open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Türkiyə regionları

**Türkiyə regionları** — 6 iyun-21 iyun 1941-ci ildə Ankarada toplanan Birinci Coğrafiya Qurultayı tərəfindən təyin olunmuşdur. Qurultay ilk, orta və lisey məktəb tədris planı proqramları ilə dərs kitabları, coğrafiya terminləri və coğrafi adların yazılması, Türkiyə coğrafiyasının ana xəttləri və yerlərin adlandırılması üzərində çalışmaq məqsədiylə toplanmışdı. Bu çalışmanın nəticəsində Türkiyənin üç tərəfinin dənizlərlə çevrilmiş olması, dağların Anadolunun daxili seqmentlərini sahillərdən ayırması, iqlim, nəqliyyat və bitki örtüsü kimi ölçülər diqqətə alınaraq Türkiyənin coğrafi regionları təyin olunmuşdur.

Türkiyə Birinci Coğrafiya Qurultayında Türkiyə coğrafi 7 regiona ve 21 bölməyə ayrılmışdır.

Bu region və bölmələrin Türkiyənin idarə məsləhəti üçün zərrə bir hökmü yox lakin coğrafi elmi məna üçün əhəmmiyətli hökm edər.

## Regionlar və bölmələr
Təbiət, bəşəri və ekonometrika xüsusiyyətləri baxımdan sərhədləri daxilində bənzərlik göstəriş eden geniş sahələrə region deyilir. Sərhədləri daxilində bənzərlikləri olan ancaq bölgənin digər yerlərindən fərqli olan kiçik sahələrə isə bölmə deyilir.

* Aralıq dənizi regionu:
:: Antalya bölməsi, Adana bölməsi

* Şərqi Anadolu regionu:
:: Yuxarı Fırat bölməsi, Ərzurum - Qars bölməsi, Yuxarı Murat - Van bölməsi, Hakkari bölməsi

* Egey regionu:
:: Egey bölməsi, Daxili Qərbi Anadolu bölməsi

* Cənub-şərqi Anadolu regionu:
:: Orta Fırat bölməsi, Dicle bölməsi

* Mərkəzi Anadolu regionu:
:: Konya bölməsi, Yuxarı Sakarya bölməsi, Orta Kızılırmak bölməsi, Yuxarı Kızılırmak bölməsi

* Mərmərə regionu:
:: Yıldız bölməsi, Ergene bölməsi, Çatalca - Kocaeli bölməsi, Cənubi Mərmərə bölməsi

* Qara dəniz regionu:
:: Qərbi Qara dəniz bölməsi, Orta Qara dəniz bölməsi, Şərqi Qara dəniz bölməsi

## Regionların ərazisi
Göllər daxil olmaqla Türkiyənin yekun ərəzisi 814.578 km². Bölgələrə görə faizi:

* Aralıq dənizi regionu: 16%
* Şərqi Anadolu regionu: 21%
* Egey regionu: 12%
* Cənub-şərqi Anadolu regionu: 7,5%
* Mərkəzi Anadolu regionu: 18%
* Mərmərə regionu: 8,5%
* Qara dəniz regionu: 18%
Türkiyənin inzibati bölgüsü

Türkiyə inzibati və məhəlli şərtlər nəzərə alınmaqla müxtəlif inzibati hissələrə ayrılmışdır. Mərkəzi idarə quruluşu baxımından illərə (vilayət), ilçələrə (rayon), və kəndlərə bölünmüşdür. Bunlara "mülki idarə bölümlər"i deyilir.

İnzibati hissələrin müəyyən coğrafi vəziyyətləri, iqtisadi şərtləri, ictimai xidmətlərinin gərəkləri və nəqliyyat vəziyyətləri diqqətə alınmaqdadır.

Türkiyənin ən böyük inzibati vahidləri "il" olaraq adlanırlar. Bir ilin ərazisi il mərkəzi, "ilçə" mərkəzləri və ilçələrə tabe bütün kəndləri əhatə edir. İllərdə idarə etmə və icra vəzifəsini dövlətin təyin etdiyi valilər yerinə yetirir. Respublikanın ilk vaxtlarında 63 olan il sayı, dəyişən şərtlər və ehtiyaclara görə hazırda 81-ə çatmışdır. İnkişaf etmiş bir çox ilçə də il olmağı gözləyir.

İldən daha kiçik inzibati vahidlərə "ilçə" deyilir. Hər il böyüklüyünə görə müxtəlif sayda ilçələrdən ibarətdir. İlçələrdə mülki icra nümayəndəsinə "kaymakam" deyilir. Ən kiçik inzibati vahidlər isə kəndlərdir. Muxtar tərəfindən idarə olunan kənd, rəhbərlik baxımından elçə mərkəzinə bağlıdır.

Son əhali sayımına görə Türkiyənin 81 eli (30 böyükşəhər), 922 elçəsi, 387 şəhəri, 18.293 kəndi, 32.207 qonşuluq və 109.890 küçesi vardır.

1 Əhali statistikası 2000-ci ildə edilən son sayıma görə düzənlənmişdir.
* Afyon elinin adı 5285 sayılı qanunla (11/01/2005 tarihli r.g.) dəyişdirilmişdir.

## El və el mərkəzlərinin adları
Türkiyənin əksər ilinin mərkəz ilçəsi ümumən illə eyni ada sahib olmasına baxmayaraq bu hər zaman etibarlı deyil. 2005 etibarilə, Türkiyənin 81 ilinin üçünün adı il mərkəzinin adından fərqlidir: Hatay, Qocaeli və Sakarya. Bu illərin il mərkəzlərinin adı uyğun olaraq Antakya, İzmit və Adabazarıdır. Əvvəllər Hakkari ilinin mərkəzi Çöləmərik, Tunceli ilinin mərkəzi isə Kalan idi. Artvin 1956-ya qədər Çorux elinin mərkəzi idi. Bu tarixdən sonra isə ilin adı Artvin olaraq dəyişdirildi. Bənzər şəkildə Mərsin ilinin adı da 2002-yə qədər İçel idi. İlin adının 2002-ci ildə Mərsinə çevrilməsinə baxmayaraq il dövlət qeydiyyat nişanı sırası 33 olaraq qaldı. Türkiyənin mərkəzinin adı fərqli olan ilçələr də var. Məsələn: Afyonqarahisarın Sincanlı ilçəsinin mərkəzinin adı Sinanpaşadır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kəndxuda

**Kəndxuda** — bir və ya bir neçə kəndə rəhbərlik edən şəxs. Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərində, sovet idarəçilik sistemi qurulana qədər kəndlərin idarə olunması kəndxudalara tapşırılırdı.
Kənd icmasının fəaliyyətini idarə edən seçkili orqanlar sayılırdı. İcmaya aid məsələlərlə icma yığıncağı tərəfindən seçilmiş şəxslər məşğul olurdular. Belə şəxslər kəndxuda və kənd məhkəmələri idi.

Kəndxuda seçiləcək şəxslər məhkəmə qarşısında durmamalı, özünü yaxşı aparmalı, qanunla nəzərdə tutulmuş yaş həddi və daşınmaz əmlakı olmalı idi. O, öz iş yerini xəbərsiz tərk edə bilməzdi. Kənd icmasının yığıncağında kəndxudalar **üç il** müddətinə seçilməli idi. Kəndxudalar icmalarda baş vermiş cinayət işləri haqqında Bakı qubernatoruna məlumat verməli idilər. Lakin bəzən kəndxudalar cinayət tərkibli hadisələr haqqında məlumat vermir, özü məsələni adi hüquq norması ilə həll etməyə çalışırdılar. Öz işinə laqeyd yanaşan kəndxudaları işdən azad edirdilər.

Nüfuzlu və varlı kəndlilərdən seçilən kəndxudalar və onların köməkçiləri bir çox kəndlərdə heç bir məvacib almırdı. Yalnız Şuşa qəzasının Ovşar və Qaradolaq köçəri kəndlərində iki dövlət kəndxudası mükafatlandırılmışdı, qəzanın digər kəndlərində isə kənxudalar ya heç bir məvacib almırdılar, ya da əvəzində kəndlilərin müxtəlif xidmətlərindən istifadə edirdilər. Lakin icma tərəfindən əmək haqqı ödənilən kəndxudalar da var idi. Belə ki, Bakı quberniyası Cavad qəzasının kəndlərində inzibati qayda ilə icmaya təyin olunan kəndxudaya əmək haqqı ödənilirdi, icmanın vəzifəli şəxslərinin üzərinə düşən dövlət vergiləri isə bölgü üzrə bütün icma tərəfindən ödənilirdi.

Şuşa qəzasının köçəri kəndlərində kəndxudalar hətta ən yoxsul köçərilərin vergilərini ödəyirdi. Belə ki, kəndxudanın xidməti digər gəlirlərlə mükafatlandırılırdı. Qəzanın Ağcabədi, Pirzadlı, Xəlfərəddinli və Eyvazlı kəndlərində hər bir ailə başçısı taxıl yığılması dövründə kəndxudaya bir cüt işçi öküz verirdi, digər kəndlərdə isə kəndlilər kəndxudanın xeyrinə bir və ya iki iş günü işləyirdilər.

## Mənbə
* T. Q. Əhmədova, XIX ƏSRİN SONU – XX ƏSRİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ AZƏRBAYCANDA KƏND İCMASI, BAKI UNİVERSİTETİNİN XƏBƏRLƏRİ, № 4,2009
Coğrafi koordinat sistemi

**Coğrafi koordinat sistemi** — Yer üzərindəki obyektlərin yerini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan koordinat sistemidir. Coğrafi koordinat sistemi coğrafi uzunluq və coğrafi enliklərdən ibarətdir.

## Tarixi
1884-cü ildə ABŞ-də keçirilən Beynəlxalq Meridian Konfransında iyirmi beş ölkə iştirak etmişdir. Onlardan iyirmi iki dövlət İngiltərədə yerləşən Qrinviç rəsədxanasından keçən meridianı sıfır dərəcəli coğrafi uzunluq kimi qəbul etmişdir. Dominikan Respublikası bu təklifin əleyhinə səs vermiş, Braziliya və Fransa isə bitərəf qalmışlar. Fransa Paris Rəsədxanasından hesablanan yerli vaxtdan 1911-ci ildə Qrinviç Orta Vaxt sisteminə () keçmişdir.

Coğrafi enlik ekvatorla verilən məntəqədən keçən paralel çevrəsi arasında qalan meridian qövsünün dərəcələrlə uzunluğudur. Coğrafi enlik məntəqənin ekvatordan neçə dərəcə şimalda və yaxud da cənubda yerləşdiyini bildirir.
Qlobus və xəritələrin üzərində meridian və paralellərin kəsişərək əmələ gətirdiyi şəbəkəyə **dərəcə toru** deyilir.

## İstinadlar
İskilip

**İskilip** — Türkiyə Respublikasının Çorum ilində ilçə.

Tarixi adları – İskila, Andrapa, Andrapolis, Blosium, Bloasium, Neoklavdiopolis, Neopolis, İmad, İskelib və Direklibeldir.

## Əhalisi
İskilipin yazılı tarix baxımından sənədləşdirilən ilk əhali məlumatları 1576-cı ilə aiddir. Əldə edilən məlumatlara əsasən bu dövrdə şəhər və kənddə əhalinin sayı 46 210 nəfər olduğu təxmin edilir.

İskilip tunc dövründən Roma, Səlcuqlar və Osmanlı dövrlərində əhəmiyyətli şəhərlərdən biri olmuş, bu əhəmiyyətini XX əsrin əvvəlində itirmişdir.

### Tanınmışları
* Abdulhaluk Mehmet Çay

## Coğrafiya, iqlim və florası

Anadolunun ən köhnə məskunlaşma sahələrindən biridir. Çorumdan 55 km uzaqlda olub, Çorum-Kastamonu arasında yerləşir. Sahəsi 1 187 km²-dir. Dəniz səviyyəsindən 720 metr yüksəklikdədir.

Əhali sıxlığı 45% olub, 51 855 nəfər sakini vardır. Əhalinin 19 709 nəfəri mərkəzdə, 32 146 nəfəri kəndlərdə yaşayır. İskilip şəhər mərkəzində 14 məhəllə vardır.

İskilip mahalının iqtisadiyyatı əkinçilik və ticarətə söykənir. İskilip ilçəsinin torpaqlarının 460 km²-ni meşələr tutur.

Qışı yağışlı, yayı isti və nisbətən qurudur.

Təkə Dağı (1700 m) ən yüksək dağıdır.

### İqlim məlumatları

*Mənbə: [http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=17074&refer=&units=metric= Weatherbase] *


## Mədəniyyəti

### İskilip kitabxanası
Çorum elində kitabxana mədəniyyəti İskilip (1258-ci ildə) və Çorum (1756-cı ildə) şəhərlərində əsası qouilmaqla respublika dövrünə qədər inkişafda olub. İskilip kitabxanalarının əsası Səlcuqlu, İlhanlı və Osmanlı dövrü vəqf kitabxanalarına söykənməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İskilipin səsi
* İskilipin rəsmi saytı
* Peykdən görüntü 
* Frigiya krallığı 
* Galatlar və İskilip 
* Fotoları
Qorağan

**Qorağan** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qorağan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Bəzi tədqiqatçılar oykonimi qədim türk dillərində "dayanacaq", "hərbi düşərgə" mənasında işlədilən qori-qan (monqol variantı xoruqan) sözü ilə əlaqələndirib, yaşayış məntəqəsinin monqol işğalından (XIII əsr) sonra yarandığını güman edirlər. Ehtimal ki, kənd monqol işğalı dövründə hərbi məqsədlə salınmış məntəqə əsasında yaranmışdır. Azərbaycanda monqol mənşəli sözlərdən yaranmış toponimlərin çoxu Şəki, Balakən, İsmayıllı, Qax rayonlarının payına düşür.

## Tarixi
1917-ci ildə, fevral inqilabından sonra Zaqatalanın nüfuzlu din xadimlərindən olan Hafiz Əfəndi (1920 və 1930-cu illərdə Zaqatalada antisovet üsyanlarının başçısı) vaxtı ilə çarizmin xristianlaşdırdığı bəzi məntəqələrdə, ələlxüsus da Qorağan kəndində sakinləri yenidən islam dininə döndərmək məqsədilə fəal təşviqat aparırdı. Bu da bölgədə konfessional zəmində gərginlik doğurmuşdu. XX əsrin 30-cu illərində isə Qorağan kəndində yaşayan xristian ingiloyların əksəriyyəti Gürcüstana köç edərək Tsiteltskaro rayonunda Samtatskaro (əvvəlki adı Anaqar Qorağan) kəndində məskunlaşmışlar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Acıçay sahilində, Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir. Relyefi düzən–çay–meşə relyeflərindən ibarətdir. Kəndin ərazisində çoxlu düzən yerlər kənd təsərrüfatının və maldarlığın inkşafına kömək edir. Çaylardan Acıçay kəndin yaxınlığından keçir. Meşə ərazisi kəndin ətrafında çox zəngindi. Meşələrdə çox nadir növlü agaclar da var. Meşələrdə ən əsas palıd və vələs agacları bitir. 

Kəndin iqlimi yayda çox isti, qışda da çox sərt şaxtalı keçir. Amma yaz və payız aylarında çox gözəl xoş hava olur. Əsasən yağıntılı aylar payız ayları olur, sentyabrın axırlarından noyabra kimi. Bu aralar çox intensiv yağışlar yağır. Bütün bunlara baxmayaraq kəndin təbiəti çox rəngarəngdi.

## Əhalisi
Əhalinin mütləq əksəriyyəti milli tərkibcə  Azərbaycan Türklərindən ibarətdir və Azərbaycan Türkcəsində danışır. 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 313 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1284 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilik təşkil edir. Kənddə əvvəllər dənli bitkilərlə bərabər tütün də əkilib. Hazırda çox az sayda tütün sahəsi qalıb. Kənddəki bostan sahələrində müxtəlif növ tərəvəzlər becərilir. Kəndin qurtaracağında Qanıxçaya yaxın yerdə müalicəvi əhəmiyyətli mineral su çıxan Qavanq bulağı var. Onun müalicəvi tərkibinin olması hələ sovet dövründən tədqiq olunub. Son vaxtlar bu suyun sənaye üsülu ilə emal olunması və qablaşdırılaraq ölkə əhalisinə çatdrılması üçün əməli işlər görülüb. Su mədə-bağırsaq və həzm sisteminə müalicəvi təsir gücünə malikdir. Qavanq bulağına yaxın ərazidə hələ suyunun tərkibi öyrənilməmiş, kənd əhalisi arasında Göy bulaq (suyunun rəngi göy olduğu üçün) adı almış bulaq da var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cırtdanın yeni sərgüzəşti

## Məzmun
Film kiçik yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Burada Azərbaycan xalq nağılının məşhur qəhrəmanı Cırtdanın yeni dövrdə başına gələn yeni əyləncəli sərgüzəştlərindən söhbət açılır. Filmdə xalq folklorunun fantastik motivləri ilə müasirlik bir-birini tamamlayır.

İnsan düşüncəsinin məhsulu olan nəhəng müasir texnika bəşər övladına həmişə kömək etməyə hazırdır. Budur, əfsanəvi Simurq quşu və xalça-təyyarə sehrli yumağın arxasınca nə qədər uçurlarsa da xeyri olmur, onu tuta bilmirlər. Köməyə güclü və xeyirxah raket gəlir. O, sehrli yumağı tutub balaca Cırtdana qaytarır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Fikrət Sadıq
:**Rejissor:** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
:**Quruluşçu rəssam:** Kamil Nəcəfzadə
:**Operator:** Aleksandr Milov
:**Bəstəkar:** Oqtay Zülfüqarov
:**Səs operatoru:** Kamal Seyidov
:**Multiplikasiya rəssamı:** Bəhmən Əliyev, Tamilla Əsgərova (T.Əsgərova kimi), Hüseyn Cavid İsmayılov
:**Fon rəssamı:** Nazim Məmmədov
:**Rejissor assistenti:** Hafiz Əkbərov
:**Montaj edən:** Esmira İsmayılova
:**Redaktor:** Ədhəm Qulubəyov
:**Filmin direktoru:** A.Məhərrəmov

### Filmi səsləndirənlər
:Amaliya Pənahova — Simurq quşu
:Məmmədrza Şeyxzamanov — uçan xalça
:Ş.Bağırova
:Gülnaz Qədirli

## Mənbə
* Məmmədov, A. “Cırtdanın yeni sərgüzəşti” [Azərbaycan kinostudiyasının yeni çəkdiyi "Cırtdanın yeni sərgüzəşti" filmi haqqında] //Ədəbiyyat və incəsənət.- 1974.- 28 dekabr.- səh. 16.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər

* “Nostalji” — Unudulmayan cizgi filmləri — RUBRİKA

## Həmçinin bax
* Cırtdan (film, 1969)
Şotavar

**Şotavar** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qorağan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim şato (etn.) və var (İran dillərində "yaşayış yeri", "möhkəmləndirilmiş yer", "qala", "çəpər") komponentlərindən ibarət olub, "şatoların kəndi" mənasındadır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qapıçayın sahilində, Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
1872-ci ildə nəşr olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən "Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalı"na əsasən Zaqatala dairəsinin Qarasu naibliyinə daxil olan Şotavar kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 35 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin etnik tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər muğallar, Dağıstan xalqlarının nümayəndələri isə ümumi adla ləzgilər olaraq göstərilmişdir.

14 may–17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Zaqatala dairəsi, Qax şöbəsi, Əlibəyli kənd cəmiyyəti tərkibinə daxil olan Şotavar kəndində 56 evdə sünni etiqadlı müsəlman tatarlardan (42 evdə 126 nəfəri kişilər və 136 nəfəri qadınlar olmaqla toplam 262 nəfər) və avarlardan (14 evdə 46 nəfər kişilər və 42 nəfəro qadınlar olmaqla toplam 88 nəfər) ibarət 350 nəfər (172 nəfəri kişilər, 178 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. Müvafiq mənbədə dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər tatarlar, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla avarlar olaraq göstərilmişdir.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 263 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1081 nəfər əhali yaşamaqdadır.

Hazırda kənd əhalisi tamamilə etnik Azərbaycan türklərindən təşkil olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Almalı (Qax)

**Almalı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Almalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Almalı Qax rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Almalı çayının sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Yaşayış məntəqəsi eyniadlı sahədə salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Kəndin ərazisində Almalı nuyu (Almalı dərəsi) adlanan başqa bir obyekt də qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kənd Samux rayonundan gəlmiş ailələr tərəfindən salınmışdır. Digər məlumata görə isə Qərbi Azərbaycandan köç etmiş tərəkəmə tayfalarıdır.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 414 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1.995 nəfər əhali yaşamaqdadır. Əhali müxtəlif Oğuz tayfalarından ibarət etnik Azərbaycan türkləridir.

## Toponimikası
Qax rayonunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Almalı çayının sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Yaşayış məntəqəsi eyniadlı sahədə salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Kəndin ərazisində Almalı nüyü (Almalı dərəsi) adlanan başqa bir obyekt də qeydə alınmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kənd Samux r-nundan gəlmiş ailələr tərəfindən salınmışdır.

## İstinadlar
Dəymədağlı (Qax)

**Dəymədağlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Almalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim dəymədağlı tirəsinin adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir. Mənbələrdə bu etnonimin dəmyədağlı variantına da təsadüf olunur. Dəmyə (əkilməmiş, xam, yüksək məhsuldarlıqlı) və dağlı (dağlıq ərazidə yaşayan) komponentlərdən ibarət olan bu etnonim "xam torpaqlı dağlıq ərazidə yaşayanlar" mənasındadır. Tədqiqatçılar bu sözü dəymə (dağ ətəyində mal-qaranın saxlandığı yer) və dağ komponentlərinin birləşməsi kimi qəbul edirlər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir. Kəndin ərazisindən Muxaxçay və çoxlu sayda suvarma arxları keçir. Torpaqları əkinçilik üçün yararlı, ərazisi maldarlıq üçün əlverişlidir.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 178 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 781 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Marsan

**Marsan** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Turaclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd XIX əsrin əvvəllərində Cınıx kənd icmasına daxil olan üç kiçik məntəqədən (Lələpaşa, Çüdüllü və Marsan) biridir. Ehtimal etmək olar ki, Marsan türk dillərindəki mar (təpə) və sın ("yer", "ölkə", "sıra dağlar" mənalarında) sözlərindən ibarət olub, "təpəlik", "təpəli yer" mənasındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qapıçayın sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən Azərbaycan türklərinin əsas etnoqrafik qruplarından olan muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 254 nəfər əhali yaşayırdı.

2009-cu il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən Turaclı kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 2122 nəfər (1.047 nəfəri kişilər, 1075 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Marsan kəndində 244 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 770 nəfər əhali yaşamaqdadır.

Hazırda kənddə tamamilə Azərbaycan türkləri yaşayır.

## Din
Kənddə "Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şıxlar

;Azərbaycanda
* Şıxlar (Göyçay) — Göyçay rayonunda kənd.
* Şıxlar (Cəbrayıl) — Cəbrayıl rayonunda kənd.
* Şıxlar (Qax) — Qax rayonunda kənd.
* Şıxlar (Qaradağ) — Qaradağ rayonunda kənd.
* Şıxlar (Qəriblər, Masallı) — Masallı rayonunda kənd.
* Şıxlar (Şıxlar, Masallı) — Masallı rayonunda kənd.
* Şıxlar (Sabirabad) — Sabirabad rayonunda kənd.
* Şıxlar (Yardımlı) — Yardımlı rayonunda kənd.
* Şıxlar (Cəlilabad) — Cəlilabad rayonunda kənd.
* Şıxlar (Xaçmaz) — Xaçmaz rayonunda kənd.
* Şıxlar (Ağdam) — Ağdam rayonunda kənd.
* Şıxlar (Qobustan) — Qobustan rayonunda kənd.
* Qarağan Şıxlar — Ağdaş rayonunda kənd.

;Ermənistanda
* Şıxlar (Qarakilsə) — Qərbi Azərbaycanın Qarakilsə rayonunda kənd.
* Şıxlar (Vedibasar) — Vedibasar mahalında kənd.

## Həmçinin bax
* Honuba Şıxlar — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Şıxlı
Çudulu

**Çudulu** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Turaclı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Tədqiqatçılar oykonimi çudul (avar dilində "xarabalıq, sahibsiz yer") sözü əsasında "sahibsiz yer" kimi izah edirlər. Əslində, çu (at) və dul (yer, dərə) komponentlərindən ibarət olan bu oykonim "atxana", "at saxlanan yer" mənasındadır. Qəbələ rayonundakı Tövlə oykoniminin sinonimidir. Kənd vaxtilə salındığı ərazinin adını daşıyır. 1728-ci ildə İrəvan quberniyasının İqdır nahiyəsində eyniadlı kənd qeydə alınmışdır. Çüdülü kəndinin yaradılması haqqında məlumat belədir: 1800 - cü ildə Car-Baləkən kovxası Mahmud ağa, Car-Baləkənə aid olan Cinix  cəmiyyətinə 300 rus çervonu və 300 fars tüməni ödəyərək  həmin cəmiyyətə məxsus bağ yerlərini almışdır. Bu bağ yerləri 72 keşkəldən (suvarılan və becərilən sahədən) ibarət olmuşdur. Mahmud ağa başqa kəndlərdə yaşayan muğal ailələrini bura köçürərək, burada Çudullu və ya Çüdüllü kəndini yaratmışdır. (mənbədə məlumat rus dilində olduğu üçün Çudullo(Чудулло)yazılmışdır). Mənbə: Tbilisi Mərkəzi Arxivi. 58 saylı iş. Zaqatala Əmlak Torpaq Komissiyası.

## Coğrafiyası və iqlimi
Coğrafi mövqe baxımından çox zəngindir. Beləki, Rusiya sərhədlərinə qədər uzanan zəngin meşə örtüyü vardır. Meşələrində Qoz, Fındıq, Şabalıd, Cökə, Göyrüc, Palıd və digər ağaclarla zəngindir. Meşə heyvanlarından Yunut, Canavar, Çaqqal, Tülkü,Qırqovul, Bildirçin və.s heyvanlar yaşayır. Havası təmiz və nisbətən rütubətlidir. Böyük fındıq sahələri var.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 111 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 382 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin
İngiloy Kötüklü

**İngiloy Kötüklü** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Əlibəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
İngiloy Kötüklü kəndi 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
İngiloy Kötüklü oyk., mür. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Keçmişdə r-nun ərazisində Kötüklü adlı üç kənd olmuşdur: İngiloy Kötüklü, Ləkit Kötüklü və Əli Sultan Kötüklüsü. Kötüklü komponenti Azərbaycanın şm. bölgəsində və Qarabağda yayılmış qədim türk mənşəli kötük/kötək/kətük tayfa adı ilə bağlıdır. İngiloy isə Azərbaycanın şm.-q. zonasında yaşayan və gürcü dilində danışan etnik qrupun adıdır. Əsl adı yeni geloy olan bu etnik qrup keçmişdə xristian olmuş, XVIII əsrdə islam dinini qəbul etmişdir. Tədqiqatçılara görə, geloylar I əsrdən Albaniyada məlum olan gel tayfasının varisləri hesab olunurlar. Geloyların yaşadığı ərazi erkən orta əsr mənbələrində Gelavu kimi qeydə alınıb. Hazırda azərbaycanlılar ingiloyları qeloy, saxurlar gelavu, avarlar isə geloyu adlandırırlar.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 230 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 747 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Milli tərkibi
Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən kənd əhalisi əsasən məsihi etiqadlı ingiloylardan ibarətdir.

## Həmçinin bax
*Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
İbaxlı

**İbaxlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Əlibəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Tədqiqatçılar bu oykonimi qədim türk dillərindəki "yüksək yer, yüksəklik" mənalı obux sözü ilə əlaqələndirirlər. Keçən əsrdə Qəbələ rayonu ərazisində Obuxlu adlı kənd qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay vadisində yerləşir. Kəndlə rayon mərkəzi arsında 11&nbsp;km məsafə var.

Kəndin relyefi düzənlik və xırda təpəliklərdən ibarətdir. Kəndin mərkəzindən və şimal-qərb tərəfindən Kürmükçay keçir. Yaz aylarında bu çay daşaraq əhaliyə ziyan vurur. Kənd dörd tərəfdən meşə ilə əhatə olunmuşdur. Məşələrdə əsasən palıd, qovaq, qızılağaz, qoz, yabanı şəkildə bitən zoğal və.s ağaclarına rast gəlinir.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 154 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 594 nəfər əhali yaşamaqdadır. Əhalisi milliyətcə etnik Azərbaycan türkləri  olan muğallardan ibarətdir. Gün ərzində İbaxlı kəndinə 3 dəfə marşurut avtobusu işləyir. Kənddə 1 məktəb, 1 klub, 1 kitabxana və 9 mağaza fəaliyyət  göstərir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini tütünçülük, baramaçılıq və taxılçılıq təşkil edir. Bundan başqa əhali qərzəkli meyvələrin və müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsullarının da satışı ilə məşğul olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qıpçaq (Qax)

**Qıpçaq** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin adı türkdilli qədim qıpçaq tayfasının adı ilə bağlıdır. Hələ e.ə. 203-cü ilə aid Çin salnaməsində haqqında məlumat verilən qıpçaqlar əvvəllər Altayda yaşamışlar. Sonralar qərbə doğru hərəkət edərək Dunay çayı sahillərinədək yayılmışlar.

Azərbaycan ərazisinə qıpçaq tayfalarının gəlməsi müxtəlif tədqiqatlarda əks olunmuşdur, belə ki, bəzi tədqiqatçılar bu tarixi hadisəni IV–V əsrlərə (M. Şirəliyev), VII–VIII əsrlərə (L.Bünyadov), HI–IV əsrlərə (Q.Voroşil), XI–XII əsrlərə (Q.Qeybul- layev), IX–X əsrlərə (İbn-əl-Əsir) aid edirlər.

Qıpçaq tayfaları Azərbaycanlıların, qazax, qırğız, qaraqalpaq, özbək, türkmən, tatar, başqırd, balkar, qumuq və s. xalqların etnogenezində iştirak etmişlər. Beləliklə, Qıpçaq etnooykonimdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qaraçayın sahilində, Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik Azərbaycan türkləri olan muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 317 nəfər əhali yaşayırdı.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 162 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 665 nəfər əhali yaşayır.

1 yanvar 2017-ci il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə hər iki cinsdən toplam 712 nəfər əhali yaşamaqdadır

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaysarlı

**Qaysarlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
1297-ci ilə aid mənbədə Qaysar tayfa başçısının adı çəkilir. Bu toponim qaysarlı nəsil adı ilə bağlıdır. Oykonim Qeysərli variantında da qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 86 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 385 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amanlı

**Amanlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Amanlı Qax rayonunun Qıpçaq inzibati ərazi vahidində kənd. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Etnotoponimdir.

## Mədəniyyəti

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi
1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Amanlı kəndində milli tərkibi ləzgilərdən ibarət 12 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 40 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 160 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar
Oncallı

**Oncallı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oncalı adının dəyişikliyə uğramış variantı hesab edilir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin əvvəllərində İlisu sultanı Əhməd xan tərəfindən yaradılmış kəndlərdən biridir. Tədqiqatçılar oykonimi qıpçaqların əncə tayfasının adı ilə bağlayırlar.

## Tarixi
Oncallı kəndinin yaşayış məskəni kimi məskunlaşma tarixi XIV əsrə aid edilir. Kəndin adı qıpçaq türklərinin incəli (orta əsr rus salnamələrində ançebiçi kimi qeyd olunub) tayfasının adı ilə bağlıdır. Bu adla İncəçay (hidronim) və İncəli kəndi (Şəki rayonu ərazisində) və Gürcüstan ərazisində İnçxevi (İncə dərəsi) kimi bir cox toponimlər mövcuddur. Saruxan şəhəri (Ukraynanın indiki Xarkov şəhəri) mərkəz olmaqla vaxtilə mövcud olmuş qıpçaq xanlığına daxil olan tayfa birliklərindən biri olmuşdur (Xarkov şəhərinin adı Saruxan adından götürülmüşdür). XII əsrdə Atrak adlı qıpçaq xanının başçılığı altında Dəryal keçidindən keçərək bu ərazidə məskunlaşdıqları məlumdur. 

### Tarixi abidələri
Hacı Tapdıq və Şeyx Yunis İmrə məqbərəsi bu kənddə yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əyriçayın sahilində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Baydarlı

**Baydarlı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Baydarlı oyk, sadə. Düzənlikdədir. Mənbələrin verdiyi məlumatlara görə, monqolların tərkibində baydarlı, Krım tatarlarının tərkibində isə baydar adlı tayfa olmuşdur. Tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, bu tayfa türkdilli olub, XIII əsrdən Azərbaycanda məskunlaşmışdır. Mənbələrdən birində Şəki vilayətində bir sıra kəndlərin gəlir vergilərinin Baydar bəyə bağışlanması haqqında, digər mənbədə isə 1273-cü ildə monqol sərkərdəsi Əmir Baydar haqqında məlumat verilir. Bu iki sənədə əsaslananlar toponimin şəxs adından törədiyini ehtimal edirlər. Lakin bütün hallarda Baydarlı etnotoponimdir.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 96 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 412 nəfər əhali yaşayır.

## Xarici keçidlər
*Qax rayonu kameramızda

## İstinadlar
Qazmalar

**Qazmalar** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qıpçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 180 nəfər əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 57 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 264 nəfər əhali yaşayır.

## Toponimikası
Qazmalar oyk., düz. Düzənlikdədir. Həmin r-nun Oncallı kəndindən gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndin ilk evləri qaznm adlanan yeraltı evlərdən ibarət olduğu üçün kənd belə adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Qazmalar bələdiyyəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bakını bombalamağa gələn təyyarə Qusarın Qazmalar kəndində vuruldu – SENSASİON AÇIQLAMA
Üzümlükənd

**Üzümlükənd** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Ağyazı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Ağyazı düzündədir. 1960-cı illərdə üzümçülük sovxozu fəhlələri üçün salındığına görə kənd belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
* Kənd əhalisinin əksəriyyəti etnik saxurlardan və rutullardan ibarətdir və əsasən saxur dilində danışılır.
* 13–22 aprel 2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Ağyazı kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 703 nəfər (316 nəfəri kişilər, 387 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
* 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Üzümlü kəndində 24 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 64 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyətin

## İstinadlar
Armudlu (Qax)

**Armudlu** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Qaşqaçay kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Böyük Qafqaz Dağlarının əhatəsində olan Armudlu kəndi Qax rayonunun Qaşqaçay inzibati ərazi vahidində, Qaşqaçayın sol sahilində, Cavanşir zirvəsi  (Qanbay) dağının ətəyində yerləşir. .

## Coğrafiyası və iqlimi
Qax rayonun mərkəzindən 19 km məsafədə yerləşir və təxminən 20–25 evdən ibarətdir. Kənddə 1 məktəb və 1 mağaza var.

Armudlu dağlarla əhatə olunmuş kənddir.

## Əhalisi
•1 yanvar 2020-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 48 təsərrüfatda 183 nəfər əhali yaşayır. 

•Kənd əhalisi mənşəcə azərbaycanlaşmış Saxurlardan ibarətdir Onlar Danyal bəyin nəslindəndir. Bu nəsil İmam Şamil tərəfindən yürüdülmüş azadlıq mübarizəsinə dəstək verməsi ilə təsnif olunublar. Hazırda onlar Armudlu kəndi xaricində İlisu və Zaqatala rayonunda yerləşən Yuxarı Tala kəndlərində məskunlaşıblar. Bundan əlavə, digər nəsillər də köklü türk tayfa və ya oymaqlarına mənsub olmaqla kəndin etnik kompozisiyasını formalaşdırırlar.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
* Şahmurad Rəhimov.
* Qəzənfər Məhərrəmov (SSR güləş ustası)
* Elçin Hüseynov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağyazı (Qax)

**Ağyazı** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Ağyazı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Kənd əhalisinin əksəriyyəti etnik saxurlardan ibarətdir və saxur dilində danışır.
13–22 aprel 2009-cu il Azərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Ağyazı kənd ərazi dairəsinə daxil olan yaşayış məntəqələrində 703 nəfər (316 nəfəri kişilər, 387 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı. 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Ağyazı kəndində 138 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 587 nəfər əhali yaşayır.

## Toponimikası
* Ağyazı adı həmin ərazidəki eyniadlı çölün adından götürülmüşdür.

## İstinadlar
Qaxmuğal

**Qaxmuğal** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi
* 1872-ci ildə dərc olunmuş və 1869-cu il əhalinin kameral siyahıyaalınması nəticələrini əks etdirən Tiflis quberniyasının və Zaqatala dairəsinin hərbi icmalına əsasən Zaqatala dairəsinin İlisu naibliyinə daxil olan Qaxmuğal kəndində milli tərkibi muğallardan ibarət 95 ailə yaşayırdı. Müvafiq icmalda dairəni təşkil edən yaşayış məntəqələrinin əhalisinin milli tərkibinə dair məlumatlarda etnik türklər **muğallar**, Dağıstanlı xalqların nümayəndələri isə ümumi adla **ləzgilər** olaraq göstərilmişdirlər.
* 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik Azərbaycan Türkləri muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 1090 nəfər əhali yaşayırdı.

## Toponimikası
Qaxmuğal oyk., miir. Kürmük çayının sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin adı Qax şəhərinin adından və muğal etnonimindən ibarətdir. XIII əsrdə monqollann (yaxud muğalların) içərisində Azərbaycana gəlmiş türkdilli tayfaların müəyyən hissəsi Qax ərazisində məskunlaşdıqdan sonra ətrafda yaşayan avarlar onları və o cümlədən yerli azərbaycanları ümumi adla muğal adlandırmışlar. Sonralar muğal adı həmin r-ndakı bütün azərbaycanlara şamil edilmişdir. Ona görə Qaxın azərbaycanlar yaşayan hissəsi Qaxmuğal, digər hissəsi isə Qaxingiloy (Qaxın ingiloylar yaşayan hissəsi) adlanmışdır. Sonralar bu hissələr müstəqil yaşayış məskəninə çevrilmişdir. Hazırda kənd Qax şəhəri ilə birləşib.

## Həmçinin bax
* Qax rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikasi Qax Rayon İcra Hakimiyyəti

## Tanınmış şəxsləri
* Abdulla Qəbulzadə — XX yüzil Azərbaycan aydınlarının öncül nümayəndəsi. Maarifsevər din alimi.
* Xamiz Muradov —  Aktyor.

## İstinadlar
Əlibəyli (Qax)

**Əlibəyli** — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun Əlibəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
## Toponimikası
Kürmük çayının sahilində, Alazan–Həftəran vadisindədir. İlisu sultanı Əlibəy Sultanın (XVII əsrin sonu-XVIII əsrin əvvəli) adı ilə bağlıdır. Yaşayış məntəqəsi Əlibəyə məxsus ərazidə ingiloy ailələrinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kəndin yaxınlığındakı dağ da Əlibəyli adlanır;

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 525 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 1821 nəfər əhali yaşamaqdadır.

## Milli tərkibi
Kənd əhalisi əsasən məsihi etiqadlı ingiloylardan ibarətdir.

## Tanınmışlar
* Moisey Georgiyeviç Canaşvili – (19.03.1855 – 19.04.1934) tarixçi-etnoqraf.Tarix, etnoqrafiya və linqvistikaya dair çoxsaylı elmi-populyar tədqiqatların müəllifi.

## Mədəniyyət
* Kənddə Mədəniyyət Evi var.

## Abidələri
*M ədəniyyət Evinin binası qarşısında Stalinin heykəli var.

## Din
Kənddə "Müqəddəs Nino" kilsəsi gürcü pravoslav xristian dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fitnə (film, 1970)

**Fitnə** — 1970-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş cizgi filmi.

## Məzmun
İnsan əlinin zəhməti və iradəsi hesabına ən çətin, hətta ağlasığmaz işlərin də öhdəsindən gələ bilər. Filmin təlqin etdiyi fikir budur.

Nağılın qəhrəmanı gözəl Fitnə xalq arasından çıxmış bir qızdır. O, şaha və onun əyanlarına öz üstünlüyünü sübut edir, şahın məhəbbət və hörmətini qazanır.

Film Orta əsr Azərbaycan miniatür sənəti üslubundadır.

## Film haqqında
Film dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin eyniadlı nağıl-novellasının motivləri əsasında çəkilmişdir.

Applikasiya filmidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Ədhəm Qulubəyov
:**Rejissor:** Ağanağı Axundov
:**Quruluşçu rəssam:** Elbəy Rzaquliyev
:**Bəstəkar:** Aqşin Əlizadə
:**Operator:** Aleksandr Milov
:**Səs operatoru:** Əziz Şeyxov
:**Multiplikasiya rəssamı:** Bəhmən Əliyev, Nazim Məmmədov
:**Fon rəssamı:** R.Ələkbərov, Elçin Axundov
:**Rejissor assistenti:** F.Əfəndiyev
:**Operator assistenti:** Ramiz Babayev
:**Montaj üzrə assistent:** Lidiya Vyalsova
:**Mətni Oxuyan:** Konstantin Artyomov
:**Redaktor:** İntiqam Qasımzadə
:**Filmin direktoru:** İbrahim Səfərov

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Cırtdan-"pəhləvan"

**Cırtdan–"pəhləvan"** () — Azərbaycan cizgi filmi.

## Məzmun

Film “Cırtdan” Azərbaycan xalq nağılının motivləri əsasında yaradılmışdır.

Burada Cırtdanın başına gələn əhvalatlardan, xeyirlə şərin mübarizəsindən bəhs olunur.

## Film haqqında

Film SSRİ Televiziya və Radio Verilişləri Dövlət Komitəsinin sifarişi ilə 1981-ci ildə C. Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında hazırlanıb.

Applikasiya filmidir.

Bu film 2018-ci ildə "Peri Film" MMC şirkəti tərəfindən xüsusi olaraq Animafilm 1-ci Azərbaycan Beynəlxalq Animasiya Festivalı üçün Buta Film kinostudiyası, rejissor İlqar Nəcəf və prodüser Vidadi Rüstəmovun da texniki dəstəyi ilə Azərbaycan dilinə tərcümə və dublaj edilib.

2022-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə, kuratorunun “ANİMAFİLM” Beynəlxalq Animasiya Festivalının direktoru Rəşid Ağamalıyevin olduğu “Azərbaycan animasiyasının 50 illiyi” adlı proqrama daxil edilmiş digər keçmiş və müasir milli animasiya filmlərilə Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə keçirilən I Daşkənd Beynəlxalq Animasiya Forumunda (Tashkent International Animation Forum) göstərilib. Forumda filmin rəssamı Elçin Hami Axundova “Animasiyanın inkişafına verdiyi töhfəyə görə” mükafatı verilib. Ona mükafatı forumun direktoru Dante Rustav təqdim edib.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** Tofiq Ağayev, Aleksandr Timofeyevski
: **Rejissor:** Bəhmən Əliyev
: **Quruluşçu rəssam:** Elçin Axundov
: **Operator:** Antonina Korotnitskaya
: **Bəstəkar:** Rauf Əliyev
: **Mahnıların mətni:** Aleksandr Timofeyevski
: **Səs operatoru:** Akif Nuriyev
: **Multiplikasiya rəssamı:** Rauf Dadaşov, Vaqif Məmmədov, Arifə Hatəmi, Gülşən Quliyeva, Solmaz Hüseynova, Vladimir Zarubin
: **Rəssam:** T. Hüseynov, Aydın Lazımov, Hüseyn Cavid İsmayılov, S. Candarov, Zəkiyyə Mahmudova, Cəvahir Quliyeva, Lalə Məmmədova (Lalə Ağacanova kimi), Y. Melkumova
: **Redaktor:** D. Tahirova
: **Filmin direktoru:** E. Şirinov

### Filmi səsləndirənlər
: Klara Rumyanova — Cırtdan
: Stanislav Fedosov

## Dublaj
: **Prodüser:** Rəşid Ağamalıyev
: **Səs rejissoru:** Hüseyn Həsənov
: **Səsləndirənlər:** Kəmalə Rövşən, Elçin Hami Axundov
: **Mətnin tərcüməsi:** Gülşən Hüseynova
: **Şeirlərin tərcüməsi:** Sevinc Elsevər, Gülşən Hüseynova

## Həmçinin bax
* Cırtdan və div
* ”Cırtdan” cizgi filmi (1969)

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 314.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* YouTube-da — izlə 

*  Про Джыртдана Великана 
* “Cırtdan-pəhləvan” (1981) filminin səhnə təsviri (raskadrovka)
* Cırtdan-pəhləvan. Birinci film (1981) — Azərbaycan dilində
* Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının sabiq rəsmi saytında — Cırtdan-pəhləvan
* "Cırtdan - Pəhləvan" (1981) filminin eskizi
Qara dəniz regionu

## İlləri
* Amasya ili
* Artvin ili
* Bolu ili
* Çorum ili
* Girəsun ili
* Gümüşxanə ili
* Kastamonu ili
* Ordu ili
* Rizə ili
* Samsun ili
* Sinop ili
* Sivas ili
* Tokat ili
* Trabzon ili
* Zonquldak ili
* Bayburt ili
* Bartın ili
* Karabük ili
* Düzcə ili

## Həmçinin bax
* Abant gölü

## İstinadlar
Rənglərin sehrli dünyası

## Məzmun
Film Azərbaycanın xalq rəssamı Maral Rəhmanzadənin zəngin və son dərəcə maraqlı həyat və yaradıcılıq yolundan bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi:** Mübariz Nağıyev
:**Rejissor:** Mübariz Nağıyev
:**Operator:** Köçəri Məmmədov
:**Prodüser:** Xanlar Cəfərov
:**Məsləhətçi:** Cəmilə Mahmudova

### Filmdə iştirak edənlər
:Cəmilə Mahmudova
:Arif Hüseynov
:Rasim Babayev
:Fərhad Xəlilov
:Əli Əkbərov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Bulud niyə ağlayır?

**Bulud niyə ağlayır?** qısametrajlı cizgi filmi rejissor Məsud Pənahi tərəfindən 1973-cü ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Qədim əfsanədə quraqlıq nəticəsində cadar-cadar olmuş torpağa yenidən həyat verməklə insanların köməyinə gələn bulud-qız haqqında bəhs edilir. 1974-cü ildə Bakıda VII Ümumittifaq kinofestivalında filmə I mükafat verilmişdir.

## Məzmun
Bu filmin mövzusu milli folklorumuzdan götürülmüşdür. Təsviri həlli klassik şərq miniatürünə əsaslanır.

Qədim əfsanədə quraqlıq nəticəsində cadar-cadar olmuş torpağa yenidən həyat verməklə insanların köməyinə gələn bulud-qız haqqında bəhs edilir.

## Festival və mükafat
1974-cü ildə Bakıda VII Ümumittifaq kinofestivalında filmə I mükafat verilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258–263.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Şahzadə-qara qızıl (film, 1974)

## Məzmun
Film-nağıl poetik formada insanın yerin altından, dənizin dibindən qara qızıl çıxarmasından söhbət açır. Bu rəsm filmində eyni zamanda öz zəkasının qüdrəti ilə insanın neftdən xalq təsərrüfatına lazım olan çoxlu müxtəlif məhsul və əşyalar alması haqqında danışılır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi :** Alla Axundova
:**Rejissor :** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
:**Quruluşçu rəssam :** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
:**Operator :** Aleksandr Milov
:**Bəstəkar :** Oqtay Rəcəbov
:**Səs operatoru :** Kamal Seyidov
:**Multiplikasiya Rəssamı :** Tamilla Əsgərova, F. Eldinov, Valentin Kuşneryov
:**Rejissor assistenti :** Hafiz Əkbərov
:**Rəssam assistenti :** Elçin Axundov
:**Operator assistenti :** Antonina Korotnitskaya
:**Montaj edən :** Esmira İsmayılova
:**Redaktor :** Ədhəm Qulubəyov
:**Mahnı İfa edən :** Flora Kərimova, C. Əliyev
:**Filmin direktoru :** A. Məhərrəmov

### Filmi səsləndirənlər
: Amaliya Pənahova
: Kamil Qubuşov
: Almaz Əsgərova

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 258-263.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ekran görüntüsü

**Skrinşot** () ya da **ekran görüntüsü** – ayrıca anda kompüterin ekranında olan görüntünü, yaxud onun bir hissəsini köçürməklə (kopyalmaqla) yaradılan şəkil. Adətən, bu rəqəmli görüntü istifadəçinin komandası əsasında əməliyyat sistemi, yaxud başqa proqram vasitəsilə alınır. Ekran görüntüsü nadir hallarda foto-/videokamera kimi xarici qurğunun köməyilə, yaxud kompüterdən monitora gedən siqnalı "yaxalamaq" yoluyla əldə edilir. Microsoft Windows əməliyyat sistemində ekran görüntüsü almağın ən sadə üsulu klaviaturada PrtScr klavişindən (bütün ekran üçün), yaxud Alt + PrtScr (aktiv pəncərə üçün) klavişlər kombinasiyasından istifadə etməkdir. Bu zaman görüntü əməliyyat sisteminin mübadilə buferinə köçürülür və sonradan istənilən qrafik redaktora qoyula, zərurət olarsa, redaktə oluna bilər. Bundan başqa, əksər hallarda görüntü mətn redaktorunda (məsələn, Microsoft Word və ya OpenOffice.org Writer) sənədə qoyula bilər. Ekran görüntüsü almaq üçün Vista versiyasından başlayaraq Windows əməliyyat sistemində xüsusi proqram – Snipping Tool proqramı nəzərdə tutulub.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* https://support.microsoft.com/ru-ru/help/13776/windows-use-snipping-tool-to-capture-screenshots
* https://www.thetechshout.com/
Nar ağacının nağılı (film, 1989)

## Məzmun
Bu nağılvari əhvalatda macəralar da var, möcüzələr də, yalandan atışmalar da var, doğruçu təqiblər də.

Bütün uşaq nağıllarında olduğu kimi, bu cizgi filmində də hər şey yaxşı qurtarır və pis oğlan nəhayət mehriban və xeyirxah olur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Sara Nəzirova (Sara Nəzərova kimi)
:**Kinorejissor:** Vahid Talıbov
:**Quruluşçu rəssam:** A.Sadıqzadə, Yuri İsaykin
:**Kinooperator:** Ramiz Ağayev, Ziya Xəqani
:**Bəstəkar:** Mobil Babayev
:**Cizgi rəssamı:** Vahid Talıbov, Bəhmən Əliyev, Firəngiz Quliyeva, Əziz Məmmədov, Ş.Nanaziaşvili
:**Səs operatoru:** Akif Nuriyev
:**Rəssam assistenti:** Məlahət Hümbətova
:**Montaj edən:** Lidiya Vyalsova
:**Redaktor:** Çingiz Qaryağdı
:**Filmin direktoru:** Faiq Abdullayev

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 317.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ekstraversiya və İntroversiya

Ekstraversiya və introversiya əsas şəxsiyyət göstəricilərindəndir və cəmiyyətlə, daxil olduğu qrup üzvləri ilə nə qədər yaxın münasibət qura biləcəyini müəyyən edir. Bu terminlər günümüzdə Karl Yunq tərəfindən məşhurlaşdırılmış və insan psixologiyasının anlaşılmasında böyük rol oynamışdır. 

Ekstraversiya və introversiya, Böyük Beş şəxsiyyət göstəricisindən biridir.

Ümumiyyətlə insanlar, cəmiyyətə münasibətləri nöqteyi nəzərindən iki yerə bölünürlər: ekstravertlər və introvertlər. 

Ekstravertlər başqaları ilə ünsiyyətə həvəsli, diqqət mərkəzində olmağı, ictimai tədbirlərdə iştirakı, qrup daxilində fəaliyyəti xoşlayan şəxslərdir. Bu tipə məxsus olan insanlar, əsasən, əyləncə adamları kimi tanınırlar. Onlar rahatlıqla insanlarla ünsiyyətdə ola bilir, tez dostluq qurmağı bacarır, enerjilərini xarici mühitlərdə sərf etməyi sevirlər. Ekstravertlər ictimai fəaliyyətlərdə çox aktiv tipin nümayəndələridir. Əsasən biznes və sosial təşkilatlar, iclaslar, siyasi qruplar kimi böyük ictimaiyyəti əhatə edən tədbirlərdə öz maraqlarını nümayiş etdirməyi çox sevirlər. Bundan əlavə, onlar qruplarla iş görməyi tək başına iş görməkdən üstün tuturlar və yalnız zaman keçirməyi sevmirlər. Bu tipə məxsus olan insanlar hərəkətlərini düşünmədən icra edirlər və riskə getməyi sevirlər. 

Introvertlər cəmiyyətdən qaçan, adamlar arasında uzun müddət qaldıqda bundan yorğunluq keçirən, tək, müstəqil fəaliyyət göstərməyi xoşlayan insanlardır. Bu tipə məxsus olan insanlar, əsasən, sakit, təkliyi sevən, çox düşünən, yalnız özünə zaman ayırmağı sevən insanlardır. Onlar ictimai yerlərdə tez sıxılırlar, və fərdi fəaliyyət göstərməyi üstün tuturlar. İntrovertlər tanımadıqları insanlarla çox ünsiyyətdə olmağı sevmir, buna görə onların ətrafında çox dostları olmur - sadəcə özlərinə yaxın bildikləri əsas insanlar olur. Bu insanlar danışmaq əvəzinə yazmağa üstünlük verirlər və bu səbəbdən çox yaxşı dinləyici kimi tanınırlar. 

Hesab olunur ki, həm qrup daxilində, həm də tək fəaliyyət göstərməyi eyni dərəcədə yaxşı bacaran şəxslər də var, onlar ambivert (ambi – hər iki, vert – dönmək, istiqamətlənmək) adlanırlar.

Yüksək faizli ekstrovertlər və introvertlər təbiətlərinə uyğun olmayan şəraitə çətinliklə dözür , bundan çox narahat olurlar. Bu qism adamlar azlıq təşkil edir. Əksər insanlar xüsusiyyətlərinə az uyğun olan şəraitə adaptasiya olmağı bacarırlar.