open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korçay Dövlət Təbiət Qoruğu

**Korçay dövlət təbiət qoruğu** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2008-ci il 01 aprel tarixli 2745 nömrəli Sərəncamı ilə Goranboy rayonunun inzibati ərazinin 4833,6 hektar sahəsində yaradılmış qoruq.

## Yaradılmasında məqsəd
Yaradılmasının əsas məqsədi Bozdağın təbii landşaftının, nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsi qarşısında olan heyvan növlərinin qorunub saxlanılmasıdır.

Korçay Dövlət Təbiət Qoruğunda 300 ceyran məskunlaşdırılmışdır.

## Coğrafiyası
* Torpaq örtüyü əsasən müxtəlif dərəcədə şorlaşmış adi və açıq şabalıdı, qismən də allüvial-çəmən torpaqlardan ibarətdir.
* Ərazinin relyefi düzənlik, təpəlik və alçaq daglıq (Bozdağ) sahələrindən ibarətdir. Ərazidə qışı quraq keçən yarımsəhra və quru bozqır iqlim tipii hakimdir.
* Bitki örtüyü yovşanlı-şoranlı, şoranlı-yovşanlı bitki qruplarından, çay yataqlarının bitki kompleksindən ibarətdir. Ərazidə efemerlər də yaxşı inkişaf edir.
* Buranın təbii landşaft sahələri heyvan və quşlar üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil olmuş heyvanlardan əsasən ceyranı və turac buranın daimi sakinləridir. Buradahəmçinin məməlilərdən ceyran, dovşan, tülkü, çaqqal, canavar; quşlardan kəklik, turac və s. vardır.

## İqlimi
Ərazidə qışı quraq keçən yarımsəhra və quru çöl iqlim tipii hakimdir.

## Torpaq örtüyü və relyefi
Torpaq örtüyü əsasən müxtəlif dərəcədə şorlaşmış adi və açıq şabalıdı, qismən də allüvial-çəmən torpaqlardan ibarətdir. Ərazinin relyefi düzənlik, təpəlik və alçaq daglıq (Bozdağ) sahələrindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qoruqlar

## Xarici keçidlər
* QORUQLAR (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident kitabxanası)
* Qoruqlar
* Mühafizə olunan ərazilərin statusu, yerləşməsi və əhatə edilməsi
* Qoruqlar haqqında ümumi məlumat
Messina boğazı

**Messina boğazı** (, ) — Siciliya adasını Kalabriyanın cənub sahilindən ayırır. Ən dar yerdə eni 3,1 km, enli yerdə isə 16 km təşkil edir. Boğazın Sicilya sahillərində Villa-San Covanni, Kalabriya sahillərində isə Redjo-di-Kalabriya şəhəri yerləşir.

1957-ci ildə boğaz üzərində çəkilən yüksək gərginlikli elektrik xətti, o dövrdə dünyanın ən hündür xətti olmuşdur. Sonradan bu xətt sualtı kabeli ilə əvəz edilmişdir.

## Mənbə
Pombino boğazı

**Pombino boğazı** - Elba adasını Apennin yarımadasından ayırır. Aralıq dənizi akvatoriyasına daxil olan Tirren dənizini Liquriya dənizi ilə birləşdirir. Boğaz sahilində Pombino şəhəri yerləşir. Boğaz daxilində Cerbali və Palmayola adaları vardır.

## Mənbə
Siciliya boğazı

**Siciliya boğazı** ()- Afrikanın şimalında yerləşən Bon yarımadasını Siciliya adasından ayırır. Boğazın eni təqribi 160 km, dərinliyi 316 m təşkil edir. Aralıq dənizinın Şərq və Qərb hövzələrini birləşdirir. Dərinlikdə axınlar şərqdən qərbə, səthdə isə əksinədir. Bu hadisə Okeanologiya elmi ilə məşğul olan alimləri özünə cəlb edir. Bölgədə yerləşən Pantelleriya adası Afrikadan gələn miqrantları qəbul edir. Ada İtaliyanın ərazisidir. Gələn qaçqınların bir çoxu Avropaya çatmamış qayıq və ya gəmi qəzalarında həlak olur.

## Mənbə
Zebra Dağı Milli Parkı

**Zebra Dağı Milli Parkı** () — Cənubi Afrika Respublikasının Şərqi Keyp əyalətində yerləşən milli park. Milli park 1937-ci ilin iyulunda nəsilləri təhlükədə olan Keyp zebrlarını qorumaq üçün təşkil olunmuşdur.

1930-cu illərdə Key zebrları yox olmaq təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya idilər. Milli parkın sahəsi o zaman 17,12 km2 idi. O zamanlar burada cəmi 5 ayğır və 1 madyan vardı və bu Keyp zebrlarının sayının artırılması üçün kifayət deyildi. 1950-ci ildə cəmi iki ayğır qalan qonşu fermer H. L. Lomland bura 11 Keyp zebrsı gətirmişdir.

1964-cü ildə burada cəmi 25 zebr vardı. Həmin il milli parkın sahəsi 65.36&nbsp;km2-a çatdırılmışdır və Paul Miçau əraziyə daha 6 zebr gətirmişdir. O zamandan zebrların sayı davamlı artaraq 140-a çatmışdır. 1975-ci ildə zebrlar Qərbi Keyp vilayətindəki De Hup Təbiət Qoruğuna verilmişdir.

1978-ci ildən Keyp zebrlarının tutulması və köçürülməsi milli park rəhbərliyinin əsas məqsədinə çevrilmişdir. Hazırda milli parkdakı sürülərin sayı 350-dir, hər il 20 heyvan köçürülür və sahəsi 284&nbsp;km2-dır.

## Fauna
Burada qaraqulaq, Afrika kəli, qara kərgədan, Afrika maralı, qara qnu, inək antilopu, adi köpgəröküz, qaraca antilop kimi məməlilər yaşayır. 2007-ci ildə buraya hepardlar gətirilmişdir. 2013-cü ildə şirlər buraxılmışdır.

### Məməlilər

Taurotragus oryx.jpg|Afrika maralı
Alcelaphus buselaphus herd.png|İnək maralı
Oryx gazella (Okevi).jpg|Adi köpgəröküz
Serengeti Bueffel1.jpg|Afrika kəli
Mountain zebras.jpg|Dağ zebri
Burchell's Zebra (Etosha).jpg|Zebra
Antidorcas marsupialis.jpg|Kisəli ceyran
Cheetah4.jpg|Hepard
Caracal Caracal-001.jpg|Qaraqulaq 
Canis_mesomelas.jpg|Yəhəraltı çaqqal
Otocyon megalotis (Namibia).jpg|Yarasa qulaqlı tülkü
Xerus inauris 1.jpg|Yer sincabı


### Quşlar

Gyps coprotheres1.jpg|Kap kərkəsi
Witkruisarend.jpg|Afrika qara qartalı
Blue_Crane.jpg|Afrika gözəli
Sagittarius serpentarius Sekretär.JPG|İlancıl
Neotis ludwigii.jpg|Dovdaq


## Flora
Burada bir neçə ağac növü bitir.

Rapanea melanophloeos - cape town 1.jpg|Keyp albalısı
Olivesfromjordan.jpg|Zeytun
Leucosidea sericea00.jpg|Leucosidea
Acacia_karroo0.jpg|Vachellia karroo and
Buddleja salvifolia.jpg|Adaçayı kolu


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* CAR milli parkları
Bonifaco boğazı

**Bonifaco boğazı** - Korsika adasını Sardiniya adasından ayırır. Aralıq dənizi akvatoriyasına daxil olan Tirren dənizini onunla birləşdirir. Uzunluğu 19&nbsp;km, eni 11&nbsp;km, dərinliyi 70 m təşkil edir. Şimal hissədə Bonifaco şəhəri yerləşir. Burada Laveççi arxipelaqı vardır. Sardiniya adası sahilində Santa-Tereza-Qallura şəhərciyi vardir. 2002-ci ildən ərazi UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına namizəddir.

2011-ci ildə Bonifaco boğazının ekosistemini qorumaq üçün Fransa və İtaliya bayrağı altında təhlükəli məhsulların daşınması Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı tərəfindən qadağan olunub.

## İstinad
İnanc

**İnanc** —

## Azərbaycan folklorunda
Azərbaycanda xalq arasında sınama, yozum, yozma, inam adları ilə tanınan janr olub, İraq-türkman folkloruna aiddir. Professor Azad Nəbiyev inanclara İraq-türkman folkloru üçün də məqbul sayıla biləcək tərif vermişdir: "İnanclar sınamalar nəticəsində qətiləşən hökmlərin bədii ifadəsidir"

### İnancların tipləri
İraq-türkman folklorunda inanclar aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
* Məişət və mərasimlərlə bağlı inanclar,
* təbiət hadisələri ilə bağlı inanclar,
* bitki və heyvanat aləmi ilə bağlı inanclar,
* astral təsəvvürlər və əsatiri görüşlərlə bağlı inanclar.

Astral təsəvvürlər və əsatiri görüşlərlə əlaqədar olan inanclar, əsasən, Ay, ulduz, digər səma cisimlərinə inamın nəticəsində yaranmışdır. Məsələn, bir ulduz axanda yer üzündə kiminsə ömrünün sona yetdiyini düşünürlər. Çünki insan ruhlarının ulduzlarla bağlı olduğuna inanırlar.

Məişət və mərasimlərlə bağlı inanclar daha çoxdur. Səfərə çıxarkən və ya görülməsi düşünülən bir iş barədə danışarkən birisi bir kərə asqırarsa, "Səbir gəldi, gözlənilsin, səbir edilsin", iki kərə asqırılarsa: "Cağat gəldi, xeyirlidir" — deyə yola çıxarlar.

Təbiət hadisələri, bitki və heyvanat aləmi ilə bağlı inam və etiqadlar da çoxdur. Dolu yağanda onun bir dənəsini bıçaqla iki yerə bölsən, dolunun kəsəcəyinə inanırlar.
Bu eynilə Azərbaycan folklorunda da belədir: "Uşağın dolu dənələrini dişləməsi, yaralayanda isə "mən kəsdim, sən də kəs!" — söyləyirlər.

Azərbaycan folklorunda sınamaların qadın repertuarı üçün xarakterik olduğu və qadınlar arasında geniş yayıldığı vurğulanır.

İnancların böyük bir qismi ibtidai təsəvvürlərdən qaynaqlansa da, onların müəyyən hissəsi İslam dininin təsiri ilə sonralar müəyyən dəyişikliyə məruz qalmışlar. Daha dəqiq desək, həm ibtidai, həm də islam dininə məxsus təsəvvürlər bir çox sınamalarda sintez olunaraq verilir. Məsələn, ibtidaidən yeni doğlumuş uşağın paltarına deşik daş, gözmuncuğu taxılardı, dua-pitiyin vurulması isə sonrakı dövrlər islam dininin təsiri ilə meydana çıxmışdır.

## İstinadlar
Ormurlar

**Ormurlar**—Əfqanıstanda yaşayan puştun tayfası.

## Tarixi

Ormurlar Əfqanıstanda yaşayırlar və Ormur dilində danışırlar. Sayları 5 min nəfərdir.

## Xarici keçidlər
Bəddua

**Bəddualar** — inanc və dualar kimi İraq-türkman folklorunda möhkəm yer alan janrlardandır. Xalqın keçmiş həyat tərzini, adət-ənənəsini, etik və estetik görüşlərini tədqiq etmək baxımından bəddualar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Professor Azad Nəbiyev Azərbaycan folklorunda qarğışlardan danışarkən onları üç qrupa bölmüşdür: mərasimlərlə, məişətlə, mifoloji və dini təsəvvürlərlə bağlı yaranan qarğışlar.

Demək olar ki, Kərkük dolaylarında təsadüf edilən bədduaları da təxminən üç qrupa bölmək olar:
#Dini təsəvvürlərin təsiri ilə yaranan bəddualar. 
#Mərasimlərlə bağlı yaranan bəddualar. 
#Məişətlə bağlı yaranan bəddualar. Iraq türkman folklorunda məişətlə bağlı yaranan bəddualar daha çoxdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Qarğıma
İtaka boğazı

**İtaka boğazı** -Kefaliniya adasını İtaka adasından ayırır. Uzunluğu 20&nbsp;km, eni 4–6&nbsp;km təşkil edir. Sami və Fiskardo limanlarına gedən əsas yolun üzərində yerləşir. Şimaldan və cənubdan İon dənizinə çıxışı vardır. Boğaz daxilində Asteris adası vardır.

## Mənbə
Nuristanlılar

**Nuristanlılar** (,  «Nur ölkəsinin əhalisi»), köh. **kafiristanlılar** (,  «kafirlər») — Əfqanıstanın Nuristan vilayətində yaşayan qohum xalqlar.

## Tarixi

Nuristanlılar Əfqanıstanın Nuristan vilayətində yaşayan qohum xalqdırlar.

## Tayfaları

*Kata
*Kom
*Mumo
*Jench (Arnce kəndində)
*Kshto
*Dungulio
*Kalaşa-ala
*Tregami
*Vasi
*Askunu
*Sanu
*Qramsana

## Ədəbiyyat
* *Коган А. И.* Дардские языки: Генетическая характеристика. М.: Восточная литература РАН, 2005. ISBN 5-02-018460-8
* *Кочнев В. И.* Нуристанцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С. 390.
* Карл Йеттмар. Религии Гиндукуша. Пер. с нем. 524 с., М., Наука, 1986 г. (5,64 Мб, djvu)

## Xarici keçidlər
Hatteriya

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Xarici görünüşcə iri kərtənkələyə oxşamasına baxmayaraq, hatteriyanın orqanlarının quruluşu özünəməxsus qədimilik və primitivliklə səciyyələnir. Baş və gövdənin üzəri qərni pulcuqların ən primitiv forması olan xırda pulcuqlarla örtülüdür. Fəqərələri balıqlarda ol¬duğu kimi amfisoldur, fəqərələrin cismi arasında xorda qalır. Steqosefalların qarın zirehinin qalığı sayılan dərialtı qarın qabırğaları var. Amfibilərdə olduğu kimi xış sümükləri üzərində də dişlər olur. Yaxşı inkişaf etmiş təpə gözü var. Təbil boşluqları və təbil pərdələri yoxdur. Kəllə qutusu diapsid quruluşdadır. Cütləşmə (kopulyasiya) orqanı yoxdur, bu əlamət reptililər içərisində yeganə haldır. Uzunluğu, adətən, 50 sm-dir, yaşlı erkəklər isə 70-75 sm-ə qədər ola bilir. Yeni Zelandiyanın şərqində və cənubunda sahilə yaxın adalarda yayılıb. Müstəmləkə rejiminin komplekslərin istismarını artırması, eləcə də itlər və donuzlar tərəfindən tələf edil¬məsi nəticəsində hazırda hatteriyanın nəsli kəsilmək üzrədir. Hatteriya az hərəkətli heyvan olub, gecə həyatı keçirir. Albatros və digər okean quşlarının yuvasında yaşayır, lakin onların yumurta və balalarına toxunmur. Qurdlar, həşərat və ilbizlərlə yemlənir. 20 yaşında cinsiyyət yetkinliyinə çatır. Payızda, adətən, 9-12, bəzən 15-17 yumurta qoyur: Yumurtalarını torpağa basdırır. Süni şərait¬də 50 ildən çox yaşadığı məlumdur .

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Benal Nevzat Arıman

**Benal Nevzat İstar Arıman** () — ilk Türk qadın millətvəkillərindən biri.

## Həyatı
Türkiyədə qadınlara millət vəkili seçmə və seçilmə haqqı (dekabr 1934-cü il) verildikdən sonra qadınlar ilk olaraq 1935-vi ildə fevral ayının 8-də millət vəkili seçkisinə qatılıblar.

Mustafa Kamal Atatürkün 1919-cu ilin may ayının 19-da başlatdığı mübarizəyə qadınlar bölgələrdə yığıncaqlar və mitinqlər keçirərək dəstək verdilər. Müəllimlər Cəmiyyətinin rəhbəri Naki Elgün xanım 1920-ci il yanvar ayının 13-də, soyuq bir qış günündə Sultanəhmet Meydanında keçirilən mitinqdə belə deyirdi: "Qarşımızda açıq iki yol var: Biri tariximizlə və şanımızla davam etmək; digəri, yadlara tariximizi həvalə edib əbədiyyata aparmaqdır".

Qadınların bu mübarizələri, Qurtuluş Döyüşü 1923-cü ilin 9 sentyabr tarixinə kimi – İzmirdə zəfərlə bitənə qədər sürdü.

Mustafa Kamal Atatürk, bu qəhrəman türk qadınlarına layiq olduqları hüquqların hamısını təslim etdi. Bu hüquqlara mədəniyyət, təhsil, geyim inqilabı, seçmə və seçilmə haqqı daxil idi.

Nəhayət 1934-cü il dekabrın 5-də Parlamentin qapısı qadınlara açıldı. Türk Qadınlar Birliyi seçmə və seçilmə haqqının qazanılmasını qeyd etmək üçün Sultanəhmet Meydanında mitinq keçirdi və Bəyazitdən Taksimə kimi yürüş etdi.

Qadınların ilk dəfə səs vermələri 1935-ci ilin 8 fevralında reallaşdı. İlk olaraq 17 qadın millət vəkili ilk dəfə məclisə girdi. Əlavə seçkilərdə bu say 18-ə çatdı.

Seçilmə haqqını istifadə edən ilk qadın – Benal Arıman 1935-ci ildə Atatürkün məclisində öz gücü ilə millət vəkilliyini qazanan ilk qadındır. O, 1903-cü ildə İzmirdə dünyaya göz açıb. Atası jurnalist və şair Tofiq Nevzat bəydir. Sorbonne Universitetində ədəbiyyat təhsili alan Arıman daha sonra İzmirdə Xalq Partiyasında vəzifə almış qadınların partiyalara girmədiyi o illərdə latin əlifbasının öyrənilməsi və yayılması üçün səy göstərib. Daha sonra millət vəkili seçilən Arıman bələdiyyə və partiya üzvlüyündən sonra bir qadın olaraq mövqeyinə görə heç bir narahatlıq yaşamayıb. On altı il müddətlə qadın millət vəkili olaraq vəzifə yerinə yetirən Benal Arıman hamiləliyi dövrünü illik məzuniyyətlərindən istifadə edərək gizlicə doğum etmişdir və hamiləliyi dövründə TBMM-də görünməyi uyğun bilməyib.

Ümumilikdə isə həmin ilin millət vəkili seçkilərində 18 qadın millət vəkili seçilib.

# Benal Nevzat Arima — İzmir
# Məbrurə Gönənc — Afyonqarahisar
# Sabiha Gökçül Erbay — Balıkəsir
# Şəkibə İnsel — Bursa
# Huri Öniz Baha — Diyarbəkir
# Dr.Fatma Məmik — Ədirnə
# Naqi Elgün — Ərzurum
# Fəqihlərin Öymən — İstanbul
# Xatın Çırpan (Satın Qadın) — Ankara
# Fərrux Güpgüp — Kayseri
# Bahir Bədiş Morova — Konya
# Mehri Pəktaş — Malatya
# Məliha Ulaş — Samsun
# Fatma Esma Neyman — Seyhan
# Sabiha Görkey — Sivas
# Səniha Hızal — Trabzon
# Türkan Örs Baştuğ — Antalya
# Xədicə Özgənər – Çanqırı

## İstinadlar
Andikitira boğazı

**Andikitira boğazı** -Andikitira adasını Krit adasından ayırır.  Aralıq dənizini Egey dənizi ilə birləşdirən üç əsas boğazdan biridir. Eni 30&nbsp;km, dərinliyi 823 m  təşkil edir. Andikitira adasında Apolitares, Aqriya-Qramvus adasında Kokala burunları vardır.

## Mənbə
*Boğazın topoqrafik xəritəsi
Qərbi Qazaxıstan

**Qərbi Qazaxıstan** () — Qazaxıstan Respublikasın tərkibində iqtisadi region. Onun bir hissəsi Mərkəzi Asiyada, başqa hissəsi isə Şərqi Avropada yerləşir. O Aqtöbe, Qərbi Qazaxıstan, Manğıstau və Atırau vilayətlərdən ibarətdir.

Şimaldan Rusiya, cənubda Özbəkistan və Türkmənistan, şərqdən isə Qazaxıstanın Şimalı, Mərkəzi və Cənubi regionları ilə həmsərhəddir, qərbdən Xəzər dənizi, cənub-şərqdən isə Aral dənizi ilə yuyulur.

## Əhali
Qərbi Qazaxıstanın bütün vilayətlərində qazaxlar əhalinin tam əhalinin 3/4-ü təşkil edirlər. Beləliklə, bu Qazaxıstanın ən monoetnik regionudur.

## İstinadlar
Lüdviq Knit

**Lüdviq Franseviç Knit** () — Azərbaycan rəssamı, miniatürçüsü. Azərbaycan almanlarından idi.

## Həyatı
1891-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. İran miniatürü sahəsində ekspert idi. Kommunist simvolikasını yerli Azərbaycan incəsənət üslubu ilə birləşdirərək incənəsənət tarixinə özünə önəmli yerlərdən birini tutmuşdur. Azərbaycandakı ilk ekslibris 1934-cü ildə hazırlanmış və 1922–1928-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarı olan Mustafa Quliyevə məxsus ekslibris sayılır. Bu ekslibrisin müəllifi Lüdviq Knit idi. "Искусство" (İncəsənət), "Molla Nəsrəddin", "Qızıl Qələm" jurnallarında işləmiş, "Kommunist", "Bakinski raboçi" qəzetlərində fəaliyyət göstərmişdi. 2012-ci ildə Azərbaycan Tarix Muzeyində kollektiv sərgisi baş tutmuşdu.

## Əsərləri

### Plakatlar
* Müsəlman fəhlə (1920-ci illər)
* Azərbaycan fəhləsi varlını həbs edir (1920-ci illər)
* İnqilabçı əsgər şərqə tələsir (1920-ci illər)
* RSFSR (1920-ci illər)

### Kitab illüstrasiyaları
* M. F. Axundov — Aldanmış kəvakib (1926)
* Puşkin — Balıqçı və balığın nağılı (1927)
* Orta məktəb kitabçaları (1920–1930-cu illər)

### Xalça eskizləri
* Neft (1939)
* Pambıq (1939)

### Digər əsərləri
* X əsrdə İranda sosial vəziyyət (Qəznəvilərdə sosial təbəqələr), quaş, 1934
* Nadir şahın 1743-cü ildə Dağıstandan və Şimali Azərbaycandan çəkilməsi, quaş, 1938
* Şəki xanlığında bayramlığın yığılması, quaş, 1938
* XVIII əsrdə Şamaxıda meydan, yağlı boya, 1939
* XVIII əsrdə Dağlıq Qarabağda yaylağa enmək, yağlı boya, 1940

## Qalereya

Fayl:Jül Vern. Kapitan Qrantın uşaqları.jpg|Kapitan Qrantın uşaqları kitabının cildi, 1930.
Fayl:MustafaQuliyevEkslibris.gif|Azərbaycanın ilk ekslibrisi - Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarı Mustafa Quliyevə məxsus ekslibris - 1934.
Fayl:Lüdviq Knit - Orta əsr Şamaxı bazarı.jpg|Orta əsr Şamaxı bazarı. 1930-cu illər. Azərbaycan Tarix Muzeyində saxlanılır.
Fayl:Lüdviq Knit - İbrahim xan Əfşarın rəhbərlik etdiyi ordunun Car-Balakən camaatlığı tərəfindən məğlub edilməsi (1738).jpg|*[[İbrahim xan Əfşar]]ın rəhbərlik etdiyi ordunun [[Car-Balakən camaatlığı]] tərəfindən məğlub edilməsi (1738)*. Azərbaycan Tarix Muzeyində saxlanılır.


## İstinadlar
Menay boğazı

**Menay boğazı** - () Dar və dayaz boğaz olub uzunluğu təqribi 14 dəniz mili (23&nbsp;km) təşkil edir. Anqlsi adasını Uelsin əsas hissəsindən ayırır. Ən dar yeri 200 m, ən dayaz yeri isə 0,5 m təşkil edir. Boğaz üzərində iki körpü vardır: Britaniya və Menay asma körpüsü.
Nort-Minç boğazı

**Nort-Minç boğazı** () — Şotlandiyanın şimal-qərbində Haylend, Ayois və Harris adalarını ayırır (Daxili Hebrid adaları). Litl-Minç boğazı isə cənubda Skay adasını digər Herbrid adalarından ayırır. Bu adalar qrupuna Nort-Mist, Benbekyula, Sout-Uist, Barra daxildir. Cənubda Hebrid dənizi yerləşir. Eni 30–70&nbsp;km, uzunluğu 110&nbsp;km, Litl-Minc boğazının eni 25&nbsp;km, dərinliyi 129 m təşkil edir. Boğazın ekologiyası gərgindir. Belə ki, yarım millyon ton dəniz yükü boğazdan daşınır.

## Mənbə
*Litl-Minc boğazı
Pentlənd-Ferd boğazı

**Pentlənd-Ferd boğazı** - () Şotlandiya sahillərində Böyük Britaniya adasını Orkney arxipelaqından ayırır. Şimal dənizini Atlantik okeanı ilə birləşdirir. Böyük Britaniya adasının şimal ucqar nöqtəsi Dannet-Hed burada yerləşir. Sahilində Con-o'Qrots qəsəbəsi vardır. Boğazın şimalında Orkney arxipelaqınına daxil olan Hay və Sout Ponaldsey  adaları yerləşir. Bu ərazidə isə Skapa-Flou buxtası vardır. Boğaz daxilində güclü axınlar olur ki, onun sürəti 30&nbsp;km/s çatır. Bu səbəbdən ərazidə elektrostansiya tikindisi planlaşdırılır.
Karpi FK

**Karpi FK** () - İtaliyanın Karpi şəhərini təmsil edən futbol klubu. Klub 1909-cu ildə təmsil ediyi şəhərin tələbəsi Adolfo Fankoni tərəfindən yaradılmışdır. İlkin adı *Jucunditas* olan klubunun adı sonralar *Associazione Calcio Carpi* formasında dəyişdirilmişdir. İtaliya B Seriyasında çıxış edən Karpi 2014–15-ci il mövzsümündə I yeri tutaraq İtaliya A Seriyasına vəsiqə qazanmışdır. İlk dəfə 1919-1920-ci illərdə İtaliya A Seriyasında çıxış edən Karpsi 93 ildən sonra əsas liqaya qayıdan ilk komanda hesab olunur.
Ritsa gölü

**Ritsa gölü** (; ; ) ― de fakto olaraq tanınan Abxaziya dövlətinin şimalında yerləşən dağ gölü. Göl subalp çəmənlikləri, dağ meşələri ilə əhatə olunmuşdur. Suyu təmiz və soyuqdur. Ətrafında hündürlüyü 2 220–3 500 metr olan dağlar yerləşir. Euksin-Kolçik enliyarpaqlı meşələri buradadır və xeyli şümşad ağacı bitir. 70 metrə qədər hündürlükdə gölün ətrafında Şərqi Qaradəniz küknarının nümunələri tapılmışdır.

Gölü qorumaq üçün 1930-cu ildə Ritsa Dövlət Təbiət Qoruğu (162,89 km²) qurulmuşdur. 1936-cı ildə Qara dəniz sahilindən yol çəkilmişdir. SSRİ dövründə bu göl əhəmiyyətli turizm bölgəsi idi. İndi də buraya Rusiyadan çoxlu turist gəlir.

Ritsa gölü Gürcüstanın ən dərin göllərindən (116 metr) biridir və alabalıqlarla zəngindir. Orta illik temperatur 7,8 °C (yanvarda −1,1 °C, avqustda 17,8 °C), illik yağıntı isə 2 000–2 200 mm təşkil edir. Qış qarlı, yay isti keçir.

Ritsa gölünə 6 çay tökülür, 1 çay isə bu göldən axır. Gölün şimalında Avadhara kurortu yerləşir. SSRİ lideri İosif Stalininin bu gölün sahilində yay evi vardı. Bu ev indi Abxaziya hökumətinə məxsusudur.

## Ritsa əfsanələri

### Ritsanın mənşəyi
Qədim zamanlarda bu gölün yerində çay və dərə vardı. Ritsa adlı bacı 3 qardaşı — Aqepsta, Atsetuka və Pşeqişxa ilə yaşayırdı. Ritsa dərədən heyvanlar üçün otlaq kimi istifadə edirdi, qardaşları isə hər gün dağlara ova gedirdilər, axşamlar onlar birlikdə toplaşıb mahnı oxuyar, yemək yeyərlərdi.

Bir gün qardaşlar dağların uzaq yerinə getdilər. Ritsa onları itirdi və səslənməyə başladı. Meşə qarətçiləri Qeqa və Yupşara onu eşidib qaçırmaq qərarına gəldilər. Yupşara onu tutdu. Qardaşları Ritsanın səsini eşidib onu xilas etməyə gəldilər.

Pseqişxa öz qılıncını onlara atdı, amma yan keçərək çaya düşdü. Çayın axınının qarşısını alıb göl əmələ gətirdi. Ritsa Yupşaradan qurtuldu, amma gölə düşdü. Qardaşları onu xilas edə bilmədilər. Pseqişxa Yuşparanı gölə atdı, amma Ritsanın suyu onu qəbul etməyin Pseqişxanın qılıncının üstünə atdı, su onu dənizə aparmağa başladı. Qeqa Yuşparanı xilas edə bilmədi.

Bu hadisədən sonra qardaşlar dağlara qayıtdılar və o zamandan Ritsanı qorumaqdadırlar.

## Qalereya

2005-09-20 Озеро Рица, Абхазия (1).jpg
Lake Ritsa panorama (part 2).jpg
2014 Reliktowy Park Narodowy Rica, Widok na jezioro Rica od strony południowo-zachodniej (01).jpg
Lake Ritsa.JPG


## Xarici keçidlər
* Haqqında 
* Ritsa Dövlət Təbiət Qoruğu
Dördqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

**Dördqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı** () — 2 nəfərə verilmiş SSRİ-nin qəhrəmanlıq medalı.

Dördüncü dəfə Sovet İttifaqı qəhrəmanı adı verilən şəxslərə dörd dəfə "Qızıl Ulduz" medalı verilir.

## Dördqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı

## Həmçinin bax
* İkiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
Balina alleyası

**Balina alleyası** — Qədim zamanlarda Eskimosların müqəddəs məbədi və ya ibadətgahıdır. Çukotka Muxtar Dairəsinın ərazisinə daxil olan İttiqran adasında yerləşir. Bu arxeoloji kompleks Qrenlandiya balinasının sümüklərindən təşkil olunub. İlk dəfə bu tapıntı SSRİ Etnoqrafiya Universitetinin üzvü M.A.Clenov tərəfindən tətqiq edilir.

## Ədəbiyyat
* *Arutyunov, Sergey Aleksandroviç*, *İ. İ. Krupkin*, *Clenov, Mixail Anatoleviç*. "Balina alleyası". Senyavin boğazına daxil olan adaların qədimi  tarixi 1982.

## Mənbə
*  «Şimaldan gələn rəssamlar» saytından çıxarış
Pentakl

**Pentakl-** latın mənşəli *"pagan"* sözündəndir, mənası *"kənd sakinləri"* deməkdir. Bütpərəstlər əsasən kənddə və meşədə yaşamışlar, dini baxışlarına görə *politeist* olmuşlar, təbiət hadisələrinə ibadət etmişlər. Xristian kilsəsi bu insanlardan o qədər qorxub ki, "kənd sakinləri" mənasını verən *"vilain"* sözü cinatətkar kimi işlədilib.

## Qadın başlanğıcının dini rəmzi
Qədim insanlar dünyanı iki yerə bölürdülər- kişi və qadın. Onların eyni sayda tanrı və ilahələri vardı.**İn** və **Yan**. Kişı və qadın başlanğıclar balanslaşdırıldıqda dünyada harmonya hökm sürürdü. Balans pozulduqda isə xaos yaranır. Pentakl yerdəki bütün canlıların qadın yarısının simvoludur. Dinləri öyrənən tarixçilər bunu "müqəddəs qadın başlanğıcı" və ya " müqəddəs ilahə" adlandırırlar. İlk dinlər Təbiəti ilahi başlanğıc hesab etmişlər. İlahi **Venera** və planet **Venera**. Bu ikisi eyni şeydi. İlahə gecə səmasında öz yerini tutur və onu bir neçə adı mövcuddur**- Venera, Şərq ulduzu, İştar, Astarte.** Bunların hamısı Təbiətlə və Ana Torpaqla bağlı ola qadın başlanğıcının rəmzi.

## Venera və Pentakl
Venera planeti hər səkkiz ildən bir göy seferasını böyük çevrəsi üzrə hərəkət edərkən mütləq dzgün pentakl cızır. Qədim insanlar bu hadısənı qeydə alaraq o qədər heyrətlənmişlər ki, Venera və onun cızdığı pentakl kamilliyin, gözəlliyin və məhəbbətin rəmzləri hesab etmişlər. Bu hadisəni bayram etmək üçün, qədim yunanlar Olimpiada oyunlarını hər səkkiz ildən bir keçirərmişlər. Bu gün çox az adam bilir ki, müasir olimpiadalar Veneranın yarım tsiklinə uyğun gəlir. Daha az adam bilir ki, beşgüşəli ulduz az qala Olimpiada oyunlarının rəmzi kimi təsdiq edəcəkdilər, amma son anda onu dəyişdilər: beşgüşəli ulduzu beş halqaya çevirdilər. Təşkilatçılarln fikrincə bu, oyunların harmonyasını və iştirakçıların ruhunu daha yaxşı əks etdirirdi.
Georgiyevsk müqaviləsi (1802)

**Georgiyevsk müqaviləsi** və ya **Georgiyevsk traktatı** — 1802-ci il dekabrın 26-da Georgiyevsk şəhərində Rusiya ilə Quba, Talış xanları və Dağıstanın bəzi feodalları arasında bağlanmış müqavilə.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan tarixi. XIX – XXI əsrin əvvəli. Bakı, 2010.
Qarayazı-Ağstafa Dövlət Təbiət Yasaqlığı

**Qarayazı-Ağstafa Dövlət Təbiət Yasaqlığı** — 1964-cü ilin fevralında indiki Ağstafa rayonunun Qarayazı meşələri sahəsində yaradılmış yasaqlıq. Ərazisi 11970 hektardır.

## Coğrafiyası
Yasaqlığın təbii landşaft sahələri əsasən tuqay, palıd, cavan qarışıq meşə və kolluqlardan, kollu və ot bitkisi olan açıqlıqlardan, otlaqlardan, əkindən, qamışlı cəngəlliklərdən, çınqıllıqlardan, su sahəsindən ibarətdir.

Yasaqlığın ərazisi insanın təsərrüfat fəaliyyətinin intensiv təsirinə məruz qalsa da, heyvan və quşlarla zəngindir. Burada maral, çöl donuzu, qunduz, canavar, dovşan, meşə pişiyi, tülkü, porsuq kimi məməlilər, qırqovul, qaratoyuq, alabaxta, su fərəsi, ördək, qaşqaldaq, göyərçin, hop-hop, ağacdələn, bildirçin quş növləri vardır.

## Həmçinin bax
* Dövlət Təbiət Yasaqlığı
* Azərbaycan qoruqları

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın Dövlət Təbiət Yasaqlıqları
Dirndl

thumb|right|200px|Dirndl geyinmiş qız.

**Dirndl** () — Alman xalqına məxsus milli geyim. Dirndl əsasən Almaniyanın Bavariya əyalətində, İsveçrə, Lixtenşteyn və Avstriya kimi alman toplumlarının kompakt yaşadığı yerlərdə istifadə olunur. Adətən bayramlar və xüsusi günlər zamanı geyinilən dirndlın bir digər adı *Landhausmode* şəklindədir. Müasir dövrdə dirndl geyimi Oktoberfest festivalı zamanı daha çox istifadə edilməkdədir. Geyimin 1870-ci ildə Avstriya yarandığı ehtimal edilir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Dirndl milli geyimi
Qamsbart

**Qamsbart** ()— Avstriya və Bavariyanın alp bölgələrində ənənəvi olaraq traxten papaqlarına bəzək kimi geyilən bir tutam saçdır.

Əvvəlcə ov kuboku kimi geyilən və yalnız çobanyastığın aşağı boynundakı tükdən hazırlanmış Gamsbärte bu gün müxtəlif heyvan tüklərindən geniş miqyasda istehsal olunur, buna misal olaraq keçi, antilop,və porsuq. 
Onlar adətən ixtisaslaşmış dilerlər tərəfindən və həmçinin suvenir mağazalarında satılır.

Qamsbart saç tutamının aşağı ucunu metal və ya buynuzla əhatə etməklə hazırlanır ki, bu da üst ucunun fırçaya bənzər şəkildə yayılmasına imkan verir. Ənənəvi olaraq, tüklər çox yüngül bir uc ilə aşağı ucunda qaranlıq bir rəng üçün seçilir. Qamsbartın ölçüsü və diametri onun sahibinin qürurunun və kişiliyinin mühüm əlamətləridir.Ənənəvi olaraq, Gamsbärte yalnız kişilər tərəfindən geyilən papaqlara yerləşdirilir; lakin, dilerlər modasındakı son inkişaflar Gamsbärte-nin qadın paltarlarının müxtəlif yerlərinə əlavə edildiyini gördü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gamsbart Treffen in Siegsdorf
Radzeevski boğazı

**Radzeevski boğazı** - Kara dənizində yerləşən Krasin, Dobrıy Nikitiç və Ptersen adalarını cənubdan Vilkiç arxipelaqına daxil olan Cabak, Novıy və Strijeva adalarını ayırır.  Boğaza Viktor Aleksandroviç Radzeevskinin şərəfinə onun adının verilməsi 1970-ci ildə təklif edildi və 1972-ci ilin 20 martında Dikson hidroqraflarının, raypalkomun qərarı ilə təsdiqləndi. Uzunluğu 15&nbsp;km, eni 4,8-7,7&nbsp;km təşkil edir. Şimal-qərbdə Qranitnıy burnu, şimal-şərqdə Dolqıy burnu yerləşir. Dərinliyi 60 m təşkil edir. Sahilləri qayalıdır. Boğaz sahillərində heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur. Şimalında Qranitnıy, Mayna, Stopor və Dolqıy, cənubda Buqor və Stupençatıy burunları vardır.

## Mənbə
*Topoqrafik xəritə
Qreqori Mertens

**Qreqori Mertens** (; d. 21 fevral 1991, Anderlext - ö. 30 aprel 2015, Genk) — keçmiş belçikalı peşəkar futbolçu. Mərkəz müdafiəçisi idi. Son klubu "Lokeren" olmuşdur.

## Karyerası

Qreqori Mertens peşəkar karyerasına 2011-ci ildə "Serkl Brügge"də başlamışdır. O, bu kluba 2010-2011 qış transfer dövründə əvvəllər oynadığı "Gent" klubunun keçmiş baş məşqçisi Bob Pitersin istəyi ilə transfer olunmuşdur.

2011-ci ilin 12 fevralında Qreqori Mertens "Serkl Brügge"-"Anderlext" oyununun 89-cu dəqiqəsində Hans Kornelisi əvəz edərək ilk peşəkar oyununa çıxmışdır. Serkl Brügge oyunu 0:1 məğlub başa çatdırmışdır.

23 may 2013-cü ildə "Voluve" klubuna qarşı oyunda ilk dəfə het-rik etmişdir.

## Ölümü

Mertens 2015-ci ilin 27 aprelində "Lokeren" forması ilə "Genk"ə qarşı oyunda qəfildən ürək tutması baş vermişdir. Təcili yardım maşını ilə xəstəxanaya 
aparılmış, komaya girmişdir. Lakin 30 aprel saat 16:30-da vəfat etmişdir. "Lokeren" klubu bu hadisədən sonra UEFA-ya Mertensin bütün lazım olan fitnes testlərindən keçdiyini bildirmişdir.

Ölümündən 1 gün sonra "Lokeren" komandasının oyunçuları "Vesterlo"ya qarşı pley-of oyununda üzərində Mertensin adı və nömrəsi 4 olan köynəklərlə çıxmışdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Soccerway-da profili
* Serkl Brüggenin rəsmi saytında 
* Serk Brügge muzeyi
* Belçika millisində çıxışı
Apokrifal (kitab)

**Apokrifal** **(İtmiş Kitab, Ərgənəkon və Bir Cinayətin Anatomiyası)** () — Aydoğan Vətəndaşın 2008-ci ildə yazdığı tədqiqat əsəri.

## Məzmun

1981-ci ildə Hakkaridə kəndlilər tərəfindən bir mağarada hit içərisində köhnə bir əlyazma kitab tapılır. Aramicə mütəxəssisi dos. dr. Həmzə Hocagil qısa müddət sonra sözügedəm mətnin Axrami dilində, lakin süryani əlifbasıyla yazılmış bir İncil mətni olduğunu anlayır.

Birinci əsrə aid orijinal İncil′in ortaya çıxması bütün dinləri maraqlandıran bir mövzudur. İstər İsanın tarixiliyinin, istərsə də İncilin Quranla nə cür uyğun olduğunun sübut edilməsi müxtəlif çevrələri narahat edir. Hocagil 1983-cü ildə Prezident Özalın cəhdləri və Xüsusi Hərb Dairəsinin nəzarətində İncili tərcümə etməyə başlayır. Ancaq tərcümə prosesi bir müddət sonra dayandırılır.

Ancaq İncilin son səhifəsində Müqəddəs Barnabanın sözügedən İncili dörd nüsxə olaraq yazdığının fərqinə varan Hocagil Nahid Şenoğul paşanın köməyi ilə bu dəfə digər 3 İncilin arxasınca düşər. Ardınca biri xaric digər 2 İncil də tapılır. Beynəlxalq kəşfiyyat təşkilatlarının da müdaxil olduğu bu inanılmaz hadisələr silsiləsində hadisəyə qarışan bəzi şəxslər həyatını itirir.

İncillərdən biri İsraildə tapılır. İsrail nüsxəsini bir alman firmasının sponsorluğunda, İsrail Prezidenti İshaq Rabinin nəvəsi Viktoriya Rabinlə birlikdə tapılır. Viktoria Rabin İncilin gerçək nüsxələrini oxuduqdan sonra müsəlman olur. Lakin həyata keçirdiyi qazıntı işlərində 10 Əmr və Zəburun axtararkən efiopiyalı bir qaradərili şəxs tərəfindən öldürülür. İsraildə olan İncil əvvəl Vatikana satılmaq istənir. Vatikan adına İncillə əlaqədar görüşlər həyata keçirən Kardinal Maryo "açıqlana bilməyən bir səbəblə" həyatını itirir. Hadisələr gizli bir təşkilatın planlaması ilə çox fərqli miqyaslar qazanır.

İncil bu dəfə bir nəşriyyat üzərindən Yunanıstana satılır. Hadisə Kiprdə olan təhlükəsizlik qüvvələrinin 1996-cı ildə Kiprdə Müqəddəs Barnabanın məzarını soymalarıyla fərqli bir miqyas qazanır. Əsgərlər məzardan nə götürmüşlər? ŞKTR-də soyğunu araşdıran jurnalist Qutlu Adalı aldığı təhdidlərdən qısa bir müddət sonra öldürülür. Qutlu Adalının həyat yoldaşı İlkay Adalı cinayəti Avropa İnsan Haqqları Məhkəməsinə daşıyır və Türkiyə hadisənin işıqlanması üçün lazım olan diqqəti göstərmədiyi səbəbiylə məhkum edilir. Adalı öldürülmədən qısa müddət əvvəl Abdullah Çatlının Kiprə gəldiyi təsbit edilir.

Bu gün aramicə mütəxəssisi Həmzə Hocagilin Baş Qərargah Xüsusi Hərb Dairəsində xüsusi təhlükəsiz bir bölmədə saxlandığını iddia etdiyi nüsxələr açıqlansa, dinlər tarixi başda olmaqla, tarix yenidən yazılacaq.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Barnaba İncili
* Həmzə Hocagil

## Xarici keçidlər

*
*
Armagedon (kitab)

**Armagedon / Türkiyə-İsrail Gizli Müharibəsi** () — Aydoğan Vətəndaşın 1996-cı ildə yazdığı tədqiqat əsəri.

Kitab nəşr olunduqdan sonra 5 dəfə məhkəməyə verilmiş, əvvəlcə satışı qadağan olunmuş, daha sonra isə bəraət almışdır.

## Haqqında

Beş ayrı məhkəmədə mühakimə olunaraq yığışdırılan və sonda bəraət alan bu kitab Türkiyənin gizli, lakin gerçək tarixidir. Körfəz müharibəsindən Rahatlığı Təmin Əməliyyatı (), Kürd Dövləti layihəsindən Susurluğa, Uğur Mumcu sui-qəsdindən Əşrəf Bitlis cinayətinə, "Muavenet" hadisəsindən ordu içərisindəki təşkilatlanmaya qədər gizli qalmış bir çox hadisə, tam fərqli bir üslubla, bütün sənədləriylə birlikdə yenidən araşdırılıb.

## Həmçinin bax
* Apokrifal

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

* Google Books–da — Armagedon: Türkiye-İsrail gizli savaşı
* Goodreads–də — Armagedon Türkiye-İsrail Gizli Savaşı
Həmzə Hocagil

**Həmzə Hocagil** () — Türkiyəli filoloq, professor.

## Haqqında

Həmzə Bəktaş 23 fevral 1946-cı ildə Malatya Akçadağda, Kotangölü kəndində anadan olmuşdur. Atası bu kəndin imam-camaatı olmuşdur. İbtidai məktəbi doğulduğu kənddə, orta məktəbi Akçadağda, liseyi isə Malatyada oxumuşdur. Daha sonra müəllimlik texnikumunu bitirmişdir. Bundan sonra 1 il Malatyada müəllimlik etmişdir. Daha sonra Ərzurum Universiteti Təhsil Fakültəsinə daxil olmuşdur. 1967-ci ildə buranı bitirmiş və Malatya Darəndədə 3 il müəllimlik etmişdir. Sonra Arquvan ilçəsində müəllmlik etmişdir.

1970-ci ildə Ankara Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin Qədim Yaxın Şərq Dilləri ixtisasına daxil olmuşdur. Və burada prof. Emin Bilgiç, prof. Kamal Balkan və s. müəllimlərdən dərs almışdır. Buranı bitirdikdən sonra isə Ankara Qazi Universitetinə 4 il müəllimlik etmişdir. Yüksək lisansını Ankara Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsində etmişdir. Sonra Almaniyada Heidelberg Universitetinə daxil olmuşdur. Burada "Nuh Tufanı" mövzusunda doktorluq dissertesiyasını müdafiə etmiş və doktor elmi adını almışdır. Sonra  Freiburg Universitetinə daxil olmuş və dosent elmi dərəcəsini almışdır. Sonra Köln Universitetinə daxil olmuşdur. Sonra Türkiyəyə dönmüş və Hikmət Nəşriyyatında fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

Eyni zamanda Boğaziçi Universiteti Arxeometriya İnstitutunda fəaliyyət göstərmiş və Hərb Akademiyasında dərslər keçmişdir.

## Mənbə

*Aydoğan Vatandaş, Apokrifal, İstanbul, 2012, Timaş Yayınları, 5. baskı, ISBN 978-975-263-816-7

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Barnaba İncili

## Xarici keçidlər

* ''Barnabas İncili’nin büyük sırrı''. '''gazetevatan.com'''  31.08.2008
* ''Prof. Dr. Hamza Hocagil: “Bulunan kitap sahte Barnabas İncili”''. '''hristiyangazete.com'''  25.02.2012
* ''Barnabas İncil ve Hamza Hocagil''  21.06.2012
Olxon darvazası

**Olxon darvazası boğazı** () - Baykal gölü ərazisində Olxon adasını materikdən ayırır. Sahilləri dik və sıldırımlıdır. Burada körfəzlər və buxtalar vardır. Boğazda güclü axınlar baş verir. Dalğaların hündürlüyü 5 m-ə çatır. Qışda boğaz donur və burada çatlar əmələ gəlir. Saxyurt kəndindən adaya bərə fəaliyyət göstərir. 2005-ci ildə boğazın altı ilə yüksək gərginlikli elektrik xətti çəkilmişdir. Uzunluğu 8&nbsp;km, eni dar yerdə 1&nbsp;km təşkil edir.

## Mənbə
* Olxon darvazası boğazı
Sirakuza (əyalət)

**Sirakuza** (, ) — İtaliyanın inzibati bılgüsündə, Siciliya muxtar regionuna aid əyalətdir. Sirakuza əyalətinin inzibati mərkəzi Sirakuza şəhəridir.

## Coğrafiyası
Sirakuza əyaləti Siciliya adasının cənub-şərqində İon dənizinin sahilləri boyunca yerləşmişdir. Əyalətin kontinental hissəsini İbley dağları tutur. Ən yüksək nöqtəsi Monte-Lauro zirvəsi olub, dəniz səviyyəsindən 986 m hündürlükdə qərar tutmuşdur.

Əyalətin sahəsi 2109&nbsp;km²olub, Siciliya adasının 8,2 %-ni təşkil edir. Əyalət şimalda Kataniya əyaləti, qərbdə Raquza əyaləti və şərqdə isə İon dənizi suları ilə əhatələnmişdir.

Əyalətin şimal hissəsi Siciliyada ən iri şay sayılan Simento çayı vadisinə aiddir. Simento çayı əyalətin bu nahiyəsinin kənd təsərrüffatı üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Sirakuza əyalətinin mərkəzi Aqusta körfəzi nə aid olduğundan nisbətən urbanizasiya olunmuş nahiyəsi sayılır. Çənub nahiyəsi bataqlıq və karst relyeflərinə malikdir.
## İnzibatı
Gavurqala (Oğuz)

**Gavurqala** — Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndi ərazisində istehkam xarakterli tarixi-memarlıq abidəsi.

## Haqqında
Gavurqala XVII əsr ədəbiyyatında Xaçmaz Govur qalası adı ilə məlumdur. A. Bakıxanovun məlumatına əsasən Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin (1578–1590) gedişində 1578–1583-cü illərdə Səfəvi sərkərdəsi Zülqədər Məmmədqulu ilə Osmanlı sərkərdəsi Əbubəkr Mirzənin qoşunları arasında Xaçmaz Gavurqalasının qarşısında döyüşlər baş vermişdir.

Gavurqalanın yerləşdiyi dağ çay səthindən təxminən 2&nbsp;km yüksəkdədir. Şimal tərəfdə bu dağ Böyük Qafqaz dağlarının yamacları ilə birləşir. Dağın üstü ilə qalaya fayton yolu olmuşdur. Cənub və şərq tərəflərdən isə qalaya ancaq piyada yolu vardır.

Mənbələrə görə qala Vll əsrdə sadə memarlıq üslubunda çay daşı və kirəc məhlulu ilə tikilmişdir, iki mərtəbəlidir. Darvazası kiçik ölçülüdür. Onun eni 1,5 metr, hündürlüyü 3 metrdir. Oradan qalanın içərisinə ancaq piyada və atlı daxil ola bilər. Qalanın yuxarı hissəsi dağılmışdır. Qalanın bugünkü qalıqlarına görə müəyyən etmək olar ki, burada 12-yə qədər otaq olmuşdur. Qala 7 bürcdən ibarətdir ki, bu bürclərdən ev kimi istifadə edilmişdir. Gavurqala 7 bürcdən ibarət olub xüsusi su kəməri vasitəsilə içməli su ilə təchiz edilmişdir.

Gavurqala XVII əsrə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 1965-ci ildə qalanın 2 sahəsində qazıntı işləri aparılmışdır. Ərazidən çoxlu şirli və şirsiz saxsı məmulatlar: dopu formalı qablar, novçalı bardaq, səhəng, su tünglərinin hissələri və s. əldə edilmişdir.

## Mənbə
*F.V.Qədirov, Muxas qülləsi, Azərbaycan SSR EA Məruzələri, cild 26, 1970, №12.
*F.V.Qədirov. Azərbaycanın şimal müdafiə istehkamları, Bakı, 1984.
*Azərbaycan arxeologiyası. VI cild, Bakı, 2008.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gavur qalası (Xaçmaz kəndi)
Peste Noire

**Peste Noire** () — qrup adını qara ölümdən götürmüşdür. PN *La sale Famine de Valfunde* tərəfindən Avignon da 2000-ci ildə yaradılmışdır. Bu günə qədər bütün mahnılar (Folkfuck Folie albumundakı *La Césarienne* mahnısından başqa) La sale Famine tərəfindən yazılıb. Qrup standart blək metal elementləri ilə milli fransız instrumentləri qarışığı musiqi ifa edir. Qrupun hazırladığı musiqi çox vaxt melodik və kədərli olur, uzun müddətli mahnıların yazılması üçün xaotik və aqressiv səslərə ehtiyac duyulmaqdadır. Qrupun adlandırılması zamanı bəzən **P. N.** və yaxud **K. P. N** formalarından istifadə edilməkdədir.
Hacı Rəşid körpüsü

**Hacı Rəşid körpüsü** yaxud **Daşüz körpüsü** — Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndi ərazisində, Daşüz yaşayış ərazisində XIX əsrə aid tarixi abidə.

## Haqqında
Hacı Rəşid körpüsü (Daşüz körpüsü) Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndinin ərazisində Daşüz yaşayış ərazisində yerləşir. Mənzərəli bir yerdə, Sarısu adlanan kiçik bir çay üzərində tikilmişdir.

Körpü çatma tağlıdır. Yəni iri dairə qövsünün kəsişməsindən yaranır. Körpünün inşasında əsas tikinti materialları kimi səliqə ilə hamarlanmış iri kvadrat formal tuf daşı və kirəc məhsulundan istifadə olunmuşdur. Körpü bir aşırımlı olub, çayın özünə yol açdığı təbii kiçik qayalar üzərində tikilmişdir. Uzunluğu 12 m-ə yaxın, eni 4,5 metrdir. Körpünün aşırımının eni 5 metrə yaxındır. Tağın suyun səthindən hündürlüyü isə 7 metrdir. Körpünün üstünə torpaq döşənmişdir. Hacı Rəşid körpüsü bu gün də öz görkəmini tamamilə saxlamışdır.

## Mənbə
* Azərbaycan arxeologiyası. VI cild, Bakı, 2008.

## Xarici keçidlər

* 

## İstinadlar
Aşıq Əhməd Qarabaldırlı

**Aşıq Əhməd** () — XIX əsrdə Oğuz rayonunun Qarabaldır kəndində yaşamış aşıq.

## Həyatı
Əhməd Mustafa oğlu XIX əsrin ilk illərində indiki Oğuz rayonunun Qarabaldır kəndində anadan olmuşdur. O, az bir müddət molla yanında olduqdan sonra aşıqlığa meyil göstərmiş, Şamaxıya gedərək Aşıq Səmədin şagirdi olmuş, təxminən 10 ilə yaxın bir dövrdə ondan aşıq sənətinin sirlərini öyrənmişdir. Gözəl səsə malik olub yaxşı məclis aparmağı, oynamağı, səlis danışmağı bacardığı, coxlu dastanlar bildiyinə görə tezliklə Aşıq Əhmədin adı Qəbələ, Ərəş, Şəki, Göyçay və Şirvan mahallarına yayılmışdı. O, nəinki bu mahallarda, hətta Dağıstanda da, bir cox toy şənliklərində çalıb oxumuşdur. Gənc yaşlarında Nazlı adlı bir qızı sevir, lakin yoxsul olduğu üçün ala bilmir və buna görə də ömrü boyu evlənmir, sevgilisinin xəyalı ilə yaşayırdı.

Aşıq Əhməd 1830–1850-ci illər arasında, əsasən Ağdaşda yaşamışdır. Ömrünün son illərini doğma kəndində keçirmiş, tez-tez Vardanlıya (İndiki Kərimli kəndi)- Mücrüm Kərimin yanına gedib onun təşkil etdiyi ədəbi məclisin yığıncaqlarında iştirak etmişdir.

