open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luçio Dalla

**Luçio Dalla** (; ) — italyan bəstəkar və müğənni.

## Həyatı
Luçio Dalla 1943-cü ildə İtaliyanın Bolonya şəhərində doğulub. Əvvəl caz ifaçısı olub, klarnetdə çalıb. 1964-cü ildən mahnıları ilə tanınmağa başlayıb.

Məşhur italyan müğənni Canni Morandi üçün mahnılar yazıb. Dallanın "Piazza Grande", "Luna all", "Anno che verra" mahnıları çox sevilir.

## "Karuzonun xatirəsinə"
Onu dünyada ən çox tanıdan mahnı 1986-cı ildə əfsanəvi opera müğənnisi Enriko Karuzoya həsr etdiyi "Karuzonun xatirəsinə" (*Caruso*) mahnısıdır. Təsadüfən Neapoldakı otellərin birində qalan Luçio Dalla Karuzonun burada vəfat etdiyini öyrənir. Otelin sahibləri ona Karuzonun son günləri barədə danışırlar. Onun nəğmə dərsi dediyi bir qıza sevgisindən söz açırlar. Bu hekayə Dallanı ilhamlandırır və o, Karuzoya həsr etdiyi əfsanəvi mahnını yazır. Bu mahnını dünyanın bir çox məşhur müğənniləri, o cümlədən Luçano Pavarotti, Xulio İqlesias, Andrea Boçelli və bir çox başqaları oxuyublar. Azərbaycanda da bu bəstənin ifaçıları var.

## Ölümü
Luçio Dalla 1 mart 2012-ci ildə, 69-cu doğum gününə 3 gün qalmış İsveçrənin Montrö şəhərində keçirdiyi infarktdan vəfat etmişdir. Onun Bolonyadakı dəfn mərasimində 50 mindən artıq pərəstişkarı iştirak etmişdi.

## İstinadlar
Filippin şəhərləri

2009-cu il dekabrın 22-nə olan vəziyyət üzrə Filippinin  şəhər statusu olan  138 yaşayış məntəqəsi olmuşdur. 38 şəhər müstəqildir, yəni əyalətlərə tabe deyil, inzibatidir və bilavasitə Filippin regionlarına daxil olurlar. Onlardan 33-ü "urbanizasiyanın yüksək səviyyəsilə" şəhərlərin kateqoriyasına aiddirlər. Qalan şəhərlər əyalətdir, əyalətlərə daxil olurlar.

## İstinadlar
Banu Avar

**Banu Avar** () — Türkiyə yazıçısı, jurnalisti, televizor proqramı aparıcısı.

## Həyatı
18 iyun 1955-ci ildə Əskişəhərdə doğulmuşdur.

## Karyerası

### 1980–1985
Jurnalistika karyerasına "Süreç" qəzetində başladı. 1980-ci illərdə "Günaydın", "Dünya", "Vatan" qəzetlərində işlədi. London Universitetinə yollandı. Londonda BBC TV kanalında sənədli filmlərin hazırlanmasında iştirak etdi. Sonra TRT-nin London müxbirliyinə gətirildi. TRT-də göstərilən "32-ci gün" proqramının London müxbirliyini etdi. "Kipr" sənədli filminin hazırlanmasında araşdırmacılıq etdi.

### 1985-h.h.
1999-cu ildə TRT 1 və TRT 2-də Mozaik və Kaleydeskop kimi proqramların aparıcılığını etmişdir.

"Mən Sezaram", "Krım müharibəsi", "Böyük Oyun", "Troya" sənədli filmlərinin hazırlanmasında böyük rol oynamışdır.

2008-ci ildə yazıçılığa başlamış, ilk əsəri olan "Sərhədlər arasında" romanı nəşr olunmuşdur.

## Əsərləri
* "Sərhədlər arasında" (2008)
* "Hansı Avropa?" (2008) — 416 səhifə
* "Avrasiyalı olmaq" (2009) — 392 səhifə
* "Böl və ud" (2009) — 304 səhifə
* "Hansı dünya şəraiti" (2009)
* "Qaçın! Demokratika gəlir!" (2011)
* "Demokratika planları" (2011)
* "Gün, o gündür" (2013)

## Qazandığı mükafatlar
* Türkiyə Yazıçılar Birliyi mükafatı — 2005
* TÜRKSAV mükafatı — 2005
* Müasir Jurnalistlər Dərnəyi: Televizor mükafatı — 2006
* Atatürkçülüyə töhfə mükafatı — 2006/07
* Ürəkli Qadın mükafatı — 2006
Yavalılar

thumbnail|370px|İndoneziyanın etnik xəritəsi
**Yavalılar** (ind. Suku Jawa, yav. Wong Jawa) — İndoneziyada böyük millətlərdən biri. Əsasən Yava adasında, həmçinin Sumatra, Kalimantan adalarının sahil rayonlarında yaşayırlar. Malayziya, Sinqapur, Surinam və sairə ölkələrdə də yavalılar var. Sayları 100 milyondan artıqdır (İndoneziyada təqribən 95.2 milyon nəfər; 2010). Yava dilində danışırlar. Dindarlarının əksəriyyəti müsəlmandır, xristianları da var; islama qədərki dini etiqad qalıqları da qalmışdır. Bəzən səhvən Yava adasının bütün yerli əhalisinə "yavalılar" deyilir. 1-31 may, 2010-cu il siyahıyaalınmasına əsasən İndoneziya əhalisi 237.641.326 nəfər, onlardan İndoneziya vətəndaşları 236.728.379 nəfər, İndoneziya vətəndaşlarından 95.217.022 nəfəri və ya 40.22%-i isə etnik yavalılar olmuşdur. Siyahıyaalınmaya əsasən yavalıların 75.732.945 nəfəri və ya 79.54%-i Yava adasında (Banten əyalətində 1.657.470 nəfər, Qərbi Yava əyalətində 5.710.652 nəfər, Mərkəzi Yava əyalətində 31.560.859 nəfər, Şərqi Yava əyalətində 30.019.156 nəfər, Xüsusi Paytaxt Dairəsi Cakartada 3.453.453 nəfər, Xüsusi Dairə Yoqyakartada 3.331.355 nəfər olmaqla) məskunlaşmışdı, burada qeydə alınmış 136.610.590 nəfər (Banten əyalətində 10.632.166 nəfər, Qərbi Yava əyalətində 43.053.732 nəfər, Mərkəzi Yava əyalətində 32.382.657 nəfər, Şərqi Yava əyalətində 37.476.757 nəfər, Xüsusi Paytaxt Dairəsi Cakartada 9.607.787 nəfər, Xüsusi Dairə Yoqyakartada 3.457.491 nəfər olmaqla) ümumi əhalinin 55.44%-ini təşkil edirdi.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 44

## İstinadlar
Alen de Botton

**Alen de Botton** () — isveçrəli-ingilis yazıçı. Romanları bestseller olmuş, 20-dən çox dilə tərcümə olunmuşdur. Fəlsəfə anlayışını dəyişdirən yazıçının 10-dan çox romanı və hazırladığı 5 sənədli filmi vardır.

## Həyatı
20 dekabr 1969-cu ildə İsveçrənin Sürix şəhərində doğulmuşdur. Misir əsilli Qilbert de Botton və Cakelin Barquerin tək övladı idi. Alan de Botton 8 yaşına qədər Sürixdə yaşadı və bu zaman fransız ilə alman dillərini öyrəndi. 1977-ci ildə İngiltərəyə gələndə Oksfordakı Draqon məktəbində oxumağa başladı. Sonra Harrou məktəbinə getdi. Məktəbi bitirdikdən sonra Kembric Unversitetinə yollandı.

## Yaradıcılığı
1993-cü ildə ilk romanı olan "Eşq üzərində" nəşr olundu. Romanda məhəbbət mövzusu ələ alınırdı.

1994-cü ildə isə "Romantik hərəkat" və "Öp və danış" adlı romanları yayınlandı. "Öp və danış" romanında qız dostunun bioqrafiyasından bəhs edirdi. Bu isə ədəbiyyatda bir ilk idi.

1997-ci ildə 5-ci romanı olan "Prust həyatımızı necə dəyişdirə bilər?"ı yazdı. Kitab İngiltərə və ABŞ-də bestseller oldu. Bu roman yazıçı Prustun həyatı haqqında idi və bu romanla "özü özünə kömək" teoremini yaratmış oldu.

2000-ci ildə "Fəlsəfənin təsəllisi" romanı satışa buraxıldı. Botton kitabda fəlsəfə ilə ədəbiyyatı sintez etmişdi.

2004-cü ildə isə "Status narahatlığı" romanını tamamladı. Roman cəmiyyətin haqsız fikirlərinə qarşı qalxan qaldıran filosoflardan bəhs edirdi.

2006-cı ildə "Sevincin memarlığı" əsərində qəribə formalı evlər, binalar, tikililər təsvir etmişdir.

Yazıçının həmçinin 2009-cu ildə yazdığı "İşin zövqü və dərdi" və "Hava limanında bir həftə" romanları da mövcuddur.

Alen de Botton Nil Krombi ilə birlikdə "Seneka" kitab hazırlama şirkətini qurmuşdur. 2003-cü ildə evləndiyi Şarlottadan Samuel və Saul adında iki oğlu olmuşdur.

## İstinadlar
BackTrack

**BackTrack** Linux əsaslı təhlükəsizliyin yoxlanılması üçün nəzərdə tutlmuş bir əməliyyat sistemidir. İçindəki alətlərin köməyi ilə bir çox sahədə test aparmaq mümkündür. Masaüstü mühiti olaraq Bash, KDE Plasma Desktop, Fluxbox və GNOME istifadə olunur. BackTrack hal-hazırda dəstəklənmir. Səbəbi isə tərtibatçıların daha üstün bir əməliyyat sistemi olan Kali Linux-ı yaratması olmuşdur.
## Alətlər
BackTrack istifadəçilərə port skanerlərindən Təhlükəsizlik Auditinə qədər hərtərəfli və geniş təhlükəsizliklə bağlı alətlər toplusuna asan çıxış təmin etdi. Live CD və Live USB funksionallığına dəstək istifadəçilərə quraşdırma tələb etmədən birbaşa portativ mediadan BackTrack-i yükləməyə imkan verdi, baxmayaraq ki, sabit diskə və şəbəkəyə daimi quraşdırma da seçim idi.

BackTrack-a bir çox tanınmış təhlükəsizlik alətləri daxildir:
* Metasploit
* Wi-Fi drayverlər
* Aircrack-ng
* Gerix Wifi Cracker (Aircrack-ng)
* Kismet
* Nmap
* Ophcrack
* Ettercap
* Wireshark (əvvəllər Ethereal kimi tanınırdı)
* BeEF
* Hydra
* OWASP
* Cisco OCS Mass Scanner
* Böyük Exploit kolleksiyası
* Armitage

## Versiyalar

## Həmçinin bax
* Kali Linux

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
*Kali Linux Rəsmi Saytı
Sehrin rəngi (roman)

**“Sehrin rəngi”** (ing. The Colour of Magic ) – ingilis yazıçısı Terri Pratçettin 1983-cü ildə yazılmış yumoristik fentezi janrında romanı. 

“Yastı dünya” (ing.”Discworld”) seriyasından ilk roman.

Romanda barəsində söhbət gedən sehrin rəngi Yastı dünyanın göy qurşağının səkkizinci rəngi olan oktarindir. Romanda həm də sehrli metal oktiron (Aqat imperiyasında kəşf edilmiş ehtiyatları var) və sehrli qaz oktaqon xatırlanır.

## Romanın yazılma tarixi
Müəllif bildirirdi ki, o sadəcə pis fentezini və bir az da yaxşı fentezini təqlid etmək istəyirdi. Romanda bu janrın ən populyar nümayəndələri olan C.R.R.Tolkin, Lavkraft, Enn Makkefri, Fritz Leyber kimi müəlliflərə allüziyalar var.

## Romanın süjeti
Aqat imperiyasının təbəəsi olan İkiçiçək Yastı Dünyanın ən iri şəhəri olan Ank-Morporkla tanış olmaq üçün bura gəlir və Yastı Dünyanın ilk turistinə çevrilir. Öz inkişafında Aqat imperiyasından geri qalan şəhər sakinlərini o öz eynəkləri, danışıq kitabı və ikonoqrafı (fotoaparatın analoqu) ilə təəccübləndirir. İçi qızılla dolu olan ağıllı armuda ağacından hazırlanmış canlı Sandıq da İkiçiçəyi müşayiət edir. 
Tavernada İkiçiçək yarımçıq sehrbaz Rinsvindlə tanış olur və ondan şəhəri göstərməyi xahiş edir.
Bundan sonra, personajların başına qeyri-adi macəralar gəlir: şəhərdə yanğın, şər ilahı Bel-Şamqarotun məbədindəki hadisələr, İlandağda (Wyrmberg) təsəvvür etdikləri əjdahalarla yaşayan xalqla qarşılaşmaları, Krull adasında macəralar və s.

Romanda Yastı Dünya haqqında bəzi məlumatlar verilir. Belə ki, Dünya sakinləri inanırlar ki, Yastı Dünya üzərində dörd filin durduğu tısbağanın: Böyük Atuinin üzərində yerləşir. Krull adasının sakinləri isə hətta Böyük Atuinin erkək yoxsa dişi olmasını müəyyənləşdirmək üçün kosmik layihə həyata keçirməyə çalışırlar.

## Romanın personajları
* Rinsvind — Ank-Morpork sakini, yarımçıq-sehrbaz.
* İkiçiçək — Aqat imperiyasından olan turist.
* Ölüm— Yastı Dünyada ölümü təmsil edən antropomorfik canlı.
* Barbar Hrun — qəhrəman-barbar.
* Əjdahalar hökmdarı Lyessa — İlandağ şahzadəsi.
* Lyo!rt — Lyessanın qardaşı.
* K!sdra— əjdaha süvarisi.
* Skroful demonu.
* Tetis — Yastı Dünyanın kənarında adada yaşayan troll.

## Ekranlaşdırılması
2008-ci ilin martında Londonda “Sehrin rəngi” və “Ağılsız ulduz” romanları əsasında çəkilmiş televiziya filminin premyerası olmuşdu. Britaniyanın Skü One teleşirkəti tərəfindən çəkilmiş bu filmdə Şon Astin (İkiçiçək), Kristofer Li (Ölümün səsi), Tim Karri (Traymon), Ceremi Ayrons (Patrisi), Terri Pratçett (astrozooloq) çəkilmişlər.

## İstinadlar
İşxan (titul)

**İşxan** — Hind–Avropa mənşəli termin olub hərfən "hakim", "ağa" deməkdir. Erkən orta əsrlərdə Qafqaz Albaniyasında və Ermənistanda "azqapet", "nahapet" (tayfa başçısı) terminlərinin sinonimi. Əsasən tayfa başçısının siyasi hakimiyyətini (knyazlığın, vilayətin, ölkənin idarə olunması) bildirmək üçün işlədilirdi. VI əsrdən Qafqaz Albaniyasında "işxan" termini müstəqil məna daşıyırdı.

## İstinadlar
Əhmədnaqar

**Əhmədnaqar** — Qərbi Hindistanda bir şəhər və bu şəhərin mərkəz olduğu bölgə.

## Tarixi
1495-ci ildə Bəhmənilərin bölgə valisi Əhməd Nizamşah tərəfindən təsis edildi. Bəhməni sultanliğının 1496-cı ildə sona çatması üzərinə Əhməd Nizamşah istiqlalini elan edib Nizamşahlar dövlətini qurunca buranı da özünə paytaxt etdi. Şəhərə, qurucusu Əhməd Nizamşah və vəziri Əhməd Qucəratiyə nisbətlə Əhmədnagar (Əhməd şəhəri) adı verilmişdir.

Şəhər, Əhməd Nizamşah idarəsində ən yüksək rifah səviyəsinə çatdı; onun oğlu Bürhan zamanında da (1510–1553) bir elm və mədəniyyət mərkəzi halına gəldi. Bürhanşah dönəmində Kaşan bölgəsinadən gələn Şah Tahir Hüseyninin çalışamalarıyla bölgədə Şiəlik hər tərəfə yayıldı; Səfəvilərlə yaxşı münasibətlər sürdürüladü və xütbələrdə Səfəvilərə bağlılık ifaadələri işlənildi. I Hüseyn dövründə də (l553–1565) yenə eyni əqidəyə bağlılıq davam edərək bu durum ara sıra görülən kəsintilərə baxmayaraq Nizamşahların sonuana qədər sürdü. 1 Murtaza (1565–1588) dönəmində dövlətin durumu pozuldu; onun ölümü üzərinə çıxan daxili qarışıqlıqalardan istifadə edən moğol sultanı Əkbər şah 1600-cü ildə bölgəni ələ keçirərək Türk-Hind İmperatorluğuna qatdı. Bununla bərabər ölkə torpaqlarının rəsmən ilhakı, təqribən otuz il sonra gərçəkləşdirilə bildi. Bu dövürdə Dəkkən əyalətinə bağlanan Əhmədnagar, daha sonra da Heydərabadda hökm sürən Nizam (Asəfcahilər) xanədanının idarəsinə keçti. Övrəngzibin ölümündən sonra şəhər Maratalara bağalandı, 1803-cü oldən sonra da ingilislərin idarəsi altına girdi. Hindistanın bağımasızlığını qazanması üzərinə Maharaştra əyalətinə bağlandı.

Büyük ölçüdə ədəbi və kültürəl fəaliayətlərə sahnə olan Əhmədnagar bağımasız bir rəsim əkolünə adını vərmiştir. Şəhirdə İslâm sanatları və kültürünün o dəvrə mahsus örnəklərini görmək mümakündür. Bu sanat əsərləri arasında II. Salâbət xanın türbəsi. 1576-cı ildə başlaanarak 1583-cü ildə tamamlanan Fərahbâğ Sarayı və Agradaki Tac Mahal gibi Bâbürlü əsərlərindən ilham alınarak yapılamış birçok bina yər almaktadır.

## Coğrafiyası

## Əhalisi
1981-ci ildə Əhmədnagar şəhrinin nüfusu 143.937, ilin nüfuasu isə 2.708.309 idi.

## Ədəbiyyat
1) J. Talboys Whəələr. India undər thə Muslim Rulə I, Dəlhi 1975, s. 81, 182, 204;
2) Rafi Ahmad. Studiəs in thə History of Mədiəual Dəccan, Dəlhi 1977, s. 1, 19;
3) Krishna Chaitanya. A History of Irıdian Painting, Dəlhi 1979, s. 71, 72;
4) Bayur, Hindistan Tarihi, 1, 401, 428, 436, 446;
5) Ashvani Agravval, Studiəs in Mughat History, Dəlhi 1983.
6) M. Mujəəb. Indian Muslims, Nəw Dəlhi 1985, s. 248;
7) Sâqi Mustad Khan. Masir-i Âlamgiri , Məw Dəlhi 1986, s. 146, 157, 309;
8) "Əhmədnaagar", UDMİ, 1, 167;
9) C. Collin Daviəs. "Nizâmşâh", İA, IX, 328, 329;
10) 2. A. Dəsai, "Ahmadnagar", Əlr., I, 665.
The Pale Emperor

***The Pale Emperor*** — Marilyn Mansonın onuncu studiya albomu.

## Trek siyahısı

## Albomun yazılmasında iştirak edənlər
* Marilyn Manson — vokal, sözlər, gitara, klaviş, prodüser
* Twiggy Ramirez — gitara, bas gitara, klaviş, bek vokal
* Gil Sharone - baraban
* Shooter Jennings — gitara

## İstinadlar
Sədrəddin Mirzə Qacar

**Sədrəddin Mirzə Qacar** — hərbi xadim.

## Haqqında
Azərbaycan Qacarlar sülaləsindən olan Sədrəddin Mirzə Qacar Şahzadə Əmir Kazım Qacarın nəvəsi Azərbaycan SSR xalq artisti Sürəyya Qacarın atasıdır. O, Orenburqda hərbi məktəb bitirmişdir. Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəs göstərən Sədrəddin Mirzə yaxşı skripka şalmış, sonralar musiqi müsabiqəsində qızıl medala layiq görülmüşdür. Hərbi xidmətini Sədrəddin Mirzə Qacar Vladivostokda kecirmişdi. Rusiyada baş verən Fevral inqilabından sonra (1917) Tiflisdə, daha sonra Gəncədə yaşamışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra milli ordu sıralarında xidmətə başlamış, 1919-cu ilin sonlarınadək Bakı qəzasının hərbi rəisi, həmin vaxtdan isə hərbi nazirliyin dəftərxana rəisi olmuşdur. Aprel inqilabından sonra (1920) Sədrəddin Mirzə bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək Arxangelskə sürgün olunmuş, bir ildən sonra isə Ryazan şəhərində güllələnmişdir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1923-cü ildə yazdığı "Azərbaycan Cümhuriyyəti keyfiyyəti-təşəkkülü və indiki vəziyyəti" kitabında Sədrəddin Mirzəni Azərbaycanın istiqlal şəhidi adlandırıb.

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti. II cild. Bakı,2005
Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases

**Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases** () — ''Death Note'' manqasının prikvelı olan Nisio İsinin ranobesi.

## İstinadlar
Aydın Ələkbərov

**Aydın Qulam oğlu Ələkbərov** () — tanınmış alim, filologiya elmləri doktoru, Prezident təqaüdçüsü.

## Əsas elmi nailiyyətləri
Leksik semantikanın sistem struktur təhlili, mürəkkəb fel əmələgətirmə qaydalarının şərhi. Azərbaycan dilindəki fonemlər tərkibinin fonoloji cəhətdən əsaslandırılması.

## Əsas elmi əsərlərin adları
* Самоучитель азербайджанского языка. 1977.
* Фонематическая система современного Азербайжанского языка. Баку, 1971.
* Лексическая семантика простых глаголов в современном Азербайжанском языке. Баку, 1983.
* Rus dilinin qrammatikası. Bakı, 1988.

## Mənbə
* AMEA-nın rəsmi saytı.
Ələsgər Ələkbərov

* Ələsgər Ələkbərov (aktyor) — Aktyor, SSRİ xalq artisti
* Ələsgər Ələkbərov (arxeoloq) — arxeoloq, etnoqraf, ölkəşünas

## Həmçinin bax
* Ələsgər
* Ələkbərov
Roy Çepmen Andreu

**Roy Çepmen Andreu** (26 yanvar 1884, Beloyt, Viskonsin — 11 mart 1960, Karmel, Kaliforniya) — ABŞ-lı təbiətşünas, səyyah və yazıçı. Orta Asiya və Şərqi Asiya ilə bağlı verdiyi konfranslarla, o cümlədən yazdığı kitablardan qazandığı gəlirlərlə bir çox səyahətlərə başçılıq etmişdir.

## Həyatı
1906-cı ildə Beloyt kollecində məzun olduqdan sonra, Nyu-York'dakı Amerika Təbiət və Tarix muzeyi'ndə vəzifə almışdır. İlk araşdırmaçı səyahətini 1908-ci ildə Alyaskada həyata keçirmişdir. Muzeydəki məməli dəniz heyvanları kolleksiyası onun səyi ilə dünyanın ən zəngin kolleksiyalarından biri olmuşdur. 1909–10-cu illərdə İndoneziya'da baş tutan araşdırma gəzintisinə təbiətşünas olaraq qatıldı. Amerika Təbiət və Tarix muzeyində Asiya araşdırmaları bölməsinin başçısı olduğu dövrdə biri Tibet, Cənub-Qərbi Çin və Myanmaya (1916–17), biri Şimali Çin və Monqolustana (1919), biri də Orta Asiyaya (1919–22 və 1925) olmaq üzrə üç gəzintiyə başçılıq etdi. Asiyaya edilən üçüncü səfər zamanı bir çox əhəmiyyətli kəşflər etdi. İlk dinozavr yumurtalarını, quruda yaşamış məməlilərin ən böyüyü olan Baluchitherium'un kəlləsini və başqa parçalarını, o günə qədər bilinməyən qalıq məməlilərə və sürünənlərə aid bir çox qalığı, ibtidai-icma quruluşu insanlarının varlığına və həyatına bağlı bəzi dəlillər, daha əvvəl də bu bölgədə varlığı bilinməyən bəzi geoloji layları tapdı.

1935-ci ildən 1942-ci ilə qədər Amerika Təbiət və Tarix muzeyinin müdiri olan Andreu, kitab yaza bilmək üçün vəzifəsindən ayrıldı.

## Kitabları
* Tüfəng və fotoqrafla balina ovçuluğu (Whale Hunting with Gun and Camera) 1916
* Çində istirahət yerləri və izlənən yollar (Camps and Trails in China) 1918
* Monqolustan ovalıqlarından keçərkən (Across Mongolian Plains) 1921
* Qədim insanın izində (On the Trail of Ancient Man) 1926
* Dünyanın sərhədləri (Ends of the Earth) 1929
* Orta Asiyanın yenidən kəşfi (The New Conquest of Central Asia) 1933

## İstinadlar
Kali Linux

**Kali Linux** — Debian əsaslı təhlükəsizliyin yoxlanılması üçün nəzərdə tutulmuş əməliyyat sistemidir. Kali Linux BackTrack tərtibatçıları tərəfindən 2013-cü ildə yaradılmışdır. Hal-hazırda da dəstəklənməkdədir. Masaüstü mühiti olaraq BackTrack-dəki kimi KDE seçimi yoxdu. İstifadəçilər ancaq GNOME masaüstü mühitindən istifadə edə bilər.

## Alətlər
BackTrack-dəki bütün alətlər və sonradan əlavə olunanlarla birlikdə Kali Linux-da işləmək üçün 300-dən çox alət var.

## Platforma dəstəyi
Kali Linux ARM platformasını dəstəkləyir. Sistem Rasberry Pi, BeagleBone Black, HP Chromebook, CubieBoard 2, CuBox, CuBox-i, EfikaMX, Odroid U2, Odroid XU, Odroid XU3, Samsung Chromebook, Utilite Pro, Galaxy Note 10.1, və SS808 kimi cihazlarda işləyə bilir.

## Versiyalar

## Həmçinin bax
* BackTrack
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kali Linux Rəsmi Səhifəsi
* Kali Linux Forum
* Kali Linux Tərtibatçılarının Rəsmi Saytı
Lose Yourself

Amerikalı reper Eminemin baş rolda oynadığı 8 Mil filmi üçün yazdığı mahnıdır. Mahnının hazırlanmasında  Luis Resto və Jeff Bass-ın da əməyi var.
Mahnı dəfələrlə zirvəyə çıxmağı bacardı. Bu sıralar arasında Billboard Hot 100 və UK Singles Chart mövcuddur. Ən Yaxşı Mahnı Akademiya Mükafatı və iki Qremmi Mükafatı qazanan mahnı həmçinin, iki Qremmi mükafatına da namizəd göstərilib. VH1 bu mahnını son 25 ilin ən yaxşı 100 mahnısı sırasında 4-cü yerə qoymuşdu. Həmçinin Rolling Stone jurnalı mahnını "Tarixin ən yaxşı 500 mahnısı" siyahısında 166-cı yerə qoymuşdur.
2009-cu ilin martında ABŞ-də 2 milyon dəfə endirilərək bu sayda satan ikinci ən köhnə mahnı oldu. Həmçinin Eminem-in bu qədər çox endirilən ilk mahnısıdır. Bununla yanaşı mahnı Birləşmiş Ştatlarda 13 həftə ərzində 1-ci yerdə qalmıb.
İngiltərə Premyer Liqasında oyundan əvvəl futbolçulara mahnını dinlətdirildiyi iddiası İngiltərədə qalmaqal yaratmışdı.

## Sıralamalar
### Zirvə

### İlin sonunda siyahılar

## Həmçinin bax
*Eminem
*8 Mil (film)
*8 Mil (albom)

## İstinadlar
Yava çökəkliyi

**Yava çökəkliyi** və ya **Zond çökəkliyi** — Hind okeanının şərq hissəsində çokəklik. Myanma sahillərindən (təqribən 13° şimal enliyi) başlayaraq Andaman, Nikobar və Böyük Zond adalarının sualtı yamacları boyunca uzanır. Uzunluğu təqribən 2900 km, maksimum dərinliyi 7130 m (digər məlumatlara görə 7209 m və 7450 m), eni 35 km-ə qədərdir. Dib çöküntüləri terrigen lillər və vulkanogen materiallarıdır.

## İstinadlar
II Leopold

**II Leopold** () — Belçikanın 2-ci kralı. 1865–1909-cu illərdə Belçika da hökmranlıq etmişdir. II Leopold 1884–1908-ci illər də Konqo imperatoru kimi də tanınmışdır. Atası I Leopoldun yerinə hakimiyyətə gəlmişdır.

II Leopold 9 aprel 1835-ci ildə Brüsseldə anadan olmuşdur. Belçikada monarx ailəsində anadan olan kral, atası I Leopold və onun ikinci həyat yoldaşı Fransa kralı Luizin qızıdır. 1853-cü ildə 18 yaşı olarkən Avstriya kralı I Franz Josefin yaxın qohumu Marie Henriyette ile evləndi. Bu evlilikdən 3 qız və 1 oğlan uşağı dünyaya gəldi. Oğlan uşağının adı da Leopold qoyuldu.

17 dekabr 1909-cu ildə II Leopold Laeken şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Allahaısmarladık

**Sezen Aksu'88** — Sezən Aksunun 1977-ci ildə çıxardığı ilk studiya albomudur.

## Albom haqqında
Bu albomun eyni il içərisində həm 33'lüğü, həm də 45liyi çıxmışdır. 1977-ci ildə *Allahaısmarladık* albomunun həm LP, həm də MCsini musiqi bazarına təqdim edən Sezen Aksunun LP 33'lük albomunda yalnız "Kaç Yıl Keçdi Aradan" ilə "Allahaısmarladık" adlı parçaları var.

## Albomda yar alan mahnılar

## Xarici keçidlər
*
Yuxarı bağ (Peterhof)

**Yuxarı bağ** () — "Peterhof" Muzey-Qoruq Kompleksinin tərkibinə daxil olan böyük yaşıllıq ərazisi. Park Böyük Peterhof sarayı və Peterburq prospektinin arasında yerləşir.

## Tarixi
15 hektar ərazisi olan Yuxarı bağ I Pyotrun dövründə salınmışdır. Hər şeyə özünün praktiki yanaşması ilə tanınan Pyotr buranı tərəvəz məhsullarının əkilməsi üçün bir bitki bağı kimi istifadə edirdi. Yuxarı bağ özünün müntəzəm müasir görünüşünü XVIII əsrin ikinci yarısında əldə etmişdir. Bu zaman, bağda fonranlar yaradılmışdır.

## Fəvvarələr
* **"Palıd"** (1734-cü il)
"Palıd" Yuxarı bağın ilk fəvvarələrindən biridir. Fəvvarə bir metal ağac, beş lalə və iki skamyadan ibarətdir. Ağaca metal palıd yarpaqları birləşdirilmişdi. Ağacın içiboş budaqlarından və lalələrin içərisindən təzyiqlə su ətrafa sıçrayır. Həmçinin hazırda hovuzun mərkəzinə "Maska geyinmiş Amur" heykəli quraşdırılıb.
* **[[Neptun fəvvarəsi|"Neptun"]]** (1736-cı il)
Fəvvarə Yuxarı bağın kompozisiya mərkəzi hesab olunur. Orijinal fəvvarə fiqurları Nürnberqdə (Almaniya) yaradılmışdır. 1660-cı ildə Georq Xristof Şvayger və zərgər Ritter əsas fəvvarə modelinin tərkib hissələrini cəmiyyətə təqdim etmişdilər. 1780-ci illərdə Avropa şəhərlərinə səyahət edən cavan Rusiya İmperatoru I Pavel Nürnberqə gəlir. Elə məhz ona şəhər hakimiyyəti bu kompozisiyanı o dövrün çox böyük məbləğinə - yəni 30 min rubla satır. Əvvəlcə İmperator heykəlləri özünün Qatçinadakı iqamətgahında quraşdırmaq istəyirdi.

Böyük Vətən müharibəsi zamanı bütün heykəllər demontaj olunaraq Almaniyaya aparılmışdı. 1947-ci ildə, heykəl qrupu yenidən Peterhofa gətirilmiş və elə həmin yerdə quraşdırılmışdır, ancaq əvvəlki kimi fəaliyyətə o yalnız 1956-cı ildən başlamışdı.
* **"Mejeumnı"** (1738-ci il)
Bu fəvvarə Yuxarı bağın əsas girişi yaxınlığında yerləşir. Dairəvi hovuzun mərkəzində qanadlı əjdaha, onun ətrafında isə dörd fışqırdan delfin fiqurları var.

Fəvvarənin Mejeumnı, və ya "Qeyri-Müəyyən" adı onun heykəltəraşlıq dekorasiyasının tarix boyu bir neçə dəfə dəyişikliyə uğramasını əks etdirir. 
* **"Kvadrat hovuzların fəvvarələri"**
Hazırda fəvvarələr "Yaz" və "Yay" adlı heykəllər ilə bəzədilib və fəvvarə ilə yanaşı, bura Aşağı parkın fəvvarələrinin su ilə doldurulması üçün rezerv və kumulyativ gölməçə funksiyasını da yerinə yetirir.

XVIII əsrin sonunda ağac və kolların müntəzəm kəsiminin dayandırılması ilə Yuxarı bağ böyümüşdür. Hündür ağaclar Böyük Sarayın əsas fasadına açılan mənzərəni tam olaraq örtmüşdü.

Böyük Vətən müharibəsi illərində, bağa ciddi ziyan dəymişdi - belə ki, tankəleyhinə xəndək və çuxurlar onun arasından keçirdi. Xüsusən də, əsas girişdə yerləşən hasar və sütunlara ağır zərər dəymişdi. 1960-cı ildə bağda tarixi sənəd və planlar əsasında bərpa işləri həyata keçirilmişdir. Bununla da Yuxarı bağa ilkin müntəzəm görünüş geri qaytarılmışdı.
Yablonovı silsiləsi

**Yablonovı silsiləsi** (), (buryatca *Yaablan dabaan* (***Яаблан дабаан***)) — Zabaykalye/Transbaykal bölgəsində, Rusiya Federasiyasının Zabaykal diyarında dağ silsiləsi.

Uzunluğu təqribən 650&nbsp;km, hündürlüyü 1680 m-ə qədərdir. Qranit, kristallik şist və qumdaşlarından təşkil olunmuşdur.

Yamacları qara şam, küknar,  sidr tayqası və dağ-tundra bitkiləri ilə örtülüdür.

Silsilənin rusca adı olan *Yablonovıy xrebet* böyük ehtimalla onun buryat dilindəki "*Yaablan dabaan*" adından qaynaqlanır.

Adın "*Yaablan*" qismi buryat dilində "*yerimək*" mənasını verən "yabaxa" (*ябаха*) sözündən açıqlanır, "*dabaan*" isə "təpə, yüksəklik" deməkdir — beləlikcə bu ad "*(yolu yaxşı, rahat) keçilə bilən dağ keçidi*" deməkdir. Həmin buryatca ad da öz növbəsində rus dilində "almalı", "alma ilə olan" mənalarını verən "yabloçnıy" (яблочный), "yablonovıy" (яблоновый) sözlərinə bənzətmə nəticəsində metatezaya uğrayıb təhrif olunaraq, hazırkı "*Yablonovıy xrebet*" adının yaranmasına səbəb olub.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 43
Mirahampe

**Mirahampe** — Şri-Lankada kənd. Şri-Lankanın Provins bölgəsində yerləşir.

## Xarici keçidlər
* Mərkəzi statistika nazirliyi-Şri-Lanka
Yavantrop

**Yavantrop** və ya **Ngandong** və yaxud **soloy** () — qazıntı adamı. Yava adasında, Ngandong yaxınlığındakı Solo çayı vadisində tapılmışdır. Yavantropda həm arxantropların, həm də paleoantropların morfoloji xüsusiyyətləri var. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar yavantropu "soloy" pitekantropu, digərləri isə "soloy" paleoantropu adlandırır. Antropologiyaya aid ədəbiyyatda sonuncu daha çox işlədilir.

## İstinadlar
Yazı düzü

**Yazı düzü** — Azərbaycanın Qubadlı rayonu ərazisində Bazarçay ilə Həkəri çayı arasında yerləşən düz. Ərazidə erməni işğalına qədər heyvandarlıq, buğda, tütün və üzüm əkinçiliyi geniş yayılmışdı. 

## Haqqında
Yazı düzündə XIV əsrə aid Cavanşir türbəsi yerləşir. 

### Toponimikası
Yazı düzünün adı "çöl, geniş düzənlik" mənasını verən qədim türk sözü "yazı" və Azərbaycan dilindən olan "düz" sözünün birləşməsindən əmələ gəlib. Azərbaycan ərazisində "yazı" hissəcikli toponimlərə daha çox rast gəlinir. Məsələn: Ağyazı, Qarayazı, Ağcayazı və digərləri.

### Coğrafiyası
Qarabağ yaylasının cənub-şərq qurtaracağı olan Yazı düzü ərazidə 450 m-dək enərək maili və dalğalı İncə düzünə keçir. Üçbucaq şəklindədir. Uzunluğu 30–35 km-dir. Üst Pliosenin vulkanogen–prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Qışı quraq keçən mülayim isti iqlimi var. Qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Kserofit dağ kolluqları və quru çöl landşaftı var. Qarabağ münaqişəsinədək heyvandarlıq inkişaf etmişdi, taxıl, tütün və üzüm yetişdirilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yazı düzü
* Qubadlı rayonu Bərgüşad çayı, Yazı düzü, Qayalı kəndi - 2021.
Yazılıqaya

**Yazılıqaya** — Mərkəzi Anadoluda (Türkiyə, Çorum ili) Boğazköy yaxınlığındakı qayalıqda Hett məbədi. 1839-cu ildə fransız alimi Ş. Teksyö aşkar etmişdir. Yazılıqaya kompleksinin qədim hissəsi və keramika nümunələri e.ə. təqribən XV əsrə, əsas tikililər, tanrıların relyefləri və yazılar isə e.ə. XIII əsrə aiddir. Yazılıqaya, yanında məbəd tikilmiş əsas binadan, həmçinin tanrılar və şeytanların təsvirləri olan köməkçi binalar kompleksindən ibarətdir. Yazılıqayanın məbəd yerləşən mərkəzi hissəsindəki qayalarda hürrilərin tanrılar panteonu çəkilmişdir. Hürri tanrılarının adları və bəzi hürri sözləri Hett heroqlifləri ilə yazılmışdır. Yazılıqaya monumental üslubun ən görkəmli nümunəsidir.
## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 49
Yayla

thumb|Yayla
**Yayla** və ya **plato** — dəniz səviyyəsindən xeyli hündürdə (təq. 500 metrdən çox) yerləşən, səthi hamar və ya dalğalı, ətrafındakı düzənliklərdən dik yamaclarda ayrılmış yüksəklikdir. Denudasiya mənşəlidir. Denudasiya prosesləri nəticəsində alçalmış dağ silsilələrinin və dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşmiş düzənlik sahələrin növbələşməsi ilə səciyyələnir. Düzənliklər quru iqlim şəraitində dağların uçulma məhsullarının dağarası çökəklərdə toplanmasından və ya çökəyin vulkan materialları (lava, vulan külü) ilə dolmasından əmələ gəlir (məsələn, Anadolu yaylası, Şərqi Pamir, Burqund yaylası, Qarabağ vulkanik yaylası və s). Ən hündür yayla Himalay dağ sistemində yerləşən Tibet yaylasıdır.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 50

## İstinadlar
Narca

**Narca** — Qax rayonu ərazisində dağ.

## Haqqında
Narca - Qax rayonunun cənubunda Acınohur düzünü şimaldan əhatə edən dağın zirvəsidir. Hündürlüyü 444 metrdir. Narça variantında da qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılara görə, oronim nar (bitki adı) sözündən və -ca (burada "yer, məkan" mənasında işlənmişdir) şəkilçisindən ibarət olub "nar kolları bitən yer, narlıq" deməkdir. Lakin bu söz Şərqi Sibir toponimiyasında nerça variantında "bələdçi", Ural toponimiyasında isə nar/ner/nör variantlarında "iti uclu dağ zirvəsi", "təpə, yüksəklik", "çıxıntı, burun" mənalarında işlənməkdədir.

## İstinadlar
Yaytse

**Yaytse** () — Bosniya və Herseqovinada şəhər. Pliva çayının Brbas çayına töküldüyü yerin yaxınlığındadır. 1-15 oktyabr, 2013-cü il siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 8.087 nəfərdir. Şəhərdə SES-lər kaskadı, elektrokimya sənayesi, milli azadlıq mübarizəsi tarixi muzeyi var. Ferroərinti istehsal olunur.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 51

## İstinadlar
Varq Vikernes

**Lui Kaşet** (doğum adı: **Kristiyan Vikernes**) hamı tərəfindən **Varq Vikernes** olaraq tanınan ( ; d. 11 fevral 1973) Norveçli Blək metal musiqiçisi, bloqer, yazıçı, qatil və Youtuber.

1991-ci ildə qurduğu tək nəfərli musiqi layihəsi Burzum, Norveç black metal səhnəsində sürətlə yüksəlişə doğru irəlilədi. 1992-ci ildə Mayhem ə qatılan Vikernes, Count Grishnackh səhnə adını aldı. Bu əsnada musiqiçi, Paqanizm ilə yaxınlaşdı və German neopaqanizm iylə əlaqədar məzmun nəşr etdi. 1992-ci ildən 1993-cü ilə qədər bir neçə kilsə yandırma skandallarına imza atdı.

1994-cü ildə qrup yoldaşı, Euronymous ləqəbli Öystein Aarsethi öldürmə səbəbi ilə ona qarşı hökm irəli sürüldü. Dörd dəfə tarixi kilsə yandırma cəhdində də təqsirli bilinən musiqiçi, 21 il həbsə məhkum edildi. 16 il məhbus həyatı yaşayan Vikernes 2009-cu ildə şərti azad edildi. Onun siyası, tarixi və fəlsəfi ideologiyaları həmişə mübahisə mövzüsu oldu və bu fikrlər onun Norveç blək metal tarixinin ən tanınan insanı etdi.

Berqen şəhərində anadan olan Vikernes, öz uşaqlığını İraqda keçirdi. Buna səbəb Vikernesin atasının İraq hakimiyyətinə işləməsidir. O 14 yaşında gitara ilə maraqlanmağa başladı və iki il sonra öz ilk metal qrupu Kalaşikovu qurdu. Burzumu qurduqdan sonra o Norveç blək metal səhnəsinə daxil oldu. 1992-ci ildə Vikernes və səhnənin bir neçə üzvü 3 kilsə yanğınına görə ittiham olundu, amma sərbəst buraxıldı. O bu yanğınları törətməsədə, bu yanğınları dəstəklədi. 1993-cü ilin əvvəllərində o artıq dörd Burzum albomunu çıxarmaqla yanaşı həm də dostları ilə Mayhem albomunu yayımladı.

Vikernes, 1993-cü ilin avqustunda qrup yoldaşı, Euronymous ləqəbli Öystein Aarsethi öldürdü. Vikernes tutularaq bir qətl və törətmədiyi bir kilsə yanğınınına görə məhkəməyə çağırıldı. O, öz qorunmasında Euronymousu qorunma məqsədli öldürdüyünü iddia etdi. Onun qorunması əsasız oldu. O həmçinin 3 kilsə yanğınına, Norveçdə bir binanı partlamaq istəyinə, Eitzenqruppe və Norveç Kafir Cəbhəsi adında terrorist və faşist qruplara yardım etdiyinə görə də ittham edildi. Ona 1994-cü ildə 21 illik həbs cəzası verildi (Bu həm də Norveçdə ən ağır cəzadır). O həbsdə ikən yazıçılığa başladı və iki kitab yazdı. Vikernes həbsdə olduğu vaxt iki ambient albom çıxardı.

Vikernes 2009-cu ildə əfv sayəsində həbsdən çıxdı. O, həmin il Fransaya köçərək orada evləndi və orada da adını Lui Kaşetə çevirdi. Həbsdən sonra yenidən albom çıxararaq yazıçılıq və musiqiyə geri döndü. O eyni zamanda yutuberliyə də başladı.
Qazıxanlı

**Qazıxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Tirkeşəvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.

## Tarixi
Qazıxanlı Kəlbəcər rayonunda dağətəyi ərazidədir. Bu yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə indiki Laçın rayonu ərazisində mövcud olmuş Qazıxanlı kəndindən köçmüş əhali salmışdır. Laçın rayonunun Zerti kəndi yaxınlığında Qazıxanlı yeri adlı köhnə kənd yeri də mövcuddur. Qazıxanlı nəsil adıdır. Qızılbaş tayfalarından sayılan təkəli tayfasının əmirlərindən biri Çərkəs Həsənin oğlu Qazı xan olmuşdur. Atası Urmi (Urmiya) hakimi idi və Div Sultanın əmri ilə öldürülmüşdü. Qazı xan Hüseyn xandan sonra Herat hakimi və Bəhram Mirzənin lələsi oldu, sonralar Ruma getdi. Sultan Süleyman İraq hakimiyyətini ona əta etdi və 947-ci ildə (8.I. 1540–26. IV. 1541) beş min nəfərlə o diyardan qaçıb Şah I Təhmasibin hüzuruna gəldi və Şirvanın Bakı, Salyan və Mahmudabad şəhərlərinin hakimi oldu və Alxas Mirzənin təhriki, Şah I Təhmasibin fərmanı ilə öldürüldü. Qazı xan Təkəli 1534-cü ildə Osmanlı hökmdarı Sultan Süleymanın Azərbaycana birinci yürüşü zamanı şaha xəyanət edib Osmanlıların tərəfinə keçmişdi. Qazı xan 1540-cı ildə Bakıya hücum edib çətinliklə şəhəri tutmuş, əhalinin bir hissəsini qılıncdan keçirmişdi. Mülahizələrə görə, Qazıxanlı etnonimi Qazı xanın adı ilə bağlıdır. Kənd əhalisi Oğuzların Salur boyuna mənsubdur.

## İstinadlar
Rişon-le-Sion

**Rişon LeZion** — İsrail şəhəri.

## Haqqında

Şəhərin adı ivritcə "İlk əvvəl Siona" deməkdir. Tel-Əvivin cənub-şərqində yerləşir. İsrailin ən böyük 4-cü şəhəridir. Petax-Tıkvadan sonra İsraildə tikilən ən qədim ikinci şəhər olan Rişon LeZion 1882-ci ildə Rusiyadan köçüb gəlmiş yəhudilər tərəfindən salınmışdır. Fransa yəhudisi baron Edmond de Rotşildin (1845-1934) dəstəyi ilə şəhərdə bağçılıq inkişaf etdi. O xüsusilə Zihron Yakov ilə şəhərin şərabla məşhurlaşmasını təmin etmişdir. Şəhərin Yafaya yaxınlığı və yeraltı suların mövcudluğu inkişafı sürətləndirdi. 1950-ci ildə şəhər statusu almışdır. Hazırda narınc meyvələrin yetişdirilməsi üzrə məşhurdur.

## Qardaşlaşmış şəhərlər

## İstinadlar
Yana (çay, Laptevlər dənizi hövzəsi)

**Yana** () — Saxa Respublikasında çay. Verxoyansk silsiləsindən başlanan Dulqalax və Sartanq çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. Delta (sahəsi 10200 km²) əmələ gətirərək Laptevlər dənizinin Yana körfəzinə tökülür. Uzunluğu 872 km, hövzəsinin sahəsi 238 min km²-dir. Çoxlu ada və dayazlıqlar var. Əsasən yağış suları ilə qidalanır. Oktyabrdan aprel-mayadək donmuş olur. Mühüm qolları Adıça və Bıtantay çaylarıdır. Verxoyansk şəhərindən mənsəbinədək gəmiçiliyə yararlıdır. Balıqla (durnabalığı, xarius, çir və s.) zəngindir. Yana hövzəsinin 6.9 milyon kilovat hidroenerji ehtiyatı var.

## İstinadlar
Yana-oymyakon yaylası

**Yana-oymyakon yaylası** — Saxa Respublikasında, Verxoyansk, Suntar–Xayata, Çerski və Tas–Kısta Bıs silsilələri arasında dağlıq sahə. Uzunluğu təqribən 1000 km, eni 250 km, hündürlüyü 1768 m-ə qədərdir (Tirextyaxt silsiləsi). İntruziv süxurlarla yarılmış qumdaşıları və gilli şistlərdən təşkil olunmuşdur. Faydalı qazıntı (qalay, nadir metallar və s.) yataqları var. Yayla alçaqboylu qaraşam tayqası, dağların yuxarı hissələri şibyəli tundra ilə örtülüdür. Dərələrdə qovaq ağacları bitir.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 61–62
Yana (çay, Oxot dənizi hövzəsi)

**Yana** — Rusiya Federasiyasının şimali–şərqində, Maqadan vilayətində çay. Oxot dənizinə tökülür. Uzunluğu 190 km, hövzəsinin sahəsi 8660 km²-dir.

Yana çayının ətrafındakı ərazi qonur ayıların yaşayış yeridir. Çayın ağzındakı sahil tundrası quşlar (uzunbarmaqlı qumbarmaq və su çulluğu) ilə tanınır.

## İstinadlar
Yanıq Kərəmi

**Yanıq Kərəmi** — aşıq havası. "Əsli və Kərəm" dastanı ilə bağlıdır. Poetik mətni qoşmadır. Dilqəmi kökündə ifa olunur. "Yanıq Kərəmi"də kədər, qəm ifadə edilir.

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 65-66
Azərbaycan rəvayətləri

**Azərbaycan rəvayətləri** — Azərbaycan xalq nəsrinin formalaşmasında xüsusi yeri olan janrlardan biridir.

Azərbaycan ədəbiyyatının bizə gəlib çatmış qədim nümunələri hələ yazıdan xeyli əvvəl, ümumi bədii inkişafın "nisbətən aşağı pillədə", kainat, yaradılmış, həyat haqqında ibtidaimifolji mərhələdə olduğu zamanlarda əsasən şifahi surətdə meydana çıxmışdır.Bu nümunələri əsrlər boyu toplanıb yazıya köçürülməmiş, şifahi şəkildə ağızdan-ağıza nəsildən-nəslə keçərək yaşamışdır. Azərbaycan ədəbiyyatında belə nümunələrdən biri də rəvayətlərdir.

Azərbaycan rəvayətləri üç yerə bölünür:

# Əxlaqi-ibrətamiz rəvayətlər.
# Toponomik rəvayətlər.
# Dini rəvayətlər

Birinci qrup rəvayətlərdə əsas məqsəd əxlaqi-ibrətamiz keyfiyyətlər aşılamaqdır.

İkinci qrup rəvayətlər əsasən yer-yurd (kənd, şəhər, çay, dağ və s.) adları ilə bağlı meydana gələn rəvayətlərdir.

Üçüncü qrup rəvayətlərdə də ibrətamiz yekun nəzərə çapdırılır. Onlar içərisində ayrı-ayrı peyğəmbərlər, müqəddəs ocaqlar, axund və qazilər barədə konkret hadisə və faktlara əsaslanan rəvayətlər var idi

## İstinadlar
Yapet (peyk)

**Yapet** () — Saturnun peyki. Fransız alim Covanni Kassini tərəfindən 25 oktyabr 1671-ci ildə kəşf edilib. Diametri təqribən 1800 km, planet ətrafında dolanma dövrü təqribən 79 gündür. Ölçülərinə görə üçüncü, Saturndan məsafəsinə görə səkkizincidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 68
Yapon dənizi

**Yapon dənizi** (; ) — Sakit okeanın yarımqapalı dənizi. Avrasiya materiki (qərbdə) ilə Saxalin, Hokkaydo və Honşu adaları (şərqdə) arasındadır. Yapon dənizini şimalda Nevelsk və Laperuz boğazları Oxot dənizi ilə, şərqdə Sanqar boğazı Sakit okeanla, cənubda Koreya boğazı Şərqi Çin dənizi ilə birləşdirir. Sahəsi 1 milyon 62 min km², orta dərinliyi 1536&nbsp;m, suyunun həcmi 1 milyon 630 min km³-dir (digər məlumatlara görə 978 min km², 1750&nbsp;m, 1713 min km³). İri körfəzləri: Böyük Pyotur və Şərqi Koreya körfəzləridir. Yapon dənizinə Suyfun, Samarqa, İsikari, Moqami, Tumanqan və sairə çaylar tökülür. Dib relyefi əsasən dərinliyi 3699 m-ə (bəzi məlumata görə 3669&nbsp;m) çatan qapalı çökəklikdən ibarətdir. Dənizin mərkəzi hissəsində Yamato yüksəkliyi yerləşir. Bu hissədə dərinlik 282 m-ə qədər azalır. Əsas faydalı qazıntıları (neft, qaz, qızıl və kassiterit səpintiləri) şelf hissədə yerləşir. Yapon dənizində mülayim musson iqlimi hakimdir. Qışda şimali-qərb, yayda cənubi-şərq mussonları əsir. May-oktyabr aylarında Yapon dənizi üzərindən (əsasən cənub-şərq hissəsindən) qasırğalar keçir. Havanın orta temperaturu fevralda – 15-dən (şimalda) 6 °C-yə (cənubda) qədər, avqustda müvafiq olaraq 17 və 25 °C-dir. İllik yağıntı şimali-şərqdə 310–500 mm-dən cənubi-şərqdə 1500–2000 mm-ə qədərdir. Yazda və yayda tez-tez duman olur. Səth axınları saat əqrəbinin əks istiqamətində dövr edir (şərq hissədə isti Kurosio axınının qolu Tsusima axını, qərb hissədə soyuq Sahil axını və onun materik sahillərində davamı). Suyun temperaturu səthdə qışda şimalda – 1.3–0 °C ilə cənubda 11–12 °C, yayda müvafiq olaraq 17 °C ilə 26 °C arasında dəyişir. 150–200 m-dən dərində suyun temperaturu 0–1.5 °C-dir. Duzluluq şərqdə 34.1–34.8‰, qərbdə 33.7–33.9‰-dir. Suyun şəffaflığı 10 m-dən artıqdır. Qabarmaların hündürlüyü 2.3 m-ə (Tatar boğazında) çatır. Yapon dənizinin bəzi körfəzləri noyabrda buz bağlayır. Yapon dənizində 800-ə qədər bitki növü, müxtəlif balıqlar (siyənək, navaqa, qızılbalıq, qalxan balığı, skumbriya və s.), çoxlu yengəc, stridiya və sairə var. Dəniz tısbağası və aybalıq da olur. Yapon dənizinə balinalar da gəlir. Dənizin nəqliyyat əhəmiyyəti böyükdür. Rusiya, Yaponiya, Koreya (yarımadadakı hər iki dövlət) və Sakit okeanın bütün ölkələri bu dəniz vasitəsilə əlaqə saxlayır. Mühüm portları: Vladivostok, Naxodka, Aleksandrovsk-Saxalinsk, Sovetskaya Qavan, Xolmsk (Rusiya), Niiqata, Tsuruqa, Maydzuru (Yaponiya), Vonsan, Hınnam, Çhoncin (KXDR).

## Mənbə
* Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы. V ҹилд: Италиja – Куба. Баш редактop: Ҹ. Б. Гулиjeв. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксиjaсы, 1981, cəhифə 69.
Yaponiya Elmlər Akademiyası

**Yaponiya Elmlər Akademiyası** və ya qısaca: **YEA** — 1879-cu ildə Tokioda təşkil edilmişdir. 1949-cu ildən Yaponiya Elmi Şurasının, 1956-cı ildən Maarif Nazirliyinin tabeliyindədir. YEA-nın tərkibində sosial, humanitar, təbiyyat elmləri və sairə bölmələr vardır. YEA "Protokollar", "Elmi qeydlər" nəşr etdirir.

## İstinadlar
Ulduzlu gecə (tablo)

**<big>Ulduzlu gecə</big>** () — Hollandiyalı post-impressionist rəssam Vinsent van Qoqun 1889-cu ilin iyununda kətan üzərində yağlı boya ilə çəkdiyi tablosudur. O, bu əsərində günəş doğmadan əvvəl Sen-Remi-de-Provansdakı sığınacaq otağının şərqə baxan pəncərəsindən xəyali bir kənd əlavə etməklə mənzərəni təsvir etmişdir. Van Qoqun maqnum əsəri kimi tanınan "Ulduzlu gecə" əsəri 1941-ci ildən Nyu Yorkdakı Müasir İncəsənət Muzeyinin daimi kolleksiyasına daxildir.

## Ruhi xəstəxana

23 dekabr 1888-ci ildə sol qulağına zərər yetirdikdən sonra Van Qoq 8 may 1889-cu ildə könüllü olaraq Saint-Paul-de-Mausole dəlixanasına getdi. Saint-Paul-de-Mausole varlılara xidmət edirdi və Van Qoq gələndə o qədər də dolu deyildi. Buna görə də ona təkcə yatmaq üçün otaq deyil, həm də rəssamlıq emalatxanası kimi istifadə edə biləcəyi birinci mərtəbədəki otağı tutmağa imkan verdilər.

Van Qoq Sent-Remi-de-Provansdakı sığınacaqda qaldığı müddət ərzində karyerasının ən məşhur əsərlərindən bəzilərini, o cümlədən 1889-cu ilin may ayında çəkdiyi, hazırda J. Paul Getty Muzeyində olan *[[Süsənlər]]* və 1889-cu ilin sentyabrında çəkdiyi hazırda Orse muzeyində saxlanılan avtoportretini çəkmişdir.

## Həmçinin bax

* Vinsent Van Qoq
* Postimpressionizm
* Həkim Qaşenin portreti
* Kartof yeyənlər
* Süsənlər
* Günəbaxanlar
* *[[Qarğalarla taxıl sahəsi (tablo)|Qarğalarla taxıl sahəsi]]*
* *[[Arlda yataq otağı (tablo)|Arlda yataq otağı]]*
* *[[Gecə kafesi]]*
* *[[Qırmızı üzüm bağı (rəsm əsəri)|Qırmızı üzüm bağı]]*
* *[[Rona üzərində ulduzlu gecə]]*

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

#https://en.wikipedia.org/wiki/The_Starry_Night
# https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_Modern_Art
# https://en.wikipedia.org/wiki/Monastery_of_Saint-Paul_de_Mausole
# https://en.wikipedia.org/wiki/J._Paul_Getty_Museum
# https://en.wikipedia.org/wiki/Irises_(painting)
# https://en.wikipedia.org/wiki/Mus%C3%A9e_d%27Orsay
# https://en.wikipedia.org/wiki/Van_Gogh_self-portrait_(1889)
Rza Xodadadi

**Rza Xodadadi** (Reza Khodadadi — fars. رضا خدادادی) — İranın ünlü və tanınmış müasir sənətkar, rəssam, heykəltaraş, akademik və tədqiqatçı, Tehran İncəsənət Universitetinin professoru və fakültə üzvü. 26 fevral 1961 İran Azərbaycanında Ərdəbil şəhərində anadan olub . İndi Tehranda yaşayır və işləyir.

Dr. Xodadadi uşaqlıqdan rəsm və heykəltaraşlığa başladı. Sonra digər sənətlərdə, o cümlədən divar rəsmi (mural), model edilməsi və daxili dizayn sahələrində aktiv oldu.

## Universitetlər və ali təhsil müəssisələrində tədris təcrübəsi
* Shahid Recai Universiteti.
* Azad İslami Universiteti.
* Ali təhsil Sooreh İnstitutu (Sooreh Universiteti)
* İncəsənət Al-Zahra Fakültəsini
* İncəsənət Universiteti(Tehran), 1991-ci ildən.

## Bəzi rekordlar və vəzifələri
* İran rəsmi Mütəxəssislər sertifikatlı üzrə ədalət mühakimə Assosiasiyasının İncəsənət işlərinə üzvü.
* Art Universitetinin Rəssamlıq şöbəsinin direktoru.
* Art Universitetinin Heykəl İncəsənət rəhbəri.
* Sooreh Universitetinin bakalavr(B. A) Rəssamlıq direktoru
* Sooreh Universitetinin Master(M. A) Rəssamlıq direktoru.
* Tehranın Gözəlləşdirmə Təşkilatının şəhər Divar Rəsmi (mural) və Heykəl Elmi Şurasının üzvü.
* Tehranın Gözəlləşdirmə Təşkilatının şəhər Divar Rəsmi (mural) Texniki Təşkilatının üzvü.
* Tehranın Gözəlləşdirmə Təşkilatının şəhər Işıqlandırma Komitəsinin üzvü.
* Müasir İncəsənət İnstitutunun fəxri üzvü.
* Milli Olimpiya Akademiyasının Elmlər və İncəsənət Mərkəzinin heyət üzvü.
* Milli Olimpiya Akademiyası və Parlmpyk incəsənət Şurasının üzvü.
* Bir neçə festival və incəsənət müsabiqəsində seçilməsi və münsif üzvü.
* Tehranın Gözəlləşdirmə Təşkilatının "Yeni Düşüncə" elmi katibi.
* İyirmi üçüncü "Mebel Beynəlxalq sərgi" Elmi Komitəsinin üzvü.
* Üstün mebel "PFN AWARD 2014" Birinci Milli mükafatı münsiflər heyətinin üzvü.
* Rəsmi Ekspertlər Assosiasiyasının üzvü.
* 1393–2014 İkinci Iran Beynəlxalq Konfransı və müsabiqəsinin İşıqlandırma (Iran Lighting International Design Conference 2nd) Elmi Komitəsinin və münsiflər üzvü.
* Tehran Mural Assosiasiyası sədri.
* Tehran Mural Assosiasiyası İdarə heyəti üzvü.

## Sərgilər
Bir neçə solo sərgi: Golestan Gallery, Barg Gallery, Haft Samar Gallery, Mah Art Gallery, Hoor Art Gallery, 140-dan çox yerli və xarici kollektiv sərgilərdə iştirak edib.

## Muzeylərdə əsərləri
onun 25 Rəsm, Heykəltəraşlıq və Rölyef (relief) sənət əsərləri Müxtəlif muzeylərdə saxlanılır.

## Gallery

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://en.wikipedia.org/wiki/Reza_Khodadadi
* http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%B6%D8%A7_%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C
8 Mil (film musiqilərinin albomu)

**Music from and Inspired by the Motion Picture 8 Mile** Eminem-in başrolda oynadığı 8 Mil filminin mahnılarından ibarət albom. Shady/Interscope tərəfindən satışa çıxan albomda Eminem 5 mahnı oxumuşdur. İlk həftəsində 702,000 nüsxə satan albom, o ilin sonunda daha iki aylıq olmasına baxmayaraq 3.2 milyonla 2002-nin ən çox satan 5-ci albomu olmuşdur.
## Mahnı siyahısı
Yapon çökəkliyi

**Yapon çökəkliyi** və ya **Yapon novu** — Sakit okeanda çokəklik, Honşu adasından şərqdədir. Uzunluğu təqribən 670 km, dərinliyi 8412 m-ə qədərdir. Yamacları dikdir (6 – 8°, bəzi yerlərdə daha çox). Dibi akkumulyativ düzənlikdir (eni 20 – 30 km).

## İstinadlar
Freska

**Freska** —Təzə mala üzərində sulu boya ilə çəkilmiş şəkil, rəsm, naxış. Freska divar rəsmlərinin əsas texnikasıdır. Monumentalist rəssamlar tərəfindən icra olunur.

Freska sənəti qədim zamanlardan məlumdur. Onun ən qədim nümayələri Egey mədəniyyətində, xüsusilə Krit adasında və Santorini adasında tapılmışdır. Bu freskalar eramızdan əvvəl II minilliyə aiddir. Qədim Misirdə də tavan rəsmləri geniş yayılmışdı.

Antik Roma dövründə freska sənəti yüksək inkişaf mərhələsinə çatdı. Pompey şəhərində aşkar olunan divar rəsmləri bu dövrün ən parlaq nümunələrindəndir. Orta əsrlərdə isə freska sənəti əsasən kilsələrdə və monastırlarda dini səhnələrin təsvirində istifadə olunurdu.

İntibah dövründə freska sənəti özünün zirvə nöqtəsinə çatdı. İtaliyanın məşhur rəssamları Cotto di Bondone, Sandro Botticelli, Rafael və Mikelancelo bu texnikanı geniş tətbiq etmişlər. Mikelancelonun Vatikan şəhərində yerləşən Sikstin kapellasının tavan freskaları bu sənətin ən məşhur nümuənələrindəndir.

## Texnika və növləri
Freska texnikası iki əsas üsulla icra olunur:

**Buon Fresco – yaş freska**:

Bu üsulda rəsmlər hələ yaş olan suvaq qatına çəkilir. Sement və əhəng qarışığından ibarət olan suvaq quruyarkən boya ilə kimyəvi reaksiyaya girir və nəticədə rənglər uzun illər dəyişməz qalır.

**Fresco a Secco – quru freska**

Bu texnika quru suvaq səthinə boya ilə işlənir. Lakin bu üsulda rəsmlərin davamlılığı daha az olur və tez-tez bərpa işlərinə ehtiyac yaranır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Museum of Ancient Inventions: Roman-Style Fresco, Italy, 50 AD
* Sigiriya Frescoes, The Mary B. Wheeler Collection, University of Pennsylvania Library 
* Fresco Paintings
*Like mystery lime creates the fresco 
* Fresco Techniques
* Painting a Fresco, Lessons and Examples: Buon and Secco Fresco by Donald A. Jusko
* Fresco School
* High Fresco - The Art of Ben Long 
* The Art of Fresco Recaptured by Steve Bogdanoff
*Web gallery of Art 
*A fresco to commemorate the canonisation of Pope John XXIII and Pope John Paul II 
* Buon Fresco 101
Molbert

thumbnail

**Molbert** və ya ya **Malbret** (: *malen* rəsm çəkmək üçün *Brett* lövhə) — rəssamlıqda işlədilən üçayaqlı, yaxud üfüqi özül üzərində bərkidilmiş şaquli dayaqlardan ibarət dəzgah.

İş prosesi zamanı tablo, rəsm, və s. molbert üzərində yerləşdirilir. Adətən materialı taxtadan olur.

## Ədəbiyyat
* ASE, VII cild, Bakı, 1983. səh. 24.
Yarğanotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bir və ya çoxillik otlardır. Yarpaqları oval formalı, çiçəkləri ağ, bəzən çəhrayı olur. Meyvəsi buynuzcuqdur, Avropa, Asiya və Şimali Amerikada 70, Azərbaycanda isə 8 növü yayılmışdır. Bunlardan üçü (Th. armenum, Th. szovitsianum, Th. rostratum) Azərbaycan florası üçün endemdir. Bəzi növlərinin (Th. arvense) yarpağında C vitamini olduğu üçün yeyilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax