open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cəbrayıl

**Cəbrayıl** — Azərbaycan Respublikasında şəhər, Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun Cəbrayıl rayonunun mərkəzi, rayonun Cəbrayıl şəhər inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi.

## Tarixi

1841-ci ildə Cəbrayıl ərazisi mərkəzi Şamaxı şəhəri olan Xəzər vilayətinin, 1846-cı ildə isə Şuşa qəzasının tabeliyinə verilmişdir. 1873-cü ildə Cəbrayıl və ona qonşu olan ərazilər Şuşa qəzasının tərkibindən çıxarılaraq Yelizavetpol quberniyasının tərkibində Cəbrayıl qəzasına verilib.

Cəbrayıl şəhəri 1993-cü ilin avqust ayının 23-ü ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 2020-ci ilin 4 oktyabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

## Əhalisi
Rusiya imperiyasında 1897-ci ildə əhalinin siyahıya alınmasının nəticələrinə görə Cəbrayılda 520 nəfər yaşayırdı. Onlardan 228-si azərbaycanlı, 186-sı rus, 76-sı erməni, 18-i ukraynalı və 12-si isə başqa xalqların nümayəndələri idi. SSRİ-də 1989-cu il ümumittifaq əhali siyahıya alınmasına əsasən Cəbrayılda 6070 nəfər yaşayırdı.

### Görkəmli şəxsləri
* Cəmil Əhmədov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Ramil Səfərov — hərbçi
* Sabir Əhmədli — xalq yazıçısı
* Həsən Hüseynov — texnika elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2011)
* Teymur Quliyev — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin (1937–1946) və Nazirlər Şurasının (1946–1953; 1953–1954) sədri
* Elman Rüstəmov — Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının sədri (1995–2022), baş nazirin müşaviri (2022—hal-hazıradək)
* Hafiz Quliyev — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrının baş rejissoru, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi
* Yaqut Abdullayeva — xanəndə, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2006)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xaçmaz

**Xaçmaz** — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun Xaçmaz şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Xaçmaz rayonunun inzibati mərkəzi. 1938-ci ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.

## Tarixi
Xaçmaz şəhərinin tarixi tam öyrənilməsə də məlumdur ki, artıq XVII əsr mənbələrdə Xaçmaz adı çəkilir. Şəhərin Qudyalçayın sahilində yerləşməsi də, yəqin ki, təsadüfi deyil, çünki bu çayın mənsəbində o zamanlar tanınmış liman olan Niyazabad yerləşirdi. Şəhərin karvan ticarət yolları üzərində yerləşməsi onun sürətli inkişafına səbəb olmuşdur. XX əsrin əvvəlində inşası başa çatan Bakı-Mahaçqala (Petrovsk) dəmir yolu üzərində Xaçmaz stansiyasının tikintisi şəhəri vacib nəqliyyat məntəqəsinə çevirdi. 1930-cu ildə şəhər rayon mərkəzinə çevrildi. 1945–1954-cü illərdə tikilən Xaçmaz konserv kombinatı isə uzun müddət Avropa qitəsində istehsalat gücünə görə ən iri müəssisələrdən biri olmuşdur. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən "2010–2014-cü illər üçün Xalq Yaradıcılığı Paytaxtları" Proqramına uyğun olaraq Xaçmaz 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əfsanələr paytaxtı elan olunub. 2014-cü ildə Xaçmaz şəhəri, Bakı prospektində Bayraq Meydanı yaradılmışdır. Orada 85 metr hündürlüyündə Bayraq dirəyi qaldırılmışdır. Bayrağın uzunluğu 30 metr, eni isə 15 metrdir. Həmin ərazidə Bayraq Muzeyi fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi

## Tanınmış şəxsləri

## Qardaş şəhərlər
*  Dərbənd, Rusiya
*  Iğdır, Türkiyə
*  Qaratəpə, Gürcüstan

## Qalereya

Kuvşin.jpg|
СкульптураГоры.jpg|
Əziz Əliyev muzeyi.jpg|
ПамятникЛампе.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri
Neotomizm

**Neotomizm** — Avkinalı Fomanın ideyalarını inkişaf etdirən dini–fəlsəfi təlimdir. Neotomizm XX əsdə daha sürətlə yayılmış və hazırda da böyük və nüfuzlu cərəyan olaraq qalmaqdadır. Onun tərəfdarları təkidlə qeyd edirlər ki, "yalnız din nicat verə bilər", ən kəskin ictimai suallara yeganə cavab bundan ibarətdir ki, "xristianlıq ruhu həyatımıza daha təsirli nüfuz etməlidir". 

Əslində Neotomizm orta əsr sxolastı Akvinalı Fomanın Vatikan tərəfindən katolik kilsəsinin rəsmi fəlsəfəsi kimi qəbul edilən təliminin yeniləşdirilmiş variantından ibarətdir. Neotomistlər təliminin ən ümdə əsası bundan ibartdir ki, Allah aləmin xaliqi və külli–ixtiyar sahibidir. Neotomistlərin fikrincə, təbiət "ilahi ideyaların tətbiqi", tarix isə "ilahi planın həyata keçirilməsidir". Onlara görə, həqiqəti dərk etmək üçün üç forma vardır: elm, fəlsəfə və din. Bu formaların ən aşağısı elmdir. Onlara görə, elmin verdiyi bilik mötəbər deyildir və yalnız cismani qılafla məhduddur ki, həmin qılaf da aləmin həqiqi mənəvi mahiyyətini gizlədir, bu mahiyyətə elm nüfuz edə bilmir və bunu qismən fəlsəfə, yaxud metafizika kəşf edə bilər. Elmdən fərqli olaraq fəlsəfə aləmin mövcudluğunun ilk səbəbi məsələsini irəli sürür və belə bir nəticəyə gəlir ki, bu ilk səbəb ali mənəvi başlanğıcdır, yaxud aləmi yaradan Allahdır. Neotomistlərin təliminə görə, ali həqiqət yalnız vəhy və dini iman yolu ilə dərk edilir ki, elm və fəlsəfə də özünün dünyagörüşü əhəmiyyəti olan bütün prinsipial nəticələrini bu dini imanla uzlaşdırmalıdır.

Neotomizmin ən görkəmli nümayəndələri J.Mariten (1882– 1973), E.Jilson, Q.Vetter və Y.Boxenski hesab olunur.

Ümumiyyətlə, neotomizm təlimi müxtəlif fəlsəfi fənlər sisteminə əsaslanır. Onlardan metafizika, qnoseologiya, naturfəlsəfə, etika, estetika, sosiologiya və s. göstərmək olar. Neotomist fəlsəfəsinin mərkəzində varlığın universal fəlsəfi nəzəriyyəsi rolunda çıxış edən metafizika durur.
Ümumi metafizika özündə ontologiyanı (ümumiyyətlə, varlıq haqqında və necə var o cür varlıq haqqında təlimi) birləşdirir. Xüsusi metafizika dünya və insan haqqında təlimi ifadə edir.

## Mənbə
* http://dream.azeriblog.com/2008/11/30/felsefe-33
Eleya məktəbi

**Elea məktəbi** — Miladdan öncə VI və V yüzilliklərdə güney İtaliyanın **Elea** (yun. *Έλέα*, lat. *Velia)* şəhərində fəaliyyət göstərən fəlsəfi məktəb. Elea filosofları varlıq haqqında düşünmüş, onun nə olduğunu bilmək istəmişdilər. Bu problemi çözərkən onlar məntiqi düşüncənin real duyğularla ziddiyyətdə olması ehtimalını irəli sürmüşdürlər. Elealılar həm də bütün dünyanın vahidliyini iddia etmişdilər. Eyni zamanda, Elea filosofları yunan dininin bir çox aspektlərinin tənqidçiləri kimi də tanınmışdılar.

Elea məktəbinin əsas təmsilçiləri:
* Ksenofan
* Parmenid
* Eleyalı Zenon
* Melissus
Fəlsəfi təlimləri onlara aid olan məqalələrdə verilmişdir.

## Mənbə
*
Əhalisinə görə ABŞ şəhərlərinin siyahısı

ABŞ Statistika Bürosu Puerto-Riko istisna olmaqla ABŞ-də əhalisinin sayı 100 mindən artıq olan şəhərlərin siyahısını tərtib edir. Son zamanlar ABŞ-də Green card qazananların və digər yollarla bu ölkəyə gələnlərin sayı kəskin çoxaldığından bu statistikaya 200-dən çox şəhərin adı daxil edilmişdir.

 

### Puerto-Riko

Burada siyasi cəhətdən ABŞ-yə bağlı olan Puerto-Rikonun ən böyük şəhərləri göstərilib.

## Həmçinin bax
Ben (mahnı)

**Ben** — Volter Şarf və Don Blek tərəfindən yazılmış və Maykl Cekson tərəfindən 1972–ci ildə Motown leyblı üçün ifa edilmiş mahnı. Mövzusu 1972–ci ildə çəkilmiş eyniadlı filmdən götürülən mahnının çıxışından bir həftə sonra Billboard Hot 100-də zirvəyə yüksəlmişdir. Mahnı həmçinin Avstraliya hit-paradında da birinci yerə yüksəlmiş və səkkiz həftə birinciliyini qorumuşdur. Britaniya hit-paradında isə mahnı ilk yeddiliyə qədər yeksələ bilmişdir.

## Haqqında

Əslində Donni Osmondun ifası üçün yazılmış mahnı, Osmondun o zaman konsert turunda olması səbəbiylə Maykl Ceksona verilmişdir.

Cekson o zaman hər nə qədər gənc olsa da, artıq onun bir sinqlı ("I Want You Back" "The Jackson 5"la birgə 1970–ci ildə ifa edilmiş mahnı) hit-paradlarda birinciliyə yüksəlmişdi. "Ben" Maykl Ceksonu on dörd yaşında hit-paradlarda birinciliyə yüksəlmiş üçüncü gənc müğənni kimi tarixə saldı. Ondan əvvəl yalnız Stivi Uander "Fingertips, Pt. 2" mahnısı və Donny Osmond 1971–ci ildə "Go Away Little Girl" mahnısı ilə birinciliyə yüksəlmişdi.

Mahnı, həm də Ceksonun ən çox satılan mahnılarından olmaqla, The Jackson 5 Anthology, The Best of Michael Jackson, Michael Jackson Anthology, Jackson 5: The Ultimate Collection, The Essential Michael Jackson, Michael Jackson: The Ultimate Collection, Hello World: The Motown Solo Collection, The Definitive Collection, Number Ones və King Of Pop albomlarında satışa çıxarılmışdır. Mahnının canlı ifa versiyası 1981–ci ildə çxarılmış The Jacksons Live! albomunda, remix versiyası isə The Remix Suite və Michael Jackson: The Stripped Mixes albomlarında dinləyicilərə təqdim edilmişdir. Maykl Ceksonun ölümündən sonra Akon mahnının yeni versiyasını Ceksonun orijinal ifası və Akonun arxa səslərlə müşayəti olan versiyanı dinləyicilərə təqdim etmişdir.

1985–ci ildə mahnı Marti Vebbin ifasında Birləşmiş Krallıqda yenidən hit-paradlarda ilk onluğa daxil olmuşdur. Mahnı tezliklə ilk beşliyə qədər irəliləyərək, ifaçının ən uğurlu sinqllarından birinə çevrilmişdir. Mahnının müəlliflərindən biri olan Don Black bu zaman Marti Webbin meneceri idi.

1997–ci ildə isə irland oğlan qrupu "Boyzone" mahnının yeni versiyasını özünün "A Different Beat" adlı albomuna daxil etdi.

Mahnı F Major musiqi açarında və 88bpm tempində yazılmışdır. Vokal dəyişilik diopazonu isə B3–D5 arasındadır.

## Hit paradlarda

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Aşıq Arzuman

**Aşıq Arzuman** (*Arzuman Xıdır oğlu Əliyev*; ) — azərbaycanlı aşıq, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Aşıq Arzuman 23 iyul 1966-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində dünyaya gəlmişdir. 1983-cü ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutuna qəbul olunmuşdur. 1986-cı ildən 1988-ci ilə qədər hərbi xidmətdə olmuş və 1991-ci ildə Azərbaycan Neft Kimya İnstitutunu bitirmişdir. 1993–1994-cü illərdə Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı olmuşdur.

Arzumanın aşıq sənətinə böyük həvəsi olduğundan özü bu sənəti öyrənmişdir. Ustad dərsi almasa da, o, saz çalmağı və ifa etməyi məharətlə bacarmışdır. Məlahətli səsə malik Aşıq Arzuman xeyli saz havalarını bilməklə yanaşı bir neçə dastan da bilirdi.

Aşıq Arzuman 5 iyun 2010-cu ildə 44 yaşında Bakı şəhərində ürək dayanmasından vəfat etmiş və Bakıxanov qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.

## Mənbə
* Araz Yaquboğlu. "Daşkənd aşıqları və şairləri", Göyçə məşəli qəzeti. № 07(07). 24 aprel 2009-cu il.

## Xarici keçidlər
* [Aşıq musiqisi Şahsevəni havasında Qurbaninin sözlərini Aşıq Arzuman və [Aşıq Firudin] oxuyurlar]
* Aşıq Arzuman oxuyur

## İstinadlar
Hacıqabul

**Hacıqabul** (əvvəlki adı **Qazı–məmməd** olub) — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun Hacıqabul şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Hacıqabul rayonunun inzibati mərkəzi.

## Tarixi
XX əsrin başlanğıcında Azərbaycanı işğal edən Rusiya kommunistləri bu yaşayış məntəqəsinin adını dəyişərək ona kommunist rəhbərlərdən olan Qazıməmməd Ağasıyevin adını veriblər. 1938-ci ildə bura rayon tabeli şəhər statusu verildi. Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra 2000-ci ildə şəhərin və tabe olduğu rayonun adı dəyişdirilərək ona əvvəlki adı qaytarılıb.

## Coğrafiyası və iqlimi
Əsasən düzənlikdir, lakin Böyük Qafqaz dağlarının bəzi təpəlikləri rayonun ərazisində aydın görünür. Torpaqları şoran, bitki örtüyü zəifdir. Kür çayı sahili boyunca tuqay meşələri uzanır. Meşələrdə çaqqal, canavar, tülükü, vəhşi pişik, porsuq, kirpi, dovşan və gürzə kimi zəhərli ilanlar yaşayır.

İqlimi olduqca sərtdir, yayda çox isti, qışda çox soyuq.

## Əhalisi

## Dəmiryol
Hacıqabul şərqdən qərbə doğru uzanan, Azərbaycanın paytaxtını Bakını ölkənin qalan hissəsi ilə birləşdirən Azərbaycanın əsas dəmir yolu xəttlərindən birində yerləşir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti şəhər boyunca işləyəcək. Dəmir yolu həm insanların daşınmasını, həm də neft və çınqıl kimi malların və malların daşınmasını təmin edir.

Hacıqabul Mərkəzi Stansiyası şəhərlə milli və beynəlxalq dəmir yolu əlaqələri üçün son dayanacaqdır. Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycanı birbaşa birləşdirən Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttinin tikintisi 2007-ci ildə başlamış və 2015-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır. Tamamlanmış bir filial şəhəri Gürcüstanın Tiflisi ilə birləşdirəcək və oradan qatarlar Türkiyədəki Axalkalaki və Qars şəhərlərinə getməyə davam edəcəkdir.

## İqtisadiyyatı
1979-cu ildə Qazı-məmməd-də Qazı-məmməd balıq fabriki, avtomobil dayanacağı, yerli sənaye zavodu, mexanikləşdirilmiş daş soba, stansiya, 4 on yaşlı uşaq, 3 səkkiz yaşlı uşaq bağçası, 2 məktəb, mədəniyyət evi və bir ev inşa edildi. 2 klinika, 2 uşaq bağçası. Şəhərdə 9 tam orta məktəb, humanitar fənlər üzrə məktəb-lisey, idman məktəbi, şahmat məktəbi, uşaq yaradıcılığı mərkəzi, texniki yaradıcılıq mərkəzi, regional mədəniyyət mərkəzi, 2 klub, 7 kitabxana, diyarşünaslıq muzeyi, Heydər Əliyev mərkəzi, rayon xəstəxanası və s. uşaq xəstəxanası. Şəhərdəki sənaye müəssisələrindən keramika plitələri fabriki, balıq fabriki, kərpic fabriki və quşçuluq fabriki var.

2019-cu ildə Hacıqabul avtomobil zavodunun inşasına başlandı, burada Scania avtobuslarının istehsalına başlanacaqdır. Kənd təsərrüfatı, əkinçilik, balıqçılıq, heyvandarlıq və bağçılıq geniş yayılıb.

Torpaqları şoran olsa da, bol məhsul əldə etmək mümkündür, xüsusən Kür çayı sahilindəki münbit torpaqlarda. Tuqay meşələrində bitən yulğun ağacları odun kimi yığılır.

## İstinadlar

Real aikido ilk dəfə burada yaranıb banisi Nicat olub
Göyçay

**Göyçay** — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun Göyçay şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Göyçay rayonunun inzibati mərkəzi. XIX əsrdən şəhərdir. Göyçay şəhəri əsəsən Narı, çinar və küknar ağacları ilə məşhurdur.

## Tarixi
Göyçay şəhəri Bakı–Qazax magistral yolunun 216 kilometrliyində, Ucar dəmiryolu stansiyasından 18 kilometr məsafədə yerləşir.

"Göyçay" türk sözü olub, sahilində yerləşdiyi Göyçay çayının adından götürülmüşdür. Çayın suyu həddindən artıq şəffaf olduğuna və göy rəngə çaldığına görə belə adlandırılmışdır.

## Qardaş şəhərlər
*  Valmontone, İtaliya

# Lida şəhəri, Belarus Respublikası

## Əhali
**[[Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi|AzStat]]**-ın yayımladığı 13 – 22 aprel 2009-cu il tarixinə olan ümumölkə əhali siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən şəhərdə 36.786 nəfər yaşayır.

### Tanınmışları
* Əli Kərim (1931–1969) — Şair, tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Əjdər Xaspoladov (1901-1986) — SSRİ-nin ilk ədliyyə generallarından biri.
* Ələkbər Eminov (1908-?) — Siyasətçi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağdam Rayon Komitəsinin birinci katibi.
* Ənvər Məmmədxanlı (1913–1991) — Azərbycanın xalq yazıçısı.
* Fərhad Əhmədov (1955-) — Rusiyanın "Nortqaz" kompaniyasının prezidenti. 
* Məmməd Quliyev (1936–2001) — Görkəmli bəstəkar, əməkdar incəsənət xadimi, pedaqoq, ictimai musiqi xadimi.
* Oqtay Maqsudov (1937-2018) — Ədliyyə general-mayoru, Azərbaycan Respublikasinın əməkdar hüquqşünası.
* Sadıq bəy Ağabəyzadə (1865-1944) — Azərbaycan Demokratik Respublikasının daxili işlər nazirinin müavini, general — mayor.
* Şahin Sultanov (1959-) — Azərbaycan Respublikası Hərbi Dəniz Qüvvələrinin keçmiş komandanı, kontr–admiral.
* Şəfahət İmranov (1972-) — Ədliyyə general mayoru.
* Şövqi Göyçaylı (1935-) — AMEA-nin üzvü, coşrafiyaşünas alim.
* Piri Məmmədov (1940-2008) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.
* Rauf Hüseynov (alim) (1940-2019) — AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Riyazi fizika tənlikləri şöbəsinin müdiri, Fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2007).
* Rəsul Rza (1910–1981) — Azərbaycanın xalq şairi, Sosialit Əməyi Qəhrəmanı.
* Telman İsmayılov (1956-) — AST şirkətlər qrupunun rəhbəri (Rusiya).
* Yuri Kovalyov (1965–1991) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## İstinadlar
Ağcabədi

**Ağcabədi** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Ağcabədi şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər. Ağcabədi rayonunun inzibati mərkəzi.

## Tarixi
Ağcabədi yaşayış məntəqəsinin adı mənbələrdə ilk dəfə 1593-cü ildən çəkilir. Ağcabədi bir müddət mənbələrdə Ağcabədi Xəlfərəddin adı ilə qeyd olunmuşdur. Şəhərin mərkəzindəki çökəkliyin bir hissəsi keçmişdə Xəlfərəddin adlanırdı. XIX əsrin əvvəllərində ərazidəki xəlfərəddinlilər 88 ailədən ibarət bir icma olmuşdur.

Ağcabədi rayonu Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Bu qədimliyi sübut edən maddi əlamətlərdən olan eneolit, tunc, antik dövrünə və orta əsrlərə aid yaşayış yerlərinin qalıqları – Kamiltəpə, Nərgiztəpə, Qaraköbərli, Yantəpə, Qalatəpə və Gavur arxı diqqəti cəlb edir. Tarixçilər bu təpələri Misir ehramları ilə müqayisə edərək qeyd edirlər ki, hətta Gavur arxının Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən təmir olunması güman olunduğu halda, XVI əsrdə Teymurləng tərəfindən tam təmir olunması tarixi faktdır. Rayonda orta əsrlərə aid daşdan yonulmuş formalı başdaşlarına qəbirstanlıqlarda rast gəlmək olur. Ağcabədi rayonu 1930-cu ildə təşkil edilmiş, 1963-cü ildə ləğv olunub Ağdam rayonunun tabeliyinə verilmiş, 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur.

## Etimologiyası
Ağcabədi toponimi bəzi mənbələrdə ağca (burada "ağımtıl", "bozumtul", "boz") və bədi (ərəbcə, badiyə sözünün təhrif forması olub, "düzənlik", "düzən" deməkdir) sözlərindən ibarət olub, "bozumtul yer", "ağca düz" kimi açıqlanır. 1933-cü ildə Cəlilabad rayonunun ərazisində Ağcabədi adlı kənd qeydə alınmışdır. Əslində ağca (bozumtul, əkilməmiş) və bədi (türk dillərində bət/bet/bəd "dağ yamacı" mənasını ifadə edir) sözlərindən düzəlib, "əkilməmiş dağ yamacı" deməkdir. Ərazinin coğrafi mövqeyi bunu bir daha sübut edir.

## Foto məlumat
'''Ağcabədi şəhəri 2012''' 

## Mədəniyyəti
Muğanlı kəndində eramızdan əvvələ aid tarixi abidələr aşkar edilmişdir.

## Əhalisi

## Tanınmış şəxsləri
* Üzeyir Hacıbəyov — tanınmış bəstəkar.
* Vilayət Quliyev — 1999–2004-cü illərdə Azərbaycanın Xarici İşlər Naziri.
* Tofiq Bəhramov — Azərbaycanlı futbol hakimi.
* Aqil Abbas — Milli Məclisin Deputatı.
* Mansur Piriyev — Jurnalist, Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin İnformasiya Təminatı və İnnovativ Həllər şöbəsinin müdiri

## İqtisadiyyatı
Ağcabədi şəhərində 3 yeni açılmış süd emalı zavodu və bir neçə bankın filialı yerləşir.

## Qardaş şəhərlər
* Batumi, Gürcüstan
* Rize, Türkiyə
* Moskva, Rusiya

## Qalereya

Ağcabədi Asan xidmət mərkəzi.jpg|Ağcabədi Asan xidmət mərkəzi
Ağcabədi OİK - 8.jpg|Ağcabədi Olimpiya-İdman mərkəzi


## İstinadlar
İmişli

**İmişli** — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun İmişli şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, İmişli rayonunun inzibati mərkəzi.

## Tarixi
1938-ci ildə rayon mərkəzi Qaradonlu kəndindən İmişliyə köçürülmüşdür. 1944-cü ildə İmişli şəhər tipli qəsəbə, 1960-cı ildə isə rayon tabeli şəhər statusunu almışdır.

## İqtisadiyyatı
2006-cı ildə İmişlidə Azərsun Holdinq şirkətinin sərmayəsi ilə Cənubi Qafqazda ən böyük şəkər emalı zavodu olan İmişli Şəkər Zavodu açılmışdır. Zavoda bütövlükdə 97 milyon dollar sərmayə qoyulub. Zavod hər gün 1000 ton olmaqla il ərzində 300–350 min ton şəkər emal edəcək. 10 milyon dollar əlavə sərmayə qoyuluşundan sonra zavodun emal gücünün daha 50% artacağı planlaşdırılır. Zavodunun işçi heyəti 1.400 nəfərdir.

## Əhali
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi tatar dilində danışan şiə tatarlardan ibarət olmuşdur.

## Görkəmli şəxsləri
* Ümüdvar Quliyev -- Heydər Əliyev adına Hərbi institutun rektoru. Qarabağ ordeni ilə təltif olunub. 
* Müseyib bəy Əxicanov — Azerbaycan Demokratik Cumhuriyyetinin qurucularından biri, Bakı quberniyasının qubernatoru.
* Vüsal Qasımlı — Azərbaycan Respublikası İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru, İqtisad elmləri doktoru, professor.
* İltizam Əkbərli — İmişli Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı, Milli Məclisin deputatı.
* Xanhüseyn Kazımlı — Milli Məclisin deputatı.
* Nuşirəvan Məhərrəmli — Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasının sədri.
* Bəhram Zahidov — AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitunun direktorunun elmi işlər üzrə müavini, Hüquq elmləri doktoru, professor, Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Şamaxı, Sabirabad və Xəzər (Əzizbəyov) rayonlarının sabiq prokuroru.
* Niyaməddin Musayev — Müğənni, aktyor.
* Səyyad Aran — Azərbaycanın İstanbuldakı keçmiş baş konsulu.
* Şamil Hüseynov — Neftçala Rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı.
* Akif Təvəkküloğlu — Milli Məclisin mətbuat katibi.
* Qəşəm Nəcəfzadə — Şair.
* Simarə İmanova — Xanəndə
* Elmira Qasımova — Milli Məclisin keçmiş deputatı.
* Nazim Zahid — Şair. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Qalereya

Fayl:SADLIQ SARAYI - panoramio.jpg
Fayl:HEYDAR ALIYEV MARKAZI - panoramio.jpg
Fayl: KRAL SADLIQ SARAYI - panoramio.jpg
Fayl:Imishli, Azerbaijan - panoramio.jpg
Fayl:PARK - panoramio (7).jpg


## İstinadlar
Neftçala

**Neftçala** — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun Neftçala şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Neftçala rayonunun inzibati mərkəzi. 1959-cu ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.

## Əhalisi
Neftçala Rayon İcra Hakimiyyətinin 1 yanvar, 2022-ci il tarixli məlumatına əsasən Neftçala şəhər əhalisinin sayı 22 072 nəfər olmuşdur.

## Tanınmış şəxsləri
* Mirsəlim Əsədov (1952–) — Kimya elmləri doktoru, professor.

## Abidələri
* Heydər Almazovun türbəsi

## İstinadlar
Saatlı

**Saatlı** — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun Saatlı şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Saatlı rayonunun inzibati mərkəzi. Araz çayının sağ sahilində yerləşir.

## Adı
*Saatlı* adının mənşəyi Səədli oymağından gəlir, bu oymağın daşıdığı bu ad Qaraqoyunlu boy bəyindən almışdır. Bundan başqa, Saatlı toponimi izah edən bir neçə xalq etimologiyası var. O cümlədən, "Seatlı" (beşatlı), "Saya atlı", "Suatlı yer" və "Səhhətli yer". Başqa bir xalq etimologiyasına görə, Muğanda saatı ilk gəzdirən insan bu ərazidə yaşamışdır.

## Tarixi
Əvvəllər saatlılar Arpaçayın aşağı axarı və Arazın sağ sahillərində yaşayıb, XV əsrin 30-cu illərində ayrımlarla qarışaraq Qazax–Borçalı zonasında kök salıblar. Bu boy/tayfa Qaraqoyunlu dövləti dağıldıqdan sonra İrəvan ətrafına,sonra Borçalı ərazisinə, 1759-cu ildə feodal münaqişələrinə görə bölünərək Gəncəyə və Qarabağ xanlığına (Cavanşir mahalı və Şuşa şəhəri) köçmüşdür.

Şuşa şəhərində yaşadıqları məhəllə isə öz adları ilə "Saatlı" (Saatlı məhəlləsi) adlandırılıb.

Ağa Məhəmməd şah Qacarın Şuşaya hücumu ilə əlaqədar Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan bu tayfanı müvəqqəti olaraq Şirvan xanlığı ərazisinə köçürmüşdür. Amma Şirvan xanı Mustafa xanın güzəştli vergi və imtiyazlarına görə geri qayıtmamışlar. İndiki Saatlı rayonunun ərazisi Şirvan xanlığına aid Muğan mahalının bir hissəsi idi.

İndiki Saatlı şəhəri ilk olaraq oba (köçəri icma) olaraq xarakterizə edilmişdir. Ümumi Azərbaycanda tayfalar/oymaqlar oturaq həyat tərzinə keçdiyindən sonra Saatlı kəndə çevrilmişdir. 

Saatlı kəndi Bakı quberniyasının Cavad qəzasına aid idi. 25 may 1943-cü il tarixli Fərmanla Sabirabad rayonundan mərkəzi Saatlı olan yeni rayon ayrılmışdır. Saatlı kəndi 24 sentyabr 1947-ci ildə şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilmişdir. 1971-ci ildə şəhər statusu almışdır.

## Əhali
"Qafqaz təqvimi "nin məlumatına görə, 1910-cu ildə Bakı quberniyasının Cavad qəzasının Saatlı kəndində 1908-ci ildə 307 nəfər, 1912-ci ildə isə 323 nəfər yaşayırdı. "Qafqaz təqvimi" nin məlumatına görə, Saatlı əhalisinin sayı 1915-ci ilə qədər 235 nəfərə düşüb. Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.

## Şəkillər

Fayl:Persian Tatars. Saatly. Mugan (cropped).jpg|Çöldə Araz çayında bir qayığa söykənən iki kişi. *Persiya tatarı* (azərbaycanlı/türk) Rza Cəfər oğlu (1883–1947) və Kərim Cəfər oğlu (1881–?) qardaşları qoşadöşlü arxalıq geyimində. Saatlı kəndi, Muğan mahalı, Cavad qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası. 1912-ci il.
Qoşadöşlü arxalıq həm Quzey Azərbaycanda , həm də güney Azərbaycanda geniş istifadə olunurdu.]]
Fayl:Saatli_village_(1905-1915).jpeg|Rza Cəfər oğlu (1883–1947) və Kərim Cəfər oğlu (1881–?) qardaşları. Yaşadıqları həyətyanı sahəsi. Araz çayının yaxınlığı, Saatlı kəndi, Muğan mahalı, Cavad qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası. 1912-ci il.
Fayl:Saatly City Hall.jpg|


## İstinadlar

* www.saatlinews.com
Salyan

**Salyan** — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Salyan şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, Salyan rayonunun inzibati mərkəzi. 1915-ci ildə şəhər statusu almışdır.

## Etimologiyası
Tarixən monqollar Salyan şəhərini monqol dilində "Dalan–Navur" adlandırmışdır.

## Tarixi
Salyan şəhəri əsrlərlə Şirvanşahlar dövlətinin tərkibində olmuşdur. Bakı hakimliyinə aid olan bu şəhər dövrünün əsas şəhərlərindən idi. Burada gəmiqayırma emalatxansı vardı. Şəhərə gəmi ilə gəlinir və burada balıq yetişdirilirdi.

Salyan Quba xanlığından asılı idi və Nadir şah tərəfindən geri alınmışdı. XVIII əsrin ortalarında Salyan İbrahim Rudbari tərəfindən ələ keçirildi. Onun hökmranlığından narazı qalan salyanlılar kömək üçün Quba xanlığına üz tutdular və 1757-ci ildə Fətəli xanın komandanlığı altında olan qoşunlar Salyanı tutdular, İbrahim Rudbarini qovdular və şəhəri Quba xanlığına birləşdirdilər.

1729–1782-ci illərdə Salyan sultanlığının paytaxtı olub.

1799-cu ildə Şamaxı xanı Mustafa xan Salyanı ələ keçirdi və ona naib təyin etdi.

1916-cı ildən Salyan Bakı quberniyasının Cavad qəzası inzibati mərkəzi olmuşdur. 1916-cı ildə ona şəhər statusu verilmişdir.

1929–1930-cu illərdə — Muğan dairəsinin mərkəzi, 1930-cu ildən Salyan şəhəri Salyan rayonunun inzibati mərkəzidir.

## Əhalisi

## Tanınmış sakinləri

Fayl:Şeyxülislam Axund Məhəmmədəli Hüseynzadə.jpg|Məhəmmədəli Hüseynzadə, Azərbaycan dini xadimi 
Fayl:Portrait of Sheikhulislam by Huseinzade.jpg|Əhməd Hüseynzadə, Azərbaycan dini xadimi 
Fayl:Ali bey Huseynzade.jpg|Əli bəy Hüseynzadə, Azərbaycan ədibi, filosof və ədəbiyyat tənqidçisi 
Fayl:Asadulla bey Muradkhanov.jpg|Əsədulla bəy Muradxanov, Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi 
Fayl:Shirin Akhundov.jpg|Şirin Axundov, Azərbaycan tarzəni 
Fayl:Qəhrəman Süleymanzadə.jpg|Qəhrəman Süleymanzadə, Azərbaycan dövlət xadimi 
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2016-1257.jpg|Ənvər Qasımzadə, Azərbaycan memarı 
Fayl:Əli Zeynalov.JPG|Əli Zeynalov, Azərbaycan aktyoru  
Fayl:Ağacavad Əlizadə.jpg|Ağacavad Əlizadə, Azərbaycan şairi 
Fayl:Qulu Əsgərov.jpg|Qulu Əsgərov, Azərbaycan müğənnisi 
Fayl:Xəlil Rza Ulutürk.JPG|Xəlil Rza Ulutürk, Azərbaycan şairi
Fayl:Mailə Muradxanlı.jpg|Mailə Muradxanlı, Azərbaycan dramaturqu 
Fayl:Rail Rzayev.jpg|Rail Rzayev, Azərbaycan dövlət xadimi 
Fayl:Aslan İlyasov.jpg|Aslan İlyasov, Azərbaycan qarmonçusu 
Fayl:Həsənağa Sadıqov.jpg|Həsənağa Sadıqov, Azərbaycan musiqiçisi 


## İstinadlar
Elsevier

**Elsevir** — dünyanın ən nəhəng nəşriyyatlarından biri. Hər il dünyada nəşr olunan məqalələrin 1/4 -i məhz bu nəşriyyatın payına düşür. Nəşriyyat 1880-ci ildə Niderlandın paytaxtı Amsterdam şəhərində yaradılmışdır.

"Reed Elsever Holding"-in illik dövriyyəsi 2008-ci ildə 26 milyard ABŞ dollarından artıq olmuşdur. Bu göstərici ilə dünyanın məşhur nəşriyyat şirkətləri arasında 340-cı yeri tutur.

## İstinadlar

## Xarci keçidlər
* Şirkətin rəsmi saytı
Embriologiya

Rüşeymin və ya embrionun inkişafını öyrənən bir elm sahəsi. İstənilən orqanizm ilkin inkişaf mərhələsində rüşeym adlanır. Embrioloji inkişaf bioloji inkişafın ilkin mərhələsi sayılır.

Embriologiya canlı orqanizmin aşağıdakı mərhələlərinin-  hematogenez, mayalanma və ziqotanın əmələ gəlməsi, bölünməsi, differensial toxumaların əmələgəlmə və orqanların inkişafı prosesini - orqanogenezi, morfogenezi, regenerasiyanı öyrənir.

## İstinadlar
Marmot

**Marmot** () və ya **suğur** — gəmiricilər dəstəsinin  fəsiləsinə aid məməli heyvan cinsi.

## Növləri
Marmotun 15 növü var.

* Kamçatka marmotu *Marmota camtschatica*
* Himalay marmotu *Marmota himalayana*
* Alp marmotu və ya Avropa marmotu *Marmota marmota*
* Menzbir marmotu *Marmota menzbieri*
* Boz marmot və ya Altay marmotu *Marmota baibacina*
* Bozqır marmotu və ya çöl marmotu *Marmota bobak*
* Tarbaqan və ya Monqol marmotu *Marmota sibirica*
* Meşə-çöl marmotu *Marmota kastschenko*
* Alyaska marmotu *Marmota broweri*
* Çal marmot *Marmota caligata*
* Sarıqarın marmot *Marmota flaviventris*
* Qırmızı marmot və ya uzunquyruq marmot *Marmota caudata*
* Meşə marmotu *Marmota monax*
* Olimpiya marmotu *Marmota olympus*
* Vankuver marmotu *Marmota vancouverensis*


Fayl:Marmota marmota Alpes1.jpg|Alp marmotu
Fayl:Marmota_flaviventris.jpg|Sarıqarın marmot
Fayl:Bobak-drawing.jpg|Bozqır marmotu
Fayl:Groundhog.jpg
Fayl:Marmot in Grand Teton NP-NPS.jpg
Fayl:Marmota-3.jpg
Fayl:Marmotte_alpe.jpg
Kamçatka marmotu

**Kamçatka marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

## Yarımnövləri
Himalay marmotu

**Himalay marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

Bu heyvanlar Pakistanın Deosay və Hindistan Kəşmirindəki Ladakx düzənliklərində yaşayırlar. Himalay marmotları iri pişik böyüklüyündə olub koloniyalarla yaşayırlar.
Alp marmotu

**Alp marmotu** və ya **Avropa marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

Mərkəzi və Cənubi Avropanın yüksək dağ rayonlarında yayılmışdır.

Alp marmotuna daş qayalıqlarında dəniz səviyyəsindən 600–3200 m yüksəkliklərdə rast gəinir.Əlverişli şəraitdə 1&nbsp;km2 ərazidə 40-80 fərd yaşayır.
Alyaska marmotu

**Alyaska marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

Bu marmotların uzunluğu 53,9-65,2 sm, kütləsi 2,5-4 kq arasında dəyişir.

Alyaska marmotu Alyaskada Bruks sıra dağlarının yamaclarında yaşayır. Bu, onun yırtıcılardan qorunmasına şərait yaradır. Onlar ot, çiçəkli bitkilər, mamır və şibyə ilə qidalanırlar.

Alyaskanın yerli əhalisi alyaska marmotunun ətinin yeyir, dərisindən geyim üçün istifadə edirlər.
Meşə marmotu

**Meşə marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

## Yarımnövləri
9 yarımnövü var:

*  
* 
* 
*  
* 
* 
*  
*  
* 
## İstinadlar
Tarbağan

**Marmot** və ya **Monqol marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.

Uzunluğu 60 santimetrə çatır. Rusiyanın şərqində, Monqolustanda və Şimal-şərqi Çində yayılmışdır.

Tarbağan taun xəstəliyi törədicisinin daşıyıcısıdır.
Vankuver marmotu

**Vankuver marmotu** () — gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsinə aid məməli heyvan növü. Şimali Amerika gəmiricisi olan bu məməli heyvan Kanadanın Vankuver adası üçün endemikdir və əsasən adanın cənub hissələrində hündürlüyü 500 m-ə qədər olan dağlarda yaşayır. Bu marmotlar ayrıca növ olub nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Belə ki, təbii şəraitdə yaşayan cəmi 35-dən az növün qaldığı təsbit edilmişdir.

Vankuver marmotunun xəzi fəsillərə görə müxtəlif rəngdə olur. Yayın əvvəlində qəhvəyi, iyulda isə xəz tökülür və bədənin və başın yuxarı hissəsində ağ zolaqları olan qara rəngdə olur. Marmotun kütləsi də fəsillərə görə dəyişir və il ərzində 3-3,5 kq-la 5-6 kq arasında dəyişir. Bədəninin uzunluğu 68-70 sm olur.
Panda (dəqiqləşdirmə)

* Böyük panda (bambuk ayısı) — Ayıkimilər fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.
* Kiçik panda — Ayıkimilər fəsiləsinə aid məməli heyvan növü.
Ailuropoda melanoleuca

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Arealı
Vətəni mərkəzi Çin hesab olunur. Çinin (Şərqi Tibet, Sıçuan, Yunnan) dağ meşələrində yaşayır.

Ovçuluq, kənd təsərrüfat sahələrini genişləndirilməsi, meşəliklərin qırılması və digər səbəblərdən nəsli məhv olmaq təhlükəsi altındadır. Buna görə də adı qırmızı kitaba salınmışdır.

## Bədən quruluşu
Gözlərinin ətrafında, qulaqlarını üzərində və gövdəsində böyük qara rəngli xəz ilə xarakterizə olunur. Düşünülür ki, bu cür rəng kombinasiyası kölgəli, yaxud qarlı-qayalı ərazilərdə kamuflyaj üçün yararlıdır. Hündürlükləri 1.6-1.9 metr aralığında dəyişir. Yetkin pandaların ağırlığı 100-120 kq arasında dəyişir. Amma erkək pandalar 160 kq ağırlığında ola bilirlər. Qalın yağ təbəqəsi soyuqdan effektiv qorunma üsuludur. Böyük panda təbiətdə 20 il, antropoloji mühitdə isə 30 il yaşayır.

10-15 sm uzunluqdakı quyruğu ilə ayılar arsında ən uzun quyruqlu 2-ci növdür (ən uzun quyruqlu ayı cinsi tənbəl ayıdır).

### Həyat tərzi
Panda yırtıcılar dəstəsinə aid olsa da, qida rasionunun çoxsunu bitki təşkil edir. Demək olar ki, onlar yalnız bambuk yeyirlər (bu səbəbdən də ona həm də bambuk ayısı deyirlər). Yetkin panda gün ərzində 30 kq bambuk yeyə bilir. Pandaların qidasını yumurta və cücülərlə yanaşı sincab da təşkil edir. Passiv hərəkətdən dolayı bambuk kimi zəngin olmayan bitkilər belə pandaya günlük enerji üçün kifayət edir.

## Nəsilartırma
Pandaları qorumaq kampaniyasının başladığı ilk dövrlərdə təbii yaşayış mühitindən ayrılmış pandalar depressiyaya düşərək nəsilartırma həvəslərini itirirlər. Buna görə də həmin pandalara cütləşən panda videoları göstərilir və ya həvəsartırıcı dərmanlar verilirdi. Ancaq bunlar istənilən nəticəni vermir. Odur ki, süni mayalanma, hibrid heyvanların yaradılması kimi bir neçə elmi layihəyə baş vurulmuşdur.

Böyük pandalar 4-8 yaş arasında cinsi yetişkənliyə çatır və 20 yaşa qədər cütləşə bilir. Cütləşmə dövrü ildə bir dəfə mart-may aralığında dişilərin qızğınlıq dövrünə təsadüf edir və qısa çəkir. Pandaların təqribi yarısında əkiz bala doğmaya rast gəlinir. Vəhşi təbiətdə adətən yalnız biri həyatda qala bilir. Dişi pandaların güclü balaya qayğı göstərib zəif baladan imtina etməsi normal hal hesab olunur. Bu panda südünün azlığı ilə izah olunur. Balaların qayğısına qalınmasında erkək pandanın heç bir rolu yoxdur.

## Mədəniyyətdə
Qədim Çində Sıçuan əhalisi panda sidiyindən səhvən udulmuş iynələri əritmək üçün istifadə edirdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bəri bax

**Bəri bax** — Azərbaycan respublikasının xalq artisti Brilyant Dadaşova və Norveçin Skruk xorunun birgə 1997-ci ildə ifa etdiyi mahnı. Mahnı Azərbaycanın xalq mahnısı Bəri baxın yenidən işlənmiş versiyasıdır. Mahnı duet şəklində Brilyant Dadaşova tərəfindən Azərbaycan türkcəsində və Skruk xoru tərəfindən Norveç dilində ifa edilib. Mahnı Norveçdə çıxarılan "Landet Vi Kommer Fra" (Gəldiyimiz torpaqlar) albomunda və Türkiyədə çıxarılmış Azerbaycan Şarkıları albomlarına daxil edilib.

## Xarici keçidlər
* Brilliant Dadaşova - Dinlə
* Soheil Salimzadeh - Dinlə
Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC

**"Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti** — Azərbaycanın dövlət televiziya və radio qurumu.

## Radio

Şərqdə ilk radio olan Azərbaycan Radiosu ilk dəfə 1926-cı il noyabrın 6-da "Diqqət, danışır Bakı" sözləri ilə yayıma başlayıb.

### Beynəlxalq radio
Beynəlxalq Radio öz verilişləri ilə ilk dəfə 1941-ci il 20 iyul tarixindən hər gün "Azərbaycanın səsi" çağırışı ilə efirdə yayımlanıb. Hazırda 11 dildə – azərbaycan, türk, ingilis, fars, ərəb, erməni, rus, gürcü, talış, ləzgi, kürd dillərində gündəlik efirə çıxır.

## Televiziya

### İdman TV

### Mədəniyyət TV

## Akademiya

**Teleradio Akademiyası** — Azərbaycan Televiziyasının tabeliyində fəaliyyət göstərən təhsil müəssisəsi. Məqsəd ali təhsil bazası əsasında müxtəlif peşələr üzrə peşəkar mütəxəssislərinin hazırlanması, əməkdaşların ixtisaslarının təkmilləşdirilməsidir.

### Yaranması
2010-cu il iyunun 14-də Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində Televiziya və Radio Akademiyasının açılış mərasimi keçirilib. Teleradio Akademiyası Azərbaycan Radiosunun binasında yerləşir. Akademiyanın maddi-texniki bazası formalaşdırılıb, çəkiliş və montaj avadanlığı quraşdırılıb, çəkiliş pavilyonları və səsyazma studiyası yaradılıb. Akademiyanın yaradılmasından məqsəd ali təhsil bazası əsasında peşəkar teleradio mütəxəssislərinin hazırlanması, əməkdaşların ixtisaslarının təkmilləşdirilməsidir. Tədris zamanı yerli alim və mütəxəssislərlə yanaşı, Türkiyə, Rusiya, Avropa ölkələri, eləcə də ABŞ-dən telemütəxəssislər dərs demək üçün akademiyaya dəvət edilir.
Teleradio Akademiyasının ilk rektoru Etibar Babayev olmuşdur. Hazırkı rektoru isə Almaz Mahmuddur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Səsyazma Evi, Musiqi kollektivləri
* Azərbaycantelefilm

## İstinadlar

## Mənbə
*
Aşıq Avdı Qaymaqlı

**Aşıq Avdı Qaymaqlı** () — Azərbaycan aşığı.

## Həyatı
Aşıq Avdı Qaymaqlı 1909-cu ildə Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndində anadan olmuşdur. Aşıqlıq dərsini dövrünün ustad sənətkarı sayılan, Borçalı mahalında yaşayıb-yaradan ustad Aşıq Sadıqdan (Aşıq Sadıq Sultanov) almış, görkəmli saz-söz ustaları Mikayıl Azaflı, Aşıq Dərya Məhəmməd, Hüseyn Saraçlı, Əmrah Gülməmmədov, Aşıq Cəlal Qəhrəmanov, Aşıq Kərəm İncəli ilə dostluq etmişdir.

Aşıq Avdı xalq ədəbiyyatı xəzinəsinə "Avdı və Mehriban" dastanı kimi folklor nümunəsi bəxş edib, aşıqların repertuarından düşməyən "İncəgülü" saz havası yaradıb.

O, həmişə özünəməxsus ifa tərzi, xoş avazı ilə sevilib seçilib, toylarda, şadlıqlarda, el şənliklərində ürəkləri fəth edib.

Dörd böyük aşıq yetişdirmişdir: Aşıq Cəlal Qəhrəmanov, Aşıq Yəhya, Aşıq Sadıq və Aşıq Sədi.

## İstinadlar
Nə? Harada? Nə zaman?

**Nə? Harada? Nə zaman?**, qısaca **NHN** (, qısaca *ЧГК*) — 1975-ci ildə SSRİ-də yaranan və hal-hazırda Rusiyada və MDB məkanında populyar olan intellektual oyun. Televiziya və "idman" versiyaları mövcuddur. Komandaların onlara verilmiş suala məhdud vaxt ərzində cavab tapmaq qabiliyyətində yarışdıqları bu oyunda məqsəd rəqibləri ilə müqayisədə daha çox suala düzgün cavab tapmaqdır.

## Tarixi
Oyunun televiziya versiyası 4 sentyabr 1975-ci ildə, tanınmış televiziya xadimi Vladimir Voroşilov və onun həyat yoldaşı Nataliya Stetsenko tərəfindən SSRİ-də yaradılmışdır. NHN-in idman versiyası 1989-cu ildə yaranmış və televiziya versiyasına nəzərən daha kütləvi xarakter almışdır. Belə ki, o, hal-hazırda 20-dən çox ölkədə yayılan intellektual oyunlar hərəkatına çevrilmişdir. NHN-in inkişafına və yarışların təşkilinə 1989-cu ildə Mariupol şəhərində təsis edilmiş "Nə? Harada? Nə zaman? Klublarının Beynəlxalq Assosiasiyası" rəhbərlik edir və intellektual oyunlar hərəkatının fəaliyyətini əlaqələndirir. Assosiasiya tərəfindən mütəmadi olaraq NHN üzrə Dünya Çempionatı, Dünya Kuboku və s. turnirlər təşkil edilir. Məşhur bilicilər sırasında Aleksandr Druz, Maksim Potaşov, Boris Burda və başqalarının adını çəkmək olar.

## Azərbaycanda
NHN Azərbaycanda da geniş inkişaf etmişdir. Ölkədə mütamadi olaraq Azərbaycan Çempionatı və yüksək səviyyəli beynəlxalq yarışlar təşkil edilir. NHN üzrə ilk üç Dünya Çempionatı və Millətlər Kuboku məhz Bakıda təşkil edilmişdir. Prezident Heydər Əliyev Bakıda keçirilən beynəlxalq yarış iştirakçılarını qəbul etmiş, prezident İlham Əliyev isə Bakıda keçirilən Dünya Çempionatlarında şəxsən iştirak etmişdir. Klubların Beynəlxalq Assosiasiyasının qərarına əsasən intellektual oyunların inkişafındakı xidmətlərinə görə İlham Əliyev "Büllur bayquş" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

Ölkədə NHN üzrə ixtisaslaşmış cəmiyyətlər vardır. Onlardan ən qocamanı və təcrübəlisi olan Atəşgah İntellektual Oyunlar Klubu 1989-cu ildən etibarən fəaliyyət göstərir. Atəşgah Klubu "Nə? Harada? Nə zaman?" Klublarının Beynəlxalq Assosiasiyasının təsisçilərindən biridir. Klubun üzvlərindən ibarət komandalar müxtəlif beynəlxalq turnirlərdə Azərbaycanı uğurla təmsil edirlər. Klubun komandaları (Balakişi Qasımov və Faiq Hüseynovun komandaları) dəfələrlə Cənubi Qafqaz Çempionatında qalib gəlmiş, Balakişi Qasımovun kapitanı olduğu bilicilər komandası isə yüksək nəticə göstərərək 2004-cü ildə Bakıda keçirilən III Dünya Çempionatının qalibi olmuşdur. Azərbaycanlı bilici Rövşən Əsgərov NHN üzrə ali mükafat olan "Büllur bayquş" mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə Bakıda təşkil edilmiş Millətlər Kuboku Klubların Beynəlxalq Assosiasiyası tərəfindən "İlin turniri", Atəşgah Klubu isə "İlin klubu" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

Ölkədə ilk azərbaycandilli klub olan "Xəzər İntellektual Gənclər Klubu" İctimai Birliyi, Turan İntellektual Oyunlar Klubu və müxtəlif ali təhsil müəssisələrinin nəzdində olan intellektual oyunlar üzrə klublar fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
*Breyn-rinq
*Xəmsə (oyun)
*İqtisadçı İntellektual Klubu
Oriqami

**Oriqami** — (折り紙 origami) Yaponca "ori" (qatlamaq) ve "qami" (kağız) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.Kağızdan hazırlanan fiqurların incəsənətidir. Çin mədəniyyəti mənşəlidir. Əksərən kvadratşəkilli kağız parçalarını kəsmədən və yapışdırıcı maddə istifadə etmədən, sadəcə qatlayaraq müxtəlif canlı və cansız fiqurlar düzəldilir. Kəsmənin istifadə olunduğu növə kiriqami deyilir

## Tarixi
Çində bu sənət I və ya II əsr zamanından günümüzə qədər gəlməkdədir. Yaponiyadakı ilk nümunələri isə Heian dövrünə rast gəlməkdədir (794–1185). Bu dövr Yaponiyanın qızıl çağı olaraq da adlandırılır.

Bu dövrdə kağız qatlama sənəti festival və mərasimlərdə bəzək olması məqsədiylə olduqca inkişaf etmişdir. Ağ kağız gizli və müqəddəs elementləri saxlamaq məqsədiylə istifadə edilərdi və hələ də bəzi məbədlərdə istifadə edilməkdədir. Əsas Edo (1600–1868) dövründə Origami sənəti inkişaf etmiş və yaradılan yeni qəliblərlə xalq tərəfindən də bu, bir əyləncə sənəti olaraq mənimsənmiş və məşhurlaşməşdır. Kabuki və ukiyo-e kimi sənətlərin yanında Origamidə öz yerini tapmışdır. XIX əsrin ortalarına doğru 70ə yaxın fərqli origami dizaynı yaradılmışdır, lakin Meiji (1886–1912) dövrü və Yaponiyanın müasirləşməsi ilə birgə, mərasim və festivallar üçün düzəldilməsi xaricində, origamiyə olan maraq azalmışdır.

## Barış günü
1950-ci ilin ortalarına doğru, 1945 Hiroshima atom bombasının partlaması nəticəsində Qan xərçəngi xəstəsi olan 11 yaşındakı Sasaki Sadako xəstəliyinin yaxşılaşması məqsədiylə durna quşu oriqamilərini düzəltməyə başlamışdır. (Ənənəyə görə 1000 ədəd durna quşu oriqamisi düzəldib, arzu tutulduğunda, arzunun reallaşacağına inanılar). Sadako bu cəhdiylə dünya da barış üçün də bir simvol olmuşdur, lakin 644 durna quşu oriqamisi düzəltdikdən sonra ölmüşdür, yoldaşları onun yerinə ədədi tamamlamış və cənazə mərasimində məzarına durna quşlarını qoymuşlar. Bu hadisə Hiroshimada Dünya uşaq barış gününün meydana gəlməsinə və bu günün şərəfinə Sadakonun Seatledə heykəlinin qoyulmasına vəsilə olmuşdur. Hər il avqust ayının 6-sında qeyd olunan barış günündə, dünya səviyyəsində bir çox uşaq tərəfindən edilən durna quşu oriqamiləri Xirosimaya göndərilir.

## Mənbə
* Classical origami on Moscow origami club portal
* OrigamiWiki 
* Origami Resource Center
* Origami Instructions
* Oriqami incəsənəti
Akif Əkbərov

**Əkbərov Akif Abbas oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı,  Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Akif Əkbərov 2 fevral 1952-ci ildə Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun, Balyand kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Beyləqan şəhər 1 saylı orta məktəbini bitirib. 1970-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Milli Ordusunun sıralarına yollanıb. 1972-ci ildə ordudan tərxis olunur. O, 1974-cü ildə Beyləqan rayon Daxili İşlər Şöbəsində Polis nəfəri kimi fəaliyyətinə başlayır. Sonuncu iş yeri Polis Şöbəsinin Dövlət Avtomobil Müfəttişliyi bölməsi olur. Polis Baş Çavuşu Akif Əkbərov həmin bölmədə Yol-Patrul Xidməti müfəttişi vəzifəsində işləyirdi.

## Birinci Qarabağ müharibəsi
1991-ci ilin 5 avqust tarixində Beyləqan rayon Polis Şöbəsinin bir qrup əməkdaşı Kəlbəcər rayonunun "Sarı yer" yaylağındakı mülki şəxslərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün oraya ezam olunur. Polislərin arasında Akif Əkbərov da var idi. Erməni quldurları tez-tez yaylaqlara qəfil basqınlar etdiyindən, polislərimiz hər zaman sayıq olmağa çalışırdılar.

12 avqust tarixində ermənilər Cermuq şəhəri tərəfdən "Sarı yer" yaylağına hücuma keçirlər. Əhalini qorumaq üçün polis işçilərimiz döyüşə girirlər. Akif elə döyüş mövqeyi tutmuşdu ki, ermənilər başlarını qaldırmağa belə macal tapmırdılar. Təxminən 6 saat davam edən bu döyüşdə Akif Əkbərov xüsusilə fərqlənir. Düşmənin xeyli canlı qüvvəsi məhv edilir. Lakin qəfil düşmən gülləsi Akifdən də yan keçmir və Akif Əkbərov qəhrəmancasına həlak olur.

### Milli Qəhrəman
Akif Əkbərov Azərbaycan Respublikasının 2-ci Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Beyləqan rayonunda dəfn edilmişdir.

## Xatirəsi
Akif Əkbərovun Beyləqan rayonunda büstü qoyulmuşdur. Beyləqan rayonundakı küçələrdən biri onun adını daşıyır.

## Ailəsi
Ailəli idi. 5 övladı yadigar qalıb.

## Həmçinin bax
* Birinci Qarabağ müharibəsi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Əkbərov Akif Abbas oğlu //Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları: Biblioqrafiya /Azərbaycan Milli Kitabxanası; tərt. ed. H. M. Həmidova.- Bakı, 2008.- S.53.
* Əsgərov, V. Əkbərov Akif Abbas oğlu //Əsgərov V. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları.- Yenidən işlənmiş II nəşr.- Bakı, 2010.- S.73.
* Seyidzadə, M. Əkbərov Akif Abbas oğlu /M. Seyidzadə //Milli Qəhrəmanlar zirvəsi.- Bakı, 2010.- S.50
Dekonstruktivizm

[thumb|200px|[Malmoda olan Turninq Torso]]
thumb|200px|Körpü

**Dekonstruktivizm** (və ya *Dekon*) — müstəqil memarlıq istiqaməti kimi postmodern memarlığın inkişafı nəticəsində 1980-ci illərin sonunda formalaşmış memarlıq üslubu.

Fərdi yaradıcılıq tərzlərinin müxtəlifliyinə baxmayaraq dekonstruktivizm yaradıcıları konstruktivizmin kompozisiya mövzularına əsaslanaraq, onları bir qədər deformasıya edirlər (abstraktlaşdırırlar). Bu da kompozisiyalara dinamizm və kəskinlik verir.

Bu üslub memarlığın estetikadan, gözəllikdən, səmərəlilikdən və qaydadan, yəni memarlığın minilliklər ərzində yaranan əsas dəyərlərindən azad olunmasını təbliğ edir. Dekonstruktivizm Qərbi Avropa şüurunun hədsiz irrasionallığını, müasir qərb mədəniyyətinin xaos və çıxılmazlığını əks edir. Bu cərəyanın tikililərinin əsas xüsusiyyətləri - iti bucaqların çoxluğundan, qarışıq üfüqi və şaquli xətlərin əlaqələrinin pozulmasından, pəncərələrin qaydasız ritmindən, heç bir yük daşımayan dayaqların bucaq altında qurulmasından, hər yerdə konstruksiya və mühəndis kommunikasiya hissələrinin ön plana çəkilməsindən ibarətdir. Tam qaydasızlığın, paradoksal şəraitin yaradılması, hissin sağlam düşüncə üzərində qələbəsi dekonstruktivizim tikililərinin əsas xüsusiyyətlərini təşkil edir.

## Mənbə
* Mehriban Mikayılova. Müasir memarlıq tarixi. Bakı: 2010, səh. 280.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Funksionalizm
* Konstruktivizm
Xanoğlan Məmmədov

**Xanoğlan Sadıq oğlu Məmmədov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
Xanoğlan Məmmədov 1975-ci il 13 fevral tarixində Neftçala rayonunun Beşdəli kəndində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə VIII sinfi bitirib Salyan rayonundakı 104 saylı texniki peşə məktəbinə daxil olmuş, iki il dülgərlik sənətinin sirlərini öyrənmişdir. 1993-cü ildə hərbi xidmətə yollanaraq, Pirişküldə, Murovdağda xidmət etmişdir.

## Döyüşlərdə iştirakı
Xanoğlan Məmmədov bir müddət təlim keçdikdən sonra Murovdağ cəbhəsinə göndərilir və bir neçə döyüşdə iştirak edir. 1995-ci il martın 15-də Qazax–Ağstafa bölgəsində dövlət əleyhinə çıxmış qiyamçılarla döyüşdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Neftçala rayon Mədəniyyət və İncəsənət sarayı onun adını daşıyır. Məzarı Beşdəli kənd qəbiristanlığındadır.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Məmmədov Xanoğlan Sadıq oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 196.

## İstinadlar
Filosof

** Filosof ** yunanca **  φιλόσοφος ** — müdrikliyi sevən, biliyi sevən, hər şeyə maraq göstərən, həqiqətə can atan, həqiqət axtaran, mahiyyətə varan. Filosoflar sistemli şəkildə ilk növbədə həqiqət axtaran insanlara deyilir.

Müəyyən fəlsəfə məktəbinə aid olan alimlər də filosof adlanır. O, həmçinin o fikirləri bölüşməli və onların həyat tərzində yaşamalıdır. Bir sözlə həyat tərzinin özü bir fəlsəfə olmalıdır.

Filosof həm də peşəkar şəkildə həyat və ona aid olan bütün məsələləri düşünən insana da deyilir. Onlar məsələlərə digərilərindən daha geniş və daha kənardan  baxmağa çalışırlar.

"Filosof" termini Pifaqora aid edilir. Deyilənə görə, o, özünü və müdrikliyi sevənləri belə adlandırıb. Onun fikrincə, filosof xüsusi insan tipidir.

## Filosofların tarixi obrazı
* Müdriklik
* Dərviş
* Loğman
* Alim
* Professor 

## Həmçinin bax
* Fəlsəfə
* Fəlsəfə elməri doktoru
* Filosof Qadınlar Cəmiyyəti
* Filosoflar abidəsi

## Ədəbiyyat
* Филлософия.Шаг за шагом.Москва,АСТ-Астрель,2007,səh.293.