open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Varlam Liparteliani

**Varlam Liparteliani** (; ) ― Gürcüstan cüdoçusu. O, dəfələrlə olimpiya və dünya çempionatlarının müxtəlif medal mükafatçısı olmuşdur.

## Karyerası
O, 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında 90 kq çəkidə yarışmışdır və ikinci dövrədə Mark Entoniyə (Avstraliya) məğlub oldu. Avropa Cüdo Çempionatında Liparteliani məhsuldar iştirakı ilə seçilir, belə ki 2012, 2014 və 2016-cı illərdə qızıl, 2009, 2010, 2013 və 2015-ci illərdə gümüş və 2011-ci ildə bürünc medalları sahibi olmuşdur.

O, Gürcüstanın həm milli, həm də olimpiya cüdo komandasının kapitanıdır. Quqava Georgi onun məşqçisidir.

O, 2016 Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazandı. O, finalda Masyu Beykerə (Yaponiya) məğlub olmazdan əvvəl Komronşox Ustopiriyonu (Tacıkistan), Ovini Ueranı (Nauru), Lxaqvasürengiun Otqonbaatarı (Monqolustan) və Kvak Tonhanı (Cənubi Koreya) məğlubiyyətə uğratmışdır.

Lipartelianinin ən sevdiyi fənd "uçi mata"dır. 25 sentyabr 2018-ci il tarixinə olan statistika cədvəlinə görə, o, dünyanın bir nömrəli cüdoçusu idi.

2021-ci ildə Qətərin paytaxtı Doha şəhərində keçirilən 2021 Cüdo Dünya Ustaları yarışında qızıl medal qazandı.

## Şəxsi həyatı
Liparteliani 11 yaşında cüdo ilə məşğul olmağa başlamışdır. O, yapon əfsanəsi Kosey İnoue və həmyerlisi gürcü cüdoçu Zurab Zviadauridən ilhamlanmışdır. O, evlidir və üç oğul atasıdır.

Liparteliani, düz Londonda keçirilən 2012 Yay Olimpiya Oyunlarından əvvəl Gürcüstanın Borjomi şəhərində təlim-məşq toplanışı zamanı komanda yoldaşı Avtandil Çrikişvili ilə avtomobil qəzasına düşdü. Avtomobildə olan sərnişinlər ağır yaralansalar da, vəziyyətdən sağ qurtuldular.

## Statistikası

*(25 sentyabr 2018-ci ilə görə)*

## Nailiyyətləri

## Medalları

;2010
:  Qran Pri, Tunis
:  Qran Slem, Rio de Janeyro
:  Qran Pri, Rotterdam
;2011
:  Qran Pri, Əbu-Dabi
;2012
:  Qran Pri, Düsseldorf
:  Qran Slem, Rio de Janeiro
;2013
:  Qran Slem, Paris
:  Qran Pri, Düsseldorf
:  Dünya Ustaları, Tümen
:  Qran Slem, Tokio
;2014
:  Qran Slem, Paris
:  Qran Pri, Havana
;2015
:  Qran Pri, Düsseldorf
:  Qran Pri, Tbilisi
:  Qran Slem, Paris
;2016
:  Qran Slem, Paris
;2017
:  Qran Pri, Zaqreb
:  Qran Slem, Paris
:  Qran Pri, Yekaterinburq
:  Dünya Ustaları, Sankt-Peterburq
;2018
:  Qran Slem, Paris
:  Qran Slem, Düsseldorf
:  Dünya Ustaları, Quançjou
;2019
:  Qran Slem, Paris
: 

## İstinadlar
Elvin Qrey

**Elvin Qrey** () və ya **Radik Yulyakşin** (; ) — rus pop müğənnisi və başkir əsilli prodüser.

Radik Yulyakşin Ufada etnik başkır inşaat işçisi ailəsində anadan olub. Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetini bitirib .

2006-cı ildə ilk albomunu çıxarmışdır. Yulyakşin 2006–2012 illər ərzində hər il Başqırdıstanda İlin Müğənnisi seçilmişdir. 2011-ci ildə Moskvaya köçmüşdür. 2016-cı ildə Yulyakşin Tatarıstanda ilin mədəniyyət adamı adına layiq görülüb.

2017-ci ildə Başqırdıstanın əməkdar artisti adını alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb sayt
Araxova döyüşü

**Araxova döyüşü** — 18–24 noyabr 1826 tarixləri arasında Araxovada Yunan üsyançılar ilə Osmanlı ordusu arasında olmuş bir müharibə.

## Müharibə
Müharibədə Türklər iki hissəyə bölündü, Zemenodan və Qüds Monastrından Araxovaya köçdülər. Türklər şəhərə girməyə cəsarət etmədilər, Araxova ərazisindəki Parnassos Dağının təpələrində gizlənib özlərini gücləndirdilər.

Soyuq və qar, müharibədə böyük rol oynadı. Yunanlıların Araxovadakı evlərində sığınacaqları var idi. Türklər kənd ərazisində böyük itkilərə məruz qaldılar və ətrafları bağlandı. Mustafa Bəyin ordusunun tələyə düştüyünü öyrənəndə Türk ordusundan kömək istədi. Ancaq Karaiskakis, Türklərə köməyə gələn bütün yolları bağlamışdı.

Soyuqdan və ərzaq qıtlığından pis halda olan Türklər, Karaiskakisdən ayrılmaq üçün müqavilə təklif etdi. Qarşılığında Livadia və Amfissanın özlərinə təslim edilməsini istədi. Amma razı olmadılar. F. Mustafa, əsgərlərini cəsarətləndirirdi, lakin sonradan özünü öldürdü. 24 Noyabrda çox güclü qar yağmağa başladı, Türklər son çarə olaraq Qüds Monastrına gedən yola çatmağa çalışdılar. Yunanlar güclü qar yağdığı üçün Türklərin geri çəkildiklərin görmədilər. Fərq etdikləri anda Rumlar tələsik gedən Türkləri əzdilər.

Qaçdı-tutdu, gün batandan iki saat qabaq başlayıb gecə yarısına qədər davam etdi. Yunanların gözündən itən Türklər dincəlmək üçün dayandıqlarında ordaca da donub öldülər.

2.200 nəfərdən ibarət olan bütün Türk korpusları içindən sadəcə 200 nəfəri qurtarıldı.

## Müharibənin nəticələri
Karaiskakisin zəfəri böyük bir təsir etdi və Yunanlara azadlıq mübarizəsini davam etdirmə cəsarəti verdi. Ancaq Akropolis mühasirə altında qaldı və Analatos Müharibəsində Yunanların böyük məğlubiyyətindən sonra 25 may 1827-ci ildə təslim oldular.

## İstinadlar
Tuva vadisi

Tuva vadisi () () Misirdə Sinay yarımadasında yerləşən Quranda iki yerdə yaxşı xatırlanan müqəddəs bir vadidir.

## Mənası
Tuva: Bu ya bir vadinin xüsusi adıdır, ya da "Gecənin sonrakı vaxtı" mənasındadır. (Təfsirçilərin çoxu "Tuva" sözünün bir vadi adı olduğunu bildirmişdirlər. Tuva vadisi iki dəfə müqəddəs ad kimi xatırlanmışdır; birincisi, Allahın Musa ilə yanan ağacla burada danışanda, digəri, Musa Qədim Misirdən çıxandan sonra bu vadiyə gələndə baş vermişdir.

## Yerləşdiyi ərazi
Misirin Sinay yarımadasının cənubundakı Sinay dağında (Tur-i Sina) yerləşir.

## Müqəddəsliyi
Tövhidi dinlər (Yəhudilik, Xristianlıq, İslam) tərəfindən müqəddəs sayılır.

## Quranda bəhs edilən ayələr
Tuva vadisindən Quranda iki yerde bəhs edilir. Taha surəsinin XII ayəsində və Naziat surəsinin XVI ayəsində bəhs edilir.

