open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bulletin de Nouvelles

**Bulletin de Nouvelles** () - Osmanlı imperiyasında çap olunmuş ilk qəzet. Qəzet imperiyanın paytaxtı İstanbul şəhərində, fransız dilində 15 gündən bir olmaqla çap edilmişdir. *Bulletin de Nouvelles* Osmanlı imperiyası ərazisində çap olunan ilk qəzet olaraq qəbul olunur.

## Məlumat

XVIII-XIX əsrlər ərzində fransız dili Qərbi Avropanın əsas ünsiyyət dillərindən biri hesab olunurdu. Fransanın XVI əsrdən etibarən Aralıq dənizinin şərqindən Mesopotamiyaya qədər uzanan tarixi ərazilərlə ciddi ticarət əlaqələri mövcud olmuşdur. Bu səbəbdən fransız dili həmin dövrlərdə mətbuatın əsas beynəlxalq dili hesab olunurdu və Osmanlı imperiyasında bu dildəki mətbuat nümunələrini təkcə fransızlar yox, eyni zamanda yəhudi, erməni və yunan əsilli şəxslər də nəşr və çap etdirmişdir. 1839-1922-ci illər arasında Osmanlı imperiyasında fransız dilində 400 dən çox jurnal və qəzet çap olunmuşdur. Bu qəzetlərin bir çoxu İstanbulda yerləşən fransız təmayüllü orta məktəblərin dəstəyi və Fransa Səfirliyinin maddi yardımı ilə çap olunurdu.

Müasir Türkiyə ərazisində ilk qəzet 1795-ci ilin avqust ayında nəşr olunmuşdur. Bulletin de Nouvelles adlı qəzet İstanbulda yerləşən Fransa səfirliyinin nəznində yaradılmış mətbəədə çap edilirdi. Qəzet 15 gündən bir, 6-8 səhifə olmaqla yayınlanmışdır. Həmin dövrdə İstanbulda və ümumiyyətlə imperiya ərazisində mətbəə fəaliyyətləri ilə məşğul olmaq üçün lazımi avadanlıqlar olmadığından, bir çox avadanlıq Paris şəhərindən gətirilmişdir. Qəzetin əsas fəaliyyət istiqaməti Fransada baş verməkdə olan Fransa Burjua İnqilabı haqqında İstanbulda yaşayan fransızları və bu dilin daşıyıcılarını məlumatlandırmaqdan ibarət idi. 1789-cu ildə başlamış inqilabi hərəkatın təsiri bütün Qərbi Avropa, o cümlədən Osmanlı imperiyasına yayılmışdır. Bir çox mənbə də, Bulletin de Nouvelles qəzetinin yayın fəaliyyətinə 1795-ci ildə başladığı göstərilsə də, bu fəaliyyətin nə qədər davam etdiyi dəqiq məlum deyildir. Bəzi mənbələrdə bu tarix 7-8 ay, bəzilərində isə 2 il olduğu göstərilmişdir.

Qəzet bağlandıqdan sonra İstanbulda yerləşən Fransa səfirliyi *İstanbul Fransız Qəzeti* () adlı yeni bir fransız dilli qəzetin fəaliyyətinə başlamışdır. Sözügedən qəzet ayda bir dəfə olmaqla dörd səhifə şəklində yayımlanırdı. İki illik fəaliyyətin ardından qəzetin nəşri dayandırılmışdır.
Bəhaullahın məqamı

**Bəhaullahın məqamı** - Bəhai dinin banisi olan Hz. Bəhaullahın dəfn olunduğu yer və bəhailər üçün qiblə rolunu oynayan məkan. İsrailin Əkka şəhərində yerləşən bu məkan ümumi olaraq Behçi köşkü kimi tanınır. Bəhaullahın məqamının ətrafı İran xalçaları ilə əhatələnmiş kiçik ağac və güllərdən ibarət baxçadan ibarətdir.
ABŞ-də idman

**ABŞ-də idman** () — ABŞ mədəniyyətinin mühüm tərkib hissələrindən biri.

Amerika futbolu bir çox göstəriciyə görə ən məşhur tamaşaçı idmandır, Milli Futbol Liqası (NFL) dünyada ən yüksək ortalama iştirakçıya malik idman liqasıdır və Super Boul dünyada milyonlar tərəfindən izlənilir. Beysbol XIX əsrin sonundan ABŞ-nin milli idman növü olaraq qəbul edilib, Böyük Beysbol Liqası (MLB) üst liqadır. Basketbol və buzüstü hokkey ölkənin növbəti iki aparıcı peşəkar komanda idmandır, Milli Basketbol Assosiasiyası (NBA) və Milli Hokkey Liqası (NHL) üst liqalardır. Bu dörd böyük idman peşəkarlıqla oynanıldıqda hər biri ilin fəqli, lakin üst-üstə düşən vaxtlarında bir mövsüm keçirirlər. Kollec futbolu və basketbolu böyük auditoriyanı cəlb edir. Futbolda ölkə 1994 FİFA Dünya Kubokuna ev sahibliyi etdi, kişi milli futbol komandası on dəfə Dünya Kubokuna vəsiqə qazanıb və qadın milli futbol komandası üç dəfə FİFA Qadınlararası dünya çempionatı qalibi olub, MLS ABŞ-də bu idmanın ən yüksək liqasıdır (21 Amerika və 3 Kanada komandası çıxış edir). ABŞ-də professional idman bazarı təxminən 69 milyard $ təşkil edir, bu bütün Avropa, Yaxın Şərq və Afrika ölkələrinin cəmindən təxminən 50% böyükdür.

ABŞ-də səkkiz Olimpiya oyunları təşkil edilib (2028 Yay Olimpiya Oyunları doqquzuncu olacaq).  ABŞ, Yay Olimpiya Oyunlarında digər bütün ölkələrdən daha çox olmaqla 2.522 medal qazanıb və Qış Olimpiya Oyunlarında 305 medal qazanaraq Norveçdən sonra ikincidir. Beysbol və amerika futbolu kimi başlıca ABŞ idman növləri Avropa praktikasında inkişaf etməməsinə baxmayaraq basketbol, voleybol, skeytbordinq və snoubordinq Amerikanın ixtiralarıdır və bəziləri isə dünyada məşhurdur. Lakross və sörfinq Qərb təmasından əvvəlki yerli amerika və yerli havaylıların fəaliyyətlərindən yaranmışdır. Ən çox izlənilən fərdi idman növləri qolf və avtoidman, xüsusilə NASCAR-dır. Reqbi birliyi 115.000+ qeydiyyatdan keçmiş oyunçu və ayrıca 1,2 milyon iştirakçı ilə ABŞ-də ən sürətlə böyüyən idman sayılır.

## İstinadlar
ABŞ təsviri incəsənəti

**ABŞ təsviri incəsənəti** () — ABŞ və ya amerikan rəssamlarının təsviri incəsənəti.

Təsviri incəsənətdə Hudzon çayı məktəbi Avropa naturalizm ənənələrində XIX əsr cərəyanı idi. Tomas İkinsin realist rəsmləri artıq geniş şəkildə tanınır. 1913-cü ildə Nyu-York şəhərində keçirilən Avropa modernist sənət sərgisi olan Arsenal şou ictimaiyyəti şok etdi və ABŞ-nin incəsənət səhnəsini dəyişdirdi. Corciya O'Kiff, Marsden Hartli və və başqaları yeni, fərdi üslublarla təcrübələr apardılar. Cekson Pollok və Villem de Kuninqin abstrakt ekspressionizmi və Endi Uorhol və Roy Lixtenşteynin pop-artı kimi başlıca bədii hərəkatlar ABŞ-də geniş inkişaf etmişdir. Modernizmin və sonra postmodernizmin qabarıqlaşması Frank Lloyd Rayt, Filip Conson və Frank Qeri kimi Amerika memarlarına şöhrət gətirdi. Alfred Stiqlitz, Edvard Stayxen və Ansel Adams da daxil olmaqla, böyük fotoqraflarla amerikalılar fotoqrafiyanın müasir sənət mühitində uzun müddət əhəmiyyətli olmuşdur.

## İstinadlar
Famil Sadıqov

**Famil Kamil oğlu Sadıqov** () — iqtisad elmlər namizədi, Qazprom-un vitse-prezidenti.

## Həyat və fəaliyyəti
F. Sadıqov 1968-ci ildə Naxçıvanda anadan olub. S. Orconikidze adına Dövlət İdarəçilik Akademiyasının və Ümum-Rusiya Vergi Akademiyasını bitirmişdir. İqtisad elmlər namizədidir.

1995–1999-cu illərdə RF Maliyyə Nazirliyində və Federal Dövlət Xidmətində müxtəlif vəzifələrdə işləmiş, 1999–2004-cü illərdə RF vergilər və rüsumlar nazirinin müavini olmuşdur. RF vergilər və rüsumlar nazirinin müavini vəzifəsində işlədiyi dövrdə ona II dərəcəli RF dövlət xidməti həqiqi dövlət müşaviri rütbəsi verilmişdir. 2005–2009-cu illərdə Federal Xəzinədarlığın rəhbərinin müavini olmuşdur.

2009-cu ildən Rusiya "Qazprombank"nın İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 2020-ci il aprel ayından Gazpromun maliyyə direktoru, vitse-prezidenti təyin edilmişdir.

2020-ci ildən həmçinin əlavə vəzifə olaraq Famil Sadiqov Belarusda yerləşən, Səhmləri Rusiya Federasiyasına aid olan "Belqazprombank" idarə heyətinin sədridir.

## İstinadlar
ABŞ-də din

**ABŞ-də din** — ABŞ konstitusiyasına edilən birinci dəyişiklik dinin azad həyata keçirilməsinə zəmanət verir və qurulmasına uyğun olaraq Konqresi qanunların qəbul edilməsinə qadağa qoyur.

2013-cü ildəki sorğuda amerikalılar 56%-i dinin "onların həyatında çox önəmli rol" oynadığını demişdilər, bu rəqəm də digər inkişaf etmiş ölkələrdən çok daha yüksəkdir. 2009-cu il Qellap sorğusunda amerikalıların 42%-i həftəlik və ya demək olar ki, həftəlik kilsədə iştirak etdiyini söylədilər, bu rəqəm ən az Vermontda olmaqla 23% və ən çox Missisipidə olmaqla 63% dəyişir.

## İstinadlar
Malıbəyli və Quşçular qətliamı

**Malıbəyli və Quşçular qətliamı** — Qarabağ müharibəsi zamanı 10 fevral — 12 fevral 1992-ci il tarixləri arasında Erməni qeyri-qanuni silahlı birləşmələri tərəfindən Şuşa rayonunun Malıbəyli, Aşağı Quşçular və Yuxarı Quşçular kəndlərinə eyni zamanda edilən hücum nəticəsində təxminən 50-yə yaxın dinc etnik azərbaycanlının qətlə yetirilməsidir.

## Hadisələrin gedişatı və qətliam
Şuşa rayonunda əhali tərkibi azərbaycanlılardan ibarət olan Malıbəyli və Quşçular kəndləri (adminstrativ olaraq Aşağı Quşçular və Yuxarı Quşçular olaraq ayrılır) rayonun inzibati mərkəzi olan Şuşa şəhərinə yaxın dağlıq ərazidə — yaylaqlarda yerləşirdi. Kəndlərdə təxminən 4000 nəfərə yaxın əhali yaşayırdı. 1988-ci ildə Xocalıya olduğu kimi bu kəndlərə də Ermənistandan zorla çıxarılmış təxmini sayı 1500-ə yaxın köçkün yerləşmişdi. Qarabağ müharibəsi başlanan andan etibarən bu kəndlər erməni silahlı birləşmələrinin əsas hədəflərinə çevrilmişdi. 1991-ci ilin oktyabr ayından etibarən Malıbəyli tamamilə mühasirədə idi.

Fevralın 5-də kəndlərin üstündə uçan bir vertolyot kəndlilərə üzərində yaşayış yerlərini tərk etmək üçün onlara iki gün vaxt verildiyi yazılan bildirişlər payladı. Bölgə 1991-ci ildən mühasirədə olduğu üçün yeganə giriş-çıxış vertolyotla mümkün idi. Şuşaya uçan axırıncı vertolyot yanvarın 28-də ermənilər tərəfindən vuruldu.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Xankəndi şəhərinin düşmən işğalından azad edilməsi üçün təşkil etdiyi hücumlara və yaxınlıqda yerləşən erməni kəndlərinə doğru edilən həmlələrə son qoymaq məqsədilə erməni zirehli daşıyıcıları və ağır artilleriyaları tərəfindən Malıbəyli və Quşçular kəndlərinə hücum edildi.

Fevralın 10-u gecə yarısı rus silahlılarının da yardımı ilə erməni silahlı birləşmələri Malıbəyliyə hücum etdi. Kənddəki qadın və uşaqlar Quşçular kəndinə qaçdı. Kənddəki evlər yandırıldı. Ümumilikdə isə hər iki kəndin sakinləri səhərə qədər düşmənlə vuruşdu. Yaxınlıqdakı Şuşa və Xocalı şəhərlərinə gedən yollar kəsildiyindən kəndlərə ən yaxın yaşayış məskəni Ağdam rayonunun Abdal — Gülablı kəndləri idi, lakin bu kəndlərə gedən yol ermənilərin məskunlaşdığı kəndlərdən keçirdi.

Təcavüzkar silahlı birləşmələrin tərkibi Suriya, Livan, ABŞ və Fransadan gəlmiş könüllü ermənilərdən idi. ATƏTin Qarabağdakı sülhməramlı missiyasının iştirakı zamanı Malıbəyli, Aşağı Quşçular və Yuxarı Quşçular kəndləri erməni silahlı birləşmələri tərəfindən ələ keçirildi. Bununla da Şuşa və Xocalı şəhərləri tamamilə blokada altına alındı.

## Nəticələr
Malıbəyli, Aşağı Quşçular və Yuxarı Quşçular kəndlərindəki qətliamdan sonra yüzlərlə günahsız azərbaycanlının qanı axıdılan Qaradağlı qətliamı, Ağdaban qətliamı və əsrin ən böyük faciələrindən biri Xocalı soyqırımı baş verdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycanlılara qarşı törədilən soyqırımların siyahısı
* Sumqayıt hadisələri
* Qaradağlı soyqırımı
* Ağdaban faciəsi
* Xocalı soyqırımı
* Şuşanın işğalı
Monforte-del-Sid

**Monforte-del-Sid** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 79,5&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 7606 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 21&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.
## Qalereya
 
Morería de Monforte del Cid - Documento de aprobación por Juan II de Aragón.jpg| 
Viñedos en Monforte del Cid.jpg| 
Iglesia de Nuestra Sra de las Nieves de Monforte del Cid, 1994.jpg|Kilsə
Ayto Monforte.jpg| 
3 abanderadas.jpg|Festival 
Mona pascua.jpg|Ənənəvi  tonas monfortinas
Jorge Juan y Santacilia.jpg|Jorqe Juan və Santakila (1713-1773).


## Həmçinin bax
* Vinalopo-Mica
* Aspe
* Monovar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальная страница
* Ayuntamiento de Monforte del Cid
* El blog de Monforte del Cid
* Índice estadístico municipal de Monforte del Cid
* Datos y cifras de los municipios de Alicante
İmadəddin Nəsiminin abidəsi (Sumqayıt)

İmaməddin Nəsiminin abidəsi -  Yerli əhəmiyyətli abidə 2003-cü ildə heykəltaraşlar Vaqif Nəzirov və Aqil Quliyev tərəfindən işlənmişdir. Sumqayıt şəhərinin S. Vurğun küçəsində, şairin adını daşıyan Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkında qoyulmuşdur. Abidə Xəzərin sahilinə yaxın, parkın baş xiyabanının girəcəyində ucaldılmışdır. Postament ağ mərmər ilə üzlənmişdir. Postamet üzərində rum rəqəmləri ilə **XIV** - **XV** əsr və **Nəsimi** sözləri yazılmışdır. Abidənin özü isə bürüncdən hazırlanmışdır.

## Həmçinin bax
*Sumqayıtdakı şəhər heykəllərinin siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
* Sumqayıt abidələri
La-Romana

**La-Romana** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 43,3&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 2602 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 40&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Həmçinin bax
* Vinalopo-Mica
* Aspe
* Monovar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Ayuntamiento de La Romana
* Índice estadístico municipal de La Romana
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* La Romana en el Registro de Entidades Locales de la Generalidad Valenciana
* El Portal Romanero
Ondon-de-las-Nyeves

**Ondon-de-las-Nyeves** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 68,80&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 2948 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 25&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. 
## Qalereya

Hondón_de_las_Nieves_-_Cartel.jpg|Bələdiyyənin girişi
Hondón_de_las_Nieves_-_Panorámica.jpg|Panorama
Hondón_de_las_Nieves_-_Vista_general.jpg|Ümumi görünüş
Hondón_de_las_Nieves_-_Calla_Iglesia.jpg|Kilsə küçəsi
Hondón_de_las_Nieves_-_Plaza_de_la_Villa_y_Ayuntamiento.jpg|Plaza de la Villa
Hondón_de_las_Nieves_-_Iglesia.jpg|
Hondón_de_las_Nieves_-_Iglesia_1.jpg|


## Həmçinin bax
* Vinalopo-Mica
* Aspe
* Monovar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Ayuntamiento de Hondón de las Nieves
* Índice Estadístico Municipal de Hondón de las Nieves
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* Hondón de las Nieves en la Dirección General de Administración Local del Gobierno Valenciano
* Web dedicada a Hondón de las Nieves
* Artículo sobre Hondón de las Nieves
Aron Tamaşi

**Aron Tamaşi** (tam adı: *Aron Tamaşi*, ; ) — Macarıstan yazıçısı. Vətəni Transilvaniyada və Macarıstanda əsl Sekel tərzində yazdığı hekayələrinə görə məşhurdur.

## Həyatı
Udvarhey medyesində (indiki Lupeni, Hargita medyesi) Farkaşlakada sekel ailəsində anadan olmuş Tamaşi Babeş-Boyyai Universitetində hüquq və kommersiya ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1923-cü ildə ABŞ-yə köçdükdən az müddət sonra Transilvaniya Rumıniyanın tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Macar dilində ilk romanlarını da həmin dövrdə yazmışdır. Tezliklə bu əsərlər Kluj-Napokada dərc olunmuş və böyük rəğbət qazanmışdır. Tamaşi 1926-cı ildə evinə qayıtmış və 1944-cü ilədək Transilvaniyada yaşamışdır.

Tamaşinin həmin dövrə aid ən məşhur əsərlərindən biri Harqita dağlarında tək yaşayan sekel oğlan, gənc meşəbəyi Abelin macəraları barədə roman trilogiyasıdır. Tamaşi 1944-cü ildə Budapeştə köçmüş və 1966-cı ildə ölənədək orada məskunlaşmışdır. Vəsiyyətinə əsasən, Rumıniyada şərqi Transilvaniyada etno-mədəni bölgə olan doğma Sekelistanda dəfn edilmişdir.

## Əsərləri
* *Szász Tamás, a pogány* – Kluj-Napoka, 1922 – qısa hekayə
* *Lélekindulás* – Kluj-Napoka, 1925 – qısa hekayələr
* *Szűzmáriás királyfi* – 1928 – roman
* *Erdélyi csillagok* 1929 – qısa hekayələr
* *Címeresek* – Kluj-Napoka, 1931 – roman
* *Helytelen világ* – Kluj-Napoka, 1931 –  qısa hekayələr
* *Ábel a rengetegben* – Kluj-Napoka, 1932 – roman
* *Ábel az országban* – Kluj-Napoka, 1934 – roman
* *Ábel Amerikában* – Kluj-Napoka,  1934 – roman
* *Énekes madár* – Budapeşt, 1934 – dram
* *Rügyek és reménység* – Budapeşt, 1935 – qısa hekayələr
* *Jégtörő Mátyás* – Kluj-Napoka, 1936 – roman
* *Tündöklő Jeromos* – Kluj-Napoka, 1936 – dram
* *Ragyog egy csillag* – Kluj-Napoka, 1937 – roman
* *Virágveszedelem* – Budapeşt, 1938 – qısa hekayələr
* *Magyari rózsafa* – Budapeşt, 1941 – roman
* *Vitéz lélek* – Budapeşt, 1941 – dram 
* *Csalóka szivárvány* – Budapeşt, 1942 – dram
* *Összes novellái* – Budapeşt, 1942 – qısa hekayələr
* *A legényfa kivirágzik* – Budapeşt, 1944 – qısa hekayələr
* *Hullámzó vőlegény* – Budapeşt, 1947 – dram
* *Zöld ág* – Budapeşt, 1948 – roman
* *Bölcső és bagoly* – Budapeşt, 1953 – roman
* *Hazai tükör* – Budapeşt, 1953 – roman
* *Elvadult paradicsom* – Budapeşt, 1958 – qısa hekayələr 1922–26
* *Világ és holdvilág* – Budapeşt, 1958 – qısa hekayələr 1936–57
* *Hegyi patak* – 1959, dram
* *Szirom és Boly* – Budapeşt, 1960 – roman
* *Játszi remény* – Budapeşt, 1961 – qısa hekayələr
* *Akaratos népség* – Budapeşt, 1962 – dram
* *Hétszínű virág* – Budapeşt, 1963 – qısa hekayələr

## Həmçinin bax

*Aron Tamaşinin rəqəmsal əsərləri

## İstinadlar
Joze Puçnik adına Beynəlxalq Hava Limanı

**Joze Puçnik adına Beynəlxalq Hava Limanı** — (Sloven. Letališče Jožeta Pučnika Ljubljana) Sloveniyanın paytaxtı Lyublyana şəhərində yerləşir. Brnik kəndi yaxınlığında yerləşdiyindən əvvəlki adı Brnik hava Limanı olmuşdur. Sloveniyanın ən iri milli havayolu şirkəti olan Adria Airways üçün əsas hava limanıdır.

## Tarixi
Aeroport rəsmi olaraq 1963-cü il dekabrda fəaliyyətə başlamış və 1933-cü ildən fəaliyyət göstərən Pole hava limanı ilə əvəzlənmişdir. 1964-cü ilin yanvar ayında Brnik hava limanından müntəzəm uçuşlar başlayır. 1991-ci il iyunun 27-də Sloveniyanın Yuqoslaviyadan müstəqillik qazandığı gündən 2 gün sonra, Yuqoslaviya ordusu ölkədə hərbi əməliyyatlara başladı. Müharibənin 1-ci günü hava limanı bombalanmışdı. Növbəti gün, iyunun 28-də, Avstriya və Almaniyadan gələn iki jurnalist, Nikolas Vogel və Norbert Verner, aeroport yaxınlığında idarə etdikləri avtomobildə raketlə vurularaq öldürülmüşdü. Dörd Adria Airways təyyarəsi də Yuqoslav Hava Qüvvələrinin hücumu zamanı ciddi ziyan gördü.
Nəhayət, 29 İyun tarixində, hava limanında gecə boyu Sloveniyanın ərazi mühafizçiləri tərəfindən mühasirəyə alınmış Yuqoslaviya hərbi qüvvələri təslim oldu və müharibə 1991-ci il 7 iyulda imzalanan Brioni müqaviləsi ilə sona çatdı.

8 dekabr 2004-cü il, aeroport ilk dəfə olaraq, illik milyonuncu sərnişinini qəbul edib.

2007-ci ildə Aerodrom Lyublyana hava limanının adı dəyişdirilərək Lyublyananın Joze Puçnik Hava Limanı adlandırılır. Jože Pučnik 1989–1992-ci illər arasında ictimai intellektual, dissident, siyasətçi və Sloveniyanın Demokratik Müxalifətinin lideri idi.

2017-ci ildə hava limanının sərnişin terminalının genişləndirilməsi elan edildi. Tikinti 2019-cu ildə başlayacaq və 2020-ci ilin sonunda başa çatacaq. Bütün yenilənmiş və genişləndirilmiş terminal kompleksinin ümumi sahəsi 28.587 kvadrat metr olacaqdır.

## Hava yolları
Aşağıdakı havayolları Lyublyananın Joze Puçnik Hava Limanına müntəzəm uçuşlar həyata keçirir.
* Adria Havayolları
* Aeroflot
* Air France
* Air Serbia
* Arkia
* British Airways
* easyJet
* Finnair
* LOT Polish Airlines
* Montenegro Airlines
* Sun d'Or
* Transavia
* Türk Hava Yolları
* Wizz Air

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
#  "Yugoslav Planes Bomb Key Airports in Slovenia – Los Angeles Times"
# Expansion of the passenger terminal announcement 
# Ljubljana Airport
Elron

**Eesti Liinirongid AS**, ticari adı **Elron** (2013-ci ilə qədər Elektriraudtee AS) — Estoniya dövlət şirkəti, Tallin və Haryumaa şəhərlərində gediş qatarlarının eləcə də Estoniyada çalışan dizel qatarlarının operatoru. Şirkətin baş qərargahı Tallində yerləşir.

## Tarixi
Səhmdar cəmiyyət olan Elektriraudtee 23 dekabr 1998-ci ildə Estoniya Dəmiryolunun (Eesti Raudtee) yenidən qurulması və özəlləşdirmə proqramına uyğun olaraq ayrılması nəticəsində təşkil olunmuşdur. Elektriraudtee şirkəti təşkil olunarkən onun səhmlərinin 100 % Eesti Raudtee mənsub idi. 15 noyabr 2000-ci ildə isə onun bütün səhmləri Estoniya hökumətinə həvalə edilir.

## Rəhbərlik
2012-ci ilin əvvəllərinə kimi şirkət səhmlərinin 100 % Estoniya İqtisadiyyat və Rabitə Nazirliyinə məxsus idi.

Şirkətin rəhbəri Andrus Ossip idi.

## Fəaliyyət
2014-cü ildən etibarən şirkət Tallində və paytaxt ətrafı qəza olan Haryumaada elektrikləşdirilmiş marşrutlarda nəqliyyatın təşkilində, habelə elektrikləşdirilməmiş marşrutlarda şəhərlərarası nəqliyyatda ixtisaslaşmışdır. 2009-cu ildən  etibarən Elektriraudtee 8 maşrutdan iki əsas istiqamətdə daşımaları həyata keçirir - şərq və qərb (elektriklənmiş dəmir yollarının ümumi uzunluğu 131,6&nbsp;km):
* Tallin — Aeqviydu — Tallin;
* Tallin — Riyzipere — Tallin;
* Tallin — Paldiski — Tallin;
* Tallin — Klooqa-Rand — Tallin;
* Tallin — Keyla — Tallin;
* Tallin — Pyaeskyola — Tallin.

1 yanvar 2014-ci ildə daxil edilmiş elektrikləşdirilməmiş maşrutlar:
* Tallin — Vilyandi — Tallin;
* Tallin — Tyuri — Tallin;
* Tallin — Rapla — Tallin;
* Tallin — Pyarnu — Tallin (8 dekabr 2018-ci ildə yolların qeyri-qənaətbəxş olması səbəbiylə mçaşrut ləğv edildi);
* Tallin — Tartu — Tallin;
* Tartu — Valqa — Tartu;
* Tartu — Koydula — Tartu;
* Yıqeva — Tartu — Yıqeva;
* Tallin — Narva — Tallin;
* Tallin — Rakvere — Tallin (1 iyun 2014-cü ildən).

2013-cü ilin iyul ayına qədər şirkət parkının əsasını 1970-ci illərdə Riqa Vaqonqayırma Zavodunda istehsal edilən ER2 və ER12 elektrik qatarları olmuşdur. Bu qatarlar modernləşdirilsə də, texniki və mənəvi köhnəlmə səbəbi ilə Stadler Rail qatarları ilə əvəzlənmişdir. 2014-cü il yanvarın 1-dən etibarən şirkət eyni eyni şirkətin dizel qatarlarınıda almışdır.

### Fəaliyyət göstəriciləri
2009-cu ildə şirkətin elektrikli qatarları ilə 3,08 mln səfər təşkil etmişdir (2009-ci ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 6 % az).

Şirkət gəlirləri 2010-cu ildə 34,5 mln kron (2009-cu ildə — 35,7 mln kron), xalis gəlir — 757,2 min kron (2009-ci ildə 3,7 mln kron).

## İstinadlar

## Mənbə
* Şirkətin rəsmi saytı
Domon

**Domon** ()&nbsp;— Fransada bələdiyyə  , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Anq'yan-le-Ben. Əhalisi&nbsp;—  nəfər (1999).

Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 20&nbsp;km şimalda, Serji belediyyənin 20&nbsp;km şərqdə yerləşir.

## Demoqrafiya

Əhalinin dinamikası *(Cassini и INSEE):*

Colors=
   id:lightgrey value:gray(0.8)
   id:darkgrey  value:gray(0.6)
   id:sfondo value:rgb(1,1,1)
   id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:16000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:697
  bar:1806 from:0 till:746
  bar:1821 from:0 till:704
  bar:1831 from:0 till:900
  bar:1841 from:0 till:871
  bar:1851 from:0 till:936
  bar:1861 from:0 till:1098
  bar:1872 from:0 till:1208
  bar:1881 from:0 till:1523
  bar:1891 from:0 till:1405
  bar:1901 from:0 till:1645
  bar:1911 from:0 till:1808
  bar:1921 from:0 till:1785
  bar:1931 from:0 till:3572
  bar:1946 from:0 till:3358
  bar:1954 from:0 till:4153
  bar:1968 from:0 till:9016
  bar:1982 from:0 till:11047
  bar:1990 from:0 till:13226
  bar:1999 from:0 till:14883
  bar:2006 from:0 till:14785


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Qermerinq, Almaniya (1984)
*  Şepşed, Böyük Britaniya (1989)
*  Volştın, Polşa (2005)
*  Buya, İtaliya (2009)

## Tanınmış şəxsiyyətlər
* Remi Mareval, fransız futbolçu.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
İranda sel (2019)

**2019-cu ildə İranda sel və daşqınlar** — 2019-cu ilin mart-aprel aylarında yayılmış sel fəlakəti. İranın geniş sahələrinə və ən çox Gülüstan, Fars, Xuzistan, Luristan ostanlarına təsir edib.

## Qaleriya


Şəkil:سیلاب در روستاهای آق‌قلا.jpg|Gülüstan ostanının Ağqala şəhərində daşqın
Şəkil:Shiraz Flod 2019 2.jpg|Fars ostanının mərkəzi Şiraz şəhərində daşqın zərəri
Şəkil:Lorestan Flood.jpg|Luristan ostanının Poldoxtər şəhərində daşqın



## İstinadlar
Çək-çək

thumb|Çək-çək
**Çək-çək** (, ,  və ya şek-şek)  —  xəmirdən və baldan hazırlanan qida. Türk xalqlarına məxsus milli yemək. Daha çox başqırd, tatar və  qazaxlar istifadə edir.

## Hazırlanması
Çək-çək buğda unundan hazırlanmış yumşaq xəmirdən və çiy yumurtadan hazırlanır. Xəmir nə qədər yumşaq olsa çək-çək o qədər yumşaq və havalı olacaq. Yumurta ilə  yoğrulmuş xəmirdən vermişili xatırladan qısa və nazik çubuqlar və ya kiçik qoz ölçüsündə şarlar düzəldilir. Daha sonra qazanda qızardılır və üzərinə qaynar bal qarışığı tökülür.

Çək-çəkə xüsusi forma verilir (əsasən dağ forması). Soyuduqdan sonra istifadəyə verilir. Bəzən üzərinə bal süzməklə yanaşı meyvə quruları da əlavə edilir. Çək-çəki qozla və ya   müxtəlif şirniyyatlarla bəzəyirlər.

## Çək-çəkin müxtəlif  formaları
Tacikistan və ya buxara **kalevesi**, əriştə formasında olur. Qazaxıstanda  — **şek-şek** adlanır. Başqırd və tatar çək-çəkləri də fərqli olur. Tatar çək-çəki kiçik ölçülü olub (diametri 2–3&nbsp;mm, uzunluğu 2-3 sm) qovucuq formasında olur. Baqırdlar isə daha iri hazırlayırlar – diametri 1 sm, uzunluğu 3-5 sm olur. Bəzi yerlərdə çək-çəkə bal əvəzinə şəkər şərbəti əlavə olunur. Adətən belə çək-çək baursak və ya toş adlanır. Laklarda çək-çək bal və qoz qarışığından hazırlanır. Lakların çək-çəki öz tarixini dağlıq Kuma kəndindən götürmüş. Kabardınlərdə isə çək-çək **zıçer-ıs** adlanır. Kumuklarda çək-çək **ilav-qaliva** (halva) adlanır.

## Rekordlar
Dünyada ən böyük çək-çək Kazanda, 2018 FİFA Dünya Kuboku zamanı hazırlanmış. Forması yarım futbol topu formasında olan bu çək-çəkin diametri 2,6 metr, hündürlüyü isə 2 metr olmuş. Qeydə alınmış çəki 4026 kq olmuş. İkinci ən böyük çək-çək 2016-cı ilin fevralında Başqırdıstanda hazırlanmış. Çək-çəkin çəkisi 1143,5 kq olmuş.

## İstifadəsi
Çək-şək  — desert qida hesab olunur. Çay və kofe ilə yeyilir. Bütöv və ya doğranmış formada istifadə olunur. Çək-çəkin saxlanılma müddəti - 90 gündür. Diabet və allergiyadan əziyyət çəkənlərin istifadə etməsi məsləhət deyil.

## İstinadlar
Dəriçilər körpüsü

**Dəriçilər körpüsü** və ya **Dabbaqçılar körpüsü** () — XVIII əsrdə, Osmanlı imperiyası dövründə Tirana ərazisində tikilmiş körpü. Körpü Dabbaq məscidi yaxınlığında yerləşir. Daha əvvəl körpü, Tirananı şərq dağlıqlarına bağlayan və mal karvanlarının şəhərə gedişi olan Müqəddəs Qeorqe yolunun bir hissəsi idi. Körpü dəri aşılayan dabbaq dünkanlarının qarşısında yerləşdiyindən bu cür adlandırılmışdır. 1930-cu illərdə Lana çayının istiqaməti dəyişdikdən sonra körpü əhəmiyyətini itirir. 1990-cı illərdə piyada körpüsü olaraq bərpa edilir.

## Tarixi
Dəriçilər körpüsü Tirananı Şenqyorqi ilə birləşdirən yolun üzərində yerləşirdi. Tiranadan Debara gedən yolun üzərində yerləşən körpü ilə gedərkən Priske Madhe, Kafe-Priske, Dome, Şenqyorqi, sonra Bize, Martaneş, Zerqana ilə rastlanılırdı.. Bu yolla kəndlilər öz məhsullarını şəhərə daşıyırdılar. Körpünün yerləşdiyi əraziyə yaxın, dəri aşılayanların və qəssabaların dükan və sexləri vardı. Onlarda əsasən adlı-sanlı ailələrə məxsus idilər. Qəssablar və dəri aşılayanlar o zaman eyni peşənin nümayəndələri hesab edilirdi. Onlar ümumilikdə "Tabakye" adlanırdı.

1930-cu illərə qədər körpü sərbəst şəkildə keçid məqsədilə istifadə edilirdi. Bu çayın istiqamətinin dəyişdirilməsinə qədər bu cür davam edir. Bundan sonra körpü əhəmiyyətini itirir. Ancaq 1990-cı illərdə onun ətrafı təmizlənilir və piyada körpüsü olaraq təmir edilir. 2007-ci ildə "Hərəkətdəki etnoqrafiya" layihəsinin mühəndislərindən biri Albaniya Teleqraf Agentliyinə (Agjencia Telegrafike Shqiptare) bildirib ki, körpüdə yeraltı bərpa işləri tamamlanmışdır: köprünün hər iki tərəfində bir süni gölməçə təşkil edilib və körpü dirəkləri kirdən və lildən təmizlənmişdir. Bu layihənin bir hissəsi olaraq, Albaniya mədəniyyət obyektlərinin qorunması nəzərdə tutulurdu. Dəriçilər körpüsündən aralıda bazarın və 26 noyabr 1912-ci ildə Albaniya bayrağının qaldırıldığı meydanın bərpası və yenidən qurulması layihəyə daxil idi.. Tirana hökuməti körpünü şəhərin ən əhəmiyyətli mədəniyyət abidələrindən biri hesab edir. Belə ki, onu Osmanlı mühəndisliyi modeli və XVIII əsrdə şəhər inkişafının sübuttu kimi qoruyur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Pictures of Tanners' Bridge
Zavitinsk

**Zavitinsk** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.

## İstinadlar
Rayçixinsk

**Rayçixinsk** () — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinə daxildir.

Şəhərin ən böyük müəssisəsi "Amur kömür" ASC-dir. 

## İstinadlar
Olman bataqlığı

**Olman bataqlığı** () — Avropanın üst, keçid və alt formalı bataqlıq kompleksi. Müasir dövrə qədər öz ilkin formasını saxlamış bataqlığın ərazisində yasaqlıq yaradılmış.

Olman bataqlığı ərazisində hərbi aviasiya poliqonu yerləşir. Massivin cənub-qərb hissəsi Ukrayna ərazisinə daxildir. O üzdən bataqlığın cənub sərhəddi dövlət sərhəddi zolağına uyğun gəlir. Bataqlıq ərazisində yerləşən yollar və hərbi postlar ümumi sahənin 1%-ni təşkil edir. Ümumi sahənin 40 % - i açıq sahəli bataqlıqdır. Bu ərazidə mamırlar və nadir halda ağcaqayınlar üstünlük təşkil edir. Bataqlığın mərkəzi hissəsində qumlu dyun və qum tirələri mövcuddur. Ərazidə şam, enliyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələr diqqəti cəlb edir. Yasaqlığın 50%-ni bataqlıq və bataqlaşmış ərazilər təşkil edir. Bataqlıq bitkiləri ilə yanaşı quru ərazidə mövcud olan şam və palıd meşələri müşahidə olunur.

Bataqlıq Pripyat çayının sağ qolları olan Stviqa və Lva çaylarının arasında yerləşir. Lva və Stviqa çaylarından başqa bataqlığa XX əsrin əvvəlində yaradılmış suvarma kanalları tökülür. Halhazırda bu kanallar yarı dağılmış formadadır. Kompleksin şimal hissəsində iki göl yerləşir – Böyük və Kiçik  Zasomin. Göllərin ümumi sahəsi 100 hektardır. Yasaqlıqda yerləşən digər 23 gölün sahəsi çox kiçikdir – 0,5 – 5 hektar. Olman bataqlığı bu tip bataqlıq komplekslərindən ərazinin böyüklüyünə, vəziyyətinə və hidroloji rejiminə görə fərqlənir.

## Flora və fauna

Bataqlığın faunasında 151 növ quş qeydə alınmış. Bunlardan 25 növ Belarusun Qırmız kitabına daxildir. Olaman bataqlığı Saqqallı yapalaqcanın belarus populyasiyasının 10-20 % -nin, qırqovulların böyük qisminin məskunlaşma ərazisidir. Yasaqlıq ərazisində 26 növ məməli mövcuddur. 3 növ Qırmızı Kitaba daxil edilmiş. Yaxın zamanlara qədər ərazidə Avropa norkası olmuş. Avropada bu növ nəsli kəsilmək üzrədir (Mustela lutreola). Stiqva və Lva çaylarının subasarları adi susamurunun () populyasiyası üçün əlverişli məkandır.

Bataqlıqda 687 növ bitki qeydə alınmış və bunlardan 12 növ Qırmızı Kitaba daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ərəbcəbirli

* Birinci Ərəbcəbirli
* İkinci Ərəbcəbirli
* Ərəbcəbirli bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
* Ərəbşalbaş
Tbilisi atəşgahı

**Tbilisi atəşgahı** () – Tbilisi şəhərinin Qədim şəhər ərazisindəki Kldisubani məhəlləsində, Qomi küçəsi, 3 ünvanında yerləşən qədim dini ibadətgah.

2017-ci ildə məbəd milli əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır. Bütün dünyada ən şimalda yerləşən od məbədi olan Tbilisi atəşgahı, həm də Gürcüstan ərazisindəki yeganə od məbədidir.

Dövrümüzdə məbəd yaşayış binaları ilə əhatə olunduğuna görə, giriş çətindir.

## Tarixi

Belə ehtimal edilir ki, hazırda Tbilisi atəşgahının yerləşdiyi ərazidə qədim dövrlərdən məbəd yerləşmiş və o, V-VII əsrlərdə farsların ərazidə hakim olduqları dövrdə inşa edilmişdir. 1720-ci ildə məbəd binasında dəyişikliklər edilərək məscidə çevrilmiş, 1735-ci ildə türklərin Tbilisidən qovumasından sonra isə bina dağıdılaraq xarabaya çevrilmişdir.

Sonrakı dövrlərdə binadan məişət məqsədləri üçün istifadə edilmişdir. Tbilisi atəşgahı dövrümüzə xarabalıq şəklində çatmışdır.

2007-ci ildə Norveçin mədəni irsin idarə olunması idarəsinin maddi vəsaiti hesabına bina qalıqlarının möhkəmləndirilməsi işləri həyata keçirilmiş və plastik dam inşa edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Архитектура Тбилиси / Квирквелия Т. Р. — М.: Стройиздат, 1984. — С. 116. — 311 с. — 17 500 экз.
* Пл. Иоселиани Описание древностей города Тифлиса. Тбилиси, 1871
## Xarici keçidlər
* Атешга
* Развалины зороастрийского храма огня — Атешга, 1940—1955
* Ancient fire-worship temple among Georgia’s sites of national significance
Belqradda nəqliyyat

**[[Belqrad]]da nəqliyyat** — bir meqalopolis kimi şəhər inkişaf etmiş bir yol şəbəkəsinə sahibdir. Hansı ki, müxtəlif növ dövlət və özəl nəqliyyat vasitələrinə malikdir. Belqradın ictimai nəqliyyatına avtobuslar (118 şəhər xətti və 300-dən çox şəhərətrafı xətt), tramvay (12 xətt) və trolleybus (8 xətt) daxildir.

Belqrad bu gün tıxacları ilə məşhurdur. Çünki yol şəbəkəsi şəhərin ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər inkişaf etməmişdir. Körpülərin çatışmazlığı problemi özünü qabarıq şəkildə göstərir. Belqrad bir neçə milyon əhaliyə sahib yeganə Avropa şəhəridir ki, bir metro sistemi yoxdur.

## Şəhər nəqliyyatı
Şəhərin ictimai nəqliyyatına avtobus, tramvay və trolleybuslar daxildir. Bununla belə şəhərdə yüngül dəmir yolu xəttinin çəkilişi planlaşdırılır. Ancaq bu layihənin gerçəkləşdirilməsinə belə başlanılmamışdır. Beləliklə Belqradda xüsusi ilə günortadan sonrakı pik saatlarda tıxaclardan əziyyət çəkir.

Nəqliyyat vasitələri yerli ictimai nəqliyyat şirkətlərinə məxsusdur ("Belqrad" ŞNŞ) hansı ki, onlar yalnız avtobus daşımaları ilə məşquldur. Nəqliyyat biletlərini şəhərin istənilən köşkündən almaq olar. Tək bir bileti sürücüdən daha yüksək qiymətə almaq mümkündür və girişdə dərhal geri qaytarılmalıdır. Ayrıca aylıq biletlər də vardır ki, onlarla ay ərzində limitsiz sayda səyahət etmək imkanı verilir.

## Avtobus

Avtobus xəttlərində 8 əsas daşıyıcı xidmət göstərir:

* Şəhər nəqliyyat şirkəti ("Belqrad" ŞNŞ)
* Ariva
* Banbus
* Tamnav Trans
* Dumeko
* Curdiç

"Belqrad" ŞNŞ aid avtobuslar əhali tərəfindən "şəhər" və ya "dövlət" avtobusları adlandırılır. 1990-cı illərin ortalarına qədər, digər özəl daşıyıcılar rəsmi olaraq ortaya çıxdıqda bu şirkət ictimai nəqliyyatda yeganə şirkət idi. Şəhər səviyyəsində 141 gün və 27 gecə xətti vardır. Gecə xəttləri yalnız "özəl" avtobuslarla idarə olunur.

## Tramvay və trolleybus

Belqrad küçələrində ilk tramvay xətti 1892-ci ildə peyda olur. Hazırda 11 tramvay və 7 trolleyvus xətti mövcuddur. Bu xəttlərdə xidməti "Belqrad" ŞNŞ həyata keçirir.

## Mikroavtobuslar
2007-ci ildə şəhərdə yeni nəqliyyat vastəsi olan mikroavtobuslar peyda olur. Bugünkü gün şəhərdə 7 xətt mövcuddur.

## Yüngül relsli nəqliyyat

Yüngül relsli sistem və ya yüngül metro, bahalı klassik metro sisteminə alternativ olaraq qəbul edilmişdir. Rəsmi adı: Belqrad yüngül metrosu. Şəhər mərkəzi ilə üç xətt çəkmək planlaşdırılır. Araşdırmalar göstərir ki, bu layihənin potensialı bu ölçülü bir şəhər üçün kifayət deyildir.

## Şəhər dəmiryolu
1 sentyabr 2010-cu ildə şəhər qatarları istifadəyə verilmişdir. İlk əvvəllər Yeni Belqrad və Pancevski körpüsü stansiyaları arasındakı dəmir yolu istismara verilmişdir. 15 aprel 2011-ci ildə xəttə Zemun və Bataynisa rayonlarıda daxil edilir. Bununla da istifadəyə verilən xəttin ümumi uzunluğu 23 km təşkil edir. Bu şəhər nəqliyyatının ötürmə qabiliyyəti 1 saat üçün 2700 sərnişindir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Владимир Божичковић, *[http://www.mgb.org.rs/images/stories/MGB/pdf/GodisnjakXIX/GodisnjakXIX317-330.pdf Београд као саобраћајни чвор] *, Годишњак града Београда XIX, Београд 1972, 317–330.
Blaqoveşensk (Amur vilayəti)

**Blaqoveşensk** — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Amur vilayətinin inzibati mərkəzidir.

## İstinadlar
Göy lobya küküsü

**Yaşıl lobya küküsü** və ya **Göy lobya küküsü** – Təbriz mətbəxinə aid göy lobya ilə hazırlanan bir növ kükü.

## Həmçinin bax
* Kükü (yemək)
* Göyərti küküsü
Şarqan səkkizliyi

**Şarqan səkkizliyi** () — Serbiyanın Mokra Qora və Şarqan-Vitasi yaşayış məntəqələri arasından keçən ensiz dəmiryolu xətti. Turistlər üçün məşhur görməli yerlərdən biri. Serbiyanın 7 möcüzəsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İnşa tarixi
Mokra Qora qəsəbəsi ilə Şarqan aşırımı arasında dəmir yolunun tikintisi 1916-cı ildə başlanılır. Bosniya ilə Serbiyanı əlaqələndirməli olan dəmiryol əlaqəsi böyük bir layihə çərçivəsində Belqrad, Ujise, Vişeqrad və Sarayevo birləşdirilməlidir. Tikinti çətin ərazi ilə ziddiyyət təşkil edirdi, yollar yüksək dərələr və kəsik qayalardan keçməli idi. Bu məsələnin həlli üçün birinci sinif mütəxəssislər layihənin icrasına cəlb olunmuşdur. Relslər arasında məsafə 750&nbsp;mm olaraq qəbul edildi. Çünki dar ölçülü dəmir yolları bu vəziyyətdə daha ucuz və tələblərə daha yaxşı cavab verirdi. Tikinti əsnasında 5 körpü və 22 tunel inşa edilmişdir. Xəttin ümumi uzunluğu 58&nbsp;km-dir.

Bu yol "Səkkizlik" adlandırıldı. Çünki yuxarıdan baxdıqda 8 ədədini xatırladır. Bu qeyri-adi forma tez-tez bükülmə ilə əhəmiyyətli bir yüksəklik fərqi (təxminən 300 m) ilə diktə edilir. Xətt ilə ilk qatar 1925-ci ildə hərəkət etmişdir.

## Turistik obyekt
1974-cü ildə xəttin rentabellilik əhəmiyyəti aşağı olması səbəbindən bağlanılır. 1998-ci ildə isə onu turizm məqsədi ilə işlətməyi qərara alırlar. Əvvəlcə restorasiya işi bir qrup bu işdə maraqlı olanlar tərəfindən həyata keçirilir. Onlar ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə müvəffəq olurlar və müxtəlif mənbələrdən maliyyələşməni təşkil edə bilirlər. O cümlədən layihə Serbiya Turizm Nazirliyinin və ölkənin "Zheleznica Srbīge" başlıca dəmiryolu şirkəti nəzarəti altına alındı. Nəticədə 2003-cü ildə uzunluğu 15,5&nbsp;km olan "Şarqan səkkizliyi" turist marşrutu açıldı.

Bu gün yol tam olaraq muzey-turizm əhəmiyyətli memarlıq kompleksi halına gəlmişdir. Hər gün 3–4 retro sərnişin qatarı dörd stansiya arasında (Mokra-Qora, Yatare, Qolubiçi, Şarqan-Vitasi) hərəkət edir. Həftədə bir dəfə isə qatarlar Bosniya istiqamətdə hərəkət edir. Maşrut yalnız yay ayları fəaliyyətdə olur. Geriyə dönərkən qatarla turistlərin ən gözəl mənzərələri çəkə bilməsi üçün dayanır.

## İstinadlar

## Mənbə

* Šarganska osmica
Bəhai terrasları

right|thumb|350px|Bəhayi terrasları. Yuxarıdan görünüş.
**Bəhayi bağları (Hayfanın asma bağları)** - Bəhailik dininə məxsus özəl bağ. Hayfa şəhərində yerləşən bu bağ 18 terrasdan ibarətdir. Terraslar və Babın məbədi Karmel dağındadır. Ümumən ərazi Hayfa şəhərinin ərəblər yaşayan Vadi Nisnas və Hadar Karmel rayonuna aiddir. Bəhai bağları İsrailin turizm baxımdan ən görməli məkanlarından biri hesab olunur. Bağların memarı iran mənşəli memar *Fariborz Sahbadır*. Ümumi mühəddislik quruluşu Hayfanın *Karban and Co.* şirkətinə məxsus. Ərazi Ümumdünya Bəhai Mərkəzi ilə birlikdə Qərbi Qalileyin YUNESKO-nun Ümumdünya İrsinə daxil.

## Simvolikası
Terraslar Babın ilk on səkkiz şagirdlərini tərənnüm edir. "Varlıqların hərfləri"ndə onların adları göstərilsə də, terraslar ayrılıqda bu hərflərlə əlqaləli deyil .

## Dizayn
left|thumb|Terrasların aşağı hissəsi. Babın Məbədi
Doqquz konsentrik dairələr 18 terrasın əsas geometrikliyini təmin edir. Ümumən dairələr və terraslar Bab Məbədinə identifikasiya olunub. Onsəkkiz terras və bir Bab Məbədinin terrası toplam 19 edir. On doqquz rəqəmi bəhayi dinində özəmli hesab olunur.

1987-ci ildə Ümumdünya Bahayi Mərkəzi kanadalı memar Fariborz Sahbaya 18 memorial terrasın layihələşdirilməsi tapşırır. Hansı ki, bu terraslar Babın Məbədinə istiqamətlənsin. Terraslar Karmel dağı boyu bir km-dək yuxarıya qalxır. Ən yüksək yerində hündürlük 225 metrdir. Bağların eni 60-400 metr arasında dəyişir. Terraslara gedişin daimiliyini təmin etmək üçün bir neçə piyada keçidləri və körpülər tikilmiş. Keçidlər Yafe Hof küçəsi ilə Hatsionut və Abbas küçələrini birləşdirir.

Terraslar və bağlar unikal stili ilə diqqəti cəlb edir. Bağlarda əsasən təbii elementlərdən - güllər və sudan istifadə olunub. Daş və metal ornamentlər estetik xüsusiyyət daşıyır və heç bir müqəddəs məna daşımır. Dağın ekoloji durumuna və su ehtiyatlarının qorunmasına xüsusi diqqət ayrılıb. Terraslar kənarlara tədricən təbii bağlara keçir və bağlarda quraqlığa davamlı ağaclar, güllər əkilmiş.

Terraslar ictimayətə 2001-ci ildə açıq elan olunmuş. Ümumi sahəsi 200 000 kv.metr olan bağlar kənarlardan pilləkənlər vasitəsi ilə bir birləri ilə əlaqəlidir. Bağın kənarında, orta terraslarda Ümumdünya Bahayi Mərkəzinin binaları yerləşir. Binalara giriş qadağandır.

## Ekologiyası və suvarma sistemi
Terraslarda suvarma sistemi xüsus kompyuterlə nizamlanır. Metroloji məlumatlara əsaslana bu sistem yüzlərcə klapanların köməyi ilə suyu ətrafa fısqırta bilir. Proses əsasən gecələr və səhər tezdən həyata keçirilir. Terrasların kənarı ilə, kiçik pilləkənlərlə axan su hər terrasda qapalı sistemələ sirkuliyasiya olunur.

## Şəkillər

Bəhayi bağı2.jpg|12-ci terrasın görünüşü
Bəhayi bağları3.jpg|Terrasların aşağıdan görünüşü
Ümumdünya bəhayi arxivi.jpg|Ümumdünya Bəhayi Arxivinin binası
Bəhayi bağları.jpg|Bəhayi terraslarının kənarında yerləşən bağlar



## Həmçinin bax

* Bəhaullahın məqamı
* Babilik

## İstinadlar
Bekdel testi

**Bekdel testi**, **Bekdel-Uolleys testi** və ya **Mo qanunu** – uydurmada gender bərabərliyinin qorunub-qorunmadığını müəyyən edən test.

Elison Bekdelin 1985-ci ildə aid "Dykes to Watch Out For" adlı komiks-stripindən adını alan bu testin 3 qanunu var:
# Əsərdə ən azı iki qadın personaj olmalıdır.
# Bu iki qadın personaj bir-biriləri ilə danışmalıdır.
# Danışdıqları şey kişi haqqında olmamalıdır.

Bekdel dostu Liz Uolleysdən, Uolleys isə Virciniya Vulfun 1929-cu ilə aid "Birinin sahib olduğu otaq" adlı kitabından ilhamlanmışdır. Bekdelin ən sevdiyi film olan "Marmot günü" filmi də testi keçməmişdir. Komiks-stripin baş personajı Mo Testa olduğundan bu testə Mo qanunu da deyirlər.

Bekdel testi çox vaxt filmlərə tətbiq olunur. Filmlərin Bekdel testini keçib-keçmədiklərini müəyyən edən BechdelTest.com saytına əsasən 1990-2013-cü illərdə 1.615 film bu testi keçə bilməyib. 1970-2013-cü il statistikasına görə isə bu rəqəm 1.794-dür. Testi mükəmməl şəkildə keçən filmlərin sayı 50 %-dən aşağıdır. Lakin 1970-ci illərdən başlayaraq Bekdel testini keçən filmlərin sayında artım müşahidə olunur.

Bekdel testi əsasında Mako Mori testi və Sfinks testi kimi bənzər testlər ortaya çıxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bechdeltest.com
Barabinsk

**Baraba** (, *Baraba*, Sibirtatarca: *Бараба*, *Baraba*) ― Rusiyanın Novosibirsk vilayətinə bağlı Baraba rayonunun mərkəzi olan şəhərdir. Şəhər, Baraba Çöllərindənda yer almaqdadır. sahəsi 69.48&nbsp;km² olan şəhərin əhalisi 2010 ilə görə 30,394'dür.

## Coğrafiya
### İqlim



## İstinadlar
Sərdar (SEPAH)

** Sərdar ** () – təxminən generala bərabər tutulan, İkinci Briqada generalı və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunda yüksək hərbi rütbəli zabitlər, İran İslam Respublikasının Hüquq-mühafizə Qüvvələrinin komandanları, köhnə hərbi və ya İslam İnqilabı Komitələrində, eləcə də İran İnqilabı Təşkilatı komandirləri üçün istifadə edilən yüksək hərbi fəxri ad. Sərdarların əksəriyyəti İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Komanda və Qərargah Universitetinin məzunlarıdır.

İran İslam Respublikası Ordusunda istifadə olunan *Əmir* (və yaxud *Timsar*) rütbəsinə bərabər hesab olunur.

Verilmə sırası ilə rütbələr belədir:

## İstinadlar
Unaqi

thumb|Restoranda servis edilən unaqi.
 - şirinsu ankvili, xüsusilə Yapon ankvili üçün işlədilən yapon söz. Unaqi Yaponiya mətbəxində geniş istifadə olunan məhsuldur, kabayaki kimi geniş istifadə olunur. Duzlu suda yaşayan və Yaponiyada anaqo kimi tanınan ankvillərlə səhv salınmamalıdır.

## Yaponiya mətbəxi
Unaqi əsasən donburi tipli xörək olan unadon şəklində servis edilir: unaqi dilimləri düyü üzərinə qoyulur (bəzən bu xörəyə unaqidon deyilir). Unaqi piroqu adlı şirin biskvit növü də unaqidən hazırlanır. Unaqidə çoxlu protein, A vitamini və kalsium var.

Yaponiyada unadon restoranları çoxdur. Çox vaxt bu restoranların önündə unaqi sözünün ilk hərfi olan "う" hiraqanası işarə olur. Şizuoka prefekturasının Hamamatsu şəhərindəki Hamana gölündə ən yüksək keyfiyyətə malik unaqilər yaşayır. Nəticədə gölün ətrafında bir çox kiçik unaqi restoranı açılmışdır. Unaqi əsasən isti yay aylarında yeyilir. Hətta Buğa bürcünün orta günü unaqi yemək üçün xüsusi gündür.

İçində unaqi və xiyar olan suşi növü unakyo adlanır. Unaqi zəhərli balıq olduğundan zəhərini məhv etmək onu həmişə bişirirlər və çox vaxt tare sousu ilə servis edirlər. Taresiz qızardılan və duzlanan unaqi "Şirayaki" adlanır.

## Təhlükə
Mütəxəssislər müştərilərə unaqi yeməkdən qaçınmalarını tövsiyə edir, çünki dünyada şirinsu ankvillərinin sayı getdikcə azalır. Unaqi kimi istifadə edilən hər üç ankvil növü də keçən əsrin ikinci yarısında kəskin populyasiya azalmasına məruz qalmışdır. Misal üçün, Avropa ankvilinin tutulma sayı 1960-cı illərdən bəri 80 % azalmışdır. Yaponiya Ətraf Mühit Nazirliyi Yaponiya ankvilini ölkənin Qırmızı kitabında "təhlükədə olan" kateqoriyasından "yox olmuş" kateqoriyasına daxil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bolqarıstan səhiyyəsi

**Bolqarıstan səhiyyəsi** — Bolqarıstan əhalisinin fiziki və psixi sağlamlığına yönələn, inkişaf etdirilən kompleks tədbirlərin cəmi. Buraya tibbi təhsil, xidmət və s. daxildir.

## Ümumi məlumat
Bolqarıstanda 288 xəstəxana var (2000; dispanserlər daxil olmaqla). Əhalinin hər 100 min nəfərinə 336 həkim (2002), 629 xəstəxana çarpayısı (2003) düşür. Ölkədə hər 10000 əhaliyə 34 həkim, 39 tibb bacısı və 5 mamaça düşür
Baci (Gürcüstan)

**Baci** () — Gürcüstanda, Raça-Leçxumi və Aşağı Svaneti bölgəsində, Ambrolauri bələdiyyəsində yerləşən kənd. Rioni çayının üzərində, Ambrolauri şəhərindən 22 kilometr uzaqlıqda yerləşir. Əhalisi 109 nəfərdir (2014)

## İstinadlar
Tengiz bəy Rumlu

**Tengiz bəy Rumlu** (ö. 1613) — Səfəvilər dövründə yaşamış tacir. Rumlu tayfasından olub, Şah Abbasın səfiri kimi İspaniyaya göndərilmişdi.

## İspaniya səfəri
1609-cu ildə Şah Abbas tərəfindən portuqal keşiş Antonio de Quvea ilə birlikdə İspaniyaya Osmanlı imperiyasına qarşı ittifaq yaratmaq üçün göndərilmişdi. İspaniya kralına satılmaq üçün 100 top ipəklə yola salınmışdı. 1611-ci ildə İspaniya kralı III Filippin sarayına çatanda böyük bir anlaşmazlıq yaranmışdı - deyilənə görə satış üçün nəzərdə tutulmuş ipəyin yarısından çoxunu yolda öz xeyrinə satmışdı. Keşiş de Quvea çıxış yolu tapmaq üçün qalan ipəyi krala hədiyyə vermişdi. Ticarət anlaşması əldə olunsa da, heç vaxt reallaşdırılmamışdı. Bununla belə Tengiz bəyin xahişi ilə Antonio de Quvea Kirenaika yepiskopu və İsfahandakı ermənilərin vikarı təyin edilmişdi.

## Səfərdən qayıdışı və ölümü
1612-ci ilin martında Lissabondan hədiyyələrlə geri dönən Tengiz bəyə zireh və III Filippdən şəxsən xahiş etdiyi bir qılınc bağışlanmışdı. Bundan əlavə kral tərəfindən ona qızıl zəncir, qızıl qılınc, daş-qaşla bəzədilmiş kral portreti və üzəngi hədiyyə edilmişdi. Növbəti ilin yazında şahın sarayına çatan səfirin edamı əmr edilir. Gözlənilməyən edam əmrinin əsas səbəbi kimi Şah Abbasın onun yanında bir casus yerləşdirməsi və casusun şaha səfərlə bağlı məruzəsi göstərilir. Başqa mənbələrin dediyinə görə Tengiz bəy səfarət qrupuna pis davranmış, bəzi şəxslər buna görə İspaniyada qalaraq xristianlığa keçmişdir. Bundan əlavə ipəyin satılmaması və hədiyyə kimi verilməsi də şah tərəfindən itaətsizlik kimi görünmüşdü. 1613-cü ildə edam edilən Tengiz bəyin ölümünün dəqiq səbəbləri tam bilinmir.

## İstinadlar

## Mənbələr

* Blow, David (2009). Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend. I.B.Tauris. .
* Butler, John Anthony (2012). Travels in Africa, Persia, and Asia the Great, by Sir Thomas Herbert. ACMRS Publications. .
* Flood, Finbarr Barry; Necipoglu, Gulru, eds. (2017). A Companion to Islamic Art and Architecture (Vol. 1). John Wiley & Sons, Inc. səh 955. ISBN 978-11
Alman əsirlərin qəbiristanlığı (Bakı)

**Alman əsirləri qəbiristanlığı** (bəzən **Alman əsgər məzarlığı** kimi qeyd olunur) — Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda yerləşən Azərbaycanda saxlanılan və burada dünyasını dəyişən alman əsirlərinin qəbiristanlığı. Qəbirstanlıqda 90 məzar var. Qəbiristanlıq ərazisində qara xaç şəklində bir xatirə abidəsi də yerləşir.

## Tarixi
Azərbaycana gətirilmiş alman hərbi əsirlərinin taleyini araşdıran tarix üzrə fəlsəfə doktoru Tahir Behbudova görə, İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra Bakıya 42 min alman hərbi əsiri gətirilib və onların əməyindən Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərində istifadə olunub. Onları əsasən mülki tikintidə, böyük sənaye obyektlərində və xüsusi, qapalı obyektlərdə işlədiblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İordan çayı

**İordan çayı** ( *Nəhr əl-Ürdün*, *Nəhrül Ərdən*,  *Nehar ha-Yarden*) — Yaxın Şərqdə Böyük Rift vadisindən keçən və Lüt gölünə axan bir çaydır . Uzunluğu 251 kilometrdir.

## Adı
Şərq tarixində bu çayın cürbəcür adları var idi: ən geniş yayılmış adı **اردن** (**Ürdün**, **Ərdən**) idi. Başqa adları isə **Əyni Səlvan** (عين سلوان), **Şəriə** (شريعه), **Hərdum** (هردوم) olmuşur.
İordan variantı Azərbaycan dilinə rusca Иордан sözündən XX əsrdə keçmişdir.

## İstinadlar
Oyun salonu

**Oyun salonu** () — kompüter oyunları, pinbol maşınları, elektromexanik oyunlar, hava hokkey masalarından ibarət olunan ictimai yer. Bəzi ölkələrin oyun salonlarında oyun avtomatları və ya *[[paçinko]]* kimi qumar maşınlara rast gəlmək olar.

## İstinadlar
İsinmə hərəkəti

**İsinmə hərəkəti** — nümayiş və ya praktikadan əvvəl həyata keçirilir. Atletlər, müğənnilər, aktyorlar və başqaları əzələlərini istifadə etmədən əvvəl qızdırırlar. Bu güclü hərəkətlər üçün əzələləri hazırlayır. İstilik hərəkətləri əzələləri spazmalardan və zədələrin qarşısını alır.

## İstinadlar