open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalabriya

**Kalabriya** — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir.

İtaliya cənubunda yerləşən edən bölgənin 5 vilayəti vardır. Bunlar Katantsaro, Kozentsa, Krotone, Recco Kalabriya və Vibo Valensiya vilayətləridir. Katansaro regionun paytaxtıdır.

Sahəsi 15.081 km²-dir. Əhalisi (31.10.2010) 2.009.183 nəfərdir.

Regionun Baş naziri Giuseppe Scopellitidir.

Reionda Kalabriyaca dilində danışılar. Ayrıca bir neçə kənddə Arnavutçanın bir ləhcəsi olan Arbereşçe danışılır.

## Həmçinin bax
* Briatiko

## İstinadlar
Veneto

**Veneto** — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biri. Şimal-şərqi İtaliyada yerləşir. Mərkəzi Venesiya şəhəridir. Əhalisi 4.7 milyondan çoxdur. İtaliya bölgəsinin ən zəngin və ən sənayeləşmiş bölgələrindən biridir. Danışılan dillər, Venedik, Latın və italyan dilidir.

## Həmçinin bax
* Abano-Terme

## İstinadlar
Pyemont

**Pyemont** - (italyanca: Piemonte; Piyemontece: Piemonte) İtaliyanın 20 regionundan biridir. Sahəsi 25.399&nbsp;km², əhalisi isə 4,45 milyondur. Regionun paytaxtı Torino (Piyemonteca: Turin) şəhəridir. Regionun baş naziri Roberto Cotamdır.

## İstinadlar
Roman xalqları

**Roman xalqları** (Roma şəhərinin latın dilində adından) — Roman dillərini istifadə edilməsi ilə birləşən müxtəlif etnogenetik köklü xalqlar qrupu.. 

## İstinadlar
Artur Mas

**Artur Mas** (; ) — Kataloniya əyalətinin 129-cu prezidenti.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Karles Puçdemon
Abutalıbov

**Abutalıbov** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
* Hacıbala Abutalıbov — Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Ramiz Abutalıbov — Azərbaycan diplomatı
* Müzəffər Abutalıbov — bitki fiziologiyası sahəsində Azərbaycanın ilk elmlər doktoru (1944), professor (1950)
* Şirzad Abutalıbov — aktyor, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrının bədii rəhbəri və direktoru

## Həmçinin bax
* Abutalıbova
Emiliya-Romanya

**Emiliya-Romanya** — İtaliyanın 1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyasına əsasən İtaliyada regional muxtariyyət verilmiş 20 regiondan biri. Bu region Avropanın ən zəngin və inkişaf etmiş bölgələrindən biridir. Regionun paytaxtı Bolonya şəhəridir. Emiliya-Romanya dünyanın başlıca mədəni və turistik mərkəzlərindən biridir. Çox sayda intibah dövründə inkişaf edən (Modena, Parma,Ravenna  Ferrara kimi) şəhərlərə malikdir. Region Ferrari, Lamborghini, Maserati, Ducati kimi əhəmiyyətli ovtomobil sənaye şirkətinin mərkəzidir. Bölgənin (Cattolica, Rimini kimi) sahil şəhərləri çox rəngli və əyləncə dolu yazlıq daxili və xarici turizm mərkəzləridir.

İlk Dəfə 403-cu ildə Emiliya-Romanyanın Ravenna şəhərinin əsasını İmperator Honorius Qoymuşdur Çünki Roma mühasirəyə alınmışdır 

Ondan sonra Emiliya-Romanya Şəhəri İnkişaf Etmişdi

## Əhalisi
4.405.486 milyon nəfərdir.

## Sahəsi
22.446 km²-dir.

## İstinadlar
Marke

**Marke** — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Ankona şəhəri region mərkəzidir.

## Coğrafi mövqeyi
Tətil diyarları və incə qumlu çimərlikləri ilə dünyaca məşhur region Apenin Dağları ilə Adriatik dənizi arasında uzanır. Adriatik dənizinə baxan qisimi daha çox dağlıq və təpələrlə əhatəlidir.

## Əhalisi
1.560.785 milyon nəfərdir.

## Sahəsi
9.694&nbsp;km²-dir.

## İstinadlar
Umbriya

**Umbriya** - İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Yarımadadakı dənizə sahili olmayan tək bölgədir və ölkənin də ən kiçik bölgələrindən biridir. 

## Əhalisi
903.072 min nəfərdir.

## Sahəsi
8.456 km²-dir.

## İstinadlar
Devid Rokfeller

**David Rockefeller** () — Amerikalı bankir və iş adamı.

## Mənbə
* John Ensor Harr and Peter J. Johnson, The Rockefeller Century: Three Generations of America’s Greatest Family, New York: Charles Scribner’s Sons, 1988..
* David: Report on a Rockefeller, William Hoffman, New York: Lyle Stuart, 1971.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Moğol imperiyası hökmdarlarının siyahısı

**Böyük Moğol imperiyasının hökmdarlarının siyahısı** – Böyük Moğol imperiyasını idarə etmiş hökmdarların ümumi siyahısı. Böyük Moğol imperiyasının əsası 1526-cı ildə qoyulmuşdur. Dövlətin ilk hökmdarı Babur şahıdır. Sonuncu hökmdar isə II Bahadır Şah olmuşdur. Böyük Moğol imperiyası mövcud olduğu 332 il ərzində 19 hökmdar tərəfindən idarə edilmişdir.

## Baburilərin mənşəyi haqqında
Böyük Moğol imperiyasının əsası Zahirəddin Məhəmməd Babur ( ; *al-ṣultānu 'l-ʿazam wa 'l-ḫāqān al-mukkarram bādshāh-e ġāzī*) tərəfindən qoyulmuşdur. Babur ata tərəfdən Teymurilər sülaləsindən, ana tərəfdən isə Çingizlilər sülaləsindəndir. Baburun atası Əmir Teymurun nəvəsi olan Ömər Şeyx Mirzə Barlas idi. Baburun anası isə Çingizlilər nəslindən olan Yunus xanın qızı Qutluq Nigar xanım idi.

Baburun ata tərəfdən mənsub olduğu Teymurilər sülaləsinin əsasını qoyan Əmir Teymur əslən barlas boyundandı. Barlaslar Orta Asiyada yaşayan türkləşmiş monqol boyu idi. *Monqolların gizli tarixi* () adlı əsərə görə barlaslar boruciginlərlə bir soydan gəlir. Karçar barlaslar barlas boyunun qurucu əcdadlarıdır. *Monqolların gizli tarixi* XIII əsrdə Ögedey xana yazılmış epik əsərdir. Bu əsərdə göstərilir ki, Karçar barlaslar eyni zamanda Çingiz xanın əcdadı olan əfsanəvi monqol lideri Bodonçirin nəslindən gəlir.

Orta Asiyanın yerli əhaliləri ilə sıx əlaqələrə görə barlaslar arasında İslam dinindən başqa digər dinlərə (Buddizm, Şamanizm) də inananlar yaşayırdı. Bu sıx əlaqələr mədəni cəhətdən bir-birlərindən təsirlənmələrinə və qarışmalarına səbəb olmuşdu. Bu kimi səbəblərdən monqol mənşəli boy olan barlaslar monqol dilindən başqa çağataycanı da (Türk dillərinin uyğur mənşəli bir növü; ərəb və fars dillərindən də təsirlənmiş və çağdaş özbəkcənin yaranmasında rol oynamışdı) geniş şəkildə istifadə edirdilər. Baburun ölümündən sonra çağataycanın istifadə olunması getdikcə azalmış və əvəzinə fars dili, daha sonra da urdu dilindən istifadə olunmuşdur.

