Afina Akropolu

**Afina Akropolu** və ya
**Afina Akropolisi** — Afina şəhərindəki akropoldur, maili zirvəsi (uzunluğu təxminən 300 m və eni 170 m) olan 156 metrlik qayalıq təpədir.
Bu, padşahın olduğu əsas yer idi.
İçərisində yunan tanrılarına dualar edilən və qurbanlar kəsilən çoxlu məbədlər də var idi.
Günümüzdə Akropol memarlıq sənətinin görkəmli abidəsidir.
Təpənin hələ eramızdan əvvəl IV minillikdə məskunlaşdığına dair sübutlar olsa da, Parfenon, Propilei, Erexteyon və Nike Apteros məbədi də daxil olmaqla, burada ən mühüm tikililər eramızdan əvvəl 5-ci əsrdə Periklin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir.
1687-ci ildə Türkiyə-Venesiya müharibəsində (1684-1699) Venesiya mühasirəsi zamanı Parfenonda saxlanılan barıtın top gülləsinə tuş gələrək partlaması nəticəsində Parfenon və digər tikililərə ciddi ziyan dəymişdir.

## Tarixi
Afinanın kənarında ucalan, 300 m-in 130 m-ə olan qayalı bir zirvədə ilk istehkamlar klassik dövrün başlamasından çox əvvəl meydana çıxmışdır.
Artıq arxaik dövrdə burada əzəmətli məbədlər, heykəllər, müxtəlif dini obyektlər yerləşirdi.
Əfsanəyə görə Afinanın ilk kralı və Akropolun qurucusu olan Kekropsun şərəfinə Akropol həm də "Kekropiya" (Cecropia) və ya "Kekrops" (Kekrops) adlanır.

Mikena dövründə (e.ə. XV—XIII əsrlər) Akropol möhkəmləndirilmiş kral iqamətgahı idi.
E.ə. VII—VI əsrlərdə burada çoxlu tikinti gedirdi.
Tiran Pisistratın (e.ə. 560-527) dövründə kral sarayının yerində ilahə Afina Hekatompedonun məbədi tikildi (yəni məbədin uzunluğu yüz addımdır; heykəllərin fraqmentləri qorunub saxlanılıb, bünövrəsi aşkar edilib).
Eramızdan əvvəl 480-ci ildə yunan-fars müharibələri zamanı Akropolun məbədləri farslar tərəfindən dağıdılmışdı.
Afina sakinləri yalnız düşmənləri Elladadan qovulduqdan sonra ziyarətgahları bərpa edəcəklərinə and içdilər.

E.ə. 447-ci ildə. e. Periklin təşəbbüsü ilə Akropolda yeni tikinti başladı; bütün işlərə rəhbərlik məşhur heykəltaraş Fidiyə həvalə edilmişdi, görünür, o, bütün kompleksin əsasını təşkil edən layihənin, onun memarlıq və heykəltaraşlıq görünüşünün müəllifi idi.
Akropolun ansamblının yaradılmasında memarlar Kallikrates, İktin, Mnesikl, Arxilox və başqaları da çalışmışlar.

5-ci əsrdə Parfenon Məryəmin kilsəsinə çevrildi, Afina Parfenosun heykəli isə Konstantinopola daşındı.
Yunanıstan türklər tərəfindən zəbt edildikdən sonra (XV əsrdə) məbəd minarələrin əlavə olunduğu məscidə, daha sonra silah anbarına çevrildi; Erexteyon türk paşasının hərəmxanasına çevrildi, Nike Apteros məbədi söküldü və onun bloklarından qala divarları tikildi.
1687-ci ildə Venesiya gəmisinin gülləsindən sonra partlayış Afina məbədinin demək olar ki, bütün mərkəzi hissəsini dağıtdı və venesiyalıların Parfenon heykəllərini uğursuz söküb götürmək cəhdi zamanı bir neçə heykəl sındırıldı.
XIX əsrin əvvəllərində Lord Elgin bir sıra metoplar, onlarla metr friz və Erexteyonun eyvanından bir kariatid olan Parfenon frontonlarının demək olar ki, bütün sağ qalan heykəllərini sındırdı.

1827-ci ildə Yunan üsyançıları tərəfindən Akropolun müdafiəsi zamanı Erexteyon məbədi türk top gülləsindən ağır zədələndi.
Türklərin bundan əvvəl tunellərin köməyi ilə Akropolu partlatmaq cəhdlərinin qarşısı mərkəzi küçələrdən birinə adı verilmiş yunan istehkamçısı Kostas Hormovitis tərəfindən alınmışdı.

Yunanıstanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra, bərpa işləri davam etdikcə (əsasən XIX əsrin sonunda) Akropolun qədim görünüşü mümkün qədər bərpa edildi: onun ərazisindəki bütün sonrakı tikililər ləğv edildi, Nika Apteros məbədi yenidən quruldu və s.
Akropol məbədlərinin relyefləri və heykəlləri Britaniya Muzeyində (London), Luvrda (Paris) və Akropol Muzeyindədir.
Açıq havada qalan heykəllər indi nüsxələrlə əvəz olunub.

thumb|left|220px|Akropol antik dövrdə (L.Klenze tərəfindən rekonstruksiya, 1846)
thumb|220px|left|Akropol. Şəkil təxminən 1870-ci illərə aiddir. 
thumb|220px|Akropol. Şəkil təxminən 1870-ci illərə aiddir.

## Qalereya

Şəkil:Attica 06-13 Athens 50 View from Philopappos - Acropolis Hill.jpg|Akropol
Şəkil:Афины. Вид на Акрополь - panoramio.jpg|Akropolun görünüşü
Şəkil:The entrance to the Acropolis.jpg|Akropolun girişi
Şəkil:Restored Ionic column at the entrance to the Acropolis of Athens.jpg|Afina Akropolunun girişində bərpa edilmiş ionik sütunu.
Şəkil:Attica 06-13 Athens 35 Parthenon.jpg|Parfenon
Şəkil:Athen Erechtheum BW 2017-10-09 13-47-38.jpg|Erexteyon, cənub-qərb tərəfi
Şəkil:Atenas.jpg|Parfenon, Afina Akropolunda üstünlük təşkil edir.
Şəkil:Map The Acropolis of Athens and its slopes 1928-1940 - Touring Club Italiano CART-TRC-37.jpg|Afina Akropolunun planı


## İstinadlar