open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belqorod

**Belqorod** () 1596-cı ildə yaradılmış və Rusiya Federasiyasının Mərkəzi Rusiya Federal Bölgəsində yer alan Belqorod vilayətinin mərkəzi olan şəhər.Şəhərin əhalisi 2008-il etibarilə 379,135 nəfərdir.
2007-ci ildə şəhər administrasiyası Belqorod, I dərəcəli mükafatı milli ekoloji proqramına təqdim edərək nominasiyasında "rifahına aid Olan abadlaşdırılması" "Ekoloji siyasəti", ekoloji şurası Ali Rusiya Federasiyasının təsis etdiyi "Экомир" laureatı olub.

## Merlər
* 1994-2001 Georgi Georgiyeviç Qolikov
* 2002-2011 Vasili Nikolayeviç Потрясаев
* 2011-günümüzə Sergey Andreyeviç Bojenov

## Hava limanı
Şəhərlə hava əlaqəsi beynəlxalq hava limanı vasitəsilə həyata keçirilir,Ил-76 tipli Airbus, Boeing 737, Boeing 767, Ту-154, A320 hava gəmilərinin qəbulu gecə-gündüz qəbul edə bilən imkana malikdir. Hava limanı ОВИ-1 СП-80 və işıq siqnalı avadanlıqla təchiz müasir sistemə salınmışdır.

## Qardaş şəhərləri

*  - Xarkov
*  - Vışqorod
*  - Xerne
*  - Eldjin
*  - Orel

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Çon Somin

**Jung So-min** () — Cənubi Koreya aktrisası.

## Həyatı
Jung So-min 16 mart 1989-cu ildə Cənubi Koreyanın Busan şəhərində anadan olub.

## İstinadlar
E.ə. II minillik

E.ə. II minilliyin I yarısı Turukki və su tayfalarının siyasi fəliyyəti başlamışdır. Onlar Urmiya gölü hövzəsində yaşayırdılar. Əvvəlki illərdə Aratta, sonra isə Kutium və Lullubum dövlətlərinin tərkibinə daxil idilər. Sonralar ikiçayarası hadislərinə müstəqil surətdə qarışmağa başladılar. Hürrilərlə iqtisadi, mədəni əlaqələr qura bilmişdilər.

## Faktlar
* E.ə. II minilliyin əvvəllərində Mesopotamiyada Babil adlı şəhər-dövlət mövcud olmuşdur.
* Gürcüstan tarixi təxminən E.ə. II minillikdən etibarən başlandığı təxmin edilir.

## Doğulanlar
* Anubanini

## İstinadlar
E.ə. III minillik

E.ə. III minilliyin I yarısı Aratta dövləti qurulmuşdur. Azərbaycan ərazisində yaranan ilk dövlət quruluşu idi. Urmiya gölünün cənub-şərqində yerləşirdi. Mesopotamiyanın Şumer şəhər dövlətləri ilə iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqlərə saxlayırdı. Bu dövltə haqqında ən dəyərli məlumatlar Şumer dastanlarından əldə edilmişdir. Paytaxtı Aratta şəhəri idi. Şumerdə olduğu kimi Arattada da çox allahlılıq mövcud idi. Arratanı "en", "enen" adlanan hökmdar idarə edirdi. Bu dövləti türkdilli tayfaların yaratdığı ehtimal olunur. Aratta əhalisi əkinçiliklə məşğul olurdu.

## İstinadlar
Əcəm Ocağı

**Əcəm Ocağı** – digər bir adı Gənc Oğlanlar Ocağı Osmanlı İmperiyasında ordu üçün əsgərləri və başqa piyada qismi olmaq üzrə qapıqulu ordusunun ehtiyac duyduğu əsgərləri öyrətmək üçün qurulmuş olan ocaqdır. Osmanlı dövlətinin öz təbəsi olan xalqların qeyri müsəlman olanların və xüsusən Balkanlardan 8–18 yaş arasında uşaq və gənclərin yığılması ilə tətbiq olunan dəyişdirmə sistemi ilə mənbəni təmin edən Əcəm Ocağında əksəriyyəti əsgər bəzən də saray üçün işçilər yetişdirilirdi.

Osmanlı Dövlətinin sərhədləri içərisində olan ailələrin birdən artıq uşağı olsa uşaqlardan biri alınıb Əcəm ocağına göndərilirdi. Əgər o uşaq Xristian ailələrdən olmuş olurdusa əvvəl (bəzən Bəktaşi) bir türk ailəsinə verilirdi. Beləliklə türkcə öyrənmələri və Türk-İslam ənənələrinə görə tərbiyə edilmələri təmin olunur, ondan sonra Əcəm Ocağına göndərirdilər. Sonra Əcəm Ocağında müəyyən bir müddət ərzində uşaqların zəkaları və istedadları kəşf edilirdi. İstedadlılar Yeniçəri ocağına, zəkası üstün gələn uşaqlar isə təhsillərinə davam etmək üçün saray məktəbinə gedirdilər. Qayda-qanununa görə müharibələrdə alınan əsirlərin beşdə birinin dövlət hesabına yetişdirilməsi üçün Əcəm Ocağına verilənlərə Əcəm oğlanı deyirdilər. Burada aldıqları təhsillərinin sonunda uğurlarına görə ya Endurun və digər saraylara gedirlər, ya da başda Yeniçəri Ocağı olmaqla Qapıqulu ocaqlarına aparılırdılar və Əcəm ocağındakı şəxslərin osmanlı xalqından olması qadağan idi. Bu əsgərlər yığım sistemi ilə yaranır və bu uşaqlardan ağıllı və zəkalı olanlar masa başı işləri görər, komandanlıq edirdilər. Zəkalı və ağıllı olmayanlar isə Yeniçəri ocağına göndərilirdi.

I Murad dövründə Çandarlı Qara Xəlil Paşa və Molla Rüstəmin işi ilə ilk dəfə Geliboluda qurulan Əcəmioğlanlar Ocağı, səkkiz ortadan yaranır və əvvəllərində yayabaşılardan biri idi. İstanbulun fəthindən sonra ikinci Əcəmioğlanlar Ocağı, İstanbulun Şəhzadəbaşında açılıb və bu ocaq, 1826-cı ildə Yeniçəri ocaqlarının dağıdılmasına qədər davam etmişdir.

## İstinadlar
* Acemi ocağı nedir? 
* Ocağı
Hüseyn Haqverdiyev

**Hüseyn Həsən oğlu Haqverdiyev** () — Azərbaycan rəssamı, fotoqraf və heykəltaraş, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2021).

## Həyatı
Rəssam Həsən Haqverdiyevin və Vera Kalininanın oğlu olaraq 1956-cı ildə Ucarda anadan olmuşdur. 1958-ci ildə ailəsi Bakıya köçmüşdür. 1971-ci ildə Əzim Əzimzadə adına İncəsənət kollecinə daxil olmuş, 1975-ci ildə oradan məzun olmuşdur. Həmin il Vera Muxina adına Leninqrad ali incəsənət akademiyasına daxil olmuş, heykəltaraşlıq fakültəsini 1980-ci ildə bitirmişdir. Azərbaycan Həvari Prefektinin baş kafedral kilsəsi olan Müqəddəs Bakirə Məryəm kilsəsindəki "Bakirə Məryəm" heykəlinin müəllifidir. Səngəçal terminalının girişindəki "Xəzər dənizi əfsanəsi" əsərinin müəllifidir. İlk simpoziumu 1980-ci ildə nümayiş olunmuşdur. Hindistan, ABŞ, Almaniya, Gürcüstan, BƏƏ kimi ölkələrdə sərgi və simpoziumları baş tutmuşdur. 2014-cü ildə Özbəkistanda solo sərgisi baş tutmuşdur. Bakıda yaşayır.

