Tehran Vəliyev

**Vəliyev Tehran İmran oğlu** — tərcüməçi, jurnalist, redaktor, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1997).

## Həyatı
Tehran Vəliyev 1954-cü il fevralın 18-də Azərbaycan Respublikası, Cəbrayıl rayonu Mahmudlu kəndində anadan olub.

Həmin rayondakı Şükürbəyli kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra, 1972-1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsilini davam etdirib. 1978-1980-ci illərdə "Texniki Tərəqqi Uğrunda" jurnalında ədəbi işçi, 1980-1984-cü illərdə  "Azərbaycan Təbiəti" jurnalında tərcüməçi, 1984-1988-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Poliqrafiya və Kitab Ticarəti Komitəsində böyük redaktor, 1988-1989-cu illərdə "Gənclik" nəşriyyatında böyük redaktor, 1989-1992-ci illərdə Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində Qərb ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, 1992-1993-cü illərdə "Azərbaycan" qəzetində İnformasiya şöbəsinin müdiri, baş redaktorun birinci müavini, 1993-2011-ci illərdə "Maarif" nəşriyyatının baş redaktoru, 2001-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyində Nəşriyyat şöbəsinin müdir müavini, 2006-2015-ci illərdə nazirliyin Nəşriyyat, reklamın təşkili və informasiya şöbəsinin informasiya və reklam sektorunun müdiri, daha sonra isə Kitab dövriyyəsi və nəşriyyatlarla iş şöbəsinin nəşriyyat sektorunun müdiri vəzifələrində çalışıb.

2015-ci il, fevralın 18-i 61-ci yaş günündə ağciyər xərçəngi xəstəliyindən vəfat edib.

İki qızı, bir oğlu var.

## Fəaliyyəti
Tehran Vəliyev əsasən bədii tərcümə ilə məşğul olub. İngilis, rus və türk dillərindən tərcümələr edib. Eyni zamanda bir sıra siyasi, elmi, pedaqoji və hüquqi ədəbiyyat nümunələrini dilimizə çevirib.

## Müsahibələri
* "Mən mətni öz içimdən keçirməsəm, tərcümə eləyə bilmərəm". Tehran Vəliyevlə müsahibə. "Ulduz" jurnalı, №7, 2003.

## Tərcümələri

### Bədii ədəbiyyat
1.Cerome Devid Selincer. Roman, povest, hekayələr. "Dünya Ədəbiyyatı Kitabxanası" seriyası. Bakı: Yazıçı, 1990, 390 səh. (ingiliscədən)
* Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan (roman)
* Dülgərlər, qaldırın taxtabəndləri   (povest)
* Frenni (povest)
* Doqquz hekayə:
# Banan balığının asan ovlanan günü 
# Topal dovşanın Konnektikat səfəri 
# Eskimoslarla müharibə ərəfəsində 
# Gülən adam 
# Qayıqda 
# Esmeyə - həm sevdalı, həm də murdar
# Pənbə göyçək dodaqlar və o yaşılı gözlər
# Domye Smitin mavi dövrü
# Teddi

2.Bajov Pavel Petroviç. Hekayələr. "Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabxanası" seriyasından XLVII cilddə. Bakı: Gənclik, 1989. (ruscadan)
* Gümüş dırnaq
* Göyməcə qarının quyusu
* Qızılsaç
* Tayutkanın güzgüsü
* Qartal lələyi

3. "Qırmızı-qırmızı qızılgül". Bakı: Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi, 1998, 856 səh. (ingiliscədən) 
* Cerome Devid Selincer. Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan (roman);
* Uilyam Folkner. Hekayələr ( 59-447; 624-759-cu səh.-lər)
# İki əskər 
# Quraq sentyabr 
# Emili üçün qızılgül 
# O gün şər qarışanda

4. Maqsud İbrahimbəyov. Bütün yaxşılıqlara görə ölüm (povest). Bakı: Gənclik, 1989. (ruscadan)

### Jurnal və qəzetlərdə dərc olunan bədii tərcümələr
* Cerome Devid Selincer. Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan (roman). "Xəzər" jurnalı, №1, 1989.
* Frensis Skot Fitscerald. Yenidən Babildə (hekayə). "Azərbaycan" jurnalı, №
* Frensis Skot Fitscerald. "Ritz" oteli boyda olmaz. "Xəzər" jurnalı, №1, 2012.
* Uilyam Folkner. Həmin gün şər qarışanda (hekayə). "Azərbaycan" jurnalı, №
* Uilyam Folkner. Avqust işığı (roman). "Xəzər" jurnalı, 1-2-ci fəsillər, № 3, 2005; 3-4-5-ci fəsillər, №4, 2005; 5-6-7-ci fəsillər, №1, 2006; №2-4, 2006; №1, 2007
* Suzen Hill. Bir az mahnı, bir az rəqs (hekayə), “Azərbaycan” jurnalı, №
* Stiven Kinq. Sonuncu pillə  (hekayə), “Yol” qəzeti, № 6  (18), İyun 1992
* Ernest Heminquey. Bəyaz fillərə bənzər təpələr (hekayə), “525-ci qəzet”, № 41 (387), 4 mart 1999
* Ross Makdonald. Hamıyla düşmən (roman),  “Zaman” qəzeti, № 29,31,34,43,47,52,57,62,67,72,77,82,879 (16,18, 23 fevral, 6,13,20,27 mart, 3,10,17,24 aprel, 1,8 may 1999)  -  ruscadan; qəzetin romanın dərcini davam etdirmək  istəməməsi səbəbindən yarımçıq qalmışdır.
* Ceyms Coys. Bacılar (hekayə). “Xəzər” jurnalı, №  2, 2004.
* Cerome Devid Selincer. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Şərq-Qərb, 2009. Sərəncam.
* Uilyam Folkner. Seçilmiş əsərləri. Bakı, Şərq-Qərb, 2011. Sərəncam
* NEMƏT KELİMBETOV. Ümidimi itirmək istəmirəm, Bakı, Təhsil, 2012
* NEMƏT KELİMBETOV. Oğluma məktublar. Bakı, Təhsil, 2014. 192 səh.
* Elvira Araslı.  İnsan və onun zamanı. Bakı. Apastrof çap evi 2012159 səh         
* Maqsud Ibrahimbəyov. Hava məbədi(povest) Baki. 2006. Avrasiya mət.

#### siyasi və hüquqi ədəbiyyat
* R.F.İvanov. Dvayt Eyzenhaver. “İşıq”, Bakı, 1985, 334 səh. (kitabın IV fəsli – 150-334 səh.)
* İnsan Hüquqlarına dair mexanizm. Bakı, “İNAM” Plüralizm Mərkəzi,1999, 36 səh.
* Uşaq hüquqları. “İNAM” Plüralizm Mərkəzi, Bakı,  1999, 44 səh.
* Əməkçi miqrantların hüquqları.  Bakı, “İNAM” Plüralizm Mərkəzi,1999, 28 səh.
* İnsan hüquqları və qaçqınlar. Bakı, “İNAM” Plüralizm Mərkəzi, 1999, 32 səh.
* İnsan hüquqlarının qorunması və təşviqi ilə məşğul olan milli təsisatlar. Bakı, “İNAM” Plüralizm Mərkəzi, 1999, 24 səh.
* İNSAN HÜQUQLARI: Bəşər rifahının təməli. Bakı,“İNAM” Plüralizm Mərkəzi, 2001, 608 səh. (418- 608).
* ABŞ Dövləti – Ümumi çizgilər, ABŞ Dövlət Departamenti, Beynəxalq İnformasiya Proqramları İdarəsi, 2005-ci il. 120 səh.
* ABŞ İqtisadiyyatı – Ümumi cizgilər, ABŞ Dövlət Departamenti, Beynəxalq İnformasiya Proqramları İdarəsi, 2005-ci il. 158 səh.
* Liberallaşma və Leninçi İrslər. Demokratik keçidlər haqqında müqayisəli perspektivlər.“İNAM” Plüralizm Mərkəzi, 2005-ci il. 254 səh.

#### Məqalələr
* V.Litvin. Vətəndaş cəmiyyəti: miflər və reallıq, “III SEKTOR” jurnalı, № 1
* M.Cəmilov. Son söz. “III SEKTOR” jurnalı, № 1
* Fiantropiya məşhurları (Uill Keyt Kelloq /  Con D.və Katerina T. Makartur). “III SEKTOR” jurnalı, № 1, 2002-ci il.
* Frensis Fukuyama. Demokratiyanın gələcəyi: Mədəniyyətin üstünlüyü. “III SEKTOR” jurnalı, № 2, 2003-cü il.
* Çex Parlamentinin  dekommunizasiya aktı. “III SEKTOR” jurnalı, № 2, 2003-cü il.
* Fiantropiya məşhurları  (Lindi və Harri Bredli / Corc Soros). “III SEKTOR” jurnalı, № 2, 2003-cü il.
* Carlz  H. Feyrbanks. Qafqazda və Mərkəzi Asiyada puça çıxan ümidlər. “III SEKTOR” jurnalı, № 3, 2003-cü il.
* Nensi Reyqan. Ronald Reyqan. Mən bu mikrofonun pulunu vermişəm, mister Qrin! “III SEKTOR” jurnalı, № 3, 2003-cü il.
* Fiantropiya məşhurları  ( Con Hopkins). “III SEKTOR” jurnalı, № 3, 2003-cü il.
* Brenda Şaffer. Müsəlman xarici siyasəti mövcuddurmu? Xəzər hövzəsi məsələsi. “III SEKTOR” jurnalı, № 4, 2004-cü il.
* Arif Kəskin. ABŞ – Güney Azərbaycan və iranlılıq kimliyi böhranı. “III SEKTOR” jurnalı, № 4, 2004-cü il.
* Paula L. Sabloff. Uzun yol. Çingiz xanın demokratik irsi.  “III SEKTOR” jurnalı, № 4, 2004-cü il.
* Cin B. Elştayn. Dörd igid qadın.  “III SEKTOR” jurnalı, № 4, 2004-cü il.
* Neyl Makfarleyn. Qafgaz perspektivləri. “III SEKTOR” jurnalı, № 5, 2004-cü il.
* Erik Çenovet, İrena Lasota. Plüralizm mərkəzləri kommunizm xarabalıqları üzərində yeni azad cəmiyyətin qurulmasına xidmət edir. “III SEKTOR” jurnalı, № 5, 2004-cü il.
* İvan Krastev. Antiamerikan əsri başlayırmı? “III SEKTOR” jurnalı, № 6, 2004-cü il.
* Ladan Borumənd və Röya Borumənd. Terror, İslam Və Demokratiya. “III SEKTOR” jurnalı, № 6, 2004-cü il.
* Nəriman Qasımoğlu. Qafqaz regionunun bugünkü reallıqlarında İslamın adaptasiya problemləri. “III SEKTOR” jurnalı, № 6, 2004-cü il.
* Stiven Sestanoviç. Rusiya Demokratiyasının qürubu. . “III SEKTOR” jurnalı, № 7, 2004-cü il.
* Hikmət Hacızadə. Müsəlman dünyasında nələr baş verir və Azərbaycanda din azadlığnın gələcəyi.  “III SEKTOR” jurnalı, № 7, 2004-cü il.
* İvan Lozovoy. Hər xalqın öz yolu. “III SEKTOR” jurnalı, №  1(16), 2005-ci il.
* Leyla Əliyeva. Dağılmış cəmiyyətlərin yenidən qurulması demokratik islahatlardan asılıdır. “III SEKTOR” jurnalı, №  1(16), 2005-ci il. (ingiliscədən)
* Bob Edvards. Vətənadaş cəmiyyətinin paradoksları. “III SEKTOR” jurnalı, №  1 (16), 2005-ci il. (ingiliscədən)
* Nayirə Tohidi. Qadınlar və QHT. “III SEKTOR” jurnalı, №  1(16), 2005-ci il. (ingiliscədən)
* Yozef Matskeviç.  Şoloxova məktub. “III SEKTOR” jurnalı, №  2 (17), 2005-ci il.
* Rəngli inqilablar. “III SEKTOR” jurnalı, №  2 (17), 2005-ci il.
* Milat Cumayev. Oydın Dinarov. Özbəkistan harayı. “III SEKTOR” jurnalı, №  2 (17), 2005-ci il.
* Eldar Zeynalov. Helsinki ruhu hələ də yaşayır. “III SEKTOR” jurnalı, №  2 (17), 2005-ci il.
* Vətəndaş cəmiyyətinin şərtləri. “III SEKTOR” jurnalı, №  2 (17), 2005-ci il.
* İvlian Haindrava. Cənubi Qafqaz Avropa yolunda. “III SEKTOR” jurnalı, №  3 (18), 2005-ci il.
* Rasim Musabəyov. Binəsiblərin qiyamı. “III SEKTOR” jurnalı, №  3 (18), 2005-ci il.
* Ilham Məmmədzadə. Rəcəb Səttarov. Tahir Fərəcov.  Əhali həm də vətəndaşdırmı?  “III SEKTOR” jurnalı, №  3 (18), 2005-ci il.

#### Pedaqoji ədəbiyyat
* 1. Kristen A.hansen, Roksana K.Kaufman, Stefan Sayfer.Təhsil və Demokratiya Mədəniyyəti: Kiçik yaşlı uşaqlar üçün pedoqoji metodika.Bakı, “Maarif” nəşriyyatı, 1999. 128 səh.
* 2. Bev Maeda. Müxtəlif yaşlılar sinfi. Bakı, “Yeni Nəsil”, 2001. 114 səh.
* 3. Uşağa istiqamətləndirilmiş tədris proqramı. Bakı, “Yeni Nəsil”,2003. 230 səh.(142- 230)
# Dvayt Rocers, Coy Mermin, Meri Cenn. Özünütədqiq vasitəsilə öz təlim üsulunu daha yaxşı anlamağa nail olma
# Debora DİFFİLİ. Layihə üsulu:bağça uşaqlarının yaratdığı muzey-sərgi
# Şarin Abramoson, Roksano Robinson, Keti Ankenman. Fərqli uşaqlara layihə işi
# Merilin A.Şirer, Ernest Dittore, Conifer Sayfers.Mövzudan kənara çıxın:törəmə tədri splanı
# Barbara K.Keoq.Temperament və təlim: “faydalı uyğunluğ”un mənası
# Davranışı təsvir etməyin öyrənilməsi
# Viqotski nəzəriyyəsi və kiçik yaşlı uşaqların təlimi
# Ümimi sinif təlimatı nə vaxt münasibdir?
# Qiymətləndirmə Viqotski metodu
# Recio Eniliya
# Kiçik uşaqların təliminə ümumi baxış
* 4. Linda Li Ratto. Yuxuların çin olduğu yerdə (povest). Bakı, “QAPP-POLİQRAF” , 2005-ci il. 148 səh.

#### Müəllif məqalələri
Yokpanotofa qraflığının yeganə sahibi və hökmdarı Uilyam Folkner. “Xəzər”  jurnalı, № 3, 2005	

## Xarici keçidlər
* Dilimizi uçurumdan qoruyan
* Tehran Vəliyevin boynumuzdakı haqqı 
* 18 fevral və 18 fevral...
* Vəfa borcu 
* Tehran Vəliyev: “İndi kitab çox az adama lazımdır” - SÖHBƏT