Karl Polani

**Karl Pol Polani** (; ) ― Macar iqtisadiyyat tarixçisi, iqtisadi antropoloq, siyasi iqtisadiyyatçı, sosioloq.

O, klassik iqtisadi nəzəriyyəyə olan əks düşüncəsi və 1944-cü ildə yazdığı məşhur *[[Böyük Dəyişim (kitab)|Böyük Dəyişim]]* kitabı ilə tanınmışdır. Kitabında bazar iqtisadiyyatına əsaslanan cəmiyyətlərin Avropada ortaya çıxmasının qaçınılmaz yox, tarixi olaraq şərti olduğu fikrini irəli sürür. Karl Polani substantivizm anlayışının banisidir.

## Həyatı
Karl Polani 1886-cı ilin 25 oktyabrında Vyanada yəhudi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Budapeşt Universitetində hüquq təhsili alarkən gələcəkdə Macarıstanın intellektual düşüncəsinə güclü təsir edəcək "Qalilley dairəsi" adlı tələbə təşkilatını formalaşdırdı. O, bu dövrdə Dyord Lukaç, Oskar Yasi və Karl Manneim kimi dövrün mütəfəkkirləri ilə aktiv şəkildə əlaqədə idi. 1912-ci ildə məzun olduqdan 2 il sonra Macarıstan Radikal Partiyasının yaradılmasında iştirak etdi və partiyanın katibi kimi fəaliyyət göstərdi.

Polani Birinci Dünya müharibəsində Avstriya-Macarıstan ordusunda piyada qoşun zabiti olaraq xidmət etdi və yaralandı. O, Mixael Karolinin qurduğu, sosial demokrat rejimlə idarə olunan respublikanı dəstəkləyirdi. Bu respublika çox yaşamadı və Bela Kunun Macarıstan Sovet Respublikasını yaratmaq üçün Karoli hökkumətini devirməsindən sonra Polani Budapeşti tərk edərək Vyanaya getdi.

### Vyanada
Polani 1924–1933-cü illərdə məşhur "Avstriyalı iqtisadçı" (Der Österreichische Volkswirt) jurnalında baş redaktor kimi işlədi. O, ilk dəfə burada Avstriya iqtisadiyyat məktəbini tənqid etməyə başladı. Polaniyə görə bu məktəb iqtisadi prosesslərin reallığından uzaqlaşaraq müccərrəd modellər yaratmağa yönəlmişdi. O, fabianizm fəlsəfəsindən və Corc Duqlas Hovard Koulun əsərlərindən təsirlənmişdi. Bu dövrdə Polaninin xristian sosializminə marağı artmışdı.

O, burada kommunist inqilabçı İlona Duçinskaya ilə evləndi.

### Londonda
Hitlerin 1933-cü ilin yanvarında hakimiyyətə gəlməsi və Avstriya parlamentinin fəaliyyətinə klerikal faşistlər tərəfindən xitam verilməsindən sonra Avstriyalı İqtisadçı qəzetinin liberal naşiri Polani kimi məşhur sosialisti jurnalda saxlaya bilməzdi və buna görə də Polanidən istefa verməyini istədi. O, 1933-cü ildə Londona getdi və burada jurnalist, müəllim və 1936-cı ildən sonra İşçilərin Təhsil Assosiasiyasında mühazirəçi vəzifələrini tutdu. Onun mühazirə qeydləri daha sonra *[[Böyük Dəyişim (kitab)|Böyük Dəyişim]]* kitabı üçün də fundament olan araşdırmaları əhatə edirdi. Ancaq, o bu əsərə Vermontdakı Benninqton Kollecində işləməyə başladığı 1940-cı ilə qədər başlamadı. Kitab 1944-cü ildə çap edildi və böyük maraq gördü.

### ABŞ və Kanada
Polani 1940-cı ildə Benninqton Kolleci heyətinə daxil oldu və burada "Dəyişimin İndiki Dövrü" mövzusunda mühazirələr dedi. "19-cu əsrin keçişi", "Uyğunlaşmış cəmiyyətə doğru yönəlmə", "Beynəlxalq Sistemin Qırılması" "Amerika istisnadırmı?" və "Marksizm və Rusiya inqilabının daxili tarixi" mühazirələri İkinci Dünya müharibəsinin erkən dövrlərində baş tutdu. Polani Beninqtonun Humanizm Mühazirə Seriyalarında (1941) və Beninqton Kollecinin Mühazirə Seriyalarında (1943) iştirak etdi. Onun mövzusu "Jan Jak Russo: və ya azad cəmiyyət mümkündürmü?" idi.

Müharibədən sonra ona Kolumbiya Universitetində (1947–1953) dərs demək təklif edildi. Ancaq arvadı İlona Duçinskayanın kommunizm keçmişi ona ABŞ giriş vizası almağı mümkünsüz etmişdi. Nəticə olaraq, onlar Kanadaya köçdü və Polani buradan Nyu-York şəhərinə gedib gəlirdi. 1950-ci illərin əvvəllərində Polani Ford fondundan qədim imperiyaların iqtisadi sistemlərini tədqiq etmək üçün böyük qrant aldı.

Müasir iqtisadi sistemin ortaya çıxmasını izah etdikdən sonra Polani uzaq keçmişdə fərqli sfera kimi iqtisadiyyatın necə ortaya çıxdığını anlamağa çalışdı. Kolumbiyadakı seminarı dövrün məşhur alimlərindən bir neçəsini özünə çəkdi və müəllimlərin bir nəslinə təsir etdi və nəticədə 1957-ci ildə *İlk İmperiyalarda Ticarət və Bazarlar* nəşr edildi. Polani sonrakı illərdə də yazmağa davam etdi və yeni jurnalı *"Birgəmövcudluq"*u yaratdı.

O, 1964-cü ildə Kanadada yaşadığı Ontario şəhərində vəfat etdi.

## Əsərləri
* "Sosialist hesablama" (1922)
* Faşizmin əsası (1933–1934); məqalə
* Böyük dəyişim (1944)
* "Beynəlxalq kapitalizm və ya regional planlama?"
* İlk İmperiyalarda Ticarət və Bazarlar (1957, digərlərinin töhfəsi və redaktəsi ilə)
* Dahomi və köləki ticarəti (1966)
* Karl Polani, *Yeni qərb üçün*: Esselər, 1919–1958 (Polity Press, 2014), ISBN 978–0745684444

## Həmçinin bax
* Karl Marks
* Adam Smit

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Karl Polanyi Digital Archive
* The Karl Polanyi Institute of Political Economy  – The Karl Polanyi Institute of Political Economy at Concordia University web site.
* Karl Polanyi Wiki
*  Karl Polanyi, The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time (1944) Review Essay by Anne Mayhew, College of Arts and Sciences, University of Tennessee
* Profile on Karl Polanyi – On the History of Economic Thought Website
* The free market is an impossible utopia (2014–07–18), *The Washington Post*. A conversation with Fred Block and Margaret Somers on their book, *The Power of Market Fundamentalism: Karl Polanyi’s Critique* (Harvard University Press, 2014). The book argues that the ideas of Karl Polanyi are crucial to help understand economic recessions and their aftermath.
* http://www.kolleg-postwachstum.de/sozwgmedia/dokumente/WorkingPaper/WP+1_2017+Fraser.pdf – Why Two Karls Are Better Than One: Integrating Polyani and Marx in a Critical Theory of the Current Crisis by Nancy Fraser