open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahunui

**Ahunui** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). 
## Coğrafiya
Ahunui Sakit Okeanın cənubunda, Tuamotu arxipelaqında yerləşir. Ən yaxın materik Cənubi Amerika təxminən 5600 km məsafədədir. Təxminən 55 km şimal-qərbdə Paraoa adası, 120 km şimal-şərqdə Vairaatea adası yerləşir.

Təxminən 6 km diametrli bir üzük formasına malikdir. Geologiya nöqteyi-nəzərindən bu, mərkəzində tamamilə quru ilə əhatə olunmuş böyük bir laqunun olduğu bir atolldur. Bir neçə motudan (şərq hissədə biri böyük, 18-i isə kiçik) ibarətdir. Ahunuinin ərazisi 5,7 km²-dir.

Ada kokos palması ilə örtülüdür və çoxlu yuvalayan dəniz quşları var. İqlimi tropikdir. Tropik siklonların zərərli təsirlərinə məruz qalır.
## Tarix
Axunui 1826-cı ildə britaniyalı Frederik Uilyam Biçi tərəfindən kəşf edilib və ona Bayam Martin adası adını verib. Sonradan atoll Kokbyorn adası kimi tanınır.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən ada Xao kommunasının bir hissəsidir.

## Əhali
Axunuinin şimal-qərb hissəsində kiçik bir priçal var. Atollda daimi əhali yoxdur.
## Mənbə
* Adanın tarixi
## İstinadlar
Azineuma

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aitzaz Həsən

**Aitzaz Hasan** () — 6 yanvar 2014-cü ildə Hanqu kəndindəki məktəbə kamikadzenin girməsinin qarşısını alarkən həlak olmuş pakistanlı şagird idi. Hadisə zamanı 2000-dən çox şagird dərslərdə iştirak edirdi. Daha sonra məktəbin adı dəyişdirilərək "Aitzaz Həsən Şəhid Liseyi" adlandırıldı. Onun ölüm ildönümü hər il 6 yanvarda bütün Pakistanda qeyd olunur. Onun qəhrəmanlığı haqqında "Salute" bioqrafik filmi çəkilmişdir.

Aitzazın sinif yoldaşlarını xilas etmək üçün göstərdiyi uğurlu səy millətin qəlbini fəth etdi və o, Şəhid və Milli Qəhrəman kimi alqışlandı. Daha sonra Pakistan hökuməti onu ölümündən sonra Sitara-e-Shujaat (Cəsurluq Ulduzu) ilə təltif etdi. O, 2014-cü il üçün Herald tərəfindən "İlin Adamı" seçildi.

## Hadisədən sonra
Aitzazın atası oğlunun başqalarının həyatını xilas etmək üçün fədakarlıq etdiyini deyib: "Oğlum anasını ağlatdı, lakin yüzlərlə ananı övladları üçün ağlamaqdan xilas etdi." Onun dəfn mərasiminə çoxlu insan ehtiramlarını bildirmək üçün qatıldı. Pakistan Ordusunun rəisi adından Aitzaz Həsənin məzarı üzərinə gül çələngi qoyuldu. Aitzazın hekayəsi televiziyada və sosial mediada emosiyaların yayılmasına səbəb oldu, burada #onemillionaitzazs həştəqi Twitter-də trend oldu. Onun hərəkətinə hörmət olaraq Facebook səhifəsi yaradılmışdır.

Hücuma görə məsuliyyəti Lashkar-e-Jhangvi qrupu öz üzərinə götürdü.

Xeyber-Paxtunxva əyalətinin İnformasiya Naziri Şah Fərman, Aitzazın "Xeyber Paxtunxva xalqının əsl qəhrəmanı və əsl siması" olduğunu söylədi.

Pakistan Ordu Qərargahının rəisi general Raheel Şarif bildirib ki, Aitzaz Həsən "bu gününü sabahımız üçün fəda edən milli qəhrəmandır".

2014-cü il "Nobel" sülh mükafatı laureatı olan digər tanınmış pakistanlı yeniyetmə və təhsil fəalı Məlalə Yusəfzay Aitzazı "cəsur və cəsarətli" kimi təsvir etdi və "onun igidliyi heç vaxt unudulmamalıdır" dedi.

Fəzal-ur-Rəhmanın başçılıq etdiyi Camiat Ulema-e-Islam Aitzazı mücahid kimi təsvir etdi və o, "terrora qarşı müqavimətin simvoludur" dedi.

Yanvarın 12-də Pakistan hökuməti Aitzazın ailəsi üçün etimad fondu olan Aitizaz Hasan Fondunun təsis edildiyini elan etdi. Yanvarın 14-də əyalət hökumət nümayəndələri yeniyetmənin ailəsi üçün 5 milyon rupi paketi elan etdilər və onun məktəbinin adını Aitzaz Həsən Şəhid Liseyi adlandırdılar.

EME Kollecində tikilən yataqxana onun adını daşıyır.

## Mənbə
* http://newsweekpakistan.com/aitzaz-hassan-to-be-awarded-sitaja-e-shujjat/
* https://www.aaj.tv/english/national/death-anniversary-of-brave-heart-aitzaz-hasan-being-observed-today/amp/
* http://www.asianews.co/pm-announces-sitara-e-shujaat-for-hangu-student-aitzaz-hasan/
* https://nation.com.pk/06-Jan-2020/death-aniversary-of-aitzaz
Etyen Pyer Vantena

**Etyen Pyer Vantena** (, ) — fransız bonatiki və mikoloqu.

## Həyatı
1 mart 1757-ci ildə doğulub.

13 avqust 1808-ci ildə vəfat edib.

## Elmi əsərləri
* 1792: *Dissertation sur les parties des Mousses qui étaient regardées comme fleurs mâles et comme fleurs femelles*.

* 1792: *Mémoire sur les meilleurs moyens de distinguer le calice de la corolle*.

* 1794: *Principes de botanique, expliqués au Lycée républicain par Ventenat*.

* 1798: *Tableau du règne végétal selon la méthode de Jussieu*.

* 1799: *Description des plantes nouvelles et peu connues, cultivées dans le jardin de J.-M. Cels*.

* 1803: *Jardin de La Malmaison*.

* 1812: *Histoire des champignons de la France, ou Traité élémentaire, renfermant dans un ordre méthodique les descriptions et les figures des champignons qui croissent naturellement, en France*.

* *Flore de la région parisienne*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Etyen Pyer Vantenanın işləri Biodiversity Heritage Library saytında
*
Əlaqəli damarlar

**Əlaqəli damarlar** — eyni venoz sistemin 2 fərqli nöqtəsi ilə əlaqə quran venalar. Səthi venoz sistemi dərin venoz sistemlə birləşdirən digər venalara perforator venalar deyilir.

Onlar böyük dəri altı venasını kiçik dəri altı vena ilə əlaqələndirə bilərlər (məsələn, Giakomini venası).

## Giakomini venası

Giakomini venası — böyük dərialtı vena (BDV) və kiçik dərialtı vena (KDV) arasında birləşdirici damardır.

Giakomini venası ya gövdənin proyeksiyası kimi, ya da kiçik dərialtı venanın qolu kimi budun arxası boyunca uzanır.

Giakomini venasının çatışmazlığı təcrid olunmuş şəkildə özünü göstərə bilər, lakin daha çox böyük dərialtı vena çatışmazlığı ilə birlikdə müşahidə olunur. Bunun ya endovenöz lazer ablasiyası, ya da ultrasəslə idarə olunan skleroterapiya ilə effektiv şəkildə müalicə olunduğu bildirilir.

## İstinadlar
Kiçik dərialtı vena

**Kiçik dərialtı vena** (həmçinin qısa dərialtı vena) — ayağın arxa hissəsının nisbətən böyük səthi venası.
## Strukturu

Kiçik dərialtı venanın (KDV) başlanğıcı ayağın 5-ci barmağından (ən kiçik barmaq) arxa venanın böyük dərialtı venaya (BDV) bağlanan arxa venoz qövsü ilə birləşdiyi yerdir. Bu, dərinin altındakı səthi venadır (yalnız dərinin altında).

Əvvəli ayağın yan səthi ətrafından (yanal malleolun altında və arxasında) keçir və ayağın aşağı arxa səthi boyunca (qastroknemius siniri ilə) qastroknemius əzələsinin başları arasından keçir. Bu venada bir neçə fərqli çıxış var. Adətən diz oynağının səviyyəsində və ya ondan yuxarı olan diz altı venaya axır.
### Variasiyaları

Bəzən kiçik dərialtı vena dizaltı venaya axmazdan əvvəl ümumi sural venaya axır.

Bəzən dizaltı vena ilə təmasda olmur, müxtəlif səviyyələrdə böyük dərialtı venaya axır.

Hərdən venaya axmaq əvəzinə, o, Giacomini venası ilə birləşə və budun yuxarı 1/3 hissəsində böyük dərialtı venaya axıda bilər.
## Klinik əhəmiyyəti
### Varikoz venaları

Kiçik dərialtı vena varikoz ola bilər. 20% hallarda bu, xroniki venoz çatışmazlıqdan qaynaqlanır. Venaların çıxarılması təsirli müalicədir.
### Venaların çıxarılması

Kiçik dərialtı vena bədənin başqa bir yerində, məsələn, koronar arteriya şuntlama əməliyyatı zamanı transplantasiya üçün götürülə bilər.
## Həmçinin bax

* Dizaltı vena
## Əlavə şəkillər

File:Gray440 color.png|Ayağın ortasından keçən kəsişmə
File:Gray836.png|Ayağın arxa hissəsinin sinirləri
File:Blausen 0609 LegVeins.png|Ayağın damarları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Illustration at pdn.cam.ac.uk
Çarlinin böyük şüşə lifti (roman)

**Çarlinin böyük şüşə lifti** — İngilis yazar Roald Dahl tərəfindən 1972-ci ildə yazılan uşaq romanıdır. "Çarli və şokalad fabriki" adlı kitabın davamıdır. Hekayə şokoladçı Willy Wonka'nın böyük şüşə liftində Charlie Bucket'ın sərgüzəştlərindən bəhs edir. Kitab ilk dəfə 1972-ci ildə Alfred A.Knopf tərəfindən ABŞ-da və 1973-cü ildə George Allen & Unwin tərəfindən İngiltərədə nəşr edilmişdir. 
Əvvəlki kitabdan fərqli olaraq, bu kitabın heç bir filmə uyğunlaşdırılması həyata keçirilməyib. R.Dahl üçüncü kitab yazmağı düşünür, lakin onu bitirə bilmədi.

## Məzmunu
Charlie fabrik sahibi Willy Wonka tərəfindən mükafatalandırıldığı üçün böyük ailəsi ilə birlikdə böyük şüşə liftə minərək səyahətə çıxırlar. W.Wonka  lifti kifayət qədər yüksəkliyə gətirməyə cəhd edərkən, o, təsadüfən kosmosa çıxır və macəralarla dolu səyahət onları gözləyir.

## Personajlar
* Willy Wonka
* Charlie Bucket
* Joe (baba)
* Josephine (nənə)
* Georgina(nənə)
* George(baba)
* Mr. Bucket 
* Miss. Bucket

## Həmçinin bax
* Çarli və şokolad fabriki (roman)
* Roald Dal

## İstinadlar
Dizaltı vena

**Dizaltı vena** — (lat. Vena poplitea)  aşağı ətrafın venası. Aşağı ayağın dərin damarları ilə diz oynağının qoşalaşmış damarlarının birləşməsindən əmələ gəlir. Yanal və arxasında yerləşən dizaltı arteriyaya uyğun gəlir.

Dizaltı arteriyadan medial olaraq keçir və bud venasına çevrilir. Ayaqdan qan çıxarır. Tibbi ultrasəs istifadə edərək müəyyən edilə bilər. O, təsirlənmiş dizaltı venanın tutulmasıva səbəb ola bilər.
## Strukturu

Dizaltı vena dizaltı əzələnin aşağı kənarında anterior tibial ve posterior tibial venalarının qovuşduğu yerdə əmələ gəlir. Dizaltı arteriyanın medial tərəfi boyunca uzanır. Dizaltı arteriya üçün səthi yerləşir.

Çuxur vasitəsilə yüksələrək, dizaltı arteriyadan keçir və yan tərəfində uzanır. O, adduktor əzələsindəki açılışdan (mağnus əzələsindəki açılış) keçir və bud venasına çevrilir.
### Qolları

Dizaltı venanın qollarına aşağıdakılar daxildir:

* Dizaltı arteriya tərəfindən verilən budaqlara uyğun gələn damarlar
* Dərin fasyanı perforasiya edən və qastroknemius əzələsinin iki başı arasından keçən dizaltı vena ilə bitən kiçik dərialtı vena.
* Peroneal damarlar.
### Ehtimalı

Dizaltı vena insanların 35%-da ikiqat ola bilər.
## Funksiyası

Dizaltı vena ayağın alt hissəsində qanı axıdır.
## Klinik əhəmiyyəti

Dizaltı vena böyük adduktor əzələsinə bitişik dizaltı fossada yaxşı hiss olunur.

Dizaltı vena tibbi ultrasəs, o cümlədən Doppler ultrasəs müayinəsi vasitəsilə görüntülənə bilər. O, trombdan təsirlənə bilər.
### Dizaltı venanın tutulması

Dizaltı vena tutula bilər. O, ayaqdan qan axınını azaldır, şiş, ağrı və venoz xoralara səbəb olur. Venoqrafiya (x-ray istifadə edərək) və ya maqnit rezonans görüntüləmə bunu araşdıra bilər. Cərrahiyyə təzyiqə səbəb olan toxumaları çıxarmaq üçün istifadə edilə bilər.
## Əlavə şəkillər


 File:Gray582.png|Kiçik dərialtı vena. Dizaltı vena yuxarıda qeyd olunur.
 File:Gray583.png|Dizaltı vena
 File:Blausen 0609 LegVeins.png|Ayağın damarları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ultrametamorfizm

**Ultrametamorfizm** — metamorfizm prosesinin yüksək temperatur və təzyiqli mərhələsində süxurlar əriyir və onlar maqma halına keçərkən geokimyəvi dəyişikliklər baş verir. Ən yüksək temperatur və təzyiq şəraitində miqmatitlərin əmələ gəlməsi müşahidə edilir və yerin materik qranit qatı formalaşır. Maqmatik təsirdən dəyişilmə nəticəsində əsasi oksidlərin (CaO, MgO) çıxarılması, turş və qələvi (SiO2, К2О, Na2О) komponentlərin əlavə olunması müşahidə edilir. Bu proses nəticəsində Li-Be-K sistemli ultrametamorfik süxurlar yaranır. Onların tərkibində Au və Ag elementlərinin miqdarı yüksək, Ca və Sr isə aşağı qiymətlərinə görə digər maqmatik süxurlardan fərqlənir. K:Mg və Mg:Cr nisbətlərinin stabil qiymətləri ilə yanaşı Li, K, Au və Ag elementlərinin yüksək miqdarları bu proses üçün səciyyəvi geokimyəvi əlamətlər hesab olunur. Mineralların yenidən kristallaşması nəticəsində süxurlar bir sıra geokimyəvi dəyişikliklərə məruz qalır və kimyəvi elementlərdən – Si, Ti, B, Ni, Li, Ag, Au, Pt və s. elementlərin toplanması müşahidə edilir.

## İstinadlar
Səhabə

**Səhabə** (cəm **Səhabələr** , **Əshab** ; qadınlar üçün **Səhabiyyə** , cəm **Səhabiyun** ), ( ərəbcə :  الصحابة ), İslam terminidir . Bu ad , İslam peyğəmbəri Məhəmmədə inanan , onu bir anlıq belə görən, onunla danışan, onunla dost olan, onunla birlikdə olan və imanla ölən müsəlmanlara verilir. İslam ədəbiyyatında hörmət ifadəsi olaraq onlar **Əshabi Kiram** (zadəgan/nəcib səhabələr) adlandırılırlar . Məhəmməd vəfat etdikdə onların sayı 124.000-dən çox idi. 

Səhabə və ya Əshab ərəb mənşəli bir sözdür və "yoldaşlar, dostlar" mənasını verir. Sahib ( ərəbcə :  صاحب ) və Səhabi sözlərinin cəm formasıdır .

İslam tarixçilərinə və istinad mənbələrinə görə, Məhəmmədin ətrafındakı mömin ( müsəlman ) insanlara Səhabə deyilir. Bu şəxslər Məhəmmədlə birlikdə yaşamış və onu görmüşlər. İlk səhabə qadınlar arasında Xədicə , sünnilərə görə Əbu Bəkr , şiələrə görə isə Əli hesab olunur . [ *Mənbəyə ehtiyac var* ]

Səhabələrin əhəmiyyətli bir hissəsi Məkkədə İslamı qəbul edib daha sonra Mədinəyə hicrət edən mühacirlər və hicrət edən məkkəliləri qarşılayan ənsarlardan ibarət idi.

Hədis alimi İbn Həcərə görə, səhabə (Peyğəmbərin səhabəsi) belə tərif olunur: *"Səhabə, Məhəmməd peyğəmbərlə mömin olaraq görüşən və imanla ölən şəxsdir."*

Fəqihlər iddia edirlər ki, Allah Rəsulunu uzun müddət görənlərə səhabələr deyiləcək. 

## Səhabələr haqqında hədislər
Əqidəyə görə, insanların ən yaxşıları səhabələr, sonra tabiinlər və sonra da bütün insanlardır.

Səhabələrin fəzilətləri haqqında bəzi hədislər bunlardır :

* " Qiyamət günü hər bir səhabəm qəbirlərindən qalxacaq və öldükləri şəhərin bütün möminlərini Ərəfat düzənliyinə aparacaq, onların üzərinə nur saçacaq." ( Tirmizi )
* " Peyğəmbərləri təhqir edən öldürüləcək, səhabələrimi təhqir edən isə döyüləcək." (Təbərani və Münəvi)
* "Məni və məni görənləri görən müsəlman cəhənnəm atəşində yanmaz ." (Munavi və Tirmizi)
* "Əshabımı təhqir etməyin! Əshabımdan sonra gələn birisi qızıl dağları qədər sədəqə versə belə, səhabələrimdən birinin bir ovuc arpa verərək qazandığı savaba, hətta yarısına belə nail ola bilməz."
* "Mənim səhabələrim göydəki ulduzlar kimidir. Əgər onlardan hər hansı birinə tabe olsanız, hidayət olunacaqsınız." (Munavi və Əhməd ibn Hüseyn Beyhəqi )
* "Əshabımın nöqsanları və səhvləri olacaq. Uca Allah onları mənim üçün bağışlayacaq və onların xətalarını da bağışlayacaq." (Cəlaləddin əs-Suyuti/Cami əs-Səğir)
* "Uca Allah məni bütün insanlar arasından seçdi. Mənə bütün fəzilətləri və yaxşılıqları bəxş etdi, mənim üçün yoldaşlar seçdi və seçdi. Yoldaşlarım arasından qohumları və köməkçiləri seçdi və mənim üçün ayırdı. Əgər kimsə onları mənim xatirimə, peyğəmbərliyimə görə sevib hörmət edərsə, Uca Allah onu Cəhənnəmdən qoruyar. Əgər kimsə mənim xatirimə baxmadan yoldaşlarımı sevməsə, onlara pis sözlər desə və onlara zərər versə, Uca Allah onu Cəhənnəm əzabı ilə əzablandırar və müsibətə düçar edər." (İbn Həcər əl-Məkki/Səvaiq əl-Muhriqa)

## Peyğəmbərin bəzi məşhur səhabələri

## Xarici keçidlər
Laos Xalq İnqilabı Partiyası

**Laos Xalq İnqilabı Partiyası** (LXİP; , **; ) — Laos Xalq Demokratik Respublikasının qurucu və yeganə hakim partiyası. Partiyanın dövlət hakimiyyəti üzərində monopoliyası Laos Konstitusiyasının 3-cü maddəsi ilə təmin edilir və o, iqtisadiyyat və ordu üzərində mərkəzləşdirilmiş nəzarəti olan unitar dövləti saxlayır.

## Tarixi
Partiyanın əsası 22 mart 1955-ci ildə (o vaxtadək Hind-Çin Kommunist Partiyasının Laos bölməsi kimi fəaliyyət göstərmişdir) Samnıa şəhərində, keçirilmiş 1-ci (təsis) qurultayında qoyulmuşdur və Laos Xalq Partiyası (LXP) adlanmışdır. 1956-cı ildə ildə LXP-nin rəhbərliyi ilə yaradılmış Laos Vətənpərvər Cəbhəsi Laos xalqının xarici qüvvələrə və yerli rəqiblərinə qarşı mübarizəsinin təşkilində mühüm rol oynamışdır. 1972-ci ilin fevralında keçirilmiş 2-ci qurultay partiyanı Laos Xalq İnqilabı Partiyası adlandırmağı qərara almışdır. Qurultayda qəbul olunmuş siyasi proqram kapitalizm inkişaf mərhələsini keçmədən birbaşa sosializmə keçid üçün bütün zəruri şərtlər hazırlamağın Laos inqilabının başlıca vəzifəsi kimi irəli sürülmüşdür. LXİP-nin rəhbərliyi ilə Laos kommunistlərinin yerli rəqiblərə və onların amerikalı müttəfiqlərinə qarşı müvəffəqiyyətli mübarizəsi 1973-cü ilin fevralında Laosda sülhün bərpa olunması və milli razılıq əldə edilməsi haqqında sazişin imzalanması ilə nəticələnmişdir. 1975-ci ilin dekabrında LXİP ölkədə bütün hakimiyyəti ələ almışdır. LXİP-nin təşəbbüsü ilə çağırılmış Laos xalq nümayəndələriin Milli konqresi monarxiya quruluşunun devrildiyini və Laos Xalq Demokratik Respublikasının (LXDR) yaradıldığını elan etmişdir. Laosda sosializm quruculuğu strategiyasını işləyib hazırlayan LXİP-nin 4-cü plenumu eyni vaxtda üc inqilabın (istehsal münasibətləri, elm və texnika, ideologiya və mədəniyyət sahələrində) həyata keçirilməsi ideyasını irəli sürmüşdür. LXİP-nin 7-ci (1979) və 8-ci (1980) plenumları ilk beşillik plan (1981–1986) işləyib hazırlamaq haqqında qərar qəbul etmişdir. Yeni quruluşu möhkəmləndirmək, sosial-iqtisadi dəyişikliklər, sosializm quruculuğunu ardıcıllıqla həyata keçirmək beşilliyin başlıca məqsədi elan edilmişdir. LXİP marksizm–leninizm və proletar beynəlmiləlçiliyi prinsipləri əsasında Sov. İKP və digər kommunist və fəhlə partiyaları ilə əməkdaşlıqları inkişaf etdirmişdir. Sov. İKP və LXİP rəhbərlərinin 14 avqust 1980-ci ildə keçirilmiş Krım görüşündə hər iki partiya, sovet və Laos xalqları arasında qardaşlıq əlaqələrinin və hərtərəfli əməkdaşlığın da inkişaf etdirilməsi zəruriliyi qeyd olunmuşdur. LXİP-nin mətbuat orqanı "Pasason" qəzetidir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
;Kitablar

* 
* 
* 
* 
* 

;Məqalələr

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Dissertasiyalar

* 
* 

;Hesabatlar

*
Həştərxan Bəyannaməsi

**Həştərxan Bəyannaməsi** — 2010-cu il oktyabrın 27-də Rusiyanın Həştərxan şəhərində Ermənistan və Azərbaycan arasında Rusiyanın vasitəçiliyi ilə imzalanmış humanitar saziş. Dağlıq Qarabağda müharibədən sonrakı vəziyyətə gəlincə, bəyannamədə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin köməyi ilə əsirlərin dəyişdirilməsi və həlak olan hərbçilərin cəsədlərinin qaytarılması nəzərdə tutulur. Dövlət Dumasının Beynəlxalq Əlaqələr Komitəsi sədrinin birinci müavini Leonid Slutski bəyannaməni “ geosiyasi mənada kiçik irəliləyiş” kimi qiymətləndirib ki, bu, əslində “Dağlıq Qarabağ problemi məsələsində böyük siyasi əhəmiyyətə malikdir”.

Fransanın o zamankı xarici işlər naziri Bernard Kuşner öz bəyanatında bildirib ki, “Həştərxanda qəbul edilmiş qətnamədə göstərilən tədbirlər gərginliyin və son aylarda tez-tez baş verən atəşkəs rejiminin pozulması hallarının azaldılmasına kömək edə bilər” və “buna görə də Fransa onun dərhal icra olunmasını gözləyir”. Vaşinqtonda keçirdiyi mətbuat brifinqində ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Filip Krouli Həştərxan Bəyannaməsinin imzalanmasını “müsbət inkişaf” kimi qiymətləndirib: “Biz prezident Medvedevin tərəflər arasında etimadın yaradılmasına və 1994-cü il atəşkəsini gücləndirmək üçün yönəlmiş bu razılaşmanın əldə edilməsi üçün şəxsi səylərini yüksək qiymətləndiririk."

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Dağlıq Qarabağ Bəyannaməsi
NATO Lissabon Sammiti Bəyannaməsi

**NATO Lissabon Sammiti Bəyannaməsi** 20 noyabr 2010-cu ildə NATO-nun Lissabon sammitində iştirak edən dövlət və hökumət başçıları tərəfindən qəbul edilmiş bəyannamə. Müxtəlif məsələlərə toxunaraq, o, ümumi maraq doğuran məsələlər üzrə praqmatik əməkdaşlığa istiqamətlənmiş kimi xarakterizə edilib.

Bu sənəd sammitdə qəbul edilmiş üç bəyannamədən biri idi, digərləri NATO və Əfqanıstan İslam Respublikasının Davamlı Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi və Dövlət və Hökumət Başçılarının Beynəlxalq Təhlükəsizliyə Dəstək Qüvvələrinə töhfə verən Bəyannamə idi.

## Məzmun
Lissabon Sammiti Bəyannaməsi 54 bənddən ibarətdir. Gürcüstan-NATO münasibətlərində 2009-cu ildə Strasburq-Kehl sammiti mövqeyini davam etdirən Bəyannamə Rusiyanı bir daha “Gürcüstanın Cənubi Osetiya və Abxaziya bölgələrini müstəqil dövlətlər kimi tanımasından imtina etməyə” çağırıb. Bəyannamə həmçinin Rusiyanı 2008-ci il Cənubi Osetiya müharibəsindən sonra 2008-ci ildə imzalanmış atəşkəs razılaşması və 8 sentyabr 2008-ci il tarixli müqavilə ilə təcəssüm etdirdiyi “Gürcüstanla bağlı öhdəliklərinə əməl etməyə” çağırıb. 2008-ci il Buxarest sammiti qərarını bir daha təsdiqləyərək, Bəyannamədə “Gürcüstan NATO-ya üzv olması” bir daha vurğulanır.

Bəyannamədə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi fonunda Azərbaycanın vəDnestryanı məsələsində Moldovanın ərazi bütövlüyünə gələcək dəstək vurğulanıb. Qeyd olunub ki, orada uzanan regional münaqişələr “alyans üçün böyük narahatlıq doğurur”. Lakin NATO-nun baş katibi Anders Foq Rasmussen Dağlıq Qarabağ münaqişəsində vasitəçilik ideyasını dəstəkləmədiyi üçün Bəyannamə bu sahədə heç bir hüquqi qüvvəyə malik deyildi.

Bəyannamənin əsas müddəaları silahlara nəzarət, silahsızlandırma və silahların yayılmaması üçün davamlı dəstəyi, bütün Avropa NATO üzv dövlətlərini qoruya bilən raketdən müdafiə sistemini və gücləndirilmiş kibertəhlükəsizliyi nəzərdə tutur. NATO-nun rəhbərlik etdiyi əməliyyatlar və missiyalar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının 1325 saylı qətnaməsinə uyğunlaşdırılmalıdır.

## Reaksiya
Lissabon Sammiti Bəyannaməsi Azərbaycan diplomatiyası üçün sərfəli hesab olunur: 1996-cı ildə Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Lissabon sammitində Ermənistan nümayəndə heyəti sammitin bəyannaməsinin Azərbaycanın bütövlüyünü dəstəkləyən 20-ci maddəsinə veto qoydu hansı ki, Azərbaycan tərəfini bütün sənədə veto qoymağa vadar etdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının icra katibinin müavini Mübariz Qurbanlı Lissabon Zirvə Bəyannaməsini “olduqca əhəmiyyətli” adlandırıb.

Bəyannamə Ermənistanda denonsasiya edildi. Sənəddə ərazi bütövlüyünə istinad edilməsinə etiraz edən Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan sammiti boykot etdi, buna görə də ölkəni xarici işlər naziri Eduard Nalbandyan və müdafiə naziri Seyran Ohanyan təmsil etdi. Erməni İnqilabi Federasiyasının yüksək rütbəli üzvü Giro Manoyanın sözlərinə görə, Bəyannamə Sarkisyan administrasiyasının Türkiyə ilə yaxınlaşma siyasətinə baxmayaraq, Ermənistanın Qərbdəki mövqeyini gücləndirmədiyini göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bəyannamənin rəsmi mətni
Steveniyella

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kidz Bop

**Kidz Bop** — xüsusi olaraq uşaqlar üçün musiqi buraxan Amerikanın məşhur musiqi markası. Onlar populyar mahnıların uşaqlar üçün uyğun kover versiyalarını hazırlayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tektonik fəallaşma zonaları

**Tektonik fəallaşma zonaları** – tektonik fəallaşma zonalarında aşınma və denudasiya hadisələri səciyyəvi olub, zəlzələ və sürüşmələr daha çox müşahidə olunur. Aşınma hadisəsi zamanı Ca elementi, denudasiya hadisəsi zamanı isə Si elementinin toplanması müşahidə olunur. Tektonik fəalliyyətin yüksəldiyi sahələrdə torpaqlarda Mn və Fe elementlərii ilə, yeraltı sularda isə karbonla zənginləşmə hadisəsi baş verir. Mn elementinin yüksək miqdarı tektonik fəallaşma sahələri üçün tipomorf kimyəvi element hesab olunur. Tektonik fəallaşma zonalarında manqan yataqları, habelə Fe / Na nisbətlərinin yüksək göstəriciləri səciyyəvidir.

## İstinadlar
İsrafil bəy Yadigarov

* İsrafil bəy Yadigarov (general-leytenant) — Rusiya Çar Ordusunda xidmət etmiş azərbaycanəsilli ilk yüksəkrütbəli hərbçi, general-leytenant.
* İsrafil bəy Yadigarov (podpolkovnik) — Rusiya imperiyası, Gürcüstan və Polşanın Azərbaycan əsilli hərbi xadimi; general-leytenant İsrafil bəy Yadigarovun nəvəsi.
Əkbər

**Əkbər** — kişi adı.
	
* Əkbər şah — Böyük Moğol imperiyasının 3-cü padşahı.
* Aşıq Əkbər Cəfərov — Azərbaycan aşığı.
* Əkbər Xanmətov — kimya elmləri doktoru.
* Əkbər Yerevanlı — ədəbiyyatşünas, pedaqoq, nasir, dramaturq, dosent (1956).
* Əkbər Nəcəf — tarixçi, tədqiqatçı, tərcüməçi.

## Həmçinin bax
* Ələkbər
Nindzo Matsumura

**Nindzo Matsumura** () — Yaponiya botaniki.

## Biblioqrafiya
Nindzo Matsumura 9 yanvar 1856-cı ildə Xitati əyalətində anadan olmuşdur. 1923-cü ilin noyabrında iflic olan Nindzo Matsumura 4 may 1928-ci ildə vəfat etmişdir.

## Bəzi elmi əsərləri
* *Matsumura N.* Nippon shokubutsumeii; or nomenclature of japanese plants in Latin, Japanese and Chinese. — Tokio, 1884. — 209 p.
* *Matsumura N.* Cryptogamae japonicae iconibus illustratae. — Tokyo, 1899–1901.
* *Matsumura N.* Index plantarum japonicarum. — Tokioni, 1904–1912. — 2 vols.
* *Matsumura N.; Hayata B.* Enumeratio plantarum in insula Formosa sponte crescentium. — Tokyo, 1906. — 702 p.
* *Matsumura N.* Icones plantarum koisikavenses. — Tokio, 1911–1921. — 4 vols.

## Nindzo Matsumuranın şərəfinə adlandırılmış bitki cinsləri
*  [= ]
* 
*  [≡ ]

## Ədəbiyyat
*Hayata B.* Jinzô Matsumura (ing.) // Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft : journal. — 1930. — Vol. 48, no. 12. — P. 201–204.

## İstinadlar
İmran (ad)

**İmran** — kişi adı.

* İmran — İslamda Məryəmin atası.
* İmran Əbilov — Azərbaycan SSR əməkdar kənd təsərrüfatı işçisi (1989)
* İmran Seyidov — şair, nasir, ədəbiyyatşünas, və tərcüməçi.
* İmran Usmanov — Çeçen müğənnisi, şairi və bəstəkarı.

## Həmçinin bax
* İmranov

## İstinadlar
Yaşıl xətt

**Yaşıl xətt** aşağıdakı mənalara uyğun gələ bilər:

* Yaşıl xətt (Kipr) – Şimali Kipr və Cənubi Kipri ayıran bölgəni bildirmək üçün istifadə olunan termin.
* Yaşıl xətt (Bakı metrosu) – Bakı metrosunun 2-ci xətti.
Kasıb Abdullah

**Abdullah Suraxanov** () — ləzgi şairi.

## Həyatı
1875-ci ildə Qusar rayonunun İmamqulukənd kəndində anadan olmuşdur. O, özünə "Kasıb" təxəllüsünü götürdükdən sonra "Kasıb Abdullah" kimi tanınıb. Kasıb Abdullah uşaqlıqdan fəhlə kimi çalışıb, 20 yaşında isə Bakının bir neçə neft mədənlərində işə düzəlib. Həmin zaman o, digər Ləzgilərlə yanaşı, Bakının bir neçə neft mədənində inqilabi fəaliyyətlə məşğul idi. Bundan qəzəblənən Çar Rusiyası iki dəfə minlərlə ləzgini Bakıdan qovub. İkinci dəfə qovulan fəhlələr arasında Abdullah da var idi. O, həmkəndlisi İbrahimlə bir yerdə Rusiyanın Rostov şəhərinə yola düşür. Sonralar o, Rusiyanın Petrovsk şəhəridə balıq vətəgəsində çalışmağa başlayır. Kəndə qayıtdıqdan sonra Quba pristavı Abdullaha hədə-qorxu gəlirdi. Bununla razılaşmayan Abdullah növbəti dəfə kəndə gələn pristavı bə əlatlarını mühasirəyə alaraq, onları tərksilah edir. Daha sonra Abdullah dövlətlilərin taxılını kasıblara paylayır. Həmin zaman Abdullahın yazdığı "Пириставдин бармак" ("Pristavın papağı") şeiri kəndə yayılır və şairə şöhrət qazandırır.

Kasıb Abdullahın, həmçinin şeirlərinin arasında "Экуь дуьнья" ("İşıqlı dünya"), "Дуьньяда" (" Həyatda"), "Зулун марф" ("Payız yağışı"), "Хьанва зун" ("Mən oldum") və digərləri var. Onun yaradıcılıq fəaliyyəti sovet hökuməti əleyhinə yönəlmişdir və kənd camaatının məhəbbətini qazanmışdır. Buna görə 1934-cü ildə Kasıb Abdullaha tüfəngdən atəş açılır və şair aldığı yaradan vəfat edir.

İlk dəfə Kasıb Abdullahın şeirləri 1963-cü ildə həmin əsərlər Mahaçqalada kitab kimi nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Neftli-qazlı süxurlar

**Neftli-qazlı süxurlar** – məsaməli qum, qumlu-gil, qumdaşları, əhəngdaşlarından ibarət neft və qaz yataqları saxlayan süxurlar. Əsasən çökmə və qismən vulkanogen-çökmə süxur hövzələri ilə əlaqədardır. Burada mövcud olan endogen, ekzogen və biokimyəvi proseslər nəticəsində C və H elementlərinin sintez dəyişmələri baş verir. Süxurlarda çatlılığın az olması və yaxud heç olmaması səbəbində qaz materialının da toplanması üçün şərait yaranır. Kimyəvi elementlərdən Ca, Ba, Mo, Br, S, Cs və s. ilə zəngin və əksinə Mg, Si, P və Sr elementləri ilə kasıb olur. Nefli süxurlardan fərqli olaraq neftli-qazlı süxurlarda C elementinin də toplanması müşahidə olunur. Neftli süxurlarda ən çox Br elementi axtarış əhəmiyyəti daşıdığı halda, neftli-qazlı süxurlarda S elementi aparıcı əlamət hesab olunur. Biofil elementlərdən K, C və J birləşmələrinin miqrasiyası yüksəkdir. Ba / Al nisbətlərinin yüksək göstəriciləri səciyyəvidir.

## İstinadlar
Arif Əliyev (şəhid)

**Arif Ağalar oğlu Əliyev** () — Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyətinin Susuzluq kənd inzibati dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini, şəhid.

## Həyatı
Əliyev Arif Ağalar oğlu 26 iyul 1983-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndində anadan olub. 1990-cı il tarixində Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kənd tam orta məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olub. 1993-cü il aprelin 2-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Kəlbəcər rayonunun işğal edilməsindən sonra Əliyevlər ailəsi Göygöl rayonunda yaşamağa başlayıblar. Orta təhsilini Göygöl rayonunda davam etdirib. Orta məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra Universitetə qəbul olmuşdur. Universiteti bitirdikdən sonra Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Kəlbəcər rayon bölməsi tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. Hərbi xidmətini Silahlı Qüvvələrin "N" saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir. Daha sonra Kəlbəcər rayon Susuzluq kənd İnzibati Ərazi Dairəsi üzrə nümayəndəlikdə müavin vəzifəsində çalışan Arif Əliyev 04 iyun 2021-ci il tarixində rəsmi olaraq Kəlbəcər rayonu Susuzluq kəndinə səfəri zamanı düşmənin təxribatı nəticəsində minaya düşərək şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır. Ailəli idi. 05 iyun 2021-ci ildə Göygöl rayon Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.

## Təltifləri
* Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iyunun 14-də imzaladığı Sərəncamla işğaldan azad olunan ərazilərdə vəzifə borcunu yerinə yetirmiş Əliyev Arif Ağalar oğlu "3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Susuzluq kəndi yaxınlığında partlayış
Kəramət (ad)

**Kəramət** — kişi adı.

* Kəramət Böyükçöl — Azərbaycan yazıçısı, publisist.
* Kəramət Hüseynov — Azərbaycanlı cüdoçu.

## Həmçinin bax
* Kəramət — dini və ümumi termin.
Dilin ucunda

**"Dilin ucunda"** — hər hansı tanınmış sözü xatırlaya bilməməkdir, unudulmuş söz haqqında müəyyən miqdarda məlumat yaddaşda yaranır. Unudulmuş sözün elə indi tapılacağı hissi var və onu xatırlamaq çox asandır, amma buna baxmayaraq xatırlanmır. Bu vəziyyət ağrılı və hətta obsesif ola bilər. Bu fenomen oklyuziyanın bir formasıdır və tanış sözü xatırlaya bilməməsi səbəbindən güclü frustrasiya hissi ilə müşayiət olunur.

İngilisdilli elmi ədəbiyyatda bu hal *"TOT-phenomenon"* və ya *"TOT-state"* terminləri ilə xatırlanır ( "dilin ucunda fırlanır").

Bu fenomen ilk dəfə 1890-cı ildə Vilyam Ceyms tərəfindən "Psixologiyanın prinsipləri " adlı fundamental əsərdə təsvir edilmişdir.

Fransız psixoterapevti Emil Kue bu problemi özünü hipnoz fenomeni və həddindən artıq iradi səyin bəzən məqsədə çatmaq yolunda əngəl törədə biləcəyi fikri ilə əlaqədar olduğunu qeyd etmişdir.

Bu fenomenin ilk eksperimental tədqiqi Harvard tədqiqatçıları Rocer Broun və David MakNeyl tərəfindən aparılmışdır. Tədqiqatın nəticələri 1966-cı ildə "Verbal Learning and Verbal Behavior" jurnalında dərc edilmişdir. Broun və MakNeyl unudulmuş sözün "hal-hazırda" xatırlanacağı hissinin illüziya, yoxsa reallıq olduğunu öyrənmək istəyirdilər. Təcrübə iştirakçılarına nadir sözlərin tərifləri oxundu, sonra onların hansı sözü nəzərdə tutduqları soruşuldu. Bu zaman iştirakçı cavabın "dilin ucunda fırlandığını" hiss etdiyi anlar barədə tədqiqatçılara hesabat verməli idi. Bu halda ondan unudulmuş sözlə bağlı xatırlaya biləcəyi hər şeyi sadalamağı xahiş etdilər. Broun və MakNeyl müəyyən etdilər ki, bir çox hallarda iştirakçılar unudulmuş sözün ilk hərfini, hecaların sayını, heca modelini və ya sözdəki bəzi hərflərin sıra nömrəsini düzgün adlandıra bilirlər. Bəzən eyni mənalı və ya oxşar səsli sözləri də xatırlayırdılar. Beləliklə, unudulmuş "dilin ucunda fırlanan" sözünün həqiqətən də reallığa uyğun gəldiyi sübut edilmişdir.

## Fenomenin səbəbləri
Bu fenomenin tədqiqatçılarından biri Bennet Şvartz yazır: "Mənim kitabım müasir koqnitiv psixoloqların "dilin ucunda" fenomeni haqqında bildiklərindən bəhs edir, lakin onlar az şey bilirlər və buna görə də kitabım çox nazikdir".
Bu fenomen olduqca nadirdir və süni şəkildə induksiya edilə bilməz, buna görə də eksperimental şəraitdə onu öyrənmək çətindir. Hazırda bu fenomenin yaddaş pozğunluğu və ya nitq pozğunluğu olduğu belə məlum deyil. Bu fenomenin ümumiyyətlə səbəbləri hazırda məlum deyil, lakin tanış sözləri unutma problemini izah etmək üçün istifadə edilə bilən bir neçə fərziyyə var, məsələn:

# Əgər əvvəllər ağlınıza gələn başqa bir söz istədiyiniz sözün yaddaşdan çıxarılmasına mane olarsa, bu cür unutmanın baş verdiyini nəzərdə tutan "bloklama fərziyyəsi".
# Sözün unudulmasını istədiyiniz sözün fonoloji ifadəsinin məna və ya səs baxımından oxşar olan digər sözlərə nisbətən daha az aktivləşmə alması ilə izah edən "natamam aktivləşmə fərziyyəsi".

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* Фрейд З. Психопатология обыденной жизни // Фрейд З. Психология бессознательного. — Москва: Просвещение, 1990. — .
* 
* 
*  (недоступная ссылка)
* 
* 
*
Xatun

**Xatun** və ya **xatın** — türkdilli xalqlarda hökmdarın qadın həyat yoldaşına və ya şahzadə qızlara verilmiş ad. Sonralar digər Şərq xalqları arasında da yayılmışdır. Xatunlar dövlətin idarə olunmasında, siyasi və iqtisadi həyatında mühüm rol oynamışdılar. İndiki dövrdə qadın adı kimi istifadə olunur.

## Etimologiyası
İslam Ensiklopediyasına görə, "Xatun Göytürklərin və sonrakı türk hökmdarlarının arvadları və qadın qohumları tərəfindən daşınan soqd mənşəli bir tituldur". Bruno de Nikolanın "*Women in Mongol Iran: The Khatuns, 1206-1335*" kitabına görə, "xatun" termininin linqvistik mənşəyi məlum deyil, lakin ehtimal olunur ki, qədim türk və ya soqd mənşəlidir. Piter Bencamin Qoldenin müşahidəsinə görə, "xatun" titulu Göytürklər arasında xaqanın qadın həyat yoldaşının titulu kimi yaranmışdır və soqdca "**", yəni "hökmdarın arvadı" sözündən götürülmüşdür.

## İstinadlar
Abdulcəlil Xuluqvi

**Abdulcəlil Xuluqvi** (; 1880-1937) və ya doğum adı ilə **Abdulcəlil Sadiq oğlu Ramazanov** — Azərbaycanın  ləzgi şairi. O, şeirlərini ləzgi və Azərbaycan dillərində "Nadim" təxəllüsü ilə yazmışdır.

## Həyatı və fəaliyyəti
Abdulcəlil Sadiq oğlu Ramazanov 1880-ci ildə Rusiya imperiyasının, Bakı quberniyasına daxil,  Xuluq kəndində (hazırda Qusar rayonu ərazisində) anadan olub.

O, Xuluq kənd məscidinin nəzdindəki məktəbdə, sonradan o vaxtın Alqadar Həsən Əfəndinin məktəbində və Yaraq mədrəsəsində təhsil almışdır. Burada o, şərq poeziyasını, Azərbaycan və Dağıstan şeirlərinin yaradıcılığını öyrənmişdir. Abdulcəlil Azərbaycan, fars, türk, ərəb dillərinidə bilirdi. Onun həmçinin öz kitabxanası var idi. Kitabxanasından qonşu kəndlərin sakinləri də istifadə edirdi. Abdulcəlil Əhməd Cavad və Mircəfər Bağırovla dostluq etmişdir. 1932-ci və 1934-cü illərdə "xalq düşməni" kimi ittihamalarla iki dəfə həbs edilmiş, kitabxanası isə məhv edilmişdir. Həbs edilməsinin əsas səbəbi ərəb və fars dillərini bilməsi idi. Abdulcəlil 1937-ci ildə üçüncü dəfə də həbs olunur. Onun sonrakı taleyi isə məlum deyil. Abdulcəlil Xuluqvinin yalnız 101 şeiri və son iki dəftəri qalmışdır.

O, şeirlərini ləzgi və Azərbaycan dillərində "Nadim" təxəllüsü ilə yazmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Elbrus Şahmar. «Qusar beşiyim mənim», «Zərdabi LTD» MMC, Bakı, 2012, səh. 31.
Xeb

**Xeb** (, ; ) — Çexiyada şəhər. Oqrje çayı (Labanın qolu) sahilindədir. Dəmiryol qovşağıdır. Burada velosnped və saat istehsal olunur. Pambıq parça, keramika, optika sənayesi var.

## Təhsil
Qərbi Bohemiya Universitetinin pedaqoji və iqtisadi fakültəsinin Xebdə ayrıca məkanı mövcuddur və orada təhsil proqramları açılır.

## İdman
Şəhəri "Hvezda Xeb" futbol klubu təmsil edir. Çexiya futbol sisteminin 4-cü pilləsində çıxış edir. Onun sələfi 1979–1996-cı illərdə Çexoslovakiya və Çexiya Birinci Liqasında çıxış etmiş, lakin sonra maliyyə səbəblərinə görə ləğv edilmiş "Yunyon Xeb" FK  idi.

## İstinadlar
Hyue

**Hyue** və ya **Xyue** () — Vyetnamın mərkəzi hissəsində şəhər, Thıathyen-Hyue vilayətinin inzibati mərkəzi. Bu, Vyetnamın mərkəzi hissəsinin mühüm mədəni, siyasi, iqtisadi, təhsil və turizm mərkəzidir. Hyue 1802–1945-ci illərdə Nquyen sülaləsinin hakimiyyəti dövründə Vyetnamın paytaxtı olmuşdur. Şəhər ipək və pambıq üçün tekstil mərkəzi və kənd təsərrüfatı və meşə təsərrüfatı məhsulları bazarıdır. Hyue şəhərinin Çin təsiri sözügedən ölkə ilə uzun müddət davam edən münasibətləri təsdiqləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Thua Thien Hue Province official website
*
Thudık

**Thudık** () — Vyetnamda Hoşimin şəhəri tərəfindən idarə olunan bələdiyyə şəhəri.

Şəhər Milli Məclisin komitəsi tərəfindən 9 dekabr 2020-ci ildə 2, 9 və Tuduk rayonundan yaradılmışdır. Şəhərin sahəsi 211.56 km2, əhalisi 2019-cu ilə olan məlumata görə, 1,013,795 nəfərdir. Thudık şəhərinin yaradılmasından sonra o, milli iqtisadi artıma böyük töhfə verməli və əsas cənub iqtisadi zonasının inkişafını sürətləndirməlidir.

## İqtisadiyyat
Thudık şəhəri Hoşimin Ümumi Regional Daxili Məhsulunun (ÜRDM) üçdə birini və milli Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) 7%-ni təşkil edir. Bu, yalnız Hanoyun ÜDM-dən sonra ikincidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Резолюция № 1111 / NQ-UBTVQH14 о создании города Тху Дык под управлением Хошимина 14-го Постоянного комитета Национального собрания .
Kantxo

**Kantxo** (,) — Vyetnamda mərkəzi tabelikdə olan şəhər. Bu, Mekonq deltasında yerləşən ən böyük şəhərdir. Kantxo şəhərinin özünün 5 şəhər rayonundan, həmçinin 4 şəhərətrafı rayonu mövcuddur. 2012-ci ilin məlumatına görə, onların ümumi əhalisi 1,214,100 nəfər, şəhər əhalisi isə 805,200 nəfərdir.

Hanoydan 1888 km və Ho Chi Minh şəhərindən 169 km məsafədə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Xaçın (vilayət)

**Xaçın** — Azərbaycanda albanəsilli əhalinin yaşadığı tarixi ərazi.

## Yeri
Xaçın təqribən indiki Xaçın və Tərtər çaylarının yuxarı axarı, Göyçə gölündən cənuba Qarabağın dağlıq hissəsini əhatə edirdi.

## Tarixi
XII əsrdə Xaçında feodal hakimliyi təşəkkül tapmışdır. Mərkəzi Xaçın çayının sağ sahilində yerləşən Xoxanabert olmuşdur. Xarabalığı indiki Kəlbəcər rayonunun Vəng kəndi ərazisindədir.

Hakimliyi alban Mehranilər sülaləsi nəslinin nümayəndələri idarə etmişdilər. XIII əsrdən Calalilər sülaləsi kimi tanınan bu nəslin ən görkəmli nümayəndəsi Həsən Calal Dövlə olmuşdur. O, güclü, feodal hökmdarları ilə qohumluq əlaqəsi yaratmış və "keçmiş alban səltənətini bərpa etmişdir". Həsən Calal Dövlənin dövründə Xaçın ərazisində Dad, Xatra, Xota, Qandzasar və s. alban kilsə və məbədləri inşa olunmuşdur. Qandzasar alban katolikosluğunun mərkəzi elan edilmişdi. Alban katolikosları da həmin sülalə üzvlərindən seçilirdi. Xaçında, əsasən, Albaniyanın islam dinini qəbul etməmiş xristian əhalisi yaşayırdı, lakin bu ərazidə xristianlığın qriqoryan məzhəbi üstünlük təşkil etdiyindən əhali arasında erməniləşmə prosesi gedirdi.

XV əsrdə Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşah Calalilərə məlik titulu vermişdir. Bu məliklik 1813-cü ildə Qarabağ xanlığının tərkibində Rusiyaya birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Sic transit gloria mundi

**Sic transit gloria mundi** —  "dünyanın şöhrəti belə keçir" mənasını verən latınca ifadə.

## Mənşə
Bu ifadə 1409-cu il (V Aleksandrın tacqoyma mərasimində istifadə edildiyi zaman) və 1963-cü illər arasında papanın tacqoyma mərasimlərində istifadə edilmişdir. Yeni seçilmiş papa öz sedia gestatorunda (mərasim taxtı) Müqəddəs Pyotr bazilikasının müqəddəs mərasimindən çıxış edərkən  yürüş üç dəfə dayandı.

Hər dəfə bir papanın mərasim ustası əlində gümüş və ya mis qamış tutaraq, yanan kətan yedəyində papanın qarşısında diz çökərdi. Ardıcıl olaraq üç dəfə parça yanan kimi o, yüksək və kədərli səslə deyirdi: "*Pater Sancte, sic transit gloria mundi!*"  (“Müqəddəs Ata, dünya şöhrəti belə keçir!”).  Papaya ünvanlanan bu sözlər həyatın keçici təbiətini və yer üzündəki şərəflərin xatırladıcısı olaraq xidmət etdi.

İfadənin bir forması Tomas Kempisin 1418-ci ildə *Məsihin Təqlidi* adlı əsərində meydana çıxdı: "*O quam cito transit gloria mundi*" ("Dünyanın izzəti necə də tez keçib gedir").

İdiomatik kontekstlərdə bu ifadə "şöhrət keçicidir" mənasında istifadə edilmişdir.

## Ədəbiyyatda və incəsənətdə
*Amerikalı şair Emili Dikinsonun ilk nəşr olunan şeiri "Sic Transit Gloria Mundi" adlanırdı.
*İngilis illüstratoru Corc Kruikşank tərəfindən 1819-cu ildə çəkilmiş qravürü "Dənizçilərin Tərəqqi: Sic transit gloria mundi" adlanır.

## Həmçinin bax
*Memento mori
*Vanitas

## İstinadlar

## Xarici link
Geniti Koidzumi

**Geniti Koidzumi** (, ) — Yaponiya botaniki. Geniti Koidzumi  və Ağcaqayınkimilər () bitki fəsilələrinin bitki coğrafiyasına dair monoqrafiyanın və bir çox işlərin müəllifi, eləcə də  bitki cinsinin tədqiqatçısıdır.

## Əsərləri
* "*Revisio Aceracearum japonicarum*" Journal of The College of Science (Vol.32) 1911.

* "*Plantae Novae Amami-Ohsimensis nec non Insularum adjacentium: 1 Phytogeographical notes on the flora of the Loochoo Archipelago. 2 Description of new species.*" 19 pp. 1928.

* "*Florae symbolae orientali-asiaticae*" () 115 pp. 1930.

* "*The Big Button Palm which produces the ivory nut*" ([Reports] — USGS, Pacific Geological Surveys) 1952.

* "*Plants of Jaluit Island*" ([Pacific surveys report / U. S. Army, Corps of Engineers, Far East) 1956.

## Ədəbiyyat
* T. Nakai, A. Yamamoto. *Enumeration of the Latin names of pteridophytes published by Dr. Gen’ichi Koidzumi*. Journal of Phytogeography and Taxonomy 50 (1): 63–68. ISSN 0388–6212.

* R K Brummitt *Authors of Plant Names*. Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 1-84246-085-4.
Tayler

**Taylor** —  Böyük Britaniyanın və ABŞ soyadı və verilmiş adı.

* Tayler Parkford (1985) — amerikalı musiqiçi
* Tayler Hamilton (1999) —  İngiltərə futbolçusu
* Bonni Tayler (1951) — Uelsli müğənni
* Culiya Tayler (1820–1889) — ABŞ siyasətçisi
* Leksi Tayler — amerikalı pornoaktyor və model
* Albert Tayler (1872–1945) — yüngül atlet
* Con Tayler (1790–1862) — ABŞ siyasətçisi
* Letisiya Kristian Tayler (1790–1842) —  ABŞ siyasətçisi
* Vot Tayler (1341–1381)) — İngiltərə krallığı
Mirsaleh Seyidov

**Mirsaleh Miradil oğlu Seyidov** () — Azərbaycan Respublikası ədliyyə nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi, ədliyyə general-mayoru (2023).

## Həyatı
Mirsaleh Miradil oğlu Seyidov 23 sentyabr 1977-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bakalavr (fərqlənmə ilə), 2002-ci ildə isə magistr (fərqlənmə ilə) pilləsi üzrə bitirib.

1999-cu ilin yanvar ayından Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin Əməliyyat rejim şöbəsinin rejim və nəzarət xidmətinin təşkili bölməsinin nəzarətçilər üzrə inspektoru vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamış, fevral ayından isə həmin İdarənin Rejim-nəzarət şöbəsinin inspektoru olub.

2001-ci ilin avqust ayında Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsinin 3 saylı İstintaq təcridxanasının Rejim mühafizə və nəzarət şöbəsinin rəisi, 2006-cı ilin noyabr ayından Penitensiar xidmətin 3 saylı İstintaq təcridxanasının tərbiyə işləri üzrə rəis müavini, 2008-ci ilin fevral ayından isə 3 saylı istintaq təcridxanasının əməliyyat-rejim işləri üzrə rəis müavini vəzifəsində xidmət edib.

2009-cu ilin fevral ayından Penitensiar xidmətin 15 saylı Cəzaçəkmə müəssisəsinin rəisi, 2011-ci ilin avqust ayından 2016-cı ilin fevral ayınadək isə 10 saylı cəzaçəkmə müəssisəsinin rəisi vəzifəsində işləyib.

2016-cı ilin fevral ayından 2023-cü ilin iyul ayının 10-a qədər Penitensiar xidmətin Əməliyyat-rejim İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb.

2023-cü il iyul ayının 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə ədliyyə nazirinin müavini — Penitensiar xidmətin rəisi təyin edilib.

2018-ci ildə "Azərbaycan Ədliyyəsinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif edilib.

20 noyabr 2018-ci ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

21 noyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə ədliyyə general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Avstraliyada din

**Avstraliyada din** — çox konfessiyalı ölkə olan Avstraliyanın rəsmi dini yoxdur.
Xristianlıq Avstraliyada üstünlük təşkil edən inancdır. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə, say baxımından ən böyük din əhalinin 25,3%-nə sahib olan katoliklikdir. 22,3%-i qeyri-dindardır. Növbəti əsas məzhəb 17,1% izləyən anqlikanizmdir. Avstraliyada əhalinin 2,5%-i buddizmə, 2,2%-i İslama, 1,3%-i hinduizmə və 0,5%-i yəhudiliyə etiqad edir.
Avstraliya konstitusiyası hökumətə dövlət dini təsis etməyi və dini azadlıqlara müdaxilə etməyi qadağan edir, lakin ayrı-ayrı ştatlar öz konstitusiyalarını dəyişdirməkdə sərbəstdirlər və dini həyatı diktə edə bilərlər, baxmayaraq ki, belə vəziyyət hələ yaşanmayıb. Birlik hökuməti ilə dinlər arasında münasibətlər ABŞ-dakından qat-qat sərbəstdir. Dini qurumlar təhsil, səhiyyə və digər sosial xidmətlər göstərmək üçün hökumətlə işləyirlər.

## Tarixi
Avropa məskunlaşması zamanı avstraliyalı aborigenlərin öz dini adət-ənənələri var idi, xüsusən də Yuxu vaxtı, məsələn, Mirça Eliade onları belə müəyyənləşdirir: "Avstraliyanın yerli əhalisi arasında əsas inam var ki, dünya, insan, müxtəlif heyvanlar və bitkilər sonradan yoxa çıxan bəzi fövqəltəbii varlıqlar tərəfindən yaradılmışdır".

## Həmçinin bax
* Avstraliyada İslam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dünya dinləri


Richard Johnson.jpg|Riçard Conson, Anqlikan keşişi və Birinci Donanma keşişi
Kolaia man.jpg|Yanğın mərasimində geyilən baş geyimində Kolaia kişi, Forrest River, Qərbi Avstraliya


Kateqoriya:Avstraliya əhalisi
Tərtəroba

**Tərtər** və ya **Tərtəroba** — 13-cü əsrin ortalarında Macarıstana və sonra Bolqarıstana sığınan bir Dəşt-i Qıpçaq qəbiləsi və ya tayfası idi və nəticədə Tərtər xanədanlığının əsasını qoydular.

Tarixçi Pritsaka görə, Tərtər adı Cənubi Qafqazda Kür çayının qolundan götürülmüşdür. Tarixçi Piter Qolden bunu, mümkün olsa da, coğrafi referentlərin adətən olmadığı əksər Kuman-Qıpçaq (*Dəşt-i Qıpçaq*) adlarına uyğun gəlməyən bir fərziyyə hesab edir. Qanqlılar da istisna ola bilər. Rus salnamələrində onlar "Tertrobiçi" kimi tanınırdılar. Ərəbcə onları *Durut* adlandırmışlar. Qoldın Peterin etimologiyasına görə *terter<teriter<terit*'- "tərləmək"deməkdir.

Kotyan xanın Tərtər sülaləsinə aid olduğu iddia edilmişdir. Monqol istilası zamanı sağ qalan Kuman-Qıpçaq tayfaları Macarıstan krallığına (1238-ci il) sığındılar. Onlar da müdafiə qarşılığında xristianlığı qəbul etdilər. Macar mənbələrinə görə, bu tayfalar arasında Çertan, Ulasoba, Burcoba (Burçeviçi), Kolaba (Kolabiçi) və Kotyanın ailəsi olan Tərtəroba da vardı.

Plamen Pavlova görə Tərtər sülaləsi 1241-ci ildən sonra Macarıstan krallığından gələn Kuman-Qıpçaq köçünün ikinci dalğasının bir hissəsi olaraq Bolqarıstanda məskunlaşan Tərtərobanın bir qolu idi.

## İstinadlar
Boylu şüvərən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20-60 sm olan, sərt yoğun gövdədən və aralanan budaqlı birillik ot bitkisidir. Aşağı yarpaqları qayıqvari şəkildə həlqəvari bölünəndir, yuxarı yarpaqları sapvari şəklindədir. Çiçəkləri yumşaq salxımdan ibarətdir. Ləçəkləri zəif sarımtıl rəngdə olub, solan zaman tamamilə ağ rəngə çevrilir. Toxumları enli ellipsvari, tünd qəhvəyi rəngdədir. Aprel-may aylarında çiçək açır, may-iyun aylarında meyvə verir. 

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın Abşeron, Kür-Araz düzənliklərində, Naxçıvanın dağlıq zonalarında, Lənkəran düzənliklərində yayılmışdır. Bundan başqa bitkiyə düzənlikdən tutmuş orta dağ qurşaqlarına qədər zonalarda da rast gəlmək olar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qızılçətir

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səlimova

**Səlimova** — Azərbaycan soyadı.

*Cənnət Səlimova (d. 1940) —  Azərbaycan teatr rejissoru.
*Gülşən Səlimova (d. 1954) —  Azərbaycan kinosunda montaj üzrə rejissor.
*Lamiyə Səlimova (d. 1985) — Azərbaycan aktrisa  və jurnalist.
*Şövkət Səlimova (1920—1999) — Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı.
*Yekaterina Səlimova (d. 1980) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
*Zeynəb Səlimova (1946—2020) — Azərbaycan yazıçısı.

## Həmçinin bax
*Səlimov