open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nevelskoy boğazı

**Nevelskoy boğazı** — Avrasiya materikini Saxalin adasından ayırır. Tatar boğazını Amur limanı ilə birləşdirir. Uzunluğu 56&nbsp;km, eni ən dar yerdə 7,3&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 7,2 m-dir. Boğaz Q. İ. Nevelskoyun şərəfinə onun soyadı verilmişdir. O boğazı 1849-cu ildə üzərək keçmişdir. Stalinın dönəmində boğaz ərazisindən Saxalin adasına tunel çəkilişi planlaşdırılır ancaq layihə tam reallaşdırıla bilinmir. Bu məsələ günümüzdə öz aktuallığını itirməsə də, bununla bağlı bir tədbir görülmür. Digər layihələr arasında damba və körpü tikintisi də vardır. Alimlərin fikirincə gələcəkdə Xabarovsk və Primorsk vilayətlərinin havası isinəcək. Digərləri isə Primorsk soyuq cərəyanının istiləşməyə imkan verməyəcəyini bildirirlər.

## Mənbə
* Yaponiyanın Saxalin adası və Nevelskoy boğazı vastəsi ilə materikə çıxış layihəsi
Internet Broadway Database

**Internet Broadway Database** () — база данных о Brodvey teatr tamaşaları, eləcə də aktyor, rejissor və digər teatr xadimləri haqqında məlumatların toplandığı internet resursu.

IBDb — Brodvey teatrının rəsmi arxividir. Burada XVIII əsrdən bu yana bütün Brodvey teatr tamaşaları haqqında məlumatlar, eləcə də maraqlı faktlar və statistik göstəricilər toplanmışdır. Baza 2000-ci ildə Amerika teatrları və prodüserləri elmi-tədqiqat liqasının rəhbəri Karen Hauzer tərəfindən yaradılmışdır.

## Xarici keçidlər
* IBDb rəsmi saytı
* Amerika teatrları və prodüserləri liqası

## Həmçinin bax
* Internet Movie Database
* Lortel Archives
* Find a Grave
Skagerrak

**Skagerrak** — Skandinaviya yarımadasının Norveç sahilləri və Yutlandiya yarımadasının arasında yerləşən boğaz. Kattegat boğazı ilə birlikdə Şimal dənizini Baltik dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 240&nbsp;km, eni 8090&nbsp;km. Norveç çökəkliyində dərinliyi 700 metrə çatır.

Boğaz suyunun duzluluğu 30‰. Flora və faunası zəngin sayılır, və onların 2000 dəniz növü vardır.

Skaggerak hər iki dünya müharibəsi zamanı Almaniya üçün strateji əhəmiyyətli mövqeyi idi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı ən iri dəniz döyüşlərdən biri Yutland döyüşü burada baş verib. Boğazda nəzarəti əlinə keçirtmək üçün, İkinci dünya müharibəsi zamanı Almaniya Norveçə və Danimarkaya hücumu etmişdi.

## Adı
Həm Skagerrak, həm Kattegat holland məşəli sözlərdi: holland dilindən Skagerrak təxminən *Skagen kanalı* kimi tərcümə olunur. Boğazı Skagen şəhəri əhatə edir, bu şəhər Danimarkanın şimall qurtaracağında yerləşir. Sözün "*rak*" hissəsi "düz su yolu" deməkdi. Bu söz hissəsinin əsas mənəbəyi proto-hind-avropa dilindən götürülüb. *Rak* həm müasir isveç dilində, həm norveç dilində "düz" (səmt mənasında) deməkdi. Bu sözün
müasir danimarka dilində olan ‘rak’ (yəni qara və ya tör-töküntü) sözlə əlaqəsi olduğuna heç bir sübüt yoxdu.

## İstinadlar
Rio Mau

**Riu-Mau** (liman. Rio Mau) — Portuqaliyada rayon (freqeziya). Porto dairəsinə daxil olur. Penafiel bələdiyyəsinin tərkib hissəsidir. Köhnə inzibati bölgü üzrə Doru-Litoral əyalətinə daxil olurdu. Şimal regionuna daxil olan Tameqanın iqtisadi-statistik subregionuna daxil olur,  Əhalisi 1485 nəfərdir (2001). Sahəsi *5,64 km²*-dır.

## Tarixi

Rayon 1984-ci ildə qurulub.

## Mənbə
Rəsmiyyə Sadıqova

**Rəsmiyyə Sadıqova** (?-?)—Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı

40 il opera və balet teatrının solisti olmuş, yüz dəfə Əsli, Leyli, Şahsənəm, Telli kimi baş rollarda oynamış, eyni zamanda “Simayi Şəms” ritmik muğamının həmişəlik möhürünü vurmuş Rəsmiyyə Sadıqova əslən Masallı şəhərindən,  Dadva məhəlləsindəndir.

## Xarici keçidlər
Sumqayıt-SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı

**Sumqayıt – SSRİ-nin süqutunun başlanğıcı** — Aslan İsmayılovun 1988-ci ildə Azərbaycan SSR-in Sumqayıt şəhərində baş verən hadisələrdən bəhs edən tarixi-didaktik əsəri.

Kitabın azərbaycanca və türkçəsinin və kitabın saytının təqdimat mərasimi 26 may 2010-cu ildə bir tədbirlə baş tutmuşdur. Kitabı türk dilinə Elmira Məmmədova tərcümə etmişdir. 2011-ci ildə kitab Vaqif İsmayıl və Vüsal Kazımlı tərəfindən ingilis dilinə tərcümə olunaraq nəşr olunub. Kitabın yeni nəşrinin təqdimatı isə 29 fevral 2013-cü ildə tarixçi Cəmil Həsənlinin də qonaq olduğu tədbirlə baş tutmuşdur.

## Məzmun

Kitabda müəllif Aslan İsmayılovun 1988-ci ilin Sumqayıt hadisələri ilə bağlı Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin 1989-cu ildə Bakıda keçirilmiş iclasında dövlət ittihamını müdafiə edən prokuror kimi bu faciə ilə bağlı görüb-eşitdikləri qələmə alınıb.

Aslan İsmayılov kitab və onun süjeti haqda belə demişdir:

**Xəbərdarlığın sonu**

## İstinadlar



## Həmçinin bax

* Aslan İsmayılov
* Sumqayıt hadisələri (1988)

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı   
* Kitabı yüklə 
* 
* 
* 
* 
*Aslan İsmailov. Sumgayıt – SSCB’nin Çöküşünün Başlangıcı. Bakü: Çaşıoğlu. 2010. 200 sayfa. ISBN 9789952272734 
*Aslan Ismayilov. Sumgayit — Beginning of the Collapse of the USSR. Baku: Çaşıoğlu. 2010. 
*Аслан Исмаилов. Сумгаит — начало распада СССР. Баку: Чашыоглу. 2010. 220 стр. ISBN 9789952272765
Suriqao boğazı

**Suriqao boğazı** -  () Filippin arxipelaqına daxıl olan Mindanao adasını leyte adasından ayırır. Sakit okeanında Mindanao dənizini Filippin dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 100&nbsp;km, ən dar yerdə eni 22&nbsp;km təşkil edir. Orta dərinliyi 25 - 54 kilometrdir. Cənub-qərbdə dərinliyi 1000 m təşkil edir. Burada axın gərb və cənub-qərbə doğru istiqamətlənir. Sürəti 50 sm/s çatır. Əsas liman Suriqaodur və Mindanao adasında yerləşir.

## Mənbə
*Suriqao boğazı
Alqonkinlər (xalqlar qrupu)

**Alqonkinlər** — Şimali Amerikada dilcə qohum hindi tayfalar qrupu. Atlantik okeanı sahillərindən Qayalı dağlara qədər uzanan geniş ərazidə yaşayırdılar. Alqonkinlərin xeyli hissəsi Avropa müstəmləkəçiləri tərəfindən qırılmışdır. Sağ qalanları rezervasiyalarda yaşayırlar. Dilləri alqonkin dilləri ailəsinə mənsubdur. Əkinçilik və ovçuluqla məşğul olur, meşə təsərrüfatı və mədənlərdə işləyirlər. Alqonkinlərin dini totemizm və ona yaxın olan etiqaddır.

## Adlandırma
Alqonkin adı ən dar (Algonquin) mənası ilə alqonkinləri və dillərini, ən geniş (Algonquian) mənası ilə də Alqonkin xalqları və dillərini ifadə edir. Alqonkin termini maliset dilindəki *"elakómkwik"* (ɛlæˈɡomoɡwik ;«bizim qohumlar») sözündən yarandığı iddia olunur.

## Təsnifat
Mədəni cəhətdən alqonkinlər 4 qrupa ayrılır:

1. **Şərq alkonqinləri** — Kanada və ABŞ-də yaşayırlar və dilləri Şərqi Alkonqin dillərinə aiddir: *mikmaklar, abenakilər, malesitlər, lenapelər, Karolina alqonkinləri* və s.

2. **Şimal alqonkinləri** — Kanadada yaşayırlar və dilləri Mərkəzi Alkonqin dillərinə daxildir: *krilər, atikameklər, naskapilər, innular, alqonkinlər, menominilər* və s.

3. **Mərkəz alqonkinləri** — Kanada və ABŞ-də yaşayırlar və dilləri Mərkəzi Alqonkin dillərinə aiddir: *çipevalar, potavatomilər, meskvakilər, şavnilər, miamilər, illinoyslar* və s.

4. **Qərbi alqonkinlər** — Kanada və ABŞ-də yaşayırlar və dilləri Ova Alqonkin dillərinə daxil edilir: *qaraayaqlar, arapaholar, atsinalar, şayenlər* və s.

## Qalereya

Algonquins.jpg
The village of Pomeioc, North Carolina, 1885, color - NARA - 535753.jpg
Algic langs.png
Kaskaskia Illinois.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vi

**vi** (visual) — Unix bənzəri əməliyyat sistemlərində mətn redaktoru.

## Tarixi
İlk versiyası Bil Joyem tərəfindən 1976-cı ildə yazılıb.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Rum sultanlarının siyahısı

**Anadolu Səlcuqlu sultanlarının siyahısı** — 1077-1318-ci illərdə Rum sultanlığını idarə etmiş sultanların siyahısı.

## Siyahı
* Süleyman şah 1077-1086
* Əbul-Qasım 1086-1092
* I Qılınc Arslan 1092-1107
* Məlikşah (Şahinşah) 1107-1116
* I Rüknəddin Məsud 1116-1156
* II Qılınc Arslan 1156-1192
* I Qiyasəddin Keyxosrov 1192-1196
* II Süleyman Şah (Rüknəddin) 1196-1204
* III Qılınc Arslan 1204-1205
* I Qiyasəddin Keyxosrov *(ikinci dəfə)* 1205-1211
* I İzzəddin Keykavus 1211-1220
* I Əlaəddin Keyqubad 1220-1237
* II Qiyasəddin Keyxosrov 1237-1246
* II İzzəddin Keykavus 1246-1248 
* IV Qılınc Arslan (Rüknəddin) 1248-1249
* II Əlaəddin Keyqubad 1249-1257
* II İzzəddin Keykavus (ikinci dəfə) 1257-1260
* IV Qılınc Arslan (Rüknəddin) *(ikinci dəfə)* 1260-1265
* III Qiyasəddin Keyxosrov 1265-1282
* II Qiyasəddin Məsud 1282-1284
* III Əlaəddin Keyqubad 1284
* II Qiyasəddin Məsud *(ikinci dəfə)* 1284-1293
* III Əlaəddin Keyqubad *(ikinci dəfə)* 1293-1294
* II Qiyasəddin Məsud *(üçüncü dəfə)* 1294-1301
* III Əlaəddin Keyqubad *(üçüncü dəfə)* 1301-1303
* II Qiyasəddin Məsud *(dördüncü dəfə)* 1303-1308
* V Qılınc Arslan (1308-1318)
** Qubadoğulları əmirliyi (1318-1419)

### Soyağacı




## İstinadlar
Kattegat

**Katteqat** — Yutlandiya yarımadasının şərq sahili və Skandinaviya yarımadasının cənub-qərb hissəsinin arasında yerləşən boğaz. Skagerrak, Öresund, Kiçik və Böyük Belt boğazları ilə Şimal dənizini Baltik dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu təqribən 200&nbsp;km, eni cənubda 122, şimalda isə 60&nbsp;km-dir. Dərinliyi 1030 m, şimal hissəsində 50 m və ya daha dərindir.

Boğazda iki cərəyan var: az duzlu, dərinə getməyən və şimala yönlənən, bir də daha duzlu, dərinə gedən və cənuba yönlənən. Sahil suları qışda donur.

Katteqat adı holland dənizçi jarqonundan əmələ gəlib. Əvvəlcə "pişik qapısı" ( — «pişik» və *gat*— «yarıq») mənasını daşıyan bu sözü naviqasiya üçün mürəkkəb olan dar boğazlara aid edirdilər.

## Tarix
Katteqata nəzarət və ora daxil olma imkanı beynəlxalq gəmiçilik üçün tarixi boyu mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Elder kanalının tikilməsindən öncə (1784), Katteqat Baltik regionuna yeganə su yolu idi.

### Ekoloji kollaps

1970-ci illərdə alimlər intensiv sənaye aktivliyinin ətraf aləmə necə təsir etdiyini öyrənməyə başlayanda, Katteqat ilk dənizdə yerləşən “ölüm zonalarından” biri kimi qeyd olundu. Son illərdə edilən tədqiqatlar və işlər sayəsində bir çox problemlərlə mübarizə aparamağın yolu tapılmışdır, məsələn ötrofikasyonla. Ekoloji cəhətdən dağıdıcı və iqtisadi cəhətdən təhlükəli proseslərin qarşısını alınması və bərpa edilməsi üçün, Danimarka və Avropa İttifaqı baha və uzun daxili layihələrə başlamışdılar. Planlara (“Action Plans”) geniş çeşidli təşəbbüslərinin yekununu vurmaq və “Nitrate Directive” adlanan rəsmi və nüfuzlu təlimatları yerinə yetirmək daxildir.  Bu layihələrin fəaliyyətini uğurlu hesab etmək olar, lakin işlər hələ bitməyib.
## İstinadlar
Kuh-i-Nur

**Kuh-i-Nur** (fa. کوہ نور, *"İşıq dağı"*) — 105 karat ağırlığında olan və Böyük Britaniya tacının bir hissəsi olan qiymətli almaz daş. Dünyanın ən böyük almazıdır.

## Haqqında
Almazın digər tayı hesab olunan Dərya-i-Nur ("Dəniz işığı") almazının Hindistanının Andhra Pradeş ştatında olduğu düşünülür. Almaz müxtəlif zamanlarda Hindu, Rajput, İran, Əfqan, Siqx və sonda almazı talayan ingilislərin olmuşdur.

1850-ci ildə almaz İngiltərənin Ost-Hind şirkəti tərəfindən Duleep Sinqdə ələ keçirilmiş və Kraliça Viktoriya 1877-ci ildə Hindistan kraliça olunanda İngiltərə Kral Zinət Əşyalarının bir hissəsinə çevrilmişdir. Hindistan ilə müharibə etdikdən sonra Nadir şah Əfşarın əlinə keçən almaz XVIII əsrdə Kuh-i-Nur adlandırılmadan öncə Syamantaka-Mani, Madnayak ya da "Qiymətli daşların Kralı" olaraq tanınırdı.

Almaz hal-hazırda Britaniya tacının bir hissəsidir.

## Qalereya

Koh-i-Noor new version copy.jpg
Croquis du Koh-i-Noor d'après Tavernier.jpg
Maharaja Ranjit singh's treasure.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The World of Famous Diamonds
* The Kohinoor Diamond Story
* History of the Kohinoor
Zond (Sunda) boğazı

**Zond boğazı** () — Yava adasını Sumatra adasından ayırır. Sakit okeanına daxil olan Yava dənizini Hind okeanı ilə birləşdirir. Boğazda çoxlu sayda vulkan məşəli adalar vardır. Krakatau vulkanında 1883-cü ildə dünya tarixində ən güclü partlayış və püskürmə baş vermişdir. Zond boğazının şimal-qərbdə eni 24 km təşkil edir. Dərinliyi 20 m-dir. Bu da boğazdan böyük tonnajlı gəmilərin üzməsini mümkünsüz edir. Uzunluğu 130 km təşkil edir. 1960-cı illərdən Yava və Sumatra adalarını birləşdirmək üçün körpü tikilməsi planlaşdırılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Yava və Sumatra adası arasında tikiləcək körpünün layiyəsi

## Həmçinin bax
Əli Mirəliyev

**Əli Mirəliyev** (tam adı: *Əliisgəndər Fərzulla oğlu Mirəliyev*; )  Azərbaycan müğənnisi, bəstəkar, bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısı.

## Həyatı
Əli Mirəliyev 1948-ci ildə Bakıda anadan olub. 1972-ci ildən "Dan ulduzu" ansamblının, Səid Rüstəmov adına orkestrin, Dövlət Mahnı Rəqs Ansamblının, Azərbaycan Dövlət Televiziyasının solisti olub. Gülağa Məmmədov, Şövkət Ələkbərova, Sara Qədimova, Rübabə Muradova, Fatma Mehrəliyeva, Tükəzban İsmayılova, İslam Rzayev, Yaqub Məmmədov, Zeynəb Xanlarova, Rəşid Behbudov, Xan əmi, Müslüm Maqomayev kimi sənətkarlarla çıxış etmişdir.

Uşaq yaşlarından Rübabə Muradova və Qulu Əsgərov kimi ifaçıların ansamblında çalışaraq, onların ifalarından sözlərin düzgün tələffüzünü, mahnının notada işlənməsi və digər konstruksiyalara nəzər yetirib. Bu, onun gələcəkdə müğənni kimi formalaşmasına böyük təsir göstərib. Televiziyada yarım saatlıq və ya daha artıq sistemlə konsert proqramı təşkil edən ilk müğənnilərdəndir. Uzun müddət "Səadət", "Xatirə" və "Dan ulduzu" ansamblları ilə konsertlər təşkil edib.

"Gecələr bulaq başı", "Ay işığında", "Səni unuda bilmirəm", "Ay gecikən məhəbbətim" (İ. Kərimov bəstəsi), "Yaraşaydım", "Sevgilim" (C. Cahangirov bəstəsi), "Yox, mən səni görməmişəm", "Şirvan bayatıları", "Qayıt, gəl", "Sən olmuşam", "Oynadı qızlar", "Həkim qız", "Sənsiz yaman darıxmışam", "Kimdir günahkar?", "Kainat dünyası", "Nazəndə sevgilim", "Hardasan gəncliyim", "Haray-haray", "Yeddi mətləbdən biri", "Gedək üzü küləyə", "Bir könül sındırmışam" və s. kimi mahnıları ilə sevilib. Bir müddət müğənni Ruhəngiz Musəvi ilə tərəf müqabili olub, "Azad, firavan" (1982), "Şirin arzular", "Aylar gözəl, illər gözəl", "Şirindilli oğlan" "Qonşular", "Evləri köndələn yar" (1987) kimi mahnıları birgə ifa ediblər. Elmira Rəhimova, Ruhəngiz Allahverdiyeva, Xədicə Abbasova, Natavan Şeyxova, Firuzə İbadova, İlhamə Quliyeva, Züleyxa Mirismayılova, Zöhrə Abdullayeva və s. kimi qadın sənətkarlarla duet ortağı olmuşdur. 1999-cu ildə şəxsi istəyi ilə böyük səhnə fəaliyyətini sonlandırıb. 2006-cı ildə isə öz səhnə fəaliyyətini bərpa edib.

Əli Mirəliyev məşhur müğənni İlhamə Quliyevanın dayısı qızı ilə ailə həyatı qurub, bir qızı və bir oğlu vardır.

Əli Mirəliyev 1992-1994-cü illərdə Müsavat Partiyası üzvü olmuşdur.

Əli Mirəliyev 2017-2019-cu illərdə "Səhər-Səhər" verilişində Elgiz Əkbərlə birlikdə aparıcı kimi çalışmışdır. 

## İstinadlar
Stemford Bric

**Stemford Bric** () — İngiltərənin paytaxtı London şəhərinin Fulhem borosunda yerləşən futbol stadionu. Stadiondan Çelsi FK-u ev stadionu kimi istifadə edir. Stadionun tutumu 41.798 nəfərdir. İngiltərənin ən böyük 9-cu stadionudur. Stadion Çelsi azarkeşlərinin qurduğu "Çelsi Stadion Sahibləri" () şirkətinə aiddir.

## Tarixi

Stemford Bric İngiltərənin ən qədim stadionlarından biridir. Tikintisinə 1876-cı ildə başlanmış, açılışı isə 1877-ci ilin 28 aprelində başvermişdir. 1905-ci ildən burada "Çelsi" FK ev oyunlarını keçirir. "Körpü" ləqəbi ilə də tanınır.

## Yenidənqurma

Çelsi rus milyarder Roman Abramoviçin əlinə keçməmişdən qabaq maddi sıxıntılar çəkən klub idi. Belə ki, komanda rəhbərliyi maddi problemlər üzündən stadionu itirməmək üçün Stemford Brici 1997-ci ildə "Çelsi Stadion Sahibləri" şirkətinə satmışdılar.

Bir neçə il sonra Çelsi dünyanın ən güclü futbol klublarından biri olmuşdur. Stemford Bric artıq komanda üçün kiçik idi. Bunun üçün stadion ərazisinin satılıb yenisi tikilməsi qərarlaşdırılmışdır.

Mitinqlərin 61.6 faizi satışa çıxarılmışdır.

## Tribunalar

Stadion 4 əsas tribunadan ibarətdir:
* Matyü tribunası
* Şərq tribunası
* Şed tribunası
* Qərb tribunası

## Əsas oyunlar

### İngiltərə Kubokunun finalları

### Beynəlxalq oyunlar

## Qalereya


Stamford Bridge 1905.jpg|1905
Chelsea-ilkmac.jpg|Çelsi-Vest Bromviç oyunundan görüntü (1905, sentyabr)
Stamford Bridge - West Stand.jpg|Qərb tribunası
Stamford Bridge, London-12March2009.jpg|Stadionun girişi (12 mart, 2009)


## Xarici keçidlər

* Chelsea Stadium Tours Guide 
* Stadium Guide Article
* Atmosphere at Stamford Bridge 
* Behind the scenes of Stamford Bridge 
* 3D model of Stamford Bridge
Öresund

**Öresund** (, ), həmçinin **Sund** () Zelandiya adası (Danimarka) və Skandinaviya yarımadasının (İsveç) arasında yerləşən boğaz. Baltik və Şimal dənizlərini birləşdirir.

## Coğrafiyası
Öresundun sahillərində iki iri şəhər Kopenhagen və Malmö yerləşir, onlar 16&nbsp;km uzunluğunda olan Öresund körpüsü vasitəsilə birləşirlər. Lakin boğazın ən dar yeri (5&nbsp;km-dən az) şimalda, Helsinqborq və Helsingör şəhərləri arasında yerləşir.

Boğazda İsveçin Ven adası və Danimarkanın Saltholm və Peberholm adaları yerləşir

## Tarixi
Öresundun siyasi nəzarəti Danimarka və İsveçin tarixlərində həmişə mühüm rol oynayıb. Roskild müqaviləsi əsasında, şərq sahili 1658-ci ildə İsveçə verilmədən öncə, Danimarka qərb tərəfdə Helsingörda yerləşən Kronborq qalasından və şərq tərəfdə Helsinqborqda yerləşən Karnan qalasından boğazın hərbi nəzarətini qoruyub saxlayırdı. Hər iki qalanın yerləşdiyi yerdə boğazın eni 4&nbsp;km-dir.

1429-cu ildə kral Pomeraniyalı Erik 1857-ci ilə qədər qüvvədə qalan Sund vergisini təqdim etmişdi. Sular, yollar, körpülər və keçidlərin istifadəsinə görə vergilər həm o vaxt üçün hər kəsin qəbul etdiyi rüsumlardan biri idi, həm də onlar dövlət xəzinəsinə böyük gəlirlər gətirirdilər. Boğazdan əldə edilən pullar Danimarka kralı və ailəsi üçün bir neçə yüzilliklər ərzində ən mühüm gəlir mənbəyi idi, bunun sayəsində Danimarka kralları Danimarka Məxvi Şurası və aristokratiya üzvlərindən nisbətən müstəqil idilər. 1857-ci ildə bağlanan Kopenhagen konvensiyasında vergilər ləğv olundu və Danimarkanın boğazlarına neytral sular statusu verildi.

## Yaranma Etimologiyası
Boğaz təxminən 8000 il bundan əvvəl yaranıb. Buz dövrünün ağır buzlarından azad olan Skandinaviya plitəsi şimalda qalxıb və cənubda çökərək əyilməyə başladı. Şimal dənizinin suları indiki Öresundun dairəsində yerləşən bərzəxi dağıltdı və geniş ovalıq əraziləri su ilə basdı ki, bu da Antsilov gölünün öncə Litorinov dənizinə, sonra isə Baltik dənizinə çevrilməsinə gətirib çıxartdı.

## İstinadlar
Mosul muzeyi

**Mosul Muzeyi** () — İraqın Mosul şəhərində yerləşən, ölkənin ikinci ən mühüm muzeyidir. Muzeyin əsası 1952-ci ildə qoyulmuşdur. 2003-cü il İraq müharibəsi zamanı muzey ciddi talana məruz qalmışdır.

Müharibədən sonra bərpa edilmiş muzey 2014-cü ildə yenidən açılmış, lakin, 2014-cü ildə Mosulun İraq Şam İslam Dövlətinin nəzarətinə keçməsi ilə muzey də ekstremist-islamçıların əlinə keçmişdir. İslamın dini qaydalarını əsas gətirdiyini iddia edən İŞİD muzeydə saxlanan dəyərli tarixi eksponatları məhv etmişdir. 26 fevral 2015-ci ildə İŞİD dəyərli artefaktların məhv edilməsini əks etdirən video yaymışdır.

Daiş muzeyin atrefaktlar anbarını "divan zəkat" ofisi, yəni döyüşçülərindən vergi toplamaq üçün yer kimi işlədirdi.

2017-ci ildə İraq qoşunları Mosul şəhərini geri alıblar. Verilən təsvirə görə, muzey zədələnmişdi. Ehtimal olunub ki, bəzi artefaktları Daiş tərəfindən oğurlanıb satılmışdı, bəziləri isə (bəzən qəsdlə) zədələnmiş və ya məhv olunmuş idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Directorate-General of Antiquities: *Mosul Museum.* Government Press, Bagdad 1958.
* Ministry of Culture & Guidance Directorate-General of Antiquities: *Guide book to Mosul Museum.* 2. Aufl., Government Press, Bagdad 1965.
* Roger Atwood: *Stealing History. Tomb Raiders, Smugglers, and the Looting of the Ancient World.* St. Martin's Press, New York 2004, ISBN 9780312324063.
* Lawrence Rothfield: *The Rape of Mesopotamia. Behind the Looting of the Iraq Museum.* University of Chicago Press, Chicago 2009, ISBN 9780226729435.
Dinamik manqalar

**Dinamik manqa**— Avtomatik idarəetmə nəzəriyyəsinə aid anlayışdır.

## Dinamik manqaların növləri
Funksional təyinatlarından, konstruktiv quruluşlarından, mürəkkəbliyindən, fiziki təbiətindən asılı olmayaraq dinamiki sistemləri elementar manqaların (bəndlərin) vəhdədi şəklində göstərmək olar. Belə manqalar eyni tipli riyazi modellərlə yazıldığından tipik manqalar da adlanırlar. Tipik manqalar birinci və ikinci tərtibli diferensial tənliklərlə yazılırlar.
Tipik manqaları aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:

# Sadə manqalar: *gücləndirici (ətalətsiz), inteqrallayıcı və diferensiallayıcı;*
# Bir tərtibli manqalar: *aperiodik, ətalətli – diferensiallayıcı, izodrom və s.*
# İki tərtibli manqalar: *ətalətli-inteqrallayıcı, aperiodik, rəqsi, konservativ və s.*

### Bir tərtibli aperiodik manqa
Praktikada ən geniş yayılmış manqalardan biri də aperiodik (ətalətli, və ya birtutumlu ətalətli) manqadır. Bu manqanın giriş və çıxış dəyişənləri arasında əlaqə aşağıdakı diferensial tənliklə ifadə olunur:
T \dot{y}(t) + y(t) = k x(t)
Burada T — manqanın zaman sabiti, k- gücləndirmə əmsalıdır.

Manqanın zaman sabiti elə bir zaman müddətdir ki, əgər y(t) çıxış kəmiyyəti ilk anda aldığı dy(t)/dt, t=0 , y(t) əyrisinə sıfır nöqtəsində çəkilmiş toxunanın bucaq əmsalının qiyməti) sürəti ilə dəyişməkdə davam etsə idi, onda o öz y(∞)=ku qərarlaşma qiymətinə T müddətindən sonra çatardı. Həqiqətdə isə, y(y)-nin dəyişmə sürəti azaldığından o, halında T müddətinə öz qərarlaşma qiymətinin yalnız 63,2%-ni alır.
Donuzlar körfəzi əməliyyatı

**Donuzlar körfəzi əməliyyatı** və ya **Donuzlar buxtası əməliyyatı** () - 1961-ci ilin 17 aprel - 19 aprel tarixlərində Kubanın Donuzlar körfəzi ərazisində baş vermiş hərbi əməliyyat. Əməliyyat Kuba inqilabı vasitəsi ilə hakimiyyətə gələn Fidel Kastro və tərəfdarlarının hakimiyyətdən salınması üçün həyata keçirilmişdir. 2 gün davam edən döyüşlərdən sonra ABŞ tərəfindən dəstəklənən *Sürgün Kuba Höküməti* birlikləri məğlub olmuş və nəticədə əməliyyat ordunun qələbəsi ilə başa çatmışdır. Donuzlar Körfəzi əməliyyatı Soyuq müharibə dövrünün əhəmiyyəti hadisələrindən biri hesab olunur.

## Arxa plan

1952-ci ildə ABŞ müttəfiqi olan Fulxensio Batista Kubanın Prezidenti Karlos Prioya qarşı dövlət çevirişi törədərək, onu Mayamiyə sürgünə qaçmağa məcbur etmişdi. Bundan baş verən Kuba İnqilabı zamanı Batista ordusu 1956-1959 arasında Fidel Kastronun partizanları ilə baş verən toqquşmalarda uğursuz olmuşdu. Bundan əlavə Batistanın həmin dövrdə törətdiyi repressiyaları onun qeyri-populyar eləmişdi. Nəticədə, 1958-ci ilin dekabrın 31-də Batista istefa edib vəözü ilə 300 million ABŞ dolları alaraq ölkədən qaçmış.

O zaman, Kubanın neft emalı zavodları ABŞ-ın *[[Esso]]*, *[[Standard Oil]]* və *[[Shell]]* şirkətlərin idarəsi altında idi. Yeni hökumət onlara SSRİ-dən gələn nefti emal etməyə əmr verib, lakin onlar ABŞ-ın təzyiqi altında olduqlarına görə, bundan imtina etmişdilər. Buna görə Kastro həmin zavodları müsadirə edib, millətləşdirmişdi. ABŞ buna cavab olaraq, Kubadan şəkər idxalını dayandırıb. Kastro isə, ABŞ-yə aid olan aktivlərinin böyük hissəsini, o cümlədən şəkər emal zavodlarını və bankları millətləşdirib. 1960-cı ilin mart ayında Havana limanıda *La Coubre* adlı fransız yük gəmisinin partlaması Kubanın ABŞ ilə münasibətlərini daha da pisləşdirib. Olayın səbəbi günümüzə qədər bilinmir, amma Kastro ictimai şəkildə ABŞ-ı sabotajda günahlandırmışdı.

Artıq erkən 1960-cı ildə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsində (MKİ) Kastronun hökumətini devirmək fikri ortaya çıxdı. Kastronun ABŞ-yə açıq şəkildə qarşı çıxmasını görən Eyzenhauer MKİ-yə onu devirmək məqsədi ilə Kubaya istilaya hazırlaşmağa tapşırmışdı. Eyzenhauer MKİ-n başçısı olan Riçard Bisselin planına razılığını verib və beləliklə, Donuzlar Körfəzi əməliyyatı üçün yarı hərbi qüvvələrin hazırlığı başlamışdı.

## İstinadlar
Gecə yazısı

**Gecə yazısı** — Qaranlıq mühitdə qarşılıqlı yazılı ünsiyyəti təmin edən relyefli şrift. Gecə yazısı Napoleon Bonapart dövründə xidmət etmiş fransız əsgərlərinin qaranlıq şəraitdə pıçıldaşmadan, işıq yandırmadan bir toxunuşa məlumatları bir-birlərinə ötürə bilmələri üçün *Carls Barbier* tərəfindən yaradılmışdır. Gecə yazısının gözdən əlil şəxslər üçün yaradılmış forması isə 1821-ci ildə Luis Brayl tərəfindən tərtib edilmişdir. Həmin yazı forması yaradıcısının adına uyğun olaraq Brayl əlifbası adlandırılmışdır.
Tel

**Tel** — alının üstünə düşən saçlar. Bəzi subkulturaların bildiricisi olar bilər, məsələn, emoların və ya qanuni oğru ideologiyası ilə gedən insanların.

## Xarici keçidlər
Luzon boğazı

**Luzon boğazı** -  Sakit okeanına daxil olan Cənubi Çin dəniziilə Filippin dənizini birləşdirir. Tayvan adasını Filippin adalarından daxil olan Luzon adasından ayırır. Boğazın eni 250&nbsp;km təşkil edir. Burada iki qrup adalar vardır: Betan və Bobuyan.

Betan adaları Batanes vilayətinə, Bobuyan adası isə Katayan vilayətinə aiddir. Boğazda bir neçə xırda keçidlər vardır: Babuyan keçidi (Luzon adasını Babuyan adasından), onu da Betan adasından ayıran Balitanq, Betan adalarını Tayvan adasından başı keçidi ayırır. Amerikadan gələn və Şərqi Asiya istiqamətində əsas gəmi yolu məhz bu boğazdan keçir. Boğazdan adalara materikdən gələn çoxlu sayda telekommunikasiya xətləri keçir. Buradan Çin, Honqkonq, Yaponiya və Cənubi Koreya istiqamətində olan telefon xətləri keçir.

## Mənbə
*Luzon boğazı
Mark Rutte

**Mark Rutte** (; ) — Niderlandın baş naziri.

## Həyatı
14 fevral 1967-ci il tarixində Haaqada anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Haaqada orta məktəbi bitirmişdir. 1984–1992-ci illərdə Leyden Universitetində Niderland tarixi üzrə təhsil almışdır. 1988–1991-ci illərdə "İnsanların Azadlığı və Demokratiyası Partiyası"nın (VVD) gənclər təşkilatının milli sədri olmuşdur.

1992–1997-ci illərdə "Unilever" şirkətində kadrlar üzrə menecer vəzifəsində çalışmışdır.
1993–1997-ci illərdə VVD partiyasının icra aparatının üzvü olmuşdur.
1997–2002-ci illərdə "Unilever" şirkətinin "Van den Bergh Nederland" bölümündə kadrlar
üzrə menecer vəzifəsində çalışmışdır.
2002–2002-ci illərdə "Unilever" şirkətinin "İGLOMora Group BV" şöbəsində kadrlar üzrə
direktor vəzifəsində çalışmışdır .

2002–2004-cü illərdə I və II Belkenende hökumətlərində Sosial Təminat və Məşğulluq üzrə
Dövlət Katibi vəzifəsində çalışmışdır.
2004–2006-cı illərdə II Balkenende hökumətində Təhsil, Mədəniyyət və Elm məsələləri üzrə
Dövlət Katibi vəzifəsində çalışmışdır.
2003-cü ildə VVD partiyasının Nümayəndələr Palatasının təmsilçisi olmuşdur.
29 iyun 2006-cı ildə Parlamentdə çoxluq təşkil edən VVD partiyasının lideri olub.
31 may 2006-cı ildən VVD partiyanın siyasi lideridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uri Rosental

**Uri Rosental** (; 19 iyul, 1945) — Niderlandın xarici işlər naziri.

## Həyatı
19 iyul 1945-ci il tarixində Montrö (İsveçrə) şəhərində anadan olmuşdur.
1957-1963 - Haaqa şəhərində gimnaziyada təhsil almışdır.
1963-1970 - Amsterdam Universitetində “Siyasi elmlər” üzrə təhsil almışdır.
1978 - Rotterdam, Erasmus Universitetində siyasi və sosial elmlər üzrə doktorluq
dərəcəsini qazanmışdır.
1970 - Erasmus Universitetində mühazirəçi.
1980 - Erasmus Universitetində siyasi elmlər professoru adı qazanmışdır.
1987 - Leyden Universitetində ictimai administrasiya professoru.11
1997-2002 - Niderland Elmi Araşdırmalar Təşkilatının sədrinin müavini (NWO).
1999-dan etibarən - Senatda İnsanların Azadlıqı və Demokratiya Partiyasını (VVD)
təmsil edir.
2005 - Senatda VVD-in lideri olmuşdur.
14 Oktyabr 2010 - Xarici İşlər Naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
Evlidir, 2 övladı var.

## Xarici keçidlər
Pol Xlebnikov

**Pol Xlebnikov** ( ) — ABŞ jurnalisti. "Forbes" jurnalının Rusiya versiyasının baş redaktoru olan Xlebnikov rus əsilli amerikalı idi.

## Həyatı
Pol Xlebnikov 2004-cü il iyulun 9-da "Forbes" jurnalının redaksiyasından çıxan zamanı muzdlu qatil tərəfindən qətlə yetirilmişdi.

### Jurnalistika fəaliyyəti
2000-ci ildə işıq üzü görən "Kremlin xaç atası Boris Berezovski, yaxud Rusiyanın qarət olunma tarixi" və 2003-cü ildə yazdığı "Barbarla söhbət" kitablarında biznesmen Boris Berezovskini və çeçen səhra komandiri Xocəhməd Nuxayevi çoxsaylı cinayətlərdə ittiham etmişdi. Bundan başqa, 2004-cü ildə ölümündən bir neçə ay əvvəl "Forbes" jurnalında Rusiyanın ən zəngin insanlarından ibarət reytinq siyahısı da tərtib etmişdi. Siyahıya bir sıra nüfuzlu biznesmenlər və siyasətçilər daxil edildiyi üçün jurnalistə qarşı təzyiqlər artmışdı.

### Şəxsi həyatı

## Həmçinin bax
* Boris Nemtsov
* Anna Politkovskaya
* Boris Berezovski

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Litvinenko

**Aleksandr Valteroviç Litvinenko** (; ) — Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş casusu.

## Həyatı
Litvinenko Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin polkovnik-leytenatı rütbəsi ilə istefaya çıxdıqdan sonra Putin hakimiyyətinin ən fəal tənqidçisinə çevrilmişdi. 2000-ci ildə təqiblərdən qurtulmaq üçün Böyük Britaniyaya mühacitər edən keçmiş xüsusi xidmət orqanlarının zabiti "FTX Rusiyanı partladır" adlı kitabında 1990-cı illərin sonunda Rusiyanı bürüyən terror aktlarını məhz Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin törətdiyini bildirirdi. Onun fikrincə, məsuliyyəti çeçen mücahidlərinin üstünə atılan bu terror aktları Vladimir Putini hakimiyyətə gətirmək üçün planlaşdırılmışdı. 2006-cı il noyabrın 1-də Londonda görüş keçirdiyi dostu, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı Aleksey Luqovoy tərəfindən zəhərlənmişdi.
 
Həmin il noyabrın 23-də London xəstəxanalarından birində vəfat edib. Onun ölümünə səbə olan "Polonium-210" elementi adətən nüvə yanacağının hazırlanmasında istifadə olunur və çox güclü şüalanma təsirinə malikdir. Ölümündən əvvəl İslamı qəbul etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Boris Nemtsov
* Anna Politkovskaya
* Boris Berezovski
Qəssan Məsud

**Qəssan Məsud** (; ) — Suriyalı aktyor.

## Həyatı
Evli və bir oğlan, bir də qız atası olan *Məsud*, Suriyada bir çox filmə çəkilmişdir. "Diplomasiyyoun" adlı oyun ona aiddir. 2005-ci ildə çəkilən Cənnətin krallığı (film, 2005) adlı filmdə Müsəlman orduların komandanı Səlahəddin Əyyubi olaraq rol alması onun aktyorluq karyerasında böyük rol oynayıb.

2006-cı ildə Türk kino tarixinin ən yüksək büdcəli filmi olan Qurdlar vadisi İraq adlı filmdə, 2007-ci ildə də Qərayib quldurları: Dünyanın sonu (film, 2007) adlı Amerikan istehsalı filmdə rol almışdır. Çalışmalarını hələ "*Damascus Music and Drama School*" və "*High İnstitution of Theatrical Arts*" adlı platformlarda sürdürməkdədir.
Qəssan Məsud, çox danışılan "Kəpənək" filmində də oynadı. Ayrıca "Ömər" serialında isə Əbu Bəkr rolunu oynamışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Rəsmi saytı
Fortaleza

**Fortaleza** () — Braziliyada şəhər.

## Qardaş şəhərləri
* - Karakas
* - Monrese
* - Xerne
* - Sent-luis

## Təhsil
*Fortaleza Universiteti

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Şotlandiya dövlət rəmzləri

**[[Şotlandiya]]nın dövlət rəmzlərinə** bayraqlar, ikonalar həmçinin Şotlandiya və onun mədəniyyətinin ruhunu təcəssüm etdirən mədəni hadisələr aid edilir. Adətən bu milli rəmzlər Şotlandiya folklorı və adət-ənənələrindən qaynaqlanan, bəzilərinin rəsmi dövlət statusu olan mədəni ikonalardır. Bir çox rəmzlərin milli və beynəlxalq aləmdə rəsmi status almamasına baxmayaraq, bəziləri məsələn Şotlandiyanın rəsmi gerbi heraldikada əksini taparaq Şotlandiyanın rəsmi və tanınan rəmzi kimi qəbul edilmişdir.

## Bayraqlar

## Heraldika

## Himn
Şotlandiyanın rəsmi himni yoxdur. Qeyri-rəsmi himn adına bir neçə mahnı iddialıdır:
* *[[Flower of Scotland]]* milli komandalrın idman yarışları zamanı ifa edilir, 2010-cu ildən Birlik oyunlarında Şotlandiya komandalarının çıxışı zamanı ifa edilir.
* *[[Scotland the Brave]]*
* *[[Highland Cathedral]]*
* *[[Scots Wha Hae]]*
* *[[A Man's A Man for A' That]]*.

## Mədəniyyət

## Flora və fauna

## Qida və içkilər

## Şəxsiyyətlər

## İstinadlar
Ceyms Oldric

**Ceyms Oldric** (; ) — Avstraliya və Britaniyalı yazıçı və jurnalistdir. Onun İkinci Dünya müharibəsi haqqında olan əsərləri bir çox ölkələrdə nəşr olunub və o, 30-dan çox kitabın müəllifidir. Onun yaradıcılığına müharibə, macəra romanları və uşaqlar üçün yazılmış kitablar aiddir.

## Həyatı
Görkəmli ingilis yazıçısı Ceyms Oldric 1918-ci ildə Avstraliyada anadan olmuşdur.
1939–1945-ci illərdə hərbi müxbir işləmiş, müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən İranda Cənubi Azərbaycanda olmuşdur. Oldric 1942-ci ildə yazdığı "Şərəf işi", 1944-cü ildə yazdığı "Dəniz qartalı" romanlarında yunan xalqının faşizmə qarşı mübarizəsini təsvir etmişdir.

Yaradıcılığında Azərbaycan mövzusu əhəmiyyətli yer tutur. Ceyms Oldric 1949-cu ildə yazdığı Yaxın Şərq, o cümlədən İran, Cənubi Azərbaycan və kürd xalqlarının milli azadlıq hərəkatından,
imperializmin müstəmləkəçilik siyasətinə qarşı mübarizəsindən bəhs edən "Diplomat" əsərinin və
onun davamı olan 1974-cü ildə yazdığı "Əli silahlılar" romanının, "Qafqaz haqqında nəğmə" (1942) bədii reportajının müəllifidir.

"Diplomat" romanında Azərbaycan qəhrəmanlarının Cavad Qoçəli, Mirzə Cahansız və b. obrazlarını yaratmışdır. Müəllifin həmin romanı, bəzi hekayələri Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

Oldric dəfələrlə SSRİ-də, o cümlədən Azərbaycanda olmuşdur. O,1953-cü ildə Ümumdünya Sülh Şurasının Qızıl medalını almışdır. 1973-cü ildə isə "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür.

## Yaradıcılığı

### Əsərləri
* Şərəf məsələsi (1942);
* Dəniz qartalı (1944) John Llewellyn Rhys Mükafatına layiq görülüb 1945;
* Diplomat (romanda 1940-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda baş verən olaylar da təsvir olunub) (1949 Bodley Head);
* Ovçu (1950);
* Sonuncu düym (1958);
* Son sürgün (1961);
* Torpaqda bir əsir (1962);
* Misirdə yaşamaq, Paul Strand ilə (1969);
* Əlvida Amerika (1979);
* Qırılan Yəhər (1982);
* Lilli Stubeckin gerçək hekayəsi (1984);
* Spit Macphee'nin gerçək hekayəsi (1986);
* Lola Mackellar'ın gerçək hekayəsi (1992);
* Dənizdən olan qız (2002);
* Kitty St Clairin qanadları (2006).

### Filmoqrafiya
# Sonuncu qarış (film, 1958) / 

## Həmçinin bax
* Diplomat (roman)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leonard Nimoy

**Leonard Nimoy** (; ) — ABŞ aktyoru. "*[[Star Trek]]*" teleserialında Spok personajının ifası ilə məşhurlaşmışdı.

## Həyatı
Leonard Simon Nimoy 26 mart 1931-ci ildə Massaçusetsin Boston şəhərində Ukraynanın İziaslav şəhərindən olan yəhudi mühacirlərin ailəsində anadan olub. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Aleksandr Varpetyan

**Aleksandr (Arordi) Varpetyan** (; ) — erməni mənşəli Fransa etnoloqu, yazıçısı və filosofu.

## Həyatı
26 fevral 2015-ci ildə Varpetyan Xocalı soyqırımına görə Azərbaycan xalqından üzr istəyib. O Vage Avetyanın fikirlərini dəstəklədiyini bəyan edib:

Bir çox türklər və azərbaycanlıların mərdlik və ürəkaçıqlıq göstərə bilib və ümumi həyatımızdakı oxşar faciələrə görə üzr istəyiblər. Mən nikbin olaraq qalıram, insanlığa inanıram və ümid edirəm ki, xalqlarımız yaxın gələcəkdə sülh əldə edəcək.

### Yaradıcılıq fəaliyyəti

### Şəxsi həyatı

## İstinadlar
Oğuz xəbərləri

**"Oğuz xəbərləri"** — Oğuz rayonunda nəşr olunan qəzet.

Rayon qəzeti 1934-cü ildə "Vartaşen kolxozçusu" adı ilə nəşrə başlamış, sonralar "Varlı həyat", "Lenin bayrağı" adı ilə fəaliyyət göstərmişdir.

1929-cu ildə rayonun Xalxal kəndində müəllim kimi fəaliyyətə başlayan Sultan Əfəndiyev qəzetin ilk redaktoru təyin edilib (1934–1954-cü illər). Sonralar Qara Abidzadə, Abuzər Qasımov, Həsən Nəcməddinov, Sirin Salahov, Nemət Əhmədov, Əyyub Yusifov, Rasim Amanov, Adil Tağıyev, Nazim Hüseynli redaktorluq etmişlər.

Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı A. Əlihüseynov 30 aprel 2009-cu il tarixində "Rayonda çıxan "Oğuz yurdu" qəzetinin ilk sayının çapdan çıxmasının 75 illiyinin qeyd olunması haqqında" sərəncam vermişdir.

2014-cü il iyunun 12-də Oğuz rayonunda "Oğuz yurdu" qəzetinin 80 illik yubileyi keçirilib.

2025-ci ilin oktyabr ayından etibarən yenilənmiş formatda və yeni adla — “Oğuz xəbərləri” fəaliyyətini bərpa edib. Nəşr ayda bir dəfə, 8 səhifə həcmində çap edilir.

## İstinadlar
Kids on the Slope

**Kids on the Slope** (, ) — Şiniciro Vatanabe tərəfindən yaradılmış yapon anime serialı. Serial noitaminA bloku çərçivəsində Fuji Tv-də nümayiş olunmuşdu.

## Məzmun
Hadisə 1966-ci ildə baş verir. Baş qəhrəman Kaoru Nişima paytaxt prefektura Kanaqavaya aid olan Yokosuka şəhərindən Naqasaki prefekturasında yerləşən Sasebo şəhərinə köçür. Kaoru həm daha isti iqlimə, həm də yeni məktəbdə onu gözlədiyi mühitə öyrəşməlidir. Yerli qeyri-formal Sentaro Kavabuçi ilə ünsiyyət qurduğdan sonra hər ikisinin musiqiyə marağı olduğu məlum olundu. Beləliklə, o, zərb alətlərində çalan Sentaro və ailəsinin studiya kimi istifadə oluna biləcək böyük zirzəmili musiqi alətləri dükanı olan sinifkomu Ritsuka ilə tanış olur. Bundan öncə yalnız klassik üslubda ifa edən Kaoru caza da marağının peyda olunduğunu görür. Məzmun boyunca musiqi qrupuna yeni iştirakçılar daxil olurlar.

## Personajlar

## Həmçinin bax
* 5 santimetr saniyəyə
* Ninja Scroll
* Vampir ovçusu D: Qana susama

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
*
Oxot dənizi

**Oxot dənizi** — Sakit okeanın şimal-qərb hissəsində, Rusiya və Yaponiya sahillərində yerləşən dəniz. Oxot dənizi Kamçatka yarımadası, Kuril adaları, Saxalin adası, Hokkaydo adası ilə Avrasiya materiki arasında yerləşmişdir. Onun sahəsi 1,583,000&nbsp;km²,orta dərinliyi 859 metr, ən dərin yeri isə 3372 metr-dir. Hokkaydo adasından başqa, Oxot dənizinin bütün hissələri Rusiya Federasiyasının nəzarəti altındadır. Lakin, Yaponiya dənizin cənub hissəsində yerləşən Kuril arxipelağına, daha dörd qayalıq — Kunaşir, İtirup, Şikotan, Habornay qayalıqları da, daxil olmaqla öz ərazi iddialarını irəli sürür. Yaponiya onları özünün Şimal Əraziləri adlandırır.

## Fiziki-coğrafi səciyyəsi
Dənizin materik sahillərinin çox hissəsi yüksək qayalıqlardan ibarətdir və Amur, Tuğur, Uda, Qziqa və Penjina çayları vasitəsilə kəsilmişdir. Ən böyük körfəzi Şelixovdur.

## İqlim
Oxot dənizi Şərqi Asiyanın ən soyuq dənizidir.

## Hidrologiya

## Bioloji və mineral resursları
Oxot dənizi dünyanın ən çox bioloji ehtiyatlarının cəmləşmiş olduğu dənizlərdən biridir.

## Gəmiçilik
Şərqi Rusiyanın daimi gəmiçilik əlaqləri bu dəniz vasitəsilə həyata keçirilir.

## Tədqiqi tarixi
Sakit okeanın Rusiya dənizçiləri tərəfindən ilk tədqiq olunan hissəsi Oxot dənizidir. 1787-ci ildə Fransa dənizçiləri Jean-François de Galaup, Count de La Pérouse dənizin şimal istiqamətində üzərək sonradan Laperuz boğazı adlandırılan boğazdan keçərək Kamçatka yarımadsına çatdılar. Rusiya tədqiqatçısı Adam Cohan Kruzenştren də, XIX əsrin əvvəlində bu istiqamətdə üzdü. 1949-cu ildə Sovet tədiqat gəmisi Vityaz, dənizin müasir okeanoloji tədqiqatının əsasını qoydu. Dənizin hazırkı dövrdə tədqiqatı Rusiya alimləri tərəfindən davam etdirilir.

## Həmçinin bax
* Talan adası

## İstinadlar
Hiperion (peyk)

**Hiperion** () və ya **Saturn VII** — Saturn planetinin təbii peyki. 1848-ci ilin 16 sentyabrında Villiam Bond, Corc Bond və Villiam Lassel tərəfindən kəşf olunmuşdur. Peyki digərlərindən fərqləndirən əsas cəhəti kürə formasında olmamasıdır.

## Adlandırılması
Peyk öz adını yunan mifologiyasında Kronun ögəy qardaşı olan İşıq tanrısı Hiperiondan almışdır. Ekvivalent ad kimi Saturn VII-dan dan istifadə olunur. Çünki bu ingilis astronom Con Herşelin kəşf etdiyi 6 Saturn peykindən sonra 7-ci peykdir.

## Haqqında
Saturndan 1.5 milyon km uzaqlıqda olan və planetin ətrafında dövrəsini 21 günə başa çatdıran Hiperion yumurta formalı olub 360 km uzunluğunda və 250 km enindədir.

Səthinin niyə bu qədər meteor izi daşıdığı bilinmir. Peykin sıxlığı isə suyun sıxlığından belə azdır.

Hiperion o qədər yüngüldür ki, qaçış sürəti müxtəlif yerlərdə müxtəlif cür olub 45–100 metr/saniyə arasındadır. Yəni atılan düşən yerə düşməyə bilər və ya bir sıçrayışla onlarla metr hündürlüyə çatmaq mümkündür. Peykin cazibə qüvvəsi çox zəif olduğundan səthində gəzmək çox çətindir.

## Öyrənilməsi
Peykin səthi Kassini-Hügens aparatı vasitəsi ilə bir neçə dəfə çəkilmişdir. İlk təmas 2005-ci ilin 26 sentyabrında 500 km məsafədən olmuşdur. İkinci təmas 2011-ci ilin 21 avqustunda baş tutmuşdur. Üçüncü təmas isə 16 sentyabr 2011-ci ildə olmuşdur.

## Qalereya

Hyperion in natural colours.jpg
Hyperion false color.jpg
Flight to Hyperion Animation.gif
Hyperion Augoust 25 2011.jpg
Hyperion PIA07740.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kassini missiyası 
* Hiperion profili 
* Planet Cəmiyyəti:Hiperion
* NASA
Seliakiya

**Seliakiya** — həzm sistemi ilə əlaqədar irsi xəstəlik. Vaxtında təyin olunmamış seliakiya uşağın inkişafında müxtəlif pozulmalara səbəb olur - fiziki inkişafın ləngiməsi (çəkin və boyun normalara uyğun olmaması), anemiya, sümüklərin kövrək olması və tez-tez qırılması, diş problemləri, cinsi inkişafının ləngiməsi və s.

Çox zaman bu xəstəliyin diaqnozu uşaq vaxtlarnda qoyulur. Lakin bəzən diaqnoz vaxtında qoyulmur və uşaq, daha sonra isə böyük uzun illər ərzində müxtəlif xəstəliklərdən uğursuz olaraq müalicə olunur (disbakterioz, anemiya və s.) və nəticədə düzgün diaqnoz hətta insanın 30-40 yaşında qoyulur.

## Xəstəliyin fəsadları
Seliakiya zamanı insanın orqanizmində "qlyüten" zülalına qarşı dözümsüzlük yaranır. Qlyüten arpa, çovdar, buğda kimi yarmaların tərkibinə daxildir. Xəstənin bağırsaqlarına bu zülalın hətta mikroskopik miqdarı (milliqrammlar) düşdükdə orada iltihab və həzm və sovurma proseslərin pozulması yaranır. Nəticədə insanda qəbizliklə növbələşən ishal (həcmli üfunətli nəcis), ürəkbulanması, qusma, qarında köp, ağrılar, iştahanın azalması  inkişaf edir.
İltihablaşmış bağırsaq orqanizmin sağlamlığı və inkişafı üçün lazım olan maddələri tam şəkildə sovura bilmir və insan orqanizmində bir çox vacib maddələrin (dəmir, kalsium, zülallar, yağlar, vitaminlər və s.) çatışmazlığı yaranır. Məhz bu səbəbdən seliakiya xəstəliyi olan uşaqların fiziki inkişafında geriləmə (az çəki, kiçik boy), anemiya (dəmir elementinin çatışmazlığına görə), diş və sümük problemləri (kalsiumun çatışmazlığına görə), dəridə səpgilər və s. müşahidə olunur.

Adətən seliakiyanın ilk simptomları körpənin qidalanmasına əlavə qidalar (sıyıqlar, suxari, çörək və s.) daxil olunmağa başladıqda üzə çıxır. Bu qidaların qəbulu uşaqda yuxarıda sadaladığımız simptomların (ishal, ürəkbulanması, qusma, köp) əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu qidalar qidalanmadan çıxardıqda simptomlar da müalicəsiz olaraq yox olur. Seliakiyaya şübhə yarandıqda xəstəyə əlavə müayinələr təyin olunur (xüsusi immunoloji qan analizi, genetik analiz və s.).

## Pəhrizlə müalicə
Seliakiya xəstəliyi tam müalicə olunmasa da, xəstə tərkibində qlyüten olan qidaları qəbul etmədikdə, xəstəliyin simptomları üzə çıxmır. Beləliklə, seliakiyanın müalicəsinin  əsası müəyyən pəhrizdir. Belə pəhrizi xəstə ömrünün sonuna kimi saxlamalıdır.
Hansı qidalar seliakiya xəstəliyi zamanı əks-göstərişdir?
* Buğda unu, buğda nişastası, buğda sıyıqları, buğda çörəyi, kvas, araq (buğda əsasında hazırlanmış) və s.
* çovdar çörəyi, çovdar yarması, sıyıqlar, kvas və s.
* Arpa yarması, arpa sıyığı, arpa nişastası, pivə və s.
* Yarımfabrikatlar, konservlər, kolbasa-sosis, hazır souslar, tərkibində aromatıaşdırıcı maddələr və rəngvericilər olan məhsullar. Bu məhsulların tərkibində bir çox hallarda qlyüten olur. Bu səbəbdən belə məhsulları yalnız o halda qəbul etmək olar ki, etiketin üzərində qlyütenin olmaması haqqında qeyd olunsun ("qluten free", "без глютена" qeydi, üstündən xətt çəkilmiş sünbül). Körpələr üçün olan sıyıqlar, konservlər, şirələrin üzərində də belə qeyd ola bilər. Belə məhsullar məhz seliakiya xəstəliyi olan uşaqlar üçün nəzərdə tutulub.

## İstinadlar
Kəkələmə

**Kəkələmə** — normal nitqin pozulması. Kəkələmə xəstəlik olmasa da, bu ciddi bir problemdir.

Kəkələmə çox zaman 3-5 yaşlar arasında olan uşaqlarda inkişaf edir. Oğlanlarda qızlarla müqayisədə bu pozulma daha tez-tez hallarda inkişaf edir.
Bu günə kimi tibbdə kəkələmənin inkişaf etmə mexanizmi dəqiq təyin olunmayıb. Kəkələmənin inkişaf etmə səbəbləri arasında:
* uşağın baş beyinin funksiyalarının müxtəlif səbəblərə görə (doğum travması, asfiksiya, baş-beyin travmaları - beyinin silkələnməsi və s., beyini zədələyən infeksiyaların keçirilməsi və s.) pozulması;
* ağır psixoloji travmalar - güclü qorxu (və ya bəzən güclü sevinc) və s.
* insan psixikasına mənfi təsir edən uzunsürən vəziyyətlər.

## Uşaqlarda kəkələmə
Bəzən kəkələmə uşaqlarda özünü kəkələyən ailə üzvünə bənzətmə reaksiyası kimi inkişaf edir. Lakin bu halda da uşaq müalicə olunmalıdır.
Kəkələyən uşaqlar həmyaşıdlarla ünsiyyətdə, uşaq bağçasında, məktəbdə müxtəlif problemlərlə üzləşir ki, bu da onların davranışına, xasiyyətinə mənfi təsir edir. Belə uşaqların bir hissəsi digər uşaqlarla ünsiyyətdən çəkinir, tək oynamaq xoşlayır, qapalı və təcavüzkar böyüyür.
Kəkələyən uşaqlarda "loqofobiya" inkişaf edə bilər (uşaq danışmaqdan qorxur, çəkinir). Həkimlərin fikirinə görə, kəkələmə başlanğıc mərhələsində daha tez və uğurla müalicə olunur. Kəkələmə problemi ilə eyni zamanda iki mütəxəssis məşğul olmalıdır - uşaq nevropatoloqu (və ya psixonevroloq) və loqoped.

## İstinadlar
Edinburq qalası

**Edinburq qalası** () — Şotlandiya ərazisində olan tarixi memarlıq abidəsi.

## Təsviri
Edinburq qalası Edinburq Köhnə şəhərinin qərbindəki Kral Milinin üstündə yerləşir.

### Mons Meg

Mons Meg — XV əsrdə düzəldilmiş dünyanın ən böyük toplarından biridir. Top Burqund hersoqunun göstərişi ilə 1449-cu ildə düzəldilib və 1454-cü ildə Şotlandiya kralı II Ceymsə hədiyyə edilmişdir. Topun ağırlığı 6 ton, mərmilərinin ağırlığı isə 150 kq-dır. Top 2km uzaqlığa qədər atəş açmaq xüsusiyyətinə malikdir. Güllələrdən bir neçəsi indiyə qədər topun yanında nümayiş etdirilir.

Top Belçikada Mons adlanan ərazidə düzəldildiyi üçün Mons Meg adlandırılmışdır. İlk dəfə XV əsrdə Edinburq qalası mühasirəyə alınan zaman, qalanın müdafiəsi üçün ingilislərə qarşı istifadə edilmişdir.

## Cari istifadəsi
Edinburq qalası Şotlandiya hökumətinə məxsusdur.

### Turist məkanı
Edinburq qalası Şotlandiyada ən məşhur ödənişli turist məkanı sayılır, qalaya 2013-cü ildə 1.4 milyon ziyarətçi gəlmişdir.

### Hərbi rolu
Qalanın ordu ilə güclü əlaqəsi hələ davam edir və Böyük Britaniyada əsasən təntənəli və inzibati məqsədlər üçün olsa da, Edinburq qalası hərbi qarnizonlu bir neçə qədim qalalardan biridir.

### Edinburq kral hərbi orkestr paradı

Hər il avqust ayında Edinburq hərbi orkestr paradı kimi tanınan bir sıra tamaşalar qalada baş tutur. Şəhərə gələn bir çox dövlətlərin hərbi orkestrləri təntənəli marşla həmin meydanda hərəkət edirlər. Paradı tuluq zurnası çalan Şotlandiya hərbçiləri açır.

### Saat 1 Topu
Saat 1 Topu vaxt siqnalıdır və bazar günü, Yaxşı Cümə və Milad günü istisna olmaqla, hər gün topla dəqiq saat 13:00-da atəş açılır.

### Edinburqun simvolu
Qala Edinburqun və Şotlandiyanın tanınmış simvoluna çevrilmişdir. Qalanı Edinburq şəhərinin və Edinburq Universitetinin gerbində görmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Helmintozlar

**Helmintozlar** (, ,   — qurd) — insanlarda, heyvanlarda və bitkilərdə qurd xəstəliyi.

Helmintlər insanın immuniteti azalmasına, allergiyaların, mədə-bağırsaq və sinir sistemi pozğunluqlarına səbəb olur. Praktiki olaraq bütün orqan və toxumaları zədələyən bu parazitlər orqanizmin fiziki və əqli fəaliyyətinə təsir edir.

Bir çox hallarda helmintozun diaqnostikası məqsədilə aparılan nəcisin müayinəsi, qanın bəzi göstəriciləri (eozinofillər, E immunoqlobulini) yoluxmanın olmasını təsdiq etmir.

## İstinadlar
Xuan de Fuka boğazı

**Xuan de Fuka boğazı** () —

Boğaz Vankuver adasını cənubdan, Vaşinqton ştatını isə şimaldan (Olimpik yarımadası) ayırır. Uzunluğu 153&nbsp;km təşkil edir. Sakit okeanından Corciya boğazına və oradan da Pyodjet-Sound körfəzinə əsas çıxışı təşkil edir. Cənubda Tatuş adasında Flattern burnu, şimalda Vankuver adasında isə Karmana burnu təşkil edir. ABŞ və Kanada arasında sərhəd təşkil edir. Ancaq bu sərhəd mübahisə predmetidir. Adlanmasına gəldikdə 1787-ci ildə tacir Carlz Vilyam Brakli yunan məşəli ispan dənizçisinin şərəfinə (Xuan de Fuki) adlandırılmışdır. Boğaz 1789-1792-ci illərdə bir neçə ispan dənizçisi: Manuel Kimper, Xose Mariey Narvaes, Xuan Karrasko, Qonzalo Lopes de Aro və Fransisko de Elisa tədqiq etmişlər.

## Mənbə
*Xuan de Fuka boğazı
Cənab Qəddar

**Cənab Qəddar** () 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində Viktoriya ştatının Melburn şəhərinin şimal və şərq ətraflarında üç qıza hücum edən naməlum avstraliyalı uşaq təcavüzkarının adıdır. Həmçinin 1991-ci ildə dördüncü qız Karmein Çanın oğurlanması və öldürülməsində əsas şübhəli şəxsdir. 2016-cı ilin aprelində, Karmein Çanın ölümündən iyirmi beş il sonra, Viktoriya ştatının polisi cinayətkarın müəyyənləşdirilməsinə kömək edəcək məlumat üçün mükafatı 100.000 Avstraliya dollarından 1.000.000 Avstraliya dollarına qədər artırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Karmein Çan
Haynan boğazı

**Haynan boğazı və ya Cyoncou boğazı** - Leyçjoubandao yarımadasını Haynan adasından ayırır. Boğaz Bakbo körfəzini Cənubi Çin dənizi ilə birləşdirir. Ən dar yerdə eni 18,5&nbsp;km, uzunluğu 300&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 36–108 m arası dəyişir. Boğazın cənubunda Haynan adasında liman şəhəri olan Xaykou yerləşir. 2003-cü ildə boğazda parom xəbərdarlıq yollamışlar. Çin hökuməti tərəfindən materikdən boğazın 6 ilə Haynan adasına tunel çəkilişi planlaşdırılır.

## Mənbə
*Haynan boğazı
*Çin boğazın altı ilə tunel çəkmək niyyətindədir