İnterdisiplinarlıq

**İnterdisiplinarlıq** () — müəyyən bir məsələnin tədqiqi üçün birdən çox elmi sahənin yanaşmasını birləşdirən elmi-tədqiqat istiqaməti. Bu anlayış tədqiqatda kompleksliyin, çoxşaxəliliyin və yeni bilik formalarının yaradılmasının zəruriliyini ifadə edir.

## İnkişafı
İnterdisiplinarlıq XX əsrin ortalarından etibarən daha çox tanınmış və formal şəkildə tətbiq olunmuşdur. Akademiyada çox vaxt sosial elmlər, humanitar sahələr, riyaziyyat, texnologiya və biologiya kimi ayrı-ayrı sahələr üzərində ixtisaslaşma aparılsa da, qlobal problemlər (məsələn, iqlim dəyişikliyi, ictimai səhiyyə, texnoloji transformasiya) tədqiqatçılardan sahələrarası yanaşma tələb edir.

İnterdisiplinarlığın tətbiqində bir neçə əsas maneə mövcuddur: universitet fakültələrinin struktur baxımından ayrı saxlanması, hər sahənin spesifik anlayış sisteminin olması, elmi dərclər və maliyyələşdirilmə sistemlərinin fərqli sahələrə uyğun əsaslara malik olması.

## İnterdisiplinar tədqiqatlar və onun araşdırılması
İnterdisiplinar tədqiqatlar tək sahəli yanaşmalardan daha çox komplekslik və dəyərli nəticə verə bilir. Son illərdə bu tip araşdırmaların özü üzərində metodoloji şəkildə araşdırılması da elm sahəsində yeni istiqamətə çevrilmişdir. Bir çox universitet və elmi təşkilatlar bu cür yanaşmanı təşviq etsə də, bəzən akademik qiymətləndirmə sistemləri tək sahəli tədqiqatlara üstünlük verir. Bu, interdisiplinar yanaşmaların akademik karyera baxımından riskli qavranmasına səbəb ola bilir. Bununla yanaşı, Avropa Birliyi, UNESCO, OECD kimi qurumlar bu sahəni sürəkli olaraq strateji səviyyədə dəstəkləyir. Nümunələr:

* Leonardo da Vinçinin tədqiqatları incəsənət, anatomiya və mühəndislik sahələrini birləşdirirdi
* İslam qədim elm məktəblərində, məsələn, Bəytül-Hikmə mərkəzində filosoflar riyaziyyat, təbabət, astronomiya və ilahiyyat sahələrini birlikdə tədris edirdilər
* XVIII-XIX əsrlərdə Avropa maarifçiləri elm, siyasət, incəsənət sahələri arasında köprü rolu oynamışdır

## Tarixi nümunələr
Müəyyən bir nəzəri fikrin demək olar ki, eyni dövrdə müxtəlif elm sahələrində meydana çıxması elmdə və mədəniyyətdə müşahidə olunan ümumi hadisələrdən biridir. Bu fenomen, elmi və estetik düşüncədə paralel inkişafların mövcudluğunu göstərir. Belə nümunələrdən biri, diqqətin spesifik və ixtisaslaşmış seqmentlərinə yönəlməsindən bütövlükdə qavrayışa – "ümumi sahə"yə keçid tendensiyasıdır. Bu keçid, fərdin diqqətini bir perspektivə cəmləməkdən daha geniş və kompleks formaların ani və bütöv şəkildə duyulmasına yönəldir. Buraya "forma və funksiyanın birlik hissi", "quruluş və konfiqurasiyanın ayrılmaz ideyası" kimi yanaşmalar daxildir.

Dəyişikliklər XX əsrin əvvəllərində bir sıra sahələrdə paralel şəkildə müşahidə olunmuşdur. Məsələn, kubizmdə vizual sənət obyektlərinə bütöv yanaşma, fizikada kvant və nisbilik nəzəriyyələri, poeziyada struktur və semantikanın yeni üslubda ifadəsi, ünsiyyət modellərində və təhsil nəzəriyyəsində bütöv yanaşmalar ortaya çıxmışdır. 

Kanadalı alim Marşall Maklyuen bu paradiqma dəyişikliyini texnoloji transformasiyalarla əlaqələndirmişdir. Onun fikrincə, bu keçid, cəmiyyətin mexanikləşmiş, xətti və ardıcıl dövrdən – yəni sənaye dövründən – elektrik enerjisinin ani və eyni zamanda çoxölçülü təsir gücünə malik olduğu bir informasiya dövrünə keçidi ilə şərtlənmişdir. Marşall bu dəyişiklikləri "elektrik dövrünün sensor mədəniyyəti" adlandıraraq, düşüncə tərzində və ifadə vasitələrində baş verən köklü dəyişikliklərə diqqət çəkmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Association for Interdisciplinary Studies
* 
* 
* Center for the Study of Interdisciplinarity
* Centre for Interdisciplinary Research in the Arts (University of Manchester)
* 
* 
* College for Interdisciplinary Studies, University of British Columbia, Vancouver, British Columbia, Canada
* 
* 
* Frank, Roberta: https://oakland.edu/Assets/upload/docs/AIS/Issues-in-Interdisciplinary-Studies/1988-Volume-06/06_Vol_6_pp_139-151_Interdisciplinary_The_First_Half_Century_(Roberta_Frank).pdf, *Issues in Integrative Studies 6* (1988): 139-151.
* 
* 
* Frodeman, R., Klein, J.T., and Mitcham, C. *Oxford Handbook of Interdisciplinarity*. Oxford University Press, 2010.
* The Evergreen State College, Olympia, Washington
* Gram Vikas (2007) Annual Report, p.&nbsp;19.
* 
* Hang Seng Centre for Cognitive Studies
* 
* 
* Indiresan, P.V. (1990) *Managing Development: Decentralisation, Geographical Socialism And Urban Replication*. India: Sage
* Interdisciplinary Arts Department, Columbia College Chicago
* Interdisciplinarity and tenure/
* Interdisciplinary Studies Project, Harvard University School of Education, Project Zero
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Klein, Julie Thompson (1996) *[https://books.google.com/books?id=bNJvYf3ROPAC&q=interdisciplinarity Crossing Boundaries: Knowledge, Disciplinarities, and Interdisciplinarities]* (University Press of Virginia)
* Klein, Julie Thompson (2006) "Resources for interdisciplinary studies." *Change*, (Mark/April). 52–58
* Klein, Julie Thompson and Thorsten Philipp (2023), "Interdisciplinarity" in *[https://www.transcript-verlag.de/978-3-8376-6347-1 Handbook Transdisciplinary Learning]*. Eds. Thorsten Philipp und Tobias Schmohl, 195-204. Bielefeld: transcript. doi: 10.14361/9783839463475-021.
* 
* Kockelmans, Joseph J. editor (1979) *Interdisciplinarity and Higher Education*, The Pennsylvania State University Press .
* 
* Yifang Ma, Roberta Sinatra, Michael Szell, Interdisciplinarity: A Nobel Opportunity, November 2018
* Gerhard Medicus https://doi.org/10.25651/1.2022.0005 Gerhard Medicus: Being Human – Bridging the Gap between the Sciences of Body and Mind, Berlin 2017 VWB]
* Moran, Joe. (2002). Interdisciplinarity.
* Morson, Gary Saul and Morton O. Schapiro (2017). *Cents and Sensibility: What Economics Can Learn from the Humanities.* (Princeton University Press)
* NYU Gallatin School of Individualized Study, New York, NY
* Poverty Action Lab
* 
* Rhoten, D. (2003). A multi-method analysis of the social and technical conditions for interdisciplinary collaboration.
* School of Social Ecology at the University of California, Irvine
* 
* 
* Siskin, L.S. & Little, J.W. (1995). The Subjects in Question. Teachers College Press. about the departmental organization of high schools and efforts to change that.
* Joseph Stiglitz (2002) Globalisation and its Discontents, United States of America, W.W. Norton and Company
* Sumner, A and M. Tribe (2008) International Development Studies: Theories and Methods in Research and Practice, London: Sage
* Thorbecke, Eric. (2006) "The Evolution of the Development Doctrine, 1950–2005". UNU-WIDER Research Paper No. 2006/155. United Nations University, World Institute for Development Economics Research
* Trans- & inter-disciplinary science approaches- A guide to on-line resources on integration and trans- and inter-disciplinary approaches.
* Truman State University's Interdisciplinary Studies Program
* 
* Peter Weingart and Nico Stehr, eds. 2000. *Practicing Interdisciplinarity* (University of Toronto Press)
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Association for Interdisciplinary Studies
* *[https://www.bu.edu/sociology/files/2011/03/nsf-workshop-report.pdf National Science Foundation Workshop Report: Interdisciplinary Collaboration in Innovative Science and Engineering Fields]*
* ''Rethinking Interdisciplinarity'' online conference, organized by the Institut Nicod, CNRS, Paris [broken]
* Center for the Study of Interdisciplinarity at the University of North Texas
* ''Labyrinthe. Atelier interdisciplinaire'', a journal (in French), with a special issue on ''La Fin des Disciplines?''
* ''Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities: An Online Open Access E-Journal'', publishing articles on some areas
* Article about interdisciplinary modeling (in French with an English abstract)
* Wolf, Dieter. Unity of Knowledge, an interdisciplinary project
* SystemsX.ch – The Swiss Initiative in Systems Biology
* Tackling Your Inner 5-Year-Old: Saving the world requires an interdisciplinary perspective