open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pterodroma cookii

**Pterodroma cookii** və ya **Kuk fırtınaquşu** — Fırtınaquşular fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Pterodroma cookii "gadfly fırtınaquşları" qrupunun üzvüdür və 1856-cı ildə Şarl Lüsyen Bonapart tərəfindən təsvir edilən "Cookilaria" yarımcinsinə daxildir. Bu yarımcinsə çox oxşar olan "Stejneger fırtınaquşu" da daxildir. The breeding season is the southern summer, October–May.

Kuk fırtınaquşu ən kiçik fırtınaquşlarından biridir. Uzunluğu 25–30 sm, qanad aralığı 65–66 sm, çəkisi isə təxminən 200 qram olur. Rənglənməsi "gadfly fırtınaquşları" üçün xarakterikdir, açıq boz üst hissələr və qanadlarda tünd boz "M" forması, ağ alt hissələr. Dimdiyi uzun və qara rəngdədir, hər iki tərəfində boruşəkilli burun dəlikləri var. Bütün "Procellariiformes" dəstəsi üzvləri kimi, bu burun quruluşu quşlara qaranlıqda qida və yuva yerlərini tapmaq üçün istifadə etdiyi inanılmaz dərəcədə inkişaf etmiş qoxu hissi verir.

Kuk fırtınaquşu əsasən balıq və kalmarla qidalanır, həmçinin bəzi xərçəngkimiləri də qəbul edir. Bu növ yuva qurma müddəti istisna olmaqla, tamamilə okeanikdir.

## Yaşayış mühiti
Kuk fırtınaquşu yalnız Yeni Zelandiyanın üç kiçik adasında çoxalır: "Little Barrier Island", "Great Barrier Island" və "Codfish Island". Çoxalma mövsümü cənub yarımkürəsində yay ayları, yəni oktyabr-may aylarıdır. Yuvalarını torpaq dəliklərində və qaya yarıqlarında qurur, sıx meşəlik təpələrdəki yerləri üstün tutur. Səsi üç hissəli "kek, kek, kek" şəklindədir. Növ əvvəllər daha çox sayda idi; hazırkı populyasiya təxmini 1.258.000 fərddir və azalma tendensiyası göstərir. Yalnız üç kiçik adada çoxalması səbəbiylə "zəif" kimi təsnif edilir. "Little Barrier Island" populyasiyası sabit qalsa da, digər iki populyasiya azalır. "Great Barrier Island"da tətbiq edilmiş donuzlar, itlər, siçanlar və pişiklər, həmçinin yerli "weka" (uçmayan bir dəmirquşu növü) yuvalara və dəliklərə hücum edir, yumurta və balaları yeyir və populyasiyanı təxminən 20.000-dən 100-ə qədər azaldır. Qazıntı məlumatları göstərir ki, insanlar Yeni Zelandiyaya gəlməzdən əvvəl Kuk fırtınaquşu Yeni Zelandiyanın şimal və cənub adalarında çoxalırdı.

Kuk fırtınaquşu çoxalma mövsümündən kənarda Sakit okeana miqrasiya edir. Bəzən ABŞ-nin qərb sahillərində və tropik Cənubi Amerikanın qərb sahillərində də müşahidə edilmişdir.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Pterodroma cookiinu "Həssas növlər" kimi qiymətləndirib.
## Qalereya

File:Pterodroma cookii (AM LB4167-1).jpg
File:Cookspetrel1.jpg
File:Pterodroma cookii 2786167.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*

## Xarici keçidlər
Lophoceros fasciatus

**Lophoceros fasciatus** — Kərgədan quşları fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Lophoceros fasciatus Konqo çayı hövzəsinə endemikdir. Bu, əsasən meşə mühitlərində yaşayan bir quşdur. Dişi fərd ağac deşiyinə dördə qədər ağ yumurta qoyur və inkubasiya dövründə bu deşik palçıq, nəcis və meyvə pulpundan hazırlanmış bir məhlulla bağlanır. Yalnız bir dar açılış qalır ki, bu da erkək fərdin ana və balalara qida ötürməsi üçün kifayətdir.

Lophoceros fasciatus iri bir quşdur, uzunluğu 54 santimetr çatır. Əsasən qara lələklərə malikdir, qarnı və quyruq ucu ağ rəngdədir. Uzun, əyri qara-sarı dimdiyin orta ölçülü bir kaskı var. Cinsiyyətlər oxşardır, lakin dişi fərdin kaskı daha kiçikdir. Cavan quşlar daha solğun rəngdədir, dimdiyi daha kiçikdir və kaskı yoxdur. Uçuşu dalğalıdır.

Lophoceros fasciatus hər şeylə qidalanır və meyvə və həşəratlarla qidalanır. Əsasən ağaclarda qidalanır və yağ palmalarına cəlb olunur. Balalar və dişi fərd yuva içərisinə sığmayacaq qədər böyüdükdə, ana fərd yuvanı qırar və divarı yenidən tikir. Daha sonra hər iki valideyn balaları qidalandırır.
## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Lophoceros fasciatusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Birds of The Gambia by Barlow, Wacher and Disley, ISBN 1-873403-32-1.

## Xarici keçidlər

*
Myioborus torquatus

**Myioborus torquatus** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Myioborus torquatus Kosta-Rika və Panama qərb-mərkəz dağlarına endemik olan tropik Yeni dünya quşudur.

Myioborus torquatus təxminən 13 santimetr uzunluğunda və 10,5 qram çəkisindədir. Başının təpəsi qəhvəyi rəngdədir və qara ilə haşiyələnmişdir. Alnı qara rəngdədir. Üst hissələrin qalan hissəsi tünd boz-qara, quyruğu isə qara rəngdədir və ağ kənarları var, bu da quşun adını izah edir: "start" köhnə ingilis dilində "quyruq" deməkdir. Üz və alt hissələr parlaq sarı rəngdədir, sinə üzərində qara zolaq var. Cinsiyyətlər oxşardır, lakin cavan quşlar daha solğun olur, beli qəhvəyi çalarlı, alt hissələri zəif sarı, başı tamamilə boz rəngdədir, üzündə sarı və ya təpəsində qırmızı rəng yoxdur. 

Səsi kəskin bir "pit" səsidir, mahnısı isə sürüşən fitlər, cığırlamalar və trilllərdən ibarətdir. Yaxalıqlı ağquyruq əsasən həşəratlarla qidalanır və tez-tez ovunu təqib edərkən gözəl quyruğunu yelpik kimi istifadə edir. Qarışıq qidalanma dəstələrinə qoşulur və həşəratları qovmaq üçün mal-qara və bəzən insanları izləyir.

Yuva dam şəklindədir və yan tərəfdən dəyirmi girişi var. Yerə və ya dik yamacda, qayalar arasında, ot dəstələri altında və ya yıxılmış ağacın altında gizlədilir. Yuva qabıq şeritləri, bitki lifləri, yarpaqlar və otlardan tikilir. Martdan maya qədər dişi 2 və ya 3 ağ və ya krem rəngli yumurta qoyur, yumurtalar incə qəhvəyi ləkələrlə örtülüdür. İnkubasiya müddəti təxminən iki həftədir, lakin digər yuva detalları əsasən məlum deyil.

Myioborus torquatus 1500 metr yüksəklikdən meşə sərhədinə qədər olan yüksəkliklərdə, mamırlı dağ meşələrində, dərələrdə, ikinci dərəcəli meşələrdə və bitişik otlaqlarda tez-tez rast gəlinir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Myioborus torquatusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya sayı sabitdir. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* Curson, Quinn and Beadle, *New World Warblers*  
* Stiles and Skutch, *A guide to the birds of Costa Rica*  

## Xarici keçidlər
Loro Piana

**Loro Piana** — yüksək keyfiyyətli kaşmir və yun paltarları üzrə ixtisaslaşmış İtaliya şirkətidir.

Loro Piana dünyanın hər yerindən ən yaxşı xammal, o cümlədən Şimali Çin və Monqolustandakı keçilərdən unikal kaşmir, And dağlarından vikunya, Avstraliya və Yeni Zelandiyadan incə merinos yunu və Birmadan lotus lifi əldə edir. Bütün hazır geyimlər və aksesuarlar İtaliya istehsalıdır.

## Tarix
Əslən İtaliyanın şimalındakı Triverodan olan Loro Piana ailəsi 19-cu əsrin əvvəllərində yun ticarətinə başlayıb. 1924-cü ildə Pietro Loro Piana Loro Piana & C şirkətini qurdu. Onun qardaşı oğlu Franko 1941-ci ildə bu işi öz üzərinə götürdü və müharibədən sonra şirkət özünü həm milli, həm də beynəlxalq səviyyədə inkişaf edən yüksək moda sənayesi üçün yun və kaşmir parçalar tədarükçüsü kimi göstərdi. 1970-ci illərdə Sergio və Pier Luigi Loro Piana lüks mallara şaxələndirərək beynəlxalq pərakəndə satış bölməsini inkişaf etdirərək bu işi ələ keçirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Loro Piana
R136a1

**R136a1** (və ya başqa cür **RMC 136a1**) – ən massiv və ən parlaq ulduzlardan biridir, onun kütləsi 300 M☉ və parlaqlığı 4,7 milyondur L☉ birdə həmçinin ən isti ulduzdur, onun temperaturu 46,000 K. Volf-Raye ulduzudur hansı ki R136-nın mərkəzində Böyük Magellan buludundakı Tarantula dumanlığında (30 Doradus) NGC 2070 böyük açıq klaster ulduzlarının Mərkəzi qrupunda yerləşir. Bu çoxluq səmanın uzaq cənub yarımkürəsində binokl və ya kiçik teleskopla görülə bilər, böyüklüyü 7.25-dir. R136a1 özü çoxluqdan 100 qat daha zəifdir və yalnız "spekle interferometriyası" ilə müəyyən edilə bilər.

## Tarixi

İlk dəfə bu ulduz 1960-cı ildə Radcliffe Rəsədxanasında işləyən astronom qrupları Pretoriyada Böyük Magellan buludunda (BMO) parlaq ulduzların parlaqlığını və spektrlərini sistematik olaraq ölçdü. Bu obyektlər arasında R136a1 ulduzu mərkəzi ulduzu idi. Hansı ki Tarantula buludunda yerləşirdi və həmçinin çoxulduzlu sistemdir. Sonrakı müşahidələr göstərib ki, R136, müşahidə olunan Ulduzların yaxınlığında sıx ulduz əmələ gəlməsinin mərkəzi olan H II bölgəsi kimi tanınan ionlaşmış ulduzlararası hidrogenin nəhəng bölgəsinin mərkəzində yerləşir.

1979-cu ildə Avropa Cənubi Rəsədxanasının 3,6 m teleskopu (ACR) sayəsində R136-nı üç komponentə bölmək üçün istifadə edildi: R136a, R136b və R136c. R136a-nın dəqiq təbiəti aydın deyil və intensiv müzakirə mövzusudur. Qiymətləndirilməyə görə bu mərkəzi regionda təqribən 100 dənə "O-sinif ulduzları" daha çox ehtimal olunan İzahın Günəşin kütləsindən 3000 dəfə çox olan bir ulduz olduğu fərziyyəsinə səbəb oldu.

## Məsafə
R136a1 təqribən yer kürəsindən 50 kiloparsek və yaxud 163 000 işıq ilindədir

## İstinadlar
Sapporo saat qülləsi

– Yaponiyanın Hokkaydo prefekturasının Sapporo şəhərində yerləşən saat qülləsi. Yaponiyanın ən qədim saat qülləsi və Sapporo şəhərinin ən qədim tikilisidir.

## Tarixi
Sapporo saat qülləsi 1878-ci ildə tikilmişdir. Yaponiyanın qədim saat qülləsi hesab olunur. Hyoqo prefekturasında yerləşən Şinkoro qülləsi daha qədim tikili olsa da, saat qülləsi kimi istifadəsi növbəti illərə təsadüf edir. Tikili Sapporo Kənd Təsərrüfatı Kollecinin idman və məşq zalı kimi nəzərdə tutularaq inşa olunmuş, tikintisi 16 oktyabr 1878-ci ildə başa çatmışdır. Burada qəbul və məzuniyyət tədbirləri baş keçirilirdi. Kollec amerikalılar tərəfindən qurulduğu üçün saat qülləsi 1881-ci ilin iyulunda Boston şəhərinin "E. Howard & Co" saat şirkəti tərəfindən quraşdırılmışdır.

Tikili 1903-cü ildə Sapporo şəhərinin rəhbərliyi tərəfindən satın alınmış, yol tikintisi səbəbilə 1906-cı ildə hazırda yerləşdiyi yerə köçürülmüşdür. 1907-ci ildə müvəqqəti olaraq poçt və teleqraf idarəsi, 1911-ci ildə Hokkaydo Təhsil Şurası tərəfindən kitabxana kimi istifadə olunmuşdur. 1933-cü ildə saat qülləsində bərpa işləri aparılmışdır. 1950-ci ildə Sapporo Şəhər Kitabxanasına çevrilmişdir. 1961-ci ildə Sapporo şəhərinin mədəni mülkü, 1970-ci ildə Milli Əhəmiyyətli Mədəni Mülk elan olunmuşdur. 18 dekabr 1976-cı ildə ikinci mərtəbəsi Sapporo Tarix Muzeyi kimi istifadəyə verilmişdir. 25 yanvar 1978-ci ildə bütün tikili Sapporo Tarix Muzeyi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1998-ci ildə saat qülləsinin bərpa işləri tamamlanmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Sapporo saat qülləsi muzey və tədbir zalı kimi istifadə olunur. Saat qülləsinin zəng səsləri 1996-cı ildə "Yaponiyanın 100 səs mənzərəsi"ndən biri seçilmişdir. Amerikan üslubunda olması, yaşı və zəng səsləri səbəbilə Sapporo saat qülləsi Hokkaydonun və Sapporonun simvollarından biri hesab olunur. Lakin tikilinin çox da hündür olmaması bura gələn turistlərin təəccüblənməsinə səbəb olur. Bu səbəbdən Sapporo saat qülləsi "Yaponiyanın ən məyusedici 3 görməli yeri"ndən biri adlandırılır.

## Qalereya

Tokeidai.JPG
Sapporo Clock Tower (16144265946).jpg
Sapporo Clock Tower 130.JPG
20200119 Sapporo Clock Tower.jpg


## İstinadlar
Ducula mullerii

**Ducula mullerii** — Göyərçinkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Ducula mullerii Yeni Qvineya və ona bitişik adalarda yaşayan iri bir göyərçin növüdür.

Ducula mulleriinin orta uzunluğu 40 sm, çəkisi isə təxminən 600 qramdır. Üst hissəsi boz, alt hissəsi isə əsasən boz-çəhrayı rəngdədir. Ağ boğazı ilə ziddiyyət təşkil edən tam qara yaxası ilə fərqlənir.

Ducula mullerii Yeni Qvineyanın şimal və cənub hissələrində, həmçinin Aru adalarında rast gəlinir. Boigu və Saibai adalarında da qeydə alınmışdır. Şimal Torres boğazı adalarına səyyah kimi səfər edə bilər. Bu növ aşağı düzənlik yağış meşələrində, bataqlıq meşələrində, manqrovlarda və çay bitkilərində yaşayır.

## Taksonomiyası
Binominal ad alman təbiətşünası Salomon Müllerin şərəfinə verilmişdir. İki yarımnövü tanınır: 
* nominal yarımnöv "D. m. mullerii" (Temminck, 1835) – Yeni Qvineyanın cənub aşağı düzənliklərində, o cümlədən Boigu, Saibai və Daru adalarında və Aru adalarında rast gəlinir. 
* "D. m. aurantia" (A. B. Meyer, 1893) – Yeni Qvineyanın şimal hissəsində, Bintuni körfəzindən Geelvink körfəzinin şərq sahilindən Astrolab körfəzinə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

Ducula mullerii əsasən meşə ağaclarının meyvələri və həşəratlarla qidalanır. Port Morsbi ərazisində iyun/iyul aylarında əsas qida mənbəyi "Tristiropsis canarioides" meyvələri olmuşdur ki, bu da demək olar ki, qidasının yarısını təşkil edir. Qidanın təxminən 30%-ni "ylang-ylang" ("Cananga odorata") meyvələri, qalan hissəsini isə müxtəlif "Arecaceae" (palma) meyvələri təşkil edir. Qida bütöv şəkildə udulur və beləliklə, udulan meyvələrin diametri 5 sm-ə qədər ola bilər.

Ducula mullerii meşə ağaclarında, bataqlıq ərazilərinə bitişik yerlərdə zəif qurulmuş platforma yuvalara bir yumurta qoyur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Ducula mulleriini "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Higgins, P.J.; & Davies, S.J.J.F. (eds.) (1996): *[[:en:Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds]]. Volume 3: Snipe to Pigeons*. Oxford University Press: Melbourne.
Microbates collaris

**Microbates collaris** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Microbates collaris "Polioptilidae" fəsiləsinə, yəni "həşəratqapanlar" qrupuna aid quşdur. "Beynəlxalq Ornitoloji Komitə" (IOC) və "BirdLife International" (BLI) Microbates collarisin beş yarımnövünü tanıyır:
* "M. c. paraguensis" Phelps & Phelps Jr. (1946)
* "M. c. collaris" Pelzeln (1868)
* "M. c. torquatus" Sclater & Salvin (1873)
* "M. c. perlatus" Todd (1927)
* "M. c. colombianus" Parkes (1980)
Lakin, "Clements" taksonomiyası "M. c. torquatus" və "M. c. colombianus" yarımnövlərini qəbul etmir. "Torquatus" yarımnövünü "collaris"ə daxil edir, "colombianus" isə bəlkə də "perlatus"a aid edilə bilər.

## Təsviri
Microbates collaris təxminən 11 sm uzunluğunda və 10–12 qram çəkisindədir. Nominal yarımnövün üst hissəsi qəhvəyi, alt hissəsi isə əsasən krem ağ rəngdədir. Başının təpəsi qəhvəyi, ağ supercilium (qaş üstü xətti), yanaq və boğaz hissəsi var, gözünün üstündən qalın qara xətt keçir. Sinəsinin altında geniş qara zolaq və zeytun-qəhvəyi yan tərəflər var. Cinsiyyətlər oxşardır. Digər yarımnövlər üst hissələrin və yan tərəflərin rəng tonu, həmçinin bəzi üz nişanlarının eni ilə fərqlənir.

Microbates collarisin yarımnövləri aşağıdakı kimi yayılmışdır:
* "M. c. paraguensis" – Şərqi Venesuela
* "M. c. collaris" – Cənub-şərqi Kolumbiya, cənub Venesuela və şimal Braziliya
* "M. c. torquatus" – Qvianalar və Braziliyanın Amapa ştatı
* "M. c. perlatus" – Cənub-şərqi Kolumbiya, şimal-şərqi Peru və şimal-qərb Braziliya
* "M. c. colombianus" – Cənub mərkəzi Kolumbiya və şimal-şərqi Ekvador
Microbates collaris əsasən nəm, rütubətli "terra firme" meşələrinin alt bitkilərində, adətən su yaxınlığında və əsasən 500 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Meşə kənarlarında nadir hallarda rast gəlinir. Fransa Qvianası və Surinamda isə ilkin tropik meşələrdə tapılır.

## Qidalanması
Microbates collarisin qidası demək olar ki, tamamilə kiçik buğumayaqlılardan ibarətdir. Qidanı yerdən çox yüksək olmayan yerlərdə, yarpaqların üzərindən və yarpaq töküntüləri arasından toplayır. Tez-tez qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstələrinə qoşulur və hərbi qarışqa sürülərini izləyə bilər.

Microbates collarisin çoxalma fenologiyası haqqında məlumat azdır. Braziliyada may ayının ortalarında aktiv yuva tapılmış, Qayanada isə avqust-oktyabr ayları arasında uçmağa hazır balalar müşahidə edilmişdir. Yuva çürümüş yarpaqlardan hazırlanmış və yumşaq materialla döşənmiş iri bir fincan şəklindədir və yerə yaxın bir palmetto bitkisində gizlədilmişdir. Yuva iki yumurta ilə doludur.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Microbates collarisu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya sayı sabitdir. "Heç bir yarımnöv ciddi təhlükə altında olan ekoregionlarla məhdudlaşmır və mövcud və proqnozlaşdırılan mühafizə statusuna görə təhlükə altında deyil."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melanopareia torquata

**Melanopareia torquata** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
"Melanopareia" cinsi əvvəllər "Rhinocryptidae" fəsiləsinə, yəni "tapaculos" quşlarına daxil edilirdi. 2010-cu ildə dərc olunan bir məqalə əvvəlki işləri təsdiqlədi və onların indiki cinsini yaratdı. "Beynəlxalq Ornitoloji Konqres" (IOC) Melanopareia torquatanın iki yarımnövünü tanıyır: nominal yarımnöv "Melanopareia torquata torquata" və "M. t. rufescens". "Amerika Ornitoloji Cəmiyyətinin" (AOS) "Cənubi Amerika Təsnifat Komitəsi" və "Clements" taksonomiyası isə "M. bitoquata"nı üçüncü yarımnöv kimi qəbul edir. 

Melanopareia torquatanı 14,5 sm uzunluğundadır. "M. t. rufescens" yarımnövünün iki cinsiyyətsiz nümunəsinin çəkisi 16,5 və 18,0 qram olmuşdur. Nominal yarımnövün bel və sağrı hissəsi qəhvəyi, alt hissələri isə açıq sarıdır. Başın təpəsi boz-qəhvəyi rəngdədir. Quşun nazik ağ superciliumu (qaş üstü xətti) qara ilə haşiyələnmiş, boynun arxa hissəsində kürən rəngli "yaxa" və sinə üzərində qara zolaq var. "M. t. rufescens" yarımnövü demək olar ki, eynidir, lakin başının təpəsi qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. 

Melanopareia torquataya əsasən Braziliyanın mərkəzində, həmçinin Paraqvayın şimal-şərqində rast gəlinir. Bu quş "serrado" adlanan, savanna və meşəliklərin qarışığı olan biomda yaşayır. Nəmli açıq sahələri üstün tutur və pozulmuş ərazilərdən uzaq durur. Dəniz səviyyəsindən 1400 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə tapıla bilər.

Melanopareia torquatanın qidalanma tərzi təfərrüatlı şəkildə təsvir edilməsə də, növün əsasən həşəratlarla qidalandığı güman edilir.

Melanopareia torquatanın çoxalma fenologiyası haqqında çox az məlumat var. Onun yuvası quru ot və yarpaqlardan hazırlanmış kürə şəklindədir və yerə yaxın yerləşir. İki yumurta qoyulur və hər iki cins yumurtaları inkubasiya edir və balalara qulluq edir.

Melanopareia torquatanın hər iki cinsi il boyu, adətən alçaq koldan səs çıxarır. Onun mahnısı "3-6 güclü, rezonanslı 'çip' notları seriyası"dır. Səsi isə "nüfuz edən bir çırçıltı"dır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Melanopareia torquatanı "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. "Serrado" yaşayış mühitinin geniş miqyasda pozulmasına baxmayaraq, Melanopareia torquatanın populyasiyasının geniş yayılma sahəsi daxilində nisbətən sabit olduğu güman edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Corvus torquatus

**Corvus torquatus** — Qarğalar fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Corvus torquatus "halqalı boyun qarğa" və ya "ağ yaxalı qarğa" kimi tanınır, "Corvidae" fəsiləsinə mənsub olub Çin və Vyetnamın şimalında yaşayır.

Corvus torquatus təxminən 52–55 sm uzunluğundadır – "leş qarğası" ("C. corone") ilə eyni ölçüdə və ya bir qədər böyükdür, qanadları, quyruğu və dimdiyi bir az daha uzundur. Zərif və cazibədarlı bir quş olan Corvus torquatusun parlaq qara lələkləri var, lakin boynunun arxa hissəsi, üst beli (mantle) və aşağı sinə ətrafında geniş ağ zolaq mövcuddur. Dimdiyi, ayaqları və pəncələri qara rəngdədir. Bəzən ayaqlarını bədənindən aşağı sallayaraq xarakterik bir "tənbəl" şəkildə uçur.

Səsi yüksək bir "kaaar" səsidir və bu səs müxtəlif hallara uyğun olaraq bir neçə dəfə təkrarlanır. Digər bir çox qarğa növləri kimi, o da başqa bir quşa baş əyərək göstəriş zamanı qəribə kəsici və tıqqıltı səsləri çıxarır.

## Yayılması və ekologiyası
Bu növün əsas yayılma sahəsi Çindir və ölkənin geniş ərazilərini əhatə edir, lakin Pekindən daha şimalda rast gəlinmir. Düzənliklərdə və aşağı çay vadilərində, kifayət qədər açıq ərazilərdə və əkin sahələrində yaşayır və çəltik tarlalarında tez-tez görünür. Böyük şəhərlərdən uzaq durur və əsasən kənd ərazilərində rast gəlinir.

Qida əsasən yerdə axtarılır və geniş çeşiddə maddələr, məsələn, həşəratlar, molyusklar və digər onurğasızlar (hətta dayaz sulardan), taxıl, xüsusilə düyü qəbul edir. Həmçinin insanlar tərəfindən atılan uyğun qida maddələrini axtarır. Görünür ki, digər növlərə nisbətən daha az leş yeyir, lakin fürsət düşərsə leş də qəbul edir və həmçinin yumurta və balaları da yeyir. Yuva adətən ağacda yerləşir və palçıqla suvanır. Adətən 3–4 yumurta qoyulur.

## Qorunma statusu
2004-cü ildə Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Corvus torquatusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi təsnif edilmişdir. Lakin 2008-ci ildə "Təhlükəliyə Yaxın" statusuna yüksəldilmişdir. 2018-ci ildən etibarən isə "Zəif" növ kimi qiymətləndirilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

* 

* 

## Xarici keçidlər

* Красный список Международного союза охраны природы
Tarsiger johnstoniae

**Tarsiger johnstoniae** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Tarsiger johnstoniae Tayvana endemikdir və dağlıq və subalp meşələrində yaşayır. "Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Birliyi" (IUCN) onu "az təhlükə altında" (Least Concern) kimi qiymətləndirib.

Tarsiger johnstoniae 1906-cı ildə Vilyam Robert Oqilvi-Qrant tərəfindən Ianthia johnstoniae kimi təsvir edilmişdir. Nümunələr Uolter Qudfellov tərəfindən Yuşan dağında (Morrison dağı) toplanmışdır. Həmçinin Luscinia cinsinə daxil edilmişdir. Növün adı Qudfellowun əvvəllər lorikeet nümunəsini göndərdiyi məşhur quş bəsləyicisi Marion A. Constonun şərəfinə verilmişdir. 

Tarsiger johnstoniae təxminən 12 sm uzunluğundadır. Erkək və dişi fərdlər fərqli görünüşə malikdir. Erkəyin başı tünd boz-qara rəngdədir və ağ uzun xətti var. Qırmızımtıl üst döş, bel və çiyin lələkləri yaxalıq əmələ gətirir. Beli tünd-qara, qanadları qara və qəhvəyi-qara, quyruğu isə qara rəngdədir. Alt döşü sarımtıl, qarnı isə boz-ağdan sarımtıl-zeytun rənginə qədər dəyişir. Dimdiyi və ayaqları qara rəngdədir. Dişi fərdlərin supercilium xətti daha az müəyyəndir. Üst hissələri əsasən solğun zeytun-qəhvəyi rəngdədir, qanadları və quyruğu tünd qəhvəyi rəngdədir. Alt hissələri dəyişkəndir. Boğazı və döşü isti qəhvəyi rəngdədir, lakin boğazı bəzən qaraya çalır, döşü isə açıq sarı və ya sarımtıl-zeytun rəngdə ola bilər. Cavan quşlar dişilərdən açıq sarımtıl zolaqlar və ləkələrlə fərqlənir.

## Yayılması və davranışı
Tayvana endemik olan Tarsiger johnstoniae adətən 2000-2800 metr yüksəklikdə, bəzən ağac xəttindən yuxarıda yerləşən dağlıq və subalp meşələrində yaşayır. Qışda daha aşağı yüksəkliklərə enir. İynəyarpaqlı meşələrin kolluqlu və bambuklu alt mərtəbəsində yaşayır. Həmçinin parklarda və yollar boyunca da görünə bilər.

Tarsiger johnstoniae tez-tez cütlər halında və ya tək-tək görünür. Həşəratları oturduğu yerdən uzanaraq tutur, həmçinin yer üzərində və alçaq bitkilərdə onurğasız heyvanlarla qidalanır. Çağırışları arasında tuc notları, pi notları, aşağı tonlu grruit və fit səsləri ilə qarışıq notlar var. Oxuma zamanı oturduğu yerdən iki və ya üç yüksək tonlu, səsli notlardan ibarət ifalar oxuyur. Çoxalma martdan avqusta qədər davam edir və ildə iki dəfə balalıq böyüdür. Ərazi erkək və dişi tərəfindən qorunur. Dişi bitki liflərindən hazırlanmış açıq yuva qurur və iki-üç yumurta qoyur. Yaxalıqlı qaratoyuq bəzən ağqaş qaratoyuğunun formosanus yarımnövü ilə hibridləşir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Tarsiger johnstoniaeni "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya sayı sabitdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Glaucidium palmarum

**Glaucidium palmarum** — Bayquşkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
"Beynəlxalq Ornitoloji Komitəsi" (IOC) Glaucidium palmarumu monotipik kimi qəbul edir. Bununla belə, "Clements" taksonomiyası və "Dünya Quşlarının Təlimat Kitabı" üç yarımnövü tanıyır: nominal yarımnöv "Glaucidium palmarum palmarum", "G. p. oberholseri" və "G. p. griscomi".

Glaucidium palmarum 13-15 sm uzunluğundadır. Erkək fərdlərin çəkisi 43-48 qram arasında dəyişir, dişilərin isə daha ağır olduğu qeyd edilir, lakin dəqiq çəki məlum deyil. Başı və beli qəhvəyi rəngdədir, qanadları əsasən boz-qəhvəyi, quyruğu isə daha tünd boz-qəhvəyi rəngdədir. Başında kiçik solğun ağ ləkələr var. Qapalı qanad boyunca ağ ləkələr görünür və quyruğunda oval ağ ləkələr zolaqlar əmələ gətirir. Üzündə solğun ağ "qaş xətti" var və ensəsində bir cüt tünd "göz ləkəsi" var. Alt hissələri sarımtıl-ağ rəngdədir və geniş darçını zolaqlara malikdir.

Glaucidium palmarum Meksikanın qərbində, mərkəzi Sonoradan cənubda Oaxakaya qədər olan ərazilərdə, dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəkliyə qədər tapılır. Tikanlı meşələr, tropik yarpaqtökən meşələr, düzənlik tropik həmişəyaşıl meşələr və rütubətli dağ meşələrinin aşağı hissələri kimi müxtəlif mənzərələrdə yaşayır. Həmçinin qəhvə plantasiyalarında da rast gəlinir.

Glaucidium palmarum əsasən gecə fəaliyyət göstərsə də, gündüz də aktiv ola bilir. Meşənin orta mərtəbələrində qidalanır. Qidası haqqında çox az məlumat var, lakin böyük buğumayaqlılar və kiçik onurğalılarla qidalandığı güman edilir.

Glaucidium palmarumun çoxalma fenologiyası əsasən məlum deyil. Sosial monoqam olduğu düşünülür və ağac deşiklərində yuva qurduğu güman edilir.

Glaucidium palmarumun mahnısı "boş uğultu... dəyişkən, tez-tez artan sayda notlarla... seriyada 24 (və ya daha çox?) notla" təsvir edilir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Glaucidium palmarumu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü hesablanmasa da, növün geniş yayılma sahəsində kifayət qədər çoxsaylı olduğu və populyasiyanın sabit olduğu bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meqan Moroni

**Meqan Enn Moroni** () — ABŞ-li müğənni-bəstəkar. O, 2022-ci ildə "*[[Tennessee Orange]]*" adlı mahnısını ictimaiyyətə təqdim edib və bu əsər ölkənin "Hot Country Songs" musiqi hit-paradında 10-cu pilləyə qədər irəliləyib. İfaçının yaradıcılıq fəaliyyətində ilk studiya albomu olan "*[[Lucky]]*" 2023-cü ilin may ayında "Billboard 200" reytinq siyahısında 40-cı yerə yüksəlib.

## İlk dövrləri
Meqan Enn Moroni 1997-ci il 9 oktyabr tarixində ABŞ-nin Savanna şəhərində (Corciya ştatı) anadan olub. İfaçı iki qardaşı ilə - Konnor və Brayan ilə birlikdə böyüyüb. Qardaşlarından Brayan hüquq təhsili alaraq hazırda hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərir. M. Moroni Corciya ştatının Duqlasvill şəhərində yaşayıb və təhsilini burada alıb. Uşaqlıq dövründən musiqiyə maraq göstərib, piano ifaçılığı ilə məşğul olub və kantri janrını dinləyib. Robert S. Aleksander adına orta məktəbdə təhsil aldığı müddətdə məktəbin "cheerleading" qrupunda və məktəbin teatr dərnəyində fəaliyyət göstərib. Ali təhsilini Corciya Universitetində (Atens şəhəri) alıb. Universitet təhsili zamanı Kappa Delta adlı tələbə təşkilatının üzvü olub. İlkin olaraq mühasibatlıq ixtisası üzrə təhsil alsa da, sonradan ixtisasını dəyişərək marketinq sahəsini seçib. 2020-ci ildə universitetdə bakalavr pilləsini başa vurub. Eyni zamanda musiqi biznesi üzrə əlavə sertifikat proqramını da tamamlayıb. 

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *Lucky* (2023)
* *Am I Okay?* (2024) 

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Sarcops calvus

**Sarcops calvus** — Sığırçınlar fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Sarcops calvus Filippinə endemikdir. Təbii yaşayış mühiti, tropik quru meşələr, tropik rütubətli düzənlik meşələri və subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir. Filippin və Təqaloq dillərində bu quş "kuling" və ya "koleto" kimi tanınır, Mərkəzi Visayasda isə ümumiyyətlə "sal-ing" adı ilə tanınır.

EBird bu quşu belə təsvir edir: "*Düzənliklərdən dağların aşağı yüksəkliklərinə qədər olan meşə örtüyü və daha açıq meşəli ərazilərdə yaşayan kifayət qədər iri bir quş. Tez-tez açıq quru ağaclar üzərində görünür. Boynun arxasından sağrıya qədər və yanları açıq boz rəngdədir. Qalan alt hissələri və qanadları qara rəngdədir. Başının böyük hissəsi çılpaq çəhrayı dəri ilə örtülüdür. Səsi kliklər, cırıltılar, metalik oxuma və fit səsləri qarışığından ibarətdir*."

1760-cı ildə fransız zooloqu Matüren-Jak Brisson Filippində toplanmış nümunə əsasında "Ornithologie" əsərində koletonun təsvirini daxil etdi. O, fransız dilində "Le merle chauve des Philippines" və latın dilində "Merula Calva Philippensis" adlarından istifadə etdi. Brisson latın adlar təqdim etsə də, bu adlar binomial sistemə uyğun deyil və "Beynəlxalq Zooloji Nomenklatura Komissiyası" tərəfindən tanınmır. 1766-cı ildə isveçli təbiətşünas Karl Linneyin "Systema Naturae" əsərinin on ikinci nəşrini yeniləyərkən, Brisson tərəfindən əvvəllər təsvir edilmiş 240 növü daxil etdi. Bunlardan biri də Sarcops calvus idi. Linnaeus qısa bir təsvir daxil etdi, "Gracula calva" binomial adını təqdim etdi və Brissonun əsərini istinad etdi. Xüsusi ad latın dilində "calvus" (keçəl və ya saçsız) mənasını verir. Bu növ indi 1875-ci ildə ingilis ornitoloqu Artur Valden tərəfindən təqdim edilmiş "Sarcops" cinsinin yeganə üzvüdür. Ad qədim yunan sözləri olan "sarx, sarkos" (ət) və "ōps, ōpos" (üz və ya dəri rəngi) sözlərindən yaranıb.

## Yarımnövləri
Sarcops calvusun üç yarımnövü məlumdur:
* B "S. c. calvus" (Linnaeus, 1766) – Filippinin şimalı.
* "S. c. melanonotu" (Ogilvie-Grant, 1906) – Filippinin mərkəzi və cənubu.
* "S. c. lowii" (Sharpe, 1877) – Sulu arxipelaqı (Filippinin cənub-qərbi).

## Ekologiyası və davranışı
Meyvə, giləmeyvə, kiçik həşəratlar və nektarla qidalanır. Tək, cüt və bəzən 25-ə qədər kiçik qruplar halında meyvəli ağaclarda qidalanır. Martdan sentyabra qədər çoxalır. Ölü ağaclardakı boşluqlarda yuva qurur. Yuva adətən 2-3 yumurta ilə dolu olur. Sarcops calvus Filippində Eudynamys scolopaceustərəfindən qonaq olaraq istifadə edilən yeni kəşf edilmiş bir növdür.

Bu quşun yaşayış mühiti dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəkliyə qədər olan ilkin və ikinci dərəcəli meşələr və kolluqlardır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Sarcops calvusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Çünki geniş yayılma sahəsinə malikdir və ümumilikdə çoxsaylıdır. Bununla belə, Filippində meşə təmizləmə kənd təsərrüfatı, mədənçilik, qanunsuz meşə təmizləmə və yaşayış mühitinin dəyişdirilməsi səbəbilə ona qarşı təhlükə davam edir. İnsan nitqini təqlid edə bilməsi səbəbilə geniş şəkildə ev heyvanı kimi saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geositta peruviana

**Geositta peruviana** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü.

## Ümumi məlumat
Geositta peruviananın üç yarımnövü var: nominal yarımnöv "G. p. peruviana" (Lafresnaye, 1847), "G. p. paytae" (Ménégaux & Hellmayr, 1906) və "G. p. rostrata" (Stolzmann, 1926). "Geositta" cinsinin üzvləri arasında Geositta peruviana ən yaxın qohumları G. cunicularia və nazikdimdik mədənçi G. tenuirostris ilə əlaqəlidir.

Geositta peruviana öz cinsinin kiçik bir nümayəndəsidir. Uzunluğu 12-14,5 sm, çəkisi isə 16-19 qramdır. Erkək və dişi fərdlər oxşar görünüşə malikdir. Nominal yarımnövün üst hissələri açıq qəhvəyi rəngdədir, quyruqüstü lələkləri bir qədər daha açıq rəngdədir, digər iki yarımnöv yuxarıdan daha açıq qum rəngindədir. Onların mərkəzi quyruq lələkləri müvafiq olaraq qəhvəyi və qum rəngindədir. Bütün yarımnövlərdə növbəti üç cüt quyruq lələyi qara rəngdədir və dar ağ kənarlara malikdir, növbəti cüt əsasən tünd qəhvəyi rəngdədir, ən xarici cüt isə ağ xarici hissəyə və açıq qırmızımtıl daxili hissəyə malikdir, ağ kənar yaxınlığında tünd zolaq var. Uçuş lələkləri əsasən açıq qırmızımtıl və ya sarımtıl rəngdədir, tünd ucları və uçuş zamanı görünən sarımtıl zolaq var. Üzü açıq supercilium xəttinə malikdir. Alt hissələri ağ rəngdədir. Gözləri tünd qəhvəyi, dimdiyi mavi-boz rəngdədir və xarici üçdə biri qara rəngdədir. Ayaqları ağ-boz və ya yaşıl-gümüş rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Geositta peruviana Peruya endemikdir. "G. p. paytae" yarımnövü ən şimalda yerləşir; şimal-qərbdə Tumbes və Ankaş departamentləri arasında tapılır. Nominal yarımnöv mərkəzi Peruda, Ankaşdan cənuba, Limaya qədər yayılmışdır. "G. p. rostrata" yalnız cənub-qərb İka departamentində tapılır. Bu növ sahil düzənliyinin açıq qumlu ərazilərində, dəniz sahili qumullarından And dağlarının ətəklərinə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 700 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir.

Geositta peruviana bütün yayılma sahəsində il boyu qalıcı quşdur. Demək olar ki, tamamilə yer üzərində fəaliyyət göstərir, lakin bəzən alçaq bitkilər və ya divarlar üzərində otura bilir.

Geositta peruviananın qidalanma texnikası və qidası haqqında demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur. Əsasən yer üzərində yaşayan onurğasız heyvanlarla qidalandığı güman edilir.

Geositta peruviananın yalnız bir yuvası məlumdur. Bu yuva tunelin sonunda genişlənmiş bir otaqda yerləşirdi və iki yumurta var idi.

2023-cü ilin əvvəlinə qədər "xeno-canto"da sahil mədənçisinin yalnız üç səs yazısı var idi, "Cornell Lab of Ornithology"-nin "Macaulay Kitabxanası"nda isə yeddi yazı var. Bu növ uçuş zamanı "musiqisiz pjee-aww" mahnısını oxuyur. Həmçinin "cueet" kimi səslənən bir çağırış edir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Geositta peruviananı "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Hər hansı bir dərhal təhlükə müəyyən edilməmişdir. "Onun yaşayış mühitinin insanlar üçün əlverişsiz olması bu növü əksər təhlükələrdən qoruyur."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İmprintinq

**İmprintinq** (  — iz buraxmaq, iz qoymaq, işarələmək) — etologiya və psixologiyada öyrənmənin spesifik forması; anadangəlmə davranış aktlarının formalaşması və ya korreksiyası zamanı obyektlərin xüsusiyyətlərinin yaddaşda konsolidasiyası. Onun obyektləri  valideyn (növün tipik xüsusiyyətlərinin daşıyıcısı kimi fəaliyyət göstərir), qardaş və bacılar, cinsi partnyorlar, qida obyektləri (yırtıcı heyvanlar da daxil olmaqla), daimi düşmənlər (düşmənin görünüşünün təsviri digər davranış şərtləri ilə birlikdə formalaşır, məsələn, valideynlərin xəbərdarlıq qışqırıqları), səciyyəvi yaşayış yeri xüsusiyyətləri (bizim doğum) ola bilər. İmprintinq həyatın ciddi şəkildə müəyyən bir dövründə (adətən uşaqlıq və yeniyetməlikdə) həyata keçirilir və onun nəticələri çox vaxt geridönməz olur.

İmprintinqin ən çox öyrənilmiş və göstərici forması yeni doğulmuş cücələrin və ya bala məməlilərin valideynlərini və bir-birini təkrarlayan “*izləmə reaksiyasıdır* ”.

## Tarixi
Termini boz qazları öyrənərkən imprintinq fenomenini kəşf edən Konrad Lorenz təklif etmişdir.

## İmprintinq əlamətləri
İmprintinq obyektlərinin xüsusiyyətlərinin təsbiti əsasən həyatın ilkin mərhələlərində, çox vaxt doğuşdan dərhal sonra baş verir və yalnız müəyyən, adətən çox məhdud bir dövrdə - "həssas" (və ya "kritik") dövrdə mümkündür. Bir qayda olaraq, çap etmənin nəticəsini daha da dəyişmək çox çətindir (çapın nəticələrinin "geri dönməzliyi").

Ənənəvi psixologiyada "imprintinq" termini müəyyən məlumatların yaddaşda möhkəmlənməsi mənasında istifadə olunur.

* ola bilər ki, kifayət qədər məhdud (həssas; kritik) müddət ərzində;
* çox tez həyata keçirilir (imprintinq obyekti ilə tək görüşün nəticələrinə əsasən);
* geridönməzliyi ilə xarakterizə olunur
* qida və ya digər möhkəmləndirmə olmadan baş verir.

## İnsanlarda imprintinq
Nevroloq və psixoloq Timoti Liri insanlarda dörd əsas izi müəyyən etdi: şifahi, ərazi-emosional, semantik və sosial-seksual. Rəqəmsal mühitdə "ördək balası sindromu" ayrıca seçilir - insanın qarşılaşdığı interfeysin ilk versiyasına üstünlük verməsi ilə xarakterizə olunan koqnitiv təhrif, ardınca növbəti.

## İstinadlar
Mixael Lüders

**Mixael Andreas Lüders** (; ) — Almaniya alimi, İslam tədqiqatçısı, yazıçısı və ictimai xadimi. O, Yaxın Şərq siyasəti və mədəniyyəti sahəsində dərin bilikləri ilə tanınır. Lüders Almaniya-Ərəblər Cəmiyyətinin 2015-2022-ci illər ərzində prezidenti olub və hazırda 2024-cü ildən "Sahra Wagenknecht Alyansı"nın (BSW) genişləndirilmiş partiya rəhbərliyinin üzvüdür. O, həmçinin Yaxın və Orta Şərq Cəmiyyətinin (NuMOV) müşaviridir.
## Həyatı
Mixael Lüders 1970-ci illərin sonlarında Suriyanın paytaxtı Dəməşqdə ərəb dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil alıb. Daha sonra Berlindəki Azad Berlin Universitetində İslamşünaslıq, jurnalistika və siyasi elmlər üzrə təhsilini davam etdirib. Lüders "Misir kino sənətindəki sosial və siyasi təsirlər" mövzusunda fəlsəfə doktoru dərəcəsi əldə edib. Karyerasına jurnalist olaraq başlayan Lüders "Die Zeit" qəzetində Yaxın Şərq redaktoru olaraq çalışmış, həmçinin sənədli filmlər və radio oyunları yazmışdır. 2004-cü ildən etibarən o, müstəqil siyasi və iqtisadi məsləhətçi, yazıçı və ictimai xadim kimi fəaliyyət göstərir. Berlində yerləşən Yaxın Şərq Məsləhətçi Qrupunun həmkarıdır. 

## Əsərləri
Lüders Yaxın Şərq siyasəti, mədəniyyəti və qlobal güclər arasındakı münasibətlərə dair çoxsaylı əsərlər yazmışdır. O, əsərlərində Qərb ölkələrinin Yaxın Şərqə münasibətlərini və bunun bölgə üzərindəki təsirlərini dərindən təhlil etmişdir. Lüdersin ən tanınmış əsərlərindən bəziləri bunlardır:
* "Das Lacheln des Propheten. Eine arabische Reise" (1996) - Lüdersin Yaxın Şərqə etdiyi səfər və bu səyahətin onun həyatına və fikirlərinə olan təsiri.
* "Wir hungern nach dem Tod. Woher kommt die Gewalt im Dschihad-Islam?" (2001) - Cihad və onun Yaxın Şərqdəki təsirləri haqqında dərindən təhlil.
* "Tage des Zorns. Die arabische Revolution verändert die Welt" (2011) - Ərəb inqilablarının dünya siyasətinə olan təsirləri.
* "Iran. Der falsche Krieg. Wie der Westen seine Zukunft verspielt" (2012) - İran və Qərb arasındakı gərginlikləri və onun qlobal təhlükəsizlik üzərindəki təsirini təhlil edir.
* "Die scheinheilige Supermacht. Warum wir aus dem Schatten der USA heraustreten müssen" (2021) - ABŞ-ın hegemoniyasının Qərb dünyasına olan təsirlərini araşdıran bir əsər.
* "Krieg ohne Ende?: Warum wir für Frieden im Nahen Osten unsere Haltung zu Israel ändern müssen" (2024) - Yaxın Şərqdə sülh əldə etmək üçün İsrailə qarşı mövqeyin dəyişdirilməsinin vacibliyini vurğulayan kitab.

## Siyasi fəaliyyəti
Mixael Lüders 2024-cü ildən etibarən "Sahra Wagenknecht Alyansı"nın üzvüdür və 2024-cü ildə keçirilən Avropa Parlamenti seçkiləri üçün bu partiyanın siyahısında doqquzuncu sırada yer almışdı. 2025-ci ildə keçiriləcək Almaniya federal seçkilərində bu partiyanın baş namizədi olacaq. Lüders həmçinin YouTube-da aktivdir və burada Yaxın Şərq siyasəti, müasir beynəlxalq münasibətlər və İslam dünyası ilə bağlı fikirlərini izləyiciləri ilə paylaşır. O, dünyanın müxtəlif regionlarındakı ictimai və siyasi hadisələri dərindən təhlil edərək, həm alman, həm də beynəlxalq auditoriya üçün maraqlı və əhəmiyyətli məlumatlar təqdim edir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Website von Michael Lüders
*
Şirvan FK (dəqiqləşdirmə)

* Şirvan FK — Şirvan şəhərini təmsil edən futbol klubu.
* Şirvan Kürdəmir FK — Kürdəmir rayonunu təmsil etmiş futbol klubu.
* Şirvan Şamaxı FK — Şamaxı rayonunu təmsil etmiş futbol klubu.

## Həmçinin bax

* Şirvan
Leylaabad

**Leylaabad** (farsca:*لیل&zwnj;آباد*), **Leyliabad**(farsca:*لیلی&zwnj;آباد*) və ya **Lilava** (farsca:*لیلاوا*) – Təbrizin cənub hissəsində yerləşən qədim məhəllələrindən biri. Məhəllə şimaldan Miyar-Miyar, cənubdan Yaniq Dağ silsiləsi, şərqdən Çərəndab məhəlləsi (indiki Taleqani küçəsi), qərbdən isə Baranava, Əhrab, Gəziran, eləcə də Xəyyam və Laləzar küçələri ilə həmsərhəddir.

## Tarix
Keçmişdə Leylaabad məhəlləsinin digər məhəllələrlə əlaqəsi əsasən keçidlər və böyük küçələr vasitəsilə təmin olunurdu. İlk dəfə 1329-cu (1950) ildə Şəriəti küçəsi (əvvəlki Şahnaz) salındı. Sonrakı dövrdə Qərbi 17-Şəhrivər (köhnə), Şərqi 17-Şəhrivər (indiki Şəhid Qazi küçəsi), Sahib (əvvəlki Zindan küçəsi) və Pastor küçələri inşa edildi. Leylaabad məhəlləsinin mərkəzi keçmişdə Məşhədi İman məscidinin (Rəngli məscid) qarşısında və Hacı Mirzə Ağa Fərşi məscidinin (əvvəlki Şah Rza, indiki İmam Rza məscidi) önündə yerləşən meydan olmuşdur. Keçmişdə Leylaabad çoxsaylı kəhrizlərə malik idi; bu kəhrizlər Yaniq dağından başlanaraq məhəllənin bütün bağlarını və evlərini suvarırdı. Nadir Mirzə Qacar bu barədə yazır:

...Bu məhəllənin su mənbələri Valman, Hacı Məhəmmədbağır və Ağa Pəhləvan Heybətin bulaqlarından gəlirdi. Şəhərin erməniləri əsasən bu məhəllədə məskunlaşmışdılar. Burada bir neçə xristian ailəsi yaşayırdı və onlar üçün məbəd də tikilmişdi. Xristianların kətxudası Hacı Əmirxan Kənduzan, müsəlmanların kətxudası isə Həbibulla xan idi. Bu məhəllə və Çərəndab hər ikisi şəhərin cənub tərəfində yerləşirdi...

Şəhərin cənubunda və Leylaabad məhəlləsində Nadir Mirzənin qeyd etdiyi kimi, bir neçə kəhriz mövcud idi:

...Hacı Möhsün kəhrizi, Tumas kəhrizi, Pəhləvan kəhrizi, Böyük Sultan, Kiçik Sultan, Heybət, Zəfəranlu, həkim Sahib – ingilis həkiminin kəhrizi, Hacı Məhəmmədbağır kəhrizi, Kurcan kəhrizi, Hacı Seyid Hüseyn kəhrizi...

### Adın mənşəyi
Azərbaycan türkcəsində “lil” sözü çökmə, çöküntü və palçıq mənalarını ifadə edir. Bu səbəbdən, Liləabad toponimi keçmişdə sel sularının gətirdiyi lil və palçıqla örtülmüş əraziyə işarə edir. Xüsusilə qədim zamanlarda Yaniq dağından axan sel suları bu məhəlləyə tərəf yönəlmişdir.

### Məhəllələr və qollar
Leylaabad məhəlləsinə bağlı olan qollardan və məhəllələrdən bəziləri bunlardır: Ləklər məhəlləsi, Vaezzadə məhəlləsi, Ağaəli məhəlləsi, Gəncəlibəy (indiki 17-Şəhrivər), Mayanilər (indiki Sahib küçəsi), Yusifxan (indiki Pastor küçəsi), Qarabağlılar, Qəzəl (erməni məhəlləsi), Valman məhəlləsi, Qənarə və Hatəmbəy məhəllələri.

### Ermənilər
Təbriz ermənilərinin xeyli hissəsi bu məhəllədə məskunlaşmışdı. XX əsrin əvvəllərində Təbrizin erməni əhalisini təşkil edən 6 min nəfərin xeyli hissəsi Leylaabad və Qala hissələrində yaşamaqda idilər.  
## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi

**Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi** — Türkiyə Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı diplomatik nümayəndəliyi.

3 dekabr 2024-cü il tarixində Türkiyənin Azərbaycanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Birol Akgün təyin olunmuşdur.

## Tarixi
Türkiyə 9 noyabr 1991-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlətdir. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 14 yanvar 1992-ci il tarixində qurulmuşdur. 

Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyi 1992-ci ilin yanvar ayında, Azərbaycanın Türkiyədə səfirliyi 1992-ci ilin avqustunda açılmışdır.

2007-ci il martın 9-da Bakıda Türkiyə Respublikasının ölkəmizdəki səfirliyinin yeni binasının açılışı olmuşdur.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Şimali Kiprin lideri Mehmet Əli Tələt, onların xanımları və digər rəsmi şəxslər mərasimdə iştirak etmişdilər.

Mustafa Kamal Atatürkün "Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir", Ümümmilli Lider Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" fəlsəfəsi ilə əsaslı təmələ sahib olan ölkələrimizin əlaqələri ilbəil daha da inkişaf etməkdədir. Müasir dövrdə Azərbaycanın etibarlı strateji tərəfdaşı olan Türkiyə ilə münasibətlərin möhkəmləndirilib daha da genişləndirilməsi Azərbaycan dövlətinin xarici siyasətinin çox mühüm tərkib hissəsidir. Tarixi köklərə və qardaşlığa söykənən, hər zaman həmrəylik nümayiş etdirən Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələr siyasi, iqtisadi-ticarət, humanitar, hərbi və s. sahələrdə çox uğurla inkişaf edir.

## Türkiyənin Azərbaycanda səfirləri

Türkiyənin Azərbaycanda səfiri — Türkiyəni Azərbaycanda təmsil edən ən yüksək diplomatik vəzifəli şəxsdir. Azərbaycanın müstəqilliyini ilk tanıyan dövlət Türkiyənin Azərbaycandakı ilk səfiri Altan Karamanoğludur.

## Türkiyənin Azərbaycandakı konsulluqları
* Naxçıvan Muxtar Respublikasında Baş konsulluq. Konsulluq 1992-ci ildə açılmışdır. 15 dekabr 2022-ci il tarixində Asip Kaya Naxçıvana baş konsul təyin edilib.
* Gəncədə Baş konsulluq. 2010-cu ildə Türkiyənin Gəncədə Baş konsulluğu açılıb. Rəcəb Öztop Türkiyənin Gəncədə Baş konsulu kimi fəaliyyət göstərir.
* Lənkəranda fəxri konsulluq. 2012-ci il tarixində Türkiyə Lənkəranda konsulluq təsis etmiş və Mayıs Mənsimov konsul təyin edilmişdir.

* Şuşada Türkiyə konsulluğunun açılması ilə bağlı Azərbaycan və Türkiyə Xarici İşlər Nazirlikləri arasında danışıqlar aparılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının Türkiyədəki səfirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TÜRKİYE CUMHURİYETİ BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ 
* Facebook 
* Twitter. AzEmbassyTurkey
Tiffany & Co.

**Tiffany & Co.** (ümumiyyətlə Tiffany və ya Tiffany's kimi tanınır) mənzil-qərargahı Nyu-Yorkda yerləşən Amerika lüks mallar şirkətidir.

Tiffany zərgərlik, gümüş məmulatları, çini, büllur, ətir, saatlar və şəxsi aksesuarlar, həmçinin bəzi dəri məmulatları satır. Bu əşyaların çoxu poçt sifarişi ilə və mağazalarda satılır. Tiffany xüsusilə almaz zinət əşyaları ilə tanınır. Tiffany zövq və üslub hakimi kimi özünü təbliğ edir.

1837-ci ildə Nyu-Yorkda qurulan mağaza Manhettendə "Tiffany, Young və Ellis" kimi çoxlu sayda məhsul satırdı. Adı 1853-cü ildə Charles Lewis Tiffany-nin vəzifəyə keçməsi ilə Tiffany & Company olaraq qısaldıldı. O, şirkətin diqqətini zərgərlik üzərində qurdu. Onun oğlu Louis Comfort Tiffany daha sonra ailə biznesinin ilk dizayn direktoru oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akademik jurnal

**Akademik jurnal** və ya '''elmi jurnal''' — müəyyən bir akademik fənn üzrə elmi tədqiqatların dərc olunduğu dövri nəşrdir. Akademik jurnallar tədqiqatların təqdim olunması, nəzərdən keçirilməsi və müzakirəsi üçün daimi və şəffaf forum kimi xidmət edirlər. Onlar adətən hakimlik (akademik rəy) əsasında fəaliyyət göstərirlər. Hakimlik prosesi, nəşr üçün göndərilən məqalələrin əvvəlcə mövzu üzrə mütəxəssislərə göndərilməsi və onların rəyləri əsasında redaktor və ya redaksiya heyəti tərəfindən dərc olunub-olunmamasına dair qərar verilməsi prinsipinə əsaslanır. Məzmun adətən orijinal tədqiqat məqalələri, icmal məqalələri və kitab icmallarından ibarət olur.

Philosophical Transactions of the Royal Society jurnalının ilk redaktoru olmuş Henri Oldenburqa görə, akademik jurnalın məqsədi tədqiqatçılara "bilikləri bir-birlərinə ötürmək, təbii biliyi inkişaf etdirmək və bütün Fəlsəfə Sənətlərini və Elmləri kamilləşdirmək üçün əllərindən gələni etmək" imkanı verməkdir.

"Akademik jurnal" termini bütün sahələrdəki elmi jurnallara şamil olunur; bu məqalə bütün akademik sahələrin jurnallarında ümumi olan məsələləri müzakirə edir. Təbii və dəqiq elmlərin jurnalları ilə kəmiyyətə əsaslanan ictimai elmlərin jurnalları forma və funksiyaya görə humanitar elmlər və keyfiyyətə əsaslanan ictimai elmlərin jurnallarından fərqlənir; xüsusi tərəfləri isə ayrıca müzakirə olunur.

İlk akademik jurnal Journal des sçavans (yanvar 1665) hesab olunur, ondan sonra isə Philosophical Transactions of the Royal Society jurnalı (mart 1665) və Mémoires de l'Académie des Sciences (1666) nəşr olunmuşdur. İlk tamamilə rəylərə əsaslanan jurnal isə Medical Essays and Observations (1733) hesab olunur.

## Akademik məqalələr

Akademiyada iki növ məqalələrin və ya əlyazmaların təqdim edilməsi üsulu mövcuddur: birbaşa əlaqə yolu ilə və ya ümumi müraciət çağırışı vasitəsilə bir müəllifdən iş təqdim etməsinin tələb olunması, yaxud da müəllifin birbaşa dəvət edilmədən potensial nəşr üçün əsər göndərməsi. Məqalə təqdim edildikdən sonra jurnalın redaktorları həmin təqdimatı tamamilə rədd etmək və ya akademik rəy (rəy əsasında qiymətləndirmə) prosesinə başlamaq barədə qərar qəbul edirlər. İkinci halda, məqalə adətən redaktorun seçdiyi alimlər tərəfindən (çox vaxt anonim şəkildə) yoxlanılır.

Bu hakimlərin (rəyçilərin) sayı hər jurnalın redaksiya siyasətinə görə dəyişir. Adətən məqalənin mövzusu üzrə ən azı iki mütəxəssis cəlb olunur, bəzən isə bu say üç və ya daha çox ola bilər. Yoxlama prosesində məzmun, üslub və redaktorların dərc qərarına təsir göstərən digər amillər nəzərə alınır. Bu rəylər ümumiyyətlə gizli saxlanılır, lakin bəzi jurnallar və nəşriyyatlar ictimaiyyətə açıq hakimlik praktikasını da tətbiq edirlər.

Redaktorlar məqaləni rədd etməyi, yenidən işlənməsini və təkrar göndərilməsini tələb etməyi və ya məqaləni dərc olunmaq üçün qəbul etməyi seçə bilərlər. Qəbul edilmiş məqalələr belə, dərcdən əvvəl jurnalın redaksiya heyəti tərəfindən əlavə (bəzi hallarda əhəmiyyətli dərəcədə) redaktələrə məruz qalırlar. Hakimlik prosesi bir neçə həftədən bir neçə aya qədər davam edə bilər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
*

## Xarici keçidlər
* Metafizika Jurnalı