open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rameş Talvar

**Rameş Talvar** – hind kino, teatr, televiziya rejissoru, prodüseri və aktyorudur. 27 sentyabr 1944-cü ildə Pakistanda anadan olub. Məşhur kinorejissor, yazıçı və dramaturq Saqar Sərhadinin qardaşı oğludur. O 1969–1979 illər ərzində rejissor Yaş Çopranın assistenti olub. 1977-ci ildən başlayaraq rejissor kimi fəaliyyətə başlayıb. Rameş Talvar Doosara Aadmi (1977), Baseraa (1981), Sawaal (1982), Duniya (1984), Zamana (1985), Sahibaan (1993) filmlərinin rejissoru olub. Onun Baseraa adlı filmi ona ən yaxşı rejissor işinə görə Filmfare və Doosra Aadmi mükafatlarını qazandırmışdır.

## İstinadlar
Kürd-islam sintezi

**Kürd-islam sintezi** ( ) və ya **kürd-islam milliyətçiliyi** — kürd milliyətçiliyini islamizmlə birləşdirən dini millətçiliyin forması.

## Tarixi
İdeologiya Osmanlı xilafətinin ləğvi və Türkiyənin yaradılmasından sonra ortaya çıxmışdır. Bu, kürdləri qəzəbləndirən iki hadisə idi. Atatürkün islahatları səbəbindən mədəniyyətlərinin, dinlərinin, dillərinin və xalqlarının təhlükə altında olduğunu hiss edən bir qrup kürd kürd-islam milliyətçiliyinə üz tutmağa başlamışdı. İdeologiya mərhum Osmanlı İmperiyasında ortaya çıxan Türk-İslam sintezinə də mürtəce idi, belə ki, "Kürd dini liderləri türklərin İslam simvollarından və hisslərini milliyyətçi məqsədləri lehinə istifadə etdiklərinin fərqinə vardılar, buna görə də eyni şeyi etməyə çalışdılar."

İdeologiya əsasən Şeyx Səidlə bağlı idi. Digər ideoloq Molla Krekardır. Bəzi videolarda Molla Krikar kürd problemlərindən və kürdlərin müstəqilliyini dəstəkləməkdən danışır. Baxmayaraq ki, bunu həmişə islam ekstremizmini qoruyub saxlamaqla edir. Onun siyasi mövqeyi "bir gün siyasi və millətçi bəyanatlar, bir gün cihadçı bəyanatlar" kimi təsvir edilib. Molla Krekar həm də populistdir və onun İraq Kürdüstanında populyarlığı 2017–2019-cu illər arasında, xüsusən də kürd hökumətinə qarşı olan gənclər arasında artmışdır. Molla Krikar da dünyəviliyin "kürd dəyərlərini məhv etdiyini" vurğulamışdır.

1980-ci illərdə İmam Hatip məktəblərində oxuyan bir çox kürd tələbələr “Türkiyə hərbi əməliyyatlarına qarşı olaraq öz kürd kimliklərini getdikcə daha çox vurğulayırdılar”. Dünyəvi kürdlərlə islamçı kürdlər arasında münasibətlər tez bir zamanda son dərəcə gərgindən “olduqca səmimi” vəziyyətə düşdü. Bir çox islamçı kürdlər millətçiliyi qəbul etməyə başladılar, PKK da daxil olmaqla bir çox dünyəvi kürdlər islamçılarla yeni birləşdikdən sonra "İslama qarşı əvvəlki təkəbbürlü münasibətlərindən əl çəkdilər".

Kürdlərlə türk islamçıları arasında parçalanma zamanı bu sintez artdı, çünki kürdlər islamçı diskurs zamanı da türkləri dövlətin millətçi və assimilyasiya siyasətini davam etdirməkdə və İslam qardaşlığı mövzusundan istifadə etməkdə və eyni zamanda dindən istifadə edərək kürdləri assimilyasiya etməyə cəhd göstərməkdə ittiham edirdilər. Kürd islamçılar getdikcə daha çox Türkiyənin islamçı dairələrini tərk etdilər.

## İstinadlar
F-elementləri

**f-elementləri** — Dövri sistemdə daxili keçid elementləri qrupuna daxil olan 28 kimyəvi element. 

Bu elementlər iki əsas qrupa bölünür:
* **[[Lantanoidlər]]:** Sıra nömrəsi 58-dən (Serium) 71-ə (Lütesium) qədər olan 14 element. Onlar VI dövrdə Lantanla birlikdə yerləşir və kimyəvi xassələrinə görə ona bənzəyirlər.
* **[[Aktinoidlər]]:** Sıra nömrəsi 90-dan (Torium) 103-ə (Lourensium) qədər olan 14 element. Onlar VII dövrdə Aktiniumla birlikdə yerləşir.

## Elektron quruluşu
f-elementlərinin əsas xüsusiyyəti odur ki, sıra nömrəsi artdıqca növbəti elektron atomun xaricdən üçüncü elektron təbəqəsinin **f-yarımsəviyyəsinə** daxil olur. 

### Müstəsna hallar
Qadolinium (Gd) və Lütesium (Lu) elementləri bu qaydadan qismən kənara çıxır:
* Onların 4f-yarımsəviyyəsində uyğun olaraq 7 və 14 elektron yerləşir. 
* Bu konfiqurasiya ($f^7$ və $f^{14}$) çox davamlı olduğu üçün növbəti elektron d-yarımsəviyyəsinə daxil olur.

## Təsnifatı
f-yarımsəviyyəsinin elektron tutumu 14 olduğu üçün həm lantanoidlərin, həm də aktinoidlərin sayı 14-dür. Lantanoidlər elektronların daxil olma ardıcıllığına görə iki yarımiləyə bölünür:
# **Serium yarımiləsi:** Ce–Gd arası elementlər.
# **Terbium yarımiləsi:** Tb–Lu arası elementlər.

Hund qaydasına görə, serium yarımiləsi elementlərinin 4f-yarımsəviyyəsinə tək elektronlar, terbium yarımiləsi elementlərində isə həmin səviyyəyə ikinci (cütləşmiş) elektronlar daxil olmağa başlayır.

## İstinadlar
Punam Dillon

**Punam Dillon** () – 18 aprel 1962-ci ildə Hindistanda dünyaya gəlmiş. 1977-ci ildə Dillon “Hindistanın gənc gözəli” müsabiqəsində qalib gəlmişdir. Rejissor və prodüser Yaş Çopranın diqqətini cəlb edən Dillon “Şiva allahı” (1978) filminə dəvət alır. Ardınca Çopra gənc aktrisaya öz filmində rejissor Manmohan Krişnanın “Nuri” dramında baş rolu etibar edir. Bu rola görə aktrisa “Ən yaxşı qadın aktrisa” nominasiyasında “Filmfare Awards” mükafatını qazanmışdır. Punam Dillon öz dövrünün tanınmış aktyorları ilə tərəf müqabili olmuşdur. Raceş Xanla “Al qızılgül” (1980), “Ağrı” (1981), “Cəsur” (1983), “Vaxt bitdi” (1985), “Xalq” (1987), “Jai Shiv Shankar” (1990), Rişi Kapurla “Gənclərin andı” (1982), Sanciv Kumarla “Sevimli arvad” (1981), Hema Malini ilə “Alçalma” (1986) filmlərində çəkilmişdir. Punam Dillon həmçinin “Nişan” (1980), “Punam” (1981), “Roman” (1983), "Cinayət sirrləri” (1985), “Karma” (1986), “And” (1988), “Qan hesabı” (1989), “Varlı və kasıb” (1990) filmlərində də çəkilmişdir.

## İstinadlar
Xilafətin ləğvi

**Xilafətin ləğvi** — dünyada sonuncu tanınmış xilafət olan Osmanlı xilafətinin Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 3 mart 1924-cü il tarixli fərmanı ilə ləğv edilməsi. Bu proses Atatürkün Osmanlı imperiyasının Türkiyə Cümhuriyyəti ilə əvəzlənməsindən sonra həyata keçirdiyi islahatlardan biri idi. II Əbdülməcid sonuncu Osmanlı xəlifəsi kimi taxtdan salınmışdı.

Xəlifə nominal olaraq dünyadakı bütün müsəlmanların ali dini və siyasi lideri idi. Hadisədən əvvəlki illərdə, davam edən Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı xilafətin qeyri-müəyyən gələcəyi dünya miqyasında sünni islam icması arasında kəskin reaksiyalara səbəb olmuşdu. Xilafətin ləğv edilməsi ehtimalına Hindistandakı Xilafət hərəkatı fəal şəkildə qarşı çıxmış, bütün müsəlman dünyasında qızğın müzakirələrə səbəb olmuşdu. Xilafətin ləğvi Osmanlı sultanlığının ləğvindən 18 aydan az bir müddət sonra baş vermişdi.

## Həmçinin bax

* Osmanlı sultanlığının ləğvi

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Samrat (film, 1982)

**Samrat** – 1982-ci ildə Madan Mohlanın prodüserliyi ilə Seven Arts Pictures bayrağı altında istehsal edilmiş və Mohan Seqalın rejissoru olduğu hind dilində çəkilmiş triller filmidir. Baş rollarda Dharmendra, Jeetendra, Hema Malini və Zeenat Aman oynamışdırlar. Filmin musiqisi Laxmikant-Pyarelal tərəfindən bəstələmişdir. Film kassada “Orta” müvəffəqiyyət əldə etmişdir.

## Süjet xətti

“Samrat” (İmperator) ticarət gəmisi qaçaq yolla Hindistana qızıl və brillyant aparır. Quldurlar gəmini ələ keçirmək istəyir. Gəminin heyət üzvlərini öldürüb, kapitanı girov saxlayırlar. Kapitanın Suman adlı qızı, iki dostu - Ram və Racunun köməyilə atasını xilas etməyə çalışır.

## İstinadlar
Abissal çöküntülər

**Abissal çöküntülər** — dərin dəniz çöküntüləri, abissal zonada 3–4 km-dən çox dərinlikdə müasir və qədim dəniz və okean çöküntüləri. Əsasən karbonatlı və silisli lillər, dərin sulu qırmızı gil daxildir. "Abissal çöküntülər" anlayışı ilk dəfə 1907-ci ildə Almaniya tədqiqatçısı Otto Krümmel tərəfindən təqdim edilmişdir. Onlar müxtəlif mikroorqanizmlərdən və heyvan qalıqlarından (orqanogen çöküntülər), vulkan püskürmələrindən, süxurlardan və minerallardan əmələ gəlir. Abissal çöküntülər okeanın dibinin təxminən 90%-ni əhatə edir.

## İstinadlar
Həbəşistan böhranı

**Həbəşistan böhranı** — 23 noyabr və 5 dekabr 1934-cü il tarixlərində İtaliya krallığının Efiopiyaya, Ual-Ual vahasına hücumu və ekspansionist istəkləri nəticəsində yaranmış beynəlxalq böhran. Bu, 1933–1939-cu illərdə Britaniya imperiyası və Üçüncü Fransa Respublikası hökumətləri tərəfindən aparılan sakitləşdirmə siyasətinin mərhələsi idi.

Avropanın silahlanma yarışı kontekstində böhran Millətlər İttifaqının beynəlxalq münasibətlərin tənzimlənməsi aləti kimi uğursuzluğunu nümayiş etdirmişdi. Böhranın apogey nöqtəsi İkinci İtaliya–Efiopiya müharibəsinin başlanğıcı olmuşdur. Böhran Hitlerə vaxtından bir il əvvəl Reyn vilayətini remilitarizasiya etməyə imkan vermişdir. İtaliyanın izolyasiya olunması onun Almaniyaya yaxınlaşmağına təkan vermiş, bunun nəticəsində 1936-cı ilin oktyabrında Berlin-Roma oxu qurulmuşdur. Beləliklə, Benito Mussolini hökuməti bufer dövlət olan Avstriyanın müstəqilliyinə marağını tamamilə itirmiş və bu, 1938-ci ilin martında onun Anşlussuna səbəb olmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
İsao İcima

– Yaponiya zooloqu. O, "Yaponiyada parazitologiyanın atası" hesab olunur.

## Həyatı
İsao İcima 24 iyul 1861-ci ildə müasir Şizuoka prefekturasının ərazisində yerləşən Hamamatsu şəhərində samuray ailəsində doğulmuşdur. Atasının təsiri ilə xarici dillərə və elmə maraq göstərmişdir. 1878-ci ildə Tokio Universitetinin Elm Kollecinə daxil olmuşdur. 1881-ci ildə məzun olmuş və dərhal kollecdə köməkçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

İcima 1882-ci ildə zoologiya təhsili almaq üçün Almaniyaya getmiş və Leypsiq Universitetinə daxil olmuşdur. O, üç il boyunca Rudolf Leykartın tələbəsi olmuş və onun təsiri altında parazitologiyaya böyük maraq göstərmişdir. 1884-cü ildə universiteti fəlsəfə doktoru dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1885-ci ildə Yaponiyaya qayıdaraq Tokio Universitetinin zoologiya professoru olmuş və ölümünə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. 1891-ci ildə elmlər doktoru dərəcəsi almış və Yaponiya Elmlər Akademiyasına qəbul edilmişdir.

İcima şərab içməyi, ovçuluqla məşğul olmağı və tütün çəkməyi sevirdi. O, 14 mart 1921-ci ildə ölmüşdür.

## Elmi töhfələri
İcima altı istiqamətdə fəaliyyət göstərmişdir: zəlilər, quşlar, kirpikli qurdlar, parazitlər, süngərlər və dərsliklər. Onun zəlilərə marağı Tokio Universitetinin zoologiya professoru olmuş Çarlz Otis Vitmandan qaynaqlanmışdır. İcima Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra zəlilərdən, xüsusilə də, quru zəlilərindən ibarət böyük kolleksiya toplamışdır. Təxminən həmin dövrdə ornitologiyaya maraq göstərməyə başlamış, Yaponiya Ornitologiya Cəmiyyətinin ilk prezidenti seçilmişdir.

Almaniyada olarkən kirpikli qurdları, 1893-cü ildə isə süngərləri araşdırmağa başlamışdır. İcima ən çox parazitologiya sahəsindəki fəaliyyətinə görə tanınır. O, Yaponiyada parazitologiya elminin qurucusu hesab olunur. 1885-ci ildə Yaponiya parazitlərini araşdırmağa başlamış, Tokio Universitetində parazitologiya üzrə mühazirə verən ilk şəxs olmuşdur. O, həmçinin parazitologiya haqqında yapon dilindəki ilk əsərləri yazmışdır. O, enli lentşəkilli qurdların əsl mənşəyini nümayiş etdirmək üçün bu növün sürfəsini udmuşdu. 1918-ci ildə *"Zoologiyanın xülaləsi"* əsəri nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Həbəşistan pişiyi

**Həbəşistan pişiyi** — qısa tüklü ev pişiyi cinsi. Tarixən digərləri ilə müqayisədə bir cins olaraq nisbətən müəmmalı hesab edilsə də, Həbəşistan pişiyi 2016-cı ildə "The Cat Fancier Association" və "The International Cat Association" tərəfindən ən populyar beş cins arasında qeyd edilmişdir.

## Tarixi
Həbəşistan pişiyinin əcdadı Həbəşistan (indiki Efiopiya) ərazisində yaşayan vəhşi Afrika pişiyi hesab olunur. 1860-cı illərdə Britaniya hərbi ekspedisiyası bu pişiyin Efiopiyadan Birləşmiş Krallıq ərazisinə gətirilməsinə səbəb olmuş, burada onun yetişdirilmə işləri davam etmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Həbəşistan pişiyi orta boylu, bədəni incədir. Kürkü qısa və incədir, dəriyə yaxındır. Rəngi ​​müxtəlifdir, lakin daha çox qara və ya tünd qəhvəyi ucları olan qırmızı-qəhvəyi, tünd qırmızı, mavidir. Başı kiçikdir, güclü çənəsi var. Qulaqları nisbətən böyükdür, şaquli şəkildə qurulur, geniş bazası var və yuvarlaq ucları tüklüdür. Gözləri iri, badam şəklindədir və adətən yaşıl, sarı və ya qəhvəyi rəngdə olur. Pəncələri kiçik, oval formasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Efiopiya dağları

**Efiopiya dağları** və ya **Həbəşistan dağları** — Afrikanın şimal-şərqində Efiopiya, Eritreya və Somalinin şimalında dağ sistemi. Yüksək dağlıqlar qitənin ən böyük davamlı dağını təşkil edir, səthi 1,500 metrdən aşağı enir. Zirvələri 4,550 metr yüksəkliyə çatır. Hündürlüyünə və geniş ərazisinə görə dağlıq əraziləri bəzən **Afrikanın damı** adlandırırlar.

## Tarixi
Efiopiya dağlarının cənub hissələri bir vaxtlar Ərəbistan yarımadasına qəhvə ixrac edilən orta əsr dövləti olan Kaffa krallığına ev sahibliyi edirdi. Krallığın ərazisi meşəlik və dağlıq ərazilərdən ibarət idi, torpağı çox münbit idi və ildə üç məhsul götürməyə qadir idi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Украинская советская энциклопедия: в 12 томах = Українська радянська енциклопедія (укр.) / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.
*
Raycin

— ilk növbədə buddizmdə, sonra isə Yaponiya şintoizmində şimşək tanrısı. Bir əfsanədə Raycin Yaponiyanı işğalçı monqollara qarşı müdafiə etdiyi göstərilir. Burada monqollar şiddətli fırtına nəticəsində geri çəkilməli olur, bu zaman Raycin buludların arasında dayanaraq işğalçılara şimşək və oxlar atır.

Raycin kabuki pyesi "*[[Narukami (pyes)|Narukami]]*"də obrazlardan biridir. Burada o, su hövzəsinin altında həbs edilir və bununla da quraqlığa səbəb olur.

## İstinadlar
Abkayk Hava Limanı

**Abkayk Hava Limanı** (; &#x200E;  — Səudiyyə Ərəbistanının şərqində yerləşən Abkayk neft yatağından 10 km məsafədə kiçik özəl hava limanı. Təxminən 0,35 km2 ərazini əhatə edir, təsərrüfatlar və səhra ilə əhatə olunmuşdur. Hava limanı regionun ən böyük şəhəri olan Dammamdan 65 km məsafədə yerləşir.

Səudiyyə Ərəbistanının dövlət neft şirkəti "Saudi Aramco" hava limanının sahibidir. Kral Fəhd Hava Beynəlxalq Limanı tikilənə qədər krallıq daxilində uçuşlar üçün istifadə edilirdi və şirkətin təyyarələri burada hərəkət edirdi. Hal-hazırda Abkayk Hava Limanından istifadə edilmir.

Hava limanının uzunluğu 1,851 metr və eni 34 metr olan bir uçuş-enmə zolağı var. Orta ölçülü təyyarələr üçün iki dayanacaq yeri də var.

## İstinadlar
Abkayk neft yatağı

**Abkayk** ( ) — Səudiyyə Ərəbistanında neft yatağı. Yataq 1940-cı ildə kəşf edilmiş, 1946-cı ildən qazılır. Geoloji ehtiyatlarda 2 milyard ton neft var idi. Yağının sıxlığı 0,88 q/sm3-dir. Əsas mədən mərkəzi Abkayk qapalı yaşayış kompleksidir. Neft kəməri Səidə və Ras-Tannurə ilə keçir, həmçinin Səudiyyə Dəmir Yolları Təşkilatına məxsus dəmiryolu xətti ilə nəql olunur. Yataq "Saudi Aramco" tərəfindən qazılır. Şirkətin hasil etdiyi neftin 90%-ni təşkil edən beş yataqdan biridir.

10 km qərbdə eyniadlı özəl hava limanı yerləşir.

## İstinadlar
Səudiyyə Dəmiryolu Şirkəti

**Səudiyyə Dəmiryolu Şirkəti** — Səudiyyə Ərəbistanı dəmir yolu şəbəkəsini idarə edən iki dəmir yolu şirkətindən biri. İkinci dəmir yolu şirkəti Səudiyyə Dəmir Yolları Təşkilatıdır.

Səudiyyə Dəmiryolu Şirkəti 2006-cı ildə yaradılmışdır, 2,750 km uzunluğunda 1435 mm-lik xətləri idarə edir. Şirkətin baş ofisi Ər-Riyadda yerləşir.

Səudiyyə Dəmir Yolları Təşkilatı və Səudiyyə Dəmiryolu Şirkətinin birləşməsinə razılıq 2021-ci ilin fevralında elan edilmişdir.

## İstinadlar
Yaxınlaşdırma peyvəndi

**Yaxınlaşdırma peyvəndi** və ya **ablaktirovka** (; əsli ) — bağçılıqda peyvənd üsullarından biri. Bu, yaxınlıqda böyüyən bitkilərin tumurcuqlarının (alma, armud, üzüm) birləşməsidir. Tam birləşdikdən sonra, kök ana bitkidən ayrılır.

## İstinadlar
Həbəşlər

**Həbəşlər** (, , ) — Efiopiya və Eritreyada, Əsməra və Əddis-Əbəbə şəhərləri arasındakı dağlıq ərazilərində yaşayan samidilli və əsasən ortodoks xristian xalqlarının tarixi etnik və ya panetnik identifikatoru. Bu ifadədən istifadə indiki dövrdə də adi hal almışdır.

Keçmişdə ərəblər Efiopiyanı "əl-Habaş" adlandırmışdır, həbəşlər termini isə buradan yaranmışdır.

## İstifadə
Tarixən "həbəşlər" terminindən Efiopiyanın şimal dağlıq ərazilərində yaşayan pravoslav xristianları ifadə etmək üçün istifadə edilirdi. Bu arada, oromo və digər etnik qruplar, həmçinin samidilli müsəlmanlar periferiya hesab olunurdu.

## İstinadlar
Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bayrağı

**Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bayrağı** — 1954-cü ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası tərəfindən qəbul edilmiş bayraq. Əsas xüsusiyyətlərinə görə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının bayrağı ilə eynidir. Dizayneri Valentin Petroviç Viktorovdur.

## Qalereya

Fayl:Flag of Bashkurdistan.svg|19 Ağustos 1918 — 23 mart 1919
Fayl:Флаг Башкирской АССР (1925).gif|11 oktyabr  1924 – 23 iyun 1937
Fayl:Flag of the Bashkir ASSR (1937–1938).svg|23 iyun 1937 – 9 fevral 1938
Fayl:Flag of the Bashkir ASSR (1938–1947).svg|9 fevral 1938 – 31 mart 1954
Fayl:Flag of the Bashkir ASSR (1947–1954).gif| 1947 – 31 mart 1954
Fayl:Flag of the Bashkir ASSR.svg|31 mart 1954 – 25 fevral 1992. Ardından Başqırdıstan bayrağı ilə dəyişdirildi.


## İstinadlar
Abram Abkin

**Abram Davıdoviç Abkin** (; ) — SSRİ fiziki kimyaçısı.

## Bioqrafiya
Abram Davıdoviç Abkin 1928-ci ildə Kazan Universitetini bitirmiş, L. İ. Karpov adına Fiziki-Kimya İnstitutuna dəvət olunmuşdur O, ömrünün sonuna kimi burada çalışmışdır. Abkin 1952-ci ildə kimya elmləri doktoru, 1974-cü ildə Rusiyanın əməkdar elm xadimi olmuşdur. Onun əsas əsərləri polimerləşmə proseslərinin mexanizminin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. O, 1951-ci illdə kopolimerləşmənin kəmiyyət nəzəriyyəsini işləyib hazırlamış, sonra poliakrilamid əldə etmək üçün orijinal üsul yaratmışdır. Abkin 1980-ci ildə fotosensibilizasiya edilmiş polimerləşməni kəşf etmişdir. O, həmin il "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Yevgeni Ablin

**Yevgeni Mixayloviç (Moyseyeviç) Ablin** (; ) — SSRİ və Rusiya monumental heykəltaraşı, rəssamı, qrafika rəssamı. O, Rusiyanın əməkdar artisti adına layiq görülmüşdür. SSRİ-də ictimai binaların memarlığında iri mozaika pannolarının müəllifi, bionik və abstrakt formaların ustası kimi tanınırdı. Əsas işləri: Zelenoqradda ticarət mərkəzinin fasadında və interyerində mozaik relyef (1970); Moskva Olimpiya hovuzunda mozaika və relyeflər (1980).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Синтез искусств и архитектура общественных зданий. М.: Советский художник, 1974.
* Лебедева В. Е. Евгений Аблин // Советское монументальное искусство 75/77: сб. ст. -М., 1979. С. 156—160.
* Иллюзии и реальность: творчество московских монументалистов 70-90- х годов глазами заинтересованного наблюдателя / Н. Аникина. — Екатеринбург: Екатеринбургский художник, 2005. — 151 с. ISBN 5-85383-295-6
Aleksandr Ablesimov

**Aleksandr Onisimoviç (Anisimoviç) Ablesimov** (; ) — Rusiya dramaturqu, satiriki. O, "*[[Sehrbaz, fırıldaqçı və ovçu olan dəyirmançı]]*" musiqili komediyasının müəllifi kimi tanınır.

## Həyatı
Aleksandr Ablesimov Qalisiyada, kiçik torpağa malik zadəganların ailəsində anadan olmuşdur. Məhdud dərəcədə təhsil almış və 1751-ci ildə hərbi xidmətə getmişdir. 1758-ci ildə Yeddiillik müharibədə artilleriyada əsgər kimi həqiqi hərbi xidmətə başlamışdır.

1772-ci ildə Rusiyaya qayıtmış və sonra kapitan rütbəsinə qədər yüksələrək Moskva dekanlıq şurasına icraçı kimi keçmişdir. Bu vəzifədə olan Aleksandr Onisimoviç 1783-cü ilin əvvəlində Moskvada ifrat yoxsulluq içində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası bayrağı

**Belorusiya Sovet Sosialist Respublikası bayrağı** — solda Belarusların regional simvolunu ehtiva edən lentlə, qırmızı bayraqda sarı oraq, çəkic və qırmızı ulduz simvolları olan Belorusiya Sovet Sosialist Respublikasının bayrağı.

## İstinadlar
Yuri Abov

**Yuri Georgiyeviç Abov** (; ) — SSRİ və Rusiya eksperimental fiziki. O, 1991-ci ildən Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur (1987-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü), 1974-cü ildə "Lenin" mükafatına layiq görülmüşdür.

1947-ci ildə Moskva Dövlət Universitetini bitirmişdir. Elmi fəaliyyətin əsas istiqamətləri aşağı enerjilər sahəsində fundamental nüvə fizikası tədqiqatları, beta-NMR spektroskopiyasıdır. Nüvələrdə nuklonların zəif qarşılıqlı təsirini kəşf etmişdir. Elmlər Akademiyasının Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunun laboratoriya müdiri, "*Yadernaya fizika*" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Kotlyakovski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Qeydlər

## Xarici keçidlər
* Биографический очерк 
* Историческая справка 
* Статьи Юрия Георгиевича Абова (и о нём)  в журнале «Успехи физических наук»
* К 90-летию Ю. Г. Абова  // «Ядерная физика», 2012, т. 75, № 11, с. 1500—1501
* Статья  в Большой украинской энциклопедии
Qərardad

**Qərardad** — Məhkəmə hakimiyyəti orqanlarında iş mahiyyəti üzrə həll edilə bilmədikdə çıxarılan qərar növüdür.

Məhkəmə qərarlarının bir neçə növləri mövcuddur: Hökm, qətnamə, qərardad, qərar, məhkəmə əmri, sərəncam.

Qərardadın qətnamə və hökmdən fərqi, iş həll olunmadığı hallarda qəbul edilməsidir. Bir qayda olaraq məhkəmənin qəbul etdiyi bütün qərardadlardan şikayət verilə bilər.

## Həmçinin bax

* Qətnamə
* Qanun
* Sərəncam
* Dekret

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Citendra

**Ravi Kapur** və ya səhnə adı ilə **Citendra** () - hindistanlı aktyor, kino və teleprodüserdir. 1942-ci ildə Hindistanda doğulub. "Balaji Telefilms" və "Balaji Motion Pictures" şirkətlərinin təsisçisidir. 1964-cü ildə ekranlara çıxan “Daş üzərində poema” filmindən sonra ilk kommersiya müvəffəqiyyəti əldə etmişdir. Lakin 1967-ci ildə “Borc” filmindən sonra Citendranın populyarlığı artır. “Mast Baharon Ka Main Aashiq” musiqi nömrəsi üçün götürdüyü köynək və ayaqqabılar onun vizit kartına çevrilir. Ardınca “Caravan və Humjoli” filminə çəkilir. Citendra filmlərdəki enerji dolu rəqslərinə görə “Bollivudun hoppanan Ceki” ləqəbini alır. Onun filmoqrafiyasında 200-dən artıq baş rola çəkildiyi filmi mövcuddur. O, Şridevi, Rina Roy, Cayaprada, Nitu Sinh, Hema Malini, Sulakşana, Pandit, Bindiya Hovsami, Mouşumi Çatterci və Rekha kimi məşhur aktyorlarla tərəf müqabili olmuşdur. Citendranın bir qızı, bir oğlu var.

## İstinadlar
Sevimli Raca (film, 1972)

**Sevimli Raca** (hind: **राजा जानी**, Urdu **بادشاہ جانی‎**, Rom: **Raca Jani**) — rejissor Mohan Seqal tərəfindən çəkilmiş və 1972-ci ildə ekranlara çıxmış hind filmidir. Dharmendra və Hema Malininin birgə çəkildikləri beşinci filmdir. Film Hindistanda ilin ən çox gəlir gətirən filmlərindən biri olmuşdur. 1983-cü ildə Rajnikanth və Sridevinin baş rollarında rol aldığı *Adutha Varisu* adı ilə Tamil dilində yenidən çəkilmişdir.

Film 1981-ci ilin yanvarında sovet kinoteatrlarında nümayiş etdirilmişdir və 978 nüsxə ilə 40 milyon insan tərəfindən izlənilmiş və bu nəticə ilə xarici filmlər arasında tamaşaçı sayına görə 46-cı yeri, hind filmləri arasında isə 12-ci yeri əldə etmişdir.

## Süjet xətti

Bu dəhşətli hadisə 12 il bundan öncə baş verib. Müqəddəs yerlərə gedən yolda knyazlığı idarə edən ailənin qan düşməni vəliəhd şahzadənin valideynlərini qətlə yetirir. Şahzadənin o zaman yeddi yaşı var idi. Qatil qızı qaçırmağa və öldürməyə çalışsada, mühafizəçilərin gülləsinə tuş gələrək ağır yaralanır. Vəliəhd isə hər kəsin gözü qarşısında çoşan dağ çayına düşür... İllər keçir, itmiş şahzadə haqqında xəbər gözləyir. Yaşlı knyaginya isə sevimli nəvəsinin sağ olduğuna inanır. Baş nazir bu vəziyyətdən sui-istifadə edərək dövlət xəzinəsini ələ keçirmək niyyətindədir. Bu məqsədlə itmiş şahzadəyə çox bənzəyən küçə rəqqasəsini həqiqi vəliəhd kimi təqdim etməyə çalışır...

## İstinadlar
Qırmızı bayraq

**Qırmızı bayraq** — Siyasətdə qırmızı bayraq əsasən sosializm, kommunizm, marksizm, həmkarlar ittifaqları, solçu siyasət və tarixən anarxizmin simvoludur. Fransız İnqilabından bəri solçu siyasətlə əlaqələndirilir.

Sosialistlər bu simvolu 1848-ci il inqilabları zamanı qəbul etdilər və 1871-ci ildə Paris kommunası tərəfindən istifadə edilməsi nəticəsində kommunizm simvoluna çevrildi. Çin, Vyetnam və keçmiş Sovet İttifaqı da daxil olmaqla bir çox sosialist dövlətin bayraqları belə tərtib edildi. Qırmızı bayraq, Fransa Sosialist Partiyası (PS), Almaniya Sosial Demokrat Partiyası (SDP) və İspaniya Sosialist İşçi Partiyası (PSOE) kimi bəzi demokratik sosialistlər və sosial demokratlar tərəfindən də simvol kimi istifadə olunmağa başladı. Britaniya siyasətinin köklü partiyalarından olan Leyboristlər Partiyası 1980-ci illərin sonuna qədər bu simvoldan istifadə etdi.

Fransız İnqilabından əvvəl və bəzi kontekstlərdə bu gün də qırmızı bayraqlar və ya pankartlar, itaətsizlik və müharibənin simvolu kimi qəbul edilir.

Keçmişdə bəzi istifadə nümunələri; Orta əsrlərdə donanma gəmiləri müharibə elan etmək üçün, mühasirəyə alınan şəhərin təslim olmayacağını bildirmək və ya Osmanlı imperiyasında, sultanın mövqeylərini göstərmək üçün qırmızı bayraq gəzdirirdilər.

## İstinadlar
Çiçək və daş (film, 1966)

Çiçək və Daş (hind: **फूल और पत्थर**, Rom: **Phool aur Patthar**) — rejissor O. P. Ralhanın çəkdiyi və 1966-cı ildə nümayiş etdirilmiş hind filmidir. Filmdə baş rollarda Dharmendra və Meena Kumari çəkilmişdirlər. Filmdə həmçinin Şaşikala, Lalita Pavar, Madan Puri və İftexar çəkilmişdirlər. “Çiçək və Daş" filmi Dharmendranı vəsf edən bir filmdir. Film kassada 2,75 kror gəlir əldə edərək ilin ən çox gəlir gətirən filmi olmuş və blokbaster statusu qazanmışdır. Film 1968-ci ildə ABŞ-da, 1970-ci ildə isə SSRİ-də 46,4 milyon insan tərəfindən izlənilmişdir. 1968-ci ildə filmin *M. G. Ramachandran*ın baş rolda oynadığı tamil dilində remeyki və 1979-cu ildə Puthiya Veliçamın baş rolda oynadığı Malayalam dilindəki *Oli Vilakku* adlı remeyki buraxılmışdır.

## Süjet xətti

Şəhərdə insanları tələf edən dəhşətli xəstəlik yayılır. Şəhər sakinlərinin bir çoxu yaşadıqları yerləri tərk edir. Şanti adlı cavan qadının ailəsi də çıxıb getmək qərarını verib və onu böyük, zəngin evdə xəstə vəziyyətdə tək qoyurlar. Evə Şaka adlı oğru və quldur soxulur, lakin can verən qızı görüb ona qulluq edərək sağaldır. Qadın onu ölüm ayağında buraxıb gedən ailəsini bağışlamaq istəmir. Bu qarşısında çoxlu maneə olan əsl məhəbbətdir...

## İstinadlar
Mina Kumari

**Mina Kumari** (əsl adı **Məhcabin Banu**; ) 31 mart 1932-ci ildə Hindistanın Bombey şəhərində doğulmuşdur. Atası Əli Baks musiqiçi idi, müsəlman olub, anası İqbal Begüm isə rəqqasə olub. Səkkiz dəfə namizəd olduğu "Filmfare Awards" mükafatına "Ən yaxşı qadın rolu" ifaçısı kimi dörd dəfə layiq görülmüşdür. 1939–1972-ci illər arası 99 filmdə rol almışdır. Kütləvi informasiya vasitələri və bədii ədəbiyyatda oynadığı rollara və həyatına görə ona "Faciə kraliçası" ləqəbi verilib. 1952-ci ildə aktyor və rejissor Kamal Əmrahi ilə (1918–1993) gizli şəkildə evlənirlər. Həmin vaxt Kamal Əmrahi evli idi və üç uşaq atası idi. Mina Kumari Kamal Əmrahi ilə 12 il evli qalır. Minanın atası daxil olmaqla, bütün qohumları bu izdivacın əleyhinə idilər. Onlar hesab edirdilər ki, Kamal Əmrahi Mina ilə yalnız ondan "istifadə" etmək üçün evlənib. Minanın bacısı Madhu hesab edirdi ki, Kamal ər yox, mal satan alverçi idi. 1964-cü ildə cütlük ayrılır və bundan sonra Mina içkiyə qurşanır. Sonralar aktyor Gülzar, ondan sonra isə Dharmendra ilə görüşür. Lakin Kamal Əmrahidən sonra heç kimlə ciddi münasibəti olmur. Mina Kumari 31 mart 1972-ci ildə Bombey xəstəxanasında komadan ayılmayaraq, qaraciyər sirrozundan vəfat etmişdir. Keçmiş əri Kamal Əmrahi isə 1993-cü ildə vəfat edir və Mumbaydakı Rəhmətabad adlı hind-İran qəbiristanlığında Mina Kumarinin yanında dəfn edilir.

## İstinadlar
NFC

**Yaxın sahə rabitəsi** () və ya qısaca **NFC** — iki elektron cihaz arasında 4 sm və ya daha az məsafədə əlaqə yaratmağa imkan verən rabitə protokolları toplusu. NFC daha qabaqcıl simsiz bağlantıları yükləmək üçün istifadə edilə bilən sadə quraşdırma vasitəsilə aşağı sürətli əlaqə təklif edir. Digər "yaxınlıq kartı" texnologiyaları kimi, NFC onu aktivləşdirən cihazlarda — məsələn, smartfon və printerdə — 13.56 tezliyindən 106 ilə 424 kbit/s arasında dəyişən məlumat sürətlərində ISO/IEC 18000–3 hava interfeysi standartından istifadə edərək qlobal miqyasda mövcud olan lisenziyasız radiotezlik ISM diapazonundan istifadə edərək bir və ya hər iki istiqamətdə əlaqə saxlayan iki sözdə antena arasında induktiv birləşməyə əsaslanır.

Standartlar NFC Forumu tərəfindən təmin edilir. Forum texnologiyanın təşviqi və standartların müəyyən edilməsi üçün məsuliyyət daşıyır və cihazın uyğunluğunu təsdiqləyir. Kredit kartları üçün olduğu kimi şifrələmə alqoritmlərinin tətbiqi ilə və onlar şəxsi şəbəkə hesab olunma meyarlarına uyğun gələrsə, təhlükəsiz rabitə mövcuddur.

NFC standartları rabitə protokollarını və məlumat mübadiləsi formatlarını əhatə edir və ISO/IEC 14443 və FeliCa daxil olmaqla, mövcud radiotezlik identifikasiyası (RFID) standartlarına əsaslanır. Standartlara ISO/IEC 18092 və NFC Forumu tərəfindən müəyyən edilənlər daxildir. NFC Forumuna əlavə olaraq, GSMA qrupu mobil telefonlarda GSMA NFC Standartlarının yerləşdirilməsi üçün platforma müəyyən etdi. GSMA-nın səylərinə Trusted Services Manager, Single Wire Protocol, test/sertifikasiya və təhlükəsiz element daxildir. NFC-ni aktivləşdirən portativ cihazlar, məsələn, NFC-ə uyğun sistemə qoşulduqda elektron etiketləri oxumaq və ya ödəniş etmək üçün proqram təminatı ilə təmin oluna bilər. Bunlar NFC protokolları üçün standartlaşdırılıb, əvvəlki sistemlər tərəfindən istifadə edilən xüsusi texnologiyaları əvəz edir.

NFC üçün patent lisenziyası proqramı 2011-ci ildə yaradılmış patent fondu olan Frans Brevets tərəfindən tətbiq edilir. Bu proqram Dolby Laboratories- in müstəqil törəmə şirkəti olan Via Licensing Corporation tərəfindən hazırlanırdı və 2012-ci ilin mayında dayandırıldı. Platformadan müstəqil azad və açıq mənbəli NFC kitabxanası , GNU Lesser General Public License altında mövcuddur.

Hazırkı və gözlənilən tətbiqlərə təmassız əməliyyatlar, məlumat mübadiləsi və Wi-Fi kimi daha mürəkkəb rabitələrin sadələşdirilmiş qurulması daxildir. Bundan əlavə, qoşulmuş cihazlardan birinin İnternet bağlantısı olduqda, digəri onlayn xidmətlərlə məlumat mübadiləsi edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oraq, çəkic və yazı fırçası

**Oraq, çəkic və yazı fırçası** və ya **oraq, çəkic və qələm** — Şimali Koreyada hakim olan Koreya Fəhlə Partiyası bayrağında yer alan emblem və Çuçxe ideologiyasının simvolu.

Kommunizmin klassik simvolu olan, proletariatı və əkinçiləri təmsil edən oraq və çəkic simvolu ilə yanaşı, Koreya gözəl yazı sənəti aləti və ziyalı təbəqəsini təmsil edən yazı fırçası əlavə edilərək yaradılmışdır.

## Tarixi
oraq, çəkic və yazı fırçası, istifadə baxımından Çuçxe fəlsəfəsinin simvolu kimi də tanınır. Marksist-Leninist əsaslara söykənən Çuçxe fəlsəfəsinin azərbaycanca qarşılığı "Müstəqil mövqe" və "özünü təmin etmək"dir. Şimali Koreyanın qurucusu Kim İr Sen, Çuçxe ideyası ilə doqmatizmi məğlub etməyi qarşısına məqsəd qoymuş, ideoloji sahədə özünü təmin etmək üçün əsas yaratmaq istəmiş və nəticədə Çuçxe konsepsiyası həyatın bütün sahələrinə daxil olmuş və təsir etmişdir. Çuçxe fəlsəfəsinə görə, insan onu digər varlıqlardan fərqləndirən yaradıcılıq, zəka və müstəqillik xüsusiyyətləri sayəsində inkişaf edir, öyrənir və daim irəliləyir. insan instinktlərindən kənarda, yalnız təhsil, müzakirə və yaradıcılıq təcrübəsi vasitəsilə irəliləyə bilər.

## Qalereya

Fayl:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|Koreya Fəhlə Partiyası bayrağında yer alan oraq, çəkic və yazı fırçası
Fayl:Tower of Juche Idea, Pyongyang, North Korea (2909949008).jpg|Çuçxe qalasında oraq, çəkic və yazı fırçası tutan heykəl
Fayl:North Korea - Hammer, Sickle, Brush (5015857682).jpg|Çuçxe qalasındakı heykəlin arxadan görünüşü
Fayl:Monument to the Founding of the Worker's Party 01.JPG|Pxenyanda oraq, çəkic və yazı fırçası olan Partiya Qurucu Anıtı
Fayl:Kim Il-sung.jpg|Şimali Koreyanın qurucusu Kim İr Sen və emblemin yer aldığı təbliğat posteri.
Fayl:Practising a torch march on Kim il-sung square 04.JPG|Oraq, çəkic və yazı fırçası emblemi, 2012-ci ildə Kim İr Sen meydanında uşaqlar tərəfindən yaradılmışdır
Fayl:Ministry of Foreign Trade (Pyongyang) 04.jpg|Kim İr Sen meydanında Xarici Ticarət Nazirliyinin binasındakı emblem


## Həmçinin bax
* Çuçxe
* Oraq və çəkic

## İstinadlar
Yürgen Qrabovski

**Yürgen Qrabovski** () — alman futbolçu. Almaniya millisinin oyunçusu olub. FIFA dünya çempionatlarında 2 qızıl, 1 gümüş və 1 bürünc medal qazanıb.

## Ədəbiyyat
* Scherzer, Hartmut (1978). *Jürgen Grabowski*. München: Copress. ISBN 978-3-7679-0142-1.

## Xarici keçidlər
* Jürgen Grabowski – International Appearances - RSSSF
Şandor Koçiş

**Şandor Koçiş** () — macar futbolçu. Macarıstan millisinin oyunçusu olub. 1954 FİFA Dünya Kubokunda 11 qol vurub və 1 gümüş medal qazanıb.

## Xarici keçidlər
* Sándor Kocsis – International Appearances - RSSSF
Abunəçi teleqrafı

**Abunəçi teleqrafı** — teleqraf rabitəsinin növlərindən biri. Bu, abunəçilər arasında teleqraf mesajlarının birbaşa ikitərəfli mübadiləsinə xidmət edir. Abunəçilər həm təşkilatlar, həm də fiziki şəxslər ola bilər. Abunəçi teleqrafı adi teleqrafla müqayisədə məlumatın daha tez çatdırılmasını təmin edir.

Mesajlar iki naqilli xətt üzrə birbaşa cərəyanla ötürülür, abonentlərin qoşulması abonent teleqraf şəbəkəsinin kommutasiya stansiyalarında həyata keçirilir. Terminal avadanlığı teletayp) lent və ya rulon printeri, cavab verən maşın, zəng cihazından ibarətdir.

Abunəçi teleqraf xidmətini təşkil etməyin başqa bir yolu mesajların telefon xətti üzərindən ton siqnalı ilə ötürülməsinə əsaslanır.

## İstinadlar
Anatol Abraqam

**Anatol Abraqam** (; doğum adı: **Anatoli İzraileviç Abraqam**, ; ) — Fransa fiziki, Paris Elmlər Akademiyasının üzvü (1973).

## Həyatı
Abraqam 1937-ci ildə Paris Universitetini bitirmişdir. O, maqnitizm və bərk cisim fizikası, xüsusilə nüvə maqnetizmi, bərk cismin hiper incə quruluşu, spin temperatur nəzəriyyəsi, nüvə polarizasiyası, bərk cismin qamma-rezonans spektroskopiyası sahəsində tədqiqatlar aparmışdır. Abraqam hiperincə quruluşun parçalanması nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. O, 1953-cü ildə müstəqil olaraq Overhauzer effektini müşahidə etmişdir. Abraqam proktorla birlikdə qütbləşmiş proton hədəfini əldə etmək üçün istifadə edilən dinamik nüvə qütbləşməsini kəşf etmişdir. O, 1970-ci ildə nüvə antiferromaqnetizmini və 1973-cü ildə neytronların nüvə presessiyasını kəşf etmişdir. Abraqam 1967-ci ildə Fransa Fizika Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. O, "kondensasiya olunmuş maddə fizikası və nüvə fizikasının tədqiqat metodları sahəsində görkəmli nailiyyətlərinə görə" 1995-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının Lomonosov adına Böyük Qızıl medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Храмов Ю. А. Абрагам, Анатоль // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 5. — 400 с. — 200 000 экз. 

## Xarici keçidlər

* Anatole Abragam. 15 December 1914 — 8 June 2011 // Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 2017, vol. 63, by Maurice Goldman
Dnestryanı bayrağı

**Dnestryanı bayrağı** — Dnestryanı Respublikasının dövlət bayrağıdır. Keçmiş Moldova Sovet Sosialist Respublikası bayrağının bir versiyası olan bayraq, 2000-ci ildə dövlət rəmzləri haqqında qanunla qəbul edilib.

## Tarixi
1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Dnestryanı xalqı, yeni Moldova bayrağından istifadə etməkdən imtina edərək, Sovet İttifaqı və Moldova SSR bayrağından istifadə etməyə davam etdi. 2000-ci ildə rəsmi olaraq Dnestryanı bayrağı statusunu qazandı.

## İstifadəsi

Dövlət işlərində yalnız rəsmi bayraqdan istifadə edilə bilər. Dnestryanı qanunları həmçinin şəxsi və kommersiya biznesi üçün çəkic və oraqsız sadələşdirilmiş versiyanın istifadəsinə icazə verir. Bayrağın rəsmi və ümumi nisbəti 1:2 olsa da, zaman-zaman 2:3 nisbətindən də istifadə olunur.

## İstinadlar
Dnestryanı himni

**Dnestryanı himni** — Dnestryanı dövlət himni. Onun bəstəsi 1943-cü ildə sovet bəstəkarı Aleksandr Aleksandrovun Moskva döyüşündə nasist qoşunlarının məğlubiyyətindən ilhamlanaraq yaratdığı "Da zdravstuyet naşa derjava" () adlı himndən gəlir. Sözlərinin müəllifləri Boris Parmenov, Nikolay Bojko və Vitali Pişenkodur. Himnin hərfi tərcüməsi olmasa da, onun rəsmi moldavca, rusca və ukraynca sözləri var.

## Həmçinin bax
* Moldova Sovet Sosialist Respublikası himni

## İstinadlar
IV Gözəl Karl

**IV Şarl** () və ya **Gözəl Şarl** () () — Fransa və Navarra kralı.

Oğul varisi olmadan vəfat edən qardaşı V Filippin ölümünün ardından 1322-ci ildə Fransa taxtına çıxan IV Şarl ilk öncə Flandriyada çıxan kəndli üsyanlarıyla məşğul oldu. Ardından 1324-cü ildə Müqəddəs Roma imperatoru olmağa cəhd etdi ancaq bu cəhdi uğursuz nəticələndi.

Digər yandan bacısı İzabellanın əri olan İngiltərə kralı II Eduardla münasibətləri pisləşdi. Çünki Akvitaniya hakimi olaraq Fransa kralının vassalı hesab edilən II Eduard bu təbəəliyi qəbul etməkdən imtina edirdi. Nəticədə 1324-cü ildə Akvitaniya bölgəsi 1324-cü ildə fransızlar tərəfindən işğal edildi. Aparılan sülh danışıqları nəticəsində İngiltərə kralı döyüş təzminatı ödəməyi və Fransa kralının təbəəliyini qəbul etdi. Qarşılığında isə Akvitaniya bölgəsinin kiçik bir hissəsi ingilislərə təslim olundu.

1328-ci ildə IV Şarl eynilə qardaşları kimi geridə oğul varis buraxmadan vəfat etdi. Beləcə, Kapetinqlər sülaləsinin oğul şəcərəsi sonlandı. Səltənət parçalandı. Belə ki, Navarra taxt-tacına onun mərhum qardaşı X Lüdovikin qızı II Janna, Fransa taxt-tacına isə əmisi oğlu Valualı Filipp sahibləndi. Ancaq çox keçmədən mərhum kralın bacısı İzabella oğlunun adına Fransa taxtında haqq iddia etdi. Ancaq fransızlar bunu qəbul etmədilər. Çünki İzabella qardaşının verdiyi fərmanla taxt hüququndan məhrum edilmişdi və bu vəziyyətdə oğlunun da taxtda heç bir iddiası ola bilməzdi. Saray əyanları da tanımadıqları bir ingilisin yerinə, fransız birinin taxta çıxmasını dəstəkləyirdilər. Onsuz da imkansız görülən taxt iddialarının qəbul edilməməsinin ardından ingilislər bu iddialarından əl çəkdilər. Ancaq aralarında yaranan sürtüşmələr VI Filippi ingilislərin Fransadakı mülklərinə əl qoymağa, III Eduardı isə Fransadakı taxt mübarizəsinə qoşulmağa məcbur etdi. Beləcə, 1337-ci ildə İngiltərə və Fransa krallıqları arasında Yüzillik müharibə başladı.

## Mənbə
* Echols, Anne and Marty Williams. (1992) *An Annotated Index of Medieval Women.* Princeton: Markus Wiener.
* Geanakoplos, Deno. (1975) *Byzantium and the Crusades: 1261–1354.* in Hazard (ed) 1975.
* Given-Wilson, Chris and Nigel Saul (eds). (2002) *Fourteenth Century England, Volume 2.* Woodridge: Boydell Press.
* Holmes, George. (2000) *Europe, Hierarchy and Revolt, 1320–1450, 2nd edition.* Oxford: Blackwell.
* Housley, Norman. (1986) *The Avignon papacy and the Crusades, 1305–1378.* Oxford: Clarendon Press.
* Kibler, William W. (1995) *Medieval France: an Encyclopedia.* London: Routledge.
* Kooper, Erik (ed). (2006) *The Medieval Chronicle IV.* Amsterdam: Rodopi.
* Lord, Carla. (2002) *Queen Isabella at the Court of France.* in Given-Wilson and Saul (eds) (2002).
* Neillands, Robin. (2001) *The Hundred Years War.* London: Routledge.
* Sumption, Jonathan. (1999) *The Hundred Years War: Trial by Battle.* Philadelphia: Pennsylvania University Press.
* Wagner, John. A. (2006) *Encyclopedia of the Hundred Years War.* Westport: Greenwood Press.

## İstinadlar
Abraam Kretatsi

**Abraam Kretatsi** və ya **Kritli Abraam** (; ) — erməni katolikosu (1734–1737), tarixçisi. Əslən yunandır. XVIII əsrdə Ermənistan haqqında mənbə olan "*Tarixşünaslıq*" əsərinin müəllifidir.

## Əsərləri
Abraam Kretatsi Səfəvi-Osmanlı müharibələri, 1734–1736-cı illərdə Ermənistan və İranın siyasi və iqtisadi həyatı, həmçinin Nadir şah ilə şəxsi görüşləri haqqında materialları özündə əks etdirən "*Tarixşünaslıq*" (Kəlkətə, 1-ci nəşr, 1796) əsəri ilə tanınır.

## İstinadlar
Miçiaki Takahaşi

– Yaponiya virusoloqu. O, çiçək xəstəliyinə qarşı ilk vaksin olan Oka vaksinini ixtira etməsinə görə tanınır.

## Həyatı
Miçiaki Takahaşi 17 fevral 1928-ci ildə Yaponiyanın Osaka şəhərində doğulmuşdur. 1954-cü ildə Osaka Universitetində tibb üzrə dərəcə əldə etmiş və 1959-cu ildə universitetin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Tədqiqat İnstitutuna daxil olmuşdur. Qızılca virusunu və poliovirusu tədqiq etdikdən sonra 1963-cü ildə ABŞ-nin Beylor kollecində tədqiqat işləri aparmağa dəvət olunmuşdur. 1964-cü ildə 3 yaşlı oğlu çiçək xəstəliyinə yoluxduğu üçün o, bu xəstəliyə qarşı vasitə axtarmağa başlamışdır.

Takahaşi 1965-ci ildə Yaponiyaya qayıtmış və zəiflədilmiş çiçək xəstəliyi virusunu heyvan və insan toxumalarında sınaqdan keçirməyə başlamışdır. Beş ildən sonra o, klinik sınaqlara keçmişdir. 1974-cü ildə isə çiçək xəstəliyinə səbəb olan virusa qarşı ilk vaksini hazırlamışdır. O, vaksini hazırlayarkən çiçək xəstəliyinə yoluxmuş bir uşağın vezikula mayesindəki virusdan yararlandığı üçün vaksinə həmin uşağın şərəfinə Oka adı verilmişdir. Tezliklə Oka vaksini immunosupressiv pasiyentlərin üzərində sınaqdan keçirilmiş və effektiv olduğu təsdiqlənmişdir. 1986-cı ildə Osaka Universitetinin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Tədqiqat Fondu Yaponiyada yeganə çiçək xəstəliyi vaksinini yaymağa başlamışdır.

Takahaşi 1994-cü ildə Osaka Universitetinin Mikrobial Xəstəliklər üzrə Təhsil Qrupunu direktoru təyin olunmuş və ölənə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. O, 16 dekabr 2013-cü ildə Osaka prefekturasında ürək çatışmazlığından ölmüşdür.

## Xatirəsi
Google 17 fevral 2022-ci ildə Takahaşinin 94 illiyi münasibətilə dudl yayımlamışdır.

## Mükafatları
* Saburo Kocima Memorial Mədəniyyət Mükafatı (1975)
* Asahi mükafatı (1985)
* VZV Tədqiqat Fondunun Elmi Nəaliyyət Mükafatı (1997)

## İstinadlar
Dnestryanı münaqişəsi

**Dnestryanı münaqişəsi** — Moldova ilə tanınmamış Dnestryanı dövləti arasında davam edən dondurulmuş münaqişə. Münaqişənin ən aktiv olduğu dövr Dnestryanı müharibəsi dövrüdür. Bu dövrdə Rusiya dəstəkli Dnestryanı zəfəri ilə nəticələnmişdir. Münaqişəni həll etmək üçün bir neçə dəfə cəhd edildi, lakin heç biri uğurlu olmadı. Düşünmək olar ki, münaqişə 1990-cı il sentyabrın 2-də Dnestryanı birtərəfli qaydada Moldovadan (o vaxt Sovet İttifaqının tərkibində idi) müstəqilliyini elan etdikdən sonra başlayıb.

## Həmçinin bax
* Gürcü-abxaz münaqişəsi
* Gürcü-osetin münaqişəsi
* Qarabağ münaqişəsi

## İstinadlar
Dnestryanı pasportu

**Dnestryanı pasportu** — Dnestryanı vətəndaşlarına xaricə səyahət etmək və ölkə daxilində şəxsiyyət məlumatlarını təqdim etmək üçün verilən pasportdur. İlk pasport 1 oktyabr 2001-ci ildə verilib. Pasportlara yapışdırılan fotoşəkillər həmişə ağ-qara olur.

Dnestryanı dünyanın heç bir ölkəsi (Abxaziya, Cənubi Osetiya və Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası istisna olmaqla) tərəfindən tanınmadığı üçün pasportdan dünyanın heç bir ölkəsinə səfər edən zaman istifadə edilmir. İkili vətəndaşlığa icazə verildiyi üçün Dnestryanıların əksəriyyəti xaricə səyahət üçün Moldova, Ukrayna və ya Rusiya pasportları alır.

## Tarixi
İlk pasport 2001-ci il oktyabrın 1-də verilib. 1990-cı illərin ortalarından 2001-ci ilin oktyabrına qədər vətəndaşlara başqa dövlətin pasportundan əlavə, vətəndaşın Dnestryanı ilə əlaqəsini göstərən kağız da verilirdi.

## İstinadlar
Dnestryanı viza siyasəti

**Dnestryanı viza siyasəti** — xarici ziyarətçilərin Dnestryanıya vizaya ehtiyacı yoxdur. Xarici ziyarətçilərdən yalnız girişdə səlahiyyətli orqanlarda qeydiyyatdan keçmələri tələb olunur. Bu arada daha 3 postsovet münaqişəli vətəndaş Dnestryanıya pulsuz səyahət edə bilər. Demokratiya və Millətlərin Hüquqları Birliyinin bütün üzvlərinin vətəndaşları üçün viza tələblərinin ləğv edilməsi qərara alınıb:

## Qeydiyyat proseduru
Xarici vətəndaşlar Dnestryanı əraziyə gəldikdən sonra, dəvət, təhsil və ya iş məqsədilə qohumlarının və ya dostlarının yanında qaldıqları zaman pasport və şəxsiyyət vəsiqələri 24 saat ərzində qeydiyyat üçün Viza Departamentinə və Daxili İşlər Nazirliyinin qeydiyyat və pasport idarələrinə təqdim olunur. Xarici vətəndaşlar hotelə gəldikdən sonra otel rəhbərliyinə, Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmilərinə məlumat vermək və vaxtında qeydiyyatdan keçmək üçün məsuliyyət daşıyırlar. Ev sahibləri isə xarici vətəndaşların səfər tarixini və məqsədini üç gün əvvəldən Daxili İşlər və Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinə bildirməyə borcludurlar.

## İstinadlar
Brawl Stars

***Brawl Stars*** — Finland videooyun şirkəti Supercell tərəfindən tərtib edilmiş çox oyunçulu, döyüş arenası videooyunu. Qlobal olaraq 12 dekabr 2018-ci ildə iOS və Android platforması üçün buraxılmışdır. Oyunda müxtəlif oyun rejimləri mövcuddur, burada oyunçular hər birinin özünəməxsus bacarıqları olan "*brawler*" adlanan personajları seçir, onları matçlarda idarə edərək bir-birlərini məğlub etməyə çalışırlar.

## Oynanış
Oyunçunun məqsədi oyun kuboku yolunda () irəliləmək, digər oyunçularla döyüşlərdə iştirak etmək və unikal qabiliyyət eləcə də xüsusiyyətlərə malik yeni oynana bilən personajları açmaq və təkmilləşdirməkdir.

Oyunun oynanışı müxtəlif oyun rejimlərində iki nəfərdən ibarət komandada və ya üç və ya beş nəfərlik kooperativdə digər oyunçulardan ibarət komandanı və ya süni intellektlə idarə olunan rəqibi təkbaşına məğlub etməyə yönəlib. Oyunçular hər biri öz bacarıqları və super gücləri olan personajları seçə bilərlər. Həmçinin, personajların hər birinin öz ulduz gücləri və qacetləri var, onları oyunda bir stardrop açmaqla əldə etmək və ya mağazadan almaq mümkündür.

2020-ci ilin may ayında oyunun yeniləmələrindən birinə *Brawl Pass* adlı yeni mükafat sistemi əlavə edildi. Oyunçular döyüşlərdə iştirak etdikcə, mükafat səviyyələrini açmaq üçün istifadə edilən oyundaxili valyuta olan tokenlər qazanırlar. Oyunçular qutular, kristallar, dərilər, döş nişanları (döyüşlər zamanı və ya komanda oyun otağında istifadə edilə bilən emoji), sikkələr, güc nöqtələri, spreylər (döyüş meydanında yerdə qala bilən xüsusi rəsmlər) və döyüşçülər ala bilər. İki növ *Brawl Pass* var: pulsuz və premium, kristallarla alına bilən.Oyunda irəlilədikcə oyun daha da çətinləşir. Amma oynamağı bacaranlar üçün çox yaxşı oyundur. Bu oyunda dünya sıralaması deyə bir şey var. Bu sıralamaya döyüşçülərinizin kubokunu artırmaqla və yaxud oyun kubokunuzu artırmaqla düşə bilərsiniz. Hazırda dünya birincisi Eqwaakdır(201000 kubokla). Kristal toplamaq isə çox da çətin deyil əgər qənaətcilsinizsə 1 aya 70-100 kristalınız olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Anadolu diaqonalı

**Anadolu diaqonalı** — Aralıq dənizinin şimal-şərq küncündən Qara dənizin cənub-şərq küncünə qədər Türkiyənin mərkəzindən və şərqindən diaqonal olaraq keçən və Türkiyə sərhədləri daxilində yuxarı Fərat çayının məcrasının bir hissəsini təxminən kəsən nəzəri ayırıcı xətdir.

## Biocoğrafi sədd
Diaqonal ilk dəfə 1971-ci ildə britaniyalı botanik Piter Hedlend Devis tərəfindən təklif edilmişdir. O, diaqonalın qərbində mövcud olan bir çox bitki növlərinin şərqdə, şərqdə tapılan digər növlərinin isə qərbdə mövcud olmadığına diqqət yetirdi. Təhlil edilən 550 növdən 135-i "şərqi" və 228-i "qərbi" idi. Bununla belə, Devis hesab edirdi ki, bu fenomeni izah edə biləcək heç bir fiziki, geoloji və ya iqlim fərqləri və yaxud torpaq tipində dəyişiklik yoxdur. Anadolu diaqonalı nəinki bitki biomüxtəlifliyinə sədd yaradır, həm də 400-ə yaxın bitki növü bu diaqonala endemikdir və başqa heç bir yerdə onlara rast gəlinmir.

1989-cu ildə türk botanikləri T. Ekim və A. Günər o vaxta qədər səkkiz cildi nəşr edilmiş özlərinin "Türkiyə florası" kitabında ətraflı tədqiq edərək növlərin yayılmasını araşdırdılar. Onlar diaqonalın həqiqətən də mövcud olduğu qənaətinə gəldilər və müəyyən etdilər ki, nəzərdən keçirilən bitki növlərinin 33%-i bu və ya digər şəkildə diaqonaldan təsirlənir. Daha sonra bu fenomenin səbəblərini nəzərdən keçirdilər. Diaqonalın iki tərəfi arasında hündürlük fərqi var idi, qərbdəki ərazi daha aşağıda idi. Digər fərq iqlim zonaları idi: qərbdə Aralıq dənizi iqliminin quraq və yarımsəhra, şərqdə isə yarımsəhra, rütubətli musson və rütubətli formaları var idi. Diaqonalın orta hissəsində gips amili var idi, lakin bunun bitkilərin yayılmasına hansı təsiri olduğu aydın deyildi. Onlar belə nəticəyə gəliblər ki, diaqonalın iki tərəfi arasındakı ekoloji fərqlər ərazinin paleo-geoloji tarixindən daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

İran-Anadolu bölgəsi Yaxın Şərqdə mühüm biomüxtəliflik ocağıdır və Anadolu isə Avropa və Türk-İran floraları arasında keçid nöqtəsidir. Türkiyə son buz dövründə buzun cənub sərhədindən kənarda idi və Anadolu Avropadakı bitki və heyvan növləri üçün potensial buzlaq sığınacağı hesab edilə bilər. Üst Pleystosendə bu bölgədə dəniz səviyyəsi bu günkündən 130 metr qədər aşağı idi və quru körpüləri fasilələrlə Bosfor boğazı və Mərmərə dənizi üzərində formalaşmışdır. Ən son buz dövrünün başa çatmasından sonra Anadolu diaqonalının qərbində sağ qalan bitkilər yenidən Avropaya, şərqdəkilər isə Suriya, İraq və Yaxın Şərqə yayıla bilər.

Tavr dağları hər iki tərəfdən isti, quru yay iqliminə dözə bilməyən növlər üçün sərin rütubətli iqlim təmin edir və bu, sağ qalmağı və növləşməni təşviq edə bilərdi, nəticədə bu gün burada çoxlu endemik növlər tapılır.

## İstinadlar