open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adi külmə

**Adi külmə** () — Çəkilər fəsiləsinə Külmə cinsinə aid balıq növü. Çoxlu sayda yarımnövlər əmələ gətirir. 

Külmələrə Bütün Avropada, Şərqi İngiltərədən tutmuş Alpdan şimladakı ərazilərdə, Sibirin bütün göl və çaylarında, Xəzər və Aral dənizinin hövzəsində rastlamaq mümkündür.
Bel nahiyəsi qaradır, mavi və zeytuni yaşıl nöqtələrə sahib olur. Böyür və qarın nahiyəsi isə gümüşü rəngdədir. Bel və quyruq üzgəci yaşıl-boz, sinə üzgəcləri sarımtıl, qarın və anal üzgəcləri isə qırmızı olur. Bununla yanaşı bəzi fərdlər sarı göz və üzgəclərə sahiblər. Pulcuqları gümüşü, üzərlərində, yan və bel nahiyələrində qırmızı nöqtələr olur.  

Adətən sürülər halında zəif axın olna ərazilərdə, yosunların çox olduğu bölgələrdə dolaşırlar. Orta və kiçik balıq sürülərində tək-tük böyük fərdlər ola bilər. Kiçik və orta balıqlar çəkinçək olmurlar.  

Adi külmələrin uzunluğu 50 sm, çəkiləri isə 3 kq çata bilir. Maksimal ömür müddəti 21 ildir.

## Təsnifatı
Adi külmələr çoxku sayda yarımnövlərə sahibdir. Onların bir qismi ancaq sirin sularda yayılmışdır:
* Adi külmə (*R. rutilus rutilus*)
* Sibir külməsi (*R. rutilus lacustris*)
Şirinsu külmə yarımnövlərinə aid edilir:
* Taran (*R. rutilus heckeli*)
* Xəzər külməsi (*R. rutilus caspicus*)
* Aral külməsi (*R. rutilus aralensis*)

Bəzi təsnifatçılar yarımnövlərin bir qismini ayrıca növ kmi təsvir edir.

## Mənbə
* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Adi külmə

## İstinadlar
Benixofar

**Benixofar** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Veqa-Baxa-del-Sequra ərazisinin 4,40&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 4004 nəfərə çatmışdır.

## Qalereya

Benijófar 4 - Esferofoto Plaza de la Constitucion.jpg|Plaza de la Constitución
Benijófar 1 - Acceso.jpg|Giriş
Benijófar 5 - Iglesia.jpg|Kilsə
Benijófar 6 - Iglesia.jpg|Kilsə
Benijófar 3 - Ayuntamiento y dependencias.jpg| 


## Həmçinin bax
* Veqa-Baxa-del-Sequra
* Torrevyexa
* Pilar-de-la-Oradada

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ayuntamiento de Benijófar
* Índice estadístico municipal de Benijófar
* Datos y cifras de los municipios de la provincia de Alicante
* Federación Valenciana de Municipios y Provincias — Guía Turística
Twitch

**Twitch** — Amazona məxsus *[[Twitch Interactive]]* şirkətinə məxsus canlı yayım platforması.

Twitch-in populyarlığı onun ümumi maraq kəsb edən tərəfini tutdu. 2013-cü ilin oktyabrında vebdə 45 milyon izləyici, və 2014-cü ilin fevralına kimi isə ABŞ-də ən yüksək pik internet trafikinin dördüncü böyük mənbəyi hesab edilmişdir. Eyni zamanda, Twitch Interactive Justin.tv-nin əsas şirkəti kimi diqqət mərkəzində qaldı — Justin.tv 2014-cü ilin avqustunda bağlandı. Həmin ay bu xidmətdən Amazon-un 970 milyon ABŞ dolları qazandığı, sonra şirkətin abunə xidməti Amazon Prime ilə sinerji tətbiq olunmasına gətirib çıxardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elxan Ələsgərov

**Elxan Ələsgərov** — siyasi ekspert, politoloq, *"Baku Network"* ekspert şurasının rəhbəri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Trend Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin baş direktorun müavini, *"Baku International Policy and Security Network"* ekspert qrupunun rəhbəri.

## Həyat və fəaliyyəti
Elxan Ələsgərov  1955-ci il mart ayının 14-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Babası Ələsgər oğlu Hüseynbala məşhur Azərbaycanlı metsenatı  Zeynalabdin Tagiyevin şirkətində işlər müdürü calışmışdır. O, Bakı şəhəri *"bayır"* hissəsində bakılılar arasında *"Sonbala acıqlığı"* kimi tanınan, sonralar isə "Sovetski" adlandırılan məhlənin 1886-ci ildə  təməlini qoymuşdur.

5 yanvar 2021-ci ildə koronavirus infeksiyasından vəfat edib.
		

### Təhsili
Bakı şəhər 150 saylı orta məktəbi 1972-ci ildə bitirmişdir.  Ali təhsilini Azərbaycan Texniki Universitetində almışdır, rabitə-mühəndisi olmuşdur. "Azon" elmi-tədqiqat institutunda və Azərbaycanın Təhlükəsizlik orqanlarında calışmışdır. Belarusiya Minsk şəhərində yerləşən "Ali məktəbin" məzunudur. 1981–1985-ci illərdə Ermənistana uzun müddətli ezamiyyətə göndərilmiş və Yerevan şəhərində yaşamışdır. 1987-ci ildə Azərbaycan Xarici ölkələrlə mədəni əlaqələr "Dostluq" Cəmiyyətində, 1988-ci ildə isə  Xarici Ölkələrlə Mədəni Əlaqələr Cəmiyyəti – "Vətən" Cəmiyyətinin sədr müavini vəzifəsinə işləmişdir.

### Fəaliyyəti
Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, hərbi rütbəsi polkovnikdir. 2000–2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən xarici ölkələrə dəfələrlə uzun müddətli ezamiyyətlərə göndərilmişdi. 2000-2006-ci illərdə Türkiyənin paytaxtı Ankara və 2008-2015-ci illərdə Niderland Krallığının Haaqa şəhərində ki AR XİN-nin səfirliklərində diplomatik xidmətdə olmuşdur.

Trend Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin baş direktorun müavini  və *"Baku International Policy and Security Network"* ekspert qrupunun rəhbəridir.
*"Qafqaz Albaniyası"* və *"Qafqaz"* Araşdırma Mərkəzlərinin təsisçisi olmuşdur. Azərbaycan Xüsusi Xidmət Orqanlarının Veteranları İctimai Birliyinin və Yazıçılar Birliyinin üzvü, 2 kitab, 200 çox məqalənin müəllifidir.

### "Əli və Nino" romanı
"Əli və Nino" romanı haqqında Azərbaycanda aparılan ilk elmi araşdırmasına görə, ona filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi verilmişdi.

## "Baltika forumu"
Elxan Ələsgərov Riqa keçirilmiş "Baltika forumunda" iştirak etmişdir. "Baltika forumu" haqqındı demişdir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Davosda təkcə Dağlıq Qarabağın yox, həm də Ermənistanın gələcəyi həll olunurdu
* "Ermənistan yenidən KTMT-ni zərbə altına qoya bilər"
* The Baltic Forum - rəsmi saytı
* Politoloq Elxan Ələsgərov "Real Vaxt" verilişinin qonağı - Youtube
Formentera-del-Sequra

**Formentera-del-Sequra** () — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Veqa-Baxa-del-Sequra ərazisinin 4,3&nbsp;km² hissəsini əhatə edir.

2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 4364 nəfərə çatmışdır.

Əyalət paytaxt şəhərindən 45&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## Qalereya

Formentera del Segura 2 - Esferofoto Plaza de Ayuntamiento.jpg|Şəhər meydanı
Formentera del Segura 1 - Acceso.jpg|Giriş
Formentera del Segura 6 - Ayuntamiento y detalle.jpg|Bələdiyyə binası
Formentera del Segura 3 - Ayuntamiento e Iglesia.jpg|Şəhər meydanı və kilsə
Formentera del Segura 4 - Iglesia.jpg|Kilsə


## Həmçinin bax
* Veqa-Baxa-del-Sequra
* Torrevyexa
* Pilar-de-la-Oradada

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальная страница
* Ayuntamiento de Formentera del Segura
* Índice estadístico municipal de Formentera del Segura
Luciobarbus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Cənubi Avropa, Şimali Afrika, Yaxın Şərq, Aral və Xəzər dənizlərində və onalrın hözələrinə aid çaylarda yayılmışlar. 

## Növləri
Cinsə daxil olan növlər:
* *[[Luciobarbus albanicus]]* (Steindachner, 1870) 
* *[[Luciobarbus barbulus]]* Heckel, 1847
* *[[Luciobarbus biscarensis]]* Boulenger, 1911
* *[[Luciobarbus bocagei]]* (Steindachner, 1864)
* *[[Luciobarbus brachycephalus]]* (Kessler, 1872) 
* *[[Luciobarbus callensis]]* Valenciennes, 1842 
* *[[Luciobarbus capito]]* (Güldenstädt, 1773) 
* *[[Luciobarbus caspius]]* (L. S. Berg, 1914) 
* *[[Luciobarbus comizo]]* (Steindachner, 1864) 
* *[[Luciobarbus escherichii]]* (Steindachner, 1897)
* *[[Luciobarbus esocinus]]* Heckel, 1843 
* *[[Luciobarbus graecus]]* Steindachner, 1896
* *[[Luciobarbus graellsii]]* (Steindachner, 1866) 
* *[[Luciobarbus guercifensis]]* Doadrio, Perea & Yahyahoui, 2016 
* *[[Luciobarbus guiraonis]]* (Steindachner, 1866)
* *[[Luciobarbus kersin]]* (Heckel, 1843) 
* *[[Luciobarbus kosswigi]]* (M. S. Karaman, 1971)  
* *[[Luciobarbus kottelati]]* Turan, Ekmekçi, İlhan & Engin, 2008 
* *[[Luciobarbus leptopogon]]* G. H. W. Schimper, 1834
* *[[Luciobarbus longiceps]]* Valenciennes, 1842 
* *[[Luciobarbus lydianus]]* (Boulenger, 1896) 
* *[[Luciobarbus maghrebensis]]* Doadrio, Perea & Yahyaoui, 2015
* *[[Luciobarbus magniatlantis]]* (Pellegrin, 1919)
* *[[Luciobarbus microcephalus]]* (Almaça , 1967)
* *[[Luciobarbus mursa]]* (Güldenstädt, 1773)
* *[[Luciobarbus mystaceus]]* (Pallas, 1814)
* *[[Luciobarbus nasus]]* Günther, 1874)
* *[[Luciobarbus pallaryi]]* Pellegrin, 1919
* *[[Luciobarbus pectoralis]]* (Heckel, 1843)
* *[[Luciobarbus rabatensis]]* Doadrio, Perea & Yahyaoui, 2015
* *[[Luciobarbus rifensis]]* Doadrio, Casal-Lopez & Yahyaoui, 2015
* *[[Luciobarbus sclateri]]* (Günther, 1868)
* *[[Luciobarbus setivimensis]]* Valenciennes, 1842
* *[[Luciobarbus steindachneri]]* (Almaça , 1967)
* *[[Luciobarbus subquincunciatus]]* (Günther, 1868)
* *[[Luciobarbus xanthopterus]]* Heckel, 1843
* *[[Luciobarbus yahyaouii]]* Doadrio, Casal-Lopez & Perea, 2016
* *[[Luciobarbus zayanensis]]* Doadrio, Casal-Lopez & Perea, 2016

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaradəniz kilkəsi

**Qaradəniz kilkəsi** () — Siyənəkkimilər (*Clupeidae*) fəsiləsinə daxil olan sənaye əhəmiyyətli dəniz balığı. Əvvəllər Qaradəniz kilkəsi iki yarımnövə bölünürdü:Xəzər kilkəsi (*Clupeonella caspia*) və Carqalen kilkəsi (*Clupeonella tscharhalensis*).

## Təsviri
Bədəninin uzunluğu 15 sm, çəkisi isə 22 q təşkil edir. Bədəni güclü şəkildə yanlardan sıxılmışdır. Kilkənin yanları boyunca 24–19 (ortalama 27) cərgə pulcuq olur. Başı uzun və enlidir. Bel üzgəcində 14–17 (ortalama 15), anal üzgəcində 17–21 (ortalama 18) şüa olur. Fəqərələrinin sayı 41–43 (ortalama 42), quyruqda 23–26 (ortalama 25) olur. Rəngi boz-yaşıldan, mavi-yaşıla qədər olan çalarlarda olur.

## Bologiyası
Kilkələr əsasən 5 sm uzunluğa malik olurlar. 4–5 il yaşama sürmələri məlumdur. Əsasən sürü halında yaşayırlar. Zooplanktonlarla qidalanırlar. Azov dənizində aprel-avqust ayları Taqanroq körfəzimə keçərək kürüləyirlər. Bundan əlavə onlar Qara dənizin Dunay və Dnepr çayılarında kürüləyirlər. Dişi 2,3–2,8 min kürü tökür. Kürüləmə 4–5° — 24° С-də və 0–10‰ duzluğa malik sularda baş verir. Şirin sularda yaşaya bilir. Erklər ortalama 8 sm, dişilər isə 9 sm uzunluğa sahib olur. Əsasən Şaxəbığcıqlı xərçəngkimilərlə qidalanır. Onlarlada öz növbəsində Siyənək, Qılıncbalıq, Nərə və Scophthalmus maeoticus kimi balılqların yemini təşkil edirlər.

Azov dənizində kürüləmə dönəmi şirin sulara girirlər. Qışda isə dənizin sahildən kənar, sakit sularında olurlar. Mart-aprel aylarında Taqanroq körfəzinə miqrasiyası müşahidə edilir.

## Əhəmiyyəti
Sənaye əhəmiyyətli balıqdır. Azov dənizində XX əsrin 30-cu illərdən başlanıəlmışdır. Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi Qaradəniz kilkəsini Mühafizə statusu olan növ olaraq qiymətləndirmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Qaradəniz kilkəsi
Paraschistura

**Paracobitis** — Nemacheilidae fəsiləsinə aid olan balıq cinsini.

## Növləri

Cinsə 23 növ daxildir:
* *[[Paraschistura abdolii]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura alepidota]]* (Mirza & Bănărescu, 1970)
* *[[Paraschistura alta]]* (Nalbant & Bianco, 1998)
* *[[Paraschistura aredvii]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura bampurensis]]* (A. M. Nikolskii, 1900)
* *[[Paraschistura chrysicristinae]]* (Nalbant, 1998)
* *[[Paraschistura cristata]]* (L. S. Berg, 1898)
* *[[Paraschistura delvarii]]* Mousavi-Sabet & Eagderi, 2015
* *[[Paraschistura hormuzensis]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura ilamensis]]* Vatandoust & Eagderi, 2015
* *[[Paraschistura kessleri]]* (Günther, 1889)
* *[[Paraschistura lepidocaulis]]* (Mirza & Nalbant, 1981)
* *[[Paraschistura lindbergi]]* (Bănărescu & Mirza, 1965)
* *[[Paraschistura microlabra]]* (Mirza & Nalbant, 1981)
* *[[Paraschistura montana]]* McClelland, 1838
* *[[Paraschistura naseeri]]* (N. ud-D. Ahmad & Mirza, 1963)
* *[[Paraschistura naumanni]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura nielseni]]* (Nalbant & Bianco, 1998)
* *[[Paraschistura pasatigris]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura prashari]]* (Hora, 1933)
* *[[Paraschistura punjabensis]]* (Hora, 1923)
* *[[Paraschistura susiani]]* Freyhof, Sayyadzadeh, Esmaeili & Geiger, 2015
* *[[Paraschistura turcmenica]]* (L. S. Berg, 1932)
* *[[Paraschistura turcomana]]* (G. V. Nikolskii, 1947)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Casinda Ardern

**Casinda Keyt Lorell Ardern** ( ; d. 26 iyul 1980, Hamilton, Yeni Zelandiya) — Yeni Zelandiyanın 40-cı Baş naziri (26 oktyabr 2017-ci ildən).

## İstinadlar
Ağdərili üstünlüyü

**Ağdərili üstünlüyü** () — Ağ dərili insanların digər irqlərdən daha üstün olduğuna və buna görə də onlar üzərində üstünlüyü dəstəkləyən dair irqçi inanc. Ağ hökmranlıq elmi irqçilik köklərinə malikdir və tez-tez yalançı elmi arqumentlərə əsaslanır. Neonasizm bir çox oxşar elementləri kimi, ağdərili üstünlüyü tərəfdarları adətən digər irqlərə və yəhudilərə qarşı çıxır.

## İstinadlar
Zorlama

**Zorlama** — bir və ya bir neçə şəxsin digər şəxslə onun razılığı olmadan cinsi əlaqəyə girməsi. Zorlama cinsi cinayətlərdən biridir, dəqiq tərifi müxtəlif dövlətlərin qanunlarında fərqlidir. Adətən zorlama qurban köməksiz vəziyyətdə (şüursuz, güclü sərxoş, psixi pozğunluq, azyaşlı və s.) olduğu zaman həyata keçirilir. Əksər hallarda təcavüz edən kişi, təcavüz edilən isə qadındır. Ancaq kişinin kişiyə yaxud qadının qadına təcavüzü də müşahidə olunur.

Zorlama insanlıq əleyhinə cinayətlərdən biri hesab olunur. Zorlama və digər cinsi təhqir formaları Nürnberq Tribunalı Nizamnaməsinin 6-cı maddəsində və Tokio Tribunalının Nizamnaməsinin 5-ci maddəsində insanlıq əleyhinə cinayət kimi göstərilməmişdir. Hər iki nizamnamədə zorakılıq və digər cinsi təhqir formaları "digər qeyri-insani hərəkətlər" adı altında verilmişdi. Zorlama 1976-cı ildə Kiprdə Avropa İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən insan ləyaqətinə qarşı yönəlmiş qeyri-insani davranış kimi qiymətləndirilmişdi, lakin bu sənəddə də zorlama konkret olaraq insanlıq əleyhinə cinayətin tərkibini yaradan əməl kimi göstərilməmişdi. Təbii ki, hər cür zorlamanı insanlıq əleyhinə cinayət hesab etmək olmaz. Bu, əməlin hansı formada və hansı şəraitdə baş verməsindən asılıdır. BMT Baş Məclisi zorlamanın bəzi hallarda insanlıq əleyhinə cinayət kimi çıxış etdiyini qeyd edir. Haitidə siyasi səbəblər üzündən seksual yönümdə ardıcıl olaraq qadınlara qarşı törədilmiş zorakılıq əməlləri 1994-cü ildə Ədalət Komissiyası tərəfindən insanlıq əleyhinə cinayət kimi qiymətləndirilmişdi.

## Növləri
* Vagina yolu ilə təcavüz — qadının vaginasına kişi cinsiyyət orqanının, yaxud başqa cisimin soxulması. Ən geniş yayılmış təcavüz növüdür;
* Oral yolla təcavüz — nisbətən az rast gəlinən təcavüz növüdür;
* Təcavüzə təşəbbüs — həyata keçirilməsi mümkün olmayan təcavüz aktıdır.

## Azərbaycanın cinayət məcəlləsində

Maddə 149.: Zorlama

149.1. Zorlama, yəni zərərçəkmiş şəxsə və ya başqa şəxslərə qarşı zor tətbiq etməklə və ya belə zor tətbiq etmə hədəsi ilə və ya zərərçəkmiş şəxsin köməksiz vəziyyətindən istifadə etməklə onunla cinsi əlaqədə olma—

— dörd ildən səkkiz ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.
149.2. Eyni əməllər

149.2.1. bir qrup şəxs, qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs və ya mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə;

149.2.2. zərərçəkmiş şəxsin zöhrəvi xəstəliyə yoluxmasına səbəb olduqda;

149.2.3. təqsirkar şəxs üçün aşkar surətdə yetkinlik yaşına çatmayan şəxsə qarşı törədildikdə;

149.2.4. zərərçəkmiş şəxsi və ya başqa şəxsləri öldürmə və ya sağlamlığa ağır zərər vurma hədəsi ilə, habelə xüsusi amansızlıqla törədildikdə;

149.2.5. təkrar törədildikdə—

— beş ildən on ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.
149.3. Eyni əməllər:

149.3.1. ehtiyatsızlıqdan zərərçəkmiş şəxsin ölümünə səbəb olduqda;

149.3.2. ehtiyatsızlıqdan zərərçəkmiş şəxsin insan immunçatışmazlığı virusu ilə yoluxmasına və ya digər ağır nəticələrə səbəb olduqda;

149.3.3. təqsirkar şəxs üçün aşkar surətdə on dörd yaşına çatmayan şəxs barəsində törədildikdə—

— səkkiz ildən on beş ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

## Həmçinin bax
* Zorakı cinayət
Əl Nur məscidi

**Əl Nur məscidi** — Yeni Zelandiyanın Kraystçerç şəhərində inşası 1983-cü ildə başlanmış və 1985-ci ildə tamamlanmış məscid. 15 mart 2019-cu ildə avstraliyalı Brenton Tarrant tərəfindən məsciddə törədilmiş terror aktı zamanı cümə namazına toplaşmış 44 nəfər öldürülmüş, 35 nəfər yaralanmışdır.

## Həmçinin bax
* Kraystçerç məscidlərinə hücum

## İstinadlar
Adi keçisağan

**Adi keçisağan** () — keçisağankimilər dəstəsinə aid bir quş növüdür. Uzunluğu 24-28 sm, qanad açığlığı 52-59 sm olan bu quşlar sübh və  alatornalıq vaxtı aktiv olurlar. Gün ərzində isə yerdə və ya ağac budağında qonaraq yatırlar. Növün adı keçilərin südünü içdiyi inancına dayanır. Lakin keçisağanlar havada ağızlarını geniş açaraq ovladıqları böcəklərlə qidalanırlar.

Bu növ cütləşmə dönəmində axşamlar yüksək səsli uçuşları ilə seçilirlər (səs 1&nbsp;km-dən eşidilir). Adi keçisağan yuva qurmur, çox vaxt 2 ədəd olan yumurtasını birbaşa torpağa qoyur və üzərinə kürk yatır. Balalar 17-21 gün sonra yumurtadan çıxırlar və növbəti 17 gündən sonra uçmağa başlayırlar. Erkəklər qanad və quyruqlarında olan ağ ləkələrə görə dişilərdən fərqlənirlər.
Enlibaş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Cinsə Avropa və Asiya yayılmış balıq növləri daxildir.

## Növləri
Cinsə 52 növ daxildir:
* *[[Squalius adanaensis]]* Turan, Kottelat & Doğan, 2013 (Adana chub) 
* *[[Squalius agdamicus]]* S. N. Kamensky, 1901
* *[[Squalius alburnoides]]* (Steindachner, 1866)
* *[[Squalius albus]]* (Bonaparte, 1838)
* *[[Squalius anatolicus]]* (Bogutskaya, 1997) (Beyşehir chub) 
* *[[Squalius aphipsi]]* (A. I. Aleksandrov, 1927) 
* *[[Squalius aradensis]]* (Coelho, Bogutskaya, Rodrigues & Collares-Pereira, 1998)
* *[[Squalius aristotelis]]* Özuluğ & Freyhof, 2011 (Tuzla chub) 
* *[[Squalius berak]]* Heckel, 1843 (Mesopotamian chub) 
* *[[Squalius cappadocicus]]* Özuluğ & Freyhof, 2011
* *[[Squalius carinus]]* Özuluğ & Freyhof, 2011
* *[[Squalius carolitertii]]* (Doadrio, 1988) 
* *[[Squalius castellanus]]* Doadrio, Perea & F. M. Alonso, 2007
* *[[Squalius cephaloides]]* (Battalgil, 1942)
* *[[Squalius cephalus]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Squalius cii]]* (J. Richardson, 1857) 
* *[[Squalius fellowesii]]* (Günther, 1868)
* *[[Squalius ghigii]]* (Gianferrari, 1927) (Rhodes chub)
* *[[Squalius illyricus]]* Heckel & Kner, 1857
* *[[Squalius janae]]* Bogutskaya & Zupančič, 2010
* *[[Squalius keadicus]]* (Stephanidis, 1971) 
* *[[Squalius kosswigi]]* (M. S. Karaman (sr), 1972) 
* *[[Squalius kottelati]]* Turan, Yılmaz & Kaya, 2009 
* *[[Squalius laietanus]]* Doadrio, Kottelat & de Sostoa, 2007
* *[[Squalius lepidus]]* Heckel, 1843
* *[[Squalius lucumonis]]* (Bianco, 1983)
* *[[Squalius malacitanus]]* Doadrio & Carmona, 2006
* *[[Squalius microlepis]]* Heckel, 1843
* *[[Squalius moreoticus]]* (Stephanidis, 1971)
* *[[Squalius namak]]* Khaefi, Esmaeili, Sayyadzadeh, Geiger & Freyhof, 2016 
* *[[Squalius orientalis]]* (Nordmann, 1840)
* *[[Squalius orpheus]]* Kottelat & Economidis, 2006
* *[[Squalius pamvoticus]]* (Stephanidis, 1939)
* *[[Squalius peloponensis]]* (Valenciennes, 1844)
* *[[Squalius platyceps]]* Zupančič, Marić, Naseka & Bogutskaya, 2010
* *[[Squalius prespensis]]* (Fowler, 1977)
* *[[Squalius pursakensis]]* (Hankó (hu), 1925)
* *[[Squalius pyrenaicus]]* (Günther, 1868)
* *[[Squalius recurvirostris]]* Özuluğ & Freyhof, 2011
* *[[Squalius seyhanensis]]* Turan, Kottelat & Doğan, 2013 (Seyhan chub) 
* *[[Squalius spurius]]* Heckel, 1843
* *[[Squalius squaliusculus]]* Kessler, 1872
* *[[Squalius squalus]]* (Bonaparte, 1837)
* *[[Squalius svallize]]* Heckel & Kner, 1857
* *[[Squalius tenellus]]* Heckel, 1843
* *[[Squalius torgalensis]]* (Coelho, Bogutskaya, Rodrigues & Collares-Pereira, 1998)
* *[[Squalius turcicus]]* De Filippi, 1865
* *[[Squalius ulanus]]* Günther, 1899
* *[[Squalius valentinus]]* Doadrio & Carmona, 2006
* *[[Squalius vardarensis]]* S. L. Karaman, 1928
* *[[Squalius zrmanjae]]* S. L. Karaman, 1928

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Komu Vnız

**Komu Vnız** və ya **Komu Vniz** () - 1988-ci ildə Kiyevda yaranmış Ukraynanın rok qrupudur.

## Diskoqrafiya
* *Кому вниз* (1990)
* *In kastus* (1996)
* *Падая вверх* (1998)
* *Ab ovo usque ad mala* (2007)
* *Шевченко* (2014)
* *IDEM 2345* (2016)
Paraschistura cristata

**Paraschistura cristata** — Nemacheilidae fəsiləsinə, Paraschistura cinsinə aid olan balıq növü. Türkmənistan, İran və Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya regionlarında yayılmışdır

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baltadimdik

**Baltadimdik** () — sərçəkimilər dəstəsinə aid quş növü.

Uzunluğu 16.5-18 sm olan bu quşun ayırdedici xüsusiyyəti başına nisbətdə olduqca iri olan dimdiyidir. Müxtəlif bitkilərin toxumlarını (xüsusən gilas, ərik və yemişan) qırmaqda istifadə etdiyi bu dimdiyi ilə 50 kq-lıq güc tətbiq edə bilir. Arada böcəklərlə də qidalanır. Daha çox meşəlik və ya sıx ağaclar olan ərazilərdə rast gəlinir. Olduqca aqressiv olurlar, xüsusən də çoxalma və balalama dövründə. Yuvasını əsasən ağac oyuqlarında qurur və 4-5 ədəd yumurta qoyur. Balalrın qayğısına daha çox dişi quş qalsa da yuva yerinin seçilməsi və konstruksiyası işini erkək fərd edir.

## İstinadlar
1984 UEFA Avropa Çempionatı Finalı

**1984 UEFA Avropa Çempionatı Finalı** UEFA Avro 1984 turnirinin qalibini müəyyənləşdirmək məqsədilə iyunun 27-də Fransanın paytaxtı Parisdə yerləşən Park des Prens stadionunda keçirilmiş final matçı. Finalda turnirin ev sahibi və bir çoxlarına görə Avropanın ən yaxşı komandası olan Fransa ilə turnirə vəsiqə qazanmaq üçün seçmə mərhələnin son matçında Maltanı 12-1 hesabı ilə məğlub edən İspaniya millisi qarşılaşırdı.

## İstinadlar
Bob's Burgers

**Bob's Burgers** () — 9 yanvar 2011-ci ildə Fox kanalında nümayiş etdirilən Loren Bouchard tərəfindən hazırlanan bir cizgi film. Serialın əsası Belcher – valideynləri Bob və Linda olmaqla, onların uşaqları Tina, Gene və Luis burger restoranında işləyən ailə üzərində qurulub. "Ev Filmi" adlı filmini yaratdıqdan sonra Bouçard tərəfindən hazırlanmışdır. 20th Century və Fox Studiyasının birlikdə səyi nəticəsində hazırlanır.

İlk mövsümə baxışları qarışıq olsa da, sonrakı mövsüm üçün rəylər daha çox müsbət olmuşdur. Bobun Burgeri cizgi-serialından qabaq Fox Studiyası tərəfindən çəkilmiş "Human Flesh" 9.39 milyon aktiv izləyici topladığı üçün, Bobun Burgeri serialı yayımlandıqdan sonra ilk həftədə ən çox izlənən 9-cu serial olmağı bacardı. Yenidən yayımlanması 23 iyun 2013-cü ildən başlayaraq Cartoon Network kanalının yetişkinlər üçün olan gecə kanalı Adult Swimdə yayınlanmağa başladı.

Bobun Burgeri cizgi-serialının əsasında Dynamite Entertainment tərəfindən bir cizgi kitab seriyası 2014-cü ilin sentyabrında çapa başladı. Cizgi filmin musiqi albomu isə May ayının 12-də, 2017-ci ildə yayımlanmağa başlandı.

2013-cü ildə TV Guide jurnalı Bobun Burgerlərini bütün zamanların ən yaxşı 60 televiziya cizgi seriyalarından biri kimi sıraladı. Bundan əlavə cizgi-seriala digər mükafatlara da layiq görülmüşdür. Emmy Möhtəşəm Animasiya Proqramları Mükafatlandırılması layihəsində ardarda 7 dəfə qələbə çalmışdır.

7 oktyabr 2015-ci ildə Fox Studiyası, yeddinci və səkkizinci seriyalarını yenilədi.

## Qəhrəmanlar
* **Bob Belçer** – Bobun Burger Restoranının sahibi və serialın əsas qəhrəmanları biridir. O Lindanın əri, Tina, Gene və Luisin atasıdır. Anasının uşaqlıq vaxtlarında ölməsi və atasının içki içərək onu işlətməsi, onun uşaqlığını bədbəxt etmişdi.
* **Linda Belçer -** Bob-un həyat yoldaşı, Tina, Gene və Luisin anası olaraq bilinməkdədir. Onun qara saçı var və 45 yaşındadır.
* **Tina Belçer -** Ailənin ən böyük uşağıdır, hər bir qız kimi – atlardan, göyqurşaqlarından, zombilərdən və kinolardan xoşlanır.
* **Gene Belçer -** Ailənin ən böyük 2-ci uşağıdır, anası kimi qayğısız və əyləncə sevəndir. Ailə üzvləri kimi qara saçı və gözü var.
* **Luis Belçer -** 9 yaşında olmaqla ailənin ən kiçik üzvüdür. O gələcəkdə, Dünyanı qurtaran super-qəhrəman olmaq istəyir.

## Epizodlar

## İstinadlar
Adi ilişgən

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Öz fəsiləsinin ən kiçik balığıdır.

## Təsviri
Bədəni lentvari formanda olub, yanlardan sıxılmış formadadır. Burnunun ucunda və ağzının kənarlarında bığcıqlar vardır. Quyruq üzgəcləri çökəkdir. Uzunluqları 12 sm-dir. Burnu kəsikdir. Alt dodağı iki pərlidir. Rəngi açıq sarıdır. Böyürlərində 10–19 qonur rəngli xal vardır. Bu tip xallar quyruq və bel üzgəclərində olsa da, digər üzgəclərdə rast gəlinmir. Dişilər bir qayda olaraq erkəklərdən iri olur.

## Yayılması
Adi ilişgən Şərqi Avropa, Sibir, Primorye, Saxalinin çaylarında, Amur hövzəsində yayılmışdır. Rusiyanın 60° ş. enliyinə qədərki ərazilərdə müşahidə edilir. Avropanın Böyük Britaniyadan başlayaraq Volqa və Kubana qədər olan ərazilərdə yayılmışdır.

## Xüsusiyyətləri
Əsasən qumlu-gilli əraziləri üstün tuturlar. Əsasən torpaqda yaşayan kiçik heyvani qidalarla qidalanır. Kürüləri 1,9–3 mm diametrində olur. Əsasən balıq ovunda şikar kimi istifadə edilir. Qida kimi istifadə demək olar ki, edilmir. Onların akvarium şəraitində saxlanılması mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cənub tikanbalığı

**Cənub tikanbalığı** () — Tikanbalığıkimilər fəsiləsinə daxil olan balıq növü.

## Yayılması
Qara dəniz, Xəzər dənizi, Aral dənizi sularında yayılmışdır. Dunay çayında Belqrada qədər ərazilərdə müşahidə edilir. Yunanıstanın Vardar, Alyakmon çaylarında qeydqə alınmışdır. Onlara həmçinin İssık-Kul gölündə, Sarısu, Tobol çaylarında müşahidə edilirlər. Azərbaycanda Cənubi Xəzər sahillərində, Kür çayının aşağı axarlarında, Quba-Xaçmaz massivindən axan çaylarda müşahidə edilirlər.

## Təsviri
Bel üzgəcinin önündə 8–11 arası tikan olur. Qarın tikanı azacıq diş-dişdir. Şirin və şorsulu ərazilərdə yaşaya bilir. Uzunluqları 6.0 sm çatır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Doqquztikanlı tikanbalıqları

**Doqquztikanlı tikanbalıqları** () — Tikanbalığıkimilər fəsiləsinə daxil olan balıq cinsi. Avropanın şirin və şorsulu ərazilərdə yayılmışdır.

## Növləri
Cinsə 9 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Qalereya

Ukrainian stickleback (Pungitius platygaster).jpg|Cənub tikanbalığı
Pungitius tymensis by OpenCage.jpg|Saxalin tikanbalığı
Pungitius stenurus (Mongolia, the Tangut country p 881).jpg|*[[Pungitius stenurus]]*


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oralar

**"Oralar"** — Azərbaycan televiziya verilişi. 2017-ci il aprelin 8-də ATV kanalında yayımlanıb.

## Veriliş haqqında
Verilişdə aparıcı Turanə Hüseynli qlamur həyat, dəbli butiklər, gənclərin əyləncə məkanlarına, Azər Qəribov şəhərlərin lüks həyatını, məşhur abidələrini, muzeyləri və turistik məkanlarını, Rüstəm Əfsərli isə büdcəli səyyah həyatı sürərək sadə insanların yaşayışını tamaşaçılara göstərir.

## Mükafatlar
2018-ci ildə veriliş "Oralar" verilişi Xorvatiyanın paytaxtı Zaqreb şəhərində keçirilən Beynəlxalq Turizm Filmləri Festivalında "Televiziya verilişləri" nominasiyasında birinci yerə layiq görülüb.

## Buraxılışlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İsmət İnönü Ev Muzeyi

**İsmət İnönü Ev Muzeyi** — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən ev muzeyi. Çəhrayı Köşk, Türkiyə Cümhuriyyətinin ikinci prezidenti İsmət İnönünün 48 ilini keçirdiyi evdir.

İsmət İnönü Çəhrayı Köşkü 10 sentyabr 1923-cü ildə bağ evi olaraq evin köhnə sahibi Mehmet Uzunzadədən satın alınıb, 1925-ci ildə ailəsi ilə birlikdə buraya köçdü və 1973-cü ilə qədər burada yaşadı.

İnönü Fondu tərəfindən ev muzeyi olaraq hazırlanan Çəhrayı Köşk, hər il millî bayramlarda ziyarətə açılır. Çəhrayı Köşkdə İnönü ailəsinə aid əşya, medallar, Atatürk ilə yemək yedikləri otaq, İsmət İnönünün Atatürk ilə bilyard oynadığı masa, İsmət İnönünün səhra binoklı, şahmat masası, silahlar, geyimlər sərgilənməkdədir. Köşkün üst yanındakı ağaclıq sahədə İsmət İnönü və həyat yoldaşı Mevhibə İnönnnün birlikdə heykəlləri, köşkün qarşısındakı parkda isə heykəltaraş Minə Sunar tərəfindən hazırlanmış 4,5 metr uzunluqda, 3 ton ağırlığında bir İnönü heykəli yerləşir.
Lissabon mərkəzi məscidi

**Lissabon mərkəzi məscidi** () – Lissabon şəhərinin əsas məscidi. Lissabon şəhərinin müsəlman icmasına xidmət göstərir. Məscidin memarları  və Joao Paulo Konseyçaodur. Məscidin 1 qübbəsi və 1 minarəsi var. Məsciddə qəbul otağı, ibadət zalı və auditorium var. Məscid yerli müsəlman icmasına maddi və digər köməklər etmək üçün təsis olunmuşdur.

## Tarix
Məscidin tikilməsi ilə bağlı ilk müraciət 1966-cı ildə edilsə də, 1973-cü ildə baş verən neft böhranından sonra ərəb dövlətlərinin siyasi güc əldə etməsi ilə 1978-ci ilə kimi icazə verilməmişdir. Məscid nəhayət 1985-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Portuqaliyada İslam

## İstinadlar
Keta

**Keta** () —  Qızılbalıqkimilər dəstəsindən balıq növü. Sakit okean sümüklüsü fəsiləsinə daxil olan növlər arasında Qorbuşadan sonra ən tez böyüyən və geniş arealda yayılmış balıqdır. Qiymətli sənaye balığı sayılır.

## Təsviri
İndiyənə kimi qeydə alınmış ən uzun balıq 100 sm uzunluğa və 15,9 kq çəkiyə sahib olmuşdur. Ömür müddəti 7 ildir. Digər məlumata əsasən Alyaskada 109 sm uzunluğa və 20,8 kq çəkiyə sahib balıqlar aşkarlanmışdır.

## Areal
Bu balıqlar Sakit okean qızılbalıqları arasında ən böyük aereala malik olanlarıdır. Şimal Buzlu okeanda onlar Kolıma, İndigirka, Yana və Lena çaylarına girirlər. Kamçatka, Saxalin, Kuril adaları, Kanadada Makkenzi çayı, Kaliforniyada Monterey körfəzində yayılmışdır.

## Qidalanma
Qida rasionuna xərçəngkimilər, qnadayaq molyusklar, çəkiç balığı siyənəklər və s. daxildir.

## Çoxalması
Keçici balıqlardır və kürüləmə ərazisinə getməkdən ötrü min kilomtrlərlə üzə bilirlər. Amur limanınından Ussuri və Bikin çaylarına keçirlər. Kürüləmədən sonra balıqlar tələf olur.

Kürüləmə payızın sonları baş verir. əsasən dağ çayalında kürüləyirlər. Balaların okeanlara qədərki yolçuluqları 3 ay davam edir.

## Sənaye
Keta qiymətli sənaye balığı sayılır. 1962-ci ildə Azərbaycanda yerləşən qızılbalıq zavoduna mayalanmış kürülər gətirilmiş və həmin ilcə bu zavoddan dənizə 450 min keta buraxılmışdır. Sonrakı illərdə isə bu balıqlar Samur və Qarasu çaylarına da buraxılır. 1964-cü ildə isə Qarasudan ilk yetkin fərdlər tutulmuşdur. Ketanın Azərbaycanın çaylarına daxil olması haqqında məlumatlar vardır.

Qırmızı kürüsü qida kimi istifadə edilir.


Fayl:Лов кеты в заливе Ольга, 1990 год.jpg|
Fayl:Отнерестившаяся и умершая кета.jpg|
Fayl:Здесь нерестится кета ф3.png|


Fayl:Жареная кета.jpg|
Fayl:Бутерброд с икрой кеты ф2.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rusiya onurğalıları: Keta
Sənan Şəfizadə

**Sənan Şəfizadə** (tam adı: *Sənan Nadir oğlu Şəfizadə*; ) — Azərbaycan jurnalisti, televiziya aparıcısı və sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyat və karyerası
Sənan Nadir oğlu Şəfizadə 1984-cü il fevralın 14-də Bakıda anadan olub. Orta təhsilini 1990–2000-ci illərdə Bakı şəhəri, Yasamal rayonundakı Paşa Nəzərov adına 60 saylı orta məktəbdə alıb. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının məzunudur.

2006-cı ildə sənətşünaslıq ixtisası üzrə magistr dərəcəsini bitirib. 2014-cü ildə namizədlik işini uğurla müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb.

2000-ci ildən müxtəlif vaxtlarda "Tələbə Press", "168 saat", "Futbol Proqnoz" eləcə də Rusiyanın "Sport Ekspress" qəzetlərində işləyib, "Region Plus", "Nargis" jurnalı və azerisport.com portalıyla əməkdaşlıq edib.

2007 və 2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Gənclər və İdman nazirliyi tərəfindən "İlin idman jurnalisti" seçilib. 2013-cü ildə İdman Araşdırmalar Mərkəzinin sorğusuna əsasən "İlin idman jurnalisti" mükafatını qazanıb. 2009 və 2014-cü illərdə "İlin ən yaxşı idman aparıcısı" nominasiyasında "Zəfər" Yüksək İdman Nailiyyətləri mükafatına layiq görülüb. 2016-cı ildə Azərbaycan Jurnalistlər Şəbəkəsinin sorğusuna əsasən "İlin ən yaxşı idman jurnalisti" seçilib.

2015-ci ildə Bakıda təşkil olunan şahmat üzrə Dünya Kuboku, 2016-cı ildə keçirilən Ümumdünya Şahmat Olimpiadasının Təşkilat Komitəsində media şöbəsinin rəhbəri kimi çalışıb. 2014–2019-cu illərdə Şəmkirdə təşkil olunan şahmat üzrə Vüqar Həşimov Memorialının PR işləri üzrə əlaqələndiricisi olub, turnirin mətbuat katibi işləyib.

Bir sıra dövlət tədbirlərində — o cümlədən futbol, cüdo, şahmat, güləş, gimnastika, MMA və digər idman növləri üzrə 30-dən çox dünya, Avropa çempionatı, Dünya Kuboku yarışlarında aparıcı olub. 2015-ci ildə Ümumdünya Boks Seriyası (WSB) tərəfindən "İlin peşəkar aparıcısı" kimi xüsusi diploma layiq görülüb.

Futbol üzrə Azərbaycan çempionu "Qarabağ" futbol klubunun avrokuboklar zamanı ev oyunlarında rəsmi aparıcısıdır. Bakıda keçirilən futbol üzrə Çempionlar Liqası, 17 yaşlı oğlanlar arasında futbol üzrə dünya birinciliyi, boks üzrə Ümumdünya Boks Seriyası, MMA üzrə Avropa və dünya çempionatı, cüdo üzrə dünya çempionatı, qadın volleybolçular arasında Avropa çempionatı, gimnastika üzrə Dünya Kuboku, dünya və Avropa çempionatında rəsmi aparıcı kimi çalışıb.

2003-cü ildən Azad Azərbaycan Müstəqil Teleradio Şirkətində idman xəbərlərinin aparıcısı və müxbir kimi çalışır. Hazırda ATV kanalında idman şöbəsinin redaktorudur.

Azərbaycan futbolçusu İsgəndər Cavadovun həyatından və karyerasından bəhs edən "№ 11 İsgəndər Cavadov" kitabının müəllifidir.

## İstinadlar
Qorbuşa

**Qorbuşa** () — Qızılbalıqkimilər dəstəsindən balıq növü. Sakit okean sümüklüsü fəsiləsinə daxil olan növlər arasında ən tez böyüyən və geniş arealda yayılmış balıqdır.

## Xarici görünüşü
Okeanlarda beli mavi, göy-yaşılyanları gümüşü qarnı isə ağ rəngdə olur. Quyruq üzgəcində tünd xırda xallar olur. Bütün qızılbalıqlarda olduğu kimi bu balıqlarda da giy üzgəci olur. Bu üzgəclər quyruq üzgəci ilə bel üzgəci arasındadır. V şəkilli quyruq və anal üzgəcləri vardır. Erkəklərin belində nəzərəçarpacaq qozbellik olur. Bu növə də bu səbəbdən Qorbuşa adı verilmişdir. Qorbuşaların orta çəkisi — 2,2 kq-dır. . Erkəklər dişilərdən 1,2–4,5 sm uzunluqda, 100–450 q çəkidə balaca olur. İndiyə kimi qeydə alınmış ən uzun balıq 76 sm olmuş və 7 kq çəki vermişdir.

## Çoxalması
Kürüləmə iyuldan oktyabrın əvvəllərinə qədər davam edir. Bu səbəbdən iyun-avqust ayları çaylara daxil olurlar. Dayazlıqlarda su dibinə kürü tökürlər. Artıq noyabr-yanvarda kürüdən balalar çıxır. Bu müddətdə isə kürü sarısı ilə qidalanırlar. May-iyunun əvvəlləri balalar artıq açıq dənizə və ya okeana gəlib çatırlar. Bu zaman balaların çoxu yırtıcı balıqlar və quşlar tərəfindən yeyilir. Bu yolçuluqları 30 km təşkil edə bilir. Balalar bir qayda olaraq gümüşü rəngdə olur.

Balalar növbəti yaya kimi Sakit okeanın şimalında yaşayırlar. İki il ömür sürən balıqlar kürüləmə yerində doğulur və elə həmin yerdədə ölürlər. Kürüləmədən sonra balıqlar tələf olur.

## Yayılması
Qorbuşlara əsasən soyuq sularda müşahidə edilirlər. Əsasən 5,6–14,6 °С, oprimal isə 10,1 °С temperaturu olan sularda yayılırlar. Suyun temperaturu 25,8 °С -ni keçdikdə balıqlar ölür. Sakit, Şimal Buzlu okeanlarda, Sakrameto, Makkenzi çaylarından tutmuş, sibirdə Lena çayı, Korteay sahillərinə qədər yayılmışdır. Asiyada Honşu adasının cənubunda qədər olan sularda müşahidə edilir. Qorbuşa Böyük göllər hövzəsinə də buraxılmışdır. 1964-cü ildə Xəzər dənizinə 2.8 milyion qorbuşa körpəsi buraxıllmışdır. Ancaq nəticə müsbət olmamışdır.

## Sənaye əhəmiyyəti
Qorbuşa qiymətli sənaye balığı sayılır.

Onun əti konservləşdirməyə və ya qızardılaraq bişirilməyə imkan verir. Kürüsü isə kulinariyada istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Позвоночные животные России: горбуша 
* Рецепты блюд из горбуши
Fikrət Adıgözəlli

**Fikrət İlyas oğlu Adıgözəlov** () — Əməkdar jurnalist, idman verilişlərinin şərhçisi və aparıcısı.

## Həyatı
Fikrət İlyas oğlu Adıgözəlli 10 may 1961-ci ildə anadan olub. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olub və 1983-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Hələ tələbə olduğu vaxt "Araz" radiosunda verilişlər hazırlayıb.
Universiteti bitirdikdən sonra, 29 avqust 1983-cü ildə Teleradio Verilişləri Komitəsinə işə götürülüb. Televiziyada ştat üzrə boş yer idman redaksiyasında olduğu üçün orada kiçik redaktor kimi işə başlayıb. İlk vaxtlar idman redaksiyasında müvəqqəti işləyəcəyini və gələcəkdə başqa redaksiyada boş yer olan kimi yerini dəyişəcəyini düşünüb. Lakin bir müddət sonra hamı onu idman jurnalisiti kimi tanıdığından başqa redaksiyaya keçmək fikrindən daşınaraq idman redaksiyasında qalıb və orada şöbə müdiri vəzifəsinə qədər yüksəlib. Bu günə qədər idman verilişlərinin aparıcısı və şərhçisi kimi fəaliyyət göstrərir.

AzTV və İdman TV-dən başqa "İdman", "Bakı", "Kommunist", "Azərbaycan gəncləri" qəzetlərində də çalışıb.

## Jurnalistika fəaliyyəti
Şərh etdiyi ilk futbol matçı 1987-ci il mayın 18-ində SSRİ çempionatının Kutaisidə keçirilən "Torpedo" (Kutaisi) — "Neftçi"(Bakı) qarşılaşması olub. Həmin oyunun canlı yayımında səs kəsildiyindən Fikrət Adıgozəlli oyunu Bakıdakı telestudiyadan 20 dəqiqə məcburi şərh etməli olub. Onun bu şərhi bəyənildiyindən bir həftə sonra – mayın 25-də keçiriləcək "Ararat" — "Neftçi" oyununu canlı şərh etmək ona həvalə edilib. Onun bu şərhi də çox bəyənilib. Bundan sonra futbol və digər idman oyunlarını mütəmadi olaraq şərh etməyə başlayıb.

Hazırda Teleradio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin "İdman-Azərbaycan" kanalının şərhçisidir. "İdman icmalı" və "Olimp" proqramlarının müəllifi, kütləvi-tematik verilişlərin aparıcısıdır. İdmanın ən müxtəlif növləri üzrə beynəlxalq və respublika miqyaslı yarışlardan reportajlar aparır. Həmin yarışlardan Rusiyanın "NTV-sport" kanalı üçün də videomateriallar hazırlayır.

İdman jurnalisti kimi dünyanın 50-dək ölkəsində ezamiyyətdə olub, Türkiyə, ABŞ, Kanada, Yaponiya, Almaniya, İngiltərə, Finlandiya, Çexiya, İsrail, İtaliya, ÇXR, İspaniya və b. ölkələrdə Azərbaycan idmançılarının iştirakı ilə beynəlxalq yarışlardan, dünya və Avropa çempionatlarından, Olimpiya oyunlarından proqramlar, reportajlar hazırlayıb.

Özünəməxsus səs tembri və zəngin söz ehtiyatına malik səlis bədii-publisistik nitqi ilə seçilir.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti" fəxri adına layiq görülüb.
* Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin Həsən bəy Zərdabi adına "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır.
* Azərbaycan İdman Jurnalistləri Assosiasiyasının keçirdiyi rəy sorğularına əsasən müxtəlif nominasiyalar üzrə dəfələrlə qalib gəlib.
* 21 iyul 2025-ci ildə 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  11 ADAM | Fikrət Adıgözəlli şərhçilərimizi tənqid etdi: “Gedib nağıl oxusunlar”
Kijuç

**Kijuç** () — Qızılbalıqkimilər dəstəsinə, Sakit okean sümüklüsü fəsiləsinə daxil olan balıq növü.

## Təsviri
Kijuçlar iri balıqlar olub, uzunluqları 98 sm, çəkisi isə 14 kq çata bilir. Digər Sakit okean sümüklülərindən əsas fərqi parlaq gümüşü pulcuqlara sahib olmasıdır. Bu səbənbdən yaponlar onları "gümüşü qızılbalıq" adlandırırlar.

Asiyada Anadır çayından tutmuş Oxot dənizinin Kamçatka sahillərinə qədər ki, ərazilərdə müşahidə edilir. Nadir hallarda Saxalinin şərqində, Hokkaydo adaları ətrafında və Amur çayının mənsəbində müşahidə edilir. .

Şimali Amerikada daha geniş ərazidə yayılmışdır. Onlara Alyaskadan tutmuş Kaliforniya sahillərinə qədər olan ərazilərdə müşahidə etmək mümkündür (Sakremento çayı).

Şimali Amerikada olan fərdlərin həcmi Asiyada olanlardan nisbətən böyük olur. Asiya sularında, uzunluqları 88 sm, çəkiləri isə 6,8 kq-dan çox olmur. Aşkar edilmiş ən böyük nümumə 76 sm uzunluğa və 7 kq çəkiyə sahib olmuşdur.

Yetkinliyə üç, dördünçü yaşında çatır. Erkəklərin kürüləmə yerinə kürüləmədən olduqca öncə gəlməsi qeydə alınmışdır. Öz cinsinin digər növlərinə nisbətdə kürüləmə gec baş tutur.

Kürüləmələr yay, payız və qış dövrlərinə bölünür. Yay kürüləməsi sentyabr-oktyabrda, payız kürüləməsi noyabr-dekabrda, qış kürüləməsi isə dekabr-yanvar ayları baş tutur. Martda belə kürüləmə ola bilir. Kürülər göllərdə deyil ancaq çaylarda baş tutur.

Kürüləmə zamanı hər iki fərd tünd moruq rəngdə olur. Bulaqçılar, həşəratlar, kürül və xırda balıqlarla qidalanır.

Dəniz yaşam dövrü 6 ay davam edir. Keçici balıq olan Kijuçlar okeanlarda qışlayır.

Berinq adasında yerləşən Sarannoe gölündə, Petropavlovsk-Kamçatskidəki Kotelnoe gölündə və Maqadan vilayətinin bəzi göllərində müstəqil populyasiya əmələ gətirirlər.

Yetkinliyə tam olaraq 4 yaşında çatırlar.

## Sənaye əhəmiyyəti
Kijuç qiymətli sənaye balığı sayılır. Ancaq sayları çox deyildir.

Kijuç ətinin 6,1–9,5 % yağdan ibarətdir. Əti qırmızı və dadlıdır. Tərkibində Astaksatin, B1 və B2 vitaminləri, minerallar və mikrioelementlər vardır — dəmir, molibden, nikel, ftor, sink, xrom.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rusiyanın onurğalı heyvanları: Kijuç
Saab 32 Lansen

**Saab 32 Lansen**, İsveçin Saab AB şirkətinin istehsalı olan ikinci nəsil İsveç istehsalı bir reaktiv qırıcıdır. Lansen'in hücum (A 32A), qırıcı (J 32B) və kəşfiyyat (S 32C) olmaqla üç versiyası mövcud idi. Saab 32 Lansen reaktiv qırıcısı 1954-1960-cı illər arasında 450 ədəd istehsal edilmişdir.

## Tekniki xüsusiyyətlər (J 32B)

*Mənbə*
* **Ekipaj:** 2
* **Uzunluq:** 14.94 m
* **Qanad enliliyi:** 13.0 m
* **Hündürlük:** 4.65 m
* **Qanad sahəsi:** 37.4 m²
* **Boş çəkisi:** 7,500&nbsp;kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 13,500&nbsp;kg
* **Motor:** 1 ədəd Svenska Flygmotor RM6A reaktiv təyyarə mühərriki
* **Silahlar:**
** 1 ədəd 30&nbsp;mm ADEN topu
** 4 ədəd Rb 24 hava-hava tipli döyüş raketi
** 4 ədəd 75&nbsp;mm hava-hava tipli döyüş raketi

## İstinadlar
Saab AB

**Saab AB**   (; ) — 1937-ci ildə yaradılmış İsveç aviasiya və müdafiə sənayesi şirkətidir. 1947-ci ildən 1990-cı ilə qədər Saab Automobile adı altında avtomobil istehsalşısı  olmuşdur. 1968-1995-ci illər arasında kommersiya məqsədli avtomobillərin istehsalçısı olan  Scania ilə birləşərək Saab-Scania adı altında kommersiya məqsədli avtomobillər istehsal etmişdir.

## Qalereya


Fayl:SAAB B 18B, 01.jpg|Saab 18B (B 18Bomber)
Fayl:Lansen 2.JPG|Saab 32 Lansen (J 32B)
Fayl:Saab 91C 01.jpg|Saab 91C (Sk 50C)
Fayl:J 29F.jpg|Saab 29 Tunnan (J 29F) 
Fayl:Viggen.JPG|Saab 37 Viggen (SF 37)
Fayl:JAS Gripen.jpg|Saab Gripen (JAS 39)
Fayl:Saab340AEW&C.jpg|Saab 340 Erieye radar ilə
Fayl:Golden Air SE-LTX 20071020.JPG|Saab 2000


## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* 
* .

## Xarici keçidlər

* Saab AB
Altağız

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
Cinsə 20 növ daxil edilmişdir:
* *[[Chondrostoma angorense]]* Elvira, 1987
* *[[Chondrostoma beysehirense]]* Bogutskaya, 1997
* *[[Chondrostoma colchicum]]* Derjugin, 1899
* *[[Chondrostoma cyri]]* Kessler, 1877
* *[[Chondrostoma fahirae]]* (Ladiges, 1960)
* *[[Chondrostoma holmwoodii]]* (Boulenger, 1896)
* *[[Chondrostoma kinzelbachi]]* Krupp, 1985
* *[[Chondrostoma knerii]]* Heckel, 1843
* *[[Chondrostoma kubanicum]]* L. S. Berg, 1914
* *[[Chondrostoma meandrense]]* Elvira, 1987
* *[[Chondrostoma nasus]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Chondrostoma orientale]]* Bianco & Bănărescu, 1982
* *[[Chondrostoma oxyrhynchum]]* Kessler, 1877
* *[[Chondrostoma phoxinus]]* Heckel, 1843
* *[[Chondrostoma prespense]]* S. L. Karaman, 1924
* *[[Chondrostoma regium]]* (Heckel, 1843)
* †*[[Chondrostoma scodrense]]* Elvira, 1987
* *[[Chondrostoma soetta]]* Bonaparte, 1840
* *[[Chondrostoma vardarense]]* S. L. Karaman, 1928
* *[[Chondrostoma variabile]]* Yakovlev, 1870

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bulqan yaşayış yeri

**Bulqan yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində eyniadlı kəndin yaxınlığında Orta ərslərə aid yaşayış yeri.

## Tarixi
Yaşayış yerində tikinti qalıqlarının bir qismi saxlanmışdır. Onlar dördkünc formalı binalardan ibarət olub, aşağıda daş çaylarından, üst hissədə isə çiy kərpicdən hörülmüşdür. Bəzi binaların divarları möhrədən olub, daş qarışıq torpaqla inşa edilmişdir. Yerüstü materiallar çəhrayı rəngdə bişirilmiş sadə və şirli qab qırıqlarından ibarətdir. Onlar dövrcə müxtəlifdir. Tədqiqat göstərir ki, Bulqan yaşayış yerində XII–XVIII əsrlərdə yaşayış olmuşdur.

## İstinadlar
Bulqan nekropolu

**Bulqan nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhəri ərazisisində eyniadlı kəndin yaхınlığında nekropol.

## Tariхi
Burada aparılan qazıntılar zamanı sənduqə tipli bir neçə qəbirüstü abidəyə təsadüf edilmişdir. Qəbirlərin əksəriyyəti batmış və yerində dördkünc çalalar saхlanmışdır. Əksər qəbirlərin başdaşları düşmüşdür. Onların bəzisində yuxarısı tağvari formada tamamlanan başdaşıları olmuşdur. Nekropoldan müasir dövrədək Bulqan əhalisi tərəfindən istifadə edilmişdir. Onu XII-XIX əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Saab 37 Viggen

**Saab 37 Viggen** — İsveçin Saab AB şirkətinin istehsalı olan üçüncü nəsil, təkmühərrikli reaktiv qırıcıdır. Təyyarədə, 30&nbsp;mm-lik KCA topu, Rb Sidewinder, Rb71 Skyflash, AIM 120 döyüş raketi və 7 ədəd silah stansiyası mövcud olmuşdur. Ayrıca olaraq qısa məsafəli uçuş-qalxış meydanlarına enmə və qalxma edə bilmək xüsusiyyəti ilə məşhur olmuşdur.

## Xüsusiyyətləri

* Ekipaj: 2 (pilot və silahçı)
* Uzunluq: 5.2 m
* Qanad uzunluğu: 3.37 m
* Hündürlük: 3.85 m
* Boş çəkisi: 2,408&nbsp;kq
* Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 3,650&nbsp;kq
* Mühərrik: super reaktiv mühərrik
** Motor sayı: 1
** Güc: 10,070 at gücü
* Maksimum sürət: 1427&nbsp;km/s
* Hərəkət mənzili: 100,472&nbsp;km
* Hündürlük: 9,300&nbsp;m (30,000&nbsp;ft)
* Silahlar
** Toplar: 3 ədəd 7.7&nbsp;mm-lik (0.303 inç) Tip 97 pulemyotu
** Bombalar: 1 ədəd 250&nbsp;kq-lıq (550&nbsp;lb) *və ya* 2 ədəd 60&nbsp;kq-lıq (130&nbsp;lb) bomba

## İstinadlar
Yuxarı Uzunoba nekropolu

**Yuxarı Uzunoba nekropolu** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində Antik dövrə aid arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Nekropol 1986-cı ildə aşkar edilmişdir. O, Yuxarı Uzunoba kəndindən şimalda, Naxçıvançayın sağ sahilində yerləşir. Dağıntı nəticəsində nekropolda olan küp qəbirlərin biri aşkar edilmişdir. Küp qəbir torpağın təzyiqindən qırılmışdı. Nekropolun bir hissəsi çayın yatağına düşdüyündən, buradakı qəbirlərin skeletləri pis qalmış və çürümüşdü. Küp qəbrin içərisindən insan skeletinin qalıqları və xırdabuynuzlu heyvan sümükləri aşkar olunmuşdur. Küp qəbirin ətrafından bir ədəd küpə tipli qab aşkar edilmişdir. Qab narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq yaxşı bişirilmiş, xarici səthi yüngülcə cilalanmışdır. Ağzının və gövdəsinin bir hissəsi hislənmişdir. Yuxarı Uzunoba nekropolunu aşkar edilmiş keramika nümunələrinə əsasən e.ə. III-I əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Elek Benedek

**Elek Benedek** (; ) — Macarıstan jurnalisti və yazıçısı.

## Həyatı
Transilvaniyanın Betsaniy Miç yaşayış məskənində anadan olmuşdur. İlk olaraq Sekeyudvarxey, daha sonra isə Budapeştdə təhsil almışdır. Şagird olarkən Cob Şebeşi ilə Macarıstan folklor elementlərini toplamağa başlamışdı. Nəticəsə "Transilvaniyanın xalq nağılları" () adlı kitab toplusunu formalaşdırdı. İlk dəfə Budapeşt qəzetində və daha sonra isə, digər mətbu orqanlarda journalist kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.

1887–1892-ci illərdə Budapeştdə Macarıstan Parlamentinin üzvü olmuşdur. Parlamentdəki çıxışlarında gənclərin ədəbiyyata marağı və "Folklor poeziyası", xalq yaradıcılığının dili və ictimai təhsillə bağlı bir sıra məsələlərə toxunmuşdur.

1889-cu ildə Lajoş Poşa ilə birlikdə gənclər üçün ilk Macar ədəbi jurnalı olan Mənim jurnalım () mətbu orqanının əsasını qoydular. O, həmçinin müxətlif şeirlərin, dramaların, romanların və tarixi bədii kitabların müəllifi idi, ancaq ən məşhur əsəri "Szekely Fairy-Tails" idi.

Bir sıra əsələri macar dilinə tərcümə etmişdir. Bunlara Qrimmin nağılları və Min bir gecə əsərləri daxil idi.

Trianon sülh müqaviləsindən sonra öz dogma kəndinə geri döndü və burada öldüyü günə kimi "Dost" () gənclər jurnalının redaktoru oldu.

## Həmçinin bax
* Qərbi Macarıstan Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
Lizbirt yaşayış yeri

**Lizbirt yaşayış yeri** — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonu ərazisində Orta əsrlərə aid arxeoloji abidə. 

## Tarixi
Abidə Cəhri-Buzqov yolunun sol tərəfində, Cəhriçayın sağ sahilində, Lizbirt dərəsi adlanan ərazidə yerləşir. Yaşayış yerinin ərazisində dördkünc formalı binaların və su kanalının qalıqları qalmaqdadır. Burada kahaların yaxınlığındakı uzunsov təpənin üzərindən çəhrayı rəngli şirli və şirsiz qab qırıqları toplanmışdır. Bəzi yerlərdə dördkünc və dairəvi formalı daş düzümlərinə təsadüf olunur. Yaşayış yerinin yaxınlığında, bir neçə yerdə dağın altında qazılmış kahalar vardır. Kahalar dördkünc olub, yuxarısı tağşəkilli formada tamamlanır. Onların bəzisinin divarlarında his qalıqları, döşəmədə isə ocaq yerləri izlənilir. Şübhəsiz ki, Lizbirt yaşayış yeri və buradakı kahalar maldar tayfalar tərəfindən salınmışdır. Yaşayış yerinin keramika məmulatı forma verməyən qırıqlardan ibarətdir. Şirli qabların üzəri yaşıl, göy və firuzəyi rənglərlə nəbati və həndəsi ornamentlərlə naxışlanmışdır. Aşkar olunmuş materiallar Son orta əsrlər üçün xarakterikdir. Arxeoloji materiallara və kahaların qazılma texnikasına əsasən, yaşayış yerini xVI-xX əsrlərə aid etmək olar 

## İstinadlar