open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nyu-metal

**Nu metal** – 1990-cı ilin əvvəlində yaranan törəmə musiqi tərzi. Heavy metalın törəməsi kimi yaranmışdır. 

Nu metal musiqi tərzində daha çox musiqi qrupları fəaliyyət göstərir. Nu metalda bir, iki və daha çox vokal ifa edən musiqiçi, iki və daha artıq gitaraçı, zərb alətçi, və DJ fəaliyyət göstərir. Nu metalın metaldan fərqi elə DJ effektlərini olmasıdır. Nu metalın tarixi o qədər də qədim deyildir. 1990-ci illərin əvvəlində bəzi qruplar (Korn, Deftones və s.) yaranan gündən daha dəyişik musiqi tərzlərini axtarmaq qərarına gəldilər. Bunun nəticəsində ortaya qulağa daha yaxşı gələn bir musiqi tərzi **NU METAL** çıxdı. Nu metalın atası Ross Robinsondur. Çünki nu metal qruplarının ilk albomlarının prodüserliyini o etmişdir. Bunun ən bariz nümunəsi Kornun ilk albomudur. Nu metalın populyarlığı 1998-də Kornun 3-cü studiya albomu ilə daha da yüksəldi. Ard-arda nu metal qrupları yaranır və nu metal dünya üzrə tanınmağa başlayırdı. Qruplar artdıqca nu metal dünyada hamının bildiyi bir mahnı tərzinə çevrilirdi. 

1994-cü ildə Limp Bizkit, 1996-cı ildə isə Linkin Parkın yaranışı nu metalı daha da şöhrətləndirdi. Bunun nəticəsi kimi 2000-ci ildə nu metal, dünyada ən çox qulaq asılan mahnı tərzinə çevrildi. 2000-ci ildə Linkin Parkın Hybrid Theory, Limp Bizkitin Chocolate Starfish And The Hotdog Flavored Water və Papa Roşun ilk albomu Infest yeni əsrdə musiqidə bir çevriliş etdi. Hybrid Theory hətta hal-hazırda da 21-ci əsrin ən çox satılan albomu oldu. Belə ki, Linkin Parka bu albom münasibətilə 2005-ci ildə **Qızıl CD** mükafatı verildi. Papa Roşun Infest albomu üçün isə Papa Roşa **Platinyum CD** mükafatı verildi. Sonradan nu metal zəifləməyə başladı. Korn əvvəlki mövqeyini itirmiş, Limp Bizkitin, Linkin Parkın, Papa Roşun sonrakı albomları əvvəlkilər qədər rəğbət görmədi və nəticə olaraq nu metal qrupları nu metaldan uzaqlaşdılar. Limp Bizkit 2005-dən indiyədək albom çıxartmadı, Linkin Park isə Alternativ Rok üslubunu seçdi. Papa Roş isə tamam dəyişik bir tərz Hard Rok ifa etməyə başladı. Nu metal hal hazırda tənəzzül dövrünü yaşayır. Qrupların əksəriyyəti dağıldı ya da tərzlərini dəyişdi.

## Mahnı tərzi

Nu metal əksərən Rokçu, Repçi, Gitara, Zərb Aləti və bəzi qruplarda DJ effektlərindən istifadə olunur. Həmçinin bu musiqi tərzində Bas gitarada 4 yox 5 teldən istifadə olunur. Bu mahnı tərzi nəticəsində nu metaldan da bir neçə törəmə musiqi tərzləri yarandı. Bunlar Repkor və Rep-Rokdur.

## Həmçinin bax

* Qruplarının siyahısı
* Heavy metal
* Limp Bizkit
* Linkin Park

## Xarici keçidlər
Tripura

**Tripura** — Hindistanın şərqində yerləşmiş kiçik ştatdır. Ərazisi 10 492 kvadrat kilometr, əhalisi 3 200 000-ə yaxındır. 1972-ci ildə təşkil edilmişdir. Mərkəzi və ən böyük şəhəri Aqartaladır.
Aqartala

**Aqartala** — Hindistanın Tripura ştatının mərkəzi və ən böyük şəhəridir. 1849-cu ildə salınmışdır. Əhalisi 350 000 nəfərdir.

## İstinadlar
Mizoram

**Mizoram** — Hindistanın şərqində yerləşmiş kiçik ştatdır. 1987-ci ildə təşkil edilmişdir. Ərazisi 21 081 kvadrat kilometr, əhalisi 900 000 nəfərdir. Mərkəzi və ən böyük şəhəri Aizavl şəhəridir.
Hokkaydo prefekturası

**Hokkaydo prefekturası** — Yaponiyanın Hokkaydo adasında prefektura. Ərazisi 83 500 kvadrat kilometr, əhalisi 5 600 000 nəfərdir. Mərkəzi Sapporo şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Vakayama prefekturası

**Vakayama prefekturası** — Yaponiyanın Kansai regionunda prefektura. Ərazisi 4 729 kvadrat-kilometr, əhalisi 1 000 000 nəfərdir. Mərkəzi Vakayama şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Aomori prefekturası

**Aomori prefekturası** ( *Aomori-ken*) — Yaponiyanın Hönsü adasında, Tohoku regionunda prefektura. Ərazisi 9 644 min km², əhalisi 1,5 mln. (2005). İnzibati mərkəzi Aomori şəhəridir. Relyefi alçaq dağlıqdan və sahil düzənliklərindən ibarətdir. Tohoku tərkibində ayrı-ayrı sənaye mərkəzləri olan aqrar regiondur. Qurğuşun, sink (Kamikita), dəmirli qum (ölkənin ən iri yatağı) hasil edilir. Taxta-şalban və ağac emalı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Yeyinti, metallurgiya, neft-kimya müəssisələri var. Əkinçilik (əsasən, düyü), bağçılıq (əsasən, alma), heyvandarlıq inkişaf etmişdir. Tovado Milli Parkı və Yaponiyanın ən böyük Tovado krater gölü Aomori prefekturasının ərazisindədir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Madiy

**Madiy** (yunan: *Μαδύης*; ) – Ön Asiyada ağalıqları dövründə skiflərin hökmdarı. Madiy Skif çarlığının hökmdarı Prototinin oğludur.

Madiyin Ön Asiyada hakimiyyətdə olduğu 28 il e.ə. VII əsrin II yarısına təsadüf etmişdir.

Madiyin hakimiyyəti dövründə skiflər, madayları məğlub edərək, Ninevanı mühasirəyə aldılar. Bundan sonra Kiçik Asiyada bir neçə ardıcıl qələbə qazanan skiflər, kimmerləri də özlərinə tabe etdilər və Kiçik Asiyanın şərqi və Ön Asiyanın böyük bir regionunda (o Cümlədən Midiyada) hökmranlıqlarını bərqərar etdilər. E.ə. 661-ci ildə skiflər Ninevanın tutulmasında və Assur dövlətinin süqutunda iştirak etdilər. E.ə. 610-cu ildə skiflər babillərlə birgə, Assur hökmdarlarnın sonuncu dayağı olan Harran şəhərini ələ keçirdilər. Bundan sonra sonuncu Assur çarını təqib edən skiflər Şərqi Aralıq dənizi sahillərinə Suriya və Fələstinə basqın etdilər. Burdan Misirə gələn skiflər firon I Psammetix tərəfindən yola gətirildi. Geri dönərkən isə onlar Askalon şəhərindəki zəngin məbədi qarət etdilər.

Herodot madayların sözləriylə skiflərin Midiyada ağalığını belə şərh edir:
*"İyirmi səkkiz il ərzində skiflər Asiyada hökmranlıq etdilər və həin dövr ərzində öz kobud hərəkətləri ilə nifrət qazanaraq tutduqları əraziləri tərk edərək [[Araz]]dan Şimala – [[Sak çarlığı|Skif çarlığı]] ərazisinə geri çəkildilər. Geri çəkilərkən isə onlar yerli əhalinin var-yoxunu talayaraq ölkəni kasıb vəziyyətə saldılar."
*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Midiya
* Fraorta
* Kiaksar
Kumamoto prefekturası

**Kumamoto prefekturası** — Yaponiyanın Kyuşu adasında prefektura. Ərazisi 7 405 kvadrat kilometr, əhalisi 1 811 000 nəfərdir. Mərkəzi Kumamoto şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Mie prefekturası

**Mie prefekturası** — Yaponiyanın Kansai regionunda prefektura. Ərazisi 5 777 kvadrat kilometr, əhalisi 1 865 000 nəfərdir. Mərkəzi Tsu şəhəridir.
 
## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Nara prefekturası

**Nara prefekturası** — Yaponiyanın Kansai regionunda prefektura. Ərazisi 3 691 kvadrat kilometr, əhalisi 1 398 000 nəfərdir. Mərkəzi Nara şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Saytı

## Həmçinin bax
Tottori prefekturası

**Tottori prefekturası** — Yaponiyanın Çuqoku regionunda prefektura. Ərazisi 3 507 kvadrat-kilometr, əhalisi 588 000 nəfərdir. Mərkəzi Tottori şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Saytı

## Həmçinin bax
Okinava prefekturası

**Okinava prefekturası** — Yaponiyanın Kyuşu regionunda prefektura. Ərazisi 2 275 kvadrat kilometr, əhalisi 1 390 000 nəfərdir. İnzibati mərkəzi Naha şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Fraort

**Fraort** () — Deyokun oğlu, Midiyanın ikinci hökmdarı.

Fraort atası Deyokun hökmranlığını davam etdirərək, madaylara başqasının rəhbərlik etməsinə izin vermədən, farslara qarşı yürüşə keçmişdi. Farslar məğlub olaraq, madaylara tabe edilirlər. Fraort farslar və madaylar üzərində hakimiyyətini bərqərar etdikdən sonra, Asiyanın digər ərazilərini də özünə tabe etməyə başladı. Nəhayət o, assurların üzərinə hücuma keçdi, lakin məğlub oldu. Onun ordusu pərən-pərən oldu. Özü isə təxminən e.ə. 625-ci ildə öldürüldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Madaylar
* Kiaksar
Şizuoka prefekturası

**Şizuoka prefekturası** — Yaponiyanın Çubu regionunda prefektura. Ərazisi 7 780 klometr kvadrat, əhalisi 3 775 000 nəfərdir. Mərkəzi Şizuoka şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Toçiqi prefekturası

**Toçiqi prefekturası** — Yaponiyanın Kanto regionunda prefektura. Ərazisi 6 408 kvadrat-kilometr, əhalisi 2 005 000 nəfərdir. Mərkəzi Usnomiya şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Şimane prefekturası

**Şimane prefekturası** — Yaponiyanın Çuqoku regionunda prefektura. Ərazisi 6 707 kvadrat kilometr, əhalisi 716 000 nəfərdir. İnzibati mərkəzi Masue şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* saytı
Okayama prefekturası

**Okayama prefekturası** — Yaponiyanın Çuqoku regionunda prefektura. Ərazisi 8 472 kvadrat kilometr, əhalisi 2 900 000 nəfərdir. Mərkəzi Okayama şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Saytama prefekturası

**Saytama prefekturası** () — Yaponiyanın Kanto regionunda prefektura. Ərazisi 3 797 kvadrat kilometr, əhalisi 7 187 000 nəfərdir. Mərkəzi Saytama şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Kaqava prefekturası

**Kaqava prefekturası** — Yaponiyanın Sikoku adasında prefektura. Ərazisi 1 876 kilometr kvadrat, əhslisi 997 000 nəfərdir. Mərkəzi Takamasu şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Fukuşima prefekturası

**Fukuşima prefekturası** — Yaponiyanın Tohoku regionunda prefektura. Ərazisi 11 636 kvadrat-kilometr, əhalisi 1 088 000 nəfərdir. Mərkəzi Fukuşima şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Oita prefekturası

**Oita prefekturası** — Yaponiyanın Kyuşu adasında prefektura. Ərazisi 6 339 kvadrat kilometr, əhalisi 1 300 000 nəfərdir. Mərkəzi Oita şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Qunma prefekturası

**Qunma prefekturası** — Yaponiyanın Kanto regionunda prefektura. Ərazisi 6 363 kvadrat kilometr, əhalisi 2 001 000 nəfərdir. Mərkəzi Maebasi şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
İbaraki prefekturası

**İbaraki prefekturası** — Yaponiyanın Kanto regionunda prefektura. Ərazisi 11 636 km², əhalisi 1 088 000 nəfərdir. Mərkəzi Mito şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Fukuoka prefekturası

**Fukuoka prefekturası** — Yaponiyanın Kyuşu adasında prefektura. Ərazisi 4 977 kvadrat-kilometr, əhalisi 5 069 000 nəfərdir. Mərkəzi Fukuoka şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Çiba prefekturası

**Çiba prefekturası** — Yaponiyanın Kanto regionunda prefektura. Ərazisi 5 156 kvadrat kilometr, əhalisi 6 198 000 nəfərdir. Mərkəzi Çiba şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
İvate prefekturası

**İvate prefekturası** — Yaponiyanın Tohoku regionunda prefektura. Ərazisi 15 279 kvadrat kilometr, əhalisi 1 332 000 nəfərdir. Mərkəzi Morioka şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Miyaqi prefekturası

**Miyaqi prefekturası** — Yaponiyanın Tohoku regionunda prefektura. Ərazisi 7 285 kvadrat kilometr, əhalisi 2 338 000 nəfərdir. Mərkəzi Senday şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
* Senday zəlzələsi və sunami (2011)
Gifu prefekturası

**Gifu prefekturası** — Yaponiyanın Çubu regionunda prefektura. Ərazisi 10 621 kvadrat kilometr, əhalisi 2 079 000 nəfərdir. Mərkəzi Gifu şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 

## Həmçinin bax
Toyama prefekturası

**Toyama prefekturası** — Yaponiyanın Çubu regionunda prefektura. Ərazisi 4 247 kvadrat-kilometr, əhalisi 1 091 000 nəfərdir. Mərkəzi Toyama şəhəridir.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Tokuşima prefekturası

**Tokusima prefekturası** () — Yaponiyaın Şikoku adasındakı Şikoku regionunda prefektura. Ərazisi 4 446 kvadrat kilometr, əhalisi 785 000 nəfərdir. Mərkəzi Tokuşima şəhəridir.
 
## Şəhərləri
*Ava
*Anan
*Yosinqava
*Komasusima
*Miyesi
*Mima
*Naruto
*Tokuşima

## Qəzaları
*Miyesi
*Mima
*Kasura
*Naka
*İtano
*Kayfu
*Mödzay
*Mödo

## Xarici keçidlər
* saytı

## Həmçinin bax
Ayçi prefekturası

**Ayçi prefekturası** — Yaponiyanın Çubu regionunda, Honşu adalarının mərkəzi hissəsində prefektura. Ərazisi 5 164 kvadrat kilometr, əhalisi 7 415 000 nəfərdir. Mərkəzi Naqoya şəhəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı

## Həmçinin bax
Sultan

**Sultan** () — İslam dövlətlərində  hökmdar titulu.

## Mənası

Quranda  "sultan" sözü hakimiyyəti izah edir. Sonradan termin dini hakimiyyətdən fərqli dünyəvi hakimiyyəti izah etmək üçün istifadə edildi. Hesab edilir ki, ilk dəfə bu söz Tabari tərəfindən xəlif əl-Mütamidin qardaşı Müvəffəq üçün işlədilib.

