open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Besiyata Dişmaya

**Besiyata Dişmaya** və ya **Be-siyata di-şmaya** (; ) — Talmud iudaizmində istifadə olunan fraza. "" akronimi ortodoks yəhudilər arasında geniş yayılmışdır. Onlar bu akronimi hər yazılı sənədin – məktubların, qeydlərin, indi tez-tez veb-saytların yuxarı hissəsində qeyd edərək hər şeyin, o cümlədən verilən məlumatın tanrıdan gəldiyini və tanrının köməyi olmadan heç bir işin uğurla başa çatdırıla bilməyəcəyini xatırladırlar. Bunun istifadəsi halaxanın hər hansı dini qanunu ilə tənzimlənmir, bu, ənənə ilə ötürülür.

Üçhərflı abbreviaturanın geniş yayılmasının səbəbi ondadır ki, o, tanrının adını təmsil etmək üçün istifadə olunan ivritcə "ה" hərfini ehtiva etmir. Buna görə də "בס״ד" işarəsi ilə qeyd olunmuş və perqament üzərində "Tövrat" mətni olmayan səhifə genizaya məcburi basdırılma tələbinə düşmür və buna görə də cəza qorxusu olmadan atıla bilər.

## İstinadlar
Mister Olimpiya 1993

**Mister Olimpiya 1993** — Bodibildinq üzrə ən populyar yarışın sayca iyirmi doqquzuncusu .  (IFBB) təşkilatçılığı ilə 1993-cü ilin 11 sentyabrında, ABŞ-ın Corciya ştatının Atlanta şəhərində keçirilmişdir.Yarışmanın ümumi mükafat fondu 275 min dollar idi.

## Nəticələr
Yarışın qalibi Dorian Yets oldu. Bu onun ardıcıl ikinci qələbəsi idi.

## İstinadlar
Siona qayıdış

**Siona qayıdış** (, , ) — Yəhudi Bibliyasının Ezdra–Neyemiya kitablarında qeyd olunan hadisədir. Bu hadisədə Yeni Babil imperiyası tərəfindən tabe edilmiş Yəhudi çarlığının yəhudiləri Babil sürgünündən azad edilmiş və bu, iranlıların Babilin fəthindən sonra baş vermişdir. E.ə. 539-cu ildə Əhəmənişahı Böyük Kirin buraxdığı Kir fərmanı ilə yəhudilərə Yerusəlimə və Yəhudiyyə torpağına qayıtmaq icazəsi verilmişdir. Bu torpaq yeni Əhəmənilər imperiyası daxilində özünüidarə edən yəhudi vilayətinə çevrilmişdir.

İran dövrü yəhudi tarixində İkinci Məbəd dövrünün başlanğıcını qeyd edir. İran şahı tərəfindən Yəhudaşiyyə qubernatoru təyin olunmuş Zorovavel İkinci Məbədin tikintisinə nəzarət etmişdir. Sonradan Neyemiya və Ezra kimi görkəmli liderlər meydana çıxmışdır. Neyemiyanın fəaliyyəti e.ə. V əsrin üçüncü rübünə aid edilir, Ezra fəaliyyətinin dəqiq dövrü isə müzakirə mövzusudur. Onların yəhudi qayıdanların ata-baba yurdunda sosial və mənəvi həyatını bərpa etmək səyləri adlarına olan biblik kitablarında təsvir olunmuşdur. Bu mətnlərdə yəhudilərin qonşu şəxslərlə qarşılıqlı əlaqələri də qeyd edilmişdir. Bunlara Səməriyyə qubernatoru olduğu ehtimal olunan xoronlu Sanavallat, Ammon torpaqlarına sahib olduğu güman edilən ammonlu Tobiya və Kedar hökmdarı ərəb Geşem daxildir. Onların hamısı Neyemiyanın Yerusəlimi bərpa etmək səylərinə qarşı çıxmışdır.

İran dövrünün əhəmiyyətli nailiyyətlərindən biri "Tövrat"ın kanonlaşdırılması olmuşdur. Bu, Qərb sivilizasiyasına dərin təsir göstərdiyinə görə davamlı elmi maraq doğurur. Ənənəvi olaraq Ezraya aid edilən bu prosesdə o, təxminən e.ə. 398-ci ildə Yəhudiyyə xalqına "Musanın Tövratı"nı təqdim etmişdir. Bahid qaydalar kitabının yaradılması bu dövrdə yəhudilərin fərqli kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Babil mətnləri, arxeoloji tapıntılar və əhali təxminləri göstərir ki, "Ezra 2"də qeyd olunan 42360 rəqəmindən fərqli olaraq, sürgündən qayıdanlar yalnız kiçik qrup — bir neçə onillik ərzində təxminən 4000 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Fərhəngi-Pəhləviq

**Fərhəngi-Pəhləviq** (, ) — əsasən arami loqoqramlarının pəhləvi dilinə tərcümələri (pəhləvi əlifbası ilə) və transliterasiyaları (pazənd əlifbası ilə) olan anonim lüğətin adı. Onun tarixi məlum deyil.

Bu lüğət əvvəllər Hindistan zərdüştiləri — parsilər arasında **muna xuda** ("") adı ilə tanınmışdır. Bu ad ilk maddənin ilk iki sözündən törəmişdir.

Oxşar lüğətlərin Akkad dövründən (Şumer loqoqramlarını izah edən) mövcudluğu assuriyaşünas Erix Ebelinqi "*Fərhəngi-Pəhləviq*" bir çox sözün şumer və ya akkadmənşəli olduğunu izah etməyə vadar etmişdir. Bu, bir sıra "uzaq axtarışlı şərhlər"ə səbəb olmuş, sonradan bunlar iranşünasların da daxil olduğu bir çox sonrakı şərhlərə daxil edilmiş və beləliklə həmin şərhləri də etibarsız etmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 

## İstinadlar
Salnamə (Osmanlı imperiyası)

**Salnamə** və ya **nəvsal** — XIX əsrdə Osmanlı imperiyasının rəsmi illiyi olmuşdur.

## Tarixi

İlk salnamə 1847-ci ildə nəşr edilmişdir. Onu Əhməd Vəfiq Paşa, Əhməd Cövdət Paşa və Xeyrullah hazırlamışdır. Tanınmış islahatçı böyük vəzir Mustafa Reşid Paşa tərəfindən maliyyələşdirilmişdir.

## Növləri

Əsas salnamə dövlət salnaməsi idi. 1866-cı ildən etibarən vilayət idarələri də vilayət haqqında salnamələr nəşr etməyə başlamışdır. Həm dövlət, həm də qeyri-dövlət qurumlarının digər salnamələri də mövcud olmuşdur. Ən mühüm salnamələrin ikinci növ — vilayət salnamələri olduğu qeyd edilmişdir, çünki bu salnamələr vasitəsilə hökumət vilayətlərin resurslarını və vəziyyətini müəyyənləşdirə bilmişdir.

## İstinadlar
Berkane

**Berkane** (ərəb. *بركان*) — Şimali Afrikada, Mərakeşin şimal-şərqində yerləşən şəhər və Berkane vilayətinin inzibati mərkəzidir. Şəhər Şərq Regionunda yerləşir və Cezayir sərhədinə yaxın məsafədədir.

## Coğrafiya
Berkane Beni Sənnəs dağlarının ətəyində və münbit düzənlikdə salınıb. Şəhər Moulouya çayının yaxınlığında yerləşir və Nador və Oujda kimi digər böyük şəhərlərlə əlaqəlidir.

## Tarix
Berkane müasir şəhər olaraq XX əsrin əvvəllərində köhnə bir kəndin yerində qurulub. Şəhərin adı yerli mübariz şərif Sidi Ahmed Aberkane-dən götürülüb. Regionda eramızdan əvvəl insan məskənlərinə aid arxeoloji tapıntılar mövcuddur.

## Əhali
2014-cü il rəsmi siyahıyaalma nəticəsinə görə, şəhərin əhalisi təxminən 109,237 nəfərdir. Əhalinin çoxu ərəb ləhcəsində danışır; bəzi sakinlər berber dillərində də danışır.

