open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fərid Hacıyev

**Fərid Famil oğlu Hacıyev** () — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Aparatının rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyasının üzvü, 2-ci dərəcə dövlət müşaviri.

## Həyatı
Fərid Hacıyev 1989-cu il aprelin 25-də Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 23 saylı orta məktəbdə almış, yüksək balla bakalavr dərəcəsi üzrə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Dövlət qulluğunun təşkili və idarəedilməsi üzrə magistr təhsili alıb.

Azərbaycan, ingilis və rus dillərini bilir.

Evlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti
Fərid Hacıyev universitetdə təhsil aldığı dövrdə müxtəlif şirkətlərdə hüquq məsləhətçisi kimi çalışmışdır. 2012-ci ildən Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində fəaliyyət göstərməyə başlamış və Milli Məclis aparatında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 2020-ci ilin iyulun 4-də Milli Məclisin spikeri Sahibə Qafarovanın köməkçisi vəzifəsinə təyin olunub. 2021-ci il fervalın 4-də Milli Məclisin Dövlət qulluğu və kadr məsələləri şöbəsinə müdir təyin edilib. O, bu vəzifədə İlqar Fərzəliyevi əvəz edib.

2020-ci il iyunun 5-də Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyasının üzvü seçilmişdir.

2022-ci il iyunun 22-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2-ci dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilmişdir.

2022-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Aparatının rəhbəri təyin olunmuşdur. O, bu vəzifədə Səfa Mirzəyevi əvəz edib.

O, Azərbaycan Respublikasının təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə keçirilən müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə təmsil olunub, beynəlxalq təlimlərdə iştirak edib və müvafiq sertifikat alıb. Avropa Parlamentinin təşkil etdiyi müxtəlif layihələrdə və tədbirlərdə Milli Məclis Aparatını təmsil edib və parlamentin fəaliyyəti və büdcə nəzarəti mövzularında məruzələrlə çıxış edib.

TürkPA ilə əməkdaşlıq çərçivəsində bir neçə model qanunun müəllifidir.

O, Şərq Tərəfdaşlığı ölkələrinin parlamentləri ilə Almaniya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi tərəfindən həyata keçirilən "Şərq Tərəfdaşlığında müasir və güclü parlament administrasiyası" layihəsində Parlament Aparatını təmsil edir.

2024-cü ilin dekabrın 10-da Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyasına üzv təyin olunub.

## İstinadlar
Verifikasiya

**Verifikasiya** ( "həqiqi" +  "olmaq") insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrində aşağıdakıları ifadə edə bilər:

* obyektiv sübutların təqdim edilməsi yolu ilə müəyyən edilmiş tələblərin yerinə yetirildiyinin təsdiqi;
* məhsulun, xidmətin və ya sistemin normalara, tələblərə, spesifikasiyalara və ya müəyyən edilmiş şərtlərə uyğunluğunun qiymətləndirilməsi ;
* hər hansı nəzəri müddəaları, alqoritmləri, proqramları və prosedurları eksperimental (etalon və ya empirik) məlumatlarla, alqoritmlərlə və proqramlarla müqayisə etməklə yoxlama, təsdiq, sübut etmək üsulu;
* həqiqətə uyğunluğun tanınması texnikası;
* elmdə təcrübədən istifadə edərək nəzəri mövqelərin reallığa uyğunluğunu yoxlamaq .

Sübuta yetirmə mənasında obyektlərin / hadisələrin izahatlarının (modellərinin) yoxlanılması reallıq tərəfindən təsdiqlənmə dərəcəsindən asılı olaraq (empirik, faktlar) bir sıra anlayışları formalaşdırır:

* Hipoteza — onu təsdiq edən bir sıra müşahidələrə və ya mühakimələrə, konsepsiyalara, postulatlara (elmdə) əsaslanan sübuta yetirilməmiş müddəadır.
* Konsepsiya — onun həqiqətini təsdiq edən faktları olan və ya olmayan modeldir.
* Nəzəriyyə — maksimum sübut təqdim edən izahatdır.

## İstinadlar
Feldyeger xidməti

**Feldyeger xidməti** (Feldjäger, ) – məxfi və xidməti sənədlərin qəbulunu, emalı və təyinatı üzrə çatdırılmasını həyata keçirən dövlət rabitə xidməti.

Təsisat və müxtəlif adlar altında bir çox ölkədə mövcuddur. İlk dəfə 1742-ci ildə Prussiya ordusunda təsis olunmuşdur. Sonralar mülki idarə orqanlarında da tətbiq edilmişdir.

2016-cı il məlumatlarına görə ABŞ-də 38 min, Rusiyada 4 min 570, Ukraynada isə 1500 nəfər hərbiləşdirilmiş poçtalyon var.

## İstinadlar
Albert Fert

**Albert Fert** () – fransız fiziki, Paris Elmlər Akademiyasının üzvü, Nobel mükafatı laureatı.

1962-ci ildə Paris Ali Normal Məktəbini bitirmiş, 1963-cü ildə Paris Universitetində doktor dərəcəsini almışdır. Qrenobl və Parisdə işləmişdir. 1978-ci ildən Paris-XI Universitetinin professorudur. Əsas elmi tədqiqatları bərk cisimlər fizikası sahəsindədir. Alman fiziki Qrünberqdən asılı olmadan 1988-ci ildə dəmir və xromun növbələnən laylarında nəhəng maqnit müqaviməti effektini müəyyənləşdirmişdir. Elektronikanın yeni sahəsinin – spintronikanın yaranmasında iştirak etmişdir. 2003-cü ildə Fransanın Elmi Tədqiqatlar Milli Mərkəzinin Qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Leyci Matsumoto

və ya doğum adı ilə  – Yaponiya manqakası və animatoru. *"[[Space Battleship Yamato]]"*, *"[[Space Pirate Captain Harlock]]"* və *"[[Galaxy Express 999]]"* kimi kosmik opera işlərinə görə tanınır.

## İlk illəri
Leyci Matsumoto 1938-ci ildə Yaponiyanın Fukuoka prefekturasının Kurume şəhərində samuray nəslindən olan ailədə doğulmuşdur. Yeddi uşaqlı ailənin ortancıl uşağı idi. Anası keçmiş müəllim idi, atası isə Yaponiya İmperatorluq Ordusu Akademiyasını bitirmiş mayor idi və İkinci Dünya müharibəsində pilot kimi döyüşmüşdü.

## Yaradıcılığı

İlk işi olan *"Mitsubachi no Boken"* manqasını hələ 15 yaşında ikən bir manqa jurnalında nəşr etdirmişdir. Liseyi bitirdikdən sonra peşəkar manqaka olmaq üçün Tokioya köçmüşdür. 1961-ci ildə Yaponiyanın ilk qadın manqakalarından biri hesab olunan Miyako Maki ilə evlənmişdir. O, Maki ilə bir neçə layihədə əməkdaşlıq etmiş və adını Leyci olaraq dəyişdirmişdir.

Tokioda ucuz bir pansionatda yaşayarkən yaşadığı təcrübələr əsasında yaratdığı *"[[Otoko Oidon]]"* manqası (1971) onun ilk böyük uğuru olmuşdur. İmtahanlara hazırlaşan kasıb bir gəncdən bəhs edən manqa Kodansha Nəşriyyat Mükafatına layiq görülmüşdür. 1974-cü ildə yayımlanmağa başlayan *"[[Space Battleship Yamato]]"* anime serialının yaradıcısı olmuş, daha sonra manqa adaptasiyasını hazırlamışdır. 1977-ci ildə "Galaxy Express 999" anime serialını yaratmışdır.

Fransanın "Daft Punk" musiqi qrupu Matsumotonun işlərinin fanatı olmuşdur. Matsumoto onlar üçün "One More Time" (2000) kimi mahnıların musiqili videolarını hazırlamışdır. Matsumoto Yaponiyanın "Bənövşəyi lent" medalı (2001) və "Doğan günəş" ordeni (2010), eləcə də, Fransanın "İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni (2012) ilə təltif olunmuşdur.

### Üslubu
Matsumoto epik kosmik elmi fantastika saqaları yaratmasına görə tanınır. Əsərləri üçün antimüharibə mövzuları və emosional ssenarilər səciyyəvidir. O, əsərlərində müharibənin dəhşətini təsvir etməyə çalışmışdır. İkinci Dünya müharibəsi bitəndə Matsumotonun yeddi yaşı var idi. Müharibədə döyüşmüş atasından ilhamlandığını qeyd edən Matsumoto *"Space Battleship Yamato"* animesinin personajı olan kapitan Okita Cuzonu atası əsasında yaratmışdır. Atası ona "müharibənin gələcəyi məhv etdiyini" demişdi.

## Ölümü
Matsumoto 13 fevral 2023-cü ildə ürək çatışmazlığı səbəbilə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cavid Tağıyev

* Cavid Tağıyev (1981) — azərbaycanlı boksçu.
* Cavid Aydın oğlu Tağıyev (1985) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbçisi.
* Cavid Qabil oğlu Tağıyev (1991) — azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
* Cavid
* Tağıyev
Azərbaycan kişi milli voleybol komandası

**Azərbaycan kişi milli voleybol komandası** - Azərbaycanı təmsil edən kişilərdən ibarət voleybol yığması.

## İstinadlar
Volvo 200

**Volvo 200** və ya **240** və **260 Seriyası** — İsveçin Volvo Cars şirkəti tərəfindən 1974-cü ildən 1993-cü ilə qədər istehsal olunub. Hazırlandığı Volvo 140 Series (1966–1974) kimi, Jan Wilsgaard tərəfindən dizayn edilmişdir.

Bu seriya Volvo 700 seriyasının istehsalı ilə üst-üstə düşür (1982–1992).

## İstinadlar
Atatürkün ev-muzeyi (Antalya)

**Atatürkün ev-muzeyi** (türk. Atatürk Evi və Müzesi) — Türkiyənin Antalya Muratpaşa səmtində Atatürk küçəsində yerləşən, Mustafa Kamal Atatürkün 6-11 mart 1930-cu il tarixləri arasında Antalyaya səfəri zamanı qaldığı və daha sonra muzeyə çevrilən 2 mərtəbəli ev. 

Daha sonra Atatürk 2 dəfə — 1931 və 1935-ci illərdə Antalyaya səfər etmiş və hər iki dəfə ona bağışlanan evdə qalmışdır.
## Tarixi

Muzeyin yerləşdiyi daş bina 2 mərtəbəlidir.

XX əsrin əvvəllərində inşa edilən, bir müddət qubernatorluq binası kimi istifadə edilən Atatürk Evi, Atatürkün Antalyaya səfər edəcəyi xəbərindən sonra bir neçə gün ərzində Antalyalılar tərəfindən təmizlənərək əşyalarla təmin edilərək Atatürkə təqdim edilib.

Girişdə uzun salon, salonun sağında qonaq otağı, kiçik otaq, hamam və mətbəx, salonda daha 2 otaq və yuxarı mərtəbəyə pilləkən var. Üst mərtəbədə salondan əlavə 7 otaq, otagin birində balkon var.
## Evin muzey olması

Atatürkün ölümündən sonra bina "Antalya Atatürk Evi" adlı özəl idarəyə verildi və 1939-cu ildə Qızlar üçün olan İncəsənət Məktəbi və Qızlar İnstitutu binası olaraq istifadə edildi.

1952-ci ildə bina Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyində olub. 1980-ci ildə bina Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə verilib və bərpadan sonra dahi türkün müzeyi kimi istifadəyə verilmişdir..

1984-cü ildə ev Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçib. Yeni şəhər salma planının icrası zamanı bina sökülüb və yenidən tikilib. Dördbucaq formasında, iki mərtəbəli, iki fasadı, üstü kirəmitlə örtülmüş və daş-kərpic divarları olan bina 1986-cı ildən Atatürk evi və muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. 1986-cı ildə təmir edilərək Atatürk Muzeyi kimi ziyarətçilərin istifadəsinə verilmişdir.

Muzey bazar ertəsi günü bağlıdır. Giriş pulsuzdur.

## Eksponatları

Birinci mərtəbədə Atatürkün 6-10 mart 1930-cu il və 18-19 fevral 1935-ci il tarixləri arasında Antalyaya səfərləri ilə bağlı qəzetlər, fotoşəkillər və sənədlər nümayiş etdirilir. İkinci mərtəbədə 2 iş otağı və 1 yataq otağı var. Həmin mərtəbədəki digər bölmədə isə Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra dövriyyəyə buraxılmış əskinaslar, sikkələr və poçt markalarının kolleksiyası nümayiş etdirilir.

Muzeyin ən mühüm hissəsi Ankaradakı Anıtqəbri mavzoleyindən gətirilən Atatürkün şəxsi əşyalarının nümayiş olunduğu otaqdır.
## Həmçinin bax

* Mustafa Kamal Atatürk
* Anıtqəbir

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Antalya Müzesi - Antalya Atatürk Evi Müzesi
Baba Mustafayev

**Baba Mustafayev Xanlar oğlu** — azərbaycanlı əməkdar məşqçi, Ulduz klubunun təsisçisi, hakim , keçmiş futbolçu və uşaq futbol məşqçisi,  bədən tərbiyəsi müəllimi,  həmçinin Mingəçevir şəhər idman komitəsinin keçmiş sədri. 

## Həyatı və fəaliyyəti
1940-cı il yanvar ayının 17-də Samux rayonunun Mansarlı kəndində anadan olub.. Atasının Xanlar balıqçı, anası Güləsər evdar qadın olmuşdur.  40-cı illərin sonunda, Baba Mustafayev və ailəsi kəndi tərk edərək Mingəçevir şəhərinə köçməyə məcbur olurlar. 

Mingəçebir şəhərinə köçükdən sonra, Baba Mustafayev futbolla maraqlanmağa başlayır. O "Azərelektroizolasiya" zavodunun komandasında çıxış etməyə başlayır. Həmçinin o dövrdə hakimlik də edirdi. 

Baba Mustafayev, Rusiyanın "Penza" futbol klubunda hücumçu mövqeyində çıxış etmişdir. 
1960-cı ildə, "Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi" adlı texnikomun nəznində fəaliyyət göstərən "Gəncə Məşqçilər Məktəbində" oxumağa başlayır. 1962-ci ildə isə,  məktəbi bitirir.  Bununla birlikdə 3, 6 və 13 nömrəli Mingəçevir şəhər məktəblərində idman müəllimliyi etməyə başlayır.

Bir müddət sonra isə o, uşaq futbolunun inkişafı üçün məşqçi kimi çalışmağa başlamışdır.  O, Mingəçevir şəhərində Ulduz adlı futbol klubu yaratmış, 1967-ci ildə, SSRİ keçirilən, "Dəri Top" yarışlarında iştirak etmiş və ilk ildəcə çempion olmuşdur.  

1972-ci ildə Respublikanın əməkdar məşqçisi adına layiq görülüb. 

1974-cü ildə o, Mingəçevir şəhər idman komitəsinin sədri təyin olunur. 7 il bu işdə çalışır.  

5 iyun 1993-cü ildə Baba Mustafayev vəfat edir 

### Ulduz
Baba Mustafayevin "Ulduz" klubunda oynayan təcrübəli futbolçu olan Yuri Romenski ilk vaxtlar hücumçu mövqeyində çıxış etsə də, məhz onun sözü üzərində "qapıçı" olaraq oynamağa başladı.

## İstinadlar
SQL inyeksiyası

**SQL inyeksiyası** () — zərərli SQL ifadələrinin icra üçün giriş sahəsinə daxil edildiyi (məsələn, verilənlər bazasında olan məlumatları ələ keçirmək üçün) verilənlərə əsaslanan tətbiqlərə hücum etmək üçün istifadə edilən kod yeritmə texnikası. Bu hücum texnikasından istifadə edərək hakerlər SQL verilənlər bazasının məzmununu köçürə, dəyişdirə və silə bilərlər. SQL inyeksiyası əsasən veb saytlar üçün hücum vektoru kimi tanınır, lakin istənilən növ SQL verilənlər bazasına hücum etmək üçün istifadə edilə bilər.

