open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yayın kralları (film, 2013)

**Yayın kralları** () — Cordan Vot-Roberts tərəfindən ekranlaşdırılmış ABŞ istehsalı müstəqil komediya-dram filmi. Filmdə azad yaşamaq məqsədi ilə evdən qaçıb meşədə yaşamağa yollanan üç yeniyetmə dostdan bəhs olunur. Rolları Nik Robinson, Moyzes Arias, Qabriel Basso və Nik Offerman ifa edib. Filmin premyerası 19 yanvar 2013-cü ildə Sandens Film Festivalında orijinal adı ***Toy's House*** () kimi baş tutub, 31 may 2013-cü ildə CBS Films tərəfindən məhdud şəkildə buraxılıb.

## İstinadlar
Yayın 500 günü

**Yayın 500 günü** () — rejissor Mark Vebb tərəfindən 2009-cu ildə çəkilmiş ABŞ romantik komediya-dram filmi. Əsas rolları Cozef Qordon-Levitt və Zoui Daşanel canlandırıb.

Film ilk dəfə 25-ci Sandens Film Festivalında nümayiş etdirilib. Filmin paylanma hüquqları Fox Searchlight Pictures-ə məxsusdur. 7.5 milyon dollar büdcə ilə istehsal olunan bu film beynəlxalq kinoteatrlarda 60 milyon dollardan artıq gəlir əldə edib. Bəzi tənqidçilər filmi 2009-cu ilin ən yaxşı filmlərindən biri hesab edirlər.

Film ən yaxşı sserariyə görə Peyk və Spirit mükafatına layiq görülüb, həmçinin Qızıl qlobus mükafatına namizəd olub.

## Məzmun
Tom Hansen təbrik kartlarının hazırlandığı şirkətdə işləyən memardır. Günlərin birində o, yeni işçi olan Sammer ilə tanış olur. İkisi musiqi zövqlərinin oxşar olduğunu öyrənirlər. Bir müddətdən sonra onlar karaoke gecəsində sevgi haqqında danışırlar. Tomun dostu və iş yoldaşı Makkenzi içkili halda, Tomun Sammeri gizlicə sevdiyini açıqlayır.

## İstinadlar
Blancpain

**Blancpain** — ən qədim İsveçrə saat markası.

## Tarixi
1635-ci ildə əsası qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Meyxoş (Germi)

**Meyxoş** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 163 nəfər yaşayır (33 ailə).

## İstinadlar
Oliver Tri

**Oliver Tri Nikell** () — ABŞ müğənnisi. Tri "When I'm Down" mahnısının populyarlıq qazanmasından sonra, 2017-ci ildə Atlantic Records ilə müqavilə bağladı və 2020-ci ildə ilk studiya albomu "Ugly Is Beautiful"u buraxdı. Onun uğuru "Life Goes On" və "Miss You" mahnıları ilə daha da artdı. Onun ikinci studiya albomu "Cowboy Tears" 18 fevral 2022-ci ildə işıq üzü gördü. 

## Həyatı
Oliver Tri Nikell 29 iyun 1993-cü ildə Kaliforniya ştatının Santa-Kruz şəhərində anadan olub. O deyir ki, "üç yaşında piano dərsləri alıb, növbəti il mahnı yazmağa başlayıb və altı yaşında albom yaradıb".

Tri San-Fransisko Dövlət Universitetində iki il biznes ixtisası üzrə təhsil alıb.

## Diskoqrafiyası
* *Ugly Is Beautiful* (2020)
* *Cowboy Tears* (2022)
* *Alone in a Crowd* (2023)

## İstinadlar
Kaparça (çay)

**Kaparça** () — Gürcüstanın Poti şəhəri yaxınlığında yerləşən çay. Çayın uzunluğu 7 km, hövzəsinin sahəsi 535 km². Çay mənbəyini bataqlıq meşədən götürərək, sağdan Çerpalka çayına birləşir. Paleostomi gölündən axan kanal çayın mənbəyində çaya birləşir.

## Tarixi
1831-ci ildə bu yerləri ziyarət edən Fredirik Duboys de Monperu yazırdı::Kapar-çay Maltavka çayı ilə birləşir və onların suları yüz addımlıq ərazidən axır".

1973-cü il yanvarın 13-də Olimpiya çempionu Yuliya Ryabçinskaya təlim-məşq toplanışı zamanı Kaparça çayında boğulmuşdur.. Məşqdən qayıdan idmançının qayığı buz parçasına çırpılaraq aşmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Апхазава И. С., Грузинская Советская Энциклопедия, Том 5, Ст. 376, Тбилиси, 1980 Год
İndikator (kimya)

***İndikator*** - kimyəvi reaksiyanın sonunu (hidrogen ionlarının qatılığını) asan nəzərəçarpan əlamətdə müəyyənləşdirməyə imkan verən üzvi, yaxud qeyri-üzvi maddə (məs. lakmus, fenolftalein). 
## İstifadəsi
Titirləmənin son nöqtəsini müəyyən etmək üçün işlədilir. Düzgün seçildikdə reaksiyanın ekvivalent nöqtəsi, titirləmənin sonu ilə üst-üstə düşür. Titirlənən məhlula, adətən az miqdarda indikator əlavə edilir.
## Növləri
Əsasən 5 növdür: 
* Turşu-əsas indikator - mühitin hidrogen göstəricisi dəyişdikdə öz rəngini dəyişən maddələr (məs. metiloranj, fenolftalein) və fluoressent indikatoru daxildir.
* Oksidləşmə-reduksiya indikator -  oksidləşmə potensialı müəyyən həddə çatdıqda öz rəngini dəyişən reaktivlər (məs., metilenblau, difenilamin).
* Kompleksonometrik indikator - metal ionları ilə rəngli kompleks birləşmələr əmələgətirən maddələr (məs., qara eriodrom, narıncı ksilenol). Bunlara metalloxrom da deyilir.
* Adsorbsiya indikatoru - çökdürmə üsulu ilə müəyyən edilən son titirləmə nöqtəsində onun rəngini dəyişən maddələr (məs. eozin və fluorssein boyaları).
* Xemilüminssent indikatoru - titirləmənin son nöqtəsində işıqsaçan maddələr (məs. lüminol, siloksen).

## Mənbə
* A. Məhərrəmov, M.Allahverdiyev və b. "Kiçik kimya ensiklopediyası", Bakı-1997.
Ecosia

**Ecosia** — Almaniyanın paytaxtı Berlində yaradılan, karboneytral bir axtarış mühərriki.

## Qaynaqlar
Osmotik təzyiq

**Osmotik təzyiq** — termodinamik parametr; məhlulun saf həlledici ilə təmasda olduğu zaman həllolan maddə və həlledici maye molekullarının qarşılıqlı diffuziyası nəticəsində qatılığının azalmasına meylini xarakterizə edir. Məhlulla saf həlledici arasında membran qoyduqda yalnız birtərəfli diffuziya (membran həlledicinin məhlula osmotik sorulması) mümkündür. Sorulma nəticəsində məhlulun səviyyəsi yüksəlir və bu yüksəlmə qalxan maye sütununun hidrostatik təzyiqi həllolan maddənin osmotik təzyiqinə bərabərləşənədək(osmotik tarazılıq yarananadək) davam edir və məhlul tərəfdən əlavə osmotik təzyiq yaranır. Bu təzyiq birbaşa ölçülür. həllolan maddənin təsiri nəticəsində həlledici mayenin kimyəvi potensialı azalır. Termodinamik baxımdan bu, osmotik təzyiqin kimyəvi potensialını bərabərləşdirmək və sərbəst enerjinin daha aşağı səviyyələrinə keçmək meyli maddənin osmotik köçürülməsinə səbəb olur. İdeal və son dərəcə duru məhlulda osmotik təzyiq həlledici və həllolan maddələrin təbiətindən asılı deyil. Sabit temperaturda o yalnız kinetik elementlərin (məhlulun vahid həcmindəki ionların, molekulların, kolloid hissəciklərinin) sayı ilə təyin olunur.

## Osmos
Osmos — məhlulu saf həlledicidən, yaxud müxtəlif qatılıqda 2 məhlulu bir-birindən ayıran arakəsmədən maddələrin birinin diffuziyası.

