open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arapaima

**Arapaima** — həmçinin pirarucu və ya paiche kimi tanınır, Cənubi Amerikanın Amazon və Essekibo çayı hövzələrinə aid olan Arapaima cinsinə daxil olan iri Osteoglossidae növü.

## Taksonomiya
Arapaima ənənəvi olaraq monotipik cins kimi qəbul edilsə də, sonradan bir neçə növ fərqləndirilmişdir. Bu taksonomik qarışıqlıq səbəbindən əvvəlki tədqiqatların çoxu *A. gigas* adı ilə aparılsa da, bu növ yalnız köhnə muzey nümunələrindən məlumdur və dəqiq təbii arealı aydın deyildir.  Hal-hazırda ən çox görülən və öyrənilən növ *A. arapaima*-dır, baxmayaraq ki, akvarium ticarətində az sayda *A. leptosoma* da qeydə alınıb. Digər növlər, məsələn, *A. agassizii* və *A. mapae*, demək olar ki, məlum deyil və yalnız köhnə təsvirlər və tip nümunələr əsasında tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gnathanacanthus goetzeei

**Gnathanacanthus goetzeei** (Qırmızı məxmər balığı) —  dəniz şüaüzgəcli balıqlarının bir növü və monogenik Gnathanacanthidae fəsiləsinin yeganə nümayəndəsi. Bu növ, qərbi və cənubi Avstraliyanın sahil sularına endemikdir.

## Taksonomiya
Gnathanacanthus goetzeei ilk dəfə 1855-ci ildə holland həkimi,herpetoloq və ixtiyoloq Pieter Bleeker tərəfindən Tazmaniyanın Hobart yaxınlığındakı Derwent çayından nümunə götürülmüş şəkildə təsvir edilmişdir. Bleeker bu yeni növü monogenik Gnathanacanthus cinsinə aid etmişdir. 1893-cü ildə Theodore Gill bu cinsi monogenik Gnathanacanthidae fəsiləsinə daxil etmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
And ağacdələni

**And ağacdələni (Colaptes rupicola)** — "Picidae" fəsiləsinin "Picinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Argentina, Boliviya, Çili, Ekvador və Peruda yayılmışdır.

## Taksonomiya və sistematika
And ağacdələni bir müddət *"Soroplex"* cinsinə daxil edilmiş, daha sonra *"Colaptes"* cinsi ilə birləşdirilmişdir. Bu növ və Colaptes pitius qohum növlərdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər
* Andean Flicker photo gallery VIREO
* Photo-High Res; Article sərhədyanı turlar
* Aves de Chile: Andean Flicker – İzah və fotoşəkillər
Ərəb dovdağı

**Ərəb dovdağı (Ardeotis arabs)** - Afrika və Cənubi Qərbi Ərəbistanın Sahel bölgəsində tapılan dovdaq növü. Böyük bədənli Ardeotis cinsinə daxildir və çox az tanınsa da, bu qrupda nisbətən tipik bir növ kimi görünür.

## Təsnifat
1743-cü ildə ingilis təbiətşünası Corc Edvards Ərəb dovdağının təsvirini və illüstrasiyasını *"A Natural History of Uncommon Birds"* əsərində təqdim edib. Edvardsın əl ilə rənglənmiş qəlibi London şəhərində Hans Sloan tərəfindən saxlanılan canlı bir nümunəyə əsaslanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
And qağayısı

**And qağayısı (Chroicocephalus serranus)** — "Laridae" fəsiləsinin "Larinae" yarımfəsiləsinə aid quş növü. Bu növ Argentina, Boliviya, Çili, Kolumbiya, Ekvador və Peruda yayılmışdır.

## Taksonomiya və sistematika
And qağayısı uzun müddət "Larus" cinsinə daxil edilmişdir. Genetik tədqiqatlar göstərmişdir ki, "Larus" cinsi parafiletikdir, buna görə də "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti", "Beynəlxalq Ornitologiya Komitəsi" və "Clements" taksonomiyası onu və digər 10 qağayı növünü "Chroicocephalus" cinsinə köçürmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Merops cyanophrys

**Merops cyanophrys** (Ərəb yaşıl arıquşu) — Meropidae fəsiləsinə aid quş növü. Bu növ Ərəb yarımadasının quru bölgələrində, Səudiyyə Ərəbistanından Yəmənə qədər cənubda və Oman ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə qədər şərqdə yayılıb. Son onilliklərdə şimala doğru genişlənərək Levant regionuna qədər yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kazım körpüsü

**Kazım körpüsü** — Qazax rayonu Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığında yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi. 
## Tarixi
İnventar №si 4521 olan yerli əhəmiyyətli, memarlıq abidəsidir. &nbsp;

## Yerləşmə yeri
Əskipara çayının qolu üzərindən atılaraq Yuxarı Əskipara kəndi yaxınlığında qurulmuşdur.

## Memarlığı
Onun uzunluğu 3,4 m, mərkəzi hissəsinin eni 5,8 m ümumu hündürlüyü isə 5 m. təşkil edir. Körpü bir aşırımlıdır. Aşırımın ümumi görkəmi yarımçevrə şəkillidir. Körpünün özülünü qayadan çapılmış daşlar təşkil etdiyi halda üst hissəsi kərpicdən hörülmüşdür. Onun keçid hissəsinin üst örtüyü torpaq olub. Hal-hazırda abidə ermənilərin işğalı altındadır.

## İstinadlar
Rhynchostruthus percivali

**Rhynchostruthus percivali** (Ərəb qızılqanad quşu) — Səudiyyə Ərəbistanı, Oman və Yəməndə rast gəlinən quş növü. Bəzi mənbələr onu *"R. socotranus"* növünün yarımnövü kimi qəbul etsə də, son dövrlərdə üç qızılqanad quşu populyasiyası adətən ayrı-ayrı növlər kimi qiymətləndirilir.

## Təsvir
Erkək fərdlərin ümumi rəngi boz-qəhvəyidir və qara dimdiyə malikdirlər. Başları qəhvəyi rəngdədir, tünd boz maska və ağ yanaqları var. Qanadlarında və quyruğunda böyük, parlaq sarı ləkələr mövcuddur. Dişi fərdlər erkəklərə bənzəsə də, bir qədər solğundur. Cavan fərdlər isə zolaqlı görünüşə malikdir və yetkinlərin fərqli baş naxışından məhrumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Larus smithsonianus

**Larus smithsonianus** və ya **Larus argentatus smithsonianus** (Amerika siyənək qağayısı) — Şimali Amerikada çoxalan böyük bir qağayı növüdür. "Amerika Ornitoloji Cəmiyyəti" tərəfindən siyənək qağayısının *(L. argentatus)* yarımnövü kimi qəbul edilir. Yetkin fərdlərin başı, quyruğu və alt hissəsi ağ, arxa və qanadları boz, qanad ucları isə ağ ləklərlə naxışlanmış qara rəngdədir. Ayaqları çəhrayıdır. Cavan quşlar isə boz-qəhvəyi rəngdədir və Avropa siyənək qağayılarından daha tünd və bircinslidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* American Ornithological Society website
* South American Classification Committee website
Zoltan Baloq

**Zoltan Baloq** (; ) — macar reformasiya olunmuş kilsəsinin yepiskopu, protestant keşişi, teoloq və keçmiş siyasətçi. O, Macarıstanda sosial məsələlər, ailə, əmək və təhsil sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. 2012–2018-ci illərdə Macarıstan İnsan Resursları Nazirliyinin rəhbəri olmuşdur.

## Bioqrafiyası
Zoltan Baloq 1958-ci ildə Macarıstanın Ozd şəhərində anadan olmuşdur. Teologiya üzrə təhsilini Budapeştdə və Ştutqartda almışdır. 1983-cü ildən etibarən reformasiya olunmuş protestant kilsəsinin keşişi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 2006-cı ildən Reformasiya olunmuş Kilsədə yüksək vəzifələrdə çalışmış, 2021-ci ildə isə Reformasiya olunmuş Kilsənin sinod prezidenti vəzifəsinə seçilmişdir. O, Macarıstanda dini təhsilin gücləndirilməsi və kilsənin cəmiyyətdəki rolunun artırılması üçün çalışır. Zoltan Baloq 2006–2018-ci illərdə Fidesz partiyasından Milli Assambleyanın üzvü olmuşdur. 2012-ci ildən 2018-ci ilə qədər Macarıstan İnsan Resursları Nazirliyinə rəhbərlik etmiş, bu vəzifədə təhsil, mədəniyyət, səhiyyə və sosial siyasət sahələrinə nəzarət etmişdir.

## Mükafatları
* 2020-ci ildə “Macarıstanın Fəxri Xaçı” ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Azərbaycan U-18 milli basketbol komandası (kişi)

**Azərbaycan kişi yeniyetmələrdən ibarət (U-18) basketbol yığma komandası** — Azərbaycanın milli basketbol komandasıdır və Azərbaycan Basketbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur. Komanda ölkəni kişilər arasında 18 yaşadək basketbolçuların iştirak etdiyi beynəlxalq turnirlərdə təmsil edir.

## FIBA U18 Avropa Çempionatı iştirakları

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası
* Azərbaycan kişi 16 yaşadək milli basketbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın iştirak etdiyi turnirlərin arxiv qeydləri
Zakir Əsədov

**Zakir Əsədov Fəxrəddin oğlu ** (22 mart 1986, Ağstafa, Azərbaycan) — Azərbaycanlı musiqiçi.'''
## Həyatı
Azərbaycanlı Pianoçu və Musiqişünas Zakir Əsədov 22 mart 1986-cı ildə Ağstafa şəhərində anadan olmuşdur.1995-2005-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində, 2005-2009 - cu illərdə Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında təhsil alıb.
## Fəaliyyəti
2006-2013- cü illərdə Con Tempo müasir musiqi ansamblının solisti olmuşdur. İfaçıliq fəaliyyəti ərzində Ayaz Qəmbərli-nin Fortepiano və orkestr üçün konserti, İsmayıl Hacıbəyov-Rüfət Xəlilov Fortepiano və Kamera orkestri üçün "Kapriççio" -  daxil olmaqla 100-ə yaxın müxtəlif həcmli Fortepiano əsərlərinin ilk ifaçısıdır. Müasir Azərbaycan  bəstəkarları və XX əsr dünya bəstəkarları ilə yanaşı xüsusilə Barokko və Klassisizm bəstəkarlarının əsərləri Zakir Əsədovun yaradıcılığında əsas yer tutur. Fransa, İtaliya, Rusiya, İran, Türkiyə kimi ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.  Tahir İbişovun  "Çevrə", Ayaz Qəmbərlinin  "Vertikal sapınmalar"  adlı fortepiano pyesləri Zakir Əsədov üçün bəstələnmiş və ona həsr olunmuşdur. İfaçılıq fəaliyyəti ilə yanaşı elmi fəaliyyətlə məşğul olan Zakir Əsədov elmi məqalələrin və  "Georgi Şaroyev fenomeni"  adlı monoqrafiyanın müəllifidir.

## İstinadlar
Vüqar Əsgərov (futbolçu)

**Vüqar Kamal oğlu Əsgərov** () — azərbaycanlı futbolçu. "PPK" klubunun hücumçusu. Azərbaycan milli futbol komandasında çıxış edib.

## Bioqrafiya
1985-ci il mayın 14-də Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1 yaşında ailəsi ilə birlikdə daimi olaraq Liepayaya köçüb. O, futbola 12 yaşında Liepaja Metalurq idman məktəbində başlayıb. İlk məşqçiləri Janka Zumteks və Janis Intenberg idi. 16 yaşında Vüqar əvəzedici komanda olan "Metallurq-2"də oynamağa başlayıb.

## Klub karyerası
O, peşəkar futbolçu karyerasına 2008-ci ildə "Metallurq-2" də çıxış edərək başlayıb. 2009-cu ildə Latviya çempionatının birinci liqasında çıxış edən "Jelqava" klubuna keçib. 2010-cu ildə Yurmala rənglərini müdafiə etdi. 2010–2011-ci illərdə futbolçu doğma Liepayadan "Varaviksne" komandasına keçib .

2011–2013-cü illərdə o, doğma komandası olan "Liepaya Metallurq" komandasının tərkibində böyük uğurlar qazanıb.

2013-cü il iyunun 7-də "Sumqayıt" milli komandamızın üzvü Vüqar Əsgərovu heyətinə qatıb. O, Azərbaycan Premyer Liqa klubu olan eyniadlı şəhərin Sumqayıt FK klubu ilə iki illik müqavilə imzalayıb. O, klubun əsas heyətində 2013-cü il avqustun 4-də Topaz Premyer Liqasının I turunun "Xəzər-Lənkəran" klubu ilə oyununda debüt edib. O, ikinci hissədə 74 dəqiqə oynayıb.

2013-cü il noyabrın 21-də futbolçunun özünün təşəbbüsü ilə komanda rəhbərliyi ilə qarşılıqlı razılaşma əsasında Sumqayıt klubu ilə müqaviləsinə xitam verilib.

## Nailiyyətlər
**"Jelqava"**
* Latviya Birinci Liqasının qalibi : 2009
**"Metallurq" Liepaya**
* Latviya çempionatının gümüş mükafatçısı : 2011
* Latviya kubokunun finalçısı : 2011–12, 2012–13

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* “Öz-özümə düşünürdüm: bu nə vaxt bitəcək?” - Azərbaycan millisinin sabiq futbolçusunun İDMAN.BİZ-ə MÜSAHİBƏSİ + FOTO
Filemafobiya

**Filemafobiya**, yaxud **filematofobiya** — öpüşməkdən qorxmaqdır. Bu qorxu, xüsusilə öpüşməkdə təcrübəsiz və gənc insanlar arasında yayğındır, çünki onlar nəyisə səhv etməkdən qorxurlar.

Bu hallarda narahatlıq adətən yüngül və ya orta səviyyədə olur və insan təcrübə qazandıqca tez bir zamanda azalır. Lakin bəzən filemafobiya daha ciddi formada özünü göstərə bilər və istənilən yaşda meydana çıxa bilər.

## Etimologiya
"Filemafobiya" termini yunan dilindəki *philema* (φιλεῖν – "öpüş") və *phobos* (φόβος – "qorxu") sözlərindən yaranmışdır. Bəzi mənbələrdə philematofobiya kimi də qeyd olunur.

## Səbəblər
Filemafobiya müxtəlif psixoloji və sosial səbəblərdən qaynaqlana bilər:

* Travmatik öpüş təcrübələri
* Şəxsi sərhədlərə həssaslıq və toxunma narahatlığı
* Gigiyenik səbəblər – mikroblardan və infeksiyalardan qorxu
* Sosial narahatlıq və ya performans qorxusu
* Mədəni və dini baxışlar – öpüşmənin tabu sayıldığı cəmiyyətlərdə daha çox rast gəlinə bilər

## Əlamətlər
Filemafobiyanın simptomları digər spesifik fobiyalarla oxşardır. Qorxunun səviyyəsindən asılı olaraq fərqli əlamətlər ortaya çıxa bilər:

### Fiziki əlamətlər
* Üşütmə hissi
* Ürək döyüntüsünün artması
* Bulantı
* Əsəbilik və ya titrəmə
* Nəfəs darlığı
* Tərləmə

### Emosional və davranış əlamətləri
* Öpüşmə və ya bu haqda düşüncə zamanı təşviş və panika hissi
* Romantik münasibətlərdən və tanışlıqlardan uzaq durmaq
* Özünü sosial və emosional olaraq təcrid etmək
* Qarşı cinslə və ya yaxınlıq tələb edən insanlarla əlaqələrdən qaçmaq

## Diaqnoz və Müalicə
Filemafobiya psixoloq və ya psixiatr tərəfindən spesifik fobiya kimi diaqnoz edilə bilər. Aşağıdakı müalicə üsulları tətbiq olunur:

* **[[Koqnitiv davranış terapiyası|Koqnitiv davranış terapiyası (CBT)]]** – qorxunu doğuran düşüncələrin dəyişdirilməsi
* **Ekspozisiya terapiyası** – qorxulan vəziyyətlə tədricən qarşılaşma
* **Fərdi və ya qrup terapiyası**
* **Anksiyolitik dərmanlar** – yalnız ağır hallarda və həkim nəzarəti altında istifadə olunur

## Cəmiyyətdə Görünüşü
Filemafobiya romantik və sosial münasibətlərdə ciddi çətinliklərə səbəb ola bilər. Partnyorlar arasında anlaşılmazlıq, yaxınlıqdan qaçma və emosional uzaqlaşma bu qorxunun nəticəsi ola bilər. Mədəniyyətlərə görə bu qorxu ya gizlədilir, ya da normallaşdırılır.

## Populyar mədəniyyətdə
"The 40-Year-Old Virgin" filmində baş qəhrəman Andynin (Steve Carell) romantik və intim münasibətlərə qarşı çəkingənliyi, öpüşməkdən və yaxınlıqdan qorxması əsas süjet xəttidir. Bu isə personajın filemafobiyaya sahib olduğunu göstərir.

## İstinadlar
Ayıdağ (Azərbaycan)

**Ayıdağ** — Qazax rayonu ərazisində dağ. Oroqrafik obyektlərin bir qismi orada tez-tez rast gəlinən ayının adını daşıyır. Ayıdağ oronimi də belələrindəndir. Oronim ayı (heyvan adı) və dağ komponentlərindən düzəlib, “ayı olan dağ” deməkdir.

## İstinadlar
İbn Əbid-Dünya

**Əbu Bəkr Abdullah ibn Məhəmməd ibn Ubeyd əl-Qureyşi əl-Bağdadi** (; ) — çoxsaylı əsər müəllifi olan mühəddis, sufi, müəllim və Hənbəli fəqihi.

## Bioqrafiyası
Hicri 208-ci (823) ildə Bağdadda doğulub. Onun hansı səbəbdən *"İbn Əbid-Dünya"* adlanması haqqında mənbələrdə məlumat yoxdur. Kiçik yaşlarından Quran öyrənib. Mühəddis olan atasından, Əli ibn Caddan, İbn Saddan, Əbu Xətim ər-Razidən, Əhməd ibn İbrahim əd-Dəvrakidən, Əhməd ibn Mənidən, İbrahim ibn Səid əl-Cövhəridən, Bişr ibn Vəlid əl-Kindi, Əbu Heysəmə Züheyr ibn Hərbdən, İbn Səllam əl-Cumahidən, Əbu Qilabə ər-Rəkaşidən hədis dinləyib. *[[Kütübi-sittə]]* müəlliflərinin faydalandığı üstadların bir çoxundan hədis rəvayət edib. Əhməd ibn Hənbələ tələbəlik edib. Zöhdlə bağlı əsərlər qələmə almış Məhəmməd ibn Hüseyn əl-Bərcülaninin (və ya Bürcülani) on ildən artıq tələbəsi olub. Xələf ibn Hişamdan qiraət, Əbu Ubeyd Qasım ibn Səllamdan ədəbiyyat, Mahmud ibn Həsən əl-Vərraqdan şeir, İbn Səddən tarix və siyər öyrənib. Yusif ibn Əbdürrəhman əl-Mizzi onun müəllimlərinin adlarını ehtiva edən bir əsər qələmə almışdır. Ondan da müəllimi Haris ibn Əbu Usamə ilə İbn Əbu Xətim, Hüseyn ibn Səfvan əl-Bərzai, Qasım ibn Əsbağ, Əbu Bişr əd-Dulabi, İbn Macə və İbn Xuzeymə və başqa görkəmli şəxslər hədis rəvayət ediblər. Ali isnadla hədislərini rəvayət edən ən son tələbəsinin Fəxrəddin ibn əl-Buxari olduğu söylənmişdir. Həcc ziyarəti istina olmaqla elmi səfərləri olduqca azdır. O, 14 Cəmaziyəl-əvvəl 281-ci (22 iyul 894) ildə vəfat etmiş və Bağdadın cənubundakı Şuniziyyə qəbirsanlığında dəfn edilmişdir. Kütübi onun vəfat tarixinin 282-ci (895) il olduğu demişdir.

## Hədis elmindəki yeri
Onu Saleh Cəzərə, Əbu Xətim ər-Razi "saduq", İbn əl-Cəvzi "siqa saduq", Yusif ibn Əbdürrəhman əl-Mizzi, İbn Həcər əl-Əsqalani, Səxavi və Zəbidi "hədis hafizi" olaraq adlandırmışlar.

## Əsərləri
O, hədis, zöhd, təsəvvüf, əxlaq, ədəb, tarix, təbəqat, əqidə, fiqh, qiraət, ədəbiyyat və başqa sahələrdə çox saylı əsərlər qələmə almışdır. Qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır: *"Qamul-əşrar ən cərimətil-intihar"*, *"əl-Əzamə"*, *"əl-Ciran"*, *"əl-İşraf fi mənazilil-əşraf"*, *"əl-Həvatif"*, *"Zəmmül-müskir"*, *"Hurufu Xələf"*, *"Kəlamül-leyali vəl-əyyam"* və s.

## İstinadlar
Ravin Alməmmədov

**Ravin Alməmmədov** — Qazax rayonunun Göyəzən ağır atletika klubunun yetirməsi olan ağır atletdir. O, son illərdə həm Avropa, həm də dünya səviyyəsində əhəmiyyətli nailiyyətlər əldə etmişdir.

## Uğurları
* 2022-ci il Avropa Çempionatı (Polşa, Raşin): 67 kq çəki dərəcəsində çıxış edən Ravin, birdən qaldırmada 126 kq, təkanla qaldırmada 158 kq nəticə göstərərək toplam 284 kq ilə qızıl medal qazanmışdır. Bu nəticə ilə qızıl medala layiq görülmüşdür. Bu nəticə ilə o, yeniyetmələr arasında yeni Avropa rekorduna imza atmışdır.
* 2023-cü il Dünya Birinciliyi (Albaniya, Dürres): 73 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan idmançımız, birdən qaldırmada 136 kq, təkanla qaldırmada isə 167 kq nəticə göstərmişdir. Toplam 303 kq ilə dünya birinciliyinin gümüş medalına layiq görülmüşdür. Bu yarişda o həm Avropa, həm də dünya rekordlarını yeniləmişdir. Sonraki zamanlarda yarış haqqında təəsüratlarını Bölüşən Ravin "Yarışda ciddi rəqabət var idi. Rəqiblərim güclü idi. Bununla belə gümüş medala sahib ola bildim. Qarşıda Avropa çempionatı var. O yarışla bağlı da hədəflərim ciddidir. Yeni rekord müəyyənləşdirib, Vətənə Avropa çempionu kimi dönmək niyyətindəyəm" kimi ifadələri dilə gətirib.
* 2023-cü il Avropa Birinciliyi (Moldova, Kişinyov): 15–17 yaşlılar arasında keçirilən bu yarışda Ravin, 73 kq çəki dərəcəsində birdən qaldırmada 137 kq, təkanla qaldırmada 162 kq nəticə göstərərək toplam 299 kq ilə 3 qızıl medal qazanmışdır.

## İstinadlar
Aznakar

**Aznakar** — Qazax rayonu  ərazisində dağ. Oronim azna (qədim 
türk dillərində "dar keçid") və kar/qar (qədim türk dillərində "dağ") sözlərindən 
düzəlib, "dar keçidli dağ" deməkdir.

## İstinadlar
Çoban Qurban oğlu kurqanı

**Çoban Qurbanoğlu Kurqanı** — tarixi tunc dövrünə təsadüf edən ölkə əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Azərbaycan Respublikasının Qazax Rayonunun Daş Salahlı kəndinin Xəzallının Ağzı deyilən ərazisində yerləşir.
Son Tunc - Erkən Dəmir dövrünə aid ölkə əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. 

## Yerləşmə
Qazax Rayonunun Daş Salahlı Kəndinin  Xəzallının Ağzı ərazisində Çoban Qurbanoğlu məzarının ətrafında , Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət qoruğunun tərkibində yerləşir. Hündürlüyü 1.5 metr diametri isə 4 metrdir. 
## Tarixi Dövr
Kurqan Tunc dövrünə aiddir. 1961-ci ildə Aparılan tədqiqat işləri bunu təsdiqləyir.
Tədqiqatlar zamanı Tunc dövrünə aid yaşayış yerləri və çoxlu daş-torpaq kurqanları aşkar edilmişdir .
Çoban Qurban oğlu kurqanı və ətrafındakı digər kurqanlar kompleksinin tarixi e.ə. II minilliyin sonu - I minilliyin əvvəllərinə təsadüf edir. Bu dövr Azərbaycan ərazisində ibtidai icma quruluşunun son mərhələsi olan Tunc və Erkən Dəmir dövrləri ilə xarakterizə olunur.

## Xüsusiyyətləri
Yerləşməsi: Daş Salahlı kəndinin "Xəzallının Ağzı" ərazisində, Çoban Qurbanoğlu məzarının ətrafında yerləşir. Həmçinin, Daş Salahlı kəndinin girəcəyində, yolun sağ tərəfində də böyük bir kurqan olduğu qeyd olunur.

Ölçüləri: Mənbələrdə fərqli kurqanların ölçüləri verilsə də, ümumilikdə bu kurqanların oval və ya dairəvi formalı olduğu, hündürlüklərinin təxminən 0.6 metrdən 1.5 metrə qədər, diametrlərinin isə 4 metrdən 60 metrdən çox (böyük kurqanlar üçün) olduğu göstərilir. Onlar çoxlu daş və qaratorpaq töküntüsündən ibarətdir.

Əhəmiyyəti: Daş Salahlı kurqanı, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş və Dövlət mühafizəsinə götürülmüş Daşınmaz Tarix və Mədəniyyət abidələrindən biridir. Onun qeydiyyat nömrəsi 1252-dir. Bu, abidənin ölkə üçün böyük tarixi və arxeoloji dəyərini göstərir.

Daş Salahlı kurqanı Azərbaycanın qədim tarixi dövrləri, o cümlədən Tunc və Erkən Dəmir dövrünün mədəniyyəti, dəfn adətləri və yaşayış tərzləri haqqında dəyərli məlumatlar verən mühüm arxeoloji komplekslərdən biridir.

Əlavə olaraq, Daş Salahlı kəndinin ərazisində, eyni adlı Paleolit dövrünə aid Daş Salahlı mağarası da mövcuddur ki, bu da bölgənin qədim insan məskənlərindən biri olduğunu sübut edir. Kurqan və mağara abidələri Qazax rayonunun zəngin tarixi irsinin bir hissəsidir.

## Əhəmiyyəti
Çoban Qurbanoğlu kurqanı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş və Dövlət mühafizəsinə götürülmüş Daşınmaz Tarix və Mədəniyyət abidələrindən biridir. Qeydiyyat nömrəsi 1252-dir. 

## Tədqiqatlar
1961-ci ildə Qazax arxeoloji ekspedisyasının apardığı tədqiqatlar zamanı aşkar edilmiş və qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Qocalıq sklerozu

**Qocalıq sklerozu** ifadəsi rus dilindən götürülmüş termin olub, adətən yaddaş pozğunluqları (paramneziya) və yaşlı insanlarda şəxsiyyət dəyişikliklərini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Lakin "qocalıq sklerozu" adlı tibbi xəstəlik mövcud deyildir. Əksər hallarda bu ifadə gec yaş demensiyası ilə əlaqələndirilir. Bu zaman beyin damarlarının aterosklerozu baş verir. Altsheymer xəstəliyi, Pik xəstəliyi, Parkinson xəstəliyi və qarışıq demensiya kimi xəstəlik növlərini əhatə edir.
Dağınıq skleroz adlı nevroloji xəstəlik də mövcuddur, lakin dağınıq sklerozun simptomları qocalıq sklerozunun simptomlarından tamamilə fərqlənir.
"Qocalıq sklerozu" ifadəsi beyin damarlarının aterosklerozu diaqnozundan yaranmışdır. Skleroz termini isə öz növbəsində orqanizmdə normal toxumanın daha sıx bir birləşdirici toxuma ilə əvəz olunmasını ifadə edir. Bu halda, zədələnmiş orqan beyin deyildir, beynin qan təchizatını təmin edən arteriyalardır.
Bu ifadəyə təkcə gündəlik danışıqda deyil, həm də elmi-populyar ədəbiyyatda rast gəlinir. Rusiya Elmi və Texnologiya elektron nəşrində bu barədə aşağıdakı kimi yazılmışdır:
Nevroloq alimlər öz tədqiqatları zamanı 70–89 yaş aralığında olan 197 nəfəri araşdırmışlar. Bu şəxslərdə beynin idrak qabiliyyətinin pozulması müşahidə olunmuşdur. Eyni yaş qrupuna aid olan 1124 nəfərdə isə zehni fəaliyyət pozğunluqlarına rast gəlinməmişdir. Birinci qrupun könüllüləri "qocalıq sklerozu" adlandırılan yaddaş problemlərindən şikayətlənmişlər. Bu problemlər yaş artdıqca meydana çıxmışdır. İkinci qrupun nümayəndələri isə unutqanlıqdan əziyyət çəkmədiklərini bildirmişlər.

"Qocalıq sklerozu" ifadəsi məcazi mənada və daha geniş kontekstdə istifadə edilə bilər. Məsələn, "Nobel" mükafatı laureatı Pyotr Kapitsa, A. F. İoffe adına Fizika-Texniki İnstitutunun 50 illik yubileyinə həsr olunmuş rəsmi tədbirdə çıxış edərkən belə demişdir:
Biz bilirik ki, insan yaşlandıqca çoxalma qabiliyyətini itirir və eyni hal institut üçün də müşahidə oluna bilər. Təcrübə göstərir ki, sağlam elmi institut gəncləri yetişdirir, kadrlar formalaşdırır və bu kadrlar ayrılaraq müstəqil institutlar və laboratoriyalar yaradır, burada yeni istiqamətlər inkişaf edir. Əgər institut bunu etməyi dayandırırsa, bu, qocalıq sklerozunun təzahürüdür.

İngilis dilində "qocalıq sklerozu" ifadəsinə tam ekvivalent olan bir söz birləşməsi yoxdur. Müvafiq hallarda, hətta gündəlik danışıqda belə "Altsheymer xəstəliyi" və ya "senil demensiya" (qocalıqda ağıl zəifliyi) ifadələri istifadə olunur.

## İstinadlar
Münik Mauzer (pişik)

**Münik Mauzer** (; 1936–5 avqust 1943) — 1929–1946-cı illər arasında Birləşmiş Krallığın Nazirlər Kabinetində  vəzifəsində çalışmış pişik. Həminin Bob, Joey, Toby və Münik kimi tanınmışdır. O, 1937-ci ildən 1940-cı ilə qədər baş nazir Nevill Çemberlen sonra isə 1943-cü ilə qədər Vinston Çörçillin tabeliyində vəzifədə olmuşdur. O, 1940-cı ilin yayında baş siçantutan olmuş, Peter və Nelsonla eyni vaxtda bu vəzifəni tutmuşdur.

## Həyatı

### Nevill Çemberlen dövrü
Münik təxminən 1936-cı ildə anadan olub. Bob 28 may 1937-ci ildə Nevill Çemberlen baş nazir olduğu gün Dauninq-Stritə gəlib. Dövlət qulluqçusu kimi Boba maaş təyin olunmuşdu. Vinston Çörçill, Çemberlen və Almaniyanın füreri Adolf Hitler tərəfindən imzalanmış Münxen sazişinə görə Bobu Münik Mauzer () adlandırmışdı. Böhran zamanı Bob 10 nömrəli binanın astanasında oturaraq "uğur əlaməti və sülh üçün bir işarə"yə çevrilmişdir.

### Vinston Çörçil dövrü
Çemberlen 1940-cı ilin mayında baş nazir vəzifəsindən istefa verdi və onun yerinə qara pişiyi Nelsonu özü ilə gətirən Çörçill keçdi. Mediada iki pişik arasında "rəqabət var idi". Buna baxmayaraq, Münik Çörçillin ilk baş nazirliyi dövründə vəzifəsində qaldı.

## Ölümü
Münik 5 avqust 1943-cü ildə 10 nömrəli binanın qarşısında ölü tapıldı. Mətbuatda nekroloqlar dərc edildi: Birmingham Post onu "dost kimi" və "Ribbentropun pişik versiyası" kimi təsvir edirdi.

## İstinadlar
Bilal Qurbanov

**Bilal Qurbanov** () — batut gimnastikası üzrə yarışan azərbaycanlı idmançı. Bilalın ən yüksək nəticəsi 2024-cü ildə Portuqaliyanın Gimaraeş şəhərində keçirilən Avropa çempionatında gümüş medal qazanmasıdır.

## Mükafatlar
2021-ci ildə Böyük Britaniyanın Telford şəhərində keçirilən beynəlxalq turnirdə Bilal medal qazanıb. 2022-ci ildə o, Milli Gimnastika Arenasında təşkil olunan 6-cı Azərbaycan birinciliyində gənclər arasında akrobatik trasda tullanma üzrə yarışda birinci yeri tutub. 2022-ci ilin may ayında Bilal İtaliyanın Rimini şəhərində təşkil olunan batut gimnastikası və tamblinq üzrə 3-cü “Aere Trampoline Cup” beynəlxalq turnirində birinci yeri tutaraq qızıl medal qazanıb.

## İstinadlar
Oliviya Kielbasa

**Oliviya Kielbasa** (; ) — Polşa şahmatçısı, Qadınlar arasında Beynəlxalq dərəcəli Usta (2016), Qadınlar arasında Şahmat üzrə Avropa Çempionatının bürünc (2021) və gümüş (2023) mükafatçısı.
## Həyatı
Oliviya Kielbasa Polşanın Auqustov şəhərində anadan olub. Şahmatla 5 yaşından maraqlanmağa başlayıb. Oliviya müxtəlif yaş qruplarında gənclər arasında Polşa şahmat çempionatının dəfələrlə qalibi olub. 2008-ci ildə 8 yaşa qədər qızlar arasında Polşa çempionatında ikinci olub, 2010-cu ildə 10 yaşadək qızlar arasında Polşa şahmat çempionatında birinci yeri tutub. 2011-ci ildə 12 yaşa qədər qızlar arasında Polşa çempionatında bürünc medal qazanıb. 2012-ci ildə o, U12 yaş qrupunda qızlar arasında şahmat üzrə Polşa çempionatında gümüş medal əldə edib. 2013-cü ildə 16 yaşa qədər qızlar arasında Polşa çempionatında bürünc medal qazanıb. 2015-ci ildə 18 yaşadək qızlar arasında Polşa şahmat çempionatının qalibi olub.

Gənclər arasında keçirilən beynəlxalq şahmat turnirlərində ölkəsini uğurla təmsil edib. 2010-cu ildə Batumidə 10 yaşa qədər qızlar arasında gənclər arasında şahmat üzrə Avropa çempionatının qalibi olub və bu uğuruna görə FİDE Qadın Ustası (WFM) adını alıb. 2011-ci ildə 12 yaşadək qızlar arasında şahmat üzrə gənclər arasında Avropa çempionatının gümüş medalını qazanıb. 2014-cü ildə Durbanda o, kanadalı şahmatçı Qiyu Çjou ilə gənclər arasında şahmat üzrə dünya çempionatında qızlar arasında U14 yaş qrupunda birinci yeri bölüşüb və yalnız əlavə göstəricilərdən sonra ikinci yeri tutub. 2016-cı ilin yanvarında Oliviya Kielbasa Krakoviya Beynəlxalq Qadınlar Şahmat Turnirinin qalibi olub və ilk qrossmeyster normasını yerinə yetirib. 2018-ci ilin avqustunda Riqada U18 yaş qrupunda qızlar arasında keçirilən yeniyetmələrin şahmat üzrə Avropa çempionatında 2-ci yeri tutub.

Oliviya Kielbasa 2021-ci ilin avqustunda Yassıda keçirilən qadınlar arasında şahmat üzrə Avropa çempionatında 3-cü yeri tutub.

Polşa komandasını əsas komanda şahmat turnirlərində təmsil edib:

* 2013-cü ildə Şahmat üzrə Milli Komandaların Avropa çempionatıda iştirakçı olub;
* Üç dəfə (2015-2017) 18 yaşadək qızlar arasında şahmat üzrə Avropa komanda çempionatında iştirak edib. Komanda yarışında o, qızıl (2017) və 2 gümüş (2015, 2016) medal qazanıb. Fərdi yarışda Oliviya Kielbasa 2 bürünc (2015, 2016) medal əldə edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Выступления Оливии Кёлбасы в чемпионатах мира среди юниоров
* Выступления Оливии Кёлбасы в личных чемпионатах Европы
* Выступления Оливии Кёлбасы в командных чемпионатах Европы среди девушек до 18 лет
* Выступления Оливии Кёлбасы в Кубках европейских клубов
Qızıl Qaya (Qazax)

**Qızıl Qaya** — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunda, Daş Salahlı kəndinin cənub-qərbində yerləşən təbii bir qaya massividir. Yerli əhalinin dediyinə görə, gün batımında qaya səthi qızılımtıl rəngə bürünür və bu mənzərə ona illərdir “Qızıl Qaya” adını qazandırıb. Ərazi həm mənzərə baxımından cəlbedici, həm də tədqiqata açıq olan sahələrdəndir.

### Coğrafi xüsusiyyətlər
Qaya əsasən əhəngdaşı və qumdaşı təbəqələrindən formalaşıb. Daş Salahlıdan təxminən 6 kilometr aralıda, nisbətən dağlıq və enişli-yoxuşlu bir ərazidə yerləşir. Yol şəraiti tam yaxşı olmasa da, piyada və ya yolsuzluq avtomobili ilə əraziyə çatmaq mümkündür. Qayanın ətrafı təbii eroziya nəticəsində yaranmış kiçik dərələrlə və alçaq çökəkliklərlə əhatə olunub.

### Tarixi və arxeoloji müşahidələr
Əraziyə səfər edənlər bəzi mağaraların içərisində divarlarda cızılmış işarələr və xətlərə rast gəldiklərini bildirirlər. Bu izlərin qədim dövrlərə aid olub-olmadığını demək çətindir, lakin bu cür vizual dəlillər bölgənin arxeoloji baxımdan diqqətəlayiq ola biləcəyini göstərir. İndiyə qədər ərazidə rəsmi qazıntı və ya elmi ekspedisiya aparılmayıb.

### Təbii mühit və canlılar
Qızıl Qayanın ətrafında yaz aylarında zəngin dağ florası müşahidə olunur. Yabanı lalələr, sarıçiçək və digər dağ bitkiləri bu ərazidə yayılmışdır. Həmçinin burada kəpənəklər, kiçik sürünənlər və bəzən tülkü və çaqqal kimi heyvanlara da rast gəlinir. Bu canlılar təbiətlə harmoniya içində, insan müdaxiləsindən nisbətən uzaqda yaşayırlar.

### Turizm və tədqiqat imkanları
Hazırda Qızıl Qaya turizm baxımından geniş tanınmır. Bölgədə nə informasiya lövhələri, nə də ziyarətçilər üçün nəzərdə tutulmuş istirahət yerləri mövcuddur. Buna baxmayaraq, təbiəti sevənlər, fotoqrafiya ilə maraqlananlar və araşdırmaçı xarakterli şəxslər üçün bu yer xüsusi maraq doğura bilər. Əgər infrastruktur inkişaf etdirilərsə, Qızıl Qaya yerli ekoturizmin diqqət mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.

### Qorunma məsələləri
Ərazi hal-hazırda rəsmi olaraq qorunan təbiət abidəsi statusuna malik deyil. Lakin bölgənin həm geoloji, həm də mümkün tarixi baxımdan dəyəri nəzərə alınaraq, müvafiq qurumların diqqətini cəlb etməsi məqsədəuyğundur. Gələcəkdə ərazidə həm ekoloji, həm də arxeoloji tədqiqatların aparılması tövsiyə olunur.

## Mənbələr
Qazaxda Karvansaray

**Qazax karvansarası** — Azərbaycan Respublikasının Qazax şəhərində yerləşən tarixi memarlıq abidəsidir. XVIII əsrdə inşa edilmiş bu karvansara uzun illər boyunca ticarət yolları üzərində yerləşən mühüm istirahət və ticarət mərkəzlərindən biri olmuşdur.

## Tarixi
Qazax karvansarası XVIII əsrin ikinci yarısında, Qazax mahalında karvan yollarının fəal olduğu dövrdə tikilmişdir. Abidə, əsasən, uzaq məsafələrə səyahət edən tacirlərə və səyyahlara gecələmə, istirahət və ticarət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Qazaxın mühüm ticarət yolları üzərində yerləşməsi bu karvansarayın region üçün əhəmiyyətini artırmışdır.

## Memarlığı
Qazax karvansarası yerli daş materiallardan istifadə olunaraq inşa edilmişdir. Tikilinin plan quruluşu ənənəvi Azərbaycan karvansaraylarına uyğun olaraq daxili həyət ətrafında yerləşən otaqlardan ibarətdir. Kompleksdə qonaq otaqları, mal-qaranın saxlanıldığı sahələr və digər yardımçı tikililər mövcuddur. Karvansarayın memarlığı funksionallığı və dövrün üslubuna uyğunluğu ilə seçilir.

## Bugünkü vəziyyəti
Hazırda Qazax karvansarası Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi kimi qorunur. Tikili müxtəlif dövrlərdə bərpa olunmuşdur və mədəni tədbirlərin keçirilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır. Bu, həm tarixi irsin qorunmasına, həm də regionun turizm imkanlarının inkişafına töhfə verir.

## Əhəmiyyəti
Qazax karvansarası Azərbaycan memarlıq irsinin və ticarət tarixinin mühüm nümunələrindən biri sayılır. O, Qazax bölgəsinin sosial-iqtisadi və mədəni inkişafında mühüm rol oynamış abidələrdən biridir.

## Həmçinin bax
* Karvansaray
* Azərbaycan memarlığı
* Qazax

## Mənbələr
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. *Tarixi-mədəni abidələrin siyahısı*.
* Qazax Rayon İcra Hakimiyyəti rəsmi saytı
Pivə mili

**Pivə qaçışı** – içki və qaçışı birləşdirən 1 mil (1.6 km) uzunluğunda yarış növüdür. Adətən, bu yarış standart 400 metrlik və ya 1/4 mil uzunluğunda qaçış dairəsində keçirilir. Yarış start xəttində başlayır və iştirakçı əvvəlcə 355 ml (12 ABŞ unsiyası) pivə içir, sonra isə dairə boyunca bir tam dövrə (1 tur) qaçır. Növbəti üç dövrə də eyni şəkildə davam edir: hər dövrəyə başlamazdan əvvəl daha bir 355 ml pivə içilir. Dördüncü dövrəni və dördüncü pivəni tamamladıqdan sonra iştirakçı yarışı bitirmiş sayılır.

Şimali Amerikada hər dövrədən əvvəl 12 ABŞ unsiyası (355 ml) pivə banka və ya şüşədən içilir. Bu yarış üçün qaydalar toplusu müəyyən olunub və BeerMile.com saytında dərc edilib.

Hazırkı dünya rekordu Kanadalı Korey Bellemorea məxsusdur. O, 23 oktyabr 2021-ci ildə 4 dəqiqə 28.1 saniyəlik nəticə ilə üçüncü dünya çempionluğunu qazanaraq rekorda imza atıb. O, 2017-ci ildə San-Fransiskoda müəyyən etdiyi 4:33,6 ilə öz rekordunu yeniləyib.

Şelbi Houlihan 2023-cü ildə 5:43.81 vaxtla qadınların pivə qaçışı rekordunu qıraraq, altı dəqiqəlik rekordu qıran ilk qadın oldu.

## Tarix
1997-ci ildə Toronto sakini Seanna Robinson Ontario ştatının Hamilton şəhərində keçirilən tədbirdə qadın pivə qaçışı rekordunu qoydu. Onun 6:42.0 vaxtı 2014-cü ilə qədər qadınlar arasında dünya rekordu olaraq qaldı, 44 yaşlı altı uşaq anası kris Kimbroh pivə qaçışını 6:28.6 ilə qaçdı.

Ceyms Nielsen 2014-cü ildə beş dəqiqəlik maneəni aşan ilk iştirakçı oldu. O vaxtdan bəri, rekord bir çox iştrakçı tərəfindən yenilənib.

2014-cü ildə Texas ştatının Ostin şəhərində ilk Pivə Qaçışı Dünya Çempionatı keçirildi. Kişilər arasında yarışı 5:00.23 nəticə ilə kanadalı Kori Qallager qazanıb. Qadınların yarışında amerikalı Bet Herndon 6:17,8 nəticə ilə yeni dünya rekordu müəyyənləşdirib.

## Ləğv edilmiş yarışlar
İki milli yarış seriyası – "Brew Mile"  və "National Beer Mile"  yaranaraq qısa müddətdə fəaliyyət göstərsə də, tez bir zamanda fəaliyyətini dayandırdı. 2016-cı ilin sonuna qədər hər iki yarış seriyası maliyyə baxımından dayanıqsız hala düşdü. "National Beer Mile" isə fəaliyyətini şübhəli şəraitdə dayandırdı.

## Alkoqollu digər yarışlar

### Kastenlauf
**Kastenlauf** (uzun formada:“Bierkastenlauf”, yəni "pivə yeşiyi qaçışı") – Avstriya, Almaniya və İsveçrə kimi almandilli ölkələrdə keçirilən içki yarışıdır. Bu idman növü Kistenlauf, Bierlauf, Bierkastenrennen, Bier-Rallye və ya Bierathlon adları ilə də tanınır. Yarışda iki nəfərdən ibarət komandalar iştirak edir və onlar birlikdə 10 litr pivə olan bir yeşiyi daşıyırlar. Marafon bitməzdən əvvəl həmin pivənin hamısı içilməlidir. Yarışın məsafəsi adətən 5–20 kilometr (təxminən 3.1–12.4 mil) arasında olur.

### Marathon du Médoc
**Marathon du Médoc** hər il sentyabr ayında Fransanın Bordo bölgəsində keçirilir və Médoc üzüm bağlarından keçən tam marafon məsafəsində (42.2 km) baş tutur. Yarışın əsas özəlliyi ondan ibarətdir ki, iştirakçılar marşrut boyunca 23 fərqli növ şərab dadırlar. Bu maraqlı format səbəbilə yarışa tez-tez “dünyanın ən uzun və ən sərxoşedici yarışı”  və ya “dünyanın ən axmaq marafonu” kimi də istinad edilir.

## İstinadlar


## Xarici bağlantılar

* Beer Mile
* Ceyms Nielsenin yutub kanalı
İştvan Syonyi

**İştvan Syonyi** (, ) — macar rəssamı və qrafiki. O, Macarıstanın XX əsr incəsənətində mühüm yer tutmuş, Zebeqeni məktəbinin əsas simalarından biri olmuşdur.

## Bioqrafiyası
İştvan Syonyi 1894-cü ildə Uypeşt şəhərində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə Budapeştdəki Macar İncəsənət Akademiyasında təhsil almış, sonra isə Nadbanya rəssamlıq məktəbində sənətini inkişaf etdirmişdir. Müəllimləri arasında Karoy Ferentsi və İştvan Reti kimi tanınmış rəssamlar olmuşdur.

1920-ci illərdə o, həmçinin Qyodyolyo sənətkarlar koloniyası ilə əməkdaşlıq etmişdir. Onun əsərlərində realizm və impressionizm cərəyanlarının təsiri görünür. Daha sonra Zebeqeni şəhərində yerləşdi və burada rəsm sənətini öyrətməklə məşğul oldu. Syonyinin əsərlərində gündəlik kənd həyatı, təbiət və ailə mövzuları ön plandadır. Onun ən məşhur əsərlərinə aşağıdakılar daxildir:

* *Kənddə səhər*
* *Dunay sahilində*
* *Ailə*
* *Zebeqeni mənzərəsi*

1937-ci ildən etibarən Budapeştdə İncəsənət Akademiyasında professor olaraq dərs deməyə başladı. Onun tələbələri arasında gələcəkdə məşhur olacaq bir çox rəssam yer almışdır.

Zebeqeni şəhərində yerləşən Syonyi Memorial Muzeyi onun xatirəsinə həsr olunmuşdur. Macarıstan incəsənət tarixində onun adı realizmin və milli rəssamlıq məktəbinin inkişafı ilə əlaqələndirilir.

## Həmçinin bax
* Macar incəsənəti
* Nadbanya məktəbi
* İmpressionizm

## İstinadlar
Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.

***Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.*** — ABŞ musiqi qrupu -in ikinci studiya albomu. 13 oktyabr 2023-cü ildə "Warner Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Permanent Radiant

***Permanent Radiant*** — ABŞ musiqi qrupu -in beşinci minialbomu. 9 dekabr 2022-ci ildə "Warner Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Dimitri Nataluxa

**Dmitri Andreyeviç Nataluxa** (;  ) — ukraynalı hüquq müdafiəçisi, tərcüməçi, strateji və böhranlı kommunikasiyalar üzrə mütəxəssisi, Ukrayna Ali Radasının IX çağırış xalq deputatı.

Beynəlxalq siyasətdə fəal olan Nataluxa, Avropa Şurası Parlament Assambleyası Daimi Nümayəndəliyinin üzvü (burada Avropa Mühafizəkarlar Qrupunun xəzinədarıdır və Hüquq Məsələləri və İnsan Haqları Komitəsinin üzvüdür) kimi fəaliyyət göstərir.

Dimitri Nataluxa 2024-cü ildə "The New Voice of Ukraine jurnalı" tərəfindən “ən nüfuzlu 100 ukraynalı”, ondan əvvəl isə 2021-ci ildə “Korrespondent” və "Gazeta.ua jurnalları tərəfindən “2021-ci ilin ən perspektivli 100 Ukrayna siyasətçisi” siyahısına daxil edilib.

O, Ukrayna Parlamentinin İqtisadi Məsələlər Komitəsinin sədridir. Vladimir Zelenskinin "Xalqın Xidmətçisi" partiyasının partiya siyahısında 14-cü yerdədir.

## Həyatı
### Təhsili
Dimitri Nataluxa Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun hüquq fakültəsini bitirib (beynəlxalq hüquqşünas, fransız dilindən tərcüməçi-referent). Kembric Universitetində (Böyük Britaniya) Beynəlxalq Siyasət üzrə magistr proqramının məzunu, Kembric Ukrayna Cəmiyyətinin keçmiş sədri olub.
### Əmək fəaliyyəti
Dimitri Nataluxa Lead/Augury şirkətinin partnyorudur. Şirkət böhran kommunikasiyaları, siyasi kampaniyalar və PR üzrə ixtisaslaşıb. Əvvəllər o, Amerikanın "Baker McKenzie" şirkətinin Kiyev ofisində işləyib. O, həmçinin "İlyasev & Partners" və digər hüquq firmalarında çalışıb. Nataluxa Avromeydanı fəal şəkildə dəstəkləyib. 2014-cü ildə Ukraynaya qayıdan Nataluxa Rusiya-Ukrayna Müharibəsinin başlamasından sonra Ukrayna üçün görünməmiş bir problem olan məcburi köçkünlər məsələsi ilə məşğul olub. O, BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Ukraynadakı ofisi ilə birgə məcburi köçkünlərin hüquqlarının müdafiəsini edib. Dimitri Nataluxa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ukraynadakı icraçı partnyor ofisi olan “Müdafiə hüququ”nun vitse-prezidenti vəzifəsini daşıyıb. O, Ukraynanın “Məcburi köçkünlərin hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi haqqında” qanununun həmmüəlliflərindən və müdafiəçilərindən biri olub.

2015-ci ildə o, Ukraynanın o vaxtkı prezidenti Pyotr Poroşenko tərəfindən Odessa vilayətinin  Komintern Rayon Dövlət Administrasiyasının (sonralar Liman rayonu) sədri təyin edilib. Bununlada Nataluxa 2015-2017-ci illərdə dövlət qulluğunda çalışıb.

### Siyasi fəaliyyəti
2019-cu il parlament seçkilərində "Xalqın Xidmətçisi" partiyasından  deputatlığına namizəd olub. Seçkiyə siyahıda 14-cü yerdə gedib. Seçkilər zamanı “Lid/Ogyuri” MMC-nin rəhbəri vəzifəsini icra edib. Bitərəfdir, Kiyevdə yaşayır.

Dimitri Nataluxa Ukrayna Ali Radasının İqtisadi İnkişaf Komitəsinin sədridir.

Ali Radada Nataluxa Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı ilə parlamentlərarası əlaqələr üzrə qrupun həmsədridir.
### Şəxsi həyatı
Dimitri Nataluxa "Batkivşina" partiyasından olan deputat Alena Şkrumla evlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Molox (dəqiqləşdirmə)

* Molox () — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinin pulcuqlular dəstəsinin aqamakimilər fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
* Molox (mas: ; , ) — qədim Finikiyada və Karfagen dinində günəş tanrısı.
Portuqaliyalı Duarte

**Portuqaliyalı Duarte** (; ) — Portuqaliya kralı I Manuelin oğlu, Quameres hersoqu.

1515-ci ildə Lissabonda dünyaya gəldi. Atası Portuqaliya kralı I Manuel, anası isə Kastiliya-Araqon monarxları I İzabella və II Ferdinandın qızı Araqonlu Mariyadır. Taxt sıralamasında çox geridə olsa da, yüksək zadəgan statusu və kral ailəsinin üzvü kimi nüfuzlu fiqur idi. Tez-tez ova çıxmağı sevirdi və musiqiylə məşğul olurdu.

Gənc yaşlarından saray və bəzi hərbi işlərdə iştirak etmişdir. Lakin böyük bir hərbi və ya diplomatik uğurla yadda qalmamışdır. Qardaşı kral III Juan dövründə kral ailəsinə yaxın və hörmətli şəxs olmuşdur.

23 aprel 1537-ci ildə bibisi Vizeulu İzabellanın nəvəsi Braqanzalı İzabella ilə evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi.

* Mariya, Parma şahzadəsi
* Yekaterina, Braqanza hersoginyası
* Duarte, Quameres hersoqu

Duarte hələ 24 yaşında ikən 1540-cı ildə anidən vəfat etdi və Jeronimuş monastırında dəfn edildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Stephens, Henry Morse (1903). *The Story of Portugal*. G.P. Putnam's Sons. p. 139. ISBN 9780722224731
* Liss, Peggy K. (10 November 2015). *Isabel the Queen: Life and Times*. University of Pennsylvania Press. p. 11. ISBN 9780812293203
Bellaco

**Bellaco** () — İtaliyanın Lombardiya bölgəsində Komo əyalətində kommuna (bələdiyyə). Latınca adı *Lario* ilə də tanınan Komo gölündə yerləşir. Gölün şimal qolundan Alp dağlarına baxan bu burnun ucunda yerləşən Bellaco mənzərəli gözəlliyi ilə diqqət çəkir.
## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Portuqaliya mirası uğrunda müharibə (1580)

**II Portuqaliya mirası uğrunda müharibə** () — Portuqaliya kralı I Sebastyan və xələfi kardinal-kral I Henrinin geridə varis qoymadan vəfat etməsi nəticəsində Portuqaliya taxtında yaranmış siyasi böhran. Bu böhran nəticəsində İspaniya kralı II Filipp Portuqaliya taxtında iddia irəli sürərək ölkəni işğal etmiş və nəticədə 60 il davam edən İberiya İttifaqı (1580–1640) dövrü başlamışdır. Portuqaliya bu dövrdə formal olaraq müstəqil qalsa da, real hakimiyyət İspaniyanın əlinə keçmişdir.

Portuqaliya kralı I Sebastyan 1578-ci ildə Mərakeşdə keçirilən Əl-Kəsər əl-Kibir döyüşündə varis qoymadan həlak olmuşdur. Onun ardınca taxta çıxan böyük əmisi, din xadimi olan Kardinal Henrik də 1580-ci ildə varissiz vəfat etmişdir. Beləliklə, Portuqaliya taxtı boş qalaraq ölkədə siyasi qeyri-müəyyənliyə səbəb olmuşdur.

Onun ölümündən sonra Avropanın 4 tərəfindən Portuqaliya taxtı üçün namizədlər öz taxt iddialarını irəli sürdülər. 
Fayl:Ranuccio First Farnese.jpg|I Ranuççio Farneze, Parma hersoqu. Onun anası İnfanta Mariya, Portuqaliya kralı I Manuelin nəvəsi idi.
Fayl:Catarina duquesa braganza.jpg|Yekaterina, Braqanza hersoginyası. Onun atası İnfant Duarte Portuqaliya kralı I Manuelin oğlu idi.
Fayl:Portrait of Philip II of Spain by Sofonisba Anguissola - 002b.jpg|II Filipp, İspaniya kralı. Onun anası İnfanta İzabella Portuqaliya kralı I Manuelin qızı idi.
Fayl:Anthony I of Portugal.jpg|Antonio. O, Portuqaliya kralı I Manuelin oğlu İnfant Lüdovikin nigahdan kənar oğlu idi.
Fayl:Emmanuel Philibert, Duke of Savoy.jpg|Emmanuil Filibert, Savoyya hersoqu. Onun anası İnfanta Beatrisa, Portuqaliya kralı I Manuelin qızı idi.
Namizədlər arasından Parma hersoqu I Ranuççio və Savoyya hersoqu Emmanuil Filibertin taxt iddiası çox az dəstəkləndi. Belə ki, onlar I Manuelin qız soyundan gəlirdilər. Bir digər namizəd olan Braqanza hersoginyası Yekaterina isə I Manuelin oğul soyundan gəlsə də, bir xanım idi və siyasi gücü zəif idi. Xalq və saray tərəfindən dəstəklənən Antonio isə İnfant Lüdovikin nigahdan kənar övladı olması baxımından taxt iddiası şübhəli idi. Buna baxmayaraq, xalq arasındakı populyarlığından istifadə edərək 24 iyul 1580-ci ildə özünü Portuqaliya kralı elan etdi.

Ancaq ən güclü rəqibi olan İspaniya kralı II Filipp bunu qəbul etmədi və ölkəyə ordu yürütdü. 25 avqustda tərəflər qarşı-qarşıya gəldi. Alkantra döyüşündə qalib gəldi və *I Filipp* adıyla Portuqaliya taxtına çıxdı. Bu hadisədən sonra Portuqaliya və İspaniya eyni monarxın idarəsi altında birləşdi. Bu dövr tarixdə İberiya İttifaqı (və ya İki Tac dövrü) kimi tanınır. Portuqaliya formal olaraq müstəqil krallıq kimi qalsa da, real siyasi qərarlar və iqtisadi istiqamətlər İspaniya kralının nəzarətində idi.

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Portuqaliyalı Yekaterina (Braqanza hersoginyası)

**Portuqaliyalı Yekaterina** (; ) — Portuqaliya kralı I Manuelin nəvəsi, Braqanza hersoginyası. Portuqaliya taxtı uğrunda mübarizədə (1580) haqq iddia edən yeganə qadın idi.

1540-cı ildə Avis sülaləsinə mənsub zadəgan bir ailədə doğulmuşdur. Atası İnfant Duarte I Manuelin oğlu, anası Braqanzalı İzabella isə I Duartenin kötücəsi idi. 6 dekabr 1563-cü ildə Braqanza hersoqu I Juanla evləndirildi. Cütlüyün bu nigahdan 9 övladı dünyaya gəldi.

* Mariya (1565-1592)
* Serafina (1566-1604)
* II Teodosiya, Braqanza hersoqu
* Eduard
* Aleksandr
* Çerubina (1572-1580)
* Anjelika (1573-1576)
* İzabella (1578-1582)
* Filipp (1581-1608)

Portuqaliya kralı I Sebastyan 1578-ci ildə Mərakeşdə keçirilən Əl-Kəsər əl-Kibir döyüşündə varis qoymadan həlak olmuşdur. Onun ardınca taxta çıxan böyük əmisi, din xadimi olan Kardinal Henrik də 1580-ci ildə varissiz vəfat etmişdir. Beləliklə, Portuqaliya taxtı boş qalaraq ölkədə siyasi qeyri-müəyyənliyə səbəb olmuşdur.

Onun ölümündən sonra Avropanın 4 tərəfindən Portuqaliya taxtı üçün namizədlər öz taxt iddialarını irəli sürdülər. Namizədlər arasından Parma hersoqu I Ranuççio və Savoyya hersoqu Emmanuil Filibertin taxt iddiası çox az dəstəkləndi. Belə ki, onlar I Manuelin qız soyundan gəlirdilər. Bir digər namizəd olan Braqanza hersoginyası Yekaterina isə I Manuelin oğul soyundan gəlsə də, bir xanım idi və siyasi gücü zəif idi. Xalq və saray tərəfindən dəstəklənən Antonio isə İnfant Lüdovikin nigahdan kənar övladı olması baxımından taxt iddiası şübhəli idi. Buna baxmayaraq, xalq arasındakı populyarlığından istifadə edərək 24 iyul 1580-ci ildə özünü Portuqaliya kralı elan etdi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
II Teodosiya (Braqanza hersoqu)

**II Teodosiya** (; ) — Braqanza hersoqu.

1568-ci ildə dünyaya gəldi. Atası Braqanza hersoqu I Juan, anası isə Portuqaliya kralı I Manuelin nəvəsi Yekaterinadır. Uşaq yaşlarından kral I Sebastyanın sarayına alındı və kralın xidmətinə verildi. Onun 1578-ci ildə Mərakeşdə baş tutan Əl-Kəsər əl-Kibir döyüşündə iştirak etdi və digər saraylılar kimi o da, 10 yaşında ikən əsir düşdü.

1579-cu ilin avqustunda əsirlikdən azad olan Teodosiya atasının ölümünün ardından 1583-cü ildə Braqanza hersoqu oldu. Portuqaliya taxtına oturan II Filippə sadiqliyi səbəbilə ünvan və əmlakları çoxaldı.

17 iyun 1603-cü ildə ispan əsilli zadəgan Anna de Velasko ilə evləndi. Cütlüyün 4 övladı dünyaya gəldi.

* II Juan, Braqanza hersoqu və sonralar Portuqaliya kralı
* Eduard (1605-1649)
* Yekaterina (1606-1610)
* Aleksandr (1607-1637)

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Genealogy of Teodósio II, 7th Duke of Braganza
* Nobreza de Portugal e Brazil, Vol. II, page 448. Published by Zairol Lda., Lisbon, 1989.

### İstinadlar
VI Juan (Portuqaliya kralı)

**VI Juan** (; ) — Portuqaliya və Braziliya kralı. Onun hakimiyyəti dövründə Fransa işğalları, kral ailəsinin Braziliyaya köçməsi və Braziliyanın müstəqilliyi kimi əlamətdar hadisələr baş vermişdir.

1767-ci ildə Dom Pedro və kraliça I Mariyanın oğlu olaraq doğulmuşdur. Əslində taxtın varisi deyildi, lakin böyük qardaşlarının erkən ölümü səbəbilə varis oldu. Anası I Mariya ruhi xəstəliyə tutulduğuna görə 1799-cu ildən etibarən regent olaraq ölkəni idarə etməyə başladı. 1807-ci ildə Napoleon ordularının Portuqaliyanı işğal etməsi təhlükəsi qarşısında kral ailəsi və hökumət Lissabondan qaçaraq Braziliyaya - o zaman Portuqaliyanın koloniyası olan bu ölkəyə sığındılar. 1808-1821-ci illərdə Portuqaliyanın faktiki paytaxtı Rio-de-Janeyro oldu. Bu, Avropa monarxiyasının Avropa xaricinə köç etdiyi yeganə nümunədir.

9 iyun 1785-ci ildə İspaniya kralı IV Karlın qızı Karlota Joakina ilə evləndi. Cütlüyün 9 övladı dünyaya gəldi.

* Mariya Tereza, İspaniya taxt-tacının Karlist kraliçası
* Fransisko Antonio (1795-1801)
* Mariya İzabella, İspaniya kraliçası
* I Pedru, Braziliya imperatoru
* Mariya Fransiska, İspaniya taxt-tacının Karlist kraliçası
* İzabella Mariya, infanta
* I Miquel, Portuqaliya kralı
* Mariya Assunsan (1805-1834)
* Anna Xesus (1806-1857)

1815-ci ildə Braziliya koloniyalıq statusundan çıxarılaraq "Portuqaliya, Braziliya və Alqavre Birləşmiş Krallığı" yaradıldı. Juan 1816-cı ildə rəsmi olaraq kral elan olundu. Lakin 1822-ci ildə oğlu Pedro, Braziliyada müstəqillik elan edərək I Pedro adı ilə yeni imperator oldu. VI Juan bu hadisəni qəbul etmək məcburiyyətində qaldı.

VI Juan 1826-cı ildə vəfat etdi. Onun ölümündən sonra Portuqaliya taxtı üzərində mübahisələr başladı və bu, ölkədə bir neçə vətəndaş müharibəsinə səbəb oldu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar