open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramiz Tağıyev (güləşçi)

**Ramiz Tağıyev** —Qazax rayonunun SSRİ idman ustası, SSRİ bədən tərbiyə əlaçısı, Respublika dərəcəli hakim, Azərbaycanın fəxri bədən işçisi, Ali kateqoriyalı məşqçi-müəllim, Əməkdar məşqçi, Fəxri idman xadimi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Ramiz Cahangir oğlu Tağıyev 1948-ci ildə Qazax rayonunda kəndində anadan olmuşdur. Sərbəst güləş üzrə SSRİ idman ustası və Respublika dərəcəli hakim kimi tanınır. O, həmçinin Əməkdar məşqçi və Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Ramiz Tağıyev Qazax rayonunda güləş məktəbinin əsasını qoymuş və bu məktəbdə yüzlərlə idmançı yetişdirmişdir. Yetirmələri arasında Avropa və dünya çempionları, 100-ə yaxın idman ustası və 500-dən çox ustalığa namizəd vardır.

2018-ci ildə onun 70 illik yubileyi Qazax Rayon İcra Hakimiyyətində qeyd edilmişdir. Tədbirdə çıxış edənlər onun idman sahəsindəki xidmətlərini yüksək qiymətləndirmiş və ona fəxri fərman təqdim edilmişdir.

Ramiz Tağıyev, həmçinin publisist kimi də fəaliyyət göstərir. O, "Qızıl Qələm" və "Məmməd Araz" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Yazılarında idman, ədəbiyyat və cəmiyyət mövzularına toxunub.

2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanda idmanın inkişafında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə Ramiz Tağıyev Prezidentin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Ədəbiyyat və publisistika
Ramiz Tağıyev, idman fəaliyyəti ilə yanaşı, publisistik yazılar da yazmışdır. O, "Qızıl Qələm" və "Məmməd Araz" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Yazılarında idman, ədəbiyyat və cəmiyyət mövzularına toxunmuşdur.həmçinin 2018-ci ildə  Ramiz Tağıyevin həyat və fəaliyyəti haqqında yazıçı-jurnalist Səbinə Yusifin 40-ci fənd kitabı çap edilmişdir.

## Mükafatlar və təltiflər

* SSRİ idman ustası
* Əməkdar məşqçi
* Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi
* Prezidentin fərdi təqaüdçüsü (2024)
* "Qızıl Qələm" mükafatı

* "Məmməd Araz" mükafatı

## Əlavə məlumat
Ramiz Tağıyev, Qazax rayonunda güləş məktəbinin əsasını qoyaraq, yüzlərlə idmançı yetişdirmiş və ölkənin idman tarixində mühüm rol oynamışdır. O, həmçinin publisist kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 2024-cü ildə Prezidentin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Bəxtiyar Soltanov

**Bəxtiyar İslam oğlu Soltanov** () — keçmiş azərbaycanlı futbolçu, hücumçu mövqeyində çıxış edib. 2019-cu ildə peşəkar futbolçu karyerasını başa vurub.

## Karyerası
### Klub
2007-ci ildən etibarən Azərbaycan Premyer Liqasının “Bakı”  klubunun şərəfini qoruyub. Komandada 27 nömrə altında çıxış edib. 2008/09 mövsümünün sonunda vurduğu 7 qolla Azərbaycanın ən yaxşı bombardirləri siyahısında 9-cu yeri tutub. "Bakı" komandasının heyətində üç UEFA Çempionlar Liqası və iki UEFA Avropa Liqası oyununda iştirak edib. 2012-ci ilin yayında “Kəpəz”  klubuna keçib. 

### Milli komanda
Azərbaycanın U-17 yığmasının heyətində çıxış edərkən Baxtiyar Soltanov 2006-cı il Avropa çempionatının seçmə mərhələsinin son turu çərçivəsində 30 oktyabr 2005-ci ildə Ermənistan yığmasının qapısına iki qol vurub. Oyun İsrailin Rişon-le-Sion şəhərində yerləşən “Municipal” stadionunda keçirilib.

2009-cu ildə etibarən Azərbaycan 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandasına dəvət olunub.

9 oktyabr 2009-cu il tarixində Azərbaycan U-21 yığmasının Avstriya U-21 yığmasına qarşı keçirdiyi və 2:1 hesabı ilə Avstriyanın qalib gəldiyi oyunda Azərbaycanın yeganə qolunu Soltanov vurub.

## İstinadlar
Ömər Cavadov

**Ömər Cavadov** — azərbaycanlı ağır atlet. Yeniyetmələr və gənclər arasında keçirilən bir sıra beynəlxalq yarışlarda uğurla çıxış edərək Azərbaycanı təmsil etmişdir. O, Avropa və dünya birinciliklərinin mükafatçısıdır.

## Karyerası
Ömər Cavadov ağır atletikaya erkən yaşlarında başlamış və qısa müddət ərzində beynəlxalq yarışlara vəsiqə qazanaraq Azərbaycan milli komandasının əsas üzvlərindən biri olmuşdur.

2018-ci ildə İtaliyanın Milan şəhərində keçirilən 15 və 17 yaşa qədər yeniyetmələr arasında ağır atletika üzrə Avropa birinciliyində iştirak etmişdir. Bu yarış, həmçinin Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə baş tutacaq Yeniyetmələrin 3-cü Olimpiya Oyunlarına lisenziya xarakteri daşıyırdı.

2019-cu ildə ABŞ-ın Las-Veqas şəhərində keçirilən Yeniyetmələr arasında Dünya Birinciliyində 55 kq çəki dərəcəsində birdən qaldırma hərəkətində 96 kq nəticə göstərərək bürünc medal qazanmışdır. Bu nəticə ilə Ömər Cavadov Azərbaycan yeniyetmələrinin 7 illik fasilədən sonra dünya birinciliyində medal qazanan ilk idmançısı kimi tarixə düşmüşdür.
2022-ci ildə Albaniyada təşkil olunan Gənclər arasında Avropa birinciliyində 67 kq çəki dərəcəsində iştirak edən Cavadov birdən qaldırmada 140 kq, toplamda isə 305 kq nəticə göstərərək iki gümüş medal qazanmışdır. Bu uğuru onun Avropa arenasında sabit və güclü çıxış edən idmançı kimi tanınmasına səbəb olmuşdur.

2023-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda keçirilən ağır atletika üzrə kişilər və qadınlar arasında dünya çempionat 73 kq çəki dərəcəsində yarışmışdır. Lakin birdən qaldırma hərəkətində 145 kq-ın öhdəsindən gələ bilməmiş və yarışı nəticəsiz başa vurmuşdur.

2023-cü ildə Rumıniyanın paytaxtı Buxarestdə keçirilən Gənclər arasında Avropa Birinciliyində isə Ömər Cavadov 73 kq çəki dərəcəsində birdən qaldırma hərəkətində 152 kq nəticə göstərərək qızıl medal qazanmış, toplamda isə 317 kq nəticə ilə ümumi sıralamada 4-cü yeri tutmuşdur. Elə həmin il Tunis şəhərində keçirilən Afrika Çempionatında 73 kq çəki dərəcəsində birdən qaldırmada 143 kq nəticə ilə ikinci, təkanla qaldırmada isə 167 kq nəticə ilə beşinci olmuş və toplam 310 kq ilə ümumi sıralamada 4-cü yerə layiq görülmüşdür. Bu yarış həm də 2024-cü il Paris Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya xarakteri daşımışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Ağırlıqqaldırma Federasiyası
Gənclər və İdman Nazirliyi (Naxçıvan MR)

**Naxçıvan Muxtar Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi Naxçıvan Muxtar Respublikasında idman və gəncliyin inkişafı ilə bağlı fəaliyyət gösətərən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin nəzdində hökumət təşkilatı.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi 30 dekabr 1994-cü il tarixində yaradılıb. Nazirliyin strukturuna Aparatın 3 şöbəsi (Gənclərlə iş, kütləvi bədən tərbiyəsi və idman, ərazi orqanları ilə iş və kadrlar), 2 sektoru (Maliyyə və təchizat, ümumi) və 8 idarə (1995-ci ildə yaradılan rayon, şəhər gənclər və idman idarələri) daxildir.

## İdarə və tabe təşkilatlar

* ŞƏRUR RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* BABƏK RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* ORDUBAD RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* ŞAHBUZ RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* SƏDƏRƏK RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* KƏNGƏRLİ RAYON GƏNCLƏR VƏ İDMAN İDARƏSİ
* NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKA STADİONU
* İLHAM ƏLİYEV ADINA OLİMPİYA İDMAN KOMPLEKSİ
* ŞƏRUR OLİMPİYA İDMAN KOMPLEKSİ
* NAXÇIVAN ŞƏHƏR UŞAQ GƏNCLƏR İDMAN MƏKTƏBİ
* ORDUBAD ŞƏHƏR STADİONU 

## İstinadlar
Abbasbəyli su anbarı

**Abbasbəyli su anbarı—**Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonu ərazisində, Abbasbəyli kəndinin yaxınlığında yerləşir, Ermənistanla sərhəddə.Dəqiq tikinti ili barədə məlumat olmasa da, bəzi sənədlərdə 1970-1980-ci illərdə istifadəyə verildiyi ehtimal edilir.Yerli sakinlərin sözlərinə görə 1984 cü ildə istismara verilib. Kənd təsərrüfatı və içməli su təminatı məqsədləri üçün istifadə olunan mühüm su təsərüfatı obyektidir.

## Tikinti və Məqsədi
**Əsas məqsədləri:**

* Əkin sahələrinin suvarılması
* Su ehtiyatlarının mövsümi idarə olunması
* Yağış və qar sularının toplanması
* Qazax və ətraf kəndlərin su təminatına yardım

Anbar xüsusilə yaz və yay aylarında su qıtlığının qarşısını almaqda böyük rol oynayır.

## Texniki Xüsusiyyətlər

* **Sahəsi:** 20–30 hektar arası
* **Tutumu:** 22 milyon kubmetr 
* **Su mənbəyi:** Yağış suları və yaxınlıqdakı Coğazçay çayı
* **Ətrafında yerləşən təsərrüfatlar:** Abbasbəyli kəndinə və ətraf kəndlərə məxsus əkin sahələri
Kərim Diniyev

**Kərim Diniyev** () – Azərbaycan futbolçusu. Sonuncu dəfə Azərbaycan Premyer Liqasında "Şamaxı" FK-nın tərkibində müdafiyəçi kimi oynamışdır.

## Klub karyerası
2012-ci ilin 5 may tarixində Azərbaycan Premyer Liqasında "Keşlə" futbol klubunun tərkibində "Sumqayıt"-la oyunda debüt etmişdir.

18 iyul 2020-ci ildə "Zirə" futbol klubuyla 1 illik müqavilə imzalamışdır.

## Şəxsi həyat
Atası Şahin Diniyev hazırkı menecerdir. Qardaşı Coşqun Diniyev isə "Sabah" futbol klubunda çıxış edir.

## Uğurlar
**Neftçi**

* Azərbaycan Premyer Liqası 2011–12

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kərim Diniyev Soccerway saytnda
Azərbaycanın gənclər siyasəti

**Azərbaycanın gənclər siyasəti** — Azərbaycan Respublikasında gənclər siyasəti dövlətin strateji prioritetlərindən biri kimi qəbul edilir və gənclərin cəmiyyətin inkişafında fəal iştirakını təmin etmək məqsədi daşıyır. Bu siyasət gənclərin sosial, iqtisadi, mədəni və siyasi sahələrdə inkişafına şərait yaratmaq üçün müxtəlif proqramlar, qanunvericilik aktları və layihələr vasitəsilə həyata keçirilir.

## Tarixi inkişaf
Müstəqillik dövründə Azərbaycanın gənclər siyasətinin formalaşması 1990-cı illərin əvvəllərinə təsadüf edir. 1993-cü ildən etibarən dövlət tərəfindən gənclərlə bağlı proqramların hazırlanmasına başlanılmışdır. 2001-ci ildə "Gənclər siyasəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edildi  və bu qanun gənclər siyasətinin hüquqi bazasını təşkil etdi.

## Gənclər siyasətinin əsas istiqamətləri

Azərbaycanın gənclər siyasəti təhsil və peşə hazırlığı, işlə təminat, sağlam həyat tərzi və idman, mədəniyyət və yaradıcılıq, eləcə də siyasi fəallıq və vətəndaş cəmiyyəti sahələrinə yönəlib. Gənclərin yüksək ixtisaslı kadr kimi formalaşması üçün təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi və peşə hazırlığı proqramlarının genişləndirilməsi önəmlidir. Eyni zamanda, gənclərin məşğulluq səviyyəsinin artırılması, sahibkarlıq fəaliyyətlərinin dəstəklənməsi və yeni iş yerlərinin yaradılması dövlətin diqqətindədir. Gənclərin fiziki sağlamlığının qorunması və idman sahəsində fəaliyyətlərinin təşviqi, onların mədəni və yaradıcılıq potensialının inkişafı üçün də müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Həmçinin, gənclərin ictimai-siyasi həyatda aktiv iştirakının təmin olunması, hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi gənclər siyasətinin mühüm tərkib hissəsidir.

## Dövlət orqanları və proqramlar
Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman Nazirliyi gənclər siyasətinin həyata keçirilməsində əsas dövlət qurumudur. Nazirlik tərəfindən gənclərin məşğulluq proqramları, innovasiya və sahibkarlıq təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, regional və beynəlxalq gənclər forumlarının təşkili, eləcə də idman və sağlamlıq layihələri kimi müxtəlif proqramlar həyata keçirilir.

## Beynəlxalq əməkdaşlıq
Azərbaycanın gənclər siyasətində beynəlxalq əməkdaşlıq da önəmli yer tutur. Ölkə Avropa Şurası, BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla birgə müxtəlif layihələrdə iştirak edir. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində gənclər üçün təcrübə mübadiləsi və təlim proqramları təşkil olunur, onların bilik və bacarıqlarının artırılması üçün imkanlar yaradılır.

## İstinadlar
İsrafil ağanın yaşayış evi

**İsrafil ağa Kərbəlayevin yaşayış evi** — Qazaxın Qıraq Kəsəmənli kəndində, 100 metr yüksəklikdə tikilmiş çoxpəncərəli bina. Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarixi və mədəniyyət abidələri siyahısına daxildir.

## Tarixi
XIX əsrin sonlarında kəndin ən ucqar yerində inşa olunub. Bina ilk vaxtlar dövrün tanınmış xeyriyyəçilərindən İsrafil ağa Kərbalayevin evi olmuşdur. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra tikilidən tibb məntəqəsi, kitabxana, klub kimi istifadə olunub.

Abidə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin siyahəna daxil edilib, inventar nömrəsi 4509-dur.

## Memarlığı
4 tərəfində pəncərələr olan 200 kvadratmetrlik evdir. Ev 3 otaq və 2 eyvandan ibarətdir. Tikintisində yumurta sarısı, gil qatı, kərpic, çay daşları, kirəc və əhəng suyu istifadə olunub.

## Həmçinin bax
* Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

## İstinadlar
Uşaq yoqası

**Uşaq yoqası** — Uşaqlar üçün yoqa, uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş əyləncəli məşq formasıdır. Buraya gücü, çevikliyi və koordinasiyanı artırmaq üçün müəyyən edilmiş hərəkətlər daxildir. Dərslər əyləncəli formada, heyvan səsləri, heyvan duruşları və nağıllarla həyata keçirilir.

## Yanaşma
İlk dəfə uşaqlara yoqanı 1970-ci illərdə Montessori və Kundalini yoqa müəllimi və Shakta Khalsa Kundalini icmasında öyrətməyə başladı. Onun düşüncəsi ilə "böyüklər üçün yoqanın sadəcə kiçildilmiş versiyası deyil — bu, tamamilə fərqli bir heyvandır."Sadə təsvirlərdən istifadə edərək: Aşağıya baxan it pozasını dağa bənzətməklə, Virabhadrasana isə onlardan "qorxmaz döyüşçülər" olmalarını xahiş etdi. O, uşaqları lələyə üfürmək, sərt və ya yumşaq üfürəndə yaranan müxtəlif hissləri fərq etmək kimi nəfəs alma məşqləri ilə Pranayamaya apardı. O, aşkar etdi ki, əgər uşaqlar bu sözləri bilmirlərsə, müəllim hətta "nəfəs almaq" və "nəfəs almaq" kimi əsas terminlərdən yayınmalı idi.1998-ci ildə o, uşaq yoqasına dair ilk bələdçi kitabını nəşr etdi, "Kəpənək kimi uçun". Beynəlxalq Uşaq Yoqasının təsisçisi Marşa Veniq 3–6 yaş arası uşaqlar üçün uyğun videolarla yoqa seansları hazırlayıb. Tədris metodları böyüklərə öyrətmək üçün istifadə olunanlardan mütləq fərqlidir. Faydaları "sakitlik, tarazlıq, çeviklik, diqqət, dinclik, lütf, əlaqə, sağlamlıq və rifah" ola bilər, lakin müəllim üçün problem sinfin diqqətini özündə cəmləşdirməkdir. O, uşaqları "kobra kimi fısıldamağa, uzanaraq pişik kimi miyoldamağa, aslan kimi kükrəməyə, timsah kimi güclənməyə və maral kimi zərif olmağa" təşviq edir.

## Sağlamlığa faydaları
Yoqa təkcə uşaqlar üçün deyil, böyüklər üçün də faydalıdır.
Emosional faydalara daha çox optimizm və daha az reaktiv təbiət daxildir. Artan diqqət, konsentrasiya və yuxu keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması da daxil olmaqla zehni faydaları vardır.
Fiziki qabiliyyətlərə inamla yanaşı, akademik performans yaxşılaşır. Yoqa xüsusi ehtiyacları olan uşaqların müalicəsi və ənənəvi tibbi müalicəyə kömək etmək üçün istifadə olunur.
Fiziki faydalara artan çeviklik, təkmilləşdirilmiş koordinasiya və tarazlıq, artan əsas və bədən gücü daxildir.

Psixi faydalara daha güclü ağıl-bədən əlaqəsi, özünə hörmət, daha yaxşı diqqət və konsentrasiya, istirahət və stresli vəziyyətlərin öhdəsindən gəlmək qabiliyyətinə malikdir. Sosial və emosional faydalara özünü və başqalarını daha çox dərk etmək, problemin həllində və münaqişələrin həllində artan bacarıqlar daxildir.

## İstinadlar
Orxan Həsənov

**Orxan Tahir oğlu Həsənov**— Azərbaycan futbolçusu

## Həyatı
18 dekabr 1991-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Orxan Həsənov futbola ilk addımlarını 11 yaşında Xırdalan şəhərindəki Abşeron Uşaq Futbol Məktəbində məşqçi Vüqar Hüseynovun idarəçiliyi altında başlayıb.

## Klub karyerası
Peşəkar futbolçu karyerasına 2008-ci ildə Bakının "Neftçi" klubunda başlayıb. 2009-cu ildə "Karvan Yevlax" klubuna keçib. Daha sonra 2010/2011-ci illərdə Birinci Divizion klubu olan Abşeron FK-da bir mövsüm keçirib. 2011/2012-ci illərdə Sumqayıt klubunun rənglərini qoruyub.

### Kubok
O, Azərbaycan Kubokunda 3 oyun keçirib, bunlardan 2-si "Abşeron", 1-i isə "Sumqayıt"ın heyətində.

## Azərbaycan milli komandası

### U-19
O, 19 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan yığmasının heyətində 2009-cu il oktyabrın 9-da Ness Sionada keçirilən UEFA Avropa Çempionatı 2016 seçmə mərhələ UEFA Avropa çempionatının seçmə mərhələsində İsrail millisi ilə oyunda debüt edib. 0:3 hesabı ilə Azərbaycan millisinin xeyrinə başa çatan görüşdə Orxan Həsənov iki qola imza atıb, görüşün 20 və 84-cü dəqiqələrində fərqlənib.

### U-21
O, Azərbaycan gənclər yığmasının heyətində ilk oyununu 2010-cu il sentyabrın 4-də Bakıda, Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionunda UEFA Avropa çempionatının seçmə mərhələsində Albaniyadan olan həmyaşıdlarına qarşı keçirib və meydan sahibləri 3:2 hesabı ilə qalib gəlib. Matçın 82-ci dəqiqəsində Orxan Həsənov ehtiyata daxil olub.

## Milli komanda
2012-ci ildə Azərbaycan millisinin Bakıda keçirilən seleksiya toplanışına çağırılıb.

## Nailiyyətlər
2011 – "Abşeron" FK tərkibində Birinci Divizionun qalibi.

## İstinadlar
Sumqayıt BK

**Sumqayıt BK**— Azərbaycanın eyniadlı şəhərini təmsil edən basketbol klubu.

## Tarixi
Sumqayıt BK 27 avqust  2024-cü il tarixində yaranıb. Klub 2024-cü ildən Azərbaycan Basketbol Federasiyası tərəfindən maliyələşdirilir. İcraçı direktoru 2024-cü ildən Elnur Quliyev olmuşdur.

## İdarə heyəti
Klubun əvvəlki rəhbəri Riad Rəfiyev olmuşdur.





## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quba BK

**Quba BK** – Azərbaycan Basketbol Liqasında çıxış edən basketbol komandası. Keçmiş adları **Zirvə Astara** və **Cəlilabad** olmuşdur.

## Tarixi
Klub "Zirvə Astara" adlı ilə yaradılmışdır. 2023-cü ildə adı dəyişdirilərək "Cəlilabad" olmuşdur. Klub 2023-24 mövsümündə Azərbaycan Basketbol Liqasına (ABL) qoşulublar. Klub məşqlərini və oyunlarını Cəlilabad şəhərində yerləşən Cəlilabad Olimpiya İdman Komleksində həyata keçirmişdir. Kluba 2023–2024-cü illər mövsümündə Azarbaycanlı mütəxəssis Şəhriyar Əsgərov baş məşqçilik edib.

2024–2025-ci il mövsümündə Azərbaycan Basketbol Liqasında "Quba" adı ilə çıxış etməyə başlamışdır. Klub hal-hazırda Azərbaycan Basketbol liqasının B qrupunda çıxış edir.

## Heyət




## İstinadlar
Pərviz Qasımov (şahmatçı)

**Qasımov Pərviz Hüseyn oğlu** (16 iyul 2000, Naxçıvan şəhəri, Azərbaycan Respublikası) — azərbaycanlı şahmatçı, Beynəlxalq usta (IM). Gənc yaşlarından müxtəlif beynəlxalq və yerli turnirlərdə iştirak etmiş və bir sıra uğurlar qazanmışdır.

## Həyatı
Pərviz Qasımov 16 iyul 2000-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan şahmata maraq göstərmiş və bu sahədə uğurla inkişaf etmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında şahmat məktəblərində təhsil almış və müxtəlif yaş kateqoriyalarında yarışlara qatılmışdır.

## Şahmat karyerası
Pərviz Qasımov aşağıdakı beynəlxalq və yerli turnirlərdə uğurlu nəticələr əldə etmişdir:

* 2014-cü ildə Yunanıstanın Kavala şəhərində keçirilən məktəblilər arasında Avropa çempionatında II yer
* 2014-cü ildə İsmayıllıda keçirilən Respublika Olimpiadasında I yer
* 2014-cü ildə Gürcüstanın Batumi şəhərində keçirilən Avropa çempionatında III yer
* 2014-cü ildə BƏƏ-nin Abu-Dabi şəhərində keçirilən Dünya Gənc Ulduzlar Festivalında III yer
* 2015-ci ildə Bakı şəhərində keçirilən Azərbaycan çempionatında II yer
* 2015-ci ildə Türkiyənin Konya şəhərində məktəblilər arasında Avropa çempionatında II yer
* 2018-ci ildə Türkiyənin Malatya şəhərində keçirilən beynəlxalq turnirdə III yer
* 2021-ci ildə keçirilən “Naxçıvan Premium Turniri”ndə II yer.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
# https://nmys.gov.az/article/i-stedadli-idmancilar/qasimov-perviz
# https://azertag.az/xeber/sahmat_uzre_naxchivan_premium_turnirinin_mukafatlandirma_merasimi_kechirilib-1745943
# https://ratings.fide.com/profile/13408798
Qozinaki

**Qozinaki** () — incə doğranmış və qovrulmuş qozun (nadir hallarda fındıq və ya badam) ərinmiş bal ilə qarışdırılması ilə hazırlanan gürcü milli şirniyyatı.

## Adı
Şirniyyatın adı böyük ehtimalla şirniyyatın əsas hissəsini təşkil edən "qoz" sözündən götürülmüşdür. Qoz sözü, qonşu və gürcülərlə birlikdə yaşayan azərbaycanlıların dilində istifadə edilən sözdür. Qonşu olduqları və Tbilisidə uzun müddət azərbaycan dilinin hakim dil olması səbəbindən Azərbaycan dilindən gürcü dilinə bir çox sözlər keçmişdir.

## Tarixi və hazırlanması
1868-ci ildə Gürcüstanın "Vaxt" () qəzetində dərc olunmuş yazıda, qoz və ya badam və ərinmiş baldan hazırlanan şirniyyatın resepti verilib.

Vilyam Poxleobkin "Xalqımızın milli mətbəxləri" kitabının "Gürcü mətbəxi" bölməsində qovrulmuş doğranmış qozdan (badam və ya fındıq), qaynadılmış baldan və şəkər tozundan hazırlanmış qozinaki reseptini verir.

Gürcüstanda qozinaki ənənəvi olaraq Milad və Yeni il süfrəsi üçün hazırlanır. Gürcü xalqının qədim dini inancına görə bal və qoz müqəddəs yemək hesab edilərək "Batonebi"yə hədiyyə kimi təqdim edilirdi. Həmçinin, Svanetidə qeyd edilən Lipanali günündə, inanclara görə, ölülərin ruhlarının geri döndüyü yola bal və süd qarışığı səpilir.

Hazırlanması zamanı, reseptdən asılı olaraq, şəkər siropu, bəkməz və ya bal, qoz ləpəsi, ərik çəyirdəyi, günəbaxan, küncüt, badam istifadə edilir.

## İstehsalı
Qozinaki karamel qrupundan olan şərq şirniyyatıdır. Avrasiya İqtisadi Birliyində tətbiq olunan Belarus Respublikasının "Şəkər şirniyyatları. Ümumi spesifikasiyalar" standartı Qozinakini "karamel istehsalının şəkər şirniyyatı" kimi təyin edir.

## İstinadlar
Pişikkimilər siyahısı

Pişikkimilər Carnivora dəstəsinə aid məməlilər ailəsidir . Bu ailənin üzvlərinə felidlər deyilir.   "Pişik" termi istifadə edildikdə, ümumiyyətlə pişiklər, xüsusən də ev pişiyi başa düşülür. Pişiklərin pusquya düşürmək və ya iz sürmək və qısa müddətli yırtıcı ovlamaq qabiliyyəti kimi xarakterik xüsusiyyətləri ətyeyən həyat tərzini davam etdirmək üçün təkamül etmişdir. Onların incə, əzələli bədənləri, güclü elastik ön ayaqları və ovu tutmaq üçün geri çəkilə bilən pəncələri, güclü dişləmə üçün dişləri və kəllə uyğunlaşmaları və çox vaxt kamuflyaj üçün xarakterik zolaqlı və ya xallı palto nümunələri var.

Pişikkimilər iki mövcud yarımfamiliyadan ibarətdir: Pantherinae və Felinae . Pantherinae alt ailəsinə beş *[[Panter|Panthera]]* növü ( pələng, şir, yaquar, bəbir və qar bəbiri ) və iki *[[Adi boz bəbir|Neofelis]]* növü ( dumanlı bəbir və Sunda dumanlı bəbir ) daxildir.  Felinae alt ailəsi vaşaq, karakal, çita, puma, ocelot və ev pişiyi də daxil olmaqla 12 cins və 34 növdən ibarətdir.

Ənənəvi olaraq Felidae fenotipik xüsusiyyətlərə görə beş alt ailəyə bölünür. Bunlar: Felinae, Pantherinae, Acinonychinae (çitalar), nəsli kəsilmiş Machairodontinae və nəsli kəsilmiş Proailurinaedir .  Molekulyar filogenetik analizlər göstərir ki, canlı (mövcud) felidlər səkkiz nəsil sinifinə bölünür.   Çitanın *Puma* nəsli daxilində yerləşdirilməsi ənənəvi Acinonychinae alt ailəsini keçərsiz edir və son mənbələr mövcud növlər üçün yalnız iki alt ailədən istifadə edir.  Felidae cinsində qəbul edilən növlərin sayı 18-dir. 19-cu əsrdən bəri 40-a yaxın növ var, lakin tədqiqatlar, xüsusən də müasir molekulyar filogenetik analiz, ümumi qəbul edilmiş cinsləri və tanınmış alt növlər, növlər və populyasiya qrupları arasındakı bölmələri zamanla düzəltdi.  Burada sadalanan mövcud növlərə əlavə olaraq, 30-dan çox fosil cins adlanmışdır ; Bunlar Felinae, Pantherinae, Proailurinae və Machairodontinae alt ailələrinə bölünür. Bu sonuncu alt ailəyə 10.000 il əvvəl nəsli kəsilmiş qılınc dişli pələng kimi tanınan *Smilodon* cinsi daxildir. Felidlərin ən qədim məlum cinsi təxminən 25 milyon il əvvəl Avrasiyada yaşamış Proailurinae qrupunun bir hissəsi olan Proailurusdur .
Nototheniidae

**Nototheniidae** — Ümumi adları ilə "notothenlər" və ya "buz moruqları", "Perciformes" dəstəsinə aid olan şüaüzgəcli balıq fəsiləsidir və ənənəvi olaraq "Notothenioidei" yarımdəstəsinə daxildir. Bu balıqlara əsasən Cənub Okeanında rast gəlinir.

## Taksonomiya

"Nototheniidae" fəsiləsi 1861-ci ildə alman əsilli Britaniya ixtioloqu Albert Günter tərəfindən təsvir edilmişdir. Tipik cins olan "Notothenia" 1844-cü ildə Sir Con Riçardson tərəfindən təsvir edilmişdir və "Notothenia coriiceps" növü 1862-ci ildə Teodor Nikolas Gill tərəfindən tip növ kimi təyin edilmişdir. "Notothenia" adı "cənubdan gələn" mənasını verir və cinsin Antarktik yayılmasına istinad edir. Bu balıqlar ənənəvi olaraq "Perciformes" dəstəsində yerləşdirilir, lakin "Notothenioidei" yarımdəstəsinin növləri arasındakı filogenetik əlaqələr hələ də tam müəyyən edilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Girella nigricans

**Girella nigricans** — Ümumiyyətlə "opaleye" və ya "rudderfish" kimi tanınan, Şərqi Sakit okeanında, Kaliforniyadan cənubi Baja Kaliforniyaya qədər yayılmış bir dəniz "chub" (Kyphosidae) növü.

## Yayılması

"Girella nigricans" balıqları Şərqi Sakit okeanına endemikdir və onların coğrafi yayılması San-Fransisko, Kaliforniyadan Baja Kaliforniya, Meksikaya qədər uzanır. Onlara ən çox "Point Conception"-un cənubunda bol miqdarda rast gəlinir. Yetkin "Girella nigricans" balıqları qayalıq subtidal zonasının dəniz yosunu yataqlarında yaşayır, cavan fərdlər isə intertidal zonada, əsasən axıntılı gölməçələrdə olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Deliver At All Costs

***Deliver At All Costs*** — 2025-ci ildə Far Out Games tərəfindən hazırlanmış və Konami Digital Entertainment tərəfindən yayımlanmış ekşen-macəra janrında videooyun. Oyun 2024-cü ilin sentyabrında elan edilmiş və 22 may 2025-ci ildə PlayStation 5, Windows və Xbox Series X/S platformaları üçün satışa buraxılmışdır. Çıxışından sonra oyun tənqidçilərdən qarışıq rəylər almışdır.

## İstinadlar
Platax orbicularis

**Platax orbicularis** (*Orbikulyar yarasa balığı*) — Həmçinin "kooper yarasa balığı", "dairəvi yarasa balığı", "dairəvi yarasa balığı", "yumru yarasa balığı", "dar zolaqlı yarasa balığı" və ya "orbik yarasa balığı" kimi tanınan, Ephippidae fəsiləsinə aid şüaüzgəcli balıq növü.

## Taksonomiya

"Platax orbicularis" balığı ilk dəfə "Chaetodon orbicularis" adı ilə İsveçdilli Fin kəşfiyyatçı, şərqşünas və təbiətşünas Per Forsskol tərəfindən təsvir edilmişdir. Növün tip lokaliteti Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhəri kimi göstərilmişdir. Bu növ, "Platax" cinsinə aiddir və bu cins də "Ephippidae" fəsiləsinə daxildir. "Orbicularis" xüsusi adı "dairəvi" və ya "disk şəkilli" mənasını verir və balığın yumru bədəninə istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyprinodon radiosus

**Cyprinodon radiosus** — "Cyprinodontidae" fəsiləsinə aid nadir balıq növü.

## Xüsusiyyətlər

Bu balıq 5 santimetr (2 düym) uzunluğa qədər böyüyür, ən böyük erkək fərdlər bəzən daha uzun ola bilir. Erkək fərdlər mavi-boz rəngdədir, çoxalma dövründə parlaq mavi rəng alır. Dişi fərdlər isə yaşıl-qəhvəyi rəngdə olur və qarın hissəsi gümüşü və ya ağ rənglidir.
Bu balıq geniş su şəraitinə davamlıdır. Onun təbii yaşayış mühiti yay aylarında suyun temperaturu 33 °C-ə qədər yüksələn və qışda buz qatları ilə örtülən səhra bataqlıqlarını əhatə edir. Bəzi ərazilərdə suyun duz tərkibi okean suyundan dörd dəfə çoxdur və oksigen səviyyəsi aşağıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Altay atı

**Altay atı** — Mərkəzi Asiyada, Altay dağlarında yetişdirilmiş bir at cinsi. Bu cins Sibirdəki ən qədim at cinslərindən biri hesab edilir və regionun köçəri mədəniyyətləri ilə zəngin tarixi əlaqələrə malikdir.

## Xüsusiyyətləri

Altay atlarının başı bir qədər çökük profillə, nisbətən qısa boyun üzərində yerləşir. Güclü kürəyə, yaxşı inkişaf etmiş sağrıya və qısa topuq sümüklərinə malikdirlər. Onların orta boyu  134-136 sm təşkil edir. Xəz rəngləri kəhər, qara, boz və bəzən “leopard naxışlı” ola bilər.
Vesey-Fitzceraldın “The Book of The Horse” kitabında Altay atları üçün aşağıdakı xüsusiyyətlər qeyd olunub: boyu 129,8 sm, bədən uzunluğu 104,2 sm, sinə çevrəsi 154 sm, topuq çevrəsi isə 16,8 sm-dir.
“Standart Horse and Pony Breeds Guide” kitabına əsasən  dişi atın xüsusiyyətləri belədir: boyu 132 sm, gövdə uzunluğu 140 sm, sinə çevrəsi 160 sm, topuq çevrəsi isə 17,2 sm. Altay atlarına ölçülərinə görə bənzər olan atlar eramızdan əvvəl III əsrə aid "Pazyryk" qəbirlərində aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Garra rufa

**Garra rufa** (*Qırmızı garra*) — Həmçinin "həkim balığı" və ya "dişləyən balıq" kimi tanınır, "Cyprinidae" (sazanlar) fəsiləsinə aid olan və Qərbi Asiyanın subtropik bölgələrindəki şirin su mühitlərində yaşayan bir balıq növü.

## Yayılması və yaşayış yeri

Ənənəvi olaraq təyin edildiyi kimi, "Garra rufa" Türkiyə, Suriya, İordaniya, İsrail, Fələstin, İraq və İranda yayılmışdır. Bu növə əsasən Qızılirmaq, Seyhan, Ceyhan, Orontes, Kueyq, İordan, Dəclə-Fərat, Kor və Mond çay hövzələrində rast gəlinir, lakin Levant və İranın digər sahil çay hövzələrində, həmçinin Maharlu gölü kimi endoreik sistemlərdə də yaşayır. Bu balıq çaylar, axarlar, kanallar, su anbarları, gölməçələr və göllərdə yaşayır, lakin dayaz suları üstün tutur. Çox vaxt insanlar tərəfindən çirklənmiş kanallar kimi mühitlərdə də çoxsaylı ola bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Scopelarchidae

**Scopelarchidae** — "Aulopiformes" dəstəsinə aid olan şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi.

## Təsvir

"Scopelarchidae" balıqları kiçik və orta ölçülü balıqlardır. Növündən asılı olaraq uzunluqları 3,7 sm (1,5 düym) ilə 35 sm (14 düym) arasında dəyişir. Onlar kərtənkələ balıqlarına bənzəyir. Böyük ağız, çoxsaylı dişləri və çəngəllənmiş quyruğu var. Bel üzgəci arxa hissənin ortasında yerləşir və kiçik bir yağ üzgəci var.

## Ekologiya

"Scopelarchidae" balıqlarının əksər növləri tropik sularlarda tapılsa da, bu balıqlar dünyanın bütün okeanlarında, o cümlədən Antarktika okeanında yeni təsvir edilmiş "Lagiacrusichthys" cinsində də aşkar edilmişdir. Bu balıqlar əsasən 500 ilə 1,000 m (1,600 ilə 3,300 fut) dərinlikdə yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Raqif Raufoğlu

**Raqif Raufoğlu** (tam adı: **Əliyev Raqif Rauf oğlu**; 20 sentyabr 1984-cü il — azərbaycanlı yazıçı, aparıcı, şair, jurnalist., , 

## Həyatı
Raqif Raufoğlu 1984-cü ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib. İxtisasca iqtisadçıdır. 2006-2007-ci illərdə hərbi xidmət keçib. Dövrü mətbuatda 2001-ci ildən çıxış edir. 

Ailəlidir. Leyla adlı qızı, Alpər adlı bir oğlu var.

## Radio fəaliyyəti

Raqif Raufoğlu  2009-cu ildən etibarən 106.3 FM-də çalışır.  Fəaliyyətinə “Şənbə” efiri ilə başlayan Raqif, sonradan, “106.3FM-dairəsi”. “Boomerang” verilişlərini aparıb.  Hazırda “İş adamı” və “Master klas” verlişlərinin aparıcısıdır., 

## Yaradıcılığı

Bir müddət "Ənvər Paşa" və "Doqquz iklim" jurnallarının redaktoru olub. Azərbaycanın ilk virtual dərnəyi - "Ölü yazarlar dərnəyi"nin yaradıcılarından biridir. Azad Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan “Rəsmilər, qeyri-rəsmi”] verilişinin redaktoru olub.

2003-cü ildə "Danışa bilsə dünya" adlı şeirlər kitabı nəşr edilib. 2008-ci ildə Barak Obamanın "Atamın arzuları" (Dreams from my father) kitabını Azərbaycan dilinə tərcümə edərək, dövrü mətbuatda yayımlayıb. 2009-cu ildə əsər kitab şəklində çap olunub. 2011-ci ildə həmmüəllifi olduğu "Ölü yazarlar dərnəyi" kitabı nəşr olunub (müəlliflər - Raqif Raufoğlu, Mətləb Muxtarov, Asəf Zeynallı). 

2014-cü ildə "Qadağan olunmuş kitab" əsəri çap olunub. Elə həmin ildə müəllifin 101 şeirini və “Çirkinlik” adlı yazılarını özündə birləşdirən "Çirkinlik" kitabı da çap olunub.
2024-cü ildə çap olunan "Ustad" romanı böyük maraqla qarşılanıb.,,

## Digər fəaliyyətləri

Raqif Raufoğlu blogger kimi də fəaliyyət göstərir. "Səsli kitab" audio-kitablar podkastının və "Sandıq" layihəsinin yaradıcısıdır.

## Mükafatları
Media sahəsinin inkişafında xüsusi xidmətləri və bu sahədə səmərəli fəaliyyətinə görə "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalı ilə təltif edilib.

= İstinadlar =
Sempervivum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Potamotrygonidae

**Potamotrygonidae**, **çay skatları ** və ya **şirin su skatları** — Myliobatiformes dəstəsinə aid olan Neotropik şirin su balıqları fəsiləsi.

## Taksonomiya
Bu fəsilə, köpəkbalıqları ilə əlaqəli olan kəlləsi qıkırdaqdan ibarət balıqlar olan batoidlərin dörd dəstəsindən birinə aiddir.  Onlar tropik və subtropik Cənubi Amerikanın çaylarında tapılır (Afrika, Asiya və Avstraliyadakı şirin su skatları isə Dasyatidae fəsiləsinə aiddir). Tropik Qərb Atlantik və Şərq Sakit okeanın bir dəniz cinsi olan Styracura da Potamotrygonidae fəsiləsinə daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İrukandji meduzası

**İrukandji meduzası** — son dərəcə zəhərli və nadir yumrumeduzlara aid bir neçə oxşar növü əhatə edir.

## Xüsusiyyətlər
Yetkin fərdlərinin ölçüsü cəmi 1 kubsantimetr (1 sm³ və ya 0.061 in³) olmaqla, dünyada həm ən kiçik, həm də ən zəhərli meduzalardan biri hesab edilir. Onlar Avstraliyanın şimal dəniz sularında yaşayır və turizm itkiləri və axmalarla bağlı tibbi xərclər səbəbindən Avstraliya hökumətinə illik 3 milyard AUD ziyan vururlar. Bu növ yumurta və sperma vasitəsilə cinsi yolla çoxalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alectura lathami

**Alectura lathami** (Avstraliya hinduşkası) — Avstraliyanın şərqində, Uzaq Şimal Kvinslenddən Yeni Cənubi Uelsin Cənub Sahilinə qədər yayılmış hinduşka növü.

## Populyasiya

Bu hinduşkalar hazırda kifayət qədər geniş yayılmışdır, lakin 1930-cu illərdə bu quşun nəsli kəsilmək üzrə olduğu düşünülürdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Glyphis

**Glyphis** — Carcharhinidae fəsiləsinə aid olan və çay köpəkbalıqları kimi də tanınan bir cins. Onlar cənub-şərqi Asiya, Afrika və Avstraliyanın bəzi hissələrində çaylarda və sahil bölgələrində yaşayırlar.

## Taksonomiya
Bu cins yalnız üç mövcud növü özündə birləşdirir. Gizli həyat tərzi səbəbindən daha çox növün kəşf edilməmiş olması mümkündür. Əvvəllər bu cinsə beş fərqli növ daxil edilsə də, son molekulyar məlumatlar üzərində aparılan araşdırmalar Glyphis gangeticus növünün Hind-Qərb Sakit okean regionunda qeyri-müntəzəm yayıldığını ortaya qoymuşdur. Glyphis cinsi, Lamiopsis cinsinə ən yaxın cins hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Herichthys cyanoguttatus

**Herichthys cyanoguttatus** — Cichlidae (Tsixlosomlar) fəsiləsinə aid olan şirin su balığı və yalnız ABŞ-da yerli olan yeganə “cichlid” növü. Bu balıq Texasın Brownsville yaxınlığındakı aşağı Rio Grande hövzəsində və şimal-şərqi Meksikada tapılır.

## Təsvir
Herichthys cyanoguttatus 33 sm-dən daha çox böyüyə bilər və özünəməxsus xüsusiyyətləri və xüsusi mühit tələbləri ilə fərqlənir.  Bu cichlid krem və firuzəyi rəngli ləkələri ilə tanınır. Yetkin erkəklər başlarında nuchal qabar da inkişaf etdirirlər. Bu cichlid suyun temperaturunun 20–28 °C arasında olmasını üstün tutur və temperaturun sürətlə dəyişməsindən mənfi təsirlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phoneutria

**Phoneutria** — Ctenidae fəsiləsinə aid olan və əsasən Cənubi Amerika, xüsusilə Braziliyanın şimal bölgələrində tapılan bir neçə növ hörümçəkdən ibarətdir.

## Xüsusiyyətlər
Bu cinsin hörümçəkləri, 13-18 sm arasında ayaq uzunluqları ilə böyük ölçülərə sahibdir. Bədən uzunluqları isə 17-48 mm arasında dəyişir. Ən iri Phoneutria növləri, uzun bədən və böyük bədən çəkisinə malikdir. Cinsin digər cinslərdən fərqli olaraq, Phoneutrianın pedipalplarının tibialarında və tarsilərində sıx prolateral skopulalar mövcuddur, bu da onları müəyyən etmək üçün əhəmiyyətli bir xüsusiyyətdir. Phoneutria növləri, xüsusilə qırmızı tüklərin çeliserlər üzərində olmaması səbəbindən digər Ctenidae növləri ilə asanlıqla qarışa bilər. Lakin, tünd xətli zolaqlar və qarın üzərindəki qara nöqtələr kimi digər tanınma xüsusiyyətləri vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mavi halqalı səkkizayaqlı ilbiz

**Mavi halqalı səkkizayaqlı ilbiz** və ya ** Hapalochlaena** — Sakit və Hind okeanlarında, Yaponiyadan Avstraliyaya qədər yayılan, qabarma-çəkilmə gölməçələrində və mərcan riflərində yaşayan dörd son dərəcə zəhərli səkkizayaqlı növü.

## Xüsusiyyətlər
Onları sarımtıl dərisi və təhlükə zamanı dramatik şəkildə rəngini dəyişə bilən xarakterik mavi və qara halqaları ilə tanımaq mümkündür. Onlar əsasən kiçik xərçəngkimilər, o cümlədən krablar, hermit krabları, krevetlər və digər kiçik dəniz heyvanları ilə qidalanırlar. Bu meduzalar dünyanın ən zəhərli dəniz canlılarından biridir. Kiçik ölçüsünə (12-20 sm) və nisbətən sakit təbiətinə baxmayaraq, toxunulduqda və ya təhrik edildikdə çox təhlükəli ola bilərlər, çünki onların zəhəri güclü bir neyrotoksin olan tetrodotoksin ehtiva edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ardeotis australis

**Ardeotis australis** (*Avstraliya dovdağı*) — Avstraliyanın şimalı və Yeni Qvineyanın cənub çöllərində, meşəliklərdə və açıq əkin sahələrində yayılmış böyük yer quşu.

## Mədəni əlaqələr

Avstraliya aborigenləri üçün bu quş mühüm bir qida mənbəyidir və hələ də ovlanır. Quşun ağ lələkləri mərasimlərdə istifadə olunur.

Aborigenlərin "Röya Zamanı" (Dreamtime) hekayələrində bu quşun mənşəyi ilə bağlı əfsanələr mövcuddur. Bir çox rəssam bu hekayələr əsasında əsərlər yaradıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amber qalası

**Amber qalası** və ya **Amber qəsri** — Hindistanda yerləşən Racastan ştatının Amber qəsəbəsində yerləşən bir qaladır. Amber Racastan əyalətinin paytaxtı olan Caypurdan  aralıda yerləşən və 4 km² (1.5 mi²) ərazisi olan bir qəsəbədir. Amber şəhəri və Amber qalası eramızın 967-ci ilində raca Alan Sinq Mena tərəfindən tikilmiş və daha sonra isə kaçavaha racputları tərəfindən idarə olunmuşdur. Bir təpənin üstündə yerləşən bu tikili Caypurun əsas turistik cazibə mərkəzi hesab olunur. Amber qalası bədii üslub elementləri ilə məşhurdur. Geniş divarları, qapıları və daş yolları ilə qala Amber sarayının əsas su mənbəyi hesab olunan Maota gölünə baxır.

2013-cü ildə Kambocanın Pnompen şəhərində təşkil edilmiş Ümumdünya İrsi Komitəsinin 37-ci illik sessiyası zamanı Racastanda yerləşən digər dörd qala ilə bərabər Racastan təpə qalaları adlı bir kimi YUNESKO-nun Dünya İrsi elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*
*
*

## Xarici keçidlər
Mehranqarh

**Mehranqarh** () — Hindistanın Racastan əyalətinin şimal-qərb hissəsində yerləşən möhkəmləndirilmiş tikilidir. Qala Mərvar adlı yüksək qayalıqların üstündə yerləşir və bu qayalıqlar 5 km uzunluğunda bir yol ilə yaxınlıqdakı Codhpur şəhərinə birləşir, eyni zamanda da bu qayalıqlardan həmin şəhəri müşahidə etmək mümkündür.

1459-cu ildə Codhpur şəhərinin əsasını qoymuş olan raca Rao Codha eyni zamanda da, bu qalanın inşası haqqında əmr vermişdir. Qalanın bəzi hissələrinin tikintisi maharaca Casvant Sinqhin (1638-1678) hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. 1943-cü ilə qədər Mehranqarh qalasında hakim Racput ailəsinin nümayəndələri yaşamışdırlar.

Qalanın yerləşdiyi yayla üç hissədən ibarətdir: yaylanın şimal-qərb hissəsində saray, sarayın şərq hissəsində böyük terras və cənubunda möhkəmləndirilmiş hissə yerləşir.

## Qalereya


Jodhpur, India, Old City and Mehrangarh Fort.jpg|Şəhərin köhnə hissəsindən qalanın görünüşü
Jodhpur, India, Gates of Mehrangarh Fort.jpg|Sarayın yeddi tağlı girişindən biri
Jodhpur, India, Mehrangarh Fort, Guards.jpg|Daxili sarayın interyeri
Jodhpur, India, Mehrangarh Fort, Palace 2.jpg|İnteryer və bəzəklər 
Jodhpur, India, View from Mehrangarh Fort.jpg|Divarlar və şəhər mənzərəsi 
Jodhpur, India, Mehrangarh, Cannon.jpg|Qalanın damında yerləşdirilmiş toplar 
Jodhpur-Mehrangarh Fort-14-2018-gje.jpg
Jodhpur-Mehrangarh Fort-20-2018-gje.jpg
Jodhpur-Mehrangarh Fort-42-2018-gje.jpg
Jodhpur-Mehrangarh Fort-50-2018-gje.jpg
Jodhpur-Mehrangarh Fort-64-Turban binden-2018-gje.jpg
Jodhpur-Mehrangarh Fort-74-Trommler-2018-gje.jpg


## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* SuryanagariJodhpur by Prem Bhandari
* Maharaja Umaid Singhji by Prem Bhandari
* Paintings from the royal collection of the Mehrangarh Museum Trust, Jodhpur  British Museum

## Xarici keçidlər

*
Martin Bek

Martin Bek Halle/Vittenberqdəki Martin Lüter Universitetində biokimya üzrə təhsil alıb. O, Martinsrieddəki Maks Plank Biokimya İnstitutunda Volfqanq Baumeysterdən fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. 2006-cı ildə o, doktoranturadan sonrakı təhsil üçün ETH Sürixdəki Molekulyar Sistemlər Biologiyası İnstitutunda Rudi Aebersoldun laboratoriyasına fəaliyyət göstərmişdi. Martin Bek 2010–2020-ci illərdə EMBL Heidelberg-də tədqiqat qrupunun rəhbəri olub. 2019-cu ildən Frankfurtdakı Maks Plank Biofizika İnstitutunun direktorudur.

Eukariotlarda genetik məlumat onu hüceyrə mühitindən qoruyan nüvədə gizlənir. Martin Bekin tədqiqatı nukleositoplazmik nəqliyyata, yəni molekulların nüvənin içərisinə və xaricinə necə daşındığına diqqət yetirir. Onun laboratoriyası öz mühitində nüvə məsamə komplekslərinin strukturunu, funksiyasını, yığılmasını və dövriyyəsini öyrənmək üçün in situ struktur biologiya üsullarının inteqrativ üsullarına öncülük etmişdir. Onlar insan nüvə məsamə skeletinin arxitekturasını aydınlaşdırmış, hüceyrələr daxilində nüvə məsamələrinin genişlənməsini və büzülmə hərəkətlərini vizuallaşdırmış və nüvə məsamələrini erkən embriona miras qoyan biogenezin ana yolunu kəşf etmişdilər. Martin Bek EMBO Təqaüdçüsüdür. Onun işi Avropa Tədqiqat Şurası tərəfindən toxum, konsolidasiya və genişləndirmə qrantlarına layiq görülüb.
Ralf Adams

**Ralf Adams** () — 1996-cı ildə Maks Plank Beyin Tədqiqatları İnstitutunda Heinrich Betz-in rəhbərliyi altında akson rəhbərliyi molekulları üzərində apardığı tədqiqatlara görə Frankfurtdakı İohan Volfqanq Höte Universitetində fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Heydelberqdəki Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında (EMBL) Rüdiger Klein qrupunda uğurlu postdoktorluq dövründən sonra o, 2000-ci ildə Londona köçmüş və Londonda Böyük Britaniya Xərçəng Araşdırmalarında öz müstəqil laboratoriyasını qurmuşdur. 2007-ci ildə Maks Plank adına Molekulyar Biotibb İnstitutunun direktoru və Almaniyanın Münster Universitetində professor olur. Ralph Adamsın əsas tədqiqat maraqları damar biologiyası, qan damarlarının böyüməsinin tənzimlənməsi, damar hüceyrələrinin orqana spesifik ixtisaslaşması və damar sistemi ilə ətraf toxumadakı digər hüceyrə növləri arasında qarşılıqlı əlaqədir. Onun komandasının əsas kəşflərinə skeletin inkişafında, sümük homeostazında, yaşa bağlı sümük itkisində və osteoporozda kritik funksional rolu olan sümükdə ixtisaslaşmış damar subpopulyasiyalarının müəyyən edilməsi daxildir. Onun tədqiqatında bir sıra hüceyrə biologiyası yanaşmaları ilə birlikdə qabaqcıl siçan genetikası və konfokal/iki foton mikroskopiyasından istifadə də rast gəlinir. Ralf Adams 2014-cü ildən Avropa Molekulyar Biologiya Fondunun üzvü seçilmişdir. O, Maks Plank Cəmiyyətinin Otto Hahn medalını, Verner Risau mükafatını və Avropa Mikrosirkulyasiya Cəmiyyətinin Malpiqi mükafatını layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Enn Ephrussi

**Enn Ephrussi** () — Susumu Toneqavanın laboratoriyasında yerinə yetirdiyi immunoqlobulin genlərinin tənzimlənməsi üzrə işinə görə Harvard Universitetində biokimya və molekulyar biologiya üzrə bakalavr dərəcəsini və Massaçusets Texnologiya İnstitutunda biologiya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini aldmışdır.

O, Harvardda Tom Maniatis və Uaythead İnstitutunda/MIT-də Ruth Lehmann ilə doktorluqdan sonrakı tədqiqatlar aparmış, burada hüceyrə taleyinin lokallaşdırılmış RNT determinantlarını tədqiq etmiş və oskarın Drosophilada cücərmə xəttinin formalaşmasına səbəb olduğunu göstərmişdir. 1992-ci ildən Enn Heidelbergdəki Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında qrup rəhbəridir. Onun tədqiqatı ilk növbədə transkripsiyadan sonrakı RNT tənzimləmə mexanizmlərinə, xüsusən də RNT lokalizasiyasına və embrion modelləşdirmə və cücərmə xəttinin inkişafı kontekstində translyasiya nəzarətinə yönəlmişdir.

Enn 1998-ci ildə baş elmi şçi və 2007-ci ildə İnkişaf Biologiyası Bölməsinin rəhbəri olmuşdur. Gənc alimlərin hazırlanmasına həsr olunmuş Enn 1990-cı illərin əvvəllərindən PhD tələbələri hazırlayır.

Lisansüstü Məktəbin dekanı və EMBL Beynəlxalq Mükəmməllik Mərkəzinin (EICAT) rəhbəri vəzifələrində çalışdıqdan sonra Anne 2019-cu ildə EICAT-ın direktoru təyin edilib. O, Avropa Molekulyar Biologiya Təşkilatının (EMBO), Academia Europaea və Fransa Elmlər Akademiyasının seçilmiş üzvüdür.

## İstinadlar
Volker Hauç

**Volker Hauk** () — Molekulyar Farmakologiya professoru.

1997-ci ildə İsveçrənin Bazel Universitetinin Biozentrumunda Gottfried (Jeff) Schatz qrupunda mitoxondrial biogenez üzərində apardığı tədqiqatlara görə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Yale Universiteti Tibb Məktəbində Pietro De Camilli qrupunda EMBO və HFSP tədqiqatçısı kimi postdoktorluq işindən sonra o, EMBO Gənc Tədqiqatçı Proqramının üzvü kimi Göttingen Universitetində öz laboratoriyasını qurdu. O, 2003-cü ildə Berlin Azad Universitetində biokimya professoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2012-ci ildən Volker Hauke Leibniz Molekulyar Farmakologiya İnstitutunun (FMP) direktoru və Berlin Azad Universitetində Molekulyar Farmakologiya professoru, həmçinin NeuroCure Mükəmməllik Klasterinin üzvüdür. Volker Hauke endositozun molekulyar mexanizmlərini və endolizosomal membran dinamikasını və hüceyrə siqnalında və neyrotransmissiyada rolunu öyrənir. Onun işinin əsas məqsədi ekzoendositoz və endolizosomal funksiya və onun zülallar və lipidlər tərəfindən tənzimlənməsi haqqında mexaniki anlayışları təmin etmək və bu nou-haudan kəskin kimyəvi və farmakoloji müdaxilə üçün yeni strategiyaların hazırlanmasında istifadə etməkdir. Volker Haukenin elmə verdiyi töhfələr onun Leopoldina, Almaniya Milli Elmlər Akademiyası (Halle) və Berlin-Brandenburq Elmlər Akademiyasının üzvü seçilməsi ilə tanınıb. 2014-cü ildən EMBO-nun üzvüdür. 2017-ci ildə Amerika Biokimya və Molekulyar Biologiya Cəmiyyətinin (ASBMB) Avanti mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Jörg Vogel

**Jörg Vogel** () — Almaniya və Böyük Britaniyada biokimya üzrə təhsil almış, 1999-cu ildə Berlin Humboldt Universitetini intron öz-özünə birləşdirmək üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi ilə bitirmişdir. İsveç və İsraildə postdoktorluq təqaüdlərindən sonra o, Berlindəki Maks Plank İnfeksiya Biologiyası İnstitutunda öz tədqiqat qrupunu yaratmış və 2004-cü ildə Mokulyar İnstitutunun professoru olmuşdur. 2009-cu ildə Uürzburq Universitetinin professoru və Molekulyar İnfeksiya Biologiyası İnstitutunun direktoru oldu. 2017-ci ildə Uürzburqda Federal Helmholtz RNT-əsaslı İnfeksiya Tədqiqatları İnstitutunun qurucu direktoru oldu. 

Vogel EMBO-nun, Almaniya Milli Elmlər Akademiyasının və Avropa və Amerika Mikrobiologiya Akademiyalarının üzvüdür. London İmperial Kollecində RNT biologiyası üzrə fəxri professordur. Onun RNT-dəki işi 2017-ci ildə Alman Tədqiqat Fondunun Gottfried Wilhelm Leibniz Mükafatı tərəfindən tanınıb.

## İstinadlar
Jan Born

**Yan Born** () — Almaniyanın Tübingen Universitetinin Tibbi Psixologiya və Davranış Neyrologiyası Departamentinin direktorudur.

O, psixologiya və fiziologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Alim Stony Brookdakı Nyu York Dövlət Universitetində və Almaniyanın Ulm Universitetinin Fiziologiya Departamentində işlədikdən sonra 1989-cu ildə Bamberq Universitetində Fizioloji Psixologiya professoru vəzifəsinə təyin edilir. 1999-cu ildə Lübek Universitetində Neyroendokrinologiya Departamentinə qoşulur və onun əsas maraq dairəsi Bor201'in tədqiqat işlərini əhatə edir. Bornun əsas tədqiqat maraqları bioloji sistemlərdə yaddaşın formalaşması dinamikası ilə bağlıdır. O, xüsusilə mərkəzi sinir sistemi və immunitet sistemi üçün yuxunun yaddaş funksiyaları ilə maraqlanır. O, tədqiqatlarına görə bir sıra mükafatlar və fəxri adlara, o cümlədən 2010-cu ildə Alman Elm Fondunun Leybniz Mükafatına layiq görülüb. Dr. Born 500-dən çox nəşrin həmmüəllifi olub. 

Maks Plank Bilik Məktəbinin üzvü və Almaniya Milli Elmlər Akademiyasının Leopoldina üzvüdür.

## İstinadlar
Tarsis palçıq vulkanı

**Tarsis yaylası** və ya **Tarsis platosu** — Marsın qərb yarımkürəsində, ekvatorun yaxınlığında mərkəzləşmiş geniş vulkanik yayladır. 

## Haqqında
Tarsis Marsın qərb yarımkürəsində, ekvatorun yaxınlığında mərkəzləşmiş geniş vulkanik yayladır. Günəş sistemindəki ən böyük vulkanlar, o cümlədən üç nəhəng qalxan vulkanı Arsia Mons, Pavonis Mons, Ascraneus Mons və Montesdir. Planetin ən hündür vulkanı Olympus Mons, çox vaxt Tarsis bölgəsi ilə əlaqələndirilir, lakin əslində yaylanın qərb kənarında yerləşir. Tarsis adı bibliyadakı Tarsisin Yunan-Latın transliterasiyasıdır, məlum dünyanın qərb ucundakı torpaqdır. 

## İstinadlar