open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Gerasimov

**Aleksandr Mixayloviç Gerasimov**  - sovet rəssamı, memar, professor. SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının ilk prezidenti. SSRİ xalq rəssamı (1943).

## Həyatı

Aleksandr Gerasimov 31 iyul 1881-ci ildə Rusiya imperiyasının Tambov quberniyasında anadan olmuşdur. 1950-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 1947—1957-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının ilk prezidenti olmuşdur.

## Əsərləri
* 1912 —  "Nadejda Gilyarovskinin portreti" (**«Портрет Надежда Гиляровский»**)
* 1929—1930 —"Lenin tribunada"  (**«Ленин на трибуне»**)
* 1935 — "Yağışdan sonra" (**«После дождя»**)
* 1938 — "İ.V.Stalin və K.E.Voroşilov Kremldə" (**«И. В. Сталин и К. Е. Ворошилов в Кремле»**)
* 1938 — "Hamam" (**«Баня»**)
* 1939 — "Balerina O.V.Lepeşinskinin portreti" (**«Портрет балерины О. В. Лепешинской»**)
* 1939 — "İ.V. Stalin və A.M.Qorki dağlarda" ( **«И. В. Сталин и А. М. Горький в Горках»**)
* 1942 —  "Oktyabr himni" (**«Гимн Октябрю»**)
* 1944 — "Köhnə sovet rəssamlarının portreti" ( **«Портрет старейших советских художников»**)
* 1957 — "Xalq artisti A.A.Yabloçnik, E.D.Turçaninov, V.N.Rujovoyun portreti" ( **«Портрет народных артисток А.А. Яблочкиной, Е.Д. Турчаниновой, В.Н. Рыжовой»**)
İri tənək hafı

**İri tənək hafı** () — pulcuqluqanadlılar dəstəsinin haflar fəsiləsinə aid növ. Nəsli kəsilməkdə olan növdür.

## Qısa təsviri
Qanadları açıq halda 75 mm-dir. Ön qanadlar qəhvəyimtil-qonur olub, zirvədən əsasa doğru çəpinə xətt keçir, orta hücrənin zirvəsində ağ halqa ilə haşiyələnmiş qara nöqtə vardır. Arxa qanadlar çəhrayı rəngdədir, xarici kənarı tünd haşiyələnmişdir, əsasında da tünd rəngli xətt vardır. Qanadların damarları qaraya çalır.

## Yayılması
Cənubi Avropa, Kiçik Asiya, Şimali Afrika, Malay Arxipelaqı, Avstraliya, Kanar adaları, Orta Asiya, Cənubi Qafqaz, Azərbaycanda — Talış (Zuvand).

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Evritop növdür. Kəpənək iyunda uçur, yeganə fərdə yalnız Zuvandda rast gəlinmişdir. Tırtılları üzüm və sirğagülü bitkisi ilə qidalanır. Bunlardan başqa qida bitkiləri sırasına həmçinin üzüm, qatıqotu (galium verum), yağıotu, mahmızca, yerkökü, əvəlik, doqquzdon, fuchsia, xınagülü, colocasia esculenta, qızüzümü daxildir. Növün ekologiyası hərtərəfli öyrənilməmişdir. Təbii düşməni və xəstəlikləri məlum deyil.

## Sayı
R. Əffəndi tərəfindən Zuvandda 1 fərd qeydə alınmışdır. Son tədqiqatlarda rast gəlinməmişdir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycan Qırmızı Kitabının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Kəpənəyin yaşadığı ərazilər nəzarətdə saxlanmalı, monitorinqlər təşkil edilməlidir. Tutulması qəti qadağan edilməlidir.

## Şəkillər

Hippotion celerio larva.jpg|
Hippotion celerio MHNT CUT 2010 0 73 Noumea male dorsal.jpg|*Hippotion celerio* ♂    
Hippotion celerio MHNT CUT 2010 0 73 Noumea male ventral.jpg|*Hippotion celerio*  ♂ △	
Hippotion celerio MHNT CUT 2010 0 73 Malaysia female dorsal.jpg|*Hippotion celerio*  ♀  	 
Hippotion celerio MHNT CUT 2010 0 73 Malaysia female ventral.jpg|*Hippotion celerio*  ♀ △	 


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Birləşmiş Komanda 1992 Yay Olimpiya Oyunlarında

## Ümumi məlumat

### Medalçıların siyahısı

## Nəticələri

### [[Şəkil:Shooting pictogram.svg|35x35px]] Atıcılıq

* **Q**=Növbəti mərhələyə vəsiqə qazandı

**Kişilər**

### [[Şəkil:Judo pictogram.svg|35x35px]] Cüdo

* **Q**=Qalib gəldi
* **M**=Məğlub oldu
**Kişilər**

### [[Şəkil:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|35x35px]] İdman Gimnastiкası

* **Q**=Növbəti mərhələyə vəsiqə qazandı

**Kişilər**

1992 Barselona Olimpiadasında idman gimnastiкası üzrə yarışlar 26 iyul-2 avqust tarixləri arasında "Palau dels Esports de Barcelona" İdman Sarayında baş tutdu. Azərbaycanın idman şərəfini bir gimnast, Valeri Belenкi qorudu.

### [[Şəkil:Olympic pictogram Fencing.png|35x35px]] Qılıncoynatma

**Kişilər**

### [[Şəkil:Table tennis pictogram.svg|35x35px]] Stolüstü tennis

**Qadınlar**

## Həmçinin bax

## Mənbə
Avrora

* Avrora (mifologiya) — mifologiya
* Avrora (kreyser) — kreyser
* Avrora (kəpənək) — kəpənək
* Avrora (qəsəbə) — Lənkəran rayonunda qəsəbə
* Avrora metrostansiyası — Qara Qarayev metrostansiyasının əvvəlki adı.
* Avrora Qrup — Azərbaycan şirkəti.
* Avrora (nəşriyyat)
;Şəxslər
* Avrora Salamova
* Avrora (müğənni)
Hippotion

***Hippotion*** — Sphingidae fəsiləsinə aid kəpənək cinsi.

## Növləri
* *[[Hippotion adelinae]]* Schmit, 2005
* *[[Hippotion aporodes]]* Rothschild & Jordan, 1910
* *[[Hippotion aurora]]* Rothschild & Jordan, 1903
* *[[Hippotion balsaminae]]* (Walker, 1856)
* *[[Hippotion batschii]]* (Keferstein, 1870)
* *[[Hippotion boerhaviae]]* (Fabricius, 1775)
* *[[Hippotion brennus]]* (Stoll, 1782)
* *[[Hippotion brunnea]]* (Semper, 1896)
* *[[Hippotion butleri]]* (Saalmuller, 1884)
* *[[Hippotion celerio]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Hippotion chloris]]* Rothschild & Jordan, 1907
* *[[Hippotion commatum]]* Rothschild & Jordan, 1915
* *[[Hippotion dexippus]]* Fawcett, 1915
* *[[Hippotion echeclus]]* (Boisduval, 1875)
* *[[Hippotion eson]]* (Cramer, 1779)
* *[[Hippotion geryon]]* (Boisduval, 1875)
* *[[Hippotion gracilis]]* (Butler, 1875)
* *[[Hippotion griveaudi]]* Carcasson, 1968
* *[[Hippotion hateleyi]]* Holloway, 1990
* *[[Hippotion irregularis]]* (Walker, 1856)
* *[[Hippotion isis]]* Rothschild & Jordan, 1903
* *[[Hippotion joiceyi]]* Clark, 1922
* *[[Hippotion leucocephalus]]* Rober, 1929
* *[[Hippotion melichari]]* Haxaire, 2001
* *[[Hippotion moorei]]* Jordan, 1926
* *[[Hippotion osiris]]* (Dalman, 1823)
* *[[Hippotion paukstadti]]* Cadiou, 1995
* *[[Hippotion pentagramma]]* Hampson, 1910
* *[[Hippotion psammochroma]]* Basquin, 1989
* *[[Hippotion rafflesii]]* (Moore, 1858)
* *[[Hippotion rebeli]]* Rothschild & Jordan, 1903
* *[[Hippotion rosae]]* (Butler, 1882)
* *[[Hippotion roseipennis]]* (Butler, 1882)
* *[[Hippotion rosetta]]* (Swinhoe, 1892)
* *[[Hippotion saclavorum]]* (Boisduval, 1933)
* *[[Hippotion scrofa]]* (Boisduval, 1832)
* *[[Hippotion socotrensis]]* (Rebel, 1899)
* *[[Hippotion stigma]]* Rothschild & Jordan, 1903
* *[[Hippotion talboti]]* Clark, 1930
* *[[Hippotion velox]]* (Fabricius, 1793)


Hippotion boerhaviae MHNT CUT 2010 0 263 Cao Bằng Viêt Nam male.jpg|*Hippotion boerhaviae*
Hippotion brennus MHNT CUT 2010 0 345 Kainteba Papua New Guinea, female.jpg|*Hippotion brennus*
Hippotion brunnea MHNT CUT 2010 0 73 Sulawesi Palu male.jpg|*Hippotion brunnea*
Hippotion celerio MHNT CUT 2010 0 73 Malaysia female.jpg|*Hippotion celerio*
Hippotion echeclus MHNT CUT 2010 0 345 Mt Korintji, Sumatra, Indonésie, male.jpg|*[[Hippotion echeclus]]*
Hippotion rafflesii MHNT CUT 2010 0 263 Taiping, Perak Malaysia male.jpg|*Hippotion rafflesii*
Hippotion rosetta MHNT CUT 2010 0 242 Aurangabad district, Maharashtra India male.jpg|*Hippotion rosetta*
Hippotion scrofa MHNT CUT 2010 0 345 Mount Glorious S.E.Queensland Australia, male.jpg|*[[Hippotion scrofa]]*
Hippotion velox MHNT CUT 2010 0 264 Ambon Indonesia male.jpg|*Hippotion velox*


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsma Sultan (Əbdüləzizin qızı)

**Əsma Sultan** () — 32-ci Osmanlı padşahı Əbdüləzizin qızıdır.

## Həyatı
Əsma Sultan 1873 tarixində Dolmabağça Sarayında dünyaya gəlmişdir. Anası Gövhəri Qadınəfəndidir. Hələ 3 yaşında ikən atası devrilərək öldürülmüş, II Əbdülhəmid taxta oturmuşdur. Bundan sonrakı həyatını II Əbdülhəmidin Ulduz Sarayındakı hərəmində keçirmişdir. İlk təhsilini 1879-cu ildə qardaşları Seyfəddin Əfəndi və Şövkət Əfəndi, eləcə də Sultan Əbdülhəmidin övladları Səlim Əfəndi və Zəkiyə Sultanla birlikdə İhlamur sarayında almağa başladı. 1889 tarixində Şahaplı Çərkəz Mehmed Paşa ilə evləndirilmişdir. 1899 tarixində beşinci övladını dünyaya gətirərkən vəfat etmişdir.

## Övladları
* Sultanzadə Həsən Bədrəddin Əfəndi (1890–1909)
* Sultanzadə Hüseyn Xeyrəddin Əfəndi (1890–1956)
* Fatma Sidiqə xanım Sultan (1894–1894)
* Sultanzadə Sadəddin Əfəndi (1895–1976)
* Sultanzadə Bəyzadə Abdullah Əfəndi (1899–1899)

## Mənbə
Pavol Çervenak

**Pavol Çervenak** (1 iyul 1987-ci ildə anadan olub) — **Pavol Kervenak** kimi də tanınan, Slovakiyanı təmsil edən peşəkar tennisçidir.

## 2012
Pavol Çervenak Ştutqart turnirinin ikinci dövrəsində torpaq kortda Tommi Haasa qalib gəlmişdir.(6–4, 6–4).

## Titulları (8)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*
Alternativ turizm

**Alternativ turizm** — istifadə edilən təchizat vasitələri, təşkilatçılıq və insan resurslarına görə kütləvi turizmdın fərqlənən turist məhsulları və fərdi turist xidmətlərini nəzərdə tutur. Bu termini bəzən "fərqli" və ya "başqa turizm", "ağıllı" və ya "məqsədli turizm", "anti-turizm" və ya "iştirakçı turizm" terminlərinin əvəzinə "dəbdə olan" sözləri ilə də ifadə edirlər.

## Formaları
"Alternativ turizm" termini fəal turizm konsepti ilə tədqiqatçı və qarşılaşma səyahətlərini və hətta əqidə turizmi konseptini əhatə etməyə çalışır. Aşağıdakı siyahılarda alternativ turizmin bəzi növləri sadalanmağa çalışılıb.

### Fəal turizm
* piyada ekskursiya
* yürüş
* suya tullanma
* velosiped idmanı
* macəra turizmi
* raftinq
* qarda gəzinti
* dırmaşma
* at idmanı
* piyada turizmi
* dağ-xizək idmanı

### Araşdırma və qarşılaşma turizmi
* ekoturizm
* mədəni miras
* şərab
* etnoqrafiya
* xalq mahnısı
* əmək
* tarixi yerlər
* arxeoloji abidələr
* xarici icmalar
* xarici mədəniyyətlər

### Əqidə turizmi
* könüllü fəaliyyət
* kömək və yardım
* arxeoloji qazıntılar
* beynəlxalq düşərgələr
* ədalət turizmi
* həmrəylik turizmi
* din

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bulgarian Association for Alternative Tourism
* Green Olive Tours — Travel Agency for Alternative Tourism in Palestine/Israel
* Arttours — Artists exploring alternative tourism in Stuttgart
Xədicə Sultan (II Əbdülhəmidin qızı)

**Xədicə Sultan** () — II Əbdülhəmidin qızıdır.

## Həyatı
Anası Fatma Pəsənd Xanımdır. 7 aylıq difteriya xəstəliyindən vəfat etmiş, Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn edilmişdir. Atası II Əbdülhəmid qızının ölümündən sonra onun xatirəsinə Hamidiyə Ətfal Xəstəxanasını inşa etdirmişdir.

## Mənbə
SSRİ xalq rəssamı

**SSRİ xalq rəssamı** () — 16 iyul 1943-cı ildə təsis olunmuşdur.

## Həmçinin bax
SSRİ xalq rəssamlarının siyahısı
Aqroturizm

**Aqroturizm** — kənd turizminin bir növü olmaqla, turistlərin kənd həyat tərzinə cəlb edilməsinin, eləcə də kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərində iştirakının təmin olunmasıdır. Aqroturizm kənd təsərrüfatı ilə turizm sektorlarının kəsişməsindən meydana gələn turizm növü olmaqla yanaşı, həm də maliyyə, təhsil və sosial faydaları ilə önə çıxır və kənd təsərrüfatı sahələrinin qorunmasında effektivliyi ilə fərqlənir.

Aqroturizmin dünyanın müxtəlif hissələrində müxtəlif mənaları var. Aqroturizm fəaliyyətin müxtəlif variantlarını birləşdirir — meyvə yığımını, heyvan yemləməyi, fermada qəlyanaltı etməyi və s.

Aqroturizm Avstraliya, Kanada, Amerika Birləşmiş Ştatları və Filippin də daxil olmaqla, dünyanın bir çox yerlərində artım sənayesi hesab olunur.

## Aqroturizmin məqsəd və faydaları
* Aqroturizm kəndlərin sosial-iqtisadi inkişafına təkan verir;
* Əhalinin yeni iş yerləri ilə təmin olunmasına şərait yaradır;
* Ərazilərin təbii-iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə edilməsində əhəmiyyətli rol oynayır;
* Sosial-mədəni xidmət sahələrinin inkişafına yol açır;
* Kənd təsərrüfatının inkişafına töhfə verir;
* Ətraf mühitin qorunmasına şərait yaradır;
* Mədəni əlaqələrin yaradılması üçün önəmli rol oynayır;
* İstehlakçılar məhsulları birbaşa istehsalçıdan ala bilirlər;
* Ənənəvi istehsal/sənətkarlıq sahələrinin qorunub saxlanmasına dəstək verir;
* Yerli kulinariya ənənələrinin qorunub saxlanmasına (slow food) yardımçı olur;
* Qeyri-maddi irsin qorunub saxlanılmasına töhfə verir;
* İstehlakçı bazarında yeni seqmentin yaranmasına dəstək olur;
* Qonaqlar üçün nəzərdə tutulmuş turizm məhsullarının və xidmətlərinin şaxələndirilməsini təmin edir;
* Gündəlik stresdən uzaqlaşdırır.

## Maarifləndirmə
İnsanlar öz istehlak etdikləri ərzaqlarla maraqlanırlar. Onlar fermerlə görüşmək, onlarla bu ərzaqların istehsalı haqqında danışmaq istəyirlər. Uşaqlar başda olmaqla, fermaları ziyarət edən bütün insanlar ilk dəfə ərzaqların mənbəyini görmüş olurlar.

Kəndlilər və fermerlər öz fermasında istehsal etdikləri məhsullarının keyfiyyətini ilə maraqlanırlar.

## Təhlükəsizlik
Fermerler öz əməliyyatlarını diversifikasiya etmək və öz əmlaklarını artırmaq üçün qonaqlar dəvət edirlər və bu zaman qorumadan istifadə edirlər.

## Aqroturizm Azərbaycanda
Azərbaycanın aqroturizm potensialı olduqca böyükdür və çoxşaxəliyi ilə fərqlənir. Məsələn, Azərbaycanın cənub bölgəsində çay plantasiyaları, sitrus bağları, Qəbələdə üzüm, Qubada alma, Şəkidə ipək, Zaqatalada qoz-fındıq və qızılgül təsərrüfatları aqroturizmin inkişafı üçün əlverişli hesab oluna bilər.

Azərbaycanda aqroturizmin inkişaf etməsi, insanların bu sahə haqda maariflənməsi üçün "Şəfəq" Ekoturizm İctimai Birliyi bir çox layihələr keçirmişdir. Bu layihələrin nəticəsi olaraq bir çox aqroturizm təsərrüfatları yaranmışdır.

Azərbaycandakı aqroturizmlərə misal olaraq aşağıdakılar göstərilə bilər:

* Lənkəran rayonu, İstisu qəsəbəsində yerləşən "Citrus Valley"
* Masallı rayonu, Tüklə kəndində yerləşən "Uğur Aqroturizm"

## Həmçinin bax
* Ekoturizm
* Alternativ turizm

## İstinadlar
Məsdər

**Məsdər** — həm felin, həm də ismin xüsusiyyətlərini özündə daşıyan sözlər. Nə etmək?, Nə olmaq? suallarından birinə cavab verir. Məsdər feillərə -maq2 bəzən də -ma2 şəkilçisini artırmaqla düzəlir. Sonuncu hecasında qalın sait olan fellərə -maq, incə sait olan fellərə isə -məq şəkilçisi əlavə edilir. Məsələn, yaz-maq, eşit-mək. Lüğətlərdə feillər məsdər formasında yazılır.

## Məsdərin feilə aid xüsusiyyətləri
* Feil və ondan əmələ gələn məsdər eyni leksik məna bildirir. Məsələn, götür və götürmək sözlərinin leksik mənaları arasında fərq yoxdur, amma qrammatik mənaları müxtəlifdir.
* Məsdər təsdiq və inkarda işlənə bilir. Məsələn, təmizləmək və təmizləməmək.
* Məsdər də feilin müəyyən növündə olur. Məsələn, görüş — görüşmək. Hər ikisi də qarşılıq bildirir.
* Məsdər də təsirli və ya təsirsiz olur. Məsələn: oxumaq -təsirli, yerimək — təsirsiz.
* Məsdər də feil kimi ətrafına söz toplayaraq məsdər tərkibi əmələ gətirir. Məsdər tərkibi bütövlükdə cümlənin mürəkkəb üzvü olur.

## Məsdərin ismə aid xüsusiyyətləri
* Məsdər isim kimi hallanır və mənsubiyyətə görə dəyişir. 3-cü şəxsdə məsdər mənsubiyyətə görə dəyişərkən, bəzən -maq2 şəkilçisi -ma2 şəklinə düşür. Məsələn, quşların oxumağı və quşların oxuması.
* Məsdər isim kimi nə? sualına cavab verir.
* Qoşmalarla işlənə bilir. Məsələn, dırmanmaq üçün, yeməkdən qabaq.
* 3-cü şəxsdə xəbər şəkilçisi (-dır4) qəbul edib ismi xəbər olur (feili xəbər ola bilmir).

## Məsdərin cümlədə rolu
Məsdər cümlədə mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik və bəzən qoşmalarla birlikdə işləndikdə təyin vəzifəsində çıxış edir.
* **Oxumaq** onun məqsədidir (mübtəda);
* Elnurun ən böyük arzusu Azərbaycana **gəlməkdir** (xəbər);
* Həsən **oynamağı** yaxşı bacarmır (tamamlıq)

## İstinadlar
* Ş. Sadıq, E. Nəcəfov, A. Əsədov — Azərbaycan dili, dərs vəsaiti. Bakı: Çaşıoğlu, 2009. — 272 s.

## Xarici keçidlər
Çevik Polis Alayı

**Çevik Polis Alayı** — Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin tərkibində olan Polis taktiki Alayı.

## Haqqında
Alayın mərkəzi Bakı şəhərində, 8 Noyabr prospekti 69 ünvanında yerləşir. 2023-cü ildən etibarən Alay komandiri, polis general-mayoru Ramil Piriyevdir.

2006-cı ilədək Çevik Polis Alayı, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin səlahiyyətində idi.

31 iyul 2006-cı ildə Alay ölkə səviyyəsində işləyə bilmək üçün Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyinə verildi.

30 sentyabr 2017-ci ildən bəri qadın polislər də xidmətə başlayıb.

Çevik Polis Alayı, 2019-cu ildəki etirazlar kimi bir çox etiraz aksiyasını dağıtmaq üçün istifadə olunub.

## Çevik Polis Alayının komandirləri
Çevik Polis Alayına Alay komandiri rəhbərlik edir. Alay komandiri Prezidentin razılıqı ilə Daxili İşlər Naziri tərəfindən təyin olunur.
# Polis general-mayoru Səhlab Bağırov (2006–2011)
# Polis general mayoru Zaur Abdullayev (2011–2019)
# Polis general mayoru Səhlab Bağırov (2019–2023)
# Polis general-mayoru Ramil Piriyev (2023-hal-hazırda)

## İstinadlar
Yoris de Lur

**Yoris de Lur** (21 aprel 1993-cü ildə anadan olub) — ATP Çelencer Turunda iştirak edən Belçikalı peşəkar tennisçi. 13 iyun 2016-cı ildə o, Dünya ATP reytinqində 250-ci sırada qərarlaşaraq rekorduna imza atmışdır.

## İTF və Çelencer finalları

## İTF və Çelencer yarımfinalları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Tomares desinens

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Açılış tarixi və etimalogiyası
10 may 1971-ci ildə azərbaycanlı və sovet entomoloqu Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndi (1934–1991) Talış dağlarında *Tomares* cinsinə aid olan kəpənək cinsi aşkarlayır. Bu canlılar Tomares callimachus və Callophrys suaveola kəpənəkləri ilə birlikdə Onobrychis cornuta bitkisinin çiçəkləri üzərində uçurdular. Əffəndi ilk əvvək 10 dişi və 2 erkəkdən ibarət ekzemplyar aşkarlayır. Sonradan altı dəfə eyni əraziyə səfərlər təşkil edilsə də yeni fərdlər aşkarlanmır. Bu səbəbdən növə "Yoxa çıxmış" ləqəbi adı verilir.

## Görünüşü
Ön qanadlarının uzunluğu 11–13&nbsp;mm olur. Qanadların önü tünd-qəhvəyi olur və orta nahiyəsi tünd qırmızı olur. Özünəməxsus rəng çalarları onu digər Tomares cinsinə daxil kəpənəklərdən fərqləndirir.

## Arealı
Azərbaycan, Talış dağları, Zuvand, Gilli dərə kəndi. Hündürlüyü 1700–1900 m olan yüksəkliklər arasında yayılmışlar.

## Biologiyası
İl ərzində bir nəsil verir. Tırtılları iyun ayında Onobrychis cornuta bitkisinin yarpaqları ilə qidalanır. Pup şəklində qışlayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Boris İohanson

**Boris Vladimiroviç İohanson** () — sovet rəssamı, pedaqoq, professor. SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının prezidenti (1958–1962). SSRİ xalq rəssamı (1943). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1968). Sov. İKP üzvü. (1943).

## Həyatı
Boris İohanson 25 iyul 1893-cü ildə Moskvada anadan olub. 1958–1962-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının prezidenti, 1965–1968-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq İttifaqı İdarə Heyətinin birinci katibi olmuşdur.

"Sovet məhkəməsi" (1928), "Tələbələr" (1928) və s. əsərlərində sovet gerçəkliyini əks etdirmişdir. 1930-cu illərdə tarix mövzusunda bir sıra əsərlər çəkmişdir: "Kommunistlərin dindirilməsi" (1933), "Köhnə Ural zavodunda" (1937) və s. İohanson 1950-ci ildə "Komsomolun 3-cü qurultayında V. İ. Leninin çıxışı" tablosunu yaratmışdır. Əsərlərinin çoxu Tretyakov qalereyasında saxlanılır.

1943-cü ildə SSRİ xalq rəssamı adı ilə təltif olunmuşdur. Elə həmin ildən Sov. İKP-nın üzvü olmuşdur.

Boris İohanson 25 fevral 1973-cü ildə doğulduğu Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndi

**Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndi** () — azərbaycanlı və sovet entomoloqu. Ömrü boyu Cənubi Qafqazın Pulcuqluqanadlılarını araşdıraraq öyrənmişdir. O, əsasən ukraynalı entomoloq Nekrutenko ilə birgə fəaliyyət göstərmişdir.

Onun tərəfindən 90 mindən ibarət olan kəpənək kolleksiyası toplanmışdır. Ölümündən sonra kolleksiya Azərbaycan Elmlər Akademiyası Zoologiya İnstitutuna dövr edilmişdir. O, hətta kəpənəklərin şəkillərini belə çəkmişdir.

Satyrus effendi (*Satyrus effendi* Nekrutenko, 1989) kəpənəyi onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ailəsi
Üç qız övladı var. Onlardan biri 1977-ci il təvəllüdlü fotoqraf Rəna Əffəndidir. Rəna 2001-ci ildən sənədli fotoqrafiya ilə məşğul olur. 2007-ci ildən Qrinberq qalereyası ilə müştərək fəaliyyət göstərir. 2013-ci ildən World Press Photo təşkilatının münsiflər heyətinin üzvüdür.

## Ədəbiyyat
* КОРШУНОВ Ю. П., ЭФФЕНДИ Р. М. Э. Критические замечания по фауне и систематике дневных бабочек (Lepidoptera, Rhopalocera) Закавказья. Сообщение І. — Вестн. зоологии 1: 50-55.
* Новое местонахождение Phassus schamyl (Christoph) (Lepidoptera, Hepialidae). — Вестн. зоологии 1: 55.
* КОРШУНОВ Ю. П., ЭФФЕНДИ Р. М. Э. Критические замечания по фауне и систематике дневных бабочек (Lepidoptera, Rhopalocera) Закавказья. Сообщение ІІ. Вестн. зоологии . 3: 38-43.
* ЭФФЕНДИ Р. М. Э. Обзор голубянок группы Lycaena phoenicurus group (Lepidoptera, Lycaenidae) с описание нового вида из Азербайджана. — Вестн. зоологии 4: 8-16, табл.
* ЕФФЕНДІ Р. М. Е. Новий вид роду Lysandra (Lepidoptera, Lycaenidae) із Закавказзя. — Доп. Акад. наук Укр. РСР (Б) 7: 581—584, табл.; Докл. Акад. наук Укр. ССР (Б) 7: 583—585.

## İstinadlar
Denis Matsukeviç

**Denis Matsukeviç** (; Minsk, Belarusda 28 mart 1986-cı ildə anadan olub) — Rusiyanı təmsi ledən peşəkar tennisçidir.

O, karyerası ərzində 5 dəfə Gedişat turnirlərinin qalibi olmuşdur. Denisin baş məşqçisi VAleri Şliardır.

## Karyera titulları

## Xarici keçidlər
*
*
Norbert Qombos

**Norbert Qombos** () — ATP Çelencer Turunda iştirak edən və Slovakiya Davis Kuboku komandasının üzvü olan Slovakiya tennisçisi. 25 may 2015-ci ildə Dünya ATP reytinqində 103-cü sırada qərarlaşaraq şəxsi rekorduna imza atmışdır.

## Çelencer finalları

### Fərdi: 6 (2–4)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Eufonium

**Eufonium**  , **efonium** və ya Tenor tuba-- tuba ailəsinin bas musiqi alətidir.

Bu ailənin ən populyar aləti hesab olunur.Hərbi nəfəsli orkestrlərində aparıcı tenor səs rolu oynayır.

## Alətin adının mənşəyi
"Eufonium" sözü yunan dilindəki euphonia kəlməsindən  gəlir və "Xoş səslənən" mənasını verir. Mis nəfəsli truba mənasında Bariton termini ilə sıx bağlıdır və bəzən ona sinonim kimi işlənir.
 
## İstinadlar
Əsma Sultan (III Əhmədin qızı)

**Əsma Sultan** () — 23. Osmanlı padşahı III Əhmədin qızlarındandır. Eyni illərdə yaşayan qardaşı I Əbdülhəmidin qızı Əsma Sultanla qarışdırılmaması üçün *Böyük Əsma Sultan* olaraq anılır.

## Həyatı
14 mart 1726-cı ildə Topqapı sarayında dünyaya gəldi. Atası Lalə dövrünün məşhur Osmanlı sultanı III Əhməd, anası isə onun xanımlarından Hənifə Qadınəfəndidir. Hələ 4 yaşında ikən çıxan Patrona Xəlil üsyanı nəticəsində atası taxtdan endirilərək Topqapı sarayının Şimşirlik bölümünə həbs edildi. Əsma Sultan isə sabiq padşahın digər ailə üzvləriylə birlikdə Köhnə saraya göndərildi. Burada keçən uşaqlıq və gənclik illəri haqqında yetərli məlumat yoxdur.

Əsma Sultanın ilk evliliyi əmisi oğlu Sultan Mahmud tərəfindən 19 fevral 1743-cü ildə Silahdar Yaqub Paşayla baş tutdu. Olduqca sadə keçirilən toy mərasiminin ardından cütlük Əsma Sultana hədiyyə edilən Qadırğa sarayında məskunlaşdı. Ancaq çox keçmədən Yaqub Paşa Adana valisi təyin edilərək paytaxtdan uzaqlaşdırıldı və hələ yolda ikən 1743-cü ilin dekabrında vəfat etdi.

1745-ci ildə Sultan Mahmudun istəyilə Muhsinzadə Mehmed Paşayla nişanlandı. Ancaq paşanın uzun illər əyalətlərdə xidmət etməsi səbəbilə cütlüyün toy mərasimi gecikdi. Bu müddət ərzində Sultan Mahmud və ardından taxta çıxan digər əmisi oğlu Sultan Osman vəfat etdi. Taxta çıxan Sultan Mustafa isə uzun illərdir nişanlı olaraq gözləyən bacısı üçün 23 iyun 1758-ci ildə möhtəşəm bir toy mərasimi təşkil etdi. Qadırğa Sarayında baş tutan toy mərasiminin ardından İstanbulda qalan Muhsinzadə Mehmed Paşa bir il sonra əyalətlərə təyin olundu və paytaxtdan uzaqlaşdırıldı. Ardından mərkəzə çağırılaraq 1765 və 1771-ci illərdə iki dəfə sədarətə gətirilən Muhsinzadə Mehmed Paşa 10 iyul 1774-cü ildə cəbhədə vəfat etdi. Cənazəsi, Əsma Sultanın istəyilə Ədirnəyə gətirilərək burada dəfn edildi.

Paşanın vəfatından sonra uzun illər dul qalan Əsma Sultanın taxtda olan qardaşı Sultan Əbdülhəmidlə münasibətləri olduqca yaxşı idi. Sultan Əbdülhəmid bacısının Qadırğadakı sarayını tez-tez ziyarət edir, Ramazan ayları boyunca verilən iftar ziyafətlərinə iştirak edirdi.

Əsma Sultan 13 avqust 1788-ci ildə yaşadığı Qadırğa sarayında vəfat etdi. Ölüm səbəbi bilinməsə də, Sultan Mustafa dövründə gözlərindən müalicə aldığı bilinir. Vəfatının ardından cənazəsi Muhsinzadə Mehmed Paşanın Əyyubsultandakı türbəsinə dəfn edildi. Hər iki evliliyindən də övladı olmamışdır.

## İstinadlar


## Mənbə

* *[https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp III. Ahmed’in Kızı Büyük Esma Sultan (1726-1788).]* Yüksek Lisans Tezi. Eylül Aykan. Balıkesir 2019
Stenalia vladimiri

**Stenalia vladimiri** — Stenalia cinsinə aid olan böcək növü. Azərbaycanın endemik növüdür. Böcək Odnosum tərəfindən 2001-ci ildə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sitar

**Sitar** — hind klassik musiqisini ifa etmək üçün istifadə olunan çoxsimli musiqi aləti. Simli-mizrablı çalğı alətləri qrupuna daxildir. Lyutnyaya bənzəyir. Hindistan yarımadası onun vətəni hesab olunur. Alət XVIII əsrdə icad edilmiş və indiki formasına XIX əsrdə Hindistanda çatmışdır. XVIII əsr Böyük Moğol imperiyası dövründə yaşayan Xosrov Xan müasir elm tərəfindən sitarın ixtiraçısı kimi müəyyən edilmişdir. Əksər tarixçilərə görə, o, sitarı Abbasilər xilafəti və ya Səfəvilər imperiyası mənşəli İran aləti olan setarı əsas götürərək yaratmışdır.

## Quruluşu
Sitarın əsas 7 simi var (5 melodik və 2 burdon). Bundan əlavə , sitarda hələ 9-13 rezonans edən simlər də var ki , onların ümumi adı "***tərəf***" , yəni orkestrdir.Həmin simlər əsas simlərin səsinə rezonansla cavab verməklə sitarı digər alətlərdən fərqləndirən həmin unikal səslənməni yaradır. Simlərdən səsləri ifaçının adsız barmağına taxılan mizrabla çıxarırlar.
Sitarın iki balqabaq çanaqlı rezonatoru var : içi boş gövdəli qrifin aşağısı və yuxarısında.Alətin dekası palisandr və fil sümüyü ilə bəzədilir.Metal pərdələr qövsvaridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Сайт Рави Шанкара
* Описание и история ситара
Fujiya Hotel

— Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının Hakone qəsəbəsində yerləşən tarixi otel.

## Tarix

Otel 1891-ci ildə açılmışdır. Otelin müxtəlif bölmələri Meyci dövründə populyar olmuş üslubda — ənənəvi Yaponiya və Qərb memarlıqlarının birləşmiş memarlıq üslubunda tikilmişdir. Oteldə bir çox məşhur şəxslər olmuşdur. Məsələn, Avstriya ershersoqnu Frans Ferdinand Yaponiya səfəri zamanı 1893-cü ildə, Con Lennon və Yoko Ono oğulları Şon ilə 1978-ci ildə bu oteldə olmuşdurlar.

Kavaquçi gölünün sahilində yerləşən *"Fuji View Hotel"* otel qrupu 1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsindən sonra Almaniya səfirliyi (səfir Henrix Georq Stahmer daxil olmaqla) üçün sığınacaq olmuşdur. 6 sentyabr 1945-ci ildə Əks-kəşfiyyat Korpusunun casusları gestapo polkovniki Yozef Meyzinqeri burada ələ keçirmişdilər.

## Nəşrlər
1934-cü ildən başlayaraq otel Yaponiya adət-ənənələrindən bəhs edən 3 kitabdan ibarət kitab seriyası nəşr etmişdir. Sonuncu cild 1949-cu ildə çap olunmuşdur. Bu üç cild daha sonra birləşdirilərək *"Biz yaponlar: bir çox yapon adətləri, davranışları, tədbirləri, festivalları, incəsənəti və 
əl işləri, eləcə də, digər mövzular haqqında izahlar"* adı ilə nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nara Hotel
* Hoşi ryokanı
* Doqo onseni

## Xarici keçidlər
*
Stenalia

***Stenalia*** — Mordellidae fəsiləsinə aid böcək cinsi. Cinsə daxil olan növlər:

* *[[Stenalia abyssinica]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia aethiopica]]* Ermisch, 1968
* *[[Stenalia araxicola]]* Khnzoryan, 1957
* *[[Stenalia ascaniaenovae]]* Lazorko, 1974
* *[[Stenalia aterrima]]* Ermisch, 1955
* *[[Stenalia atra]]* E. Perris, 1875
* *[[Stenalia atricolor]]* Píc, 1926
* *[[Stenalia australis]]* Franciscolo, 1956
* *[[Stenalia balcanica]]* Franciscolo, 1949
* *[[Stenalia bilyi]]* Horák, 1978
* *[[Stenalia bisecta]]* Baudi de Selve, 1883
* *[[Stenalia biskrensis]]* Schilsky, 1903
* *[[Stenalia brachytera]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia brunneapennis]]* Ermisch, 1955
* *[[Stenalia brunneipennis]]* Mulsant, 1856
* *[[Stenalia cechovskyi]]* Horák, 2006
* *[[Stenalia coeruleocephala]]* Ermisch, 1952
* *[[Stenalia corvina]]* Ermisch, 1955
* *[[Stenalia dembickyana]]* Horák, 1995
* *[[Stenalia distincta]]* Ermisch, 1955
* *[[Stenalia dolini]]* Lazorko, 1974
* *[[Stenalia dollmani]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia dzhulfae]]* Odnosum, 2001
* *[[Stenalia ermischi]]* Franciscolo, 1942
* *[[Stenalia ermolenkoi]]* Odnosum, 2000
* *[[Stenalia escherichi]]* Schilsky, 1899
* *[[Stenalia flavipennis]]* Ermisch, 1953
* *[[Stenalia flaviventris]]* Ermisch, 1952
* *[[Stenalia flavospinosa]]* Ermisch, 1953
* *[[Stenalia gracilicornis]]* Baudi, 1878
* *[[Stenalia graeca]]* Ermisch, 1965
* *[[Stenalia gridelli]]* Franciscolo, 1949
* *[[Stenalia hispana]]* Schilsky, 1895
* *[[Stenalia inconstans]]* (Fåhraeus, 1871)
* *[[Stenalia indica]]* Horák, 1995
* *[[Stenalia iranica]]* Horák, 1981
* *[[Stenalia jakli]]* Horák, 2006
* *[[Stenalia jendeki]]* Horák, 2006
* *[[Stenalia jordanensis]]* Ermisch, 1965
* *[[Stenalia karossiana]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia leslacea]]* Chobaut, 1924
* *[[Stenalia lindbergi]]* Ermisch, 1963
* *[[Stenalia longipennis]]* Ermisch, 1952
* *[[Stenalia macrocephala]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia meridionalis]]* Chobaut, 1924
* *[[Stenalia merkli]]* Schilsky, 1895
* *[[Stenalia nigra]]* Ermisch, 1951
* *[[Stenalia nigrospinosa]]* Ermisch, 1952
* *[[Stenalia nyakanensis]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia obscuripennis]]* Ermisch, 1955
* *[[Stenalia occidentalis]]* Franciscolo, 1955
* *[[Stenalia oligocenica]]* Nel, 1985
* *[[Stenalia pacholatkoi]]* Horák, 1995
* *[[Stenalia parva]]* Ermisch, 1951
* *[[Stenalia parvula]]* Ermisch, 1967
* *[[Stenalia pectoralis]]* Píc, 1929
* *[[Stenalia peyerimhoffi]]* Chobaut, 1924
* *[[Stenalia rufohumeralis]]* Píc, 1926
* *[[Stenalia sectitarsis]]* 
* *[[Stenalia sefrensis]]* Chobaut, 1924
* *[[Stenalia siamensis]]* Horák, 1995
* *[[Stenalia stipae]]* Chobaut, 1924
* *[[Stenalia testacea]]* (Fabricius, 1787)
* *[[Stenalia tonkinea]]* Horák, 1995
* *[[Stenalia turneri]]* Franciscolo, 1957
* *[[Stenalia variipennis]]* Ermisch, 1951
* *[[Stenalia vladimiri]]* Odnosum, 2001
* *[[Stenalia zululandiae]]* Franciscolo, 1957

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atiyə Sultan

**Atiyə Sultan** () — 30. Osmanlı sultanı II Mahmudun qızı.

## Həyatı
Atiyə Sultan 2 yanvar 1824-cü ildə Topqapı sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Mahmud, anası isə Pərviz-fələk Sultandır. Ondan yaşca kiçik 2 doğma bacısı dünyaya gəlsə də, bunlardan Xədicə Sultan 17 yaşında, Fatma Sultan isə cəmi bir yaşında ikən vəfat etmişdir. 1839-cu ildə atası vəfat etdi və ögey qardaşı Sultan Əbdülməcid taxta çıxdı. Cəmi bir il sonra 8 yanvar 1840-cı ildə qardaşı onu Rodoslu Əhməd Fəthi Paşayla nişanladı. Həmin ilin 25 iyununda şeyxülislam Mustafa Asım Əfəndi tərəfindən nigahlanan cütlüyün toy mərasimi 7 avqust 1840-cı ildə Dolmabağça sarayında baş tutdu və yeddi gün boyunca davam etdi.

Mərasimin ardından Arnavutköy sahilsarayında yaşayan cütlüyün bu nigahdan 2 qızı dünyaya gəldi. Ancaq əri Əhməd Fəthi Paşa daha öncə Ayşə Şəmsinur (ö. 4 iyul 1881) adlı bir xanımla evliydi və bu nigahdan 4 övladı vardı. Bu səbəblə ərini qısqanan Atiyə Sultan onun başqa yerdə gecələməsini qadağan etmişdi. Hətta işləri səbəbilə sarayda qalmadığı gecələr Atiyə Sultan paşanın Quzquncuq səmtindəki evinə adam yollayaraq onun orda olub-olmadığını yoxlayarmış.

Atiyə Sultan 11 avqust 1850-ci ildə vəfat etdi və cənazəsi Sultan Mahmud türbəsinə atasının yanına dəfn olundu. Ölümünün ardından ərinin səyləriylə, ögey oğlu Mahmud Cəlaləddin Paşa qardaşı qızı Cəmilə Sultanla nigahlandı.

## Övladları

* **[[Səniyə xanım Sultan]]**
* **[[Fəridə xanım Sultan]]**

## Mənbə

* Adra, Jamil (2005).  p.&nbsp;32
* Uluçay, Mustafa Çağatay (2011). *Padişahların kadınları ve kızları*. Ankara: Ötüken. ISBN 978-9-754-37840-5
* Brookes, Douglas Scott (2010). *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. p.&nbsp;81 n. 58. ISBN 978-0-292-78335-5
* Aracı, E. (2006). *Donizetti Paşa: Osmanlı sarayının İtalyan maestrosu*. Sanat dizisi. Yapı Kredi Yayınları. p.&nbsp;113. ISBN 978-975-08-1153-1
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6
* Şehsuvaroğlu, Halûk Y. (1948-10-30). *[https://core.ac.uk/download/pdf/38303072.pdf "Arnavutköy sahilsarayı (Boğaziçi lisesi)"]*
Aişə Sultan (II Bəyazidin qızı)

**Aişə Sultan** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Aişə Sultan 1465-ci ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Nigar Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Aişə Sultan 1480-ci ildə Sənan Paşayla evləndi və nikahın ardından Sənan Paşa kaptan-ı dərya təyin edildi. Aişə Sultan daha sonra Anadolu bəylərbəyi təyin edilən əriylə birlikdə Anadolunun müxtəlif bölgələrində yaşadı. Cütlüyün bu nikahdan 1 oğlu və 5 qızı dünyaya gəldi.

Ərinin vəfatından sonra övladlarıyla birlikdə 1504-cü ildə İstanbula döndü. Atasının və onun vəfatından sonra ögey qardaşı Yavuz Sultan Səlimin səltənətlərində sarayda nüfuz sahibi oldu. Ədirnədə bir məscid, Gəliboluda isə məscid və məktəb inşa etdirən Aişə Sultan ərindən miras qalan bir çox torpaq mülklərini bunlara vəqf etdi.

Qardaşı Şahzadə Qorqudun öncə atasına, daha sonra isə qardaşı Yavuz Sultan Səlimə qarşı ayaqlanması hadisələrində vasitəçi rolu oynadı və qardaşının yazdığı məktublarla bağışlanmasını istədi. 1515-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Övladları

* **Sultanzadə Əhməd bəy** — Vize sancabəyi oldu və 1506-cı ilin yanvarında Rumeli bəylərbəyi Həsən Paşanın qızıyla evləndi və bir qızı dünyaya gəldi.
** *Gövhərxan Sultan*
* **Ayşə Hanzadə xan****ım Sultan** — Ankara sancaqbəyi Dukakinzadə Əhməd bəylə evləndi.
* **Gövhərşah xanım Sultan** (ö. 4 aprel 1552, Hələb əyaləti) — 1503-cü ildə Dukakinzadə Əhməd Paşayla evləndi və 2 övladı dünyaya gəldi. Ərinin ölümündən sonra 1515-ci ildə Ömər bəyin oğlu İbrahim bəylə evləndi.
** *[[Dukakinzadə Mehmed Paşa]]*
** *Fatma xanım — 1518-ci ildə [[Alanya|Alanya sancaqbəyi]] İsgəndər bəylə evləndi.*
* **Qəmərşah xanım Sultan** — 6 iyul 1506-cı ildə Məsih Paşanın nəvəsi Əhməd bəylə evləndi.
* **Fatma xanım Sultan** — 28 iyun 1506-cı ildə Məsih Paşanın oğlu Əli bəylə evləndi. 
** *Sultanzadə Əhməd bəy — [[Fatma Sultan (II Bəyazidin qızı)|Fatma Sultan]]ın yeganə qızıyla* *evləndi.*
* **Mihrihan xanım Sultan** (ö. 1559, Fessaliya) — Ömər bəyin oğlu Həsən bəylə evləndi.

## Mənbə

* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p.&nbsp;63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p.&nbsp;105. ISBN 978-9-757-17263-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Fyodr Fyodorovski

**Fyodr Fyoroviç Fyodorovski** (; ) — sovet teatr rəssamı, pedaqoq, professor. İncəsənət elmlər doktoru (1952).  SSRİ Böyük Teatrın baş rəssamı (1929-1953). SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının vitse-prezidenti (1947-1953), SSRİ xalq rəssamı (1951).

## İstinadlar
Beyhan Sultan

* Bəyxan Sultan — 9. Osmanlı sultanı I Səlimin qızıdır.
* Bəyxan Sultan — 18. Osmanlı sultanı Sultan İbrahimin qızıdır.
* Bəyxan Sultan — 26. Osmanlı sultanı III Mustafanın qızıdır.

## Həmçinin bax
* Bəyxan
* Sultan (ad)
Prayneş Qunnesvaran

**Prayneş Qunnesvaran** () — ATP Çelencer Turunda iştirak edən Hindistan peşəkar tennisçisi. 17 oktyabr 2016-cı ildə o, Dünya ATP reytinqində 329-cu sırada qərarlaşaraq rekorduna imza atmışdır.

## İTF və Çelencer finalları

## İTF və Çelencer yarımfinalları

## Cütlüklər finalları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Əsma Sultan

* Əsma Sultan (1612-1612) — Osmanlı sultanı I Əhmədin körpə yaşda vəfat edən qızı.
* Əsma Sultan (1726 – 1788) — Osmanlı sultanı III Əhmədin qızı.
* Əsma Sultan (1778 – 1848) — Osmanlı sultanı I Əbdülhəmidin qızı.
* Əsma Sultan (1873 – 1899) — Osmanlı sultanı Əbdüləzizin qızı.

## Həmçinin bax
* Əsma
* Sultan (ad)
Beyhan Sultan (III Mustafanın qızı)

**Bəyxan Sultan** () — 26-cı Osmanlı sultanı III Mustafanın qızı.

## Həyatı
Bəyxan Sultan 13 yanvar 1766-cı ildə Topqapı sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı III Mustafa, anası isə Ayşə Adilşah Sultandır. Uşaqlıq illəri ilə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Ancaq 1774-cü ilin noyabrında atası Sultan Mustafanın vəfat etməsi və əmisi Sultan Əbdülhəmidin taxta çıxmasıyla anası və özündən 2 yaş kiçik bacısı Xədicə Sultanla birlikdə Köhnə saraya göndərildilər.

10 il boyunca burada sakit həyat yaşayan Bəyxan Sultan və bacısının bu dönəmdə səhhətinin pisləşdiyi bilinir. Anası Adilşah Sultanın Sultan Əbdülhəmidə yazdığı məktubda tez-tez ürəyi getdiyi və gün keçdikcə daha da içinə qapandığı qeyd olunur. Evlilik yaşına çatmasının ardından anasının xahişiylə əmisi Sultan Əbdülhəmid tərəfindən evləndirildi. Bəy namizədi olaraq seçilən keçmiş Hələb bəylərbəyi Silahdar Mustafa Paşa məktub göndərilərək İstanbula çağırıldı. 22 aprel 1784-cü ildə baş tutan toy mərasiminin ardından, 5 mayda gəlin alayı və Bəyxan Sultana aid cehiz möhtəşəm mərasimlə cütlüyə təsis olunan Cağaloğlu sarayına aparıldı.

Bu nigahdan Xədicə xanım Sultan adlı bir qızı dünyaya gələn Bəyxan Sultan əmisinin vəfatı və ögey qardaşı Sultan Səlimin taxta çıxmasıyla sarayda daha da nüfuz qazandı. Belə ki, ayrı analardan dünyaya gəlsələr də, Sultan Səlim bacılarına çox bağlı idi. Belə ki, yeni sultan hər cümə salamlığının ardından bacısı Bəyxan Sultanı və Mustafa Paşanı ziyarət edirdi. Ancaq həyat yoldaşı Mustafa Paşa 1798-ci ildə vəfat etdi və Bəyxan Sultan ömrü boyunca bir daha evlənmədi.

Qardaşı Sultan Səlimin səltənətində sərvəti artan Bəyxan Sultana boğazda iki saray, eyni zamanda indiki Çırağan sarayının yerində yerləşən və Lalə dövründə inşa olunan sahil köşkü təsis edilmişdi. Üstəlik ona yalnız İstanbulda deyil, bəzi əyalətlərdə də mülklər hədiyyə edilmişdi. Bu torpaqlar və mülkləri kəndxudası Numan ağa vasitəsilə idarə edən Bəyxan Sultan, anası Adilşah Sultanın 1803-cü ildə vəfatından sonra onun adına bir çox xeyriyyə işləri gördü. Bunlardan ən mühümü isə bacısının sahil sarayı önündə anasının xatirəsinə inşa etdirdiyi yetimlər məktəbi oldu. Bundan başqa İstanbulun fərqli yerlərində çeşmələr inşa etdirərək paytaxtdakı su problemini böyük  miqyasda həll etmişdi.

Çox sevdiyi qardaşı Sultan Səlimin 1807-ci ildə taxtdan endirilərək qətlə yetirilməsinin ardından taxta çıxarılan əmisi oğlu Sultan Mahmudla yaxın münasibət saxlayan Bəyxan Sultan qızı kimi himayə etdiyi Hoşyar adlı cariyəsini 1811-ci ildə Sultan Mahmudla evləndirmişdir. 7 noyabr 1824-cü ildə vəfat edən Bəyxan Sultanın cənazəsi Əyyubsultandakı Mehrişah Sultan türbəsinə - bacısının yanına dəfn olundu.

## Övladları

* Xədicə xanım Sultan (d. 1785 - ö. 1799'dan sonra) — 1799-cu ildə evləndirildi.

## Mənbə

* Peirce, Leslie P. (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. ISBN 978-0-195-08677-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Fatma Sultan (Sultan Əbdülməcidin qızı)

**Fatma Sultan** () — 31-ci Osmanlı padşahı I Əbdülməcidin qızlarındandır.

## Həyatı
Fatma Sultan 1840-cı ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə Gülcamal Qadınəfəndidir. Anasının vəfat etdiyi 1851-ci ildə sədrəzəm Mustafa Rəşid Paşanın oğlu Əli Qalib Paşa ilə nişanlandı. 3 il davam edən nişanlılığın sonunda Mustafa Rəşid Paşa vəzifədən alınmış, bu səbəblə nigahın ləğv olunması haqqında şaiyələr yayılmışdı. Qızının məyus olduğunu görən Sultan Əbdülməcidin əmriylə cütlük 2 avqust 1854 tarixində evləndirildi. Cütlüyün nigahı xirqeyi-səadət otağında şeyxülislam Əhməd Arif Hikmət Əfəndi tərəfindən bağlandı. Əli Qalib Paşaya vəzirlik verildi.

Fatma Sultanın cehizi 2 gün boyunca Çırağan sarayında sərgiləndi. Yeni evli cütlük Sultan Əbdülməcidin hədiyyə etdiyi Baltalimanı sarayında məskunlaşdı. Sultan Əbdülməcid kürəkəninə brilyant üzük və inci təsbeh hədiyyə etdi. Lakin Fatma Sultan bu evlilikdə xoşbəxt ola bilmədi. Belə ki, cütlüyün Cəmilə adlı ilk övladları bir neçə gün sonra vəfat etmişdi. Bu acı itkinin ardından 1857-ci ildə Fatma Sultan və əri ağır xəstəliyə düçar oldu və uzun müddət davam edən müalicənin ardından sağaldılar. 1858-ci ilin sentyabrında baş verən dəniz qəzasında əri Əli Qalib Paşa boğularaq ölmüş, cəsədi bir neçə gün sonra Beykoz sahillərində tapılmışdır. Ərinin məzarı eyni ildə vəfat edən atasının türbəsinə dəfn edildi.

Gənc yaşda həm övladının, həm də ərinin acısını çəkən Fatma Sultan atasının istəyilə ikinci dəfə evləndirildi. Bu dəfəki əri isə dövlət adamlarından Arif Paşanın oğlu Mehmed Nuri bəy oldu. Bu evlilikdən Mehmed Fuad bəy və Əminə Lütfiyə adlı 2 övladı oldu. Ancaq qızı 2 yaşında, oğlu isə 3 yaşında vəfat etmişdi.

Qardaşı Sultan Muradın taxta çıxmasıyla sevincli günləri başlasa da, çox çəkmədi. Sultan Əbdülhəmidin taxta çıxmasının ardından, əri Nuri Paşa Sultan Əbdüləzizin qətlində təqsirləndirildi və Taifə sürgün edildi. Bu səbəblə 1881-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin istəyilə ərindən boşandı. Bundan sonrakı həyatını Baltalimanı sarayında nəzarət altında yaşayan Fatma Sultan 1884-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddəki Validə Turhan Sultan türbəsində dəfn edilmişdir.

## Mənbə
Bağdadda terror (2016)

**Bağdadda terror** — Bağdadda törədilmiş iki terror aktı. Hadisələrdə ən azı 200 nəfər həlak olub.

## Məzmun

## İstinadlar
Hafsa Sultan

**Həfsə Sultan** () - 9. Osmanlı padşahı I Səlimin Aişə Həfsə Sultandan doğulan qızıdır.
## Həyatı
Həfsə Sultan 1516-cı ildə Rumeli bəylərbəyi İsgəndər Paşanın oğlu Mustafa Paşa ilə evlənmişdir. 1526-cı ildə Mustafa Paşanın vəfatı ilə dul qalmış və bir daha evlənməmişdir. 10 iyul 1538 tarixində vəfat etmişdir. Cənazəsi Yavuz Sultan Səlim külliyəsindəki Şahzadələr türbəsinə bacısının yanına dəfn edildi.

## Mənbə
Stenalia dzhulfae

**Stenalia dzhulfae** — Stenalia cinsinə aid olan böcək növü. Azərbaycanın endemik növüdür. Böcək Odnosum tərəfindən 2001-ci ildə təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nailə Sultan (Əbdülməcidin qızı)

**Nailə Sultan** (; ) — 32. Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcidin qızlarındandır.

## Həyatı
1856-cı ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəldi. Atası Osmanlı sultanı Sultan Əbdülməcid, anası isə onun iqballarından Şayəstə xanımdır. Hələ 5 yaşında ikən atası Sultan Əbdülməcid vəfat etdi və digər bacı-qardaşları kimi əmisi Sultan Əbdüləzizin himayəsinə alındı. Gənc yaşda vəfat edən bacısı Bəhicə Sultan kimi o da, uşaq yaşlarından vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. 

Qardaşı Sultan Əbdülhəmidin taxta çıxmasından dərhal sonra 6 oktyabr 1876-cı ildə Dolmabağça sarayında Çərkəz Mehmed Paşa ilə evləndirildi. Ayşə Osmanoğlu öz xatirələrində, Çərkəz Mehmed Paşanın Sultan Əbdülhəmidin iqballarından Bidar xanımın qardaşı olduğunu qeyd etsə də, bu şəxslər fərqli adamlardır.

Bu evlilikdən övladı olmayan Nailə Sultan çox keçmədən 7 yanvar 1881-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məsciddə dəfn olundu. Vəfatının ardından əri Çərkəz Mehmed Paşa, əmisi Sultan Əbdüləzizin qızlarından Əsma Sultanla evləndirildi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* *Hatunoğlu Kurt İsmail Hakkı Paşa'nın Diyarbekir valiliği (1869-1875),* Oktay Karaman. Yüksek Lisans Tezi. TC Atatürk Üniversitesi. İstanbul 1995
Nəfisə Xatun

**Nəfisə Mələk Sultan** () — 3-cü Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigarın qızı.

## Həyatı
Nəfisə Sultan 1363-cü ildə Bursada dünyaya gəlib. Atası Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigar, anası isə onun kənizlərindən biridir. Uşaqlıq illəri Bursada keçən Nəfisə Sultan, 1378-ci ilin yazında Qaramanoğlu Ələddin Əli bəylə evləndirildi. Eyni mərasimdə qardaşı şahzadə Bəyazid də Gərmiyanoğlu Süleyman bəyin qızı Dövlətşah Xatunla nikahlanmışdı.

Siyasi məqsədlərlə baş tutan bu nikahdan 3 oğlu dünyaya gələn Nəfisə Sultan, evliliyi boyunca əriylə atası Murad Hüdavəndigar və qardaşı İldırım Bəyazid arasında vasitəçi rolunu oynadı. Əri Ələddin Əli bəyin Osmanlılara qarşı Anadolu bəyliklərini ayaqlandırması nəticəsində Osmanlı ordusu dəfələrlə Konyanı mühasirəyə almış, ancaq hər dəfə Nəfisə Sultan araya girərək tərəflər arasında sülhü təmin etmişdir. Bu səfərlərdən ən önəmlisi isə 1385-ci ildəki Qaraman səfəridir. Nəfisə Sultanın xahişiylə Konya qalası mühasirədən azad edilmiş, Ələddin Əli bəy Murad Hüdavəndigarın əlini öpərək yenidən Osmanlı təbəəliyini qəbul etmişdir.

Ancaq Murad Hüdavəndigarın vəfatından sonra Ələddin Əli bəy yenidən Osmanlı hakimiyyətinə qarşı ayaqlandı. Yeni sultan İldırım Bəyazid isə, atasından fərqli olaraq, bacısı Nəfisə Sultanın xahişlərinə məhəl qoymadı və 1397-ci ildə Qaraman səfərinin sonunda Ələddin Əli bəyi ələ keçirərək edam etdirdi (1397-ci ilin payızı). Beləliklə, Konya başda olmaqla, digər bütün Qaramanlı mülkləri Osmanlıların əlinə keçdi və Nəfisə Sultan övladlarıyla birgə Bursaya göndərildi.

Övladlarıyla birlikdə Bursada yarıqapalı məhbus olan Nəfisə Sultan çox keçmədən bəyliyin başına gətirilən böyük oğlu Nəsrəddin Mehmed bəylə birlikdə Konyaya geri döndü. Ancaq o, burada 1400-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi 1381-ci ildə Karamanda inşa etdirdiyi Hatuniyə mədrəsəsinin həyətindəki türbədə dəfn edildi.

## Övladları
* Qaramanoğlu Sultanzadə Nəsrəddin Mehmed bəy
* Qaramanoğlu Sultanzadə Bəngi Əli bəy
* Qaramanoğlu Sultanzadə Oğuz bəy

## Mənbə
* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p. 63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p. 105. ISBN 978-9-757-17263-5

## İstinadlar
Satyrus effendi

***Satyrus effendi*** — Nymphalidae fəsiləsinə aid kəpənək növü.. Növ əsasən Zəngəzur dağlarının 2500–3000 metr ərazilərində rast gəlinir. Naxçıvan (Azərbaycan) və Ermənistan ərazilərində müşahidə edilir. İyulun ortalarından avqustun ortalarına qədər uçuşurlar.

Rüstəm Məmməd-Əmin Əffəndinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Satyrus

***Satyrus*** — Nymphalidae fəsiləsinə aid kəpənək cinsi. Bu cinsə daxil olan növlər əsasən Şimali Afrika və Avropa regionunda yayılmışdır.

## Növləri
* *[[Satyrus actaea]]* (Esper, 1780)
* *[[Satyrus ferula]]* (Fabricius, 1793)
* *[[Satyrus stheno]]* Grum-Grshimailo, 1887
* *[[Satyrus virbius]]* Herrich-Schäffer, 1843
* *[[Satyrus amasinus]]* Staudinger, 1861
* *[[Satyrus iranicus]]* Schwingenschuss, 1939
* *[[Satyrus effendi]]* Nekrutenko, 1989
* *[[Satyrus daubi]]* Gross & Ebert, 1975
* *[[Satyrus nana]]* Staudinger, 1886
* *[[Satyrus pimpla]]* C. & R. Felder, 1867
* *[[Satyrus orphei]]* Schchetkin, 1985
* *[[Satyrus favonius]]* Staudinger, 1892
* *[[Satyrus parthicus]]* Lederer, 1869

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ryusey Makiquçi

**Ryusey Makiquçi** (3 may 1991-ci ildə anadan olub) — ATP Çelencer Turunda iştirak edən Yaponiyalı peşəkar tennis oyunçusudur. 6 oktyabr 2014-cü ildə o, Dünya ATP reytinqində 461-ci sırada qərarlaşaraq rekorduna imza atmışdır.

## İTF və Çelencer finalları

## İTF və Çelencer yarımfinalları

## Cütlüklər finalları

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
*
Kipr krallığı

**Kipr krallığı** — Əsası III Səlib Yürüşü dövründə 1192-ci ildə qurulan səlibçi dövlətidir. 1490-cu ildə son hökmdarı Katerina Kornaro tərəfindən 1489-cu ildə Venesiya respublikasına satılana qədər mövcud olmuşdur.

=Tarixi=
1192-ci ildə III Səlib Yürüşünə qoşulan İngiltərə kralı Şirürəkli I Riçardın bacısı İngiltərəli İoanna və həyat yoldaşı Navarralı Berenqariyanın səyahət etdiyi donanma tufana tutularaq Kipr adası sahillərinə çatmışdı. Adanın Bizanslı hakimi İsaak Komnenosun İoanna və Berenqariyanı təhqir etməsi Riçardın adanı işğalına təkan verdi. Adada mövcudiyyətin bahalı olduğu düşünən Riçard az sonra adanı Məbəd cəngavərlərinə satdı. Onlar da öz növbələrində adanı keçmiş Qüds kralı Luzuinyalı Qaya satdılar. Qayın 1194-cü ildəki ölümündən sonra yerinə qardaşı I Amalrik keçdi və rəsmi olaraq Müqəddəs Roma imperatoru VI Henrix tərəfindən Kipr kralı kimi təsdiqləndi. Krallıq uzun müddət müstəqilliyini qorumuş, 1426-cı ildə Məmlüklərdən asılı hala düşmüş, 1489-cu ildə isə Venesiya mülkünə çevrilmişdir.

## Hökmdarları
Krallıq Luzinyan sülaləsi tərəfindən idarə olunmuşdur.

# I Qay (1192-1194)
# I Amalrik (1194-1205)
# I Hüqo (1205-1218)
# I Henri (1218-1253)
# II Hüqo (1253-1267)
# III Hüqo (1267-1284)
# I İohann (1284-1285)
# II Henri (1285-1324)
# IV Hüqo (1324-1359)
# I Pyer (1359-1369)
# II Pyer (1369-1382)
# I Jak (1382-1398)
# Yanoş (1398-1432)
# II İohann (1432-1458)
# Şarlottavə Savoylu Lüi (1458-1464)
# II Jak (1464-1473)
# III Jak (1473-1474)
#Katerina Kornaro (1474-1489)

## İstinadlar