open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuri Oxudan

**Nuri Oxudan** () — Türk dövlət xadimi.

## Həyatı
Əvvəllər Gönen Kənd İnstitutu olaraq bilinən indiki adı ilə Gönen Anadolu Müəllim Liseyini bitirib. 1986-cı ildə Mülküyə Məktəbi, İş idarəçiliyi bölməsini bitirib. Uludağ Universiteti, Sosial Elmlər Fakültəsi, İdarəetmə-Təşkilat şöbəsində magistr dərəcəsini oxuyub. 1989–1990-cı illərdə İngiltərədəki Canterbury və Margate-də bir il peşəkar bilik, ədəb və dil təhsili aldı. 1986-cı ildə Daxili İşlər Nazirliyinin açdığı bir aylıq planlaşdırma idarəetmə kursuna qatılıb. 1986-cı ildə 6 ay bir planlaşdırma mütəxəssisi olaraq işlədikdən sonra Bitlis bölgə qubernatoru, Amasya-Taşova bölgə baş məmuru, Bursa-Harmancıq, Van-Baxçasaray, Ərzurum-Narman, Gümüşxana-Kəlkid rayonlarında namizəd olmuşdur.

Taşovada qubernator köməkçisi, Harmancıq, Baxçasaray, Narman, Kəlkit də bölgə qubernatorluğu, Türkiyə Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyi daxilində şöbə müdiri, ümumi müdir köməkçisi, Sakarya qubernatoru olmuşdur. 7 mart 2007-ci ildə Trabzon qubernatoru təyin edilib. Türkiyə Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyinin 10 iyun 2009-cu il tarixli 10030 nömrəli məktubu və Nazirlər Kabinetinin 11 iyun 2009-cu il tarixli qərarı ilə Şanlıurfa qubernatoru təyin edilmişdir. 1996-cı ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Əhali və Vətəndaşlıq İşləri baş idarəsində şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1997-ci ildən 17.08.1999-cu ilə qədər Baş Kadrlar İdarəsinin şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1999-cu ildən 11.08.2000-ci ilə qədər Baş Kadrlar müdirliyinin köməkçisi vəzifəsini icra etmişdir.

Son olaraq, Nuri Oxudan Türkiyə Cümhuriyyətinin dövlət qəzeti olan "Rəsmi Qəzet"də dərc olunan Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə 17 avqust 2011-ci ildə Şanlıurfa qubernatoru təyin edildi.

İyun 2015 Türkiyə ümumi seçkilərində və noyabr 2015 Türkiyə ümumi seçkilərində MHP İsparta millət vəkili seçilmişdir. 2017-ci ildə MHP-dən ixrac edilmişdir.

Sakaryada təhsilə verdiyi töhfələrə görə 2006-cı ildə "Vehbi Koç Mükafatı"na layiq görülüb. Qubernatorluğa ayrılan bütün pulları(həmçinin xidmət üçün ayrılmış avtomobilləri də satıb pul eləmişdi)uşaqların təhsil almasına yönəldib. Məktəbə getməyən qız uşaqlarını məktəbə cəlb edib və qızını təhsil almağa göndərən atalara qızıl hədiyyə edib. Öz vəzifə maaşı isə cəmisi 2500 TL olub. Kişinin bu xeyirxahlığı "Vehbi Koç Vakfı"nın diqqətini cəlb edib və ona 100 min dollar bağışlayıblar. Amma o, pulun bir qəpiyini belə öz uşaqlarına xərcləməyib, bütün pulları məktəb inşa etmək üçün sərf edib. Bir çox şirkətlər də bundan həvəslənib ona pulsuz material göndəriblər. "Vehbi Koç Vakfı" bu şəxsiyyətli davranışı görüb ona daha 50 min dollar yardım edib və 100 şagirdlik bir məktəb binası inşa olunub. BMT-nin uşaqlara kömək fondu UNİCEF isə onun adına "Nuri Okutan Modeli" təsis edib".

## İstinadlar
AN.T TV

**AzNews TV (AN.T)** — Mərkəzi qərargahı Stokholmda yerləşən əsasən Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən televiziya kanalı. Kanal 2019-ci ilin iyun ayının 1-dən beş dildə fəaliyyətə başlayıb.

## Haqqında
AzNews TV (AN.T) 2019-cu ilin iyunun 1-dən fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Kanalın təsisçisi və direktoru insan haqları fəalı, hüquqşünas Saleh Kamranidir. Televiziyanın internet saytı Azərbaycan türkcəsi ilə yanaşı ərəbcə, rusca, ingiliscə və farsca xəbər və material yayımlayır. Verilişləri Stokholmdan yayımlansa da, kanalın proqramlarını dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan müxbir və jurnalistlər hazırlayır. AN.T-nin televiziya proqramları Yahsat peykindən 11900 üfüqlükdə və rəsmi saytında yayımlanır. Saytda istifadəçilərə siyasi, incəsənət, tarix, elm və texnologiya, idman, iqtisadiyyat, hüquq və ətraf mühit daxil olmaqla, ayrı–ayrı bölmələrdə ən son xəbərlər, hesabatlar və təhlillər təqdim edilir. Kanalın hədəfi bütün Azərbaycanın siyasi, sosial və mədəni sahələrində baş verən yenilikləri proqramlarda əks etdirməkdir. AN.T heç bir siyasi, sosial, mədəni, iqtisadi və dini təşkilatın maraqlarını müdafiə etmir və İranın daxili yaxud xaricində heç bir qrupa bağlı deyil.
## Həmçinin bax
* GünAz TV
* Marneuli TV

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psevdomorfozlar

**Psevdomorfozlar -** mineralogiyada mineralı təşkil edən maddəyə yad olan, zahiri kristalloqrafik formalı fərdlər. Əvvəlki mineralın sonradan həll olub çıxması nəticəsində yaranan boşluqların doldurulması (doldurma psevdomorfozlar) və ya əvvəldən yaranan mineralın formasını saxlamaq şərtilə kimyəvi əvəzolunma nəticəsində əmələ gəlir. Bu halda əvəz edən mineralın bir hissəsi əvəz olunanın tərkibinə daxil ola bilər. Əvvəlki maddə tam əvəz olunduqda sıxışdırılıb çıxarılma psevdomorfozlar adlanır. Üzvi qalıqlar üzrə də mineral psevdomorfozlar rast gəlir. Psevdomorfozlar mineralın mənşəyini göstərən mühüm kriterilərdən biridir.

## Həmçinin bax
* Mineralogiya

## Mənbə
*
Pteridospermlər

**Pteridospermlər** **-** ali bitkilərin çılpaqtoxumlular sırası. Yarpaqlarının tipinə və bəzi anatomik xüsusiyyətlərinə görə ayıdöşəyilərə yaxın olub, onlardan toxum rüşeymlərinin olması ilə fərqlənir. Gec devon-yura. Sinonim: *Ayıdöşəyikimilər.*

## Həmçinin bax
* Bitkilər
* Çılpaqtoxumlular
* Ayıdöşəyi

## Mənbə
*
Aprınçur Tigin

**Aprınçur Tigin** və ya **Aprın Çor Tigin** () — Uyğur xaqanlığı dövründə, təxminən VIII–IX əsrlərdə yaşamış Maniçilik dininin təsirində şeirlər yazmış adı məlum ilk türk şairi. Turfan qazıntılarında tapılan şeirləri ilk dəfə Albert von Le Coq tərəfindən 1919-cu ildə yayımlanmışdır. Tapılan iki şeirin birincisi üç misradan təşkil olunan və ilahi tərzində yazılmış bir panegirikdir. Birinci şeirin ilk misrası zədələnmişdir. Aprın Çor Tiginin ikinci şeiri eşq mövzudunda yazılmışdır və dini olmayan bir şeirdir. Yeddi misradan ibarət olan bu şeirin birinci misrası itmişdir. "Sevgili" adlanan bu şeir uyğur ədəbiyyatının ilk və ən qədim lirik şeir nümunəsi hesab olunur.

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
*
Pumpelliit

**Pumpelliit** — mineral, Ca2(Mg,Fe, Mn,Al) (Al,Fe,Ti)2[(OH, H2O)2 |SiO4|Si2O7] (?). 

## Haqqında
Pumpelliit - Monoklinik. Habitus lifli, lövhəvi, prizm. İkiləşmə {001} və {100} üzrə. Ayrılması {001} və {100} üzrə orta. Aqreqatı: radial-şüalı, lövhəcikvari. Rəngi yaşıl, mavi, qonur. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 3,26. Aşağı pilləli metamorfik süxurlarda. Qlaukofanlı şistlərdə, bazalt və spilitlərin badamcıqlarında. Skarn və başqa süxurlarda. Sinonim: *Lotrit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Qroznı rayonu

**Qroznı rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qroznı şəhəridir (bununla belə rayonun tərkibinə daxil deyildir). Qroznı rayonunun rəhbərliyi Tolstoy-Yurt kəndində yerləşir.

## Coğrafiya
Rayon Çeçenistan Respublikasının mərkəzi hissəsində yerləşir. Şimalda Naurski və Şelkovski rayonları, şərqdə — Qudermes rayonu, cənub-şərqdə — Şali rayonu, cənubda — Urus-Martan rayonu ilə həmsərhəddir. Cənub-qərbdə Axçoy-Martano və Sunjenski rayonları, şimal-qərbdən Nadterek rayonu ilə sərhədə sahibdir. Rayonun mərkəzində onun tərkib hissəsi olmayan Qroznı şəhər rayonu yerləşir. Rayon şərqdə Arqun şəhəri ilə həmsərhəddir.

Çeçen düzünliyində yerləşir. Təbii şəraitə görə bölgə iki hissəyə bölünür — düzənlik və dağətəyi. Rayon ərazisi Terek çayından cənubda Terekvə Sunja dağları arasındadır. Rayonun şimaldan cənuba doğru uzunluğu 58,4 km, qərbdən şərqə isə 78,2 km-dir. Rayonun sahəsi — 1480.43 km²-dir.

## Tarixi
1 avqust 1934-cü ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi "Çeçen-İnquş Muxtar Vilayətində mərkəzi Qroznı şəhəri olan yeni bir Qroznı rayonunun təşkili qərarına gəldi. Aşağıdakı rayonların ərazisi ona daxil edildi:

a) Petropavlovsk rayonu ləğv edildi və ərazisinə daxil olan Petropavlovka, İlyinki, Goryaçevodskaya, Pervomayskaya və Staro-Sunjenskaya kəndlərinin ərazisi ona birləşdirildi;

b) Urus-Martan rayonunun Berdıkel, Çeçen-aul, Novıye Aldı və Alxan-Kala kəndləri;

c) Nadterek rayonunun Köhnə Yurt kəndi;

ç) Qudermes rayonunun Yeni Yurt kəndi;

d) Qroznı Şəhər Sovetinin torpaqlarında yerləşən "Arqun" kolxozunun ərazisi

## Yaşayış məntəqələri
Qroznı rayonuna ümumilikdə 40 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## Əhali
; Milli tərkib 2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Silsilələr
* Terek silsiləsi
* Sunja silsiləsi
* Qroznı silsiləsi
* Braqun silsiləsi

## İqtisadiyyat
; Sənaye Respublikada inkişaf etdirilən bütün neft yataqlarının əksəriyyəti Qroznı bölgəsində yerləşir.

; Kənd təsrrüfatı Şəhər ətrafı şəraitdə Qroznı rayonu əkinçilik və maldarlıq üçün olduqca əlverişlidir. Yüksək məsuldarlıq verən torpaqlar və isti iqlim rayonda müxtəlif növ bitkilərin əkiləsinə imkan verir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Грозненский район 
* 
* Новости Грозненского района
Alabəzək əqrəblər

**Alabəzək əqrəb** — Hörümçəkkimilər sinfinə aid tip

## Haqqında
Alabəzək əqrəb, əqrəblər dəstəsinə aid olub təbiətdə çox geniş yayılmışdır. Bunlar sadə və çox qədim heyvanlar olduğuna görə onların quruluşunun öyrənilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Əqrəblər nisbətən iri olub, uzunluğu 10–13 sm -ə çatır. Bədən iki şöbədən ibarətdir. Baş – döş qarıncıq . Onların sərhədli bel tərəfdən aydın görünür. Baş-döş bel tərəfdən ümumi xitin qalxanla örtülmüşdür. Baş döşün üzərində karapaksin mərkəzində bir cüt median gözlər yerləşir. Bunlardan əlavə baş-döşün ön tərəfinin yanlarında bir neçə cüt göz vardır. Baş–döşün ventral hissəsi ətrafların əsas buğumları hesabına formalaşmışdır. Onlar ventral qalxancıqları əmələ gətirir. Bunlar birləşərək xitin lövhələri – sternumu yaradır. Bədənin ikinci şöbəsi olan qarıncıq buğumlu olub, 12 buğumdan və telsondan ibarətdir. Qarıncıq ön və arxa şöbələrə ayrılır. Telson zəhər vəzinə və iynəyə malikdir. Baş –döşdə 6 cüt ətraf vardır. Onların birinci cütü xeliserlər, ağızın önündə yerləşir və üç buğumdan ibarətdir. Sonuncu buğum qısqacın hərəki barmağın funksiyasını yerinə yetirir. Xeliserlər bəzən caynaqvari buğumla qurtarır, kənarlar dişcikli olur. İkinci cüt ətraflar, pedipalplar bir neçə buğumdan ibarətdir. Onlardan sonuncusu qısqaclara çevrilmişdir. Bunların daxili kənarları xitin dişciklərə malikdir. Onlarla qidanı tutur və xırdalayırlar. Bundan başqa pedipalplar toxunma hissi funksiyalarını da yerinə yetirir. Gəzici ətraflar 4 cütdür və 6 −7 buğumdan ibarətdir. Bir cüt caynaqla qurtarır. Burma qısa, bud və baldır uzundur.

## Ədəbiyyatı
**Onurğasızlar zoologiyasından praktikum . F. Q. Ağamalıyev , E. Ə. Muradova. Bakı "Maarif" nəşriyyatı, 2004. 204 səh.,**

## Həmçinin bax
* Əqrəblər

## Xarici keçidlər
Пёстрый скорпион Mesobuthus eupeus

## İstinadlar
Pokut yaylağı

thumb
**Pokut yaylağı**—  Türkiyədə Rizə vilayətinin Çamlıhemşin rayonunda yerləşən bir yaylaqdır. 
## Haqqında
Çamlıhemşindən  maşın ilə 1,5 saata çatmaq olar.21 km uzaqlıqdadır. Yolun böyük hissəsi torpaqdır."Pokut" sözü ermənicə "küləkli vadi" mənasını verir.Yerləşmə tarixi dəqiq bilinməsə də ilk yerləşmə 200 il əvvələ gedib çıxdığı güman edilir.  Pokut yaylağına əsasən Ortan kəndi və Konak məhəlləsi sakinlərinin yaylaq yeridir. 1800 metr yüksəklikdən sonra ağaclar bitmədiyinə baxmayaraq bu yaylaq Qaradəniz küləyini aldığına görə burada ağaclar yetişir. Digər yaylaqlarda bu hündürlükdən sonra ağaclara rast gəlmək mümkün deyildir.

Yaylanın bir tərəfindən Kaçkar və Altıbarmaq dağı, başqa tərəfindən isə Qara dəniz görünür. Hətta açıq havalarda buradan Elbrus dağının da göründüyü deyilir.

Buranın sakinləri şəhər mühitinə inteqrasiya etsə də, yayladan tamamilə əllərini çəkməyiblər. Nəticədə yayladakı evlər gözəl qorunub. Yaylanın yaxınlarında bulaq, çay olmadığı üçün su problemi yaşanır. Adətən bələdiyyə tərəfindən su anbarları mütəmadi doldurulur. Pokutda ən gözəl mənzərə dumanın yaylanı bürüdüyü vaxt olur. Bu vaxt "bulud dənizi"ni görə bilərsiniz. Yaylada gün ərzində soyuq, duman, yağış və günəşlə qarşılaşa bilərsiniz. Bəzən isə 15 gün duman, yağış olur, daha sonra günəş çıxır. İdeal səfər vaxtı may-sentyabr aylarıdır.

Burada kənardan gələn şəxslərə ev satmırlar. Qara dənizin hər yaylasında yalnız o bölgənin insanlarına torpaq satıb, ev tikməsinə icazə verirlər. Bu, regionun mədəniyyətini qorumaq məqsədi ilə edilir. Pokutda 5 qonaqlama mərkəzi var: Dəmirçioğlu otel, Pokut yayla evi, Pokut təbiət qonaq evi, Plato istirahət və yeni açılan Tanevit yayla evi. Demək olar ki, hamısında qiymətlər eynidir. Sabah və axşam yeməyi daxil gecəsi 120-150 lirə (66-83 AZN) arası dəyişir.

## Həmçinin bax
* Uzungöl
* Yaylaq
* Rizə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pokut yaylağı dron çəkilişi
Adıgey tarixi

Adıge ərazisində ilk insan izləri Erkən Paleolit dövrünə aiddir. E.ə.I-ci minilliyin ortalarına aid yazılı abidələrdə adıqların əcdadları meotlar, sindlər, kerketlər və s. adlarla məlumdur. Hunların ardınca IV–IX əsrlərdə Şimali Qafqaz avarların, Bizansın, bulqarların və xəzərlərin hücumlarına məruz qalmışdı. VI əsrin sonlarından 630-cu ilə dək Adıge Göytürk xaqanlığının nəzarəti altında olmuşdur. 

Adıge Dneprboyu slavyanlar, Qafqaz xalqları və Yaxın Şərq ölkələri ilə ticarət aparırdı. XIII əsrin 2-ci yarısından XV əsrin 1-ci yarısınadək Qara dəniz sahillərində yerləşən Genuya şəhər-koloniyaları Adıgenın tarixi-mədəni inkişafında və ticarətində mühüm rolu olmuşdur. Əsasən çörək, meyvə, kürü, mis, mum, xəz və qul ixrac olunur, duz, parça, silah və bəzək əşyaları idxal edilirdi. XIII əsrdə Adıge Qızıl Ordaya tabe oldu. 16–18 əsrlərdə Osmanlı imperiyası və Krım xanlığının Adıge ilə müharibələri nəticəsində burada islam dini yayılmağa başlamışdı. XVI əsrdə Adıge Rusiyanın himayəsinə sığındı. XIX əsrin 60-cı illərində adıgelərin kütləvi surətdə Osmanlı imperiyasına köçürülməsi nəticəsində Adıgedə onların ancaq 5% qaldı.   

1888-ci il martın 21-də III Aleksandr Kuban və Tersk vilayətləri və Çernomorsk quberniyasında idarəçiliyin təsisi haqqında yeni əsasnamə imzaladı. Əsasnaməyə görə, inzibati-ərazi vahidlərində mülki idarələr ləğv edilərək hərbi-kazak idarəçiliyi yaradıldı. 1918-ci ilin yanvarında Adıgedə Sovet hakimiyyəti quruldu. Həmin ilin mayında Kuban-Qara dəniz Sovet respublikasına daxil oldu. 1918-ci ilin payızında ağqvardiyaçılar Kuban və Adıgeni ələ keçirdilər. 1920-ci ilin martında Adıgedə Sovet hakimiyyəti bərpa olundu.  

1922-ci il 27 iyulda Çərkəz (Adıge) MV yaradıldı. 1922-ci il avqustun 24-dən Adıge (Çərkəz) MV, 1928-ci il avqustun 13-dən isə Adıge MV adlandırıldı. 1923–24 illərdə Cənub-Şərq vilayəti, 1924–34 illərdə Şimali Qafqaz ölkəsi, 1934–37 illərdə Azov–Qara dəniz ölkəsi, 1937–91 illərdə isə RF-nin Krasnodar diyarına daxil idi. Vilayətin mərkəzi əvvəlcə Krasnodar, 1936-cı ildən isə Maykopdur. 1991-ci il iyunun 28-də Adıgenın dövlət müs təqilliyi haqda bəyanat qəbul edildi. RSFSR-in 1991-ci il 3 iyul qanununa əsasən RSFSR tərkibində Adıge SSR yaradıldı. 1992-ci il martın 24-də müasir adı qəbul edildi.    

## Mənbə

## İstinadlar
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

**Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası** və ya **Çeçen-İnquş MSSR** — Rusiya SFSR-yə daxil olan muxtar respublika. Paytaxtı Qroznı şəhəriydi.

1989-cu il siyahıyaalmasına görə respublikanın ərazisi 19.300&nbsp;km² , əhalisi isə 1.275.513 nəfərdir: 734,500 çeçen, 163,800 inquş, qalanları rus və digər etnik qruplardır.

## Tarixi

### Rusiya İmperiyası
1810-cu ildə İnquşetiya könüllü olaraq Rusiya İmperiyasının tərkibinə qatıldı. 1859-cu ildə tarixi Çeçenistan torpaqları da, uzun müddətli Qafqaz müharibəsi (1817-64) zamanı Rusiyaya ilhaq edildi.

### Sovet dövrü
1917-ci il Rusiya inqilabından sonra, 20 yanvar 1921-ci ildə Çeçenistan və İnquşetiya Dağ Sovet Respublikasına qoşuldu. Dağ MSSR-nin parçalanması yarandıqdan qısa müddət sonra başladı və Çeçen rayonu 30 noyabr 1922-ci ildə Çeçen Muxtar Vilayəti olaraq ayrıldı. 7 iyul 1924-cü ildə Dağ MSSR-nin qalıqları Şimali Osetiya Muxtar Vilayətinə və İnquş Muxtar Vilayətinə bölündü. 15 yanvar 1934-cü ildə Çeçen və İnquş Muxtar Vilayətləri 5 dekabr 1936-cı ildə Çeçen-İnquş MSSR-də birləşdirildi..

### İkinci dünya müharibəsi

40.000 çeçenin Qızıl Orduda döyüşdü İkinci Dünya müharibəsi dövründə, 1942-43-cü illərdə respublika qismən Nasist Almaniya tərəfindən işğal edildi. 3 mart 1944-cü ildə İosif Stalinin əmri ilə işğalçılarla əməkdaşlıq və separatizm ittihamları ilə respublika ləğv edildi və əhalisi zorla deportasiya edildi. Bölgədəki yer adları ruslaşdırıldı, MSSR-nin ərazisi Stavropol diyarı (Qroznı dairəsinin yarandığı yer), Dağıstan MSSR, Şimali Osetiya MSSR və Gürcüstan SSR arasında bölüşdürüldü.

### Müharibədən sonra
9 yanvar 1957-ci ildə Nikita Xruşşov tərəfindən respublika bərpa edildi. Sürgündə olan çeçen və inquşlar öz torpaqlarına qayıda bildilər.

1990-cı ilin noyabrında respublika öz suverenliyini elan etdi. 1991-ci ilin mayında müstəqil Çeçen-İnquş Respublikası təsis edilsə də, sonradan müstəqil Çeçenistan Respublikası və İnquşetiya Respublikası olaraq bölündü.. Bu gün hər ikisi Rusiyanın federal subyektləridir.

## Əhali
Çeçen-İnquş MSSR-nin əhali sayı müxtəlif onilliklərdə:

Çeçen-İnquş MSSR-nin milli tərkibi:

## Həmçinin bax
* Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası

## Qeydlər

## İstinadlar
Çeberloyev rayonu

**Çeberloyev rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının ərazi vahidi olaraq 2012-ci ildə Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq bərpa edildi. Hüquqi bərpa respublikanın inzibati-ərazi tərkibində faktiki dəyişikliyə səbəb olmadı

## Tarixi

### 1925–1944
8 mart 1926-cı ildə RSFSR Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Çeçen Muxtar Vilayəti 14 rayondan ibarət olaraq təsdiq edildi. Bu rayonlar sırasına mərkəzi Makajoy olan Çeberloyev rayonu da daxil idi.

1926-cı il siyahıyaalmasına görə rayonda 13,053 nəfər yaşayırdı. Rayon ümumilikdə 11 kənd sovetindən ibarət idi. 1929-cu ilin fevralında inzibati bölgələrin genişləndirilməsi ilə Çeberloev rayonu ləğv edildi, əraziləri aşağıdakı rayonlara birləşdirildi:

Şatoy rayonu — Dayski, Şaro-Argunski, Nijeloevski, Çubax-Keneroyevski, Naxçu-Keloyevski, Salbiroyevski kəndləri.

Vedeno rayonu — Makajoevski, Sadoyevski, Xind—Bosxoyevski, Riqaxoyevski, İxoroyevski kəndləri.

Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 10 yanvar 1932-ci il tarixli qərarı ilə "Şaro-Çeberloevski rayonu" Vedeno və Şatoevski rayonlarından ayrılan torpaqlar hesabına mərkəzi Day kəndi olmaqla təşkil edilir. 1935-ci ildə Çeberloyev rayonu yenidən təşkil edilir və mərkəzi Şaro-Arqun kəndi olur. Rayona ümumilikdə 11 kənd sovetliyi daxil idi. 1940-cı ilin sonlarına görə rayonda cəmi əhalisi 17 min nəfər yaşayırdı.

1944-cü il məlumatına görə rayon 52,5 min ha əraziyə sahib idi. Rayonda ümumi olaraq 16 982 nəfər yaşayırdı.

1944-cü ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvi və sakinlərinin qovulması ilə rayon ərazisi Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Botlıx rayonuna birləşdirilir.

1956-cı ilin dekabrında Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Bərpası üzrə Dövlət Komissiyasının iclasında Çeberloevski rayonunun ərazisinin Dağıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasın tərkibində qalması təklif edildi. Bu təklifə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Təşkilat Komitəsinin sədri M. Qairbekov və onun müavini D. Malsaqov da daxil olmaqla çeçen və inquş nümayəndələri tərəfindən kəskin etiraz edildi. 9 yanvar 1957-ci ildə RSFSR Ali Şurası Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bərpa edildi. Çeberloev rayonunun ərazisi respublikaya qaytarıldı. Lakin qonşu rayonların sovxozları və kolxozları üçün alp otlaqları ayrıldığından bölgə yaşayış üçün bağlanıldı. Keçmiş rayon sakinləri, atalarının torpağına qayıda bilməyərək, respublikanın əsasən düzən ərazilərinə o cümlədən Şali və Urus-Martan kəndlərinə köçürüldü.

## Əhali
1939-cu il məlumatına görə rayon ərazisində 16 962 nəfər əhali yaşayırdı. Milli tərkib: çeçenlər 97,5 %, ruslar 1,6 %, ukraynalılar 0,3 %, inquşlar 0,2 %.

## İstinadlar
Dağıstan Dövlət Təbiət Qoruğu

**Dağıstan Dövlət Təbiət Qoruğu** — Dağıstan Respublikasında, Xəzər dənizinin şimal qərb sahilindədir. Sahəsi 190&nbsp;km² (o cümlədən 0,093 km2dəniz akvatoriyası). 1987-ci ilin 09 yanvarında Qızlar körfəzi sahəsinin və nadir təbiət törəməsi Sarıqum barxanının qorunması və öyrənilməsi məqsədilə yaradılmışdır. Qoruq Tarumovka və Buynaksk rayonlarının ərazisində yerləşir. 2009-cu ildə üç federal yasaqlıq: "Aqrahan", sahəsi 39000 ha, "Samur", sahəsi 11200 ha və "Tlyara", sahəsi 83500 ha qoruğun ərazisinə daxil edilmiş. Qızlar körfəzinin sahil zolağını çoxlu limanlarla parçalanmış alçaq düzənliklər tutur. Körfəzdə zəngin su bitkisi, sualtı çəmənlər var. Sarıqum — Rusiya və Avrasiya materikində ən böyük dyundü. Onun mütləq hündürlüyü 262 metrdir. Ərazinin iqlimi kontinentaldır. Климат континентальный. Кумторкалинские пески — массив площадью около 3 000 га, представляющий собой череду грядовых песков и барханов

## Fauna və florası
Quruda sahil cilliyinin, çəmənbataqlıq və çəmənşorakətli bitkilərin yarımsəhra və səhra bitkiləri ilə növbələşməsi müşahidə olunur. Sahil qumlarında psammofit (hərəkətli qumların bitkisi) və çöl bitki növləri yayılmışdır. Florasına təqrribən 280 bitki növü, o cümlədən qovaq, iydə, yalançı akasiya, qamış, pişikdili, həmçinin Rusiya Federasiyanin Qırmızı kitabına daxil edilmiş süsən, adi qılıncotu və su findığı daxildir. Qızlar körfəzinin qamışlıqlarında qaban, qamışlıq pişiyi, iqlimə uyğunlaşdırılmış yenotabənzər it, qunduz, ondatra məskunlaşmışdır. Çöllərində tülkü, korsak, canavar, safsar səciyyəvidir; sayqaka, barxanlarda yekəqulaq kirpiyə rast gəlinir.

Təqribən 100 növ su və sahil quşları (böyük anqut, böyük qarabatdaq, qaşqa qaz, ördək və s.) və xeyli quru quşları (belibağlı, qırğı, göyərçin, qara keçəl kərkəz, müşgül və s.) müşahidə olunur. Körfəzdə qaşqaldaq, qu qaz, bizquyruq ördək və s. qışlayır. Qərbi Xəzər miqrasiya yolunda Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş qızılqaz, qutan, sultan toyuğu, bəzgək, dovdaq qeydə alınmışdır. Sürünənlərdən bağailanı, boa, gürzə və Qafqaz kələzinə rast gəlinir. Körfəzdə nərə balığı var.

## İstinadlar

## Mənbə
Süleymaniyyə

**Süleymaniyyə** — İraqda şəhərdir. Əhalisi 656,100 nəfərdir. Süleymaniyyə mühafəzəsinin mərkəzidir

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* , Takson
* , Piranşəhr

## Həmçinin bax
* Bəsrə
* Süleymaniyyə mühafəzəsi
* Kərbəla

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalançoj rayonu

**Qalançoj rayonu** ()  —  Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının ərazi vahidi olaraq 2012-ci ildə Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq bərpa edildi. Hüquqi bərpa respublikanın inzibati-ərazi tərkibində faktiki dəyişikliyə səbəb olmadı. Ərazi 1925-1944-cü illərdə də mövcud olmuşdur. İnzibati mərkəzi Qalançoj kəndidir.
## Tarixi
1925-ci ildə 1929-cu ilə qədər mövcud olduğu Çeçen Muxtar Vilayətinin tərkib hissəsi kimi quruldu. 1935-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkib hissəsinə daxil edildi. 1944-cü ildə Çeçenlərin və inquşların deportasiyası zamanı ərazi boşaldıldı. 1944-cü ilin fevral ayında Qalanşoj rayonu ləğv edildi və ərazisi Açxoy-Martan, Sunça, İtum-Kalin rayonlarının bir hissəsinə çevrildi. 1956-cı ilin dekabrında Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Bərpasından sonra çeçen əhalisinə ərazidə məskunlaşmaq qadağan edildi. 1992-ci ildən 1997-ci ilədək öz müstəqilliyini elan etmiş Çeçen-İçkeriya respublikasının bir hissəsi kimi mövcud idi. 2012-ci ildə Çeçenistan Respublikasının tərkibində bir rayon olaraq bərpa edildi. 2014-cü ildə Qalançoj inzibati rayonunu təşkili üçün dövlət komissiyası təşkil edildi.

## Əhali
1939-cu il məlumatına görə rayon ərazisində  9 499 nəfər əhali yaşayırdı. Milli tərkib: çeçenlər 95,7 %, ruslar 2,8 %, inquşlar 0,5 %, ukraynalılar 0,4 %.
## İnzibati tərkib
1944-cü ildə Çeçenlərin və inquşların deportasiyasına qədər rayon ümumilikdə sıx məskunlaşmış bölgələrdən idi. Burada 140 kənd 12 kənd sovetliyində birləşdirilmişdi.

Akka (Akka k.),

Yalxaroy (Yalxaroy k.),

Baloy (Baloy k.),

Qalançoj (Qalançoj k.),

Peşkoy (Peşkoy k.),

Xaybax  (Xaybax k.),

Naşxoy (Manqust k.),

Bavloy (Bauloy k.),

Nikaroy (Nikaroy k),

Melxest (Meşi k.),

Kiy (Erdıç k.),

Merecoy (Merecoy k.).

## Mədəniyyət abidələri
Qalançoj rayonu əfsanəyə görə çeçen xalqının formalaşdığı qədim tarixi Çeçen bölgələrindən biridir.

Çeçen xalqı üçün tarixi və mənəvi dəyər daşıyan erkən və son orta əsrlərə aid abidələr sırasında Qalançoj rayonunun ərazisində qədim hərbi və yaşayış qüllələri, qalalar yerləşir. Xüsusilə insanlar tərəfindən rəğbətlə qarşılanan Qalançoy gölü və Erdi-kor dağının adını çəkmək olar.

## İstinadlar
Canbaz

**Canbaz** — Goranboy rayonu ərazisində dağ. 

Kürək və Buzluq çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1896 m. Farsca canbaz "oyunbaz, kəndirbaz; at minicisi, at dəllalı" deməkdir.

## İstinadlar
Çuxadurmaz

* Çuxadurmaz (dağ) — Şəki rayonu ərazisində dağ.
* Çuxadurmaz (çay) — Şəki rayonu ərazisində çay.
Keştaz

* Keştaz (Şərur) — Şərur rayonundakı Çəmənli kəndinin əvvəlki adı.
* Keştaz (Çaldıran) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Həmçinin bax
* Keştazlı
Keştazlı

**Keştazlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qiyaslı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Keştazlı kəndi Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Şərur əyalətinin Keştaz kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "Keştazdan olanlar, keştazlılar" mənasındadır. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İstinadlar
İspaniya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində

İspaniya Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində ilk dəfə 2003-cü ildə iştirak etmişdir. Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə keçirilən müsabiqədə Serxionun ifa etdiyi "Desde el cielo" mahnısı ilə təmsil olunan İspaniya 16 iştirakçı ölkə arasında 125 xalla ikinci yeri qazanmışdır. Növbəti il isə İspaniya Mariya İzabelin təmsilində müsabiqədə ilk qələbəsini qazanmışdır. İspaniya televiziyası müsabiqədə əldə etdiyi uğurlu nəticələrə baxmayaraq 2007-ci ildə müsabiqədən kənarlaşmışdır. Ölkə bir daha Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsinə 12 illik fasilədən sonra 2019-cu ildə geri dönmüşdür. Ölkə təmsilçisi Melani Qarsiya ifa etdiyi "Marte" mahnısı ilə İspaniyaya müsabiqədə 3-cü yeri qazandırmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Suriya Demokratik Qüvvələri

**Suriya Demokratik Qüvvələri** ( *SDQ*, ,  *Qüvvət Suriya əl-Dimukratiyə*,  *QSD*, , ,  *Ḥaylavoto d'Suriya Demokraṭoyto*,  *HSD*, ,  *SDF*) — Suriyada vətəndaş müharibəsində əsasən kürdlər, ərəblər və aysor milislərdən, eləcə də az miqdarda erməni, türkman və çeçen qüvvələrdən təşkil olunmuş ittifaq. Suriya Demokratik Qüvvələrinə hərbi baxımdan əsasən kürdlərdən təşkil olunmuş Xalq Qoruma Dəstələri ( *XQD* və ya *YPG*). 2015-ci ilin oktyabr ayında təsis olunmuş SDQ öz missiyasının sekulyar, demokratik və mərkəzləşdirilməmiş bir Suriya yaratmaq olduğunu qeyd edir. Şimali və Şərqi Suriya Muxtar Administrasiyası (Rojava) 2016-cı ilin dekabr ayında yenilənmiş konstitusiyasında SDQ qurumun rəsmi müdafiə orqanı adlandırılır.

Suriya Demokratik Qüvvələrinin əsas rəqibləri vətəndaş müharibəsində iştirak edən müxtəlif islamçı və ərəb milliyətçisi olan üsyançı qruplardır, xüsusilə də İraq Şam İslam Dövləti (İŞİD), Türkiyə və Türkiyənin dəstəklədiyi Suriyanın müxalifət qrupları, Əl-Qaidə ilə əlaqəli silahlı qruplaşmalar və onların müttəfiqləridir. SDQ-nin diqqət mərkəzində əsasən İŞİD olmuşdur, hansı ki, SDQ tərəfindən Əl-Hol, Əş-Şəddad, Tişrin SES, Əs-Saura, Mənbic, Təbkə SES, Baas SES və Rəqqa kimi əhəmiyyətli strateji ərazilərdən qovulmuşdur. 2019-cu ilin mart ayında SDQ bəyan etmişdir ki, İŞİD-in Suriyada tamamilə məğlub edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Sunja rayonu (Çeçenistan)

**Sunja rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Çeçenistan Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Sernovodskoye kəndidir.
## Coğrafiya
Rayon Çeçenistan Respublikasının qərb hissəsində yerləşir. Şimaldan Nadterek rayonu, cənubdan və şərqdən Axçoy-Martan rayonu, qərbdən  Respublikasının eyni adlı rayonu ilə həmsərhəddir.

Terek-Sunja massivinin bir hissəsi olan Sunja silsiləsinin cənub ətəyində, Sunja və Assa çaylarının vadilərində yerləşir. Rayonun sahəsi 349,23 km²-dir.
## Əhali

; Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Tarix
1936 - 1944 və 1957 - 1992-ci illərdə Sunja rayonu Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibində idi (1934 - 1936-ci illərdə Çeçen-İnquş Muxtar Vilayəti, 1944 - 1957-vi illərdə Qroznı vilayəti).

Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının süqutundan sonra iki respublikanın hər biri Sunja rayonunun ərazisinə iddia edirdi. 1992-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bölünməsi zamanı keçmiş rayon ərazisində çeçen və inquşlara aid olan iki idarə quruldu.  Rayonun böyük bir hissəsi İnquşetiyaya, yerdə qalan hissəsi isə Çeçenistana verildi.
10 mart 2003-cü ildə Çeçenistan administrasiyasının rəhbəri Əhməd Kadırov və İnquşetiya prezidenti Murat Zyazikov, Çeçenistan Respublikasında iki yaşayış məntəqəsini, Sernovodskoye və Assinovskaya olan Sunja rayonunu ehtiva edən bir protokol imzaladılar. Sunja rayonunun qalan hissəsi İnquşetiyanın hüquqi ərazisi olaraq tanındı.

13 fevral 2009-cu il tarixli Çeçenistan Respublikasının Qanununa əsasən, Çeçenistanın Sunja rayonunun tərkibində 2 kənd yaşayış məntəqəsi mövcud idi: Assinovskoye və Sernovodskoye.

Çeçenistan Respublikasının 6 noyabr 2012-ci il tarixli qanununa əsasən, Assinovski və Sernovodski kənd yaşayış məntəqələrindən əlavə, Çeçenistanın Sunja rayonuna 2003-cü ildə İnquşetiyaya ayrılmış torpaqların bir hissəsi də daxil edilmişdir.

26 sentyabr 2018-ci il Çeçenistan Respublikası və İnquşetiya Respublikası arasında hər iki tərəfin 4 oktyabr 2018-ci il tarixində təsdiqlədikləri, 15-16 oktyabr 2018-ci ildə qüvvəyə minən və Rusiya Federasiyasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən təsdiqlənən sərhəd müqaviləsi imzalanmışdır. Bu Çeçenistan Respublikasının qonşu İnquşetiya Respublikası sərhədləri daxilində inzibati ərazi vahidləri təşkilini qeyri-mümkün etmişdir.

Çeçenistan Respublikasının 2 noyabr 2018-ci il qanununa əsasən, Çeçenistan Respublikasının Sunja rayonu yenidən yalnız iki inzibati ərazi vahidliyi ilə məhdudlaşır: Assinovski və Sernovodski kənd yaşayış məntəqələri.

## İstinadlar
Kələntəroba

**Kələntəroba** — Azərbaycanın Qusar rayonunun Şirvanovka inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 13 mart 1998-ci il tarixli 455-IQ saylı qərarla Qusar rayonunun Şirvanovka kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Kələntəroba kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim Kələntər və oba komponentlərindən düzəlib, "Kələntərə məxsus oba, Kələntərin obası" mənasındadır. Kollektivləşmədən sonra daimi yaşayış yerinə çevrilmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sunja rayonu (İnquşetiya)

**Sunja rayonu** () — Rusiya Federasiyası, İnquşetiya Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Sunja şəhəridir (*2016-ci ilə qədər Orjonikidze adlanırdı*), 2016-cı ildən rayonun tərkibinə daxil deyildir.

## Coğrafiya
Rayon İnquşetiya Respublikasının mərkəzi və şərq hissəsində yerləşir. Şimal-qərbdən Malqobek rayonu, qərbdən Nazran və Şimali Osetiyaya daxil olan Priqorodnı rayonu, cənubdan Ceyrax rayonu, şərqdən isə Çeçenistanın bir neçə rayonu ilə həmsərhəddir.

## Tarixi
1860-1920-ci illərdə müasir rayonun ərazisi Terek vilayətinin bir hissəsi idi. 1920-ci ildə Sunja kazak dairəsi və İnquş Muxtar Vilayəti (indiki İnquşetiyanın Sunja rayonunun ərazisi) Dağlı MSSR-nin tərkib hissəsi oldu.

1929-cu ildə Sunja kazak rayonu ləğv edildi və onun cənub hissəsi Çeçen Muxtar Vilayətinin tərkibinə daxil edildi. 1934-cü ildə Çeçen Muxtar Vilayəti ilə İnquşetiya Muxtar Vilayətləri birləşdirildi və Çeçen-İnquş Muxtar vilayəti adlandırıldı (1936-cı ildən Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası). Sunja rayonu isə bu vilayətin bir rayonuna çevrildi.

Qroznı vilayətinin mövcudluğu dövründə (1944-1957) onun bir hissəsi idi və digər respublikalara verilməmişdi. 1957-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bərpa olunandan sonra onun tərkibinə daxil olur. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sunja rayonu 1992-ci ilə qədər mövcudluğunu qorumuşdur. Rayon İnquşetiyanın bir hissəsi olaraq hazırkı formada, 1992-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Çeçenistan və İnquşetiya respublikalarına ayrılmasından sonra formalaşmışdır.

2003-cü ilin martında Çeçenistanda Respublika konstitusiyasının qəbulu ilə bağlı keçirilən referendumdan bir müddət əvvəl Sunja rayonu konstitusiya layihəsində adı şəkildi. Referendumdan iki həftə əvvəl Çeçenistan Prezidenti Əhməd Kadırov İnquşetiya Prezidenti Murat Zyazikov ilə görüşdü. İnquş tərəfi Sunja rayonunun Çeçenistan Respublikasının inzibati bölgələri siyahısından çıxarılmasında təkid etdi. Ancaq Kadırov bununla razılaşmadı və Çeçenistan Konstitusiyasında Sunja rayonunun qeyd edilməsi saxlanıldı. Bununla belə Çeçenistan və İnquşetiya liderləri respublikalar arasındakı mövcud sərhədi müvəqqəti saxlamağa razı oldular. 10 mart 2003-cü ildə Çeçenistan administrasiyasının rəhbəri Əhməd Kadırov və İnquşetiya prezidenti Murat Zyazikov, Çeçenistan Respublikasında iki yaşayış məntəqəsini, Sernovodskoye və Assinovskaya olan Sunja rayonunu ehtiva edən bir protokol imzaladılar. 

25 noyabr 2016-cı ildə şəhər tipli Sunja qəsəbəsi şəhər dairəsinə çevrilərək rayonun tərkibindən çıxarıldı

## Əhali

; Milli tərkib
2002 və 2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## İstinadlar
Malqobek rayonu

**Malqobek rayonu** ()  —  Rusiya Federasiyası, İnquşetiya Respublikasının tərkibindəki inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Malqobek şəhəridir (*rayonun tərkibinə daxil deyil*)
## Coğrafiya
Rayon İnquşetiya Respublikasının şimal hissəsində yerləşir. Şimal və qərbdən Şimali Osetiya (cənub qərbdən Mozdok və Pravoberejnı rayonları), qərbdən Çeçenistan Respublikası (Nadterek rayonu) və İnquşetiyaya daxil olan Sunja rayonu, cənubdan isə Nazran rayonu və Qarabulaq şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir.
Rayonun şimal hissəsində, Şimali Osetiya sərhədində, Respublika əhəmiyyətli Maqlobek şəhəri yerləşir. Üstəlik ayrıca şəhər dairəsini təşkil edir. Şəhər dairədinə Maqlobek şəhərinfən başqa Maqlobek-Qors neft yataqları və neftemalını təşkil edən əhalinin cəmləşdiyi qəsəbələr daxildir. Rayon ərazisinin ümumi sahəsi 640&nbsp;km²-dir.

## Tarixi
Malqobek rayonu 23 yanvar 1935-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Vilayətinin İcrayə komitəsinin qərarı ilə təşkil olunmuşdur. Sonradan ləğv edilmiş rayon Psedax və Açaluk rayonlarının tabeçiliyinə verilir.

Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respiblikasında aparılan çox saylı təşkil işləri zamanı Maqlobek rayonu RSFSR Mərkəzi İcraiyə komitəsinin qərarı ilə 12 yanvar 1965-ci ildə yenidən təşkil edilir. 
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respiblikası 1991-1992-ci illərdə bölünərkən Malqobek rayonu İnquşetiyanın tərkibində daxil edilir.

İnzibati rayon statusu Maqlabek rayonu yalnız 2009-cu ildə alır. Elə həmin zaman rayon ərazisində 12 inzibati kənd sovetliyi təşkil edilir.

## Əhali

; Milli tərkib
Siyahıya alınmaların nəticələri:

## İnzibati-ərazi vahidliyi

Malqobek rayonun tərkibinə daxil olan 12 kənd tipli yaşayış məntəqəsi 12 inzibati kənd sovetliyində birləşir:

Aki-Yurt kənd sovetliyi - Aki-Yurt

Vejarin kənd sovetliyi -Vejarin

Yuxarı Açaluki kənd sovetliyi - Yuxarı Açaluki

Voznesenskaya kənd sovetliyi - Voznesenskaya

Zuyazikov-Yurt kənd sovetliyi - Zuyazikov-Yurt

İnarki kənd sovetliyi - İnarki

Aşağı Açaluki kənd sovetliyi - Aşağı Açaluki

Yeni Redant kənd sovetliyi - Yeni Redant

Saqopşi kənd sovetliyi - Saqopşi

Orta Açaluki kənd sovetliyi - Orta Açaluki
 
Yujnoe kənd sovetliyi - Yujnore Açaluki

## İstinadlar
Yadigar Sadıqlı

**Yadigar Sadıqlı** () —azərbaycanlı ictimai-siyasi xadim və tarixçi. Müsavat Partiyasının sabiq başqan müavini, III Respublika Platformasının həmtəsisçisi və qurucu heyət üzvü.

## Həyatı
Yadigar Sadıqlı 1968-ci il sentyabrın 29-da Lənkəran şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə M. Ə. Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetini tarix ixtisası üzrə bitirən Yadigar Sadıqlı, 2000–2010-cu illərdə Lənkəran Dövlət Universitetində çalışıb.

## Fəaliyyəti
2000-ci ildən Müsavat Partiyasının üzvü olan Yadigar Sadıqlı, 2004–2011-ci illərdə "Müsavat"ın Lənkəran şəhər təşkilatının sədri olub. 2011–2014-cü illərdə "Müsavat"da başqan müşaviri, 2014–2018-ci illərdə isə başqan müavini vəzifələrini tutub. 2014–2019-cu illərdə həmçinin Divan üzvü olub. Partiyanın 13 oktyabr 2019-cu ildə keçirilən IX qurultayında başqanlığa namizədliyini irəli sürüb, amma seçkilərdə Arif Hacılı qalib gəlib. Sadıqlı ardınca seçkini ədalətsiz adlandırıb.

2023-cü ilin dekabrından bir qrup siyasətçi və siyasi fəal ilə birlikdə "III Respublika Platforması" Hərəkatının həmtəsisçisi, qurucu heyət üzvüdür.

13 dekabr 2023-cü il tarixində Müsavat Partiyası üzvlüyündən istefa vermişdir.

200-dən artıq elmi və publisitik məqalələrin müəllifi olan Y. Sadıqlının 2019-cu ilin dekabrında "**Tarixdən səhifələr** (məqalələr toplusu)", 2022-ci ildə isə "**Yaxın Şərq tarixi** (məqalələr toplusu)" adli ikinci kitabı nəşr olunub.

### Həbs edilməsi
2013-cü il iyunun 27-də Lənkəran şəhərində həbs edildi. O, rəsmi məlumatlara əsasən iyunun 25-də Lənkəran şəhərində çayxanaların birində mobil telefonla həmin şəhər sakini Rəşid Kərimovu vuraraq xuliqanlıq törətməkdə ittiham edildi. Həbs edilməsindən dərhal sonra yerli və beynəlxalq insan haqları qurumları tərəfindən siyasi məhbus hesab olundu. Lənkəran şəhər Məhkəməsinin 13 yanvar 2014-cü il tarixli Qərarına əsasən 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Şirvan şəhər Apellyasiya Məhkəməsinin 22 iyul 2014-cü il tarixli Qərarına əsasən isə həbs cəzası 4 ilə, Ali məhkəmənin 13 yanvar 2015-ci il tarixli qərarı ilə 3 il 6 aya endirildi. 2 il 8 ay və 20 günlük həbsdən sonra 2016-cı il martın 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin əfv sərəncamı ilə azad edildi.

## Həmçinin bax
* Tofiq Yaqublu
* Qubad İbadoğlu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi bloqu
* Rəsmi Facebook hesabı
* Rəsmi “Tarixçi” Telegram kanalı
* Rəsmi Facebook səhifəsi
* Bakı Mətbuat Klubundakı yazıları
*
YDG-H

**Vətənpərvər İnqilabçı Gənclik Hərəkatı** (; ,  *YDG-H*) — Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) gənclərdən ibarət şəhərdaxili, silahlanmış qolu. Daha təcrübəli PKK döyüşçüləri tərəfindən şəhərdaxili müharibə üzrə təlim görmüş və 15–25 yaş qrupundan olan uşaq və böyüklərdən ibarət olan təşkilat 2006-cı ildə təsis edilmişdir. Təşkilat 2014-cü ildə Türkiyənin hüquq-mühafizə işçiləri ilə vuruşmağa başlamış və zorla öz hakimiyyətini qəbul etdirməyə çalışmışdır. Təşkilatın strategiyası Cənub-şərqi Anadolu regionunda yerləşən müxtəlif şəhər və qəsəbələrdə muxtariyyətin birtərəfli bəyan edilməsi və şəhərdaxili ərazilər boyunca əldəqayırma partlayıcı qurğular ilə möhkəmləndirilmiş səngər və barrikadaların yaradılması idi. 

Təşkilat Cənub-şərqi Anadoluda yaşayan kürdlərin regional şəkildə özünüidarəetmə mübarizəsini dəstəkləyirdi. YDG-H təşkilatının iddia edilən digər missiyaları regionda narkomaniya və fahişəlik, eləcə də digər cinayətlər ilə bağlı bütün fəaliyyətlərin sona çatdırılması da var idi.

YDG-H 2015-ci ilin dekabr ayında PKK tərəfindən yenidən təşkil olunmuş və Mülki Qoruma Dəstələri (YPS) adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Kürdüstan Fəhlə Partiyası
* Xalq Qoruma Dəstələri

## İstinadlar
2019-cu ilin may ayında vəfat edənlər

**2019-cu il may ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

### 17 may
* Mircəlal Zəki — vəfat edib.

### 6 may
* Dəmir Gədəbəyli — 80 yaşında vəfat edib.

### 1 may
* Natavan Hacıyeva — vəfat edib.
Valeri Voskoboynikov

**Valeri Voskoboynikov** () — Yəhudi əsilli rus yazıçısı.

## Həyatı
Valeri Mixayloviç Voskoboynikov — İbn Sinadan bəhs edən və ilk dəfə 1972-ci ildə nəşr edilmiş tarixi povesti ilə adını dünyaya eşitdirmişdir.

Əsər 1972-ci ildə yazılmış və bestsellərə çevrilmişdir. Kitab UNESCO-nun qərarı ilə İbn Sinanın 1000 illiyi ərəfəsində bir çox dünya dillərinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar
Pomidor üsulu

**Pomidor üsulu**, 1990-ci illərin əvvəlində, Françesko Kirillo tərəfindən təklif olunan zamanın idarəolunması üsuludur. Bu üsul, tapşırığın, "pomidor" adlanan, qısa fasilərlə müşahidə olunan, 25 dəqiqəlik aralıqlara bolünməsini təklif edir. Hər intervalın və umümiyyətlə üsulun "pomidor" adlandırılması, Kirillonun tələbə olduğu vaxtlarda işlətdiyi pomidor formasında taymerin şərəfinə idi . 

## Əsas prinsiplər
Pomidor üsulü növbəti mərhələrdən ibarətdir:
# İcra edəcəyiniz tapşırığı müəyyən edin və alt tapşırıqlara bölün. Hər bir alt tapşırığa 25 dəqiqəlik ara (pomidor) ayrılır
# Taymeri 25 dəqiqəyə qoyun.
# Taymer zəng çalana qədər fikrinizi yayındırmadan işləyin. Fikrinizi yayındıran amilləri vərəqdə qeyd edin və işləməyə davam edin.
# Hər 25 dəqiqəlik ara sonlananda, pomidoru bitirdiyiniz haqqda qeyd aparın və qısa fasilə verin (3-5 dəqiqə),
# Hər 4-cü pomidordan sonra uzun fasilə verin (15-30 dəqiqə).

Planlaşdırma, izləmə, qeyd etmə, emal etmə və görüntüləmə üsulun əsaslarını təşkil edir . Planlaşdırma mərhələsində tapşırıqlar, onları tapşırıq siyahısında qeyd etməklə prioritetləşdirilir. Bu, şəxsin tapşırıqları yerinə yetirmək üçün qoyduğu səyləri müəyyən etməyə kömək edir. Hər tapşırığa ayrılan pomidorlar yerinə yetdikcə, qeydlər aparılır, hansı ki insanda tamamlama hissi yaradır və sonrakı özünüanaliz və özünüqiymətləndirmə üçün xam məlumat verir. Bir pomidor daxilində tapşırığı vaxtından əvvəl yerinə yetirdikdə, geri qalan vaxt ərzində tapşırığı edərkən qabağınıza çıxan maraqlı detalları dərindən öyrənmək imkanı yaranır. 

Pomidor üsulunun əsas məqsədi diqqəti yayındıran daxili və xarici amilləri aradan götürməkdir . Pomidor bölünməzdir; əgər pomidoru yerinə yetirdiyiniz vaxtı sizin fikriniz digər bir şəxs tərəfindən yayındırılırsa, "məlumat ver - danışıq apar - planlaşdır - geri qayıt" taktikasından istifadə edin:
# Fikrinizi yayındıran şəxsə hal-hazırda əlinizdə işinizin olduğunu bildirin
# Ona kömək edə biləcəyiniz vaxtı müəyyənləşdirin
# Bu fəaliyyəti planlarınıza daxil edin
# Pomidoru bitirdikdən sonra bu fəaliyyətə geri qayıdın

Bu taktikanı müəyyən bir səbəblərdən yerinə yetirmək mümkün deyilsə, pomidoru dayandırmaq və daha sonra davam etmək məsləhət görülür.

## Münasibət
Metodun yaradıcısı və başqaları Pomidor üsulunun sadələyini, onu tətbiq etmək üçün bir mexaniki taymer, kağız və qələmin kifayət olmasını vurğulayır. Bundan əlavə, taymeri qoşmaq insanda bir işə başlama hissini yaradır. Taymerdə axan saniyələrin səsi insanın tapşırığı yerinə yetirmək əzmini artırır. Hər "pomidorun" sonunda zəng fasilə vaxtını bildirir. Bununla birlikdə, Pomidor üsulu ilə işləmək üçün bir sıra tətbiqi proqramlar da mövcuddur.

## İstinadlar
Sayan Sanya

**Sayan Sanya** (; ) – Tailand musiqiçisi.

## Diskoqrafiya

### Albom
* Kai Ja
* Kwam Rak Muen Ya Khom
* Rak Sathan Din Satuen
* Nam Ta Nang
* Am Nat Haeng Kwam Kid Tueng
* Ai Num Rod Tai
* Lon Klao Phao Thai

## İstinadlar
Peter Verigin

**Peter Verigin** (; ) — Rus əsilli filosof, aktivist və Duxoborlar təriqətinin əsas dini liderlərindən biri.

## Həyatı

### Zaqafqaziyada
Peter Verigin 1859-cu ilin 12 iyul tarixində Rusiya imperiyasının Tiflis quberniyasına daxil olan Yelizavetpol qəzasının Slavyanka kəndində anadan olmuşdur. Slavyanka kəndi 1840-cı illərdə Rusiya və Ukrayna ərazisindən buralara köçürülümüş etnik təriqətçilər tərəfindən salınmışdır. Həmin təriqətçilərin formalaşdırmış olduğu duxoborlar tərqitənin əsas mərkəzlərindən biri də, Slavyanka kəndi olmuşdur. Kənd sakinlərinin dediklərinə görə, Peter Veriginin atası olmuş, Vasili Verigin savadsız bir şəxs osla da, kənd bələdiyyəsinin başçısı seçildikdən sonra kənd ərazisində bir sıra talançılıq və despotik hərəkətlər törətmişdir.

1882-ci ildə Lukerya duxoborların yaşadığı Slavyanka kəndini ziyarət edir və burada varlı ailədən olan gənc Pyotr Veriginlə tanış olur. O zaman Veriginin cəmi 25 yaşı var idi və o, evli idi. Lakin buna baxmayaraq, Lukerya ona öz katibi olmağı və Qorelovka kəndinin icma mərkəzinə köçməyi təklif edir. Pyotr razılaşır və qısa müddətdə Kalmıkovanın sağ əlinə çevrilir.

## İstinadlar
Mür-de-Barres (kanton)

**Mür-de-Barres** () — Fransada kanton , region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Vilfranş-de-Ruerq dairəsinə daxildir.

Kantonun INSEE kodu — 1219. Mür-de-Barres kantonuna cəmi 6 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Mür-de-Barres kommunasıdır.

## Kantonun kommunları

## Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 3 109 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* INSEE saytında Averon departamentinin kommunalarının əhalisi
* Mür-de-Barres kantonunun Fransada yerləşməsi - xəritə
İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi

**İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi** — yerli sahibkarlara müasir texnologiya və texnoloji avadanlıqların əldə olunmasında yardım göstərən, onların transferini təşkil edən, innovasiyaya əsaslanan elmi tədqiqatları dəstəkləyən, innovativ layihələri, o cümlədən startapları stimullaşdıran, onları qrant, güzəştli kredit və vençur vasitəsilə maliyyələşdirən agentlikdir.

## Yaranması
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 6 noyabr 2018-ci il tarixli 325 nömrəli Fərmanına əsasən, Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində olan İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondunun və "Yüksək Texnologiyalar Parkı" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin əsasında nazirliyin tabeliyində İnnovasiyalar Agentliyi yaradılıb.

## Layihələr

* "eGov" elektron hökumət portalı
* "myGov" elektron hökumət portalı 
* "digital login"
* İcazələrin Alınması və Monitorinqi Sistemi
* Rəqəmsal icra hakimiyyəti

## İdarə Heyəti
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 avqust 2019-cu il tarixli 1375 nömrəli Sərəncamı ilə Tural Kərimli İnnovasiyalar Agentliyi İdarə Heyətinin sədri təyin edilib.

2023-cü ildə agentliyin sədri vəzifəsinə İnarə Vəliyeva təyin edilib. O, bundan əvvəl bu vəzifəni müvəqqəti olaraq icra edib. 

16 yanvar 2025-ci ildə agentliyin sədri vəzifəsinə Fərid Osmanov təyin olunub.

## Tənqidlər
İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi yarandığı 2021-ci ildə 4,163 milyon, 2022-ci ildə isə 4,626 milyon manat zərər edib. Qurum 2023-cü ili də 7,652 milyon manat zərərlə bitirərək, bununla da yığılmış zərərini 45,9% artıraraq 24,309 milyon manata çatdırıb.

Agentlik həmçinin təlim proqramı çərçivəsində əməkdaşlıq etdiyi şirkətlərin aylardır ödənişlərini verməməsi, səbəbsiz yerə gecikdirməsi ilə bağlı tənqid olunub.

Bəzi iddialara görə, Technest layihəsi çərçivəsində bəzi əməkdaşların şəxsi maraqları nəzərə alınaraq şəhərin müxtəlif yerlərində, o cümlədən yararsız məkanlarda kurslar təşkil edilib. Bildirilir ki, bu kurslardan bəziləri formal xarakter daşıyıb və real tədris fəaliyyəti aparılmayıb. Bundan əlavə, bəzi şəxslərin layihəyə qeyri-şəffaf yollarla qoşulduğu və resurslardan qeyri-effektiv istifadə olunduğu bildirilib.

## İstinadlar