open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akvarel

**Akvarel** və ya **sulu boya** ( — sulu; ) — canlı meymun texnikası. Su ilə birgə istifadə olunan akvarel boyaları incə piqmentli rənglər əmələ gətirməklə müxtəlif rəngkarlıq məqsədləri ilə, adətən kağız üzərində rəsmlər çəkmək üçün istifadə olunur..

## İstinadlar
Flora Qasımova

**Qasımova Flora Qasım qızı** () — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi IV çağırış və V çağırış deputatı

## Həyatı
Orta məktəbi Xankəndidə bitirmişdir. İlk əmək fəaliyyətinə də Xankəndidə başlamış və məzunu olduğu məktəbdə riyaziyyat fənnindən dərs demişdir. İctimai işlərdə fəal olduğuna görə Məktəb Komsomol Təşkilatının katibi seçilmişdir. Daha sonra isə Vilayət Komsomol Komitəsinin plenumuna üzv seçilmişdir. 1973-cü ildə vilayət sovetinin deputatı seçilir.

Ailə həyatı qurandan sonra Xankəndini tərk edir.

### Ailəsi
* Mirzə Məhəmməd Məhərrəmovun nəvəsədir
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, polkovnik-leytenant, Qarabağ müharibəsi şəhidi Şirin Mirzəyevin həyat yoldaşıdır. Onlar orta məktəbdə eyni sinifdə oxuyublar. 1976-cı ildə ailə qurublar
* Oğlu polis əməkdaşıdır, daxili işlər orqanlarında çalışır..
* Qızı isə ingilis dili müəlliməsidir.

## Siyasi fəaliyyəti
7 noyabr 2010-cu il tarixində 122 saylı Xankəndi seçki dairəsindən Azərbaycan Respublikası IV çağırış Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* meclis.gov.az
Can Bonomo

**Can Bonomo** (16 may 1987; İzmir, Türkiyə) — yəhudi əsilli türk müğənni.

Musiqi həyatına, səkkiz yaşında, gitara çalmaqla başladı. Orta məktəb illəri boyunca və daha sonra getdiyi İstanbulda bunu davam etdirdi. Bilgi Universitetində kino-televiziya bölümündə oxudu. Səs istehsalı stajı üçün getdiyi Radio Klas və Number 1 FM-ə sonra radio aparıcılığı üçün müraciət etdi və qəbul edildi. Bundan sonra "Can Bonomo Show" adlı proqramını təqdim etməyə başladı. Bir müddət sonra Radio N101-ə keçərək proqramına burada davam etdi. MTV Türkiyədən gələn təklifi qəbul edərək "Rock'n Dark Express" adlı televiziya proqramını təqdim etməyə başladı. Universitet tapşırığı üçün hazırladığı "Hoppala" adlı qısa filmi daha sonra Facebook-a yüklədi və film internetdə  paylaşılaraq xeyli maraq yaratdı. Serial layihəsi üzərində işləyən Səray Sevər, filmi izlədikdən sonra Can Bonomonu tapıb görüşməyə dəvət etdi. Görüşməyə gedən Bonomo təklifi qəbul edərək "+18" adlı serialda baş rol oynamağa başladı. Tanış olduğu albom prodüseri Can Sabana bir demo yazıb göndərdi. İki il davam edən proyektin ardından, Can Sabanın prodüserliyində "Meczup" adlı ilk albomu Yanvar 2011-də nəşr olundu. 24 və 26 mayda Bakıda keçirilmiş 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Türkiyəni "Love me back" adlı mahnı ilə təmsil etmişdir.

## Təltifləri
# Radio 8 Musiqi Medalı - Ən yaxşı çıxış edən gənc müğənni
# Altun Kəpənək Medalları - Ən yaxşı çıxış edən solist
# OMÜ Media Təltifi - Ən yaxşı çıxış edən gənc mügənni

## Xarici keçidlər

*Rəsmi saytı: '''canbonomo.com'''
D-30

**122&nbsp;mm-lik D-30 haubitsa** — sovet istehsalı olan top. 1963-cü ildə ilk dəfə Sovet ordusunda xidmətə qəbul olunmuşdur. Maksimum atəş məsafəsi 15.4&nbsp;km-dir.

Variantları:
*2A18
*2A18M
*2A18M1
*2A31
*2A32

Üç ədəd dayaq üzərində dayanır və 360 dərəcə çevrilərək atəş aça bilir. Bu toplar hal-hazırda da 60-dan çox ölkənin silahlı qüvvələrində istifadə olunur və istehsalı da davam etdirilir.

## Vəzifəsi
*Düşmənin açıqda və qorunan yerlərdə olan canlı qüvvəsini məhv etmək;
*Düşmənin piyada hissələrinin atəş vasitələrini məhv etmək;
*Düşmənin DZOT və başqa istehkamlarını məhv etmək;
*Minalanmış ərazilərdə və tikanlı səddlərdə yol acmaq;
*Düşmənin motomexaniki vasitələri və tankları ilə mübarizə aparmaq.

Haubitsa ayrılmış giliz–mərmi doldurulması sistemi ilə qurulmuşdur. Lafetin quruluşu dairəvidir. Haubisa qoşqulu təkərli və qoşqulu tırtıllı texnika ilə atəş zonasına çatdırılır. Normal sürət rəvan yolda 80&nbsp;km–dır. Habelə lafet qarlı ərazılərdə təkər əvəzinə xizəklə də təmin oluna bilir. Lakin xizəklə atəş acmaq olmur.

## Ballistik göstəricilər
*Çapı- 122&nbsp;mm
*Çəkisi: 3200 kq
*Uzunluğu: 5400&nbsp;mm
*Gövdə uzunluğu: 4660&nbsp;mm
*Eni:1900&nbsp;mm
*Hündürlüyü: 1600&nbsp;mm
*Heyət sayı: 6 nəfər
*Lülənin qalxma bucağı: -7°...+70°
*Lülənin fırlanma dərəcəsi: 360°
*Qundaq qollarının sayı: 3 ədəd
*Qəlpələnən-fuqas mərmisinin başlanğıc sürəti - bütöv atımla 690 metr/saniyə
*Qəlpələnən-fuqas mərmisinin başlanğıc sürəti - azaldılmış atımla 270—565 metr-san.
*Kumulyativ mərminin başlanğıc sürəti - 740 metr-san.
*Minimum atəş məsafəsi: 7–8&nbsp;km
*Atəş məsafəsi - 15.4&nbsp;km.
*Qəlpələnən-fuqas mərmisinin çəkisi - 21 kq.
*Kumulyativ mərminin çəkisi - 14 kq.
*Bütöv atımın çəkisi - 4 kq.
*Tezatıcılığı 1 dəqiqədə 6-8 atəşdir.
*Hədəfdən yayınma ehtimalı: 10 metr
2S1 Qvozdika özüyeriyən artilleriya qurğusunun topu D-30 haubitsası əsasında hazırlanmışdır.

Azərbaycan ordusunda 2010-cu il hesablamasına görə 110 D-30 haubitsası vardır. İstehsalçı ölkə-SSRİ-Rusiyadır.

## 122 mm-lik 2A18 “D-30” topu

122&nbsp;mm-lik 2A18 “D-30”  topu.

İstehsalçı ölkə: SSRİ

İstehsalçı fima: Zavod № 9

Tip: yedəkdə daşınan top

İstehsal tarixi: 1963

Xidmətə giriş ili: 1963 – günümüzə

Ekipaj: 6 nəfər

Ağırlığı: 3.2 ton

Uzunluğu: 5.4 m

Lülənin uzunluğu: 4.6 m

Eni: 1.9 m

Hündürlüyü: 1.6 m

Klirens: 0.325 m

Yedək maşını: Ural-4320

Yol sürəti: 80&nbsp;km/saat

Kalibr: 122&nbsp;mm

Lülənin qalxma bucağı: -7º... +70º
 
Üfüqi tuşlama bucağı: 360º

Mərmi ağırlığı: 14.08 – 22.2 kq

Mərminin çıxış sürəti: 690 metr/saniyə

Atış tezliyi: 8 atış/dəqiqədə

Atəş məsafəsi: 15.3&nbsp;km

Maksimal atəş məsafəsi: 22&nbsp;km

## İstifadəçilər

## İstinadlar
Dünya dilləri

Aşağıda dillər və dil qrupları ilə bağlı Vikipediyada olan və ya yaradılması vacib sayılan məqalələrin tam siyahısı verilib. Siyahıya ancaq insan dilləri daxil edilib (təbii, süni, jest və düzəltmə dillər də). Siyahıya heyvan dilləri və formal dillər (o cümlədən, kompüter dili və proqramlaşdırma dili) salınmayıb.

* Azərbaycan dili
* Turk dili
* İngilis dili
* Rus dili
* İspan dili
* Alman dili
* Fransız dili
* Portuqal dili
* Yapon dili
* Çex dili
* Slovak dili
* Norveç dili
* İsveç dili
* Fin dili
* Yunan dili
* Macar dili
* İtalyan dili
* Çin dili
* Fars dili
* Ərəb dili
* Danimarka dili
* Niderland dili
* Hind dili
* Polyak dili
* Belarus dili
* Akan dili
* Alban dili
* Malta dili
* Puştu dili
* Qırğız dili
* Özbək dili
* Benqal dili
* Erməni dili
* Şona dili
* Kürd dili
* Qazax dili
* Kannada dili
* Latın dili
* Eston dili
* Afrikaans dili
* Latış dili
Ərdənəy

**Ərdənəy Xan** - türk və altay mifologiyasında xəbər tanrısı. Tanrıların xəbərlərini insanlara çatdırır. Qasidləri qoruyar. Uçan ağ bir atı vardır. Həvarilərin başlarına zərər gəlməsinə mane olar. Ötürülən xəbərlərin olduğu kimi, dəyişdirilmədən yerinə çatdırılmasında əhəmiyyəti vardır. Türk nağıllarında Çapan/Çapar (atlı xəbərçi, atlı qasid)lar vardır və atları üç gün-üç gecə dayanmadan yol gedir. Ya da hər şəhərdə bir at dəyişdirərək və atın üstündə yataraq yol alarlar. Ərdənəy tərəfindən qorunarlar.

## Etimologiya
(Ər/Er) kökündən törəmişdir. "Ərdən"; qatışıqsız, ərdəmli, sadiq deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Yakob Şturm

**Yakob Şturm** (, ) — Alman entomoloqu, botaniki və oymaqçısı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yakom Şturm "Smithsonian Digital Library" saytında 
*  "Wikimedia Commons"da''Deutschlands Flora in Abbildungen'' kitabına illüstrasiya
Emmanuel Dreyk del Kastillo

**Emmanuel Dreyk del Kastillo** (; ) — ispan mənşəli fransız botaniki.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Drake del Castillo, Emmanuel'': ''JSTOR Plant Science'' saytında məlumatlar 
* Alman Milli Kitabxanasında məlumat: ''Drake del Castillo, Emmanuel''
Kopimizm Kilsəsi

**Kopimizm Kilsəsi** (;  - ) — informasiyanın pulsuz paylaşımı inancı.

## Tarixi

Kopimizm Kilsəsinin ruhani lideri və qurucusu fəlsəfə sahəsində təhsil alan İsak Gersondur. 2011-ci ilin yanvar yına olan məlumata görə Kilsənin 3000 üzvü var.

## Əsas inancı

Kopimizm Kilsəsinin əsas inancı informasiyanın pulsuz paylaşımıdır. Kopimistlər bütün informasiya paylaşımlarının "müqəddəs" olduğuna və paylaşdıqca onların dəyərinin bir neçə dəfə çoxaldığına inanırlar.

## Müqəddəs simvolu

Kopimistlər klaviatura üzərindəki "+" və "+" düymələrini öz dinlərinin müqəddəs simvolu elan etmişdir.

## Rəsmi qəbulu

Bir ildən çox davam edən çalışmaların nəticəsində 2011-ci ilin dekabr ayında Kopimizm Kilsəsinin rəsmi olaraq yeni din kimi fəaliyyətinə ilk dəfə İsveç hökuməti tərəfindən icazə verilmiş və rəsmi olaraq tanınmışdır. İsveç hökuməti kopimizmi din olaraq rəsmən qəbul etsə də, hələ ki, pirat fayl paylaşımı ölkədə qanuni deyil.

## Mənbə

* Yeni din yaradıldı: “Kopyalamaq müqəddəsdir”! '''ann.az''' 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı: '''kopimistsamfundet.se'''
* Rusiya bölməsinin saytı  
* Kanada bölməsinin saytı 
* ABŞ bölməsinin saytı
Qal xan

**Qal Xan** — türk, monqol və altay mifologiyasında atəş ilahı adlandırılır. Atəşin və ocağın davamlılığını təmin edir. Al/Hal inancı ilə əlaqəlidir. Monqol mənşəli bir anlayışdır. Türklərdəki Al (Hal) Ananın qarşılığı olaraq düşünülə bilər. Təhlükəli və zaman-zaman hirslənib yanğınlar çıxaran bir varlıqdır. Bu sözdən törəyən və ocaq ilahı mənasını verən **Qolomto Xan** adlı bir xarakterə yenə monqol mifologiyasında rast gəlmək mümkündür.

### Qalçan xan
**Qalçan xan** — türk, monqol və altay mifologiyasında atəş tanrısıdır. Kalçan/Galçan xan da deyilir. Bəzən Qal xan ilə ekvivalent olaraq görülər. Bəzən də onun əmrindəki başqa bir tanrı olaraq ifadə edilər. Atəşin qoruyucu ruhu olaraq hörmət göstərilir. Özünə keçi qurban edilir. Qalçan/Kalçan sözü keçəllik ifadə edər. Kal (keçəllik) və monqolca Qal (atəş) ilə əlaqədardır. Ayrıca monqolcada Xalzan sözü keçəl deməkdir.

## Qolomto Xan
Monqol və Buryat mifologiyasında ocaq tanrısıdır. Ocağı və atəşi qoruyar. Qal Xanın əmrindədir.

## Etimologiya
**Qal/Gal,** monqolcada atəş deməkdir. Türkçe "Al/Hal" və keçəllik ifadə edən "Kal" kökləri ilə də əlaqəlidir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Hal dili

**Hal dili** - türk xalq inancında və xalq mədəniyyətində tərs dil. **Al dili** olaraq da bilinər. Tərsinə bir dildir. İnanca görə "digər dünya" canlılarının yaşayışları, görünüşləri və dilləri bu dünyanın tam tərsidir. "Get" demək üçün "Gel" demək lazımdır və ya bəzən də sözün ya da cümlənin tərsdən oxunması lazımdır. Quş dili anlayışı ilə də əlaqəlidir. Türk mədəniyyətində **digər** dünya bu dünyanın tərsidir. Yer altı aləmi bu aləm ilə uyumsuzuk halındadır.

Ərəbcə "Hal" (vəziyyət) sözüylə səsləşməsi səbəbiylə "bədən dili", "ruh halı" kimi anlayışları da ehtiva etməyə başlamışdır. Bu məzmunda düşüncələrini duruşu, davranışları sesizce (səsli dil olmadan) izah etmə deməkdir.

## Etimologiya
(Hal/Al) kökündən törəmişdir. Aldatmaq və qırmızı rəng mənalarını ehtiva edər. Monqolca kökündə isə Al-Hal benzeşmesine əlavə olaraq "Gal" (atəş) mənası da vardır.

## Menbe
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
E.ə. XXII əsr

## Hadisələr
  
## Şəxslər
* II Pepi — Qədim Misirin VI sülalədən olan fironu.

### Doğulanlar
* İmta
* İnkişuş

## İstinadlar
Kiş (Şumer)

**Kiş** () — Mesopotamiyada Babildən 18 km şimal-şərqdə qədim şəhər. Şəhər e. ə. 4-cü minillikdə salınmışdır. Kişin icmasının tanrısı Zababa olmuşdur. E.ə. XXVIII əsrdə Şumer tayfalarının mərkəzinə çevrilmişdir.
XXVIII-XXVII əsrlərdə Kiş şəhər dövləti üstünlük təşkil etmişdir. Kiş sülaləsinin ilk hökmdarı əfsanəvi Etana idi. Kişlə paralel və ondan bir qədər sonra Uruk şəhər dövləti yüksəlir. Uruk sülaləsinin görkəmli hökmdarları En-Merkar, Luqalbanda və Gilqameş idi. En-Merkarın Azərbaycan Aratta ilə sıx əlaqəsi olmuşdur.İkinci Şumer sülaləsi dövrü e.ə. XXVII–XXVI əsrləri əhatə edir. Bu dövrdə İkiçayarasının birləşdirilməsi uğrunda mübarizə gedir. Kiş hökmdarı Aka ilə Uruk hökmdarı Gilqameşin münasibətləri pozulur. Akanın Uruk üzərinə yürüşü boşa çıxır. Bu zaman Ur şəhər dövləti güclənməyə başlayır. Ur hökmdarı Mesanepada Kiş şəhərini zəbt edir və Akanı hakimiyyətdən salır. Ur hökmdarları bütün Şumer üzərində ağalıq iddiasına düşür və özlərini "Kainatın hökmdarı" adlandırmağa başlayırlar.

## Hökmdarları
* Aka
Şumer dili

**Şumer dili** (𒅴𒂠 eme-ĝir), beynəlxalq qəbul olunmuş adı **Sümer dili** — e.ə. IV–III minilliklərdə Mesopotamiyanın cənubunda danışılmış və insan tarixində ilk dəfə sistemli yazıya alındığı hesab olunan dil. E.ə. XX əsrdə akkad dilləri tərəfindən sıxışdırılıb çıxarılsa da Əhəməni İmperiyasının Babilistan işğalınadək dini, elmi və yaradıcılıq dili kimi mövcud olmuşdur.

Sümer dilinin təsnifatlaşdırılması böyük elmi dartışmalara səbəb olub. Buna baxmayaraq, Sümer dili, tərəddüd edilməyən bir sıra fundamental xüsusiyyətlərinə görə Ural-Altay dil ailəsinə bənzəyir:

1. qrammatik cinsi yoxdur.

2. sözlər, kök və ona birləşən şəkilçilərin köməyilə yaradılır.

3. şəkilçilər kökə calanarkən şəkilçinin saitləri ahəng qanununa uyur (Akkad hakimiyyətindən öncə). Ahəng qanunu iki sözün birləşməsilə yaranan yeni sözə aid deyil.

4. yazı sistemində samitin daşıdığı saitlər, sözün mənasından asılı olaraq samitdən öndə, yaxud sonra oxuna bilər. Sözün iki hissəsi birləşərkən bir saitin itməsinin qarşısını almaq üçün həmin saiti daşıyan bir loqoqram, yaxud fonoqram əlavə edilir.

5. bəzi dialektlərin yaranışında səs çevrilməsinə uğramış sağır nun hərfi var. Məsələn, *[[Dingir|diĝir]]* /tiŋiɾ/ sözü eme-sal dialektində *dimer* olub, hər ikisi Tanrı deməkdir.
İrle xan

**İrle Xan** - türk və altay mifologiyasında ölülər ilahı. Yeraltında yaşayır. Yeraltındakı evi qırx köşelidir. Evinin qarşısındakı doqquz şam ağacına doqquz oğlu atlarını bağlar. Bəzən Erlik Xan ilə eyni tanrı olaraq düşünülər. Özünə qonur (qəhvəyi) rəngli bir atla qonur (qəhvəyi) rəngli bir inək qurban edilir.

## İrle xanın qızı
Altay inancına görə pis ruhlar daim yer altında yaşayırlar və yer üzünə isə ancaq qara bir tülkü kimi çıxa bilərlər. Bu pis ruhların ən məşhuru da İrle xanın qızıdır. Bu qız, ovçu və döyüşçüləri arxasına taxaraq onları müxtəlif fəlakətlərə sürüyən şeytanı bir varlıqdır. Ovçular saatlarla ov arxasınca qaçıb yorularlar və sonunda özləri ovlanarlar. Çoxu dəfə səhvən yoldaşlarını belə vururlar ya da bir uçurumdan aşağıya yuvarlanırlar.

## Etimologiya
(İr/Er) kökündən törəmişdir. Güc, qüvvət mənalarını saxlayar. Yer, yer altı deməkdir. Monqolcada "İr" bıçaq mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Azərbaycan-Çili futbol matçlarının siyahısı

## Kişilər

### Əsas milli komanda

### U-21

### U-19
#09.01.2009 Sankt-Peterburq BT Çili – Azərbaycan 0:1

### U-17

### Klublar

## Qadınlar

### Əsas milli komanda

### U-21

### U-19

### U-17

### Klublar
Azərbaycan Valentin Qranatkin kubokunda

### 2009
VII yer
;Qrup mərhələsi
* 05.01.2009 Belarus 0:1
* 07.01.2009 Rusiya 0:2
* 09.01.2009 Çili 1:0
;VII yer uğrunda
* 11.01.2009 Latviya 2:0

### 2010
V yer
;Qrup mərhələsi
* 04.01.2010 Ukrayna 1:1
* 06.01.2010 Türkiyə 1:2
* 08.01.2010 Finlandiya 1:1
;V yer uğrunda
* 10.01.2010 Özbəkistan 1:1, pen. 4:3

### 2011
VII yer
;Qrup mərhələsi
* 03.01.2011 Ukrayna 1:1
* 05.01.2011 Belarus 0:0
* 07.01.2011 Çin 0:3
;VII yer uğrunda
* 09.01.2011 İtaliya 2:2, pen. 5:3

### 2012
XII yer
;Qrup mərhələsi
* 04.01.2012 Finlandiya 0:7
* 05.01.2012 Sankt-Peterburq 2:1
;IX-XII yerlər uğrunda
* 08.01.2012 Litva 1:1, pen. 5:6
;XI yer uğrunda
* 10.01.2012 Latviya 1:2

## Mənbə
* İlk dəfə sonuncu pillədə — STATİSTİKA

## Həmçinin bax
* Valentin Qranatkin kuboku
Qazax xan

**Qazak Xan** - türk, qazax və altay mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Qazaxların atası olaraq qəbul edilir. Alaş Xanın oğludur. Üç oğlu vardır:

#**Bakarıs:** Nəsilindən gələnlər "Uluğ cüz"ü yaradırlar. ('Sol qazaxları' və ya 'Böyük Otağ')
#**Akarıs:** Soyundan gələnlər "Orta cüz"ü yaradırlar. ('Orta qazaxları' və ya 'Orta Otağ')
#**Yanarıs:** Soyu "Kiçik cüz" adıyla yad edilmişdir. ('Sağ qazaxları' və ya 'Kiçik Otağ')

Qazax cüzlərinin necə meydana gəldiyi haqqında bir çox rəvayət vardır. Bunlardan ən çox bilinəni, yüzlərlə il əvvəl otuz iki qəbiləyə hakim olan Arıstan Xan və oğlu Alaş ilə əlaqədardır. Arıstan Xan, oğulu Alaş'a ilk il Uysun idarəsində yüz nəfər, ikinci il Bolat idarəsində yüz nəfər və üçüncü il də Aşlın idarəsində yüz nəfər verir. Bu üç yüz nəfərlə gəzən Alaş, ətrafındakı xalqları əmri altına alar.

## Etimologiya
(Kaz/Qaz) kökündən törəmişdir. Qəhrəman, başıboş, azad, sərt mənalarına gəlir. Qaz kökü qoyulub köçmək məzmununa malikdir. Atlı əsgər mənasında da istifadə edilər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici keçidlər
* Qazax Adının Mənası 
* Qazax Mədəniyyəti
Adi qaşqaldaq

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Avrasiya, Şimali Afrika və Avstraliyada geniş ərazilərdə yayılmışdır. Kütləsi 445-1250 q olur. Rəngi tutqun qaradır, çalma lələkləri bozumtul qonur, sükan lələkləri qaradır. Dimdiyi və qaşqası ağdır. Dimdiyinin dibi qırmızımtıldır. Dişisinin rəngi erkəyindən açıqdır. Yaxşı üzür və suyun 4 m dərinliyə qədər dala bilir. Suyun altında adətən 10 saniyə, bəzən hətta 2,5 dəqiqəyə qədər qala bilir.

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qanayan Kanzas müharibəsi

**Qanayan Kanzas müharibəsi** (,  və ya )  - 1854 - 1860-cı illərdə, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kanzas və Missuri ştatlarının sərhədlərində yerləşən şəhərlərdə, baş vermiş silahlı qarşıdurmalara verilən ad. Tərəflərdən biri quldarlığa qarşı olan abolisionistlər digər isə quldarlıq tərəfdarı olan quldarlar olmuşdur. Silahlı qarşıdurmalar, Kanzas ştatına hər iki tərəfin nəzarət etmək, istəməsi səbəbindən daha da şiddətlənmişdir. Döyüşlərə Qanayan Kanzas adını, *Nyu-York Tribun* qəzetinin müxbiri Hors Grilli vermişdir. Qanayan Kanzas döyüşləri ABŞ vətəndaş müharibəsinin başlanmasının əsas səbəblərindən biri olmuşdur.
Rasim Nəbiyev

**Nəbiyev Rasim Nəsib oğlu** () – yerüstü komplekslər, start avadanlıqları, uçuş aparatları və onların sistemlərinin istismarı ixtisası  üzrə Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru (2007), b.e.i. (2001), 

## Həyatı
1979-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitunu bitirərək Elektronçu mühəndis ixtisasını almışdır. 1979-cu ildən SSRİ Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin "Fotoelektronika" Elmi-tədqiqat İnstitunda mühəndis kimi fəaliyyətə başlayaraq Baş Elmi İşçi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Bu dövrdə gecə görmə qurğuları üçün fotohəssas elementlərin işlənməsi ilə məşğul olmuşdur.1987-ci ildə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1994 – cü ildən Mill Aviasiya Akademiyasının Elmi-tədqiqat Aviasiya İnstitunitunda Aviasiya Elektronikası şöbəsinin rəisi və Aviasiya cihazları kafedrasında professoru, İnstitutun elmi şurasının elmi katibi, Elmi-tədqiqat sektorunun rəisi vəzifəsində işləmişdir. 200-dan çox elmi əsərin müəllifidir. O jümlədən 1 dərsliyin («Aviasiya elektronikası» azərbaycan, rus və ingilis dillərndə) və 9 monoqrafiyanın 16 ixtiranın müəllifidir. Onun rəhbərliyi və birbaşa iştirakı ilə Aviasiya sahəsində tətbiq olunan mühüm əhəmiyyətli layihələrin texniki-iqtisadi əsaslandırmaları aparılmış, yüklərin təhlükəsiz daşınmasına kompleks nəzarət sistemi layihələndirilmiş, aeroportların radiotexniki obyektlərinə kompleks nəzarət sistemi ASK-1, elektron idarəli birfazalı və üçfazalı gərginlik stabilizatorları BGS-4 və ÜGS-10, induksiya kabelaxtaranı İKİ-1, agrodrom elektrik qızdırıcısı AEQ-02-20000, təyyarələrin yüklənməsini ölçən qurğu İZS-110, radioaktiv yüklərə nəzarət quryusu RNQ-001 kimi cihazlar və sistemlər layihələndirilmiş, hazırlanmış və istehsalata tətbiq olunmuşdur. «Milli Aviasiya Akademiyasının Elmi Əsərləri» toplusunun elmi redaktorudur. Milli Aviasiya Akademiyasının dissertasiya işlərinin müdafiəsi üzrə ixtisaslaşdırılmış Şurasının üzvüdür. Onun rəhbərliyi ilə 4 Ph.d yetişdirilmiş və hal-hazırda 3 dissertanta elmi rəhbərlik edir. Aeronaviqasiya xidmətinin inkişafı üzrə regional assosasiya-RADA-nın üzvüdür. Azərbayjanda aviasiyanın inkişafında və elmi kadrların yetişdirilməsində əhəmiyyətli xidmətləri vardır.
Qarabasan

**Qarabasan** — gerçək olmayan virtual xəyali varlıq və ya türk xalq mədəniyyətində kabus və buna səbəb olan varlıq. **Qarabasma (Karabasma/Garabasma)** da deyilir.

## Xüsusiyyətləri
Gecələri insanların üzərinə çökən şər varlıq kabuslara səbəb olur. Ümumi mənada isə insanların pis şeylər görməsi deməkdir. Qorxulu yuxulardır. Bəzi bölgələrdə Qaraqura və ya Kamos adlı bir varlığın səbəb olduğu düşünülür. *Ağırbasma* ifadəsi də istifadə edilir. Qarabasanlara pis ruhların və ya cinlərin səbəb olduğuna inanılır. Bu ruhlar bəzən öldürücü ola bilərlər. Bəzən yuxuda ölən insanların bu varlıqların hirsləri səbəbindən öldükləri düşünülür. Qarabasmaq feli ilə istifadə edilirsə, "Kabus görmək" və ya bu səbəblə xəstələnmək mənası verir. Monqolca Harah/Qarah sözü baxmaq və Xarağah isə lənət mənasını verir.

Qarabasanların indiki vaxtda elmi olaraq yuxu iflici deyə adlandırılan vəziyyətlə bənzədiyi görülür. Buna görə yuxunun bəzi mərhələlərində oyanılma halında şüur tam olaraq açıq olsa belə bədən hərəkət etmir. Bu halda müxtəlif görünüşlər görülə bilir.

## Qarabasdı
Türk xalq inancında, həqiqi sanılan pis görünüş və qorxulu halüsinasyonlara verilən addır. **Karabasu** olaraq da adlandırılır. Gerçəkmiş kimi qəbul edilən pis yuxulardır. Qarabasanın səbəb olduğu xəstəliyə də Qarabasdı (Karabastı) deyilir. Qarabasma görməyi təyin etmək üçün də bu təbir istifadə edilər. Bəzən də doğum edən qadının ölməsi Qarabasdıya bağlanır.

## Qarav
Türk və çuvaş xalq inancında kabus cini. Kabuslara səbəb olan və bunun nəticəsində sayıqlama və psixoloji pozuqluqlar ortaya çıxaran şər varlıqdır. Söz, qorxu və pislik mənaları ehtiva edər. "Qaramaq" sözü pisləmək, xor görmək mənalarını saxlayar. Qarağ sözü kimi bölgələrdə isə kabus mənasında istifadə edilər. Qarağı da işığın az olduğu yerlərdə görə bilməmə (ala korluq) xəstəliyini ifadə edər. Monqolcada Qarağ (Xarağ) lənətləmək mənası ehtiva edər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici keçidlər
* Qarabasan Nədir?  

## Həmçinin baxın
* Kamos
Marduk (tanrı)

**Marduk** ( - ) — şumer və akkad mifologiyasında Babil panteonunun, Mesopotamiyanın, ali tanrısı. E.ə. 2024 cü ildən Babil şəhərinin qəyyumçu-tanrısı. Yazı tanrısı. Qədim yazılara əsasən Marduk müdrik, təbib, "tanrılar hakimi", "tanrılar hökmdarı", "tanrılar atası" "ölü dirildən" kimi təsvir edilir.
Onun dövründə ən mühüm bayram və mərasim yazda qeyd olunan "Təzə İl" sayılırdı. Babildə 12 gün qeyd olunan  Akiti () - "Yerdə həyatın başlanması" bayramının xələfi sayırdılar.
thumb|250px|left|Marduk və Tiamat
## Adı
Marutukkum - "tufanın oğlu"; "günəşin oğlu".
Mardukun 50 adı olmuşdur:
* Asaru, bitki və güllər haqqında biliklərə malik.
* Asarualim, elmi sirlləri bilən.
* Asarualimnunna, müdafiəüçün güc.
* Asaruludu, alovlu qılınc daşıyan
* Namru, hər şeyin elmi və hikməti
* Namtillaku, sirli və güclü tanrı
* Tutu qəmginləri, kədərliləri ovunduran

## Marduk və Tiamat
Marduk ox-kaman, dəyənək və torla silahlanaraq dörd külək və yeddi çovğunla on bir əcaib Timatın üzərinə hücum çəkərək döyüşə girir. Timat güclü küləyin təsirindən açıq ağzını yuma bilmir. Marduk dərhal onu öz oxu ilə öldürür və dünyaya sahib olmaq üçün Kinqunu ələ keçirir.Daha sonra Marduk dünyanı yaradır: Timatın bədənini ikiyə parçalayaraq, gövdəsinin aşağı hissəsindən yeri yuxarı hissəsindən göyü, kəlləsindən dağları, gözlərindənisə Dəclə və Fərat çaylarını yaratmış olur. Marduk göyü - "yuxarı dəryanı" Timatın bir parçası ilə tutaraq qapısına gözətçi qoyur ki, yerə suyu, qarı və dolunu onun göstərişi olmadan tökülməsin.  Marduk göyə qalxaraq ulduzları və ayı yaradaraq gecəni ona həvalə edir. Marduka tanrılar aclıq və soyuqdan şikayətlənirlər. Marduk Eanın yanına gedərək bütün işləri boynuna qoymaq və tanrılara qulluq etmək onları qayğılardan azad etmək, bununla da tanrıların dünyadan zövq almaları üçün insanı yaratmaq qərarına gəldiyini bildirir. Ea ona tanrıları bir yerə yığmasını və insanı yaratmaq üçün onlardan birinin qanından maya kimi istifadə edilməsi üçün öldürülməsini söyləsin. Tanrılar bir ağızdan bütün bunlara səbəbkar olduğu üçün Kinqunun öldürülməsini israr edirlər. Kinqunun vətərlərini kəsərək qanını tökürlər. Marduk gili qanda yoğuraraq ondan insanı yaradaraq ona tanrılara qulluq etməyi tapşırır.   Buna görə də insanlar minnətdarlıq üçün onun şərəfinə "Müqəddəs Babili" tikmişlər. Beləliklə bütün tanrılar hər ilin başlanğıcında "Müqəddəs Babil" iqamətgahına  Mardukun əlindən xeyir dua almaq üçün yığışırdılar. Tanrılar burada xorla "Marduk Babilin və bütün yerin göyün, tanrıların tanrısıdır, bütün tanrıların həyatını pak edəndir, onun taleyindən yüksək heç nə yoxdur." deyərək ona sadiq olduqlarını bildirərdilər.

## Rəmzləri
Mardukun rəmzləri kətman, bel və Muşhuş əjdahası sayılır. Onun bədəninin  hissələri isə müxtəlif heyvan və bitkilərlə eyniləşdirilir. Onun əsas daxili şirə, içalatı itə, onurğası kedr ağacına, barmaqları qamışa, kəlləsi gümüşə, toxumu isə qızıla oxşadılır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Мифы народов мира, Древний Египет / И.В. Рак, Месопотамия / А.И. Немировски, Л.С. Ильинская. - М.: Мир книги, Литература, 2007.-432 с. ISBN 978-486-01299-0 

## Həmçinin bax
*Nibiru
Ket dili

**Ket dili** — Sibirin mərkəzindəki Yenisey vadisində Ketlər tərəfindən danışılan dil; danışanların sayı cəmi 200 nəfərdir.

Ket dili mürəkkəb qrammatik quruluşa malikdir.

Harvard Universitetini bitirmiş dilçi alim və Məhv olmaq Təhlükəsi ilə üzləşmiş Dillər İnstitununun direktoru Qreqori Andersona görə ola bilər ki, ket dili Navajo kimi qədim Amerika dillərinin uzaq qohumudur.

## Ket əlifbası
1930-cu ildə Ket dilinin latın əlifbası əsasında əlifbası tərtib edilmişdir.

1980-cı ildə Ket dilinin kiril əlifbası əsasında yeni əlifbası tərtib edilmişdir.

## İstinadlar
Parmezan pendiri

thumb|200px
**Parmezan pendiri** () — ilk dəfə İtaliyada hazırlanan bərk pendir növü. Pendir ağ və ya açıq sarı rəngdə olub, çox quru və az yağlıdır. Çox zaman müxtəlif salatların və pizzaların hazırlanmasında istifadə olunur.
thumb|220px|Parmezan pendirinin hazırlanması
thumb|right|Jeneva şəhərində Parmezan pendirinin satışı
Parmezan pendiri yağsız inək südündən hazırlanır.

## Maraqlı Fakt

1950-ci illərdən başlayaraq İtaliyanın bir neçə bankı pendir istehsalçılarına kredit ayıranda girov üçün "parmezan" pendirini götürürdülər. Pendirlər 2-3 il ərzində yetişəndən sonra bank, adətən, onları xüsusi saxlanılan yerlərə yerləşdirirdi. Pullar geri qaytarılmayan təqdirdə pendirlər satışa çıxarılırdı.

## Xarici keçidlər

* Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano 
* Parmigiano
Motsarella

thumb|200px
**Mozzarella** () —  İtaliya mənşəli pendir növü. Pendir ağ rəngdə olub, iri alma boyda kürələr şəklində hazırlanır. Çox zaman müxtəlif salatların və pitsaların hazırlanmasında istifadə olunur. Mozzare sözü italyanca "kəsmək" mənasını verir.

## Pendir haqqında
Mozzarella pendiri təzə olduğu müddətcə əsasən ağ rəngdə olur. Hazırlanması zamanı istifadə olunan süddən və hazırlanma müddətindən aslı olaraq sarala bilər. Mozzarella pendiri yağlı olduğu üçün yumuşaq bir formaya malikdir. Bu səbəbdən hazırlandığı gün istifadə olunması məsləhət görülür. Günümüz texnologiası ilə vakumlu paketlərdən istifadə olunaraq müddətini bir qədər uzatmaq mümkündür. Az yağlı Mozzarella pendiri 1 aya qədər xarab olmadan qala bilir. Müxtəlif növ qatqılarla bu müddət bir qədər də uzadıla bilər. Mozzarella pendiri pitsa, lazanya kimi qidalarda əsas ingridient kimi istifadə olunur. Dilimlənmiş halda pomidor və reyhan ilə birlikdə yeyilə bilər.

## Həmçinin bax
* Maskarpone
* Parmesan pendiri

## İstinadlar
Onqon xan

**Onqon Xan** - türk və altay mifologiyasında bərəkət tanrısı. Bolluq və bərəkətin qaynağıdır. Qıtlıqları aradan qaldırar. Əkinlərin bərəkətli olmasını təmin edər. Onun istəyilə başaklar birə doqquz verirlər.

Onqon sözünün türk dilində geniş şəkildə istifadə edilən və bir-biriylə yaxından əlaqəsi olan iki mənası vardır.

#Nəslindən gelindiği düşünülən və hörmət edilən, müqəddəs qəbul edilən heyvan, obyekt və ya varlıq. Müqəddəs heyvan və onun fiquru. Hər boyun fərqli bir müqəddəs heyvanı və onu işarələyən bir ongunu vardır. Bərəkət və uğur gətirdiyinə inanılar.
# Bolluq, bərəkət, məhsuldarlıq, əskiksiz olma, çoxalma qabiliyyəti mənalarını da ehtiva edər. Bu məna, sözün ilk məzmunu ilə yaxından əlaqəlidir. Çünki bu bərəkətin, müqəddəs varlıqlardan qaynaqlandığına inanırlar.

## Etimologiya
(On/Ong/Onq/Onk) kökündən törəmişdir. Bolluq, bərəkət, təmir etmək, yaxşılaşmaq mənalarını ehtiva edər. Onamaq "təsdiq etmək", Onay "ratifikasiya", Onmaq "yaxşılaşmaq" sözləri ilə eyni kökdən gəlir. Onqon (Ongun) sözü türk, altay və monqol mifologiyasında totem mənasını verər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Mineral gübrələr

**Mineral gübrələr**  — tərkibində bitkilər üçün qida elementləri olan birləşmələr, əsasən duzlardır. Bitkilərin sürətli inkişafını və məhsuldarlığını təmin edən maddələr yığımından ibarət xüsusi kimyəvi məhsullardır.

Bitkilərə çox miqdarda lazım olan elementlərə (C, O, H, N, P, K, Ca, Mg, Fe, S) *makroelementlər*, tərkibində həmin elementlər olan gübrələrə isə *makrogübrələr* və ya *adi gübrələr* deyilir.

Bitkilər üçün az miqdarda lazım olan elementlər (B, Cu, Co, Mn, Zn, Mo və s.) mikroelementlər, tərkibində həmin elementlər olan gübrələr isə mikrogübrələr adlanır. 

Makroelementlərin içərisində 3 element - azot, fosfor, kalium bitkilərə daha çox miqdarda lazımdır.

Bütün mineral gübrələrin tərkibində bir neçə kimyəvi element olur, bunların da bəziləri bitkilərə ziyan gətirə bilər. Bütün sadə gübrələrdə (ammonyak şorası, sidik cövhəri, superfosfat) mikroelementlər; sulfatlarda (kalium, maqnezium, ammonium) kükürd; superfosfatda ftor; kalium duzlarında və kalium xloriddə xlor və natrium olur ki, bunların miqdarı az olduqda bitkilərə xeyir, artıq olduqda isə ziyan yetirir.

Mineral gübrələr payız və yazda şum altına (əsas gübrələr), səpinlə birlikdə (səpin gübrələri) və vegetasiya dövründə (bitkini qidalandıran) verilir. Gübrələrin orta norması: 30-100 N, 30-60 P2O5 və 45-902 K2O.

Gübrələrdən heç biri bitkilərin yüksək məhsuldarlığını ayrılıqda təmin edə bilmir. Odur ki, hətta kompleks gübrələrlə əlavə yemləmələr zamanı digər mineral, yaxud üzvi gübrələrdən də istifadə olunmalıdır. Bitkiçilikdə bitkilərin böyüməsinə və məhsuldarlığına səmərəli təsir edən çoxlu gübrə növlərindən istifadə edirlər.

## Həmçinin bax
* Aqrokimyəvi maddələr
* Bitkiçilik

## Xarici keçidlər
* Mineral gübrələr
* Məhsul gübrənin törəməsidir 

## İstinadlar
Xoşqədəm Hidayətqızı

**Xoşqədəm Hidayətqızı** (*Xoşqədəm Hidayət qızı Baxşəliyeva*; ) — Azərbaycan jurnalisti, "Üç nöqtə" qəzetinin baş redaktoru, "ARB" telekanalında aparıcı.

## Həyatı
Xoşqədəm Hidayət qızı Baxşəliyeva 1974-cü ildə Ağdərə rayonunun Narınclar kəndində anadan olub.1991-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olub.1993-cü ildən ailə vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq təhsilini Bakı Dövlət Pedaqoji Universitetində davam etdirib və 1995-ci ildə ali təhsilini başa vurub. Sonradan Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1998-ci ildə "Üç nöqtə" qəzetini təsis edib və onun baş redaktoru kimi fəaliyyətə başlayıb. Bir ildən sonra qəzet "Yeni nəsil" Jurnalistlər Birliyi tərəfindən "İlin debütantı" mükafatına layiq görülüb. Bundan sonra qəzet və onun baş redaktoru onlarla mükafat alıb: "İlin jurnalisti", "Peşəkar jurnalist", "Vətənpərvər jurnalist", "Mübariz qəzetçi" və s. O, "Media-2005" seçki blokunun təşəbbüskarlarından biri olub. 2011-ci ildən televiziyada fəaliyyətə başlayıb. "Azad Azərbaycan" telekanalında "Dərdini mənə danış" verilişinin aparıcısı olub, 2012-ci ildən 2015-ci ilə qədər həmin telekanalda populyar ""Səni axtarıram" verilişinin aparıcısı olub. 2015–2016-cı illərdə ANS tv bağlanana qədər orada çalışıb. 2016-cı ildə XƏZƏR tv-ə gəlib və 2021-ci ilə qədər "Bizə danış" "Səni axtarıram" layihəsinin aparıcısıdır.

2021-ci ildən etibarən "ARB" TV-də yayımlanan "Səni axtarıram" verilişinin aparıcısıdır.

2004-cü ilin fevralında Dünya Azərbaycanlılarının Konqresinin Köln şəhərində keçirilinən yığıncağında qurumun fəxri üzvü seçilib. 2005-ci ildə isə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə mətbuatın inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. 7 noyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə *Əməkdar Jurnalist* fəxri adına layiq görülüb.

Beynəlxalq Elm və Texnologiya Universiteti ("International Science & Technology University") tərəfindən fəxri doktor adına layiq görülüb.

## Ailəsi
1999-cu ildə Zaur adlı övladı dünyaya gəlib. 2014-cü ildə türk müğənnisi Doğuş ilə evlənmişdir. 6 may 2016-cı ildə onların əkiz övladları — oğlanları dünyaya gəlib. Əkizlərdən biri türk futbolçu Arda Turanın şərəfinə Arda adlandırılıb. Digərinin adı isə Arın-dır. Cütlüyün əkiz oğlanları "Şişli Kolan İnternational Hospital" xəstəxanasında dünyaya gəlib.

## İstinadlar
Aşıq Məhəmməd Rzayev

**Aşıq Məhəmməd Rzayev** — şair, ustad aşıq.

## Həyatı

Aşıq Məhəmməd Əhməd oğlu Rzayev 1884-cü ildə Göyçə mahalının Böyük Qaraqoyunlu kəndində doğulmuşdur.

1920-1928-ci illərdə Qazax rayonunun Çaylı kəndində yaşamışdır. 1928-ci ildən ömrünün axırına qədər Tovuz rayonunda yaşamışdır.

Aşıq Məhəmməd Rzayev 1903-cü ildən 1910-cu ilə kimi aşıqlığı qardaşı aşıq Əsəddən öyrənib. Misilsiz havaşünas kimi tanınıb.

O, qoşma, gəraylı, təcnis, müxəmməs və digər şeir janrlarında yazıb-yaradıb. Aşıq Məhəmməd bir çox aşıqların kamil sənətkar kimi yetişməsində əlindən gələni əsirgəməyib.

1968-ci ildə vəfat edib.

* Aşıq Əsədin qardaşıdır.

## Yaradıcılığı

## Şəcərəsi

## Yetirmələri

## Həmçinin bax

* Göyçə
* Aşıq Əsəd

## İstinadlar

* Yusif Hüseynov, “Ulu sənətin azmanı”, "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, №44(132), 28 dekabr 2011-ci il.
Azad Vətən Partiyası (Azərbaycan)

**Azad Vətən Partiyası** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən və 6 sentyabr 2022-ci ildə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmış siyasi partiya. Sədri Akif Nağıdır. Partiya 27 avqust 1993-cü ildə **Qarabağ Azadlıq Hərəkatı** adı ilə yaradılmış, 28 yanvar 2000-ci ildən **Qarabağ Azadlıq Təşkilatı** adı ilə fəaliyyət göstərmiş təşkilatın 17 avqust 2022-ci il tarixli qurultayında siyasi partiyaya çevrilməsiylə yaranmışdır.

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2023-cü ilə aid hesabatına əsasən Azad Vətən Partiyasının üzvlərinin 70%-i kişi, 30%-i isə qadın olmuşdur.

## Tarixi

### Təşkilat dövrü (1993–2022)
Bu təşkilat 1993-cü il avqustun 27-də yaradılıb, ilk adı Qarabağ Azadlıq Hərəkatı olub, 2000-ci il yanvarın 28-də keçirilən qurultayda adın indiki forması qəbul olunub, yəni Qarabağ Azadlıq Təşkilatı. Təşkilatın əsas məqsədi Qarabağın azadlığı olmuşdur. Təşkilat "xalq diplomatiyası" nın əleyhinədir, hesab edir ki, yalnız müharibə bitdikdən sonra "xalq diplomatiyası"ndan istifadə etmək olar. Təşkilat Qarabağ məsələsinin danışıqlar yolu ilə həllinə inanmamışdır, məsələnin hərbi yolla həll ediləcəyi mövqeyində idi. Bu məqsədlə Təşkilat "Qələbə Modeli" adlı sənəd hazırlamışdır.

### Partiya dövrü (2022-)
Qarabağa Azadlıq Təşkilatının 17 avqust 2022-ci ildə Bakı şəhəri Badamdar qəsəbəsinin Mədəniyyət Evində VI (yenidən təşkil) Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda təşkilatın bazasında Azad Vətən Partiyası yaradılmış, Akif Nağı partiyanın sədri, Novruz Novruzov isə Siyasi Şuranın sədri seçilmişdir. Partiyanın siyasi spektrda yeri sol mərkəz olaraq elan edilmişdir.

Partiya 5 sentyabr 2022-ci ildə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Bununla bağlı sənədlər 6 sentyabr 2022-ci ildə partiya sədri Akif Nağıya təqdim olunmuşdur.

30 sentyabr 2023-cü ildə Azad Vətən Partiyasının II (növbədənkənar) Qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda 35 rayon təşkilatından seçilmiş 115 nümayəndədən 107-si iştirak etmişdir. Qurultayda "Siyasi partiyalar haqqında" yeni qanunun tələblərini nəzərə almaqla partiyanın Nizamnamə və Proqramına dəyişiklik və əlavələrin edilməsi, partiya bayrağında simvolların dəyişdirilməsi və digər məsələlər müzakirə edilmiş, uyğun qərarlar qəbul olunmuşdur.

Partiya qurulduqdan sonra sədr Akif Nağı deputat Aqil Abbası partiyaya üzv olmağa dəvət etsə də, Aqil Abbas heç bir partiyada təmsil olunmaq istəmədiyini bildirmişdir.

## Seçkilər

### Parlament

## Rəmzləri
Loqo bərabər enli iki üfüqi zolaqdan (yuxarı zolaq ağ, aşağı zolaq qara rəng) ibarətdir. Ortasında qızılı rəngli aypara ilə səkkizguşəli ulduz təsvir edilmişdir. Ayparanın içərisində Azərbaycan Respublikasının bayrağının rəngləri ilə boyanmış Azərbaycan Respublikasının xəritəsi yerləşdirilmişdir. Xəritədə Dağlıq Qarabağın odlara bürünmüş xəritəsi və Bakıdan Dağlıq Qarabağ səmtə uzanmış qılınc şəkli göstərilmişdir.

## Maddi-texniki bazası
Qərərgah Binəqədi rayonu, 6-cı mikrorayon, Azadlıq prospekti 161B ünvanda yerləşir.

## İstinadlar
Nabu

**Nabu** (akk. *Na-bi-um*) — qədim Mesopotamiya panteonunda yazı, müdriklik, elm və taleyin yazılması ilə əlaqələndirilən tanrıdır. O, xüsusilə Babil və Assur imperiyalarında böyük nüfuza malik olmuşdur, yazıçıların, kahinlərin, şagirdlərin və yazı sənətin ilə məşğul olan bütün təbəqələrin himayədarı hesab edilmişdir. Nabu həm dini, həm də inzibati sahələrdə bilik və nizam simvolu kimi qəbul olunmuşdur.

## Ailəsi
Nabu Babilin baş tanrısı olan Mardukun oğludur. Bəzi mənbələr onun anası kimi Sarpanit ilahəsini qeyd edirlər. Mardukun varisi kimi tanınan Nabu, göylərin hökmranlığından çox yazı və idarəetmə funksiyası ilə ön plana çıxır. O, tanrıların qərarlarını yazan, insanların və tanrıların talelərini qeyd edən müqəddəs bir yazıçı obrazına malikdir.

## İstinadlar
Monteneqro dili

**Monteneqro dili** (Venetçə: *łéngoa montenegrina*) ya da **Qaradağ dili**(Qaradağca: *crnogorski jezik*) — Qərb yarımqrupuna daxil olan cənubi slavyan dili. Monteneqro dili Monteneqroda (Qaradağda) istifadə olunan serb-xorvat dil sisteminin iyekav-ştokav dialekti bazasında qurulub. Müqayisəli dilçilik nöqteyi-nəzərindən bu dil sisteminin serb, xorvat və bosniya dilləri ilə yanaşı standartlaşdırılmış qarşılıqlı anlaşılan variantlarından biridir.

Konstitusiyaya görə 1992-ci ilə qədər Monteneqronın dövlət dili serb-xorvat dili, 2007-ci ilə qədər serb dilinin iyekav forması (), 2007-ci ildən isə monteneqro dilidir.
Kulevi terminalı

**Kulevi neft terminalı** və limanı Gürcüstan Respublikasının Xobi regionunda, Qara dəniz sahilində yerləşir. Terminalın 2006-cı ildə alınması və 2008-ci ildə tikintisinin başa çatdırılması, ARDNŞ-nin Gürcüstan ərazisindəki ən əhəmiyyətli investisiya yatırımlarından biridir. Kulevi neft terminalı və limanı neft və neft məhsullarının qəbulu, saxlanması və tankerlərə yüklənməsi üçün nəzərdə tutulub.

## Tarixi
8 sentyabr 1999-cu ildə Gürcüstanın keçmiş prezidenti Eduard Şevardnadze Kulevi terminalının tikintisi barədə sərəncam vermişdir. Tikinti işlərinə 2000-ci ildə başlanılıb. Terminalın tikintisi Gürcüstanın Aqromar LTD və Gürcüstan Dəmiryolları şirkəti tərəfindən aparılsa da, 2002-ci ildə tikinti işləri maliyyə çatışmazlığı və ətraf mühitə dəyən ziyan səbəbindən dayandırıldı. Tikinti işləri 2004-cü ilin sentyabrında gürcü biznesmeni Badri Patarkatsişvilinin nəzarətində olan beynəlxalq konsorsium tərəfindən yenidən bərpa edildi. 2006-cı ildə Badri Patarkatsişvili terminalı Azərbaycanın Dövlət Neft Şirkətinə məbləği gizli saxlanan pul müqabilində satdı. Terminal 2008-ci ilin may ayında istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə terminal daha da genişləndirilərək propilenin daşınması üçün yeni kompleks tikilmişdir.

## Texniki Göstəriciləri
Terminal müasir infrastruktura malikdir. Dörd xəttli dəmiryol estakadası eyni zamanda 168 sisternin boşaldılmasına imkan verir. 
16 rezervuardan ibarət çən parkının ümumi tutum həcmi 320 000 m³ bərabərdir. Dəniz limanı 40 000 və 100 000 tonluq neft tankerlərini qəbul edə bilən yükləmə platformalarından ibarətdir ki, bunların da hər birində eyni zamanda uyğun həcmli neft tankerləri qəbul edilə və 8 000–12 000 m³/saat tezliyi ilə yüklənə bilər.

## İstinadlar

 

## Xarici keçidlər
* Kulevi terminalı
* Kulevi terminalının açlışı (rusca)
Besix

**Besix** — Belçikanın inşaat şirkəti.

1909-cu ildə Belçikada yaradılmışdır. Şirkət xarici ölkələrdə yüksək mərtəbəli ofis binalarının tikintisində böyük təcrübəyə malikdir. Avropa, Şimali və Mərkəzi Afrika və Asiya ölkələrində bir çox irimiqyaslı layihələr reallaşdırmışdır. Hazırda 15 ölkədə 17 min işçi heyəti ilə fəaliyyət göstərir.

## Törəmə şirkətləri
*N.V. Besix S.A.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı: '''besix.com'''
Yanvar hadisələri (Litva)

**Yanvar hadisələri** — 1991-ci il yanvarın 11-dən 13-nə kimi Litvanın paytaxtı Vilnüsdə törədilən qırğın.

1991-ci il yanvarında sovet qoşunları Vilnüsdə SSRİ-nin Litvaya müstəqillik verməsini tələb edən dinc nümayişçilərə qarşı tədbirlər həyata keçirmişdir. Baş verən hadisələr nəticəsində 13 nəfər həlak olub, 600-ə qədər adam isə yaralanmışdır.

Bu hadisə ilə bağlı qaldırılmış cinayət işi ilə əlaqədar Litva Baş Prokurorluğu Rusiya hökumətinə Mixail Qorbaçovu dindirmək tələbiylə müraciət etmiş, lakin Rusiya hökuməti bu tələbdən imtina etmişdir. Rusiya etirazını Avropa Şurasının "Cinayət işlərində qarşılıqlı yardım haqqında" konvensiyasının göstərişi ilə izah etmişdir. Konvensiyaya əsasən, sifariş alan ölkənin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə, ictimai asayişə və ya digər maraqlara zərər gətirə bilən yardım göstərilmir.

## İstinadlar
Izıh xan

**Izıh Xan** - türk və altay mifologiyasında heyvan ilahı. **Itıh Xan** olaraq da xatırlanır. Heyvanları və xüsusilə atları, "ıdık" olaraq təbiətə salınan azad qurbanları qoruyan tanrıdır. Dağların zirvəsində yaşayır.

## Etimologiya
(Iz/Id) kökündən törəmişdir. "Idık" sözündən gəlir. Salmaq, sərbəst buraxmaq mənaları vardır. Müqəddəslik və ilahilik anlayışlarını da bünyəsində saxlayar.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Kürmez xan

**Kürmez Xan** - türk və altay mifologiyasında ruhlar ilahı. **Körmöz Xan** və ya **Kürmes Xan** da deyilir. Yeraltındakı ruhların (Körmözlərin) lideridir. Maniheizm sonrası Hörmüzd ilə əlaqəli olaraq görülmüşlər. Monqol mifologiyasında **Xormosta** ya da **Qormosta**, Türk mifologiyasında "Kurbustan" və ya **Kürmez** adıyla yer alır. Monqollara görə 55 Qərb tanrısının başında tapılar.

## Körmözlər
Türk və altay xalq inancında və mifologiyasında mələk və qarabasma növü varlıqlardır. Kürmez xan bunların başında tapılar. Körmös, Kürmös və ya Körümes də deyilir. Kimi zaman Tanrının vəzifələndirdiyi düşünülər. Körmösler ən çox batımında və gündoğumunda ortaya çıxar və təsirli olarlar. Buna görə bu vaxtlar təhlükəli sayılır. İnsanların ruhlarını ələ keçirə bilərlər. Körmöslü anlayışı dəli və ya ruhi xəstə mənasında istifadə edilər.

## Etimologiya
(Gör/Kor) kökündən törəmişdir. Görməyən deməkdir. Türk mifologiyasında görməyən eyni zamanda görünməz deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Religion and Politics in Russia: A Reader, Marjorie Mandelstam Balzer
* Chosen by the Spirits, Julie Ann Stewart
* Дугаров Б. С. Этнос и культура. Культ горы Хормуста в Бурятии 
* York, Michael (2005). Pagan Theology: Paganism as a World Religion. NYU Press. ISBN 9780814797082. 
* Sims-Williams, Nicholas (1992), Sogdian and other Iranian inscriptions of the Upper Indus, University of Michigan, ISBN 978-0-7286-0194-9
* Frye, Richard Nelson (1996), The heritage of Central Asia from antiquity to the Turkish expansion, Markus Wiener Publishers, ISBN 978-1-55876-111-7

## Həmçinin bax
* Ahura Məzda
Fakir Hausgeräte

**Fakir** - (Fakir Hausgeräte GmbH) Almaniyanın kiçik ev əşyaları istehsal edən şirkətidir. H.Vilhelm Kişerer (H.Wilhelm Kicherer) hələ 1933-cü ildə Almaniyanın Ştuttqart şəhərində ilk zavodunu açmış, tozsoran və qızdırıcıların istehsalına başlamışdır.

Fakir – Alman dilindən ailə kimi tərcümə edilən Familie və şirkətin qurucusunun soyadı Kicherer kimi 2 sözün birləşməsidir.
## İstinadlar
* Fakir Hausgeräte GmbH
* Fakir Azərbaycan 
* ideal ev şirkəti 
* Fakir - Elektrikli Ev Aletleri
* İnternet-mağaza - FakirShop.az
İrşi

**İrşi** - türk və altay xalq inancında və xalq mədəniyyətində pəri. Cisimsiz dişi varlıq. Bütün dünya mifologiyalarında fərqli adlarla iştirak edər. Çox vaxt yaxşı varlıqlardır. Çox gözəl qız bir qılığına bürünür. Lakin əslində nə gözü, nə qulağı, nə burnu, nə saçı olmayan bir canlıdır. Nağıl qəhrəmanı igidlərlə evlənərlər. Bəzən də onları görünməz edən sehrli köynəkləridir. Təpəgözün anası bir pəridir. Bəzən iye anlayışı ilə ekvivalent olaraq istifadə edilər. Heyvan qılığına girə bilərlər. Pəri Xan anlayışı pərilərin başçılarını ifadə etdiyi kimi pərilərlə ünsiyyətə keçə bilən şamanlara da deyilir.

Dədə Qorqud Oğuznamələrinə görə Təpəgöz; qanad qanada bağlayıb uçan və pınara qoyulan su ruhlarının, pəri qızıyla olan evliliyindən doğulmuşdur. Noqayların inancında insanlar, "İrşi"ni özləri üçün işə məcbur edə bilər. Onunla yalnız axşamları qarşılaşılar istiqamətindəki xalq inancı isə olduqca məşhurdur. Türk xalqlarının bir çox əfsanə və nağıllarında göyərçin qılığına girə bilən irşinin gözəl bir qıza çevrilərək insan oğlu ilə evliliyi mövzusu geniş bir şəkildə yer tutur. Bəzi mifoloji mətnlərdə "su pəriləri" olaraq təyin olunan İrşi, Su iyəsi xəttlərini də bünyəsində saxlayır.

## İris xanım
**İris xanım** - türk mifologiyasında qoruyucu tanrıçadır. Pis ruhları qovar. İrşilərin (pərilərin) kraliçası olaraq da görünür. Söz; qurtuluş, azadlıq deməkdir. Iras (Uras) sözü ilə də əlaqəlidir.

## Etimologiya
(İr/Er) kökündən törəmişdir. Güc, qüvvət mənalarını saxlayar. İrmek (aparmaq və yetkinləşmək) feli ilə əlaqəli olaraq düşünülə bilər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, e-Kitab (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Kinqu

**Kinqu** — Akkad mifologiyasında kosmoqonik Enuma eliş poemaya əsasən, Tiamatın əri, bir əcaib, div, okeanın duzlu suyu, ilk nəsil tanrı. İlk tanrılar tərəfindən yeri əhatə edən şirin su dəryası — Apsu öldürüldükdən sonra Tiamat tale cədvəlini Kinquya etibar edərək onu özünə ər, həmhökmdar və onu tabesində olan tanrılar və on bir əcaib div ordusuna başçı edir. Marduk ox-kaman, dəyənək və torla silahlanaraq dörd külək və yeddi çovğunla on bir əcaib Timatın üzərinə hücum çəkərək döyüşə girir. Tiamat güclü küləyin təsiindən açıq ağzını yuma bilmir. Marduk dərhal onu öz oxu ilə öldürür və dünyaya sahib olmaq üçün Kinqunu ələ keçirir. Daha sonra Marduk dünyanı yaradır: Timatın bədənini ikiyə parçalayaraq, gövdəsinin aşağı hissəsindən yeri yuxarı hissəsindən göyü, kəlləsindən dağları, gözlərindənisə Dəclə və Fərat çaylarını yaratmış olur. Buna görə də Tiamat yerlə, Kinqu isə onu zərbələrdən qoruyan ayla xarakterizə olunur.

## İstinadlar
Kim Possibl (saundtrek)

thumb|right|200px|"Kim Possibl Soundtrack Album Cover Art"
**Kim Possibl (saundtrek)** - 2002-ci ildə "Kim Possibl" animasiya serialı çıxdıqdan sonra bu serialdakı mahnılar 22 iyul 2003-cü ildə Walt Disney Records tərəfindən "Kim Possibl (saundtrek)" adı altında buraxılmışdır. Orijinal versiyada 13 mahnı vardır. Albomun yeni versiyası 22 mart 2005-ci ildə Walt Disney Records tərəfindən "Kim-Proved" adı altında çıxarılmışdır. Yeni versiyada isə 14 mahnı vardır. "Kim Possibl (saundtrek)" albomu ABŞ "Billboard 200" hit-paradının albomlar bölməsində 125-ci pillədə yer tutmuşdur.

## Saundtrek
**Orijinal versiya ([[2004]])**
*"Call Me, Beep Me! (The Kim Possible mahnısı)" - Kristina Milian   
*"It's Just You" - LMNT
*"I'm Ready" - Ancela Maykl
*"Get Up on Ya Feet" - Aaron Karter   
*"Celebration - Jump5   
*"Say the Word" - Kim Possible (Kristi Karlson Romano)
*"Summertime Guys" - Nikki Kliri 
*"This Year" - A*TEENS  
*"Work It Out" - Brassy   
*"E! Is for Everybody" - Culer Kids   
*"Come On, Come On" - Smash Mouth   
*"The Naked Mole Rap" - Ron Stoppable (Will Friedle) və Rufus (Nancy Cartwright)
*"Call Me, Beep Me! (The Kim Possible mahnısı)" (Toni Filips remiks) - Kristina Milian
 	
**Digər versiya ([[2005]])** 
*"Call Me, Beep Me! (The Kim Possible mahnısı)" - Kristina Milian   
*"It's Just You" - LMNT   
*"I'm Ready" - Ancela Maykl  
*"Get Up on Ya Feet" - Aaron Karter
*"Say The Word" - Kristi Karlson Romano
*"Celebration" - Jump5
*"Could it be" - Kristi Karlson Romano
*"Summertime Guys" - Nikki Cliri 
*"E! Is for Everybody" - Kuler Kids
*"The Naked Mole Rap" - Ron Stoppable, Rufus və The Cheetah Girls    
*"Come On, Come On" - Smash Mouth   	
*"Rappin' Drakken" - Həkim Drakken 
*"Call Me, Beep Me! (The Kim Possible mahnısı)" (Toni Filips Remiks) - Kristina Milian
*"Call Me, Beep Me! (Movie Mix)" - Angela Michael

## Xarici keçidlər
* 
* Kim Possibl Globaljusticealliance.com saytında    
* Kim Possibl Kimpossible.wikia.com saytında