open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmməd Emvazi

**Məhəmməd Emvazi**(, ;) —İŞİDin rəsmi cəlladı.

## Həyatı
Məhəmməd Emvazi 17 avqust 1988-ci ildə Küveytdə anadan olub. Altı yaşında İngiltərəyə gəlib. Qərbi Londonda yaşayıb. Böyük Britaniya vətəndaşıdır.

Britaniya ləhcəsinə görə "Beatles" qrupunun üzvü Con Lennonun adı verilən "Cihadçı Con"un Amerika jurnalistləri Ceyms Foli və Stiven Sotloff, Britaniyanın yadım işçiləri David Heynes və Alan Henninq, eləcə də amerikalı yardım işçisi Əbdül Həmid Kassiqini qətlə yetirdiyi guman edilir.

Washington Post qəzeti yazır ki, Məhəmməd Emvazi Britaniyada yaşayan imkanlı ailədəndir. Qəzetdə onun kompüter proqramları üzrə kollec məzunu olduğu yazılıb.
Yann Martel

**Yann Martel**(; ) — Kanada yazıçısı.

## Həyatı

Yann Martel, 25 iyun 1963-cü ildə İspaniyanın Salamanka şəhərində kanadalı diplomat ailəsində dünyaya gəlib. Valideynləri ilə birlikdə Avropanı, Mərkəzi və Şimali Amerikanı dolaşıb, Alyaskada, Kosta-Rikada yaşayıb. Yaşa dolduqdan sonra Türkiyəyə və Hindistana səyahət edib. Kanadanın Trent Universitetində fəlsəfə öyrənib, yoqa ilə məşğul olub. Y.Martelin ikinci romanı olan “Pinin həyatı” yazıçıya böyük uğur qazandırıb, bu əsərə görə 2002-ci ildə Booker mükafatınına layiq görülüb.

Əsərdə 15 yaşlı yeniyetmə Pinin başına gələn inanılmaz hadisələr, onun Sakit Okeanda kiçik bir qayıqda amansız təbiətə və onunla birlikdə sağ qalmış vəhşi pələngə qarşı müqaviməti, yaşamaq uğrunda mübarizəsi öz əksini tapıb.

## İstinadlar
Qara uzunbığ

**Qara uzunbığ** () — sərtqanadlılar dəstəsinin uzunbığlar fəsiləsinə aid böcək növü. Təhlükə həddinə (VU) yaxınlaşır, yaxın gələcəkdə təhlükəli vəziyyətə düşə bilər. 
 
## Təsviri
Bədəni qara rəngdə olub, 16–38&nbsp;mm uzunluqdadır. Qanad üstlükləri və ön döşün üzəri dənəvərdir. Qanadüstlüklərin üzərində qara ləkələr vardır.

## Yayılması
Krım, Qafqaz, Cənubi Qafqaz; Türkiyə, Şimali İranda rast gəlinir. Azərbaycanda Bakı, Abşeron, Zaqatala, Lənkəran, Astara və Yardımlı rayonlarında rast gəlinir. Ölkəmizdə bu böcəyin Morimus vercundus yarımnövü yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Sürfələr müxtəlif enliyarpaqlı və iynəyarpaqlı ağacların oduncağı və qabığı altında yaşayırlar. Puplaşma yazda və yayda baş verir. Generasiya 2 ildən az deyildir. İmaqo apreldə və sentyabrda təbiətdə görünür.

## Sayı
1925-ci ildə V.Nazarov tərəfindən Lənkəranda 1 fərd, 1928 - ci ildə P.Alekseyev tərəfindən Lənkəranda 1 fərd, 1929-cu ildə K.Predum tərəfindən Lənkəranda 2 fərd, A.V.Boqaçev tərəfindən Lənkəranda 2 fərd, V.Ulyanovtsev tərəfindən Bakıda 1 fərd, 1936-cı ildə A.V.Boqaçev tərəfindən Lənkəranda 8 fərd, 1948-ci ildə A.Axundova tərəfindən Bakıda 15 fərd, 1956-cı ildə N.H.Səmədov tərəfindən Astarada 1 fərd, 1958-ci ildə N.H.Səmədov tərəfindən Yardımlıda 3 fərd, 1967-ci ildə A.Axverdiyev tərəfindən Lənkəranda 1 fərd, 2003-cü ildə X.Ə.Əliyev tərəfindən Lənkəranda 1 fərd, 2008-ci ildə İ.Q.Kərimova tərəfindən Abşeronda 1 fərd, 2009-cu ildə X.Ə.Əliyev tərəfindən Abşeronda 1 fərd, 2011-ci ildə İ.Q.Kərimova tərəfindən Lənkəranda 2 fərd, 2012-ci ildə İ Q.Kərimova tərəfindən Zaqatalada 4 fərd, 2012-ci ildə N.Y.Sneqovaya tərəfindən Lənkəranda 1 fərd qeydə alınmışdır.

## Yarımnövləri
**Morimus asper asper* (Sulzer, 1767) 
**Morimus asper funereus* Mulsant, 1863
**Morimus asper ganglbaueri* Reitter, 1884 
**Morimus asper verecundus* (Faldermann, 1836)

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Meşələrin qırılması.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Heç bir tədbir görülməyib.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin yaşadığı ərazilərdə qurumuş ağaclar kəsilməməli, yarı çürümüş kötüklər ərazidən çıxarılmamalıdır. Orta məktəblərə şagirdlərin də qoruma tədbirlərinə qoşulmasından ötrü təbliğat işləri aparılmalıdır.

## Həmçinin bax
* Morimus (cins)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Kərimova İ.Q. Abşeronda yayılmış uzunbığ böcəklər (Coleoptera,Cerambycidae) \\ Azərbaycan Zooloqlar Cəmiyyyətinin əsərləri, I cild, Bakı, Elm, 2008, s. 200 - 206;
# Самедов Н.Г. Об охране некоторых групп и видов жесткокрылых Ленкоранской зоны Азербайджана. Об охране насекомых, Ереван, 1976, Изд.АН Армянской ССР, с. 103 - 107; 
# Данилевский М.Л., Мирощников А.И., Жуки - дровосеки Кавказа (Coleoptera, Cerambycidae). Опеделитель. Краснодар, 1985, с. 94.
# Müller, Josef 1949: "I Coleotteri della Venezia Giulia. Catalogo ragionato, Vol. II: Coleoptera Phytophaga" Trieste Centro Sperimentale Agrario e Forestale publicazione n.4 1953.

## Xarici keçidlər
* Biolib
* Fauna Europaea
* Worldwide Cerambycoidea Photo Gallery
Morimus (cins)

**Morimus** — Uzunbığlar fəsiləsinə aid böcək cinsi.

## Növləri
* *[[Qara uzunbığ|Morimus asper]]* (Sulzer, 1776)
* *[[Morimus assamensis]]* Breuning, 1936
* *[[Morimus funereus]]* Mulsant, 1863
* *[[Morimus granulipennis]]* Breuning, 1939
* *[[Morimus inaequalis]]* Waterhouse, 1881
* *[[Morimus indicus]]* Breuning, 1936
* *[[Morimus lethalis]]* Thomson, 1857
* *[[Morimus misellus]]* Breuning, 1938
* *[[Morimus orientalis]]* Reitter, 1894
* *[[Morimus ovalis]]* Breuning, 1943
* *[[Morimus plagiatus]]* Waterhouse, 1881
* *[[Morimus sexmaculipennis]]* Breuning, 1961

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Biolib
* Worldwide Cerambycoidea Photo Gallery
Triqliseridlər

**Triqliseridlər** — həm orqanizm tərəfindən istehsal olunur , həm də qida vasitəsilə orqanizmə daxil olur. Triqliserdilərin qanda yüksəlməsi - hipertriqliseridemiya ÜDX-nin inkişafı üçün əsaslı müstəqil amildir, lakin bu əlaqə hiperxolesterinemiyadakı kimi elə də güclü deyil. ÜDX riski ağır hipertriqliseridemiyadan (> 10mmol/l və ya ~900 mq/dl) daha çox orta hipertriqliseridemiya ilə bağlıdır.Triqliseridlərin hədəf səviyyəsinə çatmağın əsaslandırılmasını sübut edən heç bir randomizə edilmiş araşdırma yoxdur.Hazırda acqarına triqliseridlərin səviyyəsinin >1,7mmol/l (~150mq/dl) olması yüksək risk markeri kimi hələ də qəbul edilir, lakin triqliseridlərin konsentrasiyasının ≤1,7mmol/l olması terapiya üçün hədəf səviyyəsi kimi sübuta yetirilməmişdir.

