Egey adaları

Yunanıstan yarımadası ilə Anadolu yarımadası arasında yerləşən və ümumi sahəsi təxminən 23.000 kvadrat kilometr olan 3000-ə yaxın ada və adacıqlara Egey adaları adı verilir. Egey dənizindəki adalar, sahələri bir-birindən çox fərqli və sayları olduqca çox olmasına baxmayaraq, yenə də qruplara bölünə bilərlər.

Ən aşağı bölmədə yer alan adalar olan Rodos, Krit, Kərpə və Çuxa adası Anadolu və Yunanıstan yarımadalarının əsas materik hissələrindən kənarda yerləşir. Digər adaların demək olar ki, hamısı isə Türk və Yunanlar materiklərinin qarşısında yerləşən ərazilərdə toplanmışdır.

Bu ada qruplarından Mora yarımadasının şərqində yerləşənlərə Kikladlar, Yunanıstanın mərkəzi hissəsinin sahilləri qarşısında yerləşənlərə Tesaliya adaları (Şimal Sporadları və ya Şeytan adaları), Egey dənizinin mərkəzi hissəsində, Anadolu sahillərinə yaxın olanlara Saruhan adaları (Şərq Sporadları), Qərbi Anadolunun cənub ucunda yerləşənlərə isə On iki ada (Cənub Sporadları) deyilir. “Sporad” (Asporat) sözü yunan dilində “dağınıq”, “Kiklad” isə “çevrə, dairə” mənasını verir.

Zənn edildiyinin əksinə olaraq, Qərbi Anadolu sahillərinə yaxın yerləşən irili-xırdalı adalara “On iki ada” deyilmir. Tez-tez edilən bu səhvin qarşısını almaq üçün, ən cənubda yerləşən Krit istisna olmaqla, Egey adaları aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər:

## Egey adaları

### Boğazönü adaları (Şimal Egey adaları və ya Trakya adaları)
Şimal Egey dənizində yerləşən Taşoz, Semadirek, Gökçəada, Bozcaada və Limni adalarına bu adlar verilir.

### Dovşan adaları (Kikladlar)
Yunanıstanın Mora yarımadasının şərqində yerləşən Andıra, İstendil (Tinos), Sire, Mökene (Mikonos), Nakşa, Bara, Yamurgi, Santoron (Santorini), Anafi, Değirmenlik (Milos) və Yavuzca (Sifnos) adalarına bu adlar verilir.

### Evripos (Eğriboz) və Şeytan adaları (Şimal Sporadları və ya Tesaliya adaları)
Orta Yunanıstan sahilləri qarşısında yerləşən adalara deyilir. Əsasları: İskados, İşkapolos, Qaranquş (Alonnisos), Keçi (Pelagos), İskiri, Evbeya.

### Şərqi Egey adaları (Saruhan adaları)
Saruhan adaları (Şərq Sporadları) Egey dənizinin mərkəzi hissəsində və Anadolu yarımadasına çox yaxın yerləşir. Əsas adaları: Midilli, Sakız, Sisam və İkariya.

### On iki ada (Menteşe adaları, Cənub Sporadları, Cəzair-i İsna Aşər, Kariya adaları, Dodekanisos)
Menteşe adaları (Cənub Sporadları) Qərbi Anadolu sahillərinin cənubunda və sahillərə çox yaxın yerləşirlər. Əsas adaları: Rodos, Kaşot (Çoban), Kerpe, Limoniye, Sömbeki, İlyaki (İlkil), İncirli, Yalı, İstanköy, İstanbulya, Kilimli (Kelemez), İleriye, İlipsi, Herke, Batnaz və Meis (Kızılhisar).

## Adaların siyahısı

### On iki ada (Menteşe adaları, Cənub Sporadları, Cəzair-i İsna Aşər, Kariya adaları, Dodekanisos)
* Batnaz (Patmos)
*Eşşək adacıqları (Gaidouronisi = Eşşək adası, Agathonisi)* 
Nera adacıqları (Nera) 
Nərgiscik adası (Arki) 

* Çoban adası
* Herke (Halki = Bakır)
*Herke ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Limoniye adacıqları (Alimnia)
*İleriye / İleryoz (Leros)
*İleriye ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Ardıçcık adacığı (Kinaros)
Bulamaç adacığı (Farmakonisi)
Kendiroz qayalıqları (Liadhi)
Koçbaba adacığı (Levitha)
*İlipsi (Lipsi / Lipsos)
*İlyaki / İlkil / Papazlıq (Tilos)
*İlyaki ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Askino adacığı (Antitelos)
*İncirli (Nisyros)
*İncirli ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Çerte / Kandilli adacığı (Kandeliussa)
Sakarcılar / Yalı adacığı (Gyali)
*İstanbulya (Astypalea)
*İstanbulya ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Ardacık adası (Syrna)
Qızkardaşlar adacıqları (Adelfi)
Üç adalar (Tria Nesia)
Yaban adacıqları (Ofidusa)
*İstanköy (Kos)
*Kerpe (Karpathos)
*Kerpe ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Doğancık / Sarya / Kiçik Kerpe adacığı (Saria)
* Kilimli / Kelemez (Kalymnos)
*Kilimli ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Kalolimni adacığı (Kalolimnos)
Kardak / İkizcə qayalıqları (Imia) (Türkiyə ilə Yunanıstan arasında mübahisə mövzusudur)
Keçi adacığı (Platia)
Keçi / İpserim / Kapari adası (Pserimos)
*Qızılhisar / Meis (Megisti = Ən Böyük, Kastellorizo = Qızılqala)
*Qızılhisar ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Alimenterya adacığı (Alimentaria)
Başak adacığı (Nissi tis Dacia)
Bayraq adacığı (Nissi tis Pighi)
Çatal adaları (Tsatallota / Volo)
Domuz qayalığı (Psoradia)
Dragonera qayalığı (Dragonera)
Ekmək qayalığı (Psomi)
Furnakya (Fournakhia)
Güvercin adacığı (Prasouda)
Heybəli / Suluada adacığı (Nisida Pighi)
Çamada / İpsili adacığı (Strongyli = Yuvarlaq / Ypsili = Yüksək)
Qaraada (Ro / Agios Georgios)
Karavola adacığı (Karavolas)
Katovolo adacığı (Kato Volo)
Kilsə qayalığı (Agrielia = Vahşi Zeytin)
Kovan / Böyük Makriada adacığı (Ano Makri)
Kovanlı / Kiçik Makriada adacığı (Kato Makri)
Kutsumbora adacığı (Koutsoumbas)
Marati adacığı (Marathos)
Mavro Pinaki adacığı (Mavro Pinaki)
Polifados adacığı (Polyfados)
Vutzaki qayalığı (Roccie Voutzaky)
Sarıada / Dasya adacığı (Dasia)
Üvendire adacığı (Ochendra)
*Rodos (Rodos)
*Safran Adaları (Sofrano)
Avqo adacığı (Avgo)
Çameli adacığı (Khameli)
İkikardaşlar adacıqları (Divunia, Unianisia)
Kiçik İstakida qayalığı (Astakidapulo)
İstakida adacığı (Astakida)
Karabonez adacığı (Karabonesia)
Karabi adacığı (Karavi)
Safran adacığı (Megalo Sofrano)
*Sömbeki (Symi)
*Sömbeki ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Nimos adacığı (Nimos)
Seskli adacığı (Sesklion)

### Dovşan adaları (Kikladlar, Çevrə adaları)
*Anafi 
*Anafi ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Kiçik Anafi adacıqları: Pakya və Makra (Pakheia & Makra)
*Andıra (Andros)
*Andıra ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Venedik qayası (Kalogeri)
*Aniye / Ünye / Enye / İnoz / Niyoz (Aniye)
*Bara / Para (Paros)
*Bara ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Andibara / Andobade adası (Antiparos)
*Bibercik / Uzunca (Makronisos)
*Bolukendire (Folegandros)
*Dəyirmanlıq adası (Milos)
*Dəyirmanlıq ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Kiçik Dəyirmanlıq adası (Antimilos)
Gümüş adası (Kimolos)
Polino adası (Polyaigos)
*Eskinos (Sikinos)
*İstendil / İstendin / İstandil (Tinos)
*Koyunluca (Serifos)
*Koyunluca ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Serfo adası (Serifopula)
*Mürted (Kea / Tzia / Zia)
*Nakşa (Naxos)
*Nakşa ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Eskino adası (Shoinousa)
Hacılar adası (Denusa / Donusa)
Karo adası (Keros)
Yassıca adası (Antikeros)
Kufonisya adacıqları (Koufonisia)
Örenli (Irakleia)
Santorini (Santorini / Thira)
*Santorini ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Xristiyan adacığı (Hristiani)
Yeni Kameni adası (Nea Kameni)
Köhnə Kameni adası (Palea Kameni)
Terasya adası (Thirassia)
*Sire (Syros)
*Sire ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Didim adacığı (Didimi)
Papazlıq / Şeytanlıq / Şeytan adası (Gyaros)
*Termiye (Kythnos)
*Yamurgi / Mırgır / Yumurgi (Amorgos)
*Yamurgi ətrafındakı ada, adacıq və qayalıqlar*
Anidro adacığı (Anidhros)
*Yavuzca (Sifnos)

