open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asif Şirəliyev

**Asif İsmayıl oğlu Şirəliyev** () — iqtisadiyyat üzrə elmlər doktoru, professor, "Tərəqqi medalı" laureatı.

## Həyatı
Asif Şirəliyev 1939-cu ilin dekabr ayının 19-da Şərur rayonunun (keçmiş Noraşen) Düdəngə kəndində anadan olmuş, Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki Bakı Dövlət Universitetini),
1968-ci ildə Bakı Ali Partiya məktəbini fərqlənmə diplomları ilə bitirmiş, 1975-ci ildə "Siyasi iqtisad" üzrə aspiranturanı qurtarmışdır. Asif Şirəliyev 18 mart 2022-ci ildə 83 yaşında vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
İqtisad elmləri doktoru (2001-ci il), professordur (1990-cı il). Uzun illər Həmkarlar Təşkilatının rəhbər orqanlarında işləmişdir. O, 1973-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universitetində müəllim, baş müəllim, dosent, kafedra müdiri və "İqtisadiyyat" fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır. Onun iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya mövzusu M. B. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (1984) elmi şurasında təsdiq edilmişdir.

A. İ. Şirəliyev 230 elmi əsərin, o cümlədən 44 monoqrafıya və kitabın, 147 jurnal məqaləsinin, 47 elmi konfransda oxuduğu məruzələrin müəllifıdir.

## Mükafatları
* O, keçmiş ÜİLKG-nm Naxçıvan Muxtar Respublika Ali Soveti Rəyasət Heyətinin və 10-dan artıq respublika dövlət və ictimai təşkilatlann fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.
* **Azərbaycan Respublikası Prezidenti** cənab İlham Əliyevin 16 oktyabr 2007-ci il sərəncamma əsasən "tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İş fəaliyyəti
Asif Şirəliyev Naxçıvan Muxtar Respublika aqrar islahatlan komissiyasının, AMEA İqtisadiyyat İnstitutunun "İqtisadiyyat" üzrə elmi-tədqiqat işlərinin əlaqələndirilməsi şurasmm, AMEA Naxçıvan bölməsi yanında fəaliyyət göstərən dissertasiya şurasınm, Naxçıvan Dövlət
Universitetini elmi şurasınm üzvü və həmin universitetin "İqtisad" fakültəsi elmi şurasınm sədridir.
0, iqtisad elmləri namizədi və doktor elmi dərəcəsini almaq üçün 15 nəfərin rəsmi opponenti, 8 nəfərin elmi rəhbəri və elmi məsləhətçisi olmuşdur.

A. İ. Şirəliyev AMEA tərəfindən 2002 və 2005-ci illərdə nəşr olunan ikicildlik "Naxçıvan ensklopediyası"na daxil edilmiş əsas məqalələrin müəlliflərindən biridir. O, həmçinin
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin "İqtisadiyyat" elmi-metodik şurasınm üzvüdür.

## Elmi əsərləri
* Aqrar istehsalın təşkilinin yeni formaları. Bakı.1992.
* Kəndli təsərrüfatının səmərəliliyi məsələləri. Bakı.1996.
* İqtisadi nəzəriyyə. Bakı.2004. İqtisad elmlərində işlədilən alınma sözlər. Bakı.2005.
* Aqrar-sənaye kompleksində iqtisadi mənafelər. Bakı.2008.
* İqtisadi artım və sosial-tərəqqi. Naxçıvan. 2012

## İstinadlar

## Mənbə
* Cəfərova Nərmin. "İqtisadçı alimin yubileyi". Palitra. −22 dekabr. – 2009. –S.10.
* 

## Xarici keçidlər
* Bazar sistemi və iqtisadi tərbiyənin formalaşması məsələləri
Bill Rassell NBA Finalları Ən Dəyərli Oyunçu Mükafatı

**Bill Rassell NBA Finalları ən dəyərli oyunçu mükafatı ** - (əsasən NBA qaliblərinin ən dəyərli oyunçu mükafatı) 1969-cu ildən NBA qaliblərinə təqdim olunur. Bu mükafatın verilməsində 11 nəfər iştirak edir və ən çox səsə malik olan şəxs bu mükafatı qazanır. Bu mükafat ilk olaraq 2005-ci ildə Bill Russellin xatirəsinə həsr olunaraq yeni formatda verilmişdir. Kunokun  yeni formatı Larry O'Brien  kubokuna bənzər bir qızıl basketbol formalı qara bir kubokdur.

Bu dövrdə bu mükafat 30 yaxın müxtəlif oyunçuya təqdim olunub. Maykl Cordan 6 dəfə bu mükafata layiq görülüb. Onunla yanaşı Mecik Conson, Şakil O'Nil, Tim Dunkan və LeBron James də öz karyeraları dövründə 3 dəfə mükafata layiq görülüblər. Cordan və O'Nil bu mükafatı ardıcıl olaraq 3 dəfə sezon oyunlarında alıb. Jonson bu mükafata layiq görülən ən gən oyunçudur. Belə ki, 0 20 yaşında ilk dəfə bu mükafatı almışdır. Cerri Vest NBA qaliblərinin ilk mükafatçısıdır ki, onun oynadığı komanda uduzsa belə, o bu mükafata səs vermə zamanı layiq görülmüş yeganə oyunçudur.

Villis Reed, Kərim Abdul-Cabbar, Lari Börd, Hakem Olacuvon bu mükafatı iki dəfə qazanıblar. Olacuvon, Braynt və Cams iki dəfə ardıcıl sezon oyunlarından sonra bu mükafata layiq görülüblər. Abdul-Cabbar və Ceyms iki müxtəlif komandada bu mükafata layiq görülmüş yeganə oyunçulardır.

Olacuvon əslən Nigeriyalı ancaq 1993-cü ildən Amerika vətəndaşlığı alan, Toni Parker və Dirk Novitzki Almaniyalı oyunçuları bu mükafatı alan xarici basketbol oyunçularıdır. 
2009-cu il 14 fevralda Feniksdə keçirilən "NBA-nın bütün ulduzları həftəsonu" verilişində NBA təmsilçisi Devid Stern mükafatın adının "Bill Rassell NBA Finalları ən dəyərli oyunçu mükafatı" olaraq dəyişilməsini elan etdi. Bundan sonra bu adla mükafat 11 nəfərə verilmişdir.

## Qaliblər

## Xarici keçid
* NBA Most Valuable Player Award
* NBA All-Star Game Most Valuable Player Award

## Ədəbiyyat
* "Finals Most Valuable Player  NBA/Turner Sports Interactive, Inc. Retrieved July 14, 2008.
* "Finals Most Valuable Players ESPN. Retrieved July 15, 2008.

## İstinad
Joan Miro

**Joan Miro** (tam adı **Joan Miró i Ferrà**; ) — ispan rəssamı, heykəltaraş və keramikaçı. Əsərlərinin saxlanıldığı Joan Miro Fondu 1975-ci ildə doğulduğu Barselona şəhərində və digər bir muzey olan Joan Miro İsri Fondu 1981-ci ildə ömrünün əksər hissəsini keçirdiyi Palma şəhərində inşa edilib.

Beynəlxalq olaraq tanındıqdan sonra onun əsərləri Sürrealizmin nümunələri olaraq qəbul edildi. 1930-cu ildən sonrakı bir çox intervyularda Miro burjua cəmiyyətini dəstəkləyən ənənəvi rəsm metodlarını açıq şəkildə tənqid etdi və tanınmış rəsm əsərlərinin vizual elementlərini yenidən qurmaq üçün məşhur  “rəssamlığın sui-qəsdi”-ni elan etdi. 

## Həyatı
Zərgər və saat ustasının ailəsində anadan olan Miro Barselonanın yaxınlığında Qot dairəsində anadan olmuşdur. Miro adının kökü qədim yəhudilərə gedib çıxır. Onun atası Mikel Miro Adresias və anası Dolors Ferra idi. O, ilk dəfə rəssamlığa 7 yaşında olarkən özəl məktəbdə başlamışdır. Xaricdə olan kubist və sürrealist sərgilərdən ilhamlanaraq Miro Monparnasda incəsənət cəmiyyətinə qoşuldu və 1920-ci ildə Parisə köçdü, lakin buna baxmayaraq yay aylarını Kataloniyada keçirməyə davam etdi.

### Karyerası
Miro incəsənət məktəbi ilə birlikdə biznes məktəbinə də getmişdir. o, yeniyetmə olarkən kargüzar kimi iş karyerasına başladı, lakin sinir probləmləri ilə rastlaşdıqdan sonra biznes dünyasını tamamilə tərk edərək incəsənətə başladı. İlkin rəssamlıq karyerası Barselonada nümayiş edilən Fovizm və Kubizm cərəyanlarından təsirlənmişdir.  Mironun əsərlərini tədqiq edən alimlər onun əsərlərinin avanqard üslubunu yazdığı dövrünü *Katalan Fovist* dövrü adlandırdılar.

## Əsərlərin satışı
Bu gün Mironun rəsm əsərlərinin qiyməti 250 000 və 26 milyon dollar arasında dəyişir; 2008-ci ilin may ayının 6-da bir auksionda “Ulduzların ehtirası” (La Caresse des étoiles) əsərinin qiyməti 17 milyon dollar müəyyənləşdirilmişdir.* *

## Qalereya


Les Fusains.jpg|"Les Fusains"
JuanMiroMosaic.jpg|Barselona, Ramblada mozaika
MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|Reyna Sofiya Muzeyinin xarici görünüşü
Hakone open air museum (10).jpg|Hakvan açıq-hava muzeyi
Grande Maternite.JPG|Grande Maternite
Fundació Miró P1370077.JPG|Joan Miro Fondunda saxlanılan bir heykəl


## Həmçinin bax
* Nadir Afonzo
* Oqust Erben
* Salvador Dali
* Soumaya muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli İncəsənət Qalereyasında Joan Mironun əsərləri
* Joan Miro rəssamlığı
* Joan Miro Müasir İncəsənət Muzeyində
* Olqanın Qalereyası - Joan Miro
* Artcyclopedia
Qaparzun

**Qaparzun** Qədim ləzgi xalq oyunu – bu oyunu qışda buz üstündə oynayırlar . Ağacdan düzəlmiş konusvari ,öz oxu üzərində fırlanan , gyroscopa  bənzər  bir  ağac parçasını (qaparzunu) qamçı ilə vuraraq oyunçular hərəkətə gətirirlər. Oyunun məqsədi oyunçular tərəfindən onu dayanmadan fırlatmaqdır. Qaparzunun diametri 5-7.5 sm hündürlüyu 6-10 sm.
Azad Əliyev (heykəltaraş)

**Azad Mikayil oğlu Əliyev** () — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycanın əməkdar rəssamı (2018).

## Haqqında
Azad Mikayil oğlu Əliyev 22 yanvar 1956-cı il Bakı şəhərində həkim ailəsində dünyaya gəlib. 1972-ci ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinin heykəltaraşlıq fakültəsinə qəbul olmuş, 1976-cı ildə həmin fakültəni bitirmişdir. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olmuş, 1982-ci ildə Universiteti bitirmişdir.

## Yaradıcılığı

1983-1986-cı illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının yaradıcılıq emalatxanasına daxil olmuş, Akademik Ömər Eldarovun rəhbərliyi ilə elmi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1984-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvlüyünə qəbul edilmişdir.

2000-dən artıq əsərin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan, Rusiya, Polşa, Almaniya, Amerika, İtaliya, Fransa, Belçika, Avstriya, Mərkəzi Amerika, İran, Nepal, Türkiyənin şəxsi kolleksiyalarında saxlanılır, muzey və parklarını bəzəyir.

## Mükafatları
27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* 20 Yanvar abidə-kompleksi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  20 Yanvar abidə-kompleksi
Filipp Maxaradze

**Filipp Ieseyeviç Maxaradze** (; ) — gürcü inqilabçı və dövlət xadimi. Gürcüstan SSR-in rəhbəri. 1903-cü ildən Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü idi.

## Həyatı
Onun atası ruhani idi və o, istəyirdi ki, oğlu da onun yolu ilə getsin. 1884-cü ildə Filipp Ozurqet ruhani məktəbində təhsil almışdır. Daha sonra Tiflis Ruhani Seminariyasına daxil oldu. Həmçinin Varşava Baytarlıq İnstitutunda oxumuşdur, amma oranı bitirmədi.

RSDFP daxil olduqdan sonra dəfələrlə həbs edilirdi. RSDFP-nin Qafqaz İttifaqının təşkilatçılarından biri idi. 1915-ci ilin fevralında Bakı quberniyasına sürgün edilmişdir, oradan Kutaisiyə, 1916-cı ildə isə Tiflisə qaçmışdır. 1917-ci ildə Tiflisdə nəşr olunan "Kavkazsi raboçiy" qəzetinin redaktoru işləmişdir.

1921-ci ilin fevral ayından iyul ayınadək Gürcüstan İnqilabi Komitəsinin sədri idi. 1921-ci il fevralın 16-da "Gürcüstan Sovet Respublikasını" elan etdi və RSFSR hökumətindən hərbi yardım xahişi ilə müraciət etdi.

1921–1922-ci illərdə Gürcüstan əkinçiliyinin xalq komissarı olmuşdur. 1922-ci ilin mart ayından oktyabr ayınadək Gürcüstanın MSK sədri olmuşdur. 1922-ci ildə Gürcüstanın SSRİ tərkibində muxtariyyətin saxlanmasının tərəfdarı olmuşdur.

1924-cü ildən ZSFSR Dövlət Plan Komitəsinin sədri, 1929–1930-cu illərdə Gürcüstan SSR XKS sədri, 1927–1930-cu illərdə ÜKP (b) Mərkəzi nəzarət təftiş komissiyasının üzvü olmuşdur. 1931–1938-ci illərdə Gürcüstan SSR MSK sədri və eyni zamanda 1931–1936-cı illərdə ZSFSR-də Gürcüstanın MSK təmsilçisi təyin olunmuşdur.

1938-ci ilin iyul ayından Gürcüstan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri idi.

1941-ci il dekabrın 10-da Tbilisidə 73 yaşında vəfat etdi. Öncə Mtatsminda panteonunda dəfn edilsə də, sonradan qəbr yeri dəyişdirildi.

1934–1989 illəri ərzində Ozurgeti şəhəri onun adını daşıyırdı.

Onun arvadı Nina Smolnyakova (1882–1951) ictimai xadim, ədəbiyyatşünas və pedaqoq idi. Onun şagirdləri arasında Vladimir Mayakovski yer alır, Nina onu Kutaisi gimnaziyasına qəbul olmaq üçün hazırlaşdırırdı. Qızı Rusudan hələ uşaq yaşlarında 1906-cı ildə Berlində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Lenin ordeni (24.02.1941)

## İstinadlar
Diaspor (mineral)

**Diaspor (mineral)** — mineral, α- AlOOH (və ya da HAlO2). Al qismən Mn3+, Fe3+, Cr ilə əvəz olunur. 

## Haqqında
Diaspor - Rombik. Habitus lövhəvari, iynəvari. İkiləşmə {061} və {021} üzrə nadir. Ayrılma {010} üzrə mükəmməl, {110}, {210} və {100} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: yarpaqvari, gizli kristallik, stalaktitəbənzər. Rəngi ağ, bozumtul; Mn ya da Fe qatışıqları ilə - boz, yaşıl, sarı, çəhrayı, qəhvəyi, qırmızı. Parıltısı şüşəlidən, almaz parıltısı kimi. Sərtliyi 6,5-7. Xüsusi çəkisi 3,36. Boksit yataqlarında filiz əmələ gətirən diaspor mineralı, bömit, hidrargillit, kao­linit və s. ilə assosiasiyada olur. Həmçinin korund, marqarit, xloritoid və başqaları ilə bir­gə metamorfogen, hidrotermal və başqa yataqlarda. Bəzən muskovit, hematit, korund, rutil və b. ilə birgə skarn və hidrotermal yataqlaqlarda rast gəlir. Alüminiumlu mineral və süxurların (nefelinli siyenit, peqmatit, porfirit və b.) dəyişilməsindən əmələ gəlir. Kaolinit, alunit, pirofillit və korund ilə assosiasiyadır. Alüminium filizi. Növ müxtəlifliyi: manqandiaspor.  Sinonim: *Kamenskit.*

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Zübeyr adaları

**Zübeyr adaları ()**— Qırmızı dənizdəki əsas qalxan vulkanının üstündə dəniz səviyyəsindən 191&nbsp;m (627&nbsp;ft) hündürlüyə çatan 10 əsas vulkanik adadan ibarət bir arxipelaq. Tarixi dövrlərdə vulkan püskürməyə davam etmişdir. Hal-hazırda adalar Yəmənə aiddir.

## Adalar
Ən böyük ada cavan adalardan biri olan Zübeyrdir. Digər cavan adalar- Mərkəzi Pik, Saba, Xeykok və Sədl. Sədl adasında tarixi dövrlərdə püskürmələr baş vermişdir.

Vulkan şimal-şimal-qərbdən cənub-cənub-şərqə doğru olan rift xətti üzərində yaranmışdır. Bu bir müddət partlayış püskürmələri ilə başladı, sonra dəniz eroziyasının baş verdiyi bir dövrdə susma dövrü yaşadı. Bununla yanaşı, hər iki dövr və effuziv püskürmə fəaliyyəti nəticəsində hazırda mövcud olan Stak və Bərrən adaları qrupu yarandı. Bu püskürmə dövrü müəyyən tarixi dövrlərə qədər davam etdi.

## Tarixi vulkan püskürmələri

### 1824-cü il
1824-cü ildə Sədl adasında zəif partlama fəaliyyəti ilə kiçik bir püskürmə baş verdi. Ehtimal ki, digər püskürmə 14 avqust 1846-cı ildə baş vermişdi, lakin bu hadisə qeyri-müəyyəndir.

### 2011-2012-ci illər
Dəniz yatağında 19 dekabr 2011-ci ildə vulkanik püskürmə baş verdi. Peyk görüntüləri dənizdə bir ləkə olduğunu göstərdi. Balıqçılar da dənizdən 30 metr yüksəklikdə olan lava fəvvarəsinin olduğunu bildirdilər. Sualtı püskürmə Xeykok və Ragid adaları arasında yeni bir ada yaratdı. Püskürmələr havaya atılan su, buxar və kül tökülmələrinə səbəb olan Səth vulkanı fəaliyyətini yaratmışdır.

12 yanvar 2012-ci il tarixindən etibarən təxminən 530 m-dən 710 m-i keçən yeni ada yaranmış və püskürməyə başlamışdır. Bu ada Şolan adasıdır.

15 yanvar 2012-ci il peyk fotoşəkilləri püskürmənin dayandığını və yeni yaranmış adanın artıq geridə qaldığını göstərdi. Fevralın 15-də çəkilmiş peyk fotoşəkli yeni adada vulkan gölünün yarandığını göstərdi.

### 2013-cü il
28 sentyabr 2013-cü ildə 2011-2012-ci illərin püskürmə sahəsindən cənub-qərbdə yeni bir vulkan püskürməsi baş verdi. Bu püskürmə suyun rənginin dəyişilməsinə və böyük buxar püskürülməsinə səbəb oldu. Alimlər hesab edirlər ki, püskürmə səthdən 100 m-ə qədər dərinlikdə baş vermişdir. Yeni bir səth vulkanı fazasının olması mümkündür.  Ərazidəki proses oktyabr ayına qədər davam etdi və böyük bir buxar kütləsi peyk şəkilləri və yerli əhalinin çəkdiyi videolarla təsdiqləndi. Oktyabr ayının sonlarında dənizdə yeni bir ada yarandı. Bu ada Cədid adası adlandırıldı. Adanın 2011-ci ildə yaranan Şolan adasının davamı olduğu bildirildi. 2016-cı ilin yayında peyk fotoşəkillərində hər iki ada artıq görünmürdü.

## Qonaqları cəlbetmə
Dalğıclıq, gəzinti, çöl həyatı və vulkan trekingləri turist və qonaqlar üçün məşhur fəaliyyətlərdir. Adalar qeyri-yaşayış sahəsidir.

## İstinadlar
Süveyş körfəzi

**Süveyş körfəzi**- (; formerly , **,)  Qırmızı dənizin şimal hissəsində Sinay yarımadasının qərb hissəsində yerləşir. Körfəz 26 milyon il əvvəl meydana gəlib.

Körfəz Afrika və Asiya qitələri arasında yerləşir və Misir dövlətinə aiddir. Cənubdan şimala doğru 280&nbsp;km uzanır.
## Mənbə
* Körfəzin xəritəsi
Valkarkay

**Valkarkay laqunu** —  Çukotka Muxtar Dairəsi Çaun rayonu ərazisində, Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Laqun enli formadadır. Onun eni 4,5&nbsp;km təşkil edir. Açıq dənizdən dillə ayrılır. Kənarları bataqlıqlaşmışdır. 
Dildə Balkarkay qütb stansiyası yerləşir. Stansiya 1932-ci ildə təşkil olunmuşdur. Burada Mən yayı neçə keçirdim filminin əsas çəkilişləri stansiyada baş tutmuşdur.

## İstinadlar
Pura Bali məbədi

**Pura Bali** — hindli məbədidir. İndoneziya Balidə hinduizm tərəfdarları üçün ibadət yeridir. 
                                                                                                                          
350px|thumb|Pura Bali məbədi

## Tarixi
Pura bali hindli məbədidir.İndoneziyada Hinduizm tərəfdarları üçün ibadət yeridir.
Hinduizm Puras adasında əsas üstünlük təşkil edən dinlərdəndir. İndoneziyanın digər hissələrində də məbədlər vardır, məsələn Besakih Ana məbədi. Lakin Bali ən böyük və müqəddəs məbəd olaraq daha çox ziyarət edilir. Pura adının etimologiyası şəhər mənasını verən Sanskrit dilində qala şəhəri, qülləli şəhər və ya saray mənasındadır. Məbəddə Bölünmüş qapıya Candi Bentar adı verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Minakşi məbədi
* İndoneziya
## Xarici keçid
http:www.bali-indonesia.com
## İstinadlar
Xroma körfəzi

**Xroma körfəzi** —   Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Xrom Oxu yarımadası ilə materik arasında yerləşir. Materik daxilinə 100&nbsp;km məsafədə daxil olur. Eni isə 5&nbsp;km-dir. 
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Bəzi hissələrdə isə hündürlük 15 metrə çatır. Körfəzə Xroma, Lapça, Keremesıt, Kuçunnay çayları tökülür. Xroma qolu ilə Vostoçnı körfəzi birləşir. Şərq hissəsində Uzenski adası yerləşir.

Körfəz ətrafı bataqlıqlaşmışdır. Körfəzdən şimalda yerləşən göllər: Uzornoe və Tutax-Kyuel. İlin böyük qismi körfəz buzla örtülü olur.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Karl van Vexten

**Karl van Vexten** (**tam adı **Carl Van Vechten**; **17 iyun 1880 – 21 dekabr** **1964)** ** — Amerikan yazıçısı  və fotoqrafı. O, Harlem İntibahının nümayəndəsi Qeytruda Staynın ədəbi icraçısı olmuşdur. 

## Həyatı və karyerası
Ayova ştatının Sidar Rapids şəhərində anadan olan Vexten Çarles və Ada van Vexten ailəsinin ən gənc üzvü idi. O. 1898-ci ildə Vaşinqton Ali Məktəbini, daha sonra 1903-cü ildə isə Çikaqo Universitetini bitirmişdir. 1906-cı ildə Nyu-york şəhərinə köçür. Nyu-York Taymz jurnalında musiqi tənqidçisinin köməkçisi vəzifəsində işə qəbul olur. 1907-ci ildə operaya olan marağı  onu Avropaya səyahət etməyə vadar edir. * *

İlk uğursuz nikahından sonra 1914-cü ildə aktrisa Fane Marinoff ilə evləndi. Karl van Vexten ömrünün sonuna kimi bu xanımla birlikdə olsa da, ölümündən sonra onun 25 il homoseksuallığını ifadə edən şəxsi fotoları tapılmışdır. * *

1913-cü ildə Parisdə Qeytruda Stayn ilə görüşdü. Onlar uzun müddət dost idilər və ölümündən sonra Staynın kitablarını nəşr etdirdi. Eyni zamanda o, Afro-amerikan yazıçısı olan Nelli Larseni də dəstəkləyirdi.

1950-ci illərdə, yaşının çoxluğuna baxmayaraq, öz fikirlərini dəyişdirmədən Senator Makkartinin anti-kommunist tiradalarına qarşı çıxdı.

## Arxiv və muzey kolleksiyası
Karl van Vextenin əsərlərinin əksəriyyəti Yel Universitetində Baynerk Nadir Kitab və Əlyazma Kitabxanasında saxlanılır. Burada həmçinin "Yaşayan portretlər: Karl van Vextenin çəkdiyi Afro-amerikalıların rəngli fotoları, 1939-1964" adlı slayd da var. Bu kolleksiyada 1884 rəngli şəkil var. 

## Əsərləri
* *Böyük Müharibədən sonra səslənən musiqi* (1915)
* *Musiqi və pis davranışlar* (1916)
**Tərcüməçilər və şərhçilər* (1917)
* *Karusel* (1918)
* *İspaniya musiqisi* (1918)
* *Mansardada* (1919)
* *Evdə pələng* (1920)
* *Housetop* (1921)
* *Piter Vifl* (1922)
* *Kor bantlı oğlan* (1923)
* *Tatulu qraf arvadı* (1924)
* *Qırmızı* (1925)
* *Petarda. Realist roman* (1925)
* *Qazıntılar* (1926)
* *Zənci səması* (1926)
* *Hörümçək oğlan* (1928)
* *Yığıncaqlar* (1930)
* *Xüsusiyyətlər* (1930)
* *Müqəddəs və kafir xatirələr* (1932)

### Ölümündən sonra
* Karl van Vextenin rəqs yazıları (1974)

## Həmçinin bax
* Joan Miro

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Karl van Vextenin əsərləri Qutenberq Qalereyasında
Omulyax körfəzi

**Omulyax körfəzi** — Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Xrom Oxu və Merkuşin Oxu yarımadası arasında yerləşir. Materik daxilinə 91 km məsafədə daxil olur. Eni isə 4 km-dir.
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Bəzi hissələrdə isə hündürlük 30 metrə çatır. Körfəzə Kyuenityax, San-Yuryax, Kustuktax, Merkuşina çayları tökülür. Semdolqen qolu ilə Zapadnı körfəzi birləşir.
Körfəz ətrafı bataqlıqlaşmışdır. Körfəzdən şimalda yerləşən göllər: Maloye Merkuşin gölü və Bolşoye Merkuşin gölü. İlin böyük qismi körfəz buzla örtülü olur.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Yeni Yəhudi qəbiristanlığı (Praqa)

**Yeni Yəhudi qəbiristanlığı** () – Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərinin Jijkov rayonunda yerləşən yəhudi qəbiristanlığı. 1891-ci ildə Qədim Yəhudi qəbiristanlığındakı yer probleminə görə salınmışdır.

## Haqqında
Qəbiristanlığın sahəsi Qədim Yəhudi qəbiristanlığındakından 10 dəfə böyükdür, 100.000 qəbirlik tutuma malikdir, bu isə bir əsr boyunca istifadə olunması üçün münasibdir. Burada həmçinin urnalar üçün yer vardır, lakin yəhudi ənənələri kremasiyaya icazə vermir. Qəbiristanlıq hələ də istifadədir və Praqadakı Yəhudi Cəmiyyəti tərəfindən nəzarət olunur.

Qəbiristanlıqda Ar-nevü üslubunda işlənmiş bir çox abidə vardır: Yan Kotera tərəfindən Peruts ailəsinin üzvləri üçün hazırlanmış iki abidə, Yan Ştursa tərəfindən rəssam Maks Horba həsr olunmuş tovuzquşu formasında abidə, az tanınan sənətkarlar tərəfindən Ar-nevü üslubunda işlənmiş digər görkəmli işlər. Ən diqqət çəkən qəbirlərdən biri Uoldes ailəsinə aiddir: heykəltaraş Yozef Vaslav Mıslbek tərəfindən hazırlanmış qəbir iki büstlə bəzədilmişdir.

## Məşhur dəfn olunanlar
* Frans Kafka
* Arne Laurin
* Arnoşt Lustiq
* İrji Orten
* Ota Pavel

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Praqa Yəhudi Cəmiyyətinin veb-saytında məlumat
* Qəbiristanlığın veb-səhifəsi
Leyla Vəkilli

**Leyla Vəkilli** (tam adı; *Leyla Həsanalısultan qızı Vəkilli*; ) — Fransada yaşayan azərbaycan əsilli jurnalist, Fransada türk film festivallarının qurucusu.

## Həyatı
Leyla Vəkilli 21 fevral 1932-ci il tarixdə Parisdə doğulub. 26 noyabr 2017-ci il tarixdə Türkiyədə Bodrum, Muğla, Türkbükü  bölgəsində vəfat etmişdir. Atası Həsənalısultan bəy Vəkilov Şərur-Dərələyəz qəzasının Çivə kəndində anadan olub. İlk orta təhsilini İrəvanda gimnaziyada alıb, sonra Rusiyada Xarkov Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini bitirib. Bir müddət Tiflisdə yaşayıb. Tiflisdə Mariya adlı gürcü xanımla evli olub. 1920-ci ildə Qafqazda sovet rejimi qurulduqdan sonra Türkiyəyə mühacirət edib.

Türkiyəyə mühacirət edərkən Mariya xanım onunla getməkdən imtina edib. Türkiyədə Krım türklərindən olan Safiyə xanımla ailə qurub. Sonra  Həsənalısultan bəy Vəkilov Fransanın paytaxtı Paris şəhərinə köçüb. 1932-ci ildə Leyla Həsanalısultan qızı Vəkilli Parisdə dünyaya gəlib. Sonra yenidən Türkiyəyə İstanbul şəhərinə köçüblər. Leyla Vəkkili 1952-ci ildə İstanbulda Fransız Liseyində təhsil alıb. Sarbona Universitetini sosialogiya fakültəsini bitirb. Sonradan Fransada jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Dünyada 184 ölkədə bürosu olan Sipa-Press Agentliyində çalışıb. Jurnalistlik fəaliyyəti ilə bağlı dünyanın bir çox ölkələrində olub. O, cümlədən  Afrikaya, Latın Amerikasına, Fələstinə, Nikaraqua və Əlcəzairdə olub. Əlcəzairdə avtomobil qəzasında ağır yaralanıb. Əlcəzairdə Argentinalı marksist-inqilabçı və siyasətçi Ernesto Çe Gevara ilə 3 saatlıq görüşdə iştirak edib. 1962-ci ildə Fransada Nazim Hikmətlə görüşüb. Fransada Türk Film Festivalının qurucularından olub.

Fransada cap olunan DEFİ jurnalının baş redaktoru olub. 1996-cı ilədək Parisdə yaşayıb. Həmin il Türkiyəyə Bodurumun Muğla şəhərinin, Türkbükü bölgəsinə köçüb. 26 noyabr 2017-ci il tarixdə vəfat edib.

Leyla Vəkilli məşhur Vəkilovlar nəsilindəndir. İqtisаdçı və dövlət хаdimi, iqtisаd еlmləri namizədi, dоsеnt İlyas Vəkilovun qardaşı qızıdır.

## Həmçinin bax
* Nazim Hikmət
* Vəkilovlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* “İLK TAPDIĞIM VƏKİLOV HİNDİSTANDA YAŞAYIRDI”
* Her Story: Leyla Vəkilli
* Leyla Vəkilliyə həsr edilmiş tədbir keçirilib
* Çe Gevara ilə görüşən məşhur azərbaycanlı qadın - Foto
* Fransada türk filim festivalının qurucusu Leyla Vəkilliyə həsr edilmiş tədbir keçirilib
* Nikaragua Devrimini belgeleyen gazeteci Leyla Vekilli’yi kaybettik. Bakü Röportajı
* Leyla xanım Vəkilli: "Mən İstambulda böyüdüm..."
Dalğa TV

**Dalğa TV** — Azərbaycanda fəalliyyətini dayandırmış film telekanalı(2017–2021).

## Haqqında
14 noyabr 2017-ci ildə Milli Televiziya və Radio Şurasının iclasında "Dalğa TV"-nin peyk yayımı üçün lisenziya verilməsi barədə müraciətinə baxılıb. İclasda Dalğa TV-yə peyk yayımı üçün müddətsiz lisenziya verilməsi barədə qərar qəbul edilib. 20 noyabr 2017-ci ildə Dalğa TV "Azerspace-1" peyki ilə test yayımına başladı. Həmin test yayımı müddətində yalnız filmlər göstərilirdi.

4 dekabr 2017-ci il saat 17:00-da əsas yayıma başladı. "Dalğa TV"-də dünyanın tanınmış kinostudiyalarının istehsal etdiyi bədii filmlər, eləcə də yerli seriallar yalnız Azərbaycan dilində yayımlanırdı. 

"Dalğa TV" dünyanın digər kinoşirkətləri ilə əməkdaşlıq edirdi. Həmin şirkətlərin məhsulları olan film və seriallar Azərbaycan dilində dublyaj olunmaqla yayımlanırdı. 

Telekanalın yayımı "Azerspace-1" peyki, eləcə də Azərbaycanın bütün kabel televiziyaları və Dalğa TV-nin rəsmi saytı olan "dalga.az" üzərindən həyata keçirilirdi. 

1 avqust 2020-ci ildən etibarən "Dalğa TV"nin yayım keyfiyyətinin artırılması məqsədilə MPEG-4 formatına keçib. 

11 dekabr 2020-ci il saat 15:49 radələrində loqosunu sağ yuxarı küncdən sol yuxarı küncə keçirmişdir. 

15 aprel 2021-ci ildə "Dalğa TV"nin yayımı texniki nasazlıqlar səbəbindən dayandırılmışdır.

Milli Televiziya və Radio Şurasının 24 may 2021-ci il tarixli iclasında "Dalğa TV"nin peyk televiziya yayımının ardıcıl olaraq 30 gündən artıq həyata keçirilmədiyini nəzərə alaraq telekanalın lisenziyasına xitam verilmişdir.

## Yayımladığı seriallar

## Həftəlik proqram

## İstinadlar
NBA çempionlarının siyahısı

**Milli Basketbol Assosiyasının (NBA)** (1946-49-cu illərdə Amerikanın Basketbol Assosasiyası)  NBA seriyası üçün çempionluq və NBA-nın postseasonunun nəticələri burada qeyd olunur. Finala çatmaq üçün yeddi oyun keçirilir. Bu oyunlar Qərb və Şərq bölmələri arasında aparılır (1970-ci ildən bəri). 1950-ci ildə gözlənilən kimi Şərqi bölmə Qərb və Mərkəz bölmələrinə qalib gəldi. 1949-cu ildən etibarən, playoflar üçün üçmərhələli bir turnir təşkil edildi, burada iki yarı finalda qalib gələnlər bir-birlərini finalda oynadılar. Qalib komanda Lari Obrien Çempionuluq Trofi ilə oynacaq.
Final oyunu 2–2–1–1–1 formatında 1947-48, 1950-52, 1957-70, 1972-74, 1976-77, 1979-84, 2014-cü illər ərzində (mövsümü oyunlarda ən yaxşı komanda 1,2,5 və 7 oyun), 2-3-2 formatında isə oyunlar 1949, 1953-55, 1985-2013-cü illər ərzində (mövsümü oyunlarda ən yaxşı komanda 1,2,6 və 7 oyun) keçiriləcək.

Şərq bölməsi Qərb bölməsinə 38-42 hesabı ilə qalib gəldi. Ümumiyyətlə Mərkəzi Bölmə 1 dəfə çempion olub. Boston Celtis və Minneapolis - Los-Anceles Lakerslə 70 oyundan 33-də qalib olub.

## Qaliblər

### Əfsanə

### BAA çempionları

### NBA çempionları

## Xarici keçid
* NBA Playoffs
* Bill Russell NBA Finals Most Valuable Player Award
* List of NBA Development League champions
* List of NBA championship head coaches
* List of NBA players with most championships

## Qeyd
* Mükafat Valter A.Broun adını daşıyır.
* Mükafata yeni dizayn verildi.
* Mükafat Lari Obrien üçün adı deyişdirildi.

## İstinad
NBA pleyoff seriyalarının siyahısı

## Atlanta Hawks
Tri-Cities Blackhavks (1949-1951), Milvaukee Havks (1951-1955) və Sent-Luis Şahs (1955-1968) kimi oyunlar seriyalarından ibarətdir.

## Boston Celtics

(*) 1954-cü ildə Şərq bölməsinə daxil olan Celtics, Knicks və Syracuse Nationals (indiki Filadelfiya) oyunları daxildir. Celtics və Milli oyununda Celtics iki oyunda xal itirdiyi Şərq bölməsi finalçılarından çıxır.

## Bruklyn Nets
Nyu Cersi Nets oyunlar seriyası (1977–2012).

## Şarlotte Hornets[edit]
Şarlotta Bobcatsın oyunlar seriyası daxildir (2004–2014).

## Qeydlər
#Yeddi seriya Boston-Sirakuz arasında  ( 4–4), 12  Boston-Filadelfiya arasında (8–4 Boston)
# 4 seriya Boston-Müq.Luis arasında  (3–1 Boston), 8  Boston-Atlanta (7–1 Boston)
#10 seriya  Boston-Minneapolis arasında (1–0 Boston), 11  Boston-Los Anceles arasında (8–3 Boston)
# 5 seriya Minneapolis-Fort Vayne arasında (4–1 Minneapolis), 2 Minneapolis-Detroyit arasında (2–0 Minneapolis), fLos Anceles-Detroyit arasında (3–2 Los Anceles)
#6 seriya Minneapolis-Roçeste arasında (6–1 Minneapolis), 10 Los Anceles-Kansas Siti arasında (1–0 Los Anceles), 3 Los Anceles-Sacramento arasında (3–0 Los Anceles)
# 6 Seriya Sirakus-Nyu York arasında  (4–2 Sirakus), 4  Filadelfiya -Nyu York arasında (3–1 Filadelfiya)
# 9 seriya Sirakus-Filadelfiya arasında (5–4 Sirakus), 10 Filadelfiya-San-Fransisko/Qolden Steyt arasında  (1–0 Filadelfiya)
# 4 seriya Minneapolis-Müq.Luis arasında (3–1 Müq.Luis), 4 Los Anceles-Müq.Luis arasımda ( 2–2), 2 Los Anceles-Atlanta arasında (2–0 Los Anceles)
# 7 seriya  Los Anceles-Seattle arasında (5–2 Los Anceles), 2 Los Anceles-Oklahoma Siti ( 1–1)
# 2seriya Müq.Luis-Fort Vayne arasında (1–1), 2 Müq.Luis-Detroyit arasında (2–0 Müq.Luis), 5  Atlanta-Detroyit arasında (3–2 Atlanta)
# 6 seriya Seattle-Hyustom arasında (5–1 Seattle), 2 Oklahoma Siti-Hyuston arasında ( 1–1)

## Xarici keçid
* NBA & ABA Playoffs Series History
Ambarçik buxtası

**Ambarçik buxtası** —   Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən buxta. Stolbovoy və Medvejıy burunları arasında yerləşir. Şimal hissəsi dənizə açılır. Materik daxilinə 3&nbsp;km daxil olur. Ən enli yeri 7&nbsp;km-dir. Maksimal dərinliyi 4 metrdir. 
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Bəzi hissələr isə sıldırımlıdır. Şərqində Medvejıy körfəzi, qərbində isə Troyan buxtası yerləşir.

Körfəz oktyabrdan iyula qədər buzla örtülü olur. Buxtanın şərq sahillərində Anbarçik kəndi yerləşir. 2001-ci il məlumatına əsasən kənddə 6 nəfər yaşayır. Kənddə meteostansiya yerləşir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir. Saxa ilə Çukotka Muxtar Dairəsi arasında sərhədə yaxındır.
## İstinadlar
Kolıma körfəzi

**Kolıma körfəzi** — Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Krestovıy buru ilə Kolıma çayı deltası arasında yerləşir. Öz adınıda buradan almışdır. Materik daxilinə 45 km məsafədə daxil olur. Eni ən enli yerdə 106 km-dir. Dərinliyi 4–6 metr arasında yerləşir.
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Cənub hissədən ona Kolıma çayı tökülür. Bu hissədə delta əmələ gəlir. Kolıma çayı burada qollara ayrılaraq körfəzə tökülür:Kamenka, QUMSP, Suxarıy, Stolbik, Tabışevskiй, Ştormovıy. Qərb hissədən isə körfəzə Bolşaya Şukonya çayı qovuşur. Sahillərində yerləşən burunlar:Bolşoy Çukoşiy, Kekurı, Tolstıy, Dırovatıy, Laptevlər, Obrıvıstıy. Sahilləri əsasən düzəndir.Şərq hissəsimndə Troyana və Ambarçik buxtaları yerləşir.
Körfəz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Günlük qabarmaların hündürlüyü 0,2 m-dir.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Kolıma körfəzi (Allayıaxa ulusu)

**Kolıma körfəzi** —   Şərqi Sibir dənizinin cənub-qərb sahillərində yerləşən körfəz. İndigirka çayı mənsəbindən şərqdə yerləşir.  Materik daxilinə 21&nbsp;km məsafədə daxil olur. Eni ən enli yerdə 9&nbsp;km-dir. 
Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Körfəzə İndigirka çayının bir qolu olan Kolıma çayı tökülür. Körfəzdə öz adını buradan almışdır. Körfəzdə Teryuttyax və Emkerındinski adaları yerləşir. Çıxacaqda isə Kolesovski və Kolesovskaya Otmel adaları vardır

Körfəzin yerləşdiyi ərazinin bir qismi bataqlaşmışdır. Sahilinə yaxın yerləşən iri göllər — Loqin və Karqotovo. 
Körfəz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur.

İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.
## İstinadlar
Ayopeçan adası

**Ayopeçan adası** — Şərqi Sibir dənizində, Çaun körfəzində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Çukotka Muxtar Dairəsinin Çaun rayonu ərazisinə daxildir.

## Toponim
Çukot dilindən tərçümədə "Ayon adasına bənzər" mənasını verir.

## Fiziki coğrafi xüsusiyyətləri
Ayopeçan adası Çaun körfəzinin cənubunda yerləşir. Adanın relyefi hamar və alçaqdır. Maksimal hündürlük 9 metrdir. Çoxlu sayda göllərə sahibdir (ən iriləri — Dvoynoe, Utyonok). Ərazisi bataqlıqlaşmışdır.

## Sosial və elmi əhəmiyyəti
1970–1995-ci ildə adada bioloji stansiya fəaliyyət göstərirdi. Hazırda stansiyadada mövsümü botanik, terioloji, ornitoloji, ixtioloji və etnomoloji işlər aparılır.

## İstinadlar
Apollon 13

**Apollo 13** - Apollon seriyasından 7-ci pilotlu kosmik gəmidir. Aya uçan pilotlu kosmik gəmilərdən yalnız bunda ciddi qəza olmuşdur. Aya eniş mümkün olmasa da, yüzlərlə NASA işçisinin səyləri nəticəsində gəmi Ay ətrafında dövrə vurduqdan sonra, astronavtlar salamat Yerə qayıda bilmişlər.

## İstinadlar
Talat Bulut

**Talat Bulut** (d. 23 mart 1956, Sarıqamış, Kars) —Türkiyə kino, teatr və serial aktyoru.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* *[[Fazilet Hanım ve Kızları]]* - 2017 (dizi)
* *Göç Zamanı* - 2016 (dizi)
* *[[Möcüzə (film, 2014)|Möcüzə]]* - 2014
* *[[Kasaba (dizi)|Kasaba]]* - 2009 (dizi)
* *[[Mutluluk (film)|Mutluluk]]*- 2007 
* *[[Annem]]* - 2007 (dizi)
* *Saklambaç* - 2005 (dizi) 
* *[[Aşk Olsun]]* - 2003 (dizi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İosif Rotter

**İosif Rotter** (, ; ) — XIX əsrin ikinci yarısı — XX əsrin birinci yarısında yaşamış alman rəssamı.

## Həyatı
Vyana İncəsənət Akademiyasında oxumuşdur. Bir müddət Tiflisdə yaşamış, burada nəşr olunan jurnallara karikaturalar (1903–1905) çəkmişdir. 1906–1914-cü illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalında əməkdaşlıq etmişdir. Jurnalın fəailiyyətinin ilk dövründən Oskar Şmerlinqlə birgə işləyən İosif Rotter, "Molla Nəsrəddin" səhifələrində onun ideya ruhuna, dərin məzmunlu felyetonlarına uyğun ştrix rəsmli illüstrasiya və kəskin karikaturalarla çıxış etmişdir ("İbadət", "Yalançı alimlər", "Kənd yasavulu qeyri-mövsüm zamanı və məhərrəmlikdə", "Şeyx və çəyirtkələr"). İosif Rotter rusca çox zəif bilirdi. Mirzə Cəlil çəkiləcək rəsmlərin mövzusunu işarə ilə ona başa salar, Tiflisin müsəlman hissəsində, "Şeytanbazar" məhəlləsində yaşayan əhali arasından tiplər seçib ona göstərərək, bunlardan istifadə etməyi məsləhət görərdi. Firdovsinin "Şahnamə" poemasındakı "Rüstəm və Söhrab" dastanına və bir sıra erməni xalq dastanlarına illüstrasiyalar çəkmişdir.

## Dəsti-xətti
İosif Rotterin qrafik dəsi-xətti aydın və anlaşıqlı olmaqla, rəsmlərində xırda ştrixlərə xüsusi əhəmiyyət verir, təsvirin, həcm və ölçülərin real alınmasına nail olurdu. O da "Molla Nəsrəddin" jurnalının ənənəvi mövzularına müraciət edirdi. "Bakı neft mədənlərində işsiz fəhlələr" (1908, № 4) rəsmində fəhlələrlə sahibkarların qarşı-qarşıya durması, "XX əsr. Qafqazda hürriyyət" (1906, № 7), "Bir gün var idi, bir gün yox idi" (1907, № 13) karikaturalarında erməni-müsəlman münaqişəsi və onu qızışdıran "Fitneyi-iblisi məlunlar" - çarizmin bədnam müstəmləkəçilik siyasəti ifşa olunurdu. "Ay Tehrani alan, ay şirin tehrani alan" (1908, № 27) karikaturasında İranın satqın hökmdarı Məhəmmədəli şahın gülünc təsviri verilmişdir.

İosif Rotterin rəsmlərində ictimai motivlərə, personajların psixoloji xarakteristikasının təhlilinə meyil duyulur. "Molla Nəsrəddin" jurnalının 1911-ci il 42-ci nömrəsində çap olunmuş M.F.Axundovun yubileyinə aid rəsm onun ən uğurlu əsərlərindəndir.

## Həmçinin bax
* Oskar Şmerlinq
* Əzim Əzimzadə
* Molla Nəsrəddin

## İstinadlar
Tonqolox-Byolkyoyo

**Tonqolox-Byolkyoyo** — Olenyok körfəzində yerləşən ada. İnzinati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.
Ada körfəzin mərkəzində, Olenok çayının deltasında yerləşir.
Şimalında *İsay-Byolkyoyo*, qərbində Tiqyan-Bettiemete, cənub-şərqində isə *Kyuryur-Arı* adaları tərəfindən əhatələnir. Cənub-şərq qutaracağında Muora-Byolkyoyo adası yerləşir.

Ada bataqlıqlaşmış ərazilərdən ibarətdir. Burada çoxlu sayda göl vardır. Boğazla ada iki hissəyə bölünmüşdür.

## Xəritə
* Xəritə
Qazaxıstanda atçılıq

**Qazaxıstanda atçılıq** — Qazaxıstan Respublikası ərazisində at cinsli heyvanların saxlanılıb, yetişdirilməsi ilə bağlı heyvandarlıq sahəsi.

## İstehsal
Qazaxıstan at ətinin istehsal həcmina görə dünyada ikinci yerdədir.

## İdxal
Qazaxıstan hər il təqribən 3-4 min ton at və qatır əti idxal edir.

## İstinadlar
German Mqaloblişvili

**German Andreyeviç Mqaloblişvili** (; ) — sovet və gürcü siyasətçisi, 1931–1937-ci illər ərzində Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Şurasının sədri olmuşdur.

1921-ci ildən RK(b)P-nin üzvü olmuşdur, 1920-ci illərin ikinci yarısında Gürcüstan SSR maliyyə xalq komissarı idi.

1930-cu il noyabrın 20-dən 1931-ci il oktyabrın 13-dək Gürcüstan Kommunist Partiyasının (bolşeviklərin) MK siyasi bürosunun üzvlüyünə namizəd idi.

1931-ci ilin sentyabrın 22-dən 1937-ci ilin iyulunadək Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Şurasının sədri vəzifəsində çalışmışdır.

Daha sonra həbs edilərək 1937-ci ildə ya vəfat etmişdir yada qətlə yetirilmişdir.

## Xarici keçidlər
* http://www.knowbysight.info/MMM/00367.asp
FİBA Amerika

**FİBA Amerika** (ispanca *Confederación Panamericana de Baloncesto*, fransızca *FIBA Amériques*) FİBA zonasıdır (International Basketball Federation-Beynəlxalq Basketbol Federasiyası). Bu FİBA 5 qitənin ən birinci FİBA-sıdır. FİBA Amerika-dan Amerikanın əsas turniri cavabdehlik daşıyır. 44 dənə FİBA federasiyası var. Bunlardan ən böyüyü San Xuan, Puerto-Rikodur. Hal-hazırda FİBA Amerikanın prezidenti Beynəlxalq Dövlət Virciniya adasından olan Usiyo Riçarddır.

## Üzvləri

## FİBA Amerikanın ən yaxşı 10 komandası

## FIBA Amerika müsabiqəsi

### Milli komandalar
* FIBA AmeriKap (FİBA Amerika Çempionatı kimi tanınır)
* FIBA Qadınlar AmeriKap (Qadınlar üçün FİBA Amerika Çempionatı kimi tanınır)
* FIBA Amerika Alt-20 Çempionatı 
* Qadınlar üçün FIBA Amerika Alt-20 Çempionatı
* FIBA Amerika Alt-18 Çempionatı
* Qadınlar üçün FIBA Amerika Alt-18 Çempionatı
* FIBA Amerika Alt-16 Çempionatı
* Qadınlar üçün FIBA Amerika Alt-16 Çempionatı

### Klublar
* FIBA Amerika Liqası (Cənubi Amerika, Mərkəzi Amerika, Karib və Mexiko)

### FIBA Amerika regional müsabiqəsi
* **Cənubi Amerika**
** **Şimali Amerika**
*** FIBA Cənubi Amerika ölkələrinin Cənubi Amerika çempiontı
*** FIBA Qadınlar üçün Cənubi Amerika çempiontı
*** FIBA Cənubi Amerika çempionatı Alt-21
*** FIBA Qadınlar üçün Cənubi Amerika çempionatı Alt-21
*** FIBA Cənubi Amerika çempionatı Alt-17
*** FIBA Qadınlar üçün Cənubi Amerika çempionatı Alt-17
*** FIBA Cənubi Amerika çempionatı Alt-15
*** FIBA Qadınlar üçün Cənubi Amerika çempionatı Alt-15
** **Klublar**
*** Sudeamerika Basketboll Ligası
*** Sudeamerika Basketboll Ligası qadınlar üçün
* **Mərkəzibasketbol**
** **Milli komandalar**
*** FIBA Mərkəzibasket oyunları (Meksika, Mərkəzi Amerika və Karib ölkələri)
*** FIBA Qadınlar üçün Mərkəzibasket oyunları
*** FIBA Alt-21 Mərkəzibasket oyunları
*** FIBA Alt-17 Mərkəzibasket oyunları
*** FIBA Alt-17 Qadınlar üçün Mərkəzibasket oyunları
* **MBK (Mərkəzi Baloncesto Konfederasiyası)**
** **Milli komandalar**
*** FIBA KBK çempionatı Meksika və mərkəzi Amerika ölkələri
*** FIBA qadınlar üçün KBK çempionatı
*** FIBA kişilər üçün KBK çempionatı alt-21
*** FIBA qadınlar üçün KBK çempionatı alt-21
*** FIBA kişilər üçün KBK çempionatı alt-17
** **Klublar**
*** Mərkəzi Amerika çempionatı
* **KBK (Karib Basketboll Konfederasiyası)**
** **Milli komandalar**
*** FIBA KBK çempionatı Karib ölkələri
*** FIBA qadınlar üçün KBK çempionatı
*** FIBA kişilər üçün KBK çempionatı alt-20
*** FIBA qadınlar üçün KBK çempionatı alt-20
***

## Çempionlar

## Xarici keçid
* FİBA-nın rəsmi saytı (ingilis dilində)
* FİBA-nın rəsmi saytı (ispan dilində)
* FİBA-nın rəsmi səhifəsi Tviterdə
* FİBA Amerika liqasının rəsmi saytı (ingilis dilində)
* FİBA Amerika liqasının rəsmi saytı (ispan dilində)
Valerian Bakradze

**Valerian Minaeviç Bakradze** (; 1901–1971) — sovet və gürcü dövlət xadimi.

## Həyatı
1901-ci ildə Seva kəndində anadan olub. 1921-ci ildən ÜİK(b)P üzvüdür.

1919-cu ildən 1923-cü ilədək Qızıl Ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1934-cü ilə qədər Gürcüstan KP MK-nın (b) qəza, dairə, rayon komitələrinin katibi və Tiflis şəhər şurasının icraiyyə komitəsinin sədri.vəzifələrində çalışmışdır.

1937-ci ilin iyulundan 1946-cı ilin dekabr ayına qədər Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin (1946-cı ilin aprelin 9-dan Nazirlər Şurasının) sədri vəzifəsini tutmuşdur.

1939–1954-cü illərdə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Üik P (b) MK üzvlüyünə namizəd idi. 1946-cı ilin dekabrından 1954-cü ilin aprel ayına qədər Gürcüstanın Nazirlər Şurasının sədrinin müavini idi, həmçinin 1947-ci ildə qida sənayesi naziri olmuşdur.

1953-cü ilin aprel ayından sentyabr ayınadək ikinci dəfə Nazirlər Şurasının sədri postunu tutmuşdur, eyni zamanda yüngül və yeyinti sənayesi naziri idi.

1971-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза
Amundsen körfəzi

**Amundsen körfəzi—** Kanadanın şimal-qərb hissəsində Bank və Viktoriya adaları arasında körfəz.
Yalanların cəmi

**Yalanların cəmi** və ya **Yalanların bədəni** () — 2008 casusluq və triller filmi. Devid Iqnatiyus-un eyni adlı romanından kinoya uyğunlaşdırmışdır. Filmin ssenarisini Vilyam Monahan yazmış və filmə Ridley Skot rəhbərlik etmişdir. Baş rollarda Leonardo DiKaprio və Rassel Krou oynayıb. 10 oktyabr 2008-də yayımlanacağı açıqlanmışdır.

## Məzmun

Filmin mövzusu İordaniya, İraq və ABŞ arasında casusluq və terrorizmə qarşı mübarizə üzərində qurulub. Leonardo Di Kaprionun canlandırdığı Rocer Ferris ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) agentidir və terror şəbəkəsini məhv etmək üçün təhlükəli bir plan üzərində işləyir. Bu zaman o, həm yerli güclərlə əməkdaşlıq edir, həm də öz təşkilatı daxilindəki siyasi manipulyasiyalarla üzləşir.

Film həm siyasi intriqa, həm də hərəkət dolu səhnələrlə diqqət çəkir və müasir dövrdə kəşfiyyat işlərinin mürəkkəbliyini göstərir.

## İstinadlar
Kojevnikov buxtası

**Kojevnikov buxtası** — Laptevlər dənizində, Xatanqa çayının mənsəbində formalaşan buxta. Xatanqa körfəzində Xara-Tumus və Nordvik yarımadaları arasında yerləşir. Qərbdən açıq dənizə çıxışı vardır.
Materik daxilinə 48 km məsafədə uzanır. Eni çıxacaqda 20 km, dərinliyi isə 7 metrdir.

Buxta rus ordusunun zabiti, 1905-ci ildə bu buxtanı tətqiq edən Mixail Yakovleviç Kojevnikovun şərəfinə adlandırılmışdır.

Buxatnın sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Buxataya İlya, Carqalax, Semieriskaya, Takyan Yurax şayları tökülür. Cənub sahilində İlya buxtası yerləşir. Sahilləri əsasən hamardır.

1930-cu illəedə Şimal dəniz yolunun davamlığını təmin etmək məqsədilə burada buzqıranlar fəaliyyət göstərirdi. Sahillinddə Kojevnikovo, Kosistıy qəsəbələri salınmışdır. bura hətta ensiz dəmir yolu çəkilir. İndidə sahildə tərk edilmiş paravozları görmək olar.
İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı, az qismi isə Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Heyberq adaları

**Heyberq adaları** — Kara dənizində yerləşən adalar qrupu. Taymır уarımadası ilə Şimal Torpağı arasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir (Rusiya). Arxipelaqa 4 elə də böyük olmayan ada daxildir: Severnıy, Zapadnıy, Srednıy və Vostoçnıy. Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir.

Adalar Frityof Nansen tərəfindən kəşf edilir və Norveç Fram qütb ekspedisiyasını maliyyələşdirən Aksel Heyberqin şərəfinə adlandırılır.

## Tarixi
1940-cı ildə arxipelaqda Şimal Dəmiz yolunda naviqasiyanı təmin etmək məqsədilə qütb stansiyası quraşdırılmışdır. 1995-ci ildən stansiya tərk edilmişdir

## İstinadlar
Üzvi sintez

**Üzvi sintez** – üzvi maddələrin sintez üsuludur. Üzvi kimyanın mühüm bir sahəsidir. 
## Tarixi
XIX əsrin əvvəllərinə qədər vitarizm nəzəriyyəsinin təsviri ilə belə hesab edilirdi ki, üzvi birləşmələr canlı orqanizmdə xüsusi həyati qüvvənin iştirakı ilə alına bilər. Həmin əsrin əvvəllərindən başlayaraq aparılan üzvi birləşmələrin ilk sintezləri bu nəzəriyyənin əsassızlığın göstərdi və o andan etibarən qeyri üzvi maddələr olan disian və amonyakın qarşılıqlı təsirindən üzvi maddə olan karbamidin (sidik cövhərinin) alınması ilə üzvi kimyada üzvi sintezin əsas qoyuldu:
Göründüyü kimi ilk üzvi sintezlər o qədər də mürəkkəb olmayan birləşmələrin alınması ilə başlamış, lakin tədricən üzvi sintezlər mürəkkəbləşmiş bir neçə mərhələli olmuş və bir neçə təbii birləşmələrin alınması mümkün olmuşdur. 1904-cü ildə bu üsulla adrinalin sintez olunmuşdur.
Hal-hazırda üzvi sintez sahəsi inkişaf etdirilərək təsdiq edilmişdir ki, çoxmərhələli reaksiyalar əsasında ən mürəkkəb quruluşlu, xüsusi əhəmiyyət kəsb edən birləşmələri əldə etmək olur.
## Üzvi sintezin üsulları
Üzvi sintezin üsulları iki cürdür.
# Retrosintetik sintez üsulu
# Templat sintez üsulu
## Retrosintetik analiz üsulu
Hazırda üzvi sintezin elə imkanları vardır ki, ən mürəkkəb quruluşlu birləşmələri sintez etmək mümkün olur, hətta bu bir neçə yolla baş verir. Çoxvariantlı sintez imkanı olduqda, sintezin səmərəliliyi əlavə olaraq başlanğıc birləşmələrin, reagentlərin asan əldə olunması reaksiya şəraitinin sadəliyi, məqsədli məhsulların çıxımının yüksək olması və sair digər amillərlə müəyyən olunur.
XX əsrin ilk illərindən başlayaraq məqsədli molekulların sintezinin planlaşdırılmasına sistematik yanaşma üsulundan – retrosintetik analiz adlanan bir üsul tətbiq edilmişdir.. Bu üsulun əsasında məqsədli birləşmənin molekulyar mürəkkəbliyinin tədricən azaldılması ideyası olur. Başqa sözlə sintezi tələb olunan birləşmələrə qədər xəyali bölünür. Bu xəyali bölmələr sintezə əks olan əməliyyatdır və transform adlanır  eyni istiqamətli iki oxla işarə olunur. 
## Templat sintez üsulu
Templat sintez üsulu ilə makrotsiklik birləşmələr sintez edilir. Üzvi sintezdə son illərdə adi üsullarla alınması ya çətin, ya da mümkün olmayan, lakin xüsusi əhəmiyyət kəsb edən birləşmələrin əldə edilməsi üçün bir sıra xüsusi reaksiyalardan istifadə edilir. Templat sintezin əsasında reaksiyaya girən molekulların metal üzvi birləşmə əmələ gətirdiyi kompleks durur ki, onun hesabına adi halda makrotsiklik ploefirlər (kraun efirlər) alınır. Bu birləşmələr istər analitik, istərsə də fiziki kimyada müvəffəqiyyətlə tətbiq edilir.
## İstinadlar
Çayrabçay

**Çayrabçay** — Balakən rayonu ərazisində çay. 

## Toponimikası
Çayrabçay Balakənçayın qoludur. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, çayın adı çay (su hövzəsi) və ərəb (etn.) sözlərindən düzəlib. "Ərəb çayı" mənasındadır. Əslində, çay (su hövzəsi) və -rab (avar. -lı şəkilçisi) komponentlərindən düzəlmiş bu hidronim "çaylı, çay yatağı" deməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://beyaz.az/oxuBalakən