open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vilayət Rüstəmzadə

**Rüstəmzadə Vilayət Məhəmməd oğlu** () — şair, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1968).

## Həyatı
1937-ci il avqustun 12-də Gürcüstanın Borçalı rayonunun Bala Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. Marneuli Dövlət Pedaqoji Məktəbini, Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu (1964) bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə "Azərnəşr"də tərcüməçi-redaktor kimi başlamışdır. Sonra M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspirantı olmuşdur (1968-71). Bir müddət Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin aparatında çalışmış, M.F.Axundov adına Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda, Azərbaycan Dövlət Universitetində SSRİ xalqları ədəbiyyatını tədris etmişdir. "Azərbaycan" jurnalında tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinin, "Azərnəşr"də, "Yazıçı" nəşriyyatında bədii tərcümə redaksiyasının müdiri, Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətinin orqanı (yeddi dildə nəşr edilən) "Sovet Azərbaycanı" qəzetinin baş redaktoru, "Azərnəşr"də böyük redaktor, Azərbaycan Tərcümə və Mədəni Əlaqələr Mərkəzinin məsul katibi, "Türk dünyası" jurnalının baş redaktorunun birinci müavini, "Amal" qəzetinin baş redaktorunun birinci müavini vəzifələrində işləmişdir.

*SSRİ xalq artisti İsmayıl Dağıstanlı qayınatasıdır.

## Yaradıcılığı
İlk mətbu şeiri - "Tut kötüyü" 1956-cı ildə Marneulidə - "Stalin yolu" qəzetində çap olunmuşdur.

## Kitabları
* "Oxu, bülbülüm, oxu",
* "Qəlbimin gözü ilə" (şeirlər), Bakı: "Yazıçı" 1979. 134 səh. 4000 tiraj
* "Ağlama məhəbbətim, ağlama"

## Tərcümələri
* Rəsul Həmzətov, "Mənim Dağıstanım" kitabı
* Rəmz Babacan, "Dirilik suyu" poeması

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Zəlimxan Yaqub, "Bizim Vilayətimiz". **medenihayat.com** saytı
* Yasif Nəsirli, Tək məzar. **anl.az** saytı və "Ayna" qəzeti. - 2009. - 17 oktyabr. - Səh.15.
* Möhbəddin Səməd, TƏNHA VƏ İŞIQLI ADAM . **azyb.net** saytı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan şair və yazıçılarının siyahısı
Roman Naudinş

**Roman Naudinş** — Latviyanın  ətraf mühitin mühafizəsi və regional inkişaf naziri, Valmiyeredə “Araz” Azərbaycan diaspor təşkilatının rəhbəri. Latviya Seyminin deputatı.

## Həyatı
Roman Naudinşin babası İdris İbrahimov Azərbaycanın Siyəzən şəhərinin Sədan kəndində anadan olub. Ali təhsilini Latviyada alan İ.İbrahimov burada gələcək həyat yoldaşı ilə tanış olub və qalıb burada yaşayıb. R.Naudinşin ulu babası Məmməd İbrahimov molla olub. O, həmvətənlərinin Məkkə ziyarətini təşkil edirmiş. Ulu nənəsi Ağabacı xanım Qubada anadan olub və orada yaşayıb.

Naudinşlər nəslini davam etdirmək üçün Roman latış babasının xahişi ilə bu soyadı qəbul edib. Romanın Paris Milli Bankında işləyən bacısı Dina isə İbrahimova soyadını daşıyır.

R.Naudinş siyasət aləminə biznesdən gəlib. O, floristika aksessuarlarının, qablaşdırma materiallarının istehsalı üzrə müəssisəyə başçılıq edir. Bu müəssisənin məhsulları Almaniya bazarının 50 faizini əhatə edir.

Valmiyeredə “Araz” Azərbaycan diaspor təşkilatına da başçılıq edir.

"Buta” hokkey klubun rəhbəridir.

## İstinadlar
Xəzər neftçilərinin himni

## Haqqında
İnsanların əməyə həvəsləndirilməsi üçün şüar və çağırışların səsləndirildiyi, təmtəraqlı tədbirlərin keçirildiyi dövrlərdə müxtəlif məruzələrin dinlənilməsi, alqışlanması və hətta hansısa hadisənin şərəfinə mahnıların oxunması adət halını almışdı. Bu mahnıları istedadlı şairlər və bəstəkarlar bəzən sifarişlə, bəzən də səmimi-qəlbdən yaradırdılar. Ölkədə peşə bayramlarının dövlət səviyyəsində qeyd olunduğu zamanlarda belə mahnılara daha çox ehtiyac duyulurdu. Həmin bəstələr sonralar rəsmi tədbir çərçivəsindən çıxır.
Azərbaycan neftçilərinin bəxti xüsusilə gətirmişdi: Xəzərin neft sərvətlərinin mənimsənilməsinə başlanıldığı illərdə insanların böyük ruh yüksəkliyi ilə işləməsi sənətkarlara da ilham verirdi. O dövrdə incəsənət aləminin iki görkəmli korifeyi – Mixail Svetlov və Qara Qarayev Xəzər fatehlərinin şərəfinə bir mahnı yazdı. Bəstəkarın məharətlə istifadə etdiyi janr xüsusiyyətləri, dramatiklik və incə lirizm, milli musiqi çalarları ilə birlikdə yeni əsərə marş xarakteri vermiş, sənətkarların mahnının mövzusuna və qəhrəmanlarına necə böyük

"Xəzər neftçilərinin nəğməsi" adlanan bu əsər unudulmaz Rəşid Behbudovun repertuarına həmişəlik daxil olmuş, Müslüm Maqomayevin təntənəli, eyni zamanda lirik ifasında dəfələrlə səslənmişdi. Bu nəğmə hətta təmtəraqlı qurultayların, məruzələrin, pafoslu tədbirlərin həyatımızdan çıxdığı günlərdə də çoxminli auditoriya qarşısında sevilə-sevilə ifa olunan bir musiqi abidəsinə çevrilmişdir. Mahnı o qədər təbiidir ki, Azərbaycanın, onun paytaxtı Bakının hər bir sakininin təsəvvüründə dəniz neft yataqlarının mənimsənilməsi üçün soydaşlarımızın göstərdiyi əzmkarlığın tam mənzərəsini yaradır. Təəssüf ki, bu gün "Xəzər neftçilərinin nəğməsi" efirdə səslənmir. Amma neft sənayesi yaşayır, inkişaf edir və xalqa xidmət göstərir, "qara qızıl" hasilatı genişlənir, "Əsrin müqaviləsi" və digər layihələr uğurla yerinə yetirilir, ölkəmizin iqtisadi qüdrətini möhkəmləndirir. Azərbaycan üçün vacib olan bu sahədə fədakar əməyi ilə müstəqil Vətənimizin rifahına töhfə verən minlərcə neftçi çalışır. Niyə biz bu görkəmli əsəri yenidən canlandırmayaq, onu neftçilərin himninə çevirməyək? Qoy zəmanəmizin qəhrəmanlarına – Xəzər neftçilərinə həsr olunmuş bu gözəl sənət əsəri ən məlahətli səs sahiblərinin ifasında dünyanın hər yerində səslənsin.

## Sözləri

**Dəniz neftçiləri**
Mus.: Qara Qarayev
Söz.: Mixail Svetlov
Tərcümə: Hikmət Ziya

I bənd
Mərdlikdən verir xəbər
Səsi nəğməmizin,
İrəli gedir Bakı, irəli gedir Bakı
Qoynuna dənizin.

Nəqərat
Bakı, sən ucalt neft buruqlarını,
Bəzə hər yanı sərvətinlə.
Hər bir bakılının vurur ürəyi
Sənin saf məhəbbətinlə.

II bənd
Dalğalıdır hər tərəf,
Görünmür neftdən iz.
Biz onu su altından (2 dəfə)
Taparıq, şübhəsiz.


