open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Subasarlı dərələr

**Subasarlı dərələr** — Subasarlı dərələr əsasən düzənlik və ovalıqlarda, qismən isə kiçik dağarası çökəklikdə müşahidə olunur. Mülayim iqlim qurşağında, eləcə də suyun artması ilə əlaqədar olaraq subasarlı dərədə su çay vadisini tamamilə örtür. Bəzən subasarlı dərənin və çay vadisinin eni olduqca böyük olur. Belə ki,Cənubi Amerikanın Amazonka çayının aşağı axarında vadinin maksimal eni təqribən 20 km-ə çatır. Bu dərədə suyun səviyyəsi qalxaraq subasarlı çay dərəsini tamamilə tutur. Bu proses Cənub yarımkürəsinin tropik sahəsinin yağmuru ilə bağlıdır.Ukraynanın Dnepr çayının aşağı axınında subasarlı dərənin eni təxminən 25 km-ə çatır. Qeyd etmək lazımdır ki, subasarlı dərənin kənar hissələrində çayın dərinliyi azalaraq nisbətən xırda süxur hissəciklərinin çökməsinə səbəb olur. Subasarlı çay dərəsinin yamacında adətən üfüqi eroziya nəticəsində əmələ gələn pillələr və ya terraslar mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Kanyon tipli dərələr
* Dar dərələr
* V şəkilli dərələr

## İstinadlar
Azərbaycan Region Liqası

**Azərbaycan Region Liqası** — Azərbaycanın həvəskar futbol klublarının çıxış etdiyi ən yüksək təbəqə.

## Tarixi

Region Liqasının 2024/25 mövsümünün final matçında "Xankəndi" və "Şirvan" komandaları qarşılaşmış, "Xankəndi" rəqibini 3:0 hesabı ilə məğlub edərək çempion olmuş və İkinci Liqaya vəsiqə əldə etmişdir. Turniri ikinci pillədə tamamlayan "Şirvan" isə növbəti mövsümdə İkinci Liqaya vəsiqə əldə etmək uğrunda sonuncu mövsümü 13-cü yerdə tamamlamış "Lerik" komandası ilə pley-off matçına çıxıb. 29 may saat 16:00-da ASCO Arenada keçirilmiş matçda "Şirvan" "Lerik" üzərində 3–2 hesablı qələbə qazanaraq 2025/26 mösümündə İkinci Liqada oynamaq hüququ əldə edib, "Lerik" isə Region Liqasına düşüb.

## Müsabiqə formatı
Region Liqasının keçirilməsini və nəzarəti AFFA-nın işçi qrupu (Regional Futbol Federasiyaları İctimai Birliyi, Məşqçilər Komitəsi, Kütləvi Futbol Departamenti, Uşaq və Gənclər üzrə Yarışların təşkili şöbəsi) həyata keçirir.

Region Liqasının qalibi UEFA Region Kubokunda Azərbaycanı təmsil edir. Liqada ilk üç yeri tutan komandaların futbolçuları və baş məşqçiləri medallarla, AFFA-nın diplomları və pul mükafatı ilə təltif olunur. Birinci yerin sahibi 10.000 AZN, ikinci yer 5.000 AZN, üçüncü yer isə 2.000 AZN məbləğində pul mükafatı alır. Mövsümün sonunda liqanın ən məhsuldar oyunçusu və ən yaxşı futbolçusu seçilir və hədiyyələrlə mükafatlandırılır.

2025/26 mövsümündə Paytaxt və Şimal, Mərkəz, Şimal-Qərb və Qərb, Cənub olmaqla 4 regionu əhatə edəcək. Ümumilikdə 54 komandanın iştirak edəcəyi turnirdə ilk oyunlar martın 8–9-da baş tutacaq. Mövsüm may ayının sonlarında başa çatacaq.

## Klublar
2025/26 mövsümündə mübarizə aparacaq klublar aşağıdakı kimidir:

### A qrupu
* ŞKGB
* "Şirvanovka" FK
* "Gənclər" PFM
* "Lokomotiv Baku"
* "Ramana" FK
* ATİDEL PFK
* "Record Club"
* "İnşaatçı" PİK

### B qrupu
* "Cəngi" FK
* "City Baku" FK
* "Xanlıq"
* "Əmirli" FK
* "Çinar Zəngilan" FK
* "Dirçəliş" FK

### C qrupu
* "Mübariz" FA
* "Xudat City" FA
* "Bayıl Rovers"
* "Qaradağ Şıxlar" FK
* İCBFA
* "Gənclik" İK

### D qrupu
* "Ümid" FK
* "Marafon" İK
* "Bahar" (Beyləqan)
* "Avşar" FK
* "Hacıqabul"
* "Şirvan OİK"

### E qrupu
* "Araz" (İmişli)
* "Sabirabad" FK
* "Xankəndi" FK
* "Lokomotiv İmişli"
* "Şirvan" FK
* "Mil" FK

### F qrupu
* "Zəfər-44"
* "Biləsuvar" FK
* "Ərkivan" (Masallı)
* "Salyan OİK"
* "Qobustan" FK
* "Masallı" PFK
* "Lənkəran" FK
* "Neftçala" FK

### G qrupu
* "Balakən" FK
* "Tərtər" FK
* "Bərdə" FK
* "Kürmük" (Qax)
* "Ağstafa Gəncləri"
* "Xocalı" PFK

### H qrupu
* "Goranboy OİK"
* "Naftalan" FK
* "Şəfəq FK"
* "VT Gəncə"

## İstinadlar
Asterokalamit

**Asterokalamit** (Asterocalamites) — buğumgövdəlilərə aid edilən ağacvari bitkidir. Gövdənin xarici səthində qonşu düyünlər arasında davam edən uzununa qabırğalar yerləşir. Çiçək köbəsində yarpaqlar uzun, təkrarən haçalanan, generativ orqanları yumşaq, çoxmərtəbəli strobillər şəklindədir. Gec devon-erkən karbon.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Verv

**Verv ** — Belçikanın Lyej əyalətində bir şəhərdir. Əhalisi 54 min nəfərdir (2006). Vesdre çayı sahilində yerləşir.

## Tarixi
XVII əsrdə Verv şəhər statusu alır. XIX əsrdə əsas parça istehsalı mərkəzinə çevrilir. Həmçinin şəhərdə ipək istehsal edilir və bir çox ipək zavodları fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Astrofillit

**Astrofillit** — mineral, (K2, Na2, Ca)(Fe, Mn)4 (Ti,Zr)[OH| Si2O7]2; Ba, Mg, Nb-un qatışıqları olur. 

## Haqqında
Astrofillit - Triklinik. Kristalları lövhəvari, iynəvari. Ayrılma: {100} üzrə mükəmməl, {001} üzrə qeyri-mükəm­məl. Aqreqat: ulduzvari, paralel-lifli. Sərtliyi 3-3,5. Xüsusi çəkisi 3,3. Rəngi tunc-qonur. Parıltı - tuncu. Nefelinli siyenitlərdə və peqmatitlərdə. Növ müxtəlifliyi: maqnezium-astrofil­lit, manqan-astrofillit.

## İstinadlar
Şarlerua

**Şarlerua** - Belçikada şəhərdir. Vallonun bir hissəsidir. Şəhər Sambr çayı sahilində yerləşir. Brusseldən 50&nbsp;km aralıdır. Əhalisi 122 mln nəfərdir. Belçikanın 5 ən böyük şəhərlərindəndir. 

## Tarixi
Şarlerua 1666-cı ildə ispanlar tərəfindən Şarnua qalasının əsası qoyulub. Sonra Karl II adı verilmişdir. 2000-ci ildə Avropa çempionatında stadionların biri burada yerləşirdi.

## Nəqliyyatı
Şəhərdə dəniz, avtomobil və hava nəqliyyatı yaxşı inkişaf etmişdir. Şarlerua və Brüssel arasında su nəqliyyatı mövcuddur. 

## Ədəbiyyat
* Şarlerus. Belçika ensiklopediyası

## İstinadlar
Sambr çayı

**Sambr çayı** - Belçika və Fransanın ərazisindən keçir. Sambr çayı Maas çayının sol qoludur. Uzunluğu 190&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 2740 kv.km-dir.

## Coğrafiyası
Öz başlanğıcını Ardenlərdən götürür Belçika və Fransanın ərazisindən keçir. Sənaye şəhərlərindən keçdiyi üçün bütün tullantılar çaya axıdılır və buda çayın çirklənməsi ilə nəticələnir. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 199 m-dir.

## Şəhərlər
Sambr çayının keçdiyi ərazilər:
* Ena
* Nor
* Eno
* Namyur

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsində Namyur şəhəri üzərində müharibə çayın adı ilə Sambr döyüşü adlanır.

## Ədəbiyyat
# Самбра // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 314.
# Инструкция по передаче на картах географических названий Бельгии. — М.: РИО ВТС, 1960. — С. 7.
Sazbaday

**Sazbaday** — Yuxarı Qarabağda  yer adı.

## Toponimikası
Türk dillərində saz “qamışlıq“ sözündəndir.Bu adın baday hissəsi Orta əsrlərdə İrəvan əyalətində Badalı, XIX əsrdə Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Xasavyurt dairəsində Bada-Yurt, həmin əyalətli Kızıl. Yar dairəsində Bata-Yurt.Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasında Badaçay, Badakənd, Naxçıvanda Bata-Bat, Qazax qəzasında Bayta qışlaq, Gürcüstanda Borçalı bölgəsində Boytalı və s.  toponimləri ilə eynidir. “Kitabi Dədə Qorqud“ da Saz yer adı ilə mənaca eynidir.
## Həmçinin bax
* Arsak
* Qafqaz Albaniyası
## Xarici keçid
*  https://web.archive
## istinadlar
Oyun alveri

**Oyun alveri**, bəzən **oyun alqı-satqısı** və ya **danışılmış oyun** kimi qeyd olunur — mütəşəkkil idman növlərində, oyun alveri tamamilə oyunun qaydalarını və tez-tez qanunları pozan və ya qismən öncədən müəyyən edilmiş bir nəticə ilə oynanır. Oyun alveri idman qaydalarının ciddi şəkildə pozulmasıdır və onların təşkilatı cinayət sayıla bilər. Eyni zamanda, oyun alverini sübut etmək çox çətindir.

## Səbəbləri
Oyun alverinin arxasında əsas motivasiya qumar və komandaya gələcəkdə yaradılan üstünlük tutur. Jurnalist Deklan Hillin sözlərinə görə, oyun alveri həm də korrupsiya, zorakılıq və vergidən yayınma ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar
Eypen Malmed

**Eypen Malmed** - Belçikanın Almaniya ilə sərhəddində bir hissədir. Lyej əyalətinin Verv şəhərini əhatə edir. 
## Tarixi
1920-1945-ci illərdə Eypen Malmedin sərhəddi dəyişmmişdir. 1795-ci ildə bu ərazi Limburq krallığına daxil idi. Sonrada Brabant, krallığına, Niderland həmçinin Lüksemburq ərazisinə daxil edilmişdir. 1794-1814-cü illərdə Napaleonun dövründə Fransaya aid olmuşdur. 1815-ci ildə Vyana konqresində Prussiyaya daha sonra isə Almaniya imperiyasının ərazi olmuşdur. I dünyü müharibəsindən sonra ərazi Belçikaya verilmişdir. 1940-cı ildə II dünya müharibəsində almanlar ərazini almış ancaq yenidən qaytarmalı olmuşlar. 
## Əhalisi
Regionun əhalisini əsasən almanlar təşkil edir.
## Ədəbiyyat
* Bruno Kartheuser, De jaren 30 in Eupen-Malmedy. Een blik op het netwerk van de Groot-Duitse subversie, Brussel (Edition Krautgarten, co-uitgever Soma), Brussel, 2002.
* Peter M. Quadflieg, «Zwangssoldaten» und «Ons Jongen». Eupen-Malmedy und Luxemburg als Rekrutierungsgebiet der deutschen Wehrmacht im Zweiten Weltkrieg. Aken, 2008.
Konsistensiya

**Konsistensiya** (son lat.consistentia-hal) — özlü mayenin, özlü plastik və ya özlü elastik maddənin reoloji xassələri məcmusu. 

Konsistensiya anlayışı ona yaxın olan digər reoloji anlayışlardan (özlülük, axıcılıq, plastiklik və s.) fərqlənərək, bəzən öz dəqiq fiziki mənasından əlavə, bir texnoloji termin kimi, mayetəhər və bərktəhər material və məhsulların qatılıq dərəcəsini (qəlizliyini) göstərir. İstehsalatda konsistensiya termini vəsfi mənada işlədilir, məs., "bal K-lı", "kərə yağ K-lı" və s. K. konsistometr cihazında şərti vahidlər və ya özlülük göstəriciləri ilə ölçülür.
İşməhəmməd (Baymak)

**İşmirzə** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd İşməhəmməd kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
* rayon mərkəzindən (Baymak): 31&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sibay stansiyası): 60&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100%) üstünlük təşkil edir.
## Tanınmış şəxsləri
* Minsılu Qubaytovna Usmanova Radis (1 may 1950) - Başqırd dilçi, pedaqoq-metodist, filologiya elmləri doktoru, professor.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Официальный сайт Баймакского района Башкортостана 
* Историческая справка по указанному населенному пункту на сайте Историко-краеведческого портала Ургаза.ру
Şəki Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Şəki Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Şəki rayonunda fəaliyyət göstərən muzey. Muzey Rəşid bəy Əfəndiyevin adını daşıyır. 1925 –ci ildən fəaliyyət göstərir. Binanın ümumi sahəsi 924 km ²-dır. Bunun 724 m2-də ekspozisiya zalları yerləşir.

## Tarixi
Şəki Tarix-Diyarşünasliq Muzeyi 1925-ci ilin sentyabr ayında yaradılmışdır. Muzeyin 1980-ci ildən bəri fəaliyyət göstərdiyi hazırkı binası 1895-ci ildə kazarma məqsədi ilə tikilmiş tarixi abidədir.
Muzeyin ümumi sahəsi 924 m²-dir. Bunun 724 m²-də ekspozisiya zalları yerləşir. Muzeydə Şəki şəhərinin tarixini, mədəniyyətini, qədim sənət növlərini, etnoqrafiyasını, mətbəxini əks etdirən 5000-dən çox eksponat nümayiş etdirilir.  Bunlardan 3000-ə yaxını ekspozisiya zallarında nümayiş etdirilir.Eyni zamanda Böyük vətən müharibəsi (1941-1945-ci illər), Əfqanıstan və Qarabağ müharibələrində şəkililərin şücaətini dair stendlər quraşdırılmışdır.
Müxtəlif illərdə müxtəlif binalarda yerləşən R.Əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi hazırda Şəkinin səfalı bir guşəsində - Qala Divarları arasında olan binada yerləşib. 1895-ci ildə kazarma məqsədilə tikilmiş bu tarixi binaya muzey 1980-ci ildən köçürülüb. Əvvəllər 2 otağa yerləşən muzeyin indi 10 ekspozisiya, 1 lektoriya zallarından ibarətdir.  

## Muzeyin şöbələri
Muzey aşağıdakı şöbələrdən ibarətdir:
# Giriş
#Təbiət
# Qədim dövr 
# Etnoqrafiya 
# Cumhuriyyət
# Elm,mədəniyyət,səhiyyə xadimləri
# Döyüş şöhrəti
# İpəkçilik
# Kənd təsərrüfatı
# Şəkinin süfrə və mətbəx mədəniyyəti
# Lektoriya

## Muzeyin maraqlı eksponatları
* Muzeyidə qorunan faytonda 1920-ci ildə N.Nərimanov Yevlaxdan Şəkiyə gəlib. 
* Muzeyizdəki samovar qəhvə dəmləmək üçündür. 
* Müxtəlif sənət nümunələri 
* Muzeydəki hamam  sandığı (seyfi) o vaxtlar qız-gəlinlərin hamama gedərkən üzərilərində daşıdıqları bəzək əşyalarını saxlamaq üçün istifadə olunub. Sandığın üzərində Sədi Şirazinin hamam şeiri həkk olunub. 
* Muzeyidə açılmış Süfrə və mətbəx mədəniyyəti şöbəsində işin qurulmasına məşhur kulinarlardan olan Hacı Cabir Xəlifzadənin rolu olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ena (departament)

**Ena departamenti** Fransanın şimalında O-de-Frans regionunda yerləşir. Əhalisi 539 783 nəfərdir (2014).

## Coğrafiyası
Departamentin ərazisindən Ena çayı keçir ki, departamentdə onun şərəfinə adlandırılıb. Əvvəllər onun adı Esko, Marna, Uaza, Somma olmuşdur. Ümumi sahəsi 7369 kv.km-dir.
Departamentin əsas şəhərləri Sen-Kanten, Sason, Lan, Şato-Terri, Şoni, Viller-Kotredir. Əhali əsasən fransız dilində danışır. Bəzən onlar pikard ləhcəsi ilə də danışıllar, cənubunda isə şampan dialekti üstünlük təşkil edir.

## İqtisadiyyatı
Parisin əsas kənd təsərrüfat sahəsidir. Əsasən şəkər çuğunduru, taxıl və kartof əkilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eno departementinin milli kitabxanası
Fluvioqlasial düzənliklər

**Fluvioqlasial düzənliklər** — Bu düzənliklərin əmələ gəlməsi əsasən dördüncü dövr buzlaqlarının əriməsi ilə əlaqədar olaraq,suyu daha da artmış dağ çaylarının dağıdıcı fəaliyyəti ilə izah edilir. Həmin çay sularının gətirdiyi çöküntülər ətraf sahələrə yayılaraq, geniş fluvioqlasial düzənliklər yaradır. Bu çöküntülər fluvioqlasial çöküntülər, həmin düzənliklər isə fluvioqlasial düzənliklər adlanır. Belə düzənliklər dördüncü dövr buzlaşma dövründə Qərbi Avropanın şimalında Almaniya və Polşa ərazisində əmələ gəlmişdir. Dördüncü dövr buzlaşmasının təsirinə məruz qalan dağətəyi düzənliklərin bir qismi də fluvioqlasial düzənlik kimi formalaşmışdır. Belə düzənliklərə Azərbaycanda Qusar maili düzənliyini,Almaniyada Münxen düzənliyini və s.düzənlikləri misal göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Akkumulyativ düzənlik
* Vulkan düzənlikləri
* Denudasion düzənlik
* Flüvioqlyasial proseslər

## Xarici keçidlər
* Fluvio-Glacial Landforms

## İstinadlar
Vulkan düzənlikləri

**Vulkan düzənlikləri** — Belə düzənliklərin əmələ gəlməsi duru lava ilə bağlıdır. Lava soyuyaraq, geniş sahələri əhatə edir. Ən duru lava Havay adaları vulkanlarının lavasıdır. Vulkanik düzənliklərə misal olaraq Azərbaycan ərazisində Qarabağ vulkanik düzənliyini göstərmək olar.Şərqi Sibir ərazisində lavanın çökdüyü sahələrdə də vulkanik düzənliklər əmələ gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Düzənlik
* Akkumulyativ düzənlik
* Denudasion düzənlik

## İstinadlar
Seysmik zona

**Seysmik zona** — Zəlzələyə məruz qalan sahədir. Əsasən 2 seysmik zona var. Bunlardan biri Aralıq dənizi və ya Alp-Qafqaz-Himalay zonasıdır ki, Atlantik okeanından Himalay dağlarına , sonra da Malay arxipelaqına qədər geniş zolaq şəklində uzanır, o biri Sakit okean zonasıdır ki, Sakit okeanı əhatə edir. Sesmik zona Yer qabığının ən gərgin tektonik hərəkətlər olan sahələrilə uyğun gəlir.

## Həmçinin bax
* Zəlzələ
* Episentr
* Hiposentr

## İstinad
Lan (şəhər)

**Lan** — Fransanın şimalında yerləşir. Ena departamentinin paytaxtıdır. Lillyanın cənubundan 155&nbsp;km və  Parisdən şimal-şərqdən 138&nbsp;km aralı yerləşir. Şəhərin köhnə hissəsi 188 m hündürlükdə təpədə yerləşir.  

## Tarixi
Burada Böyük Karlın anası burada anadan olmuşdur. Frank hökümətinin mərkəzi olubdu. Fransanın başçısı IV Lüdovik və onun oğlu Lotar III anadan olmuşdur. 

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı - 0,3%
Sənaye - 8,0%
Tikinti-4,2%
Nəqliyyat - 35,7%
Adam başına düşən 2013-cü ildə 16020 avrodur.
## İstinad
Milli statistika mərkəzi
Selvas

**Selvas** — Cənubi Amerikada Amazon ovalığında rütubətli ekvatorial meşədir.

## Həmçinin bax
* Cənubi Amerika
* Rütubətli ekvatorial meşələr
* Meşə
* Amazon ovalığı

## İstinad
Sevərsənmi (albom)

**Sevərsənmi** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın albomudur.

## Hazırlanması
Alboma Azərbaycanın ən məşhur bəstəkarları Eldar Mansurov, Rəhim Rəhimli, Tünzalə Ağayeva, Gövhər Həsənzadə, İsa Məlikovun əsərləri daxildir. Albomdakı "Dözmədi Qəlbim" mahnısını Namiq Qaraçuxurlu ilə duet şəklində ifa etmişdir.

Albomla eyni adı daşıyan "Sevərsənmi" mahnısının sözləri həkim, şairə Afaq Şıxlıya, musiqisi isə Aygün Kazımovanın özünə aiddir. Aygün Kazımova mahnını ilk dəfə 2005-ci ildə Moskovadakı solo konsertində ifa etmişdir. Albomun qapaq şəklində Aygün Kazımovanın əlində tutduğu aksesuarı ingiltәrәli dizayner və zәrgәr Andrew Logan hazırlamışdır.

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Selgi

Kareliya MSSR-də relyefin tirə formalarının yerli adıdır. Selgi adətən şam meşələri ilə örtülü olur, aralarındakı çökəkliklərdə isə bataqlıq və göllər yerləşir.

## Həmçinin bax
* Relyef
* Meşə
* Bataqlıq
* Göllər

## İstinadlar
Kalinin (Baymak)

**Kalinin** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd Sibay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Baymak): 47&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Köhnə Sibay): 12&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sibay stansiyası): 6&nbsp;km.
## Əhali

## Küçələri
* Nadkina 
* Karavaeva
* Şkolnaya
### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar, ruslar, tatarlar üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Официальный сайт Баймакского района Башкортостана 
* Историческая справка по указанному населенному пункту на сайте Историко-краеведческого портала Ургаза.ру
Sədəfi buludlar

**Sədəfi buludlar** və ya **Perlamutr buludları** — Stratosferdə 20–26 km hündürlükdə müşahidə olunan xırda buz kristallarından və soyumuş su damlalarından ibarət ox nazik buludlardır.

## Həmçinin bax
* Bulud
* Stratosfer
* Bulud texnologiyası

## İstinad
Sinan Akçıl

**Sinan Akçıl** — Sinan Siam oğlu Akçıl () Türk aktyor, müğənni və bəstəkardır. 2012-ci ildə Azərbaycanın Xalq Artisti Aygün Kazımova ilə "İkinci sen" duetini ifa etmişdir.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sinan Akçılın rəsmi instagram səhifəsi
* Sinan Akçılın rəsmi veb səhifəsi 
* Sinan Akçılın rəsmi facebook səhifəsi
Səhra qaysağı

**Səhra qaysağı** — Başlıca olaraq subtropik və tropik səhralarda süxurların və ya torpağın səthində əmələ gələn tavayaoxşar sıx və bərk qabıqdır.

## Həmçinin bax
* Səhra
* Səhra torpaqları
* Səhralaşma
* Böyük Səhra

## İstinad
Sial

**Sial** — Yer qabığı süxurlarının tərkibi başlıca olaraq silisium və alüminiumdan ibarət olan üst qatıdır.

## Həmçinin bax
* Yer qabığı
* Litosfer
* Silisium
* Alüminium
* Süxurlar

## İstinad
Syerra

İspaniyada və ispan dili yayılmış ölkələrdə bir sıra dağ adının tərkib hissəsidir. Məs: Syerra-Nevada, Syerra-Madre və s.

## Həmçinin bax
* İspaniya

## İstinadlar
Skreb

**Skreb** — Avstraliyanın quraqlıq rayonlarında həmişəyaşıl kol bitkilərindən, xırda ekvalipt və akasiya ağaclarından ibarət meşədir.

## Həmçinin bax
* Avstraliya
* Ekvalipt
* Akasiya
* Meşə

## İstinadlar
Sima

**Sima** — yer qabığında sial təbəqəsindən altda yerləşən və tərkibi başlıca olaraq silisium və maqneziumdan ibarət olan təbəqədir. Hazırda sial və sima təbəqələri əvəzinə silikat təbəqəsi termini daha çox işlənməkdədir.

## Həmçinin bax
* Sial
* Yer qabığı
* Litosfer
* Silikat

## İstinadlar
Arpaqavasin

**Arpaqavasin** — İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd adı.
  
## Toponimikası
Arpaqavasin İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd. Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Gürcüstanın Borçalı rayonunda Kavazin kəndindən çıxmış ailələrin Arpaçay sahilində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.erevangala
* http://anl.az/el/a/av_tqs.pdf
Braziliya cərəyanı

**Braziliya cərəyanı**— Atlantik okeanında Braziliyanın cənub sahilindən Rio de la Platosuna qədər cənub istiqamətində axan isti su axımıdır.

## Xüsusiyyətləri
Braziliya cərəyanı Atlantik okeanında Cənubi passat cərəyanının bir hissəsinin Cənubi Amerika materiki ilə qarşılaşması nəticəsində yaranır. Cərəyan Cənubi passat cərəyanının təxminən 10–15˚ cənub enliyində Cabo de Sao Roque, Braziliya yaxınlığında parçalandığı yerdən başlayır. Axımın dərinliyi 700 m-ə qədər çatır və 12˚ cənub enliyində su nəqliyyatı 2,5 Sv-dir.

Nəql etdiyi su axımı cənuba doğru artaraq 15˚ cənub enliyində 4 Sv çatır. Şelf zonasında təxminən 30˚ cənub enliyində axımın antisiklon sirkulyasiyası Braziliya cərəyanının nəql etdiyi suyun artmasına səbəb olur. Cənuba doğru 27˚ c.en., 31˚ c.en, 34 c.en. və 36 c.en-də su nəqliyyatı 11 Sv, 17 Sv, 22 Sv və 41 Sv-dır. Cəm nəqliyyat 36° c.en-ə qədər 70–80 Sv ola bilər, bunun da yarısı sirkulyasiya dövründə olur.

Braziliya cərəyanı Cənubi passat cərəyanın bir hissəsidir. Axımın cənub hissəsi şərqə doğru axan Cənubi Atlantik axımından ibarətdir. Şərq sərhəddi Bengel cərəyan sistemidir. Şimal hissəsi Cənubi passat cərəyanından ibarətdir, hansı ki, qərb istiqamətində axır və sonra şimala parçalanaraq Şimali Braziliya cərəyanı əmələ gəlir. Cənuba axan sular Braziliya cərəyanını formalaşdıraraq onun qərb sərhəddini yaradır.

Argentina dənizində cənuba doğru axan Braziliya cərəyanı Folklend cərəyanı ilə qarşılaşır və dənizi daha coşğun hala gətirir. Braziliya-Folklend cərəyanlarının qarışımı təxminən 36˚ c.en-də Braziliya cərəyanının sahildən ayrıldığı yerdir və Braziliya axımının duzlu subtropik suyu ilə Folklend cərəyanının şirin subantarktik suları qarşılaşır. Təxminən 38˚ c.en-də cərəyanın əsas nəqli materikin şelf zonasından ayrılır və bu enlikdə suyun temperaturu 16–18˚C-ə çatır. Yanvar-mart aylarına nisbətən iyul-sentyabr aylarında cərəyanın sahildən ayrıldığı enlikdə axımın daha şimala doğru olduğu düşünülür. Folklend cərəyanın axımı aşağıdırsa, küləklərin gücü sayəsində Braziliya cərəyanın axımı dominantlıq edir. Bununla yanaşı, Folklend cərəyanın axımı artarsa, 38˚ c.en-də Braziliya cərəyanı sahildən ayrılır. Braziliya-Folklend cərəyanlarının qarşılaşdığı ərazi üçün su səthinin temperaturu 7–18˚C və duzluluq isə 33,6–36 promildir.

Braziliya cərəyanı bölgəsi həmçinin, daxilində altı əsas su kütləsini əhatə edir: Səth Dövrəli Qütb Suyu (UCPW), Aşağı Dövrəli Qütb Suyu (LCPW), Mərkəzi Su (CW), Antarktik Ara Suyu (AAIW), Antarktika Alt suları (AABW) və Şimali Atlantik Dərinlik Suları (NADW).

## Həmçinin bax
* Folklend cərəyanı
* Dəniz cərəyanları

## Xarici keçidlər
* Atlantik okeanı
* Okean suyunun hərəkəti

## İstinadlar
Ramazan Əliyev

**Ramazan Əliyev** (*Əliyev Ramazan Alı oğlu*; ) — Azərbaycan alimi, pedaqoq, biologiya elmləri doktoru, professor., Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “Qida Məhsullarının Texnologiyası” kafedrasının müdiri (2005-2013), Azərbaycanın şirinsu hövzələrinin amfipodları üzrə respublikamızda müdafiə edən ilk alim.

## Həyatı
Ramazan Əliyev 18 iyun 1951-ci ildə Qazax rayonunun Poylu kəndində anadan olmuşdur. 1958-1968-ci illərdə Poylu kənd orta məktəbində oxumuşdur. Orta təhsilini doğma kənddə yüksək qiymətlərlə başa vuraraq Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun kimya-biologiya fakutəsinə daxil olmişdur. 1973-cü ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1973-1979-cu illərdə təyinatla Sabirabad rayonunda ixtisası üzrə müəllim vəzifəsində çalışmışdır.

1979-cu ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Zoologiya İnstitutunun aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir.

1984-cü ildə Ukrayna Elmlər Akademiyasının Hidrobilogiya İnstitutunda "Kür çayı nizama salındıqdan sonra Hacıqabul və Naxalıqçala göllərinin dib faunası" mövzusunda dissertasiya yazaraq biologiya elmləri namizədi – alimlik dərəcəsi almışdır.

Aspiranturadan sonra 1990-cı ilə qədər Azərbaycan Elmlər Akademiyası Zoologiya İnstitutunda kiçik elmi işçi, elmi işçi, 1990-cı ildən 1997-ci ilə qədər isə baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.

1997-2000-ci illərdə Bakı Dövlət Əmtəəşünaslıq Kommersiya İnstitutunun ərzaq malları əmtəəşünasliğı Dövlət İqtisad Universitetinin Ərzaq malları əmtəəşünaslığı kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır. 2004-cü ildən ömrünün axırına qədər İqtisad Universitetinin ət, balıq və süd məhsullarının texnologiyası kafedrasının müdiri olmuşdur.

2003-cü ildə "Azərbaycanın şirinsu hövzələrinin amfipodları (növ tərkibi, ekologiyası, biologiyası, mənşəyi və əhəmiyyəti)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, 2009-cu ildə professor elmi adını almışdır.

2005-2013-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “Qida Məhsullarının Texnologiyası” kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

Bu illər ərzində o, 20-yə yaxın alimin yetişdirilməsində böyük rol oynamışdır.

Professor uzun illər AMEA-nın Zoologiya İnstitunda fəaliyyət göstərmişdir.

Azərbaycanın şirinsu hövzələrinin amfipodları üzrə respublikamızda müdafiə edən ilk alimdir.

Çoxsaylı elmi məqalənin, 7 kitabın (monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, praktikum), 110-a yaxın elmi əsərin, xaricdə çap olunmuş 3 kitabın, 15 monoqrafiyanın müəllifidir.

2016-cı ildə yanvarın 7-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Lineamentlər

**Lineamentlər** — Yer səthində qırılmalar, tektonik pozulmalar və bir çox xətti geoloji elementlər şəklində müşahidə olunur.

## "Lineament" anlayışı
*"Lineament"* anlayışını geoloji ədəbiyyata XX əsrin əvvəllərində amerikalı alim V. Hobbs gətirmişdir. Bu anlayış altında Yer səthinin bütün düzxətli elementləri nəzərdə tutulurdu. Buraya çay sahillərinin düzxətli hissələri, dağ silsilələrinin düzxətli sərhədləri aid edilirdi. Bir qədər sonra bu anlayış öz müstəqil mənasını itirdi və yalnız dərinlik çaylarının yer səthindəki təzahürlərinə aid edildi. Kosmik fəzadan çəkilən şəkillərin meydana çıxmasından sonra "lineament" anlayışına olan maraq yenidən aktuallaşdı.

## Lineamentlər kosmik fotoşəkillərdə
Kosmik şəkillərdə qırılmalar və dərinlik yarıqları müxtəlif formalarda düzxətli, əyrixətli, at quyruğuna bənzər və s. formalarda əks olunur. Çat zonaları və gizli çatlar kosmik şəkillərdə ya ensiz xətlərlə və ya çox enli (bir neçə yüz kilometr) qurşaqlar şəklində əks olunur ki, bunları yerüstü tədqiqatlar və ya aeroşəkillər aşkar edə bilmir. Kosmik fotoşəkillərdə belə xətlər asanlıqla aşkar olunur. Bu xətlərin dəqiq görünmə səviyyəsi yarıqların dərinliyindən və aktivlik dərəcəsindən asılıdır. Yer səthinə yaxın və tektonik cəhətdən aktiv yarıqlar şəkildə daha aydın görünür. Platforma sahələrində bu çatlara müvafiq xətlər yayğın, dağ qırışıqlıq ərazilərdə isə dəqiq əks olunur. Dərinlik çatlarının kosmik şəkillərdə qeyd olunması onunla əlaqədardır ki, litosferdə cərəyan edən proseslər yuxarıda yatan laylara təsir göstərir, bununla da geoloji quruluşun formalaşmasına deyil, həmçinin relyefin və torpaq-bitki örtüyünün də formalaşmasına şərait yaradır.

## Möhtəşəm lineamentlər
Ən möhtəşəm lineamentlər çatlar sistemi şəklində əks olunur: Aralıq dənizi lineamenti, Ural-Monqol lineamenti, Ural-Oman superlineamenti, Palmir-Abşeron-Manqışlaq superlineamenti, San Andreas lineamenti. Bunlar qırışıqlıq zonalarının möhtəşəm lineamentləridir. Buna platforma ərazilərdə Şərqi Avropa və Sibir platforması lineamentlərini misal göstərmək olar. Qırmızı dənizin Akaba körfəzi dərinlik çatıdır.

## İstinadlar
Əlihüseyn Hüseynov (kəşfiyyatçı)

**Əlihüseyn Ələsgər oğlu Hüseynov**, və ya **Yaquar** (15 dekabr 1957, Salyan, Azərbaycan SSR, SSRİ – 24 oktyabr 2017, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan kəşfiyyatçısı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
### Erkən illəri

### Birinci Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı
Əlihüseyn Hüseynov müharibədə kəşfiyyatçı olub, qəhrəmanlıqlarına görə ona "Yaquar" ləqəbi verilib. O, Şıxov batalyonunda erməni işğalçılarına qarşı qəhrəmanlıqla döyüşüb. Daşaltı əməliyyatında iştirak edib.

## Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra
O, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları Səbail rayon təşkilatının müavini olub.

### Ölümü
2017-ci il oktyabrın 24-də Əlihüseyn Hüseynov Bakının Səbail rayonu, "Oksford" məktəbi ilə üzbəüz yerləşən hərbçilərin yaşadığı binanın damına su çənini düzəltmək üçün çıxmış və binanın üstündən yıxılaraq yerə düşüb və hadisə yerindəcə vəfat edib. Badamdar qəbiristanlığında dəfn edilib.

### Şəxsi həyatı
Ailəli idi, 3 övladi var.

## İstinadlar
San Kristoforo

**San Kristoforo** - San-Marino ərazisində yerləşən dağ. Hündürlüyü 529 m-dir. Forentino və Montecardino arasında yerləşir. Torriçella qəsri vardır. Qəsr 1140-ci ildə inşa edilmiş və 1465-ci ildə dağıdılmışdır.
## İstinadlar
Stur-Fiord

**Stur-Fiord** (, ) — Norveçin Myore-oq-Romstal rayonu ərazisində yerləşən fiord. Uzunluğuna görə 5-ci fiordudur. Fiord ölkənin daxilinə 110&nbsp;km məsafəsə daxil olur. Maksimal dərinliyi 679 metrdir. Sahilləri sıldırımlıdır. Hündürlük 300-1200 metr arasında dəyişir. Sahillərində Olesunn və Stranda kimi yaşayış məntəqələri vardır. Norveş dilindəm tərçümədə *«Böyük Fiord»* anlamını verir.

## Mənbə
* Stur-Fiord
Topofasiyalar

**Topofasiyalar** (, ) — xüsusiyyətləri hövzənin, çay dərəsinin və qurunun relyef elementləri ilə əlaqədar olaraq çöküntü toplanma şəraitini və çöküntülərin diagenezini əks etdirən fassiyalar.

## Həmçinin bax
* Relyef
* Səhra

## İstinadlar
Nət

**Nət** - qəsidənin bir növü.

Peyğəmbərin tərifinə, vəsfinə yönəlmiş qəsidə *nət* adlanır. Orta əsrlərdə yazılan bədii əsərlər adətən minacatla başlayırdı. Minacatdan sonra peyğəmbərin qüdrəti və qüdsiyyətindən söhbət açır, onu tərifləyirdi. Belə qəsidələrə nət deyilir. Nət məsnəvi şəklində yazılır. 

## İstinadlar
Stiven Amell

**Stiven Adam Amell** () — Kanadalı akyor. *[[Ox Kainatı]]* silsiləli seriallarında oynadığı Oliver Kuin / Ox (komiksdəki eyni adlı obraz) və *Yeniyetmə Ninja Turtles: Kölgələrdən Çıxış* filmidə Kesi Cons rolu ilə tanınır.

## Həyatı
Amell Kanadanın Ontario çtatının Toronto şəhərində Sandra Enn və Tomas C. Amellin ailəsində anadan olub. Aktyor Robbi Amellin birinci dayısı oğludur.

O oğlanlar üçün özəl məktəb olan  St. Andrew's Collage-i biritib.
## Kariyerası
Amell karyerasına 2004-cü ildə *[[Yaxın dostlar (teleserial, 2000)|Yaxın dostlar]]* serialının dördüncü mövsümünün iki seriasında müəllim Liberti Rayd rolunu oynamaqla başladı. Bundan sonra Dantenin Körfəzi serialının birinci mövsümündə Adam rolunu oynasada ikinci mövsümdə bu rol Con Felminqə verildi. 2007-ci ildə *ReGenesis* serialında oynadığı qonaq roluna görə *Ceminay Mükafatı*-nı qazandı. Həmin ildə *Rent-a-Goalie* serialına görə "Ən yaxşı aktyor ansamblı" kateqoriyası üzrə Ceminay Mükafatında namizədliyi irəli sürüldü.

*Ürəyimdəki Da Kinq* və *Hartlənd* seriallarında ardıcıl rollara çəkilən Ammel 2011-ci ildə *[[Vampirin gündəlikləri (teleserial, 2009-2017)|Vampirin gündəlikləri]]*-nin ikinci mövsümündə ardıcıl rol olan canavar adam Bredi rolunu ifa etdi.

2011-ci ildə  Coran van der Slut rolu ilə *Natali Hollovey üçün ədalət* filmində çıxış etdi.

2 oktyabr 2011-ci ildə HBO-da yayımlanan *Asılmış* serialının üçüncü mövsümündə Ceyson rolunu ifa etdi. O həmçinin *90210* serialının dördüncü mövsümündə də çəkilib.

Ammel 28 oktyabr 2011-ci ildə Zoi Desçanel və Maks Qrinfil ilə *Yeni qız* serialının Krismas seriasının çəkilişlərinin başa çatdığını bildirdi. Daemon's TV ilə müsahibəsində ilk təcrübəsi olan "yarım saatlıq veb komediyası" haqqında danışıb. 9 noyabr 2011-ci ildə Amellin ABC-nin *Şəxsi Təcrübə* serialında ardıcıl rola olan Skottini ifa edəcəyi bildirildi. Həmçinin o, Travis Makkennanı rolunu *Mavi dağlı ölkə*-də  oynayıb.

2012-ci ilin yanvar ayında Amellin Yaşı Ox rolu ilə The Cw-nu Ox serialında çəkiləcəyi xəbəri verildi.

3 iyun 2016-cı ildə nümayiş olunmuş *Yeniyetmə Ninja Turtles: Kölgələrdən çıxış* filmində Kesi Cons rolunu ifa etdi.

2017-ci ildə Amell verdiyi açıqlamasında *Amerikan Ninja döyüşçüsü*-nün xüsusi ulduz qonaq buraxılışında çıxış edəcəyini bildirdi.
## Şəxsi həyatı
8 dekabr 2007-ci ildə o Torontoda Karolin Laurens ilə evləndi. Cütlük 2010-cu ildə boşandı.

Amell 25 dekabr 2012-ci ildə aktrisa və model Cassandra Cin ilə şəxsi seremoniyada Karib hövzəsində və ikinci dəfə olaraq 26 may 2013-cü ildə Nyu-Orleanda evləndi. Cütlüyün 2013-cü ildə doğulmuş Mavi adlı bir qızı var.

Böyüdüyü çağlarda Toronto Maple Leafs, Toronto Raptors və Toronto Blue Jays kimi bir çox yerli idman komandalarının fanatı idi. O hələ də idman ilə maraqlanır. Los-Ancelesə köçdükdən sonra LA Kings və LA Rams komandalarının fanatıdır.

Amell Vaşinqtonda biznes həmkarı ilə birlikdə Nocking Point adlı şərab şirkətinin sahibidir.

## Filmoqrafiya

### Film

### Televiziya

### Veb

### Video oyunlar

## Mükafat və nominasiyalar

### Film

### Televiziya

### Digər

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Motor yağlarının özlülüyü və özlülük indeksi

**Özlülük** - mühərrik yağının əsas fiziki-kimyəvi göstəricisi və eyni zamanda onun tətbiqini müəyyənləşdirən xassədir. Bu xassəyə aşağı və yüksək temperaturlarda özlülük və özlülük indeksi daxildir.

## Növləri
Motor yağının özlülüyü mayenin daxili siyrilmə gücünün ölçüsüdür. Texnikada iki növ özlülük mövcuddur: 
* Dinamik özlülük,
* Kinematik özlülük. 
## Özlülük indeksi
Motor yağının kinematik özlülüyünün 40 və 1000C temperaturlarda ölçülməsi ilə təyin edilir. Özlülük indeksinin ölçü həddləri yoxdur. Özlülük indeksi nə qədər yüksək olarsa, temperatur dəyişməsi zamanı motor yağının özlülüyü bir o qədər az dəyişər. Mühərrikdə motor yağının böyük temperatur intervallarında (qışda mənfi temperaturlardan tutmuş  yayda - 220-2300C qədər) işləməsini nəzərə alaraq, motor yağının yüksək özlülük indeksinin olması tövsiyə olunur.Təmiz mineral yağların Ö.İ. 85-105, sintetik motor yağların isə 120 –dən çoxdur. http://znanieavto.ru/
## Motor  yağlarının kinematik özlülüyü
Motor yağlarının kinematik özlülüyü -   normal və yüksək temperaturlarda motor yağının axıcılığını xarakterizə edən anlamdır. 
### Kinematik özlülük
ГОСТ- 33 və ASTM D445 sınaq üsulları üzrə təyin edilir. Qəbul edilmiş standartlara görə kinematik özlülük  40 və 1000C ölçülür. 
### Kinematik özlülüyün vahidi
Kinematik özlülüyün vahidi- santistoksdur(cST). 
Kapilyar-viskozimetrlərdə ölçülür – bu halda kinematik özlülük - ağırlıq yükün təsiri ilə müəyyən miqdar yağın kalibr edilən viskozimetr dəliyin süzülməsinin vaxtını əks etdirir. 
Sürtkü materiallarının sıxlığından asılı olaraq onların kinematik və dinamik özıülüklərinin göstəriciləri fərqlənir. 
## Mənbə
* Большая энциклопедия Нефти и газа.
## İstinad
Akkumulyativ sahil tipi

**Akkumulyativ sahil tipi** — Bu tip sahillərin əmələ gəlməsi yalnız nisbətən dayaz şelf zonasında mümkündür. Bu da geomorfologiya və okeanoqrafiyadan məlum olan məşhur Kornalya-Zenkoviç qanunauyğunluğu ilə əlaqədardır. Bu qanunauyğunluğa əsasən dəniz və okean şəraitində nisbətən dərin sahədə suyun ayrı-ayrı hissəcikləri dairəvi orbit üzrə hərəkət edir. Dayazlıq artdıqca, yəni şelf sahəsinin sahilə yaxın ərazisində həmin orbit xeyli sıxılır və elliptik orbit ilə əvəz olunur. Dayazlığın daha da artması nisbətən yastı ellipsin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Ona görə də həmin yastı ellips üzrə qüvvə vektorları dərinliyin azaldığı sahəyə doğru, yəni sahilə doğru yönəlmiş olur. Bu səbəbdən dayaz sahənin qum çöküntüləri sahilə doğru aparılır. Nəticədə əsasən qum çöküntülərindən ibarət olan akkumulyativ sahil tipi əmələ gəlir. Belə sahillərə misal olaraq Xəzər dənizinin sahil zonasının çox hissəsini Krım yarımadasının şimal-qərb hissəsini, Baltik dənizinin cənub sahillərinin çox hissəsini və s. göstərmək olar.

## İstinadlar
Toros

**Toros** (, ) — su hövzələrinin dəniz, çay, göl buz örtüyündə, buz sahələrinin bir-birinə, eləcə də sahilə təzyiqi sıxılması və onların kənarlarının qırılması nəti-cəsində əmələ gəlmiş və üst-üstə toplanmış buz parçaları.

Stamuxa Şimal dənizlərində dayazlığa batmış buz parçaları ("adaları") yığınıdır. Hündürlüyü 10 m və daha artıq olur.

## Həmçinin bax
* Dəniz
* Buzlaq
* Buzlaq relyefi
* Buzlaq epoxaları

## İstinadlar
Abraziya sahil tipi

**Abraziya sahil tipi**- Abraziya dedikdə,dənizin dağıdıcı fəaliyyəti nəzərdə tutulur. Dənizin abraziya fəaliyyəti, akademik D. V. Nalivkinə görə, əsasən küləyin təsirindən əmələ gələn dalğaların dağıdıcı fəaliyyəti ilə əlaqədardır. V. P. Zenkoviçin fikrinə görə, abraziya prosesi uzun müddət dəniz sahilinə təsir edirsə, həmin proses nəticəsində abrazion terras və ya sahil əmələ gəlir və olduqca geniş sahəni əhatə edir. Abrazion sahil tipinin eni maksimum 200–250 metr ola bilər. Abraziya sahil tipinə misal olaraq Qara dənizin şərq sahilini və bəzi başqa sahilləri göstərmək olar.

## Həmçinin bax
* Akkumulyativ sahil tipi
* Sahillər
* Şerm sahil tipi

## İstinadlar
Torpaq aerasiyası

**Torpaq aerasiyası** — Torpaqdakı hava ilə atmosfer havasının mübadiləsi — dəyişilməsidir. Torpaq aerasiyasında torpaqdakı hava oksigenlə zənginləşir. Torpaq aerasiyası bitkinin boy atması və inkişafı üçün zəruridir.

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Eroziya
* Torpaq əmələgəlmə prosesi

## İstinadlar
Tufobrekçiya

**Tufobrekçiya** və ya **tuf-brekçiya** (, ) — vulkan külü və qumu arasında lavanın və şlakın xırda və daha iri qırıntılarının sıxılması və sementləşməsi yolu ilə əmələ gəlmiş vulkanogen-çökmə süxur.

## İstinadlar
Çoxillik müşahidələr

## Hava
Səth örtüyü ilə qarşılıqlı təsir şəraitində, onda baş verən fiziki proseslərlə müəyyən olunan, bu və ya digər ərazi üzərində, həmin vaxtda atmosferin vəziyyətinə **hava** deyilir. Daha sadə şəkildə deyə bilərik ki, yer səthində və aşağı 30–40 km hündürlükdə atmosferin fiziki vəziyyəti baxılan anda hava adlanır.

## Çoxillik müşahidələr
Hava üzərində aparılmış çoxillik müşahidələr, həmin ərazinin iqlimini müəyyən etməyə imkan verir. Həmin ərazidə günəş radiasiyası, atmosfer dövranı və səth örtüyündə baş verən fiziki hadisələrin qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranan və həmin ərazi üçün xarakterik olan hava rejimini yaradan atmosfer proseslərinin qanunauyğun ardıcıllığına iqlim deyilir.

## Həmçinin bax
Hava, İqlim

## Xarici keçidlər
Hava və iqlim

## İstinadlar
Konstantin Abramenko

**Konstantin Maksimoviç Abramenko** (; ) — daha çox "Dyadya Kostya" kimi tanınan SSRİ və Azərbaycan idman xadimi, məşqçi. "Azərbaycan SSR əməkdar məşqçisi" və "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçisi".

## Həyatı
Konstantin Abramenko 15 noyabr 1923-cü ildə Gəncədə anadan olub. Gənc yaşlarında Gəncə dəmir yolu sistemində adi qaynaqçı kimi çalışıb. O dönəmlərdə futbola həvəsi olan Abramenko, uşaqları düşünərək, elə vağzalətrafı mikrorayonda öz gücü və vəsaiti ilə "Lokomotiv" adlı kiçik stadion qurub. Onun yetirmələri sırasında Maşalla Əhmədov, Asif Əliyev, Mehman və Füzuli Allahverdiyev qardaşları, Əli Rəhimov, Xaliq Mərdanov, Mahmud Qurbanov, Cavid Əhmədov, Rövşən Əhmədov, Anar Kələntərov, Fazil Pərvərov, Yunis Hüseynov və Ceyhun İmamquliyev kimi futbolçular var.

Konstantin Abramenko 28 noyabr 2005-ci ildə Gəncədə vəfat etmişdir. Gəncə Fəxri Xiyabanında dəfn edilib..

## Ailəsi
Bir qızı var. O da atası vəfat etdikdən sonra evi satıb, Rusiyaya, qohumlarının yanına köçmüşdür.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar məşqçisi: 1981
* Azərbaycan SSR əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçisi: 1991

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Konstantin Abramenkonun məzarı
Şerm sahil tipi

**Şerm sahil tipi** — Bu sahil tipi tektonik qırılmalarla əlaqədardır. Belə sahillərdə qraben və qırılıb-düşmə tip qırılmalar mühüm rol oynayır. Onlar sahilin formalaşmasına təsir edir. Məlumdur ki,Yer kürəsində ən böyük qırılma zonası Şərqi Afrika qraben sistemidir. Bu sistem yalnız bir qrabendən yox, bir-biri ilə əlaqədar olan bir çox qrabendən ibarətdir. Bu qraben sisteminin ümumi uzunluğu 6000 km-dən çoxdur. Qeyd edilən qraben sistemi Qırmızı dənizin sahil zonasına çatdıqda burada qırılmalarla bağlı olan şerm sahil tipi əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Abraziya sahil tipi
* Akkumulyativ sahil tipi

## İstinadlar
Ozan (ad)

**Ozan** — ad.

* Ozan Güvən — Türkiyəli serial, kino və teatr aktyoru.
* Ozan Arif — Türkiyə xalq poeziyasınin nümayəndələrindən biri.
* Ozan Çobanoğlu — Türk Aktyorudur. Murad Çobanoğlunun oğludur.

## Həmçinin bax
* Ozan (dəqiqləşdirmə)
Üzüybaşı dağı

**Üzyübaşı dağı -** Azərbaycan Respublikası Yardımlı rayonunda yerləşən dağ. Talış dağlarının Peştəsər silsiləsinin baş zirvəsidi. Hündürlüyü 2200 metrdir.

## Həmçinin bax
* Hinaldağ
* Babadağ
* Gədi dağı

## İstinadlar
Somma (departament)

**Somma** () — Fransanın şimalında yerləşir. O-de-Frans regionunun bir departamentidir. Administrasiyanın mərkəzi — Amendir. Əhalisi 571 632 nəfərdir (2014).

## Coğrafiyası
Somma tarixi Pikardiya əyalətinində yerləşir. Pa-de_kale, Nor, Uaza və Ena departamentləri ilə həmsərhəddir. Qərbdən Pa-de-Kale körfəzinin suları ilə yuyulur. Bütün ərazidən Somma çayı keçir. Departamentin adı Somma çayına görə adlandırılır. Sahəsi 6170 kv.km-dir. Əsas şəhərləri Amyen, Abvil, Peronn, Korbi, Dullan və Raudur.

## Tarixi
Somma — 83 ilk yaradılan departamentlərdən biridir. 1790-cı ildə Böyük Fransa inqilabı zamanı yaranıb. İkinci Dünya müharibəsində burada güclü döyüşlər olub (1916–1918 Somma döyüşləri)

## İstinad
* Sommanın web-saytı
Xandan

**Xandan** — Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Qala qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Qala qəsəbə inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Xandan qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası
Yerli əhali arasında Seyid Xəndan adı ilə tanınır. Qəsəbə vaxtilə mövcud olmuş Seyid Xəndan obası adlı yaşayış məntəqəsi əsasında yarandığına görə həmin obanın ixtisar olunmuş adını daşıyır. Fars. xəndan "gülən, şad" deməkdir.

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Amyen

**Amyen** () — Fransanın şimalında Somma çayı kənarında bir şəhərdir. Şəhər əsas tarixi hissəsi Pikardiya regionuna aiddir. Əhalisi 132479 nəfərdir (2014).

## Tarixi
Şəhərin yaranması paleolit dövrünə aid olması haqqında məlumat vardır. 859-cu ildə normanlar tərəfindən işğal olunub. 1185-ci ildə burada karl üçün iqamətgah tikilir. O dövrlərdə Niderlandın ərazisi olan Amyen 1597-ci ildə Fransanın tərkibinə keçir.

## İqtisadiyyatı
Şəhər ölkənin əsas toxuculuq mərkəzidir. Hal-hazırda maşınqayırma, yüngül və yeyinti sənayesidə inkişaf etmişdir. Əhali əsasən aşağıdakı sahələrdə çalışır.
* kənd təsərrüfatı — 0,2 %
* sənaye — 11,7 %
* tikinti — 4,2 %
* nəqliyyat — 41,6 %
* dövlət xidməti — 42,3 %

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт  (фр.).
* Национальный институт статистики.
* [Результаты муниципальных выборов 2014 года](http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Municipales/elecresult__MN2014/(path)/MN2014/080/080021.html).
Əlihüseyn Hüseynov

* Əlihüseyn Ağahüseyn oğlu Hüseynov (1903–1982) — həkim və səhiyyə təşkilatçısı, Azərbaycan SSR səhiyyə naziri (1953–1954).
* Əlihüseyn Ələkbər oğlu Hüseynov (1922–1987) — kinorejissor, operator, ssenarist.
* Əlihüseyn Ələsgər oğlu Hüseynov (1957–2017) — kəşfiyyatçı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.
* Əlihüseyn Hüseyn oğlu Hüseynov (1921–?) — aviasiya texniki, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1973).

## Həmçinin bax
* Əlihüseyn
* Hüseynov
Mikroiqlimşünaslıq

## [[Mikroiqlim]]
İqlimşünaslıq təkcə böyük ərazilərin iqlim şəraitini öyrənib onları təsvir
etmir. Relyef formasından, səmtdən, torpaq şəraitindən, torpaq səthinin vəziyyətindən, bitki örtüyünün xarakterindən asılı olaraq səth örtüyünün müxtəlif hissələrində, həmin yerin ümumi iqlim xüsusiyyətlərindən fərqlənən xüsusi iqlim şəraiti yarana bilər. Belə şəraitlər bir qayda olaraq kiçik sahələrdə yaranır və müəyyən yerlərə uyğun olur, ona görə də onlar yalnız yerli xarakter daşıyırlar. Səth örtüyünün ayrı-ayrı hissələrində yerli təbii müxtəlifliklərin təsiri altında yaranan iqlimə **mikroiqlim** deyilir.Mikroiqlim xüsusilə yerüstü təbəqədə daha kəskin nəzərə çarpır.
## Mikroiqlimşünaslıq
Torpaq, bitki, relyef və s. yerli şəraitin müxtəlifliyindən asılı olan, havanın aşağı təbəqəsinin iqlim şəraitini öyrənən iqlimşünaslığın sahəsinə **mikroiqlimşünaslıq** deyilir.Təcrübi işlərə xidmət etmək prosesində iqlimşünaslıqda bir sıra sahələr ayrılmışdır ki, onlar sonralar müstəqil inkişafa çatmışdır. Məsələn: beləliklə aqroiqlimşünaslıq, meşə iqlimşünaslığı, tibbi iqlimşünaslıq, nəqliyyat iqlimşünaslığı və s. meydana gəlmişdir.
## Həmçinin bax
Mikroiqlim, İqlim
## Xarici keçidlər
mikroiqlim 
## İstinadlar
Somma çayı

**Somma çayı** — Fransanın şimalından axır. Uzunluğu 245 km, hövzənin sahəsi isə 5,5 min kv.km-dir.

## Coğrafiyası
Çay öz mənbəyini Fonsom şəhərindən götürür. Qərbə doğru axan çay La-Manş körfəzinə tökülür. Əsasən yağış suları ilə qidalanır. Çayın axımı sürəti 45 m³/san-dir. İl ərzində axım sürəti az dəyişir. Çay Uaza və Şeldov kanalları ilə birləşir.

## Şəhərlər
* Sen-Kanten (Ena departamenti)
* Peronna
* Krobi
* Amyen
* Sen-Valeri-sür-Som
* Krotua

## Həmçinin bax
* Somma döyüşü
* Somma (departament)
Uçma

**Uçma** — (, ) qırılmaların yaranması və qırılma boyunca əvvəllər formalaşmış tektonik strukturların hissələrinin düşməsi prosesi.

## Həmçinin bax
* Fundament
* İllik moren
* Layda

## İstinadlar
Aviasiya meteorologiyası

## [[Meteorologiya]]
Meteorologiya elmi atmosferi, onun quruluşunu, xüsusiyyələrini və onda baş verən fiziki proseslərin mahiyyətini öyrənir. Bu ad iki yunan sözünün birləşməsindən: meteor — atmosfer hadisəsi, yaxud səma hadisəsi və logiya-elm sözlərindən yaranmışdır. Meteorologiya geofizika elmlərinə aiddir. Atmosferdə baş verən proseslərin öyrənilməsinin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bu proseslər üzərində müşahidələr aparılır və alınmış nəticələr sonradan təhlil edilir. Bu zaman fizikada, hidromexanikada, aerodinamikada və termodinamikada qəbul olunmuş ümumi qanunlardan istifadə olunur.

## Aviasiya meteorologiyası
Aviasiya meteorologiyası – aviasiya uçuşlarının meteoroloji təminat məsələlərini öyrənir

## Həmçinin bax
Meteorologiya, İqlimşünaslıq

## Xarici keçidlər
AVİASIYA METEOROLOGİYASI

## İstinadlar
Abvil

**Abvil** — Fransanın şimalında şəhərdir. Somma departamentinin məxsusdur. Pont əyalətinin keçmiş mərkəzidir. O-de-Frans regionunda yerləşir. Somma çayı ilə La-Manş körfəzi arasında dəniz limanı bu şəhərdə yerləşir. Əhalisi 23559 nəfərdir (2014).
## Coğrafiyası
Abvil Amyen şəhərindən 45&nbsp;km, La-Manş körfəzindən isə 20&nbsp;km aralıda yerləşir. Şəhərin şimalında Avropanın ən əsas magitral yolu A16 keçir.
## Tarixi
Şəhər XIX əsrdə yaradılmışdır.Əvvəl Sen-Rike sonra isə Pont əyalətinə daxil olub. 
## İqtisadiyyatı
Əsas dəmir yolu mərkəzidir. Burada pivə və şəkər zavodları fəaliyyət göstərir. Əhali əsasən aşağıdakı sahələrdə çalışır.
* Kənd təsərrüfatı — 0,7 %
* Sənaye — 11,4 %
* Tikinti — 6,2 %
* Nəqliyyat və ticarət — 40,0 %
* Dövlətə xidmət — 41,7 %

## Qalereya

Saint Vulfran.jpg
Abbeville Beffroi 2005-09-29.jpg
Place-Max-Lejeune-a-Abbeville-DSC 0083.jpg


## İstinadlar
Atmosfer fizikası

**Atmosfer fizikası** – atmosferin dinamik və termodinamik məsələlərini, optikasını və atmosfer cərəyanını öyrənir.

## Həmçinin bax
Atmosfer,Atmosfer quruluşu, Atmosferin kütləsi

## Xarici keçidlər
Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri

## İstinadlar
Lyulyaylyako milli parkı

## Coğrafiyası
Park Atakama səhrasından Domeyko dağı ilə ayrılır. Milli park 3500–6739 m hündürlükləri arasında yerləşir. Burada Asufrera gölü və Lastarriya vulkanı mövcuddur. Şərqdən Argentina ilə həmsərhəddir. Ən hündür zirvəsi Lyulyaylyako (6739 m)-dir. Demək olar ki, bütün şərq hissəsi uca dağlarla əhatələnib. Belə ki, Quanakeros (5131 m), Sorriyas (4274 m), Serro-Bayo (5401 m), Aquas-Kalentes (5066 m) və Pena (5260 m) zirvələrini deyə bilərik.

## Heyvanat aləmi
Parkın daxilində çətin həyat səviyyəsinə baxmayaraq bura çoxlu heyvan növləri yaşamaqdadır. And tülküsü buranın daimi sakinidir. Həmçinin parkda çoxlu quş növlər var.

## Xarici keçidlər
National Park Llullaillaco 

## Həmçinin bax
* Lyulyaylyako
* And dağları

## İstinadlar
İllik tektonik relyef

**İllik tektonik relyef** (, ) — təbiətdə nadir hallarda müşahidə edilən, səthi tektonik proseslərlə zəif deformasiya olunmuş, relyef forması. Mis: Zəlzələ zamanı yaranmış və eroziya ilə hələlik parçalanmamış pillə. İlkin tektonik relyefə həmçinin denudasiyaya zəif məruz qalmış antik-linalları, sinklinalları və digər tek-tonik strukturları aid etmək olar. Mis: Qaraməryəm tirəsi, Padar qalxması və s.

## Həmçinin bax
* Topofasiyalar
* Topoqrafiya
* Toros

## İstinadlar