open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdulla xan (Yarkənd xanı)

**Abdulla xan ibn Əbdürrəhim xan** (?—30.10.1675) — Turfanın, Çalışın (1635–1668), Məmləkəti-Moğoliyyənin və Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Abdullah xan dönəmində (1638–1668) şimal qonşuları olan Kalmıklar (Kalmıkca: Хальмгуд)ın böyük bir hərbi gücə sahib olduğu bilinməkdədir. Buna qarşı önləm alınırsa da iş işdən keçmiş, hər şey Abdulla xanın aleyhinə, əsas olaraq Səidiyə xanlığının əleyhinə işləmişdir.

Abdulla xan (1638–1668) da xanlığı oğluna buraxmışdır. Qurultay, xan seçmənin xaricində xanlıqda torpaqların paylaşdırılması və önəmli məqamlara təyin edilməsi haqqında da qərar verirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Yarkənd xanlığı
Dauqava

**Dauqava** (; ) və ya **Qərbi Dvina** (; ) — Şərqi Avropanın şimalında çay. O, Rusiya, Belorus və Latviya əraziləri ilə axır.

## Etimologiya
Eski adları — *Eridan*, *Rudon*, *Bubon*, *Rubon*, *Sudon*, *Xesin*.

Maks Vasmerın *Etimologiya lüğətində* yazılıb ki, Dvina toponimi Ural dillərindən gələ bilməzdi və ola bilər ki, Hind-Avropa dillərində *çay* və ya *axar* mənasını daşıyan sözündən gəlib.

## Coğrafiya
Çayın tam uzunluğu 1020&nbsp;km-dır. Onlardan 325&nbsp;km Rusiya, 338&nbsp;km Belarus, 352&nbsp;km isə Latviyaya aiddir. Latviyada Dauqava Riqa körfəzinə tökülməkdən əvvəl Latqale, Zemqale və Vidzeme (o cümlədə Riqa şəhəri) bölgələrin ərazilərində axır. Latqale bölgədəki hissəsinin ətrafında yerləşən Dauqava Döngələri () təbiət parkı 2011-ci ildən bəri Latviyanın milli UNESCO ümumdünya irsi siyahısındadır.

Dauqava Latviyanın ən böyük çayıdır.

### Yaşayış məntəqələri

#### Rusiya
Andreapol, Zapadnaya Dvina və Velij.

#### Belarus
Ruba, Vitebsk, Beşenkoviçi, Polatsk, Navapolatsk, Dzisna, Verxnyadzvinsk və Druya.

#### Latviya
Kraslava, Dauqavpils, Livani, Yekabpils, Plavinas, Aizkraukle, Yaunyelqava, Lielvarde, Kequms, Oqre, İkşkile, Salaspils və Riqa.

## İqtisadiyyat
Hazırda çayın Belarus hissəsində 4 su elektrik stansiyası (SES) tikilir. Onun Latviya hissəsində isə Plyavinyas SES, Riqa SES və Kequms SES yerləşir. Beləliklə, Dauqava Latviyanın üçün tək böyük milli enerji mənbəsidir.

Sovet İttifaqı dövründə çay əkinçilik siyasəti və hidrogen enerji layihələrindən ekoloji korlanmanı yaşayıb.

## İstinadlar
Əbdülkərim xan (Yarkənd xanı)

**Əbdülkərim xan** () — Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Əbdürrəşid xanın 1559da ölümü üzərinə on üç oğullarından ikincisi olan Əbdülkərim xan, qardaşlarının dəstəyi ilə taxta çıxmışdır. Nə var ki, Əbdülkərim xan bütün səylərinə baxmayaraq ölkənin yenidən şəhər dəvlətləri halına gəlməsinə və birbiri ilə uğraşaraq həm məmləkətin, həm də xalqın zərər görməsinə əngəl olamamışdır. Ölkəsinin və xalqının bütünlüyünü yaratma ümidi ilə Qərbi Türkistanda yetişmiş böyük din alimlərindən Əhməd Qazani (Məhdum-i Əzəm)nin oğullarından Xoca İshaq Vəlini Şərqi Türkistana çağırmışdır.

Xoca İshaq Vəli, bütün Şərqi Türkistanı dolaşaraq müsəlmanların qardaş olduğunu birbirlərinə yardım edərək ölkənin və insanların birlik və bərabərliyini qorumaları gərəkdiyini anlatmağa çalışmışdır. Xoca İshaq Vəli bu çalışmalarında bəzi yöndən uğurlu olmuş və ölkənin parçalanmaya getməsinə əngəl olmuşdur.

Fəqət Xoca İshaq Vəlinin bu təsirləri ölkənin şərqi bölgələrinin hakimi olan Əbdüllətif xan (1614–1624) tərəfindən, Əbdülkərim xanın yerinə keçən oğulları Məhəmməd xan ilə Şücaəddin Əhməd xan və Abdulla xana hökmranlıq yönündən yarar qazandıracağı düşüncəsiylə Əhməd Qazani (Mahmud-i Əzəm)nin ilk xanımından olan böyük oğlu Xoca Kalan (Məhəmməd Əmin)ı Yarkəndə çağırması Şərqi Türkistanın yazğısına təsir edəcək hadisələrin inkişaf etməsinə səbəb olmuşdur. Çünki bu iki qardaş xocanın ölümündən sonra oğulları böyük bir çəkişməyə girərək ölkəyə fayda yerinə, zərər gətirmişdilər. Xoca İshaq Vəlinin oğulları İshaqiyyə və ya Karatağlık adıyla, qardaşı Xoca Kalanın oğulları da Afaqiyyə vəya Aktağlık adıyla ayrı görüşləri müdafiə edən iki dini qrup olaraq qırğın-qada savaşıma girmələri ölkəni yeni bir dönəmə sürükləmişdir ki, bu dönəmə "Xocalar dövrü" deyilmişdir.

Ölkəni öz təsirində tutmaq üçün Xoca İshaq Vəlini Şərqi Türkistana yardıma çağıran Əbdülkərim xanın bu hərəkəti yalnız dini mövzularda deyil, eyni zamanda siyasi sahədə də hadisələrin sürətləhızla inkişaf etməsinə səbəb oldu. Ölkənin şərq bölgələri ilə qərb bölgələri arasında pozulan birliyi yenidən qurmaq mümkün olmadı. Əbdülkərim xan 1591-ci ildə öldüyü zaman ölkənin durumu bu birlikdən olduqca uzaq idi.

Əbdülkərim xanın ölümündən sonra sıra ilə yerinə keçən oğulları öncə Məhəmməd xan, sonra Şücaəddin Əhməd xan və ən son Abdulla xan, Yarkənd xanlığını idarə etmişdilər.

## Həmçinin bax
* Yarkənd xanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şücaəddin Əhməd xan

**Şücaəddin Əhməd xan ibn Məhəmməd xan** () — Turfanın, Çalışın (1635–1668), Məmləkəti-Moğoliyyənin və Yarkənd xanlığının hakimi.

## Həyatı
Şücaəddin Əhməd xan ibn Məhəmməd xan 1570-ci ildə Çalışda anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Bir müddət Şah xanın əsirliyində yaşamışdı. 1590–1596-cı illərdə sultan titulu ilə Aksu və Uç şəhərlərinin hakimi olmuşdu. 1596–1610-cu illərdə Qaşqar və Yengihisar şəhərlərinə başçılıq etmişdi.

Tarixçi Şah Mahmud ibn Fazil Çuras qeyd edir ki, "Şah Şücaəddin Əhməd xan müdrik, dözümlü, təmkinli bir hökmdar idi". 1618-ci ildə eşikağası Əbul-Məaninin və Sarıkol hakimi Məhəmmədqasım bəyin sui-qəsdi nəticəsində öldürülmüşdü. Qəsdçilər onun əmisi oğlu II Qürreyş xanı hakimiyyətə dəvət etmişdilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Şah Mahmud ibn Fazil Çuras, Xronika, Moskva, "Nauka", 1976.

## Həmçinin bax
* Yarkənd xanlığı
Aksu

**Aksu (Ağsu)** (Uyğurca: **ئاقسۇ**, Aksu shehiri, Çincə: 阿克苏/阿克蘇; Pinyin: Ākèsū) — Çin Xalq Respublikasının Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda bir şəhər.

