open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zəngiçay

**Zəngi çayı** və ya **Razdan çayı** ( və ya ) — İrəvan quberniyasının Eçmiadzin, Novobayazid və İrəvan qəzalarında çay adı

## Haqqında
Zəngibasar toponimi tarixi şəxsiyyət Zəngi ibn Mədudun hidronimləşmiş adı ilə bağlıdır. Tarixi mənbələrə görə, "Təxti-Süleyman"dan əvvəl Zəngi çayına Çıldırçay demişlər. Qızıl Arslanın dövründə "İrəvan Çuxuruna" vassal təyin edilən Zəngi adını bu çaya verib özünü əbədiləşdirməyə nail olmuşdur. Bəzi tədqiqatçıların gəldikləri qənaətə görə, Zəngi çayı başlanğıcını dəniz səviyyəsindən hündürlükdə yerləşən və qədim adı türk mənşəli "Çıldır" olan Göyçə gölündən götürüb aşağı axdıqca zəng səsi çıxarır. Elə bu çılğınlığına görə də ona "zəng" adı verilmişdir. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, bu çay Ağrı dağı düzənliyindəki yatağından çıxaraq aşıb-daşır, ətraf düzənliyi su basır. Zəngibasar adının isə bununla bağlı olduğunu güman etmək olar. Zəngi çayının balıq sərvəti çox olmuşdur. Çaydakı ala balıq isə bu sərvətin tacı sayılırdı. Ceyms Moriyer yazırdı ki, bu balıq Xəzər dənizindən gətirilən qızıl balığa bərabər tutulur. Göründüyü kimi, çayın sərvəti elə bu torpağın sərvəti qədər zəngindir. Zəngi çayından xüsusi kanallar vasitəsilə Zəngibasar bölgəsinin Zəhmət, Qaraqışlaq, Dəmirçilər, Rəhimabad, Mehmandar, Çobankərə, Ağca Qışlaq, Hacıelyas, Aşağı və Yuxarı Nəcili, Zəngilər, Şollu, Dəmirçi və Sarvanlar kəndlərinin əkin sahələri su ilə təmin olunurdu. Çobankərədən keçən kanal Xatın arxı ilə Eçmiədzin ərazisində birləşirdi. Xatın arxını isə 1670–1680-ci illərdə İrəvan hakimi Səfiqulu xanın arvadı Xatın xanım çəkdirmişdir. Məhz bu səbəbdən əhali həmin kəndləri Yuxarı və Aşağı Xatın arxı, suvarma kanalını isə Xatın arxı adlandırmışdır. İrəvan quberniyasında, indiki Ermənistanda çay adıdır. Bu çay başlanğıcını Göyçə gölündən götürür. Axta (Razdan), Sevan rayonlarından, İrəvan şəhərindən, Zəngibasar (Masis) rayonunun ərazisindən axıb Araz çayına tökülür.

## Tarixi adı haqqında, toponimi
Çayın adı qıpçaqların zəngi tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnohidronimdir. Tarixi Azərbaycan torplaqlarında məskunlaşdan ermənilər çayın adını dəyişdirərək Razdan qoyublar.

"Zəngiçay" formasında 1728-ci ilə aid türkcə arxiv sənədində və XVII əsrə aid erməni mənbələrində çəkilir . Göycədən axaraq Araza tökülür. Çayın digər adı — Razdandır. Hrazdan formasında V əsrdən mə'lumdur (Moisey Xorenasi, II kitab, 11-ci fəsil). XVIII əsrdə yaşamış Arakel Davrijetsi Eçmiadzin katalikosu Davidin şah I Abbasa dediklərini belə vermişdir: "Padşahum, Zanki çayında mana bir içum su vermadilar". Azərbaycanda Ismayıllı rayonunda Zəngiçay adı ilə eynidir. Qobustanın Cəmcəmli kəndinin cənub qərbində Zəngidərə (Qaradərə) və Dağlıq Şirvanda Zən-gidərə vardır. Bu toponimdə zəngi "qara", "həbəş" mə'nasındadır, çünki çay Zəngidərədən (Qaradərədən) axır.

## Mənbə
* ASE, VIII cild, Bakı, 1984-cü il, səh. 75 Qızıl Arslanın dövründə "İrəvan Çuxuruna" vassal təyin edilən Zəngi adını bu çaya verib özünü əbədiləşdirməyə nail olmuşdur.

## İstinadlar
Siyahçeşmə

**Siyahçeşmə** () və ya **Qaraeyni**— İranın Qərbi Azərbaycan ostanında şəhər, ostana bağlı olan Çaldıran şəhristanının inzibati mərkəzi.

2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 14,189 nəfər və 3,024 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

Şəhərin əski adı ***Qaraeyni*** olsa da adı farşlaşdırılıb Siyahçeşməyə dəyişdirilmişdi, və şəhərə indiki adı verilmişdir.

Şəhərin Azərbaycan türkcəsindəki adı olan **Qaraeyni** adı Azərbaycan türkcəsindəki **"qara"** (bu söz yer adlarında istər *qara rəng*, istər *"böyük, əzəmətli,* [bəzən] *uca"* mənalarını verir) və ərəbcə *"göz, bulaq"* mənalarını verən **"eyn / əyn"** sözlərindən ibarətdir.

Lakin şəhərin hazırkı rəsmi farsca adı olan **Siyahçeşmə** bu şəhərin əsl doğma adının (Qaraeyni) farscaya sözbəsöz tərcümə edilməsiylə yaranıb; belə ki, "qara" sözü **"siyah"** sözü ilə, "eyni" *(bulaq)* sözü isə **"çeşmə"** sözü ilə (hər iki söz xalis fars sözləridirlər) əvəz olunub.

## İstinadlar
Sərnişin

**Sərnişin** () — ekipajın üzvü olmayan və nəqliyyat vasitəsində şifahi və ya yazılı müqavilə ilə daşınan şəxs.

Sərnişinin müqavilə ilə daşınması gediş biletinin alınması və baqaja qəbzlə onun yükünün təhvil verilməsi ilə müşayiət olunur. Biletlə hərəkət edən sərnişin bir qayda olaraq məcburi surətdə sığortalanır.

Bir qayda olaraq sərnişin özü ilə ödənişsiz şəkildə əl baqajı və körpə uşaq apara bilər. Gedişi ödəməyən sərnişin nəzarətçilər tərəfindən cərimə edilir.

## Ədəbiyyat

*Simmons, J. and Biddle, G. (Eds.): The Oxford Companion to British Railway History: From 1603 to the 1990s (Oxford: Oxford University Press, 1997)
*А Касаткина, *Статус пассажира в международном частном праве*, диссертация

## Mənbə
* Пассажир водного транспорта и на ЖЗД по закону РФ
* ПРАВИЛА ОКАЗАНИЯ УСЛУГ ПО ПЕРЕВОЗКЕ ПАССАЖИРОВ, БАГАЖА, ГРУЗОВ ДЛЯ ЛИЧНЫХ (БЫТОВЫХ) НУЖД НА ВНУТРЕННЕМ ВОДНОМ ТРАНСПОРТЕ 

## Həmçinin bax
* Nəqliyyat

## İstinadlar
Ekipaj

[thumb|250 px|[Gəmi ekipajı]]

**Ekipaj** və ya **Gəmi heyəti** ( — "gəminin qurulması"; "gəmi komandası";  — "təmin etmək, qurmaq") — hərəkət edən nəqliyyat vasitəsində birgə işi və ya tapşırığı yerinə yetirmək üçün təşkil edilmiş ierarxik stkuktura malik olan insan qrupu. Gəminin, təyyarənin, tankın və s.-nin şəxsi heyəti (komandası).

"Ekipaj" sözü dənizçilik praktikasından gəlir.

## Tipləri
* Su gəmisi ekipajı
* Hava gəmisi ekipajı
* Yer nəqliyyatı vasitəsinin ekipajı
* Hərbi texnika ekipajı
Devid Laym

**Devid Lim** (; 1970) – İspan İtalo Disko ifaçısı, musiqi yazarı və modelidir. Ən məşhur mahnısı "Bambina" mahnısıdır.

## Diskoqrafiya
### Albomlar
*Like a Star (1986)
*Lady (1988)

### Sinqllar
*Bambina (1985)
*Let's Go To Sitges (1985)
*Playboy (1986)
*I Don't Wanna Lose You (1986)
*Bye Bye Mi Amor (1987)
*Never Say You Love Me (1988)
*Lady (1988)
*Perestroika (1990)

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
*Həyatı
Entoni Monn

**Entoni Monn** (; ) — Alman musiqi yazarı və prodüseridir. Fransız ifaçısı Amanda Lir ilə əməkdaşlıq etmişdir.

## Musiqiləri
*1975: Du Gehst Fort
*1976: Blood and Honey
*1978: Follow Me
*1978: The Sphinx
*1978: Lucky
*1979: Fashion Pack
*1980: Diamonds for Breakfast
*1981: Johnny & Mary
*1981: Incognito
*1983: Love Your Body

## Xarici keçidlər
*Entoni Monn
Mayk Marin

**Mayk Marin** () – Alman ifaçısıdır. Ken Laszlo və Fred Ventura ilə əməkdaşlıq etmişdir.

## Diskoqrafiya
### Albom
* 1979: Mike Mareen 70's 
* 1985: Dance Control 
* 1987: Let's Start Now 
* 2004: Darkness and Light

### Mahnıları
* 1985:Dancin' In The Dark
* 1986:Love Spy (#16 Almaniya)
* 1987:Agent of Liberty (#27 Almaniya)
 
## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt
Xızırlı

**Xızırlı** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən bir şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 3,746 nəfər və 848 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Tanınmış şəxsiyyətlər
*Sadıq Nəcəfi

## İstinadlar
Məlikkiyan

**Məlikkiyan** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən bir şəhər. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 1,066 nəfər və  269 ailədən ibarət idi.Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məlikan

**Məlekan** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının şəhərlərindən biri və Məlekan şəhristanının inzibati mərkəzidir. 2006-cı ilin əhali siyahıyaalınması əsasən bu şəhərdə 23.989 nəfər və  6.356  ailə yaşayır.. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.

## İstinadlar
Xamnə

**Xamnə** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbistər şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən şəhər.

2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında şəhər 2,750 nəfər və ya 827 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
* Mirzə Fətəli Axundzadə
* Şeyx Məhəmməd Xiyabani
* Məmməd Mübariz Əlizadə
* Əli Xamenei
* Mir Hüseyn Musəvi

## İstinadlar
Manuel Uribe

**Manuel Urube** () — Meksikanın Montorey şəhərində anadan olmuş Manuel Urube öz çəkisi ilə dünyanın ən ağır ikinci adamı seçilmişdir. Təxminən 597 kiloqram çəkiyə sahib olan Urube  Dünyanın ən kök insanlarının siyahısında  Con Brouer Minokun ardından ikinci yeri tutmuşdur. Minokun ölümündən sonra Urube bir müddətlik birinci yerə yüksəlmişdir. Manuel Urube Meksika dövlət televiziyasına müsahibə verərək, xalqdan və həkimlərdən kömək istəmişdir. Bu müsahibədən sonra məşhurluq qazanan Urubeni bir çox həkimlər müaiyyənə etmişdilər. Artıq çəkisi səbəbindən hərəkət edə bilməyən və yatağa bağlı şəkildə yaşayan Urube ciddi pəhriz nəticəsində 369 kiloqrama qədər arıqlamışdır.

## İstinadlar
Ayris

**Laura van den Breyl** (; ), daha çox **Ayris** (, ) kimi tanınır) — Belçika müğənnisi, Belçikanın 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsilçisi.

## Həyatı
1995-ci ildə Belçikanın şimalında yerləşən kiçik Morkxoven kəndində anadan olub. 15 yaşından oxumağa başlayıb və 2010-cu ildə buraxdığı debüt albomu olan "Wonderful" onu öz ölkəsində əsl ulduza çevirib.

## Diskoqrafiya

### Albomları
* Seventeen (2012)

### Sinqlları
* Wonderful (2010)
* Would You? (2012)

## İstinadlar
Mumiya qayıdır

**Mumiya qayıdır** () — 2001-ci ildə istehsal olunmuş Mumiya seriyasının ikinci seriyasıdır.

## Məzmun
1933-cü il.Filmin ilk hissəsində baş vermiş hadisələrdə artıq 10 il keçmişdir. Macərapərəst Rik O'Konnell indi varlıdır. Rik gözəl Evelinlə evlənib və oğlu 7 yaşlı oğlu Aleksin tərbiyəsiylə məşğuldur. Amma tale bu xoşbəxt ailəyə rahatlıq vermir. Qəddar kahin İmhotep Ank-Su-Namunun köməyi ilə Reinkarnasiya edilərək dirilmişdir. Balaca Aleks Londonda əlinə Am-Şerə gedən yolu göstərən taxmacığı taxan zaman mumiyalar tərəfindən keçirilir. İndi Rik, Evelin Aleksi xilas etmək üçün cəmi yeddi günləri var...

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Çarburc

**Çarburc** və ya **Çaharbürc** ()— İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanının Mərhəmətabad bəxşində yerləşən bir şəhər.

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Miyandab bölgəsinin Mərhəmətabad kəndistanında, Miyandab qəsəbəsindən 21&nbsp;km şimal-qərbdədir.

## Əhali
2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 7,940 nəfər və 1,937 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
Təzəşəhr

**Təzəşəhr** (, ) və ya **Köhnəşəhər** (, ) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Salmas şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən bir şəhər.

2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 8,216 nəfər və 1,783 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Tarix
Köhnəşəhərin qədimi və nisbətən böyük qəbristanlığı var və indiyə qədər bu qəbristanlıqda heç bir tarixi araşdırma edilmiyib. Bəzi tarix yazanlara görə qədim Səlmas şəhəri indiki Köhnəşəhər olmalıdır və indiki Səlmas Dilman şəhəri idi ki sonralar böyüdü və İran inqilabından sonra bu adla tanındı.

## Əhalisi
Köhnəşəhərin əhalisi iki tayfadan ibarətdir: Kütik (Kütih) və Dağıstan.

## Qalereya


Salmas türbəsi.jpg|Mirə türbəsi
امامزاده کهنه شهر.jpg|İmamzadə İshaq türbəsinin interyeri
امامزاده-کهنه شهر.jpg|İmamzadə İshaq türbəsinin eksteryeri


## İstinadlar
Sinus (riyaziyyat)

Koordinat başlanğıcından verilmiş bucaq istiqamətində buraxılmış şüanın, mərkəzi koordinat başlanğıcında yerləşmiş vahid çevrəni kəsdiyi nöqtənin kordinatına həmin bucağın **Sinusu** deyilir.
**Sinus** eyni zamanda, ədədi qiymətcə qarşı katetin hipotenuza nisbətinə bərabərdir: \sin \alpha =\frac

Vahid çevrə üçün |OB| = 1 olduğunu nəzərə alsaq: \sin \alpha = |AB|

y=\sin x funksiyası 1-ci və 2-ci rüblərdə musbət, 3-cü və 4-c rüblərdə isə mənfi qiymət alır.  
D(f)=(-\infty,+\infty) , E(f)=[-1,1]

y = \sin x funksiyası 1-ci və 4-cü rüblərdə artır, 2-ci və 3-cü rüblərdə isə azalır. 
y = \sin x funksiyasının periodu 2\pi-dir.

## Sinusun toplama düsturları
\sin(\alpha+\beta)=\sin\alpha*\cos\beta+\cos\alpha*\sin\beta

\sin(\alpha-\beta)=\sin\alpha*\cos\beta- \cos\alpha*\sin\beta

## Sinusun arqument düsturları

\sin2\alpha=2\sin\alpha*\cos\alpha

\sin3\alpha=4\cos^3\alpha-3\cos\alpha

## Sinusun dərərcəni aşağı salma düsturları

\sin^2\alpha=\frac{1-\cos2\alpha}{2}

\sin^3\alpha=\frac{3\sin\alpha-\sin 3\alpha}{4}

## Sinusun cəmi hasilə çevirmə düsturları
\sin\alpha+\sin\beta=2\sin\frac{\alpha+\beta}{2}*\cos\frac{\alpha-\beta}{2}\sin\alpha-\sin\beta=2\sin\frac{\alpha-\beta}{2}*\cos\frac{\alpha+\beta}{2}

## Sinusun hasili cəmə çevirmə düsturları
\sin\alpha*\sin\beta=\frac{\cos(\alpha-\beta)-\cos(\alpha+\beta)}{2}
## Həmçinin bax
Sinuslar teoremi

## Mənbə
* "Лексикон Математика", Георги Симитчиев, Георги Чобанов, Иван Чобанов, Абагар Холдинг, София, 1995
* "Математически термини", Н. В. Александрова, ДИ "Наука и изкуство", София, 1989
* "Математически енциклопедичен речник", Валтер Гелерт, Херберт Кестнер, Зигфрид Нойбер, ДИ "Наука и изкуство", София, 1983

## Xarici keçidlər
* ''Wolfram Mathworld'' saytında sinus səhifəsi
* Onlayn triganometrik funksiyalar kalkulyatoru
Tangens

**Tangens** — qarşı katetin qonşu katetə olan nisbətinə deyilir. İfadəsi: \tan \alpha=\frac=\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}=\frac{1}{\cot \alpha}
 y=\tan\alpha funksiyası bütün ədəd oxunda artır. y=\tan\alpha funksiyasının periodu \pi -dir.
## Tangensin çevirmə düsturları
\tan(90-\alpha)=\tan\alpha

\tan(90+\alpha)=-\cot\alpha

\tan(180-\alpha)=-\tan\alpha

\tan(180+\alpha)=\tan\alpha

\tan(270-\alpha)=\cot\alpha

\tan(270+\alpha)=-\cot\alpha

\tan(360-\alpha)=-\tan\alpha

\tan(360+\alpha)=\tan\alpha
## Tangensin ikiqat və üçqat arqumenti
\tan2\alpha=\frac{2\tan\alpha}{1-\tan^2\alpha}

\tan3\alpha=\frac{3\tan\alpha-\tan^3\alpha}{1-3\tan^2\alpha}

## Tangensin toplama düsturları
\tan(\alpha+\beta)=\frac{\tan\alpha+\tan\beta}{1-\tan\alpha*\tan\beta} 

\tan(\alpha-\beta)=\frac{\tan\alpha-\tan\beta}{1+\tan\alpha*\tan\beta} 
## Cəmi hasilə çevirmə düsturu
\tan\alpha+\tan\beta=\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\cos\alpha*\cos\beta}

\tan\alpha-\tan\beta=\frac{\sin(\alpha-\beta)}{\cos\alpha*\cos\beta}

## Xarici keçidlər
* Tangent to a circle With interactive animation
* Tangent and first derivative - An interactive simulation
* The Tangent Parabola by John H. Mathews
Kosinus

Koordinat başlanğıcından verilmiş bucaq istiqamətində buraxılmış şüanın, mərkəzi koordinat başlanğıcında yerləşmiş vahid çevrəni kəsdiyi nöqtənin absisinə həmin bucağın **Kosinusu** deyilir.

"Kosinus" eyni zamanda, ədədi qiymətcə qonşu katetin hipotenuza olan nisbətinə bərabərdir: \cos \alpha=\frac

Vahid çevrə üçün |OB| = 1 olduğunu nəzərə alsaq: \cos \alpha=|OA|

## Həmçinin bax
* Kosinuslar teoremi

## Xarici keçidlər
* ''Wolfram Mathworld'' saytında kosinus səhifəsi
* Onlayn triganometrik funksiyalar kalkulyatoru
Mumiya: Əjdaha imperatorunun sərdabəsi

**Mumiya : Əjdaha İmperatorunun Qəbri** (ing. The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor) — 2008-ci ildə istehsal olunmuş Mumiya seriyasının üçüncü seriyasıdır.

## Məzmun
Qəddar Çin əjdaha-imperatoru Sin Şi Xuandi cadugər tərəfindən lənətlənmişdir. İmperator on min döyüşçüdən ibarət Terrakota ordusu ilə həmişəlik olarak sükuta qərq olunub. Bir dəfə macərapərəst Aleks O'Konnell qəflətən onları həmişəlik yuxudan oyadır. Nəticədə o, dirilmiş ölülərlə mübarizə aparmağı bilən yeganə şəxslər olan valideynlərinə müraciət etmək məcburiyyətində qalır. İmperator həyata qayıdır və qəhrəmanlar başa düşür ki, min illər ərzində onu gücü daha da artıb. Onun qarşısı alınmasa onda yeni dirilmiş İmperatorun Mumiyası bütün Asiyanı dünya ağalığı uğrunda mübarizəyə qaldırmağa hazırdır...

## Xarici keçidlər
*
Kotangens

**Kotangens** — qonşu katetin qarşı katetə olan nisbətinə deyilir. İfadəsi: \cot \alpha=\frac=\frac{1}{\tan \alpha}=\frac{\cos \alpha}{\sin \alpha}

 y=\cot x  funksiyasının periodu \pi –dir.

 y=\cot x  funskiyası bütün ədəd oxunda azalır
## Kotangensin çevirmə düsturları
 \cot (90-\alpha)= \tan\alpha

 \cot (90+\alpha)= -\tan\alpha

 \cot (180-\alpha)= -\cot\alpha

 \cot (180+\alpha)= \cot\alpha

 \cot (270-\alpha)= \tan\alpha

 \cot (270+\alpha)= -\tan\alpha

 \cot (360-\alpha)= -\cot\alpha

 \cot (360+\alpha)= \cot\alpha

## Kotangensin toplama düsturları
\cot(\alpha+\beta)=\frac{1-\cot\alpha*\cot\beta}{\cot\alpha+\cot\beta} 

\cot(\alpha-\beta)=\frac{1+\cot\alpha*\cot\beta}{\cot\alpha-\cot\beta} 

## Kotangensin ikiqat və yarım arqument düsturları
 \cot 2\alpha= - \frac{1-\cot^2 \alpha}{2\cot\alpha}

 \cot (\alpha/2)= \frac{\sin\alpha}{1-\cos\alpha} 

 \cot (\alpha/2)= \frac{1+\cos 2\alpha}{\sin2\alpha} 

## Kotangensin cəmi hasilə çevirmə düsturları

\cot\alpha+\cot\beta=\frac{\sin(\alpha+\beta)}{\sin\alpha*\sin\beta}

\cot\alpha-\cot\beta=-\frac{\sin(\alpha-\beta)}{\sin\alpha*\sin\beta}

## Dərəcənin aşağı salma düsturu
\cot^2\alpha=\frac{1+\cos2\alpha}{1-\cos2\alpha}
## Həmçinin bax
* Triqonometriya

## Xarici keçidlər
* Tangent to a circle With interactive animation
* Tangent and first derivative - An interactive simulation
* The Tangent Parabola by John H. Mathews
Sekans

**Sekans** — hipotenuzun qonşu katetə olan nisbətinə deyilir. İfadəsi:  \sec x =\frac{1}{\cos x} =\frac

## İnteqralı
sec (x) funksiyasının inteqralı bu funksiyanın, (sec (x) + tan (x)) ifadəsinə vurulur.

\int \sec~x~dx = {\int \sec~x \cdot{\sec~x + \tan~x \over \sec~x + \tan~x}~dx}

u = sec x + tan x ve du = ∫(sec x ∙ tan x + sec2x) dx periodu edilir.

{\int \sec~x~{\sec~x + \tan~x \over \sec~x + \tan~x}~dx} = \int{(\sec^2~x + \sec~ x\cdot tan~x)dx \over \sec~x + \tan~x}

\int {du \over u} = \ln |u| + C ve ~ u = \sec~x + \tan~x olduğundan;

\int \sec~x~dx = \ln |\sec~ x + \tan ~x| + C

## Xarici keçidlər
* Tangent to a circle With interactive animation
* Tangent and first derivative - An interactive simulation
* The Tangent Parabola by John H. Mathews
Kosekans

**Kosekans** — hipotenuzun qarşı katetə olan nisbətinə deyilir. İfadəsi: \csc~x =\frac{1}{\sin~x} =\frac 

## Bərabərliklər
*\csc~ \theta = \sec \left(\frac{\pi}{2} - \theta \right)
*\csc \theta = {\sqrt{1 + (\cot \theta)^2}}

## Xarici keçidlər
* Tangent to a circle With interactive animation
* Tangent and first derivative - An interactive simulation
* The Tangent Parabola by John H. Mathews
Bacəlanlar

**Bacəlanlar** və ya **Bacvanlar** — əsas hissəsi İraq Türkmanlarının dili olan Azərbaycan dilinin Kərkük ləhcəsində az bir qismi isə Gorani dilində (xüsusi Bacəlan dialektində) danışan, əsasən İranda və İraqda yaşayan, türk əsilli xalqdır (tayfadır) . Bacəlan tayfasını əmələ gətirən qəbilələr : Cumur, Qazanlı, Şirəvənd, Həcilər, Qəribəvənd və Dəndəvənd . 1976-cı ilə olan təxminə əsasən sayları 20.000 nəfərdir .

## Xarici keçidlər
* MevzuVatan.Com :Türkmen Aile, Aşiret, Oymakları, Boyları, Kolları 
* Encyclopædia Iranica :BĀJALĀN

## İstinadlar
Massive Attack

**Massive Attack** - Bristol, İngiltərədən olan trip-hop qrupudur. Qrup 1987-ci ildə dağılmış *"The Wild Bunch"* qrupunun üzvləri tərəfindən qurulub. 1988-ci ildə "Any Love" adlı ilk sinqlı satışa çıxardan qrup bir çox məşhurlarla əməkdaşlıq etmiş və bir çox film üçün saundtrek hazırlamışdır. 2011-ci ilə qədər 5 studiya albomu hazırlayan qrupun kompozisiyaları bir çox televiziya proqramlarında və filmlərdə səsləndirilib («Şakal (film)»), («Betmen (film)»), («Mulen Ruj! (film, 2001)»), («Blade II)»), («Doktor Haus (teleserial, 2004)»), («Matriça (film)»), («Qapışma (film, 2000)»), («Həbsxanadan qaçış»), («187 (film)»), («Qal (film)»), («Pi (film)»), («Luck (teleserial)») və s.). Həmçinin qrupun doğma Bristol'da Tube adlı kiçik gecə klubunda da maliyyə payı var.

## Üzvlər
### Hazırkı tərkib
* Robert Del Nadja (Robert Del Naja) ("3D")
* Qrant Marşall (Grant Marshall) ("Daddy G")
* Nil Devidj (Neil Davidge)

### Əvvəlki tərkib
* Endrü Vaulz (Andrew Vowles) ("Mushroom")

### Əməkdaşlıq
Albomların yazılışı vaxtı qrup çox vaxt vokalistlərlə aməkdaşlıq edir.

* Şara Nelson (Shara Nelson) — «Blue Lines»
* Xoras Endi (Horace Andy) — «Blue Lines», «Protection», «Mezzanine», «100th Window», «Heligoland»
* Tricky — «Blue Lines», «Protection»
* Nikolett (Nicolette) — «Protection»
* Treysi Torn (Tracey Thorn) — «Protection»
* Madonna — sinql «I Want You»
* Elizabet Freyzer (Elizabeth Fraser) — «Mezzanine»
* Sara Cey (Sarah Jay) — «Mezzanine»
* Devid Boui (David Bowie) — sinql «Natureboy»
* Mos Def — sinql «I Against I»
* Şineyd O’Konnor (Sinead O’Connor) — «100th Window»
* Terri Kale (Terry Callier) — сингл «Live With Me»
* Tunde Adebimpe (TV on the Radio) - «Heligoland»
* Deymon Albarn (Damon Albarn) — «Heligoland»
* Xoup Sandaval (Hope Sandoval) — «Heligoland»
* Qay Qervi (Guy Garvey) — «Heligoland»
* Martina Toplu-Börd (Martina Topley-Bird) — «Heligoland»
* Björk — New World

## Diskoqrafiya
### Albomları
#### Studiya
* Blue Lines (studiya, 1 iyun 1991)
* Protection (studiya, 26 sentyabr 1994)
* Mezzanine (studiya, 20 aprel 1998)
* 100th Window (studiya, 10 fevral 2003)
* Heligoland (studiya, 8 fevral 2010)

#### Başqaları
* No Protection (remiks, 17 fevral 1995)
* Danny the Dog OST (saundtrek, 11 oktyabr 2004)
* Collected (toplu, 27 mart 2006)
* Weather Underground (Live, 2008)

### Sinqlları
* «Any Love» — 1988
* «Daydreaming» — 15 oktyabr 1990
* «Unfinished Sympathy» — 11 fevral 1991
* «Safe From Harm» — 28 may 1991
* «Massive Attack» (EP) — 10 fevral 1992
* «Sly» — 17 oktyabr 1994
* «Protection» — 9 yanvar 1995
* «Karmacoma» (EP) — 20 mart 1995
* «Risingson» — 7 iyul 1997
* «Teardrop» — 27 aprel 1998
* «Angel» — 13 iyul 1998
* «Inertia Creeps» (EP) — 21 sentyabr 1998
* «Special Cases» — 24 fevral 2003
* «Butterfly Caught» (EP) — 16 iyun 2003
* «Live With Me» — 13 mart 2006
* «False Flags» — 2006
* «Splitting The Atom» (EP) - 2009
Zaman Abdulla

**Zaman Abdulla** (tam adı:*Abdullayev Zaman Məsimalı oğlu*), (d.1938, Çaxırlı, Göyçə — ö. 09.08.2004, Bakı) – şair.

## Həyatı
Abdullayev Zaman Məsimalı oğlu 1938-ci ildə Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Çaxırlı (Qızılbulaq) kəndində anadan olub. Anası Zərnişan mahalın Daşkənd kəndində yaşayan Şahnazarlı nəslindən olan Çıraqəlinin qızıdır.

1941-ci ildə Böyük Vətən Müharibəsi başlayanda atası Məsimalı müharibəyə getmiş və bir daha geri qayıtmamışdır. Anası Zərnişan balaca 3 yaşlı Zamanı da götürərək ata evinə yəni Çıraqəli kişinin himayəsinə getmişdir.

1944–1954-cü illərdə Daşkənd kənd orta məktəbində oxumuşdur. Sonralar Zaman Abdullayev Qazaxıstanda, daha sonra isə Stavropolda yaşamışdır.

O, sonda yenə doğma Göyçə mahalına qayıtmışdır. 1988-ci ildə məlum hadisələrlə əlaqədar olaraq Bakı şəhərinə köçmüşdür.

9 avqust 2004-cü ildə 66 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmiş, Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Ailəli idi, iki övladı var.

## Yaradıcılığı
Daşkənd kəndi Zamanın yaradıcılığında ədəbi mühit rolunu oynamışdır. Belə ki, Daşkəndin aşıq və şairlərinin ona böyük təsiri olmuş və erkən Zaman da söz qoşmağa, şeir yazmağa başlamışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, onun anası Zərnişan (1909–2010) fitri yaddaşa malik bir qadın idi. Çoxlu bayatılar, nağıllar, dastanların müəyyən hissələrini əzbərdən bilirdi. Bir neçə folklor toplayıcıları dəfələrlə onunla görüşmüş ondan bildiklərini yazıya almışlar. Zaman Abdullayev anasından da kifayət qədər bəhrələnmişdir.

## Kitabları
* "İtən dünyam, ulu Göyçəm", Bakı, "Qərənfil" İKŞ, 2005. 164 səh. 100 tiraj.

## İstinadlar
* Araz Yaquboğlu, "Şair Zaman Abdulla", Bütöv Azərbaycan qəzeti, 2012-ci il.
Səməd Əliyev

**Səməd Əliyev** — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent.

## Həyatı
Səməd Əliyev 1959-cu il noyabrın 7-də Ermənistan Respublikası Amasiya rayonunda anadan olub. 1966–1976-cı illərdə Amasiya rayon orta məktəbində təhsil alıb.

1976–1981-ci illərdə BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil alıb. 1983–1987-ci illərdə BDU-nun Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin aspiranturasında təhsil alıb.

1987-ci ildə "Bir sinif üçüncü tərtib xüsusi törəməli qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün qoyulmuş çoxölçülü qarışıq məsələnin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib və fizika-riyaziyyat elmləri namizədi adı alıb.

1986-cı ildən BDU-da çalışır. BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında laboratorant (1986–1988), assisent (1988–1991), baş müəllim (1991–1998), dosent (1998–2000), Türkiyə Respublikasında (Afyon, İsparta) müəllim (2000–2007) və yenidən BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında dosent (2007-ci ildən) vəzifəsində çalışır.

Səməd Əliyev "Məktəb riyaziyyat kursunun elmi əsasları", "Çoxluqlar nəzəriyyəsi və riyazi məntiqin əsas elementləri", "Riyaziyyat (Hazırlq şöbəsində təhsil alan xarici tələbələrə)" dərslərini aparır.

Elmi tədqiqat sahəsinə "Qeyri-xətti xüsusi törəməli diferensial tənliklər" və "Riyaziyyatın tədrisi metodikası" sahələri daxildir.

21 elmi məqalənin, 2 kitabın və 1 emtodik vəsaitin müəllifidir.

Ailəlidir, bir övladı var.

## Kitabları
* Həndəsə. — Orta məktəblər üçün dərslik, Adapazarı (Türkiyə), Tansel yayınları, 1996, 212 səh.
* Triqonometriya və analitik həndəsə. — Orta məktəblər üçün dərslik, Adapazarı (Türkiyə), Tansel yayınları, 1997, 142 səh.

## Seçilmiş əsərləri
* Bir sinif üçüncü tərtib qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün çoxölçülü qarışıq məsələnin sanki hər yerdə həllinin lokal varlığı və qlobal yeganəliyi haqqında. – BDU-nun xəbərləri, fizika-riyaziyyat elmləri seriyası, 2003, № 3, səh. 36–42.
* Bir sinif üçüncü tərtib qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün çoxölçülü qarışıq məsələnin sanki hər yerdə həllinin qlobal varlığı haqqında. – BDU-nun xəbərləri, fizika-riyaziyyat elmləri seriyası, 2003, № 4, səh. 35–43.
* Bir sinif üçüncü tərtib xüsusi törəməli qeyri-xətti diferensial tənliyin həlləri haqqında. – Afyon Kocatepe Universiteti, fizika-riyaziyyat seriyası, c.7, № 1, 2007, səh. 11–22.

## Xarici keçidlər
*
Afar dili

**Afar dili**-Efiopiya, Eritreya və Cibutidə danışılan bir Düzənlik Şərq Kuşit dilidir. Ən yaxın qohumu Saho dilidir.

## İstinadlar
Retro

thumb|Müasir dövrdə retro stilində geyim
**Retro** (  «geriyə», «geriyə yönəlmiş») — mədəni və maddi dəyər kəsb edən, gündəlik həyatda az rast gəlinən, köhnə əşyaları və ya halları xarakreiska etmək üçün abstrakt bədii-tarixi termin.

## Mənbə
* «Стиль ретро» в Интерактивной Энциклопедии современного языка Жаргон. Ру
Kubok

thumb|200px|Kubok

**Kubok**— ilk dövrlərdə şərab içilməsi üçüm istifadə edilən qab. Metaldan hazırlanırdı, bəzən sümükdən, şüşədən də hazırlanırdı. Orta əsrlərdə cəngavər döyüşlərindən sonra qalib şəxsə kubok işərisində şərab verilirdi.  XIX əsrin ortalarından isə idman yarışlarında hədiyyə kimi verilməyə başlandı.
Azərbaycan şəlalələri

**Azərbaycan şəlalələri** — Azərbaycan ərazisində mövcud şəlalələr.

Azərbaycanın ən yüksək şəlaləsi Mucuq şəlaləsidir. Qəbələ rayonu ərazisində, Dəmiraparan çayının solunda, 1700 metr hündürlükdə yerləşir. Şəlalənin hündürlüyü 96 metrdir. Mucuq şəlaləsi mənbəyini Qotur dağının massivindən qar və yağış sularından götürür.

Böyük Qafqazın ən əzəmətli dağlarından biri — Şahdağdakı dağ şəlalələri Cənubi Qafqazda çox məşhurdur. Azərbaycandakı digər ən məşhur şəlalələrdən biri Quba rayonu ərazisində Vəlvələçay üzərindəki məşhur Afurca şəlaləsidir. Bu şəlalə dövlət tərəfindən mühafizə olunur.

Qusar rayonunun dağ dərələrində də öz mənzərəsi ilə diqqəti çəkən şəlalələr var. Onların ən məşhuru Laza və Şahnabaz şəlalələridir. Qusarın Laza kəndindən Qubanın Xınalıq kəndinə olan məsafə boyunca qayalıqlardan müxtəlif ölçülü (hündurluyu 150 m-ə qədər) şəlalələr axır.

Lerik rayonunun Qələbin və Bibiyani kəndlərində yerləşən eyni adlı şəlalələr də məşhurdur. Veriçay üzərində yerləşən Qələbin şəlaləsi yuxarı və aşağı olmaqla iki hissədən ibarətdir. Aşağı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü 70 metrə yaxındır, Yuxarı Qələbin şəlaləsinin hündürlüyü isə təxminən 40 metrdir. Bibyani kəndindəki Bibyani şəlaləsinin hündürlüyü də 20 metrdir. Şəlalələr Talış dağlarında, Peştəsər silsiləsinin yamaclarında yerləşir. Bu şəlalələrin hər biri turistlərin diqqətini cəlb edir.

Yardımlı rayonunun Peştəsər və Ostayır kəndinindəki şəlalələr də məşhurdur. Bu rayonnun ərazisindəki Təkdam şəlaləsi də turistlərin diqqətini cəlb edir.

İsmayıllı rayonu ərazisində hündürlüğü 50 metrə çatan Qalacıq və Burovdal, 30 metr yüksəklikdən tökülən Çayqovuşan, 25 metrlik hündürlükdən axan İstisu, Pirbənövşə və Mədrəsə şəlalələrini misal göstərmək olar.

Laçın rayon Ağbulaq kəndi ərazisində yerləşən Ağbulaq şəlaləsi 36 metrə çatan hündürlükdədir.

Balakən rayonu ərazisindəki Katexçay şəlaləsi isə Azərbaycanda ən məşhur şəlalə sayılır. Şəlalə Zaqatala dövlət təbiət qoruğunun ərazisinə daxildir. Şəlalənin hündürlüyü 20 metrə yaxındır. Katexçay şəlaləsi Azərbaycanın ən bolsulu şəlaləsidir.

Oğuz-Qəbələ yolunun kənarında yerləşən Yeddi gözəl şəlaləsi də təbiətə yaraşıq verən mənzərədir. Qax rayonundakı İlisu şəlaləsinin hündürlüyü təxminən 25 metrdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycanın çayları, gölləri və su anbarları 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın daxili suları
* Azərbaycan çayları
* Azərbaycan gölləri
* Azərbaycan su anbarları
İlisu şəlaləsi

**İlisu şəlaləsi** və ya **Ramramay şəlaləsi** — Qax rayonunda şəlalə. Şəlalə rayonun hündür ərazisində yerləşir və ona çatmaq üçün ən azı yarım saatlıq yolu piyada qət etmək lazım gəlir. Hündürlüyə qalxmağı bacarmayanlar üçün nəqliyyat vasitələri də həmin ərazidə fəaliyyət göstərir.

Şəlalənin hündürlüyü təxminən 70-74 metrdir. Şəlaləyə gedən yolda onlarla bulağa rast gəlmək mümkündür. Bu sular qayalıqların arasından keçərək, süzülərək axır. Suyu ilin fəsillərindən asılı olmayaraq soyuq olur.

Yayda şəlalənin ətrafı ekoloji cəhətdən pis vəziyyətdə olur. Bəzi yerlər məişət tullantıları ilə o qədər çirklənir ki, sanki zibilliyi xatırladır.

## İstinadlar

Abbas Qulu ağa Bakı Xanovun Qax əfsanəsi

## Xarici keçidlər
Şüşə

**Şüşə** — düsturunu görə natrium silikatı və kalsium silikatı, və borun düzlarının qarışığı olan şəffaf maddə (Na2CO3 + SiO2 = Na2SiO3 + CO2; CaCO3 + SiO2 = CaSiO3) 

Öz keyfiyyət göstəricilərinə görə insan həyatında böyük rol oynayan süni material. Fiziki kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə qeyri-üzvi maddə, bərk cisim, strukturuna görə anorf, izotrop; bütün şüşə növləri ilkin materialın əridilməsi nəticəsində kristallaşma müddətində ən yumşaq vəziyyətdən şüşə vəziyyətinədək gəlib çatırlar. Şüşənin ərimə temperturu 300-dən 2500&nbsp;°C-dək olaraq şüşə əmələgətirən (oksidlərin, ftoridlərin, fosfatların və s.) miqdarından asılıdır. Şüşə materialları strukturlarına görə möhkəm olmurlar və zərbəyə davamsızdırlar.

## Adın yaranması

Materialın adı müxtəlif dillərdə eyni cür səslənir. Roman dillərində olan adlar (, , , )  () latın dilindəki adı təkraralayır. Ancaq rumın dilindəki  () sözü slavyan dillərindən götürülüb. Latın dilindəki *vitrum*  k’woit - «işıqlı» (o isə ) sözündən götürülüb.

German dillərindəki , , holland, danimarka və isveç dilindəki *glas* sözü  dən götürülüb, o isə  g’hel- «parıldayan».

Slavyan dillərindəki  (, , ; , , , , ; , , ) —   («kubok», «boşqab», 
Oksidlər:
* SiO<sub>2</sub>
* B<sub>2</sub>O<sub>3</sub>
* P<sub>2</sub>O<sub>5</sub>
* TeO
* GeO<sub>2</sub>
Ftoridlə:
* AlF<sub>3</sub>
və s.

Şüşə istehsalında rəng də qatılır və bu yolla materialın fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri möhkəmləndiriilir.

## Həmçinin bax
* Optik material
* Büllur
* Tibbi şüşə
* Üzvi şüşə
* Triplesk

## İstinadlar

## Mənbə
* Краткая химическая энциклопедия. Т. V. М.: Советская энциклопедия. 1961
* Качалов Н. Стекло. Издательство АН СССР. Москва. 1959
* Шульц М. М., Мазурин О. В. «Современные представления о строении стёкол и их свойствах». Л.: Наука. 1988
* A.K. Varshneya. Fundamentals of inorganic glasses. Society of Glass Technology, Sheffield, 682 pp. (2006).
* М. И. Ожован. Топологические характеристики связей в окисных системах SiO2 и GeO2 при переходе стекло-жидкость. ЖЭТФ, 130 (5) 944—956 (2006).

## Xarici keçidlər
Muriyel Spark

**Dam Muriyel Spark** DBE- () ödüllü bir Şotlandiyalı romançı(roman yazıçısı) idi. 2008-ci ildə Tayms qəzetinin "1945-ci ildən bu yana 50 böyük britaniyalı yazıçı" siyahısında yeraldı.

## Uşaqlığı
Muriel Sarah Camberg 1918-ci ildə Edinburqda doğulub. Atası şotland, anası ingilis idi. Ceyms Cillespi kollecində oxuyub. İstedadli tələbə olan Muriel 12 yaşında ikən "Out of a Book" başlıqlı şeirinə görə Volter Skot mükafatı alıb

## Ailə həyatı
1937-ci ildə Muriel Camberg Sydney Oswald Spark ilə evlənmişdir. Evliliyinin ilk illərində Afrikada yaşayır, 1938-ci ildə oğlu Robin kimi tanınan Samuel doğulur, amma Murielin evliliyi tezliklə boşanma ilə sona yetir. 1944-cü ildə ərindən ayrılıb oğlu ilə Londona qayıdır.

## Əsərləri
Əsərlərini elmi və bədii olmaqla 2 qrupa bölmək olar. Elmi əsərlərinə tənqidi məqalə və bioqrafiyalar, bədii əsərlərinə isə şeirlər, romanlar, pyeslər və qısa hekayələr daxildir.

## İstinadlar
Pangeya

**Pangeya** — dünyada həyat başladığı zaman bütün qitələrin bir ada kimi bir-biriylə birləşmiş halına verilən addır.

## Geomorfoloji termin
**Pangeya** () /yun. pan — hamısı və *ge*, *gaia*- yer, torpaq/ — Paleozoyda və Mezozoyun əvvəllərində müasir materiklərin hamısını birləşdirən fərziyyəvi materik. Onun parçalanmasını və hissələrinin bir-birindən aralanmasını, yeni qlobal tektonikaya əsasən mantiyada qkonveksion özəklərin yeni sisteminin yaranması ilə əlaqələndirirlər.

## İlkin fikirlər
Materik çıxıntıları və okean çökəkliklərinin sonrakı inkişafı haqqında bir sıra fərziyyələr mövcuddur. Bəzi alimlər materiklərin hərəkətsiz olduğunu, bəziləri isə onların daim hərəkət etdiklərini güman edirlər. Materiklərin hərəkət etməsi haqqında ilk dəfə fikir söyləyən Alfred Vegener olmuşdur. Onun nəzəriyyəsinə görə, yer qabığında vahid quru-Pangeya mövcud olmuşdur. Sonradan Pangeya iki hissəyə- Lavrasiya və Qondvanaya parçalanmış, daha sonra onlar da öz növbəsində tədricən parçalanmış və müasir materiklər əmələ gəlmişdir.

## Lavrasiya
Litosfer tavalarının hərəkəti nəticəsində Pangeya materiki Lavrasiya və Qondvanaya parçalanmışlar. Lavrasiya qurusu şimal hissədə, Hondvana isə cənubda yerləşir. Lavrasiya iki materikə- Avrasiya və Şimali Amerikaya parçalanmışdır.

## Hondvana
Hondvana-Cənubi Amerika, Afrika, Antarktida, Avstaliya, Hindistan, Ərəbistana parçalanmışdır.

## Pangeya eraları
# Permiyen (225 milyon il əvvəl)
# Trias (200 milyon il əvvəl)
# Yura (135 milyon il əvvəl)
# Kretase (65 milyon il əvvəl)
# Qitə (ən müasir zaman)

## Mənbə
* Alxasov O. K., Ələsgərov D. M., Pənahov Ş. M., Məmmədov R. İ. "Materiklərin və okeanların fiziki coğrafiyası" Bakı, "Təhsil", 2002, 252 səh. (7-ci sinif üçün dərslik)

## İstinadlar
Desim Klavdi Neron

**Neron Klavdi Druz Germanik** (), Desim Klavdi Druz (; ) — adı altında doğulmuş, həmçinin Desim Klavdi Neron, Neron Klavdi Druz, I Druz və Druz Klavdi Neron (e.ə. 14 yanvar 38-ci il - e.ə. 9-cu il) kimi tanınan Roma sərkərdəsi və hərb komandanı, imperator Tiberi Klavdi Neronun qardaşı, Liviya Druzillanın kiçik oğlu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Telengitlər

**Telengitlər** — Rusiyanın Altay Respublikasında yaşayan türk xalqı. Altaylıların bir hissəsidir. Telengitlər teleutlar ilə birgə altaylıların cənub qolunu təşkil edirlər. Dilləri cənubi altay dilinin ləhcəsidir.

## Həmçinin bax
* Teleutlar
İnsan kəlləsi

**İnsanın kəlləsi** () — 23 sümükdən ibarət olan insan başının sümük karkası. Bura həmçinin üç cüt eşitmə sümüklərini də əlavə etmək olar.

## Kəllənin əmələgəlmə mərhələləri
Kəllənin əmələgəlməsi iki əmgək və sümük mərhələlərindən keçir. Yeni doğulmuşlarda əmgək mərhələsinin qalıqlarına rast gəlinir. Bundan əlavə kəllə sümükləri qığırdaq mərhələsi də keçmiş olur.

## Kəllənin şöbələri
Kəllə iki: üz və beyin şöbələrindən ibarətdir. Çənə sümüyündən başqa demək olar ki, bütün kəllə sümükləri bir biriləri ilə fibroz birləşmələr — tikişlər vasitəsilə birləşmiş olurlar.

### Üz şöbəsi
İnsan kəlləsinin üz şöbəsinə bir cüt: əng sümüyü, burun balıqqulağı sümüyü, damaq sümüyü, almacıq sümüyü, burun sümüyü, gözyaşı sümüyü və tək: çənə sümüyü, dilaltı sümüyü, burun arakəsmə sümüyü aiddirlər

### Beyin şöbəsi
İnsan kəlləsinin beyin şöbəsinə bir cüt: gicgah sümüyü, təpə sümüyü və tək: ənsə sümüyü, əsas sümük, alın sümüyü, xəlbir sümüyü aiddirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Almacıq sümüyü

**Almacıq sümüyü** (лат. ) —  kəllənin üz şöbəsinə aid cüt sümüklərdəndir. Almacıq sümüyü alın, gicgah sümükləri ilə müvafiq çıxıntıları ilə, əsas sümüyün böyük qanadı ilə və əng sümüyü ilə birləşir. Almacıq sümüyünün gicgah sümüyünə aid almacıq çıxıntısı ilə birləşməsindən almacıq qövsü meydana gəlir.

## İstinadlar
Iron Maiden

**Iron Maiden** — 1975-ci ildə London, İngiltərədə qurulan ingilis heavy metal qrupu. Qrup bas gitarist, qrupun bir çox mahnılarının müəllifi və kollektivin daimi lideri Stiv Harris tərəfindən qurulub. Onun rəhbərliyi altında qrupda, London pivəxanalarındakı çıxışlardan beynəlxalq turnelərə qədər uzanan yolda əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verdi. Iron Maiden'in albomları bütün dünyada 120 milyondan çox satıb (onlardan 4 albom 1-ci yeri tutur, 15 albom isə Britaniyanın 10 hit-paradına düşür). Qrup 2002-ci ildə beynəlxalq *"Ivor Novello Awards"* mükafatına layiq görülür. 2005-ci ildə isə qrupu Hollywood RockWalk'a (Sanset Bulvarı, Los-Anceles) "əl izi" üçün dəvət edirlər.

Qrup müxtəlif heyət dəyişikliklərindən sonra nəhayət öz adını daşıyan ilk albomu *Iron Maiden*'i 1980-ci ildə çıxarır. Solist Bryus Dikinson'ın qrupa qatılması ilə birlikdə 1982-ci ildə *"The Number of the Beast"* adlı albomlarını çıxardan Iron Maiden dünya səviyyəsində şöhrətə çatır və 1980-lər boyunca arxa-arxaya çıxardıqları albomlarla böyük müvəffəqiyyət qazanır. 1993-cü ildə Dikinson qrupdan ayrılır və onun yerinə Bleyz Beyli gəlir. Bu dövrdə qrupun albom satışlarında diqqətə çarpan şəkildə düşüş hiss olunur. Dikinson və 1989-cu ildə qrupdan ayrılan Adriyan Smit 1999-cu ildə yenidən heyətə geri qayıdır. 2006-cı ildə yenidən fəaliyyətini bərpa edən qrupun son studiya albomu "A Matter of Life and Death" Billboard 200 siyahısında 9-cu sıraya qədər yüksəlir.
Iron Maiden musiqi kanalı MTV-in "bütün zamanların ən yaxşı heavy metal qrupları" siyahısında dördüncü sırada yer almışdır.

## Heyət
### İndiki heyət
* Stiv Harris — bas-gitara, bek-vokal, klaviş alətləri (1975—h.h.)
* Deyv Myurrey — gitara (1976—1977, 1977—h.h.)
* Adrian Smit — gitara, bek-vokal (1980—1990, 1999—h.h.)
* Bryus Dikinson — vokal (1981—1993, 1999—h.h.)
* Niko Makbreyn — zərb alətləri (1982—h.h.)
* Yanik Gers — gitara (1990—h.h.)

### Sessiya musiqiçiləri
* Maykl Kenney — klaviş alətləri, sentezator (1988—h.h.)

### Keçmiş üzvləri

* Pol Dey — vokal (1975—1976)
* Ron Metyuz — zərb alətləri (1975—1977)
* Terri Rens — gitara (1975—1976)
* Deyv Sallivan — gitara (1975—1976)
* Dennis Uilkok — vokal (1976—1978)
* Bob Soyer — gitara (1977)
* Terri Voprom — gitara (1977—1978)
* Toni Mur — klaviş alətləri (1977)
* Tanderstik — zərb alətləri (1977)
* Duq Sempson — zərb alətləri (1977—1979)

* Pol Di'Anno — vokal (1978—1981)
* Pol Keens — gitara (1979)
* Pol Todd — gitara (1979)
* Toni Parsons — gitara (1979)
* Dennis Stretton — gitara (1979—1980)
* Klayv Barr — zərb alətləri (1979—1982) †
* Bleyz Beyli — vokal (1994—1999)

## Diskoqrafiya
### Studiya albomları
* *Iron Maiden* (1980)
* *Killers* (1981)
* *[[The Number of the Beast (albom)|The Number of the Beast]]* (1982)
* *[[Piece of Mind]]* (1983)
* *Powerslave* (1984)
* *Somewhere in Time* (1986)
* *Seventh Son of a Seventh Son* (1988)
* *No Prayer for the Dying* (1990)
* *[[Fear of the Dark]]* (1992)
* *The X Factor* (1995)
* *Virtual XI* (1998)
* *Brave New World* (2000)
* *Dance of Death* (2003)
* *A Matter of Life and Death* (2006)
* *The Final Frontier* (2010)
* *[[The Book Of Souls]]* (2015)
**Senjutsu* (2021)
Mumiya yaşayır

**Mumiya yaşayır** () — 1993-cü ildə istehsal olunmuş "Mumiya" haqqında çəkilmiş filmlərdən biridir. Film ABŞ yazıçı və fantastçısı Edqar Allan Ponun əsəri əsasında çəkilmişdir. Filmin mövzusu həm keçmişdə, həm də gələcəkdə baş verən hadisələri əhatə edir.

## Məzmun

Film "Nə vaxt ki, səmalar bir-birnə birləşəcəksə, Zot, qisas allahı sevgilisinin qayıdışını gözləyəcək və gecə yarısında peyda olacaqdır" ifadəsi ilə başlayır və bürclər haqqında qısa məlumat verilir. Varlı olan eksentrik arxeoloq lord Makston (Cek Koen) Misir səhrasında qəbir aşkar edir. Bu qəbir yuxarı Misir rahibi Əzizə (Toni Körtis) məxsusdur. Həmin rahib Allah Zotun qulluqçusu Kiaya (Lesli Hardi) aşiq olur. Bu səbəbdən Zot onu cəzalandırır. Rahib Əziz diri-diri qəbirdə basdırılır. Sevgilisini tapmaq məqsədilə Əzi qəbirdən dirilərək onun axtarışına çıxır. Amma Əziz and içir ki, arxeoloqları öldürəcəkdir. Əziz onları "Qəbirlərin fəlakəti" kimi görür. Bir neçə müddət keçdikdən sonra gözlənilmədən lord Makstonun yanındakı arxeoloqlar ölməyə başlayırlar. Bu müddətdə Mumiya Əziz bir qıza Sandra Barnsa (Lesli Hardi) aşiq olur. Əziz onu sevgilisinin ruhunun reinkarnasiya edilmiş bədəninə bənzədir. Misir torpağı Sandranı çox maraqlandırır. Onu hansısa bir qüvvə bura çəkir. Sandraya elə gəlir ki, burada nə vaxtsa olub. Sevgilisinin ruhunu diriltmək üçün Əziz Sandranı öldürməlidir. Lakin Sandra özünə gəlir və onu içində məşəl olan yerə itələyir. Əzir yanmağa başlayır. Bu zaman Sandranı Həkim Keri Vilyams və bir neçə nəfər tapırlar. Hər yerdən daş tökülməyə başlayır. Onlar xilas olurlar. Filmin sonunda iki ulduz bir-birinə birləşir və Mumiyanın siması göstərilir.

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Tom və Cerri (83-cü seriya)

**Siçanın balaca məktəbi** () — 29 mart 1954-cü ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Biləsuvar

;Azərbaycan
*Biləsuvar rayonu — Azərbaycan Respublikasında rayon. 
*Biləsuvar (Azərbaycan) — Azərbaycanın Biləsuvar rayonunda şəhər, rayonun inzibati mərkəzi.
*Biləsuvar bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunda bələdiyyə.

;İran
*Biləsuvar (İran) — İranın Ərdəbil ostanında şəhər.
*Biləsuvar (Puldəşt) — 
*Biləsuvar şəhristanı — İranın Ərdəbil ostanında şəhristan.
Ərdəbil şəhristanı

**Ərdəbil şəhristanı** — Ərdəbil ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ərdəbil şəhəridir.

2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 542,930 nəfər və1 31,950 ailədən ibarət idi.

Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.

## Ərdəbil şəhristanının inzibati bölmələri
****<u>Mərkəzi bəxşi</u>**
** İnzibati mərkəzi: Ərdəbil
*** DEHİSTANLARI:
******Ərşaq Şərqi dehistanı**
*****KƏNDLƏRİ: Abdarlı *(Abdallı)*, Allahlı, Almazkəndi, Ağqala, Bayrambədəni / Bayrambədən, Çağungeneş / Çungineş, Çatqaya, Dəliklidaş, Daşlıca, Gültəpə, İmir *(Eymur / Eymür)*, Camayran, Kaftarə, Xələc, Xacəbulağı / Hacıbulağı, Məhəmmədcanlı, Nəqdikəndi / Nüğədikəndi, Piralvan, Qışlaq-i Üçbulaq, Savucbulaq *(Soyuqbulaq)*, Şərifbəyli, Sürxanlı, Təhmasibabad, Talıbqışlağı, Tağıdizac
**** **Balğelu (Balıqlı) dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Almaz, Əskişəhr, Bənövşədərə, Gölmuğan, Qulu, Hakimqışlağı, Həsənbarıq, Xaraba-i Köhül, Mollabaşı, Mollayusif, Nuran, Piralqar, Qasımqışlağı, Qılıçi, Rövşənəq, Şaməsbi, Varənov, Zərdalı, Zeyvə
**** **Qərbi dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Əbrbakuh, Əliqışlağı, Əmirabad, Çarapa, Çuxuryurd, İsmayılxankəndi, Gendişmin / Gündüşməyən, Haçakəndi, Cabadar, Kəmərkəndi, Kürdqışlağı, Kulankuh, Məsumabad, Micandi, Muxtarabad, Rəvindəzəq, Səmərin, Şəndərşami, Şeyxəhməd, Tağıkəndi, Təzəkənd-i Məhəmmədiyə, Yengicə-i Mollaməhəmmədhəsən
**** **Kəlxoran dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Ənzab-i Ülya, Ağcakənd, Ardi, Gilandeh, Kəlxoranşeyx, Kərkərəq, Qaralar, Samiyan, Soltanabad, Sövmayə, Təzəkənd-i Rzaabad, Təzəkənd-i Şərifabad
**** **Sərdabə dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Amuqin, Ərvənəq, Barıq, Çehelgəz, Çinaqrud, Dicucin, Divlaq, Garcan, Günsulkəndi, Həmlabad, Həsənəlikəndi, Camadi, Xiyarək, Xöşkərud, Kürdkəndi, Mirani, Ümidcə, Qalacıq-i Savalan, Qaratəpə-i Savalan, Sərdabə, Şəhrivar, Şəmşirxana, Şişəgəran, Vəkilabad, Yengicə-i Rzabəyli
**** **Şərqi dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Ağbulaq-i Ağacanxan, Ağbulaq-i Rüstəmxani, Ağabağır, Çənzənəq, Həmidabad, Kamiabad, Məzar-i Piləsəran, Niyar, Piraqvam, Rəziabad, Topraqlı *(Torpaqlı)*
** **<u>Hir bəxşi</u>**
** İnzibati mərkəzi: Hir
*** DEHİSTANLARI:
******Fuladlı (Poladlı)-i Cənubi dehistanı**
*****KƏNDLƏRİ: Abbasabad, Aynalı, Almagalan, Budalalı, Dəlili / Dəlilər / Vəliquluqışlağı, Daşbulaq, Firuzabad, Gavarqala (Gavurqala (?)), Hifzabad, Hilabad, Ciyavan, Mahmudabad, Məscidli, Nivərsüfla, Qaravəli, Qayaçəmən
**** **Fuladlı (Poladlı)-i Şimali dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Alça-i Fuladlı *(Poladlı)*, Arallı-i Büzürg *(büzürg (farsca) = böyük)*, Arallı-i Kiçik, Ayırıq, Gültəpə-i Malali, Goradil, Hisar, Xəlilabad, Kuzətoprağı *(Kuzətorpağı)*, Novşəhr, Rəzəmgah
**** **Hir dehistanı**
***** KƏNDLƏRİ: Ahuqala, Bağırabad / Bölgə Avar, Bilədərə, Çənzəb, Dəvil, Dümdümə, Kəlxoran, Kərgan, Keriq, Xanəgah, Kürdəli, Kuhsarə, Qışlaq-i Məhəmmədbəy-i Ülya, Qışlaq-i Məhəmmədbəy-i Süfla, Qızılqaya, Şəbli, Yayçı

## İstinadlar
Tom və Cerri (14-cü seriya)

**Pişiyin milyon dolları** () — 6 may 1944-cü ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır. Bu seriyada Tom ilk dəfə olaaraq danışmağa başlayır. Cerri isə "Hə" mənasını verən "Yes" sözünü işlədir. Həmçinin, on dördüncü seriyada Tom ilk dəfə olaraq qələbə çalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Ramiz Yediyarov

**Ramiz Qəni oğlu Yediyarov** () — Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2012–2018).

## Həyatı
Ramiz Yediyarov 1966-cı il mayın 31-də Ermənistan SSR-nin Vedi rayonunda anadan olub. 1983-cü ildə Şəki şəhər orta məktəbini bitirib.

1984-cü ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Maliyyə-kredit fakültəsinə daxil olub, təhsilini davam etdirmək üçün Ukrayna SSR Poltava Kooperativ İnstitutuna göndərilmişdir. 1984–1986-cı illərdə Kuybuşev şəhərində hərbi xidmətdə olub. 1990-cı ildə Poltava Kooperativ İnstitutunu bitirərək iqtisadçı ixtisasına yiyələnmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı vardır.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1990-cı ildə Şəki şəhəri 77 nömrəli Təsərrüfatlararası Mexanikləşdirilmiş Səyyar Dəstə üzrə iqtisadçı kimi başlamış, 1995–1997-ci illərdə Şəki rayonu C. Cabbarlı adına kolxozda mühasib işləmişdir.

Ramiz Yediyarov 1997-ci ildən vergi orqanlarında bir sıra vəzifələrdə çalışmış, habelə 2008–2012-ci illərdə Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin 2 saylı filialının rəisi, Bakı şəhəri Vergilər Departamentinin rəis müavini və 14 saylı Ərazi Vergilər İdarəsinin rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2012–2018-ci illərdə Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir.

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 11 fevral 2010-cu il tarixli 738 nömrəli Sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin 10 illiyi (2000–2010)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Ərdəbil (dəqiqləşdirmə)

**Ərdəbil** bu mənalarda gələ bilər:

*Ərdəbil (şəhər) — Güney Azərbaycanda şəhər. Ərdəbil ostanının mərkəzidir.
*Ərdəbil tüməni — inzibati vahid. Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin tüməni
*Ərdəbil livası — Osmanlı İmperiyasının Azərbaycan vilayətinin livası
*Ərdəbil xanlığı — Cənubi Azərbaycan ərazisində (indiki İran dövləti) xanlıq.
*Ərdəbil şəhristanı — Ərdəbil ostanında şəhristan.
*Ərdəbil ostanı — İranın şimal-qərbində ostan. Mərkəzi Ərdəbil şəhəridir.
*Ərdəbil xalçası — Təbrizdə toxunmuş "Ləçəktürünc" kompozisiyalı məşhur xalı.
*Ərdəbil bazarı — Ərdəbil şəhərində yerləşən və bu şəhərin tarixi əsərlərindən hesab olunan böyük bir üstü örtülü bazar.
*Ərdəbil xalçaları — Azərbaycan xalçaçılıq məktəblərindən olan Təbriz xalçaçılıq məktəbinin Ərdəbil qrupuna aid xovlu xalçalar.
*Ərdəbil yaxınlığında döyüş — 16 iyul 919-cu ildə baş vermiş döyüş. 
*Ərdəbil batmanı — Azərbaycanda qədim çəki ölçü vahidi.
*Ərdəbilə — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunda kənd.
Təbrizli

**Təbrizli** — Cənubi Azərbaycanda daha çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**
*Sirus Təbrizli — jurnalist, millət vəkili. 
*Bayram Təbrizli-Marağalı — şərqşünas-alim.

**Yaşayış məntəqələri**
*Təbrizli (Lerik) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunda kənd. 
*Təbrizli məhəlləsi (Şuşa) — Şuşa şəhərinin 17 məhəlləsindən biri.
*Təbrizli məhəlləsi (Gəncə) — Gəncənin məhəllələrindən.

## Həmçinin bax
*Təbrizi
*Təbriz (ad)
*Təbrizli məhəlləsi
Tom və Cerri (15-ci seriya)

**Cangüdən** () — 22 iyul 1944-cü ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır. Buldoq Spayk bu seriyada artıq danışmağa başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax