Biznes Model Kanvası

**Biznes Model Kanvası** () — yeni biznes modelləri (business models) hazırlamaq və mövcud modelləri sənədləşdirmək üçün istifadə olunan strateji idarəetmə () alətidir.
Bu model müəssisənin və ya məhsulun dəyər təklifi (value proposition), infrastruktur, müştərilər və maliyyə kimi əsas elementlərini təsvir edən vizual diaqram təqdim edir.
Bu yanaşma müəssisələrə öz fəaliyyətlərini uyğunlaşdırmağa və potensial strateji kompromisləri (strategic trade-offs) vizuallaşdırmağa kömək edir.

Biznes Model Kanvası anlayışının əsasını təşkil edən doqquz “tikinti bloku” (nine building blocks) 2005-ci ildə Aleksandr Ostervalder () tərəfindən təklif edilmişdir.
Bu konsepsiya onun doktorluq işi əsasında formalaşmışdır; həmin iş İv Pinyör () tərəfindən rəhbərlik edilən biznes model ontologiyası (business model ontology) mövzusuna həsr olunmuşdur.

Ostervalderin 2008-ci ildən etibarən yayımladığı işlərdən sonra müəlliflər Dəyər Təklifi Kanvası () və Mədəniyyət Xəritəsi () kimi əlaqəli vasitələr də hazırlamış, həmçinin müxtəlif sahələrə uyğunlaşdırılmış yeni kanvas növləri yaradılmışdır.

## Təsviri
Biznesin formal təsviri onun fəaliyyətinin əsas tikinti bloklarını () formalaşdırır. Müxtəlif biznes modelləşdirmə yanaşmaları mövcuddur, lakin Ostervalderin 2004-cü il doktorluq dissertasiyası və 2010-cu ildə həmmüəllifi olduğu kitab bu müxtəlif yanaşmaları birləşdirən vahid istinad modeli (single reference model) təklif edir.

Onun hazırladığı biznes model dizayn şablonu (business model design template) sayəsində müəssisələr öz fəaliyyət modellərini asanlıqla təsvir edə bilirlər. Ostervalderin Biznes Model Kanvası doqquz əsas blokdan ibarətdir:
Müştəri seqmentləri (), Dəyər təklifləri (), Kanallar (channels), Müştəri münasibətləri (), Gəlir axınları (revenue streams), Əsas resurslar (key resources), Əsas fəaliyyətlər (key activities), Əsas tərəfdaşlıqlar () və Xərc strukturu (cost structure).

* *İnfrastruktur *
** Əsas fəaliyyətlər (Key activities): Müəssisənin dəyər təklifini (value proposition) həyata keçirməsi üçün ən vacib fəaliyyətlərdir. Məsələn, “Bic” qələm istehsalçısı üçün bu, xərcləri azaltmaq məqsədilə səmərəli təchizat zənciri qurmaq ola bilər.
** Əsas resurslar (Key resources): Müştəriyə dəyər yaratmaq üçün tələb olunan resurslardır. Bunlar insan, maliyyə, fiziki və intellektual aktivlər ola bilər.
** Əsas tərəfdaşlıq şəbəkəsi (Partner network): Əməliyyatları optimallaşdırmaq və riskləri azaltmaq üçün təşkilatlar çox vaxt alıcı-satıcı münasibətləri qururlar. Bu əməkdaşlıqlara həmçinin birgə müəssisələr (joint ventures) və strateji ittifaqlar (strategic alliances) daxildir.
* *Təklif *
**Dəyər təklifi (Value proposition): Müəssisənin müştərilərinin ehtiyaclarını ödəmək üçün təqdim etdiyi məhsul və xidmətlərin məcmusudur.
Ostervalderə görə, dəyər təklifi şirkəti rəqiblərindən fərqləndirən əsas amildir. Dəyər təklifi müxtəlif elementlər vasitəsilə yaradıla bilər: yenilik, performans, fərdiləşdirmə, dizayn, marka, qiymət, riskin azaldılması, əlçatanlıq və rahatlıq.
***Dəyər təklifləri iki tipə bölünür:
****Kəmiyyət (Quantitative): qiymət və səmərəlilik,
****Keyfiyyət (Qualitative): müştəri təcrübəsi və nəticə.

;Müştərilər 

Müştəri seqmentləri (Customer segments): Effektiv biznes modeli qurmaq üçün müəssisə xidmət göstərmək istədiyi müştəri qruplarını müəyyən etməlidir.Müştərilər fərqli ehtiyaclarına və xüsusiyyətlərinə görə seqmentləşdirilə bilər.

Əsas növlər:
* Kütləvi bazar (Mass market): spesifik seqmentləşmə yoxdur (məs., avtomobil sənayesi).
* Niş bazar (Niche market): ixtisaslaşmış ehtiyaclara əsaslanır (məs., Rolex).
* Seqmentləşdirilmiş bazar (Segmented): mövcud seqmentlər daxilində əlavə fərqləndirmə aparılır (məs., yaş, gəlir, cins).
* Müxtəlifləşdirilmiş bazar (Diversified): müxtəlif ehtiyaclara malik fərqli müştəri qruplarına xidmət göstərilir.
* Çox tərəfli platforma (Multi-sided platform): bir-birindən asılı müştəri seqmentləri arasında qarşılıqlı xidmət (məs., kredit kart şirkətləri).
* Kanallar (Channels): Şirkət öz dəyər təklifini (value proposition) müştərilərə hansı yollarla çatdıracağını müəyyənləşdirir.
* Kanallar öz satış məntəqələri, tərəfdaş distribyutorlar və ya hər ikisinin birləşməsi vasitəsilə ola bilər.
* Müştəri münasibətləri (Customer relationships): Şirkət müştərilərlə necə əlaqə qurmaq istədiyini müəyyənləşdirir.
* Buraya yeni müştərilərin cəlbi, mövcud müştərilərin saxlanılması və gəlirin artırılması daxildir.

Əsas formalar:

* Fərdi yardım (Personal assistance)
* Xüsusi fərdi yardım (Dedicated personal assistance)
* Özünəxidmət (Self-service)
* Avtomatlaşdırılmış xidmətlər (Automated services)
* İcma (Communities)
* Birgə yaradılma (Co-creation)

## İstinadlar