open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marçello Mastroyanni

**Marçello Mastroyanni** () — İtaliya aktyoru.

## Həyatı
Marçello Vinçenso Domeniko Mastroyanni 28 sentyabr 1924-cü ildə İtaliyada anadan olmuşdur. Uşaqlığı, eləcə də gəncliyi Turin və Roma şəhərlərində keçmişdir. Bu dövrdə tamaşalar son dərəcə neorealist üslubunda hazırlanırdı. İş elə gətirir ki, aktyorun çəkildiyi ilk filmlər də bu üslubda olur.

Lukino Viskontinin "Bəyaz gecələr" və Mario Moniçellinin "Naməlum cinayətkarlar" filmlərində çəkilən Mastroyanni Fellininin "Şirin həyat" filminə çəkiləndən sonra daha da məşhurlaşır. Bu ekran əsəri onu bütün Avropaya tanıdır.

1961-ci ildə kino tənqidçiləri Mastroyanninin "Gecə" filmində (rejissor: Mikelancelo Antonioni) ifa etdiyi obrazı müzakirə edirlər. Bu aktyorun iştirakı ilə sonralar çəkilmiş "İtalyansayağı boşanma" filmi də uğur qazanır. Marçello bu kinoda Stefaniya Sandrelli ilə birgə çəkilmişdi. Bu əsərin rejissoru Pyetro Cermi olmuşdur.

O, ardıcıl olaraq iki dəfə Britaniya kino akademiyasının mükafatını qazanmışdır. Daha sonra isə Federiko Fellininin "Səkkiz yarım" filmində çəkilən aktyor burada Klaudiya Kardinale ilə tərəf-müqabil olmuşdur. Elə bu filmin çəkildiyi ildə də ona "Dünən, bu gün, sabah" layihəsində Sofi Lorenlə işləmək nəsib olur.

Mastroyanni ilk dəfə 1946-cı ildə Flora Karabella ilə ailə həyatı qursa da o, əsl məhəbbətini Fransada tapır. Məhz orada aktrisa Katrin Denövlə evlənir və onların bir qızı dünyaya gəlir.

XX əsrin 70–80-ci illərində Mastroyanni əvvəlki illərə nisbətən daha çox filmdə çəkilir. Hər il onun iştirakı ilə bir neçə film kinoteatrlara çıxırdı. 1986-cı ildə isə o, Kann kinofestivalının mükafatını qazanır və "Oskar"a namizəd göstərilir.

M. Mastroyanni son kino rollarından birini 1994-cü ildə rejissor Robert Oltmanın "Yüksək dəb" filmində ifa etmişdi.

Marçello Mastroyanni 19 dekabr 1996-cı ildə Fransanın Paris şəhərində vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

* Kino → Marçello Mastroyanni

## Həmçinin bax
Klaudiya Kardinale

**Klaudiya Kardinale** (; ) — İtaliya aktrisası. 1960 və 1970-ci illərdəki rol aldığı filmlərlə tanınmışdır. O İtaliya və beynəlxalq filmoqrafiyada əhəmiyyətli yerə sahibdir. Kardinale öz dövrünün ən parlaq ulduzlarından biri olub. Klaudiya Kardinale "İtaliya qarşısında xidmətlərə görə" ordeni, "Fəxri legion" ordeni və Tunisin "Xidmət ordeni" kimi mükafatlara sahibdir. 

Klaudiya Kardinale fəal ictimai mövqeyi ilə də məşhurdur. İllər ərzində Kardinale qadın hüquqları mövzusunda açıq danışmış və 2000-ci ilin mart ayından etibarən UNESCO-nun Qadın Hüquqlarının Müdafiəsi üzrə xoşməramlı səfiri olmuşdur. 2011-ci ilin fevral ayında "Los Angeles Times" jurnalı Kardinaleni kino tarixinin ən gözəl 50 qadını siyahısına daxil etmişdir.
## Həyatı
Klaudiya Kardinale 1938-ci ildə Tunisdə anadan olmuşdur. Anası İolanda Qreko Trapanidən idisə, atası italyan idi. Onun doğma dili fransız dili idi, ona görə də rejissor Lukino Viskontinin "Leopard" filminin çəkilişləri zamanı Klaudiya Kardinale öz replikalarını ucadan səsləndirməklə öyrənirdi.

Klaudiya 1957-ci ildə Tunisin ən cəlbedici italyan gözəli kimi Venesiya kinofestivalına dəvət alır. Daha sonra İtaliyanın ən şöhrətli rejissorları olan Federiko Fellini və Lukino Viskontinin filmlərində çəkilməyə nail olur.

Klaudiya Kardinale 2 dəfə ailə qurmuşdur: Franko Kristaldi və Paskuale Skuityeri ilə. O, XX əsrin 80-ci illərinin sonundan Parisdə yaşamağa başlamışdır. 2008-ci ildə Şərəf Legionu ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Kardinale 23 sentyabr 2025-ci ildə, 87 yaşında, ömrünün son illərini yaşadığı Paris yaxınlığındakı Nemursda vəfat edib. Agentinin sözlərinə görə, aktrisa dünyasını dəyişərkən uşaqlarının əhatəsində olub.

## Ailəsi
* Oğlu — Patrisio.
* Qızı — Klaudiya.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Gian Piero Brunetta, *Storia del cinema italiano.* Volume quarto: Dal miracolo economico agli anni novanta 1960—1993, Roma, Editori Riuniti, 1993, ISBN 88-359-3788-4.
* Simona Previti, *Claudia Cardinale,* Edizioni L’Epos, Clana La carrozza d’oro, 2011. ISBN 978-88-8302-381-1
* Alberto Moravia, *Claudia Cardinale. Dialogo e fotografie,* Ghibli, 2015. ISBN 978-8868010676
* Frédéric Schiffter, *Dolce Claudia, suivi de Eloge de la starlette,* Francia, Archivio Graziano Arici, 2014. ISBN 979-1090294127
* Bruno Vespa, *Bellissime! Le donne dei sogni italiani dagli anni '50 a oggi*, Roma, Rai Libri, 2020. ISBN 978-88-397-1799-3
* Gigi Marzullo, *La vita è un sogno,* Roma, Rai Libri, 2022. ISBN 9788839718365
* Cristina Jandelli, *Tre studi su Claudia Cardinale*, Venezia, Marsilio, 2022. ISBN 9788829715961
* Francesco Piccolo, *La bella confusione,* Roma, Giulio Einaudi Editore, 2023. ISBN 9788806231538
* Moravia, Alberto, *Claudia Cardinale,* Flammarion, Paris 2010, 96 pages, ISBN 978-2-0812-4009-4

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Tərəzi

**Tərəzi** — müxtəlif əşyaların, maddələrin və digər materialların kütləsini və ya çəkisini müəyyən etmək üçün nəzərdə tutulmuş ölçü cihazı. Müxtəlif növləri var: qollu, elektron və s.
 
right|thumb|200px|Düyü kisələrini çəkmək üçün elektron tərəzi
right|thumb|250px|Çəki daşları və tərəzi
right|thumb|250px|Kiçik ölçülü cisimlərin kütləsini təyin etmək üçün müasir tərəzi
Xəndəkotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Çoxillik hündür otdur. Tamkənarlı yarpaqları növbəli düzülür. Qırmızı-bənövşəyi, göy, çəhrayı, sarı, ağ və s. çiçəkləri qıvrım çiçək qrupunda yerləşir. Ləçəkləri boruvarıdır. Meyvəsi toxumçadır. Avropa, Cənubi Asiya və Şimali Afrikada 25-dək, Azərbaycanda 3 növü məlumdur. Rütubətli yerlərdə bitir. Dərman xəndəkotunun () kök və kökümsovunda alkaloid və aşı maddəsi var. Tibdə və baytarlıqda iltihaba qarşı və qankəsən dərman kimi istifadə edilir. Azərbaycanda bitən cod xəndəkotu () donuz və adadovşanları üçün yemdir. Hər 2 növ yaxşı balverən, həmçinin boyaq bitkisidir. Yoğunkök xəndəkotu yeyilir. Qafqaz xəndəkotu, iriçiçək xəndəkotu və s. dekorativ bitki kimi becərilir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xibin

**Xibin** — Kola yarımadasında yerləşən böyük dağ massivi. Geoloji yaşı 350 mln il civarındadır. Ən yüksək nöqtəsi - Yudıçvumçor dəniz səviyyəsindən 1200 m yüksəklikdə yerləşir. Mərkəzində Kukisvumçor və Çasnaçor platoları yerləşir.

## İstinadlar
Kola yarımadası

**Kola yarımadası** (Murman) — Rusiyanın Avropa hissəsinin şimal-qərbində Murmansk vilayətində yerləşir. Barens və Ağ dənizin sahilindədir.
Sahəsi 100000&nbsp;km²-a yaxındır.

Yarımadanın qərb hissəsində Xibin (hündürlüyü 1200 m-ə çatır) və Lovozer tundrası (hündürlüyü 1120 m-ə çatır) dağ massivləri var.

Şimal hissəsində tundra bitki örtüyünə sahib olsa da, cənub hissəsi meşə-tundra və tayqa zonasına düşür.

Əsas gölləri İmandra gölü, Umbozero gölü və Lovozero gölüdür.

## Mənbə
* Карты Кольского полуострова
* Сказочный Мурман
* Минералы Кольского полуострова
14 yaşlı kiçik rəqqasə

**14 yaşlı kiçik rəqqasə** () — Fransız rəssamı və heykəltəraşı Edqar Deqanın hazırladığı məşhur heykəl.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xibinit

**Xibinit** — qələvi maqmatik süxur.

Adı Xibin dağ massivinin adından götürülmüşdür.

İridənəli, evdialitli nefelinli siyenitdir. Qələvi çöl şpatı, nefelin, egirin, arfvedsovit və s. minerallardan ibarətdir. Tikinti materialı kimi işlədilir.

## İstinadlar
Xətti funksiya

**Xətti funksiya** —  y =kx+b. şəklində funksiya.

Təyin oblastı: D(y)=R;
Bunun təyin oblastıdır.

Qiymətlər çoxluğu: E(y)=R

Artımı arqumentin artımı ilə mütənasibdir, qrafiki isə düz xətdir. Koordinat oxları üzərində miqyas eynidirsə, k bucaq əmsalı xətti funksiya qrafiki ilə Absis (Ox) oxu arasındakı \phi bucağın tangensinə bərabərdir (k=tg \phi). *b*=0 olarsa, Xətti funksiya bircinsdir, qrafiki isə y=kx mütənasibliyini təsvir edir. Fizika və texnikada müxtəlif kəmiyyətlər arasındakı asılılığın təsviri üçün tətbiq edilir. Çoxdəyişənli xətti funksiya xətti forma adlanır. Arqument və funksiya vektorlardırsa, bircins xətti funksiya xətti çevirmədir.

## Xassələri
* k əmsalı funksiya qrafikinin absis oxu ilə əmələ gətirdiyi bucağın tangensinə bərabərdir, qeyd: buradakı bucaq funksiyanın absis oxu ilə kəsişdiyi nöqtənin sağında yerləşir;
* k>0 olduqda, düz xətt absis oxu ilə iti bucaq əmələ gətirir və artan funksiyadır;
* k olduqda, düz xətt absis oxu ilə kor bucaq əmələ gətirir və azalan funksiysalam
adır;
* k=0 olduqda, düz xətt absis oxuna paraleldir (y=b);
* b düz xəttin ordinat oxu ilə kəsişmə nöqtəsinin kordinatını göstərir;
* b>0 olduqda düz xətt OY oxunu müsbət hissədə, b olduqda mənfi hissədə kəsir;
* b=0 olduqda, düz xətt koordinat başlanğıcından keçir;
* y = k_1x+b_1 və y=k_2x+b_2 **xətti** **funksiyalarının qarşılıqlı vəziyyəti**:
** Əgər k_1\neq k_2 olarsa, qrafiklər bir nöqtədə kəsişir;
** Əgər k_1=k_2 , b_1\neq b_2 olarsa, qrafiklər bir-birinə paraleldir;
** Əgər k_1=k_2,b_1=b_2 olarsa, qrafiklər üst-üstə düşür;
** Əgər k_1 \times k_2 = -1 olarsa, qrafiklər bir-birinə perpendikulyardır.
Apennin yarımadası

**Apennin yarımadası** ( — İtaliya yarımadası; eləcə də ) — Avropanın böyük yarımadalarından biri. Qitənin cənubunda yerləşir və Aralıq dənizinin sahilindədir. Yarımadada İtaliyanın əsas hissəsi, San-Marino Respublikası və teokratik dövlət olan Vatikan yerləşir. Yarımadanın sahəsi 149 000 km²-dir. Uzunluğu təqribən 1100 km, eni 130-dan 300 km-ə qədərdir. Apennin yarımadasının şimal hissəsi Padan ovalığı ilə, qərbdən Tirren dənizi, şərqdən Adriatik dənizi, cənubdan isə İonik dənizi ilə əhatə olunub. Yarımadanı Elba adasından Pombino boğazı, Siciliya adasından isə Messina boğazı ayırır.

Yarımadanın adı onun böyük hissəsi boyunca uzanan Appenin dağlarından götürülüb.

Apennin yarımadasının əsas xüsusiyyətləri yüksək seysmiklik, müasir dağ əmələgəlməsi və vulkanik fəallıqdır. Belə ki, Stromboli vulkanı bütün tarixi dövr ərzində durmadan fəallıq göstərir və hətta "Tirren dənizinin mayakı " adını alıb, bundan başqa Vezuvi və Etna vulkanları və başqaları da dəfələrlə püskürüblər ki, bu da insanların kütləvi məhvinə gətirib. Yarımadada tez-tez zəlzələlər və sunamilər olur, bunun səbəbi qitə plitələrinin hərəkətinin qlobal tektonik prosesidi, Afrika qitəsi Avropanın yerləşdiyi plitəyə dəyir və onun altına keçir. Afrika təkcə şimala hərəkət etmir, həm də "saat əqrəbi istiqamətində" dönür. Vulkanoloqlar yaxın vaxtlarda Neapol körfəzi sahilində qaçılmaz insan tələfatı ilə nəticələnəcək Vezuvi vulkanının fəlakətli püskürməsini gözləyir.

## Maraqlı faktlar
Yarımada çəkmənin səciyyəvi formasındadı, buna görə də dünyada ən çox tanınan yarımadalardan biridi.

## Xarici keçidlər
* Avrasiya: materiklər və qitələr Kayzen
Dəfnə (nimfa)

**Dəfnə** ()

## [[Apollon]] və Dəfnə
Rəvayətə görə bir dəfə Apollondan qəzəbinin əvəzini çixmaq üçün Erot hiyləyə əl ataraq eşq oxu ilə onun ürəyini yaralayaraq çay tanrısı Peneyanın qızı nimfa Dəfnəyə qarşı onda eşq oyadır. Eyni zamanda oxu ilə Dəfnənin ürəyini yaralayaraq Apollona qarşı onda nifrət yaratmış olur. Dəfnənin gözəlliyindən divanə olan Apollon onu təqib etməyə başlayır. Onu tutub qucaqlamaq istərkən Dəfnə nifrət etdiyi Apollonun əlinə kecməmək üzün tanrılara və ilahə Geyadan təvəqqi edir ki, onu Apollonun arvadı olmaqdansa daşa ya da ağaca dönmüş olsun. Beləliklə Dəfnə ağaca çevrilmiş olur.

## Həmçinin bax
Men dili

**Men dili** — Men adasında yayılmış dil. Adada ingilis dili ilə yanaşı rəsmi dil olub, hind-avropa ailəsinə aid kelt dillərindən biridir. BMT-nin Elm, Təhsil və Mədəniyyət Qurumu tərəfindən "ölü dil" elan olunub, çünki bu dildə danışan sonuncu şəxs 1974-cü ildə dünyasını dəyişib. Hal-hazırda dil yenidən canlanır. Dil kursları bu işdə fəal iştirak edir.

## İstinadlar
Məhəmməd şah

* Məhəmməd Şah (Moğol)
* Ağa Məhəmməd şah Qacar — Qacarlar sülaləsindən olan I İran şahı
* Məhəmməd şah Qacar — Qacarlar xanədanlığından olan III İran şahı
* Məhəmməd şah Xudabəndə — IV Səfəvi şahı
* Məhəmmədəli şah Qacar — VI Qacar şahı
* Məhəmməd Zahir şah — Əfqanıstan şahı (1935-1973).
* Məhəmməd Şah (Bruney sultanı)
* Məhəmməd şah (Kedah)
Exo (mifologiya)

**Exo** ( "əks səda") yunan mifologiyasında personaj, dağ nimfası - oreada.
Rəvayətə görə Exo Zevsin nimfa ilə sevişməsini duymaması üçün Heranı daşındırdığı üçün ilahə onu nəhlətləyərək öz səsini almışdır. Buna gürə də danışmağı bilməyən Exo ancaq çağırışlara sonuncu sözü təkrarlayaraq hay verərmiş. Digər bir rəvayətə görə Nərgizə vurulan Exo ünsiyyət tapa bilməməsi üzündən məhəbbət qəmindən ölür, ondan tək səda və daşa dönmüş sümükləri qalmış olur.

## Exo və Nərgiz
Rəvayətə görə Nərgiz çox yaraşıqlı gənc olduğundan bütün qızlar xüsusən nimfalar onu görcək ona vurularmışlar. Bu haldan çox lovğalanan Nərgiz heç kimi bəyənib sevməzmiş. Ancaq sevilməsindən lovğalıqla xoşhallanarmış. İlk dəfə çox gözəl qız olan nimfa Exo Nərgiz ov edərkən görmüş və ona aşiq olmuşdur. Danışa bilmədiyindən eşqini ona aşa bilməmişdir. 
350px|thumb|left
Dialoq:
(*Məzmununun tərcüməsi*)
Nərgiz:-Burda kimsə var?
Exo:-Var.
Nərgiz:-Sən kimsən?
Exo:-Kimsən?
Nərgiz:-Bura gəl!
Exo:-Gəl!
Nərgiz:-Səni görmək olar?
Exo:-Olar.
Nərgiz:-Səni görmək istəyirəm!
Exo:-İstəyirəm!

Bu zaman öz füsünkar gözəlliyi ilə Exo Nərgizin boynuna sarilır. Exonun ona vurulmasını duyan Nərgiz soyuqqanlıqla ondan imtina edərək onu qovmuşdur.

Nərgiz:Sarsaqlama!
Exo:Sarsaqlama!deyib qaçıb gizlənərək, pərt olmasından utanaraq göz yaşları tökür.

Məhəbbət gözəllik ilahəsi Afrodita bu lovğalığa görə Nərgizi cəzalandırmağa qərar verir. Bir dəfə meşədə dolaşan Nərgiz bərk suzayaraq su içmək üçün bir gölməçəyə yaxınlaşarkən orada oz əksini görür. Bu zaman Erot onun qəlbini öz oxu ilə yaralayır. Qarşısında kim olduğunu anlamayan Nərgiz öz əksinə aşiq olur. Məhəbbət nə olduğunu bilməyən Nərgiz artıq öz-özünə, əksinə vurulur və ondan heç vəcdlə ayrıla bilmir və gölməçə qırağında eşq dərdindən məhv olur. Yerində isə çiçəklər bitmiş olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009,  Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Həmçinin bax
Qırğılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Qırğılara Antarktida və bir neçə okean adaları istisna olmaqla bütün qitələrdə rast gəlinir. Tropik iqlimi olan zonalarda daha rəngarəng və çoxsaylıdır. Elə növləri var ki, arealı dünyanın çox hissəsini əhatə edir. Müxtəlif landşaft tiplərinə aid yerlərdə — meşələrdə, tundrada, çöllərdə, səhralarda, hətta hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 7000 m-dək dağlıq ərazilərdə belə rast gəlinir.

## Təsnifatı
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi
*  yarımfəsiləsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kartoqrafiya

**Kartoqrafiya** və ya **Xəritəşünaslıq** ( – "xəritə" və γράφειν – "çəkmək") — coğrafi xəritələr və digər kartoqrafik əsərlər, onların yaradılması və istifadə edilməsi üsulları haqqında elm.

Təbiət və cəmiyət hadisələri və obyektlərinin qarşılıqlı əlaqə və uyğunluğu, hansı məkanda yerləşməsinin modelləşdirilməsinin tədqiqi haqqında elmdir.

Xəritəşünaslıq kartoqrafiyanın bir bölməsidir. Onun nəzəri əsaslarını, inkişaf tarixini, kartoqrafik mənbələrin (onların elementləri, xüsusiyyətləri və s.) analizi metodlarını və s. öyrənir. Bəzən xəritələrdən istifadə etmək metodlarını da xəritəşünaslığa aid edirlər.

Müasir kartoqrafiya bir elm kimi 7 bölməyə ayrılır: xəritəşünaslıq, riyazi kartoqrafiya, xəritələrin tərtib və redaktəsi, xəritələrin bədii tərtibatı, xəritələrin nəşri, xəritələrin istifadə edilməsi, kartoqrafik istehsalın iqtisadiyyatı və təşkili.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

## Həmçinin bax
Xorioidit

**Xorioidit**( — gözün damarlı qişası)— gözün damarlı qişasının iltihabı. 

Xorioidit zamanı proses torlu qişaya keçə bilir (xorioretinit). Xorioidit, əsasən, infeksion xəstəliklərdən (vərəm, toksoplazmoz və s.) törəyir. İnfeksiya hematogen yolla gözün damarlı qişasına düşür, iltihabi prosesə uğramış nahiyə sonradan atrofiyalaşır. Belə xəstələr gözlərində tutqunlaşma olmasından, görmənin zəifləməsindən və s. şikayətlənirlər. Xorioidit oftalmoskopiya ilə aşkar edilir.

### Müalicəsi
Ümumi (antibiotiklərlə və s.) və yerlidir (törəmə səbəbindən asılı olaraq).
Xolangit

**Xolangit** ( — öd və  — damar), ankioxolit — öd axacaqlarının iltihabı.

Xəstəliyin səbəbi infeksiyanın limfadan, qan damarından, öd kisəsindən, bağırsaqdan öd axacaqlarıva düşməsi, öd kisəsinin xrovik iltihabı və s.-dən ibarətdir. Kəskin və xronik, kataral və irinli olur.

## Əlamətləri
Həzm pozğunluqları, temperaturun yüksəlməsi, sarılıq, qanda dəyişikliklər və s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xoruzgülü

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bir və ya çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları çox bölümlüdür. Azərbaycanda 5 növü məlumdur. Zəhərli olduğundan heyvanlar yemir. Ən çox yayılanı bahar xoruzgülüdür (). Otunun və çiçəyinin sulu cövhərindən ürək və ürək-damar nevrozlarında istifadə olunur.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağacvari söyüd

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Rusiyanın Avropa hissəsində, Şotlandiyada, Skandinaviyada və İsveçrədə təbii аrеаllаrı vardır.

## Azərbaycanda yayılması
Quba rayonunda alp və aşağı alp qurşağında təbii halda yayılmışdır.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

## Bitdiyi yеr
Orta və yuxarı dağ qurşaqlarında qayalıq yerlərdə yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə hündürlüyü 30 sm-ədək, çoxbudаqlı kоlcuqdur. Bitkinin budаqlаrı qırmızıqоnur rəngli, çılpаqdır. Tumurcuqlаrı хırdа və sivri olub, qırmızı-sаrıdır. Çılpаqlаşmış oduncağında düyünlər yoxdur. Yаrpаqlаrı qısasaplаqlı, еlliptik, tərs yumurtavarı uzunsov və yа lаnsetvarıdır. Yаrpаqlаrının uzunluğu 1-3 sm, eni 0,5-1,5 sm-dir, hər iki tərəfə doğru daralmış, ən enli hissəsi оrtasında və yа bir qədər aşağıdadır, uclаrı küt və yа sivritəhərdir, kənаrlаrı narındişlidir və bir qədər içəri qаtlanmışdır. Yarpaqlarının üst tərəfi tündyаşılıdır, rəngi qаrаlmır, аlt tərəfləri göyümtül və yа yаşıldır. Cаvаn yаrpаqlаrı ipək kimi uzun tüklüdür. Ortа damarı sаrıdır, yаn dаmаrlаrı nazik olub, аzcа irəli çıxmışdır. Sırğаlаrı yаrpаqlаrı ilə bir zamandа və yа bir qədər gec аçılır. Еrkəkcik sırğаlаrı demək оlаr ki, oturaqdır, uzunluğu 2,5 sm-ə qədərdir, dişicik sırğаlаrı qısа оlub, silindr şəklindədir, kifayət qədər uzun sаplаqlаr üzərindədir. Sırğаlаrının uzunluğu əvvəlcə 1,5-2,5 sm olur, sonrаlаr 5 sm-ə qədər olub, sıx çiçəklidir. Çiçəkyanlığı pulcuqlаrı оvаl şəklindədir, təpələri dəyirmidir, demək оlаr ki, yunaoxşar tüklüdür. Еrkəkciyi 2-dir, sərbəst və çılpaqdır. Yumurtalığı demək оlаr ki, oturaqdır, yumurtaya oxşar konusşəkillidir, üzəri ipək kimi tüklüdür, yumurtalığından 2-3 dəfə qısа оlаn sütuncuğu vardır. İyun аyındа çiçəkləyir.

## Çoxalması
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.

## Becərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adrasteya (nimfa)

**Adrasteya** (Qədim Yunan dilində ) qədim Yunan mifologiyasında tanınmış nimfa və ilahədir. Adının mənası "qaçınılmaz ədalət" kimi tərcümə olunur. O, əsasən tale, zərurət və ədalətin təcəssümün kimi qəbul edilir. Adrasteya, həmçinin körpə Zevsin qoruyucusu və himayəçisi kimi tanınır. Əfsanəyə görə, Reya körpə Zevsi uşaqlarını udan Kronosdan gizlətmək üçün onu Krit adasındakı Dikta mağarasına aparır. Məhz burada Adrasteya və bacısı İda Zevsi gizlədərək bəsləyir və ona analıq edirlər.

## Ailəsi
Əfsanəyə görə, Adrasteya və bacısı İda, Melisseyin qızlarıdır. Bəzi mənbələrdə isə onların atası okean tantısı Okean göstərilir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kalipso (nimfa)

**Kalipso** () yunan mifologiyasında Ogigia adasında  yaşamış dəniz nimfası, titan Atlantın qızı , Hesiod teoqoniyasına görə Okean və Tefidanın qızı okeanida , Apllodora görə Nerey və Dorida qızı nereid  kimi göstərilib.

## İstinadlar
Diona (mifologiya)

**Diona** (; Miken sivilizasiyasına görə: di-u-ja, Diviya) — Qədim yunan mifologiyasında personaj, xüsusiyyətləri qeyri-müəyyən olan ilahə, orfizmə görə titan Uran və Geyanın qızı. Hesiod öz "Teoqoniya"sının girişində onun adını çəkmiş, amma titanidaların siyahısında onu qeyd etməmişdir. Homerin İliadasında Diona Zevsin sevgilisi və Afroditanın anası kimi təsvir edilmişdir. Fərziyyələrə görə o, yunan tanrılarına qədərki dövrə aid Yer ilahəsidir.

Miken panteonunda Zevsin arvadı kimi qeyd olunur. Dodonada Dionanın Zevsin arvadı kimi kultu mövcud olmuşdur.

## İstinadlar
Kallisto (nimfa)

**Kallisto** (, ) — qədim yunan mifologiyasının qəhrəmanı. Barəsindəki miflərin ən geniş yayılmış versiyasına görə Qədim Yunanıstanın Arkadiya vilayətinin çarı Likaonun qızıdır. Kallisto Yunan mifologiyasında ovçuluq, təbiət və doğum ilahəsi olan Artemidanın ardıcıllarından biri olmuşdur. Baş tanrı Zevs onu görərək aşiq olmuş və Artemidanın cildinə girərək Kallisto ilə yatmışdır. Artemida Kallistonun hamilə olduğunu görəndə qəzəblənərək onu ayıya çevirdi. Kallistonun Zevsdən Arkad adlı oğlu oldu. Böyümüş Arkad ov zamanı anasını ayı surətində gördü və onu oxla öldürmək istədi. Zevs keçmiş sevgilisinin ölümünə imkan vermədi və onu ulduzlu səmada Böyük Ayı bürcü kimi yerləşdirdi.

Antikşünaslar bu mifdə Arkadiyada Kallisto ilahəsi kultunun mövcudluğuna dair sübut görürlər, bu kult sonradan ümumyunan Artemida kultu ilə əvəz olunmuşdur.

Yupiterin dördüncü peyki və "204 Kallisto" asteroidi Kallistonun adını daşıyır.

## Həmçinin bax
Koronida (nimfa)

**Koronida** () yunyn mifologiyasında nimfa, Apollonun sevgilisi və təbabət tanrısı Asklepin anası.

## Həmçinin bax
Kökağızlılar

**Kökağızlılar** () — sifoidlər sinfindən bağırsaqboşluqlu heyvan dəstəsi.

Təqribən 80 növü var. Əsasən tropik, bəzən mülayim dənizlərdə yaşayır.  Qara və Azov dənizlərində,  Yapon dənizində rast gəlir.
Nərgiz (mifologiya)

**Nərgiz**, **Narçis** ( mənası "qürurlu", "özündənrazı") yunan mifologiyasında çay tanrısı Kefisin oğlu.

## Exo və Nərgiz
Rəvayətə görə Nərgiz çox yaraşıqlı gənc olduğundan bütün qızlar xüsusən nimfalar onu görcək ona vurularmışlar. Tiresiy ona öz əksini görməzsə çox yaşayacağını vəd etmişdir. Bu haldan çox lovğalanan Nərgiz heç kimi bəyənib sevməzmiş. Ancaq sevilməsindən lovğalıqla xoşhallanarmış. İlk dəfə çox gözəl qız olan nimfa Exo onaltı yaşlı Nərgizi ov edərkən görmüş və ona aşiq olmuşdur. Exo danışa bilmədiyindən eşqini ona aça bilməmişdir.

Dialoq:
(*Məzmununun tərcüməsi*)
Nərgiz:-Burda kimsə var?
Exo:-Var.
Nərgiz:-Sən kimsən?
Exo:-Kimsən?
Nərgiz:-Bura gəl!
Exo:-Gəl!
Nərgiz:-Səni görmək olar?
Exo:-Olar.
Nərgiz:-Səni görmək istəyirəm!
Exo:-İstəyirəm!

Bu zaman öz füsunkar gözəlliyi ilə Exo Nərgizin boynuna sarilır. Exonun ona vurulmasını duyan Nərgiz soyuqqanlıqla ondan imtina edərək onu qovmuşdur.

Nərgiz:Sarsaqlama!
Exo:Sarsaqlama!deyib və qaçıb gizlənmiş, pərt olmasından utanaraq göz yaşları tökmüşdür.

Məhəbbət və gözəllik ilahəsi Afrodita bu lovğalığa görə Nərgizi cəzalandırmağı qərar verir. Bir dəfə meşədə dolaşan Nərgiz bərk susayaraq su içmək üçün bir gölməçəyə yaxınlaşaraq orada öz əksini görür. Bu zaman Erot onun qəlbini öz oxu ilə yaralayır. Qarşısında kim olduğunu anlamayan Nərgiz öz əksinə aşiq olur. Hər dəfə əyilib onun dodaqlarından öpmək istəyərkən əksi təkrar-təkrar yoxa çıxarmış. Məhəbbətin nə olduğunu bilməyən Nərgiz artıq öz-özünə, əksinə vurulur və ondan heç vəclə ayrıla bilmir və gölməçə qırağında eşq dərdindən məhv olur. Yerində isə çiçəklər bitmiş olur.

## Mənbə
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Adıgözəlovlar

**Adıgözəlovlar** — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Bu soyun ulu babası Adıgözəl bəy Dərvişqulu bəy oğlu Dəmirçihəsənli mahalının Təklə-Qaradolaq obasında dünyaya gəlmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Obalarının yüzbaşısı olmuşdu. Mеhdiqulu xan Cavanşirə xidmət etmişdi. Xan Irana qaçandan sonra ruslara işləmişdi. Qardaşı Imamqulu bəylə bərabər Dəmirçihəsənli mahalını idarə etmişdilər. Praporşik hərbi rütbəsi almışdı. Qarabağda Təklənski soyadı ilə tanınırdı. Törəmələri Adıgözəlov soyadını daşıyırlar.

Adıgözəl bəy böyük mülkədar idi. Şuşa şəhərində imarətə, rəiyyətlərə, Qaradolaq, Şahsеvən adlı obalara, Kürətan torpağında mülklərə yiyələnmişdi.

Adıgözəl bəyin Hümbətəli bəy, Atakişi bəy, Ibiş bəy, Sadıq bəy, Məmməd bəy adlı oğulları vardı.

## Soyun məşhur nümayəndələri
* Adıgözəl bəy Təklə — Qarabağ bəylərindən, mahal naibi, rus ordusunun praporşiki.
* Zülfü Adıgözəlov — Azərbaycan xanəndəsi, muğam bilicisi, təsnif və xalq mahnılarının təfsirçisi və təbliğatçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).
* Vasif Adıgözəlov — Azərbaycan bəstəkarı, pedaqoq, musiqi xadimi, professor, Azərbaycan SSR xalq artisti (1989), "Şöhrət" və "İstiqlal" ordenləri laureatı.
* Yalçın Adıgözəlov — Azərbaycan dirijoru, Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq kafedrasının professoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2012).

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Adıgözəlovlar: Qaradolaq bəyləri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2010, № 7, səh.3–22.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Şuşa
* Qaradolaq

## Xarici keçidlər
Əsənboğa hava limanında terror aktı

**Əsənboğa hava limanında terror aktı** — 1982-ci il avqustun 7-də Ankaradakı Əsənboğa Beynəlxalq Hava Limanında ASALA tərəfindən həyata keçirilən terror aktı.

Terror aktının birbaşa icraçıları Zöhrab Sarkisyan və Levon Əkməkcyan olmuşlar. Onlar ağzınacan insanla dolu gözləmə zalının ortasında bomba partlatdıqdan sonra pasport nəzarəti əməkdaşlarına və KLM-in (Hollandiya aviaşirkəti) reysinə minmək üçün növbədə dayanan sərnişinlərə avtomatdan atəş açmağa başlamışlar. Şahidlərin dediyinə görə terrorçulardan biri qaçıb canını qurtarmaq istəyən sərnişinlərə atəş açarkən qışqırırmış: *"Bizimkilərdən 1 milyondan çoxu ölüb, sizinkilərdən 25-nin ölməsiylə nə olacaq ki?"*

Bundan sonra terrorçular kafeyə girərək 20 nəfəri əsir götürmüşlər. Türk xüsusi təyinatlılarının əsirləri azad etmək üçün keçirdikləri əməliyyat zamanı Sarkisyan öldürülmüş, Əkməkcyan isə yaralanmış və həbs olunmuşdur.

Terror aktı və iki saatlıq atışma zamanı 9 nəfər dünyasını dəyişmiş, 72 nəfər isə yaralanmışdır. Ölənlər arasında ABŞ-dən olan qadın, Qərbi Almaniyadan olan mühəndis, 3 türk polisi, eləcə də sərnişinlər və hava limanı əməkdaşları vardı. ABŞ Dövlət Departamenti Cin Bosuortun kürəyindən aldığı güllə yarasından vəfat etdiyini, onun əri C. F. Bosuortun isə ağır yaralandığını təsdiq etmişdir. Ankaradakı hospitalın əməkdaşlarının bildirdiyinə görə onların hər ikisinin yaşı 60-dan çox imiş.

ASALA terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüş və bunun "türk faşistləri tərəfindən bizim torpağların işğalına" etiraz olduğunu bəyan etmişdir. ASALA-nın bəyanatında o da bildirilirdi ki, "günahsız qurbanlara" görə məsuliyyət, "sadə insanların düşmənləri: türk-faşist hökumətinin, NATO-nun və Birləşmiş Ştatların" üzərinə düşür. ASALA onu da elan etmişdir ki, əgər bir sıra qərb ölkələri onlarda həbsdə yatan 85 erməni məhbusu azad etməsə, bu ölkələrin nümayəndəliklərinə qarşı hücumlar təşkil edəcək.

Türkiyə polisləri həbs olunmuş Levon Əkməkcyana o və həmkarının 9 nəfəri öldürdüyünü xəbər verəndə Əkməkcyan qışqırıb: "*Bu azdır!!*" Amma bir ay sonra hərbi tribunalın məhkəməsi zamanı o bəyan etmişdir: "*Məni bura inanclarım gətirib çıxarıb. Ancaq baş verən bu hadisədən sonra mən bu inanclarımın nə qədər cəfəng və yanlış olduğunu anladım*".

Məhkəmə Əkməkcyanı "ölkəni bütünlüklə və ya bir hissəsini ayırıb digər ölkənin hakimiyyəti altına keçirilməsi məqsədilə hərbi aksiyanın" təşkilində günahkar bilmiş və 1982-ci il sentyabrın 7-də onun haqqında ölüm hökmü çıxarmışdır.

Həbsxanadan Əkməkcyan özünün ASALA-dakı yoldaşlarına müraciət etmiş və türklərin ermənilərin düşməni olmadığını bildirmıklə onları zorakılıqdan çəkinməyə dəvət etmişdir.

Əkməkcyanın apellyasiyası rədd edilmiş və 1983-cü il yanvarın 29-u o, dar ağacından asılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Orli hava limanında terror aktı
Kərmədüz mahalı

**Kərmədüz mahalı** — Qaradağ xanlığının bölgələrindən biri.

## Mahal haqqında
Kərmədüz mahalı Qaradağ xanlığının 18 mahalından biri idi. Baş kəndi Həsrətan şenliyi sayılırdı.

## Tarixi
Zeynalabidin Əli "Təkmilət-ül əxbər" əsərində yazır ki, göstərdiyi igidliyə görə "Tozqoparan" ləqəbini almış Qara Piri bəy Qacar İsmayıl tərəfindən 1501-ci ildə Ağqoyunlu Əlvəndə qarşı göndərilmiş avanqard qoşuna rəhbər təyin edilmişdi. Ağqoyunlu qüvvələri Hüseyn Ağa Şükür oğlunun başçılığı altında Meşkin mahalında Kərmədüz adlı yerdə Qara Piri bəy Qacarın yaxınlaşdığını xəbər tutaraq qaçmış və Sultan Əlvəndin əsas qüvvələrinə qoşulmuşdu.

## Əhalisi
Kərmədüz mahalının əsas eli Çələbiyanlı idi.

## Tarixi abidələri
* Kəhran qalası-1190-cı ildə yenidən Həmədan yaxınlığında Qızıl Arslanın üzərinə hücuma keçir, lakin Əmir Fəxrəddin Qutluq qoşununu darmadağın edir, özünü əsir alır.
III Toğrul ümid edir ki, əmisi Qızıl Arslan onu tutmuyacaq. Lakin Atabəy onu qandallayıb Kərmədüzdə Kəhran qalasında tutuqlu edir.
III Toğrulun dustaq saxlandığı qala bir çox qaynaqlarda dürlü yerlərdə göstərilib, Əl-Hüseyni yazır ki, "Azərbaycanda, Təbriz yaxınlığında bir qalaya salır". Əl-Nişapuri Kəhran qalasını dəqiq göstərir. İbn əl-Əsir, əl-Bundari və əl-İsfahani eləcə "qalaların birində" deyə yazıb keçirlər. Anonim "Oğuznamə" də və Rəvandidə "Dizmar qalasında" sultanın tutuqlu yatdığı qeyd olunur.
Tarixçi Fəzlullah Rəşidəddin yazır: …sultanı yaxşı başa düşdülər və 586-cı ilin ramazan ayından bir neçə gün keçəndən (1190-cı il, oktyabr) sonra onun oğlu Məlikşahı Azərbaycana, Araz çayı yaxasında qərar tutan Kiran və İbrahimabad yaxınlığındakı Kəbban vilayətinin Kəhran qalasına göndərdilər Bax: F. Rəşidəddin, Camüəttəvarix. Tehran. 1362. səh. 434. farsca).
Həmdullah Müstofi Qəzvini (740h.q.) Nüzhətülqülub kitabında Azərbaycanın şəhərlərini belə sayır: "Təbriz, Ocan, Təsuc, Ərdəbil, Xalxal, Darmərzin, Şahrud, Meşkin, Ənar, Ərcaq, Təklifə, Xiyav, Dəravərd, Kəhran qalası, Kəleybər, Gilan fəslun, Mərdan qum, Nozər, Xoy, Səlmas, Urumiyə, Üşnəviyə, Sərav(Sərab), Mianc(Miana), Gərmrud, Mərağa, Dehxarqan, Bəsoy, Neylan (Leylan), Mərənd, Dızmar, Zəngian, Zunuz, Kərkər(Gərgər), Nəxcivcan, Ordubad, Əcənan, Azad, Makuye(Maku)."

## Məşhur simaları
* Hacı Rəhim xan Çələbiyanlı-Çələbiyanlı elinin elbəyi, şahpərəst, Qaradağ qoşunun komandanı, Nüsrətüssəltənə, mirpənc (general-leytenant)
* Dəsgiralı xan Mahmudəlili-elbəyi
* Aşıq Hüseyn Cavan-el aşığı

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağlılar, Bakı, "Şuşa", 2008, 160 səh.
* Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

## Həmçinin bax
* Qaradağ vilayəti
Aspirant

**Аspirant** (latın dilində aspirans – bir şeyi əldə etməyə can atan, nəyə isə çatmaq istəyən, cəhd edən).

## Haqqında
Aspirant ali təhsildən sonra aspiranturada ixtisas səviəyyələrinin artırılması və gələcək elmi fəaliyyətə məqsədli hazırlanması üçün xüsusi təhsil alırlar. Məzmununa və praktikasına görə konkret elmi mövzu üzrə elmi-tədqiqat işi apardıqdan sonra, müdafiə şurası qarşısında elmi işini müdafiə edir və uğurlu nəticə olduqda elmlər namizədi elmi adı alırlar.

### Tarixi
Aspirantura və aspirant statusu Sovet İttifaqı və kecmiş sosialist ölkələrinin ali təhsil sistemi üçün xarakterik idi. Müasir dövrdə o ölkələrin böyük əksəriyyəti aspirantura sistemindən imtina etmişlər. Aspirantura şəbəkəsi hal-hazırda ancaq Rusiya Federasiyası və bir neçə ölkədə qalmışdır.
Azərbaycanda 2009-cu ildə "Təhsil haqqında" qanun qəbul edildikdən sonra aspirantura sistemi ləğv edilərək tamamilə Bolonya təhsil sisteminə uyğun doktarantura sisteminə keçilmişdir. Hal-hazrda ali və ondan sonrakı təhsil bakalavratura, magistratura və doktorantura ardıcılllığı ilə aparılır.

### Braziliya
QəbulBraziliyada asspirantura adlı magistr proqramına daxil olmaq üçün bakalavr, lisenziya və ya texnoloq dərəcəsi tələb olunur. Ümumiyyətlə, qəbul olunmaq üçün namizədin orta qiymətdən yuxarı qiymətləri olmalıdır və adi kurs işlərinə əlavə olaraq bakalavr sahələri üzrə dövlət proqramları vasitəsilə elmi tədqiqatlara başlamaq tövsiyə olunur.

## İstinadlar
Gənc İstedadlar liseyi

**Gənc İstedadlar liseyi** — Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən liseydir.

## Haqqında
Bakı Dövlət Universitetinin nəzdində 2007-ci ildən fəaliyyət göstərir.

"Ümumi Təhsil Mərkəzi-XXI əsr" və Nərimanov rayonundakı Bağça-Məktəb-Lisey Kompleksi ilə əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanmışdır.

## Nailiyyətləri
* 2013 — "Ən yaxşı ümumtəhsil məktəbi" müsabiqəsinin qalibi.

## İstinadlar
Qəribə velviçiya

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Namibiya və Anqolaya xasdır. 

## Adlandırma
Bitki adətən ingilis dilində *"welwitschia"* kimi tanınır, lakin tumbo ağacı adı da istifadə olunur. Namada "kharos" və ya "khurub", afrikaansda "tweeblaarkanniedood", Damarada "nyanka", Hereroda "onyanqa adlanır. Qeyri-rəsmi mənbələrdə bitki adətən "canlı fosil" kimi istifadə olunur.

Qəribə velviçiya 1859-cu ildə indiki Anqolada bitkini təsvir edən ilk avropalı olan Avstriyalı botanik və həkim Friedrich Velviçin adını daşıyır. Velviç bitkidən o qədər heyrətə gəldi ki, "bir toxunuşun xəyal məhsulu olduğunu sübut etməsindən qorxaraq diz çöküb ona baxmaqdan başqa heç nə edə bilmədi." London Linnean Cəmiyyətindən Dalton Hooker Velviçin təsvirindən istifadə edərək və Namibiyada bitkini müstəqil şəkildə qeydə almış rəssam Tomas Bainesin materialı ilə birlikdə material toplayıb, növləri təsvir etdi.

## Haqqında
Canlı fosil bitkisi olaraq da bilinən ən uzun ömürlü bitkilərdən biri yenə Afrikada tapılan ən nadir bitki növlərindən biridir. Bu qəribə görünüşlü bitkinin odunlu, qalın, qısa və qalın gövdəsi var. Bu bitkinin çox yavaş böyümə sürəti var və yer üzündə 1000-2000 il yaşadığına inanılır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Klinika

**Klinika** termini aşağıdakıları izah edir:

* **Klinika** və ya **müalicəxana** — xəstələrin stasionar müalicəsi ilə yanaşı tədris və elmi iş də aparılan müalicə müəssisəsi.
* **[[Hüquq klinikası]]** — ödənişsiz hüquqi xidmətlər göstərilən müəssisə.
* **[[Klinika (diaqnostika)]]** — müəyyən xəstəliklər üçün xarakterik olan klinik simptomlar və xəstənin şikayətləri kompleksi. Onun əsasında ilkin və ya son diaqnoz vermək olur.
Aditya Çopra

**Aditya Çopra** (; ) — Hindistan kinorejissoru, ssenarist və prodüseri.

## Həyatı
Aditya Çopra 21 may 1971-ci ildə məşhur kino xadimi Yaş Çopra və Pamela Çopranın ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlıq dövründə Aditya həddindən artıq utancaq olmuşdur. O zaman onun əsas maraqları müxtəlif filmlərə baxmaq və bəzən də hekayələr yazmaq idi. Aditya Bombey Şotland Məktəbini bitirmişdir. Bundan sonra o, bütün uşaqlığı boyu Karan Cohar və Uday Çopra ilə bir yerdə böyümüşdür.

Aditya Çopra kino yaradıcılığına 18 yaşından başlayaraq daha çox atasının filmlərində rejissor assistenti kimi çalışmışdır. 24 yaşından isə Aditya artıq müstəqil olaraq rejissor və ssenarist kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır.

Şəxsi həyatına gəldikdə isə Aditya Çopra məktəb yoldaşı 2001-ci ildə Payal Xanna ilə ailə həyatı qurmuşdur. Onlar vaxtilə Bombey Şotland Məktəbində bir yerdə oxumuşdular. Payal Xanna isə öz təhsilini Londonda davam etdirmişdir. Payal sonradan "Yash Raj Studios"da dizayner kimi, eyni zamanda bəzi filmlərdə prodüser kimi fəaliyyət göstərmişdir. Cütlük 2009-cu ildə rəsmən boşanmışdır.

Aditya Çopranın 2008-ci ildə çəkdiyi "Bu cütlüyü Tanrı yaradıb" filmi nəinki Hindistanda, eləcə də dünyanın bir çox ölkələrində özünə şöhrət qazanmışdır. Baş rolda Bollivud şahzadəsi Şahrux Xanın çəkilməsi isə bu ekran əsərinə ikiqat uğur gətirmişdir.

## Ailəsi
* Tanınmış hind rejissoru Yaş Çopranın oğludur.

## Filmoqrafiya

### Rejissor fəaliyyəti
# Qaçırılmamış gəlin (1995) / Dilwale Dulhania Le Jayenge
# Aşiqlər (film, 2000) / Mohabbatein
# Bu cütlüyü Tanrı yaradıb (film, 2008) / Rab Ne Bana Di Jodi

### Ssenarist fəaliyyəti
# Qaçırılmamış gəlin (1995) / Dilwale Dulhania Le Jayenge
# Dəli ürək (1997) / Dil To Pagal Hai
# Aşiqlər (film, 2000) / Mohabbatein
# Vir və Zara: Məhəbbət əhvalatı (film, 2004) / Veer-Zaara
# Bu cütlüyü Tanrı yaradıb (film, 2008) / Rab Ne Bana Di Jodi
# Nyu-York (2009) / New York

### Prodüser fəaliyyəti
# Dəli ürək (1997) / Dil To Pagal Hai
# Sən və mən (2004) / Hum Tum
# Vir və Zara: Məhəbbət əhvalatı (film, 2004) / Veer-Zaara
# Salam Namaste (2005) / Salaam Namaste
# İrəli, Hindistan (film, 2007) / Chak De! India
# Bu cütlüyü Tanrı yaradıb (film, 2008) / Rab Ne Bana Di Jodi
# Nyu-York (2009) / New York
# Mumbay (2010) / Mumbai
# Bir pələng var idi (film, 2012)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kökbaşlılar

**Kökbaşlılar** () — bığayaqlı xərçənglər infrasinfinə aid dəstəüstü. Yengəc, krevetka va abdal xərçənglərin daxili parazitidir. Əsasən dənizlərdə yaşayır. Quruluşu sadədir. Suda sarbəst üzən nauplius və siprisşəkilli sürfələri var. Bəzi növləri hermafroditdir. Sahibin bədəninə qarmaqla yapışır. Sakkulina tipik nümayəndəsidir.

## Təsnifatı
**[[Akentrogonida]]* dəstəsi
**[[Kentrogonida]]* dəstəsi

## Mənbə

*EOL
Efir (mifologiya)

**Efir** () qədim yunan mifologiyasında tanrıların yerləşdiyi yer, havanın ən yuxarı, sadə, təmiz və şəffaf təbəqəsinin tanrı kimi şəxsləşdirilmiş adı. İlk tanrılardan biri.

Titanomaxiya poemasına görə Efir Geya-Yerin, Uran-Göyün, Pont-Dənizin, Tartar-Sonsuzluğun, Okeanın atasıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
KrAZ-255B

**KrAZ-255B** ()

## Şəkillər

Şəkil:Bulgarian_Excavator_on_KrAZ-truck.jpg|EOB-4421 Bolqarıstan silahlı qevvələri
Şəkil:Ab_car_05.jpg|EOB-4421
Şəkil:Kraz_monino.jpg|KrAZ, Rusiya Momino muzeyində
Şəkil:Kraz-255.jpg|KrAZ-255B
Şəkil:TMM-Bridge-latrun-1.jpg|TMM-3, İsrail Yad la-Shiryon muzeyində
Şəkil:TMM-Bridge-latrun-2.jpg|ТММ-3


## İstinadlar
Ağahüseyn Kazımov

**Ağahüseyn Ələkbər oğlu Kazımov** () — həkim, Azərbaycan SSR xalq səhiyyə komissarı (1920–1921).

## Həyatı
Ağahüseyn Ələkbər oğlu 1892-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Gimnaziyanı bitirəndən sonra 1911-ci ildə Kiyev Universitetinə qəbul olmuşdur. 1916-cı ildə universitetin tibb fakültəsini bitirmişdir.

Birinci Dünya müharibəsində həkim kimi iştirak etmişdir. Kommunist ideyalarına sadiq bir insan idi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulan zaman xalq səhiyyə komissarının müavini (28 aprel — 5 iyun 1920), sonra xalq səhiyyə komissarı vəzifəsində işləmişdir (5 iyun 1920 – 18 dekabr 1921). Azərbaycan KP MK Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur.

Səhiyyə nazirinin müavini Ağahüseyn Kazımov 1937-ci ildə xalq düşməni kimi həbs edərək güllələnmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti
Aşıq Əhliman

**Aşıq Əhliman** () — aşıq. Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (2007)

## Həyatı
Əhliman Rəhim oğlu Rəhimov 9 mart 1955-ci ildə Ucar rayonunun Bərgüşad kəndində dünyaya göz açıb. Hələ uşaqlıqdan şeir, sənət və ustadlar haqqında söhbətlərə saatlarla qulaq asmaqdan doymazdı. Ətraf kəndlərin hansında Aşıq Şakir, Aşıq Əhməd, Aşıq Fərhad, Aşıq Pənah, Məhəmmədağa çalıb-oxuyurdusa, Əhliman özünü o məclisə yetirirdi. Ustad sənətçilərin söylədikləri sirli-sehrli nağıl və dastanları yaddaşına köçürməyə çalışar, saz havasını nəfəs kimi udardı. Əhlimanın duyğuları böyük Füzulinin ustad hesab etdiyi Həbibinin doğulduğu Bərgüşad kəndinin gözəl təbiətindən qidalanıb. Şirin nəğmələri ilə qəlbləri fəth edən Aşıq Əhliman Rəhimovun sənətinin gücü həm də sadə, təvazökar və təbii danışığında, səmimi insani münasibətindədir.

Aşıq Əhliman özünün açdığı cığırla gedən el sənətkarıdır. Oxuduğu qoşmalar, gəraylılar, müxəmməslər, təcnislər… hamısı sazın qəlbləri ovsunlayan cingiltisi ilə gözəl səsin sehrinə qarışır. Əslində haray qoparan, cansız taxta parçası və yaxud ona bənd edilmiş simlər deyil, aşığın yanar qəlbinin səsidir.

## Mükafatları
17 sentyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

29 dekabr 2021-ci ildə Azərbaycan aşıq poeziyasının inkişafında, tanıdılmasında xüsusi xidmətlərə görə "Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif olunub

## İstinadlar
Aşafatma Kərimova

**Kərimova Aşafatma Hidayət qızı** — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
1929-cu ildə Ucar rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olmuşdur. 1943–1963-cü illərdə Ucar rayonunun Qaradağlı kəndində Lenin adına kolxozda kolxozçu, manqa başçısı işləmişdir.

Yüksək əmək göstəricilərinə görə 1948-ci ildə Lenin ordeni, 1950-ci ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adını almışdır. 1963-cü ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi pensiyaçı olmuşdur. 2002-ci ildən Prezident təqaüdçüsü idi.

2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Vəsilə Zahidova

**Vəsilə Alı qızı Zahidova** () — Azərbaycan pambıqçısı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966), SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

## Həyatı
Zahidova Vəsilə 10 mart 1922-ci ildə Ucar rayonunun Yuxarı Şilyan kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirib. 1952-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olub. 1943–1954-cü illərdə inzibati idarələrdə işləmiş, Boyat kənd sovetinin sədri olmuşdur. 1954-cü ildən 1983-cü ilədək "Sovet Azərbaycanı" kolxozunun sədri işləmişdir. 1960-cı illərdə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur.

SSRİ Ali Sovetinin (5, 7, 9-cu çağırış) deputatı olmuşdur.

## Təltifləri
2 dəfə "Lenin" ordeni, 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir. 1966-cı ildə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" fəxri adını almışdır. 2002-ci ildən Prezident təqaüdçüsüdür.

## İrsi
Ucar şəhəri M. Hüseynzadə küçəsi 21 saylı evdə yaşayıb. Hazırda yaşadığı küçə onun adını daşımaqdadır.

## İstinadlar
Məlikballı Qurban

**Məlikballı Qurban** () — XIX əsr Azərbaycan şairi və aşığı.

## Həyatı
Məlikballı Qurban XIX əsrdə indiki Ucar rayonunun Məlikballı kəndində yaşamışdır. Mədrəsə təhsili almışdır. Aşıq şeiri üslubunda şeirlər yazmışdır. S. Mümtaz "El şairləri" kitabında Məlikballı Qurbanın qoşma, müxəmməs, təcnis və s. formalı şeirlərini vermişdir. F. Qasımzadə onu həm xalq şeiri, həm də klassik üslubda yazan sənətkar kimi təhlil etmişdir. XIX əsrdə xalq şeiri üslubunda yazıb-yaradan şairlər sırasında daha çox təhlil olunur. Şeirləri "Azərbaycan aşıqları və el şairləri" kitabında və digər toplularda verilmişdir. Onun məşhur "Vücudnamə"si aşıqlar arasında geniş yayılmışdır.

Əsasən aşıq poeziyası səpgisində şerlər qoşmuşdur. Klassik üslubda müxəmməs, qəzəl, müstəzadları da var, şeirlərində məhəbbət və gözəlliyin tərənnümu ilə yanaşı dövrandan şikayət motivləri də mühüm yer tutur.

## İstinadlar
İntiqam Atakişiyev

**İntiqam Vahid oğlu Atakişiyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
7 aprel 1974-cü ildə Qəbələ rayonunun Tüntül kəndində anadan olub. 1981–1991-ci illərdə Qəbələ rayonunun Tüntül kənd orta məktəbində, 1991–1992-ci illərdə isə Bakı şəhəri 61 saylı texniki peşə məktəbində oxuyub. Ailəlidir, iki övladı var.

## Hərbi xidməti
İntiqam Atakişiyev 1992–1995-ci illərdə Müdafiə Nazirliyinin 776 saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olarkən atıcıdan taqım komandirinin müavini vəzifəsinədək qalxıb.

O, 1995-ci ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandirlər Məktəbinin nəzdində taqım komandirləri məktəbini, 1997-ci ildə isə Türkiyə Respublikasının Jandarma Komandirləri məktəbini bitirib.

1995-ci ildən 2004-cü ilədək "N" saylı hərbi hissədə taqım komandiri vəzifəsindən hərbi hissə komandirinin müavini vəzifəsinədək yüksəlib.

1992–1994-cü illərdə Qubadlı, Laçın, Ağdam, Füzuli, Ağdərə və Tərtər bölgələrində erməni işğalçılarına qarşı döyüşlərdə iştirak edib. Murovdağ döyüşlərindən birində yaralanıb. 1995-ci il mart hadisələri zamanı dövlət çevrilişi etmək istəyən qüvvələrin qarşısının alınmasında iştirak edib. Onu, "N" saylı hərbi hissənin qrup komandiri təyin etmişdilər. Dövlət Sərhəd Xidməti Xüsusi məktəbinin ilk rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

## Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Atakişiyev İntiqam Vahid oğlu "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
*  (4 aprel 1995) — "Qızıl Ulduz" medalı
*  (16 avqust 2011) — "İgidliyə görə" medalı
*  (15 avqust 2014) — "Vətən uğrunda" medalı
*  (2018) — 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 41–42.

## İstinadlar
Mixail Slesaryov

**Mixail Slesaryov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Həyatı
Mixail Slesaryov 8 may 1955-ci il Rusiyanın Smolensk şəhərində doğulmuşdur. 1970-ci ildə 4 saylı məktəbi bitirir. 1971-ci ildə traktorçu işləməyə başlayır. 1975-ci ildə hərbi xidmətə çağırılır. 1977-ci il xidmətini başa vurur. Həmin il Tbilisi Gizirlər Məktəbinə daxil olur.

7 yanvar 1999-cu il Qobustan həbsxanasında xidmətini yerinə yetirirdi. Axşamüstü dustaqlar qiyam etdilər. Mixail cəld əməliyyat qrupu yaratdı, silahlı məhbuslar zərərsizləşdirildi.

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 12 yanvar 1999-cu il tarixli 73 saylı fərmanı ilə Slesaryov Mixail Aleksandroviçə "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdi.

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin "N" saylı hərbi hissəsində taqım komandiri vəzifəsində çalışırdı.

Mixail Slesaryov 12 aprel 2014-cü ildə vəfat edib.

Qobustan rayonunda dəfn edilmişdir.

## Ailəsi
İki övladı var.

## İstinadlar
Mirəsgər Seyidov

**Mirəsgər Seyidov** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
6 fevral 1970-ci ildə Babək rayonunun Qaraxanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1987-ci ldə Naxçıvan şəhər 39 saylı orta məktəbini bitirmişdir. 1988–1990-cı illərdə Sovet Ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur.

## Döyüşlərdə iştirakı
"Dənizdən–dənizə böyük Ermənistan" xülyası ilə yaşayan erməni millətçilərinin işğalçılıq siyasəti Naxçıvanda da yan keçmədi. Ermənilərin bu xülyasından narahat qalan Mirəsgər könüllü olaraq Babək rayonunun Yuxarı Buzqov kənd özünümdüdafiə batalyonunda vuruşurdu. Cəsur döyüşçü qaynar döyüşlərə girər, erməni yaraqlılarının xeyli canlı qüvvəsini məhv edərdi. Dəfələrlə döyüşçü dostlarını mühasirədən çıxaran Mirəsgər 1992-ci il 14 iyun döyüş meydanında qəhrəmancasına həlak oldu.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 18 dekabr 1992-ci il tarixli 367 saylı fərmanı ilə Seyidov Mirəsgər Mirabdulla oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Naxçıvan şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.

Oxuduğu 39 saylı məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır.
Hal-hazırda Mirəsgər Seyidov adına 15 nömrəli məktəb kimi tanınır.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 258.

## İstinadlar
Şəfəq (dəqiqləşdirmə)

* Şəfəq — Göyün günəş çıxan və batan ərəfədə işıqlanması.
* Şəfəq (ad) — qadın adı.

;Qəzetlər
* Şəfəq (Azərbaycan qəzeti) — Sovet dövründə Qubada nəşr olunmuş qəzet.
* Şəfəq (İran qəzeti) — Məşrutə inqilabı illərində yaranan və Təbrizdə gizli iş aparan qeyri-leqal qəzet.
* Şəfəq (qəzet, İraq)

;Yaşayış məntəqələri
* Şəfəq (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
* Şəfəq (Beyləqan) — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Şəfəq (Göyçə) — Göyçədə kənd.
* Şəfəq (Abşeron) — Abşeron rayonunun inzibati ərazisində qəsəbə.