open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İudeya

**İudeya** ( [Yehuda]; , [İoudaya]; ), həmçinin **Yəhud**, **Yəhuda** () və ya **Yəhudiyyə** — İsrail torpağında, müasir Fələstin və İsrail dövlətləri ərazisində tarixi vilayət. Şimaldan Samariya, qərbdən Aralıq dənizi, cənubdan Negev, şərqdən Ölü dəniz və qismən də İordan çayı ilə həmsərhəddir. Regionun tarixinin müxtəlif dövrlərində İudeyanın sərhədləri fərqli şəkildə müəyyən edilmişdir.

İudeya çarlığının mərkəzi olan region kral İrodun hakimiyyəti dövründə Romanın vassal dövlətinə çevrilmişdir. B.e. 6-cı ilindən etibarən burada Roma imperiyasına bağlı İudeya vilayəti qurulmuşdur. 44-cü ildən Qalileya da onun bir hissəsi idi. Milli və dini xarakter daşıyan üsyanlar amansız repressiyalara və 70-ci ildə Yerusəlimin yağmalanmasına səbəb olmuşdur. Bu, yəhudi əhalisinin köçünü sürətləndirmişdi. İudeya vilayəti 135-ci ildə Suriya vilayətinə birləşdirilmişdir. Region Bizans, sonra isə ərəb xilafətinin bir parçası olmuşdur. İudeyada çoxlu sayda müqəddəs şəhərlər var: Yerusəlim, Betlehəm və Hevron.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Judea and civil war
* The subjugation of Judea
* Judaea 6–66 CE 
* Judea photos
* The Jewish History Resource Center—Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, Hebrew University of Jerusalem
Berri Qibb

**Berri Alan Krompton Qibb** () - ingilis müğənni, mahnı müəllifi və prodüser. Qardaşları Robin Qibb və Moris Qibb ilə yaratdığı, albom satışlarına görə dünyanın ən uğurlu pop qrupu Bee Gees üzvüdür. Qrup Avstraliyada musiqi karyerasına başlayıb. Əldə etdikləri uğurdan  sonra İngiltərəyə qayıdıblar. Berri mahnıların çoxunu qadın səsinə bənzər incə səslə ifa edir.

## İstinadlar
Story of My Life (Lesli Roy mahnısı)

**"Story of my life"** () — İrlandiyalı müğənni-söz yazarı Lesli Royun mahnısı. Mahnı İrlandiyanı, Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilməsi planlaşdırılan, sayca 65-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəkdi.

## Mahnı
İrlandiyalı milli yayım şirkəti RTÉ, Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 2020-ci il buraxılışında ölkə təmsilçisini təyin etmək məqsədilə, ölkədəki tanınmış bəstəkar və sənətçiləri 2FM ilə birlikdə iş birliyinə dəvət etmişdir. Milli yayımçı, İrlandiyanın Avroviziya tarixində ilk dəfə olaraq ölkənin məşhur prodüser şirkəti olan "THISISPOPBABY"yi seçərək, iştirakın yaradıcılıq yönü ilə bağlı bütün hazırlıq işlərini ona həvalə edib. Nəticə olaraq, 5 mart 2020-ci tarixində, milli yayımçı ölkəni 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində, "Story of my life" mahnısı ilə Lesli Royun təmsil edəcəyini elan etmişdir. Mahnının sözləri və bəstəsi Lesli Roy, Robert Marvin, Kett Qravit və Tom Şapiro tərəfindən ərsəyə gətirildi. İfaçı Lesli Roy mahnısı haqqında: *"Mahnı şəxsiyyətin həyatda qarşılaşdığı bütün çətinliklərin öhdəsindən gələrək, yenidən ayağa qalxmağa səsləyir və hər zaman qələbə ruhlu olmağa dəvət edir"*  ifadələrini bildirmişdir.

## Buraxılış tarixi

## Beynəlxalq arenada
Avropa Yayım Birliyinin (EBU), 28 yanvar 2020-ci tarixində təşkil etdiyi ənənəvi püşkatma mərasimində, İrlandiyanın 12 may 2020-ci il tarixində baş tutacaq ilk yarımfinal mərhələsinin birinci hissəsində mübarizə aparacağı elan edilmişdir. Lesli Royun "Story of my life" mahnısı ilə Litvadan sonra və Rusiyadan əvvəl, yeddinci nömrə altında səhnədə çıxış edəcəyi açıqlansada, Avropa Yayım Birliyi (EBU) 18 mart 2020-ci tarixində, mövcud Koronavirus pandemiyasını əsas gətirərək, 2020-ci il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin ləğv edildiyini elan etmişdir.

## Çartlarda

## İstinadlar
Olqa

**Olqa** — ad.

* Olqa (knyaqinya) — Böyük Knyaqinya.
* Olqa Kotovska — Ukraynalı marafonçu.
* Olqa Budina — rusiyalı teatr və kino aktrisası.
* Olqa Korbut — Belaruslu gimnast.
* Olqa Buzova — Rusiya müğənnisi.
Prezident (dəqiqləşdirmə)

**[[Prezident]]** — seçki yolu ilə müəyyən olunan dövlət və ya inzibati-ərazi vahidinin rəhbəri, yaxud kollegial orqanın, ictimai birliyin və ya kommersiya təşkilatının sədri.

**Prezident** həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Prezident (ağac)
* ''Prezident'' (film, 2014)
Çimiçanqa

**Çimiçanqa** (, , ) — Teks-Meksdə və digər Cənub-Qərbi ABŞ mətbəxlərində yayılmış dərin qızardılmış burrito. Bu yemək adətən düyü, pendir, lobya və *[[maçaca]]* (qurudulmuş ət), *[[Adoba|carne adoba]]* (marinad edilmiş ət), *[[carne seca]]* (qurudulmuş mal əti) və ya doğranmış toyuq kimi müxtəlif inqrediyentlərdən ibarət un tortilla ilə doldurulur, düzbucaqlı formada bükülüb, qatlanaraq hazırlanır. Sonra dərin qızardılır və salsa, quakamole, xama və ya carne asada ilə verilir.

## Mənşəyi
Çimiçanqanın mənşəyi qeyri-müəyyəndir. Meksikanın *çiviçanqa* sözündən irəli gələn fikirə görə, Sonoran immiqrantları yeməyi özləri ilə Arizonaya gətirdilər, lakin meksikalılar demək olar ki, hamılıqla bu ssenarini rədd edirlər. Bunun əvəzinə, əksər tədqiqatçılar çimiçanqanın Amerika Birləşmiş Ştatlarının Arizona ştatındakı bir Meksika restoranında təsadüfən yaradıldığı ilə razılaşırlar, baxmayaraq ki, onlar dəqiq harada olması ilə bağlı fikir ayrılığına düşürlər. *Çimi* və *çanqa* sözləri iki meksika ispancası terminlərindən gəlməkdədir: qovrulmuş və ya yanmış anlamını verən *chamuscado* və gözlənilməz vəziyyət və ya kiçik bir təhqir kimi istifadə olunan vulqar söz *chinga* ilə bağlı olan *çanqa*.

Bir mənbəyə görə, Arizona ştatının Tuson şəhərindəki *El Charro* restoranının qurucusu Monika Flin, 1922-ci ildə yanlışlıqda fritozun içinə burrito düşürüb. O, dərhal ispan dilində "çi" (çinqada) ilə başlayan söyüş söyləməyə başladı, lakin o, tez özünü dayandırdı və bunun yerinə *"thingamajig"in* ispan ekvivalenti olan çimiçanqa deyə bağırdı. Yeməyin məlumatları və təqdiri Tuson bölgəsindən xaricə doğru yavaş-yavaş yayıldı və onun populyarlığı son illərdə başqa yerlərdə də sürətləndi. Günümüzdə çimiçanqa Teks-Meks mətbəxinin bir parçası olaraq görülsə də, ABŞ-dəki kökləri əsas olaraq Tuson bölgəsindən gəlməkdədir.

Meksika restoranlar şəbəkəsi *Macayo's Mexican Kitchen*-ın qurucusu Vudi Conson 1946-cı ildə Arizona ştatının Finiks şəhərindəki orijinal restoranı olan *Woody's El Nido-da* təcrübə olaraq fritoza bir neçə burrito qoyarkən çimiçanqanı icad etdiyini iddia etmişdir. Bu "qızardılmış burritolar" o qədər populyarlaşdı ki, 1952-ci ildə çimiçanqa restoranın əsas menyu elementlərindən birinə çevrildi. Rəsmi qeydlərdə yeməyin ilk dəfə nə vaxt göründüyü göstərilməsə də, Arizona Universitetinin təqaüdçü folklorşünası Cim Qriffit 1950-ci illərin ortalarında Tusondakı *Yaqui Qədim Paskua* kəndində çimiçanqa gördüyünü xatırlayır.

## Qida dəyəri
Amerika Birləşmiş Ştatları Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən təqdim olunan məlumatlara görə, tipik 183 qramlıq (6,5 unsiya) mal ətli və pendirli çimiçanqa porsiyası 443 kalori, 20 qram protein, 39 qram karbohidrat, 23 qram ümumi yağ, 11 qram doymuş yağ, 51 milliqram xolesterin və 957 milliqram natrium ehtiva edir.

## İstinadlar
Entoni

**Entoni** — ad.	

* Entoni Kuinn — Amerika aktyoru.
* Entoni Burden —
* Entoni Hopkins — ABŞ və Böyük Britaniya aktyoru.
* Entoni Perkins — ABŞ aktyoru.
* Entoni Şirli — ingilis səyyahlarından biri.
* Entoni Monn — Alman musiqi yazarı və prodüseridir.
* Entoni Legget — ingilis professor və fizik.
* Entoni Fantano — amerikalı musiqi şərhçisi, Yutuber.
* Entoni Kumiya —
* Entoni Şer —
* Entoni Conston —
* Entoni D. Smit —
* Entoni Mandey —
* Entoni Qarret Lisi —

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müəllim (film, 2018)

**Müəllim** (İngilis dilində **Hichki**, Hind dilində **जोकर्**) Sidharth Malhotranın rejissorluğu ilə 2018-ci ildə ekranlaşdırılan Hindistan filmi. Baş rolda Rani Mukherjeenin oynadığı bu film onun evlilik və ondan sonra dünyaya gətirdiyi qızlarına görə dörd illik yoxluğundan sonrakı ekrana qayıdışının birinci filmidir.

## Süjet xətti
Naina Mathur Tourette sindromundan əziyyət çəkir. O, müəllim olmaq arzusundadır, lakin xəstəliyinə görə ona iş verilmir. Bir gün ona St. Notker məktəbində iş təklif olunur və ona kasıb məhəllədən olan uşaqlardan ibarət 9F sinfi verilir. Nə məktəb direktoru, nə 9A sinfinin müəllimi — cənab Vadia, nə də uşaqların özləri bu işdə Nainanın müvəffəqiyyətinə inanırlar. Naina çətinliklə də olsa vəziyyətə nəzarət etməyi bacarır və tapşırığın öhdəsindən gəlir.

## İstinadlar
Məhəbbət telləri (film, 1981)

**Məhəbbət telləri** (Romanizasiya **Silsila**) — 1981-ci ildə Yash Chopra ilə müştərək formada süjet xətti yazılmış, rejissoru və prodüseri olduğu hindi dilli romantik dram filmi. Hekayəsi romantik dramaturq Amit (Amitabh Bachchan), həyat yoldaşı Şobha (Jaya Bachchan) və onun keçmiş tərəfdaşı Çandninin (Rekha) sevgi üçbucağı ətrafında cərəyan edir. Məhəbbət telləri, Amit və Şobhanın məcburi evliliklərində qarşılaşdıqları, onları bir-birindən ayıran hadisələri və onun Chandni ilə nikahdankənar münasibətə gətirib çıxaran qarşılaşmasından danışır. Filmin sauntreki Shiv-Hari tərəfindən ifa edilmiş, sauntrekin sözlərini isə Caved Axtar, Hasan Kamal, Meera Dev Burman, Nida Fazli, Rajendra Krishan və Harivansh Rai Bachchan yazmışdır.

Məhəbbət telləri çəkiliş heyəti ilə hələ istehsal mərhələsində olarkən medianın diqqətini çəkmişdir. Filmin üsas çəkilişləri 1980-ci ilin noyabr və 1981-ci ilin may ayları ərzində Amsterdam, Bombay (indiki Mumbay), Dehli və Kəşmirdə aparılmışdır. Bununla belə, film 14 avqust 1981-ci ildəki premyerasından sonra kassada müvəffəqiyyətsizliyə düçar olmuş, cəmi 30 milyon ₹ (2020-ci ildəki ekvivalent ilə 520 milyon ₹ və ya 6,5 milyon ABŞ dolları) gəlir əldə etmişdir. 29-cu Filmfare Mükafatlarında film Ən Yaxşı Aktyor (Amitabh Bachchan), Ən Yaxşı Qadın Aktrisa (Jaya Bachchan) və Ən Yaxşı Musiqi Rejissoru (Şiv-Hari) nominasiyalarına layiq görülmüşdür. Tənqidi baxımdan, hekayəsi və aktyor heyətinin çıxışları üçün mənfi rəylər almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* ''Silsila'' at Bollywood Hungama
Sirin Əbdulnur

**Sirin Əbdulnur** (; ) — Livanlı müğənni və aktrisadir.

Onun ilk albomu 2004-cü ildə çıxıb. 2006-cı ildə  adlı ikinci albomunu buraxdı və bu albomda yer alan *Gözlərimə baxsan* () mahnısı çox məşhur oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirzə Məhəmməd Müsəvvir

**Mirzə Məhəmməd Müsəvvir** () — XIX əsr Azərbaycan şairi, rəssamı və xəttatı. O*, "[[Məcməüş-şüəra]]*" ədəbi cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.
## Həyatı
Mirzə Məhəmməd Qəzvin şəhərində anadan olmuş, 1876-cı ildə Bakıya köçmüş və ömrünün sonuna kimi burada yaşamışdır. O, rəssamlıq və xəttatlıqla məşğul olmuş, eyni zamanda *"Müsəvvir*" təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır. Müsəvvir ali savadının olmamasına baxmayaraq elmdən uzaq qalmamış, mahir şahmatçı olmuşdur. Seyid Əzim Şirvani ilə dost olan Mirzə Məhəmməd onun yaradıcılığını Maninin yaradıcılığına bənzətmiş, Çin incəsənəti ilə müqayisə etmişdir. 

O,1901-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
* 
* 
*
Kürd ədəbiyyatı

**Kürd ədəbiyyatı** (, *Veceya kurdi*) — kürd xalqının ədəbiyyatı. Kürd ədəbi əsərləri dörd əsas dilin hər birində yazılmışdır: Zaza, gorani, kurmanci və sorani.

## Tarixi
Kürd ədəbiyyatının qədim yazılı abidələri b.e. VII əsrində naməlum müəllif tərəfindən dəri üzərində yazılmış dastanlardır. Onun hissələri 1920-ci ildə İraqın Süleymaniyyə ərazisində tapılmışdır. XI–XVII əsrlərdə poeziyanın mühüm nümayəndələri: Əli Həriri (XI əsr), Molla Ciziri (XII əsr), Molla Hüseyn Bateyi (XV əsr) və Əhməd Xani (XVII əsr). XIX–XX əsrlərdə Səlim, Hacı Qadir Köyi, Nali, Kürdi, Şeyx Rza Taləbani kimi şairlər məşhur idi. XX əsrin əvvəllərində ən yeni kürd ədəbiyyatı formalaşmışdır. Müasir kürd poeziyasının banilərindən olan Həmdinin, Liriy Merdanın və XX əsrin birinci yarısında yazıb-yaradan F. Bekasanın, eləcə də XX əsrin ikinci yarısında fəaliyyət göstərmiş şairlər Xocar (İran), Ciyərxun, Qədrican (Suriya), Varimon, Goran, yazıçılar Fəttah, Əhməd, Bərzinci (İraq), Bədirxan (Türkiyə) və başqaları öz əsərlərində kürd xalqının həyatını, milli istiqlal və azadlıq mübarizəsini, yaşadıqları ölkədə hökumətlərin siyasətinə etiraz əhval-ruhiyyəsini təsvir etmişdilər. İndiki kürd ədəbiyyatı 1930-cu illərdə daha da inkişaf etmişdir. 1931-ci ildə Şəmilovun "Kürd çobanı" avtobioqrafik povestini, Cindiy, Şomilov, Əbdürəhman və b. roman və povestlərini, Casmiy, Avdol, Murad, Şaro, Çaçan və başqalarının şeir toplularını İkinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə nəşr etdirmişdir.

## İstinadlar
Kürdi (şair)

**Mustafa bəy Sahibqıran** (), təxəllüsü **Kürdi** () — XIX əsr kürd şairi. O, Nali və Səlim ilə birlikdə sorani dilində olan Babani şeir məktəbinin yaradıcılarındandır. Odur ki, Kürdi Nali və Səlim ilə eyni vaxtda yaşamış və əslən Süleymaniyyədən olmuşdur. O, 1806 və ya 1812-ci ildə anadan olmuş, 1850-ci ildə vəfat etmişdir. Onun poeziyasının forma və məzmunu Nali və Səliminkinə bənzəyir, daha çox sevgi, fəlsəfə, mistisizm, tarix kimi mövzulardan ibarət idi. Şeirlərinin çoxu qəzəl və qəsidə formasındadır. Şeirləri kürd, fars və ərəb dillərindədir.

## İstinadlar
Əli Həriri

**Əli Həriri** () və ya **Şeyx Əhməd Botani** () — kürd şairi. O, kurmanc dilində yazırdı, klassik kürd sufi ədəbiyyatında qabaqcılı və kürd ədəbi ənənəsinin banisi hesab olunur.

## Həyatı
Həriri 1009-cu ildə Botanın Hakkari mahalına bağlı Hərir kəndində anadan olmuşdur. Onun adını ilk dəfə XII əsrdə Əhməd Xani çəkmişdir və onun haqqında məhdud məlumatlar məlumdur. Həririnin poeziyası məhəbbət, Kürdüstan sevgisi, onun gözəl təbiəti və xalqının gözəlliyi üzərində qurulmuşdur. Şeirləri məşhur idi və bütün regiona yayılmışdı. Tarixçi Muhibbinin məlumatına görə, Həriri təhsil almaq üçün Dəməşqə köçmüşdür. Onun molla olduğu güman edilən Şeyx Əhməd adlı bir oğlu var idi.

O, 1079-cu və ya 1080-ci ildə Cizrədə vəfat etmişdir. Onun məzarı müqəddəs yer sayılır və hər il çoxsaylı insan tərəfindən ziyarət edilir.

## İstinadlar
Molla Hüseyn Bateyi

**Molla Hüseyn Bateyi** (, *Melayi Bateyi*) və ya sadəcə **Hüseyn** () — kürd şairi və din xadimi. Kürd mövludlarının demək olar ki, hamısı ondan təsirləndiyi üçün kürd mövlud ədəbi janrının əsasını qoyan şəxs hesab edilir.

## Həyatı
Bateyinin həyatı haqqında çox şey məlum deyil. Məlumatların çoxu Avqust Jaba və Mahmud Bəyazididən qaynaqlanır. Ərtuşi tayfasından idi və Əlkinin Bate kəndində anadan olmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*  
*  
*  

## Xarici keçidlər
* ''Mewlûda Kurmancî'', Pencinar Publishers for Kurdish Culture, Sweden, in Kurdish
* ''Melayê Batê'' in "Famous Kurdish poets, writers and philosophers", NavKurd, in Kurdish 
* Melê Bateyî, Mewlûda Kurmancî, kurdî/kurmancî, Roja Nu Publishers, Sverige/Stockholm, 1987, 64 rûpel, .
Şeyx Rza Taləbani

**Şeyx Rza Taləbani** (, Şex Rizaye Talebani; ) — kürd şairi. Taləbani şeirlərini kürd, fars və ərəb dillərində yazmışdır. Onun poeziyasının əksəriyyəti satira, kobudluq və yaradıcı təhqirlərdən ibarətdir. Şair önəmli şeirlərindən birində Baban əmirliyində uşaqlığını xatırlayır.

Şair gənc yaşlarında Osmanlının paytaxtı Konstantinopola getmiş və səyahəti zamanı kürd sufisi Şeyx Nurrədin Brifkaninin məzarını ziyarət etmişdir. O, qəbir başında farsca uzun bir şeir oxumuş, Şəhrizor əmirliyindən "Rom ölkəsi"ni ziyarət etmək üçün etdiyi səyahətdən bəhs etmişdir. 1879-cu ildə Osmanlı imperiyası Şəhrizor vilayətini Mosul vilayətinə birləşdirəndə Rza türkcə şeir oxumuş və kədərini ifadə etmişdir.

## İstinadlar
Taleh Nəsibov

**Taleh Asif oğlu Nəsibov** () — Zirə futbol klubunun prezidenti (2020), Azərbaycan Minifutbol Fedrasiyasının vitse-prezidenti (2019), Azfar Group şirkətinin direktoru (2013).

## Həyatı
Taleh Asif oğlu Nəsibov 19 iyun 1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1991–2003-cü illərdə S. Cəfər Pişvəri adına humanitar fənlər gimnaziyasında orta təhsilini almışdır. 2003–2007-ci illərdə Azərbaycan Beynəlxalq Universitetində ali təhsil almışdır. 2007–2008-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur. Ailəlidir.

## Fəaliyyəti
2010–2013-cü illərdə STARK CLS MMC — direktor vəzifəsində işləmişdir.

2013-cü ildən Azfar Group şirkətində direktordur.

2019-cu ildən Azərbaycan Minifutbol Fedrasiyasının vitse-prezidentidir.

2020-ci ildən Zirə FK prezidenti vəzifəsində çalışır.

Taleh Nəsibov Türkiyə və Rusiyada bir sıra beynəlxalq menecement seminarlarında iştirak edib.

2010-cu ildə Türkiyənin İzmir şəhərində dünyada menecment, effektiv satış, biznesin uğurlu aparılması və şəxsi potensial inkişafı sahələrində ən uğurlu biznes-seminarında iştirak edib və sertifikata yiyələnib.

Taleh Nəsibovun prezidenti olduğu Zirə FK 2021/2022-ci mövsümündə ölkə çempionatının bürünc, ölkə kubokunun isə gümüş medallarını qazanmağa nail olub.

2022-ci ilin iyun ayında Slovakiyanın Koşitse şəhərində keçirilən Avropa çempionatında iştirak edən milli komandamız tarixi uğura imza atıb. Minifutbolçularımız finalda 6 qat Avropa çempionu Rumınya seçməsinə qalib gələrək Azərbaycan idman tarixində ilk dəfə olaraq Avropa çempionu adına layiq görülüb.

Azərbaycan Minifutbol Federasiyasının rəhbərliyi İdman Araşdırmalar Mərkəzinin sorğusuna əsasən 2022-ci ilin ən fəal federasiyası seçilərək Taleh Nəsibova mükafat təqdim olunub.

İdman Araşdırmalar Mərkəzinin sorğusuna əsasən minifutbol üzrə milli komanda 2022-ci ilin ən yaxşı millisi adına layiq görülüb.

Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyinin ilin yekunlarına aid keçirdiyi sorğuya əsasən minifutbol üzrə millli komanda ilin ən yaxşı kollektivi nominasiyasında mükafatlananlar sırasında ikinci olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Çempion futbolçularımız əsl qəhrəmandırlar" – Taleh Nəsibov
* "Zirə"də yeni prezident — Foto
* Taleh Nəsibov: "Fəxr və qürur hissi keçiririk"
* Gənclər və idman naziri Dünya Minifutbol Federasiyasinin prezidenti ilə görüşüb
* Taleh Nəsibov: "Təəssüratlarımız sözlə ifadə olunası deyil"
* "Zirə" klubuna yeni prezident təyin edildi
* Zirə-nin yeni prezidenti bilindi
* Taleh Nəsibov: "Azərbaycan təmsilçisi Çempionlar Liqasında mübarizə aparacaq"
* Azərbaycan Minifutbol Federasiyasının prezidenti: "İştaha diş altındadır" — Foto
* "Zirə" yeni prezidenti məlum olub
Nali (şair)

**Molla Xıdır Əhməd Şüvəysi Mikayıli** () və ya təxəllüsü ilə **Nali** () () — kürd şairi və tərcüməsi. O, əsasən sorani poeziya məktəbinə verdiyi töhfələrə görə tanınır.

Nali Kürdi və Səlim ilə birlikdə yanaşı sorani dilini İraq Kürdüstanın ədəbi dilinə çevirmişdir. Nalinin yaradıcılığının kürd dilində intibahın yaranmasına mühüm töhfə verdiyi geniş şəkildə qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dîwanî Nalî. Researched and explained by Abdul Karim Mudarris and Fatih Abdoulkarim. ISBN&nbsp;
* Keith Hitchins, "NALÎ" in Encyclopædia Iranica, online edition.
* Mystical Love and Mystical Nationalism in Farhad Shakely's String
* Classic and Modern Kurdish Poetry
Məhvi

**Molla Məhəmməd Osman Bəlxi** () və ya təxəllüsü ilə **Məhvi** () () — Osmanlı kürd sufi şairi. Soran dilində yazıb-yaratmışdır. Qacar dövlətində, Məhabad və Sənəndəc şəhərlərində təhsil almışdır. O, 1862-ci ildə o zaman Osmanlının Süleymaniyyə məhkəməsində hakim olmuşdur. Məhvi İstanbula səyahət etmiş və 1883-cü ildə II Əbdülhəmidlə tanış olmuşdur. O, Süleymaniyyədə bir xanəgah qurmuş və ona Osmanlı sultanının adını vermişdir. Məhvi şeirlərində əsasən təsəvvüfü təbliğ edir, eyni zamanda insanın vəziyyəti və həyatın mənası ilə bağlı suallar kimi ekzistensial problemlərdən bəhs edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* A collection of essays on Mahwi's poems (in Kurdish)
* Classical Traditions and Modern Meanings, by Stephen Sperl. Last visit 19 November 2013.
Xana Kubadi

**Xana Kubadi** ( ) () — kürd şairi. O, gorani dilində yazmış və Caf elindən idi. O, Ərdalan xanlığında Həvrami şeir məktəbinə mənsub idi və Dərnədə yaşamışdır. Kubadi Quranı gorani bilinə tərcümə etdiyi üçün qonşu Babana qaçmışdır.
Əsas nəşr olunan əsəri 1740-cı ildə yazılmış "''Şirin və Xosrov''"dur. Fars dilinə və ədəbiyyatına bələd olmasına baxmayaraq, şeirlərinin birində qeyd edildiyi kimi kürd dilindən istifadənin tərəfdarı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acacia catechu

*  — Senegalia catechu bitki növünün sinonimi.
*  — Senegalia chundra bitki növünün sinonimi.
*  — Senegalia polyacantha subsp. polyacantha bitki yarımnövünün sinonimi.
Avroviziya Xoru 2019

**Eurovision Choir 2019** Avropa Yayım Birliyi (EBU) və İnterkultur tərəfindən xor ifaçıları üçün təşkil edilən sayca ikinci Avroviziya Xoru müsabiqəsi. Müsabiqə 3 avqust 2019-cu il tarixində, İsveçin ikinci ən böyük şəhəri Göteborqun "Partille" arenasında keçirildi. Aparıcıları, Petrok Trelavni və Ella Peterssondan ibarət olan yarışma, İsveçin milli yayımçısı Sveriges Televiziyası (SVT), EBU, Avropa Xor Oyunları və Göteborq şəhəri üzvlərindən ibarət beynəlxalq komanda ilə birlikdə hazırlanmışdır.

## İştirakçı ölkələr

18 dekabr 2018-ci tarixində, yarışmada mübarizə aparacaq iştirakçı ölkələrin yekun rəsmi sayı Avropa Yayım Birliyi (EBU) tərəfindən açıqlanmışdır. Ev sahibi İsveçlə yanaşı, Norveç, İsveçrə və Şotlandiya ilk dəfə debüt edərkən, Avstriya, Estoniya və Macarıstan isə müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir.

## Yarışma qaydaları
Avropa Yayım Birliyinə (EBU), üzv olan bütün ölkələr müsabiqədə təmsil olunmaq hüququna malikdirlər. Birinci hissədə, iştirakçı peşəkar xor, davam etmə müddəti dörd dəqiqədən çox olmayan musiqi əsərini canlı ifa etməlidir. Hər bir əsər tək və ya bir neçə parçadan yaxud da sərbəst janrdan ibarət ola bilər. İkinci hissədə isə, üç dəqiqəlik müddətdən çox olmayan tək musiqi əsəri canlı ifa edilir. Hər bir təmsilçi xoru xüsusi dirijor müşayiət etməlidir.

2019-cu il müsabiqəsinin qalibi, üç nəfərdən ibarət hakim münsiflər heyəti tərəfindən təyin edilmiş və qələbə qazanan xora, xüsusi kubok təqdim olunmuşdur. Aşağıdakı siyahıda, müsabiqənin qalib xorunu müəyyənləşdirmiş, peşəkar münsiflər heyətinin adları göstərilmişdir:

*  - Can Radır (Bəstəkar, dirijor.)
*  - Diki Şern (Müğənni, rejissor, prodüser və aranjimançı.)
*  - Katarinna Henrisson (Müğənni, bəstəkar, "The Real Group" kapella ansamblının qurucu üzvü.)

## Müsabiqə
### Birinci hissə

### Əsas mərhələ
Qalib xorun təyin edildiyi ikinci hissədə, hər bir iştirakçı ölkə, 3 dəqiqəlik müddətdən çox olmayan tək sayda musiqi əsəri ilə mübarizə aparmışdır.

## Dirijorlar

Avroviziya Xoru Müsabiqəsinin 2019-cu il buraxılışında, təmsilçi xoru müşayiət edən dirijorların ölkələr üzrə siyahısı aşağıda təqdim edilmişdir:

* &nbsp;– Tono Vissinq
* &nbsp;– Nikolas Doriyen
* &nbsp;– Yens Yohansen
* &nbsp;– Rasmus Kriqström
* &nbsp;– Entuan Krattinqer
* &nbsp;– Yans Ozols
* &nbsp;– Qro Espedal
* &nbsp;– Yasna Jitnik
*  Şotlandiya&nbsp;– Coy Danlop
*  Uels&nbsp;– İslven Evans

## Digər ölkələr

*  Fransa - Fransanın milli yayım şirkəti France Télévisions, əvvəlcə yarışmada debüt edəcəklərini təsdiqləsədə, təmsilçi xor qrupu ilə bağlı maddi-texniki problemlər səbəbilə son anda müsabiqədən çəkilmişdir.
*  Rumıniya - Rumıniya yayımçısı TVR təsdiqlənmiş siyahıya daxil edilsədə, daha sonralar iştirakdan imtina etmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nari (şair)

**Molla Kaki Həmi** və ya təxəllüsü ilə **Nari** () () — kürd şairi. Mahmud Bərzənci, Tahir bəy Caf və Kani ilə yaxın münasibəti var idi.

Nari kürd və fars dillərində lirik və mistik şeirlər yazmışdır. Şeirlərinin əsas hissəsi qəzəl formasındadır. O, daha çox kürd şairləri arasında Nali və Məhvidən, fars şairləri arasında isə Hafizdən təsirlənmişdir.

## İstinadlar
Kani (dəqiqləşdirmə)

* Kani — şair.
* Kani Bərdə (Nəqədə) — İranda kənd.
* Kani Mam Seyid (Nəqədə) — İranda kənd.
* Kani sur — Kürdüstan ostanının Banə şəhristanının Nəmşir bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzidir.
* Kani dinar — İranın Kürdüstan ostanının Mərivan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər.
* Kani Allah Seyidə (Bükan)
* Kani Diraz (Bükan)
* Kani Gürgə (Bükan)
* Kani Məhəmməd Əli (Bükan)
* Kani Pənkə Qacer (Bükan)
* Kani Qala (Bükan)
* Kani Rəş (Bükan)
* Kani Siran (Bükan)
* Kani Səbzə (Bükan)
* Kani Tumar (Bükan)
* Kani Xarə (Bükan)
* Kani Şəqaqan (Bükan)
* Kani Əli Gürdə (Bükan)
* Kaniaşkut (Piranşəhr)
* Kanibağ (Piranşəhr)
* Kanibey (Sərdəşt)
* Kanibudaq (Piranşəhr)
* Kanidəstər (Urmiya)
* Kaniespan (Sərdəşt)
* Kanieşkut (Piranşəhr)
* Kanigüz (Sərdəşt)
* Kanikalə (Piranşəhr)
* Kanikasil (Üşnəviyyə)
* Kanimiran (Soyuqbulaq)
* Kanimiran (Urmiya)
* Kanimolla (Piranşəhr)
* Kaninovbatə (Piranşəhr)
* Kaniquzan (Urmiya)
* Kanirəş (Soyuqbulaq)
* Kanirəş (Sərdəşt)
* Kanirəş (Urmiya)
* Kanirəş (Üşnəviyyə)
* Kanisancud (Sayınqala)
* Kanisi (Urmiya)
* Kanisib (Piranşəhr)
* Kanisib (Soyuqbulaq)
* Kanisiv (Sərdəşt)
* Kanisürx (Üşnəviyyə)
* Kanisəfid (Salmas)
* Kanisəfid (Soyuqbulaq)
* Kanitayir (Urmiya)
* Kanixəlilan (Piranşəhr)
* Kaniyan (Urmiya)
* Kaniyəsər (Qoşaçay)
* Kanişinka (Piranşəhr)
* Kanişurik (Bəradost dehistanı)
* Kanişurik (Urmiya)
Müəllim (dəqiqləşdirmə)

* Müəllim — konkret fənn üzrə tədris prosesini keçirən səlahiyyətli şəxs, və ya məktəbdə hər hansı bir fəndən dərs deyən şəxs.
* Müəllim (film, 2018)
Senmyo

və ya **semmyo** – yapon dilində yazılmış qədim imperator ediktləri.

## Tarixi
Nara dövrünə qədər bütün imperator ediktləri yapon dilində yazılırdı. VIII əsrdə Çindən təsirlənərək yaradılmış Ritsuryo sistemindən sonra imperator ediktləri klassik Çin dilində yazılmağa başlamışdır. Çin dilində yazılan imperator ediktləri şoşo və çokuşo adlanırdı. Yapon dilində yazılmış imperator ediktləri üçün "senmyo" terminindən istifadə etmək Heyan dövründə başlamışdır.

Senmyolar Mərkəzi İmperiya İşləri Nazirliyi tərəfindən yazılırdı və xüsusi carçı tərəfindən imperatorun adından oxunurdu. Bu carçı adətən yüksək rütbəli şəxs olurdu. Ediktin oxunduğu kütlə dövlət zadəganları və önəmli şəxslərdən ibarət olurdu. Senmyo taxta çıxma, taxta namizədlik, imperator ailəsində ölüm, dövr adı dəyişikliyi, diplomatik missiya, yüksək rütbəli şəxslərin tərifi və ya tənqidi, vəhy kimi hallarda oxunurdu.

Senmyo ton baxımından qədim yapon ayin duaları olan noritolara oxşayırdı, çünki şintoizm konsepsiyasına malik idi və imperatorun müqəddəsliyi ideyasına əsaslanırdı, lakin noritodan fərqli olaraq senmyoda buddist və konfusiçi fikirlər də öz əksini tapırdı.

Senmyo mətni yazılarkən Tayho məcəlləsinin 21-ci maddəsindəki formul nəzərə alınırdı. Çin heroqlifləri ilə yazılsa da, yapon dilində oxunurdu. Söz sırası yapon sintaksisinə əsaslanırdı və yapon qrammatik morfemlərini bildirən kiçik işarələrdən istifadə olunurdu. Bu yazı sistemi senmyoqaki adlanırdı və çin-yapon yazı sistemi olan vakan konkobunun öncüsü olmuşdur.

## Saxlanılması
Senmyoların hamısı "Rikkokuşi" və "Nihon Şoki" əsərlərində qorunub saxlanılmışdır. "Nihon Şoki" əsərindəki bütün senmyolar yapon dilindən Çin dilinə tərcümə olunmuş senmyolardır. Qorunub saxlanılmış senmyoların çoxu "Rikkokuşi"nin ikinci əsəri olan "Şoku nihonqi"də (797) öz əksini tapmışdır. Bu əsərə 62 senmyo daxildir və İmperator Monmunun taxta çıxması (697), eləcə də, İmperator Kanmunun general Ki no Kosamini bağışlaması (789) kimi mövzuları əhatə edir. Ən sonuncu senmyolar "Rikkokuşi"nin son əsəri olan "Nihon sanday citsuroku"da (901) qorunub saxlanılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Heyt (hərf)

**𐕆** (səslənməsi , transkripsiyası **H**, **h**) — Alban əlifbasının 23-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Hēt) kimi verilmişdir. Əsasən alınma sözlərdə özünü göstərən hərfdir. Tərkibində “h” olan Qafqaz alban sözlərinin udi ekvivalentlərində adətən bu samit yoxdur.

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Telman (dəqiqləşdirmə)

* Telman (Astara) — Astara rayonunun Çayoba kəndinin 2015-ci ilə qədər adı.
* Telman kolxozu — Bərdə rayonunda mövcud olmuş kolxoz.
* Telman bələdiyyəsi — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunda bələdiyyə.

## Həmçinin bax
* Telman — kişi adı.
Qay (hərf)

**𐕇** (səslənməsi  və ya , transkripsiyası **X̣**, **x̣**) — Alban əlifbasının 24-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Hay) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "Qay" olmalıdır, çünki tərkibində bu hərf olan Qafqaz alban sözlərinin udi ekvivalentlərində "q" hərfinə çevrilmişdir. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan isə düşünürdü ki, bu hərf erməni katiblər tərəfindən səhv təqdim edilmişdir, əslində /ʒ/ səsini göstərir.

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Kameciro Senaqa

– Yaponiya siyasətçisi və Okinavada sosial hərəkat lideri. Yaponiya Kommunist Partiyasının vitse-sədri olmuşdur.

## Həyatı
Kameciro Senaqa 1907-ci ildə Yaponiyanın Okinava prefekturasında doğulmuşdur. Kaqoşimada yerləşən Yeddinci liseydə təhsil alarkən marksizm-leninizm ilə tanış olmuşdur. Solçu fəaliyyətlərinə görə liseydən xaric edilmiş və bir neçə fabrikdə işləmişdir. İşçi tətillərinin birindəki iştirakına görə saxlanılmış və üç il həbsdə olmuşdur. 1935-ci ildə azadlığa çıxdıqdan sonra hərbi xidmət üçün Çinə göndərilmiş və 1940-cı ildə Okinavaya qayıtmışdır.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Okinavada başlayan ABŞ rejimi dövründə Senaqa aktiv siyasətçi olmuşdur. O, Okinava Xalq Partiyasının lideri olmuş və sədri seçilmişdir. Okinavada ABŞ hərbi bazalarının yaradılmasına qarşı çıxmışdır. 1956-cı ildə Naha şəhərinin meri seçilmiş, lakin bir neçə ay sonra ABŞ hökuməti tərəfindən vəzifəsindən azad edilmişdir. 1970-ci ildə qəbul edilən dəyişiklikdən sonra Okinava Yaponiyanın milli seçkilərində iştirak etməyə başlamış və Senaqa Okinava Xalq Partiyasının namizədi kimi Yaponiya parlamentinin aşağı palatasına seçilmişdir. Okinavanın ABŞ tərəfindən Yaponiyaya qaytarılmasından bir il sonra – 1973-cü ildə partiyası Yaponiya Kommunist Partiyası ilə birləşmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Kotobank-da bioqrafiyası
Aor (hərf)

**𐕈** (səslənməsi , transkripsiyası **Å**, **å**) — Alban əlifbasının 25-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Ar) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "Aor" olmalıdır, çünki tərkibində bu hərf olan Qafqaz alban sözlərinin udi ekvivalentlərində "o" hərfinə çevrilmişdir. Əncir mənasına gələn  (tåxan) və , iyirmi mənasına gələn  (q̇å) və  sözləri sözügedən saitin əlavə udlaqlaşmalı və ya udlaqlaşmasız [o] səsinə yaxın olduğunu qəti şəkildə göstərir. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan isə düşünürdü ki, bu hərfin düzgün transkripsiyası ä olmalıdır. Sergey Murayevin fikrincə isə bu hərf udlaqlaşdırıcı saiti bildirirdi. Georgi Klimov bu hərfin öncələr nə formasını, nə də mənasını başa düşməyib, lakin sonrakı əsərində onun fonetik dəyərini səhvən /ʒ/ kimi qeyd edib.

## İstinadlar
}
Lotus (dəqiqləşdirmə)

* Lotus — paxlakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
* Lotus (firma) — firma.
* Lotus 1-2-3 — Lotus Software şirkəti tərəfindən işlənib hazırlanmış cədvəl prosessoru.
Çoy (hərf)

**𐕉** (səslənməsi , transkripsiyası **Ć**, **ć**) — Alban əlifbasının 26-cı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Cʿoy) kimi verilmişdir. Bu qrafemin ermənicə adının oxunması mütəxəssislər arasında fikir ayrılığına səbəb olub. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "Ćoy" olmalıdır, çünki tərkibində bu hərf olan bəzi Qafqaz alban sözlərinin udi ekvivalentlərində "č̣" hərfinə çevrilmişdir. Tədqiqatçılar bunun üçün üz mənasına gələn  (ća) və  sözünü nümunə gətirmişdir. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan isə düşünürdü ki, bu hərfin düzgün transkripsiyası ö olmalıdır. Sergey Murayevin fikrincə isə Y hərfinin bir forması idi. Georgi Klimov bu hərfin nə formasını, nə də mənasını başa düşməyib.

## İstinadlar
}
Çi (hərf)

**𐕊** (səslənməsi , transkripsiyası **Č̣**, **č̣**) — Alban əlifbasının 27-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Çi) kimi verilmişdir. Bütün tədqiqatçılar bu hərfin yuvaq-damaq affrikatı olması barədə həmfikirdirlər. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "Č̣i" olmalıdır. 

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Çyay

**𐕋** (səslənməsi , transkripsiyası **C'<nowiki/>**, **c**') — Alban əlifbasının 28-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Čʿay) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "C'ay" olmalıdır. 

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Maq (hərf)

**𐕌** (səslənməsi , transkripsiyası **M**, **m**) — Alban əlifbasının 29-cu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Mák) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adını təyin etmək üçün ermənicə sözdəki diakritik işarələrə fikir vermək lazımdır. Bu işarə udlaqlaşmış tələffüzü göstərə bilər (*mˤaḳ), lakin sözün son samitinin dilardı artikulyasiyası da nəzərə alınmaqla "Maq̇" versiyasını da irəli sürmək olar. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan qrafemin gürcü əlifbasındakı Ⴋ hərfinin baş-aşağı forması hesab edirdi. 
Nümunələr:

## İstinadlar
}
Q'ar

**𐕍** (səslənməsi , transkripsiyası **Q̇**, **q̇**) — Alban əlifbasının 30-cu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Kár̄) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin əsl adı "Q'ar" olmalıdır, çünki diakritik işarə açıq-aşkar erməni əlifbasında olmayan səsi bildirir və bu, udlaqlaşmış fonemin göstəricisidir. Bundan əlavə, tərkibində bu hərf olan Qafqaz alban sözlərinin udi ekvivalentlərində q hərfinə çevrilmişdir. Qorxu mənasına gələn  (q̇üw) və , iyirmi mənasına gələn  (q̇å) və , sümük mənasındakı  (hüwq̇en) və  sözləri bu qanunauyğunluğun sübutudur. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan isə səhvən bu hərfi Y hərfi ilə eyniləşdirirdi.

## İstinadlar
}
Nuts

**𐕎** (səslənməsi , transkripsiyası **N**, **n**) — Alban əlifbasının 31-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Nucʿ) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin adı doğrudur və sadə N səsini bildirir. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan bu qrafemin formasını erməni əlifbasındakı Ն hərfi ilə əlaqəli hesab edirdi. Bu səs özünü udi dilində əsasən qoruyub saxlamışdır.
Nümunələr:

## İstinadlar
}
Cyay

**𐕏** (səslənməsi , transkripsiyası **Ʒ**', **ӡ**') — Alban əlifbasının 32-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (J̌áy) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin adı əslində "Ʒ’ay" olmalıdır və damaqlaşmış cingiltili affrikatdır. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan bu hərfi ş səsinin bir forması olduğunu düşünürdü. Georgi Klimov bu hərfin nə formasını, nə də mənasını başa düşməyib. Sinay palimpsestlərində qeydə alınmamış hərflərdən biridir. Hipotetik olaraq 5000 rəqəmini təmsil etdiyi düşünülür.

## İstinadlar
}
Cayn

**𐕑** (səslənməsi , transkripsiyası **Ǯ**, **ǯ**) — Alban əlifbasının 34-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (J̌ayn) kimi verilmişdir. Sinay palimpsestlərində yer almayan hərflərdəndir və səslənməsi də təqribi verilmişdir.  

## İstinadlar
}
On (hərf)

**𐕒** (səslənməsi , transkripsiyası **O**, **o**) — Alban əlifbasının 35-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Own) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin adı "On" olmalıdır. Bu hərf ən çox istifadə edilən hərflərdəndir və müstəqil mənası "ot" deməkdir. Qrafem olaraq erməni əlifbasındakı Օ və gürcü əlifbasındakı Ⴍ (oni) və Ⴓ (oni) hərfləri ilə birlikdə yunan əlifbasındakı Omikron (Ο) hərfindən götürülmüşdür. Bununla belə qrafemin Matenadaran versiyası və Sinay versiyası (həmçinin Mingəçevir versiyası) arasındakı əsas fərqi birincidə hərfin aşağı hissəsinin olmamasıdır. 

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Tyay

**𐕓** (səslənməsi , transkripsiyası **Ṭ'<nowiki/>**, **ṭ**') — Alban əlifbasının 36-cı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Tay) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərf Tüyr hərfinin damaqlaşmış formasıdır. Lakin sözlərdə istifadəsi minimaldır və müasir Udi dilində qarşılığı məlum deyil. 

## İstinadlar
}
Fam (hərf)

**𐕔** (səslənməsi , transkripsiyası **F**, **f**) — Alban əlifbasının 37-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Xam) kimi verilmişdir. Tədqiqatçılar Jost Gippert və Wolfgang Schulze'nin fikrincə bu hərfin adı "Fam" olmalıdır. "X" ilə ifadənin səbəbi isə erməni dilində o zamanlar hələ "f" səsinin və Ֆ hərfinin olmaması idi. Aşot Abramyan bu hərfi erməni əlifbasındakı Չ hərfinin

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Əlincə (Xudabəndə)

**Əlincə** () — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 371 nəfər yaşayır (72 ailə).

## İstinadlar
Cay

**𐕕** (səslənməsi , transkripsiyası **Ʒ**, **ʒ**) — Alban əlifbasının 38-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Jay) kimi verilmişdir. Hərfin bu cür identifikasiyası sadəcə olaraq bir sözə -  (ṗilinʒ) 'bürünc' sözünə əsaslanır. Belə ki, bu söz  ("mis") və qədim gürcücə *პილენძი* ("mis") sözləri ilə eyniköklüdür. Bu hərflə təyin edilmiş sözlər çox azdır. Qrafem olaraq Matenadaran və Sinay palimpsestləri versiyaları kəskin fərqlənir.

## İstinadlar
}
Çat (hərf)

**𐕖** (səslənməsi , transkripsiyası **Č**, **č**) — Alban əlifbasının 39-cu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Čʿat) kimi verilmişdir. Bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır və Azərbaycan dilindəki Ç səsi ilə eyniləşdirirlər. Nümunələr:

## İstinadlar
}
What if? (Dinə Qaripova mahnısı)

**"What if?"** () — Tatar mənşəli Rusiya müğənnisi Dinə Qaripovanın bəşəriyyətə mərhəmət və vəhdəti təbliğ edən həzin sülh balladası. Mahnı Rusiyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində uğurla təmsil etmişdir.

## Mahnı
İstedadlı ifaçı Dinə Qaripovanın səsləndirdiyi "*What if*?" musiqi əsərinin sözləri və bəstəsi Qabriel Alares, Yoakim Byörnberq və Leonid Qutkin tərəfindən ərsəyə gətirildi. Mahnının sözləri bəşəriyyəti əbədi sülh və mərhəmətə səsləyən mühüm sual üzərində qurulmuşdur. İfaçı insanların eyni ulduzu paylaşmasına baxmayaraq, "Mənlik" duyğusu və kinlə silahlanan yer kürəsini *"Kosmosda kiçicik bir ada"* kimi səciyyələndirir. İsanları vəhdətə dəvət edən, şüar xarakterli "Nə olardı?" sualı kövrək mərhəməti özündə təcəssüm etdirməkdədir.

## Buraxılış tarixi

## Beynəlxalq arenada
***Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2013***

Rusiyanın milli yayım şirkəti (C1R) 19 fevral 2013-cü il tarixində daxili seçim üsulu vasitəsilə ölkəni 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Dinə Qaripovanın təmsil edəcəyini elan etmişdir. Seçilmiş mahnı 24 fevral 2013-cü il tarixində açıqlandı. Mahnı ifaçı tərəfindən ilk dəfə Moldova milli finalında təqdim edilmişdir.

2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin birinci yarı-finalından uğurla böyük finala vəsiqə qazanan mahnı möhtəşəm finalda Maltadan sonra və Almaniyadan əvvəl, 10-cu nömrə altında ifaçı tərəfindən səsləndirilmiş və yekun səsvermə nəticələrinə əsasən 174 xal toplayaraq beynəlxalq yarışmanı 5-ci sırada tamamlamışdır.

***2013 Yay Universiadası***

Dinə Qaripova ifa etdiyi *"What if?"* mahnısını, Avroviziya arenasından sonra, daha bir beynəlxalq tədbirdə Tatarıstanın mərkəzi şəhəri Kazanda keçirilən 2013 Yay Universiadasının bağlanış mərasimində də səsləndirmişdir.

## Çartlarda

## İstinadlar
Antarktidanın tədqiq olunmasının qəhrəmanlıq dövrü

**Antarktidanın tədqiq olunmasının qəhrəmanlıq dövrü** () — XIX əsrin sonlarında başlayan və Birinci Dünya müharibəsindən sonra başa çatan, Antarktida qitəsinin tədqiq olunması dövrüdür; 1921-1922-ci illərin Şeklton-Rouett Ekspedisiyası tarixçilər tərəfindən tez-tez "qəhrəmanlıq" və "mexanika" əsrləri arasında ayırıcı xətt kimi qeyd olunur.

Qəhrəmanlıq dövründə Antarktika bölgəsi beynəlxalq səylərin mərkəzinə çevrildi və nəticədə on ölkədən 17 əsas Antarktika ekspedisiyasının intensiv elmi və coğrafi kəşfiyyatı aparıldı. Bu ekspedisiyalarda ümumi amil tədqiqat işində inqilab etmiş nəqliyyat və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etməsindən əvvəl onlara verilən resursların məhdud xarakterli olması idi. Buna görə də bu ekspedisiyaların hər biri öz şəxsi heyətinin fiziki və əqli sərhədlərini sınaqdan keçirən, bəzən isə onu aşan bir dözümlülük şücaəti olmuşdur. Sonradan verilən "qəhrəmanlıq" etiketi bu qabaqcılların öhdəsindən gəlməli olduğu çətinlikləri qəbul etmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, ekspedisiya üzvlərinin bəziləri tədqiqatlardan sağ çıxmamış, bu müddət ərzində ümumilikdə 19 ekspedisiya üzvü həlak olmuşdur.

Həm coğrafi, həm də Cənub maqnit qütblərinə ilk dəfə məhz qəhrəmanlıq dövründə çatmaq mümkün oldu. Coğrafi qütbdə birinci olmaq nailiyyəti bir çox ekspedisiyaların əsas məqsədi olmaqla yanaşı, 1911-ci ildə ona ilk çatan Roald Amundsenin təşəbbüsünün yeganə səbəbi idi. Digər ekspedisiyalar qitənin müxtəlif ərazilərində müxtəlif məqsədlərə yönəlmişdi. Bütün bu fəaliyyət nəticəsində qitənin sahil zolağının böyük hissəsi kəşf edilmiş və xəritəyə salınmış, onun daxili hissəsinin mühüm sahələri tədqiq edilmişdi. Ekspedisiyalar həmçinin müxtəlif elm sahələri üzrə böyük miqdarda elmi məlumatlar bazası yaratdı ki, sonradan onların araşdırılması və təhlili onilliklər ərzində dünyanın elmi ictimaiyyətlərini məşğul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İraimbilanja

**İraimbilanja** (, tək və cəm) Madaqaskarın bölücü valyuta vahididir ariaryin beşdə birinə bərabərdir.

## İstinadlar
Əlincə

* Əlincə qalası — Culfa rayonunun Xanəgah kəndində Əlincəçayın sağ sahilində yerləşən tarixi memarlıq abidəsi.
* Əlincə (Culfa) — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd.
* Əlincə (Xudabəndə) — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Əlincə (Əsədabad) 
* Əlincə dağı
Pen (hərf)

**𐕗** (səslənməsi , transkripsiyası **Ṗ**, **ṗ**) — Alban əlifbasının 40-cı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Pen) kimi verilmişdir. Bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır və Udi dilindəki P' səsi ilə eyniləşdirirlər. Nümunələr:

## İstinadlar
}
Seyk

**𐕚** (səslənməsi , transkripsiyası **S**, **s**) — Alban əlifbasının 43-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Sēk) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippert bu adla razılaşır. Bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır və Udi dilindəki S səsi ilə eyniləşdirirlər. 

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Rüriklər sülaləsi

**Rurik** (d. 879, Novqorod Rusı) – rus salnəmələri və sükançı kitablarlı görə, Şimal-Qərbi Rus hökmdarı Varangyan Novqorod knyazı və sonralar padşah olmuş rus kynazlığın banisi, Rurikoviçlər sülaləsi.
Ğeys

**𐕘** (səslənməsi , transkripsiyası **Ġ**, **ġ**) — Alban əlifbasının 41-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Pʿēs) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippertin fikrincə bu hərfin adı əslində "Ġēs" (Ğeys) kimi olmuşdur və erməni müəllif əslində hərfi "Xēs" kimi ifadə etmək istəmişdir. Buna səbəb kimi isə erməni dilində hələ Ղ hərfinin hələ "ğ" səsini ifadə etməməsi göstərilmişdir. Yəni, əlyazmadakı əlifbanın ilkin forması VIII əsrdən öncə hazırlanmalıdır. Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan yanlışlıqla bu hərfin transkripsiyasını "ǯ" kimi təklif etmişdi (o, bunu erməni əlifbasındakı Ջ qrafeminə bənzərliklə izah edirdi). Bu fikrə Georgi Klimov da qoşulmuşdur. Sergey Muravyev də səhvən bu hərfin /p/ səsi ilə izah etməyə çalışmışdır. Bu hərf Azərbaycan və Udi dillərindəki Ğ hərfinin qarşılığıdır. Nümunələr:

## İstinadlar
}
Rat (hərf)

**𐕙** (səslənməsi , transkripsiyası **R**, **r**) — Alban əlifbasının 42-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Kat) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippertin fikrincə bu hərfin adı əslində  (Erat) kimi olmuşdur və erməni müəllif əslində hərfi "Rat" kimi ifadə etmək istəmişdir. Buna səbəb kimi isə proteza prosesi göstərilir. 

Erməni tədqiqatçı Aşot Abramyan bu hərfin ermənicə qarşılığının Ռ (r̄) hərfi olduğunu düşünürdü. Georgi Klimov isə bu hərfi daha çox Ր (r) hərfi ilə bənzətmişdir. Sergey Muravyev isə bu hərfi /q/ və ya /k/ səslərinin dodaqlaşmış versiyası olduğunu deyirdi. Bu hərf Azərbaycan və Udi dillərindəki R hərfinin qarşılığıdır. Nümunələr:

## İstinadlar
}
Veyz

**𐕛** (səslənməsi , transkripsiyası **V**, **v**) — Alban əlifbasının 44-cü hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Vēz) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippert bu adla razılaşır. Demək olar ki, bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır və Udi dilindəki V səsi ilə eyniləşdirirlər. Bu hərfə alban dilindəki orijinal sözlərdə adətən ilk hərf kimi rast gəlinsə də, ortada və sonda çox nadir hallarda görmək mümkündür. 

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Şoy

**𐕝** (səslənməsi , transkripsiyası **Ś**, **ś**) — Alban əlifbasının 46-cı hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Soy) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippert bu adla razılaşır və daha dəqiq adın "Śoy" ola biləcəyini qeyd edir. Demək olar ki, bütün tədqiqatçılar hərfin bu cür adlanması ilə razılaşır, təkcə Aşot Abramyan bu hərfin Tüyr ilə əlaqəli olduğunu iddia etmişdir. Tədqiqatçılar bu hərfi udi dilindəki "š" hərfi ilə eyniləşdirirlər. Bu hərfə alınma sözlərdə rast gəlinmir.

Nümunələr:

## İstinadlar
}
Ün

**𐕞** (səslənməsi , transkripsiyası **Ü**, **ü**) — Alban əlifbasının 47-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (İon) kimi verilmişdir. Buna baxmayaraq Sinay Palimpsestlərində bu hərfi Aor hərfindən fərqləndirmək mümkün deyildir. Tədqiqatçı Jost Gippert bu hərfi Aor və Yayd hərflərinin diqrafı kimi rekonstruksiya etmiş,  (hüwḳ) 'ürək' (),  (üwx̣) 'altı' () və  (vüwġ) 'yeddi' () kimi sözləri əsas gətirərək əlifbada "ü" hərfinin mövcud olmağını məcburiyyət kimi irəli sürmüşdür. Buna görə də Gippert, Matenadarandakı hərfin əsl adının "Ün" ola biləcəyi ehtimalını müdafiə edir.

Digər tədqiqatçılardan Aşot Abramyan bu hərfi ermənicə Ր (r) hərfi ilə bənzətmişdir. Muravyev /ə/ səsinə üstünlük vermişdir. Klimov isə /o/ səsi ehtimalını irəli sürmüşdür.

## İstinadlar

}
Solipsizm

**Solipsizm** — Solipsizm subyektiv idealist təlimdir. Təlimə görə ancaq insan və onun şüuru mövcuddur, obyektiv aləm isə, o cümlədən insanlar yalnız fərdin şüurunda mövcuddurlar.

## Solipsizmin məzmunu
"Solipsizm – tək bircə mən varam, məndən qeyrisi yoxdur, hər bir şey məndə təmərküzləşib, məndə təcəlli tapıb, bütün yaxın və uzaq aləm, səslər, qoxular, bir sözlə, canlı və cansız hər nə varsa, bütün komponentləri ilə yalnız mənim ağlımın məhsuludur, görmə və qavrama bucağımdır" olmaqla, ümumi axından bütün kənarlanmalar tam bir fiasko gerçəkliyinə gətirilir. Yəni diskurs yalnız subyektiv məfkurə qoluna, monad ideolojisi tezisinə köklənir və işin məğzini açmaqdan daha çox oxucuda dünyanın solipsist çevrəsindən anlamına qarşı ikrah oyatmağa xidmət edir.

Dekartın "Düşünürəmsə, deməli, varam" sillogizmi və Berklinin "Qavrayıramsa, demək, vardır" məşhur deyimi üzərində qurulmuş solipsizm nəzəriyyəsi subyektiv idealizm adı altında tanınır. Soliptik doktrinaya müəyyən qədər yaxın obyektiv idealizm isə heç də "bir fərdin əqli uydurması" şəklində çözələnə bilməz. Obyektiv dünyagörüşü platforması üzərində qərarlaşan cinah ontogenik paylanış mexanizminə əsaslanır və çözümdə hər fərdin öz kanalı, trayektoriyası, həyat səhnəsi həqiqətləri ilə, hüdud və həndəvəri, prinsip və fərdi yaşayış vərdişləri əsas götürülür. Yəni bir tək mən yox, hamı vardır. Sadəcə hərə özü üçün. "Bir tək mən – öz cığırımda" mənim üçün təklik, kənar müşahidəçi üçün isə fərdlər yığnağının bir üzvüdür. Kənardakı birisi müşahidəçi effektini, kənardan baxışı gerçəkləşdirən obyektiv qismindədir.

## Həmçinin bax
* Fəlsəfə
* Realizm
* İdealizm
* Materializm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çyau

**𐕟** (səslənməsi , transkripsiyası **C̣'<nowiki/>**, **c̣**') — Alban əlifbasının 48-ci hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Cáw) kimi verilmişdir. Tədqiqatçı Jost Gippert hərfin əsl adının "C̣’aw" ola biləcəyi ehtimalını müdafiə edir. Digər tədqiqatçılardan Sergey Muravyev bu hərfi ermənicə Ր (r) hərfi ilə bənzətmişdir. Aşot Abramyan bu hərfi /c/ səsi ilə izah etmişdir. Sinay palimpsestlərində əsasən  (muc̣'ur) 'müqəddəs' sözündə rast gəlinmişdir ().

## İstinadlar

}
Senqay Qibon

– Yaponiya rəssamı və xəttatı. Onun əsərləri üçün yumor və satira səciyyəvidir.

## Həyatı
Senqay Qibon 1750-ci ildə Yaponiyanın Mino əyalətində doğulmuşdur. O, 11 yaşında Rinzay sektasının keşişi olmuş və özünə buddist ad olaraq Qibon adını seçmişdir. 50 il keşişlik etdikdən sonra 1811-ci ildə Hakatada yerləşən Şofuku məbədinin 123-cü abbatı vəzifəsini tərk etmişdir.

Senqay həyatının son 26 ilində müəllimlik, rəssamlıq və xəttatlıqla məşğul olmuşdur. Onun mürəkkəblə çəkdiyi işlər ciddi sənət kimi olunmaya bilər. Bir çox şəxs onu ziyarət edərək ondan fırça işi istəyirdilər və Senqay onların xahişini yerinə yetirirdi. Onun əsərləri Daruma və Kannon kimi buddist fiqurlara həsr olunmaqla yanaşı, mənzərə, çiçək, bitki və heyvan kimi mövzuları əhatə etmişdir. Onun əsərlərində söz oyunları və zarafatlar yer alırdı. Ən məşhur əsəri *"[[Dairə, üçbucaq və kvadrat]]"* hesab olunur. Bu əsərdə mürəkkəbin müxtəlif tonlarından istifa etmiş, sürətli və həlledici fırça zərbələrindən yararlanmışdır.

Əsərlərinin böyük hissəsi Tokioda yerləşən İdemitsu İncəsənət Qalereyasında sərgilənir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Tsayn

**𐕠** (səslənməsi , transkripsiyası **C**, **c**) — Alban əlifbasının 49-cu hərfi. Matenadaran MS 7117 əlyazmasında hərfin adı  (Cʿayn) kimi verilmişdir. Bütün tədqiqatçılar bu cür adlandırma və transkripsiya ilə razıdır. Udi dilində ś və s' hərflərinə çevrilmişdir. Nümunələr:

## İstinadlar

}