open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pola Hokins

**Pola Hokins** - Britaniya jurnalisti və yazıçısıdır. Hawkins daha çox zorakılıq və narkotikdən istifadə haqqında triller olan "Qatardakı qız" romanı ilə tanınır. Roman 2016-cı ildə Emili Blantın oynadığı filmə uyğunlaşdırılmışdır.
Hawkinsin ikinci triller romanı, Suya, 2017-ci ildə çıxdı.

## Həyat və karyera
Hawkins Hararedə, Rodeziyada (indiki Harare, Zimbabve) Anthony "Tony" Hawkins və həyat yoldaşı Glynne'nin qızı olaraq anadan olub böyüdü.
Atası iqtisadiyyat professoru və maliyyə jurnalisti idi. 1989-cu ildə 17 yaşında Londona köçməzdən əvvəl Hawkins Zimbabve, Harare, Arundel Məktəbində oxuyub, sonra Qərbi Londonda, Kensinqtonda müstəqil kollec olan Collingham Kollecində A-Levels təhsili alıb.
Hokins Oksford Universitetinin Keble Kollecində fəlsəfə, siyasət və iqtisadiyyat oxudu. O, The Times-da jurnalist kimi işləyib, biznes haqqında məlumat verib. Daha sonra o, sərbəst şəkildə bir sıra nəşrlərdə çalışdı və qadınlar üçün maliyyə-məsləhət kitabı, "Pul ilahəsi" yazdı.

## İstinadlar
Ksantippa

**Ksantippa** (; ) —  qədim yunan filosofu Sokratın həyat yoldaşı. O, zadəgan ailəsindən idi. Sokratla təxminən 50 yaşında ikən evlənmiş və üç oğlu dünyaya gəlmişdir. Edamdan əvvəl son gün Sokratla vidalaşmağa gələnlər arasında Platon Ksantippanın adını çəkdi. Ksenofont onu dözülməz xarakterə malik olan qəmgin qadın kimi təsvir edirdi. Sonradan Sokratın ailə münasibətləri çoxlu təfərrüatlar və lətifə hekayələri ilə tamamlandı. Onların etibarlılığı, filosofun ölümündən yüz illər sonra görünmə vaxtını nəzərə alsaq, son dərəcə şübhəlidir.

## Sokratla münasibətləri
Sokrat ailəsindəki vəziyyət və Ksantippanın qəzəbli xarakteri Qədim Afinada "şəhərin söhbətinə" çevrildi. Ksantippanın adı qəzəbli bir arvad etalonu oldu. Müasir alimlər Sokrat və Ksantippin xarakterlərindəki fərqi vurğulayırlar. Fəlsəfədən uzaq bir gənc qadın Sokratın küçələrdə, meydanlarda tələbələrlə söhbətlərdədə keçirdiyi vaxtdan razı qala bilməzdi. Uşaqlara və ev təsərrüfatına qayğı yalnız Ksantippanın üzərinə düşürdü. Bu, Sokratın fəlsəfi sakitliklə qəbul etdiyi daimi ailə qalmaqallarına və təhqirlərə səbəb olurdu. Antik müəlliflər üçün Ksantippa ilə Sokrat arasındakı münasibət filosof və qəzəbli arvad arasında ziddiyyət təşkil edən çoxsaylı zarafatların mənbəyinə çevrildi. Pis xasiyyətinə baxmayaraq, tarixçilər Ksantippanı ərini özünəməxsus şəkildə sevən qayğıkeş ana hesab edirlər. İngilis şairi və yazıçısı Robert Qreyvs Sokrat və Ksantippa arasındakı münasibətdə rasional-intuitiv və fəlsəfi arasında ziddiyyət görürdü. Ksantippa ərinin fəaliyyətini ailənin rifahı və uşaqların gələcəyi üçün təhlükə kimi görürdü. İki mümkün variantdan - ərini olduğu kimi qəbul etmək və ya onun fəaliyyətini başqa istiqamətə yönəltmək üçün bütün vasitələrlə cəhd etmək - ikincini seçdi.

Alman filosofu Fridrix Nitsşe Sokratın bir filosof kimi şəxsiyyətinin formalaşmasında Ksantippanın mühüm rolunu görürdü. Arvadının ağır xarakteri Sokratı ev rahatlığından məhrum etdi. *Beləliklə, Ksantippa ərinə “küçədə və söhbət edə biləcəyi, boş qala biləcəyi hər yerdə yaşamağı öyrətdi və bununla da ondan ən böyük Afinalı küçə dialektikini yaratdı”.*

Antik müəllif Leartlı Diogen (180-240) Sokrat və Ksantippa haqqında bir neçə məşhur lətifə verir. Növbəti mübahisədən sonra Ksantippa yenə ərinin başına su tökür. Bu dəfə Sokrat deyir: “Ksantippada əvvəlcə ildırım gurlayır, sonra isə yağış yağır”. Bir gün Sokratın tələbəsi Alkiviad müəlliminə Ksantippanın təhqirinin dözülməz olduğunu söylədikdə o, belə cavab verir: “Amma mən buna çarxın əbədi cırıltısı kimi öyrəşmişəm. Bəs sən qazın qışqırıq səsinə dözə bilirsənmi?” "Amma qazlardan süfrə üçün yumurta və cücələr alıram" deyə Alkiviad cavab verdikdə: “Və Ksantippa da mənim övladlarımı dünyaya gətirib” deməklə Sokrat söhbəti yekunlaşdırır.

## İstinadlar
İmam Hüseyn məscidi (Zəngilan)

**İmam Hüseyn məscidi** — Azərbaycanın Zəngilan şəhərində XVII–XVIII əsrlərə aid məscid.

2020-ci ildə Zəngilan azad edildikdən sonra məscidin qalıqları bərpa edilmiş, yanında isə yeni məscidin təməli 2023-cü il aprelin 26-da İlham Əliyev tərəfindən qoyulmuş və inşa edilmişdir.

## Tarixi
İmam Hüseyn məscidinin XVII–XVIII əsrlərdə, Səfəvilər imperiyası dövründə tikildiyi təxmin edilir. Birinci Qarabağ müharibəsində Zəngilanın işğalı zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən talan və məhv edilmişdir. İşğal dövründə məscid donuzxanaya çevrilmişdir. Zəngilan şəhəri 20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

26 aprel 2021-ci ildə İlham Əliyev tərəfindən yeni məscidin əsası qoyulmuşdur. Məscidin açılışı 18 may 2024-cü ildə baş tutmuşdur. Tarixi məscidin ərazisində isə açıq səma altında sərgi yaradılmışdır.

## Memarlığı
İmam Hüseyn məscidinin ölçüləri 12x20 metr olmuşdur. Məscidin içərisində mehrab və taxça var idi. Məscidin tikintisi zamanı əsasən yerli əhəngdaşından istifadə edilmişdir. Məscidin divarları bəzəksizdir. Məscidin qapısı şərq tərəfə açılırdı və üzərində yazı var idi. Qapısı tağformalı olmuşdur.

## İstinadlar
Mən bilirəm ki, mən heç nə bilmirəm

**"Mən bilirəm ki, mən heç nə bilmirəm"** ( ;  və ya ) —  qədim yunan filosofu Sokrata (filosof Platona görə) aid olan ifadə . Bununla belə, 1968-ci ildə “Apologiya” nəşrinin qeydlərində A. A. Taho Qodi bu ifadəni Dilsə  istinadən Demokritə  aid edir. Bəzi sitatlarda bir qədər dəyişdirilmiş formada rast gəlinir - “ **Mən nə qədər çox bilsəm, bir o qədər də başa düşürəm ki, heç nə bilmirəm** ” və “ **Təkcə onu bilirəm ki, heç nə bilmirəm**.”

## Mənası
Sokrat öz fikrini belə izah edirdi: insanlar adətən nəyisə bildiklərini düşünürlər, amma məlum olur ki, heç nə bilmirlər. Belə çıxır ki, mən öz bilgisizliyimi bilə-bilə, əslində mən hamıdan çox bilirəm . Görünür, burada məntiqi cəhətdən ziddiyyətli bir ifadə var: əgər insan heç nə bilmirsə, deməli bilmədiyi haqqında da bilə bilməz. Bu, bir növ koqnitiv təvazökarlıq prinsipini formalaşdırmaq cəhdidir. Bunu belə təsəvvür etmək olar: təsəvvür edin ki, bütün biliklərimiz şarın içindədir, bilgisizlik isə şarın çölüdür. Biliklərimiz nə qədər çox olarsa, şarın səthi bir o qədər çox olur və buna görə də əslində bilgisizlik ilə "təmas" getdikcə çoxalır.

## Həmçinin bax

* Cogito ergo sum
* İmposter sindromu
* Koqnitiv meyllərin siyahısı
* Dunning-Kruger effekti

## İstinadlar
Kilsə Ataları

**Kilsə Ataları** (  ; pravoslavlıqda **müqəddəs atalar**) — IV əsrin sonlarından doqmatikanın, iyerarxik təşkilatın və ibadətlərin formalaşmasında xüsusi çəkiyə malik olan keçmişin görkəmli və nüfuzu kilsə xadimləri münasibətdə istifadə edilən fəxri titul. Hesab olunur ki, Kilsə Ataları ortodoksallıq, həyatlarının müqəddəsliyi və kilsənin tanınması ilə seçilir; Katolik tədqiqatçılar bu meyarlara qədimliyi də əlavə edirlər.

Kilsə Atalarının fəlsəfi və teoloji təlimi patristika, ilahiyyat elminin bu təlimi öyrənən bölməsi isə patrologiya adlanır.

Katoliklik və pravoslavlıqda eyni asketlər və ruhani yazıçılar Kilsə Ataları adlandırılır, lakin onların ehtiram səviyyəsində fərq var. Qərbdə klassik patristik dövr adətən Sevilyalı İsidor , Rus Pravoslav Kilsəsində - Dəməşqli İoann  , Yunan kilsələrində - Qriqori Palamas və onun tərəfdarları ilə başa çatmış hesab olunur.

Sonrakı ilahiyyatçılar Qərbdə Kilsə doktorları, onların təlimi isə sxolastika adlanır. 
## İstinadlar
Uğur üçün su tökmək

**Uğur üçün su tökmək** — Azərbaycan, Bolqarıstan, Ermənistan, İran, İraq, Serbiya, Şimali Makedoniya, Türkiyə və digər yaxın ölkələrdə xalq adəti. Xalq inancına görə, səfərə və ya bir işə gedən adamın arxasınca su tökmək xeyir gətirir. Bu, səfərin və ya işin xoşbəxtcəsinə sonlanması üçün edilir. Bu adət məktəbə, imtahana, iş müsahibəsinə, orduya  və s. yerlərə gedəndə də edilir.

Balkan yarımadası ölkələrinin etnologiyasında belə hesab edilir ki, tökülən və ya axan su mobilliyi və hərəkətin rahatlığını simvolizə edir. Buna səbəb onun dayanmaması və ya ilişib qalmamasıdır. Beləliklə, suyun tökülməsi kiminsə başladığı işin baş tutması üçün edilir ki, o da tökülən su kimi rəvan getsin. Bəzi ərazilərdə su töküləndə belə deyilir: "O, su kimi təmiz və aydın getsin".

## İstinadlar
Emanasiya (fəlsəfə)

**Emanasiya** ( - axın, paylanma) — qədim fəlsəfə anlayışı, &#x5B;semantik və aksioloji cəhətdən&#x5D; Kainatın ən yüksək sferasından aşağı, daha az mükəmməl sferalara keçid vektoru: mütləq Varlığın həddindən artıq dolğunluğunun [öz varlığının hüdudlarından kənara] yayılması.
Şimali Vyetnamın Laosa soxulması

**Şimali Vyetnamın Laosa soxulması** — Vyetnam Demokratik Respublikasının (VDR) 1958–1959-cu illərdə Laos ərazisində hərbi fəaliyyətləri. VDR Laos krallığına qarşı döyüşmək üçün Patet Laonu dəstəkləmişdi. Laos üzərində nəzarət Vyetkonq (CVMAC) və VXO-nun (Şimali Vyetnam Ordusu) Vyetnam Respublikasında fəaliyyətlərinin gücləndirilməsi üçün əsas təchizat marşrutu kimi xidmət edən Ho Şi Min cığırının tikintisinə imkan yaratmışdı. Beləliklə, Patet Laoya Şimali Vyetnam tərəfindən Laos krallığına qarşı döyüşmək üçün verilən dəstək 1975-ci ildə Cənubi Vyetnam üzərində kommunistlərin son qələbəsində həlledici olmuşdu. Əgər bunlar sadəcə Vyetnam silahsızlaşdırılmış zonasında baş tutsaydı, Cənubi Vyetnam və ABŞ qüvvələri hər hansı CMVAC və VXO hərəkatının qarşısını ala bilərdilər. Həmçinin, bu əməliyyatlar Patet Laonun ABŞ tərəfindən dəstəklənən Laos krallığı üzərində qələbə çalmasına da töhfə vermişdir.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

* General Vang Pao's Last War, ''New York Times'' Magazine, May 11, 2008
Suvanna Fuma

**Suvanna Fuma** (; ) — Laos siyasətçisi və dövlət xadimi, neytral fraksiya rəhbəri və fasilələrlə üç dəfə Laosun baş naziri (1951–1954-cü, 1956–1958-ci və 1960–1975-ci illərdə).

## Xarici səfərlər

* 1963-cü ilin fevralında SSRİ-yə səfəri zamanı Kral Şri Savanq Vattananı müşayiət etmişdir.
* 1971-ci ilin sentyabr–oktyabr aylarında ABŞ-də olmuşdur.
* 1971-ci ilin oktyabrında Fransa və Birləşmiş Krallıqda olmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Martin Stuart-Fox: Historical Dictionary of Laos. (Historical Dictionaries Of Asia, Oceania, And The Middle East). Plymouth 2008, ISBN 0-8108-5624-7.
* The Furtive War by Wilfred Burchett

## Xarici keçidlər

* Суванна Фума — статья из Большой советской энциклопедии. 
* 
* 
*
Laos Kral Hökuməti

**Laos Kral Hökuməti** — 1947-ci ildən 1975-ci ilin dekabrına qədər Laos krallığında hakim orqan. 1975-ci ildə kommunistlər hakimiyyəti ələ keçirmiş və Laos Xalq Demokratik Respublikası elan edilmişdir. 1953-cü il Fransa–Laos müqaviləsi Laosa tam müstəqillik vermiş, lakin sonrakı illər şahzadə Suvanna Fumanın rəhbərliyindəki bitərəflər, şahzadə Bun Umun rəhbərliyindəki sağçılar və Sufanuvonq rəhbərliyindəki solçu Laos Vətənpərvər Cəbhəsi arasında rəqabətlə yadda qalmışdı. Bu dövrdə koalisiya hökumətlərinin qurulması üçün bir sıra uğursuz cəhdlər edilmişdir.

## Mənbələr

## Əlavə ədəbiyyat
* Stuart-Fox, Martin (2008) *Historical Dictionary of Laos*. Scarecrow Press. ISBNs 0810864118, 9780810864115.

## Xarici keçidlər
* Country Study – Kingdom of Laos
Proqramların Qiymətləndirilməsi Ofisi

**Proqramların Qiymətləndirilməsi Ofisi** — 13 dekabr 1955-ci ildə Birləşmiş Ştatların Müdafiə Departamenti tərəfindən yaradılmış, Laos krallığında fəaliyyət göstərən məxfi paramilitar missiya. 23 iyul 1962-ci il tarixli Laosun neytrallığı haqqında beynəlxalq müqavilə 1962-ci ilin sentyabrında missiyanın sona çatmasına gətirib çıxarmışdı.

## Zəmin
İkinci Dünya müharibəsinin sona çatması ilə Laos artıq Fransa İttifaqının tabeliyində deyildi. Dövlət tamamilə suveren olmuş və Laos Kral Hökuməti tərəfindən idarə olundu. Cenevrə Konfransında əldə edilən razılaşmalar Laosun xarici hərbi bazalara malik olmasını və hər hansı xarici hərbi ittifaqda iştirakını qadağan etmişdi, lakin Laos Kral Ordusunu dəstəkləyən kiçik bir Fransa hərbi təlim missiyasına icazə verilmişdi. CenevrəKkonfransından sonra Fransa 1 yanvar 1955-ci ildə Laos hökumətini maliyyələşdirməyi dayandıracağını elan etmişdi. Fransa təlim missiyası sona çatmışdı. ABŞ Vyetnamı mühasirəyə almaq məqsədilə Laos Kral Ordusunun kommunist Şimali Vyetnam tərəfindən dəstəklənən Patet Laoya qarşı təkmilləşdirməyə çalışırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Ahern, Thomas L. Jr. (2006), *Undercover Armies: CIA and Surrogate Warfare in Laos*. Center for the Study of Intelligence. Classified control no. C05303949.
* Anthony, Victor B. and Richard R. Sexton (1993). *The War in Northern Laos*. Command for Air Force History. OCLC 232549943.
* Conboy, Kenneth and James Morrison (1995), *Shadow War: The CIA's Secret War in Laos*. Paladin Press. .
* Castle, Timothy, (1995). *At War in the Shadow of Vietnam: Military Aid to the Royal Lao Government, 1955-1975*. Columbia University Press. ISBN&nbsp;978-023107-977-8.
Expressbank

**Expressbank** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya bankı.

## Tarixçə
Kommersiya bankı olan "Expressbank" ASC 21 iyun 1989-cu ildə təsis olunmuş və uzun müddət "Azərnəqliyyatbank" adı altında fəaliyyət göstərmişdir. Bank öz fəaliyyətini Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən 30 dekabr 1992-ci ildə verilmiş lisenziya əsasında həyata keçirir. Bankın Səhmdarlarının Ümumi Yığıncağının 01 fevral 2010-cu il tarixli qərarı ilə "Azərnəqliyyatbank" ASC-nin adı dəyişdirilərək "Expressbank" ASC adlandırılmışdır. Nizamnaməyə müvafiq dəyişiklik 04 mart 2010-cu ildə dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

## Reytinqi
Expressbank öz fəaliyyət dövründə bir çox uğura imza atmışdır.

Beynəlxalq reytinq agentliyi Fitch Ratings 2024-cü ilin Oktyabr ayında Expressbank-ın reytinqini yenidən qiymətləndirərək, gözlənti stabil olmaqla "B+" səviyyəsinə yüksəldib. Beləliklə, Expressbankın Dayanıqlılıq və Emitentin uzunmüddətli defolt reytinqi B səviyyəsindən B+ səviyyəsinə qalxıb. Bu reytinq ölkə bankları sırasında yüksək nəticələrdən hesab edilir.

2020-ci il üzrə — Expressbank Azərbaycan Banklar Assosiasiyası tərəfindən "Korporativ Sosial Məsuliyyət", "Ən fəal təhsil dəstəkçisi", "Nağdsız ödənişlərin təşviqi" nominasiyaları üzrə mükafatlandırılıb.

## Üzvlüklər
Mastercard International

Visa International

SWIFT

ABA (Azərbaycan Banklar Assosiasiyası)

SİF (Sahibkarlığın İnkişafı Fondu)

AKİA (Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi)

ADİF (Əmanətlərin Sığortalanması Fondu)

İKZF (İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu)

MİDA (Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi)

## Müşahidə Şurası
* Müşahidə Şurasının sədri — Əfqan Cavadov (30 iyun 2020-ci ildən)
* Müşahidə Şurasının üzvü — Samirə Qəhrəmanova (23 noyabr 2024-cü ildən)
* Müşahidə Şurasının müstəqil üzvü — Fuad Məmmədov (4 sentyabr 2023-cü ildən)

## Audit komitəsi
Audit komitəsinin sədri — Fuad Məmmədov

Audit komitəsinin müstəqil kənar üzvü — Rüfət Nağıyev

Audit komitəsinin müstəqil kənar üzvü — Esmira Məmmədova

## Rəhbərlik
* İdarə Heyətinin Sədri — Mehman Məmmədov (24 fevral 2020-ci ildən)
* İdarə Heyətinin üzvü, Baş risk inzibatçısı — Rüfət Mürşüdlü (16 mart 2022-ci ildən)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Əliyar Əlimirzəyev

**Əliyar Əlimirzə oğlu Əlimirzəyev** () — Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2021).

## Həyatı
Əliyar Əlimirzə oğlu Əlimirzəyev 1961-ci il sentyabrın 4-də Qusar rayonunun Gilah kəndində anadan olmuşdur. Bakıdakı 229 saylı məktəbi bitirmiş, 1977–1981-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır. 1988-ci ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Əliyar Əlimirzəyev ilk dəfə 1986-cı ildə "Azərbaycanın gənc rəssamları" adlı sərgidə iştirak etmiş, 1996, 2001, 2011 və 2015-ci illərdə Bakıda, 2001-ci ildə Dilidə (Şərqi Timor), 2014-cü ildə Mejevdə (Fransa), 2015-ci ildə Tbilisidə (Gürcüstan) fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Onun əsərləri Rusiyanın Tretyakov qalereyasında, Avstriyanın Albertina qalereyasında, Danimarkanın Odense İncəsənət Muzeyində, eləcə də Rusiyanın Rusiya Rəssamlar İttifaqının, Rusiya Mədəniyyət Nazirliyinin qalereyalarında saxlanılır.

2003-cü ildə Parisdə 200-ə yaxın ölkənin rəssamlarının iştirak etdiyi beynəlxalq sərgidə Əliyar Əlimirzəyevin "Fenikslər" əsəri "Qran-pri" mükafatına layiq görülmüşdür. Eyni ildə o, Belqradda (Serbiya) keçirilən Beynəlxalq miniatür sərgisində 1-ci yerin sahibi olmuşdur. Əliyar Əlimirzəyevə 29 dekabr 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 16 oktyabr 2021-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı verilmişdir.

## İstinadlar
Byenxoada hərbi kompleksə basqın (1959)

**1959-cu il Byenxoada hərbi kompleksə basqın** — 8 iyul 1959-cu ildə altı Vyetkonq partizanının Sayqondan təxminən 20 mil (32 mil) şimal-şərqdə yerləşən Byenxoa şəhərindəki Hərbi Yardım Məsləhət Qrupunun (HYMQ) kompleksinə hücumü. Mayor Deyl Riçard Byuis və kiçik gizir Çester Melvin Ovnand Vyetnam müharibəsində öldürülən ilk ABŞ vətəndaşları olmuşdular. Həmçinin, iki Cənubi Vyetnam mühafizəçisi partizanlar tərəfindən öldürülmüşdü. Hadisədən sonra HYMQ personalı silah gəzdirməyə başlamışdır.

## İstinadlar
Laosun neytrallığı haqqında beynəlxalq müqavilə

**Laosun neytrallığı haqqında beynəlxalq müqavilə** — 23 iyul 1962-ci ildə Cenevrədə Laos məsələsinin həlli üzrə 16 may 1961-ci ildən davam edən beynəlxalq konfransın nəticəsi olaraq 14 dövlət, o cümlədən Laos tərəfindən imzalanmış beynəlxalq müqavilə.

Birma İttifaqı, Kamboca, Kanada, Çin Xalq Respublikası, Vyetnam Demokratik Respublikası, Fransa, Hindistan, Polşa Xalq Respublikası, Vyetnam Respublikası, Tailand, Sovet İttifaqı, Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatları bəyannaməni imzalamışdılar. O və Laos Kral Hökumətinin 9 iyul 1962-ci il tarixli neytrallıq haqqında bəyannaməsi imzalandığı tarixdə beynəlxalq müqavilə kimi qüvvəyə minmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Declaration on the Neutrality of Laos. Signed at Geneva, on 23 July 1962
Beynəlxalq Nəzarət Komissiyası

**Beynəlxalq Nəzarət Komissiyası** (qısaldılmış **BNK**;  və ya **CIC**) və ya **Beynəlxalq Nəzarət və Nəzarət Komissiyası** — 1954-cü ildə yaradılmış beynəlxalq qüvvə. Təşkilat, əslində, keçmiş Fransa Hind-Çini daxilində hər bir ərazi üçün bir olmaqla, üç ayrı, lakin bir-biri ilə əlaqəli orqan kimi təşkil edilmişdi və iki müvəqqəti administrasiyası olan vahid dövlət kimi qəbul edilirdi. Vyetnam üçün ICSC, Laos üçün ICSC və Kamboca üçün ICSC ayrı qurumlar idi.

Təşkilat Birinci Hind-Çin müharibəsini bitirən və Vyetnamın bölünməsinə səbəb olan Cenevrə razılaşmalarının həyata keçirilməsinə nəzarət edirdi. Atəşkəs rejiminə əməl olunmasına nəzarət etmiş və pozuntuları qeydiyyata almışdır. Təşkilat müvafiq olaraq qeyri-kommunist, kommunist və bloklara qoşulmayan tərəfləri təmsil edən Kanada, Polşa və Hindistandan diplomatlar və hərbi personaldan ibarət nümayəndə heyətlərindən ibarət idi. Təşkilatın fəaliyyəti getdikcə alovlanan qarşıdurma qarşısında əhəmiyyətsiz olmuşdur. Buna baxmayaraq, o, Paris sazişləri imzalanana, Beynəlxalq Nəzarət və Müşahidə Komissiyası adı altında yenidən toplanana qədər rabitə əlaqəsi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Daşbaşı faciəsi

**Daşbaşı qətliamı** — Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 1993-cü il avqustun 14-dən 15-də ötən gecə, saat 04:00-05:00 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri və erməni hərbi birləşmələri tərəfindən Cəbrayıl rayonunun mühafizəsi üçün strateji əhəmiyyətə sahib olan Daşbaşı postuna olan hücumdur. Hücum zamanı mövqelərdə olan 28 hərbçidən 18-i öldürülmüşdür. Postun ermənilər tərəfindən nəzarətə alınmasından bir həftə sonra Cəbrayıl şəhəri işğal edilmişdir.

## Döyüşlər
Cəbrayıl rayonunun eksklavı, Xocavənd rayonunun isə anklavı olan Daşbaşı rayon üçün strateji əhəmiyyətə sahib idi. Kəndin mühafizəsi üçün post qurulmuşdu. Məhz bu səbəbə görə də uzun müddət hərbi xidmətdə olmuş və döyüş təcrübəsi olan əsgərlər o posta göndərilmişdir.

Daşbaşı mövqeyi irəlidə döyüşən Azərbaycan əsgərlərinə artilleriya dəstəyinin verilməsi və hava hücumundan müdafiə məqsədi ilə yaradılmışdı. Bu mövqenin vəzifəsi ön cəbhədə döyüşən əsgərlərin hava rabitəsi ilə verdiyi məlumatlar əsasında açdıqları yaylım atəşlərlə erməni mövqelərinə zərbələrin endirilməsi idi.

Bu məqsədlə Daşbaşı mövqeyinin sol cinahında ucalan iri və tənha armud ağacının adı ilə adlandırılan "Armudluq" postunda topçular, sağ cinahında isə Daşbaşı məzarlığının qarşısında yerləşdiyinə görə onun adına uyğun adlandırılmış "Qəbirstanlıq" postunda zenitçilər durmuşdular.

Avqustun 14-də, səhər saatlarında Ermənistan silahlı qüvvələri və erməni hərbi birləşmələrinin posta birinci hücumu olmuşdur.

## Ölən və yaralananlar
Azərbaycan silahlı qüvvələrinin postda xidmət edən 28 hərbi qullquçusundan 5-i avqustun 14-də, səhər saatlarında baş verən atəşma zamanı həyatını itirmişdir, 18-i isə avqustun 14-dən 15-nə ötən gecə baş verən qətliam zamanı öldürülmüşdür. 5 nəfər sağ qalmışdır.

## Şahidlərin sözləri və şərhlər
2021-ci ilin avqustunda Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Ceyhun Məmmədov Daşbaşı qətliamının 28-ci ildönümündə anmış, baş verən hadisəni ermənilərin Azərbaycan xalqının başına gətirdiyi faciə və müsibət adlandırmış, həmin gün həyatını itirən Azərbaycan əsgərlər barədə isə "vətən torpağı müdafiəçilərinin qəhrəmanlıq dastanı" ifadəsini səsləndirmişdir.

## İstinadlar
Pişik Leopold

***Pişik Leopold*** (, *Kot Leopold*) — yaxşı xasiyyətli və təmkinli pişik Leopold haqqında sovet / rus qısametrajlı çox seriyalı cizgi filmidir. Leopold hətta üzdüyü zamanı belə həmişə kəpənək qalstuk taxır. Seriyalar boyu o, boz və ağ rəngli iki nadinc siçanla (ilk ssenari versiyasına görə Mitya və Motya, lakin cizgi filmlərində ad çəkilmir) ilə qarşılaşmalı olur. Cizgi filmi 1975–1987-ci illərdə T/O ekran studiyasında istehsal olunub və onun ümumi uzunluğu 87 dəqiqədir (10 seriya). 1987-ci ilə qədər cəmi 11 seriyası var idi. 1995-ci ildə seriyaların çoxu DVD-də buraxıldı.

Cizgi filminin rejissoru Anatoli Reznikov-dur (), ssenarini isə Arkadi Xait yazmışdır. Cizgilərin çəkilməsini Boris Savelyev heyata keçirib. Kino operatoru Ernst Qaman (1975, 1982), İqor Şkamarda (1975, 1981, 1983) və Vladimir Milovanov (1981, 1983, 1984, 1986) olmuşdur. Səsləndirməni Nelli Kudrina etmişdir. Personajın qeyri-ənənəvi adı *"Əldə edilməyən qisasçıların yeni sərgüzəştləri"* filminin antaqonisti polkovnik Leopold Sergeyeviç Kudasovdan götürülmüşdür.
## İstinadlar
Gennadi Sokolski

**Gennadi Mixayloviç Sokolski** () — sovet və rus rejissor, animator, quruluşçu rəssam, illüstrator, ssenarist.

## Həyatı
1 dekabr 1937-ci ildə Moskvada anadan olub. 1959–1961-ci illər arasında "Soyuzmultfilm" kinostudiyasının təşkil etdiyini animasiya kurslarında təhsil alıb. Kursu bitirdikdən sonra o, studiyanın işçi heyətinə qəbul edilmiş və bir neçə il "Soyuzmultfilm" kinostudiyasının ən yaxşı animatorlarından biri olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

O, 1969-cu ildən başlayaraq müstəqil olaraq rejissor kimi fəaliyyətə başlayıb. Roman Kaçanovun bədii rəhbərliyi altında " Şən karusel " almanaxının ilk əfsanəvi buraxılışında debüt etmişdir. Bu almanaxda Gennadi Sokolski " Düşərsən əlimə!", burada Canavar və Dovşan obrazlarına ilk dəfə rast gəlinirdi . Sonradan rejissor Vyaçeslav Kotyonochkin uzun müddət süjet xəttində bu personajlar arasında baş verən toqquşmalarının davamlılığında uğurlu işlər ərsəyə gətirdi.

Rejissorluğa keçən Sokolski SSRİ animasiya sənayesinin görkəmli nümunələrinə çevrilmiş bir sıra cizgi filmləri səhnələşdirdi. O, rejissor kimi sovet-yapon filmi olan tammetrajlı trilogiyanı (rejissor K. Yoshida) " Pinqvin Lolo'nun sərgüzəştləri ", bütün dünyada məşhur idi.

O, 1990-cı illərin ortalarından başlayaraq kitab illüstrasiyası ilə məşğul olmağa və tədricən animasiyadan uzaqlaşmağa başladı .

O, 2014-cü il dekabrın 27-də 77 yaşında uzun sürən xəstəlik ardından Moskvada vəfat etmişdir . Nəşi Moskvadakı Pyatnitski qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Təltifləri
* Rusiya Federasiyası Mədəniyyət Nazirliyinin Fəxri Fərmanı (2 dekabr 2011-ci il) — *Rusiya animasiyasına verdiyi böyük töhfəyə, uzun illər boyunca göstərdiyi təqdirə layiq fəaliyyətinə görə və rus cizgi film sənayesinin 100 illik yubileyi şərəfinə*

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarfild (personaj)

**Qarfild** () — amerikalı karikaturaçı Cim Devis tərəfindən yaradılmış uydurma pişik. Qarfild öz adını daşıyan karikaturanın əsas personajıdır. O, lazanya yeməyi sevən, tənbəl, bazar ertəsinə nifrət edən və yatmağı sevən narıncı, kök fars pişiyidir. O, "Qarfild və dostları" və "Qarfildin şousu" animasiya serialında görünüb.

## Bioqrafiya
Qarfild Con Arbaklın narıncı pişiyidir. O, 19 iyun 1978-ci ildə Mamma Leoninin İtalyan Restoranının mətbəxində dünyaya gəlib. Qarfildin yaradıcısı Cim Devis ona öz babası Ceyms Qarfild Devisin adını qoyub. Qarfild körpə ikən lazanyanın dadını bilməyə başlayıb və bu da sonda onun sevimli yeməyi olub. Qarfildin doymaz iştahına görə restoranın sahibi ondan imtina etmək və restoranı bağlamaq arasında qalmışdı. Nəhayət o, Qarfildi heyvan mağazasına verir. Con Arbakl Qarfildi mağazadan 19 avqust 1978-ci ildə alıb. Qarfild cizgi filmlərində nadincliyi səbəbindən tez-tez problem yaradır.

## İstinadlar
Con Arbakl

**Conatan K. Arbakl** () — Cim Devisin yaratdığı "Qarfild" karikaturasında peyda olan uydurma personaj. O, "Qarfild və dostları" və "Qarfildin şousu" animasiya seriallarında görünüb, həmçinin iki filmdə aktyor Brekin Meyer tərəfindən canlandırılıb.

## Haqqında
Cim Devis bu personajı özünün təmsili kimi yaratmışdır. Karikatura ilk yaradıldığı vaxtlarda Con Arbakl baş qəhrəman idi və bu karikatura onun adını daşıyırdı. Sonralar Devis fikrini dəyişdi və diqqəti Conun ev heyvanı Qarfildə yönəltdi, bunun nəticəsində Qarfild hekayənin əsas personajı oldu, "Con" kimi bilinən karikatura isə "Qarfild"ə çevrildi. Bu karikaturada bəzi dəyişikliklər baş verdi, ev iti Spot-un adı Odi ilə əvəz olundu.

## Bioqrafiya
23 dekabr 1980-cü ildə nəşr olunmuş karikaturada Con Qarfildə 29 yaşı olduğunu deyir. "Qarfildin şousu" animasiya serialında isə onun 22 yaşı var.

Conun italyan əsilli olduğu güman edilir, çünki onun Tony Arbuccli adlı əcdadı mövcuddur.

O, və ev heyvanları onların yaradıcısı Cim Devis kimi İndiana ştatında yaşayırlar. Eynən Devis kimi o da karikatura peşəsi ilə məşğuldur.

## İstinadlar
Odi

**Odi** () — Cim Devisin yaratdığı "Qarfild" karikaturalarında görünən uydurma it. O, "Qarfild və dostları" cizgi serialında, həmçinin "Qarfildin şousu" animasiya teleserialında görünüb.

## Haqqında
Odi sarı tüklü, qəhvəyi qulaqlı və qara quyruğu olan bir itdir. Əvvəlcə onun qulaqları tamamilə qara idi, lakin 1979-cu ildə Peanuts komiksindəki Snupi ilə çaşqınlığın qarşısını almaq üçün bu dəyişdirildi. Odi 2004-cü ildə çəkilmiş film adaptasiyasında dachshund və terrier cinslərinin qarışığı kimi göstərilib.

Odinin iri dili və sulu ağızı var. 1997-ci ilin oktyabrında onun personajında dəyişiklik edildi və o, Qarfild kimi dörd ayaq əvəzində iki ayaq üstə yeriməyə başladı. Odi rəqs etmə bacarığı ilə bilinir. Əvvəlki karikaturalarda Qarfild Odini zəhlətökən bir it kimi görür, lakin zaman keçdikcə ona qarşı daha yaxşı rəftar edir.

## İstinadlar
Skayler Vayt

**Skayler Vayt** () — "Breaking Bad" teleserialının əsas personajlarından biri. Anna Qann tərəfindən canlandırılıb.

## Bioqrafiya
Skayler pul qazanmaq üçün müxtəlif işlərlə məşğul olub. Albukerkedəki "Beneke Fabricators" adlı bir şirkətdə mühasib işləyib, həmçinin qısa hekayələr yazıb və eBay-da əşyalar satıb. O, və əri Volterin iki övladı var, uşaqları serebral iflicdən əziyyət çəkən balaca Volter və körpə qızı Hollidir. Skaylerin bacısı Mari Henk Şreyder adlı DEA əməkdaşı ilə evlidir.  Skayler Voltdan on iki yaş kiçikdir, onunla Los Alamos Milli Laboratoriyasının yaxınlığındakı yeməkxanada işləyərkən tanış olub.

## İstinadlar
Turan FK

* Turan Tovuz FK — Azərbaycanın Tovuz şəhərini təmsil edən futbol klubu.
* Turan FK (Yaypan) — Özbəkistan Pro Liqasında çıxış edən futbol klubu.
* FK Turan — Qazaxıstanın Türküstan şəhərinin futbol klubu.
Henk Şreyder

**Henri R. "Henk" Şreyder** () — Vins Qilliqanın yaratdığı "Breaking Bad" teleserialının personajlarından biri. Din Norris tərəfindən canlandırılmış bu personaj DEA (Narkotiklə Mübarizə İdarəsi) əməkdaşıdır. Norris "Ən yaxşısı Sola zəng et" spin-off teleserialında da rol almışdır. 

## Bioqrafiya
Henri R. Şreyder, serialın baş qəhrəmanı Volter Vaytın arvadının bacısı əridir. O, Albukerkedəki DEA şöbəsinin əməkdaşıdır. Serial boyunca o, Heisenberg adlı narkobaronun axtarışında iştirak edir — əslində onun öz qohumu Volter olduğundan xəbərsizdir. Henk onu tapmaq və həbs etmək üçün xüsusi tədbirlər görür.

## İstinadlar
Nadir Nəsibov

**Nadir Alı oğlu Nəsibov** () — Azərbaycan jurnalisti, filoloq, Azərbaycan Basketbol Federasiyasının prezidenti (1999–2021), Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsinin sədri (1996–1999), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1987-ci ildən).

## Həyatı
Nadir Alı oğlu Nəsibov 1960-cı il iyulun 22-də Qazax şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olmuş və buranı 1982-ci ildə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1977-ci ildə Keşlə mexaniki zavodunda sıravi işçilikdən başlamışdır. 1983–1986-cı illərdə Tovuz rayonunda müəllim, 1987-ci ildən "Bakı", "Vışka" qəzetlərində müxbir, 1989-cu ildən "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetində şöbə müdiri, 1992–1994-cü illərdə "Avropa–Asiya" jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, 1994-cü ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının nəşri olan "Yurd" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Dövri mətbuatda çoxsaylı elmi və publisistik yazıları dərc edilmişdir.

Nadir Nəsibov 1996-cı ilin iyul ayından 1999-cu ilin dekabr ayınadək Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsinin sədri vəzifəsində, 1999-cu ilin dekabr ayından 2021-ci ilin dekabr ayınadək isə Azərbaycan Basketbol Federasiyasının prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.

Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar
Samvel Şahramanyan

**Samvel Sergeyi Şahramanyan** (; ) — Ermənistan siyasətçisi və dövlət xadimi, DQR-nin keçmiş dövlət naziri (31 avqust 2023 – 10 sentyabr 2023), başçısı (10 sentyabr 2023 — 4 oktyabr 2023). O, əvvəllər qondarma DQR-nin Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru,
 Ermənistan hərbi vətənpərvərlik, gənclər, idman və turizm naziri olmuşdur. General-mayordur.

## Həyatı
Samvel Sergeyoviç Şahramanyan 1 dekabr 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. O, İrəvan Qriqor Zöhrab Universitetinin Beynəlxalq iqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur, 1998-ci ildə Xankəndi Universitetinə keçmiş və 1999-cu ildə oranı bitirmişdir.

Şahramanyan 1996–1999-cu illərdə Qarabağda silahlı dəstələrdə xidmət etmişdir. O, 1999–2008-ci illərdə Rusiyada xidmət etmişdir. Şahramanyan Rusiya tərəfindən silahlanan DQR-nin milli təhlükəsizlik xidmətinin direktoru, Ermənistan Respublikasının hərbi vətənpərvərlik, gənclər, idman və turizm naziri kimi xidmət etmişdir.

29 may 2020-ci il tarixdə general-mayor olmuşdur.

## İstinadlar
Qurgen Nersisyan

**Qurgen Qarnikoviç Nersiyan** (; ) — Ermənistan siyasətçisi, 2021-2023-cü illərdə DQR-nin baş prokuroru, 22 fevral 2023-cü ildən avqust ayına qədər DQR-nin dövlət naziri.

## Həyatı
Qurgen Nersisyan 14 oktyabr 1985-ci ildə Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. 2002-ci ildə Xankəndində Avetik İsaakyan adına 10 saylı məktəbi, 2007-ci ildə Xankəndi Universitetinin İqtisadiyyat-hüquq fakültəsini hüquqşünas ixtisası üzrə bitirmişdir. 2007-ci ildən DQR-nin prokurorluq sistemində işləmiş və Ağdərə rayon prokurorunun köməkçisi-stajyeri təyin edilmişdir. 2008–2009-cu illərdə Ağdərə rayon prokurorunun köməkçisi və həmin prokurorluğun prokuroru vəzifələrində çalışmışdır. 2009–2011-ci illərdə Xankəndi şəhər Prokurorluğunda prokuror vəzifəsində işləmişdir. 2011–2015-ci illərdə Baş Prokurorluğun Korrupsiyaya, əmlak və iqtisadi fəaliyyətə qarşı mübarizə idarəsinin prokuroru, 2019-cu ilə qədər isə böyük prokuror vəzifələrində çalışmışdır. 2019–2020-ci illərdə Baş Prokurorluqda prokuror vəzifəsində çalışmışdır. 2020-ci ilin iyul ayından hüquq müdafiəsi fəaliyyəti ilə məşğuldur.

11 fevral 2021-ci il tarixində DQR Milli Assambleyasının qərarı ilə Qurgen Nersisyan DQR-nin Baş prokuroru vəzifəsinə seçilmişdir. 23 fevral 2023-cü ildə Artsax Respublikasının Prezidenti Arayik Harutyunyan onu DQR-nin dövlət naziri vəzifəsinə təyin etmişdir.

Qurgen Nersisyan 2014-cü ildən elmi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. Beş elmi məqalənin və ondan çox nəşrin müəllifidir.

## Mükafatlar

* "Mxitar Qoş medalı" (13 oktyabr 2016-cı il).
* "Hüquq sisteminin gücləndirilməsinə görə medal" (22 noyabr 2019-cu il).

## İstinadlar
Varşava İqtisadiyyat və Humanitar Elmlər Universiteti

**Varşava İqtisadiyyat və Humanitar Elmlər Universiteti** (UEHS) — 8 may 2001-ci ildə Varşavada yaradılmış özəl ali təhsil müəssisəsi. 2001-2018-ci illərdə müəssisə Varşava Maliyyə və İdarəetmə Universiteti (UFM) adı altında fəaliyyət göstərmişdir. UFM akademik universitet statusu əldə etdikdən sonra 30 sentyabr 2018-ci ildə adını Varşava İqtisadiyyat və İnsan Elmləri Universiteti (vizja.pl) olaraq dəyişdirdi. 1 oktyabr 2019-cu ildə Varşava İnformasiya Texnologiyaları Universiteti UEHS-in strukturuna daxil edilmişdir. Universitet humanitar, sosial elmlər, iqtisadiyyat, texnologiya, tibb, incəsənət və incəsənət sahələrində təhsil verir.
Mari Şreyder

**Mari Şreyder** (qızlıq soyadı: **Lambert**) — "Breaking Bad" və "Ən yaxşısı Sola zəng et" teleseriallarında görünən personaj. Betsi Brandt tərəfindən canlandırılıb. Onun həyat yoldaşı Henk, bacısı Skayler Vayt, bacısının əri isə Volter Vaytdır. Mari rentgenoloqdur, o, tez-tez mağazalardan oğurluq edir və bunun üçün müalicə alır. O, eqoist və səmimiyyətsiz görünsə də həqiqətən ərini və bacısının ailəsini sevir. Onun geyindiyi paltarlar bənövşəyi rəngin tonlarındadır.

## İstinadlar
Sid Uotkins

**Erik Sidney Uotkins** () "Britaniya imperiyası" ordeni laureatı, ingilis neyrocərrah. Formula 1 ictimaiyyətində adətən **Professor Sid** və ya qısaca **Prof** kimi tanınır. Liverpulda anadan olan Uotkins, Liverpul Universitetinə daxil olub, 1952-ci ildə oranı bitirib.

## İstinadlar
Lalə dövrü (serial)

**Lalə Dövrü** – 2010–2014-cü illər arasında yayımlanan dram tipli türk serialıdır.
Serialın ilk 11 seriyası çərşənbə axşamı axşamları saat 20.00-da Show TV-də yayımlansa da, gözlədiyi diqqəti görmədi. Ləğv ediləcək ikən ani bir qərarla FOX-a transfer olundu və 12-ci bölümdən etibarən şənbə günləri FOX-da yayımlanmağa başlandı.
Nəticədə bu kanalda uğur əldə edib.

Bundan başqa, serialın musiqisi müğənni Murat Dalkılıçın bəyənməsi ilə "Lale Devri / Yalan Dünya" adlı alboma sözləri yazılaraq daxil edilib.
Serialın baş rol aktrisası Serenay Sarıkaya şəxsi səbəblərə görə üçüncü sezonda serialdan ayrılacağını açıqlayıb. Serenay Sarıkayanın serialdan ayrılarkən ifa etdiyi "Yalnızlığın Simfoniyası" mahnısı sosial şəbəkələrdə böyük maraqla qarşılanıb.
Yeşim obrazını canlandıran Serenay Sarıkayanın yerinə Azra obrazı ilə Deniz Barut serialın heyətinə qatılıb. Serialın 4-cü sezonu 21 sentyabr 2013-cü ildə yayımlanan 118-ci bölümlə başlamış, lakin son iki mövsümdə gözlənilən izləmə nisbətlərinə çata bilmədiyi üçün 8 fevral 2014-cü ildə axşam saatlarında yayımlanan 135-ci bölümlə sona çatmışdır. Ümumilikdə 4 mövsümdən ibarətdir və serial bir çox ölkədə yayımlanır.

## Mövzu
Getdikcə zənginləşən Kayserili Çınar İlgazın ailəsi ilə sosialist olan və get-gedə var-dövlətini itirən İstanbullu Lale Taşkıranın ailəsi arasındakı müharibə və sevgidən bəhs edilir.
Həmçinin Lalənin bacısı Yeşimin Çınara olan qarşılıqsız sevgisi və intriqaları da nəzərdən qaçırılmamalıdır. Daha sonra Lalə obrazı Toprak obrazı ilə əvəz olundu və Yeşimin intriqaları davam etdi. Toprak obrazının gəlişi ilə hekayədə bir dəyişiklik baş verdi və Toprakın çəkdiyi əziyyətlər ön plana çıxdı.

## Aktyor və personajlar

### Baş rollar

### Köməkçi aktyorlar

### Serialdan ayrılan aktyor və personajlar

## Yayım cədvəli

## Yayım cədvəli

## Mükafatlar

## Digər ölkələr

## İstinadlar
Donqkxoy hərəkatı

— Cənubi Vyetnamdan çıxmamış Vyetmin qalıqlarının başçılıq etdiyi hərəkat. Bu hərəkat Vyetnamın cənubunda yerləşən böyük kənd yerlərində və yüksək dağlıq ərazilərdə xalqı ABŞ və Vyetnam Respublikasına qarşı üsyana çağırırdı. Donqkxoy 1959-cu ilin sonundan başlamış və 1960-cı ildə pik nöqtəsinə çatmış, Cənubi Vyetnamda sürətli şəkildə yayılmışdır. Hərəkat nəticəsində Vyetnam Respublikasının kənd hökumət strukturu Prezident Nqo Din Zyem hakimiyyəti tərəfindən ləğv edilmiş və nəticədə Cənubi Vyetnam kəndlərinin əhəmiyyətli bir hissəsi kommunistlər tərəfindən idarə olunmağa başlanmışdır. Bu, Cənubi Vyetnam Milli Azadlıq Cəbhəsinin yaradılmasına gətirib çıxarmışdı.

## İstinadlar
Migel de Paş

**Migel de Paş** (; ) — Portuqaliya kralı I Manuelin ilk övladı, Portuqaliya, Kastiliya və Araqon taxt-tacının varisi.

Şahzadə Migel 1498-ci ildə Saraqosada dünyaya gəldi. Atası Aviz sülaləsinə mənsub Portuqaliya kralı I Manuel, anası isə Kastiliya-Araqon taxt-tacının sahibləri Kastiliyalı İzabella və Araqonlu Ferdinandın böyük qızı İzabella idi. Anası o doğulduğu saatlarda vəfat etdi. Atasının yeganə rəsmi varisi idi və bu səbəblə, doğulduğu gündən etibarən Portuqaliya şahzadəsi ünvanı aldı. Bir müddət sonra isə nənəsi Kastiliyalı İzabella və babası Araqonlu Ferdinand tərəfindən varis elan edildi və beləcə, bütün İberiya yarımadasını tək səltənətdə birləşdirən bir vərasətə sahib oldu.

Ancaq 19 iyul 1500-cü ildə hələ 2 yaşı tamam olmamış, nənəsi Kastiliyalı İzabellanın qollarında vəfat etdi. Cənazəsi Qranada krallıq kilsəsinə dəfn olundu. Ölümündən bir neçə ay sonra iki ölkə arasındakı sülhün davam etməsi məqsədilə, atası I Manuel xalası Araqonlu Mariya ilə evləndi və bu nikahdan bir neçə övladı dünyaya gəldi.

## Mənbə
* Downey, Kirsten (2014). *Isabella: the Warrior Queen*. New York: Nan A. Talese/Doubleday. ISBN 978-0-385-53411-6
* Fernández Álvarez, Manuel (2003). *Isabel la Católica* (in Spanish). Madrid: Espasa-Calpe, S. A. ISBN 84-670-1260-9
Sosialist revizionizm

**Sosialist revizionizm** — marksist hərəkat daxilində revizionizm qavramı, əsas marksist sələflərinin müxtəlif ideyalarının, prinsiplərinin və nəzəriyyələrinin yenidən nəzərdən keçirilməli olduğuna inanan bir düşüncə tərzidir, çox vaxt burjua sinfi ilə birlik kimi dəyişiklikləri əhatə edir.

Termin tez-tez bu cür təftişlərin əsassız olduğuna inanan marksistlər tərəfindən marksizmi yumşaltmağa və ya onu parçalamağa çalışanları təmsil etmək üçün istifadə olunur. Revizionizm sözü daha çox böhtan atmaq deməkdir. Marksist ədəbiyyata görə bunun sapma və dönüklük adlandırıldığı da görülmüşdür. Bir neçə "Marksist" özlərini Revizionist adlandırırlar. Bu termin və anlayışa qarşı duranlar çox vaxtı Xocaistlər və Marksist-leninistlər olur.

Revizionizm termini marksist nəzəriyyə daxilində bir çox fərqli kontekstdə istifadə olunur; 19-cu əsrin sonlarına doğru sosial demokrat yazıçılar Eduard Bernşteyn və Jan Jaures iddia edirdilər ki, Karl Marksın sosialist cəmiyyəti yaratmaq ideyalarına yenidən baxılmalıdır və sosializmə nail olmaq üçün güc tətbiq edilməməlidir.

Ənvər Xocanın siyasi praktikasını ehtiva edən Xocaizm, Soyuq Müharibə və Soyuq Müharibədən sonrakı dövrlərin ən görkəmli antirevizionist hərəkatıdır.

## İstinadlar
Valualı Mariya Elizabet

**Valualı Mariya Elizabet** (; ) — Fransa kralı IX Karlın yeganə övladı, Fransız şahzadəsi.

Mariya Elizabet 1572-ci ildə Parisdəki Luvr sarayında dünyaya gəldi. Atası Valua sülaləsinə mənsub Fransa kralı IX Karl, anası isə Müqəddəs Roma imperatoru II Maksimilyanın qızı Avstriyalı Elizabetadır. Doğumundan dörd ay sonra — 2 fevral 1573-cü ildə vəftiz olundu. Doğumundan 2 ay öncə baş verən Varfolomey gecəsi qətliamı səbəbilə ölkədə yaranan dini-siyasi çalxantılara baxmayaraq, körpənin xaç anası İngiltərənin protestant kraliçası I Elizabet və nənəsi Müqəddəs Roma imperatriçası Avstriyalı Mariya seçildi. Kraliça isə mərasimə gəlməyərək öz yerinə vəkilini göndərdi. Körpənin xaç atası isə Savoyya hersoqu Emmanuil Filibert seçildi.

Ancaq çox keçmədən 1574-cü ildə atası IX Karl vəfat etdi və əmisi III Henri Fransa taxt-tacını ələ keçirdi. Təxminən bir il sonra babası II Maksimilyan qızının cehizini geri ödəyərək onu Vyanaya çağırdı. 28 avqust 1575-ci ildə Ambuaz qəsrində qızıyla vidalaşan Elizabeta Vyanaya döndü və bir daha qızını görə bilmədi. Saray mürəbbiyəsi olan İzabel de Krisin nəzarətində saray təlim-tərbiyəsi alan Mariya Elizabet şəcərə baxımından çox mühüm idi. Belə ki, dörd yetkinlik yaşına çatmış övladları olmasına baxmayaraq, Mariya Elizabet Fransa kralı II Henri və xanımı Ketrin Mediçinin yeganə nəvəsi idi. Digər tərəfdən isə anası Habsburq sülaləsinə mənsub idi. Bu baxımından onun gələcəkdə kiminlə evlənməsi Fransa tarixinə yön verə bilərdi.

Bir müddət Ambuaz qəsrində yaşasa da, daha sonra Parisə köçürülən Mariya Elizabeta 2 aprel 1578-ci ildə uşaq yaşlarında anidən vəfat etdi. Azyaşlı olmasına baxmayaraq mərhum kralın yeganə övladı idi və saray əhalisi tərəfindən çox sevilirdi. Bu səbəblə ölümü hər kəs tərəfindən kədərlə qarşılandı. Körpənin cənazəsi 8 gün sonra Sen-Deni bazilikasına atasının yanına dəfn olundu.

## Mənbə
* Downey, Kirsten (2014). *Isabella: the Warrior Queen*. New York: Nan A. Talese/Doubleday. ISBN 9780385534116
* Fernández Álvarez, Manuel (2003). *Isabel la Católica* (in Spanish). Madrid: Espasa-Calpe, S. A. ISBN 84-670-1260-9

## İstinadlar
HTML5

**HTML5** (**Hypertext Markup Language 5**) — ümumdünya hörümçək toru məzmunun strukturlaşdırılması və təqdim edilməsi üçün istifadə edilən nişan dili. Bu, "World Wide Web Consortium" (W3C) tövsiyəsi olan beşinci və son əsas HTML versiyasıdır. Hal-hazırda spesifikasiya "HTML Living Standard" kimi tanınır. O, əsas brauzer satıcılarının ("Apple", "Google", "Mozilla" və "Microsoft") konsorsiumu olan "Web Hypertext Application Technology Working Group" (WHATWG) tərəfindən idarə olunur.

HTML5 ilk dəfə 22 yanvar 2008-ci ildə ictimaiyyətə açıq şəkildə buraxılmışdır. 2014-cü ilin oktyabrında böyük bir yeniləmə tətbiq edilmiş və "W3C Recommendation" əldə olunmuşdur. Onun məqsədləri ən son multimedia və digər yeni funksiyaların dəstəyi ilə dili təkmilləşdirmək, dili həm insanlar tərəfindən asanlıqla oxuna bilən, həm də XHTML sərtliyi olmadan kompüterlər və veb brauzerlər, analizatorlar və s. kimi cihazlar tərəfindən ardıcıl olaraq başa düşülən formada saxlamaq, köhnə proqram təminatı ilə geriyə uyumlu qalmaq idi. HTML5-in təkcə HTML 4 deyil, həm də XHTML 1 və "DOM Level 2 HTML"i əhatə etməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

HTML5 daha çox uyğunlaşa bilən implementasiyaları təşviq etmək üçün ətraflı emal modellərini əhatə edir. Bu, sənədlər üçün mövcud nişanları genişləndirir, təkmilləşdirir və rasionallaşdırır, mürəkkəb veb tətbiqləri üçün nişanlama və tətbiqi proqramlaşdırma interfeyslərini (API) təqdim edir. Eyni səbəblərə görə, HTML5 həm də çarpaz platformalı mobil proqramlarda tətbiq edilməsi üçün namizəd hesab olunur, çünki bu, aşağı gücə malik cihazlar nəzərə alınmaqla hazırlanmış funksiyaları özündə əks etdirir.

Bir çox yeni sintaktik xüsusiyyətlər daxil edilmişdir. Multimedia və qrafik məzmunu yerli olaraq daxil etmək və idarə etmək üçün yeni ,  və  elementləri əlavə edilmişdir. Genişləndirilə bilən bölmələr CSS və ya "JavaScript"dən asılı deyil,  və  vasitəsilə lokal formada həyata keçirilir. Miqyaslanan vektorial qrafiklər (SVG) məzmunu və riyazi düsturlar üçün MathML dəstəyi də əlavə edilmişdir.

Sənədlərin semantik məzmununu zənginləşdirmək məqsədilə səhifənin yeni struktur elementləri, məsələn , , , , , ,  və  elementləri əlavə olunmuşdur. Yeni atributlar təqdim edilmiş, bəzi elementlər və atributlar silinmiş, digərləri, məsələn, ,  və  dəyişdirilmiş, yenidən başqa məqsədlə təyin olunmuş və ya standartlaşdırılmışdır. API və DOM indi HTML5 spesifikasiyasının əsas hissələridir. HTML5 hər hansı etibarsız sənədlərin işlənməsini daha yaxşı müəyyənləşdirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* HTML Living standard from WHATWG, GitHub repo
* The W3C Markup Validation Service, including Nu Html Checker
* HTML 5.2, the last HTML recommendation from W3C, superseded
* Memorandum of Understanding Between W3C and WHATWG
* HTML Media Extensions Working Group
* HTML.next, Feature requests for future versions of HTML
PLATO (kompüter sistemi)

**PLATO** (, ), həmçinin **Project Plato** və **Project PLATO** — ilk ümumiləşdirilmiş kompüter dəstəkli təlimat sistemi. 1960-cı ildən başlayaraq İllinoys Universitetinin ILLIAC I kompüterində işləyirdi. 1970-ci illərin sonlarına qədər onlarla müxtəlif şəbəkəli əsas kompüterlərdə işləyən, bütün dünyada paylanmış bir neçə min qrafik terminalı dəstəkləmişdir. Forumlar, mesaj lövhələri, onlayn testlər, e-poçt, söhbət otaqları, şəkil dilləri, ani mesajlaşma, uzaqdan ekran paylaşımı və çoxnəfərli videooyunlar daxil olmaqla, çox istifadəçi hesablamalarında bir çox müasir konsepsiyalar ilk dəfə PLATO-da işlənib hazırlanmışdır.

PLATO İllinoys Universiteti tərəfindən dizayn edilmiş və hazırlanmışdır. Bu dörd onillik fəaliyyəti ərzində həmin universitetin tələbələrinə, yerli məktəblərə, həbsxana məhbuslarına və digər universitetlərə kurs işləri təklif etmişdir. Kurslar latın dili, kimya, təhsil, musiqi, esperanto və ibtidai riyaziyyat da daxil olmaqla bir sıra fənlər üzrə tədris olunurdu. Sistem pedaqogika üçün faydalı olan bir sıra funksiyaları, o cümlədən mətnin üst-üstə düşən qrafikasını, açar sözlərin daxil edilməsindən asılı olaraq sərbəst mətnli cavabların kontekstli qiymətləndirilməsini və alternativ cavablara cavab vermək üçün nəzərdə tutulmuş əks əlaqəni özündə əks etdirirdi.

PLATO-nu kommersiya məhsulu kimi bazara çıxarmaq hüququ PLATO IV sisteminin əsas kompüterlərində qurulmuş istehsalçı "Control Data Corporation" (CDC) tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır. CDC prezidenti Vilyam Norris PLATO-nu kompüter dünyasında bir gücə çevirməyi planlaşdırmışdı, lakin sistemin marketinqinin gözlənilən qədər asan olmadığını aşkar etmişdir. Buna baxmayaraq, PLATO bir sıra bazarlarda güclü izləyicilər yaratmış və son istehsal PLATO sistemi 2006-cı ilə qədər istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* . Discusses his relationship with Control Data Corporation (CDC) during the development of PLATO, a computer-assisted instruction system. He describes the interest in PLATO of Harold Brooks, a CDC salesman, and his help in procuring a 1604 computer for Bitzer's use. Recalls the commercialization of PLATO by CDC and his disagreements with CDC over marketing strategy and the creation of courseware for PLATO.
* . A program officer at the National Science Foundation (NSF) describes the impact of Don Bitzer and the PLATO system, grants related to the classroom use of computers, and NSF's Regional Computing Program.
* .
* .
* . Archival collection containing internal reports and external reports and publications related to the development of PLATO and the operations of CERL.
* . The CBE series documents CDC’s objective of creating, marketing and distributing PLATO courseware internally within various CDC departments and divisions, and externally.
* .
* : online preservation of the PLATO system.
Çopper əməliyyatı (Vyetnam)

**Çopper əməliyyatı** 12 yanvar 1962-ci ildə baş verdi və ABŞ qüvvələri ilk dəfə Vyetnam müharibəsində böyük döyüşlərdə iştirak etdi.

## Əməliyyat
Vertolyotlar Vyetnam Respublikası Ordusunun (ARVN) 1,000-dən çox paraşütçüsünü Sayqondan  məsafədə Vyetkonq bazası olduğu düşününlən əraziyə hücum etmək üçün daşımışdır. Vyetkonq qüvvələri burada çıxılmaz vəziyyətə düşmüş və ağır məğlubiyyət yaşamışdı.

## İstinadlar
Steyli–Teylor planı

**Staley Teylor planı** () — Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ-nin "Xüsusi müharibə" strategiyasını icra etmək planının adı. Plan 1961-ci ilin may ayında nəşr olunmuş və ona iki layihə müəllifinin adı verilmişdir. Bunlar Stenford Tədqiqat İnstitutunun iqtisadçısı Yucin Steyli və Vyetnamda yerləşdirilmiş ABŞ ordusunun komandanı general Maksvell Teylordur. Plana görə, proses 1961–1965-ci illərdə həyata keçirilməli idi. Onun məqsədi 18 ay ərzində "Cənubi Vyetnamı sakitləşdirmək" və bununla da Vyetnam Respublikası Ordusunun cənubda döyüş meydanında fəal mövqe tutmasını təmin etmək idi.

Bununla belə, Apbak döyüşü və 1963-cü il Cənubi Vyetnam çevrilişi hadisələri ilə planın qarşısı alınmış, "strateji kəndlər" əvvəlcə planlaşdırıldığı kimi həyata keçirilə bilməmişdi. 1965-ci ilin martında ABŞ dəniz piyadaları Cənubi Vyetnamda birbaşa döyüşə girmək üçün Dananq şəhərinə enməsi ilə plan sona çatmışdır.

## İstinadlar