Aşıq Əhməd haqqında cəmi 2 yazılı məlumat vardır. Bunlar onun həmyerliləri və dostları Mücrim Kərim Vardani və Abdulla Padarlının yazdıqları şerlərdir. Təxminən 1869–1870-ci illərdə vəfat etmiş və vəsiyyətinə əsasən doğma kəndindən xeyli aralıda yerləşən bir təpənin üstündə dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Aytac Babayeva cinayəti

** Aytac Babayeva cinayəti** - Bakı şəhəri, Xətai rayonunda yerləşən 58 saylı orta məktəbin 11-ci sinif şagirdi *Aytac Babayevanın* qətlə yetirilməsi ilə nəticələnən cinayət hadisəsi. Bu cinayətin yetirməsində şübhəli şəxs kimi 1995-ci il təvəllüdlü İzzət Hüseynov Natiq oğlu bilinir. O, Nizami Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə 3 ay istintaq dövrü müddətində həbs edilib. Hadisə nəticəsində səkkiz bıçaq zərbəsi alan Aytac Babayeva yerindəcə keçinmişdir.

## Arxa plan

İzzət Hüseynov ifadəsi zamanı Aytac Babayevanı onun sevgisini cavabsız qoyduğu üçün öldürdüyünü bildirib:

20 yaşlı İzzət Hüseynov 17 yaşlı Aytac Babayevanı bıçaqladıqdan sonra başını bir neçə dəfə daşa vurub. O, bunu özünə nəzarəti itirməsi ilə əsaslandırıb.
Hadisə Bəhruz Nuriyev küçəsi-81 ünvanında baş verib. Gürcüstan Respublikasının vətəndaşı, 1995-ci il təvəllüdlü İzzət Natiq oğlu Hüseynov aralarında yaranan münaqişə zəminində sevdiyi qızı - 1998-ci il təvəllüdlü Aytac Nazim qızı Babayevanı bıçaqlayaraq qətlə yetirib. İzzət Hüseynov hadisənin baş verdiyi yerin yaxınlığında yerləşən kişi salonunda usta kimi işləyib.

## Etirazlar

Aytac Babayevin səkkiz bıçaq zərbəsi ilə amansız şəkildə qətlə yetirilməsi cəmiyyətdə böyük rezonansa səbəb olmuşdur. Sosial şəbəkələr üzərindən aparılan müzakirlər zamanı Azərbaycanda qadınlara qarşı olan hüquqsuzluq və şiddət olayları sərt bir dillə qınanmışdır. *Aytac Babayeva - Qadına Şiddətin Ən Məsum Rəmzi.* şüarı altında aparılan təbliğat kompaniyaları zamanı Azərbaycanda erkən nikah, qadın şiddəti və qadın hüququsuzluğunun qarşısının alınması üçün hədəf paketinin hazırlanması təklif edilmişdir. 2 may tarixində Nizami Rayon Prokurorluğunun qarşısında Aytac Babayevanın valideynləri, qohumları, sinif yoldaşları və bir qrup fəal tərəfindən aksiya təşkil edilmişdir.

Aytac Babayevanın amansız şəkildə öldürülməsi 2015-ci ilin 11 fevralında Türkiyədə baş vermiş Özgəcan Aslan cinayətini xatırladıb. Hər iki cinayət qadınlara qarşı zorkalığının və şiddəti nümunəsi hesab olunur.

## Həmçinin bax

* Özgəcan Aslan cinayəti

## İstinadlar
Yell boğazı

**Yell  boğazı** - () Şotlandiyanın Şetlənd arxipelaqına daxil olan Yell və Meylənd adaları arasında yerləşir. Boğaz sahillərində kiçik Biqqa, Lamba, Linqa, Littl-Po, Littl-Xolm, Makl-Xolm, Orfasey, Brozer, Semfri, Fiş-Xolm və Yunari adaları vardır. Sahilləri girintili-çıxıntılıdır. Bu səbəbdən burada çoxlu buxta və körfəz vardır. Ən irisi Sallom-Vo şimalda, qərb hissədə Ronas-Xill körfəzləri vardır. Yell adası sahillərində Barrovo, Komister, Ulsta, Vest-Senduik, Meylənd adasında Brey, Nirt-Po, Ollaberri, Toft, Xampavo kəndləri yerləşir. Toft və Ulsta arasında gəmi bərə fəaliyyət göstərir. Sallom-Vo buxtasında > Neft terminalı vardır. Skotsda hava limanı vardır.

## İstinadlar
Hideki Toco

**Hideki Toco** (; d. 30 iyul 1884, Tokio — 23 dekabr 1948, Tokio) — Yaponiyanın 40-cı baş naziri, Yaponiya İmperator ordusunun ordu generalı, hərbi cinayətkar.

## Karyerası
1933-cü ildə general-mayor rütbəsi almış və Ordu Nazirliyi nəzdində Fərdi dairə naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1934-cü ildə 24-cü piyada briqadasının komandiri, 1935-ci ildə Kvantun ordusunun komandanı təyin edilmişdir. Millətçi, faşist və militarist olması ilə yanaşı, həm də tez qərar vermək qabiliyyətinə görə *"Ülgüc"* (カミソリ *Kamisori*) ləqəbini almışdı.

## Ölümü

1945-ci ildə Yaponiyanın ABŞ-yə qeyd-şərtsiz təslim olmasından sonra ABŞ generalı Duqlas Makartur 40 yapon "cinayətkar"ının tutulması haqqında əmr vermişdir. Toconun Setaqayadakı evi jurnalistlərlə əhatəyə alınmışdı. 8 sentyabr 1948-ci ildə ABŞ ordu polisləri evi mühasirəyə aldılar. Toco tapança ilə özünü öldürmək istəsə də, xilas edilmişdi.

İkinci dünya müharibəsindən sonra qurulan Uzaq Şərq beynəlxalq hərbi tribunalının 12 noyabr 1945-ci il tarixli hökmü ilə 23 dekabr 1948-ci ildə xüsusi əhəmiyyətli cinayətkar kimi asılaraq edam edilmişdir. Bu cinayətlərlə günahlandırılmışdır: *Provakasiyasız [[Çin]]ə hücum etmək, [[Fransa]]ya, [[ABŞ]]-yə, [[Böyük Britaniya]]ya, Hollandiyaya hücum etmək, müharibə cinayətkarlarının hərəkətlərinə göz yummaq.* Həmçinin nazirliyi dövründə 8 milyon nəfərin ölümü ilə əlaqələndirilmişdir.

Ölüm cəzası qərarı 12 dekabrda çıxarılmış və 23 dekabrda yerinə yetirilmişdir. Ölümündən əvvəl hərəkətlərinə görə üzr istəmiş, iki atom bombası görən yapon xalqına mərhəmət edilməsini ABŞ əsgərlərindən istəmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Hideki Toconun sitatları
Xəlvətdə qalmış müdrik (film, 2014)

**Xəlvətdə qalmış müdrik** — UNESCO-nun 2013-cü ili Azərbaycanın dahi şəxsiyyəti Seyid Yəhya Bakuvi ili elan etməsilə və Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi çəkilmiş sənədli film. Film XIV əsrdə yaşamış azərbaycanlı övliya Seyid Yəhyanın həyatından bəhs edir. Filmi rejissoru azərbaycanlı rejissor Adil Azaydır. Seyid Yəhyanın həyatı və onun yaratdığı xəlvətilik sufi təriqəti haqqında çəkilən sənədli filmin premyerası 2014-cü ilin oktyabr ayında baş tutmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Adil Azay
:**Ssenari müəllifi:** Orxan Fikrətoğlu
:**Operator:** Rüfət Süleymanov
:**Dekor və geyim:** Şahin Həsənli
:**Bəstəkar:** Tural Bakuvi
:**Oranjiman:** Ramal Rəsul
:**Səs rejissoru:** Bəkir Bəkirzadə
:**Qrim rəssamı:** Elbrus Vahidov

### Rollarda
:Novruz Cəfərov
:Mirzə Ağabəyli
:Kamran Yunis
:Namiq Ağayev
:Tural Əhməd
:Ramil Akifoğlu
:Tural Məmmədov
:İbrahimxəlil Əminov
:Cəfər Həsənov
:Şahinyüksəl Sərkərov
:Elgün Camal
:Sənan Əlləz
:Nadir Əliyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Seyid Yəhya Bakuvi
* Xəlvətilik