open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əsgəri Mükəlləfiyyət haqqında müvəqqəti qanun

**Əsgəri Mükəlləfiyyət haqqında müvəqqəti qanun** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində orduya çağırış və hərbi səfərbərlik işini tənzimləyən hüquqi sənəd.

## Qanunun qəbul edilməsi
Azərbaycan Hökuməti tərəfindən 1918-ci il oktyabrın 11-də qəbul edilmişdir. Azərbaycan Hökumətinin hərbi qanunvericilik sahəsində qəbul etdiyi ilk mühüm sənədlərdən biri idi. Həmin qanuna görə 17 yaşına çatmış hər bir gənc hərbi mükəlləfiyyətli hesab edilirdi. 18 və 19 yaşlarında olanlar xidmətqabağı 2-ci dərəcəli ehtiyatda sayılırdılar. Bu gənclər yalnız müharibə vaxtı xidmətə cəlb olunurdular. 20 yaşlı gənclər zərurətdən asılı olaraq ya tam, ya da qismən xidmətə çağırılırdılar. Hərbi xidmət müddəti piyada və nəqliyyat qoşunlarında 2 il, digər qoşun növlərində isə 3 il idi. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra keçmiş əsgərlərin 1-ci dərəcəli ehtiyatda xidməti piyadalar üçün 40 yaşına, digər qoşun növlərində olanlar üçün isə 38 yaşınadək davam edirdi. Müvəqqəti qanunun böyük hissəsi çağırışdan möhlətə və güzəştlərə həsr edilmişdi. Ailə vəziyyətinə, səhhətinə, tutduğu vəzifələrə görə kimlərə möhlət və güzəştlər verildiyi konkret göstərilirdi. Çağırışa Əxzi-əsgər idarəsi rəhbərlik bu qanunun yerlərdə izahı və təbliğ olunması, xidmət yaşı çatanların toplanılaraq qəza əsgər idarələrinə göndərilməsi, əsgərlikdən yayınanların və fərarilərin axtarılıb tapılması qəza qayməqamlarına (rəislərinə) həvalə olunurdu. Müvəqqəti qanuna əsasən Əxzi-əsgər şöbələrinin nəzdində həkim-müayinə komissiyaları yaradılmışdı. Çağırışçıların qoşun növləri üzrə bölüşdürülməsi həkim komissiyasının qərarına əsasən həyata keçirilirdi.

## Ləğv edilməsi
Türk hərbi qüvvələrinin Azərbaycanda olduğu vaxt qəbul edilmiş bir sıra hüquqi sənədlər, o cümlədən Müvəqqəti qanun natamam və yerli şəraitə uyğun olmadığı üçün hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarovun 1919-cu il 5 fevral tarixli əmri ilə ləğv edildi. Azərbaycan Hökuməti tərəfindən yeni qanun layihəsi hazırlanana qədər çağırış işi çar Rusiyası dövründə qəbul edilmiş hüquqi sənədlər əsasında tənzimlənirdi.

## Mənbə
* Süleymanov M., Azərbaycan ordusu (1918–1920), B., 1998.

### İstinadlar
Vyetnamın dövlət başçılarının siyahısı

**[[Vyetnam]]ın dövlət başçılarının siyahısı** —

Birinci sülalənin bizə məlum olan hökmdarları:

# Çzyu Lin (192–226)
# Fan Syun (270)
# Fan İ (300–336)

İkinci sülalənin bizə məlum olan hökmdarları:

# Fan Ven (336–349)
# Fan Fo (349–377)
# Bhadravarman (377–400)
# Qanqaraca
# Manaratxavarman
# Ven di

Üçüncü sülalənin bizə məlum olan hökmdarları:

# I Fan Yaanq May (420–431)
# II Fan Yaanq May (431–455)
# Fan Şen Çenq (455–484)
# Fan Tanq Ken Çuan (484–492)
# Fan Çou Nonq (492–502)
# Fan Ven Tsan (502–510)
# Devevarman (510–526)
# Vicayvarman (526–529)

Dördüncü sülalənin bizə məlum olan hökmdarları:

# I Rudravarman (529–605)
# Sambuvarman (605–629)
# Kandxarpaxarma (629–640)
# Bxasadarma (640–645)
# Bxadresvarman (645–653)
# I Vikrantavarman (653–686)
# II Vikrantavarman (686–731)
# II Rudravarman (731–749)

Nqo sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Nqo Kyuen (939–945)
# Zınq Tam Kxa (Bin Vionq) (945–951)
# Nqo Sıonq Nqan (Vionq Txien Şat) (951–954)
# Nqo Sıonq Van (Vionq Txien Tai) (954–965)

Din Sülalələsinin Bizə məlum olan hökmdarları:

# Din Tien (968–979)
# Din De Toan (979–981)

Erkən Li sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Li Xoan (981–1005)
# Li Çınq Tonq (1005)
# Li Nqoa Çiey (1005–1009)

Orta Li sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Li Txay To (Konq Van) (1010–1028)
# Li Txay Tonq (Fat Ma) (1028–1054)
# Nunq Çi Kao (1040–1053)
# Li Txan Tonq (Nyat Ton) (1054–1063)

Son Li sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Li Txan Tonq (Nyat Tan) (1069–1072)
# Li Nyan Tonq (Kan Dek) (1072–1127)
# Li Txan Tonq (Zıanq Xoan) (1127–1138)
# Li An Tonq (Txien To) (1138–1175)
# Li Kao Tonq (Launq Kan) (1175–1210)
# Li Xyue Tonq (Şan) (1210–1224)
# Li Tiey Xaonq (Tiey Txan) (1224–1225)

Danqçuanq sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Nquen Xoonq (1600–1613)
# Nquen Fuk Nquen (1613–1634)
# Nquen Fuk Fan (1655)
# Xien Bo Fi Fxıa (1687)
# Nqia (1687–1691)
# Nquen Fuk Ci (1691–1725)
# Nquen Fuk Fyuq (1691–1725)
# Nquen Fuk Fyua (1725 −1738)
# Nquen Fuk Kxxoat (1765–1776)
# Nquen Fuk Dionq (1776–1777)

Nquenlər sülaləsinin bizə məlum olan hökmdarları:

# Zya Lonq (1802–1820)
# Min Monq (1820–1841)
# Txieyı Çin (1841–1847)
# Tı Dık (1847–1883)
# Xien Xoa (1883)
# Kien Fuok (1883–1884)
# Xam Nqi (1884–1885)
# Ton Txat Txuet (1885–1886)
# Donq Kxan (1886–1889)
# Txay Txan (1889–1907)
# Zyuy Tan (1907–1916)
# Txay Din De (1916–1925)
# Bao Day (1916–1955)

## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Əlifba İslahatı Komissiyası

**Əlifba İslahatı Komissiyası** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin ölkə əhalisinin maarifləndirilməsini sürətləndirmək məqsədilə həyata keçirdiyi tədbir.

## Komissiyanın yaradılması
1919-cu il martın 21-də Cümhuriyyət Hökumətinin qərarı ilə Xalq Maarifi Nazirliyinə ərəb əlifbasının islahatı üzrə xüsusi Hökumət komissiyası yaratmaq və komissiyanın hazırladığı təklifləri baxılmaq üçün Nazirlər Şurasına təqdim etmək tapşırılmışdı. Bu qərara əsasən, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin üzvü Xudadat bəy Məlik-Aslanovun sədrliyi ilə Xalq Maarifi Nazirliyi yanında ərəb əlifbasının islahatı üzrə xüsusi komissiya yaradılmışdı. Əlifba islahatı, hər şeydən öncə, maarifçilik, xalq təhsilinin milliləşdirilməsi sahəsində Hökumətin qarşısında duran vəzifələrin həyata keçirilməsinə birbaşa xidmət etməli idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin diqqət və qayğısı ilə fəaliyyət göstərən komissiya tezliklə bir neçə əlifba layihəsi hazırlayaraq Hökumətə təqdim etmişdi.

Həmin layihələr arasında müəllim Abdulla bəy Əfəndizadənin hazırladığı variant bəyənilmiş və yeni əlifba üçün əsas kimi qəbul olunmuşdu. A. Əfəndizadə əlifba islahatı, xüsusilə latın əlifbasına keçidin zəruriliyi ilə bağlı 1919-cu ildə Bakıda "Son türk əlifbası" adlı dərslik də nəşr etdirmişdi. Dərslikdə o, ilk dəfə olaraq, ərəb və latın əlifbalarını müqayisəli şəkildə vermiş, birincinin ana dilimizə uyğunsuzluğunu, ikincininisə daha münasib olduğunu zəngin dil faktları ilə əsaslandırmışdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin əlifba islahatı sahəsində həyata keçirdiyi ilk əməli addımlar Aprel işğalı nəticəsində yarımçıq qaldı.

## Aprel işğalından sonra
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə artıq reallaşmaq ərəfəsində olan əlifba islahatı ideyasına 1921-ci ildə Sovet Azərbaycanında yenidən qayıdıldı. Bu məsələnin geniş müzakirəsindən sonra Nəriman Nərimanovun imzaladığı xüsusi dekretlə Azərbaycanda əlifba islahatı üzrə Yeni Türk Əlifba Komitəsi yaradıldı. Komitənin latın qrafikası əsasında hazırladığı Azərbaycan əlifbasının layihəsi ümumxalq müzakirəsi üçün "Yeni yol" qəzetində dərc edildi. Gərgin keçən və uzunmüddətli müzakirələrdən sonra 1929-cu ildən etibarən Azərbaycanda tamamilə latın əlifbasına keçildi. Bununla da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin öz qarşısına qoyduğu müqəddəs amallardan biri də reallaşdırıldı.

Bu işdə Cümhuriyyət dövründə əlifba islahatları üzrə Hökumət komissiyasının üzvləri olan Xudadat bəy Məlik-Aslanovun, Həmid bəy Şahtaxtinskinin, Fərhad Ağazadənin, Azad bəy Əmirovun, Əhməd bəy Pepinovun və başqalarının səy və zəhmətləri az olmamışdır.

## Ədəbiyyat
* Aзepбaйджанская Демократиская Pecnyблика (1918–1920), Законодательные акты (сборник документов),Б.,1998
* Mərdanov M., Quliyev Ə., Azərbaycan təhsili Xalq Cümhuriyyəti illərində (1918–1920), B.,2003

## İstinadlar
Fransa-Qafqaz Komitəsi

**Fransa - Qafqaz komitəsi** - Azərbaycanın və Gürcüstanın Fransa tərəfindən tanınması üçün fəaliyyət
göstərmiş qeyri-hökumət qurumu. 
[thumb|[Ceyhun bəy Hacıbəyli]]

## Yaranması
"Fransa-Qafqaz" komitəsi Azərbaycan və Gürcüstanla iqtisadi əlaqələr yatarmaqda
marağı olan "Aique Navale Frans anse" cəmiyyətinin tərkibində yaranmışdı. 
## Yaranmasının səbəbi
Komitənin sədri Fransa parlamentinin üzvü,
keçmiş ticarət naziri de Monzye Qafqaz respublikaları ilə, xüsusilə Azərbaycanla əlaqələrə böyük əhəmiyyət verirdi. Onun
fikrincə, müsəlman ölkəsi olan Azərbaycan bütün İslam dünyası ilə əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynaya bilərdi.
## Fəaliyyəti
Komitənin üzvü Labri 1919 il avqustun 27-də Azərbaycan və gürcü nümayəndələrilə keçirilən iclasda Rusiyadan ayrılmış
millətlərin müdafiə edilməsinin zəruriliyini bildirdi. Azərbaycan nümayəndələrindən Məhəmməd Məhərrəmov, Mir Yaqub Mehdiyev, Ceyhun bəy Hacıbəyli, gürcülərdən Qobeçia, knyaz Sumbatov və knyaz Avalov "Fransa-Qafqaz" komitəsinin
işinə cəlb edilmişdilər. Komitənin avqustun 27-də keçirilən iclasında de Monzye Azərbaycan və Gürcüstan barəsində Fransa
parlamentində çıxış etməyə razılıq verdi. Avqustun 28-də Azərbaycan və Gürcüstan nümayəndə heyətlərinin sədrləri
komitənin üzvü Labri ilə görüşüb de Monzyenin parlament çıxış ının forma və xarakterini müzakirə etdilər. Bundan əlavə,
de Monzye Fransa rəsmi dairələrinin Qafqaz respublikalarına, o cümlədən Azərbaycan və Gürcüstana münasibəti barədə
Fransa xarici işlər nazirliyinə deputat sorğusu ilə müraciət etdi. Sorğuya cavabdan aydın oldu ki, Fransa hökuməti
Azərbaycanla iqtisadi əlaqələr, o cümlədən ticarət münasibətləri yaratmağa meyil göstərir. Lakin bu, Fransa hökumətinin
rəsmi və qəti mövqeyi demək deyildi, çünki "Fransa-Qafqaz" komitəsinin səylərinə baxmayaraq, Fransa hökumətinin
Qafqaz mandatına sahib olmaq niyyəti olmamışdır.
## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, Bakı, 2004.
Don Sovet Respublikası

**Don Sovet Respublikası** (,  *Donskaya Sovetskaya Respublika*) — Rusiya vətəndaş müharibəsi dövründə RSFSR-nin bir parçası olaraq Kamensk-Şaxtinski şəhərində yaradılan və sadəcə iki ay mövcud olmuş dövlət.

Don Hərbi oblastı ərazisində hakimiyyət qurmağı güdən respublika, Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı Ağ hərəkatın regiondan çəkilməsindən sonra, yəni 23 may 1918-ci ildə qurulmuşdur. Həmin ilin may ayında gerçəkləşən Don kazak üsyanı və Brest-Litovsk sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra Almaniya İmperiyasının qüvvələrinin regiona daxil olması ilə bolşeviklər Don vilayəti ərazisindən qovulmuşdur. Don kazakların qurduğu Don Respublikası Don Soveti ilə əvəz edilmişdir.

## Tarix
Don Sovet Respublikası Aleksey Kaledin rəhbərliyindəki Don kazaklarından ibarət olan Ağ hərəkatın və Könüllü ordunun regiondan çəkilməsindən sonra, yəni 23 mart 1918-ci il tarixində, Yekaterinoslav quberniyası və Don Hərbi oblastı ərazisində, Kamensk-Şaxtinski şəhərində qurulmuşdur. Dövlətin paytaxtı Rostov-na-Donu şəhəri elan edilmişdi. 9-14 aprel 1918-ci il tarixlərində regional bir sovetlər konqresi keçirilmişdir. Konqresin nəticəsi olaraq, 26 bolşevik və 24 sol sosialist inqilabçıdan ibarət olan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi (M.İ.K.) yaradılmışdır. M.İ.K. öz növbəsində Xalq Komissarları sovetini (Sovnarkom) yaratmış və qırmızı kazak olan Fyodor Podtyolkovu rəhbər seçmişdir. Dövlətin müdafiə ehtiyacını təmin etmək üçün Serqo Orconikidze rəhbərliyindəki bir Fövqəladə Heyət yaradılmışdır.

Don Sovet Respublikası ərzaq rekvizitləri və şübhəli "əks-inqilabçılar"ın edamından sonra dəstəyini itirməyə başlamışdır. Aprel ayında ümumi bir Don kazak üsyanı qaldırılmışdı. 1 may tarixindən etibarən Almaniya İmperatorluğunun qoşunları Brest-Litovsk sülh müqaviləsinin nəticəsi olaraq regionun ərazilərinə daxil olmuşdur. Pyotr Krasnov rəhbərliyindəki Don kazakları 6 mayda Almaniya İmperatorluq qüvvələri tərəfindən işğal edilən Rostov-na-Donu şəhərini azad etdilər. Respublika rəhbərlərinin əksəriyyəti Tsaritsın şəhərinə qaçdı, fəqət rəhbərlərdən biri olan Fyodor Podtyolkov üsyançılar tərəfindən əsir alınmış, daha sonra isə edam edilmişdi. Don Sovet Respublikasının ərazini Don kazak üsyançılar tərəfindən tamamilə işğal edildi. Buna qarşı olaraq, Moskvadakı Sovet hökuməti respublika rəhbərlərinin Tsaritsında olduğunu nəzərə alaraq, Don Sovet Respublikasının varlığını sentyabr ayına qədər tanıdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
KFOR

**KFOR** () və ya digər adı ilə **Kosovo Qüvvələri** — NATO-nun rəhbərliyi ilə Kosovoda təhlükəsizliyi təmin etmək məqsədilə təşkil olunmuş sülhməramlı qüvvələr.

KFOR 11 iyun 1999-cu ildə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1244 saylı qətnaməsinin qəbul edilməsindən iki gün sonra Kosovoya daxil oldu. Həmin vaxt Kosovo ərazisində Serbiya və Monteneqro qoşunları ilə Kosovo Azadlıq Ordusu arasında baş verən gündəlik toqquşmalar nəticəsində ağır humanitar böhran baş vermişdi. Bir milyona yaxın insan məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü.

Hal-hazırda KFOR tədricən öz məsuliyyətini Kosovo Polisi başda olmaqla yerli təhlükəsizlik orqanlarına ötürür. 23 may 2016-cı ilə olan məlumata görə KFOR sülhməramlı qoşunlarının tərkibində 4600 nəfər hərbçi xidmət edir.

## Məqsədləri
Burada NATO-nun ilkin vəzifələri aşağıdakılardan ibarət idi:
* Yuqoslav və serb qoşunları tərəfindən Kosovoya qarşı baş verə biləcək istənilən təhdidin qarşısını almaq;
* Kosovoda təhlükəsiz şərait yaratmaq və onu qoruyub saxlamaq;
* Kosovo Azadlıq Ordusunu hərbsizləşdirmək;
* Beynəlxalq humanitar yardıma dəstək vermək;
* Beynəlxalq mülki iştirakı koordinasiya etmək və dəstəkləmək.

Hal-hazırda isə KFOR etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün mülki vətəndaşların təhlükəsizlik və sülh şəraitində yaşamağına dəstək olmaqla bərabər, beynəlxalq yardım, demokratiya və vətəndaş cəmiyyətinin tədricən inkişaf etməsinə kömək edir. KFOR-un əsas tapşırıqları aşağıdakı kimidir:
* Müharibə nəticəsində öz yaşayış yerini tərk edən əhalinin geri qayıtmasına kömək etmək;
* Yenidən qurma və minasızlaşdırma fəaliyyətinin təşkili;
* Tibbi yardım;
* Təhlükəsizlik və ictimai asayişi təmin etmək;
* Etnik azlıqlar arasında təhlükəsizliyi təşkil etmək;
* Sərhəd təhlükəsizliyi;
* Sərhəd keçməklə silah qaçaqçılığına qarşı mübarizə aparmaq;
* Bütün Kosovo ərazisində silahların, mərmilərin və partlayıcı maddələrin amnistiyası proqramının tətbiqi;
* Silahların məhv edilməsi;
* Mülki institutların, hüquq-mühafizə, konstitusiya və cəza sistemi, həmçinin siyasi, iqtisadi və sosial həyatın müxtəlif aspektlərinin yaradılmasına dəstək göstərmək.

KFOR sülhməramlı qoşunları Kosovonun statusu məsələsi tam şəkildə həll olunana qədər fəaliyyət göstərməyə davam edəcək.

## Həmçinin bax
* Kosovo
* Kosovo müharibəsi
* Yuqoslaviya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* KFOR Placemap
* KFOR official site (NATO)
* First deaths in K-For operation
* Memorial honors soldiers' sacrifices
Sənəm Məmmədova

**Sənəm Məmmədova** (tam adı: **Halayçı Sənəm Hacı qızı Məmmədova**; ) — dambur musiqi alətinin mahir ifaçısı.

Balakən rayonunun Gülüzən kəndindəndir. Muğal adlı azərbaycan-türk tayfasının nümayəndəsidir.

Haylaçı Sənəm 1928-ci ildə Aşıqların birinci qurultayında uğurla çıxış edərək, şeirlərində hayla janrını və simli çalğı aləti damburu vəsf etmişdir. Onun istifadə etdiyi dambur "beş telli" olmuşdur.

Repressiya qurbanlarından biri olan, Ağsu rayonunun Qəşəd kənd sakini Aşıq Mirzə Bilal (1872–1937) Haylaçı Sənəmlə deyişmiş və aşıq onun sənətinə yüksək qiymət vermişdir.

## Həmçinin bax
* Dambur

## İstinadlar
Super Liqa bombardirlərinin siyahısı

**Super Liqa bombardirlərinin siyahısı** — Super Liqada bir mövsümdə ən çox qol atan futbolçuların mövsümlərə görə hazırlanmış siyahısı. 1959-cu ildən başlayan liqanın ilk bombardiri, on beş matçda on bir qol vuran Türkiyə futbolçusu və baş məşqçi, "Tacsız kral" ləqəbli Mətin Oqtay, sonuncu bombardir isə 2016-2017 mövsümündə iyirmi səkkiz matçda iyirmi üç qol vuran "Alanyaspor" futbolçusu Vaqner Lavdır.

Bu günə qədər qırx bir fərqli futbolçu bombardir adına layiq görülmüşdür. Mətin Oqtay altı dəfə bombardir adına layiq görülmüşdür. Tanju Çolaq beş dəfə bombardir adını layiq görülmüşdür və o, Mətin Oqtaydan sonra ikinci yeri tutur. Həmçinin Tanju Çolaq 1987-1988 mövsümündə vurduğu otuz doqquz qolla Avropanın ən çox qol atan futbolçusu olub. O, Qızıl buts mükafatını qazanmışdır. Bundan başqa, Tanju Çolaq birdən çox komanda ilə bombardir olan ilk futbolçudur.

Qırx bir futbolçudan otuz üç nəfəri Türkiyə vətəndaşı, səkkizi isə xarici futbolçudur. İlk xarici bombardir 1983-1984 mövsümündə on altı qol vuran Yuqoslaviya əsilli Tariq Hodiçdir. Digər xarici bombardirlər Şota Arveladze, Aleksandro de Souza, Milan Baroş, Ariza Makukula, Aatif Şaeşue, Fernandao, Mario Qomes və Vaqner Lavdır. Bombardirlər arasında Aleksandro de Souza iki dəfə bombardir olan yeganə xarici futbolçudur.

Ümumi olaraq, on yeddi fərqli komanda bombardir çıxarda bilmişdir. Bu sahədə ən müvəffəqiyyətli komanda on beş dəfə bombardir çıxardan "Qalatasaray" və "Fənərbaxça"dır.

Super Liqa tarixində üç mövsüm bombardirlik iki futbolçu tərəfindən paylaşılmışdır. 1975-1976 mövsümündə on yeddi qol vuran Cəmil Turan və Əli Osman Rənglibay, 1979-1980 mövsümündə on iki qol vuran Mustafa Dənizli və Bəxtiyar Yorulmaz, 2001-2002 mövsümündə iyirmi bir qol vuran İlhan Mansız və Arif Ərdəm bu titulu daşıyıblar.

## Bombardirlər
*Qeyd: Tünd yazılan komanda eyni mövsüm çempion olmuşdur.*

## Komandalar tərəfindən performanslar
*Qeyd: Ulduz (*) İki və ya daha çox futbolçunun bombardirliyi paylaşdığını bildirir.*

## Fərdi performanslar

## Milliyyətə görə performanslar

## Rekordlar
* **Bir mövsümdə vurulan ən çox qol** : 39
** Tanju Çolaq (Qalatasaray) — 1987-88
* **Matçlarda** : 1,461 qol 
** Mətin Oqtay (Qalatasaray) — 1962-63 (26 matçta 38 qol)
***Ardıcıl bombardir olmaq** : 3 dəfə
** Mətin Oqtay (1959, 1959-60, 1960-61)
** Tanju Çolaq (1985-86, 1986-87, 1987-88)
** Hakan Şükür (1996-97, 1997-98, 1998-99)
***Ardıcıl bombardir çıxardan komanda** : 4  dəfə
**Fənərbaxça — (1991-92 Ayqut Qocaman, 1992-93 Tanju Çolaq, 1993-94 Bülənt Uyğun, 1994-95 Ayqut Qocaman)

## Qeydlər




## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Toğrul Sadıqzadə

**Toğrul Seyid Hüseyn oğlu Sadıqzadə** () — Azərbaycan rəssamı,  Əməkdar incəsənət xadimi. Seyid Hüseyn Sadiqnin oğlu.

Toğrul Sadıqzadə 1926-cı ildə Bakıda, İçərişəhərdə, Azərbaycanın tanınmış yazıçısı Seyid Hüseynin və şairə Ümmügülsümün ailəsində dünyaya gəlib. Valideynləri 1937-ci ildə repressiya olunublar. 1949-cu ildə o, Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Rəssamlıq məktəbini bitirib. Portretlər, Füzulinin "Leyli və Məcnun” poemasına çəkdiyi miniatürlər ona geniş şöhrət qazandırır. 1951-ci ildə Respublika, Ümumittifaq və Beynəlxalq      sərgilərdə iştirak edir. 1954-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olur.

## İstinadlar
Altay İsmayılov

**Altay İsmayılov** — iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (2007-ci ildən), Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Beynəlxalq iqtisadiyyat (ingilis dilli)" kafedrasının müdiri (2017-ci ildən) və eyni zamanda UNEC Bilik iqtisadiyyatı tədqiqat mərkəzinin rəhbəri (2019-cu ildən).

## Həyatı
5 dekabr 1975-ci ildə Lənkəranda dünyaya gəlmişdir.

## Təhsili
1992-cil ildə Bakı şəhərində BDU-nun nəzdindəki 1 nömrəli Fizika, riyaziyyat və informatika təmayüllü liseyi bitirmiş, həmin il İstanbul Universitetinə daxil olmuşdur. 1993-cü ildə dil hazırlığı üzrə Ankara Universiteti TÖMER, 1998-ci ildə İstanbul Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsinin Menecment ixtisası üzrə bakalavr, 2001-ci ildə Mərmərə Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun İqtisadi Siyasət ixtisası üzrə magistratura təhsili almışdır.

2007-ci ildə Səlcuq Universitetinin Sosial Elmlər İnstitutunun İqtisadiyyat ixtisası üzrə doktorantura pilləsini tamamlayaraq iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (PhD) alimlik dərəcəsini almışdır.

## Postdoktorantura fəali̇yyəti̇
Doktorantura sonrası (PostDoc) fəaliyyətini 2013-cü ildə Avropa Komissiyası Erasmus Mundus Alrakis II proqramı ilə Polşada Varşava Təbiət Elmləri Universitetində (SGGW), 2014–2015-ci tədris ilində isə ABŞ Dövlət Departamentinin Fulbrayt (Fulbright) programı ilə Amerikada, Arizona Dövlət Universitetində (ASU) tədqiqatçı kimi davam etdirmişdir. 2016–2017-ci tədris ilinin payız semestrində Avropa Şurasının Erasmus+ KA 107 proqramı çərçivəsində Almaniyanın Koblenz Universitetində 1 semestr boyunca dərs demişdir.

## Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə özəl sektorda icraçı direktor olaraq başlamış, 2004-cü ildən isə təhsil sektorunda fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu illər ərzində Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində, Qafqaz Universitetində, Xəzər Universitetində və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (UNEC) müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2017–2021-ci illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Beynəlxalq iqtisadiyyat (ingilisdilli)" kafedrasının müdiri olmuşdur. 03.06.2019-cu il tarixindən Bilik iqtisadiyyatı UNEC tədqiqat mərkəzinə ictimai əsaslarla rəhbər təyin edilib.

## İstinadlar
Seyidrüstəmzadələr

**Seyidrüstəmzadələr** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Seyid Rüstəmin iki oğlu Mir Əli və Mir Cəmil.

Mir Cəmil ağa 4 oğlu, 2 qızı olmuşdur: Mir Səttar, Mir Abbas, Mir Qafar, Mir İbrahim, Sonabəyim və Həlməbəyim. Tale var-dövləti bu qardaşlar arasında bərabər bölməmişdi. 2 mərtəbəli evi olan Mir İbrahim çox varlı, zəngin idi. Hamıya təmənnasız borc verərdi. Bundan fərqli olaraq Mir Səttar (-1917) ortabab həyat keçirirdi. Görünür tale onun var-dövlətini sonraya saxlayırdı — onu tarixdə həmişəlik yaşadacaqdı. Mir Səttarın 11 uşağı olmuşdu, bunlardan ən kiçiyi Əhməd Cəmil idi. Bu uşaqlardan əksəriyyəti körpə ikən dünyasını dəyişmiş, yalnız 4-ü sağ qalmışdı. Mir Bağırın (1897–1929), Mir Mehdi, Mir Əhməd, Nazəninbəyim

Mir Əli isə Səid Rüstəmovun atasıdır.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Mircabbar Seyidrüstəmzadə — Azərbaycan-sovet bəstəkarı, dirijoru və pedaqoqu, Azərbaycan SSR xalq artisti (1957), Stalin mükafatı laureatı (1951). O, 1945-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü, Azərbaycan SSR Bəstəkarlar İttifaqının sədri (1949–1953), Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru (1935–1975), Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının nəzdindəki mahnı və rəqs ansamblınının rəhbəri (1951) olmuşdur.
* Tamilla Rüstəmova — Azərbaycanlı aktrisa və pianoçu.
* Eldar Rüstəmov — Azərbaycan bəstəkarı.
* Əhməd Cəmil — Azərbaycan şairi, 1939-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan dövlət mükafatı laureatı (ölümündan sonra 1980).

## Mənbə
* "İrəvan xanlığı – gerçəkliyin aydınlığı" əsəri

### İstinadlar
Dinamo stadionu (Minsk)

**Dinamo stadionu** () — Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində yerləşən çoxməqsədli stadion. Stadionda hazırda yenidənqurma işləri davam edir. Əvvəllər bu stadion əsasən futbol qarşılaşmaları üçün istifadə olunurdu və Dinamo Minsk, Minsk, həmçinin Belarus milli futbol komandasına ev sahibliyi etmişdir. Rəsmi olaraq stadionun tutumu 40,000 nəfər göstərilsə də, 1990-cı illərin ortalarında təhlükəsizlik məqsədləri üçün stadionun yuxarı hissəsi ləğv olunmuş və azarkeş tutumu 34,000 nəfərə qədər azaldılmışdır.

## Tarixi
Dinamo stadionu ilk dəfə 1934-cü ildə konstruksiya olunmuş və fəaliyyətə başlamışdır. Sonradan, 1939-cu ildə ilkin yenidənqurma işləri nəticəsində stadionun tutumu artırılmışdır. Stadion İkinci dünya müharibəsi illərində dağıntılara məruz qalmış, yalnız müharibə başa çatdıqdan sonra 1947-1954-cü illəri aralığında təmir olunmuşdur. 1978-1980-ci illər aralığında 1980 Yay Olimpiya Oyunları məqsədilə bir daha təmir olunan stadion, 2012-ci ilin oktyabr ayında növbəti dəfə təmir işləri məqsədilə müvəqqəti olaraq qapadılmışdır. Stadionun Minsk şəhərində baş tutacaq 2019 Avropa Oyunlarına qədər tam hazır olacağı gözlənilir.

## Ölkədaxili istifadə
Stadion Sovet dövrü ərzində, həmçinin Belarus müstəqillik əldə etdikdən etibarən 2008-ci ilə qədər Dinamo Minsk FK-na ev sahibliyi etmişdir. 2009-cu ildə Dinamo Minsk nisbətən daha kiçik olan Dinamo-Yuni stadionuna yerləşdikdən sonra bu stadion Minsk FK-nın stadionu olmuşdur. Stadion, həmçinin 1992-ci ildən 2012-ci ilə qədər ənənəvi olaraq futbol üzrə Belarus kubokunun final qarşılaşmalarına da ev sahibliyi etmişdir.

## Beynəlxalq istifadə
1980 Yay Olimpiya Oyunlarının futbol turnirinin bəzi qarşılaşmaları bu stadionda oynanılmışdır. Həmin turnir ərzində təşkil olunan 6 qrup matçı və bir dörddə bir final qarşılaşması Dinamo stadionunda oynanılıb. 1984-cü ildə UEFA tərəfindən təşkil olunan U-18 Avropa futbol çempionatı və 1985-ci ildə FİFA tərəfindən təşkil olunan U-20 dünya kubokunun bəzi qarşılaşmaları burada baş tutmuşdur. 1992-ci ildən etibarən stadion Belarus milli futbol komandasına ev sahibliyi edir.

Dinamo stadionu uzun illər boyunca Belarus klublarının Avropa kuboklarında baş tutmuş oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. Bunun əsas səbəbi Belarusda olan digər klubların stadionlarının UEFA tələblərinə uyğun olmaması idi.

## Həmçinin bax
* Dinamo Minsk FK
* Minsk FK
* Belarus milli futbol komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Stadium profile at pressball.by
*Stadium profile at FC Dinamo Minsk website
*Stadium profile at FC Minsk website
Elis Merton

**Alisa Merton** () — alman əsilli ingilis müğənni.

## Həyatı
13 sentyabr 1993-cü ildə Almaniyanın Frankfurt şəhərində anadan olmuşdur. Anası alman, atası irlandiyalıdır. Uşaq ikən atasının işi ilə əlaqədar olaraq, Kanadaya köçüblər və ilk addımlarını Kanadada atmışıdır.

## Karyerası
2017-ci ildə çıxatdığı "No Roots" mahnısı ilə dünyada məşhurlaşmışdır.

## Diskoqrafiya

### Albomları

### Sinqlları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Yeni füyuzat

***"Yeni füyuzat"*** () — həftəlik ictimai-siyasi, ədəbi, şəkilli jurnal. 1910 il oktyabrın 18-dən 1911 il martın 15-dək Bakıda Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. Cəmi 21 nömrəsi çıxmışdır.

## Haqqında
"Yeni füyuzat" 1910–1911-ci illərdə Bakıda Azərbaycan dilində nəşr edilən həftəlik ədəbi, siyasi, ictimai illüstrasiyalı jurnal. Jurnalın naşiri və məsul redaktoru Əlipaşa Hüseynzadə (Səbur), baş redaktoru Əhməd Kamal idi. Jurnal Azərbaycan milli burjuaziyasının mənafeyinə xidmət edirdi. "Yeni füyuzat"ın səhifələrində M. Ə. Sabir, Ə. Qəmküsar, A. Şaiq, Ə. Kamal, Ə. Münzib, Axund Yusif Talıbzadə, Ə. Hüseynzadə, Namiq Kamal, Əli Mişan, Məhəmmədsadıq Axundov, Ə. Səbri Qasımov və başqalarının bədii və publisist yazıları dərc olunmuşdur. 1911-ci il martın 19-da bir çox Azərbaycan jurnalistləri həbs edilmiş, jurnalın naşirinin və baş redaktorunun evində axtarış aparılmış, naşir və məsul redaktor Əlipaşa Hüseynzadə Həştərxana sürgün olunmuş, baş redaktor Əhməd Kamal isə Rusiya hüdudlarından çıxarılıb vətəni Türkiyəyə göndərilmiş, bununla da "Yeni füyuzat"ın fəaliyyəti dayandırılmışdı.

2010-cu ildə jurnalın bütün materialları transliterasiya edilərək kitab halında nəşr edilmişdir.

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Füyüzat (jurnal)

## İstinadlar
Qumral Sadıqzadə

**Qumral Hüseyn qızı Sadıqzadə** () — Azərbaycan yazıçısı və tərcüməçisi. Şair Ümmügülsüm və yazıçı Seyid Hüseynin qızıdır.

## Həyatı
1929-cu il dekabrın 6-da Bakıda, İçərişəhərdə əslən Novxanıdan olan ziyalı ailəsində anadan olub. 1947-ci ildə Bakı Energetika Texnikumunu, 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. 1960-cı ildən etibarən dövri mətbuatda rus dilindən tərcümələri ilə çıxış edib.

## Yaradıcılığı
Yazıçını ədəbi mühitə tanıtdıran ilk əsəri dövrünün görkəmli publisisti, tənqidçisi, nasiri olan atası Seyid Hüseyndən, Azərbaycanın ilk ziyalı xanımlarından olan anası şairə Ümmügülsümdən, ümumiyyətlə nəslinin tarixindən bəhs edən iki hissədən ibarət "Son mənzili Xəzər oldu" adlı tarixi-sənədli romandır. 

Müəllifin 2002-ci ildə çap etdirdiyi "Mənim nakam qardaşım" romanı bu nəslin tarixinin davamıdır. Əsər Seyid Hüseyn – Ümmügülsüm ailəsinin 37-ci il repressiyasından sonrakı dövrünü əhatə edir.

2000–2009-cu illər Qumral Sadıqzadənin həyatında bədii yaradıcılıq baxımından ən məhsuldar dövrdür. Bu illər ərzində dövri mətbuatda ədibin bir-birindən maraqlı povest və hekayələri ("Analar tək qalmasın", "Uzunçu", "Deyingən", "Təranə" və s.) çap olunub. Yazıçının qələmi bu gün də öz itiliyini saxlayır və fəaliyyətini davam etdirir. Onun sonuncu "İnəkli Peçenye" adlı hekayəsi 6 noyabr 2009-cu il tarixli "Ədəbiyyat" qəzetində çap olunub. 2000-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Kitabları
* Son mənzili Xəzər oldu… Bakı: Gənclik, 1991.
* Son mənzili Xəzər oldu… II hissə. Bakı: Boz oğuz, 1998.
* Mənim nakam qardaşım. Bakı: Çaşıoğlu, 2002.
* Analar tək qalmasın. Bakı: Şirvannəşr, 2009.

## Ailəsi
Qumral həyatını məşhur ziyalı Əlipaşa Səbur Hüseynzadənin oğlu, alim və yazıçı Aydın Hüseynzadə ilə bağlayıb. Uşaqları Gülər Hüseynzadə və Tokay Hüseynzadə.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
III Xoyski hökuməti

**III Xoyski hökuməti** və ya **Üçüncü hökumət kabineti** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin sayca 3-cü, Fətəli xan Xoyskinin başçılığı ilə 26 dekabr 1918 tarixindən 14 mart 1919-cu ilədək fəaliyyət göstərmiş koalisiya hökuməti.

## Zəmin
Azətrbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti işə başladıqdan sonra, Fətəli xan Xoyski parlamentdən hökumət kabinetinin istefasını qəbul etməsini xahiş etdi. Parlamentin bu istəyi qəbul etməsindən sonra, yeni hökumət kabinetinin qurulması da Fətəli xan Xoyskiyə tapşırıldı. Həsən bəy Ağayevlə məktublaşmalarından məlum olur ki, Fətəli xan Xoyski bu istəyi Həsən bəy Ağayevin çox saylı xahişindən sonra qəbul etmişdir.

## Tərkibi
Dekabrın 26-da Fətəli xan Xoyski üçüncii hökumət kabinəsinin proqramı və tərkibi barədə parlamentdə çıxış etdi. Müzakirələrdən sonra parlament Fətəli xan Xoyski Hökumətinə etimad göstərdi. Yeni kabinədə xalq səhiyyəsi naziri postu müvəqqəti olaraq dövlət nəzarəti naziri Məmmədhəsən Hacınskiyə, əmək naziri postu isə müvəqqəti olaraq poçt və teleqraf naziri Aslan bəy Səfikürdskiyə həvalə edildi.

## Fəaliyyəti
Fətəli xan Xoyskinin təşkil etdiyi Hökumət kabinəsi ilə əlaqədar olaraq general Tomson bəyan etdi: "

Məmmədhəsən Hacınskinin Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Paris Sülh Konfransına getməsi ilə əlaqədar 1919 il yanvarın ikinci yarısından dövlət nəzarəti naziri vəzifəsini Əliağa Həsənov icra etmişdir.

Ölkədə möhtəkirliyin və qiymətlərin artdığı, əhalinin bir qisminin sürətlə varlandığı, digər qisminin isə var-yoxdan çıxdığı bir şəraitdə Parlamentdə müxalifətdə olan İttihad, Əhrar, Sosialistlər fraksiyalarının üzvləri hökuməti bu işdə fəaliyyətsizlikdə təqsirləndirməyə başladı. 1919 ilin yanvar-fevral aylarında keçirilən parlament iclaslarında onlar tərəfindən Fətəli xan Xoyski hökuməti kəskin surətdə tənqid edilirdi. Fevralın 5-də onlara geniş və çox əhatəli cavab verən Fətəli xan Xoyski deyirdi:

## İstefası
Fətəli xan Xoyski öz hökumətinin istefası barədə parlamentə məktub göndərir. Parlamentin fevralın 25-də keçirilmiş iclasında Xoyski Hökumətinin istefası qəbul olunur və yeni hökumət təşkilinə qədər onlardan öz fəaliyyətlərini davam etdirmək xahiş olunur.

1919-cu ilin aprelində qurulacaq IV hökumət kabinetinin qurulması isə Nəsib bəy Yusifbəyliyə tapşırılır.

## Mənbə
* 

### İstinadlar
Adi subirəsi

**Adi subirəsi** () subirəsi və ya dafniya () cinsinə aid növ.

## Morfoloji quruluşu
Dişi fərdin uzunluğu 1,4–4,0, erkəyinki isə 0,9–1,5 mm -dir. Dişi fərdin çanağı oval formada olub, yan tilləri yoxdur, quyruq iynəsi qismən uzundur. Çanağın arxa hissəsi və quyruq iynəsi tikanlı çıxıntılarla örtülmü.dür. Baş qıs lateral til ilə təchiz olunmuşdur. Baş zirehi çanağa söykənir və çıxıq əmələ gətirir. Rostrum uzanmış və itidir. Ön antenaları qısa olub, rostrumun qurtaracağına çatır. Uzanmış və yuxarı kənarı azacıq qabarmış postabdomenin üzərində 12–18 ədədə qədər dişçik yerləşir. Abdomen caynağının əyilmiş kənarı boyunca 12–14 ədəd nazik tükcüklərdən ibarət olan bazal daraq yerləşir.Erkək fərd dişidən çanağın rombvari və bel kənarının düz olması ilə fərqlənir. Rostrum çox qısa və kütdür. Ön antennaların oturacaqları uzun və azacıq əyilmişdir. Onun qurtaracağındaestetacklar və qamçı yerləşir. Qamçı 2 buğumludur. Abdomen çıxıntısi barmaqvari olub, səthini çərgəyə düzülmüş tükcüklər örtür.

## Yayılması
Bu növə dünyanın bütün sularında rast gəlinir. Naxçıvan MR-nın Adilağa, Xıncov, Qanlıgöl, Batabat, Salvardı, Dəstəgöl, Qaraxanbəyli göllərində, Uzunoba su anbarında, Şahbuz və Biçənək yaxınlığında olan su tutarlarında, Kiçik qafqazın sarımsaqlı, Cifligöl, Ayıtələsi və Göy-göl göllərində, Qax rayonunun Muran gölündə, İsmayıllı rayonundakı Qaragöldə, Şamaxı, Göyçay, Astara, Lənkəran və Masallı rayonlarının şirin sularında geniş yayılmışdır.

Evritop növ olub, şimal və orta en dairələrində yerləşən kiçik su hövzələrində, cənubda isə göl və su anbarlarının peligial hissəsində yaşayır. Yumurtalarının sayı 50-yə çatır. Azərbaycan ərazisində bu növün ən yaxşı inkişafı Göy-göldə qeydə alınmışdır. Növün 5 yarımnövü vardır ki, onlardan 3 yarımnöv (D. pulex middendorfiana, D.pulex pulicaria, D.pulex schölderi) Azərbaycanın su hövzələrində qeydə alınır.

## İstinadlar

## Mənbə
Animaldiversity.org
Səma (rəqs)

**Səma** və ya **Sama** (Ərəbcə: سماع) — sufilərin musiqisi olub, onun dinləyərək rəqqasların ruha gəlib və fırlanaraq rəqs etməsi sayılır.

Ərəbcə "eşitmək" mənasını verən "səmi" sözü, məcazi olaraq "musiqi, nəğmə, rəqs" deməkdir. Zaman keçdikcə sufilər və din xadimləri bu nəğmələrə qulaq asaraq, ayaqüstə fırlanaraq Allaha zikr etməyə başlayırlır. 13-cü yüzillikdə Mevlanə tərəfindən dini nəğmə dünyada daha geniş miqyasda yayılmağa başlayır və ayin halına çevrilir.

2008-ci ildə UNESCO-nun Mədəniyyət irsinə daxil edilir.

## Tarixi
Sufilər İslamı qəbul etdikdən sonra səmanı, vəhfi, musiqi və şeir dinləyərək qalxıb hərəkət etməyə dönməyə başlayır. İslam dünya meydana gəldikdən sonra onun səmavi din olub-olmaması çox sual meydana çıxartdı. Bu din gəlməmişdən öncə sufilər bir çox halal olanları haram qəbul etmişdilər. Sufilər bir yerə yığlıb, müzakirələr aparır, nəsihətlər verilir və Allah inam, etibar və sevgisinə dair şeir və ilahilər oxunurdu. Şeir və musiqilər gözəl səsə malik olan şəxslər tərəfindən söylənirdi. Səma rəqsini bir və ya bir neçə nəfər qrup halında rəqs edirdilər.

Səma rəqsini təbliğ edən Mevlanadən öncə Şems Təbrizi bu rəqsin təbliğinə başlamışdır. Zamanla onu Mevlanəyə öyrətmiş və onun əsas təbliğatçısı olmuşdur.

Mevlananin təbliğatı Sultan Veledin dövründən başlayır və 15-ci əsrdə bu işi onun nəvəsi Emir Alim Çelebinin oğlu Pir Adil Çelebi davam elətdirir. 17-ci əsrdə Pir Hüseyn Çelebinin xüsusi rolu olmuşdur.

## Səma rəqsinin hissələri
### Səmaxana
Galata Mevlevixana səmaxanası

Səmaxana Mevlevixanalar içində səma ayinin yerinə yetirildiyi yerin adıdır. Səmaxanada rəqsin yəni "dönmənin" baş verdiyi hissə meydan adlanır. Səmaxanya "cümlə qapısı" adlanan qağıdan daxil olurlar. Bu qapının qarşısında "mihrab" olur. Mihrab üzü qibləyə doğru qoyulur. Meydana daxil olarkən səmazaçılar sağ tərəfdə, ayini oxuyan Mevlanlar isə mihrab tərəfdə dururlar.

Meydanın ətrafı boyunca dairə formasında stullar qoyulur. Stulun üstünə ağ parça qoyulur. Bu parça cümlə qapısı yanından başlayaraq qoyulur.

### Səmazan paltarları
Səmazan

Səmazan insanları pis işlərdən, vərdişlərdən yəni "nəfsinə məzara qədər" qorumağı təbliğ edir. Səmazanin səmaya başlarkən koftasını çıxarılması mənəvi təmizliyə çıxmasını ifadə edir.

### Mutrib həyəti
Səma ayini oxunulan zaman musiqi alətlərində çalan ansambl nəzərdə tutulur.

### Səmazənbaşçısı
Səmazənlərin ən başçısı səmazanbaşı adlanır. Səma mərasimi zamanı səmazanların arasında gəzərək, onların rahat səmanı yerinə yetirməsinə kömək edirlər.

## Etik qaydaları
Etik qaydalara əsasən səma rəqsi yerinə yetirilərkən sakitçiliyə riayət etmək ən vacib şərtlərdən biridir. İştirakçılar dönmə hərəkətini edən zaman qışqırmaqdan və danışmaqdan vəcd bitənə qədər özlərini saxlamamılıdılar. Ən əsası isə vəcddi inamla həyata keçirməlidilər.

## Şəkillər

## Xarici keçid
* Səma mərasiminin şəkilləri
* Məvlanə səma mərasimi

## İstinad
Sovet Rusiya imperiyası (kitab)

**Sovet Rusiya İmperiyası** () — Türkiyənin tanınmış siyasətçisi, yazıçısı Səməd Ağaoğlunun SSRİ-ə səyahətindən sonra xatirələri və təəsüratları əsasında yazdığı kitab.

## Kitabın yazılması və məzmunu
S. Ağaoğlunun dönəmində Türkiyədə SSRİ-yə qibtə edən, oradakı rejimi dəstəkləyən müxtəlif sol partiyalar, təşkilatlar vardı. Belə bir vaxtda artıq 1960-cı il hərbi çevrilişindən sonra siyasətdən çəkilən Ağaoğlu xanımı ilə birlikdə 1966-cı ildə SSRİ-yə səyahətə çıxır. Döndükdən sonra isə səfər təəssüratlarını yazır və kitabını çəkinmədən "Sovet Rusiya imperatorluğu" adlandırır. Səbəbini isə özü belə yazır:

## Kitabdan hissələr
Qarabağla bağlı yazdıqları:

O, Sovet imperiyasındakı qorxu mühitini də elə öz qohumlarının timsalında hiss etmişdi:

## Nəşr və tərcümə
İlk dəfə 1967-ci ildə İstanbulda "Baha" mətbəəsində işıq üzü görən kitab daha sonra çap edilməyib. Kitab düz əlli il sonra 2017-ci ildə bu dəfə İlğım yayınları tərəfindən tərcümə olunaraq çap edilir.

## İstinadlar
Daphnia magna

**Daphnia magna** () subirəsi və ya dafniya () cinsinə aid növ.

## Morfoloji quruluşu
Boz sarı və qırmızı rənglərdə olur. Dişi fərdin uzunluğu 2,2-6,0, erkəyinki isə 2,0-2,2 mm-dir. Dişinin  çanağı oval formada olub, bel və lateral tilləri, habelə quyruq iynəsi yaxşı inkişaf etmişdir.Bel tili, çanağın aşağı kənarı və quyruq iynəsi tikanlı çıxıntılarla təchiz olunmuşdur.Başda 4 ədəd til vardır. Rostrum uzanmş və girdələnmiş şəkildə olub, qurtaracağında tikanlı çıxıntı yerləşir. Göz başınkənarına yaxın yerləşir. Ön antenaların oturacağı piramida şəkilindədir. Abdomen çıxıntıları yaxşı inkişaf etmiş və yuxarı uzun çıxıntılar qısa tüklərlə örtülmüşdür.Postabdomen çox uzanmış, yuxarı kənarında iki ədəd çuxur vardır. Proksimal çuxur dayaz, distal çuxur isə dərindir. Bu iki çuxur arasında olan anal dəliyin kənarlarını 6-7 ədəd diş örtür. Yuxarı kənarın distal qabığı 9-12 ədəd dişçiklə təchiz olunmuşdur. Proksimal hissəsində xırda tükcüklər vardır. Bunlar postabdomenin lateral hissəsinə qədər çatır. Caynaqlar iri olub, tükcüklərlə örtülmüşdür. Erkək fərdin quyruq iynəsi çox qısadır. Çanağın qarın hissəsindəki kənarı ön tərəfdən bucaqvari uzanmışdır. Baş bədəndən nisbətən aşağıda olur. Rostrum kütdür. Göz iridir. Ön antennalar uzundur. Onların otyracağı ortadan daralmışdır. Ön antenaların üzərində ikibuğumlu qamçı yerləşir ki, bunun da qurtaracağında xırda tükcüklər, estetakslar, hissedici tükcük və kiçik hissedici çıxıntı yerləşir. Abdomen çıxıntılarından yalnız aşağıdakılar inkişaf etmişdir. Postabdomenin distal hissəsi əmzikvari uzanmış və dişçiklərlə təchiz olunmuşdur. Anal dəliyinin kənarı qabarmış və hər tərəfi 10-12 dişçiklə təchiz olunmuşdur .

## Yayılması
Avropa, Qafqaz, Orta Asiya, Uzaq Şərq, Asiya, Afrika və Şimali Amerika sularında geniş yayılmışdır. 

Azərbaycanda Naxçıvan MR-nın Xıncov gölündə, Qarayazı və Bulqan göllərində, Dəvəçi limanında, Şirvan şəhəri yaxınlığında olan Qarasu gölündə, Ceyranbatan su anbarında və s. yayılışdır. 

## Bioloji və ekoloji xüsusiyyətləri
Müvəqqəti su hövzələrində, süni göllərdə, şirin və şortəhər göllərdə yaşayır. İstisevən heyvandır. Çinsi yetişgənliyə 5-ci mərhələdə çatır. Bütün ömürü boyu 24 dəfə qabığını dəyişir. Yumurtalarının sayı 100-ə çatır. 

## İstinadlar

## Mənbə
http://animaldiversity.org/accounts/Daphnia_magna/
Məddah

**Meddah** - kiçik qruplara o cümlədən qəhvəxana və ya çayxanalarda kiçik auditoriyaya Türk tarixini danışan şəxslərə deyilir. Bu şəxslər 16-ci əsrdə Osmanlı imperiyası dövründə daha məşhurlaşmışdır. Bu dövrdə meddahlar hər hansı hekayəni və ya tarixi bir hadisəni özləri müxtəlif improvizələr edərək danışır və ətrafdakı insanların diqqətini buna cəlb edirdilər.  

## Dekorasiya
Meddahlar hər zaman çətir, papaq və digər baş geyimlərində istifadə edərək, ifadə etdikləri şəxslərin xarakterini, səsini və dialektini təsəvvür edirdilər. Tamaşanın limiti yox idi və yaxşı meddah onu əhatə edən auditoriyanı fikrini öz bacarığı ilə hekayədən asılı etməyi bacarmalı idi. 
## Ümumi məlumat
Meddahlar adətən gəzən artistlər mənasını verir. Çünki onlar böyük şəhərlərdən kiçik kəndlərə gedərək yol boyu gördüklərini kənd camaatına hekayə edərək danışırdı. Bu adət ənənə Homerin dövründən başlandığı təsadüf edilir.

Onların vəzifələri Yunanıstan  o cümlədən Odessa hekayəçilərinin vəzifələrinə oxşayırdı. O dövrdə yaranmış hekayə olan Xosrov və Şirin və Leyli və Məcnunda meddahlar tərəfindən yayıldığı ehtimal edilir. Onların söylədikləri hekayələr gerçək hekayə olub, auditoriyadan, siyasi vəziyyətdən asılı olaraq improzivə edilir.

İstanbul meddahları ilk dəfə olaraq musiqi alətlərindən istifadə edərək hekayələr danışmışlar. 

2008-ci ildə meddahlar UNESCO-nun İnsan mədəni irsinə daxil edilmişdir.
## Tarixi

"Meddah"lar ilk növbədə kökləri türk şifahi ədəbiyyatına məxsus olan dini və qəhrəmanlıq hekayələri təbliği ilə başlamışdır. 11-13-cü əsrdə yaranması ehtimal edilən Türkiyədə yaranmış bu cərəyan tez bir zamanda Orta Asiya ölkələrinə o cümlədən İran və Ərəbistan körfəzi ölkələrinində də yayılmışdır. Əvvəllər belə epik janrına məxsus hekayələri "kıssahan" adı şəxs təbliğ edirdi. O xüsusilə islam dinini təbliği ilə məşğul olurdu və bu barədə hekayələr danışırdı. Onlar Səlçuq imperiyası dövründən daha çox yayılmağa başladılar və İran və Ərəbistan körfəzində məşhur olan Əli və Həmzə, o cümlədən "Min bir gecə" nağıllarını təbliğ edirdilər.

Kıssahan ən-ənəsi Osmanlı imperiyası dövrünə qədər davam etdi. Bundan sonra bütün hekayə danışanlar meddah adı verilərək, məşhurlaşdılar.

## İstinadlar
Keşkek

**Keşkek** — Qərbi Anadolu, Trakya, Şərqi Anadolu və Orta Anadoluda gündəlik və toy mərasimlərində bişirilən yeməkdir.

## Tərkibi
Əsasən keşkek yarma, buğda və ətdən hazırlanır.

## UNESCO
2011-ci ildə İndoneziyanın Balı bölgəsində keçirilən 6-cı UNESCO-nun iclasında keşkek Türkiyənin Maddi və mənəvi irsinə daxil edilmişdir. Bundan başqa Merzifon bələdiyyəsi Türk patent və makrası olaraq ona coğrafi məkan adınında əlavə edilməsini irəli sürdü. Beləliklə, 2015-ci ildə artıq keşkek deyil "Merzifon keşkek" i kimi ədəbiyyata daxil edildi.

## Yayıldığı ərazilər
Keşkek yeməyi xüsusilə Amasya, Sivas, Manisa, Çanaqqala, Ədirnə, Keşan, Balıkəsir, Kandıra, Sinop, Tokat, Muş, Samsun, Ordu, Çankırı, Dənizli, İzmir, Uşak, Aydın, Muğla, Afyonqarahisar, Çorum, Yozğad, Karabük, Ağrı ve Antalya kimi şəhərlərdə bişirilir və yeyilir. Anadoluda xüsusən toylarda yemək bişirilir.

## Bişirilmə qaydası
Toydan bir gün əvvəl buğda isladılır, toy günü qazanda qayandılaraq bişirilir. Qaynadılan buğda və ətlər qazanın içində əzilir ki, tamamilə həll olsun və bir-birinə qarışaraq bişsin. Aşbazlar onun tam həll olunaraq bişməsinə xüsusi nəzarət edirlər. Ət və buğda nə qədər çox döyülürsə, yemək daha ləzzətli və dadlı olur. Yaxşı döyülmüş və bişmiş keşkek saqqıza oxşadığı üçün "saqqız kimi keşkek" adlanır. Lifləri yaxşı ayrılmış ət tamamilə buğdaya qarışaraq, saqqız kimi uzanaraq onları ayırmaq cətin olur ki, buda yeməyin əsas özəlliyini təşkil edir. Bu dadı almaq üçün onu əvvəlcədən kötükdə döyməyi məsləhət görürlər. Onu regionlardan fərqli olaraq bibər, soğan və yağdan hazırlamış sousda əlavə edilir. Əsasən onu toyuq əti ilə bişirillər. Regiondan asılı olaraq onu noxud, düyü, bulqur və ayranla serviz edillər. Ümumiyyətlə sümüklü dana əti, qırmızı bibər və kərə yağından hazırlançış sous töküllər.

Sinop Ayancık ətrafında fərqli bir keşkek bişirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Keşkekin bişirilməsi
* Qaydaları
* Merzifon keşkeki

## Həmçinin bax
* Türkiyə mədəniyyəti
* Harput
*
"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 60 illiyi" yubiley medalı

**"1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 60 illiyi" yubiley medalı** — 2004-cü ildə təsis olunmuş medal.

## İstinadlar
Sivas (film, 2014)

**Sivas** - 2014-cü ildə Kaan Müjdəçi tərəfindən çəkilən tükr kinosudur. Kino Qızıl Aslan mükafatı üçün seçilən 71 kino içindən seçilmişdir. Kino münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazanmışdır. Film 88 akademik mükafatına layiq görülmüşdür. Oskar kino mükafatında yaxşı xarici film kimi daxil edilmişdir.

## Süjet  xətti
11 yaşında olan Aslan hər gün dərsə gedən və dostları ilə vaxt keçirən oğlan uşağıdır. Ən böyük dərdi isə sinif yoldaşı Aişəni sevməsidir. Bir gün o yaşadığı yerdə məşhur olan it döyüşü zamanı yaralanmış Sivas adlı itlə rastlaşır. Bu görüşdən sonra onun həyatı tamamilə dəyişir. 
## Mükafatları

* 47. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri En İyi Kurgu (Yorgos Mavropsaridis)
* 20. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri Ekrem Bora Umut Veren Oyuncu Ödülü (Doğan İzci)
## Rollarda
Doğan İzci - Aslan
Çakır - Sivas
Hasan Özdemir - Hasan
Ezgi Ergin - Ayşe
Furkan Uyar - Osman
Ozan Çelik - Şahin
Banu Fotocan - ana
Hasan Yazılıtılaş - ata
Okan Avcı - müəllim
## Xarici keçid
* Sivas
* Bəyazpərdə

## İstinad
Gəncə Əkinçilik və Dövlət Əmlakı İdarəsi

**Gəncə Əkinçilik və Dövlət Əmlakı İdarəsi** — əkinçiliyin, digər kənd təsərrüfatı sahələrinin yayılmasına və təkmilləşdirilməsinə, dövlət əmlakının qorunmasına, xəzinə və töycü rüsumlarının toplanmasına, meşələrin mühafizəsinə rəhbərlik və nəzarət edən qurum.

## Fəaliyyəti
1903-cü il mayın 1-də yaradılmışdı. Əkinçilik və Dövlət Əmlakı Nazirliyinə tabe idi. 1918-ci ilin 2-ci yarısında idarə 1917-ci ilin sonu 1918-ci ilin əvvəllərində baş vermiş hadisələrlə əlaqədar xüsusi mülkiyyətdə olan malikanələrə və torpaqlara, eləcə də dövlət əmlakına dəymiş ziyanı müəyyənləşdirməyə, torpaq və meşə sahələrində qayda yaratmağa başlamışdı. 

Meşələrin amansızcasına qırılmasını dayandırmaq üçün ağac materiallarına və oduna kəndlər üzrə məhdudiyyət qoyulmuşdu. 1919-cu ilin əvvəlində 1919-1920 illər üçün yeni smetalar tərtib edilmişdi. Meşə təsərrüfatı məsələlərini tam həll etmək üçün meşə sahələrinin qorunması, ağac materiallarının verilməsi qaydasının dəyişdirilməsi və s. haqqında qərarlar qəbul olunmuşdu. Torpaq və töycü sahəsində istər köçürülmüş rus kəndlilərinin, istərsə də yerli sakinlərin tərk etdikləri torpaqların müəyyən edilməsinə dair tədbirlər görülürdü. 1919-cu ildə xüsusi şəxslərin tərk etdikləri mülklərin və torpaqların qeydiyyatı həyata keçirilir, onlardan səmərəli istifadəyə dair tədbirlər işlənib hazırlanırdı. 

İdarə xəzinə torpaqlarının gəlirliliyini artırmaq üçün xəzinə torpaqları, yerləri və otlaqlarından istifadə haqqını qaldırmışdı. İstifadə haqqı torpaq sahələrinin gəlirliliyi nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmişdi. Meşə materiallarının da qiyməti qaldırılmışdı. Gəlirləri tam və düzgün hesablamaqdan ötrü hökumət 1920-ci il üçün xəzinə torpaqları və meşələrinin idarə olunmasına dair ətraflı smeta tutmuşdu. 

Qarşıdakı aqrar islahatı düzgün aparmaq məqsədilə quberniyada torpaqlardan istifadəyə dair bir sıra cədvəl və siyahılar tərtib olunmuş, aqrar islahata aidiyyəti olan müxtəlif təsərrüfat məsələləri barədə arayışlar toplanmışdı. 

## Həmçinin bax
*Əkinçilik və Dövlət Əmlakı Nazirliyi

## İstinadlar