open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
RPG-7

**RPG-7** () — qumbaraatan.

Knut adı verilən bu silah ilk dəfə olaraq, Rusiyanın Kovrov silah zavodunda 1961-ci ildə istehsal edilmişdir. 1962-ci ildə Varşava ordularında xidmətə başladı və bugünə qədər də sinfinin ən təsirli və məşhur silahı olaraq şöhrətini qorumaqdadır. Bu qədər ildən sonra belə bu silah hələ də istehsal olunur. Əvvəlki modeli olan RPG-2 əsas götürülməklə istehsal olunub.

Bütün silah ucuna taxılan raket xaric 6 kq-dır.Bu silah son dərəcə dəqiqdir.

40&nbsp;mm diametrində, 95.3 sm uzunluğunda  çarpma sistemiylə çalışan dəqiqədə 4-6 atım edə bilən 25 metr geri təhlükə bölgəsi olan toplu, yüngül və orta zirehli hədəflərə istifadə edilən dəstək silahıdır. 900 metrdən sonra hədəfin tapıla bilməməsi halında raket özünü məhv etməkdədir.

Möhkəm quruluşu, aşağı qiyməti və təsirli olması onu dünyada ən çox istifadə edilən anti-tank silahı etməkdədir. Bu an etibarilə 40-dan çox ölkə tərəfindən istifadə edilməkdədir. Bunun yanında 9 ölkədə də istehsalı edilməkdədir. Qeyri-nizami və partizan qrupların arasında da məşhurdur. RPG-7-lər 60-lardan bu günə qədərki bütün döyüşlərin çoxunda istifadə edilmişdir.

Ən çox istifadə edilən uyğunlaşdırmaları RPG-7 paraşütçü  modeli (asan daşına bilməsi üçün 2 parçaya bölünə bilən) və yüngül Chinese Type 69 RPGdir.

İndiyə qədər 9 milyondan çox istehsal edilmişdir.

## Hədəfləri
* Tank və zirehli maşınlar (BTR və s.)
* Təyyarə və helikopterlər
* Beton qoruyucular
* Toplu canlı hədəflər

## Variantları
* RPG-7V2 Standart model
* RPG-7D3 Paraşütçü modeli
* Type 69 RPG - RPG-nin Çin istehsalı
* RPG-7USA Pikatinni relslər
* B-41
## İstifadə edən ölkələr

Azərbaycan

Ermənistan

Gürcüstan

Belarus

Rusiya Federasiyası

Əfqanıstan

Albaniya

Benin

Anqola

Əlcəzair

Kabo-Verde

Bolqarıstan

Mərkəzi Afrika Respublikası

Kamboca

Çad

Konqo Demokratik Respublikası

Konqo Respublikası

Xorvatiya

Kuba

Kipr

Cibuti

Misir

Eritreya

Çexiya

İraq Kürdüstan Regional Hökuməti

Qana

Qvineya

Qayana

Macarıstan

İndoneziya

İran İslam Respublikası

İraq

İrlandiya

İsrail

İordaniya

Qırğızıstan

Laos

Latviya

Litva

Livan

Liberiya

Liviya

Makedoniya

Madaqaskar

Malayziya

Maldiv adaları

Malta

Monqolustan

Mavritaniya

Moldova

Mərakeş

Nikaraqua

Nigeriya

Şimali Koreya

Fələstin

Pakistan

Çin

Polşa

Rumıniya

Ruanda

Seneqal

Seyşel adaları

San-Tome və Prinsipi

Syerra-Leone

Somali

Cənubi Afrika Respublikası

Sudan

Suriya

Tacikistan

Toqo

Türkiyə

Türkmənistan

Ukrayna

Özbəkistan

Venesuela

Vyetnam

Yəmən

Zambiya

Zimbabve

### Keçmiş istifadəçilər
Yuqoslaviya

Şərqi Almaniya

SSRİ

## Xarici keçidlər
* RPG-7
Sıra (riyaziyyat)

**Sıra (riyaziyyat)** — sonsuz ədədlər ardıcıllığının elementlərindən düzəldilmiş cəm.

*Sıra (riyaziyyat)* iki baxımdam öyrənilir:
* riyazi analizdə;
* kompleks analizdə;

## Ədəbiyyat
* В. А. Зорич. Глава III. Предел. § 1. Предел последовательности, Математический анализ, часть I, М, Наука, 1981, стр.104-114,стр.544,
* *Ю. С. Богданов — «Лекции по математическому анализу» — Часть 2 — Минск — Издательство БГУ им. В. И. Ленина — 1978.*
Rəqəm

**Rəqəm** və ya **say** — ədədləri yazmaq üçün istifadə edilən xüsusi işarə.

## Tarixi

1202-ci ildə riyaziyyatçı Leonardo Pizano (Leonardo Pisano) ərəb rəqəmlərinin adını çəkir. Hazırda istifadə edilən rəqəmlər Hindistandan gəlib və Avropa xalqları bu rəqəmlərlə ərəblərin sayəsində tanış olmuşlar. İlk dəfə XVI əsrdə yeni nömrələmə geniş şəkildə yayılmağa başlamışdır. Ərəb sistemi olan onluq say sistemi istənilən qədər böyük ədədi yazmağa imkan verir. Məlum olduğu kimi, Pifaqor, onun şagirdləri və davamçıları rəqəmlərin sayını azaldaraq 1–9 arasında saxladılar, çünki bu rəqəmlər başlanğıc rəqəmləridir, qalan rəqəmləri onlardan düzəltmək mümkündür. İyirmi əsr keçəndən sonra, məşhur Kornelius Aqrippa 1533-cü ildə nəşr etdiyi "Okkult fəlsəfəsi" əsərində həmin rəqəmləri və onların mənasını verdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici keçidlər
Ayaz Mehmed Paşa

**Ayaz Mehmed Paşa** (ö. 13 iyul 1539, İstanbul) — I Süleyman dönəmində 15 mart 1536–13 iyul 1539 tarixlərində ümumilikdə 3 il 4 ay Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı

Vlyora yaxınlığındakı Himera qəsəbəsində dünyaya gəlmişdir. Məzar daşının üzərindəki yazıya görə, atasının adı Mehmeddir. Əndərunda yetişdikdən sonra ağa rütbəsilə saraydan ayrılmışdır. Yeniçəri ağası olaraq Yavuz Sultan Səlimin səfərlərində iştirak etmişdir. 1519-cu ildən sonra öncə sancaqbəyi, daha sonra bəylərbəyi olaraq fəaliyyət göstərdi. Canbərdi Qəzainin başlatdığı üsyanın yatırılmasında Anadolu bəylərbəyi olaraq iştirak etdi. Üsyanın yatırılmasından sonra 1521-ci ildə Şam bəylərbəyi seçildi. 1522-ci ildə Rumeli bəylərbəyi olaraq Rodos səfərinə qatıldı, ardından ikinci vəzir olaraq Misirə Xain Əhməd Paşanın üzərinə göndərildi. Ancaq yolda ikən Əhməd Paşanın öldürüldüyü xəbəri gəldi və Ayaz Paşa paytaxta qayıtdı. Ardından Misirdəki vəziyyəti sabitləşdirməklə vəzifələndirilən İbrahim Paşanın yerinə sədarət naibliyinə gətirildi. Qübbə vəziri olaraq Sultan Süleymanın yanında 1526-da Moxac, 1529-da Vyana, 1532-də Alman və 1533-36-da İraqeyn səfərlərinə qatıldı. İbrahim Paşanın edamından sonra 15 mart 1536 tarixində sədrəzəmliyə gətirildi.

3 il 4 ay davam edən sədrəzəmliyi əsnasında padşahla birlikdə qatıldığı Korfu (1537) və Boğdan (1538) səfərlərindən başqa Xədim Süleyman Paşanın Hindistan səfəri və Prevezə döyüşü baş tutdu. Korfu səfəri əsnasında vətəni hesab etdiyi Vlyora ətrafındakı albanlar itaət altına alındı və burada yeni bir sancaqbəyiliyi yaradıldı. Dövlət adamı olaraq Osmanlı tarixində xüsusi bir yeri olmasa da, vəzifəsi dövründə ədalətli və sadəlövh olduğu məlumdur. Ayaz Mehmed Paşa 26 Səfər 946 (13 iyul 1539) tarixində paytaxtda yayılmaqda olan vəba xəstəliyinə tutularaq vəfat etdi. Öz adını daşıyan Ayaz Paşa türbəsi Əyyub sultan məscidinin arxasında yerləşir. Ailəli olub və çoxlu sayda övladları olsa da, bunlardan heç biri vəzifəyə gəlməmişdir.

