeliaceae of Colombia*, 1957
* *Begoniaceae*, 1986
## Xarici keçidlər
*Liman Bradford Smit tərəfindən təsnif olunmuş bitkilərin siyahısı (IPNI)
Adolf Bernard Meyer

**Adolf Bernard Meyer** (; ) — alman antropoloqu, ortinoloqu və etimoloqudur. 1870-ci illərdə İndoneziya arxipelağında mühüm işlər görmüş, səyahətini bitirdikdən sonra Drezden muzeyində direktor çalışmışdır. 1884-cü ildə Yeni Qvineyada tapılmış nadir quş növü Meyer şərəfinə "Epimachus meyeri" adlandırılmışdır.

## Əsərləri
* Das Hemmungsnervensystem des Herzens. Berlin 1869.
* Abbildungen von Vogelskeletten (1879-95)  
* Publikationen des königlichenethnographischen Museums zu Dresden (1881-1903)  
* Album von Philippinentypen (1885-1904)  
* The Birds of Celebes (1885)  
* The Distribution of Negritos (1899)  
* Studies of the Museum (of Natural History) and kindred Institutions of New York, etc. (1905)  
* Amerikanische Bibliotheken und ihre Bestrebungen (1906)  
* Römerstadt Agunt (1908)
## İstinadlar
Lozanna univermağında partlayış

**Lozanna univermağında partlayış** () — 21 iyul 1981–ci ildə İsveçrənin Lozanna şəhərinin univermağındakı qadın geyimləri bölməsində baş verən partlayış. Partlayış nəticəsində 26 qadın yaralanmışdır.

Terror aktına görə məsuliyyəti ASALA-nın terrorçu dəstələrindən biri olan "9 iyun təşkilatı" öz üzərinə götürür.

## Foto



Şəkil: Explosion in Lausanne.jpg| Lozanna univermağında partlayış
Şəkil: Explosion in Lausanne swiss.jpg| Lozanna univermağında partlayış



## Xarici keçidlər

* Теракты АСАЛА 
* АСАЛА против швейцарок (фото)
Mətbəə

**Mətbəə** — müxtəlif sahələr üzrə çap materialı istehsal edən xüsusi müəssisə.

## Azərbaycanda

1830-cu ildə isə Şuşada mətbəə fəaliyyətə başlamışdı.

XIX əsrin II yarısında Azərbaycanın iqtisadi və ictimai inkişafı milli mətbuatın yaranmasına gətirib çıxardır. Həsən bəy Zərdabi hökumətə müraciət edərək qəzet nəşri üçün İstanbuldan xüsusi ərəb qrafikalı mətbəə şriftləri gətizdirdi və nəhayət xeyli əziyyətdən sonra 1875-ci il iyulun 22-də Bakıda qəzetin ilk nömrəsi işıq üzü gördü. Beləliklə milli mətbuatın əsası qoyuldu. 

XIX əsrin sonunda Azərbaycanda nəşriyyat işinin inkişafında Ünsizadə qardaşlarının (Səid, Cəlal, Kamal) böyük rolu olmuşdur. Səid Ünsizadə 1879-cu ildə Tiflisdə “Ziya” qəzetini nəşr etməyə başlamışdır . Sonralar mətbəəsini Şamaxıya köçürmüş və bu qəzetlə yanaşı dini kitabların çapı ilə də məşǧul olmuşdur.

Çap edilən ilk Azərbaycan kitabı görkəmli alim Nəsrəddin Tusinin 1594-cü ildə Italiyanın Roma şəhərində, "Mediçi" mətbəəsində ərəb dilində çap olunan "Təhriri-Oqlidis" əsəri olmuşdur. Həmin kitab 1657-ci ildə latın dilinə tərcümə edilərək Londonda da nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
İsaak Babel

**İsaak Emmanuiloviç Babel (Bobel)** ()— Yəhudi əsilli sovet-rus yazıçı, jurnalist və dramaturq.

## Xarici keçidlər
General Motors

**General Motors** — rəsmi adı General Motors Corporation olan bu şirkətin əsası Uliyam Dyurant tərəfindən qoyulmuşdur. Uliyam Dyurant həmin vaxt artıq Buick şirkətinin sahibi idi. İlk vaxtlar şirkətin binası Flint şəhərində olsa da daha sonra sənaye mərkəzi olan Detroyt şəhərinə köçürülmüşdür, elə həmin il 1897-ci ildə yaradılan Oldsmobile şirkəti satın alınmışdır. 1909-cu ildə Dyurant Cadillac, Elmore, Oakland şirkətlərini də GM tərkibinə daxil edərək şirkəti daha da gücləndirdi. 1910-cu ildə Dyurant böyük miqdarda borclar və satışların az olma səbəbindən bankirlərin etibarını itirdi. Bir neçə il sonra "Dyurant Chevrolet Motor car" şirkətinin əsasını qoyur və həmin şirkət vasitəsi ilə gizli olaraq General Motorsun səhmlərini satın alır. 1920-ci ildə şirkətin başına keçən Alfred Sloyen General Motors şirkətini dünyanın ən böyük sənaye şirkəti etdi. 1931-ci ildən 2008-ə qədər dünyanın ən böyük avtomobil istehsalçısı olub.

## Azərbaycanda fəaliyyəti
Azərbaycanda General Motorsun istehsalı olan maşınları Performans Centerdən əldə etmək olar. 2002-ci ildə şirkət Tolyati şəhərində daha yeni bir şərikli zavod açdı. 2008-ci ildə GM şirkəti təkcə Rusiya bazarı üçün 337.810 avtomobil istehsal etmişdir. Bu rəqəm 2007-ci ilin göstəricisindən 130% çoxdur. 1990-cı ildə baş verən siyasi hadisələrdən sonra General Motors şirkəti üçün yeni bazar imkanları yaranmışdır. Son göstəricilər də görsədir ki, MDB respublikalarında avtomobil satışları hər il artır. General Motors şirkətinin avtomobilləri Azərbaycan bazarındada öz yerini tapmışdır. Ümumilikdə şirkət 2007-ci ildə 9,37 milyon avtomobil və yük maşını satmışdır. 2009-cu ildə şirkət internet üzərindən avtomobil satışı kampaniyasına başladı, burada əsas məqsəd satış miqdarını artırmaqdır. General Motors adlı yeni şirkət yaradılıb.
* Öz alıcılarının tələbatlarını həyata keçirərək GM şirkəti avtomobillərin və yük maşınlarının istehsalına qayıdır.
* Yeni şirkət köhnə GM-in güclü aktivləri əsasında yaradılıb.
* ABŞ-nın ən iri və güclü diler şəbəkəsinin dəstəyi altında olan dörd hakim brend.
* Qlobal səviyyəli dürüst təşkil edilmə əsasında qərarları operativ qəbul etməyə və istehlakçıları guşənin başında qoymağa imkan yaranacaq.
* Açıq kommunikasiyalara təşəbbüs.

## Həmçinin bax
* GMC Terrain

## İstinadlar
Azra Akın

**Azra Akın** () — Türkiyə modeli və aktrisası. O, 2002-ci ildə Türkiyə gözəli seçilmiş və sonra Miss Dünya dünya gözəllik müsabiqəsində dünya gözəli seçilmişdir. Hollandiyada balet, rəsm və musiqi kimi sənət sahələrində təhsil almışdır.

## İstinadlar
Leona Lyuis

**Leona Luiz Lyuis** (3 aprel 1985) — İngilis pop müğənnisi, söz yazıçısı ve *The X Factor* musiqi yarışmasının (2006) birincisi.

## Albomları
* 2007: *[[Spirit]]*
* 2009: *[[Echo]]*
Noy Jordaniya

**Noy Nikolayeviç Jordaniya** ; ) — Gürcüstanın dövlət xadimi, gürcü menşeviklərinin lideri, jurnalist.

## Həyatı
20 əsrin 90-cı illərindən sosial-demokrat hərəkatında iştirak etmiş, Cənubi Qafqazda ilk sosial-demokrat təşkilatı "Mesamedasi" qrupuna daxil olmuşdur. I Dövlət dumasınm deputatı, sosial-demokrat fraksiyasının sədri (1906) idi. 1912 ildə Bakıda "Naşe slovo" menşevik qəzetinin redaktorlanndan olmuşdur. Fevral inqilabından (1917) sonra Tiflis Fəhlə Deputatları Sovetinin, 1918–1921 illərdə isə Gürcüstan menşevik hökumətinin sədri olmuşdur. Gürcüstanda sovet hakimiyyəti elan edildikdən (1921, 25 fevral) sonra mühacirətdə yaşamış, Gürcüstan mühacir təşkilatının rəhbərlərindən biri kimi geniş fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar
Forrest Qamp

***Forrest Qamp*** – Robert Zemekisin rejissorluğunu, Erik Rotun ssenaristliyini etdiyi 1994-cü il ABŞ istehsalı romantik, komediya-dram janrında film. Film Vinston Qrumun eyni adlı romanı əsası üzərində çəkilsə də, ssenari romandan böyük ölçüdə fərqlənir. Baş rollarda Tom Henks, Robin Rayt, Geri Sinis, Maykelti Vilyamson və Salli Fild kimi şəxslərin yer aldığı film zəka səviyyəsi 75 olan birinin həyatını ələ alır. Zəka səviyyəsindən ötrü dövlət məktəblərinə girməkdə belə çətinlik çəkən Forrest Qamp zaman keçdikcə məntiqə uyğun gəlməyən nailiyyətlərə imza atır. Hər nə qədər zəka səviyyəsi aşağı olsa da, fiziki olaraq son dərəcə sağlam olan Forrest zaman keçdikcə baş verən hadisələr zəncirində bizi xəyal edə bilməyəcəyimiz bir dünyaya aparır. Film qızıl kürə mükafatına layiq görülmüşdür. Baş aktyor Tom Henks isə bir neçə təşkilat tərəfindən dəfələrlə ən yaxşı aktyor mükafatına layiq görülmüşdür. 2011-ci ildə Konqres kitabxanası Forrest Qamp filmini Birləşmiş Ştatlar Beynəlmiləl Film Kadrlarında qorunmalı olan mədəni, tarixi və etik bir film olaraq seçdi.

## Görüntü və səs effektləri
Sözü gedən dövrü mümkün qədər yaxşı canlandırmaq üçün geniş musiqi arxivi toplanmışdır. Film musiqisi bütün dünyada 12 milyondan daha çox satılaraq ən çox satılan albomlardan biri olmuşdur.

Bəzi səhnələr CGİ (Computer generated imager) üsulu istifadə olunmaqla Qampın o anda həyatda olmayan şəxslərlə bir araya gəlib görüşməsi səhnələri çəkilmişdir. Tarixi şəxsiyyətlərin mimika və danışıq tərzlərini yansılamaq üçün xüsusi effektlərdən istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar
Optimallaşdırma

right|thumb|Paraboloidin maksimumu diaqramı

**Optimallaşdırma** (bəzən **Optimizasiya** və ya **Riyazi proqlamlaşdırma** da adlanır) — riyaziyyat, informatika və iqtisadiyyatda verilən çoxluqlar içərisindən ən optimal variantının seçilməsinə dair bölmədir.

Optimallaşdırma ( – ən yaxşı) mümkün variantlardan ən yaxşısını və ya müəyyən funksiyanın ekstremumunun tapılmasıdır. Plan tutarkən, layihə qurarkən, müəyyən prosesi idarə edərkən və s. meydana çıxır.

Optimal sistem müəyyən qayda üzrə seçilmiş meyarları (kriterləri) optimal qiymətlər alan sistemdir.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Çəpni boyu

**Çəpni boyu** — Oğuz Xaqan Dastanına görə Oğuz Türklərinin 24 boyundan biri və Qaşqarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki iyirmi iki Oğuz boyundan iyirmi birincisi.

F. Rəşidəddin məlumat verir ki, Çəpni iç oğuz nəslindən olub, Göy xanın adı İrkil Xoca tərəfindən verilən və damğası (onqonu) Ağ Sunqur quşu olan olan 4-cü oğludur. Bu tayfa xarakter etibarı ilə düşmənlə qətiyyətli vuruşan kimi təsvir olunur (10, s. 66). Çəpnilərin bizim ərazilərə Orta Asiyadan səlcuq türklərinin tərkibində gəldiyi, Xorəzmşah Cəlaləddinin 1221-1231-ci il hərbi yürüşlərində fəal iştirakı qaynaqlarda göstərilir.

Öz izlərini Kəlbəcər rayonunda bir kəndin adında saxlamışdır. Kəndin adı Çəpli şəklindədir. Lev çayının sahilində, dağlıq ərazidə yerləşir. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim oğuz tayfalarından çəpnilərin (cəbni) adı ilə bağlıdır. Şamaxı rayonunda da bu etnonimlə əlaqədar Cabanı adlı kənd vardır. Cabanı Şamaxının dağətəyi ərazisində yerləşir. Toponim özündə türkdilli qədim çəbni (variantları çəbən, çibni, çəpni, çəbni, çapanim vəç s.) tayfasının adını əks etdirir.

Çəpni etnonimin izləri müxtəlif fonetik görüntülərdə Azərbaycanın bir çox bölgələrində qorunub saxlana bilmişdir: Cabanı (Şamaxı), Çəpni (Göyçay), Çepni (Quba qəzasının Şabran mahalında), Çəpli (Kəlbəcər). Kürdəmir rayonunun Karrar kəndi üç əsas hissədən ibarətdir: Karrar, Çəpni və Mollalar.

"Çəpni" tayfaları tarixi məlumatlara görə dalaşqan, sözləri və işləri çəp gələn (çəpləşən) tayfalardan olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Ə.Rüstəmov Qafan rayonu ərazisində bu adda bir Azərbaycan kəndinin də olduğunu və həmin mənanı göstərdiyi üçün biz də onun fikrini yuxarıda göstərdiyimiz kimi müdafiə edirik.

## İstinadlar
Aechmea haltonii

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Ağır qara tikanlarla silahlanmış,sərt yaşıl yarpaqları olan kifayət qədər böyük bir bitki növüdür.Yetkin nümunələrdə yarpaqlar kənara çəkilir və çəhrayı rəngə malik olur.Çiçəkləmə yaxşı budaqlanmış,çəhrayı və yaşıl rənglidir.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
Con Lindli

**Con Lindli** (**Con Lindley**) (; ) – İngiltərə botaniki.

## Əsərləri

* Digitalium Monographia, London, 1821, 28 cədvəllə
* Synopsis of the British Flora, 1829
* First principles of Botany; (1852-ci ildə Elements of Botany)
* The fossil Flora of Great-Britain, London, 1831—1837
* Nixus plantarum", London, 1833
* Flora medica, 1838
* Sertum orchidaceum, 1838
* The theory of horticulture, 1840
* Pomologia Britannica, 1841
* The vegetable Kingdom, London, 1845—1847
* The flower garden, London, 1851—1853
## Xarici keçidlər

* John Lindley John Lindley's work on orchids
* Books by John Lindley at the Biodiversity Heritage Library
Əqrəb (dəqiqləşdirmə)

* Əqrəblər —  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
* Əqrəb (film, 1972) — "Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 5, 3-cü süjet.
* Əqrəb (astrologiya) — 12 zodiak bürcündən biri.
* Əqrəb (bürc) — Süd Yolunda yerləşən ulduz toplusu.
* Əqrəb (saat) — Saat, kompas və s. öz oxu ətrafında fırlanan mil.
* "Əqrəb" xüsusi təyinatlı dəstə — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarının dəstəsi
* Əqrəb (aerobatika eskadronu) — Polşa Quru Qoşunlarına məxsus aerobatika eskadronu
* Əqrəb X-1 — Aşkar edilən ilk ekstrasolyar rentgen mənbəyi
* Əqrəb — jurnal
Əhməd sultan Şamlı

**Əhməd sultan Şamlı** (?-?) — Şamlı elindən qızılbaş sərkərdəsi, I Şah Təhmasib Səfəvinin əmiri, Sistan hakimi.

## Həyatı
1544-cü ildə Sultan Hümayun Sistan hakimi Əhməd sultan Şamlı tərəfindən padşaha layiq təmtəraqla qəbul edilərək Herata yola salınmışdı. Hümayun onu qarşılamaq üçün öz məiyyəti ilə şəhər hüdudlarından xeyli kənara çıxmış Xorasan bəylərbəyi Məhəmməd xan Şərəfəddin oğlu Təkəli tərəfindən də böyük ehtiramla qarşılanmışdı. Hümayun bir neçə gün Heratda qaldıqdan sonra şahın yanına – İraq tərəfə hərəkət etdi.

## Həmçinin bax
* Şamlı eli

## İstinadlar
SİNAM

## SINAM
**SINAM** — Azərbaycanın aparıcı informasiya texnologiyaları şirkətlərindən biri olaraq rəqəmsal həllər yaradır. Şirkət 1994-cü ildə təsis olunmuş və fəaliyyətinin ilk illərindən etibarən dövlət idarəçiliyi, maliyyə, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, təhsil, səhiyyə və digər strateji sahələr üçün iri-miqyaslı rəqəmsal həllərin hazırlanması və tətbiqi ilə məşğuldur. SINAM uzunmüddətli təcrübəsi və kompleks yanaşması ilə Azərbaycanda elektron hökumət konsepsiyalarının formalaşmasına töhfə vermiş əsas özəl texnologiya şirkətlərindən biri hesab olunur.

## Ümumi məlumat

* Təsis ili: 1994
* Baş ofis: Bakı, Azərbaycan
* Fəaliyyət sahəsi: proqram təminatı, sistem inteqrasiyası, elektron hökumət, ERP,GIS, IoT, ödəniş və analitika sistemləri
* **SINAM** – **S**oftware development, **I**ntegration service, **N**etwork solutions, **A**utomation and Control, **M**aintenance and support sözlərinin baş hərflərindən yaranmışdır.

## Rəhbərlik
Şirkətin təsisçisi və hal-hazırkı rəhbəri professor Elçin Əliyevdir.

## Fəaliyyət istiqamətləri
SINAM aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə ixtisaslaşmışdır:

* Elektron hökumət və dövlət informasiya sistemləri
* Maliyyə, xəzinə və vergi sistemləri
* Kütləvi ödəniş sistemləri, sürətli ödəniş sistemləri
* ERP və resursların idarə olunması
* Coğrafi İnformasiya Sistemləri (GIS) və xəritə texnologiyaları
* IoT və “Smart Village” həlləri
* Analitik hesabat və Data Warehouse sistemləri
* Nəqliyyat, naviqasiya və bilet satış platformaları
* Təhsil və səhiyyə üçün rəqəmsal platformalar

## Əsas məhsul və platformalar
SINAM tərəfindən yaradılmış və ya tətbiq olunmuş əsas həllər:

* SERP — dövlət və özəl sektor üçün ERP sistemi
* SESDA — mərkəzləşdirilmiş elektron sənəd dövriyyəsi sistemi
* ASAN Visa — Azərbaycanın elektron viza sistemi
* Biletim.az — şəhərlərarası və beynəlxalq avtobus biletlərinin onlayn satışı
* GoMap.az — elektron xəritə və turizm məlumat platforması
* SAGİS — veb əsaslı qabaqcıl coğrafi informasiya sistemi
* UNIVERS — ali təhsil müəssisələri üçün təhsil idarəetmə sistemi
* IoT Management Platform — NB-IoT və ağıllı kənd həlləri
* AniPAY / Instant Payments System — real vaxt ödəniş infrastrukturu
* Elektron Resept Sistemi — səhiyyə üçün milli e-resept platforması
* Elektron İmza Sistemi — elektron sənədlərin hüquqi etibarlı imzalanmasını təmin edən sistem
* İTAS — inteqrasiya olunmuş vergi administasiyası sistemi (Qırğızıstanda tətbiq edilib)

## İri dövlət layihələri

* Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı üçün Data Warehouse və Ödəniş Portalları
* ASAN Visa elektron viza sistemi
* AzDATACOM milli data ötürmə şəbəkəsi (UNDP ilə birgə)
* Dövlət Sosial Müdafiə Fondu üçün Pensiya İnformasiya Sistemi
* Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi üçün AgroGIS və Smart Village layihələri
* Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi üçün Biletim və BNAGIS

## Beynəlxalq fəaliyyət
SINAM Gürcüstan, Qırğızıstan, İraq, Əfqanıstan və digər ölkələrdə dövlət və beynəlxalq təşkilatlar üçün layihələrin icrasında iştirak etmişdir.

## Elmi və innovativ töhfə
Şirkətin fəaliyyəti süni intellekt, fuzzy-məntiq, böyük verilənlərin analizi, IoT və GIS texnologiyalarının dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyasını əhatə edir.

## İstinadlar
##
Ərəb xan Şamlı

**Ərəb xan Ağzivər xan oğlu Şamlı** (?-1645) — Şamlı elinin Bəydili oymağından olan qızılbaş sərkərdəsi, Şirvan vilayətinin bəylərbəyi.

## Həyatı
Ərəb xan Şamlı tanınmış qızılbaş sərkərdəsi idi. I Şah Abbas Səfəviyə xidmət etmişdi. Əvvəlcə cəbbədarbaşı (silah-sursat naziri) vəzifəsində çalışırdı. Şah onu Şirvan vilayətinə bəylərbəyi təyin etmişdi.

1645-ci ildə II Şah Abbas Səfəvi onu vəzifədən çıxarıb edam etdirdi.

## Ailəsi
Ərəb xanın Nəriman bəy adlı oğlu vardı.

## Mənbə

* Ənvər Çingizoğlu,  Şamlı elinin tanınmış simaları, "Soy" dərgisi, 9 (29), Bakı, 2009.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Şamlı eli