open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stanislav Leşşinski

**Stanislav Leşşinski** (; ) — 1704-1709-cu və 1733-1734-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Reç Pospolita kralı, 1737-1766-cı illərdə Lotaringiyanın sonuncu hersoqu, Fransa kralı XV Lüdovikin qayınatası.

## Həyatı
20 oktyabr 1677-ci ildə anadan olub. Böyük Polşa zadəgan ailəsinin nümayəndəsi, böyük vəliəhd Rafail Leşşinskinin və dövrünün güclü maqnatı, knyaz Stanislav Yan Yablonovskinin qızı Anna Yablonovskayanın yeganə oğlu olub. Poznan vodevodası vəzifəsində çalışıb.

1702-ci ildə Şimal müharibəsi zamanı İsveç kralı XII Karl Polşanı işğal etdi və Polşa kralı, Saksoniya kürfürstü II Avqustu bir sıra ağır məğlubiyyətlərə uğratdı. Polşa zadəganlarının bir hissəsi onun tərəfini tutdu. 1704-cü ildə Varşava Konfederasiyası Kral II Avqustu taxtdan saldı və kralsızlıq dövrü elan etdi. Stanislav Leşşinski konfederasiya tərəfindən diplomatik missiya ilə İsveç kralının məhkəməsinə göndərilib. Tezliklə Stanislav Leşşinski XII Karl tərəfindən yeni Polşa kralı seçildi.

Polşa zadəganlarının bir hissəsi II Avqusta sadiq qaldı. Polşa zadəganlarının parçalanması vətəndaş müharibəsinə səbəb oldu. 1706-cı ildə İsveç kralı XII Karl II Avqustu Altranstedt sülh müqaviləsini imzalamağa məcbur etdi və bu müqaviləyə əsasən Stanislav Leşşinskinin xeyrinə Polşa taxtından imtina etdi. Bundan sonra Stanislav Leşşinski tamhüquqlu Reç Pospolita kralı oldu.

1709-cu ildə Poltavada İsveç ordusunun sarsıdıcı məğlubiyyəti XII Karl və onun tərəfdarlarının hakimiyyətinin süqutuna səbəb oldu. Rus ordusunun dəstəyindən istifadə edərək II Avqust Polşa taxt-tacını geri aldı, Stanislav Leşçinski Prussiyaya, sonra isə Fransaya mühacirət etdi.

1719-cu ildə Stanislav Leşşinski ailəsi və həyəti ilə birlikdə Fransada kiçik sərhəd qəsəbəsi Visamburda qalmağa icazə aldı. Fransa hökuməti ona illik 20 min livr müavinət verdi.

1725-ci ilin avqustunda qızı Mariya Fransa kralı ilə evləndi və ona həftəlik 2000 livr məbləğində yeni müavinət təyin edildi. O, siyasətlə deyil, fəlsəfə ilə məşğul oldu. 1725-ci ildən Şambor qəsrində yaşamışdır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Tadeuş Kostyuşko

**Tadeuş Kostyuşko** (; ) — polyak hərbi və siyasi xadimi, ABŞ-nin İstiqlal müharibəsinin iştirakçısı, 1794-cü il Polşa üsyanının rəhbəri, Belarusun, Polşanın, ABŞ-nin milli qəhrəmanı, Fransanın fəxri vətəndaşı, Reç Pospolita ordusunun generalissimusu.

Kostyuşko 1746-cı ilin fevralında Böyük Litva Hersoqluğunda (Reç Pospolitanın bir hissəsi idi) müasir Belarusiya ərazisində bir ailə mülkündə anadan olub, onun dəqiq doğum tarixi məlum deyil. 20 yaşında Varşavada kadet korpusunu bitirib. 1768-ci ildə Bar konfederasiyasının iştirakı ilə vətəndaş müharibəsi başlayandan bir il sonra Kostyuşko təhsilini davam etdirmək üçün Fransaya köçdü. O, 1774-cü ildə, ilk bölündükdən iki il sonra Reç Pospolitaya qayıtdı və maqnat Yozef Sosnovskinin mülkündə pedaqoq vəzifəsini tutdu. Lakin, onu işəgötürən həmin şəxsin qızı ilə uğursuz qaçmaq cəhdindən sonra o, Fransaya qayıtdı. 1776-cı ildə Kostyuşko Şimali Amerikaya köçdü və burada Kontinental orduda polkovnik rütbəsi ilə Amerika istiqal müharibəsində iştirak etdi. Hərbi mühəndis kimi o, Nyu Yorkdakı Uest Point qalası da daxil olmaqla istehkamları layihələndirib və onlara nəzarət edib. 1783-cü ildə onun xidmətlərini nəzərə alaraq, Kontinental Konqres onu briqada generalı rütbəsinə yüksəltdi.

Kostyuşko 1784-cü ildə vətənə qayıtdı. 1789-cu ildə general-mayor rütbəsi ilə Reç Pospolita ordusuna qoşuldu. Reç Pospolita ikinci dəfə bölündükdən sonra, 1794-cü ilin martında üsyan təşkil etdi və ona rəhbərlik etdi. 1794-cü ilin oktyabrında Matsejovice döyüşündə üsyançıların əsas qüvvələri rus qoşunları tərəfindən darmadağın edildi və Kostyuşko özü də əsir götürüldü. 1796-cı ildə rus imperatriçası II Yekaterinanın ölümündən sonra Kostyuşko onun varisi I Pavel tərəfindən əfv olundu və ABŞ-yə mühacirət etdi. 1798-ci ildə Avropaya qayıtdı və uzun müddət Fransada, Vyana konqresindən sonra və 1817-ci ildə ölümünə qədər - İsveçrədə yaşadı.

## İstinadlar
Tor: Məhəbbət və İldırım

**Tor: Məhəbbət və İldırım** və ya **Tor: Sevgi və İldırım** () – Marvel Comics personajı Tor əsasında hazılanmış super qəhrəman filmi. Film Marvel Kinematoqrafiya Kainatındakı Tor filmlərinin davamıdır.

## Mövzusu
Tor Qisasçılar: Final filminin hadisələrindən sonra Qalaktika mühafizəçilərinə qoşulub rahatlıq tapmağa çalışır. Lakin o, geri qayıtmalı və Valkiriya, Korq və Ceyn Fosteri — hansı ki, Qüdrətli Tora çevrilmiş, bütün tanrıları məhv edən Tanrı Qəssabı Qoru dayandırmalıdır. Film bu işdə onun başına gələnləri bəhs edir.

## Rollarda
*Kris Hemsvort — Tor rolunda
*Kristian Beyl — Tanrı Qəssabı Qorr rolunda
*Natali Portman — Qüdrətli Tor/Ceyn Foster rolunda
*Tessa Tompson — Valkiriya rolunda
*Kris Prett — Ulduz Lordu/Piter Kvil rolunda
*Cemi Aleksandr — Sif rolunda
*Pom Klementieff — Mantis rolunda
*Taika Vaititi — Korq rolunda 
*Mett Deymon — *Aktyor Loki* rolunda
*Rassel Krou — Zevs rolunda 
*Lyuk Hemsvort — *Aktyor Tor* rolunda
*Vin Dizel — Qrut rolunda
*Bredli Kuper — Roket Rakun rolunda
*Deyv Batista — Dağıdıcı Draks rolunda
*Karen Qillan — Nebula rolunda

## Musiqi
Qrup üzvü Ronnie James Dionun dul arvadı Wendy Dionun sözlərinə görə, filmdə Dionun "Rainbow in the Dark " mahnısı yer alacaq . 2021-ci ilin dekabrında Michael Giacchino filmin musiqisinin bəstəkarı olacağını açıqladı; o, əvvəllər Doktor Strenc  və MCU Hörümçək-adam trilogiyasına , eləcə də Waititi-nin əvvəlki filmi Jojo Rabbit (2019) filmlərinin musiqilərinin müəllifi olub.

## Buraxılış
Tor: Sevgi və İldırım filminin ABŞ-də 8 iyul 2022-ci ildə nümayişi planlaşdırılır.  Əvvəllər 5 noyabr 2021-ci ildə buraxılması nəzərdə tutulmuşdu , lakin koronavirus pandemiyası səbəbiylə 18 fevral 2022-ci il tarixinə təxirə salınıb. Doktor Strenc: Dəlilik multikainatında (film, 2022) filmi 2021-ci ilin noyabrından 2022-ci ilin martına dəyişdirildikdən sonra bir həftə  uzadıldı, sonra 11 fevrala köçürüldü. O, bir daha 2020-ci ilin dekabrında 6 may 2022-ci ilə təxirə salındı, 2021-ci ilin oktyabrında 2022-ci ilin iyul tarixinə keçməzdən əvvəl o, Marvel Kinematoqrafiya Kainatının dördüncü fazasının bir hissəsi olacaq.

## İstinadlar
Tufan FK

**Tufan Futbol Klubu** — 2015-ci ildə ictimai birlik olaraq yaradılmış, Xırdalan şəhərini təmsil edən futbol klubu. Tufan Futbol Klubunun təşkilati-hüquqi forması ictimai birlikdir. Klubun bütün fəaliyyəti onun üzvlərinin iradəsinə tabedir. Nizamnaməsində də təsbit edildiyi kimi klubda idarəetmə funksiyasını 2018-ci ildən etibarən səkkiz nəfərdən ibarət İdarə Heyəti daşıyır. İdarə heyətinin fəaliyyəti üç nəfərdən ibarət Nəzarət-Təftiş Komissiyası tərəfindən təftiş olunur və nəticəsi klub üzvlərinin ümumi müzakirəsinə (Ümumi Yığıncaq) təqdim olunur. İdarə heyəti və Nəzarət-Təftiş Komissiyası iki ildə bir dəfə klub üzvlərinin Ümumi Yığıncağı tərəfindən seçilir. 

Tufan Futbol Klubunda futbolçu istehsalı konsepsiyası altı illik araşdırmaların nəticəsində formalaşdırılmışdır. İstehsal prosesinin planlaşdırılması sözügedən konsepsiyaya uyğun hazırlanır lakin, elmi-texniki araşdırma və inkişaf fəaliyyətinin nəticəsində plana müvafiq dəyişikliklər edilir. Klubun əsas məqsədi yerli futbolçu bazarındakı boşluğu idman elminin köməyilə dünya səviyyəli futbolçular yetişdirməklə doldurmaqdır. Klub daxilində TufanLAB fəaliyyət göstərir və müasir data əldə etmə alətlərindən atletlərin inkişafı üçün istifadə edilir.

Tufan Futbol komandasının keçmiş kapitanı Rinat Aiulin ilk dəfə klubun adının Tufan olmasını təklif etmişdir. Sonradan o, bu adı hərbi xidmətdə olarkən rabitə üçün istifadə etdikləri adları xatırlayaraq, qarşısı alınmaz qüvvə olan Tufan adını bəyəndiyi üçün təklif etdiyini söyləmişdir. 

Yeni yarandığı dövrdə 18 yaşdan yuxarı müxtəlif yaşlı həvəskarlardan təşkil olunan komandamız Azərbaycan Həvəskarlar Futbol Federasiyasının təşkil etdiyi birincilikdə 2 mövsüm (2015-2016 və 2016-2017-ci illər mövsümü) iştirak etmişdir. 2017-2018-ci il futbol mövsümündən etibarən, klubun inkişaf konsepsiyasına uyğun olaraq həmin mövsüm üçün yenidən təsis olunmuş yeganə komandamıza 20 yaşdan aşağı gənclər cəlb olunmuş və bu komandamız AFFA-nın təşkil etdiyi Region Liqasında çıxış etmişdir.

Hazırda Tufan Futbol Klubu fəaliyyət istiqamətini bir qədər dəyişərək uşaq futbolunun inkişafına yönəlmişdir. Klub 6 ildir idman elmini intensiv şəkildə araşdırmaqda və meydanda müasir texnologiya alətləri vasitəsilə tətbiq etməkdədir.  

Klub 2018-2019 mövsümündə azarkeşlər arasında fərqindəliyi artırmaq məqsədilə "Tufan Streets" kompaniyasını başlatmışdır. Böyük rəğbət görən kompaniya çərçivəsində silsilə karikaturalar dərc edilmiş və interaktiv oyunlar təşkil edilmişdir. Xıırdalan şəhərənin müxtəlif nöqtələrinə Tufan loqoları vurulmuş və iştirakçılardan bu nöqtələri tapmaları gözlənilmişdir. Missiyanı uğurla tamamlayan azarkeşlərə müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmişdir. 

Tufan Futbol Klubunun missiyası İdman elminin ən yaxşı nəticələrini tətbiq etməklə yerli və xarici futbol bazarlarının tələblərinə cavab verən futbolçular hazırlamaq və keyfiyyətli futbol oyunu təqdim etməkdir. 

Klubun direktoru Ruslan Nəsibov, idman elmi üzrə mütəxəssisi Turcay Əhmədovdur.

## İstinadlar
Sprayt (kompüter qrafikası)

**Sprite** — kompüter qrafikində böyük bir səhnəyə inteqrasiya olunmuş 2D (iki ölçülü) bitmap təsviridir.

Əvvəlcə sprite arxa fon və aparat təminatı kimi bir-biri ilə digər elementlər ilə birləşən müstəqil obyektlər idi. Bu, hər bir skan xətti əsas ekran prosessoru olmayan və tam ekran çərçivə buferinə ehtiyac olmadan CRT kimi video çıxış cihazı üçün hazırlandıqda baş verir. Spritelər təşkil və ya avadanlıq yaradılması zamanı istifadə atributları qəbulu ilə dəyişdirilə bilər. Təchiz edilmiş spritelər sistemləri 8-bit Atari, Commodore 64, Nintendo Entertainment System və Sega Genesis daxildir.

## İstinadlar
Katerini

**Katerini** () — Yunanıstanın Pieria bölgəsində şəhər. 2011-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərdə 58.309 nəfər yaşayır.

## Həmçinin bax
* Saloniki

## İstinadlar
Stefan Batori

**Stefan Batori** (, ; ) — Reç Pospolita kralı (1576-1586-cı illərdə), Transilvaniya voevodası IV İştvanın oğlu.

## Həyatı
Transilvaniyada şahzadə IV İştvan Batori və Macarıstan vəliəhdi Stefan Teleqdinin qızı Katerina Teleqdinin ailəsində anadan olub. Padua Universitetində oxuyub. 1571-ci ildə qısa bir vətəndaş müharibəsi nəticəsində Transilvaniya şahzadəsi oldu.

1574-cü ildə Valua kralı Henrinin qaçmasından sonra Polşa-Litva Birliyində kralsızlıq dövrü başladı. Pravoslav Qərbi Rus əyanları (aralarında Kşiştof Qrayevski də seçilirdi) Moskva krallığı ilə ittifaq bağlamaq və türklərə və Krım tatarlarına qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün çar IV İvanı Polşa tacına namizədlər kimi irəli sürdü. Daha sonra namizəd olaraq, Osmanlı ilə mübarizə kursundan da sadiq qalan və Moskva tərəfindən dəstəklənən, Müqəddəs Roma İmperatorluğunun imperatoru II Maksimilian və Maksimiliyanın oğlu, Avstriya arxduke Ernst irəli sürülüb.

Osmanlı sultanı II Səlim ağalara məktub göndərərək, Müqəddəs Roma İmperatorluğunun imperatoru II Maksimilyanı kral seçməməyi tələb etmiş və Osmanlı İmperiyasının vassalı Transilvaniya şahzadəsi Stefan Batory də iddiaçılardan biri kimi göstərilmişdir.

1575-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında Birliyin şərq torpaqlarına (Podoliya, Volıniya və Çervonnaya Rus) tatar basqını orta yerli zadəganları Batoriya namizədliyinə sövq etdi. Onun təkidi ilə o, Polşa krallarına seçildi.

1576-cı ildə Litva Böyük Hersoqluğunun seçki pəhrizinin üzvləri Transilvaniya şahzadəsi və Polşa kralı Stefan Batorini Litvanın Böyük Hersoqluğu elan etdilər.

1578-ci ildə Stiven Bathory ailəsi üçün Livoniya Krallığının taxt-tacı hüququnu əldə etdi. Milliyyətcə bir macar (Szekei) olan və macar və moldavan dillərini və Venesiya ləhcəsini bilən Stefan, demək olar ki, nəzarəti altında olan Birlik əhalisinin milli dillərində danışmırdı və təbəələri ilə latın dilində danışırdı.

1579-cu ildə Moskva dövlətinə qarşı yürüşə çıxdı, Sokol qalasını aldı, 4000 müdafiəçini vəhşicəsinə məhv etdi. 1580-ci ildə Velikiye Lukini tutdu. Qayıdandan sonra son bir neçə il ərzində o, Qrodno şəhərində yaşamış, burada yeni kral iqamətgahı üçün Köhnə Qalanı yenidən qurmuş, lakin 1586-cı ilin dekabrında qəflətən uremiyadan vəfat etmişdir (cəsədinin yarılması ilk belə tibbi müayinə hesab olunur). Şərqi Avropada sənədləşdirilmiş akt); Qrodnoda əvvəlcə dəfn edildi, lakin sonra tabutu Krakova aparıldı və Vaveldə dəfn edildi. Ölümündən sonra Reç Pospolitada kralsızlıq başladı, Sigismund Vasa tərəfindən qazanılan yeni monarx üçün seçkilər keçirildi.

## İstinadlar
Space Invaders

**Space Invaders** (スペースインベーダー Supēsu Inbēdā) — Tomohiro Nishikado tərəfindən hazırlanmış və 1978-ci ildə buraxılmış arcade oyunu. Yaponiyada Taito, ABŞ-də isə Bally Technologies-in törəmə şirkəti olan Midway tərəfindən istehsal edilmiş və satılmışdır. Oyunun məqsədi lazer silahı ilə yadplanetliləri məğlub etməkdir.

## İnkişaf
Space Invaders yapon dizayneri Tomohiro Nishikado tərəfindən hazırlanmışdır, o, bir il ərzində oyunu və onu istehsal etmək üçün lazımi avadanlıqları inkişaf etdirmişdir. Oyun Atari arcade oyununa cavab idi Breakout (1976).

Oyun üçün ilk düşmən dizaynları arasında tanklar, döyüş təyyarələri və döyüş gəmiləri var idi. Nişikado isə düşmənin hərəkətləri ilə kifayətlənmirdi; texniki məhdudiyyətlər uçuş simulyasiyasını çətinləşdirdi. İnsanları təqlid etmək daha asan olardı, lakin dizayner onları lentə almağın əxlaqsızlıq olacağını düşünürdü. 1974-cü ildə Yaponiyada Yamato Kosmik Döyüş Gemisi animesinin buraxılışından sonra və Ulduz Döyüşləri jurnalında (1977) bir məqalə gördükdən sonra o, kosmik mövzudan istifadə etməyi düşündü. Nishikado yadplanetlilərin yaradılması üçün ilham aldı. Herbert Uelsin “dünyalar müharibəsi”  dünyaları" adlı əsəri yaratdı və ahtapota bənzər yadplanetlilərin orijinal bitmaplarını yaratdı.  Digər yadplanetli konstruksiyalar kalamar və xərçənglərdən sonra modelləşdirildi.
 
1995-ci ildə Flux jurnalı Space Invaders-ı "Ən yaxşı 100 Video Oyunu"nda 1-ci yerə layiq gördü.

## İstinadlar
Rəmlə binti Əbu Süfyan

**Rəmlə binti Əbu Süfyan** (; ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, möminlərin anası.

## Bioqrafiyası
Onun tam adı Ümmü Həbibə Rəmlə bint Əbu Süfyan Sərh ibn Hərb ibn Üməyyə ibn Əbd Şəmsdir. O, Qüreyşin nüfuzlu lideri Əbu Süfyan ibn Hərbin qızı idi.

Rəmlə İslamı qəbul etməzdən əvvəl əcdadlarının bütpərəst inancından ayrılır və həniflərin inancını qəbul edir. O, İslamdan əvvəl xristian olan əri Ubeydullah ibn Cəhş ilə birlikdə İslamı qəbul etmişdir. Onlar Qüreyşin zülmündən qaçaraq Efiopiyaya hicrət edirlər və burada Ubeydullah birdən-birə azğınlıq (riddə) edir və yenidən xristianlığı qəbul edir. Rəmləni xristianlığı qəbul etmək üçün israrlı cəhdlərinə baxmayaraq, o, İslama sadiq qalər və ondan boşanır. Bundan sonra o, Məkkəyə qayıda bilmir. Səbəb isə atası Əbu Süfyanın müsəlmanların qızğın müxalifi olması idi. Bütün bunları öyrənən Məhəmməd peyğəmbər bu qadının səmimi imanına heyran olduğunu bildirir. O, öz nümayəndəsini Efiopiyanın kralı Nəcaşinin yanına göndərir və Rəmləni onunla evlənmək üçün Mədinəyə onun yanına göndərməsini xahiş edir. Hicri 7-ci ildə peyğəmbərlə evlilik baş tutur. Bu evlilik Məhəmməd peyğəmbərə Məkkə bütpərəstlərinin lideri Əbu Süfyanla arasında olan gərginliyi azaltmağa imkan verir.

Rəmlə binti Əbu Süfyan mömin qadın idi. O, 665-ci ildə qardaşı Müaviyənin dövründə 70 yaşında vəfat etmişdir. Onun nəql etdiyi 65-dən çox hədis məlumdur.

## İstinadlar
Sketchpad

**Sketchpad** (Robot Draftsman) Ayven Sazerlend tərəfindən 1963-cü ildə doktorluq təhsili zamanı yazılmış kompüter proqramıdır. Sazerlendə 1988-ci ildə Turinq Mükafatını və 2012-ci ildə Kioto Mükafatını qazandıran proqramın insan-kompüter qarşılıqlı əlaqəsini asanlaşdırdığı düşünülür. Kompüter dəstəkli dizayn proqramlarının ilki olan Sketchpad müasir proqram təminatının inkişaf etdirilməsi komponentlərindən biri olan qrafik istifadəçi interfeysi ilə obyekt yönümlü proqramlaşdırmaya da təsir etmişdir.

## İstinadlar
Reyhanə binti Zeyd

**Reyhanə binti Zeyd** (; ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin  (s.a.v) həyat yoldaşlarından biri. O, yəhudi əsilli ərəb qadın idi. Şimali Ərəbistan yarımadasında yaşayan Bənu Qureyzadan olan gənc qadın olmuşdur. Tam adı:Reyhanə binti Şəmun ibn Yezid və ya Reyhanə binti Zeyd ibn Amr ibn Hənəfe bin Şəmun bin Yezid. Dəqiq doğum tarixi məlum deyildir.

## Bioqrafiyası
Reyhanə binti Zeyd yəhudi Qureyza qəbiləsindən idi. Onun birinci əri Bənu Qureyzadan olan Həkəm adlı birisi idi. O, Bənu-Qureyza döyüşündən sonra edam edilən ərinin ardından əsir düşmüş, sonra isə İslamı qəbul etmişdir, lakin onun müsəlman olması çox güman ki, məcburiyyətdən irəli gəlir. Bütün qəbiləsi, bütün ailəsi və əri də daxil olmaqla qətlə yetirildikdən sonra nəzarətsiz qalaraq Məhəmmədin payına qul olur. Bunun özündə kin oyandırdığı başa düşülür. Buna görə də o, heç vaxt Məhəmmədin arvadı olmağı üstün tutmamış və cariyə qalmağı üstün tutmuşdur. O, zaman-zaman İslama açıq münasibəti ilə diqqət çəkib. Əhzab surəsi: 26–27-ci ayələr Bəni Qureyza döyüşünə və Reyhanə binti Zeydin əsir düşməsinə işarə edir İbn İshaqın dediyinə görə, Məhəmməd onu əsir cariyəyə götürmüş və ona İslamı qəbul etməyi, onun həyat yoldaşı olmağı təklif edir, lakin o, bu tələbi rədd edir. Bəzi mənbələrə görə Reyhanə sonradan müsəlman olur, lakin o, azad müsəlman qadınlar kimi başını örtməkdən imtina edir və cariyə qul olaraq qalır. Onun Peyğəmbərə: "Mənimlə evlənməkdənsə, məni cariyə kimi saxla! Mən cariyə olaraq qalmaq istərdim, çünki azad müsəlman qadınlar kimi başıma örtük, üzümə də tül taxmaq istəmirəm" deməsi bəzi mənbələrdə qeyd edilmişdir. Yenə həmin mənbələrdə Reyhanənin "qadın qullar üslubunda örtülmək arzusunda olduğu" ifadəsi vardır. Reyhanənin başını örtməkdən imtina etməsi onunla Məhəmməd arasında gərginliyə səbəb olmuş, lakin sonradan bu problem həll olunmuşdur.

## Ölümü
Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından əvvəl 632-ci ildə Mədinədə vəfat etmiş və Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Neva

**Neva** () — Rusiya Federasiyasının Leninqrad vilayətində çay. 

Çayın uzunluğu 74 km., hövzəsinin sahəsi 281 min km²-dir (Ladoqa, Oneqa gölləri və s. hövzələri ilə birlikdə). Ladoqa gölündən başlanır. Baltik dənizinin Fin körfəzinə tökülür. Aşağı axınında əmələ gətirdiyi deltadakı adalarda və Nevayanı ovalıqda Sankt-Peterburq şəhəri yerləşir. Fin körfəzi və Nevanın aşağı axınında cənub-qərb və qərb küləkləri vasitəsilə suyun qovulması nəticəsində çayın səviyyəsi qalxaraq bəzən Sankt-Peterburqda daşqınlara səbəb olur. Nevanın yuxarı axınında buz yığınlarına səbəb olan suiçi (dərinlik) buzların intensiv surətdə yaranması xarakterikdir. Çay dekabrdan mayadək donmuş olur. Qolları: Oxta, İjora, Tosna, Mqa. Neva Volqa-Baltik su yolunun bir hissəsini təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Türkiyə Milli Kitabxanası

**Türkiyə Milli Kitabxanası** — Ankarada yerləşən Türkiyənin mərkəzi kitabxanası. 15 aprel 1946-cı ildə yaradılmışdır. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Kitabxanalar və Nəşrlər Baş İdarəsinin tabeliyindədir. Kitabxana milli yaddaş, milli arxiv, muzey və tədqiqat mərkəzidir. Çankaya rayonu sərhədləri daxilində Bahçelievler rayonunda yerləşir.
## Tarixi
Türkiyə Milli Kitabxanası 1946-cı il aprelin 15-də Ankaranın Çankaya bölgəsində Maarif Nazirliyinin nəzdində Nəşrlər Bürosu kimi yaradılmışdır. Kitabxanada ilk vaxtlar 8000 çap əsəri var idi, ilk ildə fondun artması sayəsində yeni binaya ehtiyac yarandı. Kitabxana fondunu ictimaiyyətə təqdim etmək üçün 1947-ci il aprelin 17-də kitabxana müvəqqəti binaya köçdü. Tezliklə fondun həcmi 60.000 nüsxəyə çatdı. Kitabxana rəsmi olaraq 16 avqust 1948-ci ildə istifadəçilərə xidmət göstərməyə başladı. Hazırda bu bina Ankara İli Xalq Kitabxanası kimi fəaliyyət göstərir. Milli Kitabxana Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23 mart 1950-ci ildə qəbul etdiyi qanuna əsasən Milli Təhsil Nazirliyindən asılı olmayaraq ayrıca hüquqi şəxsə çevrilmişdir. Belə ki, bu haqda parlamentin qəbul etdiyi qanun doqquz gün sonra qüvvəyə mindi və "Rəsmi Qazet"də nəşr olundu.

1965-ci ildə Milli Kitabxana üçün yeni binanın tikintisi nəzərdə tutulmuşdu, çünki mövcud bina gələcəkdə tələblərə cavab verə bilməzdi. Tikinti 1973-cü ildə başlanmış və 5 avqust 1983-cü ildə başa çatdırılmışdır. Tikinti başa çatdıqdan sonra kitabxana təxminən 39.000 kvadratmetr sahədə öz ziyarətçilərinə xidmət göstərməyə başlamışdır.

1934-cü ildə qəbul edilmiş “Çap Məqalələri və Şəkillərin Toplusu haqqında” qanuna əsasən, ölkədə nəşr olunan hər bir əsərin bir nüsxəsi Milli Kitabxanaya göndərilməlidir. 2017-ci il tarixinə qədər kitabxananın fondunda 4 087 909 əlyazma və çap əsəri var idi. Həmin ilin statistik məlumatlarına görə, 26478 üzvü olan Milli Kitabxananın istifadəçilərinin sayı 629905 nəfər olub.

Kitabxana Avropa Milli Kitabxanaçıları Konfransının üzvüdür. O, Türkiyə Milli Kollektiv Təşkilat Kataloqunun da üzvüdür.

## Fondu
Milli Kitabxana Türkiyənin ən zəngin kolleksiyalarından birinə malikdir. 2013-cü il tarixinə kolleksiya 3.089.517 nüsxədən ibarət olmuşdur. Kitabxanaya daxil olan kitab fondunu aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:

## Həmçinin bax
* Milli kitabxanaların siyahısı
* Prezident Milli Kitabxanası (Türkiyə)
* Türkiyə ədəbiyyatı
* Ən böyük kitabxanaların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Kütüphane (National Library of Turkey)
* National Library List
Paradəniz

**Paradəniz** — Göksu deltasında Mersin ili sərhədləri daxilində yerləşən laqun mənşəli göl. Deltadakı dörd göldən biridir.

## Coğrafiya
Göksu çayının Akdənizə töküldüyü sahənin qərbində yerləşir. Sahəsi 600 hektardır. Şimal-şərqdə Arkum, şimalda Qurtuluş məhəllələri, qərbdə deltanın digər böyük gölü olan Ağgöl yerləşir. Balıqçıların açdığı kanalla iki göl (Ağgöl və Paradəniz) birləşdirilmişdir. Paradənizin suları az duzludur, 0,2–0,3%-dir. Laqunu Akdənizdən ayıran qum təpəliklərində iki dəniz tısbağası növü yumurta qoyur.

Paradəniz ilə Akdəniz arasında Qu quşu gölü (türkcə: Kuğu gölü), Paradənizin şərqində isə olduqca duzlu olan Arapalanı gölü yerləşir.

## Geologiya
Göl şimal-şərq və cənub-qərb istiqamətində uzanır. Şərq sahili Akdəniz sahilinə təqribi 50 km uzaqlıqdadır və paralel yerləşir. Şimal-şərqdə dar kanal vasitəsilə Akdənizə bağlanır. Gölə allüvial daşınması nəticəsində dayazlaşma prosesi gedir.

## Ekologiya
Paradənizin yerləşdiyi Göksu deltası su quşları üçün önəmli nəsilartırma və qışlama sahəsidir. Laqun çevrəsində 302 quş növü müəyyən olunmuşdur. Gölün dənizə bağlantısı təmin edən dar kanal kontrol altına alınaraq dalğıc balıqçılıq həyata keçirilir. Ərazidə mavi yencək ovu önəmlidir. Göl içində heç bir bitki yoxdur.

Ağgöl və Paradənizin yerləşdiyi ərazi vəhşi həyatı qoruma sahəsidir. 1994-cü ildə Paradənizi də əhatə edən 15.000 hektarlıq sahə Ramsar sahəsi elan edilmişdir.

Paradənizdə dəniz levreyi, çipura, itiburun qaragöz, sinaqrit, melanurya, zolaqlı mərcan balığı və sarıgöz yaşayır. Əsasən kefal növləri, sazan, levrek, ilan balığı və çipura ovlanır.

## İstinadlar
Rəqəmsal sənət

**Rəqəmsal sənət** yaradıcılıq və ya təqdimat prosesinin bir hissəsi kimi rəqəmsal texnologiyadan istifadə edən bədii əsər və ya təcrübədir. 1960-cı illərdən kompüter sənəti və multimedia sənəti də daxil olmaqla prosesi təsvir etmək üçün müxtəlif adlar istifadə edilmişdir.

Bəzi ilkin müqavimətdən sonra rəqəmsal texnologiyanın təsiri rəsm, ədəbiyyat, heykəltaraşlıq və musiqi/səs sənəti kimi fəaliyyətləri dəyişdirdi, eyni zamanda şəbəkə sənəti, rəqəmsal quraşdırma sənəti və virtual reallıq kimi yeni formalar çevrildi. Daha ümumi şəkildə rəqəmsal rəssam termini incəsənət istehsalında rəqəmsal texnologiyalardan istifadə edən rəssamı təsvir etmək üçün istifadə olunur. Geniş mənada "rəqəmsal sənət" kütləvi istehsal və ya rəqəmsal media üsullarından istifadə edən müasir incəsənətdir.

Rəqəmsal sənət üsulları reklamlarda əsas media tərəfindən və vizual effektlər yaratmaq üçün film istehsalçıları tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunur. Masaüstü nəşriyyat daha çox qrafik dizaynla əlaqəli olsa da, nəşriyyat dünyasına böyük təsir göstərmişdir. Həm rəqəmsal, həm də ənənəvi rəssamlar işlərini yaratmaq üçün bir çox elektron məlumat və proqram mənbələrindən istifadə edirlər. Vizual və musiqi sənətləri arasındakı paralelləri nəzərə alaraq, rəqəmsal vizual sənətin dəyərinin ümumi qəbulunun son üç onillikdə elektron şəkildə istehsal olunan musiqinin qəbulunun artması ilə eyni şəkildə inkişaf etməsi mümkündür.

## İstinadlar
Haqq aşığı (film, 2021)

**Haqq aşığı** — 2021-ci ildə çəkilən sənədli film. Film saz və söz ustası Dədə Ələsgərin anadan olmasının 200 illiyinə həsr edilmişdir. 20 oktyabr 2022-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində premyerası olmuşdur.

## Məzmun
Filmdə saz-söz ustası Dədə Ələsgərin yaradıcılığı, həyat yolu haqqında professor Məhərrəm Qasımlı, ələsgərşünas alim Fəxrəddin Salim, tədqiqatçı Abbas Bağırov, Aşıq Fətulla Göyçəli, aşığın nəticəsi Xətai Ələsgərli danışmışlar.

## Haqqında
Film saz və söz ustası Dədə Ələsgərin anadan olmasının 200 illiyinə həsr edilmişdir. Sənədli film Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişilə "Salnaməfilm studiyası" MMC-də istehsal olunub.

Filmin rejissoru Nizami Abbas, ssenari müəllifi Füzuli Sabiroğludur. ProRes 4444 formatında çəkilən filmin xronometrajı 52 dəqiqədir.

Filmdə Aşıq Ələsgər ocağının nümayəndələrinin müsahibələri və kadrarxası diktor mətnindən istifadə edilib. Filmə bədii səhnələrlə rəng qatılıb. Filmin çəkilişləri Qarsda, Bakı şəhərində, Gədəbəy, Qazax, Kəlbəcər və başqa rayonlarında aparılıb.

20 oktyabr 2022-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində filmin premyerası olmuşdur.

21 mart 2024-cü ildə film həm İctimai TV, həm də ARB TV-də yayımlanmışdır.

## Filmin üzərində işləyənlər
* Füzuli Sabiroğlu — ssenari müəllifi
* Nizami Abbas — rejissor
* Üzeyir Abbas — təsvir rejissoru
* Mübariz Nağıyev — montaj rejissoru
* Şahin Həsənli — rəssam
* Azər Hacıəsgərli — musiqi tərtibatı
* Fəxrəddin Salim — məsləhətçi
* Rəşad Qasımov — xətt prodüseri
* Azad Axundov — icraçı prodüser
* Nazim Hüseynov — prodüser

## Rollarda
* Aşıq Talıb — Dədə Ələsgərin kiçik oğlu (arxiv kadrlarda)
* Aşıq Təbriz Vəliyev — Aşıq Ələsgər rolunda

## Sifarişçi
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi

## Həmçinin bax
* Aşıq Ələsgər (film, 1972)

## İstinadlar
Kür Şad

**Kür Şad** türk ədəbiyyatında bir süjetdir. Səbahəddin Əlinin müəllifi olduğu "Esirler*"* adlı tamaşanın və Nihal Atsızın qələmə aldığı "Bozqurdların ölümü" romanının personajlarından biridir. Obraz tarixi şəxsiyyət Aşina Cieşeşuaydan ilhamlanıb.

## Nihal Atsızın Kür Şadı
Həm yazıçı, həm də tarixçi olan Hüseyn Nihal Atsız "Bozqurdların Ölümü" adlı əsərində Kür Şad üsyanı haqqında yazmışdır. Beləcə Kür Şad o qədər məşhurlaşıb ki, Türkiyədə bir çox insan övladına Kürşad adını verib. 1939-cu ildə Hüseyn Nihal Atsız "*Kopuz"* jurnalında yazdığı məqaləsində "Kür Şad"dan danışıb universitet meydanında tək daş parçası ilə qırx bir qılıncdan ibarət abidənin ucaldılmasını təklif etdi. Daha sonra 1946-cı ildə yazdığı *Bozqurdların Ölümü* romanında "Kür Şad" obrazından istifadə etdi. 1947-ci ildə isə *Kür Şad* jurnalı nəşr olunmağa başladı və jurnalın ilk nəşri üçün "En Büyük Türk Kahramanı Kür Şad" adlı yazını şəxsən özü yazıb "Yarınki Türkeli"ndə Kür Şad üçün ulu bir abidə düşündüyünü açıqladı.

## Həmçinin bax
* Aşina Cieşeşuay
* Nihal Atsız
* Səbahəddin Əli
* Bozqurdların ölümü
* Göytürk xaqanlığı
* Göytürklər
* Ötükən

## İstinadlar
Ros çayı

**Ros çayı** () — Dnepr çayının sağ qolu olan Ukrayna ərazisindən axan çay. Ros çayı mənbəyini Vinnitsa vilayətinin (oblastının) Pohrebişçe rayonunun Ordintsi kəndindən götürür. O, 346 km (215 mil) uzunluğundadır və 12.600 km2 drenaj hövzəsinə sahibdir. Çay üzərində  daha böyük yaşayış məntəqələri Bila Tserkva, Bohuslav və Korsun-Şevçenkivskidir.

Bəzi tarixçilər qədim Şərqi Slavyan dövləti olan Kiyev Rusun adının Ros çayının adından yaranma ehtimalını irəli sürürlər.

## İstinadlar
Fizikalizm

**Fizikalizm** — Fəlsəfədə, fizikalizm və ya fizikaliyə çevirmək, var olan hər şeyin maddi olduğunu, fiziksel olanın üzərində bir şey olmadığını və yaxud hər şeyin fiziki olanlardan meydana gəldiyini müdafiə edən metafizik tezisdir.

Fizikalizmin tərəfdarları hər hansı bir elmin istənilən müddəasının həqiqiliyini fizika dilinə çevirmək imkanından asılı vəziyyətdə götürürlər. Üzərində belə əməliyyat aparıla bilməyən təkliflər elmi mənası olmayan təkliflər kimi qiymətləndirilir.

Fizikalizm: İnsanın mahiyyətinə ifrat materialist yanaşma olub, şüurun müstəqil substansiya olduğunu inkar edir. Şüur materiyanın törəməsidir və yalnız fizika və digər təbiət elmlərinin köməyi ilə izah edilə bilər.

İdrak probleminə fizikalist yanaşma çoxsaylı təbii-elmi biliklərə əsaslanır, onlardan bəziləri aşağıdakılardır:

* İnsanın baş beyni gerçəkdən təbiətin mürəkkəb "mexanizmi", materiyanın ali təşkil səviyyəsidir;
* Konkret insan şüuru beynsiz mövcud ola bilməz, insan beyni isə bioloji orqanizmdir;
* Bəşəriyyət süni intellekt yaratmaq imkanı qazanır, onun da daşıyıcısı maşın (kompüter) – maddi obyektdir;
* İnsan orqnizminə medikamentoz təsirlər insan şüurunda əks edir (məsələn, psixotrop maddələrin qəbulu);

Fizikalizm geniş yayılmışdır və onun bir neçə istiqaməti (nepozitivizm çərçivəsində) mövcuddur:
* "Eyniyyət nəzəriyyəsi" (D. Armstronq, C. Smart) – ruhi prosesləri digər cismani proseslərlə eyniləşdirir – qan dövranı, tənəffüs, beyin prosesləri;
* "Eliminasiya" nəzəriyyəsi (F. Feyerbend) – "ruh", "mənəvi" anlayışlarının köhnəlmiş və qeyri-elmi olduğunu isbat etməyə çalışır;

## Həmçinin bax
* Dualizm
* Dini plüralizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ozanlar (Zəngibasar)

**Ozanlar**- İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı.

## Tarixi
1782-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağıdılmışdır . 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə İrəvan əyalətinin Qarni və Vedi nahiyələrində Ozanlı, Qırxbulaq nahiyəsində isə Ozan kəndləri qeyd olunmuşdur  

## Toponimi
XVIII əsrin əvvəlinə aid ermənicə mənbədə Ozan kəndinin adı çəkilir . XIX əsrin ortalarından sonrakı ədəbiyyatda Novobayazid qəzasında Uzunlar kimi yazılmışdır Ehtimal ki, "Kitabi-Dədə Qoqud" dakı ozan-"aşıq","xalq müğənnisi " sözündən olmaq е'tibarilə həm də bir elin adıdır. 1588-ci ilə aid mənbədə Qarabağın "Otuz iki ulus"nda Ozan adlı elin adı  qeyd olunmuşdur. Gəncə şəhərinin Ozanlar məhəlləsi də məhz bu elin adını etdirir.

## İstinadlar
Ozanlar

* Ozan
* Ozanlar (Zəngibasar) — İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı
* Ozanlar (Axta) — Yeni Bayazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd.
Qurqan (İrəvan xanlığı)

**Qurqan** - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı.

## Tarixi
1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulmuş və kənd dağılmışdır. Bu kəndin adının mə'nası haqqında üç mülahizə irəli sürmək olar. 
# XIII əsrdə monqolların tərkibində gəlmiş türkmənşəli Qurqan tayfasının adını əks etdirir.
# Türk dillərində qurqan - düzən yerdə 1000 alaçıqdan ibarət dairəvi formalı dayanacaq, düşərgə sözündəndir.
# Türk dillərində tayfa başçısının qəbri üstündə ucaldılan konusvarı təpə-kurqan sözündəndir. Qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan və ERmənistan ərazilərində qədim türk tayfalarına məxsus olan bə'zi kurqanlar xalq içərisində XIX əsrə qədər müqəddəs sayılırdı (məs: Laçın r-nunda Qurqanbaba piri və s.).

## İstinadlar
Simsiz teleqraf

**Radioteleqrafiya** və ya **simsiz teleqrafiya** — teleqraf siqnallarının radio dalğaları ilə ötürülməsinə imkan verən telekommunikasiya sistemidir. Simsiz teleqraf və ya radioteleqrafiya, adətən CW (fasiləsiz dalğa), ICW (kəsintili fasiləsiz dalğa) ötürülməsi və ya açma-söndürmə kimi adlandırılan və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı tərəfindən A1A emissiya növü kimi təyin edilmiş, göndərən operatorun istifadə etdiyi radio rabitə üsuludur. Teleqraf açarından istifadə edir, açar radio ötürücünü açır və söndürür, adətən Morze əlifbasında mətn simvollarını kodlayan "nöqtələr" və "tire" adlanan müxtəlif uzunluqda modullaşdırılmamış daşıyıcı dalğa impulsları yaradır. Qəbul yerində kod radioqəbuledicinin qulaqcığında və ya dinamikində Morze əlifbasını bilən operator tərəfindən yenidən mətnə ​​çevrilən bir sıra vızıltı və ya siqnal səsləri kimi eşidilir.

## İstinadlar
Paris Katolik İnstitutu

**Paris Katolik İnstitutu** (fransızca *Institut Catholique de Paris*) — Fransanın, Paris şəhərində yerləşən özəl universitet.

*Fransız Xarici Dil Keyfiyyəti* (Le Label FLE Qualité) etiketi Fransa ərazisindəki Fransa təhsil mərkəzlərinə, Xarici və Avropa İşləri Nazirliyi, Ali Təhsil və Araşdırmalar Nazirliyi və Mədəniyyət və Kommunikasiya Nazirliyi tərəfindən verilən keyfiyyət sertifikatıdır. Paris Katolik İnstitutu bütün beş fərqli kateqoriya üzrə tam qiymətlər alaraq, 15 ulduzla birlikdə bu sertifikatı alan azsaylı məktəblərdən biridir.

## İstinadlar
Bidun

**Bidun** (*Bindu*; ) — Orta çağda Buxaranın hakimi, Buxaraxudat. Bəzi tarixi mənbələrdə Nidun, Sadun və yaxud Bandun kimi də göstərilir.

## Həyatı
Türk əsilli xaqandır. Hakim titul olan Tidunla qarışdırılmışdır. Orta əsr tarixçisi Cəfər Narşaxi yazır ki, Çaçın tudunu Buxaraya yardıma gəlmişdi. Paykəndin də tidunu ola bilər. Ciddi tədqiqatçılara görə Qərbi Göytürk xaqanlığı çökəndən sonra Bidun Buxaraya gəlib, burda hakimiyyətə nail olur.

Bidun Ramitən, Candar, Xaqan, Babkənd və Qaragöl şəhərlərini ələ keçirir. O, Buxara Ərkini təmir etdirir.

Bəzi tarixçilərə görə, Buxara şəhəri ilk dəfə 674-cü ildə  Əməvilər dövləti tərəfindən hakimiyyət altına alınmağa çalışılmışdır. Ərəb hökmüranlığından öncə şəhərin hakimi Bidun Xatun idi. Bidun Xatun bölgədə olan Türk xaqanının dul xanımıdır. Anlaşmaya görə şəhərin əski hakimi, ərəblərə 1 milyon dirhəm pul və 2 min hərbçi verəcəkdir.

Bidun 681-ci ildə vəfat edir. Yerinə oğlu Tuksbada keçir. Xanımı Qutlu xatun idi.

## İstinadlar
Qurd ağzı bağlama

**Qurd ağzı bağlama** — türk xalqlarında mövcud olan inanc. İtmiş mal-qaranı qorumaq məqsədi daşıyır.

## İcrası
Türk dünyasının bir çox yerində olduğu kimi Azərbaycanda da qurd ağzı bıçaqla bağlanır. Həm Bayır-bucaq türkmənləri, həm də Zaqafqaziya və İran azərbaycanlıları itmiş heyvanı qorumaq üçün qurdun ağzını mərasim və dualar ilə bağlıyarlar. İtmiş heyvan tapıldıqda qurd acından ölməsin deyə ağzı açılar.

Şimali Qafqazda tabasaranlıların inəkləri itəndə molla tərəfindən qurdun ağzı bağlanar. Bu adət Azərbaycanlıların etnoqrafik qrupu olan qarapapaqlarda da var.

## İstinadlar
Ölümdən sonra evlilik mərasimi

**Ölümdən sonra evlilik mərasimi** — müxtəlif mədəniyyətlərdə mövcud olan adət.

## Türk xalqlarında
Ölümdən sonra evlilik mərasimi adəti türk xalqlarında da mövcuddur. Bu adətə görə evlənmək yaşına çatmadan vəfat edən cavanlar bir-biri ilə qiyabi şəkildə (iştirakları olmadan) evləndirilir.

Altay türklərində ölümdən sonra evlilik mərasimi evlənmək yaşına gəlmədən əvvəl vəfat edən şəxslər üçün tətbiq edilir. Oğlan uşağı ölmüş olsa belə, evlənmə yaşına çatacağı vaxtda özü kimi cavan vəfat etmiş bir qızla qiyabi şəkildə (iştirakları olmadan) mərasimlə evləndirilir. Bu mərasimi həqiqi toy kimi qəbul edən ailələr bir-birlərini qohum elan edir və hətta yeni evlilərə lazım olan əşyaların rəsmi çəkilərək yandırılır. Yanğının dumanının evlilərə xəbərdarlıq olaraq getdiyinə inanılır. Buna oxşar digər bir adət isə gənc ölən oğlan o biri dünyada hurisiz qalmasın deyə məzarına subay ikən ölmüş bir qadının basdırılmasıdır. Beləliklə, onlar o biri dünyada evlənmiş sayılırlar.

Altaylardakı bu adətin Azərbaycan türklərində müasir dövrdə mövcud olduğu bilinir.

## İstinadlar
Daşkənd xanlığı

**Daşkənd xanlığı** Özbəkistan dövlətinin paytaxtı Daşkənddə yerləşən orta əsrlərdə **[[Özbək]]-[[Qazax]]** dövləti. Xanlığın tarixini üç dövrə bölmək olar.

1501-ci ildə Buxara xanlığının tərkibində yaradılmış və muxtar idarə edilmiş, lakin xanlar vali təyin edilmişlər. 1597-ci ildə II Abdulla xan Şeybani vəfat edəndə Qazax xanlığı Daşkəndi ələ keçirdi və şəhərə gələcək qazax xanları hakim oldular.

1613-cü ildə Tursun Məhəmməd xan müstəqilliyini elan edərək müstəqil xanlığa çevrildi. O, bir müddət xanlığı idarə etdi; 1627-ci ildə Qazax xanlığı Daşkəndi tutdu və xanlıq dağıdıldı.

## Özbək xanları

*1501 - 1524 Sevinç Hoca xan
*1524 - 1532 Keldi Məhəmməd xan
*1532 - 1556 Nauruz Əhməd xan
*1556 - 1576 Özbək Dərviş xan
*1576 - 1582 Ata Sultan
*1582 - 1597 II Abdulla xan Şeybani
*1612 - 1613 İskəndər Sultan (Həştərxan xanlığından)
## Qazax xanları

*1597 - 1598 Tevekel xan
*1598 - 1600 Yeşim xan
*1600 - 1601 Cani Məhəmməd xan
*1602 - 1603 Yeşim xan
*1603 - 1604 Əbdül Qaffar xan (Qaraqalpaq türkü)
*1604 - 1611 Yeşim xan
*1613 - 1627 Tursun Məhəmməd xan

## Həmçinin bax
:kk:Ташкент хандығы
Kepler-1649

Kepler-1649 (KOI-3138) Qu bürcündəki tək ulduzdur. Günəşdən 302 işıq ili məsafəsində yerləşir.

## Xüsusiyyətləri

Ulduz görünən böyüklüyü təxminən 16 m olan qırmızı cırtdandır, infraqırmızı işıqda isə daha parlaqdır: J filtrində onun parlaqlığı 13,38 m, K filtrində isə 12,59 m təşkil edir. M5 V spektral sinfinə məxsusdur. Ulduzun kütləsi 0,2 günəş kütləsi, radiusu 0,23 günəş radiusudur. Səthinin temperaturu 3240 Kelvin olaraq qiymətləndirilir.. Onun parlaqlığı Günəşin parlaqlığından təxminən 194 dəfə azdır..

## İstinadlar
Aleks Kross (film, 2012)

**Aleks Kross** — 2012-ci ildə rejissor Rob Koen tərəfindən çəkilmiş və baş rollarda Tayler Perri və Metyu Foksun çəkildiyi Amerika kriminal triller filmi. Mark Mossun ssenarisindən uyğunlaşdırılan filmin ssenari müəllifi Kerri Uilyamsondur. Film Ceyms Pattersonun yaratdığı Aleks Kross obrazı haqqında üçüncü filmdir. Kross daha əvvəl Morgan Freeman tərəfindən 1997-ci ildə çəkilmiş “Kiss the Girls” və 2001-ci ildə çəkilmiş bir “Along Came a Spider” filmlərində yaradılmışdır. 2010-cu ildə İdris Elbanın bu obrazı canlandırması razılaşdırılsa da, sonradan Friman yenidən obrazı canlandırıb. Filmin çəkilişləri 2011-ci ildə tamamlanıb. ABŞ-dən başlayaraq 29 oktyabr 2012-ci ildən efirlərə buraxılmışdır.

## Süjet xətti

Nüfuzlu xəfiyyə Aleks Kross silsilə qətllər törədən qatilin izinə düşüb. Araşdırma nəticəsində cinayətkarın “adamöldürmə üslubu” Qəssab ləqəbli qəddar manyakın “dəsti-xəttinə” bənzəyir. Kross sifarişli qətllərdən birinin icrasına mane olduğu üçün, Qəssab polisin hamilə arvadını öldürərək yoxa çıxır. Doğurdanmı o qayıdıb? Kross artıq təkcə vəzifə borcunu yerinə yetirmir, onun üçün bu araşdırma artıq şəxsi “vendettaya” çevrilib.

## İstinadlar
Qızları öp (film, 1997)

**Qızları öp** () — 1997-ci ildə Ceyms Pattersonun eyniadlı romanı əsasında rejissor Qari Flederin çəkdiyi Amerika triller filmi. Film Keyt Maktirnanın (Ashley Judd) köməyi ilə qaçırılan qardaşı qızı Naomi Krossu (Gina Ravera) tapmağa çalışan detektiv Aleks Krossun (Morqan Friman) hekayəsindən bəhs edir.

## Süjet xətti

Detektiv və məhkəmə psixoloqu olan Aleks Kross, kollec tələbəsi olan qardaşı qızı Naomi itkin düşdükdən sonra Şimali Karolinanın Darem şəhərinə gəlir. Polis detektivi Nik Raskindən öyrənir ki, Naomi bir sıra gənc qadınların ardıcıl şəkildə yoxa çıxmasının sonuncu qurbanıdır. Onun gəlişindən qısa müddət sonra itkin düşən qadınlardan biri ölü halda, ağaca bağlanmış vəziyyətdə tapılır, bir qədər sonra isə doktor Keyt MakTirnan evindən oğurlanır.

Narkotik təsirindən ayıldıqdan sonra Keyt, özünü maskalı bir adamın – “Kazanova” adlanan şəxsin əsirliyində tapır və burada bir neçə başqa qadının da saxlanıldığını görür. Qadın, gizləndiyi məkandan qaçmağa müvəffəq olur və bir qayalıqdan çaya atılaraq ciddi xəsarət alır. Sağaldıqdan sonra o, Krossla birləşərək onu izləməyə başlayır. Kross, cinayətkarın qurbanlarını müəyyən xüsusiyyətlərinə görə seçən bir “kolleksiyaçı” olduğunu düşünür. Bu isə itaətkar qalan digər əsir qadınları xilas etmək üçün hələ vaxt olduğuna işarə edir.

İzlər onları Los-Ancelesə aparır. Burada dəhşətli oğurluq və qətl hadisələri “Cənab ziyarətçi” ləqəbli doktor Uilyam Rudolfun adına yazılmışdı. Krossun Rudolfa çatmaq və onu dindirmək cəhdləri baş tutmur, çünki o, qaçmağı bacarır. Şimali Karolinada Kross, Kazanovanı çayın yuxarı axarında izləyir. Atəş səsi ilə xəbərdar olan detektiv, Kazanovanın yeraltı sığınacağını tapır. Rudolfun Kazanovanın əlaltısı olduğu üzə çıxır, lakin o, atışma zamanı həlak olur. Kazanova isə təqibdən qaçmağı bacarır. Kross, aralarında Naominin də olduğu əsir qadınları xilas edir.

Sonralar Keyt, Aleksi evində nahara dəvət edir. Raskin Keytin evinə gələrək onu mühafizə edən iki polis əməkdaşını evə göndərir. Bu vaxt Kross evində nahara hazırlaşarkən, həbs orderlərindəki Raskinin imzasının Kazanovanın yazısı ilə üst-üstə düşdüyünü müəyyən edir. O, Keytə zəng vuraraq xəbərdarlıq etmək istəyir, lakin Raskin artıq onun telefon xəttini kəsmişdi. Keyt də Raskindən şübhələnməyə başlayır. Raskin saxta ləhcəsini ataraq əslində Kazanova olduğunu göstərir. Mübarizə və təcavüz cəhdindən sonra qadın onu mətbəx sobasına qandal ilə bağlamağı bacarır. Raskin mətbəx bıçağı ilə Keytin əlini kəsir. Azad olmağa çalışarkən sobanı divardan çəkərək qaz borusunu qoparır. Daha sonra alışqan çıxararaq qaz sızmasına görə evi partladacağı ilə hədələyir. Bu an Kross gəlir və onu fikrindən daşındırmağa cəhd edir. Bu baş tutmadıqdan sonra isə, Aleks qazın alışmaması üçün süd paketinin içindən atəş açaraq Niki vurur. Polis hadisə yerinə çatır və Kross Keyti təsəlli etməyə başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Hörümçək gəldi (film, 2001)

**Hörümçək gəldi** () — 2001-ci ildə rejissor Li Tamahori tərəfindən çəkilmiş Amerika trilleridir. Baş rolu Morqan Friman ifa edir. Ceyms Pattersonun eyniadlı romanının pulsuz film tətbiqi və “Qızları öp” filminin davamıdır.

## İstinadlar
Səbuhi Qarayev

**Səbuhi Qarayev** () — Azərbaycanlı idman idarəçisi və məşqçi, "Qafqaz-Arena" İdman Klubunun təsisçisi və direktoru (2012–h.h.); Qəbələ İdman Klubunun ümumi işləri üzrə kordinatoru (2016–h.h.); Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi (2017); Azərbaycan Reqbi Federasiyasının vitse-prezidenti (2020–h.h.)

İdmanın cüdo, sambo, ciu-citsu növləri ilə məşğul olmuş, bir neçə beynəlxalq və respublika miqyaslı turnirlərin qalibidir.

A.R. Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən 2019-cu ilin yekunlarına görə "Bədən Tərbiyəsi və İdmanın İnkişafında Xidmətlərinə Görə" fəxri diplomu, 2021-ci ildə şəxsən müdafiə naziri Zakir Həsənov tərəfindən “Azərbaycan ordusuna göstərdiyi maddi və mənəvi dəstəyə görə” fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

## Bioqrafiya

Səbuhi Həsən oğlu Qarayev 29 iyun 1980-ci ildə Ağdam rayonunun Kəngərli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 1-6-cı siniflərdə Kəngərli kənd orta məktəbində, 7-8 ci siniflərdə Bakı şəhər 94 saylı, 9-11 ci siniflərdə isə 238 saylı məktəblərdə alaraq 1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olmuşdur. 2001-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin bakalavr, 2003-cü ildə magistr pilləsini bitirmişdir.

2000-ci ildə cüdo üzrə tələbələr arasında Azərbaycan Çempionatında 3-cü, Ciu-citsu üzrə 2000-ci ildə Bakıda keçirilən Zaqafqaziya çempionatında 1-ci, Tbilisidəki Şərqi Avropa Çempionatında 2001-ci ildə 3-cü, 2003-cü ildə isə 1-ci yer olub.

2004-2005-ci illərdə Azərbaycan Ordusunda həqiqi hərbi xidmət keçmişdir, ehtiyatda olan zabitdir.

2012-2015 ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında fəlsəfə doktorluğu pilləsində təhsil almış, lakin müdafiə etməmişdir.

Cüdo üzrə idman ustalığına namizəd və 1 dekabr 2017-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisidir.

2012-ci ildən "Qafqaz-Arena" İdman Klubunun təsisçisi və direktorudur. Klubda 5 döyüş növü və futbol bölməsi fəaliyyət göstərir.

2013-cü ildən "Qəbələ" İdman Klubunda cüdo, 2014-cü ildən döyüş növləri bölmələrinin rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. 2016-cı ildən klubun ümumi işlər üzrə koordinatorudur.

2020-ci ildən Azərbaycan Reqbi Federasiyasının vitse-prezidentidir.

Evlidir, üç övladı var.

## Həmçinin bax

* Elşən Abbasov

## İstinadlar

## Mənbə

* Azərbaycan Reqbi Federasiyasının regionlar üzrə vitse-prezidenti: Qarayev Səbuhi Həsən oğlu

## Xarici keçidlər

* 
* Səbuhi Qarayev: Qəbələ idmançıları ümidlərimizi doğrultdular
* «Qəbələ»nin əməkdaşı fəxri diplomla təltif olundu
* MMA rəsmisi: “Məqsəd idmançıların böyük arenalara yolunu açmaqdır”
YouTube Shorts

**YouTube Shorts** YouTube tərəfindən təklif olunan qısa formada video paylaşma *[[Kompüter platforması|platformasıdır]]* . Platforma YouTube-un əsas xidməti kimi istifadəçi məzmununa ev sahibliyi edir, lakin videoların kəsilməsini 60 saniyə ilə məhdudlaşdırır. Yarandığı gündən bəri YouTube Shorts 5 trilyondan çox baxış toplayıb.

## Xarici keçidlər
YouTube Music

**YouTube Music** — YouTube tərəfindən hazırlanmış musiqi axını xidməti. Xidmət istifadəçilərə janrlar, mahnı siyahıları və tövsiyələr əsasında YouTube-da mahnı və musiqi videolarını izləmək imkanı verən istifadəçi interfeysi ilə hazırlanıb. 2023-cü ilin aprelində xidmət podkastlara dəstək də daxil olmaqla təkliflərini genişləndirib.

YouTube Music həmçinin abunəçilərə bir sıra üstünlüklər təmin edən premium səviyyəyə malikdir. Bunlara reklamsız video oxutma, fonda audio oxutmaq imkanı və oflayn dinləmək üçün mahnı yükləmək imkanı daxildir. Bu üstünlükləri YouTube Premium abunəçiləri də əldə edə bilərlər. 1 dekabr 2020-ci ildə YouTube Music musiqi axını üçün Google-un əsas brendi kimi Google Play Music-i əvəz etdi.
## İstinadlar
Sumqayıt Alüminium Zavodu

**Sumqayıt Alüminium Zavodu** (sovet vaxtı "Azərbaycan Kommunist Partiyasının 60 illiyi adına Sumqayıt Alüminium Zavodu" adlandırılmışdır) — Azərbaycan əlvan metallurgiya sənayesinin ilk və ən böyük müəssisəsi. 

## Tarixi
Sumqayıt Alüminium Zavodunun tikintisinə 1949-cu ildə (əsas təyinatını müəyyən edən istehsal sexlərinin — elektroliz sexinin və civədüzləndirici yarımstansiyanın tikintisinə 1952-ci ildə) başlanmış, 1955-ci il martın 8-də ilk əlvan metal külçə — ilkin alüminium alınmışdır. 1959-1960-cı illərdə ikinci seriyasının korpusları tikilmiş, 1964-cü ildə elektroliz sexinin alüminium məftil istehsal edən şöbəsi, 1968-ci ildə məişət soyuducuları üçün buxarlandırıcı istehsal edən sexi, 1974-cü ildə alüminium və latun metallardan qab-qacaq istehsal edən sexi, 1976-cı ildə təkrar alüminium külçəsi istehsal edən sexi, 1977-ci ildə həmin sexin metal tullantılarından latun və mis külçələri istehsal edən şöbəsi işə düşmüşdür. Külçə formasında müxtəlif markalı ilkin alüminium, yastı külçələr və məftillər, külçə və silindrik formada geniş çeşiddə alüminium ərintiləri, məişət soyuducuları üçün müxtəlif markada və ölçüdə alüminium buxarlandırıcıları, məişətdə işlədilən istehlak malları, təkrar əlvan metal tullantılarından istehsal olunan bir neçə markada alüminium və latun külçələri və s. istehsal edir. 1983-cü ildə 13 növ məhsulu, yaxud bütün məhsulun 75,5 %-i Dövlət keyfiyyət nişanı ilə buraxılmışdır. 1970-1983-cü illərdə istehsal həcmi iki dəfədən çox artmışdır. Məhsulları xarici ölkələrə də ixrac olunur. 

## Mənbə
*
Nilufər

**Nilufər** — qadın adı.

* Nilufər Gürsoy
* Nilufər Rəhmani
* Nilufər Xatun

## Toponimlər
* Nilufər (Bursa)
* Nilufər çayı
Sokratik dialoq

**Sokratik dialoq** () — Sokratik metodun tətbiq olunduğu dialoqlardır. Eramızdan əvvəl IV əsrin əvvəllərində Yunanıstanda inkişaf etmiş ədəbi nəsrin janrı. Bu növün ən qədim nümunələri Platon və Ksenofon tərəfindən verilmişdir və hamısında Sokrat baş qəhrəman kimi iştirak etmişdir. Sokrat çox vaxt əsas iştirakçı olsa da, onun dialoqda olması janr üçün o qədər də vacib deyil.

## Platonik dialoqlar
Bu gün istinad edilən Sokratik dialoqların əksəriyyəti Platonun dialoqlarıdır. **Platonik dialoqlar** sonrakı filosofların istifadə etdiyi ədəbi janrı müəyyənləşdirdi.

Platon təxminən 35 dialoq yazmışdır ki, onların əksəriyyətində Sokrat baş qəhrəmandır.

* *[[Birinci Alkibiades]]*
* *[[İkinci Alkibiades]]*
* *[[Epinomiya]]*
* *[[Evtidem]]*
* *[[Sokratın müdafiəsi]]*
* *[[Qorgias (Platon)|Qorgias]]*
* *[[Qanunlar (Platon)|Qanunlar]]*
* *[[Dövlət (Platon)|Dövlət]]*
* *[[sofist (Platon)|Sofist]]*
* *[[Dövlət xadimi (Platon)|dövlət xadimi]]*

## Həmçinin bax
* Platonun dialoqlarında danışanların siyahısı
* Socratici Viri
* Sokrat metodu

## İstinadlar
Socratici Viri

**Socratici viri -** Siseron tərəfindən ədəbiyyata gətirilən latınca ifadədir. İfadə, "Sokratın davamçıları" mənasındadır və Sokratın şagirdlərinə və davamçılarına aiddir. Bəzən bu ifadə Sokratik dialoq müəllifi Platona aid edilir.

## Həmçinin bax
* Sokratik dialoq

## İstinadlar