open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hər şey hər yerdə və bir anda

**Hər şey hər yerdə və bir anda** () — ABŞ fantastik komediya-döyüş filmi.  

Film sürreal komediya, elmi fantastika, fentezi, ailə dramı və döyüş sənəti elementləri olan qəribə janr qarışığını ehtiva edir. Film, bir ailənin anası, çinli mühacir (Mişel Yeoh) kainatları xilas etmək üçün özünün paralel dünyalardakı alternativ versiyaları ilə əlaqə yaratmağa çalışarır.

Filmin açılışı 11 mart 2022-ci ildə South by Southwest Film Festivalında baş tutdu. Film ABŞ-da 25 mart 2022-ci ildə məhdud buraxılışda və aprelin 8-də geniş buraxılışda buraxılmışdır. Film 100 milyon dolları ötərək kassalardan nəhəng pul götürdü və tənqidçilərdən yüksək rəylər aldı; bir çox nəşrlər onu 2022-ci ilin ən yaxşı filmi adlandırdı. Filmi 11 "Oskar" mükafatına namizəd oldu (2023-cü ildə nominasiyalarda filmə liderlik edir) və Ən yaxşı filmə görə Oskar mükafatı da daxil olmaqla 7 Oskar qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Corc fon Lenqerke Meyer

**Corc fon Lenqerke Meyer** (; ) – ABŞ diplomatı. ABŞ-ın İtaliya və Rusiyadakı səfiri olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Corc fon Lenqerke Meyer 1858-ci ildə ABŞ-ın Boston şəhərində doğulmuşdur. Onun atası Ost-Hind şirkəti üçün çalışan tacir olmuşdur. 1879-cu ildə Harvard Kollecindən məzun olmuşdur. Qısa müddət bankir kimi işlədikdən sonra siyasi karyerasına başlamışdır. 1889-cu ildə Boston Şəhər Şurasına seçilmişdir. 1892–1896-cı illərdə Massaçusetts Ştatının Nümayəndələr Palatasının üzvü kimi xidmət göstərmişdir. 1900-cü ildə ABŞ-ın İtaliyadakı səfiri təyin olunmuşdur. 1905-ci ilin əvvəlində isə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərindəki səfir vəzifəsini tutmuş və 1907-ci ilə qədər bu vəzifədə qalmışdır.

ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt Rus-yapon müharibəsinin sülh danışıqları üçün vasitəçi rol oynamasında Meyerin də böyük xidmətləri olmuşdur. O, qərar verməkdən məsul olan Rusiya diplomatlarını Portsmut Sülh Konfransında iştirak etmək barədə xəbərdar etmişdir. Rusiyadan qayıtdıqdan sonra 1907–1909-cu illərdə general-poçtmeyster olmuş, 1909–1913-cü illərdə prezident Vilyam Taftın idarəçiliyi altında donanma naziri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu dövrdə ABŞ donanmasında islahatlar aparmağa çalışmış, 50-dən çox döyüş gəmisi və krayseri yeniləmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* "Corc fon Lenqerke Meyer: həyat və xidmətləri"
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 936 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 936 saylı qətnaməsi** — 1994-cü il iyulun 8-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qurumun 3401-ci iclasında yekdilliklə qəbul edilmiş qərar. Sənəddə Təhlükəsizlik Şurasının 808 (1993) və 827 (1994) saylı qətnamələrinə xatırlatma edilmişdir. Qətnaməyə əsasən Şura Cənubi Afrika Konstitusiya Məhkəməsində hakim olan Riçard Qoldstounu Keçmiş Yuqoslaviya Beynəlxalq Cinayət Tribunalının prokuroru təyin etmişdir.

## Həmçinin bax
* Bosniya müharibəsi
* Xorvatiya müharibəsi
* Yuqoslaviya müharibələri

## İstinadlar
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1047 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1047 saylı qətnaməsi** — 1996-cı il fevralın 29-da Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qurumun 3637-ci iclasında yekdilliklə qəbul edilmiş qərar. Sənəddə Təhlükəsizlik Şurasının 808 (1993), 827 (1993), 936 (1994) və 955 (1994) saylı qətnamələrinə xatırlatma edilmişdir. Qətnaməyə əsasən Şura Luiza Arburu Keçmiş Yuqoslaviya Beynəlxalq Cinayət Tribunalı və Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalının prokuroru təyin etmişdir.

Təhlükəsizlik Şurası 1 oktyabr 1996-cı ildən prokuror Riçard Qoldstounun səlahiyyətlərinə xitam veriləcəyini qeyd etmiş və kanadalı hakim Luiza Arburun səlahiyyət müddətinin həmin tarixdən başlanacağına qərar vermişdi.

## Həmçinin bax
* Ruanda soyqırımı
* Bosniya soyqırımı
* Yuqoslaviya müharibələri

## İstinadlar
Farslaşmış cəmiyyət

**Farslaşmış cəmiyyət** () — fars dili və ədəbiyyatı, İran mədəniyyəti, incəsənəti və/yaxud kimliyinə əsaslanan və ya ondan güclü şəkildə təsirlənən cəmiyyət.

"" termini Marşall Qudvin Simms Hocson tərəfindən yaradılmış bir neologizmdir. O, 1974-cü ildə yazdığı "*The Venture of Islam: The expansion of Islam in the Middle Periods*" kitabında bunu belə müəyyənləşdirmişdir: "Fars dilinin yüksəlişi sırf ədəbi nəticələrdən daha çox idi: Bu, islam dünyasında yeni ümumi mədəni oriyentasiya daşımağa xidmət etmişdir…. Müsəlmanlar arasında sonradan yaranan yüksək mədəniyyətə malik daha çox yerli dillərin əksəriyyəti… əsas ədəbi ilhamları üçün tamamilə və ya qismən fars dilindən asılı qalmışdı. Biz fars dilində daşınan və ya farscadan alınmış ilhamı əks etdirən bütün bu mədəni ənənələri genişləndirməklə "Persianate" adlandıra bilərik".

Termin etnik farsları, həm də əsasən etnik cəhətdən qeyri-fars olan, lakin linqvistik, maddi və ya bədii mədəni fəaliyyətləri fars mədəniyyətindən təsirlənmiş və ya ona əsaslanmış cəmiyyətləri nəzərdə tutur. XIX əsrdən əvvəlki farslaşmış cəmiyyətlərə misal olaraq Səlcuqilər, Teymurilər, Moğollar, və Osmanlı sülalələrini göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Farslaşdırma
* Türk-İran ənənəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Association for the Study of Persianate Societies (ASPS)
Türk-İran ənənəsi

**Türk-İran ənənəsi** () və ya **Türk-Fars ənənəsi** — IX–X əsrlərdə Xorasan və Mavəraünnəhrdə (indiki Əfqanıstan, İran, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan və Qazaxıstanın kiçik hissələri) yaranmış özünəməxsus mədəniyyət.

Sonrakı əsrlərdə Türk-İran mədəniyyətinə mənsub xalqlar qonşu vilayətləri zəbt etməklə daha da davam etdirilmiş, nəticədə Cənubi Asiya, Orta Asiya və Tarım hövzəsi, həmçinin Qərbi Asiyanın böyük hissələrinin hakim və elit təbəqələrinin üstünlük təşkil edən mədəniyyətinə çevrilmişdir.

## Mənşəyi
Türk-İran ənənəsi islam mədəniyyətinin bir variantı idi. İslamın fəzilət, daimilik və mükəmməllik anlayışları ictimai məsələlər, eləcə də başçı elita olan müsəlmanların dini işləri haqqında diskussiyaya səbəb olmuşdur.

Müsəlmanların İranı fəth etməsindən sonra Sasanilərin dili olan Pəhləvi fars dili xilafətin şərq torpaqlarında idarəetmə vasitəsi kimi VIII əsrə qədər geniş şəkildə istifadə edilməyə davam etmişdir.

Siyasi baxımdan Abbasilər tezliklə buraya nəzarəti itirməyə başlamış və bu, iki böyük uzunmüddətli nəticəyə səbəb olmuşdur. Birincisi, Abbasi xəlifəsi Mötəsim xilafətdə türk muzdlularının və məmlük qullarının varlığını xeyli artırmışdır. Nəticədə onlar ərəbləri və farsları ordudan, dolayısıyla siyasi hegemonluqdan sıxışdırıb çıxararaq Türk–İran simbiozu erasını başlatmışdılar.

İkincisi, Xorasandakı Tahirilər faktiki olaraq müstəqil idilər, lakin sonra Sistandan olan Səfərilər şərq torpaqlarını azad etmiş, çox keçməmiş onların yerinə müstəqil Samanilər gəlmişdir. Hər halda, onlar xəlifəyə tam ehtiram göstərmişdilər.

## Həmçinin bax
* Türk-monqol ənənəsi
* Farslaşmış cəmiyyət
* Farslaşdırma
* Türkləşdirmə
* Azərbaycanlılaşdırma

## İstinadlar
Türkləşdirmə

**Türkləşdirmə** — əhalinin və ya yerlərin mədəniyyət, dil, tarix və ya etnik mənsubiyyət kimi türk atributlarını qəbul etdiyi və ya mənimsədiyi yerdəyişməni təsvir edir. Bununla belə, çox vaxt bu termin daha dar mənada sadəcə türk deyil, konkret türkiyəli mənasında tətbiq edilir, buna görə də Osmanlı imperiyasına və Türkiyə Respublikasının Türkiyədə yaşayan etnik azlıqlara qarşı türk milliyətçi siyasətinə xitab edilir. Türk dövlətləri inkişaf etdikcə və böyüdükcə bu mədəni dəyişikliyin bir çox nümunələri olmuşdur.

Türkləşmənin ən erkən nümunəsi Mərkəzi Asiyada baş bermişdir. O zaman b.e. VI əsrində Daxili Asiyadan türk tayfalarının köçü regionda yaşayan İran xalqları arasında dil dəyişikliyinə səbəb olmuşdur. Həmçinin, b.e. VIII əsrinə qədər Qaşqarın türkləşdirilməsini qarluq türkləri başa çatdırmış və əhalini islamlaşdırmışdılar.

O zamanlar əsasən ellinləşdirilmiş yunandilli müxtəlif xalqların yaşadığı Anadolunun türkləşməsi Səlcuqlu imperiyası və Rum suultanlığı dövründə baş vermişdir.

## Etimologiya
XX əsrdən əvvəl Anadolu, Balkan, Qafqaz və Yaxın Şərq vilayətlərinin osmanlılaşmaya məruz qaldığı deyilirdi. XX əsrdə Türkiyə milliyətçiliyinin yüksəlişindən sonra "türkləşdirmə" "osmanlılaşdırma" ilə əvəz olunmağa başlamışdı.

Termin yunan dilində Bizans imperiyası dövründə, 1300-cü illərdən dövründən "" və ya "" kimi istifadə edilmişdir. Bu, hərfi mənada "türk olmaq" deməkdir. Bu ifadə şəxslərdən başqa türklər tərəfindən fəth edilən şəhərlərə və ya məscidə çevrilmiş kilsələrə də aid edilirdi. Daha çox "" ("türkləşdirmək" və ya "türk olmaq") fel şəklində istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycanlılaşdırma
* Farslaşdırma
* Kürdləşdirmə
* Türkçülük
* Günəş dil nəzəriyyəsi
* Türk-İran ənənəsi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*
*
*

*
*
*

*

*
Farslaşdırma

**Farslaşdırma** () — qeyri-fars cəmiyyətinin "farslaşmış" halına gəldiyi mədəni dəyişikliyin sosioloji prosesi. Bu zaman həmin cəmiyyət fars dilini və ədəbiyyatını, İran mədəniyyətini, incəsənətini, musiqisini və kimliyini, eləcə də digər sosial-mədəni amilləri birbaşa mənimsəyir və ya ondan güclü şəkildə təsirlənir. Bu, tez-tez dil dəyişikliyini özündə ehtiba edən mədəni assimilyasiyanın spesifik formasıdır. Bu termin təkcə mədəniyyətlərə deyil, həm də fərdlərə şamil edilir, çünki onlar fars mədəniyyətinə alışıb "farslaşmış" olurlar.

Tarixən bu termin ümumiyyətlə erkən və orta islam dövrlərində İran mədəniyyəti sferasında yaşayan qeyri-İrandilli xalqların, xüsusən ərəblər və müxtəlif Qafqaz (məsələn, gürcü, erməni və dağıstanlı), həmçinin türk xalqları, o cümlədən səlcuqilər, Osmanlılar və Qəznəvilərdə mədəniyyətlərində baş verən dəyişikliklərə istinad etmək üçün tətbiq edilmişdir. Bu termin, həmçinin İran yaylası ətrafındakı vilayətlərə, məsələn, Anadolu və Hindistan yarımqitəsində yaşayan qeyri-fars xalqlara linqvistik xüsusiyyətlər də daxil olmaqla, fars mədəniyyətinin aspektlərinin ötürülməsinə istinad etmək üçün də tətbiq edilmişdir.

## Həmçinin bax

* Türk-İran ənənəsi

## İstinadlar
Mütəşəkkil din

**Mütəşəkkil din**, **təşkilatlaşmış din** və ya **institusional din** — inanc sistemlərinin və ritualların sistematik şəkildə təşkil edildiyi və rəsmi şəkildə qurulduğu din. Mütəşəkkil din adətən rəsmi doktrina (və ya doqma), iyerarxik və ya bürokratik rəhbərlik strukturu və qayda və təcrübələrin kodlaşdırılması ilə xarakterizə olunur.

## Tərifi
Mütəşəkkil din, xüsusilə antropologiya, sosiologiya və fəlsəfədə daha geniş din anlayışından fərqlənir. ABŞ filosofu Vilyam Ceyms mütəşəkkil dini özlüyündə dindən fərqli və ikinci dərəcəli hesab etmiş, onun haqqında danışarkən "bizim qəbul etdiyimiz mənada dindən kənarda teologiyalar, fəlsəfələr və kilsə təşkilatları ikinci planda inkişaf edə bilər" demişdir. Ceyms ardınca şərh etmişdir ki, "institusional din"in əsas elementləri "ibadət və qurban tanrının, yəni teologiyanın və mərasimlərin və kilsə təşkilatının xüsusiyyətləri üzərində işləmək üçün prosedurlardır".

Müasir dövrdə "din" termininin tərifi getdikcə qeyri-şəffaflaşır və "mütəşəkkil din"in tərifini çətinləşdirir. Beləliklə, antropoloqlar, ilahiyyatçılar və alimlər "təşkilat" ideyasını dinin özünün tərifinə daxil etməyə çalışmışdılar. Bunun bəzi nümunələri dini "mədəni sistem" olaraq təyin edən Klifford Girts tərəfindən verilən tərifdə tapılır. Bundan əlavə, Maks Veberin dinə verdiyi tərifi mütləq xristian tərifində deyil, hiss olunan dini qurumu təşkil edən mütəşəkkil iyerarxiya anlayışında israr edən "kilsə" ideyasını ehtiva edir.

## İstinadlar
Omaha xalqı

**Omaha**, ABŞ-ın şimal-şərqindəki Nebraska və Ayova ştatının qərbindəki Omaha Qoruğunda yaşayan federal olaraq tanınan Orta Qərbi Yerli Amerika qəbiləsidir. 2012-ci ilə kimi 5427 qeydiyyatdan keçmiş üzv var idi. Omaha rezervasiyası əsasən Thurston qraflığının cənub hissəsində və Nebraska ştatının şimal-şərqindəki Cuminq qraflığında yerləşir, lakin kiçik hissələr Burt qraflığının şimal-şərq küncünə və Missuri çayı boyunca Ayova ştatının Monona qraflığına qədər uzanır. Onun ümumi torpaq sahəsi 307,03 sq mi (795,2 km2) və qeyri-yerli sakinlər də daxil olmaqla rezervasiya əhalisi 2020-ci il siyahıya almasında 4,526 nəfər idi. Onun ən böyük icması Penderdir.
Duqlas (Nebraska)

**Duqlas qraflığı** — ABŞ-nin Nebraska ştatında yerləşən qraflıq. 2020-ci il ABŞ siyahıya alınmasına görə əhalisinin sayı 584,526 nəfərdir. Bu, Nebraska sakinlərinin dörddə birindən çoxunun yaşadığı ştatın ən sıx məskunlaşılmış qraflıqdır. Onun qraflıq mərkəzi əyalətin ən böyük şəhəri olan Omahadır. Qraflıq 1854-cü ildə yaradılmış və o zaman İllinoys ştatından senator vəzifəsində çalışan Stiven A. Duqlasın (1813-1861) şərəfinə adlandırılmışdır.

Nebraska nömrə sistemində Duqlas qraflığı "1" prefiksi ilə təmsil olunurdu (çünki 1922-ci ildə dövlət nömrə nişanı sistemi qurulanda ştatda ən çox nəqliyyat vasitəsi orada qeydə alınmışdır). 2002-ci ildə Nebraska ştatı, Duqlas qraflığını üç ayrı qraflığa ayırdı: Duqlas, Lankasters və Sarpi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rik Qrayms

**Rik Qrayms** () — "The Walking Dead" komikslərinin baş uydurma qəhrəmanı. Televiziya serialının doqquz mövsümündə onu aktyor Endrü Linkoln canlandırıb. Personaj yazıçı Robert Kirkman və rəssam Toni Mur tərəfindən yaradılmış və ilk dəfə komiksin 2003-cü ildəki nəşrində peyda olmuşdur. Qəsəbənin şerif köməkçisi olan Rik atışmada ölümcül yaralanır və bu səbəbdən komaya düşür, o özünə gələndə dünyanın "yeriyən ölülər" tərəfindən zəbt edildiyinin şahidi olur. 

Rik Qrayms vəfatından əvvəl komiksin 192-ci buraxılışına kimi baş qəhrəman olub. Rik "The Walking Dead" komiks seriyasında sağ qalanlar qrupuna rəhbərlik edirdi. Hekayədə o, zombi apokalipsisi zamanı komadan oyanır və arvadı Lorinin və oğlu Karlın axtarışına başlayır. O, nəhayət onları Atlantadakı düşərgədə tapır və oradakı qrupun liderliyini öz üzərinə götürür. Hekayə irəlilədikcə o, yeriyənləri öldürməyə vərdiş edir, lakin ailəsini və dostlarını digər sağ qalanlardan qorumaq üçün çətin qərarlar verməklə mübarizə aparır. Rik bu daimi qarşıdurmada düşmənlərinə qarşı daha da soyuqqanlı olur. O, qrupunu istismar etmək istəyən antaqonist qüvvələrə qarşı davamlı olaraq mücadilə aparır. Komiksin **Rick Grimes 2000** adlı başqa bir alternativ buraxılışında Rik “İsgəndəriyyə” (Alexandria) dönəmində yadplanetlilərin işğalından sonra kiborqa çevrilir. Bu komiksdə o, yenidən dirilmiş Qubernatorla üz-üzə gəlir. Rikin bu alternativ versiyasını genişləndirmək üçün "Skybound X: Rick Grimes 2000" adlı məhdud seriya 7 iyul, 4 avqust 2021-ci il tarixləri arasında buraxıldı.

Rik Qrayms vicdana və insani dəyərlərə əhəmiyyət verən şəxs kimi bilinir. 2010-cu ilin aprelində Endrü Linkoln rolu oynamaq üçün seçildi: yaradıcı Robert Kirkman Linkolnu personaj üçün "möcüzəli tapıntı" hesab edirdi. Linkoln rola hazırlaşmaq üçün "High Noon" (1952) filmindəki Geri Kuperin performansından və "*[[Breaking Bad]]*" televiziya dram serialından ilham aldı. Linkolnun Rik Qrayms obrazı həm tənqidçilərin, həm də pərəstişkarların tərifini qazanıb. O, bir neçə mükafata namizəd olub və 2015 və 2017-ci illərdə "Saturn mükafatı"na layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sefo

**Seyfullah Sağır **() – Türk pop musiqiçisi və söz yazarıdır."Bilmem mi?" adlı Reggaeton tipli mahnısı ilə o daha çox tanınmağa başlamışdır.

## Həyatı və Kariyerası
16 mart 1998 tarixində o Samsunda doğulub. Əslən Trabzondandır.

2018-in Mart ayında o musiqi karyerasına "Yalan" adlı ilk mahnısı ilə başlamışdır. O, 2019-cu ilin Fevralında çıxardığı "Poz" adlı sinqlından sonra musiqiyə daha çox diqqət yetirmək qərarına gəlib. 18 aprel 2019-cu ildə "Up Down" adlı mahnısını dinləyiciləri ilə bölüşdü. 28 iyun 2019-cu ildə "362" adlı sinqlı buraxdı. Bu sinqldan sonra o, "Derdi Ne" mahnısı yaratdı. Mahnılarında adətən pop ritmindən istifadə edir. O, 21 fevral 2020-ci ildə "Başa Sar" adlı sinqlı buraxdı, mahnının digər adları arasında Aerro və Yase Sefo'nun beatində müşayiəti var.

## Diskoqrafiya
*Single'lar<br>
• Değiştir<br>
• Yalan (2018)<br>
• Poz (2019)<br>
• Up Down (2019)<br>
• 362 (2019)<br>
• Derdi Ne? (2019)<br>
• Başa Sar (ft. Aerro, Yase) (2020)<br>
• Rest (2020)<br>
• Kaybol (ft. Revart) (2020)<br>
• Nerdeyim? (2020)<br>
• Geri Gel (2020)<br>
• Ardından (2021)<br>
• Youngstar (2021)<br>
• İhtiyacım Yok (2021)<br>
• Liman (2021)<br>
• Toz Duman (2021)<br>
• Bonita (ft. Reynmen) (2021)<br>
• Bilmem mi? (2021)<br>
• Affettim (2022)<br>
• Mírame (Bilmem mi? Remix) (ft. Reik) (2022)<br>
• Yarım Kalır (ft. Revart) (2022)<br>
• Tutsak (2022)<br>
• Isabelle (ft. CAPO) (2022)<br>
• Kördüğüm (ft. Jako) (2022)<br>
• Şahane (ft. Organize) (2022)<br>
• Gitti (ft. Aerro) (2022)<br>
• Beni Beni (2022)<br>
• Veda Saati (2023)<br>
• Söyleneydibu? (2023)<br>
• Araba (2023)<br>
*

## Mükafatlar

## İstinadlar
Manuş Baba

**Mustafa Özkan** ()-**Manuş Baba** olaraq səhnələrdə yer alan Türk musiqiçi. Əslən Diyarbakırlı bir ailədə doğulub. İbtidai sinfi 4-cü sinifə qədər Tarsus Turqut İçgörendə oxuyub. 1996-cı ilin yazında atası Antalyada mövsümi fəhlə işləyəndə ailəsi ilə birlikdə Antalyaya köçüb. İbtidai və orta təhsilini Antalyada Barbaros İbtidai məktəbində, orta təhsilini isə 2005-ci ildə Qazi Liseyində başa vurub. O, musiqiyə ilk addımını orta məktəb illərində atasının ona aldığı gitara ilə atıb. Bir müddət gitara, xanəndəlik və musiqi təhsili dərsləri aldıqdan sonra 2010-cu ildə Akdeniz Universiteti Gözəl Sənətlər Fakültəsinin Musiqi Bölməsini qazanıb. Təhsil aldığı müddətdə *Günəşə Səyahət* qrupunun vokalisti kimi Antalyanın müxtəlif məkanlarında səhnəyə çıxıb.

Uşaq vaxtlarında nənəsi ona balaca, gözəl uşaq mənasını verən Manuş deyə səslənirmiş, və körpə ikən danışmağa başlayanda ağzından çıxan ilk söz Baba olduğuna görə o özünə səhnə adı olaraq Manuş Babanı seçib.

O, pop,rok və eksperimental adlandırdığı öz bəstələrini və şərh yazılarını şəxsi internet səhifələrində, sosial şəbəkələrdə və konsertlərində paylaşaraq ad çıxarıb. 2016-cı ildə üç sinqlı buraxdıqdan sonra 2017-ci ilin iyul ayında ilk studiya albomu "Dönersen Islık Çal"-ı buraxdı.

## Diskoqrafiya
**Albomlar**

• Dönersen Islık Çal (2017)

• İki Gözümün Çiçeği (2019)

**Sinqıllar**

• İstanbul

• Aşkın Kederi

• Değmez

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2023-cü il fevral ayında vəfat edənlər

**2023-cü il fevral ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

### 28 fevral
* Cavad Təbatəbai — 77 yaşında vəfat edib.

### 26 fevral
* Qəhrəman Əliyev (məşqçi) — 63 yaşında vəfat edib.

### 24 fevral
* Takiçi Nişiyama — 91 yaşında vəfat edib.

### 23 fevral
* Əli Əsgərov (müğənni) — 61 yaşında vəfat edib.
* Ağasaleh Nuriyev — 82 yaşında vəfat edib.

### 22 fevral
* Fucima Kansuma — 104 yaşında vəfat edib.

### 21 fevral
* Simon Sequan — 97 yaşında vəfat edib.

### 20 fevral
* Ramiz Novruz — 67 yaşında vəfat edib.

### 15 fevral
* Pol Berq — 96 yaşında vəfat edib.

### 13 fevral
* Fəxrəddin Qurbanov — 69 yaşında vəfat edib.
* Leyci Matsumoto — 85 yaşında vəfat edib.

### 12 fevral
* Vadim Əbdürrəşidov — 78 yaşında vəfat edib.
* Nilay Aydoğan — 30 yaşında vəfat edib.

### 11 fevral
* Dəniz Baykal — 84 yaşında vəfat edib.

### 10 fevral
* Bəhram Hüseynov — 66 yaşında vəfat edib.

### 9 fevral
* Sıtkı Güvenç — 61 yaşında vəfat edib.

### 8 fevral
* İvan Silayev — 92 yaşında vəfat edib.

### 7 fevral
* Əhməd Eyyub Türkaslan — 28 yaşında vəfat edib.
* Yakup Taş — 63 yaşında vəfat edib.

### 6 fevral
* Nadir Cuxədar — 45 yaşında vəfat edib.
* Cemal Kütahya — 32 yaşında vəfat edib.
* Kristian Atsu — 31 yaşında vəfat edib.
* Taner Savut — 48 yaşında vəfat edib.

### 5 fevral
* Pərviz Müşərrəf — 79 yaşında vəfat edib.

### 3 fevral
* Pako Raban — 88 yaşında vəfat edib.

### 1 fevral
* Tərlan Seyidov — 80 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar
Cinzaburo Masaki

– Yaponiya generalı. Rus-yapon müharibəsində kiçik zabit kimi iştirak etmiş, növbəti illərdə Yaponiyanın aparıcı hərbi xadimlərindən biri olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Cinzaburo Masaki 1876-cı ildə Yaponiyanın Saqa prefekturasında doğulmuş, 1897-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. Rus-yapon müharibəsinə leytenant kimi qatılan Masaki 6-cı diviziyanın bölük komandiri təyin olunmuş, 1904-cü ilin sonunda kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1933-cü ildə general olmuş, 1934-cü ildə isə hərbi təhsil müfəttişi təyin olunmuşdur.

Masaki 1930-cu illərin əvvəllərində Sadao Araki ilə birlikdə orduda Kodoha adlı ultramilliyyətçi qruplaşmaya başçılıq etmişdir. 1935-ci ildə hökumətin öndə gələn siyasi fiqurlarına qarşı sui-qəsd cəhdi planı ilə əlaqəsinə görə ordudan xaric edilmişdir. 1936-cı ildə baş verilmiş hərbi çevriliş cəhdi ilə ittiham olunmuş, lakin yetərli sübut olmadığı üçün bəraət qazanmışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra Tokio Müharibə Cinayətləri Məhkəməsində A dərəcəli müharibə cinayəti kimi mühakimə olunmuş və iki il həbs cəzası almışdır.

## Qeydlər

## Ədəbiyyat
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İkinci dünya müharibəsinin generalları
Afinalı Apollodor

**Afinalı Apollodor** (; ) —  yunan alimi, tarixçisi və qrammatiki.

## Həyatı
Atası Asklepiaddır. Müasir Dionysius Thrax ilə yanaşı, o, Babilli Diogenin, Stoik Panaetiusun və dilçi Samotrakiyalı Aristarxın tələbəsi idi. O, İsgəndəriyyəni tərk etdi (bəlkə də qaçdı), ehtimal ki, təxminən eramızdan əvvəl 146-cı ildə Perqama getdi və nəhayət Afinada məskunlaşdı.
## Həmçinin bax
* Yunan
* Antik Yunan
* Afina
* Fəlsəfə
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sən anlat, Qara dəniz

***Sən anlat Qara dəniz*** — Sineqraf imzalı ilk bölümü 24 yanvar 2018-ci ildə yayımlanan, prodüseri Osman Yavaş, ssenari müəllifi Nehir Erdem, Ayşe Ferda Eryılmaz və Erkan Birgören, baş rollarda Ulaş Tuna Astepe, İrem Helvacıoğlu və Mehmet Ali Nuroğlunun yer aldığı Türkiyə istehsalı olan dram televiziya serialıdır. 3 sezondan ibarət olan serial 13 noyabr 2019-cu ildə yayımlanan 64-cü bölümü ilə sona çatdı.

## Aktyorlar və Personajlar

**Bitilirən Personajlar**

## Yayım Təqvimi

## İstinadlar
Emir Can İğrek

**Emir Can İğrek** () — türk musiqiçi, musiqi yazarı.

## Həyatı
Emir Can İğrek 2 aprel 1993-cü ildə Tekirdağın Çerkezköy rayonunda anadan olub. Çerkezköy Hacı Fahri Zümbül Anadolu Liseyini bitirib. Musiqi karyerasına doğulduğu şəhərdə kiçik səhnə qrupları yaratmaqla başlayıb. Yıldız Texniki Universitetində son kursu tərk edərək Nazım Hikmət Akademiyasında səs və solfecio təhsilinə başlamış və 4 il Nazım Hikmət Akademiyası Xorunda tenor kimi çıxış etmişdir. 2018-ci ildə "Ağır Roman" adlı ilk tammetrajlı albomu işıq üzü gördü. O, 2019-cu ildə "Nalan" mahnısı ilə debüt edib. O, 2020 PowerTürk Musiqi Mükafatlarında "İlin ən yaxşı çıxış edən müğənnisi" mükafatına layiq görülüb. Emir Can İğrek, bir çox müğənnilər üçün musiqi bəstələyib verib. O, hal hazırda Kadıköydəki studiyasında yeni əsərlərinin hazırlıqlarını davam etdirir. Yıldız Texniki Universitetinin Metallurgiya və Material Mühəndisliyi fakültəsində təhsil alır.

## Diskoqrafiya
**Albomlar**

* Ağır Roman (2018) 
* Sapa (2020)
* Parti İptal (2023)

**Sinqıllar**

* Müzik Kutusu (2015)
* Gönül Davası (2017)
* Aç Bağrını (2018)
* Defoluyorum (2019)
* Gömleğimin Cebi (2019)
* Yerin Altındayım (Kurtalan Ekspres ile, 2019)
* Dönsen Bile (2019)
* Nevale (2019)
* Nalan (2019)
* Silahım Yok (2019)
* Sapa (2020)
* Ecza Deposu (2020)
* Muhalif (2020)
* Meydan (2020)
* Darbe (Patron (rapçi)|Patron ile, 2020)
* Saman Sarısı (2020)
* Akşamcı (2020)
* Tenha (2020)
* Dargın (Zeynep Bastık ile, 2020)
* Bıraktım Şaşırmayı (2021)
* Zemin (2021)
* Memur (2021)
* Çiftetelli (2021)
* Kor (2021)
* İntihaşk (2021)
* Gurbete Kaçacağım (Yeni Türkü Zamansız) (2022)
* Felfena (2022)
* Bana Unutmayı Anlat (Cem Adrian ile, 2022)
* Kafa Tatili (2022)
* Facia (2022)
* Görünce Dünyamın Yıkıldığı (Live) (Şanışer ile, 2022)
* Beyoğlu (2022)
* Dayanamam (2022)

## Mükafatlar
* 2020-ci ildə ən güclü çıxış edən müğənni, PowerTürk Musiqi Mükafatları
* 2020-ci ilin Ən Yaxşı Pop Musiqisi Artisti, 18-ci Radio Boğaziçi Musiqi Mükafatları (Boğaziçi Universiteti)
* 2019-cu ilin ən bəyənilən kişi müğənnisi, Altınyıldız Klassik İlin Ulduzları Mükafatları (YTU)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xose Manuel Peres

**Xose Manuel Peres de Veqa** (; ) — İspaniya bobsleyçisi. 1968 Qış Olimpiya Oyunlarında iştirakçı, 1970 Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı olmuşdur.

## Həyatı
Xose Manuel Peres 10 may 1947-ci ildə İspaniyanın Valensiya şəhərində anadan olmuşdur.

1968-ci ildə Qrenoblda keçirilən Qış Olimpiya Oyunlarında İspaniya milli komandasına daxil edilmişdir. İki nəfərlik yarışda Xose Mariya Palomo ilə birlikdə dörd yarışın yekununda 4 dəqiqə 51,16 saniyə nəticə göstərmiş, qızıl medal qazanan İtaliya təmsilçiləri Eucenio Monti və Luçano de Paolisə 10,62 saniyə fərq ilə uduzaraq 12-ci yeri tutmuşdurlar. Gilyermo Rosal, Nestor Alonso və Antonio Martinin də daxil olduğu ispaniyalı ekipaj dördlük yarışında iki qaçış üzrə 2:24,32 hesabı ilə qalib İtaliya komandasından 6,93 saniyə geri qalaraq sonuncu, yəni 19-cu olmuşdur.

## İstinadlar
Ana Mariya Tostado

**Ana Mariya Tostado Dominqo** (; ) — İspaniya universal voleybolçusu. 1992 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Ana Mariya Tostado 30 oktyabr 1971-ci ildə İspaniyanın Valensiya şəhərində anadan olmuşdur.

1990–1992-ci illərdə "Espanyol" da, 1993–1994-cü illərdə "Mursiya"da çıxış etmişdir. 1990/91 mövsümündə "Espanyol"un tərkibində İspaniya çempionatını, kubokunu və superkubokunu, 1993/94 mövsümündə "Mursiya"nın tərkibində ölkə çempionluğunu qazanmışdır.

1991-ci ildə İspaniyanın qadınlardan ibarət komandasının tərkibində Yaponiyada keçirilən dünya çempionatında çıxış etmiş, komanda 11-ci yeri tutmuşdur.

O, 1992-ci ildə Barselonada Yay Olimpiya Oyunlarında İspaniyanın qadın voleybol komandasının üzvü olmuş, 4 oyun keçirmişdir. Komanda 8-ci yeri tutmuşdur.

## İstinadlar
Asunsyon Domenek

**Asunsyon Domenek Domingez** (; ) — İspaniya voleybolçusu, toppaylayıcı. O, 1992 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Asunsyon Domenek 8 iyun 1967-ci ildə İspaniyanın Valensiya şəhərində anadan olmuşdur.

1990–1992-ci illərdə "Xativa"da, 1993–1994-cü illərdə "Mursiya"da, 1998–2000-ci illərdə "Albasete"də çıxış etmişdir. 1991-ci ildə "Xativa" ilə İspaniya Superkubokunu, 1994-cü ildə "Mursiya" ilə ölkə çempionluğunu qazanmışdır.

O, 1992-ci ildə Barselona Yay Olimpiya Oyunlarında İspaniyanın qadın voleybol komandasının üzvü olmuş, komandası 8-ci yeri tutmuşdur. Domenek toppaylayıcı kimi çıxış etmiş, 4 matç keçirmişdir.

## İstinadlar
Alvaro Visente

**Alvaro Visente Domenek** ( ; ) — İspaniya boksçusu. O, 1948 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir.

## Həyatı
Alvaro Visente 25 yanvar 1928-ci ildə İspaniyanın Alberike şəhərində anadan olmuşdur.

1950–1951-ci illərdə peşəkar boksda mübarizə aparmışdır. 16 avqust 1950-ci ildə keçirilən ilk döyüşdə ispaniyalı Fransisko Mir üzərində nokautla qalib gəlmişdir. Ümumilikdə 4 peşəkar döyüş keçirmiş, 3 qələbə qazanmışdır, 1 məğlubiyyət almışdır.

## İstinadlar
Səfa Zəngin

**Səfa Zəngin** (; d. ) — Türkiyənin teatr, film, serial aktyoru və səsləndirmə sənətçisi.

## Həyatı
16 may 1968-ci ildə Malatyada anadan olub.

1995-ci ildə İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyasının Teatr fakültəsini bitirib. 1994–2001-ci illərdə Dormen Teatrında peşəkar aktyor kimi çalışıb.

İstanbul Bilgi Universitetinin aktyorlarından ibarət Teatr Kandela tərəfindən səhnələşdirilən "Karmakarşık", "Popcorn", "Kare As" və "Oyun" tamaşalarına quruluş verib. O, 2003–2004-cü illərdə rol aldığı "*[[Qurdlar Vadisi (teleserial)|Qurdlar Vadisi]]*" serialında oynadığı psixoloji problemləri olan Ərdal Kömürcü personajı ilə populyarlıq qazanmışdır.

İstanbul Teatrında "İkinin biri", Aktyorlar Teatr Qrupunda "Troyalı Kadınlar", Volkan Severcan Yapımda "Korkuyorum Sevgilim" adlı tamaşalarda rol aldı. O, teatr və effektiv danışıq texnikasını öyrətməklə yanaşı, serial, film, reklam, sənədli və bədii filmləri səsləndirir. Şahnəkarlar Teatrında "Canlı yayım" və "Bavul" tamaşalarında oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İslam İnqilabı Şurası

**İslam İnqilabı Şurası** () — Ayətullah Ruhullah Xomeyni tərəfindən 10 yanvar 1979-cu ildə İrana qayıtmazdan əvvəl İslam İnqilabını idarə etmək üçün yaradılmış qrup. Şuranın qurulmasından növbəti bir neçə ay ərzində şuradan bankların milliləşdirilməsindən tutmuş tibb bacılarının maaşlarına qədər hər şeyi əhatə edən yüzlərlə qərar və qanunlar çıxarılmışdır. Onun mövcudluğu inqilabın erkən, daha az təhlükəsiz dövründə  sirr olaraq saxlanılmış, və şuranın üzvləri və nə etdiyinin dəqiq mahiyyəti 1980-ci ilin əvvəllərinə qədər ictimaiyyətə açıqlanmamışdır. Şura üzvlərindən bəziləri Motəhhəri, Taleqani, Bahünər, Behişti, Qarani İran-İraq müharibəsi zamanı həlak olmuş və ya İran İnqilabının möhkəmlənməsi zamanı XMT tərəfindən öldürülmüşdülər. Qalanların çoxu rejim tərəfindən kənarlaşdırılmışdır.

## İstinadlar

### Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
*
Marina Lapina

**Marina Lapina** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Marina Lapina Azərbaycanı 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Nəticədə o, çəkic atma turnirində 55.34 metr nəticə göstərdi və təsnifat mərhələsini 46-cı pillədə başa vuraraq mübarizəsini dayandırdı.

## İstinadlar
Onaqr

**Onaqr** () — Qulanın yarımnövü olan at cinsindən olan təkbarmaqlı heyvan. İran və Suriyadan Hindistanın şimal-qərbinə qədər uzanan qayalı yaylalarda yaşayır.
## Etimologiya
"Onaqr" sözündən gəlir ( — eşşək və  — tarla.).

## Bioloji təsvir
Heyvanın təbiətdə hündürlüyü 1,2 m, uzunluğu isə 2 m, qulaqları eşşəkdən nəzərəçarpacaq dərəcədə qısadır. Rəngi yayda qırmızımtıl, qışda isə sarımtıl, quyruğundakı qotaz açıq qəhvəyi, ağzın ucu və gövdənin aşağı hissəsi ağdır.

## İstinadlar
Öykü Gürman

**Öykü Gürman** () — Türk pop və flamenko müğənnisi, aktrisa. 2007-ci ildə əkiz qardaşı Berk ilə birlikdə Öykü və Berk qrupunu qurdu. Qrup 2010-cu ildə

## Şəxsi həyatı
Öykü Gürman 2015-ci il avqustun 4-də Yavuz Bingöllə ailə qurub, 2016-cı il aprelin 15-də boşanıb.
dağıldı.

## Musiqi karyerası
O, Aralıq dənizi və Ərəb musiqisini qarışdıraraq musiqi yaradan sənətkardır. Onlar əkiz qardaşı Berk ilə YouTube-də "Evler Önü Boyalı Direk" adlı mahnını oxuyub paylaşaraq tanınıblar. Bu video 2008-ci ilin may ayına kimi 10 milyon 800 min dəfə, albom etdikdən sonra çəkdirdikləri kliplər isə 6 milyon 850 min dəfə izlənilib, lakin onların videoları 2008-ci ilin avqustunda silinib.

İlk albomları olan "Kısmet"-də cəmi 10 mahnı var. Onlar Berk imzası olan mahnılarla yanaşı, xalq mahnılarını da flamenko ilə qarışdıraraq alboma daxil ediblər. Debüt etdikdən sonra TRT1 ekranlarında "Boyalı Direk" adlı musiqili və söhbət proqramına ev sahibliyi ediblər.

2010-cu ildə Öykü və Berk qruplarını bitirdilər və onlar təkbaşına yollarına davam etmək qərarına gəldilər.

## Diskoqrafiya

### Albomlar

#### Fərdi
* Bir Başka (2011) / Pasaj Müzik
* Rüya Bitti (2015) / Pasaj Müzik

#### Öykü və Berk olaraq
* Kısmet (albüm)|Kısmet (2007) / Pasaj Müzik
* İki Arada (albüm)|İki Arada (2009) / Pasaj Müzik

### Sinqıllar
* "Nem Alacak Felek Benim" (2014)
* "Düşün Beni" (2018)
* "Ay Işığı" (Koliva ile) (2019)
* "Deniz Gözlüm" (2020)
* "Yine Sevenler Sevsin" (2020)
* "Nació la Luna" (Berk Gürman ile) (2021)
* "Unutuldum Mu Yani" (Berk Gürman ile) (2021)
* "Ayaz Geceler" (2022)
* "Acıyı Bırak" (2023)

### Video klipler

#### Öykü və Berk olaraq
* Evlerinin Önü Boyalı Direk, Yayınlanma: Aralık 2007
* Leyla
* Seni Ben Unutmak İstemedim Ki, Yayınlanma: Nisan 2010
* Geceler Düşman, Yayınlanma: Eylül 2009
* Aman geze geze 2008
* Gönül Arsızı 2010

## Filmoqrafiya

## Mükafatları

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Satyaprem Ki Katha

***Satyaprem Ki Katha*** (  ) baş qəhrəmanları Kartik Aaryan və Kiara Advaninin oynadığı problemli evlilikdən bəhs edən 2023-cü ildə hindi dilində çəkilmiş romantik dram filmidir . Rejissor Sameer Vidwans və Entertainment və Namah Pictures tərəfindən birgə istehsal olunur. 

Film 2021-ci ilin iyununda elan edildi. Əsas çəkilişlər 2022-ci ilin sentyabrında başlayıb və 2023-cü ilin aprelində yekunlaşıb. Film 29 iyun 2023-cü ildə kinoteatrlarda nümayiş olundu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
III Səlim Gəray

**III Səlim Gəray** () — XXXXII Krım xanı.

1713-cü ildə doğuldu. Krım xanı II Fateh Gərayın oğludur. Əmisi Arslan Gərayın ilk səltənətində kalqay ünvanı aldı. Ruslara və polyaklara qarşı apardığı təcavüzkar siyasət səbəbilə 1765-ci ilin sentyabrında əmisi Krım Gəray vəzifədən alındı və yerinə Səlim Gəray taxta çıxarıldı. İlk səltənətində qardaşı Mehmed Gəray kalqay, digər qardaşı Krım Gəray isə nurəddin təyin edildi.

Taxta çıxdıqdan sonra Osmanlı sultanı III Mustafayla görüşən Səlim Gəray, onu Avstriya ilə sülh bağlamağa və ruslara qarşı birlikdə mübarizə aparmağa razı saldı. Uzun danışıqların ardından Sultan Mustafanı razı salsa da, ruslarla müharibə tərəfdarı olmayan sədrəzəm Muhsinzadə Mehmed Paşa tərəfindən vəzifədən alındı (mart 1767) və yerinə əmisi Arslan Gəray yenidən Krım xanı oldu.

1770-ci ildə Səlim Gəray yenidən Krım xanlığına gətirildi. Qardaşı Mehmed Gərayı kalqay, Həlim Gərayın oğullarından Krım Gərayı isə nurəddin təyin etdi. Üstəlik arzuladığı Rusiya-Osmanlı müharibəsi çoxdan başlamış, hətta Osmanlılar şimali Qara dəniz sahilindəki mülklərini qorumaqdan aciz vəziyyətə düşmüşdü. Digər yandan Osmanlıların cəbhədəki məğlubiyyətlərini görən noqaylar qarşı cəbhəyə keçmiş və rusların təbəəliyini qəbul etmişdi. Buna qarşı çıxan Səlim Gəray dərhal yerli bəylər vasitəsilə ordu toplamağa başladı. Ancaq gecikdi və 1771-ci ilin iyununda rus qoşunları general Dolqorukovun idarəsində yarımadanı işğal etdi. 14 iyunda Perekop və 29 iyulda Feodosiya yaxınlığında iki böyük tatar ordusu məğlub edildi. Ardından Perekop, Feodosiya, Yeniqala, Kerç və Arabat kimi mühüm strateji qalalar işğal olundu.

Bu vəziyyətdə hakimiyyətini qoruya bilməyən Səlim Gəray dəstək toplamaq məqsədilə İstanbula qaçsa da, burada gözlədiyi dəstəyi ala bilmədi və 1771-ci ilin noyabrında vəzifədən çəkildi. Qalan ömrünü Vizedə keçirən Səlim Gəray 1786-cı ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky "Повелители двух материков", Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
II Qaplan Gəray

**II Qaplan Gəray** () — XXXXV Krım xanı.

1739-cu ildə doğuldu. Krım xanı II Səlim Gərayın oğludur. Arslan Gərayın və Krım Gərayın ikinci səltənətlərində nurəddin ünvanı almışdır. Davam edən Rusiya-Osmanlı müharibəsi əsnasında vəzifəyə gətirilən, ancaq yerli bəylərin dəstəyini qazana bilməyən IV Dövlət Gərayın vəzifədən alınmasının ardından 1770-ci ilin martında Krım xanlığına gətirildi. Dərhal topladığı tatar süvariləriylə cəbhəyə yollansa da, burada hərbi uğur qazana bilmədi və Krıma geri göndərildi.

Tabeliyindəki noqayların rusların tərəfinə keçməsinin ardından baş verə biləcək hər hansı bir hücuma qarşı səfərbərlik elan etdi və müharibəyə hazırlıq işləri gördü. Buna baxmayaraq ruslardan gələn muxtariyyət təkliflərini də dəyərləndirdiyi bilinir. Müharibənin mühüm zamanaında Krım xanının rusların tərəfinə keçməsindən çəkinən Sultan Mustafa dərhal onu vəzifədən uzaqlaşdırdı (noyabr 1770). Yerinə isə sabiq Krım xanlarından III Səlim Gəray ikinci dəfə hakimiyyətə gətirildi. İstanbula çağırılan Qaplan Gəray dərhal sürgün edildi. Cəmi bir il sonra 1771-ci ildə yayılan vəba epidemiyası səbəbilə vəfat etdi.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
II Sahib Gəray

**II Sahib Gəray** () — XXXXVI Krım xanı.

1726-cı ildə doğuldu. Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi, Topal Əhməd Gərayın (ö. 1750) oğludur. İlk illəri haqqında məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1770-ci ildə Perekop qalasının mühafizəsi ilə vəzifələndirilməsidir.

1771-ci ilin iyununda rusların general Dolqorukovun idarəsində yarımadanı işğal etməsi və Osmanlı tərəfdarı III Səlim Gərayın məğlub olaraq İstanbula qaçmasının ardından 1771-ci ilin noyabrında rusların himayəsində Krım xanı təyin edildi. Kalqay olaraq qardaşı Şahin Gəray, nurəddin olaraq isə Maqsud Gərayın oğlu Bahadur Gəray təyin edildi.

Dərhal rus işğalını dayandırmaq üçün danışıqlara başladı və 1 noyabr 1772-ci ildə Qarasuvbazar müqaviləsi ilə rusların hərbi ekspedisiyası dayandırıldı. Bununla belə onlar tərəfindən işağl edilən bütün qalalar rusların əlində qaldı. Ruslardan və noqaylardan aldığı dəstəklə xanlığı müstəqil şəkildə idarə edəcəyini düşünsə də, çox keçmədən rusların bölgəni tamamilə işğal etmək niyyətini anladı.

Osmanlı sultanı III Mustafa tərəfindən bölgədəki rus nüfuzunu azaltmaq məqsədilə göndərilən Dövlət Gərayın hərbi uğurları rusları təşvişə salmışdı. Üstəlik bu dəfə Sahib Gəray da onu gizlicə dəstəkləyirdi. Buna baxmayaraq Şimali Qafqaz və Balkan yarımadasındakı məğlubiyyətlərin ardından Osmanlılar 21 iyul 1774-cü ildə Kiçik Qaynarca sülhüylə müharibəni dayandırdı və məğlubiyyətini elan etdi. Üstəlik sülhün şərtlərinə görə, Krım xanlığı rusların himayəsində müstəqil xanlığa çevrildi.

Artan rus təsirini azaltmaq və yerli tatar bəylərini vahid cəbhədə toplamaq üçün Sahib Gəray 1775-ci ildə Dövlət Gərayın lehinə taxtdan çəkildi. Dərhal İstanbula getdi və Çatalca yaxınlarındakı mülkündə yaşamağa başladı. 1807-ci ildə burada vəfat etdi.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
Köln Mərkəzi DİTİB Məscidi

**Köln Mərkəzi DİTİB Məscidi** (), Köln şəhərin və bütün Almaniyanın ən böyük məscididir.

## Tarixi
2009-cu ilin May ayında, Kölndə yerləşən əvvəlki məscid sökülüb və əvəzində noyabr ayının 7-si yeni tikinti işləri başlanmışdır. 2011-ci ilin fevral ayının 2-də 55 metr yekə Minarələr və 37 metr yekə günbəz düzəldilmişdi. 9 iyun 2017-də, Ramazan ayında, Məscid ilk dəfə istifadə edilmişdi. 2018-ci il sentyabr ayının 29-da Türkiyə prezidenti, Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Diyanət İşləri Başçısı Prof. Dr. Əli Erbaş rəsmi olaraq Məscidin açılışında iştirak etmişdirlər.

## Dezayn
4500 m² ərazini əhatə edən məscid 2–4 min nəfəri qəbul edə bilir. Restoran, ibadət yeri, kitabxana və İslam mədəniyyət mərkəzini özündə birləşdirən bu İslam kompleksinin tikintisinə 40 milyon dollar ayrılıb. Layihə Türk-İslam Diyanət İşləri Birliyi tərəfindən dəstəklənir. 35 metr hündürlüyündə şüşə günbəzi və 55 metr hündürlüyündə iki minarəsi olan məscidin tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. Memar kilsə tikintisində ixtisaslaşmış Gottfried Böhm-dür. Planlaşdırıldığı kimi, məscidin divarları şüşədən hazırlanaraq ziyarətçilərə qonaqpərvərlik və açıqlıq mühiti yaradacaq. Bundan əlavə, kompleksin restoranlar, lobbilər və mağazalar kimi əlavə hissələri bütün dinlərdən olan ziyarətçilərin üzünə açıqdır. Tamamlandıqdan sonra məscid Almaniyanın ən böyük məscidi olmuşdur.

## İstinadlar
Nahel Merzukun qətli

**Nahel Merzukun qətli** — 27 iyun 2023-cü il tarixində 17 yaşlı əlcəzairəsilli Fransa vətəndaşı Nahel Merzukun Fransanın paytaxtı Parisin şəhərətrafı Nanter rayonunda vəsiqəsi olmadan avtomobili idarə etməsindən və polis təqibindən sonra yolda dayanarkən polis əməkdaşı tərəfindən odlu silah ilə qətlə yetirilməsi. Merzuku güllələyən polis əməkdaşı səlahiyyətlilər tərəfindən "vəzifəli şəxs tərəfindən könüllü öldürmə" şübhəsi ilə həbs edilmişdir. Qətl hadisəsi genişmiqyaslı etirazlara və iğtişaşlara səbəb olmuşdur ki, bu zaman bələdiyyələr, məktəblər və polis məntəqələri kimi dövlətin simvollarına, eləcə də supermarketlər kimi digər binalara hücum edilmiş, avtomobillər və zibil qutuları yandırılmışdır. Fransa Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, iğtişaşlarla bağlı 1,350-dən çox avtomobil yandırılmış, 1,300-dən çox şəxs həbs edilmişdir.

## İstinadlar
Nahel Merzuk etirazları

**2023-cü il Fransada kütləvi iğtişaşlar** və ya **Nahel Merzuk etirazları** — Fransanın bir sıra şəhərlərində 27 iyun 2023-cü ildə 17 yaşlı əlcəzairəsilli yeniyetmə Nahel Merzukun qətli ilə bağlı silsilə iğtişaşlar. 27 iyunda Nanterdə sakinlər polis qərargahı qarşısında etiraz aksiyası keçirmiş, sonradan nümayişçilərin avtomobilləri yandırması, avtobus dayanacaqlarını dağıtması və polisə fişəng atması nəticəsində, bu, iğtişaşlara çevrilmişdir. Bu, Fransada 2005-ci il iğtişaşlarından bəri ən böyük iğtişaşlara çevrilmişdir. Parisdən 40&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşən Mantes-la-Joli şəhərində bələdiyyə binası 27 iyun gecəsi atəşə tutuldu. Tuluza və Lill də daxil olmaqla, Fransada gecə boyu toqquşmalar davam etdi. Asnières, Colombes, Suresnes, Aubervilliers, Clichy-sous-Bois və Mantes-la-Coliedə də iğtişaşlar qeydə alınıb.

29 iyunda 150-dən çox adam həbs edilmiş, 24 polis əməkdaşı yaralanmış və 40 avtomobil yandırılmışdı. İğtişaşların daha da genişlənməsindən çəkinən Fransanın daxili işlər naziri Jerald Darmanen Paris və ətrafına 1,200 çevik polis və jandarm yerləşdirmiş, bir müddət sonra daha 2,000 nəfər əlavə etmişdir. İyulun 4-dən sonra iğtişaşların intensivliyi kəskin şəkildə azaldı və bildirildiyinə görə, iyulun 15-də sona çatdı.

## Zəmin

27 iyun 2023-cü il, Mərkəzi Avropa Yay Saatı ilə təxminən saat 07:55-də iki polis əməkdaşı İl-de-Frans vilayətinin O-de-Sen departamentində Polşa dövlət avtomobil qeydiyyat nişanı olan "Mercedes-AMG" markalı avtomobilinin Nanter Universiteti dəmiryol stansiyası istiqamətində avtobus zolağı boyunca sürət həddini keçərək hərəkət etdiyini müşahidə etmişdir.  Polis əməkdaşları avtomobili idarə edən Nahel Merzuku saxlamışdır. Merzuk bu zaman avtomobili idarə edərək ərazidən qaçmağa çalışmış, lakin saat 08:16-da bir polis əməkdaşı ona atəş açmışdır. Avtomobildə olan iki sərnişin saat 08:19-da oradan qaçmışdır. Merzukun səhər saat 09:15-də vəfat etdiyi elan olunmuşdur.

## İstinadlar
II Bahadır Gəray

**II Bahadur Gəray** () — XXXXVIII Krım xanı.

1722-ci ildə doğuldu. Krım xanı II Dövlət Gərayın nəvəsi, Topal Əhməd Gərayın (ö. 1750) oğludur. İlk illəri haqqında məlumat yoxdur. Haqqındakı ilk məlumat isə 1777-ci ildə abazin qəbilələrinə rəhbər təyin edilməsidir. Qardaşı Şahin Gərayın 1777-ci ildə hakimiyyətə gəlməsinin ardından bölgədə radikal islahatlar aparıldı. Bu isə bəzi yerli bəylərin etirazına səbəb olmuşdu. Nəhayət bu etirazlar 1781-ci ildə üsyana çevrildi. Ayaqlanan əhali saraya hücum edərək bir çox saray əyanını öldürdü. Feodosiya qalasının üsyançılar tərəfindən ələ keçirilməsinin ardından Şahin Gəray 14 mayda Kerç limanına qaçdı və ruslara sığındı. Üsyançıların xanın qardaşı Bahadır Gərayı xan, digər qardaşı Arslan Gərayı isə kalqay təyin etdilər.

Ancaq üsyançıların əlində oyuncağa çevrilən Bahadır Gəray sarayda heç bir hökmə sahib deyildi. Qısa zamanda II Yekaterinanın dəstəyini qazanan Şahin Gəray yenidən yarımadanı ələ keçirdi. Dəstəkçilərinin bir çoxu Osmanlı imperiyasına qaçan Bahadır Gəray Xerson yaxınlığında ələ keçirilərək həbs olundu. 1783-cü ildə buradan qaçan Bahadır Gəray İstanbula gəldi və burada 1791-ci ildə vəfat etdi.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
Fərid Ağamoğlanov

**Fərid Ağamoğlanov** (27 iyul 1994) — Azərbaycanlı boksçu və kikboksçu. Ədliyyə Nazirliyi çavuşu

## Karyera
Fərid 2010-cu ilin sentyabr ayında Belqradda 51 kq-a qədər ağırlıq dərəcəsində (full kontakt) gənclər arasında dünya çempionatının bürünc mükafatçısı oldu. 2019-cu ilin aprel ayında "Qəbələ" klubunu təmsil edərək Bakıda keçirilən "Böyük İpək Yolu" beynəlxalq boks turnirinin bürünc mükafatçısı oldu. İkinci Qarabağ müharibəsində iştirak edib. "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı və "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalları ilə təltif olunub. İdmançı 2022-ci ilin avqust ayında Türkiyənin Konya şəhərində keçirilən 5-ci İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalını qazandı. Həmin ilin noyabrında o, Antalyada keçirilən Avropa çempionatının bürünc medalını qazanır və bununla da 3-cü Avropa Oyunlarına lisenziya qazanmış olur. Fərid 2023-cü ilin iyun ayında Krakovda keçirilən 3-cü Avropa Oyunlarında iştirak edərək, finalda İtaliya təmsilçisi Damiano Tramontana üzərində qələbə çalır və bununla Azərbaycana qızıl medal qazandırır.

## İstinadlar
Göycəli (dəqiqləşdirmə)

* Göycəli — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Aşağı Göycəli — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Həmçinin bax
* Göyçəli (dəqiqləşdirmə)
* Göyçəli (təxəllüs)
* Göyçə (dəqiqləşdirmə)
Göyçəli (təxəllüs)

**Göyçəli** — təxəllüs.

* Tərlan Göyçəli — Aşıq Pəri Məclisinin üzvü.
* Niftalı Göyçəli — Azərbaycan şairi, yazıçı.
* Muxayıl Göyçəli — şair. 
* Aşıq Hacı Göyçəli — aşıq.
* Aşıq Bəhmən Göyçəli — ustad aşıq, şair. 
* Məcnun Göyçəli — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. 
* Həsən Göyçəli — şair.

## Həmçinin bax
* Göyçəli (dəqiqləşdirmə)
* Göyçə (dəqiqləşdirmə)
* Göycəli (dəqiqləşdirmə)
Amerikalı psixopat (film)

**Amerikalı Psixopat** () — 2000-ci il ABŞ istehsalı satirik psixoloji qorxu filmi. Meri Herronun rejissorluğu ilə çəkilmiş filmin ssenari müəllifi Qvinever Törnerdir. Film Bret İston Ellisin yazdığı eyniadlı kitab əsasında çəkilib. Nyu-Yorkda investisiya bankında işləyən, bir tərəfdən seriyalı qatil kimi gizli həyat sürən Patrik Beytman (Kristian Beyl) adlı şəxsin həyatından bəhs edilir.

Ellis onun mübahisəli romanının qrafik məzmununa görə filmə adaptasiyasının qeyri-mümkün olduğunu zənn edirdi. Prodüser Edvard R. Pressman bunu etməkdə qərarlı idi və 1992-ci ildə filmin hüquqlarını satın aldı. Stüart Qordon, Devid Kronenberq və Rob Veys də daxil olmaqla bir neçə rejissor, Meri Harron və Qinever Törner filmi yazmağa başlamazdan əvvəl layihəyə rəhbərlik etməyi düşünürdülər. Onlar romanda olduğu kimi 1980-ci illərdə bir film seti yaratmağı hədəflədilər. Əsas çəkilişlər 1999-cu ilin fevralında Toronto və Nyu-Yorkda başladı.

"Amerikalı psixopat" filminin premyerası 21 yanvar 2000-ci ildə Sandens Film Festivalında baş tutdu və aprelin 14-də ABŞ-də kinoteatrlarda nümayiş olundu. Film Beylin performansına və ssenarisinə görə yüksək qiymətləndirilərək müsbət rəylər aldı. Filmin büdcəsi 7 milyon dollar olsa da, cəmi 34 milyon dollardan çox gəlir əldə etdi ki, bu da kassada məyusluq kimi qiymətləndirildi. Son illərdə Beytmenin şəxsiyyəti "siqma" adını qazandı, film xüsusən də mem mədəniyyətində yenidən populyarlıq əldə etdi, həmçinin geniş pərəstişkar kütləsi yığmağı bacardı. Bu maraq daha çox 2020-ci illərdə TikTok-da başladı. Filmin davamı "Amerikalı Psixopat 2" 2002-ci ildə buraxılıb, lakin film orijinal hekayə ilə əlaqədar olmadığı üçün Ellis tərəfindən tənqidlə qarşılanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Take Asay

və ya **Takonanna** () – Saxalin aynucası dilini ana dili kimi danışan sonuncu şəxs.

## Həyatı

Take Asay 1902-ci ildə Saxalinin qərb sahilində yerləşən Otasu kəndində doğulmuşdur. Atasının adı Çikiyupi Yamada (aynu dilində Şupo), anasının adı Tetsuko (aynu dilində Tekakunkema) idi. Doğumundan qısa müddət sonra atası, 18 yaşında isə anası xəstəlikdən ölmüşdür. Gənc yaşında olarkən görmə qabiliyyətini itirmişdir. Valideynlərinin ölümündən sonra Otasunun 4 kilometr şimalında yerləşən Rayçişikada yaşayan qohumlarının yanına köçmüş və Saxalin aynucasını dilinin Rayçişika dialektində səlis danışa bilmişdir. Burada Masaru Asay ilə evlənmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Hokkaydoda yaşamağa başlamış, 1961-ci ildə əri ölmüşdür. 1974-cü ildə Hokkaydonun Monbetsu şəhərində yerləşən qocalar evində yaşamağa başlamışdır. Uşaqlıq yolu xərçəngindən əziyyət çəkdiyi üçün 1993-cü ilin mayında Sapporoda yerləşən xəstəxanaya aparılmış, 30 aprel 1994-cü ildə ölmüşdür.

### Aynu dili
Aynu dilini araşdıran alimlər 1984-cü ildə Asay ilə tanış olmuşdurlar. O, ölümünə qədər Pilsudski Tədqiqat Layihəsinə töhfə vermişdir. Ölümündən sonra Saxalin aynucası ölü dil hesab olunmuşdur. Onun töhfələri aynu dili tədqiqatları üçün əhəmiyyətli hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Take Asayın nağılları
Göygöl (Ordubad)

**Göygöl** — Azərbaycanın Ordubad rayonunda şirinsulu, axarlı göl.

Zəngəzur silsiləsinin cənub yamacında, 3065 metr yüksəklikdədir. Sahəsi 1,5 hektar, dərinliyi 6.5 metrə qədərdir. Nürgüt kəndi yaxınlığında yerləşən gölün suyu ilin bütün fəsillərində yağan qar və yağışdan, həmçinin gölün ortasında qaynayan bulaqlardan qidalanır.

Suyu şəffaf göyümtül rəngə çaldığına görə belə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lomeloziya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Zabelia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax