Mubadala İnvestisiya Şirkəti

**Mubadala İnvestisiya Şirkəti** () — gələcəyə investisiya fondu kimi təsnif edilə bilən Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin dövlət holdinqi. O, 2017-ci ilin yanvarında Mubadala İnkişaf Şirkəti ilə Beynəlxalq Neft İnvestisiya Şirkətinin birləşməsi nəticəsində yaradılıb. Fond bütünlüklə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi əmirliyinin hökumətinə məxsusdur.

Mubadalanın missiyası Əbu-Dabi iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə töhfə verməkdir. Əsas diqqət əmirlik üçün yüksək maliyyə gəlirləri və maddi sosial faydalar təmin etmək məqsədi daşıyan uzunmüddətli investisiyaların idarə edilməsinə yönəlib.

## Tarixi
1984-cü ildə ilk suveren fond olan Beynəlxalq Neft İnvestisiya Şirkəti (IPIC) Əbu-Dabi hökuməti tərəfindən neft gəlirlərini neft ehtiyatları tükəndikdə əmirliyin sakinlərinin gələcəyini təmin edə biləcək investisiyalara yatırmaq üçün yaradılmışdır. Fond enerji sənayesində ixtisaslaşmışdır.

2002-ci ildə ikinci suveren fond olan "Mubadala Development Company" yaradıldı. IPIC əvvəlcə əmirliyin xaricdəki neft aktivlərini idarə etmək üçün nəzərdə tutulduğu halda, Mubadala İnkişaf Şirkəti yeni sənaye sahələrinə investisiya qoymaq və əmirliyin iqtisadiyyatını şaxələndirmək üçün yaradılmışdır.

2016-cı ildə Əbu-Dabi Əmirliyi IPIC və "Mubadala Development Company"ni birləşdirməyə qərar verdi. 2017-ci ilin yanvarında birləşmə tamamlandı və yeni fond 125 milyard dollar dəyərində aktivləri idarə etdi ki, bu da onu o dövrdə dünyanın 14-cü ən böyük suveren sərvət fondu etdi. In 2017, ownership of both MDC and IPIC was transferred to a newly-created parent company, Mubadala Investment Company.

Şirkət hazırda Əbu-Dabi hökumətinin tam mülkiyyətində olan investisiya vasitəsidir və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin vitse-prezidenti və baş nazirinin müavini Şeyx Mənsur bin Zayed Əl Nəhyan şirkətin sədridir.

2019-cu ilin sonunda fondun aktivləri 232 milyard ABŞ dollarını, illik mənfəəti 14 milyard ABŞ dollarını ötüb, investisiya portfeli isə dünyanın 50 ölkəsində şirkətlərlə təmsil olunub.

2021-ci ilin dekabr ayında Mubadala İnvestisiya Şirkəti TAIF holdinqinin birləşməsinin bir hissəsi kimi Rusiyanın neft-qaz şirkəti olan "Sibur"un 1,9% payını 500 milyon dollara əldə edib.

## İnvestisiyaları və müəssisələri
Mubadalanın "Mubadala Ventures" adlı müəssisə bölməsi var. Mubadala logistika proqram təminatı startapı Turvo, "Alphabet"ə məxsus özünü idarə edən texnologiya şirkəti "Vaymo", "Reliance Jio Platforms", Reliance Jio Platforms, Böyük Britaniyanın tibbi-biologiya elmləri şirkəti "Envision", və "Telegram"a sərmayə qoyub. Mubadala yarımkeçirici istehsalçısı şirkəti olan "GlobalFoundries"in ana şirkətidir.

Şirkət "Advanced Micro Devices"də 6,9 faiz, və "Carlyle" Qrupunda 7,5 faiz pay da daxil olmaqla, çoxsaylı şirkətlərdə paylara malikdir. 2021-ci ildə Mubadala rusiyalı iş adamı Oleq Deripaskanın keçmiş həyat yoldaşı Polina Yumaşevadan yaşıl alüminium istehsalçısı olan "En+ Group"un 2,6%-lik payını alıb. Həmin il Mubadala "İnvepar" şirkətindən Rio-de-Janeyro metrosunu idarə edən "MetrôRio" şirkətini satın aldı. 2016-cı ildə Mubadala Bəhreyn firmasında 20% pay aldıqdan sonra "Investcorp"un ən böyük xarici səhmdarı oldu.

2023-cü ildə keçmiş Böyük Britaniya naziri Gerri Grimstone "Investcorp"da məsləhətçi və planlaşdırılan iqlim fondunun sədri vəzifəsini aldıqdan sonra Mubadala və Xaldun əl-Mübarək ilə 13 görüş keçirməsi və bunu gizlətməsi müqabilində tənqid edildi. 2021-ci ilin mart ayında Grimstone Böyük Britaniya və Mubadala arasında BƏƏ-dən İngiltərəyə təxminən 10 milyard funt sterlinqlik investisiyaya nəzarət etməyə imkan verən müqaviləni yekunlaşdırdı. "Transparency İnternational U"K təşkilatının baş tədqiqatçısı Roz Viffen bəyan edib ki, əgər nazir hansısa firmada işləyirsə və vəzifədə olarkən onun səhmdarları ilə bir neçə dəfə görüşürsə, bu, təsdiq edilməmişdən əvvəl elan edilməli və ya məlumat verilməlidir.

Şirkətin bir bölməsi olan Mubadala Capital, 2019-cu ildə 1 milyard avro dəyərində "NSO Group"u satın alan "Novalpina Capital" özəl kapital fonduna 50 milyon avro sərmayə qoyub. Hesabatlarda BƏƏ-nin hüquq müdafiəçiləri, jurnalistlər və Şahzadə Hayanı hədəfə aldığı aşkar edilib. Bunun üçün "Pegasus casus" proqramından istifadə edildiyi bildirilir. Eyni zamanda Mubadala "Capital Novalpina"nın ən böyük investorlar komitəsində yer alıb.

2022-ci ilin may ayında Mubadala İnvestisiya Şirkəti Fransanın Engie kommunal şirkəti ilə BƏƏ və Yaxın Şərqdə elektrikli nəqliyyat vasitələrini enerji ilə doldurmaq üçün rəqəmsal platformanın inkişafı üçün ilkin müqavilə imzaladı. İki şirkət davamlı əməkdaşlıqla bağlı sahələri də araşdıracaqdı.

2023-cü ilin yanvarında Mubadala Amerikanın beyin-kompüter interfeysi şirkəti "Precision Neuroscience"ə sərmayə qoydu. 2023-cü ilin may ayında Mubadala Yaponiyanın SoftBank Qrupundan Nyu-Yorkda yerləşən "Fortress" İnvestisiya Qrupunun əksər hissəsini almağa razılaşdı. 3 milyard dollarlıq razılaşmanın 2024-cü ilin birinci rübündə bağlanması nəzərdə tutulurdu. Bununla belə, Mubadalaya "Fortress" şirkətində 70% pay verəcək müqavilə ABŞ milli təhlükəsizlik zabitləri tərəfindən diqqətlə araşdırılırdı. BƏƏ-nin Çin ilə əlaqələri ilə bağlı ABŞ üçün narahatlıq yaradan saziş ABŞ-dəki Xarici İnvestisiya Komitəsi (Cfius) tərəfindən diqqətlə nəzərdən keçirilirdi.

## Mubadala Texnologiya
Şirkətin 2008-ci ildə yaradılmış törəməsi "Advanced Technology Investment Company" (ATIC) yüksək texnologiya sektorunda investisiya şirkətidir. ATIC yarımkeçirici şirkətləri olan "GlobalFoundries", və "Chartered Semiconductor Manufacturing"ə (sonradan GlobalFoundries ilə birləşdi) sahibdir.

ATIC, server bazarı üçün ARM arxitekturasına əsaslanan kompüterlər istehsal edən başlanğıc şirkət olan "Calxeda"ya sərmayə qoyub. 2011-ci ildə ATIC Sinqapur, Drezden və Nyu-Yorkda çip istehsalını genişləndirmək üçün 5,5 milyard dollarlıq investisiyalar elan edib. O, həmçinin 2012-ci ildə başa çatdırılması üçün Abu-Dabidə 6–8 milyard dollar dəyərində kompüter çipi fabrikinin tikintisinin yekunlaşdığını da bildirib. Şirkət Xəlifə Universitetində, BƏƏ Universitetində, Şarja Amerika Universitetində, Masdar İnstitutunda və Nyu-York Universitetində Abu Dabidə tədqiqat təşəbbüslərini dəstəkləyir. 2014-cü ildə ATIC Mubadala Texnologiya şirkətinə çevrildi.

## Mubadala Enerji
"Mubadala Energy" (keçmiş Mubadala Petroleum) LNG, mavi hidrogen və karbon tutma sahələrində genişlənməyi planlaşdırır. "Mubadala Energy" on bir bazarda işləyir və 500-dən çox işçisi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mubadala Investment Company
* ATIC official website
* Mubadala Investment Company SWFI Profile