Postfeminizm

**Postfeminizm** (; alternativ olaraq *post-feminizm* kimi də yazılır) —  1990-cı illərdən etibarən feminizmə olan populyar dəstəyin azalması kimi qəbul edilir. Bu, feminizm, qadınlıq və populyar mədəniyyət arasındakı dəyişən münasibətləri tənqidi şəkildə anlamaq yolu kimi nəzərdən keçirilə bilər. Termin bəzən dördüncü dalğa feminizmi, postmodern feminizm və ksenofeminizm kimi sonrakı feminizm növləri ilə qarışdırılır.

2000-ci illərdə Kent Dövlət Universitetində aparılan tədqiqatlar postfeminizmi dörd əsas iddiaya qədər daraltdı: feminizmə dəstək azaldı; qadınlar feminizm və feministlərdən uzaqlaşmağa başladı; cəmiyyət artıq sosial bərabərliyə nail olub, buna görə feminizm köhnəlmiş hesab edilir və "feminist" etiketi mənfi damğa daşıyır.

## Tarixi
1919-cu ildə "*qadın ədəbiyyat radikalları*"nın iştirak etdiyi jurnal nəşr olunmuşdu. Jurnal "hal-hazırda insanlarla maraqlanırıq — kişilərlə və qadınlarla yox" () ifadəsini səsləndirmiş və "*əxlaqi, sosial, iqtisadi və siyasi standartların cinsiyyətlə heç bir əlaqəsi olmamalıdır*" fikrini irəli sürmüşdülər. Həmçinin, feminizmə qarşı olmayan, lakin kişi cinsinə qarşı da düşmən mövqe tutmayan bir yanaşma sərgilədiklərini bildirmiş və bu mövqeyi "post-feminist" adlandırmışdılar.

Bu termin müasir dövrdə ilk dəfə 1982-ci ildə Syuzen Bolotinin New York Times Magazine-də dərc olunan "*Post-Feminist Nəsil Səsləri*" adlı məqaləsində istifadə edilmişdir. Məqalə feminizmin məqsədləri ilə razılaşan, lakin özlərini feminist kimi tanımayan qadınlarla aparılan müsahibələrə əsaslanırdı.

1990-cı illərdə bu termin akademiyada və mediada populyarlaşdı və həm müsbət, həm də tənqidi mənada istifadə olunmağa başladı. O vaxtdan bəri "postfeminizm" terminindəki "post" sözünün mənası ilə bağlı qarışıqlıq yaranmışdır. "Post" sözü feminizmi tarixdə müəyyən bir mərhələ kimi göstərərək, onun başa çatdığını bildirir və feminizm tarixini keçmişin bir hissəsi kimi təsdiqləyir. Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar feminizmin "post" ilə əlaqələndirilməsinin mümkün olmadığını iddia edirlər, çünki bu, hazırkı dünyanı "post-irqi", "post-sinfi" və "post-cinsi ayrı-seçkilik" dövrü kimi təsvir etməyə bənzəyərdi.

Müasir dövrdə postfeminist termini hələ də, qadın hərəkatından faydalanaraq iş və təhsil imkanlarını genişləndirən, yeni ailə modellərindən istifadə edən, lakin eyni zamanda daha çox siyasi dəyişiklik tələb etməyən gənc qadınları təsvir etmək üçün işlədilir, - bunu Sosiologiya professoru Pamela Aronson qeyd edir.

### Digər istifadələr
Toril Moi *Sexual/Textual Politics* (1985) kitabında bu termini bərabərlik əsaslı liberal feminizmlə fərq əsaslı radikal feminizm arasındakı ikiliyi dağıtmağa yönəlmiş bir yanaşma olaraq istifadə etmişdir.

*Lacan and Postfeminism* (2000) kitabında müəllif Elizabet Rayt postfeminizmin müsbət bir oxunuşunu təqdim edərək, onun feminizmin aşılmasını deyil, ikinci dalğa feminizmin post-strukturist tənqidlərini ifadə etdiyini irəli sürmüşdür. Eyni perspektivdən çıxış edərək, Dayan Devis postfeminizmin əslində birinci və ikinci dalğa feminizmlərin davamı olduğunu bildirmişdir.

*Feminism: A Beginner’s Guide* (2010) kitabında Salli Şolts dördüncü dalğanı postfeminizm adlandırmışdır.

## Pop mədəniyyəti ilə əlaqə
Postfeminizm mediada, ikinci dalğa feministlərindən fərqli olaraq, pop mədəniyyəti qəbul edən bir feminizm növü kimi görülür. 1990-cı illərdən və 2000-ci illərin əvvəllərindən olan bir çox məşhur televiziya şousu və film postfeminist əsərlər hesab olunur, çünki bu media nümunələri digər qadın obrazlarının populyar mədəniyyətdəki təsvirlərindən güc alan qadınlara yönəlmişdir. Bu səbəbdən postfeministlər belə medianın keçmişdə qadınların mediada təmsil olunma tərzindən daha əlçatan və əhatəli olduğunu iddia edirdilər. Lakin bəzi feministlər postfeminist əsərlərin əsasən ağdərili, orta sinif qadınlarına diqqət yetirdiyini tənqid edirdilər.

Bu cür televiziya şoularına və filmlərə *The Devil Wears Prada* (Şeytan Prada geyinir), *Xena: Warrior Princess* (Ksena: Döyüşçü Şahzadə), *The Princess Diaries* (Şahzadənin gündəliyi), *Buffy the Vampire Slayer* (Bafi: Vampir ovçusu) daxildir. Bu əsərlərdə qadınların öz görünüşlərini idarə etməsi – istər pəhriz, istər idman, istərsə də ən məşhur formada – makiyaj və dəyişiklik səhnələri şəklində nümayiş etdirilir.

Postfeminist ədəbiyyat — həmçinin *chick lit* (qadın yönümlü populyar ədəbiyyat) kimi tanınan janr – eyni motivlərə görə feministlər tərəfindən tənqid olunmuşdur. Bununla yanaşı, bu janr feminist mövzuların daxil edilməsi, qadınların həyatına diqqət yetirməsi və ədəbiyyatın standartlarını yenidən formalaşdırması baxımından təriflənir. *Pretty Little Liars* (Şirin balaca yalançılar) kimi romanlarda da postfeminist elementlər mövcuddur. Bu əsərlər gender bərabərliyinin artıq əldə edildiyi iddia edilən bir cəmiyyətdə qızlıq dövrünün mürəkkəbliyini araşdırır. Seriyanın baş qəhrəmanlarının daima nəzarət altında olması və özlərini idarə etməsi heteroseksuallıq, hiperfemininlik və qızlara tətbiq edilən tənqidi baxışın bir nümayişi kimi təqdim edilir. *Pretty Little Liars*-dakı materializm və obrazların özlərini nümayiş etdirmə tərzi, cəmiyyətin tam gender bərabərliyinə nail olduğu iddiasını tənqid edərək, postfeminizmə qarşı bir şübhə yaradır.

## Tənqidlər
Syuzan Faludi *Backlash: The Undeclared War Against American Women* (1991) kitabında iddia edir ki, ikinci dalğa feminizmə qarşı olan bir əks-hücum uğurla həyata keçirilmiş və feminizm media vasitəsilə yenidən formalaşdırılmışdır.Media, kifayət qədər sübut olmadan, qadınların azadlıq hərəkatını 1980-ci illərdə qadınların qarşılaşdığı problemlərin mənbəyi kimi göstərmişdir. Onun fikrincə, bu cür əks-hücum tarixi bir tendensiyadır və qadınlar bərabərlik uğrunda əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə etdikdə təkrarlanır.

Bənzər şəkildə, Ameliya Cons iddia edir ki, 1980 və 1990-cı illərdə meydana çıxan postfeminist mətnlər ikinci dalğa feminizmini monolit bir quruluş kimi təqdim edir və həddindən artıq ümumiləşdirilmiş tənqidlər irəli sürür.

Ancela Makrobbi isə bildirir ki, feminizmin önünə "post-" prefiksinin əlavə edilməsi, feminizmin əldə etdiyi nailiyyətləri sarsıdır. Onun fikrincə, postfeminizm elə bir təəssürat yaradır ki, artıq gender bərabərliyi təmin olunub və feministlər tamamilə başqa məsələlərə diqqət yetirə bilərlər. Makrobbi hesab edir ki, postfeminizm *Bridget Jones’s Diary* (Bricit Consun gündəliyi) kimi feminist görünən, lakin əslində feminist ideologiyanı zəiflədən media məhsullarında özünü büruzə verir.

Sinqapurda çap olunan zinət əşyaları reklamları ilə bağlı bir məqaləsində Mişel Lazar "postfeminist" qadınlıq anlayışının neoliberal hibrid "güclü özünüdərk" və ya "İdentiklik" yaratdığını analiz edir. O, qadın işçilərinin sayının artmasının reklamçıları qadınların imicini yeniləməyə məcbur etdiyini, lakin "bu hibrid postfeminist identiklik vasitəsilə reklamçıların mövcud status-kvo ilə birgə yeni bir normativliyi bərpa etməyə müvəffəq olduqlarını" vurğulayır. Postfeminist reklamlar və moda azadlıq adı altında qadınlığı bir mal kimi satdığına görə tənqid olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*