Çjao Szıyan

**Çjao Szıyan** (; ) – Çin partiya və dövlət xadimi.

O, aparıcı islahatçı idi, Çinə bazar iqtisadiyyatını təqdim etmiş, korrupsiya ilə mübarizə aparmışdır.

## Həyatı və fəaliyyəti
17 oktyabr 1919-cu ildə Xenan əyaləti, Xuasyan qəzasında böyük bir torpaq sahibinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1930-cu illərdə öldürülmüşdür.

1938-ci ildən Çin Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 1937–1945-ci illərdə yapon işğalçılarına qarşı aparılmış milli azadlıq müharibəsində və 1946–1949-cu illərdəki xalq azadlıq müharibəsində Xebey, Şandun və Xenan əyalətlərində rəhbər partiya vəzifələrində olmuşdur. 1951-ci ildə aqrar islahatın keçirilməsinə rəhbərlik etmək üçün Quandun əyalətinə göndərilmiş, əvvəlcə ÇKP MK cənub yarımbürosunun katib müavini, sonra isə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə seçilmişdir.

1967-ci ilin aprel ayında bütün vəzifələrdən kənarlaşdırılmışdır. 1971-ci ildə bəraət almışdır.

Bundan sonra 1971–1972-ci illərdə ÇKP Daxili Monqolustan muxtar rayonu komitəsinin katibi, 1972–1975-ci illərdə ÇKP Quandun əyalət komitəsinin katibi və birinci katibi, 1975–1980-ci illərdə ÇKP Sıçuan əyalət komitəsinin birinci katibi, Çendu qoşunlarının birinci komissarı olmuşdur. 1978-ci ildən Çin Xalq Siyasi Məsləhət Şurası Ümumçin Komitəsi sədrinin müavini idi. 1979-cu ildən ÇKP MK Siyasi Bürosunun, 1980-ci ildən ÇKP MK Siyasi Bürosu Daimi Komitəsinin üzvü idi. 1980 ilin sentyabrında baş nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1987-ci ilin yanvarında ÇKP MK-nın Baş katibi vəzifəsinə seçilmişdir.

## Ev həbsi
1989-cu ilin iyun ayında keçirilən ÇKP MK-nın 4-cü plenumu Çjao Szıyanı ÇKP MK-nın baş katibi vəzifəsindən azad etmişdir. Belə ki, ÇKP MK-nın 1989-cu ilin 23–24 iyun tarixlərində keçirilmiş XIII çağırış 4-cü pleumu Li Penin "Antipartiya və antisosializm çıxışları və iğtişaşları zamanı yoldaş Çjao Szıyanın səhvləri haqqında" məruzəsini müzakirəyə çıxartmışdır. Müzakirə nəticəsində plenum Çjao Szıyanı ÇKP MK-nin baş katibi vəzifəsindən azad edərək, bu vəzifəyə ÇKP-nin Şanxay şəhər komitəsinin katibi Szyan Szemini seçmişdir. Bundan sonra Çjao Szıyan ömrünün sonunadək ev dustağı qalmışdır.

17 yanvar 2005-ci ildə Pekindəki xəstəxanaların birində vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Lyan Botsi ilə evli olmuşdur. Onbu evlilikdən 6 övladları - 5 oğlan və 1 qız övladları dünyaya gəlmişdir. Lyan Botsi 2013-cü ilin dekabr ayında Pekində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Video of Zhao's 19 May speech to Tiananmen protesters
* Zhao Ziyang. *[[Prisoner of the State: The Secret Journal of Premier Zhao Ziyang]]*. Trans & Ed. Bao Pu, Renee Chiang, and Adi Ignatius. New York: Simon and Schuster. 2009. .
* Pre-publication interview on Prisoner of the State with Bao Pu and excerpts from Zhao tapes (Radio France Internationale in English)
* Alliance Introduction (profile by the democracy movement alliance; in Chinese)
* News collections about Zhao Ziyang (China Digital Times)
* 赵紫阳同志逝世, Zhao Ziyang died at 85 (official Chinese news agency, Xinhua News Agency)
* China's Purged Chinese leader dies (CNN)
* Obituary: Zhao Ziyang (BBC)
* Chinese media muted on Zhao death (BBC)
* Online tributes to Zhao Ziyang (BBC)
* The Prisoner of Conscience: Zhao Ziyang, 1919–2005  (*TIME*)
* Chinese Leader Purged for Supporting Tiananmen Protesters Dies at 85 (*The New York Times*)
* China Gives Zhao's Death Scant Notice (*The New York Times*)
* Purged Chinese Leader Zhao Ziyang Dies at 85 (*[[The Washington Post]]*)
* Zhao's Death Puts China in Quandary (*The Washington Post*)
* The man who came too late (*[[The Economist]]*)
* Media Barred from Covering Death of Former Communist Leader  (*[[International Freedom of Expression Exchange]]*)
* Zhao Ziyang: The Times obituary (The Times)
* Retired Politburo Members Appeal for Zhao Ziyang’s Rehabilitation (*The Epoch Times*)