## Müasir sultanatlar
* Bruney
* Malayziya
* Oman

## İstinadlar
Heydər Əsədov

**Heydər Xanış oğlu Əsədov** () — Azərbaycan siyasi xadimi, iqtisadçı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VII çağırış deputatı (2024), Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının sabiq rektoru (2019–2024), Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri (2013–2018), Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının ikinci sədri (2007–2013).

## Həyatı
Heydər Əsədov 1959-cu il oktyabr ayının 24-də anadan olmuşdur. 1978-ci ildə Bakı Sovet Ticarəti Texnikumunun Mühasibat uçotu fakültəsini, 1983-cü ildə isə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Uçot-iqtisad fakültəsini bitirmişdir.

1978–1984-cü illərdə institutda oxuduğu illərdə fəhlə, mühasib, böyük mühasib, böyük təftişçi vəzifələrində çalışmışdır. 1983–1992-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunda müəllim, baş müəllim vəzifələrində işləmiş, 1987-ci ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.

1992–1995-ci illərdə Türkiyənin Mərmərə Universitetinin doktorantı olmuşdur.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Maliyyə nazirinin müavini təyin edilmiş, 1996–2007-ci illərdə Maliyyə Nazirliyi yanında Baş Dövlət Xəzinədarlığının Baş direktoru, Azərbaycan Respublikası Maliyyə nazirinin müavini, 2007–2013-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının sədri vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 oktyabr 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 3 aprel 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru təyin edilmişdir. 2 may 2024-cü ildə yenidən növbəti 5 il müddətinə rektor təyin edilib.

O, sentyabrın 1-də keçirilmiş VII çağırış Milli Məclisə seçkilərdə deputat seçilib. 23 sentyabr 2024-cü ildə 5 il tamam olmadan Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru vəzifəsindən azad edilib.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Çexiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə 2011-ci ildə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni, 2019-cu ildə isə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif edilib. 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.

3 monoqrafiyanın və 30-dan çox elmi əsərin müəllifidir.

Ailəlidir. Üç övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Heydər Xanış oğlu Əsədov
Sesk Fabreqas

**Sesk Fabreqas** () — ispan futbolçu. Hazırda Fransanın Monako komandasında çıxış edir.

## Karyerası
Sesk Fabreqas 4 may 1987-ci ildə İspaniyada Arenys de Mar bölgəsində anadan olub. Katalaoniyada doğulan Fabreqas futbola "Barselona"nın alt akademiyasında aşağı yaş qruplarında başlayıb. 2003-cü ilə qədər "Barselona"nın gənclər komandasında çıxış edib. Bu klubun əsas heyətində çıxış etməmişdən əvvəl "Arsenal"a transfer olunub. "Arsenal"ın heyətində 3 ildə 68 oyun keçirib. 2006 FİFA Dünya Kubokunda İspaniya milli futbol komandasının heyətində çıxış edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sesk Fabreqasım rəsmi veb-saytı
* İspaniya futbolçularının profilləri 
* Milli komanda bilgiləri  
* Profile  Arsenal.com saytından
* Sesk Fabreqasla bağlı statistikalar
Ağzıbir (Göyçə)

**Ağzıbir** — Göyçə mahalının Kəvər rayonunda kənd.

## Tarixi
Ağzıbir İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim "tək bir çıxacağı olan yer" "kiçik dağ yolu" mənasında işlənən ağzıbir sözü əsasında formalaşmışdır. Kənd adını yerləşdiyi əraziyə görə almışdır.

Toponimin yaranması Göyçə gölünə yalnız quru ilə çıxışı (ağzı) olan yarımada ilə bağlıdır.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7 dekabr 1945-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lçap ("Acap") qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 108 nəfər, 1873-cü ildə 380 nəfər, 1886-cı ildə 557 nəfər, 1897-ci ildə 696, 1904-cü ildə 755, 1914-cü ildə 1068, 1916-cı ildə 917 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə Kəndin əhalisi ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə dönə bilmişlər.

Kənddə 1922-ci ildə 327 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1922–26-cı illərdə kənddə ermənilər yerləşdirilmiş və azərbaycanlılar sıxışdırılmışdır. 1926-cı ildə kənddə 165 nəfər azərbaycanlı, 276 erməni, 1931-ci ildə 295 nəfər azərbaycanlı, 365 erməni, 1947-ci ildə 600 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-ci ildə Azərbaycanın Ağdaş rayonuna köçürülmüşdür. O vaxtdan kənddə yalnız ermənilər yaşayır.

* Agzıbir – 1918-ci il. 755 nəfər yaşamışdır. Agzıbir daşnakların yeritdiyi əsil genosid siyasətinin alovlandıgı nöqtələrdən biri olmuşdur.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Süleyman Əhmədov (şəhid) — batolyon komandiri
* Həbib Rəhimoğlu (d.1922 — v.2004) — Ermənistanın əməkdar jurnalisti.
* Mehdi Həsənov (yazıçı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap069az-2.php
Ellərkənd

**Ellərkənd** — Amasiya rayonunda kənd

## Tarixi
Ellər oyuğu (1931-ci ildən Ellər) - Ermənistan SSR Amasiya (Ağbaba) rayonunda, rayon mərkəzindən 26&nbsp;km şimal-qərbdə azərbaycanlılar yaşamış kənd. Dəniz seviyyəsindən 2140 metr yüksəklikdə yerlaşir. Əhalisi 1905-ci ildə 286 nəfər, 1914-cü ildə 437 nəfər, 1931-ci ildə 294 nəfər, 1970-ci ildə 292 nəfər azərbaycanlı. 1914-1931 illər kəsiyində əhalinin təxminən 2 dəfə azalması 1918-1920-ci illərdə azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımın nəticəsidir. 1988-ci ilin faciəli olayları zamanı azərbaycanlıların hamısı qovulmuşlar.

## Əhalisi
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Buludxan Xəlilov — publisist, dilşünas, 2001-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1999).
* Aşıq İsgəndər Ağbabalı — Ağbabanın sonuncu azman aşığı
* Ramazan Ramazanov — aşıq
* Zahid Əziz

## İstinadlar
Urud (Zəngəzur)

**Urud** — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Qarakilsə (Sisyan) rayonu ərazisində kənd. Erməni mənbələrində kəndin başqa adının Orod olduğu göstərilir.

## Tarixi

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzindən 8 km cənub-şərqdə, Bazarçay çayının sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsindən qeyd edilmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 111 nəfər, 1873-cü ildə 222 nəfər, 1886-cı ildə 211 nəfər, 1897-ci ildə 359 nəfər, 1908-ci ildə 435 nəfər, 1914-cü ildə 408 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kəndin sakinləri qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan urudlular öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 173 nəfər, 1926-cı ildə 263 nəfər, 1931-ci ildə 340 nəfər, 1987-ci ildə 16–18 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi torpaqlardan deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır. Toponim türk dilində "dağ, təpə" mənasında işlənən ur sözünə türk dillərində yer məzmunu əmələ gətirən — ud şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlib "dağlı, təpəli, yerdə salınan kənd" mənasını verir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3. VII.1968-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vorotan qoyulmuşdur.

1988-ci ildə ermənilər tərəfindən törədilən soyqırım siyasəti nəticəsində azərbaycanlılar qovulmuşlar.

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandalıq

## Əhalisi

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Əbdülmənaf Hacıyev (d.1896 — ö.1984) — Naxçıvan MSSR–nin ilk Ədliyyə Naziri, Əməkdar müəllim.
* Sabir Hacıyev (professor) — Azərbaycan Milli Elmlər akademiyasinin müxbir üzvü.
* Aqil Quliyev (milli qəhrəman) (d.1963 – ö.1992) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
* Azay Quliyev — ATƏT–in Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü.
* Məmməd Sadıq Aran (1895–1971) — Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin üzvü, yazıçı.
* Flora Xəlilzadə — tanınmış azərbaycan jurnalisti, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
* Musa Urud — şair, tibb elmləri namizədi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1994-).
* Elşad Qurbanov — akademik, əməkdar elm xadimi, Bakı Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsinin, botanika kafedrasının müdiri, biologiya elmləri doktoru.
* Vladimir Tahirov — Azərbaycan Milli Elmlər akademiyasinin müxbir üzvü.
* Yaqub Yolçiyev — Azərbaycan Milli Elmlər akademiyasinin müxbir üzvü.
* Bəkir Tahirov — Fizika–riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## İstinadlar
Dezinseksiya

**Dezinseksiya** ( - həşərat) — infeksiya xəstəlikləri yayan, yeyinti və k.t. məhsularına, habelə yaşayış mənzillərinə ziyan vuran buğumayaqlılara (cücü, gənə) qarşı işlədilən mübarizə üsulu və vasitəsidir. Üç qrupa ayrılır: təbii k.t. və baytarlıq dezinseksiyası üsulları, buğumayaqlıların artıb çoxalmasına mane olmağa (profilaktik dezinseksiya) və onları tamamilə məhv etməyə (məhvedici) yönəldilir.

Profilaktika məqsədilə aparılan tibbi dezinseksiyaya bədəni tez-tez yumaq, yumşaq mebelləri şotka və ya tozsoranla təmizləmək, zibil qablarını təmiz saxlamaq və s. aiddir. Məhvedici dezinseksiya kimyəvi, fiziki və bioloji üsullarla aparılır. Kimyəvi üsulla dezinseksiya üçün insektisid olaraq fosfor üzvi birləşmələr (o cümlədən xlorofos) prietrum, boraks və s.-dən istifadə edilir.

İnsektisidlər məhlul, toz və aerozol halında işlədilir. Fiziki üsulla D., əsasən, yüksək temperatur vasitəsilə aparılır. Buğumayaqlılara (o cümlədən bit, birə, taxtabiti) 50°S və ondan yuxarı temperatur, isti hava, isti buxar, isti su öldürücü təsir göstərir. Bioloji üsulla dezinseksiya zamanı buğumayaqlılar müəyyən mikrob, virus və həşəratla məhv edilir.

## Mənbə
Toksiklik

**Toksiklik** — maddənin və ya orqanizmin digər orqanizmə zərərli təsir göstərməsi xassəsi. N.S.Stroqanova (1982) görə su toksikologiyasında 2 toksiklik ayırd edilir. Su mühitinin təbii proseslərlə (mikroorqanizmlərin, bitkilərin və heyvanların ifrazatı) gedir və süni toksiklik
– insan fəaliyyəti nəticəsində (çirkab suların su hövzələrinə axıdılması, qurunun səthindən kimyəvi zəhərli maddələrin axıb gəlməsi, atmosferdən zəhərli maddələrin (azot oksidi, kükürd və s.) düşməsi.

## Mənbə
Toksikologiya

**Toksikologiya** ( — zəhər və  — elm) — Zəhər haqqında elm. Zəhərli maddələrin tərkibini, onların heyvan orqanizminə təsir mexanizmini, yaratdığı patoloji prosesləri (zəhərlənmə), müalicə və profilaktika üsullarını öyrənir.

Toksikologiya fənn kimi müxtəlif mənşəli zəhərlərin (kimyəvi birləşmələrin), pestisidlərin, radioaktiv maddələrin, qeyri üzvi, bitki və heyvan mənşəli bakterial toksin lərin və s. öyrənilməsi ilə məşğuldur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Depozit

**Depozit** — fiziki və ya hüquqi şəxs tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınmış kredit təşkilatına gəlir əldə etmək üçün yerləşdirilmiş pul vəsaiti.

Depozit müvafiq müqavilə şərtləri ilə faizlər və ya komisyon haqlar ödənilməklə və ya ödənilmədən müştərilərin (əmanətçilərin) tələbi ilə qaytarılmasını və ya başqa hesaba köçürülməsini nəzərdə tutan bankın balansında aparılan cari, əmanət (depozit) və ya digər hesaba qoyulmuş və ya köçürülmüş pul vəsaitidir..

## İstinadlar
Qaret Beyl

**Qaret Beyl** () — sağ cinah mövqeyində oynamış keçmiş Uels milli futbolçusu. 9 yanvar 2023-cü ildə peşəkar futbol karyerasını başa vurub.

## Həyatı
Kardiff şəhərində doğulub böyüməsinə baxmayaraq, Qaret Beyl'in peşəkar karyerası İngiltərə championatı komandalarından Sauthempton komandası ilə başlamışdır. Yalnız iki mövsüm Southampton'da oynadıqdan sonra 2007-ci ildə Premier Liqa komandalarından Tottenhem Hotspur'a transfer olmuşdur. Beyl sürətli, güclü və atletik futbolçu kimi tanınır.Bundan sonra isə o Real Madrid klubuna transfer olmuşdur.Transfer qiymətinə görə dünyanın ən bahalı futbolçusu ünvanını qazanmışdır.Beyl hal-hazırda bu klubda 11 nömrəli forma altında karyerasını davam etdirir.Bu klubda artıq o, 100-cü matçına çıxdı .

## Karyerası

### Sauthempton
Beyl peşəkar futbol karyerasına Uelsli olsa da, karyerasına İngiltərədə başlayıb. Beyl 2006-cı ildə İngiltərənin Sauthempton klubunda karyyerasında başlayıb . Burada cəmi bir mövsüm ərzində oynayan beyil 40 oyunda meydana çıxdı və rəqib qapılarına 40 oyunda 5 qol vura bilib.

### Tottenhem Hotspur
Beyl cəmi bir mövsüm sonra İngiltərənin digər klubu Tottenham Hotspur Beyli transfer edir . Bu klubda 6 il çıxış edir . Və 146 matça

çıxaraq rəqib qapılarına cəmi 2 qol vura bilib .

### Real Madrid
2013-cü ildə Beyl öz oyunu ilə İspaniya nəhəngi olan Real Madridin diqqətini çəkir . Real Madid isə Beylə təklif göndərir . Beyl isə məmnuniyyətlə bu təklifi qəbul edir . Çünki , hər bir futbolçunun bu arzusudur .Real Madriddə 100 oyuna 54 qol vurub. 2020 ci ildə Totenham kulubuna transfer olub .

## İstinadlar
Toksinlər

**Toksin** (, toxikos - zəhərli) – adətən bioloji mənşəli, yəni canlı orqanizmlər tərəfindən istehsal olunan zəhərli maddələri ifadə edir. Bununla insan əli ilə yaradılmış sintetik zəhərli maddələr bu sinfə daxil sayılmır. Fizioloji funksiyaları süstləşdirən, hədəf orqanizmlərin xəstələnməsinə və ya ölümünə səbəb olan bakteriya, bitki, yaxud heyvan mənşəli maddələrdir. Kimyəvi tərkibinə görə toksinlər zülal, polipeptid yaxud kiçik molekul ola bilir.

Başqa üzvi və qeyri-üzvi zəhərlərdən fərqli olaraq toksin orqanizmə düşdükdə orada anticisim yaradır. Toksin ilan, əqrəb və hörümçək zəhərinin, habelə bir sıra zəhərli bitkilərin tərkibinə daxildir. Bakteriya mənşəli toksin daha geniş yayılmışdır.

Toksinlər ağız, dəri və ya tənəffüz yolu ilə qəbul edildikdə müəyyən bir dozada və müəyyən bir  zaman  anında  bioloji  sistemlərə  zərər  verən  maddələrdir. Toksinlər 3 qrupa ayrılır:

* Təbii  toksinlər
* Mikrobioloji toksinlər
* Kimyəvi toksinlər

Təbii  toksinlər  də  3 tiplidir:

* Bitki mənşəli toksinlər
* Göbələk mənşəli toksinlər
* Heyvan mənşəli toksinlər
## Mənbə
Dezinfeksiya

**Dezinfeksiya** ( — yoluxdurmaq) — xəstəlik törədən mikroorqanizmləri sağlam orqanizmə yoluxduran infeksiya mənbəyini məhv etmək üçün aparılan üsul və vasitələr. Dezinfeksiya və dezinseksiya əksepidemik işin tərkib hissəsi olub, törədicinin yoluxma yollarını və amillərini, deratizasiya isə infeksiya mənbəyinin aradan qaldırılmasına yönəlmişdir Dezinfeksiyanın əsas məqsədi infeksiyanı yayan əsas obyektləri (su, yeyinti məhsulları, məişətdə işlədilən əşyalar və s.) zərərsizləşdirməkdir. Dezinfeksiyanın bioloji, fiziki və mexaniki üsulları var:
* Bioloji üsulla axar sular və gölməçələr Dezinfeksiya edilir.

* Fiziki üsulla yüksək temperatur (quru və rütubətli isti hava), normal və yüksək təzyiqli su buxarı, qaynar su geniş tətbiq olunur.
* Mexaniki üsulla yoluxmuş əşyalar (paltarları, xalçaları fırça ilə, mebel və mənzili tozsoranla təmizləmək, otağın havasını dəyişmək, otağı nəm əski ilə silmək və s.) zərərsizləşdirilir. Başqa üsulların tətbiqi mümkün olmadıqda kimyəvi üsuldan istifadə edilir.

## Mənbə
Vahə

[thumb|300px|right|[Liviyada vahə]]
**Vahə** — səhra və yarımsəhraların torpaqlarında intensiv əkinçilik rayonları, ağac, kol və ot sahələri. Vahənin əmələ gəlməsinə səbəb sahədə qonşu rayonlara nisbətən rütubətlənmənin (təbii rütubətlənmə yeraltı suların səthə yaxın olması, bulaq sularının təbii çıxışı, çayların vaxtaşırı daşması, süni rütubətlənmə isə çay, göl, kanal və quyu sularından suvarma ilə əlaqədardır) çox olmasıdır.

Vahələrin sahəsi (Afrikada Nil çayı dərəsi, Orta Asiyada Fərqanə dərəsi, Amudəryanın aşağı axını və s.) onlarca hektardan on minlərlə km2
-ə qədər olur. Vahələr səhralarda əhalinin məskunlaşdığı, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olduğu yerlərdir. Vahələrdə ərzaq bitkiləri, qiymətli texniki bitkilər (xüsusən pambıq), üzüm və s. becərilir. Afrika və Cənubi-Qərbi Asiyadakı vahələrin xarakterik bitkisi xurma ağacıdır.

## Mənbə
İnqilab

**İnqilab** (ər. "çevriliş", "dəyişiklik"; lat. "revolutio" - "çevriliş", "dəyişiklik") — təbiətdə, cəmiyyətdə, təfəkkürdə əvvəlkinə nisbətən radikal, köklü, keyfiyyət dəyişiklikli keçid. 

İnqilab inkişafdakı keyfiyyət dəyişikliyidir. Bir qayda olaraq islahatların ya keçirilmədiyi və ya az keçirildiyi həlqələrdə baş verir.

## İstinadlar
Dişəvər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

### Azərbaycanın dərman bitkiləri
* 

### Digər növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vivari

**Vivari** — təcrübədə istifadə olunmaq üçün müxtəlif heyvanlar, əsasən laboratoriya heyvanları saxlanan bina. Vivaridən eyni zamanda heyvan yetişdirmə məntəqəsi kimi də istifadə olunur.

## Mənbə
Akvilegiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hündür araliya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yaponiyada, Koreyada, Uzaq Şərqdə, Saxalində və Kuril adalarında yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5-12 m-dək, düz gövdəsinin diametri 20 sm-dək alçaqboylu, budaqlı və gövdəli kiçik ağacdır. Yarpaqları növbəli, tökülən, iri, uzunluğu 1 m-dək, mürəkkəb, lələkvari, birinci dərəcəli 2-4 hissədən və 5-9 cüt yarpaqcıqdan ibarətdir. Çətirləri çoxsaylıdır, iri, mürəkkəb, süpürgəvari çiçək qruplarına, bəzən şaxələnmiş salxıma yığılmışdır. İyul-avqustda çiçəkləyir. Çiçəkləri xırda, ikicinsli və erkəkcikləri, inkişaf etməmiş yumurtalıqlı, əsasən beşhissəli, bəzən 4 və ya 6 hissəlidir. Kasacığı xırda dişlidir. Erkəkcikləri uzunsov tozluqludur: sütuncuğun altı hamst və ya zəif qabarıqdır; yumurtalığı iki-altı yuvalıdır. Meyvəsi göy-qara, giləmeyvəli, beş çəyirdəkli, diametri 3-5 mm-dir. Sentyabr-oktyabrda meyvəsi yetişir. Meyvəsi tünd-bənövşəyi, giləmeyvəşəkilli, şarşəkilli, beş, bəzən altı hissəli, ətli ekzokarpdır. Toxumları hamar endospermlidir. Toxumlarla və zoğları ilə çoxalır.

## Ekologiyası
Meşələrdə, daşlı-qayalı yerlərdə dəniz səviyyəsindən 2700 m-dən hündürlükdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 1992-ci ildə introduksiya edilmişdir.

## İstifadəsi
Tərkibində müxtəlif toksik qlikozidlər və alkaloidlər vardır. İri yarpaqları, enli çiçək qrupları ilə çox gözəldir və landşafta özünəməxsus ekzotik görünüş verir. Araliyanın yarpaqları, qabığı və kökləri (Rasix Araliae) dərman xammalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qumluca

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Təbii yayılması

## Botaniki təsviri
## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Növləri
**[[Arenaria aberrans]]* 
**[[Arenaria aculeata]]* 
**[[Arenaria balearica]]* 
**[[Arenaria bolosii]]*
**[[Arenaria bryophylla]]*
**[[Arenaria capillaris]]* 
**[[Arenaria ciliata]]*
**[[Arenaria congesta]]*
**[[Arenaria decussata]]*
**[[Arenaria fendleri]]* 
**[[Arenaria franklinii]]*
**[[Arenaria glabra]]*
**[[Arenaria gothica]]*
**[[Arenaria graminifolia]]*
**[[Arenaria gypsophiloides]]*
**[[Arenaria juncea]]*
**[[Arenaria lateriflora]]* 
**[[Arenaria leptoclados]]*
**[[Arenaria libanotica]]*
**[[Arenaria livermorensis ]]*
**[[Arenaria macradenia]]*
**[[Arenaria macrophylla]]* 
**[[Arenaria montana]]* 
**[[Arenaria nevadensis]]*
**[[Arenaria norvegica]]* 
**[[Arenaria paludicola]]* 
**[[Arenaria procera]]*
**[[Arenaria radians]]*
**[[Arenaria serpyllifolia]]* 
**[[Arenaria ursina]]* 
**[[Arenaria verna]]*

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
## İstinadlar
Arizema

**** () —  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arizemanın növü və yayılması
Danaayağı fəsiləsindən ikievli bitki cinsi. Yeraltı gövdəsi kök yumruları şəklindədir. Yarpaqları (1-dən 3-ədək) yarılmışdır. Çiçəkləri çılpaq, çox vaxt quyruq kimi dartılmış, bəzən sapşəkilli törəməsi olan əlvan örtüklü qıçalarda yerləşir. Meyvələri şirəli giləmeyvədir. Cənubi Amerika istisna edilməklə, əsasən tropik və subtropik qurşaqlarda yayılmış 150-ədək növü var. Arealı Şərqi Afrikanı, Himalaydan keçərək Cənub-Şərqi Asiya və Şimali Amerikaya qədər ərazini əhatə edir. Daha çox Qərbi Çinin, Şimali Hindistanın və Nepalın, həmçinin Yaponiyanın yüksək dağlıq r-nlarında yayılmışdır. Amerikada və Rusiyanın Uzaq Şərqində bir neçə növü rast gəlir. Bir çox Arizema növləri açıq qruntda, bəzən də otaq şəraitində becərilən bəzək bitkisidir.

## Botaniki təsviri

## Ekologiyası

## Azərbaycanda yayılması

## İstifadəsi

## Ədəbiyyat
Yamac

**Maili səth **və ya **yamac** — yer səthinin maili hissəsi, müsbət və mənfi relyef formalarını ayırır. Mənşəinə görə M.s. ilkin (dəniz altından çıxmış) tektonik struktur, denudasion, akkumulyativ və ya erozion ola bilər. M.s. əksəriyyəti mürəkkəb mənşəli olub, yamac prosesləri nəticəsində yaranır və müəyyən dəyişikliyə uğrayır. Sin.: yamac.

## Yamac
— dağın və ya təpənin ətəkləri ilə yalı arasındakı hissəyə deyilir. Yamac geoloji quruluşdan, süxurun tərkibindən və denudasiya proseslərindən asılı olaraq dik, meyilli, qabarıq, batıq və pilləli formada olur.
Yamac, adından göründüyü kimi, səthi mailli olan sahələrə deyilir. Yamacın əksinə olaraq üfüqi səthi olan sahələr – hamar düzənliklərə ayrılır. S. S. Voskresenskiyə görə — yamac dedikdə səth meyilliyi 1–2 o dərəcədən artıq olan sahələr nəzərdə tutulur. Yamacların meyilliyi olduqca müxtəlifdir, 1–2 dərəcədən 90 dərəcəyə qədər dəyişir. Yamacın meyillik dərəcəsi yamac proseslərinin inkişafına təsir göstərən ən başlıca amillərdən biridir.

Yer səthinin hər yerində süxur hissəciklərinə başqa bir qüvvə- yəni ağırlıq qüvvəsi də təsir göstərir. Bu qüvvə hər hansı süxur hissəciyini yamacın meyilliyi istiqamətində hərəkət etdirməyə səy göstərir. Meyillik artdıqca bu təsir güclənir və süxurların ilişmə qüvvəsindən artıq olduğundan, hissəciklərin yamac boyu hərəkət surəti artır. Bundan başqa torpaq eroziyası və ümumiyyətlə eroziya prosesi yamacların meyilliyindən və uzunluğundan çox asılıdır.

Yamacları meyilliyinə görə (S. S. Voskresenski) aşağıdakı qruplara bölürlər:

* Dik yamaclar (α≥35°)
* Orta meyilli yamaclar (α=35°–15°)
* Meyilli yamaclar (α=15°–5°)
* Az meyilli yamaclar (α=5°–1°)

Uzunluğuna görə isə yamaclar aşağıdakı üç növə bölünür:

* Uzun yamaclar (500 m-dən çox)
* Orta uzunluqda yamaclar (500–50 m)
* Qısa yamaclar (50 m-dən az)

Formasına görə yamaclar bir neçə növə bölünür: 1. Düz yamaclar. 2. Qabarıq yamaclar. 3. Batıq yamaclar. 4. Pilləli, yaxud qabarıq-batıq yamaclar.

Düz yamaclar tektonik qalxma və denudasiya proseslərinin eyni intensivlikdə (sürətlə) baş verməsi nəticəsində yaranır.

Qabarıq yamaclar tektonik qalxma sürətinin denudasion alçalma sürətindən artıq olması şəraitində, batıq yamaclar isə, bunun əksinə olaraq, denudasiya sürətinin tektonik qalxma sürətində artıq olması şəraitində əmələ gəlir.

Pilləli yamaclar, axırıncı iki şəraitin növbələşməsindən yaranır.

Mənşəyinə görə yamaclar aşağıdakı növlərə ayrılır:1. Tektonik yamaclar – bunlar üfüqi yatan layların tektonik hərəkətlər və qırılmalarla deformasiya edilməsi nəticəsində əmələ gəlir. Təbiətdə ekzogen proseslərin təsirinə məruz qalmayan və bu proseslərin təsirilə dəyişməyən yamaclara nadir hallarda təsadüf olunur. 2. Vulkanik yamaclar — əsasən püskürməkdə olan cavan vulkanlar sahəsində yayılmışdır. Qədim vulkanların yamacları isə eroziya-denudasiya prosesi ilə çox dəyişilmişdir. 3. Ekzogen yamaclar yer səthində ən geniş yayılmışdır. Ekzogen geomorfoloji proseslər çox müxtəlif olduğundan onların yaratdığı yamaclar da məişə etibarilə və morfologiyasına görə çox müxtəlifdir.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər

## İstinadlar
Utsullar

**Utsullar** — Çinin cənubunda yaşayan müsəlman xalq.

Çinin Xaynan adasında məskunlaşmışlar. Utsulların sayı 5 minə qədərdir. Çindəki digər etnoslardan fərqli olaraq, bu say elə də çox deyil. Onlar Çin hakimiyyət orqanları tərəfindən müstəqil etnos kimi qəbul edilməyərək, xuey-tszunların tərkibində qeydiyyata alınmışdırlar. Əsasən kənd təsərrüfatı və balıqçılıq sahələrində çalışırlar. Çat dilində danışır və özünəməxsus mədəniyyətə sahibdirlər. İnkişaf etmiş ədəbiyyat və elmə malik olmamaları səbəbindən çinlilər tərəfindən assimlasiya olunmaq təhlükələri ilə qarşı-qarşıyadırlar.
Dunqanlar

**Dunqanlar**- Huey xalqının Orta Asiyadakı hissəsinin adı. 
XIX əsrdə baş vermiş üsyanın yatırılmasından sonra hakimiyyətin cəza tədbirlərindən xilas olmaq məqsədilə, o vaxtkı Rusiya imperiyasının ərazisi olan Orta Asiyaya qaçmaq məcburiyyətində qalmışlar. Həmin dövrdən etibarən orada məskən salaraq, yaşamağa başlamış, yerli əhali tərəfindən dunqan adı ilə tanınmışlar. Onların rəsmi surətdə bu adı almaları yalnız SSRİ-nin dövründə, 1924-cü ildə baş vermişdir. Sayları Qazaxıstanda 40 min, Qırğızıstanda isə təxminən 60 minə yaxındır. Buradan başqa Özbəkistan, Tacikistan və Rusiya Federasiyasında da kompakt şəkildə yaşayırlar. Onlar əsasən kənd təsərrüfatı, ticarət və restoran biznesi ilə məşğul olurlar. O da çox maraqlıdır ki, dunqanlar Orta Asiyada ən aşağı sosial vəziyyətə və ən çox dini özünüdərk duyğusuna malik xalq hesab edilirlər. Onların yalan danışmamaları, ticarətlə məşğul olsalar belə, alıcıları aldatmamaq kimi xislətləri qonşu xalqların arasında bir zərb-məsəl halına gəlmişdir.

Dunqanlar özünəməxsus mədəniyyətə malikdirlər və qonşu xalqlar içərisində öz ənənələrinə görə də seçilirlər. Qırğızıstanın Karakol şəhərində XX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş taxta məscid onların memarlıq ənənələrini özündə əks etdirir. Onun inşaatına memar Çjou Sı rəhbərlik etmişdir. Məscid dördbucaq formada, qranit səkiyə alınmış süni təpənin üzərində inşa edilmişdir. Məbəd dunqanların dünyagörüşlərinə uyğun olaraq, yaşıl, sarı və qırmızı boyalarla rənglənmişdir. Bu rənglərin hər biri özündə simvolik mənalar daşımaqdadır. Qırmızı - xoşbəxtliyə, yaşıl – uğura, sarı isə möhtəşəmliyə işarədir. Başqa müsəlman xalqlarından fərqli olaraq, dunqanlarda İslamın rəngi yaşıl deyil, sarı kimi qəbul olunmuşdur.

Müasir dövrdə dunqanlar Qırğızıstanda ictimai həyatda fəal iştirak edir. Onların dilində qəzet nəşr edilir, radioverilişlər aparılır, ictimai birlikləri fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar
Hueylər

**Hueylər**, **Huey xalqı** () — Çin Xalq Respublikasında rəsmi olaraq tanınan 55 etnik azlıqdan biri.

Onlar çinlilərlə eyni milləti təşkil edir, bir dildə danışır, eyni tip yazıdan istifadə edirlər. Onların başqa bir xüsusiyyəti də müsəlman olsalar belə, ərəb adları deyil, Çin adlarından istifadə etmələridir. Tək fərq onların İslam dininə sitayiş etmələri, nəticədə də məişət və gündəlik həyatda buna uyğun dəyişikliklərdir. Onlar Çin deyil, İslam mədəniyyətinin daşıyıcıları hesab olunurlar. Huey-szılar Çinin tarixində də fəal şəkildə iştirak etmiş, Tszin sülaləsi zamanı baş vermiş dunqan-uyğur (1862-1877) üsyanında hakimiyyətlə mübarizədə aktiv surətdə döyüşmüşlər. XX əsrdə Çində baş vermiş hadisələrdə də iştirak edərək, kommunistlərə qoşulmuşdurlar.

Xuey-tszular Çinin şimalındakı Ninsya-Xuey muxtar rayonunu əhalisinin böyük əksəriyyətini təşkil edirlər. Buradan başqa böyük şəhərlərdə və bütün Çin ərazisinə yayılmışdırlar. Sayları 10 milyondan artıqdır.

## İstinadlar
Fars qiyamı

**Fars Qiyamı** – Midiyanın vaxtilə özünə tabe etdiyi vilayətlərindən birində – Persiada farsların madaylara, maday hakimiyyətinə qarşı qaldırdıqları üsyan. Farslar Midiya və Assuriya arasında baş verən uzun müharibələrdə madayların mövqeyinin zəifləməsindən istifadə edərək üsyan qaldıraraq özlərini müstəqil elan etmiş və nəticədə Midiya dövlətini parçalamışlar.

Farslar Persiadan Midiyanın idarəetmə mərkəzinə – Azərbaycana, paytaxt Ekbatana doğru yürüş etsələr də onların hansı ərazilərə qədər irəliləməsi naməlumdur. Farslar assurluların Midiyaya qarşı hərbi əməliyyatlarını diqqətlə izləyir, assurların yürüşləri zamanı Midyanın daxili vilayətlərinə doğru yürüş edir və maday ordusunun iki cəbhəyə bölünməsinə səbəb olurdular.

Madaylar və farslar arasında müharibə e.ə. 552 – e.ə. 550-ci illərdə davam etmişdir. Baş verən döyüşlərdə əsasən madaylar qalib gəir və farsları geri çəkilməyə məcbur edirdilər. Lakin sonradan II Kirin rəhbərliyi ilə çox qüvvətli fars ordusunun qurulması, Midiya hökmdarından narazı olan bəzi maday sərkərdələrinin satqınlıq edərək fars ordusuna keçməsi, nəticədə e.ə. 549-cu ildə üsyana davam gətirə bilməyən Maday dövlətinin süqutuna, hakimiyyətin farsların əlinə keçməsinə səbəb oldu. Beləliklə Maday dövlətinin xarabalıqları üstündə ilk fars dövləti – Əhəmənilər imperiyası yaradıldı.

## Döyüşlər
# Hirbə döyüşü
# Persia sərhəddində döyüş
# Pasarqad yaxınlığında döyüş
# Pasarqad döyüşü

## İstinadlar
Tokuşima

**Tokuşima** () — Yaponiyanın Tokuşima prefekturasında şəhər.

Ərazisi 191 kilometr kvadrat, əhalisi 263 000 nəfərdir. Əsası 1889-cu ildə qoyulmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Sınıq körpü (sərhəd)

**Qırmızı Körpü** və ya **Sınıq körpü**, (, *Tsiteli Khidi*) — Qazax rayonunda Gürcüstan ilə sərhədə olan və Ehram çayı üzərindən keçən körpü. Azərbaycanın orta əsrə aid olan nadir memarlıq incilərindən biridir. Xüsusi ad tikintidə istifadə olunmuş qırmızı daş üçün verilib.
"Sınıq körpü" adı isə çay axınının 95 m aşağıda daha qədim körpünün xarabalarından gəlir.

Qırmızı körpü XII əsr Azərbaycan memarları tərəfindən salınmışdır. Körpün uzunluğu 175 m və 4 aşırımlarda ibarətdir: 26,1 — 8,0 — 16,1 — 8,2. Tağtavanlar 22x22x4 sm kərpiçlərdən yığılıb. İşlək yolun eni 4,3 m, çıxışlarda isə 12,4 m.

## Tarixi
Arran ərazisində ilkin quruluşunu saxlamış yeganə çoxaşırımlı körpü Qırmızı körpüdür. Əski karvan yolunda Xramçayın üstündən atılmış bu möhtəşəm abidə el arasında "Sınıq körpü" adıyla da tanınmış və XII yüzilin abidəsi kimi geniş tədqiq edilmişdir.

Sahil bölümlərinin içərisində iri karvansaraların olması körpünün karvan marşrutunda böyük əhəmiyyət daşıdığını və onun həm də öz ətrafında mühüm ticarət qovşaqlarından birini təşkil etdiyini göstərir. Ümumiyyətlə körpü – karvansara birliyi Azərbaycan və qonşu İslam ölkələrinin uğurlu tikinti gələnəklərindən biri olmuşdur. Bütün göstəricilərinə – məkan quruluşu, tikinti texnikası, bədii memarlıq üslubu və s. görə Qırmızı körpü Azərbaycan memarlığının ən qiymətli abidələrindəndir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Qırmızı körpü uzun olsa da (uzunluğu 175 m-ə yaxın) cəmi dörd aşırımlıdır (aşırımların ölçüsü ardıcıl olaraq 8,2 m; 16,1 m; 8 m; 26,1 m) Belə aşırım azlığının bir səbəbi körpünün sahil bölümlərinin içərisində geniş yerləşgələrin (sol sahildə 166 kv. m. sağ saildə 116 kv. m.) qurulması, o biri səbəbi isə tağ aşırımlarından ikisinin xeyli böyüklüyüdür. Ikinci səbəb görünür, çay yatağının geoloji quruluşu ilə bağlıdır. Belə ki, Azərbaycanın körpütikmə təcrübəsində aşırımların dayağı üçün bir qayda olaraq çay yatağında olan möhkəm qayalıqlar özül kimi seçilirdi.

Qırmızı körpünün böyük aşırımı (26,1 m) Azərbaycan inşaat texnikası içərisində ən iri tağ aşırımlarından biridir.  Bu da Qazaxdakı bu tarixi memarlıq abidəsini nadir mühəndis qurğuları sırasına salmağa imkan vermişdir. Başdan-başa bişmiş kərpiclə üzənmiş və buna görə də "Qırmızı körpü" adlandırılan abidə, iri və saya biçimlərlə işlənmişdir. Qazax körpüsü şəhər memarlığına xas incə üslubu olan Gəncə körpülərindən miqyas iriliyi və tutum monumentallığı ilə seçilir.

Qırmızı körpünün yüksək mühəndis həlli özünü sivri tağbənd aşırımlarının bişmiş kərpicdən tağparasız qurulmasında, içərisində üç uzununa dəhlizlər sisteminin hesabına onun tağlarüstü kütləsinin yüngülləşdirilməsində, bütövlükdə su səthi üzərində hörgü işlərinin texniki baxımdan çox səmərəli təşkilində və s. göstərir. Sahildə körpünün eno 12, 4 m olduğu halda, keçid hissəsində 4,3 m-dir.

## Mədəniyyətdə

2008-ci ildə birinci gürcü-azəri birgə "Qırmızı Körpü" şerlər məcmuəsi çıxıb. O, "Şüar" Azərbaycan Mədəniyyət Xadimləri İttifaqı tərəfindən planlaşdırılan "Ədəbiyyat Körpüləri" seriyasına daxildir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Azərbaycan memarlığı
Hab

**Hab** ( — fəaliyyət mərkəzi və ya toplanma mərkəzi) — kompüterin şəbəkəyə qoşulması üçün istifadə olunur. Əsasən Token-Ring-də kompüterlər kabellərlə ortadakı mərkəzi bir qutuya qoşulurlar (fiziki ulduza). Bu qutu Hub (hab) adlanır.

Hab əslində çox portlu bir repeater olduğu üçün şəbəkədəki bütün kompüterlər eyni toqquşma sahəsi (collision domain) içində olacaqlardır. Bu bütün şəbəkənin işləmə gücünün kompüter sayına bölünərək azalması deməkdir.

## Ümumi məlumat
Bütün kompüterlərdən Haba ayrı-ayrı kabellər getməsi lazımdır. Hub-lar öz içlərində ethernetin çalışma məntiqini, yəni məntiqi bus quruluşunu özündə birləşdirir. Hub-ın etdiyi sadəcə, bir portundan gələn siqnalın surətlərini yaradıb, digər bütün portlara yollamaqdır. Bu yönü ilə hub üçün bir çox portu olan və hər portuna bir kompüter bağlana bilən bir repeater (təkrarlayan) deyə bilərik. Hub-lar eyni repeater kimi OSI Modelinin 1-ci layında, yəni fiziki layda çalışırlar.

Hub-lar 4, 8, 12, 16, 24, 32 və ya daha çox porta sahib ola bilərlər. Əslində bir hub nəzəri olaraq 1024-ə qədər porta sahib ola bilir. Amma belə hub-lar yerinə çox daha az porta sahib hub-lar istehsal olunur. Siz öncə ehtiyacınız olan qədər porta sahib hub alırsınız, daha sonra ehtiyac artdıqca başqa hub-lar alıb bir-birinə bağlaya bilərsiniz. Ancaq hub-ları bağlayarkən 5-4-3 qaydasına diqqət edilməlidir. Əlavə olaraq bir-birinə bağlı hub-lar (repeater-dən yada salın) eyni toqquşma sahəsinə sahib olurlar. 10BaseT hublar və ya əsasən deyildiyi kimi 10Mbit hublar çox vaxt bir də BNC konnektoruna sahibdir. Beləcə 10Base2 şəbəkənizi 10BaseT şəbəkəsinə bağlaya bilərsiniz. Bu portu iki hub-ı bir-birinə bağlamaq üçün də istifadə etmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* LAN

## Xarici keçidlər
* Kompüter şəbəkəsi
Mamma Mia! (film)

**Mamma Mia!** — Fillida Lloydun rejissorluğu ilə 2008-ci ildə çəkilmiş musiqili film.

## Film haqqında
*Filmin çəkilişləri Londonda və Yunanıstanda aparılıb.
*Film İsveçin məşhur "ABBA" qrupunun mahnıları əsasında çəkilmiş eyniadlı müziklin ekranlaşdırılmış variantıdır.
*Film indiyədək teatr və televiziya tamaşaları üzərində çalışmış Fillida Lloydun böyük kinoda debütü idi.
*Ssenarini orijinal müziklin müəlliflərindən olan Katrin Conson yazmışdı.
*Filmin Stokholmda baş tutan premyerasına əfsanəvi kvartet üzvlərinin hər biri — Anni-Frid Linqstad, Aqneta Faltskoq, Benni Andersson və Byorn Ulveus da təşrif buyurmuşdular.
*Meril Strip hələ məktəb illərində mahnı oxumağı arzuladığı üçün təklifi düşünmədən qəbul edib. "ABBA" mahnılarının atmosferinə düşmək onun üçün ikinci gəncliyini yaşamaq demək idi.
*Filmin müzikldan yeganə fərqi "ABBA" mahnılarının sayıdır. Müziklda 22, filmdə isə 19 mahnı səslənib.
*Filmin 2 versiyası çəkilmişdi. Bunlardan 1-də müzikl aktyorları, digərində isə kino ulduzları iştirak etmişdilər.

## Xarici keçidlər
*Film haqqında
Cut

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hidrogeologiya

**Hidrogeologiya** — yeraltı sular haqqında elm: geologiyanın bir sahəsi. Yeraltı suların əmələ gəlməsini, yatım şəraitini, hərəkət qanunlarını, rejimini, ehtiyatını, fiziki və kimyəvi xassələrini, sübb minerallar, atmosfer və yerüstü sularla qarşılıqlı əlaqəsini, təsərrüfat əhəmiyyəti və digər aspektləri öyrənir.

Hidrogeologiya 1) ümumi hidrogeologiya; 2) yeraltı suların dinamikası; 3) yeraltı suların axtarışı və kəşfiyyatı; 4) faydalı qazıntı yataqlarının hidrogeologiyası; 5) regional hidrogeologiya; 6) mineral sular haqqında təlim; 7) meliorativ hidrogeologiya və b. bölmələrə ayrılır. Hidrogeologiya Yer elmlərinin bir sahəsi olduğundan yeraltı sular Yer qabığının inkişaf tarixinin təhlili və süxurların sülb fazası ilə qarşılıqlı əlaqəsi baxımından öyrənilir.

## Həmçinin bax
* Hidrologiya
* Geologiya
* Yealtı sular
* Atmosfer
* Yer qabığı

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679

### İstinadlar
Hidroqrafiya

**Hidroqrafiya** — qurunun müəyyən su obyektlərini (çayları, gölləri, bataqlıqları), onların mənşəyini, morfologiyasını, rejimini, landşaftın başqa elementləri ilə əlaqəsini və coğrafi yayılmasını öyrənən elm.

## İstinadlar