open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halvani

**Əbdüləziz ibn Əhməd ibn Nəsr əl-Halvani əl-Buxari** (; ) — Hənəfi məzhəbinin fəqihi, Buxara alimlərinin imamı.

## Bioqrafiyası
Atası halva bişirdiyi üçün "Halvani" (bəzi mənbələrdə "Halvai") nisbəsi ilə məşhurlaşmışdır. Ləqəbləri "Şəmsəddin" və "Şəmsül-Əimmə"dir. Halvani, fiqh elmini Əbu Əli ən-Nəsəfidən, hədis elmini Məhəmməd ibn Salehdən öyrənmişdir. Bundan başqa müxtəlif alimlərlə də görüşüb, onlarla söhbətlər etmişdir. Ondan da Səraxsi, Əbül-Fəzl Zərnicəri və başqa şəxslər elm öyrəniblər. Mənbələrə görə, Buxarada, dövrünün alimlərinin imamı, ən yüksəyi olub. Ömürünün sonuna doğru Keş şəhərinə gedib və orada vəfat edib. Sonradan Buxaraya nəql edildiyi də söylənmişdir. Halvaninin fiqhdən başqa hədis və digər elmlərdə də mahir olduğu deyilib. Halvaninin vəfat yeri və tarixi ilə bağlı müxtəlif versiyalar vardır:

* Tələbəsi Əbdüləziz ibn Məhəmməd Nəhşəbiyə görə o 452-ci ildə Şaban ayında (sentyabr 1060-cı il) Keşdə vəfat etmişdir.
* Səmaniyə görə Halvani 448-ci (1056) və ya 449-cu ildə (1057) Keşdə vəfat etmiş, nəşi Buxaraya aparılaraq Kəlabaz məhəlləsində dəfn edilmişdir.
* Zəhəbiyə görə isə 456-cı ilin Şaban ayında (avqust 1064) Buxarada vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* **əl-Məbsut.** Fiqhə dair olan bu əsərin Süleymaniyə Kitabxanasında bir nüsxəsi saxlanılır. (Ayasofiya, № 1381).
* **Məclis min məcalisi Şəmsil-əimmə əl-Halvani fi sifəti əşrətis-səə və məkəmətil-qiyamə.** Bu kitabın iki nüsxəsi məlumdur.

Katib Çələbi, Halvaninin *"Fətəva"* adlı bir əsərinin də olduğu yazmışdır*.* Katib Çələbi Halvaninin aşağıdakı əsərlərindən də bəhs edir:

* *Şərhu Ədəbil-qadi li-Əbi Yusif,*
* *Şərhul-Camiil-kəbir,*
* *Şərhul-Hiyəl lil-Xəssaf,*
* *Şərhus-Siyəril-kəbir,*
* *əş-Şürut,*
* *əl-Fəvaid,*
* *Kitabül-Kəsb,*
* *Kitabün-Nəfəqat,*
* *əl-Vaqiat.*

## İstinadlar
Koprofagiya

**Koprofagiya,**  nəcisin istehlakıdır. Bu söz qədim yunan  sözündən götürülmüşdür  "nəcis" və   "yemək". Koprofagiya, digər növlərin (*heterospesifiklər*), başqa fərdlərin (*allokoprofagiya*) və ya özünün nəcisini (*avtokoprofagiya*) yemək də daxil olmaqla, bir çox növ nəcis yeməyə aiddir. Nəcis artıq yığılmış və ya birbaşa anusdan götürülə bilər.

İnsanlarda koprofagiya 19-cu əsrin sonlarından ruhi xəstəlikləri olan şəxslərdə və bəzi cinsi hərəkətlərdə  təsvir edilmişdir, məsələn, cinsi partnyorların dillərini bir-birinin anusuna soxduğu və bioloji əhəmiyyətli miqdarda nəcis qəbul etdiyi anilingus və felçinq təcrübələri. Bəzi heyvan növləri normal davranış kimi nəcis yeyir, digər növlər isə müəyyən şərtlər altında nəcis yeyə bilər.

## İnsanlarda koprofagiya

## İstinadlar
Kasu martsu

**Kasu martsu** (sard. *rotten/putrid cheese,* yəni&#x2009;çürük/çürük pendir), bəzən *casu marzu* kimi yazılır və Sardiniyada *casu modde*, *casu cundídu* və *casu fràzigu* da adlandırılır, canlı həşərat sürfələri (maqqot) ehtiva edən ənənəvi Sardiniya qoyun südü pendiridir.

Pekorinodan əldə edilən *kasu martsu* tipik fermentasiyadan kənara çıxaraq, Piofilidae ailəsinin pendir milçəyinin sürfələrinin həzm fəaliyyəti nəticəsində yaranan parçalanma mərhələsinə keçir. Bu sürfələr qəsdən pendirə daxil edilir, fermentasiyanın yüksək səviyyəsini təşviq edir və pendirin yağlarını parçalayır. Pendirin teksturası çox yumşaq olur, bir qədər maye (*làgrima* adlanır, sardin dilində "göz yaşı" deməkdir) sızır. Sürfələrin özləri təxminən 8 mm uzunluğunda şəffaf ağ qurdlar kimi görunür.

İstehlak edildikdə, sürfələr bağırsaqda sağ qala bilər, bağırsaq psevdomiasisinə səbəb olur, ancaq pendirlə bağlı heç bir belə hal qeydə alınmamışdır.  Bundan əlavə, bu sürfələr infeksiyalara səbəb ola biləcək zərərli mikroorqanizmləri daşıya bilər. Bu risklərə görə İtaliya rəsmiləri bu pendiri təhlükəli hesab edərək satışını qadağan edib. Nəticə etibarı ilə, Avropa İttifaqında da qadağandır, çünki AB-nin qida təhlükəsizliyi qaydaları yalnız istehlak üçün təhlükəsiz olan qidaların satıla biləcəyini tələb edir.

Bu pendirin variasiyaları Korsikada (Fransa) da mövcuddur. Burada o, *casgiu merzu adlanır,* xüsusilə Sarten kimi bəzi Cənubi Korsika kəndlərində istehsal olunur.

## İstinadlar
Proletariatis brdzola

**Proletariatis brdzola** () — illeqal bolşevik qəzeti. Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (RSDFP) Qafqaz İttifaqının mətbuat orqanı olmuşdur. Qəzet iki illeqal nəşrin — gürcü "Brdzola" və erməni "Proletariat" qəzetlərinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.

Qəzet ilkin olaraq Bakıdakı gizli "Nina" mətbəəsində çap olunub. 1904-cü ilin sentyabrında mətbəə Tiflisə köçürüldü. Qəzet gürcü, erməni və rus dillərində nəşr edilmişdir. Gürcücə nəşr 1200–2500, ermənicə nəşr 1000–1200, rusca nəşr isə təxminən 1200–1500 tirajla çap olunurdu.

Qəzetin redaksiya heyətinə V. S. Bobrovski, M. N. Davitaşvili, Filipp Maxaradze, İosif Stalin, Aleksandr Tsulukidze, Mixail Tsxakaya və Stepan Şaumyan daxil idi. Redaksiya heyəti sürgündə olan bolşevik rəhbərliyi ilə əlaqə saxlayırdı. O, dəfələrlə Leninin məqalələrini və "İskra", "Vperod" və "Proletari" kimi nəşrlərin digər materiallarını dərc edirdi. "Proletariatis brdzola" 1903-cü ilin aprel-may və 1905-ci ilin oktyabr ayları arasında nəşr olunmuşdur. Ümumilikdə on iki nömrə nəşr olunub.
## İstinadlar
Qarayanaq cücüqapan

**Qarayanaq cücüqapan (Conopophaga melanops)** — Braziliyaya endemik olan "Conopophagidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Erkək fərdləri narıncı tacı, qara üzü və ağ boğazı ilə fərqlənir, dişilər isə qəhvəyi rəngli lələklərə malikdir.

## Taksonomiya
Fransız təbiətşünası Lui Pyer Vyeyo 1818-ci ildə qara yanaqlı cücüqapanı təsvir etmiş və ona qədim yunan sözləri olan "*melas*" (qara) və "*ops*" (üz) sözlərindən törəyən "*melanops*" adını vermişdir. Qarayanaq cücüqapanın üç yarımnövü mövcuddur:

-"*C. m. perspicillata*" (Lixtenşteyn, MHK, 1823) – Baiya və Serjipi (şərqi Braziliya)

-"*C. m. melanops"* (Vyeyo, 1818) – cənub-şərqi Braziliya

-"*C. m. nigrifrons*" (Pinto, 1954) – Paraibadan Alaqoasa qədər (şərqi Braziliya)

## Təsvir
Qarayanaq cücüqapan təxminən 11,5 sm uzunluğunda olan kiçik və yumru bir quşdur, quyruğu qısadır. Cinsi dimorfizm göstərir: erkəklər rəngli lələklərə malikdir, dişilər isə ümumilikdə qəhvəyi rəngdədir. Erkəklərin üzü və yanaqları qara, tacı narıncı, boğazı isə ağ rəngdədir. Üst hissələri qəhvəyi, alt hissələri açıq boz rəngdədir, qarın lələkləri daha ağ, yan tərəfləri isə sarımtıl rəngdədir. Dişilər üstdən daha çox qəhvəyi rəngdədir, ağ qaş xətti və qanadlarında sarımtıl ləkələr var. Bu növ qırmızımtıl cücüqapanına bənzəyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş vireo

**Qarabaş vireo (''Vireo atricapilla'')** - ABŞ və Meksikaya məxsus kiçik bir quş növü. 1987-ci ildə ABŞ-da nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən növlər siyahısına daxil edilmişdir. Bu, cinsi dimorfizm göstərən yeganə "Vireo" növüdür. Növün populyasiyasının bərpası 2018-ci ildə siyahıdan çıxarılmasına səbəb olmuşdur. "IUCN" bu növü "təhlükəyə yaxın" kimi təsnif edir.

## Təsvir
Qarabaş vireo təxminən 12 sm uzunluğunda olan oxuyan bir quşdur. Cinsi yetkinlik yaşına çatmış erkəklər yuxarıdan zeytun-yaşıl, aşağıdan isə ağ rəngdə olur və yan tərəflərində zəif sarı ləkələr var. Başın üst hissəsi və təpəsi qara rəngdədir, qismən ağ göz halqası və göz ətrafı xətləri var. Gözün iris hissəsi qəhvəyi-qırmızı, dimdiyi isə qara rəngdədir. Dişilər erkəklərə nisbətən daha solğun rəngdə olur və başlarının təpə hissəsi boz, alt hissələri isə yaşıl-sarı çalarlıdır. Bir yaşlı erkəklərdə başın təpə hissəsində daha çox boz rəng olur və bu, yetkin dişilərə bənzəyir.

## Yuva qurma
Cütlükdə həm erkək, həm də dişi yuva tikilməsi və yumurtaların inkubasiyası prosesində iştirak edir. Adətən dişi üç və ya dörd yumurta qoyur. İnkubasiya müddəti 14-17 gün, balaların yuvada qalma müddəti isə 10-12 gündür. Dişi balalara qulluq edir, erkək isə əsasən yemək təmin edir. Cütlüklər bir çoxalma mövsümündə birdən çox yumurta qoya bilir. Erkək balalardan bəzilərinə və ya hamısına qulluq edir, dişi isə yenidən yuva qurur, bəzən isə başqa bir erkəklə cütləşir. Bu quşlar əsasən həşəratlarla qidalanır, xüsusilə böcəklər və tırtıllar onların əsas qidasını təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nobuyuki Abe

**Nobuyuki Abe** () – Yaponiya İmperator Ordusunun generalı, Yaponiya Baş naziri və Koreyanın sonuncu general-qubernatoru idi.

## Erkən həyat və hərbi karyera
Nobuyuki Abe 24 noyabr 1875-ci ildə Yaponiyanın İshikawa prefekturasının Kanazawa şəhərində samuray ailəsində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarında hərbi karyeraya yönəlmiş və Yapon İmperial Ordu Akademiyasını, daha sonra isə Ordu Hərbi Akademiyasını bitirmişdir.

1900–1930-cu illər arasında o, artilleriya bölmələrində xidmət etmiş, Ordu Nazirliyində və Baş Qərargahda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1928-ci ildə Ordu Nazirinin müavini təyin olunmuş, 1930-cu ildə qısa müddət ərzində Ordu Naziri vəzifəsini icra etmişdir.

1933-cü ildə tam general rütbəsinə yüksəldilmiş, 1936-cı ildə isə ehtiyata buraxılmışdır.

## Siyasi fəaliyyəti
Abe 30 avqust 1939-cu ildə Yaponiya Baş naziri və Xarici işlər naziri təyin edilmişdir. Onun hökuməti Çinlə müharibənin sona çatdırılması və Avropada başlayan müharibəyə münasibətdə neytral siyasət yürütmək məqsədi güdürdü. Lakin daxili siyasi təzyiqlər və ordu daxilində fikir ayrılıqları səbəbilə onun kabineti 16 yanvar 1940-cı ildə istefa vermişdir.

Baş nazirlikdən sonra Abe diplomatik sahədə fəaliyyətini davam etdirmiş, Çində Wang Jingwei hökuməti ilə əlaqələrdə nümayəndə rolunu oynamışdır.

## Koreya Ümumi-qubernatorluğu
22 iyul 1944-cü ildən 12 sentyabr 1945-ci ilə qədər Abe Koreya Ümumi-qubernatoru olmuşdur. Müharibənin son dövrlərində o, Koreyada inzibati sabitliyi qorumağa və təslim prosesi zamanı asayişi təmin etməyə çalışmışdır.

## Müharibədən sonrakı dövr
II Dünya Müharibəsindən sonra Abe işğal hakimiyyəti tərəfindən siyasi fəaliyyətdən uzaqlaşdırılmış, lakin müharibə cinayətləri üzrə rəsmi şəkildə ittiham olunmamışdır. O, 7 sentyabr 1953-cü ildə Tokioda vəfat etmişdir.

## İrsi
Nobuyuki Abe Yaponiya tarixində həm hərbi, həm də siyasi keçid dövrünün simvolu sayılır. O, müstəqil xarici siyasət tərəfdarı kimi tanınır və müharibə illərində praqmatik mövqeyi ilə yadda qalmışdır.

## İstinadlar
Qarayanaq habia

**Qarayanaq qarışqa tanager (''Driophlox atrimaxillaris'')** - "Cardinalidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. It wa Bu növ yalnız Kosta-Rikada yayılmışdır. Əvvəllər "Habia" cinsində qırmızıtac qarışqa tanager ilə birlikdə təsnif edilirdi.

## Taksonomiya və sistematika
Qarayanaq qarışqa tanager ilk dəfə təsvir edilərkən "*Phoenicothraupis atrimaxillaris*" adı ilə "Thraupidae" fəsiləsinə aid edilmişdir. Daha sonra "Habia" cinsinin üstünlüyü sübut olunduğu üçün növ hazırkı binominal adını almışdır. 2000-ci illərin əvvəllərində aparılan DNA təhlilləri göstərdi ki, "Habia" cinsinə aid olan bütün növlər kardinal quşları ilə daha yaxın əlaqəlidir, buna görə də onlar "Cardinalidae" fəsiləsinə köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş bayquş

**Qarabaş bayquş (''Megascops atricapilla'')** — "Strigidae" ailəsinə aid bir bayquş növü. Bu növ Argentina, Braziliya və Paraqvayda tapılır.

## Taksonomiya və sistematika
Qarabaş qışqıran bayquş monotipik bir növdür. Bu, Santa Marta qışqıran bayquşu (M. gilesi), Qərbi Peru qışqıran bayquşu (M. roboratus), qonurqarın qışqıran bayquşu (M. watsonii) və bəlkə də təsvir edilməmiş digər növləri özündə birləşdirən mürəkkəb bir növ kompleksinə daxildir.

## Təsvir
Qarabaş qışqıran bayquş 22–23 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 115–140 qram, dişilərin isə 160 qrama qədərdir. Bu növ qəhvəyi, qırmızımtıl və boz rəngli morflarda rast gəlinir. Bütün morflarda açıq rəngli üz diski, qara çalarlı başlıq və görkəmli "qulaq" tuftları var. Gözlərinin rəngi tünd qəhvəyidən kəhribar rənginə qədər dəyişir. Qəhvəyi morfun üst hissələri tünd qəhvəyi rəngdədir və açıq ləkələr və dalğalı naxışlarla örtülüdür. Qatlanmış qanadda açıq rəngli nöqtələr sırası görünür. Alt hissələr daha açıq rəngdədir və qeyri-müntəzəm işarələr var. Digər iki morf müvafiq olaraq daha qırmızı və boz rənglidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarabaş cırtdan tirankid

**Qarabaş cırtdan tirankid (**lat.** ''Myiornis atricapillus'')** — "Tyrannidae" fəsiləsinə aid olan tirankid milçəkqapan növü. Kolumbiya, Kosta-Rika, Ekvador və Panamada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qarabaş cırtdan tirankid ilk dəfə 1875-ci ildə "*Orchilus atricapillus*" adı ilə təsvir edilmişdir. Müxtəlif dövrlərdə "*Perissotriccus*" cinsinə daxil edilmiş və qısaquyruq cırtdan tirankidin (*Myiornis ecaudatus*) yarımnövü kimi qəbul edilmişdir. Qarabaş və qısaquyruq cırtdan tirankidlər ehtimal ki, supernöv əmələ gətirir. Bir neçə müəllif "Myiornis" cinsinin "Hemitriccus" cinsi ilə birləşdirilməsini təklif etmişdir. Qarabaş cırtdan tirankid monotipik növdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Iridomyrmex

**Iridomyrmex** — 1862-ci ildə avstriyalı entomoloq Qustav Mayr tərəfindən ilk dəfə təsvir edilmiş*, göy qurşağı qarışqaları* (mavi-yaşıl iridescent parıltısına istinadən) adlanan bir qarışqa cinsi.

O, cinsi Formicidae fəsiləsinin Dolichoderinae yarımfəsiləsinə yerləşdirmişdir. Onun 79 təsvir edilmiş növü və beş fosil növü var. Bu qarışqaların əksəriyyəti Avstraliyaya endemikdir; digərləri Asiya və Okeaniyada rast gəlinir və onlar Braziliya, Yeni Zelandiya və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə gətirilmişdir. Fosil növləri Çin, Fransa və ABŞ-dan məlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şiro İşii

– Yapon İmperator Ordusunun bioloji döyüş bölməsi olan 731-ci dəstənin direktoru vəzifəsində çalışan yapon mikrobioloqu və ordu tibb zabiti idi. İşii 1937-ci ildən 1945-ci ilə qədər İkinci Çin-Yapon müharibəsi zamanı Çindəki 731-ci dəstə bioloji silahların hazırlanmasına və tətbiqinə, o cümlədən Çinin Çanqde və Ninqbo şəhərlərində bubonik vəba hücumlarına rəhbərlik etmiş və ABŞ-yə qarşı Gecədə Albalı Çiçəkləri əməliyyatını planlaşdırmışdır. İmperator Şoua işinə görə onu xüsusi xidmət medalı ilə təltif edib.

İşii və onun həmkarları həmçinin insan təcrübələri ilə məşğul olub, nəticədə əksəriyyəti mülki vətəndaşlar və ya hərbi əsir olan 10.000-dən çox subyektin ölümü ilə nəticələnib.

## İstinadlar
Leptomyrmex

**Leptomyrmex** və ya **hörümçək qarışqaları** — Qarışqa cinsi və Dolichoderinae qarışqa yarımfəsiləsinin fərqli bir üzvü.

Uzun ayaqları və hörümçək kimi hərəkətlərinə görə ümumilikdə "hörümçək qarışqaları" kimi tanınan bu narıncı və qara qarışqalar diapazonları boyunca toxunulmamış rütubətli meşə və sklerofil yaşayış yerlərinin görkəmli sakinləridir.

Mərkəzi Braziliyadan məlum olan bir mövcud növ, Leptomyrmex relictus istisna olmaqla, bu cinsin qlobal yayılması şərqi Avstraliya, Yeni Kaledoniya və Yeni Qvineya, eləcə də yaxınlıqdakı İndoneziyanın Aru və Seram adaları ilə məhdudlaşır.

## İstinadlar

## Mənbə

*
*

## Xarici keçidlər
Gracilidris

**Gracilidris** — Gecə aktivliyinə malik dolichoderin qarışqa cinsi. 15-20 milyon il əvvəl nəsli kəsildiyi düşünülürdü, onlar Paraqvay, Braziliya və Argentinada tapılıb və 2006-cı ildə təsvir edilib.

## Kəşfi
İlk dəfə olaraq, Gracilidris dolichoderin qarışqa cinsi və onun yeganə növü olan G. pombero-nun Kolumbiya Amazon hövzəsində tapıldığı qeydə alınıb. Kolumbiya Amazon hövzəsində Gracilidris cinsinin yayılması ilə bağlı Kolumbiyanın Kaqueta departamenti tərəfindən əlavə tədqiqatlar aparılmışdır. Departament, digər ərazilərdə meşə qırılması kimi insan təsirinə görə Kolumbiya Amazon hövzəsinin müxtəlif ərazilərindən qarışqa nümunəsi toplamaq üçün “Amaz_BD: Amazon landşaftlarının biomüxtəlifliyi, sosial-iqtisadi determinantlar və mal və xidmət istehsalı” adlı bir layihə yaratmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oşava

**Oşava** () — Ontario əyalətində, Ontario gölünün sahilində yerləşən bir şəhər. Bu şəhər Cənubi Ontarioda, Toronto şəhərinin mərkəzindən təxminən 60 km şərqdə yerləşir. Oşava adətən Böyük Toronto Bölgəsinin (GTA) və Qızıl At Nalı (Golden Horseshoe ; Qolden Horsşu) regionunun şərq qapısı kimi tanınır. Bura Durham Regional Bələdiyyəsinin ən böyük şəhəridir. "Oşava" adı Ocibve dilindəki (Ojibwa) "aazhawe" sözündən gəlir və "keçid yeri" və ya sadəcə "keçid" mənasını verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ochetellus

**Ochetellus** — 1992-ci ildə Steve Shattuck tərəfindən ilk dəfə təsvir edilmiş bir qarışqa cinsi. O, onu Formicidae fəsiləsinin Dolichoderinae yarımfəsiləsinə yerləşdirmişdir.

Bu cinsdəki qarışqalar kiçik və qara rəngdədir. Əsasən Avstraliyada müxtəlif yaşayış yerlərində yaşayan yeddi təsvir edilmiş növ və üç təsvir edilmiş yarımnövü var, lakin bəzi növlər Asiyada da rast gəlinir. Bir növ — Ochetellus glaber Yeni Zelandiya və ABŞ-a da gətirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brachynema

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Harrisonia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Frieren fəsillərinin siyahısı

"" Kanehito Yamada tərəfindən yazılan və Tsukasa Abe tərəfindən illüstrasiya olunan manqa seriyasıdır. 28 aprel 2020-ci ildə "Shogakukan" nəşriyyatının "Weekly Shōnen Sunday" jurnalında serializasiya olunmağa başlamışdır. İlk tankobon cildi 18 avqust 2020-ci ildə buraxılmışdır. 18 dekabr 2025-ci ilə qədər 15 tankobon cildi buraxılmışdır.

Manqa seriyasında hadisələr Friren adlı güclü elf sehrbazın yaşadığı fentezi dünyasında baş verir. O, 10 illik səyahətdən sonra İblis kralı məğlub edən və dünyada sülhü bərqərar edən Qəhrəmanlar komandasının keçmiş üzvüdür. Elflər gec yaşlandığı üçün Frirenin 1000 ildən çox yaşı var və onun zaman qavrayışı adi insanlardan fərqlidir. Onun üçün illər və ya onilliklər çox qısa müddət kimi gəlir. Qəhrəman Himmelin dəfn mərasimi zamanı Friren onu daha yaxşı tanımağa cəhd etmədiyi üçün peşmançılığını ifadə edir. Qitənin ən şimalında ruhların dincəldiyi yerin varlığını öyrənən Friren yeni səyahətə çıxmağa qərar verir. Onun bu səyahətinə şagirdi Fern və gənc döyüşçü Ştark da qoşulur. Friren yeni səyahəti zamanı keçmiş səyahətindən olan xatirələri yenidən yadına salır.

Manqa əsasında fərqli müəlliflər tərəfindən hazırlanmış 5 vanşot spin-off manqası "Shogakukan" nəşriyyatının "Sunday Webry" manqa vebsaytında 22–26 may 2023-cü ildə yayımlanmışdır: Kassan tərəfindən , Ren Miura tərəfindən , Jona tərəfindən , Kazumi Yamaquçi tərəfindən  və Soiçi İqaraşi tərəfindən  Bu manqaların fəsilləri "Shogakukan" nəşriyyatı tərəfindən 18 dekabr 2023-cü ildə  adlı tək cild formatında buraxılmışdır.

"Madhouse" studiyası tərəfindən istehsal olunan anime serialı adaptasiyasının ilk mövsümü 29 sentyabr 2023-cü ildən 22 mart 2024-cü ilə kimi yayımlanmışdır. İkinci mövsümün premyerası 2026-cı ilin yanvarında baş tutmuşdur.

## Cild siyahısı

## Qeydlər

## İstinadlar
Teymur Tkaçenko

**Teymur Firudin oğlu Tkaçenko (Məmmədov)** (ukr: Тимур Фіруддінович Ткаченко) doğum tarixi: 18 avqust 1989-cu il, doğum yeri: Kiyev, Ukrayna SSR, SSRİ) - Azərbaycan əsilli Ukrayna dövlət xadimi, Kiyev şəhər Hərbi Administrasiyasının rəhbəri  (31 dekabr 2024-cü il tarixindən indiyə qədər), Ukraynanın İcmaların və Ərazilərin İnkişafı nazirinin keçmiş müavini (27.09.2024-cü il  - 31 dekabr 2024-cü ilə qədər), "Ukrpoçt" təşkilatının Müşahidə Şurasının sədri,  (25.11.2024-cü il tarixindən indiyə qədər), Ukrayna Strateji Sənaye Məsələləri nazirinin keçmiş müavini (15.08.2023 - 10.09.2024), Kiyev şəhər Dövlət Administrasiyasının (KGGA) Icra Orqanının şəhər Abadlaşdırma Departamentinin keçmiş direktoru. 

## Həyatı
Teymur Tkaçenko (Məmmədov) 18 avqust 1989-cu ildə Kiyevdə anadan olub. Əslən Azərbaycan Respublikasının Şəmkir şəhərindən olan və 2023-cü ildə vəfat etmiş atası Firudin Məmmədov Ukraynadakı Azərbaycan diasporunun fəal üzvlərindən biri olub. 

### Təhsili
Teymur Tkaçenko 2013-cü ildə Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetini "beynəlxalq iqtisadiyyat" ixtisası üzrə bitirib və iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsi alıb. 

O, 2019-cu ildə Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetində "Hüquqşünaslıq" ixtisası üzrə ikinci ali təhsil alıb. 

### Əmək fəaliyyəti
O, 2012-ci ilin yanvar-fevral aylarında "Солом'янка-Сервіс" kommersiya müəssisəsində birinci dərəcəli mütəxəssis vəzifəsində çalışıb.

O, 2012-2014-cü illərdə Ukrayna Ali Radasının VII çağırış deputatının "Udar" Partiyasından köməkçisi olub. 

O, 2014-cü ilin yanvar-mart aylarında "Зовнішторгвидав України" dövlət müəssisəsində məsul katib vəzifəsində çalışıb. 

O, 2015-2016-cı illərdə "Київблагоустрій" kommersiya müəssisəsində şöbə müdiri vəzifəsində işləyib. 

2016-2017-ci illərdə o, sahil infrastrukturuna yatırımlara cavabdeh olan "Pleso" kommersiya müəssisəsinə rəhbərlik edib. 

T. Tkaçenko 2018-ci ildə Qolosivski rayon Dövlət İdarəsinin aparatına rəhbərlik edib. 

2019-cu ildə o Darnitskaya rayon Dövlət İdarəsinin sədrinin müavini, 2020-ci ildən isə Kiyev şəhər Dövlət Administrasiyasının Şəhər Abadlaşdırma Departamenti direktorunun birinci müavini vəzifəsində çalışıb. 

2023-cü ilin avqustunda Ukrayna Prezidentinin Fərmanı ilə o, Ukraynanın Strateji Sənaye Məsələləri nazirinin müavini, 2024-cü ilin sentyabrında Ukraynanın İcmaların və Ərazilərin İnkişafı nazirinin müavini vəzifələrinə təyin edilib. 

Ukrayna Prezidentinin 31 dekabr 2024-cü il tarixli Fərmanı ilə Teymur Tkaçenko Kiyev şəhər Hərbi Administrasiyasının rəhbəri vəzifəsinə təyin edilib. 

### İctimai fəaliyyəti
Teymur Tkachenko 2017-ci ildə təsis edilmiş "Friendly People" xeyriyyə cəmiyyətinin həmtəsisçisi olub.

## İstinadlar
Momoko Koçi

**Momoko Kōchi** (; ) – yapon kino, səhnə və televiziya aktrisası idi.

O, daha çox orijinal *Qodzilla* filmindəki Emiko Yamane obrazını (1995-ci ildə *Qodzilla ilə Destoroyaya* qarşı oynadığı rol) və Hiroko İvamoto rolunu oynayan *The Mysterians* filmindəki rolları ilə tanınır.

## İstinadlar
İki Müqəddəs Ocağın Xadimi

**İki Müqəddəs Ocağın Xadimi** — Səudiyyə Ərəbistanı Kralının rəsmi titulu. Bu titul bəzən tarixdə İslam xəlifəsi kimi qəbul edilirdi.

## İstinadlar
Yantaromyrmex

**Yantaromyrmex** — 2013-cü ildə təsvir edilmiş nəsli kəsilmiş qarışqa cinsi. Bu qarışqalar kiçikdir, uzunluğu 4 ilə 6 mm (0,16 ilə 0,24 düym) arasındadır.

## Yayılması
Yantaromyrmex növlərinin nümunələri Avropada dörd fərqli Orta Eosen ilə Erkən Oligosen dövrlərinə aid kəhrəba yataqlarında tapılmışdır. Baltik kəhrəbası təxminən 46 milyon il yaşındadır və Orta Eosenin Lutetian mərhələsində yaranmışdır. Kəhrəbanın hansı bitki fəsiləsi tərəfindən istehsal edildiyi mübahisəlidir, bəzi məlumatlar onun Agathis və ya Pseudolarix ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Ukraynanın Rivne bölgəsində tapılan Rovno kəhrəbası bir qədər gəncdir və Geç Eosenin Bartonian-Priabonian mərhələsinə aiddir.   Almaniyanın Saksoniya bölgəsindəki kömür yataqlarından çıxarılan Bitterfeld kəhrəbasının yaşı müəyyən deyil. Bitterfeld, Eosen Paratetis dənizinin bir hissəsini təmsil edir və bu bölgədən çıxarılan kəhrəbanın köhnə çöküntülərdən yenidən yığıldığı düşünülür. Bitterfeld və Baltik kəhrəbası həşərat fosilləri çox oxşardır və bir çox ortaq növə malikdir, bu da kəhrəbanı yaradan qədim meşənin eyni mənbədən gəldiyini göstərir. Danimarka sahilində tapılan Skandinaviya kəhrəbası digər üç Avropa kəhrəbası ilə eyni yaşdadır, lakin 2009-cu ildə aparılan bir araşdırma göstərir ki, Skandinaviya kəhrəbasının qarışqa faunası kifayət qədər fərqlidir. Y. constricta və Y. geinitzi hər dörd Avropa kəhrəbasında tapılmışdır, Y. samlandicus isə Baltik, Bitterfeld və Rovno kəhrəbası fosillərində təsvir edilmişdir. Y. intermedius və Y. mayrianum isə yalnız bir neçə fosildən məlumdur: Y. intermedius yalnız bir Bitterfeld kəhrəbası fosilində, Y. mayrianum isə Baltik və Rovno kəhrəbası fosillərində tapılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaradöş pufquşu

**Qaradöş pufquşu (lat. ''Notharchus pectoralis'')** — "Bucconidae" fəsiləsinə aid quş növü. Bu fəsiləyə pufquşular və rahibə quşuları daxildir. Kolumbiya, Ekvador və Panamada rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika
Qaradöş pufquşu monotipik növdür. Qonurzolaqlı pufquşu (N. ordii) ilə yaxından qohumdur və bəzi müəlliflər onların supernöv əmələ gətirdiyini irəli sürmüşlər.

## Təsviri
Qaradöş pufquşu 19–23 sm uzunluğunda və 60–69 qram çəkiyə malikdir. Lələkləri əsasən parlaq mavi-qara rəngdədir, ağ yaxalıq, yanaqlar, boğaz və qarın hissəsi, mavi-qara döş zolağı və ağ uclu lələkləri olan qara quyruğu var. Qapalı qanadlar və sağrı hissəsində ensiz ağ zolaqlar var. Yan tərəfləri tünd boz rəngdədir və sarımtı ləkələrə malikdir. Ağır dimdiyi qara, ayaqları da qara, gözləri isə tünd qəhvəyi və ya qırmızı rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər eynidir, cavan fərdlərin lələk örtüyü təsvir edilməyib.

## Yayılması və yaşayış yeri
Qaradöş pufquşu Panamanın Kanal zonasından Kolumbiyanın mərkəzinə qədər və qərb Kolumbiya ilə şimal-qərb Ekvadora qədər yayılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəkliyə qədər olan rütubətli düzənlik meşələrində və ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır. Meşə kənarlarında nadir hallarda rast gəlinir və yaxın qohumları ilə müqayisədə meşələrə daha çox bağlıdır, lakin tez-tez axan su yaxınlığında tapılır. Adətən meşə qatlarında yaşayır, qarışqa sürüləri tərəfindən qaçırılan ovları təqib etmək üçün meşə səthinə enir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Usomyrma

**Usomyrma** — *[[Qarışqalar|Formicidae]]* yarımfəsiləsinin Dolichoderinaenə aid nəsli kəsilmiş bir qarışqa cinsi. Bu cins, Danimarkada Skandinaviya kəhrəbasında tapılmış iki Orta Eosen fosilindən məlum olan tək bir təsvir edilmiş növü, **Usomyrma mirabilisi** ehtiva edir.

## Tarix
Usomyrma mirabilis iki təcrid olunmuş fosildən, holotip və paratiptən məlumdur ki, hər ikisi də Kopenhagen Universitetinin Zooloji Muzeyinin kolleksiyalarında saxlanılır. Fosillər Danimarkada tapılan Skandinaviya kəhrəbası, həmçinin Danimarka kəhrəbası kimi tanınan şəffaf kəhrəba parçalarında inklüziyalar kimi qorunmuş iki tam yetkin erkəkdir. Skandinaviya kəhrəbasının Baltik, Bitterfeld və Rovno kəhrəbaları ilə eyni yaşda olduğu və təxminən Son Eosen dövrünə aid olduğu düşünülür. Dörd kəhrəba faunası 2009-cu il məqaləsi üçün öyrənilən kəhrəba kolleksiyalarındakı nümunələrin 80%-dən çoxunu təşkil edən 17 ümumi qarışqa növünü paylaşdığı göstərilmişdir. Skandinaviya kəhrəbasından olan nümunələrin böyük bir hissəsi digər kəhrəbalarda tapılan növlərə aid olsa da, ümumi fauna digər üçündən xeyli fərqlidir. Skandinaviya kəhrəbasında inklüziyalar kimi təxminən iyirmi dörd cins və otuz beş qarışqa növü müəyyən edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adrian van Hooydonk

**Adrian van Hooydonk** () — Hollandiyalı avtomobil dizayneri və BMW Groupun dizayn direktoru. O, BMW markasının modern dizayn dilinin inkişafında əsas rol oynayan şəxsdir və markanın mühüm avtomobillərinin dizaynına rəhbərlik etmişdir.

## Karyerası və əsas işləri
Adrian van Hooydonk 1957-ci ildə Hollandiyanın Haq şəhərində anadan olub. Avtomobil dizaynı ilə maraqlandığı gənc yaşlardan etibarən, dizayn sahəsində təhsil aldı və 1980-ci illərin sonlarına doğru BMW Groupa qatıldı. Van Hooydonk, BMW-dəki karyerasına mühəndis kimi başlasa da, çox keçmədən dizayna keçdi və 2003-cü ildə BMW-nin baş dizayneri oldu. O, dizayn rəhbəri olaraq, markanın daha dinamik, müasir və estetik cəhətdən fərqli modellərini ortaya qoydu.
Van Hooydonk, BMW-nin modern dizaynının təməlini ataraq, markanın yeni model xətlərini və estetik anlayışını böyük dərəcədə dəyişdirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erik Oleson

Erik Oleson amerikalı ssenarist və prodüserdir. O, daha çox Amazon Prime Video-nun ''Karnival Rou'' serialının ikinci mövsümünün və Netflix-də yayımlanan, tənqidçilər tərəfindən bəyənilən Marvel-in *[[Dəlisov (teleserial, 2015)|Dəlisov]]* serialının üçüncü və son mövsümünün şouranneri və icraçı prodüseri kimi tanınır.

O, həmçinin Amazon-un orijinal serialı *Yüksək qaladakı adam-*ın ikinci mövsümünün baş yazıçısı və icraçı prodüseri olub. Bu layihəyə görə Oleson 2017-ci ildə USC Scripter mükafatına namizəd göstərilib.

## Həyatı
Oleson Clifton, Virciniyada böyüyüb və Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyinin keçmiş köməkçi direktoru Piter C. Olesonun oğludur. Bir kəşfiyyat rəsmisinin oğlu kimi böyüməsi, onun yazacağı hekayələrin mövzusuna əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib.

Oleson 13 yaşında ilk ciddi təcrübəsini qazandı, *Broadcast News* filmi onun doğma şəhərində çəkilərkən gizlicə film meydançasına girdi. Çəkiliş heyəti onun film istehsalına olan həvəsinə valeh oldu və onu film meydançasının maskotu kimi qəbul etdi. Daha sonra bir çox bədii filmlərin istehsal komandasında işləyib və Nyu-York Universitetinin Tisch İncəsənət Məktəbində oxuyarkən reklam rejissoru kimi fəaliyyət göstərib. O, 1995-ci ildə həmin universiteti bitirib.

## Karyera
Ssenarist kimi karyerasını qurmazdan əvvəl Oleson, Katlin Kennedi, Kris Kolumbs və Cefri Katzenberq kimi tanınmış şəxslər üçün peşəkar ssenari oxucusu olub.

Onun ilk yazı işi Kanada-Amerika serialı *Andromeda* olub. Daha sonra Oleson *Agentlik*, *Cek və Bobbi*, *E-Halqası*, *Krallar*, *Təqib*, *Mafiya Həkimi*, *Böhran*, *Unudulmaz*, ''Ox'' və *Yüksək qalada adam* kimi seriallar üçün ssenari yazıb.

### ''Dəlisov''
Oktyabr 2017-ci ildə Olesonun *[[Dəlisov (teleserial, 2015)|Dəlisov]]* serialının üçüncü mövsümünün şouranneri olacağı bildirildi. Rəylərin toplanıldığı Rotten Tomatoes saytında serialın 65 rəy əsasında 97% müsbət qiymətləndirildiyi qeyd edilib.

Oleson serialın dördüncü mövsümü üzərində işləyirdi, lakin serial qəfil ləğv edildi.

### ''Karnaval Rou''
Oktyabr 2019-cu ildə Olesonun Amazon Prime Video-da 17 fevral 2023-cü ildə yayımlanması planlaşdırılan *[[Karnival Rou]]* serialının ikinci mövsümünün şouranneri və icraçı prodüseri olacağı elan edildi.

### ''CrimeThink''
Mart 2022-ci ildə *[[Deadline.com|Deadline Hollywood]]* Olesonun *CrimeThink* adlı öz prodüser şirkətini qurduğunu elan etdi. Bu şirkətdə icraçı Pol Şapiro Məzmun rəhbəri vəzifəsində çalışır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Qaradöş dağ ulduzu

**Qaradöş dağ ulduzu (''Oreotrochilus melanogaster'')** — "Lesbiinae" yarımfəsiləsinin "coquettes" tribasına aid bir kolibri növü. Peruya endemikdir.

## Taksonomiya və Sistematika
Qaradöş dağ ulduzu monotipikdir.

## Təsvir
Qaradöş dağ ulduzu 13-14 sm uzunluğunda və təxminən 8,4 q ağırlığındadır. Yetkinlərin orta uzunluqda bir qədər aşağı əyilmiş qara dimdiyi var. Erkəyin üst hissələri bürüncü qəhvəyidir. Parıldayan zümrüd yaşılı boğazı, boz-qəhvəyi yanları və tamamilə qara sinəsi, qarnı var. Quyruq bir qədər çataldır və mavi-qaradır. Dişi yuxarıda və aşağıda tutqun bürüncü qəhvəyidir. Boğazı incə tünd ləkələrlə solğundur. Quyruq yaşılımtıl qaradır və xarici üç və ya dörd cüt lələyinin ucları ağdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zherichinius

**Zherichinius** — “Dolichoderinae” yarımfəsiləsinə aid olan və Orta Eosen dövrünə aid Saxalin adası (Uzaq Şərqi Rusiya) və Bitterfeld (Almaniya) kəhrəbalarında tapılmış qədim bir qarışqa cinsi. Təsvir edildiyi zaman ***Zherichinius horribilis*** və ***Zherichinius rapax*** növləri Saxalin kəhrəbalarından məlum olan səkkiz qarışqa növündən ikisi idi.

## Tarix və təsnifat
Zherichinius cinsi iki tam yetkin dişi fosil, holotip nümunələri PIN3387–35 və PIN3387–37, həmçinin PIN3387–35 ilə eyni kəhrəba parçasında olan üçüncü nümunənin qismən ayaqları və təsvir edilməmiş zəif qorunmuş bir işçi (PIN3387–36) ilə məlumdur. Cinsin təsvir edildiyi zaman bütün nümunələr Moskvadakı Rusiya Elmlər Akademiyasının Paleontologiya İnstitutunda saxlanılırdı. Təsvir edilən hər iki nümunə Saxalin kəhrəbasında qorunmuş işçi kastası yetkinləridir. Kəhrəba nümunəsi 1972-ci ildə Uzaq Şərqi Rusiyanın Saxalin adasında aparılan kolleksiya ekspedisiyası zamanı tapılmışdır. Ekspedisiya Oxot dənizinin sahillərində və Naiba çayının mənsəbində, həmçinin çayın yuxarı hissəsindəki Naibuçi Formasiyasının təbəqələrindən kəhrəba toplamışdır. Əlavə bir fosil Bitterfeld kəhrəbasından bildirilmişdir və Dlussky və Rasnitsyn (2009) tərəfindən təsvir edilməmiş kimi qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Archontophoenix

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ploceus benghalensis

**Ploceus benghalensis ''(Qaradöş toxucu quşu)*** — həmçinin *Benqal toxucu quşu* və ya *qaraboğaz toxucu quşu* kimi də tanınan, [[Hindistan yarımqitəsi]]nin şimal çay düzənliklərində yaşayan bir [[Toxucu quşlar|toxucu quşu]] növüdür. Digər toxucu quşları kimi, erkəklər qamış və palçıqdan qapalı bir [[yuva]] qururlar və gələn dişilər yoldaşını yuvanın keyfiyyətinə əsasən seçirlər.

== Taksonomiya ==
Qaradöş toxucu quşu, [[İsveçlilər|İsveçli]] naturalist [[Karl Linney]] tərəfindən 1758-ci ildə "[[Təbiət sistemi (kitab)|Systema Naturae]]"nin onuncu nəşrində rəsmi olaraq təsvir edilmişdir. O, onu "Loxia" cinsinə yerləşdirdi və "Loxia benghalensis" [[Binominal nomenklatura|binomial]] adını yaratdı. Linney, hesabını [[İngilislər|İngilis]] naturalistlərinin iki əvvəlki təsvirinə və əl ilə rənglənmiş [[İllüstrasiya|illüstrasiyalarına]] əsaslandırdı. 1734-cü ildə [[Eleazar Albin]], "*Quşların Təbii Tarixi*" əsərində "Benqal sərçəsi"ni daxil etmişdi, 1751-ci ildə isə [[George Edwards]], "*Nadir Quşların Təbii Tarixi''" əsərində "sarıbaş hind sərçəsi"ni daxil etmişdi. Hər iki müəllifin də Benqalda toplanmış ipək naxış dizayneri Joseph Dandridge-ə məxsus nümunələrə çıxışı var idi. Qaradöş toxucu quşu indi 1816-cı ildə Fransız naturalist Georges Cuvier tərəfindən təqdim edilən "Ploceus" cinsinə yerləşdirilən 67 növdən biridir. Növ monotipikdir: yarımnövlər tanınmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dayandur Sevgin

**Dayandur Sevgin** (*Tağıyev Dayandur Mikayıl oğlu*; ) — Azərbaycanlı yazıçı, şair, publisist. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999).

## Həyatı
5 fevral 1959-cu ildə İmişli rayonunun Əlipənahlı (indiki Ağamalılar) kəndində doğulub. 1976-cı ildə Zərdab rayonunun Şəftəxal kənd orta məktəbini, 1982-ci ildə Sumqayıt Politexnik Texnikumunu, 2008-ci ildə isə Bakı Slavyan Universitetinin bədii yaradıcılıq fakültəsinin bitirib.

2000-ci ildən 2021-ci ilədək "Kaspi" qəzetində işləyib.

1999-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hazırda Yazıçılar birliyinin ədəbi orqanı "Ulduz" jurnalında poeziya və nəsr şöbəsinin müdiridir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Kitabları
* Boyuma biçilən dərd. Bakı, Şirvan nəşr, 1998
* Açıl bənövşə, açıl. Bakı, Adiloğlu nəşriyyatı, 2000
* Mən bilmirəm ayrılmağın yolunu. Bakı, Vektor nəşr, 2003
* Üç rəngli göy qurşağı. Bakı, Vektor nəşr, 2007
* Əllidən o yana yollar yoxuşdu. Bakı, Şəms nəşriyyatı, 2009
* Xoş gəldin 55 yaşım. Bakı, Şəms nəşriyyatı, 2014
* Üç rəngli göy qurşağı. Bakı, Vektor nəşr, 2016
* İkinci addım. Bakı, Günəş MMC, 2019
* Dərdi şirindi bu yer üzünün. Bakı, Günəş MMC, 2024
  
## Təltifləri
* 2009 — Prezident təqaüdü.
* 2014 — Rəsul Rza mükafatı.
* 2015 — Şahmar Əkbərzadə adına Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı.
* 2024 — Nazim Hikmət adına Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatı.
* 2024 — Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Fəxri diplomu.

## İstinadlar
Hiranuma Kiiçiro

**Hiranuma Kiiçiro** () – 1939-cu ildə Yaponiya Baş naziri vəzifəsində çalışmış yapon hüquqşünas və siyasətçi idi.

Hiranuma Ədliyyə Nazirliyində prokuror və məmur kimi tanınıb. O, Baş nazir Yamamoto Qonnohyonun dövründə ədliyyə naziri vəzifəsində çalışıb və daha sonra şəxsi məsləhətçi olub. Şəxsi şuranın prezidenti vəzifəsində çalışdıqdan sonra 1939-cu ildə baş nazir oldu, lakin həmin ilin sonunda istefa verdi. Daha sonra Fumimaro Konoe rəhbərliyi altında kabinetə qayıtdı. Yaponiyanın təslim olmasından sonra o, İkinci Dünya müharibəsindəki roluna görə Uzaq Şərq üzrə Beynəlxalq Hərbi Tribunal tərəfindən ömürlük həbsə məhkum edilib.

## İstinadlar
TETRA

**TETRA (Terrestrial Trunked Radio)** — dövlət qurumları, fövqəladə hallar xidməti (polis, yanğınsöndürmə, təcili yardım), nəqliyyat, enerji sektoru və digər kritik rabitə ehtiyacı olan təşkilatlar üçün nəzərdə tutulmuş rəqəmsal radiosistemdir. TETRA, **Avropa Telekommunikasiya Standartları İnstitutu (ETSI)** tərəfindən hazırlanmış və geniş miqyasda qəbul edilmiş beynəlxalq standartdır. Bu sistem yüksək təhlükəsizlik, sürətli əlaqə qurulması və geniş əhatə dairəsi ilə seçilir. Xüsusilə fövqəladə hallarda operativ rabitənin təmin olunmasına kömək edir.

## Xüsusiyyətləri

* **Rəqəmsal Rabitə**
* **Qrup və Fərdi Çağırışlar**
* **<u>[[End-to-End]]</u> Şifrələmə**
* **Sürətli Çağırış Vaxtı**
* **Məlumat və SMS Dəstəyi**
* **Geniş Əhatə Dairəsi və Mobil Şəbəkə**

## İstifadə Sahələri
TETRA radiosistemi müxtəlif sektorlarda geniş tətbiq edilir:

**Fövqəladə Xidmətlər**

* **Polis, yanğınsöndürmə və təcili tibbi yardım** xidmətlərində əsas rabitə vasitəsi kimi istifadə olunur, həmçinin böhran və fövqəladə hallarda sürətli əlaqə təmin edir.

**Nəqliyyat Sektoru**

* **Hava limanları, dəmir yolları, metro və ictimai nəqliyyat** üçün koordinasiya məqsədilə tətbiq edilir və nəqliyyat işçiləri və operatorlar arasında sürətli rabitə qurur.
**Hərbi və Müdafiə Sektoru**

* **Ordu və digər müdafiə qurumları** tərəfindən təhlükəsiz və etibarlı rabitə üçün istifadə edilir və məlumat sızmasının qarşısını alan yüksək təhlükəsizlik tədbirləri görülür.

**Sənaye və İri Müəssisələr**

* **Böyük sənaye komplekslərində** və **mədən sahələrində** işçilərin koordinasiyası üçün tətbiq olunur və böyük sahələrdə rabitə infrastrukturunun qurulmasını asanlaşdırır.

## Üstünlüklər və dezavantajlar

### Üstünlüklər:

* **Yüksək təhlükəsizlik** və **şifrələmə səviyyəsi**.
* **Çoxsaylı istifadəçi qrupları** üçün eyni anda rabitə imkanı
* **Stabil və yüksək keyfiyyətli** səs ötürülməsi
* **Şəbəkə və infrastrukturun genişlənə bilmə imkanı**

### Dezavantajları:
* **Bahalı infrastruktur və avadanlıq tələbi**.
* **Mobil operator şəbəkələri ilə müqayisədə məhdud əhatə dairəsi**.
* **Alternativ LTE və 5G texnologiyalarının inkişafı ilə rəqabət**.

## AZƏRBAYCANDA TETRA RABİTƏSİ
Azərbaycanda TETRA radiosistemi dövlət və özəl qurumlar tərəfindən istifadə olunur.

* **[[Daxili İşlər Nazirliyi (Azərbaycan)|Daxili İşlər Nazirliyi (DİN)]]** hüquq-mühafizə orqanlarının təhlükəsiz rabitəsini təmin etmək üçün bu texnologiyadan istifadə edir.
* **[[Fövqəladə Hallar Nazirliyi (Azərbaycan)|Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN)]]** yanğınsöndürmə və xilasetmə əməliyyatlarında operativ rabitə üçün TETRA sistemlərindən yararlanır.
* **[[Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan)|Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi]]** bu sahədə layihələrin genişləndirilməsi ilə məşğuldur.
* **[[SOCAR]] və digər iri sənaye müəssisələri** neft və qaz sektorunda təhlükəsiz rabitəni təmin etmək üçün bu texnologiyadan istifadə edirlər.

## Həmçinin bax
GSM

GPRS

## Mənbə
Benni Hill

**Alfred Havtorn** "**Benni**" **Hill** (; ) — ingilis aktyoru və komediyaçı. "The Benny Hill Show" televiziya proqramı ilə yadda qalıb.

## İstinadlar
Macarıstan Sosialist Partiyası

## Tarixi

Partiya 7 Oktyabr 1989-cu ildə təsis edilmişdir.MSZP ilk dəfə 1990-cı ildə Macarıstanda 44 ildə keçirilən ilk azad seçkilərdə cəmi 33 millət vəkili ilə parlamentdə dördüncü sırada təmsil olunurdu.
2006-cı il seçkilərində MSZP partiya siyahısında səslərin 43,2%-ni alaraq qalib gəldi ki, bu da ona parlamentdəki 386 nümayəndədən 190-nı qazandırdı .Macarıstan Sosialist Partiyası 2010-cu il seçkilərində ağır məğlubiyyətə uğradı cəmi 19,3% səs və parlamentdə 59 yer qazandı.

## ideologiya

Partiya Proqressiv Alyansın ,  Sosialist İnternasionalının və Avropa Sosialistlər Partiyasının  üzvüdür. Siyasi baxımdan MSZP  mərkəz solçu partiyadır.
Əriha

**Reyha** () və ya **Əriha** (), qərb mənbələrində — **Yerixo** (,  *Yeriḥo*,  *İerixo*)&nbsp;— Ürdün çayının qərbində yerləşən Fələstin şəhəridir. Dünyada ən qədim şəhər olsa da, indiki əhalisi cəmi iyirmi min təşkil edir.

## Adı
Ərəbcə روح və ريح (*rih* və *ruh*, "qəşəng iy") kökündən gəlir. Reyhan (ريحان) sözü ilə kökdaşdır. Beləliklə, şəhərin ərəbcə adı "qəşəng iyli" anlamına gəlir.

Kənan mifologiyasına görə, Yerixo şəhəri Yareax (ay) tanrısının adını daşıyır.

Yeşua 2:1-də Raşinin Tanax şərhinə görə, Yerixo şəhəri xoş qoxu verən ağacların böyüdüyü bir şəhər olduğu üçün adını "Reah-Tov" sözündən almışdır.

Tiberiyanın cənubu **Tel Beit Yareax** (ivr. תל בית ירח) arxeoloji sahəsidir, o da vaxtilə Kənanlıların ay tanrısına ibadət şəhəri idi.

## İstinadlar
Şon Beyker

**Şon Beyker** (; ) — amerikalı kinorejissor. Dörd dəfə Oskar mükafatçısı. O , seks işçilərinin həyatından bəhs edən müstəqil bədii filmlərin rejissorluğu ilə tanınır. Florida layihəsi (2017),  Anora (2024) kimi filmlərlə dünya şöhrəti qazanmışdır. Filmləri Kann Film Festivalında Qızıl Palma budağı, Oskar mükafatları qazanmışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Şər imperiyası

**"Şər imperiyası"** () — ABŞ prezidenti Ronald Reyqanın siyasi klişeyə çevrilmiş ədəbi ifadə.

8 mart 1983-cü ildə Floridada Yevangelistlərin Milli Assosiasiyası qarşısında çıxışında Reyqan SSRİ-ni “şər imperiyası” (eləcə də “müasir dünyada Şərin mərkəzi”) adlandırmış, sovet rejiminin əsaslı şəkildəəxlaqsızlığını və bu səbəbdən SSRİ ilə ABŞ-ın mənəvi bərabərləşməsinin mümkünsüzlüyünü israrla bildirmişdir. Sovet İttifaqını alçaldan və onun liderlərini qıcıqlandıran bu ifadə soyuq müharibənin ritorik əksi idi.

## İstinadlar
Nərgiz Əliyeva

* Nərgiz Əliyeva (tarixçi) — Azərbaycan tarixçi-şərqşünası
* Nərgiz Əliyeva (futbolçu) — Azərbaycan futbolçusu

## Həmçinin bax
* Əliyeva
* Nərgiz (ad)
Nekonomika

və ya **pişik iqtisadiyyatı** – Yaponiyada pişiklərlə bağlı istehlakı bildirən iqtisadi termin. Nekonomikaya pişik sahiblərinə yönəlmiş məhsulların satışı, məhsulları satmaq üçün pişik təsvirlərindən istifadə, turist və müştəriləri cəlb etmək üçün canlı pişiklərdən istifadə daxildir. Pişiklər yapon mədəniyyətində populyardır və uğurla assosiasiya olunurlar. Lakin onların populyarlığı və iqtisadi təsiri XXI əsrdə daha da artmışdır. "Nekonomika" termini 2015-ci ildə Yaponiyanın abenomika iqtisadi siyasətinin adından yaranmışdır.

2007-ci ildə Tama adlı pişiyin Kişi stansiyasının rəisi təyin olunması stansiyanın məşhurlaşmasına və turistlərin axın etməsinə səbəb olmuşdur. Bundan sonra digər yerlər turist cəlb etmək üçün pişiklərdən istifadə etməyə başlamışdır. Küçə pişiklərinin çox olduğu adalar populyarlıq qazanmışdır. 2024-cü ilin məlumatına əsasən Yaponiyada nekonomik bazarın həcmi təxminən 2,5 milyard yen təşkil edir.

## Tarixi

XXI əsrin əvvəllərində Yaponiyada pişiklərlə bağlı məhsulların istehlak pişiklərin daha da populyarlaşması ilə artmışdır. 2007-ci ildə pişik Tamanın Kişi stansiyasının rəisi təyin olunması stansiyanı görməli yerə çevirmiş və bağnanılmaqdan xilas etmişdir. Tama 2015-ci ildə öldükdən sonra bənzər addımlar digər yerlərdə də atılmışdır.

2012–2016-cı illərdə Yaponiyada ev pişiklərinin sayı təxminən 300.000 artmışdır. Bəzi rəqəmlərə görə Yaponiyada pişik saxlayanların sayı 2014-cü ildə it saxlayanların sayını keçmişdir. 2014–2015-ci illərdə Yaponiyada pişiklərlə bağlı reklamlar 50% artmışdır. Pişik kafeləri populyarlaşmış, pişikləri toplamaq mövzusunda olan "Neko Atsume" oyunu məşhurlaşmışdır. 2021-ci ilin məlumatına əsasən Yaponiyada pişiklərlə bağlı məhsulların və xidmətlərin ümumi bazar həcmi 2 trilyon yen təşkil edir.

"Nekonomika" terminə 2015-ci ildə Kansay Universitetinin professoru Kasuhiro Miyamoto tərəfindən ortaya atılmışdır. "Neko" sözü yapon dilində "pişik" deməkdir. Termin hərfi tərcümədə "pişik iqtisadiyyatı" deməkdir. Bu termin həmin dövrdə Yaponiyanın iqtisadi sistemini bildirən "abenomika" termininə əsasən yaranmışdır.

## Təsir
Yaponiyada pişik mövzusunda olan məhsullar son illərdə daha populyarlaşmışdır. Pişiklər mövzusunda olan ədəbi əsərlərin sayı artmağa davam edir, hətta ancaq pişik mövzusunda olan kitablara həsr olunmuş bir kitab evi açılmışdır.

### Turizm
Yaponiyada pişiklər turistləri cəlb etmək üçün istifadə olunur. 2018-ci ildə Bitçu Matsuyama qəsrinə gedən yol fırtına səbəbilə zərər görmüş, lakin bir pişik qəsrdən sığınacaq kimi istifadə etmişdir. Qəsr yenidən açılanda pişik ziyarətçiləri qarşılayaraq məşhur olmuşdur. O, yerli turizm assosiasiyası tərəfindən qəsrin lordu elan olunmuşdur. 2007-ci ildə Tama adlı pişiyin Kişi stansiyasının rəisi təyin olunması yerli iqtisadiyyata 1,1 milyard yen gəlir gətirmişdir. Yaponiyada Taşirocima kimi pişik adaları son illərdə turistlərin axınına məruz qalır. Onomiçi şəhəri turistləri cəlb etmək üçün "pişik dərəsi" yaratmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar
In Utero

***In Utero*** —&nbsp;amerikan rok qrupu "Nirvana"nın üçüncü və sonuncu studiya albomu. 21 sentyabr 1993-cü il tarixində "" leyblı ilə yayımlanmışdır.

## İstinadlar
Vətəndaş İttifaqı Partiyası

**Vətəndaş İttifaqı Partiyası** — Ermənistanda siyasi partiya.

## Tarixi
23 yanvar 2013-cü ildə müxalifətçi deputat Nikol Paşinyan "Haykakan jamanak" ("erməni vaxtı ") qəzetində "Vətəndaş İttifaqı" adlandırdığı yeni siyasi hərəkatın qurulması layihəsini açıqlayıb.
iyul 2013-cü ildə Vətəndaş İttifaqı rəsmi olaraq qeyri-hökumət təşkilat kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdı .

## Siyasi partiyaya çevrilmə
30 may 2015-ci ildə Vətəndaş İttifaqı siyasi partiya kimi dövlət qeydiyyatına alındı .
Vətəndaş İttifaqı Partiyası 2017-ci ildə Ermənistan parlament seçkilərində və 2017-ci ildə Yerevan Şəhər Şurası seçkilərində Çıxış Yolu Alyansının (Yelk) bir hissəsi kimi iştirak edib . 2018-ci il Ermənistan inqilabından sonra Mənim Addımımın ittifaqı daha da məşhurlaşmağa başlamışdı.2018-ci il seçkilərindən sonra Mənim addımım" Alyansı parlamentdə üstünlük qazanmışdı.

## İstinadlar
Ermənistan İttifaqı

**Ermənistan İttifaqı** —

## Tarixi
2020–2021-ci illər erməni etirazları zamanı Robert Köçəryan Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın istefasını tələb edən siyasi alyans olan Vətənin Qurtuluşu Hərəkatını dəstəkləyib . Köçəryan daha sonra yeni siyasi ittifaqın yaradılması ilə yenidən siyasətə girəcəyini açıqlayıb.

## İstinadlar
Heart-Shaped Box

***Heart-Shaped Box*** —&nbsp;amerikan rok qrupu "Nirvana"nın "In Utero" albomuna daxil olan sayca üçüncü mahnı. Sözləri və musiqisi qrupun vokalçısı və gitaraçısı Kurt Kobeynə məxsusdur.

## İstinadlar
Nevermind

***Nevermind*** — amerikan rok qrupu "Nirvana"nın sayca ikinci albomu. 24 sentyabr 1991-ci il tarixində "" leyblı ilə yayımlanmışdır.

## İstinadlar
Ermənistan Respublikaçılar Partiyası

**Ermənistan Respublikaçılar Partiyası** — Ermənistanda partiya.
## Tarixi
Ermənistanda yaradılan (2 aprel 1990) və qeydiyyatdan keçən (14 may 1991) ilk siyasi partiya. Bu, Ermənistanda sağçıların ən böyük partiyasıdır və iddia edir ki, özünün ən parlaq dövründə 140 000 üzvü var idi. Partiya yarandığı gündən 1997-ci ilin noyabrında vəfatına qədər Aşot Navasardyan tərəfindən idarə olunub. Onun ölümündən sonra və 2007-ci ilin martına qədər partiyaya Andranik Marqaryan rəhbərlik edib. Sonra isə Ermənistanın müdafiə naziri, "Yerkrapa" Könüllülər Birliyinin sədri Vazgen Sarkisyan partiyanın sədri seçilmişdi.

## İstinadlar
Ziya Babaşov

**Ziya Babaşov** (6 yanvar 2002, Cəlilabad rayonu) — Azərbaycanı təmsil edən yunan-roma güləşçi.

## Həyatı
Ziya Babaşov 6 yanvar 2002-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. 2013-cü ildən güləşlə məşğul olmağa başlayıb. Cavid Qurbanovun rəhbərliyi altında məşq edir, Neftçi İdman Klubunda çıxış edir. Azərbaycan İdman Akademiyasında təhsil alıb.

## Karyerası
Ziya Babaşov beynəlxalq səviyyədə birinci uğuruna 2019-cu ilin iyulunda Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan yeniyetmələr arasında Dünya Çempionatının final görüşündə məğlub olaraq gümüş medala sahib olmaqla imza atdı. O, həm də 2019 və 2021-ci illərdə ardıcıl olaraq 2 dəfə Azərbaycan Çempionatlarını bürünc medallarla başa vurdu.

Daha sonra Babaşov 2022-ci ildə Plovdiv şəhərində (Bolqarıstan) 23 yaşlılar arasında Avropa Çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Bundan sonra Babaşovun nəticələri bir qədər zəiflədi. 2022-ci il ərzində U20 Avropa Çempionatını 11-ci, U20 Dünya Çempionatını 8-ci, U23 Dünya Çempionatını 5-ci pillələrdə, həmçinin 2023-cü il ərzində U23 Avropa Çempionatını 8-ci və U23 Dünya Çempionatını 10-cu pillələ başa vuran Ziya Babaşov uğursuz seriyaya 2024-cü ildə son qoydu.

2024-cü ilin martında Ziya Babaşov Antalya şəhərində Vəhbi Əmrənin xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq turniri gümüş medalla başa vurdu. Mayda isə Azərbaycanın ev sahibliyində baş tutan U23 Avropa Çempionatında bütün rəqibləri üzərində qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu. Bununla belə Babaşov həmin il Albaniyada baş tutan U23 Dünya Çempionatında uğursuz çıxış etdi və turniri 17-ci pillədə başa vurdu.

Ziya Babaşov 2022, 2023 və 2024-cü illərdə ardıcıl olaraq üç dəfə Azərbaycan Çempionatlarının qalibi oldu.

2025-ci ildə yunan-roma güləşi üzrə Azərbaycan yığmasının əsas heyətinə cəlb olundu və həmin ilin fevralında Xorvatiyada Zagreb Open beynəlxalq turnirini beşinci pillədə başa vurdu. Martda isə o, Tirana şəhərində baş tutan 23 yaşlılar arasında Avropa Çempionatının final görüşündə məğlub olaraq turniri gümüş medalla başa vurdu.

2026-cı ildə Albaniyanın paytaxtı Tiranada keçirilən "Muhamet Malo" turnirində çempion oldu.

## İstinadlar