## Xarici keçidlər
1. Xəzər neftçilərinin himnini.
Tər

**Tər** — tər vəzləri vasitəsilə duz və üzvi maddələrdən yaranan su məhlulu. Tərin yaranması bir çox bioloji varlıqlarda termotənzimləyici rolunu oynayır.

Tər həmçinin, məməlilər arasında sosial-bioloji prosesdə informasiya ötürülməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Tərlə feremonlar və bir çox bioloji aktiv maddələr çıxarılır. İnsanda ən çox vəzlər əldədir — bir kvadrat santimetrdə 600 ədəddir.

Tər subyektin cinsindən asılı olaraq həm cəlb edə, həm də ikrah hissi yarada bilər. Sağlam və təmiz insanda tər iy vermir. Tərin xüsusi iyi insan bədənində yaşayan bakteriyalar çoxalanda yaranır.

## Ədəbiyyat
* Ferner S, Koszmagk R, Lehmann A, Heilmann W (1990). "[Reference values of Na(+) and Cl(-) concentrations in adult sweat]". Zeitschrift Für Erkrankungen Der Atmungsorgane (in German) 175 (2): 70–5. PMID 2264363.
* Nadel ER, Bullard RW, Stolwijk JA (July 1971). "Importance of skin temperature in the regulation of sweating". Journal of Applied Physiology 31 (1): 80–7. PMID 5556967.
* Sato K, Kang WH, Saga K, Sato KT (April 1989). "Biology of sweat glands and their disorders. I. Normal sweat gland function". Journal of the American Academy of Dermatology 20 (4): 537–63. doi:10.1016/S0190–9622(89)70063–3. PMID 2654204.
Azerbaijan Journal of Mathematics

***Azerbaijan Journal of Mathematics''' və ya '''Azərbaycan Riyaziyyat Jurnalı***— AMEA Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinin elmi nəşrlərindən biri olub, Thomson Reuters şirkətinin “Emerging Sources Citation Index” (ESCI) bazasına daxil edilmiş riyaziyyat jurnalıdır. Jurnal həmçinin ISI-Thomson Reutersin genişləndirilmiş siyahısına – “Master Journal List”ə düşüb.

## Haqqında
Jurnal 2011-ci ildə Azərbaycan Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilib və ildə iki dəfə – yanvar və iyul aylarında nəşr olunur. Hər buraxılışda 10–11 məqalə dərc edilir. Jurnalın baş redaktoru AMEA-nın müxbir üzvü professor Bilal Bilalovdur.

Jurnalda ABŞ, Kanada, Danimarka, Avstraliya, Türkiyə, Rusiya, Ukrayna, Çin, Hindistan, İsrail və digər ölkələrdən olan alimlərin elmi məqalələri çap olunur. Yarandığı vaxtdan etibarən jurnalın 94 məqaləsi nəşr edilib. *[[Thomson Reuters]]* tərəfindən jurnalın dünya elm birliklərinin maraq dairəsində olan mövzularda elmi məqalələrə üstünlük verdiyi qeyd olunub.

## Məqsəd və əhatə dairəsi
Jurnalın məqsədi riyaziyyat sahəsində yeni və innovativ tədqiqat ideyalarını və inkişafları yaymaqdır. Jurnalda riyaziyyatın bütün sahələrini əhatə edən orijinal tədqiqat məqalələri və icmal məqalələri dərc olunur, lakin xüsusi diqqət aşağıdakı sahələrə yönəldilir:

* riyazi analiz,
* adi diferensial tənliklər,
* qismən diferensial tənliklər,
* riyazi fizika,
* funksional analiz,
* ehtimal nəzəriyyəsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Akif Hacıyev
* Bilal Bilalov
* Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu
Qum fırtınası

**Qum fırtınası** və ya **toz fırtınası** — quraq və yarı quraq bölgələrdə məşhur olan meteoroloji hadisə. Qum fırtınası, Bora cəbhəsinin zəif qum və tozun uçurulduğunda ortaya çıxar. Hissəciklər, uçurulma və dayandırılma ilə nəql etdilər və bir yerd

ə torpaq erozyonuna və başqa yerdə depozisyona səbəb olar.

Güclü külək vasitəsilə böyük miqdarda torpaq hissəciklərinin və qumun sovurulub aparılmasıdır. Torpaq qasırğası bəzən milyon tonlarla tozu uzaq məsafəyə aparıb əkinlərin üzərinə tökür, yararlı torpaqları, bitkiləri məhv edir. Çöllərdə qoruyucu meşə zolaqları salmat və s. aqrotexniki tədbirlərə toz qasırğası ilə mübarizə aparılır.

Səhra və Ərəb Yarımadası ətrafındakı quraq torpaqlar, İran, Pakistan və Hindistandan gəlib Oman dənizində yığılan bəzi qatqılar ilə birlikdə, havadan enən qum və toz başlıca mənbədir. Çindəki fırtınalar isə Böyük Okeana tozları yerləşdirər.

Səhra və Ərəb Yarımadasının xaricində ABŞ ilə Kanadada Rocky dağlarının şərqi boyunca uzanan Böyük Düzlüklər, Çinin Daxili Monqolustan Muxtar bölgəsindən Monqolustan Respublikasına uzanan Qobi səhrasına və Çinin Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsində olan Təkləməkan Çölündə meydana gələn qum fırtınası bilinər.

## Qum fırtınası və toz fırtınası
Qum fırtınası termini əksəriyyətlə səhradakı qum fırtınası məzmununda istifadə və xüsusilə Səhrada görünürlüğünü salan incə hissəciklərin yanında, əhəmiyyətli bir miqdarda daha böyük qum parçacıqlarının səthə yaxın yerlərdə uçurulduğunda istifadə edilir.

Toz fırtınası termini isə daha incə hissəciklərin uzun məsafələrdə uçurulduğunda və xüsusilə şəhər sahələrində yoluxanda istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.sciam.com/article.cfm?alias=scientists-examine-africa&chanId=sa003&modsrc=reuters Elm adamları ScientificAmerican.com 10 avqust 2007 qasırğalar Afrika toz linki araşdırmaq
* http://www.earth-policy.org/Books/Seg/PB2ch05_ss3.htm  azalır TORPAQ Lester R. Brown
* Səth toz konsentrasiyaları 12 saatlıq ABŞ xəritəsi 'Səth Toz konsentrasiyaları üçün sətirdə bir saat blok Mouse-over'
* Slide Show of a Dust Storm  Lubbock, Texas dekabr 15, 2003
* ''Dust in the Wind''
* Al Asad İraq, 27 aprel 2005-ci ildə bir toz fırtına Video 
* [Photos of the April 14 1935 and September 2 1934 dust storms in the [Texas Panhandle]] hosted by the Portal to Texas History.
* Aeolian Araşdırma Biblioqrafiyası 
* ''Arizona Toz modeli Səhifə Universiteti'' 
* Photos of a sandstorm in Riyadh in 2009
* Dust storm in Phoenix Arizona via YouTube
Yanacaqdoldurma məntəqəsi

**Yanacaqdoldurma məntəqəsi** — nəqliyyat vasitələrinin yanacaqla təmin olunması üçün nəzərdə tutulmuş yol kənarında yerləşən məntəqə. Məntəqədə, karbohidrogen, benzin, dizel, maye qaz və bu kimi məhsullar təqdim edilir.

Bundan başqa nisbətən daha az yayılan *avtomobil qaz dolduran kompressor* (avtomilləri sıxılmış təbii qazla təmin edir) və *avtomobil qaz doldurma* (avtomobili durulaşdırılmış neft qazı (LPG) ilə təmin edir) məntəqələri də mövcuddur. Həmçinin hidrogen yanacaq doldurma məntəqələrini bir neçə tipi var.

## Tarixi

Benzin və yanacağın başqa növləri ilk dəfə apteklərdə satılmağa başlanıb. Aptek sahibi üçün bu əlavə qazanc mənbəyi və əlavə biznes hesab edilirdi. Yanacaq məhsulları ilk təmin ilk belə aptek Visloh (Almaniya) şəhərində yerləşirdi. Bu aptekdə ilk dəfə avtomobili çənini dolduran Karl Bentsin həyat yoldaşı Berta Bents olmuşdur: Beləki, Berta Bens 1888-ci ildə Manhaymdan Pfortshayma və əksinə yola düşməzdən əvvəl avtomobil çənini məhz bu aptekdə doldurmuşdur. 2008-ci ildə bu hadisəni əbədiləşdirmək üçün Berta Bents memorial lövhəsi qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Çin qadın milli voleybol komandası

**Çin qadın voleybol yığması** – beynəlxalq arenada Çin Xalq Respublikasını təmsil edən milli voleybol komandasıdır. Voleybolun ən aparıcı milli komandalarındandır. 2 dəfə Olimpiya oyunlarında qazanılan qızıl medal bunun bariz nümunəsidir.

## Heyəti
*2014-cü ilin mayına qədər milliyə ən çox çağrılan oyunçular* 

## Nəticələri
### Olimpiya Oyunları

### Dünya Çempionatı

### Dünya Kuboku

### Dünya Qran-prisi

### Asiya və Okeaniya çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Voleybol Federasiyası Rəsmi Sayt
Xristian Holdbax

**Xristian Holdbax** (; d. 18 mart, 1690, Königsberg, Almaniya – ö. 20 noyabr, 1764, Moskva, Rusiya) — Alman riyaziyyatçı. Rusiyada yaşamış riyaziyyatçı. Ədədlər nəzəriyyəsi və riyazi analiz üzrə əsərlərin müəllifidir.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* Christian Goldbach — '''www-history.mcs.st-andrews.ac.uk'''
* Christian Goldbach — '''britannica.com'''
Oroqrafiya

**Oroqrafiya** ( – "dağ" və  – "yazıram") — fiziki coğrafiyanın Yer səthinin relyef quruluşunu öyrənən bölməsi. Həmçinin "oreoqrafiya", "orologiya" və "oreologiya" adlarından da istifadə edilir.

**Orfoqrafiya** – [yun. orthographia, orthos – düzgun] 1)dilçilikdə düzgün yazı qaydaları; 2)yazılı nitqin (söz və qrammatik formaların) düzgun əks olunmasını tənzim edən vahid qaydalar sistemi. Orfoqrafiya qaydaları nitqin yazılı formasını sabitləşdirir və ünsiyyət üçün əlverişli şəklə salır.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
* Avropanın oroqrafik xəritəsi — Euratlas.com
Azenkur döyüşü

300px|thumb|Azenkur döyüşü
**Azenkur döyüşü** - ( Azincourt), Fransanın Kale şəhərindən 60 km cənubda yerləşir. Burada 25 oktyabr 1415-ci ildə Yüzillik müharibənin ən böyük döyüşlərindən biri baş verdi. İngilis kralı V Henrixin qoşunları(3-5 min oxçular və 1000 piyada cəngavər 10 min piyada fransız cəngavəri və arbaletçisinə qarşı), bacarıqlı manevr edərək və ustalıqla  sapan silahlardan yararlanaraq, qətiyyətlə rəqibə hücum etdilər. Ş. d' Albrenin başçılığı ilə fransızlar, müdafiə taktikasını seçərək, pərakəndə hərəkət edirdilər, piyada cəngavərlər süvarilərin hücumunu dəstəkləmədi: o, ingilislərin özünü qorumaq üçün çevrələrinə düzdükləri daşınan hasarlarda asanlıqla dəf edildi. Döyüş fransızların ağır məğlubiyəti ilə bitdi. Onlar 4 min ölü və 1,5 min yaralı itki verdilər. Döyüşün uğurundan yararlanan ingilislər bütün Şimali Fransanı və Parisi tutdular. Döyüşdə fransız elitasını - fransız zadəgan kəsiminin  böyük hissəsini məhv edən ingilislər, Fransanın böyük ərazisini işğal edərək, uzun müddətə öz üstünlüklərini təmin etdilər.
## Mənbə
* Советская военная энциклопедия. Военное издательство Министерства обороны СССР. Москва-1976 год. Т.1
Üçölçülü fəza

**Üçölçülü fəza**  — yaşadığımız maddi dünyanın həndəsi modeli. Bu fəza ona görə üçölçülü adlanır ki, üç həmcins dəyişəndən (hündürlük, en və uzunluq) ibarətdir, yəni üçölçülü fəza üç tək ortoqonal vektorla təsvir edilir.

İnsanın üçölçülü fəzanı təsəvvür etməsi, hələ körpəlik dövründən inkişaf edir və insan hərəkətlərinin koordinasiyası ilə sıx bağlıdır.

Analitik həndəsədə üçölçülü fəzanın hər nöqtəsi üç istiqamətlə koordinatlarla təsvir olunur.

Koordinat sistemi koordinat başlanğıcında kəsişən üç qarşılıqlı perpendikulyar koordinat oxu vasitəsilə qurulur.
3D

**3D**  — üç ölçü;

* Üçölçülü fəza — maddi dünyanın həndəsi modeli
* Üçölçülü qrafika — xüsusi alətlər dəsti ilə təsvirin üçölçülü modelinin hazırlanmasında istifadə olunan müasir kompüter qrafikası
* Üçölçülü çapetmə — birləşdirmə metodu vasitəsilə hər hansı bir fiziki obyektin üçölçülü modelinin hazırlanması.
* Aktiv shutter 3D sistemi
* 3D film
Qəbilə

**Qəbilə** (, ) — ibtidai cəmiyyətdə bir soydan törəmiş və bir başçının iradəsi altında birlikdə yaşayan köçəri nəsil; oymaq. "Divanü Lüğat-it-Türk"ə görə (XI əsrdə) oğuzca qəbiləyə *"boy" (بوى)* deyilirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
MathWorks

**MathWorks**-ABŞ-nin özəl riyazi hesablama proqram təminatı sahəsində ixtisaslaşan korporasiyasıdır. Onun əsas məhsulları sırasına MATLAB və Simulink daxildir. Sənayedə və dövlət idarələrində onların tətbiqindən əlavə, şirkətin məhsulu bütün dünya universitetlərində pedaqoji və elmi axtarışlar üçün istifadə olunur.

## Tarixi
MathWorks korporasiyasının əsası 7 dekabr 1984-cü ildə Con Little (Prezidenti və İcraçı Direktoru), Kliv Moler (Baş Elmi İşçi), Stiv Bangert tərəfindən Kaliforniyada qoyulub. Onun əsas məhsulu olan Matlab həmin ildə Nevada ştatı Las Veqasda İEEE Konfransında ictimaiyyətə təqdim edilib. Şirkət 1985-ci ilin fevralında Massaçusets Texnologiya İnstitutuna 500 dollara 10 nüsxə Matlab satıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://www.mathworks.com/company/?s_cid=wiki_mathworks_5
Endi Dik

**Endryü Roan "ЭEndi" Dik** (; d. 21 dekabr 1965-ci il, Çarlston, Cənubi Karolina, ABŞ) — amerika aktyoru, rejissor, prodyussor, ssenarist, bəstəkar.

## Həyatı
Uilford Brimli

**Anthony Wilford Brimley** () — aktyor.

## Həyatı
27 sentyabr 1934-cü ildə doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhrar əş-Şam

**Hərəkat Əhrar əş-Şam Əl İslami** (;  Şamın Azad İnsanlarının İslami Hərəkatı) — Suriya vətəndaş müharibəsində Bəşşar əl-Əsəda qarşı vuruşan əsas silahlı qruplaşmalardan biri. 2013-cü il iyun ayı məlumatlarına görə qruplaşmanın tərkibində 10 mindən 20 minədək döyüşçü var.

## İstinadlar
Tito Vilanova

**Tito Vilanova** () — keçmiş ispaniyalı futbolçu və Barselonanın baş məşqçisi. Futbolçuluq karyerasında mərkəz yarımmüdafiəçisi mövqeyində oynamışdı.

## Həyatı

### Ölümü
Xərçəng müalicəsi görən köhnə Barcelona Texniki Direktoru Tito Vilanova 25 aprel 2014 Cümə günü həyatını itirmişdir.

## Faliyyəti
Vilanova, futbol karierinə Barcelonanın infrastrukturunda başlamışdır. 1988-ci ildə Barcelonanın B komandasında peşəkar futbola başlamış və 2 il bu komandada forma geymişdir. Daha sonra, doğulduğu bölgənin komandası olan Figueres, Celta Vigo, Badajoz, Mallorca, Lleida, Elche və Gramenet komandalarında forma geymişdir. 2002-ci ildə Gramenet'te futbolu buraxmışdır.

### Texniki direktorluq karieri
Vilanova, Terrassa'da idarəçi olaraq çalışdıqdan sonra Barcelona B-köməkçi texniki direktorluğa başlamışdır. 2008-ci ildə Josep Guardiola, Barça'nın texniki direktoru olunca Vilanova, Barcelonada köməkçi texniki direktor olaraq vəzifəyə başlamışdır. 19 iyul 2013 günü Barcelona Başçısı Sandro Rosell və İdman Direktor Andoni Zubizarreta, Vilanova ilə yolların ayrıldığını rəsmi olaraq eşitdirdi. Yığıncaqda danışan prezident Rosell, "Edilən idarələri nəticəsində Vilanova'nın vəzifəyə davam edə bilməyəcəyi aydın oldu. Xəstəliyinin təkrar irəliləməsindən ötəri vəzifəsi buraxdı. Yeni hocamızın önümüzdəki həftə başında Zubizarreta açıqlayacaq. Bu gün buraya gələn bütün işçilər və oyunçulara da təşəkkür edirəm. Bizim bir ailə olduğumuzu göstərdilər. Yaşamış olduğumuz hadisə çox çətin bir vəziyyət amma öhdəsindən gələcəyik. Xidmətlərindən ötəri özünə təşəkkür edirik. Onu gələcəkdə təkrar aramızda görmək istəyirik "şəklində danışdı.

2012-ci ildə Guardiola istefa etmiş və Vilanova, Barcelonanın texniki direktoru olmuştur. Yakalandığı narahatlıq səbəbiylə İyul 2013 vəzifəsindən istefa etmişdir. Əməliyyat və Radyoterapiyanın ardından 10 həftə qaldığı ABŞ-dən dönən Vilanova, Mart 2013 yenidən başına keçdiyi Barcelonayla çempionluğa çatdı.

Müalicəsinə diqqət məqsədiylə texniki direktorluq vəzifəsindən ayrılan Vilanova'nın yerinə Argentinalı Gerardo Martino gətirildi.

## İstinadlar
Qobelen

thumb|300px|right|"Baxusun təqdim edilməsi" qobeleni
**Qobelen** (), və ya  **şpalera** — əllə toxunan dekorativ təsviri sənətin bir növü, konkret süjetli bir tərəfli xalça. Qobelenin hazırlanma texnikasının əsasını öncədən çəkilmiş eskiz, fikir, ideya təşkil edir.

Qobelen hiss və duyğuların sənətidir, düşüncə tərzidir. Qobelen sənəti dünyada geniş yayılmış, Azərbaycanda isə qədim xalq mədəniyyətinə aid süjetli xalça sənətidir. Dünyada məşhur olan bu sənət XII əsrdə ərəblər tərəfindən inkişaf etdirilmiş və tədricən bir çox Şərq ölkələrinə yayılmışdır. Qobelen o dövrlərdə türk xalqlarının da çox işlətdiyi lazımlı məişət əşyası olmaqla yanaşı, kübarlığın rəmzi olaraq varlı insanların evlərində geniş yer alan dekor vasitəsi, saraylara, qəsrlərə ecazkar gözəllik bəxş edən sənət nümunəsi olmuşdur.

## İstinadlar
Ferdinand Mindinq

**Ferdinand Qotliboviç Mindinq** (; ) — Almaniya və Rusiya riyaziyyatçısı.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Sabit mənfi əyrilikli səthi – psevdosferanı öyrənmişdir. 1840-cı ildə psevdosferanın səthində geodezik (ən qısa) xətlərin əmələ gətirdiyi üçbucaqda triqonometrik münasibətləri tapmışdır. Həndəsəyə və riyazi analizə aid əsərləri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ernst Ferdinand Adolf Minding
Azad (təşkilat)

**Azad** — XX əsrdə Azərbaycanda qurulmuş anarxist təşkilat. Qoçu Ağakərim tərəfindən qurulmuşdu. 15 nəfər üzvdən ibarət idi. Teymur bəy Aşurbəyov ilə davalı idilər. 1907-ci ildə hər iki şəxsin həbsindən sonra təşkilat dağılmışdı. Qoçu Ağakərim və Teymur Aşurbəyov haqqında Məmməd Səid Ordubadi öz xatiratını yazmışdır.
## İstinadlar
Həzrə bələdiyyəsi

* Həzrə bələdiyyəsi (Qəbələ) — Qəbələ rayonunda bələdiyyə.
* Həzrə bələdiyyəsi (Qusar) — Qusar rayonunda bələdiyyə.
İspaniya Liqa Kuboku

**İspaniya Liqa Kuboku** () — 1982-ci ildə qurulub. Bu kubokda üç komanda qələbə qazanıb (Barselona, Real Madrid, Real Valyadollid). Burda La Liga, Segunda, Segunda B və Tersera klubları iştirak edirlər.

## Finallar
Qış sarayının Ərəb zalı

**Ərəb zalı** () — Sankt-Peterburqdakı Qış sarayının nahar zallarından biri.

## Tarixi
Çar Rusiyası dövründə parad zallarından sonra yerləşən məhz bu zaldan etibarən imperator ailəsinin şəxsi otaqları başlayırdı. İkiqat qapılar əsas dövlət otaqları, İordan pilləkəni və sonda enfilada otaqları ilə şəxsi otaqlar arasında maneəli keçid yaratmaq üçün inşa edilmişdir.

Rəsmi qəbullar və tədbirlərdən əvvəl Romanovlar ailəsinin üzvləri adətən bu otaqda toplaşırdılar. Otağın qarşısında yerləşən və pəncərələrinin açıldığı Çariçanın kiçik qış bağı da otağın konfidensiallığını zəiflətmir.

Zalın ərəb zalı adlandırılması, onun hansısa spesifik xüsusiyyəti ilə bağlı olmayıb, çara məxsus olub, imperator ailəsi ilə birgə saryları gəzən dörd psevdo-cangüdənlə bağlıdır. Dörd "iri gövdəli zənci" olan bu cangüdənlər fantastik tərzdə, qırmızı şalvar, qızılı gödəkçə, ağ çalma və çarıq geyinirdilər. Çarın harda olmasından asılı olmayaraq, onlar qapıları qoruyurdular. Onların qapıları açıb-bağlamaqdan başqa funksiyaları yox idi; onların hansısa otaqda qəfil və səssiz peyda olması Çar və ya Çariçanın həmin otağa gələcəyinin müjdəsi idi.

Baxmayaraq ki, onlardan biri amerikan idi, cangüdənlər həm də efiopiyalılar və ya zəncilər də adlandırılırdılar. Cangüdənlərdən biri olan Cim Herkules tətil günlərini ABŞ-də keçirər, qayıdanda isə imperator ailəsinin uşaqlarına çoxlu psidium jelesi gətirərdi.

Müasir dövrdə tamamilə boş olan zalda Ermitajın xüsusi sərgiləri təşkil edilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
1837-ci ildə Qış sarayında baş vermiş yanğından sonra inşa edilmiş zal, XIX əsrdə dəbdə olan neoklassik Pompey stilində dizayn edilmişdir. Kessonlarla örtülmüş tağ formalı tavan dorik stunlardan ibarət kollonada ilə dəstəklənmişdir. Yunan mövzusu zalın interyerində müxtəlif şəkildə təkrar etdirilmişdir. Ərəb zalında olan yeganə mebel bütün otaq boyunca düzülmüş klismos tipli yunan stulları idi. İmperator ailəsi nahar etdiyi zaman zala stol gətirilər və stullar onun ətrafına düzülərdi. Nahar bitdikdən sonra isə stol yenidən zaldan aparılardı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

* Massie, Robert K. *Nicholas and Alexandra*. Atheneum. New York. 1967.
* 
* The State Hermitage Museum  retrieved 23 September 2008. Published by The State Hermitage Museum.
Həzrəoba

**Həzrəoba** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Həzrə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Həzrəoba oyk, mür. Qusar maili düzənliyindədir. Kənd keçmişdə Həzrə kəndinə məxsus qışlaq yerində salınmışdır. Kollektivləşmədən sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. Oykonim "Həzrə kəndinin obası" mənasındadır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 15 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Gilah

**Gilah** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Gilah kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi ləzgilərin məskunlaşdığı kəndlərdəndir. Oykonim gilək etnoniminin bir qədər təhrifə uğramış formasıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qusar maili düzənliyində yerləşir. 

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 98 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Aşağı Qələnxur

**Aşağı Qələnxur** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Gilah kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Tədqiqatçılar bu toponimi ləzgi dilindəki kalunxur (düzənlikdə yerləşən kənd) və va kalınxur (sahil kəndi) sözlərinin təhrifə uğramış forması hesab edirlər. Qələnxur ərazidəki orta əsrlərə aid Qalaxur/Qələxür/ Qalakənd yaşayış məntəqəsinin adındandır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Samurçayın sahilində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 94 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Arçan

**Arçan** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Sudur kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qusar rayonunun Sudur kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Arçan kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 101 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Çətgün

**Çətgün** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Zindanmuruq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ləzgilərin kuzunar xeli(klan) Qusar dağlarında yerləşən Kuzun kəndindən köç edərək Çetgün kəndi salınıb. Kəndin ərazisi tarixi olaraq Kuzunar klanın tərəfindən istifadə olunmuşdur.

## Toponimikası
Çətgün oyk, sadə. Dağətəyi ərazidədir. XIX əsrdə Quba qəzasının Qrız icmasına məxsus oba kimi yaranmış, sonralar daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir. Çetkün avar dilində "birəli" deməkdir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 149 nəfər əhali yaşayır.

### Sixillər

Kuzunar klana daxil kəndəki sixillər (klanlar, soylar):

* Ğezerar
* K’ehdirar
* Kemeçar
* Talaqar

## Həmçinin bax
* Kuzun
* Kuzunqışlaq
* Atlıxan
* Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Kənarçay (Qusar)

**Kənarçay** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Sudur kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim kənar (burada "sahil" mənasındadır) və çay sözlərindən düzəlib, "çay sahili" deməkdir. Yaşayış məntəqəsi Böyük Vətən müharibəsindən sonra müxtəlif kəndlərdən gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndin adı Qənərçay variantında da qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Sudur çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 357 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quxur

**Quxur** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Sudur kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Coğrafi ad ləzgi dilində qved (iki) sözünün dialekt forması olan qu və xur (kənd) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, "iki kənd" deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şahdağın ətəyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 52 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Langi

**Langi** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Ləngi oyk., sadə. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi salındığı ərazinin adını daşıyır. Tədqiqatçılann ehtimalına görə, oykonim İran dillərindəki ləng sözündən olub “müvəq¬qəti dayanacaq” mənasındadır. Yaşayış məntəqəsi salındığı ərazinin adını daşıyır. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, oykonim İran dillərindəki ləng sözündən olub “müvəqqəti dayanacaq” mənasındadır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 347 nəfər əhali yaşayır. Kəndin əhalisi azərbaycanlılar, ləzgilər, xınalıqlılardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
* Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Salahoba

**Salahoba** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Şirvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Salahoba oyk., miir. Qusar maili düzənliyindədir. Tədqiqatçılar oykonimi “Salahlı obası, Salaha məxsus oba” kimi izah edirlər. Avar dilində salah “səs-küy, gurultu” deməkdir. 1991-ci ilədək Ermənistanın İcevan r-nunda da Salah adlı yaşayış məntəqəsi olmuşdur.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 261 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Yeni Tahircal

**Yeni Tahircal** — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun Samur qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yeni Tahircal oyk., mür. Şahdağın ətəyindədir. Sakinləri əsasən, Aşağı Tahircal və Yuxan Tahircal kəndlərindən gəldiklərinə görə 1975-ci ildə yaşayış məntəqəsinə Yeni Tahircal adı verilmişdir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 483 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
Qusar rayonu

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Robursport Volley Pezzaro QVK

**Robursport Volley Pesaro** — *Skavolini Pesaro* olaraq da bilinən İtaliya qadın voleybol klubu. 2013-cü ildə fəaliyyətini dayandırmış komanda bu müddətdə 1 dəfə İtaliya kubokunu, 4 dəfə superkubokunu, 1 dəfə CEV Kubokunu, 1 dəfə də Avropa Çağırış Kubokunu başı üzərinə qaldırmışdı. Qitənin ən nüfuzlu turnirində isə 2010-11 mövsümündə "dördlər finalı"na qədər yüksəlmiş, yalnız bu mərhələdə öncə Rabitəyə daha sonra isə Fənərbaxçaya məğlub olaraq dördüncü yerin sahibi olmuşdur. Dünyaca məşhur voleybolçu Lo Byankokonun doğma komandası sayılan Skavolinidə 2010-11 mövsümündə voleybolçumuz Natavan Qasımova da oynamışdı.

## İstinadlar
Çaldıran

* Çaldıran (Van) — Van ilinin bir mahalıdır.
* Çaldıran düzü — İranın Maku şəhəri yaxınlığında tarixi ərazi.
Çaldıran (Van)

**Çaldıran** — Van ilinin bir mahalıdır. Çaldıran Van ilinin (əslində Türkiyə Cümhuriyyətinin) ən soyuq mahalı olub qışı 6 ay qar altında keçirməkdədir.Türkiyədə bu günə qədər ölçülən ən aşağı istilik 9 Yanvar 1990 tarixində -46,4 dərəcə (Qaynaq Meteorologiya Saytı) ilə Çaldıran mahalındadır. İyul və Avqust ayları xaricində istilik, gecələri sıfırın altındadır. Mahalın dənizdən yüksəkliyi 2050 metrdir. (kayseri-Erciyes dağındakı xizək mərkəzinin rakımı 2200 metrdir). Çaldıran döyüşünün buradakı düzənlikdə edildiyini bilinsə də tarixçilər arasında görüş ayrılığı vardır. Necə ki mahalın şərqində olan İran sərhədləri içərisindəki məskunlaşma yerinin adı 2005-ci ildə Çaldıran düzü deyə dəyişdirilmişdir. Bu mahalda da bir az kiçik olmaqla birlikdə düzənlik mövcuddur. İranlılar, Çaldıran döyüşünün öz sərhədləri içərisindəki bu düzənlikdə edildiyini iddia etməkdədirlər.Ölkəmizdəki geniş Çaldıran düzənliyi İrandakı kiçik düzənlik ilə keçidlərlə əlaqəlidir. İki düzənlik arasında keçilə bilər, yüksək olmayan bir dağ bloku vardır. Ərazi quruluşu araşdırıldığında Çaldıran döyüşünün Türkiyədəki düzənlikdə edildiyi, bəlkə döyüşün qəti nəticəsinin isə İran tərəfindəki düzənlikdə alındığı qiymətləndirilə bilər.

## İstinadlar
Etrusk dini

**Etrusk mifologiyası**

Etrusk əfsanəsinə görə, əvvəllər köçəri yaşamla keçinən etrusklar bir gecə ulduzdan qopan işığın yerə düşdüyünü görürlər. Zərbə ilə yerə dəyən işıq parçalanıb kiçik gümüş güzgülərə çevrilir. Etrusklar həmin yeri qazırlar, oradan uşaq görkəmində, lakin saçı ağarmış möcüzəli bir adam çıxır. Taq *(Taqes)*adlanan və gələcəkdən xəbər verən bu müdrik  etrusklaraçox şey öyrədir.İtalyada ilk sikkələrin basılması da əvəzolunmaz görücü Taqın məsləhəti ilə gerçəkləşir. Taq çıxan yerdə etrusklar **Tarkvini** adlı şəhəri salınır.Dini və siyasi mərkəzə çevrilən bu şəhər Roma yaranandan sonra ona tabe olur. Tarixdən bəllidir ki, dəmir çağının başlandığı dövrdə bir çox xalqlarda mifik qəhrəmanlar sırasından peyğəmbər obrazı yaratma meyli artmışdı. Bu çağda etrusk kahinləri də Taq adlı birindən tanrı elçisi kimi danışırlırdı.

## Tanrılar
Etrusk dünya görüşündə dini baxışlar ilə sosial qurumların arasında bir uyğunluq vardı. Toplumun müstəqil qəbul edə bilən səlahiyyətli vahid hökmdarı olmadığı kimi, etrusk panteonları sistemində də baş tanrı *Tin* yalnız böyük tanrılar şurasına başçılıq edir, vacib məsələlərin həllini tapmaqda yardımçı olurdu. Tinin mahiyəti romalıların Yupier tanrısında təcəssüm edirdi. Həmçinin, Tin yunanlıların  Zevsilə müqayisə olunur. Etrusk panteonları sırasında Tin ilə yanaşı Uni və Minerva adlı tanrıçalar da yetkili sayılırdı. Göydəki bu üçlük kimi Yeraltı dünyanın da öz tanrıları vardı.Əsas fəaliyyəti yeraltı dünyada ölənlərin ruhunu daşımaqda olan **Turms**, burada əsas yeri tutan  Aita, romalıların Bakx adlı tanrısının qarşılığı Fersifay və müxtəlif demonlar bəllidir.

## Demonlar
Yeraltı dünya demonlarından Xarontesin vəzifəsi ölənləəri o biri dünyaya aparmaqdır.Bu  demonların adı daha çox *Xaru, Xarun(Karun)* şəklində yazılır.**Fransua basırığından** tapılan freska üzərində Xarunun əlində böyük çəkic vardır. Ümumiyyətlə, etrusk ənənələrində ölənin alnına kiçik bir çəkiclə toxunmaq adəti vardı və bu ritualı kahinlər də icra edirmiş. Bu ritual Vatikanda hələ də davam edir, pontifi öləndə kiçk gümüş çəkici alnın atoxundururlar. Ölülər diyarında qorxunc demonlardan biri Tuqulqa (Tuxulka) adını daşıyır. Bu qorxunc demon əlində ilan yırtıcı quş görkəmində bir yaratıq olduğu düşünülür. Etrusklarda ölən adamın ruhu (qutu) ilə bağlı inanclar var. Yeraltı dünyada kiçik boylu adam fiqurunda təsvir olunan ruhlar bəzən fantastik heyvan( barsla atın qarışığı ) və ya at üzərində yüyəni əlində tutmuş qanadlı mələk *Vant* tərəfindən Ölülər diyarına sahiblərindən sayılır.
 
## İstinadlar
Müammər Aksoy

**Müammər Aksoy** () — Hüquqçu və siyasət adamı. 1961 Konstitusiyasını hazırlayan komissiyanın spikerliyini etmişdir. Millət vəkili Numan Aksoyun oğuludur. 1990-cı ildə, faili məchul bir cinayət nəticəsi öldürülmüşdür.

İbradılı Hacı Musazadə Numan Aksoy və Nadirə Aksoyun oğuludur. Qardaşları Prof. Dr. Müzəffər Aksoy, Nilufər Pəhləvanlı, Dr. Fikrət Aksoy və Sevəm Batukandır. Ülkə Aksoy ilə evli olan Müammər Aksoy, İşıq və Təmizlən adında iki oğul ilə Əsli, Müammər Can Aksoy və İlke Aksoy adlı üç nəvəyə malikdir.
Bütün dərslərindən tam qeyd edərək 1939-da Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsini bitirdikdən sonra Zürih Universiteti Hüquq və Dövlət Elmləri Fakültəsində doktorluq müdafiə etdi. Türkiyəyə döndükdən sonra İstanbul Universitetində assistentlik və Ankara Universitetində təhsil üzvlüyü etdi. 1957-ci ildə universitet qanununda edilən dəyişikliklərin universitetlərin avtonomluğuna zərər verdiyi səbəbiylə universitetdən ayrılaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyasına girdi.

27 May 1960 sonrasında yenidən universitetə döndü və Siyasi Məlumatlar Fakültəsində professor oldu. Qurucu Məclis Antaliya Eli Nümayəndəliyi (6 Yanvar 1961–25 Oktyabr 1961) ilə 1961 Konstitusiyasının hazırlanmasında komissiya spikerliyi etdi. CHP partiya məclisi üzvlüyü vəzifələrini icra etdi. 12 Mart 1971 Qeydindən sonra həbs olundu, lakin mühakimə etmə nəticəsində ağlanıldı. 1977də CHP İstanbul millət vəkili olaraq məclisə girdi. Avropa Şurası Türkiyə nümayəndəliyi və Türk Hüquq Təşkilatı başçılığı vəzifələrini icra etdi. 12 Sentyabr 1980dən sonra Ankara Barı başçılığına seçildi.

1989da Hifzi Vəldət Vəlidədəoğlu, Bahri Savcı, Münci Qapanı və Dəniz Üçok kimi ziyalılarla birlikdə Atatürkçü Düşüncə Dərnəyini qurdu. 31 Yanvar 1990 günü Ankara Bahçelievlerdəki evinin qarşısında güllələnərək öldürüldü. Cənazəsi 3 Fevral günü Ankara Maltəpə Məscididən qaldırılaraq Cəbəci Müasir Qəbiristanlığında torpağa verildi. Ankara Universiteti Ünsiyyət Fakültəsində bir dərsliyə adı verilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Müammər Aksoy
TU9

**TU9** — Almaniyanın 9 aparıcı texniki universitetinin daxil olduğu ittifaq.

## Üzvləri
* Aaxen Texniki Universiteti
* Berlin Texniki Universiteti
* Braunşveyq Berlin Texniki Universiteti
* Darmştadt Texniki Universiteti
* Drezden Texniki Universiteti
* Hannover Universiteti
* Karlsrue Texniki İnstitutu
* Münhen Texniki Universiteti
* Ştutqart Universiteti

## Xarici keçidlər
*
Doğan Öz

**Doğan Öz** () — türk prokuror.

Dövlət daxilindəki əks-partizan qruplaşmalar barəsindəki tədqiqatları ilə tanınmışdır. 1978-ci ilin mart ayının 24-də evindən çıxıb işə gedərkən, naməlum şəxslər tərəfindən avtomobilinə açılan atəş nəticəsində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
AGİL Volley Novara QVK

**AGIL Volley** — İtaliyada fəaliyyət göstərən qadın voleybol klubu. Novara şəhərinin bütün idman növləri üzrə ən uğurlu komandasıdır.

## Tarixi
Komanda 1984-cü ildə təsis edilmişdir. 1995-ci ilə qədər heç bir liqada iştirak etməmişdir. Yalnız bu ildə Seriya B2-də mübarizə aparan komanda yaşadığı çempionluqla Seriya B1-ə vəsiqə qazanmışdı.

2001-02 mövsümündə Seriya A1-də üçüncü olan AGİL bu uğuru sayəsində CEV Kubokuna vəsiqə qazanmışdı. Həmin il CEV kubokunda da uğurlu çıxış edərək finala çıxmış, bu mərhələdə də İspaniya təmsilçisi Las Palması məğlub edərək ilk böyük nailiyyətini qazanmışdı.

Hər kəsin uğurların davamını gözlədiyi bir anda 2002-ci ilin yayında komanda böyük  maliyyə problemləri səbəbləri ilə İtaliya Voleybol Federasiyası tərəfindən sərt cəza ilə üzləşmişdi. Bu qərara əsasən komanda 2002-03 mövsümündən etibarən İtaliya voleybolunda səviyyəcə beşinci liqa olan Seriya "C"yə göndərilmişdi. Bu isə komandanın bütün voleybolçularının Novara şəhərini tərk etməsi ilə nəticələnmişdi.

Qərarın əziyyəti ilə boğuşan klub 2006-cı ilə qədər fəaliyyət göstərməmişdir. 2006-cı ildən Seriya B2-də mübarizə aparan komanda 2011-12 mövsümündə bu liqanın qalibi olmuşdur.

2012-ci ildə VK 1999 Busnago ilə müqavilə imzalayan komanda əvvəlki günlərinə qayıtmaq ümüdlərini artırdı. Müqaviləyə əsasən 2 komanda birləşəcək və bundan sonra eyni komandanın uğurları üçün çalışacaqlar.

İki il ərzində əsas liqaya yüksələ bildi. Bu İtaliya mətbuatında da böyük səs-küyə səbəb olmuşdu.

2013-14 mövsümündə İtaliya çempionatında yarımfinala qədər irəliləyə bilmişdi novaralılar. Bu mərhələdə River Volley Pyaçentsaya məğlub olaraq Seriya A1-i dördüncü başa vurmuş və əvvəlki günlərinə dönəcəyi siqnalını rəqiblərini vermişdi.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

## Mənbə
*Asystel Volley '''Fatti-su.it''' İtaliya statistika voleybol portalı 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Xəzər dənizi donanması

**Xəzər Dənizi Flotiliyası** () — Rusiyanın Xəzər dənizində yerləşən hərbi-dəniz donanmasıdır. Rusiyada ən qədim flotiliyadır. Xəzər flotiliyasının komandanı, kontr-admiral Sergey Alekminskidir. Xəzər flotiliyası 1722-ci ildə, imperator Pyotrun əmri ilə yaradılıb. 1945-ci ildə "Qırmızı bayraq" ordeninə layiq görülüb. Xəzərdə ən böyük qüvvə Rusiya hərb-dəniz donanmasının Xəzər flotiliyasıdır.

## Qurulması
1722-ci ilin noyabrında Pyotrun əmri ilə Həştərxan şəhərində yaradılıb. Admiral Fyodor Apraksin rəhbərliyi altında Rus-Fars müharibəsində iştirak edib, 1796-cı ildə rus ordusunun Dərbənd və Bakını tutmasına kömək edib. 1813-cü il Gülüstan sülhünə əsasən, Xəzər Flotiliyası Xəzər dənizində yeganə hərbi flotiliya olmalı idi. 1867-ci ildə Bakı bu flotiliyanın əsas bazasına çevrildi.

## Tərkibi
Onun tərkibinə müxtəlif layihəli 30-a yaxın gəmi və kater daxildir. Xəzər flotiliyasının ən iri, güclü və silahlı gəmiləri kifayət qədər artilleriya, torpedo və raket silahlarına malik "Gepard” sinifli "Tatarıstan” (flotiliyanın flaqmanı) və "Dağıstan” keşik gəmiləridir. Keşik gəmilərindən başqa, flotiliyanın tərkibində digər tipli döyüş gəmiləri də var. Təkcə keşik gəmiləri və xırda raket gəmiləri Xəzər dənizinin faktiki olaraq ən azı yarısına nəzarət edir. Flotiliyanın tərkibində həmçinin 847-ci əlahiddə sahil raket diviziyası (Həştərxan), 77-ci əlahiddə qvardiya dəniz piyada briqadası (Kaspiysk), habelə vertolyot eskadrilyası da vardır. Digər Xəzəryanı ölkələr isə həm döyüş gəmilərinin sayına, həm də silahlanma keyfiyyətinə görə Rusiyanın Xəzər hərbi flotiliyasından xeyli geridədirlər.

Raket gəmiləri, əsasən "Dağıstan" gəmisi donanmanın əsasıdır. Bunlar 2012-ci ilin yayında silahlanmaya qəbul olunub, "Kalibr-GK" yeni raket kompleksi ilə təchiz edilib (atəşin məsafəsi dəniz üzrə 2 min 350&nbsp;km, yerüstü məqsədlər üzrə 2 min km-dən çoxdur). 2013-cü ilin mayında dördüncü bu cür gəmi - "Mahaçqala" suya buraxılacaq. Cəmi beş gəmi olacaq. Sonuncu "Qəhrəman şəhər Volqoqrad" adlanacaq. Gəminin suya oturma dərəcəsi 2 metrdir və istənilən buxtaya daxil ola, istənilən sahilə maksimal yanaşa bilər. Flotiliyada sürəti 40 dəniz mili (bir mil 1,852&nbsp;km/s) olan desant gəmiləri də var.

Eyni zamanda sərhəd xidməti yeni texnologiya ilə təchiz olunmuş "Brilliant" gəmisi ilə möhkəmləndirilib. 2011-ci ildə flotiliyada "Bal" yeni raket kompleksi ilə silahlanmış diviziya yaradılıb. Xəzər flotiliyasında tezliklə sualtı qayıqlar və onların fəaliyyətini təmin edən pilotsuz uçan aparatlar ola bilər. Cənub Hərbi Dairəsinin mətbuat xidməti həmçinin xəbər verir ki, köməkçi donanmanın inkişaf konsepsiyasına əsasən, 2020-ci ilə qədər Xəzər dəniz donanmasına iki dəniz, bir reyd qoşqusu və həmçinin üzən kran daxil olacaq. Köməkçi donanmada da yenilənmə gedir. Cənub Hərbi Dairəsi iddia edir ki, donanmanı gücləndirməkdə məqsəd Rusiyanın dənizdəki iqtisadi zonalarını qorumaqdır.

## Mənbə
Keçua dilləri

**Keçua dilləri** — And dillər qrupunda təsnifatlandırılan dil ailəsidir. Boliviya, Ekvador, Kolumbiya, Çili və Perunun müxtəlif bölgələrində toplamda 10 milyondan çox insanın ana dili bu dil ailəsindən hesab edilir.

İnk sivilizasiyasının mədəni qalığı hesab olunan keçua dilləri 1000 ildən çox zaman kəsiyində istifadə olunur və ispan kolonizasiyasından əvvəl heç bir yazılı formasında rast gəlinmir. İlk olaraq ispanlar latın hərfləri ilə danışıq dilini yazıya köçürdüblər.

## İstinadlar
İzzət Xəzər

**İzzət Xəzər** - Türk jurnalist.

İzzət Xəzər, Mətbuat Nəşr Yüksək Məktəbi məzunu olub, 1 noyabr 1988 tarixində "Səhər" qəzetində müxbir olaraq peşə həyatına başladı. Müxtəlif vəzifələr çalışdıqdan sonra eyni media birliyinə bağlı "Sabahınız xeyir" qəzetində çalışarkən, 1992-ci ildə Cizredə Novruz nümayişlərini izləməklə vəzifələndirildi. Hərəkəti küçəyə çıxma qadağanının olduğu bir zamanda, müxbir yoldaşı Faruk Balıqçı ilə birlikdə ağ bayraq daşıdığı halda, təhlükəsizlik gücləri ilə nümayişçilər arasındakı qarşıdurmalarda açılan atəş nəticəsi öldürüldü. İzzət Xəzəri öldürən güllənin kimin silahından çıxdığı müəyyən oluna bilmədi.
LJ Volley Modena QVK

**LJ Volley** — İtaliyanın Modena şəhərində fəaliyyət göstərən qadın voleybol klubu.

## Tarixi
Komanda 2013-cü ildə italyan iş adamı Vannis Marçi tərəfindən yaradılmışdı. Yarandığı ildən etibarən Seriya A1-də mübarizə aparmaq şansı əldə etmişdi.

İlk mövsümündə yəni: 2013-14 sezonunda Seriya A1-də oynayan komanda debütdəcə uğurlu çıxış edə bilmişdi. Normal sezonda beşinci yer tutaraq sonda plleyoffa vəsiqə qazanmışdi. Buradakı ilk görüşündə AGİL Novarayla qarşılaşmışdı. Bu komanda ilə matçlarda evdə də, səfərdə də alınan "3-1"lik məğlubiyyət Modena təmsilçisinin yarımfinal şanslarını bitirməyə səbəb olmuşdu. Buna baxmayaraq ilk rəsmi çıxışında qazandığı beşincilik "Liu Jo" komandası üçün böyük uğur sayılırdı.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Ridvan Özdən

**Ridvan Özdən** — Türk polkovnik, sabiq Mardin Jandarma Alay Komandiri.

## Həyatı
17 Fevral 1993-cü ildə təyyarə qəzasında həyatını itirən sabiq Jandarma Ümumi Komandiri general Əşrəf Bitlisin qrupundandır. İstanbulda vəzifə yerinə yetirdiyi sırada maye yanacaq qaçaqçılığında istifadə edilən vasitələrin Jandarmaya aid təsislərdən birində saxlandığını ortaya çıxararaq məsulların mühakimə önünə çıxmasını təmin etmişdir. Təyin səbəbi ilə 1994-cü ilin aprel ayında Mardinə getmiş, burada PKK və JİTEM-in narkotik ticarətini ortaya çıxarmışdır. 1994-cü ilin noyabr ayında rəsmi vasitəsinə qurulan pusqudan sağ olaraq xilas olmağı bacarmışdır.

12 Avqust 1995-də PKK ilə girdiyi bir qarşıdurmada alınından vurularaq həyatını itirdiyi açıqlandı. Cənazəsi yarılma edilmədən torpağa verildi.
Həyat yoldaşı Tomris Özdən 1995-dən bu yana, "Ridvan Özdənin ölümünü şübhəli gördüyünü" ifadə etməkdədir. Ölüm hesabatına görə Özdənin sol qaşının 6 santimetr üstündə bir güllə dəli­yi tapılmaqda idi.Həyat yoldaşı isə cənazə mərasimindən əvvəl yoldaşını cansız bədəninə baxdığında alınında heç bir güllə yarasına olmadığını və başının arxa tərəfi qan içində olduğu üçün peysərindən vurulmuş ola biləcəyini söyləməkdədir.

## İstinadlar
Bəxtiyar Aydın

**Bəxtiyar Aydın** () — Türk generalı,sabiq Diyarbəkir Jandarma Bölgə Komandiri.

## Həyatı
İlk təhsilini doğulduğu Nəfsi Piraziz Kəndində oxuyan Aydın, orta məktəb və liseyi Bulancakda tamamladı. 1963-də Quru Hərb Məktəbini qazandı və 30 Avqust 1965-də buradan məzun olaraq Jandarma Kiçik leytenant rütbəsi ilə peşə həyatına başladı.

Peşə həyatında Tuğgeneral rütbəsinə qədər yüksələn Aydın Diyarbəkir Jandarma Bölgə Komandiri vəzifəsinə qədər yüksəldi.

1993-də Diyarbakır Jandarma Bölgə Komandiri oldu. Bölgədə, xalqa yaxın və qeyri-qanuni şiddət üsullarını təsdiq etməyən bir hərbçi olaraq tanınan Bəxtiyar Aydın, 22 Oktyabr 1993 tarixində Lice Asayiş Bölük Komandirliyi binası qarşısında vurularaq öldürüldü. Bəxtiyar Aydın sui-qəsdinin PKK tərəfindən reallaşdırıldığı bildirildi

Yüksəkova Şəbəkəsinə istiqamətli istintaq daxilində sorğulanan bir şəbəkə üzvü verdiyi ifadədə Aydının JITEM adına çalışan etirafçılar tərəfindən öldürüldüyünü iddia etdi. Baş qərargah isə JITEM iddialarını rədd etməkdə Aydının PKK tərəfindən öldürüldüyünü müdafiə etməkdədir.

## Xarici keçidlər
*  Gürak: Aydını PKK öldürdü

## Həmçinin bax
* Əşrəf Bitlis
Aşıq Hamayıl

**Aşıq Hamayıl** — XIX əsr Azərbaycan şairəsi

## Həyatı
Aşıq Hamayıl təxminən XIX əsrin I yarısında Şəmkir mahalının Dəllər Cırdaxan kəndində kasıb bir kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir. Bir çox əsərlər yazdığı məlum olsa da, əldə yalnız bir neçə qoşması vardır. Bu qoşmalar onun Molla Pənah Vaqif və Dilğəm yaradıcılığının təsirilə yazdığını göstərir.

## Yaradıcılığından nümunələr

Əmim oğlu, məndən heç utanmadın,
Üç ay keçdi, bir yaylağa gəlmədin.
Yüz min cəfa ilə köç eylədim mən,
Ordan endim Ağbulağa, gəlmədin.

## İstinadlar

## Mənbə

*Azərbaycan qadın şairləri antologiyası, "Avrasiya press", Bakı, 2005
Jan Batist Sey

**Jan Batist Sey** (; ) — fransız iqtisadçısı

## Həyatı
Jan Batist Sey 1767-ci ildə Lion şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, yaxşı kommersiya təhsili almış, iqtisadi biiklərini müstəqil surətdə artırmağa olduqca böyük səy göstərmiş, akademik seçilmiş, Paris Universitetinin və Fransanın digər tədris ocaqlarının siyasi iqtisad professoru olmuşdur. Sey özünü Adam Smitin etibarlı şagirdi, onun baxışlarının yalnız sistemləşdiricisi, sadələşdiricisi və geniş formada yayıcısı adlandırmasına baxmayaraq o, faktiki olaraq öz nəzəriyyələrini yaratmışdır. Sey amillər nəzəriyyəsini Smitin "dəyərin gəlirdən ibarət olması" fikrindən yaratmışdır. Sey proteksionizmin əleyhinə olmuş və onun "bazarlar" qanunu merkantilizmin fiziokratik tənqidinin tərkib hissəsidir.

## Əsərləri
* Siyasi iqtisad traktatı və yaxud sərvətin əmələ gəldiyi, bölüdürüldüyü və istehlak olunduğu üsulun sadə şərhi (1803)
* Siyasi iqtisadın katexizisi(traktatın qısa şərhi) (1817)
* Siyasi iqtisad kursu (6 cildlik), (1828–1830)

## Həmçinin bax
* Sey qanunu

## İstinadlar
Andrey Markov

**Andrey Andreyeviç Markov** (; ) — rus professor, akademik və riyaziyyatçı. Ehtimal nəzəriyyəsi, ədədlər nəzəriyyəsi və riyazi analiz sahəsində işləri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Andrey Andreyevich Markov — **britannica.com** saytı