open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miran şah

**Cəlaləddin Sultan Miranşah mirzə** () — Teymurlu sultanı.

## Həyatı
Cəlaləddin Miranşah bir az da dağıdıcı xasiyyətinə görə tarixin yadında qalıb. 1396-cı ildə Sultaniyyə şəhəri Əmir Teymurun oğlu Miranşah tərəfindən viran qoyulmuşdur.

## Miranşah və Nəimi
Nəimi, Şəhabəddin Fəzlullah Təbrizi Astabadi (təqribən 1339–40-1402-ci illər) — mütəfəkkir, şair. Orta əsrlərdə Yaxın və Orta Şərqdə geniş yayılmış hürufilik təriqətinin əsasını qoymuşdur. Hürufiliyin fəlsəfi əsasını təşkil edən ardıcıl panteizmin başlıca müddəalarını "Cavidani-Səğir", "Məhəbbətnamə", "Ərşnamə" traktatlarında, qismən "Novmnamə" ("Yuxular haqqında") əsərlərində və "Divan"ında şərh etmişdir. Başlıca əsəri "Cavidani-Kəbir"dir ("Cavidannamə")-Hürufilər Allahın Fəzlullahda təcəssüm etdiyinə, onun Allahın timsalı kimi yerdəki ədalətsizliyi aradan qaldıracağına inanırdılar. Mənbələrdəki məlumatlara görə hürufiliyi təbliğ etdiyi və hakim dairələrə qarşı kəskin siyasi mübarizə apardığı üçün Teymurlular Nəimini Əlincə qalasına qədər təqib etmiş, Əmir Teymurun əmri ilə onun oğlu Miranşah tərəfindən tutulmuş və Əlincə qalasında edam edilmişdir.

Əmir Teymurun oğlu Miranşah mirzə Fəzlullah Nəimini Əlincə qalası yaxınlığında öldürtdürəndən sonra hürufilərə qarşı ardıcıl təqiblər həyata keçirilib, ələ keçənlər amansızcasına qətl ediliblər. Sağ qalan Nürufilər təğyiri-libas olaraq müxtəlif Şərq ölkələrinə üz tutublar, əqidələrini yayıblar". Tarixi gedişatın təhlili onu göstərir ki, əgər xalq o zaman sözün əsil mənasında özü olsaydı, Fəzlullah Nəiminin arxasınca gedər, onun Miranşahın atının quyruğunda parça-parça edilməsinə imkan verməzdi.

## Miranşah və qaraqoyunlular
21 aprel 1408-ci il Sərdrud döyüşündə Qaraqoyunlular dövlətinin başçısı Qara Yusifin qoşunları Əmir Teymurun oğlu Miranşah mirzənin qoşunlarını məğlub edib, Miranşah özü isə öldürülüb. Azərbaycan üzərində teymurluların hökmranlığına son qoyulub.

## Həmçinin bax
* Teymurilər sülaləsi

## İstinadlar
Təbərzin

**Təbərzin** — Yaxın Şərq xalqlarının ordusunda piyadaların döyüş silahları.

Azərbaycan ordusunda oturaq zümrələrdən (tatlardan, talışlardan və s.) yığılmış qoşunda təbərzindən istifadə olunurdu.

XIX əsrdən sonra təbərzin dərvişlər üçün simvolik bir əşya olmuşdu.

## İstinadlar
Çapaqcur döyüşü (1387)

**Çapaqcur döyüşü** — 1387-ci ildə Qaraqoyunlu və Teymurilər arasında baş vermiş müharibə.

## Döyüşdən əvvəlki siyasi şərait
1386–1388-ci illər ərzində Teymur Şimali İrana və Azərbaycana yürüşlər təşkil edir. 1386-cı ildə Səmərqəndə yola düşən Teymur əvvəlcə Luristan hakimi Məlik İzzəddin üzərinə yürüş edir. Məlik İzzədini və ailəsini Türküstana sürgün etdikdən sonra ikinci hədəfini gerçəkləşdirmək üçün Azərbaycana yola düşür. Bu ərəfədə Cəlairi Sultanı Əhmədin Təbrizə gəlişi xəbərini eşidir, lakin Cəlairi Əhməd Teymurun da bu bölgəyə səfərindən xəbər tutaraq Bağdada doğru yönəlir. Teymur həmin yazı Təbrizdə keçirdikdən sonra Naxçıvana və Qarsa yürüş edərək bu əraziləri ələ keçirir. Daha sonra Gürcüstan və Şərqi Anadoluya yönələn Teymur burada Avnik, Muş, Van, Əhlət qalalarını ələ keçirir. Teymurun yürüşlərə başının qarışdığı bir dövrdə çoxlu qüvvə toplayan Toxtamış Təbriz üzərinə hücuma keçir. Toxtamışın Təbrizi yağmalaması xəbərini eşidən Teymur da Təbrizə yönəlir. 1387-ci ilin əvvəllərində Teymur Qarabağda olarkən Toxtamış da Dərbəndi keçərək Samur çayı yaxınlığına gəlir. Tərəflər arasında baş verən döyüşdə Toxtamış geri çəkilmək məcburiyyətində qalır. Həmin il Qaraqoyunlular üçün Teymur təhlükəsi meydana gəlir. Teymur Qaraqoyunlu sultanı Qara Məhəmmədi xaç qafilələrinə və ticarət karvanlarına basqınlar etməkdə günahlandırır, lakin bu təbii ki, bəhanə idi. Teymurun hücuma keçməsinin əsl səbəbi Şərqi Anadoluda müstəqil bir dövlətin yaranmasının qarşısını almaq və Qaraqoyunlu türkmənlərini özündən aslı vəziyyətə salmaq idi.

## Çapaqcur döyüşü
Tərəflər Ərzurumda Çapaqcur suyu (Ab-ı Çapaqcur) adlanan ərazidə qarşı-qarşıya gəlir. Burada qərargah qurdudqdan sonra ordudan 3 qoşun ayıraraq Qara Məhəmmədin üzərinə göndərir. Bu qoşunlardan birinə oğlu Miranşah başçılıq edirdi. Müdafiəyə çəkilən Qara Məhəmmədin üzərinə yürüyən Miranşah çoxlu qənimət əldə edir, lakin Qara Məhəmməd tez bir zamanda geri çəkilərək Çapaqçur çevrəsində keçidləri tutmuş, Teymurun ordusunu darmadağın etmişdir. Bu qalibiyyətdən sonra Qara Məhəmməd Məmlüklərin Malatya naibi Mintaşa sığınır. Teymurun bu məğlubiyyəti ilə bağlı Metsoplu Toma yazır:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qaraqoyunlular
* Əmir Teymur
Buxara əmirliyi

**Buxara Əmrliyi** (Özbəkcə: Buxoro Amirligi (1785 – 1920)), Həştərxan hakimiyyətinin son xanı olan Əbul Qazi zamanında, Məhəmməd Rəhm Xan rəhbərliyindəki Monqol mənşəli ancaq Çingiz xan soyundan olmayan Manqıtlar 1747-ci ildə Buxaranı işğal edərək 1753-cü ildə Əmrliyini elan etmişdi. Dövrün Orta Asiyanın adətinə görə Çingiz Xan soyundan gəlməyən Xan ola bilmədiyi üçün 1756-cı də "Əmir əl-Möminin" ünvanını istifadə etmişdi və 1785-ci ildə Həştərxan hakimiyyətinin Buxara xanlığına son qoymuşdur.

1747-ci ildə Nadir Şahın ölümündən sonra, Muhammad Rəhm Xan, Abulfayz Xanı və onun oğulunu öldürdülər, beləcə Cani hakimiyyətinə son qoyuldu. Bundan sonra əmrlər oyuncaq xanlara icazə verdilər, Abdul Qazi Xanın ölümündən sonra Mir Günahsız Şah Muradın taxta çıxması üçün imkan yarandı

Manqıtler zamanında xanlığın sərhədləri daralmağa başladı və XIX əsrin sonlarına doğru mərkəz olan Buxaraın da ruslar tərəfində işğalından sonra Buxara xanlığı Rus boyunduruluğuna keçdi və 1920-ci ildəki Sovet işğalına qədər yarı müstəqil qaldı. Xanlıq torpaqları 1860-cı ilə qədər bugünkü Türkmənistanı, Özbəkistanın qərbini və Qazaxıstanın cənub-qərbini əhatə edirdi.

Xivə xanlığı və Kokand xanlığı ilə birlikdə Özbək üç xanlığı olaraq xatırlanmışdır.

### Buxara Əmrləri
* Günahsız Şah Murad 1785–1800
* Heydər xan 1800–1826
* Ömər 1826–1827
* Nəsrulla xan 1827–1860
* Müzəffər xan 1860–1886
* Əbdüləhəd xan 1886–1910
* Məhəmməd Alim Xan 1910–1920

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gecə (albom)

## Albom haqqında
Bu Zülfiyyə Xanbabayevanın ilk studiya albomudur. Albom mediaya 2000-ci ildə təqdim olunub. Həmin il Azərbaycanda ən çox satılan albomlardan biri olub.

## Mahnıların siyahısı

## Albomdan çıxan videolar
1999 ''Demirəm'' 
2000 ''Gecikməyin Sevməyə''

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet səhifəsi
* Rəsmi Facebook səhifəsi
* Rəsmi Instagram hesabı
* Rəsmi YouTube kanalı 
* Rəsmi Twitter hesabı

## Həmçinin bax
Jujan xaqanlığı

thumb|right|300px|Jujan xaqanlığı
**Jujan xaqanlığı** (Tan Tan) — Şimali Çin çöllərində türk-monqol dövləti. Çinlilər tərəfindən **Juan-Juan** da adlanır. Hunlarla qonşu idilər. Dinləri tanrıçılıq idi.

V əsrin əvvələrindən Xinqandan başlayaraq Altaya qədər olan ərazilərdə Jujanların xanı Deuday—"at çapa-çapa ox atan" ləqəbli Şelun başçılıq edirdi.

Dövlət başçısı xaqan ünvanı daşıyırdı. Şimali Vey dövlətinin tarixçisi qeyd edir ki, hakim tayfa Syanbi qoluna mənsub idi. Güman var ki, avarlar Jujan birliyinə daxildir. Bir çox sənədlərdə Juan-Juan xalqının Avar və ya Asiya Avarları adı ilə qeyd edilməsi və digər tərəfdən Juan-Juanrin Monqol kimi göstərilməsi Avropa Avarlarının da bu qəbildən olmasını təsdiq edir.Jujanlar IV yüzildən VI yüzilədək tarixin səhnəsində olmuşlar.

Lev Qumilyov da özünün “Qədim türklər” kitabında Göytürklərin tarixləri-nin ən başlarında jujanlar üçün dəmir hasil etmək və metal əşyalar yaratmaqla məşğul olduqlarını bildirir.

## Jujan xaqanları
* Yuğlu-yuy
* Huylu-huy
* Şelun - (402-410)
* Yuyçzülyü Hulü - (410-411)
* Yuyçzülyü Datan - (411-430)
* Vuti - (430-445)
* Tuxeçjen - (445-464)
* Yuyçzülyü Yuçenq - (464-485)
* Yuyçzülyü Tulun - (485-492)
* Yuyçzülyü Naqay - (492-493)
* Yuyçzülyü Futu - (493-508)
* Yuyçzülyü Çunu - (508-520)
* Anaxuan - (520-552)
* Yuyçzülyü Polomen - (521-524)
* Yuyçzülyü Tiefa - (552-553)
* Yuyçzülyü Denqçu - (553)
* Yuyçzülyü Kanqti - (553)
* Yuyçzülyü Anloçen - (553-554)

## İstinadlar
Oxud

**Oxud** — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun eyniadlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Oxud bələdiyyəsinə aiddir.

## Ümumi məlumat və tarixi
Kənddə iki kitabxana, iki məktəb, bir bələdiyyə və kənd icra hakimiyyəti nümayəndəliyi, 1 məscid, 1 tibb məntəqəsi, iki tele ötürücü qüllə, 1 un dəyirmanı, 1 şadlıq sarayı, bir neçə artezian, iri tutumlu rabitə qovşağı fəaliyyət göstərir. Kənd əhalisinin təhsilə olan marağına və nailiyyətlərinə görə nəinki rayonda, eləcə də ölkədə məşhurdur. Hər il onlarla şagird tələbə adını qazanır.

Kənd həmçinin spesifik məhəllə adları ilə də məşhurdur: Cumaylar, Həccəvlər (Hacı Cəbilər), Dırrar, Duluzlar, Dəlləklər, Barı arası, Qaralar, Doxun, Gavan, Çay qırağı, Çeylək sadağı, Kənd qırağı, Təzə kənd, Əzbəylər, Irebusaği, Ortabulaq, Dükanqabaği, Hindular məhəlləsi, Hamamyani, Əzimlər, Agalar.

Mollaəhməd bulağı isə olduqca tarixi qədim bulaqlardandır. Kəndin Kiş kəndinə yaxın hissəsində iki dağın arasından alır mənbəyini.

Yelbaba adlanan ziyarətgahın ərazisində olan qəbiristanlıqda yerləşən ibadətxana isə XVIII əsrə məxsusdur. Bu ziyarətdə Ərəbistandan gələn dini yayan ərəblərin qəbirləri var.

Kəndin Doxun hissəsi dövlət tərəfindən mühafizə olunur. Tarixi materiallarla zəngin məkandır. Ciddi araşdırmalara ehtiyacı var. Qədim albanların yaşayış məskənlərindən biridir.

## Coğrafiyası və iqlimi

Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəyində yerləşən kənd dəniz səviyyəsindən 1500–2000m yüksəklikdədir. Qışı soyuq, yazı və yayı isə mülayim iqlimi var. Hər tərəfdən dağlarla əhatə olunan kəndin rayon mərkəzinə çıxışı 2 yolla mümkündür. Birincisi dağların yamacından açılımış el arasında dağ yolu deyilən yol, ikincisi isə çay yolu. Ancaq yağıntılı vaxtlarda Kiş çayının suyunun artması bu yolun istifadəsini mümkünsüzləşdirir.

Kəndimizə qonaq gəlmək istəyənlər şəhər mərkəzindən 6 nömrəli avtobuslarla gələ bilərlər.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 4.825 nəfər təşkil edir.

### Tanınmış şəxsləri
* Əhmədiyyə Cəbrayılov — İkinci dünya müharibəsi zamanı Fransa müqavimət hərakatının üzvü, Fransanın Fəxri Legion ordeni ilə təltif edilib
* Mikayıl Cəbrayılov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Əhmədiyyə Cəbrayılovun oğlu
* Nuru Abdullayev — İkinci dünya müharibəsi zamanı Fransa müqavimət hərakatının üzvü

## İqtisadiyyatı
Əhalisinin bir əksəriyyəti əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur. Sahə adlandırılan kənddən bir neçə kilometr uzaqda yerləşən əkin sahələrində buğda, arpa və digər kənd təsərrüfatı məhsulları yetişdirilir. Sovet hakimiyyəti illərində və ondan bir neçə il sonraya qədər (kolxoz zamanı) kəndin əhalisi tütünçülük və baramaçılıqla da məşğul olurdu. Əhalinin bir qismi Şəkidəki İpək kombinatında çalışırdı.

## İstinadlar
Ankara döyüşü

**Ankara döyüşü** — Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid ilə Teymurləng arasında Ankaranın Çubuq Düzənliyində baş verən döyüş. Orta əsrlər tarixinin ən qanlı döyüşlərindən biri olan və Osmanlıların məğlubiyyəti ilə tamamlanan Ankara döyüşü Osmanlı İmperiyasını və Fetrət Dövrü (1402–1413) olaraq bilinən bir iqtidar boşluğu dövrünün yaşanmasına gətirib çıxardı.

## Ümumi məlumat
Ankara Döyüşü, Teymurla İldırım Bəyazid arasında 20 iyul 1402-ci ildə Ankara ya 20 km. yaxınlıqdakı Çubuq Düzənliyində olmuşdur. Döyüş olmadan əvvəl Teymur, İldırım Bayezidə dörd məktub göndərmiş, İldırım Bəyazid dörd məktubla ona cavab vermişdir. Ancaq bu yazışmalar döyüşü önləyə bilməmişdir. Döyüşün qalibi Teymur olmuş, İldırım Bəyazid əsir düşmüşdür. Bu dörd məktub və cavablarının Türkcə surətləri, Konya Bələdiyyəsi Koyunoğlu Kitabxanası nr. 13435də qeydli olan əl yazması Münşeat və Mükatabatı Sultanıya məcmuəsində mövcuddur.

## Döyüşün gedişi
Osmanlı sultanı I Bəyazid İldırımın 70 min ordusuna qarşı Teymurləng 150 minlik ordu və 32 fillə çıxdı. 1402-ci ilin yazında Teymur Ankaradan şərqdə yerləşən Sivas şəhəri daxil olmaqla bir neçə şəhəri zəbt etdi. Paytaxtı müdafiə edərək Bəyazid Sivasdan 150 km aralı olan və Teymurun atlılardan istifadə imkanını daraldan, dağlıq-meşəlik yerdə mövqe tutdu. Osmanlı ordusunun Misirlə əlaqəsini kəsmək və onu düzənliyə cəlb etmək üçün, Teymur Qeysəriyyəyə tərəf getdi, cənubdan Ankaraya çıxdı və onu mühasirəyə aldı. Bəyazid öz mövqelərindən çəkilib paytaxta tərəf tələsdi. Onda Teymurun qoşunları Ankaranın mühasirəsini qaldırıb, kiçik keçid edərək düşərgə saldılar və möhkəmləndilər. Tez yürüşdən yorulmuş osmanlılar, əsas qüvvələrini mərkəzdə cəmləşdirərək döyüşə girdilər. Özbəklərin isə əksinə güclü cinahları və böyük ehtiyat qüvvələri var idi. Döyüşü Teymurun yüngül süvariləri başladı. Teymur ağır atlıların ardıcıl hucumlarıla osmanlıların sol cinahında durmuş serblərin cərgələrini pozdu və onları yandan aldı. Osmanlıların sağ cinahında durmuş 18 minlik tatar ordusunun və həmin cinahda duran 18 min Anadolu türkmən bəylərinin xəyanəti və Teymurun tərəfinə keçməsi döyüşün taleyini həlletdi. Osmanlıların özbəklər tərəfindən Ankara yaxınlığında darmadağın edilməsi onların Avropaya təzyiqini zəiflətdi və Konstontinopolun alınmasını yarım əsr gecikdirdi.

## Mənbə
Sən gedən gündən (albom)

**"Sən gedən gündən"** — Zülfiyyə Xanbabayevanın ikinci studiya albomudur. Albom 2002-ci ildə işıq üzü görüb. Bu albom həmin il üçün Azərbaycanda ən çox satılan albom olub.

## Mahnıların siyahısı

## Albomdan çıxan videolar

* 2000 ''Aləm Oyansın'' 
* 2001 ''Sən Gedən Gündən'' 
* 2001 ''Son Gecə'' 
* 2005 ''Xatırla Məni'' *(video remix versiya üçün *'Canım Məmləkətim*' konsertindən hissələrlə hazırlanıb)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet səhifəsi
* Rəsmi Facebook səhifəsi
* Rəsmi Instagram hesabı
* Rəsmi YouTube kanalı 
* Rəsmi Twitter hesabı
Bayan xaqan

**Bayan Xaqan** — avar hökmdarı (568–601)

Bayan Xaqan 565-ci ildə slavyan tayfalarını ağır məğlubiyyətə uğradaraq Mərkəzi Karpatı ələ keçirmiş, Bizansı xərac vermək məçburiyyətində qoymuşdu. Lanqobardlarla ittifaq bağlayaraq hepidləri özünə tabe etmişdi. O. 568-ci ildə lanqobardların Cənubi İtaliyaya köçməsindən sonra indiki Macarıstan ərazisini tamamilə hakimiyyəti altına almışdı. Daha sonra qərbdə Frank kralı Ziqberti məğlubiyyətə uğratmış, cənubda isə Bizansın Singidunum və Sirmium kimi strateji əhəmiyyətli sərhəd qalalarını tutmuşdu (582). Bayan xaqanın hakimiyyəti dövründə xaqanlığın sərhədlərini Don çayından Qalliyaya, şimali slavyanların torpaqlarından İtaliyaya qədər genişlənmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III cild. Bakı,2011, səh. 302.

## Həmçinin bax
* Avar xaqanlığı

## Xarici keçidlər
* Avar xanı İstanbul fatehini qabaqlayıbmış — Maraqlı FAKTLAR
Xan

**Xan** (Türk dili: *Han, kaan, kağan, hakan*) — Monqol və türk dövlətlərində hökmdarlar tərəfindən istifadə edilən ünvanlardan biri və nisbi olaraq ən köhnələrindəndir.

## İstifadəsi
Xan — ilk dəfə jujanlar dövründə istifadə edilən bir tituldur. Xaqandan daha aşağı titul idi. Avropa feodalizmində krala bərabərdir.

Xan sözündən yaranan sözlər:

# **Gurxan — **Qaraxitaylar dövlətinin idarəçilərinə deyilirdi.
# **İlxan** — Müəyyən bir elin ya da bölgənin idarəçilərinə deyilirdi.
# **Xani-xanan** () — Böyük Moğol İmperiyasının sərkərdələrinə deyilirdi.
# **Xan Sahib Şri Babi** — Bantva Manavadar dövlətinin hökmdarlarına deyilirdi.
# **Qan** — Koreyadakı qəbilə başçılarına verilən titul idi.
# **Xatun** — Xanların həyat yoldaşlarına verilən titul idi. Kraliçaya bərabərdir.
# 
# **Xanzadə** — Xan nəslindən gələnlərə verilən titul.
# **[[Xaqan]]** — Xanların xanı mənasında istifadə olunurdu.
# **Xandan** () — Hind dillərində ailə deməkdir.
# **Kanasubiqi **- Birinci Bulqar dövlətinin idarəçilərinə verilən titul.
# **Kovxan **- Birinci Bulqar dövlətinin ikinci ən önəmli şəxslərinə verilən titul.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## İstinadlar
Qəlbinə yol (albom)

Azərbaycanın Respublikasının Xalq Artisti Zülfiyyə Xanbabayevanın sayca üçüncü studiya albomu.

## Albom haqqında
**"Qəlbinə yol" musiqi albomu** 2003-cü ilin mart ayı mediaya təqdim olundu, aprel ayında satışa çıxdı. 2003-2004-cü illər üçün bu Azərbaycanda satış qiymətinə görə ən bahalı musiqi albomu idi. Bununla yanaşı *Qəlbinə Yol* buraxıldığı il, ən çox tələb olunan albomlar sırasına girdi. Hələ 2001-ci dekabrın 31-i Space telekanalında yeni il şənliyi zamanı bu alboma daxil olan, sözləri və musiqisi Gövhər Həsənzadəyə aid olan ***Anladım Sonunda*** mahnısı səslənmişdi və çox bəyənilmişdi. Mahnı bütün 2002-ci il boyu hitparadlardan düşmədi. 2003-cü ilin ikinci rübündə ***Qəlbinə Yol*** mahnısına videoklip çəkildi, videonu Emin Mirabdullayev çəkdi, bu *Azərbaycanda ilk dəfə olaraq* kinolentə çəkilən klip oldu. Albomda 9 mahnı ilə yanaşı bir də popurri vardı, bu Zülfiyyə Xanbabayevanın əvvəlki iki albomunda yer alan bəzi mahnıların *[[Rəşad Haşımov]]* tərəfindən hazırlanan mix'i idi. Zülfiyyə xanım alboma *Azərbaycanın Xalq Artisti [[Cavanşir Quliyev]]*in də bir bəstəsini daxil etmişdi. Albomda *Kölgələr Düşdü* mahnısın musiqisi *[[Tünzalə Ağayeva]]*ya aiddir.

## Mahnıların siyahısı

## Albomdan çıxan videolar

* 2003 *[https://www.youtube.com/watch?v=Q7xhwWPWR8M Qəlbinə Yol]* (rej. Emin Mirabdullayev)
* 2003 *[http://www.youtube.com/watch?v=hWs4_Aq7LdU Popurri]*  (2003-cü ildəki solo konsertindən. Heydər Əliyev Sarayı.)
* 2005 *[http://www.youtube.com/watch?v=7i4MAI27cZ8 Ya Sənindir Ya Mənim]*(Novruz Bayramı çəkilişindən, Suraxanı-Atəşgah)

## Xarici keçidlər
*Rəsmi səhifəsi
*Rəsmi YouTube Kanalı 
*Facebook-da
Hüseynqulu xan Xoyski

**Hüseynqulu xan İsgəndər xan oğlu** **Xoyski** (mühacirətdə: **Hüseynqulu Xan Xoylu**; ) — Rusiya imperiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hərbi xadimi, polkovnik. Fətəli xan və Rüstəm xan Xoyskilərin böyük qardaşı.

## Həyatı

Hüseynqulu xan Xoyski 22 sentyabr 1870-ci ildə (qəbrində 1871-ci il yazılmışdır)) Gəncə şəhərində dünyaya gəlmişdi. Əsli-nəsli Cənubi Azərbaycanın Xoy şəhərindən idi. Atası İsgəndər xan rus ordususunun general-leytenatı olmuşdu. Vladiqafqaz progimnaziyasını bitirmişdi. 22 iyul 1887-ci ildə 45-ci draqun Şimal alayında hərbi xidmətə başlamışdı.

Polkovnik Hüseynqulu xan Xoyski 1955-ci ildə İstanbulda vəfat etmiş və orada da dəfn olunmuşdur.

## Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə
Hüseynqulu xan Xoyski Azərbaycan Xalq Cumhiriyyəri dövründə Gəncənin general-qubernatoru Xudadat bəy Rəfibəylinin müavini idi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra həyat yoldaşı Şirinbəyim xanımı (o, Gəncə xanı Cavad xanın nəslindən olan Əbülfət xanın qızı idi), qızı Valiyyəni, 6 aylıq nəvəsi Abbası və kürəkəni məşhur Gəncə üsyanına başçılıq etmiş polkovnik Cahangir bəy Kazımbəylini götürüb İrana keçmişdi. Kürəkəni sonra geri qayıtmış və 1920-ci il mayın sonunda sovet hakimiyyətinə qarşı üsyana rəhbərlik etmişdi. Hüseynqulu xan Xoyski İrandan Türkiyəyə getmişdi.

30 mart 1919-cu ildə Azərbaycan hökumətinin qərarı ilə podpolkovnik Hüseynqulu xan Xoyskiyə rəşadətli fəaliyyətinə görə polkovnik rütbəsi verilmişdir.

## Ailəsi
Hüseynqulu xan Şirinbəyim xanım Əbülfət xan qızı Ziyadxanova ilə ailə qurmuşdu. Şirinbəyim xanım İsmayıl xan, Adil xan və Şahverdi xan Ziyadxanovların doğma bacısı idi. 

Onların İsgəndər, Zahid adlı oğulları və Valiyyə adlı qızı dünyaya gəlib. Böyük oğlu İsgəndər xan Adil xan Ziyadxanovun qızı Mahrux xanımla evlənmişdi. Valiyyə xanım Cahangir bəy Kazımbəyli ilə evlənmişdi. Kiçik oğlu Zahid xan Xoyski 25 sentyabr 1910-cu ildə Gəncədə doğulub. 2001-ci ildə Nyu-Yorkda vəfat edib.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* 

### İstinadlar
Sənsiz (albom)

## Albom haqqında
**"Sənsiz" albomu** – Zülfiyyə Xanbabayevanın dördüncü solo albomudur. İctimaiyyətə 2004-cü ilin dekabrında təqdim olunan albom satışa 2005-ci il yanvarın 2-si CD olaraq, yanvarın 5-i audiokaset olaraq çıxdı. Bu albomun, demək olar ki, bütün mahnıları məşhur oldu, çox dinlənildi. Albomla eyni adı daşıyan Sənsiz mahnısı radiolarda hələ 2003-cü ilin oktyabrından səslənməyə başladı. ATV telekanalında yayımlanan 10lar verilişi 2004-cü ilin sonu *Sənsiz*i ilin mahnısı seçdi, belə ki, 2004-cü ildə 52 həftə efirə çıxan verilişin onluğunda 45 həftə məhz *Sənsiz* mahnısının videosu birinci oldu. Mahnı 2005-ci ildə də bir çox hitparadlarda zirvədə yer aldı. Bu mahnı nəinki, ATV, ümumiyyətlə, bütün telekanalların, radioların hitparadlarında 2003-2004-cü illər boyu ilk yerlərdə oldu. 2004-cü ildə Zülfiyyə Xanbabayeva *[[Tarkan]]la* birgə *Tofiq Bayramov adına Respublika stadionu*nda konsert verdi. Albomun başqa bir hit parçası *Azərbaycan* mahnısı ilk dəfə bu konsertdə səsləndi. Konsert *28 May Respublika Günü*nə həsr olunmuşdu. Həm *Azərbaycan*, həm də *Sənsiz* mahnısının musiqisi *[[Hüseyn Abdullayev]]*ə, sözləri isə Zülfiyyə xanımın artıq bir çox mahnılarına söz yazmış *İsmayıl Dadaşov*a aid idi.

## Mahnıların siyahısı

## Albomdan çıxan videolar

* 2003 *[http://www.youtube.com/watch?v=yr07zL6P13Y Sənsiz]*  
* 2004 *[http://www.youtube.com/watch?v=fFSoy4bkwU0 Azərbaycan]* 
* 2004 *[http://www.youtube.com/watch?v=x2Z1TVDLJA4 Səninlə]* 
* 2005 *[http://www.youtube.com/watch?v=6pc5j0RTs1M Ayrılığa Dözərəm]*  
kliplərin rejissoru Fuad Əlişov oldu''

## Hitparadlarda mahnıların vəziyyəti

## Xarici keçidlər

*Rəsmi səhifəsi
*Rəsmi YouTube Kanalı 
*Facebook-da
Xoyskilər

**Xoyskilər** — Azərbaycan türklərinin tarixində mühüm rol oynamış ailələrdən biri. Ailənin kökü Xoy xanlarından gəlməkdədir.

## Soyun yaranması
Bu soyun ulu babası Cəfərqulu xan Dünbilidir. Cəfərqulu xan Əhməd xan oğlu Dünbili (?-1814) Fətəli şah Qacara üsyan qaldıraraq Rusiya imperiyasına üz tutdu. O, imperator I Aleksandr tərəfindən bahalı brilyantla bəzədilmiş qızıl metal və qızıl lələklə təltif edilmiş, 1807-ci ildə general-leytenant rütbəsi ilə təltif edilərək, həm də Şəki xanı təyin edilmişdi. 1810-cu ildə Cəfərqulu xanın vəfatından sonra Şəki xanlığını onun oğlu İsmayıl xan idarə etmişdi. Şəki xanlığı 1819-cu ildə ləğv edilmişdi. Dünbili tayfasından olmasına baxmayaraq övladları Xoyski soyadını qəbul etdilər. Digər oğlu Əbuturab (Əbra) xanın törəmələri isə Əbraxanov soyadını daşıdılar.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Cəfərqulu xan Dünbili — Xoy xanı, Xoy ətrafında məskunlaşmış kürd dünbülü tayfasının rəisi, Şəki xanı, rus ordusunun general-leytenantı, Xoyski familiyasını daşımış ilk şəxslərdən biri.
* İsmayıl xan Xoyski — Şəki xanı.
* Kəlbəli xan Xoyski — Rus ordusunda general mayor, İskəndər xan Xoyskiın atası, Fətəli xan Xoyskinin ata babası.
* İskəndər xan Xoyski — Çar ordusuun general-leytenantı, Fətəli xan Xoyskiın atası.
* Hüseynqulu xan Xoyski – çar ordusunun general-mayoru.
* Fətəli xan Xoyski — Azərbaycanlı siyasi xadim.
* Rüstəm xan Xoyski — Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının fəal iştirakçılarından biri.
* Tamara xanım Xoyskaya — Azərbaycanın birinci xanımı, Mirzə Davud Hüseynovun həyat yoldaşı.
* Əmir xan Xoyski — Qubada və Bakıda qubernatorun müavini,1919-cu il oktyabrın on üçündə Qazax qəzasının qubernatoru.
* Cahangir xan Xoyski, (1849–1920) — Azərbaycan hüquq məsləhətçisi, 1908–1909-cu illərdə Gəncə şəhər Dumasının deputatı.
* Fatma xanım Ata xan qızı Əbraxanova — Teymur bəy Həsənbəyov həyat yoldaşı.
* Qəmərnisə bəyim Ata xan qızı Əbraxanova — şairə

## Qalereya

Fayl:Fatali Khan Khoyski.jpg|Fətəli xan Xoyski
Fayl:Hüseynqulu xan Xoyski.jpg|Hüseynqulu xan Xoyski
Fayl:Cahangir xan Xoyski.jpg|Cahangir xan Xoyski, titulyar müşavir, hüquqşünas
Fayl:Rüstəm xan Xoyski.jpg|Rüstəm xan Xoyski
Fayl:Tamara xanım Xoyskaya.jpg|Tamara xanım Xoyskaya-Fətəli xanın qızı


## Mənbə
* ''Pərvin xəyyam oğlu Mirzəzadə'', Xoy xanlarının nəsil şəcərəsi, Almanach.be, 12.08.2003
* *[[Ənvər Çingizoğlu]]*, Xoyskilər, "Soy", 2010. səh.13–19.
* *Э.Э.Исмаилов*, Ханы Хойские. Материалы к родословной и биографиям, ATŞC-nin xəbərləri, IV buraxılış. Bakı, 2003.ст.35–58.
* ''Тамара Хойская'': "Никого не обвиняю в том, что в Баку стоят памятники коммунистам, а не лидерам АДР"
*  Şəki xan qəbristanlığında Xoyskilərə aid daha bir başdaşı aşkar olundu.

## Xarici keçidlər
* Encyclopædia Iranica :DONBOLĪ. Originally Published: December 15, 1995.

## Həmçinin bax
* Xoyski
* Gəncə
* Şəki
* Xoy
* Abraxanovlar
Titan (peyk)

**Titan** — Günəş sistemində Saturn planetinin peykidir. Günəş sistemində Yerin cavanlığına bənzər göy cismi bilirik ki, Titan'dır. Maraq cəlb edən Titanı araşdırdıqda kəşf etdik ki, onda yağışlı mövsümlər mövcuddur. Bu mövsüm başlandıqda peykdə tufanlar, fırtınalar qopur, eləcə də, leysanlar gedir. Bunun nəticəsində peykin səthi eroziyaya məruz qalır. Bir də Yerdən fərqli olaraq Titanda 1 mövsümün müddəti 7.5 Yer ilinə bərabərdir.

## Atmosferi

Onların üzərində orqanik və ya karbonla zəngin örtük var. Bu "metan qarı" ola bilər.

Titan qatı fotokimyəvi dumanın içərisindədir. Buna görə Kassini onun üzərindəki obyektləri görmək üçün optik kameradan başqa alətlərdən istifadə etməli olur.

Alimlərin fikrincə, hazırda Titanın atmosfer quruluşu Yerdə ilk həyat ünsürlərinin yaranma dövrünə uyğun gəlir. Professor Ralf Kaiser peykin atmosferində hidrogen-karbon birləşmələrinin olduğunu və bu təbəqənin də Titanın səthini ultrabənövşəyi şüalardan qoruduğunu söyləyir. Alimin qənaətinə görə, bu, astrobiologiyada vacib amildir və mürəkkəb molekulların formalaşması üçün münbit şərait deməkdir.

## Geologiyası
Titanın yarısı buzlardan və yarısı daş hissəciklərindən təşkil olunub.Onun üzərində dağ silsilələri var. Dağ silsiləsinin uzunluğu 150 kilometrdir. Hündürlüyü isə min beş yüz kilometrə yaxındır.Kosmik aparat bu imicləri peyk üzərindən son dəfə keçərkən çəkə bilib.Alimlər dağların buzlaşmış maddələrdən ibarət olduğunu düşünürlər.

## Titan marağı
Alimlərin Titana olan maraqları çox böyükdür. Beləki, bu təbii peyk Yer kürəsinin ilkin çağlarını xatırladır.Havay Universitetinin alimləri Yerdə həyatın yaranma səbəblərini anlamaq üçün Saturnun peyki Titanı daha dərindən öyrənmək niyyətindədirlər. Bu universitetin mütəxəssisləri Titanın tədqiqi ilə məşğul olan beynəlxalq missiyanın üzvləridir və onlar üçün bu məqsədlə bir neçə laboratoriya da yaradılıb. Laboratoriyalarda Titanın atmosfer modeli imitasiya edilib. Prosesin dərk olunması həyatın yaranma mexanizmini qavramaqda açar rolunu oynaya bilər. Bu səbəbdən alimlər imitasiya laboratoriyalarında alınmış molekulları Titanın real atmosferində infraqırmızı spektral analiz vasitəsilə aşkar etmək fikrindədirlər.

## İstinadlar
Şeybani xanlığı

**Şeybani xanlığı** (; 1428–1468, 1500–1599) — Çingiz xanın oğullarından Cucinin oğlu, Batının qardaşı Şeybanın sülaləsindən olan və Özbəkləri idarə edən Əbuülxeyir xan tərəfindən qurulmuş xanlıqdır.

## Tarixi
1428-ci ildə qurulan Buxara xanlığı 1468-ci ildə Teymurilər dövləti tərəfindən süqut olunmuşdur. Sonra 1500-cü ildə Məhəmməd Şeybani xan (1451–1510) tərəfindən təkrar qurulan Şeybani xanlığı (1500–1599) 1506-cı ildə Buxaranı ələ keçirmiş, mərkəzi Buxaraya köçürmüş və Buxara xanlığı olaraq xatırlanmağa başlamışdı. Bu xanlıq Özbək Xanlığı olaraq da tanınır. Şeybani, ya da Şibanoğulları xanlığı 1599-cu ildə Həştərxan xanlığı (Astarxan xanlığı) mənşəli olan Din Məhəmməd, Baqi Məhəmməd və Qubernator Məhəmməd qardaşları tərəfindən yıxılmış və Buxara xanlığı Həştərxan hakimiyyətinin (Canı hakimiyyətinin) əlinə keçmişdir.

## Şeybani xanları
* Məhəmməd Şeybani (1500–1510)
* Köçkuncu (1510–1531)
* Müzaffərrəddin Əbu Səid (1531–1534)
* Əbul Qazi Übeydalla (1534–1539)
* I Abdalla (1539–1540)
* Əbdüllətif (1540–1552)
* Novruz Əhməd (1552–1556)
* I Pir Məhəmməd (1556–1561)
* İsgəndər (1561–1583)
* II Abdalla (1583–1598)
* Əbdülmömin xan (1598)
* II Pir Məhəmməd (1598–1599)
## İstinadlar
Məhərrəmkənd rayonu

**Məhərrəmkənd rayonu** — Rusiya Federasiyasının bir subyekti olan Dağıstan Respublikasında bir rayon.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 641&nbsp;km², inzibati mərkəzi Məhərrəmkənd kəndidir.

## Tarixi
Dağıstan Respublikasının cənubunda yerləşən Məhərrəmkənd rayonu adını öz inzibati mərkəzi olan Məhərrəmkənd kəndindən alır. Məhərrəmkəndin yaranması ilə bağlı əsas versiyalardan birinə görə, kənd 1801-ci ildə Şeyxəli xanın sərkərdə Məhərrəmə xidmətlərinə görə bağışladığı torpaqlarda salınıb və nəticədə kənd onun adı ilə adlanmağa başlayıb.

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayonun 58.694 nəfər əhali yaşayır. Bu siyahıya almaya əsasən əhalisinin sayına görə rayonun ən iri yaşayış məntəqəsi Məhərrəmkənd kəndi (6.266 nəfər), Sovetskoye kəndi (3.926 nəfər), Samur kəndi (3.484 nəfər) və Qaptsax kəndidir (3.270 nəfər).

1989 – cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisinin 93%-ni ləzgilər, 7%-ni isə digər xalqlar təşkil edir.

## Kəndləri
Rayonda 33 yaşayış məntəqəsi var və onların hamısı kənd tipli yaşayış məntəqəsidir. Kəndlər :
*Azadoğlu 
*Bülbül-Qazmalar
*Büt-Qazmalar 
*Hazard-Qazmalar 
*Haptsax
*Harax 
*Hilyar
*Cepel
*Kepir-Qazmalar
*Qartas-Qazmalar
*Kirka
*Qliçxan
*Quysun
*Qçun-Qazmalar
*Məhərrəmkənd
*Maqa-Qazmalar
*Muqurqan
*Yeni Aul 
*Orujba
*Primorski
*Samur
*Sovetskoye
*Tahirkənd 
*Tahirkənd-Qazmalar
*Filer 
*Xoca-Qazmalar
*Xorel 
*Xtun-Qazmalar
*Tseləgün
*Çaxçax-Qazmalar 
*Yaraq-Qazmalar
*Yaruqvalar

## İstinadlar
Əliş Ləmbəranski

**Əliş Cəmil oğlu Ləmbəranski** () — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Neft Sənayesi nazirinin müavini (1954) Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri (1959–1966), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1970–1987), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III, V, VI, VIII və X çağırış deputatı, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1951), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1964), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü.

## Həyatı
Əliş Cəmil oğlu Ləmbəranski 10 may 1914-cü ildə Bərdə rayonunun Ləmbəran kəndində anadan olub. 1936-cı ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş, 1942-ci ildə ağır yaralanaraq tərxis olunmuşdur.

O, 1999-cu ildə Bakıda vəfat edib, birinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
Ardınca Çaparidze adına zavodun baş mühəndisi, sonra isə direktoru (1943–45), "Bakı Neftayırma zavodları" trestinin müdiri (1945–47). Ə. Qarayev adına neftayırma zovodunun direktoru (1947–50), "Azərbaycan Neftayırma zavodları" birliyinin rəisi (1950–59) işləmişdir.

### Siyasi fəaliyyəti
1954-cü ildən eyni zamanda Azərbaycan SSR Neft Sənayesi nazirinin müavini idi.

1959–66-cı illərdə Bakı şəhər ZDS İcraiyyə Komitəsinin sədri seçilmiş, 1966-cı ildə SSRİ Nazirlər Soveti yanında Mikrobiologiya Sənayesi Baş İdarəsi rəisinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1970-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini olmuşdur.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin III, V, VI, VIII və X çağırış deputatı olmuşdur. Azərbaycan KP 30-cu qurultayında MK üzvü seçilmişdir.

## Xatirəsi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əliş Ləmbəranskinin xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə onun yaşadığı binaya (Bakı şəhəri, Tərlan Əliyarbəyov küçəsi, 5) xatirə lövhəsinin vurulması barədə 11 may 2004-cü il tarixdə Sərəncam vermişdir.

Əliş Ləmbəranskinin dövlət idarəçiliyinin müxtəlif sahələrində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətini, respublikada mühüm əhəmiyyətə malik sənaye və mədəniyyət müəssisələrinin qurulmasında, Bakı şəhərinin infrastrukturunun təkmilləşdirilməsində təqdirəlayiq xidmətlərini nəzərə alaraq, onun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 28 fevral 2014-cü il tarixdə Sərəncam vermişdir.

Əliş Ləmbəranski haqqında "İthaf" adlı sənədli film çəkilib. Rejissoru Ziya Şıxlinskidir. Filmin Bakıdakı Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzində (RİMM) premyerası olub.

## Təltif və mükafatları
2 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr İnqilabı, 3 Qırmızı Əmək Bayrağı, 2-ci dərəcəli Vətən müharibəsi, Xalqlar dostluğu ordenləri və medallarla təltif olunmuşdur. SSRİ Nazirlər Soveti mükafatının laureatıdır (1978).

## İstinadlar
Bernard Luis

**Bernard Luis** (; ) — Prinston Universitetində professordur. İslam tarixi və islam-Qərb əlaqəsi haqqında mütəxəssisləşmişdir. Orta şərq haqqında mütəxəssisləşmiş qərbli mütəxəssislər arasında ən çox oxunan yazıçılardandır. Yəhudi mənşəlidir və Corc V. Buşun məsləhətçilərindəndir.

Lewis, 1993-cü ildə "Le Monde"nə verdiyi bir bildirişdə 1915-ci ildə Ermənilərin Osmanlılar tərəfindən öldürülməsinin bir "soyqırım" olmadığını, "döyüşün bir tərəf məhsulu" olduğunu söyləmişdi. Parisdə bir məhkəmə bunu Erməni soyqırımının inkarı olaraq qəbul etmiş və tarixçiyə simvolik olaraq 1 frank pul cəzası kəsmişdir.

London Universitetində təhsil aldı; yüksək lisansını Orta şərq Tarixi sıxlıqlı olmaq üzrə Tarix mövzusunda, doktorasınıysa İslam Tarixi mövzusunda etdi. Paris Universitetindəki araşdırmaları əsnasında Türkcə öyrəndi. 1938-ci ildə dərs verməyə başladı. 1974ə qədər London Universitetində, 1974–1986 arasındadırsa Princeton Universitetində müəllimlik etdi. 1998-ci ildə Atatürk Barış Mükafatını götürdü. Araşdırma sahələri Orta əsrlər İslam Dünyası, günümüz Orta şərqi və Osmanlı İmperatorluğudur.

## Başlıca Əsərləri
* The Arabs en History (1950);
* The Emergence of Müasir Turkey (1961);
* The Assassins (1967);
* The Muslim Discovery of Europe (1982);
* The Political Language of Islam (1988);
* Race and Slavery en the Middle East: an Historical Enquiry (1990);
* Islam and the West (1993);
* Islam en History (1993);
* The Shaping of the Müasir Middle East (1994);
* Cultures en Conflict (1994);
* The Middle East: A Brief History of the Last 2,000 Years (1995);
* The Future of the Middle East (1997);
* The Multiple Identities of the Middle East (1998);
* A Middle East Mosaic: Fragments of lifə, letters and history (2000).

## Türkcədə nümayiş olunmuş əsərləri
* Müasir Türkiyənin Doğuşu (1988),
* İslamın Siyasi İfadəsi (1993),
* Orta şərq: Xristianlığın Doğuşundan Günümüzə 2000 İllik Tarixi (1996),
* İslam Dünyasında Yəhudilər (1996),
* Müsəlmanların Avropanı Kəşfi (1997),
* Zidd düşən Mədəniyyətlər – Kəşflər Çağında Xristianlar, Müsəlmanlar, Yəhudilər (1999),
* Orta şərqin Çoxlu Şəxsiyyəti (2000),
* Tarixdə Ərəblər (2000).

## Həmçinin bax
* Erməni Soyqırımı iddiası

## İstinadlar
Kuli rayonu

**Kuli rayonu** — Rusiya Federasiyasının bir subyekti olan Dağıstan Respublikasında yerləşən rayon.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 653&nbsp;km², inzibati mərkəzi Vaçi kəndidir.

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayonun 10.760 nəfər əhali yaşayır. Bu siyahıya almaya əsasən əhalisinin sayına görə rayonun ən iri yaşayış məntəqəsi Kuli kəndi (3.636 nəfər) və Vaçi kəndidir (667 nəfər).

1989–cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisinin 99%-ni laklar, 1%-ni isə digər xalqlar təşkil edir.

## Kəndləri
Rayonda 14 yaşayış məntəqəsi var və onların hamısı kənd tipli yaşayış məntəqəsidir. Kəndlər :

*Vaçi
*Vixli
*Kani 
*Qaya
*Kuli
*Sukiyanx 
*Sumbatl
*Haymi
*Hayxi 
*Xosrex 
*1-ci Tsovkra 
*2-ci Tsovkra 
*Tsuşar  
*Tsyşa

## İstinadlar
Norman İtskovits

**Norman İtzkovitz** (; ) — Osmanlı tarixi üzrə ixtisaslaşmış ABŞ tarixçisi. Prinston Universiteti Yaxın Şərq Araşdırmaları fakültəsində müəllim olaraq çalışır.

## Əsərləri
**Ottoman Empire and Islamic Tradition,* Chicago 1972, 1980
**The Immortal Atatürk,* Chicago 1984
**Neighbors in Conflict: A Psycho-political Study of Greek-Turkish Relations*, Eothen Press, 1994.
## Xarici keçidlər
* http://www.princeton.edu/~nes/faculty_itzkowitz.html
Stenford Şou

**Stenford Şou** (; ) — ABŞ tarixçisi.

Osmanlı tarixi və Erməni Soyqırımı sahəsində etdiyi işlərlə tanınan və 1977-ci ildə "Erməni soyqırımı yoxdur" dediyi üçün Ermənilər tərəfindən təhdid edilərək, evi qundaqlanan ABŞ-li tarixçi. 26 il əvvəl Türkiyəyə yerləşib işlərinə burada davam etmişdir. Son olaraq Bilkent Universitetində Osmanlı Tarixi dərsləri verirdi. Ayrıca Türkiyə Elmlər Akademiyasından edilən şərhdə, 16 dekabr 2006da Akademiyanın Şərəf Üzvlüyünə seçildi və 2006 ili Sentyabr ayında Prof. Dr. Xəlil İnalcık ilə birlikdə Türk və Türkiyə tarixinə qatqılarından ötəri Türk Tarix Təşkilatı tərəfindən Xidmət Medalı və Beratı ilə şərəflənildi. Hacettepe Universiteti beyin cərrahı reanimasiya modulunda 16 dekabr 2006da vəfat etdi. Ortaköydəki Etzahayim Sinagogunda cənazə mərasimi təşkil edildi və bu cənazə mərasiminə Türkiyənin qabaqda gələn idarəçiləri və məşhur tarixçilər qatıldı.

## Həmçinin bax
*Erməni Soyqırımı iddiası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Stanford J. Shaw haqqında detallı məlumat  
*UCLA' dakı sayası
Xiv rayonu

**Xiv rayonu** - Rusiya Federasiyasının bir subyekti olan Dağıstan Respublikasında yerləşən rayon.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 501&nbsp;km² , inzibati mərkəzi Xiv kəndidir .

## Əhalisi
2002-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayonun 20.747 nəfər əhali yaşayır . Bu siyahıya almaya əsasən əhalisinin sayına görə rayonun ən iri yaşayış məntəqəsi Xiv kəndidir (2.243 nəfər) .

2010 - cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən rayon əhalisinin 59.8%-ni tabasaranlılar , 38.8%-ni ləzgilər , 0.7%-ni isə digər xalqlar təşkil edir .

## Kəndləri
Rayonda 42 yaşayış məntəqəsi var və onların hamısı kənd tipli yaşayış məntəqəsidir .

## İstinadlar
Le Monde (qəzet)

**"Le Monde"** (), köhnə azərbaycandilli mənbələrdə **"Mond"** — liberal-sol Fransa gündəlik qəzeti. Hərfi mənada "Dünya" deməkdir.

## Haqqında
60-cı ilində Le Monde yeni ünvanı Boulevard Auguste Blanqui bulvarında 1944-cü ildə tərəfindən qurulan qəzet, Figaro ilə birlikdə Fransanın ən əhəmiyyətli qəzetlərindən biri olmuşdur.

* 2002-ci ildə ortalama gündəlik 400.000 ədəd basılmışdır.

* "Le Monde"nin yüzdə 53ü qurucularına və çalışanlarına aiddir. Yüzdə 47i isə Danone, deyə Bank BNP Paribas və milyarder François Pinaulta aiddir. 
* 2004-cü il qəzet üçün ən pis il olmuşdur.
* "Le Monde" qəzeti bilavasitə olaraq Le Monde diplomatique adlı, sol fikirli qəzet ilə əlaqəlidir, bu qəzet də Almanca tərcüməsi ilə ayda bir die tageszeitung və Deyə Wochenzeitung ilə birlikdə verilər.
* 20 dekabr 2004-cü ildən bəri Le Mondenin yeni ünvanı Auguste Blanqui bulvarı 13.Arrondissement (Paris)dır.
* 2012-ci ildə Fransanın məşhur "Monde" qəzetinin baş redaktoru Erik İzraeleviç 58 yaşında Parisdə vəfat edib.

## Yazı işləri müdiri
* Hubert Beuve-Méry (1944-1969)
* Jacques Fauvet (1969-1982)
* André Laurens (1982-1985)
* André Fonddasına (1985-1991)
* Jacques Lesourne (1991-1994)
* Jean-Marie Colombani (1994-dən bəri)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Le Monde (fransız dili)
Heybə

**Heybə** – kənd və dağlıq rayonlarda məişətdə istifadə edilir. Formasına görə xurcuna bənzəyir. Lakin ondan iki dəfə kiçikdir. Əsasən xovsuz xalça texnikasında toxunur. Cecimdən tikilmiş heybə də olur. Belə ki, heybənin ağız hissəsi bədii tikmələr, bafta və s. ilə bəzədilir. Onunla xırda əşyalar daşınır. Heybə türkdilli xalqlar arasında geniş yayılmışdır.

Torba kimi dirək deyilən dəzgahlarda toxunar, vəsaitləri eynidir. Bir metr uzunluğunda iki gözlüdür. Heyvanlarda yük daşımaq üçün istifadə edilər. Ayrıca toy, nişan, söz kəsmə kimi günlərdə hədiyyəlik əşyaların daşınmasında istifadə edilməkdədir. Torbalarda görülən eyni motivlər heybədə də işlənir.

## Mənbələr
Xurcun

**Xurcun** - Bu məişət əşyası əsasən müxtəlif rəngli yun ipdən (bəzən iplikdən) xalça texnikası ilə toxunur, qotazlarla bəzədilir. İki gözdən və şol hissədən ibarət olur. Ağız hissəsinə gözək salınır, gözəyin içərisindən keçən qotazlı bağ dartılarkən xurcunun ağzı bağlanır. Xurcun müxtəlif olçüdə olur. Əsasən kənd təsərrüfatı məhsulları və sair daşımaq üçün istifadə olunur. Qədim dövrlərdən qonşu Şərq və Qafqaz xalqlarının, o cümlədən azərbaycanlıların məişətində mühüm yer tutmuşdur.
David Fromkin

**David Fromkin** () — ABŞ tarixçisi.

## Başlıca Əsərləri
* *A Peace to End All Peace: Creating the Modern Middle East 1914–1922* (1989) ISBN 0-8050-0857-8, ISBN 0-8050-6884-8 (paperback).
* "Britain, France, and the Diplomatic Agreements." In *The Creation of Iraq, 1914–1921*, ed. Reeva Spector Simon and Eleanor H. Tejirian, 134–145. New York: Columbia University Press, 2004.
* *Europe's Last Summer: Who started the Great War in 1914?* (2004) ISBN 0-375-41156-9, ISBN 0-375-72575-X (paperback).
* *In the Time of the Americans: FDR, Truman, Eisenhower, Marshall, MacArthur, The Generation That Changed America's Role in the World* (1995) ISBN 0-394-58901-7, ISBN 0-679-76728-2 (paperback).
* *The Independence of Nations* (1981). Praeger, New York City, .
* *The Importance of T. E. Lawrence.* From The New Criterion Vol. 10, No. 1, September 1991.
* *The Question of Government: An Inquiry into the Breakdown of Modern Political Systems* (1975)

## Həmçinin bax
* Erməni Soyqırımı iddiası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Boston University faculty: David Fromkin
Həsən Şaş

**Həsən Şaş** () — türk futbol məşqçisi və cinah yarımmüdafiəçisi kimi çıxış etmiş keçmiş oyunçu.

Həsən Gökhan Şaş 1998-ci ildə "Ankaragücü"ndən "Qalatasaray"a keçib. Karyerasında 5 Türkiyə çempionluğu, 3 ölkə kuboku, 1 UEFA kuboku və 1 UEFA Superkuboku var. 2002-ci ilin dünya çempionatında Türkiyə milli komandasının heyətində bürünc medal qazanıb. Orta xətdə oynayan H. Şaş "Qalatasaray"ın heyətində 350 rəsmi matçda 53 qol, Türkiyə yığmasında isə 57 matçda 9 qol vurub.

H. Şaşın "Qalatasaray"la müqaviləsi bu il başa çatıb və klub rəhbərliyi onunla müqaviləni uzatmayıb. 32 yaşlı futbolçu Türkiyədəki bəzi klublardan, həmçinin Qatar və Səudiyyə Ərəbistanından transfer təklifləri almasına baxmayaraq, "Qalatasaray"dan başqa heç bir komandada oynamaq istəmədiyi üçün ailəsi ilə də məsləhətləşərək karyerasına nöqtə qoymağa qərar verib.

## İstinadlar
Məmmədsadıq Əfəndiyev

**Məmmədsadıq Mirzə Əhməd oğlu Əfəndiyev** () — mədəniyyət xadimi, teatrşünas, pedaqoq

## Həyatı
Məmmədsadıq Mirzə Əhməd oğlu Əfəndiyev 5 iyun 1902‑ci ildə Türkmənistanın Aşqabad şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Nuxada (hazırkı Şəki) alan Məmmədsadıq Əfəndiyev 12 yaşında anasını, 5 il sonra isə atasını itirib.

1913‑cü ildə Nuxa klassik kişi qimnaziyasına daxil olub. Maddi çətinliklər səbəbindən 1919‑cu ildən təhsilini davam etdirməklə yanaşı, həm də mətbəədə çalışıb və Nuxa Bolşevik Təşkilatına üzv yazılıb. Ordu sıralarında olarkən Bakıda hərbi məktəbdə oxuyub. Sovet hərbi məktəbinin ilk məzunlarından olan Məmmədsadıq Əfəndiyev 1920‑ci ildən hərbi sahədə çalışmağa başlayıb. 1920‑ci ilin ortalarından 1925‑ci ilə qədər Ümumittifaq Fövqəladə Komissiyası orqanlarında çalışıb. Xüsusi xidmət orqanlarının təcrübəli işçisi kimi Azərbaycanda və İranda mühüm tapşırıqlar yerinə yetirib. Peşəkarlığına və nümunəvi fəaliyyətinə görə Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin Kollegiya üzvü seçilib, qızıl silahla təltif edilib.

Bakı İşçi və Türk İşçi Kəndli teatrlarının yaradıcısı olub. 1929-cu ilədək Türk İşçi Kəndli Teatrında direktor vəzifəsində çalışan M. Əfəndiyev 30-cu illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasında, Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda, Bakı Teatr Texnikumunda teart tarixi və fəlsəfədən dərs deyib.

Mətbuatda Nuri Nuriyev imzası ilə ədəbiyyata, mədəniyyətə, teatrşünaslığa aid məqalələrlə çıxış edib. 1937-ci ildə Azərbaycanın maarif komissarı, 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının direktoru vəzifələrində çalışıb.

II Dünya müharibəsinin iştirakçısı olan M. Əfəndiyev 1942-ci ildə Krım döyüşlərində vəfat edib.

## İstinadlar
Bney Saxnin FK

1991-ci ildə qurulan “Bney Saxnin” ərəblərin qurduğu və yaşatdığı klub kimi tanınır. Yaxın Şərqdə, demək olar ki, hamının dəstəklədiyi bu komanda daha çox Qətər hökumətindən yardım alıb. Belə ki, stadionun yenidən qurulması üçün Qətər hökuməti öz dəstəyini əsirgəməyib. Klub rəhbərliyi də bunu unutmayaraq, stadionun adını Qətərin paytaxtının şərəfinə “Doha” qoyub. Komandada həm ərəb, həm də yəhudi əsilli futbolçular forma geyinir. “Bney Saxnin”in kapitanı Abbas Suan müsəlman olmasına baxmayaraq, 12 dəfə İsrail millisinin formasını geyinib. Xatırladaq ki, Abbas Suan dünya çempionatının seçmə mərhələsi çərçivəsində İrlandiya ilə oyunda son dəqiqələrdə qola imza ataraq İsrail millisinə vacib qələbə qazandırmışdı.

Bu komandanın ev oyunlarını keçirdiyi gün stadionda əsasən ərəb mahnıları səsləndirilir.

## Avropa kuboklarında iştirak

* **2004/2005** UK Q2 Bney Saxnin - Partizan (Albaniya) 3-0 3-1 
* **2004/2005** UK R1 Nyukasl Yunayted (İngiltərə) - Bney Saxnin 2-0 5-1
Kemal Alispahiç

**Kemal Alispahiç** — Bosniya və Herseqovina futbol mütəxəssisi

## Həyatı

13 mart 1966-cı il təvəllüdlü bu mütəxəssis vətənində - Bosniya və Herseqovinada Jelezniçar və Sarayevo kimi klublarda çalışıb. 2009-cu ilin iyun ayında Muğan Salyan klubunun baş məşqçisi təyin olunub.

Milliyətcə türk olan mütəxəssis həm türk, həm də rus dilində danışa bilir. Muğan Salyan klubunun tarixinə ilk əcnəbi mütəxəssis kimi düşən Alispahiç Azərbaycanda çalışan ilk bosniyalı məşqçidir. Kemal Alispahiç ardıcıl uğursuz nəticələrdən sonra tutduğu vəzifədən kənarlaşdırılıb.

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
Roderik Davidson

**Roderik Davidson** (ingiliscəRoderic H. Davison)(23 mart 1917, 1996) – tarixçi.

## Həyatı

Roderik Davidson Prinston Universitetində tarix təhsili alıb və universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Harvard Universitetində doktorluq dissertasiyası müdafiə etdikdən sonra məzunu olduğu Prinston Universitetində tarix fənnindən dərs deyib.

İkinci Dünya müharibəsi illərində Avropada yardım quruluşlarında çalışdı , Almaniyada diplomatik bir vəzifədə çalışdı, New Yorkda vicdanı rəddçilərin iş düşərgəsində yer aldı. 46 illik təhsil həyatında Osmanlı İmperatorluğu mövzusunda mütəxəssisləşdi, Corc Vaşinqton Universitetində Avropa tarixi dərsləri verdi. 1954də professor oldu, 1986da təqaüdə çıxdı, lakin 1990ların başlarına qədər dərs verməyə davam etdi.

1994 də Corc Vaşinqton Universiteti Davidsona fəxri doktor mükafatı verdi. Osmanlıda Qərb Təsiri (1997), Qısa Türkiyə Tarixi (2004), Birinci Dünya Döyüşündə türk-İngilis Əlaqələri (2004) və osmanlı-Türk Tarixi, 1774-1923 (2004) başlıqlı əsərləri də Türkcəyə tərcümə edilən Davison, 1996-cı ildə vəfat edib.

## Kitabları
*Reform in the Ottoman Empire 1856-1876, Gordian Press (June 1973), ISBN 978-0877521358
*Essays in Ottoman and Turkish History, 1774-1923, Saqi Books (2001), ISBN 978-0863563249
*Turkey: A Short History, The Eothen Press (1998), ISBN 978-0906719220

## Həmçinin bax
*Erməni Soyqırımı iddiası
*http://www.turkamerika.com/hukuk/hukuk/ohioda-ermeni-diasporasina-sok.html

## İstinadlar
Anna Mariya Yopek

**Anna Mariya Yopek** () — Polşa caz müğənnisi.

## Həyatı
14 dekabr 1970-ci ildə Varşavada doğulub.

## Albomları
* *Ale jestem* (1997)
* *Szeptem* (1998) 
* *Jasnosłyszenie* (1999)
* *Dzisiaj z Betleyem* (1999)
* *Bosa* (2000)
* *Barefoot* (international edition of *Bosa*) (2002)
* *Nienasycenie* (2002)
* *[[Upojenie]]* (feat. Pat Metheny) (2002)
* *Farat* (live) (2003)
* *Secret* (2005)
* *Niebo* (2005)
* *ID* (2007)
* *BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co* (live) (2008)
* *Haiku* (2011)
* *Sobremesa* (2011)
* *Polanna* (2011)
* *Minione* (2017)
* *Czas kobiety* (2017)
* *Ulotne* (2018)

## Mahnıları
* *Chwilozofia 32-bitowa* (1996) 
* *Ale jestem* (1997)
* *Joszko Broda* (1997)
* *Nie przychodzisz mi do głowy* (1997)
* *Cud niepamięci* (1998)
* *Przed rozstaniem* (1998)
* *Ja wysiadam* (1999)
* *Księżyc jest niemym posłańcem* (1999)
* *Na całej połaci śnieg* (+ Jeremi Przybora, 1999)
* *Nadzieja nam się stanie* (1999)
* *Smutny bóg* (2000)
* *Ślady po Tobie* (2000)
* *Szepty i łzy* (2000)
* *Jeżeli chcesz* (2000)
* *Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże* (+ Maciej Maleńczuk, 2001)
* *Upojenie* (2001)
* *Na dłoni* (2002)
* *O co tyle milczenia* (2002)
* *I pozostanie tajemnicą* (2002)
* *Małe dzieci po to są* (2003)
* *Tam, gdzie nie sięga wzrok* (2003)
* *Mania Mienia* (2003)
* * Możliwe* (2004)
* *Gdy mówią mi* (2005)
* *Niebo* (2006)
* *A gdybyśmy nigdy się nie spotkali* (2006)
* *Teraz i tu* (2007)
* *Zrób, co możesz* (2007)
* *Skłamałabym* (2007)
* *Cisza na skronie, na powieki słońce* (2008)
* *Możliwe* (2009)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt