open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yorqo Aloqoskufis

**Yorqo Aloqoskufis** (; ) 1990-cı ildən Afina İqtisadiyyat və Biznes Universitetində fəaliyyət göstərən iqtisadiyyat professorudur. O, 1996-cı ildən 2009-cu ilin oktyabr ayınadək Yunanıstan parlamentinin üzvü olmuş və 2004-cü ilin mart ayından 2009-cu ilin yanvar ayınadək Yunanıstanın iqtisadiyyat və maliyyə naziri vəzifəsində işləmişdir.

## Arxa plan, akademik və siyasi karyerası

Yorqo Aloqoskufis 17 oktyabr 1955-ci ildə Afinada anadan olmuşdur.

Aloqoskufisin iqtisadiyyat və maliyyə naziri olduğu müddətdə çox populyar olmasa da, Yunanıstanın 2004-cü ildəki yüksək defisitini azaltmağa müvəffəq olan büdcə kəsirlərinə nəzarət etmək üçün bir sıra iqtisadi struktur islahatları və fiskal düzəlişlər həyata keçirmişdir. Eyni dövrdə Yunanıstanın ümumi daxili məhsul həcmi Avrozonada ən yüksək artım templərindən birində artmışdır. İşsizlik səviyyəsi də xeyli miqarda azalmışdır.

2004-2007-ci illər ərzində korporativlərin və fiziki şəxslərin gəlir vergiləri azaldılmışdır. O, özəl sektorla geniş bir formada işləmiş və 6 milyard avrodan çox dövlət aktivini satmışdır.

Lakin aparmış olduğu bu islahatlar 2010-cu ildə baş vermiş Yunanıstanın xarici borc böhranının qarşısını almaq üçün kifayət etməmişdir.

## İstinadlar
Türkiyədə dövlət çevrilişi (1997)

**Türkiyə postmodern çevrilişi** və ya **28 Fevral prosesi** — Nəcməddin Ərbakanın baş nazir, Tansu Çillərin isə baş nazirin birinci müavini və xarici işlər naziri olduğu 28 fevral 1997-ci ildə Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının iclası nəticəsində açıqlanan qərarlarla “irticaçılığa” (mürtəceyə) qarşı iddiası ilə başlayan ordu və bürokratiya mərkəzli bir çevriliş prosesidir.

Proses Ərbakanın istefası və 54-cü Türkiyə Nazirlər Kabineti olan REFAHYOL Hökumətinin dağılması ilə nəticələndi. Türk siyasi tarixinə daxil olan qərarların həyata keçirildiyi dövrdə Türkiyədə siyasi, inzibati, hüquqi və sosial sahələrdə dəyişikliklər baş verdi. 

Baş verən hadisələr Türkiyədə daha əvvəl baş vermiş çevrilişlərdən fərqli olaraq daha zərif, daha yumşaq, daha səssiz və daha soyuqqanlı kimi xarakterizə edilərək postmodern çevriliş də adlandırılır.

Qərarların və sanksiyaların icra edilib-edilmədiyini yoxlamaq üçün Türkiyə Baş Qərargah rəisinin birinci müavini Çevik Birin rəhbərliyi ilə Qərb Fəaliyyət Qrupu yaradıldı. Çevrilişdə fəal rol oynayan bəzi şəxslər (Çətin Doğan, Kamal Gürüz və s.) sonradan Balyoz və Ərgənəkon kimi məhkəmə işlərində mühakimə olundular. 28 Fevral işi isə 2012-ci ildə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yana Rıxlitska

**Yana Mixaylovna Rıxlitska** (; ) — Ukraynalı könüllü, əsgər, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin 93-cü Mexanikləşdirilmiş Briqadasının hərbi həkimi, Rusiya-Ukrayna müharibəsi iştirakçısı.
## Həyatı
Yana Rıxlitska 2 aprel 1993-cü ildə Vinnitsada anadan olub. 

O, 2015-ci ildə Yaroslav Mudrik adına Milli Hüquq Universitetinin İqtisadiyyat və Hüquq fakültəsini bitirib. Tələbəlik illərində idmanla fəal məşğul olub, sambo və cüdo üzrə idman ustalığına namizəd olub. Rıxlitska İT sənayesində də çalışıb.

Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı hücumundan sonra o, aktiv könüllü fəaliyyətə başlayıb. 2022-ci ilin may ayında Yana Rıxlitska, 93-cü "Xolodnıy Yar" Əlahiddə Mexanikləşdirilmiş Briqadasının hərbi həkimi olub və Baxmutdakı stabilləşdirmə mərkəzində xeyli sayda insanın həyatını xilas edib.

Yana Rıxlitska, 3 mart 2023-cü ildə Donetsk vilayətinin Baxmut şəhəri yaxınlığında yaralıların təxliyəsi zamanı rus artilleriyasının atəşi nəticəsində həlak olub.

Yana Rıxlitska böyüdüyü doğma şəhərindəki Qəhrəmanlar Xiyabanında dəfn edilib.

## Mükafatları
* 3-cü dərəcəli Boqdan Xmelnitski ordeni (7 aprel 2023, ölümündən sonra)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ülgüc üzərində qaçan 2049

**Ülgüc üzərində qaçan 2049** () — rejissoru Deni Vilnöv olan, əsas rolları Rayan Qoslinq, Harrison Ford və Ana de Armasın canlandırdığı, 2017-ci ildə neo-noir elmi fantastika janrında çəkilmiş ABŞ filmi. 1982-ci ildə ekranlaşdırılmış “Ülgüc üzərində qaçan” filminin sikvelidir. Filmdə Rayan Qoslinqin ifa etdiyi "blade runner" olaraq çalışan K adlı obraz missiyalarından biri zamanı cəmiyyət və insanlığın gələcəyi üçün potensial olaraq geniş nəticələrə səbəb ola biləcək bir sirri açır. 

“Ülgüc üzərində qaçan” filminin davamının çəkilməsinə dair danışıqlar 1990-cı illərdə başlamışdır. Lakin müxtəlif lisenziyalaşdırma problemləri hər hansı bir irəliləyişin əldə olunmasına mane olub. Endü Kosove və Broderik Conson film hüquqlarını prodüser Bud Yorkindən satın almışdırlar. Riddli Skott əvvəlcə filmin rejissoru təyin edilir, lakin sonra o, icraçı prodüser olur və rejissorluq Deni Vilnövə həvalə edilir. “Ülgüc üzərində qaçan 2049” filminin çəkilişi üçün lazım olan büdcə "Alcon Entertainment" və "Sony Pictures" tərəfindən təmin edilmişdir. Məbləğin bir hissəsi Macarıstan hökumətinin vergi güzəştindən əldə olunub. "Warner Bros." filmi ABŞ və Kanadada, "Sony" isə digər ölkələrdə nümayiş etdirib. Filmin çəkilişləri əsasən Budapeştdə 2016-cı ilin iyulundan noyabrınadək dörd ay ərzində iki çəkiliş meydançasında aparılıb. 

“Ülgüc üzərində qaçan 2049” filminin premyerası 3 oktyabr 2017-ci ildə Los-Ancelesdəki Dolbi teatrında baş tutub. Film ABŞ-nin bütün şəhərlərində oktyabrın 6-da nümayiş olunmuşdur.

## İstinadlar
Helena Kottler Vurnik

**Helena Vurnik** (ilk soyadı **Kottler** 1882–1962)— Avstriya əsilli sloveniyalı rəssamdır, Lyublyanada "Kooperativ Biznes Bankının cəbhəsi" və interyerində dekorativ rəsmləri ilə məşhurdur.

## Həyatı

O, Vyanada Poçt şöbəsinin hüquqşünası ata Moritz Kottler və Polşadan olan anası Bronislavanın ailəsində anadan olub. O, əvvəlcə "Graphische Lehr und Versuchsanstalt", sonra "Kunstschule für Frauen und Mädchen"də təhsil alıb və Vyana İncəsənət və Sənətkarlıq Məktəbini bitirib.

## İş

1910-cu ildə təhsil aldıqdan sonra o, İtaliyanın Modena yaxınlığında beş ay müddətinə incəsənət üzrə təhsil almaq üçün təqaüd qazandı. Vyanaya qayıtdıqdan sonra İtaliyada çəkdiyi rəsm əsərlərini satdı və bir sənət studiyası icarəyə götürdü. 1913-cü ildə o, gələcək əri İvan Vurniklə evində bioloq Franc Megušar üçün salamandr çəkərkən tanış olur. O, "Illustirtes Wiener Extrablatt" qəzetində illüstrator kimi işini tərk etdi və İvan Vurniklə birlikdə əvvəlcə Triestə, sonra Lyublyanaya, sonunda isə Radovljicaya işləməyə getdi.

## Mediada və kitablarda

Rejissoru Alma Lapajne olan və RTV Sloveniya kanalında nümayiş etdirilən "İskalca" sənədli filminin senarisini və onun və əri haqqında kitabın senarisini Boris Leskovec yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Helena Vurnik, slikarka in oblikovalka (1882−1962), odprtje razstave
Lusi Rie

**Lusi Rie** (; ) Avstriya doğumlu, müstəqil, Britaniyalı studio dulusçusu keramikaçıların əksəriyyəti kişi olan zaman bu sənətdə çalışırdı.

## İstinadlar
Simi-Valli

**Simi-Valli** və ya **Simi Valley** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Ventura qraflığında yerləşən bir şəhər. 2010-cu ilin əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə əsasən şəhərin əhalisi 124,237 nəfər təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Volfqanq Puşniq

**Volfqanq Puşniq**  () — avstriyalı caz musiqiçisi (Saksofon, Fleyta, klarnet) və bəstəkardır.

## Tərcümeyi-halı
Vyana Konservatoriyasında saksofon və fleyta üzrə təhsil aldıqdan sonra Puşniq 1970-ci illərin ortalarında Vyana İncəsənət Orkestrinin qurucu üzvlərindən biri olmuşdur. Burada 1989-cu ilə qədər çalışmışdır. Eyni zamanda bu müddət ərzində o, müxtəlif musiqi qruplarında üzv olmuşdur. 1991-ci ildə caz musiqiçiləri ilə birlikdə çalışmağa başlamışdır. ( JazzFest Berlin 2006, Musikfest Waidhofen / Thaya 2007). Bundan əlavə, o, dəfələrlə Koreyanın SamulNori adlı zərb alətləri ansamblı ilə birgə çıxış edib.

Puşniq həmçinin Vyana Musiqi və İfa Sənəti Universitetinin professorudur.

## Mükafatları

* 1998: Hans Koller mükafatı  "İlin caz musiqiçisi"
* 2003: Karintiya Mükafatı
* 2004: Klagenfurt Universitetinin fəxri doktoru adını alan ilk musiqiçi 
* 2016: Karintiya Zabit Xaç Ordeni 
* 2022: Karintiya mədəniyyət Mükafatı ( )

## Diskoqrafiya

### Solo albomları

* 1988: *Pieces Of The Dream* (Amadeo)

* 1991: *Alpine Aspects* (Amadeo)

* 1995: *Mixed Metaphors* (Amadeo)
* 1997: *Dream Weavers* (Label Hopi)
* 1998: *Roots & Fruits* (EmArcy)
* 1999: *Aspects* (Pao Records)
* 2001: *Chants* (Quinton Records)
* 2006: *Things Change: The 50th Anniversary Box* (EmArcy), 3xCD

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* 
* Wolfgang Puschnig in SR-Archiv österreichischer Popularmusik
Suspilne

**Ukrayna İctimai Yayım Şirkəti** (), *[[Abreviatura|abr]]: Suspilne Ukraine* (, Ukrayna dilində tələffüzü: [sʊˈs⁽ʲ⁾p⁽ʲ⁾ilʲne]) ya da əvvəlki adı ilə **UA:PBC** — Ukraynada yayımlanan milli dövlət kanalıdır. Məhz buna görə də şirkət 19 yanvar 2017-ci ildə yenidən qeydiyyata alınmışdır. Yenilənmiş formada şirkət üç televiziya və radio kanalına rəhbərlik edir.

1995-ci ildən hal-hazırkı adına qədər yayımçının televiziya sələfləri Ukrayna Milli Televiziya Şirkəti (*[[Abreviatura|Abr]]: NTU*; ) adlandırılmışdır. Ukrayna Radiosu NTU ilə birləşərək Ukraynanın ilk ictimai yayım şirkəti olana qədər radionun pioneri və müstəqil bir şirkət olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
T-27

T-27, 1930-cu ildə Sovet İttifaqı tərəfindən hazırlanmış tanketka tipli bir döyüş texnikası olmuşdur. Hərbi texnika 1930-cu ildə Böyük Britaniyada istehsal olunan Carden Loyd Tankette yüngül tankının lisenziyası əsasında hazırlanmışdır. Tanketkanın əməliyyat mənzili 120 km təşkil etmiş olub, maksimum sürəti saatda 42 km olmuşdur.

## İnkişafı

Sovet İttifaqı lisenziyası alınmış Carden-Loyd modelinin dizaynını bəyənməmiş və T-27-nin kütləvi istehsalından əvvəl modeldə dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. Onun Britaniya modeli ilə müqayisədə, daha böyük gövdəsi, daha təkmilləşdirilmiş hərəkət hissəsi və modernləşdirilmiş Sovet istehsalı olan 7,62 mmlik DT pulemyotu var idi. Bu dəyişikliklərlə paralel olaraq, baş mühəndis N. Kozırev və rəhbər mühəndis K. Surken sovet ərazisinə və hava şəraitinə müvafiq olaraq tanketkada əlavə olaraq bəzi dəyişikliklər də etmişdirlər. Texnikalarda hər hansısa bir radio sistemi olmadığından bu texnikalar o dövrdə köhnəlmiş bir sistem hesab olunan siqnal bayraqları vasitəsi ilə bir-birləri ilə əlaqə saxlayırdılar.

## Xidmət tarixi

Tanketka Qırmızı Ordu tərəfindən qəbul edilmiş və 13 fevral 1931-ci ildə ordunun istifadəsinə verilmişdir. Texnikalar iki fərqli fabrikdə növbə ilə istehsal olunurdular. Bunlardan birincisi bolşeviklərə məxsus olan Leninqrad zavodu, ikincisi isə sonradan QAZ-a keçəcək Nijni Novqorod zavodu idi.

T-27 tanketkaları, xidmətdə olduqları müddətdə kəşfiyyat maşınları kimi istifadə edilmişdirlər. Qırmızı Ordu daxilində hər biri 50 texnikadan formalaşan əvvəlcə 65 tanketka batalyonu mövcud idi. Daha sonralar isə hər bir batalyon 23 texnikadan ibarət olmaq şərtilə yenidən formalaşdırılmışdır. Bu nəqliyyat vasitələrinin daha sonralar hava nəqliyyatı ilə daşınması nəzərdə tutulurdu. 1935-ci ildə Qırmızı Ordu Tupolev TB-3 təyyarələrinin gövdəsi altında T-27-ləri daşımağı sınaqdan keçirmişdir.

1930-cu illərdə T-27-lər Sovetlər tərəfindən Mərkəzi Asiyadakı Sovet İttifaqı dövlətlərində separatçı qüvvələrə qarşı istifadə olunmuşdur. Lakin onlar yeni istehsal olunsalar da, çox qısa müddət ərzində köhnəlmiş tanklara çevrilmişdirlər. Qırmızı Ordu bu tanketkalardan istifadə etmək üçün çox cəhdlər göstərmiş olsa da, onların dar olan tırtılları bataqlıqlarda və qarlı yerlərdə bu texnikaların irəliləməsinə imkan vermirdi. Texnikanın zirehli qülləsi dar olduğu üçün maşını idarə edəcək ekipaj tapmaq da çox çətin idi. 1930-cu illərin axırlarına doğru, T-27-lər cəbhə xəttində deyil, daha çox təlim məqsədləri və ya səhra silahlarının çəkilməsi üçün istifadə olunurdular.

Bəzi sınaq modellərində T-27-lərə alov qurğuları və ya geriyə təpməsi olmayan toplar quraşdırılmış olsa da, bu modellərdə müvəffəqiyyət əldə edə bilməmişdirlər. Çox az sayda T-27 lazımi avadanlıqlar taxılaraq çayları suyun altından keçməyi bacarmışdır.

2157 ədəd T-27 tanketkası 1941-ci ilin yanvar ayında hələ də ordunun xidmətində istifadə olunurdu. Onların bir qismi faşist Almaniyasına qarşı ölkənin müdafiəsində istifadə olunmuşdur. Qeydlərə görə, onlar sonuncu dəfə 1941-ci ilin dekabrında Moskvanın müdafiəsində istifadə olunmuşdurlar.

## İstinadlar
Saskatun

**Saskatun** () — Kanadanın Saskaçevan əyalətinin ən böyük şəhəri.

Şəhər 1882-ci ildə müasir Saskaçevanın mərkəzi hissəsində, dəniz səviyyəsindən təxminən 480 m hündürlükdə Con Gölü tərəfindən qurulmuş və əyalətdə geniş yayılmış irqa növü olan *Saskatoon Berryinin* şərəfinə adlandırılmışdır.

Şəhərin əhalisi 222,2 min nəfərdir ( 2011 ), bu Saskaçevan əyalətinin bütün sakinlərinin beşdə birindən çoxdur. Kanada şəhərləri arasında Saskatun 23-cü, metropoliten ərazisi (260,6 min) 17-ci yerdədir. Şəhərdə böyük bir Ukrayna icması var.

## Qardaşlaşmış şəhərlər

*  Umeo, İsveç
*  Çernovtsı, Ukrayna
*  Tampere, Finlandiya
*  Kitahiroşima, Yaponiya
*  Kabil, Əfqanıstan
*  Bağdad, İraq
*  Köln, Almaniya
*  Oksford, Böyük Britaniya
Şedevr

**Şedevr** (; )  —  incəsənətin, ədəbiyyatın, sənətin ən nümunəvi əsəri, şah əsər. 

## İstinadlar
Dahi

**Dahi** ( - “ruh”) — tanınmış elmi kəşflərdə və ya fəlsəfi konsepsiyalarda, texniki və ya texnoloji ixtiralarda, sosial transformasiyalarda, mədəniyyətin bir çox sahələrində uzunmüddətli nəticələrdə və sənət əsərlərinin yaradılmasında özünü göstərən fərdin intellektual və ya yaradıcı fəaliyyətinin ən yüksək səviyyəsi. Müəyyən fəaliyyət sahəsində nailiyyətlər yeni mərhələ kimi qiymətləndirildikdə, zamanını qabaqladıqda, mədəniyyətin ən yaxın inkişaf zonasını təşkil etdikdə dahilikdən bəhs edilir. Ənənəvi olaraq (İ.Kantdan başlayaraq) “dahi” termini istedad haqqında fikirlərlə əlaqələndirilir, lakin bir çox müəlliflər (məsələn, C. Lombrozo, *V. Hirş*, *A.V. Libin* ) bu anlayışları sistemli şəkildə fərqləndirirlər .

## İstinadlar
İstedad

**İstedad** — insanın müəyyən bir fəaliyyət sahəsində təzahür edən təbii (fitri) qabiliyyəti.

## Terminin mənşəyi
Qərb dillərində istedad mənası verən talant sözü yunan ölçü sistemində ən yüksək çəki vahidi olan " talant " çəki vahidindən gəlir. Əhdi-Cədid “ İstedadlar haqqında məsəl ”i ehtiva edir, burada saxlanmaq üçün ağalarından talantlarla gümüş alan üç quldan bəhs edilir. Birinci və ikinci qullar onlardan istifadə edib çoxaldırdılar. Üçüncüsü isə talantını torpağa basdırdı və heç bir gəlir gətirmədi. “ İstedadın torpağa basdırılması” ifadəsi buradan gəlir.

## Ümumi məlumat
İstedad insana müəyyən bir fəaliyyəti uğurla, müstəqil və ilkin olaraq yerinə yetirmək imkanı verən qabiliyyətlərin yüksək inkişaf səviyyəsini müəyyən edir. Qabiliyyətlərin bu kombinasiyası bizə öz yeniliyi, yüksək performans səviyyəsi və sosial əhəmiyyəti ilə seçilən fəaliyyət məhsulunu əldə etməyə imkan verir.

İstedadın ilk əlamətləri artıq uşaqlıqda görünə bilər, lakin istedad sonradan da görünə bilər. İstedad musiqi, ədəbiyyat, təbiət elmləri, texnika, idman sahəsində insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrində, təşkilati-pedaqoji fəaliyyətdə, müxtəlif istehsal növlərində özünü göstərə bilər. Hər bir halda istedadın əsasını təşkil edən qabiliyyətlərin birləşməsi xüsusi, yalnız müəyyən bir insana xasdır.

İnsanların müxtəlif dərəcədə sahib olduğu müəyyən istedad növləri var. 1980-ci illərin əvvəllərində Hovard Qardner "Ağlın quruluşu: çoxsaylı intellekt nəzəriyyəsi" kitabını yazdı və orada istedadın, zəkanın yeddi növünü müəyyən etdi:

* şifahi-linqvistik (jurnalistlərə, yazıçılara və hüquqşünaslara xas olan yazmaq və oxumaq qabiliyyətinə cavabdehdir)
* rəqəmsal (riyaziyyatçılar üçün tipik)
* məkan (dizaynerlərə və rəssamlara xasdır)
* fiziki (idmançılar və rəqqaslar buna bəxş edilir; bu insanlar məşq vasitəsilə daha asan öyrənirlər)
* şəxsi (həmçinin emosional adlanır; insanın özünə dediklərinə cavabdehdir)
* şəxsiyyətlərarası (bu istedada malik insanlar çox vaxt siyasətçi, natiq, treyder, aktyor olurlar)
* mühit istedadı (təlimçilər və fermerlər bu istedada malikdirlər).

## İstinadlar
Luici Qalvani

**Luici Qalvani** (, ) — italyan həkimi, anatomist, fizioloq və fizik, elektrofiziologiyanın və elektrikin öyrənilməsinin banilərindən biri, eksperimental elektrofiziologiyanın banisi. O, əzələlərin daralması zamanı elektrik hadisələrini ilk dəfə öyrənmişdir (“heyvan elektriki”). Müxtəlif növ metallar və elektrolitlər təmasda olduqda potensial fərqin yaranmasını kəşf etmişdir.

Qalvaninin nəzəri biliklərini praktikada tətbiq edənlərdən biri də onun qardaşı oğlu Covanni Aldini idi. O, əzələlərin daralması zamanı elektrik hadisələri ilə bağlı, daha doğrusu, edam edilmiş cinayətkarların cəsədləri üzərində təcrübələr aparmağa başladı.

## İstinadlar
Kimyəvi enerji

**Kimyəvi enerji** — kimyəvi reaksiya zamanı yaranan və ya digər maddələrə çevrilən bir maddənin potensialıdır. Kimyəvi rabitələrin yaranması və ya məhvi enerjinin ayrılması ( ekzotermik reaksiya ) və ya udulması ( endotermik reaksiya ) ilə baş verir. Populyar ədəbiyyatda kimyəvi enerji termini ən çox ekzotermik reaksiya nəticəsində bir maddə və ya maddələr qarışığının buraxdığı enerjiyə aiddir.

Kimyəvi termodinamikada kimyəvi potensial termini istifadə olunur.

Daha dar mənada yanacağın yanmasından əldə edilən kimyəvi enerjiyə xüsusi yanma istiliyi deyilir.
Elektrik enerjisi

**Elektroenerji** (və ya **elektrik enerjisi**) — generator tərəfindən elektrik şəbəkəsinə verilən və ya istehlakçı tərəfindən şəbəkədən alınan elektrik enerjisinin miqdarını təyin etmək üçün texnologiyada və gündəlik həyatda geniş istifadə olunan fiziki termin. Elektrik enerjisinin istehsalı və istehlakı üçün əsas ölçü vahidi kilovat-saatdır (və onun vahidl'ri). Daha dəqiq təsvir üçün, gərginlik, tezlik və fazaların sayı (dəyişən cərəyan üçün), nominal və maksimum elektrik cərəyanı kimi parametrlər istifadə olunur.

Dünyanın ən böyük elektrik enerjisi istehsal edən ölkələri dünya istehsalının müvafiq olaraq 24%-ni və 18%-ni istehsal edən Çin və ABŞ-dır.

2012-ci ildən Çin illik elektrik enerjisi istehsalı (2016-cı ildə 6,14 trilyon kVt/saat) üzrə lider mövqe tutmuşdur   .Mən belə fikirleşirəmki bizim elektrik enerji mənbələrimizin sayı artmalı və digər ölkələrlə elektrik haqqında  daha da aydın məlumat almalıyıq.Çünki Azərbaycan bir çox şeydən geri qalmış bir ölkədir və buna elektirik sahəsidə daxildir.Elektrik sahəsini genişlendirsək ölkəmiz dahada güclənər.Həm hərbi cəhətdən,həmdə ekologiya tərəfdən müsbət təsirlər alacağımıza inanıram.

## Dünya elektroenerji bazarı
2017-ci ildə qlobal elektrik enerjisi bazarı 5,61 milyard ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilib . Elektrik enerjisi alqı-satqısının həcminin demək olar ki, 9/10-u Avropa ölkələrinin payına düşür. Ən böyük ixracatçılar Fransa (1,75 milyard dollar), Almaniya (731 milyon dollar), Hollandiya (410 milyon dollar), İspaniya (358 milyon dollar), Bosniya və Herseqovina (294 milyon dollar)dır. Ən böyük idxalçılar İtaliya (2,21 milyard dollar), Böyük Britaniya (1,07 milyard dollar), Mərakeş (360 milyon dollar), Yunanıstandır (328 milyon dollar).

## İstinadlar
İdeal qaz

**İdeal qaz** — orta təzyiq və temperaturda real qazların xassələrini və davranışlarını təsvir etmək üçün geniş istifadə olunan nəzəri model. Bu modeldə, birincisi, qazı təşkil edən zərrəciklərin bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərmədiyi, yəni ölçülərinin əhəmiyyətsiz olduğu güman edilir, ona görə də ideal qazın tutduğu həcmdə zərrəciklərin qarşılıqlı qeyri-elastik toqquşmaları yoxdur. İdeal qaz zərrəcikləri yalnız qabın divarları ilə toqquşur. İkinci fərziyyə: qaz zərrəcikləri arasında uzun məsafəli qarşılıqlı təsir yoxdur, məsələn, elektrostatik və ya qravitasiya. Molekulyar kinetik nəzəriyyə çərçivəsində molekullar və qabın divarları arasında elastik toqquşmaların əlavə vəziyyəti ideal qazın termodinamikasına gətirib çıxarır.

İdeal qazın müxtəlif genişləndirilmiş modellərində, zərrəciklərin elastik bağlarla (məsələn, iki atomlu molekullar) birləşdirilmiş ellipsoidlər və ya kürələr şəklində təqdim edilə bilən daxili quruluşa və genişlənmiş ölçülərə malik olduğu güman edilir. Qaz zərrəciklərinin poliatomik molekullar şəklində təmsil olunması əlavə sərbəstlik dərəcələrinin yaranmasına gətirib çıxarır ki, bu da bizi zərrəciklərin həm də fırlanma-vibrasiya hərəkətinin enerjisini, eləcə də təkcə mərkəzi deyil, həm də hissəciklərin mərkəzi olmayan toqquşmalarını nəzərdə tutur .

Model qaz termodinamikası və aeroqazdinamika məsələlərini həll etmək üçün geniş istifadə olunur. Məsələn, atmosfer təzyiqində və otaq temperaturunda hava praktiki hesablamalar üçün kifayət qədər dəqiqliklə ideal qaz modeli ilə yaxşı təsvir edilmişdir.

*Klassik ideal qazlar* (onun xassələri klassik mexanika qanunlarından irəli gəlir və Maksvell-Boltsman statistikasına tabedir), *yarımklassik ideal qaz* (bunun üçün - klassik ideal qazdan fərqli olaraq - enerjinin sərbəstlik dərəcələri üzrə vahid paylanması qanunu ödənmir) və *kvant ideal qaz* (onun xassələri qanunlarla müəyyən edilir) kvant mexanikasının və Fermi-Dirak statistikası ilə təsvir edilmişdir və ya Bose-Einstein ).

## İstinadlar
Little Caesars

**Little Caesar Enterprises Inc.** (fəaliyyət göstərdiyi ad: **Little Caesars**) — 1959-cu ildə ABŞ-də yaradılmış pizza restoranları şəbəkəsi. Little Caesars ABŞ-də Pizza Hut və Domino's-dan sonra üçüncü ən böyük pizza şəbəkəsidir.

## İstinadlar
Funk Kazimej

**Kazimierz Funk** () — polşalı biokimyaçı idi və "vitamin" terminini ilk işlədən şəxs kimi tanınır. O, B1 vitamininin (tiamin) kəşfində mühüm rol oynayıb və digər vitaminlərin kəşfinə töhfə verib. Funkın işi qidalanma elminin inkişafında mühüm rol oynadı və beri-beri və pellaqra kimi xəstəliklərin qarşısının alınmasına və müalicəsinə kömək etdi.

## Həyatı
Kazimierz Funk 23 fevral 1884-cü ildə Polşanın Varşava şəhərində anadan olub. Atası həkim, anası isə evdar qadın idi. Funk Varşavada orta məktəbdə təhsil alıb və 1904-cü ildə tibb fakültəsinə daxil olub. O, 1907-ci ildə tibb fakültəsini bitirib və Bern Universitetində doktoranturaya başlayıb. O, “Vitaminlər kimyası” adlı mövzuda doktorluq dissertasiyası yazıb və 1911-ci ildə doktorluq dissertasiyasını alıb.

Funk postdoktorluq işini Londondakı Lister İnstitunda etdi. Burada beri-beri xəstəliyinin səbəbini araşdırmağa başladı. Beri-beri düyü yeyən insanlarda rast gəlinən xəstəlik idi. Funk xəstəliyin düyünün cilalanmış hissəsinin olmamasından qaynaqlandığını aşkar edib. Bu çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün o, "vitamin" adlandırdığı qida maddəsini təklif etdi.

Funkın işi vitaminlərin kəşfinə və təsnifatına mühüm töhfələr verdi. B1 vitamini, B2 vitamini, B3 vitamini və B5 vitamini kimi bir çox vitaminləri ilk kəşf edən o olmuşdur. Funk həm də vitaminlərin insan sağlamlığı üçün əhəmiyyətini vurğulayan ilk alimlərdən biridir.
## Ölümü
Funk 1915-ci ildə ABŞ-a mühacirət etdi və Nyu-Yorkda tədqiqat laboratoriyası qurdu. Burada o, vitaminlər və digər qida maddələri ilə bağlı araşdırmalarını davam etdirdi. Funk 1967-ci ildə 83 yaşında Nyu-Yorkda vəfat edib.
## Həmçinin bax
* Beri-beri
## İstinadlar
Lincoln High School

**Lincoln High School** — Miçiqan ştatının Vorren şəhərində fəaliyyət göstərən orta məktəb. Bu "Van Dyke Public Schools" distriktinə daxil olan yeganə orta məktəbdir. Vorren və Senter-Layn şəhərlərinə xidmət göstərir.

## İstinadlar
Senter-Layn

**Senter-Layn** () — ABŞ-nin Miçiqan ştatının Makom dairəsində yerləşən şəhər. 

## İstinadlar
Ozborn liseyi

**Ozborn liseyi** digər adı ilə **Ozborn Riyaziyyat Akademiyası** — Detroyt şəhərində fəaliyyət göstərən orta məktəb. Detroit Public Schools Community District (DPSCD)-in bir hissəsidir.

## İstinadlar
Bolqarıstan Respublikasının Qəhrəmanı

**Bolqarıstan Xalq Respublikasının Qəhrəmanı** (**) — Bolqarıstan Respublikasının mükafat sistemində ən yüksək fəxri addır.

## Tarixi
VI Böyük Millət Məclisi Rəyasət Heyətinin 15 iyun 1948-ci il tarixli fərmanı ilə təsis edilmişdir. Bolqarıstan Xalq Respublikasının müdafiəsində göstərdiyi şücaət və xidmətlərə görə Bolqarıstan və xarici vətəndaşlara həmçinin və onun müttəfiqləri verilir.

## Təsviri
Fəxri ad nişanı 34 mm diametrli stilizə edilmiş beşguşəli ulduz formasına malikdir. Arxa tərəfdə 3 sətirdə aşağıdakı kimi *"Hero Of NR Bulgaria"* yazılmışdır.

## Təltif olunan görkəmli insanlar
* Nikita Xruşşov
* Todor Jivkov
* Leonid Brejnev
* Yuri Andropov

## Həmçinin bax
* Bolqarıstan
* "Georgi Dimitrov" ordeni
* "Lenin" ordeni

## İstinadlar
Çili Milli Kitabxanası

**Çili Milli Kitabxanası** ()— Çilinin milli kitabxanasıdır. O, Santyaqodakı Avenida Libertador General Bernardo O'Higgins-də, 1925-ci ildə inşa edilən bir binada yerləşir, baxmayaraq ki, onun tarixi indiki evinə köçürülməzdən əvvəl on doqquzuncu əsrin əvvəllərinə çatır.

## Tarixi

Biblioteca Nacional, Instituto Nacional və az sayda qurumlarla birlikdə Patria Vieja dövründə yeni yaradılmış Çili Respublikasının yaratdığı ilk qurumlardan biridir. El Monitor Araucano qəzetində 19 avqust 1813-cü ildə Milli Kitabxananın Proclama de Fundación ("Vəqfin Bəyannaməsi") nəşr olundu. Bu vizyonla bütün vətəndaşlara öz kitablarını təqdim etməyə çağırıldı. bir böyük ictimai kitabxana. Digər respublika qurumlarında olduğu kimi, kitabxana da milli qoşunların realistlər ordusu tərəfindən məğlub edildiyi Rancaqua faciəsindən sonra bağlandı. Chacabuco döyüşünün qalibiyyəti ilə yenidən açıldı və hökumət tərəfindən dəstəkləndi və əhəmiyyətli kolleksiyalar almağa başladı. Çilinin ali direktoru Bernardo O'Higgins, Milli Kitabxananın ilk direktoru olaraq professor Manuel de Salasın adını çəkdi. 1822-ci ildə Friar Camilo Henríquez (Aurora de Chile qəzetinin direktoru) ikinci baş kitabxanaçı təyin edildi.

Yarandığı gündən kitabxana 1852-ci ildə muxtariyyət qazanana qədər Universidad de San Felipe və onun varisi olan Universidad de Chile-nin tabeliyində olmuşdur.İndiki Cerro Santa Lucía'da Alameda de las Delicias üzərində yerləşir. 1929-cu ildə yaradılarkən kitabxana Dirección de Bibliotecas, Archivos y Museos-un asılılığına çevrildi.

## Yerləşdiyi yer

1925-ci ildən Biblioteca Nacional Çilinin Santiaqonun mərkəzində yerləşir. O, əvvəllər indi Teatro Municipal de Santiago (Santyaqo Bələdiyyə Teatrı) meydanında yerləşirdi.

İndiki binanın tikintisinə 1913-cü ildə başlanılıb. O, Çilinin müstəqilliyinin birinci yüzilliyi şərəfinə anım ictimai işlərindən biri kimi istifadəyə verilib. Bina çox aydın fransız neoklassik təsirinə malik olan sütun və tağlardan ibarət möhtəşəm fasadla öyünür. Kitabxana öz binasını Archivo Nacional de Chile (Milli Arxiv) ilə bölüşür. Binaya bitişik Santa Lucia metro stansiyası, şərqdə isə Cerro Santa Lucia yerləşir.

İki əsas səviyyəyə və bir zirzəmiyə yayılmış interyer, Alfredo Helsby və Arturo Gordon kimi ölkənin bəzi klassik rəssamlarının oyma mərmər pilləkənləri, heykəlləri və rəsmləri ilə bəzədilib və bəzədilib.

## Xarici keçidlər

* 

## İstinadlar
El Salvador Milli Kitabxanası

**El Salvador Milli Kitabxanası** ( , qısaldılmış BINAES ) — El Salvadorun paytaxtı San Salvadorda yerləşən milli kitabxanadır. Kitabxana 2023-cü ilin noyabrında açılıb və Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanasının yerində yerləşir. Çinin əməkdaşlığı ilə tikilib.

## Tarixi

2019-cu ilin dekabrında Salvador Prezidenti Nayib Bukele Çinə beynəlxalq səfərindən sonra San Salvadorda sadəcə El Salvador Milli Kitabxanası kimi tanınan yeni milli kitabxananın tikintisini elan etdi və Bukele Çin lideri Si Cinpinqlə görüşdü. .Kitabxananın tikintisinin ən azı 54 milyon ABŞ dollarına başa gələcəyi proqnozlaşdırılırdı və Çin əməkdaşlığı ilə tikiləcəkdir. 4 oktyabr 2021-ci ildə Salvador hökuməti yeni milli kitabxananın əvəzlənəcəyi Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanasının sökülməsinə başladı. Fransisko Qavidiya Milli Kitabxanası ilk olaraq 1870-ci ildə Fransisko Duenyasın prezidentliyi dövründə tikilmişdir.

El Salvador Milli Kitabxanasının tikintisi 3 fevral 2022-ci ildə başladı.Kitabxana 14 noyabr 2023-cü ildə açıldı və Bukele öz Twitter hesabında kitabxanaya çəkilmiş ekskursiyanı yayımladı; qastrol səfərində onu qardaşı və prezidentin müşaviri Karim Bukele və mədəniyyət nazirinin müavini Erik Doradeo müşayiət edirdi. Ekskursiya kitabxananın imkanlarını nümayiş etdirdi.

## Xarici keçidlər

* Nayib Bukele touring the National Library of El Salvador (from X)

## İstinadlar
Depressantlar

**Depressantlar** (, yatırtmaq, boğmaq) — psixi oyanışı yəni mərkəzi sinir və/və ya tənəffüs sisteminin fəaliyyətini, hətta bu əsas onların aktivliyinin əsas aspekti olmasa da, depressiyaya salan, azaldan və ya boğan maddələr. Kifayət qədər dozada onlar gərginliyin və inhibənin zəifləməsinə səbəb olur. Adından göründüyü kimi, onlar əks təsir göstərən antidepressanlar deyil, psixostimulyatorlardır .

Depressanlar təşviş nevrozu, ümumiləşdirilmiş təşviş pozğunluğu, sosial fobiya, panik atak, yuxusuzluq, OKP, konvulsiyalar və depressiya üçün istifadə edilə bilər. Depressanların qan təzyiqinin və ürək ritminin azalmasına, yuxululuğa, ataksiyaya, sedativliyə, analjeziyaya, hipoventilyasiya sindromuna, amneziyaya, idraki defisitə səbəb ola biləcəyi səbəblərə görə, dissosiasiya və ya eyforiya, həmçinin əzələ gevşetici və antiepileptik təsirlərə görə, onlar tez-tez resept dərmanlarıdır.

## Nümunələr
Mərkəzi sinir sistemi depressantlarına sedativlər / hipnotiklər ( benzodiazepinlər , barbituratlar   daxil olmaqla), opioidlər  ( opiatlar  daxil olmaqla), antipsikotiklər , spirt , anesteziklər daxildir, trankvilizatorlar aiddir. Bəzən antikonvulsanlar da anormal neyron fəaliyyətinə inhibitor təsir göstərdiyinə görə depressantlar qrupuna daxil edilir.

## İstinadlar
Qasim Amin

**Qasim Amin** () — Misirli hüquqşünas, filosof, siyasi və ictimai xadim, Misir milli hərəkatının və Qahirə Universitetinin yaradıcılarından biri,qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparan ərəb yazıçısı.   

## Haqqında
Əmin Qasım ailəsi İsgəndəriyyəyə köçməzdən əvvəl Kürdüstanda Osmanlı valisi olmuş, həm Kürdüstanda, həm də Misirdə böyük mülklərə sahib olan nüfuzlu bir ailə idi. Milliyəti kürd idi.
Misirin ən imtiyazlı məktəblərindən birində oxuyub, 1881-ci ilə qədər ilk hüquq təhsilini alıb və daha sonra xaricdə təhsilini davam etdirmək üçün dövlət təqaüdü qazandı və dörd il Fransada təhsilini davam etmişdir.
O, bütün həyatı boyu Misirdə həyatın bütün sahələrinin maksimum avropalaşmasının, Qərb təhsil sisteminin tətbiqinin və misirli qadınların kişilərlə bərabər hüquqlarının təmin edilməsinin qızğın tərəfdarı olub, bir çox əsərlərində Qurani-Kərimin qadının kişidən , daha az hüquqa sahib olduğunu öyrətmədiyini və bunu konkret sitatlarla təsdiqlədiyini iddia etdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Борисов В. М., Современная египетская проза, М., 1961
* Фахури Ханна, История арабской литературы, т. 2, М., 1961
* Фуад Фарадж Сулейман, Тарих хайят аль-мархум Касим Амин, Каир, 1952
Panik atak

**Panik atak**, **panik hücum** və ya **təşviş hücumu** — əzabverici hisslərlə (məsələn, yüksək ürək döyüntüsü, boğulma hissi, sinə ağrısı, başgicəllənmə, ishal, ürəkbulanma) müşayiət olunan qəfil və şiddətli narahatlıq simptonu.

