open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernis Mənuçöhriyan

**Bernis Mənuçöhriyan** () — Amerika İsrail İctimai Əlaqələr üzrə Komitəsinin keçmiş prezidenti.O, hal hazırda AIPAC Direktorlar Milli Heyətinin üzvüdür.

## Mənbə
* U.S.-Israeli Ties to Unite AIPAC Summit — article by Manocherian on US-Israeli ties.
Hüma Sərşar

**Hüma Sərşar**-İran yəhudilərindən olan və 1979-cu il İran İslam İnqilabından sonra ABŞ da sakin olan yazıçı və jurnalist.

## Əsərləri
*Şəban Cəfəri Xatirələri
*İran Yəhudilərinin tarixi

## İstinadlar
Ağsu (Laçın)

**Ağsu** — Laçın rayonunda çay. Həkəri (Əkərə) çayının sağ qoludur. Qarabağ silsiləsindən başlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Merlin Menson (musiqi qrupu)

**Merlin Menson** () — musiqi qrupu.

## Qrup haqqında
Qrup musiqiyə 1989-ci ildə *Marilyn Manson and the Spooky Kids* adıyla başladı. Qrupun ilk heyətində gitarist Daisy Berkowitz, bas gitarist Olivia Newton Bundy və keyboard'da Zsa Zsa Speck var idi. Qrup ilk qurulduğunda "drum-machine" istifadə edilirdi. Qrupa qısa müddət sonra Pogo adını istifadə edən keyboard'çı Madonna Wayne Gacy və bas gitarist Gidget Gein qatıldı. Bu heyət ilə demo albom yazdılar. 1991-ci ildə "drum-machine" in yerini Sara Lee Lucas aldı. Qrup diqqət çəkməyi bacarmışdı. Nine Inch Nails qrupunun beyni Trent Reznor'un diqqətini çəkən qrup onun firması Nothing Records ilə razılaşdılar.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları

## İstinadlar
Əli Bayramov

* Əli Bayramov (inqilabçı) (1889—1920) — Azərbaycan sosialisti.
* Əli Bayramov (sədr) (d. 1959) — Aqrolizinq Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri.

## Həmçinin bax
* Əli Bayramlı (dəqiqləşdirmə)
* Əli (ad)
* Bayramov
Salpetrier

**Salpetrier** xəstəxanası və ya **Pitye-Salpetrier** () — Paris də **13-cü şəhər dairəsi**ndə yerləşən qədim fransız xəstəxanası; hal-hazırda universitet xəstəxana kompleksidir.

## Adı
Xəstəxana öz adını yerləşdiyi barıt zavodunun adından götürmüşdür. "Salpetrier"- "şora yığını" deməkdir.

## Qısa tarixi
XV Lüdoviq in əmri ilə 1656-cı ildən məzlum insanlar üçün xəstəxana kimi tikilməyə başlamışdır. 1684-cü ildən onun yanında fahişələr üçün həbsxana tikilmişdir. Böyük Fransa inqilabı qabağı dünyada məzlum insanlar üçün ən böyük sığınacaq idi. Həmin vaxt bura 10000 məzlum və 300 həbs olunmuş qadın üçün sığınacaq olmuşdur. 1796-cı ildən isə xəstəxanaya dəliləri gətirilməyə başlanıldı. Dəlilər olan bölmədə novator metodikası ilə xəstələrin müalicə edən həkim Jan-Martin Şarko çalışırdı. XIX əsrdə 4000-ə qədər qadın xəstə üçün ən böyük Paris qadın xəstəxanası idi.

## Məşhur həkimlər
* Filipp Pinel (1745–1826)
* Jan-Etyen Dominik Eskirol (1772–1840)
* Ziqmund Freyd (1856–1939)
* Jan-Martin Şarko (1825–1893)
* Jozef Babinski (1857–1932)

## İstinadlar
Jozef Babinski

**Jozef Babinski** (; ; ) — polyak əsilli fransız həkim-nevropatoloq. Paris Elmlər Akademiyasının üzvü (1914).

## Bioqrafiya
Mühəndis ailəsində anadan olmuşdur. 1848-ci il Varşavada inqilab zamanı ailəsi Polşadan qaçmışdır. Salpetrier klinikasında Jan-Martin Şarkonun şagirdi olmuşdur. 1886-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Salpetrier klinikasını idarə etmişdir. Parisdə nevropatoloqlar və psixiatrlar cəmiyyətinin yaradıcılarından biri (1899), onun fəxri üzvü və 1907-ci ildən rəhbəri olmuşdur. 1925-ci ildə Stefan Batori Universitetinin fəxri doktoru () olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
288 elmi nəşrin müəllifi olmuşdur. O, 1896-cı ildə sinir sisteminin üzvi pozulmasının diaqnostikası üçün əhəmiyyət kəsb edən və öz adını daşıyan refleksin (Babinski refleksi) təsvirini vermişdir. Babinski Fransada mərkəzi sinir sistemində yaranan şişlər üzərində əməliyyat aparan ilk şəxslərdən biri olmuşdur (1911). 1914-cü ildə Babinski anozoqniziyanın peyda olmasının təsvirini vermişdir.
Chanel No.5

** Chanel No.5**  - məşhur Chanel markasının ətiri, 1921-ci ildə ətriyyatçı  Ernest Bo tərəfindən yaradılmışdır.

## Tarixi
Deyilənə görə,  Koko Şanel cənab Ernest Bodan "Qadın ətrinin gələ biləcəyi, süni qadın ətrini" yaratmasını xahiş eləmişdir.
Chanelin ilk ətirini yaradan Bo sintetik rəngli iyi olan (Cucumis sativus) - aldeqidlərdən istifadə etmişdir. Bo- çar sarayının keçmiş ətriyyatçısı, 1917-ci il İnqilabından sonra Rusiyadan qaçaraq dünyada ilk dəfə aldeqid molekulları əsasında mükəmməl bir ətir yaratmışdır. Ətriyyaçı mademuazel Şanelə seçim üçün 10 ətir təqdim edir, lakin Koko Şanel bunlardan beçincini seçir və buradan şedevrin adı yaranmışdır. "Beş" Koko Şanelin sevimli rəqəmi idi.

Chanel No.5 aşağıdakı ətriyyat notlarından ibarətdir:

*Yuxarı notlar: aldeqidlər, nerollar, ilan-ilanq, berqamot, limon
*Ürəyin notları: iris, bənövşə kökü, jasmin (çiçək), inciçiçəyi, qızılgül
*Əsas notlar: ətir, səndəl ağacı, paçuli, müşk, viverra, vanil, palıd mamırı, vetiver

Ətirin təkcə özü inqilabi deyildi, onun təqdimatı da inqilabi olmuşdur. İndiyə qədər fabrikantlar, onlardan ən məşhuru olan Rene Lalik bu ətirin flakonlarını hazırlamaq üçün ən müxtəlif formalar və ən əcaib ornamentlərlə təkmilləşdirməyə çalışmışlar.
Bu cür flakonların hazırlanması fikrinə əks çıxan Şanel asketizm və sadəlik ideyasını dəstəkləyərək, içərisində qızılı məhlul olan parallelepiped formasında olan sadə flakon ideyasını təklif etmişdi. Onu bəzəməyin yeganə izləri 1924-cü ilə adi edilir. Flakonların tıxacında **Şanel Evi**nin emblemi olan 2 bir-birinə toxunmuş ** C ** hərfi olan dairəvi möhür görmək olar.

## Reklamı
Yeni ətir hazır olan kimi, Şanel onu dərhal satışa çıxarmağa tələsmədi. O, bunun əvəzinə flakonları özünün ən yaxın yüskək təbəyə məxsus olan rəfiqələrinə verirdi. Yeni ətir haqda xəbər ağızdan-ağıza keçmiş və tezliklə "Chanel No.5" ətrini sevənlərin gizli klubu yaradılmışdır. Flakonlar satışa buraxılan kimi,elə o anda da alıcılar arasında çox məşhurlaşdı.

İlk əvvəl Chanel No.5 ətrini Koko Şanel özü təqdim edirdi, sonradan onun yerini Katrin Denöv, Karol Buke, Estella Uorren, Nikol Kidman, Odre Tatu kimi aktrisalar əvəz etmişdir.

1954-cü ildə  Merilin Monrodan intervyu götürən bir jurnalist aktrisanın yatarkən nə ilə bəzəndiyini soruşmuşdu. Monronun cavabı olan "bir damcı Chanel No.5" sonradan ətir kompaniyasının sloqanına çevrilmişdir.
Marna döyüşü (1914)

**Marna döyüşü** — Birinci Dünya müharibəsində Almaniya və Antanta qüvvələri arasında Fransa ərazisindəki Marna çayı sahilində 1914-cü ilin sentyabrın 7-də baş vermiş döyüşdür. Bu döyüşdə hər iki tərəfdən 2 milyondan artıq əsgər və zabit iştirak edirdi. Döyüş nəticəsində almanların Fransanın paytaxtına doğru hücumu dayandırılır və alman qoşunları Belçikaya tərəf geri otuzdurulur. Bu döyüşdə fransızlar tarixdə ilk dəfə taksi avtomobillərindən hərbi məqsəd üçün istifadə etmək təcrübəsini tətbiq etdilər.
Əligudərz şəhristanı

**Əligudərz şəhristanı**— İranın Luristan ostanının şəhristanlarından biri. Şəhristanın inzibati mərkəzi Əligudərz şəhəridir. 2016-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 164,802 nəfər və 30,668 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
İspaniya Kral Kuboku 1903

**İspaniya Kral Kuboku 1903** Kral Kuboku Kral Kubokunun ilk mövsümü idi. 6 aprel 1903-cü ildə başlayıb və 8 aprel 1903-cü ildə keçirilən final matçı ilə sona çatıb. Kuboku "Atletik Bilbao" qazanıb.

## Yarımfinal

----

## Final

## Xarici keçidlər
* linguasport.com 
* RSSSF.com
* IFFHS.de

## Həmçinin bax
Əligudərz

**Əligudərz** - İranın Luristan ostanınında şəhər və Əligudərz şəhristanının mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 78,690 nəfər və ya 18,115   ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti bəxtiyarilərdən ibarətdir, bəxtiyari dialektində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Mehdi Kərrubi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
John 5

**John 5** (əsl adı **Con Uilyam Louri**, ) — ABŞ-li gitarist.

## Gənclik
Con Uilyam Louri bir televiziya proqramından təsirlənərək yeddi yaşında gitara çalmağa başladı. Ailəsi də onu qeydlərini yüksək tutması qarşılığında barlarda çalmasına icazə verəcəyini söylədi. 18 yaşında musiqi həyatına başlamaq üçün Los Ancelesə getdi. Bir neçə qrup sınağından sonra ən əhəmiyyətli qrupu olan Ozzi Osbornun bateristi olan Rendi Kastillo ilə "Red Square Black" adlı bir qrup qurdu.

## Musiqidə yüksəliş
Louri, 1996-cı ildə Merilin Menson seçmələrinə qatıldı ancaq qrupa seçilə bilmədi. Daha sonra köhnə Judas Priest vokalı Rob Halford ilə Two qrupunu qurdu və Trent Reznor prodüserliyində bir albom qeyd etdi. Daha sonra da köhnə Van Halen də vokalı Devid Li Rot üçün mahnılar yazdı və onun The DLR Band albomu üçün gitara çaldı.

## Marilyn Manson dövrü
1998-ci ildə Zim Zumun ayrılmasıyla Merilin Menson ona qrupa girib konsertlərdə çalmağı təklif etdi. Louri qrupa girincə İncildə bir hissə olan John 5 adını aldı. Daha sonra Merilin Menson üçün mahnılar yazmağa başladı və *Holy Wood* və *The Golden Age of Grotesque* albomlarında gitara çaldı. 2003-də Fender ilə razılaşıb öz adını daşıyan bir Telecaster çıxartdı. 2004-cü ildə isə qrupdan ayrıldı.

## Solo albomlar
Sənətçi, qrupdan ayrıldığı il Vertigo adlı ilk solo albomu çıxardı. Avtobioqrafiq xüsusiyyətlər daşıyan albomda, John 5 gitara qabiliyyətlərin i göstərdi.

2005-ci il tarixli *Songs for Sanity* və 2007-ci il tarixli *Devil Knows My Name* albomlarında müvəffəqiyyətlə rini davam etdirdi və Stiv Vay və Co Satriani kimi adlarla düet etdi. Bu sırada da Rob Zombinin gitaristliyini başlayan John 5 2005 tarixli *Educated Horses* albomunda gitara çaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İspaniya Kral Kuboku 1904

**İspaniya Kral Kuboku 1904** Kral Kubokunun 2-ci mövsümü idi. 19 mart 1904-cü ildə başlayıb və 27 mart 1904-cü ildə keçirilən final matçı ilə başa çatıb. Kuboku "Atletik Bilbao" qazandı.

## 1/2 final

----

## Final

## İspaniya Kral Kuboku 1904 finalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* linguasport.com 
* RSSSF.com

## Həmçinin bax
Xalq Heydər söyləyəcək (mahnı)

**Xalq Heydər söyləyəcək** — musiqisi bəstəkar Kamala, sözləri nəğməkar-şair Baba Vəziroğluna aid olan Azərbaycan mahnısı. Mahnı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 75 illik yubileyi münasibətilə 1998-ci il 10 may tarixində təqdim olunmuşdur.

2006-cı ildə İctimai Televiziyada yayımlanan "Bir mahnının tarixçəsi" verilişində mahnıya həsr olunmuş eyniadlı film çəkilmişdir.

## İstinadlar
Qızılkilsə

* Qızılkilsə (Qızıl Qoç) — Ermənistan Respublikasına məxsus Şimal-qərbi Azərbaycanın Qızıl Qoç rayonunda kənd.
* Qızılkilsə (Loru) — Ermənistan Respublikasına məxsus Şimal-qərbi Azərbaycanın Kalinino rayonunda kənd.
* Qızılkilsə (Başkeçid) — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
* Qızılkilsə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında kilsə. Ermənilər dəyişdirib Makanyaz vəng qoyublar.
Sibir Dövlət Aerokosmik Universiteti

**Akademik M.F.Reşetnyov adına Sibir Dövlət Aerokosmik Universiteti** () — Krasnoyarsk (Rusiya) bir universitet. Universitet 1960-ci ildə təsis edilib. Bu gün məktəb 11.500 tələbəsi var. Əsas təlim sahələri: aerokosmik, mühəndislik, gömrük, iqtisadiyyat və maliyyə.

## Mənbə

* Vebsayt SAU
Bolqarıstanda Amerika Universiteti

**Bolqarıstanda Amerika Universiteti** (, qısaca *AUBG*) — Bolqarıstanda yerləşən, ABŞ və Bolqarıstan akkreditasiyasına malik özəl universitet.

## Tarixi

AUBG 1991-ci ildə ABŞ və Bolqarıstan dövlətlərinin razılaşması əsasında yaradılıb. Universitet fəaliyyətə 1991-ci ilin 30 sentyabr tarixində 208 tələbə ilə başlayıb. Tələblərin üçdə ikisi  xarici vətəndaşlardır. Universitetin 17 buraxılışında  3200 tələbə  məzunu olub.

AUBG həm ABŞ, həm də Bolqarıstan akkreditasiyasına malikdir. Bütün dərslər ingilis dilində keçirilir. Universitetin həm bakalavr, həm magistr səviyyəsi vardır. Akademik qruplarda tələbələrin orta sayı 22 tələbədir. Ali məktəbin 9 fakültəsi vardır.

## Həmçinin bax

## Mənbə
*Amerika Universiteti Bolqarıstanda
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İspaniya Kral Kuboku 1905

**İspaniya Kral Kuboku 1905** Kral Kubokunun 3-cü mövsümüdür. 16 aprel 1905-ci ildə başlayıb və 20 aprel 1905-ci ildə keçirilən final matçı ilə sona çatıb. "Madrid FK" kuboku qazanıb.

## Qrup oyunları

----

----

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* linguasport.com  
* RSSSF.com 
* IFFHS.de

## Həmçinin bax
Novbəndegan

**Novbəndegan**-İranın Fars ostanının Fəsa şəhristanının Novbəndegan bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,933 nəfər və 766 ailədən ibarət idi.

## İstinadlar
İsveçrə 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**İsveçrə 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində** iştirak edən yeddi ölkədən biri olub. İsveçrəni müsabiqədə bir çox ölkədən fərqli olaraq bir müğənni təmsil etmişdir. Liz Assia əvvəlcə "Das alte Karussell" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Daha sonra isə isə "Refrain" mahnısını ifa etmişdir. Onun ikinci oxuduğu "Refrain" mahnısı müsabiqənin qalibi olmuşdur. Müsabiqənin nəticələri açıqlanmadığı üçün ilk mahnının tutduğu yer və xal, həmçinin qalib mahnının topladığı xal məlum deyil.

## Milli seçim

## Xarici keçidlər
*İsveçrə milli final səhifəsi

## Həmçinin bax
* 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Blaqoyevqrad

**Blaqoyevqrad** — Bolqarıstanın cənub-qərbində şəhər, Blaqoyevqrad vilayəti və Blaqoyevqrad icmasının inzibati mərkəzi. 

Köhnə adları *Qorna Cumaya* və *Skaptopara* olmuşdur*.* Hazırda Bolqarıstan Sosial Demokrat Partiyasının qurucusu (1891) və  lideri Dimitr Blaqoyevin adını daşıyır. 

Şəhərdə məşhur tütün fabriki, "Pirinsko Pivo" pivə fabriki, Müqəddəs Neofit Rilski Universiteti və Bolqarıstanda Amerika Universiteti yerləşir. Şəhər Serbiya, Yunanıstan və Makedoniya ilə yaxın məsafədə yerləşir, paytaxt Sofiya şimaldan 100 km məsafədə yerləşir. Struma avtomobil yolu (E 79), Yunanıstanı Avropa ilə birləşdirən dəmir yolu və Avropa nəqliyyat dəhlizi şəhərin ərazisindən keçir. Şəhərin təxmin 76.000 sakini var.

## Coğrafiyası
Şəhər Struma çayının vadisində, dağlıq ərazidə yerləşir. Şəhər gözəl təbii şəraitdə yerləşir, bir çox mineral bulaqlar, mülayim mərkəzi Aralıq dənizi iqlimi və sulu dağ meşələrinə malikdir.

## Əhalisi

## Qardaşlaşmış şəhərləri
Blaqoyevqrad aşağdaki şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:
*  Batumi, Gürcüstan
*  Çаkоveç, Xorvatiya
*  Prilep, Şimali Makedoniya
*  Akademqorodok, Rusiya
*  Obern, Alabama, ABŞ
*  Lund, İsveç
*  Sekeşfexervar, Macarıstan
*  Serez, Yunanıstan
*  Jilina, Slovakiya

## İstinadlar
Tiraspol

**Tiraspol** (, ) — Avropanın cənub-şərqində, Dnestrin sol sahilində şəhər. Tanınmayan Dnestryanı Moldav Respublikasının paytaxtı, Moldovanın vacib siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən biri.

## Adın mənşəyi
Şəhərin adı yunan sözləri olan *Tyras* — Dnestr və *polis* — *şəhər*-dən yaranıb. Şəhərin və yaxın ərazilərin yunan mənşəli adları XVIII əsrin 80–90-cı illərində II Yekaterinanın həyata keçməmiş "Yunan layihəsi" ilə bağlıdır.

## Ədəbiyyat
# Очерки истории Тирасполя. Кишинев, Картя Молдовеняскэ, 1967.
# Полушин В. Тирасполь на грани столетий. Книга вторая. -Тирасполь: Лада. 1996.
# Кривенко А. В. Комплексная экономико-географическая характеристика города (на примере г. Тирасполя). Тирасполь: НИЛ "Региональные исследования", 2001.
# Диаконова Л. В. Итоги переписи населения в Приднестровской Молдавской Республике// Экономика Приднестровья. -№ 8. 2006 г.

## İstinadlar

**Tiraspol** (, ) — Avropanın cənub-şərqində, Dnestrin sol sahilində şəhər. Tanınmayan Dnestryanı Moldav Respublikasının paytaxtı, Moldovanın vacib siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən biri.

## Adın mənşəyi
Şəhərin adı yunan sözləri olan *Tyras* — Dnestr və *polis* — *şəhər*-dən yaranıb. Şəhərin və yaxın ərazilərin yunan mənşəli adları XVIII əsrin 80–90-cı illərində II Yekaterinanın həyata keçməmiş "Yunan layihəsi" ilə bağlıdır.

## Ədəbiyyat
# Очерки истории Тирасполя. Кишинев, Картя Молдовеняскэ, 1967.
# Полушин В. Тирасполь на грани столетий. Книга вторая. -Тирасполь: Лада. 1996.
# Кривенко А. В. Комплексная экономико-географическая характеристика города (на примере г. Тирасполя). Тирасполь: НИЛ "Региональные исследования", 2001.
# Диаконова Л. В. Итоги переписи населения в Приднестровской Молдавской Республике// Экономика Приднестровья. -№ 8. 2006 г.

## İstinadlar
Dnestr

**Dnestr** (, , , ) — Şərqi Avropada çay. Şimal-qərbdən cənub-şərqə Ukrayna və Moldovanın sərhədlərində axır. Qara dənizə tökülür.
Tsxinvali

**Tsxinvali** (, ) — Gürcüstanın Şida Kartli ölkəsində, Qafqaz dağları ətəyində, Böyük Lıxva çayının sahilində, dəniz səviyyəsindən 870 metr yüksəklikdə şəhər. Keçmişdə Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin inzibati mərkəzi, indi isə tanınmamış separatçı Cənubi Osetiya respublikasının paytaxtıdır. 1989-cu ildə görə əhalisi 42.333 nəfər idi.

## İstinadlar
Vyentyan

**Vyentyan** (, ) — Laosun paytaxtı. Vyentyan vilayətinin inzibati mərkəzidir. Əhalisi 750 min nəfərdir (2009). Mekonq çayının sol sahilində liman şəhəridir. Ölkənin iqtisadiyyat mərkəzidir. Əsasən pambıq parça, ipək parça, çəltiktəmizləmə, gümüş üzərində döymə, dəri aşılama və s. kimi küstar sənaye inkişaf etmişdir. Kiçik kərpic zavodları, siqaret fabirki, ağac emalı və mebel müəssisələri, universitet, milli kitabxana, arxeoloji muzey və s. var.****

## İstinadlar
Bolqarıstan Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Bolqarıstan** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə 2005-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 12 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkə Avroviziyada iştirak etdiyi illər ərzində heç vaxt qalib olmamışdır və ən yaxşı nəticələri 2017-ci ildə Kristian Kostovun Kiyev səhnəsində ifa etdiyi "Beautiful Mess" mahnısı ilə əldə etdikləri 2-ci yer olmuşdur.

Bolqarıstan Avroviziyadakı 12 iştirakından doqquzunda müsabiqənin final mərhələsinə yüksələ bilməmişdir. 2014 və 2015-ci illərdə Bolqarıstan müsabiqədə əldə edilən məyusedici nəticələr və eyni zamanda maliyyə problemləri səbəbi ilə Avroviziyada iştirakdan imtina etmiş və 2016-cı ildə müsabiqəyə geri dönmüş və Poli Genovanın təmsilində finalda dördüncü yerə layiq görülmüşdür.

## Təmsilçilər





## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Qalereya

Fayl:ESC 2007-Elitsa Todorova-Stovan Yankulov.jpg|Elitsa Todorova və Stoyan Yankulov Helsinki səhnəsində (2007)
Fayl:Софи Маринова.JPG|Sofi Marinova Bakı səhnəsində (2012)
Fayl:ESC2013 - Bulgaria 08 (crop).jpg|Elitsa və Stoyan Malmö səhnəsində (2013)
Fayl:ESC2016 - Bulgaria 19.jpg|Poli Genova Stokholm səhnəsində (2016)
Fayl:Kristian Kostov (Bulgaria). Photo 368.jpg|Kristian Kostov Kiyev səhnəsində (2017)
Fayl:ESC2018 - Bulgaria 13.jpg|Equinox Lissabon səhnəsində (2017)


## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Dalay Lama

**Dalay Lama** (, Vayli: *ta la’i bla ma*) — Kökləri 1391-ci ilə qədər gedib çıxan Tibet buddizmində Qeluq məktəbininin xəbər vermə xətti. Tibet buddizminə görə, Dalay Lama Avalokiteşvara və Bodxisatva iztirabın Yerdəki təcəssümüdür. XVII əsrdən 1959-cu ilə qədər Dalay Lama ölkənin paytaxtı Lhasa dan ölkəni idarə etmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, Dalay Lamaya indi Tibet xalqının dini lideri kimi baxılır.

