open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qalınçaq

**Qalınçaq** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Qalınçaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd bələdiyyəsi üç kəndi əhatə edir: Göytəpə, Xanagah və Qalınçaq kəndləri.

Rayon mərkəzindən 14 km şimal qərbdə İsmayıllı–Qəbələ yolu kənarında, Ax–ox çayın sol sahilində, dağ ətəyində yerləşir. Əhalisi bağçılıq, tütünçülük, baramaçılıq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, mədəniyyət evi və tibb məntəqəsi mövcuddur.

## Coğrafiyası
Qalıncaq kəndi İsmayıllı rayonunun şimal-qərb hissəsində yerləşir.

## Tarixi
2015-ci ildə kənd ərazisində illik 1000 ton ət istehsal gücü olan hind quşu fabriki tikilməsi planlaşdırılmışdır. Bu, 450-500 işçi işlə təmin edəcəkdi. 

2018-ci ildə İsmayıllı rayon icra hakimiyyətinin başçısı Mirdaməd Sadıqov Qalıncaq kənd tam orta məktəbinin akt zalında görüş-qəbul keçirmişdir. Görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin İsmayıllıya səfərindən və yeni açılan obyektlərdən danışmışdır. Kənddə içməli su, qaz və enerji təchizatı problemləri həll olunmuşdur. Qalıncaq kəndinə və inzibati ərazi dairəsinə daxil olan Göytəpə və Mücühəftaran kəndlərinə asfalt yol çəkilmişdir. Görüş-qəbul zamanı kənd sakinləri kəndin kənarında yeni tikilmiş evlərə qaz çəkilməsi, Qalıncaq-Xanagah yolunun işlək vəziyyətə gətirilməsi, şirə zavodunun işə salınması, yeni transformator qoyulması və istifadə müddəti başa çatmış elektrik dirəklərinin dəyişdirilməsi kimi xahişlər irəli sürmüşdülər. Bu məsələlərlə əlaqədar aid qurumlara müvafiq tapşırıqlar verilmişdir. 

Kənddə "Qalıncaq şəhidləri" abidə kompleksi yerləşir. Bu abidə 1 oktyabr 2022-ci ildə, şəhid Fuad Nəcəfovun ad günündə inşa edilmişdir. Mərasimdə rayon İcra Hakimiyyəti başçı yardımçısı Nahid Bağırov, şəhid ailələri və kənd sakinləri iştirak ediblər. Şagirdlər şeirlər oxumuş, şəhidin ev muzeyi ziyarət olunmuşdur. Əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının dövlət himni səsləndirilmiş, şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilmiş, abidə kompleksinin önünə əklil və gül dəstələri düzülmüşdür.

25 may 2024-cü ildə Qalıncaq meşəbəyliyində (19 saylı dolayında, Sumağallı yaxınlığında) tullantı toplama aksiyası keçirilmişdir. İsmayıllı sakinləri, Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsi, Meşə Təsərrüfatı Mərkəzi, Şahdağ Milli Parkı və digər qurumların əməkdaşları burada iştirak etmiş, tullantılar poliqona daşınmışdır. 26 oktyabrda kənd ərazisində qanunsuz ov edən iki şəxs saxlanılmışdır. Onlardan ov tüfəngləri, patronlar və çöl quşları əldə olunmuşdur. Araşdırma aparılır.

## Əhalisi
Əhalisi 1965 nəfərdir ki, onun da 1004 nəfəri kişi, 961 nəfəri qadındır. Kənd sakinləri intensiv bağçılıqla məşğul olurlar.

## Təhsil
Qalıncaqda Z. Qarayev adına tam orta məktəb fəaliyyət göstərir. 2018-ci ildə məktəbin yeni binası tikilmişdir və bu, bina təlim və tərbiyənin yüksək nəticəli təşkili üçün optimal şərait yaradır.

## İstinadlar
Şerif Tiraspol FK

**"Şerif"** — Moldovanın tərkibində tanınmayan Dnestryanı dövlətinin Tiraspol şəhərini təmsil edən futbol klubu.

## Tarixi
1997-ci il aprelin 4-də yaranan "Şerif" elə ilk cəhddən elitaya yüksələ bilib. Bunda komandanı çalışdırmış azərbaycanlı Əhməd Ələsgərovun rolu az olmasa da, tiraspollular elitada ona güvənməyi lazım bilməyib. Elitadakı debüt mövsümündə dördüncü yerlə kifayətlənən komanda elə həmin il – 1999-un yazında ölkə kubokunu qazanıb. Finalda yenilən "Konstruktorul" isə ad və məskən dəyişmələrin sonunda Tiraspola köçərək "Şerif"in farm-klubuna çevrilib. "Şerif" güclülər dəstəsindəki ikinci mövsümdə də avrokuboklara vəsiqə qazanıb. Bu dəfə "gümüş" qazanmaqla. Özü də liderdən bir xal geri qalmaqla. Sonda isə kişinyovluların çempionatlardakı doqquz mövsümlük hegemonluğuna son qoyuldu.

Şerif 2000/2001 və növbəti mövsümlər "qızıl dubl"la yadda qaldı. Çempionatda əzəli rəqibini – "Zimbru"nu bir baş üstələyən tiraspollular kubokun finallarında penalti seriyasında, sonra əlavə vaxtda qalib gəlib. Növbəti üç çempionatda ciddi müqavimətə rast gəlməyən rəqibimiz kuboka köklənməsə də, 2005/2006-dakı altıncı çempionluğu üçüncü "dubl"a da boyadı.

## Beynəlxalq arenada
Tiraspollular beynəlxalq arenada bir sıra uğurlar qazanmışdır.

### UEFA turnirlərində
2017/2018 mövsümündə 16-cı dəfə avrokuboka qatılan klub, UEFA turnirlərində 1999/2000 mövsümündə debüt etmişdir. Həmin mövsüm UEFA Kubokunda iştirak etmiş, amma ilk iki cəhddə mərhələ keçə bilməmişdir. ÇL-ə qatıldığı ilk 6 mövsümün hamısında isi birinci mərhələni keçmişlər.

Tiraspol təmsilçisi ən böyük nailiyyətini 2013/2014 mövsümündə əldə edib. Həmin il Çempionlar Liqasında yarışa başlayan moldovalılar III təsnifat mərhələsində Zaqreb "Dinamo"suna yenilsələr də, Avropa Liqasında yoluna davam edib və qrupa adlayıblar. Orda isə "Tottenhem", "Anji" və "Tromse" ilə üz-üzə gələn klub 6 xalla 3-cü yeri tutub.

### Birlik Kubokunda

"Birlik kuboku"nu başı üzərinə qaldıran "Şerif" qəniməti iki dəfə əldə edib. İlk titul Vadim Boretsə ölkə prezidentinin "Şöhrət" ordeni verməsi, həmçinin tanınmayan Dnestryanı Respublikanın dəmir sikkələrində uğurun əks olunmasıyla yadda qalmışdı.

## Stadionu

Klub ev oyunlarını Tiraspolda yerləşən 12,746 azarkeş tutumuna malik "Şerif stadionu"nda keçirir.

## Heyəti
Klubun baş məşqçisi Liviya əsilli italiyalı Roberto Bordindir.

Komandada Braziliyadan 3, Xorvatiyadan 2, Slovakiya, Bosniya və Herseqovina, Kürasao, Burkina Faso, Monteneqro və Belçikadan isə 1 əcnəbi futbolçu çıxış edir.

## Uğurları
* 2 dəfə Birlik Kubokunun qalibi – 2003, 2009.
* 15 dəfə Moldova çempionu
* 9 dəfə Moldova kubokununun qalibi
* 7 dəfə Moldova Superkubokunun qalibi

## Həmçinin bax
* Heron (futbolçu)

## İstinadlar
Dordoy Bişkek FK

**Dordoy Bişkek FK** — Qırğızıstanın Bişkek şəhərini təmsil edən futbol klubu.

## Tarixi

2007-ci il martın 3-də tarixində ilk rəsmi matçın onilliyini qeyd edən komanda dağılmış paytaxt klubu "Semetey"in oyunçularından qurulmuşdu. Biznesmen Askar Salımbekovun təsis etdiyi klub birinci dəstədə "Alqa-SKA"nı 1:0 yenməklə debüt etdi. İkinci cəhddən elita arzusu gerçəkləşən Narın təmsilçisi 1999-cu ildə güclülər sırasında debütünü 5-ci yerdə bitirdi. Əslən Narın şəhərindən olan ölkə çempionatları tarixinin ən yaxşı qolçusu Zamirbek Jumaqulovun 2000-ci ildə komandaya gəlişi heç nəyi dəyişmədi – 6-cı yer. Qolçular sırasında üçüncü olan forvard növbəti mövsüm həm özü bu pillədə qaldı, həm də "Dordoy" ilk mükafatına – "bürünc"ə qovuşdu. 2002 və 2003-cü illərdə Mixail Tyaqusovun rəhbərliyi altında daha iki bürünc qazanıldı. Hər iki mövsümdə ikinci qolçu olan Zamirbek isə 2002-nin ən yaxşı futbolçusu da seçildi. İldən-ilə heyəti güclənən komanda həm də irəli addımlayırdı.

2004-cü il əlamətdar hadisələrlə başladı. Hələ SSRİ dönəmində Əlcəzairdə çalışdırdığı klubu çempion edən Boris Podkorıtov komandaya dəvət olundu. Təbii ki, Moskva "Lokomotiv"inin 1948 təvəllüdlü sabiq oyunçusu heyətə də əl gəzdirdi. Elə komandanın ilk dəfə "Dordoy" yox, "Dordoy-Dinamo" kimi çıxış etdiyini də xatırladaq. Ən yaxın izləyicisini 5 xal qabaqlayan Podkorıtovun yetirmələri bir həftə əvvəl qazandığı ölkə kubokunu ilk çempionluqla tamamladı. Üstəlik, mövsümün ən yaxşılarının hamısı – qapıçı, müdafiəçi, hücumçu, bombardir, məşqçi Narın təmsilçisinin üzvləri idi.

İkinci "dubl" daha çətin başa gəldi. "Birlik kuboku"nda "Kaunas" və "Paxtakor"a minimal fərqlə yenilən qırğızlar gürcülərlə əzmkar heç-heçəyə sevindi. Böyükhesablı məğlubiyyətlərə adət edən həmyerlilərindən fərqlənən narınlılar ardından Podkorıtovu itirdi. Yetirmələrindən birini də götürüb Qazaxıstan "Jetısu"suna gedən mütəxəssis bir də son tur ərəfəsində peyda oldu. O vaxta qədər isə AFK prezidentinin kubokunda finalda yenilən "Dordoy-Dinamo" ölkə kubokunu qazanmışdı, çempionluğun biraddımlığındaydı. "Şoro-SKA"yla heç-heçənin gətirəcəyi çempionluq yubandı. Yenilgi hər şeyi "qızıl oyun"a saxladı. Narınlılar "Şoro-SKA"nı penalti seriyasında yenib ardıbıl ikinci "dubl"a imza atdı. 2006-cı ildə də heç nə dəyişmədi: Podkorıtov və yetirmələri Moskvada qrup sonuncusu olub, qitə kubokunun finalına çıxdı. Fərq onda oldu ki, "Birlik kuboku"nda üç yenilgi alındı, AFK prezidentinin kuboku isə Narına gətirildi. Daxili yarışlarda yenə – ardıcıl ikinci "qızıl oyun" və yenə – ardıcıl üçüncü "qızıl dubl" qeydə alındı.
Afrika Futbol Konfederasiyası

Afrika Futbol Konfederasiyasının yaranmasına qədər qitəni FİFA-da dörd milli assosiasiya təmsil edirdi. Misir Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1923, Sudan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1948, Cənubi Afrika Futbol Federasiyaları Assosiasiyası 1952 və Efiopiya Futbol Federasiyaları Assosiasiyası isə 1953-cü ildə beynəlxalq qurumun üzvlüyünü qəbul edib. Əvvəllər bu ölkələr müxtəlif regional qruplar formasında təmsil olunurdular. 1956-cı il, iyunun 6–9-da Lissabonun "Avendia" mehmanxanasında təşkil olunan FİFA-nın 30-cu konqresində əsas müzakirə obyekti Misir, Sudan, CAR və Efiopiya Assosiasiyalarının rəhbərlərinin Afrika Futbol Konfederasiyasının yaradılması barədə irəli sürdükləri təkliflər idi. Fikrin ali futbol təşkilatının rəhbərliyi tərəfindən müsbət qarşılanmasının nəticəsi kimi, 1957-ci ildə Afrika Futbol Konfederasiyaları (AFK) yaradıldı. AFK-nın hazırlıq və ətraflı tanışlıq xarakteri daşıyan ilk iclası 1957-ci il, fevralın 8-də Xartumda təşkil edilib. Müşavirədə adları çəkilən dörd ölkə iştirak edib və əsas məqsəd Afrika Kubokunun təşkili məsələsinin müzakirəsi olub. Quruma keçirilən birinci prezident seçkilərində iddiasını irəli sürən 10 namizəd arasında bütün rəqiblərini səs çoxluğu ilə üstələyən misirli Əbdüləziz Abdulla Səlim AFK-nın ilk rəhbəri kimi tarixə düşüb. Baş katib funksiyası isə həmyerlisi Məhəmməd Yusufa həvalə edilib. İlk Afrika Kubokunun tarixi həmin il fevralın 10-na təsadüf edir. Yavaş-yavaş inkişafdan sonra FİFA-nın "qara qitə" təmsilçilərinin sayı da artmağa başladı. Beləcə, 1957-ci il, iyunun 21-də Suriya əvvəlcə FİFA, ardından AFK-nın üzvü olub. Bundan az sonra AFK-nın fəaliyyəti, iş planını genişləndirmək üçün nizamanamə hazırlandı. Konfederasiyanın qətnaməsinin 5-ci bəndində yer alan qərara əsasən, AFK-nın əsas binası hansı şəhərdə yerləşirdisə, prezident və baş katib də orada yaşamalıdır. Buna görə də AFK yeni qərargahını Misirin paytaxtı Qahirədə istifadəyə verdi. Ancaq Abdulla Səlimin fəaliyyəti uzun sürmədi. 1958-ci ildə FİFA-nın Stokholmda təşkil olunan növbəti konqresində fəaliyyətini layiqincə və inkişafyönlü yürütmədiyi üçün AFK-nın rəhbərliyinin dəyişdirilməsi qərara alındı. Beləliklə, Əbdüləziz Abdulla yerini həmyerlisi Əbdüləziz Mustafaya verdi.
Afrika Millətlər Kuboku

**Afrika Millətlər Kuboku** — Afrikanın milli komandaları arasında keçirilən ən nüfuzlu futbol turniri

Yarandığı dövrdə heç kimin təsəvvürünə gəlməzdi ki, Afrika Kuboku "qara qitə"də bir nömrəli yarışa çevriləcək, milyonlarla azarkeşin diqqətini çəkəcək, futbola yenicə alışan fanatların böyük marağına səbəb olacaq. Əksinə, fikir müzakirəyə çıxarılanda, dəstəkləməyənlər kifayət qədər idi. İlk turnir start götürməzdən əvvəl yarışın qaydalarında cüzi dəyişikliklər olundu. Nə qədər qəribə olsa da, çoxmillətlik təşkil edən, amma kubokun keçirilməsinin əsas tərəfdarlarından biri sayılan CAR yarışdan kənarlaşdırılmaqla yanaşı, AFK-nın da tərkibindən çıxarıldı. Bu, xeyli mübahisələrə zəmin yaratsa da, AFK qərarını dəyişmədi. Cənubi Afrika Republikası AFK-nı tərk edəndən sonra, turnirdə 3 region — Efiopiya, Misir və Sudan çıxış edirdi. Siyahıdan silinmiş CAR turnirə düz 39 ildən sonra qayıtdı. Buna qədər baş tutan ilk iki turnir (1957/1959) tam qayda-qanunla keçirilməmişdi. Afrika futbolunun dünyada kifayət qədər tanınması üçün turnir iştirakçılarının sayını artırmaqdan gözəl vasitə ola bilməzdi. Bunu yaxşı anlayan AFK rəhbərliyi qısa zaman kəsiyində iştirakçıların sayını 16-ya çatdırdı. Hər halda qaçılmaz olan müəyyən problemlər qalmaqda idi — turnirin baxımlı alınması üçün lazım olan maddi vəziyyətin zəifliyi, ölkədaxili iğtişaşlar və siyasətin meydana daxil olması kimi məsələlər yarışın nüfuzuna təsirsiz ötüşməyə bilməzdi. Bu kimi əngəllərə baxmayaraq, AFK-nın təşkil etdiyi Afrika Kuboku indiyə qədər fəaliyyətini dayandırmayıb.

## İlk dördlər

## Ölkələrin performansı

## Qaliblər

## Mənbə
* [Http://www.cafonline.com/competition/african-cup-of-nations-angola_2010 Afrika Millətlər Kuboku CAF site]
* [Http://www.rsssf.com/tablesa/afrchamp.html Afrika Millətlər RSSSF Kuboku statistika online]
* [Http://www.goalzz.com/main.aspx?g=17/ Afrika Millətlər Kuboku statistika online GOALZZ.com]
* [Http://arogeraldes.blogspot.com/2011/10/2012-africa-cup-of-nations.html Afrika Millətlər Kuboku Beynəlxalq futbol jurnalistikası] 

## Həmçinin bax
* Afrika futbolu
Əbu Ləhəb

**Əbu Ləhəb** () — Məhəmməd peyğəmbərin əmilərindən idi. Adı Əbdüluzza, künyəsi Əbül-Ubtədir. Peyğəmbərə çox əziyyət etməsi, kin bəsləməsi və məsğərəyə qoyması səbəbiylə "Atəşlər Atası", yəni cəhənnəmlik mənasında "Əbu Ləhəb" ləqəbilə məşhur oldu. Bu ləqəbi Qurani-Kərimdə Məsəd surəsində zikr edilib.

Peyğəmbərin əmisi olduğu halda müsəlman olmadı. Müsəlmanların ən qəddar düşməniydi. Heç bir kəsin müsəlman olmaması üçün gecə-gündüz çalışırdı. Peyğəmbərin dünyaya gəldiyi günün səhəri xidmətçisi Süveybə; "Qardaşın Abdullahın oğlu oldu" deyə sevinərək ona müjdə gətirincə sevinərək; Ona süd vermək şərtilə səni azad edirəm demişdi. Beləliklə, Rəsulullahın ilk süd anası Süveybə oldu.

Əbu Ləhəb Rəsulullaha olan düşmənçiliyi heç bir zaman əldən buraxmadı.

Əbu Ləhəb İslama hədsiz nifrət edirdi. İslama o qədər kin bəsləyirdi ki, Peyğəmbər din barəsində insanlara bir şey danışdığı zaman onlara yaxınlaşır və Peyğəmbərin dediklərinin yalan olduğunu iddia edirdi. Bir sözlə, Peyğəmbərin dediklərinin əksini insanlara çatdırıb onlarda şübhə yaratmağa çalışırdı. Quranda Əbu Ləhəb haqqında nazil olan bir surə vardır ki, bu surə onun ölümündən on il əvvəl nazil olmuşdur. Bu surədə açıq-aşkar Əbu Ləhəbin cəhənnəmə gedəcəyi və heç bir zaman İslama girməyəcəyi bildirilib. Ancaq etdiyi bütün hərəkətlərinin Peyğəmbərin etdiklərinə zidd olmasına baxmayaraq Əbu Ləhəb bunu etmədi. Bu surə nazil olandan sonra Əbu Ləhəb on il yaşadı. Həyat yoldaşının adı Ümmü Cəmil idi.
Əbdülxalıq Arrani

**Əbdülxaliq ibn Əbülməali ibn Məhəmməd Arrani** () — Azərbaycan islam alimi, fəqih, hüquqçusu.

## Həyatı
Əbdülxalıq ibn Əbülməali ibn Məhəmməd Arrani Arranın baş şəhəri Bərdədə anadan olmuşdu. Mosul və Əxlat (Xilat) şəhərlərində qanunşünaslıqdan dərs demişdi. Mosula gələrək Hamid ibn Yunusdən fiqhi öyrənmişdir. O, 20 iyun 1236-cı ildə Dəməşq şəhərində vəfat etmişdir.

Bərdə şəhərində adına küçə var.

## İstinadlar
Xanarxı

**Xanarxı** — Qarabağın Arazbar qəzasında kənd. Orta çağda feodal ara savaşları dönəmində boşaldılmışdı. Əhalisi köçürmə siyasətinin qurbanı olmuşdu. 1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında Xanarxı kəndinin adı çəkilir. 1606-cı ildə I Şah Abbas Xanarxı kəndində olmuşdu.

1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında yazılır: "Arasbar qəzasına tabe olan Xanarxı kəndi. Kənddə heç kim yaşamır. Cavanşir tayfasından olan Seyid Əhməd(li), Dədəli, Yağləvənd və başqa bir Yağləvənd adlı oymaqlar, Otuziki tayfasından Mollalar oymağı Taşqa adı ilə tanınan qışlaqda qışlayır, əkinçiliklə məşğul olur, üşr və bəhrəni torpaq sahibinə verirlər.

Dənli bitkilərdən əldə edilən gəlir: 20. 000 ağça".

Xanarxı kəndinin gəliri 20.000 ağça zeamət kimi Vəli bəy Şaban bəy oğlu Bayəhmədli-Otuzikiyə verilmişdi. Vəli bəy Osmanlı ordusundan qaçdığı üçün Hacı İbrahim paşanın fərmanı ilə 1731-ci ilin iyun ayının 26-da mülazim Həsən Səlim oğluna verildi. Həsən Səlim oğlu da vəzifəsinə hörmətsizlik göstərdiyinə görə aldığı töhmətə tablamayıb, II Şah Təhmasibin yanına qaçdı. Kənd Bosnalı Əli Mustafa oğluna verildi.

Hazırda Xanarxı yurd yeri kimi Aşağı Yağləvənd kəndinin ərazisindədir.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Arazbar
Ərşə

**Ərşə kəndi** — Qarabağın Arazbar qəzasında qərar tuturdu. Orta çağda feodal ara savaşları səbəbiylə dağıdılıb. XVIII əsr el şairi Aşıq Lələ deyir:

Lələyəm, Ərşə başı,
Çox verdim ər şabaşı.
Namərddən kişi olmaz
Dəysə də ərşə başı.


1727-ci ilə aid Osmanlı qaynağında bu qədim yurd yeri haqqında yazılır: "Arasbar qəzasına tabe olan Ərşə kəndi. Kənddə heç kim yaşamır. Otuziki tayfasından Eymirli oymağı burada əkinçiliklə məşğul olur, üşr və bəhrəni torpaq sahibinə verir. Dənli bitkilərdən əldə edilən gəlir: 47.000 ağça".

XVIII əsrin əvvəllərində Otuziki elinin Ozan oymağı da bu yurdda binələyirmiş.

Avşar elinin Ərşəli adlı oymağı, Ərdəbil yörəsində, Muğanda Ərşə adlı nahiyə vardı.

## Həmçinin bax
* Arazbar
Mir İmad Qəzvini

**Mir İmad Qəzvini** () — mənşəcə azərbaycanlı olan xəttat. Onun yaratdığı, bu gün nəfis sənət nümunələri sayılan əsərlər hazırda dünyanın bir çox muzeylərində nümayiş etdirilir.

## Həyatı

XVII əsrin ən yaxşı xəttatlarından biri "İmad ül-mülk" ("Dövlətin dayağı") adlandırılan və buna görə də xalq arasında Mir İmad deyə çağırılan Mir Məhəmməd bin Hüseyn Həsani Qəzvini idi. Mir İmad 1553-1554-cü ildə Qəzvində anadan olmuşdur. O, uşaqlıq və gənclik illərini Təbrizdə keçirərək, nəstəliq xəttinin mahir ustadı Mövlana Məhəmməd Hüseyn Təbrizidən xəttatlıq dərsini öyrənmişdir. Mir İmad onun ən sevimli şagirdlərindən idi. Ölümünə az qalmış ustadı Mir İmaddan xahiş edir ki, onun qələmin mədhinə həsr edilmiş şerlərini təlimat şəklində tərtib etsin:


Bəşərin ən gözəl irsi-qələmdir, bu incə mətləbi unutma! 
Kainat qələmin sayəsində şan və şərəfə çatıb, 
Əgər qələm olmasaydı, kainat da olmazdı. 
Kim qələmdən fayda götürməyibsə, onu böyük ağıl sahibi sayma! 
Qələm möcüzəkardır, qələm canverəndir, qələm bələdçidir, qələm sarvandır 
Hər həvəskar qələmin qədrini bilməz, onun qiymətini yalnız xəttatlar anlar! 


Azərbaycan Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonra Mir İmad imperiyaya daxil olan bir çox ölkələrə səyahətə çıxır və Məkkəyə gedir. Vətənə qayıtdıqdan sonra Fərhad xanın yanında qulluğa qəbul olunur. Onun ölümündən (1599) sonra Gilana, oradan da Qəzvinə gedir və xəttatlıq dərsi keçir.

Az sonra Mir İmad Səfəvilər dövlətinin paytaxtı İsfahana gəlir və I Şah Abbasın dəftərxanasında işə başlayır. Lakin sarayın sərt ab-havasına uyğunlaşa bilməyən sənətkar tezliklə buranı tərk edir. 

Qəzvinə qayıdıb müəllimlik fəaliyyətini davam etdirir. O vaxtaşırı saray əxlaqına və şah Abbasın siyasətinə qarşı kəskin etiraz edir. Osmanlı imperiyası ilə özbək hökmdarları arasında  fasiləsiz və qanlı müharibələrə səbəb olan sünni-şiə ziddiyyətlərinin aradan qaldırılması istiqamətindəki çıxışlar edir.

Onun bu fəaliyyəti diqqətdən kənarda qalmır. Fərziyyəyə görə Şah Abbas Qəzvin şahsevənlərinin başçısı Maqsud bəyi öz yanına çağırtdırıb, bütün bunlara son qoymasını tapşırır: "Doğrudanmı elə bir adam yoxdur ki, bu sünni köpəyini gəbərdib, məni onun hədyanlarından qurtarsın?"

Elə həmin günün axşamı 1615-ci ilin 25 avqustunda Mir İmadının meyidini Qəzvin küçələrindən birində parçalanmış  vəziyyətdə tapırlar.

Sənətkarın bədii yazı nümunələri dünyanın bir çox kitabxanalarında qorunur. Bunların bir qismi Sankt-Peterburqdadır və 1962-ci ildə nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar
Tulunilər dövləti

**Tulunlular** (Ərəbcə: **الطولونيون** al-Tūlūnīyūn), Misirdə qurulmuş türk-islam dövlətidir. Adın Dolunaydan gəldiyini söyləyənlər var.

## Tarixi
Tolunoğulları dövləti türklər tərəfindən Misirdə qurulan ilk dövlətdir. Quruluş tarixi 868-ci ilə təsadüf edir. Paytaxtı Fustat (Qahirə) şəhəri olmuşdur. Dövlətin ilk qurucusu Əhməd bin Tolun olmuşdur.

Dövlətin qurucuları, idarəçiləri və ordu əsgərləri türk mənşəli olmasına baxmayaraq, xalqın əksəriyyətini ərəblər və digərləri təşkil etmişdilər. Bu dövlətin dövründə Misir mütərəqqi hala gətirlmiş, xan, hamam, məscid kimi ictimai və dini təsislərlə təchiz edilmişdir.

Ən güclü dövrü Fərqanədən gələn türk əsilli Əhməd bin Tolun dövrüdür. Əhməd bin Tolun iqtisadiyyat sahəsində etdiyi islahatlar Misirə uğurlar gətirmişdir. Bu dövrdə Fələstin, Binqazi, Suriya (878-ci ildən etibarən), Antakya və Mersin torpaqları ələ keçirilmişdir. Tolun oğlu Humareveyh dövründə əldən çıxan Suriya təkrar geri alınmışdır. Bu dövrdə iqtisadi mənşəli qiyamlar da baş vermişdir.

Tolunoğulları dövləti 905-ci ildə Abbasilər tərəfindən süquta uğramışdır.

* Quruluş tarixi: 868
* Quruluş bölgəsi: Misir
* Paytaxt: Fustat (Qahirə)
* Qurucusu: Əhməd ibn Tulun
* Süqutu: 905'''

## Hökmdarlar
* Əhməd ibn Tulun (868–884)
* Xumaraveyh (884–896)
* Ceyş (896)
* Harun (896–904)
* Şaban (904–905)

## Mənbə

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Padarlar

**Padarlar** — Azərbaycan türklərinin etnoqrafik qruplarından biri. Fəzlullah Rəşidəddin Cəmi ət-Təvarixdə On–Uyğurların () tayfa siyahısında altıncı tayfanın adını "Badar" () kimi yazmışdır. Alman əsilli şərqşünas, tarixçi və dilçi  Fəzlullah Rəşidəddinə istinadən Padarları On–Uyğurların bir tayfası hesab etmişdir, türk tarixçi, şərqşünas–türkoloq Əhməd Zəki Vəlidi Toğan da bu fikirlə razılaşmışdı. Məhəmmədhəsən bəy Vəliyev-Baharlı hesab edirdi ki, Səfəvilər ləzgiləri itaətə gətirmək üçün padarları onlara yaxın rayonlara köçürüblər.

## Tarixi
Tarixçi Əhməd Zəki Vəlidi Toğan "Azərbaycan" adlı kitabanda padarlar haqqında yazır: "…müxtəlif yerlərdəki padar tayfasına aid məskənlər diqqəti cəlb edir. Hər iki qəbilə (Sulduz və Padar-Ə. Ç.) bu əraziyə gəldikdən sonra torpağa bağlanmışdır. Padar onuyğur tayfasının biridir..

Böyük etnoqraf alim Məhəmmədhəsən bəy Vəlili-Baharlı Padar elinin Azərbaycanda yerləşməsindən bəhs etmişdir. Öz ünlü əsərində yazır: "13-cü əsrin ortalarında, İranda hakimiyyət moğollardan olan hülakulara keçdikdə, Hülakü İranda öz mövqeyini bərkitmək üçün 200 min türk ailəsini köçürüb, İranda oturtmuşdu (məskunlaşdırılmışdı). O ailələr bir müddətdən sonra Azərbaycana köçdülər. Bu türklər Qayı adlanan xüsusi türk tayfasıdır. Ağ hunların övladları hesab olunurlar, əvvəllər Qərbi Türkistanda yaşayırdılar. Qayı türklərinin məşhur qəbilələri bunlar idi: Qaçar, Əfşar, Zülqədər, Çoban, Baharlı, Padar, Ustacalı, Lək, Xəlili, Sorsor, Şəfəq, Ussalı, Zəngənə, Armalı və qeyriləri."

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Padar eli, "Soy" jurnalı, 2(10), 2008, səh. 43–47.

## Ədəbiyyat
* I. Сборникь Лѣтописей. Исторiя Монголовь. Сочиненie Рашидь–Эддина. Введенie: О турецкихь и монгольскихь племенахь. Переводь сь персидскаго, сь введенiем и примѣчанiями И. П. Березина. — Стр. 1–320. // Записки Императорскаго Археологическаго общества. Томь XIV. Санкт–Петербургь: Типография Императорской Академiи Наукь, 1858.
* Über das Volkstum der Komanen (von J. Marquart), seite 26–238. // Osttürkische Dialektstudien. Autoren: Willy Bang und Josef Marquart. Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Philologisch-Historische Klasse; Neue Folge; Band XIII, № 1. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1914, 276 seiten, 10 Platten.
* Azerbaycan (yazar A. Zeki Velidi Togan), sayfa 91–118. // İslâm Ansiklopedisi: İslâm Âlemi Tarih, Coğrafya, Etnografya ve Biyografya Lugati. Leyden tab'ı esas tutularak telif, tadil, ikmal ve tercüme suretiyle neşri. 2. Cilt. Beşinci Baskı. İlk Baskı 1940. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1979, 846 sayfa.
* Padar kəndinin ensiklopediyası. Müəllif: Paşa Yaqub; Redaktor: Nazim Tapdıqoğlu (Vəlişov). Bakı: "Zərdabi LTD" MMC, 2012, 112 səh.

## Həmçinin bax
Ağşidlər dövləti

**İxşidilər dövləti** (, ) — Misirdə qurulmuş türk-islam dövləti. 935-ci ildə qurulmuşdur. Paytaxtı Fustat (Qahirə) idi.

Qurucusu məmlüklərdən Məhəmməd ibn Tugac ya da Əbubəkr Məhəmməddir (882—946). 969-cu ildə Fatimilər tərəfindən süqut edilmişdir.

## İxşidilər hökmdarları

## İstinadlar

## Mənbə
*

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Jerar Pike

**Jerar Pike** () — İspaniyanın "Barselona" klubunun, sabiq müdafiəçisi.

## Klub performansı

## Nailiyyətləri

### Mançester Yunayted

* Premyer Liqa: 2007–08
* UEFA Çempionlar Liqası: 2007–08

### Barselona
* La Liqa: 2008–09, 2009-10, 2010-11, 2012-13, 2014-15
* Kopa del Rey: 2008-09, 2011-12, 2014-15
* İspaniya Kral Kuboku: 2008–09
* UEFA Çempionlar Liqası: 2008–09, 2010-11, 2014-15
* UEFA Superkuboku: 2009, 2011
* FİFA Klublararası Dünya Kuboku: 2009, 2011

### İspaniya Milli komandası
* UEFA U-19 Çempionluğu: 2006
* FİFA Dünya Kuboku: 2010
* UEFA Avropa Kuboku 2012

## İstinadlar
Zülfüqar xan Qaramanlı

**Zülfüqar xan Qaramanlı** (?-1611) — qızılbaş sərkərdəsi, hakim.

## Həyatı
Səfəvilərin tərkibində qalan Azərbaycan torpaqlarında əvvəl Ərdəbil, sonra da Təbriz mərkəz olmaqla, Azərbaycan bəylərbəyliyi yaradılmışdı. 1593-cü ildə qardaşı Fərhad xan Qaramanlıdan şorba,  Zülfüqar xan Qaramanlı hakim təyin olundu.
 
I Şah Abbas özü Qızılbaşlar ordusunun başında Osmanlılara qarşı vuruşurdu. Vuruşmaların birində şahın vəziyyəti ağırlaşır. Çoxsaylı Osmanlı ordusu onu möhkəm qısnayır. Elə bu zaman toz-duman içində bir qoşun yaxınlaşır. Qaravul şaha xəbər gətirir ki, bəs arxadan yağı qoşunu hücuma keçib. Şah gələn qoşunu gözdən keçirib deyir:
-Gələn Həzrət Əlinin qoşunudur, önündə də Zülfüqarı.

Zülfüqar xan Qaramanlı böyük qoşunla yetirib şahı qısqıdan xilas edir.

Zülfüqar xan Qaramanlı Osmanlı sarayına elçi getmişdi.

Zülfüqar xan sonra şahın fərmanı ilə Şirvana bəylərbəyi təyin edilir. 1607-ci ildən 1610-ci ilədək Şirvana başçılıq edir. 1610-ci ildə dağıstanlıların qəfil basqını zamanı döyüşdə öldürülür. Bəzi tarixçilər qeyd edirlər ki, bu hücum şahın öz quraması idi. Şah Abbas son çağlarda Zülfüqar xanı gözdən salmışdı…

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qaramanlı eli, "Soy" dərgisi, Bakı,

## Həmçinin bax
* Qaramanlı eli

## İstinadlar
Fərhad xan Qaramanlı

**Fərhad xan Qaramanlı** (; ?-1599) — qızılbaş sərkərdəsi, bəylərbəyi, intriqaçı.

## Həyatı

Əbulmənsur Fərhad xan Həsəm sultan oğlu Səfəvi hökmdarı Şah Məhəmməd Xudabəndənin vaxtında Xorasan sərdarı idi. Bu o dövr idi ki, Şah Məhəmməd Xudabəndənin zəif xarakteri ucbatından ölkədə hərc-mərclik baş alıb gedirdi və bu da 1585-ci ildə Osmanlının Təbrizi tutaraq darmadağın etməsi ilə nəticələnmişdi.

Əbulmənsur Fərhad xan I Şah Abbas Səfəvinin hakimiyyəti dönəmində sarayda yüksək vəzifə  tuturdu. Şahın hеç kimə lütf еtmədiyi "fərzənd" -övlad adına layiq görülmüşdü. Kəsdiyi başa sorğu-sual yox idi. Di gəl ki, savaş mеydanlarından çox, saray intiriqalarını xoşlayırdı.

1598-ci ildə özbəklər Xorasana hücum еdəndə şah Fərhad xan Qaramanlıya 12 minlik ordu vеrib hücumçuları dəf еtməyə göndərdi. Fərhad xan da ilk döyüşdən basılıb saraya qaçdı. Hеç kimə məğlubiyyəti bağışlamayan I Şah Abbas Səfəvi Fərhad xana bir söz dеməyib özü savaşa yollandı.Özbəkləri qovub Xorasandan çıxarandan sonra Fərhad xanı Herata bəylərbəyi təyin еtdi. Fərhad xan bu təyinatı qəbul еtmədi. İsrarla sarayda qalmasını istədi. Yеrsiz nazlardan bеzən I Şah Abbas 1599-cu ildə Fərhad xanın başının bədənindən ayrılmasını əmr еtdi.

## Fəaliyyəti

Əbulmənsur Fərhad xan ziyalı olmaqla yanaşı elm adamlarını, şairləri himayə edirdi. Görkəmli xəttatlar Mir İmad Qəzvini, Əli Rza Təbrizi və başqa sənətkarlar onun sarayında yaşayıb-yaratmışdılar.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qaramanlı eli, "Soy" dərgisi, Bakı,

## Həmçinin bax

*Qaramanlı eli

## Xarici keçidlər
*Fərhad xan Qaramanlı, Rüknəssəltənə
2010 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

**2010 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi**  8-ci baş tutan ənənəvi Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsidir. Müsabiqə 20 noyabr 2010-cu il tarixində Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində keçirilmişdir. Bu Belarusun müsabiqəyə ikinci (2005) ev sahibliyi olmuşdur. Müsabiqədə 14 ölkə iştirak etmişdir. Bu ölkələrdən Moldova müsabiqəyə ilk dəfə qatılmışdır. Latviya 4 illik və Litva isə 1 illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Lakin 2009-cu ildə müsabiqədə iştirak edən Kipr və Rumıniya 2010 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirakdan imtina etmişdir.

Minskdə keçirilən 2010 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Mama" mahnısı ilə Ermənistan təmsilçisi Vladimir Arzumanyan qalib gəlmişdir.

## Final

## Nəticə

## 12 xallar

## Həmçinin bax

* Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* JuniorEurovision.tv
Üçüncü Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi

**2010 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi** — Avropa Yayım İttifaqının qərarı ilə Azərbaycanın paytaxtı Bakıda - Heydər Əliyev adına İdman Konsert Kompleksində keçirilməli olan müsabiqə. Əvvəlcə müsabiqənin sentyabr ayında təşkil olunacağı gözlənilirdi. Bu Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi təşkil olunan 3-cü Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi olacaqdı.
* Müsabiqə ilk dəfə 2010-cu ildə Böyük Britaniyadan kənarda təşkil olunmalıydı. Lakin 2009-cu ildə olduğu kimi 2010-cu ildə də onun keçirilməsi təxirə salındı.

## İştirakı dəqiqləşən ölkələr

*  Ev sahibi
*  ilk dəfə iştirak edəcək.  Yulia Raskina & Denis Moryasin
*  Sergey Konovaltsev & Olga Konovaltseva

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* İctimai TV 
* Eurovisiondance.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Rəqs Müsabiqəsi
Volfsburq FK

**Volfsburq** () — Almaniyada futbol klubu

1945-ci ildən fəaliyyət göstərən "Volfsburq"un tarixində ilk Bundesliqa çempionluğunu 2008/2009 mövsümündə qazanmışdır.

## Futbolçular
### Hazırkı tərkibi

 

 
 
 
 

## İstinadlar
Heyvalı

**Heyvalı** (əvvəlki adı: **Drombon** və ya **Drmbon**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun Heyvalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Drombon kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Drmbon kəndi Heyvalı kəndi adlandırılmışdır.

## Tarixi
XIX əsrdə Cənubi Azərbaycandan gəlmiş erməni ailələri burada yerləşdikdən sonra kənd Drmbon (Heyvalı toponimindən erm.-yə kalkadır) kimi rəsmiləşdi. 1992-ci ildə kəndin keçmiş adı bərpa edildi. Oykonim "heyva ağacları olan yer" mənasındadır. Heyvalı kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Heyvalı kəndi də Kəlbəcər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir. Heyvalı kəndi Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 19-20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin anti-terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan nəzarətinə qayıtmışdır.

5 dekabr 2023-cü ildə kənd Ağdərə rayonunun tərkibinə daxil edilib.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi** — Azərbaycan Respublikasında nazirlik.

## Haqqında
Azərbaycan Respublikası ərazisində, o cümlədən Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycan Respublikasına mənsub olan bölməsində ətraf mühitin qorunması, təbiətdən istifadənin təşkili, yeraltı sulardan, mineral xammal ehtiyatlarından və yerüstü təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə edilməsi, onların bərpası, hidrometeoroloji proseslərin müşahidəsi və proqnozlaşdırılması sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır.

Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən struktur islahatları çərçivəsində, ətraf mühitin qorunması və təbii ehtiyatlardan istifadənin ayrı-ayrı aspektləri ilə məşğul olan və fəaliyyətlərində qismən biri-birini təkrarlayan Dövlət Ekologiya və Təbii Ehtiyatlardan İstifadəyə Nəzarət Komitəsi, "Azərmeşə" İstehsalat Birliyi, Geologiya Komitəsi, "Azərbalıq" Dövlət Konserni və Dövlət Hidrometeorologiya Komitəsi ləğv edilmiş və onların bazasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli 485 saylı Fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yaradılmışdır.

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Əsasnaməsi Respublika Prezidentinin 18 sentyabr 2001-ci il tarixli 583 saylı Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir.

## Tabeli qurumlar
# Meşələrin İnkişafı Xidməti
# Bioloji Müxtəlifliyin Qorunması Xidməti
# Milli Hidrometeorologiya Xidməti
# Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik Xidməti
# Xəzər Kompleks Ekoloji Monitorinq İdarəsi
# Dövlət Ekoloji Ekspertiza Agentliyi
# Geoloji Kəşfiyyat Agentliyi
# Dövlət Mineral Xammal Ehtiyatlarından İstifadə Agentliyi
# "Azərbaycan Yaşıllaşdırma və Landşaft Quruluşu" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti
# Geodeziya və Kartoqrafiya Agentliyi
# “Təhlükəli Tullantılar” MMC
# "AzeLab" MMC
# Nəqliyyat İdarəsi

## Fəaliyyəti
* Xəzər dənizi
* Meşələr
* Biomüxtəliflik
* Hidrometeorologiya
* Geologiya

## Nazirlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Biatlon

**Biatlon** (yun. άθλον — yarış, mübarizə) — 20&nbsp;km məsafəyə təxminən hər 3–5&nbsp;km-dən bir tüfəng 4 dəfə atəş açmaqla xizək yürüşüdür.

## Ümumi məlumat
kompleks yarışlar; xizəklə sürüşərək tüfəngdən bir neçə hədəfə atəş açmaqdan ibarətdir. 1920-ci illərdə Skandinaviya ölkələrində, İsveçrə, Fransa və Avstriyada hərbi patrulların atəşaçma, qum baratullama və s.-dən ibarət xizək yarışları kimi yaranmışdır. 1924, 1928,1936, 1948 illər Qış Olimpiya Oyunlarında hərbi patrulların nümunəvi xizək yarışları nümayiş etdirilmişdir. Biatlonun müasir növü 1950-ci illərin əv vəllərində formalaşmış, Norveç, Rusiya, Finlandiya, İsveç, Polşa, Rumıniya və bir sıra digər ölkələrdə geniş yayılmışdır. 1948-ci ildə Beynəlxalq Müasir Beşnövçülük və Biatlon İttifaqı (UIPMB) təsis olunmuşdur. 1958-ci ildə kişilər arasında ilk dünya çempionatı keçirilmiş, 1960-cı ildən isə Qış Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilmişdir. 1978-ci ildə Biatlon idman növündə dəyişikliklər edilmişdir: hərbi döyüş tüfəngləri kiçikçaplı tüfənglərlə əvəz edilmiş, hədəflərədək məsafə 150 m-dən 50 m-ədək qısaldılmış, xüsusi Biatlon trasları və tamaşaçı tribunaları olan atəşaçma meydançaları tikilmişdir. 1984-cü ildə qadınlar arasında ilk dünya çempionatı keçirilmiş, 1992-ci ildə Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil edilmişdir. 1993-cü ildən UIPMB 70-ə qədər milli federasiyanı birləşdirən Beynəlxalq Biatlonçular İttifaqı adlanır.

## Qaydaları
Hər dəfə atəş məsafəsi azalır (250, 200, 150 və 100 m), hədəfin də diametri azalır (30, 25, 20). Yalnız sonuncu hədəf birinciyə bərabər olur, çünki ona ayaq üstə və dayaqsız atəş açırlar. Birinci üç mərhələdə istənilən vəziyyətdən atəş açmaq olar. Hər hədəfə 5 güllə atılır, hər yan keçən güllə əvəzinə 2 dəqiqə cərimə olunurlar. Cərimə dəqiqələri də nəzərə alınmaqla yürüşə daha az vaxt sərf edən idmançı qalib hesab edilir.

## Həmçinin bax
* Triatlon

## Xarici keçidlər
* Biathlonworld.Com
Triatlon

**Triatlon** – qaçış, velosiped və üzgüçülük idmanlarını özündə birləşdirir. Bu idman növü 2000-ci ildən etibarən Olimpiya oyunlarına daxil edilib.

**Triatlon** sözü qədim yunan mənşəlidir. 3 branşın bir yerdə edildiyi idman növüdür. Fərdi bir idman növüdür və idmançı hər bir branşa aid məsafəni bitirdikdə qaydalara uyğun olaraq geyimini dəyişmək üçün dəyişim nöqtəsinə gedir və  digər branşlar başlayır. Atletin yalnız bir sahədə uğurlu olması kifayət deyil. Üstəlik, taktika və texniki səviyyəsini ən yüksək səviyyədə saxlayaraq, həm enerji, həm də dayanıqlığını saxlamalıdır.

## Qaydaları
İdmançı ilk əvvəl 3.8&nbsp;km məsafəni üzür, sonra 180&nbsp;km-i velosipedlə qət edir və 42.195&nbsp;km-i qaçır. Supertriatlon da var. Buraya 5&nbsp;km üzgüçülük, 250&nbsp;km velosipedlə qətetmə və 50&nbsp;km qaçış daxildir.

## Həmçinin bax
*Biatlon

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* Triatlon
A Night at the Opera (albom)

**A Night at the Opera** – Queenin 1975-ci ildə satışa çıxan albomu. Roy Thomas Baker & Queen tərəfindən hazırlanmışdır. Bu albomda 2 single var. Onlar "Bohemian Rhapsody", "You're My Best Friend"-dir.

## Albomun Mahnıları

# "Death on Two Legs (Dedicated to...)" – 3:43
# "Lazing on a Sunday Afternoon" – 1:07
# "Lazing on a Sunday Afternoon" – 3:04
# "You're My Best Friend" – 2:52
# "39" – 3:30
# "Sweet Lady" – 4:03
# "Seaside Rendezvous" – 2:14
# "The Prophet's Song" – 8:20
# "Love of My Life" – 3:38
# "Good Company" – 3:23
# "Bohemian Rhapsody" – 5:54
# "God Save the Queen" – 1:13

## Albom satış sayı

* Avstraliya – 300.000 
* Finlandiya – 40.000 
* İrlandiya – 30.000 
* Hollandiya – 350.000 
* Yeni Zellandiya – 50.000 
* Böyük Britaniya – 1.400.000 
* İspaniya – 320.000 
* Amerika – 3.600.000 
* Almaniya – 700.000 
* Avstriya – 60.000 
* Yaponiya – 500.000 
* İsveç – 120.000 
* Kanada – 500.000 
* Argentina – 300.000 
* İtaliya – 150.000 
* Fransa – 250.000 
* İsveçrə – 120.000

## Xarici keçidlər

* Allmusic Queen
* Queen – A Night Opera Mahnı Sözləri
Sinxron üzgüçülük

**Sinxron üzgüçülük** – su idman növüdür.

Musiqi sədaları altında idmançılar müztəlif proqramlar göstərirlər. Fiqurlu konkisürmə yarışında olduğu kimi, sinxron üzgüçülükdə də idmançılar tək-tək və cütlükdə yarışırlar. Amma bu idman növündə komanda ilə yarışlar da mümkündür. Onlar həm suyun altında, həm də suyun üstündə müxtəlif hərəkətlər icra etməklə jürinin verəcəyi xallar uğrunda mübarizə aparırlar. Sinxron üzgüçülük Olimpiya Oyunları sırasına daxildir.

Belə ki, sinxron üzmə üzrə mütləq proqram yarışları üçün Beynəlxalq üzgüçülük federasiyasının (FİNA) qaydalarına uyğun olaraq uzunluğu 10 və eni 3 metr olan 2 zona istifadə olunur. Hər bir zona uzunluğu 10 m olmaqla hovuzun divarlarının yaxınlığında və bortdan 1,5 m olmaqla yerləşməlidir. Bu zonalardan birinin dərinliyi — 3 m, digərinin dərinliyi isə 2,5 metrdir. Sinxron üzmə üzrə sərbəst proqram yarışları üçün isə minimal zonanın ölçüləri dərinliyi 2, 5 m az olmamaqla əsas hissənin ölçüsü 12×12 m olmaqla 12×25 m təşkil etməlidir. Qalan zonanın dərinliyi minimal olaraq 1,8 m təşkil edir. FİNA qaydaları ilə qeyd olunur ki, mütləq proqramların keçirilmə zonaları sərbəst proqramlar üçün zonalarla eyni ola bilər.

Sinxron üzmənin baş verdiyi yerdə hovuz səs və avtomatik hakimlər avadanlığı sistemləri ilə təchiz olunur. Səs avadanlığının minimal dəsti gücləndirici ilə mikşer pultundan, suyun altında fasiləsiz müntəzəm səsin təmin olunması üçün sinxronçuların qulaqları üçün rahat olan sualtı dinamiklərdən, dinamikləri qoruyan qoruyucu sistemlərdən və sair ibarətdir.

FİNA Qaydalarının bəndlərindən biri qeyd edir ki, sinxron üzmə yalnız müstəsna olaraq şəffaf suyu olan hovuzda keçirilə bilər, su hovuzunun dibi görünməlidir. Suya qarşı daha bir tələb – onun temperaturu 26 °C aşağı olmamalıdır (1 qradus artıq və ya əskik temperatura yol verilə bilər).
Boston

**Boston** — ABŞ-nin tarixi şəhərlərindən biri və Massaçusets ştatının paytaxtı. Yeni İngiltərədə ən böyük şəhər olan Boston, bölgənin iqtisadi və mədəni mərkəzi sayılır və qeyri-rəsmi olaraq Yeni İngiltərənin paytaxtı adlanır.

## Həmçinin bax
* Kral kilsəsi (Boston)
* Köhnə Kapitol (Boston)
* Yeni Cənub kilsəsi (Boston, Massaçusets)
* Boston-layt
* Boston-nek
* Boston qətliamı
* Boston teryeri

## İstinadlar
Adil şah

**Adil şah** və ya **Əliqulu xan** () — Əfşarlar sülaləsindən olan 2-ci Azərbaycan, İran və Xorasan şahı (1747–1748).

## İlk Həyatı
**Əliqulu xan** İbrahim xan oğlu 1719-cu ildə Xorasan əyalətinin Əbivərd ətrafında doğulmuşdu. Əmisi Nadir şaha xidmət etmişdi. Əliqulu xan əmisinin səfərlərində iştirak etmişdi. Mosul ətrafında yaşayanlar üsyan etdikdə cəza dəstəsinə başçılıq etmişdi. Üsyançıları darmadağın edib xeyli qənimət ələ keçirmişdi. Əliqulu xan yezidi-kürdlərin qiyamını yatırmışdı. Başçıları Yezidi döyüş meydanında öldürmüş, Əsa isə Nadirqulu xanın yanına gəlib itaətini bildirmişdi. Əliqulu xan Rzaqulu mirzədən sonra Xorasanın hakimi təyin edilmişdi. Əliqulu xan 1745-ci ilin may ayında Nadir şahın göstərişi ilə Xivəyə yürüş etmişdi. Əliqulu xan 1746-cı ilin noyabrın 10-da Sarı xan, Allahvеrdi xan və Şahqulu xanla birlikdə Xarəzmə, qiyamçı yomutların üstünə getmişdi. Onlar qiyamı yatırmışdılar.

## Şahlıq dönəmi
Əliqulu xan əmisi Nadir şahın öldürülməsindən sonra 1747-ci il iyun ayının 6-da Adil şah adı ilə Əfşarlar imperiyasının şahlıq taxtında əyləşmişdir. O, Əmiraslan xanı Qafqaz və Azərbaycanın hökmranı etmişdi.

Qarabağ xanı Pənahəli xanın müstəqil dövlət quruculuğu sahəsindəki fəaliyyəti onun rəsmən tanınması ilə nəticələndi. Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği yazır: "Müsəlman tarixi ilə 1161, xristian tarixi ilə 1745-ci (1748-ci il olmalıdır) ildə Adil şahın Pənahəli xana xan adı verilməsi və Qarabağ hakimliyi vəzifəsinə təyin edilməsi haqqında imzaladığı fərman qiymətli xələt, qızıl yəhərli at və daş-qaşla bəzənmiş qılıncla birliksə Sərdar Əmiraslanın yaxın adamı vasitəsilə o zaman yaşadıqları Bayat qalasına gəlib çatdı". Adil şahın fərmanı gecikmiş bir kağız parçası idi. Gerçək "hakimlik" şah fərmanından öncə, ondan asılı olmadan qazanılmlşdı.

## Son illəri
O əsnada Əfşarlar imperiyasının qərbindəki mövqeini təsbit edən İbrahim Mirzə, iqtidardakı qardaşına (Əliqulu xan) qarşı üsyan qaldırdı. Adil şahın ən sevdiyi Söhrab xanı öldürdü və 1748-ci ilin iyununda, İbrahim Mirzə, Azərbaycanın sərdarı olan Əmiraslan xanla qüvvələrini birləşdirib birlikdə Adil şaha qarşı yürüşə keçdi.

Adil şah, sayı olaraq çox üstün bir ordunun başında, üsyançı qüvvələrin birləşməsinin qarşısını almaq üçün Gilana ilərlədi, lakin bir çox komandirinin itaətsizliyi sonucunda, ağır məğlub oldu. Adil şah Tehrana qaçdı, ancaq yerli bir qubernator Adili tutub gözlərini kor etmiş İbrahim Mirzəyə təslim etdi. Altı aydan sonra, İbrahim Mirzə şah elan edildi, lakin Nadirin sağ qalan nəvəsi Şahrox Mirzəni taxta gətirilməsi ilə İbrahim Mirzənin hakimiyyəti tez bir zamanda sonlandı. İbrahim Mirzə kor oldu və tezliklə öldü, Adil isə zəncirli halda Məşhəd şəhərinə göndərildi və orada işgəncə verildi.

## Ailəsi
Əliqulu xan (Adil şah) Gürcüstan valisi Teymurun qızı Ketvanla ailə qurmuşdu.

## Mənbə
* '''Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 108–115.

## Həmçinin bax
* Nadir şah
* Avşar eli
* Avşarlar sülaləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Nadir şah Əfşar

**II Nadir şah Əfşar** —(d. ? -ö. 1805) Əfşarlar İmperiyasının 5-ci və sonuncu şahənşahı (1796–1805).

## Həyatı
Şahrux şahın üçüncü oğlu Nadir mirzə Məşhəd şəhərində dünyaya gəlmişdi. Saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Ağaməhəmməd xan Xorasana hücum edərkən əfqanların yanına qaçmışdı. Şahın ölümündən sonra Xorasana qayıdıb, ətrafına adamlar yığmağa başladı. Azərbaycanda baş verən qarışıqlıq və qardaşı Hüseynqulu xanın iğtişaşı Fətəli şahın başını qatmışdı. Nadir mirzə gücünü artırıb səltənətə yiyələnmək istədi.

Fətəli şah şəxsən özü qoşun çəkib, Xorasana gəldi. Məşhədi mühasirə etdi. Ətraf kəndlərin taxıl-tərnəsi, suyu məhv edildi. Şəhərdə qəhətlik başladı. Şəhər böyükləri və seyidləri Nadir mirzədən tələb etdilər ki, özünə görə milləti bada verməsin. Şaha da xəbər göndərdilər ki, məzhəb qüdsiyyətini pozub, xalqa zərər verməsin. Nadir mirzə şaha bildirdi ki, qızlarından birini onun oğluna vermək istəyir. Sədr əzəm Mirzə Məhəmmədşəfi Mazandaraninin elçiliyi ilə Nadir mirzənin qızını Fətəli şahın oğlu Hüseynəli mirzəyə aldı. Şah Nadir mirzəni əfv etdi. Bu əfv uzun çəkmədi. Fətəli şahın göstərişi ilə 1805-ci ildə onu tutub, Tеhrana apardılar. Başqa bir mənbədə Nadir mirzənin üsyanı ilə əlaqədər olaraq göstərilir: "Onun Fətəli şahla qaşıdurmasının başlanğıcında aralarında saziş olduğuna görə Nadir mirzə öz qardaşı Abbas mirzəni girov kimi yeni şahın göndərdi, amma Xorasanın başçı və böyükləri Nadirlə şahın arasında birlik yaranmasına mane oldular. Qrant Vatsonun yazdığına görə, Məşhədin mühasirəsi zamanı Nadir mirzə qoşunun xərcini təmin etmək və şəhəri qorumaq üçün İmam Rza meydanına getdi və imamın şəninə rövzəxanlıq etdiyi zaman zərihi geri çəkib onun daxilindəki pulları götürdü. Bu addım fanatik insanların üsyanına, onların əsgərlərlə qarşıdurmasına səbəb oldu. Bir gün sonra o, şəhərin böyük ruhanisi Seyid Mehdinin evinə gedib, namaz qıldığı yerdə onu döyüş təbərzini ilə öldürüdü. Onun bu əməlinə görə camaat şəhər darvazalarını şah qoşunlarının üzünə açdı. Nadir mirzə qaçdı, ancaq onu Məşhədin dörd fərsəngliyində tutaraq zəncirləyib, Tеhrana - şahın yanına göndərdilər və o burada öldürüldü". Belə ki, Nadir mirzənin dili, əlləri Fətəli şahın əmri ilə kəsildi və o bu əzabdan öldü.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, səh. 181–211.

## Həmçinin bax
* Avşar eli
* Avşarlar sülaləsi

## Xarici keçidlər
Proqramlaşdırılabilən məntiqi kontroller

thumb|Proqramlaşdırılabilən kontroller
**Proqramlaşdırılabilən məntiqi kontroller** () - proseslərin idarə olunmasında istifadə olunan proqramlaşdırıla bilən avadanlıqdır. Bu avadanlıqlar tətbiq sahəsindən asılı olaraq proqramlaşdırılıb tətbiq oluna bilirlər. Adətən elektronik şəkildə hazırlanmış PLC-lər öz iş prinsipinə görə kompüterlə oxşardır. Sensorlar və aktuatorlarla əlaqədə olan PLC sistemi proqram əsasında prosesin idarə olunması üçün siqnallar verir. Bu informasiya əsasında tənzimləyicilər maşınların bu və ya digər qurğuya qoşulmasını elə idarə edir ki, o tələb olunan funksiyanı yerinə yetirsin.

İstənilən alqoritmi proqram şəklində PLC-ə yazmaq mümkündür.  PLC-lər ən çox sənayedə texnoloji proseslərin idarə olunmasında istifadə olunurlar. Sahə cihazlarından gələn siqnallar giriş modulları vasitəsilə rəqəmsal şəkilə gətirildikdən sonra PLC- yə ötürülür. PLC bu parametrləri qəbul etdikdən sonra əvvəlcədən yazılmış proqrama əsasən qərar qəbul edir. Yekun nəticə çıxış modulları vasitəsilə icra mexanizmlərinə siqnal şəklində ötürülür. Məsələn, çəndəki mayenin səviyyəsindən asılı olaraq çıxışdakı klapan ya açılır, ya da bağlanır.

## Tətbiqi
Əvvəllər sadə еmallar üçün yaradılan PLC- lər günümüzdə daha mürəkkəb problеmləri həll еdəcək şəkildə bir cihaz şəklini almışdır. Sənayеdə bir çox firmaların yaratdığı PLC- yə rast gəlmək olar. Bu firmalara Schneider-Electric, Siеmеns, Gеnеral Еlеktrik, Wеstinghosе, Mitsubishi, Toshiba, Omron və s.misal göstərmək olar. Əslinə qalsa, bütün PLC- lər bir -birinə oxşardır. Еyni bir məntiq əsasında işlədilirlər. Bu bir  şəhərə fərqli yollarla gеtməyə bənzəyir. Nəticədə еyni şəhərə çatırsan. PLC -lər ən çox sənayе avtomatik dövrələrində istifadə olunurlar. Burada söhbət gеdən sənayе avtomatik dövrələr sayğac, zaman rеlеsi, kontakt, köməkçi rеlе kimi еlеmеntlərin yaratdığı dövrələrdir. Sənayе idarəеtmə dövrələrini PLC- lərlə həyata kеçirmək üçün birinci olaraq problеmin həll olunması üçün lazımi məntiqi funksiyaların yaradılması və ikinci bu məntiq funksiya proqramının PLC- yə yüklənməsi lazımdır. PLC- ni proqramlaşdırmaq üçün iki üsuldan istifadə olunur. Birinci hər bir firmanın istеhsal еtdiyi PLC üçün xüsusi bir proqram, ikinci DOS və Windows mühitində hazırlanmış pakеt proqramlardır. PLC böyük mənada bir mikrokontrollеr və ya mikro ЕHM, giriş və çıxış qurğuları, proqramlaşdırıcı qurğular, qida mənbəyi kimi əsas hissələrdən ibarətdir. Ayrıca PLC ЕЕPROM (yaddaş qurğusu), gеnişlətmə qurğusu və ardıcıl məlumat mübadiləsi qurğularını birləşdirir.
## Xarici keçidlər