Belarus Ali Məhkəməsi

**Belarus Ali Məhkəməsi** () — Belarus Respublikasının mülki, cinayət, inzibati, iqtisadi işlər üzrə baş məhkəməsi ümumi yurisdiksiya məhkəmələrinin məhkəmə fəaliyyətinə nəzarət edir və qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq digər səlahiyyətləri həyata keçirir. Ümumi yurisdiksiya məhkəmələri sisteminə rəhbərlik edir.

## Tarixi
SSRİ-nin dağılmasından və 1991-ci ildə Konstitusiyada hakimiyyətin bölünməsi prinsipini təsbit edən Belarus Respublikası suveren dövlət kimi elan edildikdən sonra müstəqil və müstəqil məhkəmə sisteminin təşkili zərurəti yarandı. Məhkəmə sisteminin gələcək inkişafını müəyyən edən ilk sənəd 23 aprel 1992-ci ildə Belarus Respublikası Ali Soveti tərəfindən təsdiq edilmiş Məhkəmə-Hüquq İslahatı Konsepsiyası oldu. Konsepsiya hüquqi dövlətin tərkib hissəsi kimi məhkəmə hakimiyyəti institutlarının formalaşması üçün strateji istiqamət müəyyən etmişdir. Nəticədə, Konsepsiyaların əksəriyyəti ilkin formada həyata keçirilmədi. 1995-ci ilin yanvarında qəbul edilmiş “Məhkəmə sistemi və hakimlərin statusu haqqında” qanun hələ də əsasən Konsepsiyaya yönəlmişdir. Amma artıq 1996-cı ildə Konstitusiyanın yeni redaksiyasında məhkəmə sisteminin qurulmasına yanaşmalar dəyişdirildi ki, bu da onun birliyini təmin etdi. Belarus Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi məhkəmə sisteminə daxil edildi.

Hakimlərin birinci qurultayında məhkəmə yurisdiksiyası əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirildi. Məhkəmələrin maddi-texniki təminatında kəskin problem var idi. O dövrdəki vəziyyət hərtərəfli düşünməyi və yığılmış bir çox problemlərin həlli yollarını axtarmağı tələb edirdi. Məhz buna görə də Aleksandr Lukaşenko 1997-ci il dekabrın 5-də Belarus Respublikası hakimlərinin birinci qurultayının çağırılması haqqında Ali, Ali İqtisadi və Konstitusiya Məhkəmələri sədrlərinin təklifini dəstəkləmək qərarına gəldi. Qurultayda “Belarus Respublikası hakiminin şərəf kodeksi” qəbul edilib. Orada hakimin davranışını müəyyən edən normalar, məcəllənin hüdudları, hakimin müstəqilliyini, obyektivliyini və qərəzsizliyini təmin edən davranış qaydaları, hakimin ünsiyyət mədəniyyəti, vəzifədənkənar fəaliyyətləri açıqlanıb. hakimin öz qulluq mövqeyindən Belarus Respublikası Konstitusiyasının tələblərinə zidd olaraq istifadə etməsinin yolverilməzliyi, hakimin siyasi fəaliyyətdə iştirakına məhdudiyyətlər, hakimin öz peşə vərdişlərini artırmaq vəzifəsi, hakimin etikası. məhkəmə iclasında hakim, hakimin məhkəmə ictimaiyyəti qarşısında vəzifəsi, hakimin peşə sirrini saxlamaq vəzifəsi, hakimin öz ifadəsini yoxlamaq hüququ, hakimin qanun qarşısında məsuliyyəti. Belarus Dövlət Universitetində hakimlərin, prokurorların, məhkəmələrin və ədliyyə müəssisələrinin yenidən hazırlanması və ixtisaslarının artırılması İnstitutunun yaradılması qərara alınıb. Hakimlər, müdirlər və rəhbərlik öz biliklərinin tələbələrə ötürülməsində fəal iştirak ediblər. Birinci qurultayın nəticəsi olaraq qanunvericilik bazasının fəal inkişafı stimullaşdırıldı, ədliyyə orqanlarının sayı artırıldı, müxtəlif tədbirlər həyata keçirildi.

## Ali Məhkəmənin binası
Əvvəllər məhkəmənin yerində yay sirki var idi, sonra çöl ərazidən avtomobil dayanacağı kimi istifadə olunurdu. 2016-cı ilin oktyabrında binanın aktiv tikintisinə başlanılıb. Binanın memarı Vladimir Arxangelskidir. Müstəqillik Sarayının fasadı kimi şüşə və təbii daşdan tikilib, bəzəkdə milli ornamentlərdən istifadə olunub. Ədalət məbədi dövlət rəmzləri — gerb və bayraq ilə taclanır. BelSat-ın məlumatına görə, gerb və “Belarus Respublikasının Varxouny sud” yazısı dövlətə təxminən 112 min ABŞ dollarına başa gəlib. 5 aprel 2019-cu il tarixində binanın açılışı olmuşdur. Aleksandr Lukaşenko 2019-cu il aprelin 5-də yeni binanın açılış mərasimində iştirak edib. Prezident qeyd edib ki, binanın açılışı təkcə məhkəmə sistemi üçün deyil, bütün ölkə üçün əlamətdardır.

*Müasir və funksional olduğu ortaya çıxsa da, bu, təkcə bina deyil. O, məhkəmə hakimiyyətinin rəmzidir. Ədalət sarayı belə olmalıdır. Bu mərkəzin yaradılması (mən onu xüsusi olaraq mərkəz adlandırıram) onu göstərir ki, biz birdəfəlik dövlətimizin suverenliyi və müstəqilliyi kursunu müəyyənləşdirmişik. Və bu dövlətdə təkcə yaxşı fəaliyyət göstərən hakimiyyət qolları deyil, həm də hər bir gücün normal simvolları olmalıdır.*

## Səlahiyyətləri
* öz səlahiyyətləri daxilində birinci instansiya məhkəməsi kimi kassasiya qaydasında, nəzarət qaydasında və yeni açılmış hallar üzrə işlərə, habelə regional (Minsk şəhəri) məhkəmələrinin qərarlarından və rayonların iqtisad məhkəmələrinin qərarlarından şikayətlərə (protestlərə) baxır. (Minsk şəhəri) inzibati xətalara dair işlər üzrə;
* qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq öz səlahiyyətləri daxilində apellyasiya şikayəti üzrə işlərə baxır;
* Belarus Respublikası Konstitusiyasının 112-ci maddəsinin ikinci hissəsinə və 116-cı maddəsinin dördüncü hissəsinə uyğun olaraq rəy vermək üçün Belarus Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə təkliflər verir;
* məhkəmə təcrübəsini öyrənir və ümumiləşdirir, ümumi yurisdiksiyaya aid olan məhkəmələrin məhkəmə statistikasını aparır və təhlil edir, qanunvericiliyin tətbiqi ilə bağlı izahatlar verir;
* Belarus Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarlarının aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən icrasına nəzarəti həyata keçirir;
* ümumi yurisdiksiya məhkəmələrinin hakimlərinə qanunvericiliyin tətbiqində köməklik göstərir;
* qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə dair təkliflər hazırlayır;
* ümumi yurisdiksiya məhkəmələrinin fəaliyyətini öyrənir, ümumi yurisdiksiya məhkəmələrinin sədrlərinin, birinci müavinlərinin, sədr müavinlərinin və hakimlərinin müvafiq məhkəmələrin fəaliyyəti haqqında məlumatlarını dinləyir;
* ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələrin fəaliyyətinin təşkilati, maddi-texniki və kadr təminatını, habelə məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətini təşkilati və maddi-texniki təmin edir;
* öz səlahiyyətləri daxilində Belarus Respublikasının beynəlxalq müqavilələrindən irəli gələn məsələləri, habelə xarici dövlətlərin məhkəmələri, xarici və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq məsələlərini həll edir;
* bu Məcəlləyə və digər qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq digər səlahiyyətləri həyata keçirir.

## İstinadlar