open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haiti Kampaniyası Medalı

**Haiti Kampaniyası Medalı,** 22 iyun 1917-ci ildə və yenə 6 dekabr 1921-ci ildə qurulan ABŞ hərbi donanması hərbi mükafatı idi.

Medal ilk olaraq Haitidə sahilə xidmət edən və Donanma və ABŞ Dəniz Piyada üzvləri üçün hazırlandı və kreyser və admiral gəmisi **USS Washington (ACR-11)** və ya Amerika hərbi donanmasının digər adı olan on üç gəmidən hər hansı birində gəmi idi. Haitidəki bir inqilab əsnasında həyat və mülkiyyətin qorunması məqsədiylə, 9–6 dekabr 1915-ci il tarixlərində, Admiral **Vilyam Banks Kaperton'un** əmrində qaldı.

Medalın bir başqa versiyası 1921-ci ildə yaradıldı; bu məqsəd 1 iyun 1919-cu ildə Haitidə 15 iyun 1920-ci ildə quruya ya da dənizdə əməliyyatlar edən ABŞ hərbi donanması və ABŞ dəniz piyadalarının üzvləri üçün yenidən hazırlandı.

**İkinci Haiti Kampaniyası Medalı** təməldə eyni mükafatlardır, tək fərq hər medalın qabaq və ya arxa üzünün alt qisiminə yazılmış tarixlərdir, ya 1915, ya da 1919–1920-ci illərdir. Hər iki zaman dövrlərində də uyğun olanlar üçün, xidmət xəttini bir **3/16 düym bürünc ulduzu** olan medalın 1915 distributivi üzərində bir kampaniya toka ilişdi. **Haiti Kampaniyası Medalının** həm birinci, həm də ikinci versiyaları eyni vaxtda olaraq istifadə edilə bilməz.

Medal artıq Amerika hərbi donanmasının aktiv bir mükafatı deyil və köhnəlmiş olaraq qəbul edilməkdədir. 1994-cü ildəki sülhsaxlayıcı əməliyyatları kimi Haitidəki günümüz hərbi əməliyyatları NATO Medalı kimi beynəlxalq hərbi mükafatlar tərəfindən tanınmaqdadır.

## Görkəmli Alıcılar ("1915" versiyası)

### Şərəf Medalı alıcıları
* Smedli Batler, BŞDP önəmlisi, 17 noyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlərinə görə
* Daniel Deli, BŞDP topçuluq serjantı, 22 oktyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlərinə görə
* Samuel Qross, BŞDP əri, 17 noyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlərinə görə
* Ross lams, BŞDP serjantı, 17 noyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlətinə görə
* Ross Ostermen, BŞDP birinci leytenantı, 24 oktyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlərinə görə
* Vilyam Peterkin Upşur, BŞDP kapitanı, 24 oktyabr 1915-ci ildəki fəaliyyətlərinə görə

### Digər diqqətəlayiq alıcılar
* Vilyam Kaperton, BŞHD admiralı, ilk alıcı
* Luiz Emil Denfeld, BŞHD admiralı
* Pedro De Valle, BŞDP leytanant generalı

## Görkəmli Alıcılar ("1919–1920" versiyası)

### Şərəf Medalı alıcıları
* Vilyam Button, BŞDP kapralı, 31 Oktyabr — 1 noyabr 1919-cu ildəki fəaliyyətlərinə görə
* Herman Henneken, BŞDP ikinci leytenantl, 31 Oktyabr — 1 noyabr 1919-cu ildəki fəaliyyətlərinə görə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# FIRST HAITIAN CAMPAIGN MEDAL (Navy and Marine Corps) (1915) , FOKSFALL MEDALLARI, Son dəfə əldə edildi 16 oktyabr 2016
# SECOND HAITIAN CAMPAIGN MEDAL (Navy and Marine Corps) (1919–1920) , FOKSFALL MEDALLARI, Son dəfə əldə edildi 16 oktyabr 2016
# The Navy Department Library. "Admiral Vilyam Kaperton"
Manaqua gölü

thumb|414x414px|Manaqua gölünün kosmosdan görünüşü
**Manaqua gölü** () — Nikaraqua ərazisində yerləşən göl. Sahəsi 1,042 km², uzunluğu 65 km, eni isə 25 km-dır. Gölün adı "manague" (eyniadlı qəbilə adı) ilə "agua" ("su") kəlimələrinin birləşməsindən yaranmışdır. Bu adı gölə ispan konkistadorları vermişlər. Manaqua şəhəri Nikaraquanın paytaxtıdır və ölkənin cənub-qərb sahilində yerləşir.

## Sel basqınları
Manaqua gölünün səviyyəsi leysan yağışlar yağan zaman əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Ən yüksək su səviyyəsi 1933-cü ildəki sel basqını zamanı qeyd edilmişdir

1998-ci ildə baş verən Miç qasırğası zamanı beş gün içində gölün səviyyəsi 3 metr yüksəlmiş və yaxınlıqdakı yaşayış məntəqələri su altında qalmışdır. 2010-cu ilin sentyabr-oktyabr aylarında daha güclü bir sel meydana gəlmişdir. O vaxtdan dəniz səviyyəsindən 42.76 metr yüksəkdən aşağıda, sel basma ehtimalı böyük olan ərazilərdə yaşayış məntəqlərinin salınması qadağan edilmişdir.

## Çirklənmə
Bəzi yazarlar Manaqua gölünü "Mərkəzi Amerikanın ən çirkli gölü" hesab edir. 1927-ci ildən bəri şəhərin axıdılan kanalizasiya suları üzündən göl ciddi dərəcədə çirklənməyə məruz qalmışdır. 2009-cu ildə Manaquada Böyük Britaniyanın "Biwater" şirkəti tərəfindən müasir tullantı suları arıtma təsisi qurulmuşdur. Şəhər tullantıları gölün suyunun 40%-ni təşkil edir.

Sel basqınlarını nəzərə almasaq, göl bu gün Tipitapa çayı boyunca Nikaraqua gölünə sabit bir çıxışa sahib deyil. Bu səbəbdən suyun çirklənmə səviyyəsi azalmır. Ancaq buna baxmayaraq manaqualıların bir qismi hələ də göl sahilində yaşayır və buradan tutduqları balıqları yeyir.

## Faunası
Manaqua gölündə təxminən 20 balıq növü var.

## Şəkillər

Momotombo.jpg|Momotomba vulkanı
LakeManagua Tipitapa1.jpg|Tipitapadan göl mənzərəsi


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Duqlas Heynes. Dibin dibindəki göl. VQR, yay, 2011
# Heyzel Planket. Nikaraqua: Xalq, Siyasət və Mədəniyyət Rəhbəri.  Bir birinə bağlı kitablar, 1 dekabr 2001. səh. 71

## Xarici keçidlər
* JPL NASA: PIA03365: Perspective View with Landsat Overlay, Lakes Managua (foreground) and Nicaragua (background)
Taqanroq körfəzi

**Taqanroq körfəzi** — Azov dənizinin şimal-şərqində yerləşən və ən iri nisbətən təcrid olunmuş kördəzi.
Taqanroq körfəzi dənizdən Dolqaya və Belosaray dilləri ilə ayrılır. Körfəzin uzunluğu 140 km, çıxacaqda eni isə 31 km təşkil edir. Taqanroq körfəzi dayazlıq baxımından hətta Azov dənizinin göstəricilərini belə keçir. Körfəzin dibi düzən relyefə malikdir. Onun orta dərinliyi 4,9 m, su tutumu isə 25 km³-dir. Taqanroq körfəzinin sahəsi 5600 km²-dir. Körfəz dekabr ayından mart ayına qədər tamamən donur. Bəzi mülayim qış ayları demək olar heç donmur. Kiçik axınlara sahibdir. Belə ki, gündüzlər axıblar çay istiqamətində, gecələr isə dənizə doğru olur. Bu axınlar zamanı suyun səviyyəsi 50–80 sm qalxır. Güçlü küləklər zamanı belə bunu müşahidə etmək olur.

Taqanroq körfəzinə Don, Kalmius, Mius və Eya çayları tökülür. Axınların yaranmasının əsas səbəbi küləklərdir. Axınları fırtınalar zamanı və onun səthinin buz bağlaması zamanı müşahidə etmək olur.
Taqanroq və Eysk Rusiyada, Mariupol isə Ukraynada Taqanroq körfəzinin əsas limanlarıdır.

Taqanroq körfəzinin şımalında 25 tullantı ərazisi vardır (Rojok I–III, Levinsadovka, Beqliskaya və s.). Pojok qəsəbəsi ərazisində, Pojok 1 düşərgəsində müstye dövrünə aid qatda paleontropa aid diş aşkarlanmışdır. Taqanroq körfəzinin cənub-şərqində Semibalki rayonu ərazisində pleystosen dövrünə aid iri və kiçik ölçülü məməlilərin qalıqları aşkarlanmışdır. Bu tapntılar buzlaşmaya məruz qalmış ərazilərdə qeydə alınmışdır. Tapılan tapıntılar bu qalıqları dördübcü dövr çöl ot yeyən canlılarına aidliyi ilə seçildiyindən burada illkin insan məskənlərinin ola bilmədi ehtimalını artırır.

## Həmçinin bax
* Taqanı Roq burnu
* Yaxt-klub (Taqanroq)

## İstinadlar
Puebla-de-Saraqosa

**Puebla** ( ) və ya **Puebla-de-Saraqosa** () — Meksikanın cənub-şərqində şəhər, Puebla ştatının paytaxtı. Meksikanın ən böyük şəhərlərindən biri. Əhalisi 1 538 819 nəfərdir. (2010)
## Qalereya

Fayl:Malinche.jpg|Puebla-de-Saraqosa şəhərinin panoraması
Fayl:Government Building In Puebla.jpg|Pueblada hökumət binası
Fayl:Templo San Cristobal Puebla.jpg|San Kristobalya məbədi
Fayl:Zocalo puebla.jpg|El-Sokalo - şəhərin mərkəzi meydanı
Fayl:Mampar Pue.jpg|"Amparo" tarixi muzeyi
Fayl:Пуэбла.jpg|Santo-Dominqo kilsəsi

## Həmçinin bax
* Puebla ştatı
* Meksika şəhərləri
## İstinadlar
Steirische Harmonika

**Steirische Harmonika** — Bu musiqi aləti Avstriya, Çexiya, Sloveniya, Bavariya əyaləti və İtalyan Cənub Tirolunun dağlıq xalq musiqisində önəmli olan bisonorik (körüyün itələnməsi və çəkilməsi ilə fərqli not) diyatonik düymə akkordionunun bir növüdür. Steirische Harmonika alman dilindən Ştiriya akkordionu (Avstriyada əyalət) olaraq tərcümə edilir lakin sifət kimi işləndikdə Vyana ləhcəsində bu xalq musiqisi mənasına gəlir.

Bu alət akkordiona oxşardır, lakin Steirische Harmonikada bas səsi bir az alçaq və ağırdır. Bu alətin milli alət kimi qəbul edilməsi bir çox Çexin köç etdiyi Meskika kimi digər ölkələrədə təsir etdi. Onun sağında melodiya tərəfi solunda isə bas tərəfi vardır. Melodya tərəfində hər bir sətrin öz açarı olan 3 dən 5-ə qədər düymə cərgəsi vardır.
Heligonka

**Helgonika** və ya **Helikónka** (Slovakca: Heligónka) — Melodeon və Alp Steirische Harmonikasına bənzər bir çex və slovak musiqi alətidir. Helgonika Melodeondan böyüdülmüş və əlavə edilmiş bas hissəsinə görə fərqlənir.
Monterrey döyüşü

**Monterrey döyüşü** — 21—24 sentyabr 1846-cı ildə Meksika-ABŞ müharibəsi gedişində baş vermiş döyüş. Döyüş Zakari Teylorun rəhbərlik etdiyi amerikan ordusunun qələbəsi ilə başa çatmışdır.

## Ədəbiyyat
* Toro, Alfonso "Historia de México", vol. 2, pp. 372–374.
* Alcaraz, Ramon *et al.* "Apuntes Para la Historia de la Guerra Entre Mexico y los Estados Unidos"
* Henderson, Timothy J. (2008). A Glorious Defeat: Mexico and Its War with the United States. USA: Macmillan. ISBN 978-1-429-92279-1.
* Balbotin, Manuel "La Invasion Americana, 1846 a 1848"
* Grant, U.S. "Personal Memoirs of U.S. Grant, Vol I, pp 74–82", ISBN 0-940450-58-5
* Note 1 Alcaraz in "Apuntes…" lists the initial Mex. units on pp 90–91.
* Note 2 Balbontin in " La Invasion" lists the Mex. reinforcements on pp 10–11. He lists units and artillery at some of the defense points.
* Annual Reports 1894, War Department list trophy guns as: 1–12 pounder, 3–8 pounders, 2–4 pounders, 2–4 pounder mountain howitzers & 1–68 pound howitzer.
* 
* Dishman, Christopher, *A Perfect Gibraltar: The Battle for Monterrey, Mexico,*" University of Oklahoma Press, 2010 ISBN 0-8061-4140-9
* 

## Xarici keçidlər
* The Capture of Monterrey — PBS U.S.-Mexican War
* The Battle of Monterrey — A Continent Divided: The U.S.-Mexico War, Center for Greater Southwestern Studies, University of Texas at Arlington
* Nuevo Leon, Historic Sites of the U.S.-Mexican War — Descendants of Mexican War Veterans 
* Battle for Monterrey, Mexico 
* Mexican-American War remains arrive in U.S. for study

## İstinadlar
Bock (dudy)

**Bock** (Çexcə: *Dudy*) — ənənəvi Bohemiya tuluq zurnasıdır. Aləti çalma adəti XX əsrə kimi ilk əvvəl Blata, Chodsko, Bohemyanın Egerland və Saksonya bölgələri arasında çəkdi.

Bock adı (almanca buck:erkək keçi) onun düzəldilməsində keçi dərisindən istifadə olunması ilə əlaqəlidir. Bockun dronu (musiqi alətinin hissəsi, səs çıxarır) adətən chanterin (musiqi alətinin bir hissəsi melodya yaradır, üzərində deşiklər olan boru) tonundan 2 oktava aşağı düşür. Bockun mövcud variantı ümumilikdə körüklə üfürüləndi. Buda tuluqzurnaçıya aləti çalmaqla bərabər mahnı oxumasınada şərait yaradır. Borunun yuxarı hissəsi adətən keçi başı formasındadır. Egerland tərzi alətlərdə dron (musiqi alətinin bir hissəsi, hansı ki səs çıxarır) torbadan aşağı asılarkən, Bohemiya tərzində isə onun çalanın çiynindən arxaya doğru uzanır. Bu musiqi aləti daha çox osrkestrlarda istifadə olunur.

Bu musiqi aləti indi daha çox Çexiya Respublikasında, xüsusilə Cənubi Bohemiyadakı Strakonicede və Qərbi Bohemiyada Chodsko olaraq bilinən Domažlice regionunda istifadə olunur.

Dudy (Moravyada gajdy, Chodskuda pukl adlanır) Yunanıstanda meydana gəlmiş xalq musiqi alətidir. Çexiyada bir neçə xalq ansambılları vardır və hər iki ildə bir Strakonice də Beynəlxalq dudy günü keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Simbalom

Cimbal üst hissəsi geniş trapez formalı gərilmiş metal qutudan ibarət olan kardafon (chordophone) növüdür. Cimbal 2 döyəcləyici (çubuq) ilə simlərə zərbə endirməklə çalınır. Moravyada bu alət xalq musiqi ansamblı üçün əsas alətlərdən biri kimi istifadə olunur.

Cimbalom qrupları günümüzdə ənənəvi musiqi sərgiləyən ən gözlə görülən və ikonik topluluqlar arasındadır. 19-cu əsrdə Moravya musqisinin "kiçik" cimbalom xüsusiyyəti, 20 əsrdə geniş bir istifadə sahəsi tapan olduqca yeni bir musiqi aləti olan "standart" cimbalom ilə dəyişdirildi. Cimbalom qrupunun lideri və ya "şefi" Çexiyada "primáš" olaraq adlandırılan skripkaçıdır (violinist). İkinci violinist- "obligát" isə sıxlıqla düz melodiyanı çalar və "primáš"-ı dəstəkləyər (izləyər). Moravya cimbal qruplarının digər önəmli musiqi alətləri klarnet və kontrabasdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Severnoe su anbarı

**Severnoe su anbarı** — Rusiyanın Rostov vilayətinin ərazisində Rostov-na-Donu şəhərinin Severnı yaşayış massivində yerləşən və elə də böyük olmayan su anbarı. Su anbarı Temernik çayının qolu olan Kamışevat çayının yatağında yerləşir. Su anbarı 1970-ci illərdə inşa su ilə doldurulmişdur.

## Təsviri
Su anbarı tən orta hissədən iki hissəyə bölünmüşdür. Bənd 2005-ci ildə yenidən bərpa edilmişdir. Surb Xaç kilsəsi yaxınlığında Salax Su bulağı yerləşir. O bulaqdan bir qədər aralıds isə «Surb Xaç» çimərliyi qərarlaşır. Yuxarı anbarının daxilində kiçik ada vardır. Bu anbara kiçik bir körpü gedir. Yuxarı su anbarının üzərindən avtomobil körpüsü keçir. Bu Belarus küçəsinin davamını təşkil edir. Burada su toplayıcı fincan formasındadır. 
Aşağı su anbarı üzərindən də avtomobil körpüsü keçir. Bu korpüü isə Komsomol küçəsinin davamını təşkil edir. Körpüdən bir qədər aralıda «Severnı» bulağına yaxın çimərlik yerləşir. Onun əks tərəfində fontan quraşdırılmışdır. Körpüdən bir qədər aşağıda eyni adlı parkın yaxınlığında «Drujba» çimərliyi yerləşir.

## Bakterioloji qiyməti
«Rostov vilayəti gigiena və epidemiologiya mərkəzi» və Rostov vilayəti üzrə Federal İstehlakçıların hüquqlarınln müdafiəsi təşkilatının rəsmi açıqlamasına görə 2011-ci il çimərlik mövsümü üzrə araşdırmalar suyun tərkibində insan orqanizmi üçün təhlükə törədən bakteriyaların həcmi noma daxilində olmuşdur. «Rostov vilayəti gigiena və epidemiologiya mərkəzi» bu çimərliklərdə çimməyi məsləhət bilməsə belə orada çimməyi qadağan etməmişdir.

## Fotoqrafiya

Fayl:Temernik water storage (higher).jpg|
Fayl:Spillway of Temernik water storage (lower).jpg|
Fayl:Spillway of lower Severnoe Reservoir.jpg|
Fayl:Spillway of upper Severnoe Reservoir.jpg|
Fayl:РНД-Северное водохранилище.jpg|Günün batışı


## İstinadlar
Vesyolovskoe su anbarı

**Vesyolovskoe su anbarı** — Rusiyanın Rostov vilayətinin ərazisində Manıç çayının yatağında yerləşən su anbarı. Su anbarı 1941-ci ildə inşa edilmişdir.

## Təsviri
Ümumi uzunluğu 98&nbsp;km, orta dərinliyi 4,3 m təşkil edir. Su anbarının normal hündürlüyü 7 metrdir. Ümumi həcmi 1 mld m³ olsa da cəmi 190 mln m³ faydalıdır. Sahəsi isə 238&nbsp;km² təşkil edir
Su anbarının uzunluğu 98&nbsp;km Vesyolı qəsəbəsindən Manıçstoy qəsəbəsinə qədər uzanır. Maksimal eni isə 7&nbsp;km-dir. Axarla yuxarı qalxdıqda Proletar su anbarı, aşağıda isə Ust-Manıç su anbarı yerləşir.

Su anbarı əsasən su nəqliyyatı, enerji əldə edilməsi, balıqçılıq tədərrüfatı və kənd təsərrüfatında istifadə edilir.
Sahil xətti 500&nbsp;km məsafədə parçalıdır. Burada çoxlu sayda körfəz vardır. Buraya axan çaylarım mənsəbində çoxlu adalar meydana gəlmişdir. Şimal qərb sahilləri nisbətən hündürdür. Bəzən hətta 10 metrə çatır. Şərqində hündürlük 1−5 m, şərqində isə 1−3 metr təşkil edir. Aşağı axarlarda ərazisi nisbətən dayazdır və hətta adaları görmək olur. Sahilə yanın ərazilərdə qarğıdalı, günəbaxan hətta çəltik əkilir.

### Hidrocoğrafi şəbəkə
Hidrocoğrafi şəbəkə zəif inkişaf etmişdir. Şimaldan Salk-Manıç cərgəsindən, Stavropol yüksəkliyiklərindən və Azov-Manıç su ayrıcısından gələn axarlar ilə qidalanır.

### İqlimi
İqlimi mülayim kontinentaldır. Qərbdən şərqə doğru getdikcə yağıntının miqdarı artır. İllik yağıntının miqdarı 522&nbsp;mm, ancaq su anbarının şərqində Çerpak körfəzində isə illik yağıntının miqdarı 470&nbsp;mm qədər azalır.

### Suyunun minerallaşması
Su anbarında su yüksək minarallaşmaya məruz qalmışdır. Minerallarşanı yaradan müxtəlif faktor vardır. Birincisi torpaqların zəngin mineral duzlara sahib olması, ikincisi bəzi çayların yayda quruması ilə yaraban minerallaşma, üçüncü isə qrunt sularınln yüksək minerallaşmasıdır.

### Yaşayış məntəqələri
Sahilində yerləşən qəsəbələr: Vesyolı, Karakaşev, Xirnı, Ruski, Stepnoy Kurqan. Çeprak körfəzinin sahilində Proletarsk şəhəri yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Vesyolovskoe su anbarı
Fanfrnoch

**Fanfrnoch** (həmçinin famfrnoch, bukač, bukál və ya brumbá) — mənşəcə Chod bölgəsindən olan vurmalı çalğı alətidir. Bir membraphone (gərilmiş qişa, pərdə titrədərək səs çıxarmaq) olaraq sinifləndirilir. Alət tikişlə yerində tutulan gərilmiş dəri ilə əhatə olunmuş və dərinin ortasından keçən at tükündən ibarət gil və ya metal qabdır (adətən küpə). Küp nə qədər böyük olarsa alətin səsi bir o qədər dərindir. Alət at tükü çəkilərək çalınır və nəmli barmaqları tüklərə sürtməklə tonlar səsləndirilə bilər. Bu çalğı aləti çex xalq mahnılarının müşayiətçisi kimi çıxış edir və məşhur yeni il melodyası adını daşıyır.

## İstinadlar
Qovuqlu zurna

**Qovuqlu zurna** (*Bladder pipe* ing.) — Almanca Platerspiel və ya Blaterpfeife. Bir üfürmə borusu, torba və chanterin (boru üzərində barmaqları qoymaq üçün deşiklər olan) təpəsində qamış yerinin içərisinə yerləşdirilmiş ikili qamışla səsləndirilən chanterdən ibarətdir. Şişirilmiş kisənin içərisindəki qamış davamlı səslənir, və hava axınını dillə kəsmirdi. Bunun ilk olaraq nə zaman yaranması bilinməməklə birlikdə bunun 13-cü əsrdən əvvəl Avropadan gəldiyinə inanılır. Universal tuluqzurna və Renesans Krumhornu arasında aralıq mərhələ olaraq qovuqlu zurna 14–16-cı əsrlərdə formalaşdı.

## İstinadlar
Vozembouch

**Vozembouch** — ritmik xalq musiqi aləti.

Vozembouch və ya digər adları ilə ozembouch hətta bumbas bambas bumbasa və s. çex xalq musiqisində istifadə olunan ritmik xalq musiqi alətidir. Adı alətin ayaqlarının yerə dəydiyi zaman çıxardığı səslərdən meydana gəlmişdir. Bu musiqi alətinin mənşəyi orta əsrlərə aiddir. Bu müxtəlif kombinasyonlu idiophonlar (titrədərək səs çıxrılan musqii aləti-çubuqsuz və membransız), membrafonlar (dəri ilə örtülmüş), chordophonlar (simli) aiddir.

Bunun ilk chordophondan meydana gəlməsi ehtimal edilir. Çoxu Vozembouchun diametri təxminən 5 sm, uzunluğu 1,7–2 m uzunluğunda taxta çubuq şəklindədir. Ən üst hissədə aləti yerə vurduqda bir birin dən fərqli səslər çixaran horizontal şəkildə yerləşmiş balaca tarelkalar (cymbal)var. Üst hissəyə şaquli yerləşdirilmiş qaval (zınqırovlu və ya zınqırovsuz) hansı ki toxmaqla çalınır. Adətən qara saqqal və saçlı "Turk" ilə insan başının taxtadan təqlidi yaradılmağa çalışılır.

## İstinadlar
Rostov zooparkı

**Rostov Zooloji Parkı** — Rusiya ərazisində mövcud olan ən iri (ərazisi 90 ha) və növ zənginliyi ilə seçilən zooparkdır. Zoopark Rostov-na-Donuda yerləşir. 
Rostov Zooloji Parkı nadir və nəsli kəsilmək üzrə olan heyvan növlərinin qorunması ilə əlaqəli 38 proqramın üzvüdür. Üstəlik zoopark ISIS — Xüsusi heyvanlar haqqında beynəlxalq informasiyası sisteminin üzvüdür. Geniş əraziyə malik olması onu xüsusi ilə şəhər əhalisi arasında məşhur edir.  
## Tarixi
Zoopark iyun 1927-ci ildə Semyon Mixayloviç Budyonnı adına məktəbin təbii guşəsində yaradılmışdır. Bu guşə əsasən məktəbin şagird və müəllim heyətinin səyi sayəsində yaradılmışdır.

26 iyun 1927-ci ildə bu guşə geniş şəkildə istifadəçilərin ziyarəti üçün açıq elan edilir. 
thumb|right|240px
1929-ci ilin payızında kolleksiya şəhər kənarına köçürülür və beş şəhər bağı ona birləşdirilir. Zooparkın ilk direktoru Vladimir Vilhelmoviç Keqel olmuşdur.

1930-cu ildə zooparkda ilk dəfə ekzotik canlılar gətirilir: fil, şir, pələng, puma, bəbir, timsah, dəniz şiri, ilan, meymun, tutuquşu, lama, dəvəquşu.

1935-ci ildə parkda ilk dəfə olaraq Emu dəvəquşusu bala vermişdir. Bu quşlarla ölkənin bütün zooparkları təmin edilir hətta Çin və Rumıniya zooparklarına belə göndərilir.

5 sentyabr 2009-ci ildə zooparka Almaniyadan üç fil gətirilmişdir. 13 il idi ki, zooparkda fil yox idi. Onlar ağ ayını almanlara verərək əvəzində 3 fili alırlar. Bununla da bitmədi artıq 2010-cu ilin dekabrında filin balası olur. Yeni doğulan bala dişi olur 
2016-cı ildən zooparın direktoru Aleksandr Jadobindir
## Kolleksiya
[thumb|[Kərgədanlar|Kərgədan **Rostov Zooloji Parkı**, avqust 2008]]
Zoopar Rusiyanın ən iri zooparklarından biridir. Burada 50000 heyvan vardır. Onlar ümumilikdə 400 növdə birləşirlər. Hansı ki 150 növ qırmızı kitaba daxildir.  
Dünyanın dörd bir yanından buraya canlılar gətirilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Мирошникова К. К. У истоков Ростовского зоопарка. Ростов н/Д : РГПУ, 1993. 76 с.; 
* Мирошникова К. К. Страницы истории Ростовского-на-Дону зоопарка // Роль зоопарков в сохранении редких животных и экологическом просвещении : материалы науч.-практ. конф., посвящ. 75‑летию Рост. зоопарка. Ростов н/Д, 2003. С. 3–10;
* Браиловская Л. Как школьный кружок разросся до 90 га // Мой Ростов. 2014. 29 апр. С. 5;
* Медведева Ю. В годы военного лихолетья // Мне интересно. 2010. № 3–4. С. 14–15; 
* Кегель В. В. Ростовский краевой зоологический сад // Краеведение на Северном Кавказе. 1928. № 3–4. С. 83–84.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rostov Zooloji Parkının saytı
* Heyvanların öldürülməsi barədə məlumat 
* Məqalə «Rostov Zooloji Parkında gəzinti» 2009 il.
* Zoopark tarixi
Kosta-Rika–Nikaraqua münasibətləri

**Kosta-Rika–Nikaraqua münasibətləri** — Kosta-Rika Respublikası ilə Nikaraqua Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Sərhəd problemi
thumb|İki ölkə arasındakı mübahisəli ərazilər
Kosta-Rika ilə Nikaraqua arasında ensiz sərhəd zolağı uğrunda mübahisələr uzun illər davam etmişdir. 100 ildən artıq davam edən həmin mübahisə 2008-ci ildə silahlı toqquşma müstəvisinə keçmişdir. Belə ki, həmin il "Google Maps"ın xəritəsində mübahisəli ərazi Nikaraquanın tərkibində göstərmişdir. Dərhal nikaraqualılar əraziyə silahlı dəstələr göndərərək, ərazini nəzarətə götürmüşlər. Cavab olaraq kosta-rikalılar da əraziyə öz hərbi dəstələrini yerləşdirmişlər.

Bundan sonra "Google" rəsmisi şirkətin xəritəçəkənlərinin 2,7 kilometrlik ərazini səhv göstərdiklərini bildirmişdir. Nikaraqualılar şirkətin üzrünü qəbul etsələr də, qoşunlarını ərazidən çıxartmaqdan imtina etmişlər. Nəticədə Nikaraqua həmin mübahisəli əraziyə nəzarət etməyə davam etmişdir.

## İstinadlar
Hördi gördi

**Hurdy Gurdy** — Musiqi aləti.

Hurdy- gurdy (Çexcə Niněra) çarxla tellərə sürtünərək səs çıxaran simli alətdir. Çarxın funksiyası daha çox skripka yayına bənzəməklə onda çalınan melodyalar da skripkanınkına bənzəyir. Melodyalar tonlarını dəyişmək üçün klaviaturanın üzərində çalınır. Çoxu simli alət kimi simlərin titrəməsini eşidiləbilər hala gətirən səs taxtası vardır.

Hurdy gurdynin mənşəyinin ümumiyyətlə skripkadan, həmçinin 11-ci əsrdən əvvəl Avropadan və ya Orta Şərqdən (məs: rebab aləti) gəldiyi düşünülür. 17-ci əsrdə musiqi zövqünün dəyişməsi ilə əlaqədar və hurdy gurdynin verə biləcəyindən daha çox polifonik istedad istədi və alət ən düşük sosail siniflərə itələndi. XVIII əsrdə hurdy gurdy yenidən məşhurlaşmağa və üst siniflərə geri dönməyə başladı. Bu müddət ərzində artıq onun müxtəlif növləri qərbi slavyan ölkələrinə, alman dilli ərazilərə, Macarıstana və həmçinin Mərkəzi Avropaya da yayılmışdı.

## İstinadlar
Tromba Marina

**Tromba Marina (dəniz trumpeti)** (Çexcə Trumšajt.) — Musiqi aləti.

Bu alət üçgən bir dabana dayanan kəsik konus şəklindəki bir gövdə boyundan ibarətdir. Adətən 4 və ya 7 fut (2 m)hündürlüyündə simli çalğı alətidir. Orta əsrlərin ruporuna (dənizdə danışmaq üçün istifadə olunan alət, megafon) bənzəməsi ilə onun adına bənzər adla adlandırılmışdır. Bu sim dayanmadan çalınır lakin bəzi nöqtələrdə simə yüngülcə toxunaraq təbii harmoniyalar çalınır. Alət 15-ci əsrdə İngiltərədə məşhur idi daha sonradan Avropaya yayıldı.