Panik ataklar ölümcül deyil və həyati təhlükəsi olan xəstəliklərə səbəb ola bilməz. Panik atak qorxunun sürətli artması və əksər hallarda qısa müddətli olması ilə xarakterizə olunur. Adətən bu vəziyyət müxtəlif qorxularla müşayiət olunur, məsələn, ölüm qorxusu, dəli olmaq və ya özünə nəzarəti itirmək qorxusu. Həmçinin, panik ataklardan əziyyət çəkən xəstələr tez-tez panik atak əlamətlərini təhlükəli xəstəliklərin təzahürü kimi qəbul edirlər (məsələn, miyokard infarktı və ya insult). Bu narahat düşüncələr panika vəziyyətini artırır .

Panik ataklar yuxu zamanı da baş verə bilər; bu zaman xəstə dözülməz qorxu vəziyyətində oyanır .

Panik atak psixoloji səbəblərdən, habelə tibbi problemlər və ya müxtəlif maddələrə məruz qalmadan yarana bilər. Panik ataklara meyil genetik faktorlarla bağlı ola bilər.

Panik atak panik pozuntunun əsas təzahürüdür, lakin panik atakdan əziyyət çəkən bütün xəstələrdə panik pozğunluq baş vermir. Panik pozuntu heç bir xarici səbəblərdən qaynaqlanmayan tez-tez panik ataklarla xarakterizə olunur. Bundan əlavə, panik pozuntu ilə xəstə yalnız hücumlar zamanı deyil, həm də hücumun baş verə biləcəyi düşüncəsi ilə qorxu yaşayır. Bu cür qorxu hər zaman mövcud ola bilər. Nəhayət, panik pozuntulu xəstənin panik ataka səbəb ola biləcək hər şeydən (məsələn, fiziki gərginlik və ya narahatlığa səbəb olan yerlərə getmə) qaçmaq meyili ilə xarakterizə olunur  .

Panik atak, panik pozuntudan başqa, travma sonrası stress pozğunluğu, depressiya və ya bipolyar pozğunluq kimi pozğunluqlarda baş verə bilər  .

Panik atakları aradan qaldırmaq üçün psixoterapiya və və dərmanlardan (ilk növbədə benzodiazepinlər və selektiv serotoninin geri alınması inhibitorları qrupunun antidepresanları istifadə etmək olar. Ümumi narahatlığı azaltmaq üçün alternativ tibb üsulları da var (qida əlavələri, musiqi terapiyası, aromaterapiya, akupunktur, masaj), lakin hazırda onların effektivliyi sübut olunmayıb. Panik atakların qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzinə, fiziki fəaliyyətə, narahatlığı azaltmağa yönəlmiş üsullara (məsələn, istirahət, meditasiya və s.) və həddindən artıq oyanmaya səbəb ola biləcək amilləri (məsələn, kofein istehlakı) aradan qaldırmaq tövsiyə olunur.

## Təsir edən amillər
* Yüksək stress
* Fiziki və ya emosional travma
* Kafein və alkoqol istifadəsi
* Yuxusuzluq
* Tiroid xəstəlikləri və ya bəzi dərman preparatları

## Yardım texnikaları
Panik atak zamanı şəxsin sakitləşdirilməsi və nəfəs texnikaları etməsi tövsiyə olunur. "4-7-8 nəfəs" texnikası. 5-4-3-2-1 duyğu metodu (beş şeyi gör, dördünə toxun, üçünü eşit, ikisini qoxla, birini dad) kimi metodlar effektivdir. Soyuq su içmək və ya limon kimi turş dadı olan qidanı dadmaq da bəzən şok effekti olə rahatlama gətirə bilər.

## İstinadlar
Et

* .et — Efiopiyanın internet kodu.
* E.T. – Keti Perrinin üçüncü studio albomu olan "Teenage Dream" albomundan olan sinql.
Sudan Kitabxanası

**Sudan Kitabxanası —** Xartum Universitetinin kitabxanasının bir bölməsidir. Sudanın milli kitabxanası kimi xidmət edir və eyni zamanda universitetin tədqiqat kitabxanasıdır.

1966-cı ildə qanuni depozit aktının qüvvəyə minməsindən bəri bütün Sudan nəşrlərinin xəzinəsidir Kitabxana həmçinin Sudanlı müəlliflərin əsərlərini və Sudan haqqında xaricdə nəşr olunan əsərləri toplayır. Onun kataloqu retrospektiv milli biblioqrafiyanı təmsil edir. 2018-ci ildə kitabxana Sudan Yaddaş Layihəsinə ilk töhfə verənlərdən biri oldu.

## İstinadlar
Kasa de la Val

**Kasa de la Val** — bu ştatın paytaxtı Andorra la Vellada Andorra Baş Şurasının binası. Kasa de la Val, müdafiə qülləsi ilə birlikdə 1580-ci ildə aristokrat Busquets ailəsinin ailə evi kimi tikilmişdir.
Bina üç mərtəbəlidir. Divarları kobud daşdan tikilib. Onun iki küncündə qüllə şəklində hazırlanmış qədim göyərçinxanaları görmək olar. Parlamentin qarşısındakı parkda Françesk Viladomatın "Rəqs" heykəli var.
Kasa de la Valın birinci mərtəbəsində knyazlığın hüquq xidməti və məhkəmə palataları yerləşir. İkinci mərtəbədə Baş Şuranın iclas zalı, San Ermenqol Kapellası və Yeddi Açarın Anbarı — Andorra tarixinə dair ən qiymətli sənədləri saxlayan dövlət arxivi var. Bu otaq yalnız yeddi açarla açıla və ya bağlana bilər. Üçüncü mərtəbədə antik mətbəx var. Burada məclis üzvləri üçün yemək hazırlayırdılar, çünki knyazlığın qanunlarına əsasən, onların əvvəllər baxılan bu və ya digər məsələ ilə bağlı yekun qərar qəbul olunmayana qədər binanı tərk etmək hüququ yox idi.

Binanın əsas qapısının üstündə Andorranın gerblərini və daşla oyulmuş Buskets evini görmək olar.

## İstinadlar
Polona

**Polona**, ​​Polşa Milli Kitabxanasının və əməkdaşlıq edən qurumların kolleksiyalarından rəqəmsal kitablar, jurnallar, qrafika, xəritələr, musiqi, flayerlər və əlyazmaları təqdim edən Polşa rəqəmsal kitabxanasıdır. 2006-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır.

## Kolleksiyalar
12 oktyabr 2017-ci il tarixinə 2016037 obyekt[] olmuşdur ki, onlardan 863400-ü ictimai mülkiyyətdədir. Hər gün Polona 2000-ə qədər rəqəmsal obyekt əlavə edir. Müəllif hüququ ilə qorunan materiala giriş Polşa Milli Kitabxanasının Varşavadakı oxu salonlarında və ya Polşa daxilində Academica kitabxana sistemi vasitəsilə mümkündür.

## Polona/2 milyon

2 oktyabr 2017-ci ildə Polona/2milions adlı tədbirdə Polona-nın yeni versiyası təqdim edildi. Bu ad, o dövrdə Polonada mövcud olan 2 milyondan çox obyekti xatırladı. 1944-cü ildə Varşava üsyanının süqutundan sonra almanlar tərəfindən yandırılmış qədim çapların və əlyazmaların külü olan tabut 2 milyonuncu obyekt kimi kataloqa salınıb. Onlar əslən Varşavanın Okolnik 9 küçəsindəki Krasinski Kitabxanasından idilər.

Polona/2milions təkmil axtarış, mətbuat paneli və ya şəxsi kolleksiyalar kimi bir neçə funksiya təqdim edir. 2017-ci ildə "Kitabxanalar üçün Polona" və "Alimlər üçün Polona" yaratmaq məqsədi daşıyan OMNIS e-xidmət layihəsi çərçivəsində Polona rəqəmsal kitabxanasının genişləndirilməsi planları elan edildi.

## Patrimonium
2017-ci ilin yanvar ayından etibarən Polona resursları “Patrimonium – Milli və Yagelloniya kitabxanalarının kolleksiyalarından Polşa milli irsinin rəqəmsallaşdırılması və buraxılması” layihəsinin həyata keçirilməsi sayəsində artırılır.

## Qurumlar
Polona təkcə Polşa Milli Kitabxanasının kolleksiyalarını deyil, həm də Friderik Şopen adına Milli İnstitutun, Çartoryski Kitabxanasının, Varşavadakı Dövlət Etnoqrafiya Muzeyinin və s.

## İstinadlar
Dimitri Kantakuzin

**Dimitri Kantakuzin** ( ; ) -  (yunan və serb yunan mənşəli mənbələrinə görə) XV əsrin ikinci yarısında yaşamış bolqar ilahiyyatçı. XV əsrin Bolqar ədəbiyyatı onun birbaşa varisi olduğu üçün Tırnovo Kitab məktəbinin  nümayəndəsi hesab olunur  O, Osmanlı İmperiyasında yüksək vəzifə tutmuş, ədəbi fəaliyyətin inkişafına himayədarlıq etmiş və 1469-1479-cu illərdə Rila monastırında yaşamışdır. 1469-cu ildə "Zaqreb Kolleksiyası" nı yazmağı tapşıran görkəmli yazıçı Vladislav Qramatik ilə əlaqələri olmuşdur. Əsərlərini bolqar və yunan dillərində yazmışdır. Onun üslubu emosional-lirik olaraq müəyyən edilir. 

Dimitri Kantakuzin ilk başda Kantakuzinlər sülaləsi ilə əlaqəlidir və Bolqarıstan kralı Aseni ailəsinin nəslindən olan Georgiy Brankoviçin ikinci arvadı İrina Kantakuzinanın qohumudur. İrinanın George Brankoviç ilə evli olsa da, Kantakuzenlərin bəziləri Moraviya despotizminə keçdilər. Beləliklə, Dimitri Kantakuzinin atası 1435-ci ildə Dimitrinin doğulduğu Novo Brdo qeysəri təyin edildi. Onun kiçik qardaşları Yan (İohann), Aleksey və Georgi idi. 

Smederevo qalası ələ keçirildikdən və  üç aylıq mühasirədən sonra, 18 avqust 1439-cu ildə Novo Brdo təslim olmaqdan imtina etdi. Novo Brdo qalası 1441-ci ildə təslim oldu, lakin əhali üsyan təşkil etdi və  osmanlılar tərəfindən amansız qəddarlıqla yatırıldı. Lakin müqavimət 1455-ci ilə qədər davam etdi. Sultan II Mehmed özü şəhərə girərək bütün şəhər rəhbərlərinin edam edilməsini əmr etdi, əlavə olaraq bütün kişilərin başları kəsildi, oğlanları yeniçəri  sıralarına qatdılar, qızlar  və qadınlar isə Osmanlı əsgərlərinə verildi. Bu hadisə o vaxt gənc olan Dimitri Kantakuzinin yaradıcılığında silinməz iz qoyub. 

1477-ci ilin sentyabrında II Mehmed, qardaşları Yan (İohann), Aleksius və George, dörd oğlu və on iki nəvəsi də daxil olmaqla, digər Kantakuzin kişilərinin öldürülməsini əmr etdi. Dimitri bir müddət Sultan II Muradın dul arvadı Mara Brankoviç ilə yaşadı və 1487-ci ildə ölümündən sonra qərb torpaqlarını tərk edərək sağ qalan qohumlarının bir qismi ilə Qara dəniz yaxınlığında məskunlaşdı. Onun Qara dəniz sahillərində öldüyü güman edilir, lakin ölüm tarixi məlum deyil. Kantakuzin ailəsinin digər üzvü Mixail Kantakuzin (Şeytanoğlu)   barədə məlumat yoxdur. Müasir rus fantastikasında bu ikisi ilə ədəbi qəhrəmanlar Dmitri Karamazov və Pavel Smerdyakov arasında əlaqənin olması qeyd edilir. 

## Qeydlər

*

## Ədəbiyyat

* Чешмеджиев Д. Кантакузин // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : «Каменец-Подольская епархия — Каракал». — С. 502—505. — 752 с. — 39 000 экз. — .
* *Данчев, Г.* Димитър Кантакузин. — София, 1979.
* *Димитър Кантакузин.* Събрани съчинения. — София, 1989.
* *Иванов, Й.* Житията на св. Иван Рилски. // Годишник на Софийския университет. Историко-филологически факултет. — № 23. — 1936. — С. 86—102.
* *Маринов, Д.* Димитри Кантакузин. // Сборник за народни умотворения. — № 18. — 1901. — С. 86—98.
* Списи Димитрија Кантакузина и Владислава Граматика. / Прир. J. Грковић-Мејџор. — Београд, 1993 (ССК, 14).
* *Трифуновић, Ђ.* Димитрије Кантакузин. — Београд, 1968.

## Xarici keçidlər

* bolqar "Dimitar Kantakuzin"
* bolqar “Dimitar Kantakuzin; Toplanmış əsərlər"
Laima

**Layma**  Latviyanın ən böyük qənnadı məmulatları istehsalçısıdır və baş ofisi Riqada yerləşir. O, Latviya mifologiyasında taleyin ilahəsi olan Laymanın adını daşıyır.

## Tarix
Şirkətin fəaliyyətə başlaması 19-cu əsrə,  şirkətinin Rusiya imperiyasının Baltikyanı əyalətlərində ən böyük qənnadı istehsalçılarından biri olduğu vaxta təsadüf edir. Sonralar Rusiya bazarlarının itirilməsinə baxmayaraq, şirkət 1918-ci ildə Latviyanın müstəqillik əldə etməsindən sonra ölkə daxilində öz iqtisadi mövqeyini qoruyub saxlaya bildi.

Şirkətin indiki adı 1925-ci ildə iki qardaş Eliyahu və Leonid Fromençenko (həmçinin Fromçenko olaraq yazılır) ilə birləşdikdən sonra qəbul edilmişdir. 1933-cü ildə Eliyahu Fromçenko İsrailin Ramat-Qan şəhərində "Elite" adı altında şirkətini qurdu.

1937-ci ildə şirkət Latviya hökumətinə satıldı. Həm 1930-cu illərdə, həm də Latviya SSR dövründə Layma Latviyada əsas şokolad istehsalçısı idi. Həmin dövrdə  (sonralar Uzvara adlandırıldı) bərk konfetlərin əsas istehsalçısı idi.

1990-cı illərdə Latviya müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Layma həm Uzvara, həm də peçenye, vafli və tort istehsalçısı olan Staburadze şirkətləri ilə birləşərək Layma adı altında vahid şirkətə çevrildi.

## Korporativ işlər
Litvanın Karuna, İsveçin Marabou və Norveçin Freia kimi yerli brendlərinin oxşar regional istehsalçılarından fərqli olaraq, Layma Kraft Foods kimi beynəlxalq şirkət tərəfindən satın alınmadı. Laymanın sahibliyinə yerli iş adamı Daumants Vitolsa məxsus Nordic Food şirkəti nəzarət edir. 2006-cı ilin dekabrında Laima səhmlərini Riqa Fond Birjasına təqdim etdikdən sonra onun faktiki sahibləri şirkəti 13 iyul 2007-ci ildə bazardan çıxararaq yenidən özəlləşdirməyə qərar verdilər. Lakin şirkət 2014-cü ilin avqustunda Orkla Group tərəfindən alındı.

## Brendin tanınması
Laymanın hazırkı çeşidləri arasında ən uzun tarixə malik məhsul resepti 1937-ci ildən bəri dəyişməz qalan *Serenad* şokolad konfetidir.

Riqanın əsas görməli yerlərindən biri Azadlıq abidəsi yaxınlığında Layma saatı yerləşdirilmişdir. Bu, Riqada insanlar üçün ənənəvi görüş yeridir.

2007-ci ildə Layma reklam jesti olaraq Riqa körfəzindəki Ruhnu adasının sakinlərinə 40 kq-lıq ayı heykəli formasında şokolad paylaşdırdı. Bu jest çox ehtimal olunur ki, Latviyadan Estoniya adasına üzən qonur ayını simvolizə edirdi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

*  (in Latvian, Russian and English)
* Images of Laima wrapper designs throughout the decades
Multikainat

**Multikainat**, **metakainat**, yaxud **hiperkainat** () — real olaraq mövcud olan bütün mümkün paralel kainatların (o cümlədən bizim yerləşdiyimiz kainatın) hipotetik məcmusu. Multikainatın quruluşu, onun içərisindəki hər bir kainatın təbiəti və bu kainatlar arasındakı əlaqələr haqqında fikirlər seçilmiş fərziyyədən asılıdır. Multikainata daxil olan kainatlar *alternativ kainatlar*, *alternativ reallıqlar*, *paralel kainatlar* və ya **paralel dünyalar** adlanır.

Kosmoloqlar, fiziklər, filosoflar, din xadimləri və fantastika yazıçıları tərəfindən multikainatın varlığına dair müxtəlif fərziyyələr irəli sürülüb. Multikainatın mümkünlüyü müxtəlif elmi, fəlsəfi və teoloji suallar doğurur. "Multikainat" termini 1895-ci ildə filosof və psixoloq Uilyam Ceyms tərəfindən (lakin fərqli kontekstdə) istifadə edilmişdir. İ. S. Şklovski "Metakainat" terminini təklif etmişdir .

## Elmdə
Multikainatın varlığı fiziklər arasında mübahisə predmetidir. Bu fikir sim nəzəriyyəsində, kvant mexanikasının çox dünya şərhində, əbədi inflyasiya çoxlu kainat nəzəriyyəsində fəal şəkildə istifadə olunur.

Bir sıra elm adamları multikainat fərziyyəsinin olduqca fəlsəfi olduğu fikrini ifadə etdilər, çünki o, saxtalaşdırıla bilinməz (elmi təcrübə ilə təkzib edilə bilməz, hansı ki bu elmi metodun ayrılmaz hissəsidir) və buna görə də qeyri-elmidir .

Kosmoloq Maks Teqmark, *riyazi kainat fərziyyəsi* adlanan hər hansı bir riyazi ardıcıl fiziki qanunlar toplusunun müstəqil, lakin həqiqətən mövcud olan kainata uyğun olduğunu irəli sürdü. Bu fərziyyə, eksperimental yoxlamaya uyğun olmasa da, müşahidə olunan fiziki qanunların və əsas fiziki sabitlərin dəyərlərinin niyə olduğu kimi olduğu sualını aradan qaldırması ilə cəlbedicidir.

Teqmark dünyaların aşağıdakı təsnifatını təklif etdi:

* Səviyyə 1: kosmoloji üfüqümüzdən kənarda dünyalar (ekstra metaqalaktik obyektlər).
* Səviyyə 2: digər fiziki sabitlərlə dünyalar (məsələn , M-nəzəriyyəsindəki digər branesdəki dünyalar).
* Səviyyə 3: Kvant mexanikasının çoxlu dünya şərhi çərçivəsində yaranan dünyalar.
* Səviyyə 4: sonlu ansambl (müəyyən riyazi strukturları həyata keçirən bütün kainatları əhatə edir).

Multikainat ideyasının tərəfdarları arasında Stiven Hokinq, Li Smolin, Brayan Qrin, Maks Teqmark, Alan Qut, Andrey Linde, Michio Kaku, David Deutsch, Leonard Susskind, Alexander Vilenkin, Nil Tayson, Sean Carroll, Cozef Polçinski, Martin Rees kimi alimlər var.

## İstinadlar
Balkan mətbəxi

**Balkan mətbəxi** — Balkan regionuna xas olan mətbəx. Balkan mətbəxi həm Avropa mətbəxinin, həm də Qərbi Asiya mətbəxinin xüsusiyyətlərini daşıyır. Balkan mətbəxi Balkan yarımadasında yerləşən ölkələrin mətbəxlərni əhatə edir və Albaniya, Bolqarıstan, Türkiyə, Rumıniya, Yunanıstan, eləcə də, keçmiş Yuqoslaviya kimi ölkələrin mətbəxlərini özündə birləşdirir. Sloveniyanı və Xorvatiyanın daxili şimal bölgələrini də Balkan mətbəxinə aid edirlər. Qaraçıların mətbəxi də Balkan mətbəxinə aid yeməklər ehtiva edir.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra baş verən miqrasiya nəticəsində Vyana Balkan mətbəxinin yayıldığı şəhərlərdən birinə çevrilmişdir. Almaniyada Balkan mətbəxindən təamlar servis edən restoranlar yerləşir: Yuqoslav müharibələrinə qədər bu restoranlar yuqoslav restoranları kimi tanınırdı. 1960-cı illərdə Qərbi Almaniyada Balkan qrilləri yayılmış, Almaniyada çevapçiçilər populyarlaşmışdır. Lakin 1980-ci illərdən onların sonra populyarlığı azalmışdır.

## Tarixi
Balkan yarımadası tez-tez xarici ölkələrin hakimiyyəti altında olmuşdur. Bu səbəbdən baş verən mədəni mübadilələr səbəbilə Balkan mətbəxində müxtəlifliyə rast gəlinir. Müasir Balkan mətbəxinin tarixi əsası Osmanlı mətbəxi ilə əlaqədardır. Osmanlı mətbəxinin özü isə ərəb-levant mətbəxindən və orta əsrlərin Bizans mətbəxindən təsirlənmişdir. Osmanlı imperiyası Balkan regionunda bibərdən istifadəni yaymış, börək kimi yeməkləri tanıtmışdır. Osmanlı hakimiyyəti dövründə region çevapi və pleskavitsa kimi yeməklərlə yanaşı türk qəhvəsi də tanış olmuşdur. Eyni zamanda donuz əti Serbiyanın şimalında populyar olmuşdur, çünki Osmanlının islam qanunlarına görə donuzlara görə vergi alınmırdı.

Balkan mətbəxinin komponentləri ənənəvi yunan, fars, ərəb, türk mətbəxlərindən, eləcə də, Balkan regionun özündən götürülmüşdür., Aralıq dənizi mətbəxi, erməni mətbəxi, şimal-qərbi Afrika mətbəxi və mərkəzi Avropa mətbəxləri də Balkan mətbəxinin formalaşmasına təsir göstərmişdir. Bənzər komponentlərə alman, macar və slavyan mətbəxlərində rast gəlinir. Avstriya, Macarıstan və İtaliyanın Balkan yarımadasına müdaxiləsi çörəkli ət xörəkləri və qulyaşın, eləcə də, dəniz yeməklərinin populyarlaşmasına səbəb olmuşdur. Fars mətbəxinin təsiri ət yeməklərində qatığın istifadəsində görmək mümkündür. Yəhudi mətbəxinin də Balkan mətbəxi üzərində kiçik təsiri olmuşdur: Bosniya və Herseqovinada yeyilən patispanya bu təsirə bir nümunədir.

## Xüsusiyyətlər
Balkan mətbəxi müxtəlif, güclü və ədviyyatlı yeməklərlə xarakterizə olunur. Turşu tərəvəzlər və kiçik acı bibərlər əsas inqredientlərdir. Feta pendiri də populyar inqredientlərdən biridir. Yeməklər tez-tez saxlanılmış tərəvəzlərdən hazırlanır. Məsələn, sarma bankaya qoyulmuş üzüm yarpalarından bişirilir. Badımcan və ya kartofdan hazırlanan musaka populyar yeməklərdən biridir.

Bir çox yemək kaymak kimi tanınan qalın kremlə servis olunur. Yumurta və limon sousu olan avqolemono geniş istifadə olunur. Məzə Qafqaz və Levant mətbəxlərində olduğu kimi iştah açıcı kimi servis olunur. Populyar desertlərə paxlava və halva daxildir. İçkilərdən tez-tez rakiya içilir.

## Daxil olan mətbəxlər

## İstinadlar