### Saruhan adaları (Şərq Sporadları, Qərbi Anadolu adaları, Şərqi Egey adaları)
*İkariya / Karyot / İkarya (Ikaria)
*Andipsara / Kiçik İpsara (Antipsara)
*Ayvalık adaları / Yund adaları / Cunda adaları (Hekatonisa = Kokulu Adalar, Hekatonesos, Apollonnesos, Hekatonnesoi, Hekatos): *Türkiyəyə aiddir*
Akoğlu / Kedi Kopano, Alibey / Cunda (Nesos = Ada, Mosko, Yunda, Moshonisi, Moshinos = Kokuluada), Çıplak (Chalkis, Cimno), Çiçək (Argistra, Angistri), Gizli qayalar (Petro = Kaya), Göz, Güvercin / Qızlar Manastırı (St Giorgio / Aya Yorgi), Hasır (Sefiri), İkiz qayalar (Daskali, Daskalio), İlyosta Böyük / Günəş / Fənər (Ilyosta, Eleos = Günəş, Oilios), İlyosta Kiçik / Yumurta (Kilyosta, Eleos Pulo), Kalemli (Kalamaki), Qara / Balkan / Kutu (Kudho), Qara ada / Kamış adası / Akvarium (Kalamo, Kalamos), Qara ada Kiçik, Qara ada Böyük / Balıq adası / Dovşan (Psariano = Balıq), Kayabaşı, Kılavuz / Mosko / Pınar / Kılavuz (Mosko Pulo), Qız (Ulya), Kumru, Lale / Dolab / Soğan (Kromido), Mədən Böyük / Mədən (Pirgo, Pordoselene, Pirgos = qala, Poroselene, Pordosolone), Mədən Kiçik, Melina, Mırmırcalar, Pirgos qayalıqları, Poyraz ada / İncirli / Yellice (Leyah), Sazlı ada / Oker, Taş (Klavo), Taşlı, Toyuq (St Yoannis, Aya Yannis), Tüzüner, Yalnız (Yanlız), Yelken, Yuvarlaq adacığı (Kalamo Pulo)
*Fornoz (Furni)
*Hurşid (Fymena)
*Ipsara (Psara)
*Koyun Adaları / Papaz Adaları (Inusa)
*Midilli (Lesbos)
*Sakız (Khios)
*Sisam (Samos)

### Evripos (Eğriboz) və Şeytan adaları (Şimal Sporadları, Tesaliya adaları)
*Arsura (Psathura)
*Eğriboz / Ağrıboz / İğriboz (Evia / Evvobia)
*Güvercin Adası / Hasır Adası (Peristera)
*Hırsız ada / Biber adası (Piperion)
*İblislik / Şeytan adası (Giura)
*İskados (Skiathos)
*İskandil / Nergiscik (Skantzura)
*İskapolos / İşkapolos (Skopelos)
*İskiri (Skyros)
*Kardaşlar / Defliye (Adelfi / Adelfopulo)
*Keçi (Pelagos / Kyra Panagia)
*Kırlangıç / Halodermiye (Alonnisos)

### Boğazönü adaları (Şimal Egey adaları, Trakya və Makedoniya adaları)
*Bozbaba (Agios Evstratios)
*Bozcaada (Tenedos]) : *Türkiyəyə aiddir*
*Gökçeada (Imvros) : *Türkiyəyə aiddir*
*Limni / Ilımlı (Limnos)
*Semadirek / Semendirek / İslamdirek (Samothraki)
*Taşoz (Thasos)
*Karayer Adaları / Tavşan-Merkep Adaları (Mavria) : *Türkiyəyə aiddir*
Fənər, Qaşıq, Gökçə, Orak, Piresa, Siçanlıq (Siçancık), Daş, Dovşan, İlan.

### Krit və ətraf adaları
* Dia adası
*Qavdos adası
* Krit adası

### Anabol Körfəzi, Argolis, Saron Körfəzi adaları
*Arsida (Arsida)
*Çamlıca (Hydra / Ydra)
*Domala (Poros = Kaynak)
*Egina adası / Ekene / Eyne (Egina)
*Engiste (Ankistrion)
*Felakonda (Falkonera)
*Flebes (Fleves)
*Qaraada (Patroklos)
*Karabi (Karavi)
*Kargi (Velopula)
*Kedelen Papazlığı / Kerke / Görge (Agios Georgios)
*Kulur (Salamin (Kipr))
*Kiçik Çamlıca (Dokos)
*Suluca (Spetse)

### Yeddi adalar (İon adaları)
*Arkudi (Arkudion)
*Atokos (Atokos)
*Avqo (Avgo)
*Aya Mavra / Lefke (Levkas / Lefkada)
*Çuka adası / Çuka (Kythera)
*Ekinades adaları (Ekhinades)
*Fanus (Othoni)
*İtaka (Ithake)
*Kalamos (Kalamos)
*Kastos (Kastos)
*Kefaliniya (Kefallinia = Yarımadanın başı)
*Kerkira / Korfu (Kerkyra)
*Mallu Kilsə (Strofades)
*Matraki (Mathraki)
*Meganisi (Meganesion)
*Merlera (Erikusa)
*Mesinya adaları (Inuse)
*Paksi (Paxi)
*Paşa (Elafonesos = Geyik adası)
*Sazan (Saseno / Sazanit) : Albaniyaya aiddir
*Sıkliye / Kiçik Çuka (Antikythera)
*Zakintos (Zakynthos)

**Qeyd:** Yeddi adalar qrupunda Çuka və Sıkliye adaları istisna olmaqla, digər bütün adalar İon dənizində yerləşir.

## Hüquqi vəziyyət

Egey adalarının sahil sularının kənarındakı orta Egey dənizi hissəsinin dəniz yataqları 1982-ci il Beynəlxalq Dəniz Hüququ Konvensiyasına görə, Türkiyə sahillərindən 100 dəniz mili (185 km) məsafəyə qədər Türkiyənin mülkiyyətindədir və buradakı mədən və dəniz resurslarından Türkiyədən başqa heç bir ölkə istifadə edə bilməz. Bu mövzuda Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi də eyni mövqeyi bildirir. Yəni beynəlxalq hüquqa görə adaların yalnız 6 və ya 12 millik sahil suları ola bilər, lakin 200 milədək sahil ölkəsinə istismar hüququ verən Müstəqil İqtisadi Zona (Münhasır İqtisadi Zona) hesabına adalar daxil edilə bilməz şəklində rəyini açıqlayır.

Egey dənizində Türkiyə və Yunanıstanın əsas materik sahillərindən bərabər məsafədə orta xəttin müəyyən edilməsi və dəniz yataqlarının istismar hüquqlarının bu orta xəttə görə bölünməsi zərurəti 1982-ci il Beynəlxalq Dəniz Konvensiyasının tələblərindəndir. Bu razılaşmanın müddəalarına görə, 200 mildən daha dar dənizlərdə iki sahil ölkəsi dəniz yataqlarını bərabər şəkildə paylaşmaq məcburiyyətindədir. Bu məsələ 12 millik sahil suları məsələsi ilə qarışdırılmamalıdır. Müstəqil İqtisadi Zona (Münhasır İqtisadi Zona) sahil sularından qat-qat uzaq sahələri materik sahillərə yaxın olan ölkələrə verir və adaların belə bir materik iqtisadi zonasına malik olmayacağı bu dəniz konvensiyasında açıq şəkildə göstərilmişdir.

Türkiyənin Egey dənizinin mərkəzlərinə qədər, yəni Krit və Mikonos qarşısına qədər Egey dənizi yataqlarında mədən çıxarma və balıqçılıq hüquqları beynəlxalq müqavilələrlə tanınmışdır. Yunanıstan da bu müqavilələri imzalamışdır. Bundan əlavə, Yunanıstan və Türkiyə 1976-cı ildə mübahisəli Egey kontinental şelf məsələsi həll olunana qədər öz sahil sularının kənarındakı Eksklüziv İqtisadi Zonaya daxil olan sularlarda mədən və neft axtarışının aparılmaması və çıxarılmaması barədə 1976-cı ildə Bern şəhərində moratorium imzalamışlar.

## Həmçinin bax
*Egey adalarının silahlanması

## İstinadlar