## Qəsəbə və kəndlər
Aksu şəhəri, beş məhəllə komitəsi (社区居民委员会; *jūmínwěiyuánhùi*), iki qəsəbə (镇 *zhèn*), beş küçə komitəsi (乡 *xiāng*), bir xüsusi məhəllə komitəsi, bir xüsusi bölgə və on dörd xüsusi küçə bölgəsi (虚拟乡) kimi yaşayış məntəqələrindən təşkil olunub. Ayrıca Bingtuan Ertuan (兵团二团; *Bīngtuán Èrtuán*) 1.2 km² yüzölçümünde Sintcan Məhsul və İnşaat Kolordusu (新疆生產建設兵團; *Xīnjiāng Shēngchǎn Jiànshè Bīngtuán*) bu bölgədə yerləşir.

## Tarixi
Bu şəhərin çincə və ingiliscə digər adları: Aqsu New City, Akoso, New Aksu, A-k'o-su-hsien, A-k'o-su-hsin-ch'eng, Aqsu, Aksou, Ak Su Yangi Shahr, A-k'o-su, Aqsu Yangi Shahr, A-k'o-su-chen, Yangi-shahr ve Aksu New City.

502–550-ci illər arasında Hunlar, 552–648-ci illər arasında Göytürklər, 648–649-cu illər arasında Tan sülaləsi zamanında Çinlilər, təkrar 659-cu ildən etibarən 744-cü ilə qədər Göytürklər, 790 və 791 — təxminən 842-ci illər arasında Tibetlilər və 1006-cı ildən etibarən Qaraxanlılar 1032–1210-cu illər arasında Şərqi Qaraxanlılar, Şərqi Qaraxanlıları Qaraxitaylar yıxdıqdan sonra Qaraxitaylar, daha sonra; öncə 1227–1370-ci illər arasında Cığatay xanlığı daha sonra 1370–1514-cü illlər arasında Şərqi Cığatay xanlığı və yaxud Moğolustan bu bölgədə hegemonluq qurmuşdur.

### Yarkənd xanlığı dönəmi
Şərqi Türkistanda 1514-cü və 1680-ci illər arasında Altışəhər (*Altışəhr*) olarak bilinən Xotan, Yarkənd, Yengihisar, Qaşqar, Ağsu və Üçturfan kimi şəhərləri əhatə edən bölgədə Yarkənd xanlığı, (*mamlakati Yarkənd*, *məmləkati- Moğoliyə*, *məmləkəti-Səidiyə*) hegemonluq qurmuşdur.

XIX əsrin sonunadək, Aksu şəhəri geniş bazar-çarşıları və karvansarayları ilə bölgəsəl bir ticarət mərkəzi halına gəlmişdir. 1887-ci ildə Aksunu ziyarət eden Francis Younghusband, şəhər əhalisi 20,000, artı bir qarnizon və təxminən 2,000 nəfər əsgəri vardı,-deyə yazırdı.

## İqtisadiyyat
Yeterincə su qaynaqları və ildə təxminən 200 günden artıq günəş işığı görən Aksu ətrafında taxılçılıq, əkinçilik, bağçılıq və bostançılıq çox inkişaf etmişdir. Bu səbəblə, Han Çinliləri 1980-ci illərdən bəri, yarıhərbi bir təşkilat olan Sincan Məhsul və İnşaat kolorduları qurmuş, məqsədi azlıq milliətlərin strateji sahələrini müstəmləkə halına gətirmək, işlənilməyən yerləri sömürmək üçün böyük mexanikləşdirilmiş dövlət fermaları və böyük bir sulama kanalı tikməyə başlamışdır.

## Ədəbiyyat
* Hill, John E. 2003. "Annotated Translation of the Chapter on the Western Regions according to the *Hou Hanshu*." 2nd Draft Edition. http://depts.washington.edu/silkroad/texts/hhshu/hou_han_shu.html 
* Puri, B. N. *Buddhism in Central Asia*, Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi, 1987. (2000 reprint).
* Stein, Aurel M. 1907. *Ancient Khotan: Detailed report of archaeological explorations in Chinese Turkestan*, 2 vols. Clarendon Press. Oxford. http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/index.html.en 

## İstinadlar
Xorvat qoyun iti

**Xorvat qoyun iti** () — Xorvatiya ərazisində geniş yayılmış ancaq digər ərazilərdə olduqca az müşahidə edilən cins. Orta ölçülərə malik olan, əsasən qara rəngdə olan cins. Bu cinsin özünə məxsus xüsusiyyəti baş və ayaq nahiyyələrində qısa tükə malik olmalarıdır.  Xarici görünüş baxımından Macarıstanda yetişdirilən Mudi cinsinə bənzəyir. Cins XIV əsrdən yetişdirilir.

## Qısa məlumat
### Ümumi görünüş
Xorvat qoyun iti orta ölçülərin ən minimumuna malikdir. Rəngi əsasən qara rəngdə olsa da sinə və pəncə nahiyyəsində ağ ləkələr vardır. Baş və ayaq nahiyyələrində tüklərin qısa olması onu tülküyə bənzədir. Bədənin digər nahiyyələrində isə uzun və dalğalıdır. Ölçüləri: hündürlüyü 40-50 sm, çəkisi 13-20 kq arası olurBədənin quruluşu onun görünüş baxımından 10% iri görünməsinə səbəb olur. Son dövrlərdə isə ölçülərinin artması müşahidə edilir. Bu isə onların əziyyətsiz həyat sürməsi və yaxşı qidalası ilə əlaqədardırlar. Onların quyruqlarını adətən qısa olaraq kəsirlər.

Yetkin fərdlər əmrlərə tabe olan, enerjili, insanla dostluq edən və ona sədaqətlə tabe olan canlıdır. Xəstəliyə davamlı və sağlam olurlar. Saxlamaqlarına çoxlu məsrəf sərf olunmur. Sürünün qorunması üçün istifadə olunsada, həyətyanı sahələrin qorunmasında belə,istifadə oluna bilir.

## Təlimi
Xorvat qoyun itinin saxlanması üçün aktiv həyat sürməsi vacibdir. Bu itlər təlimləri baxımdan istənilər it idmanı yarışlarında iştirak edə bilirlər. Diqqətə layiq hərəkətlər sayəsində sahibinə daha çox tabe olur. İt ləqəbləri asanlıqla yaddında saxlıya bilirlər.

Əvvəllər bu itlər əsasən donuzların palıd meşələrində otarılmasına xidmət göstərirdi. Sənədlərdə göstərilir ki, itlər bəzən at arabalarının dartılmasında istifadə edilirdi. Onlar sürünün önündə onu istiqamətləndirirlər. Onların dişləməsi nadir hallarda müşahidə edilir. Təlim görmüş itlər insanların əmrinə tabe olaraq aqressiv və səs-küylü ola bilir. 3-4 aylığında sürünü otaran itlərə qoşulur. 6 aylığında isə tamamən sərbəstləşir.

Hər zaman sahibinin ardınca gedərək əmr gözləyir. Onlar sanki sabinin gözlərinə baxaraq demək istəyirlər ki, ''Sonra nə?. Onların qədimdən Sloveniyada istifadə edildiyi ehtimal edilir. Sonradan isə onların əkinçiliyə keçmələri ilə Xorvatlar tərəfindən istifadə edilmişdir.

## Tarixi
Xorvat qoyun iti ilk əvvələr xalq seleksiyası sayəsində Sloveniyada yetişdirilmişdir. Onlar haqqında ilk yazılı məlumat «Canis pastoralis croaticus» adı ilə 1374-cü ildə xatırlanır.

Sistematik seleksiya isə Stepan Romiçev tərəfindən 1935-ci ildə Coyakov şəhərində aparılır. 1969-cu ildə isə Beynəlxalq Kinoloji Cəmiyyət tərəfindən müstəqil növ olaraq qəbul olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ufa (dəqiqləşdirmə)

* Ufa — Başqırdıstanın paytaxtı
* Ufa çayı — Qaraidel çayın başqa adı
* Ufa (stansiya) — dəmir yolu stansiyası
* Ufa (hava limanı) — eyni adlı şəhərdə hava limanı
* Ufa (Xaybulla) —  
* Ufa FK — eyni adlı şəhərdə futbol klubu
* UFA — Almaniyada kinostudiya
Ufa çayı

**Qaraidel** (; ), **Ufa** (; ) və ya **Ufimka** () — Ural və Uralyanıda çay. Ağidelin sağ axını. O, Çelyabinsk, Sverdlovsk vilayətləri və Başqırdıstan Respublikası əraziləri ilə axır.

## Etimologiya
Rus dilində işlənilən *Ufa* adı *Qaraidel* adından gec, Ufa şəhərin əsası qoyulduğdan sonra meydana çıxmışdı. Bundan əvvəl rus dilində də baqırdcada kimi çayın adı *Караидель* () idi.

Qaraidel ilə Ağidel çayları qovuşanda, onların tünd və açıq axınların arasında fərq görünür.

Başqırdıstan Respublikasında bu çaya *Ufimka* deyirlər, Sverdlovsk və Çelyabinsk vilayətlərində isə *Ufa*. Başqırd ilə tatarlar isə onu *Qaraidel* adlandırırlar.

## Coğrafiya
Qaraidel Ağidelin ən böyük axınıdır.

Çayın əsas qolları: Ufaleyka, Kukazar, Nadı, Əy, Serqa, Yürüdən, Töy, Esem, Şarovarka, Buqalış, Bisert, Sarana, Ərtə və Şuqurovka.

Yaşayış məntəqələri: Nyazepetrovsk şəhəri, Bilən qəsəbəsi, Şamaxı qəsəbəsi, Arıslan qəsəbəsi, Krasnoufimsk şəhəri, Sarana qəsəbəsi, Mullakay kəndi, Qaraidel qəsəbəsi, Pavlovka qəsəbəsi, Çandar kəndi və Ufa şəhəri.

## İqtisadiyyat

### Faydalı qazıntılar
Çayın yuxarı hissələrində nikel, dəmir, mis və kobalt var. Yuxarı axının qollarında isə almaz və qızıl tapılır. Vadisində isə neft, qaz, gil, qum və çınqıl var.

### Enerji
1960-cı ildə çayda Pavlovka su elektrik stansiyası (SES) tikintisi başa çatıb. Pavlovka SES-ın dambası eyniadlı su anbarı yaradır.

## Tarix
İnsanlar bu çayın sahillərində paleolit dövründən bəri yaşayırlar.

## Həmçinin bax
* Knyazevski adası (Başqırdıstan)

## İstinadlar
Yulemiste gölü

**Yulemiste gölü** () — Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhəri ətrafında ən böyük göl. Yulemiste gölü Tallin şəhərini içməli su ilə təmin edən Tallin su sisteminin əsas hissəsidir. Göl əsasən Kurna çayı və Pirita çayı (Vaskyala-Yulemiste kanalı ilə) ilə qidalanır.

Gölün şərq sahilində Tallin Hava Limanı yerləşir və təyyarələr gölün üzərindən keçərək hava limanına enirlər. Bu göl mümkün təyyarə qəzalarının qarşısını almaqda yardımçı olur.

Gölün şimalında *Tallinn Water Company* tərəfindən nəzarət olunan su təmizləmə müəssisəsi yerləşir. Yulemiste gölü şəhərin su təlabatının 90 %-ni qarşılayır. Digər 10 % isə yeraltı sulara aiddir. Lakin göl şəhəri su ilə təmin edə bildiyindən gölün çirklənməsi ehtimalı nəzərə alınaraq yeraltı sular ehtiyat kimi saxlanılır. Hava limanının gölə olan yaxınlığı riski də əhəmiyyətsiz deyildir.

18 mart 2010-cu ildə DHL Antonov An-26 tipli təyyarə donmuş Yulemiste gölünə təcili eniş etməli olmuşdur, nəticədə, 1,5 ton yanacaq gölün suyuna sızmışdır. Lakin göl sonda tamamilə təmizlənmişdir və təyyarənin 6 ekipaj üzvündən heç biri yaralanmamışdır.

İnzibati cəhətdən göl Tallin şəhərinin Kesklin rayonunun tərkibindədir və yaxınlıqdakı meşələrlə Yulemisteyyarve altrayonunu əmələ gətirir. 1 yanvar 2014-cü ilin məlumatına görə altrayonun əhalisi 203 nəfərdir.

## Mifologiya və uydurma
Göldə *Lindaviki* ("Linda qayası") adlı aşınmış qaya parçası yerləşir. Eston mifologiyasına görə qaya parçalarından biri olan Linda əri Kalevin Toompeadakı qəbrinə çatmalı idi, lakin önlüyünü düşürmüşdür. Qaya parçasının üzərində oturan Linda ağlamağa başlamışdır, göz yaşlarından göl əmələ gəlmişdir.

Əfsanəvi "Yulemiste ağsaqqalı"nın () bu göldə yaşadığına inanılır. Deyilənə görə kimsə onunla qarşılaşsa həmin şəxsdən soruşacaq: "Tallin hazırdır?". Əgər şəxs "bəli" desə, şəhəri su basacaq. Düzgün cavab isə belə olmalıdır: "Yox, hələ çox var".

## Qalereya

Airplane landing at Tallinn Airport.jpg|Gölün üzərindən uçan təyyarə.
Ulemiste Linda kivi.jpg|Lindaviki su təmizləmə müəssisəsinin qarşısında.
Lennuk ülemiste järves.jpg|Antonov An-26 tipli təyyarə donmuş Yulemiste gölü üzərində, 18 mart 2010-cu il.
Ulemiste jarv.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Tallina Vesi-nin rəsmi saytı.
1944 (mahnı)

**1944** — Ukraynanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı və eyni zamanda müsabiqənin qalibi.

Camala "1944" mahnısı ilə Ukraynanı İsveçin Stokholm şəhərində keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmiş və finalda 534 xal toplayaraq qələbə qazanmışdır. Mahnı 1944-cü ildə Krım tatarlarının Mərkəzi Asiyaya deportasiyası zamanı müğənninin nənəsinin itirdiyi qızı haqqındadır və mahnının sözləri Camalanın özü tərəfindən 2014-cü ildə yazılmışdır. Rus şərhçilər mahnının Rusiyanın Krıma hərbi müdaxiləsi və Donbass müharibəsi barəsində olduğunu iddia edərək, bu tip siyasi mövzuda olan mahnının müsabiqənin qaydalarını kobud şəkildə pozduğunu bildirmişdirlər. Lakin mahnıda hansısa birbaşa siyasi ismarış olmaması səbəbindən mahnının Avroviziyanın qaydalarını pozmadığı daha öncə Avropa Yayım İttifaqı tərəfindən təsdiqlənmişdir. Camala da verdiyi müsahibələrdə ifa etdiyi mahnının siyasi mövzuda olmadığını və mahnını yazmaqda əsas məqsədinin 1944-cü ildə nənəsinin yaşadığı acıları, dəhşətli anları dinləyiciyə çatdırmaq olduğunu bildirmiş və mahnının onun üçün yalnız şəxsi anlam daşıdığını vurğulamışdır.

## İstinadlar
Lighthouse

**"Lighthouse"** () — Xorvatiyalı istedadlı ifaçı və bəstəkar Nina Kralyiçin mahnısı. Mahnı sayca 61-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində, Xorvatiyanı uğurla təmsil etmişdir.

## Mahnı
Balkan coğrafiyasında, musiqi sənətindəki özünəməxsus istedadı ilə böyük izləyici kütləsi və musiqiçilər tərəfindən müsbət rəğbətlə qarşılanan Nina Kralyiçin *"Lighthouse"* mahnısı onun, debüt studiya albomu olan "*[[Samo (Nina Kralyiç albomu)|Samo]]"*ya daxildir. Keyfiyyətli musiqi əsərinin sözləri və bəstəsi, Andres Qrass və Nikola Parila tərəfindən ərsəyə gətirilmişdir. Pop janrlı mahnının prodüseri isə Forsten Bratsmenndir.

Mahnının mövzusu özündə zəngin, mühüm ilahi mesajları ehtiva etməkdədir və əsər üçün lentə alınan musiqi videosu da, özündə yüksək elmi və ruhani səciyyə daşıyır. Belə ki, "Yer Nina"(İfaçının özü) hər zaman onu təhlükələrdən mühafizə edən və daimi gözətləyən "Kosmik Nina"ya ehtiyyaclıdır. Budur, yenə də bütün əzabverici qaranlıqlar "İnsan" cildinə girərək, "Yer Nina"nı əbədi  məhkumluğla hədələyir. Əllər, bütün aydınlığa aparan yollar bağlanır və müfəttiş görünümündəki "Qaranlıqlar" ifaçını həbs etməkdədir. O, sonsuz qurtuluş ümidi ilə səmaları izləyir və yardım gözləyir. Nəticə olaraq,  "Yer Nina"nın ovucunda "Kosmik Nina"dan yardım təcəllisini təmsil edən parlaq nur, enerji ətrafa yayılır və o, yenə də xilas edilmişdir(Ruhani cəhətdən).
Mahnının sözlərində "Kosmik Nina",  "Dəniz fənəri" kimi də təqdim edilmişdir. "Yer Nina" isə eyni zamanda, "Həyat"ı da təmsil edən okean yolculuğunda fəlakətlə üzləşir və sonsuz ümidlə "Kosmik Nina"dan yardım gözləyir.

## Buraxılış tarixi

## Beynəlxalq arenada

24 fevral 2016-cı il tarixində, Xorvatiyanın milli yayım şirkəti (HRT) Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 2016-cı il buraxılışında, ölkəni daxili seçim üsulu ilə, Nina Kralyiçin təmsil edəcəyini elan etmişdir. Bu, mahnının beynəlxalq səhnələrdə səslənməsinə şərait yaratdı.

***Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2016***

Nina Kralyiç sayca 61-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin birinci yarı-finalında, *"Lighthouse"* mahnısı ilə iştirak etmiş və ümumilikdə 133 xal toplayaraq, 10-cu sırada ölkəsini böyük finala yüksəltmişdir. Möhtəşəm finalda Litvadan sonra və Rusiyadan əvvəl, 17-ci nömrə altında mahnısını bir daha canlı ifa edən təmsilçi, müsabiqənin yekun səsvermə nəticələrinə əsasən, 73 xal toplayaraq, beynəlxalq yarışmanı 23-cü sırada tamamlamışdır.

Aşağıdakı cədvəldə, *"Lighthouse"*  musiqi əsərinə təqdim edilən xallar sistemi(Münsiflər heyəti və Telesəsvermə əsasında) göstərilmişdir.

## Çartlarda

## İstinadlar
Nina Kralyiç

**Nina Kralyiç** (; ) — Xorvatiya müğənnisi, bəstəkarı və aktrisası. O, əsasən Xorvatiyanın *The Voice* səs yarışmasında qələbəsinə görə və Xorvatiyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etməsinə görə tanınır. 2016-cı ildə Nina Xorvatiyanın Porin musiqi mükafatına layiq görülmüşdür. Onun *[[Samo (Nina Kralyiç albomu)|Samo]]* adlı debüt albomu həmin ilin sentyabr ayında işıq üzü görmüşdür.

## Həyatı
Nina Kralyiç 4 aprel 1992-ci ildə Xorvatiyada anadan olmuşdur. Onun atası Jelko, anası isə İrena Kralyiçdir. Tena adlı özündən yaşda kiçik bacısı var. Uşaqlıq illərindən musiqiyə həvəsli olan Nina ilk səhnə təcrübəsini 2009-cu ildə Xorvatiyanın *Got Talent* məharət yarışmasında iştirakdan almışdır. O, yarışmada onuncu yeri tutmuşdur. 14 yaşında ikən Nina musiqi təhsili almaq üçün ailəsindən ayrılmış və ölkənin Riyeka şəhərinə köçmüşdür. Orada yerləşən musiqi akademiyasında Nina opera üzrə təhsil almışdır.

## Musiqi karyerası

Nina Kralyiç 2015-ci ildə Xorvatiyanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak etmişdir. Yarışmada Nina Jak Hudekin komandasında yer almışdır. O, yarışmadakı yüksək səviyyəli ifaları nəticəsində bir milyondan artıq səs toplayaraq yarışmanın qalibi elan edilmişdir. Həmin ilin iyun ayında Ninanın  debüt sinqlı, folk musiqi elementləri ilə zəngin müasir tərzdə bəstələnmiş ballada "Zaljuljali smo svijet" təqdim edilmişdir.

2016-cı ilin fevral ayında Xorvatiyanın HRT telekanalı Nina Kralyiçin ölkəni İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil edəcəyini elan etmişdir. İfaçının Stokholm səhnəsində səsləndirdiyi mahnı "Lighthouse" mart ayında dinləyicilərə təqdim olunmuşdur. Həmin ayda Nina "Ən yaxşı yeni artist" kateqoriyası üzrə Xorvatiyanın nüfuzlu Porin mükafatına layiq görülmüşdür.

Avroviziya üçün keçirilən uzun məşqlərdən sonra Nina Kralyiç 10 may tarixində baş tutan müsabiqənin yarımfinal mərhələsində 5-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə Nina 133 xalla 10-cu yerdə qərarlaşaraq, Xorvatiyanı son yeddi ildə ilk dəfə final mərhələsinə yüksəltməyə nail olmuşdur. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Kralyiç 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 73 xal toplayaraq, 23-cü yerdə qərarlaşmışdır.

Nina Kralyiçin *Samo* adlı debüt albomu 2016-cı ilin sentyabr ayında işıq üzü görmüşdür. Albomda yer alan 12 mahnıdan ikisi məhz ifaçının özü tərəfindən bəstələnmişdir.

## Diskoqrafiya
### Albomlar
* ''Samo'' (2016)
* *[[Čuvaj me (Nina Kralyiç albomu)|Čuvaj me]]* (2020)

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qorçu

* Qorçu (rütbə) — Səfəvilər dövründə şahın seçmə, xas qvardiyasının üzvü qorçu adlanırdı. 
* Qorçu (Laçın) — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Qorçulu
* Qoçulu
Qoturbulaq

* Qoturbulaq (Biləsuvar) — İranda kənd.
* Qoturbulaq (Krasnoselo) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indi Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunda kənd.
* Qoturbulaq (Loru) — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunda kənd.
* Qotur — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Abaran rayonu ərazisində kənd.
* Qotur bulağı — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi rayonunda bulaq.
* Qoturlu (bulaq) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun ərazisində müalicəvi əhəmiyyətli mineral bulaq.
* Qotursu — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda bulaq.
* Qoturtəpə — İndiki Ermənistanda dağ.
Qorçulu

* Qorçulu (Şərur) — Şərur rayonunda kənd.
* Qorçulu (Dərəçiçək) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Qorçu
* Qoçulu
2016-cı ildə Azərbaycan

**2016** — Azərbaycanda "Multikulturalizm İli"

## Siyasət

## Hadisələr

### Yanvar

* 11 Yanvar — 2016-cı il "Multikulturalizm İli" elan edildi

### Fevral

### Mart

### Aprel

* 1 — 5 Aprel — Aprel döyüşləri

### May

### İyun

* 3 — 4 İyun — Dünya Azərbaycanlılarının IV Qurultayı (Bakı)

### İyul

### Avqust

### Sentyabr

### Oktyabr

### Noyabr

### Dekabr

## Doğumlar

## Vəfatlar

### Yanvar

### Fevral

### Mart

### Aprel

### May

### İyun

### İyul

### Avqust

### Sentyabr

### Oktyabr

### Noyabr

### Dekabr

## Həmçinin bax

* XXI əsr
* 2010-cu illər
* 2016
Prizren

**Prizren** — Kosovonın  Prizrenski bölgəsində yerləşən şəhər. Bundan əlavə, de yure olaraq BMT Kosova Müvəqqəti İdarəçilik Missiyasının () Prizren bölgəsində () yerləşir.

Şəhər Şar dağlarının ətəklərində salınmışdır. Prizren bölgəsi Makedoniya və Albaniya ilə həmsərhəddir.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşdığı şəhərlər
* Kukes, Albaniya
Qurdqulaq

* Qurdqulaq (Dərələyəz) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğaqnadzor) rayonunda kənd.
* Qurdqulaq (Gorus) — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.
* Qurdqulaq — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qazasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda çay.

## Həmçinin bax
* Qurdbulaq
Daşaltı (dəqiqləşdirmə)

;Kəndlər
* **[[Daşaltı]]** — Şuşa rayonunda kənd.
* Daşaltı (Dərələyəz) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, sonralar keçmiş Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində kənd.
* Daşaltı (xarabalıq) (xaraba kənd) — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasınında, indiki Ermənistanın Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.
* Daşaltı (Həştrud) — İranda kənd.
* Daşaltı (Xudabəndə) — İranda kənd.
* Daşaltı (Qoşaçay) — İranda kənd.

;Digər
* Daşaltı əməliyyatı
* Daşaltı əməliyyatı (2020)
* Daşaltı Dövlət Təbiət Yasaqlığı
Qoverla

**Qoverla** (,  — "çətin keçilən zirvə", ) — Ukrayna ərazisində yerləşən ən hündür dağ zirvəsidir. Zirvə Zakarpat vilayəti ilə İvano-Frankov vilayəti arasında, Rumıniya ilə sərhəddən 17&nbsp;km aralıda yerləşir. Parpat dağlarının Çernoqor silsiləsində yerləşir. Zirvə dəniz səviyyəsindən 2061 m yüksəklikdə yerləşir.

Zirvənin ətəklərindən Prut çayının qollarından biri başlanğıcını götürür. Dağa ilk turistik maşrut 1880-ci ildən açılmışdır. Zirvənin yaxınlığında Raxov, Yasinya və Voroxta.

## Turizm
Dağ turistik obyektdir. Aydın hava şəraitində zirvədən İvano Frankov vilayətinin iri şəhərlərini müşahidə etmək olur: İvano Frankov, Kolmıy və Snyatin şəhərləri. Üstəlik həmçimin Ruminiya şəhəri olan Siqetu-Marmasiev belə görünür. Zirvədən hətta Petros dağını müşahidə etmək olur. Cənub-şərqə doğru Çernoqor silsiləsi uzanır. Cənub-qərbdə isə Marmoroşski massivi yerləşir. Hansı ki, bu massivdə Rumıniya Ukrayna sərhədi keçir.

## Əfsanələr

### Qoverla və Prut
Qoverla və Prut haqqında çoxlu sayda əfsanələr vardır. Belə bir əfsanə vardır ki, Qoverla və Prut qız və oğlan olaraq bir-birini sevirdi. Ancaq qızın atası Molfar buna qarşı çıxır. Ata qızın onu görməməsi üçün oğlanı dağa yerləşdirir. Qız dağa çıxıb onu görməyə cəhd etsə də, buna nail ola bilmir. Qız dağın ətəklərinə yaxın oturaraq ağlayır və oradan çay başlayır. Bu iki sevgili bu andan etibarən daim bir yerdədirlər. 
## Dağ
Dağa çıxmaq məqsədi ilə 1100 m yüksəklikdə Zaroslyak düşərgəsi qurulmuşdur. Düşərgəyə Voroxta və Verxovinadan velosiped, avtomobil və piyata asanlıqla gəlmək olar. Yay ayları hətta heç bir təlim görmədən turistlər zirvəyə çıxa bilirlər.

## Qalereya

Fayl:Goverla_small.jpg
Fayl:Говерла.JPG
Fayl:Goverla-summit.jpg
Fayl:Goverla overlook.jpg
Fayl:Hoverla-forest path.jpg
Fayl:Approaching Hoverla.jpg
Fayl:Botinki.jpg


## İstinadlar
 

## Mənbə
* Summitpost.org
* Peakware.com 
* Qoverla dağı 
* Karpaty.com.ua
* Qoverla dağına necə çıxmaq olar?
Səni axtarıram

**"Səni axtarıram"** — 2011-2026-cı illərdə Azərbaycanın Azad Azərbaycan TV, ANS TV, Xəzər TV və ARB kanallarında yayımlanan tok-şou. Verilişin aparıcısı Xoşqədəm Hidayətqızıdır.

## Tarixi
Veriliş 2010-cu ildə "Azad Azərbaycan TV kanalında efirə çıxan "Sən tək deyilsən" verilişində yayımlanan "Səni Axtarıram" adlı rubrika vasitəsilə doğmalarını itirən insanların axtarışına başladı. Çoxsaylı müraciətlərin və tamaşaçıların etimadı sayəsində "Səni Axtarıram" 2011-ci il aprelin 5-dən etibarən Xoşqədəm Hidayətqızının müəllifliyi ilə rubrika kimi deyil, 2 saatlıq veriliş olaraq efirdə yayımlandı.

26 aprel 2015-ci il tarixindən veriliş "Xoşqədəmlə axtarıram səni" adı altında ANS TV-də həftənin bazar günü, saat 22:00-da yayımlanırdı.

Veriliş 2016-cı il sentyabrın 25-dən 2021-ci il iyulun 30-dək "Səni axtarıram Xoşqədəmlə" adı altında Xəzər TV-də yayımlanıb.

2021-ci il noyabrın 22-dən etibarən həftəiçi 5 gün ARB-də "Səni axtarıram" verilişi yayımlanırdı.

2026-cı ilin martında yayımı dayandırılıb.

## Tənqid
2013-cü ildə veriliş çəkiliş zamanı real faktlar yox, quraşdırılmış səhnələrdən istifadə etdiyi üçün Azərbaycan cəmiyyəti tərəfindən tənqid olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yusts Sirmays

**Yusts Sirmays** (;  6 fevral 1995, Kekava, Latviya) və ya sadəcə **Yusts** — Latviya müğənnisi. O, Latviyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı və musiqi karyerası
Yusts Sirmays 6 fevral 1995-ci ildə Latviyanın Kekava şəhərində anadan olmuşdur. O, 1 nömrəli Riqa Dövlət gimnaziyasında təhsil almışdır. Yusts öz musiqi karyerasını Riqada küçə ifaçısı olaraq başlamışdır.

### 2016–hal-hazırda: 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2016-cı ilin yanvar ayında Latviyanın LTV telekanalı Yustsun 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil edilən milli seçim turunun iştirakçılarından biri olduğunu təsdiqləmişdir. Onun yarışmada ifa etdiyi "Heartbeat" mahnısı Latviyaya 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 6-cı yeri qazandıran Aminata Savadoqo tərəfindən bəstələnmişdir. Seçim turunda həmin mahnı ilə qalib gələn Yusts Latviyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir.

Yusts müsabiqənin 12 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 1-ci səhnə almışdır. Nəticədə isə 132 xalla 8-ci yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən Yusts 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 132 xal toplayaraq, 15-ci yerdə qərarlaşmışdır. Avroviziya ərəfəsində ifaçının *To Be Heard* adlı mini-albomu işıq üzü görmüşdür.

2018-ci ilin aprel ayında Yusts "Here I Am" adlı debüt albomunu buraxır.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

### Albomlar
* 2016 "Heartbeat (Remixes)" 
* 2018 "Here I Am"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heartbeat (Yusts mahnısı)

**Heartbeat** () — Latviyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı..

Yusts Sirmays "Heartbeat" mahnısı ilə Latviyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Latviyaya 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 6-cı yeri qazandıran müğənni-bəstəkar Aminata Savadoqo tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Mərmər mağara (Kosovo)

**Mərmər mağara** (, ) — Kosovonun Liplyan bələdiyyəsinin Domlye Qadimlye kəndində yerləşən karst mağarası. Mağaranın böyük hissəsi hələ də tədqiq edilməyib. Mağara 1966-cı ildə kəndli Ahmet Diti tərəfindən daş kəsərkən kəşf olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Serbiya mağaralarının siyahısı

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
Dyoma çayı

**Dyoma** (; *həmçinin* ) —Başqırdıstan və Orenburq vilayəti ilə axaraq Ağidel çayına tökülən çay.

## Etimalogiya
А. А. Kamalovun fərziyyəsinə görə *Dyoma* sözü başqırdcada *Dim* sözündən götürülmüş, "çayın dərin yeri" mənasını verir. Çayın digər adı *Kuk-idel* () olaraq adı çəkilir. Mənası "göy çay" mənasını verir. Bu isə "rəng + çay" sistemi üzrə müşahidə edilən digər adlardan fərqlənir. Belə ki, Başqırdıstan ərazisində Ağ çay və Qara çay adlı çaylar olsa da, səma rənginə uyğun digərinə rast gəlinmir. Bununla belə, digər türkdilli ölkələrin ərazisində, o cümlədən Azərbaycanda bu adlı çay vardır

## Axını
Çay başlanğıcını Obşiy Sırt yüksəkliyindən, Başqırdstanın Fyodorov rayonu Alyomşkin kəndinin 2 km şimal-şərqindən başlayır. Çay sonradan Oreberq vilayəti ərazisinə keçir. Uzunluğu 535 km, hövzəsinin sahəsi 12 800 km² təşkil edir. Mənsəbdə su sərfiyyatı 35 m³/san-dir. Çay sonradan düzənlik ərazisinə keçir. Burada Davlekanovo şəhəri yerləşir.

Oberburq vilayətində çaya 28 axar tökülür. Onların 11 uzunluğu 10 kilometri keçir. Əsas qolları: Balşoy İzyak (496-cı km. uzunluğu 58 km), Tyater (465-ci km, uzunluğu 91 km), Sadak (407-ci km, 74 km)

Çay Belaya çayına sağdan Ufa yaxınlığında yerləşən Dyomski rayonu ərazisində tökülür.

## Qolları
* Bakalka
* Qaynı
* Kaziyaz
* Meneuz
* Miyaki
* Sadak
* Tyater
* Udryak
* Uyazı

## Mənsəbi
Çayın hazırkı mənsəbi insanlar tərəfindən yönləndirilmişdir. XIX əsrin sonlarında Belsko dəmiryolu körpüsünün inşası məqsədilə axının istiqaməti dəyişdirilmişdir.

Köhnə mənsəb körpüdən 6–7 km aralıda, Zaton rayonunun Romanovka kəndi yaxınlığında yerləşirdi. Köhnə mənsəbə gedən yataqda haxırda çoxlu göllər vardır (Axmazlar).


Fayl:Ufa peninsula.svg|1 —  Belaya çayı, 2 — Ufa çayı, 3 — **Dyoma** çayı, 3А — Köhnə yatağ, 4 — Sutoloka çayı, 5 — Şuqurovka. В конце XIX века русло Дёмы изменили с 3A на 3.
Fayl:Belaya basin.png|Belaya çayının hövzəsi


## İstinadlar

## Mənbə
* *Балков В. А.* Водные ресурсы Башкирии. Уфа, 1978.
* Dyoma
*  ''Başqırtıstan: Qısa ensiklopediya'' 
* Başqırt eksiklopediyası
Tarançılar

**Tarançılar** — Çin Xalq Respublikasının Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayan uyğurların qolu.

## Tarixi
Tarançılar Çin Xalq Respublikasının Sincan-Uyğur Muxtar Rayonundə İli-Qazax Muxtar dairəsində yaşayırlar. Adları "taxılçı" anlamındakı "tarançı"dan gəlməkdədir. Tarançı tayfasını Vasili Radlov da araşdırmışdır. Araşdırma nəticələrini məşhur "Пробен" (Proben) adlı əsərində toplamışdır. Tarançıları İli yörəsinə Çinlilər yerləşdirmişdir.

Tarançı, müsəlman olan bugünkü Sintzyan və ya, Şərqi Türkistanda, Tarım hövzəsində civarındakı vahələrdə yaşayan ana dili Türkcə olan, Qarluqların qolu, və İran və Toxaristan kökənli daha sonra Qarluq Uyğur, Yağma və Monqol tayfaları ilə qarışmış orta çağa aid köçəbələrə verilən bir addır. Eyni ad — bəsit Cığataycada "bir əkinçi" deməkdir — Fərqanə vadisində və bütün Ana Asiyadakı Türkistanda əkinçiliklə məşğul olan xalqa verilən addır.

Eyni adda müasir Əfqanıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Qazaxıstan və Çində Sintzyan əyalətində danışılan uyğur ləhcəsidir.

Tarım hövzəsinə baxmayaraq (Qaşqar, Kumul, Xotan və Turfan kimi vahələr) Tarım-Tarançilərin "ənənəvi yurdu"dur, onlar Min və Tzin sülalələsi zamanında Çində, hər yerdə indiki Urumçi və İli kimi bölgələrə yerləşdilər.

## İstinadlar
Dunhu

**Dunhu** (, hərfən "şərq barbarları") —Çjou sülaləsi dövründə e.ə. 1100-cü ildə tayfa ittifaqı idi. Onlar Han sülaləsi dövründə də yaşam sürmüşdülər.

## Tarixi
Dunhu tayfa ittifaqı Daxili Monqolustanda və qərbi Heilonqcianda yaşayırdılar.

Qədim dunhular da eyni şəkildə "öz igidlikləri ilə məşhurlaşan mərhum ağsaqqallarına" sitayiş edirdilər. Qarluqların qərbi türkyutlarla əlaqəsi "Tanşu"dakı müstəqim məlumatla müəyyənləşdirilir. Çin salnaməsində "qolelular", yəni qarluqlar türkyut nəsli adlandırılır. Beləliklə, bu dəfə artıq dəqiq təsdiq etmək olar ki, türkyut əyanları əcdad-qəhrəman kultuna vardı. Bu kult türkyut xalqının təbiətin animistik ilahiləşdirilməsinin ziddinə olaraq totemist dünyagörüşündən nəşət etmişdi.

## Ədəbiyyat
* Di Cosmo, Nicola. (1999). "The Northern Frontier in Pre-imperial China", in *Cambridge History of Ancient China*, Cambridge University Press, pp. 885–966.
* Di Cosmo, Nicola. (2002). *Ancient China and its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5 (hbk); ISBN 0-521-54382-7 (pbk).
* Hill, John. 2009. *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, First to Second Centuries CE*. BookSurge. ISBN 978-1-4392-2134-1.
* Lebedynsky, Iaroslav. (2007). *Les nomades*. Editions Errance, Paris. ISBN 978-2-87772-346-6
* Pulleyblank, Edwin G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic China, " in *The Origins of Chinese Civilization*, University of California Press, pp. 411–466.
* Pulleyblank, Edwin G. (2000). "''Ji'' 姬 and ''Jiang'' 姜: The Role of Exogamic Clans in the Organization of the Zhou Polity" , *Early China* 25:1–27.
* Schuessler, Axel. (2007). *An Etymological Dictionary of Old Chinese*. University of Hawaii Press.
* Watson, Burton. (1993). *Records of the Grand Historian by Sima Qian*. Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
* Yu Ying-Shih. (1986). "Han Foreign Relations, " in *The Cambridge History of China. 1. The Ch’in and Han Empires*, Cambridge University Press, pp. 377–462.

## Xarici keçidlər
* The Hu Peoples, Silk Road Seattle Virtual Art Exhibit.
* Non-Chinese peoples and neighboring states: Hu 胡, ChinaKnowledge.
Belqradın qapıları

Belqradda 23 ədəd qapı yerləşmişdir.
## Qala qapıları

### Yuxarı şəhər qapıları
Kalemegdanda yuxarı şəhərin divarlarında bir çox qapılar vardır.

### Aşağı şəhər qapıları

### Xarici şəhər qapıları
Xarici şəhər qapıları olduqları xarici şəhər divarları ilə birlikdə indiki vaxtda dağıntı vəziyyətindədir. Yalnız köhnədən qalma yerləri göstərən lövhələr qalmışdır.

## Müasir Qapılar

## İstinadlar
Gülşen-i İkbal Parkı

**Gülşen-i İkbal Parkı**, (Urdu dilində: گلشن-اقبال پارک) Pakistan'ın Pəncab əyalətinin Lahor şəhərində olan 67 hektarlıq böyük bir əyləncə və istirahət parkı. ‘İkbal'in Gül Bağçası’ mənasını verməkdədir. İçində süni göl, lunapark və kiçik bir zoopark vardır.

### Hallar
Parka 27 Mart 2016'da axşam üzəri Cemaat'ül Əhrar adlı terror təşkilatı tərəfindən canlı bomba hücumu təşkil edildi. Eyni gün Pasxa Yortusu qeyd edilirdi Saldırıda Paskalya tatilini parkta geçiren Hristiyan aileler ve çocukların hedef alındığı açıklandı. Çoxu uşaq 69 adam öldü, 193 adam yaralandı.

## İstinadlar
Muyunlar

**Muyunlar**(Çin. 慕容 Mùróng) — Monqolların kğkündə dayanan xalq.

## Tarixi

Hələ 312-ci ildə kiçik syanbi tayfası Muyun nəslindən olan knyazlarla Cənubi Mancuriyadan qərbə köçmüş və Kukunor gölü yaxınlığında məskən salmışdı. Burada syanbilər bir-birindən təcrid olunmuş Tibet tayfaları ilə müvəffəqiyyətlə döyüşürdülər, lakin onların tobalılarla mübarizəsi tam uğursuzluğa düçar olmuşdu. Nəticədə Toqon Vey imperiyasının vassalına çevrildi, lakin həmin imperiyanın süqutu toqonluların azadlığını yenidən özünə qaytardı.

634-cü ildə dansyanlar və köçəri tibetli-tyanlar çinlilərə qarşı üsyan qaldırdılar və toqonlularla birləşdilər. Onların üzərinə türkyut və kibilərdən ibarət süvari dəstəsi göndərildi. 635-ci ildə həmin dəstə toqonluları tam məğlub etdi. Toqon hökmdarı, 70 yaşlı Fuyun Xotana qaçdı. Lakin təqib olunduğunu görüb özünü öldürməyi əsir düşməkdən daha üstün tutdu. Onun varisi, uzun müddət girov kimi Çində saxlanmış Muyun Şunu isə təbəələri Çinə rəğbət bəsləməkdə şübhələnərək öldürdülər.

Çinlilər toqonluların yürüşlərinə məhvedici basqınlarla cavab verirdi, Amdonu türkyutlar, uyğurlar və digər müttəfiq qoşunları ilə doldururdular. Qəti qələbə Çinin üzərinə düşürdü, lakin Taytszunun adamı olan şahzadə Muyun Şun Çin tərəfindən müdafiə olunmasına baxmayaraq, öz təbəələri tərəfindən öldürüldü.

Taytszun öldürülmüş Muyun Şunun oğlu, Çinə tamamilə sədaqətli olan gənc Nohebonu xanlıq taxt-tacına oturtdu. Nohebo Toqonda Çin təqvimini tətbiq etdi, çin şahının qızını aldı və gənc toqonluları sarayda qulluq eləmək üçün Çanyan şəhərinə göndərdi. Təbiidir ki, yaranmış müxalifət Tibeti nəzərdə tuturdu, lakin 641-ci ildə sui-qəsdin üstü açıldı və müxalifət məhv edildi. O vaxt Tibet ordusuna tanınmış Qar nəslindən olan əyan Dontsan başçılıq edirdi. O, Srontsanqambo Tsenposunda müxalifətdə idi.

## Ədəbiyyat

* Lev Qumilyov, Qədim türklər (tərcümə edənlər: V.Quliyev, V.Həbiboğlu), Bakı, «Gənclik», 1993.

## Xarici keçidlər
Kemeri Milli Parkı

**Kemeri Milli Parkı** () — Latviyanın Yurmala şəhərinin qərbində, Riqadan 50&nbsp;km uzaqlıqda yerləşən milli park. Kemeri Milli Parkı sahəsində görə Latviyanın ən böyük üçüncü milli parkıdır (381,65&nbsp;km2). Milli park ərazisinin böyük hissəsi meşələrdən və bataqlıqlardan ibarətdir. Milli parkda Böyük Kemeri bataqlığı () yerləşir. Ərazidə Litorina dənizinin qalıqları olan laqun mənşəli bir neçə göl var. Kanieris gölü Ramsar yeri elan olunmuşdur. Milli parkda əsrlərlə müalicəvi məqsədlərlər istifadə olunmuş təbii bulaqlar və bataqlıqlar mühafizə olunur. Bulaqlar XIX əsrdə burada bir çox kurortların, spaların və sanitariumların tikilməsinə səbəb olmuşdur.

## Ekosistem

Milli park ərazisinin 57 %-ni meşələr təşkil edir. Meşələr çəmənliklər və meşəsi ərazilərlə birlikdə milli parkda bərabər paylanmışdır. Bataqlıqlar Kemeri Milli Parkının ərazisinin 24 %-ni tutur. Burada hər üç bataqlıq tipinə rast gəlmək mümkündür: bataqlıq yerlər, keçidlər və çeylliklər. Lielays Kemeru tirelis bataqlığı beynəlxalq dərəcədə əhəmiyyətlidir. Bu bataqlıqda bir çox bitki növləri inkişaf edir (xüsusilə, mamırlar və səhləb çiçəkləri). Çəmənliklər (həm quru, həm nəm) milli park ərazisinin 6 %-ni təşkil edir. Su hövzələri (çaylar, göllər, kükürd bulaqları və dəniz) isə milli park ərazisinin 10 %-ni təşkil edir. Burada axan çaylar tarix boyunca kənd təsərrüfatı məqsədilə dəyişdirilmişdir, lakin milli parkın su hövzələrində nadir növlər yaşayır: ilbizlər, molyusklar, balıqçılar və su samurları.

## Kükürd bulaqları
Milli parkda bir çox kükürd bulaqları yerləşir. Qips və torpaq bakteriyası qatlarına görə formalaşan H2S asanlıqla suda həll olur. Milli park ərazisinda kükürd bulaqlarından və bataqlıqlardan müalicəvi məqsədlər üçün istifadə olunur.

## Qalereya

Kemeri forest - panoramio.jpg
Kemeri Marsh plank-way - panoramio.jpg
Kemeri swamp.jpg
Vēršupīte pie dzelzceļa.JPG
Mazs sēravots pie Zaļā Purva ezeriem.JPG
Ķemeri park - panoramio - Paul Berzinn (1).jpg
Liela Kemeru taka2 5jul03.JPG


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Baltik milli parklarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı 
* Latviya Turizm Portalı
Corc Everest

**Corc Everest** — 1790-cı il iyulun 4- də Qvernveyldə (Uels) anadan olmuşdur. Kral Hərbi Akademiyasında təhsil almışdır.

16 yaşında təhsilini başa vurduqdan sonra Corc Hindistana  göndərirlər. O, Hindistanda qeodeziya işləri ilə məşğul olur. Hindistanda bir müddət işlədikdən sonra onu Yava adalarına ezamiyyə edirlər. 1814 – 1816-cı illərdə Corc Everest Yava adalarında fəaliyyət göstərdikdən sonra onu yenidən Hindistanda işləməyə çağırırlar. O, yenidən Hindistanda geodeziya işləri ilə məşğul olmağa başlayır.

1816-cı ildən isə Corc Everest Uilyam Lemptonla bərabər Hindistanın geodeziya xəritəsini çəkməyə başlayırlar. Uzun müddətli zəhmətlərdən sonra Corc Everestin rəhbərliyi altında Hindistanın geodezik və siyasi xəritəsi tam dəqiqliyi ilə tərtib olunur. O, həm də 1841-ci ildə Himalay dağlarının xəritəsini tərtib edir və dağın ən yüksək zirvələrini də (Comolunqma) bu xəritədə göstərir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki,  Hindistanın hansı meridian dairəsində və hansı qurşaqda yerləşməsini ( 11 dərəcə 30’) ilk dəfə Corc Everest  müəyyən etmişdir. Bu coğrafiya tarixində  və xəritəşünaslıqda ən əhəmiyyətli və ən mühüm nailiyyətlərdən hesab olunur.

1843-cü ildə Corc Everestə polkovnik rütbəsi verilir. Bundan sonra o, təqaüdə çıxır və İngiltərəyə qayıdır. İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra ailə qurur və 6 uşaq atası olur. 1861-ci ildə isə C. Everest Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olur.

1852- ci ildə onun tələbəsi olmuş Enqrü Vo müəllimi C. Everestin tərtib etdiyi xəritələr əsasında dəqiqliklə müəyyən edir ki, Himalay dağlarının zirvələri dünyanın ən yüksək nöqtələridir. E. Vo Himalayın ən yüksək zirvəsinə müəlliminin adının verilməsinə qərar verir və bu barədə Kral Coğrafiya  Cəmiyyətində məsələ qaldırır. Cəmiyyətin bütün üzvüləri buna razı olsalar da, C. Everestin özü bunun qəti əleyhinə olur. Everestin narazılığına baxmayaraq, Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin yekdil qərarına əsasən, zirvəyə Everestin adı verilir.

Nəhayət, 1865-ci ildə Himalay dağlarının ən yüksək zirvəsi olan Comolunmaya Corc Everestin adı verilir.

Görkəmli alim C. Everest 1866-cı il dekabr ayının 1-də dünyasını dəyişir. O, Qrinviçdə (İngiltərə) dəfn olunmuşdur.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, C. Everestin bacısı qızı məşhur riyaziyyatçı C. Bulun həyat yoldaşı və məşhur yazışı Etel Lilian Voyniçin anası olmuşdur.

## Mənbə
Qəhvə evi (rəsm əsəri)

***Qəhvə evi***, Osman Həmdi Beyin 1879 tarixində çəkdiyi, natüralist və şərqşünas izlər daşıyan tablosudur.

## Məlumat
Pəncərənin önündəki divanda bir cür nargilə sayıla biləcək bir tütünü uzun bir çubuqla içən bir adam ilə ona Türk qəhvəsi gətirən bir qadın təsvir edilmişdir. Bu iki adamla birlikdə, məkanın betimlemesine də ağırlıq verilmişdir. Bu istiqamətlə şərqşünas bir əsərdir.

Qadın sarı rəngli bir bindallı paltar; adam isə qırmızı bir xalat və kavuk geymişdir. Adamın oturduğu sidrin yan tərəfində isə taxta qabartma işləmələr yer alır.

Ənənəvi Türk evi və çinilerle bəzənmiş dəzgah təsvir edilmişdir. Zəminin bir parçasında altıbucaqlı örtmələr, digər hissəsində lent lent uzanan üçbucaq örtüklər vardır.
Zahidiyyə

**Zahidiyyə**- Təriqətin əsası Sufi Şeyx Zahid Gilani tərəfindən qoyulmuşdu. Şeyx Zahid Gilanda yaşamış elə təriqətin əsasını da Gilanda qoymuşdu
İki musiqiçi qız (rəsm əsəri)

***İki Musiqiçi Qız***, Osman Həmdi Beyin 1880 tarixində çəkdiyi rəsm əsəridir.

## İçerik
Tabloda iştirak edən məkan, Bursa Yaşıl Məscidi'deki namazgah hissəsidir. Bu hissənin girişində tambur dəf çalan iki gənc qız dayanmaqdadır. Tambur çalan qız ayaqda dayanmaqda, dəf çalan isə yaşayır.

Ayaqdakı qız qızıl rəngli, sadə, boydan bir paltar geyinmişdir. Oturan qız isə qızıl sarısı zolaqlı, açıq mavi rəngində bir bindallı entari geymişdir.

Əsərdə məsciddə olan xalçalar, qaxmalı taxta əsərlər, daş oymaçılığı məhsulu mərmərlər və çini kimi Osmanlı motivləri yer alır.

## Kaynakça
Silah taciri (rəsm əsəri)

***Silah Taciri***, Osman Hamdi Bey'in 1908 tarixində çəkdiyi, şərqşünas tablosudur. Ankara Şəkil Heykəl Muzeyində iştirak etməkdədir.

## Məlumat
Özünü (iki adam olaraq) və oğlunu, daha köhnə bir dövrün geyimləri içində resmettmiştir. Osman Həmdi'nin özü bir sütun başlığı üstündə oturur. Üzərində oturduğu sütun başlığı ilə muzey quruculuğuna göndərmə etdiyi düşünülmüşdür. El hərəkatı, öz oğluna nəsihət verməkdə olduğu şəklində şərh olunar. Oğlu isə qınından çəkdiyi qılıncı araşdırarkən təsvir edilmişdir və gənclik illərini təmsil edər. Geydikləri fərqli papaqlar və birinin oturarkən digərinin ayaqda, birinin silahları bırakmışken digərinin silahla göstərilməsinin qurşaq fərqini izah etdiyi şəklində şərh olunar. Arxa planda isə bir əlində kitab tutan yaşlı bir adam ilə ona bez parçası uzadan bir bəzirgan görülər.

## İstinadlar
Zaha Hadidin əsərlərinin siyahısı

Aşağıdakı siyahıda İraq mənşəli Böyük Britaniya dizayner və memarı Zaha Hadidin əsərləri göstərilmişdir. Hadid 1950-ci ildə Bağdadda yüksək təhsilli ərəb ailəsində doğulmuşdur. 2004-cü ildə Pritsker mükafatına layiq görülmüş ilk ərəb qadın olmuşdur. 2010–2011-ci illərdə Hadid Britaniya Memarları Kral İnstitutunun Stirlinq mükafatına layiq görülmüşdür. 2012-ci ildə Britaniya İmperiyası Ordeninə layiq görülmüş Hadid, 2015-ci ildə Kral Qızıl Medalı almış ilk qadın olmuşdur.

Müasir həyatın xaos və axınını əks etdirən ifadəli, bir neçə prespektivə malik geniş axıcı formalar və parçalanmış həndəsi elementlər yaratmaqla Zaha Hadid memarlığı ənənəvi həndəsi formalardan azad etmişdir. Parametrisizmin pionerlərindən biri olan Hadid, həm də neo-futurizmin ikonik təmsilçilərindəndir.

Siyahıda həyata keçirilmiş layihələr yaşıl fonda, inşa edilməmiş və ya hazırlanmamış layihələr isə ağ fonda verilmişdir.

## Memarlıq layihələri

### İctimai binalar

### Mülki binalar

### İnteryer dizaynı

## Digər dizayn layihələri

### Sərgi pavilyonları

### İnstaltasiyalar

### Ev əşyaları dizaynı

### Dəb dizaynı

## Başqa işləri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Philip Jodidio — Zaha Hadid: Complete Works, 1979–2009, TASCHEN America Llc, 2009, 500 səh.
* Zaha Hadid, Aaron Betsky — Zaha Hadid: The Complete Buildings and Projects, Rizzoli, 1998, 176 səh.
* Aaron Betsky — The Complete Zaha Hadid, Thames & Hudson, 2016, 288 səh.
Salavat mağarası

**Salavat mağarası** () — təbiət abidəsi, Başqırdıstanın İşimbayski rayonu ərazisində yerləşir.

Mağara Kalim-uskan qayasında yerləşir. 1985-ci ildən mağara, qaya ilə birlikdə qorunan təbiət abidəsi elan edilmişdir. Hazırda turizm obyekti kimi istifadə edilir.

## Yerləşməsi
Mağara Makarovski kəndindən yeddi kilometr aralıda, Kulqukinoya gedən yolun üzərində qərarlaşır. Rəsmi yerləşim yeri olaraq isə Makarovski meşə savxozu, Şixanov meşə sahəsi, 46 (19, 27, 28 görünüş) və 47 (26, 36, 37 görünüş) məhəllə

## Qorunma obyekti
# Əsrarəngiz qaya və mağara.
# Ətraf ərazilərin meşə ilə örtülü olması və nadir bitkilər. 
# Digər ərazilərdə müşahidə edilməyən mənzərə.

## Təsvir

Kalim-uskan qayası Sikaya çayı ilə əhatələnmişdir. Salavat mağarasının girişi çay səthindən altı metr yüksəklikdə yerləşir. Mağaranın adı Salavat Yulaev haqqında filmindən götürülmüşdür. Filmdə Başqırdıstan ərazisində yerləşən fərqli iki mağara göstərilir. Bu ad xalq arasında olan deyimdən əmələ gəlmişdir.

Mağara üçküncdür. Aşağısı orta və yuxarı hissələrindən genişdir. Burada hündürlük 7-10 metrdir. Soldan döşəmə qalxır və kiçik zala keçir. Buradan isə ikinci mərtəbəyə keçid vardır. Girişdə diametri 1 metr olan dəlik vardır. Buradan isə mağaranın yuxarısına keçilir. Sonra isə diametri 60-70 sm olan keçid görünür.

Mağaranın girişi: eni 2,2 metr, hündürlüyü 1,5 metrdir. Burada içəri 6 metrlikdir. Sonradan giriş dəlizə keçir. Eni 6 metr hündürlüyü isə 3 metr olan və döşəməsi daşdan olan dəhliz horizontal olaran əyilir. Mağaranın ümumi uzunluğu 54 metr, sahəsi 125 m², həmi 311 m³ təşkil edir. Mağara okean səviyyəsindən 350 metr, yerdən isə 11 metr yüksəkliyə malikdir. Mağaranın daxili hissəsində 30 m² buzlaq vardır. Buzlaq hətta yayın sonnlarına qədər ərimir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikasının qorunan əraziləri 
* Управление Федеральной службы по надзору в сфере природопользования (Росприроднадзора) по Республике Башкортостан