NATO-nun Lissabon sammiti (2010)

**2010 Lissabon sammiti** — NATO-ya üzv dövlətlərin dövlət və hökumət başçılarının 2010-cu il 19–20 noyabr tarixlərində Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən toplantısı.

Üzv dövlətlər 1999-cu ildə Vaşinqton sammitində qəbul edilmiş əvvəlki planın başa çatmasından sonra ittifaqın yeni onillik planı olan yeni "Strateji Konsepsiya"nı qəbul etdilər. İttifaqın terrorizm və kiberhücumlar kimi müasir çağırışlarına cavab verən Strateji Konsepsiyasını qəbul etməklə yanaşı, üzvlər raketdən müdafiə sistemini birgə inkişaf etdirmək barədə razılığa gəliblər. Üzvlər təşkilatın bu ölkədəki əməliyyatları ilə bağlı Əfqanıstan prezidenti Həmid Kərzai ilə görüşüb. Onlar 2014-cü ilə qədər qoşunların tədricən ölkədən çıxarılması barədə razılığa gəliblər. NATO Əfqanıstan qüvvələrinə və polisinə təlim və məsləhət vermək üçün Əfqanıstanda qalmaq öhdəliyini təkrarlayıb.

## Görüş
Sammit Millətlər Parkı (*Parque das Nações*) ərazisindəki Lissabon Beynəlxalq Sərgi Salonunda (*Feira Internacional de Lisboa*) baş tutub. Bu, 2009-cu ilin avqustunda NATO-nun baş katibi vəzifəsinə başlayan Anders Foq Rasmussenin sədrliyi ilə keçirilən ilk sammit idi.

## Gündəlik

### Strateji Konsepsiya
Sammitə daxil olan üzv dövlətlərin 1999-cu ildən bəri ilk dəfə olaraq yeni Strateji Konsepsiya qəbul edəcəyi gözlənilirdi. Sammitdən əvvəl baş katib Rasmussen özü planın layihəsini hazırlayıb. Rasmussen bildirib ki, yeni Strateji Konsepsiyanın məqsədi "NATO-nun ərazi müdafiəsi üzrə əsas missiyasını bir daha təsdiq etməli, lakin kibermüdafiə və raketdən müdafiə də daxil olmaqla, bizim bunu necə edəcəyimizi modernləşdirməli". ABŞ-nin keçmiş dövlət katibi Madleninin rəhbərlik etdiyi ekspertlər qrupu. Olbrayt planın hazırlanmasına kömək etmək üçün bir hesabat hazırladı. Sammitdən əvvəl keçirilən görüşlərdə rəsmilər planın "98% orada" olduğunu və əlavə fikir ayrılıqlarının sammitdə müzakirə ediləcəyini bildiriblər. Layihədə etiraf edilir ki, ittifaqın üzvlərinə qarşı müasir təhdidlər terrorizm, kütləvi qırğın silahlarına sahib olmaq və enerji infrastrukturunu poza biləcək kiberhücumlar kimi qeyri-ənənəvi formalarda olur.

Cümə günü, noyabrın 19-da keçirilən sammitin ilk günündə üzv dövlətlər ittifaqının növbəti 10 il üçün missiya planı kimi xidmət edəcək yeni Strateji Konsepsiya üzərində razılığa gəldilər. Sənəd beynəlxalq təhlükəsizliyə yaranan təhdidlərin vacibliyini vurğuladı və ittifaqın gələcək üzvlər və Rusiya ilə əməkdaşlığa sadiqliyini bir daha təsdiq etdi. 11 səhifəlik sənədin adı "Fəal iştirak, müasir müdafiə"dir.

## Əfqanıstan
Əfqanıstan prezidenti Həmid Kərzai şənbə günü, noyabrın 20-də sammitdə çıxış edib. Karzay bildirib ki, o, NATO-nun 2014-cü ilin sonuna qədər ölkəyə nəzarəti geri qaytarmasını istəyir. Sammitdən əvvəl Böyük Britaniyanın Baş naziri Devid Kemeron demişdi ki, "NATO-nun Lissabon sammiti təhlükəsizlik məsuliyyətinin tədricən əfqan qüvvələrinə təhvil verilməsi üçün başlanğıc nöqtəsi olacaq".

Kərzai ilə görüşən üzvlər 2014-cü ilə qədər döyüş əməliyyatlarının mərhələli şəkildə dayandırılması barədə razılığa gəliblər. Bu tarixdən sonra NATO ölkələri Əfqanıstan Milli Ordusunun təlim və məsləhətlərinə töhfə verməyə davam edəcək. Baş katib Rasmussen, "Biz Əfqanıstan hökumətinin ölkə daxilində, bölgədən-regionda təhlükəsizlik üzrə liderliyi öz üzərinə götürəcəyi prosesə başlayacağıq" dedi.

## Rusiya
2010-cu ilin oktyabrında Rasmussen Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin sammitdə iştirak edəcəyini bildirdi. Medvedev Fransa prezidenti Nikola Sarkozi və Almaniya kansleri Angela Merkel ilə görüşdən sonra iştirak etməyə razılıq verib. Sammitdə NATO-Rusiya Şurasının 2002-ci ildə yaradılmasından bəri ilk iclası keçirilib. Rusiya ilə ittifaq arasında münasibətlər 2008-ci il Cənubi Osetiya müharibəsindən sonra gərginləşib, Rusiyanın Gürcüstandakı separatçı Cənubi Osetiya və Abxaziya regionlarını dəstəklədiyi və tanıdığı bildirilir. .

Sammitdən əvvəl The Economist-də dərc olunan məqalədə deyilirdi ki, Rusiya NATO məsələlərində əməkdaşlığa daha çox həvəsli ola bilər və Əfqanıstana qoşun göndərəcəyini vəd edə bilər. Görüşdə Rusiya NATO-nun inkişaf etdirməyə çalışdığı raketdən müdafiə proqramı üzrə əməkdaşlığa razılaşıb. Rusiya həmçinin daha çox yükün Rusiya üzərindən daşınmasına icazə verməklə və Əfqanıstan qüvvələrini Mil Mi-17 helikopterləri ilə təmin etməklə NATO-nun Əfqanıstandakı əməliyyatlarını daha da dəstəkləməyi öhdəsinə götürüb.

## Raketdən müdafiə
Sammitin ilk günündə liderlər Avropadakı bütün üzv dövlətləri, eləcə də ABŞ və Kanadanı əhatə edə biləcək raketdən müdafiə sistemi qurmaq qərarına gəldilər. Təklif olunan sistem əvvəllər NATO və Rusiya arasında müzakirə mövzusu olub, lakin sammitdə iştirak edən Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev bu məsələdə İttifaqla əməkdaşlığa daha çox hazır olduğunu bəyan edib.

## İştirakçılar

### Üzv dövlətlər

*  — Prezident Bamir Topi
*  — Baş nazir Yves Leterm
*  — Prezidenti Georgi Pırvanov
*  — Baş nazir Stiven Harper
*  — Prezident İvo Yosipoviç
*  — Baş nazir Petr Neças
*  — Baş nazir Lars Løkke Rasmussen
*  — Baş nazir Andrus Ansip
*  — President Nikolya Sarkozi
*  — kansler Angela Merkel
*  — Baş nazir George Papandreu
*  — Baş nazir Viktor Orban
*  — Baş nazir Yohanna Sigurdottir
*  — Baş nazir Silvio Berluskoni

*  — Baş nazir Valdis Dombrovskis
*  — Prezident Dalya Qribauskayte
*  — Baş nazir Jan-Klod Yunker
*  — Baş nazir Mark Rutte
*  — Baş nazir Yens Stoltenberq
*  — Prezident Bronislav Komorovski
*  — Baş nazir José Sócrates
*  — Prezident Trayan Besesku
*  — Prezident İvan Qaşparoviç
*  — Baş nazir Borut Pahor
*  — Baş nazir Xose Luis Rodriges Sapatero
*  — Prezident Abdullah Gül
*  — Baş nazir David Cameron
*  — Prezident Barak Obama

### Üzv olmayan dövlətlər
*  — Prezident Həmid Kərzai noyabrın 20-də sammitdə çıxış edib.
*  — xarici işlər naziri Eduard Nalbandyan
*  — Baş nazir Culiya Gillard və müdafiə naziri Stiven Smit
*  — Prezident Haynts Fişer
*  — Prezident İlham Əliyev
*  — Rəyasət Heyəti
*  — Prezident Tarya Halonen
*  — Prezident Mixail Saakaşvili. Gürcüstan 2006-cı ildən NATO-ya daxil olmaq üçün Gücləndirilmiş Dialoq mərhələsindədir.
*  — Prezident Meri Makaliz
*  — Baş nazir Samir Rifai
*  — Prezident Gyorge İvanov
*  — Baş nazir Nacib Tun Razak
*  — Prezident Tsaxiaqiyn Elbeqdorj
*  — Xarici işlər naziri Murray McCully
*  — Prezident Dmitri Medvedyev, 2008-ci ildəki Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən sonra iştirak edən ilk rus rəsmisi idi.
*  — 
*  — 
*  — Baş nazir Yon Fredrik Raynfeldt
*  — Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri
*  — BMT-nin Baş katibi Pan Gi Mun

## Həmçinin bax
* Budapeşt sammiti

## İstinadlar