open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çervyak adası

**Çervyak adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının qərbində Komsomoles adasının 11&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. 800 m şimalda Utyonok, 1,1&nbsp;km şimal-qərbdə Şimal adası yerləşir. Adalar su altı qumlu sayla bir-birinə birləşir.

## Təsviri
Ada qərbdən şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 750 m, eni isə 250 metrdir. Adanın adı onun ensiz formasına görə verilmişdir. Burada yüksəklik yoxdur.

## Xəritə
* Xəritə
Tomas Müller

** Tomas Müller ** (; ) — Almaniyalı yarımmüdafiəçi və hücumçu. Tomas Müller Bayern Münhen FK-da oynayır. Orada 25 nömrə ilə çıxış edir. 186 santimetr boya malikdir. O, həm də Almaniya milli futbol komandasının oyunçusudur. 2010-cu ildə World Soccer jurnalına görə ilin gənc futbolçusu seçilmişdir.

## İstinadlar
Andre Şürrle

** Andre Şürrle ** (; 6 noyabr 1990) —Almaniyalı yarımmüdafiəçi və hücumçu. Andre Şürrle Borussiya Dortmund FK-da oynayır. Orada 21 nömrə ilə çıxış edir. 184 santimetr boya malikdir. O, həm də Almaniya milli futbol komandasının oyunçusudur.

## İstinadlar
Miroslav Kloze

** Miroslav Kloze ** (; ) — Almaniyalı hücumçu. Kloze Almaniya milli futbol komandasında oynayır. 183 santimetr boya malikdir.

## İstinadlar
Yoahim Löv

**  Yoahim Löv ** (; 3 fevral 1960) — Almaniya milli futbol komandasının baş məşqçisi.

Bir oyunçu kimi Yoahim ilk dəfə Frayburq FK-da üçün ikinci Bundesliqada oynamışdır. 1980 -ci ildə ilk klubda iki mövsümdən sonra Ştutqart FK-na köçdü, ancaq il ərzində cəmi 4 oyun keçirdi və bir qol belə vurmadı. On il ərzində Leo 5 dəfə komanda dəyişdi, iki dəfə Frayburqa qayıtdı, lakin Bundesliqanın birinci divizionunda ən az bir komanda ilə yer tuta bilmədi. 90 -cı illərin əvvəllərində futbolçu İsveçrə klublarında oynadı. 1994 -cü ildə Winterthur futbol klubunun gənclər komandasına məşq etməyə başladı. Elə həmin ilin payızında idmançı Frauenfeld ilə müqavilə imzalayaraq klubu tərk etdi, lakin mövsümü oynadı və futbolçu karyerasına son verdiyini açıqladı.

1995 -ci ildə "Ştutqart" ın köməkçi məşqçisi, daha sonra baş məşqçi vəzifəsinə keçdi. İki il ərzində gənc bir mentorun rəhbərliyi altında komanda ölkə kubokunu qazandı və Avropa Kuboku zonasına daxil oldu. Çelsi Kubok Qalibləri Kubokunun finalında məğlub olduqdan sonra Yoahim qovuldu. Bir il Türkiyənin "Fənərbaxça" klubunda çalışdı və çempionatda üçüncü oldu. 2001/02 mövsümündə Leoun rəhbərliyi altında Avstriya "Tirol" u çempionluq titulunu qazandı, amma klub iflas etdi və məşqçi yenidən işsiz qaldı. Sonra Alman bir neçə ay Vyanada "Austriya" da qaldı və 2004 -cü ilin avqustundan etibarən ölkəsinin milli komandasının məşqçilər korpusuna daxil oldu. 2006 -cı ilə qədər Yoahim milli komandanın baş məşqçisinin köməkçisi idi, sonra komandaya özü rəhbərlik edirdi.

Leo, Almaniya millisinin tarixində ən uğurlu məşqçilərdən biridir - onun rəhbərliyi altında komanda iştirak etdiyi bütün turnirlərdə medal qazandı. 2008 -ci ildə almanlar Avropa Çempionatının finalına yüksəldi və orada yalnız ispanlara uduzdu. Əsas uğur 2014 Dünya Çempionatında qazanılan qələbə idi. Lev beynəlxalq miqyasda 170 -dən çox oyun keçirib. Qalibiyyət faizi 62.94%-dir. Hər iki göstərici bütün Avropa komandaları tarixində ən yaxşı göstəricilərdəndir. "Almaniya Federativ Respublikasının xidmətlərinə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Xarici keçidlər

*Joachim Löw
Raket adası

**Raket adası** —  Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının mərkəzində, Komsomoles adasından 8,2&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Raket adasından şimal-qərbdə Utyonok adası və 1,4&nbsp;km şərqdə Qlavnıy adası yerləşir.

## Təsviri
Uzunluğu 1,3 kilometr, eni isə 450 metr təşkil edir. Ada quruluşuna görə bu cür adlandırılmışdır. Adanın böyük hissəsini elə də böyük olmayan qaya əhatə edir. Burada göl və çay yoxdur.

## Xəritə
*Xəritə
Bastian Şvaynştayger

** Bastian Şvanştayger ** (; 1 avqust 1984) —Alman futbolçusu. 183 santimetr boya malikdir.Almaniya milli futbol komandasının oyunçusudur.

## İstinadlar
Utyonok adası

**Utyonok adası** —  Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının qərbində, Komsomoles adasından 10&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Utyonıy adasından şimalda Şimal və Çervkyak adaları (müvafiq olaraq 1,2 və 0,8&nbsp;km) yerləşir. Adalar arasında qumlu say yerləşir. Cənub-şərqində 1,4&nbsp;km aralıda Raket adası yerləşir.

## Təsviri
Uzunluğu 950 metr təşkil edir. Adada iki yüksəklik vardır. Onlar adanın qərb və şərq hissəsində yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 13 metrdir. Bu həm də bütün arxipelaqın ən hündür zirvəsidir.

## Xəritə
*Xəritə
Kolokol adası

**Kolokol adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının şərqində, Komsomoles adasından 5,9 km şimal-qərbdə yerləşir. Qonşuluğunda yerləşən Qlavnıy və Krayniy adaları ilə qumlu sayla birləşir (müvafiq olaraq 500 m və 650 m).

## Təsviri
Uzunluğu bir km-dən çox, eni isə 250 metr təşkil edir. Adanı ilk kəşf edənlər onu iri kilsə zənginə bənzətdiyindən bu cür adlandırmışlar. Cənubunda elə də böyük olmayan göl vardır.

## Xəritə
* Xəritə
Kraynı adası (Kara dənizi)

**Kraynı adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının şərqində, Komsomoles adasından 4,2 km şimal-qərbdə yerləşir. Qonşuluğunda yerləşən Qlavnıy və Kolokol adaları ilə qumlu sayla birləşir (müvafiq olaraq 1 km və 650 m).

## Təsviri
Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 1,3 km, eni isə 300 metr təşkil edir. Adanın maksimal hündürlüyü 11 metrdir. Adada çay və göl yoxdur.

## Xəritə
* Xəritə
Azər Cırttan

**Azər Cırttan** (; ) — müasir Azərbaycanlı musiqiçi, rəssam, şair.

## Həyatı

Azər Məmmədov 1979-cu ilin 15 dekabr tarixində Bakı  şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsili Bakı şəhərində almışdır. 1996-cı ildə Azərbaycan Respublikasının dövlət təqaüdünə haqq qazanaraq təhsilini Türkiyədə davam etmişdir. Anadolu Üniversiteti, *İqtisat Elmləri fakültəsindən* 2002-ci ildə məzun olmuşdur. 2004-cü ildə hərbi xidmətini başa vurmuşdur. 2005-ci ildən Türkiyə, Rusiya və Ukraynada müxtəlif şirkətlərdə çalışmışdır. Evlidir. 2 qız atasıdır.

## Fəaliyyəti

Musiqi fəaliyyətinə 1997-ci ildə başlamışdır. 2010-cu il Sankt Peterburq şəhərində keçirilən *North Jazz Festivalının* əsas iştirakçılarındandır. Türkiyə və Rusiyada müxtəlif musiqi qrupları ilə əməkdaşlıqdan sonra 2011-ci ildən etibarən musiqi fəaliyyətini tək davam etməkdədir.

Azər Cırttan, Azərbaycan, Rus, Türk və İngilis dillərində 80-dən çox mahnının müəllifidir. Müxtəlif müasir musiqiçilərlə əməkdaşlıq etmişdir. Onlar arasında Teymur Nadir, Rüstəm Məmmədov, Miri Yusif, Kamil Hajiyev (No- Land Türkiyə), SoyuzApollo vardır. Bir çox Avropa ölkəsində, Türkiyədə, Rusiyada konsertlər vermişdir. 2011-ci ildən etibarən Hollandiyada yaşamaqdadır.

### Musiqilər

* Ana
* Yağmur
* Murakami, Pasternak və hamıya oxşamaq istəyən adam
* Yat quzu balam
* Balama
* Oyunlar
* Niyə uzundur bu yollar
* Ayın üstündə ayaq izlərimiz
* Həyata arxaya dönüb baxmıram
* Qabonlunun hekayəsi
* Ləpirçi
* Uzağın bir adı var
* Divar
* Analoqu Olmayan

## Xarici keçidlər
Krupskoy adası

**Krayniy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqına daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın şimal-qərb hissəsində qərarlaşır. Kara dənizinə daxil olam Kalinin körfəzinin suları ilə yuyulur. Pioner adasından Lodoçnıy boğazı, Sedov arxipelaqından isə Qırmızı Ordu boğazı ilə ayrılır.

## Təsviri
Adanın maksimal hündürlüyü 49 metrdir. Adada göl azdır, əsasən cənub-qərb hissədə yerləşir. Burada çoxlu sayda kiçik axarlar vardır.

Cənub qutaracağı Korennoy burnudur. Buradan isı şimal-şərqə dil uzanır. Rusiyanın kadastr xəritələrində adanın sahəsi 100 km² olaraq göstərilir

## İstinadlar
Həndəsi çevrilmələr

**Həndəsi çevrilmələr** — müstəvinin həndəsi çevrilmələri müstəvinin özünə qarşılıqlı birqiymətli inikasıdır.

Ən mühüm həndəsi çevrilmə hərəkətdir. Yəni nöqtələr arasında məsafələri saxlayan həndəsi çevrilmələr.

Hərəkət fiqurların bərabərliyi ilə əlaqədardır.

"İki fiqurdan birini digərinə çevirən hərəkət varsa, onlara bərabər fiqurlar deyilir. Bu tərifi Evklidin özü də qəbul etmişdir". (Bərk fiqurları bütün nöqtələrinin üst-üstə düşməsi şərti ilə bir-birinin üzərinə qoymaq əslində hərəkətdir).

Hərəkətlərdən bəziləri müstəvinin nöqtələrinin qarşılıqlı vəziyyətini saxlayır (paralel köçürmə və dönmə), bəziləri isə saxlamır (ox simmetriyası).

Həndəsi çevrilmələr növbəti mühüm qrupu oxşarlıq çevrilmələridir. Onların ən sadəsi homotetiyadır. Homotetiyada bütün ölçülər eyni dəfə dəyişdiyindən uyğun ölçülərin nisbəti dəyişmir.

Hərəkətlərdən bəziləri müstəvinin nöqtələrinin qarşılıqlı vəziyyətini saxlayır (paralel köçürmə və dönmə), bəziləri isə saxlamır (ox simmetriyası).

Hər bir oxşarlıq çevrilməsi hərəkətlə homotetiyanın kompozisiyasıdır.

XIX əsrdə alman alimi F. Kleyn həndəsi çevrilmələr nəzəriyyəsini yaratdı. Bu nəzəriyyəyə görə hər bir çevrilmə qrupu öz həndəsəsini təyin edir. Kleynə görə, məsələn, hərəkətlər qrupu Evklid həndəsəsini, oxşarlıq çevrilmələri qrupu oxşarlıq həndəsəsini, Affin çevrilmələri qrupu Affin həndəsəsini, proyektiv müstəvinin proyektiv çevrilmələri qrupu proyektiv həndəsəni və s. təyin edir.

Həndəsəyə qruplar nöqteyi-nəzərdən baxmaq müxtəlif həndəsələri Evklid həndəsəsini, Loboçevski həndəsəsini, Affin həndəsəsini, proyektiv həndəsəni və s. bir mövqedən öyrənməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
* Həndəsi forma
* Həndəsi orta
* Həndəsi qurmalar nəzəriyyəsi

## Ədəbiyyat
* M. Mərdanov, S. Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.
* "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I–X cild, Bakı 1976–1987.
Moderator

**Moderator** (ing. moderator, ru. модератор)- ictimai (sosial) şəbəkələrdə (gaplarda, forumlarda, video-konfranslarda) adi istifadəçidən daha çox hüquqa malik olan istifadəçi. Məsələn, moderatorun aşağıdakı hüquqları var:

* başqalarının məlumatlarını uzaqlaşdırmaq;

* başqalarının məlumatlarını redaktə etmək;

* istifadəçilərin səhifələrini uzaqlaşdırmaq;

* istifadəçilərin sayta baxmaq və onu redaktə etmək hüququnu məhdudlaşdırmaq.

Moderatorun səlahiyyət və vəzifələrinin dəqiq siyahısı hər saytda fərqli olur. Çox zaman moderator istifadəçilərin saytın qaydalarına əməl etməsinə cavabdehlik daşıyır

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Cəbəl İhud

**Cəbəl İhud** () - Mərakeşin qərb bölgəsində yerləşən kənd. *Cəbəl İhud* eyni zamanda arxeoloji qazıntı mərkəzi kimi də tanınmışdır. 2017-ci ilin iyun ayında ərazidə aparılan qazıntı işləri zamanı yaşı 300 min il olduğu təxmin edilən Homo sapiensə aid skelet qalıqların aşkarlanıb.

## Xarici keçidlər
Modula-2

**Modula-2 ** — 1977–1985-ci illərdə Niklaus Virt tərəfindən işlənib hazırlanmış yüksək səviyyəli modullu proqramlaşdırma dili. Pascal dilinin əsasında yaradılmış Modula-2 proqramlaşdırmanın modulluğunu, verilənlərin mücərrədləşdirilməsinin dəstəklənməsi vasitələrini təmin edir, ancaq bəzi standart funksiyalara və prosedurlara malikdir.

Modula-2 dilində hazırlanmış proqram modullar yığınından ibarətdir ki, onların da hər biri ayrılıqda kompilyasiya oluna bilər. Bu zaman proqram modulu iki hissəyə ayrıla bilər (ancaq bu vacib deyil): təyinetmələr modulu və reallaşdırma modulu. Təyinetmələr modulu, modulun xarici interfeysidir, yəni xarici modulların istifadə edə bilməsi üçün onun eksport etdiyi konstatların, dəyişənlərin, tiplərin, prosedur və funksiyaların başlıqlarının yığınıdır. Reallaşdırma modulu proqram kodundan, o cümlədən təyinetmələr modulunda sadalananların konkret təsvirindən ibarətdir. Məsələn, təyinetmələr modulunda hər hansı tipin yalnız adı göstərilə bilər, onun tam strukturu isə reallaşdırma modulunda verilə bilər. Bu halda xarici modullar həmin tipin qiymətlərini yarada, onunla işləyən prosedur və funksiyaları çağıra, dəyişənləri mənimsədə bilər, ancaq qiymətlərin strukturuna birbaşa erişə bilməz, çünki bu struktur təyinetmələr modulunda təsvir olunmayıb. Əgər təyinetmələr modulunda bu tipin strukturunu təsvir etsək, ona erişmək mümkün olacaq. Modula-2 dilində qlobal səviyyəli modullarla yanaşı, lokal modullar da yaratmaq olur.

Modula-2 dilinin özündə giriş-çıxış vasitələri yoxdur, bunun əvəzində konkret sistemlər üçün nəzərdə tutulmuş kitabxana modullarından istifadə olunur. Ancaq adi hallar (klaviaturadan daxiletmə, faylların oxunub-yazılması) üçün zəruri funksiyalardan ibarət standart giriş-çıxış kitabxanaları da vardır.
Modula-2 dili struktur baxımından çox sadədir, onda cəmi 40 ehtiyatda saxlanmış söz (RESERVED WORD) vardır (müqayisə üçün, Ada dilində belə sözlərin sayı 63-dür). Dilin hərtərəfli təsviri 40 səhifədən ibarətdir (PL/1 dilinin tam təsvirinin qısaldılmış variantı təxminən 200 səhifə tutur).
Modula-2 dili registrdən asılıdır, yəni identifikatorların adlarında kiçik və böyük hərflərin fərqi var. Bütün açar sözlər yuxarı registrdə yazılmalıdır. 

MODULE Hello;
FROM STextIO IMPORT WriteString;
BEGIN
  WriteString("Hello World!");
END Hello.


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Humus

Əgər, torpaq hissəciklərinə lupa altında baxmalı olsaq, orada müxtəlif bitki və heyvan qalıqlarını görmək mümkündür. Pinset vasitəsi ilə bu qalıqları torpağın mineral hissəsindən asanlıqla ayırmaq olur. Sonra kimyəvi yolla torpaqda olan humusun və yaxud çürüntünün miqdarını təyin etmək olar. Belə ki, götürülmüş torpaq nümunəsi üzərinə qələvi məhsul əlavə edilməklə, qara maddəni humusu ayırmaq mümkündür.

## Xarici keçid
* AZƏRBAYCAN TORPAQLARI
## Həmçinin bax
* Torpaq
## İstinadlar
Usenet

**Usenet** yaxud **User Network** () — Ünsiyyət və faylları dərc etmək üçün istifadə olunan kompüter şəbəkəsi. Usenet istifadəçilərin də göndərə bildiyi xəbər qruplarından ibarətdir. Məlumatlar serverlərdə saxlanılır və onlar bu məlumatları öz aralarında mübadilə edirlər. Usenet müasir veb-mədəniyyətin inkişafına böyük təsir göstərib: ayama (NICKNAME), smaylik (SMILEY), imza (SIGNATURE), moderator, trollinq (TROLLING), flud (FLOOD), fleym (FLAME), BAN, FAQ və SPAM kimi anlayışların geniş yayılmasına təkan verib.
Usenet bu gün də geniş istifadə olunan “qocaman” şəbəkələrdəndir. O, geniş ictimaiyyətin İnternetə çıxışının olmadığı vaxtda – 1980-ci ildə meydana çıxıb. Sistem Duke Universitetində işlənib hazırlanıb. Hazırda Usenet ayrıca şəbəkə olmayıb, İnternetin bir hissəsidir. Praktiki olaraq Usenet-trafikin hamısı İnternet üzərindən ötürülür, məlumatların formatı və onların ötürülmə üsulu elektron poçta çox bənzəyir. Ancaq elektron poçtda ünsiyyət “təkbətək” aparılırsa, Usenet “bir nəfər hamı üçün” prinsipi ilə fəaliyyət göstərir. İstifadəçinin Usenet’də dərc etdirdiyi (post) məlumatlar xəbər qrupları (newsgroups), yaxud konfranslar adlandırılan mövzu kateqoriyaları üzrə təşkil olunur və onların strukturu domen adlarının strukturu kimidir. Məsələn, sci.math və sci.physics qrupları sci iyerarxiyasının daxilində yerləşir. Usenet ilə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş tətbiqi proqramların köməyilə istənilən konfransa yazılmaq olar. 

## Həmçinin bax
*Reddit

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Termal printer

**Termal printer** – thermal printer ~ термографический принтер ~ termal yazıcı ~ təmassız səssiz printer. Termik çap başcığına malikdir və xüsusi emal olunmuş kağıza çap edir. Belə kağızda çoxlu sayda tez qızan kiçicik noqtələr olur və çap həmin nöqtələrin qızdırılması ilə həyata keçirilir. Termal printerlər az baha printerlərdəndir və onlardan çox zaman kalkulyatorlarda və ucuz faks maşınlarında istifadə olunur. Bu printerlərdə çap olunmuş kağızlar zaman keçdikcə solur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Öyrənmə əyrisi

350px|thumb|right|Öyrənmə əyrisi
**Öyrənmə əyrisi** () — müəyyən biliklərin, yaxud fəaliyyət növünün öyrənilməsi tezliyinin dəyişilməsini göstərən qrafik. Adətən, yeni informasiyanın yadda saxlanılması bacarığı verilmiş fəaliyyətin mənimsənilməsinin ilk çağlarında maksimal olur. Sonra isə öyrənmə sürəti tədricən azalır ki, bu da materialın mənimsənilməsi üçün daha çox təkrarlamalara ehtiyac olduğunu göstərir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: "Bakı" nəşriyyatı, 2017, 996 s.
Bolşoy adası (Krasnoflotskie adaları)

**Bolşoy adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 15 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun ən şimal nöqtəsini təşkil edir. Adada 2,5 km cənubda Sredniy adası yerləşir.

## Təsviri
Krasnoflotskie adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Öz adınıda böyük olmasına görə almışdır. Şimaldan cənuba 5,1 km, şərqdən qərbə isə 1,4 km təşkil edir. Şərqində 5 metr hündürlüyü olan sahil xətti vardır. Adada üç yüksəklik vardır: 12 m (cənub), 23 m (şimal), 31 m (mərkəz). Adada kiçik şirinsulu göllər vardır.
Bolşoy adasının şimal və cənub-şərqdə kiçik adsız adalar vardır. Sahillərində dərinlik birdən-birə 500 metrə enir. Atıq 40–50 m hərəkət etdikdən sonra isə dərinlik 800 m olur. Adanın mərkəzində Krasnoflotskie qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Stansiya 1953-cü ildən fəsliyyətdədir.
Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Bolşoy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən "V. Rusanov" buzqıranında kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
İcarəlik xətt

**İcarəlik xətt** (en. leased line) – ümumi rabitə şəbəkəsində özəl istifadə üçün icarəyə götürülmüş telefon kanalı. İcarəlik xətt kommutasiya olunan telefon şəbəkəsinin adi rabitə xəttindən azca daha geniş buraxılış tezlikləri zolağına malikdir və verilənlər kommutasiya avadanlığından istiqamətləndirilmədiyindən siqnalın təhrif olunması minimallaşdırılır. İcarəlik xətt sürətlə işlənir, maneələrdən daha yaxşı qorunur, lakin adi telefon kanalından baha başa gəlir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Dekripitasiya üsulu

**Dekripitasiya üsulu** — belə bir təsəvvürə əsaslanır ki, mineralın böyüməsi dövründə zəbt etdiyi birfazalı flüid və ya məhlul soyuduqda və təzyiq aşağı düşdükdə maye, qaz və bəzən bərk fazalara parçalanır, mineralı qızdırdıqda isə proses əks istiqamətdə gedir və möhtəvinin bir fazalıya çevriləməsinədək davam edir. Təzyiq və konsentrasiyaya düzəlişlər etdikdən sonra möhtəvinin partlayış temperaturu, mineralın əmələ gəlmə temperaturu kimi qəbul edilir. Partlayış temperaturu ossiloqraf, elektromexaniki sayğac və başqa cihazlar vasitəsilə qeydə alınır. Sinonim: Termosəs üsulu.

## Həmçinin bax
* Mineral
* Maye
* Qaz

## Mənbə
*
İkilik prefikslər

**İkilik prefikslər** – ölçü vahidlərinin önündə gələn və onların 2-nin qüvvətinə (daha dəqiqi, 1024=210 ədədinin qüvvətinə) vurulmasını bildirən ön şəkilçilərdir. 1024 və 1000 ədədləri yaxın olduğundan ikilik prefikslər Beynəlxalq Vahidlər Sisteminin standart onluq prefikslərinə uyğun qurulub. Bu prefikslərdən informasiyanın bit və baytların misli olan ölçü vahidlərini düzəltmək üçün istifadə olunur. İkilik prefikslər 1999-cu ilin mart ayında Beynəlxalq Elektrotexnika Komissiyası (INTERNATIONAL ELECTROTECHNICAL COMMISSION, IEC) tərəfindən daxil edilib. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Modullu layihələndirmə

**Modullu layihələndirmə **(ing. modular design, ru. модульное проектирование) — aparat və ya proqram təminatının layihələndirilməsində: layihənin, hər biri ayrıca olaraq işlənib hazırlana, yoxlanıla, başa çatdırıla və son məhsul (proqram) halında birləşdirilə bilən kiçik bloklara və ya modullara ayrılması üsulu. Hər bir blok xüsusi məsələnin yerinə yetirilməsi, yaxud xüsusi fəaliyyət üçün hazırlanır və beləliklə başqa proqramlarda istifadə oluna biləcək modullar "kitabxana"sının bir hissəsi ola bilər. Məsələn, modullardan biri ekranda pəncərənin içərisində kursorun yerini dəyişən komandalardan ibarət ola bilər və bu modul əvvəlcədən proqramın başqa bölmələri ilə də işləyə bilən avtonom blok kimi hazırlandığından, həmin moduldan başqa proqramlarda da istifadə etməklə proqramların işlənib hazırlanma və testlənmə vaxtına qənaət etmək olar. Baxmayaraq ki, layihəçi hər bir modula, proqramın digər hissələri ilə işləmək üçün gərəkli vasitələr qoymalıdır, modullu layihələşdirmənin bir neçə dəyərli üstünlükləri vardır: bir böyük blokla işləməkdənsə, kiçik blokların sınaqdan keçirilməsi və sazlanması daha asandır; layihənin ayrı-ayrı hissələri eyni zamanda işlənib hazırlana bilər; modullar aydın və dəqiq sənədləşmənin olmasını nəzərdə tutur (daha doğrusu, tələb edir); bir mürəkkəb proqrama yerləşdirilmiş və ya səpələnmiş komponentlərdənsə, modullar daha asanca genişləndirilə və ya dəyişdirilə bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
UTP

**UTP <yu-ti-pi>( ekranlaşmamış sarınmış cütlük)** – ekranlaşdırıcı metal hörgüsü olmayan plastik örtüyə salınmış bir neçə sarınmış cüt naqildən ibarət nazik elastik kabel növü. 10Base-T tipli lokal şəbəkələrin kabel sistemlərində istifadə olunur.

## Unshielded və shielded twisted pair kabel standartları
Cat  1: Hal-hazırda  TIA(Telecommunications  Industry Association)/EIA(Electronic  Industries  Alliance) tərəfindən tanınmır. Əvvəllər telefon POTS(Plain old telephone service), ISDN və qapı zəngi kabellənməsi üçün istifadə edilirdi.

Cat 2: Hal-hazırda TIA/EIA tərəfindən  tanınmır. Əvvəllər 4 Mbit/s Token  Ring şəbəkələrində istifadə olunurdu.

Cat 3: Hal-hazırda TIA/EIA-568-B tərəfindən  qəbul olunur,  16&nbsp;MHz sürətindəki  şəbəkələrdə istifadə olunur. 10 Mbit/s Ethernet şəbəkələrində istifadə olunması ilə populyardır.

Cat 4: Hal-hazırda TIA/EIA tərəfindən tanınmır. 20&nbsp;MHz sürətində işləmə qabiliyyəti var və 16 Mbit/s Token Ring şəbəkələrində geniş istifadə olunmuşdur.

Cat 5: Hal-hazırda  TIA/EIA  tərəfindən  tanınmır. 100&nbsp;MHz sürətində işləmə qabiliyyəti  var və 100  Mbit/s  Ethernet şəbəkələrində istifadə olunmuşdur.  1000BASE-T  Gigabit  Ethernet üçün uyğun deyildir.

Cat 5e: Hal-hazırda  TIA/EIA-568-B  tərəfindən  qəbul olunur. 100&nbsp;MHz sürətində işləmə qabiliyyəti var. 100 Mbit/s və Gigabit Ethernet şəbəkələrində istifadə olunur.

Cat 6: Hal-hazırda  TIA/EIA-568-B  tərəfindən  qəbul olunur. 250&nbsp;MHz sürətində işləmə qabiliyyəti var. 5 və 5e-dən daha güclüdür.

Cat 6a: 10 Gbit/s şəbəkələri üçün kabel standartıdır(hazırlanmaqdadır).

Cat 7:  ISO/IEC  11801 üçün  qeyri-rəsmi addır. Class F kabelləmə sinifi. Bu  standart individualdır və xüsusi hallarda istifadə olunur. 600&nbsp;MHz sürətində işləmə qabiliyyəti var.

Kompüter şəbəkələrində 10 Mbit Ethernet vaxtlarında CAT3 kabel çox geniş istifadə edilmişdir.

## İstinadlar


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Printer üsküyü

**Üsküklü printer** – thimble printer ~ принтер со шрифтовыми наконечниками ~ yüksüklü yazıcı ~ çap ucluğu üskük şəklində olan printer. Bu printerlərdə, yazı makinalarında olduğu kimi, hazır literlərdən istifadə olunduğundan, onlarda çap olunan yazılar öz yüksək keyfiyyəti ilə seçilirdi. Lazer printerlərinin qiyməti çox baha olanda üsküklü printerlər populyar idi. Hazırda isə istifadədə olan üsküklü printerlərə rast gəlmək çox çətindir.

**Üskük** – thimble ~ напёрсток ~ yüksük ~ hər bir simvolu ayrıca liter qoluna yerləşdirilmiş olan, qızçiçəyi çarxına (DAISY WHEEL) bənzəyən çap elementi. Qızçiçəyi çarxında olduğu kimi, bütün liter qolları mərkəzi çarx topunda birləşib, ancaq üskükdə liter qolları 90 dərəcə qatlanıb. Çap zamanı printer üsküyü elə fırladır ki, lazım olan liter çap olunacağı yerin qarşısında olsun və arxadan toxmaqcıqla liter qoluna zərbə endirərək literi kağıza vurur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 
996 s.
Sredniy adası (Krasnoflotskie adaları)

**Sredniy adası** —  Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 22&nbsp;km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun daxilində yerləşir. 2,5&nbsp;km şimalda Bolşoy adası,  4,65&nbsp;km aralıda isə Ploskiy adası yerləşir. 
## Təsviri
Qərbdən şərqə doğru 2,25&nbsp;km məsafədə uzanır, eni 1,4&nbsp;km-dir. Eni şərqə doğru artır. Buzdan tamamən azaddır. Adada iki yüksəklik vardır: 15 m (qərb) və 26 m (cənub-şərq).  Sahilinə yaxın elə də böyük olmayan şirinsulu göl vardır. adaları qrupunun ən böyük adasıdır. Öz adınıda böyük olmasına görə almışdır. Şimaldan cənuba 5,1&nbsp;km, şərqdən qərbə isə 1,4&nbsp;km təşkil edir. Şərqində 5 metr hündürlüyü olan sahil xətti vardır. Adada üç yüksəklik vardır: 12 m (cənub), 23 m (şimal), 31 m (mərkəz). Adada kiçik şirinsulu göllər vardır. 
## Tarixi
Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən «V. Rusanov» buzqıranında kəşf edilmişdir. Adada «Sredniy a» adlı Rusiyays məxsus sərhəd zastavası yerləşir.

## İstinadlar
Modullu proqramlaşdırma

**Modullu proqramlaşdırma** (ing. modular programming, ru. модульное программирование) — proqramın bir-birindən asılı olmadan kompilyasiya olunan modullara ayrılmasından ibarət proqramlaşdırma üsulu. Hər bir modul müəyyən elementləri (sabitləri, verilən tiplərini, dəyişənləri, funksiyaları, prosedurları) dışarı daşıyır (eksport edir); başqa elementlər isə öz daxilində qalır. Başqa modullar yalnız dışarı daşınan elementlərdən istifadə edə bilər. Modullar proqramın əsas hissələri arasındakı qarşılıqlı əlaqəni müəyyənləşdirir və tənzimləyir və bununla da proqramçıların səylərini asanlaşdırır və proqramlaşdırma prosesini etibarlı edir. Modullu proqramlaşdırma obyekt-yönlü proqramlaşdırmanın sələfidir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Aparat

**Aparat** () – avadanlıq
#  cihaz, texniki qurğu, alət, tərtibat;
# idarə orqanlarının məcmusu;
# hər hansı təşkilatın və ya birliyin işçilərinin hamısı – bütün işçiləri: idarə, müəssisə və ya təşkilatın ifrat tərkibi; 
# tədqiqat üzrə əlavə məlumat;
# hər hansı bir idarəetmə və yaxud təsərrüfat sahəsinə xidmət edən bir və ya bir neçə müəssisə;
# müəssisənin ştat tərkibi;
# elmi əsərə, seçilmiş əsərlərə əlavə edilən qeydlər, göstəricilər və digər köməkçi məlumatlar;
# tədqiqat üsulu, metodu;
# idarə və ya təsərrüfatın müəyyən sahəsində xidmət edən müəssisələrin məcmusu; Məsələn, dövlət aparatı, bir idarənin və ya təşkilatın bütün işçiləri, ştatı.

## Ədəbiyyat
# Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
## İstinadlar
Dördləkəli ekzoxomus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Biologiyası
Ən çox meyvə ağaclarında, xüsusən də alma, gavalı, şaftalı, qovaq ağaclarında və meşəliklərdə yalançı yastıcılarla (Jecaniidae çincarı) qidalanır. Böcəklə ən çox yaz aylarından başlamış iyunun sonu və iyulun əvvəllərində rast gəlinir. Bu müddət böcəklərin birinci nəsilvermə dövrü hesab olunur. İsti yay günlərində (30oC-dən artıq) bükülmüş yarpaqların içərisində yay diapauza halı keçirirlər. Qışlamalarını qidalandıqları ağacların günəşə tərəf hissəsində qabığın altında keçirirlər. Böcək özü qara rəngdə olub, qanadüstünlüyünün üzərində 4 kiçik ləkəsi var, qısa tükcüklərlə örtülüb. Baş hissə haşiyəlidir, mürəkkəb-fasetli gözləri aydın görünür, geniş xalına malikdir, qara rəngli olub, 9 buğumdan ibarətdir. Qanadüstünlüyündə çiyninə yaxın hissədə qırmızı sarımtıl, uzunsov ləkələr var. Böyüklüyü 3–5 mm-dir.

## Yayılması
Qərbi Avropada, Orta Asiyada və Zaqafqaziyada daha geniş yayılıbdır. Azərbaycanın bütün təbii zonalarında yayılıblar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ziko Bayli

**Ziko Bayli** () — ABŞ Futbol Liqası təmsilçilərindən olan *LA Qalaksi II* klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar ABŞ-lı futbolçu.

## Klub karyerası

### LA Qalaksi
Bayli LA Qalaksi akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Bayli öz peşəkar karyerasında debütünü 22 aprel 2017-ci ildə *Oranj Kaunti* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 82-ci dəqiqədə Xorxe Hernandez ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə LA Qalaksi II liqa görüşündə rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

1Sudamerikana Kuboku görüşləri daxildir.
2ABŞ Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Zico Bailey  at USL
* Zico Bailey  at US Soccer
Scymnus subvillosus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Biologiyası
Formasına görə adi parabüzənlərdən fərqlənmir. Sarı rəngli qanadüstlüyü aşağı hissəsində qara cüt nöqtələr aydın görünür. Qanadüstlüyünün başa yaxın hissədən başlayan enli haşiyə yarıdan sonra kəskin nazikləşir və sonra "nida" işarəsinə bənzər forma demək olar ki, qanadların üstü ilə simmetrik olaraq bədənin sonuna qədər uzanır, kiçikdirlər, 2 mm-dir. Hər topada 3–7 yumurta qoyurlar. Sürfələri çox acgözdür və cəlddir. Təbii düşmənləri çox olduqda gizlənirlər. Bunlarda qida çatışmayanda hannibalizmi müşahidə olunur. Mənənə ilə qidalanır.

## Yayılması
Azsaylıdır, yalnız Arazboyu düzənlikdə quru tikan kolları və quru otlar üzərində may ayının yarısından görünürlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Devon dövrü

[thumb|[Arxeopteris (*Archaeopteris*)]]

**Devon dövrü -** paleozoy erasının başlanğıcından etibarən dördüncü geoloji dövr. Davametmə müddəti ~50 *mln*. ildir. Əvvəlində kaledon qırışıqlığı nəticəsində yer qabığının geniş sahələrində qalxmalar baş vermiş və onlarda qədim qırmızı qumdaşı formasiyasının böyük qalınlıqlı qırmızı-rəngli laqun-kontinental çöküntüləri toplanmışdır. Orta və gec devonda isə platforma və geosinklinallarda çökəlmə və geniş dəniz transqressiyaları qeyd olunur, bütün dövr ərzində aktiv maqmatik (xüsülə effuziv) fəaliyyət baş vermiş və bəzi regionlarda isə halogen çöküntülər toplanmışdır. Dəniz hövzələrində tünd qırmızı yosunlar, habelə stromatoporatlar və mərcanlar (tabulatideyalar və dördşüalı mərcanlar) rif qurumları əmələ gətirmişdir. Devon dövrü braxiopodların inkişafı geniş vüsət almışdır. Bundan əlavə, qoniatitlər, klimeniyalar, mərcanlar, ostrakodlar, konodontlar, molluskalar, foraminiferlər, nəhəng xərçəngəbənzərlər, balıqların bütün sinifləri də geniş yayılmışlar. Gec devonda suda-quruda yaşayanlar meydana gəlmişdir. Bitkilərdən psilofitlər inkişaf etmişdir. Devon dövrü Atlantik və Sakit okean paleozoocoğrafi vilayətləri ayrılır.

## Həmçinin bax
* Paleozoy
* Yer qabığı
* Geosinklinal

## Mənbə
*
Apellyasiya

**Apelyasiya** ( – müraciət, şikayət) — 1) məhkəmənin qərarından yuxarı mərhələyə şikayət etmə; 2) qəbul edilmiş qərarların, qətnamələrin zərər vurduğu şəxslər və ya onları ədalətsiz, qanunsuz hesab edən şəxslər tərəfindən həmin qərar və qətnamələrdən şikayət verilməsi. Apelyasiya qərarı qəbul etmiş instansiyaya nəzərən yuxarı instansiyaya verilir; 3) hüquqda cinayət işində və mülki işlərdə məhkəmənin qanuni quvvəyə minməmiş qərarlarından yuxarı instansiyaya şikayət vermə qaydası (forması); 4) işə yenidən baxılması məqsədilə məhkəmənin həm cinayət işləri, həm də mülki işlər üzrə qərarından daha yüksək məhkəmə instansiyasına edilən müraciət.

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Şükürlü S. F., Kazımova S. İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
Buğda tripsi

**Buğda tripsi** () — buğda tripsinin yetkin forması qaramtıl rəngdə olub, 1,5–2&nbsp;mm böyüklükdədir.

## Quruluşu
Buğda tripsinin yetkin forması qaramtıl rəngdə olub, 1,5–2&nbsp;mm böyüklükdədir. Qarıncığın axırıncı buğumu boru halında uzanaraq, konusvari forma almışdır. Sürfə xarici görünüşünə görə yetkin formaya çox oxşayır. O, ancaq qırmızı rəngdə olur. Buğda tripsi deşib-soran ağız aparatına malik olub, taxıl bitkilərinin, o cümlədən payızlıq və yazlıq buğdanın zərərvericisidir.

## Biologiyası
Buğda tripsinin xarakterik bioloji xüsusiyyətindən biri ondan ibarətdir ki, o, müxtəlif amillərdən (o cümlədən mikroiqlimdən) asılı olaraq bütün taxıl sahələrində eyni dərəcədə yayılmır və onun yayılması müəyyən ocaqlar şəklində olur. Azərbaycanda buğda tripsinin yaşayış tərzinə dair olduqca az elmi-tədqiqat işləri aparılmışdır. Buna baxmayaraq onun biologiyasının aşağıdakı bəzi cəhətlərini göstərmək olar:
Sürfələr gövdə daxilində və torpağın üst qatında qışlayır. Erkən yazda havanın orta gündəlik temperaturu 10oC-yə çatdıqda qışlamadan çıxan sürfələr əvvəlcə pronimfa, sonra isə nimfa fazasına çevrilir. Payızlıq taxılların sünbülləmə dövrünə qədər olan müddət ərzində tripsin yetkin formasaı əmələ gəlir. Bu formalar əvvəlcə payızlıq, sonra isə yazlıq taxıllara yoluxur və burada qidalanaraq sünbül pulcuqları içərisinə yumurta qoyur. Yumurtadan çıxan sürfələr sünbül pulcuğu və süd yetişmə dövründə olan dənlərin şirəsi ilə qidalanır.
Qidalanma nəticəsində pulcuqlar rəngini dəyişir, dənlərdə girinti-çıxıntılıq əmələ gəlir. Belə dənlər çəkisini itirir və cılızlaşır. Məhsul yığımı dövründə sürfələr torpağın üst qatına düşərək qışlamağa gedir.

## Yayılması
Tovuz və Qazax rayonlarında yayılmışdır.

## Ədəbiyyat
* Kənd təsərrüfatı entomologiyası, S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov, 1986, səh 159

## İstinadlar
Modul

**Modul** (ing. module, ru. модуль) - proqramlaşdırmada: müəyyən məsələni yerinə yetirən və ya spesifik mücərrəd verilənlər tipini təsvir edən altproqramlar və verilənlər strukturlarının toplusu. Modullar, adətən, iki hissədən ibarət olur: sabitlər, verilən tiplərindən, dəyişənlərdən və digər modullara vəya altproqramlara müraciət edən altproqramlar özündə saxlayan interfeysdən və modulun məzmunundan – modulun altproqramlarının ilkin mətnlərindən ibarət olan lokal (yalnız bu modulda əlçatan olan informasiya) hissədən ibarət olur.

## Ədəbiyyat

*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Ləçəkli printer

**Ləçəkli printer** (, ), ) – çap hissəsi "qızçiçəyi" şəklində olan printer.

Belə printerlərdə boyayıcı və ya qrafit lentdən istifadə edildiyindən, çap olunmuş hərflər aydın və azca qabarıq alınır, həm də simvollar yazı makinasında çap olunmuş kimi görsənir. Lazer printerlərinin geniş istifadəsinədək ləçəkli printerlər yüksək keyfiyyətli çap almaq üçün əsas vasitə olub.

Qızçiçəyi çarxı (, , ) – ləçəkli printerlərdə istifadə olunan çarxşəkilli çap elementi; liter formalarından ibarətdir və onların hər biri mərkəzi topa bərkidilmiş qolda yerləşirlər; bütün konstruksiya ləçəkli qızçiçəyinə oxşayır. Hər hansı simvolu çap etmək lazım olduqda, printer "qızçiçəyi"nin çarxını elə fırladır ki, lazım olan liter toxmaqcıqla kağızın arasında olsun, və literi kağıza vurur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Kayl Volker-Peters

**Kayl Volker-Peters** () — İngiltərə Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Tottenhem Hotspur klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar İngiltərəli futbolçu.

## Klub karyerası

### Tottenhem Hotspur
Volker-Peters 1 iyul 2013-cü ildə Tottenhem Hotspur klubu ilə müqavilə imzalamışdır. O, klubu ilə debütünü 2015-ci ilin may ayında Malayziya və Avstraliyada keçirilən mövsümdən əvvəlki hazırlıqda etmişdir. 2015-ci ilin dekabr ayında Kayl Spörs klubu ilə Premyer liqada ayın ən yaxşı U-21 futbolçusu seçilmişdir. Uolli Douns Jr *The Sun* qəzetinə müsahibəsində Volker-Petersi "dahi 20 yaşlı Tottenhem akademiyasının sağ cinah müdafiəçisi" və "Yeniyetmə 10 nömrə olmasa da, cinah yarımmüdafiəçisi sürətinə malikdir" kimi təsvir etmişdir. 2017-ci ilin fevral ayında Kayl klub ilə 2019-cu ilə qədər yeni müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Volker-Peters baş məşqçi Peyl Simpsonun rəhbərliyi altında 2017 FİFA U-20 Dünya Çempionatında iştirak etmişdir. O, final görüşü də daxil olmaqla beş görüşdə iştirak etmişdir. İngiltərə millisi 1966-cı ildən sonra ilk dəfə futbol üzrə Dünya Çempionatının qalibi olmuşdur.

## Uğurları
**İngiltərə**
* FİFA U-20 Dünya Çempionatı 2017

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile at Tottenhamhotspur.com
Ploskiy adası

**Ploskiy adası** —  Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 25&nbsp;km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun cənubunda yerləşir. 4,65&nbsp;km şimalda Sredniy adası, 1,1&nbsp;km aralıda isə Qreben adası yerləşir. 
## Təsviri
Ploskiy adası ovalvari formaya malik olan, elə də böyük olmayan adadır. Adanın uzunluğu 1,5&nbsp;km, eni isə 800 metr təşkil edir. Maksimsl hündürlük 24 metrdir. Şimal-qərb sahillərində kiçik adacıqlar vardır. Adaclq 150 m uzunluğa sahibdir.

## Tarixi
Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən «V. Rusanov» buzqıranında kəşf edilmişdir. 
## İstinadlar
Dempferləmə (söndürmə)

**Dempferləmə** yəni söndürmə (en. damping), (ru. демпфирование, гашение), (tr. sönümleme/dempferləmə) – sxemin və ya qurğunun cavab siqnallarının sıçrayışlarının (müəyyən olunmuş həddi keçmələrinin) qarşısının alınması üsulu. Məsələn, gücləndiricinin sxeminə elə elementlər qoşula bilər ki, çıxış siqnalını azaltmaqla, ona böhran həddini keçməyə imkan verməsin.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
2017-18 Qarabağ FK mövsümü

**2017-18 Qarabağ FK mövsümü** — Çempionluğunu qorumağa çalışan Qarabağ klubunun Azərbaycan Premyer Liqasında 26-cı, Qurban Qurbanovun rəhbərliyi altında isə 10-cu mövsümüdür.

## Heyəti

## Transferlər

### Yay

**Gələnlər:**

**Gedənlər:**

## Yoldaşlıq oyunları

## Turnirlər

### Azərbaycan Premyer Liqası

#### Nəticələrin icmalı

#### Nəticələr

#### Liqa cədvəli

### Azərbaycan Kuboku

### UEFA Çempionlar Liqası

#### Təsnifat mərhələsi

## Heyət statistikası

### Oyunlar və qollar

|-
|colspan="14"|*Mövsüm ərzindəki Qarabağ klubunun oyunçuları:*
|}

### Bombardirlər

### İntizam rekordları

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Website
Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı

** Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı** (. ) — 2001-ci ildə yaradılmış beynəlxalq təşkilatdir. Hazırda 9 ölkə bu təşkilatın üzvüdür.

## Təşkilatın üzvləri

### Təşkilata üzv olan dövlətlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Müşahidəçi dövlətlər
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* SCO Info
Qreben adası

**Qreben adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Şimal Torpağının cənubunda, Oktyabr İnqilabı adasından 30 km cənubda yerləşir. Daxil olduğu qrupun şimalında yerləşir. 1,1 km aralıda isə Ploskiy adası yerləşir.

## Təsviri
Daxil olduğu qrupun ən şimal adasıdır. Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanır. Adanın uzunluğu 2,2 km, eni isə 1,1 km təşkil edir. Sahillərində dərinlik 5–6 m arasında dəyişir. Hazırda axipelaqın ən hündür nöqtəsi adada yerləşir(39 m).

## Tarixi
Krasnoflotskie adalarına daxil olan digər adalar kimi Sredniy adası ilk dəfə 17 avqust 1932-ci ildə Arktika və Antarktida Elmi-Araşdırma İnstitutu tərəfindən "V. Rusanov" buzqıranında kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
Qarapir

**Qarapir ** - Ordubad şəhər qəbiristanlığında qədim ziyarətgahdır.

## Haqqında
Yerli əhali tərəfindən ölü yumaq, həmçinin meyiti müvəqqəti saxlamaq üçün sərdabə sayılır. Kiçik tikilidən ibarət bina yarımqazma formasında qayada çapılmışdır. Ön hissəsi hörülən binanın giriş qapısının baş tərəfində sarımtıl rəngli mərmər lövhə (38x30 sm) üzərində süls xətti qarışıq nəsx xətti ilə farsca kitabə var. Kitabənin mətnində deyilir, “Allahın rəğbətini qazanmaq məqsədilə bu şərəfli və mübarək bina cəmadi-laxir ayının 2-ndə (6 may) mərhum, rizvan məkan (cənnət məkan) Hacı Ağacan Ordubadinin oğlu, yaranmışların ən kiçiyi Hacı Zeynalabdinin səyi və təşəbbüsü ilə 1264 ildə (1848) tamamlanmışdır”.

## Həmçinin bax

* Əshabi-Kəhf
* Şeyx Nurullah Əfəndi Ziyarətgahı
* Cərcis Peyğəmbər ziyarətgahı

## İstinadlar
Altay-Sayan regionu

**Altay-Sayan regionu** — İç Asiyanın Rusiya, Çin, Monqolustan və Qazaxıstanın birləşdiyi yerdə, Altay və Sayan dağlarına yaxın yerləşən regionu. Regionun bioloji, landşaft, tarixi, mədəni və dini müxtəlifliyi unikaldır. Regionda 317-si endemik olan 700 nəsli kəsilməkdə olan və ya nadir növ də daxil olmaqla 3 726 növ bitki qeydə alınmışdır. Faunaya isə 680 növdən ibarətdir ki, onların da 6%-i endemikdir. Ərazinin ekosistemi son buz dövründən bəri demək olar ki, dəyişməz qalıb və faunası sayqak, baykal suitisi və qar bəbiri də daxil olmaqla nəsli kəsilməkdə olan bəzi növləri ehtiva edir. Bu səbəbdən region davam edən ətraf mühitin mühafizəsi üzrə beynəlxalq və regional təşəbbüslərin diqqət mərkəzindədir.
 
Ərazi həm də mədəni cəhətdən müxtəlifdir: dörd dil qrupu (rus, monqol, sinit və türk, həmçinin əvvəllər samodi və yenisey dili) və ənənəvi torpaqdan istifadə sistemlərini tətbiq edən 20-dən çox yerli etnik qrupa ev sahibliyi edir.

## Coğrafiya

Altay-Sayan ekoregionu Altay və Sayan dağlarını ehtiva edir və onlarla eyni adı daşıyır. Altay dağları Rusiya, Çin, Monqolustan və Qazaxıstanın birləşdiyi və  İrtış və Ob çaylarının başlanğıcını götürdüyü Şərqi-Mərkəzi Asiyada dağ silsiləsidir. Sayan dağları isə Monqolustanın şimal-qərbi ilə Cənubi Sibir arasında yerləşir.

Altay-Sayan regionunu ümumi sahəsi 1 065 000 kvadrat kilometrdir və ərazisi Rusiya (62%), Monqolustan (29%), Qazaxıstan (5%) və Çinə (4%) aiddir.

Rusiyanın Kemerovo, Novosibirsk və İrkutsk vilayətlərinin bir hissəsi və ya hamısı, Altay və Krasnoyarsk diyarları, Altay, Xakasiya, Tuva və Buryatiya Muxtar Respublikaları, Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun İli-Qazax Muxtar dairəsi, Qazaxıstanın Şərqi Qazaxıstan vilayəti və Monqolustanın Qovi-Altay, Xovd, Bayan-Ölqiy, Uvs və Zavxan, və Xövsgöl  əyalətlərinin bir hissəsi Altay-Sayan regionu ərazisində yerləşir.

## Antropologiya
Altay-Sayan regionu 2010-cu ildə yeni insan növü olan Denisovalıların 50 000 illik fosillərinin kəşfi ilə məşhur olan Denis mağarasını ehtiva edir. Bu kəşfdən sonra mağarada neandertal sümükləri və homom sapiens tərəfindən hazırlanmış alətlər də tapılmışdır ki, bu da onu hər üç homininin yaşadığı yeganə yer halına gətirir. Bölgədəki digər qədim arxeoloji ərazi olan Xakasiyadakı Malaya Syya isə eramızdan əvvəl 35 000-ci ilə aid edilir.

Son genetik tədqiqatlar göstərmişdir ki, Amerika qitəsinin bəzi yerli xalqlarının əcdadları qismən cənub Altaylılardır.

## Ekologiya və mühafizə
*New Scientist-*ə görə Altay-Sayan regionundakı məməli populyasiyası yer üzündəki hər hansı digər regionun məməli populyasiyası ilə müqayisədə son buz dövründən bəri ən az dəyişmiş faunadır.

Ekoregionda UNESCO-nun üç əsas ümumdünya irsi obyekti: Altay və Katun təbii qoruqları, Teletskoye gölü, Beluxa dağı və Ukok yaylasından ibarət Altayın Qızıl Dağları; regionun şərq sərhədinin bir hissəsini təşkil edən Baykal gölü və Uvs Nuur hövzəsi yerləşir.

## İstinadlar
Həmid Məmmədov

**Həmid Cəfər oğlu Məmmədov** () — tütünçü, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1951), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).

## Həyat və əmək fəaliyyəti
Həmid Məmmədov 3 may 1923-cü ildə Naxçıvan MSSR-in (indiki Kəngərli rayonu) Xok kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildə İliç rayonu Əzizbəyov adına sovxozda başlamış, 1977-ci ilə qədər bu soxozda manqabaşçısı, ferma müdiri və briqadir olmuşdur. 1977-ci ildən isə həmin sovxozda sanitar-texnik vəzifəsində işləmişdir. 1951-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. 1948-ci ildə tütünçülük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 14 mart 1949-cu il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur. Həmid Məmmədov 21 may 1997-ci ildə Şərur rayonunda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
I Qaraçuq nekropolu

**I Qaraçuq nekropolu** — Naxçıvan şəhərindən 3 km şərqdə, Qaraçuq kəndi yaxınlığında yerləşən Tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.

## Tarixi
Abidə 1985-ci ildə təsadüfən aşkar olunmuşdur. Araz daşarkən nekropolun ərazisi ada şəklində suyun ortasında qalmış, qumsal təpədə yerləşən qəbirlərin bir hissəsi yuyulub dağılmış, boyalı gil qab nümunələri (əsasən kasa, badya, küpə və s.) çəhrayı rəngli, iri qum və saman qarışığı olan gildən hazırlanmış kasa tipli qablar, tuf daşından yonulub hazırlanmış çəhrayı rəngli vaza tipli qab və s. aşkar olunmuşdur. Tapıntıların Orta Tunc dövrünün ilk mərhələsi üçün xarakterik olub, e. ə. 2100–1900-cü illərə aidliyi ehtimal edilir.

## Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan tədqiqatlar burada e. ə. 2100–1900-cü illərə aid nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* II Qaraçuq nekropolu
Abdulla Məmmədov

**Abdulla Məhəmməd oğlu Məmmədov** () — pambıqçı, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1951).

## Həyat və əmək fəaliyyəti
Abdulla Məmmədov 10 mart 1905-ci ildə İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasının (indiki Şərur rayonu) Yuxarı Aralıq kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1929-cu ildə İliç rayonu M.Hüseynzadə adına kolxozda başlamış, 1978-ci ilə qədər bu kolxozda briqadir, ferma müdiri, manqabaşçısı və kolxozçu işləmişdir. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. 1950-ci ildə pambıqçılük sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 30 yanvar 1951-ci il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur. 1968-ci ildən İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur. Abdulla Məmmədov 8 mart 2001-ci ildə Şərur rayonunda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Nicat Məmmədov

**Nicat Məmmədov** (; ) — Azərbaycanlı şahmatçı, qrosmeyster (2006).

## Həyatı
2 aprel 1985-ci ildə Naxçıvanda anadan olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nidjat Mamedov chess games at 365Chess.com
II Qaraçuq nekropolu

**II Qaraçuq nekropolu** — Naxçıvan şəhərindən 3 km şərqdə, Qaraçuq kəndi yaxınlığında yerləşən Orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.

## Tarixi
Məlumata görə, nekropolda sənduqə tipli və qoç formalı daşlardan ibarət qəbirüstü abidələr olmuşdur. Bu abidələrin baş daşları, əsasən, yastı daş plitələrdən hazırlanaraq, bəzilərinin baş tərəfi tağvarı formada tamamlanmışdır. Bir neçəsinin üzərində ərəbcə kitabə var. Nekropoldakı ölülərin hamısı müsəlman adəti üzrə dəfn olunub. Abidənin XII-XIX əsrlərə aid olması ehtimal edilir. 

## Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan araşdırmalar Naxçıvanda XII-XIX əsrlər nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* I Qaraçuq nekropolu
Ağkənd karvansarası

**Ağkənd karvansarası** — Zəngəzur mahalında  əhalisi azərbaycanlılardan ibarət qədim abidə.

## Ümumi məlumat
Ağkəndin yaxınlığında Səlim çayının sahilində Ağkənd Göyçə istiqamətində Böyük İpək yolu üstündə tikilmişdir.Abidə birqapılı zaldan ibarət olub,memarlıq quruluşu Səlim karvansarasına uyğundur.Tamamilə yerin altında,iç üzdən yonulmuş bazalt daşlarla inşa edilmişdir.Çöl hissəsi torpaq altında qaldığından adi daşlardan hörülmüşdür.Üçnefli binanın daxili sütunlarla üç hissəyə bölünmüşdür.Sahəsi 306.22 kvadrat metrdir.Abidənin İpək yolunu abadlaşdırmağa çalışan Elxani hökmdarları zamanı tikildiyini ehtimal etmək olar.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur
* Böyük İpək yolu
* Karvansara (karvan)

## Xarici keçidlər
* AĞKƏND KARVANSARASI

## Ədəbiyyat
* Novruzlu Ə.İ.,Baxşəliyev V.B.,Culfa bölgəsinin arxeoloji abidələri.Bakı.1993.

## İstinadlar