open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meri Elizabet Uinsted

**Meri Elizabet Uinsted** ( ) — ABŞ aktrisası. O, "*Passions*" serialında ifa etdiyi Jessica Bennett rolu ilə tanınmağa başlayıb. 2004-cü ildə o, "*Tru Calling*" serialında, 2005-ci ildə isə superqəhrəman filmi "*Sky High*"da çəkilib. Onun şöhrəti qorxu serialı "*Wolf Lake*" ilə daha da artıb, aktrisa "*Monster Island*", "*[[Təyinat nöqtəsi 3 (film, 2006)|Təyinat nöqtəsi 3]]*", "*Black Christmas*" və "*Death Proof*" kimi bir sıra filmdə rol alıb.

## Həyatı
Meri Elizabet Uinsted 28 noyabr 1984-cü ildə Şimali Karolina ştatının Roki-Maunt şəhərində dünyaya gəlib. Anası Betti Lou, atası isə Ceyms Ronald Uinsteddir. O, beş uşaqdan ən kiçiyidir. Babası aktrisa Ava Qardnerin xalası oğludur. Meri beş yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Yuta ştatının Sendi şəhərinə köçüb. Meri Çikaqo şəhərində rəqs dərsləri alıb, həmçinin uşaq xorunda ifa edib. Gənc yaşlarında o, ballerina olmaq arzusunda olub və bir neçə tamaşada çıxış edib. Sonralar çəkisinə görə bundan imtina etməli olub. Rəqs karyerasına son qoyan Meri, aktrisa olmağa qərar verib.

## Filmoqrafiya
* Təyinat nöqtəsi 3 (2006)
* Skott Pilqrem dünyaya qarşı (2010)
* The Spectacular Now (2013)
* Sahildəki adam (2016)
* Kloverfild, 10 (2016)
* Əkizlər (2019)
* Birds of Prey (2020)

## İstinadlar
Fəzail İbrahimli

**Fəzail Feyruz oğlu İbrahimli** () — Azərbaycan tarixçisi, dövlət xadimi, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı və sədr müavini, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədr müavini (1992), professor.

## Həyatı
Fəzail Feyruz oğlu İbrahimli 12 aprel 1951-ci ildə Yardımlı rayonunun Çanaqbulaq kəndində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra 1969–1973-cü illərdə Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin tarix fakültəsində ali təhsil alıb. Ardınca, təyinatla Yardımlıya göndərilmiş, 1973–1977-ci illərdə rayonun Çanaqbulaq kənd məktəbində müəllim işləmişdir. 1977–1979-cu illərdə hərbi xidmətdə olub. 1979–1982-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin əyani şöbəsində aspirant, 1982-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Kommunist partiyası tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışıb. Hazırda Azərbaycan Tarixi kafedrasının professorudur. 1986-cı ildə namizədlik, 1998-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Bir monoqrafiya, bir kitabın, bir dərslik və 60-a qədər elmi əsərin müəllifidir.

## Siyasi fəaliyyəti
1992-ci ildən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının üzvüdür. 2000, 2006 (təkrar), 2010, 2015 və 2020-ci illərdə keçirilən parlamant seçkilərində Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasından Milli Məclisə deputat seçilib və 2006-cı ildən Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü olub. 2020-ci ildən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədr müavini və parlamentin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədridir. Hazırda VHP Siyasi Şurasının üzvü və partiya sədrinin birinci (İdeoloji məsələlər) üzrə müavinidir.

2024-cü ildə Azərbaycanda prezident seçkiləri zamanı İlham Əliyevi dəstəklədiyini açıqlamışdır. 2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Liviya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir, üç övladı var.

## Mükafatları
12 aprel 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib

## İstinadlar
Rafiq Manaflı

**Rafiq Hidayət oğlu Manaflı** () — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Ali Məclisinin sabiq sədri.

## Həyatı
Rafiq Manaflı 1958-ci ildə Salyan rayonunun Qardaşbəyli kəndində anadan olub. 1975–1980 – Voronej Meşə Texnikası İnstitutunda ali təhsil alıb. 1980–1991 – Ələt Ağac Emalı kombinatında mühəndis, baş mexanik, sex rəisi vəzifələrində çalışıb. 1992–1996 – Özünün təşkil etdiyi "Plastik" kiçik müəssisəsində direktor işləyib. 2000-ci ildən özünün təsis etdiyi "Təkamül" MMC-in direktorudur.

## Siyasi Fəaliyyəti
1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin fəal üzvü, 1990–1992-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Qaradağ rayon təşkilatının sədri, Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Məclisinin üzvü olub.

1996-cı ildən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının üzvüdür, həmin ildən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Siyasi Şurasının üzvüdür. 2001-ci ildən 2021-ci ilədək VHP Ali Məclisinin sədri olmuşdur.

2012-ci ildən İctimai Palatanın Koordinasiya Şurasının üzvü olub. 2020-ci ilədək Milli Şuranın Koordinasiya Mərkəzinin üzvü olmuşdur.

## Ailəsi
Evlidir, iki oğlu var.

## İstinadlar
Polen

**Çiçək tozu** və ya **polen** – cücülərlə tozlanan bitkilərin erkək elementinin arı fermentləri ilə zənginləşdirilməsi ilə yaranan arıçılıq məhsuludur

## Çiçək tozunun tərkibi
* proteinlər(zülallar) – 11 – 35%
* karbohidratlar (qlükoza, fruktoza, saxaroza) – 20 – 39%
* lipidlər (yağlar və yağabənzər maddələr) – 1 – 20%
* makroelementlər (K, Ca, P, Fe, Mg)
* mikroelementlər (Mn, Cr, Zn, I və sair).
* vitaminlər: karotinoidlər (provitamin А), С, Д, Е, В qrupu, Р, РР, К)
* bütün əvəzedilməz amin turşuları
* fitoharmonlar, flavonoidlər, su – 3 – 4%
Qalaça (Laçın)

**Qalaça** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Bozlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Mirik kənd Sovetindən Qalaça kəndi Bozlu kənd Soveti tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi kiçik təpənin üstündə yerləşən qalaçanın yaxınlığında salındığı üçün belə adlanmışdır. Oykonim "kiçik qala" mənasındadır. Hazırda həmin qalaçanın yerləşdiyi təpə "Top qalaça" adlanır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Ağoğlan çayının sahilində, dağətəyi düzənlikdə yerləşir. 

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birinci İpək

**Birinci İpək** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Bülüldüz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. 1933-cü ildə ərazidə Birinci, İkinci və Üçüncü İpək adlı üç kənd qeydə alınmışdır. Sonralar iki kəndin adı dəyişdirilmiş, yalnız Birinci İpək toponimi olduğu kimi saxlanılmışdır.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Əhalisi
Yerli Türk mənşəli olan İpək kənd əhalisi 2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 50 nəfər olmuşdur.

### Tanınmış şəxslər
* Bəxtiyar Kavanlı — Şair, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır
İkinci İpək

**İkinci İpək** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Kalafalıq

**Kalafalıq** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Vağazin kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

Həmçinin Kalafalıq kəndi Azərbaycan Respublikasında öz turş alçaları ilə məşhurdur.

Kalafalıqla bərabər beş kəndin sovetliyinin kolxoz sədri Verdiyev Sadıq öz igidliyi, səxavətliyi, vətənpərvərliyi ilə ad qazanmışdır.

Kalafalıq əhalisi, həmçinin indiki Türkiyə ərazisindən XVIII əsrdə gəldiyini iddia edir. Eyni zamanda bunun doğru olduğunu isbat edən tarixçilər və faktlar da var. Səlcik nəslinin əslinə gəldikdəysə, Şahavat bəyin ( hansı ki Türkiyə ərazisində gələn o şəxs) iki oğlu olur. Oğullarından biri Bülövlük kəndindən olan, bəy qızı-Səlcik xanımla evlənir. Təssüf ki, Səlcik xanımın yoldaşı gənc yaşda vəfat edir. Elə buna görə nəslin adı Səlcik xanımın adı ilə adlandırılır. Bəy nəslindən olduğundan səbəb Səlciklər bu gün belə özlərini bəy nəsli, əsilzadə adlandırır.

## Tarixi
Laçın rayonunun Vağazin inzibati ərazi vahidində yerləşən kənd Ərdəşəvə çayının (Şəlvəçayın qolu) sahilində, Qarabağ silsiləsinin yamacındadır. Yaşayış məntəqəsi keçmişdə rayonun ərazisində mövcud olmuş Birinci Cağazur kəndindən çıxmış ailələrin Kalafalıq adlanan yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kalafa köhnə kəndin, yaxud mal-qara saxlamaq üçün tikilmiş pəyələrin xarabalığına; quyuya, qazılmış çökək yerə deyilir. Oykonimin tərkibindəki -lıq şəkilçisi çoxluq və məkan anlayışı ifadə edir.

Kalaflıq kəndi Laçın rayonunun ən ucqar kəndi olaraq, şərq tərəfdən Daglıq qarabağın Şuşa rayonu ilə həmsərhəddir. Dağlıq ərazidə yerləşməklə bir neçə təbii sərvətlərlə: Civə, Uran və minerallarla zəngindir. 1936-cı ildən kolxoz yaradılmış və əsasən heyvandarlıq və əkinçilik təsərrüfatları ilə məşğul olmuşlar.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 220 nəfər olmuşdur.

60 təsərüfatdan 300 nəfərdən ibarət idi.

## İstinadlar
Qılınclı (Laçın)

**Qılınclı** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qarıqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qılınclı kəndi dağlıq ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Qilıcdaş adlanan sahədə salındiğına görə belə adlanmışdır. Həqiqətən kəndin cənub-şərq hissəsində qilınca oxşadığına görə yerli tələffüzdə Qilicdaş adlanan dik, sivri qaya var. Kəndin butun əhalisi vaxtila Kəlbəcər rayonu ərazisinə köçüb eyniadli kəndi salmışdır. İndiki sakinlər isə sonralar yaxınlıqdakı Qarıqışlaq kəndindən köçən ailələrdir. Oykonimlərin etnotoponim olması ehtimalı var. Bəzi mülahizələrə əsasən, qilicli (qilınclı) keçmişdə Azərbaycanın müxtəlif zonalarında yaşamış tayfalardan biridir. Odur ki, dağın adını “qılıclı tayfasına məxsus yurd yeri” kimi mənalandırıb etnotoponim olduğunu qəbul etmək olar. Buna Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında Qılıçlı adlı obyektlərin olması da əsas verir.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 

1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar
Qışlaq (Laçın)

**Qışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Köhnəkənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Qarabağ silsiləsinin cənub-qərb yamacındadır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Coğrafiyası və iqlimi
İki dağın arasındakı dərədə yerləşir. Kirs dağına çox yaxındır. Ətrafında sıra armudlar, qılıncdaş təpəsi yerli sakinlər arasında məşhurdur.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 170 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Qovuşuq (Laçın)

**Qovuşuq** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Hacıxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Şəlvə kənd Sovetindən Qovuşuq kəndi Hacıxanlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Ağdərə rayonunun Gilətağ kəndindən köçmüş ailələrin Qovuşuq (Murovdağdan axan Mixtökən və Nərdivan çaylarının birləşərək Şəlvə çayının əmələ getirdiyi yer) adlı ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Qovuşuq XIX əsrdə Zəngəzur qəzasında yaşayan qarabayramlı tayfasının qışlağının adı idi. XIX əsrin ortalarında cəmi 4 ailədən ibarət olmuşdur. Kənd coğrafi movqeyinə görə belə adlandırılmışdır. Kəndin adının "qov" adlı qıpçaq tayfası və uşuq/şuq şəkilçisi vasitəsilə yarandığı da ehtimal olunur.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Mıxtökən silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir. 

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xumarta

**Xumarta** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun İrçan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Köhnəkənd kənd Sovetindən Xumarta kəndi İrçan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Kəndin əsl adı Xumartıdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini atlıxan nəsli salmışdır. Oykonim Xumar (şəxs adı) və tı/ti (kürd dilində "kənd" deməkdir) sözlərindən düzəlib, "Xumara məxsus kənd" mənasındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin yamacında yerləşir. 

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 100 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İrçan

**İrçan** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun İrçan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun İrçan kəndi Köhnəkənd kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla İrçan kənd Soveti yaradılmışdır. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası
Oykonim arçan (ardıc ağacı) sözündən olub, "ardıclı yer" mənasındadır. Türk dillərində ardıc ağacına "arça" da deyilir. Türkdilli xalqların toponimiyasında Arçan toponimi geniş areala malikdir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir. 

## Əhalisi
2006-cı ilin statistikasına görə kəndin əhali sayı 250 nəfər olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eldorado

**Eldorado** (isp. *El Dorado* - qızıldan olan) — Amazon çayı hövzəsində yerləşdiyi iddia olunan əfsanəvi şəhər. Əfsanəyə görə, bu şəhərdə hər şey qızıldan hazırlanıb.

El Hombre Dorado (qızıl adam), El İndio Dorado (qızıl hindu), və ya El Rey Dorado (qızıl kral), Avropalılıar tərəfindən Kolumbiyada yerli qəbilənin başçısı olan Muiskaya verilən addır. Muiska qızıla çox həris bir insan olmuş və rəvayətə görə özünü qızıl tozu ilə örtmüşdür. El Dorado bu əfsanəvi qızıl kralın imperatorluğu kimi təsvir olunaraq yer anlayışına çevrilmişdir.

## Ədəbiyyatda
Eldorado ədəbiyyatda məcazi mənada insanların ömürləri boyu axtardığı bir şeyi təsvir etmək üçün işlədilir. Bu əsl sevgini, cənnəti, xoşbəxtliyi və ya uğuru təmsil edə bilər. Uzun müddət axtardıqdan sonra tapılmayan və ya tapılma ehtimalı olmayan bir şeyi ifadə etmək üçün də Eldorado sözü işlədilir. Bu konteks Edqar Allan Poenin şeirində  öz əksini tapır:


     Eldorado
Həvəslə silahlanmışdı,
Uzun bir yola çıxmışdı.
Qəhrəman, cəsur cəngavər,
Dilində qədim nəğmələr,
Gedirdi gündə, kölgədə,
Eldoradonun izində.

Zamanla qocaldı o da,
Qəhrəman, igid olsa da.
Kölgələr qəlbini sardı,
Ruhunu qorxular aldı.
Bir yer də görünmədi ona,
Bənzəyən Eldoradoya.

Gücü də tərk etdi onu,
Ararkən Eldoradonu.
Köçəri bir kölgə gördü,
Durmadı, tez onu sordu:
“Cavab ver, bilirsən əgər,
Hardadır o gözəl şəhər?”

“Aydaki dağlardan çap, keç.
Qorxmadan get, yubanma heç.
Dərində kölgə vadisi”
Duyuldu kölgənin səsi.
“Orada taparsan onu
Arasan Eldoradonu.”
Bilnə (Yardımlı)

**Bilnə** — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Vərgədüz inzibati ərazi vahidində yerləşən qədim türk kəndlərindən biri də Bilnədir. Kənd Peştəsər silsiləsinin ətəyində yerləşir. Bəzi tədqiqatçılar bilnə sözünü yanlış olaraq talış dilində bil (bataqlıq, sucaq yer) və nə komponenti ilə izah edirlər. Bu barədə yerli əhali arasında müxtəlif fikirlər vardır. Kəndin bəzi yaşlı sakinləri oykonimin adını (bil –bataqlıq, göl və ne/nə - inkar topoformantı) “su, göl olmayan yer” şəklində izah edir və bunu ərazidə su ehtiyatının çoz az olması ilə əlaqələndirir. Buradan aydın olur ki, toponimin “”bataqlıq, sucaq yer” mənasında olması inandırıcı deyil. Qeyd edək ki, yerli əhali arasında bilnə sözünün mənşəyini Azərbaycan türkcəsində “binə yeri” kimi izah edənlər daha çoxdur. Əhalisi türksoyludur və vaxtilə Ərdəbildən köçmə Şahsevən tayfaları ilə qaynayıb-qarışmışdır. Yerli tədqiqatçı M.Həsənov da Yardımlı ərazisindəki Bilnə yaşayış məntəqəsinin Lerikdəki eyniadlı oykonimlə bağlı olduğunu güman edir. Lerik rayonunda Aşağı və Yuxarı Bilnə kəndləri var. Kənd öz adını həmin ərazidən keçən Bilnəçaydan almışdır. Noda i.ə.v.-dəki Aşağı Bilnə kəndi XIX əsrdə Bilnə (indiki Yuxarı Bilnə) kəndindən çıxmış ailələr tərəfindən salınmışdır. Fikrimizcə, Bilnə sözü türk mənşəlidir, bilan sözünün fonetik cəhətdən təhrif edilmiş formasıdır. Türk dillərində bilan “dağ keçidi” deməkdir. Bu söz bəzi dialektlərimizdə “tunel”, “dağın altından açılan yol” mənasındadır. Tədqiqatçılara görə, 1917-ci ildə Lənkəran qəzasında iki Bilnə və bir Bilinə kəndi qeydə alınmışdır. Lerikin Livədirğə inzibati ərazi vahidindəki Yuxarı Bilnə kəndinin əvvəlki adı elə Bilnə olmuşdur. İstər Lerik, istərsə də Yardımlı rayonundaki həmin kəndlər dağlıq ərazidə yerləşir. Odur ki, toponimin “dağ keçidi”, yaxud “dağlıq ərazi” mənasında olduğunu daha inandırıcı hesab edirik.

## Görkəmli şəxsləri
*Samir Əsədli — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədrinin müavini və VHP-in Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri.
*Aslan Quliyev — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinın üzvü, yazıçı-publisist.

## İstinadlar
Seyidlər (Laçın)

**Seyidlər** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Pircahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Deyilənlərə görə, Böyük Seyidlər kəndinin əsasını XII–XIII əsrlərdə Səudiyyə Ərəbistanın Hicaz bölgəsindən köçüb gəlmiş tərəkəmə–bədəvi ailələlərindən olan Seyid Əli  Xəlifənin  soyu–şəcərəsi tərəfindən qoyulmuşdur. Zəngəzur və Qarabağ  bölgəsinin ən ağır–kəramətli seyidlərindən biri kimi Seyid Əli Xəlifə bu kənddə dünyasını dəyişmiş, onun  məzarı üstündə sərdabə tikilmiş və məşhur ziyarət ocağı kimi dini–irfanı məbədə çevrilmişdir.
Onun nəsil şəcərəsindən olan  "Seyid Hüseyn ocağı" da bu kəndin ziyarətgahı olmaqla, ibadət əhlinin üz tutduğu  sakral məkanlardan biridir.
"Güllü qəbir piri"-də (Qarabağın tanınan kəramət–irfan sahiblərindən olan Xudavəndə Xəlifənin nəvəsi Hacı İbrahim ağanın bu kənd qəbirstanlığındakı  məzarı) müqəddəs yer kimi Böyük Seyidlər kəndinin  ibadət ocağıdır.
Böyük Seyidlər kəndinin sakral və  maddi-tarixi abidələri sırasındakı nadir tikililərdən biri də  XVII–XVIII əsrə aid  Həkəri çayının sağ qolu olan Şəlvə çayı üzərindəki birtağlı  "Seyidlər körpüsü"dür.
Sakral–toponimik coğrafi məkan olan Böyük  Seyidlər kəndinin  dini–irfani soylarından  Seyid İsmayıl Məşədi Məmi oğlunun (1828–1914) və Seyid Məşədi İmran Ağanın (1840–1932), Hacı Mirəziz ağanın (1867–1928)  adları xüsusi ehtiramla çəkilir.

## Tarixi
Seyidlər kəndi dağətəyi ərazidədir. Kənd seyidlər nəslinin adını daşıyır.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.

### Tanınmışları
* Seyid Lazım Ağa (1880–1994) — Azərbaycanın ən tanınmış seyidlərindən biri.
* Rafiq Nağıyev (hərbçi) (1957–) — Azərbaycan zabiti.
* Feyziyev Mirəli — Polkovnik (Qarnizon Komandiri).

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seyidlər
* Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur bölgəsinin Laçın nahiyəsinin sakral toponimləri, maddi-mənəvi irsi və coğrafiyası
Nazim Hüseynov (dəqiqləşdirmə)

* Nazim Hüseynov — cüdo üzrə Olimpiya çempionu.
* Nazim Hüseynov (kimyaçı) — AMEA-nın müxbir üzvü, texnika elmləri doktoru, professor
* Nazim Hüseynov (hidrometeoroloq) — Texnika elmləri doktoru, professor, iqlimşünas.

## Həmçinin bax
* Nazim
* Hüseynov
Əliyar İsmayılov

**Əliyar İsmayılov** — Rusiyalı futbolçu

## Həyatı
10 yaşında ikən Kaspiysk şəhərindəki uşaq-gənclər futbol məktəbində Anatoli Kiryanovun rəhbərliyi ilə futbolda ilk addımlarını atıb. 1993-cü ildə "Kaspi" (Kaspiysk, Rusiya, 2-ci liqa) komandasında oynayıb. 1994-cü ildə "Arqo" (Kaspiysk, 2-ci liqa), 1995-97-ci illərdə "Anji" (Mahaçqala, 2-ci və 1-ci dəstələr, Rusiya) komandalarında çıxış edib. 1998-ci ildə Mineralnıe Vodı şəhərinin "Lokomotiv-Taym" (Rusiya, 2-ci liqa) klubunun şərəfini qoruyub. 1998-99-cu il mövsümündə "Turan"da oynayıb (1 oyun). 1999-2000-ci il mövsümündə "Qarabağ"ın heyətində 13 dəfə meydana çıxıb və 2 qol vurub. 2000-2001-ci il mövsümündə yenidən "Turan"a dönüb və 9 oyunda 1 dəfə fərqlənib. Sonrakı 5 ildə Mahaçqala "Dinamo"sunun formasını geyinib. 2005-2006 mövsümünün 2-ci dövrəsindən İnter Bakı klubunda çıxış edib. 2010-cu ilin yanvarında İnter Bakı klubunu tərk edib.

## İstinadlar
İnter (dəqiqləşdirmə)

*İnter Bakı — Azərbaycanın futbol klubu
*İnter Milan — İtaliyanın futbol klubu
*İnter Turku — Finlandiyanın futbol klubu
*İnter Zapreşiç — Xorvatiyanın futbol klubu
*İnter Bratislava — Slovakiyanın futbol klubu
Qarbis Zakaryan

**Qarbis Zakaryan** () — Türkiyənin ilk peşəkar boksçusu, erməni əsilli idmançı.

## Həyatı

İstanbulda doğulmuş Zakaryan Türkiyənin 50-ci və 60-cı illərdə rinqlərdə bir-birinin ardınca yalnız qələbə qazanmış ilk peşəkar boks idmançısı hesab olunur. 1949-cu ildə Türkiyə və İspaniya arasında keçirilmiş boks yarışında idman forması geyinmiş Zakaryan daha sonra 1950-ci ildə Almaniyadan tutmuş, Argentina, Misir, Livan, Fransa, Braziliya  kimi ölkələrdə Türkiyənin idman şərəfini qoruyub. 1964-ci ildə isə o, Yaxın Şərq çempionu olub. 22 il idman karyerası yaşamış Zakaryan peşəkar olaraq 51 dəfə pinqə çıxıb. 1966-cı ildən təqaüdə çıxaraq məşqçiliyə başlayıb. Avropa çempionu Camal Kamaçi onun yetirməsidir. Zakaryan italyan əsili xanımı Esiliya ilə hazırda Sislidə qocalıq həyatını yaşayır.

## İstinadlar
Rütbələr cədvəli

**Rütbələr** və ya **çinlər** — Çar Rusiyasında mülki məmurların daşıdığı ünvan, titul. 1790-cı ilin məlumatına görə çinlər:

* I dərəcə, kansler, həqiqi gizli müşavir
* II dərəcə, həqiqi gizli müşavir
* III dərəcə, gizli müşavir
* IV dərəcə, həqiqi dövlət müşaviri
* V dərəcə, dövlət müşaviri
* VI dərəcə, kollej müşaviri, hərbi müşavir
* VII dərəcə, saray müşaviri
* VIII dərəcə, kollej asessoru
* IX dərəcə, titulyar müşavir
* X dərəcə, kollej katibi
* XI dərəcə, gəmi katibi
* XII dərəcə, quberniya katibi
* XIII dərəcə, əyalət katibi
* XIV dərəcə, kollej qeydiyyatçısı
Helen Klark

**Helen Klark** () — Yeni Zelandiyanın baş naziri.

## Həyatı

1950-ci ildə Hamilton şəhərində anadan olmuşdur.

1974 Okland Universitetində magistr dərəcəsini almış və bu Universitetdə əmək fəaliyyətinə başlamışdır.

1981 Parlamentə uzv seçilmişdir. Xanım Helen Klark Əmək Partiyasının (ƏP) butun vəzifə pillələrini keçmişdir.

1978 – 1988 ƏP-nin İdarə Heyətinin uzvu olmuşdur.

1986 Silahsızlasma və beynəlxalq sulhə dəlalət edən fəaliyyətinə görə Danimarka Sulh Fondu tərəfindən Sulh Mukafatına layiq görülmüşdür.

1989 ƏP-nin İdarə Heyətinə qayıtmışdır. Həmçinin, ƏP-nin Gənclər Şurasının prezidenti olmuşdur. Parlamentə üzv seçildikdən sonra Parlamentin Xarici İşlər və Müdafiə məsələləri ilə məşğul olan Komitə, Silahsızlasma və Silahlara Nəzarət Komitəsinə sədrlik etmişdir.

1987-1989 Yeni Zelandiyanın Mühafizə və Evlə təmin etmə məsələləri üzrə Naziri olmuşdur.

1989 Səhiyyə və Əmək Naziri və eyni zamanda Bas Nazirin müavini olmuşdur. O, həmçinin, Kabinetin Sosial Bərabərlik üzrə Komitəsinə sədrlik etmişdir.

1990-1993 Muxalifət liderinin müavini,

1993 müxalifət lideri olmusdur.

1999-cu ilin noyabr ayının 27-də Helen Klark Yeni Zelandiyanın Bas Naziri vəzifəsinə seçilmişdir. Eyni zamanda o, İncəsənət, Mədəniyyət və İrs məsələləri üzrə Nazirdir.

## İstinadlar
Mağavuz nahiyəsi

**Mağavuz nahiyəsi** — Qarabağ əyalətinin bir bölgəsi idi. 1747-ci ildən sonra Qaraçorlu mahalının, 1840-cı ildən sonra Şuşa qəzasının Zəngəzur sahəsinin, 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasının, 1930-cu ildən sonra Laçın rayonunun tərkibində olub.

## Məğavuz nahiyəsi 1593-cü ildə
1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Xaçın sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Məğaviz nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir:
* Vəqazin
* Əritaq
* Çorman
* Bozdoğan
* Ərdəş
* Pərixan
* Qarıqışlaq
* Qarasaqqal
* Şılk
* Gündüz
* Bayındır
* Səgaxar
* Xəsili
* Abdallar
* Bozdoğan II
* Godgai
* Daşlı böyük
* İlxılı
* Moracıq məzrəsi
* Ağbulaq
* Həzili
* Sos
* Rəraxsi
* Daşlı kiçik

## Mağavuz nahiyəsi 1727-ci ildə
1727-ci ildə Məğavuz nahiyəsi Xaçın nahiyəsinin tərkibində yerləşirdi. Məğavuz nahiyəsinin kəndləri:

