open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təntənəli qraflıq (İngiltərə)

**Təntənəli qraflıq** () İngiltərədə monarx nümayəndəsi, lord-canişin (lord-leytinant) tərəfindən idarə edilən qraflığa verilən ad. 
1997 ci ildən İngiltərədə  48 Təntənəli qraflıq  mövcuddur. Təntənəli qraflıqla inzibati qraflıq arasında fərq onun tarixi ilə əlaqəlidir. Təntənəli qraflıq termini anaxronizm olub, xəritədə və özünüidarə qanunvericiliyində 1888 ci ilə qədər mövcud olmuş tarixi qraflıqlara aid edilir. 
Bütün Böyük britaniya üçün “Təntənəli qraflıq” bəzən “Leytenant ərazi(si)” () termini ilə də ifadə olunur.
“Leytenant ərazi(si)nin” inzibati və idarə olunma strukturu “Leytenantlıq Aktı 1997” () ilə nizamlanır. 
Hər hansı bir inzibati ərazidə bir və bir neçə “Təntənəli qraflıq” yarana bilər: məsələn, tarixi Yorkşir qraflığı bölünərək yerində üç “Təntənəli qraflıq”: Şimali Yokşir, Qərbi Yokşir və Cənubi Yokşir yaradılmışdır. Bəzən “Təntənəli qraflıq” ərazisində mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir şəhər “Təntənəli qraflığa” və ya “şəhər qraflığa” çevrilə bilər: məsələn, Böyük London. Bəzən də “şəhər qraflıq” daxilindəki mühüm bir inzibati ərazi “Təntənəli qraflığa” çevrilə bilir: məsələn, Qədim London () kimi tanınan tarixi mərkəz sayılan Siti Böyük Londonun daxilində yerləşsə də ayrı bir  “Təntənəli qraflıq” sayılır.

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
* Initiative zur Bewahrung der „Traditional Counties“ 
* Dominik Nagl: *No Part of the Mother Country, but Distinct Dominions - Rechtstransfer, Staatsbildung und Governance in England, Massachusetts und South Carolina, 1630–1769.* LIT, Berlin 2013, S. 64ff. u. 109ff. ISBN 978-3-643-11817-2. Online
Amiri Baraka

**Amiri Bakara** (7 noyabr 1934, Nyuark - 9 yanvar 2014, Nyuark) — Afroamerikalı yazıçı və şair. Əsl adı Everett Leroy Consdur. 1960-cı ildə ədəbiyyatda yeni cığır açan "Qara İncəsənət Hərakatı"nın banisi sayılır. Bu hərəkatla ədəbiyyatın irqçiliyə qarşı silah kimi istifadə oluna biləcəyini göstərmiş, yazdığı sosialist və anti-irqçi əsərləri ilə ədəbiyyata yenilik qazandırmışdır.

Sistemə qarşı öz narazılığını əks etdirən oyun və şeirləri ilə tanınan Amiri Baraka 79 yaşında ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında vəfat edib.

## Əsərləri (ingiliscə)
* *Preface to a twenty volume suicide note; poems.*
* *Blues people: Negro music in white America.*
* *Dutchman and The slave, two plays.*
* *The dead lecturer; poems.*
* *The system of Dante's Hell; a novel.*
* *Home: Social Essays.*
* *Tales.*
* *Black music.*
* *The baptism & The toilet.*
* *Spirit Reach.*
* *Hard Facts.*
* *The motion of history, and other plays.*
* *Selected poetry of Amiri *Baraka/LeRoi Jones.*
* *Selected plays and prose of Amiri Baraka (LeRoi Jones).*
* *Daggers and javelins: essays.*
* ''The autobiography of LeRoi Jones/Amiri Baraka.'

## Mənbə
* http://www.milliyetsanat.com/haberler/edebiyat/yazar-amiri-baraka-hayatini-kaybetti/3397

## Xarici keçidlər
Pyer Beyl

**Pyer Beyl** (; )&nbsp;— fransız mütəfikkiri, yazıçısı.

## Həyatı
XVII əsrin sonlarında maarifçiliyin hazırlanması baxımından ən maraqlı şəxsiyyətlərdən biri Sedan akademiyasının professoru Pyer Beyldir /1647–1706/. Nant ediktinin ləğvindən sonra Hollandiyaya köçən Beyl burada Rotterdam ali məktəbində müəllim işləyir. O, dövrünün ən bilikli və müdrik simalarından idi. Özü protestant idi. Katolikliyə, sonralar isə bütün dinlərə tənqidi münasibət bəsləmişdir. "Böyük Lüdovikin dövründə Fransada katoliklik nədən ibarətdir?" adlı əsərində qəddar kilsə irticasına qarşı çıxaraq yazırdı: "Bu zorakılıqların müqabilində xristianlıq haqqında nə düşünmək olar? belə nəticə çıxarmaq lazım gəlmirmi ki, bu, ən qana həris bir dindir, vicdan azadlığını büsbütün sıxışdırmaq üçün hətta yalan və aldatmadan, dönüklükdən, cəlladlardan və inkvizisiyadan, draqonadlardan qorxmur." Volterin, Didronun ayrı-ayrı fikir və mülahizələrini xatırladan bu sözlər Beylin başqa əsərlərində də vardır. Məhz buna görə də onu təqib edirlər, vəzifəsi əlindən çıxır. Beyl ömrünün qalan illərini "Tarixi və tənqidi lüğət" adlı əsas əsərini yaratmağa sərf edir. 20 cilddən ibarət olan bu geniş həcmli əsər birinci növbədə din əleyhinə söylənilmiş fikirlər, mülahizələr toplusudur. Müəllif özündən əvvəl müxtəlif zamanlarda söylənilmiş mülahizələr əsasında mövcud dinlərin bütün əsas müddəalarını şübhə altına alır və təftiş edir.

P. Beyl öz mülahizə və qənaətlərini söyləməkdən çəkinir, deyilmiş dəlillərlə kifayətlənir. Lüğət əslində ikili planda yazılmışdır. Əsas hissəsində dinin müxtəlif məsələləri şərh olunur. Müəllif burada özünü dindar bir protestant kimi göstərir. Bu əsas məqalələrə yazılmış geniş şərhlər isə əsas hissədən qat-qat çox olmaqla tam ateist ruhda yazılmışdır. Bu şərhlər bütün dövrlərin əsl ateizm ensiklopediyası olub müəllifinə böyük şöhrət qazandırmış və XVIII əsrin ensiklopedistləri üçün zəngin material vermişdir.

Volter hesab edir ki, Beyl özü dindar deyilsə də, oxucularını əsl dinsizliyə gətirib çıxarır. Beylin lüğəti XVIII əsrdə maarifçilərin stolüstü kitabı olmuşdur. Didro və Dalamber isə "Ensiklopediya"da ondan nümunə kimi faydalanmışlar.

Bir fransız yazıçısının söylədiyi kimi: "Pyer Beyl XVII yüz il mənasında axırıncı metafizik və XVIII əsr məna-sında birinci filosof idi." Beləliklə, P. Beylin yaradıcılığı ilə XVII əsr ədəbiyyatı yekunlaşır və Maarifçilik dövrünün ədəbiyyatı başlanır.

## Ədəbiyyat
rus dilində:
* П. Бейль. Исторический и критический словарь. В 2-х томах&nbsp;(книжная серия Философское наследие). — М.: Мысль, 1968.
* Богуславский В.М. "Пьер Бейль" / РАН. Ин-т философии. — М., 1995. — 181 с.
* Пиков В. Пьер Бейль. — М., 1933.

xarici dillərdə:
* Демезо (Desmaizeaux) "La vie de Pierre B." (Амстердам, 1730)
* Л. Фейербах, "Pierre B." (Ансбах, 1838, 2 изд., Лейпциг, 1848)
* Лениан (Lenient), "E t ude sur B." (Париж, 1855)

bu əsərlərdən əlavə. B., əsərləri:
* "Lettres" (Роттердам, 1712, Амстердам, 1729)
* "Oeuvres diverses" (Гаага, 4 т., 1725–31)

## İstinadlar
Svetlana Gerasimenko

**Svetlana İvanovna Gerasimenko** (, ) — Ukrayna və Tacikistan astronomu.

## Həyatı
Svetlana İvanovna Gerasimenko 1945-ci ildə SSRİ-də, Ukrayna SSR-də doğulub. Kiyev Universitetini bitirib. 1968-ci ildə universiteti bitirib. 1969-cu ildən rəsədxanada çalışıb.12 sentyabr 1969-cu ildə Alma-Ata rəsədxanasında ezamiyyətdə olarkən teleskopla Çuryumov-Gerasimenko kometini tapıb.

Svetlana Gerasimenko 1973-cü ildə Düşənbə EA-nın dəvəti ilə Tacikistana gedib.

## İstinadlar
Sergey Borodin

**Sergey Borodin** (; ) — rus sovet yazıçısı, məşhur tarixi romanların müəllifi. 1941-ci ilə qədər "Amir Sarqican" () təxəllüsü ilə ədəbi fəaliyyət göstərmişdi. Özbəkistan SSR-in Xalq yazıçısı (1973), 2-ci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı. 1943-cü ildən ÜİK(b)P-nın üzvü idi. Ən məşhur əsəri "Dmitriy Donskoy" romanıdır. Bu romanın 1941-1994-cü illər arasındakı iyirmi beşə yaxın nəşrində ümumi tiraj milyon nüsxəni ötmüşdür.

Sergey Borodin həm də tanınmış özbək, qazax, tacik yazıçılarının əsərlərini, o cümlədən, Özbəkistanın rəhbəri olmuş Şərəf Rəşidovun "Kəşmir əfsanəsi"ni rus dilinə tərcümə etmişdi.

## Həyatı və yaradıcılığı

Sergey Borodin 25 sentyabr 1902-ci il tarixində Moskva şəhərində anadan olmuşdur.  Atası – rus zadəgan nəslinin nümayəndəsi, anası isə tatar mənşəli məşhur knyazların nəslindən idi. Sergey Borodin 1913-1920-ci illərdə Belyovda orta təhsil almış, sonra Proletar mədəni-maarif təşkilatında () işləməyə başlamışdı. Birinci oçerki 12 yaşı olanda - 1915-ci ildə, ilk şeirləri isə 1922-ci ildə çap olunmuşdu. 1923-cü ildə Buxara, 1925-1926-cı illərdə isə Səmərqənd ekspedisiyalarında iştirak edibdir. 1926-cı ildə V.Brüsov adına Ali ədəbi-bədii institutu ()  qurtarır, rus folkloru üzrə ixtisaslaşır. Uzaq Şərqi (1928), Qazaxıstanı (1929), Tacikistanı (1931) və Ermənistanı  (1933) gəzib-dolaşır. Bir müddət, 1931-ci ilə qədər "Aşırım" () ədəbi qrupunun üzvü olur. 1951-ci ildə Daşkəndə köçür və orada Rauza Həsənova adlı bir filolq ixtisaslı xanımla ailə həyatı qurur.

Sergey Borodin XX əsrin 30-cu illərində çap olunmuş povest və hekayələrini SSRİ-nin ucqar vilayətlərində olduğu zaman topladığı materiallar əsasında yazmışdı. Birinci tarixi romanı Staraya Russada qələmə aldığı "Dmitriy Donskoy",  ikincisi isə  yaradıcılığının Daşkənd dövrandə yazdığı "Səmərqən üzərindəki ulduzlar" () adlı trilogiyadır. Sergey Borodin ikinci tarixi romanında Teymurləng obrazı ətrafında XIV—XV əsrlər  Orta Asiyasını və Cənubi Qafqazını ətraflı təsvir edir. "Ağ at" adlanan dördüncü hissəni isə bəzi fəsillər istisna olmaqla yazıb başa çatdıra bilmir.

Yazıçı 22 iyun 1974-cu ildə vəfat etmiş və Daşkənd Cağatay qəbristanında dəfn edilmişdir.

1981-cü ildən Daşkənddə Sergey Borodinin ev-muzeyi fəaliyyət göstərir.

## Əsərləri
* , 1932
* , 1933
* ,  1934
* , 1941
* , 1942
* , 
** , 1955
** , 1962
** , 1973

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Livelib.ru,'' Сергей Бородин, Биография.
*''Vesti.uz'', В Ташкенте отметили юбилей автора «Дмитрия Донского».
*''Tashkentpamyat.ru'', Бородин Сергей Петрович.
Dmitri Donskoy (roman)

**"Dumitri Donskoy"** () — rus sovet yazıçısı Sergey Borodin (1902—1974) tərəfindən qələmə alınmış tarixi roman (1941). Romanın 1941-1994-cü illər arasındakı iyirmi beşə yaxın nəşrində ümumi tiraj milyon nüsxədən çox olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* 2-ci dərəcəli Stalin mükafatı.

## Ədəbiyyat
* *Шерстнёва Н*. Художественная правда в романах С. Бородина «Дмитрий Донской» и «Звёзды над Самаркандом»: Автореф. канд. дис.

## Xarici keçidlər
*''Сергей Бородин''. Дмитрий Донской. (1941) lib.ru
Kordova (İspaniya)

**Kordova** ( ), tarixi adı **Qurtubə** — İspaniyanın Əndəlüs vilayətində şəhər.

## Tarixi

İspaniyanın Əndəlus vilayətinin tərkib hissəsi olan Kordova şəhəri ölkənin cənubunda yerləşir. Bu şəhər X əsrdə yaranmış Kordova əmirliyinin mərkəz şəhəri olmuş və hal-hazırda əhalisinin sayı 300 minə yaxındır.
   
İspaniyanın konfessional durumunda katolik kilsəsi dominantlıq təşkil etsə də, bu ölkənin islam dəyərlərinə və mədəniyyətinə ehtiram və tolerantlıqla yanaşması, onun yüksək bəşəri mədəniyyətə malik olmasına dəlalət edir. Qeyd etmək lazımdır ki, Kordovada olan “qədim şəhər” doğma Bakının İçərişəhərini çox xatırladır. Maraqlıdır ki, Kordovanın “İçərişəhər”inin düz mərkəzində möhtəşəm bir məscid ucalır. İspaniyada “Mesheti” kimi tanınan bu məscid hələ Kordova əmirliyi (929-cu il) yaranana qədər, 711-718-ci illərdə ərəblərin İspaniyaya yürüşündən sonra tikilməyə başlayıb.”San-Visente” kilsəsində saxlanılan qədim əlyazmalara əsaslanan çağdaş İspan tarixşünaslığı göstərir ki, “Mesheti”nin inşası 785-ci ildə başlanıb və onun tikintisi dörd mərhələ keçib.

   
Birinci mərhələ Kordova əmirliyinə qədərki dövrə təsadüf edir və I Əbd-əl-Rəhmanın göstərişi ilə onun tağları tikilib.
     
İkinci mərhələ Kordova əmirliyinin tarixi ilə bağlıdır. Əmirliyin hakimi II Əbd-əl-Rəhman məscidin, onun həyətinin genişləndirilməsi və məscid minarəsinin tikilməsi haqda göstəriş verib. Kordova əmirliyinin süqutundan sonra abidəyə sintez edilən kilsə minarəyə birləşdirilib.
     
Üçüncü mərhələ əmir II Əl-Həkəmin dövrünə təsadüf edir. Həmin dövrdə öz möhtəşəmliyi və əsrarəngizliyi ilə seçilən məscidin mehrabını Bizansdan gətirilmiş sənətkarlar mozaika ilə bəzəyiblər.
    
Dördüncü mərhələ əmir Əl-Mənsurun hakimiyyəti illəri ilə bağlıdır. Bu vaxt abidə tikilib qurtarıb və dövlətin güc rəmzinə çevrilib. O, nəinki dini, eyni zamanda ictimai-siyasi, mədəni mərkəz kimi fəaliyyət göstərir.
    
Hal-hazırda “Mesheti” təkcə İspaniyanın deyil, ümumən dünyanın bir çox ölkələrindən gəlmiş səyyah və turistlərin maraq dairəsindədir. Hər gün minlərlə insan “Mesheti”nin ziyarətinə gəlir.

Kordovada nəzər-diqqəti cəlb edən abidələrdən biri də şəhərdən 6 km aralıda yerləşən “Mədinə-əl-Zəhra” arxeoloji kompleksidir. Özünün 112 hektar  ərazisi ilə İspaniyanın və ümumən Avropanın ən mühüm orta əsr arxeoloji abidələrindən olan bu kompleks özündə ərəb-islam mədəniyyətini əks etdirir. Abbasilərlə mübarizə aparan əməvilər sülaləsinin nümayəndəsi III Əbd -əl-Rəhman bu şəhərin əsasını qoymuşdur. X əsrdə Mədinə-əl-Zəhra Əl-Əndəlusun siyasi-inzibati paytaxtı olmuş, ərəblərin Pireney yarımadasındakı böyük mədəniyyətini əks etdirmişdir. Hal-hazırda İspaniya dövləti bu tarixi kompleksdə  arxeoloji qazıntı işləri ilə bərabər, bərpa işləri də aparır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu maddi-tarixi abidə İkinci Dünya müharibəsi illərində tamamilə dağılmış, xarabalığa çevrilmişdi. İspaniya dövlətinin öz tarixinin bütün səhifələrinə hörmət və ehtiramla yanaşması digər dövlətlərə bir örnəkdir.

## İstinadlar
Süngər Bob Kvadrat Şalvar cizgi serialının seriyalarının siyahısı

**"[[Süngər Bob Kvadrat Şalvar]]"** "Nickelodeon" üçün okean bioloqu və animator Stiven Hillenburq tərəfindən hazırlanmış amerikan cizgi serialıdır. Cizgi serialındakı hadisələr "Bikini Bottom" adlı uydurma sualtı şəhərində cərəyan edir və digər personajları qıcıqlandıran həddindən artıq optimist olan Süngər Bob Kvadrat Şalvar adlı dəniz süngərinin macəraları haqqında bəhs edir. Şounun bir çox ideyaları Hillenburqun 1980-ci illərin ortalarında düzəltdiyi "The Intertidal Zone" adlı nəşr olunmamış, maarifləndirici komiksə əsaslanır. O, Süngər Bob Kvadrat Şalvar cizgi serialının üzərində işləməyi "Rokkonun müasir həyatı" adlı başqa "Nickelodeon" serialının ləğvindən sonra başladı, Hillenburqun özü də sonuncunun rejissorlarından biri olmuşdur.

20 may 2022-ci ilə olan məlumata əsasən, cizgi serialının 13 mövsüm ərzində 276 epizodu yayımlanmışdır. On üçüncü mövsüm 26 epizoddan ibarətdir. "Süngər Bob Kvadrat Şalvar" tammetrajlı filmi 9 noyabr 2004-cü ildə kinoteatrlarda nümayiş olunmuş və dünya üzrə 140 milyon ABŞ dollarından çox gəlir əldə etmişdir. Devid Bouinin də rol aldığı "Atlantis SquarePantis" televiziya filmi beşinci mövsümün bir hissəsi kimi yayımlanmışdır. 2009-cu ildə "Nickelodeon" şounun onuncu ildönümünü "Süngər Bob haqqında bütün həqiqətlər" adlı sənədli film və "Truth or Square" epizodu ilə qeyd etdi. "The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water*"* adlı ayrıca sikvel 6 fevral 2015-ci ildə kinoteatrlarda nümayiş olundu və dünya üzrə 324 milyon ABŞ dollarından çox gəlir əldə etdi.

"Süngər Bob Kvadrat Şalvar"ın epizodları müxtəlif mükafatlara, o cümlədən 17 Enni mükafatına (altısını qazanmışdır), 17 "Golden Reel Awards" (səkkizini qazanmışdır), 15 Emmi mükafatı (birini qazanmışdır), 19 "Kids' Choice Awards" (on səkizzini qazanmışdır) və dörd BAFTA Uşaqlar mükafatına (ikisini qazanmışdır) namizəd göstərilmişdir. Serialın bir neçə DVD toplusu buraxılmışdır. Bundan əlavə, ilk on iki mövsüm DVD şəklində yayımlanmışdır və 12 yanvar 2021-ci ildəki vəziyyətə əsasən 1, 2 və 4-cü Regionlarda müştərilərə təqdim olunur.

## Mövsümlər




### 1-ci mövsüm (1999–2001)
Süngər Bob Kvadrat Şalvar cizgi serialının ilk mövsümü 20 epizoddan ibarətdir (ilk epizod üç seqmentdən ibarət olduğundan cəmi 41 seqmentə malikdir). O, serialın "cel" animasiyasından istifadə olunduğu yeganə mövsümdür. Epizodlar orijinal istehsal və ya yayım ardıcıllığına görə deyil, "Nickelodeon"-un standartlarına uyğun olaraq sıralanmışdır.

### 2-ci mövsüm (2000–2003)

### 3-cü mövsüm (2001–2004)

### 4-cü mövsüm (2005–2007)

### 5-ci mövsüm (2006–2008)

### 6-cı mövsüm (2008–2010)

### 7-ci mövsüm (2009–2011)

### 8-ci mövsüm (2011–2012)

### 9-cu mövsüm (2012–2017)

### 10-cu mövsüm (2016–2017)

### 11-ci mövsüm (2017–2018)

### 12-ci mövsüm (2018-)

### 13-cü mövsüm (2020-)

## İstinadlar
Metro 2034

**Metro 2034** — rus yazıçısı Dmitri Qluxovski tərəfindən 2009-cu ildə yazılan fantastik roman. "Metro 2034" "Metro 2033" romanının davamıdır və bu romandan sonra da "Metro 2035" romanı gəlməkdədir. Metro romanları bağlı hazırlanan "Metro 2033" video oyununda bu romandakı hekayə də yer alsa da, davam oyunu "Last Light"da çox az oxşarlığa yer verilmişdir.

## Hekayə
2034-cü ildir. Artyom və dostlarının VDNX stansiyasını qaralardan xilas etməsindən 1 il ötür. Bu zaman digər stansiyada — Sevastopolskayada sirli hadisələr baş verir. Mutantların tez-tez hücumlarına məruz qalan stansiya onları silahla təmin edəcək karvanın gəlməməsi ilə çıxılmaz vəziyyətə düşür. Üstəlik digər stansiyalarla olan əlaqəsi sirli şəkildə kəsilmişdir. Son karvana nə olmuş və əlaqə niyə kəsilmişdir suala ortaya çıxır. Bu sirri açmaq üçün 3 nəfərdən ibarət qrup stansiyaya yollanır: Gənc Əhməd, xəyalpərəst Homer və qorxusuz stalker anter. Daha sonra səfərlərinə Saşa adında qız qatılacaqdır…

## Qəbul
Kitab ilk romanda olduğu kimi böyük maraq görmüşdür. Rusiyada nəşr olunduğu ilk 6 ay içində 300.000 nüsxəsi satılmışdır və 2009-cu ilin ən yaxşı satılanlar siyahısına girmişdir. Həmçinin kitab romanının rəsmi saytında milyonlarla adam tərəfindən oxunmuşdur.
Mazda3

**Mazda 3** — Yapon avtomobil istehsalçısı Mazda tərəfindən 2004-cü ildən bu günə kimi istehsal olunan sedan. Yaponiyada Mazda Axela adı ilə satılır.

## İstinadlar
Sonic the Hedgehog (videooyun, 2006)

**Sonic the Hedgehog** — "Sonic Team" oyun şirkəti tərəfindən 2006-cı ildə yaradılan macəra oyunudur. Həmçinin, videooyun "Playstation 3" və "Xbox 360" platformalarından başqa, "Wii" və Microsoft Windows platformalarında çıxışı gözlənilirdi. Lakin oyun "HD" formatı ilə hazırlandığından, "Wii" qrup heyəti oyunu hazırlamağa imtina etmiş, "Microsoft Windows" platformasının qrup heyəti isə oyunun uğur qazanmadığına görə bu oyunun hazırlanmasını ləğv etmişdir. Videooyun "Xbox 360" platformasında 2006-cı ildə, "Playstation 3" platformasında isə 2007-ci ildə istehsal edilmişdir.

