open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şipunski yarımadası

**Şipunski yarımadası** () — Kamçatkanın dörd iri yarımadasından biri. Sakit okean sahillərində, Petropavlovsk-Kamçatski şəhərindən şimalda yerləşir.

Yarımada Petropavlovsk-Kamçatski yaxınlığında yerləşən Xalaktır çimərliyi və Nalıçev burnu arasında qərarlaşır. Cənubdan Avaçi körfəzi, şimaldan isə Kronos körfəzi ilə əhatələnir. Şimalında Kronos yarımadası yerləşir.

Kamçatkanın Sakit okean sahillərində yerləşən digər yarımadalardan fərqli olaraq daha çox parçalanmışdır. Sahilləri sıldırımlıdır. Yarımada 34 km Berinq dənizi daxilinə daxil olur. Eni 22 km-dir.

Sahilində yerləşən iri coğrafi obyektlər: Beçevinskaya burnu, Şipunski burnu, Jeleznaya burnu, Morjov adası, Morjovoya buxtası, Bolşoy Medvejka burnu, Srednıy burnu, Malaya Medvejka burnu, Kalıqir. Yarımadanın şimalında Jupanovski limanı, ərazisində isə Jupanov çayı yerləşir.
Ən hündür nöqtələri Snejnaya (935,2 m) və Drujba dağları (853,7 m).

Beçevin buxtasında tərk edilmiş Beçevin qəsəbəsi yerləşir.

## İstinadlar
Alisa Xalıyeva

**Alisa Xalıyeva** () — Azərbaycanı təmsil edən üzgüçü.

## Karyerası
Alisa Xalıyeva Azərbaycanı 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, 50 metr məsafəyə sərbəst üsulla üzmə turnirinin təsnifat mərhələsində 28.78 saniyə nəticə göstərdi və 58-ci pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Kronos körfəzi

**Kronos körfəzi** — Sakit okean sahillərində, Kamçatkada, Şipunski yarımadası ilə Kronos yarımadası arasında yerləşən körfəz.

Uzunluğu 68,5&nbsp;km, eni 231&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 1500 metrə çatır. Sahilləri alçaqdır. Bəzi hissələrdə sıldırımlıdır. Qabarmanın hündürlüyü 2 metrə çatır. Qışda tamamən donur. 
## Mənbə
* Пинегина Т. К. Цунами на тихоокеанском побережье Камчатки за последние 7000 лет: диагностика, датировка, частота
ABŞ ştatlarının paytaxtlarının siyahısı

**Amerika Birləşmiş Ştatları** (**ABŞ**, ing.: *United States of America* (*USA*), Şimali Amerikada (əsas qitə hissəsi) dövlət.

Sərhədlərini şimalda Kanada, cənubda Meksika ilə (Şimali Amerika hissəsində Alyaska təkcə Kanada ilə) bölüşür. ABŞ federativ respublikadır. ABŞ Konstitusiyası 1787-ci ildə qəbul edilmişdir (1789-cu ildən qüvvədədir). Konstitusiyaya bu günə qədər 26 dəyişiklik edilmişdir, onlardan 10-u 1789-cu ildə Hüqüqlar haqqında Bill adı ilə qəbul olunmuşdur. Ali qanunverici hakimiyyət orqanı olan Konqres Senatdan və Nümayəndələr Palatasından ibarətdir. Məhkəmə sistemi federal və yerli məhkəmlərdən təşkil edilib.

Dövlət 50 ştat və bir federal mahaldan ibarətdir. Hər bir ştatın öz himni, gerbi və paytaxtı var.

## Mənbə
Albalı selikli mişarcısı

**Albalı selikli mişarcısı**-() buğumayaqlılar tipinin pərdəqanadlılar dəstəsinin həqiqi mişarcılar fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Yetkin mişarcı qanadları açılmış halda 10 mm-dir. Bədəni qara, ön ayaqların baldırları isə sarımtıldır. Qanadlar olduqca şəffafdır. Yalançı tırtıl yaşılımtıl sarıdır. Axırıncı yaşda 15-20 mm uzunluqda olur. Bədəni ön tərəfdən yoğun, arxaya doğru getdikcə nazilir. Pupu ağımtıl rəngdə olur. Albalı mişarcısı torpağın 2-5 sm dərinliyində baramalar içərisində qışlayır. Yazın axırlarında tırtıllar puplaşır, 7-10 gündən sonra puplardan yetkin mişarcılar uçur. 

## Həyat tərzi
Selikli mişarcı partenogenetik yolla çoxalır, pupdan çıxan yetkin fərdlər dərhal yumurta qoyur. Dişi mişarçı yarpağın alt tərəfini 10 yerdən deşir. Yumurta qoyduqdan az sonra yarpaqların üst tərəfində şişkinliklər əmələ gəlir. Yumurtanın inkişafı 2 həftəyə başa çatır. Yumurtalardan kiçik, yaşılımtıl sürfələr çıxır. Birinci zədə nişanlarına may ayının axırlarında təsadüf olunur. Qidalanmasını və inkişafını başa çatdıran yalançı tırtıllar torpağa düşərək puplaşır. Iyulun axırlarından etibarən həmin puplardan yeni nəslin mişarçıları uçmağa başlayır və yumurta qoyur. Avqustun əvvəllərində ikinci nəslin yalançı tırtıllarına təsadüf olunur. Bu tırtıllar bir müddət qidalandıqdan sonra torpağa düşür və baramalar içərisində qışlayır.

## Yayılması
Avropa, Asiya, Çin, Yaponiya, Şimali Amerika və Cənubi Amerika, Şimali Afrika və Cənubi Afrika, Avstraliya, Yeni Zelandiya, keçmiş SSRİnin Sankt-Peterburq, Novqorod, Vladimir, İvanov və Perm vilayətləri, Qafqazda, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistanda yayılıb. Azərbaycanın Quba, Xaçmaz ərazilərində geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Anar Həsənov (futbolçu, 1997)

**Anar Vidadi oğlu Həsənov** () — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Rəvan klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası

### Çempionat
Anar Həsənov Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Rəvan klubunun akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, 2012-ci ildən bu klubda çıxış edir. Debüt mövsümündə Anar Bakı təmsilçisinin əvəzedicilər dəstəsində çıxış etmişdir. 2013-cü ildən isə klubun əsas yığmasında mübarizə aparır.

Anar Rəvan klubu ilə debütünü 15 yaşı olarkən 8 may 2013-cü ildə Topaz Premyer Liqasının XXX turu çərçivəsində Kəpəz klubuna qarşı oyunda etmişdir.

### Kubok
Anar Həsənov 2012-13 Azərbaycan Kuboku mövsümündə Rəvan klubu ilə bir neçə görüşə çıxmışdır.

## Maraqlı fakt
Anar Həsənov Rəvan klubunun əsas komandası ilə debüt edən 54-cü futbolçu olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
* 

## Tarixçə
*  Информация игрока — Анар Гасанов (Видади) на сайте premierleague.az
Avaçi körfəzi

**Avaçi körfəzi** — Sakit okean sahillərində yerləşən körfəz.  
Körfəz öz növbəsində iki hissədən ibarətdir ki, burada açıq hissə Avaçi körfəzi, qapalı hissə isə Avaçi buxtası adlanır. Daxilində bir çox buxtalar yerləşir: Tarya, Tixoya, Rakovata, Babiya, Petrovavlovskaya, Seroqlazka, Moxovaya və s.

Körfəz və buxta ilk dəfə 1729-ci ildə Vitus Berinqin təşkil etdiyi Birinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.

Avaçi körfəzinə Avaça və Paratunka çayları tökülür. 
 
Körfəzdə yerləşən Kraşennikov və Stariçkov adaları quş koloniyalarının əsas düşərgəsi olduğundan xüsusi qorunan ərazi elan edilmişdir.

## Mənbə
* История плавания В. Беринга на боте «Св. Гавриил» в Северный Ледовитый океан
Raps mişarcısı

**Raps mişarcısı**-() buğumayaqlılar tipinin pərdəqanadlılar dəstəsinin həqiqi mişarcılar fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Yetkin fərd açıq-narıncı rənglidir. Başı qaradır. Belində qara ləkələr var. Erkəklər dişilərdən xeyli kiçikdir. Dişilərin mişarşəkilli yumurta qoyanı vardır. Uzunluğu 7–8&nbsp;mm-dir. Yumurtası uzunsov ovalşəkilli olur, pupu sarıdır. Pupun uzunluğu 7&nbsp;mm, baramanınki isə 6–11&nbsp;mm-dir.

## Həyat tərzi
Bir dişi fərd 300-ə qədər yumurta qoya bilir. Rüşeymin inkişafı 5–10 gün çəkir. Iri tırtıllar yumurtanın ayasını tamamilə gəmirir. 2–3 həftə müddətində tırtıllar inkişafını dayandırır. Təxminən 2–3 həftə keçdikdən sonra pupdan ikinci nəslin yaşlı fərdləri uçmağa başlayır. Azərbaycanda raps mişarcısı il ərzində 2–3 nəsil verir. Raps mişarcısı, əsasən, kələm, raps, şalğam, ağ turp, xardal və bir çox yabanı xaççiçəkli bitkilərlə qidalanır. Azərbaycanda xaççiçəkli bitkilərin geniş yayılmış zərərvericisidir.

## Yayılması
Avropa, Asiya, Afrika, Şimali Amerika, keçmiş Rusiyada (Vladivostok), Ukrayna, Moldova, Zaqafqaziyada yayılıb.Azərbaycanda xaççiçəkli bitkilər olan ərazilərində geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elvin Camalov

**Elvin Sərkər oğlu Camalov** ( ) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Zirə" klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Bioqrafiyası
Elvin 13 yaşından futbolla məşğul olmağa başlamışdır. O, Qax şəhər uşaq futbol məktəbinin yetirməsidir. Elvin Azərbaycan Dövlət Bədən tərbiyəsi və İdman Akademiyasının oyun idman növləri fakultəsində təhsil almışdır.

## Klub karyerası
Elvin Camalov öz peşəkar futbolçu karyerasına Zaqatalanın "Simurq" klubunun gənclərdən ibarət U-15 yığmasında başlamışdır. 2009-cu ildə Qəbələ Futbol Akademiyasına qəbul olmuşdur. Burada əvvəlcə U-15, U-17 yığmalarında çıxış etsə də, 2012-ci ildə klubun əvəzedicilər yığmasında oynamağa başlamışdır.

### Çempionat
Elvin 2013-cü ildən "Qəbələ" klubunun əsas yığmasının oyunçusudur. O, klub ilə debütünü 25 oktyabr 2013-cü ildə Premyer Liqanın XI turunda "Sumqayıt" klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, bir müddət klub daxilində № 33 forma ilə çıxış etmişdir.

### Zirə
3 iyun 2019-cu ildə Elvin Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan "Zirə" klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

### Kubok
Elvin Qəbələ klubu ilə Azərbaycan Kubokunda bir oyunda iştirak etmişdir.

## Milli karyerası

### U-17
Elvin Camalov rəsmi oyunlarda Azərbaycan U-17 milli komandası ilə debütünü 22 oktyabr 2010-cu ildə UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələsində Portuqaliya millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 32-ci dəqiqədə Məqsəd İsayevi əvəz etmişdir.

### U-19
Elvin Camalov Azərbaycan U-19 milli futbol komandası ilə debütünü 10 oktyabr 2013-cü ildə UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələsində İrlandiya millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.

### U-21
Elvin Camalov 2014-cü ildən Azərbaycan U-21 milli futbol komandasının şərəfini qoruyur.

## Uğurları
**Qəbələ** 
*Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku: 2018-19

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
* Профиль игрока на сайте footballdatabase.eu
* Player Information - Elvin Camalov (Sərkər) 
*
Xaçaparaq nekropolu

**Xaçaparaq nekropolu** — Culfa rayonunun Nəhəcir kəndindən 2 kilometr şərqdə orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qoz iri mənənəsi

**Qoz iri mənənəsi** - () — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinin mənənələr fəsiləsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Qoz iri mənənəsi 4&nbsp;mm-ə qədər böyüklükdə olub, sarımtıl limon rəngdədir. Qanadlı fərdlərdə baş və döş tutqundur. Bığcıqlar altıbuğumludur. Bədəninin üst hissəsində iki cərgədə girdə ləkələr düzülmüşdür.

## Həyat tərzi
Qoz iri mənənəsi partegenotik yolla çoxalır. Kütləvi çoxalma halına may-iyun aylarında təsadüf olunur. Azərbaycanda il ərzində verdiyi nəslin miqdarı dəqiqləşdirilməmişdir.

## Yayılması
Qolarktika, Asiyanın hər bir ölkəsi, Azərbaycan, Qafqaz. Azərbaycanın qoz ağacı olan bütün rayonlarında təsadüf edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası. Bakı:  1986, -206 s.
* N.H. Səmədov taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri. Bakı: 1964.

## Xarici keçidlər
* Фенология и эколого-физиологическая характеристика
Litogenez nəzəriyyəsi

**Litogenez nəzəriyyəsi** — litologiyanın çöküntü və süxurəmələgəlmənin ümumi qanunauyğunluqlarını əhatə və şərh edən ümumiləşdirici bölməsi. Litogenezin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən bir neçə konsepsiyası irəli sürülmüşdür. Pustovalova (1940) görə əsas prinsip maddələrin miqrasiya yollarında müxtəlif qruplara ayrılmasıdır. Belə ki, qırıntı hissəciklər üçün onların parçalanmasının əsas səbəbi ölçü və xüsusi çəkilərinin fərqlənməsi, həll olmuş maddələr üçün isə kimyəvi xassələrin fərqidir. Maddələrin kimyəvi diferensiasiyası mexaniki diferensiasiyasının son mərhələsində başlayır və davam edir. diferensiasiyanın gedişində orqanizmlər heç bir rol oynamır, yalnız prosesi bir qədər sürətləndirə bilər. Pustovalov hesab edir ki, çökmə diferensiasiyasının gedişi planetar xarakterlidir. Lakin bu nəzəriyyədə diagenez mərhələsinə fikir verilməmiş, vulkanogen-çökmə litogenezin spesifik xüsusiyyətləri, ümumiyyətlə, nəzərdən keçirilməmişdir. Straxovun (1956) təklif etdiyi litogenez nəzəriyyəsində Yer səthində çöküntü süxurəmələgəlməsində 4 litogenez tipi fərqləndirilir; buz, humid, arid və vulkanogen-çökmə. Bu tiplərin hər biri, geoloji keçmişdə olduğu kimi, Yer səthində qanunauyğun yerləşmişdir. Hər bir tipə təvafüq edən çöküntü süxurlar və faydalı qazıntılar kompleksi təkrarolunmaz maddi tərkibinin öz qanunauyğunluqları ilə səciyyələnir. Sedimentogenez mərhələsindən sonra gələn diagenez mərhələsinin nəzəriyyəsi ətraflı işlənilmişdir. Bu mərhələdə autigen mineralların əsas kütləsi yaranır. Litogenez tiplərinin səciyyəsi (Yerin alqonkdan sonrakı tarixində) onların ən qədim zamanlardan indiyədək dönməz inkişafının təhlili ilə yanaşı aparılır.

## Mənbə
*
Cəbəlpur

**Cəbəlpur** — Hindistanın mərkəzi hissəsində, Madhya-Pradeş ştatında şəhər.

## Əhalisi
Əhalisi 1,05 mln. (2011; aqlomerasiyada 1,27 mln) nəfərdir.

## Coğrafiyası
Narmada çayı vadisində yerləşir. İri nəqliyyat  qovşağıdır.

## Tarixi
9–10-cu əsrlərdə Tripura racəliyinin paytaxtı olmuşdur. 1781-ci ildən Cəbəlpurda marathaların mənzil-qərargahı, 1818-ci ildən Britaniyanın hərbi bazası, Sauqor və Narmada ərazilərindəki Britaniya canişininin mənzil-qərargahı yerləşirdi.

## Memarlığı
1864-cü ildə şəhər statusunu almışdır. Rani Durqavati Universiteti (1836-cı ildə tarix kolleci kimi əsası qoyulmuş, 1957-ci ildən universitetdir; 1983-cü ildən indiki adını daşıyır), C.Nehru adına kənd təsərrüfatı universiteti (1964), mühəndislik, tibb, hüquq və s. kollecləri var. Ştatın Ali məhkəməsi, Tropik meşə ETİ burada yerləşir.

## Sənayesi
Cəbəlpur sənaye-ticarət mərkəzidir. Döyüş sursatları (4 fabrik) istehsal olunur. Maşınqayırma (yük avtomobilləri, elektrotexnika məmulatları, telekommunikasiya avadanlığı və s.) və metal emalı inkişaf etmişdir; kimya (o cümlədən texniki rezin məmulatları), sement, şüşə, pambıq parça sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir; saxsı, tikiş məmulatları və s. istehsal olunur. Oduncaq ticarəti aparılır. Kənd təsərrüfatı xammalı (buğda, çəltik, darı, manqo) emal edilir. Cəbəlpur  yaxınlığında, şəhəri əhatə edən çox saylı təpələrin birində Madan-Mahal (12-ci əsr) qədim qond qəsri yerləşir. Şəhərətrafı mərmər dərələri və Bhedaqhat şəlaləsi var. Yaxınlığında boksit çıxarılır.

## Şəkillər

Maharani Durgavati.jpg|Narray döyüşünə hazırlıq Rani Durqavati
Jabalpur Airport.jpg|Cəbəlpur aeroportu
Jabalpur Station.jpg|Dəmiryol stansiyası
WDP4B 40042 at Jabalpur.jpg|Cəbəlpurda WDP4B 40042
Rope-way.JPG|Cəbəlpurda kanat
Hanumantal.jpg|Cəbəlpur Hanumantal gölündən görünüşü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cəbəlpur rəsmi internet səhifəsi 
* Yerli axtarış 
* Cəbəlpur rəhbərliyi 

## Həmçinin bax
* Cammu
* Caypur
Manuel Blüm

**Manuel Blyum** (; ) — hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış alim.

## Həyatı
26 aprel 1938-ci ildə hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış alim, Karnegi-Mellon Universitetinin informatika üzrə professoru Manuel Blyum (Manuel Blum) anadan olmuşdur. 1995-ci ildə o, mürəkkəb hesablamalar nəzəriyyəsinin tədqiqatlarında əldə etdiyi nailiyyətlərə və onların kriptoqrafiyada və proqramların yoxlanmasında tətbiqinə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Çoxtapşırıqlılıq (informatika)

**Çoxtapşırıqlılıq** (, ) — kompüterin eyni zamanda bir neçə tapşırığı yerinə yetirməsini təmin edən əməliyyat sistemininin iş rejimi. Buna uyğun olaraq əməliyyat sistemləri çoxtapşırıqlı (məsələn, Linux) və təktapşırıqlı (məsələn, MS-DOS) deyə iki sinfə ayrılır. Çoxtapşırıqlılığın bir neçə növü var. Kontekst çevirmə (CONTEXT SWITCHING) çoxtapşırıqlılığın çox sadə növüdür ki, bu halda iki və daha artıq tətbiqi proqram eyni anda yüklənir, ancaq təkcə öncəliyi olan proqrama kompüterdə gerçək emal olunmaq üçün zaman ayrılır, o biri (fonda olan) tapşırığın aktivləşdirilməsi üçün isə istifadəçi həmin proqramın pəncərəsini ön plana çəkməlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avaça körfəzi

**Avaça körfəzi** () — Sakit okeanda, Kamçatka yarımadasının cənub-şərqində buxta. Uzunluğu 24 kilometr, eni (girişində) 3 kilometr, dərinliyi 26 metrdir. Avaça körfəzinin şimal sahilində Petropavlovsk-Kamçatski şəhəri (portu) var. Liman balıçılıq və yük daşımalarında istifadə edilən gəmiləri qəbul edir.

Buxta ilk dəfə 1729-ci ildə Vitus Berinqin təşkil etdiyi Birinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.
## Qısa təsvir
Dünyanın ən böyük buxtalarından biridir. Dünyanın istənilən tip gəmilərini qəbul edir. Avaçi körfəzinin qapalı hissəsini təşkil edir. Buxta 24&nbsp;km uzunluğa və 3&nbsp;km enə malikdir (girəcəkdə). Su səthinin sahəsi 215&nbsp;km2-dir. Dərinliyi 25 metrdir. Buxtaya Avaça və Paratunka çayları tökülür. Sahillərində Petropavlovsk-Kamçatski və Vilyuçinsk şəhərləri yerləşir. Üstəlik burada Rusiyanın Sakitokean donanması yerləşdirilir.
Buxtanın simvolu Tri Brata adalarıdır. Ada körfəzin girəcəyində onun Avaçi körfəzi ilə birləşdiyi ərazidə yerləşir.

## İstinadlar
Riçard Menninq Karp

**Riçard Menninq Karp** (; ) — hesablama sistemləri nəzəriyyəsi sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı alim.

## Həyatı
3 yanvar 1935-ci ildə anadan olmuşdur. Karp 1985-ci ildə şəbəkə axınları üçün effektiv alqoritmlərin işlənib hazırlanması, alqoritmlər nəzəriyyəsi və NP-tamlıq nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə Türinq mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## İstinadlar
Çoxaxınlılıq (informatika)

**Çoxaxınlılıq** — bir proqram çərçivəsində bir neçə prosesin sürətli ardıcıllıqla (çoxtapşırıqlı rejim) yerinə yetirilməsi. Verilənlərin emalında: bir bəndindən başqasına keçidin səmərəliyini artırmaq üçün hər bir bəndin yuxarı səviyyəli bəndlərə göstəriciləri özündə saxladığı ağacşəkilli struktur.

## Ədəbiyyat
*
Alma şüşəqanad kəpənəyi

**Alma şüşəqanad kəpənəyi**-()-buğumayaqlılar tipinin kəpənəklər dəstəsinin şüşəqanad kəpənəklər fəsiləsinə aid olan növ

## Xarici quruluşu
Kəpənək qanadları açılan zaman 15–20&nbsp;mm böyüklükdə olur. ön və dal qanadlar parlaqdır, şüşəni xatırladır. Bədəni tünd mavi rəngdədir. Qarıncığın dördüncü buğumu qırmızıya çalır. Yumurtası ovaldır və uzunluğu 1&nbsp;mm-ə çatır. Tırtılın bədəni sarımtıl-ağ, yaxud çəhrayı rəngdə olur. uzunluğu 20&nbsp;mm-ə qədərdir. Pupu sarımtıl qəhvəyi olub, qarıncıq buğumlarının  üst tərəfində 2 cərgəli tüklü mahmızlar var.

## Həyat tərzi
Hər bir dişi kəpənək  200-250 ə qədər yumurta qoyur. Yumurtalardan çıxan tırtıllar qabıqlardan içəri daxil olur və canlı toxumaya qədər hərətırtıllar 2 dəfə qışladıqdan sonra ikinci ilin yayında puplaşır. Puplaşma may ayının əvvəllərindən başlayaraq iyun ayının axırlarına qədər davam edir. Havanın temperaturundan asılı olaraq pupun inkişafı 11-32 günə başa çatır. Kəpənəklər gündüzlər aktiv olur. Əsasən alma ağaclarına zərər verir.

## Yayılması
Orta və Cənubi Avropa, Kiçik Asiya, Şimali Afrika, Rusiya, Ukrayna, Zaqafqaziya, İsveçdə yayılıb. Azərbaycanın Quba, Xaçmaz, Gəncə, Qazax, Şabran rayonlarında geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çoxistifadəçili sistem

**Çoxistifadəçili sistem ** (ing.multiuser system, ru. многопользовательская система ) - bir neçə nəfərin istifadə edə biləcəyi hər hansı kompüter sistemi. Doğrudur, bir neçə istifadəçinin erişəbildiyi kompüterə də çoxistifadəçili system kimi baxmaq olar, ancaq bu termin bir neçə nəfərin eyni vaxtda rabitə vasitələrinin və ya şəbəkə terminallarının köməyilə işlədiyi kompüterlərə aid edilir.

## Ədəbiyyat

*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Ruslan Cəfərov

**Ruslan Zaur oğlu Cəfərov** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan İnter Bakı klubunda müdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-21 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Bioqrafiyası
26 yanvar 1993-cü ildə Bakıda anadan olub.

## Klub karyerası

### Çempionat
Ruslan Cəfərov Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan İnter Bakı klubunun akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 2012-ci ildən həm *bankirlərin* əvəzedicilər yığmasında, həm də əsas komandasında çıxış edir.

### Kubok

## UEFA Avropa Liqası
Ruslan Cəfərov İnter Bakı klubu ilə UEFA Avropa Liqası 2013/2014-cü illər mövsümündə iştirak etmişdir.

## Milli karyerası

### U-21

## Uğurları
* 2013 — Azərbaycan Premyer Liqasının bürünc medalını qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Информация об игроке на официальном сайте ФК "Интер"
* Профиль игрока на сайте ПФЛ — Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана

## Tarixçə
* 
* Ruslan Jafarov on transfermarkt.com
* Информация игрока — Руслан Джафаров (Заур)
Qərib İbrahimov

**Qərib Eldəniz oğlu İbrahimov** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan AZAL klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-19 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Bioqrafiyası
Qərib İbrahimov hələ uşaq yaşlarından doğma şəhəri Tovuz şəhərində futbolla məşğul olmağa başlamışdır.

## Klub karyerası
Qərib İbrahimov Turan Tovuz klubunun akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, öz peşəkar karyerasına Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Bakılı klubunda başlamışdır. Qərib 2008-ci ildən bu klubda çıxış etmişdir.

2013-cü ilin may ayında Qərib İbrahimov Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan AZAL klubu ilə bir illik müqavilə imzalamışdır. Qərib *pilotların* tərkibində №8 forma ilə çıxış etmişdir.

## Milli karyerası

### U-19

## Uğurları
2010/11-ci illər mövsümündə Simurq klubunun tərkibində 29 oyunda iştirak etmişdir. O, həmin mövsümdə klubda ən çox oyuna çıxan futbolçu olmuşdur.

7 oktyabr 2013-cü ildə AZAL klubunun oyunçusu olaraq, 2013/14-cü illər mövsümündə Azərbaycan Premyer Liqasında vurulmuş yubiley 100-cü qolun müəllifi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
*
Zəyəm aranı nahiyəsi

**Zəyəm aranı nahiyəsi** — 1593 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Gəncə sancağının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri
* Yuxarı Xocahan

## İstinadlar

"Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"
* http://dergipark.gov.tr/download/article-file/283460 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Aydın Qasımov (futbolçu)

**Aydın Süleyman oğlu Qasımov** (22 sentyabr 1993-cü ildə Füzulidə anadan olub) — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Qaradağ klubunda müdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu.

## Bioqrafiyası
Aydın Qasımov 1993-cü ildə Azərbaycanın Füzuli rayonunda anadan olmuşdur. O, 9 yaşı olarkən *Şəfa* uşaq seleksiyaçı klubuna qəbul olmuşdur. O, öz peşəkar futbolçu karyerasına 2011-ci ildə Sumqayıt klubunda start vermişdir. O, iki mövsüm bu klubda çıxış etmişdir. 2013-cü ildə Aydın AZAL klubuna transfer olmuşdur. Əvvəlcə o, komandanın əvəzedicilər yığmasında mübarizə aparmışdır. 2014-cü ilin yayında *zolaqlıların* baş məşqçisi Tərlan Əhmədov gənc oyunçusu əsas komandaya dəvət etmişdir.

### Çempionat
Mövsümlərə görə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:

### Kubok
Mövsümlərə görə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
*
Vasif Rzayev

**Vasif Rüstəm oğlu Rzayev** () — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Lokomotiv-Biləcəri klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-17 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası
Vasif öz peşəkar futbolçu karyerasına 2011-ci ildə Bakı klubunda start vermişdir. 2012-2013 qış transfer pəncərəsi zamanı Turan Tovuz klubuna transfer olmuşdur. O, bir mövsüm bu klubda çıxış etmişdir. 2013-cü ildən Vasif Bakının Lokomotiv-Biləcəri klubunda çıxış edir. Klubda №20 forması ilə çıxış edən Vasif həm də klubun kapitanıdır.

### Çempionat
Mövsümlər üzrə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:

### Kubok
Mövsümlər üzrə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:

## Milli karyerası

### U-17
2009-cu il sentyabr-oktyabr ayında İtaliyanın Verona şəhərində keçirilən Azərbaycan millisinin tədris-təlim məşqi zamanı olimpiya yığmasında iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте ПФЛ - Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана

## Tarixçə
* Профиль игрока на soccerway.com
* Профиль игрока на transfermarkt.co.uk
Vitali Kovalyov

**Vitali Kovalyov** (d. 12 sentyabr 1977. Bakı, Azərbaycan SSR) — Rus əsilli Azərbaycan futbolçusu. Qartalsporda oynayıb.

## Həyatı
Vitali Kovalyov 12 sentyabr 1977-ci ildə Bakıda anadan olub.

## Karyerası
2010–11 mövsümündən etibarən Qartalsporda oynayıb. Qartalspora Azərbaycan 1-ci Liqa klubu Karvan FK-dan gəlmişdir. Daha əvvəldə Araz MKT klubunda forma geyinmişdir.

## Şəxsi həyatı
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Yuri Kovalyovun qardaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vitaly Kovalyov
* Vitali Kovalev
Belostok

**Belostok** — qərbi Polşa mərkəzi hissəsində bir şəhər.

## İdman
### Futbol
* Yagelloniya Belostok FK

## Qardaş şəhərlər

* , Eyndhoven
* . Kalininqrad
* . Pskov
* , Qrodno
* . Recco Kalabriya
* , Miluoki
* , Dijon
* , Gümrü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* bialystok.pl
Şartr kafedralının astronomik saatı

**Şartr Notr-Dam kilsəsinin astronomik saatı** öz böyük həcmlərinə görə çəpərlənmiş xor qülləsinin divarına quraşdırılmışdır.

## Təsviri
Müqəddəs İosifin röyası ilə Milad adlı heykəltəraşlıq səhnələri ilə bəzədilmiş astronomik saat kafedralın cənub hissəsində, daha doğrusu Bakirə Məryəmin Müjdələnməsi kompozisiyasının və üçüncü kontrfors sırasının yanında yerləşir. Fəzada bucaqların ölçülməsi üçün tətbiq edilən astrolyabiya ilə təchiz edilmiş saat 1528-ci ildə naməlum saatsaz ustası tərəfindən hazırlanmışdır. Orijinal saat mexanizmi 2009-cu ildə təkmilləşdirilmiş elektron sistemi ilə əvəz olunmuşdur. Aparılmış rekonstruksiya işləri çərçivəsində, çatışmayan bəzi çarxların və dişli təkərciklərin artırılması zəruriliyi yaranmışdır.

Bəzən "astrolyabik" da adlandırılan saat xüsusi olaraq, göy cisimlərinin və ya günəşin səmada yerləşməsinə əsaslanaraq ulduzların hündürlüyünü ölçməyə və vaxtı müəyyən etməyə imkan yaradır. Onun strukturu və müxtəlif konstruksiyaları başlanğıcda səmada ulduzların hərəkətinin təqdim edilməsi (təsəvvürü) üçün adətən qütb proyeksiya olaraq bilinən ikiqat və yastı proyeksiyalara yerləşdirilmişdir.

## Vaxtın ölçülməsi üçün istifadə olunan digər alətlər
Vaxtın müəyyən edilməsi üçün lazım olan alətlərin əksəriyyəti kafedralın xaricində quraşdırılmışdır:

### Saat pavilyonu
İntibah memarlığının çiçəklənmə dövründə yaradılmış saat xüsusi olaraq yaradılmış dördkünc pavilyonun daxilinə yerləşdirilmişdir (pavilyonun Jan de Bos (fr) tərəfindən sifariş edildiyi ehtimal olunur). Kafedral nefinin şimal hissəsində, daha doğrusu birinci kontrforsun divarına əlavə edilmiş pavilyon 1862-ci ildə tarixi abidələr siyahısına əlavə edilmiş və Fransa mədəni irsinin xüsusi kadastrında adı qeyd edilmişdir.

Cathedrale nd chartres nord006.jpg|Şartr kafedralının kontrforsları və şimal fasadı
Chartres - Horloge astro 01.jpg|Saat pavilyonu
Chartres - Cathédrale Notre-Dame - Horloge astronomique 01.jpg|1520-ci ildə hazırlanmış saat siferblatının xarici diski


### Saat mələkləri
Əllərində günəş saatlarını saxlayan iki böyük mələk fiquru müvafiq olaraq kafedralın qərbi və cənubi fasad künclərində quraşdırılmışdırlar.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Helge B. J. Karlsen, *Die Chor-Uhr in der Kathedrale von Chartres*, Klassik-Uhren, vol 19. n.1, 1996, 38–44.
* Christophe Dollet, *Le plus vieux cadran de France horloge astronomique de la cathédrale de Chartres en cours de restauration par la société Prêtre de Mamirolle* (titre exact à préciser), l'Est Républicain du 26 avril 2009, édition de Besançon
* Christian Prêtre, *Cadran astronomique de Chartres*, Horlogerie Ancienne, numéro 65 , juin 2009
Səməd Vurğun adına mərkəzi kitabxana (Sumqayıt)

Sumqayıt şəhər MKS-nin H. Z. Tağıyev adına 7 saylı uşaq kitabxana-filialı 1969-cu ildə açılıb. 1991-ci ildən H. Z. Tağıyevin adını daşıyır. Sahəsi 150 kv.m-dir. Sumqayıt şəhər Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin tabeliyindədir. Kütləvi kitabxana olaraq əsasən kiçik yaşlı oxuculara xidmət edir.

2003-cü ildə 7 saylı uşaq kitabxana-filialının böyük bir hissəsi alman dili mərkəzinə verilib.

2006-cı ildə kitabxana şəhər Bələdiyyəsinin yaxından köməyi ilə əsaslı təmir edilib. Kitabxanada kompüterləşdirilmiş infrastruktur qurulmuş, oxucuların internetdən sərbəst istifadəsi üçün ödənişsiz WI-FI zonası yaradılmış, kitabxana kompüter, printer və digər avadanlıqlarla təchiz olunmuşdur.

2014-cü ilin hesabatına görə H. Z. Tağıyev adına 7 saylı uşaq kitabxana-filialın fondu 26713 nüsxə, fonda daxil olan yeni ədəbiyyatın sayı 153 nüsxə, oxucusu 4005 nəfər, kitab verilişi 55003 nüsxə, oxucuların kitabxanaya gəlişi 42341 nəfərdir.

İl ərzində kitabxana filialda oxucu mütaliəsinə rəhbərlik məqsədilə əlamətdar günlər və yubileylər, müxtəlif aktual mövzularla bağlı sərgilər, səhərciklər, ədəbi-bədii gecələr, şeir dəqiqələri, biblioqrafik xülasə və mətbuat xülasələri, danışan kitablar və s. tədbirlər keçirilmişdir. Belə ki, kitabxanada il ərzində uşaq hüquqlarının tanınması və qorunması ilə bağlı "Hüquqlarımızı bilirikmi"adlı dəyirmi masa, 9 May Qələbə günü ilə əlaqədar "Unudulmayan qəhrəmanlıq", 1 iyun Uşaqların Beynəlxalq Müdafiə günü münasibətilə "Ömrün əlvan çiçələri"adlı səhərcık, Dövlət Bayrağı günü ilə əlaqədar "Qalxan bayraq enən deyil"adlı şeir dəqiqələri, estetik tərbiyə mövzusunda "Ay can, ay can gəldi qış " Hikmət Ziyanın 90 illiyi ilə bağlı "Həyatı işıqlandıran poeziya", Abbas Səhhətin 140 illiyi ilə əlaqədar "Ölərəm əldən əgər getsə Vətən", Hüseyn Arifin 90 illiyi ilə əlaqədar "Dünya fikir dünyasıdır" və daha neçə-neçə maraqlı tədbir keçirilmişdir.

Kitabxana öz işini 3,5, 14, 15, 25, 27, 37 saylı məktəb, "İstedad" liseyi, 45 saylı uşaq bağçası, UYYM, Gənclər, İdman və Turizm Baş İdarəsi, Poeziya klubu ilə əlaqəli qurub.
Saarbrükken

**Saarbrükken** () — Almaniyanın qərbində şəhər.

## Əhali

## Qardaş şəhərlər
*  Nant, Fransa
* , Tbilisi, Gürcüstan
*  Kotbus, Almaniya
*  Malatya, Türkiyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Rəsmi sayt 
* Saarbrücken-Ensheim Airport
* Saarbrücken-Ensheim Airport
Müşfiq Teymurov

**Müşviq Elşən oğlu Teymurov** (15 yanvar 1993-cü ildə Yevlaxda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qəbələ klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-19 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası
Müşviq Teymurov 1993-cü ildə Azərbaycanın Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. O, Yexlaxın Karvan uşaq seleksiyaçı klubunda futbolla məşğul olmağa başlamışdır. 2009-cu ildə Müşviq Qəbələ Futbol Akademiyasına qəbul olunmuşdur.

### Çempionat
Mövsümlərə görə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:

### Kubok
Mövsümlərə görə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:

## Avrokubok
Müşviq Teymurov Qəbələ klubu ilə UEFA Avropa Liqasının 2014-15 mövsümündə iştirak etmişdir.

## Uğurları
* 2014-cü il - Qəbələ klubu ilə 2013-14 Azərbaycan Kuboku mövsümündə finalçı olmuşdur.

## Milli karyerası
Müşviq Teymurov 2011-ci ildə Azərbaycan U-19 milli futbol komandasına dəvət almışdır. O, milli ilə debütünü 6 oktyabr 2011-ci ildə UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələsində İsveç millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Tarixçə
* Профиль игрока на официальном сайте ФК «Габала»
* Mushfig Teymuron on footballdatabase.eu
Əsrik

* Əsrik nahiyəsi
* Əsrik Cırdaxan
* Əsrik çayı
* Əsrik Cırdaxan kilsəsi
* Əsrik (Kəlbəcər)
Əsrik nahiyəsi

**Əsrik nahiyəsi** — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətinin Xılxına livasının nahiyəsi

## Tarixi

## Kəndləri

* Əsrik Cırdaxan

## İstinadlar

«Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»
* http://dergipark.gov.tr/download/article-file/283460 

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Ayaz Mehdiyev

**Ayaz Zabit oğlu Mehdiyev** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Rəvan klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-19 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası
Ayaz Mehdiyev öz peşəkar futbolçu karyerasına 2010-cu ildə Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qarabağ klubunda start vermişdir. 2011-ci ildə Sumqayıt klubuna transfer olmuşdur. Ayaz 2012-ci ilin yanvarında, qış transfer pəncərəsi zamanı Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Rəvan klubu ilə müqavilə imzalamışdır.

### Çempionat
Ayaz Mehdiyev peşəkar karyerasında ilk qolunu 1 may 2013-cü ildə Premyer Liqanın XXVIII turunda Turan Tovuz klubuna qarşı oyunda vurmuşdur.

### Kubok
Ayaz Mehdiyev Rəvan klubu ilə Azərbaycan Kubokunda altı oyuna çıxmışdır.

Mövsümlər üzrə Azərbaycan Kubokunda çıxışların statistikası:

### Milli komanda
Ayaz Mehdiyev bir müddət Azərbaycan U-19 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
* 
* Состав ФК "Ряван" на официальном сайте клуба 

## Tarixçə
* Аяз Мехдиев на сайте premierleague.az
Şirvan əyaləti

**Şirvan əyaləti** — Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ərəş şəhəri idi. 

## Şirvan əyaləti (1578-1607)

Şirvan əyaləti 5 Ekim 1578 də quruldu. Ereş'i Şirvan eyaletinin merkezi yapan Lala Mustafa Paşa, Saruhan sancakbeyi Kaytas'ı Şirvan beylerbeyi yaptı.

## Şirvan əyaləti sancaqları
1578-ci ildə qurulan Şirvan əyalətinin sancaqları —

* Ağdaş sancağı 
* Bakı sancağı 
* Şəki sancağı 
* Ərəş sancağı 
* Qəbələ sancağı 
* Zərdab sancağı 
* Salyan sancağı 
* Şabran sancağı
* Havz-ı Lahıc sancağı 
* Saadru sancağı
* Axtı sancağı 
* Kürə sancağı 
* Livâ-i dîger

## Şirvan əyaləti bəylərbəyləri

* Kaytas Paşa (1578-?)
* Özdəmiroğlu Osman Paşa 1578
* Piyalə Paşa (-27 Kasım 1578)
* Mahmut Paşa
* Həsən Paşa
* Baqibəy oğlu Osman Paşa 1599
* Ahmet Paşa( ?-1605)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://core.ac.uk/download/pdf/35314127.pdf
Tri Brata adaları (Kamçatka)

**Tri Brata** (Üç qardaş) — qrup şəkilindən dəniz üzərinə çıxmış üç qaya. Avaçi buxtasının girişində yerləşir. Adalar istər Petropavlovsk-Kamçatski şəhəri və Avaçi buxtasının simboludur.

Əfsanəyə görə bu qayalar buxtanı sunamidən qoruyur.

## Həmçinin bax
* Tri Brata adaları (Saxalin) — Aleksandrovsk-Saxalinski şəhərinin rəsmi simvolu.
* Tri Brata (Oxot dənizi)

## Mənbə
* Три брата. Вид с сопки Маячной
* kamchatka-tour
* Фоторассказ с обсуждением (livejournal.com)
Gilavar (külək)

**Gilavar** — il ərzində Azərbaycan şərq ərazisində, xüsusən də Abşeron yarımadasının Bakı və Sumqayıt şəhərləri, Şamaxı rayonu ərazisində əsən isti cənub küləyinin adıdır. Xəzri ilə birlikdə Abşeron yarımadasında əsən iki əsas küləkdən biridir. Əsasən yay ayları müşahidə edilir. Bununla belə ilin digər mövsümlərində müşahidəsi mümkündür. Qurudan dəniz istiqamətində əsir. Yay ayları əsdikdə havanın tempuraturunu artırır, rütubəti azaldır, insanda tənəffüsü çətinləşdirir. Qış və yaz ayları havanın temperaturunu mülayimləşdirir.

Gilavar sözünün etimologiyası Azərbaycanın şərqində danışılan Tat dili ilə bağlıdır. Bu söz Tat dilindəki *gilə* (gilə) və *var* (külək) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

## İstinadlar
Semantika (informatika)

**Semantika** (, , ) — proqramlaşdırmada, eləcə də təbii dildə: sözlər, yaxud simvollar ilə onların təyin olunmuş mənaları arasında əlaqə. Dəqiq və adətən məhdud mənaları olan sözlərə əsaslanan proqramlaşdırma dilləri müəyyən semantik qaydalardan asılı olur. Beləliklə, proqramda deyim düzgün tərtib olunmuşsa, ancaq onun mənası yoxdursa, semantik yanlışlıq yaranır. Məsələn,

linesTillPageEnd = numElephants * massSun

(səhifənin sonunadək sətirlərin sayı = fillərin sayı * Günəşin kütləsi)

deyimi sintaktik cəhətdən düzgündür, ancaq semantika baxımından mənasızdır. Semantik yanlışlıqlar proqramın düzgün işləməməsinə səbəb olsalar da, yanlışlıqlara nəzərət altproqramları çox zaman onlar haqqında məlumat vermir.
Konseptual səviyyədə semantika süni intellektin tədqiqat sahələrindən biridir. Məsələn, insanlar arasındakı münasibətlər kimi, obyektlər, ideyalar, yaxud situasiyalar arasındakı qarşılıqlı əlaqələr də semantik şəbəkələr vasitəsilə göstərilir.

## Dilçilik
Dilçilikdə semantika sözlərin, ifadələrin, cümlələrin və daha çox səslənmiş birləşmələrin səviyyələrinə (mətnlər və ya povestlər) aid olan mənanın öyrənilməsinə həsr olunmuş alt sahədir. Semantikanın öyrənilməsi də nümayəndəlik, istinad və denotasiya subyektləri ilə sıx bağlıdır. Semantikanın əsas tədqiqatı işarələrin mənbəyinin araşdırılmasına yönəlmişdir və müxtəlif linqvistik ədədlər və birləşmələr arasında əlaqələrin öyrənilməsi: homonymy, synonymy, antonymy, hypernymy, hyponymy, meronymy, metonymy, holonomy, paronyms. Əsas nöqteyi-nəzərdən, mətnin daha böyük hissələrinə nə qədər əhəmiyyət verdiyini, ehtimal ki, kompozisiyanın kiçik məna birləşmələrindən ibarət olmasıdır. Ənənəvi olaraq, semantik məna və ifadə mənbəyi, həqiqət şəraiti, arqument quruluşu, tematik rollar, müzakirə təhlili və bunların hamısının sözdizimlə əlaqəsini öyrənməyə daxil edilmişdir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 763 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.semanticsarchive.net/
Oliver Cozef Lodj

**Ser Oliver Cozef Lodj** (; ) — ingilis fiziki və mühəndisi, radionun ilk ixtiraçılarından biri.  1902-ci ildə o, Kral Eduard tərəfindən cəngavərlik tituluna layiq görülmüşdür. Həmçinin elektromaqnit dalğalarının tədqiqi və erkən radio rabitəsinin inkişafı sahəsində mühüm töhfələri ilə tanınır. O, həm də elmi populyarlaşdırma sahəsində əhəmiyyətli işlər görmüş və ruhaniyyət mövzularında mübahisəli fikirləri ilə seçilmişdir.

## Elmi nailiyyətləri
### Elektromaqnit dalğaları
Lodj, alman fiziki Henrix Herts tərəfindən kəşf edilmiş elektromaqnit dalğalarını tədqiq etmişdir. 1894-cü ildə Lodj elektromaqnit dalğalarının rabitə vasitəsi kimi istifadəsini təcrübədə nümayiş etdirdi və bu, radio texnologiyasının inkişafına təkan verdi. O, Hertz dalğalarını qəbul etmək üçün "hertsian dalğa detektoru" adlı cihazı təkmilləşdirdi.

### Radio rabitə
Lodj, 1890-cı illərin əvvəllərində radio rabitəsinin texniki əsaslarının inkişafında iştirak etmişdir. Bununla belə, onun işləri daha sonra Qulyelmo Markoni tərəfindən kommersiyalaşdırıldı.

### Maddə və eter nəzəriyyəsi
Lodj eterin mövcudluğunu (işığın və elektromaqnit dalğalarının yayılması üçün mühit) müdafiə etmişdi. Lakin eter nəzəriyyəsi daha sonra nisbilik nəzəriyyəsi ilə əvəz olundu.

## Əsas kitabları və əsərləri
# "Modern Views of Electricity" (1892) — elektrik nəzəriyyəsinin inkişafı haqqında.
# "The Ether of Space" (1909) — eter nəzəriyyəsinin müdafiəsi.
# "Raymond, or Life and Death" (1916) — ruhaniyyət mövzusunda yazılmış bir kitab.

## Ruhaniyyət və fəlsəfi fikirləri
Lodj ölümdən sonrakı həyat və ruh mövzusunda maraq göstərirdi. Oliver, parapsixologiya ilə bağlı mövzuları tədqiq edir və bu sahədə məqalələr yazırdı. O, ruhaniyyətə dair fikirlərinə görə həm tənqidlərə məruz qalmış, həm də geniş dəstəklənmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraql; xronoloji faktlar. Bakı:"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh
* Charles Arthur Mercier . (1917). ''Spiritualism and Sir Oliver Lodge''. London: Mental Culture Enterprise.
*James Mussell & Graeme Gooday (Eds) *A Pioneer of Connection: Recovering the Life and Work of Oliver Lodge* (University of Pittsburgh, 2020)
* Frank Podmore . (1910). ''The Survival of Man by Sir Oliver Lodge''. *The Hibbert Journal* 8: 669–672.
*Walter Cook. (1917). *Reflections on "Raymond"*. London: Grant Richards.

## Xarici keçidlər
* The Potteries Museum & Art Gallery, in Stoke-on-Trent, UK, features a display about local hero Oliver Lodge and his pioneering 1907 igniter, forerunner of the spark plug.
* A collection of portraits of Sir Oliver Lodge at the National Portrait Gallery, London
* Lodge-Cottrell Ltd
* "*[https://webarchive.nla.gov.au/awa/20040302130000/http://pandora.nla.gov.au/pan/13071/20040303-0000/www.acmi.net.au/AIC/LODGE_BIO.html Oliver Joseph Lodge, Sir]: 1851 – 1940*". Adventures in CyberSound.
* Death of Sir Oliver Lodge – *Journal of the Royal Astronomical Society of Canada*, Vol. 34, pages 435 – 436.
* "*[http://www.fst.org/lodge.htm Sir Oliver Lodge]  1851–1940*". First Spiritual Temple. 2001.
* University of Birmingham Staff Papers: Papers of Sir Oliver Lodge
Sed

**Sed** (stream editor) – mətn verilənlərinin ardıcıl axınına qabaqcadan müəyyən olunmuş müxtəlif mətn çevirmələri tətbiq edən mətn redaktoru (eləcə də proqramlaşdırma dili). İlkin variantı 1973-74-cü illərdə Bell Labs əməkdaşı Li Makmahon (Lee E. McMahon) tərəfindən UNIX-utilit kimi yazılıb. Hazırda sed faktiki olaraq komanda sətri ilə işi dəstəkləyən istənilən əməliyyat sistemində işləyir. Olduqca dolaşıq proqram olsa da, çox güclüdür.

sed giriş axınını (adətən, fayl) sətirbəsətir qəbul edir, sed-skriptlə müəyyən olunmuş qaydalara uyğun olaraq hər bir sətri redaktə edir və nəticəni çıxış axınına verir. Tez-tez sed qeyri-interaktiv mətn redaktoru hesab olunur. Adi mətn redaktorları öncə sənədin bütün mətnini yükləyir, sonra isə komandaları bir-bir ona tətbiq edir. Bundan fərqli olaraq, sed öncə komandalar toplusunu özünə yükləyir, sonra isə bütün komandaları mətnin hər bir sətrinə tətbiq edir. Eyni anda yaddaşda yalnız bir sətir ola bildiyindən, sed istənilən böyüklükdə mətn fayllarını emal edə bilər. Super-sed (ssed) adlı genişləndirilmiş versiyası vardır.


```bash
sed 's/regexp/replacement/g' inputFileName > outputFileName
```


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı,759 s.
Turizmin növləri

**Turizmin növləri -** Əlamətlərinə görə turizm aktiv və passiv növlərinə ayrılır.

Xarici turistlərin ölkəyə gəlişi və ya ölkə vətəndaşları  tu­ristlərin həmin regiona gəlişi aktiv turizmdir. Aktiv turizm - ölkə­yə və ya regiona pul (valyuta) gətirməsi ilə müəyyən edilir. Bir öl­kə vətəndaşının digər ölkəyə səyahəti və ya həmin regiondan olan turistlərin başqa yerlərə səfərləri passiv turizmdir. Passiv turizm ölkədən və ya regiondan pul (valyuta) çıxarılması ilə müəyyən edilir.

Rekreasiya turizmi - istirahət və müalicə məqsədilə həyata keçirilən səyahətdir. Turizmin bu növü dünyada geniş yayılmışdır.

## Zamana görə turizm
a) qızğın (turistlərin ən çox olduğu);

b) sakit (turistlərin sayının orta səviyyədə olduğu);

v) ölü (turistlərin ən az olduğu və ya ol­madığı) mövsümə ayırmaq olar: qısa müddətli və uzun müddətli. Qısa müddətli turizmdə səyahət 3 gündən artıq davam etmir. Uzun müddətli (davamiyyətli) turizmdə isə səyahət müddəti 3 gündən artıq olur. Səyahətin müddətindən asılı olaraq, turizmin tələbatı da əsaslı surətdə dəyişir.

## Tələbatına görə turizm
# səyahətin marşurutu haqqında
# əyləncə proqramının hazırlanması haqqında
# Nəqliyyat vasitələrinin, xüsusi ləvazimatların icarəsi, eyni zamanda yemək rejiminə və ya pəhrizə fərdi tələbə uyğun olaraq qidalanmasının təşkili
# Müştərinin maliyyə imkanlarının nəzərə alınması

## Turizmin digər növləri
***Safari -*** ovçuluq və ya fotoovçuluq balıq ovu, heyvanlan müşa­hidə etmək məqsədilə təbiət qoynuna edilən səyahət.

***İdman -*** idman tədbirlərində iştirak etmək üçün səyahət.

***Trofi-*** avtomobillə müəyyən marşurut üzrə çətin keçilən ərazi­lərdən təşkil olunmuş tur.

***Şop -*** bazarlıq etmək məqsədilə səyahət

***Müəmmalı -*** (sirli) məkanı və məqsədi öncədən elan edilmə­yən səyahət. Macara turizminin növlərindən biridir.

***Şəhərətrafı*** — məzuniyyət dövründə və ya istirahət günlərində sakinlərin şəhər ətrafına səyahəti.

***Piyada -*** nəqliyyatdan istifadə edilməyən səyahət (turizmin şə­hərətrafı, kənd, dini, ritual və s. formalarının növ müxtəlifliyi.)

## Xarici keçid
* TURİZMİN ƏSASLARI

## Həmçinin bax
* Turizm

## İstinad
İlk poçt markaları

1 may 1840-cı ildə İngiltərədə dünyada ilk poçt markaları -bir pennilik qara (″Penny Blacks″) və üzərində kraliça Viktoriyanın profili olan iki pennilik göy marka satışa çıxarılmışdır. Poçt göndərişlərinin  ödənilməsi üçün markalardan istifadə edilməsi ideyasının müəllifi isə Roulend Hilldir (Rowland Hill).

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M.,Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraql; xronoloji faktlar.Bakı:“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh
Yunanıstanın Olimpiya oyunlarındakı bayraqdarlarının siyahısı

[thumb|right|imagesize=80px|Sofia Bekatoru [2016 Yay Olimpiya Oyunlarında Yunanıstanın bayraqdarı olmuşdur.]]
[thumb|upright|210px|Yunanıstan komandasının ilk bayraqdarı [1908 Yay Olimpiya Oyunları çərçivəsində Nikolas Qeorqantas olmuşdur.]]
Bu **Yunanıstanın Olimpiya oyunlarında bayraqdarları siyahısıdır**. 

Bayraqdar təmsil etdiyi ölkənin bayrağını olimpiya oyunlarının açılış mərasimində daşıyır. Siyahıda 1908-ci ildən sonra Yunanıstanı Yay və Qış Olimpiya oyunlarında bayraqdar kimi təmsil etmiş idmançıların adları verilmişdir.

## İstinadlar
Pepe

**Pepe** — kişi adı.

* Pepe Romero — ispan gitarist.
* Pepe (futbolçu, 1935) — Braziliya futbolçusu.
* Pepe (futbolçu, 1983) — Braziliya futbolçusu.
* Pepe (futbolçu, 1997) — Braziliya futbolçusu.
* Pepe (futbolçu, 1998) — Braziliya futbolçusu.

## Həmçinin bax
* Pepen
Beynəlxalq turist marşrutları

İstənilən hər hansı bir səyahətin (müvəqqəti qalma, turlar) ön­cədən seçilmiş marşrutu, gecələmək proqramı, müəyyən davamiy­yət və məqsədi olur.

**Marşrut -** siyahı üzrə qeyd olunmuş bütün coğrafi məntəqələrə və yerlərə gedilməsi nəzərdə tutulan və səyahət müddətində dayanacaqdan-dayanacağa qədər turistlər tərəfindən gedilən yoldur. Səyahətin başlanğıcı və sonu marşrutun çıxış və son nöqtələri he*sab olunur.* 

**Marşrutun başlanğıcı** - müqavilədə nəzərdə tutulduğu *kimi, turistə ilk, sonu isə* axıncı turist kimi xidmət göstərən mən*təqədir.*

## Marşrut növləri
*Marşrut* üzrə *gedilən istiqamətdə* yerdəyişmədən asılı olaraq, **marşrutun** xətti, dairəvi, radial (radius istiqamətli) və kombinasiyalı (quraşdırılmış) növləri vardır.
# ***Xətti marşrut''' - başlanğıcı və'' sonu müxtəlif coğrafi məntəqə­lərdə ''olan'' marşrut, məsələn, [[Bakı]]-[[Şəki]]-[[Sumqayıt]]-[[Tbilisi|Tiflis]].
# ***Dairəvi marşrut** -'' başlanğıcı və sonu eyni coğrafi məntəqədə olan marşrut, məsələn «Türkiyə turu» (İstanbul - [[İzmir]] - [[Quşadası]] ''- Patnakqala - İstanbul).'' Dairəvi marşrutdan fərqli olaraq, başlanğıc nöqtəsində yerləşən turist, həmin nöqtədən müxtəlif istiqamətlərə səyahət edərək yenidən başlanğıc nöqtəsinə qayıdır. Məsələn, Bakı-Şamaxı-Bakı, Bakı-Gəncə-Bakı, Bakı-Şəki-Bakı, Bakı-Nabran-Bakı.
# ***Kombinasiyalı marşrut*''' - xətti, dairəvi və radial marşrut elementinin ixtiyari kombinasiyasım' özündə birləşdirən marşrut. Məsələn, Bakı-Şəki-Qəbələ-Zaqatala-Qax-Zaqatala-Tiflis 
Marşrut üzrə hərəkət zamanı marşrutdaxili adlanan müxtəlif nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilə bilər.

## Xarici keçid
* TURİZMİN ƏSASLARI

## Həmçinin bax
* Turizm

## İstinad
Monadidlər

**Monadidlər** () — fəsiləsi.

## Quruluşu
Tək yaşayan rəngsiz qamçılılardır. Pellikulası nazik və plastikdir. Bədəni girdə, ovalvarı, bəzən uzunsovdur. Sərbəst üzür və ya substrata yapışır. Müxtəlif uzunluqda 2 qamçısı olur.

## Həyat tərzi
Stiqma bütün növlərdə olmur. Yığılıb-açılan vakuol qamçının əsasındadır. Bəzi növlərdə ön ucda ağız yarığı olur. Qovuqşəkilli nüvə hüceyrənin ortasındadır. Ehtiyat maddəsi – leykozin və piylərdir. Çoxalması aqam tiplidir. Cinsi proses iki fərdin kopulyasiyası yolu ilə baş verir. Qidalanması heterotrofdur. Şirin və dəniz sularında, torpaqda yaşayır. Su hövzələrinin təmizlənməsində iştirak edir.

## Növləri
Azərbaycanda 6 növü məlumdur: Şirvan çölünün boz, Lənkəran vilayətinin sarı torpaqlarında Monas vulgaris Senn, M. minima Meyer, Şirvan çölünün boz torpaqlarında M. sociabilis Lemmermann, M. socialis Kent, Şirvan çölünün boz, Lənkəran vilayətinin sarı torpaqlarında M. elongata Lemmermann, Monas sp. aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Амирасланова Т. И. "Простейшие (Protozoa) сероземных почв Ширванской степи при посевах хлопчатника, люцерны и кукурузы." Автореф. канд.дис. Баку, 1967, 21с.;
# Мусаев М. А., Ибадов Р. Р "Видовой состав и численность почвенных простейших в ризосфере некоторых субтропических растений (мандарин, фейхоа, лавр благородный) Ленкоранской природной области." Изв. АН Азерб. СССР, сер. биол. наук, Баку, 1979, № 2, с. 76–82.