SQL inyeksiya hücumları təcavüzkarlara şəxsiyyəti saxtalaşdırmağa, mövcud məlumatlara müdaxilə etməyə, əməliyyatları ləğv etmək və ya balansları dəyişdirmək, rədd etmə problemlərinə səbəb olmağa, sistemdəki bütün məlumatların tam açıqlanmasına, məlumatları məhv etməyə və ya başqa cür əlçatmaz hala gətirməyə imkan verir. Sənəd yönümlü NoSQL verilənlər bazaları da bu təhlükəsizlik zəifliyindən təsirlənə bilər.

2012-ci ildə aparılan bir araşdırmada, orta hesabla veb tətbiqinin ayda dörd hücum kampaniyası aldığı, pərakəndə satıcıların isə digər sənaye sahələrinə nisbətən iki dəfə çox hücum aldığı müşahidə edildi.

## Tarix
SQL inyeksiyasının ilk ictimai müzakirələri təxminən 1998-ci ildə görünməyə başladı; məsələn, Phrack Magazine-də 1998-ci il məqaləsi.

## Həmçinin bax
* Saytlararası skript
* Metasploit
* OWASP
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* OWASP SQL Injection Cheat Sheets, OWASP tərəfindən.
* WASC Təhlükə Təsnifatı — Veb Tətbiq Təhlükəsizliyi Konsorsiumu tərəfindən SQL inyeksiyasına girişi.
* Why SQL Injection Won't Go Away , Stuart Thomas tərəfindən.
* SDL Quick security references on SQL injection Bala Neerumalla tərəfindən.
* How security flaws work: SQL injection
Balkanadolu

**Balkanadolu** — Eosen dövrünün sonuna qədər təxminən 10 milyon il ərzində mövcud olmuş ada qitəsi və yaxud adalar qrupu. Bu ərazidə tapılan məməli qalıqları Asiya və Qərbi Avropadakı məməli faunasından fərqlənir.

Cənub-Şərqi Avropada üzə çıxarılmış tapıntılar Qərbi Avropa deyil, Asiya formalarına daha yaxındır. Balkanadoludakı bu Asiya ilə əlaqəli fauna, Eosen-Oliqosen nəslinin kəsilməsi hadisəsindən, Antarktikada buzlaşma başladıqdan sonra dəniz səviyyəsinin aşağı düşməsindən 10 milyon il əvvələ qədər Qərbi Avropanın faunasından fərqli olaraq qaldı. Bu dövrdə endemik qərbi Avropa faunası yox oldu və əsasən Asiya formaları ilə əvəz olundu. Asiya mənşəli formalardan bəziləri Qərbi Avropaya Balkandolu vasitəsilə köç etdi. 

Balkanlardakı baxiteriidlərin və kritetid gəmiricilərin qalıqları göstərir ki, Asiyadan olan zəbtedici məməlilər Eosen dövrünün ortalarında və ya sonlarında, Lütesi və Priabon mərhələləri arasında Balkandolunun cənub-şərqi Avropa elementini kolonizasiya etməyə başlamışdılar

Balkanadolu daxilində cənub-şərqi Avropanın faunası da Anadoludan fərqlənirdi.

## Həmçinin bax

* Balkan yarımadası
* Anadolu

## İstinadlar
Nüfuzetmə testi

**Nüfuzetmə testi** adətən, *pentester* və ya *etik haker* kimi tanınan şəxslər tərəfindən, sistemin təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün həyata keçirilən, kompüter sisteminə edilən icazəli, simulyasiya edilmiş kiberhücumdur. Bunu zəifliyin qiymətləndirilməsi ilə qarışdırmaq olmaz. Test zəif tərəfləri (və ya zəiflikləri), o cümlədən icazəsiz tərəflərin sistemin xüsusiyyətlərinə və məlumatlarına giriş əldə etmək potensialını, habelə güclü tərəfləri müəyyən etmək üçün həyata keçirilir ki, bu da tam risk qiymətləndirməsinin tamamlanmasına imkan verir.

Proses adətən hədəf sistemləri və konkret məqsədi müəyyənləşdirir, sonra mövcud məlumatları nəzərdən keçirir və bu məqsədə çatmaq üçün müxtəlif vasitələrə əl atır. Nüfuzetmə testinin hədəfi ağ qutu (haqqında arxa fon və sistem məlumatı test edənə əvvəlcədən təqdim olunur) və ya qara qutu (haqqında şirkət adından başqa yalnız əsas məlumatlar verilir, başqa heç nə verilmir) ola bilər. Boz qutunun nüfuzetmə testi ikisinin birləşməsidir (hədəf haqqında məhdud bilik auditorla paylaşılır). Nüfuzetmə testi sistemin hücuma qarşı zəifliklərini müəyyən etməyə və onun nə qədər həssas olduğunu təxmin etməyə kömək edə bilər.

Nüfuzetmə testinin aşkar etdiyi təhlükəsizlik məsələləri sistem sahibinə bildirilməlidir. Nüfuzetmə testi hesabatları, həmçinin təşkilata olan potensial təsirləri qiymətləndirə bilər və riski azaltmaq üçün əks-tədbirlər təklif edə bilər.

Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi nüfuzetmə testini belə təsvir edir: "Düşmən kimi eyni alət və üsullardan istifadə edərək, həmin sistemin təhlükəsizliyinin bir hissəsini və ya hamısını pozmağa cəhd etməklə İT sisteminin təhlükəsizliyinə əminlik əldə etmək üsulu".

Nüfuzetmə testinin məqsədləri hər hansı tapşırıq üçün təsdiq edilmiş fəaliyyət növündən asılı olaraq dəyişir, əsas məqsəd hücumçu tərəfindən istifadə oluna bilən zəifliklərin tapılması və müştərini bu boşluqlar barədə məlumatlandırmaqdır.

## Həmçinin bax
* Etik haker
* IT risk
* ITHC
* Tiger team
* Xəyanət və hücum simulyasiyası

## Ədəbiyyat
* Long, Johnny (2011). *Google Hacking for Penetration Testers*, Elsevier
* The Definitive Guide to Penetration Testing

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Etik hakerlər və nüfuzetmə testləri üçün alətlər
Mastodon (veb-sayt)

**Mastodon** — öz-özünə host edilən sosial şəbəkə xidmətlərini idarə etmək üçün azad və açıq mənbəli proqram təminatı. O Twitter-ə bənzər mikrobloq xüsusiyyətlərinə malikdir. Hər birinin öz davranış kodeksi, istifadə şərtləri, məxfilik siyasəti və seçimləri və məzmunun moderasiyası siyasətləri mövcuddur və örnəklər və ya serverlər kimi tanınan çoxlu sayda müstəqil idarə olunan bəndlər tərəfindən təklif olunur.

Hər bir istifadəçi istənilən digər serverdəki istifadəçilərlə problemsiz əlaqə saxlaya bilən xüsusi Mastodon serverinin üzvüdür. Bu istifadəçilərə qaydalarına üstünlük verdikləri serveri seçmək, lakin daha böyük federasiya edilmiş sosial şəbəkəyə girişi saxlamaq üçün çeviklik vermək məqsədi daşıyır. Mastodon Lemmy, Pixelfed, Friendica və PeerTube kimi Fediverse xidmətlər ansamblının bir hissəsinə çevrilən ActivityPub protokolu ilə yaradılıb.

Mastodon Yevgeni Roçko tərəfindən 2016-cı ilin oktyabrında Hacker News-da elan edilmişdir və 2022-ci ildə İlon Maskın Twitter-i satın almasından sonra məşhurlaşmağa başlayıb.

Layihə Almaniyanın qeyri-kommersiya təşkilatı Mastodon gGmbH tərəfindən idarə olunur. Mastodonun tərtibatı kraudfandinqdir və kodu reklamı dəstəkləmir.
## Funksionallığı və xüsusiyyətləri
Mastodon serverləri W3C-nin 1.6 versiyasından bəri həyata keçirilən ActivityPub standartından istifadə edərək kommunikasiya qura bilən sosial şəbəkə proqram təminatı ilə işləyir. Mastodon istifadəçisi buna görə də Fediverse-də ActivityPub-u dəstəkləyən istənilən digər serverdəki istifadəçilərlə əlaqə saxlaya bilər.

2.9.0 versiyasından etibarən Mastodon standart olaraq yeni istifadəçilər üçün tək sütunlu rejim təklif edir. Qabaqcıl rejimdə Mastodon TweetDeck-in mikrobloq alətinə bənzəyir. İstifadəçilər başqalarının görməsi üçün "toots" adlanan qısa status mesajları göndərirlər. Standart Mastodon nüsxəsində simvol limiti 500-dür. Bəzi nüsxələr daha uzun mesajları dəstəkləyir.

İstifadəçilər vahid mərkəzləşdirilmiş veb-sayt və ya proqrama deyil, konkret Mastodon serverinə qoşulurlar. Serverlər şəbəkədə qovşaqlar kimi birləşdirilir və hər bir server öz qaydalarını, hesabları və digər serverlərə və digər serverlərdən mesaj paylaşıb-paylaşmayacağını idarə edə bilər. Bir çox server xüsusi marağa əsaslanan mövzuya aiddir. Serverlərin müəyyən bir bölgə, etnik mənsubiyyət və ya ölkə ətrafında qurulması da adi haldır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
Andlar

**Andlar** — şifahi poeziyanın arxaik janrlarından biridir.

Şifahi poeziyanın ilkin janrlarından biri də andlardır. And qədim insanların müqəddəs hesab etdikləri varlıqlara inamı ilə yaranmışdır. Andiçmə müqəddəs hesab edilmiş, bir sıra xalqlarda andı pozmaq üstündə ən ağır cəzalar tətbiq edilmişdir.

Hələ çox qədimlərdən anda inam qüvvətli olmuşdur. Əvvəllər insanın müxtəlif təsəvverləri ilə bağlı andlar yaranmışdır. İnsan yerə, göyə, suya, oda, Günəşə, Aya müqəddəs varlıq kimi baxmağa başladığı zamandan onun təsəvvürlərində və bədii yaradıcılığında ilk andlar yaranmışdır. "Ay haqqı", "Gün haqqı", "Torpaq haqqı", "Yer haqqı", "Göy haqqı", "İşıq haqqı", "Su haqqı" və s.

Nisbətən sonralar insanların sitayiş etdikləri varlıqlara bərəkət və qüdsiyyətə andiçmə ənənəsi meydana gəlmişdir. "Duz haqqı", "Bərəkət haqqı", "Duz-çörək haqqı", "Çörək haqqı", "Un haqqı", "Nemət haqqı" və s.

insanların təsəvvür hüdudları genişləndikcə yeni-yeni andlar yaranmış, ata, ana, bacı, qardaş, əziz adamlarla bağlı andlar xalq yaradıcılığını zənginləşdirmişdir: "Anamın canı üçün", "Dədəm canı", "Dayım canı", "And olsun balamın başına", "Nənəmin canı üçün" və i.a
Dini təsəvvürlərin insanların şifahi yaradıcılığında müəyyən mövqe tutması ilə əlaqədar yaranan andlar daha geniş yayılmışdır: "Allah haqqı", "Allaha and olsun", "Allahın dərgahına and olsun", "Billah", "İmam haqqı", "İmam Hüseyn haqqı" və s.

Şifahi nitqdə yaşamaqda olan hər bir andın özünəməxsus tarixi etimoloji kökü, əsası vardır. Onların hər birinin arxasında xalqımızın müəyyən tarixi inkişaf mərhələsindəki həyatı, məişəti, əxlaq və təfəkkür tərzi dayanır. Böyük yüzilliklər arxasından süzülüb gələn bu şölələrin, şəfəqlərin hər birində bir əsrin, bir qərinənin sirləri gizlənməkdədir. Xalqımızıın andlar dünyasını araşdırmağın ilkin şərti isə onları geniş şəkildə toplayıb nəşr etməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
[Türk xalqlarının folklorunda andlar (yeminlər) (İraq-türkman örnəkləri əsasında) Ülkər Dadaşova ](http://www.anl.az/down/meqale/elmi_eser_bqu/2019/02/803121(meqale).pdf)
Data mərkəzi

**Data mərkəzi** — kompüter sistemləri və telekommunikasiya və saxlama sistemləri kimi əlaqəli komponentləri yerləşdirmək üçün istifadə edilən bina daxilində xüsusi yer və ya binalar qrupu.

İT əməliyyatları biznesin davamlılığında mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyi üçün o enerji təchizatı, data kommunikasiyası əlaqələri, ətraf mühitə nəzarət (məsələn kondisioner, yanğının söndürülməsi) və müxtəlif təhlükəsizlik cihazları üçün ehtiyat komponentləri və infrastrukturu ehtiva edir. Böyük data mərkəzi kiçik bir qəsəbə qədər elektrik istifadə edən sənaye böyüklüyündəki əməliyyatdır. 2022-ci ildə təxmini qlobal data mərkəzi elektrik enerjisi istehlakı 240-340 terra-vatt və ya qlobal elektrik enerjisi tələbatının təxminən 1-1,3%-ni təşkil edib. Bu 2022-ci ildə təxminən 110 terra-vatt və ya qlobal elektrik tələbatının 0,4%-i olduğu təxmin edilən kriptovalyuta mədənçiliyi üçün istifadə olunan enerjidən ayrıdır.

Data mərkəzləri ölçü, güc tələbləri, ehtiyatlılıq və ümumi struktur baxımından geniş şəkildə fərqlənə bilər. Data mərkəzlərinin növlərini seqmentləşdirmək üçün istifadə olunan dörd ümumi kateqoriya - yerli data mərkəzləri, yerləşdirmə vasitələri, hipermiqyaslı data mərkəzləri və kənar data mərkəzləridir. 
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Lawrence Berkeley Lab - Research, development, demonstration, and deployment of energy-efficient technologies and practices for data centers
* DC Power For Data Centers Of The Future - FAQ: 380VDC testing and demonstration at a Sun data center.
* The European Commission H2020 EURECA Data Centre Project - Data centre energy efficiency guidelines, extensive online training material, case studies/lectures (under events page), and tools.
Sura İsgəndərli

**Sura İsgəndərli** () — Azərbaycan əsilli türk müğənnisi və bəstəkardır.

## Bioqrafiya
İngilis dili müəllimliyini oxuyub bitirən Sura musiqi ilə maraqlanmağa universitet illərində başlayıb. Şeir yazmağa kiçik yaşlarında başladığına görə qısa zaman ərzində müəllifi özü olduğu söz və bəstələri ilə böyük bir kütləyə tanınıb.

*Bir Daha Yak* və *Yaram Dərindən* mahnıları sənətçi üçün dönüş nöqtəsi olub. 2019-cu ildə sənətçinin *Bir Daha Yak* adlı sinqlı Altın Kelebek Mükafatlarında İlin Mahnısı kateqoriyasında namizəd oldu. 2020-ci ilin fevral ayında, 4-cü Musiqi Ulduzlarında Ən Yaxşı Pop Musiqi Artisti kateqoriyasında mükafat qazandı.

## diskoqrafiya

### EP- Albomlar
* *Qorxularım* (2019)

### İfaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dağıntı Axınından Dağılmış Evlərin Memorial Parkı

– Yaponiyanın Naqasaki prefekturasının Minamişimabara şəhərində yerləşən memorial park. 1991-ci ildə Unzen vulkanının püskürməsi hadisəsinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
1991-ci ilin iyununda Minamişimabara şəhərinin yaxınlığında yerləşən Unzen vulkanı püskürmüş və piroklastik axına səbəb olmuşdur. Nəticədə, 43 nəfər ölmüş və şəhərdəki bir çox tikili dağıntıların altında qalmışdır.

