open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Səid Paşa (Məmlük sülaləsi)

**Səid Paşa** (Ərəbcə. سعيد باشا, Osmanlıca. سعيد پاشا; vəf. 1817) - Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1813-1817).

## Həyatı
Səid Paşa Böyük Süleyman Paşanın oğluydu. 1812-ci ildə İraqda güc kontrolu mübarizələrinə qatıldı. 1813-cü ildə Sultan II Mahmud, Səid Paşanın İraqdakı halimiyətini rəsmiyətə tanıdı.

Səid Paşa 1817-ci ilə qədər İraqı idarə etdi. Onun hakimiyyəti illəri, yeni feodal qarışıqlıqları və Osmanlı hakimiyyətinin Məmlüklərin nüfuzuna son qoymaq hədəfiylə qarşılaşdı. 1817-ci ildə Səid Paşanı Davud Paşa (1816-1831) İraq valiliyindən kənara qoydu.

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
Alçaq burnu

**Alçaq burnu** və ya **Alçaq qaya** (, ) — Krım yarımadasının cənub-şərq hissəsində, eyni adlı dağ silsiləsində yerləşən burun. Alçaq burnu Sudak şəhərinin şərqində yerləşir. Buruna bir gəzinti cığırı ilə getmək mumkundur. Şərqdəki geniş Sudak Körfəzini bağlayır və Sudak Vadisini Kapselskaya vadisindən ayırır.
## Təsviri
Alçak dağının hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 152 metrdir. Geoloji quruluşunda, boz mərmərə bənzər əhəng daşlarından ibarət olan qədim mərcan qayasıdır. Dağın qərb yamacında "Eolov arfası" yerləşir - əhəngdaşının eroziyaya uğraması nəticəsində əmələ gələn çuxurlu bir qaya.

Alçaq burnu Krım sahillərinin ən gözəl örtüklərindən biridir, kristal təmiz dəniz suyu dənizdə üzmək üçün turistləri, sualtı dalğıcları özünə cəlb edir. Alçaq qayasını özünüz ziyarət edə bilərsiniz - uçurum boyunca, bəzən dənizdən 50 metr yüksəkliyə enən, sonra birbaşa dənizə rahat enən körpülərə enən, kapotun bütün perimetri boyunca gəzən bir gəzinti cığırı var.

1988-ci ildə Alçaq burnu görüş yeri qoruğu elan edilmişdir.

## Mənbə
* Alçaq burnu (Alçaq qaya)
* Алчак. Горы восточного Крыма
* 
*
Davud Paşa (Məmlük)

**Davud Paşa** (Ərəbcə. داود باشا, Osmanlıca. داود پاشا, Gürcücə. დაუდ ფაშა; 1767–1851, Mədinə) — Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1816–1831).

## Həyatı
İraq bu dövrdə rəsmi olaraq Osmanlı İmperiyasının bir hissəsiydi, lakin əməldə muxtar bir dövlət kimiydi. Məmlüklər əvvəlcə İslamı qəbul etmiş və Osmanlı İmperiyasında hərbi və inzibati vəzifələrə təyin edilmiş azad qullarıydı. Məmlük hökmdarları 1704-cü ildən 1831-ci ilə qədər Sultandan əldə edən muxtariyyətlə İraq və çevrə ərazini idarə etdilər.

Müasir İraq sərhədlərinin tarixi 1749-cu ildən izləmək olar. Osmanlı İmperiyası Sultanı Bəsrə valiliyini Bağdad vilayətinə əlavə edilməsi və 1831-ci ilə qədər Məmlük hökmranlığı dövrü başlamağıyla izlənəbilir.

1816–17-ci illərdə Davud Paşa nəzarəti ələ keçirdikdən sonra Avropa təlimatçıları köməyiylə kanalların təmizlənməsi, sənayenin qurulması və ordunun islahatı kimi modernizələşməyə başlamışdır. Davud Paşanın siyasi və iqtisadi siyasəti bu bölgəyi birləşdirdi, baxmayaraq ki, xarici sərhədləri düzgün müəyyənləşdirilmədi.

Napoleonun Misirə hücumundan sonra Britaniya İmperiyası Orta Şərqin, şərq imperiyasını qorumaq və fransızlara (və sonralar Rusiyaya) qarşı ticari yolunu müdafiə etmənin strateji dəyərini anlamışdı. Bağdadda İngilis konsulluğu qurmaq üçün danışıqlar apardı. Davud İngiltərə konsulunun təsirini azaltdı və bəlkə də daha çox mübahisəli şəkildə İngiltərə Şərqi Hindistan şirkətini import olunan mallara vergi ödəməyə başladı. İngiltərə hökuməti, bölgədəki İngilis nüfuzunu canlandırmaq hədəfiylə Osmanlı Sultanını Bağdadın nəzarətini Məmlüklərdən alması üçün müzakirə apardılar.

1830-cu ildə Osmanlı sultanı II Mahmud, Davudu devirmək qərarına vardı. Bu hədəflə, bir il sonra İraq üzərində Əli Ridha Paşanın rəhbərliyi altında bir ordu göndərdi və Davud Paşanı əzl edərək İraqın hakimiyətini Osmanlı hökmranlığını qaytarmış.

Davudun həyatı başa çatdıqda, Məhəmməd Peyğəmbərin dəfn olunduğu Mədinədəki türbənin keşiyiydi. Davud Paşanın İraqın ilk qəzeti olan "Jurnal əl-İraq" ı 1816-cı ildə Bağdadda təsis etdiyi deyilir. lakin Osmanlı arxivlərində və ya müasir səyyahlarda heç bir nüsxə və bu barədə heç bir məlumat olmadığı üçün mübahisəlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Süleyman Paşa Kiçik (Məmlük sülaləsi)

**Süleyman Paşa Kiçik** və ya **Küçük Süleyman** (Ərəbcə.سليمان باشا الصغير, Osmanlıca. سليمان پاشا الصغير; vəf. 1812) - Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1807-1812).

## Həyatı
Süleyman Paşa Kiçik, Süleyman Paşa Böyükün oğlu idi. 1807-ci ildə əmisi Əli Paşanın öldürülməsindən sonra Süleyman Paşa İraq valisi oldu. Bağdadı ələ keçirməyə çalışan 50.000-lik vəhhabi ordusunu geri qaytarmağı bacardı.

1810-cu ildə Sultan II Mahmud (1808-1839) İraq əyaləti üzərində kontrolu artmaq məqsədiylə Bağdadda olan Məmlükləri qovmağa çalışdı. 1812-ci ildə Osmanlı qüvvələri Süleymanı devirdi və öldürdü, ancaq bölgəyi kontrol edə bilmədi. 1813-cü ildə Böyük Süleyman Paşanın oğlu Səid Paşa İraqda hakimiyyəti ələ keçirdi. Osmanlı hökuməti gönülsüz olaraq onun hakimiyyətini rəsmiyətə tanıdı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Light Table

**Light Table** Node.js istifadə edərək ClojureScript-də yazılmış yüngül inteqrasiya olunmuş inkişaf mühiti (daha doğrusu, bu sistem xrom ilə birləşdirilmiş node-webkit və 0.8 versiyasıdır). Kriş Qranger və Robert Attori tərəfindən dizyn edilib.
## Haqqında
Proqram hazırda Clojure, ClojureScript, JavaScript və Python inkişafını, həmçinin HTML və CSS-i dəstəkləyir. Bütün bu dillər üçün REPL təmin edilmişdir, mühit ifadələri dərhal qiymətləndirməyə və real vaxt rejimində kodda edilən dəyişikliklərin nəticələrini görməyə imkan verir. 

Yeni proqramlaşdırma mühitinin fərqli cəhətləri interfeysin sadəliyi və cavabdehliyi ilə birləşməsidir. Beləliklə, hesablamaların nəticəsini dərhal göstərməkdən əlavə, sənəd üzərində başqa sənədi seçmək vəya dəyişdirmək olur. 

Əlavə proqramlaşdırma dilləri üçün isə dəstək plaginləri lazımdır.
## İstinadlar
Brendan Eyx

**Brendan Eyx** (; ) — Amerikalı texnoloq və JavaScript proqramlaşdırma dilinin yaradıcısıdır. Mozilla layihəsini  və Mozilla Korporasiyasını qurdu və Mozilla Korporasiyasının baş texniki direktoru və qısa müddətdə baş icraçı vəzifəsini icra etdi.  O, Brave Brauzerinin baş direktorudur. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Pridi Banomyong

**Pridi Banomyong** (Tay dili: *ปรีดี พนมยงค์*; 11 may 1900 - 2 may 1983), kral titulu ilə də tanınır **Luang Praditmanutham** (Tay dili: *หลวงประดิษฐ์มนูธรรม*) Tayland siyasətçisi və professoru idi. Tayland Regent, baş nazir və Taylandın böyük dövlət xadimi idi; eyni zamanda bir çox nazir vəzifələrini tutmuşdur. Xana Ratsadonun mülki qanadının lideri, Mənəvi və Siyasi Elmlər Universitetinin və Tayland Bankının yaradıcısı idi.

Ayutthaya vilayətində kasıb bir cütçü ailəsində anadan olsa da yaxşı təhsil aldı. 1919-cu ildə, on doqquz yaşında, ölkənin ən gənc vəkillərindən biri oldu. 1920-ci ildə Fransada təhsil almaq üçün təqaüd qazandı, burada Kaen Universitetini magistr dərəcəsi ilə bitirdi və 1927-ci ildə Paris Universitetindən doktorluq dərəcəsini bitirdi. tələbələr. Siam'a qayıtdıqdan sonra hakim, məhkəmə katibliyi və professor vəzifələrində çalışdı. 1932-ci il Siam inqilabından sonra ölkənin ilk iki konstitusiyasının hazırlanmasında mühüm rol oynadı və sosialist iqtisadi planını təklif etdi. Plana qarşı sərt reaksiya onu qısaca özünü sürgün etdi. Sonra Xana Ratsadon hökumətlərində bir çox nazir vəzifələrini tutdu. Onun əhəmiyyətli töhfələrinə Tayland hüquq məcəllələrinin modernləşdirilməsi, ölkənin yerli idarəetmə sisteminin təməlinin qoyulması, Qərblə qeyri-bərabər müqavilələrin ləğvi barədə danışıqlar və vergi islahatları daxildir.

Sonra diktaturaya meylindən sonra Plaek Pibunsonqxram-dan ayrıldı, 1941-1945-ci illər arasında reaktiv edildi, bir mövqedə gücsüz hesab edildi və İkinci Dünya Müharibəsi əsnasında yerli Azad Tayland Hərəkatının lideri oldu. Qanuni Phibun'un müttəfiqlərə qarşı müharibə elan etməsi üçün etdiyi hərəkət bəhrəsini verdi və müharibədən sonra Kral onu böyük dövlət xadimi kimi qəbul etdi.

1946-cı ildə qısa bir müddət Baş nazir oldu. Siyasi rəqibləri onu Kral Ananda Mahidon öldürülməsinin arxasında usta olaraq göstərdilər. 1947-ci ildə baş verən çevriliş ona siyasi gücünə başa gəldi. 1949-cu ildə əks çevriliş cəhdi uğursuz oldu və o vaxtdan sonra sürgündə yaşamağa davam etdi. 1968-ci ildə Parisdə, Fransada öldü. Külü 1971-ci ildə Taylanda gətirildi.

Onun görüntüsü anti-monarxist demokratdan respublikaçıya qədər dəyişdi. Onun bir kommunist və bir Kralın ölümünün ustası olaraq markalanması, ölümündən sonra rəqiblərinin silahlandırmağa davam etdiyi siyasi bir çirk idi. Ancaq Taylandda onu reklam edənlərə qarşı qaldırılan hər bir böhtan iddiasını qazandı. Hərbi diktaturaya qarşı müqavimət simvolu, liberalizmin simvolu və Thammasat Universitetinə çevrildi. Doğumunun 100 illiyi YUNESKO tərəfindən 2000-ci ildə qeyd olundu.

## İstinadlar
PTRD

**PTRD** (, **, ПТРД) — 14,5&nbsp;mm kalibrli Sovet istehsalı olan tank əleyhinə tüfəng.

PTRD, yarı avtomatik həmkarı PTRS ilə birlikdə İkinci Dünya müharibəsi illərində Qırmızı Ordunun yeganə yüngül tank əleyhinə silah idi. Silahdan istifadə edən əsgərlər yüngül zirehli tırtıllar və qapılar kimi tankların zəif nöqtələrinə vurmağa çalışmışdırlar. Bununla birlikdə, silah əsasən yüngül tanklar, yüngül zirehli nəqliyyat vasitələri və yük maşınları kimi zirehli olmayan avtomobillərdə effektiv idi. PTRD, İkinci Dünya müharibəsindən sonra RPG kimi tank əleyhinə raket buraxıcıları ilə əvəz olundu.

PTRD İkinci Dünya müharibəsindən sonra Koreya müharibəsində Şimali Koreya və Çin qüvvələri tərəfindən geniş şəkildə istifadə edilmişdir.

İstifadə etmiş olduğu sursatın kalibri 14.5×114&nbsp;mm, effektivliyi bir atışlıq olan, güllənin lülədən çıxma sürəti 1,114&nbsp;m/s, effektiv mənzili 300&nbsp;m, maksimum mənzili 1000&nbsp;m olmuşdur.

## İstinadlar
SolarCity

**SolarCity** Teslanın törəmə şirkətidir. Günəş enerjisi xidmətləri üzrə ixtisaslaşmış və mərkəzi San Mateo, Kaliforniyada yerləşir. 2016-cı ildə şirkət Tesla tərəfindən alındı və bütün məhsullarını və xidmətlərini Teslanın veb saytı  vasitəsilə səmərəli şəkildə təqdim edir, o cümlədən Tesla'nın Powerwallını özündə cəmləşdirən ehtiyat xidmətidir. Şirkət, Panasonic ilə ortaq olaraq, günəş modulu komponentlərini istehsal etdiyi Nyu-Yorkun Buffalo şəhərində bir fabrikdə fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar
Gürcüstan yolları

Gürcüstanda beynəlxalq, dövlət və yerli adlı 3 növ avtomagistral mövcuddur.

## Beynəxalq yollar
400px|thumb|Gürcüstanda beynəlxalq yollar

## Milli yollar
[right|thumb|<span style="font-size:smaller; color:#FFFFFF; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">'''შ  7'''</span> yolu, [Svaneti]]
[right|thumb|<span style="font-size:smaller; color:#FFFFFF; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">'''შ  15'''</span> yol nişanı, [Kutaisi]]

[alt=|thumb|<span style="font-size:smaller; color:#FFFFFF; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">'''შ 1'''</span> yolu, [Xulo]]

### 21-40
[right|thumb|[Mtsxeta yaxınlığında **ს 1** və **შ  29** yolları]]
[right|thumb|<span style="font-size:smaller; color:#FFFFFF; background:#0000cd; padding-left:.3em; padding-right:.3em;">'''შ  30'''</span> route in the direction of [Tianeti]]

### 41-60
[right|thumb|[Qori şəhəri|Qori yaxınlığında **შ 29** yolu ]]

### 61-80
[right|thumb|[Bazaleti gölü yaxınlığında **შ 65** yolu]]

### 81-100

### 101-120

### 121-140

### 141-160

### 161-180

### 181-200
Tank əleyhinə tüfəng

**Tank əleyhinə tüfəng**, hərbi texnikaların, xüsusən də tankların zirehlərini dağıtmaq üçün hazırlanmış bir tüfəng növüdür. Antitank tüfəngləri əvvəlcə Birinci Dünya müharibəsində istifadə edilmiş və İkinci Dünya müharibəsi dövründə ağır zirehli texnikalar ilə mübarizədə yetərli olmadığına görə, bazuka kimi raket buraxıcıları və geri təpməsiz tüfənglər ilə əvəz olundular, lakin Koreya müharibəsinə qədər istifadə edilmişdirlər. Bu gün Barrett M82 kimi ağır kalibrli snayper tüfəngləri İkinci Dünya müharibəsi texnologiyasının bir təkamülüdür.
Ağır kalibrli snayper tüfəngi

**Ağır kalibrli snayper tüfəngi**, **böyük kalibrli snayper tüfəngi** və ya **Anti-material tüfəngi** hərbi nəqliyyat vasitələrinə və ya digər hərbi texnikalara qarşı istifadə edilmək üçün hazırlanmış tüfəng növüdür.

Ağır kalibrli snayper tüfənglərinin tarixi Birinci Dünya müharibəsində istifadə olunan tank əleyhinə tüfənglərə gedib çıxır. İkinci Dünya müharibəsində də geniş şəkildə istifadə edilmişdirlər, lakin sonralar ağır zirehli texnikalara qarşı effektiv olmadıqlarına görə bazuka kimi raket buraxıcı qurğular və arxaya təpməsiz tüfənglərlə əvəz edildilər, ancaq Koreya müharibəsinə qədər istifadə edilmişdirlər.

Modern ağır kalibrli snayper tüfəngləri Soyuq müharibənin sonlarından hazırlanmağa başlanıldılar. Əvvəlki tank əleyhinə tüfənglərdən fərqli olaraq, onlar əsasən yüngül zirehli maşınlar və ya hədəflər qarşı istifadə olunurlar.
PTRS

**PTRS** (ru: Противотанковое Ружьё Симонова, Protivotankovoye Rujyo Simonova, ПТРС), 14,5&nbsp;mm kalibrli Sovet istehsalı olan tank əleyhinə tüfəngdir. PTRD-nin yarı avtomatik ekvivalentidir.

PTRS, İkinci Dünya müharibəsi dövründə istehsal edilmiş və Şərq cəbhəsində Qırmızı Ordu tərəfindən geniş istifadə edilmişdi. Silahın çox ağır olmasına və lüləsinin asanlıqla görünməsinə baxmayaraq, istehsalı asan və ucuz idi. Silah köhnə Alman tanklarına qarşı yüksək effektivliyə malik idi, lakin daha qalın zirehlərlə təmin edilmiş Nasist Almaniyasının ağır tankları bu silahın atışlarına qarşı davamlı olduğu üçün daha çox nəqliyyat vasitələrini və digər zirehli hədəfləri məhv etməkdə istifadə edilirdilər.

İkinci Dünya müharibəsi əsnasında Almanlar ələ keçirdikləri PTRS-ləri Panzerbüchse 784 (r) (PzB 784 (r)) adlandırmışdırlar.

Silah Koreya müharibəsi zamanı Şimali Koreya qoşunlarına paylanmış və yüngül zirehli tankları, digər nəqliyyat vasitələrini və uzaq məsafələrdə olan hədəfləri məhv etmək üçün istifadə edilmişdir.

Silahın mərmilərinin kalibri 14.5×114&nbsp;mm, mərminin lülədən çıxma sürəti 1,013&nbsp;m/s, effektiv mənzili 800&nbsp;m, maksimum mənzili 1,500&nbsp;m, doldurma sistemi 5 gülləlik daxili maqazindir.

## İstinadlar
Şərq cəbhəsi

* Birinci Dünya müharibəsi dövründə Şərq cəbhəsi 
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi dövründə Şərq cəbhəsi 
* İkinci dünya müharibəsi dövründə Şərq cəbhəsi
Roman Marsaqişvili

**Roman Marsaqişvili** (; ) — sovet sərbəst güləşçisi, SSRİ və Avropa çempionatları mükafatçısı, beynəlxalq turnirlərin qalibi, beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası. Güləşlə 1963-cü ildən məşğul olmağa başlamışdır. SSRİ-nin 8 çempionatında iştirak etmiş, 1968-ci ildə SSRİ idman ustası normasını yerinə yetirmişdir. Böyük idmanı 1977-ci ildə tərk etmişdir. .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
RPD

**RPD** (ru: Ручной Пулемёт Дегтярёва (ППД) Ruçnoy Pulemyot Degtyaryova; “Degtyarov Portativ Pulemyotu”) Sovet istehsalı olan 7.62&nbsp;mm-lik yüngül pulemyot növüdür. Silah - Vasili Degtyaryov tərəfindən İkinci Dünya müharibəsinin sonuna doğru – 1944-cü ildə DP-28-ləri əvəz etmək üçün hazırlanmışdır və əksər manqaların qabaqcıl  avtomatik silahı hesab olunurdu.

Lentlə qidalanan silahdır və 7.62x39 mm-lik güllələri daşımaq üçün 75 və ya 100 mərmilik lenti əsasən silahın altına quraşdırılmış dairəvi maqazin içərisində saxlanılır. Silahın effektiv diapazonu istifadə ediləcək müvafiq optik nişangah ilə birlikdə 800 metrə çatsa da, ümumi istifadəsi 500 metrə qədərdir. Silahın boş çəkisi standart bipodu ilə birlikdə 7.4 kq, tam uzunluğu 1037&nbsp;mm və lülə uzunluğu 520&nbsp;mm-dir. 1960-cı illərdə RPK və PK ilə əvəz olunsa da, bu gün də bəzi ordu birləşmələri və partizan dəstələri tərəfindən istifadə olunur.

RPD Sovet İttifaqından kənarda Çində Type 56 və Type 56-1, Şimali Koreyada Type 62 adı altında, həmçinin Polşa və Misirdə də lisenziyalı olaraq istehsal olunmuşdur.

Silahın kalibri 7.62&nbsp;mm, istifadə etdiyi mərminin ölçüsü 7.62x39 mm, işləmə mexanizmi qaz işləmə, arxaya təpməli, atış sürəti dəqiqədə 650-750 mərmi, mərminin çıxış sürəti 735&nbsp;m/s, silahın ümumi olaraq effektiv mənzili müxtəlif vasitələrdən istifadə edilməklə 100 metrdən 1 kilometrə kimi dəyişir.
Davati

**Davati** () — Gürcüstanda kənd. Msxeta-Mtianeti diyarının Duşeti bələdiyyəsinə aiddir. Dəniz səviyyəsindən hündürlük 1120 metrdir. Duşeti şəhərindən 24 kilometr məsafədə yerləşir. Əhali 157 nəfərdir (2014).

1985-ci ildə arxeoloji qazıntılar zamanı burada yerləşən kilsə ərazisində bir neçə stela tapılmışdır ki, onların birində gürcü əlifbasının erkən nümunələri təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Fərxundə xanımgil (teleserial, 1993)

**Fərxundə xanımgil** () — 1993-1999-cu illərdə yayımlanmış türk dram serialı. Serialda Fərxundə xanım və onun ailə üzvlərinin yaşadıqları hadisələrdən bəhs olunur. Serial 2 adda yayımlanmışdır: TRT 1 telekanalında **Fərxundə xanım və qızları** (1 və 2-ci mövsümlər) adı ilə və İnterStar telekanalında **Fərxundə xanımgil** (3-7-ci mövsümlər) adı ilə. Fərxundə xanımgil Türkiyədə yayımlanmış ilk gündəlik teleserialdır.

2020-ci ildə aprel-iyul ayları arasında TRT 1 telekanalında təkrarları yayımlanmışdır.

## Rollarda

## İstinadlar
Akritas burnu

**Akritas** () — Yunanıstanda, Peloponnes yarımadasının cənub-şərq qutaracağı və Messeniyanın cənub ucunu təşkil edən burun. Peloponnesenin cənub hissəsində Lıkodimon dağının cənub tərəfində meydana gəlmişdir. Peloponnes perferiyasının Messinya periferik vahidliyində, Pilos-Nestor cəmiyyətində, Koronidən 7 mil və Kalamatadan 21.5 mil məsafədə yerləşir. Bitki örtüyündən məhrumdur və İnuse və Avqo qayalı adaları ilə əhatə olunmuşdur.

Qərbdən İon dənizinə aid olan Mesiniakos körfəzinə girişi məhdudlaşdırır. Tenaron burnu isə onu şərqdən əhatələyir.

Qərbdən yüksək məsuldarlığı ilə seçilən Makariya adlandırılan düzənliklə həmsərhəddir. Düzənlik Pamisos çayı ilə suvarılır.

Strabon Akrit və Pavsani isə onu Akrita kimi qeyd etdir. 19-cu əsrdə ona Qallo deyilirdi.

İnuse adaları ilə birlikdə Akritas burnu Natura 2000 ekoloji şəbəkəsinin bir hissəsidir.
## İstinadlar
Bosniya və Herseqovina Qadın Antifaşist Cəbhəsi

**Bosniya və Herseqovina Qadın Antifaşist Cəbhəsi** () — Bosniya və Herseqovina Sosialist Respublikasında mövcud olmuş qadın təşkilatı. Bosniya və Herseqovina Kommunist Partiyasının əmrilə qadınların partizan hərəkatında daha fəal iştirakını təmin etmək üçün 1942-ci ilin fevral ayında yaradıldı. Cəbhənin əsasında 1942-ci ilin dekabr ayında Bosanski Petrovats şəhərində vahid Yuqoslaviya Qadın Antifaşist Cəbhəsi yaradıldı.

## Öncəki dövr
İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl Yuqoslaviya əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi şəhərlərdə yaşayırdı, lakin qadınların cəmiyyətdəki mövqeyi dəyişmirdi. Xristianlıq ilə İslam arasında faktiki mübarizə mövcud olan Bosniya və Herseqovinada vəziyyət daha da çətin idi. Antropoloq  Vera Ştayn Erlixin sözlərinə görə, bir sıra kəndlərdə qız qaçırılması və onlara qarşı təcavüz halları adiləşmişdir, qadınlardan yalnız müəyyən paltarların geyinməsi tələb olunurdu və demək olar ki, dükan və fabriklərdə işləməyə icazə verilmirdi. Çox sayda yerli qadın sakinləri savadsız idilər və müxtəlif xəstəliklərdən əziyyət çəkirdilər.

## Məşhur xadimləri

* Mariya Bursaç (1920–1943), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Vahida Maqlayliç (1907–1943), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Draqitsa Pravitsa (1919–1942), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı
* Rada Vraneşeviç (1918–1944), Yuqoslaviya Xalq Qəhrəmanı

## Həmçinin bax

* Makedoniya Qadın Antifaşist Cəbhəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yuqoslaviya Qadın Antifaşist Cəbhəsi arxivi
Tartu müqaviləsi (Finlandiya-RSFSR)

**Tartu müqaviləsi** (Rusca: Тартуский мирный договор, Fincə: Tarton rauha) Finlandiya və RSFSR arasında 4 ay davam edən danışıqlardan sonra 14 oktyabr 1920-ci ildə imzalanmışdır. Müqavilə ilə tərəflər arasındakı sərhəd Finlandiya vətəndaş müharibəsindən sonra çəkilib. Müqavilə Sovet İttifaqının 1939-cu ildə "Qış müharibəsi"nə başlamasından sonra başa çatdı.

Müqavilə Eston Tələbə Cəmiyyətinin binasında Tartu şəhərində (Estoniya) imzalanmışdır. Müqavilənin ratifikasiyası 31 dekabr 1920-ci ildə Moskvada edildi. Müqavilə 5 Mart 1921-ci ildə *Millətlər Müqaviləsi Seriyasında* qeyd edildi.
 

## Tərəflər

### Finlandiya tərəfi
* Yuho Kusti Paasikivi, lider
* Yuho Vennola
* Alexander Frey
* Rudolf Valden
* Vainö Tanner
* Vainö Voionmaa
* Vainö Kivilinna

### RSFSR tərəfi
* Yan Antonovich Berzin
* Platon Kerzhentsev
* Nikolai Sergeyevich Tikhmenev
* Aleksandr Aleksandrovich Samoylo
* Yevgeny Berens

## Xarici keçidlər
Text of the treaty

## İstinadlar
Finlandiya Demokratik Respublikası

**Finlandiya Demokratik Respublikası** (**FDR;** ) — 1939–1940-cı illər sovet-fin müharibəsi zamanı SSRİ başçısı İosif Stalinin qurduğu, kommunizmi dəstəkləyən milis və sovet partizanlarından ibarət kukla dövlət. Bu ölkənin heç bir hüquqi əsası olmamış və müharibənin sonunda imzalanan Moskva sülh müqaviləsi ilə ləğv edilmişdir. 1941–1944-cü illər sovet-fin müharibəsi başlayandan sonra da Stalin bu dövləti yenidən qurmamışdır. Stalin rəhbərliyi altındakı Sovet İttifaqının o dövrdə Finlandiya, Yaponiya, Türkiyə və Qərbi Almaniyaya dair konkret planları olsa da, Qərbi Avropada ifrat solçu təşkilatları dəstəkləməklə kifayətlənmiş və Koreya müharibəsinin sonunda xəstələnərək ölmüşdür. Sözügedən torpaqlar indi Rusiyanın nəzarətindədir. Finlandiyada bəzi müxalifət partiyaları istisna olmaqla rəsmi torpaq istəyi yoxdur. Ölkənin idarəetmə forması Xalq Respublikası olmuşdur. Dövlət 1 dekabr 1939-cu ildə yaradılmış və 12 mart 1940-cı ildə ləğv edilmişdir.

## İnzibati bölgüsü
* Petsamo
* Salla
* Karelia
* Finlandiya Körfəzi Adaları
* Helsinki
* Porkkala
Marlin Katzin Cih

**Marlin Katzin Cih** () — Meksikalı qadın siyasətçi.

## Bioqrafiya
Catzín Cih 1954-cü ildə Yucatan'ın Maxcanú şəhərində anadan olub. Meksika Milli İnqilabi Partiyasının (PRI) üzvü kimi siyasi karyerasında, 1994-1995, 2010-2012 və 2018-ci illərdə vəfatına qədər 3 müddət Yucatan şəhərinin meri vəzifəsində çalışmışdır.
## Ölüm
9 iyul 2020-ci ildə Meksikada koronavirusun yayılması zamanı Catzín Cih, Yucatan'da tutulduğu COVID-19 xəstəliyi səbəbiylə 66 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi

**Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi** () — 9 oktyabr 1959-cu ildə təsis edilmiş fəxri ad. Azərbaycan SSR-də istehsalatın təkmilləşdirilməsində ciddi rol oynamış olan, respublikanın xalq təsərrüfatında geniş tətbiq edilən həyata keçirilmiş səmərələşdirmə təkliflərinin müəlliflərinə, habelə istehsalat səmərələşdiriciləri hərəkatının inkişafında və səmərələşdirmə təkliflərinin həyata keçirilməsində böyük xidmətləri olan şəxslərə verilirdi.

## Əsasnaməsi
Fəxri ad Azərbaycan SSR xalq təsərrüfatının bütün sahələrində və ölkənin müdafiəsi uğrunda texnikanın tərəqqisində böyük əhəmiyyəti olan səmərələşdiricilər hərəkatını genişləndirmək məqsədilə müəyyən edilmişdir. Fəxri ada layiq görülən şəxslərə gümüş döş nişanı verilirdi.

### Döş nişanı
Fəxri adın döş nişanının nümunə və təsviri Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10 may 1960-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Qərarda döş nişanının təsviri aşağıdakı kimi verilmişdir:

"Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi" döş nişanı diametri 26 mm düzgün dairə şəklindədir, nişanın o biri üzünün səthi hamardır. Döş nişanının üz tərəfi 0,6 mm enində nazik haşiyə ilə haşiyələnmişdir.
"Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricisi" sözləri qabarıq hərflərlə yazılmışdır. Nişanın sol tərəfində sallanmış dəfnə budağına dalğalı lent sarılmışdır. Budaq və lent qabarıq təsvir olunmuşdur. Döş nişanı qulp və halqa vasitəsi ilə 26 mm eni olan düzbucaqlı çərçivəyə birləşdirilir. Çərçivəyə eni 21 mm, hündürlüyü 11 mm olan muar lent çəkilmişdir. Lentin yanlarında 3,5 mm eni olan iki ağ zolaq vardır. Göy rəngli lentin ortasından uzununa 3,5 mm enində mavi zolaq keçir, ondan 1,5 mm aralı 0,2 mm enində iki nazik mavi zolaq keçir.
Döş nişanı neyzilberdəndir, gümüş suyuna çəkilmişdir.
Döş nişanı paltara sancaq vasitəsilə vurulur.

## İstinadlar

;Sənədlər

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR əməkdar səmərələşdiricilərinin siyahısı
* Azərbaycan SSR əməkdar ixtiraçısı
Pol Şabano

**Pol Şabano** ( 30 noyabr 1876 – 27 fevral 1959) Fransız ixtioloqu və herpetoloqu.

## Əsərləri
* *Reptiles et batraciens*, 1922.
* *Les soles de l'Atlantique Oriental Nord et des mers adjacentes*, 1927.
* *Observations morphologiques et remarques sur la systématique des poissons hétérosomes soléiformes*, 1927.
* *Les genres de poissons Hétérosomates*, 1930.
* *Poissons hétérosomes*, 1933.
* *Le neurocrâne osseux des téléostéens dyssymétriques après la métamorphose*, 1936.  
* *Les téléostéens dyssymétriques du Mokattam inférieur de Tourah*, 1937.
* *Contribution à la morphologie et à la systématique des Téléostéens dyssymétriques*, 1938.
* *Contribution à la morphologie du tube digestif des téléostéens dyssymétriques*, 1947.

## İstinadlar
Mişel Jozef Fransua Şaydvayler

**Mişel Jozef Fransua Şaydvayler** (, ) — Alman əsilli Belçika botaniki. 

## Ədəbiyyat
* Brummitt, R. K.; C. E. Powell (1992). *Authors of Plant Names*. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-085-4.

## İstinadlar
Filipp İohann Ferdinand Şur

**Filipp İohann Ferdinand Şur** ( və ya , ) — Alman və Avstriya botaniki, farmasepti, kimyaçısı və fabrik sahibi.

## Elmi işləri

* *Enumeratio plantarum Transsilvaniae*.
* *Sertum florae Transsilvaniae*. 1853.
## Ədəbiyyat

* Franz Speta: *Dr. Ferdinand Schur. Leben und Werk von F. Schur*. Stapfia 1994.
* Schur, Ferdinand (Philipp Johann) (1799—1878), Botaniker, Apotheker und Chemiker. Publikation: ÖBL 1815—1950, Bd. 11 (Lfg. 54, 1999), S. 375f. [Druckausgabe (PDF)] Österreichisches Biographisches Lexikon 1815—1950 saytında.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Virtual International Authority Fayl: Ferdinand Schur (1799—1878)
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Philipp Johann Ferdinand Schur
Şeytan buynuzu

Şeytan buynuzları (ing: devil horns) - Heavy Metal musiqisini dinləyənlərin istifadə etdiyi işarədir. Şəhadət barmağı və kiçik barmaq açıq, orta, üzük və baş barmaq bağlı olmalıdır ki, bu işarə tutulsun. İnternetdəki işarəsi \m/ olaraq göstərilir. Ronnie James Dio, bu işarəni metal mühitə gətirmişdir və onu “Şərin gözü” adlandırmışdır. Onun mənası Roma sivilizasiyasına söykənir. Dio nənəsinin bu işarəni tapması üçün ona əsl ilham mənbəyi olduğunu bildirmişdir. İtalyan mənşəli olan ailəsi inanclarına çox bağlı idi və nənəsinin küçədə gedərkən bu nişanı insanlara göstərdiyini görür. Onlar bunu pisliklərdən qorunma və şeytanı qovmaq niyyəti ilə edirlər. Dio, sənədli bir filmdə (Metal: A Headbanger's Journey) “Bunu mənim tapdığımı söyləmək olmaz, amma onu mən təkmilləşdirib ona məna verdim” demişdir.
David Star Cordan

**David Star Cordan** (, ) — Amerika ixtioloqu, zooloqu və pasifisti.

## Cordanın şərəfinə adlandırılmış taksonlar
* *[[Caulophryne jordani]]*
* *[[Cyclopteropsis jordani]]*
* *[[Eopsetta jordani]]* 
* *[[Lampanyctus jordani]]* 
* *[[Lutjanus jordani]]* 
* *[[Lycenchelys jordani]]* 
* *[[Malthopsis jordani]]* 
* *[[Patagonotothen jordani]]* 
* *[[Ptychidio jordani]]* 
* *[[Ronquilus jordani]]*
## İstinadlar
Azərbaycan SSR tətbiqi incəsənət ustası

**Azərbaycan SSR tətbiqi incəsənət ustası** () — 7 may 1960-cı ildə təsis edilmiş fəxri ad. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti tərəfindən Azərbaycan SSR-də tətbiqi incəsənətin inkişafında xüsusi xidmətləri olan ən tətbiqi incəsənət xadimlərinə verilirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR tətbiqi incəsənət ustalarının siyahısı
Moskva sülh müqaviləsi

[250px|thumb|[SSRİ tərəfindən işğal edilmiş olan Finlandiya əraziləri]] 
Moskva sülh müqaviləsi, 1940-cı il martın 21-də Finlandiya Qış müharibəsində məğlubiyyətini qəbul etdikdən sonra Sovet İttifaqı ilə Finlandiya arasında imzalanmış sülh müqaviləsidir. Ancaq 25 iyun 1941-ci ildə Davam  müharibəsinin başlaması ilə müqavilə qüvvədən düşmüşdür.

## Müqavilədən əvvəlki hadisələr
29 yanvar 1940-cı ildə Finlandiya hökuməti Sovet İttifaqının ilk sülh təklifini aldı. Bu vaxta qədər Qırmızı Ordu Finlandiyada əsas strateji nöqtələri ələ keçirmək üçün mübarizə aparmışdı. Finlandiya Vıborq şəhəri, Ladoqa gölü və onun bir hissəsi olaraq Kareliya bölgəsində yerləşmişdi. Bundan əlavə, Hanko Yarımadası 30 il Sovet nəzarətində olacaqdı. Finlandiya hökuməti ilk sülh təklifini rədd etdi və İsveç, İngiltərə və Fransaya hərbi yardım tələblərini göndərdi. Finlandiya bu dövlətlərdən və Millətlər Liqasından dəstək almağa ümid edirdi.

Fin Ordusunun vəziyyəti getdikcə pisləşirdi. Bu vəziyyət qarşısında Karl Gustaf Emil Mannerheim Sovet İttifaqı ilə sülh danışıqlarına hazırlaşırdı. Beləliklə, Mannerheim sülh danışıqlarına başladı və 21 mart 1940-cı ildə Moskva sülh müqaviləsi imzalandı.

## Həmçinin bax
* İkinci dünya müharibəsi dövründə Finlandiya
Muxtar respublika

**Muxtar respublikalar** suverenliyinə görə dövlətlərin təsnifatında federal dövlətlər kimi təsnif edilirlər: suveren hüquqlar, üstün bir suveren güc vasitəsilə konstitusiya ilə idarə edilə bilən, ancaq xarici münasibətlər istisna olmaqla, öz sərhədləri daxilində suveren səlahiyyətlərini həyata keçirə bilən və respublika xüsusiyyətinə malik olmaları, dolayı yolla sahib olduqları hakimiyyəti qanunlar verməklə yerinə yetirən dövlətlərdir. Unitar bir dövlətin demək olar ki, bütün keyfiyyətlərinə malikdirlər. Ümumiyyətlə, sərhədləri etnik fərqliklər nəzərə alaraq müəyyən edilmişdir. Bəzi muxtar respublikaların öz konstitusiyaları da ola bilər. Rusiya respublikalarının timsalında bu ölkələrin xüsusiyyətləri və quruluşları aydın şəkildə başa düşülə bilər.
Game Jam

3D videooyunlar sahəsində keçirilən yarış.

## Game Jam Azərbaycanda
2017-ci ilin noyabr ayının əvvəlindən start götürən “Hackathon Azerbaijan” komandasının təşkilatçılığı, IDRAK Texnoloji Transfer şirkətinin baş sponsorluğu ilə keçirilən Game Jam müsabiqəsinin final  mərasimi keçirilib.

İlkin olaraq müsabiqədə iştirak üçün 53 komanda müraciət etsə də Təşkilat Komitəsi tərəfindən seçim zamanı isə bu komandalardan 42-i yarışda mübarizə aparmaq və müsabiqə çərçivəsində keçiriləcək təlimlərdə iştirak hüququ qazanıb.

Noyabrın 25-dən dekabrın 17-nə qədər davam edən təlimlərdə iştirakçılara ideyadan məhsula aparan yol, 3D oyun proqramlaşdırılması, Unity 3D, kompüter qrafikasına giriş, oyun sənayesinin riyazi əsasları, 3D texnologiyaları, oyun proqramlaşdırılmasından gəlir əldə edilməsi yolları və s. mövzular tədris olunub.

Təlim sessiyalarını uğurla başa vuran iştirakçılar yazdıqları oyun tətbiqlərinə dair xüsusi təqdimatla münsiflər heyəti qarşısında çıxış ediblər, seçilən iştirakçılar finalda iştirak  hüququ qazanıb. Yarışma qaliblərinə qiymətli hədiyyələrin, əsas qalibə isə pul mükafatı və xüsusi hazırlanan kubok təqdim olunub.

## İstinadlar
Aquahack

**Aquahack** — Su mövzusunda keçirilən hakaton.

## Aquahack Azərbaycanda
2020-ci ilin yay aylarında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və BMT-nin İnkişaf Proqramının (BMTİP) mövcud su problemlərinə texnoloji həllər tapmaq və suyun həyati əhəmiyyəti ilə bağlı maarifləndirmə işinə dəstək vermək məqsədilə “Hackathon Azerbaijan” komandası ilə birgə su mövzusunda keçirdiyi "AquaHack" adlı virtual hackathon keçirildi.

Yarışda iştirak üçün 68 komanda qeydiyyatdan keçib, ümumilikdə isə müsabiqədə iştirak üçün 328 nəfərlik müraciət daxil olub. Onlardan 207 nəfərin üzv olduğu 61 komanda seçim mərhələsinə buraxılıb. Daha sonra müsabiqə meyarlarına cavab verən 180 nəfər iştirakçının daxil olduğu 49 komanda yarışda iştirak hüququ qazanıb.

Yarış vaxtı iştirak edən komandalar su mövzusu ilə əlaqədar rekord sayda 33 layihə müxtəlif məhsul hazırlayıb təqdim etmişdilər. Yarışda sonra qalib olan komandalar birinci yer üçün 5000 manat, ikinci yer üçün 3000 manat və üçüncü yer üçün 2000 manat mükafat təqdim eidlmişdir.

## İstinadlar
İkinci dünya müharibəsi dövründə Finlandiya

İkinci Dünya müharibəsində Finlandiya üç böyük müharibəyə girdi. Bunlardan ilk ikisi Sovet İttifaqına qarşı keçirildi. Sonuncu müharibəni isə müttəfiq olduğu Nasist Almaniyasına qarşı etdi.

Döyüşlər nəticəsində Finlandiya müstəqilliyini qorumağı bacardı, lakin ərazisinin təxminən 10% -ni, o cümlədən ikinci böyük şəhəri Viipurini itirməli oldu. Sovet İttifaqına da böyük miqdarda müharibə təzminatı ödəməli oldu. Bu torpaq itkisindən sonra bölgədə yaşayan bir çox fin torpaqlarını tərk etdilər.

## Arxa plan
1809-cu ildə Rusiya imperiyası Finlandiyanı İsveçdən aldı. Bu yeri aldıqdan sonra Rusiya imperiyası finlərə geniş muxtariyyət verdi. Rusiya dövrü yaşayarkən bu region inkişaf edirdi. Lakin XX əsrin əvvəllərində Finlər arasında müstəqillik arzusu artdı. Rusiyadakı daxili problemlər Finlandiyada müstəqillik elanına səbəb oldu. Müstəqillik elan edildikdən sonra Almanların dəstəklədiyi sağ qanadla Sovet İttifaqının dəstəklədiyi sol qanad arasında vətəndaş müharibəsi başladı. Finlandiya vətəndaş müharibəsi kimi tanınan müharibədə sağçılar qalib gəldi.

İki Dünya Müharibəsi arasındakı dövrdə Finlandiya ilə Sovet İttifaqı arasında münasibətlər gərgin idi. Finlandiyadakı ifrat millətçi ünsürlər "Böyük Finlandiyanı" xəyal edirdilər. Bu torpaqlar Kareliya adlanırdı və bu torpaqlar Sovet nəzarətində olan ərazilər idi. Sovet İttifaqı üçün ən vacib olan məsələlərdən biri inqilabın lideri Leninin adını daşıyan və ölkənin ən böyük şəhərlərdən biri olan Leninqradın (indiki Sankt-Peterburq) təhlükəsizliyi idi.

24 avqust 1939-cu ildə Almaniya ilə Sovet İttifaqı Molotov-Ribbentrop paktı imzalandı. Bu paktın imzalanması ilə Finlandiya Sovet İttifaqını təbrik etdi. Daha sonra Sovet İttifaqı, Leninqradın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Finlandiya ilə danışıqlara başladı. Leninqradın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Sovetlər Finlandiyadan Karelia İsthmus, Finlandiya körfəzi adaları və Hanko yarımadasını tələb etdi. Stalinin Finlərdən istədiyi bu torpaqların ümumi sahəsi 1700&nbsp;km² təşkil edirdi. Bunun müqabilində SSRİ Finlandiyaya Finlandiya-Sovet sərhədinin mərkəzi hissələrindən 3500&nbsp;km²-lik ərazi təklif edirdi. Bu danışıqlardan heç bir nəticə alınmadı. Noyabrın 26-da Mainila kəndi bombalandı. Sovet İttifaqı bu bombardmana görə Finlandiyanı günahlandırdı. Bunun ardınca 4 gündən sonra SSRİ Finlandiyaya müharibə elan etdi. Millətlər Liqası hücumu qınadı. Bununlada kifayətlənməyən liqa və 14 dekabrda Sovetləri cəmiyyətdən qovdu.

## Müharibələr
*
*
*
*
*
Kareliya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Kareliya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası**, SSRİnin tərkibində mövcud olmuş muxtar respublika. Paytaxtı Petrozavodsk şəhəri olmuşdur. Xələfi Kareliya Respublikasıdır.
Ərdoğanizm

**Ərdoğançılıq**, **Ərdoğanizm**, **Tayyibizm** və ya **Tayyibçilik** () — 2003-cü ildə Baş nazir olmuş və 2014-cü ildə Prezidentliyə seçilənə qədər vəzifə yerinə yetirən Türkiyə Prezidenti və keçmiş Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasi ideallarına aiddir.Pan-islamizm ideologiyası ilə əldə etdiyi hörmətlə bu gün Ərdoğan hər yerdən izləyicilərə malikdir., Ərdoğanın populyarlığının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olan isə 2018 Türk iqtisadi böhranı idi. Onun ideoloji kökləri Türkiyə mühafizəkarlığından qaynaqlanır və ən çox üstünlük təşkil edən siyasi tərəfdarı, Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP), Ərdoğanın 2001-ci ildə qurduğu bir partiyadır.

## İstinadlar
MeteorJS

**MeteorJS** Node.js istifadə edərək yazılmış azad və açıq mənbəli JavaScript veb sistemidir. Meteor sürətli prototip hazırlamağa imkan verir və çarpaz platforma (Android, iOS, Veb) ilə kod istehsal edir. MongoDB ilə inteqrasiya olunur və Tərtibatçıdan hər hansı bir sinxronizasiya kodunu yazmağı tələb etmədən məlumat dəyişikliklərini müştərilərə avtomatik yaymaq üçün yayılmış məlumat protokolu və yayım abunə nümunəsini istifadə edir. Müştəridə, Meteor hər hansı bir populyar olan JS sistemi;Vue, React, Svelte, Angular və ya Blazedən istifadə edilə bilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turanşah

* I Turanşah (Kirman) — Kirman Səlcuqlu hakimi (1084-97)
* II Turanşah — Kirman Səlcuqlu hakimi (1177-84)
* Turanşah (əmir) — Əyyubilər sülaləsindən olan Yəmən (1174-76); Bəəlbək (1178-79) və İskəndəriyyə əmiri (1180)
* Turanşah (sultan) — Əyyubilər sülaləsindən olan Misir sultanı və Dəməşq əmiri (1249-50)
Tenaron burnu

**Tenaron** () və ya **Matapan burnu** — Peloponnes yarımadasının cənub qutaracağında yerləşən burun. Yunanıntanın materik hissəsinin ən cənub nöqtəsidir. Mani yarımadasının ucunda yerləşir və Messiniakos körfəzini Lakonikos körfəzindən ayırır.

Burada ehtimal ki, Tenaron burnunda Poseydonun məbədi var idi. Əvvəllər bura sığınacaq rolunu oynayırdı.

Yaxınlıqdakı bir mağarada, yer kürəsinin girişi hesab olunan bir uçurum var idi.

Antik dövrdə Tenaron burnunda həm fərdi əsgərləri, həm də bütün dəstələri komandirləri ilə işə götürmək mümkün olan böyük bir muzdlu bazar var idi.

27 mart - 29 mart 1941-ci il tarixində burun yaxınlığında İngilis donanması İtalyan donanmasına qarşı vuruşur. Döyüş İtalyanın əhəmiyyətli bir məğlubiyyəti ilə başa çatır.
## İstinadlar

## Mənbə
* Matapan burnunun şəkilləri
Şatra Şatinov

**Şatra Şatinov**(Altayca: *Шатра Пепишевич Шатинов*;) — Altay şairi, yazıçısı, dramaturqu və tərcüməçisi. Altay Respublikasının Xalq yazıçısı, Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinin üzvü

## Həyatı və təhsili
Şatra Pepişeviç Şatinov 5 sentyabr 1938-ci ildə Altay vilayətinin (indiki Altay Respublikası) Oyrot muxtar vilayətinin Onguday rayonunun Xabarovka kəndi yaxınlığındakı Ulegem obasında müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Yazıçının əsl adı Nikolay Pepişeviç Şatinovdur, Şatra Şatinov onun təxəllüsüdür. Orta təhsilini regional milli məktəbdə almışdır. Hələ orta məktəbdə oxuduğu illərdən onda ədəbiyyata maraq yaranmışdır.

1957-ci ildə Dağlıq Altay Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş, daha sonra Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir.
Altay Kitab Nəşriyyatının Dağlıq Altay bölməsində redaktor, vilayətin “Altaydın Çolmon” və “Altay star” qəzetlərində ədəbi işçi kimi çalışmışdır.

### Ölümü

11 noyabr 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

Şatra Şatinov əsərlərini Altay və rus dillərində yazmışdır. O, “Doğma diyar” (1963), “Gün gəldi” (1966), “Əmirlik” (1969), “Erjine” (1971) və başqa şeir və nəsr kitabların müəllifidir.
Şatra şatinovun tərcüməsində Altay Respublikasının milli teatrının səhnəsində ilk dəfə Altay dilində Uilyam Şekspirin “Otello”, “Hamlet”, Bernard Şounun “Piqmalion”, Karlo Goldoninin “Otel sahibi”, Mustay Kərimin “Ay tutulması gecəsində”, Anton Pavloviç Çexov bir pərdəli pyesləri və başqa əsərlər tamaşaya qoyulmuşdur.
Şatra Shatinov bunlardan əlavə, A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, N.V.Qoqol, F.Dostoyevski, N.Ostrovski,  T.Şevçenko, S.Yesenin, T.Darjay və başqalarının əsərlərini Altay dilinə tərcümə etmişdir. 
Müəllifin bir çox əsərləri sağlığında nəşr olunmamışdır.

## Kitabları

* Кӱн келди. - Горно-Алтайск : Алт. бичиктер чыг. изд. Туулу Алт. бӧлӱги, 1966. – 102 c.
* Амыргы: ӱлгерлер - Горно-Алтайск : Алт. бичиктер чыг. изд. Туулу Алт. бӧлӱги, 1969. – 81 c.
* Эрjине: повесть - Горно-Алтайск : Горно-Алт. отд-ние Алт. кн. изд-ва, 1971. - 125 с.
* Кабай jанында ай : ӱлгерлер / Шатра Шатинов. - Горно-Алтайск : Кн. изд-во, 1982. – 109 c.
* Таш айылдар: ӱлгерлер - Горно-Алтайск : Алт. бичиктер чыг. изд. Туулу Алт. бӧлӱги, 1988. - 173
* Куреелей - Горно-Алтайск : Юч-Сумер-Белуха, 2004. - 127 с.

## Mükafatları
* Altay Respublikasının Xalq yazıçısı (2007)
* Altay Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət işçisi
* Q.İ.Çoros-Qurkin adına Dövlət Mükafatı laureatı (2009)

## Ədəbiyyat
* Литературы народов России: XX в.: словарь. / Отв. ред. Н. С. Надъярных. — М.: Наука, 2005. – 365 стр. – ISBN 5-02-010208-3
* Тадырова, Анжела Борисовна. Поэзия Ш.П. Шатинова: образная система и жанровое своеобразие : автореферат дис. ... кандидата филологических наук : 10.01.02 / [Место защиты: Казан. (Приволж.) федер. ун-т]. - Казань, 2012
## Xarici keçidlər
* Газета Онгудайского района «Ажуда» от 06.09.2013 № 37: История района
* Государственная архивная служба Республики Алтай; Национальная библиотека Республики Алтай: Календарь юбилейных и памятных дат Республики Алтай. — Горно-Алтайск, 2003
* Сегодня отмечается 70 лет известному алтайскому поэту Шатра Шатинову

## İstinadlar
Yohannes Müller

**Cohannes Müller** ( , ; ) — İsveçrə botaniki və mikoloqu.

## Şərəfinə adlandırılmış taksonlar

**Ranunculus argoviensis* W.Koch
**Psychotria argoviensis* Steyerm.
**Typha argoviensis* Hausskn. ex Asch. & Graebn..
## Ədəbiyyat

* Dictionary of the Fungi (9th edition).
* Brummitt RK; Powell CE. 1992. *Authors of Plant Names*. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-085-4.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Johann Müller
* Virtual International Authority Fayl: Johann Müller
David Tonoyan

**David Edqari Tonoyan** ( ) – Ermənistan siyasi xadimi və Ermənistanın keçmiş Müdafiə naziri.

## Həyatı
David Tononyan 27 dekabr 1967-ci ildə Qazaxıstan SSR-nın Şərqi Qazaxıstan vilayətində Oskemen şəhərində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə Sovet Silahlı Qüvvələrinin Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinə qoşuldu. 1991-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetində təhsil almaq məqsədilə İrəvana köçdü. 1998–2007-ci illərdə Tonoyan NATO-nun Brüsseldəki qərargahında müxtəlif vəzifələr tutmuş, üç il Ermənistanın NATO-dakı nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2007-ci ildə Tonoyan Müdafiə Nazirliyindəki beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq və müdafiə siyasəti şöbələrinə rəhbərlik etmək üçün Ermənistana qayıtdı. 2010-cu ildən 2017-ci ilə qədər Tonoyan Seyran Ohanyan və Viqen Sarkisyanın rəhbərliyi altında Ermənistan Müdafiə nazirinin birinci müavini vəzifəsində işləyib. Fevralın 6-da imzalanan prezident sərəncamına əsasən David Tonoyan fövqəladə hallar naziri vəzifəsinə təyin edilmişdi. Baş nazir Nikol Paşinyan Tonoyanı 2018-ci ilin 11 may tarixində müdafiə naziri vəzifəsinə təyin etdi. Ailəlidir, iki övladı var.

O, 20 noyabr 2020-ci il tarixində istefa ərizəsi verib. O, vida nitqində müharibə zamanı yaxınlarını itirənlərdən üzr istəyib.

### Həbsi
Tonoyan 2021-ci il sentyabrın 30-da Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən həbs edilib və silah alverçisi Davit Qalstyanla birlikdə dövlətə təqribən 2,3 milyard erməni dramı (4,7 milyon dollar) ziyan vurmaqla fırıldaqçılıq və mənimsəmədə ittiham olunub.

## İstinadlar
Beynəlxalq hüquq mənbələri

Beynəlxalq ictimai hüququn mənbələri bu qanunun ifadə olunduğu xarici formalardır.

Müasir beynəlxalq hüququn mənbələrinin, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi Əsasnaməsinin 38-ci maddəsinin 1-ci bəndində sadalanması ümumiyyətlə qəbul edilir.

*Ona verilən mübahisələri beynəlxalq hüquq normaları əsasında həll etməyə borclu olan məhkəmə aşağıdakılara şamil olunur:*

*a) mübahisəli dövlətlər tərəfindən xüsusi olaraq tanınan qaydaları müəyyən edən ümumi və xüsusi beynəlxalq konvensiyalar;*

*b) qanunun aliliyi kimi tanınan universal bir təcrübənin sübutu kimi beynəlxalq adət;*

*c) sivil xalqlar tərəfindən tanınan ümumi hüquq prinsipləri;*

*d) 59-cu maddədə göstərilən bəndlərə, müxtəlif millətlərin ən ixtisaslı ictimai hüquq mütəxəssislərinin qanun normalarının müəyyənləşdirilməsinə yardım olaraq verilmiş məhkəmə qərarları və doktrinaları nəzərə alınmaqla.*

Beləliklə, beynəlxalq hüququn mənbələri aşağıdakılardır:
* Əsas (ilkin):
** beynəlxalq müqavilə
**  beynəlxalq adət hüququ 
** Beynəlxalq təşkilatların aktları (məsələn: BMT qətnaməsi)
** ümumi hüquq prinsipləri

Əsas mənbələr arasında aydın bir iyerarxiya yoxdur . Bir tərəfdən beynəlxalq müqavilələri şərh etmək və tətbiq etmək daha rahatdır. Digər tərəfdən, müqavilələrin normaları yalnız üzv dövlətlərə şamil olunur, beynəlxalq hüquq adətləri isə beynəlxalq hüququn bütün subyektləri üçün məcburidir.

Adi beynəlxalq hüquqla əlaqədar olaraq, Lotus işi vacibdir.

Beynəlxalq hüququn daxili xüsusiyyətlərindən fərqləndirən öz xüsusiyyətləri var. Beynəlxalq hüquq subyektləri öz aralarında sazişlər qururlar; xarici “hakim” yoxdur, bütün ölkələr bir-birlərinə bərabərdir. Hər bir dövlətə subyektiv hüquq və vəzifələr verilir; mübahisələr ümumiyyətlə dövlətlərin daha subyektiv öhdəlikləri ilə əlaqədardır.

* Köməkçi (ikinci):
** məhkəmə qərarları
** hüquqi doktrina

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Thirlway, H., *International Customary Law and its Codification* (A. W. Sijthoff: Leiden, 1972).
## Xarici keçidlər
* A Brief Primer on International Law  With cases and commentary. Nathaniel Burney, 2007.
* Official United Nations website
* Official UN website on International Law
* Official website of the International Court of Justice
* Sources of International Law , Geneva Universities course on 'International Public Law' by Robert Kolb.
Azərbaycan Xalqlarının Bərabərlik Partiyası

**Azərbaycan Xalqlarının Bərabərlik Partiyası** və ya əvvəlki adı ilə **Talış Xalq Partiyası** () — Azərbaycanda talış siyasi partiyası. 1991-ci ildə təsis edilmiş və 1993-cü ildə ləğv edilmişdir.

## Tarixi
Talış Xalq Partiyası (TXP) 1989-cu ildə yaradılmış Talış Milli Dirçəliş Partiyasının əsasında təsis edilmişdir. "Talış Milli Dirçəliş Partiyası"nın məqsədi talışların bir millət kimi hüquqlarını qorumaq və uzunmüddətli perspektivdə, konstitusiya ilə tanınacaq Talış-Muxtar Respublikasının yaradılması uğrunda mübarizə aparmaq idi. Belə bir tələbin tarixi əsası Qacar dövləti ilə müharibədən sonra Rusiya imperiyasına birləşdirilənə qədər paytaxtı Lənkəran olan Talış xanlığının mövcudluğu idi.

1991-ci ilin payızında Talış Milli Dirçəliş Partiyası yenidən Talış Xalq Partiyasına çevrilmişdir, 1992-ci ilin iyulunda onun təsis qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda çıxış edən Azərbaycan Elmlər Akademiyasında  fizika-riyaziyyat elmləri namizədi Hilal Məmmədov partiyanın sədri seçilmişdir. Partiya rəhbərləri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiklərini və talış xalqının gələcək inkişafını yalnız Azərbaycan dövləti kontekstində nəzərdən keçirdiklərini vurğulamışdılar. Azərbaycan hakimiyyəti partiyanı Talış Xalq Partiyası adı altında qeydiyyatdan keçirməkdən imtina etdiyi üçün onun adı dəyişdirilərək Azərbaycan Xalqlarının Bərabərliyi Partiyası adlandırılmışdır. Onun əsas dəstəkçi bazası intellektual-tələbə mühiti idi. 1993-cü ilin ortalarında bu partiyanın 5 min üzvü var idi. İkinci (fövqəladə) qurultay 28 mart 1993-cü ildə keçirilmişdir. 1993-cü ilin iyununda Talış-Muğan böhranı başlayandan sonra partiyanın qeydiyyatı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmişdir.

## İstinadlar
Serr-Nerpol

**Serr-Nerpol** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Syud-Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38275. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 299 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 470 km cənub-şərqdə, Lion 70 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:263
  bar:1968 from:0 till:266
  bar:1975 from:0 till:229
  bar:1982 from:0 till:252
  bar:1990 from:0 till:269
  bar:1999 from:0 till:284


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Serr-Nerpol haqqında ümumi məlumat
Pşdər (İraq)

**Pşdər** və ya **Pşdar** şəhəri, İraq Kürdüstan Bölgəsində, Süleymaniyyə mühafəzəsinin bir mahalidir. Süleymaniyyə şəhərinin şərqində, İran sərhədi yaxınlığında yerləşir.

## İstinadlar
Maleya burnu

**Maleya burnu** () — Yunanıstanın Elos yarımadasında, Lakonikos körfəzinin şərq tərəfində, Peloponnes yarımadasının cənub-şərq ucunda yerləşən burun. Peloponnes periferiyası Lakonia periferiya bölməsi Monemvasi icmasına aiddir.

Burun qonşu Tenaron burnu ilə birlikdə Yunanıstanın cənub ucudur. Hündür burun qəfildən dənizə enir.

Homerin Odisseyasında xatırlatdığı yerdəki şimal küləyi Odisseyin Kitiraya üzməsinə imkan verməmişdir. Strabonun dediyinə görə, bununun arxasındakı dəniz küləklər səbəbindən üzmək əlverişsiz idi və bu səbəbdən "Maleyanı dolaşın, qayıdış səfərini unudun" məsəlini söyləmişdir. Buna görə də İtaliya və Asiyadan olan tacirlər Korinfdə mal yükləməyi üstün tuturdular..

18-ci əsrin sonlarında burunda Mələklər adlı bir ibadətgahı qurulur. Bu səbəbdən Kapo Sant'Ancelo (() adlandırılırdı. 1883-cü ildə dəniz səviyyəsindən 40 metr yüksəklikdə, 15 metr hündürlükdə bir daş mayak inşa edilir. 2010-cu ildə matakda bərpa işləri aparılır.

Qərbdində Elafonisos adası yerləşir. Elafonisos boğazı əhəmiyyətli bir dəniz yoludur. Onun alternativi isə Korinf kanalıdır.
## İstinadlar