Çupikcə

**Çupikcə** və ya **Hooper Bay–Chevak çupikcəsi**  (öz adı *Cugtun* ; İngilis dilində *Cup’ik* və ya *Chevak Cup’ik, Hooper Bay–Chevak Cup’ik *) –   Alyaskada, indiki vaxtda yalnız Chevak qəsəbəsində, köhnədən Hooper Bay bölgəsində də Çupiklər tərəfindən danışılan  Eskimos-Aleut dil ailəsinin Yupik dilləri qrupundan bir Eskimos dili olan Alyaska yupikcəsinin dialekti.

Çupikcə təhdid altındakı dillərdəndir. İndiki vaxtda Chevak qəsəbəsində üç dillilik görülər: çupikcə, ingiliscə və hər ikisinin qarışığı olan qarışıq dil.

## Təsnifatı
* Eskimos-Aleut dil ailəsi
** **Aleut qolu**
***Aleut dili
** **Eskimos qolu**
*** **[[Sirenik yupik dili|Sirenik eskimos dili]]** (öz dilində olan adı: *Uqeghllistun*)¹
*** **[[Yupik dilləri]]**
**** Sirenik yupik dili¹
**** Əsl Yupik dilləri
***** Sibir yupik dili (öz dilində olan adı: *Yupigestun*)
***** Naukan yupik dili (öz dilində olan adı: *нывуӄаӷмит*)
***** Alyaska yupik dili (öz adları *Yugtun, Yugcetun, Cugtun*)
********Unaliq-Pastuliq yupikcəsi ** : Norton Sound bölgəsində danışılır
********Əsl Alyaska yupikcəsi** : Yukon və Kuskokvim bölgələrində danışılır (öz dilində olan adı: *Yugtun, Yugcetun*)
********Egegik yupikcəsi** : Bristol Bay bölgəsində danışılır
********Çupikcə** : Hooper Bay və Chevak bölgələrində danışılır (öz dilində olan adı: *Cugtun*)
********[[Nunivak çupikcəsi]]** (öz dilində olan adı: *Cugtun*)
***** Supik dili və ya Alyutik dili (öz dilində olan adı: *Sugcestun, Sugtestun* və ya *Alutiitstun*)
*** **[[İnuit dilləri]]**
**** İnyupik dili və ya Alyaska inuit dili (öz adı *Iñupiatun*) 
**** Qərbi Kanada inuit dili (öz dilində olan adı: *Inuvialuktun*)
**** Şərqi Kanada inuit dili (öz dilində olan adı: *Inuktitut*)
**** Qrenlandiya inuit dili və ya Qrenlandiya dili (öz dilində olan adı: *Kalaallisut*

¹yeri qəti deyil

## Təhsil
thumb|right|300px|Çupikcənin öyrədildiyi tək məktəb. İrəlidəki yeni məktəb (mavi) və yaxındakı köhnə məktəb (qırmızı)
Dünyada yalnız  bir məktəbdə, Kashunamiut Məktəb Bölgəsinə (LKSD *Kashunamiut School District*)  bağlı olan məktəbdə Çupikcə "xarici dil" kimi öyrədilər. Alyaska Yerli Dil Mərkəzi tərəfindən Alyaska yupikcəsindən (*Yup’ik*) və Nunivak çupikcəsinden (*Cup’ig*) ayrı olaraq Çupikcə (*Cup’ik*) ilə də dərs kitabı nəşr olunar.

## Fonologiya
Çupik əlifbasında istifadə edilən 18 hərf  (4 sait və 14 samit) var: **a c e g i k l m n p q r s t u v w y**.

Bu hərflər istifadə edilməz : **b d f h j o x z**.

Saitlər:
*Qısa saitlər: **a i u e**
*Uzun saitlər: **aa ii uu**
*Diftonglar:  **ai ui au iu ua ia**

Samitlər:
*Stops: **p t c k q**
*Voiced fricatives: **v l y g r w**
*Voiceless fricatives: **vv ll ss gg rr ww**
*Voiced nasals: **m**  **n**  **ng** 
*Voiceless nasals: **m**  **n**  **ng** 

## Qrammatikası
* Sözlərdə üç say vardır: **tək**, **iki**, **cəm**
* Sözlər yalın halda çoğu zaman adlıq hal şəkilçisi qəbul edir: daha çok **-q** və ya **-k**
* Sözlər (və ya cümlələr) 4 hissədən ibarət olur: kök (İng. *stem*), yapım şəkilçisi (İng. *postbase*), çəkim şəkilçisi (İng. *ending*), bağlaç (İng. *enclitic*)
* Tamlama (isim və ya sifət) bulunmaz
* Azərbaycan dilində yiyəlik forma (*genitive* + *possessive*) ilə ifadə edilən (mis: adamın evi) ifadəsi vardır, Çupik dilində yiyəlik forma olmadığı üçün ona yaxın olan digər bir formadan (*relative* + *absolutive*) istifadə edilir.

Alyaska yupikcəsinin əsl dialekti olan Yukon-Kuskokwim yupikcəsi ilə Chevak çupikcəsinin müqayisəsi:

## Ədədlər

## Rus dilindən keçmiş bəzi sözlər
thumb|right|250px|Çupik gənci, Hooper Bay, 1930
Rus Amerikası dövründə (1733 – 1867) 1821 ilində ilk dəfə Ruslarla və Ruscayla qarşılaşan Çupiklərin dillərində Rusca alıntılar indiki vaxtda da canlılığını davam etdirər:

***caarralaq** (

## Xarici keçidlər
*Alaskool: Chevak Cup’ik Glossary
*Alaskool: Guidebook for Integrating Cup'ik Culture and Curriculum
*Kashunamiut School District
*Facebook: Cup'ik Word Of The Day – Chevak by Rebecca Nayamin (Kashunamiut School Cup’ik Language Teacher)