Faciəni yad etmək üçün dağıntıların altında qalmış bəzi evlər qorunub saxlanmasına və memorial parkın yaradılmasına qərar verilmişdir. Parkın yaradılması barədə qərar 24 mart 1999-cu ildə verilmiş və park 1 aprel 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Memorial park açılanda oraya 11 tikili daxil idi (3-ü çadır strukturunun içərisində, qalanları çöldə). Lakin həmin tikililərdən 2-si istismar müddətini keçib ziyarətçilər üçün potensial təhlükə yaratdığı üçün 2021-ci ilin dekabrında sökülmüşdür. Parkdakı evlərdən ancaq birinin yeri əvvəlki yerindən fərqlidir. Evlər orta hesabla yerin 2,7 metr dərinliyinə batmışdır. Parkın ümumi sahəsi 6187,44 m2, çadır strukturunun sahəsi isə 1207,27 m2 təşkil edir. Parkın məqsədi ziyarətçilərə vulkan püskürmələrinin dəhşətini və fəsadlarını çatdırmaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Maykl Sendel

**Maykl C. Sendel** (*Michael J. Sandel*, ) — amerikalı siyasi filosof və fəlsəfi kommunitarist. Harvard Universitetinin professoru, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü (2002). 23 dilə, ümumilikdə isə əsərləri 27 dilə tərcümə edilmiş kitabların müəllifidir. Washington Post onu "güman ki, ABŞ-ın ən məşhur universitet professoru" adlandırmış və 2010-cu ildə China Newsweek jurnalı onu Çində ilin ən nüfuzlu xarici siması adlandırdı. Asturiya Şahzadəsi mükafatının laureatıdır (2018).

## Həyatı
Sendel Brandeis Universitetini *əla qiymətlərlə* bitirmiş (1975) və Phi Beta Kappanın üzvü olmuşdur. Doktoranturanı 1981-ci ildə Oksfordun Balliol Kollecində Rodos Təqaüdçüsü kimi bitirmişdir. Bir il əvvəl (1980-ci ildən) o, Harvard Universitetində siyasi fəlsəfədən dərs deməyə başladı, indi (2002-ci ildən) adlı professordur (*Anne T. və Robert M. Bass professoru*, bu vəzifədə birincidir) ; 1999-cu ildən Harvard Kollecində professordur. 2001-ci ildən Sorbonnada qonaq professordur.

Onun "Ədalət" kursu Harvardda internetdə və televiziyada sərbəst şəkildə yayılan ilk kurs idi və bütün dünyada milyonlarla insan tərəfindən izlənilmişdir. Onun digər kursları Etika, Biotexnologiya və İnsan Təbiətinin Gələcəyi, Etika, İqtisadiyyat və Hüquqdur.

## Kitabları
* Liberalizm və ədalətin sərhədləri (Cambridge University Press, 1982, 2-ci nəşr, 1997; 8 dilə tərcümə)
* Liberalizm və onun tənqidçiləri (red., Blackwell, 1984)
* Demokratiyanın narazılığı: Amerika ictimai fəlsəfə axtarışında (Harvard Universiteti Nəşriyyatı, 1996)
* İctimai fəlsəfə: Siyasətdə əxlaq haqqında esselər (Harvard Universiteti Nəşriyyatı, 2005)
* Mükəmməlliyə qarşı dava: Genetik mühəndislik dövründə etika (Harvard Universiteti Nəşri, 2007)
* Ədalət: Nə etmək lazımdır? (Farrar, Straus və Giroux, 2009)
* Pulun ala bilməyəcəyi şey: Bazarların mənəvi sərhədləri (2012)
* Çinlə qarşılaşma: Maykl Sendel və Çin Fəlsəfəsi (red., Harvard University Press, 2018) ISBN 978-0-674-97614-6
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://scholar.harvard.edu/sandel/home
* https://hsci.harvard.edu/people/michael-j-sandel-dphil
* Asturiya Şahzadəsi Mükafatı
Parla

**Parla** — İspaniyanın Madrid rayonunda yerləşən şəhər. Şəhərin ümumi əhalisi 164182+ nəfərdir.

## Yaxın Şəhərlər
*  Callosa de Segura, İspanya
*  Valladolid, İspanya
*  Funchal, Portekiz
*  Badalona, İspanya

## İstinadlar
Pursaklar

**Pursaklar** — Ankaranın böyük rayonlarından biridir hal-hazırda.

## Tarixi
Pursaklar Ankara ilə Çubuk arasında yerləşən ən qədim kəndlərdən biridir. Pursaklar adının çəkildiyi ən qədim tarixi sənəd Osmanlı İmperatorluğu tərəfindən 1530-cu ildə hazırlanan qədim yazılardadır və yaşayış yeri "Busaklar" olaraq qeyd edilmişdir.

Məlumdur ki, Busaklar coğrafi baxımdan bu gün “Eskiköy” deyilən yerdə yerləşir. 1966-cı ildə Pursaklar, Eskiköy məhəlləsində baş verən sürüşmə nəticəsində dövlətin köməyi ilə planlı şəkildə inşa edilən Çoraklık adlı indiki yerinə köçürüldü.

1970-ci ilin əvvəlindən ətraf vilayət və rayonlardan gələn vətəndaşlarla Pursaklar əhalisi sürətlə artmış və 16 dekabr 1986-cı ildə bələdiyyə təşkilatını qazanaraq “şəhər bələdiyyəsi” adını almışdır. 2008-ci ildə qəbul edilən bələdiyyə qanunu ilə hal-hazırda bağlı olduğu Keçiörendən ayrılaraq Altındağ və Çubukdan aldığı məhəllələrlə rayon statusu qazanmışdır.

Pursaklar 21 məhəllədən ibarətdir. Bunlar; Abadan, Altınova, Ayyıldız, Fatih, Karaköy, Karşıyaka, Kösrelikkızı, Saray Cumhuriyet, Saray Gümüşüluk, Sirkeli Yeşilova, Sirkeli Yeşilova, Tevfik Yeşilyurt , YEni Karaköy, Yıldırım Beyazıt, Yunus Emre və Yuva

## Coğrafiya
**Pursaklar rayonu** şimalda Kahramankazan, şərqdə Çubuk, cənubda Altındağ və qərbdə Keçiören ilə qonşudur.
## Əhali
Rəsmi insan sayı 162.389 nəfərdir. (2022)

## İdarəetmə

### Bələdiyyə başçıları

* 2019-cu ildə bələdiyyə başcısı seçilən Ayhan Yılmaz bir ay sonra istefa verib və yerinə Ərtoğrul Çətin gətirilib.

## İstinadlar
Andre Ryo

**Andre Leon Mari Nikolas Ryo** (; ) — Niderland dirijoru və skripkaçı, mətbuatda İohann Ştrausun şərəfinə *Vals kralı* adlandırılmışdır.

## Bioqrafiya
O, Lyejdə, sonra Maastrixtdə təhsil alıb və 1977-ci ildə Brüssel Konservatoriyasını bitirib; Ryonun müəllimləri arasında, xüsusən də Andre Gertler və German Krebbels var idi O, atasının rəhbərliyi altında Limburq Simfonik Orkestrində ikinci skripkada ifa etmişdir.

Bir neçə musiqiçidən ibarət Maastrixt Salon Orkestrini quran Ryo onlarla birlikdə Hollandiya qocalar evlərində Vyana valslarını ifa etmişdir. 1987-ci ildə Ryonun rəhbərliyi altında əvvəlcə 12 ifaçının daxil olduğu İohan Ştraus Orkestri yarandı. 1992-ci ildə orkestr ilk diski olan "Milad bayramınız mübarək" () buraxıldı; 1994-cü ildə Dmitri Şostakoviçin estrada orkestri üçün süitadan İkinci Valsın yazılması Ryo və onun yeni qrupunu bütün Hollandiyada məşhurlaşdırdı və ikinci albomu olan Strauss and Company (), təxminən bir il milli Top100-dən ayrılmadı. Şostakoviçin valsının səs yazısı Stenli Kubrikin " Geniş bağlanmış gözlərlə" filminin musiqi partiturasında istifadə edilib.

