open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Remzi MakMullen

**Remzi MakMullen** (; ) — ABŞ tarixçisi. O, Yel Universitetində tarix üzrə professor olmuş, 1967-ci ildən 1993-cü ildə təqaüdə çıxana qədər tarix və klassika üzrə professor kimi dərs demişdir. Onun elmi maraqları Romanın sosial tarixi və paqanizmin xristianlıqla əvəzlənməsi idi. MakMullen 3 mart 1928-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olmuşdur. O, Ekseter Fillips Akademiyasını və Harvard Kollecini bitirmişdir.

MakMullen 28 noyabr 2022-ci ildə, 94 yaşında vəfat etmişdir.

## Əsas əsərləri
* *Roman Social Relations, 50 B.C. to A.D. 284* (1974)
* *Paganism in the Roman Empire* (1984)
* *Christianizing the Roman Empire: AD 100-400* (1984) 
* *Soldier and Civilian in the Later Roman Empire* (1963) Non-military life of the legions.
* *Enemies of the Roman Order: Treason, Unrest and Alienation in the Empire* (1966) 
* *Corruption and the Decline of Rome*. (1988) 
* *Christianity and Paganism in the Fourth to Eighth Centuries* (1997) 
* *Romanization in the Time of Augustus* (2000) 
* *Voting About God in Early Church Councils*  (2006) Analyzing ecumenical councils from 325 to 553. ISBN&nbsp;.
* *The Second Church: Popular Christianity A.D. 200-400* (2009)
* *Constantine* (1970)
* *Feelings in History, Ancient and Modern* (2003) 
* *Ancient History: Recent Work and New Directions* with Kurt A. Raaflaub, Allen M. Ward, Stanley Mayer Burstein, Carol G. Thomas
* *Changes in the Roman Empire: Essays in the Ordinary* (1990)
* *Roman Government's Response to Crisis, A.D. 235-337* (1976)
* *The Earliest Romans: A Character Sketch* (2011) 
* *Why Do We Do What We Do? : Motivation in History and the Social Sciences* (2014)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yale history faculty: Ramsay MacMullen
*  Manuscripts and Archives, Yale University Library.
Romalı Kalepodi

**Romalı Kalepodi** və ya **Müqəddəs Kalepodi** (; ) — Roma xristian keşişi, əzabkeşi. O, Roma imperatoru Aleksandr Sever tərəfindən xristianların təqibləri zamanı öldürülmüşdür. Roma katakombalarından biri olan Kalepodi katakombası onun adını daşıyır.

Onun agioqrafiyası xatırladır ki, Kalepodi işgəncələrə məruz qalmışdır. O, ardınca boynuna dəyirman daşı bağlanaraq Tiber çayına atılmışdır.

## İstinadlar
Aleksandr Sever

**Mark Avreli Sever Aleksandr** (), Roma tarixşünaslığında daha çox **Aleksandr Sever** kimi tanınır () — 13 mart 222-ci ildən 19 mart 235-ci ilə qədər hakimiyyətdə olmuş Roma imperatoru. O, Sever sülaləsinin sonuncu padşahı olmuşdur. Sever Helioqabalın əmisioğlu və xələfi olmuşdur.

## Həyatı
Aleksandr Sever padşahlıq etməyə başlayanda onun on dörd yaşı var idi. Hökumətə pretori prefekti hüquqşünas Ulpian rəhbərlik edirdi. İmperiyanın iqtisadi vəziyyəti çətin halda idi və imperator ordunun xərclərini azaltmağa çalışırdı. O, həm də sosial müdafiə və xeyirxahlıq siyasəti həyata keçirirdi. Sasanilərin şərqdə yüksəlişi onu sülh danışıqları aparmağa məcbur etmişdir. O, həmçinin Maynsda german tayfaları ilə danışıqlar aparmağa çalışsa da, legionerləri tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Cassius Dio ( 230), ''Roman History, Book 80'' 
* Herodian ( 240), ''Roman History, Book 6'' 
* Aurelius Victor att. ( 400), ''Epitome de Caesaribus'' 
* Historia Augusta, ''Life of Severus Alexander'' 
* Zosimus ( 500), *[http://www.tertullian.org/fathers/zosimus01_book1.htm Historia Nova] *
* Joannes Zonaras ( 1120), ''Compendium of History''
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Severus Alexander on NumisWiki
* Coins of Severus Alexander
Əli Əbilzadə

**Əli Bəkir oğlu Əbilzadə** (1930, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ – 1993, Bakı, Azərbaycan) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu, məşqçi. Azərbaycan SSR əməkdar məşqçisi.

## Həyatı
Əli Əbilzadə 1930-cu ildə Bakıda anadan olub. 1946-cı ildə — 16 yaşında olarkən o vaxtlar Mərkəzi Pionerlər Sarayında yaranmış futbol bölməsinə üzv yazılıb. İlk məşqdən sonra futbol mütəxəssisi Mixail Alimkin ona hücumda oynamağı məsləhət görüb. 1950-1960-cı illər ərzində "Neftyanik"in heyətində ümumilikdə 134 oyun keçirib, 39 qol vurub.

1961-ci ildən məşqçilik fəaliyyətinə başlaylb. 1961-1962-ci illərdə "Neftyanik"də baş məşqçi Boris Arkadyevin köməkçisi kimi çalışıb. Sonralar Azərbaycanın bir çox komandalarında baş məşqçi işləyib.

Əli Əbilzadə 1993-cü ilin aprel ayında Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əli Əbilzadə ''Teams.by'' saytında
Happier Than Ever: Los-Ancelesə sevgi məktubu

***Happier Than Ever: Los-Ancelesə sevgi məktubu*** () — Robert Rodriges və Patrik Ozbornun rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ istehsalı konsert filmi. Filmdə müğənni-bəstəkar Billi Ayliş "*[[Happier Than Ever]]*" albomundan bütün 16 treki Hollivid-boulda () canlı olaraq ifa edib. Baş tutan çıxışda onu qardaşı Finneas O'Konnell və Los-Anceles flarmoniyası müşayiət edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Billi Ayliş: Dünya bir az bulanıqdır

**Billi Ayliş: Dünya bir az bulanıqdır** () — Ar Cey Katlerin rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ istehsalı sənədli film. Filmdə Billi Aylişin 2016-cı ildə "Ocean Eyes" mahnısı sayəsində məşhurlaşması və debüt studiya albomu "When We All Fall Asleep, Where Do We Go?*"* üzərində edilən səsyazma proseslərinə yer verilib. Film 26 fevral 2021-ci ildə Neon tərəfindən seçilmiş kinoteatrlarda və Apple TV+da nümayiş olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 2124

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şulqi — təxminən e.ə. 2094–2046-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş, üçüncü Ur sülaləsindən Ur çarı, Şumer və Akkad çarı.

## Vəfatlar

## İstinadlar
Ulduz gəmisi və hayku

**Ulduz gəmisi və hayku** () – tayəsilli ABŞ yazıçısı S. P. Somtou tərəfindən 1981-ci ildə yazılmış elmi fantastika romanı.

## Məzmun
Romanda hadisələr postapokaliptik dünyada baş verir. Dünyada baş verən böyük müharibədən sonra okeanlar çirklənmiş vəziyyətdədir, mutasiyaya səbəb olan xəstəlik səbəbindən isə insanlar ölməkdədir. Bu fəlakətdən ən az zərər çəkmiş ölkə olan Yaponiya supergücə çevrilib.

Yaponiyalı siyasətçilərdən birinin qızı olan Ryoko bir gün Havay adalarını ziyarət edir və burada balinalarla telepatik ünsiyyət qurduğunu öyrənir. Balinalar onun genetikasını dəyişdirib bir növ hamilə qoyurlar. Ryoko bu genetik məlumatın bəşəriyyətin Yerdəki fəlakətdən qaçıb ulduzlara çatmaq üçün vacib olduğunu dərk edir.

## Qəbul
Qreq Kostikyan romanı *"Ares"* jurnalının 12-ci buraxılışında təhlil edərək bu sözləri yazmışdır: *"Yaxşı yazılmış, depressiv kitab. Yazıçının qısa hekayələrinə nəzərən daha ciddi tondadır. Oxumağa dəyər, çünki yazıçı getdikcə daha maraqlı yazır"*.

"Ulduz gəmisi və hayku" romanı 1982-ci ildə "Ən yaxşı debüt romanı" kateqoriyası üzrə Lokus mükafatına layiq görülmüşdür.

## Tənqidlər

## İstinadlar
Çoxoyunçulu onlayn döyüş arenası

**Çoxoyunçulu onlayn döyüş arenası** və ya **MOBA** (Abr: **M**ultiplayer **O**nline **B**attle **A**rena) real vaxt rejimində strategiya əsasında olan videooyun növüdür . Adətən beş nəfərdən ibarət olan iki fərqli komandanın üç əsas yoldan ibarət olan xəritədə rəqib komandanın enerji mənbələrini məhv etməyi hədəfləyir. Bu videooyun janrı əvvəlcə Starcraft oyununun xüsusi hazırlanmış Aeon of Strife rejimi ilə istifadə edilmiş, sonra isə ən mühüm nümunəsi olan Defense of the Ancients tərəfindən istifadə edilmişdir. Bəzi MOBA tipli videooyunlara nümunə olaraq Defence of the Ancients, League of Legends, Dota 2, Smite, Heroes of the Storm və Heroes of Newerth kimi oyunları göstərmək mümkündür.
Serco Briqenti

**Serco Briqenti** (italyanca: [ˈsɛrdʒo briˈɡɛnti] ; ) — Keçmiş italyan futbolçu və məşqçi. Peşəkar oyunçu kimi Briqenti məşqçilik karyerasına başlamazdan əvvəl həm klubda, həm də beynəlxalq səviyyədə hücumçu kimi çıxış edib.

## Həyatı
Serco Briqenti 23 sentyabr 1932-ci ildə Modenada anadan olub. Onun böyük qardaşı Renato Briqentidə futbolçu idi.

Briqenti 10 oktyabr 2022-ci ildə 90 yaşında vəfat edib.

## Oyun karyerası
1949-cu ildə peşəkar debüt edən Briqenti "Modena", "İnter", "Triestina", "Padova", "Sampdoriya" və "Torino" klublarında oynayıb.

1953 və 1954-cü illərdə "İnter"lə ardıcıl iki A Seriyası çempionluğunu qazanıb.

Briqenti karyerası ərzində keçirdiyi 363 oyunda cəmi 155 qol vurub.

O, həm də karyerası boyunca bir dəfə, 1960–61 mövsümündə 27 qol vuraraq, A Seriyasının bombardiri olub.

Briqenti həmçinin 1959–1961-ci illər arasında İtaliya millisində 9 oyun keçirib, iki qol vurub.

## Məşqçilik karyerası
Briqenti 1965-ci ildə futbolçu karyerasını başa vurur və ilk futbol məşqçiliyinə 1968-ci ildə "Varese" klubu ilə başlayır. Briqenti iki dəfə "Varese"də məşqçi olub, həmçinin "Seregno" və "Lecco" klublarındada məşqçilik edib.

## Uğurları
**İnter Milan**

* Çempionluq A Seriyası: 1952–53, 1953–54

#### Şəxsi
* A Seriyasının bombardiri: 1960–61

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* RSSSF
* Profile at Enciclopedia del Calcio (in Italian)
* FIGC Profile (in Italian)
Azadlıq meydanı (Aşqabad)

**Azadlıq Meydanı** (Türkmən dilində: Garaşsyzlyk meýdany) — Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda yerləşən meydandır. Meydan 1974-cü ildə tikilib və şəhərin mərkəzində yerləşir. Sovetlər İttifaqı dövründə Karl Marks meydanı, yaxın vaxtlara qədər isə Türkmənbaşı meydanı kimi tanınırdı.

Meydanda hər il Türkmənistanın Müstəqillik Günü paradı keçirilir. Aşqabadda səfərdə olan xarici ölkələrin nümayəndə heyətləri üçün meydanda xüsusi qarşılanma mərasimi keçirilir. Meydanın ətrafında Oğuzxan Köşkü, Ruhiyyət Köşkü, Müdafiə Nazirliyi, Təhsil Nazirliyi, Ədliyyə Sarayı, Mərasim Meydanı və Protokol Binası ilə Türkmən Dövlət Kitabxanası yerləşir.

## İstinadlar
Ruhiyyət sarayı

**Ruhiyyət sarayı** (Türkmən dilində: **Ruhyýet köşgi**) — Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda yerləşən saraydır. Sarayda rəsmi hökumət tədbirləri, forumlar, görüşlər və açılış tədbirləri həyata keçirilir. Bina Fransanın Bouyges tikinti şirkəti tərəfindən tikilmişdir.

## Qaleriya


Fayl:Vladimir Putin in Turkmenistan 23-24 April 2002-4.jpg|Xəzər sahili dövlətlərin dövlət başçılarının görüşü (2002)
Fayl:10000 manat. Türkmenistan, 2000 b.jpg|Türkmənistanın 10000 manatı
Fayl:20 manat. Türkmenistan, 2012 b.jpg|Türkmənistanın 20 manatı
"

## İstinadlar
Kosmik lift

**Kosmik lift**, **kosmik körpü**, **ulduz nərdivanı** və ya **orbital lift** — planetdən kosmosa çıxmaq üçün təklif olunmuş nəqliyyat sistemi. Elmi fantastikanın mövzularından biridir. Bu konsepsiyaya əsasən planetin səthinə toxunan kabel kosmosa qədər uzanır və mərkəzdənqaçma qüvvəsi vasitəsilə sabit qalır. Kosmik maşınlar bu sistem vasitəsilə kosmosa daha rahat çıxa bilərlər. Kosmik liftin həm yanacaq, həm də təhlükəsizlik baxımından raketlərdən daha əlverişli olacağı düşünülür.

## Tarixi
Kosmik lift konsepsiyası ilk dəfə 1895-ci ildə rus raket alimi Konstantin Siolkovski tərəfindən təklif olunmuşdur.

## Elmi fantastikada
Kosmik liftlər elmi fantastika ədəbiyyatının mövzularından biridir. Artur Klarkın "Cənnət fəvvarələri" (1979) və Çarlz Şeffildin "Dünyalar arasında tor" (1979) romanları bu konsepsiyanı populyarlaşdırmışdır. Robert Haynlaynın "Fraydi" (1982) romanı da kosmik liftlərdən bəhs edir.

Kosmik lift konsepsiyasının istifadə olunduğu ən məşhur əsər Kim Stenli Robinsonun "Mars" trilogiyasıdır. Bu əsərdə Marsın bir peykindən Yerə qədər uzanan, asteroid qurşağındakı materiallardan hazırlanmış kosmik lift vasitəsilə mallar və insanlar daşınır. Bu, daha ucuz və asan nəqliyyat sistemi kimi tanıdılır. Lakin Yerlə Mars koloniyaçıları arasında baş verən müharibə nəticəsində bu kosmik lift məhv olur.

İen Benksin "Feersum Endjinn" (1994) və İen Makdonaldın "Kirinya" (1998) romanlarında da kosmik lift konsepsiyasından istifadə olunmuşdur. Makdonaldın əsərində kosmik lift Afrika qitəsindən başladığı üçün Afrika bəşəriyyətin gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətli yerə çevrilir. Con Skaltsinin "Qoca adamın müharibəsi" (2005) əsərində də bu cür cihazdan istifadə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Gödək minarəli məscid

**Gödək minarəli məscid — **XIX əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycanın Şəki şəhərində Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun ərazisində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Gödək minarəli məscid də Ümumdünya İrsinə daxildir.

## Haqqında
Gödək minarəli məscid Şəki şəhərinin Sarı Torpaq məhəlləsində yerləşir. Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun tərkibində olan ibadət evi hicri-qəməri təqvimi ilə 1226-cı ildə (miladi 1811) Hacı Abdurrahman bəy və Hacı Sədrəddin bəy tərəfindən tikdirilib. Məscidin inşa tarixini giriş qapısının üstündə olan kitabədən təyin etmək mümkündür.

Kitabənin üzərində ərəb dilində yazılıb:

Məscid daşdan və kərpicdən inşa edilib, iki otağdan və bir dəhlizdən ibarətdir. Məscidin tavanı şəbəkədəndir. 2021–2022-ci illərdə bərpa olunan Şəki Xan məscidinin tavanından əsər əlamət qalmadığına və eləcə də tavanının fotosu olmadığına görə bərpaçılar, məscidə yeni tavanı Gödək minarə məscidi və Şəki Xan Sarayının tavanında olan şəbəkənin əsasında yığıblar. Məscidin bir minarəsi var. Onun daxilindəki pilləkənlər dağıldığına görə yuxarıya qalxmaq mümkün deyil.

Həyətində üç qəbir var. Deyilənə görə, bu qəbirlərdən biri hicri-qəməri tarixi ilə 1254-cü ildə (1838-ci il) vəfat edən Hacı Sədrəddin bəyə aiddir.

### Sovet işğalında
Sovet işğalından sonra rəsmi sürətdə 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi.

İşğaldan sonra məscidin binasında uşaq bağçası yerləşib.

### Müstəqillikdən sonra
Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

2001-ci ildən Şəki şəhərinin tarixi hissəi UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına namizəd seçilib. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Qərar Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən UNESCO-nun Ümumdünya İrs Komitəsinin 43-cü sessiyasında qəbul olunub. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Gödək minarəli məscid də Ümumdünya İrsinə daxildir.

## Qalereya

Gedek Minaret3.jpg
Gedek Minaret's Mosque.jpg
Gedek Minaret2.jpg


## Həmçinin bax
* Şəki Xan məscidi
* Şəki Cümə məscidi
* Ömər Əfəndi məscidi

## İstinadlar
Adrian Nikolas Şervin-Vayt

**Adrian Nikolas Şervin-Vayt** (; ) — İngiltərə akademiki və tarixçisi. O, qədim dünya üzrə ixtisaslaşmışdı. Şervin-Vayt Oksford Universitetinin Sent-Corc Kollecinin üzvü və Roma Araşdırmalarının Təşviqi Cəmiyyətinin prezidenti idi. Onun ən mühüm əsərləri arasında doktorluq dissertasiyası əsasında Roma vətəndaşlığının tədqiqi, Əhdi-cədidin Roma hüququ və cəmiyyəti baxış bucağından araşdırılması və Kiçik Plininin məktublarına şərh daxildir.

## Əsərləri
### Kitablar

* *The Roman Citizenship* (Oxford, 1939, revised 1973).
* *Ancient Rome* (London, 1959, revised 1978).
* *Roman Society and Roman Law in the New Testament* (Oxford, 1963, based on the Sarum Lectures for 1960&ndash;1961).
* *[[:en:The Letters of Pliny|The Letters of Pliny]]: A Historical and Social Commentary* (Oxford, 1966).
* *Racial Prejudice in Imperial Rome* (Cambridge, 1967, based on the J. H. Gray lectures for 1966).
* *Fifty Letters of Pliny* (London, 1967, revised 1969).
* *Roman Foreign Policy in the East* (Norman, 1984).

### Seçilmiş məqalələr
* "Geographical Factors in Roman Algeria". *The Journal of Roman Studies* 34 (1944): 1&ndash;10.
* "Violence in Roman Politics". *The Journal of Roman Studies* 46 (1956): 1&ndash;9.
* Review of R. Syme, *Tacitus*. *The Journal of Roman Studies* 49 (1959): 140&ndash;146.
* "The Roman Citizenship: A Survey of Its Development into a World Franchise". *Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt* 1.2 (1972): 23&ndash;58.

## İstinadlar
Dermatit

**Dermatit** (yun. δέρμα, δέρματος — dəri + lat. itis — keçmək, dönmək) — dərinin üzərinə xarici fiziki və ya kimyəvi faktorun birbaşa təsir etdiyi yerdə əmələ gələn iltihab. Bəzən bu termin daha geniş mənada dərinin hər hansı iltihabının adı kimi istifadə olunur (məs. atopik dermatit).

Tibbdə çaşqınlığı azaltmaq üçün "kontakt dermatit" termini qəbul edilir. Digər səbəblərdən yaranan dəri zədələri toksikermiya adlanır.

## Təsnifatı
* Sadə — zərərverici faktorun təsiri altında dəri hüceyrələrində nekrobiotik dəyişikliklər nəticəsində sürətlə inkişaf edən dermatit;
* Allergik — həssaslaşmış limfositlərin təsiri nəticəsində gecikmiş tipli iltihablı dermatit.

İnkişaf səbəblərinə görə dermatit travmatik, tibbi, termik (yanıq, donma), rentgen şüaları və müxtəlif radioaktiv maddələrin şüalanması, yaraya yaxın olması, ziyil, nekrobasil, parazitar (qotur) və s. əlamətlərə görə fərqlənir.

## Etiologiyası
Allergenlər kimyəvi maddələr, dərmanlar, kosmetika və bitkilər ola bilər. Sadə dermatitə mexaniki qıcıqlandırıcılar, yüksək/aşağı temperatur, ultrabənövşəyi şüalanma, elektrik cərəyanı, respiratorların uzun müddət istifadəsi səbəb ola bilər.

## Növləri
Dermatitə daxildir:

* Atopik ekzema
* Allergik dermatit
* Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit
* Seboreik dermatit
* Staz dermatiti

## Simptomları

Hər növ dermatitin fərqli simptomları olsa da, dəridə qızartı, şişkinlik, qaşınma və bəzən sızma və çapıqlanma ilə müşayiət olunan dəri zədələri da daxil olmaqla, hamısı üçün ümumi olan müəyyən əlamətlər vardır. Bundan əlavə, simptomların göründüyü dəri sahəsi — boyun, bilək, çiyin, bud və ya ayaq — hər bir dermatit növü üçün fərqli olur. Daha nadir hallarda genital bölgədə görünə bilər. Bu tip dermatitin simptomları çox şiddətli olur və görünə və yoxa çıxa bilər. Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit adətən qaşınmadan daha ağrılıdır.

Atopik dermatitin simptomları hər insanda fərqli olsa da, ən çox görünən əlamətlər dəridə quruluq, qaşınma və qızartıdır. Tipik dəri zədələrinə qollar, dizlərin arxası, biləklər, üz və əllər daxildir. Perioral dermatit ağız ətrafında qırmızı qabarıq səpgidir.

Herpetiform dermatitinin simptomlarına qaşınma, sızıltı və yanma hissi daxildir.

Seboreik dermatitin simptomları tədricən baş dərisinin quru və ya yağlı qabıqlanmasından (kəpək) üz nahiyələrinin miqyasına, bəzən qaşınma ilə, lakin saç tökülməsi olmadan tədricən görünməyə meyllidir.

Yenidoğulmuş uşaqlarda xəstəlik baş dərisində qalın, sarımtıl səpgilərə səbəb olur, tez-tez döküntü ilə müşayiət olunur. Ağır hallarda simptomlar saç xətti boyunca, qulaqların arxasında, qaşlarda, burunda və kürəyin arxa hissəsində görünə bilər.

File:Eczema.png|Dermatit
File:Eczema-arms.jpg|Daha ağır dermatit
File:Eczema.jpg|Cızıqlanmış dermatit sahəsi
File:PLJohnson Complex Eczema.jpg|Kompleksli dermatit


## Həmçinin bax
* Övrə xəstəliyi
* Günter xəstəliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Religio licita

***Religio licita*** ("icazə verilmiş din", həmçinin "təsdiq edilmiş din" kimi tərcümə olunur) — Roma imperiyasında yəhudilərin xüsusi statusunu təsvir etmək üçün Tertullianın "*[[Apologetik risalə]]*" əsərində istifadə etdiyi ifadə.

Tertullian bu ifadədən istifadə edərkən xristianlara imperiyanın hər hansı digər sakinləri kimi öz dinlərinə etiqad etmək üçün eyni dərəcədə azadlıq verilməli olduğunu müdafiə edir. Əsərin bundan bəhs edən hissəsi Roma din sistemində təmin ediən ümumi tolerantlığın sübutudur.

## Həmçinin bax
* Roma imperiyasında xristianların təqibi

## İstinadlar
Həşəratyeyənlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Bədəninin uzunluğu 3-40 sm olur. Başı uzunsov olub, adətən hərəkətli xortumcuq şəklindədir. Dünyada 300-ə qədər, Azərbaycanda 8 növü məlumdur. Əsasən gecə heyvanıdır. Əksəriyyəti yuvalarda, meşədə yaşayan, kiçik növlər isə xəzəllərin altında sığınacaq tapırlar. Bir qismi (köstəbək, desman) xəzlikdir. Kirpilər həşəratyeyənlərdəndir. Həşəratyeyənlər alt təbaşir dövründən məlumdur. Heyvani yemlə qidalanırlar. Desmanlar və yarıqdişlilərin sayı az olduğundan qorunurlar.

## Xarici görünüşü
Qədim, yaxşı ayrılmış və özünəməxsus, başlıca olaraq kiçik məməlilər qrupdur. Güclü şəkildə uzanmış və xortum şəklində itiləşmiş sifəti ilə seçilir. Azərbaycan faunasındakı heyvanların bədəninin uzunluğu 3-4 sm-dən (cırtdan ağdiş) 30 sm-ə qədər (kirpilər) dəyişir. Onların torpaq altında (köstəbəklər), suda (kutor alar), torpaqda bitki xəzəli altında (yereşənlər), yaxud passiv müdafiəyə (kirpilər) uyğunlaşmış bədən formaları müxtəlifdir. Gözlərin, qulaq seyvanlarının ətrafları və quyruğun quruluşu da bu qədər rəngarəngdir.  Tük örtüyü köstəbəklərin məxməri gödək xəzindən kirpilərin uzun tikanlı iynələrinə qədər dəyişir. Rəngləri bir qayda olaraq parlaqlığı və əlvanlığı ilə seçilmir. Bütün həşəratyeyənlərin tipik əlaməti sayı 44-ə qədər çatan tam diş sırasının olmasıdır.  Duyğu orqanlarından iybilmə və lamisə yaxşı inkişaf etmişdir ki, bu da kimya komminikasiyasinin aparıcı rolu ilə bağlıdır. Görmə zəif və ya tamamilə yoxdur. Dəridə səciyyəvi və tünd iy verən bir çox vəzi vardır. Süd vəziləri yaxşı inkişaf etmişdir. Əmziklərin sayı 3-dən 6-ı cütə qədərdir.

## Qidalanması
Bir qayda olaraq heyvani yem, xüsusən həşəratlar və onların sürfələri ilə qidalanırlar

## Çoxalması
Çoxalması ilin isti dövründə, bəzən qışda, qışın sonu və ya ilk baharda (köstəbəklər) baş verir. Məhsuldarlığı yüksək olub ildə 1-dən 3-4-ə qədər, hər dəfə 3-6 bala verir.

## Arealı
Həşəratyeyənlərin  arealı  Avstraliya, Yeni Zelandiya,Cənubi Amerika və Uzaq Şimal Qərbdən başqa bütün planeti ehatə edir. Müxtəlif  zonalarda  səhralardan subalptikaya, dağlarda isə alp çəmənlərinə qədər hər cür biotoplarda məskunlaşırlar. Bütün  il ərzində fəal olan (köstəbəklər, yereşənlər, desman) və ya qiş yuxusuna gedən (kirpilər) başlıca olaraq qaşqaralan və gecə heyvanlarıdır.

## Təsnifatı
* Kirpilər fəsiləsi (Erinaceidae)
** Yarımfəsilə: Kirpilər (Erinaceinae)
** Yarımfəsilə: (Hylomyinae),(moonrats and gymnures)
* Yereşənlər fəsiləsi (Soricidae)
** Yarımfəsilə: ağdiş yereşənlər (Crocidurinae: white-toothed shrews)
** Yarımfəsilə: qırmızıdiş yereşənlər (Soricinae: red-toothed shrews)
** Yarımfəsilə: Afrika ağdiş yereşənləri (Myosoricinae: African white-toothed shrews)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Romanitas

***Romanitas*** — romalıların özlərinin təyin etdikləri və icra etdikləri siyasi və mədəni anlayışlar və təcrübələr toplusu. Bu, ilk dəfə b.e. III əsrində işlənmiş latın sözüdür. "Romalılıq" mənasını verir və müasir tarixçilər tərəfindən Roma şəxsiyyətinə və imicinə istinad etmək üçün stenoqram kimi istifadə edilmişdir.

## Mənşəyi
"*Romanitas*" latın dilindən tərcümədə təqribi olaraq "*romalılıq*" deməkdir. Bu, həm də "romanizm, Roma tərzi" kimi tərcümə edilmişdir. Roma mənbələrində geniş yayılmayan bu termin ilk dəfə III əsr Roma yazıçısı və erkən xristian Tertullian tərəfindən "*De Pallio*" əsərində istifadə edilmişdir. Tertullian bu termini öz doğma Karfageni şəhərində Roma mədəniyyətini aşılayanlara aid etmək üçün istifadə etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *The Roman Way*, Edith Hamilton, W.W. Norton &amp;amp; Co., NY. 1st print 1932, Norton 1964,1993.
* Erich S. Gruen, Culture and National Identity in Republican Rome, Cornell University Press, 1992.
* *The Founders and the Classics: Greece, Rome and the American Enlightenment*, Carl J. Richard, Harvard University Press.
Duayen

**Duayen** ( — usta, ağsaqqal) — diplomatik korpusun rəhbəri, diplomatik təsnifata və konkret ölkədə akkreditə olunduğu müddətə görə daha yüksək olan diplomatik nümayəndə.

Bir çox katolik ölkələrində diplomatik korpusun duayeni Papanın diplomatik nümayəndəsi, Afrikanın bir sıra keçmiş koloniyalarında isə keçmiş metropoliyanın səfiridir.

Duayen yalnız yüksək təsnifatdan olan diplomatik nümayəndə ola bilər — səfir və ya Papa nunsisi (bəzi katolik ölkələrində — akkreditasiya vaxtından asılı olmayaraq yalnız bir nunsi, Toqoda — yalnız Almaniyanın səfiri, Burkina Fasoda — yalnız Afrika ölkələrinin səfirlərindən biri). Duayenin fəaliyyətinə, məsələn, həmkarlarına yerli diplomatik adət-ənənələrlə bağlı təlimatlandırma daxildir. Diplomatik korpusda eyni təsnifatdan olan nümayəndəlik rəhbərlərinin daha üstün olması onların öz funksiyalarını yerinə yetirməyə daxil olma tarixi və saatı ilə müəyyən edilir (müasir təcrübədə bu an etimadnamələrin təqdim edilməsi vaxtından hesablanır).

## İstinadlar
Donos

**Donos** — hakimiyyətə və ya müdriyyətə yönləndirilmiş kiminsə fəaliyyəti və ya hərəkəri haqqında ittihamlı ismarış.

Müasir istifadəsində bu, qanuni olaraq cəzalandırılan, lakin müəyyən bir şəxsin baxış bucağından cinayət sayılmayan və ya xırda xarakter daşıyan hərəkətlər haqqında dövlət səlahiyyətlilərinə ismarışdır. Sözün müasir mənası sırf neqativdir, çünki hüquqi istifadədə yalnız "yalan olduğu bilinən" sifəti ilə işlənir. Monteskyö bildirir ki, bu söz cəmiyyətin mənafeyi ilə hakimiyyətin maraqları arasındakı uçurumu, qanunların xalqı korladığı zaman ikinci növ hakimiyyətin azğınlığını göstərir. Karl Marks bu mahiyyəti belə izah edirdi ki, xalq cəzanı görür, lakin cinayəti görmür və məhz cinayət olmayan yerdə cəzanı gördüyü üçün cəza olan yerdə cinayəti görməkdən əl çəkir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Борис Бурда «Доносы: факты, страны, века»
* С. Васильев. О функциях «соков» в связи с проблемой древнерусских «ябетников» и «ябедничеством» Судебника 1497 г. Архивная копия от 10 декабря 2007 на Wayback Machine // Исследования по истории средневековой Руси. М.; СПб. 2006, с. 101—112
* Свенцицкая И. С. Доносчик и философ (Практика доносительства в Римской империи I—II вв.)  // Казус: Индивидуальное и уникальное в истории — 2003. Вып. 5. — М.: ОГИ, 2003, с.77-91
* Слиозберг Г. Б. Донос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* 
* Владимир Козлов Феномен доноса (По материалам фонда НКВД-МВД СССР, хранящегося в ГА РФ. 1944—1953 гг.) 

## Xarici keçidlər
* 
* В. Нехамкин. Донос как социально-психологический феномен (из отечественного опыта 1930-х годов)
* «Дети-доносчики»: сколько в СССР было убито последователей Павлика Морозова // 15.05.2019 г. Рамблер.

## Həmçinin bax

* Pavlik Morozov
Coys Ellen Salisberi

**Coys Ellen Salisberi** (; ) — ABŞ tarixçisi. O, Viskonsin-Qri-Bey Universitetində humanist tədqiqatlar üzrə fəxri professordur. Salisberi 1993-cü ildə buradan Frankental ailəsinin adına görkəmli professor tituluna layiq görülmüşdür.

Salisberi erkən və orta əsrlərin sosial və gender tarixinə, həmçinin erkən xristianlığa toxunan yüzlərlə nəşrin və ondan çox kitabın müəllifidir.

## İstinadlar
Robototexnikanın üç qanunu

**Robototexnikanın üç qanunu** və ya **Azimov qanunları** – elmi fantastika yazıçısı Ayzek Azimov tərəfindən irəli sürülmüş qanunlar toplusu. Bu qanunlar robotların icbari davranışlarını müəyyənləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Üç qanun
Robotexnikanın üç qanunu ilk dəfə Ayzek Azimovun 1942-ci ildə yazdığı "Dövrə" əsərində öz əksini tapmışdır. Bu qanunlar aşağıdakılardır:

# Bir robot bir insanı incidə bilməz və ya bir insanın incinməsinə qarşı laqeyd qala bilməz.
# Birinci qanunla ziddiyyət təşkil etmədiyi hallarda, bir robot bir insanın verdiyi bütün əmrləri yerinə yetirməlidir.
# Birinci və ikinci qanunla ziddiyyət təşkil etmədiyi hallarda, bir robot öz mövcudluğunu qorumalıdır.

Robototexnikanın üç qanunu Azimovun robototexnika hekayələrinin əsas prinsipi olmuş, əsərlərində bir çox formada tətbiq olunmuşdur. Buna baxmayaraq, bu qanunlar başqa elmi fantastik müəlliflər tərəfindən də modifikasiya olunaraq istifadə olunmuş, elmi fantastikanın mövzularından birinə çevrilmişdir.

## Sıfırıncı qanun
Azimovun Üç qanunda etdiyi ən böyük modifikasiya sıfırıncı qanunu əlavə etməsi olmuşdur. Bu qanun digər üç qanunu qabaqlayır:

: 0. Bir robot bəşəriyyəti incidə bilməz və ya bəşəriyyətin incinməsinə qarşı laqeyd qala bilməz.

Sıfırıncı qanun robotların bəşəriyyəti xilas etmək üçün insanları incidə bilməsinin mümkünlüyünə səbəb olmuşdur. Bu qanun Azimovun "Robotlar və imperiya" (1985) romanında adlandırılsa da, ilk dəfə yazıçının "Qaçınılmaz konflikt" (1950) adlı qısa hekayəsində öz əksini tapmışdır: robotlar bəşəriyyətin yaxşılığı üçün insanları kontrol altına almağa qərar verirlər. Devid Brinin "Fondun triumfu" (1999) əsərində robotlar Sıfırıncı qanundan istifadə edərək digər qanunları manipulyasiya edirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Ansibl

**Ansibl** – anlıq və ya işıqdan sürətli kommunikasiya üçün istifadə olunan uydurma texnologiya. Elmi fantastika ədəbiyyatının mövzularından biridir.

## Tarixi
"Ansibl" sözü və cihazı ilk dəfə Ursula Le Quin tərəfindən "Rokannonun dünyası" (1966) əsərində işlədilmişdir. Buna baxmayaraq, ulduzlararası sürətli kommunikasiya texnologiyası ideyası Ayzek Azimovun "Fond" seriyasında da öz əksini tapmışdır. Cihaz Ursula Le Quinin "Hayn dairəsi" romanlarında tez-tez istifadə olunmuş, işıqdan sürətli səyahət texnologiyasına malik olmayan ulduzlararası federasiyasının administrasiyasına kömək etmişdir. Yazıçının "Mülksüzlər" (1974) əsərində ansibl cihazının ixtirasına gətirib çıxaran nəzəri işlərin müəllifi olan bir alimin hekayəsi nəql olunur.

## Digər yazıçılar
Ansibl bir çox hekayənin mümkünlüyünə səbəb ola bildiyi üçün Orson Skott Kard, Den Simmons və Vernor Vinc kimi bir çox elmi fantastika yazıçısı tərəfindən istifadə olunmuşdur. Bəzi yazıçılar bənzər kommunikasiya cihazlarını fərqli adlarla təqdim edərək əsərlərində istifadə etmişdirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Timoti Devid Barns

**Timoti Devid Barns** (; ) — İngiltərə tarixçisi.

O, 2007-ci ilin dekabrında rəsmi olaraq Toronto Universitetindən təqaüdə çıxmış və Birləşmiş Krallığa qayıtmışdır. Barns hal-hzırda Edinburq Universitetinin İlahiyyat Məktəbinin fəxri üzvüdür və Xristian Mənşəyinin Tədqiqi Mərkəzi ilə işləyir.

## Seçilmiş əsərləri
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## İstinadlar
Kandida Moss

**Kandida R. Moss** (; ) — İngiltərə akademiki və jurnalist. O, Əhdi-Cədid alimi və xristianlıq üzrə ixtisaslaşmışdır. Birmingem Universitetinin İlahiyyat və Din fakültəsində ilahiyyat üzrə professordur. Oksford və Yel universitetlərinin məzunu olan Moss erkən xristianlıqda əzabkeşliyin tədqiqi üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Seçilmiş əsərləri
### Tezis
*

### Kitablar
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Məqalələr
* "Reading Between the Lines: Looking for the Contributions of Enslaved Literate Laborers in a Second Century Text," *Studies in Late Antiquity* 5 (2021): 432-52
* "Infant Exposure and the Rhetoric of Cannibalism, Incest, and Martyrdom in the Early Church," *[[Journal of Early Christian Studies]]* 29:3 (2021): 341-396.
* "Fashioning Mark: Early Christian Discussions about the Scribe and Status of the Second Gospel,” *[[New Testament Studies]]* 67:2 (2021): 181-204.
* Co-authored with Liane M. Feldman. "The New Jerusalem: Wealth, Ancient Building Projects, and Revelation 21-22,” *[[New Testament Studies]]* 66:3 (2020): 351-66.
* “Dying to Live Forever: Identity and Virtue in the Resurrection of the Bodies of the Martyrs,” *[[Irish Theological Quarterly]]* 84:2 (2019): 155-174.
* "A Note on the Death of Judas in Papias,” *[[New Testament Studies]]* 65:3 (2019): 388-97.
* "The Marks of the Nails: Scars, Wounds, and the Resurrection of Jesus in John,” *[[Early Christianity]]* 8:1 (2017): 48-68
* "Nailing Down and Tying Up: Lessons in Intertextual Impossibility from the Martyrdom of Polycarp,” *[[Vigiliae Christianae]]* 67:2 (2013): 117-136.
* “Christly Possession and Weakened Bodies: A Reconsideration of the Function of Paul's Thorn in the Flesh (2 Cor. 12:7-10),” *Journal of Religion Disability and Health* 16:4 (2012): 319-333.
* “The Discourse of Voluntary Martyrdom: Ancient and Modern,” *Church History* 81:3 (2012): 531-551. 
* Co-Authopred with Jeffrey Stackert “The Devastation of Darkness: Disability in Exodus 10:21-23, 27, and the Intensification of the Plagues,” *[[ Journal of Religion]]* 92:3 (2012): 362-372.
* Co-authored with Joel S. Baden. “1 Thess 4:13-18 in Rabbinic Perspective,” *[[ New Testament Studies]]* 58 (2012): 1-16.
* “Blurred Vision and Ethical Confusion: The Rhetorical Function of Matt 6:22-23,” *[[Catholic Biblical Quarterly]]* 73:4 (2011): 757-76.
* Co-authored with Joel S. Baden. “The Origin and Interpretation of sara ‘at in Leviticus 13-14,” *[[Journal of Biblical Literature]]* 130:4 (2011): 643-661.
* “Heavenly Healing: Eschatological Cleansing and the Resurrection of the Dead in the Early Church,” *[[Journal of the American Academy of Religion]]* 79:3 (2011) 1-27.
* “The Man with the Flow of Power: Porous Bodies in Mark 5:25-34,” *[[Journal of Biblical Literature]]* 129:3 (2010): 507-519.
* “On the Dating of Polycarp: Rethinking the Place of the Martyrdom of Polycarp in the History of Christianity,” *[[Early Christianity]]* 1:4 (2010): 539-574.
* “The Transfiguration: An Exercise in Markan Accommodation,” *[[Biblical Interpretation]]* 12:4(2004): 69-89.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official website
* University of Birmingham Webpage
* Daily Beast Columns
* Atlantic Articles
*
Ceffri de Sent-Krua

**Ceffri Ernest Moris de Sent-Krua** (; ) — İngiltərə tarixçisi. O, antik dövr üzrə ixtisaslaşmış, marksist olmuşdur.

İngiltərə tarixi materializminin aparıcı nümayəndələrindən biri olan de Sent-Krua Böyük Britaniya Kommunist Partiyasının və onun "Tarixçilər qrupu"nun üzvü idi. Britaniya Akademiyasının üzvü olmuşdur (1972).

## Seçilmiş əsərləri
* The Origins of the Peloponnesian War (1972)
* The Class Struggle in the Ancient Greek World from the Archaic Age to the Arab Conquests (1982) ISBN 01-9872-112-9

## İstinadlar
Kiçik Plini

**Kiçik Plini** və ya tam adı ilə **Qay Plini Sesili Sekund** (*;* ) —Qədim Roma dövlət xadimi, yazıçısı və hüquqşünası. O, b.e. 100-cü ildə konsul-suffekt vəzifəsini tutmuşdur. Kiçik Plini Böyük Plini tərəfindən övladlığa götürülmüşdür..

## Həyatı
Romada Kvintiliandan ritorika öyrənmişdir. O, Domisianın hakimiyyəti dövründə, 81-ci ildə Suriyada hərbi tribun olmuş, burada Yevfrat və Daldidalı Artemidorla görüşmüşdür. B.e. 88-ci ildə Romaya qayıtmış, "*[[cursus honorum]]*" uğrunda çalışmış və 100-cü ildə, Trayanın hakimiyyətində konsulluq aldı. O, "*Panegyricus Traiani*" əsərini yazmış və Trayandan bir çox mükafat almışdır. Korneli Tasitin dostu olmuşdur. O, natiqliyi sevirdi və özünü Siseron, Qay Lisini Kalv və Demosfenin davamçısı hesab edirdi. Buna baxmayaraq, onun natiqliyi həmişə süni olmuşdur. Onun ən mühüm əsəri olan "Məktublar" (doqquz kitabda) bütün həyatı boyu yazdığı ən önəmli əsəridir, lakin ədəbi bacarığı ilə bağlı iddialarına baxmayaraq, gələcək nəsillərdə əsərin sənədli dəyəri incəsənət tərəfindən daha çox qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Mos maiorum

"***Mos maiorum***" (; "ata-baba adət") — qədim romalıların sosial normalarını əldə etdikləri yazılmamış kodeks. Bu, Roma ənənəçiliyinin əsas konsepsiyasıdır. Yazılı hüquqdan fərqlidir, lakin onu dinamik şəkildə tamamlayır. "*Mos maiorum*" kollektiv olaraq Qədim Romada şəxsi, siyasi və hərbi həyata təsir edən zamanla tanınan prinsiplər, davranış modelləri və sosial təcrübələr idi.

## İstinadlar
Sardlı Meliton

**Sardlı Meliton** (; ) — Sard şəhərinin yepiskopu, xristian ilahiyyatçısı. O, pravoslav kilsəsində 1 apreldə (Yuli təqviminə görə), katolik kilsəsində 1 apreldə ehtiramla yad edilir.

Onun həyatının sadəcə bəzi təfərrüatları məlumdur. Təxminən 194-cü ildə Efesli Polikratın Papa Viktora yazdığı məktubda qeyd edilmişdir ki, Melito xədim idi və Asiya kilsəsində böyük səlahiyyətlilərdən idi. İsanın təbiətlərinin ikiliyini öyrədən II əsr yazıçılarından biri kimi onun adı İppolitin "*Labirint*" əsərində də çəkilir. İyeronim Melito haqqında bəhs edərkən Tertulliandan sitat gətirərək qeyd etmişdir ki, Meliton bir çox möminlər tərəfindən peyğəmbər kimi qiymətləndirilmişdir.

## İstinadlar
Delator

**Delator** — Qədim Romada prokuror və ya donosçu. Cinayət hüququ və fiskal iddialar məsələlərində donosçunun rolu adekvat polis qüvvəsi və ya dövlət ittihamçısı olmayan Roma cəmiyyətində asayişin qorunması üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb edirdi. Mükafatlar vətəndaşlar üçün pul mükafatları və ictimai təriflərdən tutmuş kölələrə azadlıq və əcnəbilər üçün vətəndaşlığa qədər dəyişirdi.

Donosçuluq imperiya dövründə gəlirli, lakin nüfuzsuz bir peşə oldu. Bundan sui-istifadə edənlər "*infamia*" (bir çox vətəndaş hüquqlarının itirilməsi), damğalanmaq, şallaqlanmaq və ya sürgünlə cəzalandırılırdı. Onların fəaliyyəti imperatora, xüsusən də tabeliyində olanlara etibar etməyən və ya maliyyə vəsaitinə ehtiyacı olan biri üçün müstəsna faydalı ola bildiyinə görə, bəzi delatorlar cəzadan qurtula bilmiş və hətta siyasi hakimiyyət əldə etmişdilər.

## İstinadlar
Feliks Ştayner

**Feliks Ştayner** (Tam adı: Feliks Martin Julius Steiner, () — Birinci Dünya müharibəsi dövründə piyada zabiti olmuşdur. İkinci Dünya Müharibəsində isə Vaffen-SS generalı olmuşdur.

1914-cü ilin martında Quru Qoşunlarına daxil olaraq 41-ci Piyada Ordusu olan "von Boyen" piyada alayına (4-cü Şərqi Prussiya Piyada alayı) namizəd zabit olaraq verilmişdir. I Dünya Müharibəsinin gedişi dövründə – 1914-cü ilin noyabrında ağır yaralanmış, sonra 1915-ci ilin yanvarında leytenant, 1918-ci ilin oktyabrında isə baş leytenant rütbələrinə layiq görülmüşdür. Müharibə dövründə birinci və ikinci dərəcəli Dəmir Xaç medallarını əldə etmişdir.

Müharibə başa çatdıqdan sonra o, 1919-cu ildə Şərqi Prussiyadakı Freykorpların sırasına daxil olmuş və 1921-ci ildə Reyxsverə işə götürülmüşdür. 1933-cü ildə mayor rütbəsinə layiq görülmüşdür, lakin Adolf Hitler hakimiyyətə gəldikdən sonra, 1933-cü ildə mayor rütbəsində ikən ordudan ayrılaraq Nasist Partiyasının üzvü olmuş və burada SA-ya qoşularaq bu orqanın təlim və tədris işlərindən məsul olmuşdur. 1935-ci ildə isə SS-ə göndərilmiş və 1 iyul 1936-cı ildə "Deutschland" alayının komandiri təyin edilmişdir. 1936-cı ilin oktyabrında Bad Tölzdəki SS Zabitlər Məktəbinin (SS-Junkerschule) taktika müəllimi olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə tabeliyində olan alayları ilə Polşa yürüşündə və Fransa yürüşündə iştirak etmişdir. O, 1940-cı il avqustun 15-də isə Cəngavər Dəmir Xaç ordeni ilə təltif edilmişdir. 1943-cü ilin aprelində Ştayner yeni yaradılmış III SS Panzer Korpusunun komandiri təyin edilmişdir. Onun bölməsi Yuqoslaviyadakı partizanlar əleyhinə aparılmış olan müharibələrdə aktiv formada iştirak etmişdir. 1943-cü ilin noyabr/dekabr aylarında onun korpusu Şərq Cəbhəsinə köçürülmüş və Şimal Ordu Qrupunun tərkibində Leninqradda şimal sektorunda yerləşdirilmişdir. Ştaynerin Panzer Korpusu Narvadakı nisbətən az müvəffəqiyyətli olmuş müdafiə xarakteri daşıyan döyüşlərdə aparıcı rol oynamışdır.

1945-ci ilin mayında müttəfiqlərə təslim olduqdan sonra 1948-ci ilə qədər həbsdə saxlanılmışdır. O, Nürnberq məhkəməsində müttəhimlər sırasında əyləşərək ittihamlarla üz-üzə gəlmiş, lakin günahları sübuta yetirilmədiyi üçün sərbəst buraxılmışdır. Ştayner daha sonra bir neçə kitab yazmışdır ki, o kitablardan biri də 1958-ci ildə ifrat sağçı *Plesse-Verlag* tərəfindən nəşr olunan *Die Freiwilligen (Könüllülər)* kitabı idi. Həmçinin, əksər hadisələrinin süjet xətti İkinci Dünya Müharibəsi zamanı cərəyan edən bir neçə roman yazmışdır. 1966-cı il mayın 12-də vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Şimal-şərq

**Şimal-şərq** və ya **Quzey-doğu**  — quzey tərəfi ilə doğu tərəfi arasında olan keçid səmt.

## Bağlı başlıqlar
Kəpəz PFK-nın baş məşqçilərinin siyahısı

Aşağıda "Kəpəz" Peşəkar Futbol Klubunun baş məşqçilərinin və onların əsas nailiyyətlərinin siyahısı təqdim edilmişdir. Klubun hal-hazırkı baş məşqçisi 2025-ci ildə Adil Şükürovu əvəzləmiş Azər Bağırovdur.

1959-cu ildə "Tekstilşik" (Toxucu) adı ilə yaranan komandanın ilk baş məşqçisi, bakılı, "Neftyanik"in sabiq müdafiəçisi Valentin Xlıstov olub. SSRİ dövründə komandanın ən uğurlu baş məşqçisi Vladimir Şuvalov hesab olunur. Məhz onun rəhbərliyi altında komanda 1965-ci ildə İkinci liqanın qalibi olaraq Birinci liqaya, 1967-ci ildə isə Birinci liqanın qalibi olaraq Yüksək liqaya vəsiqə qazanmışdır.

Müstəqillik dövründə "Kəpəz"in ilk baş məşqçisi, klubun keçmiş hücumçusu Şahmir Hüseynov olub. "Kəpəz" ən böyük uğurlarını 1993-2003-cü illərdə klubun baş məşqçisi olmuş Mehman Allahverdiyevin rəhbərliyi altında qazanıb. Gəncə təmsilçisi bu dönəmdə 3 dəfə Azərbaycan çempionatının, 4 dəfə isə Azərbaycan Kubokunun qalibi olub.

## Baş məşqçilərin siyahısı

## Həmçinin bax
* Qarabağ FK-nın baş məşqçilərinin siyahısı
* Xəzər Lənkəran FK-nın baş məşqçilərinin siyahısı

## Qeydlər


## İstinadlar
Girl in Red

**Girl in Red** (əsl adı: **Mari Ulven Rinqhaym**; ) — norveçli müğənni, mahnı yazarı, musiqi prodüseri. Onun yataq otağında yazdığı mini-albomları "Chapter 1" və "Chapter 2" romantika və psixi sağlamlıq haqqındadır. 2021-ci ildə AWAL musiqi şirkəti ilə müqavilə bağlayıb və buraxdığı ilk albomu "If I Could Make It Go Quiet" ilə tənqidi bəynmələr və kommersiya uğuru qazanıb. Girl in Red "İlin albomu" daxil olmaqla üç "Norveç Qremmi" mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Vakanda

**Vakanda** () — Marvel Comics tərəfindən nəşr olunan Amerika komikslərində görünən uydurma ölkə. Həmin ölkənin Şərqi Afrikada mövcud olduğu təsvir olunur. Saxaradan cənubda yerləşən Qara Afrikada yerləşir və super qəhrəman Qara Panteranın evidir. Vakanda ilk dəfə *Fantastic Four #52-də* (iyul 1966) göründü və Sten Li və Cek Kirbi tərəfindən yaradılmışdır.

Vakanda komikslərdə və müxtəlif media uyğunlaşmalarında, məsələn, Marvel Kinematoqrafiya Kainatında, planetin texnoloji cəhətdən ən inkişaf etmiş milləti kimi təsvir edilmişdir.

## Yerləşməsi
Bəzi mənbələr Vakandanı Tanzaniyanın bir qədər şimalında və məhz Ruandada yerləşdirir, digərləri isə – məsələn, *Marvel Atlas #2* – onu Turkana gölünün şimal ucunda, Cənubi Sudan, Uqanda, Keniya və Efiopiya arasında (Azaniya, Kənan və Narobiya və bu kimi uydurma ölkələrlə əhatə olunmuş) göstərir.

Rejissor Rayan Kuqler 2018-ci ildə çəkilmiş Qara Pantera filmindəki Vakanda təsvirinin Cənubi Afrika Lesoto Krallığından ilhamlandığını bildirib.

Vakanda yazıçı Ta-Nehisi Koutsun son hekayələrində Viktoriya gölündə, Mohannda, Kənan, Azaniya və Niqanda digər uydurma xalqların yaxınlığında yerləşir. Bu, real həyatda daha çox Konqo Demokratik Respublikasının şərq yarısına uyğun gəlir.

*Birnin Zana* Vakanda ərazisində yerləşir. Bəziləri onu ağıllı şəhər hesab edirlər.

## İstinadlar
PubChem

**PubChem** kimyəvi molekulların cəmləşdirildiyi məlumat bazası. Sistem ABŞ Milli Səhiyyə Agentliyinin tabeliyində olan ABŞ Milli Tibb Kitabxanasının bir agentliyi olan Milli Biotexnologiya Mərkəzi tərəfindən idarə olunur. PubChem saytında yerləşdirilmiş məlumatları internet vasitəsilə əldə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Milli Səhiyyə Agentliyi

**Milli Səhiyyə Agentliyi** və ya **Milli Sağlamlıq İnstitutları** (ing: National Institutes of Health (NIH)), Amerika Birləşmiş Ştatlarının Səhiyyə və Sosial Xidmətlər Departamentinin biotibb və ictimai sağlamlıq sahələrində əsas tədqiqatlar aparan bir agentliyidir. Baş ofisi Merilend ştatının Bethesda şəhərində yerləşir.

Milli Sağlamlıq İnstitutları əsas, tərcümə və klinik tədqiqatlarda 1200 əsas tədqiqatçı və 4000-dən çox həkimlə dünyanın ən böyük biotibbi tədqiqat müəssisəsi hesab edilir. NIH 27 müxtəlif institut və mərkəzdən ibarətdir və bir çox elmi nailiyyətlərə cavabdehdir, o cümlədən dişlərin çürüməsinin qarşısını almaq üçün flüoridin kəşfi, bipolyar pozğunluğu idarə etmək üçün istifadə olunan litiumun istifadəsi və hepatitə qarşı peyvəndlərin yaradılması.

## İnstitutlar və mərkəzlər
* Milli Xərçəng İnstitutu (NCI)
* Milli Göz İnstitutu (NEI)
* Milli Ürək, Ağciyər və Qan İnstitutu (NHLBI)
* Milli İnsan Genomu Tədqiqat İnstitutu (NHGRI)
* Milli Qocalma İnstitutu (NIA)
* Alkoqoldan Sui-istifadə və Alkoqolizm üzrə Milli İnstitut (NIAAA)
* Milli Allergiya və Yoluxucu Xəstəliklər İnstitutu (NIAID)
* Milli Artrit və Əzələ-skelet Sistemi və Dəri Xəstəlikləri İnstitutu (NIAMSD)
* Milli Biotibbi Görüntüləmə və Biomühəndislik İnstitutu (NIBIB)
* Milli Uşaq Sağlamlığı və İnsan İnkişafı İnstitutu (NICHHD)
* Milli Karlıq və Digər Ünsiyyət Pozğunluqları İnstitutu (NIDOCD)
* Milli Diş və Kraniofasiyal Tədqiqatlar İnstitutu (NIDCR)
* Milli Diabet və Həzm və Böyrək Xəstəlikləri İnstitutu (NIDDKD)
* Narkomaniya ilə mübarizə üzrə Milli İnstitut (NIDA)
* Ətraf Mühitin Sağlamlığını tədqiq edən Milli Elmlər İnstitutu (NIEHS)
* Milli Ümumi Tibb Elmləri İnstitutu (NIGMS)
* Milli Psixi Sağlamlıq İnstitutu (NIMH)
* Milli Azlıqların Sağlamlığı və Sağlamlıq Bərabərsizliyi İnstitutu (NIMHHD)
* Milli Nevroloji Xəstəliklər və İnsult İnstitutu (NINDS)
* Milli Tibb bacısı Tədqiqatları İnstitutu (NINR)
* Milli Tibb Kitabxanası (NLM)
* İnformasiya Texnologiyaları Mərkəzi (CIT)
* Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi (CSR)
* Foqarti Beynəlxalq Mərkəzi (FIC)
* Milli Tərcümə Elmlərinin İnkişafı Mərkəzi (NCATS)
* Milli Tamamlayıcı və İnteqrativ Sağlamlıq Mərkəzi (NCCIH)
* Milli Sağlamlıq İnstitutlarının Kliniki Tədqiqatlar Mərkəzi (NIH CC)

## İstinadlar
Amerika Birləşmiş Ştatlarının Səhiyyə və Sosial Xidmətlər Departamenti

**Amerika Birləşmiş Ştatlarının Səhiyyə və Sosial Xidmətlər Departamenti** (ing: ) Birləşmiş Ştatlarda bütün vətəndaşların səhhətinin mühafizəsinə və əsas insan xidmətlərinin təmin edilməsinə cavabdeh olan şöbədir . 1979-cu ildə Təhsil Nazirliyi yaradılana qədər o, Səhiyyə, Təhsil və Rifah Nazirliyi *(Department of Health, Education, and Welfare)* adlandırılmışdır. Nazirlik Vaşinqtonda Hubert H. Humphrey binasında yerləşir.

## İstinadlar
Akiyama Saneyuki

– Yaponiya hərbi xadimi, Yaponiya İmperiya donanmasının zabiti. Yaponiyada müasir donanma doktrinasının memarıdır. O, 1900-cü illərdə Yaponiyada bacarıqlı dəniz döyüşü taktikaçısı kimi tanınmışdır.

## İlk illəri
Akiyama Saneyuki 1868-ci ildə Yaponiyanın İyo əyalətində samuray ailəsində doğulmuşdur.

## Karyerası
Akiyama 1890-cı ildə Donanma Akademiyasından məzun olmuşdur. 1894–1895-ci illərdə Çin-yapon müharibəsində iştirak etmiş, hərbi təhsil almaq məqsədilə 1897–1899-cu illərdə ABŞ-də yaşamışdır. O, Nyuport şəhərində yerləşən Dəniz Döyüşü Kollecində təhsil almaq istəsə də, ABŞ-nin Yaponiyaya qarşı hərbi planları olduğu üçün qəbul edilməmişdir. Buna görə də birbaşa Alfred Tayer Mehenə müraciət etmişdir. Mehen Akiyamanı donanma tarixindən bəhs edən əsərlər siyahısı ilə təmin etmiş, Akiyama bu əsərləri oxumuşdur. Akiyama 1898-ci ildə baş vermiş İspaniya-ABŞ müharibəsində əcnəbi müşahidəçi qismində iştirak etmişdir.

1902–1903-cü illərdə Yaponiyada Dəniz Heyəti Kollecində taktika və strategiya üzrə təlimçi olmuş, dəniz döyüşü haqqında sistematik təhsilə start vermişdir. ABŞ donanmasının planlaşdırma proseslərindən təsirlənən Akiyama istənilən dəniz əməliyyatının planlaşdırılmasına rasional və elmi yanaşma gətirməyi müdafiə etmişdir. O, ABŞ donanmasından istifadə olunan müharibə oyunu – böyük stollar üzərində modellər və markerlərlə əsl döyüş vəziyyətini simulyasiya etmək praktikasını Yaponiya donanmasına gətirmiş, ənənəvi yapon və Qərb konsepsiyalarını birləşdirmişdir.

1904–1905-ci illərdə davam edən Rus-yapon müharibəsi zamanı Toqo Heyhaçironun donanmasında heyət zabiti olmuşdur. Onun yeddi mərhələli döyüş planı Tsuşima döyüşündə Yaponiyaya qələbə gətirmiş, uzun müddət Yaponiyanın sadə dəniz döyüşü taktikası olmuşdur. Müharibədən sonra Yaponiyanın ABŞ-nin gözündəki potensial düşmən imicini aradan qaldırmaqla məşğul olmuşdur. O, ABŞ-la Yaponiya arasındakı potensial müharibənin Çin üstündə baş verə biləcəyini düşünmüşdür. 1905–1908 və 1912–1914-cü illərdə də Dəniz Heyəti Kollecinin təlimçisi olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Betesda (Merilend)

**Betesda**, ABŞ-nin Merilend ştatının Montqomeri qraflığında yerləşən siyahıyaalma məntəqəsidir. Əhalisi 2013-cü ildəki statistik məlumatlara əsasən 63,374 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
Montqomeri qraflığı (Merilend)

**Montqomeri qraflığı** və ya **Montqomeri dairəsi**, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Merilend ştatında yerləşən bir qraflıqdır. 2010-cu ildəki statistik məlumatlara əsasən qraflığın əhalisi 971.777 nəfər təşkil edir. Qraflığın mərkəzi Rockville şəhəridir.

## İstinadlar
Rokvill (Merilend)

**Rokvill**, ABŞ-nin Merilend ştatının Montqomeri qraflığının paytaxtıdır. 2010-cu ildəki siyahıyaalınmanın statistik göstəricilərinə əsasən şəhərin əhalisi 61,209 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar