Udegeylər

**Udegeylər**, **удэге́** (1956 ilə qədər— *Udexeyç', həmçinin *Ydexe*) — Rusiya Federasiyasında Uzaq şərq bölgəsində yayılmış yerli xalq. Monqoloid irqinə mənsubdurlar.

Dil — [[Udegey dili]] [[Tunqus-mancur dilləri]]nin amur qrupunda danışırlar. [[Oroçi dili]]nə yaxınlığı ilə seçilir. Hazırda əhalinin böyük əksəriyyəti rus dilində danışır.
== Sayları ==


: *'2002-ci ilə olan məlumata əsasən udegeylərin əraziyə görə sayları*'
[[Primorsk diyarı]]:
* Kerasnıy Yar kəndi - 378 nəf
* Aqzu kəndi - 120
[[Xabarovsk diyarı]]:
* Qvasyoqi kəndi - 146

2002-ci il məlumatına əsasən Rusiya ərazisində 1657, Ukraynad isə 2001 ilə olan məlumata əsasən 41 nəfər udegey müəyyənləşmişdir. Sorğu nəticəsində 42 nəfərdən cəmi 8 (19 %) udegey dilini doğma dili hesab etmişdir. Altı nəfər doğma dillərinin ukrayn, yerdə qalanlar isə rus dili olduğunu bildirmişlər.

Bununla da Rusiya və Ukraynada olan udegeylərin ümumi sayı 1,7 min nəfər təşkil etmişdir.
:*SSRİ/Rusiyada sayları*
<timeline>
ImageSize = width:400 height:300
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2000
ScaleMajor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1926 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1357 width:15  text:1357 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1939 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1701 width:15  text:1701 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1959 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1395 width:15  text:1395 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1970 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1396 width:15  text:1396 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1979 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1431 width:15  text:1431 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1989 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1902 width:15  text:1902 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2002 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1657 width:15  text:1657 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2010 color:gray1 width:1 
   from:0 till:1453 width:15  text:1453 textcolor:red fontsize:8px
</timeline>

== Tarixi ==

Udegeylər əsasən [[Primorsk diyarı]] ərazisinfə yayılmışlar. Onlara həmçinin [[Xabarovsk diyarı]]nda belə rast gəlinir. Xüsusi ilə [[Ussuri çayı|Ussuri]] və [[Amur çayı]] hövzələrində yayılmışlar.

IV–VI əsrlərdə onların 7 qəbiləsi [[Yapon dənizi]] sahillərində yaşayırdı. Udegeylər tarixləri boyunca [[Nanaylar]], [[Evenklər]]lə əlaqə yaratmışlar.  Orolarla isə daha sıx əlaqə qurulmuşdur. Əraziyə gələn rurlar bu iki xalqı bir-birindən seçə bilmirdilər.

Rusların bölgələ gəlməsinə qədər onların yazısı olmamışdır. [[1930]]-cu illərdə rus əlifbası əsasında əlifbası yaradılmışdır. Əsasən [[Şamanizm]] və [[Animizm]] geniş yayılmışdır. Ruslar onları xristianlaşdırmışlar. Az bir qisim şamanizmdə qalır. Onların əsas məşğuliyyəti ovçuluq olmuşdur. Ov [[Ayı]] və [[Amur pələngi]]nə qarşı belə həyata keçirilmişdir. Kişilər ovçuluq qadınlar isə yığıcılıqla məşğul olurdular.

== Hazırkı vəziyyət ==
[[2002]]-ci il məlumatına görə hazırfa dünyada 1657 nəfər udegey yaşayır. Bununla belə onların böyük hissəsi şəhər və qəsəbələrdə yaşayırlar. Bu yaşayış məntəqələrinin böyük əksəriyyətində ruslar yaşadığından udegeylər tədricən dillərini itirirlər. Tədricən ruslar tərəfindən asimilyasiyası olurlar. 1657 nəfər udegeydən cəmi 400 nəfər [[Udegey dili]] bilir. Dili bilənlərin böyük əksəriyyəti 
yaşlılardır. 
Bu xalqın əsas problemlərindən biri alkoqolizmdir. Onlar arasında yayılan bu pis vərdiş onların sayına mənfi təsir göstərir. Digər problem isə onların yaşadığı ərazilərdə meşəliklərin iri şirkətlır tərəfindən tədarüküdür.

== İstinadlar ==


== Ədəbiyyat ==
* Народы Сибири. — М.—Л., 1956.
* *Ларькин В. Г.* Удэгейцы. — Владивосток, 1958.
* История и культура удэгейцев. — М., 1989.
* *Кимонко, Джанси Батович'' Там, где бежит Сукпай.

## Mənbə
* Udegeylərin tarixi 
* Жизнь удэгейцев 
* Страна Удэге
* Лесные люди Удэгейцы