Kokos adası

**Kokos** () — Sakit okeanda yerləşən ən böyük kimsəsiz adalardan biri. Kosta-Rika dövlətinə məxsus olub Puntarenas əyalətinin tərkibinə daxildir. Ada ölkənin qərb sahillərindən 600 km-lik məsafədə yerləşir. Kokos adasına ən yaxın arxipelaq cənub-qərbdə yerləşən Qalapaqos adalarıdır. Əyər kənar adalar nəzərə alınarsa Şimali Amerikanın ən ucaq cənub nöqtəsi Kokos adası hesab olunmalı. Kokos adasını əhatə edən okean sularında ekvatoryal əkscərayanı hakimdir. Bu bölgə akvalaqçıların sevimli məkanıdır. Ada sularında çəkic balıq, delfin və skatlar üstünlük təşkil edir. Bəzi əfsanələrə görə Kokos adasında böyük xəzinə gizlədilmiş. 2006-cı ildə Kosta-Rikada keçirilən prezident seçkiləri zamanı Kokos adasında seçki məntəqəsi yaradılmış. Kokos pitəsinin adı üzərində yerləşən Kokos adasının adından götürülüb.

Cəngəlliklərlə örtülü adanın fauna və florası qorunma altındadır. 1997-ci ildə YUNESKO Kokos adasını Ümumdünya irsi olan obyektlər sırasına daxil etmiş.


## Coğrafiyası
### Coğrafi mövqeyi
 Kokos adası Kosta-Rika ərazisinə aiddir. Ada Puntarenas əyalətinə daxil olub xüsusi inzibati vahid təşkil edir — Puntarenasın 11-ci kantonu (13 kantondan biri). Sakit Okeanın sahilindən 360 mil (600 km) qərbdə yerləşir. Adanın ümumi sahəsi 23,85 km² (9,2 mil²) — dir. Ada düzbucaqlı formada olub eni 8 km, tərəfləri isə 3 km-dir.

### Geologiyası
Adanın əsası Kokos litosfer plitəsinin üzərində yerlışir. Arqon-natrium üsulu ilə müəyyən edilmişdir ki, adanın formalaşması 1,91–2,44 milyon il əvvəl, pliosenin sonu baş vermişdir. Ada əsasən vulkan mənşəli bazalt süxurlarından təşkil olunmuş. Ehtimal olunur ki, püskürülmüş lava okean səthində soyuyaraq kiçik ölçülü bərk səthə çevrilmiş. Ada dağlıq relyefə malikdir və ən yüksək zirvəsi **Cerro İglesiasdır** (771 m).

Dağlar əsasən adanın sahil ərazilərində, düzənliklər isə mərkəzi hissəsində yerləşir. Düzənliklərin hündürlüyü 200–260 metr arasında dəyişir. Kokos adasının sahil xətti kəskin parçalanmış və iki böyük körfəz formalaşmış : şimal-şərqdə **Çatem** və şimal-qərbdə **Ueyfer-Bey**. İki böyük çayı **Henio** və **Pittier** Ueyfer körfəzinə tökülür. Adada 200 yaxın mənzərəli şəlalələr mövcuddur. Yağışlı mövsümdə onların sayı daha da çoxalır. Torpaq örtüyü dağ süxurlarının parçalanması və aşınması nəticəsində formalaşmış və əsasən gil, qum və kiçik daş parçalarının qarşığından ibarətdir. Turş tərkiblidir və tropik yağışlarında asanlıqla yuyulur. Dağ yamaclarında eroziya yüksəkdir.

### İqlimi
Kokos adası ekvatoryal konvergensiya zonasında yerləşdiyindən il boyu buludlu və leysanlı havalar üstünlük təşkil edir.. Yanvar-mart və sentyabr-oktyabr ayalarında yağıntılar nisbətən az düşür. Ümumən adada rütubətli, tropik iqli hakimdir. Orta illik temperatura 23,6 °C-dir və orta illik yağıntının miqadarı 7000 mm-dən çoxdur. Sakit okeanda mövcud olan bir çox isti cərəyanlar adanın iqliminə mühüm təsir göstərir.

### Florası
Adanın bitki örtüyü yetərincə zəngin və ecazkardır. Buna səbəb adanın qoruq ərazisi olması və əraziyə Kosta-Rika hökumətinin xüsusi icazəsi olmadan daxil olması qadağandır. Çiçəkli bitkilərin mövcud 235 növündən 70-nə ancaq adada rast gəlinir. Adanın maraqlı flora nümayəndələrindən qatırquyruğu və ayıdöşəyikimlərin 74 növünü, şibyə və mamırların isə 128 növünü misal göstərmək olar. Kokos adasında 90 növ göbələk qeydə alınıb. Adanın müasir florası hal-hazırda da araşdırılır.
Adanın bitki örtüyü üç tipə ayrılır: sahil, daxili və dağlıq.

Birinci, sahil tipinə tropik meşələr daxildir. Bu meşələr dəniniz səviyyəsindən 50 metr yüksəkliyə qədər qalxır. Sahil meşələrinin bitki örtüyünə əsasən Eritrina (*Erythrina fusca)*, Kokos palması (*Cocos nucifera)* və Alliqator alması (*Annóna glábra)* daxildir. Ərazinin ot örtüyünə ayıdöşəyikimilər, əməköməcikimilər və paxlakimilər aiddir.

İkinci tip bitki örtüyü sahil boyu 500 metr yüksəkliyə qədər qalxır. Bu tipin daxilində dəmir ağacı, avokado üstünlük təşkil edir. Bölgədə həmçinin epifitlər, keçilməz cəngəlliklər — səhləbkimilər, ayıdöşəyikimilər, bromeliyakimilər (ananas), arekakimilər və bir neçə mamır növləri üstünlük təşkil edir.

Üçünücü tipə dağ tropik meşələri daxildir. Meşələr əsasən mərsinkimilər fəsiləsinə aid ağaclardan ibarətdir.

### Heyvanat aləmi

#### Ada faunası

Ada ərazisində 400 növdən çox həşərat yaşayır. Bunun 65 növü endemikdir (16 %). Kəpənəklər və qarışqalar çoxsaylı və çoxnövlüdür. Kokos adasında hörümçəklər də yetərincə çoxnövlüdür. Ada üçün *Wendilgarda galapagensis* hörümçəyi endemik hesab olunur. Çoxayaqlıların bir çoxu zəhərlidir. Nadir halda zəhərli ilanlara rast gəlinir

## İstinadlar