Silvan (Diyarbəkir)

**Silvan** (; , **') — [[Türkiyə|Türkiyənin]] [[Diyarbəkir ili|Diyarbəkir vilayətində]] şəhər və rayon. Rayon əhalisi 87,639 nəfərdir. Silvan qalası, [[Malabadi körpüsü]], [[Hassuni mağaraları|Hassuni mağara şəhəri]], [[Səlahəddin Əyyubi]] məscidi, Zəmbilfroş qalası, Əyyubi Kot minarəsi, Bəhlül bəy məscidi, qədim [[Xaldeylər|Xaldey]] kilsəsi (Bələdiyyə məscidi) və Bosat qalası, həmçinin muzey və tarixi malikanələr bu rayonda yerləşir.

== Tarixi ==
=== Qədim dövr ===
Silvan bir neçə alim tərəfindən [[Ermənistan krallığı (antik)|Ermənistan krallığının]] kral [[II Tiqran|Tiqran]] (e.ə. 95–55-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) tərəfindən tikilmiş və onun şərəfinə adlandırılmış paytaxtı olan [[Tiqranakert]] şəhərinin iki mümkün yerindən biri (digəri [[Arzen]]) kimi müəyyən edilmişdir.

E.ə. 69-cu ildə [[Roma Respublikası|Roma Respublikasının]] ordusu [[Tiqranakert döyüşü|Tiqranakert döyüşündə]] Tiqranın qoşunlarını məğlub etmişdir. Şəhər sonrakı onilliklərdə ticarət və ellinizm mədəniyyətinin inkişaf edən mərkəzi kimi əhəmiyyətini itirmişdir. B.e. 387-ci ildə [[Aştyank sülhü]] ilə Tiqranakert [[Bizans imperiyası|Bizans imperiyasının]] bir hissəsi olmuşdur.

=== Orta əsrlər ===
Təxminən b.e. 400-cü ilində şəhərin yepiskopu [[Marufa]] [[Sasanilər imperiyası|Sasani dövlətindən]] çoxlu sayda qalıqları qaytarmışdır. Bunlar Sasanilər dövründə təqib edilən xristian əzabkeşlərinin yadigarları idi. Bu səbəbdən onun adı dəyişdirilərək **Martiropol** (), yəni "şəhidlər şəhəri" adlandırılmışdır. [[I Yustinian]] islahatlarından sonra (527–565-ci illərdə hökmranlıq etmişdir) şəhər Dördüncü Ermənistan vilayətinin paytaxtı təyin edilmişdir. Şəhər İberiya müharibəsinin son mərhələsində Sasanilər tərəfindən nəticəsiz şəkildə [[Martiropolun mühasirəsi (531)|mühasirəyə alınmışdır]].

Şəhər 588-ci ildə [[Martiropol döyüşü (588)|Martiropol döyüşündə]] çox əziyyət çəkmiş, lakin tezliklə yenidən çiçəklənmişdir.

VII əsrdə [[ərəblər]] bu regionu ələ keçirdikdən sonra şəhər **Məyafariqin*' adı ilə tanınmışdır. 935-ci ildə [[Həmdanilər|Həmdanilərin]], daha sonra 978-ci ildə [[Buveyhilər|Buveyhilərin]], daha sonra [[Kürdlər|kürd]] [[Mərvanilər|Mərvanilərin]] tabeliyinə keçərək XI əsrin sonuna qədər sülalənin paytaxtı olmuşdur. Şəhər və bütün [[Diyarbəkir vilayəti]] 1085-ci ildə [[Böyük Səlcuq imperiyası|Səlcuqlu hakimi]] [[I Məlikşah]] tərəfindən alınmışdır. Sonrakı illərdə şəhər [[Səlcuqilər|səlcuqi]] tayfaları ilə yerli hökmdarlar arasındakı rəqabətə görə bir neçə dəfə əl dəyişdirmişdir. 1118-ci ildə [[Artuqlu bəyliyi|Artuqlular]] şəhəri ələ keçirmişdir. Uzun illər [[Zəngilər|Zəngilərin]] hücumlarına müqavimət göstərmişdilər. Sülalə şəhərə nəzarəti qorumuşdur, lakin iqamətgahın [[Mardin|Mardində]] yerləşməsinə üstünlük vermişdir.

1260-cı ilin əvvəllərində şəhər mühasirəyə alınaraq ələ keçirilmişdir. Şəhərin əhalisi [[Hülakü xan|Hülaku xanın]] başçılıq etdiyi monqol ordusu tərəfindən qırğına verilmişdir. Artuqlular nəhayət 1408-ci ildə [[Qaraqoyunlular|Qaraqoyunluların]] hücumları altında süquta uğramışdılar.

=== Müasir dövr ===
2019-cu ilin mart ayında keçirilən yerli seçkilərdə [[Xalqların Demokratik Partiyası|HDP]] təmsilçisi Naşidə Topraq Silvan bələdiyyə başçısı seçilmişdir. 2020-ci ilin martında vəzifəsindən azad edilmiş, onun yerinə isə Mehmed Uslu müvəkkil təyin olunmuşdur.

Silvan 2015-ci ilin avqustunda genişmiqyaslı [[Şəhid Yalçın əməliyyatı|"Şəhid Yalçın" əməliyyatı]] zamanı [[Türkiyə]] hökumət qüvvələri ilə [[Kürdüstan Fəhlə Partiyası]] (PKK) separatçıları arasında ciddi toqquşmaların yeri olmuşdur.

== Mənbə ==
=== İstinadlar ===


=== Ədəbiyyat ===
* 

== Əlavə ədəbiyyat ==
* [[:en:Henry_Frederick_Amedroz|Amedroz, H. F.]] "The Marwanid Dynasty at Mayyafariqin in the Tenth and Eleventh centuries AD," *JRAS*, 1903, pp.&nbsp;123–154.
* [[:en:Vladimir_Minorsky|Minorsky, Vladimir]]. "Caucasica in the History of Mayyafariqin." *BSOAS'', Vol. 13, No. 1 (1949), pp.&nbsp;27–35.