open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BMT Təhlükəsizlik Şurasının 757 saylı qətnaməsi

**BMT Təhlükəsizlik Şurasının 757 saylı qətnaməsi** 30 may 1992-ci il tarixində qəbul olunmuşdur. 713 (1991), 721 (1991), 724 (1991), 727 (1992), 740 (1992) 743 (1992), 749 (1992) və 752 (1992) saylı qərarları təsdiqlədikdən sonra, Şura Yuqoslaviya Federativ Respublikasının (Serbiya və Monteneqro) 752 saylı Qərarın uğursuz tətbiq etdiyinə görə qınadı.

Xorvatiya Ordusundan 752 saylı Qərarın 4-cü maddəsinə hörmət etməsini tələb etdikdən sonra, Şura bildirdi ki, 752 saylı qətnamə yerinə yetirilənə qədər bütün dövlətlər aşağıdakı qaydalara riayət etməlidirlər. Bütün üzv dövlətlərin aşağdakıları etməsini tələb edildi:

:(a) Yuqoslaviyadan bütün məhsulların və malların idxalının və ya vətəndaşların bu cür ixracatı təşviq etmək istəyən hər hansı fəaliyyətin qarşısını almaq;

:(b) Humanitar ehtiyaclar istisna olmaqla, Yuqoslaviyaya bütün məhsul və malların satışının qarşısını almaq;

:(c) Yuqoslaviyaya hər hansı kommersiya, sənaye və ya ictimai fond və ya maliyyə resursları verməmək;

:(ç) Əgər təyyarə Yuqoslaviyanın ərazisinə endiyi və və ya Yuqoslaviyadan gəldiyi təqdirdə, təyyarələrə qalxma, enmə və ya ölkələrin üzərində uçuş icazəsi verməmək, humanitar mülahizələr istisna olmaqla;

:(d) Yuqoslaviya ərazisində və ya bu ölkənin istismar etdiyi təyyarələrin texniki xidməti və layihələşdirməni qadağan etmək

:(e) Yuqoslaviyadakı diplomatik və konsulluq işçiləri sayını azaltmaq;

:(ə) Ölkədə keçirilən idman tədbirlərində iştirakı məhdudlaşdırmaq;

:(f) Elmi, texniki və mədəni mübadilə və səfərləri dayandırmaq.
Şura daha sonra sanksiyaların Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Müdafiə Qüvvələrinə, Yuqoslaviya Konfransına və ya Avropa Cəmiyyətinin İzləmə Missiyasına şamil edilməməsinə qərar verdi. Ayrıca Sarayevoda və şəhərin hava limanında təhlükəsizlik zonası yaradılmasını təklif etdi və 724 saylı qətnaməyə əsasən yaradılan Təhlükəsizlik Şurası Komitəsini silah embarqosunun qüvvədə olmasını izləməyə və bütövlükdə Şuranı vəziyyəti nəzarətdə saxlamağa çağırdı.

757 saylı qətnamə 13 səslə qəbul olundu, iki ölkə Çin və Zimbabve isə bitərəf mövqeyisini saxladılar.

## İdman sanksiyaları
Yuqoslaviya milli futbol komandası iyun ayında keçirilməsi nəzərdə tutulan Avro 1992 turnirinin final mərhələsində iştirak etmək üçün seçmə mərhələsinin 4-cü qrupunu lider kimi başa vurdu; 4-cü qrupda ikinci yeri tutan Danimarka komandası final mərhələsində Yuqoslaviyanı əvəzlədi və turnirin qalibi oldu.

Qətnamə 1992 Yay Olimpiya Oyunlarının başlamazdan bir az əvvəl qəbul edildi və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi Yuqoslaviya Olimpiya Komitəsinin oyunlara dəvət edilməməsi şərti ilə Yuqoslaviya idmançılarına Müstəqil Olimpiya İştirakçıları və 1992 Yay Paralimpiya Oyunlarında Müstəqil Paralimpiya İştirakçıları adı altında yarışmağa icazə almaqla BMT ilə kompromisə gəldi.

## Həmçinin bax
* Bosniya müharibəsi
* Xorvatiya müharibəsi
* On günlük müharibə
* Yuqoslaviya müharibələri
* Yuqoslaviyaya qarşı sanksiyalar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [Text of the Resolution at undocs.org](https://undocs.org/S/RES/757(1992))
Porsche 914

**Porsche 914** — alman avtomobil istehsalçıları Volkswagen və Porsche tərəfindən istehsal olunan bir idman avtomobilidir.

1969-cu ildə Porsche 904-ün əvəzinə istehsal olunmağa başlandı. 1975-ci ildə istehsalı dayandırıldı.
Bokser mühərriki

Yastı mühərrik olaraq da bilinən **bokser mühərriki** (boxer), yerə paralel olan porşenli daxili yanma mühərrikidir. Boksör mühərrikində silindrlər tək bir krank milinin hər iki tərəfinə 2 sıra qoyulur və beləliklə bütün porşenlərin hərəkətinin tək bir müstəvidə olmasını təmin edir.

Üfüqi formada porşenləri qarşılıqlı olan bu daxili yanma mühərrikinin patent hüququ 1896-cı ildə Karl Benz tərəfindən alınmışdır. Boxer mühərriklərinin pistonları üfüqi və qarşılıqlı düzülmüşdür və krank mili ortada və müştərəkdir. Bununla birlikdə, əksər vaxt bu mühərrikləri başqa bir mühərrik tipində olan və yenə də porşenləri qarşılıqlı, ancaq bu dəfə əks olan əks pistonlu mühərriklərlə qarışdırırlar. Bununla birlikdə, bu iki mühərrik növünün ən açıq fərqi, boxer mühərrikində müştərək və ortada olan krank milinin digər növdə ayrı (əsasən) və kənarda olmasıdır.

Alfa Romeo, Porsche, Subaru və Volkswagen kimi markaların bir müddət istifadə etdikləri və hələ də Porsche və Subaruda istifadə edilməyə davam edən bu mühərrik növü, dar yerdə minimum müqavimətlə maksimum güc əldə etmək üçün qısa piston çubuğunun istifadəsinə imkan verir. Lakin bu gün yüksək yanacaq sərfiyyatına görə bu mühərriklərə üstünlük verilmir. Bu yaxınlarda Subaru bir dizel boxer mühərriki inkişaf etdirməyi bacarmış və ilk olaraq Legacy modelində istifadə etmişdir.
Qarşı porşenli mühərrik

**Qarşı porşenli mühərrik**, silindrləri cüt tərəfli olub hər tərəfində bir porşen olur, lakin silindrlərdə başlıq olmur. Əksər hallarda hər silindr sırasının ayrı və müstəqil dirsəkli valı olduğu halda Doxfordship mühərrikləri və Commer OP yük maşını mühərrikləri kimi bəzi modellər tək bir şaftla işləyirlər. Bu tip mühərrikləri, porşenləri bir-birinə əks tərəfdə qoyulmuş yastı mühərriklər ilə müqayisə edilməməlidir, çünki bu iki tip iki tamamilə fərqli mühərrik növüdür.
Porsche 904

**Porsche 904** — alman avtomobil şirkəti Porsche tərəfindən 1960-cı illərdə istehsal olunan yarış avtomobili.

## Əsas
Porsche tərəfindən 1964 və 1965-ci illərdə Almaniyada istehsal edilmiş avtomobildir. Porsche 901-in adının Porsche 911 olaraq dəyişdirilməsini tələb edən eyni ad hüququ probleminə görə o, rəsmi olaraq Porsche Carrera GTS adlandırılmışdı.

## Tarixi
1962-ci il mövsümünün sonunda Formula 1-dən imtina etdikdən sonra Porsche yenidən idman avtomobil yarışlarına diqqət yetirdi. 904 1963-cü ilin sonunda, 1964-cü il yarış mövsümü üçün 1957-ci ildə təqdim edilmiş 718-in davamçısı kimi debüt etdi. Porsche GTS variantını müxtəlif beynəlxalq yarış tədbirlərində FIA-GT sinfində yarışmaq üçün dizayn etdi. Küçə-hüquqi versiya 1964-cü ildə debüt etdi, 3-cü qrup J homoloqasiya qaydalarına uyğun olaraq müəyyən sayda yol-gediş variantının fabrik tərəfindən satılmasını tələb etdi. Porsche gündə dörd və ya beş dəfə yüz altı 904 istehsal etdi siyahı qiyməti 7245 ABŞ dolları (FOB Stuttgart).Sifarişlər homologasiya qaydalarını ödəmək üçün yüz avtomobil tələbini çox ötdü və daha çox avtomobil satıla bilərdi. 904, dominant 917 ilə yekunlaşan bir sıra idman avtomobillərinin başlanğıcını qeyd etdi.

## Mühərrik
904-ün orta mühərrik quruluşu fabrikin aparıcı yarış avtomobili olan RSK (Rennsport = yarış, kurz = qısa) kimi tanınan 718-dən miras qalmışdır. O, 1,966 cc (120 kub inç) Tip 587/3,180 at gücü hasil edən dörd kameralı düz dörd silindrli mühərriklə təchiz edilmişdir ki, bu da "yəqin ki, indiyə qədərki ən mürəkkəb dörd silindrli"dir. O, mövcud 4.605, 4.260, 3.636 və 3.362 nisbətləri ilə standart 4.428:1 son ötürücü ilə beş pilləli transmissiya sürdü] kimi başlayan onun inkişafı 1953-cü ildə, müasir 356-da istifadə edilən və 38 at gücündə (28 kVt) qiymətləndirilən əvvəlki VW əsaslı 1100 cc (67 kub inç) düz-dördlük potensialının həddinə çatdıqda başladı. Porsche başa düşdü ki, onun tamamilə yeni bir şeyə ehtiyacı var. Daha sonra texniki direktor olan Ernst Fuhrmanın ideyası, yarımkürəvari yanma kameralarına və 46 mm (1,8 düym) 1 litrə (61 kub inç) "eşidilməmiş" 70 at gücünə (52 kVt) nail olacağına ümid edilirdi. -boğaz 46IDA2 iki boğucu 1500 cc (92 kub inç) dörd camlı mühərrikdən 112 at gücü (84 kVt) yaratmaq üçün Weber karbüratorları. 1,5 litrlik quru çəkisi 310 lb (140 kq), nəticədə 180 at gücü (134 kVt) istehsal etdi. Qurmaq və yığmaq üçün "çox zəhmətkeş" olduğunu sübut edən, lakin çox davamlı olan mürəkkəb dizayn, 550 spyder, 356 Carrera və F2/1s daxil olmaqla 34 fərqli modeldə istifadə edilmişdir.
Porsche 928

**Porsche 928** — alman avtomobil istehsalçısı Porsche tərəfindən 1978–1995-ci illərdə istehsal olunan GT (grand tourer) avtomobildir. "Quruda köpək balığı" oxşatması pərəstişkarları tərəfindən edilmişdir. 1986-cı ildə ABŞ-nin Utah səhrasında keçirilən bir sınaqda 172 mil/saat (275&nbsp;km/saat) sürət əldə etmişdir.

## 928 Modellərinin qüvvələri
200px|thumb|Porsche 928 S4 mühərriki
Kənar audit

**Kənar audit** — müstəqil bir audit təşkilatı (auditor) tərəfindən bir təsərrüfat subyekti ilə müqavilə əsasında bir təsərrüfat subyektinin maliyyə hesabatlarının əhəmiyyətli təhriflərdən azad olduğuna dair əsaslı əminlik əldə etmək və bu barədə fikir bildirmək məqsədi ilə aparılan yoxlama auditor hesabatının forması. Xarici audit sənayenin özəlliklərinə əsasən ümumi audit, sığorta təşkilatlarının auditi, bankların auditi və birjaların, büdcədənkənar fondların və investisiya institutlarının auditi kimi bölünür. Xarici audit həm qanunun tələbi, həm də təsərrüfat subyektinin sahiblərinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilə bilər.

## Haqqında
Kənar audit yoxlaması müəssisələrə maliyyə fəaliyyətinin düzgünlüyü haqqında əminlik verir və kənar auditorlar (audit şirkətləri) tərəfindən maliyyə hesabatlarının və mühasibat uçotunun düzgünlüyünün qiymətləndirilməsi ilə həyata keçirilir. Kənar auditin cəlb olunmasının əsasən iki səbəbi vardır. Bu səbəblər də kənar auditi iki hissəyə ayırır:

* Dövlət orqanlarının tapşırığı ilə məcburi (icbari) audit;
* Dövlət orqanları tərəfindən məcburi olmayan audit

Bir çox hallarda kənar audit yoxlaması dövlət orqanları tərəfindən qanunla tələb olunur. Bu əsasən müəssisələrin vergi öhdəliklərini düzgün yerinə yetirib-yetirmədiklərini müəyyən etmək üçün həyata keçirilir.

## Auditorların hesabatı
Xarici auditorların əsas vəzifəsi hesabatlarda təqdim olunan maliyyə məlumatlarının etibarlılığı barədə rəy hazırlamaqdır. Üç növ audit hesabatı mövcuddur:

# Şübhəsiz ki, müsbətdir — maliyyə hesabatları maliyyə vəziyyətini, əməliyyatların nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətlərini sədaqətlə əks etdirir.
# Kvalifikasiyaları müsbətdir — hesabatlar, müəyyən maddələr istisna olmaqla, maliyyə vəziyyətini, əməliyyat nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətini kifayət qədər əks etdirir.
# Mənfi — maliyyə hesabatları maliyyə vəziyyətini, əməliyyat nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətini dəqiq əks etdirmir. Eyni zamanda, auditorlar belə nəticələrin əsaslarını göstərirlər.

## Kənar audit yoxlaması
Dövlət orqanları tərəfindən məcburi olmayan kənar audit yoxlaması isə əsasən müəssisənin səhmdarları, mülkiyyətçiləri, üzvləri və digər maraqlı tərəflərinin tələbi ilə həyata keçirilir, baxmayaraq ki, bu qanunla tələb olunmur. Çünki böyük müəssisələrdə menecerlər (direktorlar) və müəssisənin sahibləri (səhmdarlar) ayrı-ayrı şəxslərdir. Eləcə də, müəssisənin kənar audit rəylərinin müsbət olması səhmdarlar tərəfindən həmin müəssisəyə olan etibarı yüksəldir və maliyyə bazarında həmin müəssisənin səhmlərinə olan tələbatı artırır. Çünki, investorlar investisiya etmək istədikləri müəssisənin ilk növbədə audit rəyləri ilə tanış olurlar.

Kənar auditorlar isə öznövbəsində bir sıra etik qaydalara riayət etməlidirlər. Bunlar obyektivlik, bütövlük, professional səriştəlilik, gizlilik, peşəkar davranışdır. Həmçinin kənar auditorlar öz yoxlamalarını doğruluq və ədalət çərçivəsində həyata keçirməlidirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kənar auditin əhəmiyyəti
Zvornik gölü

**Zvornik gölü** (, ) ― Bosniya və Herseqovina və Serbiya sərhədində yerləşən süni göl. Göl Drina çayı üzərində su-elektrik stansiyası tikildikdən sonra yaradılmışdır. Bəndin və onu müşayiət edən obyektlərin inşası üzrə hazırlıq işləri 1948-ci ildə başlamış və 1955-ci ildə göl hövzəsi su ilə doldurulmuşdur.

Zvornik gölü dəniz səviyyəsindən 140 m yüksəklikdə yerləşir. Göl 25 km uzunluğundadır və 8,1 km² ərazini əhatə edir. Ən dar hissəsində 200 m, ən geniş hissəsində 3 km enindədir. Gölün orta dərinliyi 11 m, ölçülən maksimum dərinliyi isə 39 metrdir.

## Turizm
Gölün ətrafında çox sayda kottec və turizm iaşə obyektləri var. Göl tətil, balıq ovu və raftinq, yelkənli qayıq və üzgüçülük kimi su idmanları üçün əlverişlidir.

## Vəhşi həyat
Göl böyük naqqa balıqları ilə məşhurdur. Göldə həmçinin durnabalığı, adi sıf, Dunay qızılbalığı, çəki, ağ amur və *Chalcalburnus chalcoides* kimi başqa balıq növlərinə də rast gəlinir.

Zvornik gölündə -ə qədər uzunluqda və 100 kiloqramdan ağır nəhəng balıqların yaşadığına inanılır. Bu cür böyük nümunələr hələ tutulmamışdır və 2017-ci ilin iyul ayında gölün bir hissəsini araşdırmaq üçün işə dalğıclar cəlb edilmişdir. Dalğıclar -ə çatsa da, bu qədər böyük bir balığa rast gəlməmişdir. Bununla birlikdə, dalğıclardan bir neçə gün əvvəl Boranya çayının mənsəbi yaxınlığında çəkisi 37 kq olan 1,86 metr uzunluğunda balıq tutulmuşdu.

1998-ci ildən bəri *ərazidə* illik balıq ovu şənliyi təşkil edilir. Göldə tutulan ən ağır balıq 87 kiloqram olmuşdur.

## İstinadlar
Ritsa Sərt Təbiət Qoruğu

**Ritsa Sərt Təbiət Qoruğu** ― Abxaziyanın Qudat rayonun qoruq.  Qoruğun əsas məqsədi Ritsa gölü və ətrafındakı dağlıq ərazinin flora və faunasını qorumaqdır.

## Tarix
20-ci əsrdə ərazidəki faktiki nəzarət tez-tez dəyişmişdir. 1930-cu ildə Rusiya Federasiyası ərazidə Ritsinskiy qoruğunu yaratdı. 1991-ci ildə Gürcüstan müstəqilliyini bərpa etdikdə qoruğun ərazisi genişləndirildi və müasir RitsaTəbiət Qoruğu yaradıldı. Abxaziya-Gürcüstan münaqişəsinin başlaması və sonrakı müharibə ilə faktiki nəzarət 1996-cı ildə burada Ritsinskiy Milli Parkını quran Abxaziya höümətinə keçmişdir.
## Coğrafiya
Ritsa Sərt Təbiət Qoruğu Abxaziyanın dağlıq hissəsində, Böyük Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında yerləşir. Relyefin dəniz səviyyəsindən 100 metr yüksəklikdən 3 256 min metr yüksəkliyə qədər kəskin fərqlənməsi bir çox bitki və heyvan növünün yaşaması üçün zəngin bir ekoloji şərait yaradır. Parkdakı göllərdən ən böyüyü, ən gözəli və ən məşhuru Ritsa göldür. Ərazidə bir neçə şəlalə var və bunların arasında ən məşhuru 55 metr hündürlüyündəki Qeqskiy şəlaləsidir.

## Flora
Parkdakı meşələrdə çox sayda həmişəyaşıl şümşad, 70 metrdən çox hündürlüyə çatan ağ şam (Abies nordmanniana) və giləmeyvəli qaraçöhrə (Taxus baccata) kimi həmişəyaşıl ağac növləri mövcuddur. Ərazidə *Lilium kesselringianum*, *Primula farinosa*  kimi nadir endemik nümunələrlə birlikdə parkda geniş yayılmış zəngçiçəyi () kimi bitki növlərinə də rast gəlinir.

## Fauna
Parkdakı məməlilərə Qafqaz nəcib maralı *(Cervus elaphus maral*), Qərbi Qafqaz dağ keçisi (*Capra caucasica*), *Rupicapra*, cüyür, çöl donuzu, Qafqaz çöl pişiyi (*Felis silvestris caucasica*), daşlıq dərəsi və Avropa adadovşanı daxildir.

Ərazi üçün 71-i nadir olmaqla 273-dən çox quş növü xarakterikdir. Parkda təxminən 100 quş növü yuva qurur və digərləri Şərqi Qara dəniz uçuş yolu boyunca parkdan keçir. Ərazidə berqut *(Aquila chrysaetos),* ağbaş kərkəs *(Gyps fulvus),* qara kərkəs *(Aegypius monachus),* qara qaratoyuq *(Turdus merula),* iri arıquşu *(Parus major),* Qafqaz uları *(Tetraogallus caucasicus),* Qafqaz tetrası (*Lyrurus mlokosiewiczi*), *Serinus pusillus*, *Regulus regulus*, *Fringilla coelebs solomkoi* kmi quş növlərinə rast gəlmək olar.

Parkda bundan başqa nadir qurbağa növləri olan Qafqaz xaçlıçası (*Pelodytes caucasicus* ) və Qafqaz quru qurbağası (*Bufo verrucosissimus*), həmçinin ərazi üçün endemik zolaqlı salanmadr (*Ommatotriton vittatus*) və daha çox yayılmış Qafqaz gürzəsi (*Vipera kaznakovi*) mövcuddur.

## Həmçinin bax

* Ritsa gölü

## İstinadlar
Kiçik əsnaf

**Kiçik əsnaf** (türk. Küçük Esnaf) — Bedran Gözəlin rejissoru olduğu, 2016-cı ildə çəkilən Türkiyə komediya filmi.

## Rollarda
* İbrahim Büyükak – Bərxudar Bakır
* Zeynəb Koçak – Vəkil Əzəl
* Cengiz Bozkurt – Fəxrəddin
* Cezmi Baskın – Hüseyn
* Gupse Özay – Burcu
* Ünal Yeter – Salih
* Olgun Toker – Oktay
* Beyti Əngin – Dalyan
* Erdal Tosun – Haydar
* Kaan Yılmaz – Canər
* Hasan Aslan Giray – Taksi sürücüsü
* Kadir Polatçı – Bəkir
* Ahmet Arslan – Kamil

## İstinadlar
Ətraf mühit auditi

**Ətraf mühit auditi** — sahibkarlıq subyekti tərəfindən və digər fəaliyyətlərin ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində tənzimləyici tələblərə uyğunluğunun müstəqil qiymətləndirilməsi və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində tövsiyələrin hazırlanması.

## Tarixi
Ümumdünya ətraf mühit auditinin 1970-80-ci illərin başlanğıcında olduğu qəbul edilir. Xüsusilə, Avropa İqtisadi Birliyi də ətraf mühitin yoxlanılmasına dair direktiv 1982-ci ildə qəbul edildi, 1984-cü ildə ABŞ Milli Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi federal qurumlar tərəfindən ətraf mühitin yoxlanılması konsepsiyasını hazırladı. Rusiya İmperiyasında ilk ətraf mühit yoxlaması 1892-ci ildə qeydə alındı. "Kimyəvi Bitkilərin Açılışı və Baxımı Qaydası haqqında" Məcburi Qaydalar əslində ətraf mühitin yoxlanılması üçün ilkin sənəd idi.

## Ətraf mühit auditin məqsəd və vəzifələri
* Ətraf mühitin qorunması sahəsində siyasət və strategiyanın əsaslandırılması,
* İqtisadi və digər layihələrin ekoloji aspektlərinin təhlili və qiymətləndirilməsi,
* Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində qaydaların təhlili və qiymətləndirilməsi,
* Ətraf mühit fəaliyyətinin əsaslandırılması və başlanması,
* Sənaye və ərazilərin ekoloji problemlərinin müəyyənləşdirilməsi.

## Ətraf mühit auditin növləri
Məcburi və proaktiv ekoloji yoxlamalara bölünür. Bu çərçivədə aşağıdakı növlər meydana gələ bilər:

* Bir təsərrüfat subyektinin ətraf mühitin tələblərinə uyğunluğunun müəyyənləşdirilməsi,
* Ətraf mühitin idarəetmə sisteminin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi,
* İstifadə olunmuş xammalın, avadanlıqların, texnologiyaların ətraf mühit təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsi,
* Çirklənmədən iqtisadi zərərin qiymətləndirilməsi,
* Tullantıların təhlükə qiymətləndirilməsi,
* Müəyyən bir ərazidə təbiətin idarə edilməsinin rasionallığının müəyyənləşdirilməsi,
* Enerji istehlakının qiymətləndirilməsi və azaldılması yollarının təklifi,
* İstixana qazı tullantılarının həcminin müəyyənləşdirilməsi və onların azaldılması üçün tədbirlərin hazırlanması,
* Süni texnoloji qəzalar və təbii fəlakətlər nəticəsində ekoloji riskin qiymətləndirilməsi,
* Ətraf mühit problemlərin müəyyənləşdirilməsi və onların həlli üçün tədbirlərin hazırlanması,
* Ətraf mühit təhlükəsizlik mövzusunda qəbul edilmiş normativ hüquqi aktların əsaslandırılması.

## İstinadlar
Fertö-Hanşaq Milli Parkı

**Fertö-Hanşaq Milli Parkı** () ― Şimal-qərbi Macarıstanda, Dyör-Moşon-Şopron medyesində yerləşən milli park. Milli park 1994-cü ildə açılmışdır və 235,88 km² ərazini əhatə edir. Ferto gölü ətrafındakı parkın ərazisi Avstriyanın Noyzidler-Si Milli Parkına bitişikdir. Göl və ətraf ərazilər UNESCO-nun Ümumdünya mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Parka ziyarət mütəşəkkil bir ekskursiya ilə mümkün olsa da bəzi ərazilər insanlar üçün ümumiyyətlə bağlıdır.

Park iki böyük ərazidən ibarətdir: Fertö gölü və Hanşaq bölgəsi.

## Ferto
Ferto gölü Mərkəzi Avropadakı üçüncü ən böyük göldür və Avrasiyanın böyük kontinental duzlu göllərinin ən qərbdə yerləşənidir. Az su həcmi və hakim külək səbəbiylə gölün ölçüsü və forması tez-tez dəyişir. Gölün sahəsi təxminən 315 km², orta dərinliyi isə bir metrdir. Ferto gölünün sərhinin 88%-i qamışla örtülüb və buradan qayıqlar üçün xüsusi keçidlər açılmışdır.

Bölgə iri ağ vağ, kürən vağ, ərsindimdik və boz qaz kimi müxtəlif növ quşlara ev sahibliyi edir. Miqrasiya mövsümündə ərazidə tənbəlcüllütlər ailəsinin növlərinə də rast gəlinir. Nadir quşlara qırmızıdöş qaz, ağquyruq qartal və tarla belibağlısı daxildir. Göldə ilişgən, adi durnabalığı və qılıncbalıq kimi balıqlar yaşayır.

## Hanşaq
Hanşaq Fertö gölünün cənub-şərqində bataqlıq ərazidir. Ərazi torf gölləri və alçaq bataqlıqlar ilə xarakterizə edilir. Bölgə vaxtaşırı su ilə örtülür və çoxsaylı adacıqlar əmələ gətirir.

Hanşaqın flora və faunası olduqca müxtəlifdir və yüksək səviyyədə qorunub saxlanılır. Bölgənin meşələrində çox sayda su quşu, maral və qaban yaşayır.

Hanşaq bölgəsi boyunca bir neçə tədqiqat zolağı salınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yuqan qoruğu

**Yuqan qoruğu** —  Xantı-Mansi muxtar dairəsinin Surqut rayonunda, Böyük Yuqan çayının hövzəsində yerləşən xüsusi qorunan təbii ərazi.

Yuqan Dövlət Təbiət Qoruğu 31 may 1982-ci ildə Nequsyaxa ilə Kiçik Yuqanın (Böyük Yuqanın sağ qolları) ara hissəsində qurulmuşdur. 648,7 min hektar ərazini əhatə edir. Qoruğun ətrafında eni 2 km, ümumi sahəsi 93 893 hektar olan bir mühafizə zonası yaradılmışdır. Qoruğun mərkəzi əmlakı Uqut kəndindədir.

Bölgənin iqlimi kontinentaldır, rütubət ilə xarakterizə olunur. Orta illik temperatur −2.4 ° C-dir. Şaxtasız dövrünün orta müddəti 92 gündür. Böyümə mövsümünün müddəti 137 gündür. 
## Topoqrafiya
Yuqan qoruğu Sredneob ovalığında yerləşir. Ərazisi əsasən dar çay vadilərindən və geniş bataqlıqlardan ibarətdir. Meşə örtüyü yalnız 36%-dir, qalan hissəsi bataqlıqdır.
## Bitki aləmi
Qoruğun damarlı bitkilərinin florası, ümumiyyətlə Ob bölgəsinin orta tayqa florası ilə müqayisədə nisbətən zəifdir, bu da mənzərələrin kiçik bir çeşidi ilə əlaqələndirilir. Qoruqda 67 ailəyə aid 320 növ damarlı bitkisi vardır. Ən çox təmsil olunan fəsilələr: Cilkimilər (30 növ), Mürəkkəbçiçəklilər (27), Səhləbkimilər (15), Gülçiçəklilər (21) və Qaymaqçiçəyikimilər (19). Qoruğun brioflorasının inventarlaşdırılması hələ başa çatmayıb. Mamırların siyahısına indiyədək 27 fəsiləyə aid 76 növ (Marchantiophyta mamırları ilə birlikdə) daxildir. Qoruqdakı ən çox təmsil olunan Mamırkimilər fəsiləsinin sfaqnumdur (19 növ).

Yuqan qoruğu ərazisində 23 fəsiləyə və 45 cinsə daxil olan 165 növ bitki vardır.  

Göbələklərin və yosunların növ tərkibi hələ öyrənilməyib.
## Ekoturizm
Təbiət qoruğu olaraq əsasən geniş ictimaiyyət üçün bağlıdır. Baxmayaraq ki, elm adamları və ətraf mühit təhsili alan insanlar park rəhbərliyi ilə ziyarət təşkil edilə bilinir. Kənddə əhalini maarifləndirmək üçün bir qoruq tərəfindən idarə olunan kiçik bir təbiət muzeyi vardır. Rəhbərlik əvvəlcədən razılaşdırılaraq ictimaiyyətə açıq olan bataqlıq ərazilərindən birinə “ekoturizm” marşrutu açır. Bununla birlikdə, qoruq uzaqda yerləşir və əlverişli nəqliyyatdan uzaqdır. Gələcəkdə ətraf mühit təhsili fəaliyyətinin böyük bir hissəsini onlayn və virtual media vasitəsi ilə həyata keçirməsini gözləyir. Əsas ofis Uqut kəndində yerləşir. Ən yaxın şəhər Surqutdur və 300 km şimalda yerləşir.

## İstinadlar
Dekorativ bitki

**Dekorativ bitki** və ya **bəzək bitkisi** – bəzək və dekorasiya məqsədilə yetişdirilən bitki növü. Dekorativ bitkilərinin əksəriyyəti tropik ölkələrin nümayəndələri olduğundan öz yaşadığı şəraitə uyğun olaraq qulluq edilir.

## Tarix
Bitkilərin dekorativ məqsədlərlə yetişdirilməsi qədim sivilizasiyalarda ilk dəfə e.ə. 2000-ci ildə başlayıb. Qədim Misirdə Amon fironları dekorativ bitkilərin yetişdirilməsi üçün böyük ərazilər ayırırdılar.

## Xüsusiyyətlər
Dekorativ bitkilərə bəzən **otaq bitkisi** də deyilir. Belə bitkilərdən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə etmək mümkündür. Bu bitkilər dərman kimi də istifadə olunur. Dekorativ bitkilərin 2 növü var: çöldə istifadə olunan və evdə istifadə olunan dekorativ bitki. Çöl dekorativ bitkiləri daha dözümlü olur. Buna görə də çöldə istifadə olunan dekorativ bitkilər daha fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Evdə istifadə olunan dekorativ bitkilərə sansevyera, kaktus, diffenbaxiya, sülh zanbağı, anturium, əsl əzvay, puansettiya kimi bitki növləri daxildir.

## Qalereya

Vivipary in Kalanchoe daigremontiana.jpg|Kalanxoe
Hibiscus syriacus 'Hamabo', Hibiscus syriacus 'Waltraud'.jpg|Hibiskus
Cyclamen and callas.jpg|Kalla
Cactus flower buds.jpg|Kaktus
Sansevieria trifasciata Leaf Closeup 2448px.jpg|Sansevyera


## İstinadlar
İşməhəmməd Qalyautdinov

**İşməhəmməd Qalyautdinov** (; ) — Sovet və rus dilçisi. Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1995), filologiya elmləri doktoru (1992), professor (1994), Rusiya Federasiyası (2005) və Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının (1986) əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Bioqrafiyası
Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Uçalı rayonunun Soraman kəndində anadan olmuşdur.

1969-cu ildə Başqırdıstan Dövlət Universitetini bitirib.

Məzun olduqdan sonra SSRİ Elmlər Akademiyasının Başqırd filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda laborant vəzifəsində çalışıb. 1970-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyası Başqırd şöbəsinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işçisi olur. 1971–1973-cü illərdə Özbəkistan SSR Elmlər Akademiyasının A. S. Puşkin adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda təcrübəçi olmuşdur. Sahə arxeologiyası, türk yazılı abidələri sahəsində ixtisaslaşmışdır.

1979-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyası Başqırd Filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda dil şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır (1992–1993). 1993–1996-cı illərdə Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının baş elmi katibi, Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1995), Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası Humanitar Elmlər Bölməsinin akademik-katibi (1996–2006) olmuşdur.

2000–2013-cü illərdə Zaqir İsmaqilov adına Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunun rektoru olur. 2011-ci ildən bəri Şərqşünaslıq Problemləri Jurnalının redaktoru olmuşdur.

İşməhəmməd Qalyautdinov Başqırd uşaqları folklorunun bir toplayıcısı olur.

Türkologiya elminə, ədəbi dil tarixinin araşdırılması nəzəriyyəsi və metodologiyasına töhfə vermişdir. 2004–2006-cı illərdə Rusiya Elmlər Akademiyası Şərqşünaslar Cəmiyyətinin prezidenti olur.

10 oktyabr 2015-ci ildə Ufa şəhərində vəfat etmişdir.

## Elmi işləri
300-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Rusiya Elmlər Akademiyası Şəriət Cəmiyyətinin prezidenti (2004–2006) kimidə fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Профиль на сайте АН РБ 
* http://www.erbp.ru/people/1185
* *Ишбердин Э. Ф.* Галяутдинов Ишмухамет Гильметдинович // Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Научное издательство "Башкирская энциклопедия", 1996. — 672 с. — С. 222.
*
Luna Miyoviç

**Luna Zimiç Mijoviç** (  ; cins. ) — bosniyalı aktrisa .

## Bioqrafiya və karyera
Luna Miyoviç jurnalist Vlastimir Mijoviç və Amra Zimiç Miyoviçin qızıdır . Lunanın özündən 2 yaş kiçik bir bacısı var. Luna bir müddət Sloveniya və Rusiyada yaşamışdır. Müqayisəli ədəbiyyatşünaslığı öyrənmişdir. Hal-hazırda Sarayevo Film Akademiyasında rejissorluq təhsili alır .

Luna 2006-cı ildə "Qrbavitsa" filmində Sara rolu ilə debüt etmişdir. İkinci rolu 2010-cu ildə "Yolda" filmində Diyadır. Luna bundan başqa "Dryleben: Ölümdən daha yaxşı bir şey " ( 2011 ), " Nəfəs " (2011), " İki dəfə doğulmuş " ( 2012 ) və "Gənclik " ( 2015 ) filmlərində də rol almışdır. Luna Miyoviç, Bosniya filmlərindən əlavə, Alman, Avstriya, Fransız, İtalyan və Xorvat filmlərində də aktrisa kimi uğur qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* 
* Luna Mijovich, KinoPoisk veb saytında
* ''Luna Zimić Mijović: Mladi odlaze iz svake države''
* *[[Instagram|Instagram-da]]* Luna Mijovich
* Şəkil
Milenko Yerqoviç

**Milenko Yergoviç** (, ) — Bosniya və Xorvat yazıçısı.

## Tərcümeyi-hal
Sarayevo Universitetinin Fəlsəfə fakültəsini bitirib. Jurnalistika ilə məşğul olmuşdur. 1993-cü ildən bəri Zaqrebdə yaşayır.

## Kitablar

### Şeirlər
* Varşava Rəsədxanası / *Opservatorija Varšava* ( 1988, *Goran* və *Mak Dizdar mükafatları* )
* *Uči li noćas neko və ovom mezun japanski?* ( 1992 )
* Heavenly Team / *Himmel Comando* (1992)
* *Preko zaleđenog mosta* ( 1996 )
* *Hauzmajstor Šulc* ( 2001, *Premio Napoli* )

### Novellalar
* *Sarajevski Marlboro* ( 1994 , Erich Maria Remarque Barış Mükafatı, Osnabrück )
* *Karivani* ( 1995 )
* *Mama Leone* ( 1999, Grinzane Cavour Mükafatı )
* *Rabija i sedam meleka* ( 2004 )
* *Drugi poljubac Gite Danon* ( 2007 )
* *Psi na jezeru* ( 2010 )

### Romanlar və povestlər
* *Buick Riviera* ( 2002, Matica Xorvat Mükafatı, Avqust Chenoah Mükafatı; Ən Yaxşı Ssenari Üçün Pula IFF-də Film Uyğunlaşma Mükafatı)
* Qoz ağaclarının altındakı *həyətlər / Dvori od oraha* ( 2003 )
* *İnşallah Madona, İnşallah* ( 2004 )
* *Excelsis-də Glorija* ( 2005 )
* *Ruta Tannenbaum* ( 2006, Mesha Selimoviç Mükafatı )
* *Freelander* ( 2007 )
* *Srda pjeva, u sumrak, na Duhove* ( 2009 )
* *Volqa, Volqa* (2009)
* Ata / *Otac* ( 2010 )

### Pyeslər
* *Kažeš anđeo* ( 2000 )

### Esselər
* *Naci bonton* ( 1998 )
* Tarix üzrə oxu kitabı / *Historijska čitanka* (2000)
* *Historijska čitanka 2* ( 2006 )
* *Vertve sanjaju veliku ratnu pobjedu* (2006)
* *Muškat, limun i kurkuma* ( 2011 )

## Etiraf
Yerqoviçin şeirləri və nəsrləri türk dili də daxil olmaqla bir çox dilə tərcümə edilmişdir.

## Rus dilində nəşrlər
* Magazines.russ

## Qeydlər

## Linklər
* Şəxsi sayt
* IMDB veb saytında
Aleksandr Hemon

**Aleksandr Hemon** (, ) — Bosniya əsilli Amerika yazıçısı, publisist. Əsərlərini ingilis dilində yazır.

## Tərcümeyi-hal
Atası yarı ukraynalı (yazıçı babası Birinci Dünya müharibəsi dövründə Qərbi Ukraynadan Bosniyaya gəlmişdir), anası bosniyalı serbdir. Sarayevo Universitetini bitirib, 1990-cı ildən çap olunmağa başladı. 1992- ci ildə Çikaqoya turist olaraq gəldi , Bosniya müharibəsi başladıqdan sonra ABŞ-də qalmaq qərarına gəldi. İngilis dilini demək olar ki bilmirdi. Bir neçə peşə dəyişdirdi, sonra isə ingilis dilində yazmağa başladı. İngilis dilində ilk nəşri 1995-ci ildə baş tutdu. *[[The New York Times|New York Times]]*, *New Yorker*, *[[Esquire]]*, *Paris Review*, *Granta* və s. qəzetlərdə dərc edilmişdir. Sarayevonun *BH Dani* (*Bosniya və Herseqovina günləri, Bosniya* dilində-az) jurnalının köşə yazarıdır. Hazırda Çikaqoda yaşayır.

Bir neçə amerika ədəbi mükafatının qalibidir. Hemonun kitabları əsas Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.

## Bədii əsərləri
* Bruno sualı, roman və hekayələr (2000)
* Naməlum yerdən olan insan, novellalardan ibarət roman (2002)
* Lazarus Layihəsi, roman (2008, *New York Magazine'nin* İlin Kitab Mükafatı, Jan Michalski Mükafatı, Fransa, 2010 ; rusca tərcümə 2011)
* Sevgi və maneələr, qısa hekayələr (2009)
; Rus dilində nəşrlər

* Kor Josef Pronek, hekayə
* Dirijor, hekayə

## Qeydlər

## Linklər
*
Mədəni muxtariyyət

** Mədəni (milli-mədəni) muxtariyyət ** — təhsilin təşkili və mədəni həyatının digər formaları ilə əlaqəli təcrid olunmuş etnik qrupun muxtariyyəti. Müəyyən bir əraziyə deyil, müəyyən bir etnik qrupun bütün nümayəndələrinə aiddir. Hər hansı dövlətin azlıqda olan etnik birliyinə dil, təhsil və mədəniyyət sahəsinə aid məsələlərin həllində verilən müstəqillik, muxtariyyətin bir növü.

Milli və mədəni muxtariyyət bir ictimai birlik növüdür. Milli-mədəni muxtariyyətin təşkilati və hüquqi forması ictimai bir təşkilatdır.

## Haqqında
Müasir qloballaşma, hüquqi dövlət quruculuğu dövründə milli-mədəni muxtariyyət problemi milli münasibətlərin tənzimlənməsində mühüm rol oynayan, nəzəri və praktiki əhəmiyyət kəsb edən aktual bir problemdir. Milli-mədəni muxtariyyət hüquqi dövlətdə millətlərin öz müqəddəratının təyin edilməsi hüququ ilə sıx bağlı olan ideyadır. Beynəlxalq sənədlərdə göstərilir ki, etnik, dil və din azadlıqlarının mövcud olduğu ölkələrdə onların öz mədəniyyətlərindən faydalanmaq, öz dininə etiqad etmək və onun ayinlərini icra etmək, eləcə də, öz doğma dilini işlətmək hüququ rədd edilə bilməz.

Millətlərin öz müqəddəratını təyin etmək hüququ Böyük Fransa inqilabının əsas liberal-demokratik ideyası kimi Avropaya sonralar isə bütün dünyaya yayıldı.

Müasir dövrdə *“Millətlərin öz müqəddəratını təyin etmək hüququ”* beynəlxalq hüquqda öz əksini tapmışdır ki, hər bir millət azad şəkildə öz müqəddəratını təyin etmək hüququna malik olsun. Lakin çox zaman bu müqəddəratı təyinetmə dünyanın siyasi xəritəsində dəyişikliyə səbəb olduğundan, hər hansı bir dövlətin ərazi bütövlüyünə xələl gətirə bildiyinə görə problemə çevrilmişdir. Tarix səhnəsinə çıxaraq mümkün vasitələrlə özünütəsdiqə can atan qüvvələr dövlətə böyük ziyan vurur. Milli özünütəyinetmə prinsipi XX əsrin əvvəllərində ABŞ prezidenti Vudro Vilson tərəfindən dəqiq ifadə edilmişdir: 

Politoloqlar millətlərarası ziddiyyətlərin yaranmasının bir sıra obyektiv və subyektiv amillərini göstərirlər. Buraya cəmiyyətin özünün demokratik inkişaf səviyyəsinin aşağı olması və vətəndaş cəmiyyəti institutlarının zəif olması, iqtisadi çətinliklər və s. kimi amillər daxildir. Məlumdur ki, milli-mədəni muxtariyyət uğrunda mübarizə aparan milli azlıqların özlərini müəyyən etmək üçün müəyyən meyarların olduğunu göstərirlər: 

* Obyektiv meyarlar: bənzərsiz, etnik xüsusiyyətlər, onların sayca azlıq təşkil etməsi, üzvlərinin yaşadıqları dövlətin vətəndaşları olması; 
* Subyektiv meyarlar: üzvlərinin öz etnik xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamağa can atması.

Millətlərarası münasibətlərdə qarşıdurmanın dörd tipi vardır:

# Sosial-iqtisadi;
# Mədəni-dil;
# Ərazi-status;
# Separatizm.

“Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq müqavilə”də deyilir: 

.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Закон Латвии «О свободном развитии национальных и этнических групп Латвии и праве на культурную автономию»
* Закон о культурной автономии национального меньшинства, Эстония
* Портал Русская Культурная автономия (Эстония)
* *Осипов А., Никифоров И.* Национально-культурная автономия. Идея и реализация. Эстонский опыт Таллин, 2008 ISBN 978-9985-9542-9-4
* Mədəni muxtariyyət haqqında məqalə
Hüceyrə strukturları

Hüceyrə strukturlarının bir çoxu sitoplazmadan membranla ayrılırlar. Membran iki lipid cərgəsi, bir lipid qatı və zülallardan təşkil olunmuşdur. Membrana malik hüceyrə strukturları memberanlı orqanoidlər adlanır. Bəzi orqanoidlər isə sitoplazmadan membrabla ayrılmırlar. Bunları membransız orqanoidlər adlandırılar. 
## Membransız orqanoidlər
Membransız orqanoidlərə ribosom və hüceyrə mərkəzi aiddir.

## Bir membranlı orqanoidlər
Endoplazmatik şəbəkə, Holci kompleksi və lizosom və vakuol aiddir 
## İki membranlı orqanoidlər
Mitoxondri və plastidlər aiddir.

**Bir-birinə oxşayan orqanoidlər:** Holci kompleksi ilə hamar endoplazmatik şəbəkə, ribasom ilə hüceyrə mərkəzi, mitoxondri ilə xloroplast.

**Hüceyrələrin hərəkət orqanoidlərinə** kirpik, qamçı, yalançı ayaq, miofibrillər aiddir.

**HÜceyrə törəmələrinə** nişasta, yağ damcıları, zülallar, efir yağları  və digər maddələr aiddir.

**Ən qədim strukturlar** xromosom, qamçı və ribasomdur.

202012 Nuclear membrane.svg
Çaqqallarla rəqs (film seriyası)

**Çaqqallarla rəqs** — rejissor Murad Şəkər tərəfindən çəkilmiş Türkiyə istehsalı olan filmlər seriyasıdır.

Film Çaqqallarla rəqs filmi ilə başlayıb, Çaqqallarla rəqs 6 filmi ilə kulminasiya nöqtəsinə çatır.

Filmlərin çəkilişi səkkiz ildən artıq davam edib.

## Filmlər
# Çaqqallarla rəqs
# Çaqqallarla rəqs 2: xəstəsiyik dədə
# Çaqqallarla rəqs 3: sıfır problem
# Çaqqallarla rəqs 4
# Çaqqallarla rəqs 5
# Çaqqallarla rəqs 6

## Qalareya

Fayl:Çaqqallarla rəqs.jpg|Çaqqallarla rəqs film afişası
Fayl:Çaqqallarla rəqs 2.jpg|Çaqqallarla rəqs 2: xəstəsiyik dədə film afişası
Fayl:Çaqqallarla rəqs 3.jpg|Çaqqallarla rəqs 3: sıfır problem film afişası
Fayl:Çaqqallarla rəqs 4.png|Çaqqallarla rəqs 4 film afişası
Fayl:Çaqqallarla rəqs 5.jpg|Çaqqallarla rəqs 5 film afişası


## İstinadlar
İlyas Tərxan

**İlyas Tərxan** — krım tatar dramaturq, "Yaş kuvet" qəzetinin redaktoru, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, 1931-1937-ci illərdə Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri. 17 aprel 1938-ci ildə "əksinqilabçı millətçi pantürk təşkilat"ın üzvü olmaqda ittiham edilərək güllələnib. 24 noyabr 1956-cı ildə ölümündən sonra bəraət qazanıb.

## Həyatı
İlyas Ömər oğlu Tərxan 1900-cü ildə torpaqsız kəndli ailəsində anadan olub. 1913-1917-ci illərdə Kazanda yaşadığı üçün tatar məktəbində təhsil alıb. Bağçasarayda Zəncirli mədrəsədə təhsilini bitirib. 1919-cu ildə Kommunist Partiyasına üzv olub. Krımda "ağlara" qarşı partizan hərəkatında iştirak edib. Daha sonra Türkiyədə yeraltı kommunist hərəkatının iştirakçısı olub. 1920-ci ildə sovet hökuməti tamamilə qurulduqdan sonra onun atası Korbek kəndinin inqilab komitəsinin sədri olur. O özü isə geri qayıdaraq fəaliyyət göstərməyə başlayır.

1921-ci ildən 1925-ci ilə qədər gənclər üçün nəzərdə tutulmuş "Yaş kuvet" (Gənc qüvvət) qəzetində redaktorluq edir. 20 fevral 1931-ci ildə Krım MSSR-nın MİK-nin sədri seçilir. Siyasi işlərlə yanaşı teatr və dramaturqluqla da məşğul olur. Onun "Hücum" (1932) və "Moskva ayta" (Danışır Moskva) pyesləri Krımda, Moskvada, Daşkənddə eləcə də Sovet İttifaqının digər şəhərlərində tamaşaya qoyulur. 1933-cü ildə onun təşəbbüsü ilə Krım Dövlər Tatar Dram Teatrı üçün ayrıca binanın inşasına başlanılır. 1934-cü ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olur və bununla yanaşı krım Yazıçılar Birliyinin də sədri seçilir. Ak Şeyx kəndindəki məktəb və Starokrımsk rayonundakı kolxoz onun adı ilə adlandırılır. Bunlarla yanaşı 1934-cü ildə bir müddət "Bolşevik yolu" jurnalının redaktoru olur.

8 sentyabr 1937-ci ildə RSFSR Cinayət Məcəlləsinin 58-7, 8, 11 maddələri ilə həbs edilib. O, Xalq Komissarları Sovetinin sədri A.Samedinov və Xalq Maarif komissarı B.Çaqarla birlikdə antisovet pantürk təşkilata rəhbərlik etməkdə günahlandırılır. Bu həbslər daha böyük miqyaslı "milli" siyasi həbs proseslərinin olmasına əsas verdi. 17 aprel 1938-ci ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının məhkəmə prosesində əvvəlcə "etiraf etdiyi" ifadələrdən imtina edərək özünü günahkar saymır. Elə həmin gün əmlakı müsadirə edilməklə güllələnmə cəzasına məhkum edilərək güllələnib.

24 noyabr 1956-cı ildə ölümündən sonra bəraət qazanıb. İş tədqiq edilərkən məlum olub ki " İlyas Tərxanın işinin aparıldığı Krım XDİK-da 1937-1938-ci illərdə əsassız həbslər, həbs edilənlərin döyülməsi, istintaq materiallarının saxtalaşdırılması və digər qanun pozuntularına rast gəlinib."

### Ailəsi
Simferopolda Jukovskiy küçəsi 5 ünvanında Krım MSSR hökümətinin yaşayış binasında yaşayıb. Velyade Memetovna ilə ailə qurub. Bu evlilikdən Nədim və Hüseyin adlı oğulları olub.

## Həmçinin bax
* Hüseyin Kürkçü
* Yaqub Şakirəli
* Həmdi Giraybəy

## İstinadlar
Qalaçay bəxşi

**Qalaçay bəxşi** (Farsca: بخش قلعه‌چای) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanındaki Əcəbşir şəhristanının iki bəxşindan biridir.

## Tarixi

## İstinadlar
Sümük birləşmələri

**Onurğa sütunu 27 sümüklə birləşib**: 24 qabırğa, 2 çanaq, 1 ənsə sümüyü

**Döş qəfəsi 4 sümüklə birləşib**: 2 körpücük, 7-ci boyun fəqərəsi, 1-ci bel fəqərəsi.

**Çiyin qurşağı 3 sümüklə birləşib**: 2 bazu, 1 döş sümüyü.

**Kürək sümüyü 2 sümüklə birləşib**: 1 körpücük, 1 bazu.

**Körpücük sümüyü 2 sümüklə birləşib**: 1 kürək, 1 döş sümüyü.

**Bazu sümüyü 3 sümüklə birləşib**: 1 kürək, 1 mil, 1 dirsək.

**Bud sümüyü 3 sümüklə birləşib**: 1 çanaq, 1 qamış, 1 diz qapağı.

**Döş fəqərələri 4 sümüklə** fəqərə və qabırğalar, **axırıncı büzdüm fəqərəsi** 1 sümüklə, yerdə qalan fəqərələr 2 sümüklə birləşib. **Oma fəqərələri** 4 sümüklə birləşir.

**Tək sümük birləşmələri**: 2 diz qapağı, 4 qabırğa, 4 qulaq sümüyü, 20 ədəd axırıncı barmaq falanqası, 1 ədəd axırıncı büzdüm fəqərəsi.

**Gövdə skletində 5 sümük tək sümüklə birləşib**: 4 qabırğa, 1 büzdüm sümüyü.

Sarı sümük iliyinə malik olan 12 ədəd sümük var. Bunlara 2 bazu, 4 said, 2 bud, 4 baldır aiddir. Uzunborulu sümüklərdir. Hər ətrafda belə 3 sümük olur.

**Oma sümüyü 4 sümüklə birləşib**: 2 çanaq, 2 fəqərə (axırıncı bel və 1-ci büzdüm fəqərəsi)

**Gövdə skeleti** 58–59 sümük 33–34 ədəd fəqərə, 24 qabırğa, 1 döş sümüyü. Gövdədə və döş qəfəsində cüt sümüklər ancaq 24 ədəd qabırğadır. Bütün məməlilərdə 7 boyun fəqərəsi olur.


Human skeleton front en.svg
Cənubi Koreyada feminizm

**Cənubi Koreyadakı feminizm** — Cənubi Koreyadakı feminist və ya qadın hüquqları hərəkatının mənşəyi və tarixidir.

Cənubi Koreyada qadınların seçki hüququ 1948-ci il milli konstitusiyasının 11-ci maddəsinə daxil edilmişdir. Konstitusiyada "bütün vətəndaşlar qanun qarşısında bərabərdir və siyasi, iqtisadi, sosial və ya mədəni həyatda cinsi, dini və sosial statusuna görə ayrı-seçkilik olmamalıdır" deyilir. Cənubi Koreyadakı feminist hərəkat və ya qadın hüquqları hərəkatı Qərb dünyasındakı birinci və ikinci dalğa feminizmi ilə müqayisədə iş yerində və iqtisadiyyatda köklü dəyişikliklər iqtisadiyyatın sənayeləşməsi və qloballaşma ilə baş vermiş olsa da, Cənubi Koreya cəmiyyətində mədəni dəyərlərdə daha az dəyişiklik olmuşdur.
Cavad Karahasan

**Cavad Karahasan** (, ) — Bosniya yazıçısı.

## Tərcümeyi-hal və yaradıcılıq
Sarayevoda universitetdə oxuyub, Zaqrebdə Miroslav Krlezinin yaradıcılığı haqqında dissertasiya müdafiə edib. Saraybosna Universitetində dram dərsləri verimişdir. 1993-cü ildə isə mühasirəyə alınan şəhərdən Zalsburqa köçür. 1995-ci ildən etibarən Avstriya Musiqi və Teatr Cəmiyyəti *ARBOS ilə əməkdaşlıq edir* . Karahasanın pyesləri Avstriya, Almaniya, Bosniya və Herseqovina, Çexiya, Ukrayna, ABŞ, Sinqapur və s. ölkələrin teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur. Kitabları bir çox Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.

## Nəşrlər
* Kazalište i kritika (1980)
* Kraljevske əfsanəsi (1980)
* Kralju ipak ne sviđa se gluma (1983, dram)
* Strašno je vani (1984, dram)
* O jeziku i strahu (1987)
* Model u dramaturgiji (1988)
* İstočni diwan / Oriental divan (1989, roman)
* Misionari (1989, oynayır)
* Stidna žitija (1989, roman)
* Stid nedjeljom (1991)
* Kuća za umorne (1993)
* Dnevnik selidbe (1993)
* Šahrijarov prsten / Şəhriyarın üzüyü (1996, roman)
* Sara i Serafina (1999)
* Knjiga vrtova / Bahçeler Kitabı (2002, inşa)
* Noćno vijeće (2005)
* İzvjestaji iz tamnog vilajeta (2007)

## Əlaqədar nəşrlər
* Sabrana djela (2007)

## Tanınması
Esseistikasına görə Şarl Beyonna Avropa mükafatı Avropa Charles Veyonne Məqalələr Mükafatı (1994), siyasi kitabına görə Bruno Krayski mükafatı ((1995), Herder Mükafatı (1999), Avropada anlaşılmaya görə leypsik kitab mükafatı (2004), Vlenitsa mükafatı (2010), Höte medalı (2012), Höte Mükafatı (2020) və s. mükafatlara layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (eng.) )
* Jurnal otağında
Xaydu xan

**Xaydu xan Börçigin** (; çincə 海都; ; 1030/35/40/50—1100/1120) — Xamaq Monqol xaqanlığının ilk xanı (1080-1100/1120) Börçigin sülaləsindəndir. Bodonçar xaqanın ulu nəvəsinin oğludur. Nəslindən məşhur olanlardan bəziləri bunlardır: Xabul xan, Çingizxan Temuçin, Əsən Buğa xaqan, Bərkə xan, Hülakü xan, Qazan xan, Cağatay xan və digərləridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qabdrəhman Qədirov

**Qabdrəhman Qədirov** (; ) — Sovet atleti (moto idmanı, spidvey), buz üstündə motosiklet  yarışında altı qat dünya çempionu (1966, 1968, 1969, 1971-1973), Avropa çempionu (1964). 
## Bioqrafiya
Qabdrəhman Qədirov 27 yanvar 1941-ci ildə Şatura qəsəbəsində (Moskva vilayəti) anadan olmuşdur. Şaturada atası Fayzurəhman Fayzurəhmanoviç və anası Qasima Məhəmmədovna Başqırdıstandan bir Komsomol inşaat sahəsinə gəlmişlər.

Atsı cəbhədə ölmüş, anası isə bir inşaat trestində bənna olaraq çalışmağa davam etmişdir.

Müharibədən sonra ana və oğul bir neçə il Beloretskdə yaşamışlar. 1947-ci ildən Qədirov Ufa şəhərində yaşayır. 1970-ci ildə Lesqaft adına Universiteti bitirmişdir. SSRİ yığma komandası üçün buz meydanında, motosiklet yarışında yarışır. Beynəlxalq müsabiqələrdə Qədirov Çexoslovakiya, Polşa, İsveç, Finlandiya və digər ölkələrdən ola yarışmaçıları spidfveydə asanlıqla məğlub edir.

Qabdrəhman Qədirov üç dəfə evlənmişdir. Qədirovun üçüncü həyat yoldaşı Nazifə başqırd pop ulduzu, indi Başqırdıstanın Xalq artisti, Başqırdıstan Respublikası Salavat Yulayev adına Dövlət Mükafatı laureatı olmuşdur. Üç evlilikdən üç uşaq qalmışdır - iki oğlu və bir qızı. Böyük oğlu Artur, Ufa Moto Nəqliyyat Kollecinin komandasında motokrosla məşğul idi. Nəvələri: Artur, Artyom, Danila və nəvələri İnna və Liza.

İdman karyerasının sonunda idman şərhçisi, beynəlxalq yarışlarda hakim, Ufadakı Başqırd Dövlət Filarmoniyasında idarəçi (1982-1993) işləmişdir. İki bioqrafiya kitabı yazmışdır - "Buzu seçirəm" və "Çətin spidvey üzüyü". Kitabları 1974 və 1976-cı illərdə Ufa və Moskvada nəşr edilmişdir.

31 iyul 1993-cü ildə Soçidəki bir sanatoriyada insultdan vəfat etmişdir. Ufa şəhərində müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. 31 iyul 1997-ci ildə qəbir üzərində heykəltaraş Vladimir Lobanovun hazırladığı abidəsi qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Kuril qoruğu

**Kuril qoruğu** — dövlət təbii qoruğu. RSFSR Nazirlər Sovetinin 10 fevral 1984-cü il tarixli 47 nömrəli qərarı ilə Kunaşir adasında və RSFSR-in Saxalin vilayətinin Cənubi Kuril rayonunda Kiçik Kuril cərgəsi adalarında qurulmuşdur. Sahəsi 65 355 hektardır. Qorunan zona 73 475 hektardır. Qoruğun mərkəzi şəhər tipli Yujno-Kurilsk qəsəbəsindədir.

Qoruğun yaradılmasında məqsəd təbii proseslərin və hadisələrin təbii gedişatını, flora və faunanın genetik fondunu, bitki və heyvanların ayrı-ayrı növlərini və icmalarını, Cənubi Kuril adalarının tipik və unikal ekoloji sistemlərini qorumaq və öyrənməkdir. Qoruğun təbii kompleksləri misilsizdir və dünyada analoqu yoxdur.
Kunaşir ərazisi və Kiçik Kuril silsiləsi Rusiya ilə Yaponiya arasında ərazi mübahisəsinin predmetidir.

## Flora və fauna
Bitki örtüyünün əsasını mühafizə olunan ərazinin 70% -dən çoxunu tutan meşələr təşkil edir.

Qoruğun ərazisində 227 növ quş (bunlardan 107-si yuva qurur), 29 növ məməli vardır.

Qoruqda yaşayanlardan 84 növ Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

## Əsas qorunma obyektləri
Qoruğun ərazisində və onun mühafizə olunan zonalarında fərqli mühafizə statusuna malik olan və Saxalin vilayətinin regional Qırmızı Kitabına, Rusiya və Beynəlxalq (IUCN) Qırmızı Kitablarına daxil edilmiş 107 növ damarlı bitki yetişir. Bunlardan 41 növ bitki və göbələk Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir. Beləliklə Rusiya ərazisində yalnız Kunaşir adasında Maximoviç tozağacı (Betula maximowicziana Regel), botrokarium zoğalı (Bothrocaryum controversum (Hemsl. ex Prain.) Pojark), Magnolia obovata, Yapon ağcaqayını (Acer japonicum Thunb.), Maximoviç çökəsi (Tilia maximowicziana Shirasawa) növləri yaşayır.

Rusiyanın Qırmızı Kitabına daxil olan heyvanlar arasında qoruq ərazisində 5 növ onurğasız və 37 onurğalı heyvan növü qeyd olunur: 1 balıq, 2 növ sürünən, 3 növ məməli və 33 quş növü. Qoruqda yaşayan növlərin IUCN Nadir Növlər Kitabına dəniz samurları (Enhydra lutris), Şimal dəniz şiri (Eumetopias jubatus), Steyneqer suitisi (Phoca vitulina kurilensis (Ph. V. stejngeri)), balıq bayquşu (Ketupa blakistoni) və Yapon durnası (Grus japonensis) daxildir. Şimal dəniz aslanı və Steyneqer suitisi qoruq ərazisində böyük yay yatağı təşkil edir. Yapon durnası hər il Alyoxinski meşə təsərrüfatının ərazisində yuva qurur. Qoruq boyunca balıq bayquşu yuva qurur.
Tarixi və mədəni yerlər: Qoruğun ərazisində və qorunan zonalarında 66 arxeoloji və etnoqrafik abidə qeyd edilmişdir.

## İstinadlar