open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venera layihəsi

[right|180px|thumb|Venera layihəsinin yaradıcıları Roksana Medouz və [Jak Fresko]]
**Venera layihəsi** () — Jak Freskonun gələcəklə bağlı planlarını reallaşdırmaq məqsədilə qurduğu təşkilat.

İnternet saytı vasitəsilə yayımlanan video və sənədli filmlərlə cəmiyyəti inkişaf etdirmək və daha irəliyə daşımaq məqsədi üçün çalışan, ehtiyat-əsaslı iqtisadiyyata keçməyi, şəhər modellərinin texnoloji baxımdan yenidən qurulmasını, enerji effektivliyini artırmağı, təbii qaynaq idarəetməsini və avtomatlaşdırma əhəmiyyətini cəmiyyətə fayda təmin edəcək yöndə artırmağı təklif edən layihədir.

## Tarixi
Təşkilatın təməli Jak Fresko və Roksana Midouz tərəfindən 1995-ci ildə qoyulmuşdur. Layihənin adı olan Venera, Floridada, Okiçobi gölü yaxınlığında yerləşən, 85.000 m² sahəyə sahib olan bir araşdırma mərkəzinin adından qaynaqlanır.

## Ehtiyat əsaslı iqtisadiyyat
Venera layihəsi yoxsulluğun, qıtlığın, cəmiyyətdəki hər növ problemin, cinayətlərin və müharibələrin səbəbinin, müasir cəmiyyətin xeyrinə olan texnoloji tərəqqini şüurlu şəkildə yavaşladan mənfəət və rəqabət əsaslı iqtisadi sistem olduğunu hesab edir. Jak Fresko, qazanc məqsədi güdən iqtisadi sistem tərəfindən texnologiyanın inkişafında şüurlu şəkildə yaradılan yavaşlamanın "mənfəət"dən xilas edildiyində daha çox insan üçün daha çox ehtiyat bolluğu və buna bağlı olaraq daha çox məhsul təmin edəcəyi, həmçinin qıtlıq, yoxsulluq və aclığı aradan qaldıracağı nəzəriyyəsini inkişaf etdirir. Bu iqtisadi modelə əsasən, insanların eqoizm, rüşvət və acgözlüyə olan meyli aradan qalxa və onların bir-birinə olan etibarı arta bilər. Fresko hesab edir ki, pula əsaslanan iqtisadi sistem və onun nəticəsində ortaya çıxan əmək fəaliyyəti və rəqabət kimi proseslər insanları həqiqi potensiallarını ortaya qoymaqdan saxlayaraq, cəmiyyəti geriyə aparır.

Freskonun bu fikirləri Böyük böhran illərində formalaşmışdır. Fresko dünyadakı, Böyük böhrana oxşar, lakin onun qədər də sərt olmayan mövcud iqtisadi vəziyyətin insanları azad bazar iqtisadiyyatı və kapitalizmdən uzaqlaşdıraraq, onların pula əsaslanan iqtisadi sistemə olan etibarlarını yıxacağına inanır. Venera layihəsinin əsas məqsədi mövcud pul əsaslı iqtisadi sistemin, ehtiyat əsaslı iqtisadi sistem vasitəsilə aradan qaldırmaqdır.

## Həmçinin bax
*Jak Fresko
*Zeytgeyst (film)

## Xarici keçidlər
*
Loqopediya

**Loqopediya**  nitq inkişafı qüsurları haqqında pedaqoji elm olub, bu qüsurların aradan qaldırılması və qarşısını almaq üçün xüsusi təlim-tərbiyə sistemidir. Nitq qüsurlarının aradan qaldırılması və qarşısının alınması şəxsiyyətin harmonik inkişafına kömək edərək, bilikləri qazanmaq üçün mövcud maneələri aradan qaldırır. Buna görə də loqopediya defektologiyanın bir sahəsi olub eyni zamanda ümumpedaqoji vəzifələrin həyata keçməsinə kömək edir.

## Nitq pozğunluğu
Nitq insana məxsus olan ali psixi funksiyadır. Nitq ünsiyyəti insanlar arasında sosial əlaqəni spesifik insani vasitələrini yaradıb kollektiv əməyini dərk etmək fəaliyyətinin ali formalarını inkişaf etdirir. Nitq uşağın bütün psixi həyatında mühüm rol oynayıb, onda əsas idrak proseslərinin formalaşmasına səbəb olur. Tamamilə aydındır ki, uşağın nitq inkişafında baş verən pozğunluq – onun bütün psixi proseslərinin formalaşmasına çox böyük mənfi təsir göstərə bilər. Bu pozulmalar nəticəsində ətraf mühitlə ünsiyyət yaratma çətinliyi ilə yanaşı, idrak proseslərinin düzgün formalaşmaması, bilik, bacarıq və vərdişlərinin qavranılması kimi ciddi qüsurları uşağı ən vacib vasitədən –özünü təsirlənmədən məhrum edir, onda davranış dəyişmələri, neqativizm, inamsızlıq yaradır.

## Nitq qüsurlarının nitq təsnifatı
1.Fonetik qüsurlar – səslərin təhrif tələffüzü və ya heç olmaması. Bu qüsurlar dislaliya, dizartriya və rinolaliya kimi diaqnozlaşdırılırlar. 
2.Nitqin itirilməsi və ya inkişafdan geri qalması. Bura alaliya və afaziya daxildir.
3.Nitq surətinin, ritminin və səlisliyinin pozulması taxılaliya, bradilaliya.
## Loqopediyanın vəzifələri
Loqopediyanın əsas vəzifəsi nitqi qüsurlu uşaqların xüsusi təlim – tərbiyə qanunauyğunluqlarını təqdim etməkdir. Bu məqsədlə nitq qüsurlarının yaranması və səbəbləri, xarakter və strukturu açıqlanmalıdır. Əldə edilən nəticələrdən nitq qüsurlarının müxtəlif formalarını elmi şəkildə əsaslandırılmış vasitə və üsullarla aradan qaldırmaq yolları işləyib hazırlamaq üçün istifadə edilir.
Loqopediya məktəbəqədər, məktəb və yaşlılar loqopediyası hissələrindən ibarətdir. Loqopediya elminin qarşısında aşağıdakı əsas vəzifələrin həyata keçirilməsi durur.

1.Nitq inkiĢafı pozğunluqları olan uşaqların xüsusi təlim-tərbiyə qanunauyğunluqlarının öyrənilməsi;
2.Məktəbəqədər və məktəbyaşlı uşaqların nitq qüsurlarını öyrənən xüsusi təlim-tərbiyə qanunauyğunluqlarının öyrənilməsi;
3.Nitq qüsurlarının strukturunun, onun psixi inkişafa təsir dairəsinin araşdırılması;
4.Nitq qüsurlarının diaqnostikası, aradan qaldırılması və qarşısını alma metod və vasitələrini, qüsurların növlərinin öyrənilməsi;
5.Əhaliyə lazımi loqopedik köməyin təşkil edilməsi;

## Loqopediya elminin prinsipləri

Uşaqlarda nitq patologiyasının pedaqoji cəhətdən araşdırılmasının məzmun və istiqaməti loqopediya elminin metodunu təşkil edən prinsiplərlə müəyyənləşir;

*İnkişaf prinsipi.
*Sistemli yanaşma prinsipi.
*Nitq qüsurlarını psixi inkişafın digər tərəfləri ilə əlaqəli öyrənilməsi prinsipi.

 
## Mənbə
* «Loqopediyanın nəzəri əsasları haqqında ümumi məlumat» DƏRS VƏSAİTİ
Z.M. Əzizova, R.Q. Cəfərova, Ş.N. İsmayılov
Haroldson Lafayette Hunt

**Harold Lafayette Hunt** (d.17 fevral 1889-V.29noyabr 1974) Texas neft milyonçusu və siyasi fəal.

## Həyatı
Ramsey yaxınlığında Karson kəndində doğulub. Səkkiz uşağın ən kiçiyi olub. Tanınmış sahibkar fermer olan atası Haroldson Lafayette Hunt ölümündən sonra bu ad doğulan uşağa verilib. Ailə daxilində təhsil alıbdır. Sonralar qumarbaz kimi tanınmağa başladı. 1957-ci ildə neft işinə girir və Amerika Birləşmiş Ştatlarının səkkizinci ən varlı şəxsi olur.

## Ailəsi
Iki dəfə evlənib. Ümumilikdə on dörd uşağı var. Ilk həyat yoldaşının adı Lida Banker olub. İlk evliliyindən altı uşağı dünyaya gəlib. Uşaqları içində ən çox tanınanlar Banker, Lamar və Herbertdir. 1925-ci ildə Franiya Tie ilə münasibəti olur ( bu qadınla evlənib evlənmədiyi məlum deyil). Bu münasibətdən dörd övladı olur. 1942-ci ildə Tiedən ayrılır neft şirkətində katibəsi olan Ruz Rayla münasibət qurur. 
Hunt prezident Kennedinin ölümü ilə əlaqəsi olduğu iddia edilirdi. Sui-qəsdən əvvəlki gün Cim Bredinq Dallasdakı ofisdə Huntun yanına gəlib. Cim Bredinq  sui-qəsdə şübhəli şəxs kimi həbs edilmiş, lakin sonra azadlığa buraxılmışdır.

## Mənbə
http://tr.wikipedia.org/wiki/H._L._Hunt
Riçard Aksel

**Riçard Aksel** () - amerikan alim, molekular bioloq, 2004-cü ildə iybilmə reseptorlarının kəşfi və iybilmə sisteminin quruluşu üzrə araşdırmalarına görə Dr. Linda B. Buck-la birgə Nobel mükafatına layiq görülüb .

## Həyatı
Riçard Aksel 1946-cı ilin iyul ayının 2-də ABŞ-də Nyu-York şəhərində anadan olub. 1970-ci ildə Johns Hopkins Universitetini bitirib. 1978-ci ildə 
Columbia Universitetinin Patologiya and Biokimya fakultəsinin professoru olub. 1984-ci ildən bəri Columbia Universitetinin nəznində Howard Hughes Tibb İnstitutunun araşdırmacısı, 1999-cu ildən isə Universitet professorudur.

## Üzvlüklər və ödüllər
:1969 -	Johns Hopkins adına Tibbi Toplumun Tədqiqat Ödülü
:1983 -	Eli Lilly Ödülü
:1983 -	Amerikada Milli Elmlər Akademiyasının üzvü 
:1983 -	Amerikada Humanitar və Təbii Elmlər Akademiyasının üzvü 
:1984 -	Nyu-York Akademiyasının biologiya və tibb üzrə Təbii Elmlər ödülü
:1989 -	Amerikanın Milli Elmlər Akademiyasının Riçard Lounsbery ödülü
:1996 -	Dr. Linda Buck ilə birgə Unilever Təbii Elmlər Ödülü
:1997 -	Elm və Texnologiyada Təkmilləşməyə görə Nyu-York Şəhər Merinin Ödülü  
:1998 -	Nevrologiji tədqatda yüksək nailiyyətlərə görə Bristol-Myers Squibb Ödülü 
:1999 -	Columbia Universitetinin Aleksander Hamilton Ödülü 
:2001 -	Biotibbi elmlərdə yüksək xidmətlərə görə Nyu-York Tibbi Academiyasının medalı 
:2003 -	Gairdner Fondunun Nevrologiyada nailiyyətlərinə görə Beynəlxalq ödülü 
:2003 -	Dr. Linda Buck birgə Perl/UNC Nevroloji mükafatı
:2003 -	Amerikan Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Riçard Akselin iybilmə sistemi haqqda Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Əbülfət İslam

**Əbülfət İslam** (Mahmudov Əbülfət Məhəmməd oğlu) — Publisist, şair, yazıçı.

## Həyatı
Əbülfət İslam(Mahmudov Əbülfət Məhəmməd oğlu)20 oktyabr, 1950-ci ildə Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarında “keratit” göz xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi üçün 1959-cu ilə qədər məktəbə gedə bilməmişdir. 1959-1960-cı dərs ilində Bozalqanlı kənd yeddiillik məktəbinin birinci sinfinə qəbul edilmişdir.
     
6-cı sinifdə oxuduğu vaxtlar  məktəbdə fəaliyyət göstərən dram dərnəyinə getmişdir. Onda bu sahəyə maraq oyadan məktəbin müəllimləri və fəal şagirdlərinin tamaşaya qoyduqları və daim anşlaqla qarşılanan S.Vurğunun “Vaqif” , M.F.Axundovun “Hacı Qara” və s. əsərlərinin tamaşaları olmuşdur. Qısa zamanda dram dərnəyinin ən fəal üzvünə çevrilmiş, S.S.Axundovun “Laçın yuvası” əsərində Cahangir ağa, Ə.Haqverdiyevin “Ağac  kölgəsində” pyesində Mustafa bəy, Ü.Hacıbəyovun “Arşın mal alan”ında Süleyman bəy, S.Vurğunun “Vaqif”ində Qacar, C.Məmmədquluzadənin “Ölülər” komediyasında Kefli İsgəndər və onlarla başqa rolları tamaşaçıların alqışları ilə mükafatlandırılmışdır.

A.S.Puşkin adına şəhər orta məktəbindən məzun olduqdan sonra M.Əliyev adına İncəsənət İnstitutuna sənədlərini verəcəyini qətiləşdirsə də, atasının istəyi ilə sənədlərini Ç.İldırım adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Nəqliyyat fakultəsinə verir və bu institutun “Körpü, tünel və metro inşaatı” ixtisasına qəbul olur. Lakin sonradan teatra olan yatmış sevgisi oyanır və yazıçı Az.Pedoqoji İnstitutunun rektoru R.Bədəlova institutdan xaric olunması ilə bağlı rəsmi müraciət edir. Xahişi yerinə yetirilsə də o, İncəsənət İnstitutunda qabiliyyət imtahanlarının tez başlandığını bilmədiyindən gecikir və sənədlərini V.İ.Lenin adına(N.Tusi) adına APİ-nin dil-ədəbiyyat fakultəsinə verir və qəbul olur.
    
1976-cı ildə ali təhsili başa vurduqdan sonra bir müddət Zaqatala rayonunun Qarqay kənd 8 illik məktəbində ixtisas fənn müəllimi kimi işləyir.    
1978-ci ilin iyun ayından etibarən Şumqayıt şəhər 7 saylı şəhər orta texniki peşə məktəbinə tərbiyəçi müəllim vəzifəsinə təyin edilir. 
1979-cu ilin 12 may tarixində baş vermiş faciə- atasının dünyasını dəyişməsi yazıçını doğma Tovuza qayıtmağa məcbur edir.
    
1979-cu ilin sentyabr ayından Tovuz rayon Qovlar qəsəbəsindəki 98 saylı kənd orta texniki peşə məktəbində ixtisas fənn müəllimi kimi əmək fəaliyyətini davam etdirir.

### Əsərləri
Şair “Dağlar nə qəribədir?”, “Bulaqlar”, “Bahar lövhələri”, “Yağışlar”, “Gələnlər hamısı əmilərimdir”, “Sumqayıt”, “Gül düzəldəydin”, “İki sevgi”, “Müdirin giley-güzarı”, “Bax, belə çalarlar “Yanıq Kərəmi””, “Torpaq bizə necə “Övladım"-desin” kimi əsərlərin müəllifidir.

## Ailəsi
1976-cı ildən evlidir. İki oğlu, bir qızı, səkkiz nəvəsi var.

## Kitabları
# Heyif ki ömür azdır. Bakı: “Ağrıdağ” nəşriyyatı, 1998-ci il. 366 səh.
# Nəsihətlər. Bakı: “Agah” nəşriyyatı, 2001-ci il.
# Təmsillər. Bakı: “Agah” nəşriyyatı, 2003-cü il.  
# Ürəyimlə oynama. Bakı: “Kooperasiya” nəşriyyatı, 2011-ci il. 
# Hikmət dəfinəsi. Bakı: “Ünsiyyət” nəşriyyatı, 2012-ci il.
    
## İstinadlar
Protopter

İkitənəffüslü Afrika balığı **protopter** yağış mövsümü bitəndən sonra qurumuş palçıq layları arasında bir neçə ay susuz yaşaya bilir. 

## Təsviri

## Qidalanma
Əsasən, molyusklarla (onurğasız yumşaqbədənli heyvan), şirin suda yaşayan krablarla, digər xərçəngkimilər və qismən də balıqlarla qidalanır. Ölçüsü 35 sm-dən az olan cavan balıqlar yalnız həşəratlarla qidalanır. Bəzi müşahidələrə görə, Keniyadakı protopterlər, adətən, bitkilərlə qidalanırlar. Protopterlər qidanı birdəfəlik həzm etmirlər, bitkinin ucundan tutaraq aram-aram çeynəməyə başlayırlar ta bitki ağız boşluğuna tam yerləşənə qədər. Proses bitəndən sonra tüpürüb yenidən onu yeməyə başlayırlar və bu gedişat bir neçə dəfə təkrarlanır. Protopterlərin bəzi növləri isə qidanı birdəfəlik uda bilirlər (hətta farel balığını).

## Çoxalma

## Ekoloji və təsərrüfat əhəmiyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piter O'Tul

**Piter O'Tul** () — səkkiz dəfə "Oskar Mükafatı" namizədliyi olan İrlandiyalı aktyor. Üç dəfə "Qızıl Qlobus" və bir dəfə "Emmi" almış, Akademiya tərəfindən "Akademiya Qürur Mükafatına" layiq görülmüş, səkkiz dəfə namizəd göstərildiyi "Ən Yaxşı Kişi Oyunçu Oskarını" isə heç qazana bilməmişdir.

## Həyatı
O`Tul 50 filmdə çəkilib. Onun çəkildiyi populyar filmlərdən "Milyonu necə oğurlamalı", "Aslan qışda", "Kaliqula", "Sonuncu imperator" və "Troya"nın adlarını çəkmək olar. O`Tul hələ özünün 80 illik yubileyində aktyorluq karyerasını tamamladığını bildirmişdi. Ancaq buna baxmayaraq o, yenə də çəkilişlərdə iştirak edib. Onun çəkildiyi sonuncu "Yekaterina Aleksandriyskaya" filmi hələ də ekranlara çıxmayıb. O`Tul 8 dəfə Oskar mükafatına namizəd olsa da, bu sevinci dada bilməyib, ancaq 2003-cü ildə ona fəxri "Oskar" təqdim edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brüs Bötler

**Brüs Bötler** () — yəhudi əsilli amerikan immunoloqu, 2011-ci ildə Jül Hofmanla birgə anadangəlmə immunitetin aktivləşməsinə dair kəşflərinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
1957-ci ildə Çikaqoda Almaniyadan Adolf Hitlerin zülmündən Amerikaya qaçmış yəhudi ailəsində anadan olub. Daha sonra ailəsi Kaliforniyada yaşayır. 1976-cı ilədək Kaliforniya Universitetində biologiya fakültəsində, daha sonra Çikaqo Universitetində tibb fakültəsində oxuyur. 1981-ci ildə tibbi diplomunu alır. 1985-1986-cı illərdə Rokfeller Universitetində yardımçı dosent (*assistant professor*) kimi, ardından 2000-ci ilədək Texas Universitetinin Dallas Cənub-Qərb Tibbi Mərkəzində və Howard Hughes Tibbi Institutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 2000-2007-ci illərdə Bötler La Hoyadakı (, Kaliforniya) Scripps Tədqiqat Institutunda immunologiya bölməsində , 2007-ci ildən bəri genetika bölməsində işləyir. 2011-ci ildən həm də Texas Universitetində Sahib İmmuniteti Genetika Mərkəzinin direktorudur .

3 oğlu var.

## Məqalələri
* Blood, 12 Feb 2009. TLRs and innate immunity.
* Proc Natl Acad Sci U S A, 24 Feb 2009. Mice with mutations of Dock7 have generalized hypopigmentation and white-spotting but show normal neurological function.
* Proc Natl Acad Sci U S A, 21 Jul 2009. Endosomal TLR signaling is required for anti-nucleic acid and rheumatoid factor autoantibodies in lupus.
* Blood, 14 Oct 2010 . I787 provides signals for c-Kit receptor internalization and functionality that control mast cell survival and development
* The Journal of Immunology,15 May 2013. Role of nucleic acid-sensing TLRs in diverse autoantibody specificities and anti-nuclear antibody-producing B cells

## Ödüllər
: 1994 - Amerikan Kliniki Tədqiqat Federasiyasının Görkəmli Araşdırmacı Ödülü 
: 2004 - Robert Kox Ödülü 
: 2006 - Uilyam B. Koley Ödülü 
: 2006 - Çarlz-Leopold-Mayer Qran Prisi 
: 2007 - Balzan Ödülü 
: 2007 - Münxen Texniki Universitetinin fəxri doktoru 
: 2007 - Frederik B. Banq Ödülü 
: 2008 - Amerikan Milli Elmlər Academiyasının üzvü 
: 2009 - Albani Tibbi Mərkəzinnin Ödülü 
: 2011 - Shaw Ödülü 
: 2011 - Jül Hofmann und Ralf Ştaynmanla birgə Fiziologiya ya Tibb üzrə Nobel mükafatı 
: 2012 - Alman Təbii Elmlər Araşdırmacılarının Leopoldina Akademiyasının üzvü 
: 2013 - Stanli Korsmayr Ödülü
: 2013 - Amerikan Humanitar və Təbii Elmlər Akademiyasının üzvü 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Brüs Bötlerin Nobel Mühzairəsi (ingiliscə)
* Brüs Bötler haqqda sənədli film (ingiliscə)
Pol Loterbur

**Pol Loterbur** ) - amerikan kimyaçısı, 2003-cü ildə Piter Mansfildlə birgə Maqnit rezonans tomoqrafiyanın kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
1951 -	Klivlenddəki Case Texnologiya İnstitutunda kimya üzrə bakalavr
1962 -	Pensilvaniya ştatındakı Pitsburq Universitetində kimya üzrə doktorantura (Ph.D.) 
1969-85	Nyu-Yorkda Stony Brook Dövlət Universitetində kimya və radiologiya üzrə professor 
1985-90	Illinois Universitetinin Çikagodakı tibbi kollecində professor 
1985-	Illinois Universitetinin biotibbi maqnetik rezonans laboratoriyasında professor və director

## Ödüllər
:1982 -	Tibbdə maqnetik resonans Cəmiyyətin qızıl medalı
:1984 -	Albert Lasker adına kliniki tədqiqat ödülü
:1985 -	Amerikan Milli Elmlər Akademiyasını üzvü
:1986 -	Avropa Maqnetik Resonans Ödülü
:1987 -	Milli Elmi Medal (ABŞ)
:1987 -	Rentgen Medalı
:1987 -	Quzey Amerikanın Radioloji Cəmiyyətinin qızıl medalı 
:1992 -	Tibbdə Maqnetik Resonans Uluslararası Cəmiyyətinin ödülü
:1994 -	Qabaqcıl Technologiyaya görə Kyoto Mükafatı
:1999 -	Avropa Radioloji Kongresinin qızıl medalı
:2001 -	Amerikan Milli Elmlər Akademiyasını kimya ödülü cəmiyyətə xidmətə görə 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Pol Loterburun Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Kreyq Mello

**Kreyq Mello** () — amerikan biokimyaçısı, 2006-cı ildə Endrü Fayrla birgə ribonuklein turşusunun interferensiyasının (əngəlləmə, genlərin ikiqat RNTnin tərəfindən susdurması) kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
Kreyq Mello 1982-ci ildə Braun Universitetinin biokimya fakultəsini bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1990-cı ildə Harvard Universitetində hüceyrə və inkişaf biologiyası üzrə doktor işini yazır. Ardından Fred Hatçinson adına Xərçəng Araşdırma Mərkəzində post-doktorant kimi çalışmışdır. Daha sonra Massaçusets Universitetinin Tibb fakültəsində Molekular Təbabət üzrə professor vəzifəsinə keçdi. Bundan başqa Hovard Hyuz adına Tibbi İnstitutunda araşdırmacı kimi çalışıb.

1998-ci ildə Endrü Fayrla birgə eukariotlarda genləri işə salan və söndürən RNT interferensiyasını kəşf edir . Bu, birər genlərin funksiyasını incələnməsi üçün önəmli biotibbi araşdırma üsuludur. Bundan əlavə, RNT interferensiyasını müalicəvi məqsədlər üçün cəhd edilmişdir.

## Üzvlüklər və ödüllər
: 2003 - Molekular Biologiya üzrə Amerikan Milli Akademiyasının Texniki Elmlər Ödülü
: 2003 - Biotibbi elmlər üzrə Wiley Ödülü
: 2004 - Massaçusetts Ümumi Hospitalının Uarren Üçillik Ödülü, Endrü Fayrla birgə 
: 2005 - Kanadanın Gairdner Fondunun Uluslararası Ödülü, Endrü Fayrla birgə
: 2005 - Tibbin təməl elmlərində seçkin işlərinə görə Dr. Lüis S. Rosenştil Ödülü
: 2005 - Masri Ödülü, Endrü Fayrla birgə 
: 2005 - Amerikan Milli Elmlər Akademiyasının üzvü
: 2006 - Biotibbi araşdırmasına görə Dr. Paul Yansen adına Ödül
: 2006 - Pol Erlix və Lüdviq Darmştedter Ödülü, Endrü Fayrla birgə
: 2006 - Fiziologiya və Tibbdə Nobel mükafatı, zusammen mit Andrew Fire 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Kreyq Mellonun Nobel Mühzairəsi
* Kreyq Mello ilə müsahibə (ingiliscə)
* PubMed BioTibbi məqalələr toplusunda Kreyq Mellonun məqalələri
Maks Teyler

**Maks Teyler** (; ) — amerikan bioloqu, 1951-ci ildə sarı qızdırmaya qarşı peyvənd kəşf etdiyinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb. Nobel mükafatı tarixində hələ ki virus peyvəndinə görə mükafatlandırılmış yeganə alimdir.

## Həyatı
Maks Teiler 30 yanvar 1899-cu ildə Cənubi Afrikanın paytaxtı Pretoriya şəhərində dörduşaqlı ailədə anadan olub. Onun atası tanınmış isveçrəli baytar alim idi. Maks əvvəlcə yerli məktəblərə gedir, sonra isə Rouds Universitetinin Kollecinə və 1916–1918-ci illərdə Keyptaun Universitetinin tibbi fakültəsində oxuyur. Ardından İngiltərədə St. Tomas Hospitalına və Londonun Tropik Təbabət Məktəbinə oxumağa gedir, və 1922-ci ildə tibbi diplomunu qazanır. Eyni ildə Terapevtlərin və Cərrahların Kral Kolleclərinin diplomantı olur.

1922-ci ildə Harvard Tibbi Məktəbinin (Boston, Massaçusets) Tropik Təbabət fakültəsinə assistent, sonra isə təlimatçı kimi təyin olunur. 1930-cu ildə Rokfeller Fondunun (Nyu-York Uluslararası Sağlamlıq Bölümünə qoşulur, 1951-ci ildən həmin fondda Tibb və Səhiyyə bölümünün laboratoriya direktoru olur.

1928-ci ildə Lilian Grehemlə ailə qurub, 1 qızı var.

## Elmi işləri
Onun ilk işləri amöb dizenteriyasına və siçovul dişləməsi qızdırması ilə əlaqəlidir. O, 1927-ci ildə öz həmkarları ilə birgə sübut edir ki, sarı qızdırmanın törədicisi bakteriya yox, filtrdən keçriləbilən virusdur. O, həm də göstərə bildi ki, bu xəstəlik siçanlara da keçə bilər. Ondan əvvəl laborator eksperimentlər meymunlarda aparılırdı: sınağlarda siçanların istifadə edilməsi tədqiqata lazım olan pul məbləğinin xeyli azalmasına gətirib çıxardı. 1930-cu ildə Rokfeller fondu sarı qızdırmaya qarşı mübarizə edirdi. Maks Teiler həmkarları ilə birgə kütləvi istehsala hazır olan təhlükəsiz, standartlaşmış peyvənd düzəldir.

Onun digər elmi işləri bəzi yoluxucu xəstəliklərin səbəbi və immunoloji mexanizmlərinə həsr edilmişdi: leptospiroz, denge qızdırması, yapon ensefaliti. Laborator siçanlarında tapdığı poliomiyelitə oxşar xəstəliyə hazırda Teiler xəstəliyi (ensefalomiyelit).

İki tədqiqat işinin rəhbəri olub: *İnsanda virus və rikketsia infeksiyaları* (1948) və *Sarı qızdırma* (1951). *The American Journal of Tropical Medicine* (Amerikanın Tropik Təbabət Jurnalı) və *Annals of Tropical Medicine and Parasitology* (Tropik Təbabət və Parazitologiyanın Salnamələri) jurnallarında bir çox məqalənin müəllifidir.

## Ödüllər
* Tropik Təbabət və Higiyena üzrə Kral Cəmiyyətinin Çalmer Medalı (London, 1939)
* Flatteri Medalı (Harvard, 1945)
* Lasker Fondunun Lasker Ödülü (1949)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Maks Teylerin sarı qızdırmaya qarşı peyvəndlərin inkişafı haqqda Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Nicat Qurbanov

**Nicat Qurbanov** (17 fevral 1992, Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı futbolçu. Simurq klubunun oyunçusu.

## Həyatı
1992-ci ilin 17 fevralında Bakıda anadan olub. Neftçi Bakı futbol məktəbinin yetirməsi olan futbolçu klubun əvəzedicilərinin də formasını geyməyə macal tapıb. Paytaxt klubunda bundan artığını bacarmayan Nicat 2012-ci ilin yanvarında Simurqa transfer olunub. Yarımmüdafiəçidi, hücuma meyilli oyunu ilə diqqət çəkir. Simurqda 77 nömrəli formanı geyinir. Azərbaycanın 17 və 19 yaşlı futbolçulardan ibarət komandalarında çıxış edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Simurq saytında profili 

## Həmçinin bax
Daban (ayaqqabı)

Baxmayaraq ki, hündür **daban** (dikdaban) ayaqqabılarını, adətən, qadınlar istifadə edir, lakin bəzi məkanlar və yerlər var ki, kişilər də geyinir. Kişilərin hündür daban ayaqqabı geyinməsi adəti Monqolustandan gəlib. Onlar atın belində hərəkət edərkən ayaqlarının sürüşüb üzəngidən (atın yəhəri) çıxmaması üçün hündür daban ayaqqabı geyinərmişlər.

Misir qəssabları ayaqlarının kəsilən heyvanların içalatına dolaşmaması üçün hündür daban ayaqqabı geyinərdilər.

Qədim Misirdə fironlar və zadəganlar səlahiyyətlərini və qüdrətini göstərmək məqsədilə mərasimlərdə hündür daban geyinirdilər.

Qədim Yunanıstanda Dram Teatrında tragediya rolunu oynayan aktyor digər aktyorlardan fərqlənmək üçün platformalı çəkmə geyinərdi.

Romada həm kişilər, həm qadınlar ayaqlarının küçədə gəzərkən palçığa və ya zibilə batmaması üçün kohtörn (cothurn) (altı hündür ayaqqabı) və ya hündür səndəl geyinərdilər. Yaponiyada bu ayaqqabıların adı getadı və eyni şəraitə əsaslanaraq bugünkü günlərdə də istifadə olunur.

XIX əsrdə Amerikada kovboy ayaqqabılarının inkişafına başlandı və indiyədək Birləşmiş Ştatların bəzi yerlərində yenə də məşhurdur. Onun funksiyası da atlının ayaqlarının yəhərdən sürüşməməsi üçündür.

1970-ci illərdə kişilərin hündür platformalı ayaqqabı geyinməsi dəbi populyar idi.

## Xarici keçidlər
Dmitri Yazov

**Dmitri Timofeyeviç Yazov** (; ) — sovet-rus hərbi xadimi. SSRİ-nin müdafiə naziri (1987–1991), Sovet İttifaqı Marşalı (1990)

## Həyatı
Dmitri Yazov 1924-cü il noyabrın 8-də anadan olub. 1990-cı ildə Sovet İttifaqı Marşalı hərbi rütbəsinə layiq görülüb. 1987–1991-ci illərdə keçmiş SSRİ-nin müdafiə naziri olub.

1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda və Azərbaycanın başqa bölgələrində törədilmiş hərbi cinayətlərin aparıcı icraçılarından biri olub.

## İstinadlar
Ağıl dişi

**Ağıl dişi**, **üçüncü azı dişi** və ya **molar diş** — insan dişlərinin hər kvadrantında olan üç azı dişindən biri. Bu üçünün arasında ən arxada olan dişdir. Adətən 17–25 yaş aralığında çıxır. Əksər yetkinlərin hər kvadrantda bir olmaqla dörd ağıl dişi olur. Dörddən az və ya daha çox ola bilər, məsələn, əlavə dişlərə fövqəladə dişlər deyilir. Ağıl dişi çıxmadıqda, inkişaf prosesində olan digər dişlərə də təsir edir. Beləliklə, bu baş verəndə və ya verməmişdən öncə çəkilir.

## Tarixi
Rəsmi olaraq üçüncü azı kimi tanınsa da, ümumi istifadə ağıl dişidir. Çünki demək olar ki, 12–13 yaşlarında digər dişlər bir-birinin ardınca çıxaraq öz sürmələrini tamamladıqları halda, ağıl dişi çox gec çıxır. Adətən 17–25 yaş arasında qaldığı üçün xalq arasında ağıl dişləri kimi tanınır. Məlumdur ki, bu dişin çıxması əsrlərdir diş problemlərinə səbəb olur və hətta Aristotel də bu məsələyə aşağıdakı sözlərlə toxunmuşdur:

## Anatomiya

### Müxtəliflik
Ağıl dişlərinin ageneziyası əhaliyə görə dəyişir, Tasmaniya hindularında praktiki olaraq sıfır, Meksika hindularında demək olar ki, 100%-dir. Bu dəyişiklik PAX9 geni və bəlkə də bir neçə başqa gen ilə əlaqələndirilir.

## Funksiyası
Ağıl dişi insanın təkamül əcdadlarına bitkiləri üyütməkdə kömək edən üçüncü azı dişidir. İnsan əcdadlarının kəllələrində daha çox diş olan daha böyük çənələri var idi. Beləliklə, bitki hüceyrə divarını meydana gətirən sellülozu həzm edə bilməmələrini kompensasiya edərək, insanlara göyərti çeynəməyə kömək edib. 10.000 il əvvəl kənd təsərrüfatı inqilabı ilə insanlar tərkibində karbohidratlar və yüksək enerji olan daha yumşaq qidalar istehlak etməyə başladılar. Belə bir pəhriz nəticəsində çənəmiz paleolit ​​əcdadlarımızdakı kimi daha da böyümədi və beləliklə ağıl dişlərinə yer qalmadı.

## Klinik əhəmiyyəti

Ağıl dişi (klinik olaraq nömrələnmiş tezlik M3) çoxdan problemli kimi müəyyən edilmişdir və insan ağzında ən çox rast gəlinən təsirlənmiş diş kimi problemli olmaqda davam edir. Bilinən ən qədim basdırılmış diş Magdalenian dövründə (e.ə. 18.000–10.000) bir avropalı qadına aiddir. Dişin çıxması üçün yerin olmaması periodontal xəstəlik və yaşla artan diş çürüməsi riski ilə nəticələnir.

Təsirə məruz qalan ağıl dişləri istiqamətinə, təsir dərinliyinə, diş püskürməsi üçün mövcud boşluq miqdarına və onları əhatə edən yumşaq toxuma və ya sümük miqdarına görə təsnif edilir. Bu təsnifat strukturu həkimlərə diş çəkmə zamanı baş verə biləcək təsir, infeksiya və ağırlaşma ehtimallarını hesablamağa imkan verir. Ağıl dişləri də simptomların və narahatlıqların mövcudluğuna görə təsnif edilir.

Təsirə məruz qalan ağıl dişinin müalicəsi hər hansı təsirlənmiş dişin müalicəsi ilə eynidir. Əgər diş təsirlənirsə, müalicə impakasiya, diş çıxarılması və ya koronektomiya yuxarıdakı yoluxmuş toxuma ilə məhdudlaşa bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* National Institute of Clinical Health and Excellence Guideline to Wisdom teeth removal 
* Wisdom tooth extraction
Lambada

**Lambada** — portuqal dilindən götürülmüşdür. Braziliyanın radiostansiyalarında işləyən di-ceylər (dj) son dərəcə populyar olan mahnıları məhz belə adlandırırdılar. Getdikcə bu ad rəqsin əsl adı olan "Karimbo"nu arxa plana atır.

80-ci illərin sonunda Port-Seqarda olan fransız prodüseri Olive Lamot yerli karnavalda bu rəqsi müşahidə edir və dərhal bundan Avropada pul qazanmağın mümkün olduğunu başa düşür.

Fransaya qayıdan Lamot Cənubi Amerika mənşəli 4 qaradərili müğənni ilə "Kaoma" pop-qrupu yaradır. 1989-cu ildə "Lambada" mahnısı onların ifasında lentə alınır. Nəticədə, "Lambada" ABŞ-də və Avropada ən hit mahnıya çevrilir. Bu rəqs başgicəlləndirici şöhrət taparaq bütün dünyaya yayılır.

## Həmçinin bax
* Kaoma

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plotter

250px|thumb|Plotter
**Plotter** — () mürəkkəb sxemlərin, qrafiklərin, keyfiyyətli rəngli təsvirlərin kağız üzərinə böyük dəqiqlik və yüksək sürətlə çıxarılması üçün nəzərdə tutulmuş qurğudur. Ondan adətən konstruktor və layihə bürolarında, reklam işləri ilə məşğul olan təşkilatlarda istifadə olunur.
Ruben Ayrapetyan

**Ruben Ayrapetyan** (d.9 mart, 1963, İrəvan, Ermənistan SSR) — Ermənistan parlamentinin deputatı (2007-2012), 2002-2018 illərində Ermənistan Futbol Federasiyasının prezidenti, Ararat Ermənistan FK futbol klubunun təsisçisidir.

## Həyatı
Ruben Ayrapetyan 9 mart 1963-cü ildə İrəvan şəhərində anadan olub.
Meyvə milçəyi

**Meyvə milçəkləri** — Goniurellia tridens növündən olub, qanadlarında qarışqalara oxşayan fiqurlar var.

Qarışqalarla meyvə milçəkləri, demək olar ki ortaq ovçuları bölüşürlər. Ovçular milçəyə yaxınlaşanda bu qanadları sürətli şəkildə çırparaq ətrafında bir çox qarışqa varmış kimi bir təəssürat yaradır. Bu, ovçuların başını qarışdırır və bir neçə saniyəliyinə də olsa meyvə milçəyinin qaça bilməsi üçün şərait yaradır.

Meyvə milçəklərinin qanadlarında müxtəlif ləkələr görmək mümkündür. Bu vəziyyət, meyvə milçəklərinin əcdadlarında da böyük ehtimalla olmuşdur. Amma elmə məlum olan təxminən 5.000 meyvə milçəyi növündən yalnız 36'sında bu ləkələr qarışqaları xatırladır. Digərlərinin çoxunun qanadları ləkəsiz və ya şəffaf görünüşdə qarşımıza çıxır. Bu səbəbdən ləkəli qanadlılıq, təkamül müddəti içərisində sonradan əldə edilmiş bir xüsusiyyətdir. Təməl olaraq ləkəli qanadlara sahib olmaq kamuflyaj bənzəri üstünlük təmin edə bilər. Amma bu ləkələrin görünüşlərini təyin edən genlərdəki seçmə təzyiqi, bu ləkələrin nəsillər içərisində qarışqalara daha çox oxşamasına səbəb olmuşdur.
Bu qarışqabənzəri görünüşlərin qarışqaya oxşarlığı bucağında növ içərisində geniş variasiya olduğu hesab edilir. Bu səbəbdən bu mövzudakı seçmə ola bilər ki hələ də davam edir və qanadlardakı qarışqa görünüşlərinin nəsillər içərisində mühitə və vəziyyətə görə dəyişilməsi gözlənilə bilər.

## Mənbə
http://tekamulaz.blogspot.com/
Matrisin ranqı

**Matrisin ranqı**— verilmiş matrisin sıfırdan fərqli minorlarının ən yüksək tərtiblisinin tərtibi. 
## Elementar çevrilmələr
*Matrisin ranqını taparkən matrisin elementar çevirmələri adlanan aşağıdakı çevirmələrdən istifadə etmək olar:
*Matrisin 2 sətir və ya sütunun yerini dəyişmək;
*Matrisin 2 sətir və ya sütunu toplamaq və ya çıxmaq;
*Matrisin hər hansı bir sətir və ya sütunu ixtiyari ədədə vurub, digər sətir və ya sütunun üzərinə əlavə etmək;
**Bu zaman matrisin üzərində aşağıdakı əməlləri aparsaq matrisin ranqı dəyişməz.
***Bütün elementləri sıfır olan sətir və ya sütunları kənarlaşdırmaq (nəzərə almamaq) olar.
***Hər hansı sətir və ya sütun, başqa bir sətir və ya sütunun ixtiyari ədədə vurulmasından alınarsa onda bu sətir və ya sütunu kənarlaşdırmaq olar. Başqa sözlə, mütənasib sətir və ya sütunlardan kənarlaşdırmaq olar.

## Matrisin ranqının tapılması
Matrisin ranqını tapmaq üçün bu matrisin sətir və ya sütunlarından düzəldilmiş minorunu yoxlamaq lazımdır. Əgər bunlardan birinin determinantı sıfırdan fərqlidirsə, onda matrisin ranqı bu minorun tərtibinə bərabərdir. Əgər bu minorlardan hamısının determinantı sıfıra bərabər olarsa, onda bir vahid az olan minorlara keçirik. Əməliyyatı etdikdən sonra aldığımız minor sıfırdan fərqlidirsə, matrisin ranqı bu minorun tərtibinə bərabərdir. Əks halda yenə bir vahid az olan minorlara keçirik. Bu qayda ilə davam etsək son nəticədə matrisin heç olmasa bir elementli sıfırdan fərqli minoru olarsa, onda matrisin ranqı r=1 olar yəni, \operatorname{rang}=\operatorname{r}.

## Nümunə
Sadə mümunə ilə tanış olaq:
Tutaq ki,
: 
  A =
  \begin{bmatrix}
    1 & 0 & 0 & 5 \\
    0 & 0 & 0 & 0 \\
    2 & 0 & 0 & 12
  \end{bmatrix}
 matrisi verilib. Matrisin ranqının tərifinə görə,
::: 

  \begin{bmatrix}
    1 & \Box & \Box & 5 \\
    \Box & \Box & \Box & \Box \\
    2 & \Box & \Box & 12
  \end{bmatrix} 
    olar.
Burada belə bir minor ala bilərik:
:: 

  \begin{bmatrix}
    1 & 5 \\
    2 & 12
  \end{bmatrix} = 1 \cdot{12}-5 \cdot{2}=12-10=2\neq 0   
   deməli \operatorname{r}=2
**Qeyd:** Birinci sütunun dördüncü sətrindəki 5 ədədinin yerinə 6 ədədi olsa onda matrisin ranqı vahidə bərabər olur, çünki 12-12=0.

## İstinadlar
Ali Riyaziyyat I hissə
Qızılboğaz dağı

* Qızılboğaz dağı (Babək) — Azərbaycanın Babək rayonu ərazisində dağ.
* Qızılboğaz dağı (Laçın) — Azərbaycanın Laçın rayonu ərazisində dağ.
* Qızılboğaz dağları (tirə) — Babək rayonu ərazisində alçaq dağlıq tirə.
Qızılboğaz dağı (Babək)

**Qızılboğaz dağı** — Azərbaycanın Babək rayonu ərazisində dağ. Naxçıvançayin sol sahilində yerləşir. Konusvari formadadır (hünd. 1179,7 m). Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq kənarı boyu uzanan Qaracalar-Qızılboğaz tirəsinin ucqar şimal-qərb suayırıcı zirvəsi. Naxçıvançayın sol sahilində Xalxal kəndindən 1 km-dək şərqdədir. Üst Oliqosenin Xatt mərtəbəsinə aid Darıdağ lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olumuş  günbəzvari yüksəklikdir.  Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq cinahını hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik qırılmasının düşmüş qanadında yerləşir.  

## Həmçinin bax:
* Qapıcıq dağı
* Qızılboğaz dağı
* Xarxat dağı

## İstinadlar
Tərs matris

**Tərs matris** — n tərtibli A kvadrat matrisinin tərsi elə bir B matrisinə deyilirki, AB=BA=E_n şərti ödənilsin. Burada **E<sub>n</sub>**, n tərtibli vahid matrisdir.
:: 
E_n=
\begin{pmatrix}
\mathbf{1} & \mathbf{0} & \cdots & \mathbf{0} \\
\mathbf{0} & \mathbf{1} & \cdots & \mathbf{0} \\
\vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\
\mathbf{0} & \mathbf{0} & \cdots & \mathbf{1} \\
\end{pmatrix}
Tərs matrisi **B=A<sup>−1</sup>** kimi işarələyirlər. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, A{A^{-1}}=A^{-1}A=E_n bərabərlik şərti ödənilməlidir.
Yusif Həmədani

**Yusif Həmədani** (; ) — Nəqşibəndi şeyxi.

## Həyatı
Yusif Həmədani İranın Həmədan şəhərində hicri 440-cı ildə doğulmaqla, İslam tarixində tanınmış alim və övliya olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Nəqşibəndiyyə

## İstinadlar
Bəyazid Bəstami

**Bəyazid Bəstami** (, ; ) — IX əsrdə yaşamış sufi.

## Həyatı
İranın Simnan ostanında olan Bəstam şəhərində 804-cü ildə doğulmuşdur. Künyəsi, Əbu Yeziddir. Adı Tayfur, atasının adı İsadır. Qəbri yenə Bəstamdadır. Babası İslamiyəti sonradan qəbul etmiş olan bir Zərdüşt idi. Babasının Adam, Tayfur ve Əli adında üç oğlu vardı. Hamısı da zöhd (zahid) həyatı yaşamağı seçmiş adamlar olaraq tanınırdılar. Bəyazid, Tayfurun oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. Uşaqlığının çoxunu evdə və məsciddə tək başına keçirmişdi. Tərkidünya bir həyat yaşamasına baxmayara evinə tez-tez Sufilik haqqında danışmaq məqsədilə ziyarətçilər qəbul edirdi. Allah ilə başbaşa qalmaq məqsədilə bütün dünyəvi arzularını tərk etmiş (Melamilik-Kalenderilik) bir şəkildə zahid həyatı sürmüşdüt.

Bəyazid Bəstami IX əsrdə yaşayıb. Onun ideyası bu idi ki, mən Allaha qovuşa bilirəm, məqamım yüksəkdir, ona görə mənə səcdə qılın. Əgər Allaha qovuşa bilirəmsə, mən Allahın bir hissəsiyəm.

Onun məşhur bir sözü var: "Mən əbamı açıram, içində Allahdan başqa heç nə görmürəm". Təbii ki, Bəstaminin bu sözləri о dövrdə İslam aləmində yaxşı qarşılanmırdı. Hətta peyğəmbər belə Allahla birbaşa ünsiyyətdə ola bilmədiyi halda (bu ünsiyyət mələklər vasitəsilə həyata keçirilirdi) о deyirdi ki, mən Allahla birbaşa ünsiyyətə girirəm.
Ona görə də əl-Bəstami böyük təzyiqlərə məruz qalmışdı.
Əl-Bəstaminin nəzəriyyəyə daxil etdiyi mühüm bir anlayış isə "fəna" anlayışıdır. Əgər insan sevirsə, özünü sevgilisində tapırsa, öz kimliyi yoxa çıxır, yəni fəna olur. Ona görə biz Allahı seviriksə, ilahi sevgiyə gediriksə, Allahla birləşirik. Bizim kimliyimiz yoxa çıxır. Bu məqama о "fəna" deyirdi. Bəstami sufi yolunun, sufi təriqətinin məqsədini fənada görürdü. Yəni sufinin özünün kimliyi qeyb olur və Allahda özünü yenidən tapır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* **[[Könül Bünyadzadə]], Təsəvvüf fəlsəfəsinin ilk mənbələri. Sərrac Tusinin "əl-Lümə‘" əsəri, Bakı: "Qamma servis", 2002.**
Mikrosığorta

**Mikrosığorta** — Ümumqəbuledilmiş sığorta təcrübəsinə uyğun olaraq əhalinin az gəlirli təbəqəsi üçün sığortalana bilən risklər üzrə təklif olunan, cüzi sığorta haqqı müqabilində adi sığortaya nisbətən daha az məbləğdə sığorta təminatını nəzərdə tutan və lisenziyalaşdırılmış şəxslər tərəfindən həyata keçirilən sığorta mexanizmi.

Azərbaycanın sığorta bazarında hələ ki, (2015-ci ilin ortalarına olan məlumat) tətbiq edilməyən mikrosığorta beynəlxalq təcrübədə ilk olaraq, əsasən yoxsul əhalinin daha çox olduğu ölkələrdə – Hindistanda, Braziliyada, Filippində, bəzi Afrika ölkələrində geniş yayılmışdır.

Mikrosığorta xidmətlərinin təqdim olunması zamanı sığortaçılar daha az sığorta haqları aldıqlarına görə daha az əldəetmə xərcləri sərf etmək üçün adi sığorta əməliyyatlarına xas olmayan üsullardan istifadə edirlər. Məsələn, şəxs mobil telefonla SMS göndərməklə 1000 dollar məbləğində həyat sığortası təminatı əldə edir. Yaxud kəndli gübrə aldığı zaman 20 dollarlıq gübrənin qiymətinin üzərində əlavə 1–2 dollar ödəməklə, becərmək istədiyi məhsulu 500–600 dollar məbləğində sığorta etdirmiş olur. Sığortaçılar eyni qayda ilə poçt şöbələri, bilet satıcıları vasitəsilə mikrosığorta xidmətlərini təqdim edirlər.

Mikrosığorta müqavilələri üzrə hadisələr baş verdikdə də sığorta şirkətləri ciddi araşdırmalar aparmır, çünki araşdırmaya sərf olunacaq əmək və vaxtın dəyəri onsuz da çox olmayan sığorta ödənişi həcminə yaxın olur.

## Mənbə
* "SIĞORTA TERMİNLƏRİ LÜĞƏTİ" Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi və beynəlxalq təcrübənin müqayisəsində. Zəka Aqil oğlu Mirzəyevin redaktəsi ilə müəlliflər qrupu, Bakı-2011, 104 səhifə.

## Xarici keçidlər
* SIĞORTA TERMİNLƏRİ LÜĞƏTİ
Yunan rəqəmləri

**Yunan rəqəmləri** və ya **Yunan sayları**, sayların Yunan əlifbasındakı hərflərdən istifadə edərək yazılmasını təmin edən bir say sistemdir. 

## Xarici keçidlər

* The Greek Number Converter
Volvoks

**Volvoks** — ilk olaraq mikroskopun kəşfçisi olaraq xatırlanan Antonie van Leeuwenhoek tərəfindən 1700-cü ildə kəşf edilmiş bir orqanizmdir.

## Təsviri
Təməl olaraq Bitkilər Aləmində yer alan volvoks bir koloniya cinsinin ümumi adıdır. Volvoks koloniyasının Triasik dövründə, günümüzdən 200 milyon il əvvəl təkamülləşdiyi düşünülür. Bu səbəbdən əslində bibaşa tək hüceyrəlilikdən çox hüceyrəliliyə əsas keçidlərdən birinin qəhrəmanı deyil, amma bu həm də tək hüceyrəliliyin volvoks oxşarı bir tipdə çox hüceyrəliliyə keçə biləcəyini göstərir.

Volvoksun bu qədər məşhur olmasının səbəbi, tək hüceyrəli bitkilərin çox hüceyrəli bitkilərə təkamülünü modelləşdirən bir cins olmasıdır. Koloniya içərisindəki hər bir hüceyrə, bir yaşıl algdır. Volvox koloniyası, tək bir koloniya içərisində 5000 hüceyrə saxlaya bilir. Qlobal bir həndəsəyə sahib koloniyanın xarici mühitlə təmas edən hüceyrələri, hərəkət mövzusunda xüsusiləşmişdir. İç hissəsindəki hüceyrələrdə bu xüsusiyyət müşahidə olunmur. İç hissədə qalan hüceyrələrin isə iki təməl vəzifəsi var: Bir qrup hüceyrə, metabolik fəaliyyətlərin davam etdirilməsi mövzusunda xüsusiləşmişdir, bir başqa qrup isə artım hüceyrələri kimi vəzifə yerinə yetirməkdədir. Üstəlik volvoks koloniyaları tək cinsiyyətli və ya cüt cinsiyyətli olurlar, yəni erkək volvoks koloniyası erkək artım hüceyrələri istehsal edərkən, dişilər yumurtalar qoyur.

## Təkamül
Volvoks koloniyasının 45 fərqli növü var və bu növlər üzərində edilən detallı araşdırmalar çox maraqlı bir tapıntını ortaya çıxarmışdır: Bir hüceyrənin, ən azı yaşıl alglerin tək hüceyrəlidən çox hüceyrəliliyə təkamülləşməsi 35 milyon il qədər davam edib. Bu, Kembri partlayışı əvvəli, anı və sonrası haqqında əhəmiyyətli məlumatlar verir. Müddət heç də məhdud deyil. Çoxhüceyrəlilik, Kambri əvvəli dövrdə başlamışdır. Kambri Partlayışında isə yalnız yüksək sürətdə təkamül radiasiyası baş vermişdir.

## Mənbə
http://tekamulaz.blogspot.com/2013/08/kambri-partlays.html
Uçan balıqlar

**Uçan balıqlar** — Exocoetidae ailəsini əmələ gətirən balıq növlərinin ortaq adıdır.

Uçan Balıqlar Yerdəki bütün okeanlarda yaşayırlar. Xüsusilə də tropik bölgələrdə görülürlər. Əcdadlarından ayrıldıqdan sonra, pektoral üzgəcləri fərqliləşərək qanadvari bir xüsusiyyət qazanmışdır. Bu qanad bənzəri strukturlar sayəsində sudan sıçrayaraq uçan balıqlar, növdən növə dəyişən müddətlərdə havada qala bilirlər. Qanad bənzəri üzgəclərinin digər balıqlarda olan eyni anatomik quruluşa sahib olması, Təkamülün ən gözəl nümunələrindəndir.

Uçan balıqlar suyun səthindən havaya sıçraya bilmək üçün quyruqlarını havada dəqiqədə 70 dəfə çırpırlar və müəyyən bir yüksəkliyə sıçradıqdan sonra yan üzgəclərini (2 ya da 4 ədəd ola bilər) açaraq uçurlar. "Uçan balıq" ifadəsi əslində səhvdir, çünki bu balıqlar hələ ki tam uça bilmirlər, süzürlər.

Məlum olan ən uzun süzülüş, Yaponiyadakı Yakushima adalarındakı bir uçan balığın etdiyi 45 saniyəlik süzülüşdür. Bu süzülərək havada qalma müddətində balıq, sıçradığı nöqtədən 200 metr uzağa, saatda 70&nbsp;km sürətlə irəliləyə bilir və arxasındakı ovçularından qaça bilir. Qeydə alınmış ən yüksək uçuş hündürlüyü isə 6 metrdir. Bu səbəbdən bəzi uçan balıqlar gəmilərin gövdəsinə düşürlər və ya gəmilərə çırpınaraq ölürlər.

## Mənbə
* http://tekamulaz.blogspot.com/2013/08/kambri-partlays.html
Tomas Sankara

**Thomas Isidore Noël Sankara** () — Burkina Fasonun 1983–1987-ci illərdəki dövlət başçısı.

## Həyatı
Afrikanın Che Guevarası kimi tanınan Sankara 1949-cu ildə o vaxtkı adı ilə Yukari Volta-da dünyaya gəlib. Mərakeş, Fransa, Madaqaskarda zabit kimi təlim keçdikdən sonra 1980-ci ildə polkovnik Saye Zerbonun idarəçiliyindəki hərbi çevrilişə qoşuldu. Hökuməttə dövlət nazirliyini əldə edən Sankara qısa bir müddətdən sonra solçu mövqeyinə görə vəzifədən atıldı. 7 noyabr 1982-ci ildə Jean-Baptiste Ouédraogonun rəhbərliyi ilə başlayan çevriliş nəticəsində baş nazirlik vəzifəsini əldə edən Sankara May ayında başqa öncül adlarla birgə vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb və ev dustağı edilib. Bu kütlələrin hərəkatına səbəb oldu. Blaise Compaoréin avqust 1983-cü ildə həyata keçirdiyi yeni bir çevrilişlə Sankara dövlət başçılığı vəzifəsinə geri dönmüşdür.

Xarizmatik lider olan Tomas Sankara inqilabın inkişafını yalnız şəxsi nümunədə görürdü. Prezident ordu kapitanı olaraq bu vəzifədən qazandığı əmək haqqı ilə — ayda 450 dollar ilə dolanırdı. Prezidentlikdən aldığı 2000 dollar məbləğində pulu isə kimsəsizlər fonduna bağışlayırdı. Sankaranın vəfatından sonra onun sərvətinin hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl aldığı "Pejo" markalı avtomobildən, buzxanası sınıq olan soyuducudan, üç gitardan və dörd velosipeddən ibarət olduğu aşkar olunmuşdu. Onun keçirdiyi islahatlardan biri bütün dövlət məmurlarının gəlirlərinin və hesablarının açıqlanması olmuşdu. 15 oktyabr 1987-ci ildə Blaise Compaoréin başçılığı ilə yeni bir çevriliş rellaşdı. Çevriliş zamanı vuruşmalarda Sankara da öldürüldü.

## Fəaliyyəti
Sankara işçilərinə onun iş otağında kondisioner quraşdırmaqlarını qadağan etmişdi. Bunu o, belə izah etmişdi: "mən dəbdəbəli həyat sürə bilməyən insanların qarşısında utanıram". Həmçinin Sankara öz portretlərini ictimai yerlərdən, ofislərdən asmağa da icazə verməmişdi. O, "Mersedes" markalı avtomobillərdən ibarət olan hökumət avtoparkını satmışdı. Onun əvəzinə nazirləri o dönəmdə ölkədə ən ucuz marka olan "Reno" avtomobilləri ilə təmin etmişdi.

Sankara dövlət məmurlarının maaşlarını kəsirdi, onlara şəxsi sürücüdən istifadə etməyə və birinci sinif aviabiletlərlə uçmağı qadağan etmişdi. Həmçinin məmurlara bahalı qərb kostyumları deyil, yerli əhalinin tikdiyi pambıqdan olan tuniklər geyinmələrini tapşırmışdı. Yeni il qabağı Sankara administratorlara kimsəsizlər fonduna bir aylıq əmək haqqlarını bağışlamaları haqqında göstəriş vermişdi. Bir dəfə Sankara nazirlər kabinetinin yarısını işdən çıxardıb kollektiv fermalara göndərmişdi. Ölkə başçısı onların orada çalışaraq daha faydalı olacaqlarını bəyan etmişdi.

Sankaranın hakimiyyətə gəlməyindən (1986) üç il ötdükdən sonra Dünya Bankı Burkina-Fasoda korrupsiyanın olmadığını qeyd etmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Afrikanın ÇE GEVARASI: Ən kasıb və ən ədalətli prezident — TOMAS SANKARA. xeberle.com
Şeyx Əbülhəsən Xərqani

**Şeyx Əbülhəsən Xərqani** (963–1033)— sufi şair, arif.

## Həyatı
Bu görkəmli arif 351 ya 352-ci hicri ilində Qəleno kəndində anadan olub və 425-ci hicri ilində 73 yaşında anadan olduğu kənddə əbədiyyətə qovuşub. Şeyx Əbülhəsən Xərqaninin tanınmış şagirdlərindən olan Xacə Abdullah Ənsari 5-ci hicri əsrinin tanınmış ariflərindən olub.

## Kəraməti
Maraqlı bir dastanda deyilir ki, Xərəqan vilayətində Şeyx Əbülhəsən Xərəqani adlı arif yaşayarmış. Onun şöhrəti yaxın və uzaq ətrafa yayılıbmış. Bir gün həqiqət axtarışında olan bir şəxs nəsihət almaq üçün şeyxin görüşünə gəlir. Şeyxin arvadı qapıya çıxıb yolçunun istəyini soruşur. Öz ziyarət qəsdini açıqlayan şəxs qadının təhqirlərinə mə᾽ruz qalır. Qadın hətta öz əri haqqında nalayiq sözlər işlədir. Yolçunun əl çəkmədiyini görüb şeyxin səhraya çır-çırpı yığmağa getdiyini deyir. Yolçu deyilən istiqamətdə yola çıxıb, bir müddət sonra şeyxin çır-çırpı ilə qayıtdığını görür. Şeyx Xərqani ilə görüş həyəcanı yolçunun bədənini lərzəyə salır. Amma şeyxə yaxınlaşdıqca onu dəhşət bürüyür, az qala gözləri hədəqəsindən çıxsın. Şeyxin topladığı çır-çırpını belində gətirən vəhşi şir yolçuya yuxu kimi görünür. Nəhayət, şeyx yerində donub qalmış yolçuya yetişir. Yolçu dodaqları əsə-əsə soruşur: "Ya şeyx, bütün gördüklərim məni heyrətə gətirir. Amma bir şeyə daha çox təəccüb edirəm: belə bir kəramət sahibi rəzil bir qadınla necə yaşayır?". Şeyx Xərqani gözlərini yerə dikmiş halda buyurur: "Allahın mənə əta etdiyi kəramətin səbəbi bu qadın qarşısında göstərdiyim səbrdir…".

## İstinadlar
Sıra sayı

**Sıra sayları** — əşyanın sırasını bildirən, "*neçənci?"*, bəzən də "*hansı?"* sualına cavab olan saylardır.

Sıra sayları samitlə bitən müəyyən miqdar saylarının sonuna -ıncı⁴, saitlə bitənlərin sonuna -ncı⁴ şəkilçisi artırmaqla düzəlir. Məs: beş-inci, altı-ncı və s.
Əvvəl, axır, son, filan tipli sözlər də -ıncı⁴ şəkilçi qəbul edərək sıra məzmunu ifadə edə bilir. Məs: axır-ıncı (adam), əvvəl-inci (şəkil) və s.

Sıra sayları bəzən "hansı
?" sualına da cavab verir. Məsələn, birinci (*hansı*?) mərtəbə, axırıncı (*hansı*?) cərgə və s.

Sıra saylarından sonra gələn isimlər bəzən cəm şəkilçisi qəbul edə bilir. Məsələn: beşinci siniflər, 30-cu illər, birinci sıralar və s.

Sıra sayları başqa saylara nisbətən daha çox isimsiz işlənə bilir, yəni isimləşir. Məsələn: Onuncular irəlidədirlər. Birincilərə mükafat verdilər. və s.

Sıra sayları quruluşca sadə olmur, ya düzəltmə (birinci, ikinci və s.), ya da mürəkkəb (on birinci, otuz ikinci və s.) olur.

## Yazılışı
Sıra sayları üç cür yazılır:

#Sözlə: birinci, altıncı, on beşinci və s.

#Ərəb rəqəmləri və -ıncı şəkilçisinin ixtisar forması olan –cı4 şəkilçisi ilə: 6-cı, 1-ci, 4-cü, 35-ci və s. Sıra saylarını ərəb rəqəmləri ilə yazıb, onlardan sonra nöqtə və ya yarımmötərizə (nöqtəsiz) işarəsi qoymaqla da göstərmək olar. Bu halda -cı4 şəkilçisindən istifadə edilmir. Məsələn: 1), 1. və s.

#Roma rəqəmləri ilə: XX əsr, IX sinif, VI fəsil və s. Roma rəqəmlərindən sonra heç bir şəkilçi işlədilmir və defis işarəsi də qoyulmur. Roma rəqəmləri 7 işarə ilə göstərilir: I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500), M (1000). Bunların müxtəlif şəkildə birləşməsi ilə qalan rəqəmlər də yazılır: XL (40-cı), LX (60-cı) və s.
Səkkizlik say sistemi

**Səkkizlik say sistemi** və ya **oktal** sistem (okt-8) əsası 8 olan say sistemidir.

Səkkizlik say sistemində cəmi 8 dənə bazis rəqəmləri var: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7. Bu sistemdə istənilən ədədin yazılışı həmin ədədin 8-in qüvvətlərinə görə ayrılışına əsaslanır. Məsələn, 8310=1238.

## Səkkizlik say sistemindəki rəqəmlərin ikilik say sistemində təsviri cədvəli
08 = 0002

18 = 0012

28 = 0102

38 = 0112

48 = 1002

58 = 1012

68 = 1102

78 = 1112

326756
Riçard Lenski

**Riçard Lenski** () — Amerikalı təkamülçü bioloq.

## Həyatı
Oberlin Kolleci məzunudur və doktorluğunu Şimali Karolina Universitetində müdafiə etmişdir. Hal-hazırda Miçiqan Dövlət Universitetində dərs deyir. 1996-cı ildə prestijli elm mükafatı MacArthur Fellowshipi qazanmış, 2006-cı ildə isə Amerika Birləşmiş Ştatları Milli Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 17 fevral 2010 tarixində Milli Elmlər Akademiyası Təkamülü Müşahidə Araşdırmaları Elm və Texnologiya Mərkəzini qurmuşdur.

Lenski son vaxtlarda təkamül və elm düşmənlərinin sıx müraciət etdiyi və Viki Vəqfinə aid "wiki Conservapedia"nın qurucusu və sahibi Andrew Schlaflyı ictimai platformada etdikləri məktublaşmada qəti bir zəfərlə susdurması və elmi bilməyənlərin elmlə başa çıxa bilməyəcəyini göstərməsiylə məşhurdur.

## Mənbə
* http://tekamulaz.blogspot.com/