Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhyan

**Şeyx Zeyd ibn Sultan ibn Zayed ibn Xəlifə Əl Nəhyan** (; ) — 1991–2004-cü illərdə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qurucusu və ilk prezidenti. 1966–2004-cü illərdə Əbu-Dabi əmiri.

Dövlətin birləşməsində Şeyx Rəşid ibn Səid Əl-Məktumla yanaşı o da mühüm rol oynamışdır. Onlar birlikdə buna 2 dekabr 1971-ci ildə nail olublar. Yeddi əmirliyi birləşdirən əsas hərəkətverici qüvvə kimi tanınan Valid əl-Ümmə ("Millət Atası") kimi hörmətlə anılır.

Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının yaradılmasında Şeyx Cabir Əl-Əhməd Əl-Sabah ilə də çalışıb. 25 may 1981-ci ildə Əbu-Dabidə Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının ilk zirvə toplantısı keçirilib.

## Həyatı

Şeyx Zeyd 6 may 1918-ci ildə Əbu-Dabidə anadan olub. O, 1855–1909-cu illərdə Əbu-Dabi əmirliyini idarə edən babası Şeyx Zayed I bin Xəlifə Əl-Nəhayanın şərəfinə adlandırılıb. O, Şeyx Sultanın 1922–1926-cı illərdə Əbu-Dabi Əmirliyini idarə edən həyat yoldaşı Salama bint Butti əl-Qubaisidən dörd oğlunun ən kiçiyi idi. Atası vəfat edəndə onun cəmi 8 yaşı var idi və o, uzun müddət Ərəbistan yarımadasını sərgərdan halda dolaşmaq məcburiyyətində qaldı.

### Vəzifədə
1930-cu illərdə əmirliyi idarə edən qardaşı II Şeyx Şahbut ona səhrada karbohidrogen ehtiyatları axtarışı aparan Qərb geoloqlarını müşayiət etməyi tapşırmışdı. 1946-cı ildə o, doğulduğu Əl Əyn şəhərinin hökmdarı təyin edilir. Onun rəhbərliyi ilə vahədə fəal tikinti başlanır, ticarət canlanır, kənd təsərrüfatı inkişaf etməyə başlayır. 1966-cı ilin avqustunda Şeyx Zeyd Şeyx Şahbutu hakimiyyətdən uzaqlaşdıraraq Əbu-Dabi əmirliyinin başçısı oldu. 1971-ci ilin dekabrında 6 knyazlığın əmirləri (1972-ci ilin fevralında Rəs əl-Xəymə əmiri onlara qoşuldu) Əbu-Dabi hökmdarını prezident seçərək BƏƏ federasiyasının yaradılmasını elan etdilər. Bu, həm Əbu-Dabi federasiyasında (ən böyük, ən sıx və ən zəngin əmirlik) rolu və yeri, həm də unikal dövlətin formalaşması və inkişafına verdiyi töhfəni vurğuladı.

Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhayan 33 ilə yaxın BƏƏ prezidenti vəzifəsində çalışıb. 2 dekabr 2001-ci ildə o, yeddinci beşillik müddətə yenidən BƏƏ prezidenti seçildi. Forbes jurnalı onun indi böyük oğlu Şeyx Xəlifəyə miras qalan şəxsi sərvətini 20 milyard dollar qiymətləndirib.

Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhayan 1992-ci ildə 3 milyard 671 milyon dirhəm nizamnamə kapitalı ilə məscidlərin, mədəni və elmi tədqiqat mərkəzlərinin tikintisi, təbii fəlakətlərdən zərər çəkmiş ərazilərə yardım göstərilməsi kimi bir çox layihələrin maliyyələşdirilməsi ilə məşhurlaşan Zayed Fondunu qurub.

## Ölümü
Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhayan 2004-cü il noyabrın 2-də Əbu-Dabi şəhərinin şərq kənarındakı sahilyanı Əl-Baher sarayında vəfat etdiyi gün ölkə hökumətində son 27 ildə ən böyük dəyişikliyi həyata keçirə bildi. Xüsusilə Körfəz ölkələrində ilk dəfə olaraq qadın nazir vəzifəsinə təyin edildi. Ölümün rəsmi səbəbi açıqlanmadı.

## Şəxsi həyatı
Uzun ömrü boyu Şeyx Zeyd ibn Sultan Əl-Nəhayan hazırda yüksək dövlət vəzifələrində çalışan və ya bizneslə məşğul olan 19 oğul böyüdüb. Onun 11 qızı olduğu da məlumdur. Qərb mənbələrinə görə, o, doqquz (və ya yeddi) dəfə evlənib. Lakin şəriət qaydalarına uyğun olaraq, bir dəfəyə 3–4 arvadı olub.

## Xatirəsi

* Əbu-Dabidə "Zayed Sports City" idman kompleksi, həmçinin onun ərazisində yerləşən futbol və kriket stadionları şeyxin adını daşıyır.
* Şeyx Zayed şossesi Dubaydakı E11 magistralının adıdır.
* Şeyxin şərəfinə dövlətin ali ordeni təsis edilib.
* Çeçenistan Respublikasının Qudermes şəhərində Şeyx adına Hafiz məktəbi tikilib.
* O, Şeyx Zayed məscidinin sağ tərəfində dəfn edilib, dəfn olunduğu gündən 24 saat fasiləsiz olaraq qəbri üzərində Quran oxunub.
* Nyu-Yorkda BƏƏ-nin "Sağlam Böyrək 10K" marafonu onun xatirəsinə keçirilir.
* Luvrun sarayın və muzeyin tarixinə həsr olunmuş 2016-cı ildə açılmış bölməsi BƏƏ-nin qurucu şeyxinin adını daşıyır — bu barədə müqavilə Əbu Dabidə Luvrun filialının açılması layihəsi ilə eyni vaxtda imzalanıb.

## Uşaqları
* Xəlifə ibn Zeyd Əl-Nəhayan (1948–2022) — Əbu-Dabinin hökmdarı və 2004–2022-ci illərdə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin 2-ci prezidenti.
* Sultan ibn Zeyd Əl-Nahayan (1955–2019) — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Baş nazirinin müavini 1997–2009.
* Məhəmməd ibn Zeyd Əl-Nəhayan (1961-ci il təvəllüdlü) Əbu-Dabinin hökmdarı və 2022-ci ildən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin 3-cü prezidenti.
* Həmdan ibn Zeyd Əl-Nəhayan (1963-cü il təvəllüdlü) Baş nazirin müavini və əmirin Dhafra bölgəsindəki nümayəndəsidir.
* Həzzə ibn Zeyd Əl-Nəhayan (1965-ci il təvəllüdlü) BƏƏ-nin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri.
* Səid ibn Zeyd Əl-Nəhayan (1965–2023) — iş adamı və idman funksioneri.
* Saif ibn Zeyd Əl-Nahayan (1968-ci il təvəllüdlü) 2004-cü ildən BƏƏ-nin daxili işlər naziri.
* Təhnun ibn Zeyd Əl-Nahayan (d. 1969) — 2016-cı ildən Milli Təhlükəsizlik Müşaviri.
* Mənsur ibn Zeyd Əl Nəhayan (1970-ci il təvəllüdlü) Prezident İşləri Naziri.
* Abdulla ibn Zeyd Əl-Nahayan (1972-ci il təvəllüdlü) 2006-cı ildən BƏƏ-nin Xarici İşlər və Beynəlxalq Əməkdaşlıq naziri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Farewell Arabia (1968) – Zayed and the Oil Industry in Abu Dhabi
* Sheikh Zayed's website
* CooperativeResearch – Zayid bin Sultan Al Nahyan
* Official UAE tribute to Sheikh Zayed 
* Sheikh Zayed lecture theatre, in the London School of Economics