open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asəf Hacıyev (jurnalist)

**Hacıyev Asəf Adil oğlu** () — Xəzər TV və "Xəzər radiosu"nun təsisçisi və prezidenti çalışmışdır. BDU-nun Tarix fakültəsi, "Azərbaycanşünaslıq" ETM-nin "Dünya azərbaycanlıları" bölməsinin elmi işçisi. 2001-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Hazırda Milli Televiziya və Radio Şurasının (MTRŞ) Aparat rəhbəri çalışır.

## Həyatı
Asəf Hacıyev 1967-ci il sentyabrın 21-də İmişli rayonunun Sarıxanlı kəndində anadan olmuşdur. 1974–1984-cü illərdə İmişli rayonunun Sarıxanlı kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1985–1987-ci illərdə keçmiş SSRİ-nin Hərbi Hava Qüvvələri tərkibində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1988–1990-cı illərdə İmişli rayonunun "Bakı" kolxozunda fəhlə işləmişdir. 1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin əyani şöbəsinə daxil olmuşdur. 1995-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1996-cı ildə Tarix fakültəsinin "Dünya azərbaycanlıları" bölməsinə elmi işçi vəzifəsinə götürülmüşdür. Tarix üzrə fəlsəfə doktorudur. 1995–1996-cı illərdə Bakı şəhəri Yasamal rayonu 225 saylı orta məktəbdə tarix müəllimi işləmişdir. 1998–2007-ci illərdə "Azadinform" İnformasiya Agentliyinin direktoru, 2000–2007-ci illərdə "İntellekt" Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2007-ci ilin sentyabr ayından "Xəzər" TV-nin, 2008-ci ilin may ayından isə "Xəzər" radiosunun təsisçisi və prezidentidir. 2001-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə 22 iyul 2010-cu ildə "Azərbaycan milli mətbuatının inkişafındakı xidmətlərinə görə" "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## Tədqiqat sahəsi
"Dərbənd əhalisi XIX–XX əsrin əvvəllərində (tarixi-demoqrafik tədqiqat)" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* Dərbəndin adı və yaranması haqqında. Aspirantların və gənc tədqiqatçıların elmi konfransının materialları, Bakı, 1998.
* Rusiya işğalından sonra Dərbəndin əhalisi. BDU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 1, 2001.
* Dərbənd əhalisinin yerləşməsi (XIX – XX əsrin əvvəllərində). ADPU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 1, 2008.
* Dərbənd əhalisinin say dinamikası (XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri). ADPU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, Bakı № 3, 2008.
* Dərbənd əhalisinin etnik tərkibi (XIX–XX əsrin əvvəllərində). Tarix və onun problemləri (BDU), № 1–2, 2008
* Dərbənd şəhərinin yaranması və adı haqqında. Tarix və onun problemləri (BDU), № 3, 2008
* Dərbənd əhalisinin demoqrafik və miqrasiya prosesləri (XIX–XX əsrin əvvəllərində). BDU-nun xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası. 2008, № 4.
* XIX-XX əsrin əvvəllərində Dərbənd əhalisinin təhsil səviyyəsi.
* Dərbənd Azərbaycan şəhəri kimi.
ABŞ-də prezident seçkiləri (2016)

**2016 ABŞ prezident seçkiləri** — 8 noyabr 2016-cı ildə keçirilib. Bu seçkilər sayca 58-ci ABŞ prezident seçkiləri olacaq. ABŞ-nin indiki başçısı Barak Obama bu vəzifəyə iki dəfə seçilmiş olduğu üçün üçüncü bir dəfə namizəd olması mümkün deyil. Partiyaların namizədləri ön seçkilərdə müəyyən edilir.

## Ön seçkilər

### Demokrat Partiya
Demokratik Partiya içində namizəd olması gözlənilən siyasətçilər bunlardır


Fayl: Hillary_Clinton_crop.jpg |  


### Respublikaçı Partiya
Respublikaçı Partiya içində namizəd olması gözlənilən siyasətçilər bunlardır




## İstinadlar
Zahid Məmmədov

* Zahid Məmmədov (iqtisadçı) — iqtisad elmləri doktoru, professor
* Zahid Məmmədov (coğrafiyaçı) — coğrafiya elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Zahid
* Məmmədov
Fotosfer

**Fotosfer** — Günəşin səthindən 200–300&nbsp;km-dək məsafədə yerləşir. Burada temperatur 5700&nbsp;°C-dən çox olur. Fotosferdə yaranan dairəvi qara ləkələr (diametri 200000&nbsp;km-ə qədər) Günəş ekvatorunun hər iki tərəfində müşahidə olunur.

## İstinadlar
Matbat dili

**Matbat dili** () — Raja Ampat adalarının ən böyük 4 adasından biri olan Misool sakinlərinin danışdığı dil. Avstroneziya dillərinə aiddir.

2001-ci ilin məlumatına görə bu dildə təqribən 1,000–1,500 nəfər danışır.

## İstinadlar
Xromosfer

**Xromosfer** — Günəşin səthindən 14–15 min km məsafəyə qədər uzaqlaşan qaz təbəqəsidir. O, Günəş fotosferinin üzərində yüksək temperaturlu qazlardan ibarət olan təbəqədir. Xromosferdə bəzən fotosferdən şüalanan intensiv alovun püskürməsi yaranır və ətrafa yayılır. Ətrafa səpələnən qırmızı alov dillərindən ibarət olan, hündürlüyü bir neçə yüz km-ə (500 km) çatan qızmar kütlənin çıxıntısı protuberanslar yaranır. Bu zaman Yer atmosferinə və maqnit sahəsinə gələn ultrabənövşəyi şüaların təsiri güclənir.

## İstinadlar
Onurğasızlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

Termin olaraq, Jan-Batist Lamark tərəfindən irəli sürülmüş və bu ad bütün həşəratları və qurdları özündə birləşdirir. Onurğasızların əksi isə Onurğalılardır () ki, bu qrupa bütün Balıqlar, Quşlar və Məməlilər daxildir.

Bu gün ki dünyamızda yeni sistematikada onurğasızlar tam hüquqlu takson hesab edilmir. Səbəb isə bu taksonun sanki bir elmi töküntü taksonu görünüşü yaradırdı. Bura bütün onurğasız heyvanlar daxil edilmişdi.

Buna baxmayaraq *onurğasızlar* termini alim-zooloqlar arasında öz əhəmiyyətini itirməmişdir. Hal-hazırda onurğasızlarla bağlı çoxlu sayda zooloji kafedralar və departamentlər () fəaliyyət göstərir.

## Qida kimi istifadə edilməsi
Onurğasızların bir qismi insanların ənənəvi qidası kimi istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Axvax rayonu

**Axvax rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 291,1&nbsp;km², inzibati mərkəzi Karata kəndidir.

## Əhalisi
Əhalinin çoxu Axvaxlardır

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Aquşa rayonu

**Aquşa rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 622,8&nbsp;km², inzibati mərkəzi Aquşa kəndidir.

## Əhalisi

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Botlix rayonu

**Botlix rayonu ([[Avar dili|avar.]]** *Болъихъ мухъ)* – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 500 km², inzibati mərkəzi Botlix kəndidir.

## Həmçinin bax
* Hərbi şəhər (Botlix)

## İstinadlar
Çaroda rayonu

**Çaroda rayonu ([[Avar dili|avar.]]** *ЧӀарада мухъ)* – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.010&nbsp;km², inzibati mərkəzi Çurib kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 14. 052 nəfərdir (2021-ci il). Çaroda, əhalisinin 98%'i Avarlardan ibarət olan mono-etnik Avar rayonudur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Dahadayev rayonu

**Dahadayev rayonu** — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.450&nbsp;km², inzibati mərkəzi Urkarax kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 36.367 nəfərdir (2015-ci il).