## Mənbə
* A. Məhərrəmov, M. Allahverdiyev və b. "Kiçik kimya ensiklopediyası", Bakı-1997.
Am- xe

**Am- xe** — Misir mifologiyasında Am-he, yeraltı dünyasından olan kiçik bir tanrı idi. Adı "milyonları yeyən" və ya "əbədiliyi yeyən" deməkdir. O, odlu göldə yaşayan, başı ov iti başına oxşayan adam kimi təsvir edilmişdir. O, bəzən ilahi cəzanın təcəssümü olan Ammitin bir tərəfi kimi görünür. Am-xe ancaq tanrı Atum tərəfindən dəf edilə bilərdi.

## İstinadlar
Andjeti

**Andjeti** — Anjeti ("Anjeteninki" mənasını verir) yunanlar arasında Busiris kimi tanınan Anjete üzərində mərkəzləşmiş, doqquzuncu nomin yerli qədim Misir tanrısıdır. Bu tanrı Anezti və ya Anedjti alternativ adları ilə də tanınır. Anjeti ən qədim Misir tanrılarından biri hesab olunur, ehtimal ki, tarixdən əvvəlki Misirə qayıdır. 

Anjetinin Osirisin sələfi olduğuna inanılır. Osiris kimi o da əsa və çəngəl ilə təsvir olunub və Atef Osirisinkinə bənzər bir tacı var. Dördüncü sülalədən olan firon Snefru, ilk həqiqi piramidanın qurucusu, Anjeti tacında təsvir edilmişdir. Piramida Mətnlərində  ölən firon Anjeti ilə eyniləşdirilir. I Seti məbədi fironun İsisin müşayiəti ilə Osiris-Angetiyə buxur təqdim etməsini təsvir edir.
O, həmçinin "qarbabaların öküzü" ləqəbi ilə tanınan məhsuldarlıq aspektlərinə sahib olduğu göstərilir. Onun adı bəzən heroqliflərdə tüklə əvəzlənən stilizə edilmiş bətnlə yazılır.

## Andjetidən bəhs edən yazılar
[Tabut Mətni (CT) V-385].... Su yollarını Osiris, Korrupsiya Rəbbi, Ajeti, öküzlər kimi batırıram.

[CT I-255] ............... "Ey Həyat Rəbbi Horus, Anjetidən aşağıya və yuxarıya gedin, Jedudakıları yoxlayın, Rosetauya gəlin və gedin, görmə qabiliyyətini təmizləyin. yeraltı dünyadakılardan, Rosetaudan daha yuxarıda, Hamının Rəbbinin ilkin yeri olan Abidos'a qədər.

[CT IV-331] ..............O O, düşmənləri qarşısında Osirisə haqq qazandırır: --- boğulan gecə uçurtmanın iki sahilində olan böyük tribunal Adjetydəki böyük tanrının.

[Piramida Mətnləri (PT) 182] ... "Sənin adınla, Anjetada olan, öz adlarının başı"

[PT 220] ....Qoy heyətiniz qərbliləri idarə edən Anubis və şərq adlarını idarə edən Anjeti kimi ruhların başçısı olsun.

[PT 614] :.............." Horus sizi Anjeti adınızla diriltdi

## İstinadlar
Cun Aşida

– Yaponiya dəb dizayneri. Yaponiya imperator evi üçün dizayn etdiyi geyimlərə görə tanınır. Onun ikinci qızı Tae Aşida da dəb dizayneridir.

## Həyatı
Cun Aşida 1930-cu ildə Yaponiyanın hakimiyyəti altında olan Koreyada həkim ailəsində doğulmuşdur. O, səkkizuşaqlı ailənin ən kiçik üzvü olmuşdur. Aşida orta təhsilini tamamlamaq üçün Yaponiyada qayıtmış, İkinci dünya müharibəsindən əvvəl ABŞ-dən qayıdan böyük qardaşının və onun həyat yoldaşının geyimlərini gördükdən sonra dəb dizayneri olmaq qərarına gəlmişdir. O, rəssam və dizayner Cuniçi Nakaharanın tələbəsi olmuşdur. 1960-cı ildə Takaşiyama alış-veriş mərkəzində və *"Teijin"* parça şirkətində məsləhətçi dizayner kimi işləməyə başlamışdır. 1963-cü ildə öz brendini yaratmışdır.

Aşida ilk kolleksiyasını 1964-cü ildə Tokioda təqdim etmişdir. Şahzadə Tsuqu üçün dizayn etdiyi kostyum bəyənildiyinə görə 1966-cı ildə Şahzadə Miçikonun eksklüsiv dizayneri təyin edilmiş və on il bu vəzifədə qalmışdır. O, 1993-cü ildə Şahzadə Masakonun toyu üçün axşam geyimi dizayn etmişdir.

1977-ci ildə Paris dəb şousunda Aşidanın kolleksiyası nümayiş etdirilmişdir. 1989-cu ildə Parisdə öz mağazasını açmışdır. 1994-cü Hiroşima şəhərində keçirilmiş Asiya oyunları və 1996-cı ildə Atlanta şəhərində keçirilmiş Olimpiya oyunları zamanı Yaponiya milli komandaları üçün, eləcə də, All Nippon Airways və Imperial Hotel üçün formalar dizayn etmişdir. 2018-ci ildə pnevmoniyadan ölmüşdür.

## Mükafatları
Aşida 1971-ci ildə Dəb Redaktoru Klubu Mükafatı, 1991-ci ildə "Bənövşəyi lent" medalı və 2006-cı ildə "Doğan günəş" ordeni ilə təltif olunmuşdur. O, Fransa, İtaliya, Lüksemburq kimi ölkələrin beynəlxalq mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## Yazıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Brendinin rəsmi saytı
Xosrov

* Xosrov (Ağdaş) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Xosrov (Vedibasar) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Xosrov (ad)
Okan Buruk

**Okan Buruk** () — türk peşəkar futbol meneceri və keçmiş oyunçu. O, hazırda Super Liqa təmsilçisi "Qalatasaray"-ın baş məşqçisidir. Keçmiş yarımmüdafiəçi kimi "Qalatasaray", "İnter Milan", "Beşiktaş" və "İstanbul Başakşehir" kimi klublarda çıxış edib. O, Türkiyə millisinin heyətində 56 dəfə forma geyinib

## İstinadlar
Zəhra

**Zəhra** — ad.

* Zəhra Şahtaxtinskaya — Azərbaycan zooloq, helmintoloqu. Biologiya elmləri doktoru (1953), professor (1954).
* Zəhra Qazıyeva — həkim-terapevt, Azərbaycanın Əməkdar həkimi (1960), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1969).   
* Zəhra Kərimova — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ictimai təminat komissarı. 
* Zəhra Salayeva — məşhur Azərbaycan nevropatoloqu, tibb elmləri doktoru (1963)  
* Zəhra Cəfərova — alim, musiqiçi, professor, Əməkdar incəsənət xadimi  
* Zəhra Nemati — İranlı oxatan.
* Zəhra Günəş

;Digər
* Zəhra (Germi)
* Həzrəti-Zəhra məscidi
## İstinadlar
Möhrə

*Möhrə (ev tipi) — Azərbaycanda tarixən təşəkkül tapmış ev formalarından biridir.  
*Möhrə (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Kalan

* Kalan (Vərziqan) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Kalan (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Kalan (Kəleybər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Kalan məscidi — Buxaradakı (Özbəkistan) əsas cümə məscididir.
* Poi-Kalan — Kalan minarəsinin aşağısında yerləşən memarlıq ansamblıdır.
Haçakənd

* Haçakənd-i Dərmanlı (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Haçakənd-i Təzə (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
## Həmçinin bax
* Hacıkənd
Dərya

**Dərya** — ad.

*Dərya Tınkaoğlu — Türkiyəni təmsil edən həndbolçu.  
*Dərya Alabora — Türkiyə aktrisası.  
*Dərya Hüdayı — amerikalı-iranlı əczaçı və uşaq Yazıçıdır.  
*Dərya Dadvar — Fransada yaşayan İranlı soprano solisti və bəstəkardır.  
*Aşıq Dərya Məhəmməd — Azərbaycan aşıqı.  
;Təxəllüs
*Hüseyn Dərya — Azərbaycanlı reper və aktyor.  
;Digər
*Dərya-i-nur — Tehranda, İranın Mərkəzi Bankının daşlarından biridir.
*Kaptan-ı dərya — Osmanlı imperiyasında Donanmanın başçısına verilən hərbi statusdur.
Kenqo

**Kenqo** — Yaponiya adı.

* Kenqo Kavamata — Yaponiya futbolçusu.
* Kenqo Nakamura — Yaponiya futbolçusu.
* Kenqo Kora — Yaponiya aktyoru.
* Kenqo Kuma — Yaponiya memarı.
Koyçi

**Koyçi** — ad.

* Koyçi Tanaka — 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatçısı.  
* Koyçi Oita — keçmiş Yaponiya futbolçusu. 
* Koyçi Haşiratani — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Kozo

**Kozo** — ad

* Kozo Kinomoto — Keçmiş peşəkar Yaponiya futbolçusu.  
* Kozo Taşima — keçmiş Yaponiya futbolçusu.  
* Kozo Aray — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Kristin

**Kristin** — ad.

* Kristin Larsen — Kanadanı təmsil edən sinxron üzgüçü.  
* Kristin Rouz — ABŞ aktrisası.  
* Kristin Freyzer — Azərbaycanın fiqurlu konkisürmə üzrə rəqs cütlüyü Lukanin Rusiyadan, Freyzer isə ABŞ-dandır.  
* Kristin Çabbak — Amerikan televiziyasında xəbər aparıcısı, jurnalist.

## Həmçinin bax
* Kristine
Kurt

**Kurt** — ad.

* Kurt Hödel — Avstriya əsilli Amerikan
* Kurt Sprengel — alman botaniki, həkim və filoloq.
* Kurt Kobeyn — musiqiçi, bəstəkar.
* Kurt Kalleya — Maltalı müğənni.
* Kurt Marti — İsveçrəli teoloq və şair.
* Kurt Hofman — 
* Kurt Mikkolayt — 
* Kurt Landau — 
* Kurt Li — 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kyoko

**Kyoko** — ad.

* Kyoko Kuroda — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Kyoko Yano — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
La

* La İzabela
* La Galatea
* La-Nube
* La Red
* La vida de Lazarillo de Tormes
* La Jimon mayakı
* La Krua-syur-Rudul
* La Masia
* La Plata kafedralı
* La-Loş məktəbində atışma
* La Folie
* La Huayka

;Çimərlik
* La-Malageta (çimərlik)
* La-Monça (çimərlik)

## Həmçinin bax
* La (soyad)
Lyudmila

**Lyudmila** — ad.

* Lyudmila Duxovnaya — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1991). 
* Lyudmila Mirzəyeva — Azərbaycan alimi 
* Lyudmila Alekseyeva — Rusiya tarixçisi 
* Lyudmila Xristeseva — Belarus mənşəli İsveç 
* Lyudmila Azarova — SSRİ və Rusiya keramika rəssamı, SSRİ xalq rəssamı (1991).
;Digər 
* Ruslan və Lyudmila — Aleksandr Puşkinin ilk tamamlanmış poeması.  
* Ruslan və Lyudmila (film, 1972) — rejissor Aleksandr Ptuşkonun 1972-ci ildə çəkdiyi sovet bədii filmi.
Mərziyə

**Mərziyə** — Azərbaycanlı adı.

* Mərziyə Məhərrəmova — Azərbaycanlı ağır atlet. 
* Mərziyə Üskuyi – Azərbaycan şairi və ictimai xadimi.  
* Mərziyə Afham — İran İslam Respublikasının Malayziyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri 
* Mərziyə Xalitova — Krımtatar mənşəli Sovet və Ukrayna bəstəkarı.
* Mərziyyə Nəcəfova
Naibə

**Naibə** — Azərbaycanlı adı.

* Naibə Allahverdiyeva — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycanın xalq artisti (2018). 
* Naibə Rəcəbova — Azərbaycan teatr aktrisası və rejissoru.  
* Naibə Musayeva — azərbaycanlı alim, kimya üzrə elmlər doktoru.   
* Naibə Məmmədova — Azərbaycan kimyaçı alimi
Nina

**Nina** — ad.

* Nina Balaban — Makedoniyalı atıcı. 
* Nina Loblovskaya — İkinci dünya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş sovet snayperi 
* Nina Dzilli — İtalyan müğənnisi.  
* Nina Dobrev — bolqar mənşəli Kanada aktrisası.  
* Nina Badriç – Xorvatiyalı müğənni.  
* Nina Simone
* Nina Ramişvili — Sovet, gürcü rəqqasəsi
* Nina Ladoxina
* Nina Persson

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kostruktiv mühəndislik

**Konstruktiv mühəndislik** – konstruksiyanın gözlənilən ömrü ərzində məruz qalacağı yüklərin müəyyən edilməsi, konstruksiya elemetlərinin müvafiq bir şəkildə yerləşdirilməsinin müəyyən edilməsi, elementlərin ölçülərinin və materialının seçilməsi, elementlərin yığılması prosesinin müəyyən edilməsi və son olaraq kanstruksiya yığıldıqdan sonra və ehtimal ki, konstruksiyanın bütün ömrü boyu monitorinqinin aparılması ilə məşğul olan bir elm sahəsidir.

## İstinadlar
Şilvə-i Ülya (Germi)

**Şilvə-i Ülya** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 268 nəfər yaşayır (52 ailə).

## İstinadlar
Rüzgar (reper)

**Aydın Hüseynov**, ya da tanınan səhnə adı ilə **Rüzgar** () — Azərbaycan repçisi.

## Həyatı
İlk dəfə 2013-cü ildə "*Hələki 1%*" adlı trekini yayımlamışdır. 2018-ci ildə "*Yenə gedirəm*" adlı trekinə görə 30 sutka həbs cəzası verilmişdir. 2019-cu ildə "Xpert" və "Paster"lə birlikdə "*Phenom*" trekində iştirak edir.

## Diskoqrafiya
**Sinqllar**

*Hələki 1% (2013)*

*Beş Barmaq (2014)*

*Terroreast (2014)*

*Tanrı (2016)*

*Dəli (2016)*

*O gecə yata bilmir*

*Yeni Səviyyə*

*Yaşıl*

*Sex in Trap*

*Vecimə deyil*

*Help me (Qara Dəvətnamə)*

*Yenə gedirəm*

*Trend*

*Təsadüfən əlim dəydi*

*Unuduram*

*İyirmi doqquz*

**Albomlar**

*Sərt Əsinti*

*Sərt Əsinti 2*

*Sərt Əsinti 3*

*Elçi*

*Oyan*

## Tənqid
2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzinin hazırladığı "Mahnılarımız monitorinq aynasında" adlı kitabda zərərli vərdişlərdən istifadəni, tüfeyli həyat tərzini, mental dəyərlərə zidd olan davranışları təbliğ edən, aqressiv hərəkətlərə və özünəqəsdə sövq edən mahnıların olduğunu iddia etdiyi siyahı tərtib edilib. Nöqsanlar aşkarlanan mahnılar müəllif və ifaçılarının adları ilə birlikdə qeyd olunub. Siyahıda Rüzgarın "Yenə gedirəm" mahnısı da yer alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qalqanlı gölü

**Qalqanlı gölü** () — İran Azərbaycanının ən kiçik təbii göllərindən biridir. Göl Germinin Xankəndi kəndi ilə Azərbaycan sərhədi arasında yerləşir.
## Göstəriciləri
Qalqanlı gölünün uzunluğu təqribən 70 metr, eni 45 metr, sahəsi 3150 kvadratmetrdir. Ən dərin yeri 1.5 m, orta dərinliyi isə 1 m təşkil edir.

## Qalereya

Qalghanlu1.jpg
QALGHANLU 2020.jpg
Qalghanlu 1398 (1).jpg
Qalghanlu 1398 (2).jpg
Qalghanlu 1398 (3).jpg
Qalghanlu.jpg
Qalghanlu 94.jpg
Galghanlu IRAN.jpg
Qalghanlu 2019.jpg
QALGHANLU LAKE.jpg
Qalghanlu Lake 2019.jpg

## İstinadlar
Ağməscid (Astara, İran)

**Ağməscid** () — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 

## Əhalisi

Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 78 nəfər yaşayır (16 ailə).

## İstinadlar
IWC Schaffhausen

**IWC Schaffhausen (International Watch Company)** — İsveçrənin lüks saat istehsalçısı.

## Tarixi
Şirkət 1868-ci ildə yaradılıb və Şaffhauzendə yerləşir. 2014-cü ildə IWC markası 760 milyon İsveçrə frankı dəyərində qiymətləndirildi və bu, İsveçrə saat istehsalçıları arasında ən qiymətli səkkizinci marka oldu.

## İstinadlar
Body Paint

"**Body Paint**" — İngilis rok qrupu Arctic Monkeys-in yeddinci studiya albomu The Car-da ifa olunan mahnı.

## Tanıtım
Qrup mahnını ilk dəfə 22 sentyabr 2022-ci ildə ABŞ-nin Bruklin şəhərindəki *Kings Theatre*-da baş tutan konserti zamanı nümayiş edib. Konsertdə telefon çəkilişinin qadağan olunmasına baxmayaraq, bəzi tamaşaçılar səsyazma istifadə edərək mahnını sosial şəbəkələrdə yayımladılar. Bir həftə sonra 29 sentyabr 2022-ci ildə *Body Paint* musiqi videosu ilə birlikdə sinql kimi buraxıldı, həmin gün qrup Cimmi Fallonun *The Tonight Show* televiziya şousunda mahnını canlı ifa etdi.
Lunchbox Friends

"**Lunchbox Friends**" — Melani Martinesin ikinci albomu K-12-də ifa olunan səkkizinci mahnı. Musiqi videosu 10 yanvar 2020-ci ildə buraxılıb, klip əvvəllər eyniadlı filmdə göstərilmişdi.

## Haqqında
Martines 17 may 2016-cı ildə Instagram-da mahnının sözləri olan şəkil paylaşdı. 24 iyun 2019-cu ildə mahnıdan olan kiçik snippet yayımlandı.

10 yanvar 2020-ci ildə Martines, pərəstişkarları üçün mahnıya ən yaxşı "əl sıxma rəqsini" göstərmək üçün TikTok müsabiqəsinə başladı. O, həmçinin "After School" mini-albomu üçün sual-cavab zamanı "Lunchbox Friends"in sinql kimi buraxılacağını bildirdi.

## Mövzu
Martines albomun buraxılmasından illər əvvəl verdiyi müsahibədə mahnının yaxın əlaqə istəmədiyi dostlar haqqında olduğunu deyib. Bu insanlar kimin “dost” sayıla biləcəyinə dair yüksək standartlara malikdirlər və onlardan müəyyən bir şəkildə görünmələrini tələb edirlər. Onlar əslində tanımadıqları insanlar haqqında da qeybət və şayiələr yayırlar.

## İstinadlar
E.ə. 515

## Hadisələr
* Sadiabad döyüşü-Makedonya çarı Sarvantas ilə Əhəməni çarı I Dara arasında baş vermiş ilk Makedonya-Əhəməni Savaşı

## Doğumlar
* Parmenid

## Vəfatlar
Oğlaqqıran

**Oğlaqqıran**  —  Novruzda, baharın əvvəllərində qəfildən başlanan küləkli, soyuq günlərə verilən ad; baharın ilk ayı.

## Haqqında
Oxlaqqıran//oğlaqqıran Zəngibasar, Borçalı və Qazax şivələrində baharın ilk ayı mənasında işlənir.

Novruzda, baharın əvvəllərində qəfildən başlanan küləkli, soyuq günlərə Oğlaqqıran adı veriblər. Bu müddətdə qışdan zəif çıxan heyvanlar, ilk növbədə, oğlaqlar – keçi-çəpiş, qoyun-quzu soyuğa davam gətirmir, tələf olurlar. Bu müddət bir çox yerlərdə "danaqıran” adı ilə də tanınır. Elat camaatı həmin dövr üçün "davar doymaz, yatar durmaz, gedər gəlməz” - deyir. Odur ki, bu zaman üçün mərəkdə (samanlıqda) yem ehtiyatı saxlanılır.

Oğlaqqıran ayı ilə bağlı fərqli fikirlər də var. Sentyabr ayının ilk günlərinin "oğlaqqıran dövrü" adlandırılmasına da təsadüf edilir. Buna səbəb isə həmin vaxt oğlaqların daha çox kəsilməsidir. Yaşlı insanlar söyləyirlər ki, "quyruq doğduqdan" sonra oğlaqların ətindən qoxu gəlir. Ona görə də damazlıq oğlaqlar seçilir və qalanları kəsilir. Bu dövrdə yağlı quzu ətindən daha çox çəpiş ətinə üstünlük verilir. Naxçıvan kəndlərində həmin dövrdə belə çəpişlərin bir qismi qurbanlıq kimi kəsilir, damazlıqlar isə sürüyə qatılır. Ta qədimdən Əshabi-Kəhf ziyarətgahına da daha çox "oğlaqqıran dövrü"ndə kütləvi axın başlayardı. 

## Həmçinin bax

* Novruz bayramı 

## İstinadlar
Bu oğlanın həyatı

**Bu oğlanın həyatı** və ya orijinal adı ilə **This Boy's Life** — 1993-cü ildə Tobias Volfla eyniadlı filmin ekranlaşdırılmasıdır. Rejissoru Michael Caton-Cons olan və Tobias Wolffdan ekranlaşdırılan filmdə baş rolları Leonardo Di Kaprio, Duight Hansen, Robert De Niro və Ellen Barkin canlandırıb.

## Süjet xətti

Həyat yoldaşından boşanan Karolin oğlu Tobini də özü ilə aparır və 1950-ci illərdəki Amerikada səyahət səfərinə başlayır. Bəzi şəhərlərdə yeni insanlarla tanış olan və onlarla qısa müddətli əlaqələrə girən Caroline, bu münasibətlərin hər dəfə müvəffəqiyyətsizliklə nəticələnməsindən sonra yenidən yola düşür. Bu arada Tobi də özünə onu tez-tez problemlərə salacaq yeni dostlar tapır.

Yeni həyata başlamaq əzmində olan Karolin nəhayət avtomobil ustası Duaytla tanış olur və onun doğru insan olduğunu düşünərək onunla evlənir. Bununla belə, təqaüdçü hərbçi olan Duayt əslində sadist bir intizamçıdır. Eyni zamanda Tobi də şəhərdən qaçmaq istəyir.

## Nəticə

### Kassa

Film 9 aprel 1993-cü ildə məhdud sayda efirə buraxıldı və həftəsonu 74,425 dollar gəlir əldə etdi; Aprelin 23-də nümayiş etdirildikdən sonra film 10-cu kassada açıldı və 1.519.678 dollar gəlir əldə etdi. Film nəhayət, 4,104,962 dollar gəlir əldə edərək, efirlərdən çıxarıldı.

### Tənqidlər

Film çox müsbət rəylər əldə etmişdir; “Rotten Tomatoes” şərh yığan veb saytı filmə 76%-lik reytinq vermişdir. Metacritic isə filmə 100/60 bal vermişdir.

### Ev mediası

Bu oğlanın həyatı filminin DVD-si 13 May 2005-ci ildə buraxılmışdır.

## İstinadlar
Tobias Volf

Tobias Conatan Ansel Volf (Tobias Jonathan Ansell Wolff ) Amerikalı qısa hekayə yazıçısı, memuarist, romançı və yaradıcı yazı müəllimidir. O, memuarları, xüsusən də "Bu oğlanın həyatı" (1989) və "Fironun ordusunda" (1994) kitabları ilə tanınır. Dörd hekayə kolleksiyası və iki roman yazmışdır.

## Biblioqrafiya

### [[Roman]]lar
* *Ugly Rumours* (1975) 
* *The Barracks Thief* (1984) (qısa hekayə) 
* *Old School* (2003) 

### Kolleksiyalar
* *In the Garden of the North American Martyrs* (1981) 
* *Hunters in the Snow* (1981)
* *Back in the World* (1985)
* *The Collected Short Stories* 
* *The Night in Question* (1997) 
* *Our Story Begins: New and Selected Stories* (2008) 

### Redaktə edilmiş əsərləri
* *Matters of Life and Death: New American Stories* (1983) 
* *Best American Short Stories* (1994)
* *The Vintage Book of Contemporary American Short Stories* (1994) 

### Qeyri-bədii əsərləri
* *[[Bu oğlanın həyatı|This Boy's Life]]* (1989), 1950-ci illərdə uşaqlığı haqqında olan xatirələri 
* *In Pharaoh's Army* (1994), Vyetnam müharibəsində əsgər olaraq gördüyü təcrübələri haqqında xatirələri. 

## İstinadlar
Qarabağ xanlığının bayrağı

**Qarabağ xanlığının bayrağı** — 1807-ci ildə Rusiya imperatoru I Aleksandr tərəfindən Qarabağ xanı Mehdiqulu xana hədiyyə edilən bayraqdır. 2-ci şəkildə isə Qarabağ xanlığının öz bayrağı göstərilib.

## Rusiya İmperiyası tərəfindən verilən bayrağın tarixi
14 may 1805-ci il tarixdə Qarabağ xanlığı ilə Rusiya arasında imzalanmış Kürəkçay müqaviləsinin yeddinci maddəsində bayraq haqqında bu cür qeyd edilir:

1807-ci ildə Küərkçay sülh müqaviləsi imzalanan zamanı verilən bayraq dördkünc, ikiqat ağ qanovuz ipək parçadandır. Bayrağın hər iki üzündəki təsvirlər eynidir. Hər iki tərəfdə Rusiya imperiyasının gerbi təsvir olunub. Boz rəngli ikibaşlı qartalın dimdiyi, gözləri, caynaqları və caynaqlarında tutduğu hakimiyyət rəmzləri, eləcə də qartalın hər iki başında və başlarının üstündə, ortada təsvir edilən iki kiçik və bir böyük tac qızılı rəngdədir. Tacların üstü göy və qırmızı daşlarla bəzənib. Qartalın sinəsində qızılı haşiyəsi olan Avropa qalxanı təsvir edilib. Qalxanın üzərində ağ, qırmızıvə boz rənglərlə Moskva şəhərinin gerbi, Müqəddəs Müzəffər Georginin əksi verilib. Bayrağın kənarlarına gümüşü güləbətin saplarla bafta tikilib, onun üzərində isə uzunsov dairələrdə səkkizləçək güllər və xaçlar salınıb. Bayrağa üç tərəfdən qızılı saplardan və altıləçəkli gül formasında olan zərif gümüş asmalardan saçaq tökülüb.

Qarabağ xanlığı ləğv olunduğundan Mehdiqulu xanın vəfatından sonra ona təqdim edilən bayraq varislərinə verilmədi, yenidən Sankt-Peterburqa qaytarıldı və Sarskoe Selo Saray Cəbbəxanasına təhvil verildi. 1924-cü ildən isə bayraq Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində 461 saylı inventar altında saxlanır.

## İstinadlar
Vanistanəq (Germi)

**Vanistanəq** () — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 229 nəfər yaşayır (51 ailə).

## İstinadlar
Arakel Babaxanyan

**Leo** (, əsl adı **Arakel Qriqoryeviç Babaxanyan**; ) — erməni tarixçisi və yazıçısı. O, İrəvan Universitetinin professoru olmuşdur.

## Həyatı
Arakel Babaxanyan Rusiya imperiyasında, Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. O, məktəbi bitirmiş, özünütəhsillə məşğul olmuşdur. Şuşada və Bakıda "Aror" erməni mətbəəsində, Qazaryan qardaşları mətbəəsində notarius işçisi, teleqraf və menecer kimi işləmişdir. 1895–1906-cı illərdə "*[[Mşak]]*" qəzetinin əməkdaşı, redaktoru olmuşdur. 1906–1907-ci illərdə Gevorq seminariyasında dərs demişdir. 1924-cü ildən ömrünün sonuna kimi İrəvan Universitetində dərs demişdir.

## Elmi fəaliyyəti
O, XX əsrin əvvəllərində Ermənistan tarixinin və mədəniyyətinin əsas problemlərinə dair çoxlu tədqiqatlar dərc etdirmişdir. Onun erməni mətbuatının tarixinə, Rusiyadakı erməni kilsəsinin rəhbəri İosif Arqutinskinin, XIX əsrin ictimai xadimləri, publisistləri və tənqidçiləri Stepan Nəzəryan və Qriqor Artsruninin həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuş erməni dilində monoqrafiyaları var.

Ömrünün son illərində Ermənistanın çoxcildlik tarixi üzərində işləmişdir.

## İstinadlar
Pyotr Panin

Qraf **Pyotr İvanoviç Panin** (; ) — Rusiya hərbi xadimi, baş general və senator. O, Paninlər ailəsindən idi və Nikita Paninin qardaşı olmuşdur. O, Yeddiillik müharibədə şöhrətə bürünmüş, Osmanlıya qarşı müharibədə isə Benderi qalasını ələ keçirmişdir. Panin sonra Puqaçov üsyanının yatırılmasına və Yemelyan Puqaçovun özünün tutulmasına əmr vermişdir.

## Hərbi karyera
Hərbi xidmətə 1736-cı ildə Can Mühafizəsi İzmailovski alayında əsgər kimi başlamış, elə həmin il zabit rütbəsi almış və Krım tatarlarına qarşı fəaliyyət göstərən orduya göndərilmişdir. Onunla birlikdə Perekop və Bağçasarayın tutulmasında iştirak etmiş, sonra isveçlilərə qarşı yürüş edən feldmarşal Lassinin komandanlığı altında xidmət etmişdir. O, Yeddiillik müharibənin əvvəlində artıq general-mayor idi.

O, xüsusilə Qros-Yaqersdorf və Zorndorf döyüşlərində fərqlənirdi. O, 29 avqust 1757-ci ildə "Müqəddəs Aleksandr Nevski" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1759-cu ildə Kunersdorfdakı qələbənin əsas səbəbkarı idi və buna görə ona general-leytenant rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* Гейсман П. A., Дубовской A. H. Панин, Петр Иванович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896–1918.
* Георгиевские кавалеры: Сборник в 4 т. Т. 1: 1769–1850 / Сост. А. В. Шишов. — М.: Патриот, 1993. -С.51-- 54.
* Знаменитые россияне XVIII–XIX веков: Биографии и портреты. По изд. вел. кн. Николая Михайловича "Русские портреты XVIII и XIX столетий" / Сост. Е. Ф. Петинова. — 2-е изд. — СПб.: Лениздат, 1996. — С. 337–338.
* Кавалеры ордена святого Георгия Победоносца / Сост. С. Григорьев, В. Захаров. — СПб.: НКПЦ "Хронограф", 1994. -С. 69–76.*
* Крестьянская война 1773–1775 гг. в России. (Восстание Пугачева): Документы из собрания Гос. ист. музея. — М.: Наука, 1973. — 440 с.
* Лебедев П. С. Графы Никита и Петр Панины. — СПб.: тип. Д. Е. Кожевникова, 1863. — 375 с.
* 
* Панин П. И. Наставление от предводителя Второй армии генерал-аншефа… графа Панина войску, ему врученному на предводительство в наступательные действия против войска турецкого. — М.: Университ. тип., 1770.-15 с.
* "Русские портреты XVIII и XIX столетий", выпуск 2, № 106
* 

## Xarici keçidlər
* Павел I, Панин П. И. Переписка в.к. Павла Петровича с гр. Петром Паниным // Русская старина, 1882. — Т. 33. — № 2. — С. 403–418; № 3. — С. 739–764. 
* Панин П. И. Записка, каким образом предводителем второй армии генералом графом Паниным начато производиться предпринятое Российско-императорским двором и ему порученное намерение, клонящееся к поколебанию татарских орд против нынешнего их подданства (1770) // Русский архив, 1878. — Кн. 3. — Вып. 12. — С. 451–482. 
* Панин П. И. Письма графа Петра Ивановича Панина к брату его графу Никите Ивановичу / Предисл. П. И. Бартенева, заметка Д. Масловского // Русский, 1888. — Кн. 2. — Вып. 5. — С. 65–93.
Şuşa Dərman Bitkiləri Muzeyi

**Şuşa Dərman Bitkiləri Muzeyi** və ya **Yaşıl aptek-muzey** — Azərbaycanın Şuşa şəhərində yerləşmiş aptek-muzey. Dərman bitkilərinə həsr olunmuş bu muzey 1992-ci ilin mayında erməni işğalı səbəbilə fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Tarixi
Dərman Bitkiləri Muzeyi 29 iyul 1984-cü ildə Şuşa şəhərində Vaqif poeziya bayramında açılmışdır. Muzey Mehmandarovların yaşayış kompleksinə daxil olan bərpa edilmiş Təzə məhəllə məscidində fəaliyyət göstərirdi. Bərpa prosesi zamanı məscidə bədii tərtibat verilərkən milli xüsusiyyətlər qorunub-saxlanılmış, abidə orijinal halına qaytarılmış, tavanları təbii bitki boyaları ilə rənglənmişdir. Muzeyin direktoru Əmirşah Məmmədov olmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Muzeydə çobanyastığı, boymadərən, gülxətmi, bağayarpağı, ətirşah, qatırquyruğu, yovşan, gicitkən, qırxbuğum, dağtərxunu, adaçiçəyi, darçın, dağnanəsi, ümumiyyətlə, 50-dən çox dərman bitkisi nümayiş etdirilirdi. Ağacdan toxunmuş dibçək və səbətlərdə əkilən dərman bitkiləri muzeydə dağ bağçası təəssüratı oyadırdı. Muzeydəki dərman bitkilərinin hamısı Şuşanın yaylaqlarında, dağ və yamaclarında yetişmiş bitkilər idi.

Muzeyin bir bölməsi keçmiş təbabətdə istifadə edilən alətlərə həsr olunmuşdu. Burada qab-qacaq, saxsıdan düzəldilmiş mis həvəngdəstə, dərman hazırlamaq üçün şüşə qablar, manqal, sandıq, gülab qabı, kasa və cam nümayiş etdirilirdi. Muzeyin divarlarında Mirzə Sadıq Lətifov, Mirzə Məmmədqulu Təbib, Mir Möhsün Nəvvab, Mirzə Cavad bəy Qayıbov, Mirzə Hüseyn, Kərim bəy Mehmandarov kimi el təbiblərinin yağlı boya ilə çəkilmiş portretləri asılmışdı. Bir guşədə isə xalq həkimlərinin təbabətə aid əsərlərindən ibarət ekspozisiya təşkil olunmuşdu. Xarici qonaqlar üçün izahlar Azərbaycan dili ilə yanaşı, həm rus, həm də ingilis dilində verilmişdi.

Muzeyin tərkibində 666 nömrəli aptek fəaliyyət göstərirdi. Aptekdə əhaliyə əczaçılıq xidməti göstərilir, təbii bitkilər və onlardan hazırlanan dərmanların açıq satışı təşkil olunurdu. Dərman bitkilərindən dəmləmə və bişirmə şəklində elə muzeydə istifadə olunurdu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Təbabəti Muzeyi

## İstinadlar
Güllələnmiş heykəllər

**Güllələnmiş heykəllər** — Şuşa şəhərində yerləşən abidə.

## Tarixi
1982-ci ildə Heydər Əliyevin göstərişi ilə Şuşa şəhərində Üzeyir Hacıbəylinin, Xurşidbanu Natəvanın və Bülbülün heykəli ucaldıldı. 1992-ci il birinci Qarabağ müharibəsi zamanı heykəllər erməni vandalizmi nəticəsində zərər görmüşdür. Natəvanın baş barmağı yox idi, Üzeyir bəyin eynəyi sındırılmışdı, Bülbülün isə tunc alnı qabarmışdı. Ermənilər heykəlləri Ermənistana aparıb, orada əridib satmaq fikrində idilər. Lakin bundan xəbər tutan Polad Bülbüloğlu, Heydər Əliyevə müraciət etmişdir. Görülmüş tədbirlər nəticəsində, Heydər Əliyev tərəfindən 1993-cü ildə həmin heykəllər Bakıya gətirilib, 2000-ci ildən muzeyin kolleksiyasına daxil edilib.

2020-ci il ikinci Qarabağ müharibəsi zamanı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri noyabrın 8-i Şuşa şəhərini azad etmişdir. 2021-ci ildə İlham Əliyevin göstərişi ilə heykəllər İncəsənət muzeyindən götürülüb, yenidən Şuşa şəhərinə gətirilmişdir.

## Filmoqrafiya
* Güllələnmiş heykəllər (film, 2002)

## İstinadlar
Şuşa Daş Sənətkarlığı Muzeyi

**Şuşa Daş Sənətkarlığı Muzeyi** – Azərbaycanın Şuşa şəhərində yerləşmiş muzey. Daş sənətkarlığına həsr olunmuş bu muzey 1992-ci ilin mayında erməni işğalı səbəbilə fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Tarixi
Şuşa Daş Sənətkarlığı Muzeyi 1983-cü ildə Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi əməkdaşlarının və şəhər camaatının birgə layihəsi ilə yaradılmışdı. Muzey Gəncə qapısının mühafizə zonasında açıq səma altında fəaliyyət göstərirdi. Bu muzey Azərbaycanda daş sənətkarlığına həsr olunmuş ilk muzey idi.

Muzey 1992-ci ildə erməni işğalı zamanı dağıdılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Muzeydə Usta Qənbər Qarabaği, Məşədi Xaspolad, Kəblə Əkbər, Məmmədyar kimi bir çox Qarabağ memarları, nəqqaşları, xəttatları, daşyonanları və başqa sənətkarların müxtəlif dövrlərə aid 150-yə yaxın yazılı və epiqrafik sənət əsəri sərgilənirdi. Şuşanın daş sənəti tarixini və xalq sənətkarlarının daş üzərindəki sənətkarlığını əks etdirən bu əsərlər arxeoloji qazıntılar zamanı Şuşa rayonunun ərazisində aşkarlanmışdır.

Muzeydə nümayiş etdirilən oyma, yonma və kəsmə üsullarla düzəldilmiş, milli naxışlı bulaqaltı və sütunaltı daşlar, bəzəkli qapı tağları kompozisiyası, buxarı, quyu, səki və pilləkən daşları, iri ölçülü ləyənlər və məhəccərlər, su qazanları, novlar, yonma texnikasına dair nümunələr nümayiş etdirilirdi. Bu sənət əsərlərinin müəllifləri daş alətlər vasitəsilə onların üzərini bəzəmiş və yüksək keyfiyyətli sənətkarlıq nümunələri yaratmışdırlar.

## Həmçinin bax
* Şuşa Dərman Bitkiləri Muzeyi

## İstinadlar
Striptiz klub

**Striptiz klub** və ya **Striptiz klublar** — ilk növbədə striptizçilərin ifa etdiyi striptiz olmaqla müxtəlif erotik rəqslərin olduğu və yalnız böyüklərə xidmət göstərən xüsusi  məkanlardırlar. Bu yerlər adətən gecə klubu və ya bar konsepsiyası formasında olurlar. Amerika tipli striptiz klubları ilk dəfə Şimali Amerikada İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaranmışdır. 1940-cı illərin sonunda Asiyaya və 1950-ci illərdə isə Avropaya yayılmışdır.

2005-ci ildəki statistik məlumatlara görə qlobal striptiz klubu sənayesinin gəlirlərinin 75 milyard ABŞ dollarına çatdığı təxmin edilir.

## İstinadlar
Grand Theft Auto VI

**Grand Theft Auto VI** — Hazırda Rockstar Games tərəfindən inkişaf etdirilməkdə olan videooyun. Grand Theft Auto oyun seriyasının səkkizinci hissəsidir, Grand Theft Auto V (2013) oyunun davamıdır. Uzun müddət davam edən fərziyyə və sızmalardan sonra Rockstar 2022-ci ilin fevral ayında oyun üzərində işlədiyini təsdiq etdi. Oyunun tamamlanmamış versiyasından olan görüntülər sentyabr ayında sızdırılaraq, videooyun tarixində ən böyük sızdırılma hadisəsi kimi qeyd olundu.

2023-cü ilin dekabrında çıxan GTA 6-nın ilk traileri 24 saat ərzində 93 milyon baxış topladı.

2025-ci ilin mayda çıxan GTA 6-nın iinci traileri 24 saat ərzində 475 milyon baxış topladı.

## İstinadlar
Süleyman Sani Axundovun evi

**Süleyman Sani Axundovun evi** —  Şuşa şəhərində XVIII əsrdə tikilmiş yaşayış evi. Culfalar məhəlləsində yerləşir. XVIII əsrin memarlıq abidəsidir. Sani təxəllüslü — Azərbaycan dramaturqu, nasir, maarif xadimi, Əmək Qəhrəmanı (1932) Süleyman Sani Rzaqulu bəy oğlu Axundovun yaşadığı ev. 1992-ci ildə Şuşa şəhəri işğala məruz qalandan sonra dağıdılmışdır. 
## Tarixi
Süleyman Sani Axundovun evi Şuşa şəhərində Culfalar məhəlləsində, hal-hazırda Əbdülkərim bəy Mehmandarov küçəsində yerləşir. Bina XVIII əsrdə inşa edilib. Süleyman Sani Rzaqulu bəy oğlu Axundov Azərbaycan dramaturqu, nasir, maarif xadimi, Əmək Qəhrəmanıdır (1932). Ədəbiyyatda həmsoyadı Mirzə Fətəli Axundovdan fərqlənmək üçün ərəbcə "ikinci" mənasını daşıyan "sani" sözünü özünə ləqəb götürmüş yazıçı 3 oktyabr 1875-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Ev şəhərin Culfalar məhəlləsində yerləşir. Yazıçının evi bir mərtəbəli olub, üç otaqdan ibarət idi. 

Süleyman Sani Axundovun evi 8 may 1992-ci ildə Şuşa şəhərinin işğalından sonra erməni terrorçuları tərəfindən dağıdılıb. Şəhər azad edildikdən sonra binanın xarabalıqları aşkar edilib.

Süleyman Sani Axundovun evi Şuşada bərpa olunan abidələrin siyahısına daxildir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şuşa abidələri
Şuşa qrupu

"**Şuşa qrupu**" () və ya **RSDFP-nin Şuşa qrupu** — Rusiya imperiyası dövründə RSDFP-nin tərkibində mövcud olmuş və Şuşa ərazisində, həmçinin yaxın kəndlərdə fəaliyyət göstərmiş yeraltı siyasi bolşevik təşkilat.

## Tarixi
RSDFP-nin "Şuşa qrupu" 1905-ci ilin iyununda RSDFP Qafqaz İttifaq Komitəsi və Bakı Komitəsinin köməyi ilə yaradılmışdır. Qrupun üzvləri 3 həftə ərzində şəhərdə usta köməkçiləri və prikazçiklərindən ibarət 4, həmçinin yaxın kəndlilərin birində azərbaycanlılardan ibarət 3 dərnək təşkil etmişdilər. Onlar toxucular, əyiricilər, sənətkarlar, şəhər real məktəbinin şagirdləri və kəndlilər arasında inqilabi iş aparmışdılar. 1905-ci ilin yayında ayaradılan gizli mətbəədə intibahnamələr, vərəqələr və s. inqilabi ədəbiyyat çap edilmiş, zəhmətkeşlər arasında yayılmışdır. Şuşa bolşevikləri "*[[Proletari (qəzet)|Proletari]]*" qəzetinin redaksiyası ilə məktublaşmış, vərəqə, intibahnamə və s. nəşrlərini onlara göndərirdilər. Şuşaya "*Proletari*" qəzeti və digər bolşevik ədəbiyyatı da gətirilirdi. Rusiyada 1905–1907-ci illər inqilabı dövründə "Şuşa qrupu"nun rəhbərliyi ilə tətillər, nümayiş və mitinqlər keçirilmişdir. "Şuşa qrupu" Pyotr Stolıpinın səyləri ilə əlaqədar öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

## İstinadlar
Qanku

**Qanku Kişi** və ya sadəcə  – Yaponiya rəssamı. Kişi rəssamlıq məktəbinin qurucusudur.

## Həyatı
Qanku 1749-cu ildə Yaponiyanın Kanazava şəhərində doğulmuşdur. 1784-cü ildə Kioto şəhərində Arisuqava ailəsinin malikanəsində xidmət göstərməyə başlamışdır. Daha sonra imperiya sarayında işləməyə başlamış və həyatının son illərində *"Eçizen kamisi"* tituluna layiq görülmüşdür.

Qanku özünü öyrədən rəssam olmuş və Kano məktəbinin texnikalarını öyrənmişdir. O, Çin rəssamı Şen Tsuandan və Maruyama-Şico məktəbindən təsirlənmişdir. Qankunun stili digər rəssamlıq məktəbləri ilə eklektik olmuşdur. Qankunun oğlu Qantay və onun kürəkəni Qanryo ilə yanaşı, Qanku tərəfindən övladlığa götürülmüş Renzan, Yokoyama Kazan və Şiray Kayo da Kişi məktəbinin rəssamları olmuşdurlar. Bütün bu rəssamlar quş və çiçək rəssamlığında, eləcə də, heyvan rəsmlərində ustalaşmışdırlar. Qanku, xüsusilə, pələng təsvirləri ilə tanınmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şuşa qalasının açarı

**Şuşa qalasının açarı** — Qarabağ xanlığının inzibati mərkəzi Şuşa şəhərinin qala qapısının açarı.

## Təsviri

Şuşa qalasının açarı gümüşdən hazırlanaraq qızılı və gümüşü saplarla toxunmuş qotazlarla işlənib.

## Tarixi

Açarlar Çar Rusiyasının Şuşanı işğalı zamanı qənimət kimi götürülmüşdür. Daha sonra 1924-cü ildə Tiflis şəhərindəki Qafqaz Hərb Tarixi Muzeyindən alınmışdır. Gümüşü saplı qotazları olan açar ehtiyac olduğundan Muzeyin Bərpa laboratoriyası tərəfindən bərpa və konservasiya edilmişdir. Açar gümüşə xas qaralmadan və oksid təbəqəsindən təmizlənmiş, qoruyucu təbəqə ilə örtülmüşdür. Açarın qotazları isə təmizlənmiş, sökülmüş, itirilmiş hissələri, saçaqlarının zədələnmiş ipləri bərpa və konservasiya olunmuşdur. Gümüş açar laboratoriyanın əməkdaşı Tural Nəbiyev, qotazlar isə Nuridə Hüseynova tərəfindən bərpa və konservasiya olunmuş və fonda təhvil verilmişdir.

## Mühafizə yeri

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Silahlar və bayraqlar fondunda Şuşa qalasının gümüş açarları mühafizə olunur.

## İstinadlar
Şuşinski listok

**Şuşinski listok** (, mənası "*Şuşa vərəqi*") — Rusiya imperiyasında liberal ictimai-siyasi və ədəbi qəzet.

## Tarixi
1911-ci ilin iyunundan 1914-cü ilin avqustuna qədər Şuşada həftədə 2–4 dəfə çıxmışdır. Tam olmayan məlumata görə, 63 nömrə çıxmışdır. Redaktoru və naşiri Ş. A. Melik-Qaraközov idi.

## İstinadlar
Heydər türbəsi (Şuşa)

**Heydər türbəsi** — Şuşa şəhəri, Ocaqqulu küçəsində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-dini türbə.

2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən 340 inventar nörməsi ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi kimi qeydə alınıb.

2021-ci ildə üzərində və mühafizə zonalarında reklam qurğularının yerləşdirilməsi qadağan edilib.

## Həmçinin bax

* Vaqif türbəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şuşa İli

**Şuşa İli** — Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən Şuşa şəhərinin əsasının qoyulmasının 270 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı.

## Sərəncamın mahiyyəti

44 günlük Vətən müharibəsində rəşadətli Azərbaycan Ordusu Şuşa şəhərinin 2020-ci il noyabrın 8-də işğaldan azad edilməsindən sonra sonra şəhərdə infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpasına başlanılması, quruculuq işlərinin təşkilində çevikliyin, səmərəliliyin təmin olunması üçün burada dövlət idarəetməsinə böyük diqqət yetirilməsi məqsədilə tədbirlərin təşkil edilməsi məqsədilə verilmiş sərəncam..

## Sərəncamın əhəmiyyəti

Keçiriləcək tədbirlərlə 270 il öncə inşa edilən Şuşa qalası şəhər mədəniyyəti, tarixi, yerləşdiyi coğrafiyası, bəşər mədəniyyətinə verdiyi töhfəsi ilə dünyada tanınacaq, erməni yalanı və revanşistləri bir daha ifşa ediləcək. Keçiriləcək toplantılar, forumlar, konfranslar dünya ictimaiyyətinə bir daha çatdıracaq ki, Şuşa Azərbaycan xalqı tərəfindən əsası qoyulan məskəndir. Şuşa Qarabağın inzibati, iqtisadi mərkəzi, inkişaf etmiş şəhəri, Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biridir.

## "Şuşa İli" çərçivəsində görülmüş işlər
* "Xarıbülbül" Musiqi Festivalı. Şuşa! 12.05.2022
* Şuşada ilk beynəlxalq şahmat turniri 21 – 24 sentyabr 2022.
* "Vikipediya Şuşanı Sevir" layihəsi
* "Şuşaya salam" Beynəlxalq Poeziya layihəsi

## İstinadlar
Ümaslan

*Ümaslan-i Ülya (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
*Ümaslan-i Süfla (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Siyah (dəqiqləşdirmə)

*Siyah — rəng.
*Siyah Gilə — İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.  
*Siyah-Çal — 
*Siyah (Germi) — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Dacia Sandero

**Dacia Sandero** — Rumıniya istehsalçısı Dacia tərəfindən istehsal edilən subkompakt avtomobildir. O, 2007-ci ildə buraxılıb və hazırda üçüncü nəsildədir. O, həmçinin Rusiya, Latın Amerikası, İran, Misir və Sub-Sahara Afrikası kimi seçilmiş bazarlarda **Renault Sandero** kimi satılıb.
Merzifonlu Qara Mustafa Paşa Məscidi

**Merzifonlu Qara Mustafa Paşa Məscidi** və ya **Paşa Məscidi**, Merzifon mahal mərkəzində olan və 1666-cı ildə Osmanlı Sadrazamı Merzifonlu Qara Mustafa Paşa tərəfindən inşa edilən məscid, eyni zamanda nahiyənin ən böyük məscididir. 

## Tarix
Məscid 19. Osmanlı Sultanı IV. Mehmed dövründə tikilmişdir.

## Memarlığı
Məscid düzbucaqlı formada olub, yonma daşdan tikilmişdir. İbadət bölməsi iki hissədən ibarətdir. Məscidin əsas ibadət bölməsi tək günbəzlidir. Sütunlar arası kəsiklərdən orta hissəsi iri yarımqübbəli taxçaya çevrilmişdir. Bölmələr kiçik günbəzlərlə örtülmüş və əsas ibadət yeri ilə birləşdirilmişdir. Orta hissədəki taxçanın hündürlüyü yanlardan hündür olduğundan məscidin daxili tərtibatı fərqli dizayna malikdir. Üç sıra pəncərələr məscidi işıqlandırır. 

## Bərpa
Vəqflər Ümumi Müdirliyinə məxsus Qara Mustafa Paşa Məscidinin təmiri üçün bərpa layihələri Merzifon Müftiliyinin dəstəyi ilə Vəqflər Ümumi Müdirliyi tərəfindən həyata keçirilmiş və məscid 2005-ci ilin sentyabr ayının əvvəlində istifadəyə verilmişdir. 

## Qalereya

Kara Mustafa Paşa Cami Şadırvanı.jpg|Məscidin həyətində fəvvarə
Kara Mustafa Paşa Cami Şadırvan külahı.jpg|Fəvvarə konusunun içərisində Ziləli Eminin çəkdiyi mənzərə rəsmləri *mərhum Osmanlı rəssamlıq sənətinin* nümunəsidir.
Kara Mustafa Paşa Cami Avlu girişi.jpg|Məscidin həyətinin üstü örtülü bazarın giriş qapısı
Kara Mustafa Paşa Cami Giriş kapısı ve kitabe.jpg|Məscidin giriş qapısı və onun kitabəsi
Kara Mustafa Paşa Cami merzifon.jpg|Məscidin ümumi görünüşü
Kara Mustafa Paşa Cami.jpg|Məscidin ümumi görünüşü
Kara Mustafa Paşa Cami iç mekan (2).jpg|Məscidin interyerinin ümumi görünüşü
Kara Mustafa Paşa Cami Genel görünüm.jpg|Məscidin ümumi görünüşü


## Mənbə
Şeyx Ədəbalı türbəsi

Şeyx Ədəbalı türbəsi Osmanlı dövlətinin mənəvi və ruhani yaradıcısı Şeyx Ədəbalının cənazəsinin yerləşdiyi türbədir.

Türbə Orxan Qazi tərəfindən Köhnə Biləcik şəhərinin əsasının qoyulduğu vadinin arxasında kiçik bir təpə üstündə inşa edilmişdir. Əvvəllər günbəzli olan, lakin yunanların hücumları nəticəsində dağıdılan türbənin üzərinə kirəmitli dam örtülmüşdür. Zal və iki ayrı otaqdan ibarət olan türbədə böyük otaq mehrablı məscid, qarşı tərəfdəki otaq isə söhbət otağı və qonaqxana kimi istifadə olunmuşdur.

Şeyx Ədəbalı və qohumlarının yerləşdiyi hissədə günbəzli tavan düzbucaqlı formada olmaqla yeddi böyük və dörd kiçik sənduqə mövcuddur.

## Mənbə
* Ebul Faruk Önal - Osman Doğan, Osmanlı'nın Manevi Önderlerin Şeyh Edebâli ve Türbesi, İstanbul 2012, Çamlıca Basım Yayın
Şeyx Ədəbalının Əskişəhərdəki türbəsi

**Şeyx Ədəbalının Əskişəhərdəki türbəsi** — Əskişəhərin Odunbazarı məzarlığında olan, cənazəsi Biləcikdə dəfn edilən Şeyx Ədəbalının adına Əskişəhərdə inşa edilən türbədir.

## İstinadlar
Məhsa Əmini etirazları

**Məhsa Əmini etirazları** və ya **2022 İran etiraz aksiyaları** — İranda 16 sentyabr 2022-ci ildə Məhsa Əmininin ölümündən sonra başlayan etirazlar və vətəndaş iğtişaşlarıdır. İddia olunur ki, sentyabrın 13-də Tehranda əxlaq polisi tərəfindən həbs edilərkən Məhsa Əmininin hicabının altından bir az saç görünürmüş. O, təcridxanaya aparılandan bir müddət keçmiş komaya düşüb və 3 gün sonra xəstəxanada ölüb. Polis zabitləri onun başına zərbələr vurulduğunu və qadının maşınlardan birinə çırpılması barədə xəbərləri təkzib edirlər. Bəzi qadınlar cəsarətlə hicablarını cırıb yandırırlar.

## Etirazlar
Etiraz aksiyaları Tehranda başlayıb, daha sonra Kürdüstan əyalətinin Saqqız, Sənəndəc, Divandərrə, Bənə və Bicar şəhərlərinə, daha sonra isə İranın digər bölgələrinə yayılıb. Həmədan, Kirmanşah, Məşhəd, Səbzevar, Qum, Amol, Babol, İsfahan, Kirman, Şiraz, Təbriz, Rəşt, Sarı, Kərəc, Çalus, Növşəhr, Tonekabon, Ərak şəhərlərində bu etirazlar ilk gündən sürətlə böyüyüb. 23 sentyabr 2022-ci il tarixinə ən azı əlli etirazçı öldürülüb. Etirazlara cavab olaraq, İran hökuməti etirazları yatırmaqla yanaşı, etirazçıların təşkilatlanma qabiliyyətini azaltmaq üçün Instagram və WhatsApp kimi proqramlara girişi və interneti məhdudlaşdırıb. Bunlar İranda 2019-cu il etirazlarından sonra internetin tamamilə bağlandığı ən sərt məhdudiyyətlər ola bilər.

## Azərbaycandan dəstək
27 noyabr 2022-ci ildə Azərbaycanda gənc qızlar Cənubi Azərbaycandan olan azərbaycanlı qızların təşəbbüskarı olduğu fləşmoba dəstək veriblər. Aksiya birinci növbədə İranda öz hüquqları uğrunda mübarizə aparan gənclərə, xüsusilə rejim polisi tərəfindən öldürülmüş azərbaycanlı Hədis Nəcəfi, Əsra Pənahi, Aylar Həqqi və başqa qadınlara həsr edilib. İlk video Təbrizdə, ikinci video isə Bakıda çəkilib. Aksiya özündə arxasını kameraya tutaraq saçını bağlayan qızı ehtiva edir. Onlar bu yolla Kərəc şəhərində öldürülmüş Hədis Nəcəfini simvolizə ediblər. Hər iki videoda səsləndirilən musiqi etnomusiqiçi Ariya Türkanburlunun bəstələdiyi "Qadın marşı"-dır. Bu marş Cənubi Azərbaycanda hərəkatın simvollarından birinə çevrilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aksiyada öldürülmüş azərbaycanlılara dəstək fləşmobu / Voice Of South Azerbaijan