Sənayesizləşmə

**Sənayesizləşmə** () —  bir bölgədə və ya ölkədə, xüsusilə ağır sənaye və sənaye istehsalında sənaye fəaliyyətinin azalması və ya tamamilə dayandırılması ilə nəticələnən sosial və iqtisadi dəyişikliklər prosesi. Sənayesizləşmə sənayeləşməyə qarşı çıxır.
[right|400px|thumb|Yaşıl rəngdə vurğulanan ölkələr hazırda sənayeləşən ölkələr sayılır. Xüsusilə [Çin və Hindistan (tünd yaşıl).]]

## Semptomlar
Sənayesizləşmənin bir neçə fərqli əlaməti var. Kainkross (1982) və Lever (1991) sənayesizləşmənin simptomları üçün dörd mümkün tərif təklif edirlər:

* sənaye istehsalında və ya istehsal sektorunda məşğulluğun davamlı azalması. Bu simptomatologiya uzanan dövri iqtisadi tənəzzül proseslərindən fərqləndirilməlidir;
* məhsul istehsalından son məhsulda sənaye istehsalının payının azaldığı və xidmət payının artdığı xidmətlər istehsalına köç etmə prosesi. Eyni  məhsul istehsalı və xidmət istehsalı ilə məşğul olan insan sayının nisbətindəki dəyişikliklərə də aiddir. Nəzərə alınmalıdır ki, istehsal həcmində azalma olmadığı təqdirdə xidmətlər istehsalındakı mütləq artım (və ya bu sektorda işləyənlərin sayı) sənayeləşmə prosesi demək deyil;
* bir ölkənin və ya bölgənin ixracat strukturunda sənaye istehsalının azaldılması;
* ticarət kəsiri vəziyyətinin uzunmüddətli qorunması, idxalın ödənilməsinin mümkünsüzlüyünə səbəb olacaq və bu səbəbdən sənaye istehsalında yeni bir enişə səbəb olacaqdır.

## Sənayesizləşmə nümunələri
### Tam və ya qismən
Avqust putçu və sonrakı SSRİ-nin dağılması postsovet dövlətlərinin iqtisadiyyatında bir çox mənfi hadisələrə səbəb oldu və nəticədə çox sayda sənaye müəssisəsinin tamamilə və ya qismən dayanmasına səbəb oldu. Bu, məhsullarının ya ümumiyyətlə tələb olunmaması, ya da daha ucuz və ya daha keyfiyyətli idxal ilə əvəz edilməsi ilə nəticələndi.

Həmçinin, Avropa Komissiyasının tələblərinə görə bir vaxtlar fəal işləyən sənaye müəssisələri bağlanıldığı Avropa Birliyinin yeni üzvləri arasında aktiv de-sənayeləşmə müşahidə olunur.

### Yerli sənayesizləşmə
Rusiyanın və digər ölkələrin bir çox böyük şəhərlərində fabriklərin mərkəzdən ətraf ərazilərə, şəhərətrafı ərazilərə və ya hətta digər bölgələrə köçürülməsi halları tez-tez baş verir, bu da müəssisələr üçün ərazinin həddən artıq dəyəri ilə izah olunur. Bunun canlı nümunələri, Saratov vilayətinə köçmüş BAT-a məxsus Java tütün fabriki olan ZIL və Yeni Moskvaya, Moskva bölgəsinə və ya digər bölgələrə köçmüş bir çox Moskva müəssisəsidir.

Sankt-Peterburqun mərkəzində, müəssisələr Sankt-Peterburqun və ya Leninqrad bölgəsinin yeni bölgələrinə köçürülən bütün məhəllələr də sənayesizləşdirilir; Məsələn, 2010-cu illərin əvvəllərində Uralskaya küçəsindəki bir sənaye məhəlləsi inkişaf üçün tamamilə sənayesizləşdirildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Cairncross, A (1982) «What is deindustrialisation?» Pp. 5-17 in: Blackaby, F (Ed.) Deindustrialisation, London: Pergamon.
* Cowie, J., Heathcott, J. and Bluestone, B. «Beyond the Ruins: The Meanings of Deindustrialization.» Cornell University Press, 2003.
* Feinstein, Charles. 1999. «Structural Change in the Developed Countries During the Twentieth Century.» Oxford Review of Economic Policy 15: 35-55.
* Fuchs, V R (1968) The Service Economy New York, National Bureau of Economic Research
* Krugman, Paul. «Domestic Distortions and the Deindustrialization Hypothesis.» NBER Working Paper 5473, NBER & Stanford University, March 1996.