open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Molka Ahmed

**Anna Molka Ahmed** (d. 13 avqust, 1917 &#x2013; ö. 20 aprel, 1994) — pakistanlı rəssam və 1947-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra ölkədə təsviri incəsənətin öncüllərindən biri olmuşdur. O, Lahordakı Pəncab Universitetində təsviri incəsənət professoru idi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Anna Molka Ahmed 13 avqust 1917-ci ildə İngiltərənin London şəhərində yəhudi valideynlərdən Molli Brdijer adı ilə dünyaya gəlib. Onun anası polyak, atası isə rus idi. 1935-ci ildə, 18 yaşında İslam dinini qəbul etmiş və 1939-cu ilin oktyabrında Londonda təhsil alan Şeyx Ahmed ilə evlənmişdir.

O, Londondakı Müqəddəs Martin İncəsənət Məktəbində rəsm, heykəltəraşlıq və dizayn üzrə təhsil almış və Kral İncəsənət Akademiyasından təqaüd qazanmışdır.

1940-cı ildə Ahmed Lahora köçmüş və rəssamlıqla yanaşı, Pəncab Universitetində təsviri incəsənət müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Professor Anna Molka Ahmed bu universitetdə hazırda İncəsənət və Dizayn Kolleci adlanan Təsviri İncəsənət Departamentini təsis etmiş və 1978-ci ilə qədər ona rəhbərlik etmişdir.

1951-ci ildə Anna, əri Şeyx Ahmed ilə boşanmış, lakin iki qızı ilə birlikdə Pakistanı tərk etməmiş və 20 aprel 1994-cü ildə vəfat edənə qədər orada yaşamışdır.

55 illik fəaliyyəti ərzində, o, mənzərələr, mövzu əsaslı monumental fiqurativ kompozisiyalar və düşüncəli, təsirli portretləri ilə tanınmışdır. Onun əsərləri qalın boya qatları (impasto texnikası) və parlaq, canlı rəng palitrası ilə seçilirdi.

## Mükafatlar və təltiflər

* Tamğa-ye imtiyaz (Mükəmməllik Medalı) (1963) – Pakistan hökuməti tərəfindən təsviri incəsənət təhsili sahəsində xidmətlərinə görə təqdim edilmişdir.
* 1969-cu ildə Pakistan Prezidentinin "Fəxri çıxış" mükafatı ilə təltif edilmişdir.
* Xudeja Tul Kubra Medalı

14 avqust 2006-cı il tarixində Pakistan Poçtu on pakistanlı rəssamın xatirəsini anmaq üçün 40 rupi dəyərində marka vərəqi nəşr etdi. Anna Molka Ahmed ilə yanaşı, bu siyahıya daxil olan digər doqquz rəssam aşağıdakılardır: Leyla Şahzadə, Əsgəri Mian Irani, Sadeqeyn, Ali Imam, Şakir Ali, Zahur əl-Əxlaq, Zübeyda Ağa, Ahmed Pervez və Bəşir Mirzə.

## Ona həsr edilmiş Google Doodle
1 iyun 2020-ci ildə Google, ona həsr olunmuş Google Doodle ilə onu qeyd etdi.

## İstinadlar
Amrita Ahluvalia

**Amrita Ahluvalia** Britaniyalı farmakoloq və Londonun Kvin Meri Universitetində damar farmakologiyası üzrə professordur. Onun tədqiqatları ürək-damar iltihabına qarşı terapevtik vasitələrin inkişafına yönəlib. O, 2015-ci ildə WISE Tədqiqat Mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı və fəaliyyəti
Ahluvalia bakalavr təhsilini Bat Universitetində farmakologiya ixtisası üzrə almışdır. O, bakalavr təhsili zamanı Qlakso şirkətində bir il təcrübə keçmiş və burada sistemlərin dəqiqliyi və səmərəliliyi onu təsirləndirmişdir. Bu müddət ərzində ürək damarlarının funksiyasını yaxşılaşdırmağa yönəlmiş dərmanlar üzərində tədqiqat aparmış və ilk dəfə olaraq heyvan diseksiyası ilə tanış olmuşdur. O, həmçinin Qlaksoda in vivo analizlərdən istifadə etməyə başlamışdır. Ahluvalia doktorantura tədqiqatlarını Londonun Kvin Meri Universitetinin Uilyam Harvi Tədqiqat İnstitutunda aparmış və topikal steroidlərin iltihab əleyhinə təsir mexanizmlərini öyrənmişdir. Doktorluq dərəcəsini qazandıqdan sonra Müqəddəs Corc, London Universitetinə keçmiş və burada Patrik Vallans ilə birlikdə çalışmışdır.

## Akademik karyera və tədqiqatları
Ahluvalia London Universitet Kollecində fakültəyə qoşulmuş və sonradan Volfson Biotibbi Tədqiqat İnstitutuna çevrilən Kruzform layihəsinin bir hissəsi olmuşdur. Daha sonra o, Kvin Meri Universitetinə qayıdaraq Farmakologiya üzrə professor təyin edilmişdir. Onun erkən tədqiqatları ürək-damar iltihabına qarşı terapevtik vasitələrin inkişafına yönəlmişdi.

O, yeni bir Azot Oksid sintez yolunu müəyyən etmiş və çuğundurun yüksək qan təzyiqini azaltmağa kömək etdiyini aşkarlamışdır.

2000-ci illərin əvvəlində, o, endotelial vasitəçi üzərində işləməyə başlamış və bunun üçün genetik modifikasiya olunmuş siçanlar yaratmalı olmuşdur. Tədqiqatların effektivliyini artırmaq üçün klinik sınaqlarında həm dişi, həm də erkək siçanlardan istifadə etmişdir. O, sübut etmişdir ki, qan təzyiqini azaltmağa yönəlmiş dərmanlar qadın və kişi siçanlarında fərqli bioloji mexanizmlər vasitəsilə təsir göstərir və bu da fərqli vasitəçilərin (mediatorların) buraxılmasına səbəb olur.

Bu gün Ahluvalia cinsiyyət fərqlərinin ürək-damar xəstəliklərində dərman təsirinə necə təsir etdiyini öyrənir. FDA tərəfindən təsdiqlənmiş dərmanların əksəriyyəti qadınlarda mənfi təsirlər göstərir. Onun insan üzərində apardığı tədqiqatlar göstərmişdir ki, qadınlar iltihabdan daha sürətli sağalır, bu da onların koronar xəstəliklərə daha az həssas olmasının səbəblərindən biri hesab olunur.

## Akademik xidmətləri

* 2005-ci ildə o, Britaniya Farmakologiya Cəmiyyətinin qadınlar üçün mentorluq proqramını yaratmışdır.
* 2007-ci ildə Farmakologiyada Qadınlar Komitəsini təsis etmişdir.
* 2013–2020-ci illər arasında Uilyam Harvi Tədqiqat İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
* Hazırda Böyük Britaniya Klinik Tədqiqat Əməkdaşlığının (UKCRC) Ürək-Damar Klinik Sınaqlar Bölməsinin direktoru kimi fəaliyyət göstərir.
* 2016–2022-ci illər arasında Britaniya Farmakologiya Jurnalının baş redaktoru olmuşdur.

## Təltif və mükafatları

* 2012 – Klinik Farmakologiya üzrə GSK Mükafatı
* 2015 – WISE Tədqiqat Mükafatı
* 2023 – Peycet Mühazirəsi

## Seçilmiş əsərləri

* 
* 
* 

## İstinadlar
Kler Anderson

**Kler Anderson** Britaniyalı farmasevtdir və Nottingem Universitetində professor olaraq çalışır. O, apteklərdə fəaliyyətin tədqiqi ilə məşğul olur və icma farmasiyası üzrə ilk diplom proqramını hazırlamışdır..

## Həyatı və təhsili
Anderson Kardiff Universitetində farmasiya ixtisası üzrə təhsil almış və 1982-ci ildə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. Daha sonra o, xəstəxanada klinik farmasevt və Oksfordda icma farmasevti kimi çalışmışdır. 1989-cu ildə o, Oksford Regional Səhiyyə İdarəsində magistratura üzrə təlimatçı və London Kral Kollecinin Farmasiya fakültəsinə təyin edilmişdir.

Kral Kollecində işləyən vaxtı o, doktorluq araşdırmasını icra etmiş və icma farmasevtlərinin sağlamlığın təşviqində rolunu tədqiq etmişdir. Xüsusilə, Barnet Hai Strit sağlamlıq proqramı üzərində işləmişdir.

Anderson, London Kral Kollecində icma farmasiyası üzrə magistratura və diplom proqramları hazırlamışdır.

## Tədqiqatları və fəaliyyəti
Anderson 1999-cu ildə Nottingem Universitetinin fakültəsinə təyin edilmişdir. 2003-cü ildə o, sosial farmasiya üzrə fərdi professorluq dərəcəsinə yüksəldilmişdir. O, sosial farmasiya sahəsində aparıcı tədqiqatçıdır və onun işi apteklərdə fəaliyyət modellərinin dizaynı və qiymətləndirilməsi, eləcə də xəstələrin dərman istifadəsi təcrübələrinin öyrənilməsi üzərində cəmlənmişdir. Onun tədqiqatları, müasir səhiyyə islahatları kontekstində xəstə və ictimai sağlamlığın yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Son dövrlərdə onun maraq dairəsinə qlobal səhiyyə sahəsində peşəkar təhsil və səhiyyə insan resurslarının idarə olunması daxildir. O, farmasiya, səhiyyə, təhsil və sosial elmlər üzrə geniş tədqiqat rəhbərliyi təcrübəsinə malikdir. Anderson dərin keyfiyyət və etnoqrafik metodologiyaları praktik və siyasətə təsir edə biləcək tədqiqat nəticələri ilə birləşdirməyə çalışır. 2019-cu ildə Anderson İngiltərə Əczaçılıq Şurasının sədri seçilmişdir. O, Beynəlxalq Farmasevtik Federasiyanın Əczaçılıq Təcrübəsi Şurasının üzvüdür. 2021-ci ildə Anderson Kral Əczaçılıq Cəmiyyətinin prezidenti seçilmişdir.

## Seçilmiş əsərləri

* 
* 
* 

## İstinadlar
Ketlin Meri Tayrer Atkinson

**Ketlin Meri Tayrer Atkinson**, əsl soyadı Xrimes (d. ? - ö. may 1979) — Britaniya, Yunanıstan və Kiprdə tədqiqatlar aparmış tarixçi və arxeoloq. O, Belfastdakı Kvins Universitetində ilk qadın professor olmuş və Antikvarlar Cəmiyyətinin üzvü idi.

## Fəaliyyəti
Ketlin Meri Tayrer Atkinson Oksford Universitetinin Müqəddəs Hilda Kollecində klassik filologiya üzrə təhsil almış və birinci dərəcəli fərqlənmə diplomu ilə məzun olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra İtaliyaya səyahət etmiş, Roma Britaniya Məktəbində fəaliyyətə başlamış və Spartada arxeoloji qazıntılarda iştirak etmişdir. Bu tədqiqatlar "Qədim Sparta" adlı kitabının yazılmasına səbəb olmuşdur. O, həmçinin Kipr (Kukliya) və İngiltərədə (Keystor bay-Norviç) qazıntı işlərində çalışmışdır. 1930-cu illərin əvvəllərində Atkinson Mançester Universitetində Qədim Yunan Tarixi üzrə assistent müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş və burada arxeoloq Donald Atkinson ilə birlikdə işləmişdir. Onlar 1932-ci ilin avqustunda Ekinqton şəhərində evlənmişdirlər.  O dövrdə universitetin qaydalarına əsasən, qadınlara həyat yoldaşları ilə eyni fakültədə daimi akademik vəzifə tutmaq icazəsi verilmirdi. Buna görə də, ona illik müqavilə ilə "xüsusi müəllim" vəzifəsi verilmişdir. 1940-cı illərin sonlarında, o, Lester Universitet Kollecinə (indiki Lester Universiteti) köçmüşdür. 1949-cu ildə, Atkinson Belfastdakı Kvins Universitetində Qədim tarix üzrə dosent vəzifəsinə qəbul edilmiş və karyerasının qalan hissəsini burada keçirmişdir. 1954-cü ildə o, bir il ABŞ-da Ann Arbor və İllinoys Universitetində tədqiqat aparmışdır. 1954-cü ilin yanvar ayında o, Antikvarlar Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir və daha sonra Qədim tarix üzrə professor olmuşdur. 27 yanvar 1965-ci ildə "Roma Hüquq Qanununun refleksiyaları" adlı açılış mühazirəsi oxuyaraq, Kvins Universitetində professor olan ilk qadın olmuşdur. Atkinson, qədim Yunan və Roma tarixi, hüququ və ədəbiyyatı üzrə geniş mövzular haqqında tədqiqatlar aparmışdır. O, 1979-cu ildə vəfat etmişdir və Roma Cəmiyyətinə Donald Atkinson Fondu yaratmaq üçün vəsiyyət bağışlamışdır.

## Seçilmiş əsərləri

* *Athenian Legislative Procedure and Revision of Laws*, Bulletin of the John Rylands Library (1939)
* *The Respublica Lacedaimoniorum* Ascribed to Xenophon (Manchester University Press, 1948)
* *Ancient Sparta: A Re-Examination of the Evidence* (Manchester University Press, 1949)
* "Restitution in Integrum" and "Iussum Augusti Caesaris" in an *Inscription at Leyden* (1960)
* *The Historical Setting of the [[:en:Habakkuk_Commentary|Habbakuk Commentary]]*, *[[:en:Journal_of_Semitic_Studies|Journal of Semitic Studies]]* 4 (1959)

## İstinadlar
Suffolk Punch

**Saffolk atı**, həmçinin tarixən **Suffolk Punch** və ya **Suffolk Sorrel** kimi də tanınan, ingilis mənşəli ağır yük atı növü. Adının birinci hissəsi Şərqi İngiltərədə yerləşən Saffolk qraflığından gəlir. “Punch" (panç) sözü isə qısa və güclü bir insanı təsvir edən köhnə ingilis sözüdür. Bu at növü şabalıdı rəngdə olur və enerjili addımları ilə tanınır.

Suffolk Punch növü XVI əsrin əvvəllərində yetişdirilmişdir və ilkin nəsillərinə görə fenotip cəhətdən oxşar qalır. Bu at növü əkin işləri üçün yetişdirilmişdir və XX əsrin əvvəllərində populyarlıq qazanmışdır. Lakin kənd təsərrüfatının mexanikləşməsi ilə birlikdə, xüsusilə əsrin ortalarından etibarən, bu növ populyarlığını itirmiş və demək olar ki, tamamilə yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşmişdir. Hazırda bu növün statusu Böyük Britaniyanın Nadir Növlərin Qorunması Fondu və Heyvandarlıq Qorunma Təşkilatı tərəfindən kritik olaraq qiymətləndirilir.

Suffolk Punchlar keçmişdə topçu qoşqu heyvanı, qeyri-motorlu ticarət arabaları və avtobusların çəkilməsi, həmçinin əkin işləri üçün istifadə olunurdu. Digər ölkələrə də yerli at növlərini yaxşılaşdırmaq üçün ixrac edilirdi. Bu günlərdə isə onlar əsasən yük daşınması, meşə təsərrüfatı və reklam məqsədləri üçün istifadə olunur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Suffolk Horse Society
*American Suffolk Horse Association
*Suffolk Punch Trust
*Heavyhorses.org.uk - Suffolk
Titanomyrma

**Titanomyrma** — Eosen dövründə yaşamış nəhəng mübarizəçi qarışqaların nəsli idi. Növ nümayəndələrindən olan **Titanomyrma gigantea** və daha kiçik ölçülü **Titanomyrma simillima** Almaniyanın Eosen dövrünə aid qatlarından məlumdur. Üçüncü növ olan **Titanomyrma lubei** isə ABŞ-nin Vayominq ştatında tapılmışdır. Titanomyrma nəslinin Şimali Amerikada mövcudluğu, "termofil həşərat qrupu tərəfindən ilk dəfə Arktikanın kəsişməsi" kimi qiymətləndirilmişdir. Lakin Britaniya Kolumbiyasının Upland mülayim şistlərində tapılan kraliça nümunəsi, bu nəslin dəqiq termofil təbiəti ilə bağlı suallar yaratmışdır. Bu nəslin tip növü olan T. gigantea, dünyada məlum olan ən böyük qarışqa növüdür, həm fosil, həm də müasir növlər arasında.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nylanderia

**Nylanderia** — Formicinae yarımfəsiləsinə aid olan geniş bir qarışqa nəsli. Bu nəsil, demək olar ki, bütün coğrafi regionlarda geniş yaşayış sahələrində yayılmış növləri ilə kosmopolit bir paylanmaya malikdir. Hazırda 110-dan çox növü özündə birləşdirən Nylanderia, ekoloji cəhətdən əhəmiyyətli bir nəsildir və bəzi növləri invaziv kimi qeyd edilmişdir. Bu qarışqalar kiçik və orta ölçülüdür və rəngləri açıq sarıdan qaraya qədər dəyişir.

## Taksonomiya

Nəsil ilk dəfə Prenolepis nəslinin yarımfəsiləsi kimi Emeri (1906) tərəfindən təsvir edilmişdir. Bir neçə il sonra Emeri (1925) tərəfindən bu dəfə Paratrechina nəslinin yarımfəsiləsi kimi təsnif edilmişdir.Viler (1936) Nylanderia-nı nəsil səviyyəsinə qaldırmışdır, lakin Brown (1973) tərəfindən Paratrechina-nın kiçik sinonimi kimi müvəqqəti olaraq təyin edilmişdir. Bu status Trager (1984) tərəfindən təsdiqlənmişdir. Nəhayət, LaPolla, Brady və Shattuck (2010) tərəfindən Nylanderia sinonimiyadan çıxarılmış və nəsil səviyyəsində bərpa edilmişdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
Əməş

**Əbu Məhəmməd Süleyman ibn Mehran əl-Əsədi** (; ) — Hədis, qiraət və fəraiz sahələrində öz məharəti ilə tanınan Tabiin nəslinə mənsub olan alim.

## Bioqrafiyası
Ləqəbi Əməşdir. Əslən Tabasaranlıdır. Əməş, səhabələrdən Ənəs ibn Maliki görmüş və ondan elm almışdır. Eləcə də səhabələrdən İbn Əbu Əvfa, həmçinin böyük tabiin alimləri İbrahim ən-Nəxai, Əbu Vail, Əbu Əmr əş-Şeybani və başqalarına tələbəlik etmişdir. Şöbə, Süfyan ibn Üyeynə, Süfyan əs-Səvri, Vəki, Əbu Nüeym və Əbu Hənifə kimi böyük mühəddis və fəqihlər ona tələbəlik etmişdir. Onun 1300-dək hədis bildiyi (isnadı ilə bərabər nəql etdiyi) bildirilmişdir. Həmçinin təfsir, fəraiz (vərəsəlik hüqüqu) elmlərinə dair, eləcə də qiraət sahəsində geniş məlumatlara sahib olmuşdur. O, həm də epiqramlıqda və hazırcavab olmaqla tanınırdı. İbn Tolun onun bu cəhətini "*əz-Zəhrül-ənəş fi nəvədiril-Əməş*" adlı əsərində ifadə etmişdir. Əhməd Məhəmməd əd-Dəbib Əməşin həyatı haqqında qələmə aldığı "*əl-Əməşuz-zərif Əməş*" (Ciddə 1981) adlı əsərində Əməşin düz 105 epiqramına yer vermişdir.

## İstinadlar
Tofiq Qəbul

**Tofiq Qəbul** — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Tofiq Qəbul 3 noyabr 1957-ci ildə Ağcabədi rayonunun Üzeyirkənd kəndində anadan olmuşdur. O, hələ kiçik yaşlarında atasını itirmiş, 1959-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Naxçıvana gələrək bütün həyatını bu torpağa bağlamışdır. Tofiq Qəbul orta məktəbi bitirib (1975), indiki Naxçıvan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almış (1979), Babək rayonunun Nehrəm, Alagöz-məzrə kəndlərində əmək fəaliyyətinə başlayaraq orta məktəbdə müəllim işləmişdir. Naxçıvan şəhərindəki 10 saylı orta məktəbində çalışmışdır.

## Fəaliyyəti
Şair 80-ci illərdən respublika mətbuatında və yerli mətbuatda maraqlı bədii nümunələri ilə çıxış edir. Onun "Döndün qövsi-qüzehə" adlı ilk şeir və hekayələr kitabı 2005-ci ildə "Məktəb" nəşriyyatında, "Nuhçıxan Naxçıvan" (2006), "Köksüm altında söz döyünür" (2008), "Qarabağdır Azərbaycan" (2010) və "Son sevgi məktubum" (2012), "Ömür boyda zaman" (2016) şeir və hekayələr kitabları isə "Əcəmi" nəşriyyatında çapdan çıxmışdır. "Şeir özü çınqıdır" şeir və hekayələr kitabı işıq üzü görmüşdür.
Tofiq Qəbul 2009-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vesna (mifologiya)

**Vesna** (Kiril: *Весна*) — xüsusilə Cənubi Slavyanlarda gənclik və bahar fəslini simvolizə edən mifoloji qadın obrazı. O, kişi yoldaşı Vesnik ilə birlikdə bahar aylarında kənd yerlərində keçirilən ayinlərlə əlaqələndirilirdi.

## Mifologiyada
Sloveniya mifologiyasına görə, "vesnalar" adlanan gözəl qadınlar dağ zirvələrində yerləşən saraylarda yaşayır və orada məhsul və insanların taleyi haqqında müzakirələr aparırdılar. Onların saraylarını əhatə edən sehrli bir dairə onların dağ zirvəsindən ayrılmasına mane olurdu. Lakin fevral ayında onlar taxta arabalarla vadilərə enirdilər. Yalnız müəyyən insanlar onların oxuduqları mahnıları eşidə bilirdi. Onların dağdakı saraylarına gizlicə yaxınlaşan insanlar öz talelərini öyrənə bilərdilər, lakin əgər vesnalar tərəfindən yaxalansaydılar, xoşagəlməz aqibətlə qarşılaşa bilərdilər.

Bəzi mülahizələrə görə, Vesna əvvəlcə bahar fəslində yeri təmsil edən bir ilahə idi və bu baxımdan o, Mokosh ilahəsinin alternativ forması hesab edilə bilər.

Bu mifoloji obraz Xorvatiya, Serbiya, Şimali Makedoniya və Sloveniyada qeydə alınmışdır.

İngilis yazıçısı Corc Frederik Ebbotta görə, XIX əsrdə rus kəndliləri baharın gəlişini 1 mart tarixində tarlalara gedərək qeyd edirdilər. Onlar çiçəklərlə bəzədilmiş fırlanan ox üzərində yerləşdirilmiş gildən hazırlanmış qaranquş fiquru aparır və bahar haqqında mahnılar oxuyurdular. Rus, polyak, ukrayna və belarus dillərində vesna sözü Proto-Slavyan dilindən miras qalmış "*bahar*" mənasını verən bir sözdür.

## İrsi
Bu söz müasir dövrdə Sloveniya dilində poetik mənada "bahar" deməkdir. Həmçinin Xorvat, Çex və Slovak dillərində də bu söz eyni məna daşıyır. Serb-xorvat dillərində isə *v(j)esnik* (Proto-Slavyan *věstь* — "xəbər" sözündən yaranıb) sözü müəyyən bir hadisənin yaxınlaşdığını xəbər verən şəxs və ya hadisə üçün işlədilir. Bu söz xüsusilə *v(j)esnici proljeća* ("baharın müjdəçiləri") ifadəsində erkən çiçək açan qar çiçəyi, zəfəran və primula kimi gülləri təsvir etmək üçün istifadə edilir.

Bu termin eyni zamanda Vesna qadın adı kimi də işlədilir.

## Populyar mədəniyyətdə
* Vesna və Günəş Şahzadəsi haqqında əfsanə 1983-cü ildə Çexoslovak rejissoru İjri Barta tərəfindən çəkilmiş "Yaşıl Ağac Baradı" qısametrajlı filminə ilham vermişdir.
* Vesna 2005-2006-cı illər arasında 80.000 ədəd satılmış bir Sloven poçt markasında da təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* Abbott, George Frederick (1903). Macedonian Folklore.
Focus Features

**Focus Features** (əvvəlki adları: *USA Films*, *Universal Focus*, *Good Machine*) — Universal Pictures şirkətinin bir bölməsi olan ABŞ-nin kino şirkətidir. Bu şirkət ABŞ-də müstəqil kino və Avropada art haus kinosu üzrə ixtisaslaşmış ən böyük distribyutorlardan biri hesab olunur.

Focus Features şirkəti 2002-ci ildə USA Films, Universal Focus və Good Machine şirkətlərinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. USA Films şirkəti isə Barri Diller tərəfindən 1999-cu ildə October Films və Gramercy Pictures (1993-cü ildə təsis edilmişdir) şirkətlərinin birləşdirilməsi nəticəsində təsis edilmişdir. Şirkət həm özünün istehsalı olan filmlərin, həm də xarici filmlərin ABŞ-də nümayiş etdirilməsi ilə məşğuldur.

## Tarixi

Focus Features şirkəti 2002-ci ildə Ceyms Şamus və Devid Lind tərəfindən USA Films, Universal Focus və Good Machine şirkətlərinin, eləcə də Vivendi ilə əlaqədar olan StudioCanal kinostudiyasının bir neçə aktivlərinin birləşdirilməsi yolu ilə yaradılmışdır. USA Films Barri Diller tərəfindən 1999-cu ildə Seagram şirkətindən October Films və Gramercy Pictures şirkətlərinin satın alınması və bu iki bölmənin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılmışdır. Universal Focus — 1999-cu ildə Universal Classics adı altında Pol Hardart və Klaudiya Qrey tərəfindən yaradılmış Universal Pictures-in xüsusi bölməsi olmuşdur. Yaradılmasının məqsədi USA Films tərəfindən nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulmuş bir qrup filmdəki  October Films leyblını əvəz etmək idi. Bu şirkət Universal Pictures International, Working Title, WT2 Productions, Revolution Films və DNA Films Films kimi şirkətlərin leybl satınalmalarının marketinqinə yönəldilmişdi və nəhayət 2000-ci ildə Universal Focus olaraq yenidən adlandırılmışdır.

1990-cı illərin sonunda October Films tərəfindən istifadə edilmiş bir janr etiketi olan Rogue Pictures 2004-cü ilin mart ayında Focus Features tərəfindən yenidən canlandırılmışdır. Rogue Pictures Focusun standart idarəçiliyini həyata keçirdən eyni komanda tərəfindən idarə edilir

2014-cü ildə FilmDistrict Focus tərəfindən satın alınmış və kommersiya adı High Top Releasing olaraq bu şirkətə birləşdirilmişdir. 2015-ci ilin may ayında Gramercy Pictures Focus tərəfindən döyüş, elmi fantastika və qorxu filmlərinə fokuslanmış bir janr etiketi kimi yenidən canlandırılmışdır.

2016-cı ilin fevral ayında Focus, "qlobal bazarda ixtisaslaşmış filmlərin əldə edilməsi və istehsalının qruplaşdırılması" üçün qəbul edilmiş yeni strategiyanın bir hissəsi kimi Universal Pictures International ilə birləşdiyini elan etmişdir.

2017-ci ilin aprel ayında Vine Alternative Investments şirkəti Focus Features şirkətindən Rogue janr etiketinin 2008-ci ildən əvvəlki film arxivini satın almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Pseudectatomma

**Pseudectatomma** — Avropada tapılan fosillərdən təsvir edilmiş Formicidae yarımfəsiləsinin Ectatomminae-nə aid nəsli kəsilmiş bir qarışqa cinsi.

## Tarix və təsnifat

Təsvir edildikdə, Pseudectatomma, yumşaq çöküntü süxur təbəqələrində qorunmuş sıxılma-təəssürat fosilləri olan dörd fosil həşəratdan məlum idi. Digər yaxşı qorunmuş həşərat fosilləri ilə yanaşı, Pseudectatomma nümunələri Lütesian Messel çuxur Dünya İrsi Sahəsinin təbəqələrindən toplanmışdır. Formasiya, diqqətəlayiq bir lagerstätten kimi çoxsaylı həşərat, balıq, quş, sürünən və quru məməlilərini qoruyan qəhvəyi kömürlər, neft şistləri və bitumlu şistlərdən ibarətdir. Ərazi, vulkan partlayışları nəticəsində təxminən 47 milyon il əvvəl əmələ gəlmiş qorunmuş bir maar gölüdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara üzlü vələmirquşu

**Qara üzlü vələmirquşu (Emberiza spodocephala)** — Emberizidae fəsiləsinə aid olan sərçəkimilər qrupundan bir quş növü. Bu qrup müasir tədqiqatçılar tərəfindən Fringillidae fəsiləsindən ayrılmışdır.

## Adlandırma

Cinsin adı olan “Emberiza", köhnə alman dilindəki "Embritz" (vələmirquşu) sözündən gəlir. Növün adı olan "spodocephala" isə qədim yunan dilindəki "spodos" (kül) və "kephalos" (başlı) sözlərindən yaranmışdır.

## Yaşayış mühiti

Köçəridir. Cənubi Sibirdən şimali Çinə qədər olan ərazilərdə çoxalır. Qışı isə şimal-şərqi Hindistan, cənubi Çin və şimali Cənub-Şərqi Asiyada keçirir. Qərbi Avropaya isə çox nadir hallarda görünür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
One UI

**One UI** — Samsung tərəfindən öz smartfonları və digər smart-cihazları üçün yaradılmış Android paylanmasıdır. Android 9-a əsaslanan One UI 1 2018-ci ildə əvvəlki Samsung Experience paylanmasını əvəz etdi. Hal-hazırda sonuncu versiyası 8.0-dır və Android 16-ya əsaslanır. Standart Android və Google proqramlarına əlavə olaraq, Samsung öz proqram dəstini təklif edir, məsələn, Galaxy Store tətbiqlər mağazası.
Aenictogiton

**Aenictogiton** — Nadir hallarda toplanmış yeddi növdən ibarət bir qarışqa cinsi. Bütün növlər yalnız Mərkəzi Afrikada tapılan erkəklərdən məlumdur və ordu qarışqası cinsi Dorylus ilə morfoloji və filogenetik yaxınlıq nümayiş etdirir.

Dorilomorf qarışqalara altı yarımfəsilə daxildir - Aenictogitoninae, Cerapachyinae, Leptanilloidinae və üç ordu qarışqası yarımfəsiləsi Aenictinae, Dorylinae və Ecitoninae.

## Mənşəyi

Ordu qarışqaları əsasən Afrikanın, Amerikanın, Asiyanın və Hind-Avstraliyanın tropik və subtropik ərazilərində yaşayır, lakin bir neçə növ daha mülayim bölgələrə qədər uzanır. Ecitoninae hamısı Yeni Dünyada yaşayır, Köhnə Dünyada yerləşən iki ordu qarışqası yarımfəsiləsi istisna olmaqla. Növlərin əksəriyyəti Şərq və Hind-Avstraliya bölgələrində, kiçik bir çeşid isə Afrotropik bölgədə yerləşir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Polşalı III Vladislav

**Polşalı III Vladislav** () – həmçinin Varna Ladislavı kimi tanınan, 1434-cü ildən etibarən Polşa kralı və Litva Böyük Knyazlığının Ali Hersoqu, 1440-cı ildən ömrünün sonuna qədər isə Macarıstan və Xorvatiya kralı olmuşdur. O, II Vladislav Yaqaylo *(Yoqaila)* və litvalı zadəgan Sofiya Halşanskayanın ən böyük oğlu idi.

Vladislav 1434-cü ildə, hələ on yaşına çatmamış, atasının varisi olmuşdu və buna görə də yetkinlik yaşına çatana qədər idarəetmə üçün yararsız hesab edilirdi. Vladislav taxta çıxana qədər Kardinal Zbiqnev Oleşnitski regent kimi fəaliyyət göstərdi və müvəqqəti provisores şurası kralın adından hakimiyyəti icra etdi. Lakin Vladislavın taxta qanuni varisliyi Kiçik Polşa zadəganları tərəfindən mübahisə mövzusuna çevrilmişdi, çünki onlar Piyast sülaləsindən olan V Mazoviyalı Simovitin namizədliyini dəstəkləyirdilər.

Tacqoymadan sonra III Melştinli Spıtko, Oleşnitskini, şuranı və Katolik Kilsəsini kralın azyaşlı olmasından istifadə edərək hakimiyyəti ələ keçirməkdə günahlandırdı. Çex husitlərinə rəğbət bəsləyən Spıtko 1439-cu ildə Qrotniki döyüşündə öldürüldü və bununla da qarşıdurma sona çatdı.

Vladislav həmçinin 1431-ci ildə atasının hakimiyyəti dövründə başlayan Polşa – Tevton müharibəsinin təsirləri ilə üzləşirdi. Tevton cəngavərləri 1434-cü ildə, Vladislavın taxta çıxmasından qısa müddət sonra, Şvitriqaylanı və Livoniya Ordenini dəstəkləyərək Polşa və Litvalı Ziqizmund Kestutaitisə qarşı hərbi mübarizəyə başladılar.

Buna cavab olaraq, kral və Polşa Krallıq Şurası sərhəd bölgələrini möhkəmləndirərək vətəndaş müharibəsi içində olan Litvaya ordu göndərərək müharibə səylərini yenidən gücləndirdilər. Nəticədə, Şvitriqayla, livonlar və onların müttəfiqləri Vilkomij döyüşündə məğlub oldular. Vladislav isə 1435-ci ilin dekabrında Tevton Dövlətinə Brest-Kuyav sülhünü imzalamağa məcbur etdi ki, bu da Şərqi-Mərkəzi Avropada Tevtonların təsirini xeyli azaltdı.

## İstinadlar
Con Raylands Kitabxanası

**Con Raylands Tədqiqat İnstitutu və Kitabxanası** () — Mançester Deansgate küçəsində yerləşən, Viktoriya dövrünün sonlarına aid neoqotika üslubunda tikilmiş bir bina. Bu kitabxana Mançester Universitetinin tərkib hissəsidir. 1900-cü ildə ictimaiyyət üçün açılan kitabxana Enrikueta Avqustina Raylands tərəfindən onun həyat yoldaşı Con Raylandsın xatirəsinə təsis edilmişdir. 1972-ci ildə universitetin bir hissəsinə çevrilmiş və hazırda Birləşmiş Krallığın üçüncü ən böyük akademik kitabxanası olan Mançester Universiteti Kitabxanasının xüsusi kolleksiyalarının böyük əksəriyyətinə ev sahibliyi edir.

Hər iki kitabxana tərəfindən toplanan xüsusi kolleksiyalar tədricən Deansgate binasında cəmlənmişdir. Birləşmiş Krallığın ən böyük xüsusi kolleksiyalarından biri hesab edilən bu arxivə orta əsrlərə aid işıqlı əlyazmalar, erkən Avropa çap nümunələri, o cümlədən Qutenberq İncili və Mainz Psalteri, Vilyam Kekstonun (William Caxton) çap etdiyi işlərin ikinci ən böyük kolleksiyası, eləcə də Venesiyanın Aldine Press nəşriyyatının ən geniş nəşrlər toplusu daxildir. Raylands Kitabxanası Papirus P52 dünyanın ən erkən Əhdi-Cədid mətnlərindən biri kimi tanınır. Kitabxana həmçinin yazıçı Elizabet Qaskell və alim Con Dalton kimi görkəmli şəxslərin şəxsi sənədləri və məktublarına da ev sahibliyi edir.

Kitabxana əsasən neoqotika üslubunda tikilmişdir və  İncəsənət və sənətkarlıq hərəkatının bəzək elementlərinə malikdir. Deansgate küçəsinə baxan, möhtəşəm və təsirli görünüşə malik darvaza binası bu memarlıq üslubunun bariz nümunəsidir. 1994-cü ildə I Qreyd siyahısına daxil edilən bina Mançester Universiteti tərəfindən qorunur və kitabxana oxucuları ilə ziyarətçilər üçün açıqdır. Kitabxana İngiltərənin Dizaynlaşdırma Sxemi çərçivəsində milli və beynəlxalq əhəmiyyətə malik muzey, kitabxana və arxiv kolleksiyalarından biridir. 2020-ci ildən etibarən 152 kolleksiya rəsmi olaraq tanınmışdır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Quru Qoşunları

**Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Quru Qoşunları** (ing. United Arab Emirates Land Forces) Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Silahlı Qüvvələrinin tərkib hissəsidir. Ölkənin quru sərhədlərinin müdafiəsini təmin etməklə yanaşı, beynəlxalq sülhməramlı əməliyyatlardada iştirak edir.
## Həmçinin baxın
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri

Səudiyyə Ərəbistanı

## Mənbə
Qırğızıstan Quru Qoşunları

**Qırğızıstan Quru Qoşunları** (qırğ. Кыргыз Республикасынын Курган кучтери) Vəzifəsi ölkənin ərazi bütövlüyünü qorumaq, sərhədlərin müdafiəsini təmin etmək və daxili təhlükəsizliyi gücləndirməkdir. 1991-ci ildə yaradılıb.
## Həmçinin baxın
Qırğızıstan Silahlı Qüvvələri

Qırğızıstan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Hərbi İnstitutu

## Mənbə
Qaraüzlü qarışqaquşu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Əvvəllər bu növ "A. sharpei" adlı qaraqarın qarışqaquşu ilə eyni növ hesab edilirdi.

Bu tərifə görə, qaraüzlü qarışqaquşu Botsvananın şimal-qərbində, Namibiyanın şimalında və Anqolada yayılmışdır. Digər "Turdoides" növləri kimi, bu quş da sıx meşəlik ərazilərdə, o cümlədən əkin sahələrində, yer səviyyəsində və ya ona yaxın məsafədə tapılır.

## Təsvir
Qaraüzlü qarışqaquşu 21–25 sm uzunluğundadır. Quşlar əsasən boz-qəhvəyi rəngdə olur və coğrafi və fərdi dəyişkənlik göstərən ağ ləkələrə sahibdir. Açıq sarı və ya ağ gözlər ilə göz və dimdik arasındakı qara nahiyə ("lores") bu növü oxşar qarışqaquşlarından fərqləndirir, baxmayaraq ki, bütün cavan qarışqaquşlarının gözləri qəhvəyi rəngdədir.

Onların səsləri "burundan gələn 'vha-vha-vha' və sərt, sürətli 'papapapa'" kimi təsvir edilir.

## Davranış
Qaraüzlü qarışqaquşları yarpaq töküntüləri arasında qidalanır və digər qarışqaquşlarından daha gizli davranır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaraqulaq mədənçi quşu

**Qaraqulaq mədənçi quşu (Manorina melanotis)** — Avstraliyanın cənub-şərqindəki malli meşəliklərinə endemik olan və nəsli kəsilməkdə olan balyeyən bir quş növü.

## Taksonomiya

Qaraqulaq mədənçi quşu 1911-ci ildə  Frensiz Erasmus Vilson (Francis Erasmus Wilson) tərəfindən müəyyən edilmiş  O, daha geniş yayılmış sarıboğaz mədənçi quşu "M. flavigula" ilə yaxından qohumdur və qaraqulaq mədənçi quşunun taksonomik statusu müəyyən mübahisələrə səbəb olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar onu "M. flavigula"-nın yarımnövü hesab edirlər.

## Davranış

Qaraqulaq mədənçi quşları kooperativ şəkildə çoxalırlar, çoxalma mövsümündə koloniyalarda yaşayırlar və çoxalma olmayan dövrlərdə kolluqlara yayılırlar. Bu dövrlərdə onların hərəkətləri haqqında az məlumat var.

2022-ci ildə növün sarıboğaz mədənçi quşu ilə cütləşdiyi bildirilmişdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Miranda Oldhaus-Qrin

**Miranda Oldhaus-Qrin**, (d. 24 iyul, 1947) — Britaniyalı arxeoloq və akademikdir, Dəmir dövrü və keltlər üzərində apardığı tədqiqatları ilə tanınır. 2006–2013-cü illərdə Kardiff Universitetində arxeologiya üzrə professordur. Təxminən 2000-ci ilə qədər o, *Miranda* *Qrin* və ya *Miran*da C. Qrin adından istifadə edirdi.

## Həyatı və təhsili
O, ilk ali təhsilini Kardiff Universitetində alıb, 1974-cü ildə *Ledy Marqaret Holl, Oksford*da magistr dərəcəsini, 1981-ci ildə isə Ze Open Universitetində doktorluq dərəcəsini müdafiə edib.

## Akademik fəaliyyəti
Oldhaus-Qrin 1993–2006-cı illərdə Nyuportda Uels Universitetində müəllim kimi çalışıb və 1998-ci ildə Arxeologiya professoru vəzifəsinə təyin edilib. O, daha əvvəl Vorsinq və Piterboro muzeylərində, həmçinin Uelsdəki Ze Open Universitetində çalışıb. Oldhaus-Qrin 1979-cu ilin noyabr ayında Londonun Antikvarlar Cəmiyyətinin üzvü seçilib. O, 2002-ci ildə Tarixəqədərki cəmiyyətin vitse-prezidenti, daha sonra isə prezidenti olub və 2004-cü ildən etibarən "Kim kimdir" siyahısına daxil edilib. Onun tədqiqat sahələri əsasən Dəmir dövrü və Roma-kelt mədəniyyətini, xüsusilə qal-Roma ikonoqrafiyasını və qurbanvermə ayinlərini əhatə edir. BK universitetləri tərəfindən 2006-cı ilin iyun ayında dərc edilən EurekaUK hesabatında onun Keltlərin anlaşılması ilə bağlı tədqiqatı son 50 ildə dünyanı dəyişən "100 əsas kəşf, inkişaf və ixtira" arasında qeyd edilib. Onun 2018-ci ildə nəşr olunan əsəri Roma Britaniyasındakı dinlərə dair geniş araşdırmanı özündə əks etdirmişdir. Kitab yerli, şərq və hərbi kultlarla əlaqəli epiqrafik və maddi mədəniyyət sübutlarına əsaslanaraq, onların ayinlərini təhlil edir.

## Seçilmiş əsərləri

* *Sussex Archaeological Collections*, 1973.
* *A corpus of small cult-objects from the military areas of Roman Britain*,  British Archaeological Reports, British Series, 1978
* *Roman Archaeology*, Longman, 1984.
* *The Gods of the Celts*, Sutton, 1986.
* *The World of the Druids*, Thames, 1992.
* *Celtic Myths*, British Museum Press, 1993.
* *Celtic Goddesses: Warriors, Virgins and Mothers*, British Museum Press, 1995.
* *Exploring the World of the Druids*, Thames and Hudson, 1997.
* *Dictionary of Celtic Myth and Legend*, Thames and Hudson, 1997.
* *Celtic Art; Symbols and Imagery*, Sterling, 1997.
* "Vessels of Death", *Antiquaries Journal* 78 (1998): 63–84.
* *Pilgrims in Stone*, British Archaeological Reports, International Series, 1999.
* *Dying for the Gods: Human Sacrifice in Iron Age and Roman Europe*, Tempus, 2001.
* *The Gods of Roman Britain*, Shire Publications, 2003.
* *The Celts*, Weiderfeld and Nicolson, 2004.
* *Gwent in Prehistory and Early History*, University of Wales Press, 2004.
* *An Archaeology of Images*, Routledge, 2004.
* *The Quest for the Shaman: Shape-Shifters, Sorcerers And Spirit Healers of Ancient Europe*, Thames & Hudson, 2005 (with Stephen Aldhouse-Green).
* *Boudicca Britannia*, Pearson Longman, 2006.
* *Bog Bodies Uncovered*, Thames and Hudson, 2015.
* *Sacred Britannia: The Gods and Rituals of Roman Britain*, Thames and Hudson, 2018. 

## İstinadları
Adi gürzə

**Adi gürzə (Vipera berus)** — Ümumiyyətlə adi **Avropa gürzəsi** və ya adi **Avropa ilanı** kimi tanınan, Viperidae ailəsinə aid zəhərli ilan növü. Bu növ son dərəcə geniş yayılmışdır və demək olar ki, bütün Avropada, həmçinin Şərqi Asiyaya qədər rast gəlinir. Üç tanınmış yarımnövü var.

## Epidemiologiya
Adi gürzə kimi bir çox ümumi adla tanınan bu ilan, Britaniya və digər Avropa ölkələrində bir çox folklor mövzusu olmuşdur. Xüsusilə təhlükəli hesab edilmir; ilan aqressiv deyil və təhrik edildikdə, üstünə basıldıqda və ya toxunulsa dişləyir. Dişlənmələr çox ağrılı ola bilər, lakin nadir hallarda ölümcüldür. *Berus* xüsusi adı Neo-Latin mənşəlidir və bir zamanlar bir ilana, ola bilsin su ilanı Natrix natrix-ə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Davranış
Adi gürzə müxtəlif relyeflərdə tapılır və məskunlaşma sahəsinin mürəkkəbliyi onun davranışının müxtəlif aspektləri üçün vacibdir. Kiçik məməlilər, quşlar, kərtənkələlər və suda-quruda yaşayanlarla qidalanır, bəzi hallarda hörümçəklər, qurdlar və həşəratlarla da qidalanır. Adi gürzə, digər gürzələrin çoxu kimi, ovovivipardır. Dişilər hər iki-üç ildə bir dəfə çoxalır və balalar adətən Şimal Yarımkürədə yayın sonundan payızın əvvəlinə qədər doğulur. Balaların sayı 3-dən 20-yə qədər dəyişir və balalar bir neçə gün anası ilə qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəniz ilanları

**Dəniz ilanları** — Ömürlərinin böyük bir hissəsini və ya tamamını dəniz mühitində keçirən aspid ilanları.

## Qidalanma
Dəniz ilanlarının əksəriyyəti zəhərlidir, yalnız *[[Emydocephalus]]* cinsi istisnadır, çünki onlar demək olar ki, yalnız balıq yumurtaları ilə qidalanır. Dəniz ilanları tam su həyatına uyğunlaşmışdır və quruda hərəkət edə bilməzlər, yalnız dəniz kraitləri məhdud şəkildə quruda hərəkət edə bilir.

## Yaşayış yeri
Onlar Hind okeanından Sakit okeana qədər olan isti sahil sularında rast gəlinir və Avstraliyanın zəhərli quru ilanları ilə yaxından qohumdurlar. Bütün dəniz ilanları kürək şəkilli quyruqlara malikdir və bir çoxunun yanlardan sıxılmış gövdəsi onlara ilanbalığına bənzər bir görünüş verir.

## Davranış
Balıqlardan fərqli olaraq, onların qəlsəmələri yoxdur və nəfəs almaq üçün müntəzəm olaraq su səthinə çıxmalıdırlar. Suiti kimi məməlilərlə birlikdə onlar, mövcud olan bütün hava ilə nəfəs alan onurğalılar arasında ən tam su canlılarındandır. Bu qrupun içərisində bəzi növlər bütün ilanlar arasında ən güclü zəhərlərə malikdir. Bəziləri sakit xasiyyətli olub yalnız təhrik edildikdə dişləyərkən, digərləri daha aqressiv ola bilər.

## Həmçinin bax
* Aipisurus laevis

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraqulaq barbet

**Qaraqulaq barbet ''(Psilopogon duvaucelii)*** — "[[Asiya ağacdələnləri|Megalaimidae]]" fəsiləsinə aid bir barbetdir və vətəni [[Malayziya]] yarımadası, [[Sumatra]] və [[Borneo]]dur. 1200 m (3900 fut) yüksəkliyə qədər kolluq və meşələrdə yaşayır. Geniş yayılma arealına görə [[IUCN|"IUCN"]]-ın "Qırmızı Siyahısı"nda "ən az narahatlıq doğuran" kateqoriyasına daxil edilmişdir.

==Xüsusiyyətləri==
Qaraqulaq barbet zeytun-yaşıl lələklərə, mavi boğaza və boyuna, qara dimdiyə və gözlər arasında böyük qara zolağa malikdir. Gözlərin altında qara ilə əhatə olunmuş qırmızı ləkələr var. Uzunluğu 16-17 sm və çəkisi 26.3-37 q  təşkil edir.

