open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Funtikovun mühakiməsi (film, 1925)

## Məzmun
Funtikov 26 Bakı komissarının güllələnməsinin təşkilatçılarından biridir. Bu reportaj-filmdə Türk İşçi-Kəndli Teatrında keçirilən məhkəmə prosesi əks etdirilmişdir. Burada məşhur vəkil Qalperinin də məhkəmədə iştirak etməsi göstərilmişdir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyən
:**Operator:** İvan Tartakovski

### Filmdə iştirak edənlər
:Funtikov
:Qalperin
İngiltərə Parlamenti nümayəndə heyəti Bakıda (film, 1925)

## Məzmun
Filmdə İngiltərə parlamenti nümayəndə heyətinin Bakıda olmasından, respublikada seçki sistemi ilə tanışlığından, eləcə də Bakı zəhmətkeşlərinin mədəni məişəti ilə maraqlandıqlarından söhbət açılır.

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 29.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Rəhbərlərin Bakıya səfəri (film, 1925)

## Məzmun
Filmdə keçmiş SSRİ dövlət və partiya rəhbərlərindən bir qrupunun Azərbaycana səfərindən, onların zəhmətkeşlərlə görüşlərindən, yerli partiya və dövlət orqanları ilə tanış olmalarından söhbət açılır.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Sergey Yeseninin Bakıya səfəri (film, 1925)

## Məzmun
Kinolent görkəmli rus şairi Sergey Yeseninin Bakı səfərindən, Azərbaycan xalqının mənəviyyatı və məişəti, adət-ənənəsi ilə tanışlığından bəhs edir.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

### Filmdə iştirak edən
:Sergey Yesenin
Azərbaycan Mədən Fəhlələri Həmkarlar İttifaqının IX qurultayı (film, 1925)

***Azərbaycan Mədən Fəhlələri Həmkarlar İttifaqının IX qurultayı*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Pavel Velski tərəfindən 1925-ci ildə çəkilmişdir. AFKİ və "Kino-Mədənçi" Studiyasının istehsalıdır. Reportaj səpgisində olan filmdə SSRİ Mədən Fəhlələri Həmkarlar İttifaqı Azərbaycan şöbəsinin IX qurultayı, ayrı-ayrı natiqlərin çıxışları, "Azneft" fəhlələri və rəhbərlərinin ordenlərlə təltif edilmələri öz əksini tapmışdı

## Məzmun
Reportaj səpgisində olan filmdə SSRİ Mədən Fəhlələri Həmkarlar İttifaqı Azərbaycan şöbəsinin IX qurultayı, ayrı-ayrı natiqlərin çıxışları, "Azneft" fəhlələri və rəhbərlərinin ordenlərlə təltif edilmələri öz əksini tapmışdır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Pavel Velski
Operator: İvan Tartakovski

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1925-ci ilin Azərbaycan filmləri
1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Suraxanıda qaz fontanı (film, 1925)

## Məzmun
Avqustun 25-də səhər Suraxanı bölgəsindəki VI mədəndə 76/57 saylı buruqda qaz fontan vurur. Kinoreportaj janrında çəkilmiş kinoxronikada həmin hadisə öz əksini tapmışdır.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

## Mənbə
* М.З. Рзаева. Документальное кино Азербайджана. Б., 1971 г., стр. 28.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 28.
Şaxsey-vaxsey (film, 1925)

**Şaxsey-vaxsey** — 1925-ci ildə çəkilmiş film.

## Məzmun
Bu xronikal kadrlar məhərrəmlik ayında aşura günü lentə alınmışdır. Burada "şəbeh" dini ayinini yerinə yetirənlər, "şaxsey-vaxsey" nümayişi öz əksini tapıb. Həmin kinomaterialdan "Bismillah" filmində istifadə olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Abbas Mirzə Şərifzadə
:**Operator:** Arkadi Yalovoy

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycanda kənd təsərrüfatı (film, 1926)

***Azərbaycanda kənd təsərrüfatı*** qısametrajlı sənədli filmi 1926-cı ildə Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Film sabiq Sovet Azərbaycanında kənd təsərrüfatının inkişafı problemlərindən, yeni kənd kooperativləri yaradılmasından və bunların səmərəsindən bəhs edir.

## Məzmun
Film sabiq Sovet Azərbaycanında kənd təsərrüfatının inkişafı problemlərindən, yeni kənd kooperativləri yaradılmasından və bunların səmərəsindən bəhs edir.

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 29.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1926-cı ilin Azərbaycan filmləri
1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Belçika fəhlə nümayəndə heyəti Bakıda (film, 1926)

***Belçika fəhlə nümayəndə heyəti Bakıda*** qısametrajlı sənədli filmi 1926-cı ildə çəkilmişdir. "Kino-Mədənçi" Studiyasında istehsal edilmişdir. Kinolentdə Belçika fəhlə nümayəndə heyətinin Bakıya səfərindən, burada Bakı fəhlələrinin həyat və məişəti, şəhərin sənaye obyektləri, görməli yerləri ilə tanışlıqlarından danışılır.

## Məzmun
Kinolentdə Belçika fəhlə nümayəndə heyətinin Bakıya səfərindən, burada Bakı fəhlələrinin həyat və məişəti, şəhərin sənaye obyektləri, görməli yerləri ilə tanışlıqlarından danışılır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1926-cı ilin Azərbaycan filmləri
1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1-ci Türkoloji Qurultay (film, 1926)

**1-ci Türkoloji Qurultay** — qısametrajlı sənədli filmi.

Film Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Burada dünyada ilk dəfə Azərbaycanda Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsindən bəhs edilir. Filmdə Səməd Ağamalıoğlu, Qəzənfər Musabəyov, Əli bəy Hüseynzadə və Hüseyn Cavid iştirak edirlər.

## Məzmun
Film dünyada ilk dəfə Azərbaycanda Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsindən, türk xalqlarının yeni latın əlifbasını qəbul etmələrindən, qurultayın türk xalqları ədəbiyyatı və dil problemləri barədə yekdil qərarlar verməsindən söhbət açır.

## Mənbə
Ведомости НКП. "Азербайджанское киностроительство", стр. 6. Газ. "Кино" 28 февраля 1928 года.

Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920–1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1926-cı ilin filmləri
1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Həyat uğrunda mübarizə (film, 1926)

## Məzmun
Texniki-təbliğat filmi neft sənayesində zədələnmə halları haqqındadır. Müəlliflərin bu filmi çəkməkdə məqsədi təhlükəsizlik texnikası qaydaları barədə fəhlələrdə əyani təsəvvür yaratmaqdan ibarət olmuşdur.

Maraqlı baxılmaq üçün aktyor oyunlarından da istifadə edilmişdir.

Film tərbiyəvi-profilaktik xarakter daşıyır.

## Film haqqında
Kinooçerk Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır. Protokol № 2189 və № 1757

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Aleksandr Litvinov
:**Operator:** İvan Tartakovski
:**Elmi məsləhətçi:** Behbudov (mühəndis)

## Mənbə
* Ведомости НКП. "Азербайджанское киностроительство", стр. 6. Газ. "Кино" 28 февраля 1928 года.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 40.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 238.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 30.
Trotskinin Bakıya səfəri (film, 1924)

## Məzmun
Film marksist inqilabçı və nəzəriyyəçi, sovet siyasi xadimi, sovet ordusunun qurucusu və ilk rəhbəri, trotskizm nəzəriyyəsinin banisi Lev Trotskinin Bakı səfərinə həsr olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Filmdə iştirak edən
:Lev Trotski

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 28.
Ceyhan

**Ceyhan** — Türkiyənin Adana ilində ilçə. Aralıq dənizi bölgəsində yerləşən Ceyhan Adanaya 43&nbsp;km, Aralıq dənizindən isə 30&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Əhali
İlçə əhalisi 2018-ci ilin rəsmi qeydlərinə görə 160.474 nəfərdir.

## Bələdiyyə

* Hüseyin Sözlü 1999- 
* Emin Civelek 1994-1999
* Mehmet Şerif Yiğit 1989-1994
* Mahir Alp Boydak 1984-1989
* Rifat Atik (atama) 1981-1983
* Şahin Özbilen 1963-1980
* Ökkeş Sabitoğlu 1955-1960
* Yusuf Mülayim 1954-1955
* Musatafa Akçalı 1952-1954
* Lütfi Başeğmez 1951
* Musatafa Haydar 1947-1950
* Sait Akman 1945-1946
* Hakkı Mete 1943-1944
* Arif Hikmet Özbilen 1941-1942
* Selahattin Sepici 1939-1940
* Hacı Ahmet Topsakal 1935-1938
* Rıfat Çetinsoy 1928-1932
* İbrahim Mete 1930-1931
* Selim Aytemur 1927
* Hacı Müşteba Yücekök 1926-1927
* Hasan Sağındık 1924-1925
* Mehmet Payaslı 1923-1924

## Xarici keçidlər
* Türkiyə İstatistik Kurumu TUİK Genel Nüfus Sayımı 1990, 2000 ( Əhəli sayı )

## Həmçinin bax
Mədənçilər İttifaqının 20 illiyi (film, 1927)

## Məzmun
Bu tarixi-sənədli filmdə Bakıda Mədənçilər İttifaqının yaranmasından, onun 20 illik fəaliyyətindən bəhs olunur.

## Film haqqında
Film saxlanılmayıb.

Filmdə İttifaqın qocaman üzvləri çəkilmişlər.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Rejissor:** A. Karin
: **Rejissor köməkçisi:** Aleksandr Makovski

## İstinadlar

## Mənbə
* Ведомости НКП. "Азербайджанское киностроительство", стр. 6. Газ. "Кино" 28 февраля 1928 года.
Oktyabrın on illiyi (film, 1927)

## Məzmun
Tarixi-sənədli film Oktyabr inqilabının qələbəsindən sonra Azərbaycanın keçdiyi yolu işıqlandırır. Filmin əvvəlində sahibsiz qalmış neft mədənləri, fəhlə-neftçilərin ağır yaşayış şəraiti, sökülüb dağıdılmış parovozlar, yoxsul bazarlar və aclıq çəkən xalqın ağır güzəranı göstərilir. Sonra ekranda XI Qırmızı Ordunun təntənəli paradı əks olunur.

:Filmdə sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrində yenidənqurma işləri, konserv zavodunun tikintisi, pambıqçılğın inkişaf etdirilməsi, İliç buxtasının doldurulması, Əli Bayramov adına ilk qadınlar klubunun işi, bu klubun əsasını qoyan Ceyran xanım Bayramova, Səriyyə Xəlilovanın təşkilatçılığı öz əksini tapmışdır.

:Oktyabr inqilabının X ildönümünün bayram edilməsi günü keçirilən parad və zəhmətkeşlərin nümayişi də filmə daxil edilmişdir.

## Film haqqında
Kinolentdə arxiv materiallarından geniş istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Mikayıl Mikayılov
:**Ssenari müəllifi:** Mikayıl Mikayılov
:**Operator:** İvan Tartakovski

## Mənbə
* Ведомости НКП. "Азербайджанское киностроительство", стр. 6. Газ. "Кино" 28 февраля 1928 года.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 29.

## İstinadlar
Müqəddəs müharibə

**"Svyaşennaya voyna"** (rusca: *"Священная война"*) – "Müqəddəs müharibə" – Aleksandr Aleksandrovun (Sovet himninin bəstəkarı) 1941-ci ildə Vasili Lebedev-Kumaçın eyni adlı şerinə bəstələdiyi vətənpərvər Sovet mahnısı idi. İkinci Dünya müharibəsində bütün Sovet İttifaqında bir qeyri-rəsmi müdafiə himni kimi tanılırdı. Mahnı Almaniyanın faşist rejimini tənqid edir, Sovet vətəndaşlarını faşizmə qarşı mübarizə aparmağa çağırırdı. Mahnı 1941–1945-ci illərdə hər səhər mərkəzi radioda səsləndirilirdi.

## Mətni (tərcümə ilə)





## Xarici keçidlər
*"Svyaşennaya voyna"nı .mp3 formatında dinləyin
Azərbaycan Sovetlərinin V qurultayı (film, 1927)

***Azərbaycan Sovetlərinin V qurultayı*** qısametrajlı sənədli filmi 1927-ci ildə Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Kinolentdə Azərbaycan SSR V Sovetlər qurultayından, qurultayda sovetlərin fəaliyyətindən və onların daha da təkmilləşdirilməsindən bəhs edilir.

## Məzmun
Kinolentdə Azərbaycan SSR V Sovetlər qurultayından, qurultayda sovetlərin fəaliyyətindən və onların daha da təkmilləşdirilməsindən bəhs edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1927-ci ilin Azərbaycan filmləri
1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
B. S. Troyanovskinin qastrolları (film, 1927)

***B. S. Troyanovskinin qastrolları*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor 1927-ci ildə Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Film məşhur rus artisti, balalaykaçalan Boris Troyanovskinin Bakıya qastrol səfərindən bəhs edir.

## Məzmun
Film məşhur rus artisti, balalaykaçalan Boris Troyanovskinin Bakıya qastrol səfərindən bəhs edir.

## Film haqqında
Reklam filmi Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır.

## İstinadlar
Vasili Amaşukeli

**Vasili Yakovleviç Amaşukeli** (; ) — SSRİ rejissoru, operator, Gürcüstan SSR-nin xalq artisti.(1974)

## Həyatı
Vasili Amaşukeli gürcü kinosunun yaradıcılarından biridir. İlk gürcü operatorudur. 1906-cı ildən Bakıda kinomexanik işləyən kinooperator, sonradan Gürcüstana köçüb ömrünün sonuna kimi Tbilisidə yaşamışdır. Əsasən sənədli filmlər çəkən Amaşukeli sonralar kinodan uzaq düşmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Bakı bazarlarının tipləri (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
# Daş-kömür daşınması (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
# Dəniz kənarında gəzinti (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
# Neft buruqlarında iş (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)
# Neftin çıxarılması (film, 1907) (qısametrajlı sənədli film)

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12.

## Xarici keçidlər
* Первый уникальный памятник грузинского кино
* Амашукели Василий Яковлевич
Miron Qrossman

**Miron Osipoviç Qrossman** () — fotoqraf, rejissor, operator.

## Həyatı
Milliyyətcə yəhudi olan və Odessada yaşayan peşəkar fotoqraf Miron Qrossman Fransada staj keçdikdən sonra kinematoqrafiya ilə məşğul olmağa başlamışdır. O, Rusiyada ilk fotoqraflardan idi. 1907-ci ildən Odessanın həyatından bəhs edən kinoxronikalar lentə almışdı. 1908-ci ildə isə Bakıda və Uralda çəkilişlər aparmışdı. Bunlardan üçü Bakı həyatı, biri isə Uraldakı zavodlar haqqında idi. Sonralar Odessada Deribasovsk küçəsində kiçik bir laboratoriya açan Miron Qrossman bu laboratoriyada plyonkalarını özü yuyurdu. "Miroqraf" adlı studiyanı qurduqdan sonra isə o, öz şəxsi bağında şüşədən kiçik bir çəkiliş pavilyonu tikmiş və çəkilişləri burada aparmağa başlamışdır. Hazırda onun bağının yerində Odessa kinostudiyası yerləşir." Miroqraf" studiyası 1912-1914-cü illərdə 3 bədii film çəkmişdir. Sonralar maddi çətinliklərlə üzləşən Qrossman M. Tovbinin rəhbərlik etdiyi "Cənub Bankı" ilə "Miroqraf"ı birləşdirmək qərarına gəlmiş və onlar birgə çəkilişlər aparmışlar. Miron Qrossman sovet kinosunun, xüsusilə də Ukrayna kinosunun ilk kinematoqrafçılarındandır.

## Filmoqrafiya
# Ağ və qara şəhər (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor, operator
# Balaxanı (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor, operator
# Nobelin zavodları (film, 1908) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor, operator

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12.
Boris Svetlov

**Boris Nikolayeviç Svetlov** (; 1880, Orenburq, Rusiya İmperiyası) — Rusiya və SSRİ oyun və sənədli kino rejissoru, ssenarist, kino və teatr aktyoru.

## Həyatı
Boris Svetlov 1880-ci ildə Orenburqda anadan olub. Lazarev Şərq Dilləri İnstitutunda təhsil alıb. 1910-1912-ci illərdə müxtəlif teatrlarda aktyorluq edib. 1912-ci ildən müxtəlif kinostudiyalarda filmlər çəkib. 1915-ci ildə Filma səhmdar cəmiyyətinin dəvəti ilə Azərbaycana gəlib və 1918-ci ilə qədər bir neçə filmin rejissoru olub. 1916-1917-ci ilərdə Svetlov 30-a yaxın filmə quruluş verib. 1920-ci ildən teatra qayıdıb, orada rejissorluq edib. 1921-ci ildə Petroqradda Kinotexnikum təşkil edib. Boris Svetlov 1930-cu ildən "Myuzik-Holl"un quruluşlarına rəhbərlik edib.

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Arvad (film, 1916) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar (film, 1916) (tammetrajlı bədii film) — rejissor, aktyor
# Ayaqyalın məhəbbət (film, 1916) (qısametrajlı bədii film) — rejissor
# Bir alçalmanın tarixi (film, 1919) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Knyaz Dəmir Bulat (film, 1916) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Ölümünə bir saat qalmış (film, 1916) (tammetrajlı bədii film) — rejissor
# Yeni tərzdə köhnə əhvalat (film, 1916) (qısametrajlı bədii film) — rejissor

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12-15.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.
* Aydın Kazımzadə. "Bu belə olub". [Azərbaycan kinosu - 110] //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 10-11.

## Xarici keçidlər
Qriqori Lemberq

**Qriqori Moiseyeviç Lemberq** (; 1873-30 iyul 1945) — SSRİ operatoru və fotoqrafı.

## Həyatı
Qriqori Lemberqin əsl sənəti fotoqrafdır. 1911-1917-ci illərdə operator kimi 30-dan çox bədii film çəkmişdir. Həmçinin Petroqraddakı Fevral inqilabını çəkən yeganə operatordur. 1923-cü ildən "Dövlətkino"da işləmiş və elmi-kütləvi filmlər çəkmişdir.

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917) (tammetrajlı bədii film)
# Arvad (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Ayaqyalın məhəbbət (film, 1916) (qısametrajlı bədii film)
# Bir alçalmanın tarixi (film, 1919) (tammetrajlı bədii film)
# Knyaz Dəmir Bulat (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Ölümünə bir saat qalmış (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Yeni tərzdə köhnə əhvalat (film, 1916) (qısametrajlı bədii film)

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 13-15.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## Xarici keçidlər
* Лемберг Григорий Моисеевич
Düzgün səkkizbucaqlı

**Düzgün səkkizbucaqlı** ― səkkiz tərəfi olan düzgün çoxbucaqlıdır.

## Xassələri
* Xarici bucaqların ölçüləri eynidir
* Daxili bucaqlarının ölçüləri eynidir
* Tərəflərin uzunluqları eynidir

## Xarici və daxili bucaqları
Tərəfləri a olarsa
* Xarici bucağı
*: \alpha =  \frac{360^\circ}{a}\ =  \frac{360^\circ}{8}\ ={45^\circ} 
* Daxili bucağı
*: \beta =  \frac{180^\circ(8-2)}{a} =\frac{180^\circ\cdot 6}{8} ={135^\circ} 

## Dioqnalları
* Düzgün səkkizbucaqlının diaqonallarının sayı
*: \frac{8\cdot (8-3)}{2} ={20} 

## Perimetri
Tərəfi a olarsa
* P = 8a \,

## Sahəsi
* S = 2a^2 \operatorname{ctg} \frac{\pi}{8} = 2(1+\sqrt{2})a^2 \approx 4,82843 a^2
Seyhan

**Seyhan** — Türkiyənin Adana ilində ilçə.

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Bələdiyyəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ADANA 2003 İL ÇEVRE DURUM RAPORU 
* ADANA 2005 İL ÇEVRE DURUM RAPORU 

## Həmçinin bax
Düzgün doqquzbucaqlı

## Xassələri
* Xarici bucaqların ölçüləri eynidir.
* Daxili bucaqların ölçüləri eynidir.
* Tərəflərin uzunluqları eynidir.
* Xarici bucaqlaın cəmi:={360^\circ} 
Beşbucaqlının bir tərəfli a olarsa

## Xarici və daxili bucaqları
* Xarici bucağı
*: \alpha =  \frac{360^\circ}{a}\ =  \frac{360^\circ}{9}\ ={40^\circ} 
* Daxili bucağı
*: \beta =  \frac{180^\circ(9-2)}{a} =\frac{180^\circ\cdot 7}{9} ={140^\circ} 

## Diaqonalları
* Düzgün doqquzbucaqlının sayı
*: \frac{9\cdot (9-3)}{2} ={27} 

## Sahəsi
S= \frac{9 { \sqrt{3}}a^2}{4}
* Qeyd: Bu düsturu almaq çox sadədir:
Düzgün doqquzbucaqlı 9 bərabərtərəfli üçbucaqdan təşkil olunduğu üçün bərabərtərəfli üçbucağın sahəsini doqquza vururuq S= \frac {\sqrt{3}a^2}{4} \cdot{9}.
Pozitivizm

**Pozitivizm** ( — *müsbət*) — XIX əsrdə meydana çıxan fəlsəfi cərəyanlardan biri. Banisi Fransa filosofu və sosioloqu Ogüst Kont hesab olunur.

Pozitivizm konkret elmləri həqiqi, gerçək biliyin yeganə mənbəyi sayır və fəlsəfi tədqiqatın idraki əhəmiyyətini inkar edir, nəzəri spekulyativliyi, biliklər əldə etməyin vasitəsi kimi abstraktlaşdırmanı qəbul etmirdi. Mahiyyətinə görə pozitvizm müəyyən münasibətlərdə ifrat məntiqi nəticələrə gətirib çıxarmış empirisizmdir.

Bu cərəyanın idealarına əsasən, cəmiyyətdə baş verən hər hansı bir hadisəni və hər hansı bir insanın hərəkətini onun yaşadığı mühitə baxaraq başa düşmək olar. Misal üçün, pozitivizm cərəyanının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Emile Durkheim (fransız) hər kəsə bir individual hərəkət kimi görsənən intihar hadisəsini cəmiyyət tərəfindən təsirləndiyini və ortaya çıxdığını apardığı empirik araşdırmalarla sübut etmişdir, amma təbii ki bütün intihar hadisələri cəmiyyətin təsirindən baş vermir. Durkheim araşdırmalarının nəticəsində müəyyən etmişdir ki, sosial-iqtisadi və yaxud siyasi böhran keçirən, sosial və ya dini dəyərlərin insanların həyatına ifrat dərəcədə təsir edən, insanın azadlığının nəzərə çarpacaq dərəcədə məhdud olduğu cəmiyyətlərdə intihar hadisələrinin sayı adətən yüksək olur. Durkheimin bu möhtəşəm və müasir dünyamızda da ekspertlər tərəfindən istinad edilən araşdırması sosiologiya elminin problemləri dərk etmək cəhətdən nə dərəcədə dəyərli elm olduğunu sübut edir.

İstifadə olunan metodlar statistik məlimatları tədqiqat, intervyular və uzun müddətli zamanda bir qrupun tədqiqat metodlarıdır.

Pozitivizmin inkişafında üç mərhələ fərqləndirilir: I mərhələnin nümayəndələri O. Kont, E. Litter, P. Laffit (Fransa), Con Stüart Mill, Herbert Spenser (İngiltərə) olmuşlar. Qnoseologiya — idrakın inkişafının 3 mərhələsi qanunu (Kont), və məntiq problemləri ilə (Mill) yanaşı pozitivistlər sosiologiyaya da mühüm yer vermişlər

II mərhələ — empiriokritisizmin meydana gəlməsi XIX əsrin 70–90-cı illərinə təsadüf edir və obyektiv, real predmetləri hətta formal olaraq qəbul etməyən Max və Avenariusun adları ilə bağlıdır. Maxizmdə idrak problemləri subyektivizmə keçən ifrat psixologizm mövqeyindən şərh olunurdu.

III mərhələ kimi neopozitivizmin meydana gəlməsi Vyana dərnəyinin (O. Neyrat, R. Karnap, M. Şlik və s.) və Berlin empirik fəlsəfə cəmiyyətinin (Reyxenbax, F. Krauz və s.) fəaliyyəti ilə bağlıdır ki, bunlar da bir çox cərəyanları — məntiqi atomizmi, məntiqi pozitivizmi, ümumi semantikanı özündə birləşdirmişdir. Bu mərhələnin nümayəndələri simvolik məntiq, elmi tədqiqatın strukturu və s. fəlsəfi problemlərə əsas yer verərək, psixologizmi rədd edir, "elm məntiqinin" riyaziyyatla yaxınlaşdırılması, qnoseoloji problemlərin formallaşdırılması yolu ilə getmişlər.
## Həmçinin bax
* Neopozitivizm

## İstinadlar
Karl fon Klauzevits

**Karl Filipp Qottlib fon Klauzevits** (; ) — alman sərkərdəsi, Prussiya generalı və hərbi nəzəriyyəçisi, məşhur "Müharibə haqqında" traktının müəllifi.

## İstinadlar
Xattusa

**Xattusa** — Boğazqala yaxınlığındakı qədim şəhər. Het dövlətinin son tunc dövründəki paytaxtı. Çorum ilinin 82&nbsp;km cənub-qərbindəki müasir Boğazqala bölgəsində yerləşir. "Het şəhəri" mənasına gəlir.

## Xattusa, antik şəhər
Şəhər tarix səhnəsində, Het imperatorluğunun e.ə. 17 və 13-cü əsrlər arasındakı paytaxtı olaraq yer almışdır. Xattusa, 1986-ci ildə UNESCO Dünya irsləri siyahısına daxil edilmişdir. Xattusa Çorumun Sunqurlu əyalətinin cənub-şərqində, Boğazqala əyalətinin 4&nbsp;km şərqində yerləşir.

## Xattusada aşkarlanan şəhər layları
Het dövlətinin paytaxtı olan Xattusa sənət və memarlıq sahəsində inkişafa öz töhfələrini vermişdir. Xattusa sözü "hattuş" sözündən, yəni, hatti xalqının verdiyi orijinal addan gəlir. Xattusa çox geniş bir ərazini əhatə edir. Aparılan qazıntı işlərində 5 mədəniyyət qatı ortaya çıxmışdır. Bu qatlarda Hatti, Aşşur, Het, Frigiya, Qalatiya, Roma və Bizans dövrlərinə aid qalıqlar tapılmışdır. Qalıqlar Aşağı şəhər, Yuxarı şəhər, Böyük qala (Hökmdar qalası), Yazılıqayadan ibarətdir.

## Aşağı şəhər
Xattusanın şimalda qalan hissəsinə "Aşağı şəhər", cənubda qalan hissəsinə isə "Yuxarı şəhər" deyilir. Xattusa qalıqlarını ilk olaraq fransız arxeoloq Şarl Teksiye aşkarlamışdır. 1893-1894-ci illərdə qazıntı işləri başladılmışdır və bu qazıntı işlərindən sonra 1906-cı ildə alman Hüqo Vinkler ilə İstanbul Arxeologiya Muzeyinin əməkdaşı Teodor Makkridi mixi yazılı böyük bir Het arxivi aşkarladılar. İnsanlar Xattusada e.ə. 3-cü minillikdən etibarən yaşamağa başlamışdılar. Bu dövrdəki məskənlər ümumiyyətlə Böyük qala ətrafında meydana gəlmişdir. E.ə. 19-cu və 18-ci əsrlərdə Aşağı şəhərdə Aşşur ticarət koloniyası məskənləri mövcud olmuşdur və şəhərin adına ilk dəfə bu dövrə aid yazılı sənədlərdə rast gəlinmişdir. Aşkarlanan yazılı mənbələrdə Xattusanın e.ə. 18-ci əsrdə Kuşşara kralı Anitta tərəfindən məhv edildiyi ortaya çıxmışdır. Bu tarixdən sonra e.ə. 1700-cü illərdə Xattusada yenidən məskən salınmağa başlanılmış və e.ə. 1600-cü ilərdə şəhər Het dövlətinin paytaxtı olmuşdur.

## Yuxarı şəhər
Xattusanın "Yuxarı şəhər" adlanan bölgəsi 1 kvadrat km sahəni əhatə edir. Yuxarı şəhər ümumiyyətlə məbədlər və müqəddəs yerlərdən ibarətdir. Yuxarı şəhər cənubdan bir divarla əhatə olunmuşdur. Bu divar üzərində 5 qapı vardır. Şəhərin ən yüksək nöqtəsində "Sfinksli qapı" yerləşir. Cənub divarının şərq və qərb ucunda qarşılıqlı "Hökmdar qapısı" və "Aslanlı qapı" yerləşir.

## Böyük qala
Hökmdar sarayı, yaşayış və imperiyanın idarə mərkəzi də daxil olmaqla 150–250 m hündürlüyündə qayalıq bir təpə üzərində inşa edilmişdir.

## Yazılıqaya
Xattusa antik şəhərinin 2&nbsp;km şimal-şərqində yerləşən, qayalar arasındakı, qalereya adı verilən iki girintidən ibarət, e.ə. 13-cü əsrdə inşa edilmiş Het açıq hava məbədi.

## Xattusadakı məbədlərdə aşkarlanan antik əsərlər
Xattusa qazıntılarında məbədlərdən aşkarlanan vəsaitlər 5 qrupa ayrılır;

* Dulusçuluq məmulatları,
* Alətlər,
* Silahlar,
* Kult əşyalar,
* Yazılı sənədlər.

## Şəkillər

Fayl:Hattusa.rampart.jpg
Fayl:Hattusa.temple1.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İcra başçısı

**İcra başçısı** — Azərbaycan Respublikasında yerli icra hakimiyyətinə rəhbərlik edən şəxs. Yerli İcra Hakimiyyətinin başçılarını Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 124-cü maddəsinin II hissəsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti müvafiq sərəncam ilə təyin edir.
Yunis Nərimanov

**Nərimanov Yunis Əkbər oğlu** (1895–1964) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR-nin Əməkdar artisti (1959).

## Həyatı
Yunis Nərimanov 1895-ci ildə anadan olmuşdur. 1905-ci ildən Mirzağa Əliyevin truppasında çıxış etmiş, Leylinin anası ("Leyli və Məcnun") və Sənəm ("O olmasın, bu olsun) rollarını oynamışdır. 1917-ci ildə "Arşın mal alan" filmində çəkilmişdir. Ü. Hacıbəyovun məsləhəti ilə 1920–1922-ci illərdə balet studiyasında oxumuş, onun "Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm" operalarının rəqslərinə quruluş vermişdir.

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917) (tammetrajlı bədii film) — rol: Cahan xala

## Mənbə
* Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası. Bakı, 2007. səh. 162
İbrahim bəy Musabəyov

**İbrahim bəy Musabəyov** () — azərbaycanlı maarifçi, yazıçı və pedaqoq.

## Həyatı
İbrahimbəy Musabəyov Qutqaşendə (indiki Qəbələ şəhərində) anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğma Qutqaşendə alan İ.Musabəyov 1898-ci ildə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasına daxil olur, 1902-ci ildə oranı bitirir və Şəki şəhərindəki üçüncü rus-tatar məktəbində müəllimliyə başlayır. 1911-ci ildə Bakıya gələn gənc pedaqoq birinci rus-tatar məktəbində boş olan müəllim yerini tutmaq üçün həmin ilin oktyabr ayının 6-da müəllimlər komissiyası qarşısında imtahan verir və o vaxtdan müəllimlik fəaliyyətini Bakıda davam etdirir.

O vaxt Qafur Rəşad Mirzəzadənin redaktorluğu ilə çıxan "Məktəb" jurnalında XX əsrin demokratik əqidəli müəllimləri və yazıçıları şeir, hekayə və məqalələrlə tez-tez çıxış edirdilər. Nəriman Nərimanov, Süleyman Sani Axundov, Şəfiqə Əfəndizadə, Abdulla Şaiq, Rəşid bəy Əfəndiyev, Əli Fəhmi, Əlicabbar Orucəliyev və başqaları "Məktəb" jurnalının əsas müəllifləri idilər.

1913-cü ildən ədəbi fəaliyyətə başlayan İ.Musabəyov özünün didaktik, təlim və tərbiyəyə dair hekayələrini "Məktəb" jurnalında, irihəcmli əsərlərini isə müxtəlif nəşriyyatlarda kitabça şəklində çap etdirirdi.

Onun ədəbi irsi içərisində ideya və məzmunu ilə nəzəri daha çox cəlb edən və bu gün də aktuallığını itirməyən, ilk dəfə 1916-cı ildə kitab şəklində çap olunmuş "Neft və milyonlar səltənətində" povestidir. Bu, inqilaba qədər Azərbaycan bədii nəsrində neft sənayesi sahiblərinin və burjua əxlaqının, pul hakimiyyətinin ifşasına həsr olunmuş əsərlər içərisində xüsusi yer tutur.

"Neft və milyonlar səltənətində" povesti tez bir zamanda ictimaiyyətin nəzərini cəlb edir. 1916-cı ildə həmin povestin əsasında A.D.Panova-Potyomkinanın ssenarisi üzrə "Filma" fransız kino şirkəti dörd seriyadan ibarət kino-film çəkir ki, burada rus kino ustaları ilə yanaşı, məşhur Azərbaycan aktyoru Hüseyn Ərəblinski, xanəndə Cabbar Qaryağdıoğlu, tarzən Qurban Primov, Mirmahmud Kazımovski də iştirak etmişdilər.

V.Musabəyov 1925-ci ildə Nuxa dairəsindən Ümumrusiya müəllimlər qurultayına nümayəndə seçilmiş, 1931-ci ildə isə Azərbaycan müəllimlər qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. Tanınmış pedaqoq Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 15 oktyabr 1932-ci il tarixli fərmanı ilə "Əmək qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Musabəyov Sovet hökuməti tərəfindən xalq düşməni iddiası ilə həbs olunmuş, 1942-ci il sentyabrın 14-də sürgün yerində — Karaqanda şəhərində quru plevrit xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

### Əsəri üzrə çəkilən filmlər
# Neft və milyonlar səltənətində (film, 1916) (tammetrajlı bədii film)
# Qızıl uçurum (film, 1980) (tammetrajlı bədii film)

## İstinadlar

## Mənbə
* Gülzar İbrahimqızı, Zülmətdən nura doğru. : İbrahimbəy Mehdibəy oğlu Musabəyovun həyat və yaradıcılığı / elmi red. X. Bəşirli ; red. A. Əbdülhəsənqızı. — Bakı : Letterpress, 2015. — 148 s

## Ədəbiyyat
* İbrahim bəy Musabəyov, Neft və milyonlar səltənətində / tərt., ön sözün müəl. G. Məmmədova, bur. məsul Ə. Güləliyev. — Təkrar nəşr. — Bakı : Şərq-Qərb, 2006. — 152 s. — 25000 tiraj. — ISBN 9952-34-030-6 oxu; yüklə
* 
* 
* 
* 
* Milyonlar səltənətinin 90 illik işığı 

## Xarici keçidlər
Esfir Şub

**Esfir İlyiniçna Şub** (; ) — Rus-sovet kinorejissoru, kinossenarist, kinomontajçı, kinotənqidçi, RSFSR-in Əməkdar artisti (1935).

## Həyatı
Esfir Şub 1910–1917-ci illərdə Moskvada Ali qadın kurslarında ədəbiyyat təhsili almış, 1919-cu ildən kinoda fəaliyyət göstərmişdir. 1922-ci ildən "Dövlətkino" kinostudiyasında xarici və kinostudiya filmlərinin montajçısı işləmişdir. Rejissor fəaliyyətinə 1926-cı ildə "Mosfilm" kinostudiyasında başlamış, 1942–1953-cü illər ərzində isə Mərkəzi Sənədli Filmlər Studiyasının rejissoru olmuşdur.

## Filmoqrafiya
* Azərbaycanın müstəqilliyinin ildönümü münasibətilə təntənə (film, 1919) (tammetrajlı sənədli film)
* Arazın o tayında (film, 1947)

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 109–113.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.

## Xarici keçidlər
* Эсфирь Ильинична Шуб
* Эсфирь Ильинична Шуб
* Esfir Şubun şəkilləri
* Шуб Эсфирь Ильинична
* Шуб Эсфирь Ильинична

## İstinadlar
Zivər bəy Əhmədbəyov

**Zivər bəy Gəray bəy oğlu Əhmədbəyov** () — ilk ali təhsilli azərbaycanlı memar.

## Həyatı
Zivər bəy Əhmədbəyov 1873-cü ildə Şamaxı şəhərində doğulub. Orta təhsilini Şamaxıda almışdır. 1902-ci ildə Peterburq İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir. 1910-cu ildən Bakı şəhərində yaşayıb. 1902–1917-ci illərdə Z. Əhmədbəyov Bakı Quberniyasının idarəsində sonra isə Bakı şəhər idarəsində memar işləmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan olunduqdan sonra Bakı şəhərinin baş memarı olub.

1922-ci ilə kimi Bakı şəhərinin baş memarı olmuşdur. Şamaxıda Cümə məscidinin, İmam məscidinin, Bakıda Təzə Pir məscidinin, Göyçayda Əbülfəzlil Əbbas məscidinin (1898–1902), Əmircanda Murtuza Muxtarov məscidinin (1908) (məscidi Kərbəlayi Əhməd tikib) və Vladiqafqazda bir sıra yaşayış, məişət binaları onun layihəsilə tikilmişdir.

Əmircanda layihəsini verdiyi məscid isə Şərq memarlığının ən yaxşı incilərindən biri kimi UNESCO-nun tarixi abidələr siyahısına salınaraq qorunur.

Z. Əhmədbəyov öz layihələrində Qərbi Avropa və Şərq memarlıq ənənələrini böyük məharətlə birləşdirirdi. Bakıda Oftalmologiya institutunun binası və onun layihəsilə tikilən bir sıra yaşayış binaları bu gün qalmaqdadır.

1917-ci ildə Z. Əhmədbəyov "*İslam mədəniyyət abidələrini qoruyan*", 1919-cu ildə isə Şamaxıda mədəniyyət abidələrinin öyrənilməsi ilə məşğul olan "*Yeni Şirvan*" cəmiyyətlərini yaradır.

Zivər bəy Əhmədbəyov 1925-ci ildə Bakıda intihar edib.

## İrsi
Zivər bəy Əhmədbəyovun Şamaxıdakı iki evindən biri bugünədək qorunub saxlanılır. Şirvanşah İbrahim küçəsində yerləşən və Əhmədbəyovun öz layihəsi əsasında tikilən bu bina qış evi kimi istifadə edilib. Sonralar satılan və Sovet rejimində istismar olunan tikili daha sonra sahibləri tərəfindən yenidən əldə edilib.

26 may 2011-ci ildə Bakıda "Nizami" metrostansiyası qarşısında Zivər bəy Əhmədbəyovun heykəlinin və onun adını daşıyan parkın açılışı olub. Prezident İlham Əliyev mərasimdə iştirak edib.

Parkla üzbəüz bina Zivər bəy Əhmədbəyovun layihəsi əsasında inşa edilib.

## İşləri
* Göyçay şəhərində Əbülfəzlil Əbbas məscidi (1902)
* Təzəpir məscidi (1905–1914)
* Muxtarov məscidi (1901–1908)
* Səadət məktəbi (1912–1913)
* Əjdərbəy məscidi (1912–1913)
* Mixaylov xəstəxanasının korpusu (1912–1913)
* Uşaq xəstəxanası (1914–1918)
* Yaşayış binası (1914–1916)
* Moskva Dövlət Əlyazmalar İnstitutu, 2010-cu il

## Qalereya

Taza Pir mosque.jpg|Təzəpir məscidi
Ajdarbey mosque in Baku.jpg|Əjdərbəy məscidi
Building of Scientific Research Institute in Baku.jpg|Uşaq xəstəxanası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cümhuriyyətin baş memarına heykəl qoyuldu 
* Təzəpirin məşhur memarı niyə intihar etmişdi? – Nəvəsi gizli məqamları danışır (FOTOLAR+VİDEO)
Yeva Olenskaya

**Yeva Nikitiçna Olenskaya** (1900, Quba, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası – 19 may 1959, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan teatrının ilk aktrisalarından biri, Əmək Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR xalq artisti.

## Həyatı
Yevgeniya Nikitiçna Olenskaya 1900-cü ildə Qubada anadan olub. Əslən rus olsa da uşaqlıqdan Azərbaycan dilini öyrənib və sonrakı dövrlərdə Yeva və ya Yeva xanım adı ilə tanınıb. 1907-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb.

Böyük bacısı Aleksandra Olenskaya Azərbaycan fəaliyyət göstərən müxtəlif  teatr truppalarında çıxış edirdi. İlk dəfə 1913-cü il oktyabrın 25-də 13 yaşında bacısı ilə birlikdə Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettasının premyerasında Asya rolunu ifa edib. 1913-cü ildə Nicat Cəmiyyətinin teatr truppasına daxil olub. Daha sonra bacısı ilə birlikdə Səfa Cəmiyyətinin teatr truppasında fəaliyyət göstərib.

1917-ci ildə Boris Svetlov və Q.Lemberq tərəfindən ekranlaşdırılmış "Arşın mal alan" filmində bacısı Aleksandra ilə birlikdə rol alıb və burada Telli obrazını canlandırıb.

1918-1919-cu illərdə Hacıbəyli qardaşlarının opera-operetta artistləri dəstəsi fəaliyyət göstərib. 1919-cu ildə Azərbaycan Cümhuriyyəti tərəfindən yaradılmış Türk Dövlət Teatrının aktrisalar heyətində olub. 

1923-1926-cı illərdə Bakı Teatral Texnikumunda təhsil alıb. 1922-ci ilin axırlarından 1925-ci ilin əvvəllərinədək Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında daha sonra isə 1925-ci ildən ömrünün sonuna qədər, 34 il Azərbaycan Dram Teatrında fəaliyyət göstərib. Burada həm milli dramaturgiya nümunələrində, həm də tərcümə əsərlərinin tamaşalarında dramatik, faciə, komik və xarakterik rollar yaradıb.

1927-ci ildə Əmək Qəhrəmanı, 1949-cu ildə isə Azərbaycan SSR xalq artisti adlarını alıb.     

Yeva Olenskaya 19 may 1959-cu ildə Bakıda vəfat edib.

## İfa etdiyi rollar

### Azərbaycan dramaturgiyası

### Xarici dramaturgiya

### Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917) — rol: Telli

## Ailəsi
Böyük bacısı Aleksandra (Şura) Olenskaya da aktrisa olub. Bacısının həyat yoldaşı Heydər Vəzirov Azərbaycan SSR xalq torpaq komissarı olub. 1937-ci ildə həyat yoldaşı və iki oğlu ilə birlikdə repressiyaya məruz qalıb.

## İstinadlar
Hənəfi Terequlov

**Məhəmməd Hənəfi Həsən oğlu Terequlov** () — Azərbaycan aktyoru, opera müğənnisi, bariton, teatr xadimi və ictimai xadim, Azərbaycanda opera xorunun banilərindən biri.

## Həyatı
Məhəmməd Hənəfi Terequlov 1877-ci il noyabrın 7-də (yeni təqvimlə 19-da) Tiflisdə anadan olmuşdur. Hənəfi Terequlov Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında pedaqoji təhsil alaraq həmin seminariyanın tam kursunu bitirmiş və ibtidai məktəb müəllimi adına layiq görülərək bu haqda şəhadətnamə əldə etmişdir. O,1900-cu ildən etibarən Bakı şəhər məktəblərində müəllimlik fəaliyyətinə başlamışdır. Bundan əvvəlki dövrlərdə isə Hənəfi Terequlov Bakı Şəhər Duması nəzdindəki Məktəb Komissiyasının 3 iyun 1899-cu il qərarına əsasən Əştərəkdəki məktəbdə müəllim vəzifəsinə təyin edilmişdir.

O, Tiflisdə apardığı bolşevik təbliğatına görə 1909-cu ildə növbəti dəfə həbs olunub.

Hənəfi Terequlov Üzeyir Hacıbəyovun həyat yoldaşı Məleykə Terequlova-Hacıbəyovanın və Müslüm Maqomayevin həyat yoldaşı Baydıgül Terequlovanın qardaşıdır.

## Filmoqrafiya
# Arşın mal alan (film, 1917) (tammetrajlı bədii film) — rol: Vəli
# Qız qalası əfsanəsi (film, 1923) (tammetrajlı bədii film)

## İstinadlar

## Mənbə
* Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004. səh. 17–20.
Pyotr Yermolov

**Pyotr Vasilyeviç Yermolov** (; d. 26 sentyabr 1887 - ö. 19 mart 1953) — SSRİ kinooperatoru, RSFSR-in Əməkdar incəsənət xadimi (1940).

## Həyatı
Pyotr Vasilyeviç Yermolov 26 sentyabr 1887-ci ildə anadan olmuşdur. 19 mart 1953-cü ildə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Pyotr Yermolov 1911-ci ildən kinoda fəaliyyət göstərmişdir. Əsasən hərbi kinoxronikalar çəkməklə məşhur idi. Qırmızı ordu haqqında ilk bədii filmin ("Qırmızı cəbhədə") yaradıcılarından biri olmuşdur. 1921-ci ildə V.İ.Lenini məktəbəqədərki təlim-tərbiyəyə hədsr olunmuş qurultayda lentə almışdır.  1924-cü ildən "Mejrabpom-Rus", "Mejrabpomfilm" (sonralar "Soyuzdetfilm") kinostudiyalarında işləmişdir. Y.A.Protazanov ("Torjokdan olan biçici" (1925), "Üç milyonla bağlı məhkəmə" (1926), "Qırx birinci" (1927), "Bəyaz qartal" (1928), "Müqəddəs Yorgen bayramı" (1930), "Marionetlər (1934)), M.S.Donskoy ("Qorkinin uşaqlığı" (1938), "Adamlar içində" (1939), "Mənim universitetlərim" (1940)) kimi rejissorlarla birgə işləmişdir. Böyük Vətən mübaribəsi illərində sənədli film sahəsində çalışmışdır.

## Ad
*RSFSR-in Əməkdar incəsənət xadimi (1940)

## Filmoqrafiya

***Operator kimi***
# XI qırmızı ordu hissələrinin Bakıda paradı (film, 1920) (qısametrajlı sənədli film)
# "Torjokdan olan biçici" (1925)
# "Üç milyonla bağlı məhkəmə" (1926)
# "Ayı toyu" (1926)
# "Qırx birinci" (1927)
# "Bəyaz qartal" (1928)
# "Buz ev" (1928)
# "Müqəddəs Yorgen bayramı" (1930)
# "İki-Buldi-iki" (1930) (A.V.Şelenkov ilə birlikdə) 
# "Marionetlər (1934)
# "Qorkinin uşaqlığı" (1938)
# "Adamlar içində" (1939)
# "Mənim universitetlərim" (1940)
# "Timur və onun komandası" (1940)

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь/Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др.- М.: Сов. энциклопедия, 1987.- 640 с.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 16.

## Xarici keçidlər
* Ермолов Пётр Васильевич
* Петр Ермолов 
* ЕРМОЛОВ Пётр Васильевич
Tuyuq

**Tuyuq** - (türkcə duyğu, duymaq sözündəndir) türk şairlərinin divan ədəbiyyatına bəxş etdikləri rübaiyə bənzəyən dörd misralıq şeir növü. Qafiyə quruluşu aaba, bəzən abab, az hallarda isə aaaa şəklindədir. Rübaidə işlənən mövzular tuyuqda da işlənir. Ərəb və ədəbiyyatında olmayan, yalnız türk ədəbiyyatında istifadə olunan özünəməxsus nəzm şəklidir.Tuyuq əruz vəzninin rəməl bəhrindədir

İlk numunələrini XIV əsr Azərbaycan şairi Qazi Bürhanəddin (tr: Kadı Burhanettin) yaradıb. Maninin Divan ədəbiyatına oxşar sayılır. Əruz vəzninin failatun-failatun-failun qəlibi ilə yazılır. Xalq ədəbiyyatında mani, on birli heca ilə söylənilərsə, ***tuyuq*** adını alır. Qafiyə sistemi rübainin qafiyə sistemi ilə eynidir. Manidə olduğu kimi, cinaslı qafiyə istifadə olunur. Bununla belə, tuyuqda manidən fərqli olaraq məntiqi və məna bütünlüyü qorunmaqla hər bir misranın müstəqil mənası, ideyası olur. Manidə isə ilk iki misra əsas mənanın yer aldığı son iki misraya zəmin yaratmaq funksiyası daşıyır.

Azərbaycan ədəbiyyatında bu janra ən çox müraciət edən şairlər Qazi Bürhanəddin, İmadəddin Nəsimi və XV əsr Çağatay şairi Əlişir Nəvai olmuşlar.

## Etimologiya
Türkcə duymaq, duyğu sözlərindən yaranmış tuyuq türk xalqlarının ədəbiyyat nümunəsi hesab olunur.

## Tuyuq örnəkləri
Tuyuğun özəlliyi qafiəsindədir. Hər misra omonimik bitir: eyni cür səslənən, lakin müxtəlif anlam verən sözlər qafiyələşdirilir. Belə qafiəyə "təcnis" deyilir. İki cür təcnis var: tam və mürəkkəb.

**Tam təcnis**
Ey özündən bixəbər qafil, **oyan**!
Həqqə gəl ki, həq deyil, batil, **oyan**! 
Olma fani aləmə mail, **oyan**!
Mə'rifətdən nəsnə qıl hasil, **oyan**!(c) İmadəddin Nəsimi

* "Nəsimi" filmindən dərvişlərin mahnısı "İstəmə" - musiqi: Tofiq Quliyev
* "Nəsimi" filmindən dərvişlərin mahnısı "Qafil oyan" - musiqi: Tofiq Quliyev
* Rasim Balayev - "Hardasan" - musiqi: Tofiq Quliyev

**Mürəkkəb təcnis**
Söz deyəm əgər sana, in**anasın**,
Yar gözündür gözünə, s**anasın**,
Yarunı anda biləsun pədürür,
Gər karimə qarşı sən ya**sanasın**!(c) Qazi Bürhanəddin

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Təcnis
* Bayatı
* Gəraylı
* Qoşma
*Qəsidə
Aleksandr Makovski (rejissor)

**Aleksandr Makovski** — Azərbaycan rejissoru, ssenarist.

## Filmoqrafiya
# Bayquş (film, 1924) (tammetrajlı bədii film) — aktyor
# Müxtəlif sahillərdə (film, 1926) (tammetrajlı bədii film) — rejissor köməkçisi
# Mədənçilər İttifaqının 20 illiyi (film, 1927) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor köməkçisi
# Bizim əsas yolumuz (film, 1928) (tammetrajlı sənədli film) — rejissor
# Üç dəniz ölkəsinin spartakiadası (film, 1928) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor
# Mürsəlli daşqını (film, 1929) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor
# Şərqə doğru (film, 1930) (tammetrajlı sənədli film) — rejissor; ssenarist
# Nikita İvanoviç və sosializm (film, 1931) (tammetrajlı bədii film) — rejissor; ssenarist
# Azərbaycan (film, 1931) (tammetrajlı sənədli film) — rejissor
# Milis (film, 1933) (qısametrajlı sənədli film) — rejissor
# İki yoldaş (film, 1934) (qısametrajlı bədii film) — rejissor
# Üç dəniz ölkəsinin spartakiadası (film, 1928) (qısametrajlı sənədli film) — bədii rəhbər

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.
Qaracalar

* Qaracalar (Saatlı) — Azərbaycanın Saatlı rayonunda kənd.
* Qaracalar (Borçalı) — Gürcüstanın Borçalı mahalında kənd.
* Qaracalar — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonu ərazisində kənd.
* Qaracalar (Əştərək) — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Əştərək rayonunda kənd.
* Qaracalar — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Qaraca
Mərkəzi Anadolu regionu

**Mərkəzi Anadolu regionu** — Türkiyədə coğrafi region.

## Bölgə vilayətləri

* Aksaray ili
* Ankara ili
* Çanqırı ili
* Əskişəhər ili
* Karaman ili
* Kayseri ili
* Kırıkkale ili
* Kırşəhər ili
* Konya ili
* Nevşəhər ili
* Niğdə ili
* Sivas ili
* Yozğad ili

## İstinadlar
Çankaya

**Çankaya** — Türkiyənın Ankara ilinin ilçəsi. Əhalisi 792 189  olan Çankaya Keçiören ilçəsindən sonra Ankaranın ikinci metropol ilçəsidir.

## İstinadlar
Aleksandr Litvinov

**Aleksandr Arkadyeviç Litvinov** (; ) — SSRİ ssenaristi, rejissor, RSFSR-in Əməkdar incəsənət xadimi (1959)

## Həyatı
Aleksandr Litvinov 1918–1920-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsində oxumuşdur. 1920–1926-cı illərdə AFKİ-nin rəhbəri olmuşdur. 1927–1937-ci illərdə "Mosfilm"in, 1938–1948-ci illərdə "Sibtexfilm"in, 1948–1957-ci illərdə isə Sverdlovsk kinostudiyasının rejissoru işləmişdir. 1958–1967-ci illər ərzində Sverdlovsk Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Mədənçi-neftçi istirahətdə və müalicədə (film, 1924) (tammetrajlı bədii film) — rejissor; ssenarist
# Azərbaycana səyahət (film, 1924) (sənədli film) — ssenarist
# Əvəz-əvəzə (film, 1925) (tammetrajlı bədii film) — rejissor; ssenarist
# Müxtəlif sahillərdə (film, 1926) (tammetrajlı bədii film) — rejissor; ssenarist
# Həyat uğrunda mübarizə (film, 1926) (tammetrajlı sənədli film) — rejissor

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 238.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Литвинов Александр Аркадьевич
* Литвинов Александр Аркадьевич
Vladimir Leqoşin

**Vladimir Georgiyeviç Leqoşin** (; 27 may 1904, Bakı, Rusiya İmperiyası-21 dekabr 1954, Moskva, SSRİ) — SSRİ kinorejissoru, üçüncü dərəcəli Stalin mükafatı laureatı (1951)

## Həyatı
Vladimir Leqoşin Bakı Mərkəzi İşçi Klubunun dram studiyasında fəaliyyət göstərən Qırmızı gənclər evindəki studiyada oxumuşdur. Rəssam və jurnalist işləməklə yanaşı həmçinin kinostudiyada filmlərə çəkilirdi. 1924-cü ildə Bakı teatr texnikumunu bitirdikdən sonra Moskvaya köçmüşdür. Burada o ömrünün sonlarına qədər müxtəlif kinostudiyalarda kino sahəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir. Həmçinin dublyaj ustası kimi də məşhur idi.

## Filmoqrafiya
# Mədənçi-neftçi istirahətdə və müalicədə (film, 1924) (tammetrajlı bədii film)
# Nəhəng tarakan (cizgi filmi, 1927) — (səsli variantın rejissoru)
# Xoşbəxtlik haqqında nəğmə (film, 1934) — (Mark Donskoy ilə birlikdə)
# Tənha yelkən ağarır (film, 1937)
# Əsgər cəbhədən gəlirdi (film, 1939)
# Sualtı əsirlikdə (film, 1942) (qısametrajlı bədii film)
# Təkbətək döyüş (film, 1944)
# Onların Vətəni var (film, 1949) — (Aleksandr Faynssimmer ilə birlikdə)

## Adlar və mükafatlar
* Üçüncü dərəcəli Stalin mükafatı (1951) — "Onların Vətəni var" (1949) filminə görə

## Ədəbiyyat
* ГАНЕЛИНА И. Владимир Легошин // 20 режиссерских биографий. — М., 1971.

## Mənbə
* Легошин Владимир Георгиевич 
* Владимир Легошин на kino-teatr.ru
Bosniya dili

**Bosniya dili** — Bosniya və Herseqovinanın rəsmi dili. Bosniya dili serb-xorvat dilinin regional variantı sayılır.

## İstinadlar
Vladimir Ballyuzek

**Vladimir Vladimiroviç Ballyuzek** (; 25 dekabr 1881, Sankt-Peterburq Rusiya imperiyası-9 sentyabr 1957, Moskva, SSRİ) — rus sovet kino rəssamı.

## Həyatı
Vladimir Ballyuzek Peterburqda ali rəssamlıq məktəbini bitirmişdir. Sonralar təhsilini Münhendə davam etdirmiş, Parisdə işləmişdir. Rusiyaya qayıtdıqdan sonra teatr və kino sahəsində çalışmışdır. 1914-cü ildən kinoda fəaliyyət göstərmişdir.

## Filmoqrafiya
# Qız qalası əfsanəsi (film, 1923) (tammetrajlı bədii film)

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 35-36.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## Xarici keçidlər
* Владимир Баллюзек  
* Владимир Баллюзек 
* Баллюзек Владимир Владимирович