open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kösedağ döyüşü

**Kösedağ döyüşü** — 1 iyul 1243-cü ildə Anadolu səlcuqluları ilə monqollar arasında baş vermiş müharibə. Döyüşlərin sonu monqolların qələbəsilə bitmişdir. Türk-İslam tarixində əhəmiyyətli bir dönüş nöqtəsi təşkil edən bu döyüş, Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin süqut dövrünü təşkil edir.

## Tarixi

Monqollar Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin güclü hökmdarı I Əlaəddin Keyqubad çəkinirlər. Bu səbəbdən də Anadoluya hücum edə bilmirdilər. Əlaəddin Keyqubadın ölümündən sonra yerinə keçən oğlu II Qiyasəddin Keyxosrovun zamanında monqollar dövlətin müəyyən mənada zəiflədiyini düşünərək ölkəyə hücum etdilər. Anadolunun içərilərinə doğru səfərlər təşkil etmək üçün İrandakı monqol orduların başına Baycu Noyan gətirildi. Qafqazdakı gürcü və erməni qüvvələrindən də kömək alan Baycu Noyan, Anadolu Səlcuqluları üzərinə hücum etmək üçün fürsət gözləyirdi. Baycu noyan İshaq üsyanından və Qiyasəddin Keyxosrovun təcrübəsizliyindən faydalanaraq 1242-ci ildə Ərzuruma hücum edir. Qorxunc zülmlər və qırğınlar edərək, yerli əhalinin mallarını dağıdır. Bu xəbəri alan gənc və təcrübəsiz Sultan Qiyasəddin Keyxosrov 80 000 nəfərlik ordusu ilə birlikdə Sivasa hərəkət edir. Sultanın Sivasda olduğu xəbərini alan Baycu noyan Sivas üzərinə hücum edir və döyüşdə qalib gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Faruk Sümer. Kösedağ Savaşı // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cild XXVI. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 2002, s. 272-273.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*Anadolu Səlcuqlarının tarixi
Yan Vermeer

**Yohannes** və ya **Yan Vermeer** () — gündəlik həyatı təsvir edən tabloları ilə tanınan hollandiyalı barokko rəssamı, holland rəssamlığının qızıl dövrünün nümayəndəsi.

Vermeer həyatı boyunca müvəfəqiyyətli rəssam kimi tanındı. Nisbətən çox az tablo çəkdiyi və ölümündən sonra arvadı və uşaqlarına borc qoyduğu üçün zəngin bir adam kimi xatırlanmır.

## Əsərləri


Fayl:Vermeer-view-of-delft.jpg|Delft mənzərəsi
Fayl:Johannes Vermeer - The Astronomer - 1668.jpg
Fayl:Jan Vermeer van Delft 006.jpg|Jan Vermeer van Delft
Fayl:Girl with a Pearl Earring.jpg|Mirvari tanalı qız
Fayl:Johannes Vermeer - Lady at the Virginal with a Gentleman, 'The Music Lesson' - Google Art Project.jpg



## Həmçinin bax

* Yan Vermeerin rəsmlərinin siyahısı

## İstinadlar
251 (ədəd)

**İki yüz əlli bir** — say sistemində ədədlərdən biri. İki yüz əllidən sonra,  iki yüz əlli ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** İki yüz əlli bir ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
267 (ədəd)

**İki yüz altmış yeddi** — say sistemində ədədlərdən biri. İki yüz altmış altıdan sonra,  iki yüz altmış səkkizdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* **İki yüz altmış yeddi ədədi** — tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 3, 89 və 267 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qasım xan Vali

**Qasım xan Əli xan oğlu  Vali** (1850 – 1933) — Qacarlar dövlətinin hərbi və mülki xadimi, ordu generalı.

## Həyatı

Qasım xan Əli xan oğlu 1850-ci ildə anadan olmuşdu.  1802-ci ildə Napoleon tərəfindən əsası qoyulan Hərbi məktəbini bitirmişdi. İran Kazak diviziyasında xidmət etmişdi. Ordu generalı rütbəsinədək yüksəlmişdi. Sərdari-Hümayun ləqəbini daşıyırdı.
Qasım xan Vali ingilispərəst idi və Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən dəstəklənirdi. 
Qasım xan Vali 1908-ci ildə Təbriz şəhərinin şəhridarı (meri) olmuşdu. Onun vaxtında şəhərə elektrik işığı çəkilmişdi. Litoqrafiyadan yüksək çap üsuluna keçilmişdi.

Qasım xanın Təbrizdə lampa zavodu, kiçik bir tütün fabriki, sabunbişirmə və gön-dəri müəsissələri vardı.

## Ailəsi
Qasım xan Vali İsmətəssəltənə xanımla ailə qurmuşdu.  İbrahim xan, Əli xan adlı oğlanları vardı.

## Qalereya


Fayl:Sadabad 1.jpg
Fayl:Sadabad 2.jpg
Fayl:Sadabad 3.jpg
Fayl:Sadabad 4.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası
*Təbriz şəhərinin başçıları
*Məhəmmədqasım xan Vali

## Xarici keçidlər
*Black Coup 
*Iran and the Rise of Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power - by Cyrus Ghani - p.140
*The Zarrinkafsch (Bahman-Qajar) Family
Məhəmmədqasım xan Vali

**Məhəmmədqasım xan Dostəli xan oğlu  Vali** (1800-1872)—Qacarlar dövlətinin hərbi və mülki xadimi.

## Həyatı

Məhəmmədqasım xan Dostəli xan oğlu 1800-cü ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Qacarlar dövlətində xidmət etmişdi. 1838-1840-cı illərdə Yəzdin valisi olan böyük qardaşı Hüseynəli xan Müəyyirilməmalikin yanında nəvvab olmuşdu. Ordan saraya pişxidmət vəzifəsinə dəyişildi. 1851-ci ildə Əhməd xan Əminülmülkün əvəzinə Tiflis baş konsulu təyin edildi. 1854-cü ildə Rusiya səfirliyinə baş müşavir təyin edildi. 1855-ci ildə çar II Aleksandrın tacgüzarlığında iştirak etdi. 1855-1860-cı illərdə Tehranda yaşadı.1860-cı ildə İranın Rusiyada səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edildi. Təyinat yerinə yola düşərkən Avropa gəzintisinə çıxdı. Oğlu Əli xan ilə Berlinə, Brüsselə, Parisə və Londona baş çəkdi. Marseldən, hər ikisi İstanbula getdi və qısa müddətdən sonra  onlar Trabzondan və Ərzurumdan Qara dənizi keçdilər. 1861-1862-ci ildə yenidən Yəzd valisinin müavini oldu. 1862-1868-ci illərdə Gilan əyalətinə vali təyin edildi. 1871-ci ildə Nasirəddin şahla Zilli Sultan Məsud mirzənin arasında qovğa başlandı. Asəfəddövlə Hacı Məhəmmədqulu xan Dəvəli-Qacar Şirazın idarəsini əlinə keçirdi. Məsud mirzəni qovub  Məhəmmədqasım xanı da yanına çağırıb şahın adından vali təyin etdi.

Farsın qubernatoru Məhəmmədqasım xan Vali 21 mart  1872-də Şirazda qarın yatalağından öldü və İranın məşhur şairi Hafizin məqbərəsində  dəfn edildi.

## Ailəsi
Məhəmmədqasım xanın Əli xan adlı oğlu vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları,  Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şiraz

## Xarici keçidlər
Nadar

**Nadar** (fr. Nadar, əsl adı Qaspar Feliks Turnaşon, fr. Gaspard-Félix Tournachon; 6 aprel 1820 – 21 mart 1910) — məşhur fransız fotoqrafı, karikaturaçısı və hava səyyahı.

## Bioqrafiya
## Qalereya


Fayl:Charles Baudelaire.jpg|Charles Baudelaire
Fayl:Nadar 1.jpg|alt=Sarah Bernhardt|Sarah Bernar
Fayl:Georges Boulanger Nadar.jpg|Georges Boulanger
Fayl:Georges Clemenceau Nadar.jpg|alt=Georges Clemenceau|Jorj Klemenso
Fayl:Camille Corot-Nadar corrected.jpg|Camille Corot
Fayl:Gustave Courbet.jpg|Gustave Courbet
Fayl:Charles francois daubigny.jpg|Charles-François Daubigny
Fayl:Félix Nadar 1820-1910 portraits Eugène Delacroix.jpg|Eugène Delacroix
Fayl:Jules Favre 1865 Nadar.jpg|Jules Favre in 1865
Fayl:Léon Gambetta 1870 Nadar.jpg|Léon Gambetta in 1870
Fayl:Paul Gustave Dore by Felix Nadar 1855-1859.jpg|alt=Gustave Doré (1859)|Qüstav Dore (1859)
Fayl:Alexandre Dumas Nadar.jpg|alt=Alexandre Dumas, père|Aleksandr Düma
Fayl:Ilja Iljitsch Metschnikow Nadar.jpg|Ilja Iljitsch Metschnikow
Fayl:Jean-FrancoisMillet(Nadar).jpg|Jean-François Millet
Fayl:Atelier Nadar - Pierre Kropotkine.jpg|Peter Kropotkin
Fayl:Franz Liszt 1884.jpg|alt=Franz Liszt|Ferens Liszt
Fayl:Félix Nadar 1820-1910 portraits Gérard de Nerval.jpg|Gérard de Nerval
Fayl:Nasir ad-Din Nadar.jpg|alt=Nasser al-Din Shah Qajar, king of Persia 1848-1896|Nasirəddin şah Qacar, king of İran 1848-1896
Fayl:M. Henri Rochefort. Directeur de l'Intransigeant.jpg|Henri Rochefort
Fayl:George Sand by Nadar, 1864.jpg|George Sand (1864)
Fayl:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|Ernest H. Shackleton
Fayl:Adolphe Thiers Nadar.jpg|Adolphe Thiers
Fayl:Jules Verne.jpg|alt=Jules Verne|Jül Vern
Fayl:Galliffet, Gaston de.jpg|Marquis de Galliffet, the *fusilleur de la [[Paris Commune|Commune]]*
Fayl:Théophil Gautier 1856 Nadar.jpg|Théophile Gautier
Fayl:Nadar.jpg|Nadar (Gaspard-Félix Tournachon) – Self-portrait
Fayl:JapaneseMissionAndNadarSon.JPG|alt=Nadar's son, photographed by Nadar with members of the Second Japanese Embassy to Europe in 1863.|Nadarın oğlu, Nadar tərəfindən 1863-cü ildə Yaponiyanın Avropadakı İkinci Səfirliyinin üzvləri ilə çəkilmiş fotoşəkil.
Fayl:Nadar05.jpg|The former painter Charles Crodel with a sketch-book, photograph by Nadar, Marseille, 21 rue de Noailles, 1905


## İstinadlar
Übeyd mədəniyyəti

**Übeyd mədəniyyəti** və ya **Obeyd mədəniyyəti** — enolit dövrünə aid mədəniyyət.

## Ümumi məlumat

E.ə. V minillikdə Yaxın Şərqdə, xüsusilə Mesopotamiyada mədəni inkişafın yüksək səviyyədə olmuşdur. Məhz bu dövrdə ilk dəfə olaraq Mesopotamiyada qədim şəhər mədəniyyətinin meydana çıxdığını, Şumer mədəniyyətinin bünövrəsinin qoyulmuşdur. E.ə. V minillikdə Cənubi Mesopotamiyada mövcud olmuş Ubeyd arxeoloji mədəniyyəti e.ə. V minilliyin birinci yarısında daha da inkişaf edərək yayılmış və Mesopotamiyanın şimal əyalətlərini əhatə etmişdir.

Мəlum olduğu kimi, Ubeyd mədəniyyəti protoşumerlərə və şumerlərə aid edilir. Şumer dili Hind-Avropa dilləri ilə qohum olmamış, onun türk dilləri ilə bağlı olmasına dair inkaredilməz dəlillər aşkar olunmuşdur. Bu mədəniyyət üçün xarakterik olan arxasıüstə uzadılmış skeletlərin Мesopotamiyada yayılması şumerlərin gəlişi ilə əlaqələndirilir.

## Ədəbiyyat
* *Чайлд Г.* Древнейший Восток в свете новых раскопок. М., 1956.
* *Массон В. М.* Средняя Азия и Древний Восток. М.—Л., 1964.
* *Parrot A.* Archeologie mesopotamienne. Paris, 1953. T. 2.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Səmərra

## Xarici keçidlər
Çatalhöyük

**Çatalhüyük**, Cənubi Anadoluda, E.Ə. 7500 illərə dayanan, çox geniş bir Daş dövrü və Mis dövrünə aid arxeoloji yerdir.

## Yeri

Müasir Konya şəhərinin cənubi-şərqində, Hasandağının təqribi olaraq 136 kilometr uzağında, Konya ovasına hakim taxıl sahəsindədir. Şərq yerləşimini, ən son Daş dövrü sırasında ovadan 20 metr yüksəkliyə qədər çatanan bir yerləşim məsafəsindədir. Ayrıca, qərbə doğru da kiçik bir yerleşim birimi və bir neçə yüz metr şərqə doğru da bir Bizans yerləşimi vardır.

## Tarixçə

İnsanlıq tarixinin ilk yerləşim yeri olaraq qəbul edilməkdədir. Ehtimalən, bu günə qədər tapılmış ən qədim və ən gəlişmiş Yeni Daş dövrü yerləşim mərkəzidir. 1958-ci ildə Ceyms Mellaart tərəfindən kəşf edilmiş, ilk qazıntıları 1961-1963 və 1965-ci illərndə aparılmışdır. 1993-cü ildə yenidən başlayan və günümüzə qədər davam eden qazıntılar İan Hodder tərəfindən idarə olunur.

Tarix öncəsi arxeoloji sahələr Tunc dövründən öncə tərk edilmişdir. Bir zamanlar iki yerləşim birimi arasında Çarşamba çayının bir kanalı axmaqdadır və yerləşim birimləri, ilk taxıı zamanlarında əlverişli sayıla biləcək torpak üzərinə qurulmuşdur. Evlərin girişləri üst qismlərindədir.


**Çatalhüyükdə restavrasiya edilmiş bir ev örnəyi**

Fayl:Catal Hüyük sanctuary.JPG|Anadolu Mədəniyyəti Muzeyində olan Çatalhöyük evi
Fayl:Catal Hüyük Restauration.JPG|Çatalhöyükdəki evin içinin canlandırılması
Fayl:Catal Hüyük Restoration B.jpg|Çatalhöyük evi nümunəsi




**Çatalhöyük'te Yapılan Kazılarda Bulunan Antik Eserler ve Süs Eşyaları**

Fayl:Catal Hüyük, bull heads.JPG|Çatalhöyük'te ortaya çıkarılan boynuzlar, Ankara
Fayl:Ankara Muzeum B19-36.jpg|Çatalhöyük'teki kazılarda ortaya çıkarılmış bir ana tanrıça heykelciği
Fayl:Museum of Anatolian Civilizations010 kopie.jpg|Çatalhöyük'te ortaya çıkarılmış obsidiyen ayna
Fayl:Museum of Anatolian Civilizations009 kopie.jpg|Kazılarda bulunmuş bazı süs ve takılar




**Çatalhöyük'te Bulunan Duvar Resimleri ve Kabartmalar**

Fayl:Museum of Anatolian Civilizations003.jpg|Çatalhöyük'te ortaya çıkarılmış duvar resimleri
Fayl:Catal Hüyük reliefs.JPG|Çatalhöyük Rölyefleri
Fayl:Catal Hüyük, bull painting.JPG|Çatalhöyük'te ortaya çıkarılmış boğa resimleri



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Çatalhöyük 
* Çatalhöyük Fotoğrafları
Dəmirkörpü döyüşü

**Dəmirköprü döyüşü** — 637-ci ildə Xalid bin Vəlid İslam ordusu ilə Bizans (Rum) ordusu arasında, bu gün Hatay eli Antakya mahalı adlanan yerin yaxınlığında baş vermiş döyüşdür. Adını döyüşün olduğu yer olan Üsyankar Çayı üzərindəki bir körpüdən almışdır.

Döyüş, İslam ordusunun zəfəri və Antakyanın təslim olmasıyla nəticələnmişdir. İslam ordusu bu zəfərin ardından cənuba doğru gedərək Lazkiye və Tartus kimi Şərq Aralıq dənizi şəhərlərini də ələ keçərmişdir. Beləliklə şimal Suriyanı tam hakimiyyətinə alan İslam orduları, daha şimalda Anadoluya doğru böyümə imkanı tapmış, Xalid bin Vəlid əraziləri Kahramanmaraşa qədər uzanmışdır.

## Xarici keçidlər

* A.I. Akram, ''The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns'' Lahore, 1969
## Həmçin bax
*Bizans - ərəb müharibələri
Oltu döyüşü

**Oltu döyüşü** — Türk ordusu ilə Ermənistan Demokratik Respublikası arasında 25 iyul 1920 - 5 sentyabr 1920-ci il tarixi arası baş vermiş döyüşdür. Şərq Cəbhəsi Komandiri Kazım Qarabəkirin başçılıq etdiyi türk ordusunun qəti zəfəriylə nəticələnmişdir.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsinə girən Osmanlı İmperiyası və onun müttəfiqləri məğlubiyyətə uğramışdır. Rusiya vətəndaş müharibəsi əsnasında Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan Rusiya imperiyasından öz müstəqilliyini elan etmişdir. Osmanlı İmperiyasının sərhədlərini təyin edən Serv Sülh Sazişi imzalanmışdır. 1878-ci ildə Oltu mahalı Rusiya tərəfindən ilhak edilmişdi.

### Birinci döyüş
Gürcüstan və Ermənistan Demokratik Respublikası qərb əyaləti, Oldu mahalı üzərində idarəni ələ keçirə bilmirlər. Bölgəni qısa döyüşlər nəticəsində ortaya çıxan yerli müsəlman döyüş ağaları idarə altına alır.

### İkinci döyüş
Yerli Türk qüvvələri və Erməni sərhəd birliklərinin bir-birləriylə qarşıdurmasının nəticəsi olaraq ermənilər mahal istiqamətində hərbi yürüş təşkil etməyə başlayırlar. 16 iyun 1920-ci ildə erməni qüvvələri Oltu mahalını işğal edir.

Buna qarşılıq olaraq, Şərq Cəbhəsi Komandiri Qazıntım Karabekir 3 sentyabrda Oltuya dörd türk batalyonu göndərir və erməniləri geri oturdur. Karabekir sonradan 20 sentyabradək erməni hərbi birləşmələrinin izləyərək Ermənistanın Gümrü şəhərinə qədər irəlilədi.
İsoroku Yamamoto

**İsoroku Yamamoto** (; ) — Yaponiya Marşal Admiralı. O, İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsindən ölümünə qədər Birləşmiş Donanmanın Ali Baş Komandanı olmuşdur. Yamamoto Yaponiya imperiyasını hərbi dəniz donanmasında bir sıra mühüm vəzifələr daşımış və xüsusilə Dəniz Aviasiyasının inkişafında və yenidən təşkilində mühüm işlər görmüşdür. O, İkinci Dünya müharibəsində Ali Baş Komandan vəzifəsini tutmuş və Pörl-Harbora hücum əməliyyatı və Miduey döyüşü təşkilində vəzifələr daşımışdır. Amerika Silahli Qüvvələrinin hərbi əməliyyatı nəticəsində Yamamotoyu daşıyan təyyarə hədəf alınaraq öldürülmüşdür.

## Ailəsi
4 aprel 1884-cü ildə samuray Tokano Teykiçinin altıncı oğlu olan İsoroku Sadayoşi Hokkyido adasındakı Kuşingun Sonşomura kəndində anadan olmuşdur. Oğlan varisi olmayan nüfuzlu bir ailənin övladlığa götürməsi nəticəsində Yamamoto soyadını almışdır. Anadan olduğu ildə atasının 56 yaşında idi və bu səbəbdən öz oğluna 56 mənasına gələn İsoroku adını qoymuşdur. 1918-ci ildə Reyko Mihaşi ilə evlənir və bu evlilikdən iki oğlu və qızı olur.

## Karyera
1896-cı ildə daxil olduğu Hiroşima Hərbi Dəniz Akademiyasından 1904-cü ildə məzun olur.1905-ci ildə Tsuşima müharibəsində(Rusiya-Yaponiya) iştirak edir və sol əlinin iki barmağını itirir.Daha sonralar ildə Tsukiji Hərbi Dəniz Akademmiyasına(1913-1919) və Harvard Universitetində(1919-1921) təhsil alır.1923-cü ildə Kapitan vəzifəsinə yüksəlir.13 Aprel, 1924-cü ildə ABŞ-nin Hərbi Donanma Kollecinə səfər edən nümayəndə heyətində Kapitan Rütbəlisi kimi iştirak edir.1934-1935 illərində Londonda Dənizçilik Konfrasında Yaponiya nümayəndə heyətinə sədrlik edir. 1936-cı ildə Yaponiya Donanmasına Nazir Müavini kimi təyin olunur və müharibə gəmilərinin irihəcmli istehsalına qarşı çıxaraq təyyarə platformalı gəmilərin istehsalının stimullaşdırılması üçün səy göstərir.

Yaponiyanın Almaniya ilə ittifaqına qarşı olması və 1939-cu ildə Yangtze çayı üstündəki Amerikan hücum qayıqlarına müdaxilə edilməsinə görə ABŞ səfirindən üzr istəməsi  sərt tənqid olunmasına səbəb olur. Lakin bütün bunlara baxmayaraq 1939-cu ildə Birləşmiş Donanmanın  Ali Baş Komandanı təyin olunur.

## İstinadlar
Eldrine

**Eldrine** (ƎLDRINE) — Gürcüstan rok-qrupu. Qrupa Sofi Toroşelidze, Mixail Çelidze (Miken), İrakli Bibilaşvili (Bibo), David Çanqoşvili (Chango), Tamara Şakeladze və DJ Beso Saxelaşvili (DJ Be$$) daxildir .

## Albomlar

* Fake Reality (2011)

## İstinadlar
Konya döyüşü

**Konya döyüşü** — 21 dekabr 1832-ci ildə Birinci Osmanlı-Misir müharibəsi zamanı Misir və Osmanlı imperiyası arasında baş vermiş döyüş. Müasir Türkiyədə Konya şəhərində olmuşdur. Döyüşə Osmanlılar tərəfdən Resid Mehmed Paşa, Misir tərəfdən isə İbrahim Paşanın başçılığı edirdi. Bu qısa toqquşma misirlilərin qələbəsi ilə bitmişdir.

## Ədəbiyyat

* Laffin, John, Brassey's Dictionary of Battles, (Barnes & Noble Inc., 1995).
* Grant, R.G., Battle: A Visual Journey through 5,000 years of combat, (DK Publishing Inc., 2005).
* Dupuy, R. Ernest and Trevor N. Dupuy, The Harper Encyclopedia of Military History, (HarperCollins Publishers, 1993).
* McGregor, Andrew James, A Military History of Modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War, (Greenwood Publishing Group Inc., 2006).
* Finkel, Caroline, Osman's Dream, (Basic Books, 2005), 57; "Istanbul was only adopted as the city's official name in 1930..".
Kılıçbayır döyüşü

**Kılıçbayır döyüşü** — Sarı Bayır Hərəkatının bir parçası olmuş və 7 avqust 1915 tarixində ingilislərin Anzak birləşmələrin tərəfindən Osmanlılara qarşı yönələn hücum nəticəsində baş vermiş döyüşdür. Döyüş nəticəsində Anzak birlikləri ağır itkinlər verərək geri çəkilmək məcburiyyətində qalmışlar. Müttəfiq yazınında Nek (Boyun) Döyüşü olaraq keçən döyüş, Çanaqqala Döyüşünün ən dramatik hadisələrindən biri olaraq qəbul edilir.

## Mənbə
* Büyük Harbin Tarihi Çanakkale Gelibolu Askeri Harekatı – General C. F. Aspinall – Oglander (General Ian Hamilton'un karargah subaylarından)
* Alçıtepe'den Anafartalar'a Çanakkale Kara Muharebeleri – Tuncay Yılmazer

## İstinadlar
Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı

right|thumb|İYUPAK-ın emblemi
**Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı** (İYUPAK, ) — kimya sahəsində tərəqqiyə dəstək verən beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatı. Milli təşkilatlardan ibarətdir. Kimyəvi elementlərin adlandırılması və standartlarının hazırlanması üzrə nüfuzlu təşkilat hesab edilir. Elm üzrə Beynəlxalq Şuranın üzvüdür ().

## Tarixi
1919-cu ildə yaradılıb.

## Həmçinin bax
* Kimya
* Kimyəvi element

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İYUPAK-ın rəsmi saytı
Əhməd xan Dünbili

**Əhməd xan Mürtəzaqulu xan oğlu Dünbili** (1745-1786) — Xoy xanlığının hakimi (1763-1786).

## Həyatı
Dünbili tayfası tamamiylə türk əsilli tayfadır. Əhməd xan 1786-cı ildə qardaşı Şahbaz xanın övladları tərəfindən öldürüldü.

## Hakimiyyəti
Xanlığın başında duran Əhməd xan (1763 – 1786) Təbriz xanlığının ərazisini birləşdirərək İrəvan, Naxçıvan və Qaradağ xanlıqlarını da özünə tabe edə bilmişdi. Rusiya dövləti xanlığın artan nüfuzundan Osmanlınında istifadə edə biləcəyindən ehtiyat edirdi. Buna görə də xoylu Əhməd xanı öz tərəfinə çəkmək üçün bu işlə II Yekaterina özü maraqlanırdı. O, 1784-cü il iyunun 21-də Knyaz Potyomkinə bu haqda xüsusi tapşırıq vermişdi. Lakin rəsmi sənədlərdən göründüyü kimi, Xoy xanlığı Rusiyaya deyil, Osmanlıya meyil edirdi. Hətta Osmanlı dövləti bunun müqabilində Əhməd xana böyük imtiyazlar vermişdi. Bundan əlavə 1784-cü ildə Xoy xanı Əhməd xan digər Azərbaycan xanları ilə birgə Axalsık paşasının yanına elçi göndərmişdi. Həmin elçilik qarşısında Sultandan kömək almaq məqsədi qoyulmuşdu.

Xoy, Təbriz və Naxçıvan xanlarının Bəyazid hakimi İsaq paşa vasitəsilə Osmanlı sultanından onlara başçı təyin edilməsi xahiş olunurdu. Bu xahişi nəzərə alan sultan onlara belə cavab vermişdir: "Biz ali məqamlı Xoy hakimi Əhməd xanı sizə başçı təyin edirik ki, birləşib ... qanuni düşmənimiz olan xristianlara qarşı birgə vuruşasınız.

## Ailəsi
Əhməd xanın Hüseynqulu xan, Cəfərqulu xan, Əmiraslan xan, Kazım bəy adlı oğlanları, Mahşərəf bəyim adlı qızı vardı. Məhəmmədhəsən ağa Sarıcalı-Cavanşir, Məhəmmədqulu xan Qasımlı-Avşar, Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar Əhməd xanın kürəkənləri idilər.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Xoy xanlığı, Bakı: Mütərcim, 2012

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Xoy xanlığı

## Xarici keçidlər

* ''Pərvin xəyyam oğlu Mirzəzadə'', Xoy xanlarının nəsil şəcərəsi, Almanach.be, 12.08.2003
Yer saatı

**Yer saatı** () — Ümumdünya vəhşi təbiət fondu tərəfindən hər il keçirilən beynəlxalq tədbir. Hər ilin mart ayının axırıncı şənbə günü keçirilir və hər kəsi, dövlət və kommersiya təşkilatlarını həyati əhəmiyyət daşımayan bütün elektrik cihazlarını bir saatlığa keçirməyə çağırır. Bununla da dünyada iqlimin dəyişməsinə diqqət ayırmağa çalışır. İlk dəfə bu tədbir (WWF) tərəfindən The Sydney Morning Herald qəzeti ilə birgə 2007-ci ildə Avstraliyada keçirilib. Artıq gələn il dünyada tərəfdarları tapıldı, 2009-cu ildə isə geniş hərəkata çevrildi. WWF-nin məlumatına görə onu hər il 1 milyard əhali keçirir.

## Azərbaycanda
Azərbaycan rəsmi olaraq 2011-ci ildən "Yer saatı" kampaniyası qeyd edilir. Elə həmin il keçirilən ilk tədbirdə Bakıda Qız Qalasının ışıqları 1 saat müddətinə söndürülüb. IDEA İctimai Birliyi 2014, 2015, 2017 və 2018-ci illərdə Dünya Vəhşi Təbiət Fondunun (WWF) "Yer saatı" beynəlxalq kampaniyasının (www.earthhour.org) Azərbaycan üzrə rəsmi koordinator statusunu əldə etmişdir. Koordinator qismində IDEA İctimai Birliyinin təşkilatçılığı, “Cavan” Gənclər Hərəkatı İctimai Birliyi və WWF Azərbaycan nümayəndəliyinin dəstəyi ilə  "Yer saatı" kampaniyası çərçivəsində ölkəmizdə kütləvi aksiya və tədbirlərin keçirilir.  IDEA İB-nin təşəbbüsü ilə Bakı şəhəri üzrə məşhur binaların fasad işıqları yerli vaxtla saat 20.30-da bir saatlıq söndürülür və bu rəmzi hərəkətlə aksiya iştirakçıları enerjiyə qənaəti təşviq edirlər. IDEA İctimai Birliyi tərəfindən 2017-ci ildə 10 illiyini qeyd edən "Yer saatı" kampaniyası çərçivəsində ölkəmizdə təşkil edilən genişmiqyaslı aksiyaya 300 nəfərdən çox gənc qoşulmuşdur.  IDEA-nın təşkilatçılığı ilə “Yer saatı” kampaniyası çərçivəsində veloyürüş, məşhur rəqs qruplarının “Yer saatı” konsepsiyasına uyğun qeyri-adi rəqsləri, əyləncəli flaşmoblar, hədiyyəli müsabiqələr, tədbir müddətində fasiləsiz musiqi və gənclərin marağına səbəb olacaq digər sürprizlər təşkil edilir.

## Tənqid

Hərəkatın ciddi tənqidçiləri də vardır. Beləki, bir saatdan sonra eyni vaxtda işıqların yandırılması və elektrik cihazlarının işə salınması elektrik xətlərində ani anda yükün çoxalmasına və qəzaya səbəb ola bilir.

## Mənbə
* Yer saatı Azərbaycanın rəsmi saytı
* Yer saatının rəsmi saytı
* WWF saytında 2009-cu ildə tez-tez verilən suallar 
* (uşaq versiyası)
* Earth Hour 2008  – a collection of Earth Hour 2008 news articles and press releases
* Video: Earth Hour in Boulder, Colorado.
* Interview with Earth Hour Executive Director Andy Ridley (WWF)

## İstinadlar
Qalaça (Qax)

**Şamilqala** və ya sadəcə **Qalaça** — Qax rayonunun İlisu kəndində Yazlıq dağının üstündə inşa olunmuş qala.

Qala XIX əsrin 50-ci illərində dağlıların milli azadlıq hərəkatının rəhbəri Şeyx Şamilə qarşı aparılan hərbi əməliyyatlarda müşahidə təyinatlı istehkam kimi ruslar tərəfindən inşa etdirilmışdir. El arasında "gözətçi qala" kimində deyilir

Dairəvi formada inşa olunan qalaçanın diametri 7,4 metrə yaxındır. Çay daşı və əhəng məhlulu ilə tikilmiş qalaçanın ətrafı boyunca atəş açmaq və müşahidə aparmaq üçün mazğallar vardır. Qalaçada İlisuya gələn bütün yolları müşahidə etmək, eləcə də nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Kənddən qalaçaya araba yolu salınmışdır. Qalaça tarixi-memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur. Şamil qalasının xarabalıqlarından Dağıstanla Azərbaycan arasında son yaşayış məntəqəsi olan Sarıbaş kəndi görünür.

Bu tip qalalar daha bir neçə yüksəklikdə inşa edilmişdir. Bir çoxları günümüzə qədər gəlib çıxa bilməmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qax abidələri (film, 2001)

Fayl:Qalaça1.jpg|Qalaçaya aparan dağ yolu
Fayl:Qalaça.jpg|Qalaçanın qarşı dağdan görünüşü
Məhəmməd Rəzi Təbrizi

**Məhəmməd Rəzi Təbrizi** (1808-1869) - azərbaycanlı tarixçi. "Zinət üt-təvarix" adlı salnamənin müəllifi.

## Həyatı
Məhəmməd Rəzi 1808-ci ildə Təbriz şəhərində Mirzə Məhəmməd Şəfi adlı şəxsin ailəsində doğulmuşdur. Mirzə Məhəmməd Şəfi Qacar sarayına yaxın adamlardan idi. Məhəmməd Rəzi ana dili ilə yanaşı ərəb və fars dillərini də yaxşı mənimsəmişdi. O şairliklə yanaşı xətatlıq sənətinə hakim idi.

## Yaradıcılığı
"Zinət üst-təvarix" əsəri müqəddimə, iki hissə və nəticədən ibarətdir. Salnamədə Qacar-Rusiya münasibətlərinə geniş yer verilmişdir. Bununla yanaşı müəllif Azərbaycan haqqında da məlumatlar verir.

## Həmçinin bax

* Məhəmməd Sadiq Mərvəzi
* Əbdürrəzzaq Dünbülü
Lyu Syaobo

**Lyu Syaobo** (Sadə Çin dilində: **刘晓波**; Ənənəvi Çin dilində: **劉曉波**; ) — Çinli intellektual və insan haqları müdafiəçisi. 2010-cu ildə Nobel Sülh mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Lyu Syaobo, Çində demokratiya, insan haqları müdafiəçilərinin qabaqcıllarından biridir. Müxalif düşüncələri və fəaliyyətləri səbəbilə bir neçə dəfə həbs olunub. ABŞda olmasına baxmayaraq 1989-cu ildə ölkəsinə qayıtmış, 1989-cu il Tyananmen meydanı hadisələrinə də qoşulmuşdu. Müstəqil Çin PEN Mərkəzinə 2003-cü ildən bəri başçılıq edən Lyu Syaobo 8 dekabr 2008-ci il tarixində 303 çinli intellektualla birlikdə imzaladığı Çinin demokratikləşməsini təklif edən 08 sazişi səbəbilə nəzarətə alınmış, 23 iyun 2009-cu il tarixində də 11 illik həbs cəzası almışdır. Lyu Syaobo Nobel Sülh mükafatını həbsxanada ikən qazanmışdır.

Nobel Komitəsi tərəfindən 2010-cu ilin Nobel Sülh mükafatına layiq görülən Syaobonun bu mükafatı almasının səbəbi, "Çindəki təməl insan haqları uğrunda icra etdiyi şiddət əleyhdarı və uzun nəfəsli mübarizəsi" olaraq izah edilmişdir.

Syaobo 13 iyul 2017-ci ildə 61 yaşında Şenyan şəhər xəstəxanasında qaraciyər xərçəngindən vəfat edib.

## Xarici keçidlər
*  Nobel Sülh Mükafatına  

## İstinadlar
One More Day

**One More Day** — Gürcüstannı 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən Eldrine rok qruppu ifa edəcəyi mahnıdır.

## İstinadlar
Məsturə Avşar

**Məsturə Cəmşid xan Məcdüssəltənə qızı Avşar** (1898–1951)—İranın ictimai xadimi.

## Həyatı
Məsturə xanım Cəmşid xan Məcdüssəltənə qızı 1898-ci ildə Urmiya şəhərində dünyaya zinət vermişdi. Türk, fars, rus və fransız dillərini bilirdi. "Vətənsevər qadınlar" cəmiyətinin üzvi idi. Möhtərəm xanım Iskəndərinin ölümündən sonra bu cəmiyyətin başçısı oldu. Onun başçılığı ilə İranda qadınların qurultayı keçirildi. Rza şah Pəhləvinin əmri ilə bu cəmiyyət qapandı.
Məsturə Avşar "körpələr evi"nə rəhbərlik edirdi.

Məsturə Avşar 1951-ci ildə vəfat edib.

## Mənbə
* ''' Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cəlal xan Avşar

## Xarici keçidlər
Aşıq Nuriddin

**Aşıq Nuriddin** (; ) — Azərbaycan aşığı, Aşıq Hacı Göyçəlinin şəyirdi.

## Həyatı
Aşıq Nuriddin 20 noyabr 1956-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Daşkənd kənd orta məktəbində almış, hərbi xidməti başa vurduqdan sonra təhsilini Moskva Kooperasiya İnstitutunda davam etdirmişdir.

Hələ erkən yaşlarından aşıqlıq sənətinə meyil göstərmiş, ustad aşıqların məclislərində olmuş və bu sənətin sirlərinə dərindən yiyələnməyə çalışmışdır. Artıq gənc yaşlarından Aşıq Hacı Bayramovla həm Göyçə mahalının, həm də Azərbaycanın digər bölgələrinin el məclislərində iştirak etməyə başlamış, tez bir zamanda elin-obanın rəğbətini qazanmışdır.

Aşıq Hacı ilə birlikdə ifa etdikləri "Aşıq Alı" dastanı hələ 1980-cı illərdən bu yana saz-söz sevənlərin yaddaşlarından silinməyib və bu günə kimi Dövlət Televiziyasının "Qızıl fond"unda ölməz sənət əsəri kimi qorunub saxlanır.

Aşıq Nuriddin bu günə qədər də saz-söz sənətinin, soy kökümüzə söykənən milli dəyərlərin qorunub yaranmasında danılmaz rola malikdir. Onun cavanlar arasında apardığı maarifçi təbliğatı gənclərin bu sənətə olar marağını daha da artırmış, bu sənəti ucuzlaşdıranlara qarşı mübarizədə öz misilsiz töhfələrini vermişdir.

Aşıq Nuriddin uzun müddət Şəmkir rayonunda yaşamışdır. 22 dekabr 2017-ci ildə 61 yaşında Şəmkir şəhərində vəfat etmiş, şəhər qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
Evli idi, iki övladı var. Aşıq Nuriddin həm də Aşıq Firudinin qardaşıdır.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "YouTube" saytı
Molla Zeynalabdin Sağəri

**Molla Zeynalabdin Molla Sadıq oğlu Sağəri** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Zeynalabdin Kərbəlayı Molla Sadıq oğlu 1791-ci ildə Şuşa şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Sonra mədrəsədə оxumuşdu. Şuşa şəhər məscidlərində axund olmuşdu.

Molla Zeynalabdin şair idi. Sağəri təxəllüsü ilə "nərmünazik" şeir yazırdı. Seyid Əzim Şirvani öz təzkirəsində onun adını çəkmiş va bir şeirini vermişdir. M. Müstəhidzadə isə "Riyazül-aşiqin" kitabında Sağərinin Şuşada doğulduğunu, Axund Molla Sadıqdan dərs aldığını, ömrünün axırına qədər müdərrislik və şairlik etdiyini, divan yaratdığım bildirir. O, öz təzkirasində Sağərinin həm türkcə, həm də farsca şeirlərindən yerləşdirmişdir.

Molla Zeynalabdinin Həmid, Əli adlı oğulları vardı.

## İstinadlar
Dombra

**Dombra** () — Qazax xalq çalğı aləti.

Xalq arasında deyilir ki, hər iki Qazaxdan biri mütləq bir musiqi aləti çalmağı bacarır. Biz bu iddianı yumşaldaraq deyirik ki, Türkistan şəhərində hər ailədə mütləq bir nəfər musiqi aləti çalır və bu çalınan alət dombradır.

"Qazaxı soruşsan, dombranın qolundadır". Bu yəqin ki, xalqla onun musiqisi arasındakı əlaqəni ifadə edən ən gözəl sözdür. Dombıra, iki telli musiqi aləti və bəlkə də Anadolu sazının atasıdır. Anadolu sazının da üç telli olduğu illər uzaqda deyildir. Sazda tel sayının çoxalması 80-100 illik məsələdir. Bəlkə daha əvvəl, o da dombıra kimi yalnız iki telli idi.

Ailə məclislərində, qonaqlar çox olanda şirin söhbətlər zamanı söz dombıraya verilir. Sevgi, həsrət dolu, insanın yaşantılarını anladan türkülər səslənir. Dombıranın iki teli üzərinə vuran barmaqlar və qısa sapının üzərində gəzən əllər elə bir səs gözəlliyi yaradır ki, insan bilmir bu cür əllərə, yoxsa dombıranın özünə çaşıb qalsın? Dombıra çalan adamın sazın köksündə gəzişən sağ əlin barmaqları başqa, qol üzərində gəzişən sol əlin barmaqları isə başqa ahənglə insan qulağına xoş gələcək səslərin yerlərini tapır.

## Ədəbiyyat
*Акишев К. А. Курган Иссык. — Москва, 1978.
*Алексеева Л. А. Нажмеденов Ж. Особенности музыкального строя казахской домбры.//Казахская культура:исследования и поиски. Сборник научных статей, Алматы, 2000.
*Алексеева Л. А. Нажмеденов Ж. Особенности кахаской домбры.// Мы и вселенная. 2001.№ 1(6), с52-54.
*Аманов Б. Композиционная терминология домбровых кюев. Алма-Ата, 1982 г.
*Аравин. П. В. Степные созвездия. — Алма-Ата, 1979.
*Аравин. П. В. Великий кюйши Даулеткерей.-Алма-Ата, 1964.
*Асафьев Б. В. О казахской народной музыке.//Музыкальная культура Казахстана.-Алма-Ата, 1955 г.
*Барманкулов М. Тюркская вселенная.-Алматы, 1996.
*Вызго Т. Музыкальные инструменты Средней Азии.-Москва, 1980.
*Гизатов Б. Социально-эстетические основы казахской народной инструментальной музыки.-Алма-Ата, 1989.
*Жубанов А. К. Казахский народный инструмент-домбра.//Музыкознание.-Алма-Ата, 1976. с.8-10.
*Стахов В. Творчество скрипичного мастера. — Ленинград, 1988.
*Нажмеденов Жумагали. Акустические особенности казахской домбры. Актобе, 2003 г.
*Утегалиева С. И. Мангыстауская домбровая традиция. Алматы, 1997 г.

## Xarici keçidlər
* Легенда о происхождении верхнего порожка домбры
*Сайт казахской государственной национальной библиотеки http://musicheritage.nlrk.kz/index.php/ru/menu/show/2 
*Сайт проекта Асыл Мура http://www.asylmura.kz/
Sədi Sani Qarabaği

**Sədi Sani Qarabaği** () — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Sədi Ocaqqulu oğlu Sani 1854-cü ildə Qarabağın Cavanşir qəzasının Cinli kəndində doğulmuşdur. Təhsilini Şuşada və Türkiyənin Amasiya şəharində Hacı Mir Həmzə Seyid Nigarinin yanında almışdır. "Məclisi-fəramuşan" şairləri xüsusilə Həsənəli xan Qaradaği ilə yaxınlıq və dostluq etmişdir.

Klassik üslubda, Azərbaycan və fars dillərində yazmış, bədii irsinin bir hissəsi qalmışdır. İtedadlı və məhsuldar şaır Sadi Sani 25 yaşında, 1879-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Budur (musiqi albomu)

**Budur** - Türk müğənni Atiyənin üçüncü studiya albomu.

## Albom haqqında

Albomda olan musiqilərin əksəriyyətinin söz və musiqiləri şəxsən Atiye tərəfindən yazılmışdır. Albomda 10 musiqi yer alır. Albomdan olan ilk sinql albomla eyni adı daşıyan Budur (mahnı) sinqlıdır. Musiqisi Houssam Habib-ə, sözləri isə İsra Gülümser-ə aiddir. Alboma aid olan bütün promo şəkillər Nihat Odabaşı tərəfindən çəkilib. Budur sinqlı ttnet.com saytında gün ərzində 50 min dəfədən artıq dinlənərəq rekord səviyyəsinə çatmışdır. Atiye albomundakı tək bir musiqinin bu qədər dinlənilməsinin onun üçün fəxr olduğunu deyib. İskender Paydaş, Ozan Çolakoğlu və Volga Tamöz ilə işləyən musiqiçiyə albomundakı Güzelim mahnısında Sultana, Yoksun mahnısında isə DJ Geveze yoldaşlıq edib. Batum Türküsü və sözlərinin yarısı ərəbcə yarısı türkcə olan Hali Hali Hal adlı iki anonim əsərin də yer aldığı albomda, Budur (mahnı) mahnısının Suat Ateşdağlı tərəfindən remiksi də var. Atiye-nin yeni albomunda pop, rəqs, elektronik və etnik kimi fərqli musiqi janrları ilə yazılmış musiqilər var. Budur (mahnı) sinqlına klip Murat Küçük tərəfindən çəkilmişdir, klip öz performansı, rəqqasları, yüksək keyfiyyəti ilə də diqqət çəkir.

## Mahnı siyahısı
# Budur Söz: İsra Gülümser & Atiye Beste: Houssam Habib ebru sakop & Atiye 
# Güzelim (Sultana ilə) Söz: Atiye & Orhan Yılmaz Beste: deniz Seki Atiye & Volga Tamöz Rap: Sultana & sirel 
# Baba Söz & Beste: deniz erdem sibel cabap & Atiye 
# Yalnızca Üzmek İçin Söz: Murat Çekem & atiye Beste: Murat Çekem İskender Paydaş & atiye 
# Ahmet Söz: Orhan Yılmaz & atiye Beste: ali yilmaz bekir unluataer & Atiye 
# Asla Söz: Atiye & Orhan Yılmaz Beste: sibel cabap Atiye & Volga Tamöz
# Yoksun Söz: Orhan Yılmaz & atiye Beste: Atiye Ali yilmaz & yildiz tilbe 
# Batum Türküsü Söz & Beste: Anonim ayse mayet & atiye 
# Hali Hali Hal Söz & Beste: Anonim devrim erden & atiye 
# Budur (Suat Ateşdağlı Remix) Söz: İsra Gülümser & atiye Beste: Houssam Habib ebru sakop & atiye

## Mənbə

* Atiye - Budur
Sereno Vatson

**Sereno Vatson** (; ) — Amerika botaniki.

## Həyatı

## İşləri
* *Botany*, in *Report of the geological exploration of the 40th parallel made … by Clarence King*, 1871
* Publications by and about S. Watson on WorldCat 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biographical sketch at the Gray Herbarium site 
* Obituary
Prosedur

**Prosedur** — fəaliyyətin ardıcıllığı, məsələn:
* Tibbi prosedur
* Bankrotluq proseduru
* Gömrük proseduru

## Həmçinin bax
* Proses
Predmet

**Predmet** – elmin əsas götürdüyü sahə, alimlərin əsas diqqət etdikəri sahə, konkret elmin nüvə nöqtəsi. Elmin bir neçə predmetinin olması mümkündür.

Predmet – obyektin mahiyyətidir. O, obyektiv inkişaf qanunlarını və müəyyən sistemin fəaliyyətini göstərir. Elm predmetinin mənası onun mahiyyətini dərk etmək üçün vacibdir. "Predmet" anlayışına müəyyən məzmun və eyni zamanda obyektin özünün spesifikası verilir və bu obyekt, alman filosofu Q.V.F.Hegelin təyin etdiyi kimi, nə isə konkret, özlüyündə bitmiş və müstəqil bir şeyi ifadə edir: "Obyekt … ümumiyyətlə tam (özlüyündə hələ müəyyən olunmayan) vahiddir, ümumiyyətlə obyektiv aləm, Allah, mütləq obyektidir". Müasir alimlər elmin obyektinə müstəqil mövcud olan bütöv sistem kimi baxırlar; bu müstəqilliyə və inkişaf qabiliyyətinə malik gerçəkliyin bir parçasıdır.

Elmin predmetinin təyin edilməsi konsepsiyasının nəzəri işlənməsi üçün lazımdır. Hər hansı bir elmin təşəkkül tapması və inkişafı obyektin daha dərindən dərkini, problemin işlənməsini, ümumi nəticə çıxarmağı təmin edən metoda əsaslanır. Predmet və metod bir-birinə bağlı və bir-birindən asılıdırlar. Metod (yunanca "methodos") anlayışının özü "davam etmək", "izləmək" mənasını bildirir. Metod özlüyündə insanların dərki, islahatçı fəaliyyətinin təşkili və idarə olunması üçün lazım olan üsul və metodlar sistemini təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Elm
Tiarajudens

**Tiarajudens** — nəsli kəsilmiş tısbağa növü

260 milyon il əvvəl yaşamış tısbağa köpək boyda olub və yalnız bitkilərlə qidalanıb. "Tiarajudens" adlı bu tısbağanın sümükləri 2011-ci ildə Braziliyanın şimalında aşkarlanıb. Bu tısbağanın dişləri aslan dişi boyda olmuşdur.

## İstinadlar
Həyat üçün təhlükəlidir!

**"Həyat üçün təhlükəlidir!"** () — rejissor Leonid Qaydayın filmi.

## Məzmun
Spartak Molodsov heç nəyə biganə qala bilməyən insandır. Buna görə də onun başına həmişə qeyri-adi bir hadisə gəlir. Bir gün səhər o, yolda üstü açıq qalmış yüksək gərginlikli xəttə rast gəlir və insanları oradan uzaqlaşdırmağa çalışır. Elə bu da Molodsovun işə gecikməsinə səbəb olur. Onun işə vaxtında gəlməməsi hər şeyi alt-üst edir. Hətta onun yeni müdiri bürokrat Andrey Pavloviç Peredelkin Molodsovsuz qərar qəbul etməyə cürət etmir. Filmin rejissoru Leonid Qayday bu süjet xəttini bir qədər özünəməxsus şəkildə dinamikləşdirmiş və satiradan ibarət ekssentrik komediya yaratmışdır.

## Film haqqında
:*Filmin çəkilişləri Çernovsı və Kamenes-Podolski şəhərlərində aparılmışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifləri:** Roman Furman, Oleq Kolesnikov, Leonid Qayday
:**Quruluşçu rejissor:** Leonid Qayday
:**Operator:** Vitali Abramov
:**Rəssam:** Feliks Yasyukeviç
:**Bəstəkar:** Maksim Dunayevski
:**Dirijor:** Konstantin Krimets
:**Filmin direktoru:** Eduard Volkov

### Rollarda
:Leonid Kuravlyov – Spartak Molodsov
:Larisa Udoviçenko – Katerina İvanovna
:Tatyana Kravçenko – Tamara
:Georgi Vitsin – Aleksandr Petroviç Çokolov
:Tamaz Toloraya – Vano Kipiani
:Nina Qrebeşkova – Zinaida Petrovna
:Borislav Brondukov – Peredelkin
:Vladimir Nosik – Maksim Arkadiyeviç Dmitriyev
:Maksim Rayevski – Klimenti
:Mixail Kokşenov – leytenant Rokotov
:Lev Polyakov – polis rəisi
:Andrey Qusev – leytenant Anisimov
:Nina Maslova – itlə gəzən qadın
:Sergey Filippov
:Muza Krepkoqorskaya – şahmatçı
Sadıq Təbatəbai-Vəkili

**Sadıq Təbatəbai Vəkili İclaülmülk** () — Məşrutə inqilabı dövründə Cənubi Azərbaycanın valisi.

## Həyatı
O, Rəfi ağa Nizamülüləma Təbrizinin oğlu, Mirzə Əsədulla xan Naziməddövlənin qardaşı oğludur. Əmisi Fars əyalətinin valisi olarkən onun yanında naib vəzifəsində çalışmışdı. Qardaşı Salar Ərfə İranın tanınmış simalarından idi.

## Fəaliyyəti
Təbrizin müdafiəsi günlərində Səttar xan və əncümən tərəfindən 1 sentyabr 1908-ci ildə Cənubi Azərbaycanın valisinin müavini təyin edilmiş və vali vəzifəsini icra edən İclaülmülk öz vəzifəsində qalmaqla fəaliyyətini davam etdirirdi. Çox keçmədi ki, inqilabçıların tələbi ilə Müxbirüssəltənə yenidən Cənubi Azərbaycanın valisi təyin edildi.

Müxbirüssəltənə Cənubi Azərbaycanda, xüsusən Təbrizdə genişlənən azadlıq hərəkatını yatırmaq üçün gördüyü tədbirlərdən biri də inqilabi hərəkatda və əyalətin idarə edilməsində mühüm rol oynayan İclaülmülkü "Təbrizin və əyalətin idarə işlərindən uzaqlaşdırmaq üçün" Urmiyaya vali təyin etməsi oldu. 1910-cu ildə İclaülmülk Urmiyaya göndərildi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Diba ailəsi, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, № 10, səh.52–64.

## Həmçinin bax
* Mahmud xan Əlaülmülk
* Fəzlulla xan Dəbirəssəltənə
Həmzə xan Püsyan

**Həmzə xan Mehdiqulu xan oğlu Püsyan** (?-1915)—İran Kazak diviziyasının generalı.

## Həyatı
Mehdiqulu xanın üçüncü oğlu Həmzə xan Təbriz şəhərində dünyaya pənah gətirmişdi. Mədrəsə təhsili almışdı. Sоnra ali hərbi məktəbdə оxumuşdu. Iran оrdusunda xidmət etmişdi. General rütbəsinədək yüksəlmişdi.

Həmzə xan 1915-ci ildə vəfat edib.

Həmzə xanın Əliqulu xan adlı оğlu vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Püsyan eli, Bakı, "Mütərcim", 2013, 156 s.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
*Hərb tariximizin ulduzlarından biri - Həmzə xan Püsyan
İbrahim xan Münşizadə

**İbrahim xan Kərim xan oğlu Münşizadə** (1878-1918) — İran kazak diviziyasının polkovniki.

## Həyatı
Komitənin təşkilatcılarından biri olan polkovnik İbrahim xan Munsizadə 1878-ci ildə İrəvanda anadan olmusdur. Onun atası Kərim xan Munsiyev İranda yaradılmıs Kazak divizyasının zabitlərindəndir.

Nasirəddin şah Qacar Avropaya 3-cu səfərindən qayıdarkən Kərim xan Munsiyev sahdan xahis edir ki, ona İran vətəndaslığını qəbul edib İrana gəlməsinə icazə versin. Sah bu xahisi qəbul etmisdi. Munsizadənin babası Mirzə Məhəmməd munsi olduğu ucun İrəvanda onların soyadı Munsiyev idi. İrana muhacirət etdikdən və İran vətəndaslığını qəbul etdikdən sonra Munsiyev kəlməsi Munsizadə ilə əvəz olunmusdur. Kərim bəy 1889-cu ildə 11 yaslı oğlu İbrahimlə Tehrana gəlmis və kazak diviziyasında xidmət etməyə baslamısdır. Ondan sonra İbrahim xan da kazak dəstəsinə daxil olmuşdur.
Ata-oğul xidmət etdikləri muddətdə həmisə rus əsgərlərindən narazı olmuslar. Rus zabitləri də onların hərəkətlərini izləyirdilər və onlardan subhələnirdilər.

Polkovnik Munsizadə 1907-ci ilin əvvəllərində dostu və həmkarı general Əsədulla xan Əbülfətzadə ilə birlikdə kazak divizyasındakı xidmətindən kənarlasdırıldı. Onlar
məsrutəcilərə qosuldular. Məsrutə inqilabı qələbə caldıqdan sonra, Munsizadə ölkədə müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmişdir. O cümlədən 1910-cu ildə Firuzkuhda
və başqa yerlərdə polis rəisi isləmisdir.

1916-cı ildə Munsizadənin təsəbbusu ilə ölkənin xainlərindən intiqam almaq üçün "Cəza komitəsi" təşkil olundu. Komitə onun gostərisi ilə fəaliyyət gostərirdi. Onun üzvləri əvvəlcə məmləkətə xəyanət edənləri və anqlofilləri aradan götürməyə basladılar. Komitəyə
təsadufi, mənfəətgüdən tamahkarlar daxil olduqda komitənin butun sirləri acıldı. Komitə uzvləri  Kurdustana, Bani səhərinə surgun olundular, 9 ay zindanda qaldıqdan sonra azad edildilər. Lakin həmin il, yəni 1918-ci ildə Həsən Vusuq (Vusuquddovlə) Baş nazir təyin olundu və dərhal "Cəza komitəsi"nin bütün üzvlərini həbs etdi. Komitə uzvləri dar ağacından
asıldılar. Genaral Əsədulla xan Əbulfətzadə və polkovnik İbrahim xan Munsizadə zahirən Xorasan tərəfdə olan Kelata surgun edildilər. 1918-ci ilin sentyabr ayında yolda ikən Vusuquddovlənin tapsırığı ilə Simnanla Damğan arasında gullələndilər.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Bir İrəvan soyu: Münşizadələr, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №9, səh.11-14.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İran Kazak diviziyası

## Xarici keçidlər
*Mirzə İbrahim xan Münşizadə
Vəcihulla mirzə Qovanlı-Qacar

**Vəcihulla mirzə Sultan Əhməd mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** () — Qacar şahzadəsi, İranın hərbi naziri.

## Həyatı
Sultan Əhməd mirzənin ikinci oğlu Vəcihulla mirzə Tehran şəhərində doğulmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sepahsalar ləqəbi daşıyırdı. Vəcihulla mirzə öz ictimai fəaliyyətinə orduya daxil olmaqla başlayıb. 1873-cü ildə Hüseyn xan Sepahsalari-Əzəmin himayəsinə keçib. 1874-cü ildə Tehranın hərbi dəstəsinin başçılığını və məvacibinin verilməsini öhdəsinə almışdı. O zamanlarda Nasirəddin şahın özəl işlərinə baş çəkirdi. 1890-cı ildə Loristan və Burucird əyalətlərinə vali təyin olunmuşdu. Öz tərəfindən oğlunu oraya göndərmişdi. 1891-ci ildən 1892-ci ilədək Astarabada və 1896-cı ildən 1897-ci ilədək Astarabad, Şahrud və Bəstam bölgələrinə başçılıq etmişdi. 1895-ci ildən şah tərəfindən Rusiyaya çarın tacgüzarlığına göndərilmişdi. 1897-ci ildə İngiltərənin məlaikəsinin imperaroriçəliyinin 50-ci ildönümü yubleyində iştirak etmişdi. O, İngiltərədə Sent Ceyms ordeni ilə təltif olunmuşdu. Vəcihulla mirzə 1897-ci ildə İranın hərbi naziri təyin edilmişdi. Vəcihulla mirzə 1905-ci ilin 18 yanvarında vəfat edib.

## Ailəsi
Vəcihulla mirzənin Nüsrətulla mirzə, Abdulla mirzə, Həbibulla mirzə, Nurulla mirzə, Sədulla mirzə adlı oğulları, Ənisəddövlə xanım, Ənisəssəltənə xanım, Xədicə Bədiəzzəman xanım, Fatimə xanım, Ismətəddövlə Tacülmülk xanım adlı qızları vardı.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
Mənəviyyat

**Mənəviyyat** — insanın əxlaqi keyfiyyətləri, onun seçim edərkən rəhbər tutduğu qaydalar topluluğu. Bu termin danışıq dilində və ya ədəbiyyatlarda çox zaman "əxlaq", bəzən isə "etika" terminlərinin sinonimi kimi işlənir. Mənəviyyat bir fənn olan etikanın obyektidir və etikanın içərisində öyrənilir. Hesab edilir ki, mənəviyyat ailə, cəmiyyət, maariflənmə, ideya-siyasi və vətənpərvərlik işi vasitəsilə əldə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Metod

**Metod** (yunanca: "methodos") — anlayışının özü "davam etmək", "izləmək" mənasını bildirir. Metod özlüyündə insanların dərki, islahatçı fəaliyyətinin təşkili və idarə olunması üçün lazım olan üsul və priyomlar sisteminin məcmusudur. Metod – elementləri qanunlar və kateqoriyalar, həmçinin praktiki-konkret dərketmə fəaliyyətinin nizamlama prinsipləri olan mürəkkəb struktura malikdir.

* Elmi metod
* Metod (proqramlaşdırma)

## İstinadlar
Mirzə İsmayıl xan Zəncani

**Mirzə İsmayıl xan Mirzə Ələkbər xan oğlu Zəncani** (1849-1909)—İran ordusunun generalı.

## Həyatı

Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan (1849-1909) Zəncan əhalisindən olub, Mirzə Ələkbər xan adyutantbasının oğludur. O, 1883-cu ildə general rutbəsi alaraq, Nasirəddin şah tərəfindən topxanaya adyutantbası təyin edilir. O, uzun illər bu vəzifədə calısmısdır.
1889-cu ildə Zəncan və Kirmansah əhalisindən ibarət təşkil edilmis alay bir müddət onun nəzarəti altında olmusdur. Bu alayda artilleriya rəisi vəzifəsini
dasıyırdı. Cox cəsur və qorxmaz insan olan general İsmayıl xan həm də savadlı və xos xəttə malik, sair təbiətli idi. 1897-ci ildə bas vermis hadisədən sonar İsmayıl xan oz məğrurluğu və cəsarəti ilə bu gun də xatirələrdə yasayır. O hadisə ilə əlaqədar məlumatlara bir cox muəlliflərin yazılarında rast gəlmək olar. Mehdi
Bamdad yazır ki, həmin il hərbi nazir, sahzadə Vəcihulla mirzə ilə Mirzə İsmayıl arasında xosagəlməz əhvalat bas verdi. Adyutantbası Mirzə İsmayıl xan hamının qarsısında sahzadənin pis əməllər sahibi olduğunu soylədi. Əmir xan sərdar ləqəbli olan Vəcihulla mirzə şahın və bas nazir Əminüddövlənin icazəsi ilə ona cubuq vurdurdu. Ismayıl xan hətta falaqqanın altında da sahzadəyə ağır sözlər deyir, təslim olmurdu, onun pis kecmisini və nöqsanlarını xatırladırdı.
İranda Kazak briqadasının rəisi polkovnik Kosoqovski bu hadisə ilə əlaqədar yazır ki, hərbi nazirin istirakı ilə generalın, artilleriya rəisinin Qəzvinin Cere topxanasında muhakiməsi oldu. Sədaqətli topcu əsgərlər öz rəislərinin təhqir edilməsindən o qədər qəzəblənmisdilər ki, özlərini zorla saxlayırdılar. Onlar hətta maaslarından imtina edərək hərbi nazirliyin binasını tərk etmisdilər. Sərdar Əmir xanın əmri ilə Mirzə İsmayıl xan və qardası həbs olundular. Onların ayaqlarını falaqqaya saldılar, isgəncə verdilər.

Ismayıl xan II dərəcəli  "Müqəddəs Anna"  ordeninə layiq gorulmus hərbci idi. Onun qardası mirpənc (general-leytenant) Məhəmmədibrahim xanın I dərəcəli Siri-Xursid nisanı vardı.
Bu nəcib insanlara cox ağır cəza vermək istədikdə Baş nazir Əli xan Əminüddövlə mudaxilə edərək mane olmusdur. Talış xanı, onlar zindanda qaldıqları müddətdə yemək və dərman gondərmis, bu da onların tezliklə sağalmalarına cox kömək etmisdi...
Mirzə İsmayıl xan 1901-ci ildə Azərbaycana gəlmis, Təbrizdə də artilleriyanın bas adyutantı vəzifəsində calısmısdır.  O, 1909-cı ilədək bu vəzifədə olmusdur. 1909-cu ilin 2 avqustunda  inqilab məhkəməsində muhakimə olunaraq edam edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fərhad Köçər

**Fərhad Köçər** (d. 11 may 1970, Birecik, Şanlıurfa) — musiqiçisi, Cərrahpaşa Tibb fakültəsi Xəstaxanasında həkim, cərrah.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Resmi saytı