Sonradan Ryo və onun orkestri bütün dünyada geniş qastrol səfərlərində olmuş, ildə yeddi albom (studiya və konsert) buraxmış və orkestrin tərkibini 50–55 musiqiçiyə çatdırmışdır. 2008-ci ilə qədər Ryonun albomları 27 milyon nüsxə satılmışdı .

Entoni Hopkinsin "Vals davam edir" () adlı valsı İohan Ştraus orkestrinin müşayiəti ilə Ryonun ifasında populyarlaşmışdır .

## Tənqidi
Şounun müxtəlif elementlərini özündə cəmləşdirən Ryonun estrada üslubu əhəmiyyətli dərəcədə tənqidlərə səbəb olur. Məşhur müğənni Tomas Quasthoff xüsusilə qeyd etmişdir ki, Ryonun ifası Stradivarinin "məzarında çevrilməsinə" səbəb olub və Hollandiyanın klassik musiqi radiostansiyalarından biri "Heç bir Ryo kimisi yoxdur — 100% zəmanət!" şüarından istifadə etmişdi. ().

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Freyzer Kemp

**Fraser Kemp** (1 sentyabr 1958-ci ildə anadan olub) 1997-2010- cu illərdə Houghton və Vaşinqton Şərqi üçün Parlament üzvü (MP) olmuş və əvvəllər İşçi Partiyasının tam ştatlı əməkdaşı olan Britaniya İşçi Partiyasının siyasətçisidir.

## Təhsil və karyera dövrləri
Vaşinqton, Tyne and Wear- da Biddick İbtidai Məktəbində və Vaşinqton Məktəbində oxuyub.

Kemp 1975-ci ildə dövlət qulluğunda işə başlayıb və Mülki və İctimai Xidmətlər Assosiasiyasında və İşçi Partiyasının Dördüncü Maddə fraksiyasında fəal olub. 1981-ci ildə Leyboristlər Partiyasında tam ştatlı işləməyə başladı.

Leicesterdə partiya təşkilatçısı təyin edildi,1984-cü ilə qədər o, 1986-cı ildə West Midlands-da Regional Təşkilatçı təyin edilməzdən əvvəl Şərqi Midlenddə Regional Təşkilatçı köməkçisi idi.

O, 1990-cı ildə Mid Staffordshire təkrar seçkilərində Leyboristlər Partiyasına tarixin ən böyük iki dəyişməsinə cavabdeh olan seçki agenti kimi məşhurlaşdı,əsasən Anket Vergisi məsələsində mübarizə apardı və daha da böyük yelləncək oldu.Tony Blair Leyboristlər Partiyasının lideri olduqdan çox keçmədən,1994-cü ildə Dadli Uest aralıq seçkiləri .

Kemp daha sonra Londonda,Millbank Tower-də partiya qərargahına göndərildi və 1994-cü ildə Baş Seçki Koordinatoru oldu. O,1996-cı ildə böyüdüyü seçki dairəsi Houghton və Vaşinqton İst üçün Leyborist namizədi seçilənə qədər bu vəzifəni tutdu.

2001-ci ildə Kemp,i *The Chair* viktorina şousunun aparıcısı olmaq üçün uğursuz sınaqdan keçdi.

## Parlament karyerası
2001-ci ildə Kemp Hökumət *Qamçısının Ofisinə kiçik "qamçı kimi təyin edildi,lakin 2004-cü ildə onun himayəsi altında olan Tom Watson ilə birlikdə Leyboristlərin Liberal Demokratlar üzərində Birmingem Hodge Hill və Hartlepool üzərindəki qələbələrini planlaşdıraraq əlavə seçki xidmətinə geri çağırıldı.Kemp, 2010-cu il ümumi seçkilərində,dairəsi sərhəd dəyişikliklərində yoxa çıxanda təqaüdə çıxdı.

## Şəxsi həyatı
Kemp 1989-cu ildə Patricia Mary Byrne ilə evləndi və onların iki oğlu və bir qızı var.

## Keçidlər

* Guardian Unlimited Politics - Aristoteldən soruşun: Fraser Kemp millət vəkili
* TheyWorkForYou.com - Fraser Kemp millət vəkili
* Millət vəkili ayağa qalxsın
* BBC Siyasəti  
*
Şadlı

**Şadlı** — soyad, təxəllüs.

* İbrahim xan Şadlı — Şadlı elinin elbəyi, Fətəli şah Avşarın sərkərdəsi.
* Yarməhəmməd xan Şadlı — Şadlı elinin elbəyi, Nasirəddin şah Qacar dövründə vali.
* Cəfərqulu xan Şadlı — Şadlı elinin elbəyi, Nadir şah Avşarın sərkərdəsi.
* Aslan sultan Şadlı — Qərbi Azərbaycandakı Şadlı elinin başçısı.

## Həmçinin bax
* Şadlı (dəqiqləşdirmə)
Batman Muzeyi

**Batman muzeyi** — Türkiyənin Cənub-Şərqi Anadolu bölgəsindəki Batman şəhərində yerləşən arxeoloji muzey. Muzey Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyindədir və şəhərdəki yeganə muzeydir.

Muzeyin tikintisi 2010-cu ildə başladı və 2015-ci ildə ziyarətçilərin üzünə açıldı.

## Kolleksiyaları
Muzeyin kolleksiyası paleolit və neolit dövrlərinə aid tapıntılar və İlısu və Həsənkeyf bölgələrindən çıxarılan əsərlərdən ibarətdir. Üç böyük sərgi salonunda 500-ə yaxın əsər nümayiş etdirilir.

İlisu bəndi istifadəyə verildikdən sonra su altında qalan bölgələrdə ümumilikdə 7 xilasetmə qazıntısı aparılıb və müsadirə edilən əşyalar muzey rəhbərliyinin mühafizəsinə götürülüb. Bu qazıntılar zamanı aşkar edilən ən mühüm tarixi əsərlər Başur Höyük qazıntıları zamanı aşkar edilən oyun parçaları və tunc qəbir hədiyyələri, Qusir Höyükdə aşkar edilən obelisk qırıntıları və Həsənkeyfdə də tapılan "Tanrı Bes"-in fiqurudur.

Muzeydə həmçinin təxminən 300 yaxın yaxşı qorunmuş amorf bürünc artefaktlar, Nineviya mədəniyyətindən bir neçə nümunə də daxil olmaqla çoxlu rənglənmiş və rənglənməmiş saxsı əşyalar var.

## Muzey bağçası
Muzey rəhbərliyi tərəfindən həyata keçirilən layihə çərçivəsində muzey bağçasında tarixdən əvvəlki yaşayış məskənlərinin maketi yaradılıb və bu tətbiqin köməyi ilə ziyarətçilərin tarixi öyrənməyini təmin etmək məqsədi daşıyır. Ərazidə Qusir və Qre-Amer kurqanlarından nümunəvi evlər tikilmiş, o dövrlərə aid bir çox ayinlər, məsələn, ölülərin evin içərisində basdırılması ənənəsi yenidən canlandırılmışdır. Bundan əlavə, Həsənkeyfdəki "Artuklu qapısı"nın bir nüsxəsi və Başur Höyükdən tapılan ov alətləri bağçaya qoyulmuşdur.

Arxeoloji qazıntıların necə aparıldığını görmək istəyənlər üçün qazıntı sahələri də var və bu ərazilərdə ziyarətçilər təcrübəli arxeoloqların rəhbərliyi altında praktiki qazıntı təlimləri alırlar.

2018-ci ilin əvvəlində Türkiyə hökuməti İlısu bəndinin arxasındakı gölü doldurmağa hazırlaşarkən, köhnə Hasankeyf körpüsündən olan relyeflərdən 4-ü Batman Muzeyinin bağçasına köçürdü.

## Proyeksiya otağı
Muzeydə Batman və Siirt bölgələrində aparılan qazıntılar haqqında sənədli filmlərin nümayiş olunduğu proyeksiya otağı, kitabxana və eksponatların bərpa olunduğu laboratoriya var.

## Ziyarətçiləri




## İstinadlar
Qarnıyarıq

* Qarnıyarıq (Dərəçiçək) — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd.
* Qarnıyarıq (yemək) —
* Qarnıyarıq dağı —
* Qarnıyarıq (Çaypara) —
* Qarnıyarıq yaşayış yeri —
Qalaq

* Qalaq (yığın) – qabaqcadan həcmi məlum olmayan verilənləri yerləşdirmək üçün proqrama ayrılmış yaddaş sahəsidir.
* Qalaq (verilənlər strukturu) — xüsusi şərtlərl çərçivəsində təşkil olunmuş ağac şəkilli verilənlər strukturuna deyilir.
* Qalaq sıralaması — massivin elementlərini qalağa yığmaqla həyata keçirilən sıralama qaydasıdır.
Qambit

* Qambit (komiks) — ABŞ-nin Marvel Comics nəşriyyatı tərəfindən yaradılan İks-adamlar personajı.
* Qambit (şahmat) — Şahmat termini.
Qlazqo (dəqiqləşdirmə)

* Qlazqo — Şotlandiyanın ən böyük şəhəri.
* Qlazqo (Montana) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Montana ştatının Valley qraflığında şəhər.
Qəmər

**Qəmər** — Azərbaycan qadın adı.

* Qəmər Almaszadə — Azərbaycanın ilk balerinası, baletmeyster, pedaqoq, SSRİ xalq artisti (1959).
* Qəmər bəyim Şeyda — azərbaycanlı şairə və dramaturq.
* Qəmər Salamzadə — Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru, ssenarist.
* Qəmər Adıgözəlova — həkim, professor.
* Qəmər Topuriya — Azərbaycan-sovet teatr aktrisası
* Qəmər Ağaoğlu — Qarabağ xanları nəslindən olan incəsənət xadimi.
* Qəmər Məmmədova — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2000)

## Həmçinin bax
* Qəmərim (mahnı)
DBase

**dBase** kompüterlər üçün verilənlər bazası ehtiyaclarını ödəmək üçün Ashton Tate tərəfindən buraxılmış inteqrasiya olunmuş verilənlər bazası meneceri olan 4-cü nəsil proqramlaşdırma dili və proqram təminatıdır.

## Tarixçə
Orijinal dBase Wayne Ratliff tərəfindən hazırlanmışdır. 1978-ci ildə Reaktiv Sürmə Laboratoriyasında işləyərkən Ratliff CP/M montaj proqramlaşdırma dili ilə kompüterdə istifadə üçün verilənlər bazası yaratdı. Onun burada məqsədi futbol komandalarının matç nəticələrini izləmək olub. O, daha sonra iş yerində biznes proqramı hazırlayıb və onu "Vulcan" adlandırıb.

1980-ci ilin əvvəlində Ashton-Tate-nin müdiri Corc Tate və Ratliff ilə kommersiya müqaviləsi imzaladı. Vulkanın adı "dBase" olaraq dəyişdirildi və proqram çox qısa müddətdə böyük uğur qazandı.

## Funksiyalar
Proqram təminatında böyük və kiçik hərflər arasında heç bir fərq yoxdur və əmrlərin/funksiyaların ilk dörd hərfini yazmaq kifayətdir. Dəyişənlər on hərfdən çox ola bilməz, lakin istəsən daha uzun yazıla bilər; tərtibçi yalnız ilk on hərfi nəzərə alır. dBase güclü tipli bir dil deyil. Dəyişən istənilən sətirdə müəyyən edilə bilər və onun növü istənilən vaxt dəyişdirilə bilər.

dBase sayəsində əvvəllər yalnız böyük kompüter sistemlərində mümkün olan məlumat proqramları indi kiçik kompüterlərə yayıldı. dBase III+ versiyası öz dövrünün əfsanəsinə çevrildi və proqram tərtibatçıları verilənlər bazası məntiqinin inkişafına və ondan geniş istifadə olunmasına böyük töhfə verdilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Viber

**Viber** — çox platformalı dəstək təklif edən və internet üzərindən ani mesajlaşma və səsli zənglər təklif edən rabitə vasitəsi. Mətn mesajları ilə yanaşı, istifadəçilərə bir-birinə media və səsli mesajlar göndərməyə də imkan verir.

Proqram mobil telefonda Android, iOS, BlackBerry, Windows Phone, Symbian və Bada-nı dəstəkləyir; İş masasında Windows, Mac OS X və Linux-u dəstəkləyir.

Viber istifadəçilərdən hər hansı hesab açmağı tələb etmir, sadəcə telefon nömrəsindən istifadə edərək istifadəçini sistemdə qeyd edir. Viber-i quraşdırdıqdan sonra siz telefon kitabçanızda qeydiyyatdan keçmiş Viber-dən istifadə edən bütün istifadəçilərlə ünsiyyətə başlaya bilərsiniz. Viber-ə ilk dəfə daxil olduğunuz zaman nömrənizi telefon kitabçasında saxlayan və Viber-dən istifadə edən bütün istifadəçilərə avtomatik olaraq Viber-ə qoşulduğunuz barədə mesaj göndərilir.[sitat lazımdır].

2013-cü ilin may ayından etibarən Viber-in 200 milyondan çox istifadəçisi var.

## Tarixi
Viber ilk dəfə 2 dekabr 2010-cu ildə iPhone tətbiqi olaraq Skype-a rəqib olaraq buraxıldı. Tətbiqin limitsiz Android versiyası 19 iyul 2012-ci ildə buraxıldı. BlackBerry və Windows Phone cihazları üçün Viber 2012-ci il mayın 8-də buraxıldı.

## Funksiyalar
Tətbiqin cari funksionallığı müxtəlif əməliyyat sistemlərində dəyişir. Viber bütün əməliyyat sistemləri üçün mətn, şəkil və video mesajlar göndərmək imkanına malik olsa da, səsli zəng funksiyası yalnız iPhone, Android və Nokia Windows Phone cihazlarında mövcuddur.

## İstinadlar
Paris Politexnik İnstitutu

**Paris Politexnik İnstitutu** () — Fransada böyük mühəndislik məktəbi. Palaiseau-da yerləşir. IP Paris dövlət ali təhsil və texniki tədqiqat müəssisəsidir. IP Paris tədqiqatı beş tematik sahədə aparılır: enerji və iqlim, rəqəmsal texnologiya, təhlükəsizlik, texnologiya və sağlamlıq.

15 sentyabr 2020-ci ildə İnstitut HEC Paris ilə birlikdə süni intellekt tədqiqat mərkəzini qurdu, *[[Hi! PARIS]]*.

IP Paris üzvləri bunlardır: École polytechnique, Paris Yol və Körpü Milli Məktəbi, ENSAE Paris, ENSTA Paris, Télécom Paris və Télécom SudParis.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* IP Paris
LINE (proqram)

LINE "Line Corporation" tərəfindən hazırlanmış Yapon mobil mesajlaşma proqramıdır. LINE teqlər, ev, xronometraj və rəsmi hesablar daxil olmaqla, müxtəlif interaktiv elementlərlə inteqrasiya olunmuş pulsuz mətn və səsli mesajlaşma, səsli zəng və qrup söhbəti təklif edir. LINE proqramı iOS, Android, BlackBerry, Nokia Asha və Windows Phone daxil olmaqla bir çox platformada mövcuddur və ona smartfonlar, planşetlər və kompüterlərdə daxil olmaq olar. 2013-cü ilin avqust ayına olan məlumata görə, LINE-ın 230 ölkədə 230 milyon istifadəçisi var. LINE müxtəlif dilləri, o cümlədən İngilis, Yapon, Koreya, Sadələşdirilmiş Çin, Ənənəvi Çin, Tay, İndoneziya, Malay, Türk, Vyetnam, İspan, Fransız, Portuqal (Braziliya), Portuqal (Portuqaliya), Alman və İtalyan dillərini dəstəkləyir; O, həmçinin 52 ölkədə tətbiq mağazalarının "pulsuz proqramlar" kateqoriyasında birinci yerdədir.
## İstinadlar
Nokia Asha

**Nokia Asha** seriyası Nokia tərəfindən istehsal edilən və bazara çıxarılan aşağı səviyyəli telefonların geniş çeşidinin bir hissəsi idi. "Asha" adı "ümid" mənasını verən hind sözündəndir. Nokia X seriyalı modelləri əvəz etdi.

3 sentyabr 2013-cü ildə Microsoft Nokia-nın mobil cihaz biznesini aldığını elan etdi (25 aprel 2014-cü ildə bağlanır). Şirkət daha əvvəl bildirmişdi ki, Asha-dan Windows Phone platforması üçün "lans" kimi istifadə etmək niyyətindədir. Bununla belə, 2014-cü ilin iyul ayında dərc edilmiş bir şirkət qeydi, ixtisarların bir hissəsi olaraq Microsoft-un Asha və Android əsaslı Nokia X platforma sistemləri ilə Nokia X ailəsi modellərini tamamilə dayandıracağını bildirdi; yalnız Microsoft Lumia (əvvəllər Nokia Lumia) Windows Telefonları və Nokia markalı "xüsusiyyətli telefon" məhsulları istehsal edəcəkdi.Microsoft Mobile bölməsi bunu edəcək.

## İstinadlar
Microsoft Surface

**Microsoft Surface**, ilk modeli Microsoft tərəfindən 26 oktyabr 2012-ci ildə satışa təqdim edilən masaüstü kompüter, noutbuk, planşet kompüterlər, 2-si 1-də PC və interaktiv lövhə seriyalarının ümumi adıdır. O, ilk smartfon modelini 2019-cu ilin oktyabrında təqdim etdi. Windows 8-dən başlayan sistemlərdə işləyir. Hazırda Surface modelləri Windows 11 sistemi ilə təchiz olunub.

## İstinadlar
Galeon

**Galeon** köhnə Gecko əsaslı veb brauzerdir. GNOME-da təkmilləşdirmə məqsədləri üçün Marco Pesenti Gritti və komandası tərəfindən hazırlanmışdır. 2000-ci illərdə populyarlıq qazandı və paralel olaraq, çeviklik və yeni xüsusiyyətlərlə təkmilləşdirmələr edildi. 2002-ci ildə inkişaf qrupu fikir ayrılıqlarına görə ayrıldı. İnkişaf 2008-ci ilin sentyabrından dayandırılıb.

## İstinadlar
Əlibəy Səmədov

**Əlibəy Səmədov** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Karyerası
Karyerası ərzində Əlibəy Səmədov dəfələrlə Dünya və Avropa Çempionatlarında mübarizə aparsa da, uğurlu nəticələ imza ata bilmədi. 2009-cu ildə Cənubi Koreyada Dünya Çempionatında 10-cu pillə və 2008-ci ildə İtaliyada Avropa Çempionatında 8-ci pillə onun beynəlxalq turnirlərdə qeydə alınan ən yaxşı nəticələridir.

Əlibəy Səmədov Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Əlibəy Səmədov birdən qaldırma mərhələsində birinci cəhdində 155.0, növbəti cəhdində isə 160.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Sonuncu cəhdində 165.0 kiloqramlıq ştanqı qaldırmağı bacaran Əlibəy Səmədov birdən qaldırma mərhələsini başa vurdu (nəticəsi 165.0). Təkanla qaldırma mərhələsində isə Əlibəy Səmədov birinci cəhdində 195.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gəldi. Növbəti cəhdində 200.0 kiloqramlıq ştanq sifariş verən Əlibəy Səmədov ştanqı qaldıran zaman zədələndi və turnirdə mübarizəsini başa vurdu. Ümumi nəticədə Əlibəy Səmədov olimpiadanı 360.0-lıq (165.0+195.0) nəticə ilə 15-ci pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Alan Naniyev

**Alan Naniyev** () — Azərbaycanı təmsil edən ağır atlet.

## Karyerası
Karyerası ərzində Alan Naniyev dəfələrlə Dünya və Avropa Çempionatlarında mübarizə aparsa da, uğurlu nəticələ imza ata bilmədi. 2005-ci ildə Qətərdə Dünya Çempionatında 5-cu pillə onun beynəlxalq turnirlərdə qeydə alınan ən yaxşı nəticəsidir.

Alan Naniyev Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Birdən qaldırma turnirində Alan Naniyev birinci cəhdində 190.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilməsə də, növbəti cəhdində ştanqı qaldırmağı bacardı. Bununla da Alan Naniyev birdən qaldırma turnirində beşinci pillədə qərarlaşdı. Təkanla qaldırma turnirində Alan Naniyev birinci cəhdində 190.0 kiloqramlıq ştanqın öhdəsindən gələ bilməsə də, növbəti cəhdində ştanqı qaldırmağı bacardı. Sonuncu cəhsində 227.5 kiloqramlıq ştanqı sifariş verən Alan Naniyev bunu qaldırmağı bacarsaydı olimpiadanı medalla başa vuracaqdı. Amma Alan Naniyev bunun öhdəsindən gələ bilmədi və mərhələni 220.0-lıq nəticə ilə başa vurdu. Ümumi nəticədə isə Alan Naniyev 410.0-lıq (190.0+220.0) nəticə ilə olimpiadanı altıncı pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Rudolf Markus

**Rudolf Markus** (Rudolf "Rudy" Artur Markus; ), Monreal, Kanada) — Kanada əsilli amerikalı kimyaçı, məhlullarda elektronların ötürülməsi nəzəriyyəsinin (Marcus nəzəriyyəsi) banisi, 1992-ci il Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı "Kimyəvi sistemlərdə elektron ötürmə reaksiyaları nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə"). Dövrümüzün görkəmli nəzəri kimyaçılarından biri.
Fəlsəfə doktoru (1946 il), 1978-ci ildən dərs dediyi Kaltekdə professor. ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1970 il) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1990 il) üzvü, London Kral Cəmiyyətinin (1987 il), Çin Elmlər Akademiyasının (1998 il) əcnəbi üzvü.

## Bioqrafiyası
Ormstounda, Avropadan gələn yəhudi mühacir Meer Markus və Ester Koen ailəsində anadan olub (anası Mançesterdən Kanadaya, atası Kovno əyalətinin Vilkomir şəhərindən Nyu Yorka köçüb). Onun 3 yaşı olanda ailə Detroyta köçdü və 6 il sonra Monreala qayıtdı. Ata Monreal Gazette mətbəəsində, tikiş emalatxanasında gündəlik fəhlə işləyir, Halifax və Ontarioda foto çərçivələrini satır, ərzaq mağazalarında məmur köməkçisi işləyirdi və ailə çox ağır vəziyyətdə yaşayırdı.
O, Monrealda fəhlə sinfi yəhudi məhəlləsində Baron Byng Liseyində oxuyub. MakQilla Universitetində təhsil alıb, 1943-cü ildə bakalavr, 1946-cı ildə isə Fəlsəfə doktoru pilləsinə yüksəlib (PhD). Son kursdan bəri o, Bruklin Politexnik İnstitutunda (1951–64 il), daha sonra Şimali Karolina Universitetində işləmiş və burada 1952-ci ildə Rays-Ramsperger-Kassell-Markusun ümumi nəzəriyyəsini inkişaf etdirərək keçid nəzəriyyəsi ilə birləşdirmişdir.1958-ci ildə ABŞ vətəndaşlığını alıb. 1962-ci ildən İllinoys Universitetində işləyib (1964–78il). İndi 1978-ci ildən dərs dediyi Kaltex-də kimya professoru (Arthur Amos Noyes Professor). Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü (1973 il).
2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

## Mükafatları və fəxri fərmanları
* Irving Lengmür Mükafatı (1978 il)
* Kimya üzrə Volf Mükafatı (1984–85 il)
* Yüzillik Mükafatı (1988 il)
* 3M Mühazirəsi (1988 il)
* Peter Debay Mükafatı (1988 il)
* Uillard Gibbs Mükafatı (1988 il)
* Milli Elm Medalı (1989 il)
* Edqar Fahs Smit Mühazirəsi (1991 il)
* Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1992 il)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər