open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlfiya Avzalova

**Əlfiya Avzalova** (tam adı: *Əlfiya Avzalova*, ; ) — tatar əsilli Sovet və Rusiya müğənnisi, Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası əməkdar artisti və xalq artisti, RSFSR-in əməkdar artisti, Tatar Filarmoniyasının solisti və Tatarıstan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı.

## Həyatı
Əlfiya Avzalova Tatarıstanın Aktanış rayonunda anadan olmuşdur. Anası vəfat etdikdən, ardınca is atası Böyük Vətən müharibəsində həlak olduqdan sonra yetim qalan Əlfiyanı xalası böyütmüşdür.

1957-ci ildə Tatar Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuş və Soltan Qabəşi, A.Klyuçarev, Mənsur Müzəffərov, Z.Həbibullinin və digər bir çox bəstəkarların əsərlərini ifa etmişdir. Onun repertuarına qədim və müasir folklor mahnılar daxil idi. Əlfiya Raisa Volkova ilə bir yerdə təhsil almış və sonralar Tatar Dövlət Filarmoniyasının bədii direktoru işləmişdir.

Ansamblda bir il işlədikdən sonra Əlfiya Avzalova musiqi məktəbinə daxil olmuşdur. Sonralar filarmoniyanın bədii rəhbərliyinin tövsiyəsi ilə Əlfiya Avzalova özünün konsert qrupunu yaratmışdı: qrup tərkibində Kərim Qəbidullinin rəhbərliyi altında orqan, gitara, musiqili klaviatura və sintezatordan ibarət, həmçinin rəqs qrupunun da olduğu "Kazan utları" adlı ansambldan ibarət idi.

Bu ansamblla birlikdə Əlfiya Avzalova Mərkəzi Asiya və Baltikyanı dövlətlərə qastrol səfərlərinə getmiş, həmçinin Moskva Leninqrad və Rusiyanın bir sıra şəhərlərində səhnə almışdı. Hər səfəri 2-3 ay çəkmiş və bu səfərlərin hər birində 100-dın çox konsert vermişdi.

Müğənninin ilk böyük uğuru 1957-ci ildə Moskvada Tatar incəsənətinin və ədəbiyyatının 10-cu ildönümündəki çıxışı olmuşdur.

Əlfiya Avzalova 85 yaşında Kazanda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Tatarıstan MSSR-in əməkdar artisti (1962)
* Tatarıstan MSSR-in xalq artisti (1970)
* İki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (birinci dəfə 1976-cı ildə)
* RSFSR-in əməkdar artisti (1983)
* Abdulla Tuqay mükafatı (1992)
* "Xalqlar arasında sülhü gücləndirmək üçün aktiv fəaliyyətinə görə" Sovet Sülh Komitəsinin fəxri diplomu (1960)
* "Tatar estradasının əfsanəsi" fəxri mükafatı (2008)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Альфия Авзалова: «Моң патшабикәсе»
* Альфия Авзалова отпразднует свой день рождения большим концертом
* Татар-информ. 
* Альфия Авзалова признана «Легендой татарской эстрады»*
Aérospatiale Alouette III

**Aérospatiale Alouette III**, Sud Aviation tərəfindən sonra da, Fransanın Aérospatiale firması tərəfindən istehsal edilmiş çoxməqsədli tək mühərrikli helikopteridir. Alouette III, Alouette II helikopterinə görə daha böyük və daha çox oturacaqlıdır.

*Növü: Yüngül çoxməqsədli helikopter
*Mənşəyi:
*İstehsalçı: Sud Aviation Aérospatiale
*İlk uçuş: 28 fevral 1959
*İstismar: 1960
*Əsas istifadəçi: Fransa Hərbi Hava Qüvvələri
*Digər istifadəçilər: Hindistan Hərbi Hava Qüvvələri
*İstehsal sayı: 2,000+
*Modifikasiyaları: Aérospatiale Gazelle

## İstinadlar
Hamenqkubuvono IX

**Hamenqkubuvono IX** və ya **HB IX**(12 aprel 1912 - 2 oktyabr 1988 ) Suxarto hakimiyyəti dövründə Cokyakarta xüsusi bölgəsinin birinci qubernatoru, İndoneziyanın ikinci vitse-prezidenti və Cokyakartanın səkkizinci Sultanı idi.
Aérospatiale Alouette II

**Aérospatiale Alouette II**, Aérospatiale tərəfindən istehsal edilən Fransız istehsalı olan yüngül çəkili çoxməqsədli helikopterdir. Ənənəvi ağır porşenli mühərrik yerinə qazturbin mühərriki ilə işləyən birinci nəsil kütləvi istehsal helikopteridir.
*Növü: Yüngül helikopter
*Mənşəyi: Fransa
*İstehsalçı:Sud Aviatio Aérospatiale
*İlk uçuş: 12 Mart 1955
*İstismar qəbul olunma tarixi: 2 May 1957
*Vəziyyəti: Hal-hazırda istifadə edilir
*Əsas istifadəçi: Tunis Hərbi Hava Qüvvələri
*Digər istifadəçilər: Peru Hərbi Hava Qüvvələri, Kamboca Kral Hərbi Hava Qüvvələri, Pakistan Quru Qoşunları, İsveçrə Hərbi Hava Qüvvələri
*İstehsal müddəti:1956-1975
*İstehsal sayı: 1,300 ədəddən çox
*Modifikasiyaları: 1)Aérospatiale SA 315B Lama; 2)Aérospatiale Alouette III

## Teknixi xüsusiyyətlər (Alouette II)
*Mənbə:*
* **Ekipaj:** 1
* **Daşıma qabiliyyəti:** 4 əsgər
* **Uzunluk:** 9.66 m
* **Pər uzunluğu:** 10.20 m
* **Hündürlük:** 2.75 m
* **Pər (pərvanə, Vint) sahəsi:** 81.7 m²
* **Boş çəkisi:** 895 kq&nbsp;
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 1,600&nbsp;kq
* **Motor:** 2 ədəd Turbomeca Artouste IIC6 qazturbin mühərriki (Mk IV ve Mk V)

## İstinadlar
Yarıdağ

**Yarıdağ** — Azərbaycanın Quba rayonu ərazisində yerləşən dağ. Yan silsilədə yerləşir Hündürlüyü 4116 metrə bərabərdi.

Azərbayacanın ən hündür beşincı zirvəsidi.

## İstinadlar
Kələzeyvə türbəsi

**Kələzeyvə türbəsi** — İsmayıllı rayonunun Kələzeyvə kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsidir. Kələzeyvə kəndində qədim qəbirsanlıq və pir yerləşdiyinə görə, ətraf yerlərin sakinləri də buradan dəfn üçün istifadə edirdilər.

## Tarixi

Türbənin girişinin sol tərəfində divara hörülmüş  kitabədən bəlli olur ki, abidə XIX əsrin birinci yarısında Şamaxı xanı Mustafa xanın ailə üzvlərinin məzarları üzərində inşa edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Ümumilikdə 6 metrə yaxın hündürlüyü olan tübənin memarlığında əsas diqqət çəkən cəhət inşaat işlərinin yüksək keyfiyyətdə həyata keçirilməsidir. Planda səkkizguşəli olan türbənin daxili həcminin həllində Yeddigünbəz türbələr kompleksinə daxil olan türbələrin memarlığı təkrarlanmışdır. Burada səkkizguşəli təməl hissədən daxili günbəzə keçid, ikinci yarusun ornamental traktovkalı tromplarına bənzər kiçik tromplar vasitəsilə həyata keçirilmişdir.

Həm daxili nişlərin, həm də giriş hissənin tağları oxvari formalıdır. Türbənin digər detalları, karniz və tsokolun profilləri, tağların çərçivələri və digər detallarda Rusiya ilə əlaqələr nəticəsində meydana gəlmiş yeni formalar hiss olunmaqdadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Həmçinin bax

* Yeddigünbəz türbələr kompleksi - Şamaxı xanlarının ailə üzvlərinin dəfn edildiyi digər türbələr kompleksi
Mərkəzi Zadunay

**Mərkəzi Transdanubiya** və ya Mərkəzi-Zadunay bölgəsi () — statistik (NUTS 2) Macarıstan regionu, Komarom-Esterqom, Feyer, Vesprem medyeləri daxildir. Şimalda Slovakiya, cənubda Balaton dənizi, şərqdə — Dunay çayı ilə sərhəddir.

Bölgənin sahəsi 11,237 km²-dir. (Macarıstanın beşinci böyük regionu). Əhalisi 1,094,104 nəfərdir (2011-ci ilin məlumatları). 2001-ci ildə işsizlik səviyyəsi 4,6% olmuşdur.

Mövcud infrastruktur investisiya cəlb etmək üçün əlavə inkişaf tələb edir.

Bölgədə Velentse  ən isti göllərdən biri mövcuddur. Əsas turistik yerlər Sekeşfexervar, Vesprem şəhərlərində yerləşir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Qarğabazar türbəsi

**Qarğabazar türbəsi** — Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndində yerləşən XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, türbə. Qarğabazar türbəsinin əsas kompozisiya üstünlüyü qeyri-adi böyüklüyə malik olan giriş qapısıdır.

Türbə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra türbə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Türbənin yerləşdiyi kənd 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Qarğabazar türbəsi təməldə səkkizguşəli plana malikdir. Türbənin inşası zamanı bişmiş qırmıızı kərpiclərdən istifadə edilmişdir. Arazboyu ərazinin digər səkkizguşəli türbələrindən fərqli olaraq kərpic, Qarğabazar türbəsinin inşasında əsas inşaat materialı olaraq seçilmişdir. Daha əvvəlki dövrlərdə də kərpic əsas inşaat materialı kimi istifadə edilsə də, bu, heç vaxt türbə inşasına xas edilmirdi. Bu baxımdan Füzuli rayonunun Babı kəndi ərazisindəki Şeyx Babı türbəsi və onun ətrafındakı dini kompleks xarakterik xüsusiyyət daşıyır. Belə ki, kompleks ərazisinə daxil olan bütün tikililər (məscid, minarə və sair) kərpicdən inşa edilsə də, Şeyx Babı türbəsi daşdan tikilmişdir. 

Qarğabazar türbəsinin əsas kompozisiya üstünlüyü qeyri-adi böyüklüyə malik olan giriş qapısıdır. Bu cür böyük giriş XVI-XIX əsrdə nəinki abidənin yerləşdiyi Qarabağ və Arazboyu ərazi, o cümlədən, ümumilikdə Şimali Azərbaycan ərazisi üçün xarakterik deyildir. Şirvan və Arran memarları XIX əsrə kimi türbə inşası zamanı əvvəlki ustadların kompozisiya yanaşmalarını saxlamış, türbələr üçün kiçik giriş qapısı inşa etməklə ümumilikdə tikiliyə monumental xarakter verə bilmişlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Həmçinin bax
* Qarğabazar karvansarası
* Qarğabazar məscidi
Karoy Kişfaludi

**Karoy Kişfaludi** (; ) — Macarıstan dramaturqu və sənətçisi, Şandor Kişfaludinin qardaşıdır. Milli dramın təsisçisi idi.

## Həyatı
Karoy ailədə səkkiz övladın ən kiçiyi idi, anası onu dünyaya gətirərkən vəfat etmişdi. Atası ilə münasibətində bir sıra çətinliklər yaşayırdı. 1804-1811-ci illərdə orduda xidmət edərkən poemalar və mahnılar yazmağa başladı. İtaliya, Serbiya və Bavariyada Napoleon müharibələrində xidmət etmişdi. 1810-cu ildə geri döndükdən sonra Katalin Hepper adlı bir xanımla qısa bir münasibət yaşadı, lakin onunla ailə həyatı qurmadı. Ordudan istefa etdikdən sonra atası ilə münasibətləri daha da pisləşdi və Vaş medyesində bacısı Terezin evində yaşamağa məcbur oldu. İncəsənəti oxudu və 1812-ci ildə Vyanaya, 1815-ci ildə isə İtaliyaya səfər etdi, lakin 1819-cu ilin aprel və iyun aylarına kimi nə yazıçılıqda, nə də rəssamlıqda uğur qazanmağı bacarmadı. Bu dövrdən sonra bir sıra məşhur əsərlərini yazmağa başladı. Əsərləri alman dilinə tərcümə edildi və Vyanada teatrlarda nümayiş edildi.

## Kişfaludi cəmiyyəti
1822-ci ildə Aurora ədəbi mətbəəsini təsis etdi və 1826-cı ildə bu işdəki fəaliyyətlərinə görə Marçibanyi mükafatını qazandı. Həmin ildə atası öz vəsiyyətində düzəliş edərək Karoyun adını yenidən bərpa etdi. Nina Löffler adlı bir xanıma aşiq oldu, lakin yəhudi olduğu üçün onunla ailə həyatı qurmadı. 1830-cu ildə vərəm xəstəliyindən vəfat edənə kimi Aurora ədəbi jurnalı üçün yazıçılıq fəaliyyətini davam etdirdi. 1836-cı ildə yaradılan Kişfaludi cəmiyyəti onun şərəfinə adlandırılmışdı.

## Həmçinin bax
* Kişfaludi cəmiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Karoy kişfaludinin rəsm əsərlərinin bəzi hissəsi
Nadya Nojarova

**Nadya Nojarova** və ya **Kontes Nadya de Navarro Farber** (tam adı: *Nadya Nojarova*, ; ) — Bolqarıstanın operetta müğənnisi və aktrisa, Amerikalı sahibkar, xeyriyyəçi və ispan kontesi.

## Həyatı
Nadya Nojarova 21 noyabr 1916-cı ildə Plevendə anadan olmuşdur. Atası elektrik materialları alverçisi idi. Nadya Plevenə qayıtmazdan əvvəl Loveçdə Amerikan qızlar məktəbində oxumuş və 1934-cü ildə öz karyerasına "Angel Sladkarov" operetta teatrında başlamışdı. O, həmin teatrla Bolqarıstanda qastrol səfərlərinə getmişdi. Teatr qrupunun dağılmasından sonra o, "Odeon", "Bolqarıstan" və "Korporativ teatrı" kimi teatrlarda çıxış etdi. Daha sonra Almaniyaya köçmüş və burada ifaçılıq üzrə dərs almışdı. Bolqarıstana qayıtdıqdan sonra 1942-ci ildə *"Məhkəmə"* (*Izpitanie*) filmində oynamışdır.

18 aprel 2014-cü ildə Lonq Aylenddə vəfat etmişdir.

## Ailəsi
1936-cı ildə "Angel Sladkarov" operetta teatrında çıxış etməyə başladıqdan bir neçə gün sonra Troyan monastrında Angel Sladkarov ilə ailə həyatı qurmuşdu. Onlar 1940-cı ildə boşandılar və Nadya Vatikandakı diplomat ispan əsilli Navarro kontu ilə evləndi və "kontes" titulu aldı. Onlar Monte-Karloda yaşayırdılar.

1949-cu ildə həyat yoldaşı vəfat etdikdən sonra ABŞ-yə köçdü və 1953-cü ildə inşaat və daşınmaz əmlak şirkətinin sahibi Sid Farber ilə ailə həyatı qurmuşdu. Cütlük ABŞ Vircin adalarında Santa-Krusda istirahət evi kimi neomavritan tərzində qəsr tikdirmişdi. 1985-ci ildə Sid vəfat etdikdə Nadyaya böyük mülk qalmışdı və o da Yuri Farberlə evlənmişdi.

## Xeyriyyə fəaliyyəti
ABŞ-də olarkən yəhudi və venesuelalı immiqrantlara yardım etmək məqsədilə çoxsaylı təşkilatlara dəstək göstərmişdi: Monakoda Qırmızı Xaça, Parisdə Amerika Xəstəxanasına və Monakoda Şahzadə Qreys Xəstəxanasına.

## Qalereya

 Fayl:BASA-1625K-1-22-1-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-2-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-3-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-4-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-13-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-15-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1868K-1-58-2-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 

 Fayl:BASA-1625K-1-22-6-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-8-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-9-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 
 Fayl:BASA-1625K-1-22-10-Nadya Nozharova, Countess Nadia de Navarro-Farber.JPG | 


## İstinadlar
Qida gücü

**Qida gücü** – Beynəlxalq siyasətdə qida gücü, bir millətin və ya millətin bir qrupunun davranışlarını manipulyasiya etmək üçün digər millətdən və ya millətlərin bir qrupundan əmtəə təklif etdiyini və ya saxladığı bir siyasi nəzarət üsulu olaraq kənd təsərrüfatından istifadə edir. Silah kimi potensial istifadə OPEC-in əvvəllər neftdən siyasi silah olaraq istifadə edildikdən sonra tanındı. Ərzaq bir millətin siyasi hərəkətlərinə böyük bir təsir göstərir. Qida gücü hərəkətlərinə cavab olaraq, bir millət, ümumiyyətlə, öz vətəndaşlarının ərzaqla təmin etməsi üçün fəaliyyət göstərir.

Qida qüvvəsi siyasətin ayrılmaz bir hissəsidir. Qida qüvvəsi ideyası embarqolar, məşğulluq və ərzaq siyasətində istifadə olunur. Bir millətin qida gücünü səmərəli şəkildə istifadə etməsi üçün millətə səmərəli şəkildə tətbiq edilməli və sərhəd nümayiş etdirməlidir, konsentrasiyanı təmin etməli, dispersiya və fəaliyyət müstəqilliyini tələb etməlidir. Qida qüvvəsini istifadə etmək üçün kifayət qədər kənd təsərrüfatı ixrac edən dörd əsas ölkə ABŞ, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiyadır. Kiçik miqyasda, xüsusilə də bəzi Afrika ölkələrində ərzaq qüvvələri daxili döyüşlərdə və öz xalqına qarşı çıxan münaqişələrə qarşı çıxaraq silah kimi istifadə edilmişdir.

## Tarixi
Dünyada kifayət qədər kənd təsərrüfatını bu hipotetik ərzaq gücünü tətbiq etmək üçün ixrac edən dörd ölkə var: ABŞ, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiya. Qidalanma dövründə bu ölkələrə güvənmək məcburiyyətində qalan ərzaq idxal edən ölkələr lazımlı təchizatlarla təmin edilmədədikdə qida böhranları ilə üzləşə bilərlər. Lakin ərzaq idxal edən ölkələrdə siyasi liderlər öz müstəqilliyindən narahat olduqlarını ifadə edərkən: Ərzaq ixrac edən ölkələr ümumiyyətlə yemək saxlamırlar, çünki bu ölkələrdə kənd təsərrüfatı istehsalçıları öz hökumətlərinə ixrac etməyə davam edirlər.

## İstinadlar
Pavlos Fissas

**Killah P** (tam adı: *Pavlos Fissas*; ;  10 aprel 1979, Afina, Yunanıstan — 18 sentyabr 2013, Afina, Yunanıstan) — Yunanıstan repçisi.

## Həyatı
### Erkən illəri

### Ölümü
2013-cü il sentyabrın 17-də Pavlos həyat yoldaşı və 8-10 nəfərlə Afinanın Keratsini rayonunda futbol oyununa baxmaq üçün kafeyə getmişdi. Həmin gecə saat 23:57 radələrində polisə Keratsinidə beysbol bitaları ilə silahlanmş 50 nəfər dəstə haqqında zəng olunmuşdu. Dəstə "Coral" kafe-mağazasına tərəf gedirdi. Saat 23:59-da 8 nömrəli polis dəstəsinə kafeyə girmə təlimatı verildi. Polis kafeyə daxil olanda, artıq 30 nəfər artıq küçədə toplanmışdı və Talsdari prospektinə doğru qaçmağa başladılar, harada ki, 60 nəfərdən ibarət bir dəstə artıq yığılmışdı. Orada polis Pavlosu bıçaq yaraları ilə tapdı. Pavlos huşunu itirməmişdən əvvəl, hadisə yerində olan Giorgios Rupakiası hücüm edən şəxs kimi göstərmişdir. Bundan sonra Rupakias həbs olundu. Pavlos Fissas Nikea xəstəxanasına çatdırılsa da, orada vəfat etmişdir.

Giorgios Rupakias Yunanıstanda fəaliyyət göstərən ultra faşist Qızıl Şəfəq partiyasının ofisinin kafesində işləyirdi. O, Pavlosun qətlini təsdiq etsə də, onu ev dustaqlığında saxlayırdılar.

### Şəxsi həyatı

### İrsi
2014-cü ilin sentyabr ayında Pavlosun qətlə yetirildiyi yerdə, onun şərəfinə abidə ucaldılmışdır.

## Diskoqrafiya
Pavlos Fissasın mahnılarında anti-faşizm, dostluq, ailə, həyat və ictimatiyyətdə olan problemlər əks olunurdu.

## İstinadlar
Stalinin qaranlıq keçmişi (film, 2019)

**Stalinin qaranlıq keçmişi** — qısametrajlı sənədli film.

## Məzmun
Ekran əsərində qəddar, kapitalizmin ən böyük düşməni, minlərlə insanın ölümünün baiskarı kimi tanınan Stalinin ömür yoluna, xüsusilə də Bakıdakı fəaliyyətinə xüsusi yer ayrılmışdır. Tarix Stalini qəddar, kapitalizmin ən böyük düşməni, minlərlə insanın ölümünün baiskarı kimi tanıyır. İosif Vissorionoviç Cuqaşvilinin (Stalin) anası onu din xadimi kimi görmək istəyirmiş. Lakin tale elə gətirib ki, Stalin din xadimi yox, böyük imperiyanın ən böyük diktatoru olub. O dövrdə Stalin deyirmiş ki, onun həyat məktəbi Bakı olub. O, Azərbaycan dilində də danışa bilirmiş. O, Bakı qoçularının ətrafında birləşərək neftxudalardan böyük miqdarda pullar toplayıb. Stalin Bakıda 7 dəfə çar ordusu tərəfindən həbs edilsə də, o, Bakı qoçularının köməyi ilə Bayıl türməsindən qaça bilib. Buna baxmayaraq 28 aprel 1920-ci ildə — Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra "Koba" ləqəbli Stalini şəxsən tanıyan 200-dən çox Bakı qoçusu bir-bir güllələnmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Cəlaləddin Qasımov
Quruluşçu rejissor: Cəlaləddin Qasımov
Baş prodüser: Cəlaləddin Qasımov
Redaktor: Əkbər Qoşalı
Mətni səsləndirən: Eldost Bayram

## Mükafatlar
"Stalinin qaranlıq keçmişi" sənədli filmi təqdim olunduğu 6 beynəlxalq festivaldan 4-nün müsabiqə proqramına daxil edilmişdir. "Stalinin qaranlıq keçmişi" filminin seçildiyi festivallar aşaağıdakılardır.

## İstinadlar
Şahid (film, 1969)

**Şahid** () – 1969-cu ildə Macarıstanın satira filmi olub, rejissoru Péter Bacsoʼdur.
Film 1950-ci il və  və 1956 -cı il üsyanının müzakirəsinin  qadağan edildiyi bir vaxtda gərgin siyasi mühitdə çəkilib. Filmin kommunist hökuməti tərəfindən çəkilməsinə və maliyyələşdirilməsinə icazə verilsə də, sonradan göstərilməsinə qadağa qoyuldu. Xarici ölkələrdə bu lentlərin izlənməsi  nəticəsində kommunist hakimiyyət orqanları bu filmin Macarıstandakı nümayişinə icazə verdilər. 1981-ci ildə Kann Film Festivalında nümayiş etdirildi. Sonradan davamı 1994-cü ildə "Megint Tanu" (" yenidən Şahid ") adı altında çəkildi .
## Süjet
Filmdə Jozef Pelikan əvvəllər Macarıstanda İkinci Dünya müharibəsi dövründə kommunist hərəkatına qatılan və indi bir dambada işləyən tək bir atadır. O, yeraltı kommunist hərəkatından köhnə bir dostu Zoltan Daniyellə görüşür, indi o, Dunayda balıq tutan bir hökumət rəsmisidir. Daniyel çaya düşür və Pelikan onu xilas edir və onu evinə dəvət edir. Pelikanın evində hər ikisi  köhnə vaxtları xatırlayarkən, Dövlət mühafizə nümayəndələri peyda olur. Onlar "ciddi anonim məlumat" almışlar ki, Pelikan yemək üçün donuzu qanunsuz olaraq öldürdürmüşdür. Daniyel onu xilas etməyə çalışır, lakin təsadüfən çoxlu donuz əti gizlədilmiş  zirzəmiyə gizli bir qapını açır. Pelikan həbs olundu və " rəhbərliyin göstərişi" ilə azad edildi. Cənab Viraq, Pelikanı, Danielə qarşı məhkəmədə şahid olmağa məcbur etmək üçün, hovuz, əyləncə parkı və qəzet nəşriyyatının baş direktoru kimi təyin edilməsi kimi müxtəlif vəzifələr verir. Məhkəmə prosesindən əvvəl Pelikanın məhkəmə qarşısında söyləyəcəyi hər şeyi izah edirlər, amma o, həqiqəti söyləməyə qərar verir. Bunun üçün Pelikan yenidən tutulur.  O, asılmağını gözləyərkən  ölkədəki siyasi rejim dəyişir.  Sərbəst buraxıldıqdan sonra, keçmiş gücünün və təsirinin hamısını itirmiş Yoldaş Viraq ilə görüşür.

## Rollarda
* Ferenc Kallai – Jozef Pelikan,
* Lajos Őze – Arpad Virag
* Bela Bot – Komrade Bastya
* Zoltan Fabri – Zoltan Daniyel
* Lili Monori – Qizi, Pelikanın qızı
* Karoy Biçkey – Elemer Quyaş
* Dyörd Kezdi – Viraqın Detektivi
* Jozef Xorvat – Dəmiryolçu
* Robert Ratoni – Operetta aktyoru

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* A tanú
* The Witness
Labanoras

**Labanoras** () – Litvanın Vilnüs qəzasının Şvençionis rayonundakı kiçik bir şəhərdir. Bura, Labanoras qəsəbəsinin inzibati mərkəzidir. Şəhər Labanoras gölündə yerləşir və Litvanın ən böyük Labanoras regional parkı ilə əhatə olunur. Labanoras Parkının mərkəzi olaraq, turistləri cəlb edir. 2003-cü ildə keçmiş məktəb binasında bir otel və restoran açılmışdır. 2011-ci il, statistikaya görə, şəhərdə 59 nəfər yaşayırdı.
## Tarixi
Alternativ məskunlaşma adları: Labonarı, Labanoro, Łabonary (polyak) və Labanore(İdiş).
Qəsəbə 1373-cü ildən etibarən tanınmışdır. 1386-cı ildə Grand Duke Jogaila yeni yaradılan Vilnüs piskoposuna Labanoras və digər yaşayış məntəqələrini hədiyyə etdi. 1965-ci ildə şəhər qəbiristanlığının yaxınlığında basdırılmış təxminən 470 sikkə tapıldı
Bura, Karl IV (1316–1378) və Vaclav IV (1361–1419) həkk olunmuş Praqa qroşu , eləcə də Vytautas (1350–1430) və Kazimierz Jagiellon (1427–1492) həkk olumuş Böyük Litva knyazlığı sikkələri daxildir. Bu xəzinənin 1470-ci illərdə basdırıldığı fərz edilir. İlk kilsə 1522-ci ildə, 1539-cu ildə bir folvark, 1568-ci ildə bir malikanə, 1781-ci ildə prixod qeyd edilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1941-ci ilin yazında, Einzatzgruppen və onların Litva əməkdaşları yerli yəhudi əhalisini öldürdülər.
## Labanoras kilsəsi
Taxta bir Labanoras Kilsəsi 1820-ci ildə inşa edilmiş, lakin 2009-cu ilin dekabrında yanmışdı.
2011-ci ilin yanvar ayından etibarən heç bir rəsmi hesabat edilməmişdir. Qeyri-rəsmi olaraq, yanlış elektrik quraşdırma səbəbi ilə təsadüfi bir yanğın ehtimalı əsas şübhə olaraq  görüldü.
Ehtimal olunur ki, Kilsədən 30-dan çox qiymətli əsər (15-i dövlət tərəfindən qorunan sənət əsərləri) qarət olunduqdan sonra cinayətin izini silmək  üçün kilsəni yandırmışlar. Təmizləmə zamanı yandırılmış altarın  altında 1017 sikkə (Alman pfennigləri, rus qəpikləri, Litva santiləri) aşkar edilmişdir. Hökumət və xüsusi ianələr tərəfindən maliyyələşdirilərək kilsədə yenidənqurma aparılmışdır.
## İsinadlar

## Xarici keçidlər
* Category:Labanoras
Dayna Tayminya

**Dayna Tayminya** (, ; ) — latviya əsilli amerikan riyaziyyatçısı. Riyaziyyat elmlər doktoru.

## Bioqrafiyası
Dayna Tayminya 1954-cü ildə Riqada anadan olmuşdur. O, Riqa gimnaziyasını və Latviya Universitetini bitirib. 1990-ci ildə Belarus Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutunda «Behavior of Different Types of Automata and Turing Machines on Infinite Words» disertasiyasını müdafiə etmişdir. 1992-ci ildə isə Latviya Universitetində doktorluq disertasiyasaını müdafiə edir. Latviya Universitetində və Riqada Müəllim Təhsili İnstitutunda pedaqoq vəzifəsində işləmişdir. 1992-1996-cı illərdə «Zvaigzne» və «Mācību grāmata» mətbələrində elmi redaktor vəzifəsində çalışıb. 1997 - 2006-cı illərdə Kornell Universitetində dosent vəzifəsində çalışmışdır.

2007-ci ildən Dayna Tayminya New York-da Kornell Universitetində professor olaraq riyaziyyatdan dərs deyir. 
2010-cu ildə hər il təqdim edilən *[[Diagram]]* mükafatının lauriyyatı olur. Hansı ki hər il "The Bookseller" jurnalı bu mükafatı təqdim edir. Dayna Tayminyanın «Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes» kitabı mükafat münsifləri tərəfindən "tam dəlilik" adlandırılır.

## Nəşrlər
Müəllifi olduğu kitablar :
* «Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes» (AK Peters, 2009)
* Experiencing Geometry: Euclidean and Non-Euclidean with History (co-author with David Henderson, 3rd edition, Pearson Prentice Hall, 2005)
* «Riyaziyyatın tarixi» (1990.)
* «Antik riyaziyyat», Mathematics in antiquity (Latviya), Riqa: University Press, 1981
və b.

Ümumi rus, latış və ingilis dilində 47 nəşr.

## İstinadlar

## Mənbə
*Şəxsi veb səhifə
Bərk itüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avrasiyada geniş yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 1,5–2,5 m-dək olan bitkidir. Yarpaqların uzunluğu 20–50 mm, eni 4–17 mm-dir, lansertvari-ellipsvaridir, ucu bizdir. Çiçəkləri tək və ya 2–6-dək qrup şəklində uzunluğu 5–7 mm olan çiçək saplağında əmələ gəlir. Kasacığı əlvari, ucu küt və ya iti, nazik tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçək tacı açıq bənövşəyidən bənövşəyi rəngədək dəyişir. Çiçək tacının borucuğunun uzunluğu 4–5mm, qıfvaridir. Erkəkcikləri çiçək tacından kənarda yerləşir., bünövrəsində çılpaqdır. Meyvəsi qırmızı, sferik, uzunluğu 5–6-mm olan giləmeyvədir. Toxumları qonur, uzunluğu təxminən 2 mm-dir. Meyvələrin ayaqcığı 24 mm-dir. Toxumları 2-mm uzunluğunda, qonur rəngdədir.

## Ekologiyası
Rütubət və istisevən, işiğa davamlı bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda, Talışda, Naxçıvanda təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Dekorativ kol bitkisidir. Yaşıllaşdırmada müxtəlif kompazisyaların qurulmasında rast gəlinir.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şandor Brodi

**Şandor Brodi** (; ) — Macarıstan yazıçısı və jurnalisti.

## Həyatı
Eqer şəhərində orta təhsilini tamamladıqdan sonra özünü bütünlükdə ədəbiyyata həsr etdi. 1888-ci ildən 1890-cı ilə qədər Kolosvarda nəşr olunan *"Erdélyi Híradó"* jurnalının redaktoru olmuşdur, eləcə də *"Erdélyi Képes Ujság"*, *"Magyarság"* qəzetləri üçün də məqalələr yazırdı. 1890-cı ildən *"Magyar Hírlap"* qəzetinin üzvü oldu və 1882-ci ildən Macarıstanın ədəbi mətbəələri üçün məqalələr, felyetonlar, hekayələr və romanlar yazmağa başladı. Əsərlərində həyatın qaranlıq tərəflərini təsvir edirdi və müasir fransız realistik məktəbinin şagirdi olmuşdur.

## Əsərləri
* "Regénytárgyak", nağıllar, 1892;
* "A kétlelkű asszony", roman, 1893;
* "Az Egri diákok", 1894;
* "Nyomor", stories, 1884;
* "Faust orvos", roman, 1888–90;
* "Don Quixote kisasszony", roman, 1888;
* "Emberek", hekayələr, 1888;
* "Színészvér", hekayələr, 1891;
* "Hófehérke", roman, 1894;
* "Apró regények", 1895;
* "Két szőke asszony", roman, 1895;
* "Éjszaka", hekayələr, 1895;
* "Rejtelmek", hekayələr, 1895;
* "Az asszonyi szépség", 1897;
* "Tündér Ilona", novel, 1898;
* "Az ezüst kecske", de luxe edition, 1898;
* "Egy férfi vallomásai", 1899;
* "Fehér könyv", 1900–01.

Brodinin əsərləri Macarıstandan kənarda da sevilir. Bütün əsərləri alman dilinə tərcümə edilmişdir və bir sıra məqalələri isə fransız, ingilis, danimarka, xorvat, rumın və serb qəzetlərində və dövri mətbəələrində dərc edilmişdir. "Magyar Hirlap" qəzetinə verdiyi etdiyi töhfələr əsasən siyasi və ya tənqidi xarakter daşıyırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Neodim III oksid

**Neodim oksid** (Nd2O3) neodim əlvan metalının havada qızdırılması yolu ilə əldə edilir ki, həmin hava bunun hesabına çox tez qızır və qeyri-metallarla – azot, halogenlər, kükürd, hidrogen və digərləri ilə reaksiyaya daxil olur.
Xarici görünüşü – mavi, refrakter toz.
Elementin bütün tərkib hissələrindən ən çox onun oksidi əhəmiyyət kəsb edir, hansı ki bir sıra fiziki-kimyəvi xüsusiyyətli üstünlüklərə malikdir:
-ərimə temperaturu – 2200° C;
-qaynama temperaturu – 3300° C;
-suda və orta güclü mineral turşularda həll olunur;
-asan higroskopik material;
-soyuq su, alkalilər və ammonium hidratla reaksiyaya daxil olmur.
Onun təmizliyi 99%, 99,9%, 99,99%, 99,999% təşkil edir.

## İstifadə
Neodim oksidin yaxşı xüsusiyyətlərinə görə, tətbiq sahəsi kifayət qədər genişdir. Hər şeydən çox keramika və şüşəəritmədə istifadə olunur. Neodim şüşəsi onun şüşə ərintilərinə daxil edilməsi yolu ilə əldə edilir. Belə şüşələr lazer və kosmik cihazlarda, yarımkeçirici lazerlərdə və inertial termoatom sintezi üçün multişüa sistemlərində istifadə olunur.
Neodim oksid dielektrik olaraq çox az genişlənmə əmsalı ilə istifadə olunur.
Onun istifadəsinə hətta gündəlik həyatda da rast gəlmək olar. Bunlar işıq lampaları və avtomobilin arxa görüntü güzgüləridir.
Sənayeyə gəldikdə isə, elementin oksidi çox əhəmiyyətə malikdir və aşağıdakılar üçün istifadə edilir:
-xüsusi ərintilərin və poladların ərintiləri;
-güclü maqnitlərin istehsalı.
Müasir sənayedə həm neodimin, həm də onun oksidinin çox geniş istifadə olunduğunu söyləmək artıq olmazdı.
Maddənin demək olar ki, praktiki olaraq bu günə məlum olan istənilən nəqliyyat vasitəsilə nəql edilə biləcəyinə baxmayaraq, onun nəqli üçün bütün tələblərə ciddi riayət edilməlidir. Etibarlı qablaşdırma və rütubətin daxilə keçməsinin qarşısının alınması tələb olunur.

## Ədəbiyyat
# Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с. — ISBN 5-82270-039-8.
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
# Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
# CRC Handbook of Chemistry and Physics. — 89th Edition. — Taylor and Francis Group, LLC, 2008–2009.
# Химия и технология редких и рассеянных элементов, ч. II / Под ред. К. А. Большакова. — М.: Высш. школа, 1976. — 360 с.

## İstinadlar
Cin itüzümü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şərqi Asiyada dəniz səviyyəsindən 2500 m yüksəklikdə daşlı-qayalı yerlərdə yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 2–3 m-ə qədər, sallaq, yumşaq, bəzən isə sarılan tikanlı budaqları olan bitkidir. Tamkənarlı yarpaqları dəstə ilə çıxır. Çiçəkləri açıq bənövşəyi rənglidir, iyuldan-sentyabra qədər çiçəkləyir. Qırmızı rəngli giləmeyvələri sentyabr-oktyabrda yetişir. Toxum və pöhrələrlə çoxalır.

## Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyil, şaxtaya davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakıda bir çox parklarda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Meyvəsinin tərkibində 21 mikroelement və 18 amin turşusu vardır ki, bunlardan da təbabətdə geniş istifadə edilir. Meyvələrinin yetişməsi mərhələsində çox dekorativ görünür. Abşeronda canlı çəpərlərin salınmasında istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ambrolauri Hava Limanı

**Ambrolauri Hava Limanı** () – Gürcüstanın Raça-Leçxumi və Aşağı Svaneti ərazisində yerləşən Ambrolauri şəhərinə xidmət edən kiçik bir hava limanıdır. 2017-ci ildən etibarən, hava limanı 30-50 sərnişin daşıya bilən təyyarə ilə xidmət göstərir.Hava limanını daha da genişləndirmək planı var.
## Tarixi
Ambrolauri hava limanının tikintisi 2016-cı ilin avqustunda başlanıb və bu tikinti cəmi 4 ay müddətində davam etmişdir. İlk terminal 2017-ci ilin yanvar ayında açıldı. Aerodromun uzunluğu 1,1  kilometr, eni isə 30 metrdir. Terminal sahəsi 600 kvadratmetrdir və eyni vaxtda 50 sərnişini qəbul edə  bilər.
*"Bu hava limanı yalnız hava limanı deyil, bu, ölkəmizdə həyata keçirilməsi planlaşdırdığımız böyük planlarımızın çox vacib bir hissəsidir",* -Giorgi Kvirikaşvili yeni sərnişin terminalının açılış mərasimində bildirmişdi və bunun, yalnız bir başlanğıc olduğunu qeyd etmişdi. Baş nazir, Yeni hava limanını, Raça-Leçxumi bölgəsinə qapı adlandırmışdı.
Hava limanı sayəsində bölgədə hər bir ailənin rifahına təsir göstərəcək turistlərin sayı artacaq. Tbilisi və Ambrolauri arasında reyslər 17 sərnişin üçün nəzərdə tutulan Gürcüstanın "Serviceair" aviaşirkətinin təyyarələri tərəfindən həyata keçirilir. Tbilisidən  Ambrolauri'ə qədər daimi uçuşlar yerli və turistlər üçün çox vacib olub, bir saatdan az müddətə həyata keçirilir. Uçuşlar istənilən vaxt, eləcə də əks istiqamətdə yola çıxır. Qeyd etmək lazımdır ki, avtomobil ilə Ambrolauriʼə gedən yol 4-5 saat davam edir. Hava limanının təyyarələri artıq Nataxtaridən Kutaisi və Mestia istiqamətində uçur.
Bu aeroportun tikilişinə  qədər Gürcüstanda fəaliyyət göstərən dörd aeroport var idi.  Tbilisidə Şota Rustaveli adına Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanı, mərkəzdən 15 kilometr aralıda paytaxtın kənarında yerləşir. Aleksandr Kartveli adına   Batumi (Adjara) Beynəlxalq Hava Limanı şəhərdən 2 kilometr məsafədə yerləşir.David Aqmaşenebeli (İmereti) adına Kutaisi Beynəlxalq Hava Limanı şəhər mərkəzindən 14 kilometr qərbdə yerləşir. Böyük Tamara adına Hava Limanı (Mestia hava limanı) kiçik hava limanı yalnız daxili uçuşları həyata keçirir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Аэропорт Амбролаури
Yanoş Qaray

**Yanoş Qaray** (; ) — Macarıstan şairi və yazıçısı.

## Həyatı
Yanoş Qaray Tolna medyesinin Seksard şəhərində anadan olmuşdur. 1823-1828-ci illərdə Peç şəhərində orta təhsilini almışdır və 1829-cu ildə isə Peşt Universitetini bitirmişdir. 1834-cü ildə “Çatar” (*Csatár*) adlı qəhrəmanlıq poemasını  yazdı. Qaray enerji dolu jurnalist idi və 1838-ci ildə Bratislava şəhərinə köçdü; burada “Hírnök” (Herald) jurnalında redaktələr edirdi. 1839-cu ildə Peşt şəhərinə geri döndü və Macarıstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçildi. 1842-ci ildə Kişfaludi cəmiyyətinə qəbul edildi və burada ikinci katib kimi fəaliyyət göstərdi.

Qaray Macarıstan ədəbiyyatını çoxsaylı lirik şeirlər, balladalar və nağıllarla zənginləşdirmişdir. İlk şeirlər toplusu Peşt şəhərində nəşr edilmişdir və 1845-ci ildə nağıllar toplusu *Tollrajzok* adl altında çıxmışdır. "Balaton gölünün dəniz qulaqları" (*Balatoni kagylók*) kimi lirik peomaları olduqca çox mükəmməl yazılmışdır. “Bosnyák Zsófia” (Peşt, 1847) və "Xristofer Franqepanın arvadı" (*Frangepán Kristófné*) (Peşt, 1846) romansı Kişfaludi cəmiyyətinin mükafatını qazanmışdı.

“Müqədddəs Ladisladus” (*Szent László*) adlı sonuncu tarixi poeması 12 bölmədən ibarət idi. Qaray 1848-1849-cu illərdə Peşt Universitetində macar dili və ədəbiyyatı professoru kimi fəaliyyət göstərmişdi. Fiziki cəhətdən zəif olduğu üçün 1848-ci il inqilabını yalnız şeir yazmaqla dəstəkləyə bildi. İnqilabçılar məğlub olduqdan sonra Qarayın inqilab üçün etdikləri habsburqlar tərəfindən qınanıldı. 4 il sürən xəstəlikdən sonra 1853-cü ildə vəfat etdi. Ölümündən bir il sonra poemalar toplusu F. Ney tərəfindən Peşt şəhərində dərc dildi və bir sıra əsərləri Kertbeni tərəfindən tərcümə edildi. Doğulduğu Seksard şəhərində onun şərədinə heykəl qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Web camera of Garay square and statue
Fyodor fon Bok

**Fyodor fon Bok** (; ) — alman hərb xadimi, general-feldmarşal, Almaniyanın SSRİ-yə hücumu zamanı "Mərkəz" qoşunlarının komandanı olmuşdur. 1941-ci ilin payızında Moskvaya hücuma komandanlıq etmişdir. Sovet əks-hücumları tezliklə Alman ordusunu geri çəkilməyə məcbur etdi və Bok sonradan Adolf Hitler tərəfindən komandanlıqdan azad edildi.

Monarxist olan Bok siyasətlə o qədər də məşğul deyildi və Adolf Hitleri devirmək planlarına rəğbət bəsləmirdi. Bok da nadir hallarda açıq danışırdı, Hitler ona yalnız döyüşdə uğur qazandığı üçün imtiyaz verdi. 

Bok, ikinci arvadı və ögey qızı 4 may 1945-ci ildə avtomobillə Hamburqa doğru gedərkən Yeni Zelandiya Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcı-bombardmançı təyyarəsi tərəfindən öldürüldü.

## Həyatı

Fyodor fon Bok Brandenburq əyalətinin Oder çayının sahilində yerləşən qala şəhəri olan Almaniyanın Cüstrin (indiki Kostrzin, Polşa) şəhərində köhnə Prussiya hərbçi ailəsində anadan olub.

Atası Moritz Albert Karl von Bock 1870-1871-ci illər Fransa-Prussiya müharibəsində diviziyaya komandirlik etmişdi.Anası Olqa Helene Franziska fon Falkenhayn Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Almaniya Baş Qərargahının rəisi Erich von Falkenhayn-ın bacısı idi.
## İstinadlar
Oni (bələdiyyə)

**Oni** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Serji. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2006). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 32 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 4 km şimalda yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:16000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2005 text:2005
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:422
  bar:1806 from:0 till:455
  bar:1821 from:0 till:479
  bar:1831 from:0 till:482
  bar:1841 from:0 till:495
  bar:1851 from:0 till:471
  bar:1861 from:0 till:467
  bar:1872 from:0 till:506
  bar:1881 from:0 till:428
  bar:1891 from:0 till:450
  bar:1901 from:0 till:512
  bar:1911 from:0 till:627
  bar:1921 from:0 till:518
  bar:1931 from:0 till:672
  bar:1946 from:0 till:1516
  bar:1954 from:0 till:2226
  bar:1968 from:0 till:3905
  bar:1982 from:0 till:10736
  bar:1990 from:0 till:12195
  bar:1999 from:0 till:14309
  bar:2005 from:0 till:15900

## İstinadlar
Ot-İl

**Ot-İl** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2005). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 60 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 30 km şimal-qərbdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:228
  bar:1806 from:0 till:224
  bar:1821 from:0 till:186
  bar:1831 from:0 till:195
  bar:1841 from:0 till:206
  bar:1851 from:0 till:194
  bar:1861 from:0 till:172
  bar:1872 from:0 till:138
  bar:1881 from:0 till:121
  bar:1891 from:0 till:121
  bar:1901 from:0 till:132
  bar:1911 from:0 till:108
  bar:1921 from:0 till:85
  bar:1931 from:0 till:94
  bar:1946 from:0 till:108
  bar:1954 from:0 till:110
  bar:1968 from:0 till:99
  bar:1982 from:0 till:233
  bar:1990 from:0 till:245
  bar:1999 from:0 till:296


## İstinadlar
Lycium ruthenicum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Əfqanıstan, Çinin şimalı və mərkəzi, Monqolustanın mərkəzi, İran, İraq, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Monqolustan, Şimali Qafqaz, Pakistan, Çinqey, Tacikistan, Tibet, Cənubi Qafqaz, Türkmənistan, Türkiyə, Özbəkistan, Sincan üçün endemik növdür. Almaniya və Vyetnamda becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
1 m hündürlüyündə sıx budaqlı kоldur. Budaqlarının üzərində 3–20 mm uzunluğunda tikanlar yеrləşir. Yarpaqları qalın, çılpaq, xətvari, küt uclu, bоz rənglidir. Uzunluğu 4 sm, еni 2-3 sm оlub, tək-tək və ya dəstə ilə yan budaqların üzərində düzülür. Çiçəkləri zəngşəkilli, açıq bənövşəyi rənglidir, dəstə ilə çiçək saplağınında tоplanır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, mеyvələri sеntyabr-оktyabr aylarında yеtişir. Giləmеyvələri qara rəngli, dairəvi, diamеtri 5–7 mm-dir. Tоxumları böyrəkvari fоrmada оlub, tünd bоzdur. Tоxumla çоxaldılır.

## Ekologiyası
Tоrpağa tələbkar dеyil, quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Canlı çəpərlərin salınmasında istifadə еdilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkmənistan itüzümü

**Türkmənistan itüzümü** ()

## Təbii yayılması
Türkmənistan itüzümü Mərkəzi Asiyada, İranda, Şimali Amerikada, Çində, Türkmənistanda, Qazağıstanda, Özbəkistanda yayılmışdır.
## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 0,60-1,25 m, çox iynəli, ağımtıl gövdələri çox şaxələnmiş, çoxillik koldur. Kök sisteminin dərinliyi 1,5–2 m-dir. Yarpaqları növbəli, ellipsvari-uzunsov (uzunluğu 5–20&nbsp;mm, eni 3–7&nbsp;mm), qısa saplaqları möhkəm olmaqla, iynələrin ətrafında yerləşmişdir. Çiçəkləri ağ-bənövşəyi, çiçək qrupunda 1-6 ədəddir. Tozcuğun toxumu 2 hüceyrəlidir. Yumurtalığı yaxşıdır. Aprel, may aylarında çiçəkləyir. Meyvələri 3–4&nbsp;mm diametrində qara rəngdə olub, şirintəhər, xoşagəlməyən iy verir. Toxumları kiçik, embrion kəsikli, ətrafında böyük endosperma yerləşir. Üst qatı bərk, qalın olub, 2-4 ay ərzində, may-sentyabr aylarına qədər yetişir. Payızda-qışda yarpaqları və meyvələri kolun üzərindəki sıx iynələrə görə çətin seçilir.
## Ekologiyası
Kserofit, freatrofit bitki olub çay kənarlarlında, nisbətən quru ərazilərdə rast gəlinir.
## Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda, Kür-Araz ovalığında, Naxçıvanda təbii halda yayılmışdır.
## İstifadəsi
Uzun müddətli çiçəkləyir. Canlı çəpərlərin salınmasında istifadə edilir. Yaşıl yarpaqları və yetişmiş meyvələri mal-qara tərəfindən yeyilir.
## Mənbə
*Tofiq Məmmədov, “Azərbaycan dendroflorasi” V cild, Baki, “Elm”, 2019, 370 səh.
Rumıniya Dövlət Televiziyası

**TVR** (**Televiziune Română**) Rumıniyanın rəsmi dövlət kanalı. Bu kanalda milli yarışlar və beynəlxalq xəbərlərdə göstərilir. Kanalın mərkəzi Buxarest şəhərində yerləşir.
Parmen

**Parmen** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Lisl-Adam. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (2006).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 31&nbsp;km şimalda, Serji belediyyənin 14&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:600 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:579
  bar:1806 from:0 till:644
  bar:1821 from:0 till:599
  bar:1831 from:0 till:725
  bar:1841 from:0 till:704
  bar:1851 from:0 till:745
  bar:1861 from:0 till:787
  bar:1872 from:0 till:775
  bar:1881 from:0 till:989
  bar:1891 from:0 till:1125
  bar:1901 from:0 till:1078
  bar:1911 from:0 till:1555
  bar:1921 from:0 till:1509
  bar:1931 from:0 till:1508
  bar:1946 from:0 till:1475
  bar:1954 from:0 till:1707
  bar:1968 from:0 till:2406
  bar:1982 from:0 till:4561
  bar:1990 from:0 till:5155
  bar:1999 from:0 till:5274
  bar:2006 from:0 till:5397

## İstinadlar
Rumıniya leyi

**Rumıniya leyi** (, ; ISO 4217 RON 946) ― Rumıniyanın rəsmî pil vahidi.

1 iyul 2005-ci il tarixindən etibarən Rumıniya pul vahidi “Ley”dən dörd sıfır atılmış, yeni pul vahidi “Yeni Rumıniya Leyi” adlı puldan istifadə edilməyə başlanılmışdır.

Rumıniya Mərkəzi Bankının verdiyi məlumata görə, inflyasiya nisbəti 2014-cü ilin noyabr ayından 2015-ci ilin noyabr ayına kimi 0.65% təşkil etmişdir.

## Xarici keçidlər

* Banca Naţională a României - Rumıniya Mərkəzi Bankı
## İstinadlar
Pyerle

**Pyerle** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Boşam. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999). 

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 24 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 7 km qərbdə yerləşir. 

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:637
  bar:1806 from:0 till:714
  bar:1821 from:0 till:773
  bar:1831 from:0 till:890
  bar:1841 from:0 till:924
  bar:1851 from:0 till:946
  bar:1861 from:0 till:966
  bar:1872 from:0 till:959
  bar:1881 from:0 till:1029
  bar:1891 from:0 till:1110
  bar:1901 from:0 till:1436
  bar:1911 from:0 till:1915
  bar:1921 from:0 till:2168
  bar:1931 from:0 till:2604
  bar:1946 from:0 till:2762
  bar:1954 from:0 till:3047
  bar:1968 from:0 till:4606
  bar:1982 from:0 till:5548
  bar:1990 from:0 till:6251
  bar:1999 from:0 till:6923


## İstinadlar
Saab 91 Safir

**Saab 91 Safir**, Saab AB şirkəti tərəfindən buraxılmış olan İsveç istehsalı olan bir əsas təlim təyyarəsidir. Təyyarə, A J Andersson konstruksiya edilmişdir və 1946-1966-cı illər arasında 323 ədəd buraxılmışdır. İlk uçuşunu 20 noyabr 1945-ci ildə həyata keçirmişdir.

## Texniki xüsusiyyətlər (91A)
*
* *'Ekipaj:** 1-2
* **Uzunluq:** 7.80 m
* **Qanad uzunluğu:** 10.60 m
* **Hündürlüyü:** 2.20 m
* **Qanad enliliyi:** 13.6 m²
* **Boş çəkisi:** 1,000 kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 15,900 kg
* **Mühərrik:''' 1 ədəd de Havilland Gipsy Major nizamlı dörd silindrli mühərrik

## İstifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Saab 340

**Saab 340**, Saab AB şirkəti ilə Fairchild Aircraft şirkətinin müştərəkliyi ilə 1983-1999-cu illər arasında istehsal edilmiş olan qoşa mühərrikli  turbopərvanəli sərnişin təyyarəsi modelidir. Təyyarə ilk uçuşunu 25 yanvar 1983-cü ildə həyata keçirmişdir. Saab 340 təyyarələrinin istehsalı 1998-ci ildən dayandırılmışdır və bu müddət ərzində ümumi olaraq 459 ədəd buraxılmışdır.

## İstinadlar
Persan (Val-d'Uaz)

**Persan** () — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Manö-an-Veksen. Əhalisi —  nəfər (2006).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 34 km şimalda, Serji belediyyənin 20 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:255
  bar:1806 from:0 till:348
  bar:1821 from:0 till:301
  bar:1831 from:0 till:359
  bar:1841 from:0 till:350
  bar:1851 from:0 till:501
  bar:1861 from:0 till:829
  bar:1872 from:0 till:1240
  bar:1881 from:0 till:1553
  bar:1891 from:0 till:1820
  bar:1901 from:0 till:2636
  bar:1911 from:0 till:3198
  bar:1921 from:0 till:3740
  bar:1931 from:0 till:4275
  bar:1946 from:0 till:3726
  bar:1954 from:0 till:4473
  bar:1968 from:0 till:6587
  bar:1982 from:0 till:10045
  bar:1990 from:0 till:10659
  bar:1999 from:0 till:9600


## İstinadlar