open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2024 FIFA seriyası

**2024 FIFA Seriyası** () — FIFA tərəfindən müxtəlif qitə konfederasiyalarından olan milli komandaların dəvət olunduğu və yoldaşlıq görüşlərinin keçirilməsindən ibarət olan FIFA seriyası yarışlarının hal-hazırda davam etməkdə olan ilk yarışıdır. Yarış 21–26 mart 2024-cü il tarixlərində beş ev sahibi ölkədə keçirilməsi nəzərdə tutulan beş fərqli seriyadan ibarət olacaq.

## İdeyası
Yoldaşlıq yarışı ilk dəfə 2022-ci ilin dekabrında "FIFA World Series" adı altında FİFA təşəbbüsü kimi elan edilmiş və daha sonra FIFA prezidenti Canni İnfantino tərəfindən 16 mart 2023-cü ildə FİFA-nın 73-cü Konqresində yenidən bu vəzifəyə seçildikdən sonra təsdiq edilmişdir. Yarış, altı konfederasiyanın kişi milli komandalarını cüt illərin mart ayında FIFA matçları pəncərəsində bir sıra yoldaşlıq turnirlərində bir araya gətirəcək. Müsabiqə FIFA-nın üzvü olan assosiasiyalara digər konfederasiyaların komandaları ilə daha müntəzəm oynamağa imkan verməklə onlara "vacib oyun imkanı" təqdim etmək məqsədi daşıyır və bu, daha böyük texniki inkişaf imkanlarına şərait yaradır. O, həmçinin üzv assosiasiyaları əlavə kommersiya imkanları və əlaqələrlə təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.

2024-cü il yarışları müsabiqə üçün pilot mərhələ kimi çıxış edəcək. Misirdən başqa (ən son əlavə edilib) hər seriyada bütün konfederasiyalararası oyunlar tərəflər arasında ilk beynəlxalq görüş olacaq.

## İştirakçı komandalar
2024-cü ildə keçiriləcək müsabiqədə aşağıdakı komandalar iştirak edəcək.

### Konfederasiyalar üzrə

## Stadionlar

## Həmçinin bax
* FIFA Dünya Kuboku

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Dostluq" ordeni (Özbəkistan)

**Dostluq ordeni** — 5 may 1994-cü ildə Özbəkistan Ali Məclisinin qərarı ilə yaradılmış Özbəkistanın dövlət ordenidir.

## Təltif edilir
* 1. Özbəkistan Respublikasının vətəndaşları Özbəkistanda yaşayan bütün millətlərin və xalqların nümayəndələri arasında dostluğun, qarşılıqlı həmrəyliyin və harmoniyanın möhkəmləndirilməsində, Özbəkistan xalqının Azərbaycan xalqları ilə dostluğunun və hərtərəfli əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsində böyük nailiyyətlərinə görə təltif edilirlər. Mükafat Özbəkistan Respublikasının vətəndaşı olmayan şəxslərədə verilə bilər.
* 2. Mükafat Özbəkistan Respublikasının Prezidenti tərəfindən verilir və təltif edilməsi haqqında Sərəncam mətbuatda, digər kütləvi informasiya vasitələrində dərc olunur. Özbəkistan Respublikası Prezidentinin "Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsini Özbəkistan Respublikasının Ali Məclisi həyata keçirir.
* 3. Özbəkistan Respublikası Nazirlər Sovetinin, Özbəkistan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədrinin, Özbəkistan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədrinin, respublikanın Baş prokuroru, Özbəkistan Respublikasının Coqorqi Şurasının sədrinin, Qaraqalpaqıstan Respublikasının Coqorqi Şurasının sədrinin, vilayət və Daşkənd şəhərinin qubernatorlarının, nazirliklərin, dövlət komitələrinin və idarələrinin, ictimai birliklərinin rəhbərləri təqdimata uyğun olaraq mükafatın verilməsi zamanı təntənəli şəkildə iştirak edirlər.
* 4. "Dostluq" ordenini və bu mükafata aid sənədi Özbəkistan Respublikasının Prezidenti və ya onun adından Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Qanunvericilik Palatasının Sədri təqdim edir və Özbəkistan Respublikası Ali Məclisinin Senatında Özbəkistan Respublikasının Baş naziri ictimai tədbirdə iştirak edir.
* 5. Mükafatın qaliblərinə minimum əmək haqqının otuz misli miqdarında birdəfəlik pul mükafatı veriləcək. "Dostluq" ordeni ilə təltif edilmiş şəxslər qanunla müəyyən edilmiş imtiyazlardan yararlanırlar.
* 6. "Dostluq" ordeni döşün sol tərəfinə taxılır.
* 7. Ölümündən sonra "Dostluq ordeni" ilə mükafat verilərsə, təltif sənədi və birdəfəlik pul mükafatı mükafatçının ailəsinə verilir.

## İstinadlar
Şöhrət Əli

**Şöhrət Əli** — asılmış adamın qurudulmuş və duzlu əlidir. Çox vaxt sol əl və ya şəxs qətlə görə asılmışsa, "işlətdiyi əli" kimi təsvir olunur.

Qədim Avropa inancları, dar ağacında ölən eyni cinayətkarın cəsədindən əldə edilən yağdan hazırlanmış şam ilə birlikdə Şöhrət Əlinə böyük güclər aid edir. Beləcə hazırlanmış, yandırılmış və qoyulmuş şam (sanki şamdanda) Uca Əlinə təqdim edildiyi bütün insanları hərəkətsiz edərdi. Əl və şam hazırlamaq prosesi 18-ci əsr sənədlərində təsvir edilir və o dövrə aid ifadələri dəqiq tərcümə etməkdə çətinlik çəkdiyi üçün bəzi addımlar müzakirə olunur. Bu konsepsiya 19-cu əsrdə qısa hekayələr və şeirlərə ilham verdi.

## Termin tarixi
Etimoloq Volter Skit bildirir ki, Şanlı Əl ifadəsi xalq etimologiyasına malikdir, baxmayaraq ki, folklor çoxdan mistik gücləri ölü adamın əlinə aid edir: fransızca main de gloire-dən götürülüb, mandraqora mənasını verən mandraqora. Skit yazır: "Şöhrətli əlin mandrake ilə eyniləşdirilməsi, Cokayn Leechdoms, i.245-də mandrakenin "gecələr tamamilə bir çıraq kimi parıldadığı" ifadəsi ilə əlaqələndirilir. Herbariumunun Sakson əlyazması.

## Mistik gücləri

Qədim Avropa inanclarına görə, dar ağacında ölən bir bədxahın piyindən düzəldilmiş şam, yandırılır və şamdakı piylə eyni adamdan gələn Şöhrət Əlinə qoyulur (sanki şamdanda). Təqdim edildiyi bütün şəxsləri hərəkətsiz edərdi. Şamı tutma üsulu *[[Petit Albert]]də* təsvir edilmişdir. Şamı yalnız südlə söndürmək mümkün idi. Başqa bir versiyada ölünün saçından fitil kimi istifadə edilir və şam yalnız sahibinə işıq verərdi.

Şöhrət Əlinin də qarşısına çıxan istənilən qapının kilidini açmaq gücü olduğu iddia edilir. Şöhrət Əlinin hazırlanması üsulu *[[Petit Albert]]* və *[[Cadugərlərin məcmuəsi]]ndə* təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Günü

Hər il martın 24-də qeyd olunan **Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Günü** qlobal vərəm epidemiyası və xəstəliyin aradan qaldırılması istiqamətində görülən işlər barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmaq məqsədi daşıyır. 2018-ci ildə əsasən aşağı və orta gəlirli ölkələrdə 10 milyon insan vərəmə yoluxub və 1,5 milyon insan bu xəstəlikdən vəfat edib. Bu, onu dünyada ölümə səbəb olan əsas xəstəliklərdən biri edir.

Ümumdünya Vərəm Günü Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən qeyd olunan on bir rəsmi qlobal ictimai sağlamlıq kampaniyasından biridir.

Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Gününün əsas məqsədi qlobal vərəm epidemiyası və erkən diaqnostika, müalicə və qarşısının alınmasının əhəmiyyəti haqqında ictimaiyyəti maarifləndirməkdir. O, hökumətləri, səhiyyə təşkilatlarını və ictimaiyyəti vərəmlə mübarizədə səylərini gücləndirmək və ÜST-nin "Vərəmə son strategiyası" ilə müəyyən edilmiş hədəflərə nail olmaq üçün fəaliyyətə çağırış kimi xidmət edir.

Bu tarix alman həkimi Robert Kox 1882-ci ildə vərəmə səbəb olan bakteriya olan *mycobacterium tuberculosis-i* müəyyən etdiyi əsas kəşfinin xatirəsinə həsr edilmişdir. 1982-ci ildə Robert Koxun təqdimatının 100 illiyində Beynəlxalq Vərəm və Ağciyər Xəstəliklərinə Qarşı Birlik (IUATLD) 24 mart tarixinin rəsmi Ümumdünya Vərəmlə Mübarizə Günü elan edilməsini təklif etdi.

## İstinadlar
Yabluneskiy aşırımı

**Yabluneskiy** (**Yabluniskiy**, **Yabloneskiy**, həmçinin **Tatar**) **aşırımı** () — Ukraynanın qərbində, Şərqi Karpat dağlarında aşırım. Prut və Qara Tisa çaylarının vadilərini Zakarpatiya ilə birləşdirir. Yabluneskiy aşırımı Zakarpatiya, Çernovtsı və İvano-Frankovsk vilayətlərinin sərhəddində yerləşir. Aşırımın yaxınlığında Yabluneskiy kəndi yerləşir.

## Ümumi məlumat
Aşırım Yabluneskiy silsiləsində yerləşir və aşırımın keçdiyi yəhər hissənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 921 metrdir. Aşırım eyni zamanda Ukraynanın tarixi-etnoqrafik ərazisi olan Qusulşinadadır. Aşırımın yamaclarında, əsasən də cənub-qərb yamacında küknar meşəsi üstünlük təşkil edir. Bəzi ərazilərdə ağ şam və şam ağaclarına rast gəlinir.

Yabluneskiy aşırımında «Berkut» pansionatı və restoranı fəaliyyət göstərir. Ərzidə böyük suvenir mağazası, iki müşahidə meydançası var.

XIII əsrdə Yabluneskiy aşırımından cənub-qərbi Avropa ərazisinə Monqol-Tatar orduları keçmişdir. Məhs o üzdən bəzən aşırımı Tatar aşırımı və ya Tatar keçidi adlandırırlar.

Sonrakı zamanlarda Dukelskiy, Ujoskiy və Verskiy aşırımları kimi bu aşırımdan da Rus və Mərkəzi Avropanı birləşdiriən qədim ticarət yolu keçirdi. Bu aşırımdan həm də Qaliski knyazlığı ilə Macarıstan krallığı arasında olan önəmli yol keçirdi. Sonrakı illərdə isə Polşa krallığı və Transilvaniya arasında ola əlaqələr bu aşırım vasitəsilə həyata keçirilirdi. Polşa-Ukrayna müharibəsi zamanı Qərbi Ukrayna Xalq Respublikasının əsgərləri Yabluneskiy aşırımında Zakarpatiyaya keçmişlər. Tarixdə aşırım həm də müxtəlif ölkələr arasında sərhəd rolu oynamış. 1920-ci ilə kimi  Polşa və Macarıstan krallığı, daha sonra Habsburq monarxiyasının sərhəddi bu ərazidən keçmişdir. 1920-1939-cu illər arasında Çexoslovakiya və Polşa arasında olan sərhəd, eləcə də 1939-1945-ci illərdə Macarıstan və Polşa arasında olan sərhəd aşırımdan keçirdi.

Müasir dövrdə aşırımdan H 09 şosesi keçir.

## Xarici keçidlər

* Яблуницький перевал

## İstinadlar
Cadugərlərin məcmuəsi

**Cadugərlərin məcmuəsi**, Françesko Mariya Quazzo tərəfindən latın dilində yazılmış və 1608-ci ildə Milanda (indiki İtaliya) nəşr edilmiş cadugər ovçuları üçün dərslikdir.

## İstinadlar

* 
* ''Compendium Maleficarum'' Latın mətninin onlayn versiyası və 1626-cı ildə nəşr olunan *Cadügərlərin Məcmuəsi* nin skan edilmiş səhifələri.
Osvald Kokayn

**Tomas Osvald Kokayn** () — Köhnə İngilis dilində olan tibb mətnlərinin monumental nəşri ilə tanınan din xadimi və filoloq.

## İstinadlar
Norbertin Bresslern-Roz

**Norbertin fon Bresslern Roz** (; ) — avstriyalı rəssam və çap ustası olub.

## Həyatı
Norbertin Roz Qratsda anadan olub və orada böyüyüb. Anası Aloisia Roz Vyanadan olan atçılıq məktəbi sahibinin qızı idi. Norbertinin bədii istedadını ibtidai məktəbdə müəllimi aşkar etmişdir. 1909 və 1910-cu ilin yay aylarında o, Münhen yaxınlığındakı heyvan rəssamlığı məktəbində oxuyub. 1911-ci ildə Norbertin Roz Vyana Gözəl Sənətlər Akademiyasında professor Ferdinand Şmutzerin yanında təhsil almaq üçün Qratsı tərk etdi. Şmutzer gənc rəssamın istedadına o qədər heyran oldu ki, o, cəmi bir ildən sonra onu Akademiyadakı emalatxanasına qəbul etdi. Hələ 1912-ci ildə o, doğma şəhərinin ilk fəxri adı olaraq Qrats şəhərinin gümüş medalını aldı. 1916-cı ildə uğurlu rəsm sərgisindən sonra o, müstəqil rəssam kimi özünü göstərmək üçün Qratsa qayıtdı. Birinci Dünya müharibəsinin sonuna təsadüf edən onun ilk "Norbertin Roz Xüsusi Sərgisi" (1918) ilə doğma şəhəri Qratsda böyük uğur qazandı. Artıq 1920-ci illərdə o, yeni çap prosesi ilə intensiv şəkildə məşğul olan ilk qadınlardan biri idi. 1921-ci ildən 1952-ci ilə qədər o, texnika vasitəsilə çoxsaylı heyvan təsvirləri yaratmışdır. 1928-ci ildə Bresslern-Roz Şimali Afrikaya səyahət edir və bu, onun çoxsaylı heyvan rəsmləri yaratmasına səbəb olur, bəzi işləri tədqiqat xarakteri daşıyırdı. Bundan əlavə, o, uşaq kitablarını, qobelenləri və fil sümüyü üzərində miniatürlər təsvir etmişdir. 1932-ci ildə Norbertin fon Bresslern-Roz "professor" elmi adına layiq görüldü. 1951-ci ildə o, Ştiriya İncəsənət Assosiasiyasının fəxri sədri oldu.

Anşluss zamanı o, rejimi tənqid edən bəzi şəkillər yaratmışdı. Buna səbəb 1918-ci ildə evləndiyi və nasist qanunvericiliyinə görə "yarı yəhudi" kimi təsnif edilən əri Georq Ritter fon Bresslerndən (1892–1952) boşanmadığı üçün o, özü də "yarı yəhudi" hesab olunurdu.

## Yaradıcılığı
Norbertin fon Bresslern-Roz bütün dünyada müasir dövrün ən mühüm heyvan rəssamı kimi qəbul edilir. O, linoqravüraları ilə mütərəqqi qrafika əsərləri yaradıb və bu əsərlərlə artıq sağlığında özünü beynəlxalq incəsənət səhnəsində tanıtdıra bilib.

1952-ci ildə Qratsda onun əsərlərinin sərgisini o vaxt ağlasığmaz sayda — 10.000 adam ziyarət etmişdi.

Joanneum Universalmuseum kolleksiyasında və Viktoriya Milli Qalereyasında və Metropoliten muzeyində Bresslern-Rozun əsərləri yerləşdirilmişdir.

## İşləri
**Rəsmlər:**

* *Sterbender, von Pfeilen durchbohrter Löwe* (təxminən 1928)
* *Schneeleopard* (1939)
* *Verfolgung* (1941)

**Çaplar**:

* *Windhunde* (1925)
* *Blaukehlchen* (1922)
* *Leopardenjagd* (*Leopard Hunt*) (1927)

**Uşaq kitabları:**

* *Zooparkım* (1944)
* *ABC* (Graz, Kienreich, 1946)
* *Die Wiese* (1948)
* *Professor Wüsstegern* (Kinderbuchreihe)

## Mükafatları
* 1912: 
* 1921: 
* 1934: 
* 1936: 
* 1972: 

## Sərgiləri
* 1931 Müasir Avstriya Ağacları və Rəngli çaplar, Bruklin Muzeyi.

* 26 oktyabr 2016-cı il — 17 aprel 2017-ci il tarixləri arasında  ərazisində rəssamın işinin hərtərəfli retrospektivi sərgiləndi.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* Almaniya Milli Kitabxanası. Norbertine Bresslern Roz
* A-Z-ye sənətçilər
Darya Duqina qətli

Rusiyalı jurnalist, politoloq və Avrasiya fəalı, filosof Aleksandr Duqinin (həmçinin Darya Platonova təxəllüsü ilə tanınır) qızı **Darya Duqinanın qətli** 20 avqust 2022-ci il, təxminən saat 21:00 radələrində baş verib (digər məlumata görə, təxminən 21:30 və ya 22:00) Mojaysk şossesində, Moskva yaxınlığındakı Bolşye Vyazemi kəndi ərazisində. Duqinanın idarə etdiyi avtomobildə partlayıcı qurğu işə düşüb

## İstinadlar
ThyssenKrupp

**TissenKrupp AG** () —  Almaniyanın ən böyük sənaye konsernilərindən biri olub rəsmi olaraq 17 mart 1999-cu ildə fəaliyyətə başlamışdır. Konsern iki şirkətin birləşməsi nəticəsində yaranıb: Thyssen AG  və Friedrich Krupp AG Hoesch-Krupp. ThyssenKrupp dünyada yüksək keyfiyyətli polad və metal emalı stanklarının ən böyük istehsalçısıdır. Konsern avtomobil sənayesi üçün paslanmayan polad təbəqələrin və komponentlərin istehsalında dünyada lider mövqe tutur.

## Fəaliyyəti

## İstinadlar
Volter Vilyam Skit

**Volter Vilyam Skit** () — İngilis filoloqu və Anqlikan diakonu. Dövrünün görkəmli ingilis filoloqu, İngiltərədə ingilis dilinin ali təhsil fənni kimi inkişafında mühüm rol oynamışdır.

## İstinadlar
Polterqayst

**Polterqayst** () — alman folklorunda pis və narahat ruhları simvolizə edən mifik canlı. Alman dilindən dünya dillərinə olduğu kimi keçmiş sözün hərfi tərcüməsi *səs-küy salan* ruh kimi tərcümə edilir. Folklordakı təsvirlərə görə polterqaystlar bir evə daxil olduğu zaman ev əşyalarını məqsədli şəkildə yerə salır, otaqların işıqlarını yandırıb-söndürür və qapı zənglərini çalırdılar. Polterqaytslar tərəfindən təqib edilən evlər, malikanələr əsasən lənətli məkanlar hesab olunurdu və qədim alman inanclarında hesab olunurdu ki, onlarla mübarizə aparmaq çox çətin, bəzi hallarda isə mümkünsüzdür və yeganə yol həmin evi tərk etməkdən ibarətdir.

Polterqayst fenomeni tədricən təkcə alman folklorunun bir elementi olmaqdan çıxmış, xüsusi ilə XIX əsrin ortalarından etibarən Şimali Amerika və Avropada ayrı-ayrı oxşar olaylarla diqqət çəkmişdir. XIX əsrin sonlarına yaxın İngiltərədə yerləşən Borley Rektorluğunda baş vermiş paranormal hadisələr polterqayst fenomenin ən məşhur nümunələrindən biri hesab olunur. Alman folklorunda təsvirlərə görə polterqaystlar hücum çəkdiyi evlərdə asanlıqla yanğınlar çıxara bilir, evdə yaşayan sakinləri dişləyə, çimdikləyə və vura bilərdilər. Yatmış vəziyyətdə olan şəxsin yatağı ilə birlikdə yatağından kənara atılması da, folklorda rast gəlinən elementlərdən biri olmuşdur.

Fenomen qorxu filmi janrında xüsusi yerə malikdir. Mövzu ilə bağlı bir çox sənədli və bədii filmlər çəkilib ki, ilk ciddi ekran əsərləri 1982-ci ildə Stiven Spilberq ssenari müəllifi olduğu Polterqayst filmdir. Film şəhərdən kənar ərazidə yaşayan ailənin kiçik qızını qaçıran bədxah polterqaystların ailənin evinə basqın etməsindən bəhs edir.

## İstinadlar
Chrysanthemum suaveolens

*  — Matricaria chamomilla bitki növünün sinonimi.
*  — Matricaria discoidea bitki növünün sinonimi.
Angelos Sikelianos

**Angelos Sikelianos** (Yunanca: Άγγελος Σικελιανός; ) — Yunan ədəbiyyatının ən mühüm şairlərindən biridir. O, Yunan İntibahı kimi tanınan ədəbi hərəkatın qabaqcıllarından biri hesab olunur. Sikelianos Yunanıstanın tarixi və mədəni irsini müasir dünya ilə qarışdıraraq şeirlərində özünəməxsus dil və üslub yaradıb.

## Həyatı
Angelos Sikelianos 1884-cü il martın 15-də Yunanıstanın Lefkada adasında anadan olub. Afina Universitetində hüquq təhsili aldıqdan sonra qısa müddət hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərib. Amma onun əsl həvəsi ədəbiyyat idi. O, ilk şeirlərini 1904-cü ildə nəşr etməyə başlamış, 1907-ci ildə yazdığı "Akritas" poeması ilə şöhrət qazanmışdır.

Sikelianos 1917-ci ildə Eva Palmerlə evləndi və Delfiyə köçdülər. Delfidə "Yunan dramlarının Delfi festivalı"nın əsasını qoydular və bu festival yunan ədəbiyyatında mühüm rol oynadı. Sikelianos 1951-ci ildə Afinada vəfat edib.

## Əsərləri
Sikelianos şeir, pyes, esse və tənqid kimi bir çox müxtəlif növ əsərlər yaratmışdır. Onun ən mühüm şeirlərindən bəziləri bunlardır:

* Akritas (1907)
* Prometey zəncirləri (1915)
* Müharibə və Sülh (1939)
* Delfiyə qayıdış (1943)

Sikelianosun pyeslərinə aşağıdakılar daxildir:

* Kral Edip (1927)
* Aqamemnon (1930)
* Sibilla (1932)

Sikelianos həmçinin yunan ədəbiyyatı və mədəniyyəti haqqında çoxlu esse və tənqidlər yazıb.

Sikelianosun əsərləri Yunan ədəbiyyatına və mədəniyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. O, şeirlərində Yunanıstanın tarixi-mədəni irsini müasir dünya ilə qarışdıraraq özünəməxsus dil və üslub yaradıb. Sikelianosun əsərləri Yunan İntibahı kimi tanınan ədəbi hərəkatın mühüm bir hissəsidir.

Sikelianosun əsərləri təkcə Yunanıstanda deyil, bütün dünyada diqqət çəkib. Şeirləri bir çox dillərə tərcümə edilmiş və bir çox yazıçılardan təsirlənmişdir.

## Ədəbiyyata töhfələri
Angelos Sikelianos Yunan ədəbiyyatının ən mühüm şairlərindən biri hesab olunur. Yunan İntibahı kimi tanınan ədəbi hərəkatın öncüllərindən biridir. Sikelianosun şeirləri Yunanıstanın tarixi və mədəni irsini müasir dünya ilə qarışdıraraq özünəməxsus dil və üslub yaradıb. Sikelianosun əsərləri dünya ədəbiyyatı ilə yanaşı, yunan ədəbiyyatına da mühüm təsir göstərmişdir.

Sikelianosun ədəbiyyata verdiyi töhfələr qısaca bunlardır:

* Yunanıstanın tarixi və mədəni irsini müasir dünya ilə birləşdirdi.
* Şeirlərində özünəməxsus dil və üslub yaradıb.
* Yunan İntibahı kimi tanınan ədəbi hərəkatın öncüllərindən biri idi.
* Yunan ədəbiyyatı ilə yanaşı dünya ədəbiyyatına da əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

## İstinadlar
Ukrayna–Yaponiya münasibətləri

**Ukrayna–Yaponiya münasibətləri** (; ) – Ukrayna ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Yaponiya Ukraynanın müstəqilliyini 28 dekabr 1991-ci ildə tanımışdır. Ölkələr arasında tam diplomatik əlaqələr 26 yanvar 1992-ci ildə yaranmışdır. Ukraynanın Tokioda, Yaponiyanın isə Kiyevdə səfirliyi yerləşir.

## İqtisadiyyat
2008-ci ildən etibarən Ukrayna ilə Yaponiya arasında iqtisadi əlaqələr güclənməyə başlamışdır. InvestUkraine, Ukrayna–Yaponiya Mərkəzi və Yaponiya Xarici Ticarət Təşkilatı kimi qrupların sponsorluğu ilə ölkələr arasındakı daimi iqtisadi əlaqələr yaranmışdır. 25 mart 2009-cu ildə Ukrayna baş naziri Yuliya Timoşenko Yaponiyaya səfər edərək Yaponiya baş naziri Taro Aso ilə görüşmüşdür. Birgə bəyannamədə onlar ticarət, investisiya və enerji mühafizəsi sahələrində mümkün əməkdaşlığı dəstəkləmiş və son iqtisadi böhranın effektləri müzakirə etmişdirlər.

Yaponiyaya Ukraynaya polad borular və avtomobillər ixrac edir, bunun qarşılığından Ukraynadan alüminium və qida məhsulları idxal edir. 15 iyul 2008-ci ildə Kioto protokolunun iştirakçısı olan Yaponiya BMT-nin iqlim dəyişikliyi müqaviləsinin tələbini yerinə yetirmək üçün Ukraynadan istixana effekti qazı emmisiyaları üçün vəsaitlər almağa razı olmuşdur. Razılaşma 26 mart 2009-cu ildə əldə olunmuşdur.

Yaponiya Ukraynanın təhsil və mədəniyyət institutlarına maddi dəstək olmuş, 1998–2009-cu illərdə 4,3 milyon dollardan çox vəsait ayırmışdır. Bundan əlavə, Yaponiya Ukraynanı 151,8 milyon dollardan çox qrantla təmin etmişdir.

## Nüvə fəlakətlərində əməkdaşlıq

Ukrayna prezidenti Viktor Yuşşenko 2005-ci ilin iyulunda Yaponiyaya səfər etmiş və Çernobılda arındırma proqramından bəhs etmişdir.

30 oktyabr 2011-ci ildə Yaponiya hökuməti Çernobıl nüvə fəlakəti ilə bağlı Ukraynanın təcrübəsini öyrənmək üçün Kiyevdəki səfirliyinin işçilərinin sayını 30-dan 36-a qaldırmışdır. Həmin dövrdə Yaponiya Fukuşima Dayiçi nüvə fəlakətinin fəsadlarını aradan qaldırmağa çalışırdı.

## Rəsmi səfərlər
Ukrayna prezidentlərindən Leonid Kuçma 1995-ci ilin martında, Viktor Yuşşenko 2005-ci ilin iyulunda, Viktor Yanukoviç 2011-ci ildə, Petro Poroşenko 2014-cü ildə, Volodimir Zelenski 2019-cu ildə Yaponiyaya rəsmi səfər etmişdir. Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsindən sonra Volodimir Zelenski 2023-cü ilin mayında Yaponiyanı ziyarət etmişdir.

Yaponiya baş naziri Şinzo Abe 2015-ci ildə Ukraynaya səfər edərək Petro Poroşenko ilə görüşmüşdür. Baş nazir Fumio Kişida 2023-cü ilin martında Ukraynada olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yaponiyanın Ukraynadakı səfirliyi
* Ukraynanın Yaponiyadakı səfirliyi
Puç olmuş ümidlər (film, 1997)

**"Puç olmuş ümidlər"** (orijinal adı: ) 8 avqust 1997-ci ildə nümayiş etdirilmiş olan hind musiqili melodramıdır. Film 1997-ci ilin üçüncü hiti olmuşdur.

## Süjet xətti

Hindistanlı mühacir Kişor Lal ABŞ-da məskunlaşaraq milyonçu olmağı bacarmışdır. Amma yad ölkədə keçirdiyi bütün illər ona doğma vətənini unutdurmur. Amerikalı kimi böyüyən oğlu Racivə hind mədəniyyətinə məhəbbət aşılamaq üçün ona ənənəvi hind mənşəli həyat yoldaşı tapmağa qərar verir. Seçimi köhnə dostu Suracın qızı Qanqanın üzərinə düşür. Planları müvəffəqiyyətlə həyata keçirilir: oğlu qardaşı ilə Hindistana səyahət edərək Amerikaya gənc gəlini gətirirlər. Ancaq ABŞ-da bir dəfə Qanqa başa düşür ki, Raciv onun gələcək həyat yoldaşı olacaq şəxs haqqındakı fikirlərinə müvafiq gəlmir və onun üçün həyat tərzini dəyişmək niyyətində deyil. Bundan əlavə, Qanqanın getdikcə daha çox müştərək cəhətləri olan bəyin qardaşı Arcuna bağlılıq hissi onun Kişor Lalın fikirlərinə qarşı getməsinə olur. Tezliklə hər ikisi də bir-birlərini sevdiklərini başa düşürlər, lakin Kişor Lalaya verdiyi sözə sadiq qalan Arcun Racivi daimi olaraq Qanqanın gözündə ucaltmağa çalışır. Yalnız Racivin Qanqanı zorlama cəhdindən sonra Arcun və Qanqa onun oğlu haqqında həqiqətləri Kişor Lala açırlar. Oğlu ilə bağlı olan ümidlərinin puç olduğunu başa düşən Kişor Lal oğlunun Qanqa ilə evlənməsindən imtina edir və Arcunun sevimli qızı elan etdiyi Qanqa ilə evlənməsinə razılaşır.

## Rollarda

*Şahrux Xan - Arcun Saqar
*Amriş Puri - Kişor Lal
*Mahima Çaudhari - Kusum Qanqa
*Apurva Aqnihotri - Raciv
*Alok Nath - Surac Dev
*Madhuri Bhatia - Nita
*Smita Caykar - Padma
*Dina Pathak - Suracın anası
*Himani Şivpuri - Kulvanti

## İstinadlar
Türkiyədə liberalizm

Liberalizm Türkiyəyə ilk dəfə Osmanlı İmperiyası dövründə, tənzimat islahatları ilə gəlmişdir.

## Cümhuriyyətə qədərki dövr

### Tənzimat
*Tənzimat* sözü (, tanẓīmāt) "yenidən nizamlama, qaydaya salma" mənasını verir və Osmanlı dövlətinin idarəçilik əsaslarında mühüm reformasiyanın aparıldığı, 1839-da Gülxanə xətti-şərifi ilə başlayıb 1876-da Birinci Məşrutiyyət ilə sona çatan dövrü ifadə edir. Tənzimat islahatları bir sıra liberal ziyalılar — Dimitri Zambako Paşa, Mehmet Kabuli Paşa, Yeni osmanlılar, həmçinin Osmanlı parlamentinin qurucularından hesab edilən Midhat Paşa tərəfindən dəstəklənmişdir.

## İstinadlar
Arkey

**Arkey** — Fransanın İle-de-Frans regionunda yerləşən Val-de-Marn departamentindəki kommunadır.  Kommunanın əhalisi 2018-ci il yanvarın 1-nə olan statistik məlumatlara əsasən 21 727 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Tayfur Sökmen

**Tayfur Sökmen** (1892, Adana - 3 Mart 1980) 1892-ci ildə İstanbulda anadan olan türk siyasətçi və hərbçidir. O, Hatayın müstəqillik mübarizəsinin lideri kimi tanınır. Onun Hatayın Türkiyəyə qoşulmasında mühüm rolu olub.
## Həyatı
Tayfur Sökmen 1911-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirib. Balkan müharibələri və Birinci Dünya müharibəsi illərində Osmanlı Ordusunda xidmət etmişdir.Qurtuluş savaşında da müxtəlif cəbhələrdə vuruşub.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra Hatay fransızlar tərəfindən işğal edildi. Tayfur Sökmen Hatayın müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə başladı. 1932-ci ildə Hatay Millət Məclisinə deputat seçildi. O, parlamentdə Hatayın müstəqilliyi üçün intensiv iş apardı.

Hatay Dövləti 1937-ci ildə qurulub. Tayfur Sökmen Hatay Dövlətinin ilk prezidenti seçildi. Prezidentliyi dövründə Hatayın inkişafı üçün mühüm işlər görüb.

29 iyun 1939-cu ildə Hatay Məclisi Hatayın Türkiyəyə qatılmasına qərar verdi. Bu qərarın verilməsində Tayfur Sökmenin böyük rolu olub. Hatayın Türkiyəyə qatılması ilə Tayfur Sökmen Antalya millət vəkili seçildi.

Tayfur Sökmen 1943-cü ildə Demokrat Partiyasının qurucuları arasında idi. Demokrat Partiyasının ilk baş katibi oldu. 1950-ci ildə Demokrat Partiyası hakimiyyətə gələndə dövlət naziri vəzifəsində çalışıb.

## Ölümü
Tayfur Sökmen 3 mart 1980-ci ildə Ankarada vəfat edib.
## İstinadlar
Əbdürrəhman Mələk

**Əbdürrəhman Mələk** () — Hatayın Türkiyəyə qoşulmasında mühüm rol oynamış türk siyasətçidir. O, həkimlik peşəsini bir kənara qoyub, özünü Hatayın qurtuluş mübarizəsinə həsr edib.

## Həyatı
Əbdürrəhman Mələk 1896-cı ildə Antakyada anadan olub. İbtidai və orta məktəbi Antakyada, Sultani (liseyi) Hələbdə bitirmişdir. Tibb təhsilinə Dəməşq Tibb Məktəbində başlayıb. Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə İstanbul Tibb Fakültəsinə keçdi və 1919-cu ildə oranı bitirdi.

Əbdürrəhman Mələk hələ tələbə ikən Antakyada Türk Ocağı qurub. O, Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün mübarizə aparan Hatay Erkinlik Cəmiyyəti İstanbul Şöbəsinin prezidenti olub. Cenevrədə fransızlarla Hatay danışıqlarında iştirak edən Türkiyə Nümayəndə heyətində iştirak edib.

19 may 1937-ci ildə Millətlər Cəmiyyətinin Hatay üçün qəbul etdiyi konstitusiyadan sonra qurulan Hatay Dövlətinin ilk baş naziri oldu. O, 1939-cu ilə qədər bu vəzifədə çalışıb. Baş nazir olduğu müddətdə Hatayın Türkiyəyə qatılması üçün intensiv iş apardı. 1939-cu il iyunun 29-da Hatay Məclisi Türkiyənin tərkibinə qatılmağa qərar verdi. 7 iyul 1939-cu ildə Hatay Türkiyə Cümhuriyyətinə qatıldı.

## Ölümü
Hatay Türkiyəyə qatıldıqdan sonra Mələk Türkiyə Böyük Millət Məclisində millət vəkili vəzifəsində çalışıb. 1960-cı ildə Demokrat Partiyasından istefa verərək Yeni Türkiyə Partiyasını qurub. 1978-ci il yanvarın 13-də Ankarada vəfat edib.

## İstinadlar
Kaxovka su anbarı

**Kaxovka su anbarı** () — Dnepr çayının aşağı axarlarında 2023-cü ilin 6 iyununa kimi mövcud olmuş su anbarı. Ukraynanın Xerson, Zaporojiya və Dnepropetrovski vilayətlərinin ərazisində yerləşən bu su anbarı və Kaxovka SES Rusiya-Ukrayna müharibəsi gedişatında rus hərbiçiləri tərəfindən dağıdılmışdır.

## Xarakteriskası
1956-cı ilsə istifadəyə verilmiş Kaxovka su anbarı əsasən çaydakı su səviyyəsinin mövsümü və illik nizamlanmasına, eləcə də cənubi Ukraynanın su təchizatına xidmət edirdi. Su anbarından Şimali Krım, Kaxovka və Dnepr-Krivoy-Roq kanalları çəkilmişdir. Bu su anbarı Dnepr çayı üzərində inşa olunan 6 kaskad su anbarlarından sonuncusu idi. Su anbarının doldurulmasına 1955-ci ildə başlanılmış və 1958-ci ildə bitmişdir.

Maksimal su həcmi 18,18 km³, faydalı həcmi isə 6,78 km³-dir. Ən dərin yeri 24 metr, orta dərinlik isə 8,4 metrdir. Ümumi sahəsi 2155 km²-dir. Suyun minerallaşması  253—433 mq/dm³ arasında dəyişir.

Balıqçılıq, gəmiçilik, idman və turizm məqsədi ilə istifadə olunan Kaxovka su anbarında Nikopol liman şəhəri inşa edilmişdir.

## Dağıdılması

Davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı, gecə 06 iyun 2023-cü ildə Kaxovka su anbarı və Kaxovka SES rus hərbiçiləri tərəfindən dağıdıldı. Su anbarı müharibənin ilk günlərindən onu ələ keçirən rus ordusunun nəzarəti altında idi. The New York Times-ın məsləhətləşdiyi mühəndis və döyüş sursatları ekspertləri bildiriblər ki, ən çox ehtimal olunan səbəb daxildən gələn partlayışdır. Müharibənin Tədqiqi İnstitutu bildirib ki, sübutlar Rusiya qüvvələrinin bəndi partlatdığını göstərir.

## İstinadlar
Sloveniya gerbi

**Sloveniya gerbi** aşağısında və yanlarında ensiz qırmızı haşiyəsi olan qalxandır, onun göy sahəsində iki dəfə dalğalı oyulmuş gümüş fiqur, Triqlav dağının və Adriatik dənizinin simvolik təsviridir. Qalxanın başında üçbucaq şəklində düzülmüş üç qızılı altıguşəli ulduz var (Qraf fon Zillinin gerbindən qəbul edilmişdir).

Gerb Sloveniyanın bayrağında görünür. Gerbin müəllifi — Marko Poqaçnikdir.

## Gerbin tarixi
Yuqoslaviyanın tərkibində olan Sloveniya Sosialist Respublikasının gerbində də Triqlav təsviri və dalğavari xətlər var idi. Müasir müstəqil Sloveniyanın gerbindən fərqli olaraq, o, qırmızı lentlə bağlanmış buğda sünbülləri və cökə yarpaqları ilə haşiyələnmişdi. Üstündə kommunizmin simvolu olan qırmızı ulduz var idi.

## Tarixi gerblər

CoA of Kingdom of Illyria.svg|İliriya krallığı (1816—1849)
Wappen Herzogtum Krain.png|Krayna (Karniola) gerbinin variantlarından biri
Kaernten CoA.svg|Karintiya
Coat of arms of the Austrian Littoral.svg|Avstriya Littoralı
Steiermark Wappen.svg|Ştiriya
Carniola Arms.svg|Karniola Hersoqluğunun kiçik gerbi
Carniola coat of arms.png|Karniola Hersoqluğunun böyük gerbi
Arms of Illyrian Slovenia.svg|İlliriya Sloveniyası
Znak Slovenskega Domobranstva.svg|Sloveniya domobranstvo


## Simvollar

Dizayner Marko Poqaçnik gerbi ölkəni qoruyan və onun daxili potensialını stimullaşdıran enerji sahəsi yaradan kosmoqram kimi təsvir etmişdir.

Poqaçnikin fikrincə, Triqlav kişiliyi simvollaşdırır. Onun altında Triglav göllərinin vadisini və Sloveniya dənizini və ümumiyyətlə çayları və ya qadın prinsipini təmsil edən iki ağ əyri xətt var. Triqlavın üstündə üçbucağı təşkil edən və demokratiyanı simvolizə edən üç qızılı altıguşəli ulduz mövcuddur. Ulduzlar Tselski qraflarının gerbindən götürülmüşdür.

## İstinadlar
İsmayıl Hüseynov (general)

**İsmayıl Xəlil oğlu Hüseynov** () — sabiq Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi rəisinin birinci müavini (2023–2025), Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin birinci müavini (2018–2023), general-mayor, gömrük xidməti general-leytenantı (2020).

## Həyatı
İsmayıl Xəlil oğlu Hüseynov 1974-cü ildə anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin İstehsalın iqtisadiyyatı və idarə edilməsi fakültəsinə qəbul olunmuş və 1996-cı ildə həmin universiteti bitirərək magistr dərəcəsi almışdır. 2012-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini, 2017-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Menecment fakültəsini bitirərək bakalavr dərəcələrini almışdır.

1995-ci ildən gömrük orqanlarında xidmətə başlamış, 1995–1998-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Culfa Gömrük İdarəsində Maliyyə-tarif şöbəsinin inspektoru və mühasibat uçotu və nəzarət bölməsinin rəisi vəzifələrində, 1998–1999-cu illərdə isə Bakı Baş Gömrük İdarəsinin "Bərə keçidi" gömrük postunun inspektoru, Maliyyə-tarif şöbəsinin inspektoru vəzifələrində işləmişdir. 1999–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətdə olmuş, tərxis olunduqdan sonra gömrük orqanlarında xidməti fəaliyyətini davam etdirərək müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 2001–2004-cü illərdə Bakı Baş Gömrük İdarəsinin "Səbail" gömrük postunda baş inspektor, 2004–2018-ci illərdə Avtonəqliyyat Baş Gömrük İdarəsi rəisinin müavini və idarənin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

İsmayıl Hüseynov 29 may 2018-ci ildə Avtonəqliyyat Baş Gömrük İdarəsi rəisi vəzifəsindən azad edilərək Bakı Baş Gömrük İdarəsinin rəisi vəzifəsinə, 25 iyun 2018-ci ildə isə Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Paralel olaraq 2022-ci ilin avqust ayından Bakı Baş Gömrük İdarəsinin rəisi vəzifəsini müvəqqəti icra etmişdir. Gömrük orqanlarında çalışarkən, 27 yanvar 2017-ci ildə ona gömrük xidməti general-mayoru, 30 yanvar 2020-ci ildə isə gömrük xidməti general-leytenantı ali xüsusi rütbələri verilmişdir.

2023-cü ilin iyun ayında İsmayıl Hüseynov Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilərək Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi rəisinin birinci müavini təyin edilmişdir. Ona general-mayor ali hərbi verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 oktyabr 2025-ci il tarixli müvafiq sərəncamları ilə Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi rəisinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilmiş və həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılmışdır.

İsmayıl Hüseynov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə 31 yanvar 2008-ci ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə, 29 yanvar 2019-cu ildə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmiş, bir sıra yubiley medallarına layiq görülmüşdür.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Sergey Mavrodi

**Sergey Mavrodi** (; ) — SSRİ məkanında ən böyük maliyyə piramidası sayılan "MMM"-in qurucusu.

## Həyatı
Sergey Mavrodi 1992-ci ildə "MMM" şirkətini yaradıb. Tez bir zamanda məşhurlaşaraq, Rusiyanın tarixində nəhəng maliyyə piramidasına çevrilir. Ora daxil olan üzvlərin gəlirləri, yeni gələnlərin üzvlük haqqından ödənilirdi, lakin müştəri axını kəsilməyə başladıqda isə ödənişlərdə gecikmələr başlayır. Müxtəlif qiymətləndirmələrə əsasən, "MMM" dən zərər çəkmiş şəxslərin sayı 10–15 milyon nəfərə çatır. 2007-ci ildə Mavrodi dələduzluğa görə 4,5 illik azadlıqdan məhrum edilir. Bütün bu müddəti o, istintaq zamanı hələ ibtidai həbsdə olarkən çəkib qurtarır. Martın 26-da gecə saatlarında Mavrodi Polikarpova küçəsindəki avtobus dayanacağından xəstəxanaya aparılıb. O, zəiflikdən və ürək nahiyəsindəki ağrılardan şikayət edirdi. Təcili yardımı yoldan təsadüfən keçən şəxs çağırıb. Mavrodi 67-ci şəhər xəstəxanasına yerləşdirilib, lakin həkimlər onun həyatını xilas edə bilməyiblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nərgizlər vadisi

**«Nərgizlər vadisi»** () — Karpat biosfer qoruğunun xüsusi qorunan massivi. Ərazi Ukraynanın qərbində, Zakarpatiya vilayətinin ərazisində yerləşir. 1992-ci ildə Karpat biosfer qoruğunun tərkibinə və Biosfer qoruqlarının ümumdünya şəbəkəsinə daxil edilmişdir.

## Yerləşməsi
Qoruq dəniz səviyyəsindən 180-200 metr yüksəklikdə, Xustsko-Solotvinski vadisinin qərbində, Tisa çayının qədim terrasında yerləşir. Qoruğun sahəsi 257 hektar olub düzənlik relyefə malikdir.

## Tarixi
Relikt nərgizlər vadisinin yaranmasına səbəb buzlaq epoxaları olmuşdur. Dağlıq ərazilərdən buzlağın təsiri ilə sürüşərək aşağıya enən böyük torpaq kütləsi ilə həm də unikal bitkilər də gəlmişdir. Buzlağın çəkilməsindən sonra yüksəkliklərdən axıb gələn sular ərazinin akklimatizasiyasına səbəb olmuş və nərgiz bitkisi geniş əraziyə yayılmışdır. Tədricən bölgədə palıd meşələri çoxalmış və nərgizgüllərinin ərazisi tədricən azalmışdır. Sovetlər zamanı bölgədə geniş kənd təsərrüfatı işləri aparılmış və sonda 50 hektara yaxın nərgizgülü olan ərazi məhf edilmişdir. 1992-ci ildən əraziyə qoruq statusu verilmişdir.

## Elmi əhəmiyyəti

«Nərgizlər vadisi» — unikal botanika obyekti olub, Orta Avropada kiçik ərazidə ensizyarpaq nərgizgülü (*Narcissus angustifolius)* qorunub saxlanılır. Müsair klassifikasiyada o  növünün tərkibinə daxildir. Bu növ əslində Orta Avropanın Alp, Balkan və Karpat dağlarının 1100—2060 metr hündürlükdə olan ərazilərində yayılıb. O üzdən  ensizyarpaq nərgizgülü relikt hesab olunur və 1980-cı ildən Ukraynanın Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## Florası
Vadidə 498 növdən çox bitki mövcuddur, hansı ki, onlardan Achillea salicifolia, Fuks boşləçəyi, Sibir süsəni, Anacamptis coriophora, Ağ qaytarma və s. nadir növlər hesab olunur. 15 növ çiçəkli bitki qırmızı kitaba salınıb. Nərgizgüllərinin çiçəkləməsi may ayının sonun təsadüf edir.

## Vadinin panoraması

## İstinadlar
Zeitgeber

**Tsaytberger** (**zeitgeber**) orqanizmin bioloji ritmlərini daxil edən və ya sinxronlaşdıran hər hansı xarici və ya ətraf mühit işarəsidir, adətən təbii olaraq yaranır və Yerin 24 saatlıq işıq/qaranlıq və 12 aylıq dövrlərinə daxil olmağa xidmət edir.

## Tarixi
*Zeitgeber* termini (; &#x2009; zaman verən &#x27; ) ilk dəfə xronobiologiya sahəsinin qurucularından biri olan Yurgen Aşoff tərəfindən istifadə edilmişdir. Onun işi bioloji ritmləri sinxronlaşdıran endogen (daxili) bioloji saatların mövcudluğunu nümayiş etdirdi. Bundan əlavə, o, zeitgeber adlandırdığı müəyyən ekzogen (xarici) işarələrin bu daxili saatların vaxtına təsir etdiyini tapdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Sirkad ritmi
Marvin Leonard Qoldberqer

**Marvin Leonard "Mörf" Qoldberqer** () — Amerikalı fizik və Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun keçmiş prezidenti.

## İstinadlar
Ettore Mayorana

**Ettore Mayorana** () — neytrino üzərində işləyən italyan nəzəri fizik idi. 25 mart 1938-ci ildə o, Palermodan Neapola gəmi ilə səyahət etmək üçün bilet aldıqdan sonra müəmmalı şəraitdə yoxa çıxdı.

Mayorana tənliyi və  onun adını daşıyır. 2006-cı ildə onun xatirəsinə Mayorana mükafatı təsis edilib.

## İstinadlar
Sabit nisbətlər qanunu

**Sabit nisbətlər qanunu** elementlər bir-birləri ilə birləşərək müəyyən birləşmələr əmələ gətirərkən onların müəyyən nisbətlərdə birləşməsinə əsaslanan qanundur. Onun tərifi bu formadadır: Bir birləşməni təşkil edən elementlərin kütlələri arasında dəyişməz bir nisbət mövcuddur. Bu qanuna isə **sabit nisbətlər qanunu** deyilir. Bu qanun 1799-cu ildə fransız alimi olan Cozef Prust tərəfindən kəşf edilmişdir.

Elementlərin kimyəvi cəhətdən bir yerə cəmləşdiyi zaman müəyyən bir nisbətdə birləşdiyini müəyyən etmiş Prust bu gün sabit nisbətlər qanunu olaraq bilinən qanun üçün aşağıda göstərilmiş olan tərifi vermişdir:

Bu qanuna görə məsələn, 18 qram suyun tərkibində 16 qram oksigen olarkən, qalan 2 qramda isə hidrogen vardır. 9 qram su əmələ gələrsə, onun 8 qramı oksigenin, 1 qramı isə hidrogenin payına düşür. Suyun necə alınmasından asılı olmayaraq bu nisbət tamamilə sabit qalmağa davam edir.

Bu və buna oxşayan təcrübə nəticələri ilə sabit nisbətlər qanunu qəbul edildikdən sonra Con Dalton tərəfindən 1807-ci ildə **ilk elmi atom nəzəriyyəsi** irəli sürülmüşdür.
Harold Aqnyu

**Harold Melvin Aqnyu** () — Amerikalı fizikdir. Hiroşima bombardmanında elmi müşahidəçi kimi uçması və daha sonra Los Alamos Milli Laboratoriyasının üçüncü direktoru kimi tanınır.

## İstinadlar
Vətən (film, 2004)

**"Vətən"** və ya **"Evə qayıdış"** (; Rom: *Swades*) rejissor Aşutoş Qovariker tərəfindən 2004-cü ildə çəkilmiş olan hindi dilində dram filmi. Filmdə ifa olunmuş “Yeh Taara Woh Taara” mahnısına görə müğənni Udit Narayan Milli Film Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Süjet xətti
Mohan Bharqav Hindistanın ucqar bir kəndindən ABŞ-a gəlmiş bir mühacirdir. Öz doğma vətənində, Çarannpur kəndində o, uşaqlıq dostu, sevimli məktəb müəllimi Gitanı geridə qoyub gəlmişdir. O, NASA Tədqiqat Mərkəzində GPM peykinin buraxılışına nəzarət edən komandada fəaliyyət göstərir.

## Rollarda

* Şahrux Xan
* Qayatri Coşi
* Kişori Balal
* Smit Set
* Lekx Tandon
* Raceş Vivek
* Daya Şankar Pandi
* Fərrux Cəfər
* Vişnudutt Qaur
* Raca Avasti

## İstinadlar
Hikvision

**Hikvision** olaraq qısaldılmış **Hangzhou Hikvision Digital Technology Co., Ltd.** qərargahı Hançjou, Zhejiang şəhərində yerləşən mülki və hərbi məqsədlər üçün videomüşahidə avadanlığının Çin dövlət istehsalçısı və təchizatçısıdır. Uyğurların, Sincan həbs düşərgələrinin kütləvi izlənməsində iştirakı və milli təhlükəsizlik narahatlıqlarına görə şirkət ABŞ və Avropa hökumətləri tərəfindən sanksiyalara məruz qalıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hikvison-ın Azərbaycandakı Rəsmi distribütorü
Qisas (film, 1994)

**Qisas** (hind dilində: *अंजाम*, Rom: *Anjaam*) — rejissor Rahul Ravail tərəfindən çəkilmiş və 22 aprel 1994-cü ildə ekranlara çıxmış olan Hindistan dram-triller filmidir. Əsas rolları Madhuri Dikşit və Şahrux Xan ifa etmişdirlər. Filmin musiqisi duet bəstəkarlar olan Anand-Milind tərəfindən bəstələnmiş, sözləri isə Sameer tərəfindən yazılmışdır. Film insanın bütün həyatını məhv edə biləcək ən kiçik bir səhvin nəticələrindən bəhs edir. Filmdə həmçinin Hindistan cəmiyyətində qadınlara münasibətə də diqqət yetirilir.

Dikşit və Xanın birlikdə rol aldıqları ilk film olan bu film performansına görə də böyük təriflər almışdır. Dikşit, bu filmə görə Ən Yaxşı Qadın Aktyor nominasiyasında Filmfare Mükafatına namizəd olarkən eyni mükafatı oynadığı başqa bir film olan, "Mən sənin üçün kiməm?" filmi ilə əldə etmişdir. Xan bu filmdə mənfi qəhrəman rolunu oynamış və bu mənfi roluna görə Ən Yaxşı Mənfi Qəhrəman nominasiyası üzrə Filmfare mükafatını qazanmışdır.
Mən sənin üçün kiməm? (film, 1994)

**Mən sənin üçün kiməm?** (Hind dilində: *हम आपके हैं कौन*, Rom: *Hum Aapke Hain Koun...!*) — 5 avqust 1994-cü ildə Hindistanda yayımlanmış, Sooraj Barjatya tərəfindən çəkilmiş olan Bollivud melodramıdır. 1982-ci il istehsalı olan *Nadiya Ke Paar* filminin yeni versiyasıdır.

Hindistanda 1990-cı illərin ən müvəffəqiyyətli filmi olan bu film, Bütün Zamanların Blokbasteri kimi təsnif edilmiş və Hindistan kinosunda bütün zamanların ən çox gəlir gətirən 1975-ci ildə çəkilmiş olan Qisas və qanun filmindən sonra ikinci filmi olmuşdur.

## İstinadlar
Tsanq-Dao Li

**Tsanq-Dao Li** () — Çinli-Amerikalı fizik. Fizika üzrə "Nobel" mükafatı laureatı (1957). Paritet pozuntusu, Li-Yang teoremi, fizika, topoloji olmayan solitonlar və soliton ulduzları, hissəciklərin relativistik fizikası (ICHR) üzərindəki işi ilə məşhurlaşmışdır. O, Nyu Yorkdakı Kolumbiya Universitetində 1953–2012-ci illərdə dərs demiş, universitetin fəxri professoru olmuşdur.

## İstinadlar
Xətti-Humayun

**Xətti-Humayun** və yaxud da **yazılı əmrlər** () — Osmanlı sultanlarının mühüm məsələlər haqqında şəxsən özlərinin yazdıqları və ya qeydlər apardıqları fərmanlara verilən ümumi addır.

Osmanlı dövlətinin dövlət strukturunda ən mühüm yazılı əmrlər hesab olunan xətti-humayunlar (yazılı əmrlər) Osmanlı sülaləsinin simvolu sayılan qırmızı rəngli çantalarda daşınar, üç dəfə öpülərək başa qoyulduqdan sonra açılaraq oxunardı. Bu fərmanlar Osmanlı sultanları tərəfindən şəxsən yazılmış olsalarda, lakin onların saray məmuru tərəfindən surəti köçürülmüş olan bir nüsxəsi də olurdu. Onlar əsasən sultana, baş vəzir və ya Osmanlı dövlətinin başqa yüksək rütbəli məmuru tərəfindən verilmiş bir sənədə cavab olaraq yazılırdılar. Məhz buna görə də, bir ərizənin, məktubun təsdiq edilməsi və ya rədd edilməsi, hesabatın təsdiq edilməsi, sorğuya icazənin verilməsi, verilmiş fərmanla bağlı yaranmış hər hansısa bir məsələyə aydınlıq gətirilməsi və bu kimi digər dövlət sənədlərinə cavab olaraq yazılırdılar. Xətti-humayunlar bəzən mövcud bir sənədə cavab olaraq deyil, sıfırdan da yaradıla bilərdilər. Osmanlı imperiyasını modernləşdirməyi hədəfləyən Tənzimat islahatından (1839) sonra rutin tipli xətti-humayunlar sultanın şifahi cavabının sənəddə qeyd edildiyi vəsiyyət-i səniyye tətbiqi ilə əvəz olunmağa başlanmışdır.

İstanbulda yerləşən Osmanlı arxivlərində təxminən 100.000 belə sənəd mövcuddur. Ən məşhur xətti-humayunlar arasında Tənzimat Fərmanı (1839) və İslahat Fərmanı (1856) yer alır. “Xətti-humayun” ifadəsi bəzən ədəbi mənada, yəni Osmanlı sultanı tərəfindən şəxsən yazılmış olan sənəd mənasında da işlənə bilər.

## İstinadlar
Hunter × Hunter: The Last Mission

— Keiiçiro Kavaqıçinin rejissorluq etdiyi 27 dekabr 2013-cü il tarixli anime filmi. Film Yoşihiro Toqaşinin Hunter × Hunter adlı manqası əsasında çəkilmiş ikinci filmdir.

## İstinadlar
Livoniya quberniyası

**Livoniya Qubernatorluğu ** — 1721-ci ildə Böyük Şimal Müharibəsindən sonra İsveçdən Rusiyaya verilmiş Estoniya və Livoniya torpaqlarında yaradılmış inzibati rayon idi. Quberniya 1918-ci ildə Estoniya və Latviya müstəqillik elan edənə qədər mövcud idi.

## Tarixi
Livoniya və Estoniya ilk dəfə XIII əsrdə Alman Səlib yürüşləri zamanı xristianlaşdırılıb. Bölgə 16-cı əsrə qədər Livoniya Konfederasiyası kimi tanınan dövlətlər birliyi tərəfindən idarə olunurdu. 16-cı əsrdə Livoniya Konfederasiyası dağıldı və bölgə İsveç, Polşa və Danimarka arasında bölündü.

Böyük Şimal Müharibəsindən sonra Livoniya və Estoniya əraziləri Rusiyaya verildi. Livoniya Qubernatorluğu 1721-ci ildə yaradılmışdı. Quberniya 10 dairəyə bölündü, mərkəzi Riqa şəhəri idi.

Livoniya Qubernatorluğunun əhalisi 19-cu əsrdə durmadan artdı. 1897-ci il siyahıyaalınmasına görə quberniyanın əhalisi 1,3 milyon nəfər idi. Latviyalılar əhalinin əksəriyyətini (70%) təşkil edirdi. Estonlar (25%) və ruslar (5%) digər mühüm əhali qrupları idi.

## İdarəetmə
Livoniya qubernatorluğu, Rusiya imperiyasının digər quberniyaları kimi, qubernator tərəfindən idarə olunurdu. Qubernator çar tərəfindən təyin edilirdi və qubernatorluğun ən yüksəkvəzifəli şəxsi idi. Qubernatorluğun bir sıra yerli inzibati orqanları da var idi.

Qubernatordan başqa quberniyada zadəganlar şurası da var idi. Soylu şura yerli zadəganlar tərəfindən seçilir və qubernatora maliyyə və inzibati məsələlərdə məsləhət verirdi. Qubernatorluq daha sonra şəhərləri və kənd yerlərini idarə edən bir sıra subinzibati vahidlərə bölündü.

Livoniya qubernatorluğunda Rusiya imperiyasının ümumi hüquq sistemi tətbiq edilirdi. Vilayətdə bir sıra ibtidai və orta məktəblər də var idi. Riqa şəhərində bir universitet var idi.

## Qubernatorluğda həyat
Livoniya Qubernatorluğu çoxmədəniyyətli bir bölgə idi. Quberniyada estonlar, latışlar, ruslar, almanlar və yəhudilər kimi müxtəlif etnik qruplar yaşayırdı. Bu, quberniyanın mədəni və dini həyatını zənginləşdirdi.

Livoniya Qubernatorluğunda ən çox danışılan dillər Estoniya, Latviya və Rus dilləri idi. Alman və Yidiş dilləri də mühüm dillər idi. Quberniyada ən çox yayılmış dinlər Xristianlıq və Yəhudilik idi. Xristianlar arasında protestantlar və pravoslavlar çoxluq təşkil edirdi.

Livoniya qubernatorluğunda təhsil və incəsənət mühüm yer tuturdu. Vilayətdə bir sıra ibtidai məktəblər, orta məktəblər və ali məktəblər var idi. Riqa şəhərində bir universitet var idi. Qubernatorluqda teatrlar, muzeylər və kitabxanalar da var idi.

## Nəticə
19-cu əsrdə Livoniya Qubernatorluğunda Estoniya və Latviya millətçi hərəkatları yarandı. Bu hərəkatlar Estoniya və latışların öz milli kimliklərini və müstəqilliklərini əldə etmək üçün mübarizə aparırdılar.

Livoniya Qubernatorluğu 18-ci əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Rusiya İmperiyasının tərkibində idi. Quberniya çoxmədəniyyətli və çoxdilli bir bölgə idi. Rayonda kənd təsərrüfatı və sənaye inkişaf etmişdir. Estoniya və Latviya millətçiliyi hərəkatları 19-cu əsrdə meydana çıxdı və bu hərəkatlar 20-ci əsrdə Estoniya və Latviyanın müstəqilliyinə gətirib çıxardı.

## Həmçinin bax
* Rusiya imperiyası

## İstinadlar
"Georgi Dimitrov" ordeni

**Georgi Dimitrov ordeni** () 17 iyun 1950-ci ildə təsis edilmiş Bolqarıstan Respublikasının ali mükafatıdır.

## Haqqında
Birinci Milli Məclis Rəyasət Heyətinin 17 iyun 1950-ci il tarixli fərmanı ilə yaradılmışdır.  İlk təltif edilmə mərasimi 17 iyun 1950-ci ildə, təsis edildiyi gün baş tutdu və orden 1950-1956-cı illərdə Bolqarıstanın Baş naziri olmuş Valko Çervenkova layiq görüldü. Mükafat müharibələrarası və müharibədən sonrakı illərin görkəmli bolqar kommunisti Georgi Dimitrovun şərəfinə adlandırılıb.

## Kimlərə verilir
Bolqarıstanın müdafiəsi və azadlığı sahəsində görkəmli xidmətlərinə və ya sosializmə verdiyi töhfələrə görə bolqarlara və əcnəbilər təltif edilir. Orden həmçinin avtomatik olaraq Bolqarıstan Xalq Respublikası Qəhrəmanı və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adlarını alanlara verilirdi. Orden ilə ümumilikdə 4500-ə yaxın insan təltif edilb.

## Təsvir
Orden SSRİ-nin ən yüksək ordeni olan Lenin ordeni ilə modelləşdirilmişdir və bütün digər sosialist ölkələrinin ali ordenləri ilə müqayisədə onunla ən çox oxşarlıqlara malikdir. Ordenin aşağı hissəsində *GEORGI DIMITROV* yazısı olan qırmızı minalı lent və  hər iki tərəfində buğda sünbülləri, yuxarı hissəsində qırmızı minalı kiçik beşguşəli ulduz, aşağı hissəsində isə qırmızı minalı oraq və çəkic vardır.

## Təltif olunublar
Sukarno

Todor Jivkov

Kim İr Sen

Leonid Brejnev

## Həmçinin bax
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

## İstinadlar
ChemSpider

**ChemSpider** — Kral Kimya Cəmiyyətinə məxsus kimyəvi maddələrin sərbəst əldə edilə bilən onlayn məlumat bazasıdır.

270-dən çox məlumat mənbəyindən 100 milyondan çox molekul haqqında məlumatı ehtiva edir, onların hər biri *ChemSpider* İdentifikatoru adlı unikal identifikator alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xərçəng (astrologiya)

**Xərçəng** (♋︎) () — Zodiakın dördüncü bürcü. Ekliptik sektora 90°-dən 120°-ə qədər müvafiq gəlir. Xərçəng bürcü Ay tərəfindən idarə olunur, burada Yupiter ucalır, Saturn uzaqlaşır və Mars zəifləyir. Tropik zodiak altında Günəş təxminən 22 iyun və 22 iyul arasında bu ərazidən keçir. Xərçəngin əks əlaməti Oğlaqdır.

## Tarixi
"Xərçəng" hind-Avropa mənşəli qədim sözdür, "cızmaq" mənasını verən kökdən götürülmüşdür. Qədim Misirdə Xərçəng əlaməti Scarab böcəyi, Mesopotamiyada isə tısbağa hesab olunurdu. Hər bir halda, işarənin heyvan nümayəndəsi günəşi göylərdə "itələyərək" yay gündönümünü başlatan kimi qəbul edilirdi.

## Simvollar
Erkən astrologiyada simvol xərçəngin təsviri hesab olunurdu. Müasir simvol ♋ bir cüt pəncəni nümayiş etdirir, lakin müxtəlif yollarla şərh edilə bilər.

* kişi və qadın prinsiplərinin birləşməsi (yin və yang)
* Ouroboros (bəşər tarixində ilk əbədilik simvollarından biri)
* 69 rəqəmi.

Unicode-da Xərçəng simvolu (bəzi brauzerlərdə göstərilməyə bilər) onluq 9803 və ya onaltılıq rəqəm 264B-dir və HTML koduna `&#9803`; ya kimi daxil edilə bilər `&#x264B`;

## İstinadlar