open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çerek çayı

**Çerek çayı** (Qaraç-balk:Шэрэдж) — Kabardino-Balkariyada yerləşən və Baksan çayına tökülən çay. Çerek balkarca və eləcə də türkcə çay deməkdir. Çayın uzunluğu 79 km həcmi isə 3070 км²-dir. Çerek çayı Balkar Çerek (54 km) çayı ilə Bezengi Çerek (46 km) çayının Babukent kəndi yaxınlığında qovuşması ilə formalaşır. Çayın qidalanması əsasən qar və buzlaqlardandır. Çayın üzərində yerləşən yaşayış məntəqələri bunlardır: Babukent, Kaşxatau, Zaragij, Auşiger, Psıqansu, Köhnə Çerek, Aşağı Çerek, Psınabo, Mayskiy.

## Şəkilləri


29 Черекская теснина.JPG|
47 Черекская теснина.JPG|
Cherek 1.JPG|
58 Черекская теснина.JPG|
30 Черекская теснина.JPG|
32 Черекская теснина.JPG|
57 Черекская теснина.JPG|
Cherek 2011 (1).jpg|


## Həmçinin bax
* Ay çayı
* Ufa çayı

## İstinadlar
Zındıq

**Zındıq** (, ) — İslamda və orta əsr islam mədəniyyəti və ədəbiyyatında, monoteist olmayan dinlərin üzvlərini, əsasən manixeyləri (maniləri) və zərdüştiləri, tanrıya və axirətə inanmayan, islam inancına zidd çıxan insanları adlandırmaq üçün istifadə olunan termin.

## İstinadlar
Mərmərə Universiteti Tibb fakültəsi

**Tibb fakültəsi** () — Mərmərə Universitetinə bağlı fakültə. 1983-cü ildə Heydərpaşa şəhərciyində qurulmuşdur. 170 nəfərlik akademik heyəti ilə 1000-dən çox tələbəyə ev sahibliyi edir. Avropa universitetləri sisteminə oxşar olaraq komitə sistemini tətbiq edilmişdir və təhsili Beynəlxalq Akkreditasiya Şurası tərəfindən təsdiqlənmiş İstanbulda ilk və yeganə tibb fakültəsidir. Mərmərə Universiteti Tibb Fakültəsi akademik və müvəffəq ixtisaslı tibbi kadr yetişdirmək ideologiyası ilə fəaliyyət göstərir.

30 ildən artıq uzun tarixçəsi və dinamik quruluşu ilə fəaliyyət göstərən tibb fakültəsi, Şərqi Aralıq dənizi universitetləri ilə əməkdaşlıqla yanaşı Erasmus proqramı çərçivəsində "Beynəlxalq Tip Təhsil Proqramı"nı koordinasiya edir. Hər il başda ABŞ və Avropa universitetləri olmaqla, 10-dan çox Tibb fakültəsi ilə 150-dən artıq tələbə mübadiləsi həyata keçirilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Mərmərə Universiteti rəsmi veb sayt
*Mərmərə Universiteti Diş Həkimliyi fakültəsi rəsmi veb sayt
Malkarukları

**Malkarukları** və ya **Balkarukovlar** —  balkar əsilzadə soyu. 

## Haqqında
Bu soy əsasını əfsanəvi Anfako Bolotukovun oğlu İparın iki oğlundan biri olan Can Mirzə Malkarukdan götürür. İparın iki oğlu Bəy Mirzə və Can Mirzə XVI əsrdə Çegem dərəsində məskunlaşıblar. Yerli bəy Berdibəy dünyasını dəyişdikdən sonra dərədəki hakimiyyəti qardaşlar ələ keçirə bilirlər. Bu soy Çegem dərəsində hakimlik edib. Soyun sarayı Eltübü kəndində yerləşib.

## Həmçinin bax
* Abayları
* Urusbiyevlər

## İstinadlar
Microsoft Teams

**Microsoft Teams** — işgüzar söhbətlər, iclaslar, qeydlər və əlavələrinizi birləşdirən platforma. Microsoft tərəfindən "Slack"a rəqib olaraq hazırlanıb və 2016-cı ilin noyabrında rəsmi olaraq buraxılıb.

Microsoft Teams komandalar, siniflər və ya qruplar üçün faylları bölüşmək, danışmaq və əməkdaşlıq etmək üçün bir platformadır. Mətn söhbəti ilə yanaşı, video zəng və ekran paylaşımı da etmək münkündür.

2023-cü ilin yanvar ayına olan məlumata görə, onun aylıq təxminən 280 milyon istifadəçisi var.

## Xüsusiyyətləri
Microsoft Teams Office 365-də komanda söhbətləri, zənglər, iclaslar və xüsusi mesajlar üçün söhbət platformasıdır. Microsoft Teams genişlədilə bilən və özəlləşdirilə bilən olmağının yanında həm də, qurumunuzun ən həssas iş birliklərini gizli qalmağını təşkil etməyə istiqamətlənmiş təhlükəsizlik xüsusiyyətlərini və standartları qarşılayır. Microsoft Teams-ə fiziki məhdudiyyətili adamlar üçün, xüsusi olaraq və ya komandalarda söhbət etməyi asanlaşdıran xüsusiyyətlər daxildir. Bir komanda içində çoxlu söhbət qrupları və ya kanalları yaradıla bilər. İstifadəçilərin üz-üzə görüşməya ehtiyac duymaları vəziyyətində tək bir tıxlama ilə digər kanal üzvlərinə birbaşa Skype səsli və ya görüntülü zəng etmək mümkündür.

## İstifadəsi
Microsoft Teamsda bir komanda içində paylaşılan sənədlər, elektronik cədvəllər, təqdimatlar və bənzərləri, Microsoftun OneDrive bulud anbarında və yerli bir SharePoint mühitində saxlanılan bir kopyayla sinxron edilir və beləliklə hər komanda üzvünun hər zaman ən yeni versiyaya girişi olur. Bu paylaşılan sənədlərin birlikdə işləməsidə də mümkündür.

Microsoft Teams proqramının sol gəzinmə çubuğunda Fəaliyyət, Söhbət, Komandalar, Mesajlar və Sənədlər üçün bölmələr olur. Slack kimi adının birbaşa göstərilməsi vəziyyətində diqqətini çəkən mesajın yanında istifadəçi qırmızı bir bayraq və ya nida işarəsi alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xansultan Daçiyev

**Xansultan Daçiyev** (; ) — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Qırmızı Orduda xidmət etmiş çeçen süvari. 15 yanvar 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lakin sonradan etnik mənsubiyyətinə görə Cəlal-Abada sürgün edilmişdir. Lavrenti Beriyaya çeçen xalqının hüquqlarının geri qaytarılmasını tələb edən məktub yazmasından sonra tutuldu və iyirmi il həbs cəzasına məhkum edildi. Həbs edildikdən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı və digər hərbi medalları ləğv edildi. Nəhayət 1985-ci ildə sərbəst buraxıldı və bəraət aldı. Həmçinin Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı Mixail Qorbaçov tərəfindən ona yenidən verildi.

## Erkən həyatı
Xansultan Daçiyev 12 dekabr 1922-ci ildə indiki Çeçenistanda yerləşən Qerzel-Aul bölgəsində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra yerli kənd sovetində katib işləmişdir.

## İkinci Dünya müharibəsi
Xansultan Daçiyev 1941-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarına qatılmışdır. 1942-ci ilin iyununda ön cəbhəyə gətirilmiş və Dnepr hücumu dövründə 58-ci Mühafizə Süvari Alayında qəhrəmanlığı ilə seçilmişdir. 23 sentyabr 1943-cü ildə gecə vaxtı Xansultan Daçiyev və yoldaşı Dnepri keçdi və çayın qərb sahilində düşmənə qarşı iki kilometrlik müdafiə xətti qurdu. Həmçinin hərbi məlumatları ağır atəş altında çatdırmağı bacardı. Xansultan Daçiyevin sayəsində Sovet qoşunları 1943-cü il sentyabrın 26-da Dnepri keçə bildilər. Bu uğuruna görə Çeçen-inquş sürgününün başlanmasından bir neçə həftə əvvəl, 15 yanvar 1944-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı elan edildi. Müharibənin qalan hissəsi dövründə Novoçerkassk Süvari Məktəbində təhsil aldı və təhsilini ki,ik leytenant rütbəsi ilə bitirdi.

## Sürgündəki həyatı və ölümü
Xansultan Daçiyev 1946-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı və müharibə veteranı olmasına baxmayaraq Qırmızı Ordudan tərxis olundu. Çeçen olduğu üçün xain damğası vurularaq Cəlal-Abada sürgün edildi. Lavrenti Beriyaya çeçen xalqının hüquqlarının geri qaytarılmasını tələb edən bir məktub yazmasından sonra tutuldu və iyirmi il həbs cəzasına məhkum edildi. 1955-ci ildə ona verilmiş Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı SSRİ Ali Soveti tərəfindən ləğv edildi. 1985-ci ildə sərbəst buraxıldı və bəraət aldı. Həmçinin Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı Mixail Qorbaçov tərəfindən ona yenidən verildi.

İki dəfə infarkt keçirdikdən sonra 2001-ci ilin may ayında 78 yaşında vəfat etdi.

Xansultan Daçiyevin həyat hekayəsi yazıçılar üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Doğulduğu şəhərdəki bir çox küçəyə onun adı verilmişdir. Hoj-Əhməd Bersanov "Polad qığılcımı" () adlı kitabını yazarkən Xansultan Daçiyevin həyatından ilham almışdır.

## Həmçinin bax
* Xanbaba Nurədilov

## İstinadlar
Xınzırək nahiyəsi

**Xınzırək nahiyəsi** —1727-ci ildə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livası inzibati–ərazi vahidi.

## Haqqında
1727-ci ildə İrəvan əyalətinin nahiyələrindən birinin adı. Nahiyə İndiki Eçmiadzin rayonunun ərazisinin müəyyən hissəsini əhatə edirdi. Xunus və türk dillərində örək "tikinti", "istehkam" sözlərindən ibarətdir.

## Toponimi
Toponimin "Xunus" hissəsi qədim türk mənşəli xun (hun etnoniminin bir forması, məsələn, Albaniyada Xunanqala) və qədim türk dillərində cəm bildirən "s" şəkilçisindən, (yaxud yunan mənşəli "os" adlıq hal şəkilçisin-dən) ibarətdir. Xınzirək "Xunusörək" adının zaman keçdikcə danışıqda təhrifidir. Nahiyə isə qədim Xınzirək kəndinin adı ilə adlanmışdır. Nahiyə indiki Eçmiədzin rayonu ərazisinin müəyyən hissəsini əhatə edirdi.

## Kəndləri
* Xınzırək
* Məmmədəlikənd
* Mirmərək Mirək- Əmir Mərək adından təhrifdir
* Molla Abdi Mənbədə kəndin adı "Monla Abdi"
* Molla Xəlil Mənbədə kəndin Dumbulu tayfasının məskunlaşiası nəticəsində yarandığı qeyd olunur
* Molla Hacılı "əhalisi Sinli camaatındandır"
* Muğanlı
* Musahacılı "Əhalisi Sinli camaatındandır"
* Musaxacəli "Sinlu əşirətinə" mənsub olması göstərilir
* Nazravan
* Nakivdar kənd Dumbuli tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmış
* Samaqar (Eçmiədzin)
* Söyüdlü "Əhalisi Dünbili camaatındandır"
* Taşlıca
* Uzunqışlaq
* Üzənli"Başqa adı İrəmli" (yenə orada). "Əhalisi Şaqiabad camaatındandır" (yenə orada). Bax: İrəmli. Türk dillərində üzən "mal-qaranın yaxşı yediyi ot"sözündəndir.
* Üçkilsə kəndi
* Xatunbulağı "Xatun tərəfindən təmir edilmiş (düzəldilmiş) bulaq" mənasındadır.
* Xatun karyeri Xatun, ərəbcə qəryə "kənd" və azərbaycanca yer sözlərindən ibarətdir. "Xatun qəryə yeri"
* Xatunməzrəsi Xatuna (xanın, bəyin arvadına) mənsub əkin yeri" mənasındadır.
* Xaçaparaq kəndi "Əhalisi Reyhanlu camaatıdır" (yenə orada).
* Xeyrəbad Ehtimal ki, türk dillərində kair "sıldırım", "yarğanlı" və bət "səth", "üz" sözlərindən ibarətdir.
* Xəlilkəndi
* Xocaparalı Mənbədə kəndin Reyhanlı tayfasına məxsus olması göstərilir (yenə orada). "Xacəyə məxsus para (əkin sahəsi), sahə "yer mənasındadır.
* Hacıbəyli
* Həlimxan
* Çayırbəyli
* Çaltəpə
* ÇərəkliOrta əsrlərdə Anadoluda yaşamış Çərəkli tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Çərəkli mənşəcə Səlcuq oğuzlarının Avşar (Əfşar) tayfasının Çeriklu qolunun adının fonetik formasıdır.
* Çilak Bulğunluk
* Şakabad Er. əv. VII əsrdə gəlmiş qədim türk mənşəli Sak (Şaka) tayfasının adını əks etdirir. İranda Şakabad kənd adı ilə mənşəcə eynidir
* Darablu
* Güllücə (Abaran)

## İstinadlar
Hrazdan İES

**Razdan İES** — Kotayk mərzindəki Razdan şəhəri yaxınlığında yerləşən Ermənistanın ən böyük istilik elektrik stansiyası. Razdan Enerji Şirkətinə (enerji blokları 1-4) və Gazprom-Armenia şirkətinə (enerji bloku 5) məxsusdur.

Stansiyaya həm beş qazan, həm də dörd kojenerasiya turbinli blok olmayan bir hissə (kombinə edilmiş istilik və elektrik stansiyası) və 5 kondensasiya güc bloku daxildir. Bu elektrik stansiyası 1963–1974-cü illərdə inşa edilmiş və ilk blok 1966-cı ildə fəaliyyətə başlamışdır. 2013-cü ildə yeni bir blok ona əlavə edilmişdir.

İstehsal olunun elektrik enerjisi Ermənistan tərəfindən işğal olunun Dağlıq Qarabağa  və İrana, 2007-ci ilə qədər Gürcüstana tədarük olunurdu. 
## İdarəetmə

### Güc aqreqatları 1-4
Razdan Enerji Şirkəti ASC (RazTES) Ermənistanın altı böyük istehsalçı şirkətindən biridir və Ermənistanın enerji sistemində balanslaşdırma stansiyası rolunu oynayır. Yalnız daxili bazarda çatışmazlıq olduqda elektrik enerjisi istehsal edir.

RazTES ASC Rusiya Federasiyası Federal Əmlakının İdarə Edilməsi üzrə Federal Agentliyin 1 sentyabr 2004-cü il tarixli sərəncamına əsasən, dövlətin borcunu ödəmək üçün Ermənistan tərəfindən Rusiya Federasiyasının mülkiyyətinə verilmiş Hrazdan İstilik Elektrik Stansiyasının əmlak kompleksinə şirkətin nizamnamə kapitalına töhfə verməklə qurulmuşdur. 
Sonradan İnterRAO-ya məxsus olur.
2016-cı ildə elektrik enerjisi tariflərinin artması ilə əlaqədar genişmiqyaslı etiraz aksiyalarından sonra İnterRAO səhmlərini Ermənistanın Elektrik Şəbəkələri MMC ilə birlikdə Taşir şirkətinə satır.

2012-ci ilin yanvar ayının birindən 2017-ci ilin iyun ayının 30-na olan dövründə respublikada elektrik enerjisinin 9.7%-ni təmin etmişdir.
### 5-ci güc bloku
Sovet dövründə planlaşdırılan enerji bloku 90-cı illərdə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının krediti ilə inşa edilmişdir. Sonradan Rusiya mülkiyyətinə verilmişdir. "Gazprom-Armenia" şirkəti tərəfindən modernləşdirilib və ona məxsusdur.

Beşinci enerji bloku 2012-ci ilin yanvar ayında gücü 480 MW olaraq istifadəyə verilmişdir.

2012-ci ilin yanvar ayının birindən 2017-ci ilin iyun ayının 30-na olan dövründə respublikada elektrik enerjisinin 7.1%-ni təmin etmişdir.
## Perspektiv
Razdan İES çox yüksək qiymətə elektrik enerjisi istehsal edir. Yalnız yanacaqdakı maya payı 31,5 dramdır ki, bu da İrəvanda inşa olunan yeni İES-nın istehsal edəcəyi elektrik enerjisindən onsuz da 4 dram çoxdur. İstifadəyə verildikdən sonra bu İES tədricən bir neçə ildən sonra istismar müddəribaşa çatacaq Razdan enerji blokunu əvəz edəcəkdir.
## İstinadlar
Sisyan (kənd)

**Sisyan ** — Qərbi Azərbaycanın inzibati ərazi vahidində kənd.

## Etimologiyası

## Tarixi
1728-ci il mənbəyində isə Sisyan kimidir [170, 161]. 1728-ci ildə Sisyanda 21 Azərbaycanlı kişi və 4 subay oğlan (mənbədə ailələr evli kişilərin miqdarı ilə verilmişdir) yaşayırdı (32, 228). 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Ermənicə kənd Hatsavan adlandırılmışdır.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və İqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Şəkilləri

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Xınzırək

* Xınzırək (Gorus) — Gorusda kənd.
* Xınzırək (kənd) — Xınzırək nahiyəsində kənd.
* Xınzırək nahiyəsi — nahiyə.
Rusiya–Gürcüstan sərhədi

**Rusiya-Gürcüstan sərhədi** — Rusiya ilə Gürcüstan arasında quru dövlət sərhədi.

## Tarixi
Rusiya İmperiyası və Gürcüstan çarlıqlarının (Kartli, Kartli-Kaxeti) sərhədləri 18-ci əsrdə, Şimali Osetiyanın Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra formalaşmağa başladı. 1801-ci ildə Kartli-Kaxetiya krallığı və 1818-ci ildə isə İmeretiya Rusiyanın tərkibinə keçir.

26 may 1918-ci ildə Gürcüstan Demokratik Respublikası elan edilir. Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası ilə Gürcüstan arasında Qafqaz silsiləsi boyunca sərhəd yenidən formalaşır (7 may 1920-ci ildə dövlətlər bir-birlərini rəsmi olaraq tanıyır). Gürcüstanın Sovetləşməsindən sonra, 1921–1991-ci illərdə RSFSR ilə Gürcüstan SSR arasında sərhəd cuzi dəyişiliklərlə yenidən formalaşır (1922-ci ilin dekabrından bu sərhəd SSRİ daxilində idi, 1936-cı ilədək Gürcüstan ZSFSR-nin tərkibində idi). 1944–1958-ci illərdə RSFSR və Gürcüstan SSR sərhədləri sonuncunun xeyrinə dəyişilir. Beləki qaraçaylılar və çeçenlərin deportasiya edildiyi ərazilərin bir hissəsi Gürcüstana verilir. Bu dövrdə Gürcüstan müasir Qaraçay-Çərkəzin bir hissəsini (Teberda və Qaraçayevsk şəhərləri arasındakı ətrrazi o zaman Klukhori adlandırıldı) və müasir Çeçenistanın yüksək dağ bölgələrini əhatə edirdi. Bu dövrdən əvvəl və sonra iki respublikanın sərhədi əsasən Qafqazın Baş silsiləsindən keçirdi.

Birinci Çeçenistan müharibəsinə son qoyan 1996-cı il Xasavyurt anlaşmasının imzalanmasından sonra, faktiki olaraq müstəqil bir dövlətə çevrilən Çeçen İçkeriya Respublikası Rusiyadan faktiki yarı blokada şəraitində strateji əhəmiyyət qazanan İtum-Kali-Şatili avtomobil yolunu tamamlamağa çalışdı. Gürcüstan sərhədinə qədər yolun inşası respublikanın iqtisadi blokadasının qarşısını almalı idi. Bu yolun tikintisi üçün respublika əlindən gələni edirdi. Yol Arqun çayı boyunca çəkilirdi.

## Sərhədlərin qismən dəyişdirilməsinin tanınması
2008-ci ildə baş verən silahlı qarşıdurmadan sonra, Cənubi Osetiya və Abxaziya Respublikaları Rusiya tərəfdən rəsmi olaraq müstəqil dövlət kimi tanındı. Bu baxımından Rusiya ilə sərhəd ciddi dəyişikliklərə uğradı. Bir tərəfdən sərhəddin uzunluğu azalmış, digər tərəfdən iki hissəyə bölünmüşdür. Faktiki olaraq, bu sərhəd 1990-cı illərin əvvəllərindən, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini elan etdikdən və Gürcüstanın əraziləri üzərində nəzarəti itirməsindən bəri formalaşmışdır. Gürcüstan nöqteyi-nəzərindən Rusiya-Gürcüstan sərhədi SSRİ-nin dağılmasından bəri dəyişməyib. Müvafiq olaraq, bu baxışlar bölünür: Rusiya tərəfinin versiyasını Cənubi Osetiyanın (Rusiya xaricində Venesuela, Nikaraqua, Suriya, Nauru və Tuvalu) və Abxaziyanın (Venesuela, Nikaraqua, Suriya, Nauru, Tuvalu və Vanuatu) müstəqilliyini tanıyan BMT üzvü olan dövlətlər, Gürcüstanın isə digər bütün BMT-yə üzv dövlətlər dəstəkləyir.

## Keçid-buraxılış məntəqələri
Sərhəddə bir nəzarət məntəqəsi var:

Yuxarı Lars — Stepantsminda. Keçid məntəqəsi Hərbi Gürcüstan yolunda yerləşir.
Bu Rusiya-Gürcüstan sərhədindəki yeganə qanuni nəzarət məntəqəsidir. Nəzarət məntəqəsinin gücü yeddi min nəfərə qədər, gündə 50 avtobus və avtomobildir.

## İstinadlar
İlita Daurova

**İlita Daurova** () — Sovet pilotu. İkinci Dünya müharibəsinin Şərq cəbhəsində döyüşmüşdür. İlk osetin qadın pilot kimi tanınır.

## Həyatı
İlita Daurova 26 dekabr 1919-cu ildə Hussar Lamardon kəndində anadan olub. Uşaqlıqdan hərbi sahə ilə maraqlanan İlita Daurova on yaşında olarkən silah istifadə etməyi öyrənmiş və bir neçə dəfə ayı ovlamışdır. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra Stalin kolxozunda işləmiş, sonradan isə kolxoz sədri olmuşdur. Kolxozdan sonra XTNS-da işləməyə başlamışdır.

1934-cü ildə Komsomol üzvlərindən biri kimi "Artek"ə göndərildi. Burada döyüş təyyarəsi pilotu Hariton Salamov ilə tanış oldu və ona pilot olmaq istədiyini bildirdi.

1939-cu ildə İlita Daurova Moskva Sosial Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına hazırlıq kurslarına göndərildi. Burada uçuş klubuna qoşuldu. Təhsilini başa vurduqdan sonra Xarkov Aviasiya Məktəbinə daxil oldu və SSRİ-nin paraşütlə tullanma ustası oldu.

1941-ci ildə məktəbdə tanış olduğu Xaritano Salamovla birlikdə evlənməyə qərar verdilər. Toy milli adət-ənənələrə uyğun təşkil edildi. Lakin müharibə başladığı üçün toyun iki günü baş tutmadı. Müharibədə iştirak edən Xaritano Salamov, 1941-ci ildə Sevastopol yaxınlarında itkin düşdü və bir daha geri qayıtmadı.

İlita Daurova ilk döyüşünə Tuapse yaxınlığında girdi. Po-2 döyüş təyyarəsinin pilotu olaraq Krım və Azov bölgələrində müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirmişdir. Bu dövrdə İlita Daurovanın təyyarəsi dənizin üstündən uçarkən vurulsa da, İlita Daurova müvəffəqiyyətlə döyüş təyyarəsini tərk edə bildi. Sovet sualtı qayıqları ona sudan çıxmağa kömək etdilər.

Azərbaycanda işlədiyi dövrdə ağciyər iltihabına tutuldu. Daha sonra 7-ci Dəniz Briqadasının 3-cü Dəniz Alayına təyin edildi və bu dövrdə başından xəsarət aldı. Aylarla davam edən müalicədən sonra tərxis edildi və 1944-cü ildə Şimali Osetiyaya qayıtdı. 1957-ci ildə məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin müdiri olaraq işə başladı.

1979-cu ildə Moskvaya köçdü. 1 noyabr 1999-cu ildə vəfat etdi. Məzarı Vladiqafqazdır.

## Ölümündən sonra
Şimali Osetiyanın Farn və Kambileyevskoye kəndlərindəki bəzi küçələrə İlita Daurovanın adı verilmişdir. Onun haqqında bir çox məqalələr yazılmışdır. Yazar Toturbek Çatıyev "Havada Osetiya" () adlı kitabını İlita Daurovadan ilhamlanaraq yazmışdır.

## İstinadlar
İncə nahiyəsi

İncə nahiyəsi -  XIV əsr-XIX əsrlər. İnzibati ərazi. 

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Axıstabad sancağı inzibati–ərazi nahiyə

## Kəndlər

1728 Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətində Qazax livası inzibati–ərazi nahiyə

## Kəndlər

Qazman, Çələb, Bəzirxana, Çadır, Baranə, Qılıc, Quşçu, Qurumsu, Hacılıküm, Qarahəmzə, Vadink, Başxana, Xan, Andıryücəsi, Duvaq, Soyuqbulaq, Yanas, Güləmir, Qasımyücəsi, Dellycan, Zoğallıq, Qərib, Qarabulaq, Yerdod, Camalabad, Armudlu, Xaçkəndi, Aöcakəndi, Dəmirçi, Çavuşlar, Yayla, Ağabastı, Carçı, Maqari, Mirbad, Yarsu, Kiçik Qurumsu, Məsum, Çataqçı, Kəmərli, Çıraqlı, Şahqulu, Şabanlı, Mollalı, İslambəyli, Qaymaqlıq, Dəyirli, Yasavval, Göl, Şeyxi, Peykar, Qala.

Qazax sultanlığı nın nahiyəsi

## İstinadlar

*“Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri”ndə (1728)
* “Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri” (Borçalı və Qazax). Bakı, 2001
Batler kitabxanası

**Batler kitabxanası** — Nyu York şəhərinin Manhetten bölgəsinin 114-cü küçəsində Kolumbiya Universitetinin kampuslarından biri olan Morninqsayd Heyghtsdə yerləşir. 2 milyondan çox fondu olan bu böyük kitabxana universitetin vahid kitabxanası olmaqla yanaşı, eyni zamanda kampusdakı ən böyük binalardan biridir. Bina 1931–1934-cü illərdə Ceyms Qamble Roqers tərəfindən Neoklassik üslubunda hazırlanaraq inşa edilmişdir.

## Tarixi
Kitabxana 1931–1934-cü illərdə tikilib və Ceyms Qamble Roqers tərəfindən Neoklasik üslubda dizayn edilib və Yel universitetinin yaşayış sistemi və Harvard evlərinin donoru olan Kolumbiya məzunu Eduard Harknes tərəfindən maliyyələşdirildi. Əvvəlcə "*Cənub salonu*" adlanırdırılan kitabxana 1946-cı ildə Kolumbiya Universitetinin 1902–1945-ci illərdəki rektoru Nikolas Murrey Batlerin şərəfinə Batler olaraq dəyişdirildi. İlk öncə Memorial Kitabxanasını genişləndirmək planlarının nəticə vermədiyini görən Butler yeni bir kitabxana binası təklif etdi. Batler kitabxanasında 1995–2009-cu illər arasında bir neçə mərhələdə tamamlanan əsaslı təmir işləri aparılmışdır.

## Dizaynı
Kitabxananın fasadında iyon sırası ilə yuxarıda yazıçıların, filosofların və mütəfəkkirlərin adları yazılmış sütun var. Beləki binanın önündə Homer, Herodot, Sofokl, Platon, Aristotel, Demosfen, Siseron, Vergilin, sağında Migel de Servantes, Uilyam Şekspir, Con Milton, Volter, Yohann Volfqanq Götenin, solunda isə Kvint Horas Flak, Tasit Korneli, Avqustin Avreli, Dante Aligyerinin adları yazılmışdır.

Giriş lobbisindəki Videbimus Lümen (universitetin devizi olan "*işiğın içində işığı görürük*") adlı böyük divar kağızı 1934-cü ildə Yugin Sevig tərəfindən çəkilmişdir. Kompozisiya kampusun mərkəzində Alma Materin büyük heykelini yansıdan Athenanın fiqurunu əks etdirir. Divarda sosial mübarizəyə, faşizmə, Kolumbiya və New York şəhərininmemarlığına dair məlumat lövhəsi mövcuddur. Batler kitabxanası tədris ili ərzində 24 saat açıq qalır.

## Həmçinin bax
* Konqres Kitabxanası
* Kitabxana

## İstinadlar
II Luarsab

**II Luarsab** () — 1606–1615-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Kartli (şərqi Gürcüstan) çarı. Gürcüstan Pravoslav Kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir.

## Həyatı
II Luarsab atası X Georginin qəfildən 1606-cı ildə vəfat etməsindən sonra 14 yaşında Kartli taxtına oturdu. Uşaqlıq dövründə Karli çarlığı saray müəllimi Şadiman Barataşvili tərəfindən idarə edilirdi.

Bu dövrdə Səfəvi şahı I Abbas Osmanlı ordularını Gürcüstanın şərqindən uzaqlaşdırmaq və bölgədəki Osmanlı hökmranlığına son qoymaq fikrində idi. I Abbas Tiflisə müəyyən qədər qızılbaş qarnizonu yerləşdirmək və Luarsabı çar taxtına çıxarmaq istəyirdi. Osmanlılar Luarsabı və qüvvələrini aradan qaldırmağa qərar verdilər. 1609-cu ildə baş tutmuş Taşiskari döyüşündə Georgi Saakadzenin başçılıq etdiyi Kartli ordusu Osmanlı qüvvələrini məğlubiyyətə uğratdı. Bu qələbədən sonra Tiflis qalasının idarə edilməsi yenidən Luarsaba verildi.

1611-ci ilin sonlarında Luarsab aşağı dərəcəli zadəganlardan olan Georgi Saakadzenin bacısı Makrine ilə evləndi. Lakin Şadiman Barataşvilinin rəhbərlik etdiyi çarlığın aparıcı zadəganları Georgi Saakadzenin Səfəvilərin adamı olması və onu devirmək istəməsi barədə Luarsabı inandırmağı bacardılar. Nəhayət, Luarsab Makrine ilə boşanmağa razı oldu və Georgi Saakadzeni Səfəvi ərazilərinə sürgün etdi. Bu hadisələrdən hiddətlənən I Abbas gürcülərdən daha çox sədaqət və itaət tələb etdi. Bundan sonrakı dövrdə Luarsab və I Abbas arasındakı münasibətlər daha da gərginləşdi. Səfəvilərin hücumundan çəkinən I Luarsab digər gürcü hökmdarı, Kaxeti çarı I Teymuraz ilə müttəfiq oldu.

1614-cü ilin əvvəlində Səfəvilər böyük ordu ilə Kartliyə doğru hərəkət etdilər. Ardınca Kartli çarlığının torpaqları Səfəvi ordusunun nəzarətinə keçdi. Luarsab və Teymuraz Gürcüstanın qərbindəki İmereti çarlığına qaçmalı oldular. I Abbas İmereti çarı III Georgidən onları təslim etməsini istəsə də, Goergi bundan imtina etdi. I Abbas Georgini ölkəsini dağıtmaqla təhdid etdi və Luarsabı təslim edəcəyi təqdirdə sülh bağlaya biləcəklərinə dair söz verdi. 1615-ci ilin oktyabrında Luarsab təslim oldu. Luarsab islamı qəbul etməyi rədd etdi və əvvəlcə Astrabadda (hazırkı Gürgan), daha sonra isə Şiraz yaxınlığındakı bir yerdə həbs edildi. Gürcülər Rus çarı I Mixail vasitəsi ilə Luarsabı xilas etməyə çalışsalar da, müzakirələr heç bir nəticə vermədi. Luarsab şahın əmri ilə 1622-ci ildə İranın cənub-qərbində yerləşən Qalehye qolab qalasında yay ipi ilə boğularaq edam edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Luarsab I 
*  The Orthodox Church in America website
Mixail Jvanetski

**Mixail Mixayloviç Jvanetski** (;) — rus satirik və öz ədəbi əsərlərinin ifaçısı, ssenari müəllifi, televiziya aparıcısı, aktyor; Ukraynanın xalq artisti (1999), Rusiya Federasiyasının xalq artisti (2012), Rusiya Prezidenti mükafatı laureatı (2002). Rusiya Yəhudi Konqresinin üzvü. 1988-ci ildən Moskva Miniatürlər Teatrının bədii rəhbəri, 1990-cı ildən Ümumdünya Odessa Vətəndaşları Klubunun prezidenti idi.

## Bioqrafiyası

### Erkən illəri
6 mart 1934-cü ildə Odessada Mane (Emmanuila) Moiseviç Jvanetski (1889 və ya 1892, Dmitraşkovka — 1957, Otrada) və Raisa Yakovlevna Jvanetskaya həkimlər ailəsində anadan olub. Tomaşpolda böyümüşdür, burada atası bir rayon xəstəxanasında cərrah və baş həkim işləyirdi, anası isə diş həkimi idi. II Dünya Müharibəsinin başlanğıcı ilə atası 3-cü, daha sonra 2-ci dərəcəli hərbi həkim kimi orduya çağrıldı, 169-cu Piyada Diviziyasının 258-ci tibbi-sanitar taburunda həkim, daha sonra cəbhə xəstəxanasında cərrah olaraq xidmət etdi; Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir (1942). 1944-cü ildə şəhər azad edildikdən sonra ailə Odessaya təxliyyədən qayıtdı. Mixail oğlanlar üçün 118-ci liseyi bitirmişdir.

1956-cı ildə ODMİ — Odessa Dəniz Mühəndisləri İnstitutunu limanlar üçün yükdaşıma avadanlığının mexanik mühəndisi ixtisası ilə bitirib. Təhsil aldığı müddətdə Liman Mexanizasiyası Fakültəsinin Komsomol təşkilatçısı idi. ODMİ-dan məzun olduqdan sonra Viktor İlçenko ilə birlikdə Odessa limanında işləmişdir: Mixail vinç ustası, Viktor isə forklift mexaniki idi.

### Yaradıcılığı
Tələbəlik illərində həvəskar tamaşalarda iştirak etdi, burada öz dostları, tez-tez iştirak etdiyi Roman Parz (Kartsev) və Viktor İlçenkonun da çıxış etdiyi "Parnas-2" tələbə teatrında tez-tez çıxış etdiyi miniatürlər və monoloqlar yazmağa başladı. Bu ad, miflərə görə Musların yaşadığı Yunanıstandakı dağla bənzətmə ilə Jvanetski tərəfindən icad edilmişdir. 1962-ci ildən etibarən Arkadi Raykin ilə Leninqrad Miniatürlər Teatrında işləyən dostu Roman Kartsev bir dəfə aşpazın konsertində Jvanetskinin monoloqunu uğurla ifa etdi, Arkadiy Raykin bir monoloq eşitdi və bu monoloqu teatr proqramına daxil etdi, bundan əvvəl Jvanetski Leninqraddakı Raykinin yanına getmişdir, ancaq Raykindən yalnız imza gətirmişdi, daha əvvəl monoloqlarını götürmək istəmədi və 1964-cü ildə Raykin Mixaili ədəbi şöbənin müdiri olaraq teatrına dəvət etdi.

### Xəstəliyi və vəfatı
2 dekabr 2019-cu ildə daha sonra xəstəlik səbəbiylə olduğu üçün "Ölkə növbətçisi" proqramını bağladı.

17 yanvar 2020-ci il tarixində media Jvanetskinin prostat xərçəngi diaqnozu qoyulduğunu bildirdi, lakin o, bu məlumatı təkzib etdi.

12 iyun 2020-ci ildə Anatoliy Truşkinin dəfn mərasiminə qatılmadı, jurnalistlərə özünün yalan danışdığını və səhhətinə görə heç yerə getmədiyini söylədi.

2020-ci ilin oktyabrında onun direktoru Oleq Staşkeviç, Jvanetskinin səhhətinə görə konsert fəaliyyətinə son verməyə qərar verdiyini bildirdi.

6 noyabr 2020-ci ildə 87 yaşında Moskvada vəfat etmişdir. Vəfat səbəbləri, direktoru və ədəbi katibi Oleq Leonidoviç Staşkeviçə görə, yaş və xəstəlik idi.

## İstinadlar
TVN (Cənubi Koreya telekanalı)

**TVN** (**T**otal **V**ariety **N**etwork; **tvN** kimi stilizə edilmişdir), CJ ENM E&M Division-a məxsus Cənubi Koreya ümummilli ümumi əyləncə şəbəkəsidir. 2014-cü ildən bəri şəbəkəyə Rhee Myung-han rəhbərlik edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Mnet

**Mnet** (**M**usic **Net**work qısaltması), CJ Group-un bir hissəsi olan CJ ENM-in bir bölməsi olan CJ E&M-in sahibi olduğu Cənubi Koreyalı bir ödənişli televiziya musiqi kanalıdır.

Seul, Mapo-gu, Sangam-dongda yerləşən CJ E&M Center Studio studiya auditoriyası olan bir çox Mnet proqramının, yəni canlı həftəlik musiqi şousu *[[M Countdown]]*-un yayım və qeyd mərkəzidir. *[[Superstar K]]*, *[[Show Me The Money]]*, *[[Unpretty Rapstar]]*, *[[Produce 101]]* seriyası, *[[Queendom]]* və *[[Kingdom to Road]]* kimi sağ qalma şoularında canlı ifaların olduğu məkandır. Digər şoular İlsandakı CJ E&M Studiyasında çəkilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
JTBC

**JTBC** (; **J**oongang **T**ongyang **B**roadcasting **C**ompany qısaltması; **jtbc** kimi stilizə edilmişdir) ən böyük səhmdarı 25 faizlik hissə ilə JoongAng Ilbo-nun olduğu Cənubi Koreyalı bir kabel televiziyası şəbəkəsi və yayım şirkətidir. 1 dekabr 2011-ci ildə başlamışdır.

JTBC 2011-ci ildə Dong-A Ilbonun Channel A, Chosun Ilbonun TV Chosun və Maeil Kyungjenin MBN-lə yanaşı dörd yeni Cənubi Koreyanın ümummilli generalist televiziya şəbəkələrindən biridir. Dörd yeni şəbəkə, KBS, MBC, SBS və digər kiçik kanallar kimi mövcud ənənəvi pulsuz televiziya şəbəkələrini 1990-cı ildə tənzimlənmədən sonra işə saldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Joji

**Corc Miller** () digər adları ilə **Joji**, **Filthy Frank** və **Çəhrayı oğlan** () — Yapon müğənni-söz yazarı, səsyazma prodüseri, müəllif və keçmiş İnternet şəxsiyyəti, YouTuber və komediyaçıdır.

Miller YouTube karyerasını yaratdığı 3 kanalla başlatdı : DizastaMusic, TVFilthyFrank,  və TooDamnFilthy. Bunlar rep mahnıları, söyüşlər, həddindən artıq problemli məsələlər, ukulele çıxışları  və Filthy Frankın titul xarakteri daxil olmaqla Millerin canlandırdığı əsas personajların əksəriyyəti ilə Filthy Frank Show adlı yumor şousundan ibarət idi.  TVFilthyFrank kanalını tamamlamaq üçün Miller, The Filthy Frank Showda zentay geyən təkrarlanan bir simvol olan Pink Guy təxəllüsü altında komediya rolu və hip hop musiqiləri hazırladı. Bir çox YouTube şəxsiyyəti h3h3Productions, iDubbbz, JonTron, Maykl Stiven və PewDiePie daxil olmaqla Filthy Frank Showda çıxışlar etmişdi. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Google Photos

**Google Şəkillər** — Google tərəfindən şəkil, video paylaşmaq və saxlamaq üçün yaradılan xidmətidir. 2015-ci ildə rəsmi olaraq bəyan edildi və Google+dan ayrıldı.

## Xidmət
Google Şəkillər Google tərəfindən hazırlanan  şəkil, video paylaşma və saxlama xidmətidir. Yeni Google Şəkillər limitsiz şəkil, video saxlamaq qabiliyyətinə və Android, iOS üçün program və brauzer xidmətlərinə malikdir. İstifadəçilər bulud xidmətinə şəkillərini yükləye və servisə bağlı bütün cihazlarda bu şəkillərə baxa bilərlər. Google Şəkillər  analizlər və qruplar halınde görüntüləri rədaktə edir. Programın axtarış pəncərəsindən, istifadəçilər üçün əsas kateqotiyada axtarışlar göstərilmişdir. O kateqoriyalar bunlardır: İnsanlar, Yerlər və Əşyalar. Servis İnsanlar kateqoriyasında bir-birinə bənzəyən üzləri analiz edir və qruplaşdırır. Server Rəhbər kateqoriyasında coğrafi etiketləmə məlumatlarından istifadə edir, amma eyni zamanda vacib yerlər üçün analiz edərək köhnə şəkillərdə yerləri tapa bilər. Əşyalar kateqoriyası özü mövzu üçün şəkillər tapır.

## Həmçinin bax
*Google
*Google+

## İstinadlar
Henrix Lemann-Villenbrok

**Henrix Lemann-Villenbrok** () — Alman dəniz zabiti və İkinci Dünya müharibəsi dövründə U-boot komandiri.

İkinci Dünya müharibəsinin başlamasından beş ay əvvəl, Seekadett rütbəsində, 1931-ci ilin aprelində Reichsmarineə daxil oldu. 1931-ci ilin oktyabrında Dənizçilik Akademiyasının kursantı oldu. 1 aprel 1935-ci ildə leytenant rütbəsi aldı. U-8 sualtı gəmisində köməkçi zabit vəzifəsini icra etdikdən sonra kapitan vəzifəsinə yüksəldildi və 1939-cu ilin aprelində sualtı donanmaya transfer edildi. 1939-cu ilin dekabrında U-5 komandanlığını aldı.

1940-cı ilin payızında VIIC tipli sualtı qayıq U-96-ya komandanlıq etdi. 23 oktyabr 1944-cü ildə Norveçin Bergen şəhərinə gəldi. Orada *Flottillenchef*ə təyin edildi. Dekabr ayından Almanların təslim olduğu 9 may 1945-ə qədər Norveçdə 11-ci *Unterseebootsflottille*də xidmət etmişdir.

Bir illik əsirlikdən sonra, 1946-cı ilin mayında Almaniyaya qayıtdı və Reyndə gəmi xilasetmə işinə başladı. Müharibədən sonra bir sıra ticarət gəmilərinin kapitanı vəzifəsini icra etmişdir. 1969-cu ildə Almaniyanın yeganə nüvə mühərrikli yük gəmisi olan NS Otto Hahn gəmisinin kapitanı oldu.

1979-cu ildə çəkilən və 1981-ci ildə efirə buraxılan Sualtı qayıq filmində Jürgen Prochnow tərəfindən canlandırılmışdır. Bu film üçün məsləhətçi işləmişdir. Daha sonra Bremendəki evinə qayıtdı və ölənə qədər orada qaldı.

## İstinadlar
Bergen (dəqiqləşdirmə)

**Bergen**: qədim ingilis dilində divarlarla əhatə olunmuş qala şəhərlərə, kəndlərə və ya sığınacaqlara “burq” deyilirdi. Qədim Alman dilində də təpəlik, yüksək yerlərdəki yaşayış yerləri “berg” adlanırdı. Bergen adının kökü buradan gəlir.

* Bergen — Norveçdə şəhər.
* Bergen (Almaniya)
* Bergen (Kanada)
* Bergen Universiteti
* Bergen (müğənni) — Türkiyənin arabesk müğənnisi.
Kolatağ monastırı

**Kolatağ monastırı** — Kəlbəcər rayonunun Kolatağ kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsidir. Kolatağda yerləşən Böyük Arran monastırından fərqli olaraq sadə dizaynı və plan tərtibatına malikdir.

## Tarixi
Tarixi Kolatağ kəndindən 8&nbsp;km aralıda inşa edilmiş monastır böyük təpənin ətəyində yerləşir. Kompleks ərazisindəki çoxsaylı xaçdaşlar yüksək bədii, etnoqrafik və tarixi dəyər daşıyır. Ümumilikdə monastır ərazisindən XII–XIII əsrlərə aid iyirmi beş kitabə oxunaraq çap edilmişdir. Kitabələr 1179, 1181, 1186, 1191 və 1194-cü illərə aiddir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks qala divarları ilə əhatə olunmuş üç kilsə binasından ibarətdir. Divarların işində su hovuzu saxlanılmış, həmçinin su ötürmə sisteminin izləri aydın müşahidə edilir. Monastır həyəti iki hissəyə bölünür. Həyətin şimal hissəsində üç kilsə və onlar üçün ümumi olan üçtağlı narteks-sovməə binası yerləşir.

Kompleksin şimal divarına bitişik yarımdağılmış vəziyyətdə olan düzbucaqlı tikilinin qədim yeməkxana olması güman edilir. Şimal-qərb tərəfdə rahib hücrələri və digər xidməti tikililərin qalıqları vardır. Onlar arasına yaxşı vəziyyətdə dövrümüzə çatmış atlı relyef təsvirinə malik bir neçə xaçdaş vardır.

Kompleksin ən cənub hissəsində yerləşən böyük kilsənin tağtavanı uçsa da, divarları yaxşı saxlanmışdır. Divarların hörgüsündə kobud yonulmuş çaydaşlarından istifadə olunmuşdur.

Yonulmuş daşlar yalnız kilsə altarının inşasında istifadə edilmiş və burada 1265-ci ilə aid 12 sətirlik kitabə yazılmışdır.

Kompleksdən şərqdə orta əsrlərə aid geniş məzarlıq vardır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Yuxarı Çaylı

**Yuxarı Çaylı******, və ya **Verin Çaylı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsinin indiki Çaylı kəndi ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd.

## Tarixi
ASÇC-nin (Azərbaycan Sosialist Şura Cümhuriyyəti və ya Azərbaycan SSR) 1933-cü il üçün inzibati bölgüsündə o zaman mövcud olmuş Muxtar Dağlıq Qarabağ Oblastın (Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin) tərkibində Yuxarı Çaylı kənd şurası və qeyd olunan kənd şurasının tərkibində Aşağı Çayı və Yuxarı Çaylı məskun yerləri qeyd olunur.

Azərbaycan SSR-nin 1977-ci il yanvarın 1-nə olan vəziyyətə görə tərtib edilmiş inzibati-ərazi bölgüsündə Verin Çaylı (yəni Yuxarı Çaylı) və Nerkin Çaylı (yəni Aşağı Çaylı) kəndləri o zaman mövcud olmuş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Mardakert rayonunun Verin Çaylı kənd Sovetinin tərkibində göstərilir, Verin Çaylı kəndi isə Verin Çaylı kənd Sovetinin mərkəzi kimi göstərilir.

Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 26 mart 1982-ci il tarixli Fərmanı ilə bir birinə birləşmiş Verin Çaylı və Nerkin Çaylı kəndlərinə Çaylı adı verilməsinin və bununla əlaqədar Çaylı kəndi mərkəz olmaqla, Verin Çaylı kənd Sovetinin Çaylı kənd Soveti adlandırılmasının təsdiq olunması qərara alınmışdı.

Qarabağ münaqişəsi başlayandan sonra Azərbaycan Respublikasının 26 noyabr 1991-ci il tarixli Qanunu ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv olunması, Mardakert rayonunun Ağdərə rayonu adlandırılması qərara alınmışdı. Daha sonra isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Çaylı kənd Soveti Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdi. Ağdərə rayonu isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edilərək ərazisi Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü.

Çaylı kəndi 2020-ci ilə qədər bir hissəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətində idi.

Çaylı kəndinin ərazisində 2010-cu ilin iyun ayında Çaylı döyüşü baş vermişdir.

9 oktyabr 2020-ci il tarixində Çaylı kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən tamamilə işğaldan azad edilmişdi.

Azərbaycan Respublikasının 5 dekabr 2023-cü il tarixli Qanunu ilə Ağdərə rayonu yaradılmış, və Çaylı kəndi Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilmişdi.

## Həmçinin bax

* Çaylı (Ağdərə)
* Aşağı Çaylı

## İstinadlar
Qazançı (Ağdərə)

**Qazançı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Məlikli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Toponimikası
Qazançı - Yuxari Qarabağda Xaçin nahiyəsində kənd adı. Mənbədə bu kəndin adı həm də Ongölçəkən adlandırılmışdı. İndi Ağdam rayonunda Qazançı kəndidir. Goranboy, Zəngilan və Culfa rayonlarında Qazançı kənd adları ilə mənşəcə eynidir.

Eramızın ilk əsrlərində Cənub-şərqi Avropada bolqar (yaxud bulqar) adlı türk tayfası yaşayırdı. Azov dənizi sahillərində yaşamış bu elin IX əsrdə bir hissəsi Astaruxun başçılığı ilə indiki Bolqarıstanda məskunlaşmış, digər hissəsi isə Volqa boyuna gedərək Volqa-Bulqar dövlətinin (sonrakı Qazan xanlığının) əsasını qoymuşdur. Bulqarların müəyyən hissəsi isə xəzərlərin və suvarların tərkibində Azərbaycana gəlmişdir. Şimali Qafqazda yaşayan noqaylarda Kazakçı, Kapan və Çur tayfalarının olması göstərir ki, bulqarların müəyyən hissəsi Şimali Qafqazda məskunlaşmışdır.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Qazançı kəndi Ağdam rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 5 dekabr 2023-cü ildə yenidən Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

Qarabağ müharibəsinin başlanğıcında kənd ermənilərin nəzarəti altına keçsə də, 1993-cü ilin mart ayında Azərbaycan ordusunun həyata keçirdiyi Qazançı əməliyyatı nəticəsində kənd işğaldan azad edildi. Lakin 1993-cü ilin yay hücumu zamanı ermənilər kəndi yenidən işğal etdilər.

Kənd 9 noyabr 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli atəşkəs bəyanatının 6-cı bəndinə əsasən 20 noyabr 2020-ci ildə işğaldan azad edilmişdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://myaghdam.wordpress.com

## Həmçinin bax
Boris Baykov

**Boris Pavloviç Baykov** () — Azərbaycan-sovet teatr və kino aktyoru, pedaqoq, Azərbaycan SSR xalq artisti (1940).

## Həyatı
Boris Baykov 24 iyul 1896-cı ildə Terek vilayətinin Minutka kəndində (hazırda Kislovodsk şəhəri) anadan olmuşdur. O, Həştərxan və Dağıstan Rus Dram teatrında çıxış etmiş, 1930–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyoru olmuşdur.

Boris Baykov Azərbaycan kinosunda da müxtəlif xarakterli obrazlar yaratmış, bir neçə filmə çəkilmişdir. Bundan əlavə o, Bakı Teatr Texnikumunda pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.

Boris Baykov 6 oktyabr 1958-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 23 aprel 1940
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı
* "Şərəf nişanı" ordeni — 27 aprel 1940

## İfa etdiyi əsas rollar
**Teatr səhnəsindəki rolları**

* "Temp", Nikolay Poqodin — *Laqutin 
* "Dostum", Nikolay Poqodin — *Koşkin 
* "Müdaxilə", Lev Slavin — *Bondarenko 
* "Lyubov Yarovaya", Konstantin Trenyov — *Koşkin 
* "Platon Kreçet", Aleksandr Korneyçuk — *Berest 
* "Don Karlos", [[Fridrix Şiller]] — *hersoq Alba 
* "Günahsız müqəssirlər", Aleksandr Ostrovski — *Dudukin 
* "Canlı meyit", [[Lev Tolstoy]] — *Fyodor Protasov 
* "Döyüşçülər", Boris Romaşov — *Herşov 
* "Müfəttiş", [[Nikolay Qoqol]] — *bələdiyyə rəisi 
* "Od gəlini", Cəfər Cabbarlı — *Qorxmaz 
* "Xoşbəxtlər", [[Sabit Rəhman]] — *Bərbərzadə 
* "Xanlar", Səməd Vurğun — *Koba 


*'Filmoqrafiya'''
* Bakılılar (film, 1938) — Zaxarıç
* Kəndlilər (film, 1939) — dəmiryolçu Petro
* Sualtı qayıq "T-9" (film, 1943) — Sergeyev

## İstinadlar
Viqlər Partiyası (ABŞ)

**Viqlər partiyası** — 1832—1856-cı illərdə mövcud olmuş Birləşmiş Ştatların siyasi partiyası. Partiya Milli Respublika Partiyası, Antimason Partiyası və digər kiçik anticeksonist partiyaların koalisiyası əsasında Endrü Cekson və Demokrat Partiyasına qarşı müxalifət olaraq yaradıldı. Xüsusilə viqlər konqresin icra hakimiyyəti üzərində üstünlük təşkil etməsini dəstəkləyirdi, müasirləşdirmə və iqtisadi proteksionizm proqramını təbliğ edirdi. Partiya uzun müddət Amerika siyasətinin iki partiya sistemində yer alırdı.

Partiyanın adı, Amerika İnqilabı zamanı Britaniya metropoliyasına qarşı mübarizə aparan amerika vətənpərvərlərinin ləqəbindən götürülüb, o vaxtı *viqlər* (Britaniyanın Viqlər partiyası adından) deyə avtoritar hakimiyyətə qarşı çıxan insanlara deyilirdi. Viqlər Partiyası görkəmli üzvləri arasında Daniel Uebster, Vilyam Henri Harrison və onların daimi lideri Henri Kley yer alırlar. Avraam Linkoln İllinoysda viqlərin lideri idi.

## Xarici keçidlər

* Great Americans of the Whig Party, 1832—1856  Biographies of American Whigs.
* The American Presidency Project, contains the text of the national platforms that were adopted by the national conventions (1844—1856)
* Whig Party in Virginia in ''Encyclopedia Virginia''
* Grand Valley State University digital collections – Papers of Whig political appointee Nathan Sargent, 1832–1874
Yuzef Çarski

**Yuzef Davidoviç Çarski-Tanxelson** () — Azərbaycan-sovet teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1940).

## Həyatı
Yuzef Çarski (əsl soyadı Tanxelson) -ci ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. 1914-cü ildən Tiflis teatr məktəbində təhsil almış, səhnə fəaliyyətinə burada başlamışdır. Müxtəlif illərdə Batumi, Rostov-na-Donu, Krasnodar, Odessa, Moskva teatrlarında işləmişdir. 1928–1948-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktyoru olmuşdur.

Yuzef Çarski 1940-cı ildən Sov.İKP üzvü olmuşdur. O, 16 noyabr 1948-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1 fevral 1936
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 23 aprel 1940

## İfa etdiyi əsas rollar
Çarskinin ifası yumoru və lirizmi ilə fərqlənmişdir. Onun ifa etdiyi əsas rollar:

## İstinadlar
MEMZ

**MEMZ** — MEMZ troyası, Microsoft Windows üçün hazırlanmış troya virusu şəklində zərərli bir proqramdır.

MEMZ, əvvəlcə Leurak tərəfindən YouTuber danooct1-in "Viewer-Made Malware" seriyası üçün yaradılmışdır. Daha sonra, danooct1 tərəfindən bir nüsxə ilə təmin edildikdən sonra Windows 10 virtual maşınına qarşı troyan nümayiş etdirən canlı yayım qrupu Vinesauce üzvü Vargskelethor ləqəbli Joel Johannson tərəfindən səsləndirildi. Virus, bir-birinin ardınca avtomatik olaraq aktivləşən, bəziləri də gecikmə ilə bənzərsiz və mürəkkəb faydalı yükləri ilə məşhurlaşdı. Yük yüklərinə misal olaraq, siçan imlecini təsadüfi hərəkət etdirmək, istifadəçinin veb brauzerində "virusu necə aradan qaldırmaq" və "pul qazanmaq" kimi satirik Google axtarışlarını açmaq və müxtəlif təsadüfi Microsoft Windows proqramlarını (məsələn, kalkulyator və ya idarəetmə paneli) açmaq daxildir.. Proqramın adına uyğun olaraq, virusun bir çox hissəsi İnternet memlərinə əsaslanır; məsələn, virus açılış sektorunu Nyan Cat animasiyası ilə yazır.  Xeyli olmayan bir versiya daha sonra Leurak tərəfindən yaradıldı. Bu təhlükəsiz versiya, xüsusi yük yüklərini söndürməyə imkan verir və yenidən başladan sonra açılış sektorunun üzərinə yazmayacaqdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Danooct1'in həmin troya ilə bağlı paylaşdığı video
Yəhudanın öpüşü

**İudanın öpüşü** və ya **İsaya xəyanət** — Sinoptik İncillərə görə, İudanın İsa Məsihin kimliyini qılınc və dəyənəklərlə onu həbs etməyə gələn baş kahinlərə və ağsaqqallara ifşa etməsi ilə xarakterizə olunan hadisə. Sonuncu şam yeməyindən sonra İuda Qefsimaniya bağında İsanı öpür və onun Sinedrion polisi tərəfindən həbs olunmasına səbəb olur.

Əhdi-cədidin Məsihin həyatına aid hissəsində İsanın başına gələcək xəyanət və öz ölümü barədə kəhanəti birbaşa düşmən qüvvələr tərəfindən ələ keçirilməsinə və edamına işarə edir.

Daha geniş mənada isə, *İudanın öpüşü* ifadəsi "zahirən dostyana görünən, əslində isə altında pis niyyətlər yatan əməl"ə istinad edir.

## Əhdi-Cədiddə
İuda İsanın 12 müridindən biri idi. Müridlərin əksəriyyəti Qalileyadan olsa da, İuda İudeyadan idi. Həm Mattanın (26:47–50), həm də Markın (14:43–45) nəql etdiyi müjdədə yunanca "sevgi ilə öpmək, oxşamaq" mənalarına gələn καταφιλέω felindən istifadə olunub. Plutarx da Makedoniyalı İsgəndərin Baqoyu öpdüyü məşhur səhnəni təsvir edərkən məhz bu sözü işlədib.

Matta 26:50-ə əsasən, İsa İudaya belə cavab verir: "Dostum, nə etmək üçün burdasansa, bax, onu et." Luka 22:48-də isə İsanın "İuda, Tanrının Oğluna öpüşlə xəyanət edirsən?" dediyi qeyd edilir.

Bundan sonra İsa dərhal həbs edilir.

## İncəsənətdə

File:Fra Angelico 020.jpg|Fra Beato Ancelikonun çəkdiyi fresko, San Marko, Florensiya, 1437–1446 
File:The Taking of Christ-Caravaggio (c.1602).jpg|*İsanın həbs olunması*, Karavacco, 1602
File:Wilhelm Marstrand, Judaskysset, udateret, 0122NMK, Nivaagaards Malerisamling.jpg|*İudanın öpüşü*, Uilhelm Marstrand, 1830 və 1873-cü illər arası
File:Gustave Doré - Study for "The Judas Kiss" - Walters 371387.jpg|*İudanın öpüşü*, Qüstav Dore, 1865
File:Brooklyn Museum - The Kiss of Judas (Le baiser de Judas) - James Tissot.jpg|*İudanın öpüşü*, Ceyms Tisso, Bruklin muzeyi, 1886 və 1894-cü illər arası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Güneypəyə (dəqiqləşdirmə)

**[[Güneypəyə]]** — Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunda kənd. Həmçinin istinad edə bilər:

* Baş Güneypəyə — Azərbaycanın Ağdərə rayonunda kənd.
* Orta Güneypəyə — Azərbaycanın Ağdərə rayonunda kənd.
Xatınbəyli

**Xatınbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Xatınbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Tarix
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 noyabr 1991-ci il tarixli, 441 saylı Fərmanı ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Mardakert rayonunda Xatınbəyli kənd Soveti yaradılmış və Xatınbəyli kəndi Manikli kənd Sovetinin tərkibindən onun tərkibinə verilmişdir. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Xatınbəyli kəndi Ağdam rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 

1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xatınbəyli kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağda keçirilən lokal xarakterli antiterror əməliyyatı nəticəsində Xatınbəyli kəndi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə yenidən Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türk nahiyəsi

**Türk nahiyəsi** — Osmanlı İmperiyasının Tiflis əyalətində Qazax livası inzibati–ərazi nahiyə

## Kəndlər
Laləyer, Xan, Böyüktürk, Hacıtürk, Əyriboyun, Miri, Ağdan, Abdulla, Uzunəli, Haştərək, Karqaya, Gözəldərə, Ərəbəli, Ağalı, Qozluq, Bulaq, Həmzə, Gödəklik, Əlyar, Kiçik Ceyran, Kiçik Xocatürk, Böyük Xocatürk, Qamışgöl, Baldırıqanlı, Xocabazar, Laçınqayası, İsmibulaq, Baldırqanlı, Pirəlili, Çaxmaxlı, Heydərli, Amir..

## İstinadlar

* "Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə (1728)
* "Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri" (Borçalı və Qazax). Bakı, 2001
Bərdə livası

**Bərdə sancağı** və ya Bərdə livası — 1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində inzibati–ərazi vahidi.  İnzibati mərkəzi Bərdə idi.

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Arazbar nahiyəsi

## İstinadlar
Mərgənlər

**Mərgənlər** (fars. مرگنلر) – İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şot şəhristanının Qaraqoyun bəxşinə daxil olan şəhər. Şəhristanın inzibati mərkəzi olan Şövt şəhərindən 25 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

Hazırkı Mərgənlər şəhərinin əsası Qaraqoyun bəxşinin Qaraqoyun-i Cənubi dehistanının dörd keçmiş kəndinin - Mərgən-i Əzizabad, Mərgən-i İsmayılkəndi, Mərgən-i Qədim və Mərgən-i Vəsat kəndlərinin 2007-ci ildə hökumət qərarı ilə birləşməsiylə qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Şəhərdə 2,294 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
İncərud nahiyəsi

**İncərud nahiyəsi** — 

1593 cü ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyaləti Bərdə sancağı inzibati–ərazi nahiyə

1593-cü ildə Osmanlı dövləti Bərdə nahiyyəsinin oba, kənd, qışlaq və məzrələrini siyahıya alıb. Həmin siyahıdan çıxarış belədir
## Kəndləri

1727 ci ildə Osmanlı İmperiyasının Gəncə-Qarabağ əyalətində Bərdə livası inzibati–ərazi nahiyə
## Kəndləri

16 kənd bulunmaqtadır 7 kənd boşdur vergi verən :

*1 Əminabad
*2 Qayacıq
*3 Maralyan
*4 Şilək
*5 Alacıq
*6 Borsunlu
*7 Göybuğa
*8 Beydər
*9 Qaradağlı
*10 İlxıçı

## Mənbə

## Həmçinin bax

* Bərdə rayonu