Nuri Saryal

**Nuri Saryal** () — Azərbaycan əsilli türk elm adamı, maşınqayırma mühəndisi, Türkiyədəki Azərbaycan Kültür Dərnəyinin fəalı və Orta Doğu Texniki Universitetinin keçmiş rektoru.

## Həyatı
1929-cu ilin 2 sentyabrında Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası Azərbaycanın tanınmış mühəndislərindən və cümhuriyyət tələbələrindən olan Mir İsmayıl Seyidzadədir. Anası isə alman Elena Hoffmanndır. Anası Elena 1935-ci ildə İslamı qəbul edərək adını Leyla olaraq dəyişdirmişdir. Ailə 1931-ci ildə Türkiyə Respublikası vətəndaşlığına keçərkən Saryal soyadını qəbul etmişdir.

### Təhsili
Nuri Saryal, 1941-ci ildə Ankara Türk Maarif Cəmiyyətinin ibtidai məktəbini bitirmişdir. Bundan sonra 1947-ci ildə Ankara Atatürk Liseyini bitirmişdir. 1947–1948-ci illərdə Robert Kollecində ingilis dili təhsili almışdır. 1948–1952-ci illərdə Robert Kollecinin Mühəndislik Məktəbini əla qiymətlərlə bitirmiş və maşınqayırma mühəndisi diplomunu almışdır. 1952–1953-cü illərdə İndiana Universitetində magistr təhsili almışdır. 1953-cı ildən etibarən Berlin Texniki Universitetində doktarantura pilləsi üzrə təhsil almış və 1956-cı ildə elmi işini müdafiə etmişdir. Onun doktarantura işinin beynəlxalq patentini ona təqaüd vermiş AEG firması almışdır.

### Hərbi xidməti
1956–1957-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətini ehtiyat zabit kimi yerinə yetirmişdir. Bu müddət zamanı Türkiyə Baş Qərərgah Rəisliyi nəzdindəki Elmi Araşdırma-İnkişaf İdarəsində xidmət etmiş və sonda təqdirnamə almışdır.

## Fəaliyyəti
Hərbi xidmətdən gəldikdən sonta öz şirkətini quraraq patentini aldığı istehsalat sahəsində çalışmışdır. NATO — hava limanı işlərində layihənin alınmasından bütün işlərin təhvil verildiyi vaxta qədər orada baş mühəndis olaraq çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti
1962-ci ildən Ankara ODTU-nun Maşınqayırma mühəndisliyi kafedrasına dosent köməkçisi kimi işləməyə başlamışdır. 1963-cü ildə həmin kafedranın müdiri seçilmiş (1965-ci ilə qədər), 1964-cü ildə isə ODTU-nun rektor köməkçiliyi vəzifəsinə gətirilmişdir. 1969-cu ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır. 1966-cı ildə dosentliyə yüksəldilmişdir. Araşdırma mövzusu isə "Termal gərginliklərin elektrik analogiyası ilə müəyyən edilməsi" olmuşdur. 1970–1972-ci illərdə A. fon Humboldt Vəqfi təqaüdçüsü olaraq Münhen Texniki Universitetində "İstilik transferi və termal gərginlik problemlərinin elektrik analogiyası ilə həlli" mövzusundan dərs demişdir. Həmçinin burada dərslik kitabı nəşr edilmişdir.

1975-ci ildə ODTU maşınqayırma mühəndisliyi kafedrasında professorluq heyətinə yüksəldilmişdir. 1977-ci ildə Türkiyənin ən güclü və ən məşhur universitetlərindən hesab edilən ODTU-nun rektoru olmuşdur. 1979-cu ildə öz istəyi ilə rektorluqdan ayrılmış və Almaniyanın Ştutqart Texniki Universitetində 3 aylıq müqavilə ilə seminar vermişdir. 1979–1980-ci illərdə Münhen Texniki Universitetinə dəvət edilmiş və iki smestr dərs demiş və araşdırma aparmışdır. Həmçinin də, 1980-ci ildən 1996-cı ilə qədər ODTU-dakı professorluq işini də davam etdirmişdir.

### İctimai fəaliyyəti
1952-ci ildən etibarən Maşınqayırma mühəndisləri Otağının üzvüdür. 1965-ci ildə qurduğu Türk istilik elmi və texniki dərnəyinin üzvüdür.1962-ci ildən 2004-cü ilə qədər Türk-Alman Mədəni Müzakirə Qurumunun idarə heyətinin üzvüdür. Bu qurumun 1998-ci ildən 2003-cü ilə qədər rəhbəri olmuşdur. 1981-ci ildən 1993-cü ilə qədər Türk İstilik Elmi və Texniki Dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ildən etibarən Ankara Humboldt Təqaüdçüləri Dərnəyinin qurucu üzvüdür. 1982-ci ildən etibarən Dünya Enerji Şurasının Türk Milli Komitəsinin üzvüdürş Bu qurumda idarə heyəti üzvü, baş katib vəzifələrində çalışmışdır və hal-hazırda Ali Məsləhət Şurası üzvüdür. 1992-ci ildən Almaniyada magistr təhsili almışlar dərnəyinin üzvüdür. DAAD (Alman elm adamları mübadilə dərnəyinin) fəxri üzvüdür. 2001-ci ildən 2009-cu ilə qədər Ankara Humboldt Təqaüdçüləri Dərnəyinin idarə heyəti rəhbəridir.

## Azərbaycanla əlaqəsi
Atası Mir İsmayıl Seyidzadə Sovet hakimiyyəti Azərbaycanda qurulduqdan sonra Türkiyəyə mühacirət etməyə məcbur qalmışdır. Türkiyədə yaşayarkən türkcə *Bakı rüzgarı* adlı kitab da yazmışdır. Oğlu Nuri Saryal isə uzun müddət Türkiyədəki Azərbaycan Kültür Dərnəyinin fəallarından olmuşdur.

1979-cu ilin may ayında, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının rəhbəri Həsən Abdullayevin dəvəti ilə Azərbaycanda olmuş, bir sıra elmi mərkəzlərlə yaxından tanış edilmişdir.
Hal-hazırda Ankaradakı evinin önündə 12 metrlik Azərbaycan bayrağı dalğalanır.

Həyat yoldaşı Nəriman xanımla evlənməsində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və həyat yoldaşı Leyla xanımın çox böyük rolu olmuşdur.

## Mükafatları
1992-ci ildə Almaniya Federativ Respublikası prezidenti tərəfindən birinci dərəcəli Yüksək Ləyaqət Nişanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar