open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bakı Müsəlman Qadın Xeyriyyə Cəmiyyəti

**Bakı Müsəlman qadın xeyriyyə cəmiyyəti** — Valideynlərini itirmiş uaşaqlara, yoxsul ailələrə və qaçqınlara yardım etmək məqsədilə yaradılmış qeyri-hökumət xeyriyyəçilik qurumu.

## Yaradılması
Bakı Müsəlman qadın xeyriyyə cəmiyyəti 1914 il noyabrın 21-də təsis edilmişdir. Təsisçi Rəhilə Hacıbababəyova idi.

## Tərkibi və Fəaliyyəti

M.S.Tağıyeva cəmiyyətin idarə heyətinin sədri, Rəhilə Hacıbababəyova sədrin müavini, Əminə Ağayeva katib, Pəri Topçubaşova xəzinədar seçilmişdilər. Cəmiyyət xəstə və yaralı əsgərlərə, yetim və yoxsul uşaqlara yardım göstərir, tez-tez müxtəlif tədbirlər keçirirdi. Cəmiyyət Birinci Dünya müharibəsi (1914–18) illərində Rusiyaya əsir düşmüş yaralı türk əsgərlərinə də yardım göstərmişdir. 1917 ilin oktyabrında Liza xanım Muxtarovanın (neft sənayeçisi, milyonçu Murtuza Muxtarovun həyat yoldaşı) sədrlik etdiyi Bakı müsəlman qadın xeyriyyə cəmiyyəti yoxsul qızlar üçün peşə məktəbi açmışdır. Məktəbdə 4 ümumtəhsil sinfi və 6 peşə bölməsi fəaliyyət göstərirdi. Türk dili, hesab, əl işi biçmə və tikiş üzrə dərslər keçirilirdi. 1918 ilin qanlı mart qırğınları zamanı məktəb öz fəaliyyətini dayandırmışdı. 1919 ilin əvvəllərində cəmiyyət məktəbin işini yenidən bərpa etmişdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti məktəbin səmərəli işləməsi üçün cəmiyyətə 30 min manat vəsait ayırmışdı. Məktəb azərbaycanlı qızların savadlanmasında, onlara milli-mənəvi dəyərlərin aşılanmasında, ailədə və cəmiyyətdə öz hüquqlarını anlamasında böyük rol oynamışdır. Aprel işğalından (1920) sonra cəmiyyət fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan qadın xeyriyyə cəmiyyəti
* Bakı Müsəlman xeyriyyə cəmiyyəti

## Xarici keçidlər
* "BAKI MÜSƏLMAN QADIN XEYRİYYƏ CƏMİYYƏTİ" 
* Ziyalı müsəlman qadını nümunəsi

## İstinad
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Milli azlıqlar fraksiyası

**Milli Azlıqlar fraksiyası** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin fraksiyalarından biri.

## Haqqında
Azərbaycan Milli Şurasının "Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun"una (1918, 19 noyabr) müvafiq olaraq, Azərbaycanda sayca azlıq təşkil edən gürcü, yəhudi, alman və polyakların hərəsindən Azərbaycan Parlamentinə bir nəfər nümayəndə göndərilməsi qərara alındı. Həmin qanuna əsasən, Parlamentdə təmsil olunan bu millətlərin nümayəndələri parlament nizamnaməsinin fraksiyalar yaratmaq barədə tələblərinə uyğun olaraq, birləşib Milli azlıqlar fraksiyasını təşkil etdilər.

1919-cu ilin axırlarına yaxın fraksiyaya alman — Lorens Kun, yəhudi — Moisey Quxman, polyak — Stanislav Vonsoviç, həmçinin ukraynalı — Vasil Kujim daxil idi. Gürcü Vladimir Bakradze sosial-demokrat kimi sosialistlər fraksiyasına daxil olmuşdu. Fraksiyanın parlament iclaslarında daha çox fəallıq göstərən üzvlərdən olan Stanislav Vonsoviç Azərbaycanın taleyüklü məsələlərinin müzakirəsində həmişə yaxından iştirakı ilə seçilirdi.

## Üzvləri
Fraksiyanın 7 üzvü olmuşdur:

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918–1920). Parlament (stenoqrafık hesabatlar), c.1–2, B., 1998; Адрес-календарь :. Азербаиджанскаой Республики (1918–1920).

### İstinadlar
Mario Yepes

**Mario Yepes** (. 13 yanvar 1976; Kali, Kolumbiya) — Kolumbiyalı futbolçu. Hal hazırda "Atalanta" komandasında oynayır.

## Karyerası

### Klub karyerası
1994-cü ildə Kortuala komandasında peşəkar olan Yepes, həmin vaxtdan etibarən müdafiəçidir. 1997-ci ildə Deportivo Kali komandasına transfer oldu. 1998–1999 Kolumbiya liqasında çempion oldu. 1999-cu ildə Argentina komandalarından olan River Pleyt komandasına transfer oldu. 1999–2000-ci illərdə Argentina liqası çempionu olan Yepes, 2002-ci ildə Fransa komandası olan Nant komandasına transfer oldu. Həmin il Marioya "Rey" ləqəbi verildi. Nant komandasında olan uğuru ilə 2004-cü ildə Pari Sen-Jermen komandasına transfer oldu və "Super Mario" ləqəbini qazandı. 2008-ci ildə İtaliyanın komandası olan Kevo komandasına transfer oldu. 2010-cu ilin mart ayında keçmiş komanda dostu Serco Pellise, Yepesin Milan komandasına transfer olduğunu açıqladı.

1 avqust 2010-cu ildə Milan komandasının prezidenti Adriano Qallianinin istəyi ilə müqavilə imzaladı və futbolu buraxan Cuzeppe Favallinin yerinə keçdi. Yepes Milan komandasında oynadığı zaman ilk qolunu 23 oktyabr 2011 tarixində Lecce komndası ilə olan qarşılaşmasında atdı. Həmin oyunda **4–3** qalib olmuşdurlar.

### Milli komanda karyerası
Yepes Kolumbiya milli futbol komandasının formasını 1999-cu ildən geyinir. Kolumbiya milli futbol komandasının 1999 Amerika Kuboku, 2001 Amerika Kuboku, 2003 FİFA Konfederasiyalar Kuboku, Amerika Kuboku 2007 heyətlərində iştirak edib. 2001 Amerika Kubokunda çempion olan Yepes, 2003 FİFA Konfederasiyalar Kubokunda milli forması ilə dördüncü yer tutub. 82 dəfə forma geyinib və 4 qol atıb. Hal-hazırda Kolumbiya milli futbol komandasının rəhbəridir.

## Milli komanda qolları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* AC Milan Profili 
* Assocalciatori.it Profili
* LFP Profili 
* National-Football-Teams.com'da yer alan Mario Yepes profili
* FİFA.comda Mario Yepes 
* ESPN Profili
Baba Vida

**Baba Vida** () — Bolqarıstanın şimal-qərbində Vidin şəhərində yerləşən orta əsrlərdə tikilmiş qala. Baba Vida dəniz səviyyəsindən 39 metr yüksəklikdə yerləşir.

Qalanın tikintisinə X əsrdə Qədim Roma qəsri Bononiyanın yerləşdiyi ərazidə başlanılıb və İkinci Bolqarıstan İmperatorluğunun (XII əsrin sonu - XIV əsr) dövründə başa çatıb. Əfsanəyə görə Baba Vidanın tikilməsi Vidində hökmdarlıq edən bolqar boyarının üç qızı Vida, Kula və Qamza ilə bağlıdır. Boyar ölməzdən əvvəl öz ərazisini üç qızı arasında bölüşdürür. Böyük qızı Vidaya Vidin və Karpat dağlarından şimaldakı torpaqlar, ortancıl Kulaya Zayeçar və Timok vadisi, kiçik qızı Qamzaya isə Moravanın qərbindəki ərazi çatır. Kula və Qamzanın əyyaş zadəganlarla ailə qurmalarını görən Vida bütün evlilik təkliflərini rədd edir və öz şəhərində qala tikdirərək ömrünün sonuna qədər orada yaşayır.

Baba Vida qalası orta əsrlərdə Bolqarıstanın əsas müdafiə vasitələrindən biri olmuşdur. Qala Bizans imperatoru II Bazilin rəhbərlik etdiyi ordunun mühasirəsinə səkkiz ay davam gətirmiş, lakin dağıdılmış və Bolqarıstan hömdarı İvan Sraçimir tərəfindən yenidən inşa edilmişdir. Vidin qəfildən Macar hökmdarı I Luisin hücumuna məruz qalmış, lakin qalanın zəbti bir neçə aydan sonra mümkün olmuşdur. 1365-1369-cu illər Baba Vida qalasında macar işğalı dövrüdür. 1369-cu ildə İvan Sraçimir macar ağalığını qəbul edərək öz şəhəri üzərində idarəçilik hüququnu əldə etmişdir.

1388-ci ildə Sraçmirin torpaqları Osmanlı ordusu tərəfindən işğal edilmiş və o, türklərin vassalı olmağa məcbur olmuşdur. Sraçmir 1396-cı ildə yenidən Osmanlılara qarşı Macar kralı Sigismundun rəhbərlik etdiyi xaçlı səfərinə qoşulmuşdur. Lakin bu müttəfiqlik Niqbolu döyüşündə Osmanlı dövlətinin qələbəsi və Sraçmirin bütün torpaqlarını itirməsi ilə nəticələnmişdir.

Bolqarıstanda Osmanlı ağalığı dövründə qala silah anbarı və həbsxana, həmçinin Osman Pazvantoğlunun iqamətgahı funksiyalarını yerinə yetimişdir. Baba Vida XVIII əsrin sonundan bəri müdafiə məqsədləri üçün istifadə olunmamışdır.

Müasir dövrdə Baba Vida muzey kimi fəaliyyət göstərir. Qalada ilk qazıntı işləri 1956-cı ildən 1962-ci ilə qədər aparılmış və Qədim Roma, Bizans, ilkin Bolqar və Osmanlı dövlətlərinə aid qalıqlar tapılmışdır.

## Qalereya

Fayl:Baba Vida Inside Dinev.jpg
Fayl:Baba vida castle i galleryfull.jpg
Fayl:Fotosgvidin 052.JPG
Fayl:Baba Vida E3.JPG
Fayl:Baba Vida E2.JPG
Fayl:Baba Vida Fotress.jpg
Fayl:Baba Vida E15.JPG
Fayl:Baba Vida E18.JPG
Fayl:Baba Vida E12.JPG
Fayl:Baba Vida E11.JPG
Fayl:Baba Vida E10.JPG
Fayl:Baba Vida E9.JPG 
Fayl:Baba Vida E5.JPG
Fayl:Baba Vida E7.JPG
Fayl:Baba Vida Fortress - Museum2.jpg
Fayl:Baba Vida Klearchos 4.jpg


## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Website about Baba Vida
* Baba Vida at Vidin-Info
* Baba Vida at Travel.Pop.bg
Kerkini su anbarı

**Kerkini su anbarı** () — Yunanıstanın şimalında, Serre nomunun şimal-qərbində yerləşən su anbarı. Su anbarı Yunanıstan-Bolqarıstan sərhəddindən 47&nbsp;km, Serro nomunun paytaxtından 20&nbsp;km, Sidirokastro şəhərindən 10&nbsp;km məsafədə yerləşir. Su anbarı 1932-ci ildə Struma çayının üzərində, irriqasiya işlərinin aparılması və çayın tez-tez daşmasının qarşısını önləmək məqsədi ilə i8nşa edilmişdir. 1983 və 1987-ci illərdə anbarda genişləndirmə işləri aparılmışdır. Onun su səthinin sahəsi 109,96&nbsp;km², su toplayıcı sahəsi isə 11 520&nbsp;km²-dir. Su anbarının ərazisi bölgə canlılarını özünə cəlb etdiyindən Natura 2000 zonasına daxil edilmişdir.

Su anbarı Kerkini və Movravuni dağlarının arasında yerləşən alluyvial düzənlikdə yerləşir. Bu düzənlik keçmişdə bataqlaşmış ərazidən ibarət idi. Su anbarını Struma çayı qidalandırır. Onun anbara töküldüyü hissədə su sərfiyyatı 65–83 m³/s-dir. Anbara şimal-qərbdən Kerkinitis və bir necə kiçik çaylar tökülür. Su anbarına tökülən suyun miqdarı ildə 1.7 milyon kubmetr təşkil edir.

Su anbarının yerləşdiyi regionda 785 növ borulu bitki növü aşkarlanmışdır. Anbarın ornitofaunasına ən azı 300 növ quş (Yunanıstanda yaşayan 407 növ) daxildir. Bunlardan ikisi Qıvrımlələk qutan (* Pelecanus crispus *) və kiçik qarabattaq (* Phalacrocorax pygmaeus *) hər yerdə təhlükə altındadır. Faunaya həmçinin 28 növ məməli, 12 növ sürünən, 9 növ suda-quruda yaşayan, 8 növ onurğasız və 27 növ balıq daxildir. Kerkini su anbarı indi Yunanıstanın ən böyük quş qonaqlama sahələrindən biridir. Egey dənizi, Balkan bölgəsi, Qara dəniz, Macarıstan və digər ərazilərə köç edən quşlar anbarda qısa müddətinə istirahət edir
## İstinadlar
İsmayıl Feyzullabəyli

**Feyzullabəyli İsmayıl Əli oğlu** (, Bakı, Azərbaycan) — nasir, publisist; iqtisad elmləri doktoru, professor. 

Feyzullabəyli Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi yanında li və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin Elmi-metodik şurasının (konkret iqtisad elmləri bölməsi) sədr müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

## Həyatı
24 may 1925-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. İsmayıl İrəvan azərbaycanlılarınnı məşhur bəy ailəsi olan Feyzullabəylilər nəslinin mənsubu idi. 1926-cı ildə ailəsi İrəvanı tərk etməyə məcbur olmuş və Gəncəyə köçmüşdür. Orta təhsilini Gəncədə almış, daha sonra Sovet Ordusunda xidmətə çağırılmışdır. 1943-cü ildə Moskva Piyada Məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə göndərilmiş və 1945-ci ildə müharibənin bitməsinə qədər cəbhədə xidmət etmişdir. Müharibədən geri qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnistitutunda təhsil almış, universiteti bitirdikdən sonra AMEA-da çalışmağa başlamışdır. Lakin Stalin repressiyaları zamanı millətçilikdə ittiham edilərək öldürülən qardaşı Xəlil Feyzullabəyliyə görə bu işindən qovulmuşdur. Stalinin ölümündən sonra mülayimləşən siyasi vəziyyətdə yenidən akademik mühitlərdə işləməyə başlamışdır. 1961-1970-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində işləmiş, 1970-ci ildə Ticari İqtisadiyyat fakültəsinin dekanı təyin edilmişdir. 

### Əsərləri
Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin Elmi-metodik şurasının (konkret iqtisad elmləri bölməsi) sədr müavini olmuşdur. Feyzullabəyli xeyli akademik əsərin müəllifidir. “Xalq istehlakı” (Bakı, “Azərnəşr”, 1972, şərikli), “İctimai iaşənin sosial-iqtisadi problemləri” (1980), “Ticarətin dünəni, bu günü, sabahı” (1991), “Bazara doğru”, (1993), “Biznes: bazar, ticarət, marketinq, plan nədir” (1995) və s. kitabları (cəmi 18 kitab və 8 kitabça),  xeyli sayda elmi məqaləsi çap edilmişdir.. Fəal elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə yanaşı Feyzullabəyli elmi kadrların hazırlanması ilə də müvəffəqiyyətlə məşğul olur.

İsmayıl Feyzullabəyli 2008-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Həsən Haqverdiyev

**Həsən Əli oğlu Haqverdiyev** () — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Həsən Əli oğlu Haqverdiyev 1917-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Mamağan şəhərində anadan omuşdur. O, 1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinə daxil olmuşdur. Həsən Haqverdiyev 1933-cü ildə öz məktəb yoldaşları T. Tağıyev, K. Xanlarov və başqaları ilə birlikdə ilk dəfə Azərbaycan rəssamlarının Respublika sərgisində iştirak etmişdir. O, Respublika rəssamlıq sərgisində "Gitara çalan oğlan", "Qoca portreti" , "İçərişəhər motivləri" adlı etüdlərini nümayiş etdirmişdir. Həsən Haqverdiyev "Balaca çoban"(1959), "Çoban qız" (1964), "Dağ yolu", "Yaylaqda" (1965) kimi tablo və mənzərələrin müəllifi olmuşdur. Rəssamın sülh mövzusunda işlədiyi əsərlərindən "Sülh üçün" (1965) tablosunu qeyd etmək olar. Rəssam Azərbaycan qadınına həsr etdiyi "Oyanma" (1970) tablosunu və uşaq aləmi, psixologiyası ilə bağlı "Balaca rəssam" (1966), "İlk söz" (1970) kimi tablolarının müəllifidir. Rəssamın rəsmlərinə "A. S. Puşkinin A. S. Qriboyedovun cənazəsi ilə qarşılaşması" (1937), "Əzim Əzimzadənin portreti" (1939), "Zemfiranın portreti", "Xanların dəfni" (1960), "Füzuli oğlunun şerini dinləyərkən" (1958), "Rəssamlarımız yaradıcılıq növbəsində" (1959) kimi əsərləri daxildir.

Həsən Haqverdiyev qrafika sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir. O, 1959-cu ildə çəkdiyi "Ölkəyə 600 min ton pambıq verək" adlı plakatına görə Kiyevdə keçirilən Ümumittifaq siyası plakat sərgisində üçüncü dərəcəli diplomla mükafatlanmışdır. Rəssamı "Kuba deyir: Vətən ya ölüm!" (1961), "Sülh dostluq" (1962), "Qoy daim günəş olsun" (1964), "Amerika zindanlarında" (1971) və s. kimi plakatların müəllifidir. Həsən Haqverdiyevin tablolarından "1920-ci ilin baharı" (1970) qrafika üçün səciyyəvi olan kontur və cizgilərlə işlənmişdir. O, "Azərbaycan", "Ulduz", "Təşviqatçı", "Azərbaycan qadını", "Pioner" və "Göyərçin" jurnallarının bədii tərtibində yaxından iştirak etmişdir. Həsən Haqverdiyev Azərbaycan qrafikasında dostluq şarjı janrının əsas nümayəndələrindən olmuşdur. Rəssamın yaratdığı portretlər qalereyasına Qara Qarayev, M. İbrahimov, Niyazi, S. Rüstəm, F. Əbdürrəhmanov, M. Abdullayev, T. Salahov, S. Bəhlulzadənin obrazları daxildir.

Həsən Haqverdiyevin yaradıcılığına teatr-dekorativ sənəti xüsusi yer tutmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında səhnəyə qoyulan bir neçə əsərin bədii tərtibatını vermişdir. Rəssam "Yevgeni Onegin" və "Qaratoxmaq qız" operaları, C. Məmmədovun "Dan ulduzu" pyesi üçün çəkilmiş dekor eskizlərin müəllifidir. Rəssam K. Qoldoninin "İki ağanın bir nökəri" komediyasına, M. Təhmasibin "Rübailər aləmində" tarixi romantik dramına bədii tərtibatını vermişdir. Həsən Haqverdiyevin fərdi yaradıcılıq sərgisi 1967-ci ilin may ayında Bakıda Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının V. Səmədova adına sərgi salonunda keçirilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ucal Haqverdiyev
* Hüseyn Haqverdiyev
* Əli Haqverdiyev
* Zemfira Qafarova
Evangelizm

**Evangelizm** — Xristianlıqda İncili təbliğ etməkdir. İsa üzərində ağırlaşmış bu xütbələrin məqsədi xristian olmayanları bu dinə dəvət etməkdir. Evangelizm yunan mənşəli sözdür və “xoş xəbərlər vermək” kimi tərcümə edilir.

## İstinadlar
İsrafil İbrahimov

**İbrahimov İsrafil Əliəkbər oğlu** — siyasətçi. Qazax qəzasının 3-cü sahə polis Pristavı
xalq maarif komissarının müavini

## Həyat
1897-ci ildə İrəvan quberniyası, Sürməli qəzasının Qaraqoyunlu kəndində anadan olmuşdu. 1918-ci ildən Hümmət Partiyasının üzvü olmuşdu.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Qazax şəhərinin polis pristavlığında 3-cü sahənin pristavı və Ağstafada Poylu (Saloğlu) stansiyasının polis pristavı vəzifəsində xidmət etmişdi.

Sovet hakimiyyəti qurulduqda Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasına daxil olmuşdu. 1921–1923-cü illərdə XDİK-in müavini, eyni zamanda Baş Milis İdarəsinin rəisi, 1925–1926-cı illərdə XDİK Kollegiyasının üzvü və eyni zamanda İslah Əmək Müəssisələri Baş idarəsinin rəisi olmuş, sonrakı illərdə Azərbaycan SSR XKS-də və Naxçıvan MİK-də məsul vəzifələrdə çalışmış, Şamaxı rayonu İcraiyə Komitəsinin sədri işləmişdi.

İsrafil İbrahimov otuzuncu illərdə repressiyanın qurbanı olmuşdu. 1937-ci ildə "Şamaxı işi" üzrə Həmid Sultanovla günahkar bilinərək həbs olunmuş və 1938-ci il yanvarın 20-dən 21-nə keçən gecə Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı vəzifəsini icra edən T.M. Borşovun (1901–1956) əmri ilə 41 yaşında güllələnmişdi

İ. İbrahimov o gecə güllələnən 7 nəfərin sırasında sayca 3-cü idi. 1-ci isə Azərbaycan SSR-in ilk xalq daxili işlər komissarı Həmid Sultanov (1889–1938) güllələnmişdi.

## Ailəsi
İsrafil İbrahimovun Validə və Nəzakət adlı qızları vardı. Onlar 80-ci illərin ortalarınadək Bakıda yaşayırdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Məmməd Kovxa

**Məhəmməd Mahmud oğlu Kovxa (Mahmudov)** () xalq arasında Məmməd Kovxa kimi məşhur olmuş Qazax general-qubernatoru (1918-1919).

## Faəliyyəti
1859-cu ildə Qazax qəzasının Daş salahlı kəndində anadan olub. M.Kovxa öz xeyirxah əməlləri ilə hələ general - qubernator vəzifəsinə təyin edilməmişdən əvvəl el-oba arasında böyük hörmət qazanmışdı . M.Kovxa hələ 1914-cü ildə Avey dağından camaata bulaq çəkdirmişdi. M.Kovxa 1914-1920-ci illərdə erməni-daşnak dəstələrinə zərbə vuranlardan biri idi.

## AXC dövründə fəaliyyəti
Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə türklərin köməyə gəlişi zaman (1918-ci ilin iyununda) Qazaxın general-qubernatoru olmuşdu. Nuru Paşanın polkovnik rütbəsi ilə təltif etdiyi Məmməd Kovxa 800 atlı dəstəsi ilə Bakının işğaldan azad olunmasında iştirak edib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin qərarı ilə general-qubernator vəzifəsinə təyin edilmişdi. General-quberator işlədiyi dövrdə (1919-cu ilin oktyabrı-nadək) Qazaxda ciddi qayda-qanun yaratmışdır.

Aprel işğalından sonra Məmməd Kovxa da repressiya qurbanlarından biri olan şəxsiyyətlərimizdən, milli istiqlal fədailərimizdəndir. M.Kovxa Qazax qəzasında “Həqiqət ordusu” adlı antisovet təşkilatının fəal üzvü olmuşdur. M. Kovxa acı tale yaşamışdır. 1926-cı ildən başlayaraq, sovet hakimiyyət orqanları onun ailəsini də repressiya etməyə başlamışdılar. Özü oğlu Həmid ilə bir müddət Türkiyədə Sarıqamışda yaşasa da, ailəsinin repressiya edilməsinə dözməyərək, Qazaxa qayıtmışdır.

## Ölümü
1929-cu il sentyabrın 14-də 70 yaşlı qocanı sovet hakimiyyətinin düşməni kimi Baş Dövlət Siyasi İdarəsinin (BDSİ) müstəntiqi Revaz Xaçikyan dindirmişdi. M. Kovxa 1929-1933-cü illərdə sürgün həyatı yaşayıb. Qazaxın sabiq general-qubernatoru Məhəmməd Kovxa 1933-cü ilin payızında 74 yaşında sürgündə ürəyi partlamaqla vəfat etmişdir.

## Ailəsi
Oğlu Həmid bəy Qori Müəllimlər Seminariyasında təhsil alıb. Milli azadlıq hərəkatında fəal rol oynayıb, Müsavat Partiyasının bölgədə nüfuzlu gənc liderlərindən olub. Gəncə hərbi məktəbinin ilk məzunlarından biri kimi sovet hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparmışdır bolşeviklərə qarşı müqavimət hərəkatını formalaşdırıb və dağlara çəkilib. Ancaq təəssüf ki, bolşevik gülləsindən yan keçə bilməyib.

## İstinadlar
Stiv Smit (velosipedçi)

**Stiv Smit** () – Kanadalı peşəkar dağ motosiklet sürücüsü.

## Karyerası
İdmançı Stiv Smit Kanada, Britaniya Kolumbiyasında anadan olmuşdur. Smit 2013-cü ilin sentyabr ayında Dünya Dağ Motosiklet yarışlarında gümüş medal əldə etmiş, həmin il yenidən Avstriyada təşkil edilən Dünya Kubokunda qızıl medal qazanmışdır.

Məşhur dağ motosiklet sürücüsü və idmançı Stiv Smit 10 may 2016-cı ildə vətəni Kanada, Nanoymada keçirtdiyi motosiklet qəzası nəticəsində beyin traması keçirtmiş və 26 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UCI Mountain Bike World Cup
Stiv Smit

* Stiv Smit (velosipedçi) — Kanadalı peşəkar dağ motosiklet sürücüsü.
* Stiv Smit (akademik) — akademik.
* Stiv Smit (jurnalist) — jurnalist.
* Stiv Smit (professor) — professor.

## Həmçinin bax
* Stiv
* Smit
Boka Xuniors FK

**Boka Xuniors** () — Buenos-Ayresi təmsil edən ən güclü və ən məşhur Argentina futbol klubundan biri.

## Tarixi

Atletiko "Boka Xuniors" klubu 3 aprel 1905-ci ildə italyan və yunan oğlanların qrupu tərəfindən Buenos-Ayresin mərkəzi rayonu La-Bokada yaradılmışdır. Bəzi müzakirələrdən sonra Esteban Balletto, Alfredo Skarpati, Santiaqo Sana və Xuan və Teodoro Farenqa qardaşları yeni komandanın adını Boka Xuniors qoymağa razılaşdılar. Bir sıra yoldaşlıq oyunlarından sonra, Boka Xuniors 1906-cı ildə ilk kubokunu - "Reformist Kuboku"nu (*Copa Reformista*) qazandığı ilk matçında Vilya Lobos liqasında qeydiyyatdan keçdi. 1907-ci ildə klub Albion liqasında iştirak etdi və nəticədə qalib gəldi. 8 dekabr 1907-ci il Boka Xuniorsun oynadığı ilk beynəlxalq matç tarixi oldu. Onların rəqibi Montevideodan uruqvaylı"Universal" klubu idi. Bir sıra versiyalara görə, klub tez-tez ənənəvi mavi qızılı olaraq rəngləri dəyişmişdir. Klubun əfsanəsinə əsasən, 1907-ci ildə "Boka Xuniors" un futbolçuları eyni rəngləri olan digər komandalarla oynadılar, onlardan istifadə etmək hüququnu itirdilər. Daha sonra uzun müzakirələrdən sonra komanda La Boka limanına gələrək klubun bayrağının rənglərini seçməyə qərar verdi. Gəmi İsveçdən olduğu üçün klub rəngləri mavi-qızılı oldu. Buradakı gəmini bir sıra tarixçilər inkar etsələr də, bu gəmi Kopenhagendən gələn bir 4.146 ton ağırlıqlı Drottning Sofiya adlı İsveç yük gəmisi idi. Həmin tarixçilərin fikrincə, Boka Xuniorsun rənglərini götürəcəyi gəmi, 5 fevral 1907-ci ildə La Boki limanına gələn "Oscar II" idi. Qeyd edək ki, formanın ilk versiyası daha sonra üfüqi olan sarı bir diaqonal zolaq idi. 1908-ci ildə "Boka Xuniors" Argentina Futbol Assosiasiyasına qoşulub və Sequndada debütünü "Belqrano II" üzərində 3: 1 hesablı ilə qələbə ilə rəsmiləşdirdi. Boka Xuniors qruplarının müsabiqələrində qalib gəldikdən sonra sonra play-offa çıxdı, lakin minimum hesabla "Rasinq"ə məğlub oldu. 1910-cu ildə kluba yenidən "Rasinq" ilə oynamaq hüququ verildi. Komanda ilk mövsümünü beşinci yerdə tamamladı. Daha sonra üçüncü yer tutub növbəti mövsümü müvəffəqiyyətlə keçdi. Bu dövrdə 1913-cü ildə "Boki" nin 2: 1 hesabı ilə qələbəsi ilə başa çatan oyun məşhur "Superclassico"da "River Plate" ilə baş tutdu.

## Emblemlərin təkamülü

## Formaların təkümülü

; Əsas formaların təkamülü

; Formaların xüsusi və yubiley varinatı

(*) bu forma yalnız iki matçda istifadə edilib.

## Rekordlar

## Xarici keçidlər

* 
* Boca Juniors results and statistics at RSSSF
* History of Boca Juniors at Historiadeboca.com.ar 
* Player biographies  at Informexeneize.com.ar 

## İstinadlar
Boris bəy Sofiyev

**Boris bəy Sofiyev** (; doğum adı: **Əskər Sofiyev**; 10 iyun 1872 – 25 aprel 1934) — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, Rus-yapon və Birinci Dünya müharibələrinin iştirakçısı. Müqəddəs Georgi ordeni kavaleri.

## Həyatı
Boris bəy Sofiyev Tiflis quberniyasından olan zadəgan ailəsində anadan olub. Atası Abbasqulu bəy Sofiyev Terek kazak qoşunlarının Volqa alayının qoşun starşinası olub. Anası Mixalina Yakubovskaya litva-tatar mənşəli nəsildən idi. Boris bəy Sofiyev XIX əsrin 90-cı illərində pravoslavlığı qəbul etmiş və adını Əskərdən Borisə, ata adını isə Abbasquludan Aleksandra dəyişdirmişdir.

Ümumi təhsili Pskov kadet korpusunda alıb. Xidmətə 3-cü Aleksandrovski məktəbində sıravi yunker kimi başlayıb. 1894-cü ildə təhsilini bitirdikdən sonra podporuçik kimi 110-cu Kamski piyada alayına göndərilib. Eyni ildə xidməti üzrə sınaqdan keçməsi və sonradan artilleriyaya köçürülə bilməsi üçün müvəqqəti olaraq, 6-cı artilleriya briqadasına göndərilib. 1896-cı ildə 6-cı, 1898-ci ildə isə 2-ci artilleriya briqadasına köçürülüb. 19 iyul 1898-ci ildə poruçik, 19 avqust 1901-ci ildə isə ştabs-kapitan rütbəsinə layiq görülüb.

1904–1905-ci illərdə rus-yapon müharibəsində iştirak edib.

1907-ci ildə 1-ci Şərqi-Sibir mortira artilleriya divizionuna köçürülüb və kapitan rütbəsinə təqdim edilib. 1912-ci ildə 19-cu artilleriya briqadasına köçürülmüşdür.

1913-cü ildə zabit artilleriya məktəbinə ezam edilmiş Boris bəy Sofiyev oranı uğurla bitirmişdir. 1914-cü ildə podpolkovnik rütbəsinə yüksəlib və 19-cu artilleriya briqadasının batareya komandiri təyin olunub.

Birinci Dünya müharibəsinin başlanması ilə 65-ci artilleriya briqadasında 5-ci batareyanın komandiri təyin edilib.

4 noyabr 1915-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəlib. 30 aprel 1916-cı ildə 57-ci artilleriya briqadasının 1-ci divizionunun komandiri təyin edilib.

Vətəndaş müharibəsi zamanı ağ hərəkatın iştirakçısı olub. O, Yaroslavl üsyanı və Bredov yürüşündə iştirak edib.

1920-ci ildə Yuqoslaviyaya, daha sonra isə Fransaya köçüb. 25 aprel 1934-cü ildə Parisdə vəfat edib.

## Mükafatları
* III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni (19.01.1901)
* III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni (21.01.1906, 13.05.1907)
* "Cəsurluğa görə" qızıl silah (22.11.1914, 24.02.1915)
* IV dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni (26.11.1914, 13.01.1915)
* II dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni (11.02.1915)
* II dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni *(qılıncla birlikdə)* (29.03.1915, 11.01.1916)
* IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni *(qılınc və bantla birlikdə)* (22.08.1915)

## Ailəsi
Qardaşı — Nuh bəy Sofiyev

Arvadı — Lidiya Nikolayevna Rodionova

Oğulları: Yuri (doğ. 20.02.1899), Lev (doğ. 11.11.1902) və Maksimilian (doğ. 17.01.1906).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Boris bəy Sofiyev ''grwar.ru'' saytında
Qazaxıstan çayları

Qazaxıstanda 85 022 çay vardır; onlardan 84 694-nün uzunluğu 100&nbsp;km qədər, 305-inin uzunluğu 500&nbsp;km qədər, 23-nün üzunluğu isə 500–1000&nbsp;km arası təşkil edir. Ən yüksək çay şəbəkəsi sıxlığı (0,4-1,8&nbsp;km/km²) Altayın yüksək hündürlüklü sahələri üçün xarakterizə olunur. Ən az şay şəbəkəsi sızlığı isə Aralönü və Xəzərönü ərazilərdə (0,03&nbsp;km/km²) müşahidə edilir. Qazaxıstanda 7 min çayın uzunluğu 10 kilometri keçir

Qazaxıstan ərazisində axan çayların böyük qismi qapalı hövzəllərə aidddir:Xəzər dənizi, Aral dənizi, Balxaş gölü, Tengiz gölü. İrtış, Tobol və İşim çayları isə suyunu Kara dənizinə axıdır.

Qazaxıstan ərazisi adətən səkkiz su hövzəsinə bölünür:
Aral-Sırdərya su hövzəsi, Balxaş-Alakol su hövzəsi, İrtış su hövzəsi, Ural-Xəzər su hövzəsi, İşim su hövzəsi, Nur-Sarısu su hövzəsi, Şu-Talas su hövzəsi və Tobol-Turqay su hövzəsi.

## Qazaxıstanın iri çayları
Qazaxıstan ərazisindən axan 6 çayın 100 m³/s - 1000 m³/s, 7 çayın 50 m³/s - 100 m³/s və 40 çayın 5 m³/s - 50 m³/s su sərfiyyatı olur.

### Uzunluğu 1000 km-ə qədər və 1000-dən çox olan çaylar

### Uzunluğu 500 km-dən yuxarı olan çaylar

## Karaqanda vilayəti
11 çayın uzunluğu 100 kilometri keçir. Ulı-Jılanşık – 422, kulanotpes – 364, Kalmakkırqan – 325, Tuındık – 303, Tokrau – 298, Jarlı – 193, Taldı – 129.
## Kostanay vilayəti
Vilayət ərazisində 310 çayın uzunluğu 10 kilometrdən çoxdur. Bu çayların yarıdan çoxunun uzunluğu isə 20&nbsp;km uzunluğa malikdir. Uzunluğu 100&nbsp;km olan çayların sayı 21, 500&nbsp;km olan isə bir dənədir (Tobol)
## Pavlodar vilayəti
130 müvəqqəti axar və kiçik çaylar. iri çayları: Şidertı, Olentı, Selentı, Aşısu, Tundık, Karasu.

## ŞQV
İri çayları: Akkanburlık – 176&nbsp;km, İmanburlık – 177 lm.
## CQV
Vilayətdə 122 çay var.

## İstinadlar

## Ссылки
* Qazaxıstan çayıları 
*  Kurçum. Kurçuma bir səfər haqqında bir hekayə
Qondarma Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu

**Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu** () — qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının silahlı qüvvələri. Dağlıq Qarabağdakı erməniləri qorumaq üçün yaradılmış olan qeyri-nizami müdafiə dəstələri idi.

Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusu təxminən 15–20 min əsgərdən ibarət olduğu güman edilir. Şəxsi heyətinin çoxu Qarabağ və Azərbaycanın müxtəlif yerlərindən gəlmiş ermənilərdən ibarətdir. Arsenallarında olan silahların böyük əksəriyyəti Sovet ordusundan qalmış olan Kalaşnikov avtomatları, müxtəlif SSRİ istehsalı olan tanklar, ağır toplardan ibarətdir. Əsas silah və sursat dəstəkçisi Ermənistan Respublikasıdır.

Bu ordunun yaradılmasında Robert Koçaryanın (Ermənistan Respublikasının keçmiş prezidenti və Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusunun ilk baş komandanı), Serj Sarkisyanın (Ermənistan Respublikası nın keçmiş prezidenti), Vazgen Sarkisyanın (1992–1993-cü illərdə Ermənistan Respublikasının Müdafiə naziri, 1993–1995-ci illərdə müdafiəyə cavabdeh olan nazir, 1998–1999-cu illərdə baş nazir), Monte Melkonyanın (Martuni bölgəsinə cavabdeh olan şəxs), Samvel Babayanın (1994–2000-ci illərdə Dağlıq Qarabağ Respublikasının Müdafiə naziri) mühüm xidmətləri olmuşdur. 

Bu ordu çox böyük və ağır silahlar ilə təchiz edilmişdir: 316 ədəd tank, 323 ədəd zirehli maşın, 322 ədəd 122&nbsp;mm-lik top, 44 ədəd reaktiv yaylım atəş sistemi və yeni bir ədəd hava hücumlarından müdafiə sistemi. Bu ordu Ermənistan Silahlı Qüvvələrinə  dərindən bağlıdır. Ümumiyyətlə, bu ölkənin dünyanın heç bir ölkəsi və beynəlxalq təşkilatı tərəfindən tanınmaması səbəbinə görə bu dövlət həyatda qala bilmək üçün Ermənistandan asılıdır. Ermənistan hakimiyyəti isə bu ölkəyə qarşı edilmiş hər hansı bir hücumu özünə qarşı edilmiş bir hücum kimi qiymətləndirir.

Dağlıq Qarabağ Respublikası hökuməti Avropada Adi Silahların Məhdudlaşdırılması Müqaviləsinə qoşulmadığına görə onun silahlı qüvvələri müqaviləyə üzv olan ölkələr kimi məhdudlaşdırılmır.

## İstinadlar
İsmayıl Şəfiyev

**İsmayıl Şəfiyev** () — İnqiabi Şöhrət Şurasının üzvü, Ağdam İcraiyyə Komitəsinn sədri, 1923-cü il avqustun 6-da Kürdüstan qəzası yaradıldıqda qəza Partiya Komitəsinin 1-ci katibi, Naxçıvan MSSR xalq ədliyyə komissarı.

## İstinadlar
Mənsur bəy Şıxlınski

**Mənsur bəy Şıxlınski (****) **— Bakı Polismeysterinin böyük köməkçisi.

## Həyatı
Mənsur bəy Hüseyn bəy oğlu Şıxlınski 1892-ci ildə Qazax qəzasının İkinci Şıxlı kəndində anadan olmuşdu. O, Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirmiş, bir müddət pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdu.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıya gəlmiş və Bakı Polismeysterliyində qulluğa girmişdi. Əvvəlcə kiçik polis məmuru (onun köməkçiləri Velyamin Naydel və Mirhəmid bəy Talışxanov idi) vəsifəsində xidmət aparmışdı. Daha sonra Bakı şəhərinin polismeysteri Rüstəm bəy Mirzəyevin böyük köməkçisi (1-ci müavini) təyin edilmişdi. Ondan əvvəl bu vəzifədə Mehrəli bəy Fərzəlibəyov çalışırdı. Lakin Mehrəli bəy Fərzəlibəyovu 1920-ci il martın 14-də Şamaxı qəzasının rəis əvəzi təyin etdikləri üçün həmin tarixdən xidməti vəzifədə irəli çəkilməklə məhz Mənsur bəy Şıxlınski onun yerinə təyin olunmuşdu.

Aprel işğalı sonrası Mənsur bəyi Bakının 7 rayonunun milis komissarı vəzifəsində saxlamışdılar. Lakin 1920-ci il mayın 7-də onu keçmiş Bakı Polismeysterinin zabiti kimi həbs etmişdilər. Mənsur bəy XDİK rəhbərliyindən (o zaman Azərbaycan SSR-in xalq daxili işlər komissarı əslən Qazaxdan olan Həmid Sultanov idi) yalnız ailə işləri ilə məşğul olacağına söz verdikdən sonra həbsdən azad edilmişdi.

1920-ci ilin yazında Tovuza getmiş, müəllim vəzifəsinə düzəlmişdi. O, Gəncədə keçirilən maarif işçilərinin qurultayında iştirak etmişdi. Elə həmin ilin iyulunda Tovuz Qəza Fəhlə-Kəndli Müfəttişliyinin katibi seçilmişdi.

Sovet hökuməti tərəfindən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə xidmət göstərdiyinə görə və Gəncə üsyanı lə əlaqədar olmaqda günahlandırılıb. 11-ci ordunun Gəncədə yerləşən, qaniçən M.D.Velikanovun komandir olduğu 20-ci atıcı diviziyasının Xüsusi şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən 1920-ci il oktyabrın 18-də həbs olunub məhkəməsiz güllələnmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Harlequin tipli iktiyozis

**Harlequin tipli iktiyozis** — nadir görünən qalıcı dəri xəstəliyi olub iktiyozis qrupu xəstəliklərdən nonbulloz iktiyozisinin ən ağır növüdür. Yenidoğanların çoxluğu ölümlə nəticələnsədə ancaq bu xəstəliklə doğan və həyatına davam edən insanlar var. Ümumiyyətlə "dərinin yüksək keratinleşməsi" olaraq tərif verilə bilər.

Harlequin (Arlekin), İtalyan küçə teatrında "kloun"-a bənziyən güldürən obrazdır. Bu xəstəliklə doğanların üzlərindəki ifadələr bu obraza bənzədiyi üçün bu ad verilmişdir.

Bu xəstəliklə doğanların dərilərində qırmızıya çalan rəngdə, paxlavaşəkilli pullar olur. Buna əlavə olaraq göz, ağız, qulaq kimi xarici orqan uzantıları daralmışdır. Yüksək keratinə görə sərtləşən dəri hərəkəti zorlaşdırar və dəri elastik olmadığından çatlıyar və infeksiya halında ölümcül ola biləcək yaralar əmələ gələr. Bu xəstəliklə doğulan körpələrdə göz qapaqları tərsinə olaraq doğar, doğum sırasında gözün qanamasına ya da zərər görməsine yol aça bilər. Dodaqlar quru dəriyə görə çəkilmişdir və klounun gülüşünə bənzər bir görünüş içindədir. Qulaqlar və burun ya inkişaf etməmiş ya da tamamilə əmələ gəlməmişdir. Qollar, ayaqlar və barmaqlar bükülməyə imkan olmayacaq dərəcədə deform olmuşdur və normaldan balacadır. Çox barmaqlılıq da bu xəstəlikdə tez-tez görülür. Körpələr zirehlə örtülmüş dərilərinin normal temperatur itkisinə mane olmasına görə temperatur dəyişikliklərinə qarşı olduqca həssasdır. Bu hyperthermia adı verilən və ölümcül olabilən bədən temperaturunun artmasına səbəb olur. Nəfəs almada dərinin sərtliyinə görə genişlənə bilməyən döş qəfəsinə görə olduqca zərərlidir. Bu da tənəffüs sisteminin durmasına ya da pisləşməsinə yol gətirib çıxara bilər. Bundan başqa dəri suyu yaxşı saxlamadığından xəstələrdə tez-tez dehidrasyon-susuzlaşdırma (su çatışmazlığı) görülür.

## Müalicə
Bu xəstəlik əvvəllər yuxarıda sayılan dehidrasyon, infeksiya, tənəffüs sisteminin pozulması və yüksək temperatur kimi ikinci səbəblərə görə ölümcül idi. Ən çox görülən ölüm səbəbi isə infeksiyalardır. Ancaq yenidoğanlara baxım şərtlərinin yaxşılaşması və Isotrex adlı dərmana görə artıq əvvəlki qədər ölümcül deyil. Müalicə uzun çəksə də yaxşı nəticələr ortaya çıxıb.

## Səbəbləri
Bu xəstəliyin milyon da bir görülməsini demək olar. Hər 500 insanın birində bu xəstəliyə yol açan gen vardır. Birbiri ilə qohum olmayan ve bu genə sahib iki nəfərin bir araya gelməsi ehtimalı 250 minde birdi. Bu insanlardan doğulan uşağın bu xəstəliyə tutulma ehtimalı 4'də 1'dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yeni doğmuş bir Harlequin tipi iktiyozis bebeği
* 14 yaşında Harlequin tipi iktiyozis hastası bir kız
Lütvəli bəy Zülqədərov

** Lütvəli bəy Mehralı bəy oğlu Zülqədərov** () — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Göyçay qəzasının rəisi, Gəncə üsyanının iştirakçısı.

## Həyatı
Lütvəli (tarixi ədəbiyyatda Niftəli bəy yazılır Əslində, Lütvəli bəydir) 1881-ci ildə Yelizavetpol quberniyasında iri mülkədar ailəsində anadan olmuşdur.

## AXC dövründə fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Lütvəli bəy əvvəlcə Cəbrayıl (Karyagin. indiki Füzuli) qəzasının 2-ci sahə polisinin, Yelizavetpol (Gəncə) qəza polisinin 3-cü sahəsinin pristavı, habelə Ərəş qəzasında pristav vəzifəsində işləmişdi. Əhalinin böyük hörmətini qazanmışdı. Lütvəli bəy əvvəllər Peterburqda çar II Nikolayın sarayında qulluq etmiş, imperator və imperatriça Mariya Fyodorovna tərəfindən yüksək dövlət mükafatlarına layiq görülmüşdü. O, 1918-ci il oktyabrın 12-də daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşirin 78 nömrəli əmri ilə Şamaxı qəzasının müvəqqəti rəisi vəzifəsinə təyin edilmiş və bu vəzifədə 1919-cu ilin iyununadək xidmət göstərmişdi. Sonuncu tarixdə, daxili işlər naziri N. Yusifbəylinin 23 iyun 1919-cu il tarixli 85 nömrəli əmri ilə Göyçay qəzasının rəisi (1-ci dərəcə üzrə 3.000 manat əmək haqqı ilə) təyin olunmuşdu Lütvəli (Niftəli) bəy Zülqədərovun qəza rəisi kimi sonuncu vəzifəsi Cavad qəzasında olmuşdu. Azərbaycan Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri M. H. Hacınskinin 1920-ci il 14 fevral tarixli 488 nömrəli əmri ilə L. Zülqədərov Göyçay qəzasaının rəisi vəzifəsindən azad olunub, mərkəzi Tərtər olan Cavanşir qəzasının rəisi təyin edilmişdi. L. Zülqədərov Cavanşir qəza rəisi vəzifəsində cəmi bir ay xidmət göstərmişdi. 1920-ci il martın 19-da daxili işlər naziri M. Vəkilovun əmri ilə Lütvəli bəy bu vəzifədən azad olunmuş, onun yerinə Mustafa bəy Qabulov təyin edilmişdi.

## Aprel işğalından sonra
Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Lütvəli bəy Gəncədə yaşayırdı. O, 1920-ci il Gəncə üsyanında (24 may-4 iyun) işğalçı XI orduya qarşı yerli əhalinin sırasında axıradək vuruşmuşdu. Üsyan yatırıldıqdan sonra Türkiyədən ona Gəncədən çıxıb oraya gəlmək təklif olunmuşdu, lakin Lütvəli bəy buna razı olmamışdı və rus – bolşeviklər onu tutub elə 1920-ci ilin iyun ayında güllələmişlər. Bundan sonra onun ailəsi və nəsli də repressiyaya məruz qalmışdı. Zülqədərovlar təqibdən yaxa qurtarmaq üçün Mehralıyev soyadını qəbul etmişdilər.

## İstinadlar
Zülqədərovlar

**Zülqədərovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Genetik mənşə
2025-ci ildə "Azərbaycan DNT" layihəsinin bazasında yer alan genetik nəticələrə əsasən, Tovuz rayonundan olan Zülqədərovlar nəslinin bəy qoluna mənsub və ata xətti üzrə birbaşa oğul törəməsindən götürülmüş nümunənin Y-DNT nəticəsinin O haploqrupunun MF15000 alt subkladına aid olduğu müəyyən edilmişdir. Mövcud genetik və filogenetik məlumatlara görə, O-MF15000 altqolu Azərbaycanda müşahidə olunan türkmənşəli paternal xətlərdən biri kimi qiymətləndirilir. "Discovery" və "YFull" DNT interpretasiya platformalarında aparılan müqayisələr göstərir ki, bu subkladın daşıyıcıları əsasən Çinin müxtəlif bölgələrində yaşayan mancurlar, bir sıra monqol tayfaları, Koreyanın tarixi zadəgan ailələri, eləcə də Yaponiyaya köç etmiş qollar arasında qeydə alınmışdır. Analiz edilmiş nümunə fərdi xarakter daşıyır və N57660 elmi kit nömrəsi ilə layihənin məlumat bazasına daxil edilmişdir. Elmi tədqiqatlara əsasən, O-MF15000 subkladının formalaşma yaşı təxminən 4500–5000 il olaraq qiymətləndirilir. Bu mutasiyanın aşkarlandığı nümunələrin coğrafi yayılma arealı əsasən Çin, Monqolustan və Yaponiya ətrafındakı bölgələri əhatə edir. Genetik əlaqələrin daha dəqiq müəyyən edilməsi və filogenetik boşluqların aradan qaldırılması üçün xüsusilə Zülqədər tayfasına mənsub şəxslər arasında, həmçinin Tovuz, Şəmkir və Gədəbəy rayonlarından olan nümunələr üzrə testlərin artırılmasının zəruri olduğu qeyd olunur.

Zülqədərovların 34.278 desyatin torpağı olub. Həmin torpaqlarda dəfələrlə silahlı kəndli üsyanları baş verib. Qatır Məmmədin rəhbərliyi ilə kəndli hərəkatı Zülqədərovların torpaqlarını da bürüyüb və 1918-ci il yanvarın 5–6-da baş verən üsyan zamanı nəslin başçısı kimi tanınan məşhur Allahyar bəy Zülqədərov öldürülüb. Arxiv sənədləri əsasında hesablanıb ki, 1918-ci ilin 5–6 yanvar günlərində Allahyar bəyin üç qardaşı, oğlu Məmməd bəy, kiçik qızı Şahbanu xanım və arvadı Seyidnisə xanım da daxil olmaqla Zülqədərovlar nəslindən 20 nəfər qətlə yetirilib.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Lütvəli bəy Zülqədərov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Göyçay qəzasının rəisi, Gəncə üsyanının iştirakçısı.
*Kamran bəy Zülqədərov — general.
*Allahyar bəy Zülqədərov — bəy,mülkədar.
*Qara bəy Qarabəyov — Allahyar bəy Zülqədərov bacısı oğlu.

## Mənbə

### İstinadlar
Quda Qudiyev

**Quda Əliyeviç Qudiyev** () — Bakı polismeystri (1919–1920), general.

## Həyatı
Qudiyev Quda Əliyeviç milliyyətcə inquş idi. O, 1880-ci il fevralın 12-də Qafqaz dağlarının ətəyində, Vladiqafqaz şəhərində Ter daimi milisində işləyən yunkerin ailəsində anadan olub. Vladiqafqaz Real məktəbini bitirib. 1916-cı ilin martında Quda Qudiyev rotmistr (kapitan) rütbəsi almışdı. O, Vəhşi diviziya tərkibində də döyüşüb.

### Öldürülməsi
Ali İnqilabi Tribunalın 29 avqust 1920-ci il tarixli hökmü dərhal icra olunmuş və beləliklə, Quda Qudiyev 40 yaşında güllələnmişdi.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan hökuməti tərəfindən Bakıya dəvət olunan rotmistr Quda Qudiyev 1 fevral 1919-cu il tarixində Qarabağ general-qubernatoru Xosrov bəy Sultanovun müavini təyin edilmişdir. Daha sonra o, daxili işlər naziri Nəsib bəy Yusifbəylinin 29 aprel 1919-cu il tarixli əmri ilə Bakı şəhərinin polismeysteri təyin edilmişdi. Lakin 1919-cu ilin iyununda o, Bakı şəhər rəisi vəzifəsinə təyin olunmuşdu. Quda Qudiyev 15 iyun 1919-cu ildə Bakı qradonaçalniki vəzifəsinə başlaması haqqında 1 nömrəli əmr vermişdi.

## Mükafatları
* 4 iyun 1904-cü ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni.
* 12 noyabr 1904-cü ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (qılınc və bantla).
* 11 fevral 1905-ci ildə 3-cü dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni (qılınc və bantla).
* 22 fevral 1905-ci ildə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav" ordeni (qılınclarla).
* 2 oktyabr 1905-ci ildə 4-cü dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordeni (qılınc və bantla).
* 1914-cü ilin dekabrında Karpat döyüşlərindəki şücaətlərinə görə 2-ci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni

## Ailəsi
Quda Qudiyev Kale Lyanova adlı inquş xanımla ailə qurub. 1909-cu ildə oğlu Əhməd dünyaya gəlib. Əhməd və anasının sonrakı taleyi haqqda məlumat yoxdur.

1912-ci ildə Moskvada İran təbəəsinin qızı Qəmər Sultan (Tamara) xanım Haşımova ilə ailə qurur. Bu evlilikdən Leyla xanım və Aslanbəy adında iki övladı dünyaya gəlir. Quda Qudiyev tutulduqdan sonra ailəsinə vida məktubunda onların Bakıdan getmələrini istəyir və həyat yoldaşı buna əməl edir. Tamara xanım övladlarını da götürərək öncə Moskvaya sonradan isə Parisə qardaşının yanına köçür.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə oğlu Aslanbəy Şarl De Qollun rəhbərlik etdiyi "Azad Fransa" hərəkatının iştirakçısı olur. Müharibə bitdikdən sonra podpolkovnik rütbəsi ilə istefaya çıxıb. Övladı olmayıb və 1997-ci ildə dünyasını dəyişib. Parisdə müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Qeydlər

## İstinadlar
Allahyar bəy Zülqədərov

**Allahyar bəy Mehralı bəy oğlu Zülqədərov** () — mülkədar, ictimai-siyasi xadim, Şəmkir qəzasının rəisi, Gəncə Şəhər Dumasının üzvü.

## Haqqında
Peterburqda Meşəçilik Akademiyasını bitirmişdir. Gəncə Şəhər Dumasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmində Gəncə quberniyasının Şəmkir qəzasının rəisi olmuşdur.

Bolşeviklər tərəfindən provokasiyaya cəlb olunmuş kəndlilər tərəfindən evinə basqın nəticəsində arvadı Səid-Nisə xanım gülləylə öldürülmüş, özü isə tutularaq diri-diri yandırılmışdı.

## Ailəsi
* Qardaşı *[[Lütvəli bəy Zülqədərov]]* — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Göyçay qəzasının rəisi, Gəncə üsyanının iştirakçısı.
* Oğlu *Kamran bəy Zülqədərov* — general.
* Bacısı oğlu *[[Qara bəy Qarabəyov]]* — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, İttihad Partiyası və İttihad fraksiyasının sədri.

## Şəkillər

Azerbaijani delegation to Armenia-Azerbaijan Peace Talks in 1906 in Tiflis.jpg|Oturanlardan sağdan 5-ci Allahyar bəy Zülqədərov
Allahyar bey Zulgadarov, Mashadi Suleyman bey Mansurov, Mansur bey Mansurov, Huseyngulu bey Ramazanov, Gara Garabeyov, Rahim bey Khalilbeyli.jpg|Ortada əyləşən Allahyar bəy Zülqədərov


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Zülqədərovlar
Nürnberq metropoliteni

**Nürnberq metrosu **1972-ci ilin martın 1-də açılıb və 2008-ci ilin martın 15-dən Almaniyada ilk və yeganə sürücüsüz metro xəttinə malikdir.  Metropoliten ümumi uzunluğu 38,2 km olan 3 xəttdən ibarətdir. Bunun 32,7 km hissəsi tunel, 4,5 km yer səviyyəsindəki xətt və 1 km isə yer səviyyəsindən yuxarı xəttdən ibarətdir. Metropolitenin xəttlərinin adı müvfiq olaraq U1, U2 və U3 adlanır. U almanca U-Bahn (azərbaycanca metro deməkdir) sözündən götürülüb.2015-ci ildə metropoliten bir ilə 128,85 milyon sərnişin, bir günə isə ortalama 410 000 sərnişin daşımışdır. 2011-ci ildə 3-cü metro xəttinin açılması ilə Nürnberq əhalisinin 66 %-nin metro xəttinə çıxışı təmin edilmişdir.

## İstinadlar
Peli

**Peli** — dünyanın ən qədim dövlətçilik ənənəsi olan dövlətlərdən biri olan Cənubi Azərbaycanın, yəni indiki İran İslam Respublikasının cənubunda, e.ə. III minillikdə meydana gəlmiş Elam dövlət qurumunun adı dövrümüzə qədər gəlib çatmış ilk hökmdarlarından biridir. Elam dövlət qurumunun erkən siyasi tarixi Avan sülaləsinin adı ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
Elam hökmdarları

## İstinadlar
Departivo Markense FK

**Departivo Markense** FK —  Qvatemalanın San Markos şəhərinə aid futbol klubu. Ev oyunları 10000 nəfərlik tutuma malik "Markiza de la Ensenada" stadionunda keçirilir.

22 aprel 1958-ci ildə Mario Monterroso Miron və Lyuis Emilio Ansueto tərəfindən San Markos əyalətini təmsil etmək üçün yaradıldı. 22 aprel 1963-cü ildə isə "Markiza de la Ensenada" stadionu açıldı.

Klubun formaları "Lotto" şirkəti tərəfindən hazırlanır. Rəsmi sponsor isə "Bantrab"-dır.

## Heyət

## Məşqçilər
* Adan Onelio Paniagua (2003–Feb 05)
* Miqel Anxel Puppo (Mart 2005–??)
* Fransisko Melqar (2008)
* Sezar Eduardo Méndez (2009–Aprel 2011)
* Fransisko Melqar (Aprel 2011–)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Departivo Markense klubunun tarixi
Türkiyədəki dağların siyahısı

Bu maddədə **Türkiyədəki ən yüksək dağlar**, dəniz səviyyəsindən hündürlüklərinə görə sıralanmışlardır.

## Siyahı

## Regionlara görə hündür dağlar
* **Şimali Anadolu Dağları**: Yıldız (Istranca) Dağları, Küre Dağları, Ilgaz Dağı, Koroğlu Dağları, Canik Dağları, Giresun Dağları, Kaçkar Dağı, Məscid Dağı, Yalnızçam Dağları, Kop Dağı, Ilgar Dağı
* **Cənubi Anadolu Dağları**: Tavr dağları, Davraz Dağı, Sultan Dağları, Taxtalı Dağları, Bəy Dağları, Geyik Dağları,
* **Qərbi Anadolu Dağları**: Qaz dağı, Yund Dağları, Madra Dağları, Bozdağlar, Aydın Dağları, Məntəşə Dağları, Türkmən Dağı, Əmir Dağı (Qərbi Anadolu), Murad dağı, Ağdağ (Dənizli), Babadağ (dağ), Honaz dağı, Spil Dağı, Yamanlar dağı, Uludağ, Ganos Dağı
* **İç Anadolu Dağları**: Əmir Dağı (İç Anadolu), Almadağ, Ağdağlar, Təcər Dağları, Ərciyəs dağı, Qaracadağ, Qaradağ (Karaman), Həsəndağ, Dəmirqazıq Dağı, Aladağlar, Taxtalı Dağları, Bolkar Dağları
* **Şərqi Anadolu Dağları**: Munzur Dağları, Palantökən Dağı, Bingöl Dağları, Allahuəkbər Dağları, Ağrı dağı ve Kiçikağrı Dağı, Təndürək Dağı, Sübhan Dağı, Nəmrud Dağı (Bitlis), Nəmrud dağı'''

## Qalereya


Şəkil:NEO ararat big.jpg|Ağrı dağı
Şəkil:Vulkan Hasan Bagi.jpg|Həsəndağ, Aksaray
Şəkil:KackarDagi fromNorth hory.jpg|Kaçkar Dağı, Rizə
Şəkil:Uludag mountain.jpg|Uludağ, Bursa
Şəkil:View to Mount Nemrut.jpg|Nəmrud dağı
Şəkil:Turkey Aegean mountains.jpg|Egey regionu
Şəkil:Vulkan Hasan Bagi.jpg|Həsəndağ, Aksaray
Şəkil:KackarDagi fromNorth hory.jpg|Kaçkar Dağı
Şəkil:Uludag mountain.jpg|Uludağ
Şəkil:View to Mount Nemrut.jpg|Nəmrud dağı
Şəkil:NEO ararat big.jpg|Ağrı dağı
Şəkil:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg| Ağrı dağı
Şəkil:Ararat dalj5.jpg|Ağrı dağı 2700. metrdən görünüş
Şəkil:Ararat dalj1.jpg|Ağrı dağı
Şəkil:Ararat vrh.jpg|Ağrı dağı
Şəkil:Ararat dalj2.jpg|Ağrı dağı
Şəkil:MountArarat.jpg|Ağrı dağı Qərbdən görünüş.
Şəkil:Ararat.JPG|Ağrı dağı
Şəkil:Nemrut17y.jpg| Nəmrud dağının təpəsi



## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin aksiz idarələri

## Tarixi
Dövlətin müstəqil maliyyə-iqtisadi mexanizminin yaradılması məqsədilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1918 il oktyabrın 8-də qəbul etdiyi qərar. Həmin qərara əsasən Zaqafqaziya Aksiz İdarəsinin Azərbaycandakı müvafiq qurumları ləğv edilmiş, əvəzində üç aksiz idarəsi yaradılmışdı: biri Gəncədə yerləşməklə, Gəncə quberniyası və Zaqatala mahalı üzrə, ikisi isə Bakıda yerləşməklə Bakı quberniyası üzrə ümumi aksiz və neftdən rüsumlar toplayan aksiz idarələri. Baş Aksiz İdarəsi Maliyyə Nazirliyinin nəzdində idi. Hökumətin həmin qərarına əsasən, Azərbaycan ərazisinə aid olan bütün ümumi və özəl işlər Tiflisdə yerləşən Zaqafqaziya Aksiz İdarəsindən alınaraq, Cümhuriyyətin müvafiq idarələrinin səlahiyyətinə verildi. Ölkənin öz aksiz idarələrinin yaradılması barədə qərar və bu qərarın yerinə yetirilməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət quruculuğu sahəsində həyata keçirdiyi mühüm addımlardan biri idi.

## Qurumlar

### Bakı Aksiz İdarəsi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində gəlir mənbələrini möhkəmləndirmək məqsədilə yaradılmış qurum. Hökumətin qərarı ilə 1918 il oktyabrın 8-də, Zaqafqaziya Aksizlər İdarəsinin ləğv olunmuş 3-cü dairəsinin əvəzində yaradılmışdı. 3 sahəyə, sahələr isə rayonlara bölünürdü. İdarə yaradılana qədər spirtli içkilərin satışı və istehlakı qadağan olunmuşdu. 1919 il avqustun 24-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qərarı ilə qadağan götürüldü və Azərbaycan ərazisində spirtli içkilərin sərbəst satışına icazə verildi. 1918 il oktyabrın 21-də konyak, meyvədən araqçəkmə zavodlarında üzümdən, eləcə də digər meyvə və giləmeyvələrdən çəkilən spirtə görə aksiz təmiz spirtin hər vedrəsi üçün 50 manata, yüngül üzüm şərablarının hər vedrəsi üçün 10 manata və şampan şərabları üçün 20 manata çatdırılmışdı. 1919 il 6 mart tarixli qərarla həmin il yanvarın 1-dən etibarən içkilərdən və tütündən patent rüsumu 10 dəfə artırıldı

### Bakı Quberniyasının Neft Rüsumları üzrə Aksiz İdarəsi
Bakı Quberniyasının Neft Rüsumları üzrə Aksiz İdarəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin maliyyə sistemini möhkəmləndirmək məqsədilə yaradılmışdır.1918-ci ilin oktyabrında fəaliyyətə başlamışdır. Vəzifəsi Bakı quberniyasında neft rüsumlanm toplamaqdan ibarət idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1919-cu il 20 yanvar tarixli qərarı ilə hər pud xam neftə 3, ağ neftə 5, benzin və sürtkü yağına 7 manat rüsum alınırdı. Hökumətin 1919-cu il 26 may tarixli sərəncamı ilə Neft Sənayeçiləri Şurası nəzdindəki büroya Batuma neft və neft məhsullarını güzəştli şərtlərlə göndərməyə icazə verilmişdi. Belə ki, Batuma ixrac olunan neft satılana qədər rüsumların alınması təxirə salınırdı.

### Gəncə Aksiz İdarəsi
Gəncə quberniyası və Zaqatala dairəsi üçün yaradılmış qurum. 1918 il oktyabrın 8-də təsis olunmuşdur. Zaqafqaziya Aksiz İdarəsinin Azərbaycan ərazisində mövcud olan və sonra ləğv edilmiş 3,5, 7-ci və qismən 4 və 6-cı aksiz dairələrini əvəz edən idarə məntəqələrə, məntəqələr isə rayonlara bölünmüşdü. Məntəqələrə nəzarət məntəqə müfəttişlərinə həvalə olunmuşdu

## İstinadlar