open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Usta Qənbər Qarabaği

**Usta Qənbər Qarabaği** () — Azərbaycan rəssamı, dekorativ boyakarlıq və ornament ustası.

## Həyatı
Qənbər Rəhim oğlu Qarabaği 1830-cu ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, memar, nəqqaş kimi Yaxın Şərqdə tanınmışdı. Usta Qənbər 1905-ci ildə vəfat edib.

Usta Qənbərin Novruz (1868-?), Şükür (1874-?) adlı oğulları vardı. İkinci oğlu Usta Şükür atasının sənətini davam etdirmişdi.

Şuşada və Şəkidə bir sıra yaşayış evlərinin daxilini bəzəyən müxtəlif dekarativ panno və kompazisiyaların müəllifidir. Şuşada Mehmandarovun evindəki ornamentli və süjetli pannolar Usta Qənbər Qarabağinin ilk əsərlərindən, Rüstəmovun evindəki divar rəsmləri isə son işlərindən hesab edilir.

Şəki xanlarının sarayında çəkdiyi divar və tavan rəsmləri bədii-estetik dəyərinə görə Usta Qənbər Qarabağinin ən kamil əsərləridir. 19-cu əsrin sonunda sarayın bədii bərpası zamanı çəkdiyi bu rəsmlər məzmun və kompazisiya müxtəlifliyi, gül və çiçək, quş və heyvan təsvirlərinin realistliyi ilə seçilir. Rəssamın əsərlərində miniatür boyakarlığından gələn ənənəvi şərti dekarativ üslubla yeni ralistik təsvir üzvü əlaqələndirilmişdir. Onun şagirdlərindən oğlu Şükür, Qurbanəli, Əliqulu, Səfər və başqa rəssamlar Azərbaycan monumental-dekarativ boyakarlığının inkişafında əhəmiyyətli rol oynamışdır.


Fayl:Shakikhanpalace1.jpg|
Fayl:Shaki khan palace interier.jpg|
Fayl:İkinci mərtəbə mərkəzi zalda divar təsviri.jpg|
Fayl:İkinci mərtəbə mərkəzi zalda divar təsviri (tovuzquşu).jpg|
Fayl:İkinci mərtəbə mərkəzi zalın divarında nəbati kompozisiya.jpg|
Fayl:İkinci mərtəbə mərkəzi zalda divar təsviri (Səhləbçiçəyi).jpg|




Fayl:Mehmandarovların evində niş rəsmi. "Maral və nar ağacı".jpg|
Fayl:Mehmandarovların evinin divar rəsmlərindən fraqment. "Qartal və fazan".jpg|
Fayl:Mehmandarovların evində panno rəsmi.jpg|
Fayl:Mehmandarovların evinin divar bəzəyi, Usta Qəmbər Qarabaği.jpg|
Fayl:Mehmandarovların evinin divar bəzəyi, Usta Qəmbər Qarabaği, Şuşa.jpg|
Fayl:Mehmandarovların evinin böyük zalının plafon rəsmi.jpg|




Fayl:Səfi bəyin evinin divar bəzəyi, Usta Qəmbər Qarabaği, ceyranlar.jpg|
Fayl:Səfi bəyin evinin divar bəzəyi, Usta Qəmbər Qarabaği.jpg|




Fayl:İskəndər Rüstəmovun Şuşadakı evində otaqlar arası divarda rəsm.jpg|



## Həmçinin bax
* Mehmandarovların evi

## Əsərləri
"Qızılgül və bülbül" (XIX əsr. Akvarel. R. Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyində qorunub saxlanır)
Jan-Onore Fraqonar

**Jan-Onore Fraqonar** (fr. *Jean-Honoré Fragonard*; ) — Fransız rəssamı və qravür sənətçisi. Jan Batist Şarden və Fransua Buşenin şagirdi olmuşdur.

## Həyatı
1756–1761-ci illərdə İtaliyada yaşamışdır. Tarixi mövzuda tablolar, məişət səhnələri, mənzərələr və portretlər yaratmışdır. Əsərləri dünyanın məşhur muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda qorunur. Qrafik rəsmlərin və ofortların da müəllifidir.

## Əsərləri
* "Korez və Kalliroya" (1765) — Luvr, Paris.
* "Yelləncək" (1766) — "Volles kolleksiyası", London.
* "Sen-Kluda bayram" (1775) — Fransa bankı, Paris.
* "Avtoportret", "Çimən nayadalar" — Luvr, Paris.
* "Xəlvəti öpüş" (1780), "Fermerin uşaqları" — Ermitaj, Sankt-Peterburq.

## Əsərlərindən reproduksiyalar

## İstinadlar
Levant

**Levant** (həmçinin **Transiordaniya** və **Məşriq** olaraq tanınır) - Aralıq dənizinin şərqindən Mesopotamiyaya qədər uzanan tarixi ərazinin bəzi qaynaqlardakı adı. Osmanlı İmperiyası zamanında Genuya və Venesiyalı tacirlərinin burada çoxlu ticari faktoriyaları olduğu üçün Levanten adlandırılırdılar.
Buğa (astrologiya)

**Buğa** (♉︎) () — Zodiakın ikinci bürcü. Günəş təxminən 20 aprel — 20 may tarixləri arasında Buğa bürcündə olur. Buğa bürcü, praktiklik və sabitliklə əlaqələndirilir və torpaq elementi ilə təmsil olunur.

## Tarixi mənşə və mifologiya
Buğa bürcü qədim Babil, Misir və Yunan mifologiyalarında yer alır. Yunan mifologiyasında, Buğa bürcü Zevsin Europa adlı gənc qızı qaçırmaq üçün öküz şəklinə girməsi ilə əlaqələndirilir. Həmçinin, Minotavr mifində də Buğa simvolu əhəmiyyətli yer tutur.

## Simvolika və əlamətlər
* Simvolu: Öküz başı (♉︎)
* Element: Torpaq
* Rəngi: Yaşıl və çəhrayı
* Planeti: Venera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dolça (astronomiya)

**Dolça** () — Zodiak qurşağında olan bürclərdən biri. Bu bürc haqqında ən qədim məlumatlar Babil krallığı zamanındakı daş barelyeflərdə görünür. Ən parlaq ulduzu Sədalməlik adlanır. İkinci ən parlaq ulduzu Sadalsuuddur. Knidli Evdoksun, Aratoslu Solinin, Ptolomeyin antik ulduz kataloqlarına daxil edilmişdir. Messye (Messier) nömrələri M2, M72 və M73 olan ulduz topaları bu bürcə daxildir.
Dolça (bürc)

* Dolça (astrologiya) — bürc
* Dolça (astronomiya) — Zodiak qurşağında olan bürclərdən biri.

## Həmçinin bax
* Dolça (dəqiqləşdirmə)
Böyük Ayı (bürc)

**Böyük Ayı bürcü** ()—  Adətən göyün şimal yarımkürəsində axşamçağı görünür. Quyruq hissəsi qulplu abgərdəni xatırladır.Bu asterizm Böyük Abgərdən adlanır. Ona Əlkaid, Alkor, Aliot, Dabi, Meqrez, Merak və Mizar daxildir. Elə bu asterizmə görə də çox asanlıqla ayırd edilir. Ən parlaq ulduzu maqnitudu 1.76 olan Aliotdur.

Böyük Ayı bürcü Yerdən görünən ən parlaq bürclərdən biridir. Görünüşünə görə müxtəlif xalqlar tərəfindən müxtəlif adlarla adlandırılırdı: abgərdən, oraq, araba, yeddi müdrik və s.

## Xarici keçidlər
Bürcə və ulduzlara on-line burada baxa bilərsiz - İNTERNET-TELESKOP

## Həmçinin bax
*Kiçik Ayı (bürc)
Sufi (dəqiqləşdirmə)

* Sufizm
* Sufi (Şot)
* Sufi kəndi (Xoy)
* Sufiabad (Çaldıran)
* Sufiçay

## Həmçinin bax
* Sufiyan (dəqiqləşdirmə)
Roman Karmen

**Roman Lazareviç Karmen** (, əsl soyadı - *Kornman*; 16 (29) noyabr 1906 - 28 aprel 1978) — Sovet kinooperatoru və rejissoru. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1976), SSRİ Xalq artisti (1966), Azərbaycan SSR-in Əməkdar incəsənət xadimi (1959).

## Həyatı

## Filmoqrafiya
### "Bakı Kinostudiyası"
#Xəzər neftçiləri haqqında dastan (film, 1953) 
#Dənizi fəth edənlər (film, 1959)

## Mənbə
* М. Рзаева. О двух фильмах Романа Кармена. "Изв. АН Азерб. ССР (серия общ. наук), 1962, № 9.
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.

## Xarici keçidlər
Timur Vaynşteyn

**Timur Vaynşteyn** (tam adı: *Timur Leonidoviç Vaynşteyn *; ) — televiziya prodüseri. Yarı azərbaycanlı, yarı yəhudi ailəsində doğulmuşdur.

## Həyatı
Timur Leonidoviç Vaynşteyn 1 mart 1974-cü ildə Bakıda anadan olub. 1991-ci ildən "Parni iz Baku" (Bakılı Oğlanlar) Şən və Hazırcavablar Klubu (KVN) komandasının bədii rəhbəridir. Bu komanda 1992-ci ilin çempionu, 1995-ci il yay kubokunun sahibi, 2000-ci ildə isə əsrin çempionu adına layiq görülüb. Timur Vaynşteyn 1996-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin həkim-psixiatr ixtisasını bitirib. 1997-ci ildə Rusiya Televiziya Mütəxəssisləri İnstitutunda televiziya rejissorluğu ixtisasına qəbul olunub. "VİD" telekompaniyasında müxbir, redaktor, rejissor, daha sonra "Tema" "Dobriy Veçer s Yuliyem Qusmanom" verilişlərinin rəhbəri, "Ças pik", "İşu tebya" və müxtəlif verilişlərin müəllifidir. 1998-ci ildə "VİD" telekompaniyasının ən yaxşı redaktoru seçilib. 2000-ci ildə "PlANETA KVN" proqramının və "KVN. 40 let shutya" serialının rejissorudur. 2000-ci ildən Rusiya Milli Kinematoqrafiya mükafatı "Nika"nın, 2003-cü ildən isə həm də "Slava" Rusiya Milli İdman mükafatının təqdimat mərasiminin prodüser və rejissorudur. 2001-ci ildən "Lean M" Prodüser Mərkəzinin təsisçilərindən biri və baş prodüseridir. Rusiyada yaşayır. 20-dən çox film və seriala prodüserlik edib.

## Ailəsi
* Babası, Moisey Vaynşteyn — bəstəkar və dirijor.
* Atası, Leonid Vaynşteyn — bəstəkar, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1987), Bakının "Parni iz Baku" ŞHK komandasının üzvü.
* Anası, Bəyaz Vəzirova — musiqi müəlliməsi, Əbdürrəhman Vəzirovun bacısı.
* Əmisi oğlu, Harri Kasparov — şahmatçı, 13-cü dünya çempionu (1985–2000) 
* Həyat yoldaşı, Yana Batırşina — gimnast. Olimpiya oyunlarının gümüş mükafatçısı, yeddiqat dünya, beşqat Avropa çempionu.
** Qızı, Məryəm Vaynşteyn (doğ. 5 may 2005).
** Qızı, Ayla Vaynşteyn (doğ. 17 may 2007).
** Oğlu, Leonid Vaynşteyn

## Filmoqrafiya
# Qala (film, 2008)
# Qorxma, mən səninləyəm! 1919 (film, 2013)
# Qırmızı bağ (film, 2016)

## İstinadlar
Əkizlər (dəqiqləşdirmə)

*Əkizlər (astrologiya) — Ulduzlar sistemində üçüncü yeri tutan Əkizlər bürcü təxminən mayın 22-dən iyunun 21-nə qədər olan dövrü (31 günü) əhatə edir.
*Əkizlər (astronomiya) — Zodiak Qurşağında yerləşir. Ən parlaq ulduzları Kastor və Polluksdur.

## Həmçinin bax
* Əkiz (dəqiqləşdirmə)
Oğlaq (dəqiqləşdirmə)

*Oğlaq (astrologiya) — Oğlaq bürcü (lat. Capricorn) 22 dekabrdan 20 yanvaradək.
*Oğlaq (astronomiya) — Göyün cənub yarımkürəsində zodiak bürcü.
Tərəzi (bürc)

*Tərəzi (astrologiya) — Astrologiya ya görə yeddinci Zodiak nişanı.
*Tərəzi (astronomiya) — səmada 534 kvadrat dərəcəlik sahəni tutur.
Astrologiya

**Astrologiya** ( - "ulduz", "bürc" və  - "elm" sözündən) və ya **nücum elmi** — göy cisimləri, onların hərəkətləri ilə Yerdəki insanların xarakterləri, sosial əlaqələri və s. arasında əlaqəni hesablayan, təxmin edən və sistemləşdirən ənənə və təlimlərin bütünlükdə adıdır.

Müasir dövrdən əvvəlki zamanlarda astrologiya ilə astronomiya tez-tez qarışdırılırdı. Astrologiya demək olar ki, astronomiya ilə birlikdə inkişaf etmişdir. Böyük astroloqlar həm də dövrlərinin böyük astronomları idilər. Astrologiya Şərqdə "ilmi-nücum", "ulduz falı" və başqa adlarla adlandırılmışdır. Akademik mətbuatda astrologiya elm sayılmır, ona daha çox fal və batil inanc kimi baxılır. Buna baxmayaraq insanların böyük bir hissəsi ona inanmaqda davam edir. Bəzi astroloqlara görə astrologiya əsla fal demək deyildir. Çünki astrologiya da başqa elmlər kimi hesablamalara, müşahidələr əsasında mühakimələrə əsaslanır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Astrologiya haqqında məlumat

## Həmçinin bax
Əkizlər (bürc)

**Əkizlər** () — Zodiak Qurşağında yerləşir. Ən parlaq ulduzları Kastor və Polluksdur. Qədim adları ilə bilinən Əlmeysan və Məbsutə adlı ulduzlar da bu bürcə daxildir.
Kassiopeya (bürc)

**Kassiopeya** (lat, Cassiopeia) göyün şimal yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu 2.24 vizual ulduz ölçülüdür. Ən güclü radioşüalanma mənbəyinə malikdir. Azərbaycanda bütün ilboyu görünür. Görünüşü tərs çevrilmiş yunan hərfi siqmaya (Σ) bənzəyir.
## İstinadlar
Kərtənkələ (bürc)

**Kərtənkələ** (lat, Lacerta) — Göyün şimal yarımkürəsində bürc. Parlaq ulduzu yoxdur.

## İstinadlar
Kiçik Ayı (bürc)

**Kiçik Ayı** () — göyün Şimal yarımkürəsində qütbətrafı bürc. Ən parlaq ulduzu Qütb ulduzudur. Dünyanın şimal qütbü Kiçik Ayıdadır. 18−25 dekabrında meteor yağışının zirvəsinə çatır. Qütb ulduzu Dabi ulduzu ilə kəsişir.

## Həmçinin bax
* Böyük Ayı (bürc)

## Xarici keçidlər
* Bürcə və ulduzlara on-line burada baxa bilərsiz — İNTERNET-TELESKOP
Kil (bürc)

**Kil** (lat, Carina) Göyün cənub yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu Kanopusdur. Azərbaycandan bürcün ən şimal hissəsi qismi olaraq görünür.
Kompas (bürc)

**Kompas** (lat, Pyxis) göyün cənub yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu 3.7 vizual ulduz ölçülüdür. Azərbaycandan görünür.
Kasa (bürc)

**Kasa** (lat, Crater) Göyün cənub yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu 3.6 vizual ulduz ölçülüdür. Azərbaycan ərazisində yazda görünür.
Mişar (dəqiqləşdirmə)

* Mişar — alət.
* Mişar — filmlər seriyası.
** Mişar — 2004-cü ildə yaymlanan film.
** Mişar 2 — 2005-ci ildə yaymlanan film.
** Mişar 3 — 2006-cı ildə yaymlanan film.
** Mişar 4 — 2007-ci ildə yaymlanan film.
** Mişar 5 — 2008-ci ildə yaymlanan film.
** Mişar 6 — 2009-cu ildə yaymlanan film.
** Mişar 3D — 2010-cu ildə yaymlanan film.
** Mişar 8 — 2017-ci ildə yaymlanan film.
Oğlaq (bürc)

**Oğlaq** (latınca, Capricornus) Göyün cənub yarımkürəsində zodiak bürcü. Ən parlaq ulduzu 2.8 vizual ulduz ölçülüdür. Qədim Yunanıstanda bürcləri adlandıranda qış günəşduruşu nöqtəsi Oğlaqda olduğundan Cənub Tropiki Oğlaq Tropiki adlanır.
Orion (bürc)

**Orion** Hayk() — ekvatorial bürc. Ovçu olaraq da adı bilinir. Ən parlaq ulduzu 2.2 vizual ulduz ölçülüdür. Bütün ölkələrdən görünür.

Tez-tez "Ovçu" olaraq adlandırılan Orion, göy ekvatorunda yerləşən və bütün dünyada görünən görkəmli bir bürcdür. Gecə səmasında ən böyük, ən dəbdəbəli və ən tanınan bürclərdən biridir. Adı Yunan mifologiyasındakı ovçu olan Orion'a aiddir. Orion şimal-qərbdən Buğa, cənub-qərbdən Eridan, cənubdan Dovşan, şərqdən Təkbuynuz və şimal-şərqdən Əkizlər ilə həmsərhəddir. 594 kvadrat dərəcəni əhatə edən Orion, ölçüsü 88 bürcdən iyirmi altıncı yeri tutur. Eugène Delporte tərəfindən 1930-cu ildə qurulan bürc sərhədləri 26 tərəfin çoxbucağı ilə müəyyən edilmişdir. Orionun yeddi ən parlaq ulduzu gecə səmasında qum saatı formalı asterizm və ya naxış meydana gətirir. Dörd ulduz — Rigel, Bətəlqeyzə, Bellatrix və Saif, ortada Orionun kəməri - Əlnitak, Əlnilam və Mintakanın üç ulduzu olan böyük təxminən düzbucaqlı bir forma meydana gətirir. 'Kəmər'dən ovçunun 'qılıncı' olaraq bilinən üç ulduzdan ibarət olan kiçik bir xətt enir (orta əslində ulduz deyil, Orion Dumanlığıdır). Ulduzların çoxu kəmər və qılınc ulduzları Orion OB1 Dərnəyini meydana gətirən parlaq isti mavi ifratnəhənglərdir. Demək olar ki Ekvator xətti kəmər ulduzlarına paralel keçir.
## İstinadlar
Naxırçı (bürc)

**Naxırçı** (latınca, Bootes) — Göyün şimal yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu Arkturdur. Azərbaycandan görünür.

## İstinadlar
Nasos (bürc)

**Nasos** (latınca: Antlia) göyün cənub yarımkürəsində bürc. Ən parlaq ulduzu 4-cü vizual ulduz ölçülüdür. Azərbaycandan görünür.
Kler Deyns

**Kler Deyns**, (; 12 aprel 1979, Nyu-York, ABŞ) — ABŞ aktrisa və müğənnisi.

## Filmoqrafiya
*Terminator 3: Maşınların üsyanı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Claire Danes Internet Movie Database Səhifəsi
* Claire Danes Instagram.com
II Kir

**Böyük Kir**, **II Kir** (; farsca: کوروش بزرگ, *Kuruş-e Bozorg*), **Fars Kir** () – qədim İran padşahı və Əhəmənilər İmperiyasının banisi. II Kirin başçılığı altında Əhəməni İmperiyası cənub-qərbi Asyanın tamamını fəth edərək, ərazisinə görə o zamanlara qədər dünyada görünməyən genişlikdə bir dövlətə çevrilmişdir.

Herodot göstərir ki, Midiya sarayında fars meylli qüvvələr gizli fəaliyyət göstərirdi. Bir qrup əyan ba‏şda Harpaq olmaqla II Kir ilə əlaqəyə girir və onun hakimiyyətə ələ keçirməsinə kömək edirdilər. Farslar uzun müddətli müharibələrdə madayların mövqeyinin zəifləməsindən istifadə edərək üsyan qaldıraraq özlərini müstəqil elan etmiş və nəticədə Midiya dövlətini parçalamışlar.

Fars qüvvələrinin başında Astiaqın nəvəsi (qızı Mandananın oğlu) II Kir dururdu. Astiaq qızı Mandananın doğulacaq uşağının gələcəkdə onun üçün təhlükə törədəcəyi ilə bağlı yuxu gördükdən sonra, Harpaqı uşaq doğulan kimi onu öldürməsi üçün Anşana göndərir. Harpaq isə əlini hökmdar nəslindən olan insanın qanına bulamaq istəmədiyi üçün uşağı (II Kir) Mitridat adlı bir çobana verir və o da uşağı öz övladı kimi böyüdür.

Ön il keçdikdən sonra, Kirin sağ olmasını öyrənən Astiaq bundan qəzəblənərək Harpaqı cəzalandırır. O, onun yeganə oğlunu kəsdirərək, sarayda təşkil olunmuş ziyafətdə içində uşağın atası Harpaqın da olduğu saray adamlarına yedirdir. Harpaq ziyafət zamanı bunu öyrəndikdən sonra, heç bir reaksiya verməyərək sakitcə oğlunun qalıqlarını masalardan toplayaraq məclisdən çıxır və qalıqları dəfn edir. Astiaq daha sonra, maqlarla Kirin taleyini necə həll etmək haqqında məsləhətləşməyə başladı. Onlar, dağda yoldaşları ilə oyun oynayarkən tapılan uşağın kəhanəti gerçəkləşdirərək onun hakimiyyətini əlindən ala biləcəyini, ona görə də saraydan uzaqda saxlanması gərəkdiyini söylədilər. Onların məsləhəti ilə, Astiaq uşağı valideynləri I Kambiz və Mandananın yanına, Anşana (xarablıqları Şiraz yaxınlığında yerləşən qədim şəhər) göndərdi.

Kir e.ə. 559-cu ildə hakimiyyətdə öz atasını əvəz edir və e.ə. 553-cü ildə çoxdan Astiaqdan qisas almaq istəyən Harpaqın məsləhəti ilə babaı Midiya hökmdar Astiaqa qarşı üsyan qaldırır. Tərəflər arasında irili xırdalı bir neçə döyüş baş verir. Farslar və madaylar arasında gedən müharibənin üçüncü ilində, Pasarqad döyüşündə maday ordusu hökmdarın əmrlərinə tabe olmayaraq dağılır və beləliklə də maday sülaləsi devrilir. Midiya dövlətinin varlığına son qoyulur. Kir Astiaqın hakimiyyətini əlindən alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xaçın

;Yaşayış məntəqələri
* Xaçın (Albaniya) — 
* Xaçın knyazlığı — orta əsrlərdə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ərazisində mövcud olmuş xristian Alban məlikliyi 
* Xaçın mahalı

;Kəndlər
* Xaçın (Borçalı) — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunda kənd.
* Xaçınyalı — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xaçınabad — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xaçın (Xocalı) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xaçındərbətli — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

;Çaylar
* Xaçınçay — Kürün sağ qoludur. Ağdərə, Ağdam, Bərdə rayonlarından axır.

;Digər
* Xaçınçay su anbarı — Ağdam rayonu Xaçınçay üzərində yerləşir. 
* Xaçıntürbətli türbəsi — Azərbaycanda tarixi abidə.

## Oxşar

* Xaçınabad bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunda bələdiyyə.
Menelay teoremi

**Menelay teoremi**, **transversal haqqında teorem** və ya **tam [[Dördbucaqlı#dördtərəfli|dördtərəfli]] haqqında teorem** — Afin həndəsəsinin klassik teoremidir.

Bu, İskəndəriyyəli Menelaya aid edilən planimetriya teoremidir.

Əgər A',B' və C' nöqtələri uyğun olaraq \triangle ABC üçbucağının BC,CA və AB tərəfləri yaxud onların uzantıları üzərində olarlarsa, onda onlar yalnız və yalnız o zaman kollinear olarlar ki, 
: \frac{AB'}{B'C}\cdot\frac{CA'}{A'B}\cdot\frac{BC'}{C'A}=-1.
burada \frac{AB'}{B'C}, \frac{CA'}{A'B} və \frac{BC'}{C'A} istiqamətlənmiş düz xətt parçalarının nisbətidir.
## İstinad
Çeva teoremi

**Çeva teoremi** - planimetriyada üçbucaqlarla bağlı teorem. Teoremin adı italiyalı riyaziyyatçı Ciovanni Çevanın adı ilə bağlıdır.

*ABC* üçbucağı verildiyi təqdirdə qarşı tərəfləri *D*, *E* və *F*-də qarşı tərəflərə qovuşdurmaq üçün *AO*, *BO* və *CO* sətirlərini təpələrdən ortaq *O* nöqtəsinə (*ABC* tərəflərindən birində deyil) çəkək. (*AD*, *BE* və *CF* seqmentləri çevianlar kimi tanınır.) Sonra imzalanmış seqment uzunluqlarından istifadə etsək,
:\frac{AF}{FB}  \cdot \frac{BD}{DC} \cdot \frac{CE}{EA} = 1.
yazarıq.

Başqa sözlə, *XY* uzunluğu xəttin bəzi sabit istiqamətində *X *-in *Y*-nin solunda və ya sağında olmasına görə müsbət və ya mənfi qəbul edilir. Məsələn, *AF* / *FB*, *F* *A* və *B* 'arasında olduqda müsbət dəyərə, əksi olsa mənfi olaraq təyin edilir.

## İstinadlar
Stüart teoremi

**Stüart Teoremi** Planimetriyada hər hansı bir üçbucağın daxilində bir təpədən qarşı tərəfə çəkilmiş düz xəttin uzunluğunu hesablamaq üçün teorem.

:
Əgər D nöqtəsi ABC üçbucağının BC tərəfi üzərində yerləşirsə, onda

:  AD^2 = b^2\frac{x}{x+y}+c^2 \frac{y}{x+y} -  {xy}, 
burada y=CD, və x=BD.
Pifaqor teoremi

**Pifaqor teoremi** – planimetriyada düzbucaqlı üçbucaqda tərəflər arasındakı münasibətləri ifadə edən teoremdir. Yunan riyaziyyatçısı Pifaqorun adı ilə adlandırılmışdır. Mənbələr Pifaqordan əvvəl bu teoremin başqa xalqlar tərəfindən bilindiyini göstərir. Nəzəriyyə belə ifadə olunur: *Düzbucaqlı üçbucaqda katetlərin kvadratları cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir.*

Əgər **a** və **b** katetlər, **c** isə hipotenuz olarsa onda

: a^2 + b^2 = c^2\, 

vəya, **c**-ni tapmaq üçün:

:  c = \sqrt{a^2 + b^2}. \,

Pifaqor teoremi sahə anlayışının köməyi ilə aşağıdakı kimi ifadə olunur: Düzbucaqlı üçbucaqda hipotenuz üzərində qurulmuş kvadratın sahəsi katetlər üzərində qurulmuş kvadratların cəminə bərabərdir. Pifaqor teoreminin tərs teoremi də doğrudur. Bu teoremdə düzbucaqlı üçbucağın iki tərəfi məlum, bir tərəfi isə naməlum olur. 

Pifaqor ədədlərin artımı 2 dəfə çox olaraq kəşf edilib. Məsələn, 3 4 5 - 6 8 10: burada göründüyü kimi ədədlərin hər biri 2 dəfə artır.

Qeyd:  Pifaqor teoriminə uyğun olan üçbucaqları tərəflərinə uyğun olaraq ardıcıl sıralasaq,Üçbucaqların sahəsinin 4 dəfə artdığı müşahidə olunur.
Volqoqrad vilayəti

**Volqoqrad vilayəti** () — Rusiya Federasiyasının subyektlərindən biri.

## Coğrafiyası

## Əhalisi

## Rayonları

## Şəhərlərı
Mirzə Rəhim Fəna

**Mirzə Rəhim Fəna** () — Azərbaycanın tanınmış şairi va ictimai xadimlərindən biri.

## Həyatı
Rəhim bəy Mirzə Məmmədbağır oğlu Mirzəyev 1844-cü (bəzi mənbələrə görə 1841-ci) ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini molla yanında almışdır. Sonra mədrəsədə, Mirzə Əbdülqasim Mirzə Əli oğlu Kəbirlinin yanında oxumuşdur. Savadlı olduğuna görə mirzə adı daşıyırdı. Mirzə Rəhim Fəna təxəllüsü ilə xoştəb şeirlər yazırdı.

Rəhim bəy Fəna Xan qızı adı ilə məşhur olan Xurşidbanu Natəvanin yanında xidmət etmişdir. 1864-cü ildə Mirzə Rəhim Fənanın təşəbbüsü ilə Şuşada "Məclisi-üns" ədəbi məclisi yaradılmışdır. Sonralar o, məclisin rəhbərlərindən biri olmuşdur. "Məclisi-üns" haqqında dəyərli xatirələri ikicildlik "Azərbaycan ədəbiyyati" əsərində əlavə şəklində çap edilmişdir. Şeirlərindən nümunələr inqilabdan əvvəlki dövri mətbuatda: "Təzkireyi-Nəvvab", "Riyazül aşiqeyn" əsərlərində çap olunmuşdur. Tarix və ədəbiyyata böyük marağı olan Mirzə Rəhim Fəna "Tarixi-cədidi Qarabağ" adlı əsər qələmə almışdır. Şuşa qəza rəisi Dubrovski Mirzə Rəhimin qardaşı Mirzə Kərimi vəzifəsindən azad etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu, Mirzəyevlər:Ələmdən qələmə, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №1, səh.13–16.

## Həmçinin bax
* Məclisi-üns
* Qarabağnamələr
Fiziologiya və ya tibb üzrə "Nobel" mükafatı

**Nobel Tibb və Fiziologiya mükafatı** — tibb və fiziologiya sahəsində yüksək elmi nailiyyətlər əldə etmiş, kəşflərə imza atmış alimlərə təqdim edilən mükafat

## Tarixçə

## Laureatlar
* Alfred Nobel
* "Nobel" mükafatı
* Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatı qadınların siyahısı
* Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Maraqlı faktlar

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

**[[Fizika üzrə Nobel mükafatı]]** () — İsveç Kral Elmlər Akademiyası tərəfindən fizikanın müxtəlif sahələri üzrə elm adamlarına təqdim olunan illik mükafat. Bu mükafat Alfred Nobelin 1895-ci ildəki vəsiyyəti əsasında təsis edilmiş beş Nobel mükafatından biridir, hansı ki, fizika sahəsi üzrə insanlığa əlamətdar töhfələr verənlərə təqdim olunur. Nobelin vəsiyyətinə əsasən, mükafat Nobel Fondu tərəfindən idarə olunur və Royal İsveç Elmlər Akademiyası tərəfindən seçilmiş beş üzvdən ibarət komitə tərəfindən verilir. Mükafat Stokholmda 10 dekabr — Alfred Nobelin ölüm ildönümü ilə bağlı illik mərasimdə təqdim olunur. Laureatlar bir medal, bir diplom və illər ərzində dəyişən miqdarda pul mükafatı alırlar.

## Statistika
2023-cü ildən etibarən mükafat 224 şəxsə təqdim edilmişdir. Fizika üzrə Nobel mükafatına ilk dəfə 1901-ci ildə alman fiziki Vilhelm Rentgenə layiq görülmüşdür. Ona verilən mükafat pulunun məbləği 150.782 İsveç kronu təşkil edirdi, 2007-ci ilin dekabr ayında bu məbləğ 7.731.004 İsveç kronuna bərabər idi. Con Bardin bu sahə üzrə mükafatı iki dəfə qazanan yeganə laureatdır (1956 və 1972-ci il). Mariya Küri həmçinin iki Nobel mükafatı qazanmışdır; 1903-cü ildə fizika sahəsi üzrə və 1911-ci ildə kimya sahəsi üzrə.

Uilyam Lorens Breqq 2014-cü ilin oktyabr ayına qədər ən gənc Nobel mükafatı laureatı idi. O mükafatı 1915-ci ildə 25 yaşında ikən qazandı və Fizika sahəsi üzrə Nobel mükafatının ən gənc laureatı olaraq qalmaqdadır.

Beş qadın fizika sahəsi üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür: Mariya Küri (1903), Mariya Göppert-Mayer (1963),Donna Striklend (2018), Andrea Qez (2020) və Ann Liyulie (2023).

1916, 1931, 1934, 1940 və 1942-ci illərdə Fizika üzrə Nobel mükafatı verilmədi. Həmçinin Fizika üzrə Nobel mükafatı 8 dəfə bir il müdətinə təxirə salınıb. Nobel komitəsinin qərarına əsasən 1917-ci ildə heç bir namizədin zəruri kriteriyaya sahib olmaması səbəbi ilə Fizika üzrə Nobel mükafatı verilmədi, ancaq həmin mükafat 1918-ci ildə Çarlz Qlover Barklaya verilmiş və mükafat 1917-ci ilin mükafatı olaraq sayılmışdır. Həmçinin 1918-ci ilin mükafatı 1919-cu ildə Maks Planka, 1921-ci ilin mükafatı 1922-ci ildə Albert Eynşteynə, 1924-cü ilin mükafatı 1925-ci ildə Karl Siqbana, 1925-ci ilin mükafatı 1926-cı ildə Ceyms Frank və Qustav Lüdviq Hertsə, 1928-ci ilin mükafatı 1929-cu ildə Ouen Uillans Riçardsona, 1932-ci ilin mükafatı 1933-cü ildə Verner Heyzenberqə və 1943-cü ilin mükafatı isə Otton Şternə təqdim edilmişdir.

## Laureatlar

## Həmçinin bax
* Alfred Nobel
* Nobel mükafatı
* Fizika üzrə "Nobel" mükafatı
* Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatı qadınların siyahısı

## İstinadlar




## Xarici keçidlər
* İsveç Kral Elmlər Akademiyasının rəsmi veb saytı
* Nobel Fondunun rəsmi veb saytı
Düyü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Qabıqlı halda çəltik deyilir. Çəltiyin qabığı alınanda düyü əmələ gəlir. Düyü dayaz sularda bitən bir bitkidir. Dünyanın, demək olar ki, hər yerində istehlak olunur.

## Tərkibi
* su 13 %,	
* nişasta 7 %,
* yağ 2,2%,
* karbohidrat 73 %,
* minerallar 1,2 %.

## Düyü istehsalı ilə məşğul olan ölkələr

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qırmızı düyü
* Düyü kağızı
* Düyü unu
* Düyü yarması
Kimya üzrə "Nobel" mükafatı

**Nobel Kimya mükafatı** — Kimya elmində vacib kəşflər etmiş alimlər üçün nəzərdə tutlmuşdur.

Kimya üzrə Nobel Mükafatı (isveç. Nobelpriset i kemi) kimya sahəsində elmi nailiyyətlərə görə hər il Stokholmda İsveç Kral Elmlər Akademiyası tərəfindən verilən ən yüksək mükafatdır. Mükafat laureatlarına namizədlər Kimya üzrə Nobel Komitəsi tərəfindən irəli sürülür. Mükafat 1895-ci ildən isveçli kimyaçı Alfred Nobelin (ölüb 1896) vəsiyyəti ilə təsis edilən beş mükafatdan biridir, kimya, fizika, ədəbiyyat, fiziologiya və tibb sahələrində görkəmli nailiyyətlərə və sülhə verdiyi töhfələrə görə verilir.

Kimya üzrə ilk Nobel mükafatı 1901-ci ildə hollandiyalı Jacob Hendrik van't Hoff'a verilib. Hər bir laureata medal, diplom və pul mükafatı verilir, bu mükafatların məbləği illər ərzində dəyişir. Mükafat Stokholmda, Nobelin ölümünün ildönümündə, dekabrın 10-da keçirilən illik mərasimdə verilir

## Tarixi ilkin şərtlər

Alfred Bernard Nobel (21 oktyabr 1833, Stokholm, İsveç) kimyaçı, mühəndis, novator, hərbi istehsalçı və dinamitin ixtiraçısı idi. Alfred Nobelin mülkiyyətində qalması kimyəvi və top istehsalına keçid üçün əhəmiyyətli bir təkan verən Bofors metallurgiya şirkətinə sahib idi — Bofors həm hərbi silahların (təyyarələr, tanklar) istehsalı, həm də barıt istehsalı ilə məşğul idi., və s. Alfred Nobel üç yüz əlli beş müxtəlif ixtiraya patent verdi, bunların arasında ən məşhuru dinamit ixtirası idi. Nobel 1896-cı ildə son illərdə yaşadığı İtaliyanın San-Remo şəhərindəki villasında anginadan öldü.

Nobelin vəsiyyəti tələb edirdi ki, onun pulu fizika, kimya, sülh, fiziologiya və tibb və nəhayət, ədəbiyyat üzrə mükafatlar üçün istifadə olunsun. Alfred həyatı boyu bir neçə vəsiyyətnamə yazsa da, sonuncusu ölümündən bir il əvvəl tərtib edilmiş və 27 noyabr 1895-ci ildə Parisdə İsveç-Norveç Klubunda imzalanmışdır. Nobel bütün əmlakının 94%-ni (31 milyon İsveç kronu) beş Nobel mükafatının təsis edilməsi və təmin edilməsini vəsiyyət etdi. (2008-ci ildə bu məbləğ 186 milyon ABŞ dollarına bərabərdir.) Nobelin vəsiyyətinə əsasən, İsveç Kral Elmlər Akademiyasının kimya üzrə mükafatı vermək hüququ var.

## Ədəbiyyat

Ən azı iyirmi beş laureat, kimyanın hər hansı digər sahələrindən daha çox üzvi kimya sahəsinə verdiyi töhfələrə görə Nobel mükafatı almışdır. İki laureata — almanlar Richard Kuhn (1938) və Adolf Butenandt (1939) — hökuməti tərəfindən mükafatı qəbul etməyə icazə verilmədi. Sonradan medal və diplom aldılar, pul yox.

İki alim kimya üzrə iki Nobel mükafatı alıb: ingilis Frederik Sanqer (1958 və 1980-ci illərdə) və amerikalı Barri Şarpless (2001 və 2022-ci illərdə). Daha iki nəfər müxtəlif fənlər üzrə iki Nobel mükafatı aldı — Mari Küri (1903-cü ildə fizika və 1911-ci ildə kimya) və Linus Pauling (1954-cü ildə kimya və 1962-ci ildə Sülh Mükafatı). 187 laureatdan (2021-ci ilə kimi) yeddisi qadındır.

Kimya üzrə Nobel Mükafatının verilməsində səkkiz fasilə olub: 1916, 1917, 1919, 1924, 1933 və 1940–1942-ci illərdə.

## Həmçinin bax
* "Nobel" mükafatı
* Alfred Nobel
* Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı
* Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Hefest

[250px|left|thumb|[Vulkan və alov tanrısı Hefest]]
[250px|left|thumb|[Afrodita ilə evlənməsi]]
[250px|left|thumb|Hefest məbədi, [Afina]]
**Hefest** (Yunanca: Ἥφαιστος (*Hefaistos*)) Yunan mifologiyasında dəmirçilik və vulkanların tanrısı. Hera
ilə Zevsin oğlu. 

## Hefestin doğulması
Əfsanəyə görə Hefest  Zevs və Heranın yeganə şikəst doğulmuş uşağıdır. Bəzi rəvayətlərə görə Hera kişi yardımı olmadan Hefestə hamilə qalır, doğduqdan sonra onun axsaq olmasından utanaraq onu dənizə atır. Xoşbəxtlikdən onu iki dəniz ilahəsi Fetida və okeanida Evrinoma xilas edərək böyüdürlər. Dənizin dibində öz sevimli sənəti, dəmirçiliklə məşğul olan Hefest gözəl və tayı bərabəri olmayan bəzək əşyaları düzəldərək hamını valeh edir. Əsl valideynlərinin kim olduğunu öyrəndikdən sonra əsasən Heradan qisas almaq qərarına gəlir. Bu məqsədlə qızıldan yaraşıqlı taxt düzəldərək Heraya hədiyyə göndərir. Sevincək hədiyyəni qəbul edən Hera ona əyləşərkən taxta sarınmış olur. Heranı azad etmək üçün uzun mübahisə və çəkişmədən sonra Dionis məsələyə qarışaraq qardaşı Hefesti içizdirərək sərxoş halda Olimpə gətirir və onu Hera ilə barışdırır. Oğlunun könlünü 

almaq üçün Hera Afroditanı ona ərə verir.

## Sənətkar Hefest
Hefest bir çox sənətlərin mahir ustası olmuşdur. O, tikintidə və memarlıqda, zərgərlikdə və silahqayırmada, dəmirçilikdə və icad etmədə gözəl əl qabiliyyətinə malik olmuşdur. O, Olimpdə möcüzəli tanrılar sarayını tikmişdir. Hefest ayaqları zəif olduğu üçün ona gəzərkən yardımçı olmaq məqsədilə qızıldan iki qız düzəltmişdir. O, Feak çarı Alkinoya onun sarayını qorumaq üçün qızıl və gümüşdən sehrli it düzəltmişdir. O, Kolxida çarı Eeta üçün süd, çaxır, su qaynaqlı bulaqlar düzəltmişdir.

## Hefest kultu
Hefest özündə alovu tərənnüm edən tanrı idi. Lemnos adasınında  belə güman edilirdi ki, Mosixl dağından püskürən alov onun altındakı Hefestə məxsus dəmirçixanadan çıxırmış. Buna görə də onu dəmirçilərin səcdə etdikləri kult hesab edirdilər.Hefestin adı ilə bağlı olan məbədlər əsasən vulkanların yaxınlığında yerləşirdi. (Lemnos adasında, Siciliyada, Etna vulkanının yaxınlığında və s.) 

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009,  Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3
Ziya Bünyadov. Dinlər. Təriqətlər. Məzhəblər. Bakı, 2007. Səh.93

## Həmçinin bax
Ares

**Ares** — Yunan mifologiyasında cəsarət və müharibə ilahı. Zevs və Heranın oğludur. Simvolu kərkəsdir.

12 Olimp ilahından biridir. Afrodita ilə sevgi macəraları ilə məşhurdur. Qədim Roma mifologiyasında Mars kimi tanınır. Spartalılar ona sitayiş edir, afinalılara qarşı onlara kömək etməsini istəyirdilər.

## Ares və Afrodita
Apollon Ares və Afroditanı sekslə məşğul olarkən gördü. Apollon bunu Afroditanın əri Hefestə xəbər verdi. Onları bu vəziyyətdə görən Hefest onları biabır etmək qərarına gəldi. Olimpə gedib ilah və ilahələri bu cütlüyü görməyə dəvət etdi. İlahələr utanaraq bundan imtina etdi, ancaq ilahlar bunu görməyə getdi. Bəziləri Afroditanın gözəlliyindən danışdı, digərləri Ares ilə həvəslə yer dəyişdirmək istədi. Bununla belə, hamı ikisini qınadı və ələ saldı. Cütlük sərbəst bıraxılandan sonra Ares vətəni Trakiyaya, Afrodita isə Bafa getdi.

## Ares və Troya

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dionis

**Dionis**, **Vakx**, **Baxus**, **Bakxus** (,   mənası "iki dəfə ya ikinci dəfə doğulan" deməkdir; , ) — yunan mifologiyasında Zevsin oğlu, Priapın atası. Olimplərin ən kiçiyi, şərab, bərəkət və teatr tanrısı. Simvolları üzüm tənəyi, sarmaşıq, əsa, bolluq buynuzu.

## Doğulması
Zevs Fivan çarı Kadmanın qızına - Smelaya vurulur. Bundan xəbər tutan Hera qisas almaq məqsədilə hiyləyə əl ataraq Smelanı dilə tutaraq tapşırır ki, Zevsdən düyünün onun Hera ilə olan düyünü kimi keçməsini xahiş etsin. Zevs onun xahişini yerinə yetirərək düyünə ildrım çaxdiraraq gəlmiş olur. Nəticədə Kadmanın sarayı oda qərq olur. Yanğın bətnində altı aylıq uşaq - Dionis olan Semelanı ölümcül yaralamış olur və o, dəhşət içində ölür. Uşağı xilas etmək üçün  Zevs öz budunu yararaq Dionisi içinə yerləşdirir və tikir. Vaxtı çatanda isə tikişi sökərək onu ikinci dəfə dünyaya gətirmiş olur. Buna görə də ona Dionis - "iki dəfə ya ikinci dəfə doğulan" adını vermişlər. Dionisin digər bir ləqəbi isə "mirorafisdir" - "buda tikilmiş" deməkdir. Digər bir ləqəbi isə "Pirigen" - "oddan doğulmuş" deməkdir.

## Şərab tanrısı
Heranın təqiblərindən ehtiyat edən tanrı Zevs körpə Dionisi böyütmək və tərbiyə vermək üçün Smelanın bacısı İno və onun əri Atamanta verir. Burada da rahatlıq tapa bilməyəcəyini görən Zevs onu keçi balasına döndərərək Hermes vasitəsilə Asiyaya göndərir. Silendən şərabın hazırlanmasının  sirrini öyrənən Dionis beləliklə Misiri, Suriyanı dolaşaraq sərgərdana çevrilir və harada olursa, orada insanlara üzüm yetişdirməyi və ondan şərab hazırlamağı öyrədir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009,  Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Həmçinin bax
Artemida

**Artemida** () — yunan mifologiyasında ay, ov və vəhşi təbiət ilahəsi, Zevsin Letodan olan qızı, Apollonun bacısı, heyvanların, bitkilərin və uşaqların himayəçisi..

Artemida hələ gənc qız olarkən atası Zevsdən ərə getməməyi və qız olaraq qalmağı xahiş etmişdir. Həmin vaxtdan o meşələri dolaşar, gah ov edər, gah da kimsəsiz heyvanların balalarının qayğısını çəkərmiş. O, hətta atası Zevsin öldürdüyü Pandareyin yetim qalmış qızına da qayğı göstərmişdir. Artemidanı daim nimfalar, muzalar müşayiət edərmişlər.


Troya müharibəsində Hera yunanlara qəyyumluq edən məğlubedilməz Artemidanın ox və kamanını əlindən alaraq uzağa tullamaqla onu ağlayaraq qaçmağa vadar etmişdir.

Artemida kultu xüsusən meşə və dağlıq ərazilərdə yaşayan əhali arasında geniş yayılmışdır. Efesdə onun şərəfinə tikilmiş uzunluğu 109, eni isə 55 metr olan çox məşhur məbəd dünyanın yeddi möcüzəsindən biri sayılır. Artemida eləcə də kişısiz yaşayan amazonlara qəyyumluq etmişdir.

Əsasən bir əlində bəbir digər əlində maral tutmuş qanadlı qadın obrazında təsvir edilir.

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Helios

**Helios**, **Elios** () yunan mifologiyasında günəş tanrısı. Titanlardan Hiperion ilə Teyanın oğludur, Eos və Selenanın qardaşı. Helios təsvirlərdə göylərdən okean sahillərinə enən dörd qanadlı at qoşulmuş cəng arabasında, başına işıq saçan çələng qoymuş, uzun gözqamaşdırıcı libasda, yaraşıqlı kişi obrazında göstərilir. Əfsanəyə görə, o hər şeydən xəbərdar olarmış və pis və yaxşı hadisələrin şahidinə çevilərmiş. Məhz Persefonanın qaçırdanı anası Demetraya o nişan vermişdir.

## Mənşəyi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nerey

**Nerey** () — Yunan mifologiyasında çox sevilən və hörmət bəslənilən müdrik, ədalətli, dənizcilərin dostu, xoş xasiyyətli su aləmi (dəniz) tanrısı, Geya və Pontun böyük oğlu.

Doridanın əri nereidaların atası. Eyni zamanda Fetidanın əridir. Bəzi mənbələrə görə qazı sayılan Amfitrita Poseydonun arvadıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Pan

**Pan** () — Yunan mifologiyasında meşə tanrısı. Hermesin oğlu. Qurşaqdan aşağısı keçi, yuxarısı isə insandır. Çənəsində keçi saqqalı, başında keçi buynuzları var. Çobanların havadarıdır, cinsi həzzi təmsil edir. Musiqini, mahnı oxumağı və rəqs etməyi çox sevən tanrıdır.

Pan insanlara gizlincə yaxınlaşıb qorxutmağı sevərdi. "Panic" sözü Panın adından törənmişdir.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Tanat (mifologiya)

**Tanat** (Yunanca: θάνατος, ölüm) Yunan mifologiyasında ölüm tanrısı. Niksin oğlu, Hipnosun əkiz qardaşı, Hommerin "İliada" poemasında dünyanın sonunda, səhər və axşamın bir-birilə görüşdüyü və Atlantın göyü saxladığı yerdə yaşadığı göstərilir.

Tanat dəmir ürəkli olub, tanrılara qarşı kinlidir. Tanat adətən əlində sönmüş məşəl tutmuş qanadlı gənc oğlan simasında təsvir edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Mirvari

**Mirvari** və ya **inci** — dəniz ilbizlərinin qabından çıxarılan ağ, parlaq və bərk, yumru və ya uzunsov cism. Qiymətli daş hesab olunur və zərgərlikdə geniş istifadə edilir.

Bəzək əşyası kimi istifadə edilən mirvarilər ehtişamlı gözəlliyi ilə yanaşı, həm də maraqlı xüsusiyyətlərə sahibdirlər. Mirvarilərin əmələ gəlmə mərhələləri olduqca heyranedicidir.  
Mirvarilər, əsasən, mirvari ilbizi adlandırılan və bir çox növləri olan molyuskalar tərəfindən əmələ gəlir. Molyuskaların qabıqları olduqca möhkəmdir. Çox çətin açılan xarici qabıqlarının kalsium karbonat əsaslı komponentləri bir çox düşmənlərini də çəkindirir. Kalsium karbonat maddəsi, həmçinin mirvarinin əmələ gəlməsində də mühüm rol oynayır.
Molyuskalar içərisinə qum, çınqıl və ya zərərverici parazitlər girdiyi zaman qıcıqlanır və qorunma metodu kimi bu yad cismi izolyasiya edərək üstünü sədəflə örtməyə başlayırlar. Bu örtmə prosesi mirvarinin əmələ gəlməsinin ilk mərhələsidir. Molyuskanın içərisinə girən yad cisimlər mirvarinin əmələ gəlməsi üçün özək funksiyası yerinə yetirir. İllər keçdikcə bu özək maddənin üstü nazik kalsium karbonat təbəqələri ilə örtülür.
Bəs molyuskanın içində sədəf maddəsi necə əmələ gəlir? Molyuskanın daxili qatlarında sədəfi əmələ gətirən iki əsas maddə vardır.
Bir təbəqədə mirvarini meydana gətirən “araqonit” adlı, kalsium karbonat tərkibli mineral, digərində isə mirvaridəki bu “araqonit” maddəsini bir yerdə saxlayan “konxiolin” (buynuz maddəsi) maddəsi olur. “Araqonit” yarımşəffəf  maddə olduğu üçün mirvariyə parlaqlıq verir. Bu iki maddənin molyuska tərəfindən istehsal edilməsi, daha sonra isə onların birləşib bir toz zərrəsini örtərək mirvari kimi bir gözəlliyi ortaya çıxarması olduqca heyrətamizdir. Molyuskanın qorunma məsqədi ilə əmələ gətirdiyi mirvari insanlar üçün bəzək əşyası olaraq yaratılmışdır. Bu, Allah’ın bənzərsiz yaratmasıdır.  Allah Rəhman surəsində mirvariyə diqqət çəkmişdir:
 
"Onlardan (o iki dənizdən) mirvari və mərcan çıxır."(Rəhman Surəsi, 22)
Persefona

**Persefona** ( — Homer əfsanələrində: Περσεφονηία) — Qədim yunan mifologiyasında Demetrayla Zevsin qızı, Aidin arvadı. Aid tərəfindən ölülər ölkəsinə qaçırılmışdır.

Bəzi versiyalara görə Zevs Demetra ilə razılaşmadan Aidə qızını ona verəcəyi barədə söz vermişdi. O da vaxtı çatanda Persefonanın dalınca gəlmişdi. Persefonanın itib qayıtması haqqında əfsanə Qərbi Asiya miflərindəki məhsuldarlıq motivlərinə bənzəyir.

## Mifoloji mənşə və etimologiya
Persefonanın adı yunan dilində "qətiyyətli gətirən" və ya "işıq gətirən" mənasını verir.
Adının kökləri "phosphoros" ("işıq gətirən") sözünə bağlanır. Qədim mənbələrdə adı bəzən "Kore"(qız, bakirə) olaraq da qeyd olunur. Bu ad, Demetranın gənc və təmiz qızı olmasını simvolizə edir. 

## Eleusis misteriyaları ilə əlaqəsi
Persefona qədim Yunanıstandakı Eleusis misteriyalarında mühüm yer tutur. Bu dini mərasimlər həyat, ölüm və yenidən doğuluş mövzularını əhatə edirdi. İştirakçılar onun yeraltı aləmdəki səyahətinə əks etdirən mərasimlərdə iştirak edirdilər. Misteriyalar gizli saxlanılırdı və yalnız seçilmiş şəxslər qatıla bilirdi.

## İncəsənətdə təsviri
Persefona tez-tez çiçəklərlə, nar ilə və ya məşəllərlə əks olunur. Nar, onun yeraltı aləmdə Hadeslə bağlılığının simvoludur. Onun məşəllərlə təsviri, Demetranın onu axtararkən yandırdığı məşəllərə işarədir.

## Roma mifologiyasındakı qarşılığı
Persefonanın Roma mifologiyasındakı qarşılığı Prosperinadır. Romalılar bu obrazı da Demeterin Roma qarşılığı olan Ceres ilə birlikdə qəbul edirlər və oxşar mifoloji motivləri paylaşırlar.

## Astronomiyada Persefona
"Persephone" adı 399 Persephone adlı asteroidə verilib. Bu asteroid 1895-ci ildə kəşf edilib, adlandırılması mifoloji əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oş

* Oş (şəhər) — Qırğızıstanın Oş vilayətinin mərkəzi. 
* Oş (rayon) — Fransada rayon.
Xilafət

**Xilafət** ( — yəni əvəzetmə, varislik) — müsəlmanlarda islamın dəyişməz prinsiplərinə əsaslanan teokratik dövlət-hüquq sistemi, habelə xəlifələrin (müavin, varis) başçılıq etdikləri müsəlman dövlətlərinin tarixi ədəbiyyatda adı.

## Xilafətlər siyahısı

### Tarixi xilafələr

## Tanınmayaraq öz müstəqilliyini elan etmiş və ya sadəcə müəyyən bölgəni idarə etmiş xilafətlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Moisey Kalankatlı

**Moisey Kalankatlı** və ya **Movses Kağankatvatsi** () — tarixçi. Etnik mənşəyi haqqında məsələ mübahisəli olaraq qalır.

## Həyatı
Moisey Kalankatlı qüdrətli alban hökmdarı Cavanşirin müasiri idi. Məhz bu dövr Qafqaz Albaniyasının siyasi və mədəni dirçəlişi dövrü sayılırdı. Hərbi istedadı, müdrik və çevik siyasəti ilə Albaniyanı öz əzəli hüdudlarında - cənubda Araz çayından, şimalda Dərbəndədək olan ərazidə birləşdirən və bərpa edən, müstəqil daxili və xarici siyasət yürüdən, alban kilsəsinin müstəqilliyini qoruyub saxlayan Cavanşir, şübhəsiz ki, xüsusi yazılı abidədə öz dövrünün inkişafını görmək arzusu ilə Moisey Kalankatlıya "Alban tarixi" kitabını sifariş verir. Həmin kitabın meydana gəlmə səbəblərindən biri də budur.

## İstinadlar

## Mənbə
*Moisey Kalankatuklu, "Albaniya tarixi". Mxitar Qoş, "Alban salnaməsi". Ziya Bünyadovun tərcüməsində, Bakı, Elm, 1993. 
*Təkrar nəşr: Moisey Kalankatuklu, "Albaniya tarixi". Mxitar Qoş, "Alban salnaməsi". Ziya Bünyadovun tərcüməsində, Bakı, Avrasiya press, 2006.

## Həmçinin bax
* Ziya Bünyadov
* Fəridə Məmmədova
* Qafqaz Albaniyası
* Mxitar Qoş
* Alban salnamələri

## Xarici keçidlər
Qaval

**Qaval** — Azərbaycanın ən qədim milli zərb alətidir. Birüzlü zərb alətləri qrupuna aiddir.

## Quruluşu

Qaval membranlı zərb alətidir. Sağanağından metal halqalar asılır. Bu halqalar xüsusi səs effekti yaratmaq üçün lazım olur. Qaval ilkin formasını dövrümüzə qədər saxlayan yeganə musiqi alətidir.

## Azərbaycan musiqisində qaval
Birüzlü zərb alətləri qrupuna aiddir. Azərbaycan ərazisində çox geniş yayılmış bu alət barədə klassiklərin əsərlərində, miniatürlərdə kifayət qədər məlumat verilmişdir. Qaval, bəlkə də, yeganə alətdir ki, ilkin formasını dövrümüzə qədər saxlaya bilmişdir. Orta əsrlərdə, əsasən, saray musiqi məclislərində istifadə edilmişdir. Bir çox Şərq ölkələrində, məsələn, Orta Asiya xalqları arasında qavalın müxtəlif ölçülü növləri geniş yayılmışdır. Qaval Ü. Hacıbəyov tərəfindən xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibinə əsas alət kimi daxil edilmiş, onun ilk not partiyasını da bəstəkar özü yazmışdır. İfaçı qavalı hər iki əllə tutaraq barmaqlarla və şapalaqla ifa edir.

## Qavalın hazırlanması
Qaval barmaqlarla ifa edilir. Geniş ifaçılıq imkanlarına malik olan bu alətdə trel, tremola, mordent və başqa çalarlar almaq mümkündür. Rəng, dəraməd, təsnif və zərbi muğamların üçlük tərəfindən ifası zamanı qavalın iştirakı mütləqdir. Qoz ağacından hazırlanmış sağanağın içəri hissəsinə çevrəsi boyu 60–70 ədəd xırda mis halqalar bərkidilir. Üzünə xüsusi üsulla aşılanmış nərə balığının dərisi çəkilir. Balıq dərisi nazik və şəffaf olduğundan onun səs tembri olduqca məlahətlidir. Eni 60–75 mm, diametri 350–450 mm olur.

## Qavaldan istifadə
Orta əsrlərdə, əsasən, saray musiqi məclislərində istifadə edilmişdir. Bir çox Şərq ölkələrində, məsələn, Orta Asiya xalqları arasında qavalın müxtəlif ölçülü növləri geniş yayılmışdır.

Qaval bütövlükdə membranlı alət olsa da, onun idiofonlu alətlərə məxsus əlamətləri də vardır. Onun sağanağından asılmış metal halqalar, bəzi hallarda dörd kiçik zınqırov, silkələnərək təkrarolunmaz səs tembri yaradır. Qaval Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən xalq çalğı alətləri orkestrinin tərkibinə əsas alət kimi daxil edilmiş, onun ilk not partiyasını da bəstəkar özü yazmışdır. Ifaçı qavalı hər iki əllə tutaraq barmaqlarla və şapalaqla ifa edir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Azərbaycan mədəniyyəti

## Mənbə
* Aserbaidschan — Land des Feuers, Broschiert: 294 Seiten, Verlag: Reimer; Auflage: 1., Aufl. (August 2008), Sprache: Englisch, Deutsch, ISBN-10: 3496028203, ISBN-13: 978–3496028208

## Xarici keçidlər
* musiqi alətlər--aztr 
* Azərbaycan çalği alətləri--aztr
Dümbək

**Dümbək** - qədəhvarı quruluşa malik qədim zərb alətlərindən biridir.

## Tarixçə
Orta əsrlərdə Azərbaycanda geniş yayılmış bu alət XX əsrin əvvəllərindən tədricən unudulmağa başlansa da, hazırda istifadə olunmaqdadır. Cənub bölgələri üçün daha xarakterikdir. 

## Quruluşu
Bir üzünə dana və yaxud keçi dərisi çəkilən alətin gövdəsi ilk vaxtlar gildən düzəldilsə də, hal-hazırda ağac və misdən hazırlanır. Ümumi hündürlüyü 350-400 mm, diametri 280 mm-dir. Özünə məxsus bəm tembrinə malik dümbəkdə müxtəlif ritmlər və səs çalarları əldə etmək mümkündür. 

## Şəkillər

Şəkil:Darabuka.jpg|
Şəkil:Darbouka égyptienne recadrée.jpg|
Şəkil:Goblet drum 01.jpg|
Şəkil:Darabuka2.jpg|


## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Azərbaycan mədəniyyəti
Dəf

200px|thumb|right|Dəf
**Dəf** - zərb aləti.

## Tarixçə
Orta əsr musiqi məclislərini dəfsiz təsəvvür etmək mümkün deyildi. Xaqani Şirvani dəf barədə belə yazır:


Bir dəf vuran ustanı gör,
Səfsəf duran heyvanı gör,
Dəfdə şikaristanı gör,
Bir-biri ilə cəng arar.


## Quruluşu
Miniatür sənət əsərlərində təsvir edilmiş saray musiqi məclislərində çəng-ney-dəf, bərbət-çəng-ney-dəf, ney-tənbur-dəf kimi alət qruplarında dəfin xüsusi yeri olmuşdur. Sağanağına dörd yerdən hər birində bir cüt mis camlar bərkidilir ki, bu da idiomembranlı alətin səs tembrini təmin edir. Sağanağı qoz, üzü isə balıq dərisindən hazırlanır.

Dəfin diametri 250–260&nbsp;mm, sağanağının qalınlığı 45–50&nbsp;mm-dir.

## Qaynaqlar
* Azərbaycan ənənəvi musiqi atlası - Dəf

## Video
* Mehdi Dərvişi - solo dəf

## Şəkillər

Şəkil:Daff.jpg|
Şəkil:Daf-isfahan.jpg|
Şəkil:Rhythm Tech tambourine.jpg|
Şəkil:Pair of dafs.jpg


## Həmçinin bax
* Qaval
Oman körfəzi

**Oman körfəzi** *ingilisce: The gulf of Makran*, *Ərəbcə: خلیج عمان (Xəlic Umman)*,*farsca:دریای عمان (Dərya-ye Omman) (Oman Dənizi)* Fars körfəzi ilə Hind okeanını birləşdirən körfəzin adıdır. Bu körfəzin sahilyanı ölkələri İran, Oman, Pakistan və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləridir.
Gürcüstan Demokratik Respublikası

**Gürcüstan Demokratik Respublikası** (**GDR**; gürcücə: საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა *Sakartvelos Demokratiuli Respublika*) — 1918–1921-ci illər arasında fəaliyyət göstərmiş müasir və müstəqil Gürcüstan dövləti. Rusiya imperiyasının 1917–18 illərdə dağılması nəticəsində yaranmış və cəmi bir ay yaşamış Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasının süqutundan sonra, 1918-ci ilin 26 may tarixində istiqlaliyyətini bəyan edən GDR-in paytaxtı Tiflis şəhəri rəsmi dili isə Gürcü dili olmuşdur. GDR dövründə Gürcüstanın ərazisi təxminən 107.600 km², əhalisi — 2,5 milyon, sərhədləri şimalda Kuban Xalq Cümhuriyyəti və Şimalı Qafqaz Dağlılar Respublikası ilə, cənubda Osmanlı İmperiyası və Ermənistan Xalq Cümhuriyyəti ilə, cənub-şərqdə isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə olmuşdur.

GDR demokratik parlament respublikası üsulu ilə idarə edilmişdir. Parlamenti müxtəlif siyasi partiyalardan ibarət olsa da, hökuməti əsasən aparıcı qüvvə olan Gürcüstan Sosial-Demokrat Menşevik partiyası təşkil etmişdir. Daxili və xarici ixtilaflarla zəifləmiş Gürcüstanın ilk demokratik dövləti 1921-ci il mart ayında Rusiya SFSR qoşunlarının hücumu və işğalı nəticəsində süquta uğramışdır.

## Həmçinin bax
* Ermənistan Demokratik Respublikası
* Azərbaycan Demokratik Respublikası