open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arif Seyidov

**Arif Seyidov** - Göygöl Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (23 fevral 2006-22 may 2020)
## Həyatı və təhsili
**Arif Akif oğlu Seyidov** 1957-ci ildə Göygöl rayonunda anadan olub.
O, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu iqtisadiyyat üzrə ali təhsil alıb. Sonra isə təhsili Tiflisdə davam etdirib və Gürcüstan Dövlət Aqrar Universitetində hüquq ixtisasi üzrə təhsil alıb.

## Əmək fəaliyyəti
## Titulları
2017-ci ildə 2-ci dərəcəli “ Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib
Göydağ (Göygöl)

**Göydağ** – Göygöl rayonu ərazisində dağ. Sərt yoxuşlu aşırımı var. Kəpəz dağı ilə Sarısu kəndi arasındadır. Dağ alp çəmənləri ilə zəngin olub, yaşıla (göy rəngə) büründüyü üçün belə adlandırılmışdır. Qazax, Daşkəsən, Gədəbəy, Tovuz, Oğuz (Filfili kəndi), Şəki (Aydınbulaq kəndi) rayonları ərazilərində də eyniadlı dağlar vardır. Bu oronimlərin bir qismi dağ süxurlarının göy rəngə çalması ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Cəbrayıl FK

**Cəbrayıl Futbol Klubu** — Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunu təmsil edən futbol klubu. Hal-hazırda Azərbaycan Birinci Liqasında çıxış edir.

## Tarixi
Klub 2021-ci ildə Cavid Hüseynov tərəfindən yaradılıb.  

"Cəbrayıl" 2022/2023 mövsümündə Azərbaycan Region Liqasında çıxış edib. Klub 2023/2024 mövsümündə Azərbaycan İkinci Liqasında mübarizə apararaq liqa cədvəlində ikinci olub və Azərbaycan Birinci Liqasına yüksəlmək uğrunda Birinci Liqanın cədvəlindəki 10-cu komanda olan "Araz Saatlı" ilə pley-off matçlarında qarşılaşıb. Qarşılaşmalar nəticəsində "Cəbrayıl" 5-1 ümumi hesabı ilə qalib gələrək Birinci Liqaya vəsiqə qazanıb. Hal-hazırda Azərbaycan Birinci Liqasında çıxış edir.

## Klubun heyəti

## Həmçinin bax
* Səbail FK

## İstinadlar
Giorgi Tevzadze

**Giorgi Tevzadze** (1987, Gürcüstan, Tiblisi) — Gürcüstanın drift kralı , legal-illegal avtomobil yarışçısı, "Drift kralı" yarışının qalibi (2010).

## Həyatı
Giorgi Tevzadze 1987-ci ildə Tbilisidə anadan olub. Uşaqlığını Rusiyada keçirən Giorgi uşaqlıqdan maşınlara maraq göstərib. O, ilk dəfə maşın sürməyə cəmi 13 yaşında ikən başlayıb. Qatıldığı bütün qanuni və qeyri-qanuni avtomobil yarışları onu məşhurlaşdırıb. Bu şöhrət onun arzularına yaxınlaşmasına kömək etsə də, həm də problemlərə səbəb olub. Məsələn, polis onu hər dəfə görəndə dayandırıb, sənədlərini göstərməsini tələb edirdi. Dostlarının dediyinə görə, o, çox nəzakətli olub və heç vaxt polislə problem yaşamayıb.Şöhrəti artsa da, bu kifayət etməyib, çünki Giorgi filmlərə də çəkilmək istəyirdi. Dostlarıyla birlikdə kontent yerləşdirdikləri sayt üçün video çəkərkən təhlükəli hərəkətlər etdiyi üçün onun sürücülük vəsiqəsi əlindən alınıb. 2013-cü ildə Rusiyada yaşayan dostu onu görməyə gələndə restorana gedəndə Giorginin sürücülük vəsiqəsi olmadığı üçün Giorginin maşınını idarə edib. Avtomobili saatda 140 kilometr sürətlə idarə edən dostu idarəetməni itirərək ağaca çırpılıb. Nəticədə Giorgi xəstəxanada edilən bütün müdaxilələrə baxmayaraq 26 yaşında həyatını itirib.

## Fəaliyyəti
Gənc yaşlarında Gürcüstana qayıtdıqdan sonra komanda toplayıb, avtomobil yarışları təşkil etmək qərarına gəldi. Əsas məqsədi sürücülük kursu açmaq və insanlara daha peşəkar sürücülük və drift dərsləri vermək idi. Giorgi insanlara nə qədər yaxşı sürücü olduqlarını göstərmək üçün "Needfordrive" adlı vebsayt yaratdı. 2010-cu ildə Giorgi avtomobil yarışında birinci yeri tutaraq "Drift kralı" adını qazandı.

## Xarici keçidlər
* Giorgi Tevzadze – The famous Georgian street racer
* Giorgi Tevzadze

## İstinadlar
Heiseria

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xanbulaq (dağ)

**Xanbulaq** – Göygöl rayonu ərazisində dağ. Murovdağ silsiləsinin şimal yamacında, Qoşqar və Gəncə çaylarının suayrıcındadır. Hündürlüyü 1422 m. Dağ oradakı bulağın adı ilə belə adlandırılmışdır. Bulaq isə vaxtilə Gəncə xanlarına məxsus yurd yerlərindən birinin yaxınlığında yerləşməsinə görə Xanbulağı adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Elvar (dağ)

## İstinadlar
Ənvər İbrahimov

**Ənvər İbrahimov** (15 iyul 1931; Xanlar rayonu, Azərbaycan SSR – ?) — azərbaycanlı üzümçü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

## Həyatı
Ənvər İbrahimov 1931-ci il iyulun 15-də Azərbaycan SSR Xanlar rayonunun Şəmşədin kəndində anadan olub (hal-hazırda bu kənd yoxdur).

1944-cü ildən Xanlar rayonundakı Azərbaycan üzümçülük sovxozunda fəhlə, rəhbər və 1958-ci ildən yenidən fəhlə işləyib. 1950-ci ildə 6,3 hektar sahədən hər hektardan 166,6 sentner üzüm məhsulu alıb.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 sentyabr 1951-ci il tarixli fərmanı ilə 1950-ci ildə yüksək üzüm məhsulu əldə etdiyinə görə İbrahimov Ənvər Qəmbər oğlu Lenin ordeni və "Oraq və Çəkic" medalı ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* "Lenin" ordeni

## İstinadlar
Minato Şəhər Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

– Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərinin Minato rayonunda yerləşən muzey. Minatonun tarixinə, mədəniyyətinə və təbiətinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi
Muzeyin yerləşdiyi yeddimərtəbəli bina 1938-ci ildə Tokio Universitetinin Memarlıq fakültəsinin professoru Uçida Yoşikazu tərəfindən dizayn edilmişdir. Bina Uçida-qotika adlı xüsusi memarlıq üslubuna malikdir. Binada renovasiya işləri aparılarkən keçmiş auditoriya, otaqlar və laboratoriyalar kimi xüsusiyyətlər saxlanmışdır.

Muzey binası 1938–2002-ci illərdə İctimai Sağlamlıq İnstitutunun baş qərargahı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu təşkilat 1923-cü ildə baş vermiş Böyük Kanto zəlzələsindən sonra şəhərdə artan xəstəlik halları ilə mübarizə aparmaq üçün Rokfeller Fondu tərəfindən yaradılmış və maliyyələşdirilmişdi.

## Sərgi
Binanın bir neçə otağı və mərtəbəsi ziyarətçilərin üzünə açıqdır. Muzeydə Minatonun tarixinə həsr olunmuş (tarix öncəsi dövrdən müasir dövrə qədər) qalereyalar yerləşir. Muzeyin daimi kolleksiyasına Minatoda tapılmış artefaktlar, balıqqulağı qalıqları, balina skeleti və Comon dövrünə aid dulusçuluq məmulatları daxildir.

Daimi sərgi otağında üç mövzuya bölünmüşdür. "Okean və insanın dinamizmi" Tokio körfəzinin tarixinə həsr olunmuşdur: ətraf mühit, balıqqulağı və balıqçılıqdan bəhs edir. "Şəhər həyatı və mədəniyyətin yayılması" Minatonun Edo dövründəki tarixinə həsr olunmuşdur: şəhərin inkişafı, samuray evləri, məbədlər və əhalidən bəhs edir. "İnsanların hərəkəti və yaşayışı" isə müasir dövrdə həsr olunmuşdur: beynəlxalqlaşma, təhsil, nəqliyyat, sənaye və fəlakətlərdən bəhs edir.

Muzeydə daimi və xüsusi sərgilər, kafe, hədiyyə dükkanı yerləşir, tədbirlər keçirilir. Muzey kitabxanasında Minato Təhsil Şurasının nəşrləri və muzeyin öz sənədləri qorunur. Ziyarətçilər kitabxanada Minatonun tarixi və mədəniyyəti barədə məlumatlana bilərlər.

## Qalereya

Minato City Local History Museum 02.jpg
Minato City Local History Museum 03.jpg
Minato City Local History Museum 04.jpg
港区立郷土歴史館 人物でみる日本の鉄道開業展 03.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Super Puma

**Super Puma Display Team** — İsveçrə Hərbi Hava Qüvvələrinin  helikopteri ilə uçuşlar həyata keçirən aerobatika eskadronudur.

## Tarixi
1989-cu ildə Super Puma modeli təqdim edildikdən sonra bu nəqliyyat helikopterinin performansını göstərmək üçün polkovnik-leytenant Çarli Baxmanın rəhbərliyi altında uçuş proqramı nümayiş etdirilirdi. Yalnız 2005-ci ildə bu komanda İsveçrənin digər aerobatika komandaları kimi rəsmi status aldı. Bütün Super Puma Display Team pilotları gündəlik missiyalarda uçan peşəkar hərbi pilotlardır. Komandanın tərkibi, lazım gələrsə, Super Puma Komandasına eyni vaxtda iki fərqli yerdə nümayiş təqdim etməyə imkan verir. Böyük hava şoularında Super Puma Display Team tez-tez PC-7 Team, İsveçrə Patrulu və ya  ilə birgə düzülüşdə uçur.

## Həmçinin bax
* PC-7 Team
* İsveçrə Patrulu

## İstinadlar
Azərbaycan çirişi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Bu növünü ukraynalı alim S. Xarkeviç Qafqaza ekspedisiya zamanı, Azərbaycan florasında bitən bitkiləri tədqiq edən zaman müəyyənləşdirmişdir. O, 1959-cu ilin may ayında Yevlax rayonu Xaldan kəndi ətraflarından topladığı çirişin yeni növünü müəyyən etmiş və bu növü Azərbaycan çirişi adlandırmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, iyşəkilli kökümsovlu ot bitkisidir. Yarpaqlar kənarları boyunca çox enlidir. Yarpaqlarının uzunluğu 20-40 sm-ə çatır. Köklərin sayı bitkimnin yaşından asılı olaraq 8-12 ədəd olub, uzunluğu 10-16 sm, diametri (ən yoğun yerdə) 5,2 sm, şəkisi 1200 q təşkil edir. Gövdəsi rozet (ulduzaoxşar) yarpaqların içərisindən çıxır. Hündürlüyü çiçək salxımı ilə birlikdə 125-140 sm-dir. Salxımın uzunluğu 25-35 sm olmaqla, üzərində 180-250-yə qədər açıq narıncı rəngli çiçək olur.  gövdəsi hamaq olub 125 sm-dən çox olur. Yarpaqları 6-12 ədəd olub, tünd-yaşıl, bəzən gümüşüyə çalan rəngdə olur. Uzunluğu 25-35 sm, eni 3,8-4 sm oluir. Çiçəkyanlığının uzunluğu 2 sm-ə qədər olur, kənarı boyunca bir qədər tüklü, aşağı hissədə qəhvəyi rəngdədir. Çiçəkləmə zamanı çiçək yanlığı 15 mm-ə qədər uzanır, qəhvəyi rəng alır. Ləçəklər geniş zıqırovvari şəklindədir, vərəqləri əsasından ayrıdır, xarici təxminən 10 mm uzunluğunda və 4 mm genişlikdədir. Daxili təxminən 15 mm uzunluğunda və eni 5 mm-dir. Erkəkciklər 12 mm uzunluğa qədər olur. Toxumları iyun ayının axırları yetişir. Toxumlar yetişən zaman salxım üzərində 152 toxum qutucuğu əmələ gəlir. Qutucuq şar şəkilində olub, üzəri qırışıqlıdır, Tək-tək hallarda üzəri hamar olur. Qutucuğun hündürlüyü 0,1-1 sm, diametri 0,6-0,8 sm arası təşkil edir. Bitkinin yerüstü hissəsi tam quruyana qədər qutucuq gövdə üzərində olur. Bir qutucuqda 8 toxum olur. Toxumların forması nahamar, kənarları iti, rəngi alabəzəkdir. Bitkidə 1146 toxum yetişir. 1000 ədəd quru toxumun çəkisi 16,5 qramdır. Bitkinin vegetasiya dövrü 229 gündür. 
## Təbii yayılması
Azərbaycanın nadir növüdür. Azərbaycanda təbii halda Yevlax rayonu Xaldan kəndi və Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kəndindən 3 km aralıda aşkar edilmişdir. Abşeron şəraitində bu növü vegetasiysı iqlimdən asılı olaraq fevralın birinci ongünlüyündə, qönçələrin əmələ gəlməsi aprelin əvvəlində, çiçəkləməsi aprelin üçüncü ongünlüyündə başlayır. Çiçəkləmə 25 gün davam edir.

## İstifadəsi
Azərbaycanda çiriş dərman bitkisi kimi qədim zamanlardan istifadə olunur. Üstəlik bu bitkidən müxtəlif yeməklərin hazırlanmasında istifadə edilir. Əsasən Çiriş kətəsi və qutabı hazırlanır. Azərbaycan çirişinin çiçəklərindən yaraşıqlı gül dəstəsi düzəltmək mümkündür. Beləki dekorativ olmaqla suda çiçəklər 8-14 gün qala bilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gümüşü Quşlar

**Gümüşü Quşlar**  — Avstriya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş aerobatika eskadronudur.

## Tarixi
Gümüş Quşlar 1966-cı ildə yaradılıb və 1968-ci ilə qədər mövcud olublar. Onlar 1975-ci ildə yenidən aktivləşdirilib və 1976-cı ilə qədər uçublar. Uçuşlar üçün  təyyarələri istifadə olunurdu.

## İstinadlar
Çiriş kətəsi

**Çiriş kətəsi** — Azərbaycan milli mətbəxinə aid yeməklərdən biri.

## Hazırlanma qaydası
Təmizlənmiş və yuyulmuş çirişə, doğranmış quru zoğal və ya zırınc əlavə edilərək qarışdırılır. Bundan əlavə bu qarışığa doğranmış soğanda əlavə edilir. Bir qədər düyü götürülür və o bir qədər qaynadılır. Bu qaynadılmış düyü də qarışığa əlavə edilir. 
Ələnmiş una su və duz qatılıb xəmir yoğrulur. Xəmir bir qədər acıdılır. Bir qədər sonra ondan kündələr ayrılaraq oxlovla yayılır. Hazırlanmış yuxaların üzərinə duz və istiot əlavə edilmiş çirişli qarışıq əlavə olunaraq yuxalar qatlanır. Kənarları kəsilir. Kətələr yağ əlavə edilmədən tava və ya saçın üzərində bişirilir. Bölgələrdən asılı olaraq hazırlanmasında və tərkibində müəyyən fərqliliklər olur.

## İstinadlar
Güzgügöl

**Güzgügöl** — Azərbaycanın Göygöl rayonunda göl.

## Ümumi məlumat
Güzgü gölü 2 hövsədən ibarətdir. Sahəsi 1 hektardır. Dərinliyi 6–8 metrdir. Qayalıq ərazisində dərinliyi 10 metrdən 16 metrə qədərdir. Dibində olan bütün daşlar görülür və içərisinə atılan əşya 5–6 dəfə böyüyür. Onun üçün də bu göl "Güzgü gölü" adlanır. Meşəliyin arasında olan göl, gün işığı düşdüyü zaman parıldayır. Adının "Güzgü gölü" olmasının bir səbəbi də budur.
Cilli göl-bataqlıq gölüdür. Bütün otlar suyun altında qaldığına görə Cilli göl adlanır.

Gölün yaranma tarixi ilə bağlı rəvayətdə var.

## Həmçinin bax
* Göygöl
* Göygöl rayonu

## İstinadlar
Bakı Marafonu 2023

**Bakı Marafonu 2023** — 2016-cı ildən etibarən ənənəvi olaraq təşkil olunan Bakı Marafonu idmanın inkişafına dəstək göstərmək, sağlam həyat tərzini təbliğ etmək məqsədi daşıyır və hər il də kütləviliyi, yaşından asılı olmayaraq müxtəlif ölkələrdən iştirakçıları ətrafında toplamaqla seçilir

## Marafonun iştirakçıları
Azərbaycan vətəndaşları ilə yanaşı, ölkəmizdə yaşayıb çalışan əcnəbilər, eləcə də digər ölkələrdən iştirakçılar da marafona qeydiyyatdan keçib. Bunların sırasında bu il ABŞ, Belarus, Böyük Britaniya, Çin, Fransa, Gürcüstan, İran, İtaliya, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Polşa, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna və digər ölkələrdən iştirakçılar olub. Bakı Marafonunda bir sıra tanınmış şəxslər də fəxri iştirakçı kimi yarışıb.

## Marafonun məqsədi
"Bakı Marafonu 2023" ün mükafatlandırılması iki kateqoriyada olmuşdur. Kişi və qadın kateqoriyalarının hər birində 1-ci yerin qalibi 3 000 AZN, 2-ci yerin qalibi 2 000 AZN, 3-cü yerin qalibi isə 1 000 AZN məbləğində mükafat və hədiyyələrlə, eləcə də medal və sertifikatlarla təltif edilmişdir.1-ci, 2-ci və 3-cü yerlərlə yanaşı, 5 yaş kateqoriyasında (30–39 yaş, 40–49 yaş, 50–59 yaş, 60–69 yaş, 70+ yaş) finiş xəttini keçən qadın və kişi iştirakçılara sertifikatlar təqdim edilmişdir.

## Marafonun nəticəsi
Qarabağ Dirçəliş Fondu və Fondun donoru "Stevedoring" şirkətinin dəstəyi ilə isə "Bakı Marafonu 2023" qalibləri adından işğaldan azad olunmuş ərazilərdə 1500 ağac əkilməklə "Marafon bağı"nın salınması nəzərdə tutulur. Qarabağ Dirçəliş Fondu qalib tələbələrimiz üçün "Marafon bağı"na və mədəniyyət paytaxtımız Şuşaya 1 günlük səfər proqramı hazırlanıb. Eləcə də qadın və kişi kateqoriyası üzrə finişə ilk çatan yaşlı, həmçinin korporativ iştirakçıların da Şuşaya 1 günlük səfərini təşkil edəilib.

## Marafonun tərəfdaşı
"Bakı Marafonu 2023"ün eksklüziv tərəfdaşı "Azercell Telekom" şirkətidir. Marafon Elm və Təhsil Nazirliyi, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, KOBİA, SOCAR, Dənizkənarı Bulvar İdarəsi, "Regional İnkişaf" İctimai Birliyinin (RİİB), Azerlotereya, m10, Hyundai, Badamlı, Baltika 0 dəstəyi ilə təşkil olunub. "Bakı Marafonu 2023"ün səhnə proqramı və əyləncə tərəfdaşı "Xəzər FM", "Araz FM" və Xəzər TV-dir. Layihənin icrasını isə Sport Marketing Group (SMG) şirkəti həyata keçirib.

## Mükafatçılar
kişilər arasında ukraynalı Boqdan Simonoviç finişə birinci çatıb. Gürcüstanlı David Karataşvili ikinci, türkiyəli Arkan Çoban 3-cü yeri tutub.
Qadınlar arasında ukraynalı Natalya Simonoviç hamını qabaqlayıb. Türkiyəli Hasibe Demir 2-ci, digər Ukrayna təmsilçisi Valentina Poltavska 3-cü olub.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Həmid İsmayılov

**Həmid İsmayılov** () — sovet azərbaycanlı aqronom, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

## Həyatı
1913-cü il yanvarın 2 (15)-də Yelizavetpol quberniyasının Yelizavetpol qəzasının Keşkü kəndində (indiki Azərbaycanın Göygöl rayonunda kənd) anadan olub.

1939–1978-ci illərdə Abşeron, Şəmkir, Xanlar rayonlarında bir sıra üzümçülük sovxozlarının və şərab zavodlarının və Kirovabad şəhərindəki Nizami adına üzümçülük sovxozunun direktoru, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirinin müavini, deputat, Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı və tədarük nazirinin birinci müavini, respublikanın milli sənayesi yeyinti sənayesi idarəsinin rəisi, Respublika Dövlət Plan Komitəsinin tərəvəzçilik, bağçılıq və çayçılıq şöbəsinin müdiri. 1978-ci ildən Azərbaycan SSR Təchizat Nazirliyinin taxıl tədarükü mühafizə ekspedisiyasının rəisi olub.

1949-cu ildə Nizami üzümçülük sovxozunun direktoru kimi 77,7 hektar sahədən hər hektardan 167,4 sentner üzüm məhsulu alıb.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 sentyabr 1950-ci il tarixli fərmanı ilə 1949-cu ildə suvarılan üzüm bağlarında yüksək üzüm məhsulu əldə etdiyinə görə İsmayılov Həmid Salman oğlu Lenin və "Oraq və Çəkic" ordeni ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.

Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak edib. 1941-ci ildən Sov. İKP üzvü.

25 iyul 1993-cü ildə vəfat edib. Bakıda İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilib.

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
Göygöl kurqanları

**Göygöl kurqanları** — Göygöl rayonu ərazisində tarixi-arxeoloji abidələr.  

## Haqqında
Azərbaycan ərazisində kurqan tipli abidələrə ən çox rast gəlinən bölgələrdən biri Göygöl rayonudur. İndiyədək Gəncəçayın hər iki sahilində, kiçik təpələr üzərindəki düzənlik sahədə yüzlərlə kurqan qeydə alınıb və bir qismi bu ərazidə məskunlaşmış almanəsilli şəxslər tərəfindən XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində tədqiq edilib. Tədqiqatçılar içərisində Y.Hümmelin (1941-ci ildə Qazaxıstana sürgün edilib) XX əsrin 20-30-cu illərində burada çoxsaylı kurqanlarda apardığı arxeoloji qazıntı işləri elmi cəhətdən özündən əvvəlki mütəxəssislərin tədqiqatlarından köklü şəkildə fərqlənməklə Azərbaycanın qədim tarixinin öyrənilməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.

2018-ci ildə arxeoloq Arif Məmmədovun rəhbərlik etdiyi Gəncə-Göygöl arxeoloji ekspedisiyası Göygöl rayonunda arxeoloji qazıntı və çöl-tədqiqat işləri aparıb.

Əsas arxeoloji qazıntı işləri Göygöl rayonunun Quşqara bələdiyyəsi ərazisində, Gəncə şəhərində Heydər Əliyev parkına yaxın ərazidə, Gəncə-Şəmkir yolunun sağında, Quru Qobunun sol tərəfində, Quşqara bələdiyyəsi ərazisindəki kurqantipli qəbirlərdə aparılıb. Qazıntıların nəticələri göstərir ki, kurqan kimi təqdim olunan abidələr sadəcə kurqantipli qəbirlərdir və Azərbaycanın Son Tunc dövrü köçəri tayfalarının adət-ənənələrini, həyat tərzini əks etdirir.

2023-cü ildə Arxeoloq Müzəffər Hüseynovun rəhbərliyi ilə Göygöl rayonu ərazisində Göygöl-Topalhəsənli yolunun sol tərəfində, yoldan 120 metr məsafədə 5 metrə yaxın hündürlüyü olan kiçik təpənin üzərində yerləşən kurqan tədqiq olunmuşdur. Torpaq örtüklü kurqanın diametri 22 metr, hündürlüyü 1,5 metrdir. Kurqanda maraqlı dəfn adətləri qeydə alınıb. Burada kurqan örtüyü götürüldükdən sonra 2,2x2,4 metr ölçüdə, 1 metr dərinliyi olan əsas kurqanaltı kamera yerləşir. Əsas kamera Son Tunc-Erkən Dəmir dövrünə aiddir. Digər maraqlı cəhət isə vaxtilə kurqanın yerləşdiyi təpədə Erkən Tunc dövrünə aid torpaq qəbrin salınmasıdır. Son Tunc-Erkən Dəmir dövrü kamerası torpaq qəbrin bir hissəsini kəsdiyi üçün məzarın bu hissəsi dağıntıya məruz qalıb. Torpaq qəbrin kurqan qurulmazdan əvvəl salındığı müşahidə edilib. Əsas kurqanaltı kameradan başqa, kurqan örtüyündə sonradan erkən müsəlman dövrünə aid 10 ədəd katakomba tipli sapma qəbirlər salınıb. Sapma qəbirlərin üzərinə bir cərgə uzunsov çaydaşı düzülüb. Beləliklə, torpaq örtüklü kurqanda torpaq qəbir, qəbir kamerası və 10 sapma qəbir aşkarlanıb.

## Həmçinin bax

* Kərimli kənd kurqanları
* Borsunlu kurqanları
* Qobustan kurqanları
* Xoşbulaq kurqanları

## İstinadlar
Mədinə Sadıqova

**Mədinə Sadıqova** () — azərbaycanlı karateçi.

## Həyatı
O, 2022-ci ildə Türkiyənin Qaziantep şəhərində keçirilən karate üzrə Avropa çempionatında qadınlar arasında 55 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanıb. 2021-ci ildə Türkiyənin Konya şəhərində keçirilən İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qadınlar arasında 55 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanıb.

Sadıqova 2023-cü ildə Polşada keçirilən Avropa Oyunlarında qadınlar arasında 55 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb. O, öz çəkisində üçüncü yeri tutdu və yarımfinalda mübarizə apara bilmədi. O, Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə keçirilən 2023-cü ildə karate üzrə dünya çempionatında qadınlar arasında 55 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparıb.

Mədinə Sadıqova Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda keçirilən VI İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bürünc medal qazanıb

## Nailiyyətlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fandomun gizli ustaları

(həmçinin **smof** kimi yazılır) "Fandomun Gizli Ustaları" mənasını verən qısaltmadır və elmi fantastika ilə məşğul olan insanların cəmiyyətində istifadə olunan termindir. Onun sikkə edilməsi uzun müddət elmi fantastika həvəskarı və müəllif Cek L. Çalkerə aid edilir.

## Böyük hərflərlə yazılmış məna
Termin böyük hərflə yazılmış forması (**SMOF**) görünməyən təsirləri ilə fandomun hərəkətlərinə nəzarət edən fantastika pərəstişkarlarının gizli fitnələrinə istinad etmək üçün istifadə olunur. Beləliklə, bu terminin istifadəsi yüngül bir konspirasiya nəzəriyyəsi hesab olunur.

## Kiçik hərflərlə yazılmış məna
Termin daha ümumi, böyük hərfsiz forması (**smof**) əslində fandomun çox hissəsinin arxasında təşkilati iş görən və ya fanat icmasının üzvlərinə verilən şərəfli ad hesab olunur. Buraya konvensiyalarda və fan fondlarında fəaliyyətlərinə görə başqaları tərəfindən yüksək qiymətləndirilən və ümumilikdə fandomun yaxşılığı üçün tamamilə könüllülük əsasında işləyən fanatlar və öz mövqeyini qoruyanlar daxildir.

## Feil mənası
"SMOFing" (və ya "smoffing") konvensiyanın icrasında iştirak edən detalları və ya şəxsiyyətləri müzakirə etmək üçün feil kimi istifadə olunur. Təşkilatçılar öz aralarında fandomla əlaqəli bir şey haqqında danışdıqda, onlar smofing olurlar.

## Tarix
Məlum olan ən erkən sitat  *[[The New York Times|New York Times]]* qəzetinin 6 sentyabr 1971-ci ildə nəşr olunmuş sayındadır. Termin 1978-ci il nəşrində Vilson Takerin  *Neo-Fan's Guide to Science Fiction Fandom kitabında* rast gəlinir. Həmin əsərin 1955 və 1966-cı il nəşrlərində bu termin istifadə olunmayıb (1973 və 1975-ci il nəşrləri isə hələ yoxlanılmayıb).

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* The Conrunner's Wiki
* SMOF üçün OED Sitatları
__FORCETOC__
M3 nömrəli avtomobil yolu (Azərbaycan)

**M3** — Azərbaycanın ən mühüm magistrallarından biri. Yol Ələti İranla sərhəddə Astaranı birləşdirir. Sovet dövründə M3 nömrəsi M29 idi. 1991-2008-ci illər arasında M3 Bakıya qədər uzanırdı, lakin 2008-ci ildə yol şəbəkəsinin yenidən qurulması ilə qısaldıldı və o vaxtdan yalnız Ələtdən başlayır. Şimal hissəsi M2-yə təyin edildi.

M3 əvvəlcə bir zolaqlı tikilmişdi, baxmayaraq ki, sovet dövründə bəzi hissələr artıq 2×2 zolaqlı idi. Xüsusilə 2000-ci ildən sonra M3 modernləşdirilmiş və əsasən keçmiş marşrut boyunca uzanan avtomobil yoluna çevrilmişdir. 2009-2011-ci illər arasında Ələt ətrafında yeni dolama yol çəkildi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının avtomobil yolları
* Azərbaycanda nəqliyyat
* E99 Avropa marşrutu

## Xarici keçidlər
* [Əlavə məlumat haqqında www.wegenwiki.nl](https://www.wegenwiki.nl/M3_(Azerbeidzjan))
Nihad Quliyev (futbolçu)

**Nihad Quliyev** () — Azərbaycan Premyer Liqasından "Səbail" klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən azərbaycanlı futbolçu.

## Klub karyerası
Nihad Quliyev 15 may 2022-ci ildə Azərbaycan Premyer Liqasında "Qarabağ" klubunun heyətində "Səbail" klubuna qarşı oyunda ilk oyununa çıxıb.

2024–25 mövsümündə "Səbail" Quliyev ilə 1 illik müqavilə imzalayıb.

## İstinadlar
Xeyrə

**Xeyrə** — Daşkəsən və Xanlar rayonları ərazisində çay. Qoşqar çayının sol qoludur. Keçmişdə dəyirmanların hərəkətə gətirilməsi üçün istifadə edilirdi. Türk dillərində xiyrə "tutqun, bulanıq", "arıq, nazik" mənalarında işlənir. Hidronimi fars dilindəki xərə (mərmər), Xeyrə şəxs adı və "xeyir verən, bərəkətli" mənası ilə də bağlayırlar.

## İstinadlar
Xarıbülbül VK

**Xarıbülbül** — 2022-ci ildə yaradılmış voleybol klubu. Yeni komandanın hədəfi Vətən Müharibəsinin simvoluna çevrilmiş xarı bülbülü beynəlxalq arenada tanıtmaq, Azərbaycanı layiqincə təmsil etmək, bu adın idman dünyasında mümkün qədər populyarlaşmasına töhfə verməkdir.

Komandanın emblemində Azərbaycan bayrağının rəngləri və xarı bülbüllə yanaşı, ikinci Qarabağ Müharibəsi şəhidlərinin sayı qeyd edilib. "Xarı bülbül"ün prezidenti Fatimə Hacıyevadır. Tibb üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Azərbaycan voleybol tarixinə ilk qadın rəhbər kimi düşüb. Komandanın təsisçisi isə beynəlxalq idman agenti, eyni zamanda klubda oyunçusu İlqar İmamquliyevdir.

Klubun ağ rəngli formalarında Vətən müharibəsində vəfat edən azərbaycanlı hərbiçilərin adları, həmçinin Azərbaycanın məşhur xalçaçısı, xalq rəssamı Lətif Kərimovun əsərlərindən milli naxışlar əks olunub. Köynəyin üzərində klubun və istehsalçı şirkətin loqosu da yer alıb. Milli ornamentlərlə bəzədilən formanda "Xarı bülbül Şuşa" sözlərinin yazılması klubun Şuşanı təmsil etdiyinin göstəricisidir.

## İstinadlar
Ağ körpü (Göygöl)

**Ağ körpü** — Göygöl rayonunun Topalhəsənli kəndində Gəncəçayın üzərində yerləşən körpü. Körpü XII əsrdə yüksək memarlıq üsulu ilə tikilib. Bu günə qədər gəlib çıxmasının səbəblərindən biri çay suyunun təsirindən qorunmaq üçün körpünün dayaqlarının nəhəng qayalıqlar üzərində qurulmasıdır. Körpü 3 tağdan ibarətdir və adının mənşəyi və kim tərəfindən tikildiyi məlum deyil.
## İstinadlar
İlxıdərə

**İlxıdərə** — Xanlar rayonu ərazisində çay. Kürəkçayın sağ qoludur. Çay axdığı İlxıdərənin adı ilə adlandırılmışdır. İlxıdərə bir zamanlar Gəncə xanlığına məxsus at ilxılarının saxlandığı yer olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Toğanalı

## İstinadlar
Kiçikdağ

* Kiçikdağ — Xanlar rayonu ərazisində dağ. Hünündürlüyü 1158 m.
* Kiçikdağ — Qobustanda dağ. Hündürlüyü 176 m.
* Kiçikdağ palçıq vulkanı — Qaradağ rayonunda vulkan.
Aynur İmanova

**Aynur İmanova** () —  Azərbaycan Superliqası Azərreyl QVK -nın kapitanı, azərbaycanlı qadın voleybolçu.

## Həyatı
Aynur İmanova 2006-cı ildən Azərbaycanın qadınlardan ibarət voleybol milli komandasında oynayıb, 2006 və 2018 "FIVB Dünya Çempionatlarında", həmçinin 6 Avropa Çempionatında ( 2007, 2009, 2011, 2015, 2017) iştirak edib.

## Klubları

*  Azərreyl QVK (2006-2012)
*  Azərreyl QVK (2012-2014)
*  Azərreyl QVK(2014-2015)
*  Azərreyl QVK (2015-2016)
*  Azərreyl QVK (2016-2018)
*  Abşeron VK (2021-2022) 
*  Azərreyl QVK (2022- indiyədək)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* CEV profile
* FIVB profile
* https://web.archive.org/web/20181201130649/https://www.teamusa.org/USA-Volleyball/Features/2018/September/28/US-Women-Set-for-Worlds-Opener-vs-Azerbaijan
Andrey Lunyov

**Andrey Yevgenyeviç Lunyov** () — Rusiyalı futbolçu. 13 noyabr 1991-ci ildə Rusiyanın Moskva şəhərində anadan olmuşdur. Hal-hazırda Rusiyanın "Dinamo Moskva" klubunda, həmçinin Rusiya milli futbol komandasında qapıçı mövqeyində çıxış edir.

## Klub karyerası

### Ufa FK
29 iyul 2015-ci ildə Andrey Lunyovun "Ufa" klubuna 1 illik müqavilə ilə qoşulacağı təsdiqləndi. O, Rusiya Premyer Liqasında ilk oyununu Ufa üçün 11 sentyabr 2016-cı ildə Krasnodar FK ilə oyunda etdi.

### Zenit Sankt-Peterburq FK
Lunyov 23 dekabr 2016-cı ildə "Zenit" klubuna transfer oldu və klub ilə 4.5 illik müqavilə imzalayıb.

### Bayer Leverkuzen FK
10 iyul 2021-ci ildə "Bayer Leverkuzen" ilə 2 illik müqavilə imzalayıb.

### Qarabağ FK
19 avqust 2023-cü ildə "Qarabağ FK"la müqavilə imzalayıb. 4 iyun 2024-cü ildə "Qarabağ" Lunyovun müqaviləsi başa çatdıqdan sonra klubu tərk etdiyini bildirib.

### Dinamo Moskva FK
18 iyun 2024-cü ildə Lunyov "Dinamo Moskva" ilə 2+1 illik müqavilə bağlayıb. "Dinamo" azarkeşləri onu 2024-cü ilin iyul və avqust aylarında çıxış etdiyi oyunlara görə "ayın oyunçusu" seçmişlər.

## Milli karyerası
O, Rusiya milli futbol komandasının heyətində 10 oktyabr 2017-ci ildə İranla yoldaşlıq oyununda ilk oyununa çıxdı.

11 may 2018-ci ildə o, Rusiyanın 2018 FİFA Dünya Kuboku üçün genişləndirilmiş heyətinə daxil edildi. 3 iyun 2018-ci ildə o, Dünya Kubokunun yekun heyətinə daxil edildi. O, bütün oyunlarda İqor Akinfeyevdən sonra ehtiyat oyunçular skamyasında qaldı.

11 may 2021-ci ildə o, UEFA Avro 2020 üçün ilkin genişləndirilmiş 30 nəfərlik heyətə daxil edildi. O, yekun heyətə daxil edilməyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tiaqo Qabriel Rodriges Pas

**Tiaqo Qabriel Rodriges Pas** və ya sadəcə **Tiaqo** () — Braziliya əsilli Azərbaycan futzalçısı.

## Həyatı
Tiaqo 26 avqust 1981-ci ildə Braziliyada doğulmuşdur.

Hazırda Araz-Naxçıvan MFK və Azərbaycan milli futzal komandasında çıxış edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA profili
Auqusto Sezar

**Auqusto Sezar Vieyra da Silva** () — Braziliya əsilli Azərbaycan futzalçısı.

## Həyatı
Auqusto Sezar 25 fevral 1980-ci ildə Braziliyada doğulmuşdur.

Peşəkar futzal karyerasına Gürcüstanın İberiya Star komandasında başlamışdır. Hazırda Araz-Naxçıvan MFK klubunda 18 nömrə altında və Azərbaycan milli futzal komandasında çıxış edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA profili
Kolanıdağ

**Kolanıdağ** — Göygöl rayonu ərazisində dağ. Gəncə və Kürək çaylarının suayrıcında yerləşir. Hündürlüyü 1157 m. Oronim Kolandağ variantında da qeydə alınmışdır. Dağın adı keçmişdə burada kolanı tayfasına məxsus yaylaqların olması ilə əlaqədar yaranmışdır.

## Həmçinin bax
* Kabarrıdağ

## İstinadlar
Kabarrıdağ

**Kabarrıdağ** — Xanlar rayonu ərazisində dağ. Oronim *Qarabarrıdağ* variantında da qeydə alınmışdır. Dağın ərazisi bir zamanlar kəbirli (kabarlı, kəbərli) tayfasına mənsub yaylaq yerlərindən olduğu üçün belə adlandırılmışdır. Oronim kabbarı (etn.) və dağ komponentlərindən düzəlib, "kəbirlilərə məxsus dağ" mənasındadır.

## İstinadlar
Məmmədəli İsmayılov (futbolçu)

**Məmmədəli İsmayılov** — azərbaycanlı futbolçu. Neftçinin ilk azərbaycanlı kapitanı.

## Karyera
isə Məmmədəli İsmayılovun futbolla yanaşı reqbi ilə də məşğul olub. Təkcə azarkeşlər deyil, futbolçu yoldaşları da onu "Mindi" ləqəbi ilə tanıyırmışlar. Rəqibi ilə top uğrunda mübarizəyə qalxan Məmmədəli fiziki göstəricilərindən istifadə edib daha yüksəyə tullanıb və birbaşa rəqib futbolçunun boynuna "minib". Bundan sonra isə onun adı elə "Mindi" qalıb.

1937-ci ildəki ilk heyətdə çıxış edən "Mindi" Böyük Vətən Müharibəsi başlayan zaman ön cəbhəyə yollanıb. İdmançı kimi cəbhə bölgələrində tez-tez keçirilən oyunlara qatılırmış. Buna görə də formasını qoruyan müdafiəçi müharibədən qayıtdıqdan sonra Neftçiyə döndü.

O, futbolçu kimi çıxış etməklə yanaşı, komandanın bərpa edilməsi üçün də böyük işlər görüb. 1946-cı ildə Neftyanik yenidən SSRİ birinciliyinə qatılanda ilk kapitan yenə də komandasına kapitanlıq edib. Bütün təşkilati işlərin həyata keçirilməsində o şəxsən iştirak edib. Həmin ildə o, oyunçu kimi də meydana çıxıb. Ancaq yaşının çoxluğu və cəbhədə aldığı yaralar onu futbolçu karyerasına son qoymağa məcbur edib. Meydana çıxdığı həmin yeganə oyun "Mindi"nin karyerasında sonuncu olub.

## İstinadlar
BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri Konfransı** – BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyası (UNFCCC) çərçivəsində hər il keçirilən konfrans. Bu görüşlər iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əldə edilmiş tərəqqini qiymətləndirmək və 1990-cı illərin ortalarından etibarən inkişaf etmiş ölkələr üçün istixana qazı emissiyalarını azaltmaq üçün hüquqi cəhətdən məcburi öhdəliklər qoyan Kioto Protokolunu müzakirə etmək üçün UNFCCC tərəflərinin – Tərəflər Konfransının (COP) rəsmi görüşü kimi xidmət edir. 2005-ci ildən başlayaraq konfranslar həm də "Kyoto Protokolunun Tərəflərinin Müşavirəsi rolunu oynayan Tərəflərin Konfransı" (CMP) kimi fəaliyyət göstərmişdir; protokolla bağlı iclaslarda müşahidəçi qismində protokolun tərəfləri olmayan konvensiya iştirakçıları da iştirak edə bilərlər. 2011-ci ildən 2015-ci ilə qədər görüşlər iqlim fəaliyyətinə doğru ümumi yol yaradan Durban platformasının bir hissəsi kimi Paris Sazişini müzakirə etmək üçün istifadə edilmişdir. COP-nin yekun mətni yekdilliklə qəbul olunmalıdır.

BMT-nin ilk İqlim Dəyişmələri Konfransı 1995-ci ildə Berlində keçirilib.

## İstinadlar
Göygöl Şərab Zavodu

**Göygöl Şərab Zavodu** — Göygöl şəhərində yerləşən və 160 illik tarixə malik olan Azərbaycanın ən qədim şərab, konyak, şampan, araq və alkoqolsuz içkilər istehsal edən müəssisəsidir. Cənubi Qafqazın qədim şərabçılıq təsərrüfatlarından biri olan "Göygöl Şərab Zavodu" ASC-nin təməli 1860-cı ildə Azərbaycanın o zamanlar Yelenendorf adlandırılan indiki Göygöl rayonunda məskunlaşmış Şvab almanları tərəfindən qoyulmuşdur.

## Tarix
1862-ci ildə "Forer Qardaşları" Səhmdar Cəmiyyəti təsis olunmuşdur. Həmin cəmiyyətə ata Xristofer Forer və onun oğulları Qotlob, Fridrix və Henrix rəhbərlik edirdilər. Elə həmin vaxt "Hummel Qardaşları Ticarət Evi" Səhmdar Cəmiyyəti yaradıldı ki, buna da X. Hummel və onun oğulları Yakob, Albert, Georq və Qotlib rəhbərlik edirdilər. Hər iki cəmiyyətın idarə heyəti Yelenendorfda yerləşirdi, onların nümayəndəlikləri və satış mərkəzləri isə Gəncə, Bakı, Tiflis, Peterburq, Moskva, Kiyev, Odessa, Tomsk və Batumi şəhərlərində fəaliyyət göstərirdi. 8 avqust 1922-ci ildə bu zavodun əsasında yaradılmış "Konkordiya" kooperativi o vaxtlar bütün Qafqaz regionunda şərab, konyak va araq istehsal edən ən böyük şərabçılıq təsərrüfatı idi.

"Kaqor", "Köhnə portveyn", "Ağ süfrə şərabı", "Qırmızı süfrə şərabı", "Xeres şərabları", "Qaranquş", "Ekstra" konyakları, likyorlar və şampan şərabları istehsal olunurdu. Həmin vaxt Azərbaycanda istehsal olunan şərab məhsullarının böyük hissəsi "Göygöl Şərab Zavodu" ASC-nin payına düşürdü, həmçinin Rusiya imperiyasında yalnız dörd müəssisə klassik fransız texnologiyasından istifadə edərək şampan istehsal edib, “Göygöl Şərab Zavodu” ASC onlardan biridir.

## Həmçinin bax
* Göygölün tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* xan.az Rəsmi saytı
Həkəriçay su anbarı

**Həkəriçay su anbarı** — Azərbaycanın Laçın rayonunda, Həkəri çayı üzərində yerləşən su anbarı.

## Vəziyyəti
Başlanğıcını Laçın rayonu ərazisindən götürən Həkəri çayının uzunluğu 113 kilometr, orta illik su sərfi saniyədə 10,7 kubmetrə yaxındır. Həkəridə tutumu təxminən 90 milyon kubmetr olan su anbarı tikməklə buradakı təmiz, genetik faydalı suyu 254 kilometr uzunluğunda magistral yolla Sabirabada qədər gətirmək mümkündür. Artıq bu sahədə müvafiq tədqiqatlar aparılıb. Hazırda layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması həyata keçirilir.Qeyd edildi ki, "Həkəriçay" su anbarı içməli suyun toplanması üçün nəzərdə tutulur. Magistral üzərində nasos stansiyalarının tikilməsi ilə nisbətən hündür coğrafi ərazidə yerləşən 7 rayona suyun verilməsi planlaşdırılır. Layihənin istifadəyə verilməsi nəticəsində 3 milyona yaxın insanı içməli su ilə təmin etmək mümkün olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçın rayonunda “Həkəriçay” su anbarı layihəsi ilə tanışlıq
Rəcəb Fərəczadə

**Rəcəb Fərəczadə** — Azərbaycanlı futbol oyunçusu. 
## Həyatı
Rəcəb Fərəczadə 19 dekabr 1980-ci ildə Azərbaycanda anadan olub.Araz Naxçıvan və Azərbaycan milli futzal komandasında oynayan azərbaycanlı futzalçıdır.

## İstinadlar
Xəyal Nəcəfov

**Xəyal Nazim oğlu Nəcəfov** () — Azərbaycanlı futbolçu. "Turan Tovuz" klubunda yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir.

## Karyerası

### Sumqayıt FK
Xəyal Nəcəfov karyerasına "Sumqayıt" klubunun yetirməsidir və peşəkar karyerasına da bu klubda başlayıb.

### Neftçi PFK
2021-ci ilin yayında Xəyal Nəcəfov "Neftçi" PFK ilə müqavilə bağlayıb.

### Turan Tovuz FK
Xəyal 2022-ci ilin yayında "Turan Tovuz" klubu ilə müqavilə bağlayıb.

### Milli komanda
Xəyal Azərbaycanın 21 yaşadək futbolçulardan ibarət və əsas milli komandasının heyətində çıxış edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atrium

Memarlıqda atrium (pl.: atria or atriums) bina ilə əhatə olunmuş açıq hava və ya üstü örtülmüş böyük məkandır.Atria, Qədim Roma iqamətgahlarının ümumi xüsusiyyət idi, məqsəd iç məkanı işıqla təmin etmək və havalandırmaq idi. XIX əsrin sonu və XX əsrin sonlarında hazırlanmış müasir atriumlar əsasən, bir neçə mərtəbəli olub , şüşəli dam və böyük pəncərələrə malikdir, adətən binanın əsas giriş qapılarının dərhal arxasında (foyedə) yerləşir. Osmanlı memarlığında "avlu" adlanır və osmanlı saraylarında tez-tez rast gəlinir.

## Həmçinin bax

* Memarlıq
* Antik
* Roma

## İstinadlar



## Xarici keçidlər

* Atrium haqqında
İkigöz körpüsü

**İkigöz körpüsü** — Azərbaycanda Göygöl şəhərində yerləşən körpü. Körpü XVI əsrdə tikilmişdir. Körpü Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına 4287 qeydiyyat nömrəsi ilə əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Şirürəkli Riçardln Kipri işğal etməsi

**Kiprin işğalı** — İngiltərə kralı Riçardın Üçüncü səlib yürüyüşündə Kipr səfəridir.

## Kiprə gediş
Riçard Tankreddən gəmiləri ilə aprelin 10-da yola çıxdı. 2 gün sonra gəmilər fırtınaya düşdü. Bu fırtınada 25 gəmi batdı. Sağ qalan gəmilər isə, aprelin 22-də Rodosa çatdılar. Donanma burada on gün ləngidi. Gəmilər təmir olundu. Mayın 1-də gəmilər təmir olunub Kiçik Asiya sahillərindən şərqə doğru yola salındılar. Bunu eşidən II Filip aprelin 20-də Akraya çatıb və şəhəri mühasirəyə alanlara qoşuldular. Riçardın donanması mayın 6-da Limissoya (Kipr şəhərinə) çatdı. Kipr hakimi Kiprli İsaak Riçardla müharibəyə hazırlandı.

## Kiprin işğalı
Müharibənin ilk vaxtlarında İngilislər məğlub olurdular. Amma Riçard fikrindən dönmədi və müharibəyə özü qatıldı. Müharibənin gedişatı dəyişdi. İssaakın qaçacaq yeri ardıq yox idi. İngilislər paytaxta qədər irəlirəmişdilər. Bir şəkildə İsaak Nikosiyaya qaçdı. Səhəri gün Kiprlilər Riçardın yanına gəlib təslim oldular. İyunun 1-də ada artıq tamamı ilə İngilis ağalığına keçdi. İyunun 5-də Riçard Qüdsü almaq üçün Kiprdən ayrıldı.

## İstinadlar
Denis Marandiçi

**Denis Marandiçi** () — Moldovalı futbolçu. 18 Sentyabr 1996-cı ildə Moldovada anadan olub, daha sonra Portuqaliyaya köçüb.
"Turan Tovuz" klubunda solmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir.

## Karyerası
Denis Marandiçi 4 fevral 2020-ci ildə "Slovenian PrvaLiga" -nın  "NK Celje" klubu ilə müqavilə imzalayıb. Denis Marandiçi hal-hazırda karyerasını Azərbaycan çempionatında davam etdirir. Moldovalı müdafiəçi 2023-cü ilin yanvar ayında Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən “Turan Tovuz”la müqavilə bağlayıb. Marandiçi 9 yanvar 2023-cü ildə Türkiyədə təlim-məşq toplanışında olan "Petrolul Ployeşti" ilə yoldaşlıq oyununda yeni komandasında debüt edib. O, 5-ci dəqiqədə hesabı açsa da, sonda “Petrolul Ployeşti” 3:2 hesabı ilə qalib gəlib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ülvi Baxşəliyev

**Ülvi Vaqif oğlu Baxşəliyev** () — Azərbaycan diplomatı. Azərbaycanın Moldovadakı səfiri.

## Həyatı
Ülvi Baxşəliyev 8 aprel 1972-ci ildə anadan olub. 1994-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 2005-ci ildə Sumqayıt Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat və idarəetmə fakültəsindən məzun olub.

Rus, ingilis və fars dillərini bilir.

## Karyerası
2001-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ikinci Şərq İdarəsinin attaşesi olub. 2001-2006-cı illərdə Azərbaycanın İrandakı səfirliyinin üçüncü katibi, 2006-2009-cu illərdə isə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İkinci Şərq İdarəsinin birinci katibi kimi çalışıb. 2009-2012 və 2013-2017-ci illərdə Azərbaycanın Polşadakı səfirliyinin müşaviri kimi fəaliyyət göstərib. 2012-2013-cü illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin ikinci Avropa Direktorluğunun şöbə müdiri, 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin İkinci Avropa İdarəsinin rəis müavini, 2019-2021-ci illərdə isə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 

2021-ci il iyulun 16-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə ikinci dərəcəli fövqəladə və səlahiyyətli elçi diplomatik rütbəsi verilib. Həmin tarixdə prezidentin digər sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikasının Belarus Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri  və eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Müstəqil Dövlətlər Birliyinin nizamnamə və digər orqanları yanında daimi səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edilib.

2023-cü il dekabrın 9-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Moldova Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilib.

## İstinadlar
Simonun sirki

**Simonun sirki** () — Britaniya Kral Donanmasının Donanmasının Hava Qoluna məxsus olmuş aerobatika eskadronudur.

Uçuşlar üçün 6  təyyarəsi istifadə olunurdu.

1968-ci ilin aprel ayında qurulmuşdur. Komandanın Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin başqa aerobatika eskadronu olan Qırmızı Oxların istifadə etdiyi  təyyarələrindən 5 dəfə daha ağır olan təyyarələrlə uçuşlar həyata keçirməsi bir çox insan tərəfindən yüksək qiymətləndirildi.

## İstinadlar
Aqrippina Vaqanova

**Aqrippina Yakovlevna Vaqanova** (; ) — rus balet rəqqasəsi. Aqrippina Vaqanova adına Rus Balet Akademiyası adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vircini Quyot

**Vircini Quyot** (; ) — Fransanın Aerobatik Patruluna lider təyin edilərkən tarixdə bir ilkə imza ataraq, dünyada aerobatika qrupuna komandanlıq edən ilk qadın olmuşdur.
## İstinadlar
Enriko Çekketti

**Enriko Çekketti** ( ; ) — məşhur italyan balet rəqqas və ustası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elizabet Boselli

**Elizabet Boselli** (; ) — fransız hərbi və mülki pilot idi. Fransa Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət edən ilk qadın qırıcı pilot olub və məsafə, hündürlük və sürət üzrə səkkiz dünya rekorduna sahib olub.

## İstinadlar
Sanbe Azukihara gömülü meşəsi

– Yaponiyanın Şimane prefekturasının Oda şəhərinin Sanbe rayonunda yerləşən gömülü meşə.

## Tarixi
Gömülü meşə 4000 il əvvəl Sanbe vulkanının püskürməsi nəticəsində yaranmışdır. Vulkandan çıxan lava axınları Azukihara dərəsində yerləşən meşələrin üstünü bağlamış və gömülü meşənin yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu hadisə Comon dövründə baş verdiyi üçün meşəni **Sanbe Comon gömülü meşəsi** də adlandırırlar.

Gömülü meşəyə aid ilk ağac gövdəsi 1983-cü ildə Azukihara dərəsində aparılmış çəltik plantasiyası tikintisi zamanı aşkar edilmişdir. 1998–2000-ci illərdə ərazidə geniş tədqiqat və qazıntı işləri aparılmış, nəticədə, gömülü meşəyə aid 30 ağac gövdəsi aşkarlanmışdır. Onların 80%-i yapon sidri, qalanları isə atşabalıdı, yapon zelkovası, ağ palıd və s. kimi ağaclardır. Aşkarlanmış ən böyük ağac gövdəsi 12,5 metr hündürlüyündə və 2,5 metr diametrində olan yapon sidridir.

## Muzey
Meşənin qalıqlarını sərgiləmək üçün  yaradılmışdır. Muzeydə gömülü meşədən qalan nəhəng ağac gövdələri, vulkan püskürməsinin səbəb olduğu süxur nümunələri sərgilənir. Sərgilənən bəzi ağac gövdələrinin diametri 2 metrdən çoxdur.

Muzey gömülü meşənin qalıqlarını nümayiş etdirmək məqsədilə yaradıldığı üçün sərgi zalı yerin altında yerləşir və girişi sərgi zalının tavanında qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Uozu Gömülü Meşə Muzeyi

## İstinadlar
Serj Lifar

**Serj Lifar** ( ), doğum adıyla **Sergey Mixayloviç Lifar** (; ) — Ukraynalı əsilli məşhur fransız balet rəqqas və ustası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jean Pinet

**Jean Pinet** () — fransız aviasiya mühəndisi; Keçmiş Concorde sınaq pilotu olaraq, 1969-cu ilin oktyabr ayının əvvəlində Konkordu səsdən yuxarı sürətə çxıaran ilk insan idi .

## Kitabları
* *Facing the Unexpected in Flight: Human Limitations and Interaction with Technology in the Cockpit*, 27 October 2015, CRC Press ISBN 9781498718714
* *Les hommes de Concorde: Ils ont piloté la légende*, JPO, 14 March 2019, ISBN 237301100X

## İstinadlar
Serj

**Serj** ( ) — fransız kişi adı.

*Serj Gensbur — müğənni.
*Serj Klarsfeld — vəkil.
*Serj Lifar — balet rəqqas və ustası.
*Serj Sarkisyan — siyasətçi.
*Serj Tankyan — müğənni.
Faret Taçikava

– Yaponiyanın Tokio şəhərinin qərbindəki Taçikava şəhərində yerləşən yenidənqurma layihəsi. İncəsənətə əsaslanan şəhər planlaşdırma layihələrindən biridir.

## Tarixi
1945–1977-ci illərdə Tokionun Taçikava şəhəri ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bazasına ev sahibliyi etmişdir. Aviabaza bağlandıqdan sonra bir hissəsi Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələrinin nəzarəti altına keçsə də, böyük hissəsi incəsənət layihəsi formasında yenidən qurulmuşdur.

13 oktyabr 1994-cü ildə yaradılmış Faret Taçikava Taçikava stansiyasının şimalında yerləşən bir neçə yenidənqurma layihəsindən biridir. Yaradılması ilk öncə 1992-ci ildə təklif olunmuşdur. Adındakı "fare" sözü italyan dilindən tərcümədə "yaratmaq" deməkdir. "T" hərfi isə Taçikava şəhərinin ilk hərfindən götürülmüşdür. Layihə 1994-cü ildə Yaponiya Şəhərqurma İnstitutunun Planlaşdırma və Dizayn Mükafatına layiq görülmüşdür. Layihəni ziyarət edən şəxslərə bələdçilik etmək üçün 1997-ci ildə Faret Klubu adlı könüllü qrup yaradılmışdır.

## Əsərlər
Faret Taçikavada 36 ölkədən olan 92 sənətçinin hazırladığı 109 sənət əsəri nümayiş etdirilir, bu da dünyadakı müxtəlifliyi əks etdirmə məqsədi daşıyır. Bu sənət əsərləri skamya, dirək, lampa, ventilyası və s. formalarında olub funksionaldır. Bu əsərlər alış-veriş rayonu boyunca quraşdırılmışdır. 5,9 hektarlıq ərazidə hotel, ticarət mərkəzi, kinoteatr, kitabxana və ofis binaları daxil olmaqla 11 tikili yerləşir.

Fransız sənətkar Jan-Pyer Reyno tərəfindən yaradılmış nəhəng, qırmızı rəngli gül dibçəyi "kafesi" layihənin simvolu hesab olunur. Onun yanında şüşənin içərisində qoyulmuş velosiped əsəri yerləşir. "IV Velosipedoid" adlı bu əsər Robert Rauşenberqin tərəfindən yaradılmış və yol nişanı funksiyasını yerinə yetirir. Yaxınlıqda nigeriyalı sənətçi Sandi Cek Akpan tərəfindən yaradılmış afrikalı qəbilə başçılarının heykəlləri yerləşir. Bu əsər İbibio yas adətlərindən ilhamlanaraq yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Rep-metal

**Rep-metal** — hip-hop ilə metal musiqinin birləşməsindən yaranmış musiqi janrı. Əsasən, metal musiqinin gitara rifflərini, fank metal elementlərini, rep tərzindəki vokalı və bəzən də törnteyblizmi özündə cəmləşdirir.
Pir Cavanşir kilsəsi

**Pir Cavanşir kilsəsi** ― Abidələr kompleksi Gədəbəy rayonu ərazisində yerləşmişdir. Həmin kompleksə daxil olan məbəd yaxşı yonulmuş kvadrat formalı daşlardan inşa edilmişdir.  

## Tarixi
R.B.Göyüşov dairəvi məbədlər istisna olunmaqla günbəzli məbədlərin bütün digər tiplərini VIII əsrə və ondan sonrakı dövrə aid etmişdir. 
Məbədin adı, bizim fikrimizcə, onun dövrünü dəqiqləşdirməyə müəyyən qədər kömək edə bilər. "Alban tarixi" əsərindən məlumdur ki, Albaniya hökmdarı Cavanşir ölkə ərazisində xristian məbədlərinin inşası ilə məşğul olmuşdur. Güman etmək olar ki, bəlkə də, Pir Cavanşir məbədinin adında alban hökmdarı Cavanşirin adı əks olunmuşdur. Bunu nəzərə alaraq, həmin məbədin VII əsrin ortalarında inşa edilməsi haqqında fərziyyə xarakterli mülahizə söyləmək mümkündür. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məbədin girişi memarlıq xaçının qərb qolunda yerləşmişdir. Memarlıq xaçının şimal və cənub qollarında apsidalı pastoforilər qərar tutmuşdur. Məbəd memarlıq xaçının şimal, cənub və şərq qollarında açılmış pəncərələr vasitəsilə işıqlandırılmışdır. Memarlıq xaçının şərq qolunda yerləşmiş mehrab apsidası nal formalı olub, dörd dərin taxçaya malikdir. Xarici tərəfdə divarların üzünü yarımdairəvi kiçik tağlar bəzəyir. Məbədin daxilində iri küplər divarlara qoyularaq hörülmüşdür. R.B.Göyüşovun fikrincə, bu üsulla məbədin akustikası gücləndirilmişdir.  Maraqlıdır ki, İtaliyanın Ravenna şəhərində 547-ci ildə inşa edilmiş San Vitale məbədinin günbəzi saxsı qab halqalarından qurulmuşdur. A.L.Yakobsonun fikrincə, bu üsulla məbədin günbəzi yüngülləşdirilmişdir.  Lakin saxsı günbəz akustikanı da yaxşılaşdıra bilərdi. 

## Həmçinin bax

* Gədəbəy kilsəsi
* Əskipara monastırı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Xəlilov M.C. Albaniyanın Xristian Abidələri (IV-X əsrlər). Bakı: AFPoliqraf 2011, s.341
* Геюшев Р. Б. Христианство в Кавказской Албании (по данным археологии и письменных источников). Баку: Элм 1984, c192
* Якобсон. А.Л. Закономерности в развитии средневековой архитектуры. Ленинград: Наука, 1985, с. 152
Tanacetopsis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Buduq məscidi

**Buduq kənd məscidi** və ya **Cümə məscidi** — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Buduq kəndində yerləşən məscid. XIX əsrə aiddir. Körpü Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına 4632 qeydiyyat nömrəsi ilə əlavə edilmişdir.

## İstinadlar
Məlik Xoşabə

**Məlik Xoşabə Yusif** (; ) — aysor hərbi lideri, Tyari qəbiləsinin məliki. O, Birinci Dünya müharibəsi zamanı Assuriya müstəqillik hərəkatında mühüm rol oynamışdır.

## Qalmaqal
Sonrakı həyatda Xoşabə aysorlar arasında böyük mübahisələrə səbəb olmuşdur. O, bir çoxları tərəfindən, xüsusən 1932-ci ildə yeni yaradılmış və ərəblərin dominantlıq etdiyi İraq dövlətində Assuriya muxtariyyətinin işini sarsıtmaqda bölücü fiqur kimi görünürdü.

Britaniya ordusunun zabiti Ronald Sempill Staffordun dediyinə görə, Xoşabə öz arvadını və qızını əxlaqsız hərəkətlər etdiyinə inanaraq öldürmüşdür.

## İstinadlar