ذكره في القران
**(وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى(9) إِذْ رَأَى نَاراً فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَاراً لَّعَلِّي آتِيكُم مِّنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى(10) فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِي يَا مُوسَى(11) إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى(12) وَأَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى(13) إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي)** سورة طه

## İstinadlar
Ömər İpçi

**Ömər İpçi** () — krım tatar şair, yazıçı, dramaturq, teatr rejissoru və aktyor.

## Haqqında
Ömər Bəkir oğlu İpçi 1897-ci ildə Bağçasarayda kiçik tacir ailəsində anadan olub. İbtidai təhsilini İsmayıl bəy Qaspiralının üsuli-cədid məktəbində təhsil alıb. 1914-cü ildən öz təhsilini Ufada yerləşən "Qaliyə" mədrəsəsində davam etdirir. Burada ona Alimcan İbrahimov dərs deyir. 1917-ci ildə Krıma qayıdır və bir neçə il burada müəllimlik edir. 1920-ci illərin ikinci yarısında Krım Dövlət Tatar Teatrında aktyor, rejissor daha sonra isə direktor kimi fəaliyyət göstərir. Eyni dövrdə "Yannı dünya" (Yeni dünya) qəzetinin əməkdaşı olub. 1934-cü ildə baş tutmuş sovet yazıçılarının birinci konqresində iştirak edib.

1937-ci ildə "millətçilik"-də ittiham edilərək həbs edilir. 5 il müddətində bütün siyasi hüquqlarından məhrum edilməklə, bütün şəxsi əmlakı müsadirə olunmaqla 17 aprel 1938-ci ildə 12 il müddətinə ciddi rejimli cəzaçəkmə müəssissəsinə məhkum edilir. 1949-cu ildə cəza müddətinin bitməyinə baxmayraq azadlığa buraxılmır. Onu Tomsk şəhərində yerləşən psixiatrik xəstəxanaya yerləşdirirlər. Ömər İpçi 11 yanvar 1955-ci ildə psixiatrik xəstəxanada dünyasını dəyişir. 1958-ci ildə əməllərində heç bir cinayət tərkibi olmadığına görə bəraət qazanır.

### Ailəsi
Həbsinə qədər ailəsi ilə birlikdə Simferopolda Jukovskiy küçəsi 20 ünvanında yerləşən Mütəxəssisslər evində yaşayırdı. Fatima Müdərrisova ilə ailə qurub. Bu evlilikdən Bəkir və Yaqub adlı oğulları, Leyla və Cövhər adlı qızları olub.

### Yaradıcılığı
Ömər İpçi özünün ilk "Mədrəsə" adlı şeirini 1915-ci ildə yazıb. Özünün "Fahişə" (1932), "Alım" (1925), "Nenkencan xanum" (1926) adlı pyeslərində dramaturq krım tatar xalqının həyatında baş vermiş tarixi hadisələri işıqlandırıb. Onun bir neçə roman yazması və onların repressiya illərində yoxa çıxması haqqında da məlumatlar var. Ömər İpçi L. Tolstoyun, Nikolay Qoqolun, Aleksandr Ostrovskinin, Nikolay Nekrasovun, Maksim Qorkinin, Uilyam Şekspirin, Molyerin, Fridrix Şillerin, Anri Barbüsun və digərlərinin əsərlərini krım tatar dilinə çevirmişdir. Bundan başqa onun "Kureş" (Güləş), "Azad xalq", "Ayınıklar" (Ayıqlar), "Düşman", "İkayeler" adlı əsərləri də var.

## Həmçinin bax
* Hüseyin Kürkçü
* Yaqub Şakirəli
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 62 года назад не стало Умера Ипчи
Bəkir Vahab

**Bəkir Vahab** () — krım tatar şairi, 1938-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Bəkir Vahab  17 aprel 1915-ci ildə anadan olub. Simferopolda yerləşən 13 nömrəli 9 illik nümunəvi krım tatar məktəbini bitirib. Məktəbi bitirdikdən sonra Krım Pedaqoji İnstitutuna daxil olub və buranı da 1937-ci ildə bitirib. İlk əsərlərini "Yaş kuvet", "Sovet ədəbiyyatı" jurnallarında və "Qızıl Kırım" qəzetində çap etdirib. 1938-ci ildə Qafar Bulqanaklı və Qəni Muradla birlikdə "Yaşlık yırları" (Gənclik mahnıları) adlı şeirlər toplusunu nəşr etdirib. 1944-cü ildə Qırmızı ordunun tərkibində Litvada Qayturlevka kəndi ətrafında gedən döyüşlərdə dünyasını dəyişib.

1990-cı ildə Daşkənddə Bəkir Vahabın şeirlərindən ibarət "Yazılıb bitirilməyən şeirlər" toplusu işıq üzü görüb.

## Həmçinin bax
* Hüseyin Kürkçü
* Yaqub Şakirəli
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «Недописанные стихи» Бекира Ваапа / Bəkir Vahabın "Yazılmamış şeirləri"
Valentina Starikova

**Valentina Starikova** (; ) — rus pianoçu, incəsənət işçisi, musiqi müəllimi. Başqırdıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti, beynəlxalq və ümumrusiya müsabiqələri laureatı, Başqırdıstan Respublikası Orta Xüsusi Musiqi Kollecinin müəllimi. Bir sıra beynəlxalq musiqi müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvü. 
## Bioqrafiyası
İlk musiqi təhsilini M. V. Şatalovun sinfində almışdır. Ufa İncəsənət Məktəbində G. Neyhausun tələbəsi Valeri Petroviç Starodubrovskinin sinfində oxumdur. 1973-cü ildə Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutundan (Aleksandr Davidoviç Frankın sinfi) məzun olur. Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutudə dərs deyir, pedaqoji işini M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti və Orta ixtisas musiqi kollecində davam etdirir.
## Yaradıcılığı və tədris fəaliyyəti
Rusiyada aparıcı fortepiano müəllim-metodistlərindən biridir. Fəaliyyəti dövründə Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti Sergey Çipenko, Başqırdısrtan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçiləri İldar Xisamutdinov, Tatyana Lonşçakova və Aleksandr Vorotnik, pianoçular Li Sion da daxil olmaqla 60-dan çox beynəlxalq və ümumrusiya müsabiqəsi laureatını yetişdirmişdir. Məzunları Başqırdistanın bir çox şəhərlərində, bütün Rusiyada, yaxın və uzaq xaricdə dərs deyir və konsert verirlər. Hamı üçün “Musiqi Məktəbinin həmtəsisçisi və müəllimidir”.
Pianoçuların Beynəlxalq Müsabiqəsi və Pianino Ansamblları kimi pianoçuların beynəlxalq musiqi müsabiqələrinin münsiflər heyətinin üzvüdür.
Piano çalma sənətinin tədrisi sahəsində bir çox metodik nəşrlərin müəllifidir. Vladimir Spivakovun beynəlxalq fondunun daimi tərəfdaşıdır.

## Mükafatlar və fəxri adlar
Beynəlxalq, Ümumrusiya və respublika müsabiqələri laureatı, Başqırdıstan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət İşçisi. SSRİ Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən "Mükəmməl işinə görə" döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 2012-ci ildə Qran Pri alan tələbə Li Sionun hazırlanması üçün beynəlxalq münsiflərin qərarı ilə "Ən yaxşı müəllim" xüsusi diplomuna layiq görülmüşdür.
## İstinadlar
Meke gölü

**Meke gölü** — Türkiyənin mərkəz Konya vilayətində yerləşən vulkanik krater gölü. Ölkənin qeydə alınmış təbii abidəsi və Ramsar sahəsidir.
Olqa Skabeyeva

**Olqa Skabeyeva** (ru. Ольга Скабеева, ) — rusiyalı jurnalist və teleaparıcı. Əri Yevgeni Popovla birlikdə "Rusiya-1" telekanalında "60 dəqiqə" tok-şousuna aparıcılıq edir.

## Bioqrafiya
11 dekabr 1984-cü ildə Volqoqrad vilayətinin Voljski şəhərində anadan olmuşdur. Burada orta məktəbi bitirmişdir. Onuncu sinifdə jurnalist olmağa qərar vermiş və jurnalist karyerasına yerli “Nedelya qoroda” qəzetində başlamışdır.

Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində oxumuşdur. Təhsil aldığı müddətdə Vesti Sankt-Peterburq proqramında çalışır. Potanin Vəqfinin əməkdaşı olur.

2007-ci ildə "İlin perspektivi" nominasiyasında "Qızıl Qələm" mükafatını və Sankt-Peterburq Hökumətinin Gənclər Mükafatını alır.

2008-ci ildə "Jurnalist araşdırması" kateqoriyasında "Peşə - Reportyor" müsabiqəsinin laureatı olur.

2008-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir və Ümumrusiya Dövlət Televiziya və Radio Yayım Şirkətinin federal redaksiyasında işə girir və burada müxbir olaraq işə başlayır. Vesti və Vesti Nedeli proqramlarında çalışır. Federal hava haqqında ilk hesabatı 2 iyul 2008-ci ildə yayımlanır.

2015-2016-cı illərdə "Rusiya-1" telekanalında "Vesti.doc" müəllif proqramına aparıcılıq etmişdir. Bu televiziya layihəsində jurnalist araşdırmaları studiya müzakirəsi ilə birləşdirilir.

12 sentyabr 2016-cı ildən bəri əri Yevgeni Popovla birlikdə, Rusiya-1 telekanalında yüksək səviyyəli mövzularda müzakirə proqramı elan edilən "60 dəqiqə" ictimai və siyasi tok-şounu aparır.

2019-cu ilin yanvarından iyun ayına qədər "Rusiya-24" YouTube kanalında #seemdobro bloqunun aparıcısıdır.

21 iyul 2019-cu ildə yay tətilinə çıxan Dmitri Kiselyovu əvəzləyərək Vesti Nedeli və Vesti proqramının aparıcısı kimi ilk çıxışını edir.
## Tənqid
Məruzələrində sistematik olaraq Rusiya müxalifətini tənqid edir. Televiziya tənqidçiləri İrina Petrovskaya və Slava Taroşina onun xarakterik “prokurorluq və ittihamçı” hesabat tərzini və “metal səsini” qeyd edirlər. İnternetdə bu cür hesabat tərzinə görə "Putin TV-nin dəmir Kuklası" ləqəbini almışdır. 60 dəqiqəlik proqramın iştirakçılarına və bir sıra Ukrayna siyasətçilərinin (Baş prokuror Yuriy Lutsenko və Ali Radanın sədri Andri Parubi, Ukraynanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvləri) ünvanına təhqiramiz ifadələrə yol vermişdir. Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası  millət vəkilləri aparıcını həddindən artıq aqressiv anti-Ukrayna ritorikasında günahlandırmışdır. Yazıçı və publisist Kirill Benediktov, Olqa Skabeyevanın həmsöhbətini çağırdığı "60 dəqiqə" tok-şousunun bölümündə aparıcının qeyri-peşəkar davranışını qeyd etmişdir.

## Ailəsi
2013-cü ilin aprelində jurnalist Yevgeni Popov ilə evlənmişdir. Bu Popovun ikinci nikahdır. 14 yanvar 2014-cü ildə cütlüyün Zaxar adlı oğlu dünyaya gəlmişdir.
## İstinadlar
Sayano-Şuşensk qoruğu

**Sayano-Şuşensk qoruğu** —  Sayano-Şuşensk su anbarının təsir zonasında Yenisey çayının sol sahilindəki Krasnoyarsk vilayətinin cənubundakı Qərbi Sayanın əlçatmaz bir ərazisindəki bir qoruq.

Sahə 3904 km²-dir. Relyefi dağlıqdır, hündürlüyü 500 ilə 2735 m arasındadır.

Qoruq su tutarının təbiətə təsirini araşdırır. Əsas qorunan növlər qar bəbiridir. Qoruğun faunası son dərəcə müxtəlifdir. Demək olar ki, 100 növ nadirdir, nəsli kəsilməkdədir və Qırmızı kitaba daxil edilmişdir. Qoruğun böyük bir hissəsi meşələrdir. Əsas dəyər Sibir şamıdır. Sidr meşələrinin sahəsi 1000 km²-dən çoxdur. Altay-Sayan Eko Bölgəsinin Təbiət Qoruqları və Milli Parkları Birliyinin üzvüdür. 

## Qoruğun yaranma tarixi
Sayano-Şuşensk SES-ı 1961-ci ildən bəri dizayn edilmiş, 1966-cı ildə inşasına başlamış və 1975-ci ildə isə Yeniseyin qarşısı bağlanmışdır. Ancaq 1967-ci ildə gələcək anbarın ərazisində bir təbiət qoruğu yaratmağın zəruriliyi haqqında ilk nəşrlər ortaya çıxır. Səbəb isə gələcəkdə nə olacağını və həqiqətən nə olduğunu öyrənə bilmək üçün qurulur. Qoruq 1976-cı ildə təşkil edilir. Qlavoxota sistemindəki adi bir qoruq olmuşdur. Vaxtında yaradılması sayəsində qoruğun işçiləri, sonradan su basmış ərazilərdən məlumat toplamağı bacardılar.

Hər hansı bir su anbarı ekosistem üçün kifayət qədər böyük bir yükdür. Əlbəttə ki, bu cür yüklər əvvəlcədən hesablanmalı və buna görə əvvəlcədən bəzi kompensasiya tədbirləri görülməlidir. Üstəlik bunlar tamamilə adekvat olmalıdır. Yalnız bu halda hər hansı bir hidroelektrik stansiyanın ətrafa vurduğu zərər minimal olacaqdır.

Ehtiyat dərhal su elektrik stansiyasının tikintisi zamanı kompensasiya tədbirlərindən biri kimi yaradılmışdır. Qoruq o illərdə əlçatmaz olduğundan ərazisində brakonyer və ağac kəsən yox idi. Təxminən bir milyon hektar ərazidə yerləşirdi, lakin geoloqlar buna qarşı çıxaraq gələcəkdə istifadəsi planlaşdırılan əhəmiyyətli asbest yataqları aşkar etdilər. Bu səbəbdən qoruq indiki 400 min hektar ərazi ilə kifayətlənməli olur. 1978-ci ildən başlayaraq hər cəhətdən — flora və faunadan, geologiyadan, qar örtüyündən, sudan və s. — tədqiqatlar başlayır.

1985-ci ildən qoruğa biosfer statusu verilir, yəni UNESCO-nun beynəlxalq qoruqlar sisteminə daxil edilir. Yeni statusuna görə tədqiqatlar mürəkkəb olmağa başlayır. Əgər azot, pestisidlər və bəzi digər göstəricilər adi bir ehtiyatda qeyd olunmursa, indi xüsusi bir kompleks arxa plan monitorinq stansiyası tikildikdən sonra demək olar ki, bütün ətraf mühit parametrlərini izləməyə başlanılır. Mütəmadi olaraq bitki örtüyünün analizləri aparılmış, Xakasiya və Novosibirsk Hidrometeoroloji Mərkəzinin şöbələrində işlənmiş qar nümunələri götürülmüşdür. 
## Qoruğun genişləndirilməsi
1994-cü ildə Krasnoyarsk diyarı rəhbərliyinin fərmanı ilə əlavə bir qoruma zonası yaradılır - 102 min hektar. Ehtiyat müdirinin əmri ilə sərəncamla giriş zərurəti olduqda ümumiyyətlə xitam vermə hüququ ilə giriş nəzarəti tətbiq edilir. 2000-ci ilədək bir idarəetmə qərarı və Ətraf Mühitin Mühafizəsi üzrə Dövlət Komitəsinin əmri ilə bir biosfer poliqonu qurulur və daha 591 min hektar üçün bir biosfer poliqon layihəsi hazırlanır.

## İstinadlar
Əhməd Biyeşev

**Əhməd Biyeşev** (; ) — dövlət və ictimai xadim, Başqırd milli hərəkatının iştirakçısı və ideoloqu, Başqırd ordusunun təşkilatçılarından biri, Komunist Partiyası Başqırd vilayət komitəsinin siyasi katibi, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin sədri (1920–1921).

## Bioqrafiyası
Əhməd (Əhmədulla) Biyeşev Almuxametoviç Orenburq quberniyasının Orsk rayonunun 5-ci Userqan volostunun İdelbaevo kəndində (indiki Orenburq vilayətinin Mednogorsk şəhərinin şəhər dairəsi) anadan olmuşdur.

Orenburq şəhərində müəllimlər seminariyasını bitirmişdir. Fevral İnqilabından sonra bir süvari alayının komandiri olaraq (1919-cu ilin fevralına qədər) Başqırd ordusunun sıralarına qatılır və bu orduda Hərbi Sahə Məhkəməsinin üzvü olur. Başqırd ordusunun Sovet hakimiyyəti tərəfinə keçməsindən sonra Başqırd Fövqəladə Komissiyası sədri, daha sonra Başqırd hökumətinin Sosial Təminat və Əmək narkomu olur.

1920-ci ildən Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin sədri, 1921-ci ildən Kommunist Partiyası Başqırd Vilayət Komitəsinin katibi. Daha sonra həmkarlar ittifaqları və iqtisadi vəzifələrdə çalışır. Əhməd Biyeşev Başqırdıstanın muxtariyyətini, siyasi və iqtisadi maraqlarını və başqırd xalqının mədəniyyətini müdafiə edir. Başqırdların partiya və sovet işinə qaldırılması üçün mübarizə aparır. Bu fəaliyyətinə görə millətçilik və avantürizmdə ittiham edilir.

1926-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası İcraiyyə Komitəsi sərəncamında Moskvaya çağrılır. Ümum-Rusiya Sənaye Əməkdaşlıq Şurasında baş məsləhətçi vəzifəsində çalışır. Moskvada Pokrovskiye Vorota küçəsində, bina 4/15, ev 3-də yaşamışdır.

20 iyun 1937-ci ildə Sovet İttifaqına qarşı başqırd millətçi təşkilatında iştirak ittihamı ilə həbs olunur. 27 sentyabr 1937-ci ildə gülələnir.

Dəfn yeri — Moskva, Donskoe qəbiristanlığı. 1957-ci ildə bəraət alır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Биишев Ахмед (Ахмедулла) Альмухаметович
* Биишев Ахмед Альмухаметович
Trakay Tarixi Milli Parkı

**Trakay Tarixi Milli Parkı** ― Litvada milli park. Park 1992-ci ildə Vilnüsdən 25&nbsp;km qərbdə yerləşən Trakay şəhərini və onun ətrafındakı meşələri, gölləri və kəndləri əhatə etmək üçün yaradılmışdır. Park IUCN təsnifatında II kateqoriyaya malikdir. Park Avropadakı yeganə tarixi milli parkdır.

Park UNESCO-nun müvəqqəti siyahısına daxil edilmişdir.

## Təbiəti
Buzlağın əmələ gətirdiyi təpə və silsilələrin paralel zəncirləri ensiz və dərin və ya enli və dayaz gölə bənzər silsilələrlə növbələşir. Parkda 32 göl var. Göllər bir-biri ilə kanallar vasitəsilə əlaqələndirilmiş və vahid sistem yaratmışdır. Göllərin ən böyüyü 21 adanın yerləşdiyi Qalve, ən təmizi isə Akmena gölüdür.

Kudrionys meşəsi və bir çox məməli və quş növünün sığındığı Ploments və Varnikay bataqlıqları maraq doğurur. Ploments bataqlığında qazkimilərin böyük koloniyası və qorunan bitkilərin bir çox növü mövcuiddur. Ploments gölü göl qağayılarının geniş koloniyalarına ev sahibliyi edir.

Park görməli yerlərinin sayı ilə məşhurdur. Qalve gölünün şimal sahilində böyük mənzərələr açan təpə var.

## Qalereya

Fayl:Front facade of the Trakai Island Castle, 2009.jpg|Trakay qəsri 
Fayl:Trakai old castle.jpg|Trakay yarımadası qəsri
Fayl:Trakai Tyszkiewicz palace.jpg|Ujutrakis malikanəsi
Fayl:Trakai Kenesa.JPG|Karaym sinaqoqu
Fayl:Trakai oro svente.jpg|Parkın üzəri ilə uçan isti hava şarları


## Xarici keçidlər

* 
* Tourism.lt 

## İstinadlar
Gürcüstanda Müstəqillik Referendumu (1991)

Gürcüstan Respublikası ərazisində müstəqillik referendumu 31 mart 1991-ci ildə keçirildi. Səs verənlərin 99.5%-ı lehinə qərar vermişdilər.

## Arxa plan
Referendum 1990-cı ilin oktyabr ayında Sovet Gürcüstanında keçirilmiş ilk çoxpartiyalı seçkilərdə seçilən Gürcüstan Ali Şurası tərəfindən təsdiqləndi və şurada Sovet dönəminin dissidenti Zviad Qamsaxurdianın rəhbərlik etdiyi müstəqillik tərəfdarı olan Dəyirmi Masa—Azad Gürcüstan bloku üstünlük təşkil edirdi. Federasiyanın davamına dair ümumittifaq referendumu və 17 martda yeni ittifaq müqaviləsi üzrə danışıqları əsasən boykot edən Gürcüstan üç Baltikyanı dövlətdən (9 fevral 1991-ci ildə Litvada, həmin il 3 mart Latviya və Estoniya) sonra müstəqillik referendumu təşkil edən dördüncü Sovet respublikası oldu.

Referendumun yeganə sualı bu idi ki, "26 may 1918-ci il tarixli Gürcüstan İstiqlal Bəyannaməsi Aktına uyğun olaraq Gürcüstanın müstəqilliyinin bərpasını dəstəkləyirsinizmi?". Rəsmi nəticələrə əsasən, seçicilərin 90.6%-nın iştirak etdiyi səsvermədə 99% lehinə qərar verdilər. Etnik zəmnində baş verən ixtilaf səbəbindən Abxaziya və Cənubi Osetiyanın qeyri-gürcü sakinləri səsverməni boykot etdilər.

Nəticələrin açıqlanmasından dörd gün sonra Gürcüstan Ali Şurası Sovet İttifaqının 1989-cu il aprelin 9-da müstəqillik elanını yekdilliklə qəbul etdi, bu hadisə Tbilisidə Sovet ordusunun dinc nümayişlərə basqınının ikinci ildönümündə baş verdi.

Referendum ABŞ-nin keçmiş prezidenti Riçard Niksonun Gürcüstanın paytaxtı Tbilisdə bir neçə seçki məntəqəsini ziyarət etdiyi xüsusi səfəri ilə üst-üstə düşdü, daha sonra prezident həmin gün Moskva şəhərinə yola düşdü.

## Nəticələr

## İstinadlar
Lük Roessler

**Lük Roessler** (; 28 mart 2007, Vankuver, Britaniya Kolumbiyası, Kanada) — Kanadalı aktyor.

## Filmoqrafiya
Lük 2015-ci ildə filmlərə çəkilməyə başladı. 2015-ci ildən bu günə qədər 26 fərqli rol oynadı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Lük Roessler Instagramda
Rokfeller Muzeyi

**Rokfeller Arxeologiya Muzeyi** (; ) əvvəl — Fələstin Arxeologiya Muzeyi, Şərqi Qüdsdə Herod qapısı ilə üzbəüz yerləşir. Muzeydə 1920–1930-cu illərdə mandatlı Fələstində aparılan qazıntılar zamanı tapılan böyük əsər toplusu vardır.

Muzey İsrail Muzeyinin bir hissəsidir və onlar tərəfinfən idarə olunur; burada İsrail Əntiq Əməliyyatları İdarəsinin mərkəzi yerləşir.

## Tarixi

Rokfeller Muzeyinin yaradılmasından əvvəl Qədim Ədəd Bölümü və İngilis Mandat Arxeologiya Məktəbi Qüdsdə kiçik bir sərgi salonu olan köhnə binada yerləşdirilmişdi. O dövrdə yeganə arxeologiya muzeyi 1902-ci ildə tikilmiş Fransiskan İncil Muzeyi idi..

## İstinadlar
Taksi 2

**Taksi 2**, *Gérard Krawczyk*in rejissoru olduğu 2000-ci il istehsalı Fransız komediya və aksiyon filmidir.

## Mövzusu
Marsel şəhərindəki bir taksi sürücüsü Danielə həmin şəhərdə olan bir yapon nazirin sürücüsü olmaq və ona şəhəri göstərmək tapşırılır. Ancaq səyahət zamanı idarəolunmaz hadisələr onu bir yapon yakuza dəstəsinin arxasınca getmək üçün polislə əməkdaşlığa məcbur edir.

## Sountrektlər
*Olivier "Akos" Castelli
*Al Khemya
*IAM (band) (One Shot)

## İstinadlar
Taksi 4

**Taksi 4** (T4xi olaraq da adlandırılır), *Gérard Krawczyk*in rejissoru olduğu 2007-ci ildə istehsal olunmuş Fransız komediya filmidir. Ssenarisi Luc Bessona məxsus film, 2003-cü ildə buraxılmış Fransız döyüş/komediya filmi olan Taksi 3-ün davamıdır. Serianın digər filmlərində olduğu kimi Samy Naceri də "Daniel Morales" taksi sürücüsünü canlandırır, lakin bu dəfə maşını Peugeot 407-dir. Frédéric Diefenthal "Émilien Coutant-Kerbalec", Jean-Christophe Bouvet "General Bertineau" rolunu oynayır. Filmdə ayrıca Fransız futbolçu Djibril Cissé də rol alır, Bernard Farcy, Emma Sjöberg də filmdə iştirak edirlər.

## Mövzusu
Komissar Gilbert adi bir otel təmizləyicisinin terrorçu olduğunu və məşhur futbolçu Cibril Sissenin qanunsuz bir mühacir olduğunu düşünmüşdür. Belçikalı bir cinayətkar Afrikaya göndərilmədən əvvəl 24 saat müddətində Marsel polisində nəzarətdə saxlanılır. Emilien o qədər sadəlövh bir polisdir ki, oğru bunu dərk edərək asanlıqla *Emilien*i günahsız bir insan olduğuna inandırır.
Feza Günərgun

**Feza Günərgun** () — Türk elm tarixçisi.

## Həyatı
Türk elm tarixinin önəmli botaniklərindən olan Asuman Baytop və Turhan Baytopun qızıdır. Litsey təhsilini "Notre Dame de Sion" Fransız litseyində bitirdikdən sonra, 1980-ci ildə "İstanbul Universiteti"nin Kimya Mühəndisliyi Fakültəsini bitirmişdir. 1984-cü ildə "İstanbul Universiteti", Tibb Fakültəsi, Tibb Tarixi və Deontoloji fakultəsində etdiyi "14–17-ci əsrlərdə qeyri-üzvi kimyəvi dərmanlar" mövzusunda doktorluq işi ilə ilə M.Sc.Dr. adı aldı. 1985-ci ildə "İstanbul Universiteti" Ədəbiyyat Fakültəsi, Fəlsəfə Bölümü, Elm Tarixi Bölməsinə tədqiqatçı köməkçisi olaraq qatıldı. 1987-ci ildə dosent, 1993-cü ildə "elm tarixi dosenti", 1998-ci ildə professor oldu. 1997-ci ildə Kyotodakı Yapon Tədqiqatları İnstitutunda ziyarətçi tədqiqatçı vəzifəsində çalışmışdır.

2001-ci ilin yanvarından Elm Tarixi Bölməsinin müdiridir. 1989–2000 arasında Türk Bilim Tarixi Vəqfinin (TBTK) Baş Katibi, 1994–2001 arasında "Elm və Texnologiya Tarixi Komissiyası" nın sədr müavini , 1994–1998 arasında İstanbul Universiteti Elm Tarixi Muzey və Sənədlər Mərkəzi (BİMDOK) İdarə Heyətinin üzvü olaraq işləmişdir.

## Redaktə etdiyi nəşrlər
* Osmanlı Elm Tədqiqatları (1995-)
* Türk Elm Tarixi Vəqfi Xəbər Bülleteni (1991–2000)
* Manuskripte zur Chemiegeschichte & TeaComNews (1996-).

## Üzvlüklər
* Türkiyə Kimya Dərnəyi
* Türk Tibb Tarixi Təşkilatı və Sağlamlıq haqqında Sosial Elmlər Dərnəyi
* Türk Elm Tarixi Vəqfi (qurucu üzv)

## İstinadlar
Dəmir yığanın həyatından bir epizod (film, 2013)

**Dəmir yığanın həyatından bir epizod** () ― 2013-cü il Bosniya istehsalı dram filmi, rejissor və ssenarist Danis Tanoviçdir. Film 63-cü Berlin Beynəlxalq Film Festivalı müsabiqəsində ilk dəfə göstərildi və orada "Münsiflər Qran Prisi"ni qazandı, Nazif Muyiç isə "Ən Yaxşı Aktyor" nominasiyasında "Gümüş Ayı"ya layiq görüldü. Film 2013 Toronto Beynəlxalq Film Festivalında "Müasir Dünya Kinosu" bölməsində nümayiş olunmuşdur. Film 86-cı Akademiya Mükafatlarında Ən Yaxşı Xarici Dildə Film nominasiyasında Bosniyanı təmsil etdi və qısa siyahıya düşdü.

## Ssenari
Roma cəmiyyətindən olan ailə Bosniya və Herseqovinanın kənd yaşayış məntəqəsində yaşayır. Nazif köhnə avtomobillərdən metal yığır, onu metal qırıntıları satan şəxsə satır. Onun yoldaşı Senada onların iki kiçik qızını böyüdən ev xanımıdır. Bir gün o, kəskin mədə ağrısı hiss edir. Xəstəxanada bətnindəki uşağının öldüyü və septisemiyanın qarşısını almaq üçün təcili olaraq əməliyyat olunmalı olduğu bildirilir. Lakin ödəniş etmədən və ya sığortasız o, müalicə ala bilmir. Cütlük çox gecikmədən lazımi vəsaiti toplamaq üçün ümidsiz şəkildə axtarışlara çıxır.

Filmdə həyatlarından bir epizodu canlandıran qeyri-peşəkar aktyor heyəti oynayır.

## Rollarda
* Nazif rolunda Nazif Muyiç
* Senada rolunda Senada Alimanoviç
* Şemsa rolunda Şemsa Muyiç
* Sandra rolunda Sandra Muyiç

## İstinadlar
Körpə şüşəsi

**Körpə şüşəsı** və ya **Süd şüşəsi** — ümumiyyətlə ana süd vermədiyi zaman və ya fincan kimi bir qabdan içə bilməyən uşaq üçün istifadə edilən bir şüşə. Süd şüşələri ümumiyyətlə anaya giriş olmadığı zaman istifadə olunur.

## Forma və quruluş
Körpə şüşəsı ümumiyyətlə dörd qismətdən ibarətdir:

* İçərisində süd olan şüşə
* Şüşənin başındaki emzik ki körpə ordan südü yeyir
* Şüşənin qapağı
* Şüşənin qoruyucu başlıqı

## İstinadlar
* English Wikipediya, Baby bottle
* ویکی‌پدیای فارسی، شیشه شیر
Herman və Dorotiya

**Herman və Dorotiya** — 1796–1797-ci illərdə Yohann Volfqanq Göte tərəfindən qələmə alınmış nəsr əsəri.

## Məzmunu
Əsər orta əsrlərdə frankların hücumu zamanı Reyn çayının bir sahilindən digər sahilinə köç edən qaçqınların düşdüyü acınacaqlı vəziyyətdən və bu zavallı insanlara yardım edən xeyirxah bir alman ailəsindən bəhs edir. Ailə zəngindir, böyük təsərrüfatı, məhsuldar torpaqları, geniş ev-eşiyi var. Ana çox mehriban, qayğıkeş, ata isə yardımsevər, ürəyitəmiz, həm də sərt xarakterli bir insandır. Ata gənc oğlu Hermanı özü kimi zəngin birinin qızı ilə evləndirmək istəyir. Oğlu isə atasının ərzaq və geyim əşyalarından ibarət yardımını qaçqınlara aparan zaman yolda həmin qaçqınlardan biri, həm də yazıq insanların sevimlisi, ümid yeri olan gözəl, ağıllı və xeyirxah Dorotiyaya aşiq olduğunu və onunla evlənmək istədiyini atasına bildirir. Ata əvvəlcə etiraz edir, sonra qayğıkeş və düşüncəli ananın sayəsində qızın evinə gəlin gəlməsinə razı olur.

Gənc oğlan əvvəlcə fikirləşir ki, bu həssas və ağıllı qıza onu istədiyini necə bildirsin. Çox düşündükdən sonra ona evlərinə qulluqçu kimi gəlməyi təklif edir. Qızın qaçqın yoldaşları, xüsusən, uşaqlar onun dalınca ağlasalar da və həmin vəziyyət qız üçün əzabverici olsa da, artıq bu çətin şəraitdə canını qurtarıb, nəhayət, bir az rahat yaşamaq üçün onunla getməyə razı olur.

Herman qızı evə gətirdikdən sonra bəzi anlaşmazlıqlar olsa da, əsər maraqlı bir sonluqla bitir.

## İstinadlar
Taksi 3

**Taksi 3**, *Gérard Krawczyk*in rejissoru olduğu 2003-cü ildə ekranlara çıxmış Fransız komediya və döyüş filmidir. Sylvester Stallone filmin qonağı olmuşdur.

## Mövzusu
Daniel və Marsel polisinin şən bir qrupu başqa bir macəraya başlamaq üçün yığışır. Bu dəfə Şaxta baba geyimində gəzən Şaxta baba dəstəsi qovulur. Beləliklə, Emilie yenə də tamamilə dəyişdirilmiş Peugeot 406 ilə cinayətkarları ədalət mühakiməsinə çıxarmaq vəzifəsini Daniel üzərinə qoyur. Marseldən Tignesə, *Cannebiere*dən xizək sürmə yamaclarına kimi onlar birlikdə hərəkət edirlər.
Tokaş

**Tokaş** və ya **Nan** (, , qazax/qırğız: ) — Orta Asiyada təndir çörəyi. Şərqi Türkistan ilə Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanda geniş olaraq hazırlanır.

## Lazım olan ərzaqlar
* Buğda unu
* Su
* Maya
* Xama
* Dənli bitkilər
* Küncüt toxumu
* Xaşxaş toxumu

## Qalereya

Uyghur chon nan.JPG
Pitir nan.JPG
Pitir nan2.jpg
نان سمرقندی.jpg
Патир-нон-01.jpg
Naan in Samarkand.jpg
Тандырные лепёшки на рынке (2).jpg
KashgarNaan.jpg


## İstinadlar
Müharibə Uşaqlığı Muzeyi

**Müharibə Uşaqlığı Muzeyi** () ― 2017-ci ilin yanvar ayında Bosniya-Herseqovinanın Sarayevo şəhərində açılan tarixi muzey. Muzeydə əşyalar, video ifadələri və hekayələrin vasitəsi ilə Bosniya müharibəsindən sağ çıxan uşaqların həyatlarından bəhs olunur. 2018-ci ildə muzey sənayesinin ən prestijli mükafatlarından biri olan Avropa Şurası Muzey Mükafatı bu muzeyə təqdim olundu. Hadisə 2018 "Avropada ilin muzeyi" müsabiqəsi çərçivəsində baş verdi.

Layihə 2010-cu ildə Sarayevolu təşəbbüskar, aktivist və “müharibə övladı” Yasminko Haliloviçin Bosniya müharibəsi illərində uşaq olmuş gənc yetkinlərin qısa xatirələrini toplamaq üçün onlayn platformadan istifadə etməsindən başladı. 1000-dən çox gənc yetkin öz xatirələri ilə bölüşmüşdür. Haliloviç bu xatirələrini 2013-cü ildə nəşr olunan kitabda paylaşdı. Kitab sonradan alman və yapon dillərinə tərcümə olundu.

Haliloviç xatirələrini təqdim edən gənc yetkinlərlə yazışmağa başladıqda, keçmiş "müharibə uşaqları"nın bir çoxunun hələ də xatirələri ilə əlaqəli xüsusi obyektlərə sahib olduğunu başa düşdü. Muzey kolleksiyasını inkişaf etdirmək üçün digər gənc mütəxəssislər qrupu ilə işə başladı, nəticədə 3000-dən çox əşyanı və 60-dan çox şifahi ifadələr hekayələrini topladı.

2016-cı ilin may ayında Müharibə Uşaqlığı Muzeyi Bosniya və Herseqovina Tarix Muzeyində ilk müvəqqəti sərgisini keçirdi. Daha sonra sərgilər Zenitsa və Visoko şəhərlərində təşkil olundu. 2017-ci ilin yanvar ayında muzeyin daimi sərgisi Sarayevonun Loqavina küçəsində açıldı.

Muzeyin kolleksiyalarında gündəliklər, oyuncaqlar, fotoşəkillər, geyim əşyaları və müharibə zamanı sağ qalanların bağışladığı başqa müxtəlif əşyalar var. Bütün əşyaların yanında onları təqdim edən şəxsin birinci şəxs tərəfindən yazılan xatirələri yerləşdirilib. Əşyalara əlavə olaraq ziyarətçilər həyat hekayələri dinləyə və götürülmüş intervyulardan parçaları oxuya bilərlər.


War Childhood Museum 2.jpg
War Childhood Museum 3.jpg
War Childhood Museum 4.jpg


## İstinadlar
Technicolour (Monten mahnısı)

**Technicolour** () — Avstraliyanın 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Monten ölkə televiziya kanalı SBS tərəfindən daxili seçimlərlə 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmək hüququ qazandı. Uzun müddətdir hazırlanma prosesi gedən mahnı 5 Mart 2021 tarixində ictimaiyyətə paylaşıldı.

## 2021 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
2 Aprel 2020 tarixində Avstraliya televiziya kanalı *SBS* Monteni təmsilçi kimi seçdi. Monten Avstraliyanı 18 May tarixində keçiriləcək 1-ci yarım final mərhələsində təmsil edəcək.

## İstinadlar
Zaqreb məscidi

**Zaqreb məscidi**  *(xorv.  Zagrebačka džamija) —* Zaqreb şəhərində yerləşən Xorvatiyanın ən iri məscidi.

## Haqqqında
Məscidin tikintisinə 1981-ci ildə başlanılmışdır. Məscidin tikintisi üçün Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən Şarja əmiri Sultan bin Məhəmməd Əɬ-Qasimi 2,5 milyon ABŞ dolları ianə etmişdir. O, 1983-cü ildə Zaqrebdə İslam icmasını ziyarət etmişdir. 1987-ci ildə Zaqreb məscidinin tikintisi başa çatmışdır.

Zaqreb məscidi Xorvatiyada ən iri məsciddir. Məscidin yaxınlığında Əhməd Smayloviç adına İslam Ali məktəbi və İslam mədəni mərkəzi yerləşir. Məscidin layihəsi bosniyalı memarlar -  Camal Seliç və Mirzə Qolosun tərəfindən hazırlanıb. Minarəsinin hündürlüyü 51 metrdir. 

## İstinadlar
Maqadan qoruğu

**Maqadan Dövlət Təbiət qoruğu** —  Maqadan vilayətinin cənubunda, Oxot dənizinin şimal sahili yaxınlığında, Maqadan vilayətinin Olski və Srednekanski rayonlarında yerləşən bir qoruq.

Qoruğun əsası 1982-ci ildə qoyulmuşdur, sahəsi 883 817 hektardır.

Qoruq dörd sahədən ibarətdir: Kava-Çelomdjinski (624 456 ha), Olski (103 425 ha), Yamski (38 096 ha), Seymçanski (117 839 ha). Bütün digər sahələr bir-birindən çox uzaq məsafədədir, ərazilərində yaşayış məntəqələri və nəqliyyat marşrutları yoxdur. Qoruğun mərkəzi əmlakı Maqadan şəhərində (ərazilərdən 100-650 km) yerləşir.

2005-ci ildən etibarən ehtiyat, UNESCO-nun Dünya Mirasları siyahısına daxil edilmək üçün bir namizəddir.
## Flora və fauna
Qoruğun ərazisində 729 növ damarlı bitki qeyd edilmişdir. Əsas meşə yaradan növlər şamkimilərdir. İkinci geniş yayılmış növ Alçaqboylu sidr şamı, relikt mərkəzi növ isə Sibir küknarıdır. Sularında 32 növ balıq, ümumilikdə 180-dən çox növ quş yaşayır. 150-dən çox növ isə ərazidə yuva qurur. Dəniz quşları koloniyası sahilində sahil ərazilərinə yayılmışdır. Təxminən 40 növdən ibarət quru məməlisi vardır. Adi sincab, Asiya burunduğu, Qaraquyruq gəlincik, ağ dovşan və samur hər yerdə yaşayır. Dəniz məməlilərinin sahildə yataqlar əmələ gətirir.

## İqlim və ekoloji bölgə
Maqadan Çerski-Kolıma dağ tundra ekoloji bölgəsində yerləşir. Bu ekoloji bölgəyə Sibirin şimal-şərqindəki dağlıq əraziləri əhatə edir. Həddindən artıq soyuq və həddindən artıq quraqlığın ekoreqionudur.

Maqadanın iqlimi quraq fəsli olmayan Subarktik iqlimidir. Bu iqlim mülayim yayları (temperatur yalnız 1-3 ay +10 ° C-dən (50.0 ° F) yuxarı olur) və soyuq, qarlı qışları (ən soyuq ay −3 ° C (26.6 ° F) -dən aşağı) ilə xarakterizə olunur.

## İstinadlar
Zəkəriyə Ağnəzərov

**Zəkəriyə Ağnəzərov** (; ) — Sovet dövlət xadimi və partiya lideri. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Nazirlər Sovetinin sədri (1962–1986).

## Bioqrafiyası
Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Zilayir kantonundakı Yamaşevo fermasında (indi Başqırdıstanın Baymak rayonunda fəaliyyət göstərməyən bir kənd) kəndli Şərəfətdin Ağnəzərovun ailəsində ilk uşaq olaraq dünyaya gəlir.

1940-cı ildə Temyasov Pedaqoji məktəbini bitirib. 1941–1942-ci illərdə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Baymak rayonundakı Murzeevskaya ibtidai məktəbində müəllim işləyir. 22 avqust 1942-ci ildə orduya çağırılır. Ufada xidmət edir, ancaq cəbhəyə göndərilmir.

1946-cı ildən Baymak rayon Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının ikinci katibi olur.

Müharibədən sonra K. A. Timiryazev adına Başqırd Dövlət Pedaqoji İnstitutunu 1950-ci ildə bitirir. 1962-ci ildə isə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Sosial Elmlər Akademiyasını bitirir.

1948–1954-cü illərdə təlimatçı, şöbə müdirinin müavini, katib, ikinci katib, 1951-ci ildən Başqırdıstan Komsomol Komitəsinin birinci katibi. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında İctimai Elmlər Akademiyasının aspirantı (1960–1962). 1954–1962-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Başqırd Vilayət Komitəsinin partiya orqanları şöbəsinin müdiri işləmişdir.

1962-ci ilin fevralından 1986-cı ilin yanvarına qədər Başqırdıstan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri olur.

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası 6–9 çağırış SSRİ Ali Soveti Millətlər Sovetinin deputatı (1962–1978) olmuşdur. 9-cu çağırış Ali Sovetinə Başqırdıstan MSSR-nin 511 saylı Oktyabr seçki dairəsindən, Millətlər Sovetinin Nəqliyyat və Kommunikasiya Komissiyasının üzvü seçilmişdir. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin və Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1966–1971-ci illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü idi.

1986-cı ildə təqaüdə çıxmışdır.

2 aprel 2000-ci ildə Ufada dünyasını dəyişir. Müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilir.

## İstinadlar
Haaretz

**"Haaretz"** ( — *Ölkə*) — İsrailin ən qədim gündəlik qəzeti, ivrit və ingilis dilində nəşr olunur. Əvvəlcə "Hadashot Ha'aretz" — "Ölkə Xəbərləri" adlanırdı. 1918-ci ildə İngilis işğal orqanları tərəfindən Fələstində quruldu. 1919-cu ildə Rusiyadan mühacirət edən sionist sosialistlərin fikirlərinin spikeri oldu və 1937-ci ildə Şoken ailəsi tərəfindən satın alındı.

## Ümumi məlumat
Paralel olaraq ivrit və ingilis dilində Berliner formatında nəşr olunur. İngilis nəşri International Herald Tribune ilə birlikdə satılır. Hər iki versiya da İnternetdə mövcuddur. Şimali Amerikada, Haaretz həftəlik olaraq nəşr olunur və cümə gününün məqalələrini həftənin qalan hissəsini xəbərlər ilə birləşdirir.

İsrailin digər böyük qəzetləri ilə müqayisədə Haaretz daha kiçik və daha kiçik başlıqlar və şriftlərdən istifadə edir. Daha az yer illüstrasiyalarla, daha çox analitik ilə tutulur. Onun redaksiya yazıları və ən əsası, ikinci səhifədə yerləşdirilən məqalə, hakimiyyət orqanları və cəmiyyətin yuxarı sosial təbəqələri arasında ən təsirli sayılır. Xəbərlərə əlavə olaraq, Haaretz sosial-iqtisadi və ətraf mühit mövzularında məqalələr, kitab və teatr icmalları, araşdırmaçı jurnalistika və siyasi şərhlər dərc edir.

Tirajın əsas hissəsi abunə yolu ilə paylanır və bu da digər İsrail qəzetlərindən fərqlidir. İvritcə nəşrin 65.000 abunəçisi, İngilis dilində isə 15.000 abunəçisi var. Qəzetin özünün verdiyi xəbərlərə görə abunəçilərin ödəmələri əsasında tirajının 65.000 olduğu, gündəlik 72.000 nüsxə, həftəsonları isə 100.000 nüsxə qəzetin satıldığı bildirilir.

Oxucuların əksəriyyəti İsrailin ziyalıları və siyasi və iqtisadi elitalarıdır. İsrailin qəzet bazarındakı statistik araşdırmalar "bir insanın Haaretz oxumaq ehtimalının gəlir və sosial status ilə artdığını" göstərdi. Yediot Ahronot və Maariv qəzetləri ilə müqayisədə tirajlarının az olmasına baxmayaraq, Haaretz-in ölkənin siyasi həyatına daha çox təsir göstərdiyinə inanılır.

## Qəzetin baş redaktorları
* Moşe Qlikson (1922–1939)
* Herşom Şoken (1939–1990)
* Hanox Marmari (1991–2004)
* David Landau (2004–2008)
* Dov Alfon (2008–2011)
* Aluf Ben (2011— hal-hazırda)

## Qəzetin tənqidi
2002-ci ilin aprelində yazıçı İrit Linor, Haaretz-ə açıq bir məktub yazdı və qəzetin anti-sionizmin "darıxdırıcı və qəzəbli" hala gəldiyini yazdı. Linor, İsrail Dövlətinin qəzet rəhbərliyini ikrah etdiyi qənaətinə gəldi. Sionizmindən, vətənpərvərliyindən və ağlından utanmasına hər cür cəhd edən qəzetə abunəliyini ləğv etmək qərarına gəldi. Qəzet naşiri Amos Şoken məktuba cavab verdi və Haaretz-in vicdani etirazı dəstəklədiyini və anti-sionist bir qəzet olduğunu inkar etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Rəsmi saytı
* TheMarker İqtisadi tətbiq
Sesklo

**Sesklo** () və ya Sesklon() — e.ə. VII-VI minilliklərdə Avropada bilinən ilk Neolitik yaşayış yerlərindən biridir. Yunanistanın Volos şəhərindən 8 kilometr qərbdə, Fessaliyanın Maqnesiya periferiya birliyindəki Volos icmasında, XIX əsrdə qazıntıların aparıldığı mövcud bir Aromanyalı kəndinin adı verilmişdir. 2011-ci il siyahıyaalma tarixinə görə 862 əhali vardır.

## Arxeologiya yeri
Ən qədim tapıntılar eramızdan əvvəl ~ 6850-ci ilə aiddir. e. 660 ilə qədər bir səhv ilə. Proto-Sesklo və Sesklodan əvvəlki iki fərqli mədəniyyətə aiddirlər. Sonuncusu, əsas proto-Sesklo kəndinə bitişik ikinci dərəcəli yaşayış məntəqələri ilə təmsil olunur və Tuna sahillərində, Thessaly'nin şimalında coğrafi olaraq paylanmış köhnə Krişna mədəniyyətinin işğalçılarına aiddir. Sesklodan əvvəlki mədəniyyət, sürətlə yoxa çıxan möhürlənmiş saxsı qablarla xarakterizə olunurdu. Hər iki məhsul da əkinçilikdir. Evlər əvvəlcə kiçik, bir və ya iki otaqdan ibarət, daş təməllər üzərində taxta və ya palçıq kərpicdən tikilmiş və buğda və arpa yetişdirildiyi bərəkətli vadilərə bitişik təpələrin yamaclarında tikilmişdir. Bundan əlavə, keçi, qoyun, mal-qara və it yetişdirildi. Eramızdan əvvəl VI minillikdə  iki mərtəbəli evlər və meqaronlar (sütunlu binalar) görünür. Sesklo qəsəbəsində təxminən 3 min nəfər yaşayırdı ki, bu da onu Orta Şərqin Neolitik şəhərləri ilə (Çatal-Güyük) müqayisə etməyə və Avropada bilinən ilk şəhər hesab etməyə imkan verir. Bu dövrdə Yunanıstanın daha qədim Neolitik mədəniyyətləri hələ də mağaralarda yaşayırdı (Franxti).

Ümumiyyətlə, Neolitik proto-Sesklo kompleksi çağdaş Orta Şərqə uyğundur, lakin mal-qara, Çatal-Güyükdan bir neçə əsr əvvəl ortaya çıxdıqları Tessaliyada evliləşdirilmişdir. Proto-Sesklo-nun ilk sakinləri keramika ilə tanış deyildilər, bu da onları keramika öncəsi Neolit ​​dövrünün Orta Şərq mədəniyyətlərinin daşıyıcılarına yaxınlaşdırır. Daha sonra qırmızı və qəhvəyi rənglərlə həndəsi naxışlarla bəzədilmiş zərif şirli qədəhlər və kasalar meydana çıxdı. Ən son dövrdə ornament alov dillərinə bənzər motivlərə çevrilir. Bənzər dulusçuluq Qərbi Makedoniyada da bilinir, lakin Kiçik Asiyadan fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* Petralona Cave, Greece
* 
* Mapquest — Sesklo, Street map not yet available.
* Les Seskliens
Mustafa Nadareviç

**Mustafa Nadareviç** (; ) — Xorvatiyalı aktyor.

## Tərcümeyi-hal
Banja Lukada (hazırkı adı Bosniya və Herseqovina) anadan olub. Aktyorluq karyerası boyunca Balkanlarda ən diqqət çəkən xarakter aktyorlarından biri kimiməşhurluq əldə etmişdir. Keçmiş Yuqoslaviya kinosunda əsasən partizanlar rolları ifa etmişdir. Ən məşhur rollarına "Ata ezamiyyətdə " (1985), "Deja vu" (1987), "Qlembey ailəsi" (1988), " İdeal Dairə " (1997) filmlərini göstərmək olar.

1991-ci ildə Nadareviç "Səssiz barıt" (1990) filminə görə XVII Moskva Beynəlxalq Film Festivalında Ən yaxşı aktyor mükafatına layiq görülmüşdür .

Televiziyada Nadareviç, İzet Fazlinoviçin "Lud, Zbujen, Normalan" sitcomundakı komediya rolu ilə tanınır.

## Seçilmiş filmoqrafiya
* 1985 — Alt mətnlə eşq məktubları — Dr. Bosniak "Papageno";
* 1985 — Ata ezamiyyətdə — Zijah;
* 1987 — Dejə-vü — Mixail;
* 1993 — Qrafinya Dora ;
* 2001 — Yiyəsiz torpaq — Bosniya əsgəri
* 2004 — Balkanlı oğlan — ədəbiyyat müəllimi.

## Şəxsi həyatı
Uzun müddət sevgilisi olan daha sonra ailə qurduğu həyat yoldaşı aktrisa Slavica Radoviçin (25.04.1964–7.06.2012) döş xərçəngi səbəbiylə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Lüi (kanton)

**Lüi** () — Fransada kanton,  Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departamenti — En. Belle dairəsinə daxildir. 

Kodu — 0118. Lüi kantonuna 12 kommun daxildir və bunlardan əsas  Lüi kommunası hesab edilir.

## Kantonun kommunları

## Əhalisi

1999-cu ildə əhalinin sayı 4 496 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu INSEE
"Kolumbiya" sirki (film, 2010)

**"Kolumbiya Sirki"**, Bosniyalı rejissor Danis Tanoviçin çəkdiyi bir dram filmidir (2010).

Antalya IFF-də *Qızıl Portağal* Mükafatı (2010) na layiq görülmüşdür.

67-ci Venesiya Film Festivalında və 2011-ci ildə Trieste Film Festivalının açılışında təqdim edilmişdir.

Bosniya və Herseqovina tərəfindən rəsmi olaraq 2010-cu ildə "Ən yaxşı xarici film" nominasiyasında Oskar mükafatına namizəd göstərilmiş, lakin son beş nominasiyaya daxil ola bilməmişdir.

## Süjet
Filmin qəhrəmanı, 40 yaşlıı xorvatiyalı Divko, Almaniyadan doğma yurdu Bosniyaya qayıdır və ömrünün yarısını hərbi çağırışdan yayınmaq üçün sosialist Yuqoslaviyasından gizlənir. İndi o varlanmışdır, dəbdəbəli Mercedes avtomobili, Azra adlı gənc bir məşuqəsi var. Divkonun məqsədi, qaçaq düşdükdən sonra əlaqə saxlamadığı arvadından boşanmaq, evini qaytarmaq və Azra ilə yeni bir həyat qurmaqdır. Talisman hesab etdiyi qara pişiyini də özü ilə gətirir (həmin pişiyi tapdıqdan sonra həyatı yoxuşa qalxmışdır). Şəhərin yeni meri, xorvat millətçisi və çoxdankı dostu, evinə sahib çıxmağına kömək edir, bununla da keçmiş həyat yoldaşı Lusia və oğlu Martin küçəyə atılır (daha sonra onlar köhnə bir mənzildə yerləşirlər). Bələdiyyə başçısı aktiv şəkildə əmlak bölgüsü aparır və quldurlar etiraz etmək istəyəndə keçmiş kommunist bələdiyyə başçısını döyürlər.

"Kolumbiya" sirki, Divko ilə Lucianın barışıqlarının həyata keçdiyi əyləncə parkının adıdır, ailənin qalan hissəsi isə Almaniyada baş verəcək gələcək müharibədən qaçmağa çalışır.

## Rollarda
* Miki Manoyloviç — Divko
* Mira Furlan — Lucko, Divkonun həyat yoldaşı
* Boris Ler — Martin, Divko oğlu
* Elena Stuplyanin — Divronun məşuqəsi Azra, sonra Martina
* Milan Strliç — Ranko, bələdiyyə başçısı
* Mario Knezoviç — Pivas
* Ermin Bravo — Ante Qudel

## Linklər
Nela Hasanbeqoviç

**Nela Hasanbeqoviç** () — Bosniyalı heykəltəraşdır . 2002-ci ildə Sarayevoda Ali incəsənət məktəbinin Heykəltəraşlıq bölməsinin məzunu olub. Daha sonra 2007-ci ildə Sarayevoda Gözəl sənətlər Akademiyasını bitirib. 2007-ci ildən etibarən Bosniya və Herseqovina Vizual Rəssamlar Birliyinin , 2011-ci ildən Kültür və Qırmızı Sənətlər Birliyinin üzvüdür. Bir çox fərdi və qrup sərgilərində iştirak etmişdir.

## İşləri
* *İşıq və Zülmət arasında*
* *Qütblər* 

## İstinadlar

## Xarici linklər
* Nela Hasanbegović&#x5B; ** &#x5D;
Patrik Andrade

**Patrik Andrade** (Erickson Patrick Correia Andrade) — Kabo-Verdeli peşəkar futbolçu. "Araz-Naxçıvan" futbol klubunun və Kabo-Verde millisinin yarımüdafiəçisi.

## Karyera
Futbolçu karyerasına, 2009-cu ildə Kabo-Verdenin "Sportinq Praia" klubunda başlayır.

2013-cü ildə futbolçu Avropaya gələrək Portuqaliyanın "Riberio" klubu ilə müqavilə bağlayır.

Daha sonra, 14 iyul 2014-cü ildə Portuqaliyanın birinci liqasında yarışan "Moreirense" klubuna keçir. 14 yanvar 2015-ci ildə "Nasional" klubuna qarşı oyunda yeni komandasında debüt edir.

Portuqaliyada 5 illik futbol karyerasından sonra, 2018-ci ildə Portuqaliyanı tərk edərək Bolqarıstana gedir. 26 iyun 2018-ci ildə Bolqarıstanın "Çernoe More" klubu ilə mqavilə bağlayır. Yeni klubunun heyətində 30 iyul 2018-ci ildə "Levski Sofiya" ilə oyunda dübüt edir.

28 avqust 2020-ci ildə 150 min avro qarşılığında, Azərbaycanın ən güclu klubu və son 6 ilin çempionu olan "Qarabağ" klubuna transfer olunur.

2022-ci ildə Serbiyanın "Partizan" klubuna keçir.

## Milli Komanda Karyerası
1 oktyabr 2020-ci ildə Kabo-Verde milli komandasına dəvət edilir. 10 oktyabr 2020-ci ildə Kabo-Verdenin Qvineya milli komandası ilə yoldaşlıq göruşundə meydana çıxıraq milli komandada debut edir. Futbolçunun Kabo-Verde millisində rəmi debütu isə 26 mart 2021-ci ildə Kamerun milli komandası ilə göruşdə baş tutur.

## İstinadlar