Enerji siyasəti

**Enerji siyasəti** — bir dövlətin və ya təşkilatın enerji istehsalı, paylanması və istifadəsi ilə bağlı müəyyən etdiyi strategiyalar, qərarlar və tədbirlər toplusudur. Enerji siyasəti iqtisadiyyat, ekologiya, milli təhlükəsizlik, texnologiya və beynəlxalq münasibətlər sahələrində mühüm rol oynayır.

Enerji siyasətinin əsas məqsədləri aşağıdakılardır:

* Enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi
* Əlverişli qiymətlərlə və dayanıqlı şəkildə enerji təminatı
* Bərpa olunan enerji mənbələrinin təşviqi
* Ətraf mühitin qorunması və istixana qazlarının azaldılması
* Enerji səmərəliliyinin artırılması və israfın qarşısının alınması

Qlobal miqyasda enerji siyasəti enerji diplomatiyası, enerji daşıyıcılarının tranziti və enerji təhlükəsizliyi məsələləri ilə sıx bağlıdır. Avropa İttifaqı, BMT, Beynəlxalq Enerji Agentliyi kimi qurumlar enerji siyasətinə dair birgə razılaşmalar və hədəflər müəyyənləşdirirlər.

Enerji siyasəti iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əsas mexanizmlərdən biridir. Paris Sazişi çərçivəsində ölkələr öz enerji siyasətlərini daha çox karbonsuzlaşdırma, alternativ enerji və enerji keçidi istiqamətində yenidən qurmağa başlamışdır.

Azərbaycanın enerji siyasəti əsasən neft və qaz sənayesi üzərində qurulub. Eyni zamanda, ölkə son illərdə bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, enerji səmərəliliyi və ixrac yönümlü enerji strategiyası sahəsində mühüm addımlar atır.

## Nümunələr

### Çin
**Çin Xalq Respublikasının enerji siyasəti** əsasən sürətli iqtisadi inkişafı dəstəkləmək üçün enerji  təminatının genişləndirilməsinə yönəlib. Çin kömürə əsaslanan enerji sistemindən mərhələli şəkildə uzaqlaşaraq nüvə enerjisi, hidroenergetika,günəş enerjisi və külək enerjisi kimi alternativ mənbələrə sərmayələri artırır. Eyni zamanda, Çin dünyanın ən böyük bərpa olunan enerji istehsalçılarından biri hesab olunur və karbon neytrallığına 2060-cı ilədək nail olmaq məqsədi qoyub.

### Hindistan
**Hindistanın enerji siyasəti** artan əhali və sənayeləşmə fonunda enerji ehtiyaclarını ödəməyə yönəlib. Hindistan həm kömürə, həm də bərpa olunan enerjiyə əsaslanan hibrid enerji siyasəti yürüdür. 2030-cu ilə qədər Hindistanın elektrik enerjisinin təxminən 50%-ni günəş və külək kimi təmiz mənbələrdən almağı hədəfləyir. Hökumət "National Solar Mission" proqramı çərçivəsində günəş enerjisi sektorunun inkişafını prioritet sayır.

### Ekvador
**Ekvadorun enerji siyasəti** əsasən hidroenergetikaya əsaslanır. Ölkə elektrik enerjisinin təxminən 80%-ni hidroelektrik stansiyalardan əldə edir. Neft ixracı ölkənin əsas gəlir mənbələrindən biri olsa da, Ekvador hökuməti son illərdə bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı və enerjiyə əlçatanlığın artırılması istiqamətində təşəbbüslər irəli sürüb.

### Avropa İttifaqı
**Avropa İttifaqının enerji siyasəti** əsasən enerji keçidi, enerji səmərəliliyi və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə prinsiplərinə əsaslanır. Avropa Komissiyası "Avropa Yaşıl Müqaviləsi" (European Green Deal) çərçivəsində 2050-ci ilə qədər karbon neytral qitəyə çevrilməyi qarşısına məqsəd qoyub. Enerji birliyi, enerji bazarının liberallaşdırılması və enerji diplomatiyası kimi konsepsiyalar Aİ-nin enerji siyasətində mühüm yer tutur.

### Rusiya
**Rusiya Federasiyasının enerji siyasəti** böyük enerji resursları – xüsusilə neft və təbii qaz ehtiyatları üzərində qurulub. Rusiya dünyanın ən böyük qaz ixracatçılarından biridir və Qərbi Avropa, Çin və Türkiyə kimi regionlarla enerji əlaqələrində mühüm oyunçudur. Enerji sektoru Rusiyanın dövlət büdcəsi və xarici siyasətində strateji əhəmiyyətə malikdir.

### Birləşmiş Krallıq
**Birləşmiş Krallığın enerji siyasəti** son illərdə karbonsuz enerji texnologiyalarının təşviqinə yönəlib. Kömürdən istifadənin kəskin azaldılması, külək enerjisinin – xüsusən dənizdə qurulan turbinaların – genişləndirilməsi, eləcə də hidrogen enerjisi və nüvə enerjisi layihələri ölkənin enerji strategiyasının əsas istiqamətləridir. 2050-ci ilə qədər Net Zero (Sıfır Emissiya) hədəfi mövcuddur.

### Amerika Birləşmiş Ştatları
**ABŞ-ın enerji siyasəti** federal və ştat səviyyələrində fərqli yanaşmalarla xarakterizə olunur. Ölkə şist qazı inqilabı sayəsində enerji müstəqilliyinə doğru böyük irəliləyişlər əldə edib. Eyni zamanda, bərpa olunan enerji sektoruna böyük sərmayələr yatırılır. Paris Sazişinə qayıtdıqdan sonra federal hökumət iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və enerji keçidi sahəsində fəallığı artırıb.

## Həmçinin bax
* Enerji təhlükəsizliyi
* Bərpa olunan enerji
* Neft siyasəti
* Enerji diplomatiyası
* Enerji keçidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA)
* Avropa Komissiyasının enerji strategiyası
* Paris Sazişi və BMT İqlim Dəyişikliyi Çərçivə Konvensiyası