Kolorizm

**Kolorizm** və ya *dəri rənginə əsaslanan diskriminasiya* () — insanların dəri rənginə görə diskriminasiyaya məruz qalması və ya üstünlük əldə etməsi ilə bağlı sosial bir fenomendir. Bu termin irqçiliklə bağlı olsa da, ondan fərqlənir, çünki kolorizm eyni etnik və ya irqi qrup daxilində də mövcud ola bilər. Əsasən açıq dəri rənginə malik olan insanlara üstünlük verilməsi və tünd dəri rənginə malik olan insanların sosial, iqtisadi və mədəni sahələrdə marginallaşması kolorizmin əsas xüsusiyyətlərindəndir. Kolorizm təkcə Qərb cəmiyyətlərində deyil, həm də Asiya, Afrika və Latın Amerikası kimi bölgələrdə də geniş yayılmışdır.

Kolorizm, əsasən, kolonializm və Qərb gözəllik standartlarının tarixən üstünlük təşkil etməsindən qaynaqlanır. Media, moda və reklam sahələri tez-tez açıq dəri rəngini cazibədar və uğur simvolu kimi təqdim edir. Bu, tünd dəri rənginə malik olan insanların özlərinə inamını azalda bilər və cəmiyyətdə mənfi stereotiplərin davam etməsinə səbəb ola bilər. Kolorizmlə mübarizə üçün cəmiyyətdə daha çox inklüzivlik təşviq edilməli, dəri rəngi ilə bağlı mövcud olan mənfi təsəvvürlərə qarşı maarifləndirmə işləri aparılmalıdır. Eyni zamanda, media və moda sənayesində müxtəlifliyə daha çox yer verilməsi bu diskriminasiya növünün azaldılmasına töhfə verə bilər.

## Dünya üzrə
Kolorizm, fərqli mədəniyyətlərdə və regionlarda geniş yayılmış bir diskriminasiya formasıdır. Dünyanın bir çox yerində açıq dəri rənginə üstünlük verilməsi, kolonializm dövründə formalaşmış sosial və iqtisadi sistemlərdən qaynaqlanır. Asiya ölkələrində, xüsusilə Hindistan, Cənub-Şərqi Asiya və Çin kimi bölgələrdə, açıq dəri rəngi uğur, cazibədarlıq və yüksək sosial status simvolu kimi qəbul edilir. Afrika və Latın Amerikasında isə kolonial keçmişdən miras qalmış sosial iyerarxiyalar səbəbilə açıq dəri rənginə malik olan şəxslər daha çox imtiyaz əldə edir.

Qərb ölkələrində də kolorizm özünü göstərir, xüsusilə tünd dəri rənginə malik olan insanların mənfi stereotiplərə məruz qalması və daha az imkanlara sahib olması ilə. Media və əyləncə sənayesi də uzun müddət açıq dəri rəngini ideal gözəllik simvolu kimi təqdim edərək bu diskriminasiyanın güclənməsinə töhfə vermişdir. Lakin son illərdə müxtəlif mədəniyyətlərdə kolorizmə qarşı mübarizə hərəkatları genişlənmiş, dəri rəngi ilə bağlı inklüzivlik və müxtəliflik təşviq edilməyə başlanmışdır. Bu, sosial ədalət və bərabərlik uğrunda qlobal səylərin bir hissəsidir.

## Ölkələr üzrə
Kolorizm, dünyanın müxtəlif ölkələrində fərqli formalarda özünü göstərir, lakin ümumi olaraq açıq dəri rənginə üstünlük verilməsi ilə xarakterizə olunur. Hindistan və digər Cənubi Asiya ölkələrində açıq dəri rəngi uğur, gözəllik və yüksək sosial status simvolu kimi qəbul edilir. Bu ölkələrdə dərini ağardan məhsullara böyük tələbat mövcuddur və filmlərdə, reklamlarda əsasən açıq dəriyə malik olan şəxslər daha çox təmsil olunur. "Ağ dəri kompleksi" adlı fenomen Hindistanda qədim kasta sistemi ilə də bağlıdır və bu günə qədər də cəmiyyətdə təsirini saxlayır.

### Afrika
Afrika ölkələrində kolorizm əsasən kolonializm dövründən miras qalmış sosial strukturlar vasitəsilə güclənmişdir. Açıq dəri rəngi olan insanlar daha çox iş və təhsil imkanlarına sahib olur və yüksək sosial siniflərdə təmsil olunurlar. Nigeriya və Cənubi Afrika kimi ölkələrdə də dərini ağartmaq üçün istifadə edilən kosmetik məhsulların geniş bazarı mövcuddur.

### Qərb ölkələri
Qərb ölkələrində kolorizm daha çox irqçiliklə bağlıdır. ABŞ-da tünd dəri rənginə malik olan insanlar tarixən ayrı-seçkiliyə məruz qalıb və bu diskriminasiya maaş fərqləri, işsizlik nisbəti və mənfi stereotiplər vasitəsilə özünü göstərir. Latın Amerikası ölkələrində də kolonial keçmiş səbəbilə açıq dəri rəngi daha çox üstünlük əldə edir. Meksika və Braziliyada televiziya və media sahələrində əsasən açıq dəri rənginə malik olan şəxslər ön plandadır.

### Asiya
Asiyada isə, xüsusilə Cənub-Şərqi Asiya və Şərqi Asiya ölkələrində (Çin, Koreya, Yaponiya), kolorizm daha çox Qərb gözəllik standartlarının təsiri ilə güclənmişdir. Açıq dəri rəngi sosial üstünlük və uğur göstəricisi kimi qəbul edilir. Bu ölkələrdə kosmetika sənayesi açıq dəriyə malik olmaq istəyənlər üçün məhsullar təqdim edir və mediada da bu standart təbliğ olunur. Kolorizmə qarşı mübarizə bütün bu ölkələrdə inklüzivlik və sosial bərabərlik təşviqi ilə davam edir.

## Həmçinin bax
* İrqi ayrı-seçkilik

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Rondilla, Joanne L, and Spickard, Paul. Is Lighter Better?: Skin-tone Discrimination Among Asian Americans. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, 2007. Print.
* *The Color Complex [Revised Edition]: The Politics of Skin Color in a New Millennium* by Kathy Russell, Midge Wilson, and Ronald Hall ()
* Shikibu, Murasaki. *The Tale of Genji*. New York: Knopf, 1976. Print.
* 
* *The Blacker the Berry* by Wallace Thurman ()
* 
* 
* 
* Lee, Jennifer, and Frank D. Bean. *The Diversity Paradox: Immigration and the Color Line in Twenty-First Century America*. (russelsage review)
*  In depth information regarding the Blue Vein Society.
* *Don't Play In the Sun* by Marita Golden ()
* Michael G. Hanchard. 2018. *[https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691177137/the-spectre-of-race The Spectre of Race: How Discrimination Haunts Western Democracy]*. Princeton University Press.
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* Origin of Rainbows: Colorism Exposed Documentary
* abcnews.go.com
* "*Light, Bright, Damn near White*" documentary film
* Shadeism Documentary 
* Dealing with Colorism: A Step Towards the African Revolution
* Black African Focus
*