open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əmirvan

**Əmirvan** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Əmirvan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
B.e.ə ikinci əsrdə kənd əvvəllər albanların yasayış məskəni olmuşdur. Hazırda da qədim yaşayışın nümunələri ilə rastlaşmaq mümkündür. Daha sonralar burada ermənilər kompakt şəklində məskunlaşmışlar. XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində qoyunçuluqla məşğul olan bir qrup Leqlər (Indiki Dağıstan-lı Ləzgilər) Böyük Qafqaz dağlarını aşaraq buralara qədər gəlmişlər. Yaşamaq üçün əlverişli şəraitin olmasından dolayı Əmirvanda az bir müddətlik yaşamağa qərar verirlər. Lakin müəyyən vaxtdan sonra sərhədlərin müəyyənləşməsi nəticəsində Əmirvanda məskunlaşırlar. Ləzgilər burada yaşayan zaman ermənilərində yaşayışı davam edirdi. Amma sonra ermənilər Azərbaycan ərazisini tərk etdiklərinə görə indi kəndin əhalisini bütünlüklə ləzgilər təşkil edir.

## Toponimikası
Əmirvan oyk, mür. Qaraçay və Göyçay çaylarının sahilindədir. Oykonim Əmir (ş.a.) və van (burada "səs, yer" mənasındadır) komponentlərindən düzəlib, "Əmirin səsi" deməkdir. Bir digər fərziyyə də odur ki, "-van" sözü qədim Albaniya dövlətindən işlədilmiş sözdür hansı ki, "-stan" sözü ilə oxşar mənalıdır. Azərbaycanın bir neçə kənd, şəhər adlarında "-van" sözünə rast gəlmək olar, misal üçün: Naxçı-van, İrə-van, Əmir-van, Qəmər-van.

## Coğrafiyası və iqlimi
Əmirvan kəndi təxminən dəniz səviyəsindən 712 metr yüksəklikdə yerləşir. Əmirvan kəndi İsmayıllı rayonunu Vəng kəndindən ayıran, sərhəd rolunu oynayan Göyçay çayının sağ sahilində yerləşir. Əsasən meşəlik və dağlıq ərazidən ibarət olan Əmirvan kəndi gözəl və zəngin təbiətə malikdir. Meşələrində müxtəlif növde ağaclar (Qoz, fındıq, zoğal, vələs, palıd ve s.) heyvanlar aləmi də müxtəlifliyi ilə zəngindir (ayı, canavar, qaban, vaşaq, cuhur, dovşan və s.). Əsasən küləksiz, mülayim hava şəraitinə malikdir. Lakin axır vaxtlar meşənin ərazisi kiçilmişdir.

## Əhalisi
1863-cü il Şəki qəzasının Qəbələ sahəsinin kameral təsvirinə əsasən Əmirvan kəndində 101 təsərrüfatda 741 nəfər əhali yaşayırdı ki, onların da 398 nəfərini kişilər, 343 nəfərini isə qadınlar təşkil edirdi.

Hazırda əhalisi 1600 nəfərdir. Kəndin əhalisi ləzgidir, Dağıstanın quruş kəndindən köçmüşdür.

## Əhalinin məşğuliyyəti
Əmirvan kəndinin əhalisi heyvandarlıqla məşğul olur(qoyun, inək, keçi). Heyvandarlıqla yanaşı Əmirvan kəndinin əhalisi əkinçiliklə də məşğul olur(buğda, vələmir, kartof, dəmyə soğan).

## Təhsil
* Əmirvan kəndində iki məktəb hal-hazırda bir ibtidai və bir 11 illik Yadigar Veliyev adina orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Abidələri
* Şeşber baba piri, Məscid, qedim Alban qəbiristanlığı və kəndin sağ yamacında sıldırım qayaların arasında gizlənmək üçün nəzərdə tutulmuş mağara tipli oyuqlar var.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* Qəbələ rayonu İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Dandıx

**Dandıx** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Solquca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Təbiəti digər kəndlərdən daha cazibədardır. Uca dağların ətəyində səhər-səhər duman, çən çəkiləndən sonra göyün üzünün şəffaflığı, əzəmətli yüksəkliklər buranı özlərinə yaşam seçənlərin ruhuna hakim kəsilib. Suyu təmiz bulaqlardan qaynayır. Təbiət əsiri olan dandıqlılar heç pis də dolanmırlar. Payızda topladıqları meyvələr il ərzində satılaraq ailənin tələbatına uyğun xərclənir. Fərdi tərəvəz sahələrinin artması, mal-qaranın çoxalması da yaşayışın səviyyəsindən xəbər verir.

## Toponimikası
Dandıx oyk, sadə. Zəngəlqaya dağının ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin əvvəllərində Tikanlı kəndindən köçüb gəlmiş ailələr Dandıx adlı yerdə salmışlar. Danlıq coğrafi termin kimi "bozqır, otsuz yer", "quru yer", "çılpaq yer" mənasındadır. Dan sözünün "quru" mənasına Abşeron yarımadasındakı Danşor gölünün adında da rast gəlmək olar.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 159 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Nohurqışlaq

**Nohurqışlaq** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Nohurqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 noyabr 2002-ci il tarixli 384-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Nohurqışlaq kəndi Tüntül kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Nohurqışlaq kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
XIX əsrə aid məlumata görə, kənd Qəbələ rayonunun Vəndam kəndindən çıxmış ailələrin XIX əsrin ortalarında Nohurqışlaq adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Nohurqışlaq Dəmiraparançay və Vəndamçayın daşqın sularından, yeraltı sulardan qidalanan böyük su anbarının adıdır. Pambıq tarlalarını suvarmaq üçün anbarın suyu xüsusi kanalla Göyçay çayına axıdılır. Toponim "qışlaqda olan göl" mənasındadır.

## Tarixi
Kəndin tarixi təxminən XVII əsrin sonu, XVIII əsrin əvvəllərindən başlayır. Kənd ərazisi əvvəllər qışlaq kimi istifadə olunub, sonralar isə əhali oturaq həyat sürməyə başlayıb.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 6&nbsp;km cənub-şərqdə, Dəmiraparançayın sahilində, Alazan–Həftəran vadisində yerləşir. Kənd şimaldan Böyük Qafqaz dağları ilə, şərqdən Vəndamçay və meşə massivi ilə, cənubdan Tüntül kəndi ilə, qərbdən isə Dəmiraparançay ilə əhatə olunub.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 3041 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini qoyunçuluq və maldarlıq təşkil edir.

Mühüm təsərrüfat əhəmiyyəti olan Nohur gölü 1950-ci ildə yaradılıb. Nohur göl ətrafındakı Sahil pansionatı kəndin yaxınlığındadır. Pansionatda çalışanların əksəriyyəti Nohurqışlaq sakinləridir.

Kənd yolunu Qəbələ–İsmayıllı magistral xətti ilə birləşdirən 2,5&nbsp;km uzunluğunda hissəsinə asfalt vurulub.

Əhalinin içməli su ilə təmin olunması üçün artezian quyusu qazılıb, digərinə 25 tonluq su çəni qoyulub və 120 ailəyə su xətti cəkilib.

## Mədəniyyəti
Kənddə 2008-ci ildə yeni tikilmiş stadion istifadəyə verilib. 256 nömrə tutumlu ATS quraşdırılıb.

## Təhsil
Kənddə müasir avadanlıqla təhciz olunmuş 480 nəfərlik yeni orta məktəb binası istifadəyə verilib. Bundan başqa kənddə bir uşaq bağçası da fəaliyyət göstərir.

2011-ci ildə Nohurqışlaq kənd orta məktəbi respublika üzrə ilin məktəbi seçilib. Məktəbin yetirmələrindən indiyə kimi bir elmlər doktoru və ondan çox elmlər namizədi vardır.

## Din
Kənddə Nohurqışlaq kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Şəkillər

Nohurqislaq1.jpg
Nohurqislaq2.jpg
Nohurqislaq3.jpg
Nohurqislaq4.jpg
Nohurqislaq5.jpg
Nohurqislaq6.jpg
Nohurqislaq7.jpg
Nohurqislaq12.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bayramkoxalı

**Bayramkoxalı**, **Bayramkoxa** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Bayramkoxalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Coğrafiyaşünas alim Elxan Nuriyev ərazinin toponimiyasına aid elmi əsərində qeyd edir ki, kəndin əsas adı Bayramkovxalı olsa da get-gedə təhrif olunaraq bayramkoxa halına düşmüşdü. Kənddə insanların fəaliyyəti üçün real şərait var. Orta məktəb, tibb məntəqəsi, kitabxana və ticarət obyektləri sakinlərin ixtiyarındadır. Əhalinin ziyalılıq səviyyəsinə gəlincə təhsilin vəziyyəti ürəkaçandır. 1100 nəfərə yaxın insanın yaşadığı kəndin əhalisi taxıl əkir, heyvandarlıqla məşğul olur, tərəvəz məhsullarına isə hər bir ailə fərdi yanaşaraq zövqə və kəndin torpaq şəraitinə uyğun becərirlər.

## Toponimikası
Bayramkoxalı oyk., düz. Göyçayın sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim Bayramkoxa (antrop.) və -lı (şək.) komponentlərindən düzəlib, kəndxuda, kəndin rəisi Bayram adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Koxa "kəndxuda" sözünün fonetik cəhətdən təhrif olunmuş variantıdır. Oykonim 1933-cü ildə Bayram Koxa variantında qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
* Kəndin əhalisi 1039 nəfərdir.

## Din
Kənddə Bayramkoxa kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Kürd (Qəbələ)

**Kürd** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Kürd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Kürd kəndi mərkəzdən 25 km. cənub-qərbdə, Ərəş düzündə-dir. Torpağı dəmyə ərazilərdən sayılır və spesifik məhsullar əkilir. Əsasən üzüm sahələrinin artımı nəzərə çarpır. Kənddəki Şərab emalı zavodunda xeyli sayda işçi qüvvəsi çalışır. Burada da əhalinin rahatlığı üçün hər cür şərait yaradılıb. Yolu hamar, işığı fasiləsizdir.

## Toponimikası
Kənd Qəbələ şəhərindən cənub istiqamətdə, Düz Yengicə adlanan ərazidə yerləşir. İki əsrdən çox tarixə malik kənddə və ətrafında Qurd dərəsi, Qurdlu bulaq, Qazan dərəsi, Çanaxbulaq təpəsi, Borçalı dərəsi, Palantökən kimi toponimlər, Seyid İbrahim piri, Qaş yaylası, Sonalar gölü yaxınlığındakı iri, sal daşlardan ibarət qədim alban qəbristanlığı və digər ünvanlar bu yerlərin qədim türk tayfalarına məxsusluğunu əyani təstiqləyir. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, bir müddət Qutqaşen adlanan ərazi vahidinin professor Mirəli Seyidovun da yazdığı kimi əsl adı əsrlər öncəsi "Qurd qaşı" olub. – Yəni qurdların (türk totemi) gəzib-dolaşdığı yurd yerlərindən biri. Sonralar bu ad Qutqaşın, daha sonra isə Qutqaşen sözü ilə əvəzlənib.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1199 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu
* Kürd bələdiyyəsi

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Dizaxlı

**Dizaxlı** (ləz. Дизахли ) — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Dizaxlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Oykonim ilk dəfə Cəfərqulu xan Xoylunun 1806-cı ilə aid fərmanında qeydə alınıb. Dizaq/Dizak Qarabağın qədim əyalətlərindən birinin adı olmuşdur. N.Gəncəvinin əsərlərində Dizaknak kimi xatırlanır. Orta Asiya ərazisində də Dizak (Cizak) adlı şəhər var. Oykonim "Dizak mahalından çıxanlar, dizaqlılar məskunlaşan kənd" mənasındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası
Kənd Kov Murad dağının ətəyində, Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndDə 483 nəfər əhali yaşayır. Əhali Azərbaycan türklərindən və ləzgilərdən ibarətdir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi heyvandarlıqla, əsasən də qoyunçuluqla məşğul olur. Vaxtilə köçəri olan kənd əhalisi son illərdir ki, ancaq fərdi qoyunçuluq təsərrüfatını genişləndirirlər. Əlavə kənd təsərrüfatı məhsullarının da əkilməsi geniş vüsət alıb. Həftə bazarına çıxarılan məhsulların əksəriyyəti bu kəndin təsərrüfatlarına məxsusdur. Suvarmada heç bir çətinlikləri yoxdur. Çünki buradan axan kanal köməklərinə çatır, bundan əlavə kəndə təmiz su xətti də çəkilib. Hər ailə su ilə təmin edilib. Kənddə qaz və telefon xidməti də var. İctimai iaşə obyektləri ilə zəngindir.

## Din
Kənddə Dızaxlı kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## Həmçinin bax
Bunud

**Bunud** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Bunud kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kəndin adı keçən əsrə aid olan bir mənbədə Bunut formasında göstərilmişdir. XIX əsrin ikinci yarısında Vəndam kəndindən əmələ gəlmiş dörd kiçik məntəqədən biri-Buntdan söhbət gedir. Görünür Bunt məntəqəsi yaranmazdan əvvəl Bunut yer adı olub. Naməlum toponimlərdən sayılır və ümumiyyətlə mənası bəlli olmayan bu toponimlər Qafqaz mənşəli adlardır ki, zaman keçdikcə təhrif olunub, ya da Azərbaycan dilinin təsiri altında fonetik dəyişikliyə uğrayıb. Ancaq xalq yaddaşına əsaslansaq hər bir yurd yerinin yaranışı ilə bağlı fərziyyələr səslənir. Bu kəndin də qədim olduğu söylənilir. Hazırda 900 nəfər əhalidən ibarətdir. Əhali heyvandarlıqla məşğul olur, tərəvəz yetişdirir, taxıl sahələri, sarı buğda zəmilərinə xüsusi qulluq edirlər. Elektron ATS-i var.

## Toponimikası
Bunud oyk., sadə. Baş Qafqaz silsiləsinin ətəyindədir. XIX əsrin əvvəllərində Vəndam kəndindən yaranmış dörd kiçik məntəqədən (Nohurqışlaq, Seyidqışlaq, Həzrə və Bunud) biridir. Yerli əhali oykonimi Bulud kimi tələffüz edir. Kənd əvvəllər Buludun suyu adlı kiçik çayın sahilində salınmış, sonralar buraya köçürülmüşdür. Adını kəndə vermiş çay da öz adını buludlu nəslindən almışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
* Bunud dağətəyi kənddir.

## Əhalisi
* Kəndin əhalisi 900 nəfər təşkil edir.
* Əhalinin əksəriyyəti azərbaycanlılar olsa da ləzgi və xınalıqlılar da var.

## Təhsilin vəziyyəti
* Bunud kəndində 1 orta məktəb var. Bu məktəb Fövzi Həmidovun adını daşıyır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Çarxana (Qəbələ)

**Çarxana** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Çarxana kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 noyabr 2002-ci il tarixli 384-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Çarxana kəndi Hacıalılı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Çarxana kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
1846-ci ilin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrin əvvəllərində maldarlıqla məşğul olmuş və sonralar oturaq həyata keçmiş çarxana (dörd evli) tayfası salmış və kənd də onların adı ilə adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qaraçayın sahilində, Hacallı düzündə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 817 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Qara Əhmədov — Tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycanda arxeologiya sahəsində ilk elmlər doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini meyvəçilik, tərəvəzçilik və maldarlıq təşkil edir.

## Mədəniyyəti
Kənddə Qara Əhmədovun ev-xatirə muzayi var.

## Din
Kənddə Çarxana kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nəsimi (Qəbələ)

**Nəsimi** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## İstinadlar
Kiçik Əmili

**Kiçik Əmili** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Kiçik Əmili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 953-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Kiçik Əmili kəndi Zalam kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Kiçik Əmili kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim özündə qədim türkdilli oğuzların İmi (Eymi, Eymir, Eymür) tayfasının adını əks etdirir və rayonun ərazisindəki Böyük Əmili kənd adının qarşılığıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 17&nbsp;km. cənub-qərbdə Qaraçayın sahilindən 2&nbsp;km. aralı, Qəbələ–Ağdaş şose yolunun kənarında, Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi heyvandarlıqla məşğuldur. Tərəvəz sahələri, taxıl zəmiləri də əkilir. Kənddə telekommunukasiya xidməti fəaliyyət göstərir. Səhiyyə məntəqələri, ictimai iaşə obyektləri, mədəniyyət ocaqları sakinlərin ixtiyarındadır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 669 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Quşlar (Qəbələ)

**Quşlar** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Quşlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Quşlar kəndi rayondan 30&nbsp;km. cənub-qərbdə Türyançayın sahilində Daşüz silsiləsinin ətəyindədir. Toponimikada qeyd edilib ki, Quşlar oykonimi qədimdə türk mənşəli Kuş (quş) etnonimindən yaranmışdır.
Hazırda burada 600 nəfər əhali yaşayır. 134 təsərrüfatı və 370 hektar yararlı torpağı var. Mərkəzi yolla arası 7&nbsp;km-dir. Taxılçılıq və heyvandarlıqla yanaşı, kənd sakinləri yeni üzüm sahələrini də bərpa edirlər və bu məhsula meyil artdığından, 120 hektar sahədə yeni üzüm bağları salınıb. Bu da əhalinin bir qismi üçün yeni açılan iş yeri hesab edilir. Əhalinin dolanışığı istənilən səviyyədədir. Təsərrüfatlarda çalışan camaat mal-qaranın da sayını artırır və heç nədən korluq çəkmirlər.
Kənddə orta məktəb, ictimai iaşə müəssisələri, mədəniyyət ocaqları və tibb məntəqəsi var. Qarşıdakı illərdə bir neçə yeni tikintilərin aparılması nəzərdə tutulub. Nümayəndəlik üçün yüksək səviyyədə bina inşa ediləcək. Kəndə qaz xəttinin çəkilməsi planlaşdırılır.

## Toponimikası
* Quşlar oyk., sadə.
* Kürdəmir r-nunda kənd. Kürün sahilindədir. Keçmiş adı Quşilər olmuşdur,
* Türyançayın sahilində, Daşüz silsiləsinin ətəyindədir. Tədqiqatçılar kəndin admı orta əsrlərdə Azərbaycanda məskunlaşmış türkdilli qara hunların bir qolunun adı ilə bağlı olduğunu göstərirlər.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 548 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Mollaşıxalı

**Mollaşıxalı** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Mollaşıxalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Mollaşıxalı. Ehtimallara görə şəxs adından götürüldüyü bildirilir. Burada 309 nəfər yaşayır və 90 təsərrüfatı var. Əhali əsasən heyvandarlığı inkişaf etdirir. Taxıl zəmiləri, digər məşğuliyyət sahələri də gəlir gətirən mənbələrdir.
Kəndlə Qəbələ–Ağdaş yolunun arası 6 km-dir. Zalamla bitişik olduğundan qonşu kəndin məktəbi və uşaq baxçasından istifadə edilir.
Ərazidə icra nümayəndəliyi üçün yeni inzibati bina istifadəyə verilib.

## Toponimikası
Mollaşıxalı oyk., sadə. Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündədir. Yaşayış məntəqəsi mollaşıxalı nəslinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "Molla Şıxalının kəndi, mollaşıxalılar, mollaşıxalıgillər" mənasmdadır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 318 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Zalam

**Zalam** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Zalam kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Coğrafiyası
Zalam kəndi rayon mərkəzindən 27 kilometr cənubda Qaraçayın sahilində, Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündədir. 550 nəfər əhalisi və 123 təsərrüfatı qeydə alınıb. 290 hektar yararlı torpaq sahəsi suvarma altında olduğundan ərazidə bol məhsul yetişir. Qobu kanal təkcə Zalamı deyil, digər 11 kəndin əhalisini də su ilə təmin edir. Ancaq kənddə 4 artezian quyusu da qazılıb.
Ərazidə iki ildir 512 nömrə tutumlu avtomat telefon stansiyası quraşdırılıb.
İşıq fasiləsiz verilir. Sayğaclaşma başa çatdığından enerji təminatı rahatlaşıb. Kəndin 11 illik məktəbində 240 məktəbli təhsil alır

## Toponimikası
Zalam oyk., sadə. Qaraçayın sahilində, Daşüz silsiləsinin ətəyində, Ərəş düzündədir. Oykonimin 1917-ci ildə Ərəş qəzasmın Xaldan icmasmda qeydə alınmış Salamaur (1933-cü ildə Salamabad kimi qeydə alınmışdır) kənd adı ilə bağlılığı güman edilir. Ehtimal etmək olar ki, Zalam Salam adının yerli tələffüz forması olub, şəxs adıdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 551 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* Qəbələ rayonu İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Qəmərvan

**Qəmərvan** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Qəmərvan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qəmərvan mərkəzdən 18&nbsp;km. şimal-qərbdə Bum çayının (Türyan çayının qolu) sol sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin yamacında salınmış bu kəndin təbiəti kimi insanları da mehriban, gülər üzlü, qonaqsevərdirlər.
Bu kəndin tarixi XIX əsrin ortalarından başlayır. Dağıstanda yaşayan ləzgilərin bu zonada yaylaqları olmuş və onların müəyyən bir hissəsi oturaq hala keçərək bu kəndi yaratmışlar. Rayonun digər yerlərindən fərqi odur ki, bu kənd müasir gündə də köçəridir. Qoyunçuluğun artımı olan yerlərdə var-dövlət də çox olur. Kənd camaatı yerli turistlərdən də gəlir götürür. Ecazkar görünüşü olduğundan ilin bütün fəsillərində kəndin qonaqları olur. Yayı kimi qışı da mözücə olan bu diyarı şəhərlilər çox xoşladığından kənd evlərini kirayələyirlər. Kəndin yolu yüksək səviyyədədir.
Burada müalicəvi təbii isti su var.

## Toponimikası

Qəmərvan oyk., sadə. Bum çayının (Tüıyan çayının qolu) sol sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin yamacmdadır. Kəndin ərazisi Dağıstandan gəlmiş ləzgi ailələrinin qışlaq yeri olmuşdur. Həmin ərazi üstündə Bum kəndinin əhalisi ilə münaqişəni rus general Komarov ləzgilərin xeyrinə həll etmiş və orada məskunlaşmalarına icazə vermişdir. Bundan sonra ləzgilər kəndi generalın familiyası ilə Qəmərovanxür (Komarov kəndi) adlandır¬mışlar. Sonralar xür (kənd) sözü düşmüşdür. Kəndin məscidindəki kitabədə yazılmışdır ki, Qəməriyyə adlanan bu kənd hicri 1293 (yəni 1876) ildə salınmışdır.

## Din
Kənddə Qəmərvan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1944 nəfər əhali yaşayır.

## Tanınmış şəxsləri
* Əşrəf Əlimirzəyev (1910–1982) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1966).
* Xalid Əlimirzəyev (1932–2016) — Professor.
* Ağaşirin Babayev — İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həmçinin bax
* Laza

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Zarağan

**Zarağan** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Zarağan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd keçmişdə Qəbələ şəhərinin 3&nbsp;km.-liyindəki Şıx Taci qəbristanlığının yanında yerləşirdi. Çökək yerdə, həm də çay ağzında olduğuna görə əhali indiki yerə köçüb, burada məskunlaşmışdır. Kəndin adı ərazidəki sarağan (vəlgə də adlanır) ağacının bolluğu ilə əlaqədardır. Həmin ağacın yarpağından keçmişdə dəri aşılamaq, özəyindən isə sarı boya almaq üçün istifadə olunurdu. Ərazidə Sarağan meşəsi də var.

## Coğrafiyası və iqlimi
Zarağan kəndi rayon mərkəzindən 7 kilometr cənub qərbdə, Dəmiraparançayın sahilində, Alazan–Həftəran vadisində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2804 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmış şəxsləri
* Elman Məmmədov (1948) — Kimya elmləri doktoru, professor.

## İqtisadiyyatı
Kəndin üç yolun ayrıcında (Qəbələ–Bakı, Qəbələ–Ağdaş və Qəbələ–Oğuz) yerləşməsi, şəhərə yaxınlığı səbəbindən burada iri ticarət obyektləri mövcuddur. Kənddə mavi yanacaqdan istifadə edilir.

## Mədəniyyəti
Kənddə kitabxana və ATS mövcuddur.

## Təhsili
Kənddə 1 uşaq bağçası və 600 şagirdlik 1 №-li və 370 şagirdlik 2 №-li tam orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sarıhacallı

**Sarıhacallı** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Dizaxlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Sarıhacallı kiçik kəndlərdən biridir. Bir vaxtlar bu ərazidə yaşayanların şəraiti elə ağır olub ki, nəticədə buranı tərk etmək məcburiyyəti ilə üzləşiblər. Ona görə də əhalinin sayı get-gedə aşağı düşüb. Hazırda burada artezian quyusu qazılıb, yolu təmir edilib, yaşayışın öz axarına düşməsi üçün ciddi işlər görüldüyündən kənddə artım hiss olunur. Həm əhalinin sayında, həm də dolanışığında irəliləyiş var.
İndi camaat təsərrüfatlarını genişləndirə bilir, suyu olduğundan əkin-biçinə marağı da güclənib. Məktəb yaşlı uşaqların sayı çoxaldıqdan sonra kənddə məktəb tikintisinə də başlanacaq. Hələlik isə qonşu Dızaxlı kəndində, orta məktədə təhsil almaq imkanları var.

## Toponimikası
* Sarıhacılı oyk., sadə.
* Ağdam r-nunun Seyidli i.ə.v.-də kənd. Qarabağ düzündədir;
* Ərəş düzündədir. Sanhacıllı, Sanhacalılı variantlarında da qeydə alınmışdır. Oykonim sarı-hacılı nəslinin adını əks etdirir.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 89 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Bılıx

**Bılıx** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Bılıx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Vaxtilə Bılıx dağının ətəyində bu adda kənd mövcud olub, indi hətta onun xarabalıqları da mövcuddur. Hazırkı Bılıx kəndi isə köhnə Bılıx bağlarının yerində salınıb. Bu barədə toponimiklər belə deyir. El dilində desək bılıxlılar Qaraçayın boğazında oturublar. Bir tərəfindən də Göyçayın axması kəndin görkəminə xüsusi gözəllik verir. Təmiz dağ havası, dağ çaylarının şırıltısı gecələr qoynunda uyuyanları suların səsinə doğmalaşdırıb. Bılıx sözünün mənası “gəlib-getmişlər” deməkdir.

İndi ləzgilərin üstünlük təşkil etdiyi kənd camaatının yarısı oturaq, yarısı köçəridir. Qoyun sürüləri bol olduğundan əhalinin maddi vəziyyəti də yüksək səviyyədədir. 900 nəfər əhalinin əksəriyyəti əsasən qoyunçuluqla məşğuldur. Sakinlər üçün elektron ATS quraşdırılıb...

Adı yaşayan, özü isə xəritədən silinən yerlərimizdən bəziləri hələ də xalqın dilindədir. Balıq yeri toponimi qədim türk dillərindəki baliq-“şəhər”, “qala divarları” ilə əhatə olunmuş şəhər sözündəndir. Toponimika elmində qeydə alınan bu söz bu rayonun ərazisinə aiddir... Söz düşmüşkən Bazar şəhərinin də adı tarixdə rast gəlinən yurd yerlərimizdəndir.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Toponimikası
Bılıx oyk., sadə. Qaraçayın (Göyçayın qolu) sahilində, Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim təhrif olunmuş toponimlərdən sayılır. Belə güman edilir ki, bu ad qədim türk dillərindəki balik (şəhər, divarla əhatə olumnuş qala) sözündəndir. Bu mülahizənin müəllifləri kəndin ərazisindəki qədim tikili xarabalıqlarına əsaslanırlar. Azərb. danışıq dilində bılıx "bala, balaca, yeni doğulmuş" mənalarında da işlənir.

## Əhalisi
* Kəndin əhalisi 913 nəfər (2008) təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Tövlə (Qəbələ)

**Tövlə** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Tövlə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
* Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Coğrafiyası
Tövlə. Bu kənd uzun müddət Tola adlanıb. 1999-cu ildən bələdiyyələr yarananda kəndin adı Tövlə kimi rəsmiləşib. Toponimika elminə görə hazırkı adı düzdür və söz təhrif olunaraq xeyli vaxt əsas mahiyyətini itirmişdi. Yerli camaatın yozumuna görə Qədim Qəbələnin paytaxt olduğu zaman bu ərazidən tədarük olunan kənd təsərrüfatı malları və ərzaq ehtiyatı şəhərin tələbatını ödəyirmiş. Məhz adı da beləcə yaranıb. İndiki Çuxur Qəbələ kəndi ilə qədim şəhərin arasındadır. Ərazidən tapılan kərpic bişirən kürəxanalar hələ də araşdırılır və mühafizə olunan arxeoloji abidələr sırasına daxil edilib. Əslində tola sözü kərpic anlamındadır. Arxeologiyada tədqiqat aparılan Qədim Albaniyanın Çaqqallı sahəsi, tarixi məkandan 3–4&nbsp;km cənub-şərqdə, Govurlu və Qoçalan çayın arasında 50 hektaradək yer Tövlə kəndinin ərazisindədir.
Hazırda kəndin 738 nəfər əhalisi və 179 təsərrüfatı qeydə alınıb. Fındıq bağları, iri və xırda buynuzlu mal-qara artımı, tərəvəz sahələri gəlir mənbəyidir. Fərdi evlərin tikintisində, əhalinin minik avtomobillərinin sayında irəliləyiş hiss edilir. İctimai iaşə müəssisələri fəaliyyət göstərir. Regionların Sosial–İqtisadi İnkişafı ilə bağlı yeni Dövlət Proqramına (2009–2013) əsasən növbəti illərdə burada Qoçalan çayı üzərində körpü tikilməsi nəzərdə tutulub. Kənddə peyk rabitəsi quraşdırılıb, icra nümayəndəliyində, bələdiyyə idarəsində, məktəbdə telefon rabitəsi var. 2008-ci ilin sonundan əhaliyə telefon çəkilişinə başlanıb. Mavi yanacağın bərpası qərara alınıb.

## Toponimikası
Tövlə oyk., sada. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Yerli əhali oykonimi tövlə (mal-qara saxlanan yer) sözü ilə bağlayır. Bəzi tədqiqatçılara görə, kəndin adı qismən təhrifə uğramışdır. Əslində Tovilə olmalıdır. Yaşayış məntəqəsinin adının yunan coğrafiyaşünası Ptolomeyin (II əsr) Albaniyada qeyd etdiyi Tabilaka və ərəb coğrafiyaşünası Müqəddəsinin (X əsr) Şəki və Qəbələ arasmda qeyd etdiyi Tebla toponimləri ilə bağlılığı ehtimal olunur. İlisu kəndində (Qax r-nu) tovla tabun adlı nəsil qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 745 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* Qəbələ rayonu İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Uludaş

**Uludaş** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Uludaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Uludaş kəndi Tikanlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Uludaş kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı yaxınlığındakı Uludaş adlı yüksəklikdən alınmışdır. Dağın adı isə "böyük daş" mənasındadır. Türkiyənin qərbində Ulu dağ adlı dağ silsiləsi var. "Ulu" və "daş" sözlərindən ibarət olan sözün açıqlamasını toponimiklər belə yozur: ulu "qədimlik, uca", daş isə qədimdə "dağ" anlamındadır. Kənd bu ərazidə nisbətən uca dağların yaxınlığında yerləşdiyindən "Ulu daş", yəni uca dağın ətəyində yerləşən kənd adlandırılmışdır. "Ulu" uca dağa yaxın olmasına işarədir.

## Tarixi
Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Coğrafiyası
Kənd Bumçayın sahilində, Alazan–Əyriçay vadisində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1631 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi taxılçılıq, tərəvəzçilik, meyvəçiliklə, eləcə də iri və xırda buynuzlu heyvandarlıqla məşğul olur. Kənddə ATS mövcuddur. Elektrik enerjisi fasiləsiz olaraq verilir, ticarət müəssisələri fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəbələ rayonu İnzibati Ərazi Vahidləri 

## Həmçinin bax
Mamaylı

**Mamaylı** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Mamaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 noyabr 2002-ci il tarixli 384-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Mamaylı kəndi Hacıalılı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Mamaylı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Bəzi tədqiqatlara əsasən, kənd mamaylı nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Nəslin adı isə Mamay şəxs adından və -lı mənsubiyyət şəkilçisindən ibarət olub, "Mamayın nəsli, mamaygillər" mənasındadır. Digər tədqiqatlara əsasən, Mamay XIV əsrdə yaşamış tatar xanının adıdır. Azərbaycanın və eləcə də digər dövlətlərin toponimikasında işlək olan mamay komponenti Qusar rayonunda Mamaytəpə, Ukraynanın Zaporojye vilayətində Mamayka çayı, Rusiyanın Volqoqrad vilayətində Mamay kurqan, Dağıstanda Mamayqutan kəndi və s. monqol mənşəli layın göstəricisidir.

## Tarixi
Rəvayətə görə monqol xanı olan Mamay xanın ərazidə beş-altı gün məskən salması ilə el arasında həmin yer Mamaylı adlandırılıb. Sonralar camaat təzə binə qurduğu yeri nişan verəndə "Mamay xanın dincəldiyi yer" deyərmişlər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Düzyengicə düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 671 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini taxılçılıq və heyvandarlıq təşkil edir. Kənddə 168 təsərüffat var. Yararlı torpaq sahəsi 800 hektardır. 2004-cü ilin axırlarından kəndə mavi yanacaq verilir. Magistral xəttə çıxan 3&nbsp;km. yol təmir edilib.

## Mədəniyyəti
Kənddə kitabxana və kinoklub mövcuddur.

## Təhsil
Kənddə Ehtiram Səmədov adına orta məktəb fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şəfili

**Şəfili** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Şəfili kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 noyabr 2002-ci il tarixli 384-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Şəfili kəndi Hacıalılı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Çarxana kəndi mərkəz olmaqla, Çarxana kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi şəfili nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. XIX əsrdə şəfililər maldarlıqla məşğul olan kiçik elat kimi təsvir olunurlar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir. Kəndin mərkəzi yolla arası 3&nbsp;km-dir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 206 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənddə 53 təsərrüfat var. Kəndə mavi yanacaq verilir. Yeni tikintilər aparılır. Ərazi nümayəndəliyi üçün yeni bina inşa olunub. Burada meyvə bağlarına, tərəvəz sahələrinə xüsusi qulluq olunur və heyvandarlıq inkişaf etdirilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ovcullu

**Ovcullu** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Ovcullu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 29 noyabr 2002-ci il tarixli 384-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Ovcullu kəndi Hacıalılı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Mamaylı kəndi mərkəz olmaqla, Mamaylı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqələsinin adı ovçulu tayfasının adı ilə bağlıdır. Tayfaya məxsus bir qrup ailə XIX əsrin sonlarında Cavad qəzasında maldarlıqla məşğul olmuşdur. Oykonim müxtəlif mənbələrdə Ovçalu, Ovcullu, Ovçular variantlarında da qeydə alınmışdır. 1933-cü ildə Naxçıvan ərazisində Ovçular adlı kəndin olması haqqında məlumat verilir. Hazırda Şərur rayonunun Dizə kəndində Ovçular məhəlləsi mövcuddur.

## Tarixi
Vaxtilə bəyzadələr ailəsinə mənsub olan iki ailə tərəfindən təməli qoyulan bu kəndin ilk nümayəndələri 1920-ci illərdə hakimiyyət dəyişikliyində ərazini tərk etsələr də, bəylərin xidmətçiləri və qohum əqrabaları burada birdəfəlik məskunlaşıblar. Ovçulu nəsli hapıtlıların əsas qollarından biridir. Hapıtlılar səpələnmiş şəkildə Ağdaşın, Zərdabın bəzi kəndlərində də yaşayırlar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 230 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini meyvəçilik, taxılçılıq və heyvandarlıq təşkil edir. Kənddə 52 təsərrüfat mövcuddur. Kəndə 2007-ci ildən mavi yanacaq verilir. İçməli su artezian quyusundan təmin olunsa da, suvarmada əhali Zalam qobusundan istifadə edir. Mənbəyi dağlardan başlayan və sel suları ilə müşayiət olunan bu qobu bir neçə kənd üçün təhlükəli olduğundan kənarında bənd qurulub.

## Təhsil
Regionların Sosial–İqtisadi İnkişafı Dövlət Proqramına əsasən (2004–2008) kənddə ibtidai məktəb binası tikilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abrıx

**Abrıx** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Abrıx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 953-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Abrıx kəndi Tikanlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Abrıx kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Keçən əsrə aid materiallara əsasən, Abrıx Tikanlı kəndindən yaranmış yaşayış məntəqəsidir. IX əsr ərəb coğrafiyaşünaslarının yazdığına görə, Beyləqanda (bu şəhərin xarabalıqları Mil düzündə indiyədək Örənqala adı ilə qalmaqdadır) Abrik/Abrek adlı qala mövcud olmuşdur. Toponimikada belə bir fərziyyə var ki, həmin Abrik qalası bir vaxt müəyyən hadisə ilə əlaqədar olaraq (bəlkə də monqolların XIII əsr basqınları) dağıdıldıqdan sonra əhalisinin müəyyən hissəsi bu zonaya gəlmiş və bu adı da özləri ilə gətirmişlər. Mənbələr Bizansda da Abrik adlı şəhərin mövcudluğundan xəbər verir. Azərbaycan dilinin dialekt və şivələrində avırıx/avruğ "çay qırağında olan qamışlıq, çubuq" deməkdir. Türk dilində avrık "hörülmüş, sarınmış, bağlanmış" mənalarını ifadə edir. Deməli, Abrıx/Abrik/Abriq qalası "qamışdan hörülmüş qala" kimi izah oluna bilər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 620 nəfər təşkil edir.

## Təhsili
Kənddə Abrıx kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daşca

**Daşca** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Daşca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Daşca adı bəzi məlumatlara görə bu oykonim öz adını dağ çayının gətirdiyi xırda daş və çınqıllardan almışdır. Ərazinin 30–40 sm dərinliyindəki torpaq qatı xırda daşlıqla örtülüdür. Daşlıca “daşlı yer” deməkdir.

## Coğrafiyası
Meyvə bağları, tərəvəz sahələri əhalinin məşğuliyyətidir. Mal-qara saxlayan sakinlər taxıl əkininə də üstünlük verirlər. Heydər Əliyev fondunun vəsaiti hesabına kənddə müasir standartlara uyğun orta məktəb binasının tikilməsi uşaqların yüksək səviyyədə təhsilinə real imkan yaradıb.

## Toponimikası
Qaraqobu çayı sahilində, dağətəyi ərazidədir. Çox vaxt Daşca variantında işlənir. Kəndin ərazisi xırda daş və çınqıldan ibarət olduğu üçün belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 829 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Tikanlı

**Tikanlı** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Tikanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Coğrafiyası
Tikanlı kəndi mərkəzdən 13&nbsp;km qərbdə Alazan–Həftəran vadisindədir. Xalq etimologiyasına əsasən buralar əvvəllər tikanlı sahələrdən ibarət olub, yerində kənd salınıb. Toponimik bilgilərə görə keçən əsrdə Qars əyalətində Yuxarı Tikan və Aşağı Tikan adlı kəndlər mövcud olub. Alimlər güman edir ki, kəndin mənşəyi də bu sözlərdən götürülüb.
İndi kənddə 1900 nəfər yaşayır. Dörd məşğuliyyət növündən əhali öz çörəyini çıxarır. Hamının meyvə bağı, taxıl sahələri, tərəvəzləri və mal-qarası var. Bu ərazidə çəpərlənmiş evlərin sayı demək olar ki, yoxdur. Yol boyu hamının həyət bacası iri daş hasarlara alınıb və evlərin görkəmindən də bəllidir ki, Dovşan dağının yanında əhali özünə maraqlı düzəm qura bilib.
Kənddə iri ticarət, ictimai iaşə obyektləri fəaliyyət göstərir.
Türyançayın qollarından biri, uzunluğu 56&nbsp;km. hövzəsinin sahili 125&nbsp;km² olan Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacından 3680 metr hündürlükdən mənbəyini götürən Tikanlı çayı ərazidən axır.

## Toponimikası
Tikanlı oyk., sadə. Alazan–Əyriçay çökəkliyindədir. Xalq etimologiyasına görə, kəndin adı tikan (fıtonim) sözü ilə əlaqədardır. XIX əsrdə Qars vilayətində Yuxan Tikan və Aşağı Tikan, Quba qəzasında Tikanlıoba adlı kəndlər də mövcud olmuşdur. Mənbələrdə qıpçaq tayfalarının tərkibində tikan və qaratikan etnonimləri qeydə alınmışdır. Ehtimal etmək olar ki, oykonim qıpçaq tay-falarından olan tikanlıların adı ilə bağlıdır.

## Əhalisi
1824-ci il Şəki qəzasının Bum sahəsinin kameral təsvirinə əsasən Tikanlı kəndində 105 təsərrüfatda 594 nəfər əhali yaşayırdı ki, onların da 315 nəfərini kişilər, 279 nəfərini isə qadınlar təşkil edirdi.
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 1876 nəfər əhali yaşayır.

## Təhsil
* Kənddə iki məktəb və bir uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* Qəbələ rayonu İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Bəyli (Qəbələ)

**Bəyli** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Bəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənddə əhali heyvan saxlayır, taxıl əkirlər. Üzüm əkiminə isə demək olar ki, yenicə başlanılıb. Təzə salınmış sahələrə qulluq göstərən sakinlər üzümçülüyün inkişafına səy göstərirlər. Artıq yeni bağlar becərilib, bu minvalla gələcəkdə bu məhsulun bol olması gözlənilir. Çünki kəndin üzümçülüyə yararlı münbit torpaq sahəsi var.

## Etimologiyası
Kənd Şəki yaylasındadır. Yerli əhalinin dilində Bəyli kimi işlənir. Keçmiş adı Yemişanlı olmuşdur. Oykonim "bəyə məxsus kənd" mənasında izah olunur. 1933-cü ildə Kürdəmir r-nunun Axtaçı i.ə.v.-də də Bəyli kəndi qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
* 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 346 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Gərənə

**Gərənə** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Güloğlular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Əsl adı Qaranüydür. Gərənə bu adın təhrif forması hesab olunur.Oykonim "qara" (burada "sıx" mənasındadır) və "nüy" (Azərb. dilinin dialektlərində "çaysahili meşəlik" deməkdir) sözlərindən düzəlib, "çaysahili sıx meşəlik" mənasındadır. XIX əsrin məlumatlarına görə əkin və bağ üçün təmizlənmiş meşə yeri də yerli əhali arasında nüy adlanırdı.

## İqtisadiyyatı
Uzun müddət qaz şəbəkəsi olmayan Gərənə kəndinə 2011-ci ildə qaz xətti çəkilmiş və həmin ilin noyabr ayında kəndə təbii qaz verilməsinə başlanmışdır.

## İstinadlar
Qaradağlı (Bərdə)

**Qaradağlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Güloğlular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi mənşəcə Səfəvilərin hakimiyyət uğrunda mübarizəsində böyük rol oynamış qızılbaşların Qaradağlı tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tayfa isə öz adını Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalının adından almışdır. Səfəvilər hakimiyyətə keçdikdən sonra Qaradağlılar müxtəlif ərazilərə yayılmışlar. Qaradağlı adlı kəndlər də məhz həmin tayfaya məxsus ailələrin etnik adını əks etdirir. XX əsrin 30-cu illərinədək Laçın rayonunun Güləbird kəndi yaxınlığında da Qaradağlı adlı kənd olmuşdur. Bu kəndin adı Sarı Aşığın bir bayatısında çəkilir. XX əsrin 60-cı illərinədək Ermənistan ərazisində Qaradağlı adlı kənd qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Divanlı

**Divanlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Güloğlular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Qarabağ düzündədir. Etnotoponimdir. Oykonim türkdilli duvanlı tayfasının adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar
Çəmənli (Bərdə)

**Çəmənli** (əvvəlki adı: **Dilənçilər**) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Zümürxan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kənd Sovetinin Dilənçilər kəndi Zümürxan kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini keçmiş Çıraqlı Qərvənd kəndindən köçmüş ailələr 1860-cı ildə xəzinə torpağına məxsus Dilənçilər yeri adlı ərazidə saldığına görə əvvəllər Dilənçilər adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şatırlı (Bərdə)

**Şatırlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Şatırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Kələntərli

**Kələntərli** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qarabağ düzündədir. Yaşayış məntəqəsi ilk dəfə həmin ərazidə məskunlaşmış kələntərli nəslinin adını daşıyır. Etnotoponimdir.

## İstinadlar
Laza (Qəbələ)

**Laza** *([[Ləzgi dili|ləzg.]] Лацар)* — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Laza kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Rəvayətə görə əhalinin əcdadları oraya Qusar rayonunun Laza kəndindən köçmüşlər. Kəndin yaranma tarixi XVII əsrin sonu, XVIII əsrin əvvəli hesab edilir. Vaxtı ilə Qusar rayonunun Laza kəndindən aran rayonlarına qışlaqlara köç edənlər tədricən burada daimi məskunlaşmışlar. Kənddə ilk məskunlaşan latsar sixili olduğundan kəndin adı da Laza olmuşdur.

Laza kəndi mərkəzdən 8&nbsp;km. şimal-şərqdə Dəmiraparan çayının sahilində Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacındadır.

## Toponimikası
Laza toponimi ləzgi dilində “ağ, bəyaz” mənasını verən «лацу» sözündən yaranmışdır. Bu ad ərazinin təbii xüsusiyyətləri — xüsusilə dağlıq relyef, qayaların açıq rəngli olması və ilin böyük hissəsində ətrafın qarla örtülü qalması ilə əlaqədar formalaşmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Baş Qafqaz sıra dağlarının şimal-qərb hissəsində, Dəmiraparan çayı üzərində salınıb. Özünəməxsus gözəl təbiəti vardır.

## Mədəniyyət
Sevimli müğənnimiz Zeynəb Xanlarovanın mahnılarından birinə çəkilmiş süjet xəttində Muçuq şəlaləsinin görüntüləri bu kənddə lentə alınıb. Hər bir mahnısını təbiət görüntüləri ilə sintez etməsi, teletəsvir müğənninin yaradıcılığına xas olan cəhətlərdəndir. Elə Lazada 96 metr hündürlükdən axan Muçuq şəlaləsi də Zeynəb xanıma həsr edilən “Salam Zeynəb” sənədli filmində çağlayır. Zəyli və digər deltavari şəlalələr də bu kəndin ərazisindədir.

## Təhsil
9 illik Laza kənd orta məktəbi.

## Əhalisi
İndi kənddə 1100 nəfər yaşayır. Ləzgi kəndidir. At üstündə çobanlar, minlərlə qoyun-quzu dağlara-düzlərə səpələnirlər. Yaşıl çəməndə ağ xalıya bənzər bu görüntülər Qəbələdə tez-tez görünən səhnələrdəndir. Dağdan sürülər enəndə hansı kənddən ötərsə, çobanlar yol üstündə səxavətli olar, əlinin altında nə varsa paylayarlar. Eyni ilə kəndlərdə də sürünün səsi eşidilən kimi, pişvazına çıxar, çobanları ev xörəklərinə qonaq edərlər. Bərəkət simvolu sayılan sürülər el-obanın varına, dövlətinə işarədir.

## Həmçinin bax
* Laza
* Qəbələ rayonu

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## İstinadlar
Cığatelli

**Cığatelli** — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun Cığatelli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Qəbələ rayonunun Cığatelli kəndi Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq bu kənd mərkəz olmaqla, Cığatelli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim 1917-ci ildə Cığataylı, 1933-cü ildə isə Cıqatallı şəklində qeydə alınmış, tədricən Cığatelli variantına düşmüşdür. Əslində, Cığataylı olan bu coğrafi ad etnotoponimdir və "cığataylıların məskunlaşdığı kənd" deməkdir.

## Tarixi
Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 9&nbsp;km. aralı, Alazan–Əyriçay çökəkliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 622 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənddə 150 təsərrüfat var. Əhalinin 70 faizi artezian quyularından su götürür. Suvarma dağ çayları vasitəsilə həyata keçirilir. Kəndə qaz xətti çəkilir, rabitə qovşağı inşa olunub. Gələcəkdə yeni məktəb və ərazi icra nümayəndəliyi üçün inzibati binanın tikintisi plana salınıb.

## Təhsil
Kənddə 11 illik məktəb fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnzibati Ərazi Vahidləri 

## Həmçinin bax
Əliyanlı

**Əliyanlı** — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Kələntərli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Qədim Zəngəzur qəzasının tərkib hissəsinə daxil olan tarixi və inzibati əyalətlər içərisində Əliyanlı mahalının camaatı bir sıra özəlliklərinə (igidlikləri, haqq-ədalət uğrunda mübarizliyi, qorxmazlığı, idarəetmə sisteminin nizamlı olması...) təbii-coğrafi ərazisi isə qədim tarixi irsi və maddi abidələrinə görə fərqlənmişdir. Bu bölgədə ümumilikdə 16-ya qədər kənd yerləşib. Coğrafi məkanca "Əliyanlı” toponiminin yaranması da maraqlıdır.

Ulu babalarından eşitdiklərini söyləyən Armudluq kənd sakini Həmid Xudaqulu oğlunun (1848-1958) dediyinə görə, 250-300 il əvvəl Cənubi Azərbaycandan bir dəstə qaçaq-quldur gəlib Həkəri çayının sol sahillərində yerləşən elatlarda talançılıq-soyğunçuluq edərmiş, camaatın mal-mülkünü qarət edib, sürüləri hovlayıb aparırlarmış. Belə hadisələrin birində Armudluq kəndinin 18-20 yaşlı bir cavanı kəndin qənşərindəki "Oyuğun yalı” deyilən yerdə bir səngərə sığınıb 5-10 nəfər qaçağı izləyəndə görür ki, onlar Bağırbəyli binəsindən (kəndlərindən 4 km şərqdə) sürdükləri 100-ə yaxın mal-heyvanı böyük bir çinarın altında saxlayıb, bulaq üstündə dincəlirlər. Silahlarını bir kənarda "çal-keçir” edib, baş-başa "dərzləyib”, kəsdikləri heyvanın kababından yeyib dincəlir, keşikdə duranlardan isə biri yatıb, o biri isə ölən malın gönündən özünə çarıq tikir. Həmin cavan bu məqamda bulağın üstündəki böyük daş parçasının arxasından keçib tüfənglərin topasını ələ keçirir və yenidən özünü atır qayanın arxasına. Haray-həşir qopur, quldurlar oyanır, onda cavan onlara deyir: "Mal-heyvanı hardan gətiribsinizsə, o yolla da aparırsınız geri, qaytarırsınız yiyələrinə, özünüz də dərədən çıxıb işıq düşən yerlə keçib, dağı aşırsınız, bir də buralara ayağınız dəymir...”

Belə də olur. Əliyalın bir cavanın qoçaqlığı, soyğunçuları tərki-silah edib qovması xəbəri tezliklə mahala yayılır və həmin bölgə sonralar yerli şivə-dialekt, danışıq xüsusiyyətinə, deyim tərzinə uyğun olaraq "Əliyanlı” yer adı kimi məşhurlaşır.Bu məlumatlar Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi Qismət Yunusoğlu tərəfindən Qubadlı rayonu, Başarat və Armudluq kənd sakinləri Nadir İsmayıl oğlu Şükürovun (1955) və Nəriman Şükür oğlu Həmidovun (1933) məlumatlarından istifadə olunaraq qeyd olunub.

Bərdə rayonunda yerləşən Əliyanlı kəndinin təməlini isə Əliyanlı türk qolunun nümayəndəsi, Qubadlıdan hal-hazırda Əliyanlı kəndinin olduğu əraziyə gələrək kəndin təməlini qoyan Sadıqov Oruc Hüseyn oğludur (1866–1991) Məhz kənd əhalisinin çox hissəsi də “Oruclar” adlanan türk tayfasından ibarətdir.

## Əhalisi
Əsasən “oruclar” adlanan türk tayfalarından ibarətdir.

### Tanınmışları
* Hüseynov Çingiz Murtuza oğlu — Birinci Qarabağ müharibəsinin qazisi

## İstinadlar
Mustafaağalı

**Mustafaağalı** (Boyəhmədli)— Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Mustafaağalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Boyəhmədli (indiki Mustafaağalı) Oykonimi Oğuzların Əhmədli tayfasını əks etdirir, Boy (qədim Türk) tayfa deməkdir, () Hər zaman tanrıya şükür bildirən. Kənd 18-ci əsir də (1756 il) Borçalı-Qazax Mahalından köçən Boyəhmədli tayfası tərəfindən yaradılmışdır.

## Tarixi
-  bölgəsi Gürcü krallığının əhatəsinə keçəndən sonra, orada yaşayan tayfalar istismar edirdi. Buna etiraz əlaməti olaraq elə Gürcü kralı İraklinin vaxtında 1759-cu ildə Qaracalı, Cinli, Salahlı, Dəmirçi Həsənli, Qızıl Hacılı, Qaraqoyunlu, , Səfikürd, Boyəhmədli, Kəngər, Həsənli Qarabağa köçmüşdülər. Bir mə’lumata görə  İraklinin vaxtında Qazax mahalından 1500 ailə, Şəmşədil mahalından 3200 ailə  Qarabağa köçmüşdü. Həmin o Borçalıdan köçən Boyəhmədli tayfası indiki Bərdə rayonunda yerləşən Mustafaağalı kəndinin əsasını qoyurlar.

## Nəsillər
*Cənnətli 
*Qazaxməmmədli
*Şillər
*Arabaçılar
*Mollavəlili
*Mahmudlar
*Dəmirçihəsənli
*Yerlikövər
*Əhmədlər
*Mərdanlılar
*Dördəmirlər

*Bozaxlar  

## Tanınmış şəxsləri
* Qazanpapaq oğlu Məhəmməd Qəza rəisi M. C. Bağırovun dostu müsavatçi
* Abdıyev Azay — Bərdə Rayon İcra Başçısı (1992–1995)

## İstinadlar