Fransanın xarici siyasəti

**Fransa Respublikasının beynəlxalq əlaqələri** Fransa hökumətinin xarici dünya ilə əlaqələri. Qərbi Avropa yerləşən Fransa əsas Avropa ölkələri biridir və orta əsrlərdən bəri Avropa və beynəlxalq tarixdə görkəmli və tarixi rol oynamışdır. FransaBirləşmiş Millətlər Təşkilatı, NATO-nun və Avropa Kömür və Polad Birliyinin (Avropa Birliyinin sələfi) qurucularından biridir. Onun əsas müttəfiqləri Almaniya, İtaliya, ABŞ, digər NATO ölkələri və Avropa İttifaqıdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatında Fransa Təhlükəsizlik Şurasında daimi bir yerdədir və ixtisaslaşmış və əlaqəli qurumlarının çoxunun üzvüdür.

Fransa həm də Aralıq dənizi Birliyi qurucularından biridir və həm regional, həm də qlobal qlobal siyasətdə əsas rol oynayır.

## Jak Şirakın dövründə Fransanın xarici siyasəti
1995-ci ilin yazında 14 yaşlı "Mitterrand dövrü" başa çatdıqda və Cümhuriyyət partiyasını dəstəkləyən Alyansın lideri Jak Şirak Fransa prezidenti oldu, bir çox analitik, seçki kampaniyasından daha çox ölkənin xarici siyasətində ola biləcək dəyişikliklər haqqında çox ehtiyatlı fərziyyələr söylədi. ritorika, son illərdə ODA rəhbərliyi, Fransa, müstəqillik və böyüklük, antiamerikanizm, imtiyaz kimi postulatlara güvənən General de Gollun ideoloji irsini getdikcə daha çox sitat gətirir Sovet İttifaqı ilə tərəfdaşlıq, müstəqil dayandırıcı qüvvələrin qurulması. Fransa ABŞ-nin qlobal siyasi rəhbərliyindən məmnun deyildi, güc təzyiqinin taktikası və "qabaqlayıcı tətillər" strategiyası ilə razılaşmadı. Şarl de Qoll dövründə olduğu kimi, Fransa da hegemon bir siyasətə qarşı çıxdı, bütün beynəlxalq birliyin paylaşdığı dəyərlər sistemi üçün. Qaz məsələsi kontekstində Rusiya-Fransa münasibətlərinə prioritet verilir.

Ancaq zaman keçdikcə xarici siyasət sahəsindəki sosialistlər və "*neoqallistlər*" arasındakı fikir ayrılıqları o qədər də böyük olmadığı və əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olmadığı ortaya çıxdı. Prezident Fransua Mitteran dövründə, J.Şirakın dövründə Fransanın xarici siyasətinin əsas istiqaməti Avropa quruluşu olaraq qaldı. Aralıq dənizi istiqamətinin əhəmiyyəti Fransanın yeni prezidentinin ilk səfərini Mərakeşə etməsi ilə təsdiqləndi. ABŞ-yə sədaqətini nümayiş etdirərək, NATO ilə yaxınlaşma xəttini davam etdirdi. O dövrdə yalnız Şirakın, 1995-ci ilin yayında Fransanın nüvə silahının bir sıra modernləşdirilməsini başa çatdırmaq üçün Sakit Okean Mururoro Atollunda nüvə sınaqlarını bərpa etmək qərarı General de Goll siyasətiylə əlaqəsini xatırlatdı. Bu sınaqlar yalnız 1996-cı ilin əvvəlində, Sakit Okean Riminin və dünya birliyinin kəskin etirazlarına baxmayaraq, planlaşdırılan proqramın tam icrasından sonra dayandırıldı.

Prezident J.Şirakın rəhbərliyi altında daxili siyasi vəziyyət Fransanın xarici siyasətinə də müəyyən təsir göstərdi. Milli məclisdəki tərəfdarlarının çoxluğunu əldə etmək üçün, J.Şirak 1997-ci ildə erkən parlament seçkisini çağırdı, bu zaman Qaullist partiyası məğlub oldu. Ən çox səs hökuməti quran sosialistlər tərəfindən verildi. Nəticədə, fransızlar müasir tarixdə rəqib partiyalarla əlaqəli prezident və hökumətin "birlikdə yaşamasının" üçüncü nümunəsini aldılar. Bu, təkcə daxili deyil, Fransanın xarici siyasətində də öz əksini tapdı, çünki sosialistlər bu sahədəki baxışlarını J.Şirak üzərində fəal şəkildə tətbiq etdilər.

## Nikolya Sarkozinin xarici siyasəti
2007-ci ilin aprel-may aylarında Fransada keçirilmiş prezident seçkiləri, hakim əksəriyyətin nümayəndəsi, sağçı siyasi birliyin lideri, Xalq Hərəkatı Birliyi lideri Nikolas Sarkozini gətirdi. Ən yüksək hakimiyyət eşelonlarında uzun müddət qalmasına baxmayaraq, seçki kampaniyası dövründə Sarkozy, həm ölkənin daxili, həm də xarici siyasətində hərtərəfli islahat aparan yeni bir siyasi xadim obrazını yaratmağı bacardı. Onun həyata keçirdiyi daxili islahatlar olduqca ağrılı idi, vaxtaşırı etiraz partlayışlarına və günlük tətillərə səbəb olurdu. Sarkozinin siyasi rəqibləri tərəfindən tənqid uçqunu düşdü.

Müasir Fransanın xarici siyasəti bir neçə əsas ideya ətrafında qurulur. O, ənənəvi olaraq özünü "Qərb demokratik ailəsi" nin üzvü, demokratiya və insan hüquqlarının müdafiəsinə sadiqdir. Bununla yanaşı Paris hesab edir ki, bipolyar dövrdən sonrakı dövrdə ayrı-ayrı dövlətlərin rolu artdı və fərqli ölkələrin mövqelərinin əlaqələndirilməsini təmin edən köhnə çoxtərəfli mexanizmlər daha az effektiv olur. 27 avqust 2007-ci ildə səfirlərə etdiyi müraciətində N. Sarkozi, Berlin divarının yıxılmasından bəri keçən 20 il ərzində fərqli dövlətlərin liderlərinin yeni "planetar nizam" yarada bilməmələrini və köhnə nizamın dəyişən şərtlərə uyğunlaşdırıldığını vurğulamışdır. Bütün bunlar Fransanı öz milli maraqlarına cavab verən beynəlxalq problemləri həll etmək üçün öz yollarını axtarmağa məcbur edir.

N. Sarkozinin diqqət mərkəzində saxladığı Fransanın xarici siyasətinin əsas istiqamətləri arasında bunlardır: Avropaya inteqrasiyanı və AB tərəfdaşları ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə yönəlmiş siyasət, ABŞ ilə münasibətlər, Aralıq dənizi ölkələri ilə əlaqələrin gücləndirilməsi və Rusiya ilə dialoq, çoxtərəfli siyasətlər, təşkilatlar, eləcə də Çin, Hindistan, Latın Amerikası, Afrika, Parisin böyüdüyü yer və bir sıra digər beynəlxalq problemlər.

Çətinliklər yaşayan Avropa Birliyi, buna baxmayaraq, əhəmiyyətli beynəlxalq amildir və Paris həmişəki kimi xarici siyasət ambisiyalarını AB ilə bağlayır.

Sarkozi ABŞ-la münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına böyük diqqət yetirib.

Öz mövqeyini gücləndirmək üçün Fransa Aralıq dənizi ölkələri ilə əlaqələri gücləndirmək üçün səy göstərdi. Aralıq dənizi Birliyi layihəsinin həyata keçirilməsi onun bölgədə dayaq olmasına, Aİ ölkələrinin ehtiyatlarını planlarına cəlb etməyə və liderlərindən biri kimi Avropa Birliyindəki nüfuzunu artırmağa imkan verdi.

## Mənbələr
* Adamthwaite, Энтони. *Grandeur and Misery: france's Bid for Power in Europe 1914-1940* (1995) excerpt and text search
* Alexander, Martin S. and William J. Philpott. *Anglo-French Defence Relations Between the Wars* (2003), 1919-39 excerpt and text search
* Andrew, Christopher and A. S. Канья-Forstner. *France Overseas: Great War and the Climax of French Imperial Expansion: 1914-1924* (1981)
* Bell, P. M. H. * France and Britain, 1940-1994: The Long Separation* (1997)
* Berthon, Simon. *Allies at War: The Bitter Rivalry among Churchill, Roosevelt, and de Gaulle.* (2001). 356 pp.
* Blumenthal, Henry. *France and the United States: Their Diplomatic Relations, 1789-1914* (1979)
* Boyce, Robert. *French Foreign and Defence Policy, 1918-1940: The Decline and Fall of a Great Power* (1998) excerpt and text search
* Carroll, Eber M. *French public opinion and foreign affairs, 1870-1914* (1931)
* Cole, Alistair. *Franco-German Relations* (2000)
* Gooch, G. P. *Franco-German Relations 1871-1914* (1923)
* Johnson, Douglas et al. *Britain and France: Ten Centuries* (1980) table of contents
* Keiger, J. F. V. *France, and the World since 1870* (2001); 261pp; diplomatic history
* Keiger, John. *France and the Origins of the First World War* (1985)
* Langer, William L. *The Franco-Russian alliance, 1880-1894* (1929)
* Langer, William L. *Our Vichy Gamble* (1947), U. S. and Vichy France
* Philpott, William James. *Anglo-French Relations and Strategy on the Western Front 1914-18* (1996)
* Pickles, Dorothy. *The Uneasy Entente. French Foreign Policy and Franco-British Misunderstandings* (1966)
* Ross, Steven T. *European Diplomatic History, 1789-1815: France Against Europe* (1981)
* Sharp, Alan, and Glyn Stone. *Anglo-French Relations in the Twentieth Century: Rivalry and Cooperation* (2000) excerpt and text search
* Wetzel, David. *A Duel of Giants: Bismarck, Napoleon III, and the Origins of the Franco-Prussian War* (2003)
* Young, Robert J. *In Command of France: French Foreign Policy and Military Planning, 1933-1940* (1978)
* Young, Robert J. *French Foreign Policy 1918-1945: A Guide to Research and Research Materials* (2nd ed. Scholarly Resources, 1991) 339 pp. Historiography
* Berstein, Serge, and Peter Morris. *The Republic of de Gaulle 1958-1969* (The Cambridge History of Modern France) (2006) excerpt and text search
* Berstein, Serge, Jean-Pierre Rioux, and Christopher Woodall. *The Pompidou Years, 1969-1974* (The Cambridge History of Modern France) (2000) excerpt and text search
* Bozo, Frédéric. "'Winners' and 'Losers': France, the United States, and the End of the Cold War, " *Diplomatic History* Nov. 2009, Volume 33, Issue 5, pages 927-956, 
* Cerny, Philip G. *The Politics of Grandeur: Ideological Aspects of de Gaulle's Foreign Policy.* (1980). 319 pp.
* Cogan, Charles G. *Oldest Allies, Guarded Friends: The United States and France since 1940* (Greenwood, 1994)
* Costigliola, Frank. *France and the United States: The Cold Alliance since World War II* (1992)
* Simonian, Haig. *The Privileged Partnership: Franco-German Relations in the European Community 1969-1984* (1985)
* Nuenlist, Christian. *Globalizing de Gaulle: International Perspectives on French Foreign Policies, 1958-1969* (2010)
* Williams, Philip M. and Martin Harrison. *De Gaulle's Republic* (1965) online edition

## Xarici keçidlər
* Рудько С. А. Внешняя политика стран Западной Европы в постбиполярный период: учебно-методическое пособие по курсу / Сек. А. Рудько. — Острог: Издательство Национального университета «Острожская академия», 2012. 
* Nikolya Sarkozinin tərcümeyi-halı, RBC-də Şəxsiyyətlər
* De Qoll və Sarkozi: Ailə, Fransa və xarici siyasət