## İqtisadiyyat
Berkane əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşhurdur, xüsusilə sitrus meyvələri, o cümlədən klementin və portağal yetişdirilir. Məhsullar həm yerli, həm də beynəlxalq bazarlara ixrac olunur.

## Mədəniyyət və İdman
Şəhərdə futbol geniş yayılıb; yerli futbol klubu RS Berkane milli və kontinental yarışlarda iştirak edir. Berkane Bələdiyyə Stadionu təxminən 15,000 tamaşaçı tutur.

## Nəqliyyat
Şəhər avtomobil yolları ilə digər regionlarla yaxşı əlaqəyə malikdir. Ən yaxın hava limanları Oujda və Nador şəhərlərində yerləşir.

## Turizm
Berkane Aralıq dənizi mənzərələrinə və Beni Sənnəs dağlarına yaxınlığı ilə turistlər üçün cəlbedicidir. Şəhərin sitrus bağları turizm baxımından da maraqlıdır.

## İstinadlar
Hayman Abrams

**Hayman Abrams** (, ilkin soyadı **Abramoviç** (*Abramovitz*); ) — ABŞ iş adamı, Bostonda cinayət fəaliyyəti göstərmiş qanqster və ABŞ-də spirtli içkilərin satılmasının qadağan olduğu dövrdə Çarlz "Kinq" Solomonun cinayət dəstəsinin yüksək rütbəli üzvü.

## Həyatı
Abrams 1901-ci ildə Vilnüs şəhərində yəhudi ailədə anadan olmuşdur. Anasının adı Etel "Etta" Dimenşteyn idi, atasının adı isə İzrail. Onlar 1906-cı ildə Bostona köçdülər. O, 1923-cü ildə ABŞ vətəndaşı oldu və elə bu zamanlarda soyadını Abrams olaraq dəyişdirdi. O, karyerasına Bostonda restororator kimi başlamışdır. 1933-cü ildə Solomonun qətlindən sonra Abrams və Solomon təşkilatının digər üzvləri Bostonun cinayətkar əməliyyatları üzərində nəzarəti öz əllərinə keçirdilər. O, Meyer Lanski ilə birlikdə sindikat nəzarətində olan kazinoların (xüsusilə "Flaminqo" adlı kazinonun) maliyyələşdirilməsində rol oynadı, daha sonra eyni maliyyə cinayəti əməliyyatını Karl Koen və Cek Entratter ilə birlikdə "Sand" adlı kazino üzərində gördü. 1957-ci ildə o, Havanada "Hotel Habana Riviera" kazinosunu tikmək üçün Mo Dalitz, Morris Klaynmen, Sem Taker, Vilbur Klark ("Desert Inn" və "Hotel Nacional de Cuba" adlı hotel və kazinolarının sahiblərindən biri), Ed Levinson ("Fremont Hotel and Casino" sahibi), Çarlz "Beyb" Baron (Sem Cankananı təmsil edirdi) və Morris Rosen ("Flaminqo" kazinosunun sahiblərindən biri).

1968-ci ildə Abrams Las-Veqasda rəqqasə Harriet Cenis Ellison ilə evləndi. Onlar 1971-ci ildə boşandılar. O, 1975-ci ilin yanvar ayında Las-Veqasda vəfat etdi.

## İstinadlar
Nigar Aslanova

**Aslanova Nigar Məhər qızı** (11 dekabr 1970, Bakı) — Azərbaycan riyaziyyatçı-alimi, riyaziyyat üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Ali riyaziyyat fakültəsinin professoru və AMEA RMİ-nin əvəzçiliklə Diferensial tənliklər şöbəsinin baş elmi işçisi.

## Həyatı və Fəaliyyəti
Nigar Aslanova 11 dekabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1977–1987-ci illərdə Bakı şəhərində yerləşən 225 nömrəli orta məktəbdə təhsil almışdır. 1987–1992-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində ali təhsil almışdır. 1993–1995-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun əyani aspiranturasında təhsilini davam etdirmişdir.

1996-cı ildə professor Məmməd Bayramoğlunun elmi rəhbərliyi ilə “Sinqulyar diferensial-operator tənliklərinin məxsusi ədədlərinin sayının asimptotikasının və requlyarlaşmış izinin tədqiqi (01.01.01)” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2013-cü ildə AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən dissertasiya şurasında “Diferensial-operator tənliklərin spektrinin və izlərinin tədqiqi (1202.01)” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

### Elmi və pedaqoji fəaliyyəti
Nigar Aslanova AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Diferensial tənliklər şöbəsində elmi işçi, böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi və baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. Hazırda Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Ali riyaziyyat kafedrasının dosenti və AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda əvəzçiliklə baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərir. O, diferensial-operator tənliklərinin spektral analizi sahəsində aparılan tədqiqatların müəllifi olmaqla 40-dan artıq elmi iş nəşr etdirmişdir. 

### Beynəlxalq elmi fəaliyyəti
2025-ci ildə Nigar Aslanova Kanadanın Toronto şəhərində yerləşən nüfuzlu Filds Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutuna “qonaq alim” statusu ilə elmi ezamiyyətə dəvət olunmuşdur.  Bu dəvət Azərbaycan universitetləri tarixində ilk rəsmi hadisə kimi qiymətləndirilmişdir. Onu Toronto Universitetinin Riyaziyyat kafedrasının professoru Maykl Siqal dəvət etmiş və tərəflər operator əmsallı diferensial tənliklərin spektral analizi mövzusunda birgə tədqiqat istiqamətlərini müəyyənləşdirmişlər.

Ezamiyyət müddətində Nigar Aslanovaya institutun elmi kitabxanasından istifadə, beynəlxalq seminar və müzakirələrdə iştirak, elmi məruzələrlə çıxış etmək imkanı yaradılmışdır. O, həmçinin “Filds İnstitutunun Elmi işçisi” müsabiqəsində qalib gələrək 2026-cı ildə həmin institutda qrant əsasında bir aylıq elmi fəaliyyət hüququ qazanmışdır.

### Elmi əhəmiyyəti
Nigar Aslanovanın elmi fəaliyyəti Azərbaycan riyaziyyat elminin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına, diferensial-operator tənliklərinin spektral nəzəriyyəsi sahəsində fundamental tədqiqatların inkişafına mühüm töhfə vermişdir.

## İstinadlar
Frans Ksaver fon Baader

**Frans fon Baader** (; ) — əsl adı **Benedikt Frans Ksaver Baader** olan, Almaniyadan olan katolik ilahiyyatçısı, filosofu və mədən mühəndisi. Dövrünün empirizminə müqavimət göstərərək, Dekartdan bəri Qərb fəlsəfəsinin əksəriyyətini ateizmə doğru meylli kimi pislədi və Sxolastik məktəbinin dirçəlişi hesab olunurdu. O, androginiyanın mühüm nəzəriyyəçisi idi.

O, öz dövrünün ən nüfuzlu ilahiyyatçılarından biri idi, lakin sonrakı fəlsəfəyə təsiri daha az nəzərə çarpırdı və əsas nəşrlərdə açıq şəkildə istinad etmək əvəzinə, sonrakı mütəfəkkirlərin ezoterik müzakirələrinə qərq olmağa meyllidir. Bu gün Baaderin Mayster Ekhartla birlikdə teoloji əlaqəni akademiyaya, hətta ümumiyyətlə xristianlığa və Teosofiyaya yenidən gətirdiyi düşünülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* &nbsp;&
Valentin Asmus

**Valentin Ferdinandoviç Asmus** (; ) — rus və sovet filosofu. O, erkən sovet dövrlərində klassik Avropa fəlsəfi ənənəsini davam etdirən kiçik qruplardan biri idi. O, müstəqil mütəfəkkir və qeyri-ənənəvi marksist idi, fəlsəfə və estetika tarixi ilə maraqlanırdı.

O, 1919-cu ildə Müqəddəs Vladimir Universitetini bitirmiş, sonra 1927-ci ildə Moskvaya köçmüşdür. Bu dövrdə o, Vilyam Ceymsin baxışlarına hücum etmişdir. 1920-ci illərin ortalarında o, ədəbi konstruktivizm nəzəriyyəçisi idi.

Həyat yoldaşı İrina vasitəsilə təxminən 1931-ci ildən Boris Pasternakın dostu olmuşdur. Onun əsas əsəri olan "Marks və Burjua tarixçiliyi" (1933) Georq Lukaçdan təsirlənmişdir. Bu zaman formal məntiqin əleyhdarı olaraq, o, mövqeyini dəyişmiş və bu barədə dərslik yazmışdır. Onun İosif Stalinin yanına çağırılması və Qızıl Ordu generallarına məntiq mühazirələri oxuması tələb olunması ilə bağlı bir hekayə var.

O, 1942-ci ildən 1972-ci ilə qədər Moskva Dövlət Universitetində professor olub. 1960-cı illərdə Aleksey Losyevlə birlikdə Platonu redaktə edib. Sovet İttifaqından kənarda Asmus əsasən İmmanuel Kantın öyrənilməsinə verdiyi töhfələrlə tanınırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası mühacirət hökuməti

**[[Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası]] mühacirət hökuməti** — 2023-cü ildən bəri İrəvanda mövcud olan hökumət. Bu hökumət özünü Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında mövcud olmuş Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının (1991–2023) davamçısı hesab edir.

## Tarixi
Samvel Şahramanyan Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının 1 yanvar 2024-cü ildə ləğv edilməsi ilə bağlı sənəd imzalamışdır. Ancaq daha sonra imzaladığı sənədi "*boş kağız*" adlandırmışdır. Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası hökuməti üzvlərinin Ermənistana qaçmasından sonra onlar fəaliyyətini mühacirət hökuməti olaraq davam etdirmişdir.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan "Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası mühacirət hökuməti" ideyasına qarşı çıxmış, bunu Ermənistan üçün "*təhlükəsizlik riski*" adlandırmışdır. O, Ermənistanda fəaliyyət göstərəcək tək hökumətin Ermənistan hökuməti olduğunu bildirmişdir.

21 may 2025-ci ildə Samvel Şahramanyanın prezidentlik müddəti başa çatmışdır. Beləliklə, mühacirətdə olan Qondarma Dağlıq Qarabağ Milli Məclisinin prezidenti seçilən Aşot Danielyan prezidentlik səlahiyyətlərini öz üzərinə götürmüşdür.

## Mühacirət hökumətinin başçıları

## İstinadlar
Əbu əl-Səna əl-Ləmişi

**Əbu əl-Səna Mahmud bin Zayd əl-Ləmişi** (; ) — XII əsrdə yaşamış mavəraünnəhrli hənəfi-matürid alim.

## Həyatı
Onun həyatı haqqında çox az şey məlumat saxlanılıb. Onun kitablarının dəyərli olmasına baxmayaraq, o, öz nəşrləri ilə çox tanınmır və "Təbaqat" kitablarında onun həyatı haqqında çox məlumat verilmir. O, Fərqanədəki (Özbəkistan) Lamiş adlı yerdən idi və şeyxülislam kimi tanınırdı.

Bəzən onun İmam Əbu əl-Muin ən-Nəsəfinin tələbəsi olduğu güman edilir, baxmayaraq ki, bu, dəqiq məlum deyil. O, əsərlərində Əbu əl-Muin ən-Nəsəfinin (vəfatı ili 1115) "Təbsirət əl-Ədilla" əsərindən bəzi kəlamları istifadə edib.

Onun "Kitab ət-Təmhid li-Qəvaid ət-Tövhid" (; tərcüməsi: Təkallahlıqla bağlı qaydalara aid giriş əsəri) əsəri maturidilər məzhəbinin ən vacib kitablarından biri hesab olunur. "Kitab fi üsul əl-Fiqh" () kitabı isə Üsuli-Fiqh ədəbiyyat janrına aid əsərlər arasında unikaldır. Digər mətnlərdən fərqli olaraq, o, üsul kitablarındakı klassik mövzu bölgüsü sxeminin istifadəsi yerinə daha çox lüğət şəklində yazılıb.

## Vəfatı
Onun ölüm tarixi məlum deyil, lakin bəziləri onun hicri təqvimi ilə 522-ci ilin Ramazan ayında (miladi 1128) 81 yaşında vəfat etdiyini bildirilər. Lakin bu məlumat etibarlı hesab olunmur, çünki o, hicri təqvimi ilə 539-cu ildə sağ idi. Çox güman ki, onun vəfat ili XII əsrin əvvəlinə təsadüf edib.

## İstinadlar
Pterodroma

**Pterodroma** —

## Növləri
* Pterodroma nigripennis
* Pterodroma cookii
* Pterodroma axillaris

## İstinadlar
Klaris Lispektor

**Klaris Lispektor** (; ) — Braziliyalı yazıçı, jurnalist, tərcüməçi, diplomat və ictimai xadim.

## Həyatı
Klaris Lispektor 10 dekabr 1920-ci ildə Ukraynanın Çeçelnik şəhərində anadan olub. Onun ailəsi Rusiyada vətəndaş müharibəsi zamanı olan yəhudi talanlarından və təqiblərdən qaçaraq Braziliyaya mühacirət etmişdir. 1922-ci ildə ailəsi əvvəlcə Maseyoya, sonra isə Resifeyə köçmüşdür. Lispektor uşaqlıqdan ədəbiyyata böyük maraq göstərmiş və erkən yaşlarından yazmağa başlamışdır. O, Braziliya Universitetində (hazırki Rio-de-Janeyro Federal Universiteti) hüquq təhsili almış, lakin yazıçılıq və jurnalistika sahəsində karyera qurmağa qərar vermişdir.

Lispektorun ilk romanı "Perto do Coração Selvagem" (1943), onun 23 yaşında yazdığı və ədəbi tənqidçilərin diqqətini çəkən eksperimental romanlarından biri olmuşdur. Virciniya Vulf və Ceyms Coys ilə müqayisə edilən Lispektor, Braziliya modernist ədəbiyyatının əsas simalarından birinə çevrilmişdir.:

Ən məşhur əsərləri bunlardır:
* "A Paixão Segundo G.H." (1964)
* "A Hora da Estrela" (1977)
* "Água Viva" (1973)
* "Laços de Família" (1960)

Lispektor 9 dekabr 1977-ci ildə, 57 yaşına bir gün qalmış vəfat etmişdir. Onun "A Hora da Estrela" romanı ölümündən az əvvəl nəşr olunmuş və ən çox tanınan əsərlərindən birinə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* :en:Benjamin Moser, *[[:en:Why This World: A Biography of Clarice Lispector]]*, Oxford University Press (2009), 
* :en:Braga-Pinto, César, "Clarice Lispector and the Latin American Bang," in Lucille Kerr and Alejandro Herrero-Olaizola (eds). New York: The Modern Language Association of America, 2015. pp.&nbsp;147–161
* Earl E. Fitz, *Sexuality and Being in the Poststructuralist Universe of Clarice Lispector: The Différance of Desire*, University of Texas Press (2001), 
* Giffuni, C.  "Clarice Lispector: A Complete English Bibliography," Lyra, Vol. 1 No. 3 1988, pp.&nbsp;26–31.
* Levilson Reis, "Clarice Lispector," in Cynthia M. Tompkins and David W. Foster (eds.), *Notable Twentieth-Century Latin American Women* (Westport, CT: Greenwood, 2001), pp.&nbsp;165–69.
* Musch, S. and B. Willem, "Clarice Lispector on Jewishness after the Shoah. A Reading of Perdoando Deus," Partial Answers - A Journal of Literature and the History of Ideas, Vol. 16 No. 2 2018, pp.&nbsp;225–238.https://www.academia.edu/36807602/Musch_Willem_Clarice_Lispector_on_Jewishness_after_the_Shoah._A_Reading_of_Perdoando_Deus_in_Partial_Answers_Journal_of_Literature_and_the_History_of_Ideas
* :en:Patrick Autréaux, ''Placenta-Book'', on ''Agua Viva'', tr. Tobias Ryan, in AGNI
* Hanna Sohns, *Wildwuchs der Worte. Zum Schreiben von Clarice Lispector.* Edition text + kritik, München 2025, ISBN 978-3689300487.

## Xarici keçidlər

*Official site (in Portuguese)
*The Brazilian Sphinx. By  Lorrie Moore. *[[:en:NY Review of Books]]*, September 24, 2009 
*An appreciation by Anderson Tepper in ''Nextbook''
*Clarice Lispector: An Influential and Original Brazilian Writer
*Biographical timeline in English, translated from the Portuguese, at *Vidos Lusófonas*
*Interview with TV Cultura, Sao Paulo, Feb 1977 Portuguese with English subtitles.
*Reviews of journalistic prose
Vera Rubin

**Vera Rubin** (; ) — Amerikalı astronom və astrofizik. O, qara materiyanın mövcudluğunu ortaya qoyan təcrübələri ilə tanınır. 

1970-ci ildə Vera Rubin müşahidə olunan qalaktik fırlanma sürəti ilə görünən ulduzların və qazın kütləsi ilə proqnozlaşdırılan sürət arasında uyğunsuzluq aşkar etdi. Qalaktika fırlanma problemi çoxlu miqdarda görünməz qaranlıq maddənin mövcudluğu ilə izah edilir.

Çilidəki Vera C.Rubin Rəsədxanası onun şərəfinə adlandırılıb. Onun irsi The New York Times tərəfindən kosmoloji nəzəriyyədə "Kopernik miqyaslı dəyişikliyə yol açan" kimi təsvir edilir. Görkəmli nəzəri fizik Lisa Randall və başqaları Rubinin Nobel mükafatına layiq görülmədiyini iddia ediblər.

Rubin ömrünü elmdə qadınların hüquqlarını müdafiə etməklə keçirib və gələcək qadın astronomlara rəhbərlik edib.

Vera Rubina fizika üzrə elmlər doktoru, professor, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1981), Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1995) və Papa Elmlər Akademiyasının üzvü olub. O, ABŞ Milli Elm Medalı ilə təltif edilmişdir (1993).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*Oral history interview transcript with Vera Rubin on 21 September 1995, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics, https://doi.org/10.1063/nbla.hlat.hhob
*Oral history interview transcript with Vera Rubin on 9 May 1996, Session II, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics, https://doi.org/10.1063/nbla.odsh.cwjb
*Oral history interview transcript with Vera Rubin on 3 April 1989, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics, https://doi.org/10.1063/nbla.aora.miju
*Oral history interview transcript with Vera Rubin on 20 July 2007, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics, https://doi.org/10.1063/nbla.cimp.dfsp
Cassiopea xamachana

**Cassiopea xamachana** — Cassiopea ailəsinə daxil meduza növü. Bu növə Atlantik okeanın, Karib dənizinin və Meksika körfəzinin isti bölgələrində rast gəlinir. İlk dəfə 1892-ci ildə Amerikan dəniz bioloqu Henry Brayant Biqelou tərəfindən təsvir edilmişdir.
## Ümumi məlumat

Cassiopea xamachananın meduza mərhələsi təxminən 25 sm diametrə qədər böyüyə bilər. Əksər meduza növlərindən fərqli olaraq, bu növ tərs vəziyyətdədir, yəni fincan şəkilli zəngi aşağıda yerləşir və dəniz dibində meduzanı sabitləşdirmək üçün sorucu kimi çıxış edir. Dörd cüt çox budaqlı tentakul yuxarı tərəfdə yerləşir. Mərkəzi ağız əvəzinə, tentakullarda çoxsaylı ağız açılışları var ki, bunlar kanallar vasitəsilə mədəyə bağlanır. Mesoglea simbiotik zooxantellaları ehtiva edir ki, bunlar tək hüceyrəli protistlərdir və fotosintez vasitəsilə meduzaya müxtəlif rənglər verir, adətən mavi-boz və ya mavi-yaşıl rəngdə olur.

Cassiopea xamachana adətən sahilə yaxın körfəzlərin və dayaz laqunların çəmənli dibində böyük qruplar halında müşahidə edilir. Əgər narahat edilərsə, meduzalar zənglərini ritmik şəkildə sıxaraq suda qalxa bilər və tezliklə yenidən dibə enirlər.

Cassiopea xamachana qida ehtiyaclarının bir hissəsini toxumalarında saxladığı fotosimbiyotik zooxantellalardan əldə edir; bunlar günəş işığının enerjisindən istifadə edərək fotosintez vasitəsilə karbohidratlar istehsal edir. Digər qida ehtiyacları üçün isə suda həll olmuş qidaları udmaqla yanaşı, tentakullarında yerləşən cnidositlər vasitəsilə kiçik ovları da tuta bilir. Ovunu iflic edən meduza, onu ağız səthlərində həzm edir və nəticədə yaranan hissəciklər ağız açılışları vasitəsilə udulur. Bu növ, cnidarian və zooxantella simbiozunun molekulyar əsaslarını öyrənmək üçün mühüm model sistemə çevrilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Liqiya Telles

**Liqiya Faqundes Telles** (; ) — Braziliyalı yazıçı.

## Həyatı
Liqiya Faqundes Telles 1923-cü ildə San-Pauluda prokuror və dövlət ittihamçısı, polis komissarı və hakim olan dövlət qulluqçusunun ailəsində anadan olub. O, bu səbəbdən ailəsi ilə birlikdə Apiái, Assis, İtinqa və Sertãosinho da daxil olmaqla, ştatın müxtəlif şəhərlərinə tez-tez köçməli olub. 1920-ci illərin qərəzli düşüncə tərzinə görə, qadınların müəyyən peşələri seçmələri qadağan edildiyi üçün, bacarıqlı pianoçu olan anası yeniyetməlik dövründə başladığı karyerasını davam etdirmədi. Uşağı böyütməkdə, qızı yerli nağıllar və folklorla tanış etməkdə kömək etmək üçün çoxsaylı dayələr işə götürüldü. 1931-ci ildə on üç yaşında anası ilə birlikdə Rio-de-Janeyroya köçdü və orada beş il qaldılar. 1936-cı ildə valideynləri ayrıldı və bu, Liqiya Telles ilə anasının onun orta məktəbdə oxuduğu San Pauluya qayıtmasına səbəb oldu. O, xeyli sayda mütaliyə etdikdən sonra erkən yaşlarında yazmağa başladı. Onun ilk hekayələr toplusu olan "Yaşayan Çimərlik" (1944) universitetə daxil olduqdan qısa müddət sonra nəşr olundu. Bunun ardınca başqa bir roman, "Qırmızı Kaktus" (1949) və daha iki romanı işıq üzü gördü. 

1960-cı illərdən 1980-ci illərə qədər iki onillik ərzində daha səkkiz qısa hekayə toplusu və iki roman nəşr olundu.

O, Braziliyanın demək olar ki, bütün ən əhəmiyyətli ədəbi mükafatlarını almışdır. O, Milli Kitab İnstitutunun, Braziliya PEN Klubunun, Braziliya Akademiyasının, Guimarães Rosa Mükafatını və Boa Leitura Mükafatlarını qazanmışdır. O, ölkənin ən çox oxunan nəsr yazıçılarından biridir.was a Brazilian novelist and writer, considered by academics, critics and readers to be one of the most important and notable Brazilian writers in the 20th century and the history of Brazilian literature. 

O, həm təhsili, həm də peşəsi üzrə hüquqşünasdır, uzun müddət Rio-de-Janeyroda yaşayıb və Dövlət Proqnozlaşdırma İnstitutunda çalışıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bio details, Autores Brasileiros
* Fagundes Telles reads from her own work (1983)
Helen Kvin

**Helen Kvin** (; ) — Amerikalı nəzəri fizik.

O, uzun illər SLAC-da çalışmışdır. O, Böyük Vahid Nəzəriyyə və Peççei-Kvin nəzəriyyəsi üzərindəki işləri ilə tanınır. O, 2004-cü ildə Amerika Fizika Cəmiyyətinin prezidenti və Stenford Universitetinin Fəxri Professordur.
## Həyatı
Helen Kvin 1943-cü ildə Avstraliyanın Melburn şəhərində anadan olmuş, lakin gənc yaşlarında ABŞ-a köçmüşdür. O, Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda (Caltech) təhsil almış və 1967-ci ildə fizika üzrə doktorluq dərəcəsini almışdır. Helen Kvin Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda doktorluq dərəcəsi alan ilk qadın fiziklərindən biri idi. and devoted her efforts to education, especially K-12 and preschool science and multilingual education.

Helen Kvin hissəcik fizikası və kvant sahə nəzəriyyəsində mühüm kəşflər etmişdir. Onun əsas nailiyyətləri bunlardır:

* Peççei-Kvinn simmetriyası və güclü CP problemi
* Kvant xromodinamikasında (QCD) CP pozuntusunun (yəni hissəciklər və onların antipartikülləri arasındakı zamanın tərsinə çevrilməsindəki fərqin) olmamasını izah etmək üçün Kvinn və Roberto Peccei yeni bir simmetriya konsepsiyası irəli sürdülər. Bu nəzəriyyə sonradan aksi hissəciyinin mövcudluğunu proqnozlaşdırdı.
* Aksilər - hipotetik olaraq, qaranlıq maddənin əsas komponentlərindən biri ola bilər.

Helen Kvin həmçinin fizikanın tədrisi və STEM sahələrində gender bərabərliyi mövzusunda fəal iştirak etmişdir. O, məktəblərdə fizika təhsilinin keyfiyyətini artırmaq üçün layihələrə rəhbərlik etmişdir.

## Mükafatları
Peççei-Kvinn elmi nailiyyətlərinə görə bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür:
* 2000-ci ildə Amerika Fizika Cəmiyyətinin Dirak Medalı
* 2008-ci ildə Oskar Kleyn Medalı
* 2013-cü ildə Riçard Feynman Mükafatı
* 2018-ci ildə Milli Elm Medalı (ABŞ-ın ən yüksək elmi mükafatlarından biri)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## External links
*  Video, beginning at 1:00.
*  Video too.
* 
*  Audio interview.
* 
* 
* 
*"Helen Quinn: An Oral History," Stanford Historical Society Oral History Program, 2014. 
*  One hour audio interview.
* 
* "Oral history interview transcript with Helen Quinn on 14 August 2020, Niels Bohr Library & Archives, American Institute of Physics"
Cenni Lind

**Coanna Mariya "Cenni" Lind** (; ) — İsveç opera müğənnisi. O, "İsveç bülbülü" ləqəbli opera sopranosu olaraq XIX əsrin ən məşhur müğənnilərindən biri idi. O, İsveçdə və bütün Avropada opera rolları ifa etmiş və 1850-ci illərdə ABŞ-da qastrol səfərlərində olmuşdur. 1840-cı ildən İsveç Kral Musiqi Akademiyasının üzvü idi.

Lind 1838-ci ildə Stokholmdakı Kral Operasında fon Veberin "Azad nişançı" əsərində Aqata rolunu ifa etdikdən sonra şöhrət qazandı.  Bir neçə il sonra onun vokal problemləri yarandı və bu problemlər məşhur müğənni və həkim Manuel Qarsiya tərəfindən düzəldildi. Opera müğənnisi kimi Lind 1840-cı illərdə İsveçdə və Şimali Avropada böyük uğurlar qazandı. Məşhur bəstəkar Feliks Mendelson Bartoldi ilə sıx əlaqədə idi. Londonda iki uğurlu mövsümdən sonra müğənni 29 yaşında operadan təqaüdə çıxdığını elan etdi.

1850-ci ildə məşhur impresario Fineas Teylor Barnumun dəvəti ilə Lind ABŞ-a qastrol səfərinə çıxdı və orada 93 irimiqyaslı konsert verdi, daha sonra isə müstəqil qastrol səfərlərinə davam etdi. Amerika qastrol səfərində müğənni 350.000 dollardan çox qazanc əldə edərək, gəliri əsasən İsveçdə pulsuz məktəblərin yaradılmasına xeyriyyə təşkilatlarına bağışladı. Yeni əri bəstəkar Otto Qoldşmidt ilə birlikdə Lind 1852-ci ildə Avropaya qayıtdı və 1855-ci ildən Böyük Britaniyada məskunlaşdı, növbəti iyirmi il ərzində vaxtaşırı çıxış etdi. 1882-ci ildən Londondakı Kral Musiqi Kollecində opera professoru oldu.
## Ədəbiyyat
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Profile of and links to information about Jenny Lind, the Barnum's American History Museum site
*
*Lind and Chopin  at World of Opera website
*
*''Jenny Lind: Her Life, Her Struggles and Her Triumphs'' by G. G. Rosenberg (1850)
*Lind's Memoirs (1820–1851)
*Biography by N. Parker Willis (1951)
Hoysala krallığı

**Hoysala Krallığı**— Cənubi Hindistanda mövcud olmuş görkəmli bir sülalə idi və eramızın XI–XIV əsrləri arasında indiki Karnataka ərazisinin böyük hissəsinə, eləcə də Tamilnad və cənub-qərbi Telanqananın bəzi bölgələrinə hökmranlıq etmişdir. Paytaxt əvvəlcə Belur şəhərində yerləşirdi, daha sonra isə Halebiduya köçürüldü.

Hoysala sülaləsinin mənşəyi Karnatakanın Malnad bölgəsinə gedib çıxır. İlkin dövrdə Hoysala hökmdarları Kalyanidəki Qərbi Çalukyaların vassalları kimi xidmət edirdilər. Sülalə xüsusilə kral Vişnuvardhananın dövründə, Çolaların Talakad döyüşündə məğlub edilməsindən sonra nüfuz qazandı; bu qələbə Dekan bölgəsində Hoysala hakimiyyətini möhkəmləndirdi. XII əsrdə Qərbi Çalukyalarla Kalyani Kalachuriləri arasındakı qarşıdurmadan istifadə edən Hoysalalar öz ərazilərini genişləndirərək Karnatakanın böyük hissəsinə, həmçinin şimal-qərbi Tamilnadya və qərbi Andxra Pradeşə (indiki Telanganaya) nəzarət etdilər.

Hoysala dövrü Cənubi Hindistan incəsənəti, memarlığı və ədəbiyyatının inkişafında mühüm mərhələ olmuşdur. Bu dövrdən günümüzə 100-dən artıq məbəd gəlib çatmışdır ki, onlar mürəkkəb və incə Hoysala memarlığını nümayiş etdirir. Tarixçi Sailendra Senin “heykəltəraşlıq coşqunluğunun heyrətamiz nümayişi” adlandırdığı nümunələrə Belurdakı Çennakeşava məbədi, Halebidudakı Hoysaleşvara məbədi və Somanathapuradakı Çennakeşava məbədi daxildir. Bu üç məbəd 2023-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır. Hoysala hökmdarları eyni zamanda incəsənəti himayə etmiş, Kannada və Sanskrit dillərində ədəbiyyatın inkişafını təşviq etmiş, xüsusilə cayn və brahman şairlərin mühüm töhfələri olmuşdur.

## İstinadlar
Ameli Nothomb

**Baronessa Ameli Nothomb** (; ) — Belçikalı fransızdilli yazıçı. 
## Həyatı
Ameli Nothomb 6 iyul 1966-cı ildə Etterberkdə aristokratik ailədə anadan olub.  Atası Belçika diplomatı idi. Bu səbəbdən onun uşaqlığı müxtəlif ölkələrdə keçib. Uşaqlıq dövrü onun ədəbi əsərlərində dərin təsir buraxmışdır. O, "Brüssel Azad Universiteti"ndə filologiya üzrə təhsil almışdır.

Nothombun debüt əsəri "Hygiène de l'assassin" (1992) tezliklə insan təbiəti və ekzistensial məsələlərə dair satirik və ağıllı şərhləri ilə diqqət çəkdi. Bu roman onun uğurlu ədəbi karyerasının başlanğıcı oldu. Roman özünü nifrət edən və tanınmaq üçün mübarizə aparan tənhalığa çəkilmiş bir yazıçını təsvir edir. Onun ikinci əsəri "Le Sabotage amoureux" (1993) sevgi və kimlik məsələlərini araşdırır.

Nothombun əsərləri çox vaxt xarakterlərinin ekzistensial problemlərlə üzləşdiyi və insan münasibətlərinin mürəkkəbliyini araşdırdığı əsərlərdir. O, tez-tez absurdla dərin düşüncəni birləşdirir. O, tünd yumor, daxili aləmlər, kimlik, mədəniyyət qarşıdurması və ekzistensial suallar üzərində qurulmuş əsərləri ilə tanınır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  Susan Bainbrigge and Jeanette Den Toonder, *Amélie Nothomb, Authorship, Identity and Narrative Practice*, Peter Lang, 2003. 
* (fr) Frédérique Chevillot, *Amélie Nothomb : L'Invitation à la lecture*. Women in French Studies, 2012, vol. 2012, no 1.
* Mary Jane Cowles,  *Close Encounters of the Abject Kind: The Intercultural Female Body in Amélie Nothomb's Japan*.
* Amaleena Damlé, *Making A Body without Organs: Amélie Nothomb's An-Organic Flux of Immanence*, .
* (fr) Yolande Helm, *Amélie Nothomb : une écriture alimentée à la source de l'orphisme. Religiologiques, Orphée et Eurydice : mythes en mutation*, 1997, vol. 15.
*  Anna Kemp,  *The Child as Artist in Amélie Nothomb's Robert des noms propres*. French studies, 2012, vol. 66, no 1, pp.&nbsp;54–67.
* Mark D. Lee, *Les identités d'Amélie Nothomb : de l'invention médiatique aux fantasmes originaires*, éd. Rodopi, 2010.
* (fr) Andrea Oberhuber,  *Réécrire à l'ère du soupçon insidieux : Amélie Nothomb et le récit postmoderne*. Études françaises, 2004, vol. 40, no 1.
* Scott M Powers, *Evil in Contemporary French and Francophone Literature*, 2014.

## Xarici keçidlər

*  Amélie Nothomb website
* 
* The guardian interview of Amélie Nothomb, Richard Lea
*  Interview Threepercent Rochester edu.
* The Complete review, Amélie Nothomb
*  amelienothomb.com , an Italian website & forum at Voland edizioni
Aleks Brodoviç

**Aleksey Vyaçeslavoviç Brodoviç** və ya **Aleks Brodoviç** (; ) — Amerikalı qrafik dizayneri, rəssamı, fotoqrafı və müəllimi. Brodoviç Belarus əsillidir. O, qrafik dizaynın ilk ustalarından biri, müasir parlaq moda jurnalının prototipinin yaradıcısı, moda fotoqrafiyası və reklam qrafikası sahəsində bir neçə trend və məktəbin təşəbbüskarı olub. "Dizayn Laboratoriyaları" təhsil dizayn laboratoriyaları şəbəkəsinin təsisçisi kimi çıxış edib.

Brodoviç 1934-cü ildən 1958-ci ilə qədər "Harper's Bazaar" moda jurnalının bədii rəhbəri kimi çalışıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Coyne, Jean A. "Pioneers: Henry Wolf." Communication arts 48.8 (2007): 86.
* Coyne, Patrick. "Alexey Brodovitch." Communication Arts, 44.8 (2003): 102–105.
* Morris, Holly. "Photo Finish." U.S.news world report 133.17 (2002): 52.
* Rowlands, Penelope, ("A Dash of Daring: Carmel Snow and Her Life in Fashion, Art, and Letters." *Publishers Weekly*, 252.38 (2005).
* Rogers, Michael. "Penn, Irving. Irving Penn: A Career in Photography." Library Journal, 132.4 (2007): p125.
* Sherin, Aaris. "Style Book." Print, 60.2 (2006): 48–55.
* Tomkins, Calvin. "The World of Carmel Snow." New Yorker, 70.36 (1994): 148–158.
## Xarici keçidlər

* Biography on Brodovitch at Iconofgraphics.com
* Biography  on Brodovitch at AIGA website
* Alexey Brodovitch at biographer Kerry William Purcell's website
Las Lahas kilsəsi

**Las Lahas kilsəsi** () — Kolumbiyanın Narinyo departamentinin İpiales şəhərində, Quaytara çayı kanyonunun daxilində yerləşən katolik kilsəsi. Kolumbiyanın ən çox ziyarət edilən kilsələrindən biri olan kilsə neoqotika üslubunda tikilib.
Kilsə Müqəddəs Bakirə Məryəmə həsr edilmişdir.
## Tarixi
Kilsənin tikilməsinə ilham verən hadisə, təxminən 1754-cü ildə baş verdi. Amerika hindlisi Mariya Mueses de Kinones və onun lal-kar qızı Roza güclü  fırtınaya yaxalanmışdılar. Lahas daşları arasındaa sığınacaq axtararkən, Menesesin təəccübünə qızı Rozanın "Mestiza məni çağırır" deyərək ildırım işığı düşən aqaya üzərindəki siluetə işarə etməsi səbəb olub. Məryəmin görünməsi, insanların bu yerə ziyarət etməsinə və zaman-zaman möcüzəvi şəfa halları tapmasına səbəb oldu.

Bu yerdə bir ziyarətgahın mövcudluğu, rahib Xuan de Santa Qertrudisin 1756–1764-cü illərdə Yeni Qranada krallığının cənub regionlarına səyahəti zamanı qeyd edilmişdir. Burada ilk ziyarətgah XVIII əsrin ortalarında saman və taxtadan inşa edilmişdir. 1795-96-cı illərdə onun yerinə 7 metr uzunluğunda kərpicdən kilsə tikilmişdir. 1802-ci ildən etibarən daha böyük ziyarətgah inşa edildu ki, bu da XIX əsrin II yarısında kanyonun digər tərəfinə körpü ilə birləşdirilərək genişləndirildi.

Hazırkı kilsə 1 yanvar 1916-cı il ilə 20 avqust 1949-cu il arasında yerli kilsə ziyarətçilərinin ianələri əsasında tikilmişdir. Kanyonun dibindən 100 metr hündürlüyə ucaldılan kilsə, kanyonun digər tərəfinə 50 metr hündürlüyündəki körpü ilə birləşdirilib.
### Həsr edilib
Kolumbiyanın cənubunda yerləşən məbəd XVIII əsrdən bəri turizm və ziyarətgah üçün açıq olmuşdur. İspan fransiskanı Xuan de Santa Qertrudis (1724–1799) Yeni Qranada krallığının cənub hissəsinə 1756–62-ci illərdə etdiyi səyahəti nəticəsində qələmə aldığı dörd cildlik salnaməsinin III Kitabının 2-ci hissəsində ("Təbiətin möcüzələri") bu müqəddəs məkandan bəhs edir. Bu, güman edilir ki, məbədin mövcudluğuna dair ən qədim mənbədir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lajas, Nuestra Señora de las
El Lisitski

**Lazar Markoviç (Morduxoviç) Lisitski** və ya sadəcə **El Lisitski** (; ) — SSRİ rəssamı və memarı.

El Lisitski Sovet avanqardının ən mühüm nümayəndələrindən biri olmuşdur. O, 1910-cu illərin sonlarında suprematizm axını ilə tanış olmuş və bunun nəticəsində rənglər və formalarla yeni, minimal və abstrakt kompozisiyalar yaratmağa başlamışdır. Lisitski suprematizmin qurucusu Kazimir Maleviçlə yaxından əməkdaşlıq edərək, bu hərəkatı inkişaf etdirmiş və rəng və formalardan istifadə edərək modernist sənətə yeni bir yön vermişdir. Sonra Lisitski konstruktivizm hərəkatına qoşulmuşdur. Konstruktivizm sənətin sosial və praktiki məqsədlərə xidmət etməli olduğunu əsas götürürdü. Lisitski bu nəzəriyyəni vizual işlərində tətbiq edərək, sənəti daha funksional, sosial və texnoloji baxımdan faydalı hala gətirməyə çalışmışdır. 

Lisitski yalnız rəsmlə deyil, həm də sərgi dizaynı və memarlıq sahəsindəki işləri ilə tanınır. O, 1920-ci illərdə Berlindəki "Deutscher Werkbund" sərgisində iştirak etmiş və burada sərgi dizaynı ilə əlaqədar bir çox yenilikçi yanaşmalar təklif etmişdir. Lisitskinin sərgi dizaynları, məkanın və vizual elementlərin birləşməsinə dair yenilikçi fikirlər təqdim etmiş və sərgilərin necə təşkil ediləcəyinə dair yeni metodlar ortaya qoymuşdur.
Lisitskinin vizual işləri, hətta 1960 və 1970-ci illərin dizayn dünyasında belə böyük təsir yaratmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
## Further reading
*  (in 7 volumes)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* ''Yingl, tsingl, khvat''
*  (in black and white)
* 
* ''Sikhes Khulin''
*  (in black and white)
* 
* 
* ''Arba'ah Teyashim''
*  (Issues 1, 2, 4, 6, 7, 8/9, 20, 21)
* 
* ''USSR in Construction''
Abram Qeyms

**Abram Qeyms** (; ) — Amerikalı qrafik dizayneri.
## Həyatı
Abram Qeyms 29 iyul 1914-cü ildə Londonda yəhudi ailəsində anadan olub. Gənc yaşlarından sənətə maraq göstərmiş və 1930-cu illərdə Londondakı məşhur "Saint Martin's School of Artda" təhsil almışdır. O, təhsil aldığı dövrdə çoxsaylı avangard sənət və dizayn hərəkatları ilə tanış olmuş, xüsusilə Bauhaus və Konstruktivizm kimi yanaşmaların təsirinə məruz qalmışdır.

Abram Qeyms ən çox İkinci Dünya müharibəsi dövründəki plakat dizaynları ilə məşhurdur. Müharibə zamanı o, İngiltərənin müharibə idarələri üçün çoxsaylı reklam və təşviqat plakatları hazırlamışdır. 
## Qalereya

Join the Ats Art.IWMPST2832.jpg
Festival of Britain.JPG
Jersey deckchair poster.jpg|
Fly BEA Jersey tourism advertising poster beach umbrella.jpg|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Amstutz, W.*Who's Who in Graphic Art* (1962. Zurich: Graphis Press)
* Gombrich, E.H., et al. *A. Games: Sixty Years of Design* (1990. South Glamorgan, UK: Institute of Higher Education) |  
* Livingston, Alan and Isabella *The Thames and Hudson Dictionary of Graphic Design and Designers* (2003. London: Thames and Hudson) |  
* Moriarty, Catherine, et al. *Abram Games, Graphic Designer: Maximum Meaning, Minimum Means* [exhibition catalogue] (2003. London: Lund Humphries) |  
* Games, Naomi et al. *Abram Games: His Life and Work* (2003. New York Princeton Architectural Press) |  
* Games, Naomi. *Poster Journeys: Abram Games and London Transport* (Capital Transport, Mendlesham, UK)

## Xarici keçidlər

* 
* Posters by Abram Games on the Imperial War Museum website
Ken Qarland

**Ken Qarland** (; ) — Britaniyalı qrafik dizayner, rəssam, fotoqrafı, yazıçı və müəllim. Qarland dizayn mövzusunda yazıları və "Ken Qarland və Assosiates" studiyasının məhsuldar işi ilə tanınır.

Ken Qarland müxtəlif dizayn və reklam şirkətlərində çalışmış, bu dövrdə özünün çoxsaylı layihələrini həyata keçirməyə başlamışdır. Onun dizaynları, həm funksional, həm də estetik olaraq müasir tələblərə uyğun idi və izləyicilərinin diqqətini dərhal çəkirdi. O, 1964-cü ildə yazdığı və çap etdiyi "First Things First" adlı manifesti qrafik dizaynerləri və digər yaradıcı şəxsləri, yalnız kommersiya məqsədləri üçün deyil, həm də sosial məsuliyyət daşıyan, cəmiyyətə xidmət edən işlər yaratmağa çağırırdı. Ken Qarland bu manifestdə dizaynerlərin, reklam və kommersiya dünyasından daha çox sosial və mədəni dəyərlərə yönəlmələrini, insanları düzgün məlumatlandırmaq və cəmiyyəti daha yaxşı etmək üçün dizayndan istifadə etmələrini vurğulayırdı.
Bu manifest yalnız qrafik dizayn sahəsində deyil, ümumilikdə yaradıcı sənətlərdə də sosial məsuliyyətin və etik prinsiplərin önəmini qaldırdı. O, dizaynerləri yalnız kommersiya məqsədləri güdməkdən, həm də cəmiyyətə müsbət təsir göstərmək və bu yolla dünyanı daha yaxşı etmək üçün öz bacarıqlarından istifadə etməyə təşviq edirdi. 

Ken Qarland karyerası boyunca bir çox tanınmış və ikonik dizayn işləri mövcuddur. Onun ən məşhur işlərindən biri, 1960-cı illərin əvvəllərində "The Designer as a Problem Solver" adlı  layihəsi idi. Bu layihə dizaynın yalnız bir sənət forması deyil, həm də konkret problemləri həll edən bir vasitə olduğunu göstərirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Ken Garland and Ken Garland & Associates
* Reputations interview with Ken Garland in ''Eye'' no. 66 
* 'Catch them before they vanish' featuring Pudkin Books, on the ''Eye'' magazine blog
*  Pudkin Books
Elvin Lustiq

**Elvin Lustiq** (; ) — Amerikalı qrafik dizayner, kitab illüstratoru və şrift dizayneri. Lustiq Amerika dizaynına verdiyi əhəmiyyətli töhfələrə görə Amerika Qrafik Sənətləri İnstitutu və İncəsənət Direktorları Klubunun Şöhrət Zalı tərəfindən təltif edilmişdir.

Elvin Lustiq 1949-cu ildə Kaliforniya Universitetinin İncəsənət Bölümünü bitirmişdir. Elvin Lustiq qrafik dizayn sahəsində böyük bir yenilikçi olaraq tanınmışdır. Onun ən məşhur işləri, xüsusən də kitab üzləri və mətn dizaynları ilə əlaqələndirilir. O, tez-tez abstrakt formalarla, xəttlər və rənglərlə, həmçinin psixoloji və fəlsəfi mənalarla zənginləşdirilmiş əsərlər yaratmışdır. Həmçinin, Lustiq kitabların üzlərinin dizaynında rəngləri, yazı tiplərini və boşluqları ahəngdar şəkildə birləşdirərək hər kitabı vizual olaraq fərqli və cazibədar etmişdir. 

Elvin Lustiq 1940 və 1950-ci illərdə xüsusilə ABŞ-da çox sayda məşhur kitabın üzünü dizayn edib. Onun ən tanınmış əsərlərindən biri, 1950-ci illərin əvvəllərində dizayn etdiyi "The Sound and the Fury" kitabının üz qabığıdır. Bu işdə o, yazı tipini, rəngləri və şəkilləri mənalı şəkildə istifadə edərək, kitabın mürəkkəb strukturu və mövzusunu vizual şəkildə izah etmişdir.  O, 28 yaşında göz xəstəliyi nəticəsində görmə qabiliyyətini itirməyə başlamış və bir neçə il sonra, 1955-ci ildə cavan yaşda vəfat etmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Alvin Lustig Archive
* The Alvin Lustig Collection, Rochester Institute of Technology
* AIGA | Alvin Lustig
* The Architecture and Interiors of Alvin Lustig
Ehtiram Dərişov

**Ehtiram Dərişov** () — Azərbaycanlı MMA və pankration idmançısı,dünyavə Avropa çempionu, Azərbaycan MMA və Qrapplinq Federasiyasının milli yığmasının üzvü,pankration üzrə yeniyetmələrdən ibarət milli yığmanın baş məşqçisidir.

## Həyat və fəaliyyəti

Ehtiram Didey oğlu Dərişov 1988-ci il dekabr ayının 28-də Qax rayonu Zərnə kəndində anadan olub. Ehtiram Dərişov 1996–2007-ci illərdə Qax rayonu Zərnə kəndində Söhrab Vəliyev adına tam orta məktəbdə təhsil almış, 2008-2009-cu illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasında XTQ-də həqiqi hərbi xidmət keçmiş, 2012–2017-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA) ali təhsil almışdır. Ehtiram Dərişov idman kariyerasına 2001-ci ildə hələ  5-ci sinif şagirdi olarkən Qax rayon Gənclər İdman Məktəbində sərbəst güləş üzrə məşqlərə başlamışdır. 2006-cı ildə qarışıq döyüş növləri üzrə məşqlərlə davam edib. O, kunq-fu və çoxnövçülük döyüş yarışlarında iştirak edib. Ehtiram Dərişov 2007-ci ildən idman karyerasına Bakıda əməkdar məşqçi Dülgər Əsgərovun rəhbərliyi altında Əlbəyaxa döyüş idman klubunda davam etdirmişdir. Ehtiram Dərişov 28 nömrəli tam orta məktəbdə fiziki tərbiyə müəllimi olaraq çalışır.

## Nəticələri

## Mükafatları

Azərbaycan MMA və Qrapplinq Federasiyasının milli komandanın üzvü, Pankration idman növü üzrə yeniyetmələrdən ibarət milli yığmanın baş məşqçisi Dərişov Ehtiram Didey oğlu karyerası ərzində ölkə daxilində və beynəlxalq yarışlarda mükafatlar qazanmışdır. 2014-cü ildə  Pankration idman növü üzrə “*İdman ustası*”,  2018-ci ildə MMA idman növü üzrə isə “*Əməkdar İdman ustası*” adına layiq görülmüşdür. 2023-cü ildə MMA və Qrapplinq Federasiyasında “*İlin idmançısı*” seçilib.2015-ci ildə I Avropa Oyunlarının məşəl estafetini Qax şəhərində daşıyan 11 estafetçidən biri olmuşdur.

## İstinadlar
İlham Əliyevin mükafatlarının və fəxri adlarının siyahısı

**İlham Əliyevin mükafatları və fəxri adları** məqaləsində — Azərbaycanın dördüncü Prezidenti, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri İlham Əliyevin mükafatları və fəxri adlarının siyahısı təqdim olunub.

## Təltifləri və fəxri adların siyahısı
### Ordenləri

### Fəxri elmi adları

### Digər təşkilatların mükafatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi səyfəsi
Dişlərini qıcamaq

**"Dişlərini qıcamaq"** ifadəsi — insanın qaçılmaz çətinliyi və ya çətin bir mübahisəni qəbul edib sonra ortaya çıxan ağrıya cəsarətlə dözdüyü bir vəziyyəti, tez-tez mübahisəni təsvir etmək üçün istifadə olunan bir metafora.

Tarixən bu ifadənin anesteziya olmadan əməliyyat zamanı ağrı ilə mübarizə aparmaq üçün xəstələrin dişlərinin arasına güllə sıxması təcrübəsindən qaynaqlandığı düşünülür. Əməliyyat zamanı dəri kəmər əvəzinə "güllə dişləmək" ifadəsinin istifadəsinə dair dəlillər azdır, baxmayaraq ki, Harriet Tabmen Vətəndaş Müharibəsi zamanı xəstəyə dişləmək üçün güllə verildikdə amputasiyaya kömək etdiyini xatırlayır. Bunun 1857-ci il Hindistan Üsyanına aid olan Britaniya "*gilizi dişləmək*" ifadəsindən qaynaqlandığına inanılır, lakin oxşar mənalı "güllə çeynəmək" ifadəsi ən azı 1796-cı ilə aiddir. 

Bu ifadə 1975-ci ildə çəkilmiş "Gülləni dişlə" filmində sözün əsl mənasında istifadə edilmişdir. Personajlardan birinin sınıq, ağrılı dişi var və müalicə ala bilmir. O, açıq siniri örtmək üçün mərmi örtüyündən istifadə edir; Güllə patrondan çıxarılır, yükü sərf etmək üçün kapsula vurulur və mərmi korpusu dişlərinin qalan hissəsi ilə eyni səviyyədə kəsilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Salva veritate

Fəlsəfədə **salva veritate** (və ya **qarşılıqlı əvəzolunma** / **intersubstitutivlik**) iki ifadənin onların iştirak etdiyi cümlələrin həqiqət dəyərini dəyişmədən bir-biri ilə əvəz edilə bilməsini ifadə edən məntiqi şərtdir. Həcmcə eyni olan terminlərin *salva veritate* üzrə əvəzlənməsi qeyri-şəffaf kontekstlərdə uğursuz ola bilər.

Latın dilində “***salva veritate***" ifadəsinin hərfi tərcüməsi “[həqiqəti] zədələmədən” və ya “həqiqət qorunmaqla” mənasını verir və üsul bildirən ablativ halda işlədilir: “*salva*” — “xilas”, “qorunma” və ya “rifah”, “*veritate*” isə “reallıq” və ya “həqiqət” deməkdir.

## Leybnits
Bu ifadə Qotfrid Leybnitsin *General Science. Characteristics* (“Ümumi elm. Xüsusiyyətlər”) əsərinin iki fraqmentində yer alır:

19-cu fəsil, Tərif 1-də Leybnits yazır: “İki termin o halda eynidir (*eadem*) ki, onlardan biri digəri ilə istənilən ifadədə həqiqəti dəyişmədən (*salva veritate*) əvəz edilə bilsin.”

20-ci fəsil, Tərif 1-də isə belə yazır: “İstədiyimiz yerdə bir-biri ilə həqiqəti dəyişmədən (*salva veritate*) əvəz edilə bilən terminlər eynidir (*eadem*) və ya üst-üstə düşəndir (*coincidentia*). Məsələn, ‘üçbucaq’ və ‘üçtərəfli’, çünki Evklid tərəfindən ‘üçbucaq’ haqqında sübut edilən hər bir müddəada ‘üçtərəfli’ termini həqiqət itkisi olmadan (*salva veritate*) əvəz edilə bilər.”

## Kuayn
Uillard van Orman Kuayn üçün *salva veritate* üzrə əvəzolunma “eyni olanların fərqləndirilməzliyi” prinsipi ilə eynidir. Düzgün (doğru) bir ifadədə onun iki terminindən biri digərinin yerinə qoyula bilər və nəticə yenə doğru qalacaqdır. Lakin Kuayn göstərir ki, kontekstdən asılı olaraq bu əvəzləmə ifadənin həqiqət dəyərini dəyişə bilər. Əslində, zərurət anlayışına əsaslanan bütün kvantifikasiyalı modal məntiq kontekstdən asılıdır və əks halda boş məzmunlu olur; çünki mahiyyət anlayışı çıxarıldıqda bu sistem dağılır.

Məsələn, aşağıdakı ifadələr doğrudur:

Lakin (2)-ci ifadədə “Corco” adının “Barbarelli” adı ilə əvəz edilməsi bu ifadəni yalana çevirir:

Kuaynın bu nümunəsi Corco Barbarellinin “Giorgione” ləqəbinə aiddir; bu ad italyan dilində təqribən “Böyük Corc” mənasını verir.

## Həmçinin bax
* Propozisional münasibət
* Referensial qeyri-şəffaflıq
* Əvəz etmə qaydası
* *[[Salva congruitate]]*
* Həqiqət funksiyası
* Ümumiliyi itirmədən

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Clarence Irving Lewis, *A Survey of Symbolic Logic*, Appendix, Dover.

## Xarici keçidlər
*Philosophical Dictionary