## Ailəsi
Əli Haqverdiyev, Ucal Haqverdiyev, Səidə Haqverdiyeva, Aidə Haqverdiyeva və Zemfira Qafarovanın qardaşıdır.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı — 16 oktyabr 2021
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002

## Filmoqrafiya
* "Fransız" (film, 1995) — quruluşçu rəssam kimi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 150-dən çox eksponatın sərgiləndiyi Daş Salnamə Muzeyindən VİDEOREPORTAJ
* "Adsız" sərgi maraqla qarşılandı
Lev Şaumyan

**Lev Stepanoviç Şaumyan** () — sovet jurnalisti, müəllim.

## Həyatı
1904-cü ildə Tiflisdə doğulmuşdur. Bakı döyüşündə iştirak etmiş, 26 Bakı komissarı ilə birgə həbs olunmuşdu. 1919-cu ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, 1919–1920-ci ildə Tiflis və Bakıda bolşeviklər üçün gizli fəaliyyətdə olmuş, 1922–1923-cü illərdə Y. M. Sverdlov adına Kommunizm institutunu bitirmiş, evlənmişdir. 1924–1932-ci illərdə Volqoqradda partiya şöbəsində çalışmışdır. 1948-ci ildə Sov.İKP MK yüksək təhsil mərkəzini bitirmişdir. 1932–1946cı illərdə jurnalistika fəaliyyətinə başlamış, 1941–1946cı illərdə "Ural fəhləsi" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. 1949-cu ildə "Sovet ensiklopediyası"nda işləməyə başlamış, 1954-cü ildə Böyük Sovet Ensiklopediyasının baş redaktorlarından olmuşdur.

## Əsərləri
* 26 Bakı komissarının ingilis müdaxiləçilər tərəfindən edamı, 1949
* Kommunizm üçün cəsur döyüşçü, 1954
* Kamo, 1954
* 26 Bakı komissarı, 1968

## İstinadlar
Hyuna

**Kim Hyuna** (d. 6 iyun 1992) — Cənubi Koreyanın rəssam səsyazma, rəqqasə, mahnıyazar və modelidir.

## İstinadlar
Cənnət bağı (Praqa)

**Cənnət bağı** () — Hartiqov və Na Valex bağları ilə birlikdə Praqa qəsrinin cənub bağ kompleksinə məxsusdur. Bağdakı platformalardan Praqa şəhərinə gözəl mənzərə açılır. 
## Tarix

XVI əsrin ortalarında Praqa qəsrinin qarşısında ilk bağ salınmışdı. Bura Çexiya tacına məxsus torpaqlarının valisi - ershersoq Ferdinand Tirolskinin şəxsi bağı idi. Onun əmri ilə buraya bir neçə min fur torpaq gətirilmişdi. B.Volmut tərəfindən yaradılmış bağ terraslardan ibarət idi və qala divarların pilləkənləri ilə ayrılır. Botanika üzrə Tirolskinin şəxsi həkim və məsləhətçisi, eləcə də alim və tanınmış geniş əhatəli Herbari müəllifi Mattiolli idi; o ershersoqun şəxsi bağı ilə məşğul olmuşdur.

II Rudolfun hakimiyyəti dövründə cənnət bağında volyer, hovuz və Trubaç qülləsi tikilmişdi. Lakin imperator Mattiasın əmri ilə Trubaç qülləsi sökülür və onun yerində Pavilyon inşa edilir. Yeni tikili təəccüblü şəkildə ətraf mühitə uyğunlaşmışdı. Onun yerinə 1617-ci ildə "Mattiyaş köşkü" adı ilə tanınan sivri və uzunsov şpili olan dəyirmi pavilyon inşa edilmişdi. Bu tikili günümüzə kimi qorunub saxlanılmışdı. Pavilyonun intibah dövrünə aid taxta tavanını, Habsburq imperiyasının tabeliyində olan torpaqların gerbləri bəzəyir. Daxili divarları rəsm tərtibatı rəssam Yozef Navratil tərəfindən həyata keçirilmişdi. XIX əsrin əvvəllərində Cənnət bağı genişləndirilmiş və ingilis üslubunda yenidən planlaşdırılmışdı.

Parkın müasir görünüşü Sloveniyadan Praqa şəhərinə təşrif buyurmuş landşaft ustası Yoje (Yozef) Pleçnik tərəfindən 1920-24-ci ildə yaradılmışdır. Onun tərtib etdiyi layihəyə uyğun olaraq, bağ yolları ətraf ərazinin relyefinə inteqrasiya olunmuşdur. Pleçnikin konsepsiyası qazon və çəmənliklərin həndəsi ciddi planlaşdırmasını, ağacların azad yerləşdirilməsini və kiçik memarlıq formaların fəal istifadəsini nəzərdə tuturdu.
## Bağ günümüzdə
Qəsrin üçüncü həyətində yerləşən mis dam ilə eyvan yolu qət etdikdən sonra Cənnət bağına daxil olan ziyarətçilər parkın geniş bir ərazisini tutan kaskad pilləkənlərə düşürlər. Yuxarı platformanın aşağısında Pleçnik tərəfindən hazırlanmış qranit dekorativ piyalə quraşdırılıb. 50 ton ağırlığında olan piyalə monolit və tək bir daş parçasından hazırlanıb. Monumental pillələrin sağ tərəfində Praqa qəsrinin ən qədim bitkisi olan 400 yaşlı nəhəng Qaraçöhrə ağacı bitir.

İntibah üslublu pavilyonun yanında izləmə meydançası yaradılıb. Buradan Praqa şəhərinə çox gözəl mənzərə açılır. Terrasda "Yaxşı çobanın" bürünc heykəli yerləşir (heykəlin müəllifi Yozef Kolvodadır). Kaskadlı pilləkənin altında sərgi salonuna keçmək üçün dar keçid yaradılıb. Həmçinin orada şərab zirzəmilərinə aparan giriş yerləşir.

Bugün Cənnət bağına giriş pulsuzdur. Park yay mövsümündə həftənin bütün yeddi günü ziyarətçilər üçün açıq olur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Райский сад на сайте Прагагид
Dəcəl öpüş (teleserial, 2010)

**Dəcəl öpüş** () — 2010-cu ilin Cənubi Koreya romantik-komediya teleserialıdır, baş rollarda JUNG SO MİN və KİM HYUN JOONG -dur. Bu serial MBC-də 2010-cu il sentyabrın 1-dən oktyabrın 21-ə qədər çərşənbə və cümə axşamı günləri saat 21:55-də yayımlanıb.

## Sujeti
Serialın mövzusu orta məktəb illərində Baek Seung Jo'ya aşiq olan Oh Ha Ni'nin heç imtina etmədən Baek Seung Jo'yu əldə etməsidir. Təbii ki, olaylar yazıldığı qədər asan keçmir. Ha Ni necə Baek Seung Jo'ya aşiqdirsə, Boong Joon Go ( LEE TAE SUNG)-da Ha Ni-yə o cür aşiqdir.Ha Ni üçün așçı  belə olmuştur. Amma Ha Ni onu 4 il sonra rəddetmişdir.
Serial Ha Ni'nin atası ilə yaşadığı evin 2.2 bal gücü zəlzələ nəticəsində dağılması ilə başlamışdır .Atasının çox yaxın keçmiş dostu onları xəbərlərdə görəndə öz evlərinə dəvət edir. Ha Ni və atası yaxşı vəziyyətdə olmadıqları üçün bu təklifi qəbul edirlər .Ha Ni çamadanını alıb arxasını dönəndə  Baek Seung Jo'nu qarşısında görür və çaşbaş qalır. Məgər Baek Seung Jo atasının dostunun oğlu imiş. Ilk bölüm bu cür sonlanır. Bir neçə ay o evdə yaşayırlar.   Baek Seung Jo'nun anası Ha Ni'ni çox sevir və tez-tez Baek Seung Jo'yla evlənməsini dilə gətirir. Amma Baek Seung Jo heç bir zaman Ha Ni'ni sevmir,  ən azından sevmir kimi davranır. Və o bu cür etdikcə  Ha Ni'yə çox kobud davranır və onu çox incidir. Ha Ni tez-tez Baek Seung Jo'dan imtina etməyi sınayır amma o kobud davranışlar belə Ha Ni'ni sevgisindən arındırmır.Təbii ki, serial hər serialda olduğu kimi xoşbəxt sonla bitir. Ha Ni ile Baek Seung Jo evlənir. Boong Joon Go isə sevgisindən imtina etmiş, başqa  birinə aşiq olmağı sınamış və bunu bacarmışdır.
Saam dilləri

**Saam dilləri** — Skandinaviya yarımadasının şimal hissəsində, Finlandiyada və Rusiyanın Kola yarımadasında qohum dillər qrupunda saamlar  (köhnə adı — *loparilər*) tərəfindən danışılan dillər. 

## Siyahı
* Akkala saami dili 
• İnari saami dili 
• Kemi saami dili 
• Kemi saami dili
• Lule saami dili 
• Şimali saami dili 
• Skolt saami dili 
• Pite saami dili
• Cənubi saami dili 
• Ter saami dili 
• Ume saami dili

## Ədəbiyyat
; rus dilində
* Керт Г. М. Саамский язык. — Л., 1971
* *Хайду П.* Уральские языки и народы. — М., 1985
* *Хелимский Е. А.* Саамский язык. // Красная книга языков народов России. Энциклопедический словарь-справочник. — М., 1994
* Языки и культура кольских саами / Глав. ред. И. Б. Циркунов // Наука и бизнес на Мурмане: журнал. — № 2 (69), 2010. — Мурманск: Мурманское областное книжное издательство.
; digər dillərdə
* Bergsiand K., Hasselbrink G., Sámien lukkeme-gärjá, Oslo, 1957
* Itkonen T. I., Koltanja kuolanlapin sanakirja. Wörterbuch des Kolta- und Kolalappischen, Helsinki, 1958.
* Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Онлайн-версия
* Nielsen K., Læerebok i Lappisk, Bd 1—3, Oslo, 1926—1929
* Nielsen K., Nesheim A., Lappisk ordbok, Bd 1—5, Oslo, 1932—1962
* Svonni M. Sámi languages in the Nordic countries and Russia. I: Multilingual Europe: Facts and Policies. Mouton de Gruyter, 2008. — ISBN 978-3-11-020512-1. s. 233—249. Universitetet i Tromsø
* Wiklund K., Entwurf einer urlappischen Lautlehre, Helsinki, 1896

## Mənbə
* ''Леонтьева Т. П.'' Лингвистические исследования саамского языка в книжной коллекции МГОУНБ / Доклад на межрегиональной научно-практической и литературно-художественной конференции VIII Масловские чтения (Мурманск, 17 декабря 2009 г.) // Портал Финно-Угорские Библиотеки России.
* Саамские шрифты, ссылки
* Репортаж мурманского телевидения о преподавании саамского языка в одной из мурманских школ (формат ASF, 4 мб)
Poker

**Poker** — Şans, bacarıq, risk və taktikaya söykənən bir kart oyunudur. Pokerin bir çox növü vardır: 3 card poker, omaha və s. Bunlardan ən çox bilinəni isə Texas Hold'em Pokerdir. Pokerdə ümumi olaraq hər bir oyununda ən yaxşı beşliyi sıralamaq əsasdır. Yəni hər bir oyunçu üçün oyunun əsas məqsədi paylanılan 2 kartla yerdəki kartları tamamlayıb ən yaxşı 5-li yığıb rəqib və ya rəqiblərin çiplərini (oyun pulu) toplamaqdır.

Poker, ən az 2, ən çox isə 10 nəfərlə və 1 ədəd 52-lik dəstəylə oynanır. Oyunun masadakı istiqaməti saat istiqamətindədir. \circlearrowright Masada kafi iştirak sayı olduğu müddətcə davam edən oyunda kart sıralaması isə belədir: **A, K, Q, J, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2**

## Pokerin qaydaları
* Bütün rənglərin dəyəri bərabərdir. Ancaq 5 fərqli və ya bərabər əllər gəldiyində "Ürək, Qara Ürək (Pik də deyilir), Kərpic, Xaç (Gəşniş də deyilir)" sıralaması tətbiq olunur.
* Oyunun başlanğıcında maksimum məbləğ müəyyən edilir. (Evləri və ya avtomobilləri itirmədən masadan dostca qalxmaq üçün bu vacibdir. Amma həmişə tətbiq edilmir.)
* Hər turun başlanğıcında kartlar paylanılmadan oyunçulara yerə pot qoyar.

## İstinadlar
Con Tinni Makkatçen

**Con Tinni Makkatçen** (; 6.5.1870–10.6.1949) — ABŞ qəzet siyasi karikaturisti, onu "amerika karikaturistlərinin dekanı" adlandırırdılar.

Makkatçen ABŞ-nin İndiana ştatının Tippekano dairəsində dünyaya gəlmişdir.

## Mükafatları
1932-ci ildə karikaturalara görə Pulitser mükafatına layiq görülmüşdür. Doğulduğu Tippekanodakı Makkatçen tam orta məktəbi onun şərəfinə adlandırılmışdır.

Makkatçen İllinoys ştatının Leyk-Forest şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 1908 profile with cartoon samples
* McCutcheon Digital Exhibit  at Purdue University Libraries Archives and Special Collections
* John T. McCutcheon Papers (1895–1947)  at Syracuse University (primary resource material)
* John Tinney McCutcheon Collection  at the University of Missouri Libraries
Teymur Nuriyev

**Teymur Hüseyn oğlu Nuriyev** () — Sosialist əməyi qəhrəmanı (1950).

## Həyatı
Teymur Hüseyn oğlu Nuriyev 1898-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olmuşdu. Şimali Azərbaycana mühacirət etmişdi. 1939–1959-cu illərdə Göygöl rayonunun "Azərbaycan" sovxozunda fəhlə, manqabaşçısı işləmişdi. 1949-cu ildə üzümçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdu.

Teymur Nuriyev 1959-cu ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı idi.
Nubarəli Nubari

**Nubarəli Ağaqulu oğlu Nubari** (1912 - 1 yanvar, 1971) — Azərbaycan təsərrüfatçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

## Həyatı
Nubarəli Ağaqulu oğlu Nubari 1912-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətinin Sutən kəndində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olmuşdu. 1946-cı ildə Şimali Azərbaycana mühacirət etmişdi. 1946-1971-ci illərdə Şamaxı rayonunun Lenin adına sovxozunda fəhlə, manqabaşçısı, şöbə müdiri, briqadir işləmişdi. 1950-ci ildə üzümçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdu.

Nubarəli Nubari 1971-ci ildə vəfat edib.
Tarix rəssamlığı

**Tarix rəssamlığı** — İntibah dövründə formalaşan, yalnız real hadisələrin yox, həm də mifik, Bibliya və incil mövzularında da olan rəssamlıq tərzi.

Təsvirlər bəşəriyyət tarixindəki hadisələr və fərdi şəxslər üçün əhəmiyyətlidir. Əsərlərdə əsasən həyata dair şərhlərə və ya əxlaqi, intellektual mesajlara yer verilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hüseyn Həsənpur

**Hüseyn Həsən oğlu Həsənpur** () — Sosialist əməyi qəhrəmanı (1951), kənd təssərrüfatı ustası (1956).

## Həyatı
Hüseyn Həsən oğlu Həsənpur 1 yanvar 1912-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olmuşdu. 1946-cı ildə Şimali Azərbaycana mühacirət etmişdi. 1947–1982-ci illərdə Şamaxı rayonunun "Lenin" adına sovxozunda fəhlə işləmişdi. 1950-ci ildə üzümçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdu.

## İstinadlar
Matias Kastren

**Matias Aleksandr Kastren** (;&nbsp;2.12.1813, Tervola —&nbsp;7.5.1852, Helsinki) — fin etnoloq və filoloqu.

## Xarici keçidlər
*
Bonobo

**Bonobo** () — nəsli kəsilməkdə olan *Pan* cinsini təşkil edən iki növ meymundan biri. İnsan genetikası ilə bonobob genetikası (həmçinin şimpanzelərinki) 98.7% eyni olduğundan onlar insanların yaşayan ən yaxın qohumları hesab olunur.

Cırtdan şimpanze adı ilə də bilinir. Pan cinsinin digər növü adi şimpanzedən (Pan troglodytes) boy və çəkidə balaca olur. Çəkisi 43 kq (erkəkdə) — 33 kq (dişidə) aralığında olur. Bonobo Belçikada, Tervuren muzeyində tapılan və şimpanzeyə aid olduğu düşünülən kəllə sümüyü üzərində ABŞ anatomisti Harold Kulic tərəfindən 1928-ci ildə kəşf edilmişdir. Ancaq onları qruplara bölən və elmi sənəd formasında təqdim edən alman Ernst Şvars olub. Bonobolar əsasən Konqo Respublikası ərazində 500.000 km2 ərazidə yayılıblar. Sayları 10 000-dən çoxdur.

## Sosial davranışları
Bonobo meymunlarında adi şimpanzenin davranışının xüsusiyyətləri yoxdur. Onlarda birgə ovçuluq yoxdur, münasibətlərində adi şimpanzelərə nəzərən şiddətdən az istifadə edirlər. Fərqləndirici xüsusiyyətlərdən biri də odur ki, bonobolarda qrup başçısı dişi olur. Erkəklərin və dişilərin arasında təcavüzkar toqquşmalar nadirdir və erkək öz statusunu anasının statusundan alır. Cinsiyyət əlaqələrinin yüksək tezliyinə baxmayaraq artım zəifdi. Dişi 5–6 il intervalla bir bala doğur. Dişilər 13–14 yaşlarında hədd buluğa çatmış olurlar. Orta ömürləri 40 ildir, zooparkda isə 60 yaşa qədər yaşayan bonobolar vardır.

## Saylarında azalma
Bonobolar üçün ən böyük təhlükə insan amilidir. Qanunsuz və nizamlanmayan ovçuluq bonobo populyasiyasını sürətlə azaldır. Bonobo ticarəti, onların ev heyvanı kimi saxlanılması, bonobo ətinin seksual gücü artırdığı kimi yanlış fikirlər mövcud vəziyyəti daha da pisləşdirir.

## Mənbə
* de Waal, Frans; Lanting, Frans (1997). *Bonobo: The Forgotten Ape*. University of California Press
Pusat (mifologiya)

**Pusat** - Türk və Altay xalq mədəniyyətində və mifologiyasında silah mənasına verir. Günümüzdə "at, arvad, silah" olaraq söylənən atalar sözünün orijinal forması "at, arvad, pusat" şəklindədir və bu atalar sözündə silaha verilən önəm vurğulanır. Başqa bir anlayışa görə də Türk mədəniyyətində kişi bığına, qadının saçına, atın quyruğuna icazəsiz toxunulmaz, bunların zorla kəsilməsi böyük təhqir sayılır və bu təhqir ancaq Pusatla aradan qaldırılır.

## Mübarək Pusat

Türk xalq inancında bəzi silahlara ayrı bir əhəmiyyət verilir və bunlar müqəddəs qəbul edilir.

*Qılınc*

Qılınc, türklərdə və monqollarda müqəddəs bir obyektdir. Əcdad qılıncı nəsildən-nəslə əmanət edilib evdə saxlanılır. And edilərkən əyilib qılınc öpür. Döyüş ruhunun simvolu sayılır. Skiflərdə qılınc Tanrının rəmzidir. Göydən gələn qılınclar ən güclü silahlar olaraq qəbul edilir. İldırım Tanrısı tərəfindən göndərilən qılıncların özündə ildırımın mahiyyəti vardır. Ölümsüzlük suyunu arayan Ural Xana atası qığılcımlar saçan almaz bir qılınc verir. Bu qılıncı yerə vuranda su çıxar. Bəzi qəhrəmanlar daşdan anadan olarkən əllərində qılıncları var. Bəzən qılıncı suya vuranda suda yol açılır. Bəzən qılınc qəhrəmanın canıdır və yerə saldıqda ölür. Eyni məntiq Bayraq üçün də keçərlidir. Bayraq ordunun ruhudur və yerə atılmaz. Macarlara görə Attila Xanın, Hadur adlı müharibə tanrısının öz döyərək etdiyi qılıncını tapdığı söylənilir. Bəzən bu əfsanə qərb zehniyyəti ilə birləşib Marsın qılıncı şəklində izah edilir.

*Yay*

Türklərdə yay mübarək bir silahdır və böyük əhəmiyyəti vardır. Göy üzünü əks edir. Oğuz Xaqan Bozoklar deyən oğullarına Qızıl Yayı üç yerə bölərək vermişdir. (Digər oğullarına da Üçok-ları üçə bölübdür). İsə Alkım (Qurşağı) Altı Yay və ya Altı İpli Yay kimi düşünülür. Sözlüyün böyük mənası var. Yaz sözü ilə eyni kökdən gəlir. Yay/cay eyni zamanda ilkbahar deməkdir.

*Ox*

Ox da Türk mədəniyyətində müqəddəs bir əşya kimi qəbul edilir. Müxtəlif Türk dillərində Uk (Uh, Ah) olaraq da söylənilir. Boy icmalarına ox mənasını ehtiva edən adlar verilir. Onok, Bozok, Üçok. Əfsanələrdə soylu insanların atdıqları oxlar Günəş işıqları tərəfindən tutulur. Günəşin şüaları da ox kimi qəbul edilir. Yaxın dövrümüzdə Atatürkün Altı prinsipi də Altı ox kimi dəyərləndirilmişdir. Yay isə göy üzünün bir rəmzi kimi qəbul edilir. Həmçinin ox və yay ilə fal baxılır. Türkcə (Ok/uk) kökü silah, hiss, öyrənmək, ibrətamiz vəziyyət, məktəb mənaları əhatə edir.

## İstinadlar

* At, avrat, pusat
* At, avrat, pusat-2
Yivli minarə

**Yivli Minarə** — Antalyadakı ilk İslam tikililərindəndir. XIII əsrə aid bir Səlcuqlu əsəridir.

## Memarlıq
Qaydası kəsmə daşdandır. Gövdə hissəsi kərpic və firuzə rəngli çinilərdən tikilmişdir. 8 Yivlidir. Minarə hazırda Antalya şəhərinin simvolu halına gəlmişdir. Hündürlüyü 38 mt olub 90 pilləli pilləkən ilə çıxılır. Yivli minarənin bir qismi kərpic və firuzə rəngli kaşılardan yaranmışdır. Yivllərinə görə Yivli Minarə adı verilmişdir.

## Külliyə
Qalaqapısı səmtində yerləşən və çoxsaylı Səlcuqlu yaradıcılığından ibarət əsərlər birliyidir. Bu məsciddə yerləşən tikililər bunlardır: Yivli Minarə, Yivli Məscidi, Qiyasəddin Keyxosrov Mədrəsəsi, Səlcuqlu Mədrəsəsi, Mevlevihane, Zincirqıran Türbəsi və Nigar Xatun Türbəsi. Yivli Minarə Antalyadakı ilk islam tikililərindəndir. XIII əsrə aid bir Səlcuqlu əsəridir. Qaydası kəsmə daşdandır. Gövdə hissəsi kərpic və firuzə rəngli bəzəkli çinilərdən tikilmişdir. 8 yivli Minarə hazırda Antalya şəhərinin simvolu halına gəlmişdir. Hündürlüyü 38 mt olub 90 pilləli pilləkən ilə çıxılır. Yivli Minarə Məscidi, Yivli Minarənin qərbindədir.

## Tarixi
Qiyasəddin Keyxosrov Mədrəsəsi, Atabəy Ərməğan tərəfindən 1239 tarixində, II Qiyasəddin Keyxosrov adına inşa etdirilmişdir. Bu əsərin qapısının qarşısında bir XIII əsr abidəsi olduğu güman edilən Səlcuqlu Mədrəsəsi qalıqları vardır. Zincirqıran Türbəsi, Yivli Minarənin şimalında və üst bağdadır. Şəkil olaraq Səlcuqlu tərzindədir. Lakin xarici səthinin sadə olması, pəncərələrinin olması, içindəki qəbiristanlığın aşağı səviyyədə olması xüsusiyyətləri ilə Osmanlı Türbələri quruluşuna oxşayır. 1377-ci ildə tikilmiş olub 3 ədəd məzarı qoruyur. Nigar Xatun Türbəsi, Yivli Məscidin şimalındadır. Altıbucaqlı bir plan üzərində tikilən Türbənin sadə bir görünüşü vardır. Səlcuqlu üslubunda olan Türbə 1502-ci ildən qalmadır. Zincirqıran Türbəsinin qərbində yerləşən tikili Mevlevihane olub I Aləddin Keyqubad tərəfindən 1225-ci ildə tikildiyi güman edilir. Kitabəsi yoxa çıxmışdır. Təmir görmüşdür. Hazırda incəsənət qalereyası kimi istifadə edilir.

## İstinadlar
*  YİVLİ MİNARE CAMİİ VE KÜLLİYESİ
Bolybotum Müharibəsi

**Bolybotum Müharibəsi**, **Polybotum Müharibəsi**, **Bolvadin Müharibəsi** - Anadolu Səlcuqlu dövləti ilə Bizans İmperiyası arasında 1116-cı ildə keçirilən Səlcuqilərin qalibiyyəti ilə sona çatan müharibə.
 
Səlcuqlular İran yoluyla Anadoluya gəlməyə başlayırlar. Toğrul Bəy və Alparslan dövründə daha da genişmiqyaslı olmağa başlayan hərəkətlər, xüsusilə Əmir Afşin, 1068-ci ildə Toros dağlarını keçərək orta Anadoluya girmişdir.
 
Bizansla Anadolu Səlcuqluları arasında başlayan mübarizə Anadolunun əhəmiyyətli yolları üzərində yerləşən Bolvadin münaqişələrə səbəb olur. Müizzəddin Məlikşahın sərkərdəsi olan Əmir Mengücək ilə Bizans İmperatoru I Aleksios Komnenos arasında Bolvadin düzündə Bolvadin müharibəsi başladı və Əmr Mengücək Konstantinopolis yolunu Bizanslılara bağlayır. Bizans isə ordusunu qərbə çəkməyə məcbur olur.
 
Aparılan Bolvadin sazişlə Bizansların bu ərazilərə qayıtması mümkün olmadığı üçün Anadolunun müsəlmanlaşması və Türkləşməsində bu sazişin əhəmiyyəti böyükdür.

## İstinadlar

 ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ'NİN KURULUŞU
Aaron Yan

thumbnail

**Aaron Yan** (20 noyabr 1986) — Tayvanın mandapop müğənnisi, kommersiya modeli və aktyoru. 

## Həyatı
O, Faingeyt mandopop vokal kvarteti oğlan qrupunun ən cavan üzvüdür. Mndarin Tayvanin Hokkiyen, Ingils, Yapon ve Kanton dillərində danışmağı bacarır. O, Çin Mədəniyyət Universitesində Jurnalistika ixtisası üzrə və Informasi Yayımında ikinci kurs tələbəsidir.

## İstinadlar
Planşet

**Tablet** (, ) — rahatcasına insanla daşına bilən kiçik Kompüterdir və mobil Telefondan böyük olduğu halda onun ləms olunan (touch screen) səhifəsi var. Planşetdə kilidlər yerinə onun hiss olunan səhifəsilə ondan faydalanmaq olur. Planşetlərin özəllikləri : 1 — Planşet yüngül olduğuna görə onun intiqalı asan olur  2 — onun səhifəsi üstündə məqalə və başqa yazılar yazmaq olur  3 — bu vəsilə ilə film və şəkil çəkmək olur 4 — internetə bağlanır 5 — elektron kitablar onunla oxunur 6 — elektron oyunları onunla oynanır 7 — az enerji ilə çalışır.ilk öncə bu elktron vəsilə dünya bazarlarında **BEL** şirkətı ixtiyarında idi . bu şirkət *iPad* serisi ilə yeni teknolojidə bir çevriliş yaratdı, amma sonralar **Samsung**, **Amazon**, **Google**, **Asus** və **H. P** şirkətləri dünya bazarlarına Planşet yollamağa başladılar.
Ardıcıllıq (biologiya)

Molkulyar biologiyada **ardıcıllıq** biopolimerin tərkibində kovalent rabitələrlə əlaqələnmiş monomerlərin bir ölçülü düzülməsidir. Həm də bioloji makromolekulun əsas quruluşunu ifadə edir. DNT və zülal ardıcıllığı ən geniş istifadə olunan terminlərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bethoveni anlamaq (film, 2006)

**"Bethoveni anlamaq"** () — 2006-cı il istehsalı, Lüdviq van Bethovenin həyatından bəhs edən bir film.

## Məzmun
Bethoven fırtınalarla keçən həyatının yetkinlik dövründədir. Qulaqlarının eşitmə qabiliyyətini getdikcə itirməsinə baxmayaraq 9-cu simfoniya üzərində çalışmaqdadır. Bu arada notların təmizlənməsi və təkmilləşməsi üçün öz istəyi ilə köməkçi ayırır. Beləliklə, onun köməkçisi Anna Holtz adında qadın olur. Lakin, Bethoven başlanğıcda köməkçisinin qadın olmasından çox da xoşlanmır. Bir müddətdən sonra Anna Bethovenin sağ əlinə çevrilir, lakin, bu vaxt ərzində sevgilisi və öz həyatı ilə vidalaşmalı olur. Film bəstəkarın ölüm döşəyinə düşməsiylə bitir.
Azərbaycanda məməlilərin siyahısı

Azərbaycan Respublikası ərazisində 109 məməli növü məlumdur.

Siyahıdakı 109 növdən, 2-si nəsli kəsilmə təhlükəsi olan növlər, 5-i həssas növlər və 13-ü nəsli kəsilmə təhlükəsinə yaxın olan növlər.

Aşağıdakı qısaltmalar IUCN dəyərləndirmələrinə əsasən növün nəslinin kəsilmə təhlükəsinin ifadə edir

## Siyahı

## Xarici keçidlər
* Məməlilər — Zoologiya. Az  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Zoologiya İnstitutu
* Azərbaycanın Qırmızı Kitabına (2-ci nəşr) daxil edilmiş fauna növlərinin siyahısı — Eco. Gov. Az  Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
* Mammal Species of the World Smitsonian İnstitutu 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən məməlilər
* Azərbaycan faunası
* Azərbaycanın quşları
Qanadlar (film, 1927)

**Qanadlar** — 1927-ci ildə Birinci Dünya müharibəsi mövzusunda çəkilən səssiz müharibə filmi. Filmin rejissoru Uelmann Uilyam, prodüseri Lusen Habbarddır. Bu film Klara Bou, Çarlz "Baddi" Rogerz, Riçard Arlen və Qari Koperin Hollivud karyerasının başlanğıcı oldu. İlk dəfə təşkil olunan Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı sahibi olmuşdur.

## Rollarda
* Klara Bou — Mari Preston
* Çarlz "Baddi" Rogerz — Cek Povel
* Riçard Arlen — Devid Armstronq
* Qari Koper — Kadet Vayt
* Yobina Ralston — Silviya Levis
* El Brendel — Herman Şvimp
* Riçard Tuker — Hava qüvvələri komandanı
* Qunbat Smith — Çavuş
* Roscko Karns — Kamerun Leytenantı
* Henri Volthol — Mr. Armstronq
* Yulia Svayn Qordon — Mrs. Armstronq
* Arlete Marşal — Keleste
* Hedda Hoper — Mrs. Povel
* Corc irving  — Mr. Povel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* TCM Movie Database səhifəsi
* Rotten Tomatoes səhifəsi
* American Film Institute Catalog səhifəsi
* Virtual History səhifəsi
Türküstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Türküstan MSSR** () — 30 aprel 1918-ci ildən 27 oktyabr 1924-cü ilədək mövcud olmuş muxtar respublika.

## Tarixi
1905-ci ildə Daşkənddə Mustafa Çokayın rəhbərliyi ilə Türkistan Müsəlmanları Konqresi təşkil edildi. Bu konqresdə Türk bölgələrinin soylu ailələrdən gələn özbək, tatar, qazax, qırğız, türkmən və başqırd liderləri Türkistan Müsəlman Şurası altında birləşdi. Bu hərəkata türk ziyalıları da qoşulmuşdu.

Türkistan Müsəlman Şurası üç əhəmiyyətli qərar qəbul etmişdi:
* 1. Orta Asiyada İslamı müasirləşdirmək;
* 2. Köçəri xalqların mədəniyyətini qorumaq;
* 3. Türkistandan rusları uzaqlaşdırmaq.

20 aprel 1918 və 1 may 1918 tarixləri ərzində təşkil edilən 5-ci Konqresdə "Türkistan Sovet Respublikasına dair vəziyyət" təsdiq edilmiş və Rusiya İmperiyasına bağlı olan Türkistan Krayının torpaqlarında 30 aprel 1918 tarixində Türkistan Sosialist Federativ Respublikası adı altında Türkistan MSSR qurulmuşdur. 4 oktyabr 1918 və 15 oktyabr 1918 tarixləri ərzində təşkil edilən 6-cı Sovet Türkistanı Fövqəladə Konqresi Türkistan MSSR konstitusiyasını qəbul etmişdir. Həmin dövrdə ərazidə 5 milyon insan məskunlaşmışdı. Türkistan Kommunist Partiyası ölkədə öncül partiya idi. 1921-ci ildə Türkistan MSSR Sovet İttifaqının tərkibinə daxil oldu.

## Türkistan Müsəlman Şurası
Şura Qazax və qırğızların Alaş Orda bölgəsi, tatar və başqırdların İdil-Ural bölgəsi (Türk-Tatar Komitəsi) və ya İtələnil-Xəncər hökuməti, özbək və türkmənlərin Türkistan muxtariyyəti müstəqil olduqdan sonra gələcəkdə Türkistan Milli Dövləti olaraq birləşməyi təklif edirdi.

Türkistan Milli Muxtar Hükuməti 1917-ci ildə, rus inqilabının meydana gəldiyi dövrlərdə Xivə, Kokand və Buxara xanlıqlarının ərazisində müstəqilliyini elan etmiş və gələcəkdə digər iki türk bölgəsi (Alaş Orda və İtələnil-Ural) ilə birləşməyi nəzərdə tuturdu. Türkistan hökuməti Mustafa Çokay tərəfindən qurulmuşdu və məclis Xivə, Kokand və Buxara xanlıqlarının nümayəndələrindən təşkil olunmuşdu. Kokandı paytaxt olaraq seçən Türkistan müstəqilliyini elan edəndən sonra Sovet Rusiyası Daşkənddəki qüvvələrini dərhal Kokand üzərinə yönəltdi. Qısa bir müddət sonra Buxara və Xivə ərazisində qurulan yarımmüstəqil dövlət ləğv edildi. Ərazidə Sovet işğalına qarşı Basmaçı hərəkatı başlandı və 1931-ci ilə qədər davam etdi.

Türküstan hökuməti torpaqlarında 1918-ci ildə Türkistan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası quruldu.

## Həmçinin bax
* Türkistan muxtariyyəti
* Özbəkistan SSR
* Türkmənistan SSR
* Tacikistan MSSR
* Qara-Qırğız Muxtar Vilayəti
* Qaraqalpaqıstan Muxtar Vilayəti
* Qırğızıstan MSSR
Nyuberq (Oreqon)

**Nyuberq** () — ABŞ-nin Oreqon ştatının Yamhill dairəsində şəhər. Əsası 1889-cu ildə qoyulmuşdur.

## Haqqında

2013-cü il siyahıyaalmasına görə şəhər əhalisi 22508 nəfər təşkil edir.
Şəhərdə həmçinin ictimai fəaliyyət üçün yararlı Sportsman Hava Limanı, Çehalem Hava Limanı, Corc Foks Universiteti fəaliyyət göstərir.

Şəhərin adının Almaniyanın Noyberq şəhərinin adından götürüldüyü də istisna edilmir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər

* Asoqo, Yaponiya
* Poysdorf, Avstriya

## İstinadlar
Alyutik dili

**Alyutik dili** (**alyutik**, **Sakit okean yupiki** və ya **suk** və ya **suxststun** və ya **suxpiak**) -  Alyaska yarımadasında, Kadyak adasında, Syuard yarımadasında və Prins Uilyam körfəzi sahilində yayılıb. Danışanların sayı təqribən 450 nəfər ( yaşlı nəsil).

Alyutik dili alyaska yupikcəsi ilə başa düşülür. Alyutik dili uzun müddət rus dili ilə kontaktda olub (XVIII əsr—XX əsr) və ondan dilə bir sıra sözlər keçib.

## Dialektləri
Alyutik dilinin iki dialekti var: koniaq alyutiki və çuqaç alyutiki.

## Mənbə
* Православные тексты на кадьякском (алютик) языке.
* Вахтин Н. Б. Юпикские языки Аляски.

## Ədəbiyyat
* Reed I., Miyaoka O., Jacobson St., Pascal A., Krauss M. Yupik Eskimo Grammar. Fairbanks, 1978.
* Jacobson St. Yup’ik Eskimo Dictionary. Fairbanks, 1984.
Nyuberq

*Nyuberq (Kaliforniya) — Kaliforniyada coğrafi mövqe.
*Nyuberq (Oreqon) — Oreqon ştatında Yahmill qəzasında şəhər.
Çehalem Hava Limanı

**Çehalem hava limanı** () - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Oreqon ştatında Yamhill dairəsinin Nyuberq şəhəri ərazisində, dəniz səviyyəsindən təxminən 58 m hündürlükdə yerləşən, 696 m uzunluğunda uçuş zolağı olan və mülki uçuşlar üçün yararlı aeroport. Uçuş-eniş zolağı asfalt təbəqə ilə örtülmüşdür.

## Həmçinin bax
Assuriya dili

**Assuriya dili** — iki semit dilinin adı:

* **Assiri dili** (Assuriya dialekti) — Assuriya ərazisində akkad dilinin dialektlərindən biri.
* **Assiri dili** (аysoru, aturaya, surət) — assuriyalılar tərəfindən istifadə edilən və urmiyalılar tərəfindən istifadə edilən yeni arami dili.

## Həmçinin bax
* Süryani dili
Zabazadur

**Zabazadur** — Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu ərazisində mövcud olmuş kənd.

## Tarixi
Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu ərazisində olmuş Zabazadur kəndi rayon mərkəzindən 15 km cənub-qərbdə, Salvartı, Dəliçay, Abuzər  və Xırdaçayın Qarışığının sağ sahilində, dağ ətəyi dərədə yerləşirdi. 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən dağıdılmışdır. Əhalisi bütünlüklə qırılmışdır.

## Zabazadur kəndinin coğrafi quruluşu
Zabazadur kəndi Qafqazətəyi Zəngəzur sıra dağlarının şərq hissəsində  və həmin istiqamətdən gələn dərələrin birləşdiyi yerdə dəniz səviyyəsindən 2600 m hündürlükdə və qismən Zabazadur dərəsində yerləşırdi. Kəndin yeri yaşayış üçün tam uygun yerdə yerləşmişdi. Demək olar ki, dağ çayının və bir neçə bulaq suyundan yaranan Zabazadur dərəsindən axan suyun kənarında yerləşırdi. Hortuyüz kəndinin və indiki İranın Gilan bölməsindən köçürülən ermənilər üçün salınmış Təzəkəndin (sonralar bu ad bir neçə dəfə dəyişdirilərək erməniləşdirilmişdir: əvvəlcə birbaşa tərcümə edilərək Tazagyuğ, sonra isə hətta ermənicə də heç bir məna verməyən "Tasik" kimi adlandırılmışdır. Müsəlmanlara və türklərə qarşı düşmənçiliyi və qəddarlığı ilə fərqlənən həmin kəndin əhalisinə Qıllan (Gilan) erməniləri deyərmişlər) yaxınlığında idi. Dəliçay, Taxtakörpüçay,  Salvartıçay və Xırdaçayın qovuşuğundan əmələ gələn Qarışıq çayın sahilində yerləşirdi. Qızıl kilsədən bir qədər aşağıda idi. 

Türklərin qatili olan Andranikin bilavasitə iştirakı ilə erməni silahlı qüvvələri 1918-ci ilin yayı və payızında Zəngəzurun əliyalın müsəlman kəndlərinə hücum edib, əhalisinin əksəriyyətini qırmışlar. Cəmi bir-neçə kənddən cüzi miqdarda adam qaçıb qırğından qurtara bilmişdir.  Zabazadurla yanaşı aşağıda adları çəkilən kəndlər də yerlə yeksan edilmiş, kəndlərin bir qisminin yeri şumlanmış, digər hissəsinin isə xarabalıqları qalmışdır: Ərikli, Şükar, Məlikli, Pulkənd, Şəki, Qızılcıq, İrlik, Paxlalu, Dərəbas, Əlili, Kürdlər, Ağdü, Vağadü, Urud, Sisian (bu kəndin adı dəyişdirilib Hatsavan qoyulmuş, kənddən qaçmış müsəlmanların evlərinə ermənilər yerləşdirilmişdi, Qarakilsənin adı isə dəyişdirilib Sisian qoyulmuşdur - bu da ermənisayağı iz itirmə metodudur), Hortuyüz, Ərəfsə, Şəhərcik, Comartlu, Şıxlar, Sofulu, Murxuz, Qıvraq, Dəstəyird və s.   

## Mənbə
# Məhərrəmov E.Ə. Azərbaycan MEA A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun şöbə müdiri, t.e.n. Qərbi Azərbaycandan azərbaycanlıların deportasiyası // Xalq qəzeti, 19-20 aprel 2001
# Магеррамов Э.А. Депортация азербайджанцев из Западного Азербайджана // Исторические факты о деяниях армян на азербайджанской земле. Баку, Nurlan,  2003, с.63-74
# http://www.azerbaijan.az/_Karabakh/_Documents/Documents/document_16_a.html
Reyyan ibn Səlt

**Reyyan ibn Səlt** () — 8-ci şiə imamı Rzanın səhabəsi. Rzadan bəhs edən Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı kitabının müəllifi.

## Haqqında deyilmiş sözlər

## Əsərləri
* Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

*
Bizanti

**Bizantium** və ya **Bizantion** (, ) — İstanbul şəhərinin Konstantinopoldan əvvəlki adıdır.

Əfsanəyə görə, Meqara, Arqos və Korinfdən gələn dori yunanlar tərəfindən e.ə. 667-ci ildə qurulub və adını kral Bizas və ya Bizantasdan (yunanca: Βύζας, ya da Βύζαντας) alıb. Eramızın 330-cu ilində bizanslılar tərəfindən adı Konstantinopol olaraq dəyişdirilib.

Şəhəri 1453-cü ilin may ayında türklər ələ keçirdikdən sonra Kostantiniyye və ya Dersaadet kimi adlandırılır. Yunanca *"εις τήν Πόλι(ν)*" (/is tin boli/) yəni "şəhərə" adı türklər tərəfindən sıx istifadə olunurdu. 1930-cu ildə Türkiyə Cumhuriyyəti dövründə şəhərin adı rəsmi olaraq İstanbul olur.

## Tarixi

## İstinadlar
# Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları". 'Dünden bu güne İstanbul ansiklopedisi', Türkiye Kültür Bakanlığı, İstanbul.
Pula amfiteatrı

**Pula amfiteatrı** — Qədim Romanın tarixi memarlıq abidələrindən biridir. Xorvatiyanın Pula şəhərində yerləşir. Bu dörd qülləli amfiteatr Roma arxitekturasının qorunub saxlanmış üç memarlıq nümunəsindən biridir. Öz ölçüləri üzrə amfiteatr oxşar tikililər arasında dünyada 6-cı yeri tutur.

## Tikintinin xüsusiyyətləri
Səhnənin xarici divarları əhəngdaşından inşa edilmişdir və hündürlüyü 29,4 metrə çatır. İlk iki mərtəbəsində 72 tağdan ibarət sıralar yerləşir, yuxarı mərtəbədə isə 64 düzbucaqlı dəlik var. Amfiteatrın ellips oxlarının ölçüsü 132,45 və 105,1 metrə bərabərdir.

Tikinti tam istifadə edildikdə 23 min insan tutumuna malikdir. Tribunalar 67,95 m × 41,65 m ölçülərə malik, səhnənin altında yerləşdirilmişdi. Bu ərazi tamaşaçılardan dəmirbarmaqlıqla hasarlanmışdı. Qladiatorların döyüşləri və vəhşi heyvanların təqibi tamaşaçıların əsas əyləncəsi idi. Arenanın altında səhnəni və qəfəsləri birləşdirən bir neçə yeraltı tunel var idi. Bəzən tikintinin üstündə insanları yağışdan və günəşdən qorumaq üçün velarium (böyük yelkən) qurulurdu.
Meqara

**Meqara** () — Yunanıstanın Attika bölgəsində qədim şəhər. 2011-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərdə 28.591 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı

**Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı** () — 8-ci şiə imamı Rzanın səhabələrindən Reyyan ibn Səltin onun haqqında yazdığı kitab.

## Haqqında deyilən sözlər

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Şiə kitablarının siyahısı
Arqos

**Arqos** (, ,  *Árgos*) — Yunanıstanın cənub-şərqində şəhər. Qədim yunan şəhərlərindən biri olub, Mora yarımadasındadır. 2011-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərdə 24.700 nəfər yaşyır.

## İstinadlar
Sportsman Hava Limanı

**Sportsman hava limanı** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Oreqon ştatında Yamhill dairəsinin Nyuberq şəhəri ərazisində, dəniz səviyyəsindən təxminən 54 m hündürlükdə yerləşən və mülki uçuşlar üçün yararlı aeroport.

## İstinadlar
Moisey ben Aaron Şirvani

**Moisey ben Aaron ben Şeerit Şirvani** — Şamaxı yəhudisi, "Aqron" lüğətinin müəllifi. Şirvanda yaşamışdır. 1459-cu ildə Tövrat terminlərindən ibarət olan "Arqon" adlı lüğəti qələmə almışdır. Lüğət günümüzə təkcə hissələr halında gəlib çatmışdır. Y (yud - י) hərfindən sonadək saxlanmış lüğətdə Əhdi-Ətiqin hətta arami terminləri də özünə yer tapmışdır. Bir sözün bütün digər mənalarını ayrı məqalələrdə izah olunmuşdur. Lüğət o vaxtlar Şirvanşahlar dövlətinin dili olan fars dilindədir. Yeganə nüsxəsi Sankt-Peterburqda saxlanır.

## İstinadlar
Brodvey melodiyası

**Brodvey melodiyası** () — İlk Hollivud musiqili filmlərindən biridir. 1929-cu ildə buraxılıb. Həmin ilin digər filmləri ilə müqayisədə daha böyük büdcəsi olub. Həmçinin Ən yaxşı filmə görə "Oskar" mükafatı laureatıdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* Allmovie saytında
* Tcmdb saytında
* Rottentomatoes saytında
* Virtual History saytında
Yeji Yaxolkovski

**Yeji Yaxolkovski** — polyak mənşəli Cənubi Afrika Respublikası dizayneri və arxitektoru.

## Həyatı

1914-cü ildə Bakıda polyak ata və rus-fransız ananın övladı kimi doğulmuşdur. Ailəsi 1919-cu ildə Polşaya köçmüşdür. Varşava universitetində və Parisdə oxumuş, 1939-cu ildə arxitektor diplomunu almışdır. İkinci Dünya Müharibəsi illərində partizan hərəkatına qoşulmuş Yaxolkovski 1940-cı ildə həbs olunaraq qatarla SSRİyə aparılmışdır. Yolun yarısında qatardan düşüb qaçan Yaxolkovski bu dəfə də almanların əlinə düşmüş, oradan da qaçaraq İngiltərəyə getmişdir. Daha sonra yenidən Polşaya gizli yollarla qayıtmışdır. Yaxolkovski polyakca, fransızca, ingiliscə, almanca və rusca bilirdi.

1948-ci ildə yenidən İngiltərəyə qayıtmış və evlənmişdir. 1955-ci ildə Cənubi Afrika Respublikasına köçərək orada yaşamağa başlamışdır. Burada metaldan hazırlanmış işləri sərgilənmiş, arxitektorluqdan dizaynerliyə keçmişdir. Əsərləri auksionlarda satılmışdır.

1979-cu ildə 65 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Lotos məbədi

**Lotos məbədi** () — Bəhai dininin Asiya qitəsi üzrə əsas ibadət mərkəzi. Lotus məbədi Hindistanın Nyu-Dehli şəhərində yerləşir. Binanın görünüşü nəhəng lotos gülünü xatırladır və 27 ləçəkdən ibarətdir. Həmin ləçəklər 3 mərtəbə formasında qurulmuşdur. Məbədin hündürlüyü 34 metrdir və məbədin daxilində 1.300 nəfər insan eyni anda ibadət edə bilər.

Məbədin unikallığı ondadır ki, burada bir ədəd də olsa düz xətt boyunca yerləşən hissə yoxdur. Məbədin tikilməsi üçün 100 milyon hind rublu xərclənmişdir. Məbədin tikilməsinə görə İrandan Fariburz (Fariburz Sahba) dəvət edilmişdir. Tikinti işləri 1980-ci ildə başlamışdır və 1986-cı ilin dekabrında yekunlaşdırılmışdır. Lakin bildirək ki, tikinti üçün nəzərdə tutulmuş yer hələ 1953-cü ildə alınmışdır.

Məbədə daxil olmaq üçün bütün insanlar ilk öncə ayaqqabılarını çıxartmalıdır. Həmçinin məbədin daxilinə girmək üçün də gələn şəxslərdən heç bir maddi vəsait tələb olunmur. Məbədin daxili olduqca sakit və səssiz olur, orada hündürdən danışmağa icazə verilmir, hətta fotoşəkillərin çəkilməsi və video görüntüyə almaq da qəti qadağandır. İçəri sərindir, çünki xüsusi sərinləşdirmə sisteminə malikdir. Məbədin tam mərkəzində qızıldan hazırlanmış bürc qoyulmuşdur. Ətrafında isə gələnlərin rahatlığını təmin etmək üçün bir neçə stol yerləşdirilib.

Məbədin ətrafında 9 hovuz yerləşir və burada da sakitliyə nəzarət olduqca güclüdür. Həmçinin hovuz və həyəti də insanlar qoruyur və daima təmiz saxlayır. Hovuzun içərisindəki su həmişə təmiz və büllurdur. Nyu-Dehli şəhərinin əsas turistik tikilərindən biri olan Lotos məbədinə hər il milyondan çox turist ziyarət edir.

## Qalereya


Fayl:Lotus Temple2.JPG|
Fayl:Pools-at-Lotus-Temple.jpg|
Fayl:Under the Shadow-Lotus Temple.jpg|
Fayl:Lotus temple.jpg|
Fayl:Lotus Temple - Delhi, various views (3).JPG|
Fayl:Interior of Lotus temple.jpg|
Fayl:Lotus Temple, New Delhi.jpg|
Fayl:Lotus-temple-garden-1.JPG|
Fayl:Lotus-temple-garden-2.JPG|



## İstinadlar
Adsız adası

**Adsız adası** — Bakı arxipelaqında Azərbaycana məxsus ada.

Heç bir yaşayış əlaməti yoxdur. Maksimum uzunluğu 0,1&nbsp;km təşkil edir. Sahildən 17,5&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir Ada Səngi-muğan və İqnat daşı (Daşlı adası) adasının arasında yerləşir. Səngi-Muğan (Muğan-Daşı) adasından 5,1&nbsp;km cənub şərqdə, Daşlıdan isə 13,9&nbsp;km simal qərbdə yerləşir

## Mənbə
* Caspian Sea Biodiversity Project

## İstinadlar
Hind qavialı

**Hind qavialı** () — Gavialidae fəsiləsinin yaşayan iki bioloji növündən biri. Digəri Malay qavialıdir.

Bu timsahlara əsasən Hindistan, Banqladeş, Butan, Nepal, Pakistan və Myanma ərazisində rast gəlmək mümkündür. Yaşayış arealı Hind çayı, Brahmaputra, Qanq və Mahanadi çaylarıdır. Qavialın uzunluğu 3–5,5 metr (maksimum 7 metr), çəkisi 159–181 kq-dır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
## İstinadlar
Ceb Buş

**Con Ellis Ceb Buş** (; ) — ABŞ siyasətçisi, respublikaçı, Florida ştatınınnın 1999–2007-ci illər ərzində iki müddətə 43-cü qubernatoru. ABŞ-nin 41-ci prezidenti Corc Buşun və Barbara Buşun oğlu, ABŞ-nin 43-cü prezidenti Corc Uoker Buşun balaca qardaşı.

Ceb BUş Texas ştatının Hyuston şəhərində böyüyüb. Ostində Texas Universitetiini Latın Amerikası məsələləri ixtisası üzrə bitirib. Ali məktəbi bitirdikdən sonra atası ölkənin vitse-prezidenti seçildikdən sonra 1980-ci ildə Floridaya köçür. 1986-cı ildə ştatın ticarət məsələləri üzrə katibi təyin edilir. 1988-ci ildə atasının prezident seçkiləri kampaniyasında iştirak etmək üçün istefa verir.

1994-cü ildə Ceb Buş Florida ştatının qubernator seçkilərində iştirak etsə də iki fazi səs fərqi ilə Loyton Cilesə uduzur. 1998-ci ildə vitse-qubernator Иaddi Makkey ilə seçkilərdə 55 faiz səslə qalib gəlir, 2002-ci ildə 56 faiz səslə ikinci müddətə qubernator seçilir. Bu vəzifədə C. Buş ştatda ətraf mühitin yaxşılaşmasına və təhsil sisteminin islahatına nail olur. O həmçinin Floridada yüksək sürətli dəmir yol xəttinin çəəkilişinin qarşısını alır.

2014-cü ildə Ceb Buşun adı 2016-cı ildə prezident seçkilərində mümkün namizəd kimi hallalnırdı. 16 dekabr 2014-cü ildə C. Buş seçkilərdə iştirak edəcəyi barədə bəyanat verdi.

## Mənbə
* http://www.museumoffloridahistory.com/resources/collections/governors/about.cfm?id=50 

## İstinadlar
Tizer

** Tizer** ( "cəlb edən") — tapmaca kimi qurulmuş bir reklam mesajı. Məhsul haqqında bir hissə məlumat verilir, amma məhsulun özü göstərilmir, və beləcə alıcılarda maraq hissi oyadaraq, özünə cəlb edir. Tizerlər adətən məhsulun irəliləyişinin ən erkən mərhələrində göstərilir. Tizer istifadəsinə əsaslanan marketinq üsulu **tizer reklaması** adlanır. Tizerlərdə ikimənalı və təxribat xarakterli ifadələr və təsvirlər tətbiq edilə bilər.

Hesab edilir ki, ilk tizer "MJB Coffee" brendinin irəlilədilmə kampaniyası üçün istifadə olunmuşdu. 1906 ildə San-Fransisko şəhərin yolları boyunca intriqa xarakterli elanlar peyda olunurdu, əlanların üstündə "Niyə?" ("Why?") sualı var idi..

## Texnologiya
Adətən tizerlər seriyalarla gəlir. Tizer reklam kampaniyası 2 mərhələdən keçir. Birinci mərhələ çox vaxt intriqanı yaradan, maraqlı və maraq oyada biləcək sualdan ibarət olur. İkinci mərhələdə verilən suala cavab gəlir və brendin özünün nümayişi edilir.

Tizer reklam kampaniyaları keçirilmə dövrünə görə iki qrupa bölünür:

* Birgünlük: tampaca və onun cavabı demək olar ki, ani olaraq verilir. Məsələn: jurnalın üz qabığında sual verilir, cavabı isə axırıncı səhfələrin birindədir.
* Həftəlik: tapmacanın cavabı tizerin çıxma vaxtında 2–3 həftə sonra verilir.

Tizer reklmaının uğurun təmin edilməsi üçün eynivaxtda üç əsas tərkib hissələrinə əməl etmək lazımdır:
* Tapamcanın cavabı çox gec verilməməlidir, çünki müştərilərdə yaranan marağ itə bilər
* Yaradılan reklamda başqa brendə işarə olunmamalıdır və nədə oxşamalı, eyniləşdirməməlidirr
* Parlaq, kreativ, alıcıları cəlb edə biləcək ideyadan ibarət olmalıdı.

## Kino tizerləri

Tizerlər bir neçə formada ola bilər. Filmi anons edəndə çox vaxt tizeri treyler kimi düzəldilər, oraya kinonun bir biri ilə bağlı olmayan qısa fraqmentlərlə göstərilir. Tizer-treylerin standart vaxt 15–30 saniyədir.

## İnternet tizerləri
İnternetdə saytların daha populyar etmək üçün geniş istifadə olunur. Çox vaxt tizerlər saytların yan tərəflərində yerləşir və elə də böyük olmayan mətnli elanlardan, şəkillərdən, bannerlərdən ibarətdit ki, onlar müştərini maraqlandırmalı və onu stimullaşdırlmalıdır ki, müştəri linkə daxil olsun.

Belə tizerləri internet reklamı birjalarında edirlər, xüsusilə tizer şəbəkə saytlarında.

Bəzən bu cür tizerlər virus yaymaq üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Tava adası

**Tava adası** — Xəzər dənizinin Bakı buxtasında yerləşən Azərbaycana məxsus ada. Böyük Zirə adası ilə Daş Zirə adası arasında yerləşir. Sahildən 6 km məsafədə yerləşir. Kiçik adalar sırasına daxildir. Bununla belə bura Xəzər suitisi, Xəzər qağayısı, Fitçi çürə və sair canlılar məskun olur. Ada Bakı arxipelaqına aiddir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yachting & Boating — Improtex