open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abşeron dənizi

**Abşeron dənizi** — çağdaş Qara dəniz, Azov dənizi, Xəzər dənizi, Aral dənizi, aşağı Volqa bölgəsi, Türkmənistan və Qazaxıstan ərazilərində bəzi mənbələrə görə 1,7 ilə 1 milyon il bundan əvvələ, digər mənbələrə görə isə bundan təxminən 1,8–0,7 milyon ilə qədər mövcud olmuş Ağçağıl dənizindən əmələ gələn qədim dəniz.

## Təsviri
Abşeron transqressiyasının başlanğıcında hövzə duzlu su hövzəsinə çevrilir.

Abşeron dənizinin sahəsi 835.000 km2, axan suyun həcmi 668 km3/il, dəniz səviyyəsi isə 80–60 m olduğu güman edilir.

Abşeron dənizi Volqa çayı boyunca Volqoqrad vilayətinin şimalındakı bugünkü Kamışin şəhərinə, Ural çayı boyunca Qazaxıstanın Uralsk şəhərinə qədər qalxdığı hesab olunur. Hesablamalara görə, bu dənizin suları Qafqaz yaxınlığındakı düzənlikləri doldurur, gələcək Qərbi Manıç çayı üzərindən Qara dənizlə birləşir, digər ucu isə Aral dənizi ilə məhdudlaşırdı.

Abşeron dənizi geri çəkildikcə, onun şimal sahilində Güney Tayqada rast gəlinən meşələr bitdiyi güman edilir. Dördüncü dövrün "Erkən Pleystosen" adlanan birinci hissəsi Abşeron dövranına uyğun hesab olunur.

## İstinadlar
Gelfreyx Vladimir Georgiyeviç

**Vladimir Georgiyeviç Gelfreyx** () — sovet memarı.

## Həyatı
Vladimir Georgiyeviç Gelfreyx 24 mart 1885-ci ildə Sankt-Peterburqda məmur ailəsində anadan olmuşdur. O, 1906–1914-cü illərdə Sankt-Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almışdır.

Onun layihələri üzrə Leninqrad, Moskva və Rostovda iri ictimai binalar tikilmişdir.
1946–1949-cu illərdə SSRİ Dövlət mükafatı, 1965-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, 2 dəfə Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.

Vladimir Georgiyeviç Gelfreyx 7 avqust 1967-ci ildə Moskvada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Lords of the Fallen

**Lords of the Fallen** () — Hexworks tərəfindən hazırlanmış hərəkətli döyüş oyunudur. 13 oktyabr 2023-cü ildə PlayStation 5, Windows və Xbox Series X/S üçün istehsal olunub. 2014-cü ildə istehsal olunmuş eyniadlı video oyununun ikinci hissəsidir.

## Süjeti
Qaranlıqlar hökmdarı Adirin-in hakimiyyəti altında olan əsrlər ona qarşı qiyam edirək onu məğlub edirlər .
Adırın məğlubiyyətindən min ildən çox vaxt keçdikdən sonra onun qayıdışı daha da yaxınlaşır, çünki mayaklar onun təsiri ilə ləkələnir və Rhogar torpaqları işğal etməyə başlayır. Hər mayak nəhəng düşmənlər tərəfindən qorunur; müvafiq mayak üçün irəliləmək üçün hər biri məğlub olmalıdır, lakin daşıyıcının dərhal onlarla qarşılıqlı əlaqəyə girməsinə ehtiyac yoxdur.
Geniş dünya təhlükəli heyvanlar, canavarlar, cinlər və Sentinellərin pozulmuş qüvvələri ilə doludur.

Oyun boyu edilən seçimlərdən asılı olaraq əldə edilə bilən üç sonluq var:
* **Radiant**: Əgər Daşıyıcı ən azı mayaklardan birini təmizləmək üçün Lampanı istifadə edibsə, onlar Bramis qalasına hücum edib Rhoqar səltənətinə girib Adyr ilə qarşılaşa bilərlər.
* **Cəhənnəm**: Daşıyıcı mayakları təmizləmək əvəzinə onları sındırmaq üçün Adyr Rune adlı əşyadan istifadə edə bilər.
* **Umbral**: Daşıyıcı Umbrala girib Lampanı yaradan Molhu adlı qaranlıq kahinin yerini tapa bilər və Ananın Lütfü adlanan qəribə əraziyə giriş əldə edə bilər.

## Oynanışı
Oyuncular oyunu oynayarkən, düşmənləri məğlub etmək üçün həm döyüş silahlarından, həm də sehrdən istifadə edə bilərlər.
Oyun həmçinin qarşı — qarşıya və çox oyunçu rejiminə malikdir.

Oyunun əvvəlində oyunçular öz oyunçu avatarını yarada və fərdiləşdirə bilərlər.
Oyun 2014-cü ilin oyunundan bir neçə dəfə böyük olan bir-birinə bağlı dünyada (xəritə) qurulub.
Bu oyunda iki dünya bir-birinin üstündə yerləşir. Axiom dünyası canlılar aləmidir, lakin oyunçular ölülər səltənəti olan Umbrala daxil olmaq üçün sehrli fənərdən istifadə edirlər. Oyunçu öldürüldükdə, onlar Axiom'a qayıtmalı və oyunda Vigor adlanan itirilmiş təcrübə xallarını əldə etməli olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pənahəli xanın türbəsi

**Pənahəli xanın türbəsi** — Ağdam rayonunun Qiyaslı kəndində yerləşən türbə.

## Təsviri
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust tarixli 132 nömrəli Qərarı ilə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.
Abidə Ağdam rayonunda İmarət qəbiristanlığında yerləşir.

Məqbərə — türbə konusvari quruluşda tikilib. Türbənin yanında ona oxşar başqa bir türbə də var. Bu türbə isə Pənahəli xanın oğlu İbrahimxəlil xana məxsusdur. Hər iki şəxs Qarabağ xanlığına rəhbərlik etmişdir.

Pənahəli xanın türbəsinin bir giriş qapısı var. Giriş qapısı tağvari quruluşa malikdir. Türbə çoxbucaqlı konusvari plan quruluşuna malikdir. Türbənin içərisində mərhumun qəbri yerləşir. Türbələrin önündə, həmçinin Xurşidbanu Natəvanın büstü qoyulmuşdur.

19.09.2024-cü ildə bərpadan sonra İmarət ziyarətçilər üçün açıq elan edilib.

## İstinadlar
Dezdemona

**Dezdemona** — Vilyam Şekspirin "Otello" (1601–1604) faciəsinin əsas qadın qəhrəmanı. O, Venesiyalı senator Brabantionun qızı və Otellonun həyat yoldaşıdır. Dezdemona ədəbiyyat tarixində məsuliyyətin, sadiqliyin və faciəvi sonluğun simvolu sayılır.

## Əsərdə rolu
Dezdemona atasının icazəsi olmadan Otello ilə evlənərək dövrün sərt ailə və cəmiyyət qaydalarına meydan oxuyur. Bu addımı həm atasını, həm də Venesiya cəmiyyətini təəccübləndirir. Atası Brabantio qızının evliliyini qəbul etmir və Otellonu sehrlə qızını ələ almaqla ittiham edir. Senat qarşısında çıxış edən Dezdemona atasına hörmət etdiyini desə də, Otellonu ürəkdən seçdiyini açıq şəkildə bildirir.

Əsər boyu Dezdemona həyat yoldaşına sadiq qalır. O, Otellonun yaxın dostu və leytenantı Kassioya qarşı mərhəmət göstərərək onun bağışlanması üçün yoldaşına xahiş edir. Lakin İaqo bu sadə və yaxşı niyyətli davranışı fürsətə çevirərək Otellonun beynində xəyanət şübhəsi yaradır. Otello tədricən İaqonun qurduğu yalanlara inanır və Dezdemonanı günahkar sayır.

Ən mühüm məqamlardan biri Otellonun ona verdiyi dəsmalın Kassiada tapılması olur. Halbuki bu, İaqonun hiyləsi nəticəsində baş vermişdi. Əsərin kulminasiya səhnəsində Otello qısqanclıq və hiylələrin təsiri altında Dezdemonanın həyatına son qoyur. Ölüm anında belə Dezdemona yoldaşını müdafiə edir və günahı öz boynuna götürməyə çalışır.

## Xarakteristikası
Dezdemona Şekspirin ən parlaq qadın qəhrəmanlarından biri kimi təqdim olunur.

* **Saf məhəbbət**: Onun Otelloya sevgisi təmənnasız və bütün maneələrə baxmayaraq davamlıdır.
* **Cəsarət**: Atasına və Venesiya senatına qarşı öz seçimində qətiyyətlə dayanır, qadın iradəsini ifadə edir.
* **Mərhəmət**: İnsanlara qarşı anlayışlı və yardımsevərdir. Kassiaya qarşı göstərdiyi dəstək onun xeyirxahlığının nümunəsidir.
* **Sadəlövhlük**: Onun məsum və təmiz təbiəti İaqonun yalanlarının asan hədəfinə çevrilməsinə səbəb olur.
* **Faciəvi sadiqlik**: Ölüm anında belə həyat yoldaşına bağlı qalması onu ədəbiyyat tarixində ən faciəvi qadın fiqurlarından birinə çevirir.

## İncəsənətdə təsviri
Dezdemona əsrlər boyu teatr və təsviri sənətdə mühüm obrazı olmuşdur:
* XVII əsrdən başlayaraq Avropa teatrlarında məşhur aktrisalar tərəfindən canlandırılmışdır.
* XIX əsrdə İtalyan rəssamı Françesko Hayezin "Otello və Dezdemona" tablosu onun faciəvi taleyini təsvir edən ən məşhur əsərlərindən biridir. Hazırda Metropoliten İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
* Kino və televiziya adaptasiyalarında dəfələrlə ifa edilmiş; müxtəlif aktrisalar bu obrazı fərqli çalarlarla təqdim etmişlər.

## Ədəbi əhəmiyyəti
Dezdemona ədəbiyyatşünas ədəbiyyatşünaslıqda və teatr tarixində geniş müzakirə olunan bir obrazdır.
* O, qadın məsuliyyətinin və sad məhəbbətin simvolu kimi qəbul olunur.
* Onun faciəsi qısqanclığın, intriqa və patriarxal münasibətlərin dağıdıcı gücünü göstərir.
* Dezdemona həm də qadın iradəsinin sosial təzyiqlərlə qarşılaşmasının nümunəsi sayılır.

## İstinadlar
Pityriasis gymnocephala

**Pityriasis gymnocephala** (*Bornean tikanbaşı*) — Həmçinin tikanlı "shrike", "keçəlbaş qarğa" kimi tanınan, "Pityriasidae" fəsiləsinin və "Pityriasis" cinsinin yeganə üzvü.

## Təsvir

"Pityriasis gymnocephala" orta ölçülü bir quşdur, təxminən 25 sm uzunluğundadır. Əsasən qara rəngdədir, parlaq qırmızı budları, başı, boğazı və boynu, boz qulaq örtükləri var. Lələksiz başının üstü tünd sarı rəngdədir və qısa, 3-4 mm uzunluğunda tikanabənzər dəri çıxıntıları ilə örtülüdür, bu da onu uzaqdan keçəl görünüş verir. Bu, növün ümumi adı olan "tikanbaşı", cins adı "Pityriasis" (yunanca "keçəllik") və xüsusi adı "gymnocephala" (yunanca "keçəlbaş") ilə əlaqədardır. Bütün dişilərdə və bəzi erkəklərdə qırmızı yan ləkələr var, lakin oturarkən qanadlar tərəfindən örtülə bilər. Uçuş zamanı görünən ağ qanad ləkəsi var. Ağır qara əyilmiş dimdiyi və qısa quyruğu var, bu da ona möhkəm bir görünüş verir. Cavan fərdlərin budları tamamilə və ya əsasən qara rəngdədir, başı və boynu narıncı-qırmızı, qulaq örtükləri narıncı-qırmızı, alt hissələrində bəzi qırmızı ləkələr, başının üstündə bir neçə qırmızı lələk və inkişaf etməmiş tikanlar var.
Bu növ səs-küylü bir quşdur və müxtəlif qeyri-musiqi səsləri çıxarır, o cümlədən xarakterik yüksək tonlu burun səsləri, kobud notlar, söhbət səsləri, fitlər, honklar və çırçıltılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nothoprocta cinerascens

**Nothoprocta cinerascens** (*Fırça torpaqqazanı*) — Cənubi Amerikanın subtropik və tropik bölgələrindəki yüksək hündürlüklü, quru kolluqlarında rast gəlinən bir torpaqqazan növü.

## Təsvir

"Nothoprocta cinerascens"in uzunluğu təxminən 31,5 sm (12,4 düym) və çəkisi 540 q (1,19 funt) təşkil edir. Üst hissələri qara ilə zolaqlanmış və ağ ilə nəzərəçarpacaq dərəcədə zolaqlanmış, bozdan zeytun-qəhvəyiyə qədərdir. Tacı qaradır, başının yanları və boğazı ağdır, aşağı boğazı qara zolaqlıdır, döşü ağ ləkələrlə ləkələnmiş boz, qarnı isə ağımtıldır. Ayaqları tünd boz rəngdədir. Dişi daha böyük və daha tünddür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Carpodacus ferreorostris

**Carpodacus ferreorostris** (*Bonin qalınqanadı*) — Nəsli kəsilmiş bir hörümçəkquşu növü. Bu, "qalınqanad" adlandırılan müxtəlif quş taksonlarından biridir, lakin qalınqanadlarla yaxın qohumluğu yoxdur. Bir çox mütəxəssis, bu növü "Carpodacus" cinsinə daxil edir, lakin bəziləri onu öz cinsi olan "Chaunoproctus"-a aid edir. 2013-cü ildə aparılmış genetik təhlil göstərdi ki, bu növ qrupun nisbətən əsas üzvüdür, adi mərciməkquşundan daha təkamül etmişdir, lakin yaxın qohumları yoxdur və qrupun digər üzvlərindən təxminən 12.5 milyon il əvvəl ayrılmışdır.

## Nəslinin kəsilməsi
"Carpodacus ferreorostris" 1827-ci ildə Biçinin Sakit okean ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir və Çiçi-cimada iki nümunə toplanmışdır. Növbəti il Kittlitz daha bir neçə nümunə topladı, lakin o, yalnız "Boninsima" (yəni Oqasavara adaları) kimi yer göstərdi. Biçi tərəfindən xilas edilən iki gəmi qəzasından sağ qalanların adanın balina ovçuları üçün yaxşı bir dayanacaq məntəqəsi olacağına dair hesabatından sonra 1830-cu ildə adada məskunlaşma başladı.

1854-cü ildə Rodcers-Rinqoldun "Şimal Sakit okean Kəşf və Tədqiqat Ekspedisiyası" Çiçi-cimaya gəldikdə, təbiətşünas Uilyam Stimpson quşları tapa bilmədi. Bunun əvəzinə, o, siçovullar və vəhşi keçilər, qoyunlar, itlər və pişiklər, həmçinin 1828-ci ildə artıq mövcud olan donuzlar (və ola bilsin ki, Biçi tərəfindən gələcək qəza qurbanları üçün təchizat kimi buraxılmışdı) tapdı. Bonin qaratoyuğu kimi, "Carpodacus ferreorostris" də ehtimal ki, 1830-cu ildən sonra yaşayış mühitinin məhv edilməsi və təqdim edilmiş məməlilərin ovlanması səbəbindən nəsli kəsildi.

## Həmçinin bax
* Adi mərciməkquşu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Automolus melanopezus

**Automolus melanopezus** (*Qəhvəyibelli yarpaq-təmizləyici*) — "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir

"Automolus melanopezus" 16-19 sm uzunluğunda və 27-32 qram ağırlığındadır. Bu, öz cinsinin daha kiçik nümayəndələrindən biridir və qısa, ağır dimdiyi var. Erkək və dişi fərdlərin lələk rəngi eynidir. Yetkin fərdlərin üzü əsasən tünd qəhvəyi rəngdədir, qulaq örtüklərində bir neçə solğun zolaq, boz-qəhvəyi lorelər və oxra rəngli malar sahəsi var. Başları zəngin qəhvəyi rəngdədir və alın hissəsində solğun ləkələr mövcuddur. Bel və quyruqüstü lələkləri zəngin qəhvəyi rəngdədir və quyruqüstü lələkləri qırmızımtıl çalarlıdır. Qanadlarında solğun oxra rəngi, tünd qırmızı-qəhvəyi örtüklər və daha qırmızımtıl uçuş lələkləri var. Quyruqları solğun qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Boğazı solğun qəhvəyi-sarımtıl, döş və qarın hissələri isə açıq qəhvəyi rəngdədir. Yan tərəfləri və flanqları daha tünd qəhvəyi, quyruqaltı lələkləri isə solğun qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Gözləri tünd qırmızı və ya narıncı, dimdiyi tünd boz və ya qara, aşağı çənəsi açıq boz və ya boz-qəhvəyi, ayaqları isə zeytun-boz və ya yaşıl-boz rəngdədir. Cavan fərdlərin baş lələklərində tünd kənarlar var, boğazları daha solğun, alt hissələri isə yetkinlərdən daha tünd və qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plocealauda microptera

**Plocealauda microptera** (*Burma kolluq torağayı*) — "Alaudidae" fəsiləsinə aid olan və Cənub-Şərqi Asiyada tapılan bir torağay növü.

## Taksonomiya və sistematika

"Plocealauda microptera" əvvəllər "Benqal kolluq torağayı"nın yarımnövü kimi qəbul edilirdi, lakin İsveç ornitoloqu Per Alström tərəfindən aparılan genetik təhlildən sonra ayrı bir növ kimi tanındı. Əvvəllər "Mirafra" cinsinə daxil edilsə də, 2023-cü ildə nəşr edilən geniş molekulyar genetik araşdırmanın nəticələrinə əsasən yeni yaradılmış "Plocealauda" cinsinə köçürülən beş növdən biridir. Bu növ monotipikdir, heç bir yarımnöv tanınmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cynanthus canivetii

**Cynanthus canivetii** (*Kanivet zümrüdü*) — "Trochilinae" yarımfəsiləsinin "zümrüdlər" qəbiləsinə (Trochilini) aid bir kolibri növü. Beliz, Kosta-Rika, El-Salvador, Qvatemala, Honduras, Meksika və Nikaraquada rast gəlinir.

## Təsvir
Erkək "Cynanthus canivetii" 7,8 ilə 9,3 sm uzunluğunda və 2,1 ilə 2,8 q çəkisindədir. Dişilər 7,5 ilə 8,6 sm uzunluğunda və təxminən 2,3 q çəkisindədir. Nominal yarımnövün erkəklərinin qara uclu qırmızı dimdiyi var. Tacları parlaq qızılıdan qızılı-yaşıla qədərdir və yuxarı hissənin qalan hissəsi daha az parlaq qızılı-yaşılıdır. Alt hissələri ağ tibial tutamları olan parlaq qızılı-yaşılıdır. Quyruq uzun və çəngəllidir, mavi parıltılı mavi-qara və ya qaradır və mərkəzi iki və ya üç cüt lələyin tünd qəhvəyi-boz ucları var. Dişinin üst çənəsi qaradır və alt çənəsi qara uclu qırmızıdır. Yuxarı hissələri və yanları tacda daha donuq olan parlaq metalik yaşılıdan bürünc yaşılına qədərdir. Gözünün arxasında boz-ağ zolağı və tünd yanaqları var. Alt hissələri açıq-bozdur. Quyruğu erkəyin quyruğu qədər uzun və ya dərin çəngəlli deyil. Mərkəzi cüt quyruq lələyi, metalik yaşılıdan maviyə-yaşıla qədərdir və sonrakı üç cüt eyni rəngdədir, sonuna yaxın qara zolaq və ağ ucları var. Ən xarici cütlüyün tünd bir əsası və sonuna yaxın qəhvəyi-boz və qara zolaqları var.

## Həmçinin bax
* Cynanthus forficatus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Melozone fusca

**Melozone fusca** (*Kanyon çulluq quşu*) — "Passerellidae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

Onun uzunluğu 19-25 sm, quyruğu isə diqqətə çarpacaq dərəcədə uzundur - 8,2-11 sm. Bu növün çəkisi 36,5-67 qram arasında dəyişir, lakin orta hesabla təxminən 45 qram ağırlığında olur. Standart ölçülər arasında qanad xordası 8,2-10,1 sm, dimdik 1,4-1,7 sm, tarsus isə 2,3-2,7 sm-dir. Rəngi torpaq qəhvəyidir, alt hissələri bir qədər açıq, başı isə bir qədər tünddür, qırmızımtıl papağı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Asthenes pudibunda

**Asthenes pudibunda** (*Kanyon kanasterosu*) — Soba quşları (Furnariidae) fəsiləsinin, "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü. Peruda və Çilinin uzaq şimalında rast gəlinir.

## Təsvir

"Asthenes pudibunda" 15-17 sm uzunluğunda və 13-17 qram ağırlığındadır. Cinslər eyni lələk örtüyünə malikdir. Nominativ yarımnövün yetkinlərinin boz-qəhvəyi üzündə nazik bir buff qaş ləkəsi və tünd qəhvəyi loraları var. Tacı isti tünd qəhvəyi, beli və sağrısı bir qədər açıq qəhvəyidir. Qanadları donuq qırmızımtıl qəhvəyidir. Üst quyruq örtükləri şabalıdı-qırmızımtıldır və quyruğu belindən daha çox qırmızımtıl qəhvəyidir. Çənəsi və üst boğazı solğun sarımtıl-narıncı, alt boğazı və üst döşü zəif solğun zolaqları olan açıq boz-qəhvəyi, alt döşü və qarnı zolaqsız açıq boz-qəhvəyi, yanları və alt quyruq örtükləri donuq qırmızımtıl qəhvəyidir. Cavanların çənəsi və boğazı açıq boz-qəhvəyi, döşündə zəif tünd zolaqlar var və alt hissələri qəhvəyi yuyulmaya malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anthoscopus minutus

**Anthoscopus minutus** (*Kap asmaquşu* və ya *cənub asmaquşu*) — "Remizidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.
Anqola, Botsvana, Namibiya, Cənubi Afrika və Zimbabvedə tapılır. Təbii yaşayış mühiti quru savannalar, subtropik və ya tropik quru kolluqlar və Aralıq dənizi tipli kolluqlardır. Uzunluğu səkkiz santimetr (3 düym) olan bu quş, Afrika qitəsində tapılan ən kiçik quş növlərindən biridir, qohumları olan boz asmaquşu və siçan rəngli asmaquşu ilə birlikdə.

## Taksonomiya

"Anthoscopus minutus" ilk dəfə 1812-ci ildə ingilis təbiətşünası Corc Şou tərəfindən "Sylvia minuta" binominal adı ilə təsvir edilmiş və təsvir edilmişdir. Bu növ indi 1851-ci ildə alman ornitoloq Jan Kabanis tərəfindən təqdim edilən "Anthoscopus" cinsinə daxil edilir. Cins adı qədim yunan dilində "çiçək" və ya "gül" mənasını verən "anthos" və "axtaran" mənasını verən "skopos" sözlərindən götürülmüşdür. Növ adı olan "minutus" latın dilində "kiçik" deməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Crithagra totta

**Crithagra totta** (*Kap siskini*) — Sərçəkimilər dəstəsinin, hörücülər fəsiləsinə aid kiçik bir quş növü. Bu növ, Cənubi Afrika Respublikasının cənub Kap vilayətinə endemikdir.

## Təsvir

"Crithagra totta"nın orta uzunluğu 13 sm-dir. Uçuş lələkləri və quyruğunun ucunda ağ ləkələr var ki, bu hər iki cins üçün xarakterikdir və xüsusilə uçuş zamanı aydın görünür. Yetkin erkək fərdin beli, qanad örtükləri, beli və quyruğunun üst hissəsi açıq qəhvəyi, alt hissələri isə sarı rəngdədir. Başı, ənsəsi və boynun yanları sarımtıl-boz və zeytun rəngdədir. Baş və boğazın yanlarında incə tünd qəhvəyi zolaqlar var.
Dişi fərd erkəyə bənzəyir, lakin daha solğundur. Başında boz rəng yoxdur və üzü ilə sinəsində daha çox zolaqlar var. Cavan fərdlərin lələkləri dişilərə bənzəyir, lakin daha solğun və alt hissələri daha tünd və ya qəhvəyi rəngdədir.
Bir qədər daha böyük olan Drakensberg siskini ilə yayılma sahəsi üst-üstə düşmür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frenk Kaprio

**Frenk Kaprio** () — Rod-Aylend Providens Bələdiyyə Məhkəməsinin baş hakimi və "Rod-Aylend" Ali Təhsil üzrə Rəhbərlər Şurasının sədri vəzifələrində çalışmış amerikalı hakim və siyasətçi. Onun məhkəmə işləri "Caught in Providence" adlı proqramda yayımlanırdı. 2017-ci ildə onun məhkəmə zalındakı videoları 15 milyondan çox baxışla viral olmuşdu.

Frenk Kaprio 20 avqust 2025-ci ildə vəfat edib.

## İrsi
Providens məhkəmə binasına adı verilib.

## İstinadlar
Seven Inches of Satanic Panic

***Seven Inches of Satanic Panic*** — İsveç rok qrupu "Ghost"un üçüncü mini albomu. İlk dəfə 13 sentyabr 2019-cu ildə Salem əl Fakir və Vincent Pontare ilə birlikdə vokalist Tobias Forge tərəfindən yazılmış və "Loma Vista Recordings" tərəfindən rəqəmsal olaraq buraxılmışdır. Mini albom "Kiss the Go-Goat" və "Mary on a Cross" mahnılarından ibarətdir. 2022-ci ildə "TikTok"da trend olduqdan sonra on üç Avropa ölkəsi arasında ilk 40-cı sıraya daxil olmuşdur.

## Mövzusu
Metal Hammerdən Paul Travers mahnının qeyri-müəyyən sözlərini "Bibliya və cinsi təsvirlərin təxribatçı qarışığı" kimi təsvir edir. Forge mahnının mənasını izah edərkən mahnının "daha çox dostluq və necə başqası ilə birlikdə bir anda bir şey ola biləcəyiniz və sonra belə olmamağınız haqqında olduğunu" söyləyir.

## İstinadlar
El Kokuite palçıq vulkanı

**El Kokuite palçıq vulkanı** () — Meksikada yeganə palçıq vulkanı. El Kokuite və ya El Salitral dördüncü dövr çöküntülərində, ölkənin şərq hissəsində, liman şəhəri Verakrusdan 60 km cənubda yerləşir.

## Haqqında
El Kokuite palçıq vulkanı Meksika körfəzinin geniş hövzəsinin tərkibinı daxil olan və Şimali Amerika, akit Okean və Karib plitələrinin konvergent zonaslna aid Verakrus çökəkliyinin Papalopan cənub zonasında yerləşir. Çökəkliyin qərb hissəsində təbaşir və daha qədim çöküntülərdən təşkil olunan üstəgəlmə strukturları, şərqdə isə faylar inkişaf etmişdir. Seysmik kəşfiyyatda müəyyən edilən sturktur miosen çöküntülərində uzunsov, az meyilli antiklinal olub, burada təbaşir-oliqosen çöküntü kompleksi daha kəskin ifadə olunan ensiz qılıca malik qırışıqlıq strukturunu əmələ gətirir vı qırılma pozulması ilə mürəkkəbləşmşdir. Vulkan antiklinalın cənub-şərq undulyasiyasında əmələ gələn, eni 1–2 km olan qırışığın tağ hissəsində yerləşir.
Vulkan hündürlüyü 6m, oturacağının diametri təxminən 25 m və uzunsov kraterinin ölçüləri 1–1.5 m olan yüksəkliyi təmsil edir. Krater xırda qaz qabarcıqları çıxan açıq boz rəngli, maye palçıqla dolmuşdur.
Verakrus əyalətinin aşkar edilmiş neft yataqları 1100–1300 m dərinlikdə yatan təbaşir çöküntüləri, sənaye əhəmiyyətli qaz yataqları isə miosen konqlomerat qatı ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax
Şrab palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The mud volcanoes known as Los Negritos, in Michoacán, Mexico
İfrita kowaldi

**İfrita kowaldi** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
İfrita kowaldi həşəratla qidalanır və "Ifritidae" ailəsinə daxildir. Əvvəllər bu növ "Cinclosomatidae" və ya "Monarchidae" kimi müxtəlif ailələrə daxil edilmişdir. İfrita kowaldi Yeni Qvineyaya endemik olan qədim relikt növ hesab olunur. Bu "corvoid" növü ilkin olaraq Oligosen dövrünə aid edilir və proto-Papua adalarında minimal evolyusiya fərqləri ilə mövcuddur.

Mavi-başlıqlı ifrit 16-17 sm uzunluğunda və 34-36 qram çəkiyə malikdir. Növün lələkləri sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir və geniş başının üstündə mavi-qara tac var. Bu, cinsi dimorfizmə malik bir növdür, erkəklərin qulaq zolaqları ağ, dişilərdə isə daha sarımtıl rəngdədir. İfrita kowaldilər daha qısa və yumru bədən formasına, geniş döş qəfəsinə və dayaz kielə malikdirlər. Qanadları qısa və yumrudur, ayaqları isə lələklə örtülüdür və qısa, dırnaqlı ayaqları var. Bundan əlavə, İfrita kowaldin lələklərində və dərisində batraxotoksin mövcuddur.

İfrita kowaldilər Yeni Qvineya və Papua-Yeni Qvineyaya endemikdir və yalnız burada tapılır. Onların yayılma arealı 388,000 km²-dir. İfrita kowaldilər Yeni Qvineyanın dağ meşələrində yaşayır və dəniz səviyyəsindən 1,000–4,000 metr (3,280–13,123 fut) yüksəklikdə rast gəlinir. Adətən 1,500 metr (4,921 fut) və ya daha yüksək yüksəkliklərdə tapılırlar.

Zəif uçuş qabiliyyətinə malik quşlar olan İfrita kowaldilər yuvalarını yer səviyyəsindən 1–3 metr (3–10 fut) yüksəklikdə, meşə bitkilərinin budaqlarında qururlar. Bu yuvalar bitki liflərindən və bəzi lələklərdən hazırlanır. Valideynlər yuvaların xarici hissəsini mamır və ciqərotu ilə kamuflyaj edirlər. İfrita kowaldilər kiçik yumurta qoyur və adətən hər yuvada yalnız bir bala olur. Yuva kamuflyajı, zəhər ifrazı və kiçik yumurta sayı tarixən yuva qırma və parazitizm səviyyəsinin yüksək olması ilə əlaqəli ola bilər.

## Zəhəri
İfrita kowaldilər zəhərli quşlar qrupuna daxildir. Bu qrupa həmçinin kiçik "Colluricincla" və Yeni Qvineyadan olan bir neçə "Pitohui" növü də daxildir. İfrita kowaldi dəri və lələklərinə batraxotoksin ifraz edərək yırtıcılardan qorunurlar.

## Qorunma statusu
İfrita kowaldi "az riskli" kimi qiymətləndirilir, çünki onların geniş yayılma arealı var. İfrita kowaldilərin populyasiyası sabitdir və kifayət qədər böyük olduğu düşünülür. Onların yayılma arealının bir hissəsi qorunan ərazilər daxilindədir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). *[[:en:Handbook of the Birds of the World]]*. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. 

## Xarici keçidlər

* BirdLife Species Factsheet
* ''The Intoxicating Birds of New Guinea'' by John Tidwell
Scytalopus latebricola

**Scytalopus latebricola** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Scytalopus latebricola monotipikdir. Lakin Scytalopus meridanus, S. caracae və S. spillmanni əvvəllər onun yarımnövləri hesab edilirdi.

Scytalopus latebricola 11,5 sm (4,5 düym) uzunluğundadır. Yetkin quşun üst hissələri tünd qəhvəyi-boz, sağrısı isə sarımtıl qəhvəyidir. Boğazı, döşü və qarnı üst hissələrlə eyni rəngdədir, lakin daha açıqdır. Yanları və qarın alt hissəsi parlaq qırmızımtıl şabalıdı rəngdədir, bəzən qarışıq zolaqlarla. Cavan quş qəhvəyi rəngdədir və zolaqlı görünüşə malikdir.

Scytalopus latebricola Kolumbiyanın şimalındakı təcrid olunmuş Sierra Nevada de Santa Marta dağlarında 2000 ilə 3660 m (6560 və 12010 ft) arasında tapılır. Nəmli dağ meşəsinin və ikinci dərəcəli meşənin sıx kolluqlarında yaşayır.

Scytalopus latebricola əsasən yerdə yaşayır, lakin sarmaşıqla örtülmüş ağac gövdələrinə dırmaşır. Onun qidalanması sənədləşdirilməyib, lakin oynaqayaqlılar olduğu güman edilir.

Scytalopus latebricolanın yetişdirmə fenologiyası haqqında az şey məlumdur və ziddiyyətlidir. İyul ayında çox köhnəlmiş lələkli yetkinlər toplanmışdır ki, bu da onların iyun ayında yetişdirdiyini göstərir. Lakin, mart ayında yetkin lələyinə tökülərkən yetkin olmayanlar toplanmışdır.

## Statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Scytalopus latebricola "Nəsli kəsilməyə yaxın" kimi qiymətləndirmişdir. Əvvəllər "Ən az narahatlıq" doöuran kimi hesab olunurdu. Onun populyasiyasının sabit olduğuna inanılsa da, məhdud və parçalanmış bir areala malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elaenia pelzelni

**Elaenia pelzelni** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Elaenia pelzelni monotipikdir. Təxminən 18 sm uzunluğundadır. Cinslər demək olar ki, eyni lələk örtüyünə malikdir. Yetkinlərin tutqun qəhvəyi rəngli başı, daha açıq qəhvəyi yanaqları, zəif ağmtıl göz halqası və ağmtıl loraları var. Erkəklərin tacında qismən gizlənmiş ağ ləkəsi var, dişilərdə yoxdur. Hər iki cinsin üst hissələri düz tutqun qəhvəyidir. Qanadları əsasən tünd qəhvəyidir, uçuş lələklərinin ağmtıl kənarları var və örtücü lələklərin ucları açıq qəhvəyidir. Sonuncular qapalı qanadda üç qəhvəyi ağ zolaq kimi görünür. Quyruğu tünd qəhvəyidir. Boğazı ağdır, döşü və yanları çirkli qəhvəyi yuyulma ilə ağmtıldır, qarnı yuyulmadan ağımtıldır və quyruq altı örtücü lələkləri bəzən yüngül qəhvəyi rəngli ağmtıldır. Hər iki cinsin tünd qəhvəyi irisi, qara üst çənəsi, qara uclu açıq çəhrayı alt çənəsi, qara ayaqları və pəncələri var.

## Yayılması və yaşayış yeri
Elaenia pelzelni Peruda və Braziliyadakı Amazon çayının əsas gövdəsi boyunca və həmçinin onun əsas cənub qollarında tapılır. Bunlara şimal-şərqi Perudakı Napo və ehtimal ki, Ukayali çayları, Boliviyanın uzaq şimalındakı Beni və Madre de Dios çayları və Braziliyadakı Juruá, Madeira, aşağı Xingu və İriri çayları daxildir. Bəzi mənbələr onu, yuxarı Amazonun Peru ilə sərhədi təşkil etdiyi Kolumbiyanın cənub-şərqində də yerləşdirir. Lakin, Amerika Ornitoloji Cəmiyyətinin Cənubi Amerika Təsnifat Komitəsi onu həmin ölkədə hipotetik hesab edir, çünki oradan rəsmi sənədləşdirilmiş qeydləri yoxdur.

Elaenia pelzelni əsasən Cecropia ilə üstünlük təşkil edən meşə ilə çay adalarında yaşayır. Orada və çay sahillərində kol-kosa ikinci böyümədə də olur. Hündürlükdə dəniz səviyyəsindən yalnız təxminən 200 m yuxarıya qədər dəyişir.

Elaenia pelzelni ehtimal ki, diapazonu boyunca il boyu məskunlaşmışdır, lakin dəyişən qida təchizatına və ya su səviyyəsinə cavab olaraq yerli hərəkətlər etdiyi güman edilir.

Elaenia pelzelninin qidalanması öyrənilməyib, lakin həşəratlar və meyvələr olduğu güman edilir.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Elaenia pelzelnini "Ən az narahatlıq doğuran" kimi qiymətləndirmişdir. Onun geniş yayılma arealı var amma sayı məlum deyil və azalmaqda olduğu güman edilir. Heç bir təcili təhlükə müəyyən edilməyib. Ümumiyyətlə nadir və kifayət qədər ümumi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*State maps with rivers: Amazonas; Pará
*Brownish elaenia photo gallery VIREO
Promerops cafer

**Promerops cafer** (*Kap şəkərquşu*) — Cənubi Afrikanın Qərbi Keyp və Şərqi Keyp vilayətlərinin "Fynbos" biomuna endemik olan səkkiz quş növündən biri.

## Təsvir

"Promerops cafer" boz-qəhvəyi rəngli bir quşdur və quyruğunun altındakı sarı ləkə və erkəklərdə olan çox uzun quyruq lələkləri ilə asanlıqla tanınır. Erkək fərd 34-44 sm uzunluğundadır, dişi fərd isə daha qısa quyruğu, daha qısa dimdiyi və daha açıq rəngli döşü ilə 25-29 sm uzunluğundadır. "Promerops cafer"in digər bir xüsusiyyəti uçarkən çıxardığı səsdır. Əsas uçuş lələkləri elə düzülmüşdür ki, quş qanadlarını çırpdıqda, dişiləri cəlb etmək məqsədi ilə "frrt-frrt" səsi çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Brubru

**Brubru** () — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Brubrunun yaşayış mühiti quru açıq meşəliklərdir, lakin coğrafi bölgəyə görə fərqlənir. Altı şimal yarımnövü və Cənubi Afrikada yayılmış "N. a. brubru" yarımnövü akasiya və genişyarpaqlı meşəliklərdə tapılır. Şimal-şərqi Anqola və şimali Namibiyadan Tanzaniya və şimali Mozambikə qədər uzanan zolaqda yayılmış üç yarımnöv isə "Brachystegia miombo" meşəliklərində yaşayır.

Brubru kiçik bir sərçəkimidir, uzunluğu 12-15 sm-dir. Nominal yarımnöv olan "N. a. afer"in erkək fərdinin başının üstü qara, alnı və üz zolağı ağ, göz zolağı isə qara rəngdədir. Beli qara və qızılı zolaqlı, quyruqüstü lələkləri qara ləkəlidir. Quyruğu qara olub, xarici lələklərinin kənarları və ucları ağdır. Qanadları qara və çiyin zolağı açıq sarımtıldır. Alt hissələri ağ, yan tərəfləri isə qızılı-qəhvəyi rəngdədir. 
Dişi fərdlər daha solğun və qəhvəyi rəngdədir, alt hissələrində zolaqlar var və yan tərəflərində daha az qızılı rəng mövcuddur. Cavan fərdlər isə üstdən qəhvəyi, sarımtıl və ağ ləkəlidir, qanad və quyruq lələklərinin kənarları sarımtıldır. Alt hissələri ağ olub, qəhvəyi zolaqlarla örtülüdür.

Brubru adətən tək və ya cüt halda rast gəlinir. Hərəkətli lakin fərqlənməyən bir ağacdakı növdür və böcəkləri meşə təpəsində ovlayır. Böyük ağaclara olan ehtiyacı səbəbindən ölçüsünə görə qeyri-adi böyük ərazilərdə yaşayır, adətən 35 hektar ərazini əhatə edir. Əgər böcəklər bol olarsa, qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstələrinə qoşulur.

Zəif qurulmuş yuva budaqlar, ot və hörümçək torlarından ağac çəngəlində hazırlanır və şibyələrlə bəzədilir. Yuva yaxşı kamuflyaj olunub. Dişi adətən iki yumurta qoyur. Yumurtalar ağ, yaşıl və ya boz rəngdə olub, boz və ya qəhvəyi ləkəlidir. Hər iki cins təxminən 19 gün ərzində yumurtaları inkubasiya edir. Balalar 22 gün sonra uçur, lakin təxminən 8 həftə ərzində valideynlərindən asılı olurlar.

İki quş gənəsi növü "Neoaulonastus malaconotus" və "Syringophiloidus nkaii", brubrunun ektoparazitləri kimi müəyyən edilmişdir. Bu parazitlər "Syringophilinae" fəsiləsinə aiddir və bir neçə kolçəkən növünə yoluxur.
## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Brubrunu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Yaxın təhlükələr müəyyən edilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Brubru - Species text in The Atlas of Southern African Birds.
Anas capensis

**Anas capensis** (*Kap ördəyi*) — Həmçinin "Kap cürəsi" kimi tanınan, Afrikanın Səhraaltı bölgəsindəki açıq suluq sahələrdə yaşayan 44-46 sm uzunluğunda bir ördək növü.

## Təsvir

Cənub ördəklərinin çoxu kimi, erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Çox açıq rəngli və əsasən bozdur, beli daha qəhvəyi və dimdiyində çəhrayı rəng var (cavan quşlarda çəhrayı rəng yoxdur). Bu, ümumiyyətlə sakit bir növdür, yalnız cütləşmə nümayişləri zamanı səs çıxarır. Çoxalan erkək fərd aydın bir fit səsi çıxarır, dişi fərd isə zəif bir "quack" səsi çıxarır. Kap cürəsi yayılma sahəsindəki digər ördəklərlə qarışdırıla bilməz.
Bu növ əsasən köçəri deyil, baxmayaraq ki, yağışlarla birlikdə fürsətcil hərəkət edir. Seyrək yayılmış, lakin geniş ərazidə tapılan bir ördəkdir, böyük qruplarda nadir hallarda görünür, lakin tüy dəyişdirən sürülərdə 2000-ə qədər fərd ola bilər.
Kap ördəyi su bitkiləri və kiçik canlılarla (onurğasızlar, xərçəngkimilər və suda-quruda yaşayanlar) qidalanır. Yuvası yerdə, bitki örtüyü altında və su yaxınlığında yerləşir.
Kap cürəsi, "Afrika-Avrasiya Miqrasiya Su Quşlarının Qorunması Sazişi"nə (AEWA) daxil olan növlərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pternistis capensis

**Pternistis capensis** (*Kap qırqovulu* və ya *Kap frankolini*) — Qırqovullar fəsiləsinə (Phasianidae) aid bir ov quşu.
Cənubi Afrikaya endemikdir və burada ən böyük frankolindir. Cənubi Afrikanın Qərbi Keyp vilayətində və yerli olaraq şimalda cənubi Namibiyaya qədər yaşayır. Yad bitkilərə və müxtəlif insan tərəfindən dəyişdirilmiş yaşayış yerlərinə uyğunlaşmışdır, lakin kolluqlu gecələmə və yuvalama yeri əsas şərtdir. Növ təhlükə altında deyil.

## Yayılması və yaşayış yeri

Qərbi Keypin strandveld, renosterveld və fynbos bölgələrinin ümumi sakinidir, xüsusən də aşağı hündürlüklərdə, yüksək hündürlüklərdə boz qanadlı frankolinlə əvəz olunur. Parazitlərdən azad mühitdən faydalandığı Robben adasına gətirilmişdir. Parklar, əkin sahələri, bağlar, üzümlüklər və işğalçı rooikrans cəngəllikləri kimi dəyişdirilmiş yaşayış yerlərində yemlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Myrmelastes brunneiceps

**Myrmelastes brunneiceps** — Sərçəkimilər fəsiləsinin Thamnophilidae dəstəsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Myrmelastes brunneiceps quşunun mürəkkəb bir taksonomik tarixi var. Con Zimmer tərəfindən indiki M. leucostigma yarımnövü kimi "Schistocichla leucostigma brunneiceps" kimi təsvir edilmişdir. Daha sonra müəlliflər onu "Percnostola" cinsinə yerləşdirmişlər. 2007-ci ildə ləkəli qanadlı quşun o vaxtkı bir çox yarımnövünün vokal xüsusiyyətləri üzərində aparılan bir araşdırma, taksonlar arasında əhəmiyyətli fərqlər aşkar etdi. Bu sübuta əsasən qəhvəyi başlıqlı qarışqa quşu növ statusuna yüksəldildi və ingilis adı verildi. 2013-cü ildə aparılan bir araşdırma onun "Myrmelastes" cinsinə keçidini yekunlaşdırdı.
Myrmelastes brunneiceps monotipikdir.

## Təsvir
Myrmelastes brunneiceps 14-16 sm uzunluğundadır. Erkəklərin tünd boz üst hissələri var. Qanadları və quyruğu qanad örtücülərində geniş ağ ucları olan qaraya çalan bozdur. Boğazı və alt hissələri orta qəhvəyidir. Dişilərin tünd qəhvəyi tacı və üzü var. Üst hissələri zeytun-qəhvəyidir. Qanadları və quyruğu qanad örtücülərində açıq darçın-qırmızı ucları olan qaraya çalan qəhvəyidir. Boğazı və qarnı tünd sarımtıl, yanları və quyruq altı örtücüləri zeytun-qəhvəyidir.

Myrmelastes brunneiceps Perunun cənub-şərq departamentləri olan Kusko, Madre de Dios və Puno və Boliviyanın uzaq qərbindəki La Paz Departamentində tapılır. Əsasən "terra firme" həmişəyaşıl meşəsinin döşəməsində və alt hissəsində yaşayır. Meşənin içində zəif drenajlı ərazilərə və kiçik su axarları boyunca ərazilərə üstünlük verir. Hündürlükdə təxminən 1400 m qədər yüksəklikdə olur.

Myrmelastes brunneicepsin diapazonu boyunca il boyu məskunlaşdığı ehtimal edilir.

Myrmelastes brunneicepsin qidalanması və yemləmə davranışı məlum deyil, lakin onun keçmiş "valideyni" olan ləkəli qanadlı qarışqa quşununkuna çox oxşar və ya eyni olduğu güman edilir.

Myrmelastes brunneicepsin yuvası dayaqlar arasında asılmış dərin açıq bir torbadır. Debriyaj ölçüsü, tünd bənövşəyi ilə bənövşəyi qəhvəyi işarələri olan iki ağ yumurtadır. Növün yetişdirmə biologiyası haqqında başqa heç nə məlum deyil.

Myrmelastes brunneicepsin nəğməsi "yüksək zəngli notların sürətli, sürətlənən bir seriyasıdır: tee tee-ti-ti-ti’ti’ti’i’i’I’I’I’i’i’i’i’i’i’ew". Növün çağırışları görünür "tipik olaraq tezliklə modulyasiya edilmiş uzun, aşağı sürüşdürülmüş fit", "tək və ya 2-5 seriyasında verilən qəfil qeyri-müəyyən not" və "qısa xışıltı" daxil olmaqla, ləkəli qanadlı qarışqa quşunun eynisidir.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Myrmelastes brunneiceps "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirib. Populyasiya sayı məlum deyil və sabit olduğu ehtimal edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calonectris edwardsii

**Calonectris edwardsii** (*Kabo Verde qayalıq fırtınaquşu*) və ya yerli dildə "kagarra" — Procellariidae fəsiləsinə aid olan orta-böyük ölçülü bir dəniz quşu.

## Taksonomiya

"Calonectris edwardsii" ilk dəfə 1883-cü ildə Oustalet Emile tərəfindən müstəqil bir növ kimi təsvir edilmişdir. Daha sonra "Kori qayalıq fırtınaquşu"nun yarımnövü kimi qəbul edilmiş, lakin 1995-ci ildə Kornelis Hazevoet tərəfindən yenidən ayrı bir növ kimi təsnif edilmişdir.

## Təsvir

"Calonectris edwardsii"nin incə və tünd rəngli bir dimdiyi var. Başı və üst hissələri "Kori qayalıq fırtınaquşu"na nisbətən daha tünddür. Uçuşu daha sərt və tez qanad vurmaları ilə xarakterizə olunur. Ümumi görünüş etibarilə "Kori qayalıq fırtınaquşu"ndan daha kiçik, incə və künclü bir quş təəssüratı yaradır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acrocephalus brevipennis

**Acrocephalus brevipennis** (*Kabo Verde qamışlıq qaratoyuğu*) — "Acrocephalus" cinsinə aid olan, "Köhnə Dünya" qaratoyuğu növü. Bu quş, "Kabo Verde qamışlıq qaratoyuğu" və ya "Kabo Verde bataqlıq qaratoyuğu" kimi də tanınır. Kreol dilində isə "tchota-de-cana" və ya "chincherote" (həmçinin "tchintchirote") adları ilə məşhurdur. Kabo-Verde adalarından olan "Santyaqo", "Foqo" və "San Nikolau" adalarında çoxalır. Əvvəllər "Brava" adasında da, çoxalırdı. Bu növ yaxşı bitki örtüyü olan vadilərdə yaşayır və quraq ərazilərdən uzaq durur. Qamışlıqlarda yuva qurur və asılı yuvaya iki-üç yumurta qoyur.

## Təsvir

Bu orta ölçülü bir qaratoyuq növüdür və Avrasiya qamışlıq qaratoyuğundan daha böyükdür. Görünüş etibarilə o quşa bənzəyir: üst tərəfi boz-qəhvəyi, alt tərəfi isə boz-ağ rəngdədir və heç bir aşkar işarəsi yoxdur. Kabo Verde adalarında coğrafi təcrid olunması səbəbindən digər oxşar növlərlə qarışıqlıq yaranmır. Oxuma tərzi fərqlidir və mayabülbülün oxumasını xatırladan maye şırıltıya bənzəyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Conirostrum albifrons

**Conirostrum albifrons** (*Ağalın konusdimdik*) — "Thraupidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir
"Conirostrum albifrons" 13–14 sm uzunluğunda və 11,7–21,5 qram ağırlığındadır. "Albifrons" qrupuna aid erkək fərdlərin ağ tacı, tünd-boz qara üz, döş və boyun hissəsi, mavi çiyin və quyruq, tünd mavi bel hissəsi var. "Atrocyaneum" qrupuna aid erkəklərin isə tünd mavi tac, bel, qanad və quyruq, açıq mavi çiyin, boz döş, boyun və üz hissəsi var. Dişi fərdlərin açıq mavi tacı, mavi-boz başı, tünd sarı bədəni və zeytun rəngli beli və qanadları var. Hər iki cinsin bir qədər əyri qara dimdiyi və boz ayaqları var.

## Həmçinin bax
* Conirostrum sitticolor

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oenanthe pileata

**Oenanthe pileata** (*Qarabaş buğda quşu*) — Cənub Afrika üzrə geniş yayılmış kiçik bir həşəratyeyən ötücü quş növü.

## Təsvir

"Oenanthe pileata" 17-18 sm uzunluğunda və 32 qram ağırlığındadır. Ayaqları və iti dimdiyi qara rəngdədir. Bu ümumi növ görünüş etibarilə çox diqqətçəkən və asanlıqla tanınandır. Yetkin fərdlərin qara başlığı, yanaqları və döş zolağı, ağ göz zolağı və boğazı var. Alt hissələrin qalan hissəsi ağdır və yan tərəflərdə aşağı qarın hissəsində qəhvəyi rəng tonları var. Digər  buğda quşları kimi, quyruq naxışı fərqlidir: quyruğun əsasında və mərkəzində qara lələklər ağ bel hissəsinə zidd olaraq tərs T forması yaradır. Cavan fərdlərin qəhvəyi başlığı və yanaqları var, döş zolağı isə zəif və qeyri-müəyyəndir. Lakin döş zolağı, daha böyük ölçüsü və quyruğun xarici lələklərinin ağ əsası, qarabaş  buğda quşu arealının əksər hissəsində nadir rast gəlinən köçəri şimal çaxraqçılından fərqləndirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Siyasət qarışığı

**Siyasət qarışığı** () — ölkənin pul-kredit siyasəti və fiskal siyasətinin birləşməsidir. Bu iki kanal iqtisadi artım və məşğulluq kimi xüsusiyyətlərə təsir göstərir və müvafiq olaraq mərkəzi bank və hökumət (məsələn, ABŞ Konqresi) tərəfindən müəyyən edilir.

Ümumiyyətlə, siyasət qarışığının məqsədi artımı maksimuma çatdırmaq və işsizliyi və inflyasiyanı minimuma endirmək olmalıdır. Lakin “mərkəzi bank müstəqilliyi”ni müdafiə edən nəzəriyyələrə görə, bəzən mərkəzi banklar və hökumətlər fərqli zaman üfüqlərinə malik olur: seçkilərlə formalaşan hökumətlərin zaman üfüqü daha qısa olur. Hər iki tərəfin əlavə məqsədləri ola bilər və müəyyən məhdudiyyətlərə əməl etməlidirlər – məsələn, kəsir qaydasına riayət etmək, maliyyə sektorunun sabitliyini təmin etmək, ictimai populyarlığı qorumaq və s. Bu isə onları ilkin məqsədlərdən yayındıra bilər.

Pul-kredit siyasəti adətən mərkəzi bank tərəfindən həyata keçirilir. Bank faiz dərəcələrinə və pul təklifinə nəzarət etməklə inflyasiya və işsizlik nəticələrini tarazlaşdırmağa çalışır. Hökumət isə əmək bazarı şəraitinə, dövlət investisiyalarına, ictimai xərclərə və diskresion fiskal siyasətə təsir göstərir.

Mərkəzi bank müstəqilliyi ümumiyyətlə müsbət hesab olunur, çünki bu, eyni qurumun həm borc buraxıb, həm də yeni yaradılmış pulla həmin borcu ödəməsinin qarşısını alır. Belə vəziyyət inflyasiya təhlükəsi yarada bilərdi.

## İstinadlar
Pseudeos cardinalis

**Pseudeos cardinalis** (*Kardinal lori*) — "Psittaculidae" fəsiləsinə aid olan bir tutuquşu növü. Bu quş əsasən Solomon adaları, Buqenvil adası və Bismark arxipelaqının ən şərq adalarında, manqrov meşələri və düzənlik meşələrində yaşayır. Əvvəllər "Chalcopsitta" cinsinə daxil edilsə də, sonradan təsnifatı dəyişdirilmişdir. Bu növ, qırmızı çiçəkləri olan Siziqium növü və digər meyvəli ağacları üstün tutur.

## Təsvir

"Pseudeos cardinalis" 31 sm (12 düym) uzunluğundadır. Bütün lələk örtüyü qırmızı rəngdədir. Dimdiyi narıncı rəngdə olub, əsasında qara ləkələr var. Dimdiyin əsasındakı və göz ətrafındakı çılpaq dəri qara rəngdədir, gözünün irisləri isə narıncı-qırmızıdır. Ayaqları boz rəngdədir. Erkək və dişi fərdlər xarici görünüş etibarilə eynidir. Cavan fərdlərin dimdiyi solğun narıncı rəngdədir və yetkinlərdən daha çox qara ləkələrə malikdir. Göz ətrafında açıq boz halqa və sarı iris var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Məryəm bazilikası (Lixen)

**Müqəddəs Məryəm bazilikası** () — Polşanın Böyük Polşa voyvodalığında, Konin yaxınlığındakı Starı Lixen kəndində yerləşən "Kədərli Məryəm, Polşa Kraliçası" ziyarətgahında olan katolik kilsəsi.

Bina Barbara Byeleçka tərəfindən layihələndirilmiş və 1994–2004-cü illər arasında inşa edilmişdir. Tikinti zəvvarların ianələri ilə maliyyələşdirilmişdir. 141.5 metr hündürlüyündə olan qülləsi ilə dünyanın ən hündür və ən böyük kilsələrindən biridir.

## Tarixi
Kilsənin təməlinin tarixi 1813-cü ilə qədər uzanır. O zaman Napoleon Bonapartın ordusunda Leypsiq yaxınlığında döyüşən Polşa əsgəri Tomaş Klossovski ağır yaralanmışdı. O, Məryəm Anaya dua edərək, xarici bir ölkədə ölməməsini diləyib. Rəvayətə görə, Məryəm ona qızıl tac, tünd qırmızı paltar, qızıl mantiya geyinmiş və sağ əlində ağ qartal tutan şəkildə görünüb. O, əsgəri ümidləndirib və sağalacağını, Polşaya qayıdacağını vəd edib. Tomaşa onun təsvirini hazırlamaq və bu təsviri ictimai bir yerdə yerləşdirmək tapşırılıb ki, "Xalqım ən çətin sınaq vaxtlarında bu təsvir qarşısında dua etsin və əlimdən çoxlu lütflər əldə etsin." 

## Memarlığı
Müqəddəs Məryəm bazilikasının nefinin uzunluğu 120 metr, eni 77 metr, mərkəzi günbəzin hündürlüyü 98 metr və qüllənin hündürlüyü 141.5 metr olmaqla Polşanın ən böyük kilsəsi sayılır. O, həmçinin dünyanın ən böyük kilsə binalarından biridir. Dünyanın ən hündür günbəzlərindən birinə malikdir. Kilsə "Kədərli Məryəm, Polşa Kraliçası"na həsr olunub. Kilsə ikonası, XVIII əsrə aid olan, bazilikanın əsas altarında nümayiş etdirilir. Bu, Polşanın əsas ziyarətgah mərkəzlərindən biridir.

2002–2007-ci illər arasında Polşa orqan ustası Prof. Andrzej Çorosinskinin layihəsi əsasında 157 registrli borulu orqan (6 manual və pedal) inşa edilib. Bu, Polşanın ən böyük, Avropada 4-cü və dünyada 13-cü ən böyük orqanıdır.

Papa II İohann Pavel 1999-cu ildə dini abidəyə xeyir-dua verərək, kilsəyə kiçik bazilika statusu vermişdir. 2007-ci ildə Favley Kourtdakı Polşa muzeyinin bəzi eksponatları Maryan Ata tərəfindən ziyarətgaha köçürülmüşdür.

## Qalereya

File:Licheń - bazylika 15.JPG| Əsas ibadətgah
File:Licheń - bazylika 11.JPG| Sağ qanadın əsas zalı
File:Liche%C5%84_-_bazylika_10.JPG|Xaç ilə əsas zal
File:Licheń - bazylika 09.JPG| Daxili günbəzin daxildən görünüşü
File:Lichen-bazylika.jpg|Kilsə zəngi qülləsi 141,5&nbsp;metr hündürlükdə yerləşir və 2 mənzərə meydançasına malikdir
Image:Stary Lichen2.jpg|Bazilikanın arxadan görünüşü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Skyskraperpage.com
Mecocerculus hellmayri

**Mecocerculus hellmayri** — Sərçəkimilər fəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Mecocerculus hellmayri monotipik bir növdür. M. poecilocercus ilə birlikdə supernöv təşkil edir. Mecocerculus hellmayri təxminən 11 sm uzunluğunda və 10-11 qram çəkisindədir. Cinslər eyni lələk quruluşuna malikdir. Yetkin fərdlərin başının üstü orta boz rəngdədir. Göz üstündə nazik ağ xətt və gözdə zəif qara zolaq var. Üst hissələri əsasən yaşılımtıl zeytun rəngindədir, bel hissəsi və quyruq üst örtükləri oxra-zeytun rəngdədir. Qanadları tünd rəngdədir və uçuş lələklərinin kənarları açıq sarımtıldır. Qanad örtüklərinin açıq sarı ucları var ki, bu da qapalı qanadda iki zolaq kimi görünür. Quyruğu tünd zeytun rəngdədir. Boğazı boz-ağ, döşü və yanları boz-ağ rəngdədir, lakin daha tünd boz çalarlıdır. Qarnı və quyruq altı örtükləri sarımtıl ağ rəngdədir. Hər iki cinsin gözləri qəhvəyi, qaradimdiyi nazik və iti, ayaqları və dırnaqları orta boz rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Mecocerculus hellmayri Perunun cənub-şərqindəki Puno departamentindən Boliviya vasitəsilə Argentinanın şimal-qərbindəki Jujuy əyalətinə qədər tapılır. Subtropik zonasında rütubətli dağ həmişəyaşıl meşələrində, xüsusilə kifli bulud meşələrində və Podocarpus meşələrində yaşayır. Boliviyada 1.100-2.600 metr, Argentinada isə 1.500-2.300 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Mecocerculus hellmayri bütün yayılma sahəsi boyunca il boyu qalıcıdır, lakin Peruda yalnız qış mövsümündə görünür.

Mecocerculus hellmayrinin qidalanması ətraflı təsvir edilməmişdir. Adətən tək-tək qidalanır və tez-tez qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstələrinə qoşulur. Əsasən meşənin orta və yuxarı qatlarında qidalanır. Əsasən yarpaq və budaqlardan oturaraq qida toplayır, bəzən qısa uçuşlar edərək qısa müddətə havada asılı qalır.

Boliviyada may ayında cavan bir Mecocerculus hellmayri qeydə alınmışdır. Növün çoxalma biologiyası haqqında başqa məlumat yoxdur.

Mecocerculus hellmayrinin çağırışı "zəif, bir qədər enən pseee və ya psee-psee-psee" şəklindədir və iki ilə beş notdan ibarətdir.

## Qorunma statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Mecocerculus hellmayrini "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir, populyasiya ölçüsü məlum deyil və sabit olduğu güman edilir. Heç bir birbaşa təhdid müəyyən edilməmişdir. Peruda ya qalıcı, ya da köçəri kimi nadir, Boliviya və Argentinada isə az rast gəlinən bir növ hesab edilir. Boliviya və Argentinadakı yayılma sahəsindəki hər qorunan ərazidə rast gəlinir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər