open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Kirsanov

**Aleksandr Kirsanov** () — Rusiya, Azərbaycan və ABŞ yığmalarınının tərkibində yer almış fiqurlu konkisürən.

## Həyatı
1999/2000 mövsümündə Barbara Henli ilə duetdə Azərbaycan çempionu olub. 2000–2001 Qış Universiadasında 5-ci, "Zaqreb Qızıl konkisi"ndə isə 8-ci yerləri tutub. 2004-cü ildən məşqçi və xoreoqraf kimi çalışmağa başlayıb.

Vaşinqtonda CRJ700 qəzasında dünyasını dəyişib.

## İstinadlar
Tarixçi ofisi

**Tarixçi Ofisi** ABŞ Dövlət Departamentinin Xarici Xidmət İnstitutunun nəzdində ofisi. O, ABŞ-ın xarici siyasətinin rəsmi tarixinə dair sənədli materialların *ABŞ-ın Xarici Əlaqələri* seriyasında hazırlanması və dərc edilməsi üçün qanuni olaraq məsuliyyət daşıyır, bu materiallara onun öz veb-saytında baxmaq olar. O, Dövlət Departamentinin əməkdaşları və ictimaiyyət tərəfindən istifadə edilmək üçün ABŞ diplomatiyasının aspektləri üzrə tarixi mövzuları araşdırır və dərc edir.

Ofis mühüm tarixi diplomatik sənədlərin müəyyən edilməsi, saxlanması və uzunmüddətli mühafizəsi ilə bağlı digər bürolara tövsiyələr verir. Onun maarifləndirici fəaliyyətlərinə departament tərəfindən planlaşdırılan Amerika Birləşmiş Ştatları Diplomatiya Mərkəzinin tarixi komponentlərinin planlaşdırılmasında və quraşdırılmasında iştirak etmək, özəl alimlərə və jurnalistlərə tarixi araşdırma məsələləri ilə bağlı məsləhətlər vermək, diplomatik tarixlə bağlı suallara dair hökumət və ictimai sorğulara cavab vermək daxildir.

## Tarixçi Ofisinin direktorları

## İstinadlar
Qardner Ekli

**Qardner Ekli** (; ) — amerikalı iqtisadçı və diplomat.

Ekli, ABŞ prezidenti Con Kennedi dövründə İqtisadi Məşvərət Şurasının üzvü, 1964–1968-ci illərdə isə prezident Lindon Conson dövründə həmin şuranın sədri olmuşdur. O, 1968–1969-cu illərdə ABŞ-ın İtaliyadakı səfiri vəzifəsində də çalışmışdır.

Ekli Miçiqan Universitetinin fakültəsində 43 il fəaliyyət göstərmiş və bu universitetin iqtisadiyyat departamentinin rəhbəri olmuşdur. Səfirlik vəzifəsindən sonra universitetə qayıtdıqda, ona Henri Karter Adams adına Siyasi İqtisadiyyat professoru titulu verilmişdir. 1982-ci ildə isə Amerika İqtisadi Assosiasiyasının prezidenti seçilmişdir.  1915-ci ildə İndianapolis, İndiana ştatında anadan olmuş və Kalamazu, Miçiqan ştatında böyümüşdür. O, burada dövlət məktəblərində təhsil almış və 1936-cı ildə Qərbi Miçiqan Universitetini bitirmişdir. 1940-cı ildə Miçiqan Universitetində doktorantura dərəcəsi alaraq həmin universitetdə müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır.

1941–1946-cı illərdə ABŞ Qiymət Administrasiyası və Strateji Xidmətlər İdarəsində () işləyib. 1951–1952-ci illərdə isə ABŞ Qiymət Sabitləşdirmə İdarəsinin () direktor müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Qardner Ekli hesab edirdi ki, hökumət iqtisadiyyatı tənzimləmək üçün həm fiskal (vergi və xərclər siyasəti), həm də monetar (pul siyasəti) müdaxilələr həyata keçirməlidir. 1966-cı ildə o, prezident Lindon Consona xəbərdarlıq edərək, Vyetnam müharibəsinin genişlənməsi və sosial təminat xərclərinin artmasını maliyyələşdirmək üçün vergi artımına ehtiyac olduğunu bildirmişdir. Lakin Conson vergi artımına getmədi və bir sıra iqtisadçılar, o cümlədən Pol Samuelson, bunu 1970-ci illərdə baş verən inflyasiyanın əsas səbəbi kimi qiymətləndirdi.

Qardner Ekli "Makroiqtisadiyyat Nəzəriyyəsi" () adlı məşhur dərsliyin müəllifi idi. Bu kitab bir neçə dilə tərcümə olunmuş və 1960–1970-ci illərdə qabaqcıl iqtisadiyyat tədrisində standart dərslik hesab olunmuşdur.

O, 1968-ci ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, həmçinin Ford Fondunun təqaüdünə layiq görülmüşdür. 1972-ci ildə isə Amerika Fəlsəfi Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir.

Qərbi Miçiqan Universitetində onun şərəfinə Ekli adlı yataqxana binası adlandırılmışdır.

## Seçilmiş nəşrlər
* "Relative Prices and Aggregate Consumer Demand", with D.B. Suits, 1950, *American Economic Review*.
* "The Wealth-Saving Relationship", *Journal of Political Economy*, 1951.
* "Administered Prices and the Inflationary Process", *American Economic Review*, 1959.
* *Macroeconomic Theory*, Macmillan Company, 1961; republished as *Macroeconomics: Theory and Policy*, 1978.
* Stemming World Inflation, The Atlantic Institute, 1971.
* "An Incomes Policy for the 1970s", *Review of Economics and Statistics*, 1972.
* *Macroeconomics: Theory and Policy*, Macmillan Library Reference 1978.
* "The Costs of Inflation", *American Economic Review*, 1978.

## İstinadlar
Ceyms Dyuzenberri

**Ceyms Dyuzenberri** (; ) — amerikalı iqtisadçı, keynsçi. O, 1949-cu ildə müdafiə etdiyi "*Gəlir, Yığım və İstehlakçı Davranışı Nəzəriyyəsi*" adlı doktorluq dissertasiyası ilə Keynsçi gəlir və məşğulluq analizinə mühüm töhfə vermişdir.

*Gəlir, Yığım və İstehlakçı Davranışı Nəzəriyyəsi* əsərində Dyuzenberri istehlakçı davranışı ilə bağlı əsas iqtisadi fərziyyələri şübhə altına almışdır. O, istehlak nəzəriyyəsinin xərcləmə vərdişlərini müəyyənləşdirməkdə vərdişlərin rolunu nəzərə almadığını irəli sürmüşdür. Həmçinin, cəmiyyətin sosial mühitinin fərdin xərcləmə səviyyəsini müəyyənləşdirməsindəki əhəmiyyətini vurğulamışdır.

Ceyms, "göstəriş effekti" () adlanan bir mexanizm təklif etmişdir ki, bu mexanizmə görə insanlar, gəlir və ya qiymətlərdəki dəyişikliklərdən deyil, özləri ilə əlaqə quran başqalarının istehlak xərclərini müşahidə edərək istehlak vərdişlərini dəyişirlər. Dyuzenberri bu fenomeni, insanların üstünlüklərinin qarşılıqlı asılılığı və sosial statuslarını qorumaq və ya artırmaq ehtiyacı ilə əlaqələndirmişdir.

İnsanların istehlakını idarə edən güclü sosial komponent, onun nisbi gəlir hipotezi adlanan fərqli istehlak nəzəriyyəsinin əsasını təşkil etmişdir. Bu nəzəriyyəyə görə, bir fərdin istehlak və yığım nisbəti, onun cəmiyyətindəki digər insanların gəliri ilə müqayisədə daha çox əlaqəlidir, nəinki onun mutlaq gəliri ilə.

## Elmi nəşrləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Harvard University Department of Economics
Slatşeyminq

**Slatşeyminq** ( – fahişə,  – utandırma) – seksuallıqla bağlı davranış və görünüş gözləntilərini pozan şəxsləri tənqid etmə praktikası. Termin gey kişiləri bildirmək üçün də istifadə olunur. Qadınlara qarşı genderə əsaslanan zorakılıq slatşeyminq nəticəsində baş verə bilər.

Geyimlə bağlı sosial gözləntiləri pozmaq, evlilikdən öncə sekslə məşğul olmaq, doğuma nəzarətdən istifadə etməyi istəmək, fahişəliklə məşğul olmaq slatşeyminq üçün səbəblər ola bilər. Təcavüzə məruz qalmış qadınları tənqid etmək üçün qurbanı günahlandırmaq da slatşeyminqin bir növü hesab oluna bilər.

## İzah
Slatşeyminq cəmiyyətin seksuallıqla bağlı gözləntilərini pozan qadınları tənqid etmək üçün istifadə olunur. Slatşeyminq həm qadınlar, həm kişilər tərəfindən edilə bilər. Termin təcavüzə görə qurbanı günahlandırmağı təsvir etmək üçün də istifadə olunur.

Slatşeyminq sosial cəzalandırmanın bir forması, eləcə də, seksizm və qadın intraseksual rəqabətinin aspekti kimi qəbul oluna bilər. Slatşeyminq intraseksual rəqabətin bir formasıdır, çünki qadını "fahişə" adlandırmaq "qadının dəyərini azaldır".

## Tarixi
"Slatşeyminq" terminin dəqiq mənşəyi haqqında məlumat yoxdur. Termin 2000-ci illərin sonunda populyarlaşmışdır. ABŞ yazıçısı Katta Pollit 2008-ci ilin martında "slatşeyminq" terminindən istifadə etmişdir. "Madam Bovari" (1856), "Anna Karenina" (1878) və "Deyzi Miller" (1878) kimi əsərlər cinsi seçimlərinə görə intihar edən və ya öldürülən qadınlar haqqındadır.

"YouTube", "Instagram", "Twitter" və "Facebook" kimi sosial şəbəkələrdə slatşeyminq daha geniş yayılmışdır. 2014-cü ildə Pyu Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən aparılmış araşdırmaya görə internetdə hədəf alınan qadınların çoxu gənclərdir. 2011-ci ildə Toronto şəhərində ilk "SlutWalk" etiraz yürüşü baş tutmuşdur. Bu yürüş Toronto Polisinin bir qrup tələbəyə yaxınlaşaraq "fahişə" kimi geyinməməli olduqlarını dedikdən sonra başlamışdır.

## Həmçinin bax
* Namus qətli
* Madonna–fahişə kompleksi

## İstinadlar
Əbülfət Rzayev

() — polis general-mayoru, Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi rəisi, (12 İyul 2019-cu ildən)

## Haqqında
1968-ci il avqust ayının 11-də Naxçıvan MR Ordubad rayonunun Behrud kəndində anadan olub. Əbülfət Rzayev 1995-ci ildən Azərbaycanda Ordubad ŞPİ-də sahə müvəkkili, Qaradağda əməliyyat müvəkkili, Nəsimi rayonunda Cinayət Axtarış Şöbəsində baş əməliyyat müvəkkili, Bakı şəhər Baş Polis İdrəsinin Cinayət-Axtarış İdarəsində əməliyyat müvəkkili, Xətai RPİ-də Cinayət Axtarış Şöbəsinin rəisi, Xətai RPİ-nin 37-ci Polis Bölməsinin rəisi, Sabunçu Rayon Polis İdarəsinin rəis müavini, Şəki RPİ-nin rəisi, sonuncu təyinatına qədər isə Nəsimi RPİ-nin rəisi vəzifələrində işləyib. 12 İyul 2019-cu ildən Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi rəisi vəzifəsində çalışır.

## Ailəsi
Ailəlidir. 4 övladı var.

## Təhsili
1990 – 1996-cı illərdə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda ali pedaqoqoji təhsil alıb.

1993 – 1998-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində ali hüquq təhsili alıb.

## Mükafatları
29 iyun 2012-ci ildə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Evfemiya (İmperatriçə)

**Evfemiya** (Yunanca: Εὐφημία, 523 və ya 524-cü ildə vəfat edib), **Lupicina** adıyla anadan olub, I Yustin ilə evlənməsiylə Şərqi Roma İmperatorluğunun İmperatoriçəsi olmuşdu.

İmperatoriçə Evfemiya, əsasən Yustinin kilsə siyasətindəki işləri ilə əlaqələndirilir və o, 523 və ya 524-cü ildə dəfn olunduğu Müqəddəs Evfemiya Kilsəsini qurmuşdu. Yustin 527-ci ildə onun yanında dəfn edildi.

## Erkən həyatı
Prokopi və Viktor Tunnuna görə onun əsl adı Lupicina idi. Prokopinin *Gizli Tarixinə* görə Lupicina həm qul, həm də barbar idi. Prokopinə, görə Lupicina köləsi olduğu sahibinin cariyəsi olmuşdu.

I Yustin ömrünün müəyyən bir mərhələsində Lupicina ilə tanış oldu, onu azad etdi və onunla evləndi.

## Evfemiya adlandırılması
I Yustin ənənəyə uyğun olaraq Hipodromda imperator elan edildi. Lupicina Evfemiya adı altında onun imperatriça həyat yoldaşı oldu. Bu ad, yəqin ki, hörmət göstərmək məqsədiylə seçilib. Orijinal Evfemiya Diokletian təqibi zamanı Xristian şəhidi idi. O, Xalkidonun yerli müqəddəs şəxsi idi və Xalkidon kilsə məclisi (451) onun adına təqdis edilmiş kafedralda keçirildi. Bu adın seçilməsi həm Yustinin, həm də Lupicina'nın qatı Xalkidon xristianları olduğunun erkən göstəricisi olması faktından irəli gəldiyi düşünülür. İmperator Anastasius monofizitizmi dəstəklədi və onun ardıcılı olan İmperator Yustin dini siyasətdə dəyişikliklər etdi.

## İmperatriçə Evfemiya
Prokopi özünün *"Gizli tarixçəsi"* ndə Efemiyanın dövlət işlərindən xəbərsiz olduğunu və buna görə də hökumətdə iştirak edə bilmədiyini qeyd etsə də, 540-cı ilə aid olan rəsmi kilsə mənbəsi *[[:en:Chronicle of Edessa|"Edessa xronikası"]]*, Yustinin kilsə siyasətini İmperatriçə Evfemiyaya aid edir.

Prokopi həmçinin iddia edir ki, imperator cütlüyünün hər iki üzvü həyatlarının son illərində taxta çıxıblar. Uşaqsız olduqları üçün onların varisi I Yustinian idi. O, Yustinin qardaşı oğlu və övladlığı idi.

Prokopi qeyd edir ki, Evfemiya Yustinian`ın Teodora ilə evlənməsinə qarşı çıxdı. Prokopi bildirir ki, yalnız onun ölümündən sonra Yustinian Teodora ilə öz nişanını və evliliyini təşkil edə bildi. Dul qalmış Yustin, ehtimal ki, öz varisi naminə, sosial təbəqələr arasında nikahlara icazə verən qanun qəbul etməyə davam etdi. Vasiliev Evfemiyanın ölümünün 523 və ya 524-cü ildə baş verdiyini hesab edirdi.

## İstinadlar
Siyahıyaalınmalara əsasən Dağıstanın inzibati vahidlərindəki azərbaycanlıların sayının siyahısı

Azərbaycanlıların Dağıstanın İnzibati Vahidlərində Sayı Siyahısı — azərbaycanlılar Dağıstan Respublikasında məskunlaşmış etnoslardan biridirlər. Sayları 2010-cu ildə təxminən 130 min nəfər olan Dağıstan azərbaycanlıları bir sıra inzibati məntəqələrdə cəmləşmişdirlər.
## Haqqında
2010-cu il siyahıyaalınmasına görə rəsmi rəqəmlər 130.919 nəfər göstərir, 2002-ci ildə aparılmış qeyri-rəsmi təxminlər isə bu sayın 200.000 nəfərdən çox olduğunu bildirir. Rəsmi məlumatlara əsasən, onlar Dağıstan əhalisinin 4,50%-ni təşkil edirlər. Azərbaycanlılar əsasən Dərbənd, Dağıstan İşıqları, Mahaçqala və Qızılyar şəhərlərində, eləcə də Dərbənd, Tabasaran, Qızılyar, Məhərrəmkənd və Rutul rayonlarında məskunlaşıblar.

**Dərbənd rayonu**: Bu rayon 38 kənd və 2 qəsəbədən ibarətdir, onların hamısında azərbaycanlılar yaşayır. 16 kənd tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir və monoetnik quruluşa malikdir. Bundan başqa, 8 kənddə əhalinin əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edir. Digər kəndlərdə isə azərbaycanlılar azlıq təşkil edir: Bərəkəy, Dəliçoban, Vəlikənd, Yuxarı Calğan, Aşağı Calğan, Sabnova, Cəmikənd, Zidyan-Qazmalar, Zidyan, Mitəhi-Qazmalar, Mitəhi, Qala, Muğartı, Müzayim, Padar, Kommuna, Rükəl, Tatlar, Qaradağlı, Bilhədi, Belici (kənd), Ərəblər, Hecux, Çinar, Nüğdi, Rubas, Səlik, Ullu-Tərəkəmə, Xəzər.

**Tabasaran rayonu**: Rayonun bütün əhalisi kəndlərdə yaşayır, çünki rayonda şəhər və ya qəsəbə yoxdur. Ümumilikdə burada 74 kənd var. Azərbaycanlılar rayonun müxtəlif kəndlərində yaşayırlar, onlardan 8-i monoetnik azərbaycanlı kəndləridir: Marağa, Canaq, Xili, Pənceh, Yersi, Zil, Ərak, Dərvaq, Xuçni, Yekraq.

**Rutul rayonu**: Aşağı Qatrux

**Qızılyar rayonu**: Bolşebredixinskoe, Persidski.

**Məhərrəmkənd rayonu**: Yeni Aul

**Qürah rayonu**: Ərəblər

## Siyahıyaalınmalara əsasən Dağıstanın inzibati vahidlərinin və oradakı azərbaycanlıların sayının siyahısı
**

## Həmçinin bax
* Dağıstan azərbaycanlıları
## İstinadlar
The Uncensored Library

**The Uncensored Library** () – "Sərhədsiz Reportyorlar" tərəfindən buraxılmış, "BlockWorks", "DDB Berlin" və ".monks" tərəfindən yaradılmış "Minecraft" serveri və xəritəsi. Serverin məqsədi mətbuat azadlığının olmadığı ölkələrdəki senzuradan yayınmaqdır. Serverdə yaradılmış kitabxanada Meksika, Rusiya, Vyetnam, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Braziliya, Belarus, İran və Eritreya haqqında senzuraya məruz qalmış hesabatlar yer alır. Kitabxananın hər bir korpusu bir ölkəyə həsr olunmuşdur və hər korpusda qadağan olunmuş məqalələr saxlanılır. Server 12 mart 2020-ci ildə – Dünya Kibersenzura ilə Mübarizə Günündə həsr olunmuşdur. Kitabxanaya daxil olmağın iki yolu var: rəsmi saytdan xəritəni endirmək və ya "Minecraft" serverinə qoşulmaq.

## Dizayn
Kitabxana neoklassik memarlıq üslubunda tikilmiş böyükmiqyaslı layihədir. Kitabxananın dizaynı Nyu-York İctimai Kitabxanası kimi tanınmış institutları, eləcə də, layihəyə qarşı olacaq avtoritar qurumları xatırladır. Kitabxana 12,5 milyon "Minecraft" bloku ilə tikilmişdir. Bibliofillər və oyunçular kitabxanaya giriş edilməsini təmin etmək üçün digər proqramlarda bekdorun yaradılmasına maraq göstərmişdilər. Belə olan halda fərdi hökumətlər və avtoritar rejimlər senzuralı materiallara çatmağın qarşısını almaq üçün bir spesifik oyuna qadağan qoya bilməyəcəklər.

## Format

Doqquz ölkənin hər biri üçün, eləcə də, "Sərhədsiz Reportyorlar" üçün kitabxanada ayrıca korpus nəzərdə tutulub. Hər korpusda ingilis dilində və ya orijinal dildəki məqalələr saxlanılır. Kitabxanadakı mətnlər oyundakı əşyalardan biri olan "kitab" vasitəsilə yazılır, bir çox oyunçunun oxuya biləcəyi yerə qoyulur. Bu məqalələr senzura, ədalətsiz cəza və digər tənqidi mövzular haqqındadır. Hər ölkənin otağının interyer memarlığı ölkənin unikal vəziyyətini və jurnalistika problemlərini simvolizə edir. Kitabxananın mərkəzi otağında Mətbuat Azadlığı İndeksi yerləşir və hər ölkənin mətbuat azadlığı indeksi göstərilir. Meksika bölməsində yazılarına görə öldürülmüş jurnalistlərə həsr olunmuş memoriallar yerləşir. 2020-ci ilin martında kitabxanada 200 fərqli kitab var idi.

COVID-19 pandemiyasının jurnalistikaya təsirinə həsr olunmuş otaqda 10 ölkə (Braziliya, Çin, Misir, Macarıstan, İran, Myanmar, Şimali Koreya, Rusiya, Tailand və Türkmənistan) haqqında kitablar saxlanılır. Bu kitablar pandemiyanın həmin ölkələrə necə təsir etdiyindən bəhs edir.

## Qəbul
Server yaradıldıqdan sonra sosial media platformalarında viral olmuşdur. "BBC", "DW News", "CNBC", "CNN", "TechCrunch", "The Verge", "Gizmodo", "Engadget", "Mashable", "PC Gamer" və "Scene World Magazine" kimi xəbər saytları layihə haqqında məqalələr hazırlamışdır. Layihə 2022-ci ildə Pibodi Mükafatının qalibi olmuşdur. Mükafatın rəsmi saytı layihəni "mətbuat azadlığına qoyulmuş abidə" adlandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şinko şiki

[thumb|[Tokuqava İeyasu üçün *şinto şiki* (Nikko)]]
**Şinko şiki** (), **şinko sai** () və ya **o-vatari** () — Şintoizmdə festival (; *matsuri*) zamanı, adətən, balaca səcdəgəh formasında olan və kaminin cəhətini (ruhunu) ehtiva edən xüsusi ritual obyekt (; *şintai*) ilə təşkil olunan parad. Parad üçün *şintai* əsas səcdəgahından *mikoşi* () adlı portativ səcdəgaha köçürülür. *Mikoşi*, kəcavə formasında olan və parad üçün xüsusi şəkildə bəzədilən bir obyektdir. Paradın sonunda isə *şintai* yenidən əsas səcdəgahdakı əvvəlki yerinə qaytarılır. 
thumb|Sualtı ''şinto şiki''
Bu cür paradlar kontekstlərinə, davranış qaydalarına, formallıq dərəcələrinə, və iştirakçıların tərkibinə görə fərqlənə bilər. Məsələn, Tokioda iştirakçıların sayı nisbətən böyük ola bilər. Oradakı paradlar daha canlı olur və daha çox spirtli içki içilir. Yudzavadakı paradlar isə daha sakit xarakter daşıyır. *Şinko şiki* həm quruda, həm də suda təşkil oluna bilər. Paradın suda təşkil olunan hissəsi *funatoqyo* () adlanır. Adətən, iştirakçılar xüsusi geyimlər geyinir, xüsusi ritualları tətbiq edir, musiqi alətləri (məsələn, baraban) çalır, *mikoşi* daşıyanlar onu ritmik şəkildə ləngərləyir və müəyyən sözləri tələffüz edir. Bundan əlavə, iştirakçılar rəqs edə, bayraqlar və fənərlər daşıya bilər.

## Növləri

Şintoizm ritualları bir-biri ilə qarışıq şəkildə tətbiq olunur. Buna baxmayaraq, *şinko şiki* üç kateqoriyaya geniş şəkildə təsnif oluna bilər:

* *Miare* (). Kaminin gücünü bərpa etmək məqsədi ilə təşkil olunur. Nümunə: Aoi festivalı.
* *Misogi* (). *Onryo* ( - intiqamçı ruh) və ya şər kami üçün təşkil olunur. Məqsədi onları təmizləməkdir. Təmizləmə dənizdə (və ya suyu olan başqa bir yerdə) təşkil oluna bilər. Bu növ hazırda nisbətən nadirdir. Nümunə: Abare festivalı.
* *Oide* (). Bu növ üçün müvəqqəti səcdəgah tikilir. Kami ilə yaxşı münasibət qurmaq məqsədi ilə, ondan üzə çıxmaq xahiş olunur. Nümunə: Matsua festivalı.

## Tarix

Edo dövründə (1603-1868) Sanno festivalı () zamanı *mikoşi* ölkəni idarə edən Tokuqava şoqunlarının müşahidəsi üçün aparılırdı.

İkinci Dünya müharibəsindən öncə, bu paradlarda, adətən, böyüklər iştirak edirdi. Müharibə zamanı və müharibədən sonrakı dövrdə isə paradlar icra olunmurdu. Bunun səbəbləri Yaponiyanın çətin iqtisadi vəziyyəti və əvvəl paradları təşkil edən qonşu assosiasiyaların () müharibə zamanı fəaliyyətlərinə görə nüfuzlarının korlanması idi.

Bu gün isə məsələn, Niiqata prefekturasının Yudzava şəhərində böyüklər, adətən, təşkilatçı rolunu oynayır, paradları icra edənlər isə uşaqlardır. Orada müşahidə olunan 11 paraddan ancaq birində icraçılar böyüklər olub.

## Həmçinin bax

* Youşen

## İstinadlar
Zəhra Rəhimi

**Zəhra Rəhimi** () —  İran taekvondoçusudur. O 2024-cü il Paris Paralimpiya Oyunlarında -52 kq çəki dərəcəsində taekvondo yarışında İranı təmsil edib və burada finalda monqolustanlı Sorenjav Olambayr ilə Çin, Braziliya və digər rəqiblərini məğlub edib. Gürcüstan . Və yekunda 5-2 hesabı ilə uduzaraq gümüş medala sahib oldular.  Zəhra Rəhimi 2024-cü il Yay Paralimpiya Oyunlarında İran kontingentinin ən gənc üzvüdür.

## Şəxsi həyat
Zəhra Rəhimi Şərqi Azərbaycan vilayətinin Mərənd şəhərindəndir və əslən azərbaycanlıdır.

2025-cü ilin yanvarında 70 min manat dan çox olan bütün milli və əyalət mükafatlarını toplayaraq atasına yük maşını aldı.

## İdman karyerası
Uşaqlıqdan taekvondo ilə məşğul olan Rəhimi 15 yaşında Paralimpiya kvotasını qazanmağı bacarıb. Zəhra Rəhimi indiyədək iki Asiya qızıl və bir Olimpiya bürünc medalını qazanıb.
Şər oxu

“**Şər oxu**” ifadəsini ilk dəfə ABŞ prezidenti Corc Buş işlətmiş, İran, Bəəs İraqı və Şimali Koreyaya istinad etmişdir. Bu, 29 yanvar 2002-ci ildə, 11 sentyabr hücumlarından dörd ay sonra və 2003-cü ildə İraqın işğalından təxminən bir il əvvəl Buşun müraciətində istifadə edildi və tez-tez onun prezidentliyi boyunca təkrarlandı. O, bundan idarəçiliyi dövründə terrorizmə sponsorluq etdiyi və kütləvi qırğın silahları axtaran xarici hökumətləri təsvir etmək üçün istifadə edib.

Belə bir ox anlayışı Birləşmiş Ştatların ümumi düşmənlərini təyin etmək və Amerika əhalisini Terrorla mübarizəni dəstəkləmək üçün istifadə edilmişdir. Termin ilkin əhatə etdiyi ölkələr İran, Bəəsçi İraq və Şimali Koreya idi. Buna cavab olaraq İran İran, BƏƏS Suriyası və Hizbullahdan ibarət “Müqavimət oxu” adlandırılan siyasi ittifaq yaratdı.

Daha sonra Çin, Rusiya, İran və Şimali Koreya ABŞ siyasətçiləri və şərhçiləri tərəfindən “yeni şər oxu” adlandırıldı. "Şər oxu" termini İkinci Dünya müharibəsinin Ox dövlətlərinə (Nasist Almaniyası, Faşist İtaliyası və Yaponiya İmperiyası) istinaddır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Works related to George W. Bush's Second State of the Union Address at Wikisource
* 2002 State of the Union Address – President George W. Bush, January 29, 2002
* "AXIS OF EVIL" Archived October 31, 2013, at the Wayback Machine – PBS Online *NewsHour*, January 30, 2002
* "US expands 'axis of evil'" – BBC News, May 6, 2002
* "How to defeat the Axis of Evil" – Salon.com, October 24, 2002
* Axis of Evil Comedy Troupe, produced by the American-Arab Anti-Discrimination Committee
* Lullabies from the Axis of Evil Archived November 28, 2011, at the Wayback Machine – Recordings of folk tunes by women from the targeted nations, in a production by Erik Hillestad.
Qərbin qəddar cadugəri (film, 2024)

**Qərbin qəddar cadugəri** () və ya sadəcə ***Qərbin qəddar cadugəri: I Hissə*** () — Vinni Holtzman və Dana Foks tərəfindən yazılmış ssenari əsasında rejissor Con Çu tərəfindən çəkilmiş və 2024-cü ildə çıxarılmış ABŞ musiqili fentezi filmi.

## Qeydlər

## İstinadlar
Youşen

thumb|Futszyanda ''youşen''
**Youşen** ( - dolaşan tanrılar, , , Çaoşan bölgəsində isə ) — Çin xalq dinidə tanrı paradı ənənəsi. O, Çin ənənəvi bayramlar üçün tətbiq olunur. Özəlliklə məbəd festivalları (), tanrıların ad günləri və ay təqvimi ilə yeni il bayramı zamanı müxtəlif yerlərdə paradlar olur. Bəzi yerlərdə isə paradlar üçün xüsusi günlər ayrılıb. Məsələn, Şanxayda yerli *youşen* oktyabrın 1-də keçirilir.
thumb|Tayvanda ''youşen''
Öncə tanrılar parada dəvət olunur. Dəvət xüsusi ritual () yolu ilə tətbiq oluna bilər. Tanrını aparmaq üçün nəzərdə tutulan iki növ kəcavə olur: stul formasında olan kəcavə və yuxarıda dam örtüyü olan kəcavə. Parad zamanı buxurlar,  atəşfəşanlar və barabanlar işlədilir, rəqslər (şir rəqsi, əjdaha rəqsi, *yingge* rəqsi və s.) ifa olunur. Paradın sonunda isə tanrı öz yerinə qaytarılır. 

Onu əsasən materik Çininin cənubunda, Tayvanda, Honkonqda və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində müşahidə etmək olar. Tayvana bu ənənə Sin sülaləsi (1644–1911) dövründə yayılmışdı. Dünya ətrafında Çin diasporasının olduğu yerlərdə də *youşen* təşkil olunur. Tayvan və Sinqapur kimi yerlərə bu ənənə Futszyan bölgəsindən gəlib.

Adətən, bu paradlar bir və ya bir neçə yerli qəbilənin ağsaqqalar şurası tərəfindən təşkil olunur. Təşkil olunan yürüşün müəyyən ardıcıllığı olur. Məsələn, yürüşün başçısının, musiqiçilərin və s. iştirakçılarının yürüşdəki yerləri ənənəyə aslı ola bilər. Bəzən bu ardıcıllıq cəmiyyətdəki münasibətləri əks etdirə bilər. Məsələn, yürüşü bir neçə kənd birgə təşkil edəndə, yaxşı münasibətləri olan kəndlər hər hansı ardıcıllığa qarşı etiraz etmir. Lakin, bəzən kəndlərin münasibətləri mənfi olanda, onlar yürüşün ardıcıllığını və ya onun marşrutunu bəhanə kimi istifadə edərək iştirakdan imtina edə bilər. 

Bu paradlarda üç əsas Çin dinlərinin (Konfusiçilik, Daosizm, Buddizm) ünsürlərini müşahidə etmək olar. Yürüşün özü və onun zamanı tətbiq olunan rituallar bölgədən bölgəyə fərqlənir. Ənənəvi inanca görə, parad zamanı tanrılardan nemət, şər ruhlardan və təbii fəlakətlərdən müdafiə əldə etmək olar.

## Həmçinin bax

* Şinko şiki

## İstinadlar
Ariadne (İmperatriçə)

**Aelia Ariadne** (Yunanca: Ἀριάδνη) ( &#x2013; 515) — əvvəlcə Zenonun və sonra da I Anastasinin həyat yoldaşı olmuş Şərqi Roma imperatriçəsi. Ona, Şərqi Pravoslav Kilsəsində bir müqəddəs şəxs kimi hörmət edilir və hər il avqust ayının 22-də kilsə yad edilir.

## Ailəsi

Ariadne I Leo və Verinanın qızı idi. Anası Basiliskusun bacısı idi.

Ariadnenin kiçik bacısı Leontia Asparın oğlu Patrisi ilə nişanlanmışdı. Nişanı çox güman ki, Aspar və Patrisinin digər oğlu Ardabur 471-ci ildə öldürüldükdən sonra ləğv edilmişdir. Leontia daha sonra imperator Anthemiusun oğlu Marcianla evlənmişdir. Cütlük 478-479-cu illərdə Zenoya qarşı müvəffəqiyyətsiz üsyana rəhbərlik etmişdirlər. Məğlubiyyətdən sonra hər ikisi İsauriyaya sürgün edilmişdirlər.

Adı açıqlanmayan kiçik qardaşı 463-cü ildə anadan olmuşdur. O, doğulduqdan beş ay sonra vəfat etmişdir. Onun haqqında yeganə mənbələr Rhetoriusun ulduz falı və Stilit Danielin agioqrafiyasıdır.

## I Anastasinin imperatriçəsi kimi
Dul qalmış *Avqusta* taxt üçün Zenonun varisini və özü üçün də saray məmuru olan (silentiarius) Anastasini, Zenonun qardaşı Longinusdan üstün tutaraq ikinci bir ər kimi seçə bilir. Anastasi aprelin 11-də imperator elan edilir və onlar mayın 20-də evlənirlər. Onların bu evliliyindən uşaqları dünyaya gəlmir.

515-ci ildə Konstantinopolda vəfat edir və Müqəddəs Həvarilər kilsəsində dəfn edilir. Anastasi isə 518-ci ildə onun yanında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Yazışmalı şahmat

**Yazışmalı şahmat** — iştirakçıların bir-birindən aralı məsafədə yerləşdiyi və gedişlərin ötürülməsi prosesinin poçt, teleqraf, telefon, internet və s. kimi texniki rabitə vasitələrindən istifadə etməklə həyata keçirildiyi şahmat yarışının növü.

1951-ci ildə yaradılan Beynəlxalq Yazışma Şahmat Federasiyası ( ICCF) öz Olimpiadalarının və Dünya Çempionatlarının təşkilinə cavabdehdir.

## Yazışmalı şahmat üzrə dünya çemponları
 

## Yazışmalı şahmat ürzə dünya çemponları qadın

## Qiyabi Şahmat Olimpiadası

## Qiyabi şahmat olimpiadası qadın

## İstinadlar
Oskar mükafatı (2024)

**97-ci [[Oskar]] mükafatı** — Kinematoqrafiya incəsənət və elm akademiyası tərəfindən 2024-cü ilin ən yaxşı filmlərini qeyd etmək üçün təşkil edilən mükafatlandırma mərasimidir. Mərasim 2 mart 2025-ci ildə Hollivuddaki Dolbi teatrında baş tutmuşdur.

## Mükafatlar

Qaliblər sıralamada birinci göstərilərək, **qalın şriftlə** qeyd ediləcək və qoşa xəncər simvolu ilə vurğulanmışdır (‡).

## İstinadlar
1783 İrlandiya Apellyasiya Aktı

**1783 İrlandiya Apellyasiya Aktı** (), həmçinin **İmtina Aktı** () kimi də tanınır — Böyük Britaniya parlamentinin qəbul etdiyi akt. Bu qanunla Britaniya parlamenti İrlandiya üzərində qanunvericilik hüququndan məhrum oldu və bəyan etdi ki, hər-hansı İrlandiya məhkəməsi tərəfindən edilmiş hansısa apelyasiya qərarına Böyük Britaniyanın heç bir məhkəməsində baxılmayacaq.

## Tarixi
1719-cu il tarixli deklarativ akta əsasən, Böyük Britaniya kralı və parlamentinin "İrlandiya krallığı və xalqını birləşdirmək üçün kifayət qədər tutarlılığa malik qanunlar və nizamnamələr hazırlamağa tam ixtiyarı və səlahiyyətə malik olduğunu" bəyan etdi, bundan əlavə akt İrlandiya Lordlar Palatasının İrlandiya məhkəmələri tərəfindən hazırlanan apellyasiya şikayətlərini dinləmək səlahiyyətinin olmadığını vurğuladı. Bu, İrlandiya parlamenti tərəfindən böyük narazılıqla qarşılandı. İngiltərənin Amerika İnqilab Müharibəsində iştirak etdiyi bir vaxtda, 1780-ci illərin əvvəllərində Henri Qrattan və Henri Fludin kimi şəxslərin göstərdiyi siyasi təzyiqlər və İrlandiya könüllülərinin konvensiyaları sayəsində 1782-ci il tarixli ləğv aktı qəbul edildi. Həmin akt İrlandiya krallığına qanunvericilik müstəqilliyini verdi. Az saylı irlandiyalı siyasətçilər hesab edirdilər ki, aktın ləğvi Britaniya parlamentinin İrlandiya üzərində qanunvericilik hüququnun itirməsi mənasına gəlmirdi. V. E. H. Lekkinin bildirdiyi kimi, "deklarativ akt hüquq yaratmamışdı, buna görə də onun ləğvi onu məhv edə bilməzdi". Flud əmin idi ki, Britaniya parlamenti İrlandiya üzərində qanunvericilik hüququndan imtina edən bir akt qəbul etməlidir. İlkin olaraq İrlandiya parlamentinin əksəriyyəti, o cümlədən Qrattan belə bir addıma qarşı çıxdı. Lakin həmin ilin sonunda İngiltərə Kralı kürsüsündə lord Mensfild İrlandiya məhkəməsinin apelyasiya şikayətinə baxdı. Bu, Fludun mövqeyini gücləndirdi və nəticədə 1783-cü il aprelin 17-də İmtina aktının qəbulu baş verdi.

## İstinadlar
Kalmar oyunu (III mövsüm)

Cənubi Koreya yazıçısı və televiziya prodüseri Hvan Don-hyok tərəfindən yaradılmış və "***Squid Game 3***" adı ilə bazara çıxarılan distopik həyatda qalma triller janrındakı televiziya seriyası "*[[Kalmar oyunu]]*"nun üçüncü və sonuncu mövsümünün 27 iyun 2025-ci ildə yayımlanmışdır. Mövsümün istehsalı "Netflix" tərəfindən aparılıb.

Mövsümün çəkilişləri 2023-cü ilin iyulunda başladı və ikinci mövsümlə birlikdə arxa-arxaya çəkildiyi üçün 2024-cü ilin iyununda başa çatdı. Üçüncü mövsümün post-prodakşını demək olar ki, 2024-cü ilin noyabrında başa çatdı.

Hvan əvvəlcə ikinci və üçüncü mövsümləri bir mövsüm kimi düşünürdü, lakin bir mövsüm üçün həddən artıq uzun olduğu üçün seriyaları iki mövsümə ayırdı. Hvan bildirmişdir ki, üçüncü mövsümün bitməsindən sonra Ki-han əvvəlki iki mövsümlə müqayisədə yenidən dəyişmiş insan olacaq və "çox kritik yol ayrıcında" olacaq. Mövsümdə, həmçinin, Hvan İn-honun necə "Front Man"ə dönüşdüyünə də toxunulmuşdur. "Young-hee" adlı nəhəng qız kuklanın "sevgilisi" "Cheol-su" da ikinci mövsümündən sonra tanıdıldı və üçüncü mövsümdə təqdim olundu.

## İstinadlar
Front Man

**Hvan İn-ho** (; Koreya dilində tələffüzü: ), həmçinin **Front Man** () — "Netflix" seriyalı "*[[Kalmar oyunu]]*"nun əsas antaqonist personajı. O, Kalmar oyunu iyerarxiyasının lideridir. Ciddi borcları olan adamları oyuna cəlb edərək onlar arasında 45,6 milyard ₩ dəyərində pul mükafatı üçün rəqabət başladır və oyunu idarə edir. Onun kimi polis olan Hvan Cun-ho adında ögey bir qardaşı var və qardaşı ilk mövsümdə İn-ho yoxa çıxdığında onu axtarmaq üçün oyunlara sızmışdır. Birinci mövsümdə "Front Man"in əsasən oyunlara nəzarət etdiyi və oyunları təşkil etdiyi göstərilir. Ancaq ikinci mövsümdə oyunçu libasına bürünərək **Oyunçu 001** kimi oyuna girir və "**Oh Yon-il**" saxta adından istifadə edərək Ki-hanın planlarını pozmağa çalışır.

Personaj Hvan Don-hyok tərəfindən yaradılmış və  tərəfindən canlandırılmışdır. Personajın ingiliscə səsləndirməsini Tom Çoy etmişdir.

## İstinadlar
Ota Darvoza

**Ota-darvoza** () — Özbəkistanın Xivə şəhərinin divarlı daxili şəhərciyində, İtçan qalasının qərb qapısı. 1828-1829-cu illərdə tikilib. Xivə şəhərinin tarixi bir hissəsi kimi Dünya Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Ota Darvoza 1828-1829-cu illərdə Xivə xanı Allahqulu xanın dövründə tikilmişdir..
Darvazanın içəri hissəsində 13 alış-veriş cərgəsi və qapalı bazar var idi.
Darvazanın sağ tərəfində Məhəmmədəmin xan mədrəsəsi, sol tərəfində xan sarayı Kunya-ark yerləşirdi. Şəhər qapıları müdafiə sisteminin bir hissəsi idi. Ota-darvoza nümunəsindən görünür ki, onların tağvari keçidin hər iki tərəfində “zərbə” qüllələri, darvazanın üstündə isə baxış qalereyaları var.

Darvazanın içərisində gömrükxana və sərrafxana (pul mübadiləsi otağı), həmçinin qapıçı üçün otaq da  var idi. Binanın ölçüləri və strukturun ölçüləri  XIX-cu əsrə uyğundur. Kiçik günbəzlərin tikilməsi üçün bu üsulda “dəvrə” və “bəlxi” şəklində kərpiclər düzülüb, binanın içərisinə suvaq vurulub.

Darvaza düzbucaqlı formasındadır (17,50 m x 15,40 m).
Darvazanın uzun bir dəhlizlə birləşən dörd əsas otağı var idi.

Otaqların birində darvazanın damına çıxan spiral pilləkən var idi. Darvazanın ilkin görünüşü qorunub saxlanılmamışdı, 1974-1978-ci illərdə darvaza arxiv materialları əsasında bərpa edilmişdir.

Darvazanın qapısı oyma bitki naxışlı (islimi) həndəsi ornamentlə bəzədilmişdir. Mərkəzi hissədə hər iki darvazanın naxışları eyni ölçüdə bərabərtərəfli dördbucaqlarla bəzədilib, onların içərisində səkkizguşəli ulduzların təsvirləri olan guşələr həkk olunub.

Darvazanın sağ tərəfində dairənin içərisində ərəb dilində Qurani-Kərimin “İxlas” surəsi, sol tərəfində isə “La ilahə illəllah Muhəmmədun Rəsulullah” (“Allahdan başqa tanrı yoxdur və Məhəmməd onun peyğəmbəridir”) sözləri ilə “Kəlmeyi - şəhadət” yazılmışdır.

## İstinadlar
Həqiqi üzv

**Həqiqi üzv** (, ) — akademiyada, tibbdə, araşdırmalarda və sənayedə seçilən, bacarıqlı və tanınmış şəxslər üçün bir titul və ünvan formasıdır. Bu termin hər sahədə fərqli mənalara malikdir.

Elm və peşəkar cəmiyyətlərdə "fellow" termininin mənası, öz iş və nailiyyətlərinə görə xüsusi olaraq seçilən imtiyazlı üzvü ifadə edir. Ali təhsil müəssisələrində "fellow" bir universitetdə və ya kollecdə yüksək rütbəli müəllimlərdən ibarət qrupun üzvü və ya bəzi universitetlərin idarə heyətinin üzvü ola bilər. Həmçinin, postdiplom işçi kimi təyin edilən və müəyyən bir müddət ərzində (adətən bir il və ya daha çox) irəliləmiş tədqiqat və ya təhsil aparmaq məqsədilə təqaüd, tədqiqat imkanları və digər imtiyazlar təqdim olunan xüsusi seçilmiş postdiplom tələbəsi də "fellow" adlandırılır. Bu, adətən tədris xidmətləri müqabilində verilən bir postdur.

Şimali Amerikanın tibb təhsili kontekstində "fellow" tibb ixtisası üzrə (rezidenturadan sonra) alt ixtisas üzrə ixtisaslaşma təlimini keçən bir həkimə verilən addır. Böyük araşdırma və inkişaf müəssisələrində bu termin, sahələrində mühüm töhfələr verən az sayda yüksək rütbəli alim və mühəndisləri ifadə edir.

## İstinadlar
Səniyə Nazik İşıq

**Səniyə Nazik İşıq** (; ) — türk feministi, siyasətçisi və aktivisti.
## Erkən illəri və təhsili
Səniyə İşıq 1957-ci ildə İzmirdə anadan olub. 1968-ci ildə Karşıyaka Fevzi Paşa İbtidai məktəbi, 1974-cü ildə Karşıyaka Qız Liseyində təhsil almağa başlayan Səniyə xanım 1978-ci ildə də Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsində təhsil almağa başlamışdır.

12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra o, *1402-liklər (Türkiyədə 12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra 1402 saylı hərbi qanunu ilə vəzifələrindən uzaqlaşdırılan dövlət məmurları, xüsusən də universitet müəllimlərinə ictimaiyyət arasında verilən addır)* sırasına qatılmışdır. 1984-cü ildə Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsində bakalavr dərəcəsini, 1997-ci ildə isə SOAS London Universitetində magistr dərəcəsini bitirmişdir. 1999-2012-ci illər arasında Hacəttəpə Universitetinin Sosial xidmətlər departamentində çalışan Səniyə işıq *Sosial siyasət və planlaşdırma, Gender və Sosial işdən* dərs deyib.
## Karyerası
1979-2002-ci illərdə o, Dövlət Planlama Təşkilatında planlaşdırma üzrə mütəxəssis, daha sonra Qadın Statusu Baş İdarəsində baş direktor müavini vəzifələrində çalışıb. 2002-2010-cu illər arasında isə Avropa İttifaqı və BMT-nin layihələrində məsləhətçi, təlimçi, koordinator və menecer vəzifələrində çalışıb.
## Aktivist fəaliyyəti və şəxsi həyatı
Müxtəlif qurumların dəstəyi ilə qadın və LGBT hüquqları uğrunda mübarizə aparan İşıq, *Qadın Həmrəyliyi Fondunun* qurucu üzvü, *Qadın sığınacağı:Məsləhət Mərkəzlərinin* qurucusu, *Kaos GL* üzvü, həmçinin *Bərabər Həyat Dərnəyinin* qurucu üzvü və prezidentidir.

Səniyə işıq öz şəxsi arxivini 28 iyun 2019-cu ildə İstanbuldakı "Qadın Kitabxanaları və İnformasiya Mərkəzləri Fondu"na bağışlayıb. O, həmçinin Cümhuriyyət Xalq Partiyasında "Qadın Haqqları Baş katibi" vəzifəsini icra edib. 2012-2014-cü illərdə həmin partiyada partiya məclis üzvü olub. Bundan əlavə, o, 2020-2022-ci illər arasında İzmir Şəhər Şurası sədri vəzifəsində də çalışıb.

Səniye Nazik İşıq evlidir və iki övladı var.

## İstinadlar
Əli Heydər Gərmiyanoğlu

**Əli Heydər Gərmiyanoğlu** () — Zülüflü İsmayıl Paşanın oğlu, Sultan Vahidəddinin kürəkəni.

1889-cu ildə əkiz qardaşı Cəlaləddinlə birlikdə İstanbulda dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülməcidin saraydan kənarda doğulan oğlu və Sultan Əbdülhəmidin xəfiyyələrindən Zülüflü İsmayıl Paşadır. Anası isə Osmanlının son sədrəzəmlərindən Əhməd İzzət Paşanın bacısı Fatma İsmət xanımdır.

1 noyabr 1923-cü ildə Nişantaşı köşkündə Sultan Vahidəddinin böyük qızı Fatma Ülviyə Sultanla nigahlandı. Bu nigahdan övladı olmasa da, Fatma Ülviyə Sultanın İsmayıl Haqqı bəylə olan ilk evliliyindən bir qızı vardı və Əli Heydər bəy Hümeyra xanım Sultan adlı bu qızcığazın təlim-tərbiyəsi ilə məşğul oldu.

Ertəsi il - 3 mart 1924 tarixli TBMM qərarı ilə, xanımı və övladını yanına alaraq sürgün olundu. Sürgündə İtaliyanın San-Remo qəsəbəsində yaşayan qaynatası Sultan Vahidəddinin yanında məskunlaşan Əli Heydər bəy, 1926-cı ildə onun vəfatının ardından ailəsiylə birlikdə Monte-Karloya, 1929-cu ildə isə İsgəndəriyyəyə köçdü. 1939-cu ildə doğma atası İsmayıl Haqqı Oktayın siyasi nüfuzu sayəsində Hümeyra xanım Sultan gizlicə Türkiyə vətəndaşlığına qəbul edildi və İstanbula göndərildi. Əli Heydər bəy isə 1952-ci ildə çıxarılan və Osmanlı sülaləsinin yalnız xanım üzvlərinə aid edilən əfv qanunuyla, xanımını da yanına alaaraq Türkiyəyə qayıda bildi. Cütlük ertəsi il Soyad qanunuyla *Gərmiyanoğlu* soyadını aldı və maddi sıxıntılar səbəbilə xanımı Fatma Ülviyə Sultan İzmirdəki qızı Hümeyra xanım Sultanın yanında, Əli Heydər bəy isə Vahidəddin köşkündə yaşamağa məcbur oldular. Xanımı Fatma Ülviyə Sultan 25 yanvar 1967-ci ildə İzmirdə vəfat etdi. Əli Heydər bəy isə cəmi 3 il sonra - 1970-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Mənbə

* Sürgünden Vatana: Osmanlı Hanedanının Geri Dönen İlk Üyeleri (1924-1951). Cahide Sınmaz Sönmez. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2014, Sayı 12, sayfa 83-117

## İstinadlar
Houghton Kitabxanası

**Houghton Kitabxanası** — Harvard Universitetinin nadir kitablar və əlyazmalar kitabxanası. Houghton Kitabxanasının kolleksiyalarına əsas Amerika və İngilis yazıçılarının şəxsi sənədləri və arxivləri daxildir.

## Tarixi
Harvardın ilk xüsusi kolleksiyalar kitabxanası 1908-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. Kitabxananın yeni binası 1942-ci il fevralın 28-də açılmışdır. Houghton kitabxanasında başqa sənədlərlə yanaşı, Samuel Jonson, Emili Dikinson, Henri Lonqfello, Margaret Fuller, Con Kits, Ralf Uold Emerson və ailəsi, Amos Bronson Alkott və qızı Luiza Mey Alkott sənədlər kolleksiyaları və digər görkəmli transsendentalistlərin sənədlərini saxlanılır. Kitabxananın əhəmiyyətli kolleksiyalarına Teodor Ruzveltə, Tomas Eliota, E.E.Kumminqs, Henri Ceyms, Vilyam Ceyms, Ceyms Coys, Con Apdayk, Yamayka Kinkeyd, Tennessi Uilyams, Kokettelər, Con Litqo, Qor Vidal və bir çox başqa tanınmış şəxslərin sənədləri daxildlir.

Houghton Kitabxanası ictimaiyyət üçün açıq olan müxtəlif kolleksiyalarının dövri sərgilərini təşkil edir.

## Kolleksiyaları

Kitabxananın beş əsas şöbəsi var:
* Qədim kitablar və əlyazmalar orta əsrlər və İntibah dövrü əlyazmalarının böyük kolleksiyasına, 2500-dən çox inkunabula ev sahibliyi edir.
* Erkən müasir kitablar və əlyazmalar. Burada ən böyük kolleksiyalardan biri Donald və Meri Haydın yer aldığı Dr. Samuel Consonun kolleksiyasıdır.
* Yeni gələn kitablar. 1800-cü ildən bu günə qədər olan materiallar, həmçinin Emili Dikinson, Con Kits,  Qor Vidal, Joh Updak, Amy Lovell və Julio Mario Santo Domingonun sənədləri və kitabxanaları saxlanılır.
* Tipoqrafiya və qrafika. Kitab istehsalının tarixini və sənətini sənədləşdirir.
* Harvard teatrı kolleksiyası. İfaçılıq sənətinin tarixini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Houghton Library home page 
* Houghton 75: Celebrating Houghton Library's 75th Anniversary
* Online exhibition: Public Poet, Private Man: Henry Wadsworth Longfellow at 200 
* Online exhibition: Books in Books: Reflections on Reading and Writing in the Middle Ages
* Online exhibition: Harvard's Lincoln 
* Online exhibition: A Monument More Durable Than Brass: The Donald and Mary Hyde Collection of Dr. Samuel Johnson 
* Online exhibition: History of the Harry Elkins Widener Memorial Collection 
* Online exhibition: "I shall ever be your dearest love": John Keats and Fanny Brawne 
* Online exhibition: "Such a Curious Dream!: Alice's Adventures in Wonderland at 150
* Houghton Library Blog
* Department of Modern Books & Manuscripts new acquisitions blog
Zülüflü İsmayıl Paşa

**Zülüflü İsmayıl Paşa** () — Sultan Əbdülməcidin saraydan kənar doğulan oğlu.

1857-ci ildə dünyaya gəlib. Rəvayətə görə, anası Fələksu Xatun adlı saraylı bir cariyə idi. Sultan Əbdülməcidə qarşı etdiyi bir ədəbsizliyi səbəbilə, bir paşayla evləndirilərək saraydan uzaqlaşdırılmış, ancaq daha sonra hamilə olduğu anlaşılmışdır. Bu səbəblə, sultan övladı olsa da, şahzadə olaraq qəbul edilmədi və taxt hüququndan məhrum olundu. Buna baxmayaraq daim göz önündə saxlanılmışdır.

Hələ atasının sağlığında ikən körpə yaşlarında paşa ünvanı verildi. Əmisi Sultan Əbdüləzizin dövründə isə mabeyn məmurluğuna təyin edildi. Üstəlik, qardaşı Sultan Əbdülhəmid tərəfindən bir çox dövlət vəzifələrinə təyin edildi. Hətta, İsmayıl Paşanın onun gizli xəfiyyəsi olduğu da qeyd olunur. Bir müddət Hərbi məktəbin müdürü olaraq xidmət etmişdir.

Osmanlının son sədrəzəmlərindən Əhməd İzzət Paşanın bacısı Fatma İsmət xanımla evlənmiş, bu nigahdan 2 əkiz oğlu dünyaya gəlmişdir.

* Əli Heydər Gərmiyanoğlu
* Mehmed Cəlaləddin Gərmiyanoğlu

Sonrakı illərdə oğullarından Əli Heydər bəy qardaşı Sultan Vahidəddinin qızlarından Fatma Ülviyə Sultanla evləndi. Digər oğlu Cəlaləddin bəy isə Meymenet xanımla evlənmiş və bu nigahdan Nuyan adlı qızı və İsmayıl adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. Gəmi taciri Nazim Kalkavanla evlənən Nuyan xanımın yeganə qızı isə, aktrisa Billur Kalkavandır.

1925-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Mənbə

* Sürgünden Vatana: Osmanlı Hanedanının Geri Dönen İlk Üyeleri (1924-1951). Cahide Sınmaz Sönmez. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2014, Sayı 12, sayfa 83-117

## İstinadlar
Məhəmməd Rza Arif

**Məhəmməd Rza Arif** (19 dekabr 1951, Yəzd ) — İranlı siyasətçi və akademik.

Tehran Universiteti və Stenford Universitetini bitirmişdir. 2001-2005-ci illərdə Məhəmməd Xatəminin birinci vitse-prezidenti vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. O, 2013-cü ildə prezidentliyə namizədliyini irəli sürmüş, lakin islahatçıların səsini bölməmək üçün namizədliyini geri götürmüşdür.

## Mənbə
Literae humaniores

**Literae humaniores** — Oksford Universitetində tədris olunan klassiklər üzrə ənənəvi bakalavr dərəcəsi. Əsasən Qədim Yunan və Roma mədəniyyəti, dili, fəlsəfəsi, tarixi və ədəbiyyatı üzərində fokuslanan geniş və dərin akademik proqramdır.

## Məzmunu
* Qədim dillər — yunan və latın dili, onların qrammatikası və mətn təhlili.
* Tarix — Qədim Yunanıstan və Roma imperiyasının tarixi.
* Fəlsəfə — antik fəlsəfə (məsələn, Platon, Aristotel, Stoaçılar) və müasir fəlsəfə.
* Ədəbiyyat — Homerin, Vergilinin, Sofoklun və digər klassik müəlliflərin əsərlərinin təhlili.
* Arxeologiya və mədəniyyət — qədim dünyaya dair maddi sübutların araşdırılması.

Bu proqramın adı latınca "İnsaniyyət elmləri" mənasını verir və humanitar fənlər üzrə dərin bilik əldə etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Oksfordda Literae Humaniores ən çətin və prestijli ixtisaslardan biri hesab olunur. Bu proqramı bitirənlər tez-tez akademik sahədə, hüquq, siyasət, jurnalistika və idarəetmə kimi peşələrdə çalışırlar.

## Oksford
Oksford Universitetinin klassiklər üzrə tədris proqramı, həmçinin Greats adı ilə tanınan, iki hissəyə bölünür və müvafiq olaraq beş və yeddi semestr davam edir. Ümumilikdə dörd il çəkən bu proqram, Oksford və digər İngiltərə universitetlərindəki əksər humanitar ixtisaslardan bir il daha uzun müddətə malikdir. Bu təhsil proqramı Bakalavr dərəcəsi () ilə nəticələnir. Bütün kurs boyu tələbələr əsas diqqəti qədim mənbələrin orijinal  yunan və latın dilində öyrənilməsinə yönəldirlər.

* Birinci hissə () — tələbələr əsasən latın və/yaxud qədim yunan dili üzrə ixtisaslaşırlar.
* İkinci hissə — tələbələr klassik ədəbiyyat, yunan və roma tarixi, fəlsəfə, arxeologiya və dilçilik sahələrindən səkkiz fənn seçirlər.

Oksfordun klassiklər üzrə tədris tərzi ənənəvidir və əsasən fərdi təlimlərdən (tutoriyalar) ibarətdir. Hər həftə tələbələr iki əsas fənn üzrə esselər yazır və bu esselər fərdi dərslərdə müzakirə edilir. Bundan əlavə, müxtəlif mövzularda mühazirələr də keçirilir.

XX əsrin sonlarında tədris proqramına bəzi dəyişikliklər edilsə də, orijinal latın və yunan mətnlərinin təhlili əsas olaraq qalır. Qiymətləndirmə aşağıdakı formalarda aparılır:

* Tərcümə imtahanı — namizədlər müəyyən edilmiş kitabların hissələrindən üç və ya dörd uzun parçanı ingilis dilinə çevirməlidirlər.
* Gobbet imtahanı — qısa mətn parçaları və cümlələr üzərində şərh yazılır, tələbələr onların kontekstini və əhəmiyyətini izah etməlidirlər.

Bu kurs tələbələrə qısa, aydın və yaxşı tədqiq edilmiş esselər yazmaq üçün mükəmməl təcrübə qazandırır və Oksfordun ən prestijli akademik proqramlarından biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Ebru Umar

**Ebru Umar** (; ) — Türk-holland köşə yazıçısı. *Teo van Qoqun* rəhbərliyi altında yazdıqdan sonra o, öncə van Qoqun internet saytında, onun xələfi, sonra isə Metro qəzetində köşə yazıçısı kimi fəaliyyətini davam etdirib. Onun bir çox Hollandiya jurnallarında yazıları dərc olunur. Həmçinin, feminizm və İslamın tənqidi mövzularında da dörd kitabı nəşr edilib.
## Həyatı
Ebru Ömər 20 may 1970-ci ildə Hollandiyaya köçmüş türk ailəsində anadan olub. Atası təqaüddə olan anatomopatoloq, anası isə oftalmoloqdur. Rotterdamda böyümüş Ebru Erasmian gimnaziyasında təhsil alıb.

Menecment təhsili aldıqdan və bir müddət menecer kimi çalışdıqdan sonra Teo van Qoqun rəhbərliyi ilə yazmağa başlayan Umar, öz internet saytı üçün məqalələr yazdıqdan sonra tezliklə digər Hollandiya qəzetləri üçün silsilə məqalələr yazmağa başladı. 2005-ci ildə Van Qoqun Metro qəzetindəki köşə yazısı sütununu ondan aldı. Ömər həmçinin dörd kitab müəllifidir, jurnallar üçün müsahibələr və panel müzakirələri aparmaqla yanaşı, Hollandiyanın qadın həftəlik *Libelle* və Hollandiyanın feminist jurnalı *Opzij* üçün həftəlik köşə yazıları yazır. Ateist olan Ebru Umar açıq sözlü olması ilə tanınır ki, bu da valideynlərinin ona kiçik yaşlarından aşıladığı xüsusiyyətdir.

Umər 2006-cı ildə Amsterdamdakı evinin qarşısında iki dəfə hücuma məruz qalıb.

## Türkiyədə həbsi
Ebru Umər 23 aprel 2016-cı ildə İzmirin Quşadası ilçəsində tətil zamanı Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanı tənqid edən tvitlər yazdığına görə həbs edilib. Daha sonra sərbəst buraxılsa da, uzun müddət Türkiyəni tərk etməsinə icazə verilməyib. 2016-cı il aprelin 24-də onun Amsterdamdakı evi qarət edilib.

## Əsərləri
* *Burka & Blahniks* (2004)
* *Vier over 8* (2005)
* *Geen talent voor de liefde* (2005), diary-style reminiscences
* *Turkse verleidingen* (2008), a collection of travel stories set in Turkey

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ebru Ömər ''Libelle'' də
Məhəmməd Əli İbrahim

**Məhəmməd Əli İbrahim** (; ) — Kavalalı ailəsinə mənsub Misir şahzadəsi.

1900-cü ildə Qahirədə dünyaya gəldi. Atası Kavalalı Əhməd Rüfət Paşanın nəvəsi Məhəmməd Vahidəddin İbrahim, anası isə Fazilə Zübeydə xanımdır. Parisdə gəmi mühəndisliyi üzrə təhsil aldı və bir çox idman klubunun fəxri üzvü oldu. Təhsil illərində həm son Osmanlı xəlifəsi Əbdülməcid Əfəndinin, həm də son Osmanlı sultanı Sultan Vahidəddinin nəvəsi olan Xanzadə Sultanla tanış oldu. 19 sentyabr 1940-cı ildə baş tutan toy mərasimiylə evlənən cütlüyün bu nigahdan 2 övladı dünyaya gəldi.

* **Sabiha Fazilə İbrahim** (8 avqust 1941 - 27 sentyabr 2024) — ilk evliliyi 11 dekabr 1965-ci ildə Parisdə Türkiyə Baş nazirlərindən Suat Hayri Ürgüplünün oğlu Hayri Ürgüplü ilə baş tutdu və 24 sentyabr 1980-ci ildə cütlük boşandı. İkinci evliliyi isə Jean-Alphonse Bernard ilə 18 iyun 1983-cü ildə baş tutdu. İlk evliliyindən 2 övladı dünyaya gəlmişdir:
** *Əli Suad Ürgüplü ([[28 sentyabr]] [[1967]], [[İstanbul]])*
** *Mehmed Səlim Ürgüplü ([[31 oktyabr]] [[1968]], [[İstanbul]])*
* **Əhməd Rüfət İbrahim** (31 avqust 1942 - 2 noyabr 2011) — 26 iyun 1969 tarixində Əminə Uşaklıgil ilə evləndi. Övladı olmadı.

1952-ci ildə baş tutan Misirdə iyul inqilabı nəticəsində digər Misir kral ailəsi fərdləri kimi, Məhəmməd Əli İbrahim də sürgün olundu. O əsnada ailə fərdləriylə birlikdə Parisdə olan Məhəmməd Əli İbrahim ölümünədək burada yaşadı və 1977-ci ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Bardakçı, Murat (2017). *Neslishah: The Last Ottoman Princess*. Oxford University Press. ISBN 978-9-774-16837-6

### İstinadlar