Müharibə Tanrısı

**Müharibə Tanrısı** ()&nbsp;—  Endryu Nikkol tərəfindən yazılmış və rejissorluq edilmiş 2005-ci il istehsalı olan cinayət dram janrında filmdir. Filmin əsas rollarında Nikolas Keyc, Cared Leto, Bricet Moynahan, İtan Houk və İmon Volker çəkilmişlər. Süjet xətti, Yuri Orlov (Keyc tərəfindən canlandırılır) adlı vicdansız Ukrayna əsilli amerikalının Sovet İttifaqının dağılmasından əvvəlki və sonrakı illərdə qlobal silah ticarəti sənayesindəki iştirakından bəhs edir. Film, silah taciri Yuri Orlovun boş gilizlər fonunda birbaşa kameraya xitab etdiyi monoloqu ilə açılır: "Dünya dövriyyəsində 550 milyondan çox odlu silah var. Bu, planetdəki hər on iki nəfərə bir odlu silah deməkdir. Yeganə sual budur: Qalan on bir nəfəri necə silahlandıraq?" Bu cümlə filmin kinayəli tonunu və qlobal silah ticarəti ilə bağlı mərkəzi mövzusunu dərhal ortaya qoyur.

Film 16 sentyabr 2005-ci ildə "Lions Gate Films" tərəfindən ABŞ-da nümayiş etdirilmiş və qarışıq rəylər almışdır; bir çoxları filmin giriş səhnəsindəki mesajı və Keycin Yuri rolundakı ifasını tərifləsə də, süjetin dağınıqlığı və Yuri obrazının işlənmə tərzi tənqid hədəfinə çevrilmişdir. Ekran əsəri kassa yığımında 72,6 milyon ABŞ dolları qazanaraq maliyyə baxımından uğursuzluqla nəticələnmişdir. Hazırda filmin "Lords of War" adlı davam hissəsi üzərində iş gedir.

## Rollarda
* Nikolas Keyc — hər kəsə silah satan Ukrayna əsilli amerikalı beynəlxalq silah qaçaqmalçısı Yuri Orlov rolunda.
* Cared Leto — Yurinin kiçik qardaşı və biznes tərəfdaşı Vitali Orlov rolunda.
* İtan Houk — dürüst İnterpol agenti və Yurinin fəaliyyəti üçün əsas təhlükə olan Cek Valentin rolunda.
* Bricet Moynahan — dünyaca məşhur amerikalı supermodel və Yurinin həyat yoldaşı Ava Fonteyn rolunda.
* İan Holm — Yuri ilə rəqabət aparan və silahları yalnız öz siyasi baxışlarına uyğun gələn və ya maraqlarına xidmət edən şəxslərə satan avropalı beynəlxalq silah taciri Simeon Veys rolunda.
* İmon Volker — Liberiyanın müharibə cinayətkarı kimi məhkum edilmiş keçmiş prezidenti Çarlz Teylorun prototipi olan, Yurinin ən böyük müştərilərindən biri, aqressiv Liberiya diktatoru Yaşlı Andre Baptist rolunda.
* Sammi Rotibi — Çarlz Makartur Emmanuelin prototipi olan, Baptistin qəddar və özbaşına oğlu Gənc Andre Baptist rolunda.
* Yevgeni Lazarev — korrupsiyalaşmış sovet hərbi zabiti və Yurinin əmisi Dmitri Orlov rolunda.
* Jan-Pyer Nşanyan — Yuri və Vitalinin katoliklikdən yəhudiliyə keçmiş atası Anatoli Orlov rolunda.
* Şeyk Tuxmanyan — Yuri və Vitalinin katolik anası İrina Orlova rolunda.
* Tanit Feniks — Vitalinin sevgilisi Kendi rolunda.

## Hazırlanma
"Müharibə Tanrısı" filminin yaranma tarixi 2004-cü ildən bir neçə il əvvələ, Yeni Zellandiyalı ssenarist Endryu Nikkolun orijinal ssenarini yazdığı vaxta təsadüf edir. Nəhayət, 2004-cü ildə "Creative Artists Agency"nin agentlərindən biri ssenarini fransız prodüser Filipp Rusleyə təqdim edərək onu "silah ticarəti dünyasının Goodfellas-ı" kimi xarakterizə etdi. Rusle ssenaridən çox təsirlənsə də, İraq müharibəsinin başlaması ərəfəsində müraciət etdiyi heç bir Amerika studiyası layihəni öhdəsinə götürmək istəmədi. "Entertainment Weekly"nin şərhinə görə, studiyalar Amerika hərbiyyəsinin diktatorları silahla təmin etməkdəki rolu barədə "narahatedici nəticələr" çıxaran bir filmi maliyyələşdirməyə həvəsli deyildilər.[2]

Əlavə bir çətinlik isə ssenaridəki səhnələrin 13-ə qədər müxtəlif ölkədə cərəyan etməsi idi ki, bu da müxtəlif məkanlarda çəkiliş aparılmasını tələb edirdi. Filmin Birləşmiş Krallığın "Movision" vergi fondundan yararlanması planlaşdırılsa da, 2004-cü il Maliyyə Aktının 48-ci bölməsindəki xərclər limiti filmi bu imkandan məhrum etdi. Cənubi Afrika isə çəkilişlər üçün maliyyə stimulları təklif edərək, ölkə daxilində çəkilən bütün xərclərin 15%-ni geri ödəməyi öhdəsinə götürdü.

Rusle "Variety" nəşrinə bildirdi ki, film üçün lazım olan maliyyə "Citibank West"dən götürülən borc, Almaniyanın VIP3 vergi fondu və xarici satışların birləşməsindən əldə edilib. Məbləğin qalan hissəsi isə Rusle tərəfindən ödənilib.

## Buraxılması

### Kassa gəlirləri
"Müharibə Tanrısı" filmi 16 sentyabr 2005-ci ildə kinoteatrlarda nümayişə girdi. Filmin ABŞ-dakı distribütorluğunu "Lions Gate Films", digər ölkələrdəki yayımını isə "Arclight Films" şirkəti həyata keçirdi. Ekran əsəri ABŞ və Kanadada cəmi 24,1 milyon dollar, digər ölkələrdə isə 48,5 milyon dollar olmaqla, dünya üzrə ümumilikdə 72,6 milyon dollar gəlir əldə etdi.

Nümayiş olunduğu ilk həftəsonu film ABŞ və Kanadada 9,4 milyon dollar, Latın Amerikasında 105 min dollar, Avropada 4,1 milyon dollar, Asiya-Sakit okean regionunda isə 1,1 milyon dollar qazandı. ABŞ və Kanada kassa yığımında ilk həftəsonu "Cənnət kimi" və "Emili Rouzun eksorsizmi" filmlərindən sonra üçüncü yerdə qərarlaşdı.

### Tənqidçilərin mövqeyi
"Rotten Tomatoes" rəy aqreqatoru saytında 148 tənqidçinin rəyinin 62%-i müsbətdir və filmin orta reytinqi 10 üzərindən 6,30 baldır. Saytın ümumi rəyində qeyd olunur: ""Müharibə Tanrısı" silah ticarətinin ağıllı bir təhlili olsa da, süjet xətti mövzu ilə əlaqə qurmaq üçün çox dağınıqdır." Çəkili rəylərdən istifadə edən "Metacritic" saytı isə 31 tənqidçinin rəyi əsasında filmə 100 üzərindən 62 bal verərək "ümumiyyətlə müsbət" rəylər aldığını göstərib. "CinemaScore" tərəfindən sorğuya çəkilən tamaşaçılar filmə A+-dan F-ə qədər olan şkala üzrə orta hesabla "B-" dərəcəsi veriblər.

Filmin bir güllənin istehsal olunmasından tutmuş tüfəngdən atılmasına qədər olan prosesi onun "baxış bucağından" nümayiş etdirən açılış səhnəsi tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. "The New Yorker" nəşrindən Devid Denbi bu kadrları Nikkolun "bədxah zəkası" kimi xarakterizə edərək qeyd etmişdir ki, rejissor tamaşaçını bunu izləməyə məcbur etməklə onların da silah satışında payı olduğuna işarə edir. "Film Journal Institute" üçün yazan Harri Haun öz rəyində filmin bütövlükdə bu açılış səhnəsi qədər birbaşa və "hədəfə vuran" olmasını arzuladığını bildirmişdir. "Cinéaste" jurnalından Rahul Həmid isə qeyd etmişdir ki, "bu təsirli açılış filmin araşdıracağı məqamı — dünyadakı zorakılığın birbaşa bizim qapımızın ağzında başlayıb bitdiyini effektiv şəkildə ortaya qoyur."

Nikolas Keycin Yuri Orlov obrazındakı çıxışı da təriflərə layiq görülmüşdür. "The Washington Post" nəşrindən Enn Hornadey, Keycin Yuri rolu üçün uğurlu seçim olduğunu bildirərək yazmışdır ki, "o, realda heç kimə bənzəməyən bir adamı canlandırmaq üçün lazımi miqyasa və xarakterə malikdir". "Business Record" [Des Moines] üçün yazan Stiven Makintayr qeyd etmişdir ki, Keycin ekran personajı qısa replikalar və zəki dialoqlar arasında yaxşı bir balans yaradır. "Sight & Sound" jurnalından Ceffri Maknab isə bildirmişdir ki, Keycin Yuri təqdimatı öz parlaq xarizması sayəsində tamaşaçıların rəğbətini qazanan bir obrazdır.

Bəzi nəşrlər filmin fokus nöqtəsini tənqid edərək nəql və verilən mesajın nə dərəcədə balanslı olmasını sorğulamışlar. "New York Amsterdam News" qəzetində Nataşa Qrant tərəfindən yazılan rəydə Keycin səsləndirdiyi mətnlər "öyüd-nəsihət verici" kimi xarakterizə olunmuşdur; o, tamaşaçıya niyə bu mövzuya önəm verməli olduqlarına dair aydın səbəb göstərilmədiyini bildirərək filmin sənədli film kimi daha yaxşı ola biləcəyini qeyd etmişdir. Makintayr isə filmi "həm xarici, həm də daxili faktlarla çox sərbəst davranmaqda" tənqid etmişdir. O, daha sonra bildirir ki, filmin əsas diqqəti qanunsuz silah satışına yönəlsə də, yekunda hökumətlər tərəfindən həyata keçirilən silah satışını tənqid edir; Makintayr bunu "açıq-aşkar manipulyasiya" adlandırmışdır. "Entertainment Weekly"dən Ouen Qleyberman şərh etmişdir ki, "Müharibə allahı" mühazirə xarakterli, tammetrajlı film uzunluğunda olan bir treylerdir. "San Francisco Chronicle" üçün yazan Mik Lasall isə filmi özünün ortaya atdığı silah qaçaqmalçılığının maddi-texniki təminatı ilə bağlı suallara — məsələn, alıcıların necə tapılması və ya malların harada saxlanılması kimi məqamlara — cavab vermədiyi üçün tənqid etmişdir.

Tənqidçilər həmçinin Yuri obrazının işlənmə tərzi ilə bağlı da narazılıqlarını bildirmişlər. Lasall yazır ki, Yuri mükəmməl bir silah taciri olması üçün dizayn edilmiş "qabıqdan ibarət" bir personajdır və obrazın həyatında dönüş nöqtələri olsa da, o, metaforik mənada iki dəfə "dibi görür"; Lasallın fikrincə, ikinci dəfə baş verən süqutun elə də böyük bir mənası yoxdur. Haun, Yuri personajını "qeyri-müəyyən mərkəzi obraz" adlandırmış və onun beş müxtəlif real şəxsdən ilhamlanaraq yaradılmasının onda insani xüsusiyyətləri azaltdığını, bunun da Yurini tamaşaçı üçün anlaşılan etməyi çətinləşdirdiyini qeyd etmişdir. Maknab isə maraqlı bir ironiyaya diqqət çəkərək bildirmişdir ki, Yuri xarizmatik olmasına baxmayaraq, film boyu heç vaxt dəyişmir. O yazır ki, xüsusi bir səhnədə Yurinin daxili nifrəti o dərəcəyə çatır ki, o, "içki və narkotik asılılığına" yuvarlanır, lakin bunun süjetə heç bir təsiri olmur, çünki o, "həmişə öz soyuqqanlılığını bərpa edir". Maknab Yurinin vicdanını onun narkotik vərdişi ilə müqayisə edərək, hər ikisinin Yurinin asanlıqla öhdəsindən gəldiyi bir şey olduğunu və nəticədə silah ticarətinin tənqidi mahiyyətinin ikili təsir bağışladığını vurğulamışdır.

Filmin nümayişindən iki il sonra insan hüquqları üzrə ixtisaslaşmış qeyri-hökumət təşkilatı olan "Amnesty International", "nəzarətsiz qlobal silah ticarətinin ölümcül təsirini nümayiş etdirdiyi üçün" filmə dəstək bəyanatı yaymışdır.[1]

### Təriflər
Film, Milli Rəy Şurası tərəfindən kinematoqrafiyada göstərdiyi yüksək nailiyyətlərə görə xüsusi qeyd olunmuşdur.

## Tarixi dəqiqlik

Mətbuatda yayılan məlumatlara görə, Yuri obrazı beş cinayətkar silah taciri əsasında yaradılmışdır. "Forbes", "The Independent" və "The New York Times" kimi nəşrlər rusiyalı silah taciri Viktor Butu bu obraz üçün xüsusi ilham mənbəyi kimi göstərirlər. Yuri But ilə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir və "Müharibə allahı" filmindəki bir neçə hadisə ona aid edilən hərəkətlərlə üst-üstə düşür. Məsələn, hər iki şəxs "Ölüm taciri" ləqəbini daşıyıb, eyni münaqişənin hər iki tərəfinə silah satıb və bir neçə pasportla səyahət ediblər; bunlar digər bənzərliklər arasındadır.

2015-ci ildə ABŞ-nin Milli Təhlükəsizlik Arxivi Yuri obrazı üçün ilham mənbəyi olan şəxslərdən birinin erməni-livanlı silah taciri Sarkis Soğanalyan olduğunu bildirmişdir.

## Davamı
"Müharibə Tanrısı" filminin "Müharibə Tanrıları" (Lords of War) adlanan davam hissəsinin çəkilişlərinin 2023-cü ilin payızında başlanması planlaşdırılırdı. Məlumata görə, Nikolas Keyc yenidən Yuri Orlov roluna qayıdır və Rusle ilə birlikdə filmin prodüseri kimi çıxış edir; Bill Skarsqardın isə həm icraçı prodüser olacağı, həm də personajın oğlunu canlandıracağı bildirilir. ABŞ və Kanada üzrə hüquqları "CAA Media Finance", digər bütün ərazilərdə isə filmin satışını "FilmNation Entertainment" şirkəti həyata keçirir. 2025-ci ilin noyabrında Silviya Huks və Qreq Tarzan Devis də aktyor heyətinə qoşulub; çəkilişlərin daha sonra Belçika və Mərakeşdə aparılması nəzərdə tutulur.

## İstinadlar