==Taksonomiya==
*"Bucco duvaucelii"*, 1830-cu ildə Sumatradan bir barbet təsvir edən [[Rene Lesson]] tərəfindən təklif edilmiş elmi addır. *"Psilopogon"'' cins adı 1836-cı ildə Salomon Müller tərəfindən, əvvəlcə Sumatradan olan bir alovlu taclı barbet (P. pyrolophus) üçün təklif edilmişdir. Sonrakı onilliklərdə, 1849-cu ildə Con Eduard Qrey tərəfindən "Megalaima" və 1889-cu ildə George Ernest Shelley tərəfindən "Mezobucco" daxil olmaqla, barbet növləri üçün təxminən 19 cins adı təklif edilmişdir. Taksonomlar təbiət tarixi muzeylərinin kolleksiyalarında barbetləri təsvir edərkən müxtəlif cins adlarından istifadə etmişlər. "Mezzobucco duvaucelii gigantorhinus", 1912-ci ildə Nias adasından böyük dimdiyə malik yetkin bir erkək barbet üçün Harry C. Oberholser tərəfindən təklif edilmişdir. "Mezzobucco duvaucelii tanamassae", 1929-cu ildə Batu adalarından olan və "M. d. gigantorhinus"-dan döşündə daha geniş qırmızı rəngi ilə fərqlənən bir erkək barbet üçün Rodolphe Meyer de Schauensee tərəfindən təklif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaraqulaq kuku quşu

**Qaraqulaq kuku quşu (''Chalcites osculans'')** — Kuku quşları (Cuculidae) fəsiləsinə aid bir quş növüdür. Avstraliya ərazisində yayılmışdır və Şərqi İndoneziya və Cənubi Yeni Qvineyaya miqrasiya edir. Onlar adətən tək və ya cüt halda müşahidə olunurlar, çünki öz balalarını böyütmürlər, əksinə yumurtalarını başqa növ quşların yuvasına qoyurlar ki, ev sahibi onları böyütsün. Bu növ əvvəllər "Chrysococcyx" cinsinə aid edilirdi.

## Təsvir
Yetkin qaraqulaq kuku quşunun orta çəkisi 30 qram  təşkil edir və uzunluğu 19-20 sm arasında dəyişir. Küllü boz-qəhvəyi rəngli kürəyi və dimdikdən boyuna qədər uzanan xarakterik qara göz zolağı var. Sağrı solğun ağ, döş nahiyəsi isə solğun qızılbalıq rəngindədir. Ayaqları və pəncələri qaradır, gözləri qəhvəyidir, dimdiyi qaradır. Quyruğu üst hissədən boz/qəhvəyi, ağ ucları, alt hissədən isə qəhvəyi zolaqlı krem rəngindədir. Onu Avstraliyadakı digər kiçik ölçülü kuku quşu növlərindən fərqləndirən odur ki, kürəyində metalik rəngli lələkləri yoxdur. Cavan quşlar daha solğun rəngdə olur və daha qəhvəyi göz zolağına malikdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Albasdı

**Albasdı** — (türk: *Albastı*; özbək: Alvasti; tatar, qırğız, qazax: *Албасты*, çuvaş: *Алпастă*, , ) — qədim qadın ruhu, Qafqaz dağları folklorunda günahın təcəssümü. Mənşəyi Şumer mifologiyasına qədər gedib çıxır. Türk dillərində "Al" qırmızı, "bastı" isə təzyiq və ya basqı deməkdir.

## Digər dillərdə

* Başkırt: *Албаҫты*
* Özbək: *Alvasti* 
* Altay: *Алвасти́*
* Türkmən: *Албассы*
* Qırğız: *Албарсты́*
* Noqay: *Албаслы́*
* Kumık: *Албаслы́*
* Balkar: *Алмасты́*
* Tacik: *Албасти*
* Ləzgi: *Алпаб*
* Çeçen: *Алмазы*
* Yaqnob: *Албасты*
* Çuvaşça: *Алпастă*
* Soqdian: *Олбасты*
* Rus: *Албасты́*

## Qafqaz və Orta Şərq folkloru
### Şumer folkloru
Albasdı mifinin bir variantı Şumer dövrünə qədər uzanır və Lilitin adlarından biri kimi qeyd olunur. Sonrakı rabbinik Talmud şərhlərində o, Adəmin ilk arvadı hesab olunurdu, iradəsi və müstəqilliyi səbəbindən cənnətdən qovulmuşdu. Bu formada Lilit ətrafında formalaşan mifologiya müxtəlif bölgələrdə yerli xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla Albasdıya da aid edilmişdir.

### Türk folkloru
Türk folklorunda Albasdı tez-tez Mare və ya Sukkubus (yuxu cinləri) ilə qarışdırılıb, eyni zamanda kişilərin erotik yuxularına girən bir sıra Orta Şərq qadın ruhları ilə eyniləşdirilib. Lakin Albasdı haqqında əfsanələrin fərqli cəhəti onun cinsi xarakter daşımamasıdır. O, günahkar ruhları olan insanlara, xüsusilə də ailəsində qanlı cinayətlər törədilmiş və cəzasız qalmış şəxslərə gəlir. Ruh türk folklorunda əsasən Al Karısı adı ilə tanınır. İnanclara görə, o, əsasən doğuşdan sonrakı dövrdə olan qadınları izləyir və bu, psixoloji problemlərin yaranmasına səbəb olur. Buna görə də, həmin qadınlara 40 gün boyunca xüsusi baxım tətbiq olunurdu.

Tədqiqatçı Özhan Öztürkə görə, Albasdının gəldiyi insanlar “*şiddətli qızdırma ilə oyanırlar..*. O, həmçinin atları oğurlaması ilə tanınır. Səhər saatlarında atlar tərləmiş və yorğun tapılır, gün boyu işləmək iqtidarında olmurlar. Onun bu əzabları səbəbindən ona **qırmızı ana** da deyilir.”

## İstinadlar
Azemiopinae

**Azemiopinae** — *Azemiops* cinsini ehtiva edən və A. feae və A. kharini ilan növlərini ehtiva edən monotipik bir yarımfəsilə.

## Təsvir
Növlərin heç biri 1 m uzunluğunda böyümür. Liem və başqalarına (1971) görə, maksimum uzunluq 77 sm-dir, Orlov (1997) isə müvafiq olaraq 72 sm və 78 sm ölçülü bir erkək və bir dişi təsvir etmişdir. Bir neçə səbəbə görə bütün gürzələrin ən ibtidaisi hesab olunur. Onun kifayət qədər möhkəm bir bədəni və qısa bir quyruğu var. Üçbucaqdan bir qədər yastı və daha elliptik formada olan baş, digər gürzəların əksəriyyəti kimi çoxsaylı kiçik pulcuqlarla deyil, suilanıkimilər və aspidlər kimi böyük qalxanlarla örtülmüşdür. Həmçinin, kəllə fərqli şəkildə qurulmuşdur. Lakin, onun qısa olan boş, fırlanan dişləri var. Dişlərin ucunda, boşalma orifisinə yan tərəfdə bir qırış, həmçinin yalnız bəzi opistoglyphous və atractaspid ilanlarda görülən ventral səthdə bıçaq kimi bir quruluş var. Zəhər vəziləri nisbətən kiçikdir. Əksər gürzələrin əksinə, Fea ilanı yumurtlayan və qışda yuxuya gedən bir ilandır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lusi Adlinqton

**Lusi Adlinqton** (d. 1970) Britaniyalı sosial və tekstil tarixçisi, vintaj geyim kolleksiyaçısı və yazıçı; Onun bir çox kitabları İkinci Dünya Müharibəsi və Holokost dövründə qadınların həyatı və dəbi mövzusunun tədqiqinə həsr olunub. *Auşvitsin Dərziləri:* *yaşamaq üçün toxuculuqla məşğul olan qadınların həqiqi hekayəsi"* 22 dilə tərcümə olunub və *[[The New York Times]]* bestseller siyahısına daxil edilib. Adlinqton həmçinin gənclər üçün bədii ədəbiyyat yazır. Onun gənc yaş kateqoriyasına aid əsərləri əsasən tarixi roman, fantastika və macəra dolu hekayəçilik mövzularını əhatə edir. *Qırmızı Lent* adlı kitabı 2018-ci ildə *Young Quills Award* mükafatına 14 yaş və gənc yetkinlər kateqoriyasında namizəd olub."

## Həyatı və təhsili
1970-ci ildə Londonda anadan olub. O, York Universitetindən orta əsrlər üzrə magistr dərəcəsinə malikdir. İkinci Dünya Müharibəsi dövründə qadınların həyatı və onların geyimləri haqqında ətraflı tədqiqat aparıb. Sosial və tekstil tarixçisi kimi Adlinqton, həmçinin geyimlərin təkamülü ilə maraqlanır.

## Geyim kolleksiyası
Adlington, tarixi geyimlər üzrə ixtisaslaşmış *History Wardrobe* adlı şirkətin təsisçisidir. 2023-cü ildə İngiltərənin Halifaks şəhərində yerləşən *Bankfield Muzeyi* Adlingtonun vintaj geyimlər və məktəb formalarından ibarət kolleksiyasını sərgiləyən bir sərgiyə ev sahibliyi edib.  O, *[[BBC Radio]]*-nun *Woman’s Hour* verilişində iştirak edərək alt geyiminin tarixi haqqında müzakirə aparıb.

## Əsərləri

### Gənclər üçün bədii əsərləri

* *The Diary of Pelly D* (2005)
* *Cherry Heaven* (2007)
* *The Glittering Eye* (2009)
* *Burning Mountain* (2010)
* *Night Witches* (2013, )
* *The Red Ribbon* (2017)
* *Summerland* (2019)

### Digər əsərləri

* *Great War Fashion: Tales from the History Wardrobe* (2013, )
* *Stitches in Time: The Story of the Clothes We Wear* (2015, )
* *Women's Lives and Clothes in WW2: Ready for Action* (2019)
* *The Dressmakers of Auschwitz: The True Story of the Women Who Sewed to Survive* (2021)

## İstinadlar
Eliza Allen

**Eliza Allen** () — Men ştatından olan amerikalı yazıçı.

1851-ci ildə "Qadın könüllü; və ya Miss Eliza Allenin həyatı və möhtəşəm macəraları, Men ştatının İstport şəhərindən olan gənc bir xanım" adlı xatirə kitabını nəşr etdirdi. Kitabda o, yeniyetmə yaşlarında sevdiyi insanla evlənməsinə icazə verilmədiyini və buna görə də özünü kişi kimi gizlədərək müxtəlif macəralar yaşadığını təsvir edir. O, Meksika-Amerika müharibəsində döyüşdüyünü və yaralandığını iddia edirdi. Lakin bəzi mənbələr onun bu iddialarının doğruluğunu şübhə altına alır. O, həmçinin ərinin soyadı ilə Eliza Billings kimi də tanınırdı.

## Gənclik illəri
Eliza Allen 27 yanvar 1826-cı ildə Men ştatının ən nüfuzlu ailələrindən birində anadan olmuş və ailəsinin malikanəsində rahat bir uşaqlıq keçirmişdi. O, yaxşı təhsil almış və oxumağı sevirdi. Bu müddətdə Kanadadan Billings adlı bir ailə bölgəyə köçdü. Ailənin atası və böyük oğlu Uilyam Billings böyük ailəsini dolandırmaq üçün gündəlik fəhlə kimi işləyirdilər. Uilyam tez-tez Elizanın atası üçün işləyirdi. Eliza və Uilyam gizli görüşməyə başladılar və 20 yaşlarında bir-birlərinə aşiq oldular. Eliza, valideynlərinin razı olmayacağını bilsə də, Uilyama ərə getməyə söz verdi. Lakin bu münasibət üzə çıxanda, valideynləri onu mirasdan məhrum etməklə və evdən qovmaqla hədələdilər. Uilyam, Meksika-Amerika müharibəsinin ona Elizanın valideynlərinin gözündə mövqeyini yaxşılaşdırmaq üçün bir fürsət verdiyini düşündü və ABŞ ordusuna könüllü yazıldı. Eliza isə avtobioqrafiyasında yazır ki, Amerika İnqilabı dövründə Debora Sampson və 1812-ci il müharibəsində Lusi Bryuer haqqında oxuduqdan sonra, Uilyamın ardınca getməyə qərar verdi. O, saçlarını kəsdi, kişi paltarı geyindi və Men ştatının Portlend şəhərinə yola düşdü. Oraya çatdıqdan bir gün sonra Corc Mid adı altında orduya könüllü yazıldı.

## "Qadın Könüllü" kitabında təsvir olunan hərbi xidməti
Eliza Allen, "Qadın Könüllü; və ya Miss Eliza Allenin Həyatı, Möhtəşəm macəraları və möcüzəvi xilasları, Men ştatının İstport şəhərindən olan gənc bir xanım" adlı xatirə kitabında Meksika-Amerika müharibəsində iki dəfə iştirak etdiyini və Kaliforniya qızıl qızğınlığı dövründə hələ də kişi kimliyində – "George Mead" adı altında göründüyünü təsvir edir.

## Müharibədən sonra
Boston şəhərində, nüfuzsuz bir pansionatda, Billings və onun səyahət yoldaşları qumarda bütün pullarını yenidən itirmək üzrə ikən, Eliza onu bu dəfə öz kimliyini açıqlayaraq xilas etməyə qərar verir. O, onların yanından ayrılır və Revira Hausa mehmanxanasında Eliza Billings adı ilə – Uilyam Billingsin bacısı kimi yerləşir ki, Uilyam onu qalmaqalsız ziyarət edə bilsin. Daha sonra Eliza Uilyama həqiqi kimliyini açır, onu qumardan çəkindirir və nəhayət, valideynlərinin razılığı ilə evlənirlər. Eliza Allen 1851-ci ildə öz avtobioqrafiyasını nəşr etdirdi. Onun kitabı, o dövrdə kişi kimi gizlənmiş qadınlar haqqında yazılmış digər xatirələrə bənzəyir.

## İstinadlar
Syuzan Porter Benson

**Syuzan Porter Benson** (d. 26 iyul 1943 – ö. 20 iyun 2005) Amerikalı tarixçi və akademik idi, əmək tarixi, qadın araşdırmaları, eləcə də ictimai və mədəni tarix sahələrində ixtisaslaşmışdı. O, Bristol İcma Kollecində (1968–86), Missuri Universitetində (1986–93) və Konnektikut Universitetində (1993–2005) dərs demişdir. Onun "Əks mədəniyyətlər" adlı kitabı əmək və qadın tarixi, həmçinin istehlak mədəniyyəti sahəsində mühüm əhəmiyyətə malikdir. Stiven Barayer və Roy Rozentsveyq ilə birgə redaktoru olduğu "Keçmişi təqdim etmək: tarix və ictimaiyyət haqqında esselər" kitabı isə "Temple University Press"in "Keçmişə tənqidi baxışlar" seriyası adlı kitab seriyasına ilham vermişdir.

## Həyatı və fəaliyyəti
Vaşinqton, Pensilvaniya ştatında anadan olan Benson, 1964-cü ildə Simmons Kollecində bakalavr, 1968-ci ildə Braun Universitetində magistratura, 1983-cü ildə isə Braun Universitetində doktorantura təhsilini tamamlamışdır. O, 1984-cü ildə Uorvik Universitetində, 1998-ci ildə isə Yale Universitetində qonaq professor kimi dərs demiş və 1993–1998-ci illərdə Konnektikut Universitetində qadın araşdırmaları departamentinin direktoru olmuşdur.

Benson, "Əmək tarixi", "Amerika Ttarixi jurnalı", "Amerikan rüblüyü", "Gender və tarix" və "Radikal tarix icmalı" kimi akademik jurnalların redaksiya heyətlərində çalışmışdır. O, həmçinin Amerika tarixçiləri təşkilatı, Qadın tarixi üzrə Berkşir konfransı, Əmək və işçi sinfi tarixi assosiasiyası və Rod-Aylend Humanitar Komitəsinin komitələrində fəaliyyət göstərmişdir.

Benson 61 yaşında, Konnektikut ştatının Mançester şəhərində xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Kitabları

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Finding aid to Susan Porter Benson Papers at the University of Connecticut

## İstinadlar