Yun Bon-qil

**Yun Bon-qil** () — 1932-ci ildə Şanxayın Hongkew Parkında (indiki *Lu Xun Parkı*) bir neçə yapon görkəmli şəxsin ölümünə səbəb olan bombanı partlatmış Koreyalı müstəqillik fəalı idi. O, ölümündən sonra Koreya Respublikasının medalı ilə təltif edilib. 1962-ci ildə Cənubi Koreya hökumətinin Milli Fondu tərəfindən xidmətinə görə ordenlə təltif edilib.

Yun Bon-qil abidələri Cənubi Koreyada (Seul), Çində (Şanxay), Yaponiyada (Kanazava) ucaldılıb.

## Həyatı
Yun Bon-qil 1908-ci ilin iyununda Koreya İmperiyası illərində Yesan mahalında anadan olub. 1918-ci ildə Deoksan İbtidai məktəbinə daxil oldu, lakin müstəmləkəçilik təhsilini rədd edərək növbəti il ​​məktəbi tərk etdi. O, həmçinin Ochi Seosukda (Koreya və Çin dillərini öyrədən kənd məktəbi) oxuyub. Koreya 1905-ci ildə Yaponiya imperiyasının daxili altına alındığında, Yun problemli bir ölkədə böyüdü. 1910-cu ildə Koreyanın ilhaqı ilə yerli müqavimət əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Bu, 1919-cu ildə Yaponiya hakimiyyəti tərəfindən aqressiv şəkildə əzilən 1 Mart Hərəkatı ilə yekunlaşdı (Yüzlərlə etirazçı Yapon polis qüvvələri və ordusu tərəfindən qətlə yetirildi). Sonrakı amansız repressiya bir çox fəalın Çinə qaçmasına səbəb oldu. 1921-ci ildə Yun riyaziyyatı öyrənməyə başladı.

1926-cı ildə Yun müstəqillik fəalı oldu və kənd icmalarından olan insanların bu mövzularda maarifləndirilməsinə kömək etmək üçün məmləkətində axşam dərslərinə başladı. 20 yaşında mütaliə klubu yaratdı və müxtəlif kitabçalar nəşr etdi.
1928-ci ildə "Fermerlərin maarifləndirilməsi və mütaliə cəmiyyətləri" kimi tanınan bir neçə kənd ictimai hərəkatında iştirak etdi. Yun "Fermerler oxuyur" adlı dərslik yazıb. Kənd yerlərində məktəbə gedə bilməyən kasıb gənclərə savad öyrətmək üçün axşam dərslərində bu dərslikdən istifadə olunurdu. O, həmçinin əkinçilik kəndlərinin dirçəlişini təşviq etmək üçün "Dirçəliş" adlı qrup yaradıb. O, "Dovşan və tülkü" adlı kitabını nümayiş etdirdiyi, çox sayda iştirakçı olan kənd mədəniyyət festivalını uğurla təşkil etdikdən sonra Koreyadakı Yapon Gizli polisi Tokubetsu Kotō Keisatsunun diqqətini çəkdi. Bu, Yaponiya İmperiyasını təhdid edə bilərdi.
Nəzarətə baxmayaraq, Yun fəaliyyətini davam etdirdi və Fermerlər Assosiasiyasının sədri təyin edildi. O, fermerlərin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün Suam İdman Şurası vasitəsilə irəli çəkildi, həmçinin kəndlərin inkişafı və milli müstəqillik ruhunun olması üçün sağlam ağıl və bədənə sahib olmaqla əldə edilə biləcəyinə inandığı üçün kənd idman klublarını qurdu. 1930-cu illərdə Yun ciddi şəkildə müstəqillik hərəkatına girməyə qərar verdi və Mançuriyaya köçdü. Əvvəlcə müstəqil orduya çevrilməyə çalışdı, lakin o zaman Mancuriyanın müstəqillik qüvvələri bir neçə qola ayrıldı və durğunluq dövrü yaşandı. Buna cavab olaraq Yun Koreya Respublikasının Müvəqqəti Hökumətinin yerləşdiyi Şanxaya getdi.

## Çin
Qısa müddət həbsdə saxlanıldıqdan sonra Yun Mançuriyaya qaçdı. Geridə qoyub getdiyi məktubda "*Vətən üçün ölməli və böyük bir iş edəcək olduğuma inanaraq evə diri qayıtmayacağam*" yazmışdı. Çində o, Koreya müstəqillik hərəkatının həmkarları Kim Tae-Sik və Han İl-jin ilə görüşdü.
Yalnız birbaşa Koreya Respublikasının Müvəqqəti Hökumətinə getdiyi təqdirdə uğurlu bir müstəqillik hərəkatı üçün təkan verə biləcəyini düşünən Yun Şanxaya yollandı. O, Liaodong yarımadasının cənubundakı Şandun əyalətinin Qingdao şəhərinə tək səyahət etdi və burada koreyalı iş adamı Park Jinin idarə etdiyi fabrikdə pula qənaət etmək üçün bir müddət çalışdı. 1931-ci ilin avqustunda o, nəhayət Şanxaya gəldi və An Jung-Geunun Fransız məhəlləsindəki evində qaldı. Yun həmçinin Şanxay İngilis Məktəbində ingilis dilini də öyrənib. O, Koreyanın müstəqilliyi üçün çalışacağına söz verən mühacirətdə olan Koreya hökumətinin lideri Kim Quya (1876–1976) baş çəkdi.

## Honq Kew Parkının bombalanması

29 aprel 1932-ci ildə Yapon İmperator Ordusu (IJA) tərəfindən Şanxaydakı Hongkew Parkında İmperator Hirohitonun ad günü şərəfinə təşkil edilən şənlikdə Yun su şüşəsi kimi maskalanmış bomba aldı (müasir xəbərlərdə Yun qumbara atdığı bildirilir)amma onun hadisə yerində öldürüldüyünü də deyirlər). Bomba Şanxaydakı Yapon naziri *Kawabata Sadajin*i (河端貞次) öldürdü və 26 may 1932-ci ildə aldığı xəsarətlərdən general *Yoşinori Şirakavan*ı da öldü . Ağır yaralananlar arasında Yaponiya İmperator Ordusunun 9-cu diviziyasının komandiri general-leytenant *Kenkiçi Ueda* və hər iki ayağını itirmiş Yaponiyanın Şanxaydakı səfiri *Mamoru Şigemitsu* və bir gözünü itirmiş İJN admiralı *Kichisaburo Nomura* da var idi. Yaponiyanın Şanxaydakı baş konsulu *Kuramatsu Murai* (村井倉松) başından və bədənindən ağır yaralandı.

Yun daha sonra zibil qutusunda gizlədilən ikinci bombanı partlatmaqla özünü öldürməyə də çalışıb. Lakin bomba partlamadı və hadisə yerində həbs olundu. Bu barədə The Illustrated London News məlumat yayıb:
Gənclər irəli addım ataraq, podiumun qarşısına silindr qoyaraq, sonra isə geriyə gedən zaman Yaponiyanın Dövlət Himni səsləndirilirdi. Tezliklə bir partlayış oldu, lakin o qədər az diqqət çəkdi ki, musiqi çalmağa davam etdi. […] digərləri yaralı və qan içində yerə yıxılarkən, əsgərlər gənci tutub döydülər. Daha sonra kürsü yaxınlığında eyni modeldən başqa bir bomba partlamamış vəziyyətdə tapıldı".
O, mayın 25-də Şanxayda Yaponiya hərbi məhkəməsi tərəfindən hökm çıxarıldıqdan sonra noyabrın 18-də Osaka həbsxanasına köçürülüb. Daha sonra İJA-nın 9-cu Diviziyasının qərargahı olan Kanazava, Ishikawa şəhərinə köçürüldü. Yun dekabrın 19-da güllələnərək edam edildi. Onun cəsədi Kanazavadakı Nodayama qəbiristanlığında dəfn edilib.
Çin Respublikasının o zamankı prezidenti, *Kuomintang Çan Kay-şek* Yun-un hərəkətlərini yüksək qiymətləndirdi və qeyd etdi ki, o, "on minlərlə Çin əsgərinin edə bilmədiyi bir işə nail olmuş gənc Koreyalı vətənpərvərdir" Bununla belə, Cənubi Koreyanın gələcək prezidenti Sinqman Rhi bu hadisəni və Kim Koonun öldürülməsi strategiyasını müstəqillik əldə etmək yolu kimi qəbul etmədi, çünki yaponlar Koreyadakı repressiyalarına haqq qazandırmaq üçün bu cür hücumlardan istifadə edə bilərdilər.

## İrs

### Dəfn və şərəf
 

1946-cı ilin mayında Yaponiyadakı koreyalı sakinlər Yun-un qalıqlarını Nodayama qəbiristanlığından çıxardılar. Seula aparıldıqdan sonra Koreyalı dəfn edildi və Koreya Milli Qəbiristanlığında yenidən dəfn edildi.

1962-ci il martın 1-də Cənubi Koreya hökuməti onu ölümündən sonra Koreya Respublikasının Milli Fonda etdiyi xidmətə görə orden ilə təltif etdi (ən yüksək mükafat).

27 mart 1968-ci ildə Tayvanda sürgündə olan Çin Respublikasının prezidenti Çan Kay-şek Yun-un bioqrafının xahişi ilə Yun-un hərəkətini alqışlamaq üçün nəsr yazdı, lakin bu, 18 dekabr 2013-cü ilə qədər görünmədi.

## Abidələr
Yun Bong-Gil Memorial Hall onun ölümünün 55-ci ildönümünü qeyd etmək üçün tikilmişdir. Yangjae Vətəndaş Meşəsi Yangjaedong, Seocho-gu, Seul-də yerləşir. Yangjae Vətəndaş Meşəsisinin orta adı ləqəbindən irəli gələn 'Maeheon'dur.

Bombanın baş verdiyi Şanxaydakı Lu Xun parkında Plum Pavilion adlı xatirə zalı da var.

Yapon İmperator Ordusu tərəfindən edam edilən Yun Bong-Gilin dəfn edildiyi Yaponiyanın Kanazava əyalətinin İşikava şəhərində abidə ucaldılıb.

## Müasir yenidən qiymətləndirmə
Yun-un 1932-ci ildə Cənubi Koreyada törətdiyi partlayışın müasir kontekstdə terror hesab edilib-edilməməsi bu gün müzakirə ediləcək həssas mövzudur. 2007-ci ildə London Universitetinin SOAS-dan qonaq olan isveçli alim Anders Karlsson Koreya tarixinə dair mühazirəsində Yun Bong-Gil və Kim Qu-nu terrorçularla müqayisə etdi. Onun yazısı JoongAng Ilbo qəzetinin sərt tənqidinə səbəb olub. Müsahibə JoongAng Ilbo, Prof. Jeong Byeong-jun Karlssonun "Qərb baxışı" kimi tərifini rədd etdi. O, daha sonra izah etdi ki, məqsədi "terrorizmin" təsirlərinin ötən əsrdə necə dəyişdiyini" vurğulamaqdır. 2013-cü ildə Britaniya tarixçisi və Avstraliya Milli Universitetinin professoru Tessa Morris-Suzuki Karlssonun izahı ilə razılaşdı və akademik məqaləsində yazırdı: *Yoo açıq-aşkar terrorçu idi*."
Digər tərəfdən, 29 aprel 2002-ci ildə Şanxayda keçirilən "Yun Bong-Gil və Lee Bong-chang-ın Vətənpərvərlik Aktlarının 70-ci ildönümünü qeyd edən Beynəlxalq Tədqiqat Konfransı"nda iştirak edən bəzi alimlər qeyd etdilər ki, Yun-un vətənpərvərlik hərəkətləri arasında fərqlər var idi(Mülki insanları hədəf alan müasir terrorizmdən). Yun yalnız tədbirdə iştirak edən yüksək rütbəli yapon hərbi və siyasi rəsmilərinə hücum edib və bombardmandan başqa heç bir mülki şəxs zərər çəkməyib. Mülki insanları qorumaq üçün Yun bütün diplomatların hadisə yerini tərk etməsini gözlədi.

## Populyar mədəniyyətdə
Yun 2019-cu ildə "Different Dreams" televiziya dramında Li Kang-min tərəfindən canlandırılır.

## Həmçinin bax

## İstinadlar