open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vasif Dadaşov

**Vasif Yəhya oğlu Dadaşov** () — Azərbaycan mühəndis-energetiki, Araz SES-in keçmiş direktoru və baş mühəndisi, MDB-nin əməkdar energetiki, Milli enerji sisteminin qabaqcıllarından biri.

## Bioqrafiya
Vasif Dadaşov 1939-cu ildə həkim ailəsində anadan olub. 1956-cı ildı 156 saylı məktəbi medalla bitirib və Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun energetika fakültəsinə daxil olub.

1961-ci ildə Vasif Dadaşov ali təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurur və təyinatla Moskva vilayətindəki SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat İnstitutuna göndərilir. Bir ildən sonra Vətənə dönür və yeni yaradılan "Azərenerjisazlama" müəssisəsində çalışmaqda davam edir.

1971-ci ildə Araz SES-na baş mühəndis təyin edilir, 6 aydan sonra isə 1976-cı ilədək stansiyanın direkoru olur. O, 1971-ci ildən Araz çayının su və enerji ehtiyatlarından istifadə üzrə Azərbaycan-İran müştərək komissiyasının üzvü olur. 1976-cı ilin may ayında İrana ezam olunur və buradakı Araz SES-də işləməyə başlayır. Vasif Dadaşovun əməyi nəticəsində stansiya istehsal edilən elektrik enerjisinin həcmini 20 milyon kilovat-saatdan 140 milyona çatdırır.

1978-ci ildə Vasif Dadaşov Vətənə qayıdır və Azərbaycan Baş Energetika İdarəsində Yüksək gərginlikli avadanlıqların istismarı və təmiri xidmətində rəis müavini, 1980-ci ildən 2001-ci ilə qədər isə hidrotexniki xidmətin rəisi işləyib. 1983-cü ildən eyni zamanda Azərbaycan Baş Energetika İdarəsində baş mühəndisin müavini vəzifəsini icra edib. 2002-ci ildən "Azərenerji" ASC-nin Enerjinin İstehsalı İdarəsində baş mühəndisin müavini vəzifəsində işləyib.

Əmək fəaliyyətinə görə dəfələrlə Fəxri fərman və digər mükafatlarla təltif olunub, "MDB-nin əməkdar energetiki" fəxri adına layiq görülüb. 2007-ci ildə Azərbaycanda energetikanın inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Xırdaçiçək sibbaldiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, oduncaqlı kökümsovlu, hündürlüyü 3–6 sm olan bitkidir. Yarpaqları saplaqlı, üçlü, uzunsov-kəmərvari və ya tərsyumurtavari-kəmərvari, yuxarı hissədə üç dişcikli, hər iki tərəfdən sıx tükcüklüdür. Çiçəkləri 3–8 çiçəkli başcıqlı və ya qalxanvari çiçəkqrupundadır. Kasayarpaqları lansetvari və ya uzunsov-yumurtavari, iti, xarici daxildə olanlardan 2 dəfə qısadır. Ləçəkləri 2–2,5 mm uzunluqda, sarı rənglidir.

## Yayılması
BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin alp və subalp qurşaqlarında yayılmışdır. Çəmənlərdə və yaylaqlarda bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abgərm bəxşi

**Abgərm bəxşi** (), (), iranın Qəzvin ostanının Avəc şəhristanına daxil olan bəxş.

## Qaynaqlar
Qaymaqçiçəkli üzgəcotu

**Qаymаqçiçəkli üzgəcоtu** - (lat.*Trollius ranunculinus*)

## Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik, hündürlüyü 35 sm kimi olan, gövdəsi düz, sadə və ya budaqlı bitkidir. Gövdənin kökyanı hissəsi köhnə yarpaqların qalıqları ilə örtülmüşdür. Kökyanı yarpaqları uzun saplaqlı, barmaqvari olaraq beş, uzunsov-rombvari, üçhissəli, dişli dilimlərə bölünmüşdür. Gövdə yarpaqları oturaqdır, yuxarıdakılar biri-birinə yaxınlaşaraq, sarğı kimi çiçəyi əhatəyə almışlar. Çiçəkləri tək-tək, iri, tünd sarı rəngdə, 5-10 dənə yumurtavari, uzunsov kasa yarpaqlarıdır. Nektarlıqları ləçəkvari, uzunsov-xətvari, qızılı-sarı rəngdədir. Çalovu düz və ya cüzi bayıra doğru əyilmiş buruncuqludur. Toxumları tünd qonurdur.

## Yayılması
Qaymaqçiçəkli üzgəcotu BQ qərbi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında subalp və alp qurşaqlarında yayılmışdır. Rütubətli dağ çəmənlərində, rütubətli, otlu yamaclarda, qar əriyən yerlərdə bitir.

## İstinadlar
Tilli daşdələn

**Tilli daşdələn** — (lat. *Saxifraga cymbalaria*)

## Qısa morfoloji təsviri
Birillik bitkidir. Gövdəsi zəif, budaqlı, qalxan və ya əsasən sərilən, uzunluğu 30 sm qədər, demək olar ki, çılpaq bitkidir. Yarpaqları uzunsaplaqlı, yuvarlaq-böyrəkvari, əsası ürəkvari, qıraqları 3–11 dişli, qısa codtüklü, üstü yaşıl, altı solğun qonur rəngdə, yuxarıdakı yarpaqları daha xırdadır. Çiçəkləri nazik 20–35&nbsp;mm uzunluqda çiçəksaplağı üstündə yerləşərək, azçiçəkli çiçəkqrupunda yığılmışlar. Kasacığı demək olar, əsasına kimi 2&nbsp;mm uzunluqda yumurtavari-üçkünc və ya uzunsov-küttəhəri hissələrə yarılmışdır. Ləçəkləri (3) 4–5 (6) mm uzunluqda, uzunsov-ellipsvari, çox qısa dırnaqcıqlı, sarı (qurudulanda çəhrayı) rəngdədir. Qutucuğü 4&nbsp;mm uzunluqda, ovalvaridir. Toxumları iri, kürəvari, xırda qabarıqlıdır.

## Yayılması
BQ qərbi rayonlarında aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi yayıılmışdır. Meşələrdə, subalp çəmənələrində, qayaların kölgəsində, bulaqların ətrafında bitir.

## İstinadlar
Herşel Kosmik Teleskopu

**Herşel Kosmik Teleskopu** — infraqırmızı kosmik teleskop.

## Həmçinin bax
* Makemake (cırtdan planet)
* Spitzer Kosmik Teleskopu

## Xarici keçidlər
*ESA
**Herschel mission website
**Herschel science website
**Herschel operations website
**Herschel science results website
*NASA
**Herschel mission website
**Herschel Science Center
**NASA/IPAC Herschel archive
*United Kingdom outreach website

## İstinadlar
Spitzer kosmik teleskopu

**Spitzer kosmik teleskopu** — infraqırmızı kosmik teleskop.

## Həmçinin bax
* Makemake (cırtdan planet)
* Herşel Kosmik Teleskopu

## Xarici keçidlər
* Spitzer Space Telescope at NASA.gov
* Spitzer Space Telescope at Caltech.edu
* Spitzer Space Telescope  by NASA's Solar System Exploration
* GLIMPSE/MIPSGAL image viewer at Alienearths.org
* "Spitzer Space Telescope: Discovering “More Things in the Heavens” with NASA’s Spitzer Project Scientist Michael Werner", 'Bridging the Gaps: A Portal for Curious Minds', 2019

## İstinadlar
Mollaqasım (Marağa)

**Mollaqasım** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 458 nəfər yaşayır (97 ailə).

## İstinadlar
Palomar rəsədxanası

**Palomar Rəsədxanası** () — Kaliforniya ştatının San-Dieqo şəhərində yerləşən rəsədxana. Rəsədxana Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun tabeliyində fəaliyyət göstərməkdədir. Bundan əlavə, rəsədxana JPL və Kornell Universiteti ilə ortaq tədqiqat fəaliyyəti göstərir.
Rəsədxanada 5,1 metr güzgüyə sahib Heyl və 1,2 metr güzgüsü olan Samuel Oşin teleskopu da daxil olmaqla müxtəlif teleskoplar fəaliyyət göstərir. Optik teleskoplarla yanaşı, rəsədxanada 1936-cı ildən qalma 0,4 m güzgüyə sahib infraqırmızı test teleskopu kimi tarixi teleskoplar da vardır.

## Həmçinin bax
* Mayk Braun
* Çad Truyillo
* David Rabinoviç
* Makemake (cırtdan planet)

## Xarici keçidlər
* Caltech Astronomy: Palomar Observatory 
* Palomar Skies, news and history written by Palomar public affairs coordinator Scott Kardel
* The SBO Palomar Sky Survey Prints
* Palomar Observatory Clear Sky Clock Forecast of observing conditions.

## İstinadlar
Estersund

**Estersund** ( ) — İsveçdə beşinci ən böyük gölü olan Sturşenin () sahilində, İsveçin mərkəzində yerləşən şəhər, eyniadlı kommunanın və Etmtland kommunasının mərkəzi.

Şəhərdə yerləşən üç şəhərcikdə (2006/2007) təxminən 15000 tələbə üçün nəzərdə tutulmuş Mərkəzi İsveç Universiteti var. 58.914 nəfərlik bir aqlomerasiya əhalisi ilə (dekabr 2008), Estersund İsveçdə əhali sayına görə 36-cı sırada yer alır.

Estersund Skandinaviyanın mərkəzində, İsveçin mərkəzində və Etmtland kommunasının mərkəzində yerləşir. Estersund, əslində, İsveçin mərkəzidir.

Bələdiyyə hakimiyyəti və şəhər sahibkarları arasında ortaq bir layihə çərçivəsində Estersund Vinterstaden - Qış Şəhəri olaraq təyin olunur.

## Tarixi
Estersund, Emtland lenində ticarət inhisarı olaraq 1786-cı ildə quruldu. Şəhərin məqsədi mərkəzi hakimiyyət orqanlarının yerli fermerləri Estersunddakı vasitəçilərə əmtəə göndərməyə və qonşuları ilə birbaşa ticarət etməməyə məcbur etmək istəyi idi. Lakin bu təşəbbüs əhalinin dəstəyinə cavab vermədi və Estersund XIX əsrin sonlarına qədər kiçik bir şəhər olaraq qaldı, dəmir yolu tikintisi isə şəhərin inkişafına təkan verdi.

Estersund tarixi Etmtland əyalətinin mədəni və iqtisadi mərkəzi və ənənəvi ticarət və kommersiya mərkəzidir.

## İdman
Estersund, müasir bir xizək stadionu və birbaşa şəhərdə xizək yarışı keçirilən qış idman mərkəzidir. Estersund, xizək, biatlon, sürətli konkisürmə, orientirinq, xizək sürmə və başqa bu kimi müxtəlif qış idman növləri üzrə mütəmadi olaraq dünya çempionatlarını və onun mərhələlərini keçirir.

Şəhər 1994, 1998, 2002 və 2014 Olimpiya Qış Oyunlarına iddiaçı idi, lakin bu günə qədər heç bir müraciət uğurlu alınmadı. Lakin, XX əsrin əvvəllərində Stokholmda qar olmaması səbəbindən Qış Olimpiya Oyunlarının sələfləri adlandırılan Şimali Avropa Oyunları Stokholmda bir neçə dəfə keçirildi.

1989, 1993, 1995-1997, 2000, 2002-2006, 2008-2017-ci illərdə Estersundda biatlon üzrə Dünya Kubokunun mərhələləri keçirilib. 2008-ci ildə və 2019-cu ildə isə bu idman növündə dünya çempionatı keçirilib.

2017-ci ildə tarixi uğur qazanan Estersundda eyni adlı bir futbol klubu var. Bu klub Norrkopinqi 4-1 məğlub edərək İsveç Kubokunu qazanmış və Avropa Liqasına vəsiqə qazanmış, burada 3 seçmə mərhələdən keçmiş və qrup mərhələsinə çıxmışdır.

## İstinadlar
Yevgeni Korovin

**Yevgeni Korovin** (*tam adı:* ; ) — beynəlxalq hüquq üzrə ixtisaslaşmış Sovet hüquqşünası. Moskva Dövlət Universitetində, BMT-də və Haaqada yerləşən Daimi Arbitraj Məhkəməsində bir sıra vəzifələrdə çalışıb.

## Həyatı
Korovin 1915-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsindən məzun olub. Əmək fəaliyyətinin ilk illərində Moskvanın, Diplomatik Akademiya da daxil olmaqla, bir çox ali təhsil müəssisələrində mühazirə deyib.

1923-cü ildə Moskva Dövlət Universitetində hüquq üzrə professor adını alıb. Həmin dövrdə Korovin ozamankı SSRİ Hüquq İnstitutunda (indiki Rusiya Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutu) assistent kimi fəaliyyət göstərirdi.

Korovin 1935-ci ildə Amerika Politologiya Akademiyasının üzvü olur. 1938-ci ildə hüquq üzrə doktorluq tezisini müdafiə edir. Sovet Ordusunun hərbi hüquq akademiyasında işləyir və 1945–1946-cı illərdə çox qısa müddətə BMT-nin Hazırlıq Komissiyasında çalışır. 1946-cı ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1957-ci ildə isə Haaqa Daimi Arbitraj Məhkəməsinin üzvü seçilir.

## İstinadlar
Tronheym

**Tronheym** (, həmçinin ; cənubi-saam dili. , tarixi adı **Nidaros** )  — Norveçdə əhalinin ən çox məskunlaşdığı üçüncü şəhəri, Troheym fyordu sahillərində Nidelva çayı sahillərində yerləşir. Trondelaq fülkesinin ən böyük şəhəridir. Əhalinin sıxlığı hər 1&nbsp;km²-ə 480 nəfərdir.

## Adı
Şəhərin köhnə adı "Nidanın mənsəbi" mənasını verən Nidarosdur. Son orta əsrlərdə şəhərin adı "güclülər evi" mənasını verən Tronheym olaraq dəyişdirildi və bu ad Danimarka dövründə də əsas idi. 1930-cu ildə qədim ad, Nidaros geri qaytarıldı, lakin sakinlərin etirazından sonra 1931-ci ildə şəhər yenidən Tronheym oldu.

## Tarixi
Tronheym ərazisindəki ilk yaşayış məntəqəsi 997-ci ildə Olaf Truqqvason tərəfindən qurulmuşdur. Burada bir kilsə və onun salonlarını tikilmişdi (Kongsgård). Müqəddəs Olaf Stiklastadir döyüşündə Nidaros yaxınlığında ölümü qəbul etdi. Orta əsrlərdə zəvvarların izdihamına axın baş verdi. 1152-ci ildə İngilis prelatı Nikolas Breykspir Nidaros yepiskopunu qurdu.

Tronheym, Norveçin 1030 ilə 1217 arasında ilk paytaxtı idi. 13-cü əsrdən başlayaraq Nidaros kommersiya əhəmiyyətini Hanza ticarətinin mərkəzi - Bergenə verdi. 19-cu əsrə qədər şəhər əsasən başlıca şəhər kimi qaldı, lakin ən azı 15 dəfə yandırıldı. Bütün bir məhəlləni dağıdan böyük bir yanğın tarixi şəhər mərkəzində 2002-ci ildə də meydana gəldi. Ona XVII-XVIII əsrlər Danimarka-İsveç müharibələri nəticəsində böyük ziyan dəydi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Tronheym, Norveçin işğalının ilk günündən (9 aprel 1940) 1945-ci il 8 may tarixində Avropada müharibənin bitməsinə qədər Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildi. İşğal zamanı almanlar şəhəri və ətraflarını Dora 1 bunkeri olan sualtı bazasına çevirdilər və həmçinin Tronheymdən 15&nbsp;km cənub-qərbdə Nordstern ("Qütb Ulduz") adlanan 300.000 sakin üçün Melhusun kənarındakı Øysand bataqlıqları ətrafında yeni bir şəhər qurmağı planlaşdırdılar. Bu gün Trondheim yaxınlığında bu nəhəng tikinti layihəsinin qalıqlarını görə bilmək olar.

## Xarici keçidlər

* Municipality website 
* Trondheim.no, Trondheim's official website in **[https://www.trondheim.no/ Norwegian]** 
* and Trondheim.com, Trondheim's official website in **[https://www.trondheim.com/ English]**
* Visit Trondheim

## İstinadlar
Ruvenzori dağları Milli Parkı

**Ruvenzori dağları Milli Parkı** — Uqandada, Ruvenzori dağlarında yerləşən bir milli park və UNESCO-nun Ümumdünya irsidir. Təxminən 1000 km² (386 mi²) ölçüdə olan parkda Afrikanın üçüncü ən yüksək dağı, habelə bir çox şəlalə, göl və buzlaqlar vardır. 

Parkda Albertin rift sisteminə xas olan bir çox növ və nəsli kəsilməkdə olan növlər var. Bitki və ağacların çeşidi yüksəkdir. Park dünyanın ən gözəl bitkilərindən sayılan bitki örtüyü ilə diqqəti cəlb edir. Parkda hündürlüyün dəyişməsinə görə dəyişən beş fərqli bitki zonası var. Parkda 89 növ quş, 15 növ kəpənək və dörd növ primat var. Parkın canlı həyatı boyuna görə dəyişir və parkda yaşayan növlərə Afrika meşə fili, şimpanze, damanlar, qara və ağ kolobus, LHoest meymunları, dukerlər və Ruvenzori turakokimilər daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*La Santisima Trinidad de Parana
*Talampaya Milli Parkı
*Oqasavara adaları
*Okinoşima adası 
*Darien Milli Parkı
*Kasubi türbələri
Sövməə

* Sövməə (Çaroymaq)
* Sövməə (Əcəbşir)
* Sövməə (Heris)
* Sövməə (Marağa)
* Yuxarı Sövməə (Marağa)
* Aşağı Sövməə (Marağa)
* Sövməəyi-Süfla (Miyanə)
* Sövmayə-i Rudbar
* Sövmayə (Ərdəbil)
Vektor analizi

**Vektor analizi** — Riyazi analiz metodlarını vektorlara, ümumiyyətlə iki və ya üç ölçülü məkanda yayan riyaziyyatın bir qolu.

## Sahə

## Vektor operatoru

## Əsas əlaqələr

## Tarixi məlumat

## Həmçinin bax
* Kollinear vektorlar
* Normal (riyaziyyat)
* Skalyar hasil

## Ədəbiyyat

## Xarici keçidlər
Qulu

**Qulu** — kişi adı.

* Qulu Məhərrəmli   
* Qulu Xəlilov     

;Yaşayış məntəqələri
* Qulu (Sayınqala)    
* Qulu (Keşavərz)  
* Qulu (Çaroymaq) 
* Qulu (Ərdəbil)

## Həmçinin bax
* Quluzadə 
* Quliyev
Hüseyn Əhmədov

* Hüseyn Əhmədov (alim) — Azərbaycan pedaqoq alimi, pedaqoji elmləri doktoru (1972), professor, SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Rusiya Təhsil Akademiyasının xarici üzvü, "SSRİ Maarif əlaçısı", "Azərbaycan Respublikasının əməkdar ali məktəb işçisi", "Azərbaycan SSR qabaqcıl maarif xadimi", Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, əmək və müharibə veteranı.
* Hüseyn Əhmədov (heykəltaraş) — Azərbaycan heykəltaraşı.
* Hüseyn Əhmədov (dövlət katibi) — Çeçenistanın İçkeriya Respublikasının dövlət katibi.

## Həmçinin bax
* Hüseyn (ad)
* Əhmədov
Nes-Siona

**Ness Ziona** — İsraildə Şəhər. Əsası 1883-cü ildə qoyulub. Əhalisi 50000 nəfərdir. İcra başçısı Shmuel Boxer'dir.

## Haqqında
Şəhərin əvvəlki adı Siosa olub.Buranın adı ivritcə "yəhudilər şəhəri" deməkdir.Gerbində də görüldüyü kimi şəhər ədalət məkanı sayılır.Həmçinin suptropik ərazidir.Portağalgillər ailəsindən olan bitkilərin vətənidir.

## İstinadlar
I Eyrik Qanlı Balta

**I Eyrik Qanlı Balta** (; ) — I Harald Gözəlsaçın oğlu. Horfaqerlər sülaləsindən  Norveçin ikinci konunqu (kralı).

## Həyatı
Eyrik I Haraldın çoxsaylı oğullarından biri olub onun Raqnhilddən olan yeganə övladı idi.

I Harald böyük oğlu olmamasına baxmayaraq Eyriki uşaqlıqdan özünün sələfi görmüş və onun formalaşmasında böyük rol  oynamışdır.

Uşaqlıq və yeniyetməlik illərini atasının yanında keçirən Eyrik  927-ci ildə Byarmaland torpağına (müasir Rusiya və Finlandiya sərhədinə yaxın) yürüşə çıxır. Bu əraziləri yağmaladıqdan sonra qardaşı Byörnün yanına gələrək Vestfoldan ataları I Haralda gətirilən vergi və bəxşişləri onun aparmasını istəyir. Ancaq Byörn bununla razılaşmayaraq bütün mal-mülkü adamları vasitəsi ilə paytaxta göndərir və Eyrikə icazĕ vermir. Bundan qəzĕblənən Eyrik bir mûddĕt keçdikdən sonra Seheym şəhərində qaradaşını öldürür. Latın dilli mənbələrdə Eyrikin ləqəblərindən biri "qardaş qatili"dir () .

930-cu ildə Harald taxtadan çəkilərək ölkəni oğulları arasında bölür və hər birinə konunq tituluni verir. Sevimli oğlu Eyrik isə böyük konunq titulunu alır. 933-cü ildə Haraldın ölümündən sonra mərkəzi hakimiyyət Qanlı Baltanın əlinə keçdi.

Bundan sonra ölkə üzrə vergini Eyrik yığırdı. Ancaq qaradaşları Olafın Vikendən, Siqrödün Tiröndelaqdan vergini yığmasını o mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxmaq kimi qəbul edir. Buna görə təxminən 933/934-cü ildə Eyrik Vikenə hücum edərək Olaf və Siqrödün birləşmiş ordusunu məğlub etdi və iki qardaş döyüş meyadanında vəfat etdi.

Bu ildə İngiltərə kralı Etelstanın yanında olan Hokonun Norveçə qayıdışından sonra Eyrikin bir çox düşməni  onun yanına gələrək ölkə hakimiyyətini ələ keçirməsini xahiş etdilər. Eyrik isə tərafdarları ilə birgə qərbə üzərək Şotlandiyanın şimalındakı Orkney adalarına getdi. Etelstan Norveçlə Haraldın dövründəki dostluq əlaqələrini nəzərə alaraq Nortumbriya vilayətinin idarəsini Eyrikə verir. Ancaq onun ölümündən sonra taxta çıxan I Edmund Eyriki məğlub edərək Britaniyadan qovdu.

954-cü ildə yenidən ordu yığan Eyrik İrlandiyaya hücum etdi. Ancaq yerli hökmdar Olafa məğlu olaraq öldürüldü. Həyat yoldaşı Qunhilda və oğulları Orkney adalarını tabe etdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serhat Taşdemir

**Serhat Doğuxan Taşdemir** () — EFL Birinci liqasında *(EFL League One)* "Piterboro Yunayted" və Azərbaycanın 19 yaşadək komandasında hücuma meyilli yarımmüdafiəçi kimi oynayan peşəkar bir futbolçu.

İngiltərədə anadan olub, Azərbaycanı (U-19 Milli komandasını) gənclər səviyyəsində beynəlxalq səviyyədə təmsil edir.

## Klub karyerası

### A. F. C. Fyldi
Taşdemir A. F. C Fyldi ilə15 yaşında müqavilə imzaladı, hansı ki Blekbörn Roverslə müqaviləsi başa çatdıqdan sonra. *Lancashire FA Challenge Trophy* turnurundə A. F. C Fyldi-də yalnız 16-cı turda ilk komandada debüt etdi. Bunun ardınca Taşdemir, 17 yaşında, 2017-ci il sentyabr ayında Bromliə qarşı Milli Liqada debüt etdi. O, skamyadan çıxdıqdan cəmi 14 dəqiqə sonra qol vurdu. O, bu qolu ilə liqadakı ən gənc qol vuruşuna imza atdı.

O, "parlaq" mövsümdən sonra *EFL League One-*da 2017/18-ci illərdə ilin gənc oyunçusu seçildi.

### Piterboro Yunayted
1 iyul 2019 tarixində EFL Birinci Liqa *(EFL League One)* təmsilçisi Piterboro Yunayted Taşdemir ilə 3 illik müqavilə imzaladı. Tasdemir, 13 avqust 2019-cu ildə Oksford Yunaytedə qarşı EFL Kuboku matçında (start heyətdə), dörd gün sonra İpsviç Tauna qarşı liqada debüt etdi.

## Beynəlxalq karyerası
2019-cu ilin yanvar ayında 19 yaşadək Azərbaycan yığması tərəfindən milli komandaya çağırıldıqdan sonra Taşdemir Krasnodar vilayətinə qarşı yoldaşlıq oyununda debüt qolu ilə yadda qaldı. 19 yaşadək futbolçulardan ibarət Avropa çempionatının seçmə oyunlarında İrlandiya və Rumıniya ilə başlayan və Rusiyaya qarşı əvəzləmədən oyuna çıxan Taşdemir üç oyuna çıxdı. Ümumilikdə, Azərbaycan U-19 millisi ilə 3 oyun keçirən Taşdemir, 3 qola imza atmışdır.

## İstinadlar
İdi xaqan

**İdi xaqan** (, Pinyin: Yěxì Kèhán) — Seyanto tayfa başçısı və xaqanı. Əsl adı İşbara idi. İncu xaqanın babası idi.

## Hakimiyyəti
605-ci ildə Telelər və Seyantolar Taman xaqana üsyan qaldıraraq onu İli çayının sahilinədək qovdular. Telelər özlərinə Kibi Gelenq (契苾歌楞) adlı birini Yivuçen Bağa xaqan (易勿真莫賀可汗) adı ilə böyük xaqan, İşbaranı isə İdi xaqan titulu ilə kiçik xaqan seçdilər. Lakin hər iki xaqan 611-ci ildə Şekuy xaqanın yüksəlişi ilə ona təslim olaraq xaqanlıqdan imtina etdilər.

## İstinadlar
Duomi xaqan

**Duomi xaqan** (, Pinyin: Duōmí Kèhán; ) — Seyanto xaqanı. Əsl adı Bacuo olub, tam titulu **İl Küllüg Şad Duomi xaqan** (頡利俱利薛沙多彌可汗) idi.

## İncu xaqan dövründə
Atasının ilk övladı deyildi, lakin bir kəniz yerinə xatundan doğulduğu üçün daha çox hörmət görürdü. 638-ci ildə artıq atası İncu xaqan onu cənub tayfalarının valisi kimi təyin etmişdi. Tan sülaləsinin imperatoru Taiçonq isə onun və qardaşının arasında rəqabət yaratmaq üçün onu hətta kiçik xaqan kimi də tanımışdı. Daha sonra atası onu **Si Yabqu** titulu ilə qərb hakimi kimi təyin etmişdi.

## Hakimiyyəti
Atasının 645-ci ildəki ölümündən sonra böyük qardaşı Yemanq  ilə hakimiyyət uğrunda mübarizəyə başladı. Yemanq Bacuo tərəfindən tutularaq həbs edildi. Bacuo özünü xaqan elan edərək həmin il hakimiyyətə başladı.

### Çinlə müharibə
Duomi xaqanın Çinə qarşı münasibəti müsbət deyildi. Tan sülaləsinin Koquryoya qarşı müharibəsindən istifadə edərək Çinin Hsia (夏州) prefekturasına qarşı hücuma keçdi. Taiçonqun geridə qoyduğu sərkərdələr Çişi Sili (執失思力) və Tian Renhui (田仁會) isə bu hücuma qarşı yaxşı müdafiə olundular. 646-cı ildə Aşina Şeer, Li Daoçonq (李道宗), Hsüe Uançe (薛萬徹), Sonq Cunminq (宋君明) və Hsüe Quvu (薛孤吳) kimi Çin sərkərdələri Seyantoya qarşı hərəkətə keçdilər və həmin ilin payızında məğlub etdilər.

### Uyğurlarla müharibə
Duomi bu müddətdə Uyğurlarla da münasibətləri korladı və çoxunu dövlət hakimiyyətindən kənarlaşdırdı. Yağlakar sülaləsindən Tumidu (吐迷度) Duomiyə qarşı üsyana qalxıb Bügüt və Tonqra tayfalarını başına toplayaraq onu böyük məğlubiyyətə uğratdı. Həmin arada Seyanto sərkərdəsi Apa şad və Çin sərkərdəsi Yuven Fa (宇文法) Mançuriyada təsadüfən qarşılaşaraq döyüşdülər və Seyanto xalqında Çinin hücuma keçməsi təəssüratı yaratdılar. Panikaya düşən Duomi xaqan Aşide tayfasına pənah gətirsə də uyğurlar tərəfindən tutularaq öldürüldü. Seyantoların torpaqlarının çoxu uyğurların əlinə keçdi. Seyantoların yerdə qalan torpaqlarında Duominin əmisioğlu Yitevuşi xaqan taxta çıxdı.

## İstinadlar
Yitevuşi xaqan

**Yitevuşi xaqan** (; ) — Son Seyanto xaqanı. Əsl adı Duomoçi olub, İncu xaqanın qardaşı oğlu idi.

## Hakimiyyəti
Duomi xaqanın uyğurlar tərəfindən öldürülməsindən sonra Seyantoların şərqdə qalan əhalisinin hökmdarı olmuşdu. Tan sülaləsinə tabe olmaq istəyini bildirən xaqana imperator Çui Dunli (崔敦禮) adlı bir səfir göndərmiş, əlaqəni düzəltmək istəmişdi. Lakin daha sonra xaqan fikrini dəyişmiş, Çin sərkərdəsi Li Şici (李世勣) gələndə ölkənin cənubuna qaçmışdı. Xaqanın köməkçisi Tiçen (梯真) Çinə təslim olandan sonra xaqan da Çin səfiri Hsiao Siye (蕭嗣業) tərəfindən təslim alındı. Təslim olmayan Seyantolar isə ya öldürüldü, ya da həbs edildilər.

Yitevuşi özü Çanqan şəhərində yaşamağa davam etdi, 649-cu ildən öncə də vəfat etdi.

## İstinadlar

## Mənbə

* Şici Tonqcian, cild. 198
Məxulə (Çaroymaq)

**Məxulə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 68 nəfər yaşayır (12 ailə).

## İstinadlar
Ez-Zubаyr

**Zübeir**-İraqın Bəsrə mühafəzəsində,Küveyt və BƏƏ ən yaxın şəhəri.

## Haqqında
Əl-Zubeyr şəhəri İraqın cənubundakı Bəsrə şəhərinin cənub-qərbində yerləşir və şəhər Ərəbistan yarımadası ilə Ərəb körfəzi bölgəsi və İraq arasındakı səyahət mərkəzləri və Badia ilə yaxınlığı var.Onu Nəcd çöllərindən gələn İraq Bədiyyələri və onlarla ticarət mübadiləsi üçün gələn hər kəs bir bölgə etdi.

Əl-Zubeyr, İraq şəhəri olaraq tarixi statusa sahibdir və yarandığı bir neçə əsr ərzində miras və hadisələrlə doludur. Ayrıca İraqın şimalından və şərqindən kənarda olan Allahın Müqəddəs Evi olan Həcc ziyarətinə gələn və gedənlər üçün bir yerdir.

## Etimologiyası
E.ə 38–658-ci ildə orada dəfn olunmuş Əl-Zubeyr İbn Əvam ilə əlaqədar olaraq bu ad verildi və o, Məhəmməd Peyğəmbərin əmisi oğlu və Cənnətin on təbliğatçısından biridir. Əl-Mirbadın arxeoloji məkanı ilə xəlifə Ömər bin Əl-Xattabın dövründə Ataba Bin Qazvan tərəfindən qurulmuş qədim Bəsrə şəhəri arasında yerləşir.

## İstinadlar
## Həmçinin bax
Suriya konstitusiyası

**Suriya konstitusiyası** — Suriya Ərəb Respublikasının əsas qanunu. 2012-ci il fevral 26-də ümumxalq referendumu ilə qəbul olunmuşdur.

## İstinadlar
Məryəm (ad)

**Məryəm** — ad.

* Məryəm Seyidbəyli 
* Məryəm Əlibəyli 
* Məryəm Sultan 
* Məryəm Kromah 
* Məryəm Qafar-zadə

;Əsərlər
* Mahmud və Məryəm (roman) 
* Mahmud və Məryəm (film, 2013) 
* Məryəm (teleserial, 2016)

;Yaşayış məntəqələri
* Məryəm (Çaroymaq)

## Həmçinin bax
* Mahmud və Məryəm
Qızılqala

* Qızılqala (Xorasan) —  
* Qızılqala (İran) —  
* Qızılqala-i Musulanlı (Çaroymaq) —  
* Qızılqala-i Kuranlu (Çaroymaq)

## Həmçinin bax
* Qızılqaya  
* Qızqala
Hans Kalm

**Hans Kalm** () — Rusiya imperiyası, Finlandiya və Estoniya ordularında xidmət etmiş eston əsgər.

## Birinci Dünya müharibəsi və Finlandiya vətəndaş müharibəsi
Kalm Vilyandimaanın Kotsama kəndində fermer ailəsində dünyaya göz açmışdır. Onun soyadı fin-uqor dilində "ölüm" mənasına gələn "kalma" sözündən gəlir. Ailə əfsanəsinə görə, Kalmın ulu babalarından biri Qara ölümdən qaçmaq üçün sahildən çox uzaqda qəbiristanlıq kimi istifadə olunan adada gizlənmiş və bu səbəbdən sadını dəyişdirmişdir. Kalm 1914-cü ildə Rusiya İmperiya Ordusuna yazılmışdır və Birinci Dünya müharibəsində Riqa körfəzində döyüşmüşdür. 1917 Rusiya inqilabından sonra o, Finlandiyaya qaçdı və Ağ Qaravullara qoşuldu. Kalm 1918-ci ildə Finlandiya vətəndaş müharibəsində Ahtari və Evodan iki parkı qoruyan keşikçilərdən ibarət, çoxusu da tələbə olan batalyona rəhbərlik etmişdir.

Kalmın batalyonunun mart ayında Kuhmoynen bələdəyyəsinə bağlı Harmoynen kəndindəki Qırmızı Qaravulların sanatoriyasına hücum edərək, 11 yaralı əskəri və 2 tibb bacısını öldürməsi onları məşhurlaşdırdı. Lahti döyüşündən sonra onun batalyonu Hennala düşərgəsinə nəzarət etməyə başladı. May ayında qısa bir müddət ərzində 200-ü qadın döyüşçü olmaqla, 500 Qırmızı məhkum edam edildi. Öldürülənlərin ən gəncinin 14 yaşı var idi. Çox böyük ehtimala görə, Kalm Qırmızıların lideri Ali Aaltoneni özü öldürmüşdü.

## Estoniya müharibəsi
Kalm 1918-ci ilin iyulunda Ağ Ordudan istefa verdi və Estoniyaya qayıtdı. O burada Estoniya müstəqillik müharibəsində döyüşən Pohyan Poyat alayının komandiri oldu. Bu birlik fin könüllülərdən təşkil olunmuşdu. Pohyan Poyat alayı 1919-cu ilin mayında dağıdıldı və Kalm Finlandiyaya qayıtdı. 1923–33-cü illərdə o tibbi öyrənmək üçün ABŞ-də yaşadı və Nyu-Cersi və Nyu-Yorkda həkim olaraq işlədi. Kalm 1930-cu ildə ABŞ vətəndaşı oldu. O, 1934-cü ildə yenidən Finlandiyaya qayıtdı və Qərbi Finlandiyadakı Raumada yerləşdi. O alternativ təbabətin müxtəlif sahələriylə maraqlanmağa başladı.

## İkinci Dünya müharibəsi və müharibə sonrası illər
Kalm Finlandiya İkinci Dünya müharibəsinə qoşulduğu zaman qısa müddətliyinə Piyeksyamyakidəki müharibə məhbus düşərgəsinin komandiri oldu. O 1941-ci ilin oktyabrında buradakı vəzifəsindən azad edildi və Finlandiya Ordusuna hərbi tibbi məsələləri öyrətməsi üçün Almaniyaya göndərildi. Kalm həmçinin müharibə ərzində Finlandiya Nasist təşkilatı olan Suomen Kansallissosialistinen Työjärjestöda aktiv idi. O, Piyeksyamyakidəki həbs düşərgəsindəki səhv idarəçiliyinə görə həbs olunmamaq üçün İsveç üzərindən 1946-cı ildə ABŞ-yə qaçdı. Özünün sözlərinə görə Kalm Cənubi Karolinanın Eykən qraflığında ürək xəstəlikləri üzrə mütəxəssiz kimi işləmiş və daha sonra Meksikada cərrahlığı öyrənmişdir.

1957-ci ildə Kalm homeopatik tibbi tətbiq etmək üçün Finlandiyaya qayıtdı. Onun həkim lisenziyası 1974-cü ildə ləğv edildi. Çünki Finlandiya səlahiyyətliləri Kalmın 1933-cü ildə məzun olduğu Orta-Qərb Tibb Kollecinin Amerika Tibbi Assosiasiyası tərəfindən qəbul edilmədiyini aşkarladı. Hans Kalm ömrünün son illərini oğlunun iləsi iə birlikdə Yüvəskülədə keçirdi və 1981-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
Qumlu

* Qumlu (Qürvə)
* Qumlu (Çaroymaq)
* Qumlu (Gədəbəy) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* **Qumlu** — Zaqatala rayonunda göl.
* Qumlu (ada)
Şaban (ad)

**Şaban** — ad.

* Şaban Şirdanov
* Şaban Şahpələngov
* Şaban Rzayev

## Həmçinin bax
* Şaban
* Şabanlı
* Şaban (dəqiqləşdirmə)
Yötunlar

**Yötun** (; cəmdə: *Jötnar*; mənası – "qarınqulu") — german-skandinav mifologiyasında Hrimturslar ailəsindən İmirin nəticələri olan divlər (turlar). Bu varlıqlar özləri qeyri-dəqiq bir şəkildə təsvir olunublar vtrolə adətən onlara rislər, turlar və trollar kimi müxtəlif terminlərlə xitab olunur.

Yötunlar Yötunheymdə yaşayırlar. Onlar gücləri və böyüklüklərinə görə fərqlənirlər. Yötunlar insanlar və Asarın düşmənləridirlər. Yötunlar dünyanın ilk sakini olub, dünyada insan və tanrılardan əvvəl yaşamış qədim divlərdir. Onlar Yerin şimal və şərq hissələrindəki soyuq qayalı bir diyarda (Yötunheym və Utqard) yaşayırlar. Onlar elemental şeytani təbii qüvvələrin nümayəndələri, Asarın düşmənidirlər. Onların ən böyük məqsədi Freyya və İdunnu, eləcə də onların sehrli atributları olan Torun çəkicini oğurlamaqdır. Yötunlar Odin rəhbərliyindəki Asar tərəfindən məğlub edilirlər.

Qədim skandinav əfsanələrinə ("*[[Böyük Edda]]*", "*[[Kiçik Edda]]*", "*[[Lokinin deyişməsi]]*", "*Vaftrudnir nitqi*", "*[[Möd poeziyası]]*" və s.) görə, Yötunlar son dərəcədə bədxasiyyət və ağılsız olsalar da onlardan bəziləri (Vaftrudnir, Mimir, Egir) qədim biliyin keşikçiləri idi. Buna baxmayaraq, onların əksəriyyətində qədimi və ya sadəcəsinə biçimsiz əlamətləri var idi. Bu da Yötunlarin vəhşi təbiətini simvolikləşdirirdi.

Skandinaviyanın qədim sakinləri qasırğa, qar uçqunu və başqa təbii fəlakətlərin səbəbkarının Yötunlar olduğuna inanırdılar. Skandinaviyalılar növbəti əsrlərdə xristianlığı qəbul etdikdən sonra Yötunlar trolllar ilə eyniləşdirildi.

## Etimologiya
Qədim skandinav dilindəki "**'" və [[qədim ingilis dili]]<nowiki/>ndəki "**'" sözü pragerman dilindəki "**'" sözündən törəmişdir. Rusiya filoloqu [[Vladimir Orel]] qeyd edir ki, "**'" sözü ilə yenə bir pragerman sözü olan "**'" arasındakı [[Semantika|semantik]] əlaqələr bu iki ismin arasında əlaqənin olması ehtimalını artırır. Pragerman dilindəki "**'" sözü qədim skandinav dilindəki "**'" (), qədim ingilis dilindəki "**'" () və qədim yuxarı alman dilindəki "**'" (acgöz) sözlərindən istifadə edərək yenidən qurulmuşdur. Qədim skandinav dilindəki "**'" və qədim yuxarı alman dilindəki "**'" sözləri pragerman dilindəki kişi cinsindən olan "**'" ismindən törəmişdir. Orel qədim sakson dilindəki "**'" () sifətinin bu sözlər ilə əlaqəli olduğunu düşünür.

Qədim skandinav dilindəki "**'", qədim ingilis dilindəki "**'" və qədim yuxarı alman dilindəki "**'" (hamısı – ) sözləri pragerman dilindəki kişi cinsində olan "**'" ismindən, "**'" sözü pragerman dilindəki "**'", "**'" isə etimoloji baxımdan sanskrit dilindəki "**'" () sözü ilə əlaqəlidir.

== Attestasiya ==
Yötunlarin adı [[Qədim skandinav dili|qədim skandinav]] yazılarında tez-tez qeyd olunmuşdur. Məsəlüçün, "''[[Hündlın mahnısı]]''" şeirinin "''[[Völvanın qısaca peyğambərliyi]]''" adlı bəndində müxtəlif mifik varlıqların mənşəyi yazılmışdır:



== Mənbə ==

=== İstinadlar ===


=== Ədəbiyyat ===

* 
* 
* 
* 
* 
* 


== Xarici keçidlər ==

* [http://runeberg.org/nfbm/0262.html **Jättar*'] — "*Nordisk familjebok''" saytında.
İsveç finləri

**İsveç finləri** (; ) tarixi olaraq İsveç ərazisində yaşamış və ya daha sonra İsveçə köç etmiş finlərdən ibarət, İsveç ərazisində yaşayan fin dilli azsaylı xalq. İsveç finləri Finlandiyada dil baxımından azlıqda olan isveç dilli Finlandiya isveçliləri ilə qarışdırılmamalıdır.

Fin kökləri olan insanlar nisbətən İsveç əhalisinin böyük hissəsini təşkil edirlər. Tarixi olaraq İsveçdə yaşan İsveç finlərinin kiçik hissəsinə əlavə olaraq, İsveçdə Finlandiyada doğulmuş və ya valideynlərindən ən az biri Finlandiyada doğulmuş 426 000 (2012-ci ildə ümumi əhalinin %4.46 demək idi) insan yaşayırdı. İsveç dili kimi fin dili də orta əsrlərdən bəri Botniya körfəzinin hər iki tərəfində danışılır. 13-cü əsrdə İsveç tərəfindən Finlandiyada aparılan hərbi əməliyyatlardan sonra Finlandiya zamanla İsveç hakimiyyətini qəbul etdi və həm Finlandiya, həm də İsveçdəki finlər İsveçin təsiri altında düşdü. Artıq 1400-cü illərdə Stokholmun say baxımından olduca böyük hissəsi fin dilində danışırdı. 1700-ci illərdə bu statistika təxminən %4 idi. Finlandiya Finlandiya müharibəsindən sonra Finlandiyanı Rusiya İmperiyasının hakimiyyəti altına salan, ancaq Torne çayının İsveç sahilindəki fin əhalini orada qoyan 1809-cu il sülhünə qədər İsveçin bir hissəsi olaraq qalırdı.

1940-cı illərdə 70 000 gənc fin uşaq Finlandiyadan çıxarıldı. Onların çoxu 1939-1940 və 1941-1944-cü illər sovet-fin müharibələri zamanı İsveçə gəldi və onların təqribən 20%-i müharibədən sonra qaldı. Skandinaviya Pasport Birliyindən yararlanan, İsveçə fin köçü 1950 və 60-cı illər ərzində çox böyük idi. 2015-ci ildə Finlandiyadan İsveçə köç edən insanların sayı 156 045 nəfər idi ( və ya İsveç əhalisinin 1.58%-i). Ancaq, onların hamısı fin dilli insanlar deyildi. İsveçdəki fin dilli milli azlıqlar özündə bura köç etmiş isveç dilli finlandiyalıları əhatə etmir. İsveç finləri fin dilində danışan vətəndaşlara xüsusi hüquqlar verən qanunla qorunurlar.

## İstinadlar
Çju Yuançjan

**Çju Yuançjan** () — 1368-1398-ci illərdə Min imperiyasının ilk imperatoru.

1351-1368-ci illərdə monqollora qarşı baş qaldırmış Qırmızısarıqlılar üsyanının rəhbərlərindən biri olmuş, 1368-ci ildə monqolları hakimiyyətdən devrirərək Nankində özünü imperator elan etmiş və Min imperiyasının əsasını qoymuşdur.

## İslahatları
Çju Yuançyan hakimiyyətə gəldikdən sonra bir sıra tədbirlər həyata keçirdi. Monqollara və onlara xidmət edəb yerli feodallara məxsus torpaqlar dövlət mülkiyyəti elan edildi. Əhali və bütün torpaqların siyahıyaalması keçirildi. Torpaqların bir qismi kəndlilərin, qalanı isə xəzinənin ixtiyarına keçdi. Kəndlilər üzərinə qoyulmuş vergi və mükəlləfiyyətlər azaldıldı. Sənətkarlar və tacirlər üzərinə qoyulmuş tamğa vergisi ləğv olundu. 1375-ci ildə pul islahatı keçirildi və yeni kağız pullar dövriyyəyə buraxıldı. Çju Yuançjanın bu tədbirləri XIV-XV əsrlərdə Çin iqtisadiyyatının inkişafına şərait yaratdı, Min imperiyasında güclü idarəçilik aparatı və ordu yaradıldı.
## İstinadlar
İmam-i şəhriyari Mahmud Əfəndi

**İmam-i şəhriyari** və ya **İmam-i sultani Mahmud Əfəndi** () — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Mahmud Əfəndi İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Doğum tarixi bilinməsə də, Topxanalı Əhməd ağanın oğlu olduğu məlumdur. Mədrəsə təhsilini bitirdikdən sonra gözəl səsi olması səbəbilə əvvəlcə dövrün şeyxülislamı Ankaralı Mehmed Əmin Əfəndinin, ardından sədrəzəm Mərzifonlu Mustafa Paşanın imamı oldu. Daha sonra şeyxülislam Əli Əfəndinin dərslərinə qatıldı və 1682-ci ilin martında Sultan Mehmeddən alınan xüsusi icazəylə dini təhsilini tamamlamasıyla bağlı mülazimət (diplom) aldı.

1683-cü ildə İkinci Vyana mühasirəsinə qatıldı və daha sonra 1689-cu ilin iyulunda müdərris olaraq mədrəsələrdə dərs verməyə başladı. Bir çox mədrəsələrdə dərs dedikdən sonra 1695-ci ildə Sultan Mustafanın ikinci imamlığına gətirildi. Məhz bu səbəblə bəzi mənbələrdə imam-i şəhriyari və ya imam-i sultani ləqəbi ilə anılır. Uzun müddət davam edən müdərrislik həyatının ardından 1700-cü ilin yanvarında Yenişəhər qazısı təyin edildi. Sultana yaxınlığı səbəbilə dəyərli mülklərlə təltif edilsə də, ertəsi il vəzifədən alındı. Buna baxmayaraq sarayla əlaqələri heç kəsilmədi və 1703-cü ilin yanvarında yeni mülklər hədiyyə aldı.

Ədirnə hadisəsinin ardından taxtdan endirilən Sultan Mustafa ilə birlikdə Ədirnədən Hafsaya getdi və burada ikən 20 avqust 1703-cü ildə Rumeli başqazısı təyin edildi. Ancaq sabiq sultana yaxınlığı səbəbilə ertəsi gün bütün mülklərindən məhrum edilərək vəzifədən alındı. Buna baxmayaraq bütün bu hadisələrdə tərəfsiz olaraq qaldı və bu tutumu səbəbilə çox keçmədən sarayla münasibətləri düzəldi.

Sultan Mustafa dövründəki keçmiş dostlarından Çorlulu Əli Paşanın sədarətə gəlməsinin ardından 8 iyul 1706-cı ildə Anadolu başqazısı təyin olundu. 1707-ci ilin oktyabrında vəzifədən alınsa da, 1 ay sonra Rumeli başqazılığına gətirildi. 1709-cu ilin yanvarında təqaüdə ayrılan Mahmud Əfəndi 5 il davam edən bu müddətin ardından 20 may 1713-cü ildə şeyxülislam təyin olundu. Ancaq üləma zümrəsi ilə münasibətlərinin yaxşı olmaması və özündən əvvəlki 2 şeyxülislamın vəzifədən ayrılmasında təqsirli görülməsi səbəblərilə 15 dekabr 1714-cü ildə vəzifədən alındı və Kanlıcadakı köşkündə yaşamasına icazə verildi. 3 may 1718-ci ildə vəfat edən Mahmud Əfəndi Fateh məscidi yaxınlığındakı evinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, II, 409–410;
* Râşid, Târih, III, 203, 233–234;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 82;
* Sicill-i Osmânî, IV, 324–325;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 502;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 461;
* Danişmend, Kronoloji, V, 136.
Kvaqqa

**Kvaqqa** () — əvvəllər ayrı bir zebr olaraq hesab edilən məhv olmuş canlı. Müasir tədqiqatlara görə isə Düzənlik zebrin yarımnövü. Kvaqqalar Cənubi Afrikada yayılmışlar. Ön tərəfdən zebr kimi zolaqlı formaya malik idilər, arxa tərəfindən isə nisbətən solğun rəngə sahib olurlar. Bədən uzunluğu 180 sm olmuşdur. Əsasən burlar tərəfindən ovlanan bu canlıların dərisindən tulublar hazırlanırdı. Kvaqqa demək olar ki, insanlar tərəfindən əhəliləşdirilmiş nadir nəsli nəsilmiş heyvan növləeindən biridir. Onlar keçilər, inəklər, toyuqlar və digər ev heyvanlarından xeyli əvvəl, yırtıcıların yaxınlaşdığını xəbər verirdilər. Təhlükə anında yüksək səslə "kuaxa" səsi çıxarırdılar. Öz adlarınıda burada almışlar. Son yabanı Kvaqqa 1878-ci ildə öldürülmüşdür. Dünyadakı son Kvaqqa 1883-cü ildə Amsterdam Zooparkında ölür

Dünyaya mövcud olan dörd kvaqqa müqəvvasından biri Kazan Dövlət Universitetinin muzeyindədir.

Kvaqqanın ilk DNT müayinəsi 1984-cü ildə qurudulmuş kvaqqa əzələsindən alınmışdır.

## Kvaqqa layihəsi

1987-ci ildə bioloji növlərin bərpası layihəsi olan Quagga Breeding Project layihəsinə başlanıldı. Layihə  mütəxəssislərin — zooloqlar, damazlıqçılar, baytarlar və genetiklərin iştirakı ilə təşkil edilmişdir. Layihə  üçün Namibiya və Cənubi Afrikadan olan bədənin arxa tərəfindəki zolaq sayı az olan 19 zebr nümunəsi seçilmişdir. Bu populyasiyaya əsaslanaraq, doqquz heyvan Namibiyanın Etoşa Parkında və Robertson yaxınlığında yerləşən Cape Nature Conservancy farm Vrolijkheid heyvan yetişdirmə məntəqəsinə buraxılmışdır. 20 yanvar 2005-ci ildə üçüncü nəsil kvaqqqa doğulur — Henri. Bəzi mütəxəssislər bu heyvanın orijinal dərilərdən hazırlanmış muzey eksponatlarından daha da kvaqqaya bənzədiyini bildirirlər. Lakin istifadə edirlən atların və ya eşşəklərin kəllələri orijinaldan sapmalara səbəb olur. Layihənin qurucularından biri, təbiətşünas Reynqold Rau layihənin uğurlu olacağına və qısa müddətdə bərpa edilmiş atların Cənubi Afrikanın genişliyində buraxılacağına əmin olduğunu bildirib. Bununla belə onu qeyd etmək lazımdır ki, genetik olaraq bu "Rau kvaqqa" adlı atlar nəsli kəsilmiş kvaqqalardan fərqlənirlər. Bu səbəbdən layihə tənqid olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Quagga Breeding Project
Xoşab

[thumb|Qəysi, [ərik və üzüm hoşafı]]

**Hoşaf**, quru meyvələrin şəkər suyu ilə qaynadılaraq türk mətbəxində hazırlanan bir desertdir. Adı fars dilində “təmiz su” mənasını verən xoş ab (خوشآب) sözündən gəlir. 

Hoşaf xüsusilə Ramazan ayında və təzə meyvə ilə hazırlanan komposta, kompot kimi soyuq şəkildə içilir.

## İstinadlar
Tofiq Musayev

**Tofiq Teymur oğlu Musayev** () — Azərbaycan MMA idmançısı. Bellator MMA-nın yüngül çəki dərəcəsində yarışır, Azərbaycan MMA və Qrapplinq Federasiyasının vitse-prezidentidir. 22 noyabr 2022-ci ildən Bellator Yüngül Ağırlıq Reytinqində 3-cüdür.

## Həyatı
Tofiq Musayev 15 dekabr 1989-cu ildə Qaradağ rayon Sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. Əslən Bolnisi bələdiyyəsinin İncəoğlu kəndindəndir. 12 yaşında karate ilə məşğul olmağa başladı və 23 yaşında peşəkar döyüş sənətində debüt etdi. 2007–2011-ci illərdə İdman Akademiyasını bitirmişdir. Kunq-fu, Sanda üzrə dünya çempionu, MMA üzrə dünya, avropa və dəfələrlə Avrasiya çempionu olmuşdur.

"TurStat"ın hesablamalarına görə 2019-cu ildə MDB ölkələrində qarışıq döyüş sənəti üzrə 10 ən güclü idmançı sırasına Həbib Nurməhəmmədov, Fyodor Yemelyanenko, Pyotr Yan, Albert Tumenov, Zabit Məhəmmədşərifov və Maqomed İsmayılov (Rusiya), Mahmud Muradov (Özbəkistan), Andrey Arlovski (Belarus), Jalqas Jumaqulov (Qazaxıstan), *Tofiq Musayev* (Azərbaycan) və Loyk Rəcəbov (Tacikistan) daxil olublar.

Tofiq Musayev UFC ilə rəsmi müqavilə bağlayıb O, 21 iyun 2025-ci ildə UFC-də debüt qarşılaşmasına çıxmış və Mıktıbek Orolbaya məğlub olmuşdur.

2025-ci il dekabr ayında Azərbaycan MMA və Qrapplinq Federasiyasının vitse-prezidenti seçilib.

## Vətən müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunlarının ehtiyatda olan leytenantı Tofiq Musayev müharibənin ilk günlərindən ön xətdə fəal iştirak edib. O, hətta Zəngilan rayonunda düşməninin atıb qaçdığı silah-sursat yeşiyini ələ keçirib.

## Statistikaları
20 qələbə, 5 məğlubiyyət yaşayan idmançının karyera statistikalarıː

## Uğurları
*  (1) **RIZINFIGHTING WORLD GP 2019 ** — Yüngül çəki üzrə çempion
* 2022-ci ilin nəticələrinə görə Bellator döyüş təşkilatının ən yaxşı debütantı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Komposta

**Komposta** və ya **[[hoşaf|xoşab]]**, meyvələri şəkər suyu ilə qaynatmaqla hazırlanan bir desert növüdür. Qurudulmuş meyvə ilə hazırlananına hoşaf, Slavyan ölkələrində təzə meyvə ilə hazırlananlarına isə kompot və ya komposta deyilir. Şəkərli şərbətdəki bütün meyvə parçalarından hazırlanan orta əsr Avropa mənşəli bir desertdir. Bütün meyvələr şəkər və ədviyyat ilə suda bişirilir. Sirop vanil, limon və ya portağal qabığı, darçın çubuqları və ya toz, mixəklər, digər ədviyyatlar, üyüdülmüş badam, qızardılmış kokos palması, şəkərli meyvə və ya kişmiş ilə qarışdırıla bilər. Komposta ya isti, ya da soyuq verilir.

Komposto sözü türk dilinə italyan dilindən, hoşaf isə fars dilindən gəlmişdir.

Desert, döyülmüş qaymaq, darçın və ya vanil şəkəri ilə doldurula bilər. Sirop XV əsrin əvvəllərində olduğu kimi armud kompotu üçün şərabla hazırlana bilər. Digər hazırlıqlar alkoqolun əlavə edilə biləcəyi suya batırılmış qurudulmuş meyvələr, məsələn kirş, rom və ya Frontignanın istifadəsindən ibarətdir.

## İstinadlar
Sirop

[thumb|[Ağcaqayın siropu]]
**Sirop** ( şərab; ) — suda əsasən şəkər məhlulundan ibarət olan, çox miqdarda həll edilmiş şəkər olan, lakin kristalların az miqdarda meylini göstərən qalın, viskoz (yapışqan) bir maye. Onun tutarlılığı (ardıcıllığı, quruluşu) bəkməzə bənzəyir. Yapışqanlıq, bir çox hidroksil (OH) qrupa sahib olan həll edilmiş şəkər ilə su arasındakı çoxlu hidrogen əlaqələrinə görə meydana gəlir.

Siroplar suda şəkəri həll edərək və ya saman suyu, sorqum suyu və ya ağcaqayın sapı kimi təzə suları azaltmaqla hazırlana bilər. Qarğıdalı siropu isə qarğıdalı nişastasından şəkərlərə çevrilən bir fermentativ prosesdən istifadə edilərək əldə edilir.
Ağcaqayın siropu

thumb|Kanadada istehsal olunan sirop
thumb|Siropun yayılmış yığılma üsulu
**Ağcaqayın siropu** (; ) — ağcaqayından əldə edilən şirin sirop. Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanadada vafli və pankeyk ilə birlikdə çox istifadə olunur. Siropda çoxlu miqdarda saxaroza cəmlənir.

## Sirop haqqında
Avropalılar Amerikaya ayaq basmazdan əvvəl, Alqonkin xalqının sinzibuckwud (Azərbaycan dilində ağacdan çəkilmiş) adı ilə istehsal etdiyi sirop, ağacın gövdəsinə bir kəsiyin atılması və ya kran bağlanaraq öz suyunun yığılması ilə əldə edilirdi. Sonra isə qaynadılaraq konsistensiyaya (tutarlılığa) gətirilir və hazırlanır.

Dünyada ən çox Kanadada istehsal olunur. ABŞ-də isə Vermont ən çox istehsal edən regiondur. Bu regionda ildə 1700 m³ şərbət istehsal olunur. Bunun ardınca Men və Nyu-York ştatları gəlir.
Vıborq

**Vıborq** (, , ) — Rusiyanın Leninqrad vilayətində şəhər.

Şəhər Fin körfəzinin şimal-şərq hissəsində yerləşən Vıborq körfəzinin sahillərində yerləşir. Leninqrad vilayətinin böyük bir iqtisadi, sənaye və mədəniyyət mərkəzi, Baltikdəki liman, magistral və dəmir yollarının əhəmiyyətli bir mərkəzidir.

Orta əsrlərdə isveçlilər tərəfindən əsası qoyulan Vıborq, Leninqrad vilayətində 2010-cu ildən bəri yeganə tarixi yaşayış məntəqəsidir. 1940-cı ilə qədər Finlandiyanın ikinci böyük şəhəri olmuşdur. Görməli yerlər arasında Vıborq qalası, Alvar Aalto kitabxanası, Monrepo parkı var. Ümumilikdə 300-dən çox fərqli abidə Vıborqda cəmləşib: memarlıq, tarixi, heykəltəraşlıq, arxeoloji, mənzərə bağçılıq sənəti. 2010-cu ilin mart ayından - “Hərbi Şöhrət şəhəri”dir.

Əhalisi 77 400 nəfər (2018), sahəsi160.847 km²-dir.

## İstinadlar
Luleo

**Luleo** () — İsveçin şimal-şərqində, Baltik dənizi Botnik körfəzinin fyordunda yerləşən şəhər və liman. Norrbotten leninin və Luleo şəhərinin kommunasının inzibati mərkəzi.

İqlimi subarktikdir, iyulun orta temperaturu 15&nbsp;°C, orta maksimum 18&nbsp;°C, yanvar ayının orta temperaturu −10&nbsp;°C, minimum −14&nbsp;°C.

Bu adlı bir yaşayış yeri 13-cü əsrdən bəri bilinir, 1621-ci ildə bir şəhər elan edilmişdir. Ancaq 1649-cu ildə buzlaqozostatik proseslərlə əlaqəli dənizin geri çəkilməsi səbəbindən şəhər cənub-şərqə 10&nbsp;km köçürüldü və köhnə yerdəki qəsəbə Qammelstad adı ilə tanındı.

1887-ci ildə şəhərdə güclü bir yanğın baş verdi, binaların çoxunu məhv etdi. Bundan sonra şəhər yenidən qurulmalı idi. Buraya şəhərin mərkəzində təqdis zamanı hökmranlıq edən monarx Oskar-Frederik adını verən bir neoqotik kilsə inşa edildi. 1904-cü ildə Luleo yeparxiyasının (İsveçin ən şimalı və ən yenisi) yaranmasından sonra kilsə bir kafedra oldu. Kilsə şpilinin uzunluğu 67 metrdir ki, bu da şəhərin ən hündür binasıdır.

İkinci Dünya müharibəsi illərində İsveçin Luleo limanı, Baltik suları ilə Almaniyaya dəmir filizi tədarükü üçün xüsusi bir yerə çevrildi. Şəhər Malmbanan dəmir yolu xətti ilə çatdırılan Laplandiyadakı mədənlərdən dəmir filizi (Kiruna və Ellivare kimi) daşınması üçün bir liman kimi xidmət edir, qara metallurgiya, maşınqayırma, piloamaterial və sellüloz istehsalı inkişaf etdirmişdir. Şəhərdə bir hava limanı var.
## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Zenitsa, ()
* Murmansk (, 26 mart 1972-ci ildən) 
## Qalereya

Fayl:LuleaUni.jpg|
Storgatan Luleå.JPG|
Lulea Kirche.jpg|
Luleå tekniska universitet.JPG


## İstinadlar
Tofiq Abbasov

* Tofiq Abbasov (politoloq)
* Tofiq Abbasov (futbolçu)
* Tofiq Abasov (əməkdar məşqçi)

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Abbasov
* Abasov
Altıncı

* Altıncı (Çaroymaq)  
* Altıncı (film, 2004) 
* Altıncı (film, 1981) () - Qorki ad.k/s (1981)

## Həmçinin bax
* Altıncı hiss