open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venediger dağları

**Venediger** () - Avstriyada dağ silsiləsi. Silsilə Mərkəzi - Şərqi Alplarda yerləşir və Granatspitze, Glockner, Goldberg və Ankogel silsilələri ilə birlikdə Yüksək Tauern silsiləsini yaradır. Dağ silsiləsinin ən yüksək zirvəsi Qrosvenediger dağıdır (3666 m). Silsilənin əsas hissəsi *Yüksək Tauern Milli Parkının* ərazisidir. Silsilənin İtaliya ərazisində Rieserferner-Ahrn Milli Parkı yaradılıb.

## Coğrafiyası

Venediger silsiləsi Avstriyanın Zalsburq federal torpaqlarında yerləşir. Kiçik bir hissəsi isə İtaliyanın avtonom Cənubi Tirol əyalətinə aiddir. Əsas hissə Avstriyayanın Şərqi Tirol əyalətinə məxsusdur. Venediger silsiləsi Yüksək Tauern silsiləsinin qərb hissəsini təşkil edir. Felber Tauern yolu silsilənin şərq tərəfindəki Salzburg və Şərqi Tirol arasında olan qrabendən keçir. Venediger - Yüksək Taurenin ən çox buzlaq olan hissəsidir.

Dağ maqmatik mənşəlidir. Hertsin dağ əmələgəlməsi dövründə yaranmağa başlamışdır. Yaranmış olan Hertsin mənşəli qranitlər yalnız Qrosvenedigerdə və Almaniyada yerləşən Şvarsvaldedə aşkar olunmamışdır. Qranitoidlərdən Alp dağlarının formalaşması vaxtı intensiv deformasiya səbəbindən qneyslər formalaşmışdır. Onların yaşı 310 — 340 milyon il təşkil edir.

Adın mənşəyi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Əfsanələrə görə yerli çobanlar ilk dəfə olaraq dağda böyük Venediger buzlağını görmüş və onu Venesiya şəhərinin dənizdən görünən mənzərisi hesab etmiş.

Venediger silsiləsi Alp dağlarının digər bölgələri ilə olan sərhəddi belədir: şimaldan **Kitzbuhel,** şərqdən **Granatspitze,** cənubdan  **Villgraten,** qərbdən **Zillertal Aplları** və cənub-qərbdən **Rieserferner** silsilələri ilə həmsərhəddir.

Venediger silsiləsində turizm geniş inkişaf edib. Dağlıq ərazilərdə kiçik əhəmiyyətli daxmalardan tutmuş orta səviyyəli otellər fəaliyyət göstərir. Müxtəlif hündürlüklərdə onnlarca kiçik alpinist daxmaları mövcuddur.

## İstinadlar
Məğlubedilməzlərin məzarı

**Məğlubedilməzlərin məzarı** () — Şimali Makedoniya, Prilepdə İkinci Dünya müharibəsi xatrəsidir. Abidə kompleksi 1961-ci ildə Makedoniyadakı Xalq Qurtuluş Mübarizəsinin şəhid və döyüşçülərinin şərəfinə inşa edilmişdir. Xatirə kompleksinin müəllifi serbiyalı memar Boqdan Boqdanoviçdir.

Kompleks əsgərlərin küp qəbirləri və ümumi məzarlarından ibarətdir. Küpşəkilli qəbirlər mərmərdən tikilib və antik dövrdəkiləri xatırladır. Kompleksdəki ən böyük belə məzar üstündə əbədi alov simvoluna malikdir, bu Makedoniya xalqının azadlıq uğrunda mübarizəsinin rəmzidir. Kompleksin ikinci hissəsində Prilepdən və qonşu yerlərdən ölən 462 partizan döyüşçünün qalıqlarını özündə cəmləşdirən gizli sərdabə var. Buradakı mərmər sütunlara həmin şəxslərin adları yazılmışdır.

Xatirə kompleksi üzərindəki tikinti işləri 2007-ci ildən 2008-ci ilə qədər dəvam etmişdir.

## Təsviri
İnqilab Parkı şəhərin cənub hissəsində yerləşir, ətrafı yüksək şam ağacları və kolşəkilli həmişəyaşıl flora ilə bəzədilib. Park, həlak olmuş əsgərlərin və Xalq Azadlıq Hərəkatının iştirakçılarının şərəfinə 1961-ci il abidələri ilə zənginləşdirilmişdir. Bu kurqan, bütün şaquli səthinin daxili hissəsi ağ mərmər plitələrlə döşənmiş bir yarımdairəvi fomadadır. Onların üzərində Prilepdən və ətraf yerlərdən gətirilmiş 462 partizanın adları yazılmışdır. Yarım dairəvi bir formanın qarşısında Makedoniyada ilk partizan dəstəsinin meydana gəlməsini və güclü bir hərbi hissəyə çevrilməsini simvolizə edən səkkiz mərmər xatirə lövhəsi qaldırılır.

İnqilab Parkı 1989-cu ildə mədəni irs abidəsi elan edildi. Parkın içərisində 1961-ci ildə rəsmi olaraq açılan Xalq Qəhrəmanları Xiyabanı var. Burada Prilepdə anadan olmuş doqquz Xalq Qəhrəmanının: Kiro Qavriloski, İliya Yovanovski, İordan Çopela, Borko Taleski, Kuzman İosifovski Pitu, Mirhe Acev, Borko Velevski, Rampo Levkov və Krume Volnaroskinin bürünc büstü yerləşir. 2012-ci ildən etibarən qabul edilən layihəyə görə bunlardan əlavə, sosialist Makedoniyada siyasətçi kimi fəaliyyət göstərən Prilepdən olan xalq qəhrəmanları: Vera Açeva, Dore Damevski, Borko Temelkovski və Krste Crvenkovski üçün daha dörd büst tikilməlidir.

## Qalereya

Fayl:Прилеп Р. Македонија (Могила на непобедените) 2.jpg|İnqilab Parkı və burada yerləşən abidə
Fayl:Споменици на паднатите борци во Прилеп.jpg|Küpşəkilli qəbirlər
Fayl:Могила на непобедените - Прилеп 8.JPG|Ölmüş əsgərlərin ümumi məzarı
Fayl:Mogila na nepobedenite 4.JPG|Alov detalı
Fayl:Могила на непобедените - Прилеп 5.JPG|Küpşəkilli qəbirlərdən üçü


## İstinadlar
Kulyaş Bayseyitova

**Kulyaş Bayseyitova**() — Sovet qazax opera müğənnisi (lirik-koloratura soprano), dramatik aktrisa. İkinci dərəcəli iki Stalin mükafatı laureatı (1948, 1949). Bütün təyinat illərində "SSRİ xalq artisti" titulunun ilk sahiblərindən biri (1936) və həmçinin ən gənclərindən biri (Həlimə Nəsirovadan sonra).

## Həyatı
Kulyaş Bayseyitova (qızlıq soyadı isə Beyisova) 1912-ci il aprelin 19-da (digər mənbələrə görə — 12 yanvar) Rusiya imperiyasının Verni şəhərində anadan olmuşdur; digər mənbələrə görə, o, Semipalatinsk vilayətinin Karkaralı rayonunun kəndlərindən birində, Sarı-Arka çöllərində anadan olmuşdur. Kulaş on iki yaşında Almatıya gətirildi və bir müddət internat məktəbində yaşadı.

Bayseyitovanın təbii musiqi istedadı erkən özünü göstərdi. O, atası Zasından eşitdiyi mahnıları, zihri və kissanı əzbərləyib ifa edirdi.

1925–1928-ci illərdə o, Almatı Pedaqoji Kollecində oxuyub, həvəskar musiqiçilərlə iştirak edib.

1930-cu ildə Qızıl-Orduda qurulan Qazax Dram Teatrının studiyasına daxil oldu və 1929-cu ildə bu gün M. O. Ayezov adına Qazax Dövlət Akademik Dram Teatrı olaraq bilinən teatra köçürüldü. Aktyorluq və musiqi savadını öyrənərək teatrda kiçik epizodik rollar oynayırdı və tezliklə əsas rolları oynamağa başladı.

1933-cü ildə Kulyaş ömrünün sonuna qədər çıxış etdiyi Musiqili Teatrın (indiki Abay adına Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) truppasına qatıldı. Teatrın təlim studiyasında K. A. Dianti və V. A. Smislovskaya ilə birlikdə oxuyurdu.

Bayseyitovanın musiqi və səhnə istedadı M. O. Auezovun librettosundakı Ayman — Şolpan musiqili komediyasında Ayman obrazını, I. V. Kotsikin musiqisini yaratmaqdan sonra əyani şəkildə özünü göstərdi. Şuqa obrazı (B. Mailin və I. Kotsikin "Şuqa" musiqili dramı) müğənninin bacarıqlarının artdığını isbat edirdi, həmçinin "Zibek" rolu (E. G. Brusilovskinin "Qız-Zibek") müğənninin klassik operanın zirvəsinə qalxmasına imkan verdi.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Smirna aqorası

**Smirna aqorası** və ya **İzmir aqorası** — Smirna şəhərində (indiki İzmir, Türkiyə) yerləşən qədim Roma aqorası. Eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə yunanlar tərəfindən inşa edilmiş aqora eramızdan əvvəl 178-ci ildə zəlzələ nəticəsində dağılmışdır. Roma İmperatoru Mark Avreli onun yenidən qurulmasını əmr etmişdir. Tarixi məkanın qazıntı işləri 1933-cu ildə başlamışdır. 2020-ci ildə Smirna aqorası, "Tarixi liman şəhəri İzmir" proyekti çərçivəsində UNESCO ümumdünya irsi siyahısına əlavə olundu.

## Aqoranın tikililəri

# Faustina qapıları
# Qədim küçə
# Şimali stoa (bazilika)
# Qərbi stoa
# Qraffiti
# Korinf kolonnadası
# Osmanlı dövrünün müsəlman qəbiristanlığı
# Sabbatay Zevinin evi

## İstinadlar
Böyük İstanbul avtovağzalı

**Böyük İstanbul avtovağzalı** () və ya rəsmi adı ilə **İstanbul 15 iyul demokratiya avtovağzalı** () — Bayrampaşa ilçəsinin sərhədləri daxilində olmasına baxmayaraq, Əsənlər mərkəzinə çox yaxın olduğu üçün İstanbulun Avropa hissəsində yerləşən və **Əsənlər Avtobus Terminalı** olaraq da bilinən şəhərlərarası avtobus terminalı.

1980-ci illərdə Topqapıda yerləşən İstanbul Trakya Avtovağzalının kifayət etməməsindən sonra 1987-ci ildə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi ilə Böyük İstanbul Avtobus İdaretmələri ASC arasında imzalanan müqavilə ilə fəaliyyətə başladı. Türkiyənin və Avropanın ən böyük, dünyanın ən böyük 3. avtovağzalıdır. 2014-cü il etibarilə Büyük İstanbul avtovağzalında 168 ofisdə 324 avtobus şirkəti xidmət göstərirdi.

Bundan əlavə, fərqli memarlığı ilə diqqəti cəlb edən Cümhuriyyət məscidi də avtobus terminalı içərisində yerləşir.

Avtovağzalın adı 15 İyul çevriliş cəhdi zamanı həlak olan vətəndaşların xatirəsinə "İstanbul 15 iyul demokratiya avtovağzalı" olaraq dəyişdirildi.

## Tarixçə
1980-ci ildə, İstanbulun Avropa hissəsində yeni bir terminal tikməyə başladı. Topqapı avtobus terminalında sıxlıq yaranmağa başladı. 1987-ci ildə yeni terminalın inşasına başlanıldı. 1994-cü ildə terminallar xidmətə girdi. Tikili 140 milyon dollara başa gəlmişdir.

## Statistik göstəricilər
* Quruluş çoxmərtəbəlidir. Avtobuslar üçün 450–500, müvəqqəti isə 1000-dən çox dayanacaq var.
* Gündə təxminən 15 min avtobus daşınma həyata keçirir.
* Terminal günlük 600.000 sərnişin tutumuna malikdir.
* Terminallarda işləyən 3000–5000 nəfər işləyir.
* Hər ay bir 30 milyona yaxın sərnişin bu vağzaldan istifadə edir.

## Tənqidlər
Avtobus terminalı xaotik və çirkin memarlığı səbəbilə geniş tənqid edilmişdir. Terminal daxilində daim avtobus sıxlığı mövcuddur. Terminalın təhlükəsizliyi ən aşağı səviyyədədir. Vağzalın dərinliklərinə enmək sakinlər tərəfindən təhlükəli hesab olunur. Vağzal zirzəmisində narkomanlar, evsizlər və qeyri-qanuni iş sahiblərinə rast gəlmək mümkündür.

## İstinadlar
Qazaxıstanda intihar

**Qazaxıstanda intihar** — ölkədə qeyri-təbii ölümün ümumi səbəbi və uzun müddətli bir sosial problemdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2011-ci il hesabatına görə, dünyada hər il intihar səbəbindən ölənlərin sayının 3,23% -i Qazaxıstana aiddir. Yeniyetmə və gənc yaşlıların intiharı ölkədə böyük bir problemdir. Qazaxıstanda bütün ölümlərin 12,2% -ni intihar təşkil edir.

## Ümumi məlumat
Qazaxıstandakı Psixoanalistlər Assosiasiyasının prezidenti Anna Kudiyarova deyir ki, əksər hallarda kişilər özünü asaraq öldürürlər. Qadınlarda, dərman həbləri apteklərdə mövcud olduğu üçün ilk növbədə gəlir. Silahlı intihar hərbçilər və polislər arasında geniş yayılmışdır. Tez-tez orduda intihar səbəbi təhlükəlidir.

## Statistika
15 yaşdan 19 yaşa qədər qızlar arasında ölkədə qeydə alınan intiharların sayı ən yüksəkdir və oğlanlar üçün bu, Rusiyadan sonra ikinci ən yüksəkdir. UNİCEF-in 2009-cu il hesabatında 1999–2008-ci illər arasında ölkə gəncləri arasında intihar hadisələrinin sayının 23% artdığı göstərilir.

Ölkənin təhsil nazirliyinin uşaq müdafiəsi komitəsinin rəhbəri Raisa Sherin sözlərinə görə, gənc yaşda olan insanlar arasında bu qədər yüksək intihar nisbətində bir sıra amillər var:

* Məktəb zorakılığı
* Dəyərlərin olmaması və ya itməsi
* Sosial davranış normalarının aşağı düşməsi
* Özgəninkiləşdirmə

## Gənclərin intiharı
UNİCEF və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, Qazaxıstanda dünyada 15–19 yaş arası insanlar arasında ən yüksək intihar səviyyəsi var.Qazaxıstan yeniyetmə oğlanlar arasında intihara görə dünyada 2-ci, yeniyetmə qızlar üçün intihar halları arasında 1-ci yerdədir.

1700 yeniyetmənin olduğu Qazaxıstanın beş şəhərində aparılan UNICEF araşdırmasına görə, sosial problemlər, ailə problemləri və dəstəyin olmaması yeniyetmələrin intiharının əsas səbəblərindən biri idi. Tədqiqata görə, qazaxıstanlı valideynlər övladları ilə gündə cəmi 20 dəqiqə 'keyfiyyətli vaxt' keçirirlər.

## İstinadlar
Arslanhane məscidi

**Arslanhane məscidi** () — Türkiyənin Ankara şəhərində yerləşən 13-cü əsrə aid məscid.

## Yeri
Məscid Ankaranın köhnə məhəlləsindəki Ankara qalasının yanında yerləşir. 947 metr yüksəkliyində yerləşir.

## Tarixi
Məscid Türkiyənin ən qədim məscidlərindən biridir. 1290-cı ildə Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin II Mesudun hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. Onun memarı Ebubekir Mehmet idi. Tikintisi iki əxilik lideri Hüsamettin və Hasaneddin tərəfindən sifariş edilmişdir. Ancaq 1330-cu ildə başqa əxilik lideri Şerafettin tərəfindən təmir edildi və hazırda məscid adını daşıyır. Bir neçə kiçik təmirdən sonra məscid 2010–2013-cü illərdə Vəqflər Ümumi Müdirliyi () tərəfindən bərpa edildi.

## Binası
400 kvm-lik kvadrat binanın bir minarəsi var. Taxta damı 24 böyük taxta sütun üzərində qurulub. Binanın 3 qapısı və 12 pəncərəsi var. Mehrab səlcuqlu plitələrlə bəzədilib. Tikinti materialı əsasən əvvəl tikilmiş binaların qalıq hissələrindən ibarətdir.

Məscidin qarşısında Şerafettinin qəbri yerləşir. Şerafettin məscidinin divarlarında bir aslan heykəli basdırılmışdır. Buna görə də məscid Arslanhane adı ilə məşhurlaşmışdır, adı şir evi mənasını verir.

## Sərgi

Fayl:Ankara Arslanhani Camii Aussen.JPG|Yan görüntüsü
Fayl:Ankara Arslanhani Camii Innen.JPG|Arslanhane məscidinin içərisi
Fayl:Ankara Aslanhane Camii Columns in 2014 15.jpg|Arslanhane məscidinin interyeri
Fayl:Ankara Aslanhane Camii Ceiling in 2014 01.jpg|Arslanhane məscidinin tavan interyeri
Fayl:Arslanhane Mosque - Mihrab 01.jpg|Mehrab
Fayl:Ankara Aslanhane Camii Mihrab in 2014 05.jpg|Arslanhane məscidinin mehrab detalları
Fayl:Arslanhane Mosque 01.jpg


## İstinadlar
Mayra Məhəmmədqızı

**Mayra Məhəmmədqızı** (; ) — bir qazax opera müğənnisidir. O, "Paris Operası"nda ilk qazax qadın idi. Qazaxıstan Respublikanın əməkdar artistidir.

## Həyatı
Mayra Məhəmməd qızı Çində anadan olub. Babaları 1930-cu illərdə Sovet hakimiyyətinin özbaşınalığından qaçaraq Qazaxıstan çöllərindən Çinə köçmüşdü. Musiqiçi valideynləri ona fortepiano çalmağı və oxumağı öyrənməsi üçün yerli musiqi məktəbinə yazdırmışdı. 1987-ci ildə Çin Xalqları Mərkəzi Universitetinin musiqi fakültəsini, daha sonra Quo Şu Cen ilə birlikdə oxuduğu Pekin Konservatoriyasını bitirdi.

1987-ci ildən Mayra ölkədə fəal iştirak etməyə başladı. "Qızıl Əjdaha" ümumittifaq vokal müsabiqəsində iştirak etdi və 6 il müddətində universitetdə dərs verdi. Lakin Çində fəaliyyət göstərən "Pekin Operası" ildə yalnız iki Avropa operası nümayiş etdirirdi. 1991-ci ildə Mayra əri Aksanla birlikdə Moskvaya getdi və Moskva Konservatoriyasında işləməyə başladı. Daha sonralar ona konservatoriyada oxumaq tövsiyəsi edildi. 1994-cü ildə Mayra yenidən Çaykovski yarışmasında Çindən gələn solistlərin tərkibində yenidən Moskvaya gəldi, oradan da tarixi vətəninə — Qazaxıstana getdi. Ancaq Qazaxıstan vətəndaşlığı yalnız iki il sonra, Prezident Nazarbayev və ÇXR sədri Çianq Zemin ilə görüş sayəsində alındı və sonradan bütün ailəni Qazaxıstana gətirə bildi.

Mayra doğma qazax və çin dilini mükəmməl bilirdi, lakin rus, italyan və ya fransız dillərini bilmirdi, dünya klassiklərinin əsas operaları bu dillərdə ifa olunurdu. Almatıda Qazaxıstan Milli Konservatoriyasında (1994–1996) təcrübəyə başladı. Burada Nadiya Şaripova ilə birlikdə oxuyurdu. O, əri ilə bir neçə il kirayədə yaşadı.

1995-ci ildə Mayra Peterburqdakı 1-ci Beynəlxalq Rimskiy-Korsakov Gənc Opera Müğənniləri Müsabiqəsində iştirak etdi.

1996-cı ildə Konservatoriyaya daxil oldu və Almatıda GAOB Abay müğənnilərindən biri oldu.

1997-ci ildə Portuqaliyada keçirilən beynəlxalq opera müğənnilərinin müsabiqəsinə dəvət aldı. Teatrın direktoru Urazqalıyev bilet almasında ona kömək etdi. Müsabiqədə 17 ölkədən 66 ifaçı iştirak etdi, lakin Mayra 10.000 ABŞ dolları məbləğində "Böyük Mükafatı" qazandı.

## Karyera
Mayra Avropa səhnəsindəki karyerasına "Opéra National de Paris"dəki debütü ilə "La Bohème"ndə Roberto Alagna ilə Musette", sonra Nansinin "Opéra milli de Lorraine"dəki Op'ra milli de Lorraine'de Donizetti'nin 'L'elisir d'amore' operasında musiqiçi kimi başladı.

2003-cü ildə Plasido Dominqonun dəvəti ilə Mayra Vaşinqton Milli Operasında (ABŞ) Çaykovskinin "Orlean Qız" operasını Mirella Freni ilə birlikdə səsləndirdi.

2004-cü ildə Strasburqda Milli Opera Evində Cakomo Meyerberin qəhrəmanlıq-romantik "L'Africaine" operasında səsləndirdi.

2006-cı ildə Milli Opera Teatrının truppası ilə Donizettinin "L'elisir d'amore" operasının 30 tamaşası ilə Fransa turuna çıxdı.

Kadoqan Holl-da London Filarmonik Orkestri ilə Qazaxıstanın müstəqilliyinin 15 illiyinə həsr olunmuş konsertdə çıxış etdi.

2007-ci ildə Çinin əsas səhnəsində — Çinin Mədəniyyət Nazirliyinin dəvəti ilə "Con Şan Li Tan" sarayında-Pekində solo konsert verdi.

2013-cü ildə Astana Operasının möhtəşəm açılışında çıxış etdi.

## İstinadlar
Osman Qazi körpüsü

**Osman Qazi körpüsü** — İzmit körfəzi üzəridə, 5 magistralın bir hissəsi olaraq inşa edilən körpü. Körpü Dilova ilçəsinin sahilində yerləşən Dil burnu ilə Altınova ilçəsinin Hersek burnu arasında inşa edilmişdir. İki sahil arasında məsafə 1.550 metr, körpünün ümumi uzunluğu isə 2.682 metr təşkil edir. Türkiyənin dördüncü asma körpüsüdür. Körpü 1 iyul 2016-cı il tarixində açılışdır. Fateh Sultan Mehmet körpüsünü üstələyərək Türkiyənin ən uzun körpüsü və mərkəzi arasında uzunluğa görə dünyada altıncı ən uzun asma körpü olur.

Körpünün uzunluğunun hazırda Dardanel boğazı üzərində qurulan Çanaqqala 1915 körpüsünün uzunluqda onu keçəcəyi gözlənilir.
## Layihə
Qebze-Oxanqazi-İzmir avtomobil yolunun davamı çərçivəsində Osman Qazi körpüsü də daxil olmaqla 384 kilometr avtomobil yolu və 49 kilometr əlaqə yolu inşa edilir. Körfəzdən keçən körpüdən istifadə etməklə səyahət 2 saatdan 6 dəqiqəyə qədər azalacaq. Bütün layihə başa çatdıqda ortalama 8 saatlıq İstanbul-İzmir yolu 3,5 saata qədər azalacaq. Səyahət vaxtının azalmasının əsas səbəbi, mövcud dövlət yolundan 95 kilometr daha qısa müddətdə tikiləcək yeni avtomobil yolunun əvəzinə körpü keçidindən istifadə etməklə zamanı 1.5 saat qənaət edilməsidir. Mövcud dövlət yolu bir çox şəhər mərkəzindən keçdiyinə görə, magistral sürət qaydaları tətbiq olunmur.

Layihə başa çatdıqda ildə 650 milyon dollar milli qənaət əldə ediləcəkdir. Körpünün dəyəri 1,2 milyard dollardır. Bütün körpü və magistral yolun dəyəri 6.9 milyard dollardır və bütün bunları Otoyol A.Ş ödəyəcək.

## Tikinti mərhələsi
21 mart 2015-ci ildə körpüdə əsas kabelləri daşıyan Catwalk adlı bələdçi kabellərindən biri qırılır. Qırılmış kabelin quraşdırılması mayın 31-dən iyunun 4-dək aparılmışdır. Kabelin qırılmasına görə özünü məsul bilən yapon mühəndis Kişi Ryoiçi qəzanı şərəf məsələsi kimi qiymətləndirmiş və intihar etmişdir. Tikinti mərhələsində 8000 işçi çalışmışdır.
## Açılış
30 iyun 2016-cı il tarixində körpü Türkiyənin motosiklet pilotu Kenan Sofuoğlu, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və baş nazir Binəli Yıldırımın da qatıldığı mərasimlə açılır.

## İstinadlar
Arzu Ələsgərov

**Arzu Süleyman oğlu Ələsgərov** (17 dekabr 1945, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — pianoçu, Bakı Musiqi Akademiyasının Dosenti və Professoru, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti . Bəstəkar Süleyman Ələsgərovun oğlu.

## Həyatı
Arzu Ələsgərov 17 mart 1945-ci ildə Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Süleyman Ələsgərovun ailəsində anadan olub. 1951-ci ildə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinə (A. A. Kələntərin sinfi) daxil olub. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına (M. R. Brennerin sinfi). 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. 1969-cu ilin yanvar ayından 1970-ci ilin sentyabr ayına kimi Pyotr Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının stajoru olmuşdur (rəhbər professor Y. İ. Milşteyn). 1970–1972-ci illərdə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının aspirantı olub. Dəfələrlə xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir (Almaniya, Polşa (1972), Seneqal, Nigeriya (1973), Ukrayna (1978), Özbəkistan (1980)).

## Pedaqoji fəaliyyət
1968-ci ildən Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında assistent vəzifəsində çalışmağa başlayıb (M. R. Brennerin assistenti).

1970-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının fortepiano kafedrasında müəllim vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 1976-cı ildən Bakı Musiqi Akademiyasının "İxtisas fortepiano" kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışmağa başlayıb. 1981–1984-cü illərdə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin xətti ilə Suriyanın Aleppo şəhərində işləmişdir. 1988-ci ildə Dosent, 1994-cü ildə Professor elmi adına layiq görülüb.1996-cı ildə Qahirə Konservatoriyasına dəvət olunmuşdur. Orada dəfələrlə konsertlərdə tanınmış ifaçılarla çıxış edib. 2014-cü ildən bu günə kimi Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında çalışır.

## Yaradıcılığı
1962-ci ildə "Parla bizim Azərbaycan" adlı müsabiqədə II-ci yerin sahibi olub. 1970-ci ildə Moskvada Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orlestrı ilə P. İ. Çaykovskinin I ci konsertini ifa edib. 1970-ci ilin sentyabr ayında Buxarest şəhərində Ç. Enesku adına beynəlxalq müsabiqədə iştirak edib.

## Mükafatları
* 1989-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2014-cü il tarixli sərəncamına Əsasən Arzu Süleyman oğlu Ələsgərova Prezidentin fərdi təqaüdü verilib.

* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci il tarixli sərəncamına əsasən Bakı Musiqi Akademiyasının 100 illik yubeleyi ilə əlaqədar musiqi sənətində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə, "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Şaken Niyazbekov

**Şaken Onlasın oğlu Niyazbəyov** (; ) — Qazaxıstanın əməkdar artisti. Qazaxıstanın müasir bayrağının müəllifidir.

## Həyatı
Şaken Onlasın oğlu Niyazbəyov 12 oktyabr 1938-ci ildə Qazax Sovet Sosialist Respublikasının Cambbul (indiki Taraz) şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra "Muxa məktəbi" nə daxil olub (mediada bəzən V.I. Muxina adına Leninqrad Ali İncəsənət və Sənaye Məktəbi deyilir). Təlim zamanı Müqəddəs İsaak kilsəsinin, Ermitajın və bir neçə sarayın bərpa işlərində iştirak etmişdir.

Rəssamın bir çox rəsm əsərləri, məsələn, "Urmanqazı", "Kubik şaşkan", "İsatay Taimanov", "Abay", "Şokan Ulixanov", "Muxtar Kuezov", "Xam Datuqlı", "Jambil", "Qazaxıstan gəlmiş əsgər", " Ana" sərgilərdə tez-tez eksponatlara çevrilir.

Həmçinin Şaken Niyazbəyov Alma-Atanın gerbinin müəllifidir.

## İstinadlar
Rakov Şkoçyan dərəsi

**Rakov Şkoçyan** ( ; ) — Sloveniyanın cənub-qərbindəki Daxili Karniola Regional Parkının bir hissəsi olan dərə və təbiət parkı. İnzibati olaraq Rakov Şkoçyan qəsəbəsinə aiddir. Bura 1949-cu ildən qorunur və Sloveniyadakı ən qədim təbiət parkıdır.

## Coğrafiya
Rakov Şkoçyan dərəsi üzərində iki təbii körpü var: *Kiçik təbii körpü* () və axının təxminən  aşağısında *Böyük təbbi körpü* (). Vadinin üstündə, Böyük Təbii Körpünün yaxınlığında 17-ci əsrin əvvəllərində qotik üslubunda inşa edilmiş Müqəddəs Kantianus Kilsəsinin xarabalıqları yerləşir. Bu ərazi həmçinin Dəmir dövrünə aid arxeoloji məkandır.

Vadi hər tərəfdən hündürülüyü -ə qədər çata bilən qayalarla əhatə olunmuşdur.

## Etimologiyası
*Rakov Škocjan* ifadəsi hərfi mənada "Rak dərəsindəki Škocjan" deməkdir. Škocjan adı digər yer adlarında da olduğu kimi "yerli kilsənin himayədarı" mənasını verən ** sözündən götürülmüşdür. Vadi öz adını Rakov Şkoçyan qəsəbəsi ilə bölüşür.

## Qalereya

Şəkil:Franz Kurz zum Thurn und Goldenstein - Rakov Škocjan II.jpg|Rak Şkoçyanın rəssam tərəfindən təsviri
Şəkil:Rakov Skocjan Rakov Skocjan 07.JPG|Rak çayı və divarlar
Şəkil:Rakov Škocjan - River Rak in cave 01.jpg|Təbii körpünün alrından axan Rak çayı
Şəkil:Rakov Skocjan Kleine Brücke 3.JPG|Böyük təbii körpü
Şəkil:Rakov Skocjan (2731983637).jpg|Vadidəki qaya formalaşmaları
Şəkil:Random Slovenian natural bridges (9188433157).jpg|Kiçik təbii körpü


## İstinadlar
Müqəddəs Polikarp kilsəsi

**Müqəddəs Polikarp kilsəsi** () — Türkiyənin İzmir şəhərində yerləşən katolik kilsəsi. Onun müqəddəs havadarı Polikarpdır.

## Tarixi
Müqəddəs Polikarp Kilsəsi 1625-ci ildə Osmanlı sultanı I Süleymanın icazəsi və Fransa kralı XIII Luinin xahişi ilə inşa edilmişdir. 1688-ci il İzmir zəlzələsi və sonrakı aylarda başlayan yanğınlar nəticəsində kilsə binası zədələnmişdir. 1690-1691-ci illər arasında təmir edilmişdir. Kilsə monastırı 1763-cü ildə baş verən yanğında zərər gördü. Kilsə 1775-ci ildə Fransa Kralı XVI Luinin iştirakı ilə bərpa edildi və üç nefli bazilikaya çevrildi. 1820-ci ildə XIII Luisnin şərəfinə kilsədə mərmər xatirə lövhəsi asıldı. 1892-1989-cu illər arasında aparılan bərpa zamanı yeni kapellaların əlavə olunduğu kilsə, fransız memarı Raymond Şarl Pere tərəfindən hazırlanan Polikarpın həyatını əks etdirən freskalarla bəzədilmişdir. İzmirdə baş verən böyük yanğınında dağıldı və 1929-cu ildə yenidən quruldu.

## Memarlığı
Daş və kərpicdən tikilmiş kilsə hazırda düzbucaqlı üç nefli bazilikadan ibarətdir. Şərq-qərb istiqamətində yerləşir. Kilsənin cənub-qərbində səkkizguşəli zəng qülləsi var. 

## İstinadlar
Slovakiya italyanları

**[[Slovakiya]] [[italyanlar]]ı** () — milli azlıqlardan biri hesab olunur. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə, Slovakiyada rəsmi olaraq "digər" millətlərə (9825 nəfər) daxil olan 687 italyan mənşəli insan yaşayırdı (onlardan 65-i Slovakiyada doğulmuşdur). Siyahıyaalma zamanı 551 nəfər italyan dilini ana dili adlandırmış, 2033 nəfər iş və məktəbdə italyan dilində danışır, daha 1436 nəfər isə evdə italyan dilində danışır.
## Tarixi
Son orta əsrlərdə Slovakiyanın Macarıstan tərəfindən idarə edildiyi zaman, roman dillərində danışan insanlar arasında italyanlar böyük rol oynamışlar. Tokay-Hedyalya və Srem bölgələrində, Eger şəhərində məskunlaşan Valloniyanın yerli sakinlərindən fərqli olaraq, zaman-zaman italyanlar Macarıstana köçdülər. İtalyan mənşəli Macarıstan padşahları Andras III (Venesiya) və Karl Robert (Neapol) özü ilə bərabər bir çox inşaatçı, elm adamı, sənətkar, tacir və burjua nümayəndələrini gətirir. 14-cü əsrdə Apennin yarımadasından ticarətlə məşğul olan çox sayda mühacir (mədənçilik, duz sənayesi, sikkə) Macarıstanda və Slovakiyada meydana çıxdı.
Koşitsedə italyanların görünməsi şaxt və bankların yaradılması ilə əlaqələndirilir. XIV-XV əsrlərin sonunda sənədlərə əsasən şəhərdə "qaliki"  roman mənşəli mühacirlərin əksəriyyəti italyanlar idi.
1406-cı ildə Koşitse magistratında italyanlar meydana çıxır. Venesiyada olduğu kimi, Koşiste şəhər istehkamlarından kənarda da fəaliyyət göstərən öz hökumətləri var idi. Koşiste ilə yanaşı, Kremnitsa və Smolnikdə məskunlaşmışlar. 
İtalyanlar isə tez bir zamanda Macarıstan cəmiyyətinə mənimsədilər. İtalyan mənşəli Slovak ailələrindən Fransiski (təsisçisi - Jan Fransisko-Riemavski), Botto (qurucusu - Jan Botto), Lafranconi və Dibarbor fərqlənir. Müasir dövrdə italyan inşaatçıları müdafiənin qurulmasında əsas rol oynamışdırlar. Osmanlı İmperiyası Avstriya sərhədlərindən geri çəkildikdən sonra Macarıstan və Slovakiyada dini tikililər və digər tikililərin inşası ilə məşğul oldular.
1910-cu ildə Avstriya-Macarıstanda aparılan bir siyahıyaalma zamanı, Slovakiyanın dörd yaşayış məntəqəsində italyan dili ana dili olan sakinlər qeydiyyata alınır. Yalnız iki yaşayış məntəqəsində onların payı 1% -dən çox olmuşdur. Danışanların ümumi sayı 213 nəfər olmuşdur:

* Zilina - 75 nəfər (ümumi əhalinin 0,82%)
* Bratislava - 65 nəfər (ümumi əhalinin 0.08%)
* Devin (Bratislava rayonu) - 21 nəfər (ümumi əhalinin 1.02%)
* Vışne Rujbaxi - 52 nəfər (ümumi əhalinin 7,07%)

## İstinadlar
Qazaxmıs

**Qazaxmıs**—əsas aktivləri Qazaxıstanda yerləşən İngiltərədə qeydiyyatdan keçmiş mis mədən şirkəti idi. Baş ofisi Qazaxıstanda, Almatı və Astanadır. 31 oktyabr 2014-cü ildən sonra şirkət öz sahibi "Cuprum Holdinq" tərəfindən idarə olunur. Əsas törəmə şirkəti olan "Kazakhmys Corporation" ın baş ofisi Qazaxıstanın Astana şəhərində yerləşir. 2014-cü ilin oktyabrından əvvəl London Birjasında qeydiyyata alınmış və həmçinin FTSE 250 İndeksinin bir hissəsi idi, eyni zamanda Honq Konqda mədən şirkətləri sıralamasında 2011-ci ilin iyun ayında ikinci olaraq siyahıya alınmışdır..
2014-cü ilin fevral ayında şirkət böyük yenidən qurulma planlarını elan etdi və 15 avqust 2014-cü ildə "Kazakhmys PLC"nin müstəqil səhmdarları Qrupun əsaslı yenidən qurulmasını təsdiqlədi, buna görə Kazakhmys PLC-ın bir sıra yetkin aktivləri əvvəlcə Yezkazğan və Mərkəzi Bölgələrdəki Cuprum Holdinqə satdı. (əsas səhmdarı Vladimir Kimin olduğu şirkət).Yenidən qurulma 31 oktyabr 2014-cü il tarixində başa çatdı və Qrup iki ayrı müstəqil şirkətə birləşdirildi: özəl şirkət Qazaxıms Korporasiyası və ictimai şirkət KAZ Minerals PLC. 
## Tarixi
Şirkət 1930-cu ildə Qazaxıstandakı Balxaş mis əriməsi kompleksində əməliyyatlara başlandığı vaxtdan fəaliyyət göstərir.Şirkət Qazaxıstan Respublikasında iki ərimə və emal zavodu ilə birlikdə 16 açıq və yeraltı mədənin fəaliyyət göstərməsində böyük işlər görüb..  Qazaxımsı qrupunun holdinq şirkəti olan Kazakhmys PLC Şirkət ilk dəfə 2005-ci ilin oktyabrında London Fond Birjasında mədən şirkəti kimi qeydiyyata alındı.

2015-ci ilin avqust ayında Qrupun müstəqil səhmdarları yenidən quruluşun təsdiqlənməsinə səs verdilər, nəticədə Qrup iki ayrı müstəqil şirkətə birləşdirildi: əsas səhmdar şirkəti olan Cuprum Holdinqin idarə etdiyi Yezqazxan və Balxaş bölgələrindəki aktivləri olan Qazaxıms Korporasiyası və Vladimir Kimin idarə etdiyi Qazaxıms Korporasiyası (ictimai şirkət KAZ Minerals PLC).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
## Xarici keçidlər
Behice Boran

**Behice Boran** ( ) — Türk siyasətçi və ictimai elmlər doktoru, marksist, ilk qadın sosioloq. Türkiyə tarixində ilk qadın partiya lideridir. Solçuların tənqidi səsi, dəfələrlə təcavüzə məruz qalan və həbs edilən Boran 1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra sürgünə göndərilir.

## Bioqrafiyası
Boran 1890-cı illərdə Osmanlı İmperiyasına köçən Kazan tatarlarının ailəsində anadan olub. 1931-ci ildə İstanbuldakı Amerika Qadınlar Kollecini bitirdikdən sonra ABŞ-nin Miçiqan Universitetində sosiologiya təhsili alır. 1939-cu ildə doktorluq dərəcəsini almış və marksizmlə maraqlanmağa başlamışdır. Vətəninə qayıdaraq Ankara Universitetinin dil, tarix və coğrafiya fakültəsində sosiologiya kafedrasının dosenti vəzifəsində çalışmışdır.
O, həmçinin Türkiyə Kommunist Partiyasına (TKP) qoşulmuş və solçu "Yurd və Dünya" və "Adımlar" dövri nəşrlər ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. 1948-ci ildə solçu görüşlərin tərəfdarı kimi universitetdən qovulur. 1951-ci il repressiyaları nəticəsində həmin qurumlar ləğv edildikdən sonra Kommunist Partiyasının fəaliyyətindən kənarlaşdırılır.

1950-ci ildə Adnan Menderes tərəfindən hökumətin Türkiyənin Koreya müharibəsində iştirakına etiraz edən Türk Sülh Cəmiyyətini qurur və ona rəhbərlik edir. Bunun üçün o, həbs edilir və 15 ay müddətinə həbsdə qalır. 1962-ci ildə Türkiyənin yeni solçu Sosialist İşçi Partiyasına üzv olur. Onu təmsil edərək 1965-ci ildə Urfadan Türkiyə parlamentinə millət vəkili seçilir.
1968-ci ildə Sovet qoşunlarının Çexoslovakiyaya girməsini ilə sovet modelini tənqid edən SİP lideri Mehmet Ali Aybar "Yeni sol" ruhunda çıxışından sonra 1970-ci ildə Boran onu partiyanın başında əvəzləyir. 12 mart 1971-ci il çevrilişindən və siyasi partiyaların qadağan edilməsindən sonra SİP rəhbərliyi həbs edildi. Boran 15 il həbs cəzasına məhkum edildi. 1974-cü ildə bir amnistiya qərarı ilə azad edilmiş, 1975-ci ildə SİP-nı yenidən qurtmuşdur.
Partiyaların fəaliyyətini yenidən qadağan edən 12 sentyabr 1980-ci ildə baş verən hərbi çevrilişdən sonra Boran bir neçə ay ev dustaqlığında qaldı və 1981-ci ildə Avropaya sürgün edildi. Türkiyə vətəndaşlığından məhrum olan Boran Sofiya, Brüssel və Düsseldorfda siyasi mühacir həyatı yaşayır. 1987-ci ildə, ölümündən bir neçə gün əvvəl, Türkiyə İşçi və Kommunist Partiyasının birləşdiyini elan edir. Brüsseldə 77 yaşında ürək xəstəliyindən ölür. Cəsədi İstanbula təslim edilir. Məclis üzvləri və digər vəzifəli şəxslərin qatıldığı Zincirlikuyu qəbiristanlığında bastırılır. Torpağa tapşırılma 1980-ci il çevrilişindən sonra solçu qüvvələrin ilk kütləvi nümayişinə çevrilir.

## İstinadlar
Doqquzuncu sülalə (Misir)

**IX sülalə** — Qədim Misirdə birinci aralıq dövrdə hakimiyyətdə olmuş sülalə.

## Ümumi məlumat
Herakleopolis nomarxı I Xeti VIII sülaləni devirərək yeni hakim sülalənin əsasını qoymuşdur. Manefona görə IX və X sülalələr eyni bir sülalə olub Herakleopol hakimlərinin nəslindən gəlir.

Roma tarixçisi Yevseyiyə görə Herakleopol sülaləsi IX və X adları ilə ümumilikdə 285 il hakimiyyətdə olub. Sekst Arikan isə bu xanədanın 185 illik hökmranlığını göstərir.

Yurqen fon Bekerstuya görə IX sülalə hakimiyyətə təxminən e.ə 2192–2120-ci illər arasında gəlib. Digər mütəxəssislər bu hadisənin təxminən e.ə 2118-2141 illər aralığında baş verdiyini bildirirlər..

Manefona görə I Xeti bütün Misiri öz hakimiyyəti altında birləşdirdi. IX sülalə taxta güc yolu ilə çıxmışdılar. Manefon I Xetinin zalımlığı ilə seçildiyini qeyd edirdi. Ondan sonra fironlar uzun müddət mərkəzi hakimiyyət uğrunda mübarizə apardılar. Ancaq cənub nomlarının və Tebes nomu hökmdara tabe olmurdular.

III Xetinin dövründə sülalə ən güclü dövrünü keçirdi. O həm də yeni sülalənin başlağıcını qoydu.

## Fironlar
Manefonun yazılarına əsasən Herakleopol sülaləsindən 19 firon hakimiyyətdə olmuşdur. Turin siyahısında 18 hökmdarın adı verilib. Ancaq onlardan çoxunun adı günümüzə gəlib çatmamışdır.

## İstinadlar
Qobustan bələdiyyələri

**Qobustan bələdiyyələri** — Qobustan rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycan bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis edilib.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Kseniya Sokolyanskaya

**Kseniya Aleksandrovna Sokolyanskaya** (; ) — Rusiya televiziya aparıcısı, jurnalist, "Настоящее время" telekanalının xəbər aparıcısı.

## Həyatı
1987-ci ildə Moskvada anadan olmuşdur. 2009-cu ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.

Sokolyanskaya 2009-2011-ci illərdə "Kinopremyeralar" () və "Ulduz müsahibəsi" () proqramlarının aparıcısı kimi "*Russia.ru*" internet kanalında çalışıb. 2011-ci ilin sentyabrından 2017-ci ilin noyabrınadək "*Москва 24*" telekanalında: xəbər efirinin (30 iyun 2014-cü ilədək), həmçinin "Meqapolis" (), "Moskva 24/7" (), "Həyat tərzi" () (2011—2015) və "Sükan oyunları" () (2015—2017) verilişlərinin aparıcısı kimi fəaliyyət göstərib.

2013-cü ilin sentyabrında Sokolyanskaya "Ən yaxşı teleaparıcı" nominasiyasında "Qlamur" jurnalının "İlin qadını-2013" müsabiqəsində iştirak edib. Müsabiqədə Yana Çurikova, Vera Brejneva, Darya Spiridonova və Mariya Kim kimi məşhurlar onun rəqibləri sırasında idilər.

2013-cü ilin oktyabrında Moskva şəhərinin Lomonosov prospekti boyunca Olimpiya məşəlini daşıyıb.

7 noyabr 2013-cü ildə Kseniya Sokolyanskaya "İlin ən yaxşı aparıcısı" nominasiyasında "Qızıl şölə" () mükafatı laureatı adını qazanıb.

2016-cı il sentyabrın 12-dən noyabrın 24-nə kimi *Москва 24* telekanalındakı fəaliyyətilə paralel olaraq, "Gümüşü yağış" () radiostansiyasının "Səhər yeməyi daxildir" () səhər şousunun aparıcılarından biri olub.

15 fevral 2018-ci ildən "Настоящее время" telekanalında xəbər proqramının aparıcısıdır.

## Şəxsi həyatı
Anası — Yekaterina Aleksandrovna Bolotova, Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin televiziya və radio verilişləri kafedrasının baş elmi işçisi, sənətşünaslıq elmləri namizədi. Yekaterina Bolotova 32 məqalə və iki kitab müəllifidir.

Ailəlidir. Həyat yoldaşı — Aleksey Alekseyeviç Dokuçayev, Rusiya Televiziya Akademiyasının üzvü, "*Голос-ТВ*" prodüser mərkəzinin baş direktoru.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnstaqram hesabı
* "Glamour" internet dərgisinin "Ulduzların ensiklopediyası"nda məqalələr 
* Статья «Телеведущая Ксения Соколянская претендует на звание „Женщина года“» "News.Ramler.ru" portalında
* Статья о К. Соколянской "Moskva 24" telekanalının rəsmi saytında
* Статья о К. Соколянской "Afişa" internet dərgisində
Belpoçta

**Belarus poçtu** () — respublika unitar müəssisəsi , Belarus dövlət şirkəti, ölkənin milli poçt şəbəkəsinin operatoru. Qərargahı Minskdə yerləşir. 1947-ci ildən Ümumdünya poçt ittifaqının üzvüdür.

## Tarixi
Belarus poçt xidmətlərinin inkişafı çox qədim tarixə gedir. O cümlədən qədim dövrlərə: Böyük Litva knyazlığı, Rusiya imperiyası, SSRİ və müstəqillik dövrlərinə malikdir. Beləliklə 885-ci ildə Belarus torpaqlarının poçt xidmətinin xronikasında ilk fakt qeydə alınır. 1793-cü ildə Belarus Rusiyanın tərkibinə daxil olduqdan sonra imperiyasının poçt sisteminin bir hissəsi olaraq daha da inkişaf etdirildi. Minsk, Vitebsk və Moqilev də daxil olmaqla poçt rayonları təşkil olundu.

Belarusda ilk teleqraf stansiyası 1859-cu ildə Minsk poçtunda təşkil olunur.

Dəmir yolu ilə müntəzəm poçt daşınması 1871-ci ildə Minsk — Moskva, Minsk — Rivne, Minsk — Brest, Minsk — Lyubava marşrutu ilə başlayır.

## Çağdaş dövr
2018-ci ilin məlumatlarına görə şirkətdə aşağıdakılar mövcuddur:

* 24 mindən çox işçi;
* 6 regional şöbə;
* "Minsk postu" istehsalı müəsisəsi;
* yük maşını istehsalı müəssisəsi;
* 3100-dən çox poçt xidməti şöbəsi;
* 60-dan çox "Business mail" korporativ müştərilərə hərtərəfli xidmət mərkəzləri;
* 6 poçt göndərişinin qəbulu və verilməsi nöqtəsi;
* 1600-dən çox maşın;
* 1100-dən çox poçt marşrutu;
* gündəlik qət olunan 160.000&nbsp;km-dən çox yol.

## Xidmətlər
Belpoçta tərəfindən göstərilən əsas xidmət növləri bunlardır:

* Poçt göndərişlərinin qəbulu, emalı, saxlanması, daşınması, təhvil verilməsi (çatdırılması);
* Beynəlxalq daşımalar.
* Poçt daşınmalarının qartiya mühasibatlığı.
* Hibrid poçt.
* Beynəlxalq Sürətli Poçt — EMS.
* Pensiya, müavinət, kompensasiya və digər ödənişlərin ödənilməsi.
* Evə poçt xidmətlərinin göstərilməsi.
* Dövri nəşrlərə abunə.
* Birbaşa poçt.
* Gömrük agentinin və müvəqqəti saxlama anbarlarının xidmətləri.

## İstinadlar

## Mənbə
* Пошта.бел Rəsmi veb sayt
Zelenqora

**Zelenqora** — Bosniya və Herseqovinanın Suteska Milli Parkında yerləşən dağ silsiləsi. Ən yüksək zirvəsinin hündürlüyü .

## Topoqrafiya
Zelenqora silsiləsində geoloji olaraq əsasən ikincili və üçüncü çöküntü süxurları əsasən də əhəng daşı əmələ gəlir. Zelenqora silsiləsi cənub-qərbdən Neretva çayı ilə, şərqdən Sutyeska çayı və şimaldan Leliya silsiləsi ilə həmsərhəddir. Neretva çayı və həmçinin Sutyeska və Drina çaylarının qolu olan Byeleva çayı bu dağlardan qaynaqlanır. Ən yüksək zirvəsi Breqoçdur (2,014 m.). Digər görkəmli zirvələrinə Kozye Strane (2013 m.), Dhrtar (1970 m.), Trebova Planina (1872 m.) və Orlovaça (1969 m.) daxildir.

## Xüsusiyyətləri
1990–1995-ci illərdəki münaqişə zamanı Zelenqora dağları cəbhə bölgəsinə daxil deyildi və buna görə də mina və partlamamış hərbi sursatllara demək olar ki məruz qalmamışdır. Bundan əvvəl, 1943-cü ildə, İkinci Dünya müharibəsi dövründə Zelenqora, xüsusilə Sutjeska döyüşünün həlledici bir mərhələsində şiddətli döyüş səhnəsinə çevrildi. Fall Schwarz adlı bir əməliyyat vasitəsi ilə Almaniyanın işğalçı qüvvələri indiki Monteneqrodakı Durmitor dağının ətrafında mövqe tutan marşal İosif Broz Titonun partizan qüvvələrini mühasirəyə almağa və məhv etməyə çalışdı. Tito Sutyeska çayı boyunca şimal tərəfdəki mühasirədən çıxmağı planlaşdırdı. 5 iyun 1943-cü ildə başlayan döyüşdə YNLA 2-ci Dalmatian Briqadasının Partizan bölmələri, YNLA qüvvələrinin Zelenqora üzərindən qaçmasını təmin etmək üçün mövqelərini tutdu. Qida azlığı, xəstəlik və azalmış silah təchizatına baxmayaraq, 2-ci Dalmatiya Briqadasının partizanları, 9 iyun tarixində 1-ci Mayevica Briqadası tərəfindən güclənənə qədər geri çəkilmək üçün geri qalmış Alman qüvvələrinə qarşı keçməyi bacardılar. O vaxta qədər 2-ci Briqada sayının üçdə ikisini itirdi, lakin Titonun qüvvələrinin Sutyeska çayını keçməsinə bu müddət kifayət emişdi.

Sonralar, 1945-ci ilin mayında bu dağlar Yuqoslaviya Xalq Ordusu ilə Draža Mihailović'nin niketnik qüvvələri arasında 1945-ci il 8-dən 13-dək davam edən döyüşdə son hərbi qarşıdurma yeri oldu.

Zelenqora hal-hazırda "görkəmli gözəlliyin səhrası" kimi tanınır. Böyük və qarışıq meşələrdən çıxan Zelenqoranın aşınmış zirvələri, ərazinin uzaqlığı ilə əlaqədar olaraq, nisbətən az sayda insanı cəlb edir. Təbiətin vəhşiliyi və müasir sivilizasiya əlamətlərinin tam olmaması bu dağlara xüsusi cazibə verir. Orlovaçko Yezero kəndi ətrafındakı ərazidə tarixi yaşayış yerlərinin görünən izləri var. Bu dağların böyük bir ərazisinin Sutesko Milli Parkının bir hissəsi kimi qorunması ərazinin bütövlüyünü qoruyur. Ən yüksək zirvəsi olan Breqoça (2014 m) aparan cığır, Orlovaçko Yezerodan başlayır.

## Mənbə
* 
* 

## İstinadlar
Konotasiya

**Konotasiya** və ya **konnotasiya**, bir sözün ilkin və ədəbi mənalarından başqa, həmçinin insanda yaratdığı duyğu və düşüncələrdir. Ümumiyyətlə mənfi və ya müsbət kontekstdə istifadə olunur. Məsələn, Azərbaycan dilindəki "şişman" sözü mənfi bir konotasiyata malikdir və bəzi hallarda təhqir kimi qəbul edilərkən, eyni mənada işlənən "sümüyü ağır" sözü daha məqsədəuyğun sözdür. Eynilə, "toppuş" sözü də sevgi hissi doğurur və daha müsbət bir konotasiya yaradır.

Konotasiya anlayışı çox vaxt denotasiya ilə müqayisə edilərək istifadə olunur. Denotasiya bir sözün əsas mənasını ifadə edərkən, konotasiya sözün digər xüsusiyyətləri barədə məlumat verir. Məsələn, ana sözünün əsas mənası və denotasiyası "uşağı olan qadın" deməkdir. Eyni sözün konotasiya mənası isə "sevgi" və "qorunma" kimi başa düşülməlidir.
Denotasiya

**Denotasiya** semantikada istifadə olunan işarələnən ilə işarələyən arasındakı əlaqəni ifadə edən çox mənalı bir termindir. *Roland Barthes*in dediyinə görə, denotativ işarə özünün "işarələmənin birinci səviyyəsi" adlandırdığı hissədədir. Bu quruluşda konotasiya denotativ işarənin işarələyənindən əldə edilən əlavə bir işarəyə və ya işarələrə aiddir.
Sözün həqiqi mənası

Hər bir söz müəyyən məna ifadə edir. Sözün əsas vəzifəsi əşya, hadisə, hərəkət və s.
adlandırmaqdır. Azərbaycan dilində bütün söz kökləri leksik və qrammatik mənası olan müstəqil
sözlərdir.

Sözün leksik mənası dedikdə, onun əsas lüğəvi mənası, birbaşa ifadə etdiyi məna nəzərdə tutulur. Leksik məna konkret predmet barədə olan məlumat, həmin sözü deyərkən nəyi başa düşməyimizdir.

Sözün leksik mənasını müxtəlif yollarla izah etmək olar:
# . Həmin sözə yaxın mənalı söz seçməklə (zəngin – varlı – dövlətli, aramla – sakit -tələsmədən).
# . Sözün məzmun, əlamət və xüsusiyyətlərini izah etməklə (dalbadal – arasıkəsilmədən, ardıcıl).
# . Mürəkkəb sözün tərkib hissələrinin mənasını açmaqla (üçbucaq – bucaqlarının sayı üç olan fiqur, enliyarpaqlı – yarpaqları enli olan).
# . Sözə əks mənalı söz seşməklə (yaxşı-pis, düz — əyri, irəli – geri) və s.

Leksik məna, həqiqi mənası ilə (əgər varsa), onunla birbaşa əlaqəli olan sözlərin mənasıdır. Leksik məna özündə əsas məna və köməkçi mənaları birləşdirir. Bir sözün bütün metafor olmayan mənalarını əhatə edir.

Söz özündə müəyyən mənanı daşıyır. Bu məna əşyaları, hadisələri bir-birindən ayırmağa, onları fərqləndirməyə, eyniləşdirməyə və s. imkan verir. Bütün sözlər müəyyən məna ifadə edir, mənalar isə sözlərdə yaşayır. Cəmiyyətin dəyişməsi, əşya və hadisələrin dəyişməsi, dini və ictimai qaydalardakı dəyişikliklər və s. səbəbilə zaman – zaman bəzi sözlərin mənası da dəyişir. Belə ki, sözlərin mənası genişlənə bilir və darala bilir. Sözlərin yeni törəmə mənalarının
yaranması, sinonimlərinin əmələ gəlməsi ilə söz öz mənasını genişləndirir (imtahan, yoldaş və s). Sözün mənaca daralması isə əvvəllər bir neçə məna ifadə edə bilən sözlərin zamanla yalnız bir
mənada işlədilməsidir (aş, tütün və s.). Deməli, tarixi inkişaf prosesində bəzi sözlər əlavə yeni
mənalar kəsb etməklə yanaşı, bəzilərinin mənaları unudulur. Sözün törəmə mənalarından yeni
məcazi mənalar yaranır.

Dilimizdəki sözlər həm həqiqi, həm də məcazi mənada işlədilir. Söz tələffüz edilərkən ağıla gələn ilk məna həqiqi mənadır. Həqiqi məna sözdə əsasdır. İnsanlara məxsus müəyyən hərəkətləri əşyalara, hadisələrə və s. aid etmək nəticəsində meydana çıxan sonrakı məna isə məcazi mənadır: insanın ayağı (həqiqi) – kəndin ayağı (məcazi), insanın qolu (həqiqi) – çayın qolu (məcazi), uşaq yatdı (həqiqi) – külək yatdı (məcazi). Məcazi məna sözdə qeyri — əsasdır.
Sözün əsas mənası olmasa, məcazi mənası da ola bilməz. Yəni məcazi məna həqiqi məna vasitəsilə predmetə aid olur.

Bədii əsərlərdə sözlərin məcazi mənalarından daha geniş istifadə olunur. Məsələn, **soyuq hava**, **soyuq su** ifadələrində **soyuq** sözü həqiqi mənasında, **soyuq adam**, **soyuq **münasibət ifasəsində isə məcazi mənada işlənmişdir.

## Xarici keçidlər
Əsas məna

**Əsas məna** — bir sözün ortaya çıxmasına səbəb olan, həmin sözün zehndə meydana gətirdiyi ilkin mənasıdır. Bu mənadan əmələ gələn və sıx əlaqəli olan yeni mənalar törəmə mənalar adlanır. Əsas və köməkçi mənalar birlikdə “həqiqi mənaları” təşkil edir. 

Məsələn, “ayaq” sözü canlılardakı əzalardan biridir. Bu məna sözün əsas mənasıdır. Eyni söz masa ayağı üçün istifadə edildikdə, törəmə mənalardan birinə çevrilir.

Aşağıdakı cümlələrdə altından xətt çəkilmiş sözlər əsas mənalarında istifadə olunmuşdur:

*Həkim ağrıyan gözümü diqqətlə müayinə etdi.
*Uşaq ağzını salfetlə sildi.
*Tez otağın qapısını bağladım.

## İstinadlar
Köməkçi məna

Köməkçi məna bir sözün əsas mənası ilə əlaqədar zamanla ortaya çıxan fərqli mənaların hər birisidir. Sözün əsas (birinci) mənasından başqa, ancaq əsas məna ilə çox və ya az yaxınlığı olan yeni məna köməkçi məna adlanır. Yaxınlıq və oxşarlıq ümumiyyətlə bir sözün köməkçi mənasını qazanmasında mühüm rol oynayır. Köməkçi mənalar əsas məna ilə birlikdə həqiqi mənaları təşkil edir.

Məsələn, "göz" dedikdə ağla gələn ilk şey sözün əsas mənası olan orqan adıdır. Lakin "iynənin gözü", "çantanın gözü", "masanın gözü" kimi ifadələr bənzətmə ilə əldə edilən yeni mənalardır. Bunlara köməkçi mənalar deyilir.

## Xarici keçidlər
Bərdə rayonunun bələdiyyələri

**Bərdə bələdiyyələri** — Bərdə rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis edilib.

## Xarici əlaqələri
Bərdə rayonunda fəaliyyət göstərən Bərdə (şəhər) bələdiyyəsi və Türkiyə Respublikası İstanbul şəhəri Beykoz bələdiyyəsi arasında 11 oktyabr 2021-ci il tarixində qardaş şəhər protokolu imzalanmışdır. İmza mərasimində VI çağırış Milli Məclisin deputatı Fatma Yıldırım, Beykoz bələdiyyəsinin başçısı Murat Aydın, Bərdə şəhər bələdiyyəsinin sədri Sadiq Xəlilov və Azərbaycan Şəhər Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının icraçı katibi Tofiq Həsənov iştirak etmişdir.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Serbiya mətbəxi

**Serbiya mətbəxi** (serb.српска кухиња/srpska kuhinja) ənənəvi mətbəx olub, Balkan xalqlarının (xüsusən keçmiş Yuqoslaviyanın) xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.
Tarixən, Serbiya yeməyi Bizans-Yunan, Aralıq dənizinin təsirləri ilə xarakterizə olunur. Eyni zamanda Türk və daha az dərəcədə Mərkəzi AvropaSerbiya qanunu ilə uzun müddətdir davam edən mübahisəyə səbəb olan genetik dəyişdirilmiş qida (GMO) istehsalını və idxalını qadağan edir. Bu səbəbdən Ümumdünya Ticarət Təşkilatı, ölkənin bu təşkilata üzv olmasına mane olur.

## Ümumi
Milli yeməklərə qibanika (kövrək xəmirdən hazırlanmış yumurta və pendir piroqu), pljeskavica (çəkilmiş mal əti və ya donuz əti), ćevapi (qızardılmış ət) və Karađorđeva šnicla (Karađorđe's schnitzel) daxildir. Milli içki rakiadır.

Serbiya Şərqlə Qərbin kəsişməsində yerləşdiyindən, mətbəxi zəngin ət, tərəvəz, çörək, pendir, təzə xəmir və bənzərsiz balansa sahib olan öz qastronomiyasını inkişaf etdirmək üçün Yaxın Şərq və Avropada müxtəlif yemək tərzlərindən elementlər toplayır. Qonşu Balkan ölkələrinin mətbəxləri ilə çox oxşarlığı var. Dadları təzə və təbii olur. Ədviyyatlar duz, qara bibər və paprika təzə və keyfiyyətlidir. Mövsümi qida yemək çox vacibdir və bir çox yemək ilin ən xüsusi vaxtı ilə əlaqələndirilir.
Serbiyada insanların əksəriyyəti gündə üç yemək səhər yeməyi, nahar və şam yeməyi ilə qidalanır. Ancaq ənənəvi olaraq, yalnız nahar və şam yeməyi mövcud idi, səhər yeməyi 19-cu əsrin ikinci yarısında tətbiq edildi.

Qərbdə adətən alınan bir sıra yeməklər tez-tez Serbiyada evdə hazırlanır. Bunlara rakija (meyvə brendi), slatko, mürəbbə, jele, müxtəlif turşu qidalar, xüsusən də kartof, ajvar və ya kolbasa daxildir. Yemək hazırlığı Serb ailəsinin ənənəsinin güclü bir hissəsidir.

## Tarixi
1179-cu ildə Konstantinopolu ziyarət edən Tir arxiyepiskopu Uilyam serbləri belə təsvir etdi: "Onlar sürülərlə zəngindir və süd, pendir, kərə yağı, ət, bal və mum ilə yaxşı təmin olunurlar."
Serbiyada ilk nəşr olunan *Böyük Serbiya Aşpaz kitabı* (Велики српски кувар) 1877-ci ildə Katarina Popović-Midzina tərəfindən yazılmışdır. Ən yaxşı tanınan Serbiya kitabçası, Spasenija Pata Marković tərəfindən 1907-ci ildə yazılmış Pata'nın Aşpaz kitabıdır (Патин кувар). Bu kitab bu gün də nəşr olunmaqdadır.

Köhnə bir Serb əfsanəsində deyilir ki, 14-cü əsrdə Serbiya İmperiyası dövründə, Stefan Uroš IV Dušanın hakimiyyəti dövründə Serbiya sarayındakı yeməklər qızıl qaşıqlar və çəngəllərlə yeyilirdi. Tarixçilər bu dövrdə Serb mətbəxinin əsasən süd, süd məhsulları və tərəvəzlərdən ibarət olduğunu söyləyirlər. Çox çörək yeyilmirdi, amma olanda varlılar buğdadan çörək yeyirdilər, yoxsullar isə yulaf və çovdardan hazırlanan çörək yeyirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Serbiya mətbəxi