open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forum teatr

Forum teatr - ortaya qoyulan problemin məhz tamaşaçılar tərəfindən həll olunduğu teatr növü. Problemin seçilməsində isə hər hansı məhdudiyyət yoxdur. Oynanılan oyunda konkret problem ortaya qoyulur və bu problem həlli yolu tapılması üçün tamaşaçıların müzakirəsinə verilir. Beləliklə, tamaşaçı hadisələrin gedişatında aktiv rol oynayaraq nəticəni dəyişdirə bilir. Forum teatrında improvizasiya açar rol oynayır. Forum teatrı əsasən qısa və yığcam olur. Əsas obrazlar əzilən və əzən tərəflərlə məhdudlaşır, qalan personajlar köməkçi (neytral) obrazlar hesab olunur. 

Forum teatr aktiv iştirak, səlahiyyətləndirmə, problem həll etmə və dialoq üçün təhlükəsiz məkan kimi əsas 4 prinsip üzərində qurulur. Forum teatrının əsas məqsədi həll olunması istənilən problem ətrafında tamaşaçılarla müzakirələr aparmaqla cəmiyyəti bu problemlə üzləşdirmək, çıxış yolu tapmaq və çıxış yolunu insanlar arasında yaymaqdır.

Forum teatr hamının hər şeyi deyə bildiyi, fikirlərini azad ifadə etdiyi demokratik mühit yaradır. Bu səbəbdən forum teatr cəmiyyətdəki müxtəlif problemlərin həll olunmasında böyük təsirə malikdir. 

## Tarixi
1960-cı illərdə Aqusto Boal və teatr şirkəti müxtəlif ədalətsizliklərə və problemlərə qarşı durmağı təşviq edən oyunlar səhnələşdirərək Braziliyanın ən kasıb bir neçə yerini gəzdi. Bir tamaşadan sonra bir qadın ona hekayəsini danışaraq ondan yardım istədi. Hekayəyə görə, qadının əri 1-1.5 il müddətində ona çox az pul verir. Qazanılan pulun böyük hissəsini isə gələcəkdə ev almaq üçün banka qoyduğunu deyərək qəbzləri arvadına verir. Oxuyub - yaza bilməyən qadın isə buna inanır və uzun müddət ərinin ona verdiyi qəbzləri yığır. Bir müddətdən sonra həmin qadın qəbzləri qonşusuna verərək pulları hesablamağı ondan xahiş edir. Məlum olur ki, kişi pulları öz məşuqəsinə xərcləmişdir və qəbzlər məşuqəyə alınan malların qəbzləridir. Özünü aldanmış və alçaldılmış hesab edən qadın Aqusto Bouldan istəyir ki, bu hadisəni səhnələşdirərək xalqı savadlanmağa həvəsləndirsin ki, başqa qadınlar da bu vəziyyətə düşməsin. Bununla belə, Aqusto Boal qadına verə biləcək məsləhət tapmır. O, çıxış yolunu oynanılan oyunu bir müddətlik saxlamaqla problemin həlli yolunu tamaşaçılardan soruşmaqda görür. Beləliklə, forum teatr yaranır.

Dünya ictimaiyyəti forum teatrını Aqusto Boulun "Əzilənlərin teatrı" adlı məqaləsi ilə tanımışdır.

Daha sonra 1973-cü ildə Boal böhran anında baş qəhrəman üçün həll yolunu tapmağa əsaslanan "eyni vaxtda dramaturgiya" teatr üsulunu Peruda tətbiq etməyə başladı. Tamaşaçılar həll yollarını təklif edir, aktyor heyəti isə yerindəcə ifa edirdilər. Tamaşaçının təklifi aydın olmayanda isə o, səhnəyə dəvət olunur və ondan oyunu aktyorlar ilə birlikdə ifa etməsi xahiş olunurdu.

## Tətbiqi
Dünyada bir çox universitet və təşkilatlar forum teatrdan aktiv istifadə edir.

## Həmçinin bax

* Teatr
*Rekvizitlər
*Remarka

## İstinadlar
Bir xalanın sirri

***Bir xalanın sirri*** — tammetrajlı bədii filmi rejissor Emil Quliyev tərəfindən 2018-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azad Azərbaycan Televiziyası və İlk medianın birgə məhsuludur. "Bir xalanın sirri" macəra komediyası "Bozbash Pictures" qəhrəmanları, Şəmi, Şöşü, Fəlakət, Şirin, Qılman və Ağsaqqalın başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Filmdə əsas rolları İlkin Həsəni, Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov və İlkin Misgərli ifa edirlər.

## Məzmun
Hadisələr "Bozbash Pictures"in 6 əsas qəhrəmanının başına gəlir. Bacısına toy eləmək istəyən Şöşü toya iki gün qalmış təzə kürəkəni də götürüb öz qohumları ilə birlikdə paytaxda toyqabağı istirahət üçün gəlirlər. Paytaxtdakı əyləncə mərkəzlərinin birində spirtli içki qəbul edən qohumlar bir də gözlərini səhər hoteldə açırlar. Bundan sonra qəhrəmanlarımız hərəsi bir yerdə bir vəziyyətdə aşkar olunur.

## Filmin üzərində işləyənlər
* Rejissor: Emil Quliyev
* İdeya: Ənvər Abbasov
* Ssenaristlər: Ənvər Abbasov, Samid Ağayev, Elnur Hüseynov, Tərlan Nur Yaşar
* Operator: Dmitriy Suvorov
* Baş prodüser: İlkin Həsəni, Cəfər Axundzadə
* Montaj: Rəhimov Əsgər

## Rollarda
* İlkin Həsəni — Şəmi
* Ramil Babayev — Şöşü
* Elşən Orucov — Fəlakət
* Nicat Rəhimov — Şirin
* Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
* İlkin Misgərli — Qılman
* Şahmar Qəribli
* Yasin Qarayev
* Beyrək Rüstəmov
* Gülzar Əşrəfova — Şöşünün bacısı
* Kübra Hüseynova
Rekvizit

**Rekvizit** (, ) — tamaşa və ya kinofilm çəkilən zaman lazım olan bütün əşyalar.

## Həmçinin bax
* Remarka
* İmprovizasiya
Layoş Çordaş

**Layoş Çordaş** (; ) — hücumçu mövqeyində oynamış Macarıstan futbolçusu və məşqçisi.

## Həyatı
1952 Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi olan komandanın ən gənc üzvü olmuşdur. Çordaş Budapeştin şərab rayonu olan Budafokda anadan olmuşdur. Karyerasına bir neçə mövsüm keçirdiyi "Vaşaş" klubunda başladı, bundan sonra 20 yaşında milli komandaya çağrıldı. Əvvələrdə Çordaşı Ferents Puşkaş ilə müqayisə etsələr də, sonradan o, formasını itirdi və getdikcə zəif oyun sərgiləməyə başladı. Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra əvvəl doğma klubunda, daha sonra "Budafok"da məşqçi kimi çalışmağa başladı.

35 yaşında ürək tutmasından vəfat etdi.

## Nailiyyətləri
* Olimpiya çempionu: 1952
* Dünya vitse-çempionu: 1954
* Mərkəzi Avropa çempionu: 1953
* Macarıstan çempionu: 1957, 1961
* Macarıstan Kuboku sahibi: 1955

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Layoş Çordaş — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası
* ''sportmuzeum.hu saytında profili''
Ayodhya

**Ayodhya** (; ) — Hindistanda zəvvarlıq mərkəzi kimi tanınan qədim şəhər. Bir zamanlar II Çandraqupta dövlətinin, sonra isə Audun paytaxtı olmuşdur. Hazırda Hindistanın Uttar-Pradeş ştatının Fayzabad mahalında yerləşir. Hindlilər Ayodhyanı 7 müqəddəs şəhərdən biri sayırdılar. Rəvayətə görə şəhər I minilliyin ortalarında əfsanəvi Koşala dövlətinin paytaxtı olmuş, "Ramayana" eposunun qəhrəmanı Rama burada doğulmuş, yaşamış və padşahlıq etmişdir. Şəhər Qxaqxra çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar
Aladaş silsiləsi

**Aladaş silsiləsi** — Baş Qafqaz silsiləsinin cənub-şərq qolu. Azərbaycanın Abşeron və Şamaxı rayonları ərazisindədir. Dübrar (Kolanı) zirvəsi yaxınlığından başlayıb cənub-şərq istiqamətində Tudar çayının dərəsinədək uzanır (30 km.). Bəzi zirvələrinin hündürlüyü 1600 metrdən çoxdur. Yay otlaqları, biçənəklər və kolluqlar var. 

## İstinadlar
Kiçik Osman Paşa

**Kiçik Osman Paşa** () — III Əhməd səltənətində kaptan-ı dərya olan Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Əslən çərkəz olub, Hacı Səlim Gəray xanın kölələrindən idi. Sahibi tərəfindən Osmanlı sarayına hədiyyə edildi və Əndəruna alınaraq burada təlim-tərbiyə almağa başladı. Ardından saray xidmətinə alınaraq öncə çuxadar ağası, 1690-cı ildə isə silahdar ağası oldu. 1693-cü ilin dekabrında vəzir rütbəsi alaraq sədarət naibi oldu. Bu vəzifədə ikən 13 yanvar 1694-cü ildə Sultan Mehmedin qızlarından Gülsüm Sultanla nigahlandı. Nigahın ardından həmin ilin ortalarında öncə Diyarbəkir, ardından Hanya sancaqbəyi təyin edildi. 1695-ci il paytaxta geri çağırıldı və ikinci vəzir olaraq İstanbulda taxt naibi oldu. 1696-cı ildə Hələb və Anadolu hakimi, 1697-ci ilin iyulunda İzmit, 1698-ci ildə beşinci vəzir, 1700-cü ildə İstanbulda taxt naibi, 1702-ci ildə Dəməşq və Rəqqa, 1703-cü ildə Van bəylərbəyi oldu. Sultan Əhmədin taxta çıxmasından sonra 1704-cü ildə kaptan-ı dərya elan edilsə də, cəmi 8 ay sonra vəzifədən alındı. 1704-1727-ci illər arasında Anadolu və Rumelinin müxtəlif əyalətlərində xidmət etdi. 8 yanvar 1727-ci ildə son vəzifə yeri olan Saydada vəfat etdi.

Osman Paşanın Gülsüm Sultanla olan nigahından Fatma xanım Sultan (ö. 1729) və Xədicə xanım Sultan (ö. 1700) adlı 2 qızı dünyaya gəldi.

## İstinadlar
Bombaltı

**Bombaltı** — tammetrajlı bədii filmi rejissor Rauf Ocaqverdiyev tərəfindən 2019-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Azad Azərbaycan Televiziyası və İlk medianın birgə məhsuludur. "Bombaltı" macəra komediyası və döyüş "Bozbash Pictures" qəhrəmanları, Şəmi, Şöşü, Fəlakət, Şirin, Qılman və Ağsaqqalın başına gələn maraqlı əhvalatdan bəhs edir. Filmdə əsas rolları İlkin Həsəni, Ramil Babayev, Elşən Orucov, Azər Baxşəliyev, Nicat Rəhimov və İlkin Misgərli ifa edirlər.

## Məzmun
Hadisələr "Bozbash Pictures"in 6 əsas qəhrəmanının başına gəlir. Filmdə rus zabiti Petyanın bir bombanı Bakıda gizlədir. Qəhrəmanlarda bombanın şifrəsini tapmaq üçün qonşu Gürcüstana – Batumiyə yola düşməli olurlar.

## Filmin üzərində işləyənlər
* Rejissor: Rauf Ocaqverdiyev
* İdeya:
* Ssenaristlər: Ənvər Abbasov, Samid Ağayev, Elnur Hüseynov
* Operator: Elvin Əhmədoğlu
* Prodüser: İlkin Həsəni

## Rollarda
* İlkin Həsəni — Şəmi
* Ramil Babayev — Şöşü
* Elşən Orucov — Fəlakət
* Nicat Rəhimov — Şirin
* Azər Baxşəliyev — Ağsaqqal
* İlkin Misgərli — Qılman
* Duyğu Dəvəli —
* Vaqif Şərifov —

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
* 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## İstinadlar
Dejö Buncak

**Dejö Buncak** (; ) — Macarıstan futbolçusu və məşqçisi. Buncak oyunçu karyerası boyu yalnız "Vaşaş" klubunda çıxış etmişdir və Macarıstan millisinin üzvü olmuşdur. Məşqçi kimi isə həm Avropa, həm də Afrikada çalışmışdır.

## Karyerası

### Oyunçu karyerası
Kişkunhalaş şəhərində doğulan Buncak 1950-ci ildə "Vaşaş" klubunda peşəkar karyerasına başladı. O, klubda keçirdiyi 14 mövsüm ərzində 249 oyuna 73 qol vura bilmişdir. Klubla 1957/1958 mövsümündə Çempionlar Kubokunda çıxış etmişdir.

1956-1961-ci illərdə o, həmçinin Macarıstan milli futbol komandasının heyətində 25 dəfə meydana çıxmışdır və 1958 FİFA Dünya Kubokunda iştirak etmişdir.

### Məşqçi karyerası
Buncak bir sıra yunan klublarında məşqçilik etmişdir, onların sırasına Piyerikos, Panionios, Apollon Afina və Panaxaiki klubları daxildir. Bundan başqa o, 1979-cu ildə Misir milli komandasına və 1980-1982-ci illərdə doğma "Vaşaş" klubuna başçılıq etmişdir.

## İstinadlar
Çərkəz İbrahim Paşa

**Çərkəz İbrahim Paşa** (ö. fevral 1697) — II Mustafa səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Əslən çərkəz olub, doğum tarixi məlum deyil. Dəvşirmə olaraq Sultan Mehmed dönəminin sonlarında Əndəruna alınaraq yetişdirilmişdir. 1695-ci ildə Adana sancaqbəyi olaraq saraydan ayrıldı. Həmin ilin sentyabrında Sultan Mehmedin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. Ardından vəzir rütbəsi alaraq Silistrə bəylərbəyi oldu. Ancaq 1697-ci ilin fevralında əyalətdəki özbaşınalığı və zülmkarlığı səbəbilə kəndxudası Əhməd Paşayla birlikdə edam edildi.

Fatma Sultanla olan evliliyindən Ruqiyyə xanım Sultan (ö. 1720) adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir ki, o da 1709-cu ildə Osman Paşa ilə evləndirildi. İlk evliliyindən isə Həsən bəy (ö. 1751), Mehmed bəy (ö. 1765), Hafiz bəy (ö. 1767) və Seyid Mustafa bəy (ö. 1781) adlı oğulları olmuşdur.

## İstinadlar
Topal Yusif Paşa

**Topal Yusif Paşa** (ö. oktyabr 1716) — II Mustafa və III Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi.

## Həyatı
Sultan Əhməd və Sultan Mustafa dönəminin mühüm dövlət xadimi olan Böyük Cəfər Paşanın qardaşıdır. Əndərunda təlim-tərbiyə alaraq 1696-cı ildə Raqqa sancaqbəyliyi ilə saraydan ayrıldı. 1698-ci ildə vəzir rütbəsi aldı və Sultan Mehmedin qızlarından Fatma Sultanla nigahlandı. 1699-cu ildə Diyarbəkir, 1700-cü ildə Mosul, 1702-ci ildə yenidən Diyarbəkir, 1703-cü ildə Bağdad və Anadolu, 1704-cü ilin mayında Ərzurum, 1712-ci ildə yenidən Anadolu, 1713-cü ildə Hələb bəylərbəyi təyin edildi. Ardından Dəməşq bəylərbəyliyinə gətirildi və 1716-cı ilin oktyabrında orada vəfat etdi. Vəfatının ardından yerinə qardaşı Cəfər Paşanın oğlu Gənc Əhməd Paşa gətirildi.

Fatma Sultanla olan nigahından Safiyə xanım Sultan (ö. 1710) adlı bir qızı dünyaya gəldi.

## İstinadlar
Yekanat dehistanı

**Yekanat dehistanı** (fars. دهستان یکانات) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının mərənd şəhristanının ərazisinə daxil olan dehistan.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pavoniya Ferri

**Pavoniya Ferri** ― Hudzon çayı üzərində Nyu-York və Cersi-Siti arasında sərnişinləri daşıyan keçmiş bərə xidməti. İstifadə üçün 1854-cü ildə təhvil verilmişdir. 1854-cü ilin fevral ayında Nyu-York ratuşasında aşağı qiymət sayılan $9.050-yə Cersi-Sitinin Pavoniya Ferri şirkətinə satıldı.

Bərənin adı Pavoniya yaşayış məntəqəsindən götürür, hansı ki 1633-cü ildə ilk öncə Yeni Niderlandın bir hissəsi olaraq Hudzon çayının qərb sahilində salınmışdır və daha sonra Bergen kimi tanınan regionu qədər genişlənmişdir.

1859-cu ilin fevral ayında "Erie Railroad" şirkətini təmsil edən Nataniyel Marş bərəni icarəyə götürdü. Onun başlatdığı bərə marşrutu Manhettenin Çeymbers küçəsindən Hudzon sahilinin digər tərəfindəki Pavoniya prospektinin ətəyinə qədər davam edirdi. Hüquqi problemlər Pavoniya Ferri şirkətinə bu marşrut üzrə bərənin hərəkət etməsinə maneə oldu. "The New York and Erie Railroad" şirkəti sərnişinləri irəli-geri daşımaq üçün illik 9.050 dollar icarə haqqı ödəyirdi. Sonunda dəmir yolu öz terminalını Harsimus adlı keçmiş buxtada qurdu. Şəhərətrafı və uzun məsafəli səyahətçilər çaydan keçmək üçün qatarlardan düşüb qayıqlara keçirdilər. 23-cü küçəyə xidmət 1869-cu ildə başlamışdır.

18 yanvar 1903-cü ildə Nyu-Cersi ştatının Passaik şəhərindən "New York Times" qəzetinə gələn məktubda bir şəxs o vaxt "Erie Railroad" şirkətinə məxsus Pavonia bərə qayıqlarının yararsızlığından bəhs olunurdu. "Onların bütün qayıqları köhnədir, kiçikdir və qızğın saatlarda kütlənin yerləşməsi üçün heç uyğun deyil".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Breakwater'' and ''Pavonia'' collision
* photos of Hudson River ferries and terminals
İskələ

**İskələ** — dənizdə və ya göldə gəmilərin yanaşması üçün körpü. Sərnişinlərin minməsi və enməsi və naviqasiya dövründə yenidən yükləmə əməliyyatları üçün nəzərdə tutulmuşdur. Adətən gəminin burada bağlanması üçün 1 və ya 2 yerə sahib olur.

## Tarixi
O, həm qalıcı (mol şəklində), həm də üzən formada (barja, debrakader və ya ponton üzərində) ola bilər.

## İstinadlar
Pirs 63

**Pirs 63** () ― Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun Çelsi rayonu tərəfdə Hudzon çayı üzərində bir vaxtlar yerləşən "Delaware, Lackawanna and Western Railroad" dəmiryolu barjası. O, əvvəlcə Çelsi pirsi və Hudzon River Park yaxınlığında 23-cü küçədə yerləşirdi. Con Krevi onu 1996-cı ilin oktyabr ayında Staten-Aylenddə yaşayan istifadə olunmuş maşın alverçisindən almışdır və yedək gəmi ilə gətirmişdir. Bu barja, çayın altındaт keçən konteyner daşıyıcısı və ya tunellərin peydə olunmasından əvvəl Hudzon çayı üzərindən yük vaqonlarının daşınması üçün istifadə olunurdu. Pirs 63-ün quru tərəfi əvvəllər Baltimor və Ohayo dəmir yolları üçün malların barjadaki yük vaqonlarından yerli nəqliyyat vasitələrinə köçürüldüyü yükboşaltma stansiyası kimi istifadə olunurdu. 

*Pier 66*-dan məsul olan Con Krevi 4 fevral 2011-ci ildə vəfat etdi. Krevi, Hudzon River Parkın dostları cəmiyyətinin ən erkən üzvlərindən biri və 2010-cu ilə qədər Dostların direktorlar şurasının üzvü idi.

## İstinadlar
Doqquzuncu prospekt xətti, Ay Ar Ti

**Doqquzuncu prospekt xətti, Ay Ar Ti** () — Manhetten və Bronks borolarında Ay Ar Ti şirkəti tərəfindən idarə olunan Nyu-York metropoliteninin keçmiş estakada xətti. 1870-ci illərdə inşa edilmiş, 1940-cı ildə demək olar ki tamamilə bağlanmışdır, nəhayət 1958-ci ildə tam bağlandı.

Betteri Parkdan Kortland küçəsinə qədər olan ilk sahə 1868-ci ildə kanat tramvayı prinsipilə işləyən eksperimental birxətli xətt kimi istifadəyə verildi. Çoxsaylı texniki problemlər üzündən xətt 1870-ci ildə dayandırıldı və sonra yenidən satılaraq buxar dəmir yolu kimi yenidən quruldu.

1903-cü ildə xətt elektrikləşdirildi; elə həmin ildə mövcud sahədə elektrik liftləri olan xəttin ən yüksək (küçə səviyyəsindən 20 m yüksəklikdə idi) "110-cu küçə" stansiyası quruldu.

1917-ci ildə xətt üzərində ekspress qatarlar üçün üçüncü bir yol inşa edildi.

Xətt 1940-cı ildə, şəhər rəhbərliyi metronun bütün hissələri birləşdirildikdən dərhal sonra bağlandı. 1958-ci ilə qədər işləyən son stansiya Polo Qraunds ("115-ci küçə" stansiyası yaxınlığında yerləşən o vaxt məşhur olan stadionun şərəfinə) adlanırdı.

## Xarici keçidlər

* The 9th Avenue Elevated-Polo Grounds Shuttle
* Routes of the Interborough Rapid Transit Company
Mentorluq

Hər hansı ixtisas, peşə və ya sənətdə peşəkar insanın bu sahəyə marağı olan təcrübəsiz insanlarla şəxsi təcrübələrini paylaşması mentorluq adlanır. Mentorluq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə **mentor** deyilir. Mentorluq fəaliyyətinə aşağıdakılar daxildir:

* Elm, biznes, karyera və s. üçün perspektiv yollar ilə tanış etmək;
* Şəxsi narahat edən məsələlər ilə maraqlanmaq və onların məxfiliyini qorumaq;
* Məsələlərlə bağlı obyektiv rəy, irad və təkliflərini vermək
* Həm uğursuzluq, həm də müvəffəqiyyətləriylə bağlı təcrübələrini bölüşmək;
* Qərəzsiz dəstək olmağa çalışmaq;
* 
* Davamlı motivasiya dəstəyi vermək;
* Davamlı inkişafı təmin etmək üçün əlaqə və şəbəkə ilə təmin etmək.

## İstinadlar
Qarahacılı

* Qarahacılı (Balakən) — Azərbaycanın Balakən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 
* Qarahacılı (Miyanə) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Qarahacılı (Aralıq)
## Həmçinin bax
* Hacılı
* Hacı Qara
Cəfəri

* Cəfəri — kərəvizkimilər fəsiləsinə aid ikiillik bitki cinsi.
* Cəfəri — Cəfəri məzhəbinin nümayəndəsi.

## Oxşar

* Cəfəriyə
* Cəfəriyan
Vaqon

thumb
**Vaqon** (, araba mənasını verən  sözündən) ― dəmiryolu nəqliyyatı sistemində yük və ya sərnişin daşınması üçün istifadə olunan nəqliyyat vasitəsi. Vaqonlar bir-birinə bağlandıqda və bir və ya daha çox lokomotiv tərəfindən dartılanda qatar yaranır. Alternativ olaraq, bəzi sərnişin vaqonları öz-özünə hərəkət edir.

## İstinadlar
Frying Pan üzən mayakı

**Frying Pan** (*Frayin Pen* kimi tələffüz olunur) ― Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun Çelsi rayonundaki Pirs 66a-da quraşdırılan üzən mayak. O, 30 il ərzində Şimali Karolinadaki Keyp-Fir dili tərəfdə yerləşən eyni adlı barda istifadə olunmuşdur.

## Konstruksiyası və xüsusiyyətləri
Üzən mayak 1929-1930-cu illərdə "Charleston Dry Dock & Machine" şirkəti tərəfindən 274.434 dollarlıq müqavilə qiymətinə istehsal edilmişdir. Onun kili 30 yanvar 1929-cu ildə, suya endirilməsi 30 avqustda və təchiz olunması 8 aprel 1830-cu ildə baş tutmuşdur. İşıq, səs və zəngdən başqa tikiliyə inşaat zamanı radiomayak və sualtı gəmi üçün siqnal zəngi quraşdırılmışdır.

## Əyləncə yeri
Frying Pan tədbirlər üçün icarəyə götürülə bilər. O, Nyu-Yorkda əyləncə mərkəzi olaraq tanınır.

## İstinadlar
İlya Petruşevski

**İlya Pavloviç Petruşevski** (; () ― Sovet şərqşünası, SSRİ-nin Əməkdar Elm Xadimi. Tarix Elmləri doktoru və professor.

## Tərcümeyi-hal
1926-cı ildə Xarkov və Bakı Universitetlərinin tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1926–1931-ci illərdə Bakıda işləmişdir. 1931-ci ildə P. K. Zhoze və Yu. N. Marr, Tiflisdəki SSRİ Elmlər Akademiyası Qafqaz Tədqiqatları İnstitutunda ərəb və fars dillərini öyrənmişdir. 1933–1936-cı illərdə Tiflis Universitetində dərs demişdir. Tarix elmləri namizədi (1935, müdafiəsiz). 1936–1941-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Leninqrad filialında işləmiş, regional pedaqoji institutda dərs demişdir. Tarix elmləri doktoru (1941), doktorluq dissertasiyasının mövzusu — "XVI-XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycan və Ermənistanda feodal münasibətləri tarixinin oçerkləri" olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsi illərində Bakı və Daşkənddə dərs demişdir. 1945–1947-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun Leninqrad filialında çalışıb. 1947-ci ildən Leninqrad Universitetinin professoru olmuşdur. 1950–1954 və 1961–1977-ci illərdə Şərq Fakültəsinin Orta Şərq ölkələri tarixi şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. 1956–1959-cu ildə IVAN SSRİ-nin Leninqrad şöbəsinin İran Qrupuna rəhbərlik etmişdir. (1957-ci ilin noyabrından İran Kabineti adlandırıldı)

Elmi marağının əsas sahələri Yaxın və Orta Şərqdə əkinçilik və feodal münasibətləri tarixi, orta əsrlərdə baş vermiş olan İrandakı xalq hərəkatları tarixi, köçəri və oturaq əhali arasındakı münasibətlər, İslam tarixi. I. P. Petruşevskinin əsərləri dünya şərqşünaslığında məşhurluq qazanmışdır, bəziləri fars və ingilis dillərinə tərcümə edilmişdir. Ümumi olaraq 90-dan çox əsəri çap olunmuşdur.

1977-ci ildə vəfat etmişdir. Sankt-Peterburqun Serafimovskoye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İşləri
* İranın Kembric tarixi
* VII — XV əsrlərdə İranda İslam

## İstinadlar
Üzən mayak

[thumb|''West-Hinder II'' adlı Belçikaya məxsus üzən mayak. Hazırda [Zebrügge şəhərinin muzeyində saxlanılır ]]
**Üzən mayak** ― mayak funksiyasını görən gəmi. Onlar çox dərin və ya hər-hansısa digər səbəbə görə mayak tikintisi üçün yararsız olan sularda istifadə olunur. Roma İmperiyası dövründə gəmilərdə atəş fənərləri barədə qeydlər olsa da, ilk müasir üzən mayak İngiltərədə Temza çayının mənsəbindəki Nor barında 1734-cü ildə Robert Hamblin tərəfindən quraşdırlmışdır. Bu növ köhnəlmiş sayılır.

## İstinadlar
Atopik ekzema

**Atopik ekzema** və ya **atopik dermatit xəstəliyi** — dərinin qaşıntılı qızartılı xroniki allergik mənşəli patologiyasıdır. Qaşıntılı qızartılar bədənin istənilən yerində yarana bilər. Lakin, əsasən yanaqlarda, bükənəklərdə, əl və ayaqda yaranır. Gecələr qaşıntı kəskinləşir. Atopik ekzema xəstəliyi erkən uşaqlıq vaxtlarından başlayır.  

## Etiopatogenez
Atopik ekzema xəstəliyinin yaranması genetik səbələrə bağlıdır. Adətən valideynlərdin birində atopik vəziyyət olur. Yəni, valideynlərdən birində allergik rinit, konyuktivit, astma və ya atopik ekzemanın özü olur. Dərinin barier funskiyasında məsul olan fillagrin və bənzəri proteinlərin genetik pozunutusu əsasə səbəblərdən biridir. Bu səbəbdən dəridə qaşıntı və qızartılar yaranır. Xəstəliyi kəskinləşdirən digər səbəblər isə ekzogen allergenlərdir. Başda ev tozu, çiçək tozu, ev gənələri və s. 

## Klinik əlamətlər
Atopik ekzema xəstəliyinin əlamətləri dəridə qaşınma və qızarıqlıqdır. Dəridə qaşıntılı qızartılar əsasən bükənəklərdə, əllərdə, ayaqda, yanaqda, göz qapaqlarında yaranır. Bəzən qızartılar axınıtlı və ağrılı ola bilər. Gecə dərinin qaşınması əsasə görlən əlamətlərdən biridir. Qaşınmaya bağlı dəridə likenifikasiya dediyimiz dəri qalınlaşması da görülə bilər.  

## Diaqnozu
Atopik ekzemanın diaqnozu klinik əlamətlərə və xəstə anamnezinə görə qoyulur. Lakin bu xəstəlik digər dəri xəstəlikləri ilə qarışa bilər və pasientlərə yanlış diaqnozlar qoyula bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün əlavə laborator, patoloji analizlərə ehtiyac duyula bilər. Dəri biopsiyası ilə diaqnozu təsdiqləmək mümkündür.  

## Müalicəsi və profilaktikası
Atopik ekzemanın müalicəsi dermatologiya uzmanı tərəfindən aparılsa da valideynlər də profilaktikada yaxından iştirak etməlidirlər. Atopik dermatitin müalicəsi üçün dəri həkimi adətən yerli və daxilə kortikosteroidlər, immunupressiv terapiyalar, topikal D vitamini analoqlarını, antibiotiklər, topikal immunomodulyatorlar, emollientlər, antihistaminiklər təyin edir. Müalicələr individualdır. Xəstənin yaşı, cinsi, ağırlığı və s. müalicə taktikasını təyin edir. Günəş şüası dəridə qaşıntı və qızartını azaldır. Ona görə atopik dermatit xəstələrinə günəşli sezonlarda mütəmadi qaydada günəş vannalarının qəbulu da məsləhət edilir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Psoriaz Xəstəliyi Müalicə Mərkəzi
*Dermatoonkologiya
Dayanıqlı enerji

**Dayanıqlı enerji** — "gələcək nəsillərin öz ehtiyaclarını ödəmək qabiliyyətindən ödün vermədən bu günün ehtiyaclarını qarşılayacaq" şəkildə istehsal olunan və istifadə olunan enerji. Bu, onun ətraf mühitə olan təsirləri nəzərə alındıqda (baxmayaraq ki, dayanıqlı enerji konsepsiyası iqtisadi və sosial təsirləri də əhatə edir) **yaşıl enerji** və **təmiz enerji** konsepsiyaları yaxın olduğunu göstərir.

Dünyanın elektrik, istilik, soyutma və transport gücünü dayanıqlı enerji vasitəsi ilə əldə etmək 21-ci əsrdə bəşəriyyətin qarşılaşdığı ən böyük çətinliklərdən biri olaraq qəbul edilir. Enerji istehsalı və istehlakı insanın səbəb olduğu və qlobal istiləşməyə gətirib istixana qaz emissiyasının 70%-ni təşkil edir. Dünya üzərində 1 milyarda yaxın insanın elektrik çatışmazlığı ilə üz-üzədir və təxminən 3 milyad insan yemək bişirmək üçün odun, kömür və heyvan peyini kimi tüstülü yanacaqlardan istifadə edir. Bu və digər təbii yanacaqlar hər il təxmini 7 milyon insanın ölümünə səbəb olan hava çirkliliyini yaradan əsas faktorlardır.

Ümumilikdə, günəş, külək və hidroelektrik enerji kimi bərpa edilən enerji mənbələrinin dayanıqlı olduğu düşünülür. Ancaq bioyanacaq istehsalı üçün meşələrin təmizlənməsi kimi bəzi yenilənə bilən enerji layihə aspektləri təbii yanacaq istifadəsindən daha zərərli problemlərin yarana biləcəyini göstərir. Nüvə energetikasıAtom enerjisi daha az karbon tələb edən mənbədir və külək və günəşlə müqayisədə daha təhlükəsiz görünür, ancaq radioaktiv tullantılar və böyük əzariskləri bu texnologiyanın dezavantajlarıdır.

Dəyişən enerji mənbəyi olan orta miqdarda külək və günəş enerjisi şəbəkə enerjisi anbarı və tələbə cavab tədbirləri kimi əlavə infrastruktur olmadan elektrik şəbəkəsinə inteqrasiya edilə bilər. Bu mənbələr 2019-cu ildə dünya miqyasında elektrik enerjisinin 8,5%-ni istehsal etdi və bu rəqəm sürətlə böyüməyə başladı. Külək, günəş və batareyaların xərclərinin artan investisiyalardan gələn yenilik və miqyaslı iqtisadiyyatlar sayəsində azalmağa davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.

Qlobal istiləşməni 1,5&nbsp;°C-yə qədər məhdudlaşdırmaq üçün təklif olunan yollar elektrik və istilik enerjisi istehsalının aşağı emissiya üsullarının sürətli tətbiqini və nəqliyyat kimi sahələrdə elektrik enerjisindən daha çox istifadəyə doğru bir dəyişikliyi tələb edir. Həll yolarına enerji istehlakının azaldılması, bərpa olunan elektrik enerjisi və istehsal olunan hidrogen və ya karbon tutma və saxlamaya malik olan az karbonlu yanacaqların istifadəsi kimi tədbirlər daxildir. Bu hədəflərə çatmaq üçün karbon qiymətləri, enerjiyə istiqamətli siyasətlər və təbii yanacaq subsidiyalarının tədricən azaldılması da daxil olmaqla, dövlət siyasətləri tələb olunacaq.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
İranın Kembric tarixi

İranın Cambridge Tarixi, Cambridge University Press tərəfindən nəşr olunan İran tarixinə həsr olunmuş 7 cildlik bir tədqiqat əsəridir. Çıxarılan cildlərdə bugünkü İranın tarixdən əvvəlki dövrlərdən günümüzə qədər ki, tarixi və tarixi coğrafiyasından başqa, İran mənşəli xalqların yaşadıqları regionlarda daxil edilmişdir.

## Cildlər
* Vol. 1. *The Land of Iran,* edited by William B. Fisher (1968)
* Vol. 2. *The Median and Achaemenian Periods,* edited by Ilya Gershevitch (1985)
* Vol. 3. *The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods,* edited by Ehsan Yarshater (1983)
* Vol. 4. *From the Arab invasion to the Saljuqs,* edited by Richard Nelson Frye (1975)
* Vol. 5. *The Saljuq and Mongol Periods,* edited by John Andrew Boyle (1968)
* Vol. 6. *The Timurid and Safavid Periods,* edited by Laurence Lockhart and Peter Jackson (1986)
* Vol. 7. *From Nadir Shah to the Islamic Republic,* edited by Peter Avery, Gavin R. G. Hambly, and Charles Peter Melville (1990)

## İstinadlar
Titan(III)xlorid

**Titan (III) xlorid (TiCl3)** -  qeyri-üzvi bir birləşmədir, titanın və xlorid turşusunun duzudur, tünd bənövşəyi kristallar, suda həll olur, yavaş-yavaş havada oksidləşir, 
kristallohidrat əmələ gətirir.

## Fiziki xassələri
Titan (III) xlorid triqonal sistemin tünd bənövşəyi kristallarını əmələ gətirir.
TiCl3-ün β-modifikasiyası məlumdur - qəhvəyi kristallardı. TiCl3•6H2O kristallohidrat yaradır, onunda hidrat izomerləri
[Ti (H2O)6] Cl3 (bənövşəyi), [Ti (H2O)5Cl]Cl2•H2O (yaşıl) 
və [Ti (H2O)4Cl2] Cl • 2H2O(yaşıl) mövcuddur.

## Alınması
* Titanın qatı isti xlor turşusunda həll edilməsi nəticəsində almaq olar:
 
::\mathsf{2Ti + 6HCl \ \xrightarrow{90^oC}\ 2TiCl_3 + 3H_2\uparrow }
* Titan(II)xloridin durulaşdırılmış xlor turşusunda həll edilməsi nəticəsində:
::\mathsf{2TiCl_2 + 2HCl \ \xrightarrow{}\ 2TiCl_3 + H_2\uparrow } 
* Titan xloridin hidrogen ilə reduksiya nəticəsində:
::\mathsf{2TiCl_4 + H_2 \ \xrightarrow{500^oC}\ 2TiCl_3 + 2HCl } 
* Titan (IV) xloridin titan ilə reduksiya nəticəsində alınır:
::\mathsf{3TiCl_4 + Ti \ \xrightarrow{500^oC}\ 4TiCl_3 }  
* Titan (IV) xloridin elektrolizi ilə reduksiyası:
::\mathsf{2TiCl_4 \ \xrightarrow{e^-}\ 2TiCl_3 + Cl_2\uparrow }

## Kimyəvi xassələri
TiCl3 suda, etanolda yaxşı həll olur, dietil etirində, benzolda həll olunmur. Maye ammonyak ilə komplekslər əmələ gətirir [Ti(NH3)6]Cl3 və TiCl3 • 2NH3.
* Qızdırılıqda parçalanır

::\mathsf{2TiCl_3 \ \xrightarrow{440-700^oC}\ TiCl_2 + TiCl_4 } 
 
* Inert atmosferdə qələvilərlə reaksiyaya girir:

::\mathsf{TiCl_3 + 3NaOH \ \xrightarrow{N_2}\ Ti(OH)_3\downarrow + 3NaCl } 
 
* Havada reaksiya fərqli gedir:

::\mathsf{2TiCl_3 + 6NaOH + O_2 \ \xrightarrow{}\ 2TiO(OH)_2\downarrow + 6NaCl + H_2O_2 } 

* Turş mühitdə oksidləşir:

::\mathsf{4TiCl_3 + O_2 + 4HCl + 6H_2O \ \xrightarrow{Pt}\ 4[Ti(H_2O)_2Cl_4] }
 
* Sulu məhlulu tədricən havada və neytral  mühitdə oksidləşir:	

::\mathsf{4TiCl_3 + O_2 + 2H_2O \ \xrightarrow{}\ 4TiOCl_2 + 4HCl }
  
* Qələvi metalların xloridləri ilə kompleks duzlar əmələ gətirir:

::\mathsf{TiCl_3 + 2KCl \ \xrightarrow{}\ K_2[Ti(H_2O)Cl_5] }

## Tətbiqi
TiCl3, Tsiqler-Natta katalizatorun əsas hissəsidir, hansı ki, sənayedə polietilenin istehsalında məsul yer tutur. Üzvi sintezdə reagent kimi istifadə olunur.

## İstinadlar

# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
# Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с.
Neqativ azadlıq

** Neqativ azadlıq** (mənfi azadlıq) — başqalarının zorakı müdaxilələrindən azad olmaq kimi xarakterizə olunur və fərdin cəmiyyət içindəki sosial sistemin sinifçilik, cinsiyyətçilik və ya irqçilik kimi məhdudiyyətlərindən azadlığı olaraq təyin olunan müsbət azadlığa qarşı istifadə olunur.

Mənfi azadlıq konsepsiyası onu liberalizm və klassik liberalizmin sosial liberalizmdən (ABŞ-də qısaldılmış bir ad da istifadə edirlər - liberalizm) və sosial demokratiyadan fərqləndirən mərkəzi ideyasıdır.

Mənfi və pozitiv azadlığın fərqi İsayya Berlin tərəfindən "İki Azadlıq Konsepsiyası" adlı mühazirəsində təsvir edilmişdir. Berlin üçün bu fərq siyasi ənənə ilə sıx bağlıdır. Mənfi azadlıq anlayışı Con Lokk, Tomas Hobbs, Adam Smit, Ceremi Bentam kimi İngilis filosofları ilə, müsbət azadlıq isə Karl Hegel, Jan Jak Russo, İohann Qottfrid Herder və Karl Marks kimi qitə mütəfəkkirləri ilə əlaqələndirilir.

Berlinə görə

## Haqqında
İsayya Berlin iki əsas azadlığı müəyyən etdi. "Mən heç kimin köləsi deyiləm" kimi bir açıqlama Berlin mənfi azadlığın, yəni başqa bir şəxsin birbaşa müdaxiləsindən azad olmağın səciyyəvisi kimi xarakterizə etdi. Bunun əksinə olaraq, Berlin müsbət azadlığa xas olan “Mən öz ağam” ifadəsini, həyatda öz yolunu seçmək azadlığı barədə bir ifadəni istifadə etdi.

Çarlz Teylor, mənfi azadlığın, bir şəxs xarici qüvvələrin əsarətində olmadığı və dövlət qaynaqlarına bərabər şəkildə çıxışı olduğu halda (vaxtınızı necə keçirməsinə qərar verməsindən asılı olmayaraq) mənfi azadlıq qazandığı zaman “fürsət-konsepsiya” fikrini izah edir. Taylor, müsbət azadlığın "həyata keçirmə konsepsiyası" («*opportunity-concept»*) üzərində dayandığını iddia edir: müsbət azadlığa sahib olmaq, fərdin daxildə sərbəst olması və özünə uyğun şəkildə hərəkət edə bilməsi mənasını verə bilər. Fərz edək ki, varlı və nüfuzlu bir şəxs də narkotik aludəçisidir. Teylora görə çox mənfi azadlığa sahib ola bilər, amma çox az müsbət azadlığa sahib ola bilər. Pozitiv azadlıq daxili məhdudiyyətlərdən (zəiflik, qorxu, cəhalət və s.) Azad, qərar qəbul edə bilən, yetkin, yetkin bir şəxs mövqeyində olmağı tələb edir.

Frankfurt Məktəbi psixoanalisti və humanist filosof Erik Fromm, 1941-ci ildə yazdığı "Azadlıqdan qaçış" əsərində, İsayya Berlinin işini on ildən çox müddətə gözləyərək müsbət və mənfi azadlıq arasındakı sərhədi çəkir. Fromm, iki növ sərbəstlik arasındakı fərqin insanın təkamülü və digər canlılar üçün xarakterik olmayan daha yüksək sinir fəaliyyətinin meydana gəlməsi prosesində ortaya çıxdığına inanır. Fromm “bir şey etməkdən azadlığı”, digərləri ilə yanaşı, insan fəaliyyətinin instinktiv müəyyənləşdirilməsindən azadlıq kimi müəyyənləşdirir. Beləliklə, bir insanın Fromm üçün mənfi azadlığı əldə etməsi onun əsas instinktdən azad olan ağıllı bir növ halına gəlməsi deməkdir.

## İstinadlar
John J. Harvey

**John J. Harvey** (*Con Cey Harvi* kimi tələffüz olunur) ― Nyu-York şəhərinin yanğınsöndürmə şöbəsinə məxsus olmuş yanğınsöndürmə gəmisi. O, daha çox 11 sentyabr 2001 terror hücumlarından sonra xidmətə qayıtması ilə məşhurdur. Dəqiqədə 18.000 galon su pompalaya bilən, indiyə qədər qurulmuş ən güclü yanğınsöndürmə gəmilərindən biridir.

1931-ci ildə istifadəyə verilən John J. Harvey yanğınsöndürmə şöbəsində nəzərə çarpan tarixi var idi. Yanğın zamanı bir gəminin partlaması nəticəsində həyatını itirən dəniz yanğınsöndürəni Con Cey Harvinin şərəfinə adlandırılmışdır. Yardıma çatdığı dəniz yanğınları yerləri arasında 1932-ci ildə Cunard Line pirsi, 1942-ci ildə Normandi və 1943-cü ildə El Estero, bundan başqa o, 1966-cı ildə "Alva Cape*"* və "Texaco Massachusetts*"* neft tankerlərinin toqquşması nəticəsində yaranan yanğının söndürlməsində iştirak etmişdir. Onun son istifadə olunma illərində nişanı "Marine 2" idi.

John J. Harvey 1999-cu ildə hərracda dəniz mühafizəçilərinin xüsusi konsorsiumuna satıldı. 2000-ci ilin iyun ayında Milli Park Xidmətinin Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edildi. Onun indiki sahibləri onu hərtərəfli bərpa ediblər və çayda tez-tez pulsuz gəzintilər təşkil edirlər. Hazırda Hudzon çayı üzərindəki 12-ci prospekt və 26-cı küçədə yerləşən "Norz River 66" pirsinə bağlanıb.

## İstinadlar
**Qeydlər**

## Xarici keçidlər

* Rəsmi veb-saytı
Vilayət Cəfərov

**Vilayət Cəfərov** ( ) — Şərqşünas, ərəbşünas, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor

## Həyatı
Vilayət Abbasqulu oğlu Cəfərov 15 may 1940-cı ildə Azərbaycanın Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində anadan olmuşdur. A. S. Puşkin adına Tovuz şəhər orta məktəbində təhsil almışdır. 1960–1965-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb şöbəsini bitirmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra 1965–1967-ci illərdə Yəməndə, 1978–1981-ci illərdə İraqda tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2002-ci ildə "İraqda neoklassik poeziya" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, filologiya elmləri doktoru adını almışdır. Uzun müddət AMEA-nın Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda Ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, elmi yaradıcılıqla, tərcümə fəaliyyətilə yanaşı, pedaqoji sahədə də çalışmış, müxtəlif dövrlərdə Bakı Dövlət Universiteti, Qafqaz Universiteti və Təfəkkür Universitetlərində mühazirələr oxumuşdur.
AMEA-nın Ziya Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda "Dünya ədəbiyyatı" ixtisası üzrə fəaliyyət göstərən Müdafiə Şurasının üzvü, Seminar Komisiyasının sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Onun rəhbərliyi altında 10-dan artıq dissertasiya müdafiə olunmuşdur.

### Ölümü
2021-ci ilin fevral ayının 21-də Bakıda vəfat etmişdir.
Ailəli idi.2 övladı.4 nəvəsi var.

## Yaradıcılığı
Vilayət Cəfərovun araşdırmalarında ərəb ədəbiyyatın öyrənilməsi, araşdırılması və təbliği xüsusi yer tutur. Onun müxtəlif dövrlərdə nəşr olunmuş "Cəmil Sidqi əz-Zəhavi" (1983), "İraqda neoklassik poeziya" (1998), "Əliqılınclı zülfüqar" (2000), "Qürbətdə yaranan dostluq" (2005) və başqa kitabların müəllifidir.
Vilayət Cəfərov həmçinin tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul olmuş, ərəb ədəbiyyatından xeyli sayda bədii və elmi əsərləri Azərbaycan türkcəsinə çevirmişdir.

## Kitabları
* Ağ günlərin sorağında. Ərəb ədəbiyyatından tərcümələr, Bakı: 1983
* Cəmil Sidqi əz-Zəhavi. Bakı: 1984
* İraqda neoklassik poeziya. Bakı: 1998
* Əliqılınclı zülfüqar. Bakı: 2000
* Qürbətdə yaranan dostluq. Bakı: 2005

## Mükafatları
* "Sosializm yarışının qalibi" döş nişanı (1976).
* AMEA Rəyasət heyətinin Fəxri fərmanı (Şərqşünaslıq İnstitutunun 50 illiyi münasibtilə).
* AMEA Rəyasət heyətinin Fəxri fərmanı (AMEA-nın 60 illiyi münasibtilə).
* –Azərbaycan təhsilinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Terens Kemp Makkenna

**Terens Kemp Makkenna** (; ) — Amerikalı müəllif, filosof, etnobotanist, mistik, psixonavt, müəllim və təbii olaraq meydana gələn psixhedel bitkilərinin məsuliyyətli istifadəsinin tərəfdarı və öz sözləri ilə anarxist və skeptik.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tanrı ordusu (ABŞ)

**Tanrı ordusu** () — abortla mübarizə aparan bir xristian terror təşkilatı. HBO, təşkilat haqqında "Tanrı Ordusundakı Əsgərlər" () haqqında sənədli film hazırladı.

## Fəaliyyəti
Tanrı ordusunun əhatə edən ən etibarlı bilinən epizod 1982-ci ildə baş verdi. Ordunun üç üzvü, abort həkimi Hektor Zevallos və həyat yoldaşı Rozali Janı girov götürdü. Girovlar sağ-salamat sərbəst buraxılmışdır. Ordunun "Şərq Sahili Vahidi" () 1985-ci ildə Merilend, Virciniya və Vaşinqtonda yeddi abort klinikasına qarşı Maykl Brey və iki ortağının hücumlarına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü.

Tanrı ordusu , Erik Rudolfun abort klinikalarına qarşı 1997-ci il hücumlarına görə məsuliyyəti də öz üzərinə götürmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Army of God rəsmi saytı
* Tarixi.
* HBO documentary: "Army of God: Skewing the Truth in all Sincerity: A Case Study, " by David Leach (hosted on his *Prayer & Action News* website)
* Атаки, приписываемые Армии Бога
Əkbərabad (Miyanə)

**Əkbərabad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 88 nəfər yaşayır (18 ailə).

## İstinadlar
Vaqif Nağıyev

**Vaqif Mirəsgər oğlu Nağıyev** (20 aprel 1941, Lənkəran, Azərbaycan SSR — 3 dekabr 1992, Bakı, Azərbaycan) — texnika elmləri doktoru, professor, SSRİ Elmlər Akademiyasının və SSRİ Tibbi-Texniki Elmlər Akademiyasının akademiki, tibb xidməti general-mayoru.

## Həyatı
Vaqif Nağıyev 20 aprel 1941-ci ildə Azərbaycan SSR-nın Lənkəran şəhərində ziyalı ailədə anadan olmuşdur. İlk təhsilini Lənkəranda, orta təhsilini isə Bakı şəhərində yerləşən 132 saylı tam orta məktəbdə almışdır. 1963-cü ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu elektromexanik-mühəndis ixtisası üzrə bitirdikdən sonra bir ilə yaxın Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasında işləmişdir. Daha sonra Moskva şəhərinə gedən Nağıyev 1965-ci ildə yarımkeçiricilərlə bağlı namizədlik dissertasiyası müdafiə edir, Moskva Aviasiya Texnologiya İnstitutunda radioelektron aparatların istehsalı texnologiyası kafedrasında işləyir.

1986-cı ildə kosmosda istifadə olunmaq üçün tibbi diaqnostik aparatların hazırlanma texnologiyası ilə məşğul olmağa başlayır. Məhz bu texniki qrupa daxil olduqdan sonra Vaqif Nağıyevlə bütün əlaqələr kəsilir. Gənc alim SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin xüsusi nəzarəti altında calışmağa başlayır.

SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin tibbi texnika üzrə Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Sınaq İnstitutunda ultrasəs diaqnostik tibbi aparatların hazırlanması və koordinasiyası şöbəsinin müdiri və həm də SSRİ Səhiyyə Nazirliyində
bu sahənin rəhbəri vəzifəsinə yüksəlir. Qısa zamanda 5 monoqrafiyanın, 23 ixtiranın, 200-dən artıq elmi məqalənin müəllifi olur. Yorulmaz təqdiqatçı apardığı tədqiqatlar dövlət əhəmiyyətli olduğu üçün yaxınlarının onunla əlaqəsi tamamilə kəsilir.  Vaqif Nağıyev uğurlu təqdiqatçı alim kimi tezliklə texnika elmləri doktoru,
professor adını alır. 1986-cı ildə Vaqif Nağıyev  SSRİ Elmlər Akademiyasının və SSRİ Tibbi-Texniki Elmlər Akademiyasının akademiki adını alır. Elə həmin il ona  tibb xidməti general-mayoru rütbəsi verilir.

Vaqif Nağıyev həm də SSRİ Müdafiə Nazirliyində kosmosda diaqnostik tədqiqatlarla bağlı mühüm vəzifə daşıyırdı.

Ultrasəs vazolokator, elektron qurğularının termoelektrik sərinləşdirilməsi, inteqral sxemlərin tədqiqi və sınağı üçün termoelektrik cihazlar, allergiyalı dermotozların müalicə üsulları və ultrasəs texnologiyalarının perspektiv inkişafı ilə bağlı tədqiqatlar aparır. Tədqiqatlarının əsas yönümü
kosmosla bağlı olur.

Vaqif Nağıyev 1988-ci ildə İtaliyaya elmi təqdiqat işləri üçün yollanır. Xüsusi qoruma altında bu tədqiqatları həyata keçirən alim tez-tez İtaliyada səfərlərdə olur. Gənc alimin ölümü də vaxtsız olur. 1992-ci ildə Romaya ucmağa hazırlaşan alim təyyarədə özünü pis hiss edir. Ona iynə vurulur və bir neçə dəqiqə sonra Vaqif Nağıyev vəfat edir. Alimin ürək tutumasından dünyasını dəyişdiyi bildirilsə də, sonralar onun erməni tibb bacısı tərəfindən zəhərləndiyi məlum olur. Moskva şəhərində yerləşən Fəxri Xiyabanda dəfn edilməli  olan akademik  qohumları tərəfindən  Bakı şəhərinə  gətirilmiş və Yasamal məzarlığında dəfn edilmişdir. 

## İstinadlar
Lokaut

**Lokaut** — İşçilər tərəfindən keçirilən qanunsuz və əsassız tətillərin qarşısını almaq məqsədilə mülkiyyətçi tərəfindən müəssisənin fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması barədə elandır.

## İstinadlar

https://tr.linkedin.com/pulse/t%C9%99til-h%C3%BCququ-lokaut-yoxsa-bunt-gunay-mammadova-shrm-icf-acsth-coach-
Nüvə strategiyası

İkinci dünya müharibəsindən sonra dünyada nüvə silahlarının sayı əhəmiyyətli dərəcədə azaldı: 1986-cı ildə təxminən 70,300 — dən 2020-ci ilin sonlarında təxminən 13,410 -a endi. Hökumət siyasətçiləri və dünya idarəçiləri bu müvəffəqiyyəti tez-tez mövcud, yaxud son silahlara nəzarət müqavilələri nəticəsində canlandırırlar, lakin azalmanın böyük hissəsi 1990-cı illərdə baş verdi. Bəziləri bugünkü rəqəmləri 1950-ci illərin rəqəmləri ilə müqayisə edirlər, amma bu alma və portağalları müqayisə etmək kimidir; bugünkü qüvvələr böyük ölçüdə daha bacarıqlıdır. Azalma tempi 1990-cı illərlə müqayisədə xeyli yavaşladı. Nüvə silahlı dövlətlər nüvə tərksilahını planlaşdırmaq əvəzinə, sonsuz gələcək üçün böyük arsenalları saxlamağı planlaşdırdıqları, yeni nüvə silahları əlavə etdikləri və bu cür silahların milli strategiyalarındakı rolunu artırdıqları görünür.

Döyüş nüvə silahları və dünyanın birləşdirilmiş nüvə arsenalları ehtiyatı çox yüksək səviyyədə qalır: 2020-ci ilin sonlarından təxminən 13,410 arsenal.. Bunlardan təqribən 9320 — i hərbi anbarlarda (qalanları demontajı gözləyir), təxminən 3720 — i isə döyüş əsaslı əməliyyat qüvvələri ilə yerləşdirilib ki, bunlardan da təqribən 1800 ABŞ, Rusiya, İngiltərə və Fransa döyüş üçün hazır vəziyyətdədir və istifadəyə hazırdır.

Bütün nüvə silahlarının təxminən yüzdə 91 -i hərbi anbarlarında, təxminən 4000 döyüş silahı olan Rusiya və ABŞ-yə məxsusdur; başqa heç bir nüvə silahlı dövlət, milli təhlükəsizlik üçün bir neçə yüz və ya min nüvə silahına ehtiyac görmür. Qlobal olaraq nüvə silahlarının sayı azalır, lakin son 30 ilə nisbətən azalma tempi yavaşlayır. ABŞ, Rusiya və İngiltərə ümumi döyüş silahı ehtiyatlarını azaldır, Fransa və İsrail nisbətən sabit, Çin, Pakistan, Hindistan və Şimali Koreya isə döyüş arsenallarını ehtiyatlarını artırırlar

Bütün nüvə silahlı dövlətlər qalan nüvə qüvvələrini modernləşdirməyə davam edir, yeni növlər əlavə edir, xidmət etdikləri rolu artırır və nüvə silahlarını gələcəkdə alternativ bir güc kimi qoruyub saxlamağa sadiqdirlər. Hər bir ölkənin sahib olduğu nüvə silahlarının dəqiq sayı möhkəm qorunan bir milli sirrdir. Yenə də məxfilik dərəcəsi ölkələrdən saymağa əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. 2010–2018-ci illər arasında ABŞ ümumi ehtiyatların həcmini açıqladı, lakin 2019-cu ildə Trump administrasiyası bu açıqlamanı dayandırdı. Bu cür məhdudiyyətlərə baxmayaraq, ictimaiyyətə açıq məlumatlar, tarixi qeydlərin diqqətlə təhlili və ara sıra sızmalar milli nüvə silahı ehtiyatlarının ölçüsü və tərkibi barədə təxminlər etməyə imkan verir

## İstinadlar
Hərb tarixi

Nüvə silahları nüvə parçalanması və birləşmə reaksiyalarından böyük dağıdıcı gücə malikdir. 1930-cu illərdə edilən elmi kəşflərə əsaslanaraq, ABŞ, İngiltərə, Kanada və azad Fransa, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Manhattan Layihəsi adlanan bir atom bombası olaraq da bilinən parçalanma silahı yaratmaq üçün əməkdaşlıq etdilər. 1945-ci ilin avqust ayında Hirosima və Naqasakinin atom bombardmanları ABŞ tərəfindən bu müharibənin sonlarında Yaponiyaya qarşı həyata keçirildi və bu günə qədər hərbi əməliyyatlarda nüvə silahının tək istifadəsi olaraq qaldı. Sovet İttifaqı, qısa müddət sonra öz atom bombası layihəsi ilə inkişafa başladı və çox keçmədən, hər iki ölkə hidrogen bombası kimi tanınan daha güclü birləşmə silahları inkişaf etdirdilər. İngiltərə və Fransa 1950-ci illərdə öz sistemlərini qurdular və nüvə silahı olan dövlətlərin siyahısı onilliklərdə tədricən böyüdü

## İstinadlar
Kərimbəyli (Qaraqoyunlu)

**Kərimbəyli** — Türkiyənin İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kəndin adı 1902-ci ildə qaynaqlara Abbasabad olaraq keçməkdədir. Kürdçədə Mıllo adıyla anılan kənd, 1928-ci ildən bəri eyni adı daşımaqdadır.

## Coğrafiyası
İğdır ilçə mərkəzinə 25&nbsp;km, Qaraqoyunlu ilçə mərkəzinə 14&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 273 nəfər kürd yaşayırdı.

## İstinadlar
Hidrostatika

**Hidrostatika** — Mayelərin və ya qazların qabın dibinə və ya kənarlarına göstərdiyi təsirə deyilir.Hidromexanikanın mayenin müvazinət vəziyyətini, habelə maye içində olan cisimlərin müvazinətini öyrənən bölməsi.

Hidrostatika mayelərin saxlanması, nəqli və istifadəsi üçün qurğuların yaradılmasıyla məşğul olan hidravlika mühəndisliyi üçün əsasdır. O həmçinin geofizika və astrofizika (məsələn, lövhələrin tektonikasını və Yerin qravitasiya sahəsinin anomaliyalarını anlamaq üçün), meteorologiya, tibb (qan təzyiqini öyrənərkən) və bir çox başqa sahələrin tərkib hissəsidir.

Hidrostatika atmosfer təzyiqinin nə üçün hündürlüyə görə dəyişdiyini, ağac parçasının və yağın nə üçün suda üzdüyünü, durğun suyun səthinin nəyə görə düz olduğunu fiziki baxımdan açıqlayır.

Hidrostatikada hündürlük qabın dibindən deyil,suyun səthindən ölçülür.Buna görə də cisim qabın dibinə endikcə hidrostatik təzyiq artır.

## İstinadlar
Qoçqıran (Qaraqoyunlu)

**Qoçqıran** — Türkiyənin İğdır ilinin Qaraqoyunlu ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
1919-cu ildə erməni dəstələrinin kənddəki müsəlmanlara hücum etməsi nəticəsində türk milisləri toqquşma baş verir. Qadın və uşaqların bir hissəsi Kərimbəyli və Ramazankəndə köçürülür. Kənddə qalanlar və qaça bilməyənlər erməni dəstələri tərəfindən tutularaq kütləvi şəkildə öldürülür.

Kəndin adı 1928-ci ildə kürd dilində "qala" mənasını verən Dize olaraq adlıandırılırdı. 1960-cı ildə kəndin adı Qoçqıran olaraq adlandırılır. Qoçqıran adı bölgənin qoç kultundan və əfsanəvi Koçkar Atadan gəlir.

## Coğrafiyası
İğdır ilçə mərkəzinə 29&nbsp;km, Qaraqoyunlu ilçə mərkəzinə 14&nbsp;km uzaqlıqdadır. Ermənistanla sərhədi təşkil edən kəndin şimalından Araz çayı axır. Kənd Ermənistan sərhədində, paytaxt İrəvana ən yaxın türk məskənlərindən biridir.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 1329 nəfər azərbaycan türkü yaşayırdı.

## İstinadlar
Ramazankənd (Aralıq)

**Ramazankənd** — Türkiyənin İğdır ilinin Aralıq ilçəsinə daxil olan kənd.

## Tarixi
Kənd 1901-ci ildən bəri eyni adı daşıyır.

## Coğrafiyası
İğdır il mərkəzindən 12&nbsp;km, Aralıq ilçə mərkəzinə 11&nbsp;km uzaqlıqdadır.

## Əhalisi
1886-cı il məlumatına görə kənddə 391 nəfər azərbaycan türkü və 55 kürd yaşayırdı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yerelnet
İqtisadi müharibə

**İqtisadi müharibə**, Oxford İngilis dili Lüğəti ilə "birincil təsiri başqa bir dövlətin iqtisadiyyatını zəiflətmək olan tədbirlərin (məsələn, blokada və s) istifadəsinə əsaslanan iqtisadi strategiya" ilə əlaqələndirilir. Hərbi əməliyyatlarda iqtisadi müharibə, müharibə zamanı və ya ondan əvvəl açıq, yaxud gizli əməliyyatların, kiber əməliyyatların, məlumat əməliyyatlarının bir hissəsi kimi izlənilən iqtisadi siyasəti əks etdirə bilər. İqtisadi müharibə kritik iqtisadi mənbələrin tədarükünü ələ keçirmək və ya başqa şəkildə idarə etmək məqsədi daşıyır ki, dost hərbi, kəşfiyyat qurumları bunlardan istifadə edə bilər, düşmən qüvvələri istifadə edə bilməz. İqtisadi müharibə konsepsiyası, millətlər arasındakı qarşıdurmada, xüsusilə bir düşmən millətin silahlı qüvvələrini deyil, həm də səfərbər bir müharibə iqtisadiyyatını əhatə edən ümumi müharibə dövründə daha çox tətbiq olunur. Belə bir vəziyyətdə düşmən iqtisadiyyatına ziyan vurmaq, müharibə aparmaq qabiliyyətinə ziyandır. Yanmış torpaq siyasəti tez-tez düşmənə mənbələrdən imtina etmək üçün tətbiq edilmişdir. İqtisadi müharibədəki siyasət və tədbirlər arasında blokada, qara siyahı, müstəsna satınalma, mükafatlandırma və düşmən varlıqlarının, təchizat xətlərinin ələ keçirilməsi, yaxud idarə edilməsi ola bilər. Tarif ayrı-seçkiliyi, sanksiyalar, yardımın dayandırılması, kapital varlıqlarının dondurulması, investisiya qoyuluşu və digər kapital axınlarının qadağan edilməsi və kamulaştırma kimi digər siyasətlər, müharibə olmasa da iqtisadi müharibə olaraq adlandırıla bilər

## İstinadlar