## İstinadlar
Rostov-na-Donu məscidi

**Rostov-na-Donu məscidi** — Rostov-na-Donu şəhərinin mərkəzində yerləşən məscid. Rostov vilayəti ərazisində fəaliyyət göstərən yeganə məsciddir.

## Tarixi
Hələ Rusiya imperiyası dönəmində Krasnoarmeysk küçəsində böyük mərkəzi məscid olmuşdur. Ancaq uzun zaman fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq heç bir adınlıq gətirilmədən 1968-ci ildə fəaliyyəti tamamən dayandırılmışdır. Bölgədə yaşayan müsəlmanlar şəhərin mərkəzində "Stroileley" parkında boş bir ərazini məscid üçün ayırırlar. Ancaq müsəlmanların məscid tikintisini həyata keçirmək cəhdləri münaqişələrə səbəb olur. Müsəlmanlar üçün yerin ayrılması nəhayətdə Rostov-na-Donu şəhərində meşəpark zonasında qərarlaşdırılır. Burada yüz metr radiusunda heç bir yaşayış məntəqəsi yoxdur. Məscid Furmanovskaya küçəsində yerləşir.

## Arxitektur xüsusiyyətləri
Yeni məscidin tikintisi 1999-cu ildən 2003-cü ilə qədər davam etmişdir. Tikinti zamanı bütün arxitektur qaydalardan və müasir vastələrdən istifadə edilmişdir. Məscidin sahəsi 800 m²-dir. Məsciddə eyni anda 1500 nəfərin sətbəst şəkildə ibadətini həyata keçirə bilir. Məsciddə yalnız bir minarəyə sahibdir. Onun hündürlüyü 27 metr təşkil edir. Cümə günləri müsəlmanlar sərbəst şəkildə cümə namazlarını qıla bilirlər. Məscid əhli sünnə məshəbindən olan müsəlmanların əsas ibadət yeridir. Hər şənbə və bazar günləri məsciddə ərəb dili, Quran və islam tarixi keçilir. Hazırda məscidin imamı Nail Bikmaevdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Rostov-na-Donu məscidi  islamisemya.com
Kamil Əliyev (atlet)

**Kamil Xıdırilyas oğlu Əliyev** (15 oktyabr 1991; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2016-cı ildə baş tutan XV Yay Paralimpiya Oyunlarında gümüş medala sahib olub.

## Həyatı
Kamil Əliyev 1991-ci il oktyabrın 15-də Bakı şəhərində anadan olub.

## Karyerası
2016-cı ilin avqust ayında Kamil Əliyev Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Kamil Əliyev uzunluğa tullanma turnirində 7.05 metr nəticə ilə gümüş medala sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 21 sentyabr 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən XV Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Kamil Xıdırilyas oğlu Əliyev 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Yelena Çebanu

**Yelena İvanovna Çebanu** (4 yanvar 1981; Xarkov, Ukrayna SSR) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2016-cı ildə baş tutan Paralimpiya Oyunlarının medallarına sahib olub.

## Həyatı
Yelena Çebanu 1981-ci il yanvarın 4-də Xarkov şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Yelena Çebanu 2015-ci ildə Doha şəhərində (Qətər) baş tutan Dünya Çempionatında 100 metr məsafəyə qaçış turnirində gümüş medala, 200 metr məsafəyə qaçış turnirində isə bürünc medala sahib oldu.

XV Yay Paralimpiya Oyunlarında dörd turnirdə mübarizə aparan Yelena Çebanu və onun bələdçisi Hakim İbrahimov sentyabrın 10-da 100 metr məsafəyə qaçış turnirində mübarizə apardı. Yelena Çebanu təsnifat mərhələsində 12.24 saniyə nəticə göstərdi və birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Yelena Çebanu yarım-final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Bu mərhələdə Yelena Çebanu 11.80 saniyə nəticə göstərdi və növbəti dəfə birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Yelena Çebanu final mərhələsinə adladı. Sentyabrın 9-da baş tutan final turnirində isə Yelena Çebanu 11.70 saniyə nəticə göstərdi və Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.

Daha sonra Yelena Çebanu 200 metr məsafəyə qaçış turnirində mübarizə apardı. Yelena Çebanu təsnifat mərhələsində 24.16 saniyə nəticə göstərdi və dörd atlet sırasında birinci pillənin sahibi oldu və final mərhələsinə vəsiqə qazandı. Sentyabrın 12-da baş tutan final turnirində isə Yelena Çebanu 22.80 saniyə nəticə göstərdi və XV Yay Paralimpiya Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Sentyabrın 13-də Yelena Çebanu uzunluğa tullanma turnirində mübarizə apardı. Final mərhələsində 5.56 metr nəticə göstərən Yelena Çebanu, Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.

Sentyabrın 15-də isə Yelena Çebanu 400 metr məsafəyə qaçış turnirində mübarizə apardı. Yelena Çebanu təsnifat mərhələsində 56.52 saniyə nəticə göstərdi və üç atlet arasında Kuba nümayəndəsi Omara Duranddan sonra 2-ci pilləni sahibi oldu və final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi. Bununlada Yelena Çebanu və bələdçisi Hakim İbrahimov XV Yay Paralimpiya Oyunlarını 2 gümüş və 1 bürünc medalla başa vurdu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 21 sentyabr 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən XV Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Yelena İvanovna Çebanu  2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Yelena Çebanu 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 100 və 200 metr məsafələrə qaçış turnirlərində qızıl medallara sahib oldu.

## İstinadlar
Üç Qarantiya Ordusu

[thumb|350x350px|[Mexiko|Mexiko Şəhəri'ndəki Dövlətin Ümumi Arxivində göstərilən Üç Qarantiya Ordusunun bayrağı.]]
**Üç Qarantiya Ordusu** — ( və ya ) Meksika istiqlal müharibəsinin sonunda, Üç Qarantiya Ordusu, Avqustin de İturbide rəhbərliyindəki İspan birliklərinin birləşdirilməsindən sonra orduya verilən ad. Ordu, Meksikanın Visente Querrero üsyançı birlikləri, Meksikanın İspanyadan müstəqilliyini sağlamlaştırdı. Bu ordunu təşkil edən fərman, müdafiəsi nəzərdə tutulan üç zəmanəti dilə gətirən *Plan de Iguala* () yarandı. Onların şüarı din, müstəqillik və birlik idi. Ordunun məqsədi Meksika müstəqilliyini, İspaniyadan bir katolik dövlət kimi əldə etməsi və düşmənlərinə qarşı ordularını birləşdirməsi idi.

## Tarixi
Üç Qarantiya Ordusu, 1821-ci ilin 24 fevralında qurulmuşdur. Ordu, Meksikanın müstəqilliyi qəbul etməyən İspan royalist qoşunları ilə döüşürdü. Bu döyüşlər, İturbide və İspaniya viseroyu Xuan de Odonojunun rəhbərliyində idi. Döyüşlər 1821-ci ilin avqust ayında, Meksikaya müstəqillik verən Kordoba müqaviləsini imzalanmasına qədər davam etmişdir. Ordu, Azkapotzalko (İndiki Mexiko şəhəri) döyüşündə qələbə çalmışdır. Müharibənin son döyüşündəki zəfər, Mexiko şəhərinin yolunu təmizlədi. 1821-ci ilin sentyabr ayının 27-də Üç Qarantiya Ordusu, İturbide rəhbərliyində Mexiko şəhərinə daxil oldu. Ertəsi gün Meksikanın müstəqilliyi elan edildi. O vaxta qədər Üç Qarantiya Ordusu 7,616 *[[piyada]]*, 7,755 *[[süvari]]*, 763 *artilleriya* və 68 *[[top]]dan* ibarət idi.

## Generallar
center|thumb|457x457px|Üç Qarantiya Ordusunun generalları (soldan sağa), Ferdinand Bastinin  əsəri. 1- Toribio Kortina 2- Antoniyo Lopez de Santa Anna 3- Melçor Muzquiz 4- Guadalupe Viktoriya 5- Leonardo Bravo 6- Xose Antoniyo de Eçavarri 7- Miguel Barragan 8- Visente Valensiya 9- Ignasiyo Allende 10- Xose Moran i del Villar 11- Laureano Xpse Terán 12- Visente Filisola 13- Mariyano Paredes i Arrillaga 14- Pedro Kelestino Negrete 15- Avqustin de Iturbide 16- Anastasiyo Bustamante 17- Visente Querrero 18- Valentin Kanalizo 19- Xuan Aldama i Gonzales 20- Xaun Xose Minon 21- Nikolas Bravo 22- Frey Luis de Herrera 23- Manuel Rinkon 24- Luis Kortazar Rabago

## İstinadlar
Şimal-Qərb vilayəti (CAR)

**Şimal-Qərb** (; ; ) — Cənubi Afrikada vilayət.

## İnzibati bölgü

Qərbi Burun vilayəti 19 yerli bələdiyyəsinə bölünən 4 rayon bələdiyyəsindən ibarətdir:

* *[[Bocanala Platinum Rayon Bələdiyyəsi|Bocanala Platinum Rayonu]]*: Moretele, Madibenq, Rustenburq, Kqetlenqriver, Mozes Kotane
**[[Dr. Rut Segomotsi Mompati Rayon Bələdiyyəsi|Dr. Rut Segomotsi Mompati Rayonu]]*: Naledi, Mamusa, Qreyter Taunq, Kaqisano-Molopo, Lekua-Teemane
* *[[Nqaka Modiri Molema Rayon Bələdiyyəsi|Nqaka Modiri Molema Rayonu]]*: Ratlou, Tsuainq, Mahikenq, Ditsobotla, Ramotşere
**[[Dr. Kennet Kaunda Rayon Bələdiyyəsi|Dr. Kennet Kaunda Rayonu]]*: Ventersdorp, Tlokue, Matlosana, Maquassi Hills

## İstinadlar
Rostov ippodromu

**Rostov ippodromu** ― Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən ippodrom.

## Tarixi
Rostovdakı ippodrom öz başlanğıcını XIX əsrin sonlarından götürür. İnqilaba qədər Don Qoşunlarının təminatı məqsədi ilə Atçılıq inkiş edirdi. İstər don kazakları istərsə ayrıı-ayrı varlı şəxslər bu sahəyə xüsusi diqqət yetirirdi. İkincilər hətta dövlət tərəfindən subsidiya alırdı. 1880-ci ilin ortalarına görə Don çayından öndə yerləşən ərazilərdə 86-89 at zavodu olmuşdur. 1900-cü ildə zavodların sayı 145 olur. Atların sayı isə 83 minə çatdırılırdı. Elə bu illərdə Novoçerkask və Naxçıvan-na-Donu şəhərlərində atçılıq cəmiyyəti meydana gəlmişdir. Həvəskar at yarışları yerli əhalinin əsas əyləncələrindən birinə çevrilir.

1890-х illərdə burada ilk ippodrom üçün yer ayrılır. Rostov-Naxçıvan atçılıq cəmiyyətinin səyləri nəticəsində infrastruktur yaradılır. Ərazi hasarlanır, tribunalar quraşdırılır. İlk yarışlar artıq 1894-cü ildə baş tutur.

Rostov-nа-Donuda 1902-ci ildə ippodrom açılır. İppodrom peşəkar və həvəskar çaparların özlərini sınaması üçün əsas yer olmuşdur. Buta hətta bölgənin digər ərazilərindən çaparlar gəlirdilər. Sovet dönəmində bütün xüsusi mülkiyyətlər ləğv edilir. 1921-1922-ci illərdə baş vermiş açlıq zamanı faktiki olaraq açılıq ləğv edilir.

Vətəndaş müharibəsi bitdikdən sonra Atçılığın inkişafı üçün tədbirlər görülür. Vəziyyət heç də əlverişli olmasa da 1940-cı ildə atların sayı 230,3 başa çatır. 1952-ci ildə bir çox at zavod və fermaları tamamən ləğv edilir. Rostov vilayətində 22 at zavodundan 5-i, 132 fermadan isə 3 qalır. 

1944-cü ildə ippodromda hələ 14 yaşında olan Nikolay Nəsiboviç Nədibov çlxış etmişdir. O, sonrakı illərdə dəfələrlə SSRİ və Avropa çempionatlarında dəfələrlə qalib gəlmişdir.

2002-ci ildə Rudiya taricində ilk dəfə olaraq ippodrom özəlləşməyə verilir və dövlət qəyyumluğundan çıxarılır. 

## Müasir vəziyyəti
Hazırda ippodromun sahəsi 28 ha-dır. Hər cür şəraitə sahibdir. İppodromda olan tribunada 5 min izləyici qismində iştirak edə bilər. Burada olan mehmanxana fəaliyyət göstərir. Bura istər Rusiya istərsə Dünyanın digər ərazilərindən insanlar gəlir.
## İstinadlar

## Mənbə
* ИСТОРИИ СТРОКИ... К СТОЛЕТИЮ РОСТОВСКОГО ИППОДРОМА
* Rostov ippodromu
Anton Kovalyov

**Anton Kovalyov** (, 4 mart 1992, Xarkov, Ukrayna) Kanada şahmatçısı, qrosmeyster (2008).

2000-ci ildə Argentinaya köçür və şahmat həyatı burada başlayır. Qısa zamanda Argentina millisinin tərkibində Olimpiyadalarda oynamaq hüququ qazanır. 2013-cü ildə federasiyasını dəyişərək Kanadanı təmsil etməyə başlayır. Hal-hazırda Monreal şəhərində yaşayır və Kanadanın top qrosmeysterlərindən biridir.

## Xarici keçidlər

*Anton Kovalyov. Chess-DB.com  
*Anton Kovalyov. 365chess.com 
*Anton Kovalyov. fide.com 
*Anton Kovalyov. chessgames.com
İvan Bukavşin

**İvan Aleksandroviç Bukavşin** (, ) — Rusiya şahmatçısı, qrosmeyster (2011).

## Həyatı
3 may 1975-ci ildə Rostov-na-Donuda doğulmuşdur.

12 yanvar 2016-cı ildə Tolyattidə vəfat edib.

## Karyera
Bukavşin 2006-cı ildə 12 yaşadək gənclər arasında Avropa Çempionu, 2008-ci ildə 14 yaşadək gənclər arasında Avropa Çempionu və 2010-cu ildə 16 yaşadək gənclər arasında Avropa Çempionu olmuşdur. 2013-cü ildə Sankt-Peterburqda keçirilən Çiqorin Xatirəsinə həsr olunmuş turnirdə o, 1-11-ci yerləri bölüşdürmüşdür.

## Xarici keçidlər

*Ivan Bukavshin. Chess-DB.com  
*Ivan Bukavshin. 365chess.com 
*Ivan Bukavshin. chessgames.com
Rostov teleqülləsi

**Rostov teleqülləsi** - teleqüllə Rostov-na-Donu şəhərinin Jeleznodoronı rayonu Barrikadnoy küçəsində yerləşir. Teleqüllə Rostov-na-Donu şəhərində ən hündür tikilidir. Onun maksimal hündürlüyü 195 metrdir. Onun fəaliyyət zonası Rostov vilayətinin böyük hissəsini əhatə edir. Ümumilikdə 2,2 mln insan. Fəaliyyət zonasına Bataysk, Azov, Aksay şəhərləri belə daxildir.

## Tarixi
Rostov vilayətində teleqüllənin tarixi 1956-cı ildən başlalır. Qülləni Moskva İnstutu layihələşdirmişdir. Onun hündürlüyü 195 metr təşkil edir. Qüllə iki il inşaatdan sonra 1958-ci ilin 29 aprel tarixində istifadəyə verilmişdir. Sınaq teleyayımları artıq növbəti gün həyata keçirilməyə başlanılır. 1969-cu ildən rəngli yayım həyata keçirilir. 1992-ci ildə telegüllədə güclü yanğın olmuşdur. Nəticədə kabel və transformatr yanmışdır. Yağgıb televiziya yayımının 12 saatlığa datanmasına səbəb olmuşdur..

## Müasir vəziyyəti
Qüllənin gecə vaxtı parlaq olmasının səbəbi onun xüsusi boya ilə rənglənməsidir. Hətta 2000-ci ildə jurnalistlər teleqüllənin təcili təmirə ehtiyacı olduğunu deyirdilər.

## Alternativləri. Pentamşpil
1998-ci ildə Rostov-na-Donu Dövlət Soveti Servey Kivenkonun ideyasını qəbul edir. Onun layihəsində telegüllə «Pentaşpil». «Pentamşpil» 315-metr hündürlüyə malik olmalı idi. Onun inşası üçün keçmiş «Nijneqnilovski» aerodromunun ərazisi ayrılır. Ancaq tikinti işləri bir müddət sonra dayandırılır.
2002 Sergey Kivenkonun layihəsi ikinci nəfəsni alır. Layihə ilə ciddi investorlar maraqlanır. Bunun gerçəkləşdirilməsi məqsədi ilə 60-90 mln dollar pul tələb olunur. 
## İstinadlar

## Mənbə
* Nə səbəbdən teleqüllə daha parlaq yanır?
Marsel Efroimski

**Marsel Efroimski** (; ) — İsrail şahmatçısı, qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster (2016).

## Şahmat karyerası
Efroimskinin valideynləri İsrailə keçmiş Sovetlər ittifaqından köçüblər.

Eforimski iki dəfə gənclər arasında şahmat üzrə dünya çempionatının qalibi olub: 2007-ci ildə Kemerdə keçirilən 12 yaşadək şahmatçılar kateqoriyasında və 2009-cu ildə Antalyada keçirilən 14 yaşadək şahmatçılar kateqoriyasında.

Eforimski 2009-cu ildə 14 yaşadək gənclər arasında Avropa çempionu olub. 2011-ci ildə 16 yaşadək gənclər arasında Avropa çempionatında Mariya Severina, Mariya Tançyura, Filiz Osmanoca və Amalya Aranas ilə 1–4-cü yerləri bölüşdürmüşdür.

O, 2008 Drezden, 2010 Xanti-Mansi və 2012 İstanbul Şahmat Olimpiadalarında İsraili təmsil etmişdir. Efroimski, 2008-ci ildə qadınlar arasında FİDE ustası adına, 2011-ci ildə qadınlar arasında beynəlxalq usta adına və 2016-cı ildə qadınlar arasında beynəlxalq qrosmeyster adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess profili
* Marsel Efroimski. Chess-DB.com  
* Marsel Efroimski. Chessgames.com 
* Marsel Efroimski. 365Chess.com
Don deltası

**Don deltası** (antik dövrdə — **Maeotis bataqlığı**) — Azov dənizi sahillərində yerləşən iki deltadan biri. Delta Don çayının mənsəbində qərarlaşır. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisində yerləşir. Don çayı deltasının sahəsi 538&nbsp;km² təşkil edir. Ölçüsünə görə Kuban deltasından 12,5 % kiçik olsa da, gursululuğuna görə Kubandan 1,5—2 dəfə çoxdur. Delta Taqanroq körfəzinin şimal-şərq sərhədi ilə sərhəddir. 
## Xüsusiyyətləri
Hazırda Don çayının deltası 538&nbsp;km² təşkil edir. Delta Rostov-na-Donu şəhərindən aşağı ərazidə yerləşir. Don çayı deltada çoxlu qollara ayrılır: Kalança çayı, Köhnə Don, Böyük Kuterma, Perevoloka, Mokraya Kalanka və s. Üztəlik buradan Azov magistral kanalı keçir. 
Bitki örtüyü baxımdan burada kol və ağaclara rast gəlinir. Çay deltada qıvrılaraq axır. Çayın dənizə birləşdiyi ərazidə çoxlu sayda ada və barlar mövcuddur. Deltada sahilə yaxın ərazilər dayazlığı ilə seçilir və dərinlik 0,5 m təşkil edir. Deltanın deltanın sahil boyu uzunluğu 32 metr təşkil edir. Bölgədə iqlim mülayim-kontinentaldır. Don deltası flora və fauna zənginliyi ilə seçilir. Don çayı ümumilildə götürdükdə Azov dənizinə tökülən n iri çaydır. Onun uzunluğu 1870&nbsp;km təşkil edir. Sutoplayıcı sahəsi isə 422000&nbsp;km²-dir. İl ərzində Taqanroq körfəzinə 20&nbsp;km³ su tölülür. Dənizə axın 1951-ci ildə inşa edilən Simlyansk su anbarının tikintisindən sonra azalmışdır. Sahili dəniz səviyyəsi ilə eyni hündürlüyə malikdir.

## Faktlar
4,5 min il ərzində Don çayı öz deltasının sahəsini böyüdür. Təkcə 1951-ci ildə dənizə 4,7 mln ton gum, lil və gil gətirmişdir. Hər il deltanın sahəsi 8 metr dənizin daxilinə hərəkət edir. Bəzi ərazilərfə isə bu irələyiş sürəti 10-75 metr təşkil etmişdir. Su anbarının tikintisindən sonra delanın kiçilməsi baş verirdi. Hazırda isə dəyişməz olaraq qalır. 1950-ci illərdə irəliləyiş 1 metr olmuşdur.

## Antik dövr
Antik dövrlərdə delta "Maeotis bataqlığı" (Palus Maeotis) adlanırdı. Hətta burada Tanais şəhəri yerləşirdi.

## Flora və Fauna
Delta əsasən tuqay bitkiləri ilə örtülüdür. İqlimi mülayim kontinental olması ilə əlaqədar qar örtüyü uzun zaman qalmır. XXI əsrin əvvəllərindən deltada çaqqallar müşahidə edilir.

## Həmçinin bax
* Donskoy Çulek

## İstinadlar

## Mənbə
* Azov dənizin sahilləri və çay deltaları
Enrike Penya Nyeto

**Enrike Penya Nieto** (; ; 20 iyul 1966) — 2012–2018-ci illərdə Meksika prezidenti. Mexiko ştatının qubernatoru. (2005–2011). Fil ordeni laureatı (13 aprel 2016).

## Mükafatları

*  **"San Martinin azad edilməsi"** ordeni, 29 iyul 2016.
*  **"Cənub xaçı" orden**i, Dilma Rusef tərəfindən təltif edilib, 26 may 2015.
*  **"Juan Mora Fernandes" milli ordeni**, Laura Çinçilla tərəfindən təltif edilib, 19 fevral 2013.
*  **[[Şahzadə Henri ordeni]]**, Anibal Kavaku Silva tərəfindən təltif edilib, 2 iyun 2014
*  "**Katolik İzabella" ordeni**, I Xuan Karlos tərəfindən təltif edilib, 6 June 2014.
*  **"Peru günəşi" ordeni**, Ollanta Humala tərəfindən təltif edilib, 17 iyul 2014.
*  '''Qüdrətli Hamam orden'''i, II Elizabet tərəfindən təltif edilib, 3 mart 2015.
*  **III Karlos ordeni**, VI Flipp, tərəfindən təltif edilib 20 iyun 2015.
*  **Fil orden**i, II Marqrete tərəfindən təltif edilib 13 aprel 2016.

## İstinadlar
Bayram Mustafayev

**Bayram Bəxtiyar oğlu Mustafayev** (23 may 1987; Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2016-cı ildə XV Yay Paralimpiya Oyunlarında gümüş medala sahib olub.

## Həyatı
Bayram Mustafayev 1987-ci il mayın 23-də Bakı şəhərində anadan olub. Şəxsi məşqçisi Bəxtiyar Mustafayevdir.

## Karyerası
Bayram Mustafayev 2011-ci ildə Kroli şəhərində (Birləşmiş Krallıq), 2013-cü ildə isə Eger şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatlarının qalibi oldu.

Bayram Mustafayev 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Paralimpiadanın birinci görüşündə Rusiya nümayəndəsi Vihtor Rudenhoya qalib gələn Bayram Mustafayev, 1/4 final mərhələsində Çin nümayəndəsi Xu Jaoya məğlub oldu və mübarizəni təsəlliverici qrupda davam etdi. Bu mərhələnin birinci görüşündə Bayram Mustafayev Əlcəzair nümayəndəsi Sid Ali Lamriya məğlub oldu və turniri yeddinci pillədə başa vurdu.

Bayram Mustafayev 2014-cü ildə Kolorado Sprinqs şəhərində (ABŞ) Dünya Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.

2015-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Avropa Çempionatında da qızıl medala sahib olan Bayram Mustafayev, üçüncü dəfə Avropa Çempionatının qalibi oldu.

Bayram Mustafayev 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan XV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. 1/4 final mərhələsində Braziliya nümayəndəsi Halison Oliveira Botoya qalib gələn Bayram Mustafayev, 1/2 final mərhələsində 1996-2004-cü illərdə ardıcıl üç dəfə Paralimpiya Oyunlarının qalibi olan Yaponiya nümayəndəsi Satoşi Fujimotonu ipponla məğlub etdi və Paralimpiadanın finalı görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Uthircon Niqmatov oldu. Həmin görüşdə rəqibinə məğlub olan Bayram Mustafayev, XV Yay Paralimpiya Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 21 sentyabr 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən XV Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Bayram Bəxtiyar oğlu Mustafayev 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.

Bayram Mustafayev 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə Elçin Talıbova məğlub olan Bayram Mustafayev, turniri gümüş medalla başa vurdu.

Bayram Mustafayev 2017-ci ildə Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq), 2019-cu ildə isə Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatlarının final görüşlərində məğlub oldu və gümüş medallara sahib oldu.

Bayram Mustafayev həm də 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) Dünya Çempionatınında mübarizə apardı və turnirin qalibi oldu.

## İstinadlar
Rostov Arena

**Rostov Arena** — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən futbol oyunlarınln keçirilməsi məqsədilə inşa edilən stadion. FİFA tərəfindən verilən qərara əsasən DÇ-2018 Rusiya ərazisində keçiriləcəkdir. Rostov FK ev oyunlarını bu stadionda keçirəcəkdir. Stadionun tikinsi üçün Federal və Rostov vilayəti büdcəsindən pul ayrılmalıdır.

## Ehtimal edilən xüsusiyyətlər
**Tikilmə tarixi**: 2017

**Tutumu**: 45 000
* *VIP*: 754
* Mətbuat: 2280

**İşıqlanma**: 2100 lüks

## Tarixi
Stadion Don çayının sol sahilində, Qrebnov kanalının yaxınlığında yerləşir. Şimal tribunası açıq olacaqdır. Buradan Don çayına mənzərə açılmalıdır. 13 may tarixində açıqlanan qərara əsasən FİFA standartlarına cavab verməlidir.

Şəhərin Teatralnaya meydanında iri manitorlar quraşdırılacaqdır. Bu DÇ-2018 oyunlarının izlənilməsi məqsədilə ediləcəkdir.

### Tikinti
Stadionun tikintisi məqsədilə Don çayının sol sahili seçilir. Stadionun smeta dəyəri 20 200 000 000 rubl olaraq təstiqlənir.

2013-cü ilin iyununda təməl qruntunun qazılması zamanı Böyük Vətən müharibəsi dönəminə aid olan beş partlamamış mərmi aşkarlanmışdır.

Həmin ilin avqustunda artıq 6 metrlik təməli qazılır.. Oktyabr ayında isə artıq stadionun təməli tam hazır olur.

Dekabrda artıq tikinti meydanına ağır texnika, tikinti materialları və dızgahlar gətirilir.
2015-ci ilin martında stadionun layihəsinə dəyişiklik edirlər. Bu isə 3 mld rubla qənaət etməyə imkan verəcəkdir.
2015 iyununda tribunaların inşasına başlanmışdır. İyulda isə artıq dəmir-beton konstruksiyalarının quraşdırılmasına başlanılır.

Sentyabrda dəmir-beton konstruksiyaları tam quraşdırılır və tribunalardakı oturacaqlar qutaraşdırılır

2016-cı ilin noyabrında artıq tamamlama işlənmilmişdir. Burada istilik sistemi quraşdılırmışdır.


File:RND-Rostov-Arena from Don-right-shore.jpg||Stadionun görünüşü, sentyabr 2015 
File:RND-Rostov_Arena-09.2016.JPG|Stadionun görünüşü, sentyabr 2016


## İstinadlar

## Mənbə
* Rusiyanın DÇ-2018 ev sahibliyi ilə əlaqədar müraciyyəti  
* Rostov-na-Donudakı stadionunun inşası
* Видео строительства стадиона HD
* Kontakda səhifə
Namiq Məmmədov

Namiq Mirzə oğlu Məmmədov 24.04.1968-Şamaxı Azərbaycan. BakıMilli tv-nin təsisçisi və baş redaktoru. Jurnalist Namiq Məmmədov

*Namiq Məmmədov (rəssam) — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, peşəkar rəssam
*Namiq Məmmədov (ictimai xadim) — iş adamı, mesenat, ictimai xadim

## Həmçinin bax
*Namiq
*Məmmədov
Rövşən Səfərov

**Rövşən İlyas oğlu Səfərov** (3 may 1988; Neftçala, Azərbaycan SSR) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2016-cı ildə XV Yay Paralimpiya Oyunlarında bürünc medala sahib olub.

## Həyatı
Rövşən Səfərov 1988-ci il mayın 3-də Neftçala şəhərində anadan olub.

## Karyerası
Rövşən Səfərov 2009-cu ildə Debretsen şəhərində (Macarıstan) baş tutan Avropa Çempionatlarının qalibi oldu. 2010-cu ildə isə Rövşən Səfərov Antalya şəhərində Dünya Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

Rövşən Səfərov 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XIV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Paralimpiadanın birinci görüşündəcə Kuba nümayəndəsi İsao Kruz Alonsoya məğlub olan Rövşən Səfərov, turnirdə mübarizəsini dayandırdı.

Rövşən Səfərov 2014-cü ildə Kolorado Sprinqs şəhərində (ABŞ) Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

2015-ci ildə isə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Avropa Çempionatında Rövşən Səfərov, final görüşündə məğlub oldu və gümüş medala sahib olan.

Rövşən Səfərov 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində (Braziliya) baş tutan XV Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Təsnifat mərhələsində mərhələsində Belarus nümayəndəsi Alexander Kazluya ipponla qalib gələn Rövşən Səfərov, 1/4 final mərhələsində 2012-ci il Paralimpiya Oyunlarının qalibi olan Ukrayna nümayəndəsi Olexander Kosinva ipponla məğlub oldu və mübarizəni təsəlliverici qrupda davam etdi. Bu mərhələnin birinci görüşündə Rövşən Səfərov Argentina nümayəndəsi Xose Effrona ipponla qalib gəldi və bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Birləşmiş Krallıq nümayəndəsi Conatan Dran oldu. Həmin görüşdə də rəqibinə ipponla qalib gələn Rövşən Səfərov, XV Yay Paralimpiya Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 21 sentyabr 2016-cı il tarixli Sərəncamına əsasən XV Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Rövşən İlyas oğlu Səfərov "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

Rövşən Səfərov 2017-ci ilin mayında IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə apardı və turniri bürünc medalla başa vurdu. Daha sonra o, 2017-ci ildə Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Avropa Çempionatının qalibi oldu.

Rövşən Səfərov həm də 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) Dünya Çempionatınında mübarizə apardı və turnirin bürünc medalına sahib oldu.

## İstinadlar