open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balleni adaları

**Balleni adaları** () — Üç böyük adadan və çoxlu sayda kiçik adalardan ibarət, insan yaşamayan arxipelaqdır. Vulkan mənşəli Cənub okeanı (Somov dənizi) və cənubdan Yeni Zelandiya ilə əhatələnmişdir.

## Coğrafiyası
Arxipelaqa üç böyük ada daxil olur — Yanq, Bakl və Sterj adaları. Həmçinin bir çox xırda adacıqlardan və qayalardan ibarətdir.

Adaların hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1524 m yüksəkliyə qədər çatır. Ərazinin çox hissəsi buzlaqlarla örtülmüşdür. Arxipelaqın uzunluğu təxminən 160 kilometrə qədər uzanır.

Adalarda Adeli pinqvini və Antarktika pinqvininlərinin böyük koloniyaları yerləşir.

Adalar Antarktika haqqında konvensiyaya görə Yeni Zelandiyaya yaxın olan Antarktika ərazisinə (Rossa ərazisi) daxil edilmişdir.

## Tarixi
Adalar 1839-cu ildə ingilis dəniz səyyahı Con Balleni tərəfindən aşkar edilmişdir. Səyyahın şərəfinə adalar bu cür adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Vanda gölü

**Vanda gölü** — Antarktidanın Viktoriya Torpağı ərazisində, Rayt vadisində yerləşən göl. Gölə Oniks çayı tökülür. Gölün uzunluğu 5 km, maksimal dərinliyi 69 metr təşkil edir. Yeni Zelandiyaya məxsus Vanda stansiyası gölün sahilində 1968-ci ildən 1995-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Göl duzludur. Onun suyu dəniz suyundan on dəfələrlə duzludur. Hətta Ölü dənizini dəfələrlə üstələyir. Ola bilsin ki, dünyanın ən duzlu gölü olan Assal gölünü belə üstələyir. Suyunun temperaturunda təbəqələşmə müşahidə edilir. Alt təbəqədə 23 °C, orta təbəqədə temperatur 7 °C, üst təbəqədə 3–4 °C. Transantarktik dağları cərgəsində olan çoxlu sayda olan duzlu göllərdən biridir. Buradan axan Antarktidanın ən uzun çayı olan Oniks gölə tökülür. Çayın mənsəbində meteoroloji stansiya yerləşir.

Gölün səthi il boyu 3,5–4 metr olan buz qatı ilə örtülüdür. Dekabrda üzərində uzunluğu 50 metr olan çat əmələ gəlir.

Heç bir balığın yaşamamasına baxmayaraq burada Sianobakteriya yaşayır.

## Vanda stansiyası
Göl sahilində yerləşən Vanda stansiyasında Kral Vanda Gölü Üzgüçülük klubu fəaliyyət göstərirdi. Stansiyanın ziyarətçiləri yay ayları gölün sahilində buzdan azad olmuş ərazilərdə çimirlər. Stansiyada 1995 ildə gölün səviyyəsinin qalxması ilə əlaqədar işlər dayandırılmışdır. Hazırda yalnız 2–8 nəfərdən ibarət kiçik quruplar müvəqqəti təcrübə aparırlar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Makmerdo gölü, quru vadilər
90°E (göl)

**Koordinatları 77°S 90°E olan göl** (**90°E gölü**və ya **90 dərəcə şərq uzunluq dairəsindəki göl**) — Antarktidada buzlaq altında yerləşən göldür. Sahəsi 2.000&nbsp;km2 olan göl Antarktidanın Vostok gölündən sonra bilinən ikinci ən böyük göldür. 90 dərəcə Şərq gölü 2006-cı ildə Sovetskaya gölü ilə birlikdə kəşf edilmişdir. 90 dərəcəlik şərq meridianı gölün üzərindən keçdiyi üçün bu adı almışdır.

## Həmçinin bax
*Vostok gölü
*Sovetskaya gölü

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Великие озёра Антарктики
Oniks çayı

**Oniks çayı** — Antarktidanın ən uzun çayı. Çay Viktoriya Torpağının Rayt və quru Mak-Medro vadiləri ilə axır. Mak-Medro vadisi il boyu yağıntıdan məhrumdur. Çayın uzunluğu 30&nbsp;km təşkil edir. Çayın mənsəbi Vanda gölüdür.

Suyunun səviyyəsin günlük və mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Çayın qolları yayın yonlarına yaxın (fevral, mart) buzdan azad olur. Bəzən illlərlə çay suyunu gölə çatdıra bilmir. Bəzən isə gursulu dörünü müşahidə etmək olur. 1984-cü ildə hətta yenizelandiyalılar çayla onun mənsəbinə enə bilmişlər..

Çayda balıqlar yaşamır. Bununla belə burada mikro orqanizmləri müşahidə etmək olar. 1968-1995 illər ərzində çayın mənsəbində Vanda stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 5 yanvar 1974-ci ildə burada Antartida ərazisinidə ən isti temperatur müşahidə edilmişdir. Havanın temoeraturu +15&nbsp;°C təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Kilifarevo adası

**Kilifarevo adası** (, ‘Ostrov Kilifarevo’ 'os-trov ki-li-'fa-re-vo) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında yerləşən, İngilis Boğazının qərb tərəfində yerləşən Aitço adaları arxipelaqına daxil olan buzlaqsız adadır. Ada Xorxe adasından 850 m şimal-qərbdə, Riksa adalarından 460 m şimalda və Morris Qayasından 350 m cənub-şərqdə yerləşmişdir. Adanın uzunluğu 640 m, eni 350 m, səthinin sahəsi isə 11 hektardır. Ada 19-cu əsrdə *ağ sənayeçilər* tərəfindən kəşf edilmişdir.

Kilifarevo adası Bolqarıstanın şimalında yerləşən Kilifarevo şəhərinin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Ada  koordinatlarında yerləşmişdir. 2009-cu ildə Bolqarıstan xəritəçəkmələrinə əsasən göstərilmişdir.

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kilifarevo Island.
Esperanto adası

**Esperanto adası** — Zed adaları arxipelaq qrupunun ən böyük və ən şimal-qərbdəki adasıdır. Ada Antarktidanın Varna yarımadasının Livinqston adasının şimal sahillərində yerləşmişdir. Ada buzlaqlardan azaddır və qayalardan təşkil olunmuşdur. Hündür nöqtəsi 290 m, uzunluğu 950 m, eni 900 m, səthinin sahəsi isə 56 hektardır. Ada qonşu ada olan Fanaqoriya adasından 70 m, Livinqston adasının Vilyams burnundan isə 2.7 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Ada süni dillərdən biri olan Esperanto dilinin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Esperanto adası  koordinatlarında yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Esperanto Island.
Adeli pinqvini

**Adeli pinqivini** () (Pygoscelis adeliae), pinqvinlər (Spheniscidae) fəsiləsindən olan Antarktida mənşəli pinqivin növüdür. Boyu 45–75 sm aralığında, çəkisi təxminən 5 kiloqramdır. İmperator pinqivini ilə yanaşı Antarktida qitəsinin əsas hissəsində görülən tək pinqivin növüdür. Növün adı, fransız tədqiqatçı Cu les Dumontun həyat yoldaşı Adelidən alır.

## Özəllikləri
Bu pinqvinin üst qisimi qara, alt qisimi ağ rəngdədir. Ağ göz çevrəsi və sarı ayaqlar xarakteristik xüsusiyyətidir.

## Yaşayışları
Adeli pinqvinləri, sıxlıqla, koloniyalar halında yaşayır və çoxalırlar. Ross adası üzərində təxminən yarım milyon fərddən ibarət Adeli pinqvini koloniyası var. Yerlərinə çox bağlıdırlar. Antarktida yayında əsasən quruda, digər zamanlarda dənizdəki parça buzlu sahələrin sahilində yaşayırlar. Sayları təxminən 20 milyon olaraq hesablanır.

## Çoxalma

Bu pinqvinlərin kürt periodu oktyabr ayında başlayır. Dişilər bir araya yığılmış daşlardan ibarət yuvalara yumurtalarını qoyur və yenidən yemək axtarmağa gedirlər. Erkək pinqvinlər isə kürtləri sahiblənirlər. Davam edən 35 gün ərzində bu heyvanlar heç bir şey yeməzlər və bu müddət ərzində balalar yumurtadan çıxırlar. Bu əsnada dişilər də dönər və balaların yetişdirilməsində köməkçi olurlar. Mart ayına kimi bala pinqvinlər yetkin halına gəlirlər və balıq ovlamaq üçün onlar da dənizə gedən pinqvinlərə qoşularlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pygoscelis adeliae
Tom Kenni

**Tomas Ceyms "Tom" Kenni** (; ) - ABŞ səs aktyoru. "Süngər Bob Kvadrat Şalvar" cizgi filmindən tanınır.

## Həyatı
Kenni 1962-ci il iyulun 13-də Nyu-Yorkun Sirakuz şəhərində anadan olub. 1995-ci ildən Cill Talli ilə evlidir. Onların Mak (1997-ci il təvəllüdlü) və Nora (2003-cü il təvəllüdlü) adlı iki övladı var. Kennilər Kaliforniyanın Studio Siti şəhərində yaşayırlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tusi cütü

**Tusi cütü –** riyaziyyat terminidir. Kiçik çevrə radiusu kiçik çevrənin diametrinə bərabər olan böyük çevrənin içində fırlanır. Çevrələrin dönməsi kiçik çevrə üzərindəki nöqtələrin böyük çevrənin diametri boyunca irəli geri hərəkət etməsinə səbəb olur.

## Orijinal təsviri

## Tarixi
Tusi cütü ilk dəfə 13-cü əsrdə Nəsrəddin Tusi tərəfindən təklif edilmişdir.

## Təsiri
Cim Xəlili “Elm tarixi və müsəlman alimlər” kitabında Nikolay Kopernikin Tusinin hazırladığı “Tusi cütü” riyazi fikrindən istifadə etdiyini qeyd edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Çarlz Vilks

**Çarlz Vilks** (; ) — Amerikalı gəmi kapitanı və səyyah, 1838–1842-ci illər aralığında Böyük Şimal Okeanının bir sıra adalarını dolaşmış, elmi kəşf heyətini idarə etmişdir. Daha sonra Avstraliyaya gedib, Antarktidada "Vilks ərazisi"ni kəşf etdi və Fici ilə Havay adalarını, ABŞ-nin şimal-qərb sahillərini gəzdi və Filippin yoluyla Borneoya qədər geri döndükdən sonra, Polineziya Ümid burnu yolu ilə ölkəsinə çatdı. Daha sonra səyyah bu səfərindən bəhs edən bir kitab yayımladı (1844) və bu kitabda elmi kəşflərindən bəhs etdi.

## Həyatı

Vilks 1798-ci il 3 aprel tarixində, Nyu-York şəhərində anadan olmuşdur. Anası Meri Siton 1802-ci ildə, Vilks hələ üç yaşında ikən vəfat etmişdir. Nəticədə, Çarlz xalası Elizabet Ann Siton tərəfindən böyüdüldü. Elizabet 5 uşağla dul qaldığı zaman Vilks yatılı məktəbə göndərildi, və sonra o Kolumbiya Kolecində təhsilinə davam etdir. Vilk 1826-cı ildə ABŞ hərbi donanmasına "dəniz hərbi məktəb tələbəsi" (midshipman) olaraq daxil oldu və 1826-cı ildə Leytenant rütbəsi ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Yıldız Moran

**Yıldız Moran** () — tərcüməçi, Türkiyənin peşəkar və akademik təhsil almış ilk qadın fotoqrafı

Yıldız Moran 24 iyul 1932-ci ildə İstanbulda doğulmuşdur. 1950-ci ildə İstanbulda Robert Kollecindən məzun oldu. Daha sonra İngiltərə Bloomsbury Texniki Kolleci və Ealving Texniki Kollecində fotoqraflıq təhsili aldı. İngiltərə də Old Vic Teatrının məşhur fotoşəkil sənətçilərindən John Vickerin yanında assistentlik etdi. 1952-ci ilin yazında İtaliyaya gedən Yıldız orada bir fotoqraf klubuna üzv oldu, İspaniyanı və Portuqaliyanın gəzdi.

İlk Fotograf sərgisini 1953-ci ildə 21 yaşında Kembricdə açdı. Şərqdən gəlmiş Türk qızının 25 fotoşəkili bir gün içində satıldı, 1954-cü ilə qədər Londonda beş sərgi daha açdı.

Amma işləri istədiyi kimi getmirdi. Sərgiləri çox şöhrət gətirmişdi, bir çox tamaşaçı çəkmişdi amma Kembricdə açdığı tək bir sərgidə bir gündə 25 fotoşəkil satarkən, öz ölkəsində fotoşəkillərindən bir dənəsini belə sata bilməmişdi.

Fotoşəkildən yetərli  pul qazana bilmədiyini görüncə, yeni il kartları hazırlayıb satmağa qərar verdi. Bu qərarı, aldığı ən əhəmiyyətli qərarlardan biri idi. Çünki Yıldız Moran kartları satışa verməsi üçün getdiyi mətbəədə həyatını dəyişdirəcək insanla, 4 noyabr 1954-cü il tarixində şair Özdəmir Asafla tanış oldu. 1962-ci ildə onunla evləndi və fotoqrafçılıq sənətini buraxdı, 4 il içində 3 uşaq sahibi oldu.
1982-ci ildə İstanbul Gözəl Sənətlər Akademiyası Fotoqrafçılıq İnstitutunun fəxri üzvü oldu.

Deyil qadınların, kişilərin belə rahat gəzə bilmədiyi yerlərə gedərək; qəsəbələri, kəndləri gəzdi, həyata dair nə varsa göstərdi. Yıldız Moran,  xüsusilə Anadolu xalqının həyatını izah edən fotoşəkilləriylə tanınmışdır. Mükəmməl ingiliscə bilən Yıldız həyat yoldaşı Asafin şeirlərini ingiliscəyə tərcümə edirdi, türkcə-ingiliscə lüğət sahəsində də böyük xidmətləri olmuşdur.

Yıldız Moran 15 May 1995-ci ildə İstanbulda 63 yaşında vəfat etmişdir.
Sovetskaya gölü

**Sovetskaya** () — Antarktida da yerləşən buzaltı göl. Göl 2006-cı ildə Robin Bell () və Maykl Stadincer ()və trfindən kəşf edilmişdir. Göl vaxtı ilə burada gəaliyyət göstərən Sovetskaya qütb stansiyası şərəfinə adlandırılmışdır. Göl təxminən 2,5&nbsp;km dərinlikdə yerləşir. Təxmini olaraq sahəsi 1600&nbsp;km², yaşı isə 35 mln il olaraq qiymətləndirilir. Dərinliyi 900 metr olması hesab edilir. Suyun dəyişməz temperaturu  −2&nbsp;°C-dir.

Göl üzərində sovet alimləri araşdırmalar aparmış və hətta onu kosmosdan çəkmişlər.

Göldə elmə məlum olmayan mikrocanlıların mövcudluğu ehtimal edilir. Belə ki, göl uzun zaman öncədən ətrafdan tədric olunmuşdur.

## Mənbə
* Antarktidanın böyük gölləri

## İstinadlar
Azərbaycan Premyer Liqası 2016/2017

**Azərbaycan Premyer Liqası 2016/2017** — 1992-ci ildən bəri futbol üzrə keçirilən sayca 25-ci Azərbaycan çempionatıdır. 8 komandanın iştirak etdiyi çempionatda Qarabağ sezonunun sonuna 2 tur qalmış 5-ci çempionluğunu elan etdi və ardıcıl 4 dəfə çempion olan ilk Azərbaycan komandası oldu.

## Komandalar

### Nəticələr

## İstinadlar
Elsuort gölü

**Elsuort gölü** () — Antarktida ərazisində buzaltında yerləşən göl.
Bir çox aliklərin fikirinə görə göl təqribi olaraq 125 mln xarici aləmlə əlaqəsi yoxdur.

Gölün ölçüləri 14,7&nbsp;km х 3,1&nbsp;km nisbətindədir. Elsuort gölünün sahəsi 28,9&nbsp;km². Dərinliyi isə 52-156 metr arasında dəyişir. Gölün həcmi 1,37&nbsp;km³-dir.

Gölün araşdırılmasını Böyük Britaniya alimləri həyata keçirir.
## Mənbə
* Antarktidanın böyük gölləri
*The Exploration of Subglacial Lake Ellsworth 
*Woodward, J., A. M. Smith, N. Ross, M. Thoma, H. F. J. Corr, E. C. King, M. A. King, K. Grosfeld, M. Tranter, and M. J. Siegert (2010), Location for direct access to subglacial Lake Ellsworth: An assessment of geophysical data and modeling, Geophysical Research Letters, 37, L11501,  

## İstinadlar
Radok gölü

**Radok** — Antarktidanın şərqində yerləşən şirinsulu göl. Göl Biver gölündən 5&nbsp;km cənub-qərbdə, Aramis silsiləsindən isə 24&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Antarktidanın ən dərin gölü hesab edilir. Onun dərinliyi 362 metrdir. Göl ilk dəfə 1956-cı ildə Avstraliya Millli Antaktika Araşdırma ekspedisiyası tərəfindən xəritəyə salınmışdır. Adı ekspedisiyanın qlyasiologiya proqramına böyük dəstəyi olan Melburn Universitetində məruzə oxuyan meteoroloq Uve Radokun şərəfinə adlandırılmışdır. Göl Antarktidanın dəqiq şəkildə müəyyənləşən ən dərin gölü olmaqla yanaşı həm də indiyənə kimi məlum olan yeganə şirinsulu göldür. Gölün sahilində buzlaq dili mövcuddur..

## İstinadlar
Xanbiçə Xammətova

**Xanbiçə Xammətova** () — Dağıstanın Xalq şairi (1992), SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü (1974).

## Həyatı
Xanbiçə Xammətova 1938-ci ilin 28 iyununda Dağıstanın Xiv rayonunun Tsılax kəndində anadan olmuşdur. O, Dağıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir. Müəllimlərin Təkmilləşdirilmə İnstitutunda metodist, A. Taxo-Qodi adına elmi-tədqiqat məktəbində işləmiş, Dağıstan Yazıçılar İttifaqının katibi və Ləzgi Yazıçıları Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdir.

X. Xammətova 1974-cü ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvüdür.

İlk şerləri Dağıstanda çap olunan "Kommunist" qəzetində və "Dağıstan qadını" jurnalında çap edilmişdir. Ləzgi və rus dillərində yazdığı bir neçə şer kitabının müəllifidir.

1992-ci ildə Xanbiçə Xammətovaya Dağıstan Xalq şairi adı verilmişdir.,

## İstinadlar
Anohana: The Flower We Saw That Day

***Anohana: The Flower We Saw That Day*** (), Yaponiyada tanınan adı ilə  — Tatsuyuki Naqayın rejissorluğu ilə 2011-ci ildə *[[A-1 Pictures]]* studiyası tərəfindən çəkilmiş 11 seriyalıq anime serialı. *[[Fuji TV]]*-nin *[[NoitaminA]]* bloku vasitəsilə 2011-ci ilin aprelindən iyununa kimi yayımlanmışdır. Şimali Amerikada *NIS America* tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.

31 avqust 2013-cü ildə Yaponiyada anime filminin premyerası baş tutmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Animenin rəsmi saytı
* Animenin rəsmi saytı 
* Doramanın rəsmi saytı  
* Vizual romanın rəsmi saytı 
*
Şərqi Antarktida

**Şərqi Antarktida**, və ya **Böyük Antarktida** () olaraq da bilinən bu bölgə, Antarktida qitəsinin üçdə iki hissəsini təşkil edir, qitənin Hind okeanı tərəfində, Qərbi Antarktida Transantarktika dağları var. Hardas bir əsrdən uzun müddətdir ki adı Şərqi Antarktida olaraq adlanır. Qərbi Antarktida daha çox yüksəkliklərdən ibarət olmaqla yanaşı, mərkəzində Gamburtsev Dağları mövcuddur.

Şərqi Antarktida qalıcı buz ilə əhatə olunur. Yalnız yer bitki örtüyü qayalara yapışmış şibyə, yosunlar, nematodlar, ayaqquyruqlar, böcək və heyvanlar da daxil olmağla onurğasızlardan ibarət bir sıra var. Sahilləri yay aylarında, ətrafındakı buz kütləsi üzərində müxtəlif dəniz quşları və pinqvinlər üçün tərəmə sahəsi və dəniz bəbiri, ueddell suitisi, dəniz fili, yengəcyeyən və adi ross suitisi cinsləri vardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qərbi Antarktida
Fanaqoriya adası

**Fanaqoriya adası** — Zed adaları arxipelaq qrupunun ən böyük üçüncü adasıdır. Ada Antarktidanın Cənubi Şetland adalarındakı Livinqston adasında, Zed qrupunun şimal sahillərində yerləşmişdir. Ada buzlaqlardan azaddır və qayalardan təşkil olunmuşdur. Adanın uzunluğu 700 m, eni 500 m, səthinin sahəsi isə 20 hektardır. Ada qonşu adalar olan Esperanto adasından 70 m və Lesidren adasından isə 130 m məsafədə yerləşmişdir. Ada Vilyams zirvəsindən 2.1 km şimalda yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Ada Böyük Bolqar xanlığının şəhərlərindən biri olan Fanaqoriyanın adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Fanaqoriya adası  koordinatlarında yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Phanagoria Island. SCAR
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
Lesidren adası

**Lesidren adası** (, ‘Ostrov Lesidren’ 'os-trov 'le-si-dren) — Zed adaları arxipelaq qrupunun ikinci ən böyük və ən cənubdakı adasıdır. Ada Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Varna yarımadasının Livinqston adasının şimal sahillərində yerləşmişdir. Ada buzlaqlardan azaddır və qayalardan təşkil olunmuşdur. Adanın uzunluğu 800 m, eni 600 m, səthinin sahəsi isə 33 hektardır. Ada qonşu ada olan Fanaqoriya adasından 130 m və Koşava adasından 140 m məsafədə yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Ada Bolqarıstanın şimal şəhərlərindən olan Lesidrenin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Lesidren adası  koordinatlarında yerləşmişdir. Vilyams zirvəsindən 1.53 km şimalda yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lesidren Island. SCAR
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
Koşava adası

**Koşava adası** — Zed adaları arxipelaq qrupunun ən şərqdəki adasıdır. Ada Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Varna yarımadasının Livinqston adasının şimal-şərq sahillərində yerləşmişdir. Ada buzlaqlardan azaddır və qayalardan təşkil olunmuşdur. Adanın uzunluğu 340 m, eni 220 metrdir. Ada qonşu ada olan Lesidren adasından 140 m, Livinqston adasının Vilyams zirvəsindən isə 1.9 km şimalda yerləşmişdir. Ada MakForlen boğazının qərbində yerləşmişdir. Ada 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.

Ada Bolqarıstanın şimal-qərb şəhərlərindən olan Koşavanın adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Koşava adası  koordinatlarında yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Koshava Island. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
Qərbi Antarktida

**Qərbi Antarktida** və ya **Kiçik Antarktida**, () Antarktida qitəsinin iki əhəmiyyətli bölgəsindən biri, Antarktida yarımadası daxil olmağla qitənin qərb yarımkürəsində yer alan hissəsidir. Qərbi Antarktika buz təbəqəsi ilə örtülüdür. Şərqi Antarktikadanı buradan Transantarktika dağları ayırır. Region 100 ildən uzun müddətdir ki, Qərbi Antarktida olaraq adlandırılır. Bu adı ilk dəfə 1902-ci ildə Balç, 1905-ci ildə isə Otto Nordenskcöld istifadə ediblər. Ancaq əsl istifadəsi Beynəlxalq Geofizika ili (1957–1958) sonrasındakı araşdırmalarda iki bölgəyə ayrılmasının faydalı olduğu düşüncəsinin yayılmasından sonra 1962-ci ildə ABŞ Antarktida Adları Komitəsi tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Yerləşmə
Transantarktika dağlarından Sakit okeanına doğru uzanır. Qərbi Antarktida, Qreyam Torpağı və Palmera Torpağından ibarət olan Antarktida yarımadası ilə Elsuort Torpağı, Meri Berd Torpağı və VII Eduard Torpağlarından, Adelaide adası kimi adalardan xüsusilə Ueddell dənizindəki Filçner-Ronni Buz sahəsi və Ross dənizindəki Rooz Buz sahəsi kimi buz sahələrindən meydana gəlib. Qərbi Antarktida Ross dənizi və Ueddell dənizinin buzlu suları ilə qitənin ana quru kütləsindən ayrılan və Cənub qütbündən Cənubi Amerikanın cənub ucuna doğru uzanan nəhəng bir yarımadanı xatırlatmaqdadır.

Qərbi Antarktidanın böyük hissəsi Qərbi Antarktika buz təbəqəsi (waise) olaraq adlandırılan bir buz təbəqəsiylə örtülüdür. Son illərdə kütləsində azalma əlamətləri görsənir. Şərqi Antarktidanın əksinə, Qərbi Antarktida qlobal istiləşmənin bəzi təsirləri özünü göstərmişdir.

## Merilandiya Antarktida Tundrası
Antarktidanın bəzi hissələri buzla örtülü deyil. Bunlar Antarktida vahaları olaraq adlandırılmaqdadır. Qərbi Antarktidada da Antarktida yarımadasının sahilində Merilandiya Antarktida Tundrası olaraq bilinən belə bir bioloji müxtəliflik sahəsi var. Bu sahə Antarktidadakı ən isti iqlimə malikdir və yay aylarında havanın hələ çox soyuq və böyümə mövsümünün çox qısa olmasına baxmayaraq şibyə və yosunlarla örtülü qarsız qayalardan ibarətdir.

## Həmçinin baxın
* Şərqi Antarktida

## İstinadlar
Villans gölü

**Villans gölü** () — Antarktida ərazisində yerləşən buzaltı göl. Göl öz adını Ohayo Ştat Universitetinin doktoru qlasioloqu Ayana Villansın şərəfinə adlandırılmışdır.

Villans gölü Villans buz axının altında Ross şelf buzlağında yerləşir. Göl təqribi olaraq 800 metr dərinlikdə buzlaq altında qərarlaşır. Onun təqribi sahəsi 60&nbsp;km²-dir. Dərinliyi 2 metr olması düşünülsə də bəzi alimlər seysmoloji ölçmələrlə dərinliyin 6-9 metr olmasını düşünürlər. Suyunun temperatuyu −0,5°С-dir.

İlk dəfə göl Helen Friker tərəfindən 2007-ci ildə aşkarlanmışdır. O və unun komandası regionun kosmosdan şəkillərini 2003-2006-cı illər ərzində araşdırmışdır. Onlar buz təbəqəsinin qalxıb-enməsini müəyyən etdikdən sonra burada buzaltı gölün olmasını ehtimal etmişdir.

## Araşdırmalar
28 yanvar 2013 ildə qazmaçılar qrupu gölün dibinə çatdıqlarını məruzə edirlər. Onlar 800 metr dərinliyinə qədər qazdıqlarını bildirirlər. Quyunun diametri 30 sm olmuşdur. Alimlər qeyd edirlər ki, Antarktida ən yaxşı tətqiq olunmuş gölüdür. Əvvəllər Vostok gölündə belə araşdırnalar aparılsa da ətraflı nəticələr əldə edilməmişdir. 
2014-cü ildə göl Milli Elmi fondun alimləri tərəfindən araşdırmalar aparılmışdır. Göldəki araşdırmalar Yupiter və Saturnnun peyklərində iqlimin tətqiqinə dəstək verə bilər.
## İstinadlar

## Mənbə
* Rəsmi sayt 
* Villans gölü  
* *Duqlas Foks.* Life Under Antarctica's Ice
İqlika boğazı

**İqlika boğazı** (, ‘Protok Iglika’ \'pro-tok i-'gli-ka\) — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Livinqston adası ilə Zed adaları qrupunun arasında yerləşən boğazdır. Livinqston adasının Varna yarımadasındakı Vilyams zirvəsindən və Lesidren adasından 1.53&nbsp;km məsafədə yerləşmişdir.

Boğaz Bolqarıstanın şimal, şimal-şərq və cənub-şərqində yerləşən İqlika qəsəbələrinin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
İqlika boğazı Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map.  Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009.  ISBN 978-954-92032-6-4

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Bulgarian Antarctic Gazetteer. Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, basic data in English)
* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
Himouto! Umaru-chan

— Sankaku Head tərəfindən yazılmış manqa seriyası. Əsasında anime və videooyun adaptasiyaları istehsal olunmuşdur

## Məzmun
Umaru Doma böyük qardaşı ilə yaşayan şagirddir. Məktəbdə yaxşı görünüşə, yüksək qiymətlərinə və müxtəlif sahələrdəki istedadına görə ideal bir şagird sayılır. Lakin evə dönərkən vaxtını videooyunlara xərcləyən, qardaşından asılı olan tənbələ çevirir.

## Media
### Manqa

Manqa ilk dəfə *Shueisha* nəşriyyatının *[[Miracle Jump]]* jurnalında 16 avqust 2012-ci ildə çıxmış, daha sonra 16 oktyabr 2012-ci ildə çıxmış buraxılışında nəşr olunmuşdur 14 mart 2013-cü ildən manqa seriayası *Weekly Young Jump* jurnalında nəşr olunur.

Nana Ebina personajı *Niconico Seiga* saytında personajlar arasında populyarıq müsabiqəni udandan sonra, onun haqqında  adlı spinoff manqası həmin saytda çıxacağı elan olunmuş.

### Anime
Anime adoptasiyasını *[[Doga Kobo]]* studiyası etdi. Aimi Tanaka Umarunu, Kenci Nocima isə Taiheini səsləndirdi. Rejissoru Masahiko Ota, yazarı Takaşi Aoşima, personaj dizayneri Aya Takano, səs rejissoru isə Yasunori Ebinadır. Serial 2015-ci ilin iyulun 9-u və sentyabrın 24-ü arasında Yaponiyada  və eyni zamanda *[[Crunchyroll]]* saytında yayımlanırdı. 2017-ci ilin yazında manqanın 10-cu cildi ilə birlikdə OAD seriyası buraxılacağı anons edilmişdir.

### Oyun

*FuRyu* tərəfindən hazırlanmış  adlı simulasiya oyunu *PlayStation Vita* üçün 2015-ci ilin dekabrın 3-də çıxmış.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  
*  
*
Zed adaları

**Zed adaları** — kiçik adalardan ibarət arxipelaqdır. Ada Antarktidanın Cənubi Şetland adalarında, Livinqston adasının şimal-şərq sahillərində yerləşmişdir. Hündür nöqtəsi 290 metrə bərabərdir. Adalar qrupu 4 kiçik adadan təşkil olunmuşdur: Esperanto adası, Fanaqoriya adası, Lesidren adası, Koşava adası və Dlaqinya qayası, Qoritsa qayası. Ada Varna yarımadasının, İqlika boğazının, Livinqston adasının Vilyams zirvəsindən 1.5&nbsp;km cənubda yerləşmişdir.

Ada 1935-ci ildə adaları xəritələşdirmiş Kəşf Araşdırmalar Qrupunun *Discovery II* gəmisinin adını daşıyır.

## Yerləşməsi
Zed adaları  koordinatlarında yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1935 və 1968-ci ildə, Çili xəritəsinə 1971-ci ildə Argentina xəritəsinə 1980-ci ildə, İspaniya xəritəsinə 1991-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.

## Xəritə
* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map.  Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009.  ISBN 978-954-92032-6-4

## Həmçinin bax
* 60° S cənub enliyindəki Antarktida adalarının siyahısı
* ATEK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
Lazarev buxtası

**Lazarev buxtası** — düzbucaqlı formaya malik olan 28 metr uzunluğa və 24 metr enə malik olan körfəz. Körfəz I Aleksandr Torpağı ilə Rotşild adası arasında yerləşir. İki adanı birləşdirən şelf buzlağı buxtanı cənubdan əhatə edir. Körfəzin şimal sahilləri 1821-ci ildə Faddey Bellinshauzen və Mixail Petroviç Lazarev tərəfindən kəşf edilmişdir. Körfəzin şəkli səmadan Finn Ronun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya tərəfindən 1947-1948-ci illərfə çəkilmişdir. 1960-cı ildə isə Britaniya Antarktida xidməti tərəfindən çəkilir. Buxta Mirniy gəmisinin kapitanı Mixail Petroviç Lazarevin şərəfinə adlandırılmışdır. 
## Həmçinin bax
* Lazarev dənizi
## İstinadlar
Yürgen Matzku

**Yürgen Matzku** (28 may 1966) — Avstriyalı kişi ağır atlet. 94 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Avstriyanı təmsil edir. Yürgen Matzku dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 1999 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.

## Əsas nəticələri

## İstinadlar
Balina buxtası

**Balina buxtası** — Buxta Ross şelf buzlağında, Ruzvelt adasının şimalında yerləşir.

Buxta 1841-ci ildə Ceyms Rossun ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Buxtanın adı Britaniya qütb araşdırma ekspedisiyasının rəhbəri Ernest Şelktonun Nimrod gəmisinin arxasında (24 yanvar 1908) çoxlu sayda Balinanı müşahidə etməsi ilə əlaqədar verilmişdir. Şelkton buxtanın gəmilərin dayanması və düşərgə qurmaq baxımından əlverişsiz olmasını bildirmişdir. Bununla belə XX əsrin əvvəllərindən sahilləri qütb araşdımalarının məskəni olmuşdur. 1911-ci ildə Balina buxtasında yerləşən Framheym düşərgəsi Rual Amundsen tərəfindən Cənub qütbünə təşkil etdiyi ekspedisiya zamanı uğurla istifadə etmişdir. 1928—1930 illər ərzində buxtada amerikalı Riçard Berdin rəhbərliyi ilə ekspedisiya fəaliyyət göstərmişdir. 1934-cü ildə Berd buxtada iki buzlağın toqquşduğunu müəyyən etmişdir.

1939—1941-ci illər ərzində isə Balina buxtasında Amerika Antarktida proqramı çərçivəsində araşdırma işləri aparılmışdır.

## İstinadlar
Ceyms Klark Ross

**Ceyms Klark Ross** (; ) — britaniyalı hərbi dənizçi, qütb rayonlarının araşdırmaçısı, Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin () üzvü.

## Bioqrafiya
Ceyms Ross 15 aprel 1800-cü ildə Londonda anadan olmuşdur. Milliyyətcə şotland olmuşdur.

Donanmaya hələ 12 yaşında daxil olmuşdur. O, ilk dəfə əmisi Con Rossun gəmisinə minmişdir. 18 yaşında əmisinin "İzabela" gəmisində Baffin Torpağına səfər etmişdir. 1820-ci illərdə Şimal-Qərb keçidini tapmaq məqsədilə Vilyam Parrinin təşkil etdiyi üç ekspedisiyada iştirak etmişdir. 1829–1833-cü illərdə isə Arktika rayonununa əmisinin təşkil etdiyi ekspedisiyada olmuşdur. 1831-ci ildə Şimal maqnit qütbünü kəşf etmişdir.

1839–1843-cü illərdə "Erebus" və "Terror" gəmilərində Britaniya Antarktika ekspedisiyasını təşkil etmişdir. Ross dənizini və Ross buzlağını onun şərəfinə adlandırılmışdır. 1841-ci ildə Ceyms Ross Erebus vulkanını və Terror dağını aşkarlayaraq ekspedisiya gəmilərinin şərəfinə adlandırmışdır. İlk dəfə Ross cənub 78° enliyini keçmişdir.

Ekspedisiya zamanı onlar Viktoriya Torpağını tətqiq etmiş və ərazinin ada olmasını zənn etmişdir. O, materikə ayaq basmamışdır.

Antarktidadan qayıtdıqdan sonra ona Zadəgan və Ser titulu verilmişdir. Fransada isə ola *Fəxri Legion* ordeni təqdim olunmuşdur. 1847-ci ildə öz araşdırmaları ilə bağlı olan "*A Voyage of Discovery and Research to Southern and Antarctic Regions*" kitabını yazmışdır.

1848–1849-cu illərdə "Enterprayz" gəmisi ilə Con Franklinin aptarışları ilə bağlı uğursuz ekspedisiyaya başçılıq etmişdir.

## Rütbələri
* Keytenant (26.12.1822)
* Kommander (8.11.1827)
* Kapitan (28.10.1834)
* Kontr-admiral (01.12.1856)

## Rossun şərəfinə adlandırılan obyektlər
Onun şərəfinə Antarktidada Ross dənizi, Ross şelf buzlağı, Ross adası və Ceyms Ross adası adlandırılmışdır. Antarktidada yayılmış bir suiti növü onun şərəfinə adlandırılmışdır (adi ross suitisi). Üstəlik Ayda olan kraterlərdən biri, Kergelen adasında Mont-Ross dağı, Kaliforniyada şəhərin adı onun şərəfinə verilmişdır.

1972-ci ildə buraxılan Britaniya poçt markasında təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* C. Ross
* Rosslar: Con və Ceyms
Müzikl

**Müzikl** (, "musical comedy"-dən — *musiqili komediya*) —  mahnıları, dialoqu, aktyorluğu və rəqsləri cəmləşdirən teatr tamaşa janrı.

## İstinadlar
Terror vulkanı

**Terror** — Antarktida ərazisində yerləşən vulkan. Vulkanın püskürməsi indiyənə kimi müşahidə edilməmişdir. Terror Erebus vulkanınından 30&nbsp;km aralıda yerləşir. 820 000 il öncə hündürlüyü 3230 m olan vulkan formalaşmışdır. Ross adasının şərq hissəsinin ərazisini əmələ gətirir. 2000-ci ildə vulkan ətrafında güclü zəlzələ baş vermişdir.

Vulkanın adı Ceyms Rossun təşkil etdiyi ekspedisiyasında iştirak etmiş Terror gəmisinin şərəfinə 1841 ildə adlandırılmışdır.  
## Həmçinin bax
* Antarktika vulkanlarının siyahısı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Vulkan haqqında məlumat
Ölümə yaxın təcrübələr

**Ölümə yaxın təcrübələr** () — Tibbi baxımdan ürəyin dayanması və sonra təkrar işləməsi ilə müşahidə olunan təcrübələrə verilən ad. Ölümə yaxın təcrübələr, xüsusi ilə insanoğlunun *ölümündən sonrakı həyata* olan marağı səbəbindən tarixən maraq mövzusu olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Həyatdan sonrakı həyat (kitab, Reymond Mudi)

## İstinadlar
Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter

**Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter** () — Kurt Vonnequtun 1965-ci ildə nəşr olunmuş romanı.

## Məzmun
Eliot Rozouter, könüllü yanğın söndürən, alkoqol aludəçisi və sanballı Rozouter fondunun prezidentidir. O, insan təbiəti ilə əlaqədar maraqlı təcrübəni həyata keçirmək qərarını verir. Bu yolda ona yazıçı Kilqor Traut kömək edir. *Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter* Kurt Vonnequtunun insan təbiətinin xəsislik, ikiüzlülük və saxtakarlıq kimi xüsusiyyətlərini və bu xüsusiyyətlərin qurub-quraşdırdığı mürəkkəb mexanizmlərdən ibarət sosial sistemləri hədəf almış satirik romanlarından birisidir. Birinci dəfə 1964-cü ildə nəşr olunan əsər, Eliot adlı obrazın xeyriyyəçi faəliyyətləri və könüllü yanğın söndürən kimi çalışması vasitəsilə öz mənəvi axtarışlarını özündə ehtiva edən əsərdir. Əsər Amerika cəmiyyətinin dini, siyasi, sosial və ən əsası iqtisadi - kapitalistik müstəvidə olan tənqidi və satirasıdır.

## İstinadlar
VII Eduard yarımadası

thumb|280px
**VII Eduard yarımadası**, və ya **VII Eduard Torpağı**, **Kral VII Eduard Torpağı** () — Antarktida ərazisində buzla örtülmüş yarımada.

## Coğrafiya
VII Eduard yarımadası Meri Berd Torpağının şimal-qərb qutaracağınında qərarlaşır. Bəzən isə müstəqil ərazi kimi deyil Meri Berd Topağı kimi göstərilir. olaraq göstərilir.

Ross dənizinə doğru uzanır. Birtəqəfdən Zulsberqer körfəzi, şimal-şərqdən isə Ross şelf buzlağı ilə əhatələnir.  
Yarımadanın şərq hissəsini Şiras sahili () tutur. Şimal və şərq hissələrini isə Suinbern şelf buzlağı tutur.

## Tarixi
VII Eduard yarımadası 30 yanvar 1902-ci ildə Britaniya Antarktida ekspedisiyası tərəfindən aşkarlanmışdır. Ekspedisiyanın rəhbəri Robert Skott yarımadanı Böyük Britaniya kralı VII Eduardın şərəfinə adlandırmışdır. Ərazinin yarımada olması Riçard Berdin təşkil etdiyi ekspedisiyası zamanı müəyyənləşmişdir  (1933—1935).

## Poçt markaları
left|thumb
1908-ci ildə Yeni Zelandiya buraxılan və dəyəri 1 penni olan poçt markalarının üzərində «*Kral VII Eduard Torpağı*» təsvir edilmişdir. Bu təsvirlər Ernest Şelktonun etdiyi ekspedisiya zamanı əldə edilmişdir. 
## İstinadlar
Pryuds körfəzi

**Pryuds körfəzi** () — Antarktida ərazisində, Larsa Kristensen sahili ilə İnqrid Kristensen sahili arasında yerləşir.

Buxta ilk dəfə olaraq 1931 ildə təşkil olunan elmi ekspedisiya zamanı aşkarlanmışdır. Körfəz ilk dəfə balina ovu gəmisinin kapitanı Klarus Mikkel (Klarius Mikkelsen) tərəfindən ətraflı təsvir edilmişdir. İlk şəkillər isə 1936—1937 illərdə təşkil edilən (Larsa Kristesen) ekspedisiyası zamanı çəkilmişdir

Körfəz Hvalfangernes Assuranceforening şikətinin meneceri Olaf Pryudsın şərəfinə adlandırılmışdır. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Genaue Beschreibung der Lage, englisch
Viktoriya Torpağı

**Viktoriya Torpağları** () — şərqində Ross Buz sahəsi və Ross dənizi, qərbdə isə Oates Torpağları və Vilkes Torpağları olan Antarktidada bir bölgədir. Kapitan Ceyms Klark Ross tərəfindən yanvar 1841-ci ildə kəşf edilmişdir və bu bölgəyə Birləşmiş Krallığın Kraliçası Viktoriyanın adı verilmişdir. Viktoriya Torpağlarının ən cənub nöqtəsi Minna Bluff adlı dağlıq çıxıntıdır. Bu çıxıntı; şimaldakı Skott sahilini, cənubdakı Ross müstəmləkəsinin, Hillari sahilindən ayırır.

Bu bölgə, Transantarktika dağları adlı sıradağları, McMurdo Quru Vadilərindən (Şimali Futillsdə olan Abbott Dağı, ən yüksək nöqtəsidir) və Labirent olaraq bilinən düz ərazini əhatə edir. Bu bölgəni kəşf edənlər arasında Ceyms Klark Rossla yanaşı, Duqlas Mousonda yer alır.

## İstinadlar
Melburn (vulkan)

**Melburn** () — Antarktidada fəaliyyətdə olan vulkan. Vulkan kraterinin araşdırılması onu göstərir ki, vulkan 1750-ci ilə qədər aktiv olmuşdur. Kraterdə aktiv fumorlar mövcuddur. Yaxşı havada Ross adasından Terror və Melbrun vulkanlarını görmək olur. Zirvəsində helikopterlərin eniş meydançası və qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.

## Xarici keçidlər
* 
* Volcano Live
## İstinadlar
Cessika Aquştu

**Cessika Augusto** (8 noyabr 1981) — Portuqaliyalı marafonçu. Cessika Augusto Portuqaliyanı 2008, 2012 və 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. O, həm də Avropa Çempionatlarında bir gümüş və üç bürünc medal qazanıb.

## Karyerası
Cessika Augusto birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2008-ci ildə qatıldı. O, Çin Xalq Respublikasının paytaxtı Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında 5000 metr məsafəyə qaçış yarışlarında 16:05.71 saniyəlik nəticə ilə 26-cı, 3000 metr məsafəyə maneəli qaçış yarışlarında 9:30.23 saniyəlik nəticə ilə 20-ci yeri tutdu.

Cessika Augusto özünün ikinci Olimpiadasına 2012-ci ildə qatıldı. Böyük Britaniyanın London şəhərində keçirilən XXX Yay Olimpiya Oyunlarında Cessika Augusto marafon məsafəsini 2 saat 25 dəqiqə 11 saniyəyə qət edərək 7-ci yeri tutdu.

Cessika Augusto növbəti Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınasada, məsafəni sona qədər qət edə bilmədi.

## İstinadlar
Melburn (dəqiqləşdirmə)

* Melburn — Avstraliyanın ikinci ən böyük və kosmopolit şəhəri.
* Melburn (vulkan) — Antarktidada fəaliyyətdə olan vulkan. 
* Melburn (ABŞ) — ABŞ-də şəhər.
* Melburn (Florida) — Floridada şəhər.
Rurouni Kenshin

, bəzi tərcümələrdə **Samurai X** (''Samuray İks'') — Nobuhiro Vatsukinin manqası.

## Media
### Manqa

*Rurouni Kenshin* manqasının ilk fəsili *Weekly Shonen Jump* jurnalında 1994-cü ilin aprelin 12-də buraxılıb. Orda seriallaşması 1999-cu ilin sentyabrın 21-nə qədər davam edirdi. 255 fəsil *[[Shueisha]]* tərəfindən 28 tankobona yığılmışdır. Birinci cild 1994-cü ilin sentyabrın 9-da, sonuncu isə 1999-ci ilin noyabrın 4-də buraxılmışdı.

### Anime

Birinci anime serial iki studiya tərəfindən istehsal edilmişdir: *[[Studio Gallop]]* (seriya 1-66) və *[[Studio Deen]]* (seriya 67-95). Onun rejissoru Kadzuhiro Furuhaşi idi. Serialın orijinal yayımı *Fuji TV-də* 1996-cı ilin yanvar və 1998-ci ilin sentyabr ayların arasında gedirdi.

2021-ci ilin dekabr ayında, *Jump Festa '22* çərçivəsində bəyan olunub ki, *[[Liden Films]]* studiyası ikinci anime serial adaptasiyasını hazırayır. Onun birinci mövsümü 2023-cü ilin dekanrında Fuji TV-nin *[[NoitaminA]]* blokunda yayımlamağa başlamışdı. *Kyoto Douran* (京都動乱) adlı ikinci mövsüm isə 2024-cü ilin oktyabr ayından 2025-ci ilin martına qədər yayımlanırdı.

## Qeydlər

## İstinadlar
Elsuort Torpağı

**Elsuort Torpağı**, () (əvvəllər *Elsuort Dağlıq Bölgəsi*), Antarktidada Antarktik yarımadasının quru hissəsinə yaxın bir yerdə yerləşən bölgəsidir. Meri Berd Torpağının şərqində, Ronni buzluğu ilə Bellinshauzen dənizi arasındadır.

Bölgədə bir neçə sıradağları görmək olar. Bunlardan Elsuort dağlarındakı Vinson massiv (5.140 m) Antarktidanın ən yüksək nöqtəsidir. Kələ-kötür və buzla örtülü olan bölgə 1935-ci ildə amerikalı səyyah Linkoln Elsuort və pilotu Herbert Hollik-Kenyon tərəfindən, qitənin üzərindən təyyarə ilə keçərkən tapılmışdır. Argentina, Çili və ABŞ-nin, üzərində haqq iddia etdiyi Elsuort Torpağı hələ tam olaraq kəşf edilməmişdir.

## İstindalar
Mouson-Pik

**Mouson-Pik** — Herd adasında Biq-Ben vulkanın massivində yerləşən vulkan.

Vulkanın hündürlüyü 2750 m, digər məlumata görə isə 2745 m təşkil edir. Bu zirvə inzibati baxımdan Avstraliya ərazisində ən hündür nöqtədir. Üstəlik Mouson-Pik Avstraliya ərazisində fəaliyyətdə olan iki vulkandan biridir. 1910-cu ildən bəri 8 püskürmə qeydə alınmışdır. Son püskürmə 10 avqust 2005-ci ilə təsadüf edir.

Vulkan 1948-ci ildə Duqlas Mousonun şərəfinə adlandırılmışdır. O, öz ekspedisiyası zamanı 1929-ci ildə adada olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Volcano Live
Yoşinori Osumi

**Yoşinori Oşumi** (, *Ōsumi Yoshinori*; ) — Yaponiyalı sitolog(Sitologiya-hüceyrələr haqqında elmdir) alim.Əsas işi autofagiyadır.Bu proses hüceyrə komponentlərinin məhv edilməsi və təkrarlanmasını özündə ehtiva eləyir.Oşumi Tokio Texnologiya İnistutunun İnnovativ Tədqiqatlar inistutunun professorudur.O.fundamental elmlər üzrə 2012-ci ildə Kioto mükafatını alıb,2016-cı ildə Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel mükafatına ,2017-ci ildə isə autofagiya mexanizimləri üzərində apardığı işlərə görə Tibb elmində inkişafa(Breakthrough Prize in Life Sciences) görə mükafatına layiq görülmüşdür.

3 oktyabr 2016-cı ildə autofagiya mexanizmlərinin tədqiqatı işi ilə əlaqədar Fiziologiya və tibb üzrə Nobel mükafatı alıb.

## Həyatı və iş fəaliyyəti
Oşumi 1945-cı ilin 9 fevralında Yaponiyanın Fukuoka şəhərində doğulub.O.1967-ci ildə bakalavr dərəcəsini,1974-cü ildə isə elmlər doktoru dərəcəsini almışdır.Hər ikisini də Tokio universitetində.1974-1977-ci illərdə isə ABŞ-nin Nyu-York şəhərində yerləşmiş Rokfeller universitetində postdoktorantura dərəcəsinə yiyələnmişdir.

O,1977-ci ildə Tokio Universitetində  elmi işçi vəzifisində çalışmışdır.1986-cı ildə mühazirəçi müəllim vəzifəsinə təyin olunmuşdur.1988-ci ildən isə dosent vəzifəsində çalışmışdır.1996-cı ildə isə o, Yaponiyanın Okozaki şəhərində yerləşmiş Əsas Biologiya İnistutunda  professor vəzifəsində çalışmışdır.O,həm də 2004-2009-cu illərdə Hayama perspektiv Araşdırmalar Universitetində çalışmışdır.2009-cu ildə isə o üç universitetdə fəxri professor vəzifəsinə layiq görülmüşdür.2014-cü ildə təqaüdə çıxmasından sonra o,Tokio Texnologiya İnstitutunun İnnovativ Tədqiqatlar İnstitutunda professor vəzifəsində çalışıb.Hal-hazırda o,adıçəkilən inistutda sitologiya üzrə öz elmi araşdırmalarına davam eləyir.

Autografiya-hələ o, öz elmi karyerasına başlamazdan öncə bir çox elm adamına məlum idi.Bu termin 1963-cü ildə yaradılmışdır.1990-cı illərdə Oşumini bir neçə elm adamı birgə maya içərisində autografiyanın morfologiyasını və hüceyrələrin autografiya qabiliyyətinə sahib olması üçün əsas genləri müəyyən edən maya hüceyrələrində mutasiya skrinina keçirildi.

2016-cı ildə o, "autografiya mexanizmlərinin kəşfinə görə" Fiziologiya və Tibb üzrə Nobel mükafatını qazanmışdır.O,25-ci Yaponiyalı alim oldu ki,Nobel mükafatına layiq görülüb.Oşuminin həyat yoldaşı Mariko isə Teikyo  universitetində professor vəzifəsində çalışır.Oşumi ilə birgə bir neçə elmi məqalənin müəllifidir.

## İstinadlar
Berlin (vulkan)

**Berlin vulkanı** () — Antarktida ərazisində yerləşən vulkan. Massiv 3478 metr hündürlüyə malik olaraq 2 kraterdən ibarətdir. Lava axınlarının tərkibi andezit-bazaltdan ibarətdir. Püskürmə müşahidə edilməsə də, aktivlik mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Volcano Live — John Search
* Peakbagger.com
* Mountain-Forecast.com
Enderbi Torpağı

**Enderbi Torpağı** () — Şərqi Antarktida ərazisinin bir hissəsi olaraq, 44°38' və 59°34' şərq uzunluğunda qərararlaşır.

## Coğrafiya
Qərbdən Kraliça Mod Torpağı, şərqdən isə Kemp Torpağı ilə əhatələnir. Kosmonavtlar dənizi sahillərini yuyur. Enderbi Topağının bir hissəsini təşkil edən Bernad yarımadasında 2300 metr hündürlüyə malik olan Neypier dağı yerləşir. Yarımada Kosmonavtlar dənizini Birlik dənizindən ayırır. Yarımada 100 km dəniz daxilinə uzanır.

Buz qatının qalınlığı mərkəzi hissədə 2000–2500 metr təşkil edir. Bəzi sahələr buzdan tam azad ola bilir. Enderbi Torpağının şərq hissəsində dağ massivi yerləşir.

## Tarixi
Enderbi Torpağı ilk dəfə 1831-ci ildə Böyük Britaniya iqtisadi ekspedisiyasının rəhbəri Con Bisko tərəfindən aşkarlanmışdır. Ekspedisiyanı maliyyələşdirən Samuel Enderbinin şərəfinə adlandırılmışdır.

Əraziyə Avstraliya iddia edir. Ancaq Antarktika haqqında konvensiyaya əsasən ərazi iddiaları dondurmuşdur.

Enderbi Torpağının sahilində 1962-ci ildən fəaliyyət göstərən Malodyojnaya qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Enderbi Torpağı
*  Enderbi Torpağı
* Australian Antarctic Gazetteer 
* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR)
Behbud Mustafayev

**Behbud Mustafayev** () — Roma-Katolik kilsəsi tarixində katolik din xadimi olan ilk azərbaycanlı, keşiş.

## Həyatı
Behbud Mustafayev Azərbaycan Milli Aviasiya Akademiyasının məzunudur. Azərbaycan Respublikası Gömrük Komitəsində zabit olaraq çalışmışdır. 2008-ci ildə Bakıda Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsində vəftiz olunmuştur. 2011-ci ildə Sankt-Peterburqdakı "Məryəm - Həvarilərin Məlikəsi" seminariyasına qəbul olunmuşdur. 

2017-ci ilin may ayının 7-də Papa Fransisk tərəfindən keşişliyə təyin edildi.

Seminariya təhsilini bitirdikdən və keşiş kimi fəaliyyətə başladıqdan sonra Romada Pontifikal Lateran Universitetini bitirmişdir.

Hal-hazırda Bakı şəhərində Gənclik metrostansiyasının yaxınlığında yerləşən Müqəddəs 2-ci İoann Pavel Katolik Prixodunda Baş Keşiş olaraq xidmətinə davam edir. Həmçinin, Azərbaycan Katolik Kilsəsinin Apostol Prefekturasında Ekonom və Kilsə Kansleri vəzifələrini də icra edir.

Azərbaycan, Rus, Türk, İngilis və İtalyan dillərini sərbəst bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Диакон Бехбуд Мустафаев: "Цена вопроса — это счастье человека"
Duqlas Mouson

**Duqlas Mouson** (; ) — avstraliyalı geoloq, Antarktida araşdırmaçısı, üç Antarktika ekspedisiyasının iştirakçısı.

## Təhsil
Duqlas Mouson 5 may 1882-ci ildə Bredford şəhərində bir ingilis ailəsində anadan olmuşdur. 1884-cü ildə onun hələ iki yaşı olarkən ailəsi Avstraliyaya köçmüşdür. 16 yaşında ikən Sidney Universitetinə daxil olmuşdur. 1901-ci ildə universiteti dağ mühəndisi olaraq bitirmişdir. 1904-cü ildə o kursu bitirərək bakalavr dərəcəsi alır. Adeleidaya mineralogiya üzrə məruzələr demək məqsədi ilə dəvət edilir. 1920–1954-cü illər ərzində geologiya kafedrasının aparıcı üzvü olmuşdur.

## Ekspedisiya
Mouson ilk dəfə 1903-cü ildə altı ay müddətində Yeni Hebrid adalarının geologiyasını araşdırmışdır. 1907–1909 illərdə Birinci Şelkton ekspedisiyası zamanı 1909-cu ilin 16 yanvar tarixində Cənub maqnit qütbündə olmuşdur.

Avstraliyaya qayıtdıqdan sonra özünün müstəqil ekspedisiyasını təşkil etməyi qərarlaşdırır. Hədəf isə o zamanlara qədər az məlum olan Uilks Torpağını araşdırmaq olmuşdur. Avstraliya Antarkika ekspedisiyası zamanı yüzdən çox yeni coğrafi obyektin açılışını etmişdir.

Bu ekspedisiyadan sonra Mouson qütb araşdırmaçısı olaraq təsdiqlənmişdir. Britaniya imperiya ordeninə və zadəgan tituluna layiq görülmüşdür. 1929–1931 illərdə Mouson Britaniya-Avstraliya-Yeni Zelandiya Antarktik ekspedisiyasında iştirak etmişdir.

## Xatirəsi
Mousonun xatirəsinə bir çox coğrafi obyektlər adlandırılmışdır: Mouson dənizi, Mouson yarımadası, Mouson sahili, Mouson vulkanı, Mouson Antarktika stansiyası.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* ''Duqlas Mauson''
* Duqlas Mauson
*  MOUSON_DUGLAS
Merfi (vulkan)

**Merfi** () — Antarktida ərazisində yerləşən sönmüş vulkan. Zirvəsinin hündürlüyü 2703 metrdir. Bu hündürlük Andrus-Uaiş-Merfi massivində yerləşən ikinci hündürlükdür. Son püskürmə haqqında məlumat yoxdur. Meri Berd Torpağında yerləşən Ayı yarımadasının cənubunda yerləşir. Smit dağı və Hayns buzlağı ilə əhatələnir.

Vulkan Amerikan Təbiət taroxi muzeyinin işçisi Robert Kuşman Merfinin şərəfinə adlandırılmışdır. O, antarktik və subantarktik quşları üzrə mütəxəssis olmuşdur.

## İstinadlar
Vasif Əsədov

**Vasif Əsədov** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Vasif Əsədov 1988-ci ilin martında Budapeşt şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. 1995-ci ildə isə Vasif Əsədov İndoneziyada baş tutan Asiya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

Vasif Əsədov Azərbaycanı 1996-cı ildə Birləşmiş Ştatların Atlanta şəhərində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, uzunluğa tullanma turnirində 16.22 metr nəticə göstərdi və təsnifat mərhələsini 27-ci pillədə başa vuraraq mübarizəsini dayandırdı.

## İstinadlar