Dalay Lamaya müraciətdə **"Zati-müqəddəsləri"** titulu istifadə olunur. Baxmayaraq, Dalay Lamanı Qeluq məktəbinin rəhbəri hesab edirlər, lakin bu məktəbə rəsmi olaraq Qanden Tripa rəhbərlik edir.
**"Dalay"** monqol dilində "Əzəmətli" mənasında" **"okean"** deməkdir (Çingizxandan sonra hakimiyyətdə olan xanlar Dalay-xan titulunu daşıyırdılar. **"Lama"** (bla ma) isə sanskrit dilində "quru" sözünün ekvivalenti olaraq "müəllim" mənasını verir.

Dalay Lamanın ölümündən sonra onun növbəti inkarnasiyasının axtarışına çıxırlar. Bu körpə müəyyən əlamətlərə malik olmalı və müəyyən testlərdən keçməlidir. Axtarışlar adətən bir neçə il davam edir. Sonra körpə Lhasaya göndərilərək təcrübəli lamaların rəhbərliyi altında təhsil alır. Dalay Lama və Pançen Lama (Dalay Lamadan sonra ikinci lama sayılır) bir-birinə müəllim-şagird kimi bağlı olurlar, kim böyükdürsə o, müəllim, balaca olan isə şagird olur. Dalay Lamanı həmçinin Tibetin lideri adlandırırlar.

## Tarixi
1578-ci ildə monqol-tumetlərin başçısı Altan xan öz xalqı ilə birlikdə Qeluq məktəbinin yüksək titullu lamalarından birindən buddizmi qəbul edərək ona Dalay Lama titulunu verirlər. V Dalay Lama oyrat-qoşutların başçısı Quşi xandan dəstək alaraq XVII əsrdə Tibeti birləşdirməyə nail olur. O vaxtdan çinlilərin Tibeti 1959-cu ildə tutmasına qədər ölkəni idarə etmişlər.
XIV Dalay Lama Çin Xalq Respublikası ərazisində yeni Dalay Lamanın doğulmayacağını və ola bilsin ki, ümumiyyətlə bundan sonra heç doğulmamasını bildirmişdir.

Dalay Lamaların Qış iqamətgahı (Beşinci Dalay Lamadan başlayaraq) Lhasada yerləşən Potala sarayı, yay dövründə isə Norbulinq sarayıdır. 1959-cu ildən başlayaraq Dalay Lama şimali hind şəhərciyi Dharamsalada yaşayır.

## Dalay Lamaların siyahısı
* I Dalay Lama (1391–1474)
* II Dalay Lama (1475–1541)
* III Dalay Lama (1543–1588)
* IV Dalay Lama (1589–1616)
* V Dalay Lama (1617–1682)
* VI Dalay Lama (1683–1706)
* VII Dalay Lama (1708–1757)
* VIII Dalay Lama (1758–1804)
* IX Dalay Lama (1806–1815)
* X Dalay Lama (1816–1837)
* XI Dalay Lama (1838–1856)
* XII Dalay Lama (1856–1875)
* XIII Dalay Lama (1876–1933)
* XIV Dalay Lama (1935—)
Vindhuk

**Vindhuk** (, , ) — Namibiya ən böyük şəhəri və paytaxtı. Namibiyanın iqtisadi, siyasi və inzibati mərkəsi. Əhalisi — 334 580 nəfər (2012-ci il). 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vindhuk  windhoekcc.org saytında
Thimphu

**Thimphu** (, ) — Butannın paytaxtı.

Əhalisi 79 185 nəfərdir (2005-ci il),  2012-ci il qiymətləndirilməsinə görə — 99 021 nəfərdir. Vanq Çu çayının qərb sahilində, dəniz səviyyəsindən 2400 metr hündürlükdə yerləşir.

## İstinadlar
Vest-Aylend

**Vest Aylend** () — Avstraliyanın xarici ərazisi Kokos adalarının paytaxtı. Sahəsi 6,2 kv. km., əhalisi 120 nəfərdir.

Avstraliyaya qədər olan məsafə  2100 kilometrdir.

## İstinadlar
Villemştad

**Villemştad** — Kürasaonun ən iri şəhəri və inzibati mərkəzi. Bu şəhər həmçinin Niderland Karibində ən böyük şəhərdir. Əhalisi 58 min nəfər (2003), şəhər aqlomerasiyası ilə birlikdə — 130 min nəfər.

Hollandlar Kürasao Karib adasında 1634-cü ildə təbii liman qurdular. Sonrakı əsrlərdə liman böyüməyə başladı və şhərə çox sayda niderlandlılar və yəhudilər köçməyə başladılar. Liman ətrafında varlı tacir şəhəri və işgüzar yaşayış kvartalları yaranmağa başladı.

Müasir şəhər tarixi kvartallarla yanaşı yeni tikililərlə və inzibati binalarla zəngindir. Villemştad Karib dənizi hövzəsinin vacib ticarət və işgüzar mərkəzidir.

## İdman

### İdman qurğuları
*Ergilio Hato stadionu

## İstinadlar
Danimarka Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Danimarka** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə 1957-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 48 dəfə iştirak etmişdir. Ölkə 1966-cı ilədək hər il müsabiqədə iştirak etmiş, lakin 1967-1977-ci illərdə Avroviziyada iştirak etməmişdir. 1978-ci ildən bəri isə müsabiqədə yalnız dörd dəfə iştirak etməmişdir. Danimarka Avroviziyada iştirak etdiyi illər ərzində 3 dəfə qələbə qazanmışdır. Müsabiqəni ölkədə yeganə yayımlamaq hüququ olan DR telekanalı Danimarkanın Avroviziya təmsilçilərini telekanalın təşkil etdiyi *Dansk Melodi Grand Prix* mahnı yarışması vasitəsilə seçir.

Danimarka Avroviziyada ilk qələbəsini 1963-cü ildə Qrete və Yörqen İnqmann duetinin səsləndirdiyi "Dansevise" mahnısı ilə, ikinci qalibiyyətini 2000-ci ildə Olsen Brothers qrupunun ifa etdiyi "Fly on the Wings of Love" mahnısı ilə və ən son qalibiyyətini isə 2013-cü ildə Emmili de Forestin ifa etdiyi "Only Teardrops" mahnısı ilə qazanmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Image:Jørgen & Grethe Ingmann.jpg|Qrete və Yörqen İnqmann London səhnəsində (1963)
image:Christina Chanée 01.JPG|Şani və N'evergreen Oslo səhnəsində (2010)
Image:Denmark at ESC 2011.jpg|A Friend in London qrupu Düsseldorf səhnəsində (2011)
Image:ESC2013 - Denmark 03.jpg|Emmili de Forest Malmö səhnəsində (2013)
Image:ESC2014 - Denmark 03.jpg|Basim Kopenhagen səhnəsində (2014) 
Image:ESC2016 - Denmark 16.jpg|Lighthouse X qrupu Stokholm səhnəsində (2016)
image:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 220.jpg|Anya Nissen Kiyev səhnəsində (2017)
image:Rasmussen 20180504 EuroVisionary.jpg|Rasmussen Lissabon səhnəsində (2018)
image:ESC2019_-_Denmark_02.jpg|Leonora Tel-Əviv səhnəsində (2019)


## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Ev tapşırığı

**Ev tapşırığı** — Müəllim tərəfindən şagirdə (tələbəyə) dərsdən sonra müstəqil şəkildə həll etmək və ya öyrənmək üçün verilən tapşırıq. Ev tapşırığının verilməsində məqsəd yeni keçilən mövzunun yadda saxlanmasına nail olmaqdır.

## Maraqlı faktlar
* Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağında yerləşən gimnaziyaların birində dərs sisteminin özünəməxsus qurulması nəticəsində şagirdlər ev tapşırığından azaddırlar.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Estoniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Estoniya** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə 1994-cü ildə qoşulmuş və ümumilikdə 25 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkənin müsabiqədə ilk iştirak cəhdi 1993-cü ildə olmuşdur. Lakin həmin il iştirakda maraqlı olan ölkələrin sayının çoxluğu və yayım vaxtının yetərli olmaması səbəbindən iştirak etmək istəyən ölkələr arasında seçim turu keçirilmişdir. Estoniya həmin seçim turunda məğlub olmuş və iştirak hüququ əldə edə bilməmişdir. 1994-cü ildə ilk dəfə müsabiqəyə qoşulan Estoniya göstərdiyi zəif nəticə səbəbindən 1995-ci ildə müsabiqədən bir illik kənarlaşdırılmışdır. Ölkə 1996-cı ildən bəri hər il Avroviziyada iştirak etmişdir. İştirak etdiyi illər ərzində Estoniya yalnız bir dəfə 2001-ci ildə Tanel Padar, Deyv Benton və 2XL qrupunun birlikdə ifa etdiyi "Everybody" mahnısı ilə müsabiqədə qələbə qazanmışdır.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Fayl:Neiokõsõ - Estonia 2004.jpg|Neikoso qrupu İstanbul səhnəsində (2004)
Fayl:ESC 2007 Estonia - Gerli Padar - Partners in crime.jpg|Qerli Padar Helsinki səhnəsində (2007)
Fayl:ESC2013 - Estonia 01.jpg|Birqit Malmö səhnəsində (2013)
Fayl:ESC2014 - Estonia 03.jpg|Tanya Kopenhagen səhnəsində (2014)
Fayl:20150518 ESC 2015 Elina Born & Stig Rästa 8522.jpg|Elina Born və Stiq Rəsta Vyana səhnəsində (2015)
Fayl:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 267.jpg|Koyt Toome və Laura Kiyev səhnəsində (2017)
Fayl:Elina Nechayeva, Estonia, Eurovision 2018.jpg|Elina Neçayeva Lissabon səhnəsində (2018)
Fayl:Eurovision 2019 Estonia.jpg|Viktor Kron Təl-Əviv səhnəsində (2019)


## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Gangnam Style

**Gangnam Style** — koreyalı musiqiçi Çe-Sanın mahnısı. Mahnı 2012-ci ilin iyul ayında səslənib. Komik, ritmik və qeyri-adi rəqslərə görə çox böyük maraq doğurub.

Mahnının YouTube-a yüklənən videosunu ilk dövrlərdə 350 milyondan çox adam izləmiş və bununla da o Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil olmuşdur. İndi isə 2 milyarddan çox izlənmiş bu video Youtube-da ən çox izlənmiş videodur. Video YouTube tarixinin ən populyar videosu sayılır.

## İstinadlar
Latviya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Latviya** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə 2000-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 20 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Latviya Avroviziyaya qoşulan dördüncü (Estoniya, Litva və Rusiyadan sonra) Postsovet respublikası olmuşdur. Ölkə müsabiqədə iştirak etdiyi illər ərzində bir dəfə 2002-ci ildə Mariya N-in ifa etdiyi "I Wanna" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. Latviya eyni zamanda müsabiqədə qısa zaman ərzində 4 dəfə sonuncu yerdə qərarlaşmışdır.

Latviya 2009-cu ildən 2014-cü ilədək Avroviziyada final mərhələsinə adlaya bilməmişdir. Altı ildən sonra ilk dəfə 2015-ci ildə ölkə təmsilçisi Aminata Savadoqo ifa etdiyi "Love Injected" mahnısı ilə Latviyanı finala yüksəltməyə nail olmuşdur.

Latviyanın Avroviziyadakı 20 mahnısından 17-si ingilis dilində, biri latış, biri rus, biri isə italyan dilində səsləndirilmişdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Ev sahibliyi

## Qalereya

Image:Bonaparti 2007 Eurovision.jpg|Bonaparti.lv qrupu Helsinki səhnəsində (2007)
Image:Pirates of the Sea, Latvia, Eurovision 2008.jpg|Pirates of the Sea qrupu Belqrad səhnəsində (2008)
Image:ESC2013 - Latvia 09 (crop).jpg|PeR qrupu Malmö səhnəsində (2013)
Image:20150516 ESC 2015 Aminata 9682.jpg|Aminata Vyana səhnəsində (2015)
Image:ESC2016 - Latvia 05.jpg|Yusts Stokholm səhnəsində (2016)
image:ESC2017 - Latvia 01.jpg|Triana Park qrupu Kiyev səhnəsində (2017)
image:ESC2018 - Latvia 02.jpg|Laura Rizzotto Lissabon səhnəsində (2018)


## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Qızıl bölgü

**Qızıl bölgü** (və ya **qızıl nisbət**) — riyaziyyat və incəsənətdə tətbiq olunur. İki ədəd o vaxt qızıl nisbətdə olur ki, **(<math>\varphi</math>)**, onların cəminin daha böyüyünə nisbəti onlardan böyüyünün kiçiyinə nisbətinə bərabər olsun. Cəbri dildə aşağıdakı kimi yazılır:

: \frac{a+b}{a} = \frac{a}{b} \equiv \varphi,
burada Yunan hərfi fi (\varphi) qızıl bölgünü bildirir və onun dəyəri:

:\varphi = \frac{1+\sqrt{5}}{2} = 1.61803\,39887\ldots.

XX əsrdən başlayaraq xeyli sənətkarlar, memarlar öz işlərini qızıl bölgüyə əsasən qurmağa çalışıblar. Xüsusən də, onlar qızıl düzbucaqlı formasında tikintilərə xüsusi yer ayırıblar. Qızıl düzbucaqlıda uzun tərəfin qısa tərəfə nisbəti qızıl bölgü əsasında qurulur.

## Qızıl bölgünün tarixcəsi
Qızıl bölgü tarixən insanlar tərəfindən istifadə
edilməsinə baxmayaraq, ilk dəfə kim tərəfindən
kəşf edildiyi haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur.
Euclid (e.ə. 365 – e.ə. 300), "Elementlər" adlı
nəzəriyyəsində bir xətti 1.6180339… nöqtəsindən
bölmək haqqında yazmış və bu xətti ekstrem və əhəmiyyətli nisbətdə bölmək deyə adlandırmışdı.

Misirlilər Xeops piramidasinin inşasında həm Pi həm
də PHİ nisbətindən istifadə etmişdirlər.
Yunanlar Parthenonun bütün dizaynını Qızıl nisbətə
uyğun şəkildə çəkmişdirlər.Bu nisbəti məşhur Yunan heykəltaraşı Parthenonun bütün əsərlərində istifadə etmişdir.

Leonardo Fibonacci adlı İtalyan riyaziyyatcı "Fibonacci rəqəmləri" adlı rəqəmlərin müəyyən sıralamasını kəşf etmişdir.
Leonardo Da Vinçi 1509-cu ildə Luca Paciolunun
dərc etdiyi "İlahi Nisbət" adlı rəsmləri verilmişdir. Bu kitabda Leonardo Da Vinçi tərəfindən hazırlanmış Five Platonic Solids (beş platonik cism) adlı rəsmlər
mövcuddur. Bunlar eyniylə bir kub, bir tetrahedron, bir dodekahedron, bir oktahedron və bir
ikosahedronun rəsmləridir.

Qızıl nisbətin latın dilində ilk istifadə edən böyük
ehtimalla Leonardo Da Vinçidir. Renensans
dövrünün rəssamları rəsmlərində və heykəllərində tarazlıq və gözəlliyi əldə etmək üçün Qızıl Bölgünü
çox vaxt istifadə etmişdirlər.
Jahanes Kepler(1571–1630) Qızıl bölgünü belə
ifadə etmişdir :"Geometriyanın iki böyük xəzinəsi
vardır; biri Pifaqor teoriyası, o biri bir xəttin Qızıl bölgüyə görə bölünməsidir". Bu nisbəti görsətmək
üçün Parthenon’un memarı və bu bölgünü ilk
istifadə edən Phidiasa həsr edərək 1900-cü illərdə Yunan əlifbasındaki PHİ hərfini amerikalı
riyaziyyatcı Mark Barr istifadə etmişdir. Eyni
zamanda Yunan əlifbasındaki qarşılığı F hərfi də
Fibonaccinin ilk hərfidir.

## İstinadlar
Teoman

**Teoman xan** (çin. - 頭曼 ; ) — Hunların bilinən ilk hökmdarı. Mete xaqanın atasıdır.

E.ə. III əsr ərəfələrində yaşayan Teoman ilk böyük Hun hökmdarıdır. Fərqli Türk boyları arasında birliyi təmin edərək, mərkəzi bir idarə qurmuş və beləcə e.ə. 220-ci ildə ilk Hun xaqanı olaraq iş başına keçmişdir. Türk boyları o zamana qədər ən yaxınlıqdakı Çin İmperatorluğuna bir çox axın reallaşdırmışdı, hər nə qədər bu axınlar Çinlilər üçün təhdid kimi görünsə də, Türk boyları heç bir zaman birlikdə hərəkət etmədikləri üçün böyük bir Hun axını olmamışdı. Teoman boyları birləşdirib Hun Dövlətini qurunca bu ən başda Çin olmaq üzrə o dövrdə Orta Asiyadakı bir çox fərqli qrupu və birliyi qorxutdu. Hücumlar zamanı Hunlar Çindən daha əhəmiyyətli torpaqlar ələ keçirmişdi.

Teomanın böyük oğlu olan Mete onun vəliəhdi sayılırdı. Amma Teoman digər arvadına olan bağlılığı üzündən Metenin yerinə bu arvadından olan oğlunu vəliəhd etmək istəyirdi. Mete xaqanlığı verməmək üçün müxtəlif tədbirlər gördü və Teoman isə digər oğlunu taxta çıxarmaq üçün əlindən gələni edirdi. Bütün bunlar Metenin ondan nifrət etməsinə səbəb oldu və Mete taxtı atasından almaq və atası ilə yoldaşından qisas almaq üçün bir ordu topladı. Mete 10,000 nəfərlik ordusu ilə atasının üstünə getdi, Teomanı, Teomanın yoldaşını və bu həyat yoldaşından olan oğlunu öldürdü (e.ə. 209). Beləcə Teomandan sonrakı böyük Türk xaqanı Mete oldu.

Teomanın hökmdarlığı 11 il davam etmişdir (e.ə. 220 - e.ə. 209).

Çin qaynağına görə, Teoman digər oğlunu taxta keçirmək məqsədiylə Meteni Yüeçjilere (Orta Asiya xalqı) girov olaraq göndərir. Daha sonra da Yüeçjiler üzərinə gedər. Bu vəziyyətdə Yüeçjiler Meteni öldürmək istəyirlər ancaq Mete at taparaq onların əlindən qaçmağı bacarır və ölkəsinə geri dönür. Bunun üzərinə atası Teoman da onun cəsarətini təqdir edərək onu orduda bir qrupun başına rəhbər göndərir. Mete əsgərlərini öyrətməyə başlayır və onlara "ovda və döyüşdə mən hara ox atsam, siz də oraya ox atacaqsınız. Mənim ox atdığım yerə ox asmasaz başını kəsərəm" deyə xəbərdarlıq edir. Ovda öz atına ox atır və atmayanların başını kəsər. Sonra bir ov zamanı atasının atına ox atır və əsgərləri də eynisini edərlər. Ən sonunda atası Teoman ilə çıxdığı bir ovda ona nişan alaraq ox atır və digərləri də eynisini edirlər. Beləcə, Teoman öldürülür. Ardından Teomanın yoldaşları və digər tərəfdarları öldürülür.

## İstinadlar
Arximed spiralı

**Arximed spiralı** (**hesab spiralı** da adlandırılır) eramızdan əvvəl 3-cü əsrdə yaşamış Arximedin şərəfinə adlandırılıb.

## Düsturu
Polyar koordinat sistemində (*r*, *θ*) bu bərabərliklə təsvir olunur

:\, r=a+b\theta

burada *a* və *b*' real ədədlərdir. *a* parametrinin dəyişməsi spiralı fırladır, *b* isə ardıcıl fırlanmalar arasında məsafəni tənzimləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Goodreads

**Goodreads** özəl mülkiyyətdə olan sosial kataloq saytıdır. 2006-cı ilin dekabrında proqram təminatı mühəndisi və sahibkar Otis Çandler tərəfindən yaradılıb. Veb-sayt istifadəçilərə saytda qeydiyyatdan keçərək kitablar əlavə edə, onlayn kitabxana və oxucu siyahılarını yaratmağa imkan verir. Saytda həmçinin istifadəçilər kitab təklifləri üçün qruplar yarada və müzakirələr edə bilərlər. Artıq 1 il sonra 2007-ci ilin dekabrında saytda 650 000-dən çox üzv və 10 milyondan çox kitab var idi.. 2012-ci ilin iyuluna olan statistikaya əsasən saytın 10 milyondan çox üzvü və aylıq 20 milyondan çox ziyarətçisi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Yusif Qəzvini

**Məhəmməd Yusif Qəzvini** (1609-?) —Mirzə Hüseyn xan Qəzvininin oğlu, Azərbaycanın XVII-XVIII əsr şair, xəttat və tarixçisi 

## Həyatı
Məhəmməd Yusif Qəzvini «Tarix-i Abbasi» əsərinin müəllifi Məhəmməd Tahir Vəhidin kiçik qardaşıdır. Məhəmməd Yusif h. 1043 (1638-39)-cü ildə I Şah Səfi sarayında toçih dəftərini yazan, 1646-cı ilin mart ayından II Şah Abbasın Məşhəd dəftərxanasının münşisi, h. 1062 (1651-52)-ci ildən ömrünün sonuna kimi Qumda topxana karxanasının vəziri vəzifəsində işləmişdir. H. 1103 (1691-92)-cü ildə həmin vəzifədə işlərkən «Xoldebərin» əsərinin VIII cildinin VII hədiqəsi orijinal hesab oluna bilər. Çüiki müəllif həmin hissədə bəhs olunan tarixi hadisələrin iştirakçısı və ya müşahidəçisi olmuĢdur. Müəllif bir sıra fərman və hökmləri özü yazmışdır.

Məhəmməd Yusif Qəzvini Müvərrix XVII əsrin sonlarında vəfat etmiş saray tarixçisi idi. Məhəmməd Yusif «Xulde-barin» («Əbədi cənnət») adlı ümumtarix əsərinin müəllifidir. 8 hissədən ibarət olan bu əsərin son hissəsi Səfəvilər
hakimiyyəti tarixinə həsr edilmiş, hadisələrin təsviri 1694-cü ilədək aparılmışdır.

Məhəmməd Yusifin hansı ildə vəfat etdiyi il hələlik bizə məlum deyildir. Tarixçi alim və şair olan «Baleh» təxəllüslü Məhəmməd Yusifin «Xolde bərin» əsərində Azərbaycan tarixi haqqında, o cümlədən yerli hakimlər haqqında elə məlumatlar vardır ki, başqa mənbələrdə onlara təsadüf olunmur.
Andorra Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Andorra** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk dəfə 2004-cü ildə qoşulmuş və cəmi 6 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir.
Andorra Avroviziya finalına heç vaxt vəsiqə qazana bilməyən yeganə ölkədir. 2004-cü ildən bəri müsabiqədə iştirak edən "cırtdan" ölkə bir-birini izləyən uğursuz cəhdlərin ardınca 2010-cu ildə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Polşa Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində

**Polşa** **Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi**nə ilk dəfə 1994-cü ildə qoşulmuş və ümumilikdə 22 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Avroviziyada iştirak etdiyi illər ərzində heç vaxt birincilik əldə etməyən Polşa müsabiqədəki ən yaxşı nəticəsini məhz ilk iştirakında, 1994-cü ildə göstərmişdir. Həmin müsabiqədə ölkə təmsilçisi Edita Qurnyak ifa etdiyi "To nie ja!" mahnısı ilə Polşaya ikinci yeri qazandırmışdır. Bundan başqa Polşa üç dəfə ilk onluqda yer almışdır.

2004-cü ildə Avroviziyada yarımfinal mərhələsinin tətbiqindən sonra Polşa bir-birini izləyən uğursuz cəhdlərin ardınca 2012-ci ildə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Ölkə iki illik fasilədən sonra 2014-cü ildə Avroviziyaya geri dönmüş və həmin ildən etibarən Polşa dörd il ard-arda finala yüksələ bilmişdir.

## Təmsilçilər

## Səsvermə tarixçəsi

QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.

## Qalereya

Fayl:ESC 2007 Poland - The Jet Set - Time to party.jpg|The Jet Set qrupu Helsinki səhnəsində (2007)
Fayl:ESC2014 - Poland 20.jpg|Kleo Kopenhagen səhnəsində (2014)
Fayl:20150520 ESC 2015 Monika Kuszyńska 3850.jpg|Monika Kuşinska Vyana səhnəsində (2015)
Fayl:ESC2016 - Poland 06.jpg|Mixal Şpak Stokholm səhnəsində (2016)
Fayl:Kasia Moś Eurovision 2017.jpg|Kasia Mos Kiyev səhnəsində (2017)
Fayl:ESC2018 - Poland 01.jpg|Gromee və Lukas Meyer Lissabon səhnəsində (2018)


## Həmçinin bax
* Polşa Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Günçen

**Günçen şanyü** — eramızdan əvvəl 161 və 126-cı illər arası hökmdarlıq etmiş Hun şanyüsüdür. Onun dövrü Hun imperiyasının ən güclü dövrü hesab edilir. Hun imperatorları içində ən uzun ömürlü olan Günçenin dövründə 4 imperator dəyişmişdir.

## Hakimiyyəti
E.ə. 158-ci ildə Şansi və Ordosu işğal edən şanyü, hərəsinə 30.000 əsgər göndərmişdi. Hunlar çox qalmadı, qarət edib geri döndülər. Hun ordusu paytaxt Siana yaxınlaşarkən imperatorun tələ qurduğunu öyrəndi və geriyə döndü. 2 il sonra Çin əyanlarından olan bir qrup insan Çu vilayətinin Hun dövləti tərkibinə keçməsi istədiyini bildirdi və şanyünün himayəsini istədi. Lakin imperator xəbər tutaraq əyanları edam etdirdi. Hun ordusu sərhədi keçərkən imperatorun bir daha tələ qurduğunu öyrənərək geriyə döndü. Tələni quran general isə intihar etdi.

Günçen şanyü eramızdan əvvəl 126-cı ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
İçiz

**İçiz şanyü** () — eramızdan əvvəl 126 və 114-cü illərdə hökmdarlıq etmiş hun hökmdarı. Onun hakimiyyət dövrü ən çətin dövrlərdən sayılır.

## Ailəsi
O Laoşanın ikinci oğlu və Günçenin qardaşı idi. Şərq Luli Şahzadəsi titulu olan İçiz qardaşı oğlu Sol Yükü Müdrik Şahzadə olan Yuybini məğlub edərək hakimiyyəti ələ keçirdi. Yuybi Çinə qaçdı və bir neçə ay sonra öldü. İçiz hakimiyyətə gələn kimi müharibə vəziyyəti ilə üzləşdi. Hun dövlətindəki qarışıqlıqdan istifadə edən İmperator Vudi müharibə elan etdi. Hunlar cavab olaraq Çinin sərhəd bölgələrindən 2000 nəfər əhali qul olaraq götürdü. Hökmdarlığının ikinci ilində üç qrupla hücuma keçən və 30.000 əsgəri hər üç qrupa ayıran İçiz Şofan şəhərini qarət etdi. Cavab olaraq 100.000 əsgərdən ibarət Çin ordusu 15.000 hunu əsir alaraq apardı. Sonrakı il Çin ordusu bütün süvari birliklərini itirdi. Sərkərdə Siu Fan qaçsa da digər sərkərdə Çao Hsin təslim oldu və İçizin bacısı ilə evləndi. Onsuz da əslən hun olan Hsin yenidən tayfasına qayıtmış oldu. Sonrakı illər Hun ordusu daha böyük məğlubiyyətlərlə üzləşdi. Əsəbləşən İçiz məğlub olan iki sərkərdəni, şahzadə Hunye və Syuçunu yanına çağırdı. Cəzalanmaqdan qorxan Hunye Çinə qaçmağı təklif etsə də Syuçu imtina etdi. Buna görə də Hunye Syuçunu öldürdü və qaçdı. 114-cü ildə yeni bir müharibəyə hazırlaşan İçiz öldü. Yerinə oğlu Uvey keçdi.

## İstinadlar
Uvey

**Uvey Şanyü** () — eramızdan əvvəl 114-105-ci illər arası hökmdarlıq etmişdir. İçizin böyük oğlu olan Uvey Şanyünün hakimiyyət dövrü Hun imperiyasının durğunluq dövrü sayılır. Hakimiyyətinin 4-cü ilində Çin elçisi ona imperatorun onu müharibəyə çağırdığını, müharibə etməzlərsə vassallığını qəbul etməsini dediyini bildirdi. Uvey buna əsəbiləşərək elçini Baykal gölü ətrafına sürgünə göndərdi. Müharibəyə isə girişməyərək ordusuna dinclik verdi. Yan-sin adlı Çin elçisi həmin il gələrək sülh təklif etdiyini, şanyünün vəliəhdi imperatorun yanına göndərməsini istədi. Şanyü isə buna etiraz edərək bir Çin şahzadəsi tələb etdi. Şanyü axırda özü Çinə getmək istədi. İmperator Vudi Uvey üçün Çanqanda bir saray tikilməsini əmr etdi. Həmin il Hun elçisi Çində xəstələndiyi üçün Uvey onun öldürüldüyünü zənn etdi və Çinə getmək fikrindən daşındı. Eramızdan əvvəl 105-ci ildə ölən Uveyin yerinə kiçik yaşlı oğlu "Ər Şanyü" hökmdar elan edildi.

## İstinadlar
Laoşan

**Laoşan Şanyü** (çin: 老上單于) – Eramızdan əvvəl 174-160-cı illər arasında hökm sürmüş Böyük Hun İmperiyası hökmdarı, Mete xaqanın oğlu.

## Adı
Anadan olarkən ona **Çiçu** adını qoymuşdular (稽粥). Laoşan adının mənbəyi məlum deyil. Hulsevə görə bu Hun dilindəki bir sözün tərcüməsi yaxud sözün bənzədilməsi ola bilər. Çin dilində Laoşan "qoca və üstün" mənasına gəlir. Hun dilində olan adının **Kökxan** olduğu düşünülür.

## Hakimiyyəti
Onun hakimiyyəti dövründə Hunlar Çinə böyük yürüş başlatdılar. Laoşanın istəyi Çini tamamilə ələ keçirmək idi. E.ə. 166-cı ildə Hunlar 140.000 əsgərlə birlikdə paytaxt Siana çatarkən imperator ətraf ərazilərdən yığdığı 100.000 əsgərlə onu qarşılamağa çıxdısa da Laoşan geriyə, Monqolustana çəkildi. Onun bu səyahəti bir ay çəkdi. O daha sonra 10.000 hun əsgəri ilə Lyaodun yarımadasına hücuma keçdi. İndiki Pekinin yaxınlıqlarında yerləşən Çili şəhərinəcən gələn Laoşan imperatorun sülh təklifi ilə razılaşaraq geri qayıtdı. Mərkəzi Asiyadakı son Hind-Avropa qövmü olan Yueçjilər qovuldu. E.ə. 162-ci ildə Yueçji xanının qafatasından qımız qabı düzəldən Laoşan imperiyanı qərbə doğru genişlətdirdi. Sonradan bu qab atadan-oğula keçməyə başladı. O hakimiyyətə gələn kimi İmperator Venin qızı ilə evlənmişdi.

## Ölümü və ailəsi
Eramızdan əvvəl 160-cı ildə Laoşan, ehtimal ki, müasir Monqolustan ərazisində öldü. Laoşanın ölümündən sonra taxt Günçenə keçdi. Böyük Hun İmperiyası Günçen dövründə böyük gücünü itirməyə və daralmağa başladı. Çin imperatoru Vu-tinin həyata keçirdiyi islahatlar və hunlara qarşı həyata keçirdiyi siyasət uğurla nəticələnməyə və Hun imperiyası zəifləməyə başladı. 
## İstinadlar
Uşilu

**Ər Uşilu Şanyü** () — Hunların yeddinci şanyüsü.

Ər Uşilu Şanyü uşaq yaşda taxta çıxmış və cəmi 3 il hakimiyyətdə qalmışdı. Onun dövründə Hunlar Çinlilərə bir çox döyüşdə qalib gəlmişdi. Özü isə eramızdan əvvəl 102-ci ildə xəstələnərək çox cavan yaşda öldü.

## İstinadlar
Suylihu

**Suylihu** () — 1 il şanyülük etmiş hun hökmdarıdır. Qardaşı oğlunun xəstələnib ölməsindən sonra hakimiyyətə gələn qoca Suylihu Çinə qarşı səfərə gedərkən xəstələndi və öldü.

## İstinadlar
Çudihu

**Çudihu şanyü** () — əmisinin ölümündən sonra cavan yaşda hakimiyyətə gəldi.

## Hakimiyyəti
Yaşının azlığına baxmayaraq siyasəti bilən hökmdar taxta çıxan kimi onun yanına gələn Çin elçisinə yaşının azlığını bəhanə edərək müzakirələri sonraya təxirə salmağı təklif etdi. Bütün saxlanılmış Çin elçilərini göndərdi. Əsl adı **Çedi** olan şanyü həmin il yeni bir Çin elçi heyətini qarşıladı. Heyətin bir üzvü olan Çanq Şenq Hunların çinli məhbuslarını üsyana, şanyünün anasını qaçırdıb şanyünün məsləhətçisini öldürməyə təhrik etməyə çalışdı. Şanyü planın üstünü açanda əsəbiləşərək bütün elçiləri Baykal gölü ətrafına sürgünə göndərdi. Sülh danışıqlarının işləmədiyini görən İmperator Vudi yenidən hücumlara başladı. Üç tərəfdən ordu göndərdi. Birinci orduya Li Kuanqli başçılıq edirdi. O hun əsirlərini alarkən qayıdanda hunların tələsinə düşdü və 70 faiz əsgəri öldürüldü. İkinci ordu əliboş Çinə qayıtdı. Üçüncü orduya başçılıq edən Li Lin birbaşa şanyüyə hücuma keçdi amma mühasirəyə alınıb aclıqdan ölməkdənsə 400 əsgəri ilə birlikdə Hunların tərəfinə keçərək şanyünün qızı ilə evləndi. Xakasiyaya göndərilərək oranın idarə etməyə başladı.

Şanyünün ölümündən bir il əvvəl Li Kuanqlinin başçılığı altında Çin ordusu Yuyu çayı sahilində hunlarla 10 gün döyüşəndən sonra məğlub olaraq geri çəkildi. Çin hücumlarını dəf edən hunlar ətraf şəhərləri qarət edib qənimətlə qayıdırdılar. Li Kuanqli hunlara qarşı yeni bir səfərə hazırlaşarkən ailəsinin cadugərliklə günahlandırıldığını öyrəndi. Li tələsik Hunlara hücum etdi ki, imperatorun mərhəmətini qazansın, lakin tezliklə geri çəkildi. Çudihu şanyü Li Kuanqlinin yolunu 60 min atlı ilə kəsdi. Çin ordusu böyük bir məğlubiyyətə uğradı. Li Kuanqli təslim oldu. Onun ailəsi isə Çində edam edildi.

## Ailəsi
Çudihu şanyünün iki oğlu vardı. Kiçik oğlu Huluqu onun ölümündən sonra taxta keçdi.

## İstinadlar
Huluqu

**Huluqu şanyü** () — eramızdan əvvəl 96-cı ildə atasının yerinə taxta keçmişdi. Hakimiyyətə gələndə adı bilinməyən bir qardaşını vəliəhd təyin etsə də o tezliklə vəfat etmişdi.

## Hakimiyyəti
Hakimiyyətinin ilk 6 ili sakit keçən Huluqu 90-cı ildə keçmiş düşmənləri olan qonşuları Vanqu və Vuhuanlardan çinlilərə qarşı böyük bir ordu qurmaqda yardım etməsi üçün əsgər istədi. Vuhuanlardan 70.000 əsgər gəldi. Hun şahzadəsi Çyueçen 30.000 əsgərlə, Mantun isə 40.000 əsgərlə gəldi. Şanyü Altay dağlarına çəkilərək döyüşə hazırlaşmağa başladı. Çin ordusu Hun dövlətinin içərilərinə daxil olub heç kimi tapmayandan sonra qayıdarkən Hun generalı Li Linin hücumuna məruz qalaraq geri çəkildi. Huluqu Çin ordusunu böyük bir məğlubiyyətə uğradaraq Çindən 600 litr şərab, 2 milyon litr düyü və 100.000 top ipək tələb etdi. İmperator buna cavab vermədi. Huluqunun əsiri olan Li Kuanqlinin Huluqunun qızı ilə evlənməsinə dözə bilməyən əyanlar şamanlar vasitəsilə şanyünün anasının xəstəliyinin səbəbinin Li Kuanqli olduğunu uydurdular. Əfsanəyə görə şanyü Li Kuanqlinin edam əmrini verərkən Li bu ədalətsiz edama görə bütün milləti lənətləmişdi. Həqiqətən də sonrakı illər hunlarda yoluxucu xəstəlik baş vermişdi. Şanyü buna görə Li Kuanqlinin müqəddəsləşdirilməsini və ona tapınılmasını əmr etdi. İmperatorun ölməsi və taxta yeni çıxan İmperator Çaodinin sülh müzakirəsini rədd etməsindən sonra xəstələnən Huluqu oğlu öldüyünə görə əyanlar və həyat yoldaşının təklifi ilə vəliəhd olaraq qardaşı oğlu Huyandini təyin etdi.

## İstinadlar
Huyandi

**Huyandi şanyü** () — seçkilərlə hakimiyyətə gəlmiş bir hökmdar.

Buna görə də əyanların əlində oyuncaq olaraq qalmışdı. Dövləti idarə edən Huluqunun həyat yoldaşı idi. Eramızdan əvvəl 83-cü ildə Hunlar bir Çin generalını öldürüb geri çəkilmişdilər. 3 il sonra şanyü böyük bir ordu ilə Çinə hücuma keçdi. Lakin məğlub olaraq geri döndü. Bir çox hun şahzadəsi Çinin tərəfinə keçərək üsyan etdilər. Sonraki illərdə şanyünün həyatı müharibələrlə keçdi. Çinlə müttəfiq olan Vusunlar Mete xaqanın dövründən bəri ilk dəfə Hunlara üsyan qaldırdılar. Şərqdən Vuhuan, qərbdən Vusun və cənubdan Çin ordusu ilə daim müharibə aparan hökmdar eramızdan əvvəl 68-ci ildə vəfat etdi.

## İstinadlar
Tutsitan

**Tutsitan** () — Hunların XIII şanyüsü.

Tutsitan hakimiyyətə Sülü Çiançünün ölümündən sonra gəlmişdi. Uşilunun nəvəsi olan Tutsitan Sülü Çiançünün arvadı ilə evləndi. Qurultayda şanyü seçilən Tutsitan arvadının qardaşı Dulunkini baş nazir vəzifəsinə gətirərək əvvəlki hökmdarın əyanlarını öldürdü. Bir çox qohumunu öldürən Tutsitan əvvəlki hökmdarın oğlu Tsihuşanı da qovdu. Tutsitanın hərəkətlərindən narahat olan əyanlar Sülü Çiançünün digər oğlu Huxanyeni şanyü elan etdilər. Huxanye 50 min əsgərlər şanyünü məğlub etdi. Tutsitan isə intihar etdi.

## İstinadlar