open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maks Brod

**Maks Brod** alman dilli yəhudi yazıçısı, tərcüməçisi və bəstəkarı olmuşdur. Onun yaratdığı ədəbi əsərlər böyük əhəmiyyət kəsb etməsə də, Frans Kafka və bəstəkar Leos Yanaçekin işlərinin geniş yayılmasında gördüyü işlərə böyük qiymət verilmişdir.

## Həyatı
Maks Brod 1884cü ildə alman dilində danışan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O Praqada yerləşən Karla-Ferdinand univeristetini bitirir. 1912-ci ildə sionizmə qurşanr, sonralar 1918-ci ildən "Yəhudi milli şurası"nın viçeprezidenti seçilir. 1902-ci ildə o Franç Kafka ilə tanış olur və onunla dostlaşır. Kafkanın sağlığında onun əsərlərinin çap olunmasında Brodun rolu böyük olmuşdur. Kafkanın vəfatından sonra onun əlyazmalarını çap etdiri və Kafkanın tərcümeyi halı haqqında kitab yazır. 1939-cu ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə Fələstinə köçür. *Habima* teatrı üçün əsərlər yazır. Bir neçə roman və novellaların müəllifidir.

## Əsərləri
### Romanlar
* Schloss Nornepygge (1908)
* Ein tschechisches Dienstmädchen (1909)
* Jüdinnen (1911)
* Tycho Brahes Weg zu Gott (1916)
* Reubeni, Fürst der Juden (1925, рус.пер. 1927, переизд. 1974, 1989, 2000)
* Die Frau, nach der man sich sehnt (1927)
* Galilei in Gefangenschaft (1948)
* Unambo (1949)
* Der Meister (1952, роман о жизни Христа)
* Prager Tagblatt (1957)
* Mira (1958)
* Die Rosenkoralle. Ein Prager Roman (1961)

### Novellalar
* Die Erziehung zur Hetäre (1909)
* Weiberwirtschaft. Novellen (1913)
* Novellen aus Böhmen (1936)

### Esse, məqalə, bioqrafik hekayələr
* Heidentum, Christentum und Judentum (1922)
* Sternenhimmel. Musik- und Theatererlebnisse (1923)
* Leoš Janáček: Leben und Werk (1924)
* Heinrich Heine (1934)
* Rassentheorie und Judentum (1936)
* Franz Kafka, eine Biographie (1937)
* Von der Krisis der Seelen und vom Weltbildes der neuen Naturwissenschaft (1946)
* Von der Unsterblichkeit der Seele, der Gerechtigkeit Gottes und einer neuen Politik (1947)
* Franz Kafkas Glauben und Lehre (1948)
* Israels Musik (1951)
* Streitbares Leben: Autobiographie (1960)
* Beispiel einer Deutsch-Jüdischen Symbiose (1961)
* Der Prager Kreis (1966, рус.пер. 2007)

### Rus dilində çap olunmuşlar
* О Франце Кафке. СПб: Академический проект, 2000
*Франц Кафка: узник абсолюта. М.: Центрполиграф, 2003

## Mənbə
* Kayser W. Max Brod. Hamburg: Hans Christians, 1972
*Dorn A.M. Leiden als Gottesproblem: eine Untersuchung zum Werk von Max Brod. Freiburg im Breisgau: Herder, 1981
* Wessling B.W. Max Brod: Ein Portrait zum 100. Geburtstag. Gerlingen: Bleicher, 1984
* Max Brod 1884—1984. Untersuchungen zu Max Brods literarischen und philosophischen Schriften/ Margarita Pazi (Hrsg.). Frankfurt/Main: Peter Lang, 1987
*Bärsch C.-E. Max Brod im Kampf um das Judentum: zum Leben und Werk eines deutsch-jüdischen Dichters aus Prag. Wien: Passagen Verlag, 1992
*Doležal P. Tomáš G. Masaryk, Max Brod und das Prager Tageblatt (1918-1938): deutsch-tschechische Annäherung als publizistische Aufgabe.Frankfurt/Main: P. Lang, 2004

## Xarici keçidlər
Məhkəmə (roman)

***Məhkəmə*** () — Frans Kafkanın yazdığı, ancaq tamamlaya bilmədiyi yarımçıq qalmış roman. Roman Kafkanın ölümündən sonra çap olunmuşdur.

Bu roman müəllifin həyatında baş verən vacib hadisələr dövründə meydana gəlmişdir (1914–1915-ci illər). 1914-cü ilin iyulunda o Felise Bauer ilə nişanlanır. Bu vaxtda Birinci Dünya müharibəsi başlayır. Həmin ilin payızından başlayaraq ailəsindən ayrı otaqda yaşamağa başlayır. Roman üzərində iş onun protaqonisti Yozefin ölümü ilə başa çatır. Məhkəmə prosesi Kafkanın orijinal əsərlərindəndir. Bu kitab Kafkaya XX əsrin ikinci yarısında teatr və kinoda hökm sürən postmodernizmdə böyük ad qazandırır. Romanda təsvir olunan proses "heç nədən" başalyır və heç də "əhəmiyyətli olmayan ölümlə" başa çatır.

## Qəhrəmanlar
**K. Yozef**
: Yozef bankda işləyir, sübaydır. Atası rəhmətə gedib.
**Xanım Bürstner**
: Yozefin qonşusu.
**Vəkil Huld**
: Yozefin əmisinin tanışı. Xəsətədir, yataqda yatır, vəkildir.
**Leni**
: Vəkil Huldun qulluqçusudur.
**Titorelli**
: Məhkəmə zamanı rəsm çəkən rəssam.
**Həbsxana keşişi**
: "Qanun qarşısında" Yozefə əfsanə söyləyir.

## Süjeti

Yozefin otuz yaşı tamam olduğu gün hər hansı bir idarənin əməkdaşları tərəfindən səbəbi deyilmədən həbs olunur. Ancaq Yozef əvvəlki kimi öz həyatını davam etdirir, çünki idarə onun qaçmamağından əmindirlər. Bütün bu vaxt ərzində o həbs olunmasının səbəbini anlamağa çalışır, amma ətrafda mövcud olan bürokratik mühitdən buna nail ola bilmir. Səhnələrin birində Yozefin kilsədə təsadüfən rastlaşdığı həbsxana keşişi ona idarə qarşısında düzgünlüyünü sübut etməyi rəmzi ifadə edən "qanun qarşısında" əfasnəvi əhvalat danışır.

Uzun sürən məhkəmə prosesindən sonra, Yozefə ölüm hökmü kəsilir. Onun 31 yaşı tamam olduğu gün idarə məmurları tərəfindən yenə də həbs olunaraq aparılır. O müqavimət göstərmək istəyir, anacq sonra fikrini dəyişərək özü onlarla gedir. O bir daşlığa gətirilir və döşünə bıçaq vurulmalqa qətlə yetirlir. Məmurların gözü qarşısında Yozef əzabla ölür.

**Xəbərdarlığın sonu**

## Nəşri
Roman "Der Prozeß", ilk dəfə 1925-ci ildə Berlində "Die Schmiede" nəşriyyatında çap olunur. Kitabın əlyazması Kafkanın yaxın dostu Maks Brod tərəfindən çapa hazırlanmışdır. O kitabı Kafka ilə söhbətlərinə əsaslanaraq struklaşdırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Frans Kafka
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
Qəsr (dəqiqləşdirmə)

*Qəsr (tikili) — özündə yaşayış və müdafiə funksiyasını birləşdirən əsasən orta əsrlərə aid zəngin feodallara (qraflara, knyazlara, hersoqlara, markizlərə, baronlara, xanlara ) məxsus istehkam tikili.
*Qəsr (roman) — Frans Kafkanın yazmağa başladığı, ancaq tamamlaya bilmədiyi romanı. 
*Qəsr qənd - İranın Sistan və Bəlucistan ostanının Nikşəhr şəhristanının Qəsr qənd bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.
Qəsr (roman)

**Qəsr** (almanca: *Das Schloss*) – Frans Kafkanın yazmağa başladığı, ancaq tamamlaya bilmədiyi romanı. O, Kafkanın ölümündən sonra 1926-cı ildə çap olunmuşdur.

## Məzmunu
Əsərin əvvəlində protaqonist K. bir qəsrin sahibi olan kəndə gəlir. Ondan kənddə qalmaq üçün icazə haqqında soruşanda o deyir ki, bəs o yer (torpaq) ölçəndir və onu Qraf özü dəvət edib.

Kəndin qapçısı ilə söhbətindən məlum olur ki, onun bu icazəsi diskussiya mövzusu olsa da onun bu icazəyə malik olub-olmaması naməlum qalır. Beləliklə, ona kənddə yalnız məktəb qulluqçusu kimi qalmağa icazə verirlər. Çünki yer ölçüsü kimi ona iş tapılmır. Ona həm də yerli əhali tərəfindən inamsızlıq duyulur, hamı onunla məsafədən danışır.

Yaşamaq uğrunda mübarizədə özünün başa düşülməyən, rasional olmayan bir mühitə düşdüyünü dərk edir. Öz mürəkkəb və bürokratik apparatı ilə Qəsr hər şeyi və hər kəsi nəzarət və idarə edir, eyni zamanda hamı üçü əlçatmaz qalır. Bu aparatın başında Qəsrin məmurları dururlar. Qəsrdə yaçayan hər bir kəs məmuralrın xeyri və bununla da Qəsrin xeyrinə çalışırlar, hər bir kəsin həyaı daimi nəzarətdə saxlanır və qanunla, qaydalarla tənzimlənir. Bu qnunları pozmaq çox dəhşətli nəticə gözləyr. Beləliklə K. burada öz işinə başlayır və Qəsrə yaxınlaşmağa can atır. Tezliklə o başa düşür ki, onun Qəsrlə yaxınlığı kənd icmasında daxil olmaqdan asılıdır. Ancaq onun cəhdləri boşa çıxır. Çünki o yad adam kimi kəndçilər və Qəsr arasında olan proseslərdən xəbərsiz idi. Buna görə də, Qəsr və kənd onun üçün başa düşülməz bir yad əşya kimi görünür, hansı ki, onun vəziyyətində ümidsizliyə aparır.

Prosesin gedişi K.nın gecələrin birində Qəsr məmurlarının birini yanına çağırılması ilə dəyişir. Bu zaman ö öz durumunu yaxşılaşdırmaq şansını əldən verir. Təsadüfi olaraq o səhv qapını açır və beləliklə, başqa daha çəkili məmurla rastlaşır. Ancaq söhbət zamanı onu yorğunluq basır. O Qəsrə daxil olmaq üçün əlinə düşən yeganə imkanı buraxır. Kənd icmasına da o yaxınlaşa bilmir. Qəsrdə baş verən mürəkkəb proseslərə müadixlə imkanlarını əldən verərək düşdüyü vəziyyət, K.-da öz düşüncəsinə inamsızlıq yaradır.

Bununla fraqment başa çatır. romanın Kafka tərəfindən yazdığı sonluğu yoxdur. Kitab onun ölümündən sonra Maks Brod tərəfindən rekonstruksiya edilib. Belə ki, kitabın sonunda K. yedinci gün fiziki və mənəvi üzülmədən sonra, həm gün ki, Qəsr ona icmaya daxil olma üçün etdiyi cəhdləri nəzərə alaraq yarım yaşamaq haqqı verdiyi anda, o vəfat edir.

## Nəşri
* *Das Schloss*. München: Kurt Wolff, 1926.

## Filmə çəkilişi
* 1968: Rudolf Noelte, Maksimilian Şhell, Kordula Trantov, Trudik Daniel və Hans Pözenbaxer
* 1997: Mixael Haneke, Ulrih Mühe və Suzanne Lothar

## Xarici keçidlər
* DigBib. Org: "Das Schloss"  Əsərin tam mətni (almanca)

## İstinadlar
Ləki

**Ləki** — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

## Toponimikası
Qəsəbənin adı Lək adlı Oğuz qəbiləsindən gəlir. Tatarıstanda da eyniadlı kənd mövcuddur.

## Ümumi məlumat
Ləki qəsəbəsi Bakı-Tbilisi dəmir yolu magistralının və Bakı-Qazax şose yolunun üzərində yerləşir. Həm Ağdaşın, həm də Qəbələ rayonunun müəssisə və təsərrüfatlarının ünvanlarına gələn poçt, tikinti materialları və müxtəlif əşya və avadanlıqlar Ləki dəmiryol stansiyasında qəbul edilib sahiblərinə çatdırıldığından, Ləki həm də, bu iki rayonun giriş qapısı hesab edilir.

Qəsəbədə 1883-cü ildə əsası qoyulan dəmiryol stansiyası, 1908-ci ildə açılmış pambıq yağı zavodu, Ləki pambıqtəmizləmə zavodu, qabların sinkləşdirilməsi zavodu, gübrə zavodu, habelə neft məhsulları bazası, taxıl qəbulu məntəqəsi, orta məktəb, yeddi illik uşaq musiqi məktəbi, iki uşaq bağçası, poliklinika, və sair ictimai-iaşə və məişət obyektləri yerləşir.

## Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən inzibati cəhətdən Bakı quberniyasının Ərəş qəzasına daxil olan Ləki kəndində əsasən etnik azərbaycanlılardan ibarət hər iki cinsdən toplam 2.601 nəfər əhali yaşayırdı.

Hazırda Ləki qəsəbəsinin əhalisinin sayı 3900 nəfərdən çoxdur. Əhalinin 98 %-indən çoxunu azərbaycanlılar, qalanını isə ləzgi, rus və s. millətlər təşkil edir. Qəsəbə əhalisi Ağdaş rayonunu əhalisinin 4.04 faizini təşkil edir. Əhalinin 1897 nəfəri kişi, 2005 nəfəri isə qadındır. Əhali aqrar sektorda və xidmət sahələrində çalışır. Son dövrün aqrar islahatları əhalinin rifahını yaxşılaşdırsa da, işsizlik səviyyəsi yüksək olaraq qalır.

## İqlimi
İqlimi mülayim isti yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Yay aylarında orta temperatur 25-35 dərəcə  arasında dəyişir və havalar adətən quraq keçir. Yaz fəslində mülayim olan hava qışda şaxta ilə səciyyəvidir. Orta qış temperaturu -4-dən +10 dərəcəyə qədər dəyişir. 2008-ci ilin yanvar-fevral aylarında Ləki qəsəbəsində son 20 ilin ən soyuq şaxtalı havası müşahidə olunmuşdur (-15 dərəcə).

### Tanınmış şəxsləri
* Mirzə İsmayıl Qasir - XIX əsr Azərbaycan ədibi
* Faris Səfərov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Tofiq Qasımov - Azərbaycanın xarici işlər naziri (1992–1993)

## Küçələri
Ləki qəsəbəsinin əsas küçələri:
***Ceyhun Məmmədov** küçəsində pambıqtəmizləmə zavodu, qəsəbə kitabxanası, qəsəbə poçtu, qəsəbənin telefon kommunikasiya qovşağı, qəsəbə musiqi məktəbi, qəsəbə poliklinikası, qəsəbənin işıq paylaşdırılması şəbəkəsi (yarımstansiyası) və qəsəbə məscidi yerləşir.
***Mətləb Mustafayev** küçəsində Ləki stansiyası, Ağdaş İcra Hakimiyyətinin Ləki qəsəbə İcra Ərazi vahidliyi üzrə Nümayəndəliyinin və qəsəbə bələdiyyəsinin binası yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ləki qəsəbəsi haqda sayt
*  Google Earth-də Ləkinin peyk şəkilləri
* Nona.net-də Ləkinin xəritəsi
* [Prezident [İlham Əliyev] Ləki-Qəbələ dəmir yolu xəttinin tikintisinə 30 milyon manat ayırıb]

## Həmçinin bax
Gündəlik Azərbaycan (qəzet)

**Gündəlik Azərbaycan** — Gündəlik ictimai-siyasi qəzet. 2005-ci ilin avqust ayında təsis edilmiş, 2007-ci ilin mayında çapını dayandırmışdır. Təsisçi və baş redaktoru Eynulla Fətullayev, Şef redaktoru Şahvələd Çobanoğlu idi.

## Haqqında
”Gündəlik Azərbaycan” qəzeti 2005-ci ilin avqust ayında təsis edilib. Qəzet 2007-ci ilin may ayınadək nəşr olunub. Səs-küylü məqalələri ilə yadda qalan, qanqster Hacı Məmmədovun heç yerdə dərc olunmayan şəkillərini verən “Gündəlik Azərbaycan” bir sıra dairələri əməlli-başlı silkələyə bilmişdi. 2007-ci ilin mayında təsisçi və baş redaktor Eynulla Fətullayevin həbsi ilə “Gündəlik Azərbaycan”ın da nəşri dayandı.

## İstinadlar
Monitor (jurnal)

***Monitor*** () — 2000-2005-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş həftəlik ictimai-siyasi jurnal (rus dilində). Baş redaktoru Elmar Hüseynov idi.

## Tarixi
"Monitor" jurnalı Rus dilində həftəlik ictimai-siyasi jurnal olub, 2000-ci ildə yaradılıb. Jurnal ayrı-ayrı məmurlar barədə kəskin yazıları ilə fərqlənirdi. 2005-ci ildə "Monitor" çapını dayandırıb. Buna səbəb baş redaktor Elmar Hüseynovun həmin ilin martında öz evinin qarşısında güllələnərək qətlə yetirilməsi oldu.

## İstinadlar
Hökm (hekayə, Frans Kafka)

**Hökm** — Frans Kafka tərəfindən 1912-ci ildə yazılmış hekayə. Burada oğulun evlənmə mərasimi ilə əlaqədar olaraq ata-oğul-konflikti təsvir edilmişdir. Uğurlu, gənc bir ticarətçi oğlan atası tərəfindən qəbul edilmir. Ata oğluna ölüm hökmü verir və onu həqiqətən yerinə yetirir.

Hekayənin əsas qəhrəmanı Qeorq Bendman bir ticarətçi oğludur. O nişanlıdır və dostu ilə Peterburqda çalışır. Bunu gizlətmək üçün o məktublarda öz həyatı haqqında çox şeyi yazmır. Uzun sürən fikirləşmədən sonra o, qarşıda duran toyu haqqında danışmaq qərarına gəlir. Qeorq məktubla atasının yanlna getdikdə disput baş verir. Atası ilə mübahisə zamanı ona məlum olur ki, atası Peterburqda yaşayan dostu ilə əlaqəyə girib və onun haqqında olanları artıq öyrənib. Atası ona şər atır ki, o Pterburqdakı işin idarəçiliyini başı-başına buraxıb və bu sözlərlə qurtarır: "*Mən sənə suda boğulmaqla ölmək hökmünü verirəm*!". Bu sözlərdən sonra oğul evdən qaçır və çaya yıxılaraq həlak olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hekayənin azərbaycanca tam mətni
* Hökm, almanca tam mətni
Amerika (roman)

**Amerika** və ya əsil adı ilə **İtkin düşmüş** () — Frans Kafka tərəfindən yazılmış yarımçıq roman. Əsər onun vəfatından sonra dostu Maks Brod tərəfindən çap halına salınmış, tamamlanmış və bu adla nəşr etdirilmişdir. Romanın əsl adı "İtkin düşmüşlər"dir.

## Məzmun

On altı yaşlı Karl, qulluqçularından birinin hamilə qalması ilə əlaqədar ailəsində baş vermiş qalmaqaldan sonra Amerikaya göndərilir. Burada o, öz evində alışmış hadisələrdən tamamilə fərqli həyati situasiyalarla qarşı-qarşıya gələcək. Romanda Kafka ilk dəfə özünəməxsus ədəbi nəqletmə üsulundan istifadə edir: real hadisələrin təsvirini hər-hansı müəllif şərhi olmadan personajların təfəkkür süzgəcindən keçirərək verir.

## Nəşr və tərcümə
Roman Elxan Rzayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 2017-ci ildə Bakı Kitab Klubunda, 256 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* DigBib. Org: Amerika  romanının almanca tam mətni.
*
Sega

***Sega*** (*Sega Korporasiyası* yap. 株式会社セガ, Kabushiki gaisha Sega) — videooyunlar üçün proqram təminatı və aparat vasitələri yaradan transmilli (beynəlxalq) şirkətdir. Mərkəzi ofisi Tokio, Yaponiyada yerləşir. Sega-nın 1991-ci ildən talismanı olmuş *Sonic* onun ən məşhur personajıdır.

## Həmçinin bax
* Sonic 3D (video oyun, 1996)
* Sonic & Knuckles (video oyun, 1994)

## İstinadlar
Kütlə

**Kütlə** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Kütlə (fiziki kəmiyyət) — hər-hansı cismin fiziki çəkisi.
* Kütlə (sosiologiya) — insan çoxluğu.
* İnsan kütləsi
Kütlə (fiziki kəmiyyət)

**Kütlə** - fiziki kəmiyyət olub, cismin ağırlıq qüvvəsi qazandıran, həmçinin onun ətalətliyini pozmağa çalışan qüvvəyə qarşı göstərdiyi müqavimət üçün ölçü kəmiyyətdir. Fizikaya Nyuton tərəfindən daxil edilmişdir[istinad bildirilməli]. Kiloqram etalonu Fransanın Sevr şəhərində saxlanılır.

Müasir fizikada kütlə anlayışı altında obyektin iki xassəsi başa düşülür:

* Nyutonun ikinci qanununda təsvir olunan, cismin ətalətliyini xarakterizə edən **ətalət kütləsi**. Eyni qüvvənin təsiri altında olan iki cisimdən kütləsi kiçik olanı daha çox təcil qazanır. Kütlənin qiyməti ona təsir edən qüvvə və zamandan, eyni zamanda cismin yerləşdiyi fəzadan asılı deyil.
* **Qravitasiya kütləsi** cismin yaratdığı qravitasiya sahəsini və ya digər cisimlər tərəfindən yaranan qravitasiya sahəsində qazandığı ağırlıq qüvvəsini xarakterizə edən kəmiyyətdir.
Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən Eynşteynin ekvivalentlik prinsipi cismin ətalət kütləsi ilə qravitasiya kütləsinin bir-birinə ekvivalent olmasını ortaya qoyur. Belə ki, hər zaman m_q = m_\text{ə} şərti ödənilir.
Marabda

**Marabda**, Gürcüstanda kənd. Kənd paytaxt Tbilisidən 23&nbsp;km cənubda, Marneuli şəhərinin isə bir neçə kilometr şimalında yerləşir.

2007-ci il, noyabr 21-də Marabda kəndində Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu  xəttinin tikintisinin təməli qoyulub. Hər üç ölkənin prezidentlərinin iştirakı ilə Gürcüstanın Marabda stansiyasında açılış mərasimi keçirilib.

## İstinadlar
Turan İnformasiya Agentliyi

**Turan İnformasiya Agentliyi**, həmçinin qısaca **Turan** və ya **TİA** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən informasiya agentliyi. Azərbaycanda Yeni Azərbaycan Partiyası hakimiyyətinə müxalifdir və müstəqil bir agentlikdir. 1990-cı ildə yaradılmışdır.

## Tarixi
"Turan İnformasiya Agentliyi" 1990-cı ilin mayında bir qrup jurnalist tərəfindən SSRİ-də ilk müstəqil informasiya agentliklərindən biri kimi yaradılmışdır. "Turan İnformasiya Agentliyi"nin baş direktoru Mehman Əliyevdir. Agentliyin operatoru Adil Bünyatov 17 mart 1995-ci ildə dövlət çevrilişinə cəhdi işıqlandırarkən öldürülmüşdür. Baş direktor Mehman Əliyev 27 avqust 2017-ci ildə vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, vergi ödəməkdən yayınma və qanunsuz sahibkarlıq maddələri ilə ittiham olunaraq Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə barəsində 3 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilmişdir. Çox keçməmiş, beynəlxalq təşkilatlar və bir sıra ölkələrin, o cümlədən ABŞ, Almaniya, Fransa, Norveç və Birləşmiş Krallığın rəsmi nümayəndələri Azərbaycan hakimiyyətini Əliyevi dərhal azad etməyə və insan hüquqlarına hörmət etməyə çağırmışdılar. Onun vəkili ittihamların "tamamilə siyasi hakimiyyət tərəfindən uydurulmuş" olduğunu bildirmişdir və Əliyevin saxlanılmasından sonra agentlik öz fəaliyyətini müvəqqəti olaraq dayanmışdır, lakin 11 sentyabrda Əliyev azad edilmişdir. "Turan İnformasiya Agentliyi" oktyabr ayında fəaliyyətinə davam etmişdir.

