open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müdaxiləçilik (siyasət)

**Müdaxiləçilik** — hökumətin öz ölkəsində iqtisadi məsələlərə və ya başqa ölkənin siyasi məsələlərinə müdaxiləsi. Beynəlxalq münasibətlər kontekstində **hərbi müdaxilə** "hədəf dövlətdə siyasi hakimiyyət strukturunu müəyyən etmək məqsədilə hərbi heyətin tanınmış sərhədlərdən kənara çıxarılması" kimi müəyyən edilmişdir. Müdaxilə yalnız siyasi hakimiyyət strukturlarının dəyişdirilməsinə yönəldilə bilər, həm də humanitar məqsədlər, eləcə də borcların yığılması üçün həyata keçirilə bilər.

Müdaxiləçilik Qərb dövlətlərinin xarici siyasətlərində, xüsusən Viktoriya dövründə və sonrasında böyük rol oynamışdır. Yeni imperializm dövrü Banan müharibələri də daxil olmaqla qlobal cənubda Qərb dövlətlərinin çoxsaylı müdaxilələri baş tutmuşdur. Müasir müdaxiləçilik Soyuq müharibə siyasətindən irəli gəlmiş, burada ABŞ və Sovet İttifaqı digər dövlətin orada saxladığı hər hansı təsirə qarşı çıxmaq üçün dünya ölkələrinə müdaxilə etmişdir. Tarixçilər qeyd ediblər ki, müdaxiləçilik ilə məşğul olan ölkələrin ictimai rəyi arasında bu mövzu həmişə mübahisəli siyasi məsələ olmuşdur.

Aleksandr Dauns tərəfindən hazırlanmış məlumat toplusuna görə, 1816–2011-ci illər arasında xaricdən tətbiq edilən rejim dəyişikliyi nəticəsində 120 lider vəzifədən kənarlaşdırılmışdır. Karnegi Mellon Universitetinin professoru Dov Levin tərəfindən 2016-cı ildə aparılan bir araşdırmada müəyyən edilmişdir ki, ABŞ-nin 1946–2000-ci illər arasında xarici ölkələrdə keçirilən 81 seçkiyə müdaxilə etmişdir və bunların əksəriyyətində müdaxilə məxfi şəkildə həyata keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Melissa M. Lee. 2020. *Crippling Leviathan: How Foreign Subversion Weakens the State*. Princeton University Press.

## Xarici keçidlər
* Interventionism (Internet Encyclopedia of Philosophy)
* Empirical Knowledge on Foreign Military Intervention (Oxford Encyclopedia of Empirical International Relations Theory)
Coys Ekroyd

**Coys Ayrin Ekroyd** (; ) – Avstraliya yaponşünası, pedaqoqu, tərcüməçisi və akademiki.

## İlk illəri
Coys Ekroyd 23 noyabr 1918-ci ildə Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ştatının Nyukasl şəhərində ailənin ikinci uşağı olaraq doğulmuşdur. Onun atası Alfred Volter Qoldsmit Ekroyd memar idi.

Ekroyd Nyukasl və Parramatta liseylərində təhsil almışdır. O, uşaq yaşlarından etibarən Yaponiyaya maraq göstərməyə başlamışdır. Yaponiya incəsənəti, yapon dili və samuraylar onu ən çox cəlb edən mövzular olmuşdur. O, 1936-cı ildə Sidney Universitetində müəllim təqaüdü ilə yapon dili üzrə təhsil almaq istəsə də, icazə ala bilməmişdir. Çünki həmin dövrdə Avstraliya məktəblərində yapon dilinə tələb çox aşağı idi. Buna görə də universitetdə ingilis dili, riyaziyyat və tarix üzrə təhsil almışdır.

## Karyerası
Ekroyd Sidney oğlanlar məktəbində riyaziyyat müəllimi işləyərkən universitetdə yapon dili öyrənməyə başlamışdır. 1944–47-ci illərdə Sidney Universitetində yapon dilində mühazirələr vermişdir. Daha sonra Kembric Universitetinə getmiş, Aray Hakuseki haqqında dissertasiya yazmışdır.

Ekroyd Yaponiyaya ilk dəfə 1952-ci ildə Sayonci təqaüdü ilə səyahət etmiş, iki il boyunca Keyo və Tokio universitetlərində təhsil almışdır. 1952–56-cı illərdə Avstraliya Milli Universitetinin elmi işçisi, 1956–59-cu illərdə Kanberra Universiteti Kollecinin dosenti, 1959–65-ci illərdə isə Avstraliya Milli Universitetinin yapon dili üzrə professoru olmuşdur.

Ekroyd 1965-ci ildə Kvinslend Universitetində yenicə qurulmuş yapon dili və ədəbiyyatı fakültəsinin qurucu professoru seçilmişdir. 1967-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Kvinslend hökuməti sınaq məqsədilə 6 liseydə yapon dili üzrə dərslər təşkil etmişdir. Ekroyd məktəblər üçün yapon dili dərslikləri yazmışdır. 1983-cü ildə karyerasını başa çatmışdır.

Ekyord Aray Hakusekinin avtobioqrafiyası olan *"[[Oritaku Şiba no Ki]]"* əsərini (1979) və onun müəllifi olduğu *"[[Tokuşi Yoron]]"* əsərini (1982) tərcümə etmişdir. Kvinslend Universitetinin bir binasına onun adı verilmiş, bu şərəfə layiq görülən ilk qadın olmuşdur. O, 30 avqust 1991-ci ildə Brisben şəhərinin Oşenflover qəsəbəsində ölmüş və kremasiya edilmişdir.

## Mükafatları
Ekroyd təhsil sahəsindəki xidmətlərinə görə 1982-ci ildə "Britaniya imperiyası" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1983-cü ildə isə Avstraliya Humanitar Elmlər Akademiyasının üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

Ekroyd xidmətlərinə görə Yaponiya hökuməti tərəfindən də mükafatlandırılmışdır. 1983-cü ildə Yaponiya mədəniyyətini dünyaya çatdırmaq üçün gördüyü işlərə görə Yamaqata Banto mükafatına, Avstraliya–Yaponiya əlaqələrinin inkişafında verdiyi töhfələrə görə isə 3-cü dərəcəli "Qiymətli tac" ordeninə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Fransa Sudanı

**Fransa Sudanı** (; ) —  Qərbi Afrikada keçmiş Fransa müstəmləkəsi, Qərbi Sudan bölgəsinin bir hissəsi. Niger və Seneqal çaylarının yuxarı və orta axını boyunca ərazi olmuş, indi Mali dövlətinin ərazisini əhatə etmişdir.

## Tarixi
9 sentyabr 1880-ci ildə Niger və Seneqal çaylarının yuxarı və orta axınında yerləşən Fransa mülkləri əsasında Yuxarı Seneqal müstəmləkəsi yaradılmışdır. 18 avqust 1890-cı ildə bura Fransa Sudanı ərazisi adlandırılmışdır. Onun paytaxtı Kayes olmuşdur.

11 oktyabr 1899-cu ildə Fransa Sudanı bölünmüşdür. 11 cənub əyaləti Fransa Qvineyası, Kot-d'İvuar və Dahomeya müstəmləkələrinə verilmişdir. Növbəti il 2 əyalət geri verilmişdir. Müstəmləkənin paytaxtı Bamako şəhəri idi.

1902-ci ildə Fransa Sudanının hərbi idarəsi altında olmayan əraziləri Seneqambiya və Niger müstəmləkəsinə çevrilmişdir.

1920-ci ildə Fransa Qərbi Afrikasının yenidən təşkilindən sonra Fransa Sudanı yenidən qurulmuşdur. 1933-cü ildə Fransanın Yuxarı Volta müstəmləkəsinin 1932-ci ildə ləğv edilməsindən sonra onun əyalətlərinin bir hissəsi Fransa Sudanına verilmişdir.

28 sentyabr 1958-ci ildə keçirilən referendumdan sonra Fransa Sudanı xüsusi hüquqi status almış, Sudan Respublikası adı altında Fransa İcmasının üzvü dövlət olmuşdur. 17 yanvar 1959-cu ildə Sudan Respublikası Seneqalla birləşmə prosesinə başlamış və nəticədə Mali Federasiyası yaranmışdır.

## İqtisadiyyat
Fransızlar müstəmləkədə suvarma əkinçiliyi inkişaf etdirmiş, sonra kənd təsərrüfatı məhsullarını Fransaya ixrac etmişdir. Fransanın investisiyalarının əsas hissəsi Sudanın infrastrukturunun inkişafına yönəldilmişdi. 1928–1939-cu illər üçün maliyyə xərcləri 4 milyard frank təşkil etmişdir. Bu dəstək sayəsində Fransa Sudanında kənd təsərrüfatı sektoru sürətlə inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
*
Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi

**Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi** (**CVMAC**; ), həmçinin **Vyetkonq** (,  – Vyetnam kommunizmi) — Vyetnam Fəhlə Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1959-cu il yanvar plenumunda qəbul edilmiş ölkənin cənubunda "silahlı üsyana" keçid haqqında qərarına uyğun olaraq qurulmuş, 1960–1977-ci illərdə Vyetnam müharibəsində döyüşən tərəflərdən biri kimi Cənubi Vyetnamda fəaliyyət göstərmiş hərbi-siyasi təşkilat. Vyetkonq VDR və Cənubi Vyetnam partizanlarının siyasi və ictimai xadimlərinə istinad etmək üçün istifadə edilən bir termindir. 1960-cı illərin axırlarından termin Amerika mediasında bütün Vyetnam kommunistlərinə istinad etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Zəmin
1954-cü ildə Fransaya qarşı Hindçin müharibəsi başa çatdıqdan sonra Vyetnam iki yerə bölünmüşdür: Lao-Donq Kommunist Partiyasının rəhbərlik etdiyi Şimali Vyetnam və Cənubi Vyetnam. Birləşmə 1956-cı ildə azad ümumi seçkilərdən sonra baş tutmalı idi. 1955-ci ilin oktyabrında cənubda Vyetnam Respublikası elan edlmişdir. 1957-ci ilin payızında məxfi kommunist qüvvələri Cənubi Vyetnam hökumətinə qarşı silahlı mübarizəyə keçmişdir.

1959-cu ildə Şimali Vyetnam Cənubi Vyetnam partizanlarını dəstəkləməyə başlamış, onlara 1954-cü ildə şimala köçən cənublular arasından silah və məsləhətçilər göndərmişdir. Şimali Vyetnamın təqdim etdiyi versiyaya görə, 1960-cı ilin yanvarında Cənubi Vyetnamda Nqo Dinh Zyem hökumətini devirməyə yönəlmiş silahlı üsyan başlamışdır.

20 dekabr 1960-cı ildə "Cənubi Vyetnamın azad edilmiş rayonlarından biri"ndə keçirilən Vətənpərvər Qüvvələrin Konqresində Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsi (CVMAC) yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* НФОЮВ в Большой советской энциклопедии
* Пропагандистские листовки НФОЮВ 
* Политическая программа НФОЮВ (1962 год)
Cenevrə Konfransı (1954)

**Cenevrə Konfransı** — 26 aprel 1954-cü ildən 21 iyula qədər SSRİ, Çin, Birləşmiş Krallıq, ABŞ və Fransa xarici işlər nazirlərinin, həmçinin Çin, Şimali Vyetnam, Kamboca, Laos və Cənubi Vyetnamın nümayəndələrinin iştirak etdiyi konfrans.

Konfransda Koreya və Hind-Çin məsələlərinə toxunulmuşdur. Koreyanın birləşməsi məsələsi ilə bağlı müzakirələr nəticəsiz başa çatmışdır. Konfransın ikinci yarısı Hind-Çininin taleyinə həsr olunmuşdur. Onun gedişinə konfrans zamanı baş verən Dyenbyenfuda Fransa ekspedisiya qüvvələrinin məğlubiyyəti böyük təsir göstərmişdir. Odur ki, digər tərəfdən, Cenevrə Konfransı Dyenbyenfuda gedən döyüşlərin gedişatına da təsir etmişdir. Konfransa hazırlıqla bağlı məlumatlar Fransa qarnizonunun mənəviyyatına mənfi təsir göstərmiş və Tay batalyonunda kütləvi şəkildə fərariliyə səbəb olmuşdur. 21 iyulda Fransanın Hind-Çindəki müstəmləkə müharibəsinə son qoyan və regionda keçmiş Fransa müstəmləkələrinin taleyini müəyyən edən sazişlər bağlanmışdır.

1955-ci ilin oktyabrında Vyetnam Respublikasının cənubunda Vyetnam Respublikasının elan edilməsi və bu ölkənin prezidenti Nqo Dinh Zyemin azad seçkilər keçirməkdən imtina etməsi Cenevrə razılaşmalarının həyata keçirilməsini pozmuşdur. Beynəlxalq Nəzarət Komissiyası öz funksiyalarını yerinə yetirə bilməmiş və faktiki olaraq fəaliyyət göstərməmişdir. İkinci Hind-Çin müharibəsi zamanı 1954-cü il müqaviləsi ABŞ və Şimali Vyetnam tərəfindən daim pozulmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Asselin, Pierre. «The Democratic Republic of Vietnam and the 1954 Geneva Conference: a revisionist critique.» *Cold War History* (2011) 11#2 pp: 155—195.
* Hannon Jr, John S. «Political Settlement for Vietnam: The 1954 Geneva Conference and Its Current Implications, A.» *Virginia Journal of International Law* 8 (1967): 4.
* 
* Waite, James. *The End of the First Indochina War: A Global History* (2013)
* Young, Kenneth T. *The 1954 Geneva Conference: Indo-China and Korea* (Greenwood Press, 1968)

## Xarici keçidlər
* 
* Woodrow Wilson International Center for Scholars — Cold War International History Project — The 1954 Geneva Conference July 13, 2011
* Indochina — History links for French involvement in Indochina, casahistoria.net)
* Vietnam — History links for US involvement in Indochina, casahistoria.net)
* Bibliography: Dien Bien Phu and the Geneva Conference)
* ''Foreign Relations of the United States, 1952—1954'', volume XVI, ''The Geneva Conference''. Available through the ''Foreign Relations of the United States'' online collection at the University of Wisconsin)
*
Çox yaxın, çox uzaq (film, 2005)

***Çox yaxın, çox uzaq*** (    , *Kheili Dour, Kheili Nazdik* ) - rejissor Reza Mirkəriminin 2005 -ci ildə çəkdiyi İran dram filmi . Film həmçinin Oskarda ən yaxşı xarici film üçün İran təmsilçisi seçilib.

## Süjet
Təkəbbürlü nevropatoloq oğluna əməliyyat olunmayan beyin şişi diaqnozu qoyulanda həyatının mənasını araşdırmalıdır. Oğlunun astronomiya sahəsində səyahətinə yetişmək üçün səhrada gəzintisi onu onun baxışlarına və dəyərlərinə meydan oxuyan bir sıra adi görünən insanlarla qarşılaşmasına gətirib çıxarır.

## Xarici keçidlər
* 
* Soureh kinoteatrında çox yaxın, indiyə qədər
* Bağlayın, İndiyə qədər CNet Cinema-da
Vyetkvey

**Vyetkvey** () — Vyetnam diasporunun əsas əhalisi, Vyetnamdan kənarda yaşayan etnik vyetlər.

## Avropa

### Rusiya
Rusiyada yaşayan bütün vyetnamlıların demək olar ki, üçdə ikisi Moskvada yaşayır. Digər böyük Vyetnam icmalarına Vladivostok və Sankt-Peterburqda rast gəlinir.

Rusiyadakı vyetnamlıların sayı ilə bağlı məlumatlar dəqiq müəyyən edilməmişdir. Onların sayının 14,000–150,000 nəfər olduğu güman edilir.

## Asiya

### ÇXR
Vyetnamdan uzun müddət məskunlaşanlar Çin hökuməti tərəfindən rəsmən tanınan xalqlardan biri olan tszini təşkil edilər. Onlar Vyetnam və kanton dillərinin qarışığında danışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Vyetnamın tarixi adları

**Vyetnamın tarixi adları** — vyetlər və vyetnamlıların tarixi dövlət adlarının siyahısı.

Müstəqil vyet və Vyetnam dövlətlərinin mövcudluğu dövründə onların rəsmi adları dəfələrlə dəyişmiş, bununla yanaşı qeyri-rəsmi adları da mövcud olmuşdur.

## Vyetnam dövlətlərinin tarixi adları

### Sitkui
Sitkui adı e.ə. 2879–2524-cü illərdə istifadə edilmişdir.

### Vyetthıonq və Vyet
E.ə. XII əsrdə Vyetthıonq (), təqribən e.ə. VII əsrdən e.ə. 333-cü ilə qədər Vyet adı mövcud olmuşdur. Mənbələrdə qeyd edilir: "Çenq-vanın dövründən Yuzşan (Vyetthıonq) klanı adlandırılmağa başlamışdır. Beləliklə, Vyet adı yaranmışdı".

Vyetthıonq və Vyet e.ə. XII–VII əsrlərdə batvyetləri təşkil edən və e.ə. VII əsrdə ilk iki orijinal dövlətin meydana gəlməsi üçün əsas olan iki böyük qəbilə birliyidir. Batvyetlərin birləşməsi nəticəsində Vanlanq və Vyet çarlıqları yaradılmışdır.

## Vyetnam dövlətinin rəsmi adları

### Vyetnam
1804–1839-cu illərdə. Rəsmi sənədlərdə dövlətin adı kimi "Vyetnam" ilk dəfə 1804-cü ildə Nquyen sülaləsinin imperatoru Zya Lonq tərəfindən istifadə edilmişdir.

### Daynam
1839–1887-ci illərdə.

### Tonkin, Annam, Koxinxina
1887–1945-ci illərdə.

### Vyetnam imperiyası
1945-ci ildə.

### Vyetnam Demokratik Respublikası
1945–1946-cı illərdə (bütün Vyetnam ərazisi), 1946–1954-cü illərdə (yeraltı hökumət) və 1954–1976-cı illərdə (yalnız Şimali Vyetnam)

### Koxinxina Muxtar Respublikası
1946–1948-ci illərdə (yalnız Koxinxina koloniyasının ərazisi)

### Vyetnam dövləti
1949–1954 (bütün Vyetnam ərazisi) və 1954–1955 (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Vyetnam Respublikası
1955–1975-ci illər (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Cənubi Vyetnam Respublikası
1975–1976-cı illər (yalnız Cənubi Vyetnam)

### Vyetnam Sosialist Respublikası
1976-cı ildən bu günə qədər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Деопик Д. В. История Вьетнама. Ч. I. Учебник. М., 1994.
* Деопик Д. В. Вьетнам: История, традиции, современность. М., 2002.
* Lịch sử Vịêt Nam. T. 1. Hà Nội, 1971.

## Xarici keçidlər

* Официальные названия Вьетнама
Abjakva

**Abjakva** () – Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 3 m hündürlüktə, Qara dənizdən 5,5 km və Suxumidən 4 km uzağlıktadır. 

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.

## Ədəbiyyat
*ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 2, თბ., 2012. — გვ. 200.

## İstinadlar
Vyetnam Xalq Ordusu

**Vyetnam Xalq Ordusu** (**VXO**; , , **QĐNDVN**) — Vyetnam Sosialist Respublikasının silahlı qüvvələrinin rəsmi adı.

## Tarixi
22 dekabr 1944-cü il Vyetnam Xalq Ordusunun (VXO) yaranma tarixi hesab olunur. Bu gün nizami qüvvələrin ilk dəstəsi yaradılmış və Vo Nquyen Zyap tərəfindən idarə edilmişdir. Bu zaman dəstə 1 yüngül pulemyot, 17 tüfəng, 2 tapança və 14 çaxmaqlı tüfənglə silahlanmış 34 döyüşçüdən ibarət idi. 1944-cü il dekabrın 24 və 25-də dəstə ilk döyüş əməliyyatlarını həyata keçirmişdir. Burada Fransa müstəmləkə qoşunlarının iki postu hücuma məruz qalmış və ələ keçirilmişdir.

Daha sonra Vo Nquyen Zyap VXO-nun ilk Baş Komandanı olmuşdur.

1945-ci ilin aprelində Vyetnamın Fransa və Yaponiyadan müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq üçün Ho Şi Min tərəfindən yaradılmış hərbi-siyasi təşkilat olan Vyetmin dəstələrində vuruşan döyüşçülərin sayı minə çatmışdır. O zaman əsas hərbi komandanlıq yaradılmış və ilk komandir heyətinin hazırlanması üçün məktəblər açılmışdır.

15 may 1945-ci ildə "Vətəni xilas edən" və azadlıq dəstələrinin birləşməsi nəticəsində "Vyetnam Azadlıq Ordusu" yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* The Years of Fighting and Building of the Vietnamese People's Army. Ha-noi, 1951.
* *Nguyen Cong Luan*. The NVA: A New Look. // *Infantry*. — March-April 1975. — Vol. 65 — No. 2.
* Придыбайло А. Вьетнамская Народная армия. — М., 1974.
* Марков М., Корин А. Вооружённые силы Вьетнама // Зарубежное военное обозрение. — 1994. — № 3. — С. 8–13.
Akapa

**Akapa**  () —  Gürcüstanın Abxaziya bölgəsinin Suxumi ərazisində yerləşən kənd. Dəniz səviyəsindən 200 m hündürlüktə, Qara dənizdən 10 km və Suxumidən 12 km uzağlıktadır.

2008-ci ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edilib.

## İstinadlar
Cənubi Vyetnam bayrağı

**Cənubi Vyetnam bayrağı** () — Vyetnam Müvəqqəti Mərkəzi Hökumətinin (1948–1949), Vyetnam Dövlətinin (1949–1955) və Vyetnam Respublikasının (1955–1975) bayrağı. Bayraq düzbucaqlı sarı parçadan ibarət idi, onun mərkəzində üç üfüqi qırmızı zolaq çəkilmişdi. Sarı Vyetnamın tarixi rəngidir və yerin rəngini təmsil edir. Üç zolaq Şimali, Mərkəzi və Cənubi Vyetnam bölgələrini təmsil edir, ölkənin birliyini simvollaşdırır. Zolaqların qırmızı rəngdə olması qanı təmsil edir, ölkənin bütün tarixi boyu xalqın daimi mübarizəsini simvollaşdırır. Bayrağın dizaynı 2 iyun 1948-ci ildə Nquen Van Syuan tərəfindən təsdiq edilmişdir. Hal-hazırda bayraq Vyetnam diasporasının bir çox antikommunist üzvləri tərəfindən qədim Vyetnamın mədəni irsinin və müasir Vyetnamdakı mövcud siyasi sistemə qarşı mübarizəsinin simvolu kimi istifadə olunur.

## İstinadlar
Vyetmin

**Vyetmin** (, ) — Ho Şi Min tərəfindən Vyetnamın Fransa və Yaponiyadan müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq üçün yaradılmış hərbi-siyasi təşkilat.

## Zəmin
6 noyabr 1939-cu ildə Hind-Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin (CPİK) VI plenumu keçirilmişdir. Burada Avropada artan hərbi münaqişə şəraitində fəaliyyət məsələlərinə baxılmış, hüquqi və yarı qanunidən yeraltı fəaliyyət üsulları və silahlı üsyana şərait hazırlamaq qərarına gəlinmişdir.

6 may 1941-ci ildə Yaponiya Fransa Hind-Çini ilə ticarət-iqtisadi müqavilə imzalamışdır. Fransanın nasist Almaniyasına təslim olduqdan sonra ölkənin cənubunda qurulan almanpərəst Vişi rejimi Vyetnama iddiaları olan Yaponiyaya güzəştə getmişdir. 14 iyul 1941-ci ildə yaponlar öz qoşunlarının Fransa Hind-Çininin cənub hissəsinə yerləşdirilməsi ilə bağlı danışıqlara başlamışdır. 23 iyul 1941-ci ildə Hind-Çinin birgə müdafiəsi haqqında Yaponiya ilə Fransa arasında müqavilə imzalanmışdır. 26 iyul 1941-ci ildə Yaponiya hökuməti bu müqavilənin mətnini dərc etmiş və 29 iyul 1941-ci ildə Yaponiyanın Hind-Çini işğalı başlamışdır.

6–9 noyabr 1940-cı ildə Dinbanqda HÇKP Mərkəzi Komitəsinin VII plenumu keçirilmiş, bu plenumda Hind-Çinin vahid antifaşist cəbhəsinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Düşmən kimi "Fransa-Yaponiya militarist imperialist bloku" müəyyən edilmişdir.

Yaponlar fransız bölmələrini tərksilah etməyə başladıqdan sonra, 27 sentyabr 1940-cı ildə Bakşon bölgəsində HÇKP-nin yeraltı komitəsi üsyana başlamaq qərarına gəlmişdir. Fransa müstəmləkə qoşunlarının yerli bölmələri üsyançıların tərəfinə keçmiş və daha bir neçə fransız bölməsi tərksilah edilmişdir. Üsyançılar Monyedə hərbi postu tutmuş və silahlı dəstələrin yaradıldığını elan etmişdir. Buna baxmayaraq, bundan sonra yaponlar Fransa qoşunlarını tərksilah etməyi dayandırmış, vəzifələri dayandırılan fransız qoşunlarını buraxmış və üsyançılara qarşı döyüşməyə başlamağa icazə vermişdilər. Döyüşlər 13 noyabr 1940-cı ilə qədər davam etsə də, üsyan yatırılmışdır.

Namkidə üsyanın hazırlanmasında iştirak edən HÇKP-nin Sayqon Komitəsinin katibi Minh Khayın həbs olunduğu  repressiya dalğası Namkidə üsyanın vaxtından əvvəl başlamasına səbəb olmuşdur. Üsyan 23 noyabr 1940-cı ildə başlamış və təxminən iki ay davam etmişdir.

Məhz burada, Konşonda üsyançılar əvvəlcə beşguşəli qızıl ulduzu olan qırmızı bayraq qaldırmışdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Мхитарян С. А. Из истории единого национального фронта Вьетнама // «Вопросы истории», № 9, 1954.
Vyetnam Kommunist Partiyası

**Vyetnam Kommunist Partiyası** (VKP; , *danq konq şan vyet nam*) — Vyetnamda hakim və yeganə qanuni siyasi partiya. VKP Fransa Kommunist Partiyasının qolu olaraq 3 fevral 1930-cu ildə Honkonqda yaradılmış, 1930-cu ilin oktyabrından 1945-ci ilə qədər "Hind-Çin Kommunist Partiyası" (HÇKP; ) adlanmış, 1945–1951-ci illərdə rəsmi olaraq ləğv edilmiş, 1951-ci ildən 1976-cı ildə "Vyetnam Fəhlə Partiyası" (VFP) adlandırılmışdır. Partiya kommunist ideologiyası üzərində dayanır və üzvü olduğu Vyetnam Vətən Cəbhəsi tərəfindən dəstəklənir. Vyetnam cəmiyyətində "Partiya" (, *danq*) və ya "Partiyamız" (, *danq ta*) kimi də tanınır.

## Tarixi
### Zəmin
1925-ci ilin yazında Quançjouda Vyetnamda mövcud olan kommunist qrupları əsasında Vyetnam İnqilabçı Gənclər Birliyi (VİGB) yaradılmışdır. Qrupun siyasi və sosial məqsədləri milli müstəqillik və torpaqların zəhmətkeş kəndlilərin xeyrinə yenidən bölüşdürülməsi elan edilmişdir. Cəmiyyətin yaradılmasının təşəbbüskarı Vyetnam vətənpərvər qruplarını inqilab etmək məqsədi ilə 1924-cü ilin dekabrında Moskvadan Quançjouya gələn Komintern funksioneri Ho Şi Min idi. Tərəfdaşlığın vəzifələrindən biri Vyetnamı işğal etmiş Fransa müstəmləkəçilərinə qarşı silahlı mübarizə hazırlamaq idi. VİGB üzvlərin ən etibarlı hissəsindən ibarət mərkəzin rəhbərlik etdiyi və Kommunist Gənclər Təşkilatı adlanan nisbətən açıq kütləvi təşkilat kimi yaradılmışdı. Kommunist Gənclər Təşkilatı Kəndlilər Birliyinin və Fəhlələr Birliyinin kütləvi təşkilatlarına da rəhbərlik edirdi. VİGB "*Thannyen*" qəzetini (1925-ci ilin iyunundan 1927-ci ilin aprelinə qədər), 1926-cı ilin dekabrından 1928-ci ilin əvvəlinə qədər "*Fəhlə və kəndli*" qəzetini, 1927-ci ilin əvvəlindən 1928-ci ilin əvvəlinə qədər "*İnqilabçı əsgər*"i və 1927-ci ilin əvvəlindən "*Vyetnam avanqardı*"nı nəşr etmiş, həmçinin təşkilatlanmışdır. 1925–1927-ci illər ərzində 300-dən çox partiya işçisi hazırlayan siyasi kurslar təşkil edilmişdir. 1926-cı ildən etibarən VİGB Vyetnamda ilk təşkilatlarını yaratmağa başlamışdır. Vilayət komitələrinə Tonkin, Annam və Koxinxina zona komitələri rəhbərlik edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт 
* Официальная партийная газета Nhân Dân (Народ)  
* Рождение коммунистической партии Вьетнама
Birləşmiş Fəhlə-Kəndli Təşkilatı

**Birləşmiş Fəhlə-Kəndli Təşkilatı** — Vyetnamda həmkarlar ittifaqı. Ölkənin kommunist hökuməti tərəfindən tanınmır. Bu, 2006-cı ildə Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitindən əvvəl səlahiyyətlilər üzvlərini həbs edəndə beynəlxalq diqqətə çatdırılmışdır. Doan Van Dyen, oğlu Doan Hui Tuonq və qrupun hüquq müşaviri Tran Kuok Hiyen də daxil olmaqla, bu üzvlərin bir neçəsi, "demokratik azadlıqlardan sui-istifadə edərək dövlətin maraqlarını pozmaq" ittihamı ilə 4 ildən 5 ilə qədər həbs cəzası almışdır.  "Human Rights Watch" və "Amnesty International" kimi qruplar cəzalara etiraz etmiş, həbsdə olan həmkarlar ittifaqı üzvlərini vicdan məhbusu adlandırmışdır.

## İstinadlar
Vyetnam Kommunist Partiyasının Nizamnaməsi

**Vyetnam Kommunist Partiyasının Nizamnaməsi** — Vyetnam Kommunist Partiyasının prinsiplərini, məqsədlərini, ideologiyasını, təşkili prinsiplərini, fəaliyyətini və aparat strukturunu müəyyən edən əsas hüquqi sənəd. Bu, Vyetnam Kommunist Partiyasının, partiya üzvlərinin və bütün səviyyələrdə partiya təşkilatlarının məsuliyyətlərini, öhdəliklərini və səlahiyyətlərini müəyyən edir.

Partiya Nizamnaməsi Vyetnam Kommunist Partiyasının Milli Konqresi tərəfindən təsdiq və elan edilmişdir. Bütün partiya təşkilatları və partiya üzvləri Partiyanın Nizamnaməsinə əməl etməlidir.

## İstinadlar
Vyetnam Kommunist Partiyasının Milli Konqresi

**Vyetnam Kommunist Partiyasının Milli Konqresi** — Vyetnam Kommunist Partiyasının ali orqanı. Partiya demokratik mərkəzçiliyin leninçi prinsipinə uyğun olaraq təşkil edilmişdir. Milli Konqres 1976-cı ildən bəri beş ildən bir keçirilir. Fransa və ABŞ-yə qarşı müharibələr zamanı müharibə şəraiti səbəbindən ilk dörd konqres ümumi vaxt cədvəlinə uyğun olaraq təyin olunmamışdır. Təsis Konfransından sonra 12 milli VKP konqresi keçirilmişdir. Milli Konqres 180 həqiqi üzvdən və 20 əvəzedici üzvdən ibarət Mərkəzi Komitəni seçir. Mərkəzi Komitə adətən ildə iki dəfə toplanır.

## İstinadlar
Sülhün və Cenevrə Sazişlərinin Müdafiəsi Komitəsi

**Sülhün və Cenevrə Sazişlərinin Müdafiəsi Komitəsi** —1954-cü ilin avqustunda Nquen Hıu Tho tərəfindən Sayqonda yaradılmış Vyetnam siyasi təşkilatı. Komitə həmin ilin noyabrında Cənubi Vyetnam hökuməti tərəfindən ləğv və qadağan edilmiş, Nquen Hıu Tho və təşkilatın digər üzvləri polis basqından sonra həbs edilmişdir.

## İstinadlar
Ben Kirnan

**Benedikt F.** **Kirnan** (; ) — Avstraliya və ABŞ tarixçisi, A. Vitni Qrisvold Cəmiyyətinin Tarix professoru, Yel Universitetində Beynəlxalq və Ərazi Araşdırmaları professoru. O, Universitetin Kamboca soyqırım üzrə təhsil proqramının təsisçisi və direktoru, Şərqi Timor layihəsi üzrə layihə meneceri olmuşdur. Kirnan soyqırım və insanlığa qarşı cinayətlərin tədqiqi üzrə tanınmış ekspert, Cənub-Şərqi Asiya və soyqırım tarixinə dair çoxsaylı elmi məqalələrin və məqalələrin müəllifidir.

## Tənqidi
Kirnanın 1978-ci ilə qədərki ilk nəşrləri, xüsusilə də "Kampuçyadan xəbərlər" məqaləsi qırmızı kxmer rejiminə rəğbət bəslədiyinə görə ictimaiyyət tərəfindən ciddi şəkildə tənqid olunurdu.

## Seçilmiş əsərləri
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Профессор Бен Кирнан на сайте ООН

### Müsahibələr
* 
* 
* 
* 
*
Khmerlər

**Khmerlər**, **kxmerlər** (, ) və ya **kambocalılar** — Kambocanın əsas əhalisi olan etnik qrup. Ümumi sayı təxminən 16 milyon nəfərdir, onlardan 14,2 milyonu Kambocada, 895 min–1,3 milyonu Vyetnamın cənubunda və 1,4 milyonu Tailandda yaşayır.

## Dil
Khmerlər Avstroasiya dillərinin mon-khmer qolunun khmer dilində danışırlar. Onlar Khmer yazısından istifadə edirlər.

## Din
Khmerlər əsasən buddizmin cənub qolu olan theravadaya etiqad edirlər. Kambocanın kahin ailələrində dini rütbə ana tərəfdən kişidən bacısının oğluna keçə bilərdi, çünki khmer ruhaniləri subaylığa riayət edirdilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Большая советская энциклопедия.
* *Дажан Б.* Кхмеры. М.: Вече, 2009.
* Bosch R. Khmer Sculpture // The Metropolitan Museum of Art Bulletin, Vol. 18, No. 5 (May, 1923), pp. 129–130.
* Pouvatchy J. Cambodian-Vietnamese Relations // Asian Survey, Vol. 26, No. 4 (Apr., 1986), pp. 440–451.
* Ledgerwood J. Khmer Kinship: The Matriliny/Matriarchy Myth // Journal of Anthropological Research, Vol. 51, No. 3 (Autumn, 1995), pp. 247–261

## Xarici keçidlər
* Khmer Araşdırmaları Mərkəzi
Khmer yazısı

**Khmer yazısı** və ya **khmer əlifbası** (, , **) — Kambocanın rəsmi dili olan Khmer dilini yazmaq üçün istifadə olunan yazı.

## Samitlər
Khmer yazısında 35 samit var, onlardan yalnız 33-ü müasir khmer dilində istifadə olunur, ikisi isə köhnəlmişdir. Hər samitin özünəməxsus saiti var. Samit silsiləsi samitlərə aid edilən asılı saitlərin tələffüzünü müəyyən edir və bəzi mövqelərdə özünəməxsus sait səsi öz-özünə tələffüz olunur. Bu iki cərgə əvvəlcə səssiz və müvafiq olaraq səsli samitlər idi. Orta Khmer dövründə fonetik dəyişikliklər səssiz samitlərdən sonra saitlərə təsir etmiş və bu dəyişikliklər xarakterik səsin itirilməsinə baxmayaraq davam etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* кхмерское письмо на сайте Omniglot 
* таблица романизации кхмерского письма )
Kamboca vyetnamlıları

**Kamboca vyetnamlıları** — Kambocada yaşayan vyetnamlılar, tam və ya qismən khmer mənşəli vyetnamlara aid edilən termin. Kamboca mənbələrinə görə, 2013-cü ildə Kambocada təxminən 15 min vyetnamlı yaşayırdı. Vyetnam mənbələri Kambocada 156,000 vyetnamlının yaşadığını qeyd edir, lakin müstəqil alimlərə görə, bu say 400,000 ilə bir milyon arasında ola bilər. Onlar əsasən Kambocanın Vyetnam ilə həmsərhəd olan cənub-şərq hissələrində, ya da Tonlesap gölündə və Mekonq çayındakı qayıqxanalarda yaşayırlar. İlk vyetnamlılar müasir Kambocaya XIX əsrin əvvəllərindən Nquyen çarlarının dövründə gəlmişdir. Odur ki, Kambocada yaşayan vyetnamlıların əksəriyyəti buraya Fransa müstəmləkə rejimi və Kampuçeya Xalq Respublikası administrasiyası dövründə gəlmişdir. 1970-ci illərdə Kxmer Respublikası və qırmızı khmer hökumətləri dövründə vyetnamlılar kütləvi soyqırımların hədəfi olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Khmer-krom

**Khmer-krom** (, ) — Vyetnamda, Mekonq deltasında yaşayan xalq. Vyetnamda onlara "kho-me zıoy" (Khơ-me dưới), yəni "aşağı khmerlər" deyilir. 2006-cı il siyahıyaalınmasına görə, Vyetnamda 1,055,174 khmer-krom yaşayırdı. Mekonq deltasında khmerlər vyetnamlılardan sonra ikinci ən böyük etnik qrupdur.

Çoxsaylı müstəqil ictimai təşkilatlar khmer-krom hüquqlarının Vyetnam hökuməti tərəfindən mütəmadi olaraq pozulduğunu bildirir. Khmer-kroma etnik və dini səbəblərdən ayrı-seçkilik edilir, onlar adlarını Vyetnam dilinə uyğun olaraq dəyişmək məcburiyyətində qalırlar və həm də Vyetnam dilində danışmağa məcbur edilirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Новости и информация по кхмер-кром
* Религиозное преследование кхмер-кром
İngiltərə Futbol Liqası 1888/1889

**İngiltərə Futbol Liqası 1888/1889** — 1888-1889-cu illərdə baş tutan 1-ci futbol üzrə İngiltərə Çempionatı. Çempionatın qalibi 40 xalla Preston Nort End  oldu.

## Turniri cədvəl

## Nəticə

## İstinadlar
Məzrayə-i Xələf (Meşkinşəhr)

**Məzrayə-i Xələf** () — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,144 nəfər yaşayır (268 ailə).

## İstinadlar
Kolhapur

**Kolhapur** və ya **Kolxapur** () — Hindistanda, Maharaştra ştatında şəhər. Nəqliyyat yolları qovşağı. Pambıq parça, şəkər sənayesi, metal emalı, ağacdoğama muəssisələri var. Dini mərkəzdir. Budda məbədləri var. Bu, Marathi film sənayesi üçün vacib bir mərkəzdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
"The Imperial Gazetteer of India." Oxford at Clarendon Press, 1909 Volume 15. p380 - 387. Accessed at Digital South Asia Library at University of Chicago, Illinois, 7 April 2014.

## Xarici keçidlər

* Kolhapur Municipal Corporation
Kolxida ovalığı

**Kolxida ovalığı** () — Gürcüstanda, Qara dəniz sahilində ovalıq. Qərbdən şərqə təqribən  uzanır. Səthi hamar, hündürlüyü 150 metrə qədərdir. Antropogenin alluvial çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Qərb hissədə geniş bataqlaşmış sahələr var. Kolxida ovalığında neft-qaz təzahürləri və mineral bulaqdar (Tsxaltubo) var. İqlimi subtropikdir. Orta tempraturu yanvarda 4,5–6°C, avqustda 23–24°C-dir. İllik yağıntı 1500 mm. Çayları Rioni, İnquri və s. aiddir. Yarımbataqlıq, bataqlıq, sarı və qırmızı torpaqlar yayılmışdır. Palıd, fıstıq, bataqlıqlar arasında qızılarac meşələri var. Qurudulmuş bataqlıqların yerində əkin sahələri, bağlar və subtropik bitki plantasiyaları salınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* Колхидская низменность // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
*
Kənd təsərrüfatı kommunası

**Kənd təsərrüfatı kommunası** — SSRİ hakimiyyətinin ilk illərində meydana gələn kənd təsərrüfatı istehsalatı kooperasiyası formalarından biri. Kənd təsərrüfatı kommunasında istehsalın butun vasitələri (tikililər, xırda avadanlıq, qaramal) və məişət xidməti tamamilə i timai təsərrüfata əsaslanırdı. Bölgü əməyə görə yox, ailə üzvlərinə gərə aparılırdı. Kənd təsərrüfatı kommunası üzvlərinin şəxsi həyətyanı təsərrüfatları yox idi. Kənd təsərrüfatı kommunası başlıca olaraq kecmiş mulkədar və monastır torpaqlarında təşkil edilirdi. Dövlətdən müftə olaraq torpaqdan başqa, yaşayış və təsərrüfat tikililəri, avadanlıq və s. yardım alırdı. 1920-ci illərin sonu–1930-cu illərin əvvəlində kənd təsərrüfatı kommunası kolxozlara çevrilmişdir.

## İstinadlar
Kənd təsərrüfatı kooperasiyası

**Kənd təsərrüfatı kooperasiyası** — kooperasiya növü. Bu, birlikdə məhsul istehsal etmək, yaxud digər fəaliyyət növlərini (məhsul emalı və satışı, istehsal vasitələri ilə təchizat və s.) icra etmək üçün kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalcılarını birləşdirir. XIX əsrin birinci yarısında Qərbi Avropa, XIX əsrin ikinci yarısında Şərqi Avropa ölkələrində və Rusiyada yaranmışdır. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası inkişaf etmiş bir çox kapitalist ölkəsində mürəkkəb sosial-iqtisadi orqanizmə çevrilərək kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalını, emalını, saxlanılmasını, realizəsini, kənd təsərrüfatının kreditlətdirilməsini, kənd təsərrüfatı üçün istehsal vasitələri istehsalını və s. əhatə edir. Kənd təsərrüfatı kooperativləri çox zaman öz fəaliyyətlərini şaquli inteqrasiya əsasında qururlar. Kənd təsərrüfatı kooperasiyası daha çox Skandinaviya ölkələrində, Niderland, İslandiya və Yaponiyada inkişaf etmişdir. Bu ölkələrdə kənd təsərrüfatı kooperativləri kənd təsərrüfatının kreditləşdirilməsində mühüm rol oynayır, yeyinti sənayesində, topdan ticarətdə, mineral gübrələr, bir sıra kənd təsərrüfatı texnikası istehsalında və s. hakim mövqə tutur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Cobia, David, editor, Cooperatives in Agriculture, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ (1989), p. 50.
* 
* 
* 
* Xavier Hollandts, Bertrand Valiorgues: Référentiel pour une gouvernance stratégique des coopératives agricoles, chaire de recherche Alter-Gouvernance de l’Université d’Auvergne, février 2016, 41 p.
Kənd təsərrüfatı aviasiyası

**Kənd təsərrüfatı aviasiyası** — mülki aviasiya sahəsi. Kənd təsərrüfatı aviasiyasından bitkilərin mühafizəsi, alaq otları ilə mübarizə, torpağa mineral gübrə verilməsi, təyyarə ilə ot əkini və s.-də istifadə edilir.

## Xüsusiyyətləri
Bitkilərin becərilməsində aviasiya vasitələrindən istifadənin üstünlüklərinə vaxta qənaət olunması, əmək sərfinin aşağı salınması, zəhərli kimyəvi maddələr və gübrə sərfinin azalması, çətin keçilən sahələri becərməyin mümkünlüyü, bitkilərin mexaniki zədələnməməsi, torpağın bərkiməsi ehtimalının aradan qalxması və s. aiddir. Kənd təsərrüfatı aviasiyasından istifadənin catışmayan cəhəti onun meteoroloji şəraitdən asılılığıdır.

## Tarixi
SSRİ-də bu məqsədlə An-2, An-2M, Yak-12 təyyarələrindən və Mİ-1, Mİ-2, Ka-26 və Ka-15 vertolyotlarından istifadə olunurdu. Maye pestisidləri çiləmək, mineral gübrələri səpmək və s. üçün bunlarda xüsusi aparatlar quraşdırılırdı. Bitki zərərvericilərinə və xəstəliklərinə qarşı mübarizədə sahələr 5–10 metr yüksəklikdən, alaq otları ilə mübarizədə (yazda aqroqaydalarla müəyyən olunmuş müddətdə) 5–6 metr yüksəklikdən dərmanlanırdı. Tozvari gübrələr 10–20 metr, dənəvər gübrələr isə 30–50 metr yuksəklikdən səpilirdi. Azərbaycan SSR-də bitki zərərvericilərinə qarşı mübarizə, gübrə səpini, maşınla pambıq yığımından əvvəl pambıq kolu yarpaqlarının tökülməsi üçün dərmanlama və s. məqsədlərlə An-2 təyyarəsi və Mİ-2 vertolyotları geniş tətbiq edilirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Demand High for Agricultural Airplane. // *Aviation Week*. — March 3, 1958. — Vol. 68 — No. 9 — P. 253.
Kənd təsərrüfatı vergisi

**Kənd təsərrüfatı vergisi** — SSRİ-də əhalidən tutulan dövlət vergilərindən biri. 1923-cü ildən tətbiq edilmişdir. Kənd təsərrüfatı vergisini kənd yerlərində həyətyanı torpaq sahəsi və xidməti pay torpağı olan vətəndaşlar ödəyirdilər. Müttəfiq respublikaların qanunvericiliyi ilə kolxozşuların təsərrüfatı üçün orta (hektarın 1/100-dən) və bundan xeyli çox vergi dərəcəsi müəyyən edilmişdir. Kənd təsərrüfatı fəhlə və qulluqcularının təsərrüfatlarından da bu dərəcə üzrə vergi tutulurdu. Fərdi təsərrüfatçılar vergini ikiqat ödəyirdilər. Kənd təsərrüfatı vergisi üzrə bəzi güzəştlər müəyyən olunmuşdur. Müəyyən şəraitdə kənd ziyalıları (müəllimlər, tibb işçiləri), kənd təsərrüfatının bəzi mütəxəssisləri, hərbi qulluqcular, əlillər və s. vergidən azad edilirdi. Kənd təsərrüfatı vergisi maliyyə orqanları tərəfindən hər il 1 iyuna olan vəziyyətə görə hesablanırdı. 15 avqust və 15 oktyabrda bərabər ölçüdə ödənilirdi.

## İstinadlar
Kənd təsərrüfatı texnikası

**Kənd təsərrüfatı texnikası** — kənd təsərrüfatının texniki cəhətdən yenidən qurulmasını həyata keçirən maşınqayırma sahəsi. Başlıca vəzifəsi kənd təsərrüfatı istehsalını kompleks mexanikləşdirməkdir.

## Tarixi
Kənd təsərrüfatı maşınqayırması XIX əsrin əvvəllərində Birləşmiş Krallıqda, az sonra isə ABŞ-də yaranmışdır. Kommunizmdən əvvəlki Rusiyada kəndlilərin çox hissəsi primitiv kənd təsərrüfatı inventarlarından istifadə edirdi. Kənd təsərrüfatı inventarı istehsal edən ilk müəssisə XIX əsrdə meydana gəlmişdi. Oktyabr inqilabından sonra Xalq Komissarları Sovetinin 1 aprel 1921 il tarixli dekreti kənd təsərrüfatı maşınqayırmasının planlı inkişafının əsasını qoymuşdur. 1926-cı ildə traktor kultivatoru, 1928 ildə traktor kotanı, 1930-cu ildə taxılyığan kombayn, 1932-ci ildə kartofyığan maşın istehsalına başlanmışdır. SSRİ 1937-ci ildə taxılyığan kombaynın illik istehsalına görə dunyada birinci yerə çıxmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi illərində kənd təsərrüfatı maşınqayırması zavodlarının çoxu müdafiə məhsulları istehsalına keçirilmidir. Şərqdə kənd təsərrüfatı maşınları istehsalının yeni bazası yaradılmışdır. Altayda, Özbəkistan SSR-də, Qazaxıstan SSR-də və s. yeni zavodlar tikilmişdir. Kənd təsərrüfatı maşınqayırması xüsusilə muharibədən sonra sürətlə inkişaf etdirilmişdir. Kənd təsərrüfatı maşınqayırmasının "Rostselmaş", "Altayselmaş", "Qapselmamaş", "Ryazselmamaş", "Lvovselmamaş", "Oktyabr inqilabı adına" (Odessa), "Krasnaya zvezda" (Kirovoqrad), Taqanroq kombayn zavodu və s. kimi ixtisaslaşdırılmış müəssisələri var idi. İstehsalın artması ilə yanaşı, yeni konstruksiyaların yaradılması və mənimsənilməsi sahəsində də işlər görülmüşdür. Bu, iqlim zonaları da nəzərə alınmaqla kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrini daha tam mexanikləşdirməyə imkan vermişdir.

1962-ci ildə Azərbaycan SSR-də, Şamxor rayonunun Zəyəm qəsəbəsində kənd təsərrüfatı maşınqayırması zavodu yaradılmındır. Həmin zavodda kartof boşaldan və yükləyən transportyorlar sistemi, soğan çıxaran maşın, kənd təsərrüfatı maşınları üçün ehtiyat hissələri hazırlanırdı. Mingəçevir yol maşınları zavodunda, Bakıdakı 26 Bakı komissarı adına, Əzizbəyov adına mexaniki təmir zavodlarında da kənd təsərrüfatı maşınları üçün ehtiyat hissələri hazırlanırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Poluxov

**Poluxov** — soyad.

* Elxan Poluxov — Azərbaycan Respublikası dövlət xadimi və diplomatı, fövqəladə və səlahiyyətli səfir.
* Nazim Poluxov (d. 1960) — Azərbaycan inşaatçısı.
* Polux Poluxov (1932—2008) — həkim, Gürcüstan SSR əməkdar həkimi.
* Ramiz Poluxov (d. 1967) — Azərbaycanlı uşaq cərrahı, tibb elmləri doktoru.
Ümid Bulud

**Ümid Bulud** () — 1-ci Liqa komandalarından biri olan "Eyüpspor"da hücumçu kimi çıxış edən türk milli futbolçu.

## Xarici keçidlər
* Qalatasaray İdman Klubunun Rəsmi Saytı — '''Umut Bulut''' Profili 22 Ağustos 2012 tarihinde -də
* 
* 
* 

## İstinadlar
Vyetnamın bölünməsi

**Vyetnamın bölünməsi** — 1954-cü ildə Hind-Çin müharibəsi və Vyetnamı iki yerə bölən Cenevrə razılaşmalarından sonra həyata keçirilmiş proses. Şimalda Vyetnam Demokratik Respublikası ("Şimali Vyetnam" kimi tanınır, SSRİ-nin təsiri altında olan kommunist rejimi) və cənubda Vyetnam Respublikası ("Cənubi Vyetnam" kimi tanınır, ABŞ-nin təsiri altında antikommunist rejim).

Sərhəd 17° şimal enliyi üzrə keçirdi. Bölünmə Soyuq müharibənin əsas məqamlarından birini təmsil edir. Üstəlik, ABŞ və Vyetnam Dövləti Cenevrə Konfransının yekun bəyannaməsini imzalamamışdılar.

Atəşkəs müqavilələrinə riayət edilməməsi, getdikcə artan diktator gücü və ABŞ-nin himayəsi altında antikommunist müdafiə paktı olan Cənub-Şərqi Asiya Müqaviləsi Təşkilatının (SEATO) yaradılması vəziyyəti gərginləşdirmişdir. Bu, Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin yaradılmasına gətirib çıxarmış və Vyetnam müharibəsinə səbəb olmuşdur. Müharibə 1975-ci ildə Şimali Vyetnam və Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin qələbəsi ilə başa çatmışdır. Vyetnam 1976-cı ildə ümumxalq seçkiləri ilə yenidən birləşdirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Cenevrə konfransının yekun aktı və ona əlavə edilmiş bəyannamələr (21 iyul 1954)
Demet Özdəmir

**Demet Özdemir** () — türk serial və kino aktrisasıdır.

Can Yaman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Avqust inqilabı

**Vyetnamda 1945-ci il Avqust inqilabı** () — İkinci Dünya müharibəsinin sonunda Vyetnamda qısa müddət ərzində mövcud olmuş, yaponpərəst kukla rejimi olan Vyetnam imperiyasını devirən milli azadlıq inqilabı. Avqust inqilabı Vyetnam xalqının XIX əsrin ikinci yarısında ölkəni zəbt etmiş Fransa müstəmləkəçilərinə və 1940-cı ildə Vyetnamı özünə tabe etmiş yapon işğalçılarına qarşı apardığı mübarizənin nəticəsi idi.

## Zəmin
XIX əsrin ikinci yarısında Vyetnam Fransanın müstəmləkəsi olmuş, 1887-ci ildə yaradılmış Fransa Hind-Çin İttifaqının bir hissəsinə çevrilmişdir. Fransanın süqutundan qısa müddət sonra Hind-Çin müstəmləkə administrasiyası Yaponiyaya güzəştə getməyə məcbur olmuşdur. Fransa Hind-Çini Yaponiyanın iqtisadi və hərbi nəzarəti altına alınmışdı. Vyetnam ərazisinə imperiyanın hərbi birləşmələri daxil edilmiş və ölkədə faktiki olaraq Yaponiya ilə Vişi rejiminin birgə protektoratı qurulmuşdur. Buna baxmayaraq, rəsmi olaraq ölkədəki bütün hakimiyyət general-qubernator Dekunun başçılıq etdiyi Vişi administrasiyasının əlində qalmışdır.

1941-ci ilin mayında Ho Şi Minin başçılıq etdiyi Hind-Çin Kommunist Partiyasının VIII Plenumu keçirilmişdir. Burada "Vyetnam Müstəqillik Liqası" olan Vyetminin yaradılması haqqında rəsmi qərar qəbul edilmişdir. Onlar 1941–1944 -cü illərdə Yaponiya və Fransa əleyhinə təbliğat aparaq döyüş dəstələri və dəstək bazaları şəbəkəsi yaratmışdılar.

22 dekabr 1944-cü ildə Vo Nquyen Zyapın rəhbərliyi altında Kaobanq vilayətində Vyetnam Azadlıq Ordusunun (bundan sonra Vyetnam Xalq Ordusu) ilk silahlı təbliğat bölməsi yaradılmışdır. İki gün sonra – 24–25 dekabr 1944-cü il tarixlərində bu birləşmə ilk döyüşlərə girmişdir.

Yaponiya İmperator ordusunun qələbə dalğasından sonra Sakit okean əməliyyat teatrında müharibədə dönüş yaranmışdı. 1943 -cü ilin fevralından 1944-cü ilin oktyabrına qədər Sakit okeandakı adaların itirilməsi və 1944-cü ilin sonundan 1945-ci ilin əvvəllərinə qədər Ryukyu adaları və Filippin uğrunda gedən döyüşlərdə məğlubiyyət Yaponiya imperiyasının vəziyyətini daha da çətinləşdirmişdi. Bu vəziyyətdə Yaponiya işğalçı hakimiyyətləri milli azadlıq hərəkatı nümayəndələrinin dəstəyini almağa çalışırdı.

9 mart 1945-ci ildə Yaponiya qoşunları Hind-Çində dövlət çevrilişi həyata keçirərək Fransa rejimini ləğv etmişdir. İmperator Bao Day yaponların əlindən "müstəqilliyi" qəbul etməyə razılaşmış və Vyetnamı Fransa müstəmləkəsinə çevirən 1884-cü il müqaviləsini etibarsız elan etmişdir. Çevrilişdən dərhal sonra Vyetnam milliyətçi qüvvələri öz fəaliyyətlərini gücləndirmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Большая советская энциклопедия: Августовская революция 1945 во Вьетнаме.
* Труонг Шин. Августовская революция во Вьетнаме. М.: Издательство иностранной литературы, 1954
* 
*
İngiltərə Futbol Liqası 1890/1891

**İngiltərə Futbol Liqası 1890/1891** — 1890-1891-ci illərdə baş tutan 3-cü futbol üzrə İngiltərə Çempionatı. Çempionatın qalibi 29 xalla Everton  oldu.

## Turnir cədvəli

## Nəticə

## İstinadlar
Cənuba basqın

**Cənuba basqın** (, *nam tien*) — indiki Vyetnamın cənub hissəsini təşkil edən ərazilərin XI–XIX əsrlərdə vyetlər tərəfindən zəbt edilməsi prosesini təsvir edən tarixi konsepsiya. Müxtəlif qəbilələri fəth edən Vyetnam tədricən Xonqxa çayı deltasındakı əsas mərkəzindən cənuba doğru irəliləmişdir. Təxminən 700 il ərzində Vyetnam öz ərazisini üç dəfə artırmış və müasir uzanmış formasını almışdır.

## İstinadlar
Tişrin sarayı

**Tişrin sarayı** ( *qəṣr tişrīn*, 'oktyabr sarayı') — Suriya Ərəb Respublikasındakı prezident sarayı. Ər-Rəbvə məhəlləsində, Qasiyun dağından cənubda yerləşir. Bina 10.000 kvadrat metr (108.000 kvadrat fut) əhatə edir. Suriyadakı vətəndaş müharibəsi zamanı üsyançıların saraya minaatanlarla atəş etdikləri barədə məlumatlar yayıldı. Saray, Əsəd ailəsinin əsas iqamətgahı olaraq 1990-cı illərin əvvəllərində Əl-Məzzə dağında Prezident Sarayının tikintisi başa çatana qədər istifadə edildi.

## İstinadlar
Vyetnam silahsızlaşdırılmış zonası

**Vyetnam silahsızlaşdırılmış zonası** (, qısaldılmış DMZ) — 1950–1970-ci illərdə Vyetnamı iki dövlətə bölən zona. Vyetnam müharibəsi zamanı bura fəal hərbi əməliyyatların aparıldığı yerə çevrilmişdir.

## Tarixi
1954-cü ildə Fransanın Hind-Çindəki müstəmləkə müharibəsinə son qoyan Cenevrə razılaşmasına əsasən, Vyetnam müvəqqəti olaraq fərqli siyasi sistemə malik iki hissəyə bölünmüşdür. Ölkənin birləşməsi 1956-cı ildə keçirilən ümumi azad seçkilərdən sonra baş tutmalı idi.

Şimali və Cənubi Vyetnam 17-ci paralel boyunca hərbi qurğuların və ya hərbi hissələrin yerləşdirilməsinin qadağan edildiyi silahsızlaşdırılmış zona ilə bölünmüşdür. Bir neçə kilometr enində olan bu zona Vyetnamın bölünməsinin simvoluna çevrilən Benhay çayının hər iki sahilində Kuanqçi və Vinlin şəhərləri arasında uzanırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Краткая информация о ДМЗ на сайте U-S-History.com 
* Brush P. Big Guns of Camp Carroll
Naşan vadisi uğrunda döyüş

**Naşan vadisi uğrunda döyüş** — 23 noyabr–2 dekabr 1952-ci il tarixlərində, Hind-Çin müharibəsi zamanı Vyetnamın şimalındakı Şonla vilayətində yerləşən Naşan vadisi regionunda Fransa qoşunları ilə Vyetmin arasında baş vermiş silahlı toqquşma.

1952-ci ilin oktyabr ayının ortalarında general Vo Nquyen Zyapın komandanlığı altında Vyetmin qoşunları cənuba doğru kütləvi hücuma keçmişdir. Fransa qüvvələrinin Hind-Çindəki baş komandanı, general Raul Salan Vyetnamdakı hücumu dəf etmək üçün Naşan vadisini gücləndirmək əmri vermiş, həmçinin, şimalda, Da çayı boyunca yerləşən qoşunları təxliyə etmək qərarına gəlmişdir. Orada mövcud olan kiçik hərbi post, uçuş zolağı ilə birlikdə, tikanlı məftillərlə səngərlərlə bir-birinə bağlanan çoxlu ayrı-ayrı qalalarla əhatə olunmuşdu. Naşan vadisində yerləşən qoşunlara komandanlıq general Jan Jilə tapşırılmışdır.

Noyabrın əvvəlində fransızlar Xonqxa və Da çayları arasında hücuma keçmişdir. Bu, general Vonun irəliləməsini gecikdirmişdir. Noyabrın 23-də Naşan yaxınlığında Vyetmin dəstələri ilə ilk toqquşma baş tutmuşdur. Sonrakı günlərdə Vyetnam qoşunları müxtəlif istiqamətlərdən dəfələrlə hücuma keçmişdir. 1–2 dekabr tarixlərində ümumi hücum baş tutmuşdur, lakin uğursuzluqla başa çatmışdır. Fransız qoşunlarının qələbəsində mühüm rolu səhra artilleriyası və hava dəstəyi oynamışdır. General Salan döyüşdən sonra demişdir ki, bunlar olmadan Naşanda qalib gəlmək mümkün olmayacaqdı.

## Mənbə

* La bataille de San L’histoire de la flotille 9F 1927—1972 
* Досье Indochine Troupes de Marine
Vyetbak

**Vyetbak** — Vyetnamın şimalında, Çinlə sərhədə bitişik, dağlıq və meşəlik ərazi.

## Tarixi
1947-ci ilin payızında fransızlar o zamanlar Vyetbakda yerləşən Vyetmin rəhbərliyinin qərargahını ələ keçirməyə cəhd etmiş, lakin böyük məğlubiyyətə uğramış və ağır itkilər verərək geri çəkilməyə məcbur qalmışdılar.

Vyetbakdakı məğlubiyyətdən sonra, 1948–1950-ci illərdə müharibədə qüvvələr balansı dövrü başlamışdır. Fransa hücum əməliyyatlarından imtina etmiş, Şimali Vyetnamın işğal etdiyi rayonlarının strateji müdafiəsinə keçmiş və "vyetnamlıların öz əlləri ilə vyetnamlılara qarşı vuruşmaq" qərarına gəlmişdir. 1948-ci ilin mayında müstəmləkəçilər işğal olunmuş ərazilərdə Nquyen Suanın rəhbərliyində kukla hökumət yaratmış və bir il sonra keçmiş imperator Bao Dayın başçılıq etdiyi Vyetnam Dövlətinin yaradıldığını elan etmişdilər.

### Hind-Çin müharibəsi
1949-cu ildə Vyetmin təşkilatı kiçik zonalardan daha böyük ərazilərə keçid etmişdir. Eyni zamanda, əvvəllər mövcud olan I və X zonalarından "Zonalararası vyetbak" formalaşmışdır. İnterzona Çin və Laosla sərhədi, həmçinin Şimal Deltasının böyük hissəsini əhatə edirdi. Təşkilat 1957-ci ilin iyununda tərk edilmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Лев Вишня // Первая Индокитайская война 1945—1955
* В октябре 1947 года французские войска попытались взять под контроль Вьетбак, однако столкнулись с серьёзным сопротивлением сил ДРВ и понесли значительные потери. Отступление во Вьетбак командование силами ДРВ использовало для укрепления своей армии и повышения уровня её подготовки…
Bakbo körfəzi

**Bakbo körfəzi** (; ) və ya **Tonkin körfəzi** () — Cənubi Çin dənizinin Çin (Quansi-Çjuan Muxtar Rayonu, Quandun vilayəti, Haynan vilayəti) və Vyetnam (Bakbo rayonu) sahillərində yerləşən körfəzi. Şərqdən sərhədi Leyçjoubandao yarımadası və Haynan boğazı ilə ayrılan Haynan adası ilə müəyyən edilir.

Bakbo körfəzinin uzunluğu 330&nbsp;km, girişdə eni 241&nbsp;km, dərinliyi 82 m-ə qədərdir. Əsas limanı Hayfondur.

4 avqust 1964-cü ildə ABŞ Prezidenti Lindon B. Conson Şimali Vyetnam qüvvələrinin Bakbo körfəzində iki dəfə Amerika esmineslərinə hücum etdiyini iddia etmişdir. Bu, ABŞ-nin Vyetnam müharibəsində iştirakına əsas olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*