open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Firudun Həsənov

**Firudun Şərif oğlu Həsənov** () — Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı, Gəncə Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Gəncə Şəhər Komitəsinin birinci və ikinci katibi.

## Həyatı
Firudun Həsənov 1 iyul 1950-ci ildə Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu, 1985-ci ildə isə Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir. 1971–1980-ci illərdə Kirovabad Xalça-Mahud Kombinatında mühəndis, texnoloq, sahə rəisi, sex rəisi, istehsalat rəisi, baş mühəndisin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Evlidir, 3 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Firudun Həsənov Azərbaycan Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. O, 1980–1983-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Gəncə Şəhər Komitəsinin sənaye-nəqliyyat şöbəsinin müdiri, 1983–1985-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Gəncə Şəhər Komitəsinin təlimatçısı, 1985–1987-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Gəncə Şəhər Komitəsinin ikinci katibi, 1987–1990-cı illərdə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Gəncə Şəhər Komitəsinin birinci katibi vəzifəsini daşımışdır. 1990–1991-ci illərdə isə Gəncə Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur.

Firudin Həsənov 1991-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Ayaz Mütəllibov tərəfindən Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, 1992-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Ayaz Mütəllibov vəzifəsindən azad edilmişdir.

Firudin Həsənov Azərbaycan Kommunist Partiyasının varisi olan Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Bu partiya 7 noyabr 1993-cü ildə Ramiz Əhmədov rəhbərliyində qurulmuş, 2 mart 1994-cü ildə dövlət qeydiyyatına alınmışdır.

26 oktyabr 1996-cı ildə partiya daxilində bir qrup şəxs Firudun Həsənovun rəhbərliyi ilə növbədənkənar qurultay təşkil etdi. Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi ləğv edildi və Mərkəzi Komitə ilə əvəz edildi. Firudun Həsənov Mərkəzi Komitənin sədr seçildi. Lakin 28 oktyabr 1996-cı ildə Ramiz Əhmədovun sədrliyi ilə partiya rəhbərliyinin iclası keçirildi. Növbədənkənar qurultay etibarsız sayıldı və qurultayın təşkilatçıları partiyadan xaric edildi.

Buna baxmayaraq, Firudun Həsənov qolu 20 oktyabr 1999-cu ildə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq tanındı. Bu səbəbdən məhkəmə istintaqı başladı. 17 avqust 2000-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi yeni qərar elan etdi və Firudun Həsənovun təşkil etdiyi növbədənkənar qurultay etibarsız sayıldı və ona verilən sənədlər geri alındı. Ədliyyə Nazirliyi yenidən Ramiz Əhmədov qolunu rəsmən tanıdı.

Firudun Həsənov 1998-ci il prezident seçkilərində prezidentliyə namizəd olmuşdur. O, seçkilərdə 29 244 səs (0.87%) səs toplayaraq seçkiləri Yeni Azərbaycan Partiyası sədri Heydər Əliyev, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası sədri Etibar Məmmədov və Müstəqil Azərbaycan Partiyası sədri Nizami Süleymanovun ardınca 4-cü sırada tamamlamışdır.

Firudun Həsənov daha sonra Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv olmuşdur.

## Mükafatları
"Şərəf Nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Azovstal dəmir-polad zavodu

**Azovstal dəmir-polad zavodu** və ya **Azovstal Metallurgiya Kombinatı** ( , pronounced [ɐˌzɔu̯ˈstɑlʲ]) (PFTS: AZST) Ukraynanın ən böyük polad yayma şirkətlərindən biridir.

Metallurgiya zavodu 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya hücumu və Mariupolun mühasirəsi zamanı Rusiyanın bombardmanı nəticəsində demək olar ki, tamamilə məhv edilib .

## Tarix

### 20-ci əsr

#### Yaradılması
Azovstal 1930-cu ildə Ukrayna SSR -in (Sovet İttifaqı) Mariupol şəhərində Xalq Təsərrüfatı Ali Soveti Rəyasət Heyətinin (SSRİ) qərarı ilə yaradılmışdır və 1933-cü ildə domna sobasında ilk dəmiri söndürəndə istehsala başlamışdır. 1935-ci ilin yanvarında Azovstalda Sovet İttifaqında ilk 250 tonluq əyilmə ocaq sobasının işə salınması ilə polad istehsalına başlandı.

Sovet İttifaqı rəsmiləri onun Sovet İttifaqının ən müasir zavodlarından biri olduğunu, həm işçilər, həm də onların ailələri üçün fabrikdən kənarda tikilmiş konstruksiyalar olduğunu iddia edirdilər. Nasistlərin işğalından əvvəl burada 12.000-dən çox işçi evi, məktəblər, kinoteatrlar, xəstəxana və doğum klinikası və iki park olduğu bildirilir. Fabrikdə nüvə hücumuna tab gətirmək üçün nüvə bunkerləri və tunelləri var.

#### İkinci Dünya müharibəsi
İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1941-ci ildə faşist Almaniyası Mariupolu işğal edəndə əməliyyatlar dayandırılmalı oldu . Alman İvan Proqramının bir hissəsi olaraq (1942–1943) fabrik 1942-ci ildən etibarən sursat istehsal etmək üçün istifadə edilmişdir.

1943-cü ilin sentyabrında Sovet qoşunları tərəfindən şəhər geri alındıqdan sonra zavod yenidən quruldu.

#### Ukraynanın müstəqilliyi
1991-ci ildə Ukrayna müstəqillik əldə etdikdən sonra zavod Ukrayna dövlətinin mülkiyyətinə keçib. 1996-cı ildə dövlət özəlləşdirməyə başladı. O, əsasən Ukraynanın Systems Capital Management biznes konqlomeratına məxsus metallar şirkəti Metinvestə məxsusdur.

### 21-ci əsr

#### 2022 Rusiyanın Ukraynanı işğalı
2022-ci ilin martında Mariupolun mühasirəsi zamanı işlərə ciddi ziyan dəydi, Ukrayna parlamentinin üzvü Serhiy Taruta Rusiya qüvvələrinin "fabriki praktiki olaraq məhv etdiyini" bildirdi. Aprelin 16-da mühasirədəki mütəşəkkil müqavimətin son cibinə çevrildi. Rusiya qüvvələri müdafiəçilərə aprelin 17-də Moskva vaxtı ilə səhər saat 6:00-a qədər təslim olmaları üçün vaxt verdi və iddia etdi ki, silahlarını geridə qoysalar, həyatlarına zəmanət verəcəklər. Ukrayna qüvvələri təslim olmaqdan imtina etdi və zavodun bir hissəsi onların nəzarətində qaldı.

Mayın 4-də rus qoşunları hərtərəfli hücuma keçdikdən sonra polad zavoduna daxil olduqlarını iddia etdilər. Ancaq bu, Ukrayna mənbələri tərəfindən təkzib edildi və bəzi rus hücumlarını dəf etdiklərini iddia etdi. Mayın 7-də baş nazirin müavini İrina Vereşçuk bəyan etdi: "Prezidentin tapşırığı yerinə yetirildi: bütün qadınlar, uşaqlar və qocalar Azovstaldan təxliyə edildi. Mariupol humanitar əməliyyatının bu hissəsi tamamlandı".

## İstinadlar
Patrik Geddes

**Patrik Geddes** () – şotland bioloq, şəhərsalma nəzəriyyəçisi, memar, sosioloq.

Biologiyanı Londonda Hekslidən öyrənmiş, 1880–1919-cu illərdə Dandi universitetində botanikadan dərs demişdir. Edinburqda sosial problemləri öyrənən yay məktəbində işləmişdir. "Ramzey-hardens kooperativ yaşayış evi", Edinburq universitetinin "Ramzeyloc" özünüidarə zalı onun layihəsi əsasında inşa olunmuşdur. 1910-cu ildə Londonda ilk beynəlxalq şəhərsalma konfransını təşkil etmişdir. Londonda o, Şəhərsalma insitutunun yaradıcılarından biridir.

## İstinadlar
İctimai iddia

İctimai iddia təkcə bir fiziki şəxsin başqa bir şəxsə qarşı qaldırdığı iddia deyil, həm də həmin fiziki şəxsin cəmiyyətə və ya bir təşkilatın müəyyən etdiyi təşkilat qanununun yaratdığı qanuni hüququ ilə əlaqədar təşkilata qarşı irəli sürülmüş və veriləcək qərar və ya qərarların yalnız iddianı açan şəxs üçün deyil, həm də ictimai mənada hər kəsi maraqlandıran işlərlə əlaqədar olaraq məhkəmənin sadəcə fiziki şəxs və yaxud da təşkilat haqqında veriləcək qərarlarına aid edilən işlərə verilən addır.

Köhnə dildə dövlətin mühakimə olunması da adlandırılan ictimai iddia; cinayət işinin baş tutması üçün cinayət ittihamının məhkəmə orqanlarına təqdim edilməsi deməkdir.

Dövlət cəmiyyət adından hər hansı cinayətkarı törətdiyi cinayətə uyğun olaraq məhkəmə qarşısına çıxarmalı, mühakimə etməli və məhkəmə prosesinə başlamalıdır. Bununla əlaqədar olaraq bu ittihama da ictimai iddia deyilir.
İttiham aktı

İttiham aktı istintaqın hazırlıq prosesinin ictimai iddianın başlanması üçün kifayət edəcək səviyyəyə çatdığı başa düşüldükdən sonra prokurorun iddia qaldırdığını bildirən yazılı sənəddir.

İttiham aktı, müttəhimin hansısa günahını üzə çıxarmaq üçün onun haqqında hazırlanmış sənəddir. Qanun, qanunla səlahiyyətlər verilmiş orqanlar və şəxslər tərəfindən irəli sürülən və dəstəklənən qanun pozuntularının ittihamında nəzərdə tutur. Adətən, ittihamın irəli sürülməsindən sonra ya cinayət və ya digər məsuliyyətə cəlb edilmiş şəxsin təqsirinin sübuta yetirilməsində ifadə olunan dəstək, ya da ittihamın rədd edilməsi ilə müşayiət olunur.
Qenpey müharibəsi

və ya **Tayra–Minamoto müharibəsi** – 1180-1185-ci illərdə Yaponiyanın Tayra və Minamoto klanları arasında davam etmiş həlledici müharibə. Bu klanlar Heyan dövrünün ən böyük rəqibləri idi.

Müharibə Minamoto klanının qələbəsi ilə başa çatmış və nəticədə, Yaponiyada XIX əsrə qədər davam edəcək bakufu sisteminin əsası qoyulmuşdur. Müharibənin başa çatdığı il Yaponiyada Heyan dövrünün sonu hesab olunur.

## Arxaplan
Tayra və Minamoto klanları IX əsrdə taxta iddia sürməkdən məhrum edilən imperatorluq ailəsinin davamçıları idi. İmperatorluq ailəsinin gücü Yaponiyanın qərbində cəmləşdiyi halda, Tayra və Minamoto klanları Yaponiyanın şərqində güc əldə etmişdilər. Onlar əvvəlcə əyalət rəsmiləri kimi burada məskunlaşsalar da, daha sonra hərbi liderlərə çevrilmişdirlər.

İki klan arasında mübarizə XII əsrdə kəskinləşmişdir. Döyüşçü Tayra no Kiyomori 1156-cı ildə baş vermiş Hoqen müharibəsi zamanı Minamoto klanının əsas qolu olan Seva Qenci ailəsinə mənsub bir çox lideri öldürmüşdür. Bunun qarşılığında Minamoto no Yoşitomo 1159-cı ildə Kiyomoriyə qarşı Heyci müharibəsini başlatmışdır. Yoşimitsu öldürülmüş, lakin Kiyomori oğullarının yaşamasına icazə verərək onları sürgün etmişdir.

## Müharibə

İmperatorluq ailəsi Tayra klanını devirmək hərəkətə keçsə də, Şahzadə Moçihito və Minamoto no Yorimasanın başçılıq etdiyi üsyan Kiyomori tərəfindən yatırılmışdır. Dövrün vacib buddist məbədlərindən olan Todayci məbədi üsyanı dəstəklədiyi üçün Tayra klanı tərəfindən yandırılmışdır. Yoşitomonun oğlu Minamoto no Yoritomo Tayraya qarşı döyüşmək üçün Yaponiyanın şərqində qoşun yığmağa başlamışdır. Kamakurada hərbi qərargah qurmuş və 200 min döyüşçü toplamışdır. Yoritomo 1180-ci ildə Fuciqava döyüşündə qalib gəlmiş və 3 il boyunca Yaponiyanın şərqində hakimiyyətini möhkəmləndirməyə davam etmişdir.

Yoritomo vassallar sisteminin (qokenin) yaradaraq Yaponiyada feodalizmin bünövrəsini qoymuşdur. 1183-cü ildə qohumu Minamoto no Yoşinaka Kiotonu özbaşına ələ keçirmək istəsə də, Yoritomo ona güvənməmiş və 1184-cü ildə göndərdiyi qoşunla Kiotoda onu məğlub etmişdir. 1184-cü ildə Yoritomonun qardaşı Minamoto no Yoşitsune Minamoto qüvvələrinə başçılıq edərək Şikoku adasında yerləşən Yaşimaya gəlmiş, növbəti il Yaşimada Tayra klanını məğlub etmişdir. Daha sonra qərbə doğru irəliləyən Minamoto ordusu Şimonoseki boğazında Tayra ordusu ilə qarşılaşmışdır. Klanlar arasındakı həlledici döyüş olan Dan-no-ura döyüşündə Minamoto donanması Tayra donanmasını məğlub etmiş və 25 aprel 1885-ci ildə müharibə Minamotonun qələbəsi ilə başa çatmışdır.

## Nəticələr
Minamoto klanı Tayra klanının bir çox liderini öldürmüş və İmperator Antokunu suda boğdurmuşdur. Yoritomo bütün Yaponiyada hakimiyyətini bərqərar edərək 1192-ci ildə Kamakura şoqunluğunun əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Vasili Vedeneyev

**Vasili Vladimiroviç Vedeneyev** (; ) — SSRİ və Rusiya yazıçısı. Macəra, tarixi və detektiv janrlı kitabların müəllifidir.

## Həyatı
Vasili Vladimiroviç Vedeneyev 1947-ci ildə Moskvada, Taqanka rayonunda anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə məktəbə getmiş, 1965-ci ildə məzun olmuşdur. Vedeneyev Lenin adına Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Biologiya-kimya fakültəsinin Ümumi və analitik kimya kafedrasında laborant vəzifəsinə işə düzəlmişdir. O, tezliklə həmin institutun kimya fakültəsinin axşam şöbəsinə daxil olmuşdur.

Vedeneyev 1968-ci ildə polisdə işləməyə getmiş, hakimiyyət orqanlarında xidmət etmiş, Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunun kimya fakültəsini bitirmişdir. O, sonra Kalinin adına Polis İşçilərinin Təkmilləşdirmə Məktəbində oxumuş, 1980-ci illərin əvvəllərində SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Akademiyasının əyani aspiranturasını bitirmişdir. Vedeneyev hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almış, daxili işlər orqanlarının əməliyyat bölmələrinin fəaliyyətinin müxtəlif istiqamətlərinə aid bir sıra dərsliklər çap etdirmişdir.

Vedeneyev Moskva Cinayət Axtarış İdarəsində işləmiş, SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Mərkəzi Aparatında və Rusiya Daxili İşlər Nazirliyində xidmət etmişdir. O, Birinci Çeçenistan müharibəsində döyüş əməliyyatları zamanı birləşmiş polis bölməsinə komandirlik etmişdir. Vedeneyev milis polkovniki rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. O, 1970-ci illərin ortalarında kitablar yazmağa başlamışdır. Vedeneyev 60-dan çox kitabın müəllifidir.

## Əsərləri

* Цикл Антон Волков / Особо опасен для рейха
** Человек с чужим прошлым
** Взять свой камень
** Камера смертников
** Дорога без следов

* Hərbi və tarixi macəralar:
** Бальзам Авиценны
** Волос ангела 
** Дикое поле
** Ключ святого Петра
** Лабиринт / Двести тысяч золотом
** Обвиняется в измене?..
** Опекун безумца
** Операция «Эскориал»
** Покушение 
** Премьера без репетиций — соавт. Алексей Комов
** Провинциальный фотограф 
** «Пчела» ужалит завтра 
** Частный сыск есаула Сарычева

* Cinayət romanları və qısa hekayələr:
** Глаз ведьмы
** Гостиничный роман — соавт. Алексей Комов
** Дальше живут драконы
** Добрый вечер — соавт. Алексей Комов
** Игра без правил
** Казино «Бон Шанс»
** Крысиная тропа
** Логово «Вепря»
** Получатель
** После третьего звонка
** Последний альянс
** Рэкет по московски
** Самая трудная роль. Нетеатральная драма — соавт. Алексей Комов
** Самум — ветер пустыни — соавт. Алексей Комов
** Ушла из дома и не вернулась… — соавт. Алексей Комов

* Bədii:
** 100 великих тайн России XX века
** 100 великих курьёзов истории — соавт. Николай Николаев
** 100 великих тайн Третьего рейха
** Тайны Сталина
** Великие тайны Гитлера
** Истории роковой любви
** Авантюристы на стезе любви
** Альковные тайны монархов
** Амурные увлечения вождей
** Любовные тайны знаменитых
** Амурные тайны монархов и вождей

## İstinadlar
Nikolay Ge

**Nikolay Ge Nikolayeviç** () – rus boyakarı, rəssam. Peterburq Rəssamlıq Akademiyasının üzvü.

Bir fransız mühacirin nəticəsidir. Kiyev və Sankt-Peterburq universitetlərində, Peterburq Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almışdır. İtaliya Rəssamlıq Akademiyasının təqaüdçüsü olmuş, həmçinin Almaniya, Fransa, İsveçrə və Florensiyayada yaradıcılıq etmişdir.

Lev Tolstoyun əzəmət və böyüklüyünü ifadə edən portreti və avtoportret onun son əsərlərindəndir.

## İstinadlar
Arnold Gelen

**Arnold Gelen** () – alman filosofu və sosioloqu, fəlsəfi antropologiyanın əsas nümayəndələrindən biri.

Leypsiq və Kölndə fəlsəfə təhsili almış, Leypsiq, Köniqsberq və Vyana universitetlərinin professoru olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi illərində Vermaxtın zabiti idi. Müharibədən sonrakı illərdə Şpayerdə İdarəetmə elmləri üzrə Ali məktəbdə, Axenin Ali texniki məktəbində sosiologiya professoru kimi çalışmışdır.

Gelen "İnsan. Onun təbiəti və dünyadakı yeri" () adlı əsas əsərində M. Şelerin və X. Plesnerin ardınca gedərək, insanın xüsusi təşkil olunmuş canlı varlıq kimi dünyadakı spesifik yerini aşkarlamağa çalışmışdır. O, insanı İ. Q. Herder kimi "qeyri-kafi varlıq" və Fridrix Nitsşe kimi "hələ müəyyənləşməmiş heyvan" adlandırırdı. Onun fikrincə heyvanlardan fərqli olaraq, insan bütöv halda instinktlərdən məhrumdur, müvafiq qıcıqlandırıcılara qarşı sabit reaksiyalar sistemindən kənardır, doğulan andan təbiətlə harmoniya halında deyil, özünün "ətraf mühiti"nə uy ğunlaşmayıb, dünya üçün "açıq"dır.

Gelen praqmatizmin təsiri ilə özünüreallaşdırmanı yeganə üsul hesab edir və insan vəhdətini bu fəaliyyət anlayışı vasitəsilə müəyyənləşdirir. İnsan fəaliyyət göstərərək ikinci təbiət olan mədəniyyəti yaradır, beləliklə, özünü onun vasitəsilə reallaşdırır. Fəaliyyət anlayışı Gelenə institutlar haqqında təlimə keçməyə imkan verdi və fəaliyyət motivinin öz obyektiv məqsədindən ayrılmasını institutların yaranması üçün zəmin hesab edirdi.

1970-ci illərdə Gelen Almaniyada neomühafizəkar ideologiyanın liderlərindən biri olmuşdur.

## İstinadlar
Annual Review of Psychology

***''Annual Review of Psychology**** – psixologiya ilə bağlı icmal məqalələri dərc edən resenziyalı akademik jurnal. İlk dəfə 1950-ci ildə nəşr olunan jurnalın ən uzun xidmət edən redaktorları Mark Rosenzweig (1969-1994) və Susan Fiske (2000-davam edir) olmuşdur. 2021-ci ilə kimi, [[Journal Citation Reports]] jurnala 2020 [[İmpakt faktor|impakt faktorunu]] 24.137 olaraq verir və onu [[Psixologiya|"Psixologiya (elm)"]] kateqoriyasında 77 jurnal başlığı arasından birinci və "Psixologiya, Multidissiplinar (Sosial Elm)" kateqoriyasında 140 başlıq arasında ikinci yeri tutur.

== Tarix ==
1947-ci ildə Annual Reviews nəşriyyat şirkətinin direktorlar şurası bir sıra psixoloqlardan bu sahədə son inkişafları ümumiləşdirən illik icmal məqalələri dərc edən jurnalın olmasının faydalı olub-olmadığını soruşdu. Cavablar çox müsbət idi, beləki 1947-ci ilin sentyabrında onlar *Annual Review of Psychology'' jurnalının birinci cildinin 1950-ci ildə nəşr olunacağını elan etdilər.1940-cı illərin əvvəllərində belə bir jurnalı yaratmaq cəhdləri beynəlxalq elmi ünsiyyətə mane olan İkinci Dünya müharibəsi ilə dayanırdı. Onun ilk redaktoru Calvin Perry Stone idi. 2020-ci ildən etibarən həm çap, həm də elektron formada nəşr edilmişdir. Onun bəzi məqalələri cildin dərc olunduğu zamandan əvvəl onlayn olaraq mövcuddur.  
### Redaktorlar

* Calvin Perry Stone (1950&ndash;1954)
* Paul R. Farnsworth (1955&ndash;1968)
* Paul H. Mussen və Mark Rosenzweig  (1969&ndash;1974)
* Rosenzweig və Lyman W. Porter(1975&ndash;1994)
* Janet T. Spence (1995&ndash;1999)
* Susan Fiske (2000&ndash;davam edir)

## Həmçinin bax
*Psixologiya  
*Jurnal
*Redaktor
*Calvin Perry Stone

## İstinadlar
Bəsrənin yağmalanması (923)

**Bəsrənin yağmalanması** — Abbasilərin Bəsrə şəhərinin Bəhreyn qərmətiləri tərəfindən 923-cü ilin avqustunda tutulması və talan edilməsi. Bu, qərməti basqınlarından birincisi idi ki, kulminasiya nöqtəsi 927–928-ci illərdə qərmətilərin İraqa yürüşü idi.

## Zəmin
890-cı illərdə ismaili missioneri Əbu Səid Cənnəbi Bəhreyndə müstəqil qərməti dövləti qurmuşdur. Əbu Səidin hakimiyyəti altında Bəhreyn qərmətiləri 900-cü illərdə Suriya və İraqda Abbasilər xilafətinə qarşı qərmətilərin qaldıqları üsyanlarda, eləcə də İfriqiyədə Fatimilər xilafətinin qurulmasında iştirak etməmişdilər. Onlar 912-ci ildə Bəsrə şəhərinə etdikləri basqın istisna olmaqla, Abbasilərlə sülhü qorumuş və Abbasi vəziri Əli ibn İsa ibn Cərrahdan pul və silah ianələri almışlar. 

923-cü ilin yanvarında Əbu Səidin 16 yaşına çatmış kiçik oğlu Əbu Tahir Cənnəbi qərmətilərin başçılığına keçmişdir. Eyni zamanda Əli ibn İsa öz mövqeyini itirmiş və onun yerinə hərbi əməliyyatlara üstünlük verən daha döyüşkən rəqibi İbn Fərat gəlmişdir. Müasir tarixçilərə görə, iddialı olan Əbu Tahir, çox güman ki, bundan Abbasilərə hücum etmək üçün bəhanə kimi istifadə etmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*
Katya Dorner

**Katya Dörner** () – alman siyasətçi. Bonn şəhərində 27 sentyabr 2020 tarixində bələdiyyə sədri vəzifəsinə seçilib.

## Haqqında
Dorner Altenkirxen bölgəsindəki Şteynbaxda böyüyüb. 1995-ci ildə özəl Marienştat gimnaziyasını bitirdikdən sonra o, Bonn, York və Edinburqda siyasi elmlər, ictimai hüquq və ədəbiyyat üzrə təhsil alıb, 2000-ci ildə Magistra Artium ilə bitirib.

2001-ci ildən Dorner Şimali Reyn-Vestfaliyadakı yaşıl parlament qrupunun lideri Silviya Löhrmanın şəxsi müşaviri olub.

2010-cu ilin iyun ayından 2014-cü ilin iyul ayına qədər Katya Dorner Müasir Həmrəylik İnstitutunun idarə heyətinin üzvü olub. 2013-cü ilin dekabrında Deutsches Kinderhilfswerk -in direktorlar şurasına seçilib.

Evlidir, bir oğlu var və ailəsiylə birlikdə Bonnun Auerberq rayonunda yaşayır.

## İstinadlar
Əbu Səid Cənnəbi

**Əbu Səid Cənnəbi** (; ) — fars dövlət xadimi, paytaxtı Bəhreyndə olan qərməti dövlətinin qurucusu və ilk əmiri. 899-cu ilə qədər o və tərəfdarları əhəmiyyətli bir ərazini fəth edə bilmiş, 900-cü ildə Abbasilər xilafətinin ordusu üzərində qəti qələbə qazanmış, bundan sonra 903-cü ildə Xasa şəhərini tutmuş və onu paytaxt elan etmişdilər. Əbu Səid 913-cü ilə qədər öz dövlətini idarə etmiş, sonra öldürülmüşdür. Onun oğlu Əbülqasım Səid Cənnəbi varis elan edilmişdir.

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*  
*
Bağdadın mühasirəsi (1258)

**Bağdadın mühasirəsi** — Abbasilər xilafətinin paytaxtı Bağdad şəhərinin monqollar tərəfindən mühasirəyə alınması və ələ keçirilməsi. 1258-ci ildə Hülakü xanın başçılığı altında monqol qoşunları və onların müttəfiqləri Abbasi xilafətinin paytaxtı Bağdadı (hazırda İraqın paytaxtı) mühasirəyə almışdılar.

Bağdad ələ keçirildikdən sonra talan edilmiş və yandırılmış, 100 min ilə 1 milyon arası mülki şəxs öldürülmüşdür. Bağdadın kitabxanaları, o cümlədən Hikmətlər evi monqollar tərəfindən dağıdılmış, kitablar Dəclənin axınını dayandırmaq üçün çaya atılmışdır. Bağdad şəhəri məhv edilmiş və bir neçə əsr xarabalıq olaraq qalmışdır, bu da İslamın qızıl dövrünün sonunu gətirmişdir.

## Zəmin
Bağdad əsası indiki İraq olan Abbasilər xilafətinin paytaxtı idi. Abbasilər 750-ci ildə Əməviləri əvəz etmişdir və onlar 653-cü ildə vəfat edən Abbas ibn Əbdülmüttəlibin nəslindən idilər. Bağdad şəhəri öz zirvəsində olanda onun bir milyona yaxın əhalisi və 60 min nəfərlik qarnizonu var idi. XIII əsrin ortalarında xilafətin qüdrəti xeyli azalmış və əhəmiyyətsiz bir dövlətə çevrilmmişdir. Abbasi xəlifələri məmlük və səlcuqi sərkərdələrinin əlaltılarına çevrilmişdilər, lakin yenə də böyük simvolik əhəmiyyətə malik idilər. Həmçinin, Bağdad hələ də zəngin bir şəhər idi və mədəniyyət mərkəzi rolunu oynayırdı.

Baycu noyonun başçılığı ilə monqollar 1238-ci, 1242-ci və 1246-cı illərdə İraqda basqınlar təşkil edirdi.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Amitai-Preiss, Reuven. 1998. *Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260–1281* (first edition). Cambridge: Cambridge University Press. .
* Demurger, Alain. 2005. *Les Templiers. Une chevalerie chrétienne au Moyen Âge*. Éditions du Seuil.
* *ibid.* 2006. *Croisades et Croisés au Moyen-Age*. Paris: Groupe Flammarion.
* Khanbaghi, Aptin. 2006. *The fire, the star, and the cross: minority religions in medieval and early modern Iran*. London: I. B. Tauris.
* Morgan, David. 1990. *The Mongols*. Boston: Blackwell. .
* Nicolle, David, and Richard Hook (illustrator). 1998. *The Mongol Warlords: Genghis Khan, Kublai Khan, Hulegu, Tamerlane*. London: Brockhampton Press. .
* Runciman, Steven. *A history of the Crusades*.
* Saunders, J. J. 2001. *The History of the Mongol Conquests*. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. .
* Sicker, Martin. 2000. *The Islamic World in Ascendancy: From the Arab Conquests to the Siege of Vienna*. Westport, Connecticut: Praeger. .
* Souček, Svat. 2000. *A History of Inner Asia*. Cambridge: Cambridge University Press, .

## Xarici keçidlər

* article describing Hulagu's conquest of Baghdad, written by Ian Frazier, appeared in the April 25, 2005 issue of *[[The New Yorker]]*.
Bağrevənd döyüşü

**Bağrevənd döyüşü** — 25 aprel 775-ci ildə Bağrevənd düzündə Abbasilər xilafətinə qarşı üsyan etmiş erməni knyazlarının qoşunları ilə xəlifə ordusu arasında döyüş. Döyüş Abbasilərin sarsıdıcı qələbəsi, əsas erməni liderlərinin ölümü ilə nəticələnmişdir. Xüsusilə Mamikonyanlar sülaləsinin gücü demək olar ki, tamamilə məhv olmuşdur. Döyüş ermənilərin Bizans imperiyasının ərazilərinə genişmiqyaslı köçünün başlanğıcına səbəb olmuşdur.

## Zəmin
Abbasilər xilafətinin qurulmasından sonra xəlifə Mənsur (754–775-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) müxtəlif erməni naxararlarına (knyaz) verilən subsidiyaları ləğv etmiş və əlavə olaraq onlara ağır vergilər qoymuşdur. Əksəriyyəti xristian erməni əhalisinə qarşı dini təqib halları ilə birlikdə bu tədbirlər 774-cü ildə böyük bir üsyanın qalxmasına səbəb olmuşdur.

## Döyüş
Üsyana Artavazd Mamikonyan başçılıq edirdi, lakin əksər naxarar ailələrinin birbaşa və ya üstüörtülü dəstəyini əldə etmişdir. Onların arasında ən diqqət çəkəni indiyə qədər ərəbpərəst Baqratunilər idi, lakin Artsruni və Süni sülalələri bitərəf qalmışdı. Üsyan bütün Ərməniyyəyə yayılmış və ərəb vergi yığanlara qarşı hücumlar adi hal almışdı. Yerli ərəb valisi Həsən ibn Qəhtəbə üsyançıları dayandıra bildirmişdi. Xəlifə Əmir ibn İsmayılın başçılığı ilə Xorasandan 30 min nəfərlik ordu vilayətə göndərilmiş və 25 aprel 775-ci ildə Bağrevənd döyüşündə ermənilər qəti məğlubiyyətə uğramışdılar. VII Smbat Baqratuni və VI Muşeq Mamikonyan döyüşdə həlak olmuşdur. Döyüşdən sonra üsyan Abbasilər tərəfindən yatırılmışdır.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* Ter-Ghewondyan, Aram (1976) [1965]. The Arab Emirates in Bagratid Armenia. Translated by Nina G. Garsoïan. Lisbon: Livraria Bertrand. OCLC 490638192.
* Whittow, Mark (1996). The Making of Byzantium, 600–1025. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-20496-6.
Albina (Surinam)

**Albina** — Surinamda şəhər, Marovijne rayonunun mərkəzidir. Şəhər Fransa Qvianası və Surinam arasında sərhəd kimi xidmət edən Marovijne çayının qərb sahilində yerləşir.

Albina şəhəri 1845-ci il dekabrın 13-də Avqust Kappler tərəfindən qurulmuş və həyat yoldaşı Albina Josefine Liezenmaierin (1815–1904) şərəfinə adlandırılmışdır. Kappler Almaniyanı tərk edərək Surinama gedir.1845-ci ilin fevral ayında Maroni çayı yaxınlığında tərk edilmiş kənd görür.Daha sonra mehriban bir yerli və Maroon xalqı ilə tanış oldu və icazə aldıqdan sonra kənddə yerləşməyə qərar verdi. 1913-cü ilə qədər bir ədəd tibb məntəqəsi və 349 kişi və 266 qadın Albinada yaşayırdı.

22 iyul 1986-cı ildə Surinam Vətəndaş müharibəsi başladı.Həmin gecə Ronnie Brunswijkin başçılıq etdiyi Cəngəllik Komandosu Albinadakı ordu kazarmalarına atəş açdı.Döyüş üç saat davam etdi.Bir əsgər və iki mülki şəxs yaralandı. Milli Ordu bu hadisəyə cavab olaraq Moengotapoedəki məbədi dağıtdı və orada olan bütün kişiləri əsir götürdü. Vətəndaş müharibəsi zamanı ərazinin böyük hissəsi, o cümlədən Albina şəhərinin bir çox hissəsi və yolları dağıdıldı.Bu, həmçinin Fransa Qvianasında qaçqın böhranına səbəb oldu.

24–25 dekabr 2009-cu il tarixlərində Albinada iğtişaşları baş verdi , yerli Maroon sakinləri Braziliyalı, Çinli, Kolumbiyalı və Perulu qızıl axtaranlara hücum etdikdən sonra bir adam braziliyalı tərəfindən bıçaqlanaraq öldürüldü. İğtişaşlar nətisində 1 nəfər həlak oldu və ən azı 24 nəfər yaralandı.

## Həmçinin bax
* Surinam
* Cənubi Amerika
* Fransa Qvineyası
* Qayana

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Severn Kullis-Suzuki

**Severn Kullis-Suzuki** (; ) — Kanadalı fəal, spiker, aparıçı və müəllif. O, dünyaya müraciət edərək ekoloji problemlərlə bağlı mühazirələr oxuyub, dinləyiciləri öz dəyərlərini müəyyənləşdirməyə, gələcəyi düşünərək hərəkət etməyə və şəxsi məsuliyyət götürməyə çağırıb. Kanadalı ekoloq David Suzukinin qızıdır.

## Bioqrafiya
Severn Kullis-Suzuki Britaniya Kolumbiyası, Vankuver şəhərində anadan olub və böyüyüb. Onun atası, genetik və ətraf mühit fəalı David Suzuki üçüncü nəsil yapon olan kanadalıdır. Anası yazıçı Tara Elizabet Kullisdir.

Hələ Lord Tennison İbtidai Məktəbində olarkən, 9 yaşında o, ətraf mühit problemlərini öyrənməyə və digər uşaqlara onlar haqqında öyrətməyə həsr olunmuş uşaq cəmiyyəti olan Uşaqların Rifah Təşkilatını (ECO) təsis edir. 1992-ci ildə 12 yaşında Kullis-Suzuki Rio-de-Janeyroda keçirilən Yer Sammitində iştirak etmək üçün ECO üzvlərinin köməyi ilə pul toplayır. Qrup üzvləri Mişel Quiq, Vanessa Sutti və Morqan Qeysler ilə birlikdə Kullis-Suzuki sammitdə ətraf mühit məsələlərini gənclər baxımından təqdim edir. Klip o vaxtdan bəri "Dünyanı 5 dəqiqə susduran qız" kimi tanınan hitə çevrilir.
1993-cü ildə o, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramının Global 500 Roll of Honor forumuna layiq görülüb. 1993-cü ildə Doubleday, ailələr üçün ekoloji addımlar haqqında 32 səhifəlik "Dünyaya danış" kitabını nəşr etdirir.

Kullis-Suzuki 2002-ci ildə Yel Universitetini ekologiya və təkamül biologiyası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. Yeli bitirdikdən sonra iki il səyahət edir. Kullis-Suzuki 2002-ci ildə Discovery Kids-də yayımlanan Suzuki Nature Quest uşaq televiziya serialına ev sahibliyi edir.

2002-ci ilin əvvəlində o, The Skyfish Project adlı İnternet tədqiqat mərkəzinin qurulmasına kömək edir. Kofi Annan və Skyfish layihəsinin üzvləri 2002-ci ilin avqustunda Yohannesburq Davamlı İnkişaf Sammitində Məsuliyyətin Tanınması adlı ilk layihəsini təqdim etdilər. Skyfish layihəsi 2004-cü ildə Kullis-Suzuki yenidən tədrisə fokuslandığı üçün ləğv edilir. O, Nensi Turnerin rəhbərliyi altında Viktoriya Universitetində etnobotanikaya daxil olur və 2007-ci ildə oranı bitirir.

Severn evlidir. Əri və iki oğlu ilə birlikdə Hayda Quayda (Britaniya Kolumbiyası, keçmiş Kraliça Şarlotta adaları) yaşayır.

Severn Kullis-Suzuki 2010-cu il noyabrın 10-da Fransada nümayiş etdirilən, rejissoru Jan-Pol Jo tərəfindən çəkilmiş Severn, Uşaqlarımızın səsi sənədli filminin baş qəhrəmanıdır.

## Ədəbiyyat
* Carstens, Peter (2019). «Severn Cullis-Suzuki — Das Mädchen, das 27 Jahre vor Greta den Mächtigen die Leviten las» [Severn Cullis-Suzuki — The girl who, 27 years before Greta, read the Levites to those in power]. GEO (in German).

## Mənbə

* «The Young Can’t Wait» by Severn Cullis-Suzuki , *Time* magazine, August 2002
* «Freedom and Rights» by Servern Cullis-Suzuki at Library and Archives Canada
*  (Transcript)
* «We Need to Win», Michael Archer interviews Severn Suzuki, «Guernica» magazine, April 2009
* ''Democracy Now!'' interview from 2012

## İstinadlar
Aterton Martin

**Aterton Martin** — Dominikan ictimai və siyasi xadimi, aqronom və ekoloq. 1998-ci ildə o, planlaşdırılmış əsas mis mədən əməliyyatları nəticəsində tropik meşələri ekoloji təhlükələrdən qorumaq səylərinə görə Qoldman Ətraf Mühit Mükafatına layiq görülmüşdür.
## Bioqrafiya
1970-ci ildə Nyu-York ştatındakı Kornel Universitetini bitirib. Həmin vaxtdan o, iqtisadi inkişafı ətraf mühitin mühafizəsi ilə birləşdirməyə yönəlmiş uzunmüddətli layihələrin siyahısında iştirak etmişdir. 1970-ci illərdə o, ölkədəki bir sıra sol qüvvələrin, o cümlədən Dominika Birləşmiş Partiyasının, Xalq Demokratik Partiyasının və Dominika Azadlıq Hərəkatı Alyansının üzvü olub. 1979-cu ildə inqilabdan əvvəlki şəraitdə Dominika İşçi Partiyasından ayrılan Oliver Serafinanın koalisiya kabinetində Dominikanın Kənd Təsərrüfatı Naziri vəzifəsində çalışmışdır.

Aterton Martin Dominikanın təbii sərvətlərini, xüsusən də yırtıcı mədənçiliklə mübarizədə mühüm fiqur olur.

1996-cı ildə Avstraliyanın Broken Hill Proprietary şirkəti mis hasilatı layihəsini təklif etdikdə Dominika Parlamenti mədən işlərinin inkişafı qanun layihəsini təsdiqləyir. Martin həmin vaxt Dominika Planlaşdırma və İnkişaf Korporasiyasının direktoru kimi dövlət qulluğunda olsa da, layihənin adanın ətraf mühitinə, iqtisadiyyatına və cəmiyyətinə mənfi təsirini izah edərək, əleyhinə kampaniya aparmasında mühüm rol oynayıb. Bu səbəbdən Martin hökumətdəki vəzifəsini itirir, həyatı və ailəsi təhlükə altına düşür. Nəhayət 1997-ci ildə layihəyə qarşı çıxmaq uğur qazanır və layihə dayandırılır.

Dominikanın mərkəzi və şimal meşə ehtiyatlarının qorunmasına, habelə təbii ehtiyatların qorunmasına və davamlı inkişafın təşviqinə verdiyi ümumi töhfəyə görə Martin 1998-ci ildə Qoldman ekoloji mükafatına layiq görülüb.

Martin 2000-ci ilin yanvarında kənd təsərrüfatı, planlaşdırma və ətraf mühit naziri kimi Rozi Duqlasın (Dominika İşçi Partiyası) kabinetində dövlət qulluğuna qayıdır, eyni zamanda fermer və istehsalçı kooperativlərinin təşviqi və inkişafı üzrə işini davam etdirir (həmçinin o, həm də AB-nin Baş Katibi idi). İşə başlayarkən o, Dominika və Karib hövzəsində "1960-cı illərdən bəri bizim vizyonumuza sadiq olan və indi onu həyata keçirmək imkanı və səlahiyyətinə malik olan insanların özəyi olduğunu" söyləyir.

Bununla belə, artıq 2000-ci ilin iyulunda, Cənubi Sakit okeanda qapalı balina ovunun qurulmasına qarşı Beynəlxalq Balina Ovlama Komissiyasının iclasında ölkəsinin və Karib hövzəsinin digər beş ada dövlətinin səsverməsi səbəbindən nazir istefa verir. Martin daha sonra Karib Dənizini Mühafizə Assosiasiyasının prezidenti və İnkişaf İnstitutunun icraçı direktoru olur.
## İstinadlar
Olli Şults

**Oliver Mark "Olli" Sulç** () — alman müğənni-bəstəkar, podkaster, aktyor və aparıcı . O, Olli Schulz und der Hund Marie adlı indi rok qrupunun müğənnisi və gitaraçısı kimi və *Circus HalliGalli* kimi televiziya şoularında Coko və Klaasın köməkçisi kimi tanınır. 2016-cı ildən o, satirik Jan Böhmermann (əvvəllər Radio Eins -də 2012–2016-cı illərdə *Sanft &amp;amp; Carefully*) ilə birlikdə Spotify -da *Fest &amp;amp; Fluffy* podcast-a moderatorluq etmişdir.

## Həyatı
Olli Şulç 9 yaşına qədər ulu babası ilə, sonra valideynləri ilə Hamburqda böyüdü. . Gənc yaşda o, müxtəlif milli və beynəlxalq sənətçilər üçün səhnə xadimi və yolçu kimi çalışmış və iştirak etmişdir. O, Hanseatic Academy for Marketing and Media -da media elmləri üzrə təhsilini yarımçıq qoyub. Şulz boşanıb. Hal-hazırda Berlin-Qrunevaldda yaşayır və bir qız atasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katlin (cərrahiyə)

**Katlin** və ya **Katlinq** – uzun, iki tərəfli cərrahi bıçaq . 17-ci əsrdən 19-cu əsrin ortalarına qədər, xüsusən də amputasiya üçün istifadə edilmişdir; bundan sonra mexaniki idarə olunan (daha sonra elektriklə idarə olunan) mişarlar istifadə olunmağa başlandı.

Cərrah William Clowes 1596-cı ildə yazılmış tibbi traktatında alət haqqında yazırdı ki, amputasiya üçün "çox yaxşı bir katlin və kəsik bıçağı" istifadə edilməlidir 1639-cu ildə cərrah John Woodall bir əsərdə "catlinge" haqqında danışdı. 1693-cü ildə İngilis donanmasının cərrahı Con Moyl düzgün amputasiya üsullarını təsvir edərkən yazırdı ki, "Katlinqinizlə əti və damarları sümüklərin ətrafında və arasında bölün və katlinqinizin arxası ilə periosteumunu çıxarın ki, bu, sümüklərin işləməsinə mane olmasın. gördü, nə də əməliyyatda daha böyük əzablara səbəb ola bilməz".

Daha sonralar bu terminin sümüklərarası bıçağa aid olduğu anlaşıldı.

## İstinadlar
Horst Hoof

**Horst Dırnaq** () — Alman radio aparıcısıdır. O, 4 yaşından moderatorluq edir. sentyabr 2017 NDR 1 Welle Nord-da səhər şousun aparır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Koroğlu Vələdov

**Koroğlu Namiq oğlu Vələdov** – keçmiş azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
1980-ci il avqustun 24-də Qazax şəhərində anadan olub. 1986–1997-ci illərdə şəhərin 1 saylı Tam Orta Məktəbində təhsil alıb.18 yaşından həvəskar futbola başlayan Koroğlu Vələdov 21 yaşından etibarən isə peşəkar futbola başlayıb. 2000-ci ildə Bosniyada UEFA-nın keçirdiyi Həvəskarlararası yarışda iştirak edib. Koroğlu 2002–2007-ci illərdə Qazaxın Göyəzən FK-da oynayıb.

2007–2008-ci illərdə isə Slovakiyada keçirilən Futbol yarışında Avey Ağstafa FK-nu təmsil edib.

## Karyera

## İstinadlar
Şokolad rəngi

**Şokolad rəngi** — qəhvəyi rəngin şokoladı xatırladan tonudur. Südlü şokolad kimi tanınan qidanın müəyyənedici rəngidir.

## Mənşəyi
 
Şokoladın Asteklərin Nahuatl dilindəki “chocolātl” sözündən gəldiyi düşünülür. Digər tərəfdən, amerikalı linqvistik William Bright bu sözün Meksika mənbələrində olmadığını bildirmişdir; Meksikalı yazıçı Francisco J. Santamaría sözün mənbəyinin Yucatec Maya dilindəki “chokol” olduğunu iddia etmişdir.

## Kakao rəngi

 

Kakao dənəsinin rəngi kimi tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Domen nümayəndəliyi

**Domen nümayəndəliyi**— domen zonasının bir hissəsi üzərində nəzarətin digər məsul tərəfə verilməsidir.

Texniki cəhətdən nümayəndə heyəti zonanın saxlanması və onun məzmununun müəyyən edilməsi üçün cavabdeh olan DNS serverinin (üçüncü tərəfə məxsus) ünvanını təyin edən NS qeydindən istifadə etməklə həyata keçirilir.

IP ünvan diapazonları in-addr.arpa domen zonasından istifadə etməklə, IPv6 ünvan diapazonları isə ip6.arpa domen zonasından istifadə etməklə istehsal edilir. 

Domen qeydiyyatı müddəti başa çatdıqdan sonra domen nümayəndə heyətindən çıxarılır və bloklama dövrü başlayır, bundan sonra domen qeydiyyatdan keçmiş domenlərin reyestrindən çıxarılır.

## Həmçinin bax
* IETF sənədlər seriyası
Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayəti

**Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayəti** (Qaraçay-Çərkəz MV) — RSFSR daxilində 12 yanvar 1922-ci ildən 26 aprel 1926-cı il və 11 fevral 1957-ci ildən 16 may 1992-ci ilə qədər mövcud olmuş inzibati-ərazi vahididir.

İnzibati mərkəzi Çerkessk şəhəridir.

## Tarixi
Vilayət 1922-ci il yanvarın 12 -də Kuban-Çernomorsk vilayətinin Batalpaşinski idarəsi və Dağ MSSR Qaraçay Milli Dairəsi ərazisinin böyük hissəsindən, mərkəzi Batalpaşinskaya kəndindən yaradılmışdır.

1924-cü il oktyabrın 16-dan rayon Şimali Qafqaz diyarının tərkibinə daxil edildi.

1926-cı il aprelin 26-da rayon Qaraçay Muxtar Vilayəti və Çerkes Milli Dairəsinə bölündü, Batalpaşinski rayonu isə Şimali Qafqaz ərazisinə verildi.

1957-ci il fevralın 11 — də Qaraçayların reabilitasiyasından sonra Çərkəz Muxtar Vilayəti Stavropol diyarının tərkibində Qaraçay-Çərkəz Muxtar Dairəsinə çevrildi. Stavropol diyarının Zelençukski, Karaçayevski və Ust-Cequtinski rayonları da ona verildi .

30 noyabr 1990-cı ildə Qaraçay-Çərkəz Muxtar Dairəsi Stavropol diyarından ayrıldığını və RSFSR tərkibində Qaraçay-Çərkəz Sovet Sosialist Respublikasının (QÇSSR) yaradıldığını elan etdi.

1990-cı il dekabrın 15-də RSFSR Xalq Deputatlarının II qurultayı Qaraçay-Çərkəziyanın Stavropol diyarından çıxarılmasını qanuniləşdirdi və RSFSR Konstitusiyasına düzəlişlər etdi.

1991-ci il iyulun 3 -də RSFSR Ali Soveti Rusiya konstitusiyasına Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətini RSFSR-in tərkibində Qaraçay-Çərkəz Sovet Sosialist Respublikasına çevirən dəyişiklik etdi. Bu düzəliş RSFSR Xalq Deputatları qurultayına baxılması üçün təqdim edildi .

21 aprel 1992-ci ildə Rusiya Xalq Deputatları Konqresi RSFSR konstitusiyasına Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətini Qaraçay-Çərkəz Respublikasına çevirən düzəliş qəbul etdi . Düzəliş 16 may 1992-ci ildə "Rossiyskaya qazeta"da dərc olunduqdan sonra qüvvəyə minmişdir .

## İnzibati bölgü
23 mart 1977-ci il tarixinə rayona 2 rayon tabeliyində olan şəhər daxil idi:

* Qaraçayevsk ;
* Çerkessk

və 8 rayon:

# Adıge-Xablski — aul Adıge - Xabl
# Zelençukski — Art. Zelençukskaya
# Karaçayevski — Cənab. Karaçayevsk
# Malokaraçaevski — s. Üçkəkən
# Prikubansky — səh. qafqazlı
# Urupsky — Art. maneə
# Ust-Cegutinsky Ust-Cequta
# Xabezski — aul Xabez

## Əhali
Bölgə əhalisinin dinamikası:

1989-cu il siyahıyaalınmasına əsasən əhalinin milli tərkibi :

## Həmçinin bax
* Qaraçay-Çərkəz Respublikası

## İstinadlar
Əminə Yusifqızı (jurnalist)

**Əminə Yusifqızı** — əməkdar jurnalist, "Kür" qəzetinin baş redaktoru. Azərbaycan Mətbuat Şurasında Ahıllar Məclisinin sədr müavini

## Həyatı
Əminə Yusifqızı 1 iyun 1951-ci ildə Yevlax rayonunda doğulub.

2 övladı, 6 nəvəsi, 1 nəticəsi var.

## Təhsili
1970–1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin əyani şöbəsində təhsili alıb

## Əmək fəaliyyəti
Təhsilini başa vurduqdan sonra Azərbaycan KP MK-nın təyinatı ilə Yevlaxda çıxan "Təşəbbüs" qəzetində (sonrakı adı "Kür") jurnalist fəaliyyətinə başlamışdir. Əvvəlcə ədəbi işçi, sonra şöbə müdiri işləmiş, 1991-ci ildən indiyəcən isə "Kür" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir.

Respublika mətbuatında uzun illər səmərəli fəaliyyətinə görə "Qızıl qələm" mükafatına (1982), 2 dəfə H. B. Zərdabi adına (1993–2001), Məhsəti Gəncəvi adına (1995) mükafatlarına layiq bilinib. 1991-ci ildə respublikanın əməkdar jurnalisti fəxri adını almış, 2005-ci ildə isə ölkə başçısının daha bir sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur. 2012-ci ildə Azərbaycan Mətbuat Şurasının təsis etdiyi Ali Media Mükafatının da sahibidir.

Çalışdığı müddətdə dəfələrlə keçirilən fərdi jurnalist yazıları müsabiqələrində qalib olmuşdur, fəaliyyəti çoxsaylı diplom və fəxri fərmanlara layiq bilinmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı yanında Şura üzvüdür.

65 Yevlaxlı şəhidin həyat və döyüş yolundan bəhs edən "Zəfər Fədailəri" adlı kitabı 2021-ci ildə, "Biz vətən üçün doğulduq" kitabı isə 2022-ci ildə nəşr olunmuşdur.

2009-cu ildən 2021-ci ilə qədər Yeni Azərbaycan Partiyası Yevlax rayon təşkilatı Qadınlar Şurasının sədri işləyib

2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Fərmanı ilə təsis edilən “Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)” yubiley medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Yunis Munyos

**Yunis Munyos** () ― portuqal teatr, kino və serial aktrisası.

## Fimloqrafiyası
* *Camões* (1946)
* *Um Homem do Ribatejo* (1946)
* *Os Vizinhos do Rés-do-Chão* (1947)
* *A Morgadinha dos Canaviais* (1949)
* *Ribatejo* (1949)
* *Cantiga da Rua* (1950)
* *O Trigo e o Joio* (1965)
* *Manhã Submersa* (1980)
* *A Fachada* (1986)
* *Repórter X* (1987)
* *Matar Saudades* (1988)
* *Hard Times* (1988)
* *Between the Fingers* (2008)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Knud

**Knud** () – Danimarka şahzadəsi I Sven Çəngəlsaqqalən oğlu. O, I Haroldun oğlu və varisi. Beləliklə, Danimarkanın birləşməsində rolu olan Skandinaviya hökmdarlarından biridir. Harthacnut I 10-cu əsrin əvvəllərində Danimarka kral evinin yarı əfsanəvi qurucusu idi və onun oğlu Qoca Qorm nəsildə birinci kral oldu (adındakı "Qoca" bunu göstərir). Qormun oğlu və Knutun babası Harald Bluetooth, Danimarkanın xristianlaşması zamanı Danimarka kralı idi; Xristianlığı qəbul edən ilk Skandinaviya krallarından biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yavuz Eminbəyli

**Eminbəyli Yavuz İbrahim oğlu** — İbrahim Eminbəylinin oğlu Azərbaycan Atıcılıq Federasiyasınin vitse-prezidenti olmuşdur.

## Həyatı

## Mükafatları
* 6 aprel 2001-ci il "Tərəqqi" medali ilə təltif olunmuşdur.
* 25 dekabr 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 25 dekabr 2019 Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətləri olan aşağıdakı şəxslərə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü vüeilir.

## İstinadlar
National Biodiversity Network

**Milli Biomüxtəliflik Şəbəkəsi (Böyük Britaniya)** (MBŞ) 2000-ci ildə Birləşmiş Krallıqda yaradılmış,biomüxtəliflik haqqında məlumatı müxtəlif media vasitəsilə, o cümlədən MBŞ Atlas-ın məlumat axtarış veb-saytı vasitəsilə internetdə əldə etmək öhdəliyinə sadiq olan birgə müəssisədir.

Böyük Britaniya və İrlandiyada 60.000-ə qədər insanın biomüxtəliflik məlumatlarını müntəzəm olaraq qeyd etdiyi təxmin edilir. Bu səylərin əksəriyyəti könüllüdür və 2000-ə yaxın milli cəmiyyət və qeyd sxemləri vasitəsilə təşkil olunur. Böyük Britaniya hökuməti öz agentlikləri vasitəsilə həmçinin biomüxtəliflik məlumatlarını toplayır və bu məlumatların birləşdirilməsi və şərhi üçün əsas elementlərdən biri Yerli Ətraf Mühitin Qeydləri Mərkəzlərinin şəbəkəsidir.

2012-ci ildə ən çox ianə toplayan Böyük Britaniyanın ən yaxşı 1000 xeyriyyə təşkilatı sırasına daxil edilmişdir.

## NBN Trust

NBN Trust (tərcümə: MBŞ Güvən) - Şəbəkənin qurulmasını asanlaşdıran təşkilat - biomüxtəliflik məlumatlarının toplanması, birləşdirilməsi və mübadiləsi üçün razılaşdırılmış standartları dəstəkləyir və təkmilləşdirilmiş çıxışı təşviq edir. Hazırkı tərəfdaşlıq 200-dən çox ictimai və könüllü təşkilat və fərdi üzvlərdən ibarətdir.

MBŞ Atlas hazırda 900-dən çox müxtəlif məlumat dəstindən 230 milyondan çox növ qeydinə malikdir (Sentyabr 2020). NBN Atlas-dakı məlumatlara Böyük Britaniya, Şimali İrlandiya və İnsan Adası vəhşi təbiəti ilə maraqlanan hər kəs daxil ola bilər və müxtəlif interaktiv alətlərdən istifadə etməklə paylama xəritələrinə baxmağa və məlumatların endirilməsinə imkan verdiyi üçün müxtəlif səviyyələrdə axtarış edilə bilər. . Xəritələr tarix diapazonuna görə fərdiləşdirilə bilər və növlərin paylanmasındakı dəyişiklikləri göstərə bilər.

Təşkilat hesab edir ki, vəhşi təbiət məlumatlarını rəqəmsal və mübadilə edilə bilən formada əlçatan etmək üçün alətlər təqdim etməklə və insanların ehtiyac duyduğu məlumatlara asan çıxışı təmin etməklə, təbii mühitin indi və gələcək nəsillər üçün qorunmasını təmin etmək üçün müdrik və məlumatlı qərarlar qəbul edilə bilər.

2017-ci ilin aprel ayında MBŞ Atlas MBŞ Qapısını əvəz etdi.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsayt
* MBŞ Atlas

## İstinadlar
Müqəddəs Georgi

**Müqəddəs Georgi** — xristianlıqda müqəddəs, əzabkeş, xristian dünyasının ən məşhur müqəddəslərindən biri. Onun həyatının həm kanonik, həm də apokrifik versiyaları var. Kanonik versiyaya görə, o, imperator Diokletian dövründə Böyük təqiblər zamanı əziyyət çəkmiş və səkkiz günlük ağır işgəncədən sonra 303-cü ildə (və ya 304-cü) başı kəsilmişdir. Onun möcüzələrinin ən məşhur biri "Georginin ilan haqqında möcüzəsi"dir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Ковалёв-Случевский К. П.* Георгий Победоносец. Жизнеописание и деяния (серия ЖЗЛ). — М.: Молодая гвардия, 2020. — 360 с.
* 
* Чудеса святого Георгия (Текст VII—IX вв.) / Пер. Софьи Поляковой // Жития византийских святых.— СПб.: Corvus, Terra Fantastica, РоссКо, 1995.— с. 112—125.
* *Кирпичников А. И.* Святой Георгий и Егорий Храбрый. Исследование литературной истории христианской легенды.— Спб.: Тип. В. С. Балашева, 1879.— 193 с.
* *Рыстенко А. В.* Легенда о Св. Георгии и драконе в византийской и славяно-русской литературе. — Одесса, 1909
* *Шеппинг Д. О.* Св. Егорий храбрый / Этюды из народных сказаний // Филологические записки.— Воронеж, 1884.
* *Дорошевич В. М.* У гробницы Георгия Победоносца // В земле обетованной.— М.: Товарищество И. Д. Сытина, 1900
* 
* *Пропп В. Я.* Змееборство Георгия в свете фольклора // Фольклор. Литература. История. (Собрание трудов).— М.: Лабиринт, 2002.— с. 92—114
* *Соболева Н. А.* Образ св. Георгия в атрибутике Российского государства // Проблема святых и святости в истории России: Материалы ХХ Международного семинара исторических исследований «От Рима к Третьему Риму». Москва, 6-7 сент.; Санкт-Петербург, 11 сент. 2000 г. / Институт российской истории РАН; под ред. А. Н. Сахарова.— М.: Наука, 2006.
* *Скворцов К. В.* «Георгий Победоносец», драма / в кн. «Сим победиши».— М.: ИХТИОС, 2010.— ISBN 978-5-8402-0206-7
* Святой великомученик Георгий Победоносец / Сост. Е. О. Фоминой.— М.: Сиб. Благозвонница, 2011.— 158 с.— 7000 экз.— ISBN 978-5-91362-357-7

## Xarici keçidlər

* 
* Освящение церкви святого великомученика Георгия в Киеве
* 
** 
**
2021 Cənub-Şərqi Asiya Oyunları

Ümumilikdə 31-ci Cənub-Şərqi Asiya Oyunları kimi tanınan və daha çox Vyetnam 2021 kimi tanınan **2021-ci il Cənub-Şərqi Asiya Oyunları** 2022-ci il mayın 12-dən 23-dək keçiriləcək iki ildən bir keçirilən regional multi-idman tədbiri olan Cənub-Şərqi Asiya Oyunlarının 31-ci buraxılışı olacaq. Hanoi, Vyetnam. Əvvəlcə 21 Noyabr — 2 dekabr 2021-ci il tarixlərində keçirilməsi planlaşdırılırdı, COVID-19 pandemiyası nəticəsində 12–23 may 2022-ci il tarixinə köçürüldü. Burada əsasən Olimpiya Oyunlarında oynanan 40 idman növü olacaq. Vyetnam 2003-cü ildən bəri ikinci dəfədir ki, Dəniz Oyunlarını keçirəcək.

## Ev sahibi seçilməsi
Hanoy və Ho Chi Minh şəhəri oyunlara ev sahibliyi etmək üçün öz təkliflərini təqdim etdilər. Ho Chi Minh City əvvəlcə üstünlük verilən şəhər olsa da, Hanoy mövcud idman qurğularına görə prioritet yer hesab olunur. Bu, Vyetnamın Baş naziri Nguyễn Tấn Dũng ölkənin maliyyə məhdudiyyətlərini əsas gətirərək 2018-ci il Asiya Oyunlarına ev sahibliyindən çıxmasından sonra əyalət və şəhərlərə xərcləri azaltmaq üçün idman tədbirləri üçün yeni obyektlər tikməməyi əmr etdikdən sonra baş verib.

## Ertələnməsi
Əvvəlcə 21 noyabr — 2 dekabr 2021-ci il tarixlərində keçirilməsi planlaşdırılan 2021 Cənub-Şərqi Asiya Oyunları COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2022-ci il mayın 12-dən 23-nə təxirə salındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər