open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adrian Fokker

**Adrian Fokker** (niderlandca: *Adriaan Daniël Fokker* [ˈaːdrijaːn ˈdaːnijɛl ˈfɔkər]; ) — xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi və statistik mexanika sahələrində çalışmış holland fizik və musiqişünas. O, 31 tonluq bərabər temperli (31-TET) orqan olan Fokker orqanının ixtiraçısıdır.

## Erkən həyatı və təhsili

Adrian Fokker 17 avqust 1887-ci ildə Niderland Ost-Hindinin Beytenzorq şəhərində (indiki Boqor, İndoneziya) Hollandiya Ticarət Cəmiyyətinin Batavia şöbəsinin prezidenti Anton Herman Gerard Fokker və Susanna Alida der Kinderenin ailəsində anadan olub. O, təyyarə istehsalçısı Anton Fokkerin əmisi oğlu idi. 1894-cü ildə ailəsi Hollandiyaya qayıtdı.

Fokker Delft Texniki Məktəbində (indiki Delft Texnologiya Universiteti) və Leyden Universitetində fizika təhsili almış və 1913-cü ildə Hendrik Lorensdən doktorluq dərəcəsi almışdır. Dissertasiyasında o, Maks Plankla birlikdə Fokker-Plank tənliyini çıxarmışdır. O, təhsilini Sürixdə Albert Eynşteyn, Mançesterdə Ernest Rezerford və Lidsdə V. H. Breqq ilə davam etdirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fokker organ, Huygens-Fokker Foundation.
* Oral history interview transcript with Adriaan Fokker on 1 April 1963, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
* Adriaan Fokker and the Archiphone on '120 Years Of Electronic Music'
*Short biography from the Huygens–Fokker Foundation
* H.A.M. Snelders, "Fokker, Adriaan Daniël (1887–1972)", in Biografisch Woordenboek van Nederland. [13-03-2008]
Vladimir Fok

**Vladimir Aleksandroviç Fok** (rusca: *Владимир Алекса́ндрович Фок*; ) — kvant mexanikası və kvant elektrodinamikası üzrə fundamental işlər görən sovet fiziki.

## Bioqrafiyası

O, Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olub. 1922-ci ildə Petroqrad Universitetini bitirib, sonra orada aspirantura təhsilini davam etdirib. 1932-ci ildə orada professor olub. 1919-1923 və 1928-1941-ci illərdə Vavilov Dövlət Optika İnstitutu, 1924-1936-cı illərdə Leninqrad Fizika və Texnologiya İnstitutu, 1934-1941 və 1944-1953-cü illərdə Lebedev Fizika İnstitutu ilə əməkdaşlıq edib.

## Elmi işləri

Onun əsas elmi töhfəsi kvant fizikasının və cazibə nəzəriyyəsinin inkişafındadır, baxmayaraq ki, o, mexanika, nəzəri optika və fasiləsiz mühit fizikası sahələrinə də əhəmiyyətli dərəcədə töhfə vermişdir. 1926-cı ildə Klein-Qordon tənliyini əldə etmişdir. O, adını Fok fəzasına, Fok təsvirinə və Fok vəziyyətinə vermiş və 1930-cu ildə Hartri-Fok metodunu inkişaf etdirmişdir. O, ömrünün qalan hissəsində bir çox sonrakı elmi töhfələr vermişdir. Fok geofiziki kəşfiyyat üçün elektromaqnit metodlarını müasir ədəbiyyatda quyu karotajı adlanan üsullar olan "Karotaj metodu ilə süxurların müqavimətinin öyrənilməsi nəzəriyyəsi" (1933) kitabında inkişaf etdirmişdir.

Fok, xüsusən də çoxcisimli problemlər üçün ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Fok elmi əsaslarla həm Eynşteynin ümumi nisbilik prinsipini fiziki mahiyyətdən məhrum, həm də cazibə və sürətlənmənin ekvivalentliyi kimi şərh edilən ekvivalentlik prinsipini yalnız lokal etibarlılığa malik kimi tənqid etmişdir.

Leninqradda Fok nəzəri fizika üzrə elmi məktəb yaratmış və kitabları vasitəsilə SSRİ-də fizika təhsilini yüksəltmişdir. O, kvant mexanikası üzrə ilk dərsliyi olan "Kvant mexanikasının əsasları"nı (1931, 1978) və çox təsirli "Məkan, zaman və cazibə qüvvəsi nəzəriyyəsi" (1955) monoqrafiyasını yazmışdır.

Loren Qrehem kimi elm tarixçiləri Foku Sovet dünyasında Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin nümayəndəsi və tərəfdarı kimi görürlər. Əksər marksist filosofların nisbilik nəzəriyyəsinə etiraz etdiyi bir dövrdə Fok nisbiliyin marksizmlə fəlsəfi cəhətdən üst-üstə düşən materialist bir anlayışını vurğulamışdır.

O, SSRİ Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) (1939) və Beynəlxalq Kvant Molekulyar Elmi Akademiyasının üzvü idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oral history interview transcript with Vladimir Fok on 11 October 1967, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
Ali Osman Akkuş

**Ali Osman Akkuş** (5 oktyabr 1950, Çorum – 25 mart 2017, Ankara), Türk klassik musiqisi səs sənətçisidir. 1981-ci ildə TRT-nin açdığı imtahanı qazandıqdan sonra Ankara Radiosunda fəaliyyətə başlayıb. 35 illik TRT fəaliyyəti ərzində Türk musiqisi repertuarına əhəmiyyətli töhfələr verib və TRT Solo Albomlar Seriyasından bir albom çıxarıb. Sənətçi evli və iki uşaq atası olub. 2015-ci ildə TRT-dən təqaüdə çıxıb və uzun sürən xəstəlikdən sonra 25 mart 2017-ci ildə Ankara şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Adolf Aqay

**Adolf Aqay** (ilkin soyadı – *Rozentsveyq (**);* ; ) — macar-yəhudi yazıçı və jurnalist.

## Həyatı
Adolf Rozentsveyq Macarıstanın Yanoşhalma şəhərində idiş dilində danışan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Yozef Rozentsveyq on üç yaşında Qalisiyadan Macarıstana mühacirət etmiş, orada tibb təhsili almış, həkim olmuş və asfiksiya haqqında bir kitab yazmışdır, hansı ki macar siyasətçisi Qabor Klauzalın maliyyə köməyi ilə nəşr olunmuşdur. O, həmçinin macar ədəbiyyatı və poeziyası əsərlərini, o cümlədən "Çağırış" () və Şandor Petőfinin əsərlərini ivrit dilinə tərcümə etmişdir. Ailə 1848-ci ildə soyadını "Aqay" macar soyadınına dəyişmək qərarını verdi.

Aqay Vyanada həkim kimi təhsil almış və daha sonra Budapeştdəki bir xəstəxanada çalışmışdır. Onun "Antuanetta" (""*)* adlı ilk ədəbi əsəri 1854-cü ildə "Hölgyfutár" jurnalında dərc olunmuşdur. O, bu jurnal və " Vasárnapi Újság" qəzeti üçün Vyanadan məktublar yazırdı (1854–1881) və ara sıra "Wanderer, Gartenlaube, and Fliegende Blätter" üçün də əsərlər yaradırdı. 1865-ci ildə "Porzó" təxəllüsü ilə o, pafosu və yumoru ilə diqqət çəkən bir sıra felyetonlar yazdı.

O, yazı və redaktə ilə daima məşğul olmaq üçün 1868-ci ildə tibb üzrə karyerasını dayandırdı. 1870-ci ildən 1879-cu ilə qədər o, "Nagyvilág" qəzetində redaktorluq etmiş və 1871-ci ildə "Borsszem Jankó" adlı həftəlik komiks qəzetini təsis etmişdir, 1900-cü ildə həmin qəzetin redaktoru olmuşdur. Onun yaratdığı yumoristik personajlar, xüsusən də yəhudi karikaturası "Seifensteiner Salamon" Macarıstanda məşhur idi. 1871-ci ildə Aqay ölkəsinin gəncləri üçün təsis etdiyi "Kis Lap" jurnalının redaktoru oldu. Həmin jurnalda o, "Forgó Bácsi" təxəllüsü altında əsərlər yazırdı. Onun "Borsszem Jankó" əsərinin müxtəlif yumoristik personajların adları altında nəşr olunan illik təqvimləri geniş kütləyə çatmışdır. Aqay uğurlu mühazirəçi idi və alman və fransız kitablarını macar dilinə tərcümə etmişdir. O, Kişfaludi cəmiyyəti və Macar-Yəhudi ədəbi cəmiyyətinin üzvü idi.

## İstinadlar
Qaragöz Əhməd Paşa

**Qaragöz Əhməd Paşa** (; ) — Osmanlı valisi və bəylərbəyi.

## Bioqrafiyası
Anadolu bəylərbəyi və Kütahya valisi olan Qaragöz Əhməd Paşa 1511-ci ildə Şahqulu Baba üsyanında öldürülmüşdür. Məzarı Kütahyanın Axırardı qəbiristanlığındadır.

## İrsi və mirası
Kütahyada onun adını daşıyan məscid və vəqf vardır. Hədidi onun qətlindən öz əsərində bəhs etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şahqulu Baba
24-cü Türkiyə hökuməti

**24-cü Türkiyə hökuməti** və ya **I. Gürsəl hökuməti** — Türkiyədə 27 May Dövlət çevrilişindən sonra 30 May 1960-cı ildə general Camal Gürsəlin rəhbərliyi ilə qurulan hökumət. Partiyasız hökumət kimi qurulan hökumət 1961-ci il yanvarın 5-dək fəaliyyət göstərdi.

## Arxa planı
Türkiyədə 27 may Dövlət çevrilişindən sonra Milli Birlik Komitəsinin sədri Camal Gürsəl texnokratik hökumət qurdu.

## Kabinet

## Sonrası
1961-ci ilin əvvəlində Təsis məclisi yaradıldı. Camal Gürsəl Təsis məclisi ilə əməkdaşlıq edəcək yeni kabinet yaratmaq üçün istefa etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Timeleyakimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
25-ci Türkiyə hökuməti

**25-ci Türkiyə hökuməti** və ya **II. Gürsəl hökuməti** — Türkiyədə 27 May Dövlət çevrilişindən sonra general Camal Gürsəlin rəhbərliyi ilə qurulan ikinci hökumət. Partiyasız qurulan hökumət kimi 1961-ci il yanvarın 5-dən 1961-ci il noyabrın 20-dək fəaliyyət göstərdi.

## Arxa planı
1961-ci ildə Təsis məclisi yaradıldı. Əvvəlki hökumətin baş naziri Camal Gürsəl, Təsis məclisi ilə yanaşı fəaliyyət göstərəcək yeni hökumət qurmaq üçün istefa etdi.

## Kabinet

## Sonrası
15 oktyabr 1961-ci ildə Parlament seçkilər keçirildi və 26 oktyabr 1961-ci ildə Camal Gürsəl Türkiyənin yeni Prezidenti seçildi. O, Konstitusiyaya uyğun olaraq baş nazir vəzifəsindən istefa verdi. Fəxrəddin Özdilək baş nazir səlahiyyətlərini icra etdiyi qısa müddətdən sonra İsmət İnönünün rəhbərliyi ilə yeni mülki hökumət quruldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
26-cı Türkiyə hökuməti

**26-cı Türkiyə hökuməti** — və ya **VIII. İnönü Hökuməti** — Türkiyədə 27 May Dövlət çevrilişindən sonra keçirilən, 1961-ci il Parlament seçkilərindən sonra qurulan ilk hökumət. VIII-ci İnönü Hökuməti olaraq da bilinən bu hökumət, Türkiyə Cümhuriyyəti tarixində ilk koalisiya hökumətidir. Bu, İsmət İnönün sədr olduğu Cümhuriyyət Xalq Partiyası ilə Ədalət Partiyası arasında olan böyük koalisiya hökuməti idi və 20 noyabr 1961-ci ildən 25 iyun 1962-ci ilə qədər davam etdi.

## Arxa planı
1961-ci il oktyabrın 15-də Türkiyədə keçirilən seçkilərdə CHP 36,7%, Ədalət Partiyası isə 34,8% səs topladı. Beləliklə, 450 yerlik parlamentdə CHP — 173, ƏP isə 158 mandat qazandı. İsmət İnönü Türkiyə tarixində ilk koalisiya hökumətini qurdu. Ədalət Partiyası 1960-cı il Dövlət çevrilişinin liderləri tərəfindən qadağan edilmiş Demokrat Partiyasının varisi olduğunu iddia edildi. İnönünün əsas məqsədi keçmiş çevriliş liderləri ilə Ədalət Partiyası arasında yaranmış gərginliyi aradan qaldırmaq idi. Ədalət Partiyası 26-cı Hökumətin nisbətən qısa müddətdə DP siyasətçilərinə qoyulan qadağanı aradan qaldırmağa cəhd etsə də, keçmiş çevriliş tərəfdarları bu siyasətə qarşı çıxıblar. 1962-ci il fevralın 22-də Türkiyə növbəti çevriliş cəhdi ilə üzləşdi, lakin İnönü bunu yatırmağa müvəffəq oldu.

## Kabinet

## Sonrası
Koalisiya hökumətinin son ayında əsas məsələsi keçmiş Demokrat Partiyası üzvləri üçün amnistiya qanununun ideyası idi. İnönü bu məsələdə fikir ayrılığına görə istefa etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Apti

**Apti** — ad.

* Apti Bisultanov — müasir çeçen şairi, filoloq, dosent.
* Apti Batalov — tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikasının hərbi lideri.
Aqnes

**Aqnes** — macar qadın adı.

* Aqnes Valkay — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu.
* Aqnes Primas — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu.
* Aqnes Monika — İndoneziya müğənnisi və rəssamı.
* Aqnes Allen
* Aqnes Bolduin Brett
Əlcəzair Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası

**Əlcəzair Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası** — 11 fevral 2014-cü ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Hadisə
11 fevral 2014-cü ildə Əlcəzair Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130H-30 təyyarəsi Konstantin hava limanından təxminən 30 kilometr cənubda, Umm-əl-Buaqi əyalətinin Ayn Kerşa şəhəri yaxınlığında dağlıq ərazidə qəzaya uğrayıb. Təyyarədə dörd ekipaj üzvü və 72 sərnişin olub; bir nəfər sağ qalıb.

## İstinadlar
Seqoviya kafedralı

**Seqoviya kafedralı ** və ya **Müqəddəs Məryəm və Müqəddəs Fruktu kafedralı** () — Seqoviya şəhərində yerləşən Katolik kilsəsi.  Kilsə Müqəddəs Məryəmin Zühr etməsi və Müqəddəs Fruktuya həsr edilmişdir və Seqovia Yeparxiyasının təsis yeridir. Kafedral Flamboyant (Alovlu Qotika) üslubunda inşa edilmişdir və 1768-ci ildə təqdis edilərək Avropanın ən son Qotika kafedrallarından biri olmuşdur.
## Tarixi
Kafedralın ilk binası Alkazar sarayına bitişik yerləşirdi və Komuneros üsyanı zamanı dağıdıldı. Üsyan zamanı 22 aprel 1520-ci ildə şəhərin maraqlarına qarşı səs verən qanunvericilər öldürüldü. Rodriqo Ronkilyo cinayəti araşdırmaq üçün göndərildi, lakin şəhər onun girişinə icazə vermədi və bu, Seqoviyanın mühasirəsinə səbəb oldu. V Karlın tərəfdarları Alkazarın içərisində möhkəmləndi, Komuneroslar isə kafedralı ələ keçirib Alkazarı mühasirəyə almaq üçün strateji mövqe kimi istifadə etmək istədi. 6 aylıq mühasirədən sonra Komuneroslar Vilyalar döyüşündə məğlub edildi və ilk kafedral xarabalığa çevrildi.

V Karl daha sonra yeni bir kafedralın tikintisini əmr etdi, lakin Alkazarın başqa bir mühasirə zamanı eyni nəticə ilə üzləşməməsi üçün kafedralın tamamilə fərqli bir yerdə tikilməsini tələb etdi. Yeni kafedral Müqəddəs Xaç Klarası Monastırı və yəhudi məhəlləsinin bir hissəsi üzərində (indiki yeri) inşa edilməli idi. Seçilmiş memar Xuan Hil de Hontanyon oldu və ilk daş 8 iyun 1525-ci ildə qoyuldu. Xərcləri azaltmaq üçün əvvəlki kafedralın bəzi qalıqları onun tikintidə istifadə edildi.

Kafedralın daxilində onun Geç Qotika üslubunu qiymətləndirmək mümkündür. Üç yüksək nefdən ibarət bir quruluşa malikdir. Bunlar İncil nefi və Məktub nefi, ambulatoriya isə mürəkkəb və incə naxışlı gözəl pəncərələri və çoxsaylı rəngli şüşə pəncərələrin fövqəladə keyfiyyəti ilə diqqət çəkir. Daxili interyer 1630-cu ilə aid günbəz istisna olmaqla, diqqətəlayiq bir üslub birliyi (Geç Qotikaa) nümayiş etdirir və təsirli dəbdəbəli bir görünüşə malikdir. Qotika tağları 30 metr hündürlüyə qalxır və 50 metr enində, 109 metr uzunluğundadır. Transept VXII əsrdə Pedro de Brisuela tərəfindən tamamlanmış günbəzlə örtülmüşdür. Qüllə hazırda təxminən 90 metr hündürlüyə çatır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi Website
* Seqoviya bələdiyyəsinin turizm veb saytında kafedralın təsviri
27-ci Türkiyə hökuməti

**27-ci Türkiyə hökuməti** və ya **IX. İnönü hökuməti** — Türkiyədə İsmət İnönünün başçılığı ilə Cümhuriyyət Xalq Partiyası, Yeni Türkiyə Partiyası, Cümhuriyyətçi Kəndli Millət Partiyası və müstəqil millət vəkillərindən ibarət koalisiya hökuməti şəklində qurulan hökumət. 

Türkiyə Cümhuriyyətinin 27-ci hökuməti 25 iyun 1962 - 25 dekabr 1963-cü il tarixləri arasında fəaliyyət göstərmişdir.

## Arxa planı
Əvvəlki hökumətdə Ədalət Partiyası ilə qısamüddətli koalisiyadan sonra yeni koalisiyanın ortaqları Yeni Türkiyə Partiyasından olan Əkrəm Alican, Respublikaçı Kəndli Millət Partiyası (RKMP) və müstəqil millət vəkilləri olub.

Lakin RKMP-nın sədri Osman Bölükbaşı koalisiya hökumətindən çəkilərək Millət Partiyası adlı yeni partiya qurub. Bu parçalanmadan sonra hökumət etimad səsverməsini təmin edə bildi.

## Kabinet

## Sonrası
Koalisiyanın tərəfdaşları 17 noyabr 1963-cü ildə keçirilən  seçkilərindən sonra zəiflədi. Noyabrın 25-də İnönü ABŞ-ın mərhum prezidenti Con Kennedinin dəfn mərasimi üçün ABŞ-a səfəri zamanı koalisiya hökuməti dağıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piryapolis

**Piryapolis** ( — Uruqvayda Atlantik okeanı sahilində yerləşən liman şəhəri.

## Tarixi
Piryapolisin əsası 1890-cı illərdə zəngin İtalyan mənşəli iş adamı Fransisko Pirya tərəfindən qoyulub. O, burada turizmin inkişafını təşviq etmək məqsədilə bir neçə otel və digər tikililər inşa etdirdi. Fransisco Pirya şəhəri öz soyadı (Piria soyadı və "polis" yunan dilində "şəhər" mənasını verən söz) ilə adlandırıb. Piriya şəhəri həm turistik, həm də müalicəvi bir mərkəzə çevirmək üçün dəniz kənarına çoxlu bağlar saldı. O, həmçinin yerli sahil bölgəsində infrastrukturu yenidən qurdu və Piryapolisi Uruqvayın əhəmiyyətli turizm mərkəzlərindən birinə çevirdi.

Piryapolis XX əsrdə çox sayda yerli və beynəlxalq turistlərin marağını cəlb edən şəhər oldu. Burada yüksək təpələr, çimərliklər və təbii gözəlliklər təklif edən çoxlu yerlər var. Şəhər həmçinin yerli memarlığı ilə diqqət çəkir və Uruqvay mədəniyyətinin bir hissəsi kimi tanınır. Piryapolis indi həm daxili, həm də xarici turistlər üçün məşhur bir tətil yeridir.

Piryapolisin şəhər planı və memarlığı xüsusilə zamanında modern və cəlbedici idi. İtalyan tərzi, bir çox villalar, otel və binalar hələ də şəhərdə qorunub saxlanır.

**Məşhur çimərlikləri**
* Playa Piriápolis: Şəhər mərkəzinə yaxın olan bu çimərlik, ailələr üçün ideal bir yer olaraq tanınır.
* Playa Hermosa: Sakit atmosferi ilə, daha çox təbiətsevərlər və dinlənmək istəyənlər üçün uyğun bir yerdir.
* Playa San Francisco: Bir az daha uzaqda yerləşən bu çimərlik, xüsusilə sörf və digər su idmanları ilə maraqlanan turistlər üçün cazibədardır.

## Əhali
2011-ci il tarixinə olan məlumata görə, şəhərin əhalisi 8830 nəfərdir.

Источник: *Instituto Nacional de Estadística de Uruguay*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Portal de Piriápolis
*Information on Piriápolis, Maldonado 
*Piriápolis, in Maldonado Hall Town official website 
*Tourist Information about Piriápolis 
*www.piriapolis.com
*Article on Piriápolis, Official Portal of the Uruguayan Government
*INE map of Piriápolis, Punta Colorada and Punta Negra
*Hotels in Piriápolis
İndoneziya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası

**İndoneziya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası** — 30 iyun 2015-ci ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Hadisə
30 iyun 2015-ci ildə İndoneziya Hərbi Hava Qüvvələrinin 32-ci eskadronuna təyin edilmiş C-130B təyyarəsi Suvondo aviabazasından qalxdıqdan qısa müddət sonra Medan yaşayış məntəqəsinə düşüb. Təyyarədə olan 110 sərnişin və 12 ekipaj üzvünün hamısı həlak olub.

## İstinadlar
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası

**ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası** — 2 oktyabr 2015-ci ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Hadisə
2 oktyabr 2015-ci ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin 744-cü Ekspedisiya Hava Yükləmə Eskadrilyasına təyin edilmiş C-130J-30 hava gəmisi Əfqanıstanın şərqindəki Cəlalabad hava limanında havaya qalxdıqdan az sonra qəzaya uğrayıb. Təyyarədə olan 11 nəfərin hamısı və qəza yerində olan üç nəfər həlak olub.

## İstinadlar
Qanvie

**Qanvie** ( — Beninin qeyri-rəsmi paytaxtı Kotonudan bir saatlıq məsafədə, Nokoue gölündə yerləşən kənd. "Afrika Venesiyası" kimi də tanınan bu kənd 1996-cı ildə UNESCOnun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmək üçün namizəd göstərilib.
## Tarixi
Qanvie Afrika qitəsindən olan suda üzən kəndlər arasında ən böyük olanlardan biridir Qanvienin təxminən 20,000 sakini var. Qanvienin yaranma tarixi XVII əsrin sonlarına gedib çıxır. Bu dövrdə Fon imperiyasının kölə ticarəti səbəbindən qaçan Tofinu xalqı dini inanclarına görə su üzərində yaşamaq ücün məskənlər saldı. Fonların inanclarına görə, suyun üstə yerləşən məkanlara hücum etmək tabu hesab olunurdu. Bunun nəticəsində Tofinu xalqı təhlükəsizlik əldə etdi. Qanvie sözü “Biz sağ qaldıq” mənasını verir ki, bu, kəndin yaranma tarixini ifadə edir.

Qanvie sakinləri əsasən balıqçılıqla məşğuldurlar. Kənddə məktəblər, bazarlar və hətta futbol meydançası mövcuddur. Sakinlərin gündəlik həyatı qayıqlarla bağlıdır. Qayıqlar nəqliyyat vasitəsi olmaqla yanaşı, həm də ticarət, balıqçılıq və hətta sosial tədbirlər üçün istifadə olunur. O, yalnız Afrika daxilindən deyil, bütün dünyadan turistləri cəlb edir.

## Qalereya

File:Ganvié au fil de l'eau (2).webm|
Image:ganvie1.jpg|
Image:bateau_ganvie.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ganvie, Benin : The Venice of Africa : The Water People of Nokoue Lake
Filippin Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası

**Filippin Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası** — 4 iyul 2021-ci ildə ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Hadisə
4 iyul 2021-ci ildə, saat 11:30-da Filippin Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130H (seriya nömrəsi 5125) təyyarəsi ölkənin cənub-qərbində qəzaya uğrayıb. Təyyarədə olan 85 nəfərdən 40-ı xilas edilib.

## İstinadlar
Aurelius və Natalia

**Aurelius və Natalia** (ö. 852) — Kordoba əmiri II Əbdürrəhman tərəfindən etiqadlarından dönməkdən imtina etdiklərinə görə edam edilmiş xristian cütlüyü. Onlar Katolik Kilsəsi və Şərqi Ortodoks Kilsəsi tərəfindən şəhid və müqəddəs sayılırlar.

## Həyat
Aurelius Sevilyada varlı bir ailədə anadan olub. Atası müsəlman ərəb, anası isə ispaniyalı xristian idi. Uşaq ikən yetim qaldı, o, xala tərəfindən böyüdü, ehtimal ki, o, gizli şəkildə xristian idi. Həmin dövrdə İspaniyanın Mavriya krallıqlarında xristianlar təqib olunurdu. Aurelius müsəlman ailəsindən olan Sabiqoto adlı qızla evləndi. Toydan sonra Sabiqoto xristianlığı qəbul etmək qərarına gəldi və Natalia adını aldı. Cütlük Kordova Əmirliyində yaşayıb, bir qızı olub və xristian olaraq gizli yaşayıblar. O dövrdə İslamdan xristianlığı qəbul etmək ölümlə cəzalandırılan cinayət idi.

Bir gün Aurelius Məsihə imanını açıq şəkildə bəyan edən bir xristian tacirin camaat qarşısında qamçılanmasının şahidi oldu. Bu hadisədən şoka düşən Aurelius və Natalia imanlarını daha gizlədə bilməyəcəklərinə qərar verdilər. Qızları üçün pul ayırıb, qalan əmanəti kasıblara paylayırdılar. Sonra onlar imanlarını açıq şəkildə bəyan etməyə və həbsdə olan məsihçilərə qayğı göstərməyə başladılar.

## Şərəf
Aurelius və Natalia bayramı iyulun 27-nə təsadüf edir. Onlar Kordova Şəhidləri arasındadır, eramızın 850-859-cu illəri arasında həmin şəhərdə edam edilmiş 48 xristian.

Aureliusun Reliktləri Panamadakı *Santa Maria la Antiqua Metropolitan Katedral Bazilikasında* qurbangahda saxlanılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Onun həyatı və işi haqqında ətraflı vebsayt (alman dilində)
* Müqəddəslər Aurelius və Natalia catholic.org saytında 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir
Nigeriya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası

**Nigeriya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus C-130 qəzası** — 26 sentyabr 1992-ci ildə ildə baş vermiş təyyarə qəzası.

## Hadisə
26 sentyabr 1992-ci ildə Nigeriyanın Laqos yaxınlığında baş vermiş C-130 qəzası ən böyük itkilərə səbəb bir qəza olub. Nəticədə ən azı 158 nəfər ölüb.

## İstinadlar
Ariana

**Ariana** — ad.

* Ariana Qrande — amerikalı müğənni, bəstəkar və aktrisa.
* Ariana Hilborn — Latviyalı marafonçu.
* Arianna Rusca
Auqusto

**Auqusto** — ad.

* Auqusto Morales — Çilini təmsil edən stolüstü tennisçi.
* Auqusto Roa Bastos — Paraqvay şairi və nasiri.
* Auqusto Sezar — Braziliya əsilli Azərbaycan futzalçısı.
* Auqusto Pinoçet
* Auqusto De Luka
* Auqust Landmesser
Val Loqsdon Fitç

**Val Loqsdon Fitç** (; ) — Amerikalı nüvə fiziki idi və həmtədqiqatçısı Ceyms Kroninlə birlikdə 1964-cü ildə Brukhaven Milli Laboratoriyasında Alternativ Qradiyent Sinxrotronundan istifadə edərək apardığı təcrübəyə görə 1980-ci ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. Bu təcrübə müəyyən subatom reaksiyalarının fundamental simmetriya prinsiplərinə uyğun gəlmədiyini sübut etmişdir. Xüsusilə, onlar K-mezonların parçalanmasını araşdıraraq, tərs gedən reaksiyanın orijinal reaksiyanın yolunu geri çəkmədiyini sübut etdilər ki, bu da subatom hissəciklərinin reaksiyalarının zamana biganə olmadığını göstərdi. Beləliklə, CP pozulması fenomeni kəşf edildi. Bu, fiziklərin təbii qanunların simmetriya ilə idarə olunduğuna dair inancını alt-üst etdi.

Nebraska ştatının Merriman şəhəri yaxınlığındakı mal-qara fermasında anadan olan Fitç, İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ ordusuna çağırılmış və Nyu-Meksikodakı Los Alamos Laboratoriyasında Manhetten layihəsində çalışmışdır. Daha sonra MakGill Universitetini bitirmiş və 1954-cü ildə Kolumbiya Universitetində fizika üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. O, 1954-cü ildən 2005-ci ildə təqaüdə çıxana qədər Prinston Universitetinin müəllim heyətinin üzvü olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Oral history interview transcript with Val Fitch on 18 December 1986, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
* Video interview.
* Video interview.
Manta (şəhər)

**Manta** tam adı **San-Pabli-de-Manta** ( — Ekvadorda Sakit okeanı sahilində yerləşən liman şəhəri.
## Tarixi
Manta Ekvadorun qərbində, Sakit okeanının sahilində yerləşir və Manabi vilayətinin əsas şəhəridir. Manta adı qədim zamanlarda burada yaşayan yerli əhalinin dilində "Manta" və ya "Mantani" adını daşıyan bir qəbilə ilə əlaqələndirilir. Bu ad şəhərin yerli xalqları ilə əlaqələrini göstərir. Eyni zamanda şəhərin adı "manta" (panama şlyapası) sözündən götürülmüş ola bilər, çünki şəhər bu cür şlyapaların istehsalı ilə tanınırdı.

Manta bölgəsi təxminən 5000 il əvvəl yerli Manteno xalqı tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Manteno xalqı balıqçılıq, dəniz ticarəti və kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurdu. Onlar səyahət etmək üçün böyük çəmən yelkenli qayıkları istifadə edirdilər. 

Ekvadorun müstəqillik əldə etməsi ilə şəhər həm ticarət, həm də iqtisadi baxımdan yeni bir dövrə girdi. XIX əsrin sonlarına doğru, Manta dəniz ticarətinin və balıqçılığın mərkəzi oldu. XX əsrin əvvəllərində, Mantanın iqtisadiyyatı balıqçılıq və dəniz məhsulları ticarətinə əsaslanmağa başladı. Şəhər eyni zamanda, əhəmiyyətli bir liman olaraq inkişaf etməyə başladı. 1960-cı illərdə şəhərin sənaye və turizm sektoru inkişaf etməyə başladı. Manta Ekvadorun əsas ixrac limanlarından biri halına gəldi. Manta Ekvadorun ən inkişaf etmiş şəhərlərindən biridir. Liman şəhəri olaraq, həm daxili, həm də beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynayır. Manta, həmçinin turizm baxımından çox inkişaf etmişdir və sahil ərazilərində bir çox müasir otellər, restoranlar və turistik yerlər mövcuddur. Şəhərin tarixi, müasir infrastruktur və iqtisadi inkişafla qarışmış bir şəkildə yaşayır.Mantanın tarixi, həm qədim yerli mədəniyyətlərin zəngin mirası, həm də müstəmləkə dövrünün təsiri altında formalaşan bir iz buraxmışdır. Bugünkü şəhər, bu tarixi mirası daşıyaraq, həm iqtisadi, həm də mədəni baxımdan vacib bir mərkəz olaraq qalır. A MAAC cine, one of four in Ecuador, shows independent and non-Hollywood productions.

Manta, əsasən balıqçılıq və dəniz məhsulları ixracı ilə tanınır. Şəhərdəki liman, həmçinin beynəlxalq ticarət üçün vacibdir. Eyni zamanda turizm sahəsi də inkişaf etməkdədir.

Son 50 ildə Manta şəhərinin əhalisi 250.000 nəfərə çatıb.

2009-cu ilin iyul ayına qədər Mantada ABŞın Əsas Əməliyyatlar Bazası (FOL) yerləşirdi. Onun rəsmi məqsədi qonşu Peru və Kolumbiyadan Ekvador vasitəsilə narkotik qaçaqmalçılığına qarşı mübarizə aparmaq idi.

## Qalereya

Image:Malecon Escenico Manta.jpg|
Image:BarbasquilloManta.jpg|
Image:AtardecerMurcielago.jpg|
Image:SanLorenzoManta.jpg|S
File:Playa de Manta.jpg|
File:Trafico en Manta.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Municipality of Manta Official Site
Tilkara

**Tilkara** tam adı **San Fransisko de Tilkara** () — Argentinanın şimalında Jujuy vilayətində yerləşən şəhər.

## Tarixi
XVI əsrdə İspaniya imperiyası Cənubi Amerikada genişlənməyi başladı və Tilkara da işğal edilən ərazilərdən biri oldu. Tilkaradakı yerli əhali, ispanların işğalına qarşı mübarizə aparsalar da, sonradan koloniyal dövrün təsiri altında qaldılar. İspanlar bölgənin iqtisadiyyatını ticarət və mədəniyyət əsasında qurmağa başladılar, buna baxmayaraq yerli mədəniyyətin bir çox elementi hələ də bu günə qədər mövcud olaraq qalmışdır.

And dağlarının ətəyində yerləşən bu şəhər, həm təbiəti, həm də mədəniyyəti ilə tanınır. Tilkara xüsusilə İnk mədəniyyətinin izlərini daşıyan arxeoloji sahələri ilə məşhurdur. Burada yerləşən Pukara de Tilkara adlı arxeoloji məskən, əvvəlki dövrlərin tarixini araşdırmaq üçün mühüm bir mənbədir.

Tilkara çoxsaylı yerli sənətkarlıq əsərləri, rəngarəng bazarları və mədəniyyət festivalları ilə də diqqət çəkir. Təbiətsevərlər üçün çox gözəl dağ mənzərələri və yürüyüş yolları mövcuddur. Yerli mətbəxdə qarğıdalı və kartof kimi məhsullar geniş şəkildə istifadə olunur. Buranın mətbəxində ən çox tanınan yeməklərdən biri isə "empanada" və "locro"dur.

Kəndin ən tanınmış xüsusiyyətlərindən biri, La Garqanta del Diablo adlı böyük bir kanyondur. Bu təbii formasiya, yerli turistlər və xarici ziyarətçilər üçün populyar bir gəzinti nöqtəsidir. Ayrıca bölgə ərzindəki çoxsaylı arxeoloji yerlər, İnk imperiyasının qədim izlərini araşdırmağa maraqlı olanlar üçün ideal bir yerdir. 

Tilkarada keçirilən ənənəvi festivallar da mövcuddur. Məsələn, "Carnaval de Tilcara" adlı karnaval, bölgənin yerli mədəniyyətini və rəngarəng ənənələrini əks etdirir. Bu festivallar, musiqi, rəqs və ənənəvi paltarlar ilə dolu olan çox sayda turisti cəlb edir. Kənddə çox sayda ekoturizm fəaliyyətləri də mövcuddur. Məsələn, dağ yürüşləri, atçılıq gəzintiləri və astronomiya turları, ziyarətçilərə bölgenin təbiətini daha dərindən kəşf etməyə imkan verir.

## Qalereya

Calle de Tilcara, Jujuy, Argentina.jpg|
Pucará de Tilcara, Argentina 06.jpg|
Jardin Botanico de Altura 01.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Civitas/PSI. Tilcara (portal).
* WelcomeArgentina. Tilcara, Argentina (general and touristic information).
Riobamba

**Riobamba** tam adı **San Pedro de Riobamba** () — Ekvadorda yerləşən şəhər.

## Tarixi
Riobambanın tarixi çox zəngindir. Bu şəhər 1534-cü ildə ispanlar tərəfindən qurulmuşdur və İspaniya imperiyasının Ekvadordakı əsas yaşayış yerlərindən biri olmuşdur. Riobamba həmçinin Ekvadorun müstəqillik mübarizəsi zamanı mühüm bir strateji yer olmuşdur. Şəhər 1820-ci illərdə müstəqillik müharibələri zamanı müxtəlif döyüşlərə ev sahibliyi etmişdir. 

Riobamba təbii gözəllikləri və tarixi abidələri ilə məşhurdur. Ən diqqətəlayiq yerlərdən biri, Çimbaroso vulkanıdır, bu da turistlər üçün cazibədar bir yerdir. Şəhər həmçinin Ekvadorun mədəni və iqtisadi həyatında mühüm rol oynamağa davam edir. Şəhərdə çoxsaylı folklor ənənələri, musiqi və rəqs formaları mövcuddur. Riobamba həmçinin müxtəlif yerli və milli tədbirlərə ev sahibliyi edir, bu da şəhərin mədəni müxtəlifliyini və zənginliyini nümayiş etdirir.

Riobamba həm Ekvadorun tarixi, həm də coğrafiyası baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. O, And dağlarının təpələrində yerləşir və yer kürəsinin ekvatorial sahəsinə ən yaxın nöqtəsi olması ilə məşhurdur. Şəhər Ekvadorun müxtəlif bölgələrinə keçid nöqtəsi kimi strateji bir mövqeyə malikdir. 
Riobamba Ekvadorun mərkəzi bölgələrində yerləşdiyi üçün ticarət və kənd təsərrüfatı sahələrində əhəmiyyətli bir rol oynayır. Bu şəhər kənd təsərrüfatı məhsulları, xüsusən də taxıl və tərəvəzlərin istehsalı ilə tanınır. Eyni zamanda, turistlər üçün cazibədar bir yer olduğu üçün xidmət sektoru da şəhər iqtisadiyyatında mühüm yer tutur.

## Qalereya

File:Catedral Riobamba.jpg|
File:Iglesia de la Concepción Riobamba.jpg|
File:Loma de Quito.jpg|
File:EL CHIMBORAZO.jpg|
File:Neptuno riobamba.JPG|
File:LOS ALTARES.JPG|
File:Ecuador Riobamba ParqueMaldonada.JPG|
File:Monumento Luis Alberto Costales.jpg|
File:Riobamba.png|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website of the municipality Gadm Riobamba (In Spanish)
* Riobamba area map
*  Riobamba City Guide
Alberobello

**Alberobello** () — İtaliyanın Apuliya regionunun Bari əyalətində yerləşən kənd (kommuna). Bu kənd əsasən "trulli" adlanan qədim daş evləri ilə məşhurdur. Trulli evləri yuvarlaq formalı, daşdan tikilmiş və konus damlarla örtülmüş tikililərdir. Alberobelloda yerləşən bu evlər 1996-cı ildə UNESCOnun Ümumdünya İrsinə daxil edilib. 

Kommunanın əhalisi 10.654 nəfərdir (2004), əhali sıxlığı 261 nəfər/km²-dir. Ərazisi 40 km²-dir. Poçt kodu 70011-dir. Telefon kodu 00080-dir.
## Tarixi
Trulli evlərinin tarixi XIV-XV əsrlərə gedib çıxır. Bu evlərin tikilmə texnikası o dövrdə vergi ödəməkdən yayınmaq üçün istifadə olunub, çünki bu evlər asanlıqla sökülə bilirdi. Trulli evləri quru daş texnikası ilə tikilib və sement istifadə edilməyib. Bu texnika evlərin davamlılığını və unikal görünüşünü təmin edir. Damların üzərində tez-tez simvolik şəkillər və naxışlar olur. Bu rəmzlər adətən dini, astroloji və ya mifoloji mənalar daşıyır. Trulli evləri yayda sərin, qışda isə isti olur. Bu, onların təbii izolyasiya xüsusiyyətlərindən irəli gəlir. Neapol krallığında olan vergi ödənişlərindən yayınmaq üçün Trulli evləri tikilirdi. Vergi müfəttişləri gələndə evlər asanlıqla sökülüb, yoxlamadan sonra yenidən tikilə bilirdi. 1767-ci ildə Alberobellonun sakinləri Neapol krallığına qarşı üsyan edərək Kral IV Ferdinanda müraciət etdilər. Bunun nəticəsində Alberobello müstəqil bir qəsəbə statusu aldı.

Tarixi əhəmiyyətli və turistik məkanlara Rione Monti, Aia Pikkola, Sant'Antonio Trullo kilsəsini misal göstərə bilərik. Rione Monti məhəlləsi Alberobello kəndindəki ən məşhur və turistik məhəllədir. Bu ərazi trulli evlərinin ən sıx yerləşdiyi və kəndin əsas cazibə mərkəzi olan hissəsidir. Rione Monti 1000-dən çox trulli evindən ibarətdir və hər il minlərlə turisti özünə cəlb edir. Bu məhəllə 1996-cı ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsinə daxil edilmişdir. Rione Monti Alberobello kəndinin cənub hissəsində, təpə üzərində yerləşir. Bu məhəllənin dar küçələri daş döşəməli və ziqzaq şəkilli formadadır, bu da onu daha cazibədar edir.Burada yerləşən trulli evləri əsasən mağazalara, restoranlara və suvenir dükanlarına çevrilib.

## Qalereya

Alberobello - Trullo Sovrano - 1.jpg|
Alberobello - Trulli del Rione Monti - 03.jpg|
Alberobello - Sant'Antonio di Padova - 1.jpg|
Alberobello - Trulli del Rione Monti - 05.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* Alberobello.com
* Alberobello Tourism
* The Trulli of Alberobello UNESCO Collection on Google Arts and Culture
La Huayka

**La Huayka** () — Çilidə yerləşən şəhər.
## Tarixi
La Huayka zəngin tarixi və mədəni irsi ilə tanınır. La Huayka əsasən vadi kimi məşhurdur və Atakama səhrasında yerləşir. Bu şəhərin tarixi, regionun yerli əhalisi olan Aymaralar və digər yerli xalqların qədim dövrlərə aid yaşayışları ilə bağlıdır.

La Huayka tarixində əsas diqqət mədən sənayesinə yönəlib. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində bölgə nitrat mədənçiliyi ilə məşhur idi. Nitrat "ağ qızıl" kimi tanınırdı və gübrə istehsalında və partlayıcı maddələrin hazırlanmasında geniş istifadə olunurdu. Bu dövrdə La Huayka və ətrafdakı bölgələr iqtisadi yüksəliş yaşadı, lakin XX əsrin ortalarından etibarən süni gübrələrin istehsalı bu sənayenin tənəzzülünə səbəb oldu.

Hal-hazırda La Huayka turizm üçün maraqlı bir məkandır. Şəhərin ətrafında tarixi nitrat mədənlərinin qalıqları, qədim abidələr və səhranın ecazkar təbiəti turistləri cəlb edir. Həmçinin, bu bölgə səhranın quru iqlimi və aydın səmaları ilə tanındığı üçün astronomik müşahidələr üçün də ideal bir yerdir.

Bu ərazi qədimdən Aymara xalqının məskunlaşdığı bölgələrdən biri olmuşdur. Yerli xalqlar burada kənd təsərrüfatı ilə məşğul olur, suvarma kanalları vasitəsilə oazisdə məhsuldar ərazilər yaradırdılar. La Huayca, yerli mədəniyyətlərin inkişaf etdiyi mühüm bir yer olaraq tanınır.İspan müstəmləkəçiliyi dövründə La Huayca əhəmiyyətini qoruyub saxladı. Bu dövrdə bölgə kənd təsərrüfatı, xüsusən də qarğıdalı, kartof və digər yerli məhsulların istehsalı üçün istifadə olunurdu. İspanlar bölgədə müxtəlif təsərrüfat layihələri həyata keçirmiş və yerli xalqın əmək gücündən istifadə etmişdir.

Eyni zamanda La Huayka qədim mədəniyyətləri və kolonial dövrün izlərini öyrənmək istəyən tədqiqatçılar üçün maraqlı bir məkan olaraq qalır. Bu yer həm tarix, həm də təbiət baxımından xüsusi bir cazibə daşıyır. for food and fattening of thousands of pack mules used in the nitrate works.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Devid Finkelşteyn

**Devid Rits Finkelşteyn** (; ) — Corciya Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə fəxri professor.

## Bioqrafiyası

Nyu-York şəhərində anadan olan Finkelşteyn 1953-cü ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə doktorluq dərəcəsi almış və 1960-cı ilə qədər Stivens Texnologiya İnstitutunda dərs demiş, eyni zamanda 1959-cu ildən 1960-cı ilə qədər Avropa Nüvə Tədqiqatları Təşkilatında Ford Fondu təqaüdçüsü olmuşdur. 1964-cü ildən 1976-cı ilə qədər Yeşiva Universitetində fizika professoru olmuşdur. 1980-ci ildə Corciya Texnologiya İnstitutunda fakültə üzvü olmuşdur.

Devid Finkelşteyn 1958-ci ildə Şvartsşildin Eynşteyn sahə tənliklərinin həllini heç bir şeyin qaçmadığı fəzada bir bölgəyə uyğun olaraq müəyyən edən ilk şəxs olmuşdur. 1959-cu ildə Finkelstein və Çarlz V. Mizner, qravitasiya metrikasında topoloji qüsur olan və kvant nəzəriyyəsi 1/2 spin göstərə bilən qravitasiya qırıqlığını aşkar etdilər. Ən sadə qırıqlıq, asanlıqla başa düşülən bir hadisə üfüqünü nümayiş etdirdi və bu da onu Şvartsşild metrikasındakı hadisə üfüqünü tanımağa və onun koordinat sinqulyarlığını aradan qaldırmağa vadar etdi. Əslində, Finkelşteyn müəyyən etdi ki, Şvartsşild radiusundan kənara çıxan hər şey qara dəliyə düşən hər şeydən qaça bilməz; membran bir istiqamətlidir. Bu mühüm iş Rocer Penrouz və Con Arçibald Vilerin hadisə üfüqlərinin və qara dəliklərin fiziki mövcudluğunu qəbul etmək qərarlarına təsir etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Finkelstein's life and work
*Finkelstein's Georgia Tech home page
* Oral history interview transcript with David Finkelstein on 18 February 2013, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives
Puyo

**Puyo** () — Ekvadorda yerləşən şəhər. O, Pastaza vilayətinin paytaxtıdır və Amazon meşələrinin yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi
Şəhər Pastaza çayının qolu olan Puyo çayı üzərində, dəniz səviyyəsindən təxminən 950 metr yüksəklikdə yerləşir. Adı Kiçva dilində "buludlu" mənasını verən "Puyu" sözündən götürülmüşdür.

Puyo 1899-cu ildə Dominikalı missioner Álvaro Valladares tərəfindən qurulmuşdur. Şəhər Baños ilə Tena və Makas kimi Amazon şəhərləri arasında yerləşir və bu səbəbdən ticarət, mədəniyyət və siyasət baxımından regionun mərkəzi hesab olunur.

Şəhər tropik yağış meşəsi iqlimi ilə xarakterizə olunur və illik yağış miqdarı təxminən 4536 mm-dir. Ortalama temperatur isə 20.8°C-dir. Puyo turistlər üçün müxtəlif cazibə mərkəzlərinə malikdir. Məsələn şəhərin mərkəzində yerləşən Puyo çayı boyunca gəzinti, yerli mədəniyyət və təbiət ilə tanış olmaq üçün ideal bir yerdir. Eyni zamanda yaxınlıqdakı yağış meşələrində ekoturizm fəaliyyətləri, o cümlədən təbiət yürüşləri və yerli icmalarla tanışlıq imkanları mövcuddur.

Puyo həmçinin yerli mədəniyyətin zənginliyini əks etdirən festivallara ev sahibliyi edir. Məsələn hər il Lentdən əvvəl keçirilən Puyo Karnavalı, yerli əhalinin ənənəvi rəqsləri və musiqiləri ilə tanınır. Şəhər həmçinin Pastaza vilayətinin digər hissələri ilə yaxşı əlaqələndirilmişdir və əsasən yerli əhali ilə ticarət və mədəniyyət mübadiləsi aparılır. 

Puyo Ekvadorun Amazon bölgəsinin qapılarından biri olaraq turistlər üçün çoxsaylı maraqlı yerlərə ev sahibliyi edir. Şəhər tropik yağış meşələri və zəngin yerli mədəniyyətlə əhatə olunub, buna görə ekoturizm və mədəni turizm sahələrində böyük potensiala malikdir. Puyoya səfər edən turistlər həm təbiətin, həm də yerli icmaların gözəlliklərini kəşf etmək imkanı əldə edirlər.

Şəhər həmçinin yerli Kiçv və Amazon icmalarına yaxınlığı ilə də tanınır. Turistlər bu icmalarla tanış olmaq, onların mədəniyyətini və həyat tərzini öyrənmək imkanı əldə edirlər. İcmalar, həmçinin əllə toxunmuş əl işləri və yerli sənətkarlıq məhsulları ilə məşhurdur. Şəhər həmçinin Amazon bölgəsinin müxtəlif təbii sərvətlərini və yerli həyatını kəşf etmək istəyənlər üçün mükəmməl bir başlanğıc nöqtəsidir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* Puyo - enjoyecuador.net. Accessed 2008-04-03.
* Puyo - thebestofecuador.com. Accessed 2008-04-03.
* Population Of Puyo. Accessed 2008-04-03.
İkitos

**İkitos** () — Peruda Amazon çayı sahilində yerləşən liman şəhəri. İkitos Amazon meşələrinin dərinliklərində yerləşən şəhərlərdən biridir. Perunun Loreto regionunun paytaxtı olan bu şəhərə sadəcə qayıqlarla və ya təyyarə ilə gediş-gəliş mümkündür. Amazon çayının sahilində yerləşən İkitos təbii ehtiyatları, bənzərsiz mədəniyyəti və qeyri-adi coğrafiyası ilə turistlərin diqqətini çəkən bir mərkəzdir.

## Tarixi
Şəhərin yaranma tarixi hələ də müzakirə olunur. Arxivlərdə şəhərin 1757-ci ildə San Pablo de Nuevo Napeanos kimi qurulduğu bildirilir. İkitosun tarixi missioner icmalarının bura köç etməsi ilə başlayır. Şəhər ilk dövrlərdə yerli icmalarla missionerlər arasında əlaqə mərkəzi rolunu oynayıb. Rəsmən 1864-cü ildə şəhər statusu qazanan İkitos Amazon bölgəsinin ən mühüm limanlarından biri oldu.

İkitos Perunun şimali-şərqində yerləşərək Amazon çayı və onun qolları ilə əhatə olunub. Şəhər yollardan kənar olduğu üçün şəhərə quru yol ilə daxil olmaq mümkün deyil. Nəqliyyat vasitəsi kimi qayiqlar əsas rol oynayır. Bundan əlavə İkitosa təyyarə yolu vasitəsilə Limadan və ya bəzi beynəlxalq hava limanlarından asanlıqla səyahət etmək olar.

İkitosun iqtisadiyyati əsasən ekoturizm və təbii ehtiyatlara dayanır. Amazon meşələri ilə əhatə olunduğu üçün şəhərə dünyanın bütün ölkələrindən turistlər axın edir. Bundan əlavə, şəhərin limanı vasitəsilə balıqçılıq, rezin istehsalı kimi ixracatlar iqtisadiyyatın vacib hissəsini təşkıl edir.

İkitos Köppen iqlim təsnifatına uyğun olaraq tropik meşə iqlimi olan ekvatorial iqlimi yaşayır, İntertropik Konvergensiya Zonasına tabedir və siklonlar yoxdur. İl boyu davamlı yağış yağır, fərqli quraqlıq mövsümü yoxdur, lakin yay daha yağışlıdır. Ekvator zonasında fəsillər həssas olmadığı üçün İquitosda cəmi iki fəsil var.

Allpahuayo - Mishana Milli Qoruğu biomüxtəlifliyin yüksələn dərəcələri ilə qorunan ərazidir. Pilpintuwasi kəpənək zooparkı İquitos ştatının Padre Cocha şəhərində yerləşir və 40-dan çox böcək növünü, xüsusilə də kəpənəkləri əhatə edir. Kəpənək zooparkı boyunca heyvanların xilas edilməsi üçün istifadəyə verilmiş Amazon Heyvan Yetimxanası yerləşir.

## Qalereya

Spanish building Iquitos.JPG|
Iquitos Casa de Hierro01.jpg|
Belenstreet.jpg
Escalinata en el Barrio de Belén, Iquitos.jpg
Lago Moronacocha cerca a la desembocadura del río Nanay.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* www.peru.travel Peruvian Tourism Board with information about Iquitos and Loreto (English).
* Peruvian Amazon Travel Advisor Information about Iquitos and the Peruvian Amazon.
* Instituto de Investigaciones de la Amazonía Peruana (IIAP) (Spanish)
* Universidad Nacional de la Amazonia Peruana-UNAP (Spanish)
* NY Times article: Jews of Iquitos
* Municipalidad Provincial de Maynas – Maynas Town Hall's official website (Spanish)
* – The Iquitos Times English language monthly newspaper and website for Ex-pats living in Iquitos, Peru]
Herman Feşbax

**Herman Feşbax** (; ) — amerikalı fizik. O, Massaçusets Texnologiya İnstitutunda fizika üzrə fəxri professor idi. Feşbax ən çox Feşbax rezonansı və Filip M. Morsun "Nəzəri Fizika Metodları" əsəri ilə tanınan yazıları ilə tanınır.

## Karyera

Feşbax doktorluq dərəcəsi aldıqdan sonra Massaçusets Texnologiya İnstitutunda qalmağa dəvət edildi. O, əlli ildən çox fizika fakültəsində qaldı. 1967-ci ildən 1973-cü ilə qədər MTİ-nun Nəzəri Fizika Mərkəzinin direktoru, 1973-cü ildən 1983-cü ilə qədər isə fizika kafedrasının sədri vəzifəsində çalışmışdır. 1983-cü ildə Feşbax MTİ-da ən yüksək fakültə mükafatı olan institut professoru seçildi.

### Fəaliyyəti
Feşbax nüvə tərksilahı hərəkatında fəal idi və Narahat Alimlər Birliyinin təsisçisi və ilk sədri idi. 1969-cu ildə MIT-də hərbi tədqiqatlara qarşı etiraz aksiyasında iştirak etdi.

O, Dəmir pərdə arxasındakı alimlərin vəziyyətindən narahat olmağa başladı və Qərb alimləri ilə Şərq bloku həmkarları arasında əlaqələr qurmağa çalışdı. Professor Feşbax həmçinin Andrey Saxarov və digər Sovet imtinaçılarının işini müdafiə etdi. O, Saxarovla ilk dəfə 1970-ci illərin ortalarında tanış oldu; Feşbax Saxarovla daxili sürgündən azad edildikdən sonra görüşməsi haqqında "Physical Today" jurnalında dərc olunmuş məqalədə yazırdı.

Feşbax, xüsusən də elmi ictimaiyyət daxilində imkanlar bərabərliyinə güclü inanırdı. O, həm fizika kafedrasında, həm də ümumilikdə MIT-də qadınların və azlıq üzvlərinin sayını artırmaq üçün çalışdı. 1990-cı illərin əvvəllərində o, daha çox qadın və azlıq müəllim heyətinin işə götürülməsi və işə götürülməsi üçün tövsiyələr verən MIT fakültəsinin Bərabər İmkanlar Komitəsinin sədri idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Obituary of Herman Feshbach from the MIT News Office
* Feshbach Publishing
* National Academy of Sciences Biographical Memoir
Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası

**Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası** – Ermənistan azərbaycanlılarının dədə-baba torpaqlarına qayıtması üçün irəli sürülən konsepsiya.

## Haqqında
26 yanvar 2023-cü ildə Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası Qərbi Azərbaycan icması tərəfindən qəbul edilmişdir. İcmanın Müşahidə Şurası konsepsiyanı müzakirə etmiş və daha sonra qəbul etmişdir.

Konsepsiyaya qərbi azərbaycanlılarının öz torpaqlarına qayıtmaq hüququ, bu prosesin beynəlxalq hüquqla həyata keçirilməsi, qayıdılacaq ərazilərdə beynəlxalq sülh missiyasının fəaliyyətinin təmin edilməsi, qayıdanların əvvəlki məskunlaşmaq coğrafiyasının təmin edilməsi daxildir. Sənədə görə, qayıdacaq azərbaycanlıların Azərbaycan Respublikası ilə maneəsiz əlaqəsi təmin edilməlidir. Konsepsiyaya görə, qərbi azərbaycanlıların evləri və icma torpaqları onlara qaytarılmalıdır. Azərbaycanlıların mədəni irsi bərpa edilməli, yer adları dəyişiklikləri ləğv edilməli və azərbaycanlılara qarşı ayrı-seçkiliyə yol verilməməlidir. Qərbi Azərbaycan icması qayıdışdan sonra da legitim tərəf olaraq bütün proseslərdə iştirak etməlidir.

Şərqi Anadoluda yaşayan azərbaycanlıların mənşəcə bir hissəsinin Ermənistandan olması, Ermənistan azərbaycanlılarının qayıdış konsepsiyasının qəbulu ilə bağlı olaraq, Azərbaycan hökuməti Şərqi Anadoluda yaşayan azərbaycanlılara diqqətini artırmışdır.

## Konsepsiyanı yerinə yetirən qurumlar
* Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri Əziz Ələkbərli bəyan etmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığı ilə konsepsiya icma tərəfindən həyata keçirilir.
* İrəvan qazısı Bəxtiyar Nəcəfov Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin İrəvan qazılığının fəaliyyətinin Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyası ilə sıx bağlı olduğunu bəyan etmiş, bu sahədə işləyəcəklərini qeyd etmişdir.

## Qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışının dəstəklənməsi
* ****. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışını bölgədə sülh prosesi üçün vacib hesab etmişdir.
*  **[[Türkdilli Dövlətlərin Parlament Assambleyası]]**. Təşkilatın 12 iyun 2025-ci ildə Astanada keçirilən görüşündə qərbi azərbaycanlıların qayıdışı dəstəklənmişdir.
* **Asiya Parlament Assambleyası**. Təşkilat qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışını 2025-ci ilin fevralında dəstəkləmişdir.
*  **[[İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı]]**. Təşkilatın Nazirlər Şurasının 51-ci sessiyası qərbi azərbaycanlıların Ermənistana qayıdışını "Hazırkı Ermənistan ərazilərindən zorla və sistematik şəkildə didərgin salınmış azərbaycanlıların qayıdış hüququ" adlı qətnamə ilə dəstəkləmişdir. Təşkilatın eyni görüşdə qəbul etdiyi İstanbul Bəyannaməsində də Ermənistandan çıxarılmış azərbaycanlıların qayıdış hüququ təsdiqlənmişdir.
* ** [[İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı]]**. 3–4 iyul 2025-ci ildə Xankəndidə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvə görüşü keçirilmiş, nəticə olaraq imzalanan Xankəndi Kommunikesi sənədində Ermənistandan çıxarılmış azərbaycanlıların qayıdış hüququ təsdiqlənmişdir.

## İstinadlar
Mitçell Feygenbaum

**Mitçell Cey Feygenbaum** ( /ˈfaɪɡənˌbaʊm/; ) — xaos nəzəriyyəsindəki qabaqcıl tədqiqatları Feygenbaum sabitlərinin kəşfinə səbəb olan amerikalı riyazi fizika alimi.

## Karyerası

Kornell Universitetində (1970–1972) və Virciniya Politexnik İnstitutu və Dövlət Universitetində (1972–1974) qısa vəzifələrdə çalışdıqdan sonra, mayelərdə turbulentliyi öyrənmək üçün Nyu-Meksikodakı Los Alamos Milli Laboratoriyasında daha uzunmüddətli vəzifə təklif edildi. O, 1982-ci ildən 1986-cı ilə qədər Kornelldə çalışmış və sonra 1987-ci ildə Rokfeller Universitetinə Toyota professoru kimi qoşulmuşdur. Turbulent mayelərin tam nəzəriyyəsi hələ də qeyri-müəyyən olsa da, Feygenbaumun tədqiqatları xaos nəzəriyyəsinin yolunu açmış və alimlərin və riyaziyyatçıların xaotik xəritələri tapdıqları bir çox dinamik sistemlərə yenilikçi bir fikir vermişdir.

1983-cü ildə o, MakArtur Təqaüdünə layiq görülmüş və 1986-cı ildə Rokfeller Universitetinin həmkarı Albert Libçaber ilə birlikdə "xətti olmayan sistemlərin universal xarakterini nümayiş etdirən və xaosun sistematik öyrənilməsini mümkün edən qabaqcıl nəzəri tədqiqatlarına görə" Fizika üzrə Volf Mükafatına layiq görülmüşdür. O, Skripps Tədqiqat İnstitutunun Elmi İdarə Heyətinin üzvü idi. 1987-ci ildən ölümünə qədər Rokfeller Universitetində Toyota professoru kimi qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Miller, Antony .D. (2023). "Origins of Chaos Theory in Science and Society: Exploring this Concept in a Troubled Society." Feigenbaum pp. 27-35. Hardcover & Paperback – August 3 & 7, 2023. Otgontenger University, Mongolia.  (Hardcopy),  (Paperback)
* 
* Cvitanović, P. "A very brief history of universality in period doubling"
* Cvitanović, P. "A not so short history of Universal Function"
Əbu Əhməd əl-Beyləqani

**Zəki Beyləqani** () və ya **Əbu Əhməd Zəki ibn əl-Həsən ibn Ömər ibn İmran** **əl-Beyləqani əş-Şafii ət-Tacir** (; ) — azərbaycanlı fəqih və kəlamçı.

## Bioqrafiyası
Hicri 582-ci (1186) ildə anadan olub. Xorasana gedib. Fəxrəddin Razi və Qütb əl-Misriyə tələbəlik edib. əl-Müəyyəd ət-Tusidən "Muvatta"nı, "Cüz İbn Nəcdə"ni və başqa əsərləri dinləyib. Hicri 630-cu (1233) ildə Şama gedərək müəllimlik edib və Tacəddin ibn Cəfərin qiraəti ilə hədis nəql edib. Camaləddin əs-Sabuni, Nurəddin Əli ibn Cabir əl-Haşimi, Şəhabəddin Əhməd ibn Məhəmməd əl-İsərdi və başqaları ondan hədis rəvayət ediblər. Bir müddət İskəndəriyyədə ticarətlə məşğul olub. Sonra hicri 636-cı ildə (1238) Yəmənə gedərək müəllimlik edib və orada məşhurlaşıb. Hicri 676-cı (1277 və ya 1278) ildə Ədəndə vəfat edib. Zəhəbi onu "Şeyx İmam" adlandırmışdır. İbn Cabir onun haqqında demişdir:

## İstinadlar