open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şodoşima

**Şodoşima** () — Daxili Yapon dənizində yerləşən, Yaponiyaya məxsus olan ada. İki inzibati vahidə bölünmüşdür: Tonoşo və Şodoşima. Şodoşima adasının böyük hissəsi Kaqava prefekturası Syodzu qəzası ərazisinə daxildir. Yaponcadan tərcümədə adının mənası "Kiçik lobya adası" deməkdir. Adada iki şəhər vardır: Tonosyo və Syoşima. Adada Yaponiya ərazisində ilk dəfə uğurla zeytun yetişdirilən ərazi olaraq bilinir. Bu səbəbdən bəzən "Zeytun adası" kimi də tanınır.
## Təsviri
Adanın sahəsi 153.30&nbsp;km²-dir. Burada 32 min əhali yaşayır. Yaşayış məntəqələri əsasən adanın cənubunda cəmləşmişdir. Onları birləşdirən magistral yol vardır. Şodoşima adası Yaponiyanın 19-cu ən böyük adasıdır. Daxili Yapon dənizdə isə ən böyük ikinci adadır. Şodoşima adası sahilində yerləşən Dobuçi boğazına ( Dobuçi-kaikyo) dünyanın ən dar boğazıdır. Boğazın eni cəmi 9.93 metrdir (32.58&nbsp;ft).

Takamatsu, Himeci, Teşima və Okayama şəhərlərindən adaya tez-tez gedən feribotlar vardır.
## Tarixi
Şodoşima adası bir zaman Azuki-şima kimi tanınırdı və Sanuki əyalətinə verilən Kibi (sonra Bizen) vilayətinin bir hissəsi idi. Son olaraq isə Kaqava prefekturasına daxil edilmişdir.

## Turizm
Şodoşima adası yapon turistlər arasında böyük məşhurluq qazanmışdır. Adanın ən görməli yerlərindən başlıcası Kankakey vadisidir (). Kankakey vadisi Seto Kankay milli parkı ərazisinə daxildir. 1927-ci ildə vadi «Yaponiyanın 100 lanşaftı» siyahısına daxil edilmişdir. Dərədə kanat yolu fəaliyyət göstərir.

Yaponlar arasında ada ən əvvəl Sakae Suboinin «On iki cüt göz» romanında cərəyan edən hadisələrə görə tanınır. Sakaenin özü də bu adada doğulmuşdur. Roman iki dəfə ekranlaşdırılmışdır:1954-cü ildə Keysuke Kinosita və 1987-ci ildə Yositaka Asama.  1987-ci ildəki filmin dekorasiyası 1950-ci illərdən qalma yapon kino kəndi olmuşdur. Çəkilişdən sonra kənd saxlanılmış və hazırda «Eyqa-mura» tematik parkı kimi istifdə edilir (ja. 二十四の瞳映画村, tərcüməsi — «kino kəndi»).

Şodoşima adası Yaponiya ərazisində ilk dəfə zeytun yetişdirilən ərazidir. Adada hazırda da zeytun bağı vardır. Bu bağda yel dəyirmanı vardır. Yel dəyirmanı Aralıq dənizi stilində inşa edilmişdir.

2010-cu ildən ertibarən Şodoşima Yaponiyada beynəlxalq festivalların keçirildiyi məkanlardan biridir. Yaponiyada ümumilikdə on iki ada və iki sahil şəhərində bu tip festivallar təşkil edilir.

Yaponiyada səksən səkkiz adanı özündə birləşdirən səksən səkkiz ibadətgahın ziyarətini nəzərdə tutan maşruta daxildir.

## Qalereya

 
 Fayl:201211Kankakei Shodoshima Kagawa pref Japan01s3.jpg|Kankakey vadisi
 Fayl:201211 Twenty-four eyes16s3.jpg|
 Fayl:Shodoshima Olive Park Shodo Island Japan21bs3.jpg|külək dəyirmanı
 

## İstinadlar

## Mənbə
* Şodoşimanın turizm təşkilatının rəsmi saytı 
* Путеводитель по Сёдосиме
Müzəffərabad

**Müzəffərabad** (مظفرآباد) − Pakistanın Azad Kəşmir bölgəsinin paytaxtıdır.

## Şəhər barədə

## Şəhərin tarixi
Müzəffarabad şəhərinin orijinal adı *Udabhanda* idi.

Udabhanda Şahi xanədanlığının paytaxtı olub.

## Nəqliyyat
Ən yaxın dəmiryol stansiyaları Pakistanda Murree ve Hindistanın Cammu ve Kəşmir əyalətindəki Baramulladır.

## 2005-ci il zəlzələsi
Şəhər 2005-ci ildə baş verən və 7.6 bal gücündə olan Kəşmir zəlzələsinin episentri yaxınlığında idi. Zəlzələ şəhərdəki binaların təxminən 50%-ni məhv edib (rəsmi binaların əksəriyyəti daxil olmaqla) və Kəşmirin Pakistanın nəzarəti altında olan ərazilərin 80000-ə (səksən min) yaxın əhalisinin ölümünə səbəb olub. 8 oktyabr 2005-ci il tarixindən etibarən Pakistan hökumətinin rəsmi məlumatlarına görə ölü sayı 87350 (səksən yeddi min üç yüz əlli) olmuşdur. Bəzi hesablamalara görə, ölənlərin sayı 100000-dən (yüz min) çoxdur.

## İstinadlar
Toporkovı adası

**Toporkovı adası** (əvvəllər *İvaki*, **Banzio-iva**; 1745-ci il rus xəritələrində isə *Baray*) — Kuril adalarının Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Şimali Kuril şəhər dairəsinə daxildir. Adada yaşayış yoxdur. Adanın sahəsi 1,0&nbsp;km²-dir. Adada Fratercula cirrhata növünə aid çoxlu sayda quş yuva qurur. Adanın rus dilində olan adıda buradan götürülmüşdür. Toporkovı adasının maksimal hündürlüyü 70 metrdir. Ada böyül Kuril cərgəsinə daxildir.

## Coğrafiya
Ada bir necə sualtı vulkanın meydana çıxdığı yerdə əmələ gəlmişdir. Ada dairəvi formaya malikdir. Adətən bütünlüklə dumanla örtülür. Bu səbəbdən naviqasiya üçün böyük təhlükə törədir.. Ona nisbətən hündür və iri ada olan Matua adasından şərqdə yerləşir. Bu adadan Dvoynoy boğazı ilə ayrılır. Boğazın eni 1,3—1,8&nbsp;km arasında dəyişir. Adanın maksimal hündürlüyü 70 mertdir. Ada üçbucağı xatırladır. Matua adasına ən yaxın məsafə Klyuv burnu istiqamətdəndir.

## Tarixi
1924-cü ildə yaponlar tərəfindən Toporkovı adası yaxınlığında su altı vulkanların fəaliyyəti nəticəsində iki suxur dirək barədə məlumat vermişdir. Bu dirəklər dəniz səviyyəsindən 150 m aşağıda yerləşir.

Nə zamansa əlverişli buxtalarının birində priçal mövcud olmuşdur. 
1855-ci ildə Şimoda traktatına görə arxipelaq Rusiya imperiyasının ərazisi kimi tanınır. 1875-ci ildə isə bütün Kuril adaları Yaponiyanın ərazisi olur. Bu isə Yaponiyanın Saxalini Rusiyanın ərazisi kimi tanıması müqabilində edilir. 1875—1945-ci illər ərzində bütün Kuril adaları kimi bu axipelaqda Yaponiyanın hakimiyyəti altında olmuşdur. 
1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi sonucunda adalar Saxalin vilayəti olaraq SSRİ tərkibinə keçmişdir. 1991-ci ildən isə RSFSR varisi olaraq Rusiya adaları idarə edir. Adada yaşayış yoxdur. Araşdırılmasına ehtiyac vardır. Belə ki, Matua adası ilə yeraltı tunellərlə birləşməsi ehtimalı vardır. Adanın şərqində əsgər yataqxanası, qərbi anbarlar və batareya mövqeyi olmuşdur.

## Flora və fauna
1977-ci ildə Veijanin Toporkovı adasının Qısaquyruq sahilqağayısının yayılma arealının cənub sərhəddi olmasını müəyyət etrmişdir. 2010-cu ilin  iyununda təkrar araşdırmalar isə bu canlıların burada 15 fərdinə rastlanması müəyyən edilmişdir. onlardan 3 cütü yuva qurmuş və ikisi bala çıxartmışdır. Ada iki lanşaft tipi yayıldığından bitki örtüyü olduqca kasıbdır..

## Mənbə
* Rusiya imperiyasına aid 1745-ci il xəritəsi
* https://web.archive.org/web/20160403210920/http://www.etorofu.ru/_fr/0/1977632.gif

## İstinadlar
Fironlar adası

**Faraonlar adası** () — Qırmızı dənizə dail olan Akaba körfəzində yerləşən qayadan ibarət olan ada. Ada misirə məxsusdur. Adanın sahəsi 0.039&nbsp;km²-dir. 2013-cü il məlummatına görə adada daimi yaşayış yoxdur.

## Coğrafiyası
Sinay yarımdasından bir qədər aralıda, Ərəbistan yarımadasından isə qərbbdə yerləşir. Ada Tabadan 8&nbsp;km cənubdadır. Adanı sinay yarımadasından ensiz boğaz ayırır. Ada ilə yarımada arasında ən qısa məsafə 190 metrdir. Adanın uzunluğu 350 m, eni isə 170 metrdir. Ada Qırmızı dənizə daxil olan Akaba körfəzinin suları ilə yuyulur. Səhra-quruçöl iqliminə malikdir. Dənizin hesabına rütubəlik nisbətən yüksəkdir. İllik yağıntının miqdarı olduqca aşağıdır. Bitki və heyvanlar aləmi baxımından kasıbdir.

## Tarixi
Ada əvvəllər ticarət yolları üzərində bir məntəqə olmuşdur. Ada haqqında ilk məlumatlar I Böyük Hiramın hakimiyyəti illərinə aiddir

XII əsrdə səlibçilər Qahirə ilə Dəməşq arasındakı yolu qorumaqdan ötrü adada gözətçi məntəqəsi inşa edirlər. Onlar adanı *İl-de-Qray* adlandırırlar. Ərəblər isə adaya *Ayla* adını vermişlər. Hazırdada İordaniyanın Akaba sahilləri bu cür adlanır. Ancaq bir müddət sonra isə onlar adanı tərk edirlər. 1170-ci ildə Səlahəddin Əyyubi adanı ələ keçirir və burad öz qarnizonunu yerləşdirir. 1181-ci ilin noyabr ayında Şatilyonlu Reynald adfaya hücum etmişdir. Müsəlmanların hərbi blokadası 1183-cü ilin əvvəllərinə qədər davam etmişdir. Blokada cəmi iki gəmi ilə aparılırdı. Ancaq bundan bir nəticə əldə olunmamışdlır. Bir müddətdən sonra isə adada balıqçı kəndi salınmışdır. XIV əsrin əvvəllərində adada məmlüklərin ali çinli şəxsləri yaşayırdı. Sonrada onlkar Akabeyə yollanmışlar.. Adanın yerləşdiyi ərazi Ərəb xilafəti, Misir Məmlükləri, Osmanlı imperiyası, Misir krallığının ərazisi olmuşdur. Hazırda isə Misir Ərəb Respublikasının ərazisidir.

## Turizm
Taba və Akabe şəhərlərindən turistlər adaya gəmilərlə axın edir. Burada qaladan başqa turistləri mərcan rifləri cəlb edir. Bununda əsas səbəblərindən biri İordaniya və İsrail sərhədləri yaxınlığında yerləşməsidir. Ərəb baharı hadisələrindən sonra ölkədə vəziyyət kritikləşir. Bundan sonra adaya axın azalmışdır.

28 iyul 2003-cü ildə qala YUNESCO ümumdünya irsi siyahısına namizəd olaraq göstərilmişdir. Ancaq bu adı ona hələ də verməmişlər

## İstinadlar
Misir–Yaponiya münasibətləri

**Misir–Yaponiya münasibətləri** (; ) — Misir ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Misir səfiri Yaponiya ilə olan münasibətləri "çox güclü dostluq" kimi təsvir etmişdir. Hər iki ölkədə qarşılıqlı səfirliklər fəaliyyət göstərir. Hər iki ölkə arasında güclü ticarət əlaqələri var.

## Tarix
İki ölkə arasındakı münasibətlərin tarixi XIX əsrə qədər gedib çıxır. Lakin müasir münasibətlərin əsası 1922-ci ildə qoyulmuşdur. Həmin il Yaponiya Misirin müstəqilliyini tanımışdır. Bundan sonra ölkələr arasında səmimi münasibətlər davam etmişdir. Diplomatların qarşılıqlı səfərləri baş tutmuşdur. 1995-ci ildə Yaponiya baş naziri Tomiiçi Murayama Misiri, 1983, 1995 və 1999-cu illərdə isə Misir prezidenti Hüsnü Mübarək Yaponiyanı ziyarət etmişdir.

1998-2002-ci illərdə Yaponiya Misirə 3,5 milyard ABŞ dolları pul vermişdir. 2002-ci ildə Misir ilə Yaponiya arasında ticarət dövriyyəsinin dəyəri 1 milyard ABŞ dollarına çatmışdır. Yaponiya Krallar vadisinə ambulanslar, bir körpü və ziyarətçi mərkəzi vermişdir.

2009-cu ilin oktyabrına olan məlumata görə 1051 Yaponiya vətəndaşı Misirdə yaşayır. 2009-cu ildə 90.000 yapon Misiri, 2007-ci ildə 35.000 misirli Yaponiyanı ziyarət etmişdir.

## Diplomatika
Yaponiya Misiri Orta Şərqdəki əsas dövlət kimi, eləcə də, regiondakı diplomatiyanın əsas açarı kimi görür. Hər iki dövlətin dövlət başçıları Orta Şərqdə sülhün əldə olunması üçün bir-birilərini dəstəkləmişdirlər.

Hər iki dövlət qarşılıqlı maraqları qorumaq üçün "Birgə komitə" təşkil etmişdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Misirin Yaponiyadakı səfirliyi 
* Yaponiyanın Misirdəki səfirliyi
Raça-Yay adası

**Raça-Yay** () — Tailand krallığının cənubunda, Andaman dənizi akvatoriyasında yerləşən ada. Elə də böyük olmayan 32-х adalar qrupununa daxildir. Ada həmçinin "Cənnət adası" olaraq da tanınır. Turistik zona kimi ranınır.

"Raça" sözü qədim pali dilindən tərcümədə "kral" mənasını verir. Bəzən adanı Raya olaraq adlandırırlar

## Coğrafiya
Raça-yay adası ona yaxın olan pxuket adaları qrupuna daxil edilir. Pxuket adası ilə arasında məsafə 23 km-dir. Bəzən isə müstəqil Raça adalrı qrupuna daxil edilir. Bu qrupa isə iki ada daxildir:Raça-Yay və Raça-Noy . Bu iki ada arasında məsafə 8 km təşkil edir. Əksər hallarda isə Raça-Yay adası sadəcə olaraq raça olaraq deyilir.

Ada təpəlidir və tropik meşələrlə örtülmüşdür. Aadanın şimal sahillləri buxtalara sahibdir və əsrarəngiz çimərlikləri vardır. Cənub hissə isə təpəlidir və sahilləri sıldırımlıdır.

## Çimərlikləri
Adada olan buxtalarda mimnnimal infrastruktura sahib olan çimərliklər vardır. Bütün çimərliklər snorkelinq və dayvinq həvəskarları üçün əlverişlidir. Bu çimərliklərə piyada və ya motobaykılla getmək mümkündür.

**Patok buxtası** (*Patok Bay*) sahəsinə görə adanın ikinci çiməırliyidir. Burada otel və restoranlar belə vardır. Katerlər çimərliyə yan ala bilirlər.

**Siam buxtası** (*Siam Bay*) adanın ən böyük çimərliyidir. Çimərlikdə otel vardır. Katerlər turisləri bir-başa çimərliyə gətirə bilir.

**La buxtası** (*Lha Bay*) adanın şimalında yerləşir. Hər zaman insanların çox olduğu bir ərazidir.

**Tyor buxtası** (*Ter Bay*) adanın şərqində yerləşən kiçik çimərlik. Restoran belə vardır.

**Konkare buxtası ** (*Konkare Bay*) adanın şərqində yerləşən kiçik daşlardan ibarət olan çimərlik. Əsasən dayvinq və snorkelinq üçün əlverişlidir. Burada otel vardır.

## Nəqliyyat
Pxunet adası ilə dacvamlı dəniz əlaqəsinə sahibdir. Adaya sürətli katerlər hərəkət edir. Onlar əsasən turistləri bir başa otellərə aparır. Katerlərin böyük əksəriyyəti Patok buxtası çimərliyində dayanır. Bəzi katerlər isə Siam buxtası çimərliyinə qədər gəlir..

Adanın ziyarət edilməsi bir çox turistik maşrutlara daxil edilmişdir.
Adada yollar şəbəkəsi vardır ki, onlar ya otellərə ya da priçala aparır.

## Turizm
Ada ziyarət olunan kurort zonasıdır. Bu onun Pxuket adasından elə də uzaqda olmamaı və təmiz çimərliklərinə görədir. Adada kifayət qədər infrastruktur inkişaf etmişdir. Burada motobaykıl kirayələyə bilərsiniz restoran və otellərə saahibdor. Ada ərazisinin yarısını otellər təşkil edir.

Ada özünün varanları ilə seçilir. Onları istər yollarda istərsə otellərin həyətlərində görə bilərsiniz.

## İstinadlar
Qalaqayın məscidi

**Qalaqayın məscidi** — Səfəvilər dövlətinin inzibati bölgüsü olan Təbriz bəylərbəyliyi Ərdəbil əyalətinin Muğan mahalında tikilmiş məscid.

Daş qeydlərdə Hacı Zeynalabidin adlı şəxs tərəfindən 1831-ci ildə təmir edildiyi qeyd edilmişdir. Sonuncu dəfə 1988-ci ildə əsaslı şəkildə təmir olunub.

Məscid düzbucaqlı formadadır, divarları ərəbcə Quran ayələri ilə bəzədilib. İbadət evinin bir minarəsi və üç günbəzi var. Minarə dəmirdəndir və onun hündürlüyü 17 metr təşkil edir. Günbəzlər də dəmirdəndir və məscidin damında yerləşir.

Sovet dövründə ibadətgah anbar kimi istifadə edilib. 1990-cı ildə məscidin fəaliyyəti bərpa olunub.

## Həmçinin bax
*Baba Samid məqbərəsi
*Şamaxı məscidi
*Köhnə hamam

## İstinadlar
 

## Xarici keçid
* mes.mctgov.az.
* sabirabad.mctgov.az 
* Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında''" e-qanun.az
Rəşad Mehdiyev

* Rəşad Mehdiyev (rəssam) — Azərbaycan rəssamı.
* Rəşad Mehdiyev (rejissor) — Azərbaycan rejissoru.
Rəşad Mehdiyev (rejissor)

**Mehdiyev Rəşad Telman oğlu** () — azərbaycanlı rejissor.

## Həyatı
Rəşad Mehdiyev 1975-ci il dekabrın 29-da Bakı şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirtdikdən sonra Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olub. Burda o, tanınmış televiziya rejissoru Tariyel Vəliyevin kursunda təhsil alıb. Tələbəlik illərindən Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

Həqiqi hərbi xidmətdən sonra fəaliyyətini Space TV-də davam etdirib.

Televiziya rejissoru kimi fəaliyyət göstərdiyi illərdə "Dünyanı gözəllik xilas edəcək", "Mugam müsabiqəsi", "Sərhəddə", "Qara qızılla ağ günə…", "Mir Möhsün Ağa" kimi bir çox televiziya verilişlərinin və sənədli filmlərin rejissoru olub.

Rəşad Mehdiyev özünü kino janrında da rejissor kimi sınayıb. O, ssenari müəllifi Qasım Səfəroğu olan tammetrajlı "Bomba" kinokomediyasının quruluşçu rejissorudur.

Rəşad Mehdiyevin yaradıcılığı televiziya və kino ilə məhdudlaşmır. O, İlqar Muradov, Zöhrə Abdullayeva, Teyyub Aslanov, Zaur Əmiraslanov, Nazim Pişyari, Namiq Qaraçuxurlu və digər populyar müğənnilərin mahnılarına çəkilən kliplərə rejissorluq edib.

Rəşad Mehdiyev 2017-ci il avqustun 17-də işemiya xəstəliyindən vəfat edib.

* Jurnalist Telman Mehdixanlının oğludur.
* Jurnalist Mehman Mehdiyevin qardaşıdır.

## Filmoqrafiya
* Bomba (film, 2005) (quruluşçu rejissor)

## Xarici keçidlər
* Teyyub Aslanov. Heydər Əilyevin əziz xatirəsinə (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* İlqar Muradov. Bu dünyanı nağıl bilək (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Namiq Qaraçuxurlu. Bu məhəbbət (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Zaur Əmiraslanov. Bakı (rejissor Rəşad Mehdiyev)
* Nazim Pişyari. Yuxu (rejissor Rəşad Mehdiyev)
Toşbak adası

**Toşbak adası** () — Özbəkistan Respublikası, Cizzəx vilayəti Aydarkul gölünün şimal hissəsində yerləşən ada.

## Adı
Toşbak sözü özbəkcə tərcümədə tısbağa deməkdir. Adanın bu cür adlanmasına səbəb onun ərazisində böyük tısbağa populyasiyasının olması ilə əlaqədardır.

## Coğrafiya
Toşbak adası Özbəkistanın Aydarkul glünün şimal-şərqində yerləşir. Adanın sahəsi 6,42 km²-dir. XX əsrin 60-cı illərində Şardar Su Elektrik stamnsiyasının inşası zamanı meydana gəlmişdir. Nəticədə böyük torpaq sahələri su altında qalmışdır. nisbətən hündür sahələr isə suyun səthiundə qalmışdır. Toşbak adası insan fəaliyyəti nəticəsindir. Adanın koordinatı: 40°58′33″ ş.e., 67°02′49″ ş.u. Sahə baxımından daha kiçik adalarda əhatələmişdir. Ada uzunsov, əyri formalı oval quruluşa sahibdir. Onun mərkəzində körfəz vardır. Ada ərazisi əsasən düzəndir. Şimal-qərbə döğru adanın alçalması müşahidə edilir. Ərazisinin böyük hissəsini qumlu sahələr tutur. İqlimi kəskin kontinentaldır. Yayı olduqca istidir. İyul ayının orta temperaturu +26°С, yanver ayının isə 0; —9°С arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı 100–200 mm arasında dəyişir. Yağıntıların böyük qismi qış və yaz aylarında düşür. Adanın şimal hissəsində kiçik havan vardır. Bu havan adanın şimalını cənubundan ayırır.

## Fauna və flora
Adada əsasən qısa vegerasiya dövrü olan efemerli bitkilər yayılımışdır. Burda lalələr belə yayılmışdır. Adanın qumlu sahələri üçün ağ saksaul, yovşan kimi bitkilər geniş sahəni əmələ gətirti. Bəzi bitkilər hətta koluqlar təşkil edir. Quraqlığa davamlı tipik növlər əsasən gilli suxurlarda bitir. Adanın şimal-qərbində biyurgun duzu ilə qarışdırılır. Şimalında şoranlaşmış sahələr vardır. Adadan cənubda Qarabattaq, cənub-şərqində isə Barxan, Çivin, Can adaları vardır. Adalar bir-birindən ensiz boğazlarla ayrılır.

Adada yayılmış heyvanlar əsasən ada şəraitinə uyğunlaşmışlar. Qida çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün canlıların bəzisi gecə həyat tərzi keşirir. Burad sarı sünbülqıran, çöl pişiyi, dələlər belə yayılmışdır. Sürünənlərdən ilan, kərtənkələ, varan, tışbağa kimiləri vardır. Quşlardan isə Aral dənizinin qərb hissəsində yayılmışlar üstünlük təşkil edir. Burada Galerida cristata, Sylvia nana, gözəl baladovdaq, Podoces panderi, çöl qartalı, qarva və s quşlara rastlamaq mümkündür. Sahillərində Aydargöldə sarstlanan balıq növləri yayılmışdır.

## Əhali
Adada yaşayış yoxdur.

## Maralı fakt
Özbəkistanın "Dune buylab " kanalı ada haqqında veriliş hazırlamışdır.

## Mənbə
* http://www.asia-travel.uz/uzbekistan/aydarkul-lake/

## İstinadlar
Fuad Bulca

**Əhməd Fuad Bulca** () () — Türk əsgər və siyasətçi.

## Hərbi fəaliyyəti
Hərbi məktəbi bitirmişdir. 3-cü tabor, 1-ci bölük komandiri, 3-cü ordu kiçik zabit məktəbində müəllim, Selanik kiçik zabit məktəbinin 1-ci bölük komandiri, Dərnə Şərq Şöbəsi komandiri, Trabzon Rədif tabor komandiri, Bəylərbəyi sarayı mühafizə bölük komandiri, 15-ci alayın 3-cü tabor komandiri, 24-cü alayın 3-cü tabor komandiri, 24-cü və 11-cü taborun tümən komandiri və Ankara hərbi hissəsinin komandiri olmuşdur.

4 iyul 1927-ci ildə ordudan təqaüdə çıxdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Hərbi xidmətdən sonra Türkiyə Hava Qüvvələri Cəmiyyətinin rəhbəri, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin II, III və IV dövrlərində Rizə, V dövrlərində Çoruhun millər vəkili olmuş və II dövründə Divân-ı Riyâset İdarə əmirliyində fəaliyyət göstərmişdir. Qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə təltif edilmişdir.

14 sentyabr 1962-ci ildə yol qəzasında vəfat etmişdir. Onun cəsədi 1988-ci ildə Türkiyə Dövlət məzarlığına gətirilərək orada dəfn edildi.

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 159.
Vandeya

**Vandeya** (, ) — Fransanın qərbində yerləşən, Pei-de-la-Luar regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 85. İnzibati mərkəzi — La-Roş-sür-Yon. Əhalisi — 654 096 nəfər (departamentlər arasında 37-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazi 6,720 km² əhatə edir. Departamentin ərazisində Sevr-Nantez, Sevr-Nyortez, Les və Vandeya çayları axır. Departamentə Nuarmutye və Ye adaları daxildir.

Departamentə 3 rayon, 31 kanton və 282 kommun daxildir.

### Əsas şəhərləri
* La-Roş-sür-Yon
* Le-Sabl-d’Olon
* Fontene-le-Kont
* Şantoni

## Tarixi
Vandeya, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Puatu əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Vandeya çayından gəlir. 1793-cü ildə buradakı Jak Katelino rəhbərliyi altında güclü bir əks-inqilab mərkəzi qurulub. Həmin vaxtın hadisələrində Vandeya üsyanı kimi tanınır.

## Qalereya

Fayl:Eglise Saint-Louis de La Roche-sur-Yon depuis la voûte.JPG|Kilsə
Fayl:Eglise Saint-Louis de La Roche-sur-Yon depuis la tribune haute.JPG|
Fayl:Place Napoléon de La Roche-sur-Yon depuis l'église.jpg|
Fayl:MaraisPoitevin.jpg|
Fayl:Windmühle auf der Île de Noirmoutier.jpg|
Fayl:Maillezais - Cathedrale Saint-Pierre 02.jpg|
Fayl:F07.Vouvant.0012.JPG|
Fayl:Puy-du-Fou-3.JPG|
Fayl:Luçon (Vendée), cathédrale Notre-Dame-de-l’Assomption 01.jpg|



## Ədəbiyyat
* Плюшар, Адольф Александрович. Энциклопедический лексикон, том 8. — Типография А. Плюшара; С.-П., 1837 — с. 227 (Вандея, Вандейскiй Департаментъ).

## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Conseil général
* Avropa sayağı inqilab
Esanbe Hanakita Ko adası

– Oxot dənizində, Yaponiyanın şimalındakı Hokkaydo adasından təxminən 1650 fut məsafədə yerləşən yaşayış olmayan bir adadır.

Oxot dənizindəki Hokkaydo adasının şimalında, Sarufutsudan 500 metr aralıda yerləşirdi. Ada adını 2014-cü ildə alıb. 1987-ci ildə aparılan tədqiqatda onun ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 1,40 metr yüksəklikdə olub. 2018-ci ilin oktyabr ayında Sarufutsu sakinləri onun itdiyini aşkar etdilər, adanın su altında olduğu müəyyən edildi. Bu, külək və qışda dənizdə əmələ gələn buzların sürüşməsi nəticəsində yaranan eroziya ilə əlaqələndirilir. Adanın yoxa çıxması təsdiqlənərsə, Yaponiyanın dənizin bu hissəsindəki müstəsna iqtisadi zonasının yarım kilometr azalmasına səbəb olacaq.

## İstinadlar
İnna Koren

**İnna Koren** (; d. 30 mart 1964, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — ABŞ-ni təmsil edən şahmatçı, qadınlar arasında beynəlxalq usta (1986).

## Həyatı
İnna Koren 30 mart 1964-cü ildə Bakıda anadan olub. 1979-cu ildən ABŞ-də yaşayır. 1986-cı ildə qadınlar arasında Amerika çempionatının qalibi olub. Eyni ildə qadınlar arasında beynəlxalq usta adına layiq görülüb.

İnna Koren qadınlardan ibarət şahmat üzrə Amerika yığmasının heyətində 1984 və 1988-ci illərdə Şahmat Olimpiadasının iştirakçısı olub.

İnna Koren Yel Universitetini bitirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*FIDE Chess profili
*Inna Koren. Chessgames.com 
*Inna Koren. 365Chess.com
Vyenna

**Vyenna** () —  Fransanın qərbində yerləşən, Yeni Akvitaniya regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 86. İnzibati mərkəzi —Puatye. Əhalisi — 438 566 nəfər (departamentlər arasında 56-cı yer, 2010-ci ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 6990&nbsp;km². Departamentin ərazisində Vyenna və Şaranta çayları axır.

Departamentə 3 rayon, 38 kanton və 281 kommun daxildir.
## Tarixi
Vyenna — 1790-ci ilin mart ayında Böyük Fransa inqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Adı Vyenna çayından gəlir. Keçmiş Puatu vilayətinin ərazisində yerləşir.
## Qalereya

Fayl:Poitiers, Église Notre-Dame la Grande-PM 31852.jpg|
Fayl:Saint-Martin-l'Ars 86 Abbaye la Réau Vue SW 2012.jpg|
Fayl:Romagne Saint-Laurent 2010.jpg|
Fayl:Blanzay 86 Église 2012.jpg|
Fayl:Civray Tympan 2012.jpg|

## Xarici keçidlər
* General Council website  (in French)
* Another General Council website  (in French)
* Префектура
Mehmet Emin Koral

**Mehmet Emin Koral** (; ) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
Hacı Mustafa bəyin oğludur. 1900-cü ilin 14 martında Topçu və İstehkam Hərbi Akademiyasınının Topçu bölməsinə daxil olmuş və 1902-ci ilin 6 dekabrında oranı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Daha sonra isə 1905-ci ilin 5 noyabrında Hərbi Akademiyadan kapitan rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir.

11 yanvar 1922-ci ildə Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qatılmaq üçün İneboluya gəldi. 23 yanvar 1922-ci ildə 1-ci Ordunun Baş Qərargah rəisi təyin edildi. Böyük hücumdan sonra 18-ci şöbənin komandiri təyin edildi. O, 31 avqust 1922-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 9 sentyabr 1922-ci ildə İzmirə daxil olan ilk komandirlərdən idi. 23 noyabr 1922-ci ildə İzmir komandiri vəzifəsinə təyin edildi. Müharibədən sonra qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası) ilə təltif edilmişdir.

31 oktyabr 1924-cü ildə 4-cü korpusun komandiri vəzifəsinə təyin edildi. Eyni zamanda 30 Avqust 1926-cı ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəldi. 26 Avqust 1929-cu ildə təqaüdə çıxdı.

12 avqust 1959-cu ildə İstanbulda vəfat etdi. Böyükadada dəfn edildi.

## Ailəsi
Osmanlı dövlət adamlarından Şakir Paşanın kürəkəni, ilk Türk peşəkar qadın dulusçuluq sənətçisi Füreya Koralın atasıdır.

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 164.
Yuxarı Vyenna

**Yuxarı Vyenna** (, ) — Fransanın qərbində yerləşən, Yeni Akvitaniya regionun depatametlərindən biri. Sıra nömrəsi — 87. İnzibati mərkəzi — Limoj. Əhalisi — 384 781 nəfər (departamentlər arasında 64-cü yer, 2010-ci ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 5520&nbsp;km². Departamentin ərazisində Vyenna və Şaranta çayı axır.

Departamentə 3 rayon, 42 kanton və 201 kommun daxildir.

## Tarixi
Yuxarı Vyenna — 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı dövründə yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Limuzen  əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Vyenna çayından gəlir.

## Qalereya

Fayl:Château de Montbrun (1).jpg|
Fayl:Car in Oradour-sur-Glane4.jpg|
Fayl:Saint-Yrieix-la-Perche - Mairie.jpg|
Fayl:Chateau-Rocher 09.JPG|
Fayl:Mortemart-la-halle.jpg|
Fayl:Saint-Laurent-les-Églises (Haute-Vienne, Fr), paysage matinal.JPG|
Fayl:Rochechouart chateau.jpg|

## Xarici keçidlər
* Préfecture 
* Conseil général
Ağçala

**Ağçala** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Ağçala- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Digər adı Qaranlıq. Azərbaycan dilində ağ və çala "çuxur" "su yığılan çökək yer", "yağış və qar suları yığılan  yer" sözlərindən ibarətdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Gürcüstanın türk toponimiyasında "çala" sözü bir neçə Çala toponimindən başqa Alaçala, Quluçala, Qaraçala, Yuxarı Avçala, Ovçala, Sarıçala, Ortaçala, Sərtçala və b.yaşayış məntəqə adlarından da əksini tapmışdır. 1447-ci ilə aid gürcücə bir sənəddə Gürcüstanda Avçala kənd adı çəkilmişdir. Çala sözünün türkmənşəli olması Dağ Borçalının (indi Ermənistanda Taşir rayonunda) Cücəkənd (Qızıl Şəfəq) kəndinin ərazisində Xırdaçalalar gölməçə adları ilə də təsdiqlənir. Lakin Gürcüstan toponimiyasında  "çala" Azərbaycan dilindəki "çala" sözü "çökək yer" mənasında yox, türk dillərindəki çalı "kol - kosluq", "su kənarı kolluq" sözündəndir. Bu toponimlərdə "çala" XIX əsrdə Azərbaycanda Nuxa və Cavad qəzalarında Ağçala və indi Qaraçala, Neftçala, Biləsuvar rayonunda Mahmudçala, Bağırçala, Şərifçala, Xan qalası, Ağçala, Şorçala və b. toponimlərdə "çala" sözü ilə mənaca eynidir. 

## Həmçinin bax
* Tiflis quberniyası

## İstinadlar
South African Airways

**South Africa Airways** —
Cənubi Afrikanın bayraq daşıyıcı aviaşirkətidir.Onun qərargahı Airways Parkda Kempton Parkı, Ekurhuleni, Gauteng O. R. Tambo Beynəlxalq Hava Limanına bağlıdır.SA Express, SA Airlink və aşağı qiymətli daşıyıcı olan Mango ilə birgə, Cənubi Afrikada, Afrika qitəsi və dünyanın dörd bir tərəfində 56 hava limanına, Johannesburg [2] hubundan və 47 hava gəmisinin filosunudan istifadə edərək uçur.

Vuyani Jarana 2017-ci ilin noyabr ayından etibarən CEO-lərdir.South African Airways, Cənubi Afrika hökuməti tərəfindən Union Airways şirkətinin satın alınmasından sonra 1934-cü ildə quruldu.

Hava yolu şirkəti Cənubi Afrika Dəmir Yolları və Limanlar İdarəsi tərəfindən əvvəlcə nəzarət edildi.Afrika ölkələri tərəfindən ayrı-seçkilik əleyhdarı sanksiyalar aparteid dövründə hava limanının hava limanından məhrum olub, qitəni uzun məsafəli təyyarə ilə keçməyə məcbur etdi.Bu dövrdə o, Afrikanın adı ilə tanınan Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL, lit. "South African air service") tərəfindən tanınmışdı.

1997-ci ildə SAA adı, imic və təyyarə paltarını dəyişdi və onlayn bilet xidmətləri təqdim etdi.

2006-cı ildə SAA müstəqil hava yolu şirkəti kimi fəaliyyət göstərmək üçün onun əsas şirkətindən Transnet-dən ayrıldı.

SAA, aşağı qiymətli bir yerli hava yolu olan Mango şirkətinə sahibdir və Airlink və Cənubi Afrika Express ilə əlaqə qurmuşdur. Star Alliance'ın üzvüdür.

2021-ci ilin noyabrında Cənubi Afrika Prezidenti Cyril Ramaphosa və Keniya Prezidenti Uhuru Kenyattanın iştirakı ilə keçirilən mərasimdə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Çərçivəsində (SPF). Kenya Hava Yolları və Cənubi Afrika Hava Yolları indi "Cənubi Afrika, Keniya və Afrika qüvvələrini istifadə edərək sərnişin daşımalarını, yükdaşıma variantlarını və ümumilikdə ticarəti artırmaq üçün birlikdə işləyəcəklər", bir kommünike izah edir.
Vogezlər

**Vogezlər** () — Fransanın şərqində yerləşən, Qrand Est regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 88. İnzibati mərkəzi — Epinal. Əhalisi — 392,846 nəfərdir (departamentlər arasında 61-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 5874 km². Vogezlər dağ massivində yerləşən departamentin ərazisində Sona çayı axır.

Departamentə 3 rayon, 31 kanton və 515 kommuna daxildir.

## Tarixi
Vogezlər — 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa İnqilabı zamanı yaradılmış ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Lotaringiya əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Vogezlər dağ massivindən gəlir.

1794-cü ildə bu bölgədə inqilabçı Fransa qoşunları və Alman dövlətlərinin koalisiya ordusu arasında böyük bir döyüş baş verdi.

1793 və 1795-ci illərdə, Salm Knyazlığı və Şmirek əyalətinin qonşu torpaqları, departamentin orijinal ərazisinə daxil edildi. 1870–1871-ci illərdə Fransanın franko-prussiya müharibəsindən sonra, departamentin ərazisinin təxminən 4 % Almaniyaya verildi.

Fransadakı ilk turizm ofis Jerarmer şəhərində açıldı.

## Qalereya

Fayl:Epinal chateau2.jpg|
Fayl:PA00107138.Maison natale de Jeanne d'Arc.1.jpg|
Fayl:Ballon-alsace2.jpg|
Fayl:Vallee-chajoux.jpg|
Fayl:Saint-Dié-des-Vosges-Cathédrale.jpg|



## Həmçinin bax
* Vogezlər meydanı (Paris)

## Xarici keçidlər
* 
* Préfecture
Yonna

**Yonna**  () — Fransanın şərqində yerləşən, Burqundiya-Franş-Konte regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 89. İnzibati mərkəzi — Oser. Əhalisi — 353 366 nəfər (departamentlər arasında 68-ci yer, 2010-cu ilin məlumatları)
## Coğrafiyası
Ərazisi — 7,427&nbsp;km²-dir. Departamentin ərazisində Yonna çayı axır.

Departamentə 3 rayon, 42 kanton və 454 kommun daxildir..
## Tarixi
Yonna — 1790-ci ilin mart ayında Böyük Fransa inqilabı əsnasında yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Burqundiya əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Sona çayı olan Yonna axınından gəlir.
## Qalereya

Fayl:1240-Auxerre.jpg|
Fayl:Léglise Saint-Maurice et lYonne à Sens (2637691088).jpg|
Fayl:Avallon-Tour de l'Horloge depuis la place de la Collégiale Saint-Lazare.jpg|
Fayl:2012-DSC 0335-Villeneuve-sur-Yonne-Porte-de-Joigny.jpg|
Fayl:Château de Guédelon (juillet 2009).jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Conseil général
İbrahim Emin

**İbrahim Məhərrəm oğlu Eminov** () — Azərbaycanlı musiqi bəstəkarı və rok ifaçısı, "Yuxu" və "Sirr" qruplarının yaradıcısı.

## Həyatı
İbrahim Emin 18 may 1963-cü ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1970-ci ildə Sumqayıt şəhər 17 saylı məktəbə gedib. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. İbrahim musiqi fəaliyyətindən başqa rəsm əsərləri çəkməklə də məşğul idi. 2 iyul 2019-cu ildə qida borusunun xərçəngi xəstəliyindən vəfat edib.

## Musiqi fəaliyyəti
### Yuxu

İbrahim Emin uşaq vaxtından gitara çala bilirdi. 80-ci illərin əvvəlindən musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdı. O, 1988-ci ildə "Yuxu" qrupunu yaradıb. Qrupun ifa etdiyi mahnıların sözlərini və musiqisini bəstələməklə yanaşı qrupda bas gitara da ifa edib. 1989-cu ildə Yuxu qrupu "Xəzərin sahilində" mahnısı ilə Qızıl Payız musiqi festivalında qalib olur. Bir müddət sonra qrup olaraq fransız menecer Paskal Fransada fəaliyyət göstərmək üçün dəvət alırlar. Həmin vaxtlar Fransaya birbaşa getmək mümkün olmadığından onlar Türkiyə vasitəsilə getməyə qərar verirlər. Lakin müxtəlif səbəblərdən onlar Fransaya gedə bilmirlər və Türkiyədə qalıb fəaliyyət göstərməli olurlar. Türkiyədə fəaliyyət göstərməyə başladıqdan sonra qısa müddət ərzində qrup tanınmağa başlayır. Türkiyədə "Xəzərin sahilində" (1988), "Sumqayıt" (1994), "Ölümə çarə yox" (1998) adlı üç albomları işıq üzü görür. Türkiyədə baş vermiş zəlzələ musiqi dünyasına durğunluq gətirir. Nəticədə yaranmış vəziyyətdə "Yuxu" qrupu uzun müddət fəaliyyət göstərə bilmir və qrup üzvləri fərqli işlərlə məşğul olmağa başlayır.

### Sirr

Sonradan İbrahim Emin 2003-cü ildə Bakıya geri dönür və 2004-cü ildə Sumqayıtda "Sirr" qrupunu yaradır. Qrupun 2014-cü ildə "Yoruldum" adlı albomu işıq üzü görüb.

## Fikirləri

 	 

## Həmçinin bax
* Yuxu qrupu
* Sirr qrupu

## Xarici keçidlər
* İbrahim Emin - Xəyalpərəst canlı ifa
* İbrahim Eminlə müsahibə
* İbrahim Eminlə müsahibə
* Yuxu qrupu 1989-cu il

## İstinadlar
Zillur Rəhman

**Zillur Rəhman** () — banqladeşli siyasi və dövlət xadimi.

## Həyatı
Zillur Rəhman, 1929-cu il, martın 9-da vəkil ailəsində anadan olmuşdur. Ali təhsilini Dəkkə Universitetində tarix və hüquq ixtisası üzrə almışdır. 1952-ci ildə benqal azadlıq hərəkatına qoşulmuşdur. 1970-ci ildə o zaman Pakistanın bir hissəsi olan Banqladeş parlamentinə seçilmişdir. Banqladeşin tanınmayan milli hökümətinin fəal əməkdaşı idi.

Ölkədə müstəqilliyin bərqərar edilməsindən sonra da siyasi fəaliyyətini davam etdirərək "Liqi Avami" partiyasının baş katibi oldu. 1973-cü ildən Banqladeş Parlamentinin üzvü idi. Prezident Micibur Rəhmanın ölümündən sonra ölkənin yeni hərbi rəhbərliyinin represiya təzyiqlərinə məruz qaldı.

1996-2001-ci illərdə Hasin Vazedin rəhbərliyi altında "Liqi Avami" hökümətində nazir vəzifəsində çalışmışdır. 2009-cu ildə hakimiyyət səlahiyyəti əldə edərək prezident oldu.

2004-cü ildə terroristlər tərəfindən öldürülmüş "Avami Liq" partiyasının fəal bir üzvü ilə evli olmuşdur.

Zillur Rəhman 2013-cü il, martın 20-də Sinqapur xəstəxanalarından birində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Eson

**Eson** (Essonna, ) —  Fransanın mərkəzi hissəsinin şimalında yerləşən,  İl-de-Frans regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 91. İnzibati mərkəzi — Evri. Əhalisi — 1,233,645 nəfər (departamentlər arasında 16-cı yerdə, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 1804&nbsp;km². Departamentin ərazisində Sena və Eson çayları axır.

Departamentə 3 rayon, 42 kanton və 196 kommun daxildir.
## Tarixi
Eson 1968-ci il yanvarın 1-də Sena və Uaza keçmiş departamentlərinin  ərazisində yaradılıb.
## Qalereya

Fayl:France Essonne Etampes Hotel de Ville 02.jpg|
Fayl:Dourdan walls gate.jpg|
Fayl:FranceEnglandCard2 317.jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Préfecture
* Conseil général
Kazım Sevüktəkin

**Kazım Sevüktəkin** (; ) — türk əsgəri və siyasətçisi.

## Hərbi fəaliyyəti
1895-ci ildə Hərbi məktəbi bitirdi. 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsində taqım və bölük komandiri, Balkan müharibələrində tabor komandiri, Birinci Dünya müharibəsində alay və diviziya komandiri kimi xidmət etmişdir. 30 iyun 1921-ci ildə Anadoluya köçdü və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibə dövründə bölmə komandiri vəzifəsini icra etdi. 1922-ci ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 27 dekabr 1927-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı.

## Siyasi fəaliyyəti
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V, VI və VII dövrlərində Diyarbəkir, VIII dövrdə Mardinin millət vəkili oldu. V və VI dövrlərdə Milli Müdafiə Şurasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdi. 1949-cu ildə vəfat etmişdir. Onun cəsədi 1988-ci ildə Türkiyə Dövlət məzarlığına köçürüldü.

## Medal və təltifləri
* "Yunanıstan müharibəsi" medalı
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Qızıl "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Qızıl Aypara" medalı
* Dəmir xaç ordeni 1-ci və 2-ci dərəcəsi
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## İstinadlar

## Mənbə
* T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 36.
Seyran Qafarzadə

**Seyran Qafarzadə** (*Seyran Əmir oğlu Qafarov*; 2 oktyabr 1969, Bakı — 5 noyabr 2018) — Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, Batman Universitetinin professoru, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Bakı Musiqi Akademiyasının baş müəllimi.

## Həyat və fəaliyyəti
Seyran Əmir oğlu Qafarov 1969-cu il oktyabrın 2-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
* 1993-ci və 1994-ci illərdə Bakı Musiqi Akademiyasının tarixi — nəzəriyyə və ifaçılıq fakültələrini bitirib.
* 1993–1997-ci illərdə Bakı Musiqi Akademiyasının "Qədim musiqi alətlərinin bərpası və təkmilləşdirilməsi" Elmi laboratoriyasında elmi işçi vəzifəsində işləyib.
* 1997–2010 illərdə Türkiyənin Dövlət Konservatoriyasında, daha sonra *Van Dövlət Konservatoriyasında* müəllim olaraq çalışıb.

### Fəaliyyəti
Seyran Qafarov həmçinin Bakı Musiqi Akademiyasında Musiqi tarixi kafedrasında baş müəllim vəzifəsini daşıyırdı. O gənc musiqiçilərə Qərb musiqi tarixini, Asiya və Afrika xalqların musiqisini tədris etməklə yanaşı, Musiqi Akustikası laboratoriyasında Azərbaycanın qədim musiqi aləti ney haqqinda elmi araşdırmalarını davam etdirirdi. 2007-ci ildə Azərbaycanda müdafiə etdiyi elmlər namizədliyi dissertasiya işi, 2010-cu ildə Türkiyənin Baş Attestasiya Komissiyası tərəfindən Doktora elmi dərəcəsi ilə təsdiq olunmuşdu.

Seyran Qafarov Türkiyə və Azərbaycanda bir sıra beynəlxalq simpozium və konfranslarda elmi məruzələrlə çıxış etmiş, nüfuzlu elmi toplularda məqalələri dərc olunmuşdur. Onun rus, türk və Azərbaycan dillərində yazdığı elmi məqalə, metodik iş və məruzələrində Azərbaycanın unudulmuş qədim nəfəsli aləti olan neyin tarixçəsi, bərpası ilə əlaqədar əsaslı və mühüm nəticələr əldə edilmişdir. Həmçinin, İslama qədərki dövrlərə aid təhlillərdə Azərbaycan və ümumtürk mədəniyyətinə xas olan nəfəsli alətlərin advermə əsasları geniş izah edilmiş, diqqət çəkən maraqlı fikirlər irəli sürülmüşdür.

Seyran Qafarov 2012-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına üzv seçilmişdi. O, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının keçirdiyi ümumrespublika və beynəlxalq konfranslarda dəfələrlə samballı məruzələrlə çıxış etmişdir. Onun anası sənətşünalıq üzrə fəlsəfə doktoru, BMA-nın professoru Zemfira Qafarova uzun illərdir Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının katibidir. Elmi məqalələri arasında Türk dilində yazdığı *"Müzik Enstrümanlarında Totemleşme Olgusu ve Türklerin Gözdesi Düz Flütü", "Türk Nayı Neyi veya Aerofonları Teşhis Eden Kavram" , "Hun Türklerin Yuğ Töreni’nde Kullanılan Zurna/Boru veya Mey/Nayçeyi – Balaban Enstrümanları Hakkında Bazı Görüşler"* böyük maraqla qarşılanmışdır.

### Ölümü
Seyran Qafarzadə 2018-ci il 5 noyabr tarixində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Qloballaşan Dünyada Musiqi Ənənələri" I Beynəlxalq Elmi-praktik konfransı işə başlayıb
* Youtube
Adrar vilayəti

**Adrar vilayəti** —

## Ərazisi
Adrar vilayətinin ərazisi 439 700 Km2-dır. Adrar vilayətinə 11 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Adrar vilayətinin əhalisi 399 174 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əyn-Təmüşənt vilayəti

**Ayn-Temuşent vilayəti** —

## Ərazisi
Ayn-Temuşent vilayətinin ərazisi 2 379 Km2-dır. Ayn-Temuşent vilayətinə 8 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Ayn-Temuşent vilayətinin əhalisi 372 239 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Batna vilayəti

**Batna vilayəti** — Əlcəzairdə vilayət.

## Ərazisi
Batna vilayətinin ərazisi 12 192&nbsp;km2-dır. Batna vilayətinə 21 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Batna vilayətinin əhalisi 1 119 792 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.
Bəşar vilayəti

**Beşar vilayəti** —

## Ərazisi
Beşar vilayətinin ərazisi 162 200&nbsp;km2-dır. Beşar vilayətinə 12 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Beşar vilayətinin əhalisi 270 062 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bürc-Bü-Ərriric vilayəti

**Borc-Bu-Arreric vilayəti** —

## Ərazisi
Borc-Bu-Arreric vilayətinin ərazisi 4 115 Km2-dır. Borc-Bu-Arreric vilayətinə 10 rayon daxilidir.

## Əhalisi
2008-ci ilə olan məlumatlara əsasən Borc-Bu-Arreric vilayətinin əhalisi 628 475 nəfərdir. Əhalinin mütləqi ərəblərdən ibarətdir.

## İnzibati bölgüsü

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İndoneziya–Pakistan münasibətləri

**Pakistan–İndoneziya münasibətləri** — Pakistan və İndoneziya arasında iki tərəfli diplomatik əlaqələr. Hər iki ölkə islam dövlətləri arasında əhallisinin sayına görə liderdilər. Hər iki dövlət İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür. Cakartada Pakistan səfirliyi, İslamabadda isə İndoneziya fəfirliyi mövcuddur.

## Tarixi
İndoneziya İstiqlal müharibəsi zamanı Məhəmməd Əli Cinnah Britaniya Hindistanının ordusunda xidmət edən müsəlmman əsgərlərinə İndoneziyanı Hiderland kolonistlərinə qarşı mbarizəsində dəstəkləməyə çağırır. Nəticədə Britaniya Hindistanının ordusunda xidmət edən müsəlman 600 əsgər ordudan qaçaraq İndoneziyanın yardımına gəlir. Bu 600 əsgərdən 500 nəfəri şəhid olur, 100 nəfər isə Pakistana qayıdır. İndoneziya bu hadisə ilə əlaqədar olaraq ölkənin qızıl yubleyi zamanı İndoneziyanın müstəqilliyi uğrunda vuruşan əsgərləri və Pakistan dövlətinin banisi Məhəmməd Əli Cinnahı ali ordenlərlə təltif etmişdir.

İndoneziya ilə Pakistan arasında münasibətlər Pakistanın ikinci Prezidenti Eyyub xanın dönəmində dahada möhkəmlənir. 1965-ci ildə İkinci Hindistan-Pakistan müharibəsi zamanı İndoneziya Pakistana Andaman və Nikobar adalarını işğal etməklə hərbi yardım etmək təklifini verir. Burada hədəf hindliləri Kəşmirdəki döyüşlərdən yayındırmaq olur.

## Hərbi əməkdaşlıq
Pakistan İndoneziya ilə müdafiə istiqamətində əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalamışdır. İndoneziyaya Çin və Pakistanın ortaq layihəsi olan JF-17 Thunder təyyarələrinin istehsalında iştirak etmək təklifi olunmuşdur. İndoneziya və Pakistan arasında hərbi təcrübələrin mübadiləsi və zabitlərin təlimi ilə bağlı anlaşmalar vardır.

## Ticarət
İndoneziya və Pakistan arasında iki tərəfli ticarət dövriyyəsi 1 mlrd dollar təşkil edir. Pakistan İndoneziyaya dəniz məhsulları, tekstil, tibb avadanlıqları, çəltik, buğda və xalça ixrac edir. Əvəzində isə palma yağı alır.

## Miqrasiya
Pakistanda 100 İndoneziyalı tələbə müxtəlif universitetlərdə təhsil alır. bundan əklavə indoneziyalı zabitlər təcrübələrini artırmaqdan ötrü pakistanın hərbi məktəblərində təlim keçirlər. İndoneziyadan Pakistana dini biliklər almaqdan ötrü gələn çoxlu sayda tələbə vardır.

## Humanitar əməkdaşlıq
Pakistan 2014-cü ildə Hind okeanında baş vermiş zəlzələ və sunamidən sonra indoneziyaya unmanitar yardım etmişdir. İndoneziya isə 2010-cu ildə Pakistanda baş vermiş daşqın zamanı bu ölkəyə 15 ton tibbi və qida yardımı etmişdir. Umanitar yardımın ümumi dəyəri 1 mlyon ABŞ dolları olmuşdur.

## İki tərəfli səfərlər
İndoneziyanın birinci qadın prezidenti Meqavati Sukarnoputri 2003-cü ilin dekabrında İslamabadda 3 günlük rəsmi səfərdə olmuşdur. 2005-ci ildə isə indoneziyanın keçmiş prezidenti Susilo Bambanq Yudhoyono Pakistanı ziyarət etmişdir. 2007-ci ilin yanvarında Pakistan Prezidenti Pərviz Müşərrəf İndoneziyanı ziyarət edərkən İndoneziya Prezidenti Susilo Bambanq Yudhoyoni ilə görüşmüşdür. 2010-cu ilin noyabrında Pakistan Xarici işlər Naziri Şax Mahmud Kureşi indoneziyada səfərdə olarkən həmkarı ilə tuicarət, terrorozm, Əfqanıstan və Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə bağlı müzakirələr aparmışdır.

## İstinadlar
Faylaka adası

**Faylaka adası** () — Fars körfəzinin şimal-qərbində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Küveytin Əl-Asima vilayətinə daxildir. Adanın sahəsi 43 km²-dir.

## Coğrafiyası
Faylaka adası materikdən 20 km aralıda yerləşir. Küveyt körfəzinin girəcəyindədir. Adanın uzunluğu 14 km, eni isə 6 km təşkil edir. Relyefi düzəndir. Adanın iqlimi ölkənin materik hissəsinə nisbətdə yumşaqdır. Faylaka adasından cənub-şərqdə Auhah, şimal-şərqdə isə Miskan adası yerləşir. Küveytin ən böyük adası olan Bubiyan adası isə ondan şimaldadır

## Tarixi

Adada insanlar aid ilk izlər daş dövrünə aiddir. B.e.ə III minillikdə adada Dilmun adlı sivilizasiya mövcud olmuşdur.

B.e.ə IV əsrdə Makedoniyalı İsgəndəriun yürüşü zamanı yunanlar tərəfindən koloniyalaşdırılmışdır. Ada yunanların Fars körfəzində forpostu rolunu oynayırdı. Adada İkaros adlı şəhər salınmışdır. Egey dənizində də İkariya adlı ada mövcuddur. Bu ad İkar mifalogiyasın əsasən verilmişdir. Adada yunanlar iki əsrə qədər yaşamışlar.

VII–VIII əsrlərdə adada yaşayış olmamışdır.

Fransız arxeoloqları adada Artemida məbədinin qalıqlarını və qədim pul və möhürlər aşkarlamışıar. 2007-ci ilin iyununda Küveyt və Yunanıstan adada arxeoloji qazıntıların davam etdirilməsi barədə razılığa gəlmişlər. Faylaka Küveytin arxeoloji mərkəzidir. 1950-ci illərdə Geoffrey Bibbinin nəzarəti altında Danimarka qrupu tərəfindən aparılan arxeoloji qazıntılarda Fransa, ABŞ, Slovakiya, İtaliya, Yunanıstan və yaxın vaxtlarda Polşa və Gürcüstandan arxeoloqlarıda işləmişdir.

1990-cı ildə İraqın Küveytə hücumu zamanı adada 2 insan yaşayırdı. Əz-Zaur qəsəbəsi adanın şimal-qərbində yerləşir. 1990–1991-ci illərdə ada əhalisi buradan materikə qovulmuşdur. Ada isə İraq ordusu üçün poliqon məqsədi istifadə edilirdi.

Körfəz müharibəsindən sonra ada yenidən Küveytə qaytarılsa da yenə də hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməyə başlanılmışdır. Artıq bu dəfə burada ABŞ hərbi bazaları peyda olmuşdur.

## Əhali
Hazırda adad olduqca az əhali yaşayır. Onlarsa əsasən müharibədən sonra öz evlərinə qayıdanların bir qismidir.Əhali sayı 5832 nəfərdir.

## İstirahət
Müharibə bitdikdən sonra Küveyt şəhərinin əhalisi arasında ada məşhurluq qazanır. Belə ki, insanlar istirahət etmək məqsədi ilə adaya üz tuturlar. İstirahət növləri arasında balıq ovu, qayıqlarda gəzinti, yelkən idmanı və digər su idman növləri üstünlük təşkil edir. Adada infrastruktur zəif olsa da, Faylakada yerli turizm sənayesi inkişaf etdirməyə başlayır.

## Görməli yerləri
* Antikdövrə aid İkaros və Azuk məbədləri.
* Portuqal (XVIII əsr) və britaniyalılara (XVIII əsr) aid olan limanın qalıqları.

## İstinadlar

## Mənbə
* Failaka
Surxay Əlibəyli

**Surxay Əlibəyli** (*Əlibəyli Surxay Xasay oğlu*;  1949, Ağdam –  5 noyabr 2018, Bakı) — jurnalist, publisist.

## Həyat və fəaliyyəti
Surxay Xasay oğlu Əlibəyli (Əliyev) 1949-cu ildə anadan olub. Ağdamda orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbycan Dövlət Univerisitetinin (indiki Bakı Dövlət Univerisiteti) *Filologiya fakültəsində* təhsil alıb, əmək fəaliyyətinə Elmlər Akademiyasında başlayıb.

Ali məktəbdə oxuduğu illərdə Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq istəyən gənclərin gizli təşklatına qoşulub, buna görə hətta sovet dövlət təhlükəsizliyi orqanları tərəfindən nəzarətə götürülüb.

Sonra Ağdama qayıdaraq,  uzun illər burada mədəniyyət sahəsində çalışıb, şəhər mədəniyyət evinin müdiri, mədəniyyət və istirahət parkının direktoru vəzifələrində işləyib.

1988-1993-cü illərdə xalq hərəkatının fəal üzvlərindən, Ağdamda ilk müstəqil demokratik qəzetin nəşrinin təşkilatçılarından biri olub. 

Məcburi köçkün kimi Bakı şəhərində məskunlaşdıqdan sonra burada bir sıra qəzetlərlə əməkdaşlıq edib, 

Qarabağın tarixi və insanları haqqında çoxsaylı yazılar yazıb, “Ağdamım – qibləgahım” adlı üçcilidlik çap etdiib.

Azərbaycanın tanınmış sabiq idman şərhçisi Altay Əliyevin atasıdır. 

## Kitabları
* Surxay Əlibəyli – AĞDAMIM–QIBLƏGAHIM (birinci kitab) ASPOLIQRAF MMC” nəşriyyatı Bakı-2001, 648 s
* Surxay Əlibəyli – AĞDAMIM–QIBLƏGAHIM (ikinci kitab) “Şuşa” nəşriyyatı Bakı-2005, 704 s

## İstinadlar