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
Mürsəl Bakı

**Mürsəl Bakı** () — Birinci Dünya müharibəsi və Türkiyə Qurtuluş Savaşı zamanı mühüm vəzifələr tutmuş, Bakı və İzmir şəhərlərinin azad edilməsində mühüm rol oynamış, sonradan bir müddət millətvəkili kimi fəaliyyət göstərmiş Qafqaz əsilli Türkiyə hərbiçisidir. 9 sentyabr 1922-ci ildə *I Süvari Diviziyası*nın komandiri olaraq İzmir şəhərinə daxil olan ilk türk generalıdır.

## Həyatı və fəaliyyəti
Mürsəl Bakı 1881-ci ildə Ərzurumda anadan olub, 1904-cü ildə Hərbi Akademiyanı bitirərək kapitan rütbəsiylə fəaliyyətə başlamışdır. Birinci Dünya müharibəsinin son dövrlərində Batumidə *V Qafqaz Piyada Diviziyası*nın komandiri olmuşdur. 1918-ci ilin sentyabrında Nuru Paşanın komandanlığı ilə Qafqaz İslam Ordusu ilə Bakı döyüşünə qatılaraq, Bakının azad edilməsində iştirak edib və 28 may 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtının Gəncədən Bakıya köçürülməsini təşkil edib.

Birinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonra ingilislər tərəfindən həbs edilərək Maltaya sürgün olunub. Azadlığa buraxılmasından sonra 3 noyabr 1921-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə Qurtuluş Savaşına qatılıb. Böyük Smirna Hücumu zamanı I Süvari Diviziyasının komandiri olub və Mirliva rütbəsi ilə təltif edilib. 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakıda ilk dəfə Osmanlı bayrağını yüksəldən Mürsəl Bakı Paşa, dörd il sonra İzmirə girən ilk türk generalı oldu və İzmirdə ilk Türkiyə bayrağını Hökumət Evinin üstündə ucaldan Yüzbaşı Şərafəddinə komandirlik etdi. Bundan sonra bir müddət VII Ordu Korpusunda vəkil kimi çalışmışdır. Həmin müddətdə Cənubi Anadoluda kürdlərin mərkəzi hökumətə qarşı başladıqları Şeyx Səid üsyanının yatırılmasında iştirak edib.

23 avqust 1938-ci ildə hərbi xidmətdən təqaüdə çıxmışdır. VII çağırış Türkiyə Böyük Millət Məclisində Kocaelini təmsil etmişdir. 1945-ci ildə İstanbul şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bakı döyüşü
* Qafqaz İslam Ordusu

## Xarici keçidlər
* Çünkü Bakü’ye giren Mustafa Kemal Paşa değil Mürsel Paşa’ydı…
Epik-lirik janr

**Epik-lirik janr** — Ədəbiyyatşünaslıqda buna qarışıq janr (epik və lirik) da deyilir. 

## Məzmun
Elə bədii əsərlər var ki, orada həm epik lövhələrlə, hadislərin təhkiyə yolu ilə verilməsinə, həm də şairin (lirik qəhrəmanın) bu və ya digər obraza, hadisəyə, əşyaya, təbiətə lirik münasibətinə təsadüf olunur. Əvvəldən axıra qədər həyat hadisələrinin müəyyən bir süjet əsasında təsviri ilə şairin daxili duyğularının ifadəsi üzvi şəkildə birləşir, iki növ (epik və lirik növlər) bir-birilə demək olar ki, qaynayıb qarışır. Buna görə də bu cür əsərlər qeydsiz-şərtsiz bir janra (ya epik, ya da lirik janra) daxil olmur. Belə əsərlər xüsusi bir janr təşkil edərək epik-lirik növ adlanır. Ədəbiyyatşünaslıqda buna qarışıq janr da deyilir.

Ayrı-ayrı poemalarda hadisənin epik təsviri ilə lirik tərənnümün nisbəti müxtəlifdir. Bəzi əsərlərdə təhkiyə, bəzilərində isə tərənnüm üstün olur. Hadisələrin epik təsviri üstünlük təşkil edən əsər epik-lirik əsər adlanır. Məsələn, Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun" poeması epik-lirik əsərdir.

Əsərdə lirika təhkiyəyə nisbətən üstünlük təşkil etdikdə o lirik-epik əsər adlanır. Məsələn, Mirzə Fətəli Axundovun "Puşkinin ölümü haqqında şərq poeması", Səməd Vurğunun "Bəsti" əsərlərində lirika, sənətkarın hiss-həyacanlarının, duyğularının ifadəsi daha qüvvətli olduğundan, onlar lirik-epik poemalardır.

Şifahi xalq yaradıcılığı janrlarından olan dastan da özünəxas xüsusiyyətləri etibarilə epik-lirik növə daxildir.

## Həmçinin bax
* Epik növ
* Lirik növ
* Poema
* Məsnəvi

## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX-XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002. səh.93-94
Enn Rays

**Enn Rays** () — ABŞ yazıçısı.

## Həyatı
Enn Rays 1941-ci ilin 4 oktyabrında ABŞ-nin Luizana ştatının Nyu Orlean şəhərində anadan olub. Katolik irland əsilli ailənin ikinci qızıdır. Əsl adı Hovard Allın O'Brindir. Enn adını məktəbdə adını deməyə utandığından işlətmiş və belə tanınmağa üstünlük vermişdir. Enn Raysın əsərləri qot cərəyanının inkişafına töhfə vermişdir. Nyu Orleanda doğulduğu üçün əsərlərinin çoxunda hadisələr burada baş verir. Kitablarında üstünlük verdiyi mövzular vampirlər, mumiyalar və küpəgirən qarılardır. Yazıları sado-mazoşist üslubundadır. 1961-ci ildə Stan Rays ilə evlənmiş və Mişel adında qızları olmuşdur. Mişel 1972-ci ildə ağır xəstəlikdən ölmüşdür. "Vampirlə görüş" əsərində Kladio adlı vampir qız həm görünüşə, həm də yaşına görə Mişelə bənzədildiyi irəli sürülür. 1978-ci ildə Kristofer adında oğlu olmuşdur. Romanları əsasında "Vampirlə görüş" və "Lənətlilər kraliçası" filmləri çəkilmişdir. Əvvəl ateist olan Enn Rays uşağını itirəndən sonra katolik məzhəbinə qayıtmışdır.

## Kitabları
* Vampirlə görüş (1976)
* Bütün müqəddəslər bayramı(1979)
* Cənnətə səslənmək(1982)
* Yatan gözəlin tələbi (1983)
* Gözəlliyin cəzası (1984)
* Vampir Lestat (1985)
* Edenə çıxış (1985)
* Gözəlliyi azad buraxmaq (1985)
* Belinda (1986)
* Lənətlilər kraliçası (1988)
* Mumiya (1989)
* Təsirli zaman (1990)
* Bədən oğrusunun nağılı (1992)
* Laşer (1993)
* Taltos (1994)
* Memnoch the Devil (1995)
* Xudmətçinin sümükləri (1996)
* Kaman (1997)
* Pandora (1998)
* Armand (1998)
* Vittorio the Vampire (1999)
* Merrik (2000)
* Qan və Qızıl (2001)
* The Master of Rampling Gate (2002)
* Blackwood Farm (2002)
* İlahi Qan (2003)
* Şeytanla rəqs (1995)

## İstinadlar
Dunsyanlar

**Dunsyanlar** (, ) — Çin Xalq Respublikasında rəsmən tanınan 55 etnik azlıqdan biri. Ana dilləri Dunsyan dilidir. Dunsyan dili Altay dil ailəsinin Monqol qrupunun şərq yarımqrupuna daxil olan dillərdən biridir. Çində 1990-cı il sayımı zamanı 373.872 nəfər, 2000-ci il sayımı zamanı  513.805 nəfər, 2010-cu il sayımı zamanı isə 621.500 nəfər etnik dunsyan siyahıya alınmışdır. 2010 sayımına görə Çində qeydə alınmış etnik dunsyanların 87.89%-i (546255 nəfər) Qansu əyalətində yaşayır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yay Dilçilik İnstitutunun yayımladığı "Etnoloq sorğu kitabçası"nın 17-ci nəşrində Dunsyanlar.
Mavi Lotus

**Mavi Lotus** - Belçikalı Erjenin komiksi Tintinin macəralarının 15-ci hissəsidir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Mavi Lotus Rəsmi veb-saytı 
*Mavi Lotus Tintinologist.org-da

## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
Şənbə (roman)

**Şənbə** - İngiltərə yazıçısı İan MakEvan tərəfindən 2005-ci ilə yazılan və beyin cərrahı Henri Perovnın başına gələn hadisələrdən bəhs edən roman. Əsər 2005-ci ildə Ceyms Tayt Blək Xatirə mükafatını qazandı. Romanda hadisələr şənbəyə təsadüf edən gündə Londonda kütlənin İraqın işğalına etiraz bildirmək üçün mitinqə toplaşdıqları 15 fevral 2005-ci ildə baş verir. Romanın qəhramanının həmin gün işləri vardır, amma bu səbəblər üzündən günü sakit keçmir.

Pulitzer mükafatını qazanmış tənqidçi Miçiko Kakutani kitabla bağlı Nyu-Yorkda müsbət fikirlərini yazdı. Yazısında bunları vurğuladı: " MakEvan sadəcə 11 sentyabr hadisələrindən sonra ən təsiredici romanı ortaya çıxarmamış,  həmçinin bu gün niyə yaşadığımız üçün nə qədər üstün olduğumuzu xatırladır. Bu romanın əsasını təşkil edir".
Rədif

*Rədif* sözü termin kimi müxtəlif mənalarda istifadə edilir:

**Ədəbiyyatda**

Rədif (Ədəbiyyat) - hər beytin axırında qafiyədən sonra təkrar edilən söz və ya söz birləşməsi .

**Musiqidə**

1) Muğamat şöbələrinin, guşələrinin, təsnif və rənglərinin dəstgahlar sistemi üzrə təşkil və tənzim qaydası .

2) İran klassik musiqisində janr. Vokal və instrumental ola bilər. Səntur, tar, setar, kamança və neydə çalınır. 2009-cu ildən UNESCO-nun Bəşəriyyətin Toxunulmaz Mənəvi İrsinin siyahısına daxildir.

## İstinadlar
Cavad xan küçəsi (Gəncə)

**Cavad xan küçəsi** Gəncə şəhərinin mərkəzi və uzun küçələrindən biridir. Küçə Gəncənin sonuncu xanı Cavad xanın şərəfinə adlandırılmışdır. Uzunluğu 2,3&nbsp;km-dir. Cavad xan küçəsi hazırda Gəncə şəhər əhalisi və turistlərin ən çox gəzdiyi, orada yaradılan gözəllikləri seyr edərək asudə vaxtlarını səmərəli keçirdikləri məkanlardan biridir.
Küçə Gəncədə salınan ilk küçələrdəndir. İlk salınanda Küçənn adı Elizavetpol küçəsi adlanırdı. Sovet dövründə küçəyə Mirzə Ələkbər Sabirin şərəfinə Sabir küçəsi adlandırldı.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə “Azərbaycan” qəzetinin ilk nömrəsinin dərc olunduğu tarixi mətbəənin binası əvvəlki görkəminə qaytarılıb. AXC-nin qurucularından olan Xasməmmədov qardaşlarının yaşadığı ev, həmçinin 1899-cu ildə tikilən və alman mühəndisi Zingerin yaşadığı ev də Cavad xan küçəsinin tarixi tikililərindəndir.

## İstinadlar
Tintin Amerikada

**Tintin Amerikada** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 3-cü hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tintin in America Rəsmi veb-saytı
* Tintin in America Tintinologist.org-da

## Həmçinin bax
Fironun siqarları

**Fironun siqarları** - Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 4-cü hissəsidir.

## Xarici keçidlər

*Cigars of the Pharaoh Rəsmi veb-saytı 
*Cigars of the Pharaoh Tintinologist.org-da
Qırıq qulaq

**Qırıq qulaq** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 6-cı hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tintin and the Broken Ear Rəsmi veb-saytı
* The Broken Ear Tintinologist.org-da
Qara ada

**Qara ada** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 7-ci hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Black Island Rəsmi veb-saytı
* The Black Island Tintinologist.org-da
Kral Ottokarın əsası

**Kral Ottokarın əsası** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 8-ci hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* King Ottokar's Sceptre Rəsmi veb-saytı
* King Ottokar's Sceptre Tintinologist.org-da
Qızıl qısqaclı xərçəng

**Qızıl qısqaclı xərçənq** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 9-cu hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Crab with the Golden Claws Rəsmi veb-saytı
* The Crab with the Golden Claws Tintinologist.org-da
Qızıl quldurun xəzinəsi

**Qızıl quldurun xəzinəsi** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 12-ci hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Red Rackham's Treasure Rəsmi veb-saytı
* Red Rackham's Treasure Tintinologist.org-da
Pyes

**Pyes** ( — hissə, parça, əsər) — səhnədə göstərilmək üçün yazılmış dram əsəri.

Strukturuna görə pyes obrazların dialoq və monoloqlarından və müəllifin qeydləri olan remarkalardan ibarət əsərdir. Pyes anlayışının özü formal xarakter daşıyır və hər hansı bir stil və ya emosionallıq kəsb etmir. Bu səbəbdən pyes müəllifi əsərin janrını başlıqda qeyd edir: klassik olaraq dram, komediya və faciə. Bəzən isə "üç hissəli dialoq", "pyes-parabola" və s. qeydlər mövcud olur.

## Pyesin növləri
**[[Komediya]]**

Komediyalar yumor üçün nəzərdə tutulmuş tamaşalardır. Komediyalarda hazırcavab, qeyri-adi personajlar, qəribə halların sayı çox olur. Bəzi komediyalar toplumun bütün qrupları üçün deyil, müəyyən yaş qrupları üçün nəzərdə tutulur. Komediyalar faciələrlə yanaşı Qədim Yunanıstanın iki oyun növündən biri idi.

**[[Faciə (janr)|Faciə]]**

Bu pyeslərdə ölüm və fəlakət kimi qaranlıq mövzular olur. Çox vaxt baş qəhrəmanda faciəvi bir qüsur, onun ölümünə səbəb olan bir özəllik olur. Faciələr bütün emosiyaları çatdırır və çox dramatik konfliktlərə malikdir. Faciə Qədim Yunanıstanda iki oyun növündən biridir.

**[[Tarixi dram|Tarixi]]**

Bu pyeslər vacib tarixi hadisələrə diqqət yetirir. Bunlar faciə və ya komediya ola bilər, olmaya da bilər. Ayrı bir janr kimi tarixi pyeslər Vilyam Şekspir tərəfindən populyarlaşdırıldı (məsələn, "Kral Con").

## Həmçinin bax
* Dram
* Teatr

## İstinadlar
Qara qızıl diyarı

**Qara qızıl diyarı** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 15-ci hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Land of Black Gold Rəsmi veb-saytı
* Land of Black Gold Tintinologist.org-da
Tintin və Alf-Art

**Tintin və Alf-Art** - Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 24-cü və son  hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tintin and Alph-Art Rəsmi veb-saytı 
*Tintin and Alph-Art  Tintinologist.org-da
Qitə (şeir)

**Qitə** ( parça, hissə) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması. Qitə ərəbcə parça, hissə deməkdir.

Qitənin qafiyə quruluşu qəzələ və qəsidəyə yaxındır. Fərq ondadır ki, birinci beytin misraları qəzəl və qəsidədə həmqafiyə olduğu halda, qitədə həmqafiyə olmur. Qitədə yalnız ikinci misralar bir-biri ilə həmqafiyə olur. Həcmi 2 beytdən 10 beytə qədər olur. Qitənin sonuncu (məqtə) beytində şair, adətən, öz təxəllüsünü bildirmir. Qəzəl daha çox məhəbbət mövzusunda yazıldığı halda, qitə daha çox ictimai-siyasi, əxlaqi-tərbiyəvi məzmun daşıyır.

Qazi Bürhanəddininin, Nəsiminin, Məhəmməd Füzulinin, Seyid Əzim Şirvaninin bəzi şeirləri qitə janrındadır.

Məhəmməd Füzulinin "Padşahi-mülk..." şeiri qitənin ən yaxşı nümunələrindəndir.

Padişahi-mülk, dinarü dirəm rüşvət verib,
Fəthi-kişvər qılmağa eylər mühəyya ləşkəri.

Yüz fəsadü fitnə təhrikilə bir kişvər alır,
Ol dəxi asari-əmnü istiqamətdən bəri.

Göstərən saətdə dövrani-fələk bir inqilab,
Həm özü fani olur, həm ləşkəri, həm kişvəri.


## Həmçinin bax
* Qəzəl
* Qəsidə

## Ədəbiyyat
*
Günəşin məhbusları

**Günəşin məhbusları** — Belçikalı Hergénin komiksi Tintinin macəralarının 14-cü hissəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Prisoners of the Sun Rəsmi veb-saytı
* Prisoners of the Sun Tintinologist.org-da
Remarka

**Remarka** () - Pyes müəllifinin, hadisənin hansı şəraitdə gedəcəyini, personajların davranışının və xarici görkəminin xüsusiyyətlərini səciyyələndirən izahı.

Səhnədə oxunmur, aktyorlar və rejissorlar üçün göstəriş rolunu oynayır. Çox zaman mötərizə içərisində verilir. Obrazın zahiri görkəmi, yaşı, səhnəyə gəlməsi və getməsi, hisləri və hərəkətləri barədə izahatdır. Pyesin oxucuları üçün məlumat, izahat mənbəyidir.
Mahir Abbaszadə

**Mahir Tapdıq oğlu Abbaszadə** () — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VI çağırış deputatı (2015) və (2020); Azərbaycan iqtisadçısı, iqtisadi nəzəriyyə müəllimi, iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondunun direktoru.

## Həyatı
Mahir Abbaszadə 27 oktyabr 1975-ci ildə Laçın rayonunun Güləbird kəndində anadan olub. 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetini iqtisadi nəzəriyyə müəllimi ixtisası üzrə bitirmişdir.

1997-ci ildə Güzdək Tikinti Materialları Kombinatında kadrlar şöbəsinin rəisi, 2001–2003-cü illərdə Azərbaycan Beynəlxalq Bankının Sumqayıt filialında xidmət bölməsi üzrə mütəxəssis, 2003–2004-cü illərdə "Zaminbank" ASC-nin "Gənclik" filialında mühasib, xəzinə müdiri, 2004-cü ildən isə həmin filialın müdiri işləyir.

Ehtiyatda olan zabitidir.

Mahir Abbaszadə 15 noyabr 2018-ci ildə Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondunun direktoru vəzifəsinə təyin edilib.

İngilis, rus, türk dillərini bilir.

## Ailəsi
Ailəlidir 3 övladı var.

Azərbaycan şairi Zahir Abbasın isə qardaşıdır.

## Elmi fəaliyyəti
Mahir Abbaszadə 2005-ci ildə AMEA-nın İqtisadiyyat İnstitutuna dissertant qəbul edilib. 2010-cu ildə elmi şurada müdafiə edib. 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru adı alıb.

1 elmi kitabın, 7 elmi məqalənin, 3 elmi tezisin müəllifidir.

## Siyasi fəaliyyəti
Mahir Abbaszadə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 1 noyabr 2015-ci ildə 121 saylı Laçın seçki dairəsindən beşinci çağırış Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə iştirak etmiş və millət vəkili seçilmişdir.

## İstinadlar
Bəzm

**Bəzm** İranın Fars ostanının Bəvanat şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Sərvistan dehistanında kənd.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, kəndin əhalisi 422 nəfər və 111 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Qonaqlıq

**Qonaqlıq** ictimailəşmə, danışma və istirahət məqsədləri üçün bir ev sahibi tərəfindən dəvət edilmiş şəxslərin bir yığıncağına deyilir. Həmçinin festival və ya digər xüsusi münasibətin çərçivəsində xatirə günü kimi ifadə olunur.

## Qonaqlıq növləri
*Ad günü qonaqlığı
*Çay qonaqlığı
*Toy qonaqlığı

## Qalereya
  
Şəkil:Kids and cake 3.jpg|Uşaqlar Ad günü onaqlığında
Şəkil:К Е Маковский Боярский свадебный пир в xvii веке 1883.jpg|17ci əsrdə Rusiyada toy qonaqlığı Konstantin Makovski tərəfindən


## Həmçinin bax
*Ziyafət

## Xarici keçidlər
Simvol

**Simvol** () — Ədəbiyyatda bir sözlə müəyyən fikrin üstüörtülü şəkildə ifadə olunması.

Bədii dildə məcaziliklə daha çox bağlı olan anlayışlardan biri simvoldur. Simvol yunanca simbolon sözündən olan şərti əlamət mənasını bildirir. Azərbaycan ədəbiyyatında simvol sözü bəzən rəmz termini ilə də əvəz olunur. Rəmz ərəb sözü olub işarə ilə müəyyən məqsəd anlatmaq, müəyyən fikir ifadə etmək mənasını bildirir. Buradan aydın olur ki, ədəbiyyatda bir sözlə müəyyən fikrin üstüörtülü şəkildə ifadə olunmasına simvol deyilir.

Simvolu ancaq yazılı ədəbiyyatla məhdudlaşdırmaq olmaz. Müəyyən işarə ilə, əlamətlə bu və ya başqa fikir ifadə etmək, mətləb bildirmək üçün xalq danışığında da simvoldan istifadə olunur, həm də danışıqda işlədilən bu və ya digər simvol, demək olar ki, əksəriyyət tərəfindən başa düşülür.

Bədii əsərdə simvoldan bu və ya başqa surətin xarakterini açmaq, səciyyəvi cəhətlərini oxucunun nəzərinə çatdırmaq üçün istifadə edilir.

## Simvolik rəmzlər
* Göyərçin — sülh, əmin-amanlıq
* Şir — qüvvət, güc
* Canavar — acgözlük
* Tülkü — hiyləgərlik
* Durna — qəm, kədər, həsrət

## Həmçinin bax
* Linqvistika
* Azərbaycanda simvol və ornamentlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX–XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002.
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
Peyami Safa

**Peyami Safa** () — əsasən romanları ilə məşhur olan türk yazıçısı. "Sərvər Bədi" təxəllüsü ilə də çıxış etmiş yazıçı jurnalistika sahəsindəki işləri və cəmiyyət həyatına dair fikirləri ilə də tanınır.

## Həyatı
Şair İsmayıl Safanın oğlu kimi anadan olub. Atasının Sivasda sürgündə ölməyinin ardınca, 1901-ci ildə — 2 yaşında yetim qalmış və "Yetimi-Safa" adı ilə xatırlanmışdır. 8 yaşından 17 yaşınacan ağır sümük xəstəliyi keçirmişdir. Həkimlər onun qıçını kəsmək istəmiş, amma Peyami buna icazə verməmişdir. Yazıçının "Doqquzuncu cərrahiyyə palatası" romanını həmin günlərindən bəhs edir. Xəstəlik və müharibə səbəbilə təhsilini davam etdirə bilməmiş və anasına baxmaq üçün Vəfa idadiyyəsindəki təhsilini yarımçıq buraxmışdır. Keteon mətbəəsində işləməyə başlamışdır. Daha sonra Rəhbəri-İttihad məktəbində müəllimlik etmişdir. Dörd il bu məktəbdə işləyən Peyami həm öyrətmiş, həm də fransızca öyrənmişdir. Ömrümün bu mərhələsi haqqında bəzi məqamları "Biz insanlar" əsərində qeyd etmişdir. 1918-ci ildə qardaşı İlhami Safanın istəyi ilə müəllimliyi buraxmış və "XX əsr" adlı axşam qəzetində "Əsrin hekayələri" başlığı altında hekayələr yazmağa başlamışdır. Əvvəl bu hekayələri imzasız yazsa da, daha sonra "Sərvər Bədi" təxəllüsünü istifadə edən Peyami Safa 1921-ci ildə "Son teleqraf", oradan da "Təsviri-əfkar" qəzetinə keçmişdir. Bu qəzetdən də ayrılaraq, "Cümhuriyyət" qəzetində 1940-cı iləcən məqalələr, lətifələr, kiçik hekayələr və romanlarını hissələr halında nəşr etdirmişdir. 1950-ci illərdə "Milliyyət" də daxil olmaqla, müxtəlif jurnal və qəzetlərdə yazan Peyami Saf 1961-ci ildə "Son həvadis" qəzetinə keçmişdir. Həmin il Ərzurumda hərbi xidmət çəkən oğlu Mervenin ölümündən sarsılan Peyami 2–3 ay sonra İstanbulda, bir dostunun evində vəfat etmişdir.

## Ədəbi yaradıcılığı
İlk romanlarında materialist baxışlarını yaysa da, 1931-ci ildə xəstənin vəziyyətindən bəhs edən yarı-avtobioqrafik romanı olan "Doqquzuncu cərrahiyyə palatası" əsəri çap olundu. İkinci Dünya müharibəsindən sonra yazdığı "Madmazel Noraliyanın kreslosu" (1949) romanı ilə mistisizmə yönəldi. Peyami Safa pul qazanmaq məqsədi ilə yazdığı kitablarda ilk dəfə qardaşı İbrahim Safanın istifadə etdiyi və anasının adı olan "Sərvər Bədi" təxəllüsünü istifadə etmiş və bu təxəllüslə bir çox roman yazmışdır. Bunlar arasında ən tanınmışları "Cingöz Rəcai" obrazının baş qəhrəman kimi çıxış etdiyi macəra romanları olmuşdur. Peyami Safa "Həftə", "Mədəniyyət həftəsi" (1936, 21 say) və "Türk düşüncəsi" (1953–1960, 63 say) kimi jurnalları da təsis etmişdir.

## Əsərləri

### Roman
* Sözdə qızlar (1923)
* Şimşək (1923)
* Məhşər (1924)
* Bir axşam idi (1924)
* Süngülərin kölgəsində (1924)
* Bir gənc qızın cürmü (1925)
* Canan (1925)
* Doqquzuncu cərrahiyyə palatası (1930)
* Fateh — Hərbiyyə (1931)
* Attila (1931)
* Bir tərəddüdün romanı (1933)
* Madmazel Noraliyanın kreslosu (1949)
* Tənhayıq (1951)
* Biz insanlar (1959)

### Hekayə
* Gəncliyimiz (1922)

### Pyes
* Günəş doğur (1937)
## Həmçinin bax
Fateh-Hərbiyyə (roman)
## İstinadlar
NetBeans

**NetBeans** — Java üçün inteqrasiya olunmuş inkişaf mühiti (IDE). NetBeans proqramları *modul* adlanan modulyar proqram komponentləri toplusu əsasında tərtib etməyə imkan verir. NetBeans Windows, macOS, Linux və Solaris kimi əməliyyat sistemlərində işləyir. Java ilə yanaşı, PHP, C, C++, HTML5 və JavaScript kimi digər dillər üçün uzantılara sahibdir. NetBeans IDE daxil olmaqla NetBeans-a əsaslanan proqramlar üçüncü tərəf tərtibatçılar tərəfindən genişləndirilə bilər.
## Tarixi
NetBeans 1996-cı ildə Praqadakı Karl Universitetinin Riyaziyyat və Fizika fakültəsinin rəhbərliyi altında Java IDE tələbə layihəsi olan "Xelfi" (Delphi-də söz oyunu) kimi başladı. 1997-ci ildə Roman Stanek layihə ətrafında bir şirkət yaratdı və 1999-cu ildə Sun Microsystems tərəfindən satın alınana qədər NetBeans IDE-nin kommersiya versiyalarını istehsal etdi. Növbəti ilin iyun ayında Sun Microsystems NetBeans IDE-ni açıq mənbəyə çevirdi. O vaxtdan bəri NetBeans icması böyüməyə davam edir. 2010-cu ildə Sun Microsystems (NetBeans də onunla birlikdə) Oracle Corporation tərəfindən satın alındı. NetBeans "Oracle"in tərkibində olarkən şirkətin məhsulu olan havayı proqram təminatı JDeveloper ilə uyğunlaşmalı idi, 2012-ci ilə qədər hər iki IDE ortaq kod bazası olan NetBeans Platforması ətrafında yenidən quruldu. 2016-cı ilin sentyabrında Oracle NetBeans layihəsini The Apache Software Foundation-a bağışlamağı təklif etdi və bunun "Java 9 və NetBeans 9 və ondan sonrakı versiyaların qarşıdan gələn buraxılışı vasitəsilə NetBeans komponentlərinə layihənin istiqaməti və gələcəkdəki uğurunda daha çox söz haqqı vermək üçün NetBeans idarəetmə modelini açmaq" olduğunu bildirdi. Bunu Javanın yaradıcısı Ceyms Qoslinq də təsdiqlədi. Layihə 2016-cı ilin oktyabrında Apache Incubator-a daxil edildi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər

*
Elinor Farcon

**Elinor Farcon**() — ingilis uşaq yazıçısı, şairi.

## Həyatı

Elinor Farcon 13 fevral 1881-ci ildə doğulmuşdu.

Elinor Farcon 5 iyun 1965-ci ildə vəfat edib.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Astrid Lindqren

## Xarici keçidlər
Misra

**Misra** () — hecaların və ya saitlərin sayına görə sabit uzunluq ölçüsü olan söz sırasıdır və ya sintaktik vahiddir.

Hecaların sayı misranın bir ölçüsü, qafiyə isə onun bitdiyini göstərən sonluq və ya ritmik nitq parçasının nöqtəsidir. Beləliklə, qafiyə ikili vəzifə daşıyır: bir tərəfdən misranın bitdiyi yeri göstərir, ikinci tərəfdən misranın poetik dilə mənsubluğunu göstərən ritmikliyi yaradan vasitə kimi çıxış edir. Yazılı poeziya sabitləşəndən sonra orta əsrlərdə qafiyə poetik ritmikliyin əsas və çox vaxt yeganə vasitəsi kimi qəbul edilmişdir. Bu, şeir dilinə formalist bir münasibət idi, çünki ritmikliyin digər mənbələrindən - musiqilikdən, ovqatdan, həmahəng fonem və morfemlərlə bəzənmiş olmasından sərfi-nəzər edirdi. Bu poeziyanın mahnıdan mətnə çevrilməsinin, musiqidən uzaqlaşmasının və formal tekstoloji bir sənətə çevrilməsinin nəticələri idi.

Lirikanın dilində ritmikliyin ən kiçik vahidi misra (sətirlər) hesab olunur. Poetik ritmikliyin yaranması üçün ən azı ritmik baxımdan bir-birini tamamlayan iki misra lazımdır. Şərqdə və Azərbaycan folklorunda iki misralıq şeir formasına dübeyti və ya şah beyt də deyilir. Yazılı şeir yaranana qədər mərasim nəğmələrinin ritmikliyi sintaktik təkrarlar və paralelizmlər vasitəsilə yaranırdı.

## Həmçinin bax
* Bənd
* Beyt

## İstinadlar
Poliginiya

**Poliginiya** (q.yun. πολύ- çox , γυνή arvad) — bir kişinin bir neçə arvadla eyni vaxtda nikahda olmasıdır. Poliqamiyanın bir formasıdır. Nikahın bu forması həmişə mövcud olub və hazırda da, müxtəlif cəmiyyətlərdə mövcud olmaqdadır.

Əhdi-ətiqə görə, yəhudi və xristian patriarxlarının böyük əksəriyyəti çoxarvadlı olublar. Tarixdə bu adi bir hal kimi qəbul olunur. Hətta belə nikaha Tanrı tərəfindən icazə də verilməsi söylənilir. Məsələn, İbrahimin Tövrata görə üç arvadı olub, - Sara, Həcər və Hettura (Yaradılış, 25:1-6). Bundan başqa, onun çoxlu kənizləri də olub. Peyğəmbər Davudun iyirmiyə yaxın arvadı və çoxlu kənizləri olub.SüleymanPeyğəmbərin isə 700 arvadı 300 kənizi olub (3 Padşahlar, 11:3).

Bütün bunlar ondan xəbər verir ki, poliqamiya yəhudilər arasında normal hal hesab olunub. Ancaq X yüzillikdə Almaniyada yaşayan yəhudi ruhanisi (ravvini) *Qerşom* Xristianlığın təsiri altında, açıq surətdə poliqamiyaya qadağa qoymuşdur. Bu qadağa yəhudi cəmiyyətində birmənalı qarşılanmadı. Onların çoxu (əsasən, İslam ölkələrində yaşayan yəhudilər) Qerşomun qadağasını qəbul etmədilər. 1948-ci ildə İsrail hökuməti qurulduqdan sonra, ərəb dünyasından (əsasən Yəməndən) vətəninə qaytarılmış yəhudilər bir neçə arvadla gəlmişdilər. Hökumət olanların nikahlarını qüvvədə saxladı. Ancaq yeni, poliqam nikahlara qadağa qoydu .

Daha dolaşıq vəziyyət Xristianlıqda olmuşdur. İsanın ilk davamçıları yəhudi qanunları ilə yaşayırdılar və poliqamiya halları onlarda olmuşdur. Ancaq Xristianlığın Roma imperiyasında yayılmasından sonra, nikah qaydaları əhəmiyyətli dəyişikliyə məruz qaldı. Səbəb isə Roma cəmiyyətinin ənənələri ilə İsaya inancın qarışması oldu. Bundan sonra, Xristianlıq təkcə poliginiyaya yox, ümumilikdə, nikah anlamına birmənalı münasibətdə olmadı.

Buna baxmayaraq, Xristian Avropasında da poluginiyaya rast gəlinirdi. Məsələn Roma imperatoru I Valentinianın iki arvadı var idi.

İslama gəldikdə isə, burada da poligimik nikahlar erkən çağlardan olmuşdur, ancaq başqa dillərdən fərqli olaraq, sonrakı dövrlərdə qadağan edilməmişdir. İslamda eyni zamanda dörd arvadla nikahda olmağa icazə verilir (Quran, ən-Nisə, 3). Bundan başqa kişilər eyni zamanda kənizlərlə (cariyələrlə) də yaşaya bilərlər. İslamın şiə qolunda müvəqqəti mutə nikahı da vardır ki, bunu da bir kişi bir neçə arvadla edə bilər.

## Mənbə
Aydın Əlizadə. Çoxarvadlılığın tarixi // Fəlsəfə elmləri doktoru Aydın Əlizadənin səhifələri.

## İstinadlar
Futszyan

**Futszyan** ( ; , rəsmi olaraq: ) — Çin Xalq Respublikasında əyalət. Ərazisi 124015.64&nbsp;km², əhalisi 1 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən 36.894.217 nəfər, 31 dekabr 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən isə 37.480.000 nəfər, inzibati mərkəzi Fuçjou şəhəridir.

## Xarici keçidlər
*Fucyen Əyalətinin Xalq Hökuməti portalı  

## İstinadlar
Abraham Merritt

**Abraham Qreys Merritt** () — ABŞ yazıçısı və amerikan bazar günü jurnalı redaktoru. Daha çox fantastik romanlara üstünlük vermişdir.

## Həyatı
1884-cü ildə Nyu-Cersi ştatının Beverli şəhərində anadan olub, daha sonra ailəsi ilə 1894-cü ildə Pensilvaniyanın Filadelfiya şəhərinə köçmüşdür. Əslində əvvəl hüquq təhsili almışdır, amma sonra jurnalistikaya yönəlmişdir. Əvvəl müxbir, daha sonra redaktor olmuşdur. Merritt 1912–1937-ci illərdə Morill Qoddardın redaktor köməkçisi olmuş, sonra 1937-ci ildən ölümünə qədər redaktor olmuşdur. O, redaktor kimi Vircil Finlay və Hanz Buk kimi işçiləri cəlb etmişdir.

Merritt yaradacılığı boyunca 8 roman yazmışdır.

## Şəxsi həyatı
Merritt iki dəfə evlənmişdir: 1910-cu ildə Elanora Ratkliff ilə və 1930-cu ildə Elanor Conson ilə. 1943-cü ildə ürək tutmasından ölmüşdür.

## İstinadlar
Barqutlar

**Barqutlar**—Monqol dilli tayfa. Əsasən Daxili Monqolustanda və Çində yaşayırlar. Mədəniyyətcə Buryatlara və Xorçinlərə yaxındırlar.

## Tarixi

IX—XIII əsrlərdə barqutlat Kurıkanları qovub, Baykal ətrafına yiyələndilər. XIII əsrdə onlar başqa tayfalarla bərabər Barqucin Tokumda ümummonqol dövlətinin tərkibinə daxil oldular. Barqutlar Çingiz xanın etibarından yararlanıb, bir çox vəzifələrə yiyələndilər. Temuçinin özəl qvardiyası olan keşikdə xeyli bu tayfanın üzvüləri vardı..

## Etimologiyası

«Barqut» etnonimi birbaşa və yaxud bilavastə «barqu», «kənar» sözündən qaynaqlanır. Barqutların Baykal gölünün şərqində torpaqları vardı. Monqollar həmin sahəni Barqucin Tokum adlandırırdılar. Barqucin tokum — «kənar yer, sərhəd yurdu»,, Və yaxud «barqu[tlar] torpağı» demək idi.

Bu ad Daxili Monqolustanda barqutlar (barqa), Turqut, ölət və özbəklərdə burut, noğaylarda burkıt, tuvalılarda purut ~ bürüt ~ bürgüt, qızıllarda, kaçinlərdə, saqaylarda  буркыт, qırğızlarda barqı, evenklərdə branqat ~ braqat kimi səslənir.

## Coğrafiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beyt

**Beyt** — şeirdə 2 misra. Beytin tərifinə aid fikirlərdə müəyyən ziddiyyətlərlərə rast gəlinir. Məsələn, Mir Cəlal və Pənah Xəlilovun fikrincə: "Şerin hər sətrinə misra, cüt sətrinə isə beyt deyilir". Cəfər Xəndan isə beytin tərifini daha da dəqiqləşdirir: "Şerin müəyyən məna ifadə edən qoşa misrasına beyt deyilir". Əziz Mirəhmədov isə tərtib etdiyi "Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti"ndə anlayışın daha geniş şərhini verir: "…eyni vəzndə yazılan əsərlərin məzmunca bir-birinə bağlı qoşa misrası. Beytdə bitkin bir fikir ifadə olunmalıdır".

Beyt şeirdə həm qafiyəli, həm də qafiyəsiz ola bilər. Bu da şerin müxtəlif şəkillərindən asılıdır. Məsələn, məsnəvi formasında yazılan bütün əsərlərdəki beyt bir qayda olaraq, cüt-cüt qafiyələnir. Qəzəl və qəsidələrdə ilk beytlər həmqafiyə olur. Sonrakı beytlərin misraları cüt-cüt qafiyələnməsə də, formanın daxili qafiyələnmə qanunlarına tabe olur.

Hər iki misranı yan-yana qoymaqla beyt düzəltmək olmaz. Beytdə birləşən misralar bir-birini tamamlamalı və bitkin fikir ifadə etməlidir.

Beytə daxil olan misralar bir-birilə qafiyələnə də bilər, qafiyələnməyə də. "Beyt" istilahı ən çox klassik şeirlə əlaqədar işlədilir. Ədəbiyyatşünaslıqda "şah beyt", "mətlə beyt", "məqtə beyt" kimi ifadələr işlədilir.

## Şah beyt
Şah beyt seçmə, fərqlənən beyt mənasında işlənir. Fikircə, ahəngcə daha qüvvətli beytlər şah beyt adlanır. Məsələn, Abbas Səhhətin "Vətən" şeirində:

Vətəni sevməyən insan olmaz;
Olsa, ol şəxsdə vicdan olmaz.

beyti öz məzmunu, daşıdığı, ifadə etdiyi məna etibarilə qalan beytlərdən fərqlənir. Ona görə də buna şah beyt demək olar.

Gözüm gözünüzdən uzaq olsa da,
Könüldən-könülə yollar görünür.

misraları qüvvətli fikir ifadə etdiyi üçün dillər əzbəridir. Bu cür misralar şeirin şah misraları adlanır.

## [[Mətlə|Mətlə beyt]]
Mətlə sözü ərəbcə "tülu" sözündəndir, günəşin doğduğu yer deməkdir ki, bu da başlanğıc beyt mənasında işlədilir. Hər bir şerin ilk beyti mətlə beyt adlanır.

## [[Məqtə|Məqtə beyt]]
Məqtə qurtarmaq, sona çatmaq mənalarını bildirir. Şeirdə son beyt məqtə beyt adlanır. Bir çox hallarda bu beytdə müəllif adını çəkir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov. Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX–XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı: Maarif, 2002. səh. 45.

## Həmçinin bax
* Bənd
* Misra