open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dadaizm

**Dadaizm** (; dada – mənasız ahəngdarlıq) – Qərbi Avropa ədəbiyyatı və rəssamlığında modernist cərəyan. Birinci Dünya müharibəsi illərində İsveçrədə yaranmış, Fransa və Almaniyada geniş yayılmışdı. Dadaistlər burjua ədəbiyyatı və incəsənətinə qarşı çıxsalar da, alogizmi (fikir və forma pərakəndəliyinin yaradıcılıq prosesində əsas götürülməsi) əsas sayır, ideyalılığı, obrazlılığı inkar edirdilər.

T. Tsara, R. Gülzenbek, Q. Alp dadaistlərin ən görkəmli nümayəndələridir. XX əsrin 20-ci illərində dadaistlər başqa dekadent cərəyanlara qoşulmağa başladılar. J. Qross və C. Hartfild bu qəbildən olan dadaistlərdən idilər.

## İstinadlar
Ekzistensializm

**Ekzistensializm** ( — mövcudluq, varlıq) — insanın mövcudluğu problemini araşdıran və subyektiv təfəkkür, hiss və hərəkət təcrübəsinə əsaslanan fəlsəfi araşdırma formasıdır. Məsələn, bir ekzistensialistin fikrincə, fərdin başlanğıc nöqtəsi "ekzistensial narahatlıq", zahirən mənasız və ya absurd bir dünya qarşısında qorxu, oriyentasiya, çaşqınlıq və ya narahatlıq kimi adlandırılır.

## İstinadlar
İmpressionizm

**İmpressionizm** ( — təəssürat) — XIX əsrin 60-70-ci illərində Fransada təşəkkül tapmış incəsənət cərəyanı. Ədəbiyyatda impressionizm geniş mənada XIX əsrin son rübündə yaranmış, müxtəlif əqidə və yaradıcılıq metoduna malik yazıçıları birləşdirən üslub, məhdud mənada isə XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində dekadentliyə meyil göstərən cərəyandır. Azərbaycnada impressionizmin banisi Səttar Bəhlulzadədir.

Dəqiq düşünülmüş formanın olmaması, ani təəssüratların ötəri, lakin daxili vəhdət və əlaqədə verilməsi impressionist üslubun səciyyəvi cəhətləridir. Təhkiyənin ilk təəssürat, təsadüfi detallar üzərində qurulmasına baxmayaraq, o, özünün "dolayı" həqiqəti ilə bu və ya digər hekayətə qeyri-adi parlaqlıq verir. 
 
Cərəyanın K.Hamsun, M.Prust, O.Vayld, G.Bar kimi görkəmli nümayəndələri var. Ədəbiyyatda impressionizm metodu XX əsrin ortalarında aradan çıxmışdır.
İncəsənət

**İncəsənət** — insan hisslərinin təsvir edən vasitədir. Həmçinin istənilən fəaliyyət sahəsində insanın göstərdiyi yüksək bacarıq, məharət də nəzərdə tutulur.

İncəsənət mədəniyyətin tərkib hissəsi olan ictimai şüur növüdür. Bəşəriyyətin mənəvi mədəniyyətinin tərkib hissəsidir və praktik mənəvi qavramanın spesifik növüdür. Gerçəkliyin bədii əksi kimi görmə obrazlarında (təsviri incəsənət, memarlıq), səs obrazlarında (musiqi), sözdə (ədəbiyyat), həmçinin incəsənətin müəyyən növlərində sintez ilə (teatr, kino) müəyyən olunur.

İncəsənət dinləyici və ya tamaşaçıya informasiyanın qrafika, musiqi, rəqs və ya da bunların bir neçəsinin toplumundan ibarət olan teatr, balet, kinematoqrafiya ilə verilmə ustalığıdır. İncəsənət insanın mədəni fəaliyyətinə aid olduğundan onun kökü insanlar arasında kommunikasiya yarandığı dövrlərə gedib çıxır. Sonralar inkişaf nəticəsində o sərbəst mədəni-estetik prosesə çevrilərək öz sırf dillə bağlı mahiyyətindən kənara çıxır.

Nəyin incəsənət adlandırılması bu və ya digər cəmiyyətin inkişafı dövründə malik olduğu estetik norma və dəyərləndirmə dərəcəsindən asılıdır.

## İncəsənətin növləri
İncəsənətin növləri məqsədəuyğun şəkildə təsnifləşdirilmişdir. İncəsənətin bir neçə növləri onun maddi ehtiyaclarını təmin edir (sənətin bütün növləri, tibb, əkinçilik, mədəniyyət, gimnastika). Bədii incəsənət isə asudə vaxt üçündür (musiqi, rəqs, poeziya). İncəsənətin bəzi növləri isə xüsusi bədii utilitar vəzifələri ilə bağlıdır. İncəsənət əsərlərinin yaradıcıları rəssamlar kimi tədricən üzə çıxmışlar. Əvvəl onların fəaliyyəti müxtəlif əşyaların istehsalçılarının əməyindən seçilmirdi. Məsələn: gildən hazırlanan qab vacib təsərrüfat əşyalarından biri idi və yarandığı gündən o sənət əsərinə dönərək, gözəllik təsəvvürü yaradır. İncəsənətin əsas növləri rəngkarlıq, qrafika, heykəltaraşlıq, memarlıqdır.

Hər bir xalqın öz mədəniyyəti, öz ayin sistemi var. Onlar ritual məbəd incəsənətinə və yaxud dünyəvi dinlər yaranandan sonra dini incəsənətə çevrilirlər. İncəsənət əsərinin yaranması xüsusi prosesdir, onun yaradıcısı estetik qanunları bilməli, bədii vasitəyə və texniki üsullara yiyələnməlidir. Bütün əsərlər biri-birindən seçilirlər, çünki yaradıcı öz fantaziyasına tabe olur, amma incəsənət əsərinin yaranması yaradıcılıq prosesidir, o müəyyən vaxtın qanunlarında və təsəvvürlərində yaranır. Ona görə incəsənət eststik funksiyalardan başqa tərbiyəedici, maarifləndirici, dərkedici funksiyasını daşıyır.

## Filmoqrafiya
# Azərbaycan incəsənəti (film, 1934)
# Azərbaycan incəsənəti (film, 1970)
# Azərbaycan incəsənəti (film, 1988)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
* Fotoqrafiya
* Yaradıcılıq
* Azərbaycan memarlığı
* Azərbaycan xalçaları
* Azərbaycan miniatürləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* *Samirə Mir-Bağırzadə.* İncəsənət tarixi (dərslik). Bakı: 2012.
* *Rasim Əfəndi*. Azərbaycan incəsənəti. Bakı: Şərq-Qərb, 2007.
* *[[Ziyadxan Əliyev (sənətşünas)|Ziyadxan Əliyev]], Aslan Xəlilov*. Azərbaycan incəsənəti: '''I cild''' (uşaqlar üçün ensiklopedik məlumat kitabı). Bakı, 2010.
Ekspressionizm

**Ekspressionizm** ( – ifadə) — XX əsrin əvvəllərində Avropa ədəbiyyatı və incəsənətində ədəbi cərəyan. Xırda burjua təbəqələrinin insan həyatını və onun mənəvi aləmini eybəcərləşdirən ictimai ədalətsizliyə, müharibəyə qarşı anarxist-fərdiyyətçi etirazının ifadəsi kimi meydana gəlmiş, Birinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniya və Avstriyada xüsusilə geniş yayılmışdı.

Subyektiv idealizm-ə saslanan ekspressionizm nümayəndələri sənətkarın fərdi aləminin ifadəsini obyektiv varlığın real təsvirinə qarşı qoyurdular. Bu isə xarici aləmin, obrazların təhrif olunmasına, bədii forma eybəcərliyinə gətirib çıxarırdı.

Poeziyada ekspressionizm (İ. Bexer, F. Varfel) mücərrəd obrazlar, sözlərin bəzən mənaca mahiyyətini itirməsi, dilin ifadəliliyinə həddindən artıq aludəçiliklə xarakterizə olunur. Nəsrdə (məs. Frans Kafkanın roman və hekayələri) əsasən ağlasığmaz təsvirlər, məntiqi əlaqəsi olmayan, yuxunu xatırladan hadisələrin təsviri əsas yer tutur.

Cərəyan məşhur dramaturqlar V. Hazenklever, G. Kayzer, K. Şternheym, E. Toller və b.-nın yaradıcılığına böyük təsir göstərmişdir.

## Azərbaycanda ekspressionizm
Qobustan sal qayaları üzərində yallı tutanların ilk baxışda bəsit, sxematik görünən təsvirlərini araşdıranda məlum olur ki, sənətkar rəqqasların qol-qıçlarını hədsiz dərəcə uzatmaqla onların ildırım sürətli hərəkətini təcəssüm etməyə nail olmuşdur. Burada biz ilkin ekspressionizm əlamətlərini görürük.

## Xarici keçidlər
* ''Asif Hacılı'' Ekspressionizm poeziyada

## Həmçinin bax
* Abstrakt ekspressionizm
Pendir

**Pendir** — südün mayalanması ilə əldə olunan yüksək kalorili qida məhsuludur. Adətən ağ və açıq-sarı rəngdə, deşikli və ya deşiksiz olur.

Pendirin tərkibində zülal (25%-ə qədər), yağ (60%-ə qədər) və mineral maddələr (3,5 %-ə qədər) vardır. Pendirin tərkibində olan zülallar insan orqanizimində südə nisbətən daha yaxşı həzm olunurlar. Pendirdə olan ekstraktlar dəmirin həzminə və yaxşı iştahın yaranmasına şərait yaradır. Onun təşkilediciləri orqanizm tərəfindən tam həzm olunur. Pendirdə A, D, E, B1, B2, PP, C və başqa vitaminlər mövcuddurlar. Yağın tərkibindən asılı olaraq 100 q pendirdə enerji ehtiyatı 200-400 kkal arasındadır. Pendirə həm də südə olan elementlərin konsentratı kimi baxmaq olar: buraya zülallar, yağlar, mineral maddələr, kalsium, fosfor da daxildir.

Pendirin hazırlanmasında istifadə edilən südün tərkibi (qoyun, keçi, inək), istehsal prosesi (temperatur, ölçü), əlavə olunan dadvericilər, bakteriyalar, kiflər, sonrakı emalı (barlanma, duzda saxlama) və yetişmə vaxtından asılı olaraq dadına və kondinsesninə görə müxtəlif pendir növləri əldə edilir.

Pendirlər bərk, yarımbərk, yumşaq, toz və krem şəklində olurlar.

## Məşhur pendir növləri
* Bakşyteyn
* Bri
* Brınza
* Çeçil pendir
* Quda
* Qorqonsola
* Dor blyu
* Kamamber
* Limburqer
* Maazdam
* Motsarella
* Parmezan
* Rokfor
* Rus
* Sulquni
* Tilziter
* Kəsmik
* Feta
* Filadelfiya
* Çedder
* Çeçil
* İsveç pendiri
* Edamer
* Emmental
* Motal
* Liqvan
Çino Moreno

**Kamillo "Çino" Vonq Moreno** () — ABŞ musiqiçisi. Deftones metal qrupunun müğənnisi və mahnı yazarıdır. O, həmçinin digər layihələri, Team Sleep, Crosses və Palms-ın üzvüdür. 

## Şəxsi həyatı
Moreno Kaliforniyanın Sakramento şəhərində anadan olub. Beş uşaqdan ikincisidir. Anası meksikalı və çinli əsilli, atası isə meksikalıdır. Onun ləqəbi "Çino" ispanca çinli deməkdir və o, meksikalıdan çox asiyalıya oxşadığı üçün ona bu ləqəbi veriblər.

## İstinadlar
Team Sleep

1994-cü İldə qurulmuşdur. Qrup üzvləri Çino Moreno (Deftones'un vokalı, gitara), Todd Wilkinson (gitara), Dj Crook, Zach Hill (Baraban) və Rick Verrett (bass). **Team Sleep** ilk olaraq Çino Moreno və Todd Wilkinson tərəfindən qurulmuşdur və daha sonra sırasıyla DJ Crook, Zach Hill və Rick Verrett qatılmışdır.

## Diskoqrafiya

**Team Sleep - [[2005]]**

**Soundtreklər**
# "Ataraxia" – 3:17
# "Ever (Foreign Flag)" – 2:51
# "Your Skull Is Red" – 3:41
# "Princeton Review" – 5:09
# "Blvd. Nights" – 3:08
# "Delorian" – 1:34
# "Our Ride to the Rectory" – 4:40
# "Tomb of Liegia" – 4:56
# "Elizabeth" – 3:47
# "Staring at the Queen" – 3:05
# "Ever Since WWI" – 3:30
# "King Diamond" – 3:45
# "Live from the Stage" – 5:29
# "Paris Arm" – 1:43
# "11/11" – 3:18

thumb|left|160px|Team Sleep-2005

## Xarici keçidlər
*Rəsmi sayt 
*Rəsmi sayt
*Team Sleep MySpace
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı

**Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı** — Səhiyyə təşkilatlarının beynəlxalq əlaqələrini təmin edən, dünya əhalisinin sağlamlığı ilə əlaqədar problemlərin həllinə çalışan BMT-nin ixtisaslaşmış qurumlarından biri.

1946-cı ildə Nyu-Yorkda keçirilən beynəlxalq səhiyyə konfransında yaradılmışdır. 7 aprel 1948-ci ildə təşkilatın nizamnaməsi qüvvəyə minminmişdir (həmim gün Ümumdünya Sağlamlıq Günü kimi qeyd olunur). Təşkilatın mənzil-qərargahı Cenevrədə yerləşir.

Üzv dövlətlərin sayı 190-dır. ÜST-nın əsas məqsədi "bütün dünyanı yüksək sağlamlıq həddinə çatdırmaqdır". ÜST-nın ali orqanı bütün üzv dövlətlərin iştirak etdiyi Ümumdünya Səhiyyə Assambleyasıdır. O, hər il çağırılır. Assembleya təşkilatın ümumi siyasətini, fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirir, səhiyyə sahəsində proqramlar hazırlayır, İcraiyyə Şurasının və Baş direktorun hesabatlarını dinləyir, ÜST-nın büdcəsini müzakirə və qəbul edir.

Assambleyalararası dövrdə ÜST-nın fəaliyyətini Assambleya tərəfindən üç il müdətinə seçilən və 31 dövləti təmsil edən İcraiyyə Şurası həyata keçirir. İcraiyyə Şurası Assembleyanın qərarlarını həyata keçirir, onun gündəliyini hazırlayır, komitələr yaradır, fövqəladə xarakterli tədbirlər görür. ÜST-nın inzibati orqanı başda Baş direktor olmaqla, Katiblikdir.

Katiblik İcraiyyə Şurasına tabedir və onun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir. ÜST-nın nəzdində altı regional təşkilat fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının rəsmi saytı (ingilis, rus, fransız, ispan, ərəb, çin dillərində)
Vikimaniya

**Vikimaniya** () — Vikimedia Fondunun hər il təşkil etdiyi beynəlxalq konfrans. Konfrans elmi xarakter daşımaqla yanaşı, viki iştirakçılarının görüşməsinə və fikir mübadiləsi aparmasına şərait yaradır. Vikimaniyada Vikimedia Fondunun müxtəlif layihələrində iştirak edən istifadəçilər toplaşırlar. Burada onlar məruzələrlə çıxış edir, müxtəlif layihələr barədə təqdimatlar göstərir, yeni ideyalar təklif edirlər. Vikimaniya vikimediyaçılara müxtəlif sahələrə aid məsələləri geniş şəkildə müzakirə etmək imkanı verir. Bu məsələlərə azad və açıq mənbəli proqram təminatından başlayaraq, biliyin və vikilayihələrin bütün dünyaya yayılmasına qədər təşəbbüslər aiddir.

Vikipediya üzrə keçirilən konfransların əsas məqsədi – Vikipediya əhalisini görüşdürmək, onların bir-birlərinin Vikipediyadakı gələcək planları haqqında informasiya əldə etməyə şərait yaratmaqdır. Konfransda vikimediyaçılarla yanaşı, viki layihələrində iştirak etməyən şəxslər də çıxış edə bilərlər.

## Baş tutmuş tədbirlər
#"Wikimania 2005" — 5–7 avqustda Almaniyanın Frankfurt şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 380).
#"Wikimania 2006" — 4–6 avqustda Massaçusets ştatında, Kembricdə keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 400).
#"Wikimania 2007" — 3–5 avqustda Tayvanda keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 440).
#"Wikimania 2008" — 17–19 iyulda Misirdə, İsgəndəriyyə kitabxanasında keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 650).
#"Wikimania 2009" — 26–28 avqustda Argentinanın Buenos-Ayres şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 559).
#"Wikimania 2010" — 9–11 iyulda Polşanın Qdansk şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 500).
#"Wikimania 2011" — 4–7 avqustda İsrailin Hayfa şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 720).
#"Wikimania 2012" — 12–15 iyulda ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 1,400).
#"Wikimania 2013" — 7–11 avqustda Çinin Honkonq şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 700).
#"Wikimania 2014" — 6–10 avqustda Böyük Britaniyanın London şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 1,762).
#"Wikimania 2015" — 15–19 iyulda Meksikanın Mexiko şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 800).
#"Wikimania 2016" — 21–28 iyunda İtaliyanın Ezino-Lario kəndində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 1,200).
#"Wikimania 2017" — 9–13 avqustda Kanadanın Monreal şəhərində keçirilmişdir (iştirakçı sayı: 1,000).
#"Wikimania 2018" — 18–22 iyulda Cənubi Afrikanın Keyptaun şəhərində keçirilib.
#"Wikimania 2019" — 14–18 avqustda İsveçin Stokholm şəhərində keçirilib (iştirakçı sayı: 800).

## Həmçinin bax
* Vikipediya əhalisi
Kondensator (elektrik)

**Kondensator** müxtəlif elektron qurğularında lazım olan elektrik yüklərini və uyğun enerji tutumlarının əldə edilməsi üçün tətbiq olunan qurğudur. Kondensator passiv elektron qurğusudur. Adətən o lövhə şəklində olan iki elektroddan və onların arasında qalınlığı elektroda nisbətən kiçik olan dielektrikdən ibarətdir.
  
Boş olan kondensatorun elektrik şəbəkəsinə qoşduqda elektrodun biri müsbət, digəri isə mənfi yüklənir. Kondensator şəbəkədən ayrıldıqda elektrik yükü qalır. Onu başqa cərəyansız naqilə birləşdirdikdə isə kondensator boşalır. Yaddaşda olan yükün miqdarı elektrodlar arasındakı gərginliklə mütənasibdir. Bu mütənasiblik sabiti kondensatorun tutumu adlanır. Güc artdıqca kondensator daha çox elektrik yükü saxlaya bilir.

:: Q = C \cdot U

düsturu ilə bu asılılıq təsvir olunur, burada Q elektrik yükü, C kondensatorun tutumu, U isə gərginlikdir.

## Birləşdirilməsi
Kondensatorlar elektrik dövrəsinə ardıcıl və paralel olaraq birləşdirilir.

* ardıcıl birləşdirilmə zamanı q=const olur, yəni yük sabit qalır, U=U_1+U_2 olur. Kondensatorların tutumu:

:: {1 \over C_a}={1 \over C_1}+{1 \over C_2}
::{1 \over C_a}={C_1+C_2 \over C_1\cdot C_2}
::C_a={C_1\cdot C_2 \over C_1+C_2}

Yəni ümumi tutumun tərs qiyməti verilən tutumların tərs qiymətləri cəminə bərabərdir. Əgər hər birinin elektrik tutumu C olan n sayda kondensator ardıcıl birləşərsə ümumi tutum:

:: C_a={C \over n} olar.

* paralel birləşmə zamanı U=const yani gərginlik sabit qalır, q=q_1+q_2 olur. Kondensatorların dövrəyə paralel qoşulması zamanı ümumi tutum:

:: C_p=C_1+C_2

olur. Əgər dövrəyə hər birinin tutumu C olan n sayda kondensator paralel qoşularsa ümumi tutum:

:: C_p=C\cdot n kimi hesablanar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şir (astrologiya)

**Şir** (♌︎) () — Zodiakın beşinci bürcü. Şir bürcünə aiddir və Xərçəngdən sonra və Qızdan əvvəl gəlir. Ənənəvi Qərb bürcü, Şiri 23 iyul — 23 avqust arasındakı dövrlə əlaqələndirir. Fəza koordinat sisteminin 120 ilə 150 dərəcəsini əhatə edir.

Şir atəşlə əlaqələndirilir və modalı sabitdir. Tropik bürc altında Günəş bu bölgəni hər il orta hesabla 23 iyul — 23 avqust tarixləri arasında keçir. Sidereal bürc altında isə təxminən 16 avqust — 15 sentyabr arasında keçir. Şir bürcü mifoloji Nemey şiri ilə əlaqələndirilir. Şirin əks işarəsi Dolçadır.

## İstinadlar
Dədə Şəmşir (film, 2002)

## Məzmun
Film kəlbəcərli məşhur aşıq Aşıq Şəmşirə həsr edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** İradə Qaracallı
:**Rejissor:** Ələkbər Muradov
:**Operator:** Rəşad Ələkbərov, Vüqar Vaqifoğlu
:**Montaj edən:** Pərviz Sadıqov, Anar Bəxtiyaroğlu, Vüqar Babayev
:**Redaktor:** Rafiq Səməndər

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Ağasəlim Mircavadov

**Ağasəlim Mircavadov** () – Azərbaycanın futbol mütəxəssisi.

## Həyatı
Ağasəlim Seyidəhməd oğlu Mircavadov 1947-ci ildə Bakıda anadan olub. Futbol oynamağa 12 yaşında başlayıb. Neftçi Bakı klubunun heyətində çıxış edib. 1973-cü ildən məşqçilik edir. 1982-ci ildə dövrün ən böyük məşqçilik məktəblərindən sayılan Moskva Ali Məşqçilik Məktəbini bitirib.

Sovet dönəmində bir neçə dəfə Neftçi Bakı komandasının sükanı arxasında dayanıb. 1988-ci ildə "Azərbaycanın əməkdar məşqçisi" fəxri adına layiq görülüb.

1991–1996-cı illər aralığında Ağdamın Qarabağ klubuna rəhbərlik edib. 1993–1995-ci illər aralığında Azərbaycan milli komandasının baş məşqçi vəzifəsində də çalışıb. Ağasəlim Mircavadov "Şəmkir"lə iki dəfə, Qarabağ, Neftçi, Xəzər-Lənkəran klublarının hər biri ilə bir dəfə ölkə çempionluğunu əldə edib. 2005 və 2008-ci illərdə Neftçi və Xəzər-Lənkəran klubuna MDB və Baltikyanı ölkələri çempionlarının Birlik Kuboku yarışında qızıl medallar qazandırıb.

2008-ci ilin may ayında Şöhrət ordeninə layiq görülüb.
2018-ci ilin dekabr ayında Prezidentin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.

## Nailiyyətlər
**Azərbaycan çempionatı**

Cempion (5):1993, 1999/2000, 2000/2001, 2004/2005, 2006/2007

2-ci yer (3):1993/1994, 1998/1999, 2010/2011

3-cu yer (1):2005/2006

**Azərbaycan kuboku**

Qalib (4):1993, 2006/2007, 2007/2008, 2010/2011

Finalçı (3):1995/1996, 1998/1999, 2009/2010

**Azərbaycan Superkuboku**

Qalib (1):1994

Birlik Kuboku

Qalib (2):2005, 2008

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ağasəlim Mircavadov ''Footballfacts.ru'' saytında
*  Sportcast - 13.01.2025 I Ağasəlim Mircavadov
Emmi Rossum

**Emmanuell Qrey Rossum** () — amerikalı aktrisa, rejissor və müğənni. "*[[Utanmaz (teleserial, 2011)|Utanmaz]]*" serialında canlandırdığı Fiona Qallaher rolu ilə tanınır. O, 2022-ci ildə "*Angelyne*" serialında çəkilib.

## Filmoqrafiyası

### Filmlər

### Televiziya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qüdsi Vənəndi

**Qüdsi Vənəndi**, **Mir Əbdürrəhim**, **Hacı Mirzə Ağarəhim Qüdsi Vənəndi** () — azərbaycanlı şair. XIX əsrdə yaşamış Ordubad şairlərindən biri.

Klassik poeziya və aşıq şeiri formalarında əsərlər Ordubaddakı "Əncüməni-şüəra" ədəbi məclisinin fəal üzvlərindən biri olmuşdur. Divanının 1863-cü ilə aid avtoqraf nüsxəsi Azərbaycan EA Əlyazmaları İnstitutunda saxlanılır.

## Həyatı
Qüdsi Vənəndinin doğum və ölüm tarixləri bəlli deyil. Onun əsl adının bir mənbədə Hacı Mirzə Ağa Rəhim Qüdsi Vənəndi, ASE-də isə Mir Əbdürrəhim  oduğu qeyd edilir. Ordubadın Vənənd kəndində doğulmuşdur. O şeirlərinin birində göz açdığı Vənənd kəndi haqqında yazır:
  	

## Yaradıcılığı
1831-ci ildə Ordubadda əsası qoyulmuş “Əncüməni-şüəra” ədəbi məclisinin ilk rəhbəri məhz Qüdsi Vənəndi olmuşdur. Bu məclis Azərbaycanın XIX əsr ədəbi həyatında mühüm rol oynamışdır. Həmin dövrdə digər tanınmış məclis rəhbərləri olan Hacı ağa Fəqir Ordubadi (1836–1889) və Məhəmməd Tağı Sidqi (1854–1903) hələ anadan olmamışdılar. Qüdsi isə bu zaman 57 yaşında idi və ictimai-ədəbi nüfuz sahibi kimi məclisə rəhbərlik edirdi.

Qüdsi Vənəndi ilə Hacı ağa Fəqir Ordubadi arasında formalaşmış poetik münasibətlər, “Əncüməni-şüəra” məclisinin yaradıcılıq ənənələrini nümayiş etdirən mühüm bir hadisədir. Məclis üzvlərinin başqa ölkələrə səfərləri zamanı yazdıqları əsərlər Ordubada qayıtdıqdan sonra məclisdə təqdim olunurdu və həmin əsərlərə digər üzvlər nəzirələr yazırdılar. Bu kontekstdə Qüdsi və Fəqirin şeirləri arasında ciddi poetik paralellər müşahidə edilir.

Fəqirin “Ey bivəfa, qılıb məni divanə gözlərin”, “Məcnun kimi qılıb məni divanə tellərin”, “Tökülüb zülfi-siyah, arizi-gülnarə dəyər” və s. misralarla başlayan qəzəlləri ilə Qüdsinin “Könül”, “Gözlərin”, “Tellərin”, “Dəyər” və digər rədifli şeirləri arasında mövzu və rədif baxımından yaxınlıq vardır.  Fəqir bu poetik dialoqda sadəcə təqlid etməmiş, janr fərqliliyi ilə orijinallığını qorumuşdur. Belə ki, Qüdsinin qoşma janrında toxunduğu mövzuları Fəqir qəzəl formasında ifadə etmişdir. Sonralar Fəqir Ordubadi Qüdsini ustadı hesab etmiş və onun "Əlinə" rədifli şeirinə nəzirə yazaraq öz ehtiramını bildirmişdir.

Qüdsi Vənəndi təkcə Ordubad və Naxçıvanla kifayətlənməmiş, Bakı, Lənkəran, Şamaxı, Qarabağ və Cənubi Azərbaycanda fəaliyyət göstərən digər ədəbi məclislərlə də ədəbi yaradıcılıq əlaqələri saxlamışdır.

Şeirlərində Füzuli və Nəbati yaradıcılığının təsiri duyulur. Şairin ədəbi irsinin böyük əksəriyyəti qəzəl, qəsidə, mənzum səfərnamə, müstəzad, bayatı, qoşma, gəraylı, təxmis, müxəmməsi-müstəzad və başqa poetik formalarda yazılmış realist məzmunlu ictimai-lirik əsərlərdən ibarətdir. Onun şeirlərinin müəyyən qismində din xadimləri, vaizlər, mollalar, varlı bəylər və xanlar, hətta şəhər qazıları tənqid olunurlar. Şair Naxçıvana, Dərbəndə, Şirvana, Təbrizə etdiyi səfərləri zamanı gördüyü hadisələri, ictimai bərabərsizlikləri qələmə almış, yaşadığı tarixi dövrün tənqidi mənzərəsini vermişdir.

Şairin bir divanı qorunub saxlanmışdır. Onun nüsxəsi Azərbaycan Əlyazmalar fondunda saxlanılır.

## Mənbə
*
*
*
*
*
*

## İstinadlar
Usta Zeynal Nəqqaş

**Usta Zeynal Nəqqaş** (*Kərbəlayi Zeynalabdin Əbu Səid oğlu Abdullazadə*; ) — xəttat nəqqaş və şair.

## Həyatı
Kiçik yaşlarından poeziyaya, xəttatlıq və naqqaşlıq sənətinə maraq göstərib. Ordubad sonra isə Təbriz mədrəsə almış, nəqqaşlıq sənəti ilə yanaşı, ərəb, fars dillərini və klassik Şərq şerini mükəmməl öyrənmişdir. Ordubadda fəaliyyət göstərən "*Əncüməni-şüəra*" ədəbi məclisinin ən fəal və istedadlı üzvlərindən olmuşdur. Ədəbi irsindən çox az nümunələr dövrümüzədək gəlib çatmışdır. Əlyazma divani itdiyindən yaradıcılığı haqqında ətraflı danışmaq mümkün deyil. Lakin əldə olan nümunələr göstərir ki, Usta Zeynal Nəqqaş həm klassik, həm də tənqidi-realist üslubda şeirlər yazmışdır.

## Fəaliyyəti
### Şeirləri
Şeirləri bədii sənətkarlıq xüsusiyyətləri, orijinal obrazları, cinas qafiyələri ilə diqqət cəlb edir.
"Nə bilim" adlı satirik şeirindən misralar:

### İctimai məzmunlu şeirləri
İctimai məzmunlu şeirlərində dövrün sosial ziddiyyətləri, yoxsul camaatı iqtisadi və mənəvi əsarətdə saxlayan hakim təbəqələr tənqid olunur. Azərbaycan digər şəhərlərində fəaliyyət göstərən ədəbi məclislərin üzvləri ilə əlaqəsi saxlamış, onlarla şerlənmiş, məktublaşmışdır.

## Yaradıcılığı

### Nəqqaşlıq sənəti
Usta Zeynal həm də mahir nəqqaş olmuş Ordubad, Təbriz və Tiflis bir sıra binanın dekorativ bəzəklərini işləmişdir. Naxçıvan yerləşən xan sarayının və yaşayış binasının, Bakı Hacı Zeynalabdin Tağıyevin evi (indiki Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi), Ordubad şəhərinin "Malik İbrahim" qəbiristanlığındakı dağa bitişik "Qara pir"də işlədiyi naxış, XIX əsr axırlarında İran şahının Ordubada gəlişi ilə əlaqədar "*Came*" məscidinin arxa divarına işlədiyi "*Şiri-xurşid*" gerbi də sənətkarın maraqlı yaradıcılıq nümunələrindəndir. Müəllif Ordubaddakı Cümə məscidinin divarına həkk etdiyi şeirində yazır:

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* "Qızıl əlli nəqqaş" şair
Bahadur Baxşıyev

**Baxşıyev Bahadur Ələkbər oğlu** — rentgenoloq-radioloq, respublika üzrə baş mütəxəssis, ATU-nun rentgenologiya kafedrasının müdiri, professor. "Azərbaycanın əməkdar həkimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Baxşıyev Bahadur Ələkbər oğlu 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, Ordubad şəhər xəstəxanasında rentgenoloq və poliklinika müdiri vəzifəsində çalışmişdır. O dövrdə Azərbaycan Respublikasında Rentgenologiya və Radiologiya sahəsində yüksək mütəxəssislər olmadığından B. Ə. Baxşıyev 1960-cı ildə Moskvanın elmi tədqiqat Rentgen və Radiologiya İnstitutuna ezam edilmişdir. O, Moskvanın Rentgen və Radiologiya İnstitutunda 1962-ci ildə namizədlik, 1969-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və tibb elmləri doktoru alimlik adına layiq görülmüşdür. O, Azərbaycan Respublikasına Rentgenologiya və Radiologiya sahəsində tibb elmlər doktoru adına layiq görülən ilk azərbaycanlı alimdir. O, 1969–1973-cü illərdə ATU-nun I müalicə profilaktika fakultəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır. 1983–1989-cu illərdə ikinci dəfə həmin fakultənin dekanı vəzifəsinə layiq görülmüşdür. B. Ə. Baxşıyev 300 elmi əsərin, 15 ixtiranın və səmərələşdirici təklifin, 13 monoqrafiya və dərsliyin müəllifidir. İlk dəfə Azərbaycan dilində Rentgenologiya və Radiologiya üzrə dərslik professor B. Baxşıyev tərəfindən 1976-cı ildə yazılmışdır. Onun rəhbərliyi altında 10-a qədər namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. Hazırda onun rəhbərliyi altında 2 doktorluq və 6 namizədlik dissertasiya elmi işləri uğurla davam etdirilir. O, Azərbaycan və Türkiyə Radiologiya cəmiyyətinin, keçmiş Sovetlər İttifaqının "Ümumittifaq Rentgenologiya və Radiologiya" cəmiyyətinin, "Medisinskaya Radiologiya" jurnalının (Moskva), "Saglamlıq" jurnalının (Bakı) redaksiya şurasının üzvü, hazırda "Azərbaycan Tibb Jurnalı"nın (Bakı) redaksiya heyətinin üzvüdür. 1970-ci ildən bu vaxta qədər ATU-nun Böyuk Elmi Şurasının və II müalicə profilaktika fakultəsinin Elmi Şurasının, ATU-nun Problem Komissiyasının, Azərbaycan Respublikası Milli Onkologiya Mərkəzindəki Dissertasiya Şurasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Baş Rentgenoloqu və Radioloqudur.

## Mükafatları
* 1971-ci ildə " Şərəfli Əməyə görə medal"
* 1981-ci ildə "Əməkdar həkim"
* 1986-cı ildə "Şərəf" ordeni
* 1974–1978-ci illərdə 2 dəfə "Səhiyyə əlacısı" nişanı
* 1994-cü ildə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Fəxri Fərmanı
* 1999-cu ildə "Əmək Veteranı"
* 2000-ci ildə "Tərəqqi medalı"
* 2001-ci ildə "Azərbaycan görkəmli alimi" Beynalxal diplomu
* 2003-cü ildə isə "Əsrin tanınmış alimi"
* 2004-cü ildə ikinci dəfə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Fəxri Fərmanı
* 2010-cu ildə isə Əməkdar müəllim adına layiq görülmüşdür

## Xarici keçidlər
Ordenli Azərbaycan (kinojurnal)

**"Ordenli Azərbaycan"** — Azərbaycan SSR-də buraxılmış kino jurnalı.

## Filmoqrafiya
# Budyonnı Bakıda (film, 1952) (qısametrajlı sənədli film)
# Əmək və sülh mahnıları (film, 1952) (qısametrajlı sənədli süjet)
# Ordenli Azərbaycan № 30–31. Xüsusi buraxılış (film, 1942) (sənədli film)

## Mənbə
* М.З. Рзаева. Документальное кино Азербайджана, Б., 1971, стр. 87.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 53–60; 72–80; 130–139.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.
Quruçay (Qarabağ)

**Quruçay** — Arazın sol qoludur. Xocavənd və Füzuli rayonları ərazisindən axır.Mənsəbi Füzuli rayonu Böyük Bəhmənli kəndidi. Uzunluğu 82&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 512&nbsp;km²-dir.

Suyunun çox hissəsini yağış (75–80%) sularından alır. Çayda əsas daşqın yazda olur. Bu dövrdə illik axım həcmindən 30–35 dəfə çox olur. İyul-avqust aylarında çayın suyu çox azalır, bə`zi illərdə isə tamamilə quruyur. Payız fəslində yağan yağışlar kiçik daşqınlar əmələ gətirir.

Orta illik su sərfi 6,85 kub m/san-dir. İllik axımın 26%-i yazda, 41%-i yayda, 21%-i payızda, 12%-i isə qışda keçir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 21.9 kq/san, lillənməsi isə 3200 q/kub m-dir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 300 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Orta illik su sərfi 1,75 kub m/san-dir. İllik axımın 65%-i yazda, 22%-i yayda, 7%-i payızda, 6%-i isə qışda keçir. Orta illik lillənməsi 150–250 q/kub m arasında dəyişir. Suyu hidrokabonatlı-kalsiumlu olmaqla 300 mq/l minerallaşmaya malikdir.

Daşqınlar zamanı Quruçayın suyu bütünlüklə Dövlətyarlı su anbarına axıdılır. Yay fəslində suvarma işlərində geniş istifadə olunur.

## Mənbə
* Azərbaycan çayları 

## Həmçinin bax
20 yanvar (film, 1990)

***20 yanvar*** sənədli filmi rejissor Cahangir Zeynallı tərəfindən 1990-cı ildə çəkilmişdir. Filmdə 20 yanvarda Azərbaycanda baş verən qanlı hadisələrdən söhbət gedir.

## Məzmun
Filmdə 20 yanvarda Azərbaycanda baş verən qanlı hadisələrdən söhbət gedir.

## Filmin üzərində işləyən
Rejissor: Cahangir Zeynallı

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1990-cı ilin Azərbaycan filmləri
1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Mənbə
Cahangir Zeynallı
İflas (film, 2004)

## Məzmunu
Film 70 il hakimiyyətdə olan Sovet İttifaqının mənfi və müsbət tərəflərini araşdırır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Mətni oxuyan:** Kamal Xudaverdiyev
:**Müəllif:** Nərminə Əlixanbəyli
:**Rejissor:** Əli Hacıyev
:**Operator:** Fərhad Babayev
:**Montaj edən:** Sirac Məmmədov
:**Rejissor assistenti:** Etibar Qurbanov
:**Səs rejissoru:** Səbuhi Məmmədov
:**Musiqi tərtibatı:** İsmayıl Dadaşov
:**Prodüser:** Şəfəq Talıbova
:**Filmin direktoru:** Mehriban Ələkbərzadə

## Xarici keçidlər
* ok.ruda tam izlə
Elektrod

**Elektrod —** [elɛkˈtroːde] (electric, „elektrik“ und ὁδός hodós, „yol“ sözlərindən əmələ gəlmişdir) elektron keçiricisi olub qarşı tərəfdə yerləşən elektrodla bilrikdə aralarındakı mühitə təsir edir. Elektrodlar çox hallarda metaldan və ya qrafitdən düzəldilir. Onlar elektrik cərəyanını ötürmək üçün tətbiq edilirlər. Həmçinin kimyəvi reaksiyaların aparılmasında da elektrodlardan istifadə edilir. Məsələn, batareyyadan sink elketrodundan ayrılan ionlar məhlula keçdikdə cərəyan yaradırlar. Müsbət yüklü elektrod anod, mənfi yüklü isə katod adlanır.
Anod

**Anod** (yunanca ἄνοδος — yuxarıya hərəkət) cərəyan mənbəyinin müsbət qütbü və ya qurğunun elektrodu olub, cərəyan şəbəkəsinin müsbət qütbünə birləşdirilir. İş zamanı anodun potensialı katoda nisbətən müsbət olur. Elektroliz prosesində də anod müsbət mənbə olur və onun üzərində oksigenləşmə baş verir.

Bu anlayış fizika elminə Maykl Faradey tərəfindən daxil edilmişdir.
Britni Spirs

**Britni Cin Spirs** (; ) — ABŞ müğənni və ifaçısı (pop və müasir R&B janrlarında). 2005-ci ildə Qremmi mükafatı laureatı olmuşdur (*"Toxic"* mahnısına görə). Amerika musiqi tarixində albomları ən yaxşı satılan səkkizinci qadın müğənnidir.

Onun *"…Baby one more time"* adlı ilk albomu onu dünyaca məşhur eləmiş və albomun eyniadlı sinqlı *Billboard Hot 100* çartında birinci yerə yüksəlmişdir. Spirsin ikinci *"Oops!…I Did It Again"* adlı albomu 2000-ci ilin yazında çıxmış və onun pop-ulduz statusunu daha da möhkəmləndirmişdir. Onun üçüncü albomu *"Britney"* 2001-ci ilin payızında buraxılmışdır və növbəti albomu- *"In The Zone"* 2003-cü ilin payızında işıq üzü görmüşdür. Karyerasındakı fasilədən sonra 2007-ci ilin oktyabrında *"Blackout"* albomu çıxmışdır. Albomun ilk sinqlı olan *"Gimme More"* dünyaca məşhur mahnı olmuşdur. *"Piece of me"* mahnısına görə o üç mükafat qazanıb — "ən yaxşı pop-mahnı", "ən yaxşı qadın videosu"na və "2007-ci ilin ən yaxşı videosu"na görə.

## Şəxsi həyatı
Spirs 2004-cü ildə uşaqlıq dostu Ceyson Allen Aleksandr ilə evlənsə də, 55 saat sonra evliliyi ləğv etmişdir. 2004–07-ci illərdə Kevin Federlin ilə evli olmuşdur. 2022-ci ildən Iran əsilli ABŞ modeli Sam Asgari ilə nikahdadır.

## Studiya albomları
* 1999: *…Baby One More Time*
* 2000: *Oops!…I Did It Again*
* 2001: *Britney*
* 2003: *In the Zone*
* 2007: *Blackout*
* 2008: *[[Circus (Britni Spirs albomu)|Circus]]*
* 2011: *[[Femme Fatale (Britni Spirs albomu)|Femme Fatale]]*
* 2013: *[[Britney Jean (Britni Spirs alboum)|Britney Jean]]*
* 2016: *Glory*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifəsi
* Leyblın rəsmi səhifəsi
* Youtube
* Britni Spirsin rəsmi fan-klub səhifəsi 
* Leyblın MDB ölkələri üçün olan rəsmi səhifəsi
* Bretney Spears Lyrics
İçəri şəhər-əbədi nağıl (film, 1984)

## Məzmun

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyən
:**Rejissor:** Vasif Babayev

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Katod

**Katod** (yunanca χάθοδος - aşağıya hərəkət) — məbənin mənfi qütbü (qalvanik elementin, elektrik batareyası və s.) və ya cərəyanın mənfi qütbünə qoşulmuş hər hansı bir qurğunun elektrodudur.

Elektroliz prosesi zamanı (məhluldan elementlərin alınması və onların sabit elektrik cərəyanı altında əriməsi) katod mənfi qütbdür, onun üzərində metalın bərpası baş verir.

Bu anlayış fizika elminə Maykl Faradey tərəfindən daxil edilmişdir.

## Mənbə
Qarayev, Z. Qeyri-üzvi kimya. Bakı: Maarif, 1983, 436s.
Bruklin körpüsü

**Bruklin körpüsü** () — 1883-cü ildə Nyu-Yorkda Röblinq tərəfindən salınmış ən qədim asılqan körpülərdəndir. O, Nyu-York sitidə İst River çayının üzərindən keçərək şəhərin Manhetten və Bruklin ərazilərini birləşdirir. Tikildiyi dövrdə Bruklin körpüsü dünyanın ən böyük körpüsü idi. Bu körpü o dövrdə mövcud olan bütün körpüləri uzunluğu və eninə görə 50% keçmişdir. Tikildəndən sonra o tezliklə Nyu-York üçün əzəmət rəmzinə çevrilərək "gözəl həyatı" simvolizə edirdi.

Bruklin körpüsü alman əsilli arxirektor Cohn Avqust Röbling tərəfindən layihələndiirlmişdir. Tikintiyə başlayndan az sonra bir qəza nəticəsində Röbling xəsarət alır və üç həftə sonra vəfat edir. Bundan sonra layihənin rəhbərliyini onun oğlu mühəndis Vaşinqton Röbling davat etdirir. O atasının 1867-ci ildə başladığı körpünü tikib başa çatdırır. Bu körpünün uzunluğu 1,15&nbsp;km, eni isə 486 m-dir. Bruklin körpüsü o dövrdə dünyada polad məftillərdən hazırlanmış ən böyük asılqan körpü idi. Bruklin körpüsü Nyu Yorkla Manhetteni birləşdirərək nəqliyyat şəbəkəsinin inkişafında önəmli rol oynamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sürməli

* Sürməli mahalı — indiki Türkiyədə mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı mahal.
* Sürməli qəzası — Rusiya İmperiyasının Qafqaz canişinliyinin İrəvan quberniyasının vahidi olan qəza.
* Sürməli (Duzluca)
Pamela Spence

thumb|right|250px|Pamela Spence

**Pamela Spence** Türkiyəli rok müğənni. 
25 fevral 1973-cü ildə Almaniyanın Haydelberq şəhərində anadan olub. Atası milliyyətcə amerikalı, anası isə türkdür. 15 yaşında ana dili olan türk dilinə yiyələndikdən sonra bir çox türk filmlərində çəkilmiş, vokalist kimi çıxış etmişdir. 

Pamela Ankara Dövlət Konservatoriyasının Teatr bölümünün məzunudur.

## Xarici Keçidlər
* Rəsmi sayt
130-cu mövsüm

***130-cu mövsüm*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Şahmar Qəribli tərəfindən 2002-ci ildə çəkilmişdir. Lider televiziyasında istehsal edilmişdir. Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının iş rejimi haqqında bəhs edir.

## Məzmun
Film Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının iş rejimi haqqında bəhs edir. Filmdə 130-cu mövsümə gərgin hazırlıq prossesi işıqlandırılır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Şahmar Qəribli
Operator: Rəşad Nuriyev
Prodüser: Elman Dadaşoğlu

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2002-ci ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
PPŞ-41

**PPŞ-41** — 1940-cı ildə konstruktor Georgi Şpaqin tərəfindən ixtira edilmiş və 21 dekabr 1941-ci ildə Sovet Ordusu tərəfindən silahlanmaya qəbul edilmiş SSRİ pistolet-pulemyotu. İstehsalı son dərəcə asan olan bu avtomatdan gündə 3 min ədəd istehsal edilib. PPŞ-41-in istehsalı eyni zamanda Bakı da daxil olmaqla bir sıra SSRİ şəhərlərində həyata keçirilib.

## Tarix
1941-ci ildə istehsal xərcləri daha yüksək olan PPD-40-ın əvəzinə istehsal edilməyə başlanmışdır. PPŞ-41 İkinci dünya müharibəsinin ən məşhur silahı idi. Müharibə illəri ərzində bu silahdan 5–6 milyon ədəd buraxıldığı zənn edilir. Müharibədən sonrakı illərdə, silah Çində kopyalanmış və Koreya yarımadasındakı müharibə zamanı Çin quru qoşunlarının əsas döyüş silahı olmuşdur. 1980-ci illərdə isə silahdan Livan və Afrikada geniş istifadə edilmişdir. Zəif qaytarma gücünə və 150 metrə qədər dəqiq nişangah məsafəsinə malik olan PPŞ-41, istismar zamanı yüksək etibarlılığı ilə fərqlənir. Silahın lüləsini korroziyadan qorumaq üçün xüsusi xrom örtüyündən istifadə edilmişdir. PPŞ-41 silahı iki tipdə: standart 35 gülləli daraq və 71 gülləli xəzinə ilə buraxılırdı.

## Xarakteristikası
**Ad:** PPŞ-41 (Пистолет-Пулемет конструкции Шпагина)
**Tip:** Avtomat
**Patron, mm:** 7.62x25
**Patronlarsız çəkisi, kq:** 3.64
**Ölçülər, mm:** uzunluq — 838, lülənin uzunluğu — 266
**Güllənin başlanğıc sürəti, m/san:** 488
**Nişangah məsafəsi, m:** 150
**Atəş tezliyi, atəş/dəq:** 900
**Xəzinə tutumu, patron:** 35 və ya 71
**İstifadə:** Anqola, Efiopiya, Livan, Somali partizan qruplaşmaları
**İstehsalçı ölkə:** SSRİ

## Xarici keçidlər

* İkinci dünya müharibəsinin ən məşhur silahları — FOTOLENT  

## İstinadlar
Nərd

**Nərd** — şərq masaüstü oyun növü.

Nərd oyunu qədim tarixə malikdir. Bu oyunun İranda meydana gəldiyi ehtimal olunur. Oyunun qaydaları tarixən astroloji görüşlərdə (münəccimlik) izah edilmişdir. Buna bənzər oyunlar, hələ qədim Yunanıstanda və Romada, bir sıra qədim Şərq ölkələrində mövcud imiş.

Nərd oyunu 24 xanalı lövhə – nərdtaxta üzərində 30 daş (15 ağ və 15 qara) və bir cüt zərlə iki nəfər arasında keçirilir. Hər oyunçu öz daşlarını atdığı zərlərin üst xallarına müvafiq olaraq, xanalar üzrə, rəqib daşlarının əks istiqamətində hərəkət etdirir. Bütün daşlarını son hissəyə yığıb, oradan daha tez çıxaran oyunçu qalib sayılır.

Nərdin 24 xanası günün 24 saatına, daşların ağ və qara olması gecə və gündüzə işarədir. Zərdə qarşı-qarşıya duran üzlərdəki xalları topladıqda 7 alınır ki, bu da yeddi planetin sayına işarədir.
Çaykənd (Şuşa)

**Çaykənd** — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Şırlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Şuşa rayonunun Xanalı kənd Sovetindən Çaykənd kəndi Şırlan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Çaykənd kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi çay kənarında yerləşdiyinə görə Çaykənd adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şarlotta Perelli

**Şarlotta Perelli** — İsveçli mügənni. 1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ifa etdiyi "Take me to your heaven" (Məni öz səmana apar) mahnısı 1-ci yer tutub. 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində bir daha İsveçi təmsil etmişdir. 25 ölkə içində 18-ci yeri tutmuşdur.

## Solo albomları
*1999 - *Charlotte*
*2001 - *Miss Jealousy*
*2004 - *Gone Too Long*
*2006 - *I din röst*
*2008 - *Hero*
*2008 - *Rimfrostjul*
*2012 - *The Girl*
Rauf Nağıyev

**Rauf Nağıyev** — azərbaycanlı rejissor, ssenarist, rejissor assistenti.

## Həyatı
Rauf Nağıyev bir çox televiziya filmlərinin müəllifidir.

## Filmoqrafiya
# Ağ atlı oğlan haqqında nağıl (film, 1986) (qısametrajlı sənədli film)
# Ağlar-güləyən (film, 1988)
# Azərbaycan kauçuku (film, 1983)
# Azərbaycan pambığının yetişdirilməsi texnologiyası (film, 1977)
# Bakı sovet Azərbaycanının paytaxtıdır (film, 1987) 
# Bakıda "Mosfilm" günləri (film, 1981)
# Bədbəxtliyin astanasında (film, 1977)
# Bu torpağın nemətləri (film, 1979)
# Etibarlı əllər (film, 1973)
# Foto "Fantaziya" (film, 1970)
# Fövqəladə vəziyyət (film, 1990)
# Gətirilmə mal-qaradan yüksək məhsuldarlığın alınması (film, 1979)
# Həmid Sultanov (film, 1973)
# Heyvanlarda bruselyoz və vərəmlə mübarizə (film, 1980)
# Xəzərin sərt kilometrləri (film, 1979)
# Qanun naminə (film, 1968)
# Qəribə adam (film, 1979)
# Qəsd (film, 1990)
# Qorki və Azərbaycan (film, 1984)
# Maestro Niyazi (film, 1975)
# Maestro Niyazi (film, 1983)
# Məişət elektrik cihazlarından yanğın baş verməsi (film, 1986)
# Mən fəhləyəm (film, 1975)
# Mən sərhədçiyəm (film, 1976)
# Müqəddəs borc (film, 1974)
# Ölü zona (film, 1988)
# Ömrün səhifələri (film, 1972)
# Pambıq sovkası ilə mübarizə (film, 1974)
# Səadət naminə (film, 1974)
# Səadət təranələri (film, 1980)
# Səmaya pilləkən (film, 1978)
# Taxıl istehsalının ehtiyat mənbələri (film, 1978)
# Torpağın sahibi (film, 1976)
# Uşaqlar ittiham edir (film, 1989)
# Zirvəyə yol (film, 1980)

## Mənbə
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
* Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 6.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 815.
Rafiq Rəsulov

**Rafiq Rəsulov** () — Bakının məşhur gitaraçılarından biri (əsl adı Rafaeldir).

Vaxtilə, 60-cı illərin ortalarından başlayaraq Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Xürrəmilər" qrupunun solisti olmuşdur. Bakıda müxtəlif illərdə keçirilən "Qızıl payız-69", AZİ-1970, ADU-51, "Qızıl payız-71" və bir çox başqa mahnı və rok müsabiqələrində iştirak etmişdir.

Gitarada mahir ifasına görə musiqiçilər arasında onu "Hendrix" deyə çağırırdılar. 2016-cı il sentyabrın 20-də 67 yaşında vəfat etmişdir.
Qanun (dəqiqləşdirmə)

* Qanun
* Qanun (elm)
* Qanun (təbiət)
* Qanun (kontrapozisiya)
* Qanun (fizika)
* Qanun (musiqi aləti)
* Qanun (nəşriyyat)
* Qanun (jurnal)
Porşen

**Porşen** — istilik maşınlarında tətbiq olunan maşın hissəsidir. O, qazın genişlənməsi nəticəsində yaranan təzyiqi qəbul edərək onu mexaniki enerjiyə çevirir. Porşenlər adətən çarxqollu-sürgüqollu mexanizminə qoşulur. Həmçinin silindrin təmizlənməsi və doldurulmasında da iştirak edir. Kompressorlarda isə onun funksiyası əksinədir. Çarxqolu-sürgüqolundan alınan hərəkət nəticəsində porşen qazı sıxır.

Porşen üç hissədən ibarətdir:
*Dib hissəsi, burada yanma prosesi baş verir.
*Kipləşdirici hissə, bunun köməyi ilə porşen və silindrin divarları arasında tam kiplik yaradılır ki, sıxma prosesi baş verə bilsin.
*Yönəldici hissə porşenin silindr boyunca hərəkətini nizamlayır.

Porşenlər çuqun və alüminium legirlərindən hazırlanırlar. Onun materialı tətbiq olunduğu sahədən asılı olaraq həm yüksək möhkəmlik, həm də istiyə davamlılıq göstərməlidir.
Nazim Əhməd

**Nazim Əhmədov** (d.27 may, 1958) — aranjimançı, sintezator ifaçısı.

Nazim Əhmədov 1958-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Tanınmış aranjimançılarındandır. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Konsert Birliyində "Bakının işıqları" və başqa musiqi kollektivlərində çalışmışdır. Sonuncu çalışdığı kollektiv məşhur "Aşıqlar" qrupu olmuşdur. Nazim qrupun aranjimançısı və sintezator ifaçısı olmuşdur. 2005-ci ildə bəstəkar Eldar Mansurovun "Bəhramnamə" proyektində qrupun musiqi rəhbəri olmuşdur.

## İstinadlar
Qanun

**Qanun** – qanunverici orqanlar tərəfindən qəbul edilmiş yazılı hüquqi aktdır. Bu sənəd cəmiyyətin hüquq nizamını tənzimləyir, vətəndaşların hüquq və vəzifələrini müəyyən edir və dövlətin idarəetmə sistemində mühüm rol oynayır.

## Tarixi kontekst və inkişaf

Tarixi yaranma: Qanunların yaranması orta əsr Avropasına və oradan müasir hüquq sistemlərinə təsir göstərmişdir. Əvvəllər daha çox adət hüququna əsaslanan cəmiyyətlərdə, yazılı qanunların mövcudluğu hüquqi sabitliyi və ədaləti təmin etmək məqsədilə mühüm addım sayılmışdır.

İnkişaf prosesi: Müasir dövrdə qanunlar parlamentlər və digər qanunverici orqanlar tərəfindən hazırlanaraq, cəmiyyətin müxtəlif sahələrində – cinayət, mülki, inzibati hüquq və s. – hüquqi nizamı təmin etmək üçün istifadə olunur.

## Xüsusiyyətləri

Yazılı hüquqi akt: Statutların dəqiq və aydın yazılı mətni onların tətbiqi və şərhi zamanı hüquqi təhlükəsizliyi təmin edir.

Qanunverici orqanın təsdiqi: Bu aktlar müzakirə, səsvermə və təsdiq mərhələlərindən keçərək hüquqi qüvvəyə minir. Hər bir qanun onun yaradıldığı ölkənin və ya hüquq sisteminin qanunvericilik prosedurlarına uyğun hazırlanır.

Məcburi hüquqi qüvvə: Qanunların pozulması halında müəyyən edilmiş cəza və tədbirlər tətbiq olunur. Bu, hüquqi nizamın qorunması və ədalətin təmin edilməsi üçün vacibdir.

İctimai nizamın tənzimlənməsi: Qanunlar dövlətin idarəetmə mexanizminin və cəmiyyətin davranış qaydalarının müəyyən edilməsi baxımından əsas rol oynayır. Onlar həm fərdi, həm də kollektiv hüquq münasibətlərini tənzimləyir.

## Hüquq sistemlərində rolu

;Ümumi hüquq və mülki hüquq:

Ümumi hüquq sistemində məhkəmə qərarları və ənənəvi hüquq ilə birlikdə, statutlar hüquqi normların əsas hissəsini təşkil edir.

Mülki hüquq sistemində isə yazılı qaydalar, yəni qanunlar, hüquq sisteminin əsasını təşkil edir və məhkəmə qərarları onlara uyğun olaraq şərh olunur.

Fərqli hüquqi sahələr: Hər bir hüquq sahəsində – məsələn, cinayət, mülki, inzibati hüquqda – qanunların tətbiqi və rolu spesifik tələblərə və hüquqi normalara uyğun olaraq müəyyən edilir.

## Nəticə

Qanunlar cəmiyyətin və dövlətin hüquqi nizamını təmin edən yazılı və məcburi qüvvəsi olan hüquqi sənədlərdir. Onlar qanunverici orqanlar tərəfindən hazırlanaraq, vətəndaşların hüquq və vəzifələrini müəyyən edir. Eyni zamanda dövlət idarəçiliyinin əsas elementlərindən biri kimi ədalətli və nizamlı cəmiyyətin formalaşmasına töhfə verir.

## Həmçinin bax

* Sərəncam
* Fərman
* Məcəllə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yaana Pelkonen

**Yaana Maarit Pelkonen** (d. 27 yanvar, 1977, Laxti) fin ifaçısı, modeli və televiziya aparıcısıdır. Finlandiyadakı 2007-ci il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin ifaçısı olmuşdur.

Hazırda Helsinki Universitetinin sosial elmlər fakültəsində oxuyur.
Amerikan xəyalı

**Amerika xəyalı** (*American Dream*) həyat tərzinin seçim azadlığı və iqtisadi çiçəklənməyə bərabər imkanlar kimi ümumiyyətlə müəyyənləşdirilir. Lakin həmin anlayış tez-tez cürbəcür olur.

## İstinadlar
Maqnetizm

**Maqnetizm** — fiziki fenomen olub, maqnit, maqnitləşmiş obyektlər və hərkətli elektrik yükləri arasında qüvvə münasibətini əks etdirir. Bu münasibət bir tərəfdən bu obyektlər tərəfindən yaradılan, digər tərəfdən onların özlərinə təsir edən maqnit sahəsində baş verir. Maqnetizmin yaranma formaları ümumi şəkildə elektrik yüklərinin hərəkətinə və ya elementar hissəciklərin maqnit momentinə gətirilir. Maqnetizm fizikada elektromaqnetizmin tərkib hissəsidir.

Maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı münasibətinə görə maddələr bölünürlər:

* Maqnitə aid olmayanlar
** Diamaqnitlər, bunların molekulaları maqnit momentinə malik deyillər.
** Paramaqnitlər, sıfır olmayan lokal maqnit momentlərinə malikdirlər. Onlar sahə boyunca istiqamətlənirlər.
* Uzaq maqnit dərcəsinə malik olan maddələr:
** Ferromaqnitlər, maqnit sahəsində mikroskopik kiçik ölçüdə onların atom və molekulaların maqnit momentləri yaranır
** Antiferromaqnitlər, bu materiallarda maqnit sahəsinin təsiri nəticəsində kristalda bir-birinin əksinə yönəlmiş qəfəslər yaranır, nəticədə onlar sıfır maqnitləşmə yaradırlar.
* Yaxın maqnit dərəcəsinə malik olanlar:
** Spin şüşələr
** Hissəciklərin supermaqnit toplusu
* Molekulyar maqnitlər və klasterlər
* Plazma
* Elektron hissəciklər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Henrix Himmler

**Henrix Himmler** (; ) — III Reyxin əsas hərbi və siyasi xadimlərindən biri, SS reyxsfüreri. Çoxsaylı hərbi cinayətlərdə və soyqırımda təqsirli bilinib.

## Həyatı
Himmler 7 oktyabr 1900-cü ildə Münhen şəhərində, müəllim ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan hərbçi olmaq istəyib. Hərbi məktəbi bitirdikdən sonra, "Könüllü korpusun" bölmələrindən birinə daxil olub. Münhen Texniki İnstitutunun Kənd təsərrüfatı fakültəsində təhsil alıb. 1923-cü il Pivə qiyamında iştirak edib. 1925-ci ildə Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasına qəbul edilir və partiyanın rəhbərlərindən olan Qreqor Ştrasserin şəxsi katibi olur. Bir müddət sonra Bavariya federal əyalətində NSDAP-nin qaulayteri təyin edilir. 1928-ci ildə Prussiya zadəganlarından olan Marqaret fon Bodenlə evlənir. 6 yanvar 1929-cu ildə Hitlerin qərarı ilə SS reyxsfüreri vəzifəsinə təyin edilir. 1931-ci ildə Himmler öz şəxsi gizli təşkilatı olan SD-nin yaradılması ilə məşğul olur və bu təşkilatın rəhbəri vəzifəsinə Reynhard Heydrixi təyin edir. 1933-cü ildə Himmler Münhen polisinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edilir. Hitlerin göstərişi ilə o, 1933-cü ildə Dahauda konslager yaradır. 20 aprel 1934-cü ildə Herman Görinq Himmleri Prussiya Gestaposunun rəhbəri vəzifəsinə təyin edir. 17 iyun 1936-cı ildə Hitlerin əmri ilə Almaniyanın həm hərbi, həm də mülki polis xidmətləri Himmlerin tabeçiliyi altına keçir. Himmlerin rəhbərliyi altında SS qoşunu da yaradılır. 1943-cü ildə İmperiya Daxili İşlər naziri vəzifəsinə keçir, uğursuz 1944-cü il iyul sui-qəsdindən sonra isə ehtiyat ordunun komandanı təyin edilir. 1943-cü ilin yay aylarından başlayaraq öz etibarlı şəxsləri vasitəsilə qərb xüsusi xidmət orqanları ilə separatçı sülh bağlamaq məqsədilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. Üçüncü reyxin dağılmasına yaxın bundan xəbər tutan Hitler Himmleri bütün tutduğu vəzifələrdən azad edir və xəyanətkar kimi onu NSDAP-dən xaric edir.

Himmler 21 may 1945-ci ildə Danimarka sərhədini keçməyə çalışarkən Britaniya hərbi qüvvələri tərəfindən yaxalanmışdır. 23 may 1945-ci ildə o zəhər qəbul edərək öz həyatına son qoymuşdur.

## İstinadlar