open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Somatoform pozulmalar

**Somatoform pozulmalar**- Əsas xüsusiyyət, simptomların somatik təbiətinin olmaması haqqında tibbi müayinələrin mənfi nəticələrinə və
həkimlərin inandırmalarına baxmayaraq, inadkarlıqla belə müayinələrin keçirilməsini tələb etməklə eyni
zamanda təkrari somatik simptomatikanın təqdim edilməsindən ibarətdir. Əgər xəstədə hər hansı somatik
xəstəlik mövcud olursa, onlar simptomların və ya əziyyətlərin və xəstənin şikayətlərinin təbiətini və ifadə
olunma dərəcəsini izah etmirlər.
Het dili

**Xet dili** — Eramızdan əvvəl Anadolu torpaqlarına məskunlaşmış Xet tayfasının dili. Xet dili Hind-Avropa dillərinin Anadolu altqrupuna daxildir. Xetlər özlərini *Neşalılar* adlandırırlar. Rəsmi diplomatik yazışmaları və saray arxivləri Akkad mixi yazısı ilə yazılarkən, qayalardakı yazılar üçün heroqliflərdən istifadə edirdilər. Hurri dili də əhəmiyyətli diplomatik yazışmalarda istifadə edilirdi və xüsusilə Mitanni İmperiyası ilə olan yazışmalarda istifadə edilirdi. Xet dili, Çex əsilli alman alim Bedrix Xrozninin tədqiqatlarının nəticəsində oxunmuş və 1917-ci ildə Xet qrammatikasını yayınlamışdı.

## Bənzərliklər
### Türk dili ilə bənzərliyi
Xet dili ilə müasir türk dili arasında müəyyən bənzərliklər vardır. Bu əsasən Şərqi Anadolu regionu dialektlərində özünü göstərir. Çünki Xet dövləti bu ərazilərdə qurulmuşdur. Ana, ata, çox, çörək, gecə, parlaq, möhür kimi bəzi sözlərdə bu xet dili ilə bənzərlikləri görmək mümkündür.

### Çərkəz dili ilə bənzərliyi
Çərkəzlərdə *"Afeşij Emin"* kimi tanınan Mehmet Arslanın apardığı araşdırmalar nəticəsində, o Xet dili ilə Çərkəz dili arasında böyük oxşarlıqlar olduğunu tapmışdır. Mehmet Arslan bunu belə ifadə edir: "Bu təsadüf deyil. Bir mənşə birliyi olduğuna inanıram…"

O iki dil arasında oxşarlığını nümunələrlə göstərməyə çalışır. Xetlərin baş tanrısı *Thaşub*, Çərkəzlərdə isə bu mənada *Tha* sözünün işlənildiyini, Xetlərdə *alma*ya *ma* deyildiyini, çərkəzlərdə isə *maarise* deyildiyini dilə gətirdi.

## Həmçinin bax
* Xetlər
* Çərkəzlər

## İstinadlar
Kərtənkələyəbənzər ilan

**Kərtənkələyəbənzər ilan** () — zəhərli ilan növü.

## Xüsusiyyətləri
Ümumi uzunluğu 180 sm. Sifəti öndən nisbətən yumrudur. İri ilanlarda qara xətt vardır. Kərtənkələyəbənzər ilan Şimali Afrika, Balkan yarımadasının cənubu, Kiçik Asiya, Cənubi Avropa, Qafqaz, qərbi İran, İsrail, İordaniya və Ərəbistan yarımadasının qərbində yayılmışdışdır.

## Həyat tərzi
Arid və quru daşlı yarımsəhralarda yayılır. Onlara daha tez-tez əsasən üzümlüklərdə, pambıq sahələrində və su kanallarının kənarlarında rast gəlinir. Hətta 1100–1500 m yüksəkliyə qədər qalxa bilir. Qışlamadan martın sonu aprelin əvvəlləri qayıdır. Əsasən gecə aktiv olur.

Onlar bəzən özlərini qəribə aparır. 1 metr atış edə bilir. Zəhəri çox təhlükəlidir.

## Qidalanması
Kərtənkələyəbənzər ilan əsasən gəmiricilər, kərtənkələlər və digər ilanlarla qidalanır. Onlar əvvəlcə dişləyir, sonra isə şikarını ovlayır.

## Çoxalması
Kərtənkələyəbənzər ilanların cütləşmə dövrü apreldən başlayır və mayın sonu, iyunun əvvəlinə təsadüf edir. Onlar 5–20 yumurta qoyur. Cavan balalar iyulda yumurtadan çıxır və 22–27 sm uzunluğunda olur.

## Yarımnövləri
Kərtənkələyəbənzər ilan iki yarımnövə bölünür (*Malpolon monspessulanus*):
* *M. monspessulanus monspessulanus*
* *M. monspessulanus saharatlanticus*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Arıkan, H., Göçmen, B., Kumlutaş, Y., Alpagut-Keskin, N., Ilgaz, Ç & Yıldız, M. Z. 2008. Electrophoretic characterisation of the venom samples obtained from various Anatolian snakes (Serpentes: Colubridae, Viperidae, Elapidae). North-Western Journal of Zoology 4 (1): 16–28

## Xarici keçidlər
Cyrtopodion caspius insularis

**Daş ada gekkonu** () — Gekkonlar fəsiləsinə aid Xəzər gekkonunun yarımnövü.

## Yayılması
Bu yarımnöv ilk dəfə 1978-ci ildə Əhmədov və Şerbak tərəfindən aşkarlanır və tətqiq edilir. Daş Zirə adasında, Abşeron yarımadasından 12&nbsp;km aralıda yayılmışdır. Böyük ehtimal ki dənizin qalxması nəticəsində əsas növdən ayrılmış və ada şəraitinə uyğunlaşmışdır. Azərbaycanın endemik canlısıdır. Tam tətqiq edilməmişdir.

## Ədəbiyyat
Akhmedov, M. I., and N. N. Shcherbak, 1978: Gymnodactylus caspius insularis ssp. n. (Reptilia, Sauria), A new subspecies of Gymnodactylus caspius EICHW. f rom the Vulf Island in the Caspian Sea [in Russian]. Vestnik Zoologii, Kiev, (2):80-82.
Rösler, Herbert, 1997: Paläarktische Geckos (Reptilia: Gekkota) Teil I: Historischer Überblick, Geographie und Klima, Verbreitung. Sauria 19 (1): 17-28.
## İstinadlar
Müərrin

**Müərrin** () — Suriyada, Hələb mühafəzəsində, Əzaz məntəqəsinin Əzaz nahiyəsində kənd. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 67 ailədə 159 nəfəri kişilər və 175 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 334 nəfərdir. Kəndin əhalisini türkmanlar təşkil edir. Kənd Hələb şəhərindən 50&nbsp;km şimali–qərbdə, Əzaz şəhərindən 3&nbsp;km şimalda, Suriya–Türkiyə sərhəd xəttinə  yaxın (3.5&nbsp;km) ərazidə, dəniz səviyyəsindən təqribən 620–670 metr hündürlükdə yerləşir.

## Şərhlər

## Qeydlər




## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Müərrin kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953–cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000) 
* Müərrin kəndi SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Xorvatiya kunası

**Kuna** () — 1941–1945 ci illərdə və 30 may 1994-cü ildən Xorvatiyanın pul vahididir

Beynəlxalq kod sistemində ISO 4217 — **HRK**.

Valyutanın adı slavyanların əsas pul vahidləri ilə tarixən bağlıdır

## Tarixi

### Kuna Xorvatiya Müstəqil dövlətinin pulu

Yuqoslaviyanın işğalından və 1941-ci ildə Xorvatiya Müstəqil dövlətinin yaradılmasından sonra xorvatiya kuna banknotların və sikkələrin buraxılışına başlanmışdır, kuna = 100 banis.

1945-ci ildə, azad olmadan sonra, xorvatiya kuna üçün Yuqoslaviya dinarına mübadilə edirdi: 40 kuna = 1 dinar.

### Xorvatiya Respublikasının kuna pulu
Xorvatiya Respublikasının kunası 30 may 1994-cü il xorvat dinarının əvəzinə daxil edilmişdi.. Müəyyən edilmiş mübadilə məzənnəsi — 1 KUNA = 1000 xorvat dinarı. Mübadilə 1994-cü ilin 30 mayından 30 iyun 1995 il üzrə həyata keçirilirdi.

Yeni valyutaya keçid 1 iyul 1995-ci ildə qurtardı.

## Sikkələr
Hazırda Xorvatiyada sikkələr dövriyyədə nominal dəyəri 1, 2, 5, 10, 20, 50 lip və 1, 2 və 5 kun var. Bimetallizm xatirə sikkələri, 25 kun vaxtaşırı buraxılır.

Sikkələr 1993-cü ildən başlayaraq hər il buraxılır, tək buraxılış illərinin sikkələrinin orada təsvir edilmiş obyektin xorvat adı , və cüt buraxılış illərinin sikkələrində — latınca adı göstərilmişdir.

## İstinadlar
Axelouzavr

**Axelouzavr** ( — "Axeloya kərtənkələsi") — Seratopsov qrupuna daxil olan və Təbaşir dövründə yaşamış dinozavr cinsi. Onların yaşları 70–75 milyon il olduğu bildirilir. Onların qalıqları ABŞın Montana ştatı ərazisində aşkarlanmışdır.

## Görünüşü
Dördayaqlı dinozavr olaraq ot yeyən canlı olmuşdur. Üstəlik iki buynuza malik imiş. Axelouzavr 6 metr uzunluğa, 3,5 metr hündürlüyə və 2,5 ton çəkiyə malik olmuşdur. Axelouzavr kəlləsi 1,6 metr uzunluğa malik olurmuş.

## Açılışı
1995-ci ildə Skott Sempson bu cinsə daxil olan *A. horneri* növü tətqiq etmiş və ətraflı məlumat vermişdir. Növ epiteti Cek Hornerin şərəfinə adlandırılmışdır. O, Montana ştatında dinozavr qalıqlarını araşdırmışdır. Növ adı *Achelousaurus* qədim yunan mifologiyasında Axeloy tarısının adından götürülmüşdür. Rəvayətə görə isə Herakl onun buynuzlarından birini sındırmışdır. Hal-hazırda cəmi üç sklet tapılmışdır.

## Bərpa olumuş variantları

Fayl:Achelousaurushorneri.jpg|
Fayl:Achelousaurus BW.jpg|
Fayl:Achelousaurus horneri.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qoltuq körfəzi

**Qoltuq körfəzi** - Xəzər dənizinin qərb sahilində Azərbaycan ərazisində yerləşir. Körfəz Kür çayının təsiri ilə yaranan, dənizin içərilərinə doğru irəliləmiş deltanın cənubunda yerləşir. Körfəz materik ilə delta arasında yerləşdiyindən *Qoltuğu* xatırladır. Körfəz dayazlığı ilə seçilir. Səbəb isə Kürün dənizə axıtdığı lildir. Dərinlik bəzi yerlərdə hətta 50 sm qədər azalır. Dəniz suyuna nisbətən şorluğu azdır. Körfəzə Ana Kür çayı axır.

## İstinadlar
Suran nahiyəsi

**Suran nahiyəsi** () — Suriyada, Hələb mühafəzəsinin Əzaz məntəqəsində inzibati–ərazi vahidi. Nahiyənin inzibati mərkəzi Suran şəhəridir.

## Əhalisi
2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən Suran nahiyəsinin əhalisi 4.874 ailədə 15.336 nəfəri kişilər və 14.696 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 30.032 nəfərdir.

## İnzibati bölgü
2004–cü il siyahıyaalınması tarixinə olan məlumata əsasən nahiyə ərazisində Suran şəhəri və 17 kənd yerləşir. 

## İstinadlar
Boris Yeltsin: Sübhdən toranadək

***Boris Yeltsin: Sübhdən toranadək*** ( Sovet partiya məmuru və Rusiya prezidenti işlədiyi dövrdə Boris Yeltsinin əvvəlcə şəxsi cangüdəni, daha sonra Prezidentin mühafizə xidmətinin rəisi olmuş Aleksandr Korjakovun xatirələr kitabıdır. 1997-ci ildə çap olunmuş kitabda Yeltsinin və ailəsinin şəxsi həyatı, siyasi hadisələr və həmçinin pərdəarxası intriqalarla bağlı maraqlı məqamlar yer alır. Korjakovun iddiasına görə, prezidentə yaxın olan oliqarx Boris Berezovski bu kitabı çap etməmək üçün ona 5 milyon dollar təklif etsə də, müəllif razılaşmamışdır.

## Xarici keçidlər
* Александр Коржаков. Борис Ельцин: от рассвета до заката
İran kərtənkələsi

**İran kərtənkələsi** () — Əsl kərtənkələlər fəsiləsinə aid növ. Onların bədəninin uzunluğu 75 mm, quyruğu isə iki dəfə uzundur. Bədəninin mərkəzi hissəsində 46-59 pulcuq vardır.

## Xariçi görünüşü
Boğaz nahiyəsi işıqlı-qəhvəyi-zeytunu rəngdə olur. Çütləşmə zamanı başı yaşıl rəng alır. Qarın nahiyəsi sarı, kənarları isə yaşıl xəttlər vardır. Quyruğu narıncıdır.

## Yayılması
Əsasən İran ərazisində yayılsa da, 1880-ci ildə Talış dağlarında müşahidə edilmişdir. Son on illiklər ərzidə aparılan tətqiqatlar heç bir nəticə verməmişdir. Həyat tərzi tam öyrənilməmişdir. İran ərazisində onlara dəniz sahilindən tutmuş 3000 metr yüksəkliyi olan ərazilərə qədər yayıla bilir.

## Qidalanması
İran kərtənkələsi əsasən cücülər, həşaratlar və kiçik onurğasızlarla qidalanır.
## Mənbə
*İran kərtənkələsi
Miolania

**Miolania** (;  +  — madifikasiya  — "я брожу") — Gizliboyun tısbağalara aid yox olmuş tısbağa cinsi. Bu tısbağalar 2000 il öncə Yeni Kaledoniya və Avstraliya ərazisində yaşamışdır. Bu canlı 5 metr uzunluğa malik imiş. Canağları 2,5 m uzunluğa malik olurdu. Bitki yeyən canlı olmuşdur. Onun müasirləri Cənubi Amerikada yayılmış Gizliboyun tısbağalardır.

Kəlləsi çoxlu çıxıntılara malik imiş. İki buynuzu vardır. Başın evi 60 sm çatır. Onların uzun quyruğu həlqəli zirehlərlə örtülü idi. Mezozoy dövrü Ankilozavrların analoquna bənzəyir.

1879-cu ildə Kvinslenddə ilk fraqment araşdırılarkən onun kərtənkələyə mənsub olduğunu bildirirdilər. Varanlara bənzətmələri Megalania prisca olduqlarını israr etmələri sonda tapıntının Miolania adlanmasına təsir edir. Sonradan bütün skletin tapılması ilə bu canlının kərtənkələ deyil tısbağa olduğu müənləşir.

Bəzən "Miolania" və ya "Ceratochelys" sinonimi ilə əvəzlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nəhəng tısbağalar
Maqneziya döyüşü

**Maqneziya döyüşü** - E.ə. 190-cı ildə (Bəzi tədqiqatçılara görə E.ə. 189-cu ildə) Selevkilər və müttəfiqləri ilə Roma Respublikası və Perqama krallığının orduları arasında döyüş. Selevkilər dövlətinin ordusuna III Antiox, Roma Respublikası ordusuna konsul Lusi Kornelli Skipo və qardaşı Publi Korneli Skipo, Perqam krallığı ordusuna isə II Emanuel rəhbərlik edirdi. Selevkilər tərəfdə Qalatiyalılar və Kelt tayfalarıda vuruşurdu. Roma Respublikası bu döyüşdə böyük qələbə qazandı və Selevkilərin hakimiyyəti altında olan Anadolu torpaqları Romanın əlinə keçdi. Bu döyüş barədə məlumatı Romalı tarixçi Titu Livi və Appian öz yazılarında qeyd etmişdir.

## Döyüşdən öncə
Selevkilərin keçmiş müttəfiqi Filip E.ə. 197-ci ildə Romaya məğlub oldu. Selevki hökmdarı ona Yunanıstanı işğal etmək fürsəti verdi. Sürgündə olan Karfagenli Hannibal tərəfindən qızışdırılan III Antiox bəzi yunan dövlətlərlə razılaşaraq Yunanıstanı işğal etdi. Ancaq, bu qərarı onun çöküşünü gətirdi. Selevkilər E.ə. 191-ci ildə Fermopil döyüşü  məğlub oldu və Anadoluya çəkildi.

## Döyüşdən sonra
Bir il sonra Roma Respublikası generalı konsul Lusi Korneli Skipo 30 minlik Roma ordusu Anadoluya keçdi və 50 minlik Selevki ordusunu təqib etməyə başladı. İki ordu Maqneziya yaxınlığında döyüşə başladı. Selevki hökmdarı III Antiox öz məsləhətçisi Hannibal Barcanı dinləmədi və öz taktikası ilə döyüşdə qalib gələcəyini düşündü. Roma ordusu Zama döyüşündəki taktikasından istifadə etdi. Döyüşün sonunda Selevki ordusu ağır məğlubiyyət aldı. Selevkilər Anadolu torpaqlarından geri çəkilməyə başladılar.

## Nəticə
E.ə. 188-ci ildə Selevkilərlə Romalılar arasında Apameya sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə əsasən:
* Selevkilər Qərbi Anadolu torpaqlarından geri çəkilir;
* Maiandrosdan şimaldakı bütün Qərbi Anadolu torpaqları Perqam krallığına verilir;
* Qərbi Anadolu torpaqları Perqam krallığı ilə Rodos arasında bölüşdürülür.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Sailor Star Song

— *"[[Seylor Mun]]"* animesinin 5-ci mövsümündə açılış mahnısı kimi istifadə olunmuş sinql. Sözlərini manqaka Naoko Takeuçi yazmış, musiqisi Söki Araki tərəfindən bəstələnmişdir, Kae Hanazava tərəfindən isə ifa olunmuşdur. Mahnı *"Bishōjo senshi Sailor Moon Sailor Stars Music Collection"* albomunun bir hissəsidir.

## Haqqında
Əvvəlki 4 mövsümdə animenin açılış mahnısı kimi *"[[Moonlight Densetsu / Heart Moving|Moonlight Densetsu]]"* mahnısından istifadə olunsa da, 5-ci mövsümdə bu mahnıya üstünlük verilmişdir. *"[[Seylor Mun]]"* animesinin açılışı ilə yanaşı, sonuncu — 200-cü seriyada Seylor Mun ilə Seylor Qalaksiya arasındakı döyüşdə çalınmışdır.

Mahnının ingilis versiyası ilə yanaşı italyan versiyası da mövcuddur və *"Petali di Stelle, Petali di Luna"* adlanır. Lakin bu versiya animenin italyan versiyasında açılışında deyil (əvəzində *"Petali di Stelle per Sailor Moon"* mahnısından istifadə olunmuşdur), sadəcə 200-cü seriyada oxunmuşdur.

Seylor Mun pərəstişkarları mahnını *"Makenai"* adlandırmağa üstünlük verirlər. *"Makenai"* mahnının yapon versiyasında yer alan sözlərdən biridir.

## Mahnı siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sailor Star Song VikiMunda.
* Sailor Star Song Seylor Mun Vikisində.
Orlean Universiteti

**Orlean Universiteti** () — Fransa Respublikasının Orlean şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1306-cı ildə yaradılmış Orlean Universiteti Fransanın və ümumiyyətlə Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Antiphellos

**Antiphellos** () — Anadoluda yerləşən antik Likiya şəhəri. İndiki Türkiyə Respublikası Antalya əyaləti Kaş rayonuna uyğundur. Kaşın Likiya dövründəki adlanrından biridir. Şəhər Likiyadan Kariyaya gedən yolun üstündə yerləşirdi. Ellinizm dövründə məşhur ticarət mərkəzi idi.

## Tarixi

Likiya dilində Habesos, Habesa adlanan Antiphellos şəhəri Likiyanın ən qədim yaşayış məskənlərindəndir. Antiphellos adını sonradan almışdır. "*Qayalıqların qarşısındakı yer*", "*Phellosun qarşısındakı*" mənasını verir. Likiya Birliyinin üzvlərindən olan şəhər şimalındakı Phellos şəhərinin limanı olduğu və tarixi E.ə. IV əsrə dayandığı ehtimal edilir. Ellinizm dövründə ticarət mərkəzinə çevrilmiş və Phellosun zəifləməsi ilə bərabər Antiphellos sürətlə inkişaf edirdi. Roma İmperiyası dövründə əhəmiyyətli bir liman şəhərinə çevrilmişdi. Bizans İmperiyası dövründə Yepiskopluk mərkəzi idi. VIII əsrdə Ərəblər hücum etmiş. Sonralar Səlcuqlular şəhəri ələ keçirmiş və şəhərin adı **Andifli** olaraq dəyişdirilmişdir. Anadolu Səlcuqlu Sultanlığının süqutundan sonra Təkəoğulları Bəyliyinə daxil olmuşdur. Osmanlı dövləti sultanı İldırım Bəyazid tərəfindən Osmanlı torpaqlarına daxil edilmişdir.

## Qalıqları

## Həmçinin bax
* Likiya yolu
* Likiya
* Kaş

## İstinadlar
Ancela Kavanya

**Ancela Kavanya** () — məşhur italyan müğənnisi, aparıcısı, aktrisası və modelidir.

## Həyatı
Ancela Kavanya 6 iyun 1966-ci il tarixində İtaliya Genuya şəhərində doğulmuşdu. Bir neçə dəfə Genuya gözəllik müsabiqəsində 1-ci yeri tutmuşdur. 1980-cı illərdən başlayaraq musiqi səhnəsində ifa edir. Ancela Kavanya bir çox ölkələrin səhnələrində ayrıca konsert vermiş, "Playboy", "Penthouse" və digər jurnallarda böyük populyarlıq əldə etmişdir.

## Xarici keçidlər

* Ancela Kavanyanın rəsmi saytı
Triqonostilops

**Triqonostilops** () — nəslikəsilmiş cins olaraq Astrapoterilər, Paleoseninin qədim eosen dövründə indiki Argentina ərazisində yaşamışdır.

*T. wortmani* növünün bütünlüklə kəllə sümüyü aşkarlanmışdır. Yaxşı qalmış aşağı ətraflarının sayəsində onlar astrapoter dəstəsinə aid edilir. Onun bədənin uzunluğu 1,50 metr təşkil edirdi. Bu cinsə aid növlərin dişləri aşkarlanmışdır. Dişləri ağızlarının kənarlarında yerləşirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəmirçihəsənli mahalı

**Dəmirçihəsənli mahalı** — Qarabağ xanlığının 25 mahalından biri.

## Qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi — Dəmirçihəsənlilər
* Yaranması — 1752-ci il
* Mərkəzi— I Təklə obası
* Sərhədləri —Qərbdən Cavanşir-Dizaq mahalı, şimaldan Vərəndə mahalı, şərqdən Şirvan xanlığı, cənubdan Ərdəbil xanlığı.

## Dəmirçihəsənli mahalının tarixi
Mahal 1752-ci ildə Gürcüstandan gələn Dəmirçihəsənli eli tərəfindən yaranıb.

Dəmirçihəsənli mahalında xanlıq ləğv edilən dövrdə 8 kənddə cəmi 467 (335-ı-vergiödəyən, 138-i ödəməyən) ailə yaşayırdı və bütünlüklə azərbaycanlılardan ibarət idi. Bu mahal Əlimərdan bəy idarə edirdi. Mahalda buğda, arpa yetişdirilməsinə baxmayaraq, maldarlıq daha çox inkişaf etmişdi. Ən böyük kəndləri 134 ailənin yaşadığı Adıgözəl bəy və İmamqulu bəyin oymağı, 110 ailənin daxil olduğu Təklə oymağı idi. Xanlıq ləğv edilən dövrdə Küpara mahalında 6 kənddə cəmi 56 ailə yaşayırdı. Əhalinin əksəriyyəti xristianlar idi. Mahal məliyi Parsadan Qəqərək kəndində yaşayırdı.

Dəmirçihəsənli mahalı 1840-cı ildə ləğv edildi. Yeni yaranan Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinə bağlandı.

## Dəmirçihəsənli mahalının naibləri

## İstinadlar

* Ənvər Çingizoğlu, Dəmirçihəsənli mahalı, Bakı: Mütərcim, 2015, −196 səh.

## Həmçinin bax
* Qarabağ xanlığı
* Dəmirçihəsənli eli
Preobrajenski müqaviləsi

**Preobrajenski müqaviləsi** — 11 (21) noyabr 1699-cu ildə Moskva altındakı Preobrajenski kəndində Saksoniya ilə Pusiya arasında İsveçə qarşı bağlanmış ittifaq müqaviləsi. Bu müqavilə əsasında Rusiya Şimal müharibəsinə daxil oldu.

Preobrajenski ittifaq müqaviləsini Rusiya hökmdarı I Pyotr və Saksoniya kurfyuristi II Avqustun adından general Karloviç imzalamışlar. Sonralar Drezdendə bu müqaviləni II Avqust da imzalamışdır.

Müqavilə Moskva altındakı Preobrajenski kəndində gizli şəkildə aparılan danışıqlar nəticəsində imzalanmışdır. Müqavilənin imzalanmasında məqsəd İsveç kralı XII Karla qarşı Rusiya, Danimarka və Saksoniya dövlətlərinin daxil olduqları "Şimal ittifaqı"nı yaratmaq idi.

Şimal ittifaqının yaradılmasının əsas ideoloqu Liflandiya zadəganı İohann Peynqold Patkul idi. Müqavilə imzalanmamışdan bir neçə ay əvvəl o, II Avqust ilə Danimarka və Branderburq arasında ittifaq yaratmağa cəhd göstərmişdir. Branderburq kurfyursti və Prussiya hersoqu III Fridrix bu ittifaqın yaranmasına maraq göstərmədilər. Tezliklə Patkul Baltik dənizi regionunda İsveçin mövqeyinin zəifləməsində maraqlı olan Pusyanın simasında tərəfdar tapa bildi.

1699-cu ilin may ayında Patkul Kopenhagenə yollandı və o, Danimarka kralı V Kristianı bu ittifaqa cəlb edə bildi. II Avqustdan Liflandiyaya daxil olarkən Livoniya zadəganları tərəfindən kömək göstəriləcəyi barədə vəd alan Patkul danışıqlar aparmaq üçün öz adamlarını Rusiyaya göndərdi.

Müqavilə imzalandıqdan iki ay sonra Saksoniya ordusu İsveçin Baltik dənizi ərazilərinə hücum etdi və Şimal müharibəsi başlandı.

## Mənbə
* *Молчанов Н. Н.* Дипломатия Петра Великого. — М.: Международные отношения (издательство) ,1990

## İstinadlar
Drezden müqaviləsi

**Drezden müqaviləsi** — Polşa kralı və Saksoniya kurfyursti II Avqustla Danimarka-Norveç kralı IV Frederik arasında gənc İsveç kralı XII Karla qarşı barışıq müqaviləsi. Müqavilə 14 sentyabr 1699-cu idə Drezdendə imzalanmış və Şimal müharibəsinə hazırlıq məqsədi daşımışdır.

## Müqavilənin əhəmiyyəti
25 avqust 1699-cu ildə Danimarka kralı V Kristianın ölümündən taxta IV Frederik adı ilə onun böyük oğlu gəldikdən sonra sonuncu öz nümayəndəsi qraf Kristian fon Reventlovu gizli missiya ilə Drezdenə göndərmişdir. Kristian fon Reventlov kralın adından II Avqustla İsveç əleyhinə gizli ittifaq müqaviləsi imzalanmasına nail olmuşdur. Gənc qraf bu missiyanı elə məharətlə yerinə yetirmişdir ki, Polşa kral sarayında olan İsveç diplomatı Vellinq heç nədən şübhələnməmişdir.. elə həmin ilin noyabrında bu ittifaqa II Aqqustla Preobrajenskidə müqavilə imzalayan Rusiya hökmdarı I Pyotr da qoşulmuşdur. Maraqlıdır ki, II Avqust bu ittifaq müqaviləsini IV Frederiklə və I Pyotrla Polşa kralı kimi deyil, Saksoniya kurfyursti kimi imzalamışdır.

Nəticədə Şimal müharibəsinin başlanmasına təkan verən üç tərəfli Şimal ittifaqı yaradılmışdır.

Drezden müqaviləsi bir ildən az müddətdə qüvvədə olmuşdur, 1700-cü ilin avqustunda Danimarka İsveçlə separat Travendal sülhü bağlayaraq müharibədən çıxmışdır.

## Mənbə
* Анисимов Е. В. Реформы Петра Великого. Прогресс через принуждение. — 1993. — С. 53. — ISBN 1-56324-047-5.

## İstinadlar
Travendal sülh müqaviləsi

**Travendal sülh müqaviləsi** (Danimarka dilində: Freden i Traventhal; İsveç dilində: freden i Travendal) — 7 (18) avqust (İsveç təqvimi ilə 8 avqust) 1700-cü ildə Qolşteyndə, Travendal qalasında bir tərəfdən Danimarka, digər tərəfdən İsveç, və Qolşteyn arasında bağlanmış sülh müqaviləsi.

## Həmçinin bax
* Şimal müharibəsi

## Mənbə
* Беспалов А. В. Северная война. Карл XII и шведская армия. Путь от Копенгагена до Переволочной. 1700–1709. — М: Рейтар, 1998.
Sailor Moon: La Luna Splende

***"Sailor Moon: La Luna Splende"*** () — Yaponiyanın Bandai Namco videooyun şirkətinin 16 mart 2011-ci ildə İtaliyada yayımladığı 2D videooyun. Oyun italyan dilində olan ilk *"[[Seylor Mun]]"* videooyunu xüsusiyyətini daşıyır.

## Haqqında
Videooyun 2011-ci ilin 16 martında Nintendo DS platformaları üçün yayımlanmışdır və *"[[Seylor Mun]]"* videooyunlarının son versiyasıdır. Oyun İtaliyada satışa buraxılmış və adını *"[[Seylor Mun]]"* animesinin ikinci mövsümünün italyanca dublajındakı adından almışdır. Adını ikinci mövsümdən alsa da, videooyunun baş düşməni olan Kunsayt sadəcə birinci mövsümdə görünmüşdür. Videooyundakı personajların adları seriyanın italyanca versiyasına uyğunlaşdırılmışdır. *"Sailor Moon: La Luna Splende"* italyan dilində olan və Nintendo DS platformaları üçün istehsal olunan ilk *"[[Seylor Mun]]"* videooyunudur.

## Hekayə

Nina (Naru Osaka) şüursuz şəkildə xəstəxanaya yerləşdirilir, Banni (Usaqi Tsukino) və dostları onun ziyarətinə gəlirlər. Luna onlara deyir ki, Ninaya hansıda bədheybət hücum etmiş ola bilər. Buna görə də onu xilas etmək üçün onlardan biri Ninanın yuxusuna daxil olmalıdır. Hər yuxuya daxil olmaq üçün personajlar 10 kristal və bir neçə xəzinə sandığı yığmalıdırlar. Onların burada ən böyük düşməni Lord Kaspardır (Kunsayt).

## Personajlar
### Müsbət

### Mənfi
* Lord Kaspar *(Kunsayt)*

## Dünyalar

* *Gül dünyaları*
* *Qiymətli daş dünyaları*
* *Tilsimlənmiş saray dünyası*

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Seylor Mun Vikisində.
Sükut pozuntusu (film, 2014)

**"Sükut pozuntusu"** — rejissor Qüdrət Həmidovun 2014-cü ildə "Nərimanfilm" kinostudiyasında ekranlaşdırdığı film.

## Məzmun

Yaşlı qadın (*[[Nuriyyə Əhmədova]]*) oğlunun ölümündən sonra sükut içinə qapanır və cəmiyyətdən özünü ayırır. Sükut onun ən yaxın dostuna çevrilir. Onun həyatında hər şey elə səssiz olur ki, anidən gələn bir telefon zəngi onun sükutunu pozur. Bir neçə zəngdən sonra o, aydınlaşdırır ki, onun telefon nömrəsi səhvən bir qəzet elanında yazılıb. Telefon bir dəqiqə susmur, hamı qəzetdəki elana görə zəng edir. Yaşlı qadın bir tərəfdən gələn zənglərə sevinir başqa bir tərəfdən isə sükuta xəyanət etmək istəmir. Ona görə də o, hər gələn telefon zənginə cavab verir və özü-özü ilə mübarizə aparır. Lakin sükut xəyanəti sevmir, ya sükutun dostu ol ya da o sənin düşmənin olacaq.

## Film haqqında

* Filmdə Akif İslamzadənin ifasında "Ötən günlər" mahnısından istifadə edilmişdir.
* Film aktrisa Nuriyyə Əhmədovanın kinoda son işidir.
* Həyatda qızını vaxtsız itirmiş aktrisa Nuriyyə Əhmədova filmin ssenarisini oxuyan kimi filmdə çəkilməyə təmənnasız razılaşmışdı. Aktrisanın dediyinə görə, bu ssenarini həyatda yaşamışdı. Bununla bağlı filmin rejissoru qeyd edirdi:

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi:** Qüdrət Həmidov
:**Quruluşçu rejissor :** Qüdrət Həmidov
:**Quruluşçu operator :** Elşən Əliyev
:**Səs rejissoru :** Teymur Abdullayev
:**Səs operatorları :** Zaur Məmmədov, Əliabbas Qasımov
:**Montaj edənlər :** Ramil Əhmədov, Qüdrət Həmidov
:**Rejissor assistenti :** Kamran Həmidov
:**Operator assistenti :** Rahib Hacılı
:**İşıqçı :** Novruz Novruzov
:**Qrim ustası :** Cəmilə Rəcəbova
:**Geyim rəssamı :** Olqa Şabanova (Olga Şabanova kimi)
:**Səhnə tərtibatçısı :** Vüqar Əhmədov
:**Texniki heyət :** Aqil Həsənov, Vüqar Mustafayev, Mirzəhməd Seyidəliyev
:**Fotoqraf :** Ramil Əhmədov
:**Ev sahibi :** İlqar İsmayılov
:**Sürücülər :** Vüqar Əhmədov, Samir Murtuzəliyev, Rahid Abbasov
:**İcraçı prodüser :** Rüstəm Şəfiyev
:**Prodüser :** Nəriman Məmməodov, Orxan Həmidov

### Rolda

:Nuriyyə Əhmədova – yaşlı qadın

### Filmi səsləndirənlər

:Leyla Şahbazova
:Qüdrət Həmidov
:Nəzifə Məmmədova
:İsmayıl İsmayılov
:Kənan Məmmədov
:Kristina Hüseynova
:İlqar İsmayılov
:Orxan Həmidov

## Çəkilişə kömək edənlər
:İlqar İsmayılov
:Vüqar Əhmədov
:Pərviz Musayev
:Ənvər Həmidov

## İstinadlar

## Mənbə

* "Sükut pozuntusu" (2014, BAKI)

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Svetlana Aleksiyeviç

**Svetlana Aleksandrovna** () — Ukrayna əsilli Belarus yazıçısı, 2015-ci ildə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

## Həyatı
Atası rus, anası ukraynalı olan yazar 1948-ci ildə Ukraynanın Stanislav şəhərində anadan olub. Uşaqlığını Rusiyada keçirmiş yazıçı 1972-ci ildə Belarus Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib.

Universiteti bitirdikkdən sonra o, bir sıra yerli mətbuat orqanlarında, qəzetlərində çalışıb. Belarusiyanın paytaxtı Minsk şəhərində “Neman” adlı ədəbiyyat jurnalında müxbir kimi fəaliyyət göstərib.

Yaradıcılığında əsas xətti müharibə mövzusu təşkil edir. Yazıçı jurnalist kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə İkinci Cahan Savaşına, Sovet-Əfqan müharibəsinə, Çernobıl faciəsinə, SSRİ-nin dağılmasına yaxından şahidlik etmiş şəxslərlə bir sıra müsahibələr aparıb.
Az sonra yazıçının Jurnalist fəaliyyəti Lukaşenko hakimiyyətini ciddi narahat etdiyindən yazıçı təzyiqlərlərlə üzləşməyə başlayır. Belə ki, 2000-ci ildə haqqında cinayət işi qaldırılır. Məhz bu səbəbdən ölkəsini tərk etmək məcburiyyətində qalmış yazıçı həyatının sonrakı on ilini mühacir kimi Fransanın Paris,Almaniyanın Gothenburq, Berlin şəhərlərində yaşamaqla keçirir. Yalnız, nəhayət 2011-ci ildə ölkəsinə, Minsk şəhərinə geri qayıtmağa nail olur.

Yazıçının əsərlərində daha çox SSRİ dövründə yaşamış insanların respublika dağıldıqdan və dağılmamışdan qabaqki həyatları təbliğ olunur. Xüususilə də sovet-əfqan müharibələrindən bəhs edən “Sink uşaqlar” (“The boys of Zinc”) , Çernobil hadisələrinin yer aldığı “Çernobildən səslər” adlı kitabları yazıçının yaradıcılığında mühüm yer tutur.

O, 1985-ci ildə Müharibə qadın simalı deyil əsərini yazır. Kitab qısa müddət ərzində populyarlaşaraq, 2 milyondan çox oxucu qazanır. Əsər bir qadının monoloqu üzərində qurulmaqla, müharibədən sonrakı həyatı əks etdirir.

Yazıçının digər bir kitabı “ Son şahidlər: Uşaqlıqdan uzaq düşmüş xatirələr” adlanır. Burda da müharibə görmüş uşaqların və qadınların taleyindən söhbət açılır.

“Ölümlə ovsunlananlar” adlı digər bir romanı da onun yaradıcılığının önəmli əsərlərindən sayılır. Burada SSRİ-nin dağılmnasından sonra ümidsizliyə qapılıb intihar edən insanların acı talelərindən danışılır.

Yazıçının əsərləri dünyanın 19 dilində tərcümə edilib. Kitablardan əlavə o, 21 sənədli film, 3 teatr tamaşasının ssenari müəllifidir. Onun yazdığı ssenarilər Bolqarıstan, Almaniya, Fransa teatrlarında da səhnələşdirilib.

## Xarici keçidlər
* Şəxsi səhifəsi

## İstinadlar
Koimbra qrupu

**Koimbra qrupu** () — Avropada yüksək beynəlxalq standarta malik olan çoxistiqamətli universitetlərin şəbəkəsi.

## Tarixi
1985-ci ildə yaradılsa da, rəsmi nizamnamə ilə 1987-ci ildə təşkil edilmişdir.

## Adı
Təşkilat öz adını Portuqaliyanın Koimbra şəhərindən almışdır; hansı ki, həmin şəhərdəki Koimbra Universiteti Avropada ən qədim ali məktəblərdən biridir.

## Üzvləri
2015-ci ilə olan məlumata görə Koimbra qrupuna 23 ölkədən 38 ali məktəb üzvdür:
; 
* Qrats Universiteti

; 
* Löven Katolik Universiteti (niderlanddilli) 
* Luven Katolik Universiteti (fransızdilli)

; 
* Praqa Universiteti

; 
* Orhus Universiteti

; 
* Tartu Universiteti

; 
* Abo Akademiya Universiteti (isveçdilli)
* Turku Universiteti (findilli)

; 

* Monpelye Universiteti
* Puatye Universiteti

; 
* Göttingen Universiteti
* Heydelberq Universiteti 
*Köln Universiteti
* Yena Universiteti
* Vürtsburq Universiteti

; 
* Budapeşt Universiteti

; 
* Qolvey İrlandiya Milli Universiteti
* Dublin Universiteti (Dublin Triniti Kolleci universitetin yeganə təsis etdiyi kollecdir)

; 
* Bolonya Universiteti
* Padua Universiteti
* Pavia Universiteti  
* Siena Universiteti

; 
* Vilnüs Universiteti

; 
* Qroningen Universiteti
* Leyden Universiteti

; 
* Bergen Universiteti

; 
* Yagellon Universiteti

; 
* Koimbra Universiteti

; 
* Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti

; 
* Aleksandru İoan Kuza Universiteti

; 
* Barselona Universiteti
* Qranada Universiteti
* Salamanka Universiteti

; 
* Uppsala Universiteti

; 
* Cenevrə Universiteti

; 
* İstanbul Universiteti

; 
* Bristol Universiteti
* Edinburq Universiteti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
2015 Ankara partlayışları

**2015 Ankara partlayışları** () - 2015-ci ilin 10 oktyabr tarixində Türkiyənin paytaxtı Ankara vilayətinin Ulus səmtində yerli vaxtla saat 10:04-da baş vermiş bombalı intihar hücumu. Terror aktı nəticəsində ən azı 80 nəfərin həlak olduğu və 126 nəfərdən çox şəxsin yaralandığı bildirilir.

## Həmçinin bax
*2016 Ankara hücumu

## İstinadlar
Yochelcionella

***Yochelcionella***  — nəslitükənmiş Molyusklarla, Helcionelloida dəstəsinə aiddir.

Conchifera daxil olan molyusk cinsi. Əvvələr isə Monoplakoforlara daxil edilsədə sonradan ayrı Helcionelloida sinfinə daxil edilir. Cins 1991-ci ildə Pil () tərəfindən  ətraflı örgənilmişdir.

## Görünüşləri

Bu cinsə daxil olan növlər elə də böyük olmurlar (2&nbsp;mm olurdular). Hazırkı təsvirçilər bu canlını ilbizə bənzədirlər.

*Yochelcionella* xüsusi boruya malik imiş və onunla nəfəs alırdılar.

## Klassifikasiya
* *[[Yochelcionella americana]]* Runnegar & Pojeta, 1980
* *[[Yochelcionella angustiplicata]]*
* *[[Yochelcionella chinensis]]* Pei, 1985
* *[[Yochelcionella crassa]]* Zhegallo in Esakova et Zhegallo, 1996
* *[[Yochelcionella cyrano]]*  Runnegar and Pojeta 1974.
* *[[Yochelcionella daleki]]*
* *[[Yochelcionella erecta]]* (Walcott, 1891)
* *[[Yochelcionella gracilis]]* Atkins & Peel, 2004
* *[[Yochelcionella greenlandica]]* Atkins & Peel, 2004
* *[[Yochelcionella ostentata]]*
* *[[Yochelcionella saginata]]* Vendrasco et al., 2010
* *[[Yochelcionella snorkorum]]* Vendrasco et al., 2010
## İstinadlar
Teratologiya

**Teratologiya** — fizioloji inkişaf anormallıqlarını öyrənir. Bəzən bu elm sahəsinin insandakı anadangəlmə patologiyaları öyrəndiyini düşünürlər lakin Teratologiyanın tədqiqat sahəsi daha genişdir.

## Etimologiya

## Məməlilər

## Teratogenezis

## İnsanlar

## Səbəblər

## Digər heyvanlar

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aperlai

**Aperlai** () — Türkiyə Respublikasının Antalya ilinin Kaş və Kekova ilçələri arasındakı Siçan yarımadasında yerləşən antik Likiya şəhəri. Şəhərin tarixi E.ə. 400-cü ildə başlayır. Bəzi ədəbiyyatlarda *Aperlae, Aperrae, Apyrae və Aperlai* kimi işlədilir. Luvi dilində *Aprillai* olub *Axarsu boğazı* mənasını verməkdədir. Likiyanın kiçik şəhərlərindən biridir. Şəhərin adına ilk dəfə qədim dövr tarixçiləri Plini, Heroklesin yazılarında rast gəlinir. XVI əsrdə tərk edildiyi barədə Piri Rəis öz "*Kitab-ül Bəhriyyə*"sində yazır. 
Likiya Birliyində Simena, Apollonia və İsinda ilə birlikdə *1 səs* hüququna malik şəhər idi.

## Həmçinin bax
* Likiya
## İstinadlar
Ramen

**Ramen** () - buğdadan hazırlanmış yapon əriştə şorbası. Yapon sayılsada Yaponiyaya Çindən gəlib. Yapon dilində *ramen* sözü Çin 拉麺 (pinyin: *lāmiàn*), mənşəlidir və "dartılmış makaron" mənasını verir.
Qafqaz sığını

**Qafqaz sığını** () — Sığın növünə aid yarımnöv.. Əsasən Qafqaz dağları, Şərqi Avropada və Kiçik Asiya yayılmışdı. Nəsli kəsilmişdir. 

Hazırda isə isə sığınlar Baltikyanı ölkələrdə və Skandinaviya yarımadası kimi ərazilərdə yayılıb. Qafqaz sığının izlərinə Şərqi Avropa və Qərbi sibirdə rast gəlinir. 
Artıq bu yarımnövün tamamən nəslinin kəsilməsi XIX əsrə təsadüf edir. 

## Mənbə
* Nəslikəsilmiş Qafqaz sığını.  
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Caucasian Moose – Extinct .
Böyük buynuzlu maral

**Böyük buynuzlu maral** və ya **İrlandiya maralı** () — Nəhəng maral cinsinə aid nəslikəsilmiş məməli növü. Nəhəng ölçüyə malikliyi və iri buynuza sahibliyi ilə seçilir (5,2 m). Buynuzları bel formasına (əmək aləti) malik olub üstəlik əlavə budaqlara malik idi. Dişlərinin quruluşu onu deməyə əsas verirki, bu canlılar meşəliklərdə yaşamamışlar. Səbəb isə onların nəhəng buynuzları ilə sadəcə meşədə hərəkət mümkünsüz olardı. Buynuzlarını atdıqdan sonra meşəyə girmələrinə imkan yarana bilərdi.

Alimlərin fikirincə bu canlıların məhvinin əsas səbəbi meşə sahələrinin getdikcə gemişlənməsi idi. Onlar iri canlıların nəsli kəsilərkən tükənmişlər. Onların əsas yayılma əraziləri  Avropa, Asiya və Şimali Afrika olmuşdur. Onların çoxlu sayda skletlərinə əsasən İrlandiyanın torflu bataqlıqlarında rast gəlinmişdir. Onlar Şimali Qafqaz, Qazaxıstan və qərbi Rusiya ərazilərində yayılmışdılar. Qalıqlarına Ryazan və Sverdlovsk vilayətəri ərazisində rast gəlinir.

## Ədəbiyyat
* *Трофимов Б. А.* Основы палеонтологии: Млекопитающие. — М., 1962.
* *Вислобокова И. А.* История большерогих оленей (Megacerini, Cervidae, Artiodactyla) / Отв. ред. чл.-кор. РАН А. В. Лопатин. — М.: ГЕОС, 2012. — 102 с.: ил. — (Труды Палеонтологического института / Рос. акад. наук; т. 293). — Библиогр.: с. 91-100. [Изд. при поддержке РФФИ]. — ISBN 978-5-89118-598-2.

## Mənbə
* Böyük buynuzlu maral haqqında məqalə
Zaman kəməndi

**Zaman kəməndi** və ya **kəmənd paradoksu** — zaman səfərinə görə keçmişdə olan hadisə gələcəkdə olan hadisənin nəticəsində olması. Onda keçmişdə olan hadisə də həmin gələcəkdə hadisənin qismən və ya tamamilə səbəbi olur.

## Həmçinin bax
* Toyuq və ya yumurta
Argentavis magnificens

**Argentavis** ( — «Nəhəng argentina quşu») — Nəslikəsilmiş Teratornithidae quş fəsiləsinə aid növ. Onlar üst Miosen dövründə Cənubi Amerika ərazisində yayılmışdır.

## Görünüşü
Argentavis elmə məlum olan və dünya tarixində uçmağı bacaran ən böyük quş hesab edilir.  2014 ildə Pelaqornisə aid yeni ( *[[Pelagornis sandersi]]* ölçülərinə bərabər) növ aşkarlanır Argentavisə qədər ən iri uçmağı bacaran quş Dəniz yalançıdiş quşlar (Pelagornithidae  fəsiləsinə aid) hesab edilir. Onların qanadlar arasında məsafə 6 metr təşkil edirdi.

Argentavis 5—8 milyon il önçə əvvəl müasir Argentina ərazisində yayılmışdır. Onun çəkisi 70 kq təşkil edirdi. Onların hündürlüyü 1,26 m, qanadlar arasında məsafə 7 metr təşkil edirdi Kəlləsi 45 sm uzunluğa malik idi. Çiyin sümüyü 1 metr təşkil edirdi. Yumutada formalaşma dövrü 2,5 ay olması düşünülür. Argentavis anatmik qruluşuna görə qədim qağayılara bənzəyir. Onlar öz şikarlarını diri şəkildə udurdular. Onlar çox böyük ehtimal ki, sürünən dəstələrini öz bədənləri ilə bir künçə sıxaraq şikarlarını udurdular. Onlar heç vaxt Leş yeyən olmamışlar

Alimlərin fikirncə onlar sərbəst uca bilirdilər. Onlar aeroplana bənzəyirdi. Aşağıdan müşahidə zamanı onlar Ağbaş qartalın ucuşunu xatırladardı. Belə düşünülür ki, onlar 240&nbsp;km/saat ucuş qabiliyyətinə malik imiş. Onları eniş qaydası hələ də alimləri düşündürür.

## Oxşar növlər
* *Aiolornis* — Qanadlar arası məsafə — 5 metr.
* *Teratornis* — Qanadlar arası məsafə — ən azı 4 metr, çəkisi — 15 kq

## İstinadlar
Buratino

**Buratino**() — Aleksey Tolstoyun "Qızıl açar və ya Buratinonun macəraları" əsərinin personajı.

## Məlumat
Buratinonun prototipi Karlo Kollodinin Pinokkio əsəridir. Əsasında Buratinonun macəraları (cizgi filmi, 1959) çəkilmişdir.
Anatoli Lunaçarski

**Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski** () — rus-sovet yazıçısı, tərcüməçi, publisist, sənətşünas, akademik, maarif naziri, siyasi xadim.

## Həyatı
Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski 23 noyabr 1875-ci ildə Rusiya imperiyasının Poltava şəhərində anadan olmuşdu.

Anatoli Lunaçarski 26 dekabr 1933-cü ildə Fransada vəfat edib.

## Yaradıcılığı
SSRİ-nin yaradılmasından (1922, 30 dekabr) sonra isə imperiya tərkibinə daхil edilmiş хalqlar ədəbi prosesdə bir ideologiya ətrafında birləşdirildilər. Əsasən, "Sovet ədəbiyyatı" adı ilə təqdim olunan bu ədəbi inkişaf mərhələsinə "beynəlmiləlçilik" donu geydirən yazıçı-tənqidçi A.Lunaçarski (1875–1933) pafosla yazırdı:
"Ədəbiyyat haqqında söhbət gedəndə biz, ümumiyyətlə, Lenin milli siyasəti nəticəsində yüksək çiçəklənmə mərhələsinə çatan bütün sovet хalqları ədəbiyyatını nəzərdə tuturuq".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Himaçal Pradeş

**Himaçal Pradeş** () - Hindistanın ştatlarından biri. Paytaxtı Simla şəhəridir. 
Hindistanın şimalında yerləşir. Sahəsi 55 673&nbsp;km2 olan ştat təbii gözəlliklərə malikdir. Şimalında Cammu-Kəşmir, şərqində Çin (Tibet), cənub-şərqində Uttar Pradeş, cənubunda Haryana, qərbində Pəncab əyalətləri var. "Qarlı Dağ" mənasını verən Himaçhal adı Himalay dağlarından gəlir.

Himçal Pradeşdəki fermerlər əsasən qoyun və keçi yetişdirirlər, hüsusilə qəbilə bölgələrində.

## İstinadlar
Pavia Universiteti

**Pavia Universiteti** ( — **UNIPV**) — İtaliya Respublikasının Pavia şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1361-ci ildə yaradılmış Pavia Universiteti İtaliyanın və ümumiyyətlə Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sailor Moon SuperS Shin Shuyaku Soudatsusen

— 1996-cı ilin 8 martında Angel Studios (indiki Rockstar San Diego) tərəfindən satışa buraxılmış və PlayStation ilə Sega Saturn platformaları üçün nəzərdə tutulmuş 2D "Seylor Mun" videooyunu. Faytinq janrında olan bu oyun ancaq Yaponiyada yayımlanmışdır.

Oyunun Sega Saturn platforması üçün versiyası çıxdıqda oyun *"Sailor Moon SuperS - Various Emotion"* adlandırılmış və fərqli üz qabığından istifadə olunmuşdur. Sega Saturn versiyasında Seylor Çibi Munun görünüşü də fərqlidir.

## Hekayə

Oyun iki rejimdə oynanıla bilər: *hekayə rejimi* və *görüş rejimi*. Hekayə rejimi təkoyunçulu, görüş rejimi çoxoyunçuludur. Əgər oyunçu hekayə rejimini seçibsə, ancaq bu personajlardan istifadə edə bilər: Seylor Mun, Seylor Merkuri, Seylor Mars, Seylor Yupiter, Seylor Venera və Seylor Çibi Mun. Əgər oyunçu görüş rejimində oynayırsa, bu personajlarla yanaşı Seylor Pluton, Seylor Uran, Seylor Neptun və Seylor Saturndan da istifadə edə bilər.

Oyunçu istədiyi Seylor döyüşçünün gücünü artıra, onun gücünə maksimum 20 xal verə bilər.

Oyunda 4 çətinlik səviyyəsi var: asan (*nakayoşi*), normal, çətin, ən çətin (*muzukaşi*).

## Personajlar və səsləndirənlər

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Seylor Mun Vikisində.
Divaştiç

**Divaştiç** (soğd. δy-w’šty-c; ) — Soqdianalı afşin.

## Həyatı
Türkeşlərin qüdrətinin artması soqdiyalılara ərəb zülmünün qəddarlığından qurtarmaq ümidi verirdi. 720–721-ci illərdə Soqdiyada üsyan baş verdi. Ərəblər üsyanı son dərəcə tez yatırtdılar. Lakin üsyan yenidən 724-cü ildə baş qaldırdı, bu dəfə türkeşlər qaçqınlara köməyə gələ bildilər. Ərəblər son dərəcə qətiyyətli hərəkət etdilər. Üsyanın rəhbəri kəndli Divaştiç əsir alındı və çarmıxa çəkildi. Buna baxmayaraq, türkeşlər və sağ qalmış qaçqınlar Soqdiyada ərəb hakimiyyətini məhv etdilər. Yalnız 728-ci ildə təkrar hücum sayəsində Soqdiyada şəhər yenidən ərəblərin əlinə keçdi.
 
## İstinadlar
Ovirantop

**Ovirantop** (latın dilində:Oviraptor; hərfi mənada «yumurta oğurlayan») - sürünən dinozavrların teropodlar dəstəsinə aid olub, təxminən 75 milyon il əvvəl Monqolustanda yaşamışlar. Onların boyunun 1.6-2 metrə, çəkilərinin isə 33-40 kiloqrama yaxın olduğu təxmin edilir. uzun ayaqlara və qabaq pəncələrə malik idi. Alnında çox da böyük olmayan buynuz var idi. Ovirantopun xarakterik xüsusiyyətlərindən biri onun yumurta üzərində oturması idi, mülahizələrə görə o, dinozavrların bir növü olan prototseratopsların yumurtalarını oğurlayırdı. Oviantop tüklə örtülü idi. 
## Filogenetika

## Xarici keşid
*https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oviraptor_Senckenberg.jpg
* Овирапторы

## Mənbə
* Clark, J.M., Norell, M.A., & Barsbold, R. «Two new oviraptorids (Theropoda:Oviraptorosauria), upper Cretaceous Djadokhta Formation, Ukhaa Tolgod, Mongolia.» Journal of Vertebrate Paleontology 21(2):209-213., June 2001
Leş yeyənlər

**Leş yeyən** — ölmüş, gəbərmiş və artıq çürümə gedən canlıların digən canlılar tərəfində yeyənlərə deyilir. Leş yeyənlər yırtıcılara daxil edilsələrdə onlar öz cinsindən olanların leşlərini belə yeyə bilirlər.

Bu tip canlılara misal kimi Zolaqlı kaftar, Afrika marabusu, Amerika leşyeyənləri, Qəbr böçəkləri kimi canlıları göstərmək olar. Belə bir fikir varki, dinozavrlar arasında leşyeyənlər Tirannozavrlardır.

Nekroqaf həşəratlar vardır ki, onların köməyi ilə ölümün nə zaman baş verdiyini müəyyənləşdirmək olur. İlkin istintaqda bundan yararlanılır.
Zeytuni təlxə

**Zeytuni təlxə** () — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

## Görünüşü
Zeytuni təlxələr 80–90 sm uzunluğa malik (maksimal 1,08 m) olurlar. Başları öndən yumrudur.

## Yayılması
Zeytuni təlxə Balkan yarımadası, Kiçik Asiya, İraq və Qafqazda (Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan) yayılmışlar. Dağıstan, Çeçenistan, İnquşetiya, Stavropol və Krasnodar ərazilərində bir yarımnöv yayılmışdır. Azərbaycanın cənub-şərqində C. n. albitemporalis (Darevsky et Orlov, 1994) yarımnövü, Türkmənistanda isə Atayev təlxəsi () adı ilə tanınan yarımnövü yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Onlara daşlı yarımsəhralarda, arid çöllərdə, hündürlüyü 2200&nbsp;mm yüksəkliyə maliyyə ərazilərdə yayıla bilir. Onlar daşın altlarında və gəmiriçilərin yuvalarında dinçəlirlər. Aktiv dövrləri martdan başlauır. Yayda əsasən gecə saatları aktiv olurlar. Çütləşmə mayda baş verir. İyulda isə 3–16 olmaqla yumurta qoyurlar. Əsasən Cücülər, Kərtənkələlər və digər sürünənlərlə qidalanırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zeytuni təlxə
Əzaz

**Əzaz** ( — *Ə'zaz*) — Suriyanın Hələb mühafəzəsində şəhər. Eyniadlı məntəqə və nahiyənin inzibati mərkəzidir. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 4.945 ailədə 16.678 nəfəri kişi və 14.945 nəfəri qadın olmaqla  31.623 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əzaz şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953–cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000) 
* Əzaz şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Universitas 21

**"Universitas 21"** () — universitetlərin beynəlxalq elmi-tədqiqat assosiasiyası.

## Tarixi
Təşkilat 1997-ci ildə yaradılmışdır.

## Üzvləri
2015-ci ilə olan məlumata görə "Universitas 21"ə 26 ali məktəb üzvdür:
;Asiya
*  Dehli Universiteti
*  Fudan Universiteti
*  Honkonq Universiteti
*  Koreya Universiteti
*  Sinqapur Milli Universiteti
*  Şanxay Jiao Tonq Universiteti
*  Vaseda Universiteti

;Avropa
*  Amsterdam Universiteti
*  Birmingem Universiteti
*  Dublin Universitet Kolleci
*  Edinburq Universiteti
*  Qlazqo Universiteti
*  Lund Universiteti
*  Nottingem Universiteti

;Şimali Amerika
*  Britaniya Kolumbiyası Universiteti
*  Konnektikut Universiteti
*  Monterrey Texnologiya İnstitutu
*  Merilend Universiteti
*  MakGill Universiteti
*  Ohayo Ştat Universiteti
*  Virciniya Universiteti

;Okeaniya
*  Oklənd Universiteti
*  Melburn Universiteti
*  Yeni Cənubi Uels Universiteti
*  Kvinslend Universiteti

;Cənubi Amerika
*  Çili Katolik Universiteti

;Afrika
*  Yohannesburq Universiteti

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Hemodializ

300px|thumbnail|Hemodializ aparatı

**Hemodializ** — böyrəklərin fəaliyyətinin pozulması nəticəsində bədəndə toplanan artıq maddələrin, azot qalıqlarının və mayenin xaric edilməsi üsuludur. Bu üsul böyrəklərin
xroniki xəstəliyi (funksiyaların davamlı, geridönməz və proqressivləşən pozulmaları) zamanı aparılır. Böyrəklərin xroniki xəstəlikləri irsi xəstəliklər, şəkərli diabet, hipertoniya,
uroloji patologiyalar, maddələr mübadiləsinin pozulmaları və transplantantın uyğunsuzluğundan sonra baş verir.Hemodializ həftədə 3 dəfə dövri olaraq daim aparılır. Müalicə hər dəfə 3-4 saat davam etməklə, həftədə 12-15 saat aparılır. Hemodializ aparmaq üçün qan damarlarına sərbəst giriş təmin olunmalıdır. Bu məqsədlə kateterdən istifadə olunur.Hemodializ xəstələrinin əksəriyyəti müəyyən qaydalara əməl etməlidir:

qida rasionunda kalium, fosfatlar, duzla zəngin qidalar məhdudlaşdırılmalıdır

*Pəhriz fərdi qaydada dietoloq tərəfindən tərtib edilməlidir
*Zülalın qəbul miqdarı xəstənin yaşam keyfiyyətini və əfvalını təmin etməlidir
*Gün ərzində qəbul edilən suyun miqdarı məhdudlaşdırılmalıdır (dializlərarası dövrdə ödemlər, arterial hipertenziya, təngnəfəslik, bəzən boğulma, narahatlıq və s.-nin baş verməməsi üçün)
*Dializlərarası dövrdə çəkiyə nəzarət edilməlidir (bədənin çəkisi ümumi çəkinin 2-3%-i qədər arta bilər)  
 
Hemodializ – xroniki böyrək xəstələr üçün müalicə deyil, yaşam üsuludur! 

## İstinadlar
Poliomielit

**Poliomielit** — sinir sistemini zədələyə, əzələlərin iflicinə gətirib çıxara və ölümlə nəticələnə bilən yoluxucu xəstəlikdir. Yoluxma fekal-oral (çirkli əllər, yoluxmuş qida, əşyalar, oyuncaqlar, çirkab sular və s.) və ya hava-damcı yolu ilə, əsasən ağız boşluğuna virusun düşməsi ilə baş verir. Poliomielitə, adətən, 15 yaşa qədər uşaqlar, nadir hallarda isə böyüklər də yoluxa bilərlər. Ən çox 5 yaşadək uşaqlar xəstələnirlər. Poliomielitin ilkin əlamətləri yoluxmadan sonra 3–35 gün ərzində müşahidə olunur.

Xəstəlik, adətən, soyuqdəymə simptomları və hərarətin yüksəlməsi ilə başlayır. Bir qədər sonra xəstədə möhkəm əzələ ağrıları və süst ifliclər inkişaf edir. Bu zaman ətraflardan birinin, yaxud hər ikisinin hərəkət aktivliyi itir və tənəffüs əzələlərinin iflici nəticəsində tənəffüs çətinləşir. Süni tənəffüsün verilməsi üçün xüsusi ləvazimatdan istifadə olunmadıqda, xəstəlik ölümlə nəticələnə bilər. Poliomielitin diaqnozu yalnız laborator müayinə nəticəsində qoyulur.

Poliomielit əleyhinə xüsusi müalicə yoxdur. Xəstənin müalicəsi yalnız xəstəliyin simptomlarının (hərarətin yüksəlməsi, iştahasızlıq, əzginlik, əzələ və baş ağrıları və s.) yüngülləşdirilməsindən ibarətdir. Poliomielit keçirmiş insanların çoxu ciddi iflic qalıqları ilə üzləşir. Adekvat fizioterapiya olmadıqda iflicə məruz qalmış əzələlərin funksional aktivliyi bərpa olunmur.

Əzələ aktivliyinin bərpası orqanizmin fərdi xüsusiyyət və imkanlarından da asılıdır.

Peyvənd zamanı poliomielitə qarşı vaksin məhlul şəklində pipetlə uşağın ağız boşluğuna damızdırılır. Azərbaycanda poliomielitə qarşı peyvənd uşağın 4–7 günlüyündə, sonra isə 2, 3, 4 və 18 aylığında edilir. Beləliklə hər bir uşaq 2 yaşınadək MÜTLƏQ həmin vaksinin 5 dozasını almalıdır. Peyvəndin yalnız tam kursunu alan uşaq poliomielitdən qorunmuş hesab olunur. Hindistan, Pakistan, Əfqanıstan və Nigeriyaya, həmçinin poliomielit virusunun yayıldığı istənilən digər ölkəyə səyahət etməzdən əvvəl poliomielitə qarşı peyvənd etdirmək tövsiyə olunur.

## İstinadlar
Həma

**Həma** () — Suriyada şəhər, eyniadlı mühafəzənin inzibati mərkəzi. 2004-cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 55.981 ailədə 162.838 nəfəri kişilər və 150.156 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 312.994 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Həma qətliamı (2023)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Həma şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953-cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000)
* Həma şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)