open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İmam Əli hərbi bazası

**İmam Əli hərbi bazası** — Suriyanın şərqindəki Əbu Kamal şəhəri və İraq–Suriya sərhədi yaxınlığında yerləşən İran hərbi bazası.

## Tarixi
İmam Əli hərbi bazasında 2018-ci ilin əvvəllərindən bəri davamlı olaraq inşaat işləri davam etdiyi qeydə alınmışdır. "*[[Fox News]]*" şəbəkəsi 4 sentyabr 2019-cu il tarixində Əbu Kamal yaxınlığında "gizli bir İran layihəsi"nin, yəni İmam Əli hərbi bazasının inşa edildiyini bildirmişdir. Bu, sonradan peyk görüntüləri ilə təsdiqləmişdir. Layihə Tehrandakı yüksək rəhbərlik tərəfindən təsdiqlənmiş və İranın Qüds qüvvələrinə həvalə edilmişdir.

9 sentyabr 2019-cu ildə "İran" və ya "İran dəstəkli milis"lərin hava hücumlarında hədəf alındığı xəbərləri ortaya çıxmışdır. Bu hücumlar 2018-ci il iyun ayında Qətaib Hizbullah milislərinə edilən hava hücumlarına oxşar idi. "ImageSat International"ın 2019-cu ilin axırlarında çəkdiyi peyk görüntüləri bazada bir tunel sisteminin qurulduğunu göstərir, hansı ki, Qərb kəşfiyyat mənbələrinə görə içərisində raketlər saxlanılır.

Baza İsrail Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən dəfələrlə vurulmuşdur. Bundan sonra tunellərin inşasının sürətləndiyi və tezliklə 2019-cu ilin noyabr ayından etibarən istifadəyə veriləcəyi bildirilmişdir. Buna baxmayaraq baza yenidən, 25 fevral 2021-ci ildə ABŞ ordusu tərəfindən vurulmuşdur. Bu hücum 10 gün əvvəl İraqın Ərbil şəhərindəki ABŞ qüvvələrinə qarşı raket hücumlarına cavab idi və ABŞ Prezidenti Co Bayden dövründə həyata keçirilmiş ilk hərbi əməliyyat olmuşdur.

## İstinadlar
Şəmsi Fəxri

**Şəmsi Fəxri** — XIV əsr İran lüğətçisi və filoloqu. O, ən çox 1344-cü ildə Fars vilayətinin son incuid hakimi Əbu İşaq İncuya ( 1343–1357) həsr olunmuş "*Miyar-i Cəmali və-miftə-yi Bu İşaki*" nin ("Camala təklif olunan quş tələsi və Əbu İshaqa həvalə edilən açar") əsərinin müəllifi kimi tanınır.

Şəmsi Fəxri gəncliyi dövründə Luristanda hökmranlıq sürən həzarəspilər sülaləsinin sarayında xidmət etmişdir. O, 1313-cü ildə hökmdar Nüsrətəddin Əhmədə ( 1296–1330) həsr etdiyi "*Miyar-i nüsrəti*" şeirini ərsəyə gətirmişdir. Monqol Elxanilərin fars əsilli vəziri olan Qiyasəddin ibn Rəşidəddinin sarayına qoşulmuş, ondan sonra incuidlərin sarayına qatılmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Ralfı Qoru

***Ralfı Qoru*** rejissoru və ssenaristi Spenser Susser olan stop motion növündə qısa animasiyalı filmdir.
Vaysenzee gölü

**Vaysenzee** () ― Avstriyanın Karintiya torpağında göl. Ərazidəki ən yüksək çimərlik gölü olan Vaysenzee, adını şimal və cənub sahilindəki Vaysenzee şəhər icması ilə bölüşür.

## Coğrafiya
Buzlaq gölünün qərb sahili Qrayfenburq icmasından Hermaqor-Presseqqer-Ze şəhər icmasına gedən şose yolunun Kreuzberq-seddl dağ keçidinin yaxınlığında yerləşir. Gölün şərq sahilində isə dik sahili olduğu üçün demək olar ki yaşayış yoxdur. Ərazidəki *Vaysenbax (**)* kriki Drava çayına axır. Gölün sahilində sulara xarakterik rəng və gölə Vaysenzee ("Ağ göl") adını verən təbaşir toplanır.

Göl səthinin təxminən üçdə ikisi qorunan ərazinin bir hissəsidir. Göldə nəqliyyat dörd yük gəmisi və bir motorlu qayıqla təmin edilir. İctimai nəqliyyat istisna olmaqla, motorlu qayıqların istifadəsi qadağandır. Gölün suyu içməli su keyfiyyətini ödəyir. Göldə alabalıq, adi çəki və adi durnabalığı da daxil olmaqla bir çox balıq növü var. Göl həmçinin ördəklərdən qazlara və vağlara qədər bir çox fərqli quş növünə ev sahibliyi edir.

## Əhali
2001-ci ildəki bir araşdırmaya görə Vaysenzee bölgəsində 97,2 -i Avstriya vətəndaşı olan 788 nəfər yaşamışdır. Sorğuda iştirak edənlərin 73,6%-in evanqelist, 22%-in katolik, 1%-in isə müsəlman olduğu ortaya çıxmışdır. Onlardan 3.4%-i heç bir dini təriqətə aid olmadığını iddia etmişdir.

## Fəaliyyət
Göldə 1989-cu ildən bəri qışda Niderlan sürətli konki sürmək yarışlarının keçirilir. 2007-ci ilin fevral ayında göldə ilk sualtı buz xokkeyi dünya çempionatı keçirilmişdir. 2011-ci ilin yanvarında Avstriya dağ aviatorları birliyi 30-a yaxın kiçik təyyarəni donmuş səthə endirmişdir.

Gölün şimal sahilindəki görkəmli bir sıdırım olan Ronaçerfels, 1916-cı ilin qışında donmuş göldə kirşə sürərkən ölən yerli bir kəndlinin adını daşıyır. Onun cəsədi heç vaxt tapılmamışdır. Kəndlinin xatirəsinin şərəfinə sıldırım və yaxınlıqdakı mühmanxana onun adını daşıyır.

1987-ci ilin Ceyms Bondun "*Yaşayan gün işıqları"* adlı filminin bir neçə hissəsi donmuş Vaysenzee gölündə çəkilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:Weißensee - MS Weißensee.JPG|Sərnişin gəmisi
Şəkil:Weissensee Kärnten Techendorf 2013 07a.jpg|Gölün qərb sahili
Şəkil:Weissensee-West.JPG|Teçendorf körpüsündən gölün qərb mənzərəsi
Şəkil:Weissensee-East.JPG|Teçendorf körpüsündən gölün şərq mənzərəsi
Şəkil:Weißensee in carinthia.jpg|Vaysenzee qışda
Şəkil:Wedstrijd weissensee.jpg|Göldəki xizəkçilər
Şəkil:Techendorf.jpg|Teçendorf
Şəkil:Weissensee.jpg|Vaysenzeenin şimal sahili


## Xarici keçidlər

* Karintiya Limnologiya İnstitutundan məlumat(
* Vaysenzee qoruğu
* Qeyri-rəsmi saytı
* Vaysenzee gölündə qış idman növləri
David Morz

David Morse () Amerikalı Emmy mükafatına namizəd göstərilmiş səhnə, teatr və kino aktyoru.

Massaçusetsin Beverly şəhərində anadan olub. Teatr işlərinə 1970-ci illərdən Bostonda başlamışdır. 1980-ci illərdə, vaxtaşırı Nyu-Yorkda teatr tamaşalarında yer alarkən bəzi televiziya filmlərində də iştirak etmişdir. Bu illərin sonra, Yaxşı Oğul (The Good Son), Qaya (The Rock), On iki meymun (Twelve Monkeys), Uzun Öpüş Gecəsi (The Long Kiss Goodnight), Əlaqə (Contact) və Müzakirəçi (Negotiator) kimi bəzi film əsərlərində rol almışdır. Stephen Kingin hekayələrinə əsaslanan The Langoliers, Hearts in Atlantis və Yaşıl mil filmləri ilə nüfuzunu artırmışdır. 2007-ci ildə House serialındakı Michael Tritter roluna görə Emmy mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## İstinadlar
Hərf tezliyi

**Hərf tezliyi** — müəyyən bir dilin əlifbasındakı hərflərin yazılı dildə orta hesabla hansı tezliklə işləndiyini göstərir. Hərf tezliyi analizinin tarixi ərəb riyaziyyatçısı Əl-Kindiyə (801–873) qədər gedib çıxır. Hərf tezliyi dilçilər tərəfindən mətnin dilinin təyin olunmasında istifadə olunur.
Astrid İvask

**Astrid İvask** () ― Latviya-ABŞ şairi.

## Həyatı
Riqa şəhərində doğulmuş İvaskın ilk adı Astrid Helena Hartmanis idi. Onun atası Martins Hartmanis Latviya silahlı qüvvələrinin generalı idi, anasının adı İrma Mariya Hartmanis idi. Kompüter alimi Yuris Hartmanis onun qardaşı idi. 1940-cı ildə Sovet İttifaqının Latviyanı işğal etməsindən sonra general Hartmanis Sovet İttifaqı tərəfindən həbs edildi. O, 1941-ci ildə edam edildi, lakin ailəsi bu məlumatı ancaq 1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra öyrənə bildi.

İvask, anası və qardaşı 1944-cü ildə Latviyadan Almaniyanın yeri dəyişilmiş şəxslər üçün nəzərdə tutulan düşərgələrə yollandılar. İvask Marburq Universitetində dillər üzrə təhsil aldı. O, sonradan yazırdır ki, "Marburqda mənim önümə Avropanın intellektual həyatı açıldı. Universitetdə oxuduğum üç il ərzində bəziləri sağ, bəziləri çoxdan ölmüş yeddi xarici dil ilə işlədim və fin-uqor mədəniyyətinə heyran qaldım". O, magistr dərəcəsini 1949-cu ildə bitirdi. Elə həmin il orada ədəbiyyat və incəsənət tarixi üzrə doktorluq dərəcəsi almış eston şairi İvar İvaskla evləndi və onlar ABŞ-yə köçdülər. İvar İvask Minnesota ştatında yerləşən Müqəddə Olaf kollecində fakültə üzvü kimi işə götürüldü.

1967-ci ildə Oklahoma ştatının Norman şəhərinə köçdülər, orada İvar İvask Oklahoma Universitetində müasir dillər və ədəbiyyat üzrə professoru oldu. Şair rus, alman və fransız dillərini tədris edən adyunkt professor vəzifəsində çalışdı. İvar İvask "World Literature Today" adlı universitetin ədəbi jurnalının redaktoru idi, cütlük həm bir çox müəllifi və tənqidçini evlərində qonaq kimi qəbul edirdilər, həm də müxtəlif ədəbi tədbirlərdə iştirak edirdilər.

1991-ci ildə cütlük İrlandiyanın Kork qraflığına köçdü, lakin İvark İvask 1992-ci ildə vəfat etdi. Astrid Ivask 2001-ci ildə Riqaya geri döndü.

## Yaradıcılığı
İvaskın ilk şeir kolleksiyası "Ezera kristības" ("Gölün xaç suyuna salınması", 1966) adlanırdı. Digər kolleksiyalar arasında Ziemas tiesa ("Qışın tənqidi", 1968), Solis silos (“Meşədə bir addım”, 1973), "Līču loki" ("Əyilən buxtalar", 1981), "Yuvanın kənarında" (*)* (1981), "Gaisma ievainoja" ("Yungül yaralanan", 1982). Əsərlərinin əksəriyyəti latış dilində yazılmışdı, lakin "Oklahoma şeirləri"  (1990) toplusu ingilis dilində yazılmışdır.

Onun həmçinin "Pārsteigumi un atklājumi" ("Sürprizlər və kəşflər", 1984) əsəri də var, hansı ki uşaq şeirləri və hekayələrindən ibarətdir. "Līču loki: Ainas un ainavas" ("Əyilən buxtalar:  görüntülər və mənzərələr", 1981) adlı əsərinin illüstrasiya tərtibatını İvar İvaskın fotoqrafı tərəfindən düzəldilmişdir.

## Mükafatları
O, "Ziemas tiesa" əsərinə görə Zinaida Lazda mükafatına layuq görülmüşdür və "Solis silos" əsərinə görə Latviya Mədəniyyət Fondunun ədəbiyyat mükafatına layiq görülmüşdür. Onun səyahət eskizləri əsəri ona Yanis Yaunsudrabinş mükafatını qazandırdı. "Pārsteigumi un atklājumi" əsərinə görə ona "Goppers" mükafatı verildi. Mədəniyyət və ədəbiyyatın populyarlaşdırılmasına verdiyi töhfəyə görə Latviyanın "Üç Ulduz" və Estoniyanın "Ağ Ulduz" ordenlərinə və Latviya Yazıçılar Birliyinin İllik mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Bonni Hant

**Bonnie Lynn Hunt** () — Emmy, Golden Globe namizədlikləri olan, Amerikalı aktrisa, rejissor, komediyaçı və yazıçıdır.

## Bioqrafiyası

### İlk illəri
Bob və Alice Huntun qızıdır. Valideynlərinin adları, Hantın qurduğu şirkətin adını (Bob & Alice) ilhamlandırmışdır. 3 böyük qardaşı (Patrick, Kevin, Tom) 2 böyük bacısı (Cathy və Carol) və Helen adlı kiçik qardaşı var. Hunt Katolik məktəblərində təhsil almışdır. Bunlar St. Ferdinand və Notre Dame Liseyidir.

1982-ci ildə Chicago-Nortwestern Memoroial Xəstəxanasında xərçəng tibb bacısı olaraq işləmişdir. 1986-cı ildə "İkinci şəhər" (The Second City) tamaşasında "İmpulsiv bir şey" (An Impulsive Thing) cəmiyyətinin tərkibində çıxış edərək öz qabiliyyətlərini nümayiş etdirdi.

### Şəxsi həyatı
1988-ci ildə Hunt bir bankir olam John Murphy ilə evlənmişdir, lakin 6 iyun 2006-cı ildə David Lettermanın şou proqramında yenidən tək olduğunu bildirmişdir. Eyni zamanda 1991-ci ildən bəri Bethoven film setində tanış olduğu David Duchovny ilə yaxşı dostluq münasibətlərinə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maykl Ceter

Michael Jeter () Green Road, Water World (Su dünyası) və Number King Buddy (Rəqəmlər kralı Buddi) kimi filmlərdəki rolları ilə tanınan bir Amerikalı aktyor və səsləndirmə aktyorudur.

## İstinadlar
Seyid Həsən Əxlaq

**Seyid Həsən Əxlaq** (; ) — Əfqan və İran filosofu.

## Həyatı
Axlaq 1976-cı ildə Əfqanıstanın Bamyan əyalətinin Sayqan şəhərində anadan olub. Dörd yaşında İrana köçüb. Məşhəddə ibtidai və orta məktəbləri bitirərək klassik dini seminariyaları öyrənməyə başlayıb.

Daha sonra Razavi İslam Elmləri Universitetində İslam ilahiyyatı və fəlsəfəsi üzrə təhsil alıb. 2022-ci ildə Feyrfild Universitetində çıxış edərək qaçqın həyatı, Əfqanıstanda tənqidi düşüncəni inkişaf etdirmə və akademik azadlığı təşviq etmək üçün göstərdiyi səylər, eləcə də fəlsəfi və siyasi baxışları səbəbindən sürgün olunmasından bəhs edib.

O, İmam Xomeyni Beynəlxalq Universitetində Qərb fəlsəfəsi sahəsində magistr dərəcəsini və Əllamə Təbatəbai Universitetində Qərb fəlsəfəsi üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır.

## Yaradıcılığı

## Əsərləri
* The secular and the sacred: complementary and/or conflictual? Washington DC: The Council for Research in Values and Philosophy, 2017, ISBN 978-156-518-320-9
* From Rumi to Nietzsche, Qom: Sulok-e Javan: 1386/2007 Solar Hejri, ISBN 964-9958-01-0
* The Philosophical discourse between Islam and the West, Qom: Al-Mustafa International University, 1387/2008, ISBN 978-964-195-005-9
* The Tradition of enlightenment in the West and Islam, Tehran: Amir Kabir, 1389/2009, ISBN 978-964-00-1231-4
* From Tradition of Balkh to Modernity of Paris, Kabul: Nebras Research Institute, 1389/2010, B745. N49 A44 2011
* Life After Death, Resurrection, Judgment and the Final Destiny of the Soul: Volume 1 and 2, Chicago: Kazi Publications; Reprint edition (Vol. 1, 2015), ISBN 1567445500, ISBN 978-1567445503; (Vol. 2, 2017) ISBN 1567446175, ISBN 978-1567446173

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb səhifəsi
Leoqanq dağları

**Leoqanq** () ― Avstriyanın Salzburq torpağında şərqi Alp dağlarının bir hissəsini təşkil edən dağ silsiləsi. Dağlar Lofer vadisi, Zalfelden şəhəri və Leoqanq bələdiyəsi arasında yerləşir və Lofer dağları ilə birlikdə şimal-qərbdə iki dağ massivi meydana gətirir. Lakin şərqi Alp dağlarının təsnifatına əsasən Leoqanq və Lofer vahid alt qrup olaraq təyin edilmişdir. Leoqanq dağları cənubda Kitzbühel dağlarında, şərqdə isə Staynernes-Mir platosundan dərin kəsikli vadilərlə ayrılmşdır. Dağlar üçün tipik xüsusiyyət dik tərəfləri və kəskin konturlu hündür sirkləri olan yüksək yaylalardır.

Tipik karst dağlarında olduğu kimi Leoqanq dağlarında da çoxsaylı mağaralar mövcuddur. Bunlardan ən məşhuru 50 kilometrdən çox uzunluğu olan Lamprextsofen mağarasıdır. Mağara Lofer və Zalfelden arasındakı federal yolun dərhal kənarında yerləşir. Ərazidəki əhəmiyyətli süxur formalaşması Birnhorn zirvəsinin cənub yamacındakı *Melkerloçdur*.

Dağın ən hündür nöqtəsi 2 634 metr hündürlüyündəki Birnhorndur. Dağın qərbində Avstriya Silahlı Qüvvələrinə məxsus Hoçfilzen hərbi təlim zonası yerləşir.

## Qonşu silsilələr

* Şimal-qərbdə Lofer dağları;
* Şərqdə Berxhtesqaden Alpları;
* Cənub-şərqdə Salzburq-Sleyt Alpları;
* Cənubda Kitzbühel Alpları;
* Qərbdə Kayzerov dağları;

## Zirvələr

* Birnhorn: dəniz səviyyəsindən 2 634 m yuxarı;
* Kuçelhorn: 2 500 m yuxarı;
* Passauerkopf: 2 465 m yuxarı; 
* Griesener Hochbrett: 2 467 m yuxarı; 
* Siqnalkopf: 2 462 m yuxarı; 
* Qrosses Rothorn: 2 442 m yuxarı;
* Dürrkarhorn: 2 280 m yuxarı; 
* Hoçzint: 2 243 m yuxarı; 
* Mitterhorn: 2 206 m yuxarı; 
* Fahnenköpfl: 2 142 m yuxarı; 
* Brandhorn: 2 099 m yuxarı;

## Dağ sığınacaqları

### Alpinizm klublarına aid sığınacaqlar
Leoqanq dağlarında yalnız iki dağ sığınacağı var. Bunlardan biri olan *DAV* alman alpinist klubu olsa da, yerli avstriyalılar tərəfindən idarə olunur. 
#### ''Lampreçtsofen-Höhlenqaststatte''
*Lampreçtsofen-Höhlenqaststatte d*əniz səviyyəsindən 664 m yuxarıdadır və yayda və qışda yalnız gündüz vaxtı açıqdır. 6 çarpayısı var və Loferdən Zalfeldenə gedən yolun kənarında yerləşir.

#### ''Passauer''
2 033 m yüksəklikdə yerləşən *Passauer* 1891-1892-ci illərdə tikilmişdir*.* 1946-cı ildə baş verən yanğında ziyan görən sığınacaq 1954–1956-cı illərdə indiki şəklində yenidən qurulmuşdur. 2002-ci ildə sığınacağa yeni günəş terası verilmiş və 2012-ci ildə yeni bir elektrik stansiyası da daxil olmaqla bəzi əlavələr edilərək modernləşdirilmişdir. Sığınacaq yayda iyun ayının ortalarından sentyabr ayının sonuna qədər açıqdır və 45 nəfərlik 6 yataq otağı olan qış zalına sahibdir.
### Dağ sığınacağı

#### ''Lettlkaser''
*Lettlkaser* dəniz səviyyəsindən 1 441 m yüksəklikdə yerləşir. Yayda açıq olsa da, qışda yaşayış olmur. Yataq otağı yoxdur.

## İstinadlar


## Ədəbiyyat

* Adi Stocker: *Loferer und Leoganger Steinberge.* Panico Alpinverlag, Köngen 2016, ISBN 978-3-95611-057-3.
Yefimiya Krivoşeyeva

**Yefimiya Petrovna Krivoşeyeva** (; ) — erzya yazıçısı, xalq hekayəçisi, Mordoviya hekayəçi sənətinin banilərindən biri.

## Həyatı
O, 1 iyun 1867-ci ildə Tarasovka kəndində (müasir Penza vilayətinin Kamekşir rayonu) Pyor Fyodoroviç Adamovun çoxuşaqlı ailəsində anadan olmuşdur. Milliyətcə erzyan idi.

Onun heç bir təhsili yox idi. O, muzdlu kimi işləyərək hər cür ağır işi görürdü. Çoxuşaqlı Krivoşeyev ailəsi yoxsulluq içində yaşayırdı. Ağır vəziyyətdən qaçmaq üçün Yefimiya Petrovna mahnı bəstələyib dost və qohumlarının əhatəsində oxuyurdu. Qızlığında yaxşı mahnı müəllifi kimi tanınırdı, yetkin yaşlarında ağıdeyən (ağıçı), məharətli ifaçı və istər mərasim, istər də qeyri-mərasim folklor ustası kimi tanınırdı.

Yefimiya Krivoşeyevanın ifaları onu oğlu İlya Petroviç Krivoşeyevin sayəsində daha da məşhurluq qazandı. Belə ki, o, 1922-ci ildən anasının ifa etdiyi əsərləri qeydə alırdı. Krivoşeyeva adı ı 1936-cı ildə "Layşem Kirovdo" () əsərinin "Pravda" qəzetində dərc edildikdən sonra geniş populyarlıq qazandı. Onun "Odov çaças, mires — mastoros" və "Es eryamodon" adlı mülki rəvayətləri də geniş kütləyə çatmışdır. O, 7 övlad itkisi yaşamışdır.

24 iyun 1936-cı ildə Saransk şəhərində vəfat etdi.

## Biblioqrafiya
Ümumilikdə, Yefimiya Krivoşeyevanın əllidən çox rəvayəti olduğu ehtimal olunur. "Layşemat dı morot" () adlı əsərlərinin ilk toplusu 1937-ci ildə nəşr olundu. Bundan əlavə, onun əsərləri "Avan vaygel" (, 1950), "Tın kunsolodo, tirin tyakam mon" (, 1968). Onun yaradıcılığı bütövlüklə "Seçilmiş əsərlər" (1968) toplusunda yer alır.

## Xatirəsi
2014-cü ildə Yefimiya Krivoşeyevanın həyatının son illərinin keçirdiyi Saransk şəhərinin Mokşanska küçəsinin ev № 16-da onun şərəfinə xatirə lövhəsi açıldı.

## Ailəsi
Onun həyat yoldaşı Pyotr Vasilyeviç Krivoşeyev kəndli və dəmirçi idi.

### Uşaqları

* İlya Petroviç Krivoşeyev — yazıçı və Mordoviyanın əməkdar müəllimi.
* Nikifor Petroviç Krivoşeyev 
* İvan Petroviç Krivoşeyev
* Aleksandra Petrovna Oderova (Krivoşeyeva) 

### Nəvələri
* Konstantin Antonoviç Oderov 
* Mixail Antonoviç Oderov — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, RSFSR-nin əməkdar kənd təsərrüfatı mexanizatoru
* Anatoli Andreyeviç Oderov
* Yuri Andreyeviç Oderov

## İstinadlar
Vaşaq (hərbi birləşmə)

**"Vaşaq"** — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı dəstəsi.

## Yaradılması
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı hərbi qulluqçulardan ibarət xüsusi təyinatlı dəstələri mövcuddur. Həmin dəstərin hamısı vahid "Kommando" adı altında birləşiblər. Ümumi olaraq isə Daxili Qoşunların 9 Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi mövcuddur. "Vaşaq" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidə onlardan biridir.

"Vaşaq" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi əsasən gizirlərdən və zabitlərdən ibarətdir. Baş geyimləri qırmızı beretdir.

## İstinadlar
Ələsgər Muxtarov

**Ələsgər Faiq oğlu Muxtarov** — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının palkovnik leytinant "Əqrəb" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin Komandiri, İkinci Qarabağ müharibəsi qazisi.

## Hərbi xidməti
Mayor Ələsgər Muxtarov Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının "Əqrəb" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin Komandiridir.

### Vətən müharibəsi
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının mayoru olan Ələsgər Muxtarov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib. Ələsgər Muxtarov döyüşlər zamanı Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar istiqamətində yaralanıb.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ələsgər Muxtarov "Qarabağ" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ələsgər Muxtarov "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Zore Vinoqradova

**Zore Vinoqradova** () — Sovet bioloqu. Biologiya elmləri doktoru (1958).

## Bioqrafiyası
17 noyabr 1916-cı ildə Feodosiya vilayətinin Kulçora kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalmış və əmək islah düşərgədə vəfat etmişdir.

Zore ilk təhsilini kənd məktəbində alır. 12 yaşında Feodosiya internat məktəbinə daxil olur. Daha sonra fəhlə məktəbini bitir. Sonra Krım Pedaqoji İnstitutunun tələbəsi olur. 1937-ci ildə "müəllim" ixtisasına yiyələnərək Krım tatar məktəbində müəllim və Sudakdakı orta məktəbdə kimya müəllimi işləmişdir.

Konstantin Vinoqradovun dəvəti ilə 1938-ci ildə Qara-Dağ bioloji stansiyasında tədqiqatçı olur. Sonra onunla evlənir və bu soyadını alır.

Böyük Vətən müharibəsi dövründə Ufaya təxliyə edilir. Evakuasiyadan qayıdaraq Qara-Dağ stansiyasında işə davam edir. 1947-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1953-cü ildə Odessa şəhərində Ukrayna SSR Elmlər Akademiyası Hidrobiologiya İnstitutunun bioloji stansiyasında işə başlayır. 1958-ci ildə "Qara dəniz balıqlarında qaraciyərində A vitamini" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək biologiya elmləri doktoru olur. 1964-cü ildən Cənubi Dənizlərinin Biologiyası İnstitutunun Odessa filialının əməkdaşı işləyir. Burada biokimya şöbəsinə rəhbərlik edir. Odessa Universitetinin Biologiya fakültəsində xüsusi bir kurs keçirmişdir.

18 may 1989-cu ildə dəfn olunduğu Odessada dünyasını dəyişir.

## Ailəsi
Əri - Konstantin Aleksandroviç Vinoqradov (1902-1990) - Sovet dəniz bioloqu və ixtiyoloqu, biologiya elmləri doktoru, professor. Cütlük 1940-cı ildə evlənmişdir. Evakuasiya zamanı uşaqları (bir qızı və bir oğlu) dünyaya gəlmişdir. Oğlu - Aleksandr Vinoqradov (1942-ci il təvəllüdlü) - hidrobioloq. Biologiya elmləri doktoru.

## Elmi fəaliyyəti
Xüsusilə Qara dənizdəki dəniz orqanizmlərinin ekoloji biokimyasını və onurğasızların kimyəvi tərkibini öyrənmişdir. Qara dəniz balıqlarında bir "qabıq dəyişdirməni" kəşf etmişdir.

100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Azov, Qara və Xəzər dənizlərindəki "Mikluxo-Maklay" gəmisindəki dəniz ekspedisiyalarının üzvü olmuşdur. 1967-ci ildə Kiyevdəki "Naukova Dumka" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan "Dəniz orqanizmlərinin biokimyası" əsərinin müəllifidir.

## İstinadlar
Epidermis

**Epidermis** — dərini təşkil edən üç qatın ən kənar hissəsi. Daxili təbəqələr dermis və hipodermisdir. Epidermis təbəqəsi ətraf mühit patogenlərinin səbəb ola biləcəyi infeksiyalara qarşı bir maneə yaradır. Transepidermal maye itkisi ilə bədəndən atmosferə atılan su miqdarını da tənzimləyir. Epidermis əsas qatdakı bir sıra hüceyrə qatından ibarətdir.

Bu təbəqələrin ən xarici nüvəli təbəqəsi ölü və yastı hüceyrələrdən ibarətdir. Bunlar kəpək və dırnaqların meydana gəlməsində təsirli olur. Korpus qatını təşkil edən hüceyrələrin içərisində sərt və lifli zülallar (keratin) toplanmışdır. Keratin hüceyrələri dərini əzmə, vurma kimi mexaniki təsirlərdən və mikroorqanizmlər qoruyur. Altda canlı və çox qatlı yastı epitel hüceyrələrindən ibarət malpighi təbəqəsi var. Bu təbəqənin hüceyrələrində melanosit piqmenti yer almaqdadır, hansı ki, dəriyə rəngini verir. Malpighi təbəqəsindəki canlı hüceyrələrin bölünərək yeni hüceyrələr yaratmasıyla nüvə təbəqəsi daim yenilənir. Bədəni istidən və soyuqdan qoruyur.

Aşağı dəri (dermis): hiss hüceyrələri, tər vəziləri, sinir ucları, kapilyar qan damarları, saç kökləri, toxunma cisimcikləri yer almaqdadır. Pacini cisimciyi təzyiq və gərginliyi aşkarlayır. Meissner cisimciyi tüksüz, merkel cisimciyi isə tüklü bölgələrdə toxunma duyğusunu aşkarlayır. Krause cisimciyi soyuğu, ruffini cisimciyi istini aşkarlamaq vəzifəsi daşıyır. Alt dərinin başlıca vəzifələri: bədənin istilik, tər və su tarazlığını təmin etmək, xarici təsirlərdən qorumaq, toxunma, təzyiq və ağrı hisslərini aşkarlamaqdır. Sinirlərlə beynin müvafiq hissələrinə ötürülür. Sevinc, qorxu, həyəcan, soyuq hava təsiri ilə dəri sinirləri tük əzələlərinin daralmasını və tüklərin dikləşməsini təmin edir.

## İstinadlar
Lütsiya Qaruta

**Lütsiya Qaruta** (; ) — Latviyalı pianoçu və bəstəkar. Latviya SSR əməkdar incəsənət xadimi (1962).

## Bioqrafiyası
Yeddi yaşında Oto Vogelmanisdən fortepiano öyrənməyə başlayır, sonra Mari Zilinskayanın sinfində oxuyur. Nikolay Alunanın rəhbərliyi altında harmoniya dərsləri alır. 1924-cü ildə Latviya Konservatoriyasını Yazep Vitols ilə bəstəkarlıq sinfini və bir il sonra Lyudmila Qomane-Dombrovskayadan fortepiano dərləri alır, məzun olur. 1925–1926-cı illərdə Riqa Radiosunda çalışır. Parisdə bacarıqlarını artırmağa davam edir, burada Alfred Kortot və İsidora Filippedən fortepianodan, Paul Le Flem alətlərdən və Paul Dukladan bəstəkarlıqda təhsil alır. Solist və müşayiətçi kimi Latviyada və xaricdə çoxsaylı konsertlərdə iştirakl edir. Sonra xəstəlik üzündən bəstəkarlığa keçir. 1940-cı ildən Latviya Dövlət Konservatoriyasında musiqi nəzəriyyəsi və bəstəkarlıqdan dərs deyir. 1973-cü ildə professor dərəcəsi alır.

Riqada Meşə Qəbiristanlığında dəfn edilir.

Müstəqil Latviyada musiqisinin populyarlaşdırılması ilə məşğul olan Qaruta Fondu qurulmuşdur. Qarutanın Riqada yaşadığı Aleksandr Çak (Sovet dövründə Suvorov küçəsi olmuşdur.) küçəsindəki evə bir xatirə lövhəsi quraşdırılmışdır.

## Yaradıçılığı
Qarutanın əsərləri keçmiş romantizm bəstəkarlarından və Aleksandr Skryabindən təsirlənmişdir. Ən böyük diqqət "Tanrı, sənin torpağın yanır!" oratoriyasına çəkilmişdir. Bu əsər tenor, bariton, xor və orqan üçün, 1943-cü ildə Andrey Eqlitisin sözlərinə yazılmışdır. Oratoriyanın premyerası 15 mart 1944-cü ildə Riqa Müqəddəs Gertruda Katedralində baş tutur. Teodor Reiterin rəhbərliyi altında xor, müğənnilər Adolfs Kaktunş və Maris Vetra tərəfindən ifa edilir. Sovet dövründə oratoriya itirilmiş sayılırdı, lakin 1982-ci ildə bəstəkar və musiqişünas Lonqins Apkalns səs yazısını alman radiostansiyalarının arxivində tapır və partituru yenidən qurur; 8 may 1982-ci ildə oratoriya yenidən Stokholmda səsləndirilir. SSRİ-də oratoriyanın dirçəlişi 1988-ci ildə baş verir, onu İmant Kokarın rəhbərliyi altında "Ave Sol" xoru ifa edir. Hal-hazırda "Tanrı, sənin torpağın yanır!" oratoriyası Latviya Mədəniyyət Kanonuna daxil edilmişdir.

## Mükafatlar
"Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı (01/03/1956)

## İstinadlar
Merkel hüceyrələri

**Merkel hüceyrələri**, eyni zamanda **Merkel-Ranvier hüceyrələri** və ya **toxunma epiteliya hüceyrələri** onurğalıların dərilərində yer alan xəfif təmas hissi üçün lazım olan, oval formalı mexanoreseptorlardır. İnsanların barmaq ucları kimi olduqca həssas dəridə sıx olaraq mövcuddur və somatosensor gətirici sinirlərlə sinaptik bağlantı qurarlar. Geniş yayılmasa da, bu hüceyrələr bədxassəli ola bilər, aqressiv və müalicəsi çətin dəri xərçəngi növü olan merkel hüceyrə karsinoması yarada bilər.

Hər nə qədər sinir darağı (neural crest) mənşəli, olduqları bilinsə də son zamanlarda məməlilər üzərində edilən təcrübələr əslində epitel mənşəli olduqlarını göstərmişdir.

## Strukturu

Merkel hüceyrələri bütün onurğalıların dərisində və selikli qişanın bəzi hissələrində mövcuddur. Məməli dərisində epidermisin bazal qatında təxmini 10 μm diametrli hüceyrələr kimi görünürlər. Həmçinin ayaqaltı səthində rete uzantıları olaraq da adlandırılan epidermis uzantılarında da mövcuddur. Əsasən sensor sinir ucları ilə əlaqələndirilir və merkel sinir ucu olaraq adlandırılırlar. Onlar yavaş uyğunluq göstərən (SA1) somatosensor sinir lifləri ilə əlaqələndirilir. Yavaş titrəşimlərə (5–15 Hz) və formal, kənar kimi dərin statik təmaslara reaksiya verirlər. Kiçik aşkarlama sahələri səbəbi ilə daha çox barmaq ucları kimi bölgələrdə mövcuddur və xaricdən örtülməmiş olmadığı üçün uzun davamiyyətli təzyiqlərə reaksiya verirlər.

### İnkişafı
Merkel hüceyrələrinin mənşəyi iyirmi ildən çoxdur müzakirə mövzusudur. Quşlar üzərində sınaqdan keçirilən dəri köçürülməsi təcrübələri neural crest mənşəli olduqlarını nəzərdə tutsa da məməlilər üzərində reallaşan təcrübələr epidermis mənşəli olduqlarını da ortaya qoyur.

## Funksiyası
Alman bədən alimi Fridrix Siqmund Merkel bu hüceyrələrdən **Tastzellen** və ya "toxunma hüceyrələri" olaraq bəhs etmişdir. Ancaq bu təklif olunan funksiyalarını sübut etmək çox çətin olduğu üçün mübahisəli mövzu kimi qaldı. Lakin son zamanlarda gen nəqli siçanlar üzərində edilə təcrübələrdə gətirici sinirlərin həssas geometrik detalları deşifrə etmək üçün istifadə etdiyi kodlamalarda Merkel hüceyrələrinin elzem olduğu göstərilmişdir. Merkel hüceyrələrində sıx nüvə qranullarına sahib olduğu üçün bəzən APUD hüceyrələri olaraq da qəbul edilir. bu səbəbdən neyroendokrin funksiyaları ola bilər.

## İstinadlar
Xarabaçıl-elf

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Meksika və ABŞ-nin cənub-qərbində yaşayır.

Kaktuslu çöllərdə ən çox yayılan quşlardandır. Bundan başqa, meşəliklərdə və nəmli savannalarda da rast gəlinir. Kaktus və ya ağac gövdələrində yuva qurub həşaratlar ilə qidalanır. Bayquşların ən kiçiyi olan cin bayquşunun oval başı gövdəsinə nisbətən iridir. Gözləri böyük və sarıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Jalə İnan

**Jalə İnan** — Türkiyənin ilk qadın arxeoloqudur. Uzun illər davam edən proqramlı qazıntılarla Perge və Side antik şəhərlərinin gün işığına çıxarılmasına əmək vermiş, çıxarılan əsərlərin sərgilənməsi üçün Antaliya və Side muzeylərinin qurulmasına nail olmuşdur. Türkiyənin ilk arxeoloqlarından olan Əziz Oğanın qızı, zamanın öndə gələn elm adamlarından olan Mustafa İnanın həyat yoldaşıdır.

## Həyatı
1914-cü ildə arxeoloq Əziz Oğanın ailəsində doğuldu. Anası Məsturə xanım idi. Orta məktəbə Ərənköy Qız Liseyində başladı. Atasının məsləyi ilə əlaqədar gəzintilərinə qatılaraq arxeologiya ilə tanış oldu.

Aleksandr von Humbolt vəqfinin təqaüdü ilə arxeologiya üzrə oxumaq üçün Almaniyaya getdi. Bir il sonra da Türkiyə dövlətinin təqaüdünü qazandı. 1935–1943-cü illəri arasında arxeologiya üzrə bakalavr və doktorluq dərəcələrini Berlin və Münhen Universitetlərində tamamladı. 1943-cü ildə professor Rodenvaltın yanında "Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen" adlı doktorluq tezisi ilə doktorluğu tamamlayaraq Türkiyəyə döndü.

İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsində professor Boşun köməkçisi olaraq işə başlayan Jalə İnan, liseydən tanıdığı Mustafa İnanla 1944-cü ildə ailə həyatı qurdu. Növbəti ildə övladları Hüseyn doğuldu.

1946-cı ildə İstanbul Universiteti klassik arxeoloji kürsüsünün qurulmasında iştirak etdi. Kürsünün ilk köməkçiliyini professor Arif Müfid Manselin rəhbərliyi altında etdi. Həmin ildə Mansellə birlikdə Türk Tarix Qurumu adına Antaliyada Side şəhəri qazıntılarına, növbəti il Perge antik şəhəri qazıntılarına başladılar. 1953-cü ildə dosent, 1963-cü ildə professor oldu. Manseldən sonra 1974–1980-ci illər arasında Side, 1975–1987-ci illəri arasında isə Perge qazıntılarına rəhbərlik etdi. Qazıntıları zamanı Side Roma Hamamının Side muzeyinə çevrilməsi üçün çalışdı. 1975-ci ildə Klassik Arxeologiya Kürsüsünün sədri seçildi.

Jalə İnan son illərini Parkinson xəstəliyi ilə mübarizə apararaq keçirdi. 2001-ci ildə vəfat etdi.

4 sentyabr 2014-cü ildə doğumunun 100  illiyinə həsr olunmuş "Yüzüncü Yaşında Bilimde ve Anılarda Prof. Dr. Jale İnan" adlı etkinliklə anıldı.

## Yorğun Herakl heykəli
Jalə İnan 1980-ci ildə Pergedə komandası ilə birlikdə beldən yuxarısı olmayan Herakl heykəli tapdılar. "Yorğun Herakl" adıyla bilinən heykəlin alt bölümü illərcə Antaliya muzeyində sərgiləndi, lakin üst bölümü illərlə tapılmadı. 1990-cı ildə Özcen Acarın verdiyi bir xəbərlə itən parçanın ABŞ-da olduğunu bildirdi.

Heykəlin üst hissəsi 2011-ci ildə Türkiyəyə gətirildi.

## İstinadlar
Burak Sevinc

**Burak Sevinc** () — Türkiyəli aktyor.

## Həyatı
Burak Sevinc, 27 oktyabr 1985-ci ildə Zonquldakda anadan olmuşdur. Ulduz Texniki Universiteti məzunudur. İlk olaraq "Atam üçin" adlı serialda Alpay obrazını canlandırmışdır.

## Şəxsi həyatı
Burak Sevinc, 1 Avqust 2015 tarixində Şirin Kılavuz ile evləndi. 2021-ci ilin mayında boşandılar.

## İstinadlar
Bakiç Vidyay

**Bakiç Vidyay** (), əsl adı **Viktor Mixayloviç Çiçaykin** (; ) — Rusiya və erzyan estrada müğənnisi, mahnılarının demək olar ki hamısını erzyan dilində ifa edir. Mordoviyanın əməkdar mədəniyyət işçisidir (2016).

## Həyatı
Viktor Çiçaykin 1999-cu ildə Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universitetinin milli mədəniyyət fakültəsinin aktyorluq bölməsini bitirmişdir. Müəllimlər onu parlaq emosionallıq, musiqi qabiliyyəti, plastikliyə malik istedadlı bir şagird kimi qeyd edirlər. Piano, düymə qarmonu, gitara və zərb alətlərində çala bilir, mahnılarının həm müəllifi, həm də ifaçısıdır. Musiqi karyerasına 14 yaşında "Altair" qrupunda başladı.

Bakiç Vidyay A. P. Çexovun "Vanya əmi" (Serebryakov), A. S, Puşkinin "Daş qonaq" (Don Juan) və "Su pərisi" (Knyaz), V. Kavtayevin "Sevgi dövrü" (İqor) kimi tələbə tamaşalarında və "Mastorava" (Şeytan) və "Ermez" kimi xalq tamaşalarında rol almışdır. O, Mordoviya Milli Teatrının aktyoru olmuşdur, "Mordoviya" Dövlət Televiziya və Radio Yayım Şirkətinin əməkdaşı kimi çalışmışdır. Albomlarını yazmaq üçün tez-tez xalq alətlərindən istifadə edir; bəzi albomlarındakı mahnı sayı 50-dən, hətta 100-dən çoxdur.

Bakiç Vidyay yalnız Mordoviyada deyil, xaricdə də qastrol səfərləri edir. Erzyan və rus dillərində mahnılar ifa edir. Mordoviya Respublikasının bir çox musiqi festivalının, o cümlədən "Mastoravan Morot" ("Ana yerin mahnıları") adlı Mordoviya folkloru və dekorativ-tətbiqi incəsənətə həsr olunmuş regionlararası festivalının, Od viy" ("Yeni güc") adlı Mordoviya estrada mahnısı festivalının və "Şumbrat, Mordoviya!" respublika xalq yaradıcılığı şousunun iştirakçısı olmuşdur.

2017-ci ildə xalqın bağışladığı ianələr sayəsində Mordoviyada erzyan dilində ilk film çəkildi. "Azor" adlı filmin rejissoru və bəstəkarı Bakiç Vidyay olmuşdur.

## İstinadlar
Hera oyunları

[thumb|[Olimpiyada Hera məbədinin qalıqları]]
thumb|Hera oyununları iştirakçısı.E.ə 460-cı il
thumb|Hera oyunları iştirakçısı. Lakoniya. E.ə. 560-cı il
**Hera oyunları** və ya **Herayi** () — Hera ilahəsinin şərəfinə keçirilən qədim yunan bayramı və qızlar arasında qaçış yarışması. Olimpiya oyunlarından bir ay sonra, hər 4 ildən bir keçirilirdi.

## İstinadlar
Kohoutek 4-55

Kohoutek 4–55, Cygnus bürcündə təxminən 4600 işıq ili uzaqlıqda yerləşən bir planetar dumanlıqdır. Luboš Kohoutek tərəfindən aşkar edilmişdir.

Dumanlıq qırmızı nəhəng bir ulduzun xarici təbəqələrini ehtiva edir. Ulduzun qalan isti nüvəsindən çıxan ultrabənövşəyi şüalar atılan qaz qabıqlarını ionlaşdırır və dumanlığın parlamasına səbəb olur.

K 4–55-in parlaq daxili üzüyü, bipolyar bir quruluşla əhatə olunmuşdur. Daha sonra bütün sistem azot qazı buraxan zərif qırmızı hale ilə əhatə olunmuşdur. Bu çox qabıqlı quruluş planet dumanlıqlar arasında nadir rast gəlinən bir hadisədir.

## İstinadlar
Skylab

**Skylab**, 14 may 1973-cü ildə Amerika kosmik agentliyi NASA tərəfindən buraxılan və istismar olunan bir kosmik stansiyadır. 1973–1979-cu illər arasında dünyanın orbitini gəzmiş və insanların orbitdə daha uzun müddət qalmalarına və çəkisiz bir mühitdə müxtəlif təcrübələr aparmasına imkan yaratmaq məqsədi daşıyırdı və bunun üçün bir atelye, günəş rəsədxanası və digər sistemlər də daxil edilmişdir. Dəyişdirilmiş Saturn V raketindən istifadə edilərək 77 ton çəkisi ilə pilotsuz kosmosa buraxılmışdır. 1973–1974-cü illər arasında stansiyaya üç pilot missiyası uçuşu həyata keçirilmişdi və Apollon Komanda/Xidmət Modulu (KSM) Saturn raket ailəsinin daha kiçik bir üzvü olan Saturn IB-yə quraşdırılmış və üç astronavtdan ibarət heyətlər daşınmışdır. Üçüncü missiyada, mümkün kosmik xilasetmə əməliyyatı üçün yerdə uçmağa hazır olan əlavə bir ədəd Apollo KSM/Saturn IB raketi hazır vəziyyətdə saxlanılmışdır.

SL-2, SL-3 və SL-4 kod adlı pilotlu kosmik uçuşdan birincisində, havaya qalxarkən xarab olmuş və stansiyanın qızmasının qarşısını almaq üçün inşa edilmiş bir günəş panelinin təmiri lazım idi. Təmir uğurlu olmasaydı, həddindən artıq istiyə görə stansiya tezliklə yararsız vəziyyətə düşəcəkdi. 25 may 1973-cü ildə kosmosa buraxılmış komanda, əvvəl xarab olmuş müdafiə panelinin yerinə ehtiyat birini yerləşdirən kosmik yürüş həyata keçirdərək uğur qazandılar. Daha sonra, ikinci bir kosmik gəzinti zamanı xarab olan günəş batareyaları dəyişdirildi. Bundan sonra təcrübələr davam etdirildi və 28 gün kosmik stansiyada keçirildi. Bu o dövr üçün bir rekord idi.

Birinci komandanı yenə də hər biri üç nəfər adamdan ibarət olan iki komanda izlədi. 28 iyul 1973-cü ildə başlayan SL-3 uçuşu 59 gün, 16 noyabr 1973-cü ildə başlayan SL-4 uçuşu 84 gün davam etdi. Son komanda 8 fevral 1974-cü ildə Yer kürəsinə qayıtdı.

Skylab, ABŞ-nin ilk (və hələ də tək) kosmik stansiyasıdır. *Skylab*ın ilk kosmik stansiya olduğuna dair geniş yayılmış, lakin səhv bir fikir mövcuddur. Əslində Skylab, Kosmik yarış dövründə, Sovet İttifaqının Salyut 1 kosmik stansiyasından sonra və bəlkə də buna cavab olaraq orbitdə yaradılmışdır.

1979-cu ildə Yer atmosferinə girmiş və böyük sürtünmə və istiliyin parçalanmasından xilas ola bilmiş bəzi hissələri Qərbi Avstraliyada yerə düşmüşdür; bəzi hissələri hələ də NASA-da nümayiş olunur.
Pulay

**Pulay** — belə taxılan erzyan xalq qadın geyimi elementi.

## Təsviri
Ənənəvi erzyan xalq qadın geyimi Mordoviyanın bir çox kəndində və respublikadan kənarda erzyanların məskunlaşdığı ərazilərdə qorunub saxlanılmışdır. Müasir dövrdə tətillər və əhəmiyyətli hadisələr münasibətilə geyilir. Bu günə çatan kostyumlar anadan qızlara ötürülür.

Qadın kostyumu adətən ağ parçadan tikilirdi və pulay adlı kəmərlə bağlanmış uzun ağ köynəkdən ibarət idi. Etəyi qolsuz kaftan tipində yaxalı qırmızı və ya mavi döşlük tamamlayırdı. Kostyuma adətən balıqqulağından istifadə edilərək naxış verilirdi. Eyni zamanda, pulay erzyan qızının ayrılmaz bir hissəsi idi. Qız onu yeniyetməlikdəykən geyinməyə başlayırdı və qocalığa qədər geyinırdı.

Pulay toxunmuş kəmər-mütəkkədir, onu adətən at saçından və yunundan istehsal edirlər, onun çəkisi üç kiloqramdan beş kiloqrama qədər dəyişə bilər. Pulay köynəyin üstündən omba hissəsinə taxıılır. Pulay iki növə ayırd edilir: mütəkkəsiz (*pulokarks, tsökarks*) və mütəkkəli (*pulaqay, pulay, pulakş*). Onun əsasını uzunluğu 20-30 sm olan düzbucaqlı karton və ya keçə parçası təşkil edir. Ön tərəfi naxışlarla, yastı düymələrlə, balıqqulağıyla, baftayla, mis zəncirlərdən hazırlanmış saçaqla və rəngli muncuqla bəzədilirdi. İplərin dolaşmasını qarşısını almaq üçün pulay xüsusi məhlulla islatılırdı.

Yetkin qadın camaat içərisinə pulaysız çıxa bilməzdi, bu paltarsız çölə çıxmağa bərabər idi. Qadınlar yayda tarlada işləyərkən belə onu çıxarmırdılar. Pulay müqəddəs sehrli məna daşıyırdı və qoruyucu funksiyalarını yerinə yetirirdi: pis göz sıx qara saplarda dolanırdı və qadını sonsuz edə bilmirdi.

Əlavə olaraq, soyuqdəymə və böyrəklərin soyuqlamasının qarşısını alaraq qadınlar üçün istilətmə vasitəsi kimi istifadə edilirdi. Ağır pulay qadın bədənini daha güclü edirdi, bud və baldırları daha yuvarlaqlaşdırırdı.

Parisdəki Ümumdünya sərgisində Makar Yevsevyev tərəfindən gətirilən erzyan qadın kostyumu qızıl medalla mükafatlandırılmışdır,

Qadın dəfn paltarında pulay yox idi.

## İstinadlar
Saturn IB

thumb|300px|Saturn IB-nin birinci mərhələsi

Saturn IB (bir B kimi oxunur, həmçinin təkmilləşdirilmiş Saturn I olaraq da tanınır), Amerika Kosmik Agentliyi NASA tərəfindən Apollon layihəsi üçün yaradılmış və istifadə edilmiş Saturn raket ailəsinin bir modelidir. Apollon layihəsi, Skylab kosmik stansiyası və ABŞ/SSRİ Apollon Soyuz Test Layihələrində istifadə olunmuşdur.

Əvvəlki Saturn I-dən fərqli olaraq, ikinci raket mərhələsi S-IV daha güclü S-IVB ilə əvəz edilmişdir. Beləliklə, yanacaq çəni qismən doldurula bilən bir Apollon Komanda/Xidmət Modulu (KSM) və ya yanacaq çəni tamamilə doldurula bilən bir Ay Modulu (AM) aşağı yer orbitində ilkin uçuş sınaqlarını həyata keçirmək üçün işə buraxılma imkanları əldə edilmiş, aya uçuş üçün tələb olunan daha böyük Saturn V raketi hazırlanmazdan qabaq ehtiyac təmin edilmişdir.

Eyni S-IVB üst eşelonunu paylaşan Saturn IB və Saturn V Apollon kosmik gəmisi üçün müştərək bir interfeys təqdim etmişdirlər. Yeganə böyük fərq, Saturn IB-dəki S-IVB-nin bütün yanacağını yer orbitinə çıxmaq üçün istifadə etdiyi halda, digər tərəfdən Saturn V-dəki S-IVB-nin yanacağının yalnız bir hissəsini yer orbitinə çıxmaq üçün istifadə etməsi və qalan hissəsini Ay yolçuluğu üçün yenidən işlədərək istifadə etməsidir.

Saturn IB iki ekipajsız KSM suborbital uçuşu, bir ekipajlı LM orbital uçuşu və ilk ekipajlı KSM orbital missiyası (tapşırıq) (əvvəlcə Apollon 1 olaraq planlaşdırılmışdı, daha sonra Apollon 7 olaraq uçdu) həyata keçirmişdir. Həm də bir orbital tapşırıq əsnasında (AS-203) yüklənmədən buraxıldı, buna görə S-IVB-yə dəyişiklik olaraq daha çox maye hidrogen yanacağı yüklənmişdir. Bu missiya, Saturn V-də olduğu kimi S-IVB-nin yenidən başladıla bilən bir versiyasını istifadə etmişdir və beləliklə, çəkisiz bir mühitdə maye hidrogenin davranışı müşahidə edilmişdir.

1973-cü ildə, Apollon ay proqramının bitməsindən sonrakı ildə üç Apollon KSM/Saturn IB Skylab kosmik stansiyasına ekipaj daşımışdır. 1975-ci ildə son Apollon/Saturn IB müştərək ABŞ və SSRİ Apollon Soyuz Test Layihəsinin Apollon ayağını başlatmışdır. Bir Apollo KSM/Saturn IB mümkün Skylab xilasetmə missiyası üçün istehsal edilib hazırlanmış, lakin heç bir zaman uçuşu baş verməmişdir.

## Təriflər
NASA, daşıyıcı raketi, raket mərhələləri və kosmik gəmini işə salan idarəetmə sistemlərinin məcmusu olaraq təyin etmişdir.
Apollon kosmik gəmisi

Apollon proqramında istifadə olunan **Apollon kosmik gəmisi**, 3 əsas hissə və 2 köməkçi hissə olmaqla 5 hissədən ibarət idi. Astronavtların vaxtının çox hissəsini keçirəcəyi və qalxma və enmə əsnasında da içində olacaqları Apollon komanda modulu; kosmik gəmini ayın orbitində yerləşdirəcək və ayın orbitindən çıxaracaq mühərrik və oksigen çəni kimi astronavtların istifadə edəcəyi materialların yerləşdirildiyi Xidmət modulu və aya enəcək yeganə hissə olan Ay Hörümçəyi əsas hissələri idi. Komanda modulu və xidmət modulu birlikdə komanda xidmət modulu adlandırılmışdır.

Bu şəkildə kosmik gəminin dizaynındakı ən vacib məqam, Aya enəcək hissənin kütləsinin bütün gəmi ilə müqayisədə çox az olması idi. Ay hörümçəyinə keçəcək iki astronavt Aya ayaq basacaq və orbitdə onları gözləyən əsas hissəyə geri qayıdacaqdılar.

Apollon astronavtları, bu vasitəyə uyğunlaşmaq üçün Aya eniş tədqiqatları işləri çərçivəsində ağırlığı azaldılmış bir vasitə ilə təlimlər həyata keçirmişdilər.

## Həmçinin bax

* Komanda modulu
* Apollon ay modulu
* Apollon xidmət modulu
* NASA
* Apollon proqramı
Zəfər zirvəsi

**Zəfər zirvəsi ** — Baş Qafqaz silsiləsində Azərbaycanın ikinci ən hündür zirvəsi.
## Haqqında
Şanlı Azərbaycan Ordusunun 44 günlük hərbi əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan torpaqlarımızın azad edilməsi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 3 dekabr tarixli sərəncamına əsasən 8 Noyabr Azərbaycan Respublikasında "Zəfər günü" kimi təsis olunmuşdur.
Bu münasibətlə Bazardüzü zirvəsindən şərqdə yerləşən 4301m hündürlükdəki adsız yüksəkliyə "Zəfər zirvəsi" adı verilməsi ilə bağlı lazımi icazələr alınıb və "Zəfər Azərbaycanındır !" adlı ekspedisiya təşkil edilib. Çətin qış şərtlərində həyata keçirilən ekspedisiya 10 gün davam edib. Azərbaycan Ordusunun, "Qartal Dağçılıq İdman Kulubu"nun və müstəqil alpinistlərin də daxil olduğu ekspedisiyada 13 nəfərlik komanda üzvləri 9 fevral 2021-ci il (saat 14:50) tarixində zirvəyə çıxıb və xüsusi hazırlanmış zirvə lövhəsini quraşdırıblar.

## Zirvə ekspedisiyanın iştirakçıları
#Zal Eldar Oğlu Nəbiyev, (ekspedisiya rəhbəri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Quru Qoşunlarının polkovnik-leytenantı)
#Rüfət Cəfər Oğlu Qocayev, (Qartal Dağçılıq İdman Klubunun rəhbəri (QDİK))
#Sirxan Çərkəz Oğlu Məmmədov, (Respublika Alpinist Turist Klubu (RATK))
#Ülvi Barzul Oğlu Məmmədli, (Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Quru Qoşunlarının baş leytenantı)
#Ravil Məhərrəm Oğlu Xalafov, (Climber (İK))
#Kozlov Aleksey Viktoroviç, fotoqraf (QDİK)
#Nizami Rasim Oğlu Nuriyev, (QDİK)
#İsmayıl Dəmir Oğlu Əsgərov, (QDİK)
#Neymət İzzət Oğlu Ağayev, (QDİK)
#Nima Həsən Oğlu Şahməhəmmədi Xiyavi, (QDİK)
#Toğrul İlham Oğlu Cəfərov, (Tufan Dağçılıq Klubu (TDK)
#Aida Akif Qızı, Abdullayeva, (QDİK)
#Zəfər Vaqif Oğlu Rəhmanov, (Şahdağ Hidrometeoroloji Tədqiqat Mərkəzinin Direktoru)

### Foto qalereya

Üüreüe2.jpg |
Erttr2342rfsdsd.jpg|
ÜE234454.jpg|
Dfdfrt.jpg|
Üe4fd.jpg|


## İstinadlar
Emin Paşa (marşal)

**Emin Paşa** () — siyasətçi və elm adamı, dəqiq elmlər və hərbi işlər sahəsində 19-cu əsrin birinci yarısında Osmanlı İmperiyasının ən hörmətli alimlərindən biri. Marşal, Şam valisi. Görkəmli riyaziyyatçı, Krım xanlığının sakini Hüseyn Rıfkı Krımlının oğlu. Kembric Universitetini bitirən ilk Krım tatar.

## Bioqrafiyası
Emin Rıfkı 1780 - 1790-cı ilərdə bir riyaziyyatçı, Sultan Torpaq Hərbi Mühəndislik Məktəbinin baş rəisi Hüseyin Rıfkı Tamaninin ailəsində  anadan olub. Onun doğum tarixi dəqiq bilinmir.

1835-ci ilə qədər İstanbul Sultan Akademiyasında oxumuşdur. Sultan Akademiyası bir qrup gənc tələbəni əsas Avropa təhsili almaq üçün İngiltərəyə göndərməyə qərar verdikdə, Emin bəy seçilən namizədlər arasında olur və o zaman da ona böyük ümidlər olur.

Kembric Universitetinin Dəqiq Elmlər Fakültəsinə daxil olan Emin bəy qısa müddətdə ən yaxşı tələbələrdən biri olur. Universiteti bitirdikdən sonra gənc alim Kembricdə müəllim vəzifəsi almaq üçün diplomunu universitet rəhbərliyinə təqdim edir. İşləri yüksək qiymətləndirilir və tezliklə müəllimlik etməyə başlayır. Lakin bu günə qədər bilinməyən bəzi səbəblərdən o, Osmanlı İmperiyasına qayıtmağa məcbur olur.

İstanbula qayıtdıqdan sonra Emin bəy general-mayor rütbəsi alır və Osmanlı İmperatorluğunun aparıcı hərbi təhsil müəssisələrindən biri olan Sultan Hərbi Məktəbinin direktoru təyin edilir. Tezliklə dəqiq elmlər və hərbi işlər sahəsində ən hörmətli Osmanlı alimlərindən biri olur. Bir neçə il sonra Emin bəy onsuz da bir sıra hərbi təhsil müəssisələrinin yüksək rütbəli məmuru olması ilə yanaşı, həm də bir müddət sonra Paşa fəxri adını alır. Hərbi şuranın üzvü və bir az sonra onun sədri təyin edilir. 
Emin Paşa 19-cu əsrin birinci yarısında Osmanlı İmperiyasının yeni intellektual elitasının ən parlaq nümayəndələrindən biri olur. Sultan və Divan, təhsil və hərbi işlər sahəsindəki uğurları yüksək qiymətləndirdilir. Zaman keçdikcə Məclisin başqa bir fəxri dövlət orqanına, Maarifə rəhbərlik edir.

Son illərində Marşal Emin Paşa Rumelidəki Osmanlı qoşunlarına komandanlıq edir və bir az sonra Şam valisi olur. 1851-ci ildə dünyasını dəyişir. Özündən sonra Emin Paşa riyaziyyat, fizika və hərbi sənət mövzusunda nəşr olunmuş bir sıra elmi əsərlər qoyur.

## Mənbə
* Фатима Османова (27.08.2015). Выдающиеся крымские татары Османской империи. Ислам в Украине — islam.in.ua. Процитировано 6.05.2017.
* Нариман Абдульваап (10.07.2016). Крымские татары в общественно-политической жизни Османской империи. Авдет — avdet.org. Процитировано 6.05.2017.
* Гульнара Абдулла (25.08.2015). Видеоблог "Tugra": Эмин-паша — выпускник Кембриджа. Крым.Реалии. Процитировано 7.05.2017.
* Усеинов Мемедула Адилович. Математик Хусейн Рыфкы Тамани ибн Мухаммад ибн Кырым Гази // Золотоордынское обозрение. — 2015. — Т. 03 — История. Исторические науки, № 3. — С. 143-150. УДК:929.23