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Xasavyurd rayonu

**Xasavyurd rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.425&nbsp;km², inzibati mərkəzi Xasavyurd şəhəridir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 149.293 nəfərdir (2015-ci il).

## İstinadlar
Əfqanıstan Futbol Federasiyası

**Əfqanıstan Futbol Federasiyası** — Əfqanıstanda futbola nəzarət edən rəsmi qurum.

## Uğurları
2013-cü ilin "Qızıl Top" mükafatının təqdimetmə mərasimində Əfqanıstan Futbol Federasiyasının təmsilçisinə FİFA-nın "feyr-pley" mükafatı verilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qanırğı

**Qanırğı** — mismar çıxartmaq, bərk yeri qırmaq, qanırmaq üçün dəmir əl aləti. Millət içində "montirovka" kimi tanınır.
Pərixanım Mahmudova

**Mahmudov Pərixanım Mahmud qızı** (15 may 1948, Xızı rayonu, Qəriban kəndi) — "Əməkdar Mədəniyyət İşçisi", Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinin direktoru (1982-2013)

## Həyatı
Pərixanım Mahmud qızı Mahmudova 1948-ci il mayın 15-də Xızı rayonunun Qəriban kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini 19 saylı Altıağac kənd məktəbində almış (1956–1964) və ailənin Bakı şəhərinə köçməsi ilə əlaqədar olaraq təhsilini Bakı şəhər 161 saylı məktəbində (1964–1966) bitirmişdir. BDU-nun filologiya fakultəsində ali təhsil almış (1968–1973) və filoloq, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.

Ali təhsilini davam etdirməklə bərabər 12 may 1969-cu il tarixdən Şirvanşahlar sarayı Dövlət Tarixi-Memarlıq Qoruq muzeyində muzey baxıcısı kimi əmək fəaliyyətinə başlamış və həyatını həmişəlik olaraq muzey işinə bağlamışdır. Həmin muzeydə 1982-ci ilə qədər muzeyin kütləvi təbliğat şöbəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır: ekskursçu, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi.

Bu müddətdə muzeyin kütləvi təbliğat şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsini icra etməklə bərabər şöbənin məktəblilərlə iş bölməsinə rəhbərlik etmişdir.
Respublikanın rayonlarında Tarix-Diyarşünaslıq muzeylərinin yaradılmasında yaxından iştirak etmiş, yaradılmış muzeylərin sonrakı fəaliyyətində də onlara əməli və metodiki köməkliklər göstərmək məqsədilə mütəmadi olaraq həmin rayonlara ezam olunmuşdur.

Dəfələrlə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ona Fəxri fərman və pul mükafatları təqdim olunmuşdur.

Pərixanım Mahmudova Cəlil  Məmmədquluzadənin ev-muzeyində direktor vəzifəsində çalışıb (1982–2013).

2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasında mədəni irsin qorunmasında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Əməkdar Mədəniyyət İşçisi" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Şeyx Nurullah Əfəndi Ziyarətgahı

**Şeyx Nurullah Əfəndi ziyarətgahı** — Şəki rayonu Baş Layısqı kəndində yerləşən ziyarətgah.

## Ziyarətgah haqqında
Şeyx Nurullah Əfəndi ziyarətgahı Nəqşibəndi təriqətinin şeyxi olan və övliyalıq məqamına yüksələn Şeyx Mahmud Əfəndinin müridlərindən olan Hacı Nurullah əfəndinin adı ilə bağlıdır. Belə ki, Hacı Nurullah əfəndi 1896-cı ildə vəfat edib və bu ziyarətgahın olduğu ərazidə dəfn edilmişdir. Zaman keçdikdən sonra yerli bölgə əhalisi bu ərazini ziyarətgaha çevirmişlər.

## Hacı Nurullah əfəndi

## Həmçinin bax
# Nəqşibəndilik
# Baş Layısqı

## İstinadlar
Yaşıl kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

İri kərtənkələlər olararaq 70–160 mm uzunluğa malik olurlar. Yetkin fərdlərin bel nahiyyəsində parlaq yaşıl fon olur. Qarın nahiyyəsi sarı, cavan kərtənkələlərdə isə ağ olur.

## Təsnifat
Hal-hazırda bu cinsə 9 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*Lacerta* cinsi "tarixi" terin olaraq, müxtəlif vaxtlarda bura 200 müasir növ kərtənkələ daxil edilirdi. XX əsrdə bu cinsdən üç yeni cins təşkil edilmişdir: Qayalıq kərtənkələləri *Darevskia*, *[[Iberolacerta]]*, *[[Timon]]* və b.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ənsar (İslam)

**Ənsar** (Ərəb dilində: أنـــــصــــار) — ərəb dilində "yardım edənlər, yardımçılar" deməkdir. Sifət olaraq "hər kəsi sevən, hər kəsə yardım edən" deməkdir.

Termin olaraq İslam dininin tarixi inkişafı nöqteyi nəzərindən böyük əhəmiyyətə sahib olan Hicrət hadisəsi ilə bir bütün olaraq terminləşmişdir. İslam tarixində Məkkədən Mədinəyə köçən Mühacirlərə yardım edən Mədinəli Müsəlmanlara Ənsar deyilmiş, Quranda Allah tərəfindən Ənsarlara işarə edilərək yer verilmişdir.

İslam tarixində Ənsar olaraq qeyd edilən Mədinə xalqı Məkkədə zülm altında olan ilk müsəlmanları şəhərlərinə dəvət etmiş, onlarla evlərini və torpaqlarını paylaşmış, şəhərlərinin bu dəvət səbəbilə düşmənlərin hücumuna məruz qala biləcəklərini göz önünə almışlar.

Bir ayə ilə savaşmağa icazə verilənə qədər uzun bir müddət düşmənlərinə qarşılıq vermədən canlarını vermiş, Allahın icazəsi bildirilən ayə endiyi zaman isə İslam üçün savaşmışlar.

## İstinadlar
Pavel Naximov

**Pavel Stepanoviç Naximov** (; ) — Rus dəniz qüvvələri tarixinin ən məşhur admirallarından biri, Krım müharibəsi zamanı Sevastopolun mühasirəsində dəniz və quru qüvvələrinin komandiri olaraq xatırlanır.

## Həyatı
Smolensk Qubernatorluğunun Vyazma uyezdindəki Qorodok kəndində zadəgan bir rus ailəsində anadan olub. 11 uşaqdan 7-cisidir. Qardaşlarının altısı körpə ikən öldü; dörd qardaşının hamısı vitse-admiral Sergey Stepanoviç Naximovdaxil olmaqla peşəkar dənizçi oldu.

1817-ci ildə Sankt-Peterburqdakı Dənizçilik Akademiyasına (Morskoy Dvoryanskiy Korpus) daxil oldu. İlk dəniz səyahətini 1817-ci ildə, Feniks freqat gəmisində İsveç və Danimarka sahillərində etdi. Daha sonra serjant rütbəsinə yüksəldi. 1818-ci ilin fevralında imtahanlardan keçdi və dərhal Rusiya İmperator Donanmasının Baltik Donanmasının ikinci Donanma heyətinə (Flotskiy ekipaj) təyin edildi.

Dəniz karyerasının başlanğıcında, Naximovun təcrübəsi Baltik dənizində səyahətlərlə və Ağ dəniz limanından Arxangelsk limanından Sankt-Peterburq yaxınlığındakı Kronstadt dəniz bazasına qədər daha geniş bir səyahətlə məhdudlaşdı. 1822-ci ilin martında Krayser freqatına ("Cruiser") təyin edildi. Gəmi tanınmış rus kəşfiyyatçısı Mixail Petroviç Lazaryev tərəfindən idarə edilirdi. Dünya səviyyəsində bir ekspedisiyada iştirak etmiş və bir neçə belə səyahətə başlamışdı.

Üç illik səyahət zamanı Naximov leytenant rütbəsinə yüksəldi. Bundan sonra o ilk mükafatını, IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir Ordenini aldı. Smolenskə qayıtdı və 1826-cı ilin payızında Arxangelskdən Krunstadta ilk səyahətini edən 74 silahlı döyüş gəmisi Azova təyin edildi.

1827-ci ilin yayında, Azov, kontr-admiral Loqin Qeydenin komandanlığı altında Rus eskadronunun flaqmanı olaraq Aralıq dənizinə üzərək Fransız və İngilis donanmalarıyla birlikdə Osmanlıya qarşı ekspedisiya etdi. Getməmişdən bir az əvvəl İmperator I Nikolay Azovu ziyarət etdi və əmr etdi ki, döyüş əməliyyatları zamanı ekipaj düşmənlə "rusların etdiyi kimi" davransın.

Birinci dərəcəli kapitan Mixail Lazaryevin komandanlıq etdiyi Azov, müttəfiq İngilis-Fransız-Rus donanmasının Osmanlı eskadronunu "tamamilə" məhv etdiyi Navarin dəniz döyüşündə özünü ən qabarıq şəkildə fərqləndirdi.

1853–1856-cı illər Krım müharibəsi zamanı Naximov 1853-cü ildə Sinopedə Osmanlı donanmasını məhv etməklə fərqləndi. Limanın komandiri və şəhərin hərbi qubernatoru olaraq, Naximov Sevastopol dəniz və quru müdafiə qüvvələrinin başçısı oldu. 10 iyul 1855-ci ildə, Malaxov-Kurqan üzərindəki müdafiə mövqelərini yoxlayarkən, snayper atəşi nəticəsində ölümcül yaralandı və iki gün sonra dünyasını dəyişdi.

Sevastopolda Mixail Lazarev, V. A. Kornilov və Vladimir İstominin də dəfn edildiyi Müqəddəs Vladimir kafedralında dəfn edildi. Sovet hökuməti onu ölümündən sonra da təltif etdi, 1943-cü ildə yeniyetmələr üçün Naximov Hərbi Dənizçilik məktəbi yaradıldı. 1944-cü ildə həm Naximov ordeni (iki dərəcə ilə) həm də Dəniz Qüvvələri personalı üçün Naximov medalını təsis etdi. Sovet İttifaqında ən yüksək hərbi mükafatlardan biri olan Naximov ordeni Rusiya Federasiyasında hələ də mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Naximov medalı

## İstinadlar
Yokohama Şəhər Universiteti

**Yokohama Şəhər Universiteti** () — Yaponiyanın Yokohama şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Xarici əlaqələri
Liman Şəhərlərinin Universitet Liqasının üzvüdür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən sürünənlər

**Azərbaycanın Qırmızı kitabına düşən sürünənlər**

## Həmçinin bax
Azərbaycanda yayılmış sürünənlərin siyahısı

## Mənbə
* Sürünənlərin siyahısı
Qızılyurd rayonu

**Qızılyurd rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 524 km², inzibati mərkəzi Qızılyurd şəhəridir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 67.871 nəfərdir (2015-ci il).

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Qunib rayonu

**Qunib rayonu** — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 609,5&nbsp;km², inzibati mərkəzi Qunib kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 26.196 nəfərdir (2015-ci il).

## İstinadlar
Novolak rayonu

**Novolak rayonu** – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 218,2&nbsp;km², inzibati mərkəzi Novolak kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 32.367 nəfərdir (2015-ci il).

## İstinadlar
Frederik Jolio-Küri

** Frederik Jolio-Küri**(; ) — fransız fizik, Nobel mükafatı laureatı.

## Həyatı
Frederik Jolio- Küri 1900- cü il martın 19-u Parisdə tacir ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Henri Jolio, anası isə Emili Roderer idi.

O Paris kimya və fizika məktəbinin məzunu olmuşdur.1925-ci ildə Radium İnstitununda İren Jolio-Küri ilə birlikdə Mariya Kürinin laborantı olmuştur.1926-cı ildə İren Jolio-Küri ilə evlənmişdir. Məhz evliliklərindən sonra ikisi də soyadlarını Jolio-Küri olaraq dəyişdirmişlər. 1930-cu ildə radioaktiv elementlərin elektrokimyası sahəsində doktorluq dərəcəsi almışdır.1940-cı ildə  İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransa savaşında Jolio öz elmi işlərinin sənədlərini Hans von Halban və Lev Kovarski ilə birlikdə İngiltərəyə qaçırmağa müvəffəq olmuşdur. Fransa Müqavimət Hərəkatı zamanı milli cəbhəyə üzv olmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Frederik Jolio- Küri həyat yoldaşı ilə birlikdə süni radioaktivliyi kəşf etmişlər.

Jolio-Küri ailəsi Bor və alüminiumu alfa-zərrəciklərlə bombardman etməklə onlar ilk dəfə 1932-ci ildə Amerikalı fizik Karl D.Anderson tərəfindən kəşf olunmuş pozitronların (bütün digər münasibətlərdə mənfi yüklü elektronları xatırladan müsbət yüklü zərrəciklər) alınmasını öyrəndilər. Bu kəşfə görə onlar 1935-ci ildə Nobel mükafatı almışlar.

İkinci Dünya müharibəsidən sonra Fransa Milli Elmi Araşdırma Mərkəzində işə başlamışdır. 1948-ci ildə Fransa atom reaktorunun yaradılmasında iştirak etmişdir. 1950-ci ildə siyasi səbəblərdən- kommunist olduğundan bu vəzifə  əlindən alınmışdır. 1951-ci ildə Leni sülh ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Ölümü
Frederik Jolio- Küri 1958- ci il avqustun 19 Parisdə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
* İren Jolio-Küri
* Mariya Küri

## İstinadlar
Serqoqala rayonu

**Serqoqala rayonu** — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 528,4&nbsp;km², inzibati mərkəzi Serqoqala kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 27.884 nəfərdir (2015-ci il).

## İstinadlar
Şamil rayonu

**Şamil rayonu ([[Avar dili|avar.]]** *Шамилил мухъ)* — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 920&nbsp;km², inzibati mərkəzi Xebda kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 30 426 nəfərdir (2021-ci il). Şamil, əhalisinin 99%'i Avarlardan ibarət olan mono-etnik Avar rayonudur.

## İstinadlar
3. https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
Tlərata rayonu

**Tlərata rayonu ([[Avar dili|avar.]]** *Лъаратӏа мухъ)* – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.611,5&nbsp;km², inzibati mərkəzi Tlərata kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 23 548 nəfərdir (2021-ci il). Tlərata, əhalisinin 98.4%'i(2010) Avarlardan ibarət olan mono-etnik Avar rayonudur.

## İstinadlar
Tsumada rayonu

**Tsumada rayonu ([[Avar dili|avar.]]** *Цӏумада мухъ)*– Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.

## Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.178&nbsp;km², inzibati mərkəzi Aqvalı kəndidir.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 26. 692 nəfərdir (2021-ci il). Tsumada, əhalisinin 99%'i Avarlardan ibarət olan mono-etnik Avar rayonudur. Rayonda Avarlarla yanaşı Çamalalılar, Tindi, Baqulal, Xvarşi, Didoy və s. kimi Avarların subetnosları da yaşayır. 

## İstinadlar
MAPPA

**MAPPA Co., Ltd.**() — Masao Maruyama tərəfindən yaranmış animasiya studiyası.

MAPPA — Maruyama Animation Produce Project Association bildirən akronimdir.

## Produksiyası
* *[[Kids on the Slope]]* (Tezuka Productions-la birgə) (2012)
* *[[Teekyu]]* (ilk 3 mövsümü, 2012—2013)
* *[[Hajime no Ippo|Hajime no Ippo: Rising]]* (Madhouse-la birgə) (2013—2014)
* *[[Terror in Resonance]]* (2014)
* ** (2014—2015)
* *[[Rage of Bahamut: Genesis]]* (2014)
* *[[Punch Line (anime)|Punch Line]]* (2015)
* *[[Ushio and Tora]]* (Studio VOLN-la birgə) (2015—2016)
* *[[In This Corner of the World]]* (TBA)

## İstinadlar

## Keçidlər
*
Kaspiysk

**Kaspiysk** () — Dağıstan Respublikasında şəhər. Xəzər dənizi ilə Qafqaz sıra dağları arasında yerləşir. Kaspiysk şəhəri eyni adlı rayonun inzibati mərkəzidir. Mahaçqala şəhərindən cənub–şərq istiqamətində 14&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir.

## İstinadlar
Günəş tacı

**Günəş tacı** — Günəşdən 5 mln. km-dək məsafədə yerləşir. O, Günəşdən ətraf aləmə səpələnən yüklü hissəciklərdən, tozlardan, qaz kütlələrindən (onlara koronium deyilir) ibarətdir. Bu plazma axınları Günəş küləyi adlanır. Onların sürəti 300–400 km/san.-yə çatır. Günəşin ətrafa şüalandırdığı ümumi enerjinin miqdarı 4*10³³ erq/san-dir. Bu enerjinin 1/2.200.000.000 hissəsi Yer səthinə gəlib çatır.

Adi müşahidə zamanı Günəş tacını ancaq tutulma əsnasında görmək olar. 1868-ci ilin 18 avqustunda müxtəlif ölkələrdən bir çox astronomlar tam Günəş tutulmasını müşahidə etmək üçün Hindistana getmişdilər. Bu zaman tacın və protuberansların spektrini öyrənməklə "helium qazı" kəşf edildi. Ancaq Günəş tutulmaları qısamüddətli olurdu. O biri tutulmanı isə çox gözləmək lazım gəlirdi. J. Jansen öz spektroskopunu elə qurdu ki, adi vaxtda da Günəşi müşahidə edə bilsin. Sonra Günəşi müşahidə texnikasını daha da təkmilləşdirdilər. İndi Günəşi müşahidə etmək üçün tutulmanı gözləmirlər. Ancaq yenə də tutulma Günəşi öyrənmək üçün vacib hadisələrdən biri olaraq qalır.

Balaca uşaqların Günəş rəsmlərini görmüsünüzmü? Sarı dairədən hər tərəfə çöp kimi xətlər uzanır. Bunlar şüalardır. Günəş tacının quruluşu, doğrudan da, şüaşəkillidir. Ancaq uşaq rəsimlərində olduğu kimi, bu şüalar bir-birindən belə aralı deyil. Onların hamısı düz deyil, hamısı eyni uzunluqda deyil. Ləkələr və məşəllər üzərindəki şüalar düzdür. Qonşu şüalar isə cəzb olunurmuş kimi, onlara tərəf əyilir. Şüaların başlanğıcında xromosferin parlaqlığı çox güclüdür. Bu sahələr çoşqun sahələr adlanır. Protuberansların da öz kiçik tacları var. Günəşdə ləkələr çox olduqda onun tacı, demək olar ki, dairəvi olur. Ləkələr azaldıqda isə tac dartılmış şəkil alır.

Tac çox parlaqdır. Temperaturu yüksəkdir. Tac maddəsində atomlar böyük sürətlə hərəkət edir və elektronlarını itirirlər. Nüvələr "çılpaq" qalır. Nüvələrdən qopmuş elektronlar daha da sürətlənir. Tacda müxtəlif kimyəvi maddələrin külli miqdarda müsbət yüklü ionları və sərbəst elektronları olur(hidrogen, helium, karbon, ionlaşdırılmış dəmir, azot və oksigen atomları) . Bu "tac mərasimi" ndə başlıca rol elektronlara məxsus olur.

Tac maddəsinə "tac qazı" və ya "yüksəkionlaşmış plazma" deyirlər.

## İstinadlar
Müstəqilliyimiz əbədidir

**"Müstəqilliyimiz əbədidir"** — Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti olduğu dövrdəki fəaliyyətini əhatə edən çoxcildlik əsərləri. Kitabda çıxışlar, nitqlər, bəyanatlar, məktublar, müsahibələr yer almışdır.

## Birinci cild

### Nəşri
Əsərlərinin birinci cildi 1997-ci ildə "Azərnəşr"də nəşr olunmuşdur.

612 səhifədən ibarət bu kitabın buraxılışına məsul şəxslər Ramiz Mehdiyev və Hidayət Orucov idi.

### Məzmunu
Bu cilddə Heydər Əliyevin 1993-cü ilin iyunundan 1994-cü ilin may ayına qədər dövrdəki çıxışları, nitqləri, bəyanatları, müraciətləri, müsahibələri və s. toplanmışdır. Bu materiallarda Azərbaycan Respublikasının həmin dövrünün ictimai-siyasi həyatında baş vermiş mürəkkəb proseslər təhlil olunur. Böyük siyasi-tarixi və elmi-nəzəri əhəmiyyət kəsb edən kitabda müstəqilliyin qorunub saxlanılmasının, inkişaf etdirilməsinin dahiyanə praktiki təcrübəsi əksini tapmış, milli dövlət quruculuğu prosesinin başlıca istiqamətləri dəqiqliklə və uzaqgörənliklə müəyyənləşdirilmişdir.

Kitabdakı ilk məqalə Heydər Əliyevin 1993-cü il 15 iyununda etdiyi *"[[Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi]]nin iclasında çıxışı"*dır.

### Texniki heyət
;Kitabın hazırlanmasında iştirak edənlər
Tofiq Babayev, Azər Bağırov, Qəzənfər Zalıyev, Arif Məmmədov, Müzəffər Maşayev, Kamil Muxtarov, Azər Fərzəliyev, Eyvaz Həsənov.

;Rəssamı
Fuad Fərəcov.

;Redaktorları
Tofiq Babayev, Kamil Muxtarov.

;Bədii redaktoru
Rəfail Əzizov.

;Texniki redaktoru
Zoya Nəcəfova.

;Korrektorları
Validə Musayeva, Afaq Bağırova.

## Sonuncu cild
Kitabın "Qeydlər" məzmunlu sonuncu — 46-cı cildində "Müstəqilliyimiz əbədidir" çoxcildliyindəki ad və coğrafi göstəricilərlə bağlı məlumatlar öz əksini tapmışdır.

## Bütün cildləri

## Beynəlxalq kitab sərgisində
2013-cü ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə təşkil olunan 20-ci beynəlxalq kitab sərgisi çərçivəsində aprelin 21-də "Müstəqilliyimiz əbədidir" çoxcildliyinin (45 cildlik) təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

## Elmi-biblioqrafik göstəricisi
2014-cü ildə AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanası "Müstəqilliyimiz əbədidir" adlı çoxcildliyinin 2 cilddən ibarət elmi-biblioqrafik göstəricisini çap etmişdir. AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə çap olunan göstəricinin elmi redaktoru akademik İsa Həbibbəyli, tərtibçi müəllifi filologiya elmləri doktoru Aybəniz Əliyeva-Kəngərlidir.

## Həmçinin bax
*"İnkişaf məqsədimizdir"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Müstəqilliyimiz əbədidir. Elektron külliyat. preslib.az 
*Müstəqilliyimiz əbədidir. anl.az
Zolaqlı kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Uzunluğu 25 sm çatır. Cavan kərtənkələlərdə adətən rəng qəhvəyi-zeytunu olur. 5 xətdən ibarət zolaq keçir. Böyüklərdə isə parlaq-yaşıl olur və üstəlik qara nöqtələr müşahidə edilir. Çütləşmə zamanı baş, boğaz mavi rəng alır.

Otlaqlar, çöllüklər və su tutarlarının kənarlarını daha çox sevirlər. Əsasən Cücülər və Onurğasızlarla qidalanırlar. Sürətli canlıdır. Təhlükə zamanı quyruğunun bir hissəsini qoyaraq qaçır.

Yumurta qoyaraq çoxalır. Dişilər 5–9 yumurta qoyur. Bir mövsüm ərzində 2 dəfə yumurta qoyurlar. Balalar 7–8 sm uzunluğa malik olurlar. Balalar avqust ayında yumurtadan çıxırlar. Bu növ əsasən Qafqazda (Azərbaycan), cənub-şərqi Türkmənistan, şimali İran, İraq, şərqi Türkiyə ərazilərində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Eichwald, 1831: *Zoologia specialis, quam expositis animalibus tum vivis, tum fossilibus potissimuni rossiae in universum, et poloniae in specie, in usum lectionum publicarum in Universitate Caesarea Vilnensi.* Zawadski, Vilnae, vol. 3, p. 1–404 (text).
* Bernhard Grzimek, Het Leven Der Dieren Deel VI: Reptielen, Kindler Verlag AG, 1971 ISBN 90 274 8626 3

## Həmçinin bax
İkiqat zərbə

**[[İkiqat inteqral|İkiqat]] zərbə** () — 1991-ci ildə Şeldon Lettiç tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. Filmdə baş rolu canlandıran Jan-Klod Van Damm, filmin ssenari müəllifi və prodüserlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Braqa FK

**Braqa FK** — daha çox Sporting de Braga və ya sadəcə Braqa kimi tanınan, Braqa şəhərindən olan Portuqal idman klubudur. Komandası Estádio Municipal de Braga-da Primeira Liqada (Portuqaliya futbolunun ən yüksək səviyyəsi) oynayır.
Şinçay

**Şinçay** - Şəki rayonunda çay.

## Ümumi məlumat

Şinçay başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamaclarından, 3000 m yüksəklikdən götürür. Sol sahilində Qaraqaya dağı, sağ sahilində isə Seyidyurd dağı yerləşir. Çayın əsas qolları Qaraqaya və Dəvəlyan dağlarının yamaclarından başlayan Qaflan çayı və Qozludərə çaylarıdır. Qaflançay Şinçayın ən selli qollarından biridir. Bu çay 1100–1200 m mütləq yüksəkliyə qədər çayın dərəsi dar olub, bəzi yerlərdə kanyonlar əmələ gətirir. Qozludərə çayı isə iki qoldan ibarətdir. Çayın sağ qolu Seyidyurd dağının şimal-qərb yamacından, sol qolu isə Çaxıl dağının qərb yamacından başlayır. Çayın dərəsinin dərinliyi 1000 m olub, yamacları sərt və sıldırımlıdır.

Şinçayın orta axınında sol sahildə ona Çaxıl dağının qərb yamacından başlayan Lerux çayı tökülür. Bu çayın dərəsinin yamacları 1700–1800 m mütləq yüksəklikdən etibarən çılpaqlanmış vəziyyətdədir.

## Tarixi
1920-ci ilə qədər Şinçay Baş Layısqı kəndinin sahilindən axırdı. 1920-ci ildə güclü sel nəticəsində çay öz məcrasını dəyişərək Baş Göynük kəndinin sahilindən axmağa başlamışdır. Bu güclü seldən sonra kəndin sahilində yerləşən Ağalar kəndi tamamilə silinmişdir.
Tez-tez çay öz məcrasından çıxdığına görə və bu zaman Baş Göynük kəndinin rayon mərkəzi ilə əlaqəsinin kəsildiyinə görə Şinçay üzərində körpü inşa edildi. Uzunluğu 169 metr, qabariti 4.5 metr, 40-50 ton yükə hesablanmış bu körpünün inşası 2005-ci ildə tamamlandı. 
2010-cu il 8 dekabr tarixində isə Şinçayın Şəki rayonunun Zunud kəndindən keçən hissəsində Azərbaycanın ən uzun körpüsünün  (1300 m) inşası tamamlandı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şin
Axmeta

**Axmeta** () – Gürcüstanda şəhər. Əhalisi 7105 nəfər təşkil edir (2014-ci il). Kaxetiya regionunda yerləşir.

## Tarixi
## Coğrafiya

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Mədəniyyət

## Təhsil

## Tanınmış şəxsləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İnferno (film, 1999)

**İnferno** () — 1999-cu ildə Con Edvildsen tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. Filmin distribütori "Columbia TriStar Home Video" kinokompaniyasıdır.

## Xarici keçidlər
*
Qabriel Bonno de Mabli

**Qabriel Bonno de Mabli** (; ) — fransız filosof, tarixçi və yazıçı; **Abbé de Mabli** adı ilə də tanınır. Qısa müddət ərzində diplomatik korpusda xidmət edib. O, XVIII əsrin tanınmış yazıçısıdır.

## Həyatı
Qabriel Bonno de Mabli zadəgan ailəsində anadan olmuş və dini təhsil almışdır. Ruhani olmaqdan imtina edərək antik ədəbiyyat, tarix və fəlsəfəni öyrənməklə məşğul olmuşdur. Tarix, beynəlxalq hüquq, əxlaq və siyasət haqqında bir çox əsərlər yazmışdır. Onun siyasi və hüquqi təlimi Russo və Morellinin nəzəriyyələrinin təsiri altında formalaşmışdır.

## İstinadlar
Etyenn-Qabriel Morelli

**Etyenn-Qabriel Morelli** () — Fransa maarifçisi.

Morellinin həyatı haqqında çox az məlumat var. XVIII əsrin ortalarında bu imza ilə bir neçə əsəri çap olunmuşdur; məsələn: "Baziliada". Maraqlıdır ki, Morellinin əsas kitabını — "Təbiət kodeksi və ya onun qanunlarının əsl ruhu"nu uzun müddət Didronun adına çıxırdılar.

## İstinadlar
Yaşıl kərtənkələ (növ)

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xariçi görünüş
15,5 sm uzunluğa malikdir. Bədəni boyunca 40–58 pulcuq yardır. Yetkin fərdlərdə yuxarı hissəsi yaşıl olur. Bu nahiyyəlırdə qara və ya sarı nöqtələr vardır. Erkəklərin boğaz nahiyyəsində parlaq-mavi, yay və payız aylarında tünd göy rəngdə olur. Dişilərdə isə ağ və ya göyə çalır. Qarın nahiyyəsi erkəklərdə parlaq-sarı, dişilərdə isə ağımtıl və ya göyümtül olur.

## Həyat tərzi
Ən çox otluqlarda, qayalıqlı dərələrdə rast gəlinir. Onlar əsasən dərinliyi 1 metr olan yuvalarda yaşayırlar. Yuxaların adətən bir necə çıxışı olur. Martdan oktyabra qədər aktiv həyat sürürlər. Əsasən Cücülər, Molyusklar, Çoxayaqlılar və Hörümçəklərlə qidalanır. 5–13 yumurta qoyurlar. May iyul ayında yumurta qoyurlar. Balalar isə yayın sonu və payızın əvvəllərində yumurtadan çıxırlar.

## Yarımnövləri
Beş yarımnövə bölünür:
* 
* 
* 
* 
* 

## Yayıldığı ərazi
Yaşıl kərtənkələ mərkəzi və cənubi Avropada, üstəlik Kiçik Asiyanın şimal-qərbində yayılmışdır. Bu növün yarımnövlərinə Ukrayna və Moldova ərazilərində rast gəlinir.

## Şəkillər

Lacerta viridis 01.JPG
Lacerta viridis f2.jpg
Smaragdeidechse.jpg
Lacerta bilineata Jungtier Orchi 2012-09-23 017.jpg
2007-05 Eidechse 01.jpg
Oestliche Smaragdeidechse Austria.jpg
2007-05 Eidechse 05.jpg
Lacerta viridis1.jpg
Lacerta viridis Deutschland 005.jpg
Зеленая ящерица.JPG
Lacerta viridis 001.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Reptile Database 

## Həmçinin bax
Hüseyn Muxtarov

**Hüseyn Muxtarov** () — Türkmənistan dramaturqu.

## Həyatı
Hüseyn Muxtarov 11 iyul 1914-cü ildə Qacarlar dövlətinin Xorasan əyalətinin Məşhəd şəhərində anadan olub. 1953-cü ildə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirib. 1954–1966-cı illərdə Türkmənistan SSR Kinematoqraflar ittifaqının sədri olub.

Hüseyn Muxtarov 1980-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Köhnə tüfəng

**"Köhnə tüfəng"** () — 1975-ci ildə rejissor Rober Enriko tərəfindən çəkilmiş fransız filmidir. 1976-cı ildə ən yaxşı film, ən yaxşı aktyor və ən yaxşı musiqi nominasiyalarında Sezar mükafatı qazanmış, eləcə də ən yaxşı rejissor, ikinci plan aktyor, ssenari, operator, montaj və səs nominasiyalarına namizəd olmuşdur. Film, 1944-cü ildə baş vermiş Oradur-sür-Qlan qətliamından bəhs edir.

## Məzmun
1944-cü ildə, Montobanda almanlar Fransadan geri çəkilən dövrdə, Julyen Dandyö yerli xəstəxanada cərrah kimi çalışır. Antihitler koalisiyasının həyata keçirdiyi Normandiya əməliyyatının başlamasından sonra Montobana edilə biləcək hava hücumundan ehtiyatlanan Dandyö, ailəsinin təhlükəsizliyi üçün dostu Fransuadan həyat yoldaşı və qızını şəxsi qəsrinin yerləşdiyi kəndə aparmasını xahiş edir. Bir həftə sonra Dandyö, həftəsonu olduğuna görə onları görmək məqsədilə kəndə yola düşür, lakin almanlar kəndi tutmuşdu. O, kilsədə bütün kəndliləri öldürülmüş vəziyyətdə tapır. Qəsrdə güllələnmiş qızını və alovsaçanla yandırılmış həyat yoldaşını görən zaman sarsıntı keçirir.

Dandyö ailəsinin intiqamını almaq üçün alman əsgərlərini öldürməyi qərara alır. O, uşaq olarkən atası ilə ov etdiyi köhnə tüfəngi götürüb, almanları bir-bir öldürməyə başlayır. Onlar elə fikirləşir ki, çoxlu partizanlar tərəfindən mühasirəyə alınıblar və faktiki bir nəfərin qəsr içində bildiyi gizli keçidlərdən istifadə etməsini anlamırlar. O, SS əsgərlərindən birini ölümcül döyür, onların bəzisini güllələyir və ikisinin isə xilas olmasının qarşısını almaq üçün toru bağlayıb quyuda boğulmalarına səbəb olur.

Tüfəng üçün patronlar bitəndən sonra o, həyat yoldaşının ölümünə səbəb olan alovsaçanı tapır və ondan istifadə edərək ikitərəfli güzgünün qarşısında duran SS zabitini öldürür. Film, Fransa Müqavimət Hərəkatı tərəfindən həmin kəndin azad edilməsi ilə başa çatır.

## Rollarda
* Filipp Nuare — Julyen Dandyö
* Romi Şnayder — Klara Dandyö
* Jan Buis — Fransua
* Yoaxim Hansen — SS zabiti
* Robert Hoffman — Leytenant
* Karl Mixael Voqler — Doktor Müller
* Madlen Ozyere — Julyenin anası
* Karolin Bonomm — Florans Dandyö, 8 yaşında
* Katrin Delaport — Florans Dandyö, 13 yaşında
* Antuan Sen-Jon — mətbəxdə öldürülmüş əsgər
* Jan-Pol Sizif — polis rəisi

## İstinadlar
* 
* 
*
Cəngəllik kitabı (film, 1967)

**Cəngəllik kitabı** () — 1967-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmidir. "Cəngəllik kitabı" cizgi filmi "Walt Disney Pictures" studiyası tərəfindən istehsal edilmiş Disneyin 19-cu klassik qısametrajlı cizgi filmidir. Cizgi filminin rejissoru Volfqanq Reyterman, prodüseri isə Volt Disneydir. Volt Disney cizgi filminin istehsalı ərəfəsindəykən 1966-cı ildə vəfat etmişdir. Cizgi filmi ingilis yazıçısı Redyard Kiplinqin «Cəngəlliklər kitabı» və «Cəngəlliklərin ikinci kitabı» əsasında hazırlanmışdır. Cizgi filminin 1994-cü ildə Cəngəllik kitabı remeyk filmi, 2003-cü ildə davamı olan "Cəngəllik kitabı 2" cizgi filmi çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ölüm sərəncamı (film)

**Ölüm sərəncamı** () — 1990-cı ildə Daran Sarafyan tərəfindən çəkilən ABŞ filmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kolorektal xərçəng

**Yoğun bağırsaqlarda bədxassəli yenitörəmələr** — yoğun bağırsaqda və ona bitişik olan — kor bağırsaqda bədxassəli çoxalma.

İngiliscə terminin () düzgün tərcümə olunmaması nəticəsində, bu şişlər qrupu daha çox sadələşdirilmiş şəkildə **Kolorektal xərçəng** adlandırılır, halbuki, azərbaycan dilində bu bir qədər dar termindir (məsələn, özündə yoğun bağırsaq limfomasını əks etdirmir); ingilis dilində isə bu termin özündə **düz bağırsaq xərçəngi** anlayışını da əks etdirməkdədir.
Hər il dünyada 600 mindən çox, Rusiyada isə təxminən 50 min nəfərdə yoğun bağıraq xərçəngi aşkar edilir. Kolorektal xərçəngin bütün hallarında – hətta gecikmiş mərhələsində, üzə çıxma nisbəti 70%-dən çox deyi. Gec diaqnoz səbəbli bu xəstəlikdən ölüm nisbəti olduqca yüksəkdir və xəstəliyin geç aşkar edilməsindən sonra 1 il üçün 40 % nisbətindədir.

Kolorektal xərçəngin ən çox metastaz etdiyi orqan isə qaraciyərdir. Çünki bağırsaqlardan vena qan damarları ilə qanın dövriyyəsi, qaraciyərin Qapı venası sistemindən keçməklə baş verir. Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, kolorektal xərçəng səbəbindən qaraciyərdə metastazın ola bilməsi ehtimalı 50 %-ə yaxın nisbətdədir (Curtiss, 1995).
Viganonun qənaətinə görə, qaraciyərində kolorektal xərçəng metastazı olan pasientlərin spesifik müalicə tətbiq edilmədən beş il yaşaya bilmə ehtimalı 2 %-dən çox deyil; bu xəstələrin müalicəsiz yaşaya bilmə ehtimalı orta hesabla 6,6–10 ay arasında dəyişir

Kolorektal xərçəngin metastazı nəticəsində zədələnmiş qaraciyər hissəsinin kəsilib götürülməsindən sonra ölüm nisbəti hal-hazırda 6 %- dən də azdır; daha ixtisaslaşmış klinikalarda isə bu nisbət hətta 3 %-dən də aşağıdır.

Tədqiqatların nəticəsinə görə – hansı ki "Journal of Clinical Oncology"da ("Kliniki onkologiya jurnalı"nda) dərc olunmuşdur, yoğun bağırsağın xərçəngindən əziyyət çəkən xəstələr arasında ölüm riski, siqaret çəkməyənlərə nisbətən 2 dəfə çoxdur.

## Müalicə
* Kimya terapiyası (FOLFIRI və s.).

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici kecidlər
* Dr.med. Yaqublu Vüqar. Yoğun bağırsaq xərçəngi: müayinə, profilaktik skrininq və müalicə
* Всё о колоректальном раке
* Побочное следствие от потери гена ТР53 при колоректальном раке подсказало новую стратегию его лечения
Zirehdəki xəyalət

***Zirehdəki xəyalət*** və ya Yaponiyada tanınan adı ilə  Masamune Şironun 1991-ci ildə yaratdığı elmi-fantastik manqa. Adın İngilis dilinə müəllif özü tərcümə edib.

Manqa Production I.G kompaniyası və rejissor Mamoru Oşii tərəfindən iki tam metrajlı film kimi ekranizasiya olunmuşdur: *«[[Ghost in the Shell (anime filmi)|Ghost in the Shell]]»* (1995) və *«[[Ghost in the Shell 2: Innocence]]»* (2004). Həmçinin, Production I.G anime-serialı da çəkmişdi: *«[[Ghost in the Shell: Stand Alone Complex]]»* (birinci mövsüm 2002-ci ildə, ikinci mövsüm «2nd GIG» postfiksi ilə — 2004-cü ildə, rejissor Kenci Kamiyama). 1 sentyabr 2006 tarixində Production I.G-nın serialı bitirən «Ghost in the Shell: Stand Alone Complex - Solid State Society» adlı tam metrajlı anime-filmi ekranlara çıxıb.

2002-ci ildə manqanın sikvelı çıxdı - .

22 iyun 2013-cü ildə 4 seriyadan ibarət olan «Ghost in the Shell: Arise» serialı çıxdı, hər seriya 50 dəqiqə çəkirdi.

31 mart 2017-ci ilə bədii filmin premyerası planlaşdırılıb, mayor Makoto Kusanaqinin rolunu Skarlet Yohansson, Daysuke Aramakinin rolunu isə Takeşi Kitano ifa edəcəklər.
 
## Personajlar

### Doqquzuncu bölmə

İctimai təhlükəsizlik nazirliyi adından fəaliyyət göstərən Yaponiya DİN-nin bir bölməsi. Faktiki olaraq isə xoşagəlməz şəxslərin və polisin bacara bilmədiyi işlərin həll dilməsi üçün yaranan taktiki kəşfiyyat təşkilatı. Niihama şəhərindəki göydələnin yuxarı mərtəbəsində yerləşir. Bölmə 8 nəfərdən ibarətdir, tapşırıqların yerinə yetirməsi üçün bunlardan istifadə edirlər:
*Döyüş helikopteri
*Konvertoplan
*Submarina
*Şəxsi termo-optik kamuflyaj
*Operator-ginoid
*9 ədəd taçikoma
*Odlu silahın ən son modelləri

### Başqaları

#### Fuçikoma və taçikoma
Fuçikoma (フチコマ) (manqada) və taçikoma (タチコマ) animedə süni intellktlə təciz olunan balaca birnəfərlik yeriyan robot tanklar. Silah, termooptik kamuflyaj və süni intellektlə təciz olunublar. Uşaq kimi danışırlar, hiperaktivdilər, çox tez öyrənirlər, buna görə də hərdən doqquzuncu bölmənin taçikomalarla anlaşılmazlığları olur.

## Anlayışlar

### Tənha sindromu
İctimai-psixoloji fenomen, insanların kütləvi şəkildə özünə nümunənin olmadığı halda nümunə götürməyi. Bu sindrom anime-serialın hər iki mövsümünün əsas mövzusudur və postmodernizmin simulyakrum anlayışına aparır.

### Kabus
Süni intellekti təbiidən fərqləndirən və süni intellekt daşıyıcısının hətta topladığı verilənləri itirdikdən sonra özünü saxlayıb istənilən daşıyıcıya köçürə bilən bir şeydir. Rəsmi olaraq «kabus» termini «Zirehdəki xəyalət» kainatında intuisiya, şuur, ruh və şəxsiyyətin birgə anlayışıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Avstraliyadaki distribyutorun rəsmi saytı
Qaçmağa yer yoxdur (film, 1993)

**Qaçmağa yer yoxdur** () — 1993-cü ildə Robert Harmon tərəfindən çəkilən ABŞ filmi. Filmin distribütori "Columbia Pictures" kinokompaniyasıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
ABŞ filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər

Filmi izlə (azərbaycan dilində)
Trimetoprim/sulfametoksazol

**Trimetoprim/sulfametoksazol** (**TMP/SMX**), yaxud,  **ko-trimoksazol** () —   müxtəlif bakterial infeksiyaların müalicə və profilaktikasında istifadə edilən antibiotik xassəli preparat. 6-da 1 hissəsi trimetoprim, 6-da 5 hissəsi isə isə sulfametoksazoldur. Yaxud, adi Trimetoprim/sulfametoksazol həbləri  80 milliqram trimetoprimdən və 400 milliqram sulfametoksazoldan ibarət olur. Bu sidik yollarının infeksiyası, MRSA dəri infeksiyası, ishal, tənəffüs yolları infeksiyası, vəba və bu tip digər xəstəliklərə qarşı istifadə olunur. Bu həm də HIV/QİÇS xəstələri üçün pnevmosist pnevmoniyanın profilaktika və müalicəsində də tətbiq edilə bilər. Bu ağız yolu ilə, yaxud daxilə yeridilmə yolu ilə qəbul edilir.
 
## Əks-təsir
Əks-təsir kimi, əsasən ürək bulanma, qusma, səpmə və  diareya, bəzən isə ciddi allergiya reaksiyaları və Psevdomembranoz kolit də baş verə bilər. Ondan hamiləliyin sonuna yaxın istifadə edilməsi məsləhət görülmür. Döş əmizdirmə dövründə də bu pereparatdan istifadə edilməməlidir, əgər mümkündürsə. TMP/SMX bakteriyaları məhv edir. Bu, folat maddəsi mübadiləsinin pozulmasına səbəb olur.
 
## Cəmiyyət və mədəniyyət
TMP/SMX ilk dəfə 1974-cu ildə satışa çıxarılıb "WHO Model List of Essential Medicines" bunu, sosial gigiyena və səhiyyə təşkilatı bazasında ən əhəmiyyətli dərman hesab edir Bu, ümumi dərmanlar kimi açıq satışdadır və çox bahalı deyil. Birləşmiş Ştatlarda bir vahidi 0.40 USD qiymətindədir.

## İstinadlar


## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Timon

***Timon*** — Əsl kərtənkələlər fəsiləsinə aid cins. Əvvəllər bu cins Lacertaya daxil edilirdi.

İri kərtənkələlərdir. Gözlü kərtənkələlərin uzunluğu 90 sm çatır.

## Klassifikasiya
Cins 4 növə bölünür:
* 
* 
* 
* 

## Qalereya

Fayl:Timonlepidus.jpg|Mirvari kərtənkələsi Portuqaliya, İspaniya, Fransanın cənubu, İtaliyanın şimal ərazilərində yayılıb.
Fayl:Timon pater (Wroclaw zoo)-2.JPG|Əlçəzair, Tunis və Mərakeşdə yaşayır.
Fayl:LacertaPrinceps.jpg|Zaqross kərtənkələsi İranın qərbi, Türkiyənin cənub-şərqi, Suriyanın şərqində yaşayır.
Fayl:Timon pater tangitanus-Prague ZOO.jpg|*Timon tangitanus* Mərakeşin şimalı, Əlcəzairin şimal-qərbi.
Küçə döyüşçüsü (film, 1994)

**Küçə döyüşçüsü** () — 1994-cü ildə Stiven E. de Suza tərəfindən çəkilən filmdir. Bu film Street Fighter 2 video oyunu əsasında hazırlanmışdır.

## Xarici keçidlər
*
Zaman polisi

**Zaman polisi** () — 1994-cü ildə Piter Hayams tərəfindən çəkilən filmdir. Bu film ABŞ-nin "Dark Horse Comics" nəşriyyatı tərəfindən istehsal edilən, Mark Veraydenin eyniadlı komiksı əsasında filmdir.

## Xarici keçidlər
*
Aqressiv su

**Aqressiv su** — metal, beton, və s.-nin dağılmasına səbəb olan tərkibində kimyəvi maddələr saxlayan su.

## Tərkibi
Tərkibində xlorid turşusu,sulfat turşusu və ammonyak duzları saxlayan su xüsusilə aqressivdir.

## Mənbə
* Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.
E.ə. 320

## Hadisələr
 
## Doğumlar
* Aristarxus Samoslu
* Hegesias
* Likofron

## Vəfatlar
* Menehm
* Anaksarx
* Feopomp

## İstinadlar
Dərviş (İrəvani)

**Dərviş** — XIX əsr Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin çəkdiyi rəsm, İrəvaninin erkən yaradıcılıq dövrünə aiddir. Rəsm şüşə üzərində yağlı boya ilə çəkilib. Hal-hazırda rəsm Bakıda, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.
## Təsviri
İncəsənət muzeyinin inventar kitabında bu rəsm “Kişi” adı ilə qeyd edilib. Hal-hazırda "Dərviş" adlandırılır. Dərviş tamamilə yaşıl fonda təsvir edilib. Onun bədəni qabaqdan, üzünün dörddə üçü,  ayaqları isə tam profildə təsvir edilib. Dərvişin üzü gənc və saqqalsızdır, sağ yanağında xalı var. Miklaşevskaya həmçinin qeyd edir ki, üz ifadəsinə bic-bic baxan gözlər əlavə edilib. Dərvişin qara saçları düz daranıb və onun çiyinlərinə qədər uzanır.

Dərviş qırmızı paltar geyib. Yaxalıq, başmaqlar, kəmər və sivri papaq yaşıl rəngdə təsvir edilib; geyim və papaq qızılla bəzədilib. Onun sağ əli üzərindən zolaqlı şərf keçir. Bu əlində dərviş təbərzin tutur. Dərvişin sol əlində isə kəşkül var. Bu əşyalar bir dərviş üçün vacib ləvazimatlardır. Dərvişin papağının ortasında isə ərəb əlifbası ilə “Allah” yazısı var.

Sənətşünas Natalya Miklaşevskayaya görə bu rəsmin çəkilmə texnikası Mirzə Qədim İrəvaninin şüşə üzərindəki digər rəsmi — “Rəqqasə” ilə oxşarlıq təşkil edir. Rəsm günümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Миклашевская Н. М. Художники XIX в. Мирза Кадым Эривани и Мир Мохсун Навваб / Под ред. Полевого В. М. — Искусство Азербайджана. — Баку, 1954. — Т. IV.
Anqolada islam

**Anqolada islam** () — islam dini Anqola ərazisində.

## Müsəlmanların sayı
Əhalisinin sayı təxminən 16 milyon olan Anqolada təxminən 90 min nəfər müsəlman var. Onlar əsasən Qərbi Afrika ölkələrindən və Livandan köçənlərdən ibarətdir.

## Tarixi
### Qadağan olunması
Anqola hökuməti 2 illik hazırlıq prosesindən sonra 2015-ci ildə ölkə ərazisində islam dinini tamamilə qadağan edib. Anqola prezidenti Joze Eduardu duş Santuş bu qadağadan sonra islam dininin ölkədəki hadisələrə təsir edə bilməyəcəyini qeyd edib.

Ölkənin mədəniyyət və turizm naziri Roza Kruz Silva qərarın Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən verildiyini bildirmişdir. Hazırda Anqola dünyada məscidi olmayan yeganə dövlətdir.

*"İslamın rəsmi qadağası vacib idi. Çünki bu din Anqolanın mədəniyyətindəki ənənələrə qarşı çıxır".*

## İstinadlar
Xam sövdələşmə (film, 1986)

**Xam sövdələşmə** () — 1986-cı ildə Con İrvin tərəfindən çəkilmiş ABŞ filmi.

## Xarici keçidlər
*
Tom və Cerri: Film

**Tom və Cerri: Film** () — 1992-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmi.

## Həmçinin bax
* Tom və Cerri
*Tom və Cerri (1-ci seriya)

## Xarici keçidlər
*
İradə Gülməmmədova

**İradə Akif qızı Gülməmmədova** () — azərbaycanlı dövlət xadimi, Abşeron rayonunun icra başçısı (2015–2022)

## Həyatı
İradə Gülməmmədova 30 sentyabr 1962-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olub. 1969–1979-cu illərdə orta təhsil almış, 1979-cu ildən 1985-ci ilə qədər N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun pediatriya ixtisası üzrə ali təhsil davam etdirmişdir.

İradə Gülməmmədova Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

İradə Gülməmmədova Yolçu Gülməmmədov ilə ailəlidir, Məhəmməd adında bir oğul və Vüsalə adında bir qız övladı var.

## Fəaliyyəti
1986-cı ildə Bakı şəhər 6 saylı uşaq xəstəxanasında pediatr-interna olaraq çalışan İradə Gülməmmədova 1986-cı ildən 1995-ci ilə qədər Balakən rayon xəstəxanasında pediatr-neonotaloq olaraq çalışıb.

1995–2006-cı illərdə Abşeron rayon uşaq poliklinikasının baş həkimi, 2006–2014-cü illərdə Abşeron rayon İcra Hakimiyyətinin başçısının müavini, 2014–2015-ci illərdə isə birinci müavini vəzifələrində çalışıb.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 sentyabr 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə Abşeron rayonunun icra başçısı vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 19 yanvar 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə Abşeron rayonunun icra başçısı vəzifəsindən azad olunub

## Mükafatları
26 dekabr 2012-ci ildə Abşeron rayonunun yaradılmasının 50 illiyi münasibətilə və rayonun sosial-iqtisadi inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Üçzolaqlı kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Ümumi uzunluğu 40—50 sm, bədəni 16 sm təşkil edir. Balalar qəhvəyi rəngə malik olur və bel nahiyyəsindən ağ-sayı xətlər keçir. Yaşıl hissədə qara nöqtələr vardır. Çütləşmə zamanı erkəklərdə boyun nahiyəsi tünd göy və ya mavi rəng alır. 

Onlar əsasən quyu yerlərdə, Fıstıq və Palıd meşələrini, qayalıqları və dağ çöllərini xoşlayır. Ağaclara rahat çıxa bilir. 2-3 metr tullana bilir. Əsasən Cücülər, kiçik onurğasızlar və kiçik kərtənkələlərlə qidalanır.

Yumurta qoymaqla çoxalır. Çütləmə aprel-may aylarına təsadüf edilir. Dişilər bir dəfəmə 9-18 yumurta qoyur. Mövsüm ərzində isə 30 yumurta qoya bilir. İyulun sonu 7-8 sm uzunluğu olan balalar yumurtadan çıxır.  

 
Bu növün bir çox yarımnövləri Qafqazda zəhərli sayılır, əslində isə belə deyildir.  

Növ Almaniya, Şərqi Bolqarıstan, cənub-şərqi Runınya və Albaniya, Makedoniya, Xorvatiya, Bosniya və Hersoqovina, Serbiya, Qərbi və Mərkəzi Türkiyə, Şimali İraq, Cənub-Qərbi İran, Krasnodar vilayəti ərazilərində yaşayır. 0-1600 metr yüksəkliklər arası ərazilərdə rast gəlinir.

## Yarımnövləri
* Lacerta trilineata trilineata,
* Lacerta trilineata cariensis
* Lacerta trilineata citrovittata
* Lacerta trilineata diplochondrodes
* Lacerta trilineata dobrogica
* Lacerta trilineata galatiensis
* Lacerta trilineata hansschweizeri
* Lacerta trilineata major
* Lacerta trilineata polylepidota

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Peters G. 1964. Studien zur Taxonomie, Verbreitung und Oekologie der Smaragdeidechsen 3. Die orientalischen Populationen von Lacerta trilineata. Mitt. Zool. Mus. Berlin 40: 186-250.

## Həmçinin bax
Qarışqa Z

**Qarışqa Z** () — 1998-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmi. İlk dəfə 19 sentyabr 1998-ci il tarixində Toronto Beynəlxalq Film Festivalında göstərilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*