Triqliseridlər canlı orqanizmlərdə ilk növbədə struktur və enerji funksiyalarını yerinə yetirirlər: hüceyrə membranının əsas komponentidir və bədənin enerji ehtiyatları yağ hüceyrələrində saxlanılır.

Karbohidratlar və zülallarla yanaşı , yağlar da qidalanmanın əsas komponentlərindən biridir.

## Fiziki xassələri
Yağlar sudan daha yüngül olan bərk maddələrdir. Onların sıxlığı 0,9 ilə 0,95 q/sm³ arasında dəyişir. Yağlar hidrofobikdir, suda praktiki olaraq həll olunmur, üzvi həlledicilərdə (benzol, dikloroetan, efir və s.) yüksək dərəcədə həll olunur və etanolda qismən həll olunur (5-10%).

### Təsnifat
Yağlarda doymamış turşuların miqdarı nə qədər yüksək olarsa, yağların ərimə nöqtəsi bir o qədər aşağı olur.

## İstinadlar
Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı

**Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı** (**BTI**; ) ilk adı "Beynəlxalq teleqraf İttifaqı"'(), Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) tabeliyində olan ixtisaslaşdırılmış qurumu. Beynəlxalq teleqraf İttifaqı kimi 1865-ci ildə yaradılıb 1947-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) ixtisaslaşdırılmış qurumuna çevrilmişdir.

## Təsis edilməsi
1865-ci ildə, 20 avropa dövlətinin qərarı əsasında teleqraf qovşaqlarının birləşdirilməsi və avadanlıqların standartlaşdırılmasının ümumi qaydalarını (hansı ki, onların qarşılıqlı qoşulmasına imkan verir) razılaşdırmaq üçün yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.itu.int/net/home/index.aspx
* http://old.mincom.gov.az/new/beynelxalq/telekom/default.aspx?lg=3#1
Arif Əfəndiyev (biokimyaçı)

**Arif Mustafa oğlu Əfəndiyev** () — azərbaycanlı biokimyaçı alim, pedaqoq, tibb elmləri doktoru (1986), professor (1989), Azərbaycanın Əməkdar müəllimi (2010**)**, Avropa Biokimyaçılar Cəmiyyətləri Konfederansiyası Biokimyanın Tədrisi Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Tibb Universiteti Biokimya kafedrasının müdiri (1987–2020).

## Həyatı
Arif Əfəndiyev 1942-ci il sentyabrın 30-da Şamaxı rayonunda anadan olub. 1950–1960-cı illərdə Bakı şəhəri Səbail rayon 6 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra, 1960-cı ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universitetinin) Əczaçılıq fakültəsinə qəbul olmuş və 1965-ci ildə buradan məzun olmuşdur.

Dürdanə Əfəndiyeva adlı xanımla ailəlidir. Məhiyəddin və Teymur adlı 2 oğlu, Atilla və Məhiyyədin adlı 2 oğlan və Fatimə adlı 1 qız nəvəsi var.

## Fəaliyyəti
Arif Əfəndiyev Avropa Biokimyaçılar Cəmiyyətləri Konfederansiyasında təşkil edilmiş Biokimyanın Tədrisi Komissiyasının keçmiş SSRİ dövlətlərindən seçilmiş yeganə üzvüdür.

## Üzv olduğu qurumlar
* Azərbaycan Tibb Universitetinin Elmi Şurasının üzvü
* Azərbaycan Tibb Universitetinin Dissertasiya Şurasının üzvü
* Azərbaycan Tibb Universitetinin tibbi-profilaktika fakültəsinin Elmi Şurasının üzvü
* Azərbaycan Biokimyaçılar və Molekulyar Bioloqlar Elmi Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü
* 1999-cu ildən Avropa Biokimyaçılar Federasiyasının "Biokimyanın tədrisi" Komissiyasının üzvü

## Kitabları
* 1974 və 1984-cü illərdə iki dəfə çapdan çıxmış "Bioloji kimya" dərsliyinin müəllifidir.
* 2002–2010-cu illərdə üç dəfə 4 cildlik "İnsan Biokimyasının əsasları" kitabının müəllifidir.
* 2007-ci ildə çap edilmiş "Klinik və Patoloji Biokimya" dərsliyinin müəllifidir.

## Mükafatları
* 1986-cı ildə Tibb elmləri doktoru fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 1989-cu ildə Tibb elmləri professoru fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 1984-cü ildə "SSRİ Səhiyyə Əlaçısı" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
* 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərancamı ilə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Denis Urubko

**Denis Urubko** () — Rus əsilli Qazaxıstanlı alpinist. 2009-cu ildə o, 14 səkkizminliyin hamısını fəth etmiş on beşinci, oksigen balonu istifadə etmədən fəth edən səkkizinci şəxs kimi tarixə düşüb.

2006-cı ildə Urubko yeni sürət rekordunu müəyyənləşdirməklə yanaşı Elbrus dağına sürətli dırmanma yarışında qalib gəlib. O Azau məntəqəsindən zirvəyə 3 saat, 55 dəqiqə, 58 saniyəyə çatıb. Bu fəthdə o təxminən saatda 800 metr şaquli qalxma sürəti ilə 3250 metr məsafəyə şaquli istiqamətdə dırmanıb. Denis Urubko bu zirvəni növbəti tamamlayan iştirakçıdan təxminən 40 dəqiqə tez bitirib. O həmçinin Xan-Tenqri dağ festivalında da qalib gəlib.

Urubko qışda iki 8000 metrdən yüksək zirvəni fəth edib. 2009-cu ildə Simone Moro ilə birlikdə Makalunu və 2011-ci ildə Kori Riçards və Simone Moro ilə birlikdə Gaşerbrum II zirvəsini fəth edib. Urubko həmçinin *Ço-Oyu, Manaslu və Broud* zirvələrini fəth etmək üçün yeni marşrutlar açıb. Ümumilikdə o, 8000 metrlik zirvələri 19 dəfə əth edib. Denis Urubko keçmiş SSRİ-də beş yeddiminlik zirvəni fəth etdiyinə görə Qar bəbiri mükafatına layiq görülüb. O bu nailiyyətini oksigen balonundan istifadə etməyərək 1999-cu ilin yayında cəmi 42 gündə tamamlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qazaxıstan rekordlar kitabı 
* Səkkizminlikləri qazaxıstanlıların fəth etmə xronologiyası
Pitiusen kərtənkələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Aralıq dənizində yerləşən Pitiusen adalarının endemik canlısıdır. İspaniyaın Malyorka adalarında yarımnövlərinə rast gəlinir.

## Xariçi görünüş
Elədə böyük olmayan kərtənkələdir. Onun uzunluğu 7 sm təşkil edir. Quyruğu bədəndən iki dəfəyə yaxın böyük olur. Ümumilikdə 26 yarımnöv əmələ gətirirlər. Onların bir çoxu çox nadirdir. Bəziləri qəhvəyi və ya yaşıl rəngdə olur. Bədənində tünd ləkələr vardır. Aşağı hissəsi sarı, narıncı və ya çəhrayi olur.
 
## Həyat tərzi və qidalanması
Əsasən qayalıqlarda məskən salır. Kiçik adalarda cılpaq qayalıqlarda yaşayırlar.  
Əsasən qarışqalar, böcəklər, hörümçəklər, çiçəklər və bitki tumları ilə qidalanırlar. Bəzən kannibalizm müşahidə edilir.

## Şəkillər

Sargantana_camí_de_sa_pujada_2.jpg
Sargantana_camí_de_sa_pujada_3.jpg
Podarcys pityusensis kieto parao.JPG|Yarımnöv *P. pityusensis formenterae* 
An Ibiza wall lizard (Podarcis pityusensis) scavenging on fish scraps leftover from another predator - journal.pone.0060797.g001-B.png


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağaca dırmaşmaq

**Ağaclara dırmaşmaq** — ağaclara dırmaşmaq və bayırda oynamaqla keçirilən saatlar. Ancaq müasir dövrün uşaqları daha çox qapalı yerlərdə vaxt keçirməyə üstünlük verir və bu da onların gözlərini zəiflədir.
## Faydaları
Amerikalı elm adamları bu yararın daha çox yaddaş və şüuri fəaliyyətlər üzərində güclü təsirə malik olduğunu bildirirlər.

Ağaca dırmaşmaq şüurlu davranışları böyük miqdarda gücləndirir.

Araşdırmaçılara görə, oynaqların boşluqdakı mövqeyini, hərəkətini qəbulla bağlı “proprioseptif” adı verilən duyğunu tətikləyən fəaliyyətlər idrak qabiliyyətini artırır.

Bunu ABŞ-dəki Şimali Florida Univerisitetinin psixologiya Bölümünün araşdırmaçılar bildiriblər.

Araşdırmaçlar 18-59 yaşındakı könüllülərin yaddaşını test etdikdən sonra, onların ağaca dırmaşmaq, taxta üzərində tarazlığı qoruyaraq gəzmək, bəzi nəsnələri yerə salmadan qaşımaq kimi fiziki fəaliyyətlərini yoxlayıblar. Bu cür fəaliyyətlərdən 2 saat sonra iştirakçılarla təkrar yaddaş testi keçirilib. Onların yarısı yaddaş testini daha uğurla başa vurublar.

Araşdırmaçı Ross Allovay, düşündürən fəaliyyətlərin həm beyin, həm də bədəni çalışdırdığını vurğulayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ağaca Dırmaşanlar Birliyi
Seysmozavr

**Seysmozavr** () — Nəhəng ot yeyən dinozavr olaraq Saurischia dəstəsinə aid edilən cins. Seismosaurus hallorum növünün, ancaq qabırğaları, ombası və onurğa sütununun bir necə sümüyü aşkarlanmışdır. Ola bilsin ki, ən böyük dinozavrdır (Bəziləri isə Amphicoelias ən iri dinozavr olmasını bildirirlər. Bu da mübahisə predmetidir).

## Görünüşü
İlk dəfə 1991-ci ildə D. Gillette tərəfindən bu növün skletlərini aşkarlanmışdır. Onlar Kimmer əsrində yayılmışlar. Onların qalıqları Hyu-Meksika ərazilərində aşkarlanmışdır. Əvvəllər onların uzunluğu 40–50 metr, çəkisi isə 140 ton hesab edilirmiş. Hazırda isə uzunluqları 36–40 m, çəkisi 30–50 ton kimi qiymətləndirilir. Seysmozavr dünyada yaşamış ən iri dinozavrlardan olmuşdur. Onların uzun quyruğu və boyunları olmuşdur.

Onların ön ayaqları arxa ayaqlarına nisbətən qısa olmuşdur. Qısa ayaqlar onların tarazlıqlarına xidmət etmişdir. Uzun quyruqları ola bilsin ki onların mühafizəsinə xidmət edirmiş.

Seysmozavrlar boyunlarını yerə paralel saxlaya bilirdilər. Bu ölçüləri onların meşələrin daxili hissələrinə girməyə imkan vermir. Onlar quru ərazidə durmaqla istər bataqlıqlardakı bitkilər istərsədə meşələrin kənarlarındakı bitkiləri asanlıqla əldə edə bilirdilər.

## Həyat tərzi
Seysmozavr böyük ehtimal ki, çöl və ya bataqlıq ərazilərdə yaşamışdır. Cavan fərdlər sürü halında yaşayırdılar. Böyüklər isə ola bilsin ki, tək həyat sürə bilirmişlər. Bataqlıq bitkiləri və ya göl ətrafında yerləşən çöllərdəki otlarla qidalanırmış. Diplodocuslardan fərqli olaraq arxa ayaqları üstə dura bilmirlər. Bunla belə boynunu 20 metr hündürlüyə qaldıra bilirmiş.

Həyat tərzi mübadisə predmetidir.

## Klassifikasiya
2004-cü ildə Amerika Qeoloqlar konfedreasiyası birliyi *Seismosaurus* cinsinin diplodokların kiçik sinonimidir. 2006-cı ildə *Seismosaurus hallorum* adı *Diplodocus hallorum* dəyişilmişdir. Belə fikir var ki, *Diplodocus hallorum* ekzempelyar olaraq *Diplodocus longus* daxil edilməlidir yəni *[[Supersaurus]]* cinsinə daxildir. Bəziləri *[[Seismosaurus]]* və *[[Supersaurus]]* kimi cinsə daxil olan canlıların eyni dinozavr olmaları qəbul edilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dino-Millennium
RBG

**RBG** — Azərbaycan istehsalı qumbaraatan. Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Serbiya şirkəti ilə birgə istehsal etdiyi 40×46&nbsp;mm çaplı revolver tipli əl qumbaraatanını ilk dəfə ADEX-2014 sərgisində nümayiş etdirib. Piyada silahı olaraq qəbul edilən bu qumbaraatan 40×46&nbsp;mm çaplı NATO standartlarına uyğun atəş yığımlarından istifadə edir. Silahda öz özünü döyüş vəziyyətinə gətirmə üsulu ilə işləyən zərbə-tətik mexanizmi və iki tərəfli qoruyucu tətbiq olunur.

## Göstəriciləri
Qumbaraatan uzunluğu nizamlanan və rezin arxalığı olan yığılan qundaqla dəstləşdirilir. Hədəfə tuşlanması isə kollimator nişangahı ilə yerinə yetirilir. Silahın maksimal atış məsafəsi 400 metr, effektiv atış məsafəsi 375 metr, barabanının tutumu 6 qumbara, çəkisi boş halda 5,9 kq təşkil edir. Qumbaraatanın patron yuvasının uzunluğu 140&nbsp;mm təşkil edir ki, bu da ondan hətta nisbətən uzun qumbaralarla atəş açmaq imkanı verir.

## İstinadlar
İdrisilər

**İdrisilər sülaləsi** — 789-985-ci illərdə Şimali Afrikada iqtidarda olmuş ərəb xanədanı.

## Tarixi
Xanədanın qurucusu, Həzrət Əlinin oğlu İmam Həsənin nəslindən olub, soyu Mərakeş şəriflərinin bir qolunu meydana gətirən İdris ibn Abdullah (I İdris), Fah Savaşının (786) ardından Məğribin mərkəzi Tancaya getmək məcburiyyətində qalmışdı. Daha sonra Velilada Əvrəbə adlı Bərbəri qəbiləsinin dəstəyiylə özünə dini və siyasi lider olaraq biət edilmiş, beləcə Velila mərkəz olmaq üzrə İdrisilərin təməlləri atılmışdı (789). 

İdrisin oğlu atasının qurduğu Mərakeşi paytaxt etdi. Vəzirlik, katiblik və qazılıq kimi vəzifələri ihdas edərək dövlətini Ərəb-İslam dövləti tərzındə təşkilatlandırdı və gərçəkləşdirdiyi fəthlərlə ölkənin sınırlarını genişlətib İdrisiləri Məğrib-i Əqsanın ən güclü dövləti halına gətirdi. Kurtubada (Kordova) (817-818) və Tunisdə (824-826) meydana gələn üsyanlar üzündən qaçaraq Mərakeşə gələn  ərəblərin dövlətin üst qədəmələrində görəvləndirilməsiylə İdrisilərin ərəb xarakteri gücləndi.

Dövlətin sınırları şərqdə Şəlif çayına (Əlcəzayir) və Şimali Mərakeşdə Susa qədər uzanmaqdaydı. Ancaq onun vəfatından həmən sonra xanədan parçalanma müddətinə girdi. Vəliəhd olaraq yerinə keçən böyük oğlu Məhəmməd, ölkəni on iki  qardaşından ərgənlik çağına çatan səkiziylə paylaşdı. Tilimsan və civarını isə öncədən olduğu kimi Süleyman b. İdris övladına buraxdı, paytaxt Fas və yörəsini özünə ayırdı. Bu uyğulama qısa müddətdə mərkəzi dövləti zəiflətdi və hər biri muxtariyət ardıca qaçan məhalli əmirliklərin ortaya çıxmasına zəmin hazırladı.

## Həmçinin bax
Mamençizavr

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  kladına aid heyvan cinsi. 

Dinozavrlar arasında ən uzun boyuna malik imiş. Onların boynu 15 metr uzunluğa malik imiş.

## Etimologiyası
*Mamenchisaurus* adı "Mamensidən olan kərtənkələ" mənasını verir. "*Mǎménxī*" — Mamensi və  "kərtənkələ". İlk əvvələr tapıntını onun tapıldığı yerin adına verilmədi düşünülürdü. Bu Sıçuan vilayətinin Maminsi ərazisi yaxınlığı olmuşdur. Ancaq Yanqın buraxdığı səhv nəticəsində Mamensi adlandırılır.

## Açılışı
*Mamençizavr* 1952-ci ildə Sıçuana çəkilən yolun tikintisi zamanı aşkarlanmışdır. 1954-cü ildə bu tapıntını Yanq öyrənmiş və adlandırmışdır. İlk tapıntı 22 metr uzunluğa malikdir. Bu uzunluğun yarıya qədəri boyunun payına düşür. Bu heyvan dünyanın ən uzun boylu canlısı olmuşdur. Mamençizavrın boynu 19 fəqərədən ibarətdir. Belə fikir vardır ki, böyük fərdlərin 25 metr uzunluğu olmuşdur.

1987-ci ildə bu cinsə daxil olan *M. hochuanensis* növünə aid və boynunun uzunluğu 15 metr olan fərd aşkarlanmışdır.

## Növləri

* *M. anyuensis* He, Yang, Cai, Li & Liu, 1996
* *M. constructus* Young, 1954
* ?*M. fuxiensis* Hou, Zhao & Chu, 1976: yarımcıq sklet, kəllənin bir hissəsi. Əvəllər Ziqonqozavr adlandırılmışdır. Bəlkə də başqa cinsə aiddir.
* *M. hochuanensis* Young & Zhao, 1972: dörd yarımcıq sklet.
* *M. sinocanadorum* D. Russell & Zheng, 1994: yarımcıq kəllə, ayrı-ayrı hissələr. Ola bilsin ki, ən böyük dinozavrdır. Uzunluğu 26 metr olub.
* *M. youngi* Pi, Ouyang & Ye, 1996: Mamenchisaurus youngi Ziqonq şəhəri yaxınlığında 1989-cu ildə aşkarlanmışdır. Bu növün skletinə görə onu demək olar ki, 16 m uzunluğa malikdir. Boynu 6,5 metrdir. Bunu demək olar ki, cinsə daxil olan növlər arasında kiçiyidir. Professor Yanqın şərəfinə adlandırılıb.

## Şəkillər

Fayl:Mamenchisaurus%2C_Field_Museum.jpg|Mamençizavr skleti
Fayl:Mamenchisaurus youngi steveoc 86.jpg|Bərpa edilmiş Mamençizavr 
Fayl:Mamenchisaurus jingyanesi.jpg|Mamençizavr skleti


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Üüreq-Nuur

**Üüreq-Nuur** (, *Üüreg nuur*) Monqolustanın qərb hissəsində yerləşən böyük, axarı olmayan, şor göldür. O, Mərkəzi Asiyada Altay dağlarının şimal şərqində, Böyük Göllər Çökəkliyinin şimal-şərq küncündə yerləşir. Göl şəffaf su ilə seçilir və onun 239 kvadrat kilometr sahəsi, 20&nbsp;km uzunluğu var. Dəniz səviyyəsindən 1425 m yüksəklikdədi və maksimal dərinliyi 42 m.

Monqolustanın Uvs aymagına aid olunur və ölkənin turizm yerlərindən biri sayılır.

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20071123234220/http://www.mne.mn/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=47&Itemid=125 *monqolca*
* http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml  *rusca*
Labidostomis yarpaqyeyən böcəyi

**Labidostomis yarpaqyeyən böcəyi** () — Sərtqanadlılar dəstəsinə Yarpaqyeyənlər fəsiləsinə aid böcək növü.
## Təsviri
Bədənin uzunluğu 8–9&nbsp;mm. Böcəyin ön beli, döşü, qarnı, ətrafları, bığları tünd yaşıl rəngdə olub, qanadüstlüyü isə sarı – qəhvəyidir. Sağ çiyin hissəsində bir yaşıl xalı var.
## Yayılması
Azərbaycanda Lerik, Yardımlı, Cəlilabad və Ordubad rayonlarında qeydə alınmışdır. 
## Həyat tərzi
Meşə zonası əsas yaşayış yeridir, söyüd ağacının yarpaqları ilə qidalanır. 
## Sayı
Lənkəran bölgəsindən 12 fərd, Ordubaddan isə 5 fərd tapılmışdır.
## Məhdudlaşdırıcı amillər
Meşələrin qırılması, qida bitkilərinin məhv edilməsi
## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Böcəyin yaşayış sahələri qorunmalıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# Azərbaycan Qırmızı Kitabı.1989 il.
# Azərbaycanın Qırmızı Kitabı, II Cild, 2013.
# Mirzəyeva N.B. Azərbaycan faunası. Azərbaycanın yarpaqyeyən böcəkləri. V, Bakı: Elm, 1988, 209 s.
Labidostomis

**Labidostomis**  — Sərtqanadlılar dəstəsinə, yarpaqyeyənlər fəsiləsinə aid cins.

## Görünüşü
Dişilərdə ön ayaqlar nisbətən uzun olur. Rəngləri metal rəngi, alt qanadlar isə sarı olur.

## Bölgüsü
Cinsə daxil olan növlər:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## İstinadlar
Vaseda Universiteti

**Vaseda Universiteti** () — Yaponiyanın Tokio şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1882-cı ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
"Universitas 21" adlı beynəlxalq elmi-tədqiqat assosiasiyasına daxildir.

## Məşhur məzunları
*Li Ben Çxol — "Samsung" şirkətin yaradıcısı;
*Yoshinori Sakai — Tokioda təşkil olunmuş 1964 Yay Olimpiya Oyunlarında Olimpiya məşəlini yandırmış idmançı;
*Haruki Murakami — məşhur yazıçı;
*Yoko Kanno — məşhur bəstəkar.

### Digər məşhurlar
*Ryoko Hirosue — aktrisa. Təhsilini bitirməmişdir.

## Haruki Murakami şəxsi arxivi
2018-ci Dünya şöhrətli yapon yazıçı Haruki Murakami şəxsi arxivini Vaseda Universitetinə bağışlayıb. Həmin şəxsi arxivinə əl yazmaları, qeyd dəftərçələri, məktubları və 10 min ədəd musiqi diskləri daxildir. Universitetdə Murakami pərəstişkarlarının və tədqiqatçılarının istifadə edəcəyi xüsusi kitabxana yaradılacaq.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Toşio Suzuki

— Studio Ghibli studiyasının baş prodüseri və prezidenti. Ghiblinin bir çox filminin uğurundan sonra Yaponiyanın ən uğurlu produserlərindən biri sayılır . Hayao Miyazaki "Suzuki-san olmasaydı, Studio Ghiblidə olmazdı.".

## Filmoqrafiya

### Prodüser
* *[[Porko Rosso]]* — (紅の豚 *Kurenai no Buta*), *1992*
* *[[Umi ga Kikoeru]]*, *1993*
* *[[Pom Poko]]*, *1994*
* *[[Şahzadə Mononoke]]* — (もののけ姫 *Mononoke Hime*), *1997*
* *[[Qonşularım Yamada]]*, *1999*
* *[[Ritual (film, 2000)|Ritual]]*, *2000*, Studio Kajino
* *[[Ruhlarla sovrulanlar (cizgi filmi, 2001)|Ruhlarla sovrulanlar]]* — (千と千尋の神隠し *Sen to Chihiro no Kamikakushi*), *2001*
* *[[Metropolis]]*, *2001*, Madhouse
* *[[Pişiyin qayıdışı]]*, *2002*
* *[[Haulun yeriyən qəsri (cizgi filmi, 2004)|Haulun yeriyən qəsri]]* — (ハウルの動く城 *Hauru no Ugoku Shiro*), *2004*
* *[[Ghost in the Shell|Ghost in the Shell 2: Innocence]]*, *2004*, Production I.G
* *[[Yerdəniz hekayələri (anime)|Yerdəniz hekayələri]]*, *2006*
* *[[Ponyo (anime)|Ponyo]]*, *2008*
* *[[Külək güclənir (cizgi filmi, 2013)|Külək güclənir]]**, 2013*

### Birgə prodüser
* *[[Kikinin çatdırma xidməti (cizgi filmi, 1989)|Kikinin çatdırma xidməti]]* — (魔女の宅急便 *Majo no Takkyuubin*), *1989*

### Prodakşn
* *[[Küləklər vadisindən Navsikaya (film, 1984)|Küləklər vadisindən Navsikaya]]* — (風の谷のナウシカ *Kaze no Tani no Naushika*), *1984*, Topcraft
* *[[Castle in the Sky]]* — (天空の城ラピュタ *Tenkuu no Shiro Rapyuta*), *1986*
* *[[Atəşböcəklərinin məzarı (film, 1988)|Atəşböcəklərinin məzarı]]*, *1988*
* *[[Qonşum Totoro]]* — (となりのトトロ *Tonari no Totoro*), *1987*

## İstinadlar

## Keçidlər
* 
*
Amfiseliya

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

Ot yeyən dinozavrlar olmuşlar. Cins özündə iki növü birləşdirir: *A. altus* и *A. fragillimus*.

## Məlumat

*A. fragillimus* növü yalnız bir onurğa sümüyünə əsasən adlandırılmışdır. Təmizlik zamanı tapıntı məhv olmuşdur. Onun haqqında yalnız mülahizə vaxtı ilə çəkilmiş şəkilə əsasən aparılır. Bu səbəbdən bu dinozavrın mövcudluğu mübahisə doğurur.

Əgər Amfiseliya doğru təsvir edilibsə onda hesablamalara onlar 40–62 metr uzunluğa malik imişlər, çəkiləri 155 ton olub. Onda onlar nəinki ən böyük dinozavr həm də ən iri canlı olmuşdur (ola bilsin ki, Seismosaurus ən iri canlı olmuşdur). Amfiseliya demək olar ki iki dəfə Göy balinadan və 10 m Seismosaurusdan uzun olmuşdur. Belə fəziyələr vardır ki çəki baxımından ondan böyük olan dinozavrlar vardır (məsələn, Bruhathkayosaurus).

*A. altus* növü 25 uzunluğa malik imiş.

2010-cu ildə Henry Galiano və Raimund Albersdörfer tərəfindən yeni növ təsvir edildi *Amphicoelias "brontodiplodocus"*. Tapıntılar Morrison fomasiyasında Biqxorn çayı hövzəsində aşkarlanır. Yeni tapıntılar alimlərin fikirincə onu göstərir ki, *[[Diplodocus]]* və *[[Barosaurus]]* sinonim olaraq *Amphicoelias* deməkdir. Üstəlik digər araşdırmalar göstərir ki, Apatosaurus və Supersauruslarda Amfiseliyanın sinonimləridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lançxuti bələdiyyəsi

**Lançxuti bələdiyyəsi** () — Gürcüstan Respublikasının Quriya diyarında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Lançxuti şəhəridir. Bələdiyyə şimalda Poti şəhəri, Xobi və Senaki bələdiyyələri, şimal–şərqdə Abaşa bələdiyyəsi, şərqdə Samtredia bələdiyyəsi, cənub–şərqdə Çoxatauri bələdiyyəsi, cənubda Ozurgeti bələdiyyəsi və qərbdə Qara dənizlə həmsərhəddir.

## İstinadlar
Kaya ayıcası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
 
## Təsviri
Qanadları açılmış halda 65 – 68 mm-dir. Ön qanadlar tünd qəhvəyi rəngdədir, azacıq qırmızıya çalır. Üzərində sarımtıl-ağ rəngdə zolaqlar var. Qanadın zirvəsinə yaxın eninə yerləşən sarğı enli, ona birləşən və digər ucu qanadın daxiin kənarına doğru uzanan zolaq isə ensizdir. Buradan qanadın əsasına doğru uzanan zolaq qanadın əsasına birləşir və burada bir neçə yerə haçalanır. Arxa qanadlar açıq qırmızı rəngdədir, əsasına yaxın bir böyük qara ləkə, yanlarında isə iki kiçik qara ləkə vardır. Qanadın kənarında 1 kiçik, 2 böyük qara naxış yerləşir. Döşün üzəri ön qanadın rəngində tüklərlə örtülüdür. Qarıncığı arxa qanadın rəngindədir, qırmızıdır.

(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male ventral.jpg|♂ △


## Yayılması
Avropa, Ön Asiya, Qafqaz, Orta Asiya, Qazaxıstan, Sibirdən Sakit okeanın sahillərinə qədər, Şimali Çin, Koreya, Tibet və Himalay, Yaponiya, Şimali Amerika, Azərbaycanda isə Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala bölgəsi, Lənkəran, Dağlıq Qarabağ və Naxçıvan MR-da yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Dağətəyi və dağ meşələrinin açıqlığında, tuqay meşələrində. Həyat tərzi ətraflı öyrənilmişdir. Tırtılı müxtəlif yaşlarda qışlayır. Əsasən ot bitkiləri və bir çox kol bitkiləri ilə qidalanır. Tozağacı, söyüd, moruq, çiyələk, böyürtkən və çuğundura zərər verir. Kəpənəyi iyun, iyul və avqust aylarında uçur. 2 nəsil verir.

## Sayı
Azsaylıdır. Naxçıvandan 3 kəpənəyi tutulmuşdur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, tuqay meşələrinin qırılması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ayıca

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* *[[Arctia brachyptera]]* H. Edwards, 1881
* *[[Kaya ayıcası|Arctia caja]]* Linnaeus, 1758
* *[[Arctia festiva]]* Hufnagel, 1766
* *[[Arctia flavia]]* Fuessly, 1779
* *[[Arctia intercalaris]]* Eversmann, 1843
* *[[Arctia ladakensis]]* O. Bang-Haas, 1927
* *[[Arctia olschwangi]]* H. Edwards, 1881
* *[[Arctia opulenta]]* H. Edwards, 1881
* *[[Arctia rueckbeili]]* Fuessly, 1779
* *[[Tarla ayıcası|Arctia villica]]* Linnaeus, 1758
** Syn. *Epicallia villica* Hübner, 1820
* *[[Arctia weigerti]]* O. Bang-Haas, 1927

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Argentinozavr

**Argentinozavr** () — ölçülərinə görə mövcud olmuş ən iri dinozavrlardan biridir. Onların skletlərinin yalnız bir necə fraqmenti aşkarlanmışdır. Bu səbəbdən onların dəqiq ölçülərini demək mümkün deyil. Bununla belə alimlər onların uzunluğunu 22–35 m, cəkisini isə 60–108 t qiymətləndirirlər. Tapılan dinozavlar skletinin hissələri arasında aşkarlanmış onurğa fəqərəsinin hündürlüyü 159 sm-dir. Bu tapıntılar Argentinada yerli paleontoloqlar Xose Fernando Bonapart və Rodolfo Koria 1993-cü ildə aşkarlanmışdır. Aşkarlanan tapıntılar Təbaşir dövründə 115–90 milyon il öncə yaşamışdır.

## Klassifikasiya
Son araşdırmalar nəticəsində *Argentinozavr* dəqiq hansı qrupa daxil olması dəqiq müəyyənləşdirilə bilməmişdir. Kristina Karri Rocers 2005-ci araşdırmasına görə *Argentinozavr* *[[Opisthocoelicaudiinae]]* fəsiləsinə daxil etmişdir. Leonardo Salqado və Rodolfo Koria *Argentinozavr*ları *[[Titanosauridae]]* fəsiləsinə, Sebastiyan Apesteqiya (2005) isə onları *[[Andesauridae]]* fəsiləsinə daxil etmişdir.

## Qalereya

Fayl:Argentinosaurus DSC 2943.jpg|Argentinozavrın bərpa olunmuş skleti 
Fayl:Museo de La Plata - Argentinosaurus (fémur).jpg


## İstinadlar

## Mənbə
* Argentinosaurus 
* Nəhəng dinozavrlar
İncə dərəsi

**[[incə dərəsi|İncə dərəsi]]** — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun qərbində, Gürcüstanla sərhəd hissəsində yerləşən vadi, dərə. 

Dərə Aslanbəyli (Əli bayramlı), Qaymaqlı və Kəmərli kəndlərini əhatə edir. Ən böyük kəndi Aslanbəyli kəndidir. Bu 3 kəndin əhalisi etnoxronim kimi, İncəlilər adlandırılır. 

İncə dərəsi Qazax rayonunun - tarixi bilən və haqqa qulluq göstərən hər kəsin etiraf etdiyi kimi mənəviyyatımızı, xüsusən, ədəbiyyatımızı qoruyan və indi də qorumağa can atan zəngin ənənələrə malik bu ulu bölgənin unikal bir elidi. Özünəməxsus təbiəti, yaşam tərzi olan, özü özunün içinə çəkilmiş bu məkandan olan böyük titullu xalq şairləri, yazıçı və publisistlər, məşhur aşıqlar vardır. Azərbaycan musiqi folklorunun nümunəsi olan "Qım-qıma" da incə dərəsiylə bağlıdır.

## Etimologiya
İncə dərəsinin adı qədim türk tayfası olan "İncu" tayfasının adından yaranmışdır.

## Tarixi
Qədimdə burada İncu (Aslanbəyli kəndi), Kimer (Kəmərli kəndi) və Qamak (Qaymaqlı kəndi) tayfaları yaşamışdır. Bunlardan ən qədimi "İncu" tayfasıdır.

## İqlimi
İqlimi mülayim qış və isti yayla xarakterizə olunur. Qışı quraq keçir.

## Əhalisi
Əhalisi 9471 nəfərdir(2015). Aslanbəyli (4141) nəfər, Kəmərli (3151) nəfər, Qaymaqlı  (2179) nəfər.

## Tanınmış soyları
* Seyidovlar — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri. Hacı Mahmud Əfəndinin nəslindəndirlər. Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndinə mənsub Şeyx nəsli və ziyalı nəsildir. Soyun 2 qolu var: Molla Seyid törəmələri və Hacı Mahmud Əfəndi törəmələri. Molla Seyidin törəmələri Azərbaycanda yaşayırlar və Molla Seyidlilər kimi tanınırlar. Bir çox ziyalıları, Müxtəlif sahələrdə nüfuz qazanmış nümayəndələri ilə tanınırlar. Hacı Mahmud Əfəndinin törəmələri isə əksəriyyəti Türkiyədə, digərləri isə Azərbaycanda yaşayırlar. Türkiyədə yaşayanların böyük qismi Amasya ilində və Amasya şəhərində yaşayırlar. Onların arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisinin keçmiş deputatları, bir çox ziyalılar, İlahiyyat alimləri və müxtəlif sahələrdə nüfuz qazanmış şəxslərdə var. Bu nəsil siyasi xadimləri, Professor, Fəlsəfə doktoru, Elmlər namizədi elmi dərəcələrini almış bir çox ziyalı nümayəndələri, idmançı və pəhləvanları, igid və qəhrəman oğulları ilə tanınmışdır. Qaranilər soyunun davamçı nəsillərindən biridir. Qaranilər Osman Türk mənşəli Yəmən tayfalarından biridir (6-cı əsr). Qaranilər soyunun qədim kökü Məhəmməd Peyğəmbər dövründə yaşamış, Yəmənli və Osman Türk əsilli bir Müsəlman, Övliya, mistik və Filosof olan Veysəl Qaraninin soyundan (Qaranilər) gəlir.
* Qiyasbəylilər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri. Qazax rayonunun Kəmərli kəndinə mənsub bəy nəsildir.

## Kənd təsərrüfatı
Kənd təsərrüfatının əsasını əkinçilik, heyvandarlıq, taxılçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və üzümçülük təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İncə dərəsi (film)
*Aslanbəyli
*Kəmərli
*Qaymaqlı
*İncəsu çayı
*İncəlilər (Qazax)
Futaloqnkozavr

**Futaloqnkozavr** () — Titanozavr qrupuna daxil olan dinozavr cinsidir. Onun qalıqları 2000-ci ildə Argentinanın Neuken vilayəti ərazisində aşkarlanmışdır. Bu tapıntı 2007-ci ildə müstəqil cins olaraq təstiqlənmişdir. Cinsi adı yerli xalqın Mapudunqun dilindən götürülmüşdür. Mənası "futa" — "nəhəng" və "lognko" — "əsas". Alimlərin qiymətləndirmələrinə görə onlar 32–34 m uzunluğa və 70–80 ton çəkiyə malik idilər. Bu dinozavrın üç nümayəndəsinin skleti aşkarlanmışdır. Ümumilikdə isə bu dinozavrların skletlərinin 70 % tapılmışdır. Futaloqnkozavr 87 milyon il önçə Təbaşir dövrünün sonları yaşamışdır. Dünyada mövcud olan dinozavlar arasında ən irilərindən biri hesab edilir. Qabaritinə görə Breviparopus və Amphicoeliasdən geri qalır.

Cins özündə bir növü əhatə edir .

## Ədəbiyyat
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Futalognkosaurus'' BBC.co.uk
* Cinsin statusu haqqında mülahizə 
* ''Futalognkosaurus'' Argentour.com
Cyrebia anachoreta

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Kəpənəyin qanadları açılmış halda uzunluğu 26-29 mm-dir. Ön qanadları qırmızımtıl – sarı rəngdə olub, yaşılımtıl-boz yaxud qonur rəngli pulcuqlarla qarışıqdır. Yumuru və böyrəkşəkilli naxışlar qanadın ön kənarında yerləşir. Üzərində zəif görünən açıq rəngli eninə uzanan zolaq vardır. Arxa qanadları sarıdır, ensiz qara rənglə haşiyələnmişdir. Qarıncığı sarımtıla çalır.

## Yayılması
Şimali Qafqaz (Qruş, Qars, Dağıstan, Zarıdağ); Gürcüstan (Laqodexi, Sikro-Sxaro) və Türkiyədə yayılmışdır. Azərbaycanda Qax, Zaqatala, Göygöl, Ordubad, Kəlbəcər rayonlarında rast gəlinir.

## Həyat tərzi
Böyük və Kiçik Qafqazın subalp, alp çəmənikləri və meşə açıqlıqlarında görünürlər. Biologiyası məlum deyil. Kəpənəyi gündüzlər iyulun ortalarından avqustun axırlarına qədər uçur. Uçuşu çox iti və sürətlidir. Günün çox hissəsini çobanyastığı, qarabaşaq və digər bitkilərin çiçəkləri üzərində keçirir. Ona toxunduqda uçmur, dərhal özünü otluğa atır və gizlənir. Sonra onu tapmaq mümkün olmur.

## Sayı
Azsaylıdır, nəsli kəsilmək üzrədir

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış yerlərinin antropogen təsirlərə məruz qalması (mal-qara otarılması, ot çalımı, dərman bitkilərinin toplanması), kəpənəyin kolleksiyaçılar tərəfindən tutulması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış ərazilərində qoruqların təşkili.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaya (qumbaraatan)

**RPG-7V2 “Qaya”** – Azərbaycan istehsalı olan qumbaraatan. Azərbaycan Ordusunda silahlanmaya qəbul edilmiş RPG-7V2 “Qaya” tipli əl qumbaraatanı bir sıra göstəricilərinə görə Rusiya, Ukrayna və Rumıniyada istehsal edilmiş eyni tipli qumbaraatanları geridə buraxır. Rusiyanın RPG əl qumbaraatanının fərqli modifikasiyası olan “Qaya” düşmənin zirehli texnikasını və piyadalarını məhv etmək üçün hazırlanıb. “Qaya” 40&nbsp;mm çaplı PG-7, PG-7VM, PG-7VS, PG-7VS1, PG-7VL, PG-7VR, OG-7V, TBG-7V mərmilərindən atəş açmaq imkanlarına malikdir.

## Taktiki texniki xüsusiyyətləri
Uzunluğu 950&nbsp;mm, çəkisi 6,85 kq olan “Qaya”dan dəqiqədə 4-6 atəş açmaq mümkündür. Qumbaraatanın atış ömrü MSN-in rəsmi kataloqunda 250 atış göstərilib. Qumbaraatan PGO-7V3 UP-7 mexaniki optik nişangahla təchiz olunub. Azərbaycan istehsalı olan qumbaraatan  RPG-7V2 “Qaya”.

Azərbaycan Ordusunda silahlanmaya qəbul edilmiş RPG-7V2 “Qaya” tipli əl qumbaraatanı bir sıra göstəricilərinə görə Rusiya, Ukrayna və Rumıniyada istehsal edilmiş eyni tipli qumbaraatanları geridə buraxıb.  Atışlar zamanı qumbaraatan yüksək etibarlılıq və dəqiqlik nümayiş etdirib. Keyfiyyət baxımdan da “Qaya” üstünlüyünü sərgiləyib.

Rusiyanın RPG əl qumbaraatanının fərqli modifikasiyası olan “Qaya” düşmənin zirehli texnikasını və piyadalarını məhv etmək üçün hazırlanıb. “Qaya” 40&nbsp;mm çaplı PG-7, PG-7VM, PG-7VS, PG-7VS1, PG-7VL, PG-7VR, OG-7V, TBG-7V mərmilərindən atəş açmaq imkanlarına malikdir.

Azərbaycan istehsalı olan RPQ - 7V2 “Qaya” qumbaraatanlarının Türkiyənin müvafiq qurumunun sınaqlarından uğurla keçib. Beləki müqavilə əsasında Türkiyə SQ-nin xüsusi təyinatlılarına RPG-7 qumbaraatanlarının çatdırılmasına başlanıb. Müqavilə üzrə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Türkiyə Silahlı Qüvvələrini nəzərdə tutulan sayda qumbaraatanla təchiz edəcək.

RPG-7-nin ABŞ istehsalı variantıda mövcuddur “RPG-7USA”.

Kalibr: 40&nbsp;mm

Uzunluğu: 950&nbsp;mm

Ağırlığı: 6.85 kq

Mərminin ağırlığı: 2–4.5 kq

Atəş tezliyi – 6 atəş/dəqiqədə

Mərminin başlanğıc sürəti – 145 metr/saniyə

Nişangah məsafəsi – 700 metr

Təsirli atəş məsafəsi – 300–500 metr

Maksimal atəş məsafəsi: 920 metr

Nişangahlar: PGO-7V3, UP-7

920 metrdən sonra RPG-7-nin mərmisi hədəfi tapmırsa özü-özünü məhv edir.

## İstinadlar
Peroksisom

thumb|Peroksisomun quruluş sxemi
**Peroksisom** () — eukariotik hüceyrənin  məcburi orqanelli.

Peroksisom müxtəlif metobolik funksiyaları olan orqanoiddir. Hidrogen peroksid (H₂O₂) istehsal edir.

Belçika sitoloqu Kristian de Dyuv tərəfindən 1965-ci ildə kəşf edilib.

## Ədəbiyyat
* *Игамбердиев* А. У. Роль пероксисом в организации метаболизма растений  // СОЖ, 2000, № 12, с. 20-26.
İvanovo

**İvanovo**  — Uvod çayın sahilində yerləşən mərkəzi Rusiyada şəhər (1871), İvanovo vilayətinin  inzibati mərkəzi.

1932-ci ilə qədər İvanovo-Voznesensk adlanırdı. Əhalisi — 409 285 nəfər (2015-ci ilin məlumatları).

## Tarixi
İvanovo-Voznesensk şəhəri təxminən XV əsrdə mövcud olmuş və 1871-ci ildə İvanova qəsəbənin Voznesensk kəndinin birləşməsi yolu ilə yaradılmışdır. 
## Sənayesi
İvanova ilk növbədə öz sənayesi, təhsil müəssisələri və inqilab tarixi ilə məlumdur. İvanovo "Gəlinlərin Şəhəri", "Çit diyar",Rusiyanının toxuculuq paytaxtı eləcə də "Rus və Qırmızı Mançester" kimi adlarla tanınır. Şəhər Rusiyanın “qızıl üzüyü” sayılır.

## İnzibati bölgüsü

İnzibati olaraq, şəhər dörd rayondan ibarətdir (əhali: nəf.):
# Frunzenskiy (111 732)
# Oktyabrskiy (1961-ci ilə qədər — Stalinskiy) (87 298)
# Sovetskiy (59 989)
# Leninskiy (147 914)

## Qardaşlaşmış şəhərlər
Bir neçə şəhər İvanovo şəhərinin qardaş şəhər statusu mövcuddur. Sovet dövründə İvanovo Polşanın Lodz şəhəri ilə ən yaxın əlaqələri vardı. İvanovoda "Lodz" adlı kinoteatrı var idi və 1990-cı illərin əvvəllərində Lodz mərkəzində də "Ivanovo" kinoteatrı yerləşirdi.

*  Hannover
*  Lodz
*   Staffordşir qraflığı
*  Mladenovats
*  Kralevo

## İstinadlar
Zavropodomorflar

***' () —  aləminin  tipinin  kladına aid heyvan kladı. 

Onlar əsasən [[Trias dövrü]]ndən [[Təbaşir dövrü]]nün sonlarına qədər (220–65 milyon il) yaşamış və yayılmışlar. Onların əsas xüsusiyyətləri bədən ölçülərinin böyük olması və ot yeyən olmalarıdır.

== Klassifikasiya ==
''P. Upchurch'' (2007) və ''A. M. Yates'' (2009) bu altdəstəni alt takson, ''Galton'' (2005) isə ''[[Prosauropoda]]''lara daxil alt qrup kimi göstərirlər.

=== Bölgü ===
* '''Altdəstə:''' ''[[Sauropodomorpha]]''
** Cins: ''[[Saturnalia]]''
** Cins: ''[[Anchisaurus]]''
** Cins: ''[[Arcusaurus]]''
** Cins: ''[[Asylosaurus]]''
** Cins: ''[[Efraasia]]''
** Cins: ''[[Ignavusaurus]]''
** Cins: ''[[Nambalia]]''
** Cins: ''[[Panphagia]]''
** Cins: ''[[Pampadromaeus]]''
** Cins: ''[[Sarahsaurus]]''
** Cins: ''[[Thecodontosaurus]]''
*** '''Altdəstə:''' †(''[[Prosauropoda]]'')
**** Fəsilə: ''[[Massospondylidae]]''
**** Fəsilə: ''[[Plateosauridae]]''
**** Fəsilə: ''[[Riojasauridae]]''
**** '''Клада: ''[[Anchisauria]]***
***** Cins: *[[Aardonyx]]*
***** Cins: *[[Leonerasaurus]]*
***** **Altdəstə:** †(*[[Sauropoda]]*)
****** Fəsilə: ?*[[Blikanasauridae]]*
****** Fəsilə: ?*[[Tendaguridae]]*
****** Fəsilə: *[[Cetiosauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Mamenchisauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Melanorosauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Omeisauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Vulcanodontidae]]*
****** **Qrup: ''[[Eusauropoda]]***
******* Qrup: *Neosauropoda*
******* Bölmə: *Turiasauria*

=== Filoqenetik ağac ===
2011-ci kladoqramma (*Diego Pol''):

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Diplodosidlər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan fəsiləsi. 

Bu fəsiləyə daxil dinozavrlar əsasən öz ölçülərinin iriliyi ilə seçilir. Onlar dünyada mövcud olmuş ən iri canlılardır. Misal: Diplodocus, Supersaurus və ən irisi *[[Amphicoelias]]* (bir onurğa sütunu tapılmışdır), ola bilsin ki 40 hətta 50 metr olmuşlar.

## Klassifikasiya

### Bölgü
* **Fəsilə: Diplodocidae**
** *[[Amphicoelias]]*
** *[[Australodocus]]*
** *[[Cetiosaur]]iscus*
** *[[Dinheirosaurus]]*
** **Alp fəsilə: Apatosaurinae**
*** *[[Apatosaurus]]*
*** *[[Supersaurus]]*
** **Alt fəsilə: Diplodocinae**
*** *[[Barosaurus]]*
*** *[[Diplodocus]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Braxiozavridlər

***' () —  aləminin  tipinin  sinfinin  kladına aid heyvan fəsiləsi. 
 
Fəsiləyə daxil dinozavrlar 161–100 milyon il önçə yaşamışlar.

Fəsiləyə daxil dinozavrların özəllikləri ondadır ki, dördayaqlı otyeyən canlılar olmuşlar. Üstəlik onların ön ərtafları arxa ətraflarına görə daha uzun olmuşdur. Həmçinin uzun boyuna malikdirlər. Bu xüsusiyyətlərə baxmayaraq bəziləri onun doğrudanda müstəqil fəsilə olmasına şübhə ilə yanaşır. Hətta braxiozavridləri [[Titanosauriformes]]ə daxil edirlər. Braxiozavridlərə daxil ən iri dinozavr [[Breviparopus]]dur. Hazırda isə braxiozavridlərə daxil olan [[Giraffatitan]]da ən iri dinozavrlardandır.

== Klassifikasiya ==

=== Bölgü ===
* '''Qrup:''' ***Macronaria***
** '''Qrup: ''[[Titanosauriformes]]***
*** **Fəsilə:** ***Brachiosauridae***
**** Cins: *[[Абидозавр]]* (*Abydosaurus*) — (Yuta, ABŞ)
**** Cins: *[[Астродон]]* (*Astrodon*) — (ABŞ)
**** Cins: ?*[[Bothriospondylus]]*
**** Cins: *[[Brachiosaurus]]*
**** Cins: *[[Breviparopus]]*
**** Cins: *[[Cedarosaurus]]*
**** Cins: ?*[[Daanosaurus]]*
**** Cins: *[[Giraffatitan]]* — (Tanzaniya, Afrika)
**** Cins: ?*[[Ischyrosaurus]]*
**** Cins: ?*[[Lapparentosaurus]]*
**** Cins: *[[Lusotitan]]*
**** Cins: ?*[[Paluxysaurus]]*
**** Cins: ?*[[Pelorosaurus]]*
**** Cins: ?*[[Pleurocoelus]]*
**** Cins: *[[Qiaowanlong]]*
**** Cins: *[[Sauroposeidon]]*
**** Cins: *[[Sonorasaurus]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Porko Rosso

«**Porko Rosso**» ( — «qırmızı donuz») —  1992-ci ilin anime-filmi. Yapon dilində adı — . Rejissor — Hayao Miyazaki.

## Məzmun
Məzmun Birinci və İkinci dünya müharibələrinin arasında  Adriatikada baş tutur. Baş pilot Marko Paqqot — Birinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. Müharibə bitdikdən sonra Marko insanlarla o dərəcədə məyus oldu ki, özünə cadu cəlb etdi və qismən donuza döndü. İtaliyada faşistlər yaranandan sonra o, özünü Porko Rosso (  — «Al donuz») adlandırır və hökumətə hava piratlarını yaxalamaqla kömək etməyə başlayır.

## Mükafatlar
1993-cü ildə film iki «Mayniçi» mükafatını alır — ən yaxşı animasiya filminə görə (Hayao Miyazaki) və ən yaxşı musiqiyə görə (Co Hisayşi).

Həmçinin film 9 mükafat və 5 nominasiya almışdı, aralarında Yapon Kinoakademiyasını iki mükafatı, Amerikan elmi fanatstika Akademiyasının Saturn mükafatı və Ansi beynəlxalq animasiya filmləri festivalının baş mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*  
* DVD-diskin baxışı  

## Həmçinin bax
Ayıpəncəsi antoforası

**Ayıpəncəsi antoforası** () — Antofora cinsinə aid növ.
## Təsviri
Uzunluğu 15 – 17&nbsp;mm-dir. Üz qara olub, orta hissədə üçbucaq şəkilli sarı ləkə vardır. Üst dodaqda, mandibulada sarı ləkələr vardır. Qarıncığın ilk 2 tergiti və bütünlüklə döş qısa ağımtıl tüklərlə, ətraflar isə uzun sarı tüklərlə örtülüdür. Qanadlar ağımtıl şəffafdır.
## Yayılması
Cənubi Palearktika yayılmışdır. Azərbaycanda Abşeron yarımadası əsas yayılma ərazisidir..
## Həyat tərzi
Efemerli bitkilərin bitdiyi, dəniz sahillərində bərkimiş qumluqlarda yayılır.
## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Köhnə yuvalama yerlərinin saxlanması və yenilərinin yaradılması. 
## İstinadlar

## Mənbə
*Checklist of the Western Palaearctic Bees (Hymenoptera: Apoidea: Anthophila)
*Biolib
## Həmçinin bax
*Qüvvətli antofora
*Fars zolaqlı arısı
Aslanbəyli məscidi

**Aslanbəyli məscidi** — Azərbaycan Respublikası Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində yerləşən məscid. Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində qeydiyyatdan keçmişdir.

## Haqqında
Hacı Mahmud Əfəndinin xatirəsinə ucaldılan məscid onun adını daşıyır. Məsciddə yerli dindar və möminlər ibadət edirlər. Məscid yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısına daxildir.

## Tarixi
Aslanbəyli kəndindəki məscid 1909-cu ildə kənd camaatı tərəfindən inşa edilib. Həmid Əfəndi tərəfindən tikilmişdir. Hacı Mahmud Əfəndi məscidi 1938-ci ildən 1985-ci ilədək klub kimi istifadə olunmuşdur. 1990-cı ildə yerli sakinlər tərəfindən məscidin təmir-bərpa işlərinə başlanmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, məscidin vaxtilə minarəsi olmuşdur. Taxtadan olan minarə sonralar sökülüb dağıdılmışdır. Məscidin yeni ucaldılan minarəsinin hündürlüyü 18 metrdir.

Sovet dövründə bir çox başqa dini məbədlər kimi bu məscidin də fəaliyyəti dayandırılmışdır. Bina kənd klubuna çevrilmişdi və bərbad hala düşmüşdür. Yalnız Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə kənd sakinlərinin hesabına məscid bərpa olundu və ibadət yeri kimi yenidən fəaliyyətə başladı.

## Memarlıq quruluşu
İç sahəsi 15x10 metrdir. Giriş qapısının ön tərəfində eyvan (sahəsi 30 m²) yerləşmişdir. Tavan taxtadan olub, düzbucaqlı formadadır. Minbər də taxtadandır və səkkizpilləlidir. Məscidin yeni ucaldılan minarəsinin hündürlüyü 18 metrdir. Binanın sağ küncündə yuxarıya doğru ensizləşən və son illərdə tikilmiş minarə vardır. Məscidin daxili hissəsi böyük ibadət zalından ibarətdir. O öz növbəsində tən ortadan sütuna söykənən qoşa tağla iki hissəyə bölünmüşdür.

## Həmçinin bax

* Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

## İstinadlar
Qaya (dəqiqləşdirmə)

* Qaya 
* Qaya (kvartet) — "Qaya" Vokal Kvarteti
* Qaya (film, 1996) — ABŞ istehsalı olan film.
* Qaya (qumbaraatan) — Azərbaycan istehsalı olan qumbaraatan.
* Qaya (Xəzər) — Bakının Xəzər rayonunda qəsəbə.
Crusader Kings II

**Crusader Kings II** () — orta əsrlərə aid Strategiya janrında çoxplatformalı kompüter oyunu. Oyun Crusader Kings seriyasının ikinci nümayəndəsidir. Oyun, Microsoft Windows (14  fevral 2012), Linux (14 yanvar 2013) və Mac OS X (24 may 2012) platformaları üçün Paradox Interactive şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Seriyanın davamı Crusader Kings III (1 sentyabr 2020) oyunu ilə gəlir.

## İstinadlar
Antofora

**Antofora** () — Apidae fəsiləsinə mənsub arı cinsi. Dunyanın arılar faunasında bu cinsin 14 yarımcinsinə daxil olan 348 növü məlumdur.
## Biologiyası
Tək yaşasalarda koloniya şəklində yayılırlar. Torpaqda olan boş yarıqlarda yuva qururlar.

## Yayılması
Demək olar ki, Antarktidadan və Avstraliyadan başqa dünyanın hər yerində yayılmışlar. Ən çox növlərinə Afrikada rast gəlinir.
Palearktikada 203, Rusiyada 42 , Azərbaycanda, o cümlədən Naxçıvan MR-də 27 növü yayılıb  

## Xarakteristikası
İri və orta ölçülü arılardır. Xortumu uzun olur. 

## Təsnifatı
Yarımcinslər Broksa görə verilir 

## Avropada yayılmış növləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avropa faunası 
* Biolib 
* Dünya növləri 
* Worldwide Species Map 

## Həmçinin bax
Fudan Universiteti

**Fudan Universiteti** () — Çin Xalq Respublikasının Şanxay şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1905-ci ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
"Universitas 21" adlı beynəlxalq elmi-tədqiqat assosiasiyasına daxildir.

Şərqi Asiya Tədqiqat Universitetləri Assosiasiyasının üzvüdür.

## Reytinqi

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*