Agentlik xəbərlər, Azərbaycanla bağlı analitik məqalələr və icmallar hazırlayır. İnformasiya məhsulları siyasət, iqtisadiyyat, energetika, maliyyə, kommunikasiya, market, qanunvericilik, din, mədəniyyət, idman, fotomaterillar, məlumat və arxiv materiallarından ibarət bloklar şəklində təqdim olunur. "Reuters", "Agence France-Presse", "BBC", "CNN" kimi beynəlxalq media orqanları, eləcə də rəsmi dövlət və hökumət strukturları, diplomatik missiyalar, beynəlxalq təşkilatlar, dünya miqyaslı şirkətlərin nümayəndəlikləri və məşhur yerli işguzar dairələr "Turan"dan məlumat mənbəyi kimi istifadə edir.

13 fevral 2025-ci ildə Turan İnformasiya Agentliyinin fəaliyyəti dayandırılması ilə bağlı, agentliyin kollektivi adından direktor Mehman Əliyevin müraciəti olub.

## İstinadlar
Trend İnformasiya Agentliyi

**Trend İnformasiya Agentliyi** — 1995-ci ildə Elmar Hüseynov tərəfindən təsis olunmuş informasiya agentliyidir. Xəzər regionunun, Cənubi Qafqazın və Mərkəzi Asiyanın xəbərlərini işıqlandırır. "Trend"in baş ofisi Azərbaycanın paytaxtı Bakıda yerləşir.

Trend İA-nın tərkibində Azərbaycan, rus, ingilis, fars və türk dillərində xidmətlər faəliyyət göstərir. Xidmətlər regiondan, xüsusilə də Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistandan xəbərlərin verilməsinə diqqət ayırır. Regionun siyasi və iqtisadi, sosial əhəmiyyətli, təcili xəbərləri portalda yerləşdirilir. Regionda biznes üçün və biznes haqqında xəbərlər, iqtisadi təhlillər, neft və qaz xəbərləri, müxtəlif sektorların monitorinqi təqdim olunur.

## Nailiyyətlər
Trend İnformasiya Agentliyi "Made in Azerbaijan" brendinin fəal işıqlandırılmasına görə Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin mükafatına layiq görülüb.

Azərbaycan Banklar Assosiasiyası 2017-ci ildə "Trend" agentliyini əsas media tərəfdaşı kimi mükafatla təltif edib.

Azərbaycan və digər ölkələr arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəyə, mədəniyyət və incəsənət, iqtisadiyyat, neft-qaz, bank, idman sahələrində, o cümlədən Birinci Avropa Oyunlarının (2015), eləcə də İslam Həmrəyliyi Oyunlarının (2017) fəal işıqlandırılmasına görə dəfələrlə mükafatlandırılıb.

Azərbaycanın bank və kredit sektorunun fəal işıqlandırılmasına görə "Zərdabi" mətbuat mərkəzinin diplomu ilə təltif edilib.

2016, 2017, 2018-ci illərdə "Rusiya–-Azərbaycan əməkdaşlığının dəstəklənməsi və inkişafına yaradıcı töhfəsinə görə" Rusiyanın Bakıdakı İnformasiya–Mədəniyyət Mərkəzinin Fəxri diplomu ilə təltif olunub.

2014-cü ilə nüfuzlu "Uğur" milli mükafatı ilə təltif olunub. Bu mükafat hər il iqtisadiyyat və biznesin inkişafında və möhkəmləndirilməsində vacib rol oynamış şirkətlərə müxtəlif nominasiyalarda təqdim olunur. Trend İnformasiya Agentliyi "İnformasiya–analitika sahəsinə beynəlxalq miqyasda töhfəsinə görə" nominasiyasında "Uğur" mükafatına layiq görülüb.

2012-ci TÜRKSOY Beynəlxalq türk mədəniyyəti təşkilatının türk mədəniyyəti dünyasında təbliğatına töhfəsinə görə təşkilatın xüsusi mətbuat mükafatına layiq görülüb.

Avrasiya Televiziya və Radio Akademiyası "RİA Novosti" agentliyi ilə birgə "Trend"i 2008-ci ildə Avrasiyanın ən dinamik inkişaf edən resursu kimi tanıyıb.

2009-cu ildə "İlin eksklüziv informasiya agentliyi" nominasiyasında "Brand Award Azerbaijan" mükafatı ilə təltif olunub.

"Avrasiya regionunda vahid informasiya məkanının formalaşmasına və Azərbaycan–Rusiya əlaqələrinin inkişafına mühüm töhfəyə görə" "Tərəqqi" mükafatı ilə təltif olunub.

Dünya üzrə 18 min çap orqanının və 15 minə yaxın internet saytının, çap KİV-lərinin nümayəndələrinin daxil olduğu iri və nüfuzlu Ümumdünya Xəbər və Qəzet Assosiasiyasının (WAN-IFRA) assosiativ üzvü olub.

"Trend" Asiya və Sakit okean ölkələrinin İnformasiya Agentlikləri Təşkilatına (OANA) qəbul edilib.

Agentliyin mükafatları arasında 2006–2007-ci illərdə "Azərbaycanda KİV sahəsində ən yaxşı şirkət" mükafatı var.

## Baş direktorları
* İnqilab Əhmədov (noyabr 1995–iyun 2005).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Əllər və rənglər (film, 1974)

## Məzmun
Filmin süjeti təzadlar üzərində qurulmuşdur. Burada rəssam Toğrul Nərimanbəyovun "Xoşbəxtlik", "Həyat Naminə" rəngkarlıq əsərləri gözlərimiz önündə canlanır. Onu xalça toxuyan qızın əlləri əvəz edir. Heykəltəraşın yeni əsər üzərində necə həvəslə işlədiyini görürük. Bu vaxt ekranda xronikal kadrlar nümayiş etdirilir. Hitlerçilər minlərlə günahsız insanları güllələyir, asırlar. Onların əlləri qana batır. Yenidən ekranda rəssamlarımızdan Kamil Nəcəfzadənin "Analıq", Toğrul Nərimanbəyovun "Şəhər Bazarı", R.Babayevin "Çayçı" əsərləri nümayiş etdirilir. Bu gözəl əsərləri birdən-birə Vyetnam müharibəsi əvəz edir. Göydən yerə bombalar yağış kimi yağdırılır, kəndlər yandırılır, qadınlar, uşaqlar, qocalar məhv edilir, qan su yerinə axıdılır. Bunları da insanlar törədir. Yenidən ekranda ürəkaçan əsərlər görünür. Tahir Salahovun "Neftçi Portreti", "Növbəyə", "Bəstəkar Qara Qarayev" əsərləri bizə zövq verir, bu həyatda insan kimi yaşayıb yaratmağın nə qədər gözəl olduğunu bir daha tamaşaçılara xatırladır

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Ramiz Axundov
:**Ssenari müəllifi:** Elçin
Qızıloba (Ağdərə)

**Qızıloba** (əvvəlki adı: **Qarmiravan**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Qızıloba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Bəzən bu kəndə **Qırmızı kənd** də deyirlər.

## Tarixi
Qızıloba kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi,. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Ağdərə şəhər Sovetinin Qarmiravan kəndi Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir. 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Qarmiravan kəndi Qızıloba kəndi adlandırılmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* nona.net, Qızıl Oba
* wikixəritə, Qızıl Oba

## Həmçinin bax
Çörək

**Çörək** ― xəmirin bişirilməsi ilə əldə olunan un məmulatı. Bu xəmirə çox vaxt duz, birləşdirici maddələr, qıcqırdıcı və bəzi çörək növlərinə isə günəbaxan, xaşxaş və başqa bitki tumları da əlavə edilir. Tumlar çörəyin üzərində bəzək kimi də istifadə edilə bilər.

Çörək ayrıca da yeyilir. Çox vaxt onu yağla, mürəbbə, bal və ya pendirlə yeyirlər. Avropa arasında müxtəlif ət deli hazırlanmış yeməklər olan çörəyə tez-tez rast gəlinir. Bu buterbrod adlanır. Çörəkdən sendviç üçün də istifadə edilir. Çörəyi ayrıca yemək olar, kərə yağı, fıstıq və ya günəbaxan yağı, mürəbbə, marqarin, marmelad, mürəbbə, jele, bal ilə də istehlak edilir ki, bu da mahiyyətcə sendviç adlanan yeməkdir. Çörək sendviç bazası kimi də istifadə olunur. Sadəcə bişmiş və ya sonra qızardılmış ola bilər (məsələn, bir tosterdə), demək olar ki, məhdudiyyətsiz, otaq temperaturunda və ya isti şəkildə xidmət edilə bilər. Bəzi mədəniyyətlərdə — məsələn, Efiopiyada (ingera) çörək də bıçaq kimi istifadə olunur.

Çörəyi təzə saxlamaq üçün qablaşdırılmamış çörək qutusunda saxlamaq adətdir.

Bir irsi xəstəlik var — çölyak xəstəliyi — tərkibindəki qlüten səbəbiylə çörək yemək qadağandır. Xəstə ömür boyu özü olmayan bir pəhriz izləməlidir.

## Tarixi
Çörəyin tarixi bəşəriyyətin yarandığı gündən başlayır.

Bu gün dünyanın elə bir ölkəsi yoxdur ki, orada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı çörəklə bağlı əlamətlərə rast gəlinməsin. Tarixi mənbələrdə İraqın şimalında tapılan ilk mədəni buğdanın eramızdan əvvəl onuncu minilliyin ikinci yarısına aid olması göstərilir. Mənbələrdə həmçinin eramızdan əvvəl 2–3-cü minillikdə Misirdə 3 buğda növünün əkildiyi qeyd olunur. Azərbaycanda da aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı daşlaşmış buğda növləri eramızdan əvvəl 6–7 minilliyə aid edilir. Bu müqəddəs nemətə ehtiram həm folklorda, həm də ədəbiyyat da öz əksini daim tapıb.

Azərbaycanda müxtəlif çörək növləri bişirilir: təndir çörəyi, lavaş (yuxa, yayma), fətir, nazik, qalın, kətə, mayasız çörək (cır çörək) – xörəkli çörəyi, bəyim çörəyi, qoz çörəyi, badam çörəyi və s.

Dünyanın ən bahalı çörəyi İspaniyanın Alqotosin kəndində Pan Pina çörəkxanasında 150 dollara satılan qızıl kəpəkli çörəkdir.

## Çörək növləri
Çörək dünyada ən geniş yayılmış qida sayılır. Müxtəlif ölkələrdə yerli xalqlar özlərinin aşağıdakı milli çörək növlərini bişirillər:

* Bazlama (Türkiyə)
* Bresel (Almaniya)
* Brioş (Normandiya, Fransa)
* Çapati (Hindistan)
* Lavaş (Qafqaz)
* Мassa (İsrail)
* Pide (Türkiyə)
* Pita (Yaxın Şərq)
* Pissa (İtaliya)
* Tortilya (Меksiка)
* Folar (Portuqaliya)
* Fransız bageti (Fransa)
* Qara çörək (Rusiya)
* Saç əkməyi (Türkiyə)
* Təndir-nan (Orta Asiya)
* Vestfal çörəyi (Almaniya)
* Yuxа|Yuxa (Azərbaycan)

## Azərbaycan Çörək istehsalçıları
* N1 Çörək Zavodu
* Çörəkçi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həsənqaya (Ağdərə)

**Həsənqaya** — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Həsənqaya kənd  inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Həsənqaya kənd Soveti Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Buruc olmuşdur. Yaşayış məntəqələri Həsənqaya adlı yerdə salındığına görə belə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Həsənqaya kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Həsənqaya kəndi də Tərtər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir.

Kənd Qarabağ müharibəsinin əvvəlində Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunub, lakin 1992-ci ilin Ağdərə əməliyyatı zamanı erməni işğalçılarından azad edilib.

2008-ci ilin mart ayında Erməni silahlı qüvvələri 1994-cü ildə imzalanmış Ermənistan-Azərbaycan atəşkəsini pozması nəticəsində bu kənd istiqamətində də şiddətli döyüşlər olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri Ermənistan ordusunun işğal etdikləri bəzi hərbi mövqeləri azad etmişlər. Müdafiə nazirliyinin məlumatına görə yaranmış hərbi münaqişə nəticəsində dörd azərbaycanlı əsgər şəhid olub və 12 erməni əsgər öldürülüb. Məlumata görə döyüş zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələri artilleriyadan istifadə edib.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib. Kəndin İcra nümayəndəsi Ağdərə rayonu, Umudlu kənd sakini İlqar Qasımovdur. İşlədiyi dövrdə kəndin abadlaşdırılması üçün heç bir səyi əsirgəməmişdir. Əraziyə bütün təşkilatları cəlb edərək, orada yaşayış üçün bütün imkanların yaradılması ən prioritet vəzifə prinsipidir.

## Əhalisi
Kənddə işğal olunmuş ərazilərdən qovulmuş azərbaycanlılar məskunlaşıb. Burada əsasən Kəlbəcər və Laçın rayonundan olan qaçqınlar məskunlaşıb. Təxminən 20 ailə evini burada qismən düzəldə bilib və kənddə yaşayış davam edir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi kəndi içməli su ilə təchiz edib.

## Təhsil
2009-cu ildə tam şəkildə təmir edilən kənd məktəbində 5 şagird rahat şəkildə təhsil ala bilir. Kənddə uşaq bağçası mövcud deyil.

## Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "818 Həsənqaya əməliyyatı" Tarixi-sənədli film

## Həmçinin bax
* Həsənqaya əməliyyatı
* 2008 Ağdərə toqquşması
Uzunluq (dəqiqləşdirmə)

* Uzunluq — Uzunluq fizikada xətti uzanmanın və obyektlər arasındakı məsafənin ölçüsü üçün əsas parametr sayılır.
* Uzunluq (Riyaziyyat) — Uzunluq riyaziyyatda parça, yol və əyrilərin xassələrini səciyyələndirir. Əyrinin uzunluğu həmçinin "qövs uzunluğu" da adlanır.
* Uzunluq (cəbr) — cəbrdə verilmiş modulun ölçüsünü göstərir.
* Coğrafi uzunluq — Coğrafi koordinatların bir hissəsidir;
* Astronomik uzunluq — Qeodeziyada astronomik koordinatların bir hissəsidir;
* Ekliptik uzunluq — Astronomiyada ekliptik koordinatların bir hissəsdir.
Əyrinin uzunluğu

**Uzunluq** riyaziyyatda parça, yol və əyrilərin xassələrini səciyyələndirir. Əyrinin uzunluğu həmçinin "*qövs uzunluğu*" da adlanır. 

## Parçanın uzunluğu

Əgər, uyğun olaraq (a_1,a_2,a_3) , (b_1,b_2,b_3) koordinatlarına malik A və B nöqtələri verilmiş \R^3 fəzaya aiddrsə, onda bu koordinatlar arasındakı AB parçasının uzunluğu Pifaqor teoreminə görə hesablanır:
: |AB|=\sqrt{(a_1-b_1)^2+(a_2-b_2)^2+(a_3-b_3)^2}

## Müstəvidə yolun uzunluğu

Müstəvi üzərində və ya fəzada yol iki və ya üç koordinat funksiyası ilə verilir:
: t\mapsto(x(t),y(t)) uyğun olaraq t\mapsto(x(t),y(t),z(t)),  a\leq t\leq b şərti daxilində.

Hissə-hissə kəsilməyən yolun uzunluğu onun vektorunun inteqrallanması ilə əldə edilir: 

: L = \int_a^b\sqrt{\dot x(t)^2+\dot y(t)^2}\,\mathrm dt uyğun olaraq \int_a^b\sqrt{\dot x(t)^2+\dot y(t)^2+\dot z(t)^2}\,\mathrm dt.

## Polyar [[koordinat sistemi]]ndə yolun uzunluğu

Müstəvidə verilmiş yol polyar koordinat sistemnində r(\varphi) şəklind təyin olunmuşsa, onda

:\varphi_0\leq \varphi\leq \varphi_1 üçün \varphi\mapsto(r(\varphi)\cos\varphi,r(\varphi)\sin\varphi) 
hasil qaydasından alınır
:\frac{\mathrm{d}x}{\mathrm{d}\varphi}=r^\prime(\varphi)\cos\varphi-r(\varphi)\sin\varphi və
:\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}\varphi}=r^\prime(\varphi)\sin\varphi+r(\varphi)\cos\varphi, bununla 
:\left(\frac{\mathrm{d}x}{\mathrm{d}\varphi}\right)^2+\left(\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}\varphi}\right)^2 = \left(r^\prime(\varphi)\right)^2+r^2(\varphi).

Buradan polyar koordinat siistemondə yolun uzunluğu belə tapılır:

:L=\int_{\varphi_0}^{\varphi_1}\sqrt{\left(r^\prime(\varphi)\right)^2+r^2(\varphi)}\,\mathrm{d}\varphi.

## Həmçinin bax

Uzunluq (Fizika)

Uzunluq (Cəbr)
Tiflis quberniyası

**Tiflis quberniyası** (, ) — Çar Rusiyası dövründə Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. Müasir Gürcüstan dövlətinin şərq hissəsində mövcud olmuşdu.

## Tarix

## Coğrafiyası
Tiflis quberniyası Cənubi Qafqazın mərkəzində yerləşib. Şimalda və şimal-şərqdə Terek və Dağıstan vilayətləri ilə, qərbdə Kutaisi quberniyası, cənubda Qars vilayəti və İrəvan quberniyası ilə, şərqdə və cənub-şərqdə isə Yelizavetpol quberniyası ilə həmsərhəd olmuşdur. Ərazisi 39.197 verst² (44.607&nbsp;km²), əhalisi isə 1051032 nəfər idi . Quberniyanın iqlim şəraiti onun relyefinin müxtəlifliyinə və ayrı-ayrı hissələrinin dəniz səviyyəsindən müxtəlif yüksəklikdə olmasına görə olduqca müxtəlifdir. Hündür dağların və dağ silsilələrinin zirvəsi əbədi donmaya məruz qalmışdır və iqlimi qütb iqliminə yaxındır, eyni zamanda quberniyanın Kür çayı boyunca cənub-şərq hissəsində yerləşən alçaq əraziləri qışın yumşaq və yay aylarının çox isti olması ilə fərqlənirlər.

## Əhalisi

*1 yanvar 1885-ci il tarixinə Tiflis quberniyasında hər iki cinsdən 154,532 nəfəri şəhərlərdə, 580,403 nəfəri isə kəndlərdə olmaqla toplam 734,935 nəfər əhali yaşamışdır.
### 1897-ci siyahıyaalınması
Tiflis quberniyasının tərkibinə 9 qəza və 1 dairə daxil idi. Aşağıdakı siyahıda quberniyada əhalinin ərazi vahidləri üzrə paylanması göstərilib.

### Etnik tərkibi
Tiflis quberniyasında əhalinin 1897-ci il siyahıya alınmasının nəticələrinə əsasən etnik tərkibi.

## İqtisadiyyatı
Tiflis quberniyasının iqtisadiyyatı İmperiyanın digər regionlarına nisbətən zəif inkişaf etmişdi. Region əsasən əqrar iqtisadiyyata sahib idi. Sənaye çox ləng inkişaf edirdi, zavod və fabriklərin sayı az idi və əsasən Tiflis şəhərində yerləşirdi. Fabriklərin əksəriyyəti kiçik ölçüdə idilər və əsasən yeyinti məhsulları istehsal edirdi. 1898-ci statistikasına əsasən quberniyadakı zavodlarda 11.300 nəfər çalışırdı. Quberniyanın əsas nəqliyyat yolu 1872-ci ildə tikintisi başa çatan Cənubi Qafqaz Dəmiryolu olub.

## İstinadlar
Transformator

**Transformator** ( — çevirmək) – dəyişən cərəyanın tezliyini və gücünü dəyişmədən cərəyanın və gərginliyin qiymətini başqa bir qiymətə çevirən statik elektromaqnit aparatdır. Transformatorun iş prinsipi elektromaqnit induksiyası hadisəsinə əsaslanır. Sadə transformator təbəqə transformator poladından yığılmış maqnitkeçiricidən və ümumi maqnit axını ilə əhatə edilmiş bir, yaxud bir neçə izolyasiyalı dolaqdan ibarətdir. Çevrilən cərəyan birinci dolağa verilir, bu zaman nüvədə (içlikdə) meydana çıxan dəyişən maqnit axını ikinci dolaqda qarşılıqlı induksiya elektrik hərəkət qüvvəsi yaradır. Dolaqların gərginliklər nisbəti, onlardakı sarğılar sayının nisbətinə bərabərdir. Çevrilən elektrik cərəyanının növünə uyğun olaraq birfazalı və üçfazalı transformator var. Transformatorun əsas tipləri elektrik enerjisinin ötürülməsi və paylanması üçün tətbiq edilən güc transformatoru, xüsusi təyinatlı güc transformatoru (elektrik qaynağı, düzləndirici qurğular və s. üçün), ölçü transformatorları, yüksəkgərginlikli sınaq transformatorları və impuls transformatorlarıdır. Transformator-nun gücü *V·A*-in hissələrindən yüzlərlə *MV·A*-ә qədərdir.

Enerji sahəsində transformatorlara həm də səssiz elektrik maşınları deyilir. Elektrik sistemində transformatorun rolu çox vacibdir, çünki müvafiq gərginlik səviyyəsində elektrik enerjisini qənaətli və etibarlı bir şəkildə istehsal etməyə, ötürməyə və paylamağa imkan verir. Transformatorlar, elektrik enerjisini uzaq məsafələrə verdikdə, enerjini qəbuledicilər arasında bölüşdürdükdə, eləcə də müxtəlif düzləndiricilərdə, gücləndiricilərdə, siqnal qurğularında və s. qurğularda geniş tətbiq olunur.

## Tarix

## Prinsiplər


Fayl:Transformer3d col3.svg|thumb|
Fayl:Transformer Flux.svg|thumb|
Fayl:Transformer equivalent circuit.svg|thumb|
Fayl:Instrument Transformer_LV_terminals.jpg|thumb|  
Fayl:Power Transformer Over-Excitation.gif|thumb|axım(cəryan) (yaşıl),


## Konstruksiya

## Təsnifat parametrləri

## Tətbiqlər

## Qalereya

Fayl:Polemount-singlephase-closeup.jpg
Fayl:Instrument Transformer.jpg
Fayl:Electrical transformers for Jons Supermarket.jpg|Transformatör
Fayl:High-current-transformer-experiment.jpg|Transformatör
Fayl:Yıldız Teknik Üniversitesi transformatör yapım projesi.jpg|alt=36V AC >> V AC|Yıldız Teknik Üniversitesi transformatör yapım projesi
Fayl:Transformatör.svg|İdeal transformatör ve indüksiyon yasası
Fayl:Ideal transformer representation.png|İdeal transformatör
Fayl:Ideal transformer.svg|İdeal transformatör şematik gösterimi
Fayl:Faradays transformer.png|Faraday transformatörü
Fayl:Induction experiment.png|Bobin deneyleri
Fayl:Induktionsapparat hg.jpg|İndüksiyon bobini, 1900, Almaniya


## Həmçinin bax
* Qarşılıqlı induksiya

## Mənbə
* ''Winding resistance meter'' from Mehr Aris Tavana 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* (Video) Power transformer inrush current (damping)
* (Video) Power transformer overexcitation (damping)
* Three-phase transformer circuits from All About Circuits
Sarvan (Marneuli)

**Sarvan** — Marneuli rayonunda azərbaycanlılar yaşayan kənd.

## Tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gürcüstanda 2002-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələri 
* Gürcüstanda kənd əhalisinin statistik icmalı 
* Gürcüstanda ən iri kənd yaşayış məntəqələrinin siyahısı 
* Borçalı haqqında məlumatlar
Qaratəpə

## Yaşayış məntəqələri
;Azərbaycanda
* Qaratəpə (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda kənd.
* Qaratəpə (Sabirabad) — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.

;Gürcüstanda
* Qaratəpə (Qarayazı) — Gürcüstan Respublikasının **[[Aşağı Kartli mxaresi]]ndə** şəhər, Qarayazı bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi.

;İranda
* Qara Təpə (Xoy) —
* Qara Təpə (Maku) —
* Qaratəpə (Çaypara) —
* Qaratəpə (Mərənd) —
* Qaratəpə (Miyanə)
* Qaratəpə (Şəbüstər)
* Qaratəpə (Təbriz)
* Qaratəpə (Nir)
* Qaratəpə (Nəmin)
* Qaratəpə (Əbhər)

## Bələdiyyələr
* Qaratəpə bələdiyyəsi (Bərdə) — Azərbaycanın Bərdə rayonunda bələdiyyə.
* Qaratəpə bələdiyyəsi (Sabirabad) — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda bələdiyyə.

## Yaşayış yerləri
* Qaratəpə yaşayış yeri
** Qaratəpə yaşayış yeri (Ağcabədi) —
** Qaratəpə yaşayış yeri (Beyləqan) —
** Qaratəpə yaşayış yeri (Kürdəmir) —
** Qaratəpə (Osmaniyyə) ― Türkiyənin cənubundakı Osmaniyyə ilində keçmiş Hett qalası və açıq hava muzeyi.
Uzunluq

**Uzunluq** fizikada xətti uzanmanın və obyektlər arasındakı məsafənin ölçüsü üçün əsas parametr sayılır. O ölçü normativi ilə və uzunluq vahidləri ilə təyin olunur. Uzunluğun işarəsi *l*, vahidi Sİ vahidlər sistemində metr *m*-dir. Başqa ölçü vahidləri metrəyə əmsalların vurulması ilə alınır. Bu aşağıda verilmişdir:

Hesablanan vahidlər
* Kilometr: 1&nbsp;km = 1000 m = 103 m
* Hektometr: 100 m = 102 m
* Dekametr: 10 m = 101 m
* Metr: 1 m = 1000&nbsp;mm = 100 m
*** Desimetr: 1 dm = 100&nbsp;mm = 10−1 m
*** Santimetr: 1&nbsp;cm = 10&nbsp;mm = 10−2 m
*** Millimetr: 1&nbsp;mm = 1000&nbsp;µm = 10−3 m
*** Mikrometr: 1&nbsp;µm = 1000&nbsp;nm = 10−6 m
*** Nanometr: 1&nbsp;nm = 1000 pm = 10−9 m
*** Pikometr: 1 pm = 1000 fm = 10−12 m
*** Femtometr: 1 fm = 1000 am = 10−15 m
*** Attometr: 1 am = ... = 10−18 m
*** Çeptometr: 1 zm = ... = 10−21 m

Yol və əyri uzunluğu üçün *s* işarəsindən istifadə edilir.

Uzunluğun ölçülməsi müxtəlif ölçmə cihazlarının köməyi ilə aparılır. Klassik fizikada iki tərpənməz nöqtə arasındakı məsafənin uzunluğu dəyişməz hesab olunur. Nisbilik nəzəriyyəsində isə uzunluq müşahidəçinin nisbi hərkətindən asılıdır.

Üfüqi istiqamətdə uzunluğa en də deyilir.

## Həmçinin bax
Uzunluq (Riyaziyyat)

Uzunluq (Cəbr)
Sen-Bartelemi

**Sen-Bartelmi** (, ) - Karib hövzəsində Fransaya məxsus ada və kiçik adalar qrupu. Fransaya *dəniz adaları icması* statusunda daxildir.

Paytaxtı Qustaviya. Əhalisi 8,450 nəfərdir (2007). Əsas iqtisadi fəaliyyəti turizmdir. Dəniz limanı və kiçik aeroportu vardır.

## Həmçinin bax
## İstinadlar
Oxatan (astrologiya)

(lat. Sagittarius).  Oxçu üçün Latın adı oxçu rəmzi isə stilizə olunmuş bir oxdur.  Oxatan ümumiyyətlə bir yay çəkən bir kentavr şəklində təmsil olunur.  Qərbdə Ophiuchus ilə şərqdə Oğlaq arasında yerləşir.  Şimal yarımkürəsindən göründüyü kimi, bürcün parlaq ulduzları 'Çaydan' olaraq bilinən asanlıqla tanınan bir asterizm meydana gətirir.  Ulduzlar və Sgr (Kaus Media), ɛ Sgr (Kaus Australis), 7 Sgr (Ascella) və p Sgr (Nanto) qazanın bədənini təşkil edir;  A Sgr (Kaus Borealis) qapağın nöqtəsidir;  y2 Sgr (Alnasl) - mələfənin ucu;  və o Sgr (Nunki) və t Sgr qolu Süd Yolu Oxatan yaxınlığında ən sıx yerdədir, çünki qalaktik mərkəzin yerləşdiyi yerdir.  Nəticə etibarı ilə Oxatan, A Sagittarii yaxınlığında Lagoon Dumanı (Messier 8) də daxil olmaqla bir çox tanınmış dumanlıqdan ibarətdir;  Scutum ilə sərhədə yaxın olan Horseshoe Dumanı və ya Swan Dumanı olaraq da bilinən Omega Dumanı (Messier 17).

* 22 noyabr - 21 dekabr
* Ünsürü – od 
* Rəmzi – kentavr
* Rəngi – mavi
* Himayəçi planeti – Yupiter
*Uğurlu günləri-Çərşənbə
*Uğurlu rəqəmi-3,5
*Uğurlu daşı-Firuzə
* Aparıcı motivi – məsləhət və rəhbərlik
* Rəmzi görkəmi ilə insanın qanını təsəvvürə gətirir. 
* Müsbət xüsusiyyətləri – fəal, sərbəst, səmimi, şən, qəlbitəmiz, dostcanlı və ədalətlidir.
* Mənfi xüsusiyyətləri – səbrsiz, sözü birbaşa deyən,  hay-küy salan, düşüncəsiz hərəkət edən, yeri gəldi-gəlmədi əmr və sərəncamlar verməyi sevəndir
Şüvəlan

**Şüvəlan** — Azərbaycan Respublikasının Xəzər rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

## Tarixi
Şüvəlan Bakının ənənəvi 32 kəndindən və Xəzər rayonunun 11 inzibati ərazi bölgüsündən biri.

Şüvəlan" sözü buranın coğrafi şəraiti ilə əlaqədar olaraq yaranıb. Farsca "şiv" sözünün mənası eniş, "lan" isə məkan deməkdir.

## Mədəniyyəti

### Təhsil
Qəsəbədə 7 orta ümumtəhsil məktəb fəaliyyət göstərir. Heydər Əliyev fondunun dəstəyi ilə Şüvəlanda yerləşən bir çox məktəblər yenidən qurulmuşdur.

Şüvəlanda dəniz kənarı çimərliklər üçün olduqca əlverişlidir. Dəniz kənarına yaxın yerlərdə uşaqlar üçün yay düşərgələri də fəaliyyət göstərir. Bu düşərgələrdən biri də Çingiz Mustafayev adına düşərgədir. Eyni zamanda qəsəbədə yenicə açılmış Mədəniyyət sarayında uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş dərnəklər var.

## Əhalisi
28 500 nəfərdən çoxdur.

## İqtisadiyyat
Şüvəlan iş yerlərinin çox hissəsini ticarət obyektləri təşkil edir.

## Tanınmış şəxslər
* Ruhulla Axundov -  Dövlət və  xadim, publisist, alim
* Hacıbala Hüseynov - Vokalçı-aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti

## İstinadlar
Differensial

*Differensial (riyaziyyat), funksiyanın kənar nöqtələrdə xassələrəni təsvir edir.
*Differensial (avtomobil), transmissiyanın tərkib hissəsi olub, aparıcı təkərlərin qeyri sinxronluğunu təmin edir.
Diferensial (riyaziyyat)

**Diferensial** funksiyanın xətti artımını təsvir edir. Bu anlayış istiqamətdən asılı olaraq törəmə ilə sıx bağlıdır.

Funksiyanın f diferensialı df, onun  x nöqtəsindəki qiyməti d_xf ilə işarə olunur.

Diferensialın sadə şəkildə izahı belədir: Verilmiş f(x) funksiyasının dəyişmə tezliyi onun arqumentinin (x) dəyişmə tezliyindən asılıdır. 

Diferensial anlayışı XVII-XVIII əsrlərdə diferensial hesablarının yaranması zamanı daxil edilmişdir. XIX əsrdən başlayaraq analiz A.L.Kauçi və Karl Vayerstrass tərəfindən sərhəd qiymətləri əsasında yenidən işlənərək riyazi cəhətdən daha düzgün qurulmuşdur. Bununla diferensial anlayışı öz ilkin əhəmiyyətini itirir. Hazırda diferensial dx yalnız məhdud halda tətbiq olunur.

## Tərifi
y=f(x) funksiyası (a,b) intervalında diferensiallanandır.

\Delta y=f'(x)\Delta x+(\Delta x)\Delta x

Diferensiallanan y=f(x) funksiyasının x nöqtəsindəki artımının baş hissəsinə, yəni \Delta x-dən xətti asılı olan f'(x)\Delta x ifadəsinə onun x nöqtəsində diferensialı deyilir.  y=f(x) funksiyasının x nöqtəsində diferensialı dy və ya df(x) ilə işarə olunur.
df(x)=f'(x)\Delta x və  yaxud dy=f'(x)\Delta x

## Funksiya üçün anlayış

M sahəsində təyin olunmuş hamar funksiya üçün diferensial  df ilə işarə edilir və bu düsturla təyin olunur:

: df(X)=Xf

Burada Xf ifadəsi f funksiyasının X vektoru istiqamətində M toxunanlar dəstində törəməsini göstərir.
Uzunluq (cəbr)

**Uzunluq** — cəbrdə verilmiş modulun ölçüsünü göstərir.

## Təyini
Əgər A üzüyü üzrə M modulu verilibsə, onda M-in uzunluğu alt modulların cəmindən ibarət olur:
: 0=N_0\subsetneq N_1\subsetneq N_2\subsetneq\ldots\subsetneq N_n=M.

Buradakı uzunluq çox vaxt \ell _A(M) və ya \ell (M) ilə işarə edilir.

## Həmçinin bax
* Uzunluq (Riyaziyyat)
* Uzunluq (Fizika)

## İstinadlar
Çiləbürt

**Çiləbürt** (əvvəlki adı: **Cerabert**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Həsənqaya kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Mağavuz kənd Sovetinin Cerabert kəndi Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Cerabert kəndi Çiləbürt kəndi adlandırılmışdır.

Caraberd, Craberd variantlarında da qeydə alınmışdır. Oykonim Çola (qala,şəhər) alban-udin və bürt/berd/bərd (əsli erməni dilində olan bu soz "qala, hasar, divar" mənalarında başqa dillərə də keçmişdir) komponentlərindən düzəlib, "insanlara aid qala və ya icma, kənd" mənasındadır. Ermənilər bu kəndi Cerabert kimi rəsmiləşdirmışdilər. Sinay yarımadasından tapılan alban dilində olan manuskriptlərdə məhz Dərbənd şəhəri Çola adlanır.1992-ci ildən kəndin indiki adı bərpa edilmişdir. Çiləbürt kəndi Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Çiləbürt kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.anspress.com/nid66903.html
* http://208.109.86.149/nid53598.html

## Həmçinin bax
* Çiləbürt qalası
SETI@home

**SETI@home** və ya **"SETI at home"** () — SETI-yə () aid bir elmi layihənin adıdır. Bu layihə kainatda — kosmosda zəkalı varlıqların axtarmasıdır. SETI@home yerdənxaric sivilizasiyaların radiosiqnallarının axtarılması məqsədilə könüllülərin kompüterlərinin sərbəst resurslarından istifadə edən elmi qeyri-kommersiya layihəsidir. Güman edilir ki, Yerdənxaric sivilizasiyalar radiorabitədən istifadə edəcəklər və yaxşı qəbuledicilər olsa, Yerdəki radiostansiyalar yaxın ulduz sistemlərindən gələn radiosiqnalları tuta bilər. Əgər radiosiqnallarda periodik təkrarlanan elementlər olarsa, çox güman ki, onlar süni təbiətə malik olmalıdır və, deməli, onların aşkarlanması Yerdənxaric texnologiyaların olmasını dolayısıyla təsdiqləmiş olacaq. Belə radiosiqnalların emalı üçün inanılmaz dərəcədə çoxlu hesablama gücləri (aparat və proqram təminatı) tələb olunur.
Müştəri proqram təminatının ilkin kodu açıqdır (GNU General Public License) və layihənin iştirakçısı olan hər kəs istəyərsə, öz töhfəsini təkcə hesablamalara deyil, həm də proqram təminatının işlənib hazırlanması və testlənməsinə verərdi.
Layihədə süni hesab edilə bilən siqnalların aşkarlanması üçün Aresibo (Puerto-Riko) rəsədxanasının radioteleskopundan alınan verilənlər emal olunur. Radioteleskopun şüalandırıcısından alınan verilənlər yüksək sıxlıqla maqnit lentinə yazılır (gündəlik informasiyanın həcmi təxminən 35-giqabayt olur). Emal zamanı verilənlər hər birində 1049600 bayt olmaqla 33000 bloka bölünür ki, bu blokların hər birində 1.7 saniyə müddətində teleskopdan gələn verilənlər yazılmış olur. Sonra 48 blok hesablama üçün 256 tapşırığa çevrilir və onlar layihə iştirakçılarının ən azı 1024 kompüterinə göndərilir. Emaldan sonra nəticələr layihə iştirakçılarının kompüterindən BOINC proqram təminatı vasitəsilə Berklidəki Kaliforniya Universitetinin (ABŞ) Space Sciences Laboratory (SSL) laboratoriyasına göndərilir.

Bu layihənin məqsədi *"Yer kürəsindən başqa yerdə insanlar mövcuddurmu?"* sualına cavab tapmaqdır.

SETİ sadəcə kainatdan yerə gələn radio dalğalarını dinləməkdir. SETİ layihəsi ən böyük Arecibo radio teleskobu və başqa radio teleskoblardan istifadə edir. Bu radio teleskoblar göydan gələn minlərcə radio dalğalarını alır və alimlər kompyuterlərlə o dalğaları çeşidli dillər, meyarlarla araştırıb və analiz edirlər. Bilinməyən və tanınmamış ağıllı yaşayışların radio dalğalarını başqa dalğalardan ayırmağa çalışırlar.

SETİ layihəsi 1992-ci ildə NASA-nın köməkliyi ilə başlandı. Ancaq 1994-cü ildən bəri NASA-nın Seti layihəsinə texnoloji və maddi dəstəkləri kəsilib və hal hazırda, özəl şirkətlər və şəxslər Seti qurumuna yardım edirlər.

## Həmçinin bax
* SETI@home team statistics  
* SETI@home — Country statistics  
* BOINC (Berkeley Open Infrastructure for Network Computing) 
* Azərbaycanlılar klassik SETI@home da 

## Mənbə
* SETI Institute SETI qurumu 
* BOINC SETI@home İnternet Səhifəsi 
* Classic SETİ@Home 1999–2005 Klassik SETI@home
Svinouysçe

**Svinouyscie** () — Polşanın şimal qərbində kənddir.

Svinouyscie rayonunun mərkəzidir və 41 000 (2014-ci ilin hesablamalarına görə) əhalisi var. II Dünya Müharibəsində Svinouyscie şiddətilə Almanlar Luftwaffe təyyarələrilə bombalandi.