Anadolu liseyi

**Anadolu liseyi** və ya **Anadolu orta məktəbi** () — Türkiyədə fəaliyyət göstərən dövlət və özəl orta təhsil müəssisələri kateqoriyası. Bu məktəblərə qəbul adətən ölkə üzrə keçirilən mərkəzləşdirilmiş Liseylərə Keçid İmtahanı (LGS) imtahanında toplanan ballar əsasında aparılır. Bununla belə, bu ad altında fəaliyyət göstərən bütün təhsil müəssisələri üçün imtahan yolu ilə qəbul məcburi deyil.

## Tarixi

Anadolu liseylərinin tarixi 1955-ci ilə gedib çıxır. Həmin il Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən qəbul edilmiş xüsusi qanun əsasında İstanbul, İzmir, Samsun, Konya, Eskişehir və Diyarbəkirdə "Maarif Kollecləri" adlanan altı təhsil müəssisəsi yaradılmışdır. Sonrakı illərdə yeni məktəblər təsis edilmiş və 1975-ci ildə bu təhsil ocaqları rəsmi olaraq "Anadolu liseyləri" adlandırılmışdır. Anadolu liseyləri ilkin mərhələdə xarici dillərdə təhsil verən ödənişli özəl məktəblərə alternativ olaraq yaradılmışdır. Qrammar məktəbləri modelinə əsaslanan bu liseylər akademik baxımdan yüksək səviyyəli təhsil vermək və xarici dil hazırlığını ön plana çəkmək məqsədi daşıyırdı. Onların bir hissəsi yeni yaradılmış, digərləri isə mövcud dövlət məktəblərinin bu kateqoriyaya daxil edilməsi yolu ilə formalaşdırılmışdır.

Əvvəlcə bu məktəblərə qəbul Türkiyədə ibtidai təhsilin son ili olan 5-ci sinfin sonunda keçirilən rəqabətli qəbul imtahanı əsasında aparılırdı. Təhsil proqramına birillik xarici dil hazırlıq mərhələsi, ardınca isə orta və yuxarı siniflərdə yeddi illik tədris dövrü daxil idi. Əsas fənlər, adətən ingilis, fransız və ya alman dillərində tədris olunurdu. Bu model sonradan ABŞ, Fransa və Almaniya məktəbləri kimi xaricimənşəli təhsil müəssisələrinə alternativ olaraq bir sıra özəl məktəblər tərəfindən də tətbiq edilmişdir. Bundan əlavə, Bakıda (Azərbaycan) və Aşqabadda (Türkmənistan) da bir Anadolu liseyi yaradılmışdır.

1997-ci ilə qədər Anadolu liseylərində tədris əsasən xarici dillərdə aparılırdı. Bunun əksinə olaraq, Türkiyədəki digər dövlət liseylərində tədris tamamilə türk dilində həyata keçirilir, xarici dillər isə yalnız seçmə fənn kimi tədris olunurdu.

1976–1993-cü illər arasında Anadolu liseylərinin sayı 193-ə çatmışdır. Bu dövrdə mövcud bir çox liseylər tədris proqramlarının yenilənməsi və tədris dilinin dəyişdirilməsi yolu ilə Anadolu liseyinə çevrilmiş, bu isə orta təhsilin ümumi keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlmiş dövlət siyasətinin bir hissəsi olmuşdur, lakin sürətli genişlənmə xarici dildə dərs deyə bilən ixtisaslı müəllim çatışmazlığına səbəb olmuşdur. Bunun nəticəsi olaraq 1997-ci ildə aparılan əsaslı islahatla Anadolu liseylərində tədris dili türk dilinə keçirilmiş, xarici dil tədrisi isə ayrıca fənn kimi saxlanılmışdır.

1997-ci il təhsil islahatı eyni zamanda Türkiyədə icbari təhsilin müddətini səkkiz ilə çatdırmış, orta və yuxarı məktəblərin struktur baxımından ayrılmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə Anadolu liseylərinin tərkibindən orta məktəb pilləsi çıxarılmış və qəbul imtahanları 8-ci sinfi bitirən şagirdlərə yönəldilmişdir. Zamanla bu imtahanların formatı aşağıdakı kimi dəyişmişdir:

* 1999–2004: Liseylərə Keçid İmtahanı (LGS)
* 2004–2008: Orta Təhsil Qurumları İmtahanı (OKS)
* 2008–2014: Səviyyə Müəyyənetmə İmtahanı (SBS)
* 2014–2018: Təməl Təhsildən Orta Təhsilə Keçid İmtahanı (TEOG)
* 2018–indiyədək: Liseylərə Keçid İmtahanı (LGS)

Hazırkı LGS sistemi əvvəlki modellərdən fərqli olaraq bütün şagirdlər üçün məcburi deyil. Anadolu liseylərinə qəbul hazırda iki yolla həyata keçirilir: şagirdlər ya yaşayış ünvanlarına əsasən ən yaxın məktəbə yerləşdirilir, ya da LGS balı ilə seçmə məktəblərə müraciət edirlər. Siniflərdə 34 nəfərdən çox şagird ola bilməz.

2000-ci illərin əvvəllərində Anadolu liseylərinin sayı sürətlə artmış, 2003-cü ildə təxminən 500, 2011-ci ildə 1.700, 2017-ci ildə isə 3.074-ə çatmışdır, lakin 2018-ci ildə tətbiq edilən yeni yerləşdirmə sistemi çərçivəsində bu məktəblərdən yalnız 222-si qəbul üçün imtahan tələb edir.

Anadolu lisey şagirdləri Ali Təhsil Müəssisələri İmtahanında əhəmiyyətli uğurlar qazanmışdılar. Bu şagirdlər müxtəlif sahələrdə universitet seçmək üstünlüyünə malikdirlər.

Hazırda riyaziyyat, fizika, kimya və tarix də daxil olmaqla bütün əsas fənlər türk dilində tədris olunur; yalnız əsas və ikinci xarici dil dərsləri istisna təşkil edir. Qalatasaray Liseyi, Kabataş Oğlan Liseyi və İstanbul Liseyi isə intensiv xarici dil hazırlığına yönəlmiş hazırlıq sinfini saxlayan Anadolu liseyləri sırasındadır.

## İstinadlar