Yuşə

**Yuşə** və ya **Yeşua** (, *Yexoşua bin-Nun*; ,*Yəşu bar Non*; mənası – "*[[Yahve]] xilas edir*"), xristianlıqda **İisus Navin**, **İsus Navin** və ya **Yisus Navin** (; ), Qafqaz albanlarına görə **Esu**, islamda **Yuşa ibn Nun** (, *Yuşə ibn Nun*) — Çıxış və Saylar kitablarında Musanın köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, daha sonra Yəhudi Bibliyasının Yuşənin kitabında Musadan sonra İsrail qəbilələrinin başçısı olmuşdur. Bibliyada verilən məlumata görə, o, Çıxışdan əvvəl Misirdə anadan olmuşdur.

Yuşə ibn Nun (Yuşa ibn Nun), İslam, Yəhudi və Xristian ənənələrində adı keçən məşhur bir peyğəmbərdir. O, Musa peyğəmbərin yaxın köməkçisi və yerinə keçən varisi olaraq tanınır. Tövrat, Quran və digər dini mənbələrdə onun Kənan diyarının fəthindəki rolu ilə bağlı məlumatlar mövcuddur.

Yuşə ibn Nun iman, cəsarət və sədaqət nümunəsi olaraq üç səmavi dində dərin hörmətlə anılır. O, həm hərbi lider, həm də dini lider olaraq tarixdə əhəmiyyətli iz buraxmışdır.

## Yəhudi və Xristian Ənənəsində

Yuşə (Yeşu), Tövratda Musa peyğəmbərin davamçısı kimi təqdim edilir və əsasən “Yeşu kitabı”nda təsvir olunur. O, İsrail övladlarını Kənan torpaqlarına apararaq Tanrının vəd etdiyi torpaqları fəth etmişdir. Əsas məqamlar:

	1.	Kənan torpağının fəthi: Yuşə, Yerixon şəhərinin divarlarını möcüzəvi şəkildə yıxaraq İsrail övladlarının bu torpağı ələ keçirməsinə rəhbərlik edir.

	2.	İman və liderlik: Musa peyğəmbərin ölümündən sonra Yuşə İsrail xalqına liderlik edir və Tanrının qanunlarına uyğun şəkildə onları idarə edir.

## İslamda

Quranda Yuşə ibn Nunun adı birbaşa çəkilməsə də, bəzi ayələrin ona işarə etdiyi düşünülür. Ən məşhur rəvayətlərdən biri Musa peyğəmbərlə Yuşə ibn Nunun gənclikdəki macərasıdır. Bu hadisə “Kəhf” surəsində qeyd edilir:

	•	Musa və gənc köməkçi: “Kəhf” surəsinin 60-65-ci ayələrində Musa peyğəmbərin “iki dənizin birləşdiyi yerə” getdiyi hekayədə “gənc” olaraq təsvir edilən şəxsin Yuşə olduğu qəbul edilir.

Bəzi digər İslam rəvayətlərində isə Yuşə ibn Nun, Musa peyğəmbərin ölümündən sonra Bəni İsrailə liderlik etmiş və Kənan torpağını fəth etmiş peyğəmbər olaraq tanınır.

Müsəlman ilkin tarix kitablarında Yuşə ibni Nunun Bəni-İsrailin düşmənlərilə vuruşduğu müharibələrdə Bələm ibni Baurunun da adı çəkilib:

“Kamilüt-təvarix” kitabının müəllifi Musanın (ə) “Əriha”nı fəth edəndən sonra dünyadan getməsini deyən alimlərin nəzərinə əsas olaraq yazır:

*“Musa (ə) Təyyədən çıxıb Əriha şəhərinə tərəf hərəkət etdi. Musanın (ə) qoşunun önündə Yuşə ibni Nun və [[Kalib|Kalib ibni Yufənna]] gedirdi. Qoşun Əriha şəhərinə çatanda şəhərin zalım adamları [[Lut]] peyğəmbərin övladlarından olan Bələm ibni Baurun yanına getdilər.*

Ravəndi də bu hadisəni azacıq fərqli olaraq “Qisəsül-ənbiya” kitabında bir hədislə bəyan edib. Lakin hədisdə Musanın (ə) yerinə Yuşə ibni Nunun adı qeyd olunub. Məsudi də “İsbatul-vəsiyyə” kitabında Ravəndi kimi nəql edib.

Yuşə ibni Nunun ömrünü “Kamilüt-təvarix”də 126 il yazıblar. Bəzi tarix kitablarında yazıblar ki, onun qəbri Fələstindəolan Əfraim dağındadır.

## Əhəmiyyətli Nöqtələr
	1.	Kənan torpağının fəthi: İslam təfsirlərinə görə, Yuşə ibn Nun Bəni İsrailin Musa peyğəmbərin vəfatından sonra vəd edilmiş torpaqlara çatmasına rəhbərlik edib.

	2.	Yerixon şəhəri: Yuşə, Tanrının yardımı ilə Yerixon divarlarını yıxaraq şəhəri fəth etmişdir.

	3.	Peyğəmbərlik və Liderlik: Yuşə, Musa peyğəmbərin tərbiyəsi ilə yetişmiş, liderlik və peyğəmbərlik keyfiyyətlərini mənimsəmişdir.

## Yuşə Türbəsi

İslam ənənəsində Yuşə ibn Nun ilə bağlı çoxlu türbə və məzar yerləri mövcuddur. Ən məşhurları bunlardır:

	1.	İstanbul, Türkiyə: Yuşə peyğəmbərin məzarının İstanbulun Anadolu Yakasında, Beykoz rayonundakı “Yuşə Təpəsi”ndə yerləşdiyinə inanılır.

	2.	İordan çayı yaxınlığı: Bəzi digər mənbələrdə onun məzarının Fələstin və ya İordaniya ərazisində olduğu qeyd edilir.

## Həmçinin bax

* Kalib
* Bələm
* Hüzqəyl

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* academia.edu 
* 
* 
* 
* 
* 
* Brettler, Marc Zvi, *[https://books.google.com/books?id=39nQafdJ_ssC&pg=PA96 How to read the Bible] * (Jewish Publication Society, 2005).
* 
* Coogan, Michael D. (ed), *[https://books.google.com/books?id=zFhvECwNQD0C The Oxford History of the Biblical World]  * (Oxford University Press, 1998)
* 
* 
* Day, John, ''Yahweh and the gods and goddesses of Canaan''   (Sheffield Academic Press, 2002)
** 
* Dever, William, *[https://books.google.com/books?id=6-VxwC5rQtwC What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?] * (Eerdmans, 2001)
* Dever, William, *[https://books.google.com/books?id=8WkbUkKeqcoC Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From?]  * (Eerdmans, 2003, 2006)
* 
* 
* Finkelstein, Israel; Mazar, Amihay; Schmidt, Brian B., *[https://books.google.com/books?id=jpbngoKHg8gC The Quest for the Historical Israel]  * (Society of Biblical Literature, 2007)
* Garbini, G., *[https://books.google.com/books?id=5bY6JCwYK4sC&pg=PA104 Myth and history in the Bible] * (Sheffield Academic Press, 2003)
* 
* Graham, M.P, and McKenzie, Steven L., *[https://books.google.com/books?id=owwhpmIVgSAC The Hebrew Bible today: an introduction to critical issues]  * (Westminster John Knox Press, 1998)
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Book of Joshua, Douay Rheims Bible Version with annotations By Bishop Challoner
* ''Smith’s Bible Dictionary''
* ''Easton's Bible Dictionary & Int. Standard Bible Encyclopedia''