open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nakahama Manciro

, eləcə də, digər adları ilə **Con Manciro** () və ya **Con Mun** () – ABŞ-yə gedən ilk yaponlardan biri. Yaponiyaya qayıdandan sonra Tokuqava şoqunluğu və Meyci hökuməti üçün işləməyə başlamış, tərcüməçi və təlimçi olmuşdur.

## Həyatı
### ABŞ səfəri

Manciro ABŞ səfərindən əvvəl 1827-ci ildə Tosa əyalətində doğulmuş adi balıqçı idi. 1841-ci ildə Manciro dörd balıqçı ilə birlikdə dənizdə qəzaya uğramış və Tokionun 570 kilometr cənubunda yerləşən və heç kimin yaşamadığı Torişima adasında quruya çıxmışdır. Dörd ay sonra ABŞ-yə məxsus *"[[John Howland]]"* balina ovu gəmisi onları xilas etmişdir. Gəmi onu yoldaşlarını Havay adalarında qoysa da, kapitan Vilyam Vitfild Mancironun intellektindən təsirlənmiş və onu ABŞ-yə dəvət etmişdir. Vitfildin dəstəyi ilə o, Massaçusets ştatının Feyrheyven şəhərində yerləşən məktəbdə oxumuş, çəlləkçilik və balina ovu ilə məşğul olmuşdur. 1849-cu ildə Kaliforniyaya gedərək qızıl hərisliyində iştirak etmişdir.

Manciro ABŞ-də qazandığı pullarla gəmiyə minmiş və 1851-ci ildə Okinava vasitəsilə Yaponiyaya qayıtmışdır. Tokuqava şoqunluğu Yaponiyanı tərk etməyi qadağan etdiyi üçün Manciro Naqasakidə sorğu-sual edilmiş, lakin 1852-ci ildə Tosa əyalətinə qayıtmasına icazə verilmişdir. Tosa əyalətinin yerli daymyosu Mancironu işə götürmüşdür.

### Yaponiyada fəaliyyəti
1853-cü ildə ABŞ kommodoru Metyü Perri Yaponiyaya gəlib şoqunluqdan ölkənin ticarət üçün açılmasını tələb edəndə Manciro tərcüməçi kimi çağırılmışdır. 1855-ci ildə isə Naqasaki Donanma Təlimi Mərkəzində təlimçi olmuşdur. 1859-cu ildə Yaponiya limanlarının ABŞ ticarəti üçün açılmasından sonra *"Anqlo-amerikan söhbəti üçün qısayol"* adlı ilk ingilisdilli lüğəti nəşr etmişdir.

1860-cı ildə Harris müqaviləsini ratifikasiya etmək üçün ABŞ-yə göndərilmiş Yaponiya nümayəndəliyində Manciro baş tərcüməçi kimi iştirak etmişdir. 1864-cü ildə ingilis dili, balina ovu və naviqasiya dərsləri verməsi üçün hökumət tərəfindən Satsuma hanına dəvət edilmişdir. 1868-ci ildəki Meyci islahatından sonra yeni hökumət tərəfindən Kaysey məktəbində təlimçi təyin olunmuşdur.

Manciro Yaponiyada həvəskar fotoqrafiya ilə məşğul olmuş, 1860-cı ildə Edo şəhərinin dagerotipiyalarını çəkərək fotoqrafiyanı bacaran ilk yaponlardan biri olmuşdur. O, ABŞ-dən qayıdanda özü ilə kamera gətirmişdir. 1860-cı ildə həyat yoldaşı Tetsukonun fotoportretini çəkmişdir. 1860–1862-ci illər arasındakı bir tarixdə Tokioda kommersiya məqsədli fotostudiya açmışdır. Uğurlu olsa da, daha sonra biznesini bir dostuna satmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Stepan Kuznetsov

**Stepan Leonidoviç Kuznetsov**  1879, Kişinyov, Bessarabiya quberniyası - 18 aprel 1932, Moskva) - rus və sovet teatr aktyoru, Kiyevdəki Solovtsov teatrının, Moskva İncəsənət teatrının və Malı teatrının artisti, Respublikanın xalq artisti (1929).

## Haqqında
Stepan Leonidoviç Kuznetsov keçmiş təhkimli kəndli  ailəsində anadan olub – teatrların  bufetində aşpaz işləyib. Daha sonra atası Odessada teatr sahibi oldu, lakin iki mövsümdən sonra müflis oldu. Stepan Kuznetsovun ailəsinin maddi durumu aşağı üçün təhsilini paroxial məktəbdə məhdudlaşdırıb, gənc yaşlarından kitab mağazalarında çalışıb. 1901-ci ildə Oreldə Kuznetsov ilk dəfə peşəkar səhnəyə çıxdı, lakin 1902-1906-cı illərdə hərbi xidmətdə olduğuna görə Mançuriyada Rus-Yapon müharibəsində iştirak etmişdir. Sonra yenidən səhnəyə qayıdıb və 1907-1908-ci illər də Kiyevin Solovtsov teatrında çıxış edib. Stepan Kuznetsov 1908-ci ildə Moskvaya köçdü və Moskva İncəsənət teatrının truppasına daxil oldu. 1910-cu ilə qədər teatrda fəaliyyət göstərmişdir. Stepan Kuznetsovun yaradıcılığının ən parlaq dövrü Solovtsov teatrındakı işlərlə bağlı idi (1912-1919, fasilələrlə). 1923-1925-ci illər də Moskva da MGSPS adına teatrda çalışmışdır. Aktyor 1925-ci il fevralın 4-də respublikanın əməkdar artisti adına layiq görülüb, 1925-ci il dekabrın 1-dən Malı teatrında fəaliyyətini davam etdirib.

NKVD-nin kəşfiyyat məlumatlarına görə Stepan Kuznetsov peyvənddən bir müddət sonra dünyasını dəyişib.

Aktyorun külü olan qab Moskvadakı keçmiş Donskoy krematoriyasının binasında basdırılmışdır.(Keçmiş Serafim Sarov və Anna Kaşinski kilsəsi,indi ki
Donskoy qəbiristanlığı).

## Yaradıcılığı
Amplua- aktyorun xüsusiyyətinə görə ifadə etdiyi müəyyən rollar dairəsi. Kuznetsov heç bir teatr məktəbini keçməyən biri idi.O özü deyirdi ki,
yalnız ürəyi ilə hər şeyi öyrənib. Artistin bütün nailiyyətlərinin başında teatra qarşı olan sevgisi, aktyorluqdan doymamağı və müxtəlif obrazları yaşamaq idi.

## Teatrda rolları
* Xlestakov və Gorodniçiy (Nikolay Qoqol,"Müfəttiş")
* Şvandya (K.A.Trenev,"Bahar sevgisi")
* Plyuşkin (Nikolay Qoqol, Ölmüş canlar)
* Lord Babray (B.Tomas,"Çarlinin xalası")
* 1926 -Yusov (Aleksandr Ostrovski,Qazanclı yer)
* Cənab Dulitl (B.Şou,"Piqmalion")
* Firs (Anton Çexov, Albalı bağı)

## İstinadlar
Krallıq yolu

**Krallıq yolu** — e.ə. V əsrdə İran şahı I Dara tərəfindən salınmış yol. Herodotun əsərlərindən məlumdur. İran imperiyası süquta uğradıqdan və Selevkilər dövləti yarandıqdan sonra da yolun bir hissəsi kral sülaləsinin padşahları və qoşunları tərəfindən istifadə olunmağa davam etmişdir. Sarddan o zamanlar imperiyanın mühüm limanı olan Efesə gedən yolun bir hissəsini məhz onlar çəkmişdir. Daha sonra qismən Roma Respublikası və imperiyası, daha sonra Bizans imperiyası dövründə istifadə edilmişdir. Suzdan Sarda qədər uzanan krallıq yolunun  uzunluğu təxminən  idi.

## İstinadlar
Qommateşvara heykəli

**Qommateşvara heykəli** — eramızın 983-cü ilində Qərbi Qanqa sülaləsi dövründə tikilib və dünyanın ən böyük müstəqil heykəllərindən biridir. Qommateşvara heykəli Hindistanın Karnataka əyalətindəki Şravanbelaqola qəsəbəsindəki Vindhyagiri təpəsində 17 metr hündürlüyündə monolit heykəldir .

## Haqqında
Qommateşvara heykəli Jain fiquru Bahubaliyə həsr olunub və Jain sülh, qeyri-zorakılıq, dünyəvi işlərin qurbanı və sadə yaşayış haqqında əmrləri simvollaşdırır. Rəvayətə görə, Qommateşvara heykəlinin tikintisini başa vurduqdan sonra Çavundaraya beş maye, süd, zərif kokos, şəkər, nektar və yüzlərlə qazana yığılmış su ilə mahamastakabhişeka təşkil etdi, lakin maye heykəlin göbəyindən aşağı axmadı. Kushmandini , ağ Güllikayi meyvəsinin qabığında süd tutan kasıb yaşlı qadın kimi görünürdü.

## Tarixi
Təxminən eramızın 983-cü ildə tikilib və 2016-cı ilə qədər ən hündür Jain heykəli hesab olunurdu. 2007-ci ildə heykəl Times of India sorğusunda Hindistanın Yeddi Möcüzəsindən birincisi seçildi; Ümumi səslərin 49%-i onun lehinə səs verilib. Hindistanın Arxeoloji Tədqiqatı Qommateşvara heykəlini Şravanabelaqolada Adarş Smarak abidəsi kimi tanınan bir qrup abidənin siyahısına əlavə etmişdir.

## Xarici keçidlər

* Bahubali Mahamastakabhisheka Mahotsav: Here is the history of the Jain festival PM Modi attended today 
* 2018 Mahamastakabhisheka: Bahubali – 1,000 year legend towers on 

## İstinadlar
Moqadişo sultanlığı

**Moqadişo sultanlığı** (, ) — mərkəzi Moqadişo şəhərində olan, müasir Somalidə XII–XVII əsrlərdə mövcud olmuş orta əsr Afrika dövləti.

## Tarixi
Sultanlıq XII–XIV əsrlərdə Afrika buynuzundakı əhəmiyyətli güclərdən biri kimi Moqadişo şəhəri ətrafında böyümüş, daha sonra böyüyən Ajuran imperiyasının bir hissəsi olmuşdur. Moqadişo sultanlığı ərəb ölkələri və Hindistan ilə geniş ticarət şəbəkəsini qoruyub saxlayır, regional qızıl ticarətində üstünlük təşkil edir, öz valyutasını zərb edir və indiki Somalinin cənubunda geniş memarlıq irsi buraxırdı. Moqadişudan olan Somali tacirləri Sofaladakı mədənlərdən qızıl çıxarmaq üçün indiki Mozambik ərazisində müstəmləkə qurmuşdular. Afrika buynuzunun daxili bölgələri ilə karvan ticarəti aparılırdı.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Могадишо // Меотская археологическая культура — Монголо-татарское нашествие. — М. : Большая российская энциклопедия, 2012. — С. 564. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 20). — .
Urfa adamı

**Urfa adamı** və ya **Balıklıgöl heykəli** — müasir Türkiyənin cənub-şərqində, Yuxarı Mesopotamiyanın coğrafi bölgəsində Urfa yaxınlığındakı Balıklıgöldə aparılan qazıntılarda tapılan qədim insan formalı heykəl.

## Haqqında
Heykəlin hündürlüyü təxminən 1,80 metrdir. Gözlər qara obsidianın seqmentləri olan dərin dəliklərdən ibarətdir. Əllər cinsiyyət orqanını örtərək qabağını bağlayır. Heykəlin təxminən eramızdan əvvəl 9.000-ci ilə aid olduğu düşünülür və dünyanın ən qədim heykəli olduğu iddia edilir.

## Tarixi
Eramızdan əvvəl 9000-ci il neolit dövrünə aiddir və "insanların ən qədim naturalistik canlı ölçülü heykəli" hesab olunur. Bildirilir ki, 1993-cü ildə Balıklıgölün Yeni Yol küçəsində, 1997-ci ildən etibarən dulusçuluqdan əvvəlki neolit ​​dövrünə aid yerin araşdırıldığı yerdə aşkar edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* bauten die ersten Tempel
* Defining the Sacred: Approaches to the Archaeology of Religion in the Near East
İnkişaf cəhənnəmi

**İnkişaf cəhənnəmi** və ya **inkişaf ləngiməsi** media və proqram təminatı (software) sənayəsində hər hansı bir layihənin, konsepsiyanın və ya ideanın uzun müddət inkişaf mərhələsində qalaraq tez-tez müxtəlif yaradıcı heyət, skript, oyun mühərriki və ya studiya dəyişdirməsini ifadə etmək üçün işlədilən jarqonudur. İnkişaf cəhənnəmindəki layihələr əslində çox iddialı məqsədlərə malikdir və gecikdirilməsində məqsəd həmin nailiyyətlərə çatmaq üçün uyğun vaxtın, texnologiyanın və ya şəraitin gözlənilməsidir. **İstehsal cəhənnəmi** bir filmin istehsala girdiyi, lakin post mərhələsinə keçmədən uzun müddət bu vəziyyətdə qalmasına deyilir.

Bu termin həmçinin planlaşdırılmış vaxtda tamamlanmaq əvəzinə, planlaşdırma və ya inkişaf mərhələlərində gözlənilmədən ləngimiş hər hansı bir layihəyə də şamil edilə bilər.

## Ümumi baxış

### Film
Kino sənayesi şirkətləri tez-tez bir çox məşhur romanlar, videooyunlar və komikslər üçün film hüquqlarını alsalarda, onların uğurla ekrana gətirilməsi illər çəkə bilər və çox vaxt süjetdə, personajlarda və ümumi tonda əhəmiyyətli dəyişikliklərə ehtiyac duyulur. Bu pre-istehsal prosesinin aylarla və ya illərlə davam etməsinə səbəb ola bilər. Çox vaxt uzun müddət bu vəziyyətdə qalan layihə bütün maraqlı tərəflər tərəfindən tərk edilə və ya tamamilə ləğv edilə bilər. Hollivud buraxılandan on dəfə çox layihəyə başladığı üçün, bir çox skript bu limbo vəziyyətdə qalır. Seçilmiş bütün kitabların iki faizindən az hissəsi böyük ekrana çıxa bilir. İnkişaf cəhənnəmi ən çox müxtəlif şərhləri olan və bir neçə baxış nöqtəsini əks etdirən layihələrlə baş verir. İstehsal cəhənnəmi bir filmin istehsala girdiyi, lakin posta keçmədən uzun müddət bu vəziyyətdə qaldığı zamana aiddir.

### Televiziya
Televiziya serialları mövsümlər arasında inkişaf cəhənnəmini yaşaya bilər, nəticədə bir mövsümdən digərinə keçmə uzun vaxt alır.

### Videooyunlar
Videooyunların inkişafı illərlə, bəzən on ildən çox dayandırıla bilər. Buda çox vaxt bir layihənin müxtəlif studiyalar dəyişdirməsi, oyunun bir çox hissəsinin təkrarlanması və ya tərk edilməsi və ya oyun proqramının özünün inkişafı ilə bağlı çətinliklər səbəbindən baş verir.

## İstinadlar
Kiçik su pərisi (heykəl)

**Kiçik su pərisi** () – Danimarkanın Kopenhagen şəhərindəki qayanın üzərində nümayiş etdirilən heykəl.

## Haqqında
Hündürlüyü 1,25 metr və çəkisi 175 kiloqramdır. Heykəl 1960-cı illərin ortalarından bəri müxtəlif səbəblərdən dəfələrlə zədələnmiş və deformasiyaya uğramış, lakin hər dəfə bərpa edilmişdir.

## Tarixi
Heykəltəraş Edvard Eriksen 23 avqust 1913-cü ildə açılışı olan bürünc heykəli yaratmışdır. Balerina çılpaq şəkildə modelləşdirməyə razı olmadığı üçün heykəltaraşın həyat yoldaşı Eline Eriksenin bədən fiqurlarından istifadə olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Alter schützt Meerjungfrau nicht vor Rabauken
* The Little Mermaid
Tanaka Şosuke

– XVI-XVII əsrlərdə yaşamış Yaponiya taciri. Sakit okeanı keçən ilk yapon hesab olunur. Qərbdə **Don Fransisko de Velasko** adı ilə tanınmışdır.

## Həyatı
1609-cu ildə Filippinin keçmiş canişini olan Don Rodriqo Vivero de Velasko Yaponiyanın Kazusa əyaləti sahillərində dəniz qəzasına uğramışdır. 1610-cu ildə onu Yeni İspaniyaya qədər müşayiət edən 20 nəfərlik Yaponiya nümayəndliyinin başçısı Tanaka Şosuke idi. Tanaka özü ilə Tokuqava İeyasunun adından hədiyyələr və şəxsi mesaj aparmış, Yaponiya ilə Yeni İspaniya arasında ticarət əlaqələrinin qurulmasını ümid etmişdir. Həmin dövrdə yaşamış yerli tarixçi Çimalpain onu belə təsvir etmişdir:

Tanaka Yeni İspaniyada uğursuz olmuş, 1611-ci ildə təşəkkür məqsədilə Yaponiyaya göndərilmiş ispan nümayəndə Sebastyan Viskaino ilə birlikdə Yaponiyaya qayıtmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hamada Hikozo

, eləcə də, digər adları ilə **Cozef Heko** () və ya **Amerika Hikozo** – ABŞ vətəndaşlığı almış ilk yapon. Xristianlığı qəbul etmiş, Yaponiyada ilk müasir qəzeti nəşr etdirmişdir.

## Həyatı

### ABŞ səfəri
Hamada 1837-ci ildə Harima əyalətində  bir gəmi kapitanının oğlu kimi doğulmuşdur. 1850-ci ildə Edo şəhərinə qayıdarkən gəmisi qəzaya uğramış və 52 gün boyunca açıq dənizdə üzdükdən sonra o və 16 dənizçi ABŞ-yə məxsus *"Oakland"* gəmisi tərəfindən xilas edilmişdir. Gəmi 1851-ci ilin fevralında San-Fransiskoya çatmışdır. Həmin dövrdə ABŞ hökuməti Metyü Perrinin başçılığı altında Yaponiyaya ekspedisiya göndərməyi planlaşdırdığı üçün bu 17 yaponu ekspedisiya zamanı Yaponiyaya qaytarmaq qərarı verilmişdi.

Ekspedisiya 1852-ci ildə Yaponiyaya yola düşmüşdür. Honkonqa çatanda amerikalılar Hamadaya ABŞ-yə qayıtmağı təklif etmişdirlər. Hamada təklifi qəbul etmiş və yoldaşlarından ayrılaraq San-Fransiskoya qayıtmışdır. Burada gömrük məmuru B. Sanderslə tanış olmuş və onun köməyi ilə 1852-ci ilin avqustunda Baltimora gəlmişdir. Səyahət zamanı ilk dəfə qatara minmiş və teleqrafla tanış olmuşdur. 1854-cü ilin oktyabrında katolikliyi qəbul etmiş və bundan sonra Cozef Heko kimi tanınmağa başlamışdır. 1858-ci ilin iyununda ABŞ vətəndaşlığına qəbul edilmişdir.

### Yaponiyaya qayıdışı
Hamada Yaponiya üçün darıxmış və bir neçə cəhddən sonra 1858-ci ilin sentyabrında dostu Con Merser Brukdan icazə alaraq onun Yaponiya yaxınlığından keçəcək tədqiqat gəmisinə minmişdir. Şanxayda olanda ABŞ-nin Yaponiyadakı ilk səfiri Taunsend Harrislə tanış olmuş və onun təklifi ilə ABŞ-nin Kanaqavadakı konsulluğunda tərcüməçi olmuşdur. Hamada 1859-cu ilin iyununda Yokohamaya çatmışdır. 1860-cı ildə *"[[Kanrin Maru]]"* gəmisi ABŞ-yə yola düşəndə Hamadanın təklifi ilə Bruk gəminin texniki məsləhətçisi seçilmişdir. Hamada 1860-cı ildə konsulluğu tərk edərək Yokohamada öz ticarət şirkətini açmışdır.

Hamada 1861-ci ildə yenidən ABŞ-ni ziyarət etmiş və 1862-ci ilin martında Abraham Linkolnla görüşmüşdür. Yaponiyaya qayıdandan sonra 1864-cü ilin iyununda Kişida Qinko və digər şəxslərlə birlikdə Yaponiyanın ilk müasir qəzeti olan *"[[Kaigai Shinbun]]"* qəzetini nəşr etdirmişdir. Qəzet dünyada baş verən hadisələr haqqında xəbərlər paylaşsa da, 18-ci buraxılışından etibarən ABŞ tarixi haqqında yazılara və Yaradılış kitabının tərcüməsinə yer ayırmağa başlamışdır. Hamada öz bacarıqlarını biznes sahəsinə həsr etmək istədiyi üçün qəzet 26-cı buraxılışından sonra fəaliyyətini dayandırmışdır. Meyci dövrünün ilk illərində Maliyyə nazirliyində işləmişdir.

Hamada iki avtobioqrafiyanın müəllifi olmuşdur. *"Qəzaya uğrayanın qeydləri"* 1863-cü ildə yapon dilində, *"Bir yaponun hekayəsi"* isə 1895-ci ildə ingilis dilində nəşr olunmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hüseyn Rəvazadə

**Hüseyn Rəvazadə** () — İranlı həkim və İslam tibb filosofu.

## Həyatı

## Nəzərləri
* Koronavirusnı müalicəsi soda fumiqasiya tütsüləmək, Kolosint yaği və Adi üzərlik yeməkdir.
* Yodsuz duz qan təzyiqini aşağı gətirər.
* Ənənəvi epilyator revmatizm, Leykoz və astmanı müalicə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Delfi arabaçısı

**Delfi arabaçısı** (, cilov sahibi) — Qədim Yunanıstandan bu dövrümüzə gəlib çıxmış heykəldir və qədim tunc heykəltəraşlıq nümunəsidir.
## Haqqında
Heykəltəraşın adı məlum deyil, lakin stilistik səbəblərə görə heykəlin Afinada hazırlandığını iddia edirlər. Onun Afina mənşəli olduğu bilinən Pirey Apollon heykəli ilə müəyyən oxşarlıqları var.

## Tarixi
Heykəl Yunanıstanın Delfi şəhərində Siciliyadakı tiran Gelalı Polizalın və onun arabasının eramızdan əvvəl 478 və ya 474-cü illərdə Delfidə Pithean Apollonun şərəfinə keçirilən Pif Oyunlarında qazandığı iki qələbədən birinin xatirəsinə ucaldılıb. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Dictionary of Fashion History 
*Charioteer of Delphi
Şuşadakı məscidlərin siyahısı

**Şuşadakı məscidlərin siyahısı** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa şəhərində yerləşən, hal-hazırda mövcud olan və vaxtilə mövcud olmuş məscidlərin siyahısı. Bu, Şuşanın mədəni irsinin bir hissəsidir. Şəhərdəki ilk məscid Qarabağ xanlığının ilk hökmdarı Pənahəli xanın dövründə tikilmiş qamışdan tikilmiş ikiqapılı məscid olmuşdur. İndi Yuxarı Gövhər ağa məscidi kimi tanınan bu yerdə XVIII əsrin 60-cı illərinin axırlarında "Qamış məscid" tikilmişdir. XX əsrin əvvəllərində Şuşada 17 məscid var idi. Onlar şəhərin 17 məhəlləsinin hər birində bir dənə olmaqla şəhərin azərbaycanlı hissəsində yerləşirdi.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 nömrəli qərarı ilə Şuşa şəhərində 15 məscid dövlət tərəfindən mühafizə olunan memarlıq abidələri siyahısına daxil edilmişdir. Bunlardan Yuxarı Gövhər ağa məscidi, Aşağı Gövhər ağa məscidi, Mehmandarovlar kompleksinin məscidi və Saatlı məscidi "ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri", daha 11 məscid isə "yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri" elan edilmişdir.

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Azərbaycandakı məscidlərin siyahısı

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Qadın prezervativi

**Femidom** (**qadın prezervativi** və ya **daxili prezervativ** kimi də tanınır) — 1990-cı illərdən etibarən qadınlar üçün istehsal olunmağa başlayan bir prezervativ növüdür.

Orta uzunluğu 18 sm olan nazik, yırtılmaz poliuretan materialdan hazırlanmışdır. Ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti, vaginaya yerləşdirildikdən qısa müddət sonra bədən istiliyinə müvafiqləşməsi və daxili divarlara yapışmasıdır. İki halqadan ibarətdir. Qısa bir səydən sonra asanlıqla öyrənilə və istifadə edilə bilər.

## İstinadlar
Villendorf Venerası

**Villendorf Venerası** — 7 avqust 1908-ci ildə arxeoloqlar Josef Szombathy , Hugo Obermaier və Josef Bayer tərəfindən Willendorf yaxınlığındakı paleolit ​​sahəsində aparılan qazıntılar zamanı İohan Veran və ya Cozef Veram adlı işçi tərəfindən tapılmışdır. Heykəl indi Avstriyanın Vyana şəhərindəki Təbiət Tarixi Muzeyində saxlanılır.

## Haqqında
İlk dəfə on doqquzuncu və iyirminci əsrin əvvəllərində aşkar edilmiş oxşar heykəllər arxeologiyada ənənəvi olaraq "Venera heykəlcikləri" adlandırılır, çünki şişirdilmiş cinsi xüsusiyyətləri olan çılpaq qadınların təsvirləri erkən doğuş tanrısını, bəlkə də bir ananı təmsil edir. Bəzi alimlər Venera terminologiyasını rədd edir, əvəzinə heykəlciyi "Qadın" və ya "Villendorflu Qadın" adlandırırlar. Villendorf Venerasının mənşəyi, yaranma üsulu və ya mədəni əhəmiyyəti haqqında çox az şey məlumdur ; lakin o, Avropanın Paleolit ​​dövründən salamat qalan çoxsaylı " Venera heykəlciklərindən " biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* International Journal of Human Diversity and Evolution 
* One of the most fascinating archaeological discoveries of the early 20th century is a small Paleolithic stone sculpture known as the Venus of Willendorf.
Ömər Buludov

**Ömər Buludov** () – Misli Premyer Liqasında çıxış edən Neftçinin futbolçusu.

## Karyerası

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
Neftçidə ilk matçına 25 noyabr 2017-ci ildə keçirilən Neftçi-Keşlə matçında çıxıb. Matç Neftçinin 3–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Neftçidə ilk qolunu 10 mart 2019-cu ildə keçirilən Sumqayıt-Neftçi matçının 87-ci dəqiqəsində vurub. Matç Neftçinin 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Budda Bahar Məbədi

**Budda Bahar Məbədi** () — Çinin Luşan qraflığının Zhaocun qəsəbəsində yerləşən Vairocana Buddanı təsvir edən nəhəng heykəldir .

## Haqqında
Budda Bahar Məbədi öz adını yaxınlıqdakı Tianrui isti bulağından götürür , onun suyu 60 °C (140 °F) temperaturda müalicəvi xüsusiyyətləri ilə bölgədə məşhurdur. Bütövlükdə layihənin təxminən 55 milyon dollara başa gəldiyi təxmin edilirdi, onun 18 milyon dolları heykəl üçün xərclənmişdir qalan bir hissəsi heykəlin ətraf hissələrinə sərf edilmişdir.

## Xarici keçidlər

* China enters biggest Buddhist statue race 
* Fodushan Scenic Area
Arnold Fank

**Arnold Henrix Fank** (; ) — alman kinorejissor, operator, montajçı və memuarist, dağ filmləri janrının banisi və ən böyük nümayəndəsi. 1920-1930-cu illərdə alman kinosunun ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Arnold Funk yüksək təhsil almış, 1915-ci ildə geologiya üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Onun mövzusu Sankt-Qallen fosilləri idi.

Fank ən məşhur filmlərini Veymar Respublikası illərində çəkib. Onlardan biri də “Müqəddəs dağ” əsəridir. Bu film Venesiya Film Festivalında Qızıl medala layiq görülmüşdür. Film tarixçiləri rejissorun Üçüncü Reyxdəki mövqeyini qiymətləndirməkdə fərqlənirlər. Onların bəziləri Fankı nasist rejiminin minionu kimi səciyyələndirirsə, digərləri onun o dövrdə persona non qrata olduğunu iddia edirlər. Bu zaman rejissor altı tammetrajlı bədii film və bir neçə qısametrajlı sənədli film çəkmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Arnold Fank 1933-1945-ci illərdəki fəaliyyətinin araşdırılması ilə bağlı İstintaq Komitəsinə ifadə verməyə məcbur olsa da, bəraət almışdır. Üç il meşə biznesi ilə məşğul olmuş, sonra şəxsi həyatına qərq olaraq xatirələrini yazmış, ömrünün sonunda bir müddət Almaniyada televiziyada çalışmışdır. Sonradan kinemotoqrafiyaya qayıtmağa müvəffəq olmadı.

Müasir kulturoloqlar və kino tarixçiləri Arnold Fankın filmlərini nəinki rejissorun yaratdığı bədii obrazların xüsusiyyətlərini müəyyən etmək üçün təhlil edirlər, həm də onları filmin fəlsəfi və estetik konsepsiyaları ilə əlaqələndirirlər. 

## İstinadlar
2021 İslam Həmrəyliyi Oyunları

**2021-ci il İslam Həmrəyliyi Oyunları** — İslam Həmrəyliyi İdman Federasiyasının himayəsi altında 2022-ci il avqustun 9-dan 18-dək Türkiyənin Konya şəhərində keçirilən tədbirdir.

Müsabiqənin ilkin olaraq 2021-ci il avqustun 20-dən 29-dək keçirilməsi planlaşdırılırdı. Daha sonra Tokioda keçiriləcək Yay Olimpiya və Paralimpiya Oyunlarının 2020-ci ilin yayından 2021-ci ilə təxirə salınması ilə əlaqədar idman federasiyalarının və idmançıların gərgin iş qrafikinin qarşısını almaq üçün təxirə salınması qərara alınıb. Daha sonra, COVID-19 pandemiyasının baş verməsi ilə əlaqədar oyunlar yenidən 9-18 avqust 2022-ci il tarixinə təxirə salındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cidayubori parkı

— Yaponiyanın Tokio şəhərinin Setaqaya rayonunun Kitami bölgəsində yerləşən parkdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 世田谷区公式サイト　次大夫堀公園
Aslan adam

**Aslan adam** () — 1939-cu ildə Alman mağarası olan Hohlenstein-Stadeldə kəşf edilmiş fil sümüyündən hazırlanmış heykəldir. Almaniyada Ulm Muzeyində sərgilənir.

## Haqqında
Zoomorf sənət nümunəsi, çaxmaq daşından olan bıçaqla mamont və fil sümüyündən oyulub hazırlanmışdır. Heykəlin Sol qolunda paralel və eninə oymalar var.

## Tarixi
Hohlenstein-Stadel mağarasında 1937-ci ildə Robert Vetzelinin rəhbərliyi altında sistemli qazıntılar başladı. 25 avqust 1939-cu ildə geoloq Otto Völzinq tərəfindən yenidən qazıntılar aparıldı. Yalnız bir həftə sonra İkinci Dünya müharibəsinin başlaması sahə işlərinin yarımçıq qalması və tapıntıların təhlilinin aparılmaması demək idi. Qazıntı xəndəkləri fil sümüyü tapılan torpaqla geri doldurulmuşdu. 2008-ci ildən mağarada növbəti qazıntılar aparılmışdır. Bütün təbəqələr sistematik olaraq süzüldü, bu da bir çox hissələrinin aşkar edilməsinə səbəb oldu. İlk yeni tənzimləmələr virtual olaraq simulyasiya edildi ki, orijinal rekreasiyanı sökmədən fraqmentlər əlavə oluna bilsin. 2012-ci ildə Nikol Ebinqer-Ristin rəhbərliyi altında Esslingendə Tarixi Abidələrin Mühafizəsi üzrə Dövlət İdarəsinin emalatxanalarında ikinci bərpa işlərinə başlanılıb . Heykəl ayrı-ayrı hissələrinə sökülərək köhnələri ilə yanaşı yeni aşkar edilmiş hissələr də əlavə edilib, baş, arxa və gövdənin sağ tərəfi nahiyələrinin daha da tamamlanmasına şərait yaradıb və ilk bərpa zamanı istifadə edilən süni əlavələr edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The lion man 
* lioncarvinginsitu
Omura Sumitada

– Yaponiya tarixində xristianlığı qəbul etmiş ilk daymyo. Xristianlığa keçdikdən sonra özünə **Bartolomeu** adını götürmüşdür.

## Həyatı
Sumitadanın mənsub olduğu Omura ailəsi Kamakura dövründən etibarən Hizen əyalətinin Sonoqi bölgəsində məskunlaşmışdı. Sumitada 1533-cü ildə qonşu daymyo Arima Haruzuminin oğlu kimi doğulmuş, 1538-ci ildə Omura ailəsi tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. O, ailədaxili müxalifətə baxmayaraq 1551-ci ildə ailənin başçısı olmuşdur. Yaxın qohumları ilə olan münaqişələrdən və gəlirinin azlığından narazı olan Sumitada daymyo statusunu gücləndirmək üçün portuqal tacirlərlə və yezuitlərlə əlaqələr qurmaq qərarına gəlmişdir.

1562-ci ildə ona məxsus olan Yokoseura limanında yezutilər üçün böyük imtiyazlar vermiş, bunun qarşılığında portuqallar illik ticarətlərini Hirado limanından bu limana yönləndirmişdirlər. 1563-cü ildə Sumitadanın xristianlığı qəbul etməsi səbəbilə başlayan üsyan zamanı Yokoseura limanı məhv edilmişdir. Lakin portuqallar 1571-ci ildən etibarən ona məxsus olan Fukuda və Naqasaki limanlarına gəlməyə başlamış, hətta Sumitadaya hərbi yardım göstərmişdirlər. O, 9 iyun 1580-ci ildə Naqasaki bölgəsini "daimi olaraq" Yezuitlər ordeninin ixtiyarına vermiş, onlara inzibati və məhkəmə gücü, hətta ölüm cəzası vermək hüququ qazandırmışdır.

1584-cü ildə Şimazu ailəsinin ordusu Naqasakini işğal etmiş, 1587-ci ildə isə Toyotomi Hideyoşi Şimazunu məğlub edərək Naqasakini öz torpaqlarına daxil etmiş və antixristianlıq barədə hökm çıxarmışdır. Sumitada bu hökmdən 2 ay qabaq ölmüşdür.

Sumitada 1585-ci ilə qədər 60.000 yaponu xristianlığa keçməyə məcbur etmiş, 87 kilsə tikdirmiş, buddist və şinto məbədlərini məhv etmişdir. Onun bu addımları Hideyoşi tərəfindən tənqid olunmuşdur. Sumitada 1582-ci ildə Avropanın katolik ölkələrinə göndərilmiş Yaponiya nümayəndəliyinin sponsorlarından biri olmuşdur.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Luiş Froiş

**Luiş Froiş** () – XVI əsrin ikinci yarısında Yaponiyada faəliyyət göstərilmiş Portuqaliya missioneri.

## Həyatı
Luiş Froiş 1532-ci ildə Portuqaliyanın Lissabon şəhərində doğulmuşdur. 1563-cü ildə Yaponiyaya gəlmiş, Makaoda keçirdiyi iki il istisna olmaqla, həyatının qalan hissəsini Yaponiyada keçirmişdir. Yaponiyadakı həyatı boyunca Aşikaqa Yoşiteru, Oda Nobunaqa, Toyotomi Hideyoşi, Otomo Sorin, Konişi Yukinaqa kimi dövrün nüfuzlu şəxsləri ilə tanış olmuşdur.

Müşahidə qabiliyyəti və diqqətliliyi ilə seçilən Froiş Yaponiyadakı missionerlik fəaliyyəti haqqında Avropaya ətraflı hesabatlar göndərmişdir. Ən məşhur əsəri 1549-93-ci illərdə Yaponiyanın xristianlıq tarixindən də bəhs edən *"Yaponiya tarixi"* (*"Historia de Japam"*) əsəridir. Bundan əlavə, Yaponiya adətləri, Hideyoşinin Koreya yürüşü və Toyotomi Hidetsuqunun süqutu barədə yazılar yazmışdır. 1597-ci ildə Naqasakidə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Hermes və körpə Dionis

**Hermes və körpə Dionis** və ya **Olimpiya Hermesi** — 1877-ci ildə Hera məbədinin xarabalıqlarında kəşf edilmiş körpə Dionisin qədim yunan heykəlidir. Onun boyu 213 santimetrdir. Yunan profili, yunan burnu və praksitelik əyri anlayışları klassik gözəlliyin modelinə çevrilmişdir.

## Haqqında
Yunan mifologiyasının hesablarına görə , Dionis tanrı Zevsin oğlu və Semele , fani, Fiv kralı Kadmusun qızıdır. Çox güman ki, bu heykəl himayədarı Hermes olan Elis və himayədarı Dionis olan Arkadiya sakinləri arasında sülhün alleqoriyasıdır.

## Tarixi
Yunan dövləti 1874-cü ildə Almaniya ilə Olimpiyada arxeoloji kəşfiyyat işləri aparmaq üçün müqavilə imzaladı. Alman qrupu tərəfindən qazıntılar 1875-ci ildə Ernst Kurtiusun rəhbərliyi altında başladı. Bu gün sərgiləndiyi kimi heykəltəraşlıq qrupuna çatana qədər heykəlin altı fərqli hissəsi kəşf edildi. Hermesdə sağ qol, sol əlin iki barmağı, dizdən hər iki ayağı, sol ayağı və cinsi xüsusiyyətləri yox idi; Körpə Dionisin qolları (Hermesin çiynində dayanan sağ əli istisna olmaqla) və sağ ayağının ucu yox idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Moulage moderne d'après la statue d'Olympie représentant Hermès portant Dionysos
* Плиний Старший Естественная история
Coy Lens Mikels

**Coy Lens Mikels** () — Misli Premyer Liqasında çıxış edən Sabahın futbolçusu.

## Karyerası
### Sabah
10 iyul 2021-ci ildə "Sabah" ilə müqavilə imzaladı. "Sabahda" ilk matçına 14 avqust 2021-ci ildə keçirilən "Sabah"-"Səbail" matçında çıxıb. Eyni zamanda matçın 75 və 90+2-ci dəqiqələrində sarı vərəqə ilə cəzalanıb, matçın 90+2-ci dəqiqəsində meydandan qovulub. Matç "Səbailin" 0–1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Sabahda" ilk qolunu 31 oktyabr 2021-ci ildə keçirilən "Qəbələ"-"Sabah" matçının 20-ci dəqiqəsində vurub. Matça start heyətdə başlayan Mikels 90+2-ci dəqiqədə əvəzlənib. Matç "Sabahın" 1–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Sabah"ın heyətində ilk Azərbaycan Kuboku matçına 11 dekabr 2021-ci ildə keçirilən "Sabah"-  "Kəpəz" matçında çıxıb. Eyni zamanda matçın 57 və 61-ci dəqiqələrində fərqlənməyi bacarıb. Matça start heyətdə başlayan **[[Coy Lens Mikels|Mikels]]** 80-ci dəqiqədə əvəzlənib. Matç "Sabahın" 3–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İstirahət edən satir

**İstirahət satir** və ya **söykənən Satir** — Bu növün təxminən 115 nümunəsi məlumdur, onlardan ən yaxşısı Kapitolin Muzeylərində sərgilənir. İstirahət Satir heykəli tipi bəzən faun adlandırılan gənc satiri göstərir, onu aydın uclu qulaqları və gövdəsinə taxılan və ya satirik yaxınlığındakı dirəyə qoyulmuş pardalid (panter dərisi) ilə tanımaq olar.

## Haqqında
Qədim yunan mifologiyasında satirlər üzüm məhsulu, ritual dəlilik, teatr və məhsuldarlıq tanrısı Dionisin kişi yoldaşlarıdır. Dionysusun davamçıları olaraq, satirlər şərabı, qadınları sevmələri və borularında və ya fleytalarında musiqi çalmaqları ilə tanınırlar. Erkən Yunan sənətində satirlər çox vaxt sənətdə kobud, daha yaşlı və çirkin kimi təsvir olunurdu. Satirdə panter dərisinin olması onların vəhşi heyvan təbiəti ilə əlaqəsini bildirir. Satirlər də tez-tez saxsı qablarda vəhşi və vəhşi cinsi təbiətlərini ifadə etmək üçün dik fallus ilə çılpaq şəkildə təsvir edilmişdir.

## Xarici keçidlər

* Greek sculpture : a collection of sixteen pictures of Greek marbles, with introduction and interpretation 
* Margaret Ross Griffel
Nəzakət Məmmədova (dəqiqləşdirmə)

* Nəzakət Məmmədova — müğənni
* Nəzakət Məmmədova (şairə) — şairə
* Nəzakət Məmmədova (aktrisa) — aktrisa
* Nəzakət Məmmədova (politoloq) — politoloq

## Həmçinin bax
* Nəzakət
* Məmmədova
Biran

**Biran** Kubanın Olqin əyalətindəki kənd, Fidel və Raul Kastronun doğulduğu yer. Onların atasının 23.000 akr (93&nbsp;km²) plantasiyası olub.

## Tarixi
1976-cı il bələdiyyə islahatına qədər kənd qonşu Mayari bələdiyyəsinin bir hissəsi idi.

## Tanınmış şəxsləri
* Fidel Kastro- Kuba inqilabçısı, 1959-2008-ci illərdə Kuba lideri.
* Raul Kastro-Kuba inqilabçısı.

## İstinadlar
Orxan Mürsəlov

**Orxan Çingiz oğlu Mürsəlov** () — Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.,  Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (11 avqust 2022 - 12 noyabr 2025).

## Həyatı
Orxan Mürsəlov 26 iyul 1986-cı il tarixində Rusiya Federasiyasının Bryansk şəhərində anadan olmuşdur. O, 1993–2004-cü illərdə Bakı şəhərindəki 95 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Orxan Mürsəlov 2004–2008-ci illərdə Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Siyasi idarəetmə fakültəsini politologiya ixtisası üzrə bitirmişdir. O, 2008–2009-cu illərdə Dövlət Sərhəd Xidmətində həqiqi hərbi xidmətdə olmuş, 2010–2012-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Biznesin idarəedilməsi – marketinq ixtisası üzrə magistr dərəcəsi almışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Orxan Mürsəlov 2010–2022-ci illərdə Prezident Administrasiyasının Sənədlərlə və vətəndaşların müraciətləri ilə iş şöbəsində və Ərazi-təşkilat məsələləri şöbəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. O, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 11 avqust 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 12 noyabr 2025-ci il tarixli sərəncamı ilə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad olunub,  Prezidentin digər sərəncamı ilə Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Orxan Mürsəlov
* İlham Əliyevdən Orxan Mürsəlovla bağlı SƏRƏNCAMLAR
Fanodan olan atlet

**Fanodan olan atlet**, **Qalib Gənclik** və ya **Lisippo di Fano** — Qalib Gəncliyin tədqiqi və konservasiyası 1980-ci ildən 1990-cı illərə qədər davam edir və klassik bürünc üzərində araşdırmalara və qədim Aralıq dənizi mütəxəssislərinin Getty Muzeyi ilə əməkdaşlığına əsaslanır. Bütün heykəl bir parçada töküldü; bu tökmə texnikası "itirilmiş mum" üsulu adlanır.

## Haqqında
1972-ci ildə Münhen qalereyasının sahibi Heinz Herzer və Volker Kinnius Rudolph Stappın konservasiya layihəsi haqqında hesabat yazdılar. Rudolph Stapp qədim tunclar üzrə ixtisası ilə tanınan Victorious Youth ilə heykəl üzərində işlərə başladılar. Tuncdan qabığı çıxarmaq üçün metalda müxtəlif cızıqlar buraxdılar. Heykəli təmizləmək üç ay çəkdi.

## Tarixi
Egey və Aralıq dənizi sahillərində çoxlu sualtı tunclar aşkar edilmişdir; 1900-cü ildə dalğıclar Antikythera gəncliyini və Stoik portretinin başını , Antikiterada , 1926-cı ildə Cape Artemision Poseydonunu , 1996-cı ildə Xorvatiya Apoxyomenosunu və 1999-cu ilə qədər müxtəlif bürüncləri tapdılar. Fanodan olan atlet heykəli isə 1964-cü ilin yayında İtaliyanın Adriatik sahillərində Fano dənizində , italyan balıqçı trol gəmisinin torlarına ilişərək tapıldı.

## Xarici keçidlər
* Getty museum must return 2,000-year-old statue 
* Appello per il "Lisippo"
Zənburəkçilər

**Zənburəkçilər** — Nadir şah Əfşarın ordusunda xidmət edən yüngül artilleriya bölməsi

## Haqqında
Nadir şah Əfşarın ordusunda istifadə edilən kiçik və yüngül toplar zənburək adlanırdı . Zənburəklərin lülələrinin çapı Nadir şah qoşunlarında istifadə olunan ağır tüfənglərin çapından azacıq böyük olmaqla, orta topların çapından kiçik idi. Bu toplar lüləsinin əhatəsinə dolandırılmış tuğ və lüləsinin aşağısında olan mil və ox vasitəsilə şamdan adlanan yastığın üzərində bərkidilirdi. Sonra da bu yastıq dəvənin donqarları arasında bərkidilmiş dayaq üzərinə qoyulurdu. Zənburəklər dəvələr vasitəsilə daşınırdı. Onlardan istifadə zamanı dəvələr dizləri üzərinə yatırdılar və dəvələrin üzərindən götürülmədən onlardan atəş açılırdı. Hər dəvə yalnız bir zənburək aparırdı. Bunun üçün xüsusi dəvələr seçilir və həmin dəvələr zənburək daşınması üçün hazırlanırdı. Zənburəkçi dəvənin donqarının arxasında bərkidilmiş palanın üzərində oturaraq adətən sol əli ilə zənburəkin lüləsinin arxasından tutardı. Dəvənin sağ tərəfinə zənburəkin fitili, sol tərəfinə isə barıt və mərmi torbası asılardı. Mərmi torbasına 20-dək mərmi yükləmək olurdu. Atəş açılmasına başlanan zaman zənburəkçi dəvənin qatlanmış ayaqlarından birini açardı ki, atəşin qorxusundan dəvə asanlıqla ayağa qalxa bilməsin. Bundan başqa zənburək lüləsinin yastıq üzərində fırlanması dəvənin yerini dəyişmədən müxtəlif istiqamətlərə atəş açmağa imkan verirdi. Zənburəklərin atəş uzaqlığı çox da böyük deyildi. Bununla belə, atəşlərin yaratdığı gurultu qarşı tərəfdə vahimə yaratmağa kömək edirdi. Zənburəkçilər göy rəngli canlıq, geniş şalvar və uzun boğazı olan çarıq geyinirdilər. Başlarına isə yarıdan yuxarı konus şəklində daralan hündür papaq qoyurdular. Zənburəkçilər dəstəsi Nadir şahın topçu qüvvələrinin mühüm tərkib hissəsini təşkil edirdi və bu topların imkanlarından məharətlə istifadə edilməsi onların əhəmiyyətini xeyli artırırdı. Zənburəklərin silahlanmaya qəbul edilməsi də səfəvilər dövrünə aiddir. Tədqiqatçıların qənaətinə görə, hələ Şah Abbas dövründə bu toplardan istifadə edilməyə başlanmış və onun ilk strukturları yaradılmışdı. Amma səfəvilər qoşunlarında bu topların malik olduğu bütün imkanları reallaşdırmaq mümkün olmamışdı. Nadir şahın qoşunlarının tərkibində isə zənburəklərdən daha geniş və daha səmərəli istifadə olunması onların gərəkliliyini təsdiqlədi . Bunun nəticəsi kimi, müstəqil zənburəkçi strukturları formalaşdırıldı. Həmin strukturların təşkili də Nadir şahın öz qoşunlarının formalaşdırılmasına gətirdiyi yeniliklərdən biri idi.

Zənburəkçilər zənburəkçibaşına tabe olurdular. Nadir şahın qoşunlarında belə bir vəzifə mövcud idi. Zənburəkçilər başlarına yuxarıdan yarısı arxaya doğru ensizləşən papaqlar qoyurdular. Şah ordusunda Mehdi bəy Xorasani kimi məşhur zənburəkçibaşı faəliyyət göstərmişdi. O sonradan şahın fərmanı ilə Şrivan hakimi təyin olunmuşdu.

## Mənbə
* 

* 
* 
* 

## İstinadlar
Heymarket şəhidlər abidəsi

**Heymarket Şəhidlər Abidəsi** — İllinoys ştatının Forest Parkdakı Meşə Ev Qəbiristanlığında yerləşən dəfn abidəsi və heykəltaraşlıq abidəsidir.

## Haqqında
Heymarket işi, məhkəmə və edamlardan sonra Avqust Spies , Adolf Fişer , George Engel , Louis Linq və Albert Parsons Alman Valdheim qəbiristanlığında dəfn edildi (sonralar Meşə Evi Qəbiristanlığı ilə birləşdirildi). Pionerlərə Yardım və Dəstək Dərnəyi cənazə abidəsinə abunə təşkil etdi. 1893-cü ildə Waldheim-də heykəltaraş Albert Weinert tərəfindən Heymarket Şəhidlər Abidəsi ucaldıldı. Oyulmuş üçbucaqlı daşla örtülmüş 4.8 metr hündürlüyündə qranit şaftdan ibarətdir. Burada iki pilləli altlıq var, o da postamenti və monumental Ədalət fiqurunu dəstəkləyir, hər ikisi həlak olmuş fəhlənin cəsədinin keşiyində dayanan qadın kimi təsvir edilmişdir. Bir əlində dəfnə çələngi tutur. İkinci pillənin zirvəsində dayanmaq, xurma yarpaqlarından bürüncdən hazırlanmış bir tərtibatdır. Postamentin üzərindəki yazıda edam ili olan "1887-ci il" yazılıb. Həmçinin, asılaraq edam edilməzdən əvvəl yazılan Spes-ə aid edilən ilk addımla bağlı bir sitat var: "Gün gələcək ki, bizim susqunluğumuz sizin bu gün boğduğunuz səslərdən daha güclü olacaq".

## Xarici keçidlər
* Haymarket Martyr's Monument (Forest Park, Illinois) 
* Archaeologists may have unearthed Haymarket time capsule 
* Cemetery cylinder isn’t time capsule after all
Alpay Azər

**Alpay Azər oğlu Əhmədov** və ya **Alpay Azər** () — Azərbaycanlı yazıçı.

## Həyatı
Alpay Azər 6 oktyabr 1974-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1981–1991-ci illərdə 159 saylı Bakı şəhər tam orta məktəbində və H. Mahmudbəyov adına 2 saylı Texniki-Humanitar Elmlər liseyində təhsil alıb. 1993–1999-cu illərdə Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin "Şərqşünaslıq" fakültəsində oxuyub. 1999–2001-ci illərdə həmin universitetin "Beynəlxalq münasibətlər" fakültəsinin aspirantı olub. Tarix üzrə fəlsəfə doktorudur. Hazırda Bakı Slavyan Universitetində dosent kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Mərhum yazıçı Azər Abdullanın oğludur. Evlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti
2010-cu ildən *Alpay Azər*  imzası ilə mətbuatda dərc olunmağa başlayıb. Həmin ildən "Azərbaycan", "Ulduz", "Literaturnı Azerbaycan" jurnalları və "Ədəbiyyat" qəzeti kimi ədəbi orqanlarda, dövri mətbuatda müntəzəm şəkildə çap olunub.

2011-ci ildə Azərbaycanda keçirilən III Nəsimi Milli Ədəbiyyat (Debüt) müsabiqəsində nəsr üzrə nominasiyada 2-ci yeri tutub.

"Azadlıq" radiosunun 2012-ci ildə keçirdiyi hekayə müsabiqəsində "Ən yaxşı 10 hekayədən biri" nominasiyasına layiq görülüb.

2013-cü ildə "Şax yeriyənlər" hekayələr kitabı ilə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin keçirdiyi ədəbi müsabiqədə Yusif Səmədoğlu adına nəsr nominasiyasının qalibi olub.

2014-cü ildə III Beynəlxalq Mahmud Kaşğarlı Hekayə Müsabiqəsinin Azərbaycan üzrə qalibi olub. Müsabiqənin beynəlxalq mərhələsində isə üçüncü yerin sahibi olub.

2020-ci ildə Mir Cəlal hekayə müsabiqəsində həvəsləndirici mükafata layiq görülüb.

2021-ci ildə Monteneqroda çap edilən "Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı" almanaxında əsərlərinə yer verilib.

2021-ci ildə "Ay işığında tabut" adlı hekayəsi TEAS Press nəşriyyatının 44 günlük müharibəyə həsr etdiyi "44 fəsil" adlı kitabda yer alıb.

## Kitabları
2012-ci ildə "Şax yeriyənlər" adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb. Kitabda şəhər həyatını, qadın-kişi münasibətlərini, uşaq və yeniyetmə psixologiyasının həssas məqamlarını, eləcə də bəzi adət-ənənələrə yumoristik-ironik yanaşmanı əks etdirən hekayələr yer alıb.

2018-ci ildə "Yazıçı və arvadı" adlı hekayələr kitabı nəşr edilib. "Hisslər və macəralar" silsiləsindən olan hekayələr, Azərbaycan və Rusiya mühitində qadın-kişi münasibətlərindən, yeniyetmələrin ilk duyğusal sevgilərindən, dostluq macəralarından, gənclərin "şəxsi həyat, yaxud karyera" dilemması qarşısındakı yaşantılarından bəhs edir.

2020-ci ildə "Həyat epikrizi" adlanan ilk romanı ilə oxucularının görüşünə gəlib. Sosial mövzulu əsər insanın borc alıb qaytara bilməməsindən, eyni zamanda yaxşılıq etməkdən bezməsindən, bir sözlə, insanın maddi nəsnələrdən asılılığından bəhs edir.

## İstinadlar
Xəyal velosipedi

**Xəyal velosipedi** və ya **White Cycle** — Velosipedçinin adətən avtomobilin sürücüsü tərəfindən öldürüldüyü və ya ağır yaralandığı yerə qoyulan yol kənarındakı velosiped abidəsidir. Xatirə olmaqdan başqa, adətən yoldan keçən sürücülərə yolu bölüşmək üçün xatırlatma kimi nəzərdə tutulur. Xəyal velosipedləri adətən ağ rəngə boyanmış, bəzən plakat yapışdırılmış və qəza yerinə yaxın uyğun bir obyektə kilidlənmiş köhnə velosipedlərdir.

## Tarixi

Velosipedlərin ağ rəngə boyanması ideyası 1960-cı illərdə Amsterdamda ikitəkərli nəqliyyatı azad etmək üçün anarxist bir layihə olaraq ortaya çıxdı — ağ velosipedlər pulsuz idi, özünüzə kömək edin və sonra başqasına buraxın. Oxşar layihələr 2004-cü ildə Nyu-York şəhərində, 2005-ci ildə, Albuquerque və 2006-cı ildə Torontoda başladı. 2005-ci ilin avqustunda Sietldə təxminən 40 xəyal velosipedi yerləşdirildi. qəzaların, qaçırılmaların və pis yol şəraitinin yerləri barədə məlumatlandırmaq. Dupont Circle, Vaşinqtonda 2008-ci ildə zibil maşını tərəfindən öldürülən atlının xatirəsinə həsr olunmuş xəyal velosipedi tam bir il qaldı. Şəhər işçiləri tərəfindən çıxarıldıqda, sürücünün dostları onu hər işıq dirəyindən bir 22 xəyal velosipedi ilə əvəz etdilər. London Ghostcycle 2005 və 2006-cı illərdə aktiv idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bikes and bodies: ghost bike memorials as performances of mourning, warning, and protest 
* Alicia Frantz 2005.06.03 Ghost Bikes are memorials to cyclists.
Hispanik Amerikası

Hispanik Amerikasını təşkil edən ölkələrin xəritəsi yaşıl rəngdə göstərilibAdətən region **İspan Amerikası** kimi tanınsada həmçinin **Hispanik Amerikası** kimidə adlanır. İspan dilində adətən *Hispanoamérica*, həm də *América Hispana* və ya *América Española* kimi deyilir. Bu bölgə Şimali, Mərkəzi və Cənubi Amerikanın ispandilli ölkələrindən ibarət Amerikanın bir hissəsidini təşkil edir. Bu ölkələrin hamısında ispan dili əsas dildir. Buna baxmayaraq bəzən bir və ya bir neçə yerli dillə (məsələn, Guaraní, Quechua, Aymara və ya Maya kimi) və ya ingiliscə (Puerto Rikoda) ilə rəsmi statusa malikdir. Regionda əsas üstünlük təşkil edən din isə Roma Katolikliyidir.

Hispanik Amerikası bəzən Braziliya ilə birlikdə "İber-Amerika" termini altında qruplaşdırılır, yəni Amerikada Pireney yarımadasında mədəni kökləri olan ölkələr deməkdir. Hispanik Amerikası yalnız Hispanik Amerikasını deyil, həm də Braziliyanı (keçmiş Portuqaliya Amerikası ) və Qərb yarımkürəsindəki keçmiş Fransa koloniyalarını (indi ABŞ və ya Kanadada olan ərazilər adətən istisna olunur) əhatə edən Latın Amerikası ilə də ziddiyyət təşkil edir.
## Həmçinin bax
* Hispaniklər
* Latın Amerikası
* İspan dili

## İstinadlar
Portuqal Amerikası

**Portuqal Amerikası** () bəzən  kimidə adlanır və ya İngilis dilində **Lusofon Amerikası** — *Anglo-Amerika*, *Fransız Amerikası* və *[[Hispanik Amerikası]]*-ndan fərqli olaraq Portuqal dilində danışan insanlar və onların diaspora icmasıdır. Xüsusən də Amerikanın erkən Portuqal müstəmləkəsi olan Braziliyaya aid edilir.

Portuqaliya Cənubi Amerikanın (Braziliya, Koloniya do Sakramento, Uruqvay, Quanare, Venesuela) hissələrini müstəmləkə etdi. Həmçinin Şimali Amerikanın (Kanada, Nyufaundlend və Labrador və Yeni Şotlandiya) bölgələrini də müstəmləkə etməyə çalışsada uğursuzluqla nəticələndi.

Braziliya portuqal cəmiyyətin mərkəzidir və Portuqaliya Amerikasının əksəriyyətinin portuqal mənşəyinin  nöqtəsidir. Buraya bütün Amerikadakı icmalar və portuqal dilindən gələn dillər daxildir, çünki bu, Aruba, Bonaire və Curaçao, Surinam Saramaccanı və ya demək olar ki, sönmüş Braziliyanın Kupopia bölgələrində danışılan papiamentodur.

Portuqal dili roman dili olduğu üçün Portuqal Amerikası, xüsusən də Braziliya bəzi mənbələrdə Latın Amerikasının bir hissəsi hesab olunsada, bu termin daha çox İspan Amerikasına aiddir. Çünki dil yaxınlığından başqa Braziliya Latın Amerika icmasının mərkəzinə mədəni baxımdan kifayət qədər yaxın deyil.  

## İstinadlar
FİFA Dünya Kubokunun talismanları

1966-cı il çempionatının talismanı olan *Aslan Villi* belə böyük idman tədbirində ilk talismanlardan biri idi. Adətən, talisman qismində çempionatın keçirildiyi ölkəyə xas olan bəzi xarakterik detallar (kostyum, bitki, heyvan və s.) seçilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* İspan jurnalı: Dünya Kubokunun Maskotları )
* ''Goleo VI'' və ''Pille'' haqqında məlumat )
* Bütün Dünya Kubokunun Maskotları, 1966-2014 )
İspan Amerikası

**İspan Amerikası** Amerikadakı İspan ərazilərinə şamil edilir.

"İspan Amerikası" termini xüsusilə 15-19-cu əsrlər arasında ərazilərin imperiya dövründə istifadə edilmişdir. İmperator hakimiyyətinin sonuna qədər İspaniya Amerika və Filippindəki xaricdəki ərazilərinin Kolumbun qərbə üzərək Asiyaya çatdığına dair təsəvvürü əsasında "Hindistan" adlandırdı. Bu ərazilər yüksək əhəmiyyətə çatdıqda isə, tac 1524-cü ildə Aztek İmperatorluğunun fəthindən sonra onun mülkləri üzərində daimi kral nəzarətini təsdiqləyən Hindistan Şurasını yaratdı. İspan köçkünlərini cəlb edən sıx yerli əhali və mineral sərvət mənbələri olan bölgələr müstəmləkə mərkəzlərinə çevrildi və belə resursları olmayanlar isə maraq dairəsində idi. Bölgələr imperiyaya daxil edildikdən və onların əhəmiyyəti qiymətləndirildikdən sonra, xaricdəki mülklər daha güclü və ya zəif tac nəzarəti altına düşdü. Tac Karib dənizindəki Kristofer Kolumbun və onun varislərinin hökmranlığından dərs aldı və onlar heç vaxt kəşfiyyatçılara və fatehlərə süpürmə səlahiyyətləri vermədilər. Katolik monarxlarının 1492-ci ildə Qranadanı fəth etməsi və yəhudiləri qovulması "Amerika müstəmləkəçiliyinin başlanğıcı anında dini dövlətçiliyin döyüşkən ifadəsi idi".  Tacın dini sferadakı gücü papalığın Patronato real qrantı sayəsində onun xaricdəki mülklərində mütləq idi və "Katoliklik kral hakimiyyəti ilə ayrılmaz şəkildə bağlı idi".  Kilsə-dövlət münasibətləri fəth dövründə quruldu və 1700-cü ildə, Burbon monarxları böyük islahatlar həyata keçirən və tac və qurbangah arasındakı əlaqəni dəyişdirən Habsburq dövrünün sonuna qədər sabit qaldı.

Tacın xaricdəki imperiyasının idarə edilməsi həm mülki, həm də dini sahədə tez-tez bir-birinin ardınca gələn yurisdiksiyalar əsasında kral məmurları tərəfindən həyata keçirilirdi. Tac, yerli elitaları böyük yerli əhali ilə vasitəçi kimi istifadə edərək, Hind adalarında imperiyanı idarə edə bilərdi. İmperiyanın inzibati xərcləri aşağı səviyyədə saxlanılırdı və az sayda ispan məmurları ümumiyyətlə aşağı maaş alırdılar.  İspaniyanın bir limanı ilə məhdudlaşan və Hindistanda yalnız bir neçə limanla məhdudlaşan qapalı ticarət sistemini saxlamaq üçün tac siyasəti praktiki olaraq bağlanmadı, Avropa tacir evləri İspaniyanın Sevilya limanındakı ispan tacirlərini İspaniyanın yüksək keyfiyyətli tekstil və digər istehsal məhsulları ilə təmin edirdi. Hindistanın gümüşünün çox hissəsi həmin Avropa tacir evlərinə göndərilirdi. Hindistandakı vəliəhd məmurları, yerli əhalini tacirlərlə əməkdaşlıq edərək və qazanc əldə edərkən iştirak etməyə məcbur edə biləcəkləri bütöv bir ticarət sistemi yaratmağa imkan verdilər. 
## İstinadlar
İspandilli ədəbiyyat

**İspandilli ədəbiyyat** və ya **Hispanik ədəbiyyatı** İspan dünyasında ispan dilində yazılmış ədəbi əsərlərin cəmidir. Əsas elementlər İspaniyanın İspan ədəbiyyatı və Latın Amerikası ədəbiyyatıdır . İspan və Filippin ədəbiyyatında ispan dilində Amerika ədəbiyyatı, eləcə də dünyanın bəzi digər yerlərindən ədəbiyyatlar da var.

## Nobelçilər
On bir ispandilli yazıçı Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatını qazanıb:

* 1904: Xose Eçeqaray, İspaniya
* 1922: Jacinto Benavente, İspaniya
* 1945: Qabriela Mistral, Çili
* 1956: Xuan Ramón Ximenez, İspaniya
* 1967: Miguel Ángel Asturias, Qvatemala
* 1971: Pablo Neruda, Çili
* 1977: Visente Aleixandre, İspaniya
* 1982: Gabriel García Márquez, Kolumbiya
* 1989: Camilo Xose Sela, İspaniya
* 1990: Oktavio Paz, Meksika
* 2010: Mario Varqas Llosa, Peru

## Həmçinin bax
* İspandilli müəlliflərin siyahısı
* İspandilli şairlərin siyahısı

## İstinadlar