Ələyi kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Acıkənd kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Ağcakənd kəndi.
Gözəlməzrə kimi tanınan bu kənddə heç kim yaşamırdı.
Ağatlı kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Malayataq kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Ardəşin kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Bucanis kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Dinarin kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Sarı Hacı kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Şəqifçi kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Bircan kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Araxoş kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Caqmüşk kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Ələyi kəndi.
Fərman kimi tanınan bu kənddə heç kim yaşamırdı.
Isfəndiyar kəndi.
Qarqar çayının yaxasında yerləşən bu kənddə heç kim yaşamırdı.
Sarıbulaq yaylağı.
Xoşman kimi tanınan Alpağuddakı Məğaviz ərazisindədir. Burada yaylayanlar Otuzikilər tayfasının (Hacı) Turəli oymağındandırlar.
Pirmutaq kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Şəlvə kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Besibə kəndi.
Heç kimin yaşamadığı bu kənd Qarqar çayının yaxasında yerləşirdi.
Bəxtiyar kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Carmutaq kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Sav və Sarıquşçu kəndləri.
Heç kimin yaşamadığı bu kəndlər Məğavizdədirlər.
Pəhlivan kəndi.
Heç kimin yaşamadığı bu kənd Məğavizdədir.
Curəxaç kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Həsən Bahadır kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Dizəli kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Əşkivan kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Qarxın kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Qorçu kəndi.
Göycan da adlanan bu kənd Qarqar çayının yaxasında yerləşirdi.
Qoçu kəndi.
Heç kimin yaşamadığı bu kənd Məğavizdədir.
Güləfşar kəndi.
Heç kimin yaşamadığı bu kənd Məğavizdədir.
Münəvvərə kəndi.
Başqa adı Mığa dərə olan bu kənddə heç kim yaşamırdı.
Qarıqışla kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Qocaqurd kəndi.
Kənddə heç kim yaşamırdı.
Peğin məzrəsi.
Heç kimin yaşamadığı bu məzrə Məğavizdədir.
Böyük məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Muncuqlu məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Qurd Hacı məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Kirhəzar məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Hizin məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Meyvətaq məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.
Qaramisqal məzrəsi.
Bu məzrə Məğavizdədir.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Mağavuz nahiyəsi, "Soy" dərgisi, Bakı, 2009-cu il.
Nüsrətəddin Xassbəy

**Nüsrətəddin Xassbəy** Arslan Abe (?—1174) — Ağsonquri hökmdarı [1133/34—1174], Marağa hakimi Ağsonqurun oğlu. 1161/62 ildə Şəmsəddin Eldənizin vassalı kimi onun Gürcüstana hərbi səfərində iştirak etmişdi. Eldəgəzlərin tabeliyindən qurtarmaq maqsədi ilə Nüsrətəddin Xassbəy mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxan feodal hakimləri müdafiə edir və atabəyi olduqu Səlcuq şahzadəsi Mahmudun sultan elan olunmasına çalışırdı. Məhz buna görə də Marağaya hücuma keçən Eldəgəzlər Nüsrətəddin Xassbəyi hakimiyyətdən uzaqlaşdırıb, yerinə oğlu Əlaəddin Körpə Arslanı təyin etdilər.

## İstinadlar
Praporşik

**Praporşik** (köhnə slavyanca **prapor** – bayraq, parça) — bir sıra ordularında rütbə. Çar Rusiyasında (1712-ci ildə kiçik zabit rütbəsi kimi I Pyotr təsis etmişdi) və ADR ordusunda hərbi rütbələrdən biri olmuşdur. XVIII yüzildə XIV klas çini ilə bərabər idi.

## Mənbə
* ASE, VIII cild, Bakı, 1984-cü il, səh. 7
Məryəm Şabanova

**Məryəm Şabanova** (d. 2 iyun 1985, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı müğənni, 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində milli seçimin finalçısı.

## Karyerası
Məryəm Şabanova (qızlıq soyadı: Aranoviç) 1985-ci ildə Bakı şəhərinin Füzuli küçəsində (əvvəlki adla Basin) anadan olub. Yəhudi əsillidir. Uşaqlıqdan musiqi ilə məşğul olub. Orta musiqi təhsili vardır. 2002-ci ildə orta təhsilini bitirdikdən sonra musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır.

2006-cı ildə Məryəm Rüstəm adlı bir şəxslə ailə həyatı qurub və həyat yoldaşının soyadını götürüb. 2007-ci ildə onun bu nikahdan Daniel adlı oğlu olub. Məhz həmin zamanda Məryəm Şabanova musiqi fəaliyyətini dayandırır. 2012-ci ildə isə onun ikinci oğlu - David dünyaya gəlib.

2009-cu ildə Məryəm Azərbaycanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün milli seçim turlarına qoşulur. 2 fevralda keçirilən yarımfinal mərhələsində Məryəm Şabanova uğurla çıxış edir və Azad Şabanovu, Elli Miçiyevanı və Ülviyyə Rəhimovanı geridə qoyaraq Safura Əlizadə və Milk & Kisses qrupu ilə birlikdə finala keçir. Lakin final mərhələsində Məryəm qələbə qazana bilmir və həmin il Azərbaycanı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Safura Əlizadə təmsil edir.
Daha sonradan 2010-cu ilin aprel ayında Məryəm Şabanova Rusiyanın tanınmış müğənnisi Qriqori Leps üçün mahnı bəstələyir. Hal-hazırda Məryəm musiqi karyerasına davam edir.

## İstinadlar
Elli Miçiyeva

**Elli Miçiyeva** (d. 6 iyun 1987, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı müğənni. 5 yaşından Almaniyada yaşayır. Müxtəlif müsabiqələrə qatılıb, Almaniyanın Popstar TV Şou-da final mərhələsinə çıxıb. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan təmsilçisinin seçilməsi üçün yarımfinalda iştirak edib.

## Karyerası

Elvira Qriqori Mişeova 1987-ci il iyunun 6-da Bakıda anadan olub. Sovet hakimiyyəti vaxtlarında ailəsi ilə birgə Almaniyaya köçüb və bu günə qədər də orada yaşayır. Beş yaşından Almaniyada yaşayan Elli müxtəlif beynəlxalq müsabiqələrdə iştirak edib. O, həmçinin Almaniyada yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə rok, pop və başqa mahnı janrları ilə məşğul olub. Ellinin, Azərbaycanda yaradıcılıq fəaliyyətinə 2009-cu ildən başlayıb. Yalnız rəsmi olaraq 2009-cu ilin payızında Bakıya gəlib və bəstəkar İsa Məlikov ilə müqavilə imzalayıb. Onun bu yaxınlarda Almaniyada yeni musiqi albomu işıq üzü görəcək.
 
## Eurovision

Elli 2010-cu ildə Azərbaycanı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün milli seçimlərə qoşulub. Yarımfinala çıxan Elli 2 fevralda keçiriləcək yarımfinal mərhələsində "Up up" mahnısı ilə yarışıb amma finala çıxa bilməyib. Lakin finala çıxa bilməyib.
 
## Hazırkı işi

2011-ci ildə Ellinin azərbaycanlı reper Elşad Xose ilə dueti oldu. Çıx get mahnısına Bakıda HD formatlı klip çəkildi.

## İstinadlar
Çaparlı bazilikası

**Çaparlı alban məbədi** (IV-V əsrlər) — Cənubi Qafqaz qaz boru kəmərinin inşaatı ilə əlaqədar 2005-ci ildə Şəmkir rayonunun Çaparlı kəndi yaxınlığında antik və erkən orta əsrlərə aid arxeoloji kompleks tədqiq edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində burada alban xristian məbədi və qəbiristanlığı aşkarlanaraq öyrənilmişdir. Qazıntı sahəsinin 6 saylı kvadratında biri digərinin üzərində olmaqla iki bina qalığı üzə çıxarılmışdır. Üst inşaat qatında aşkarlanan tikili güclü dağıntıya məruz qalsa da onun dördkünc biçimdə olduğunu ehtimal etmək olar. Şərq-qərb istiqamətdə 40-50 sm enində divar 2,5 uzunluqda salamat qalmışdı, şərq tərəfdə ona digər bir divar birləşərək bucaq yaradırdı. Çaydaşından inşa edilmiş tikili qalıqlarının X-XI əsrlərə aid olduğu bildirilir.

Bu tikilidən altda iri əhəng daşlarından inşa olunmuş, kvadrat biçimli, 25 kv.m. sahəli bina qalığı yerləşirdi. Şərq divarında eni 1,3 m olan qapı yeri vardı. Divarların eni 1,5 m, qapı hissədə isə 1,6 m idi.

Arxeoloji qazıntılar binanın tikintisi zamanı əhəng daşlarının inşaat üçün hazırlandığı sahəni də müəyyənləşdirməyə imkan vermişdir. Qazıntı sahəsinin 7 və 8 saylı kvadratlarında əhəngdaşlarının parçalandığı, yonuldığı və cilalandığı sahə üzə çıxarılmışdır.

Qazıntı zamanı binadan üzərinə xaç təsviri salınmış daş lövhənin tapılması, eləcə də məbədin altından və ətrafından xristian qəbirlərinin aşkarlanması bina qalıqlarının IV-V əsrlərə aid alban xristian məbədinin qalıqları olduğunu təsdiqləməyə imkan vermişdir.

Məbəddən qərbdə mədəni təbəqənin alt inşaat qatında son antik dövrə aid metaləritmə kürəsi aşkarlanıb tədqiq edilmişdir. Kürə planda ovalvarı olub, ikiyaruslu quruluşda möhrədən düzəldilmişdi.

Abidənin ərazisində qazıntı zamanı çoxlu erkən xristian qəbirləri və iki küp qəbri tədqiq edilib. Əsasən tək dəfn qeydə alınmışdır. Yalnız 3 saylı kvadratda kollektiv dəfnə, xaç formasında qazılmış qəbir çalasında xaçın hər bir tərəfində olmaqla dörd nəfərin dəfninə rast gəlinmişdir.

Tədqiq olunmuş qəbirlərdən yalnız birində qəbir avadanlığına təsadüf olunmuşdur. Uşaq qəbrindən muncuqlar və tunc bəzək əşyası tapılmışdır.

## Həmçinin bax
* Çaparlı
* Alban memarlığı

## Ədəbiyyat
* Aşurov S.H. Çaparlı son antik – ilk orta əsr abidəsi. // Şəmkir: arxeoloji irsi, tarixi və memarlığı. Birinci respublika elmi-praktik konfransının materialları. Bakı, 2008.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çaparlı alban məbədi
Aşağı Seyfəli

**Aşağı Seyfəli** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Aşağı Seyfəli Şəmkir rayonunun Seyfəli inzibati ərazi vahidində kənd. Şamxor çayının sahilində, Kicik Qafqazın ətəyindədir. Bəzi ədəbiyyatlarda Şamaxı rayonu ərazisində de Aşağı Seyfəli yaşayış məntəqəsinin olduğu göstərilir. 1917-ci ildə Seyfalı variantında qeydə alınmışdır. Etnotoponimdir. Seyfalı dərəsi (Daşkəsən), Seyfalas/Seyfalısu (Qəbələ) oronim və hidronimi də seyfalı etnonimi ilə bağlıdır. XIX əsrə aid sənədlərdə Gəncə qəzasında maldarlıqla məşğul olan seyfəli (seyfəlli) elatı haqqında məlumat verilir. Onlar əsasən Şəmkir çayından çəkilmış Kotançı arxın kənarında yaşayırdılar. Oykonim "Aşağıda yerləşən Seyfəli kəndi" mənasındadır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.

## İstinadlar
Atabəy (Şəmkir)

**Atabəy** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Şəmkir rayonunun Atabəy kəndi Çənlibel kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Atabəy kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kənd 1924-cu ildə Atabəy yeri adlanan ərazidə salınmışdır. Burada keçmişdə Atabəy adlı kənd olmuşdur. Xalq etimologiyasına görə, Atabəy, İəkərbəy və Gədəbəy adlı uc qardaş olmuşdur. Onların hər birinin adı bir-birinə yaxın olan uc yaşayış məntəqəsindən birinə verilmışdır. Oykonim Azərbaycanda XII-XIII əsrlərdə fəaliyyət göstərən Eldəgizlər və ya Atabəylər sülaləsinin nümayəndələrindən birinin adı ilə bağlıdır. Mənbələrin məlumatına görə, Məhəmməd Cahan
Pəhləvanın oğlu Atabəy Əbubəkr (1191-1210) 1203-cu ildə Şəmkir yaxınlığındakı döyüşdə müttəfiqlərə (gürcü çariçası Tamara, Şirvanşah I Axsitan və düŞmənlər tərəfə keçmiş qardaşı Əmirmiran) məğlub olaraq qaçmağa məcbur oldu. Gəncə Əmirmiranın əlinə kecdi. Atabəy qədim Azərbaycan dilində "qəyyum" deməkdir. Bu adla adlanan digər obyekt Atabəy türbəsidir. Möminə xatın türbəsi kimi daha çox tanınan bu sərdabə 1186-cı ildə Atabəy Məhəmməd Cahan Pəhləvanın xanımı üçün Naxçıvanda tikilmışdır. Kürdəmir rayonunun Sığırlı kəndində Atabəyli məhəlləsi, Qazaxıstanda Atabəy kəndi, Tatarıstanın Kukmara rayonunda Atabay adlı yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır. Cənubi Azərbaycanda Atabəyli, Bağatabəy adlı kəndlər vardır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kəndin yaxınlığında Qalaboynu qalası yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şəkərbəy silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi 654 nəfərdir (2009).

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq və əkinçilik təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səfurə Əlizadə

**Səfurə Əlizadə** () — azərbaycanlı müğənni. Azərbaycanı 2010-cu ildə Oslo şəhərində keçirilən 55-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir və 145 xalla 5-ci yeri tutmuşdur. 2010-cu ildə "Yeni Ulduz 8" layihəsinin qalibi olmuşdur.

## Həyatı
Səfurə Əlizadə 20 sentyabr 1992-ci ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Səfurə xanım 3 yaşından musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır. Kaman və saksofon üzrə orta musiqi təhsili almışdır. Səfurə xanım ilk orta təhsilini xoreoqrafiya məktəbində almışdır. Daha sonra 5-ci sinifdən 164 nömrəli tam orta məktəbdə, 8-ci sinifdən isə 23 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır.

Səfurə Əlizadə 2010-cu ildə Azad Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan "Yeni Ulduz 8" layihəsində qalibi olmuşdur və geniş tamaşaçı kütləsinə tanınmışdır.

2010-cu ildə Səfurə Əlizadə orta təhsilini bitirdikdən sonra ali təhsilini almaq üçün İsveçə köçmüşdür. 18 iyun 2010-cu ildə Səfurə xanım İsveçdə "It's My War" adlı ilk albomunu təqdim etmişdir. Səfurə xanımın albomunda 13 mahnı yer almışdır.

O, 10 fevral 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Səfurə Əlizadə 2010-cu ildə 55-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil etmək üçün bu ölkənin Milli Seçimlərinə qatılmışdır. 2 mart tarixində keçirilən Milli Seçimlərin finalında Səfurə xanım "Drip Drop" mahnısı ilə qalib gəlmişdir və Azərbaycanı Osloda 55-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazanmışdır.

Səfurə Əlizadə Norveçin paytaxı Oslo şəhərində keçirilən 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 2-ci yarım-finalda iştirak etmişdir. Səfurə xanım 113 xalla 17 ölkə arasında 2-ci yeri tutmuşdur və finala adlamışdır. 29 may tarixində isə keçirilən finalda Səfurə Əlizadə 39 ölkədən 145 xal almışdır və 55-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 5-ci yeri tutmuşdur.

## Ailəsi
5 iyul 2013-cü ildə Səfurə Əlizadə Bodrumda Azərbaycan Respublikasının Energetika Naziri Natiq Əliyevin oğlu Fərhad Əliyev ilə ailə həyatı qurmuşdur. 9 may 2014-cü ildə isə Səfurə xanımın oğlu İsgəndər anadan olmuşdur. Onun İsgəndər, Ayşə və Natiq adlarında 3 övladı var.

## Mahnıları

### Albomları
* "It's My War" (2010)
* "Möcüzə" (2021)

### Klipləri
* Drip-Drop (2010)
* March On (2010)
* Paradise (2012)
* Ağla (2021)

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çaparlı (Şəmkir)

**Çaparlı** – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi
Şəmkir rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. XIX əsrdə Yelizavetpol (Gəncə) qəzasında maldarlıqla məşğul olan tayfalardan biri də gorus çaparlı adlanırdı. Kənd həmin nəslə mənsub ailələr tərəfindən salındığına görə belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.

## Mədəniyyəti
Çaparlı bazilikası

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
## Həmçinin bax
* Hacıyev Asif Ələddin oğlu

## İstinadlar
Mahmudlu (Şəmkir)

**Mahmudlu** (əvvəlki adı: **Koltəhnəli**) – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Etimologiyası
Kəndin adı mahmudlu tayfası ilə əlaqədardır.

## Tarixi
Mahmudlu kəndi Şəmkir rayonunda, rayon mərkəzindən 21 km. şimal-şərqdə, Mahmudlu inzibati ərazi dairəsində, Şəmkir çayının sağ sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir. Əhalisinin sayı 3259 (1 yanvar 2005-ci il tarixli məlumata görə) nəfərdir. Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq, üzümçülük və bağçılıqla məşğul olur. Kənddə orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, qədim qəbiristanlıq, körpü, şəhidlərin xatirəsinə ucaldılmış abidə, bir neçə artezian, müxtəlif ticarət-məişət obyektləri və s. var.

Kənd tarixən bir-birinə yaxın olan doqquz xırda oymaqdan - mahmudlular, məşədiqurbanlılar, kəlbalılar, allahqulular, qazaxlılar, yekənamazlılar, püstəlilər, yarəhmədlilər, hacıməmmədlilərdən ibarət olub. XX əsrin kollektivləşmə illərində bu oymaqlar bir yerə köçürülmüş və yaşayış məntəqəsi də Mahmudlu oymağının adı ilə əlaqədar olaraq adlanmışdır. Ərazidə vaxtilə keçilməz bitdili cəngəllikləri vardı.

Türkdilli Mahmudlu tayfasının nümayəndələri Azərbaycana müxtəlif vaxtlarda gəlmişlər. Mənbələrdə qışı Qarabağda, yayı Zəngəzurda keçirən mahmudluların da adı çəkilir. Türkiyədə, Van gölündən şərqdə yaşayan mahmudlular XVI-XVII əsrlərdə Zaqafqaziyaya, o cümlədən Azərbaycana gəlmişlər. İranlı Don Juan adı ilə tanınmış Oruc bəy Bayat qızılbaş tayfaları və onların şaxələrinin siyahısında 25-ci yerdə mahmudlu tayfasının da adını çəkmişdir. Kəkəli tayfasının da Mahmudlu adlı qışlağı olmuşdur.

Cəbrayıl, Füzuli və Qubadlı rayonlarında da Mahmudlu kəndi vardır. Vaxtilə Gəncə quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indiki Qafan rayonunda) da Mahmudlu adlı kənd (1988-ci ildə məlum hadisələrlə əlaqədar əhalisi qovulmuşdur) mövcud olmuşdur.

## Əhalisi
Kənd əhalisi 3376 nəfərdir ki, onunda 1786 nəfəri kişi, 1590 nəfəri isə qadınlar təşkil edir
### Tanınmışları
*Mübariz Qurbanlı — Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri

### Şəhidlər
*Əsgərov Yaşar Rəfi oğlu
## İqtisadiyyatı

Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir. Birde ki bu kənddə “Vitamin VİO” kompaniyası yerləşir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
What More Can I Give

**What More Can I Give** () - Pop musiqisinin kralı Maykl Cekson tərəfindən yazılmış və 2001-ci il 11 sentyabr terror aktlarına həsr edilmiş mahnı.Mahnı ən məşhur müğənnilərdən ibarət qrup tərəfindən ifa edilmiş və Epic Records şirkəti tərəfindən yayımlanmışdır.Mahnı iki dildə ingilis dili və ispan dilində ifa edilmişdir.İspan dilində sözlərin müəllifi Rubén Bladesdir.

## İfaçılar

## Xarici keçidlər
* http://www.youtube.com/watch?v=MRsI1HnmPBw&feature=related  - What More Can I Give You Tube da

## Həmçinin bax
Omari Tetradze

**Omari Tetradze** — (*[[rus dili|rusca]]: Омари Михайлович Тетрадзе* 13 oktyabr 1969 ) Rusiya futbolçusu, müdafiəçi.

Gürcü mütəxəssis futbolçu kimi "Dinamo" (Tiflis), "Mertsxali", "Dinamo", "Alaniya", "Roma", PAOK, "Anji" və ""Krılya Sovetov"un şərəfini qoruyub. 1990/90-ci illərdə beş dəfə SSRİ olimpiya yığmasına dəvət alıb. 1992-ci ildə üç dəfə MDB yığmasına çağırılıb. 1992-2002-ci ildərdə isə Rusiya yığmasına çağırılıb. Meydana çıxdığı 37 matçda bir qola imza atıb.

Məşqçi karyerasına 2007-ci ildə başlayan Omar həmin vaxtdan Anji Mahaçqalada çalışır.

## Mənbə

*Mahir Şükürov hara gedir?
Morul

**Morul** — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində keçmiş kənd. 2001-ci ildən etibarən Şəmkir şəhərinə daxildir.

## İqtisadiyyatı
Morul kəndinin əsas gəlir mənbəyi əkinçilik , heyvandarlıq və Rusiyadan mədaxil olan pullardır , Əkinçilik sahəsində nəyinki Morullular ümumiyyətlə bütün şəmkir çox irəli bir səviyyədədir belə ki, Azərbaycanda mövcud olan parniklərin 75% məhz Şəmkir rayonunda yerləşir . Parniklərdən yığılan tərəvəzlərin sortlandırılması gedir , 1 ci sort və defektsiz olan tərəvəzlər Rusiya bazarlarına göndərilir , 2 ci sort tərəvəzlər Bakıya 3 cü sort isə rayonlara və konservasiyaya.
Morul da heyvandarlıq da inkşaf etmişdir , belə ki, Morul Kür yanı qışlaqlar və Gədəbəy yaylaqlarının mərkəzində yerləşmişdir , bu isə kiçik baş heyvandarlıqda çox böyük müsbətdir . - HÜSEYN ÂŞ ŞƏMKURİ

## İstinadlar
Will You Be There

**Will You Be There** — Maykl Ceksonun 1993-cü ildə ifa etdiyi sinql. 1991-ci ildə çıxarılmış *Dangerous* albomundan götürülmüşdür. Həmçinin *Free Willy* filminin saundtreki olaraq istifadə edilmişdir. Müəllifləri Maykl Cekson və Brüs Svediendir. Sinql Epic Records şirkəti tərəfindən yayımlanıb.

Ümumilikdə sinql *Dangerous* albomundan olan ən uğurlu mahnılardan biridir. Belə ki, o, altı həftə Böyük Britaniya hit paradında qalmışdır.

*Will You Be There* 1994-cü ildə keçirilən *MTV Movie Award* müsabiqəsində "*Best Song in a Movie*" nominasiyasında qalib olmuş, Sony şirkətinin 1999-cu ildə buraxdığı *All Time Greatest Movie Songs* albomuna daxil edilmişdir.

## Kompozisiyaların siyahısı

## Mikslər

## Həmçinin bax
*Maykl Cekson
*Dangerous (albom)

## Xarici keçidlər
*Will You Be There – YouTube-da izlə
Naqasaki

**Naqasaki**(yaponca |長崎|) — Yaponiyanın Küsü adasının cənubunda Naqasaki körfəzində  yerləşən liman şəhəri.

## Naqasakinin bombalanması

## Həmçinin bax

*Hiroşima və Naqasakinin atom bombalanmaları
Bideyiz kilsəsi

**Bideyiz məbədi** - Şəki rayonun Bideyiz və Baş Küngüt kəndləri yaxınlığında yerləşən alban kilsəsidir. Kilsə şirindaşdan inşa edilmişdir. Yarımdağılmış vəziyyətdə olan kilsə vaxtilə yarımdairəvi tağ formalı örtüyə malik olmuşdur. Kilsənin interyeri arka və nişlərlə bəzədilmişdir. Apsidanın şimal tərəfində kiçik köməkçi tikili yerləşir. IV-V əsr alban kilsələri üçün xarakterik olan bu xüsusiyyət Bideyiz kilsəsini Azərbaycan ərazisindəki digər alban kilsələri – Mingəçevir və Govurqala məbədləri ilə yaxınlaşdırır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Həmçinin bax

* Qafqaz Albaniyasının memarlığı
* Alban Həvari Kilsəsi
* Azərbaycan arxeologiyası
* Azərbaycan memarlığı
Lütfəli bəy Behbudov

**Behbudov Lütfəli bəy Rəhim bəy oğlu** () — mühəndis, Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman Fraksiyasının üzvü.

## Həyatı
Lütfəli bəy Behbudov 27 mart 1879-ci ildə Şuşa qəzasının Üçoğlan kəndində anadan olmuşdur. Bəzi mənbələrdə onun adı Niftalı bəy kimi də qeyd edilir. Sankt-Peterburq şəhərində Dağ-Mədən Akademiyasını bitirmişdi. 1903-cü ildən Hacı Zeynalabdin Tağıyevin şirkətində mühəndis, sonra müdir işləmişdi. 1911-ci ildə Hacıyla arası dəymiş, məhkəməyə müraciət etmişdi. Hacı Zeynalabdin onun acığına bütün qarabağlıları işdən çıxarmışdı.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev tərcüməyi-halında yazır: 1911-ci sənədə "Tağıyev-Behbudov" keyfiyyətindən dolayı qulluqdan olan qarabağlıları və o cümlədən məni paraxodstvadan xaric etdilər (Bu xüsusda əlimdə indi də sənəd var).

Lütfəli bəy 1911-ci ildə "Kürətan" adlı aksioner cəmiyyət yaradıb ona başçılıq etmişdi. Zaqafqaziya Seymində poçt-teleqraf naziri işləmişdi. 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən öldürülmüşdü.

## Ailəsi
Lütfəli bəy tatar knyaginyası Leyla xanımla evlənmişdi. Dilarə bəyim, Pəri bəyim və Leyla bəyim adlı qızları vardı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Behbudovlar. Bakı: Mütərcim, 2008, 168 səh.
* 

## Həmçinin bax
* Cavanşirlər
* Behbudovlar
Viktoriya Ravva

**Viktoriya Ravva** (d. 31 oktyabr 1975; Tbilisi, Gürcüstan) — Gürcüstan əsilli Azərbaycanı və Fransanı təmsil edən voleybolçu. Viktoriya Ravva, Azərbaycan yığmasının heyətində 1994-cü ildə baş tutan Dünya Çempionatına qatılıb və 9-cu yeri tutub. O, həm də 16 qat Fransa çempionu, 15 qat isə Fransa Kubokunun çempionudur.

## Karyerası
Viktoriya Ravva, 1994-cü ildə Azərbaycan yığması ilə birgə Braziliyada baş tutan Dünya Çempionatına qatıldı. Yarışların 1/8 final mərhələsində Azərbaycan yığması, Almaniya yığmasını 1:3 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatını 9-cu yerdə başa vurdu.

## Uğurları
* **CEV Çempionlar Liqası**
** **Qızıl medal (2)** — 2002, 2003
** **Gümüş medal (2)** — 2006, 2012
* **Fransa Çempionatı**
** **Qızıl medal (16)** — 1996, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2013, 2014, 2015
** **Gümüş medal (1)** — 1997
* **Fransa Kuboku**
** **Qızıl medal (15)** — 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2013, 2014
** **Gümüş medal (2)** — 2002, 2015
* **Türkiyə Çempionatı**
** **Gümüş medal (1)** — 1995
* **Türkiyə Kuboku**
** **Gümüş medal (1)** — 1995

## İstinadlar
Fuqu

**Fuqu** — balıq növü.

Fuqu qida növü kimi dünyada ən təhlükəli məhsullardan sayılır. Bu məhsulun yaratdığı tetradoksini kurare (bitkidən alınan tünd zəhər) adlı məhsuldan 25 dəfə, sianiddən isə 275 dəfə daha güclü tərkibə malikdir. Zəhər tənəffüs orqanlarında iflic yaradır, insan bir neçə dəqiqə ərzində dünyasını dəyişir.

Bu balıqdan yalnız xüsusi lisenziyası olan aşpazlar istifadə edirlər və fuqunu hazırlaya bilərlər. Lakin bütün bunlara baxmayaraq hər il bu balıqdan ölən insanlar olur.

Artıq problem həll edilir və Yaponiyada cənubi Ehime adlı yerdə balıq ferması yaradılmışdır, hansı ki, bura il ərzində bazara 50 mindən artıq zəhərsiz balıq göndərir.

Aşpazlar isə düşünür ki, zəhərli fuqu öz məşhurluğunu hələ də saxlayır . Fuqu restoranlarına gəlib bu balıqdan yemək istəyənlər, yalnız yemək üçün bura gəlmirlər, onlar eyni zamanda əsəblərini də qıcıqlandırmağı sevirlər. 

## Mənbə

*Yeni balıq növü