open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bican bəy Saakadze

**Bican bəy Qorci** (Bejan, Bizhan) olaraq da bilinən **Bican bəy** — gürcü Saakadze nəslindən olan bir Səfəvi sərkərdəsi, məmuru və şah qulamı.

I Şah Abbasın (1588-1629) ən erkən hakimiyyətində ən nüfuzlu və ən yaxın xidmətçilərindən biri idi. 

## Tərcümeyi-hal
Bican karyerasının əvvəlində kral I Luarsabın xidmət etdiyi Kartlinin zadəganlarından (*[[aznauri]]*) idi. Bundan sonra, 1562-ci ildə Qəzvində Səfəvi sarayına gedəndə Kartli çarı XI Davidi (Davud xan) I Şah Təhmasibə (1524-1576) təhvil verərkən  müşayiət etdiyi görünür. XI David  bu bununla İslamı qəbul edərkən Bican bəy də  yeni dini qəbul etdi.   1578-1590-cı illərdəki Səfəvi-Osmanlı müharibəsində Osmanlı İran və Qafqazı fəth etdikdən sonra Bican Davud xanın (ya Baqrat ya da Xosrov) bir oğlunu və digər zadəganları Səfəvi sarayına tərəf apardı və orada qərarlı şəkildə yerləşdi.  Bican daha sonra uzun illər Səfəvi şahı Abbasa (1588-1629) qulluq etdi və şah qulam korpusuna daxil oldu.   Şah Abbasın hakimiyyətinin ilk illərində 1590-cı ildə, bir neçə il tutacağı vəzifəyə,yəni İsfahan şəhərinin darğası təyin etdi.  Bu, onun gələcəkdəki Səfəvi paytaxtının idarəçiliyinə həvalə olunduğu üçün onun yüksək vəzifəli mövqeyini və hakim olan Səfəvi şahı ilə sıx əlaqəsini şərtləndirirdi.   *Tarix-e-Rostam*-da ("Rüstəmin tarixi") Abbasın Fars bəylərbəyliyində Yaqub xanın üsyanını yatırtdıqdan sonra Bicana şah sarayını mühafizə etməsini əmr etdiyi bildirilir.   O dövrdə saray tarixçisi olan İsgəndər bəy Münşi də Bicanı xatırladır və vəzifələrindən birinin  mühüm bir əsiri qorumağı haqqında xüsusilə yazır. [7] Baqrat xan 1615/1616-cı ildə I Abbas tərəfindən Kartlinin hökmdarı təyin edildikdə, Bican bəy onun sarayında "saxltuxutsesi'" (*monarxın və ya zadəganın evini idarə edən bir məmur*) vəzifəsinə təyin edildi. Bican bəyin I Luarsab  və Baqrat xanın saraylarında yüksək vəzifədə olması  Davud xanın və onun davamçılarının Səfəvi siyasətinin açıq tərəfdarı olaraq görülür. 

## Ailə
Bicanın uşaqları və nəsilləri də Səfəvi imperiyasında önəmli yerləri tutmuşdular. Üç oğlu vardı: Rüstəm (vəfatı 1644), Əliqulu (vəfatı 1667) - onlardan hər ikisi yüksək rütbəli hərbi komandir idi və bir də İsa (vəfatı 1654) adlı oğlu. Qızlarından birinin nəvəsi olan Keyxosrov 1670-1674-cü illərdə silahlı korpusun komandiri olaraq xidmət etmişdir. 

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
* 
* 
*
Badər Alhomoud

**Badər Alhomoud** (; ) — Səudiyyə film rejissoru, yazıçısı..

## Həyatı
Badər Alhomoud 1985-ci ildə əş-Şərqiyyədə, doğulub.

## Filmoqrafiya
* 2008 : *White & White* 
* 2009 : *Shorood* 
* 2010 : *Daken* 
* 2011 : *Monopoly* 
* 2012 : *Karwah* 
* 2013 : *Book of Sand* 
* 2014 : *Pen of Mirrors*
* 2015 : *Scrap* 
* 2017 : *The Bliss of Being No One*

## İstinadlar
Əliqulu xan (gürcü)

**Əliqulu xan** (vəfatı 1667) — Səfəvi məmuru, qulam və ardıcıl üç Səfəvi şahı olan I Şah Səfi (1629-1642), II Şah Abbas (1642-1666) və Şah Süleyman Səfəvinin (1666-1694) dövründə xidmət etmiş gürcü mənşəli yüksək dərəcəli hərbi komandir.

Saakadze nəslinin nümayəndəsi olan Bican bəy Saakadzenin oğlu,  Rüstəm xan (vəfatı 1644) və İsa xanın (vəfatı 1654) qardaşı idi. Əlli il sürən "əlamətdar karyerası" ilə tanınan Əliqulu bəy gələcəkdə xan, kansler / baş ədliyyə (*divanbəyi*), baş komandan (*sepahsalar*) və Təbriz bəylərbəyliyinin bəylərbəyi kimi yüksək vəzifələri tutdu.

1654-cü ildə Əliqulu xan o zamankı şah II Abbasın lehinə dəstək oldu. Babası I Şah Abbasdan (1588-1629) sonra ən bacarıqlı Səfəvi hökmdarı olduğu bilinən II Abbas Səfinin hakimiyyətindən sonra ortaya çıxan bir çox məsələdə, o cümlədən hərbi idarədə təsiri oldu. Əsgərlərin şikayətlərindən sonra Əliqulu xanın davranışı II Abbas tərəfindən araşdırıldı,nəticədə o, vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. Sonralar II Abbasın oğlu və varisi Süleyman I hakimiyyəti dövründə Əliqulu xanın fəaliyyəti bərpa edildi, Süleyman isə onu *sepahsalar* olaraq təyin etdi.

## Mənbələr
* 
*  
* 
*
Keyxosrov xan (tüfəngçi ağası)

**Keyxosrov xan** (vəfatı 1674) — Səfəvi hərbi komandiri və gürcü soylu qulam.

Şah Süleyman Səfəvi (1666-1694) dövründə 1670-dən 1674-cü ilə qədər silahlı korpusun (*tüfəngçi ağası*) komandiri vəzifəsini icra etdi.

Keyxosrovun anası gürcü Saakadze ailəsindən olan Bican bəy Saakadzenin qızı idi və beləliklə Bicanın oğulları Rüstəm (sepahsalar, vəfatı 1643), Əliqulu xan (vəfatı 1667) və İsa xanın (vəfatı 1654) bacısı  oğlu idi. Keyxosrovun oğlu Mənuçöhr 1698-1699-cu illərdə qısa müddətə Darun bəylərbəyi olaraq xidmət etdi.

## Mənbələr
* 
*
İd (Alye)

**İd** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Kommantri kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03129.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  308 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 210 nəfərin (15-64 yaş arasında) 148 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 62 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 70.5%, 1999-cu ildə bu 69.1%). Fəal olan 148 nəfərdən 133 nəfər (72 kişi və 61 qadın), 15 nəfər işsiz (10 kişi və 5 qadın) idi. Fəal olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 22 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Dolmen
* Sen-Marten kilsəsi (XII, XVII və XVIII əsrlər), 17 sentyabr 1969-cü ildən tarixi abidə
* Sen-Pyer ibadətgahı (XIV əsr)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
İzör (Alye)

**İzör** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. İzör kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03321.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 12 515 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 7990 nəfər (15-64 yaş arasında) 5334 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 2656 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 66.8%, 1999-cu ildə 67.1%). 5334 aktiv adamdan 4922 nəfəri (2434 kişi və 2488 qadın), 412 nəfəri işsizdir (203 kişi və 209 qadın). Aktiv olmayan 2656 nəfər arasında 761 nəfər şagird və ya tələbə, 909 nəfər təqaüdçü, 986 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Qalereya

Fayl:YZEUREcentre.JPG|İzyorun mərkəzi
Fayl:Église St-Pierre, Yzeure (03).JPG|Müqəddəs Pyotr kilsəsi
Fayl:Parc bellecroix - yzeure (03).JPG|Park (XIX əsr)


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
İl-e-Barde

**İl-e-Barde** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Seriyi kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03130.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 280 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 165 nəfər (15-64 yaş arasında) 116 nəfər iqtisadi cəhətdən, 49 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 70,3%, 1999-cu ildə 66.0%). Fəal olan 116 nəfərdən 111 nəfər (61 kişi və 50 qadın), 5 nəfər işsiz (3 kişi və 2 qadın) idi. Aktiv olmayan 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 21 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sen-Loran kilsəsi (XIII əsr)
* Sen-Pyer kilsəsi (XIII əsr)
* Fəvvarə
* Piro gölməçəsi (XIX əsr)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
İsserpan

**İsserpan** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Lapalis kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03131.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 494 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 290 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 224 nəfər iqtisadi cəhətdən, 66 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 77,2%, 1999-cu ildə 66.9%). Fəal 224 nəfərdən 206 nəfəri (117 kişi və 89 qadın), 18 nəfəri işsiz (9 kişi və 9 qadın) idi. 66 hərəkətsiz şəxs arasında 17 nəfər şagird və ya tələbə, 23 nəfər təqaüdçü, 26 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerlər
* Sen-Bonne neoqotik üslubda kilsə (1875-1878), keçmiş qəsrin yerində tikilmişdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kensen

**Kensen** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qərbi Molyuson kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03212.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1245 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 759 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 560 nəfər iqtisadi fəal, 199 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.8%, 1999-cu ildə 70.6%). Fəal 560 nəfərdən 528 nəfər (280 kişi və 248 qadın) işləyir, 32 nəfər işsizdir (17 kişi və 15 qadın). 199 hərəkətsiz 38 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 113 nəfər pensiyaçı, 48 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerlər
* Sen-Marsel kilsəsi (XIX əsr)
* Müqəddəs İonna ibadətgahı (XIV əsr)
* Kensen qəsri (XIV əsr)
* Er xaçı (XV əsr)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Kolombye (Alye)

**Kolombye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Kommantri kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03081.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 311 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 202 nəfər (15-64 yaş) arasında 128 nəfər iqtisadi fəal, 74 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 63.4%, 1999-cu ildə 61.8%). Fəal 128 nəfərdən 123 nəfər (68 kişi və 55 qadın), 5 nəfər işsiz (2 kişi və 3 qadın) idi. Aktiv olmayan 74 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 31 nəfər təqaüdçü, 30 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Müqəddəs Patrokl kilsəsi
* XII əsrdə kilsənin yanında tikilmiş Patrokl monastırı
* Müqəddəs Patrokl fəvvarəsi (X—XII əsrlər)

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Səfiqulu xan Undiladze

**Səfiqulu xan** (eyni zamanda **Səfi Qulu**; ) — gürcü mənşəli bir Səfəvi məmuru.

I Şah Səfinin (1629–1642) hakimiyyəti ərzində 1629–1630-cu illərdə (1-ci dəfə) və 1632-ci ildə (2-ci dəfə) Lar bəylərbəyi vəzifəsini icra edib. 

Undiladze nəslinin bir nümayəndəsi olan İmamqulu xanın oğlu idi və bununla da Səfəvi hərbi komandiri və dövlət xadimi Allahverdi xanın nəvəsi idi.  1632-ci ilin sonlarında, şah Səfinin özünün əmri ilə başlanan geniş *təmizlik işləri* zamanı Səfiqulu atası və qardaşı ilə birlikdə edam edildi.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
* 
*
Kommantri

**Kommantri** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Kommantri kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03082.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 589 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 4161 nəfərdən (15–64 yaş) 2781 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 1380 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 66,8%, 1999-cu ildə — 66,6%). 2781 fəal 2389 nəfər (1346 kişi və 1043 qadın) işləyir, 392 nəfər işsizdir (170 kişi və 222 qadın). 1380 fəaliyyətsiz 336 nəfər şagird və ya tələbə, 473 nəfər təqaüdçü, 571 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerlər
* Meriya binası (1897 il)
* Bağlı bazar (XIX əsr)
* Sen-Fron kilsəsi (XII əsr)
* Neoklassik üslubda Sakre-Kyor kilsəsi (XIX əsr).  orqanı

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kon-d'Alye

**Kon-d'Alye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Erisson kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03084.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 2196 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 1161 nəfər (15-64 yaş arasında) 809 nəfər iqtisadi cəhətdən, 352 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 69.7%, 1999-cu ildə 65.5%) idi. Fəal olan 809 nəfərdən 725 nəfəri (398 kişi və 327 qadın), 84 nəfəri işsizdir (38 kişi və 46 qadın). Aktiv olmayan 352 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 153 nəfər pensiyaçı, 114  nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Park-de-Peti-Bua qəsri
* 1904-cü ildə XII əsrin Sen-Marten köhnə kilsəsinin yerində qurulmuş Sen-Marten Kilsəsi

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Kontinyi

**Kontinyi** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Sen-Pursen-syur-Siul kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03083.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı  602 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 392 nəfərdən (15-64 yaş) 289 nəfər iqtisadi fəal, 103 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 73,7%, 1999-cu ildə 67.5%) idi. Fəal 289 nəfərdən 273 nəfəri (145 kişi və 128 qadın), 16 nəfəri işsizdir (8 kişi və 8 qadın). 103 hərəkətsiz 29 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 31 nəfər təqaüdçü, 43 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Ziviyə

* Ziviyə dəfinəsi — İranın Kürdüstan ostanının ərazisində, Manna dövlətinə aid arxeoloji abidə kompleksi.
* ‎Ziviyə (Qürvə) — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Koşexabl rayonu

**Koşexabl rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Koşexabl qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Rayonu Adıgey Respublikasının mərkəz hissəsində yerləşir. Şaquli olaraq şimaldan cənuba doğru uzanır. Rayonun şimaldan cənuba doğru uzunluğu 75 km, qərbdən şərqə 17 km-dir. Rayonun ümumi sahəsi 607,52 km² təşkil edir. Burada 9 kənd inzibati vahidliyinə 24 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir: qərbə Qiaqin rayonu, şimal-qərbdə Şovqenov rayonu, qərbdə Kurqanin rayonu, cənub-şərqdəki Labinski rayonu və cənub-qərbdə Mostovrayonu. Respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Ərazisi əsasən təpələrdən ibarətdir. Cənub və cənub-qərbdə relyef tədricən dağlıq əraziyə keçr. Torpaq örtüyü qaratorpaqdır. 

Hidroqrafik şəbəkə əsasən bir çox bulaq çayları ilə təmsil olunur. Ən böyük və ən əhəmiyyətlisi çayları: Laba, Xodz, Fars, Çexrak və digərləri..

Rayonun iqlimi rütubətli və mülayimdir. Qara dənizə yaxınlığı nəzərə çarpacaq dərəcədə iqlimə təsir göstərir. Havanın orta temperaturu iyulda + 23.5 ° C-dən yanvarda 0 ° C-ə qədər dəyişir. Ən yüksək temperatur avqustun  əvvəlində, ən aşağı isə yanvarın sonu və ya fevralın əvvəlində müşahidə olunur. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 750 mm-dir. Ən çox yağıntı yayda düşür.
## Tarixi
Koşexabl rayonu 28 dekabr 1934-cü ildə Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi olaraq Adıgey Muxtar Vilayətinin tərkibində, Şovgenov rayonundan ayrılmaqla təşkil olunur. Əvvəlcə rayona 9 kənd sovetliyi daxil idi: Bleçepsinski, Volnı, Dmitrievski, Yeqeruxay, İqnatiev, Koşexabl, Natyrbovsky, Xaçemziev, Xodzenski.
1956-cı il 7 dekabr - 1958-ci il 21 mart tarixlərində rayon ləğv edilmiş Şovqenov rayonu ərazisinin bir hissəsini təşkil edirdi.
1 fevral 1963-cü ildən 12 yanvar 1965-ci ilədək rayon ləğv edilmiş və ərazisi Şovqenov rayonuna birləşdirilmişdi
1993-cü ildə kənd sovetliklərinin fəaliyyətinə son verildi və kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrildi.
2005-ci ildə rayonda kənd dairələri ləğv edildi və kənd yaşayış məntəqəsi statusu ilə 9 bələdiyyə təşkil olundu.

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
 
; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 14 358 nəf. (47,2 %). Qadınlar — 16 064 nəf. (52,8 %).

Əhalinin orta yaşı —  37,5 yaş. Kişilərin orta yaşı — 35,5 yaş. Qadınların orta yaşı — 39,3 yaş.

## İstinadlar

## Mənbə
* Администрация Кошехабльского района
* Кошехабльский район на официальном сайте Адыгеи
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов
Blofyella Şakerfyella Milli Parkı

**Skjækerfjella Milli Parkı** () — 17 dekabr 2004-cü ildə Norveçdə qurulmuş milli park.

## Coğrafiyası

1924 kvadrat metrlik park Nord-Trondelaqda yerləşir. Blåfjella–Skjækerfjella Milli Parkı ərazisinə görə Norveçin ən böyük üçüncü milli parkıdır. Park Verdal, Snasa, Gronq, Lierne, ve Steinkjer bələdiyyələr daxilindədir. Torpaq dağ düzənlikləri, göllər, meşəli dərələr, bataqlıqlar və bir neçə dağ zirvəsi ilə əhatələnmişdi. 1970-ci ildə yaradılan və 182 kvadrat metr sahəni əhatə edən Gressamoen Milli Parkı 2004-cü ildə Blåfjella - Skjækerfjella Milli Parkına daxil edilmişdir. Lierne Milli Parkı Blåfjella-Skjækerfjella-dan şərqdə yerləşir. Dörd təbiət qoruğu Blåfjella - Skjækerfjella ilə bitişikdir: Arvasslia Təbiət Qoruğu, Berqlimyra və Klumplifjellet Təbiət Qoruğu, Qaundalsmyra Təbiət Qoruğu və Storfloa Təbiət Qoruğu.

## Bitkilər və heyvanlar

Xüsusilə parkın şimal hissələrində seyrək bitki örtüyü və qamışlar üstünlük təşkil edir. Ən çox yayılmış bitkilər Salvia rosmarinus, Beinbrech və Qaragilədir. Parkdakı bəzi bitkilər Qırmızı kitabna daxil edilmişdir.

Parkda təxminən 30-a yaxın məməli heyvan növü var. Qonur ayı, Vaşaq, qütb porsuğu və qurd parkda yaşayan məməlilərə nümunədir. Milli parkda üç növ maral növü mövcuddur: Sığın, Avropa cüyürü və Nəcib maralı.

## Turizm

Lierne-dəki Lierne Nasjonalparksenter milli park üçün məlumat mərkəzidir. Park ov, balıqçılıq və digər açıq əyləncə üçün yaxşı bir fürsət təqdim edir. Gəzmək üçün bir çox yol var. Parkda gecələmək üçün bir neçə dağ evi mövcuddur. Bundan əlavə, parkda qismən istifadə edilə bilən dağ kabinələri də var.

## Ədəbiyyat
* 

* 

* 
* 
## Xarici keçidlər
* Blåfjella–Skjækerfjella Milli Parkı
Qiaqin rayonu

**Qiaqin rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Adıgey Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qiaqin qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Rayonu Adıgey Respublikasının mərkəz hissəsində, Zakuban düzənliyinin ətəklərində yerləşir.

Rayonun ümumi sahəsi 796.63 km²-dir. Burada 5 kənd inzibati vahidliyinə 30 yaşayış məntəqəsi daxildir.

Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir: şimalda Şovqenovski rayonu, şərqdə Koşexabl və Mostov rayonları, cənubda Maykop rayonu və Maykop şəhər dairəsi, qərbdə Krasnodar diyarının Belorechenski rayonu.

Respublikanın dağətəyi zonasında yerləşir. Ərazisi təpəlidir, şüaları və çökəklikləri var. Rayonda orta hündürlük dəniz səviyyəsindən təxminən 180 metr yüksəkdir. Torpaq örtüyü qaratorpaqdır.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən bir çox bulaq çayları ilə təmsil olunur. Ən böyük və ən əhəmiyyətlisi çayları - Qiaqa, Fars, Çexrak, Ulka, Ayryum, Kelermes, Kalmık, Zakalayka və s. Həmçinin ərazidə 50-yə yaxın süni su anbarı mövcuddur..

Rayonun iqlimi rütubətli və mülayimdir. Qara dənizə yaxınlığı nəzərə çarpacaq dərəcədə iqlimə təsir göstərir. Havanın orta temperaturu iyulda + 23 ° C, yanvarda 0 ° C arasında dəyişir. Ən yüksək temperatur avqustun əvvəlində, ən aşağı isə yanvarın sonu və ya fevralın əvvəlində müşahidə olunur. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 750 mm-dir. Ən çox yağıntı yayda düşür. Nisbi rütubət qeyri-sabitdir.

## Tarixi
Qiaqin rayonu 31 dekabr 1934-cü ildə Maykop rayonundan ayrılmaqla Azov-Qara dəniz diyarının bir hissəsi olaraq təşkil edilir. ilk əvvəllər aşağıdakı kənd məclisləri rayonun tərkibinə daxil idi: Ayryum, Qiaqin, Dondukov, Zakalyaevski, Kelermesski, Krasnoul, Sergievski, Suxobalkov, Tambov.
10 aprel 1936-cı ildə Qiaqin rayonu ləğv edilmiş və Maykop rayonuna daxil olan Xan Kənd sovetliyinin tərkib hissəsi olaraq Adıgey Muxtar Vilayətinin bir hissəsi olmuşdur.
21 fevral 1940-cı ildə Krasnoul və Xan kənd sovetlikləri bərpa edilmiş Maykop rayonuna verilir.
1956-cı il 7 dekabr - 1958-ci il 21 mart tarixlərində rayon ləğv edilmiş Şovqenovski rayonunun ərazisinin bir hissəsini təşkil edirdi.
1963-cü il fevralın 1-dən 1965-ci il yanvarın 12-dək rayon ləğv edilmiş Maykop rayonunun ərazisinin bir hissəsini təşkil etmişdir.
1993-cü ildə kənd sovetliklərinin fəaliyyətinə son verildi və kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrildi.
2004-cü ildə rayonda kənd dairələri ləğv edildi və kənd yaşayış məntəqəsi statusu ilə 5 bələdiyyə təşkil olundu.

## Əhali
; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:
 
; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 14 809 nəf. (46,6 %). Qadınlar — 16 957 nəf. (53,4 %).

Əhalinin orta yaşı —  39,6 yaş. Kişilərin orta yaşı — 36,6 yaş. Qadınların orta yaşı — 42,2 yaş.

## İstinadlar

## Mənbə

* Официальный сайт муниципального образования Гиагинский район
* Гиагинский район на официальном сайте Адыгеи
* 
* Газета «Красное Знамя», Гиагинский район Адыгеи
Siyavuş bəy (qullar ağası)

**Başıaçuğı** nisbi (vəfatı 1650/51 və ya 1655) ilə də tanınan **Siyavuş bəy** — Səfəvi hərbi komandiri, rəsmisi və gürcü mənşəli qulam.

Siyavuş bəy karyerasının əvvəlində bir hərbi zabit (*yüzbaşı*) olmaq üçün sıralar arasından yüksəldi. 1632-ci ildə Dərbəndin yeni bəylərbəyi (hakem) və  Xosrov Mirzənin ardından (sonralar Kartlinin Rüstəm xanı) şah qulam korpusunun (*qullar ağası*) komandiri təyin edildi. Uzun müddət korpus komandiri olaraq qaldı.
1645-1649-cu illərdə Kuhgiluyə bəylərbəyi vəzifəsini icra etdi. 1645-ci ildə yenidən təyin olunmuş baş vəzir Xəlifə sultan əl-Hüseyni İsfahanın böyük erməni icmasına qarşı sərt qanunlar tələb etdikdə sonuncu xristian olan Siyavuş bəyə müraciət etdi.
O dövrdəki hazırkı şah II Abbas (1642-1666) kimi Siyavuş bəy də içki hərisi idi. Siyavuş bəy nisbi "Baş-Açuk" dan, Gürcüstanın qərbindəki İmereti krallığının fars dilində söyləndiyi yerdən götürülmüşdür.

## Mənbələr
* 
* 
*  
* 
* 
*
Solmaz Orlinskaya

**Solmaz Qaragen qızı Orlinskaya** (əsl adı və qızlıq soyadı: *Nina Qareginovna Basmaçyan*; ) — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1955).

## Həyatı
Solmaz Orlinskaya -cı il sentyabrın 25-də Yelizavetpolda (hazırkı Gəncə) dünyaya gəlib. Əsl adı Nina olan aktrisasın qızlıq soyadı Basmaçyan olub. Aktrisanın atası milliyyətcə yunan olub. Onun adı bəzi proqramlarda "Nona" kimi də yazılıb. Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" qəhrəmanlıq dramında Solmaz rolununun ifasında fərqləndiyinə görə özünə bu adı səhnə təxəllüsü olaraq götürüb. Aktrisa beş sinif təhsil alıb.

İlk dəfə səhnəyə 15 yaşında Gəncə Dəmiryolçular klubunun dram dərnəyində çıxan aktrisa burada, Qadınlar klubunda, 1924-cü ildə Şamaxı şəhər dram dərnəyində müxtəlif rollar oynayıb. 1924–1933-cü illərdə M. F. Axundov adına Tiflis Dövlət Azərbaycan Dram Teatrında işləyib. 1933-cü ildə Gəncə Dövlət Dram Teatrının truppasına daxil olub və ömrünün sonuna kimi burada yaradıcılıq fəaliyyəti göstərib.

Solmaz Orlinskaya 1941-ci ildən Sov. İKP üzvü olub. O, 17 iyun 1973-cü ildə Kirovabadda vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 30 aprel 1955
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı — 20 may 1958

## İfa etdiyi əsas rollar

* "Sevil", Cəfər Cabbarlı — *Sevil
* "Aydın", Cəfər Cabbarlı — *Gültəkin* və *Böyükxanım
* "Almaz", Cəfər Cabbarlı — *Almaz, Xanımnaz* və *Yaxşı
* "[[1905-ci ildə]]", Cəfər Cabbarlı — *Sona, Mariya Timofeyevna* və *Nabat
* "Oqtay Eloğlu", Cəfər Cabbarlı — *Firəngiz
* "Toy", [[Sabit Rəhman]] — *Ziynət
* "Xoşbəxtlər", Sabit Rəhman — *İnci
* "Aydınlıq", Sabit Rəhman — *Fəridə
* "Nişanlı qız", Sabit Rəhman — *Qəmər
* "Əliqulu evlənir", Sabit Rəhman — *Yasəmən
* "Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə — *Kərbəlayi Fatmanisə
* "[[Pəri cadu]]", [[Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev]] — *Səlimə
* "Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev — *Sona xanım
* "Müsibəti-Fəxrəddin", [[Nəcəf bəy Vəzirov]] — *Səadət xanım
* "Hacı Qəmbər", Nəcəf bəy Vəzirov — *Cəvahir
* "Hacı Fərəc", Nəcəf bəy Vəzirov — *Ziynət xanım
* "Səyavuş", Hüseyn Cavid — *Rübabə
* "[[Şeyx Sənan (dram)|Şeyx Sənan]]", Hüseyn Cavid — *Xumar
* "Xanlar", Səməd Vurğun — *Mehriban
* "[[Vaqif (dram)|Vaqif]]", Səməd Vurğun — *Xuraman
* "Fərhad və Şirin", Səməd Vurğun — *Şirin
* "Eşq və intiqam", [[Süleyman Sani Axundov]] — *Həcər xanım
* "Həyat", Mirzə İbrahimov — *Həyat
* "Məhəbbət", Mirzə İbrahimov — *Məhəbbət
* "Vəfa", Rəsul Rza — ''Vəfa

## İstinadlar
Yozef Radetski

**Yohann Yozef Vensel Anton Frans Karl qraf Radetski** (; ) — Avstriya sərkərdəsi və dövlət xadimi, Lombardiya-Venesiya krallığının vitse-kralı.

## Həyatı
Trşebnitse (indi Sedlçani şəhəri daxilində) qalasında anadan olub. Erkən yaşlarından yetim qalmış və babası tərəfindən tərbiyə edilmişdir. Theresianumda oxuyub. 1784-cü ildə İmperator Ordusunun 2-ci kirasir alayının kursantı olub. Feldmarşallar Lassi və Laudonun rəhbərliyi altında 1787-1791-ci illərdə Avstriya-Türk müharibəsində iştirak etmişdir.

### Napoleon müharibələri

1792-1795-ci illərdə Hollandiyada və Reyndə fransızlarla döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1794-cü ildə Fleurus döyüşündə fransızlar tərəfindən mühasirəyə alınaraq mühasirəyə alınan Şarlerua şəhərinin taleyi həll olunan zaman süvari dəstəyə rəhbərlik etmişdir.

1796-cı ildən İtaliyada xidmət edib. Kapitan rütbəsi ilə, feldzemehmeister Bolyenin adyutantı olub. Valeggionun altında qusar dəstəsi ilə Beaulieu fransızlardan xilas etdi. Mayor rütbəsi ilə Mantua'nın müdafiəsində iştirak etdi. 1799-cu ildə podpolkovnik rütbəsi altında Feldmarşal Aleksandr Suvorovun komandanlığı altında Trebbia və Novi döyüşlərində iştirak etdi, polkovnik rütbəsi aldı. 1800-cü ildə, Marenqo döyüşündə, Baş qərargah zabiti olaraq Melas süvarilərindən 5 güllə yarası aldı. Elə həmin il Hohenlinden döyüşündə iştirak etdi. 1801-ci ildə 3-cü dərəcəli Mariya Tereza ordeni ilə təltif edildi. İtaliyada xidmət etdiyi müddətdə bir strateq bacarığını nümayiş etdirdi. Qeyri-müəyyən "kordon sistemi" nin əleyhinə idi.

### İtaliya kampaniyası
1848-ci ildə baş verən İtaliyada baş verən inqilab, Radetskini üsyançılar və Kral Karl Albertin Sardiniya ordusu ilə müqayisədə əlverişsiz vəziyyətə gətirdi. Üsyanı zorla yatırmağa çalışdı, ancaq Milan küçələrində 5 günlük bir döyüşdən sonra, 23 mart gecəsi 15.000 nəfərlik bir ordu ilə Verona geri çəkildi. Orada gücləndi, möhkəmləndirmələr gözlədi və düşmənin fəaliyyətsizliyindən faydalanaraq, may ayının əvvəllərində hücuma keçdi. Mayın 6-da Santa Lusiyada Sardinalıları məğlub edərək cəsarətli və bacarıqlı cinah hərəkəti ilə Mantua yaxınlığındakı Mincio çayını keçdi və 29 Mayda Kurtatonda yeni bir qələbə qazandı, ancaq 30 Mayda mühasirəyə alınan mühasirəyə alınmış Sardinalıları azad etmək məqsədinə çatmadı.

İyulun 25-də Radetzky Kustoçda Sardinalıları məğlub etdi və 6 Avqustda Milanı işğal etdi, bunun üçün sonradan I dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni aldı və 9 avqustda Sardiniya kralına barışdı. 10 Mart 1849-cu ildə hərbi əməliyyatlar yenidən başladı və 23 Martda Radetski Novaranın altındakı sardinalılara yeni bir məğlubiyyət verdi, müharibənin nəticəsini təyin etdi. Avqustun sonunda Venesiya yıxıldıqdan sonra Lombardo-Venesiya Krallığının vitse-kralı olaraq Radetski, sərt tədbirlərin köməyi ilə İtaliyada sakitliyi bərpa etdi.
## Xatirəsi

*1848-ci ildə İohann Ştrauss Radetskinin şərəfinə Radetski marşı bəstələmişdir.

## İstinadlar
İlokun mühasirəsi

**İlok şəhərinin mühasirəsi** — 1526-cı ildə Moxaç səfəri dövründə Osmanlı imperiyası ilə Macarıstan krallığı arasında baş vermiş, nəticədə Parqalı İbrahim Paşanın komandanlığı altındakı türk ordusu şəhəri ələ keçirmişdi.

## Mühasirə
İyulun 27-də Petrovaradindən qalib ayrılan Parqalı İbrahim Paşanın komandanlığı altında olan Osmanlı ordusu, Dunay yolunu açmağa davam edərək 1 avqust cümə günü İloka gəldi və qalanı mühasirə altına aldı.

Təxminən qalanın içində 3000-dən az qarnizon var idi. Müdafiəçilər təslim çağırışını rədd etdikdə top atəşi açıldı və lağım qazıntıları başladı. Bir həftəlik müqavimətdən sonra Türk ordusu 8 avqust cümə günü qalanı ələ keçirdi.

Qalanın süqutu ilə, Dravada olan Osijek komandiri, şəhərin açarlarını 14 avqustda Parqalı İbrahim Paşaya gətirdi. Bunun üstünə padşah tərəfindən gələn əmrlə Türk ordusu Macarıstana girdi və əsas ordu ilə birləşdi.

## Həmçinin bax
* Mohaç döyüşü (1526)
* Petrovaradin müharibəsi
* Osmanlı İmperiyası

## Mənbə
*
*
E.ə. 1562

## Hadisələr

## Doğumlar
* Yusif — İbrahimi dinlərdə peyğəmbər.
* Ahmos-Nefertari —

## Vəfatlar
Abastumani astrofizika rəsədxanası

**Abastumani Astrofizika Rəsədxanası** — Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası elmi tədqiqat müəssisəsi. Abastumani qəsəbəsi yaxınlığındakı Kanobili dağındanda yerləşir. Rəsədxana dəniz səviyyəsindən 1650 m yüksəklikdədir. Rəsədxana İli Dövlət Universitetinin tabeçiliyindədir.

## Rəsədxananın rəhbərləri
1932—1992-ci illərdə — Yevgeni Kirilloviç Xaradze. 1992-ci ildən rəsədxananın fəxri direktorudur. 1992 — 1 may 2006-cı il — Rolan İliç Kiladze. 1 may 2006-cı ildən  — Georgi Cavaxişvili.

## Ümumi məlumat
SSRİ-də ilk yüksək dağ astrofizika rəsədxanası kimi 1932-ci ildə yaradılmışdır. İlk öncə rəsədxana Abastumani qəsəbəsində fəaliyyət göstərmiş. Beş il sonra rəsədxana Kiçik Qafqazın Kanobili dağına ( 1650 m) köçürülmüş. Bu ərazi özünün açıq səması və sabit atmosferi ilə fərqlənirdi. Hələ 1892-ci ildə Abas-Tuman qəsəbəsində Rusiyanın ilk dağ rəsədxanası mövcud idi. Müvəqqəti fəaliyyət göstərən bu rəsdana Peterburq universitetinə məxsus idi.  Rəsədxanada olan 9 düymlük refraktorun köməyi ilə professor Sergey Qlazenap ikili ulduz sistemi müşahidə etmiş və araşdırmışdır. 1893-cü ildə ikili ulduz sitemlərinin amerikalı araşdırıcısı Şerbern Uesli yazmışdır ki, Qlazenapın ikili ulıduz sistemini müşahidə etməsi onu göstərir ki, Abastumani astronomik müşahidələr üçün ən əlverişli ərazilərdən biridir.

Əsas alətləri: 1,25 m-lik reflektor, 70 sm-lik meniskli teleskop, ikili 40 sm-lik astroqraf, 40 sm-lik refraktor, 52 sm-lik koronoqraf, ala toran və gecə səmasını öyrənmək üçün cihazlar kompleksi və s. Tədqiqatlarının əsas istiqamətləri: qalaktikaların quruluş və təkamülünün, Günəş və Günəş sisteminin, Günəş–Yer əlaqələrinin, Yerin üst atmosferinin quruluşunun öyrənilməsi, həmçinin astronomiyanın tarixi. 1937-ci ildən “Bül leten” nəşr edir. 2000-ci ildə rəsədxanada plazma astrofizikası mərkəzi yaradılmışdır.

## Maraqlı məlumatlar
33-sm-lik reflektor  — ilk sovet teleskopu olmuş (1932 год) və ilk sovet fotometri idi (1937). АЗТ-11 ilk avtomatlaşdırılmış və kompüter idarə etməsinə malik olan teleskop idi. Bu həm də SSRİ-də ilk Riçi-Kriena optik sistemə malik teleskop idi (1977).

## İstinadlar
Muğam operası

**Muğam operası** — muğamla işlənmiş, psixoloji hadisələrin mahiyyəti, obrazların münasibətləri musiqi və oxumalarla verilən səhnə əsəri. 

## Tarixi
Dünyada ilk muğam operası Üzeyir Hacıbəyovun Leyli və Məcnun ( (25) yanvar 1908) əsəri hesab olunur. Operada "Mahur-Hindi", "Rast", "Segah", "Şiraz bayatısı", "Kürdi-Şahnaz", "Çahargah", "Şur" muğamlarından istifadə olunub. Azərbaycanda Üzeyir Hacıbəyovun "Əsli və Kərəm", "Şeyx Sənan", "Şah Abbas və Xurşud banu", "Rüstəm və Söhrab", Zülfüqar Hacıbəyovun "Aşıq Qərib", Müslüm Maqomayevin "Şah İsmayıl", Şəfiqə Axundovanın "Gəlin qayası", Cahangir Cahangirovun "Xanəndənin taleyi" muğam operaları vardır.

## Mənbə
*
Əmir bəy Armani

**Əmir bəy Armani** — 17-ci əsrdə Səfəvilərdə olan erməni mənşəli qulam.

I Şah Səfi (1629-1642) və II Şah Abbasın (1642-1666) şahlıq etdiyi dövrdə xidmət etmiş və bir neçə il şah somelyesi (*şirehçi başı*), habelə Qaskar bəylərbəyi (1633-1643) kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Əmir bəy Armani sələfi Mənuçöhr xan bir müddət əvvəl taxt-taca çıxan şah Səfinin *təmizlənmə* siyasətinin qurbanı olandan sonra Qaskar bəylərbəyliyinə təyin olundu. *Şirehçi başı* kimi onun yerinə gələn Səfiqulu adlı bir oğlu var idi.

## Mənbələr
* 
*  
* 
* 
*
Bican bəy

* Bican bəy (Rüstəm xanın oğlu) — gürcü mənşəli Səfəvi məmuru və qulam.
* Bican bəy Saakadze — gürcü Saakadze nəslindən olan bir Səfəvi sərkərdəsi, məmuru və şah qulamı.

## Həmçinin bax
* Bican
Çeqem şəlalələri

**Çeqem şəlalələri** — Kabarda-Balkariyanın Çeqem rayonunda, Adaysu, Sakal-Tup və Kayart çayları üzərində olan şəlalələri qrupu və təbiət abidəsi. Çaylar sonda Çeqem çayına tökülür. Şəlalələrə ən yaxın yaşayış məntəqələri Aşağı Çeqem və Xuşto-Sırtdır. Rayon mərkəzi olan Çeqem şəhərinə — 44 km, ölkənin paytaxtı Nalçikə isə — 55 km-dir.

## Ümumi məlumat
Çeqem şəlalələr qrupuna üç şəlalə daxildir. Əyər Çeqem dərəsi boyu cənuba hərəkət etsək, ilk öncə Aşağı Çeqem kəndindən 2 km cənubda yerləşən Kiçik Ceqem və ya Aday-Su şəlaləsinə çatmış olarıq. Bu şəlalə Çeqem çayının eyni adlı qolunun üzərində yerləşir. Çay Çeqemə sağdan birləşir. Şəlalə yoldan 200 m aralı yerləşir. Xarici görünüşcə şəlalə təbiət tərəfindən yaradılmış nəhəng daş novçanı xatırladır. Bu şəlalə ümumi qrupda ən güclü şəlalə hesab olunur. Hündürlüyü təxminən 30 metrdir.

Daha sonra cənubda yerləşən Xuşto-Sırt kəndindən Çeqem kanyonu (Su-Auzu) başlanır. Dərənin eni ən dar hissədə 25 metrə düşür. Kanyondan sonra Böyük Çeqem şəlaləsi gəlir. Şəlalə Sakal-Tup çayında, Çeqem çayının sağ qolunda yerləşir. Xarici görnüşünə görə birinci şəlaləni xatırladır. Ancaq Aday-Su şəlaləsi kimi bol sulu deyil.

Sonda yarım kilometr cənubada, Kayart çayı üzərində Əsas Çeqem şəlaləsi yerləşir. Kayarat çayı da Çeqemin sağ qoludur. Bu şəlalə digər şəlalələrdən qeyri adi görünüşünə görə fərqlənir. Şəlalə özü də kiçik şəlaləlrdən təşkil olunmuş və əsas hissə kaskad şəlaləni xatırladır. Ümumi hündürlük 50–60 metr arasında dəyişir. Əsas şəlalənin yanında olan balaca şəlalə qayalardan tədricən süzülərək tökülür. Su kütləsi hündürlükdən tökülən zaman havaya sovrulan su damcıları tez -tez göy qurşağının yaranmasına səbəb olur.

Çeqem şəlalələri Kabarda-Balkariyanın turizm baxımdan ən məşhur təbiət abidələrindən biri hesab olunur. Buraya həm Şimali Qafqazdan, həm də Rusiyadan turist ekskursiyaları təşkil edilir. Yaxınlıqda turistlər üçün kiçik mehmanxana və restoran fəaliyyət göstərir.

## Şəkillər

10 Малые Чегемские водопады.JPG|Kiçik şəlalə
28 Первый водопад.JPG|Sakal-Tup şəlaləsi
27 Чегемская теснина.JPG|Çeqem kanyonu
67 Чегемские водопады.JPG|«Ağlayan» qayalar


## Ədəbiyyat
Гранильщиков Ю. В. Чегем, Твибер, Безенги. — М.: Физкультура и спорт, 1986.

## İstinadlar
Filippo Tommaso Marinetti

**Filippo Tomasso Marinetti** (22 dekabr 1876 - 2 dekabr 1944) — italyan şair, ədəbiyyatda futurizm cərəyanının banisi. Marinetti keçmişi xatırladan hər şeyi, muzeylər və kitabxanalar da daxil olmaqla, məhv etməyin tərəfdarı olan, inqilabçı bir sənəd olan Futurist Manifestini hazırladı. Manifest, 20 fevral 1909-cu ildə Fransız qəzeti Le Fiqaroda dərc olundu. Marinettiyə görə, "sənət şiddət, zülm və ədalətsizlikdən başqa bir şey deyil"."İşləmə, zövq və üsyanla coşan kütlənin mahnısı oxunmalıdır". Marinetti , Faşizm tərəfdarı idi və İtalyan Faşist partiyasının ilk üzvlərindən biri idi.

## Uşaqlıq və yetkinlik dövrü
Emilio Angelo Carlo Marinetti (bəzi sənədlər adını "Filippo Açille Emilio Marinetti" kimi verir) həyatının ilk illərini, atası (Enrico Marinetti) və anası (Amaliya Grolli) birlikdə daha yaşadığı Misirin İsgəndəriyyə şəhərində keçirdi. evlidirsə). Enrico Piedmont'dan bir vəkil idi və anası Milandan gələn bir ədəbiyyat professorunun qızı idi. 1865-ci ildə Khedive Isma'il Paşanın dəvəti ilə Misirə, onun modernləşdirmə proqramında iştirak edən xarici şirkətlərə hüquqi məsləhətçi kimi gəlmək üçün gəlmişdilər. 

Onun ədəbiyyata olan sevgisi məktəb illərində inkişaf etmişdir. Anası poeziyanı həvəslə oxuyurdu və gənc Marinetti İtalyan və Avropa klassiklərinə tanıtdı. On yeddi yaşında ilk məktəb jurnalı olan Papyrus-a başladı; İesuitlər məktəbdəki Émile Zolanın qalmaqallı romanlarını ictimailəşdirdiyinə görə onu qovmaqla hədələdilər.

Əvvəlcə Misirdə, daha sonra Parisdə, 1894-cü ildə Sorbonnada və İtaliyada bakalavr diplomu alaraq 1899-cu ildə Pavia Universitetində hüquqşünaslıq kursunu bitirmişdir.

Vəkil olmaqdansa, ədəbi karyera qurmaq qərarına gəldi. Hər cür ədəbiyyatı (şeir, povest, teatr, sərbəstlikdəki sözlər) sınağa çəkdi, hər şeyə "Filippo Tommaso Marinetti" imzaladı.

## İstinadlar
Abxaz-adıq xalqları

**Abxaz-adıge xalqlar**ı – Şimali Qafqazda , Cənubi Qafqazda, Yaxın Şərqdə və qismən dünyanın bir çox ölkələrində diasporalarında yaşayan və mənşəcə qohum olan xalqların – abxazlar, adıgelər, kabardalılar, şapsuqlar, abazinlər, ubıxlar və çərkəzlərin ümumi adı. Daha çox islam dini üstünlük təşkil edir. Az miqdarda pravoslavlar mövcud. Ateizm yetərincə geniş yayılmış. Abxaz-adıge xalqları Şimali Qafqazın ikinci böyük xalqlar qrupudur.

## Ümumi məlumat

Abxaz-adıge dillərində danışırlar. Qədimdən Şimali Qafqazın cənub-qərbində, Kubanda və Qara dəniz sahillərində yaşamışlar. Abxaz-adıge xalqlarının etnogenezində skiflər, sarmatlar, alanlar və başqaları iştirak etmişlər. Kubanətrafı tayfalar antik müəlliflərin əsərlərində *meotlar* adı ilə qeyd olunmuşlar. Təqribən V–X əsrlərdə abxaz-adıge tayfaları ittifaqına zixlər başçılıq etdiyindən, bu ad ilə tanınmışlar. Sonradan həm Kuban, həm də Qara dəniz sahillərində yaşayanlara zix və kerket adı şamil edilmişdir. Əlavə olaraq müxtəlif araşdırmaçıların fikirlərinə görə bu xalqlar sino-qafqaz makroailə dil qrpuna daxildir. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, göstərilən bu elmi hipotez hələlik əksər linqvistlər tərəfindən dəstəklənmir.

Şərq (xüsusilə ərəb və fars) mənbələrində kaşaklar, keşeklər, monqol istilası (XIII əsr) dövründə isə çərkəzlər adlanmışlar. XIII–XIV əsrlərdə bu tayfaların bir hissəsi Terek çayı hövzəsinə doğru irəliləyərək, burada alanların qalıqları ilə qarışmış və nəticədə Kabarda xalqı formalaşmışdır. Digər tayfalar isə adıgelər kimi təşəkkül tapmışlar.

Qafqaz müharibəsinin (1817–64) sona çatması ilə onların bir qismi kütləvi şəkildə Osmanlı imperiyası ərazisinə, qərbi adıge tayfalarının nəsillərindən olan adıgelər isə XIX əsrin 30–40-cı illərində Kubana köçürülmüşlər.

Abxaz-adıge xalqları təsərrüfat fəaliiyətinə görə Mərkəzi və Şərqi Qafqazın yüksək dağlıq xalqlarından kəskin fərqlənirlər. Çərkəzlərin və kabardinlərin məskunlaşdığı ərazilərdə daha çox düzənlik relyefi üstünlük təşkil edir. Ancaq abadzexlər Qafqazın daha yüksək qurşaqlarında məskunlaşmış. Əsasən əkinçilik və meyvəçilik üstünlük təşkil edir.

## Mənbə

* 
* 

## İstinadlar
Mirzə Məhəmməd Kəraki

**Mirzə Məhəmməd Mehdi Kəraki**  — Səfəvi şahı II Şah Abbasın (1642-1666) baş vəziri, sonuncu oğlu və xələfi olan Şah Süleymanın  (1666–1694) dövründə din və dövlət xadimi.

1632/1633-cü ildən 1650-ci ilədək *sədri məmalik* (din naziri) vəzifəsini icra edən Mirzə Həbibullah Kərakinin oğlu idi.

## Mənbələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Mirzə Qəvaməddin Məhəmməd

**Mirzə Qəvaməldin Məhəmməd**  —  1661-1664-cü illərdə *sədri-məmalik* (din işləri vəziri) vəzifəsini icra edən din və dövlət xadimi.

Mirzə Rəfiəddin Məhəmmədin oğlu və yüksək səviyyəli dövlət xadimi Xəlifə sultan əl-Hüseyninin qardaşı idi.

## Mənbələr
* 
*
Dərin Paket Təftişi

**Dərin Paket Təftişi (paketin tam təftişi və informasiyanın çıxarılması da adlanır)** – şəbəkə paketlərinin süzülməsinin bir formasıdır; təftiş nöqtəsinə keçdikdə paketin məlumat hissəsini (və ehtimal ki, onun başlığını) paketin keçib-keçməyəcəyinə və yaxud başqa məntəqəyə yönləndirilməli olduğuna qərar vermək, yaxud statistik məlumatlar toplamaq üçün protokollara uyğunsuzluq, viruslar, spam, müdaxilələr və yaxud müəyyən olunmuş kriteriyalar yoxlanır. 
## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Saytlararası skript

**Saytlararası skript** () – veb sistemlərinə hücum növlərindən biri. Veb-səhifəyə zərərli kodun yerləşdirilməsinə və bu kodun bədniyyətlinin veb-serveri ilə qarşılıqlı əlaqəsindən ibarətdir (zərərli kod veb-səhifəni açan istifadəçinin kompüterində yerinə yetirilir). Zərərli kodu veb-serverdə olan boşluqdan və ya istifadəçinin kompüterindəki boşluqdan istifadə etməklə veb-səhifəyə yerləşdirmək olar.

XSS hücumlarının dəqiq təsnifatı yoxdur, lakin ekspertlərin çoxu XSS-in ən azı iki növünü fərqləndirirlər: "əks olunmuş XSS" ("reflected XSS") və "saxlanılan XSS" ("stored XSS").
Termin üçün "XSS" qısaltması kaskad stil cədvəlləri üçün istifadə edilən "CSS" (Cascading Style Sheets) qısaltması ilə səhv salmamaq üçün istifadə edilir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
TEMPEST

**TEMPEST (Transient Electromagnetic Pulse Emanation Standard)** Elektrik və elektron avadanlığın şüalandırdığı əlavə elektromaqnit siqnalların öyrənilməsi və analizi üzrə standart.

## Tarixi
TEMPEST ixtisarı 1960-cı illərin sonu 1970-ci illərin əvvəlində ABŞ Müdafiə Nazirliyində elektron avadanlıqda müxtəlif növ əlavə şüalanmalar vasitəsilə informasiya sızmasının qarşısının alınması metodlarının işlənməsi üzrə məxfi proqramın adı kimi meydana çıxmışdı. Rusiyada "ПЭМИН (Побочные ЭлектроМагнитные Излучения и Наводки" – əlavə elektromaqnit şüalanmaları və sızmalar), Avropa və Kanadada "Compromising emanation" (sızma şüalanmaları) termini işlədilir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Etibarlı Hesablama Bazası

Trusted Computing Base (TCB)

**Etibarlı Hesablama Bazası (EHB)** − hesablama sisteminin təhlükəsizlik siyasətinin dəstəklənməsi üçün cavabdeh olan proqram və aparat komponentləri daxil olmaqla təhlükəsizlik mexanizmlərı. 
EHB bir və ya bir neçə komponentdən ibarətdir, onlar birlikdə sistem çərçivəsində vahid təhlükəsizlik siyasətinin həyata keçirilməsinə cavabdehdirlər. EHB-nin vahid təhlükəsizlik siyasətini düzgün həyata keçirməsi xassəsi ilk növbədə EHB-nin özünün mexanizmlərindən, həmçinin sistem inzibatçılığının düzgün idarə etməsindən asılıdır.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
CRAMM

**CRAMM (CCTA Risk Analysis  and Managment Method)**
CRAMM riskin analizi vә idarә edilmәsi metodologiyası 1985-ci ildə Britaniya Mərkəzi kompüter və telekommunikasiya agentliyi (CCTA) tərəfindən işlənmişdir. CRAMM proqram təminatı müxtəlif növ təşkilatlar üçün nəzərdə tutulmuşdur, onlar öz biliklər bazası – profillərlə fərqlənirlər.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
TACACS+

**TACACS+** – məsafədən autentifikasiya protokolu. Cisco Systems şirkəti tərəfindən əlavə təhlükəsizlik tədbirlərini, o cümlədən şəbəkə komunikasiyalarının mühafizəsini (parolların ələ keçirilməsinin qarşısının alınması), girişə nəzarətin təkmilləşdirilməsini və qeydiyyat aparılmasını dəstəkləyir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Back Orifice

Sistem administratorlarına kompüteri məsafədən (adətən, İnternetdən) idarə etməyə icazə verən alət. "Cult of the Dead Cow" (cDc) adlı haker klubu tərəfindən 1998-ci ildə yaradılmışdı, iki ildən sonra qrup BO2K və ya Back Orifice 2000 adlandırılan daha yeni versiyanı buraxmışdı. Back Orifice krekerlər tərəfindən troyan vasitəsilə yayıla bilər. Quraşdırılandan sonra hədəf kompüteri məsafədən tam idarə etməyə imkan verir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Ad günü hücumu

**Ad günü hücumu** – heş-funksiyaların kriptoqrafik analizi metodu. Hücum öz adını "ad günü paradoksu"ndan almışdır; müəyyən qrupda iki və ya daha çox insanın ad gününün eyni günə düşməsi ehtimalını hesablamaqdan ibarətdir. Heş-funksiyanın üst-üstə düşən qiymətlərinin hesablanması üçün istifadə edilir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Lotaringiya dünya balon festivalı

**Lotaringiya Dünya Balon Festivalı** () — 1989-cu ildə qurulan dünyanın ən böyük balon festivalı. Hər tək ildə təşkil edilir və iyul-avqust aylarında 10 gün keçirilir. Festivala onlarla ölkədən balonlar toplanır. Beləliklə, 2007-ci il festivalında dünyanın 67 ölkəsindən balonlar iştirak etdi. Fransız aeronavtika pioneri və Lotaringiya doğma vətəni olan Pilatra de Rosierin (1754–1785) xatirəsinə həsr olunmuşdur.

Keçmiş NATO hərbi bazasında, Chamble-Boussieres və yaxınlıqda yerləşən Chamble-Boussieres, Sent-Julien-le-Gorse və Dommartin-la-Highway, Merth və Moselle İdarələrində.

## Proqram
Bu unikal Avropa festivalına gecə-gündüz start verilir. Proqrama isti hava balonu yarışması, görüşlər, sərgilər, seminarlar daxildir. Əsas hadisə bir neçə yüz şarın eyni vaxtda göyə qalxmasıdır.

## Həmçinin bax
* Hidroaviasalon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lorraine Mondial Air Ballons
Capstone

Açıq açarlı kriptoqrafiya üçün standartlar toplusunun işlənməsi üçün ABŞ hökumətinin uzunmüddətli layihəsi. Layihə  haqqında açıq məlumatlar azdır, layihə 4 hissədən ibarət idi:
Clipper mikrosxemində realizə edilmiş şifrləmə alqoritmi Skipjack;
rəqəmsal imza alqoritmi DSA;
heş-funksiya alqoritmi SHA-1;
açarların mübadiləsi protokolu (Diffi-Helman sxeminə əsaslandığı güman edilir).

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Aviasiya şousu

**Aviasiya şousu** (aviaşou) — xüsusi təşkil edilmiş şouda təyyarəni idarə etmək bacarığını göstərilməsi. Aviasiya texnikanın göstərilməsi də deyilir.

## Tarix
Birinci Dünya müharibəsindən sonra təcrübəli döyüş pilotları yeni bacarıqlarını nümayiş etdirməyə çalışdılar. Bir çox amerikalı pilot uçuş sirklərində çıxış etməyə, ölkənin kiçik şəhərlərini gəzməyə və uçuş bacarıqlarını nümayiş etdirməyə və sərnişin daşımalarını təşkil etməyə başladı. Nəticədə bu pilotlar birləşməyə və daha mütəşəkkil aviaşou keçirməyə başladılar. Hava yarışları və akrobatik stunları göstərən bir aviaşou, ölkə daxilində hərəkət etdilər. Hava yarışları mühərrik performansının yaxşılaşdırılmasına və gövdənin inkişafına təkan verdi — məsələn, Schneider Kuboku daha sürətli və daha rasional monoplan layihələrinin yaradılmasına səbəb oldu, ən yaxşısı Spitfire-in birbaşa sələfi Supermarine S.6B oldu. Pul mükafatları pilot və dizaynerlər arasında rəqabəti artırdı və irəliləməni xeyli sürətləndirdi. Amelia Earhart bəlkə də çoxsaylı aviaşoularının ən populyar üzvü idi. O, Atlantik və İngilis kanalı üzərindən uçuş kimi rekordlar vuran ilk qadın idi.

## Həmçinin bax
Aviadarts
Koçabamba

**Koçabamba** — Boliviyanın böyük şəhərlərindən biri və eyni adlı deportamentin paytaxtı. Koçabamba sözü keçua dilindən tərcümədə bataqlıq yer anlamına gəlir.

## Həmçinin bax
* Boliviya inqilabı (1952)

## İstinadlar
Skipjack

**Skipjack** - Clipper çipində realizə edilmiş şifrələmə alqoritmi. 64-bitlik blokların şifrələnməsi üçün 80 bitlik açar istifadə edilir. Şifrələmə raundlarının sayı 32-dir. DES alqoritmindən daha etibarlı olduğu iddia edilir.

Alqoritmin nəşr olunmaması və məxfi saxlanması çox -tənqid edilmişdir. Hesab edilir ki, alqoritmdə qəsdən buraxılmış boşluqlar və ya xüsusi lağımlar ola bilər. Bu alqoritmin digər nöqsanı – yalnız hökumətin müəyyən etdiyi avadanlıqlarda realizə edilə bilməsidir.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.