## Mənbə
Tomazo Albinoni

**Tomazo Albinoni** (; ) — İtaliyalı bəstəkar.

## Həyatı
Tomazo Albinoni 1671-ci ilin 8 iyun tarixində İtaliyanın Venesiya şəhərində varlı ailədə anadan olmuşdur. Albinoni maddi baxımdan çətinlik çəkmədiyindən musiqi ilə tez-tez məşğul olurdu. Ailədə ən böyük övlad olması, atasının ölümündən sonra ailə daxili və xarici münasibətləri nizamlamaq üçün ailə şirkətinə rəhbərlik etməyə başlamışdır. Albinoni Dilettante Veneto adlı gənc musiqiçi ilə öz musiqi fəaliyyətinə başlamışdır. Albinoni opera müğənnisi Marqarita Raimondi ilə evlənmişdir. 1721-ci ildə Tomazo Albinoninin xanımı Marqarita Raimondinin vəfat etməsi, ona pis təsir etmişdir. 1740-cı illərdə Fransada Albinonin skripka sonatalarından ibarət musiqi kitabı nəşr olunmuşdur. Kitabın ön səhifəsində müəllifin 1741-ci ildə vəfat etdiyi göstərilmişdir. Bu səbəbdən bir çox tarixçi və alimlər Tomazo Albinoninin ölüm tarixi kimi 1741-ci ili götürürdülər, Ancaq Venesiya şəhərində yerləşən San Barnaba kilsəsinin arxivində, kilsə nəznində saxlanılan şəxslər haqqındakı, hesabatda musiqiçi Tomazo Albinoninin 1751-ci ildə şəkərli diabetdən vəfat etdiyi göstərilmişdir.

## Əsərləri
Tomazo Albinoni 80 yaxın opera bəstələmişdir, Ancaq əsərlərinin bir çoxu 1945-ci ildə Drezden şəhərinin bombalanması zamanı itmişdir. 1720-ci ildə operaları ilk dəfə olaraq İtaliyadan kənarda Münhen şəhərində səhnələşdirilmişdir.

### Əsas əsərləri və yayımlandığı yerlər
* Op. 1 : 12 Suonate a tre, Venesiya 1694;
* Op. 2 : 6 Sinfonie & 6 concerti a 5, Venesiya 1700;
* Op. 3 : 12 Baletti a tre, Venesiya 1701;
* Op. 4 : 6 Sonate da chiesa pour violon & B. C., Amsterdam yaxınlığında 1709-cu ildə göstərilmişdir;
* Op. 5 : 12 Concerti a cinque (& B. C.), Venesiya 1707;
* Op. 6 : 12 Trattenimenti armonici per camera pour violon, violone et clavecin, Amsterdam 1712;
* Op. 7 : 12 Concerti a cinque pour un ou deux hautbois & cordes, Amsterdam 1715;
* Op. 8 : 6 Balletti e 6 Sonate a tre, Amsterdam 1722;
* Op. 9 : 12 Concerti a cinque pour un ou deux hautbois & cordes, Amsterdam 1722;
* Op. 10 : 12 Concerti a cinque pour 3 violons, alto, violoncelle & B. C., Amsterdam (? 1735–36);

Bu əsərlərdən başqa Albinoninin iyirmiyə yaxın əl yazma formasında saxlanılan opera əsərləridə vardır.

## Nümunələr
* Albinoni — 2 Obua üçün Fa-Majör Konçerto, op. 9 No. 3–1. Allegro (Advent Orkestrı:Humbert Lucarelli və Edino Biaggi)

* Albinoni — 2 Obua üçün Fa-Majör Konçerto, op. 9 No. 3–2. Adagio (Advent Orkestrı:Humbert Lucarelli və Edino Biaggi)

* Albinoni — 2 Obua üçün Fa-Majör Konçerto, op. 9 No. 3–3. Allegro (Advent Orkestrı:Humbert Lucarelli və Edino Biaggi)

## İstinadlar
Skripka

**Skripka** — simli musiqi aləti. Dolğun və axıcı səslənən alətdir. İnstrumental ansamblların və orkestrlərin əsas tərkib hissəsi və solo alət kimi yayılmışdır.

## Tarixçə

Skripka XVI əsrdə meydana gəlmiş, XVII əsrdə geniş yayılmışdır. Tarixin ən məşhur skripka ustası Antonio Stradivari olmuşdur. Onun skripkaları hələ də ən məşhur skripkalardır və onların qiyməti milyonlarla ölçülür. Skripkanı Azerbaycana ilk dəfə 
Ceyhun Bədəlbəyli gətirmişdir.

## Quruluşu

Mükəmməl cilalanmış armuda oxşar qutu üzərində gərilmiş olan dörd teldən və əlavə saptan ibarətdir. Forması akustik hesablarla təyin olunmuşdur.

Gövdəsi xarakter oval formaya malikdir, uzunluğu çox zaman 38 sm olur, qrifi üzərinə dörd sim çəkilmişdir. 70 hissədən ibarətdir. Notları sol açarıyla yazılan skripkanın simləri sırasıyla SOL, RE, LYA, Mİ olaraq akkord edilir. Simlərin köklənməsi belədir: IV-g, III-d¹, II-a¹, I-e². Diapazon kiçik oktavanın sol sahəsindən dördüncü oktavanın lya səsinə kimidir.

Skripka kamanı simlər üzərində yuxarı–aşağı hərəkət etdirməklə çalınır. Skripkada çalğı texnikası rəngarəng ştrixlərlə zəngin (detaşe, leqato, stakkado, pissikato) və geniş imkanlara malikdir.

Partiturada Skripka partiyası zərb alətlərindən aşağıda yazılır.

## Skripkanın hissələri

Şəkil:Violin front view.jpg|Skripkanın gövdəsi
Şəkil:Soundpost end.jpg|Skripka efi
Şəkil:Violin tailpiece.jpg|Skripka darağı
Şəkil:Violin made in about 1770.jpg|Skripka düyməsi
Şəkil:Violin bridge blank and finished.jpg|Sim dayaqları
Şəkil:Violin griff.png|yandan görünən hissələri
Şəkil:Stainer-scroll.JPG|Skripkanın başı
Şəkil:Violin peg strings.jpg|Simlərin köklənməsi G (sol), D (re), A (lya) и E (mi)
Şəkil:Tuning peg.png|
Şəkil:Violin-scrolls.jpg|


## İstinadlar
Ceyms Kemeron

**Ceyms Kemeron** (d. 16 avqust, 1954, Kapuskasinq, Ontario) — Kanadalı kinorejissor, ssenarist, dərin-dəniz kəşfiyyatçısı, vizual rəssam və redaktordur. Çəkdiyi filmlərin arasında bunlar ən uğurlularıdır: *[[Piranya II: Kürütökmə]]* (1981), *[[Terminator (film, 1984)|Terminator]]* (1984), *[[Yadlar]]* (1986), *[[Uçurum]]* (1989), *[[Terminator 2: Axirət günü]]* (1991), *[[Düzgün yalan]]* (1994), *[[Titanik (film, 1997)|Titanik]]* (1997), *[[Qaranlıq mələyi (teleserial, 2000)|Qaranlıq mələyi]]* (2000–02) və *[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]* (2009). Kinematoqrafiya tarixində ən gəlirli iki filmin (*[[Titanik (film, 1997)|Titanik]]*, *[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]*) rejissorudur. *[[Titanik (film, 1997)|Titanik]]* 11, *[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]* isə 3 "Oskar"a layiq görülüblər. 26 mart 2012 tarixində Kemeron Marian çökəkliyinə enmişdi, hansı ki, dünyanın ən dərin nöqtəsi sayılır.. "Forbes" jurnalı onun sərvətini 1.1 milyard dollar qiymətləndirib.

## Karyerası
Kameronun çəkdiyi filmlərdən səkkizi dünya prakatında 5,5 milyard dollardan çox gəlir gətirib.

Onun atası mühəndis, anası isə rəssam olub. Bəlkə də, ona görə hər iki xüsusiyyəti özündə cəmləyib. Ailədə 5 uşaqdan ən böyüyü olub. Cameron Amerika montajçılar cəmiyyətinin üzvüdür. 

Lightstorm Entertainment** **prodüser şirkəti ona məxsusdur. Bu şirkəti Larri Kasanoffla birlikdə 1990-cı ildə açmışlar. Şirkət** ***[[Terminator 2: Axirət günü]]***,** *[[Titanik (film, 1997)|Titanik]]* **,** *[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]* kimi filmlərə prodüserlik edib.

Cameronun dediyinə görə ona işlərində yaxşı mənada təsir edənStanley Kubrick** **olub. 

**Ceyms Kemeron** ateistdir. Ondan soruşanda ki, dünyadan köçmüş insanlardan kimlə görüşmək istərdiniz? Cavabı belə verir: *"İsa peyğəmbərlə. Ondan soruşmaq istəyirəm ki, bütün bu işləri necə edib. Bu ideologiyanı bu qədər insanın beyninə necə yeridib." *

İlk dəfə tarixdə James Cameron xüsusi effektlər üçün "morphing" adlanan kopyuter proqramından istifadə edib. Əsasən də *[[Terminator 2: Axirət günü]]* filmində "morphing" özünü daha çox göstərib. Robert Patrick** ** bu proqramın köməyi ilə öz formasını dəyişirdi. 

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Mixail Rayev-Kaminski

**Rayev-Kaminski Mixail (Yakov) Qriqoryeviç** () — Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı (1938).
 
## Həyatı
1894-cü il yanvar ayının 2-də Kiyev vilayətinin (indiki Ukrayna Respublikası) Çigirin şəhərində anadan olmuşdur. Milliyyətcə yəhudidir. İbtidai təhsilli olmuşdur. 1938-ci ilin yanvarın 7-dən noyabrın 11-nə qədər Azərbaycan SSR XDİK-nə rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
Stepan Yemelyanov

**Stepan Federoviç Yemelyanov** () — Azərbaycan KP BK-nın Dzerjinsk rayon komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı.

## Həyatı
1902-ci il dekabrın 13-də Tatarıstan Respublikasının Takanış rayonunun Taşliyar kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə rusdur.

1915-ci ildə kənd məktəbini bitirdikdən sonra təsərrüfat işləri ilə məşğul olan S. Yemelyanov 1919–1923-cü illərdə texniki məktəbdə təhsil almış, 1925-ci ildə "Azneft"in oksigen-karbit zavodunda işə qəbul olunmuşdur. 1928-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Xalq Komissarlığının məhkəmə aparatında çalışdıqdan sonra Bakı Birləşmiş Məhkəməsində xalq hakimi vəzifəsində işləmişdir. 1931–1936-cı illərdə Bakı Sənaye İnstitutunda təhsil almışdır.

1939-cu ilin fevralından 1953-cü il avqust ayınadək Azərbaycan SSR təhlükəsizlik orqanlarına rəhbərlik etmişdir. Daha sonra həbs olunmuş, 1956-cı ildə əmlakı müsadirə olunmaqla və cəzasını islah-əmək düşərgələrində çəkməklə 25 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. 1970-ci ilin may ayında əfv olunmuşdur.

## İstinadlar
Diletantlıq

**Diletantlıq** — hər hansı fəaliyyətlə məşğuliyyət, məsələn, elm, sənət (incəsənət) kimi sahələrdə lazımi biliklərsiz və peşəkar hazırlıqsız. Müasir anlamada həvəskar öz məşğuliyyətlərinin predmeti haqqında dərin biliklərə malik olmama kimi anlamaya əsas verir. Bir qayda olaraq, bu biliklərin miqyasını şəxsi təcrübəylə məhdudlaşdıran insan və ya hansını ki, bir şey barəsində həmin insan səthi biliklərə malikdir.

Müəyyən müvəffəqiyyətlərə nail olan məşhurlar vardır. Bunlar inşaatda və texnikada İvan Kulibin, fizikada və kimyada Maykl Faradey, tarixdə, coğrafiyada və iqtisadiyyatda Vasili Tatişevdir.

Həvəskar-mexaniklərin fəaliyyətinin tipik nümunəsi — əbədi mühərrikin qurmaq cədidir: elmi cəhətdən sübut edilmiş və hamıya məlumdur ki, bu qeyri-mümkündür, ancaq belə cəhdlər hələ də davam edir.

## İstinadlar
Böyük İslam Ensiklopediyası

**Böyük İslami Ensiklopediyası** və ya **Böyük İslam Ensiklopediyası** () ()-Böyük İslami Ensiklopediyası Mərkəzinin birinci araşdırma əsəridir ki, Seyid Məhəmmədkazım Musəvi Bocnurdinin nəzarəti altında fars, ərəb və İngilis dillərində nəşr olunur.İndiyə qədər 17 cildi təqdim olunub.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* Böyük İslami Ensiklopediyası vebsaytı
*Böyük İslami Ensiklopediyası kitabxanası
İmam Əli Ensiklopediyası

**Həzrət Əli ibn Əbu Talibin (ə) ensiklopediyası** ( *trans.: Musuətul-imam Əli ibn Əbi Talib (ə) fil-kitabi vəs-sunnəti vəl-tarix*) — Ayətullah Məhəmməd Məhəmmədi Reyşəhrinin Əli barədə yazdığı kitab.

Kitab "Vilayət ilinin kitabı" müsabiqəsinin ikinci mərhələsinin mükafatına layiq görülmüşdür. 

## Haqqında
Reyşəhri kitabı 1992-2000-ci illərdə ərəbcə yazmışdır.

## Nəşr və tərcümə
Kitab ilk dəfə 2000-ci ildə 12 cilddə ərəbcə İranda nəşr olunmuşdur. Ensiklopediya 2002-ci ildə "Daneşnameye Əmirəl-mominin (ə) bər-bayeye Quran və hədis və tarix" adı ilə 12 cild və əlavə 1 cildlik mövzu mündəricatı ilə birlikdə farsca nəşr edilmişdir. Kitabın hər iki mətnə malik 3-cü nüsxəsi "Daneşnameye Əmirəl-mominin (ə)" adı ilə, ərəb və fars dilində olmaqla, 1 cilddə 2007-ci ildə yenidən nəşr edilmişdir. Kitabın müxtəsər variantı Ağabala Mehdiyev tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş və 2013-cü ildə Nurlar nəşriyyatında çap olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Şiə kitablarının siyahısı
Dünya iqtisadi böhranı (2008–2012)

**Dünya maliyyə böhranı (2008-2012)** () — 2008-ci ilin sentyabr-oktyabrında yaranmış ümumdünya maliyyə-iqtisadi böhranı. Özünü dünyanın bir çox iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrinin iqtisadi göstəricilərində büruzə verdi, sonradan qlobal formaya keçdi.

## Həmçinin bax
Gəbə

**Gəbə (gəvə, qaba, qebe, kebe, kepe) ** — Azərbaycanda (Muğan, Qarabağ bölgəsində, Gəncə şəhəri və Qazax rayonunda), həmçinin Türkiyənin bir sıra bölgələrində uzunsov böyük xovlu xalçalara verilən ad.

"Gəbə" sözünə əsasən Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında, istər keçmiş, istərsə də bugünkü yazılı ədəbiyyatda rast gəlinir.
	
Gəbə sözü qaba sözünün dəyişikliyə uğramış formasıdır. Qaba – yəni kobud, olduqca qalın mənalarını ifadə edir. Xovsuz xalçalarla müqayisədə xovlu xalçalar olduqca kobud və qalın olduğundan onu qaba və ya gəbə adlandırmışlar. Bəzi Orta Asiya xalçaçıları gəbə sözünü səhvən Kəbə (Ka'ba) sözü ilə əlaqələndirirlər. Olduqca kobud və qalın olan böyük xalı və yaxud da xalçanı cığatay türkləri və əfqanlar hələ də "qalın" ("qalin") adlandırırlar.

## İstinadlar
İlmə

Xalça toxunarkən, ümumiyyətlə, iki ərişə bir **ilmə** salınır. İlmə salınarkən yun ip iki ərişə dolanıb düyünlənir, qalan iki ucu isə xalçanın xovunu yaradır.

## İlmə növləri
İlmə iki hissədən ibarətdir:

* 1. Düyün hissəsi
* 2. Uc hissələr (düyünün ucları (buna qanad da deyirlər)).

İlmənin ucları –qanadlarına ilmətoxunuşun uzunluğu da deyirlər.

İlmənin uzunluğu xalçada sıxlığın aşağı olması ilə də əmələ gəlir. Məsələn, sıxlıq 40x40 olduqda ilmənin uzunluğu 25–28 mm, sıxlıq 35×35 olduqda isə, ilmənin uzunluğu 30–35 mm ola bilir.

## İlmə sıxlığı
Xalça toxunmazdan qabaq ona sərf olunacaq yun ipin, ərişin, arğacın qədərini, sıxlığını, xovunun qalınlığını bilmək, hesablamaq çox vacibdir. Bunun üçün əvvəlcə 1 m²-də ilmələrin sayını bilmək lazım gəlir. Bunu hesablamaq üçün xalçanın 1 m²-də olan ərişlərin sıxlığını tapıb, onu həmin sahədəki arğacların sıxlığına vurmaq lazımdır. Beləliklə, 1 m²-dəki ilmələrin sayı tapılır. Bu rəqəm bir ilmənin uzunluğuna vurularaq, 1 m² üçün lazım olan ipin uzunluğunu tapmaq olur. Alınmış rəqəmi isə istifadə ediləcək yun ipin qalınlığına bölməklə, 1 m² üçün lazım olan yun ipin çəkisi tapılır. Beləliklə, alınmış rəqəmi toxunacaq xalçanın sahəsinə vurmaqla, bütövlükdə xalçaya nə qədər ip lazım gəldiyini öyrənə bilərik.

## İstinadlar
Mulan 2

**Mulan 2** () — 2004-cü ildə "Walt Disney Pictures" tərəfindən istehsal edilmiş qısametrajlı cizgi filmi. Cizgi filminin məzmunu Mulan və General Şanq personajlarının məhəbbət hekayəsi üzərinə qurulmuşdur.

## Məzmun

Cizgi filminin birinci hissəsindən bir ay keçdikdən sonra Şanq və Mulan toylarına hazırlaşarkən bir anda gizli bir vəzifəyə göndərilirlər. Mulanın qarovulunda İmperatorluğun barışı üçün Ki Qon krallığına göndərilmişlər. Barışa görə İmperator qızlarını Kin Qona göndərməli, həmin yerdə şahzadələrə evlənərək Çin ilə ittifaqa girməlidir ki, Monqollar onların ərazilərinə hücum etməsinlər. Əks halda qızlar evlənməsələr bu ittifaq pozulacaqdır. Ancaq yolda gedərkən İmperatorun qızları ordudakı 3 əsgərə aşiq olurlar. Həmçinin, uyğun olaraq əsgərlərdə onlara aşiq olurlar. Bu müddətdə Muşu Mulanın Şanq ilə evlənməsini istəmir. Çünki Mulan Şanq ilə evlənsə, onda vəzifəsi sona çatacaqdır. Bu səbəbdən onlar arasındakı münasibəti pozmaq üçün Muşu hər yolu sınayacaqdır. Amma onlar arasındakı münasibətin pozulmasına Muşunun yanındakı Cırcırama razı olmur. Nəhayət, Muşu onlar arasındakı münasibəti pozur. Onlar bir müddət bir-birindən ayrı qalırlar. Sonda Muşu vicdan əzabı çəkərək həqiqəti Mulana söyləyir. Muşunun sözlərinə qulaq asdıqdan sonra bu özləri Mulan Şanqa çatdırmaq istəyir. Lakin Şanq onun sözlərinə qulaq asmaq istəmir. Birdən banditlər körpüyə tərəf gəlir və körpünün iplə bağlanmış hissəsini kəsirlər. Bu zaman körpü uçuruma doğru gedir. Əsgərlər və banditlər arasında döyüş baş verir. Banditlər məğlub olaraq qaçırlar. Amma Şanq körpüdən yerə yıxılacaqdır. Mulan Şanqın əlindən tutmaq istəyir ki, Şanq körpüdən çaya yıxılmasın. Ordudakı əsgərlər və İmperatorun üç qızı xilas olur. Amma Şanqın əli Mulanın əlindən sürüşür və o çaya düşür.

Mulan onun öldüyünü zənn edərək, kədərlənməyə başlayır. Amma xoşbəxtlikdən Şanq sağ qalmışdır. Bunu isə Mulan bilmir. İmperatorun qızları başqa şahzadələr ilə ailə qurmaq istəmirlər. Onlar 3 əsgəri sevirlər. Bu səbəbdən Mulan özünü fəda edərək, həmin şahzadələrdən biri ilə ailə həyatı quraraq, şahzadələri bundan xilas etmək istəyir. Mulan ailə həaytı qurmaq istədiyi Şahzadədən xoşu gəlmir. Onların toy mərasimləri günü Şanq özünü bura çatdırır. Lakin əsgərlər tərəfindən saxlanılır. bütün bu hadisələrə son qoymaq üçün yeganə bir canlı qalmışdır. Həmin canlı balaca əjdaha Muşudur. Muşu Böyük Əjdaha heykəlindən səs çıxarmağa başlayır. Hamı elə düşünür ki, guya bu doğrudan da Böyük əjdahadır. Sonda Mulan ilə Şanq, İmperaotrun qızları sevdikləri əsgərlər ilə bir yerdə qalırlar. Şanq Mulana evləndikdən sonra iki ailənin məbədlərini birləşdirir. Bu zaman Muşu öz vəzifəsini yenidən bərpa edir.

## Rollarda

## Xarici keçidlər
* 
* Mulan 2 Bcdb.com saytında
Balahaşiyə

**Bala haşiyə** — xalçada mərkəzdə yerləşən enli ana haşiyəni iki tərəfdən əhatə edən nisbətən ensiz haşiyə qurşağına deyirlər.

Xalça toxuculuğunda ipliklərin müxtəlif toxunuşu müəyyən naxış (ornament) formalarının əsası olur. Qədim naxış (ornament) motivləri əsrlər keçdikcə öz ilkin mənasını itirmiş, lakin dekorativ formasını saxlamışdır. Bala haşiyədə öz ilkin formasını saxlasa da, müxtəlif vaxtlarda dəyişikliyə uğramışdır. Qeyd edək ki, bala haşiyə zəncirədən bir dəfə, mədaxildən bir yarım dəfə enli olur.

## İstinadlar
Toxucu dəzgah

**Toxucu dəzgah** — üfüqi istiqamətdə torpağa və ya döşəməyə uzadılan, yaxud  şaquli istiqamətdə yuxarısı divara, aşağısı döşəməyə və ya torpağa dayanan  parça, xalça və xalça məmulatları toxumaq üçün istifadə edilən sadə toxucu dəzgah

Qədim zamanlarda köçəri həyat sürən insanlar yeraltı qazmaları, damları, çadırları, tavanı alçaq kənd evlərini üçün xarakterik olduğundan xalça dəzgahlar üfüqi şəkilıdə qurulmuşdur. Ərişlərə lazım olan tarımlıq yerə bərkidilmiş ağacları oxlarla birləşdirən iplərin qısaldılması ilə verilmişdir.

Buna görə də köçəri həyat sürən insanlar üçün üfüqi dəzgahlar əlverişsiz olmuşdur, çünki toxuma prosesində toxucu belini əydiyindən fiziki cəhətdən yorulmuş və əmək məhsuldarlığı aşağı düşmüşdür.

Bu səbəbdən müəyyən müddət sonra üfüqi dəzgah təkmilləşmiş və zaman keçdikcə şaquli şəklə salınaraq divar hanası adlanan toxucu dəzgah şəklinə düşmüşdür.

## Həmçinin bax
* Yer hanası
* Divar hanası

## İstinadlar
Zəncirə

**Zəncirə** — en cəhətdən "mədaxil"dən bir və ya bir yanım dəfə böyük olan haşiyə zolaqlarına deyilir.

Zəncirə haşiyələr bir qayda olaraq çoxzolaqlı haşiyə qurşaqlarında istifadə edilir. Zəncirə haşiyə zolaqlarının "qarış" adlı bölmələri digər haşiyələrə nisbətən çox mürəkkəbdir. Zəncirə haşiyə zolaqlarına XV əsrdən etibarən mürəkkəb quruluşlu və böyük ölçülü xalılarda rast gəlmək olur.

## İstinadlar
Simmetrik ilmə

**Simmetrik ilmə ([[Türkbaf ilmə]])** — ilmə toxunuşu (düyün vurulması) qüllabi ilməyə müasir xalça elmində verilən addır.

Simmetrik (Türkbaf) ilmə toxunuşu (düyün vurulması) əsasən türk xalqları ilə əlaqələndirilir. Farslar da xalça toxunuşunda "simmetrik" ("türkbaf") toxunuş üsulundan istifadə etmişlər.
Xalça toxuculuğunda ilmələrin düyünlənməsi əsasən "simmetrik" ("türkbaf" və ya "yandansalma") üsulu ilə həyata keçirilir. "Simmetrik" ("Türkbaf") üsulu ilə toxunan xalçalarda ilmələr ərişin iki sapı ətrafında bağlanır. "Simmetrik" ("türkbaf" və ya "yandansalma") üsulunda ilmənin uclarından biri ərişin bağlanan sapları arasından keçirilir.

## İstinadlar
Assimmetrik ilmə

**Assimetrik ilmə ([[Farsbaf ilmə]])** — olama və ya farsbah adlanıb və xovlu xalça toxunuşunda istifadə edilən ilməyə 1980-ci illərdən sonra mütəxəssislər tərəfindən verilən addır.

Assimetrik sözü uyğunsuzluq, assimmetriyasızlıq mənasında da işlənir.

## İstinadlar
Etna

**Etna dağı**- Messina və Kataniyanın yaxınlığında və Siciliyanın şərq sahilində stratovulkanıdır.Hündürlüyü 3350 metrdir.Etna dağı Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən on ilin vulkanı təyin edilib.

Ərəblər bu dağı "Cəbəl Əl-Nar" adlanırırlar.

## Mifologiya

* Roma mifologiyasına görə tanrı Hefest bu dağda yaşayırmış.
* Mifoloji ənənəyə görə, olimpiya tanrıları və nəhənglərinin (gigantomachy) döyüşündə Afina ölməz nəhəng Enseladı bu dağla darmadağın etmişdir.

## İstinadlar
Haşiyə

**Haşiyə (yelən, şam, ələm) ** — bəzəkli çərçivə, mətn ətrafında bəzəkli naxışlar.

Haşiyə adlanan enli və ensiz zolaqlar Azərbaycanın şimal-şərqində "şam", "ələm", Qarabağda "yelən", Cənubi Azərbaycanda isə "haşiyə" adlanır.

## İstinadlar
AK 726

**AK-726** — gəmi növü.

Qapallı qülləyə yerləşdirilmişdir Sovet dəniz silahı ki dəniz, sahil və hava hədəflərinə qarşı o cümlədən aşağı uçan gəmi-əleyhinə raketlərə istifadə edilə bilər.

## Xarici keçidlər
*AK 726
Göl (xalça)

**Göl (medalyon, xonça, türünc)** — türkdilli xalqların, o cümlədən azərbaycanlıların xalçaçılıqda xalçaların orta hissəsində olan naxışa verdikləri addır. 

Dəyirmi və uzunsov formalı, içərisinə şəkil qoyub boyuna taxmaq üçün istifadə edilən zərgərlik məmulatı olan medalyona bənzədiyindən gölü bir çox halda medalyon adlandırırlar. Xalça sənətində gölü «türünc», nadir hallarda isə «tabaq», farslar isə «torənc» adlandırırlar.

## İstinadlar
Gənclik

Gənclik- uşaqlıq və yetkinlik arasında həyat dövrü  (18-35 yaş)

## İstinadlar
 

## Mənbə
*Həyat bilgisi
OT-54

**OT-54** — Sovet orta tipli tankı. 1955-1959 illər arasında kiçik bir sıra istehsalı oldu.

## Xarici keçidlər
* Огнемётные танки OT-54, TO-55 и ОБ. 483  на сайте КП «ХКБМ им. А. А. Морозова».
* Огнемётный танк ОТ-54 (Объект 481)
T-54

**T-54** — SSRİ istehsalı olan orta tank. Sovet Ordusuna 1946-cı ildə qəbul edilib, 1947-ci ildən modernləşdirilməsinə başlanılıb. T-54 tankının çəkisi 36.6 ton, uzunluğu 6.04 metr, həcmi 3.27 metr, hündürlüyü 2.40 metrdir. Tankın maksimum sürəti saatda təxminən 48 kilometr, hərəkət mənzili 325 kilometrdir (201.9 mil). Başqa tanklarla birlikdə bu tankın hərəkət mənzili artaraq 610 kilometrə (379 mil) çatır. V-12 dizel yanacağı ilə işləyir tankın mühərriyi. Əsas silahı 100&nbsp;mm-lik D-10T topudur. Tankda bundan əlavə 7.62&nbsp;mm-lik SGMT pulemyotu və 12.7mm-lik DŞK pulemyotu quraşdırılıb. Tank 1946-1981-ci illər arasında SSRİ-də, 1956-1979-cu illər arasında Polşada, 1957-1983-cü illər arasında isə Çexoslovakiyada istehsal edilmişdir. Bu tankdan təxminən 86.000—100.000 arasında istehsal edilmişdir.

Vyetnam, Zimbabve, Banqladeş, Əfqanıstan, Keniya, Bolqarıstan və Ermənistan ordularında istifadə olunan T-54 tanklarının 1947-ci ildən istehsalına başlanılıb. Müasir hərb sənayesinin imkanları ilə müqayisədə çox zəif göstəricilərə malik olan bu tanklar düz yolda saatda 50&nbsp;km/saat sürətə və 400&nbsp;km-lik yanacaq tutumuna malikdir. Taktiki-texniki xassələrinə gəldikdə isə 4 nəfərlik heyəti olan T-54 43 ədəd döyüş sursatı olan 1 ədəd 100&nbsp;mm-lik D-10T topu, 1 ədəd DŞK pulemyotu və 2 ədəd Kalaşnikov pulemyotuna malikdir. Topunda avtomatik kontrol olmadığından yalnız dayanan halda dəqiq atəş aça bilir. Hazırda bu müasir hərb maşınları ilə müqayisə olunmayacaq dərəcədə zəif göstəricidir.

## İstifadəçilər

## Mənbə
* A. В. Карпенко. BT-269.стр. 269—275
İS-7

**EC-7** (*obyekt 260*) — Sovet ağır tankları.

IS-7 ağır tankı, 1948-ci ildə təkmilləşdirilmişdir. 68 ton çəkisi, qalın şəkildə dizayn edilmiş zireh və 130&nbsp;mm-lik çapa malik C-70 silahı ilə indiyə qədər SSRİ tərəfindən yaradılmış ən böyük tank olmuşdur. Bu tank çox baxımdan yenilikçi olmasına baxmayaraq, mübarizə bölməsinin çox praktik nizamlanması səbəbi ilə kütləvi istehsal üçün əsla qəbul edilmədi. İnanılmaz dərəcədə qorunan bir tank qülləsinə sahib idi və 150&nbsp;mm-lik ön zirehi əyildiyi üçün müdafiə effekti dolayı yolla 2 dəfə artaraq 300&nbsp;mm-ə çatırdı. Bu isə öz dövrü üçün inanılmaz bir nəticə əldə etmək demək idi. Lakin bu cür əyri zirehləri hazırlamaq həm o dövrdə, həm də müasir dövrdə olduqca çətin və mühəndislik nöqteyi-nəzərindən də mürəkkəb bir iş hesab olunur. Məhz bu səbəbdən də, bu tanklar kütləvi istehsala cəlb edilməmişdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sabir Həmidov

**Sabir Həmidov** — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent

## Həyatı
Sabir Həmidov 1954-cü ildə Ermənistan Respublikasında anadan olub. Orta məktəbi Naxçıvan şəhərində bitirib.

1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olub. 1976-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakültəsini bitirib.

Sabir Həmidov AMEA-nın Kibernetika İnstitutunda (1976–1980), Sankt-Peterburq Dövlət Universitetində (1981–1982 ixtisasartırma), "Kaskad" Xüsusi Konstruktor Bürosu (1983–1990) və "Savalan" Kişik Müəssisəsində (1991–2000) çalışmışdır.

1986-cı ildə "Bəzi sinif qeyri-hamar funksiyaların xassələrinin tədqiqi və minimallaşdırılması" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. Fizika-riyaziyyat elmləri namizədidir. 2000-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin "Riyazi kibernetika" kafedrasında dosent vəzifəsində çalışır.

O, bakalavr pilləsi üzrə — diskret riyaziyyat kursu, riyazi məntiq və diskret riyaziyyat modelləri kursu, iqtisadi kibernetika kursu Magistratura pilləsi üzrə isə — diskret minimaks məsələləri, qeyri-hamar analizin bəzi məsələləri, iqtisadi sistemlərdə diskret proqpamlaşdırma üsulları dərslərini tələbələrə tədris edir.

Onun tədqiqat sahəsinə — Qeyri-hamar optimizasiya məsələləri və İqtisadi dinamika modellərinin tədqiqi aiddir.

Sabir Həmidov Bakı şəhərində keçirilən – "The 1-st İnternational Conference on Control and Optimization with İndustrial Applications" (Baku, 2005) və "The 2-nd İnternational Conference on Control and Optimization with İndustrial Applications" (Baku, 2008) adlı Beynəlxalq seminar, simpozium və konfranslarda iştirak etmişdir.

## Kitabları
* "İqtisadi kibernetikadan mühazirələr", Bakı, 2008.

## Seçilmiş əsərləri
* 1. Об одной задаче со связанными ограничениями, "Təhsil", № 3, 2003
* 2. Об устойчивости равновесного возрастного распределения в одном частном случае. I Beynəlxalq konfransın materialları COİA — 2005. Bakı, 2005.
* 3. О моделях экономической динамики совместного функционирования нескольких технологий. "Bakı Universitetinin xəbərləri", № 4, 2006.
* 4. О локально-оптимальных траекториях в однопродуктовых моделях Elmi konfrans materialları, Bakı, 2006.
* 5. О проблеме равновесия с заданным непрерывным ценообразованием. Elmi konfrans materialları, Bakı, 2007
* 6. Bəzi iqtisadi dinamika modellərində effektiv trayektoriyalar haqqında. Elmi konfrans materialları, Bakı, 2007.
* 7. II Beynəlxalq konfransın materialları COİA — 2008. Bakı, 2008.
* 8. О поведении оптимальных траекторий. Elmi konfrans materialları, Sumqayit, 2008

## İstinadlar
* http://cs.bsu.edu.az/az/content/sabir__hmidov__
Qurban Bayramov (filosof)

**Qurban Balı oğlu Bayramov** () — Azərbaycanlı alim, fəlsəfə elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Qurban Bayramov 1935-ci ildə Ermənistanın Basarkeçər rayonunun Nərimanlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub.

1942-ci ildə Nərimanlı kənd orta məktəbinə qəbul olub.

1962-ci ildə AEA-nın fəlsəfə və hüquq bölməsində fəlsəfə ixtisası üzrə aspiranturaya qəbul olub.

1967-ci ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, fəlsəfə elmləri namizədi adı almışdır.

1983-cü ildə doktorluqk dissertasiyası müdafiə etmiş və fəlsəfə elmləri doktoru elmi adını almışdır.

1956-cı ildən ömrünün sonuna qədər ATU-da çalışmışdır.

400-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.

1996-cı ildə vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan Tibb Universiteti Fəlsəfə kafedrasının professoru A. Nəcəfovun vəfatından (1989-cu il) sonra kafedraya məhz Qurban Balı oğlu Bayramov rəhbərlik etmişdir (1989–1996).

Ömrünün sonuna (1996-cı il) kimi kafedraya rəhbərlik edən professor Q. Bayramovun elmi axtarışları arasında millətlərlərarası münasibətlər həmişə önəmli olmuşdur. Qurban müəllim kafedraya rəhbərlik etdiyi illərdə tələbələrin elmi dünyagörüşünün formalaşmasına böyük əmək sərf etmişdir. O, çoxsaylı monoqrafiya və dərs vəsaitlərinin müəllifi olmuşdur. Onlardan aşağıdakıları göstərmək olar: "Milli məsələdə iki meyil" (Bakı, 1972); "Mədəniyyətdə millilik və beynəlmiləlçilik" (Bakı, 1974), "Sosialist millətinin mənəvi siması" (Bakı, 1975); "Mənəvi həyatda millilik və beynəlmiləlçilik" (Bakı, 1979); "Milli və sinfi münasibətlərin qarşılıqlı əlaqəsi" (Bakı, 1981); "SSRİ-də milli münasibətlərin inkişafı" (Bakı, 1984); "İnsan və zaman" (Bakı, 1992); "İnsan, qəribədir həyatın sənin" (1996) ; "Fəlsəfənin əsasları" adlı dərs vəsaiti.

Fəlsəfə kafedrasına rəhbərlik etmış Qurban Bayramov özünün təşkilatçılıq, xeyirxahlıq, elmi yaradıcılıq nailiyyətləri və əsl ziyalılıq xarakteri ilə həmişə onu tanıyanların qəlbində özünə yer tapmışdır.

## Kitabları
* "Milli məsələdə iki meyil", Bakı, 1972.
* "Mədəniyyətdə millilik və beynəlmiləlçilik", Bakı, 1974.
* "Sosialist millətinin mənəvi siması", Bakı, 1975.
* "Mənəvi həyatda millilik və beynəlmiləlçilik", Bakı, 1979.
* "Milli və sinfi münasibətlərin qarşılıqlı əlaqəsi", Bakı, 1981.
* "SSRİ-də milli münasibətlərin inkişafı", Bakı, 1984.
* "İnsan və zaman", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1992.
* "Nümunələr, təşbehlər və aforizmlər", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı,
* "İnsan, qəribədir həyatın sənin", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı, 1996.
* "Fəlsəfənin əsasları", Bakı, "Təbib" nəşriyyatı,

## İstinadlar
Əlçim

**Əlçim** — yuyulub didilərək təmizlənmiş yunu daranmış yunun asan əyirmək məqsədilə hazırlanan əl içi boyda yun.

Yunu daramaq üçün xüsusi daraqdan (yun darağından) istifadə edirdilər. Didilib hazırlanmış yunu yun darağı ilə darıyır, daranma zamanı yun sümək və ya əlçim (əlçək, əlçin) şəklinə salınır.

## İstinadlar
Baltic Dry Index

**Baltic Dry Index (BDI)** — ticarət indeksi, (Baltic Exchange) Baltic birjasinda gundəlik hesab olunur. İndeks gostərər əsas 20 dəniz yoluyla  daşilinan guru yukun (komur,duyu,bugda və dig.) qiymətini və Handymax, Panamax və Capesize gəmi novlərinin daşınmalarini  hesablayir.

## Hesablanma

Əsas muqabilələrin qiymətini satıb-alan tərəflər danişir, birja maklerlarinin əsas məqsədi bu muqabilələrin qiymətlərini orta hesab qostəricisinə gətirmək.

İndex 4 nov ölcülu olan balkerlar nəzərə alir:

## Yonəltmə
* [Baltic Dry Index — BDI (BALDRY) wikinvest.com](http://www.wikinvest.com/index/Baltic_Dry_Index_-_BDI_(BALDRY)) 

## İstinadlar
Antoniyo Joze Oliveyra

**Antoniyo Joze Oliveyra** (; ) — Portuqaliyalı futbol məşqçisi. Oliveyra və ya qısaca **Toni** keçmişdə Portuqaliya milli futbol komandasının və Benfika klubunun yarımmüdafiəçisi olmuşdur. Peşəkar futbolçu karyerasını bitirdikdən sonra o Avropa, Misir və Asiyada da çox klublarda, o cümlədən, Benfika, Bordo, Sevilya, Şenyang Jinde, Əl-Əhli, Əl-İttifaq və Əl-İttihad kimi klubların baş məşqçisi olmuşdur. 2012-ci ilin iyun ayından Təbrizin Traktor Sazi klubunun baş məşqçisidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İtaliyanın inzibati bölgüsü

İtaliyanın inzibati bölgüsünə 20 region () daxildir ki, bunlardan 5-i xüsusi muxtar vilayət statusuna malikdirlər.
## İtaliya muxtar vilayətləri

## Regionlar

## Həmçinin bax
Əlinağı Vəziri

**Polkovnik Əlinağı Vəziri**-(1887, Tehran, İran - 9 Sentyabr 1979) Tarzən, bəstəkar, musiqişünas və İran Musiqi Akademiyasının və həmçinin İran Milli Orkestrinin təsisçisi.

O, İran Kazak diviziyasının görkəmli zabiti qafqazlı Musa xan Vəzirov və görkəmli yazıçı, satirik və İran qadın hərəkatının öncü şəxslərindən olan Bibixanım Astrabadinin yeddi uşaqlarından biri idi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Vəzirilər, "Soy" tarixi-etnoqrafik dərgi, 2012, №5, səh.3-13;

## Həmçinin bax
*Vəzirovlar

## Xarici keçidlər
*Əlinağı Vəzirinin bioqrafiyası
Sopi Smit

**Cefferson Randolf Sopi Smit** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kolorado və Alyaska ştatlarından fəaliyyət göstərmiş qanqster.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Skakvey

**Skakvey** () - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Difteriya

**Difteriya** — corynebacterium diphteriae adlı mikroorqanizmin boğaz, burun, göz və dəridə olan məsamələrə düşməsi nəticəsində yaranan yoluxucu xəstəlik.

## İstinadlar
Nom şəhərinə zərdab çatdırılması

thumb|right|300px|Hərəkət cədvəli
**Nom şəhərinə zərdab çatdırılması** () — 1925-ci ildə Alyaskanın Nom şəhərində insanlar arasında difteriya xəstəliyi yayılmışdır. Difteriyaya qarşı yeganə mübarizə üsulu difteriya əleyhinə olan zərdablar idi. Nomun mərkəzi xəstəxanasında şəhərdə olan bütün sakinlərə yetəcək qədər zərdab yox idi. Ən qısa zamanda faciəvi vəziyyət teleqraf yolu ilə ABŞ-nin digər 49 ştatının bütün şəhərlərinə göndərilir. Ankoric şəhərinin mərkəzi xəstəxanasında bir neçə bağlama zərdab aşkarlanır. Ancaq havanın -40 dərəcə civarında olması zərdabın təyyarələrlə göndərilməsini mümkünsüz edirdi. Zərdabın Nom şəhərinə ən qısa zamanda catdırılması üçün it xizəklərindən istifadə edilmişdir. 20 xizəkçi və 150 xüsusi təlim görmüş it 674 mil (1.085&nbsp;km) məsafəni keçərək 5 gün ərzində zərdabı Nom şəhərinə çatdırmışdılar. Nom şəhərinə zərdab çatdırılması hərəkatı dövrünün bütün ABŞ qəzet və radiolarında işıqlandırılmış və bu hadisə uzun müddət Amerika gündəmində qalmışdır.

## İştirakçılar
Ərak (İran)

**Ərak** (farsca: اراک) (*keçmiş adı *'Sultanabad**') — İran İslam Respublikasının Mərkəzi ostanında şəhər.

Əsasən fars dilli əhaliyə sahib olan Ərak şəhəri Mərkəzi ostanın inzibati mərkəzi olmaqla bərabər həmçinin ostandakı eyniadlı şəhristanın da inzibati mərkəzidir. Tarixən Soltanabad adı iləla məşhur olmuşdur.

Ərak şəhəri ölkənin paytaxtı Tehran şəhərindən 284 km uzaqlıqda yerləşir.

## İstinadlar
Rambo Amadeus

**Rambo Amadeus** — Monteneqroda keçirilən milli seçim turlarında "Avroviziya-2012" təmsilçisi Rambo Amadeus seçilib. Əsl adı Antoniye Puşiç (Antonije Pušić) olan Rambo Amadeus 1963–cü ildə doğulub. Təmsilçi bildirib ki, müsabiqədə iştirak etməkdə əsas məqsədi Monteneqronu brend, turizm ölkəsi kimi tanıtmaqdır. O, Euro Neuro mahnısını ifa edib.

## Xarici keçidlər

*Rəsmi vebsaytı
Never Forget

**Never Forget** — İslandiya Avroviziya 2012-də duetlə təmsil olunur. İslandiyalı müğənni və skripkaçı Qreta Salome (Gréta Salóme Stefánsdóttir) 1986-cı ildə dünyaya gəlib. Uşaq yaşlarından musiqi fəaliyyəti ilə məşğuldur. 4 yaşından skripkada ifa etməyə başlayıb. Onun duet ortağı Yonsi (Jónsi) təxəllüslü İslandiya müğənnisi Jon Josef Snabjornsson 1977-ci ildə doğulub. Musiqi karyerasına 1997-ci ildən başlayıb. 1998-ci ildən "İn black clothing" qrupunun üzvüdür. İlk debütünü həmin qrupun tərkibində 1999-cu ildə edib.

## İstinadlar
Trentino-Alto Adice

**Trentino-Alto Adice** və ya **Trentino-Cənubi Tirol** (, 1972-ci ilə kimi ) — İtaliya muxtar vilayətlərindən biri.
1972-ci ildən əsas inzibati idarə funksiyası 2 muxtar əyalətə verilərək bölünmüşdür: Boltsano-Botsen-Cənubi-Tirol və Trento.

## Fiziki coğrafi mövqeyi
Trentino-Alto Adice muxtar qrumunun ərazisi şimaldan Alp sıra dağları vasitəsilə Avstriya, qərbdən İsveçrə və İtaliyanın Lombardiya regionu ilə, cənub-şərqdən isə Veneto regionu ilə həmsərhəddir.

## Muxtar əyalətlər

## Şəkillər



## Həmçinin bax
Monster High

**Monster High** — Lisi Harisson tərəfindən yazılmış kitab.

2010-cu ilin iyulunda Mattel tərəfindən buraxılmışdır. Onlar Kellee Riley, illüstrasiyalar isə Qarrett Sander tərəfindən yaradılmışdır.

Kitab seriyası Lisi Harisson tərəfindən yazılmışdır. Əsərin süjet xətti da hazırlanıb. Əsərdə məşhur canavarların uşaqlarının getdiyi bir məktəb olan "Monster High"-da yaşanan macəralardan söhbət gedir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Monster High rəsmi vebsaytı
Temza

[thumb|400px|Temza çayının geniş görünüşü. Sol tərəfdə [Londonun gözü ortada isə Vestminster sarayı görünür.]]
**Temza** (, ) — İngiltərənin cənubundan başlayan çay. Temza çayı London şəhərinin mərkəzindən keçərək, Şimal dənizinə tökülür. Uzunluğu 346&nbsp;km və hövzəsinin sahəsi 13000&nbsp;km²-dir. Londonun mərkəzində yerləşən Tauer körpüsü Temza çayının üzərində inşa olunmuşdur.

## Etimologiya
Temza çayının adının etimologiyası haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Əsas fikrə görə "Temza" sözü kelt dilində olan *Tamesa* sözünündən keçmişdir və tərcüməsi "qaranlıq" deməkdir.
London qəsri

**London qalası** () — İngiltərənin paytaxtı London şəhərində inşa olunmuş tarixi qala. Qala Temza çayının şimal sahillərində yerləşir. London qalası daha çox 1078-ci ildə kral I Uliyam tərəfindən inşa olunmuş Ağ qala adlı inzibati binası ilə tanınır. Ancaq Ağ qala ilə yanaşı London qalasında bir çox inzibati binalar, qüllələr və müdafiə divarları mövcuddur. London qalası cinayətkarlar və əsirlərin saxlanılması üçün inşa edilmişdir. Bu səbəbdən qalada edam və işgəncə otaqları, cəbhəxana, dövlət xəzinəsi və əsgər yataqxanası vardı.

## İstinadlar
Alternativ rok

**Alernativ rok** () — musiqi janrı. 1970-ci illərin sonunda hard roka bir alternativ təqdim etmək məqsədilə ortaya çıxmışdır. Hər nə qədər hard roka bənzədilsə də akkord və ritmləri fərqlidir. Dinləyiciyə fərqli bir harmoniya anlayışı təqdim edir. Analiz edildiyində indiki vaxtda sərt tonlarla istifadə edilən alternativ rok, Hard Rok əsaslıdır. Proqressiv rok, İndi-rok, Grunge, Indie Pop, Brit Pop, kimi bir çox fərqli musiqi növünü içində saxlayır. İndiki vaxtda ən çox seçilən rok sahəsidir. "Alternativ rok" termini ən çox ABŞ'da işlədilir. Rusiya və Böyük Britaniyada isə "alternativ musiqi" və "alternativ" terminləri işlədilir.

## Tarixi

ABŞ-də 1980-ci illərin əvvəllərində kolleclər vaxtı bir neçə radiostansiyada ilk dəfə alternativ rok səsləndirilməyə başladı. Böyük Britaniyada alternativ rok Riçard Skinner, Enni Naytinqeyl və Con Pil kimi didceylərin sayəsində populyarlaşdırılırdı, hansılar ki, BBC radiosunda alternativ musiqini dəstəkləyirdilər. 1980-ci illərin ortalarında alternativ rok ABŞ'da məşhur oldu və kolleclərin bir çox radiostansiyalarına yayıldı. Bu Amerikada "kolleck rok" termininin istifadəsinə gətirib çıxardı. Böyük Britaniyada alternativ rok (orada "indi-rok" termini istifadə edilirdi) əhəmiyyətli müvəffəqiyyətə nail oldu: çox alternativ qruplar tez-tez hit-paradların yuxarı pillələrində yer alırdı (ancaq ən radikal musiqi formaları kölgədə qalmağa davam edirdi). 1986-cı ildə ABŞ'da MTV alternativ musiqi haqqında "120 dəqiqə" gecə proqramını göstərməyə başladı. Nəhayət, 1980-ci illərin sonlarında Şimali Amerikada WFNX (Boston, Massaçusets) və KROQ (Los-Anceles, Kaliforniya) kimi belə ticarət stansiyaları alternativ roku səsləndirməyə başladı.
1980-ci illərin ortalarında ən məşhur amerikan alternativ qrupları R.E.M., Sonic Youth, The Replacements və Hüsker Dü; və ingilis New Order, The Smiths, The Cure idi. 1980-ci illərin alternativ qrupları böyük müvəffəqiyyət əldə etmədilər, amma musiqi qruplarının növbəti nəsilinə böyük təsir göstərdilər, onların məşhurluğu üçün əsaslı təməli qoydular.

Bu qruplar alternativi həmin onillik üçün rok-musiqinin ən populyar forması edərək 1990-ci illərdə meynstrimə daxil oldular. Bu artistlərdən çoxu alternativin ilk növbədə malik olduğu DİY-etikasına zidd olduğuna görə öz məşhurluğundan imtina etdilər. Bu tərzin əksər əsas qruplarının dağılmasından sonra alternativ rok öz populyarlığını itirdi.

## Xarici keçidlər
* Сообщество, посвященное альтернативной музыке 
* Энциклопедия и афиша мировой альтернативной культуры
* Альтернативная история развития
* Online Библиотека Альтернативного рока
Naxçıvan məhəllələri

**Naxçıvan məhəllələri** — XX əsrin əvvəllərində Naxçıvan şəhəri on əsas məhəllədən ibarət idi: 

# Zaviyə məhəlləsi
# Şahab məhəlləsi
# Pirqamış məhəlləsi
# Əlixan məhəlləsi
# Sarvanlar məhəlləsi
# Gömayıl məhəlləsi
# Xoşulu məhəlləsi
# Atabəylər məhəlləsi
# Qurdlar məhəlləsi
# Qala məhəlləsi

## Qaraağac məhəlləsi
Naxçıvanda tikinti-quraşdırma idarəsini ətrafında yerləşir. 1918-ci ildə məhəllədə bir neçə yüz gənc silahlanıb,torpaqlarının bir qarışını da xarici düşmənlərə, erməni təcavüzkarlarına verməyəcəklərinə and içmişdilər. 1990-1993-cü illər Sədərək döyüşləri bunu bir daha sübut edib.

## Qoçaltı məhəlləsi
Adı türk xalqlarının totem, onqon saydıqları qoyunla — ağ və qara qoçla bağlıdır. Burada daşdan düzəldilmiş qədim qoç-qoyun heykəlləri var imiş. Şəhər əhalisi əlamətdar günlərdə, bayramlarda buraya yığışıb şənliklər keçirərmişlər.

## Şahab məhəlləsi
Şahab mələsinin adı 1590 cı il Osmanlı mənbələrində çəkilir. Qədim məhəllə “Qurdlar”, Pirqəmiş və Anbar məhəllələri arasında yerləşərək,Bazar çayından axan “Söyüdlü arx”ın qurtaracağındadır. Məhəllədə Şahab məscidi yerləşir. Pir Xamuş xanəgahı bu məhəllədə yerləşir.

## Mənbə
* Naxçıvan  əyalətinin  müfəssəl  dəftəri. Bakı, "Şuşa", 2000.

## İstinadlar
Top nüvəsi qaçışı

**Top nüvəsi qaçışı** () – 1981-ci ildə Komediya janrında çəkilən ABŞ filmdir. Filmdə Ceki Çan çəkilmiş və Ceki Çan rolunu ifa etmişdir. Qiymətləndirməylə filmin büdcəsi 16 ilə 18 milyon arasıdır.

## Məzmun
Cey-Cey MakLur və Seymor Qoldferb oğrudurlar. Onlar "Avtomobil yarışı"na hazırlaşırlar. Bu yarışa görə avtomobillər Konnektikut ştatından Kaliforniya ştatına getməlidilər. Yarışın qalibi isə çoxlu pul gözləyir. Yarışmada dünyanın hər yerindən olan iştirakçılar iştirak edirlər. Amma polislər bu oğruları izləyirlər...

## Rollarda

## Mükafatlar
*1985: "Golden Screen"
*1985: "Qızıl moruq" mükafatı

## Həmçinin bax
*Top nüvəsi qaçışı 2
*Sürət zonası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Top nüvəsi qaçışı 2

**Top nüvəsi qaçışı 2** () – 1984-cü ildə macəra-komediya janrında çəkilən filmdir. Filmdə Ceki Çan çəkilmiş və Ceki Çan rolunu ifa etmişdir.

## Məzmun
Yarışçılar "Avtomobil yarışı"na hazırlaşırlar. Bu yarışa görə avtomobillər filmin birinci hissəindən fərqli olaraq qərbdən şərqə, Kaliforniya ştatından Konnektikut ştatına getməlidilər. Şeyx tərəfindən isə Yarışın qalibinə isə 1 milyon $ pul veriləcəkdir. Yarışmada dünyanın hər yerindən olan iştirakçılar iştirak edirlər. Əvvəlki yarışda dostu Seymor üzündən məğlub olan Cey-Cey yenidən bu yarışmada iştirak edir...

## Rollarda

## Mükafatlar
*1985: "Golden Screen"
*1985: "Qızıl moruq" mükafatı

## Həmçinin bax
*Top nüvəsi qaçışı
*Sürət zonası

## Xarici keçidlər
*
Tauer körpüsü

**Tauer körpüsü** () — İngiltərənin paytaxtı London şəhərində Temza çayının üzərində tikilmiş körpü.

London qalasının yaxınlığında yerləşdiyi üçün körpü qala körpüsü adlandırılmışdır. Bask üslubunda inşa olunmuş körpü, bu üslubda inşa olunan körpülər arasında ən məşhurudur. London şəhərinin qərbində ticarətin sürətlə inkişaf etməsi, şəhərin digər tərəfində yaşayan insanlarla rahat əlaqə qurmağı labüd edirdi. Bu səbəbdən 1870-ci ildən yeni bir körpünün layihələndirilməsinə başlanılmışdır. Əvvəlcə ərazidə hündür olmayan tipik körpü inşa olunması nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq belə körpünün London limanına daxil olmaq istəyən gəmilərin hərəkətinə mane olacağı müəyyən edildi. 1876-cı ildə körpünün inşa olunması üçün sahibkarlar və şirkətlər arasında rəsmi tender elan edildi. 1884-cü ildə keçirilən tenderdə Hors Consonun layihəsi qalib gəldi. 1886-cı ildən etibarən tikinti işlərinə başlanıldı. Tikinti işləri 8 il davam etmiş və körpü 1894-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Körpüdə iki kanat yol salınmışdır. Gəmilərin keçməsi üçün körpünün alt hissəsinin açılmasında əvvəllər hidrolik üsulundan istifadə olunsada, indi ki, dövrdə elektrikdən istifadə olunur.

## İstinadlar