Alfred Veber

**Alfred Veber** (; ) — Alman iqtisadçı və sosioloq. Böyük Maks Veber (1836 — 1897) və Helena Veberin (1844 — 1919) ikinci oğlu. Dünyaca məşhur sosioloq, tarixçi və iqtisadçı Maks Veberin kiçik qardaşı.

## Bioqrafiyası
### Uşaqlıq və gənclik illəri
Veber uşaqlıq və gənclik illərini 1869-cu ildə Veber ailəsinin köçdüyü Berlin ətrafındakı Şarlottenburqda keçirdi. 1888-ci ildə yetkinlik sertifikatı aldıqdan sonra əvvəl Bonnda sənət tarixi və arxeologiyasını, daha sonra 1889-cu ildə Tübingendə hüquq, 1890-1892-ci illərdə Berlində hüquq və xalq təsərrüfatını oxudu.

1895-ci ildə tarixi məktəbin xalq təsərrüfatında təmsilçisi Qüstav Şmoller rəhbərliyi altında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi. 1899-cu ildə dövlət elmləri və xalq təsərrüfatının tam doktoru (Habilitation) oldu və dosent vəzifəsini aldı.

### Peşəkar fəaliyyəti
1904-1907-ci illərdə Praqa Alman Çarlz Universitetində adi xalq təsərrüfatı professoru vəzifəsini tutdu. Burada sosioloq və daha sonra Çexoslovakiyanın ilk dövlət prezidenti Tomas Masaryk ilə dostluq əlaqələri qurur. Veberin Praqa tələbələri arasında rəhbərliyi altında doktorluq dissertasiyasını müdafiə edən gələcək yazıçı Franz Kafka da var. Veberin "Rəsmi" (1910) esse Kafkanın bədii yaradıcılığına böyük təsir göstərmişdir.

İohan fon Tünen tərəfindən fərqli kənd təsərrüfatı fəaliyyət zonalarının bölgüsü modelini sənaye istehsalı üçün dəyişdirərək Praqa yaradıcılığı dövründə Veber sənayenin yerləşdirilməsi nəzəriyyəsini qurur. Bu nəzəriyyəyə görə bir sənaye müəssisəsi xammal mənbələri və əmək bazarı ilə əlaqəli ən sərfəli yeri tutmağa çalışır və sahibkarlar üçün ən aşağı xərcləri təmin edir. Veberin nəzəriyyəsi iqtisadi coğrafiyanın bir hissəsi oldu və ona beynəlxalq şöhrət qazandırdı. Veber, işinin ikinci hissəsini bu mövzuda nəşr etməyi planlaşdırdı, ancaq heç vaxt gün işığı görmədi.

1907-ci ildə Veber, Heydelberq Universitetində milli iqtisadiyyat professoru olmaq təklifini qəbul edir. Burada ömrünün sonuna qədər oxuyur və dərs verir (fasilələrlə 1914-1918-ci illərdə Birinci Dünya müharibəsi və 1933-1945-ci illərdə nasist rejimi dövründə). 1908-1933-cü illərdə adi iqtisadiyyat və maliyyə elmləri professoru (1926-cı ildən — sosiologiya) idi. 1945-1953-cü illərdə adi bir sosiologiya professoru idi. 1918-ci ildə publisist Teodor Volf Veber ilə birlikdə sol liberal Alman Demokrat Partiyasını qurdu.

Bu dövrdə, M. Veberin və həyat fəlsəfəsi nümayəndələrinin (Nitsşe, Berqson, Şpenqler, Diltey, Zimmel) birbaşa təsiri altında Veberin maraqları sosiologiya sahəsinə keçdi. Spengler kimi, Veber də "müasir dünya" haqqında bir elm yaratmağa çalışır, müasirlərinin özlərinin bu günü və gələcəyi barədə özlərini istiqamətləndirməsinə imkan verir. Lakin Spenglerdən fərqli olaraq, bunun fəlsəfə deyil, tarix sosiologiyası olması lazım olduğuna inamından gəlir.  1920-ci illərin əvvəllərində Veber tarix və mədəniyyət sosiologiyasının yaradılması üçün bir proqram hazırladı və yaxın qırx il ərzində onu çoxsaylı əsərlərində tətbiq etdi. Əslində tarix və mədəniyyət sosiologiyası bir növ həyat fəlsəfəsi, milli iqtisadi analiz, mədəniyyət və siyasət tarixinin sintezinə çevrilmişdir.

Veymar Respublikası dövründə Veberin rəhbərlik etdiyi Heydelberq Universitetinin Sosial və Dövlət Elmləri İnstitutu (INSOSTA) Almaniyanın aparıcı sosial-siyasi araşdırma mərkəzlərindən birinə çevrildi. 13 noyabr 1948-ci ildə Alfred Veber Sosial və Dövlət Elmləri İnstitutu adlandırıldı. İndi Alfred Veber İqtisadi Elmlər İnstitutu adlanır və Heydelberq Universitetinin İqtisadiyyat şöbəsinin bir hissəsidir. 16 fevral 1962-ci ildə İnstitutda heykəltaraş Edvard Hobbinq tərəfindən hazırlanan Veberin bürünc büstünün açılışı oldu.

### Siyasi fəaliyyəti
1933-cü ildə Veber gözlənilməz və cəsarətli bir hərəkət etdi — nasistlərin seçkilərdəki qələbəsinə etiraz olaraq, rəhbərlik etdiyi Heidelberg Universiteti İnstitutunun binasından nasist bayrağını çıxardı. Bundan sonra könüllü olaraq istefa edir və II Dünya Müharibəsinin sonuna qədər “daxili mühacir” mövqeyindədir. 1935-ci ildə Leydendə (Hollandiya) həyatının əsas əsərini - "Mədəniyyət tarixi bir mədəniyyət sosyolojisi olaraq" kitabını nəşr etdirdi. 1940-cı ildən bəri nasizmə qarşı intellektual müqavimət hərəkatı — Kreisau dairəsi ilə əlaqə qurdu. 1943-1944-cü illərdə Veberin Heydelberqdəki mənzilində, dairə üzvlərinin gizli iclasları keçirildi, burada Hitler rejiminə qarşı çıxma planları, habelə Almaniyanın siyasi gələcəyinin problemləri müzakirə edildi. 1945-ci ildən bəri Veber Amerika işğal zonası rəhbərliyinin məsləhətçisi və Alman Sosial Demokrat Partiyasının üzvü, Heydelberq şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1945-ci ildən bəri bəzi görkəmli elm adamları və yazıçıları ilə birlikdə (Karl Jaspers də daxil olmaqla) «Die Wandlung» jurnalını (1949-cu ildə çıxan son sayı) nəşr edir və Heydelbeq Universitetinin işinin liberal əsaslarla bərpasında fəal iştirak edir. 1946-cı ilin noyabrında Dolph Sternberger ilə birlikdə demokratiya və azad sosializm üçün Heydelbeq fəaliyyət qrupunu yaratdı.

1954-cü ildə Almaniya Kommunist Partiyasından namizəd olaraq Almaniyanın Federal Prezidenti vəzifəsinə namizəd göstərildi.

Veber bir kreslo alimi deyildi və həmişə fikirlərini praktik siyasi fəaliyyətdə həyata keçirməyə çalışırdı. Çıxışlarından birində "hərəkət etmək istəyirik" dedi. Weber məruzələrində, məqalələrində və şifahi təqdimatlarında sosial və demokratik islahatlara, işçilər dünyasının humanistləşdirilməsinə və parlamentin siyasi sistemdəki rolunun gücləndirilməsinə çağırdı.

Elm, tədris və praktik siyasətə həsr olunmuş Weber heç vaxt öz ailəsini yaratmamışdır. Sözün qəti mənasında bir elmi məktəb yaratmamasına baxmayaraq, fərqli illərdə Karl Manheym, Norbert Elias, Erix Fromm və başqaları da olduğu çoxsaylı tələbəsi üzərində böyük təsir göstərdi.

### İqtisadçı fəaliyyəti
Əsasən mədəniyyətin tarixi və sosiologiyası problemləri, sənayenin yerləşmə məsələləri ilə məşğul idi. Kapitalizm şəraitində sənaye müəssisələrinin yerləşməsi (standartı) üçün həlledici amil ən aşağı nəqliyyat xərclərinə, ən ucuz işçi qüvvəsi olan nöqtələrə, digər müəssisələrin cəmləşmə mərkəzlərinə can atması idi . 1909-cu ildə Veberin İohan fon Tünen və Vilhem Launxardtın standart istehsal yeri nəzəriyyələrini inkişaf etdirən "Saf sənaye yeri nəzəriyyəsi" yayımlandı. Xərcləri minimuma endirmək üçün istehsalın əsas amilləri ilə əlaqəli tək bir müəssisənin yerləşməsini nəzərə alaraq Veber, müəssisənin optimal mövqeyindən kənarlaşma bərabər xərcləri olan isodapan - anlayışını təqdim edir. Veber işçi qüvvəsini, xammal və yanacaq ehtiyatlarının maliyyətini və onların bir-birinə köçürülməsi üçün nəqliyyat xərclərini məkana təsir göstərən amillər hesab etdi. Veber modeli, 1930-cu illərin ortalarına qədər Avqust Löş və bir sıra amerikalı iqtisadçı və coğrafiyaçılar tərəfindən tənqid olunduğu vaxta qədər sənaye yerləri nəzəriyyəsinin mərkəzində qaldı.

## Mədəni və sosioloji biliklərin mövzusu və metodu
Veberə görə, həyat "hərəkət, axın, çevrilmə" mənasını verir və bütün canlı formasiyalar "özlərinin keçilməz, davamlı, dəyişkən hadisələrin gedişatını, öz tarixlərinə sahib olduqlarını" bilir. Lakin, qədim dövrlərdən günümüzə qədər olan ümumi tarixi hərəkatın gedişi insanın ağlına nə qədər fövqəladə, müxtəlif və hətta bir möcüzəyə bənzəsə də, yenə də "mozaika naxışı" ndan, yəni təsadüfi şərtlərin birləşməsindən başqa bir şey deyil.

Veber reallığa ənənəvi fəlsəfi və tarixi yanaşmanı tənqid edir ki, bütün tarixi hadisələrin vəhdətinin müəyyənləşdirilməsi dünya tarixinin bütün hissələrində zehni şəkildə əhatə olunması yolu ilə əldə edilir, "müəyyən bir prinsipin təkamül yolu ilə açıqlanması, dünya inkişaf prosesində tədricən həyata keçirilməsi kimi". İlahi ideyanın təbii aləmdə həyata keçirilməsi (Müqəddəs Avqustin), azadlıq şüurundakı irəliləyiş (Hegel), insan düşüncəsinin ənənəvi dini və metafizik formalardan (Saint-Simon və pozitivistlər) azad edilməsi, insanın istehsalçı qüvvələrinin mütərəqqi inkişafı (tarixi materializm) tarixdirmi? ), istər-istəməz tək bir səbəblə və ya tək bir məqsədlə əlaqəli tarixin bütün fərdi həqiqətləri, "hər zaman bir-birinin ardınca tək bir düşüncə ipi üzərində qurulur və son dərəcə sadə bir daxili əlaqəyə qoyulur." Varlığın intellektual "şəffaflığına" inama əsaslanan bu düşünmə metodu ilə, əlbəttə ki, müəyyən dərəcədə tarixin bütöv bir baxışı əldə edilir, ancaq fərdi, konkret tarixi həqiqətlərin zərərinə. Burada təcrid olunmuş fenomenlər müstəqil mənalarını itirmək və bütövlüyün idrak olunan "mənasına" "təslim olmaq" təhlükəsi ilə üzləşirlər. Belə bir dünyagörüş mütləq mahiyyəti heç bir parçalanma olmadan birbaşa konseptual ifadə üçün tamamilə uyğun bir şey kimi qəbul edir. "

Ənənəvi tarix fəlsəfəsi çərçivəsində ayrı-ayrı tarixi hadisələr bütövlükdə bəzi rasional şəkildə ifadə olunan hisslər tərəfindən pozulur, yəni özünəməxsusluq və fərdilikdən məhrum olurlar. Tarixə qərəzsiz və diqqətli bir baxışla, tarixi hadisələrin daxili dəyərini və bənzərsizliyini olduqca açıq şəkildə hiss edirik, şüursuzca bir axının ifadəsi kimi hiss edirik, bunun məqsədi və məqsədini heç vaxt tam dərk edə bilməyəcəyik.

Tarixi birbaşa əbədi bir axın və hərəkət kimi qəbul etmək akademik sosiologiyada da itirildi. Tarixi həyatın axınını hərtərəfli anlamaq və təhlil etmək cəhdlərindən imtina edən sosioloqlar özlərini yalnız sistemləşdirmə və kataloqlaşdırma vəzifələrinə həsr etdilər. Bənzər problemlərlə məşğul olan akademik elm, təcili suala cavab verə bilmədi: "Bu gün tarix axınında hansı yeri tuturuq?" Bu gün dəyişmiş və çox sürətli bir dəyişikliyə uğrayan tarixi proseslərdə tarixin axınında əvvəlki dövrlərdə mümkün olduğu kimi ya tamamilə instinktiv olaraq, ya da tarixin fəlsəfəsinin təklif etdiyi kimi spekulyativ nəzəri quruluşların köməyi ilə getmək mümkün deyil. Ancaq bütün insanlar "ümumi mədəni, siyasi və ola bilsin ki, tamamilə özəl sahədə fəaliyyət göstərmək üçün bu cür oriyentasiyaya" ehtiyac hiss edirlər.

Həm spekulyativ fəlsəfi-tarixi, həm də pozitivist akademik yanaşmaya alternativ olaraq Veber həyat və mədəniyyətə öz "dinamik" baxışını irəli sürür. Platonun fikirləri dünyasının timsalında hər şeyi bir tərəfdən özünəməxsus gözəlliyi və saflığı ilə dərk etməyimizə kömək etməliyik, eyni zamanda digər tərəfdən həyatın özündən böyüdüklərini hiss etməyimizə kömək etməlidir. Michelangelo’nun Davidini misilsiz həssaslığı, dərinliyi və qüdrəti ilə qarşımıza qaldırmalı, onu dövrün bütün oxşar yaradıcılığından üstün tutmalı - şəklinin Piazza Michelangelo üzərindəki şəhərin üzərində olduğu qədər yüksək olması və eyni zamanda tamamilə açıq şəkildə verməsi lazımdır. onun böyüməsini bəsləyən həyatın köklərini hiss etmək. " Başqa sözlə, "böyükü özünəməxsusluğu ilə qavramalı və eyni zamanda onu həyatın bir-biri ilə əlaqəli sistemində yerləşdirməyi bacarmalıdır."

Veber yeni elmi istiqaməti iki yolla adlandırmağı təklif edir – ya tarix sosiologiyası, ya da mədəniyyət sosiologiyası, “tarixin əvvəlki fəlsəfəsinin verdiyi sualları özündə cəmləşdirdiyini, ancaq onları pozitivist metodologiyadan götürdüyü bir qədər fərqli vasitələrlə həll etməyə çalışır; və buna görə - hələ bunun üçün daha uyğun bir ad olmadığına görə - bir şəkildə sosiologiya tərəfindən edilir. " Yeni varoluşçu sosiologiya təvazökar gücləri ilə həyatın ən aktual suallarının həllinə kömək etməlidir. Eyni zamanda araşdırma və anlama "bilərəkdən mənəvi həyatın çatışmazlığının xidmətinə çevrilir və ətrafdakı qarışıq və qeyri-şəffaf dünyada bir qədər də dərin bir xarakterə sahib olan ən dünyəvi" həyati məsələlərdə "hərəkət etməyə kömək etməyə çalışırlar." Əgər belə bir elm yaradılsa, o zaman onun köməyi ilə əldə edilmiş vasitələrdən istifadə edərək “mənəvi cəhətdən, sanki qanadların üstündə, bu tarix axınının üstündə onu kökündən və bütün təzahürlərində müşahidə edə, hansı qüvvələrin içində olduğunu dərk edə bilərik. hər zaman hansı şərtlərdən asılı olduğunu və onlara necə reaksiya göstərdiyini davam etdirir. "

Sosiologiyanın yeni istiqaməti tarixi bütövlük çərçivəsində həyat əlaqələri qurmaq və onların ümumi nəticəsini tapmaq istəyinə uyğun olmalıdır. Veber yazır: “Yaşadığımız görüntünün qavrayış üçün əlçatan olan son şey olduğu fikrinə şüurlu şəkildə əməl edirik; insan idrakının daima fenomen tərəfindən müəyyənləşdirildiyi və ona tabe olduğu. Təfsir yolu yalnız empirik və intuitiv olaraq səthdə uzanan aşkar hadisələrdən dərin hadisələrə, yaranan hadisələrdən ilkin hadisələrə, mürəkkəb obrazdan daha sadə bir hadisəyə keçə bilər. Bu, Götenin təbiət öyrənməsində izlədiyi yoldur; tarixin dərk edilməsi üçün addım atdıq "

Şpenqlerə gəldikdə, Veber üçün tarixi bilik metodları bədii düşüncə metodlarına bənzəyir və fizika və riyaziyyat metodlarının tam əksidir. Mədəniyyət sosiologiyasının aktual tapşırıqları “Goetenin bir zamanlar təbiət şəkilləri ilə əlaqəli özünə qoyduğu vəzifələrə bənzəyir. Linnaean sisteminin ehtiva etdiyi məhdudiyyətləri, yalnız həqiqi və sanki tarixi hadisələrin sonsuz aləminin varlığının ayrı hissələrinə ayrılmış çərçivəsini məhv etməyə, çox yönlülüyündə böyüdüyü izah olunmayan birləşdirmə prinsipini qavramağa, bir baxışdan onun mahiyyəti ilə olduğu anda nüfuz etməyə çalışır. bir şəkildə maye vəziyyətdə və bununla qarşılıqlı əlaqələrini ortaya qoyur, bu əsasda onun kristallaşmasının müxtəlif yollarını təyin edən şərtləri başa düşmək və nəticədə əllərinizi hadisələr dünyasının müxtəlifliyinə, hərəkət formalarına, çiçəklənmə və tənəzzül dövrlərinə açar. Göte üzvi dünyanın inkişafını - üzvi cisimlərin quruluşunu və mürəkkəbləşməsini, geoloji təbəqələrin mənşəyini müşahidə etdiyi kimi, Şpenqler və ondan sonra Veber də tarixin canlı formalarını düşünməyə başlayır.

Veber üzvi elmlərdə tarixi gerçəklik biliklərinə tətbiq olunan bir elmi tədqiqat metodu tapır. Tarix morfologiyasında (və ya mədəniyyət morfologiyasında) forma, tarixi cisimlərin meydana gəlməsi və çevrilmə təlimini ehtiva etməsi lazım olduğuna inanır (diqqətəlayiqdir ki, Veberin bioloji dövr elmləri ilə yanaşmasının birliyini vurğulamağa çalışaraq sanki onları "cisimlər" adlandırır). Morfologiya fikri eyni zamanda fasiləsiz dəyişən daxili dinamik məzmun, yəni konkret "tarixi cisimlərin" daim dəyişməsi və qarşılıqlı keçid prosesi kimi başa düşülür. Veber, metamorfoz fikrinin tərəfdarıdır, yalnız tarix dünyası ilə əlaqəli, üzvi aləmlə deyil, Gyote ilə olduğu kimi. Tarixi prosesin üç sferasının - sosial prosesin, sivilizasiya prosesinin və mədəniyyətin hərəkətinin ayrılması dəqiq hər bir "tarixi cismin" quruluşunun qurulması, bütün dəyişikliklərində dəyişməz qalanın ayrılmasıdır.

Analitik deyil, sintetik olaraq düşünən Veber tarixin birliyini bütövlükdə və fərdi təzahürlərində aydın və aydın şəkildə hiss edir. Bu əbədi dəyişkən, əbədi mobil, xüsusən də qeyri-sabit bir tarazlıqdır. Veberin diqqəti tamamlanmış və hərəkətsiz bir formada deyil, ortaya çıxması və meydana gəlməsində, uyğunsuzluğunda tarixi hadisələrə tutulur.

Tarixə baxmağın "cırılmış" tərzinə qarşı çıxan Veber, prinsipcə fərqli bir yanaşmanın vacibliyini vurğulayır - "onu bütövlükdən hissələrə qədər canlı və hərəkətdə təqdim etmək". Onun metodu tarixi hadisələri təcrid olunmuş, təcrid olunmuş, bir-birindən asılı olmayan, rasionallaşdırılmış "faktlar" düşüncəsi ilə parçalanmış kimi deyil, bütöv fenomenlərin meydana çıxması müddətində ortaya çıxan kimi təsvir etməkdən ibarətdir. Veber tarixi təzahürləri və fəaliyyətləri daxilində öyrənərək fərdi hadisələrə yiyələnməyə imkan verən nümunələr axtarmağa çalışır. Buna görə də tarixi və mədəni hadisələr öz konsepsiyasında bir anlayışdan çox ayrılmaz bir plastik təsvir xüsusiyyətlərini əldə edir. Eyni zamanda, Höte metodologiyasına qayıdan obyekt təfəkkür metodu da istifadə olunur. Eyni zamanda, idrak, təfəkkür nəticəsində əldə edilən görüntünün ardıcıl təmizlənməsi prosesindən başqa bir şey deyil.

Veber tarixi "xarici" fenomenlərin sahələrinə və "daxili" gizli mənalarına ayırmaz və mahiyyəti fenomendən ayırmır. Tarixdəki "daxili" məntiqi, mücərrəd bir şey deyil, "ümumiyyətlə varlıq" nisbi olaraq "dünya" nın xaricinə qoyula bilər, əksinə canlı və konkret düşünülmüş bir varlıqdır. Göte üçün təbiət kimi, Veber üçün də bir sirrin açıqlığı, yalnız gizlin bir görünüşü deyil, sirrin şəffaflığı, yalnız sevgi dolu bir baxışa açıqdır.

Tarixi biliklərdə obyektiv təfəkkürün rolunu vurğulayan Veber, özlərini kəşf etmə fürsəti verən fenomenlərə sıx baxmağa çağırır. Beləliklə, Veberin sosial idrak nəzəriyyəsi tarixi bir hadisənin plastik bütövlüyünü görmək tələbindən ibarətdir. Tarix və mədəniyyət sosioloqu uzun tədqiqat yolunun sonunda mücərrəd və mübahisəli nəticələrə deyil, obyektin tam aydınlığı ilə düşünməyə başlamalıdır.

## Tarixin daxili quruluşu. Tarixi prosesin üç sahəsi
Veber mədəni və sosioloji quruluşunun bir hissəsi olaraq, bir tərəfdən Şpenqler tərəfindən tarixin ənənəvi mütərəqqi anlayışına qarşı çıxan çağırışa cavab verməyə, digər tərəfdən isə dünya tarixinin birliyini inkar etməkdən ibarət olan tsiklikdən qaçmağa çalışdı. Doğrusallıq və tsiklik ilə qarşı-qarşıya qalma sivilizasiyanın tarixi prosesində öz elmi və texnoloji tərəqqisinin davamlılığı mexanizmi ilə mədəniyyət sahəsini və tarixi varlığın simvolları və mənaları xüsusi dünyası ilə müəyyənləşdirilməsi sayəsində aşılır.

Tarixi müddətdə nisbətən müstəqil üç sahəni - sosial prosesi (Gesellschaftsprozess), sivilizasiya prosesini (Zivilisationsprozess) və mədəni hərəkatı (Kulturbewegung) fərqləndirərək - Weber, aralarındakı bölgünün müəyyən dərəcədə şərt olduğunu, əslində hər dəfə özünəməxsus şəkildə bir-birinə qarışdığını qeyd etdi. birləşmə, bir-birinə görünməz iplər ilə bağlanır və bir-birindən yalnız abstraksiya halında ayrı hesab edilə bilər.

Sosial prosesin sferası tarixi prosesin bir növ sosioloji yenidən qurulmasıdır. Sosioloqun özü, "tarixçi tərəfindən ona verilən təqdimat formasına uyğun yeni, müxtəlif tarixi sahələrin" maddi "inkişafının konkret olaraq fərdiləşdirilmiş materialı şəklində qruplaşdıqda" formalaşır. və insanın iradəli qüvvələri. Burada iqtisadi amillər coğrafi və bioloji amillərdən ayrılmır.

*Tarixi cisimlərin sosial prosesi* — "həyat sintezi"-nin sadədən daha mürəkkəb formalarına qədər müxtəlif mərhələlərdən keçir. Bu inkişaf əsnasında o, “cəmiyyətin tam yenidən qurulmasına, üfüqünün genişlənməsinə və daralmasına, sosial formaların ossifikasiyasına və çürüməsinə məruz qalır”. Hər bir "tarixi cisim" içərisində baş verən inkişaf prosesi təbiətə görə fərdi olsa da, eyni zamanda bəzi ümumi xüsusiyyətlərə də rast gəlmək olar. Beləliklə, əvvəlcə ibtidai ilkin formalar meydana çıxır, sonra onları daha inkişaf etmiş "ümumi" formalar əvəz edir və nəhayət tipik son formalar meydana çıxır.

Sosioloqlar və sosial mütəfəkkirlər tarixi cismdə iki geniş sahəni görməyə vərdiş etdilər: bir tərəfdən maddi sosial prosesin sahəsi əvvəlcə "təbii həvəs və istəklərə", digər tərəfdən mənəvi və mədəni sahəyə. Bununla birlikdə, daha yaxından araşdırıldıqda, mənəvi və mədəni sahənin içərisində mədəniyyət hadisələri, dinin meydana çıxması ilə müqayisədə ictimai prosesin obrazı və gedişatı ilə “çox yaxın və açıq şəkildə bilinən bir əlaqədə olan” “mənəvi-ara sahə” də olduğu ortaya çıxır. fikir sistemləri, sənət dövrləri və s. Ənənəvi olaraq vahid bir şey kimi başa düşülən mənəvi və mədəni sfera, əslində bir-birindən köklü şəkildə fərqlənən iki tarixi inkişaf sahəsini əhatə edir.

*Tarixi prosesin ikinci sahəsi* — sivilizasiya prosesidir. Bütün böyük tarixi cəsədlər (Çin, Hindistan, qədim, Qərb və s.) Praktik olaraq eyni qanuna tabe olan şüurun davamlı inkişafı ilə xarakterizə olunur. Şüur totemik, daha sonra əfsanəvi konsepsiyaların öhdəsindən gəlməklə günümüzdəki ibtidai və yarı kültürlü insanlara yaxın ibtidai mərhələlərdən varlığın getdikcə daha çox əks olunmasına və dünyanı ağıllandırılmış bir sistem qurulmasına qədər inkişaf edir. Eyni zamanda, yalnız bir insanın xarici təcrübələri deyil, həm də özünün mənləri - duyğular, sürücülüklər və intellektual nümayəndəliklər intellektual "işləmə" keçir. Fərdi şüurun inkişafı, öz növbəsində, sosial səviyyədə maddi və konkretləşdirərək praktik bir bilik sistemindən tamamilə real bir şeyə çevrilən "praktik olaraq faydalı bir elmi məkan, təcrübə və həyat biliyi" nin intellektual formalaşmasına gətirib çıxarır.

## Əsərləri
* „Über den Standort der Industrie. Bd. 1: Reine Theorie des Standorts“. rus. tər. (1926) Sənaye yer nəzəriyyəsi,. (1929).
* 1910 — „Der Beamte“
* Din və mədəniyyət (1912) — („Religion und Kultur“)
* Sosioloji mədəniyyət konsepsiyası (1913) — („Der soziologische Kulturbegriff“)
* Mədəniyyət sosiologiyasına dair əsas qeydlər. Sosial proses, sivilizasiya prosesi və mədəni hərəkat (1920) — („Prinzipielles zur Kultursoziologie. (Gesellschaftsprozess, Zivilisationsprozess und Kulturbewegung)“)
* „Der Not der geistigen Arbeiter“ (1923)
* Almaniya və Avropa mədəniyyətinin böhranı (1924) — („Deutschland und die europäische Kulturkrise“)
* Avropada müasir dövlət düşüncəsinin böhranı (1925) — („Die Krise des modernen Staatsgedankens in Europa“)
* Dövlət və mədəniyyət sosiologiyası problemləri üçün fikirlər (1927) — („Ideen zur Staats- und Kultursoziologie“)
* Demokratiyanın sonu?.. (1931) — („Das Ende der Demokratie?..“»)
* Mədəniyyət tarixi mədəniyyət sosiologiyası kimi (1935) — («Kulturgeschichte als Kultursoziologie»)
* Faciəli və tarix (1943) — («Das Tragische und die Geschichte»)
* Köhnə tarixə vida. Nihilizmə qalib gəlmək? (1946) — («Abschied von der bisherigen Geschichte. Überwindung des Nihilismus?»)
* Tarix və mədəniyyət sosiologiyasının əsasları (1951) — «Prinzipien der Geschichts- und Kultursoziologie»
* Üçüncü və ya dördüncü şəxs. Tarixi varlığın mənası haqqında (1953) — («Der dritte oder vierte Mensch. Vom Sinn des geschichtlichen Daseins»)
* Sosiologiyaya giriş (1955) — «Einführung in die Soziologie»
* «Über die moderne Kultur und ihr Publikum» (1955)
* Haben wir Deutschen nach 1945 versagt? (Politische Schriften. Ein Lesebuch. Ausgewält und eingeleitet von Christa Dericum) (1979)
* 10 cilddə əsərlərinin tamamı (1997—2003) — «Alfred Weber: Gesamtausgabe in 10 Bänden». Metropolis-Verlag, Marburg. ISBN 3-89518-100-5. См.: https://web.archive.org/web/20040810204343/http://www.metropolis-verlag.de/cgi-local/katalog.cgi?id=100

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Альфред Вебер о кризисе европейской культуры // Культурология: Дайджест. — М.: ИНИОН, 1999. — N 2. — С. 66-79. — Реф. на кн.: Weber A. Deutschland und die europaische Kulturkrise. — В., 1924. — 58 S. (Реферат на два сочинения А. Вебера: «Германия и кризис европейской культуры», «Франция и Европа».) PDF
* 
* 
* 
* 
* *Гергилов Р. Е., Шпакова Р. П.* Братья Альфред и Макс Веберы // Журнал социологии и социальной антропологии. 2006. N 3.
* *Партон Т. А., Чёрный Ю. Ю.* Человек в потоке истории: введение в социологию культуры Альфреда Вебера. — М.: Наука, 2006. ISBN 5-02-033849-4
*