## Siyahı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aurangzeb, as he was according to Mughal Records
* British India
Corco Napolitano

**Corco Napolitano** () — İtaliya Respublikasının onbirinci prezidenti (2006–2015).

## Həyatı
Napolitano 29 iyun 1925-ci ildə Neapolda, Kampaniyada anadan olub. Atası Giovanni liberal hüquqşünas və şair, anası isə zadəgan Piedmonte ailəsinin nəslindən olan Karolina Bobbio idi. 1938–1941-ci illərdə Neapoldakı Umberto I Klassik Liseyində təhsil alıb. 1941-ci ildə ailəsi Paduaya köçdü və o, Titus Livius liseyini bitirdi. 1942-ci ildə Neapol Universitetində II Federiko hüquq fakültəsində təhsil alıb. Bu dövrdə Napolitano yerli Faşist Universitet Qruplarına (Gruppi Universitari Fascisti) bağlı qaldı, burada o, İtaliya faşizminə qarşı çıxdığını bölüşən əsas dost qrupu ilə görüşdü. Onun daha sonra deyəcəyi kimi, qrup "əslində maskalanmış və müəyyən dərəcədə dözülən anti-faşist intellektual enerjinin əsl yetişdirici yeri idi".

Napolitano tez-tez Tommaso Pignatelli təxəllüsü ilə nəşr olunan Neapolitan ləhcəsində sonetlər toplusunun müəllifi kimi xatırlanır. O, 1962-ci ildə "Movimento Operaio e Industria di Stato" ("İşçi hərəkatı və dövlət sənayesi") adlı ilk tanınmış kitabını nəşr etdirdi.

## Siyasi fəaliyyəti
1942-ci ildə Neapol Universitetində qeyri-qanuni kommunist tələbə təşkilatının üzvü olmuş və gizli antifaşist mübarizəsində iştirak etmişdir. 1945-ci ildə İtaliya Kommunist Partiyasının (İKP) üzvü olmuşdur. 1947-ci ildə Neapol Universitetinin hüquqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. 1953-cü ildə İtaliya parlamentinin üzvü seçilmişdir. 1962-ci ildə İKP-nin rəhbərliyinə seçilmiş, iqtisadi siyasət və İtaliyanın cənubunun inkişafı məsələləri ilə məşğul olmuşdur. 1991-ci ildə Kommunist ideologiyasından imtina etmiş, İKP-nin əsasında yaradılmış "Sol Demokratik Partiya"nın liderlərindən biri olmuşdur. 1992–1994-cü illrədə İtaliya Parlamentinin Deputatlar Palatasına sədrlik etmişdir. 1996–1998-ci illərdə R. Prodi hökumətində Daxili İşlər Naziri olmuşdur. 1989–1992, 2000–2004-cü illərdə Avropa Parlamentinin deputatı, 2005-ci ildə isə Prezident K. A. Çampi tərəfindən ömürlük senator təyin edilmişdir. 2006-cı ilin mayında İtaliya Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.

## İstinadlar
Molize

**Molize** - İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Molize Cənubi İtaliyada və ikinci kiçik İtaliya bölgəsidir. Molizeyin sahəsi 4,438 km², əhalisi təxminən 320,000 min nəfərə yaxındır. Region mərkəzi Kampobasso şəhəridir.

## İstinadlar
Valle d'Aosta

**Valle d'Aosta** (, , Arpitanca: Val d'Outa) — İtaliyanın muxtar vilayətlərindən biri. İsveçrə]], Fransa və Pyemont ilə sərhədə sahib vilayətin paytaxtı Aosta şəhəridir.

Sahəsi 3.263&nbsp;km²-dir. Əhalisi təxmini olaraq 127.836 min nəfərdir.

Aosta Valley regionunda italyan dilində danışmırlar. Əsas dil orada alman dilidi.

## İstinadlar
Friuli-Venesiya-Culiya

**Friuli-Venesiya-Culiya** — İtaliyanın muxtar vilayətlərindən biri. Vilayətin mərkəzi Triest şəhəridir.

## Əhalisi
1.234.679 milyon nəfərdir.

## Sahəsi
7.845 km²-dir.

## İstinadlar
Palmanova

**Palmanova** — Venesiyanın 120 kilometrliyində yerləşir. 

## Tarixi
Şəhər XVI əsrdə venesiyalıların döyüşdə qazandığı qələbənin şərəfinə salınıb. Şəhər səkkizbucaqlı şəklindədir. Buranı şəhər-qala da adlandırırlar. 

## Əhalisi
5400 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dennis Qabor

**Dennis Qabor** () — Macar əsilli ingilis fiziki, 1971-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı sahibi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biyografisi
* Nobel Prize - Otobiyografi
Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi

**Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi** — Bakı şəhərində fəaliyyət göstərmiş orta ixtisas incəsənət məktəbi. Azərbaycanın ilk rəssamlıq məktəbidir.

## Tarixi
Məktəb 1920-ci ildə rəssam Əzim Əzimzadənin təşəbbüsü ilə yaradılmışdır. Təhsil müəssisəsi 1920–1921-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədii Studiyası, 1921–1922-ci illərdə Ali Rəssamlıq Emalatxanaları, 1922–1927-ci illərdə Ali Rəssamlıq Məktəbi, 1927–1940-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumu, 1940-cı ildən isə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi adlanmışdır. 1943-cü ildə isə məktəbə Əzim Əzimzadənin adı verilmişdir.

13 iyun 2000-ci ildə Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası yaradılan zaman məktəb İncəsənət Kolleci adı ilə həmin akademiyanın tabeliyinə verilmişdir.

**Məktəbin direktorları**
* Mürsəl Nəcəfov
* Əyyub Hüseynov (1956–1965)
* Əyyub Məmmədov (1965–1975)

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı — 18 dekabr 1980

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası
* Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyası nəzdində İncəsənət Kolleci

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Salonqa Milli Parkı

**Salonqa Milli Parkı** — Konqo Demokratik Respublikasında yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında

Konqo çayının əsas qolu üzərində yerləşən park çox təcrid olunmuş və kimsəsiz yerdədir və ancaq çay yoluyla ora getmək olar. Tamamilə tək olan parka demək olar ki, insan girməmişdir. 3,656,000 hektar sahəni əhatə edir. Salonqa Milli Parkı Afrikanın ən böyük yağış meşələrindən ibarət olub, çox nadir endemik  heyvan növlərinə ev sahibliyi edir. Bu heyvanların arasında (bonobo) cücə şimpanzeləri, Konqo tovuz quşlarını, meşə fillərini və Afrika timsahlarını saya bilərik.

Milli Parkın əhatə etdiyi sahədə bir çox çay və qolları kəsişir və  çay terrasları və platoları əmələ gətirir. Cücə şimpanzelər yalnız buradakı vəhşi təbiətdə  yaşayırlar. Bu şimpanzelər məşhur olan digər şimpanzelərdən yalnız 0.4% gen fərqinə malikdir. Konqo çayının təbii quruluşunun bu xüsusi şimpanzelərin bu bölgədə yaşamasına əlverişli olduğu düşünülür. Bu şimpanzelər yaxşı üzgüçü deyillər. Bu gün bu şimpanzelərin sayı 29.500-50.000-dir.

Salonqa Milli Park Təhlükədəki Dünya irsləri Siyahısına 1999-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasındakı qeyri-sabit siyasət və qaçaq ovçuluq səbəbindən girmişdir.

## İstinadlar
Bədən cəzası

thumbnail|Hal-hazırda dünyada bədən cəzasını dövlət səviyyəsində işlədən ölkələr (ölüm cəzası sayılmır)

**Bədən cəzası** və ya **fiziki cəza** — edam ilə birgə ən qədim cəzalardan biridir. Bu cəzanın mənası cinayətdə günahkar olan kəsə fiziki ağrı verməkdə və/və ya yaralamaqdadır. Bədən cəzalarını iki yerə ayırmaq olar:
* yaralamaq, adamın hansısa orqanından məhrum etmək: dilini, əlini, barmaqlarını və başqa ətraflarını kəsmək, gözünü çıxartmaq, axtalamaq. 
* ağrı vermək, alətlər ilə vurmaq, məkənək, evdə və ya məktəbdə uşağın şapalaqlanması.
thumb|Avropada bədən cəzalarına izin verməsi:thumb|ABŞ-da bədən cəzalarına izin verməsi:

## Tarixi
Bədən cəzası hələ Hammurapi qanunlarında var idi, həmçinin Roma İmperatorluğunda istifadələnirdi. XX yüzilliyə qədər bədən cəzası dünyanın çox dövlətlərində var idi, Amerika Birləşmiş Ştatlarında sonuncu dəfə bu cəza 1952 ildə Delaver şəhərində işlənili — bir kişi öz arvadına əl qaldırdığına görə 20 dəfə qamçılandı, həmin ştatda rəsmi olaraq belə cəzalar 1972 ildə yığışdırıldı.

1980-ci illərdə İslam dövlətlərindən bəziləri şəriət qanunlarına qayıdan ölkələr bədən cəzasını cinayyət məcəlləsinə qaytarmaq qərarına gəldilər (İran, Sudan, Pakistan, Mavritaniya, Liviya, Yəmən), bəziləri isə cəzalandırmanı artırdılar (Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri).

## İslamda
Şəriətə görə bədən cəzaları — Hüdud
* Kiməsə sübutsuz zinakarlıqda böhtan atan şəxsə 80 şallaq vurmaq.
* Zina edən qadına və ya kişiyə 100 şallaq vurmaq (4 adıləkəsiz müsəlman şahid varsa).
* Residivist oğrunun əlini kəsmək.
* İçki içənə və narkotik qəbul edənə 40 ya 80 şallaq vurmaq. (Hədis)

## Başqa
Amerika Birləşmiş Ştatlarında bəzi ştatların məktəblərində və zindanlarda bədən cəzalarını işlədirlər.

## İstinadlar
Ağakişi bəy

**Ağakişi bəy** — II Şəki xanı. I Şəki xanı Hacı Çələbi xanın oğlu, III Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xanın əmisi.

## Həmçinin bax
* Şəki xanlarının siyahısı
Surxay qalası

**Surxay qalası** — Azərbaycanın Ağdaş rayonunun Ərəb və Kükəl kəndləri arasında, kəndlərin şimal tərəfində Böyük Qafqaz dağlarının uzaq cənub ətəklərində yerləşən, XVIII əsrə aid qala.
Fukuşima

**Fukuşima** () — Yaponiyanın Çubu adasında və Tohoku regionunda yerləşən Fukuşima prefekturasının eyniadlı paytaxtı.

## İstinadlar
Hanz Kelsen

**Hanz Kelsen** — Yəhudi mənşəli Avstriya-ABŞ hüquq filosofu

## Mənbə

* Hans Kelsen-Institut, Vienna
* Hans-Kelsen-Forschungsstelle, Freiburg 
* Full Biography 
* biographical note 1
Devid del Trediçi

**David del Tredici** () — amerikalı musiqiçisi.

## Həyatı
16 mart 1937-ci ildə Kaliforniyada doğulub.

## Əsas Fəaliyyətləri
* *Six Songs* ses ve piyano (söz: James Joyce) (1959)
* *An Alice Symphony* (1969)
* *Final Alice*, opera
* *Child Alice* ("In Memory of a Summer Day", "Happy Voices", "In the Golden Afternoon", "Quaint Events") soprano ve orkestr üçün (1980–81)
* *Gay Life* (1996–2000)
* *The Spider and The Fly* incə soprano, ince baritone, ve orkestra (1998)
* *Paul Revere's Ride* Soprano solosu və orkestr (2005)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tai Milli Parkı

**Tai Milli Parkı** — Kot-d'İvuarda yerləşən milli park. 1982-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil olmuşdur.

## Haqqında

Tai Milli Parkı Qərbi Afrikadakı başlıca tropik meşələrinə sahibdir və sahəsi 3300&nbsp;km²dir. Florası və faunasının çox geniş olması, xüsusilə Cücə su begemotlarının təhlükədə olması baxımından Dünya irsi elan edilmişdir. Park 150 endemik flora növünə malikdir. Bölgənin iki çayarasında təcrid olmuş olması da onun xüsusi xarakterinə əhəmiyyət qazandırmaqdadır.

## Əsas qorunan növlər

Tai Milli Parkındak; üç məməli növü IUCN (: Beynəlxalq Təbiəti Qoruma Dərnəyi) tərəfindən təhlükədəki növləri əhatə edən qırmızı siyahıya alınmışdır: 
* Cücə su begemotları, 
* Şimpanzelər, 
* Jentink'S Duiker (Cephalophus jentinki: başı və boynu parlaq qara, bədəni  boz rəngdə böyük keçi növü)

## Statusu

Tai Milli Parkı 1926-cı ildə yaradılmış və 1972-ci ilin 28 avqustunda Milli Park statusunu almışdır. 1978-ci ildə UNESCO-nun *Biosfer ehtiyatı*, 1982-ci ildə isə Ümumdünya irsi siyahısına alınmışdır.

## İstinadlar
Germanlar

**Germanlar** və ya **germandillilər** — müasir Almaniya, Avstriya, Bohemiya və Polşanın qərb hissəsini əhatə edən Germaniya ərazisində III əsrdən IX əsrə qədər yaşamış xalq.

Xalqların böyük köçü dövründə german xalqı da Avropaya gəlib çıxmışdır. Bugünkü hollandlar, almanlar və avstriyalılar başda olmaqla ingilislər, flamandlar, Skandinav xalqları (danlar, norveçlilər, isveçlilər, islandlar, farerlilər) və almandilli isveçrəlilər german xalqlarındandır.

## Həmçinin bax
* Almanlar

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Teyde Milli Parkı

**Teyde Milli Parkı** — İspaniyada, Kanar adalarının Tenerife adasında yerləşən və Teyde dağının ətraf ərazilərini əhatə edən milli park. Dünya irsi siyahısına alınmışdır.

## Haqqında

Kanar adalarındakı milli parkın ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti, dünyanın üçüncü ən yüksək vulkanik dağı olan Teyde-Piko Viejo dağına sahib olmasıdır. Dəniz səviyyəsindən 3,718&nbsp;m (12,198&nbsp;ft) yüksəkliyi ilə bu vulkanik dağ İspaniya torpaqlarının və Atlantik adalarının ən yüksək zirvəsidir. Okean səviyyəsindən yüksəkliyi təxminən 8,000 m.dir. Tarix boyunca hərəkətli bir vulkan olması və həyat mərkəzlərinə yaxınlığı səbəbiylə, meydana gələ biləcək təbii fəlakətləri qabaqlamaq məqsədiylə vulkanik dağ elmi tədqiqat üçün əsas yerlərdən biri olaraq qəbul edilmişdir. Geologiya və geomorfologiya sahələrində əhəmiyyətli bir tarixi olduğundan  beynəlxalq araşdırma mərkəzlərindən biri olmuşdur. Bu mövzuda xüsusilə Von Humboldt, Von Baç və Lyellin işləri elm tarixində əhəmiyyətli bir mövqeyə səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Təhlükəli düşüncələr (film, 1995)

**Təhlükəli Düşüncələr** () — 1995-ci ildə rejissor John N. Smith tərəfindən çəkilmiş film. Film yazıçı LouAnne Johnsonun "My Posse Don't Do Homework" adlı avtobioqrafik hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
## Məzmun
LouAnne Johnson ABŞ-nin dəniz piyada korpusu hissəsindəki xidmətini bitirir. Kaliforniya kolleclərindən birinə İngilis dili müəlliməsi olaraq işə qəbul olur. Onun tələbələri kasıb təbəqənin narazı yeniyetmələri olur,əksəriyyəti özlərini həyatın cəmiyyətə zidd obrazı olaraq görür,küçə dəstələrinə qoşulur və narkotiklərin dövriyyəsi ilə məşğul olurlar. Əvvəlcə LouAnne qəti olaraq dərs deməkdən imtina edir. Lakin sonra fikrindən daşınır. İkinci dərs günündə tələbələrini normal həyata qaytarmaq üçün maraqlı yola əl atar — onlara ABŞ-nin dəniz piyada korpusunda xidmət etdiyindən və karate haqqında danışır.

## Film haqqında
:* Film yazıçı LouAnne Johnsonun "My Posse Don't Do Homework" adlı avtobioqrafik hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
:* Filmdə LouAnne Johnson simvolizm və məcazı öyrətmək üçün Bob Dilanın 'Mr. Tambourine Man' adlı mahnısının sözlərindən istifadə edir.Daha sonra irəlilədikcə Dilan Tomasın 'Do not go gentle into that good night' adlı şeirindən istifadə edir.
:* Filmin soundtreki məşhur reper Coolionun "Gangsta's Paradise" adlı repidir.

### Rollarda

## İstinadlar
Lunenberq

**Lunenberq** — Kanadada yerləşən tarixi liman şəhəri. Dünya irsi siyahısındadır.

## Tarixçə
1753-cü ildə qurulmuş olan Lunenberq şəhəri Şimali Amerikadakı planlı İngilis koloniya yerləşməsinin günümüzə qalan ən gözəl nümunəsidir. Sistemli, planlı və taxta evləri ilə nümunə bir şəhər olaraq inkişaf etmişdir. Şəhər daha sonra əhəmiyyətli bir liman və gəmi inşaat mərkəzi halına çevrilmişdir. İngilislərin ilk olaraq Protestant məskunlaşmasını təmin etmək üçün qurduqları şəhərə Katolik Uabanaki Konfederasiyası məskunlaşmanın ilk illərində doqquz dəfə basqın etmişdir. Lunenberq Böyük Britaniya və İrlandiya kralı Corc Avqustun xatirəsinə adlandırılmışdır . Corc Avqust eyni zamanda Branşvik-Lunenberqin da başçısı idi. Fransız-hindu müharibəsində şəhəri əhatə edən bir neçə kiçik qala İngilis idarəçilər tərəfindən və eyni zamanda Massaçusetsdən gələn əyalət birlikləri tərəfindən qarnizon olaraq istifadə edilmişdir. Bu qalalar şəhəri fransız gəmilərinin və yerli Hindu xalqının hücumlarından qorumaq üçün tikilmişdi.

## İstinadlar
İŞİD-ə qarşı hərbi müdaxilə

**İŞİD-ə qarşı hərbi müdaxilə** — 2014-cü ildən etibarən beynəlxalq koalisiya tərəfindən təşkil edilmiş və İŞİD-in nəzarətində olan ərazilərin azad edilməsi məqsədini güdən genişmiqyaslı hərbi əməliyyatları əhatə edir.

İŞİD əsasən Suriya və İraq ərazisində böyük əraziləri işğal edərək özünü “xilafət” elan etdikdən sonra beynəlxalq ictimaiyyət bu terror təşkilatına qarşı ciddi tədbirlər görməyə başladı. Koalisiyanın əsas üzvləri ABŞ, Fransa, Böyük Britaniya, Almaniya və digər Qərb ölkələri olmaqla yanaşı, İraq hökuməti və YPG kimi yerli qüvvələr də bu əməliyyatlarda iştirak etdi.

;Əsas müdaxilə mərhələləri

Hava hərəkatları və hədəfləmə: 2014-cü ildə ABŞ-ın rəhbərliyi ilə fəaliyyətə başlayan “İŞİD-ə qarşı beynəlxalq koalisiya”nın əməliyyatları ilk növbədə hava hücumları ilə başladı. Koalisiya İŞİD-in nəzarətində olan ərazilərə zərbələr endirərək onların infrastrukturunu zəiflətdi. Bu hava hücumları əsasən İŞİD-in neft yataqları, təlim düşərgələri və silah anbarlarına yönəldildi. Çünki bu resurslar təşkilatın maliyyə mənbəyini təşkil edirdi.

Yerüstü əməliyyatlar: 2015-ci ildən etibarən yerli qüvvələrin iştirakı ilə genişmiqyaslı yerüstü əməliyyatlara start verildi. İraq ordusu (həmçinin Həşdi Şabi), Kürd peşmərgəsi və YPG (Suriya Demokratik Qüvvələri) İŞİD-in nəzarətində olan Mosul, Raqqa, Kərkük kimi əhəmiyyətli şəhərləri geri almaq üçün böyük döyüşlər apardılar.

Mosul və Raqqa əməliyyatları: 2016-2017-ci illərdə Mosul və Raqqa əməliyyatları İŞİD-in zəiflədilməsində həlledici məqam oldu. Mosul əməliyyatı 2017-ci ildə İraq ordusu və koalisiya qüvvələri tərəfindən həyata keçirildi və şəhər İŞİD-dən azad edildi. Eyni dövrdə Raqqa əməliyyatı YPG və ABŞ-ın dəstəyi ilə başladı və 2017-ci ilin sonunda şəhər İŞİD-dən təmizləndi.

Əsirlərin və ailələrinin saxlanılması: İŞİD-ə qarşı mübarizə təkcə ərazi nəzarətinin bərpası ilə məhdudlaşmadı. Əməliyyatların sonunda çox sayda İŞİD üzvü əsir götürüldü və onların məhkəməyə çıxarılması və ya saxlanılması üçün xüsusi düşərgələr yaradıldı. Xüsusilə Suriya ərazisində qurulan Əl-Hol kimi düşərgələrdə İŞİD üzvlərinin ailələri saxlanılır.

;Əməliyyatların nəticələri və mövcud vəziyyət

Koalisiyanın hərbi müdaxiləsi nəticəsində İŞİD böyük ölçüdə zəiflədi və nəzarət etdiyi əraziləri itirdi. 2019-cu ildə ABŞ İŞİD lideri Əbu Bəkr əl-Bağdadinin öldürüldüyünü elan etdi və bu, təşkilat üçün böyük bir zərbə oldu. Buna baxmayaraq, İŞİD tamamilə məhv edilmədi və qruplaşmanın qalıqları hələ də bəzi bölgələrdə fəaliyyət göstərməyə davam edir. Hazırda koalisiya qüvvələri və yerli hakimiyyətlər İŞİD-in tamamilə yox edilməsini və terror qruplaşmasının yenidən dirçəlməməsini təmin etmək üçün təhlükəsizlik tədbirlərini davam etdirir.

Beynəlxalq müdaxilə İŞİD-in böyük təhlükə təşkil etdiyi dövrdə zəruri bir addım olaraq qiymətləndirilsə də, bölgədə humanitar problemlərin yaranmasına da səbəb oldu.

## İstinad
ASELSAN

**Aselsan M. M. M. (ASELSAN)**, (mənası: Hərbi Elektronik Sənayesi) — 1975-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin xəbərləşmə cihaz ehtiyaclarının qarşılanması məqsədiylə qurulmuşdur. Türk Silahlı Qüvvələrini Gücləndirmə Fondunun bir quruluşudur. Quruluş müddətində Məmməd Həcim Kamoyun qatqıları vardır. Sərmayə işlərini qısa müddətdə tamamlamış və 1979 ili başlarında Ankara Məcunköy təsislərində istehsal fəaliyyətinə keçmişdir.
''
ASELSAN, quruluş illərindən bu yana irəli texnologiyaya söykənən olaraq, proqramlı bir şəkildə müştəri və məhsul yelpiyini genişlətmiş olub, bu gün müasir elektronik cihaz və sistemlər inkişaf etdirən, çıxaran, təsis edən, satışa çıxaran və satış sonrası xidmətlərini icra edən inteqrə bir elektronik sənayesi quruluşu halına gəlmişdir. ASELSAN orijinal məhsullarını ixrac edən və dünyanın ən yaxşı 100 müdafiə sənayesi şirkətlərindən birinə çevrilib. 6000 nəfərlik ixtisaslı mühəndis qrupu ilə ASELSAN illik dövriyyəsinin 7%-ni öz resursları ilə maliyyələşdirdiyi AR-GE fəaliyyətinə ayırır.

Müxtəlif ölkələrdə nümayəndəlikləri olan ASELSAN, ilk xaric şirkəti olan ASELSAN BAKI şirkətini, 1998-ci ildə Azərbaycanda quraraq fəaliyyətə keçirmişdir. Şirkətin Azərbaycan bölməsinin kapitalının tamamını ASELSAN ödəmişdir. Azərbaycan bölməsinin kapitalının miqdarı 500 min ABŞ dollarıdır. Azərbaycanda təmir, istehsal sahələrində fəaliyyət göstərir. Həmçinin ASELSAN TÜMAKÜDÜR-ə üzvdür. Bundan başqa ASELSAN Ukraynada da öz şöbəsini açmışdır. Bu şöbə 1 iyul 2020-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır.

## Xarici keçidlər
* Aselsan sui-qəsdləri

## İstinadlar
Əzizov

**Əzizov** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

* Elçin Əzizov — azərbaycanlı bariton opera müşənnisi. Azərbaycanın əməkdar artisti,
* Eldar Əzizov — Bakı şəhəri İcra hakimiyyətinin başçısı
* Əziz Əzizov — Cəlilabad Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı
* Akif Əzizov — kimya elmləri doktoru
* Habil Əzizov — 20 yanvar şəhidi.
* Elbrus Əzizov — Azərbaycan dilçisi, dialektoloq, türkoloq.
* Əlican Əzizov — Aktyor. Filmlərdə iştirak edən.
* Əzizağa Əzizov — aktyor.

## Həmçinin bax
* Əziz
* Əzizova
Əzimov

**Əzimov** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

* Araz Əzimov — Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirinin müavini.
* Cəbrayıl Əzimov — Azərbaycan kino və geyim rəssamı.
* Nadir Əzimov — Azərbaycan bəstəkar, kino bəstəkarı, dirijor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi
* Rafiq Əzimov — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti.
* Hacıbaba Əzimov — Vahid Azərbaycan Milli Birlik Partiyasının sədri.
* Əfrasiyab Əzimov — xalq qəhrəmanı
* Novruz Əzimov — Azərbaycanlı futbol mütəxəssisi.
* Böyükağa Əzimov — kibernetika və hesablama texnikası sahəsində sovet alimi.
* Ayzek Əzimov — Amerika yazıçısı.
* Aleksandr Əzimov — Sovet futbolçusu.
* Ənvər Əzimov — Rusiya diplomatı
* Roza Əzimov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Sərvər Əzimov — Sovet və Özbəkistan yazıçısı, diplomat.
* Yəhya Əzimov — Tacikistanın dövlət xadimi.

## Həmçinin bax
* Əzim
* Əzimova
Şəfibəyli

**Şəfibəyli** — Azərbaycanda bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı:
* Şəfibəyli — Goranboy rayonununda kənd.
* Şəfibəyli — Zəngilan rayonununda kənd.
BMT Sülhməramlı Qüvvələri

1948-ci ildə qurulmuş, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının dünyanın müxtəlif qaynar nöqtələrində baş verən münaqişələrin qabağını almaq və ya qısa-müddətli həll yolu gətirmək üçün tərkibində olan hərbi-silahlı qüvvələrdir. Şablon olaraq insanların beynində birləşmiş millətlər və tabeliyində olan qüvvələrin heç bir işə yaramadığı və sülh üçün effektiv mübarizə aparmadığı fikri olsa da, hazırda BMT sülhməramlı qüvvələri Kosovo, Əfqanıstan, Haiti, Kipr, Livan, Suriya, Cənubi Sudan, Şimali Sudan, Mali və s. kimi dünyanın onlarca qaynar münaqişə nöqtəsində olan vəziyyəti tənzimləməklə məşğuldurlar. Misal üçün, əgər BMT Suriyanın qolan təpələrinə nəzarət etməsə idi, indi o ərazilər uğrunda Suriya ilə İsrail arasında münaqişə daha da gərginləşərdi və İsrail beynəlxalq hüquq normalarına məhəl qoymayıb qolan təpələrini öz ərazisinə ilhaq etdiyi üçün onu beynəlxalq aləmə öz ərazisi kimi tanıtmağa nail ola bilərdi.

## Sülhməramlıların cinayətləri

BMT sülhməramlıların Kamboca və Mozambikə daxil olduqlarından sonra, fahişəliyin sürətli artımı müşahidə olunub. 1996-cı ildə BMT *Silahlı münaqişənin uşaqlara təsiri* () adlı hesabatında Mozambikin keçmiş birinci xanımın sitatı qeyd olunur:

 Hazırki hesabat üçün hazırlanmış uşaqların silahlı münaqişə vəziyyətində cinsi istismarı ilə bağlı ölkə üzrə araşdırmaların 12-dən 6-da, sülhməramlı qoşunların gəlişi uşaq fahişəliyin sürətli artımı ilə əlaqələndirilib. 

## İstinadlar
Coolio

**Artis Leon Ivey Jr.** ( **"Coolio"** kimi tanınır; ) – məşhur ABŞ reperi, baş aşpazı, musiqi prodüseri, aktyoru və şou-biznes xadimi.

## İstinadlar
Deko

**Deko** kimi tanınan **Anderson Luis de Souza** SHO () — karyerasını bitirmiş peşəkar Portuqaliya futbolçusu; karyerası dövründə o, hücumameyilli və orta yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edirdi.

## İstinadlar
Modernləşmə

**Modernləşmə**, **modernizasiya** və ya **müasirləşmə** — bir şeyin yeniləməsi, indiki vaxtın tələblərinə, spesifikasiyalarına və keyfiyyət göstəricilərinə uyğun edilməsi. Modernizasiyadan keçən əsas avtomobillər, qurğular və texnoloji proseslər olur (məsələn, kompüterin müqsirləşməsi). Tarix mənası ənənəvi cəmiyyətin müasir cəmiyyətə dönməsidir, məsələn, aqrar cəmiyyətin sənayeyə. Müasirləşmə inkişafın tezdəşdirilməsi üçün cəmiyyətin tam ya qismən dəyişməsi prosesidir.

## Etimologiya
Azərbaycanca bəzi lüğətlərdə **çağdaşlaşma** kimi də qeyd edilir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sindao

**Sindao** - Çində, Şandonq əyalətində, Sarı dənizin sahilində qədim şəhər. Sindao, Şandonq əyalətinin ən vacib ticarət və turist mərkəzidir. Şəhərin adı çin dilindən tərcümədə "mavi ada" deməkdir.

2008 Pekin Yay Olimpiya oyunlarının yelkən yarışları bu şəhərdə keçirilmişdir.

## Tarixi
Şəhər ərazisində ilk məskunlaşma 6000 il əvvələ aiddir. İkinci dünya müharibəsindən sonra şəhər ABŞ donanmasının Qərbi Sakit Okean Donanmasının baş qərargahı olmuşdur. Çinin 1984-cü ildəki xarici ticarət siyasəti dəyişikliyindən sonra şəhər sürətlə inkişaf etmişdir.

## Coğrafiya
Şəhər Şandun yarımadasının cənub sahilində yerləşir. Şəhərin ən hündür yeri 1.133 metr yüksəklikdə yerləşir. Şəhərdə musson iqlimi hakimdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Olimpik Lion FK

**Olimpik Lion FK** — klubun əsası 1950-ci ildə qoyulmuşdur. Fransanın Lion şəhərini təmsil edir.

## İstinadlar
Çerveteri

**Çerveteri** — İtaliya şəhəri. Şəhərin meri Alessio Paskuççidir. Şəhər 2013-cü ildə Azərbaycanın Lənkəran şəhəri ilə qardaşlaşıb.

## Mənbə
*http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=225633
Valmontone

**Valmontone** — İtaliyada şəhər.

## Qardaşlaşdığı şəhərlər
2014-cü ildə Azərbaycanın Göyçay şəhəri ilə qardaşlaşıb.

## İstinadlar
Bormio

**Bormio** - İtaliya şəhəri. Şəhər 2014-cü ildə Azərbaycanın Qax şəhəri ilə qardaşlaşıb.

## Mənbə
http://www.faktxeber.com/taliyann-bormio-hri-azrbaycann-qax-hri-il-qardalar_h443953.html
Enriko de Nikola

**Enriko de Nikola** — İtaliyanın birinci prezindenti (1 iyul 1946 – 12 may 1948). Liberal partiyasını təmsil edib.

## İstinadlar
Luici Eynaudi

**Luici Eynaudi** — İtaliyanın ikinci prezindenti (12 may 1948-11 may 1955). Liberal partiyasını təmsil edib.

## Həyatı

## İstinadlar
Eli Vizel

**Eli Vizel** — Nobel Sülh mükafatı laureatı, ədəbiyyatçı.

## Həyatı
30 sentyabr 1928-ci ildə Rumıniyada dörd uşaqlı bir Yəhudi ailənin üçüncü uşağı olaraq doğuldu. 19 Aprel 1944-də Faşistlər tərəfindən ailəsiylə birlikdə Auşvitz həbs düşərgəsi və Buhenvald həbs düşərgəsinə göndərildi. Sol qoluna döyməklə A-7713 nömrəsi işləndi. Anası və ən kiçik qardaşının burada öldürüldüyü sanılır. 1944-cü ilin sonunda atası ilə birgə Buhenvald həbs düşərgəsi nəql edildi. Atası 28 Yanvar 1945-də aclıq və xəstəlikdən öldü. O tarixə qədər atası ilə birgə qalmağı bacardı. Düşərgələrdə işlədilərək keçirdiyi bir ilin ardından, 11 Aprel 1945-də Buhenvald həbs düşərgəsinin Amerikan ordusu tərəfindən ələ keçərilməsiylə, azadlığına qovuşdu.

Döyüşdən sonra bir Fransız yetimxanasına yerləşdirildi və həyatda qalmağı bacaran iki bacısıyla bir araya gəldi. 1948-də Sorbonne Universitetində fəlsəfə təhsilinə başladı.

1952-ci ildə François Mauriacla tanış olana qədər, döyüş əsnasında yaşadıqlarıyla əlaqədar yazmağı rədd etdi. Daha sonra yaxın yoldaşı olan Mauriac onu yazmağa razı saldı. Bunun üzərinə ilk kitabı "Gecə"ni yazdı və 1958-ci ildə nəşr etdi.Yəhudi Soyqırımından (Holokost) xilas olmuş olan Avstriya doğulan yazar Marion Esther Rose ilə evləndi. Sonra Amerikaya köçdü və ömrünün sonuna qədər orada yaşadı, 1972-də oğulları Şlomo Elişa doğuldu. 1986-cı ildə irqçiliklə mübarizəyə görə Nobel Sülh mükafatına layiq görüldü. 2 iyul 2016-cı ildə Amerikada vəfat etdi.

## İstinadlar
Antonio Senyi

**Antonio Senyi** () — İtaliyanın dördüncü prezindenti (11 may 1962 – 6 dekabr 1964). Xristian-Demokrat Partiyasını təmsil edib.

## Həyatı
Kənd Təsərrüfatı və ticarət hüququnda ixtisaslaşmış vəkil olan Senyi, 1919-cu ildə İtalyan Xalq Partiyasına, sonra da Xristian Demokrat Partiyaya daxil olub. 1924-cü ildə partiyasının milli şurasının üzvü olub. O, eyni zamanda Sassari Universitetində rektorluq edib.

## İstinadlar
Covanni Leone

**Covanni Leone** () — İtaliyanın altıncı prezindenti (29 dekabr 1971 – 15 iyun 1978-ci illərdə). Xristian Demokrat partiyasını təmsil edib.

## Həyatı
3 noyabr 1908-ci ildə Neapolda doğulub.

## İstinadlar
Cuzeppe Saraqat

**Cuzeppe Saraqat** — İtaliyanın beşinci prezindenti (29 dekabr 1964 – 29 dekabr 1971). Sosial-Demokrat partiyasını təmsil edib.

## İstinadlar
Alessandro Pertini

**Alessandro Pertini** (d. 25 sentyabr 1896 – ö. 24 fevral 1990) — İtaliyanın yeddinci prezidenti (9 iyul 1978 – 9 iyun 1985). Sosialist partiyasını təmsil edib.

## Həyatı
Savona vilayətinin Stella şəhərində doğulub. Pertini bir ərazi sahibi olan Alberto Pertininin oğludur. Pertini ilk və orta təhsilini Savonada tamamlayıb. Genoa Universitetində hüquq sahəsində ixtisası üzrə təhsil alıb.

## İstinadlar
Françesko Kossiqa

**Françesko Kossiqa** — İtaliyanın səkkizinci prezindenti (3 iyul 1985 – 28 aprel 1992). Xristian-Demokrat partiyasını təmsil edib.

## İstinadlar
Karlo Adzelio Çampi

**Karlo Adzelio Çampi** (d. 9 dekabr 1920 - ö. 16 sentyabr 2016) — İtalyan siyasətçi və bankçı, İtaliyanın onuncu prezindenti (18 may 1999-15 may 2006). Müstəqil olaraq, seçkilərdə iştirak edib. Daha sonra senator çalışmışdır.

## Həyatı
1920-ci ildə Livornoda anadan olub. Çampi 1941-ci ildə Pisa Universitetinin ədəbiyyat hissəsindən məzun olub. İtalyan Müqavimət Fəaliyyətinə qatılıb. 1946-ci ildə Franca Fundacja ilə evlənib. Eyni ildə Pisa Universiteti hüquq fakültəsindən məzun olub. İtaliya Bankında işə başlayıb.1979-cu ildə bankın rəhbəri olub. 1993-1994cü illərdə İtaliyanın baş naziri çalışıb. 1996-cı ildə maliyyə naziri olub. 1999-cu ildə İtaliyanın q0-cu prezidenti seçilib və 2006-cı ilə kimi bu vəzifədə qalıb. 2005-ci ildə mart ayında Oxford Universiteti tərəfindən ona fəxri doktor adı verilib. 2016-cı ildə İtaliyanın paytaxtı Romada vəfat edib.

## İstinadlar
Humboldt mükafatı

**Humboldt mükafatı** – Almaniya universitetlərinin təqdimatı ilə Aleksandr fon Humboldt Fondu tərəfindən verilən mükafat. Mükafat dünyanın müxtəlif ölkə alimlərinə Almaniya alimləri ilə birgə bir sıra layihələrdə fəaliyyt göstərməyə imkan verir.

Mükafat təxmin edilən tədqiqtlara və dərc edilmiş məqalələrə görə Almaniyada yaşamayan alimlərə verilir. Laureatın təqdimatını Almaniya alimləri və ya Humboldt mükafatının laureatları irəli sürə bilərlər.

Mükafat Almaniya universitetlərinin birinə bir il müddətinə dəvəti nəzərdə tutur. Tədqiqat müddətini bir neçə dövrə bölməkə də olar. Mükafatın həcmi  60 000 avrodur. Hər il müxtəlif elm sahələri üzrə 100-ə qədər mükafat verilir, təqdimat Almaniya universitetinin birində baş verir.

## Həmçinin bax
* Aleksandr fon Humboldt
* Aleksandr fon Humboldt Fondu
Paraneopteralar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan qrupu.

## Təsnifatı
* Yarımsərtqanadlılar () 
* Lələkyeyənlər () 
* Otyeyənlər () 
* Saçaqlıqanadlar ()

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şahid

**Şahid** () və ya **tanıq**, hansısa bir hadisəni görən ya bilən şəxs. Ədalət məhkəməsi araşdırmalarında bildiyi məlumatı söyləmək üçün əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan Respublikasının Cinayyət-prossesual məcəlləsinə əsasən cinayət işi üzrə hər hansı əhəmiyyət kəsb edən hallardan xəbərdar olan şəxs ittiham tərəfindən ibtidai araşdırma və ya məhkəmə baxışı zamanı, müdafiə tərəfindən isə məhkəmə baxışı zamanı çağırılıb şahid qismində dindirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Geympley

**Geympley** () — oyun ilə oyunçunun arasında interaktiv qarşılıqla əlaqədən məsul olan oyun komponenti. Termindən adətən videooyunların kontekstində istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Desurvire, H., Caplan, M., & Toth, J. A. (2004). Using heuristics to evaluate the playability of games. CHI '04 extended abstracts on Human factors in computing systems, Vienna, Austria. 
* Fabricatore, C., Nussbaum, M., & Rosas, R. (2002). Playability in video games: a qualitative design model. Human-Computer Interaction, 17(4), 311-368.
Ninqalu sahili

**Ninqalo sahili** — Avstraliyanın qərb tərəflərində mərcan qayalıqlardan ibarət sahil.

## Haqqında
Ninqalo sahilləri balina köpəkbalıqlarının dövri bəslənmə sahəsi olaraq tanınan saçaqlı mərcan qayalıqlarıdır. (*Fringing Coral Reef*). Avstraliyanın qərb sahillərində yerləşir və Pert şəhərinin təxminən 1200 km şimalındadır. Qayalıqlar 260 km uzunluğunda olub Avstraliyanın ən böyük saçaqlı mərcan qayalığıdır və dünyada bu böyüklükdə olan materikə ən yaxın mərcan qayalıqdır. Ninqalo Mərcan Qayalığına qonşu olan əhəngdaşından ibarət Keyp Reync, 500-dən çox mağara və digər karst formaları ilə dünya səviyyəsində önə çıxan bir quruluşdur.

## İstinadlar
Lord-Hau adası

**Lord Houv adası** — Avstraliyaya aid ada. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Rafael Markes

**Rafael Markes** () — meksikalı futbolçu. Meksika millisinin oyunçusu olub. 5 FİFA Dünya Kubokuna iştirak edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsədov

**Əsədov** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.

* Oqtay Əsədov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədri. 
* Məhəmməd Əsədov — Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi, milis general-mayoru. 
* Heydər Əsədov — Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı naziri
* Əsəd Əsədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Gəray Əsədov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* Malik Əsədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Rəfael Əsədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəman
* Vaqif Əsədov — Rejissor. Ssenari müəllifi. Aktyor. Film və verilişlərdə iştirak.
* Adil Əsədov — fəlsəfə elmləri doktoru
* Lətif Əsədov — Texnika elmləri namizədi
* Arif Əsədov — Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur.
* Arif Əsədov (futbolçu) — Azərbaycan futbolçusu
* Tural Əsədov — aktyor
* Səfər Əsədov —
* Əlibala Əsədov —

## Həmçinin bax
*Əsədova
Bundesliqa

**Bundesliqa** (alm. *Fußball-Bundesliga*) ― alman futbol klublarının ən ali peşəkar futbol liqasıdır. Yarış uğrunda 18 klub mübarizə aparır. Çempionatda hər bir komanda 34 oyun keçirir. 1963-cü ildən peşəkar olaraq keçirlir. Dünyanın ən güclü futbol liqalarından biri hesab olunur.

## İstinadlar
Everqleyds Milli Parkı

**Everqleyds Milli Parkı** — Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən milli park. Park UNESCO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya İrsi və Ramsar siyahısındadır.

## Yerləşməsi

Everqleyds Milli Parkı ABŞ-nın Florida ştatının Everqleyds və Florida Siti şəhərlərinin arasındakı Monroye, Kolliyer, Mayami-Deyd bölgələrini əhatə edir. Sahəsi  610 484&nbsp;km²-dir. 2011-ci ildə milli parkı 934 351 nəfər ziyarət edib. Yellouston və Dit Valli milli parklarından sonra ABŞ-nin ən böyük üçüncü milli parkıdır.

## Statusu

Milli parkın indiki ərazisi 30 may 1934-cü ildə qorunmaya alınmışdı. Ərazi 6 dekabr 1947-ci ildə milli park statusunu almışdır. 1979-cu UNESCO-nun Dünya irsi, 2010-cu ildə isə Təhlükədə olan Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir. 4 iyun 1987-ci ildən isə Ramsar siyahısındadır.

## İstinadlar
Çaxnaşma

**Çaxnaşma** — bir affekt növü, doğru ya da yalan təhlükə ilə birgə gələn dəhşət duyğusudru. Çaxnaşmaya düşdüyü zaman insan keçirdiyi böyük qorxu nəticəsində özünü düşüncəli kontrol edə bilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Edmilson

Daha çox **Edmilson** kimi tanınan **Joze Edmilson Qomeş Morais** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş keçmiş Braziliya futbolçusu. Hazırda texniki konsultant kimi "San-Kaetano" klubunda çalışır.

O, peşəkar karyerasını ərdi müvəffəqiyyətlə üç fərqli ölkə klublarında keçirmişdir: "San-Paulu", "Olimpik Lion" və "Barselona".

Braziliya millisi forması ilə 39 oyuna çıxmış və komandaya 2002 FİFA Dünya Kubokunu qazanmağa kömək etmişdir.

## İstinadlar
Andres Eskobar

**Andres Eskobar** (; ) — Kolumbiyalı futbolçu. 1994-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında keçirilən Futbol üzrə dünya çempionatının iştirakçısı. Həmin çempionatda ABŞ millisi ilə oyun zamanı öz qapısına vurduğu qol səbəbindən mundialdan sonra ölkəsində Humberto Kastro adlı şəxs tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsədulla Qurbanov

**Qurbanov Əsədulla Cuci oğlu** () — Fəlsəfə elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universiteti Fəlsəfə kafedrasının professoru, 91-lərin fəal üzvü, Azərbaycan Respublikası "İdeal Sülhün Təbliği Fondu" – nun Vitse prezidenti, Beynəlxalq Sülh Səfiri.

## Həyatı
1936-cı ildə Balakən rayonunun Katex kəndində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Katex kənd orta məktəbini bitirmişdir. Həmin il peşə-texniki məktəbini, daha sonra isə Mədəni maarif texnikumunu başa vurmuş, 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə daxil olmuşdur.

## Təhsili, elmi dərəcəsi və elmi adları
1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsi
1976-cı ildə — fəlsəfə elmlər namizədi
1978-ci ildə — dosent
1992-ci ildə — fəlsəfə elmləri doktoru
2002-ci ildə — professor
Namizədlik dissertasiyasının adı "Azərbaycan kəndlisinin şüurunda sekulyarlaşmanın xarakterik xüsusiyyətləri" (Şəki – Zaqatala zonasının materialları əsasında).
Doktorluq dissertasiyasının adı "Milli və millətlərarası münasibətlər kontekstində sekulyarlaşmanın xarakterik xüsusiyyətləri" (Azərbaycan Respublikasının materialları əsasında)

## Əmək fəaliyyəti
1957–1973-cü ilə kimi Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyində məsul əməkdaş.
1973–1978-ci ilə kimi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda elmi işçi.
1978–1984-cü ilə kimi Azərbaycan Dövlət və İncəsənət Universitetində dosent.
1984-cü ildən hal-hazıra kimi Bakı Dövlət Universitetində əvvəlcə dosent, sonra isə professor.
5 monoqrafiya, 10 kitab, 10 nəfər elmlər namizədi, 3 nəfər elmlər doktoru.
Din, o cümlədən islam dini, habelə müqəddəs Quran haqqında elmilik, obyektivlik və dünyəvilik baxımından tezislər.

## Beynəlxalq seminar, simpozium və konfranslarda iştirakı
3–4 aprel 2007-ci ildə "Heydər Əliyev və Azərbaycanda din siyasəti: gerçəkliklər və perspektivlər" simpoziumda iştirakı;
2008-ci il 8 iyun "Dinlər arası dialoq" beynəlxalq konfrans;
2008-ci ilin noyabrın 28-də YUNESKO-nun xətti ilə Bakıda keçirilən "Dünya fəlsəfəsi
kontekstində islam bölgəsi fəlsəfəsinin tədqiqi və tədrisi problemləri" konfransda iştirakı.
Moskva, Bakı, Sankt-Peterburq, Daşkənd, Aşqabad, Rostov, Tbilisi, Bişkek, Mahaçqala şərlərində müxtəlif simpoziumlarda iştirak etmişdir.

## Tədqiqat sahəsi
Azərbaycanda islamşünaslığın konsepsiyası.

## Seçilmiş əsərləri
# "Heydər Əliyevin Şərq siyasətində islam amili" (Problemlər, mülahizələr, təkliflər)
# "Terrorçuluğa qarşı mübarizıdə Azərbaycanın mövqeyi birmənalıdır".
# "Bir yarpaq kövrək xatirə".
# "Heydər Əliyev və islam".
# "Xocalısız 16 il".
# "Xatirələr işığında".

## Həmçinin bax
* 91-lər

## Mənbə
* QURBANOV ƏSADULLA CÜCÜ OĞLU 
* Qurbanov Əsədulla Cüci oğlu — fəl.rlm.dok., prof.
* Əsədulla Qurbanov Elşad Abdullayevə cavab verdi — …
* Alim ömrünün salnaməsindən 
* Əsədulla Qurbanov: Azərbaycanın özünün İslam Konsepsiyası olmalıdır
* Əsədulla Cuci oğlu Qurbanov
Apuliya

**Apuliya** — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Mərkəzi Bari şəhəridir. Apennin yarımadasının cənub-şərqində, Adriatik və İoni (Taranto körfəzi) dənizləri sahillərindədir. Bari, Brindizi, Leççe, Taranto, Foca əyalətlərindən ibarətdir. Sahəsi 19.358 km². Əhalisi 4,1 mln (1994). Səthi təpəli düzənlikdir. Maksimal hündürlük 1151 m-dir (Dauniya d.) Kontinental Aralıq dənizi iqlimi hakimdir. İllik yağıntı 400–500 mm-dir. Ərazisinin 5%-i meşəlikdir. Ölkənin əsas kənd təsərrüfatı rayonlarından biridir. Zeytun və üzümçülük sahələri daha çox inkişaf etmişdir. Pambıq və şəkər çuğunduru, tütün, paxlalı bitkilər, heyva, əncir, badam becərilir. Margerita-di-Savoyyada dəniz duz mədənləri var. Qarqano yarımadasında boksit, Foca rayonunda təbii qaz çıxarılır. Neft emalı, neft-kimya, kənd təsərrüfatı maşınqayırması, toxuculuq, tikiş, rezin, metallurgiya sənayesi müəssisələri var. Mühüm şəhərləri və portları: Bari, Taranto, Brindizi.

## Həmçinin bax

Apuliya qraflığı

Apuliya hersoqluğu

## İstinad
Liquriya

**Liquriya** — İtaliyanın 1948-cil il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. Mərkəzi Genuya şəhəridir.

## Əhalisi
1.614.924 milyon nəfərdir.

## Sahəsi
5.420 km²-dir.

## İstinadlar
Potentsa

**Potentsa** () — İtaliyanın Bazilikata regionunun paytaxtı.

## Əhalisi
60.757 min nəfərdir.

## Sahəsi
173&nbsp;km²-dir.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
Potensanın bu şəhərlərlə qardaş şəhər əlaqələri var:

* Denver, Colorado, ABŞ
* Focsani, Rumıniya 
* Osuna, İspaniya

## İstinadlar
Prensa Latina

**Prensa Latina** (), rəsmi adı: **Prensa Latina, Latın Amerikası informasiya agentliyi S. A.** () — Kuba informasiya agentliyi.

## Tarixi
1959-cu il 16 iyunda Ernesto Çe Gevaranın təşəbbüsü ilə yaradılıb. Agentliyin təsisçisi və ilk direktoru Xorxe Rikardo Masetti olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* www.prensalatina.ru — Agentliyin satının rus dilindəki versiyası
Tovi Lovis

**Lovis Tovi Yeqoroviç** (d. 25 aprel 1757 - ö. 7 dekabr 1804) — görkəmli rus kimyaçısı, Peterburq Elmlər Akademiyasının akademiki.

## Həyatı
Göttingendə anadan omuşdur. 1768-ci ildə atası, astronom Q.M.Lovislə Rusiyaya köçmüşdür. Puqaçov üsyanı zamanı atasının faciəli ölümündən sonra  riyaziyyatçı Leonard Eylerin himayəsində tərbiyə amışdır. Peterburqda Baş əczaxanada köməkçi olmuşdur. Höttingen universitetində təhsil almışdır (1780-1797-ci illər). 1784-1797ci illərdə yenidən Peterburqda Baş əczaxanada işləmiş vəğz tədqiqatlarının böyük bir hissəsini burda yerinə yetirmişdir. 1797-ci ildən başlayaraq rəsmən Peterburq Elmlər Akademiyasının professoru olsa da, özünün ev laboratoriyasında fəaliyyət göstərmişdir.

## Elmi işləri
Tədqiqatları kimyanın müxtəlif problemlərinə həsr edilmişdir. 1784-cü ildə məhlulların ifrat doyması və soyuması hallarını aşkar etmiş, kristalların yetişmə şəraitini müəyyən etmişdir. 1785-ci ildə məhlullarda kömürlə adsorbsiya hadisəsini kəşf edərək, onu ətraflı tədqiq etmişdir. Su, spirt və arağın, əczaçılıq preparatlarının və üzvi birləşmələrin təmizlənməsi üçün ağac kömüründən istifadə edilməsini təklif etmişdir. Duzun məhlullarda kristallaşmasını tədqiq etmişdir. Duzların analiz zamanı individual kristal modifikasiyalarını istifadə etmək məqsədi ilə müxtəlif maddələrin 288 modelini hazırlamış və onları kimyəvi əlamətlərinə görə təsnifatlandırmışdır. Bir neçə soyuducu qarışıq işləyib, hazırlamışdır.

Buzlu sirkə turşusunun alınma üsulunu kəşf etmişdir (1789). İlk dəfə kristal qlükoza (1792), xörək duzu dihidratı (1795) və kristal aşındırıcı qələviləri (1795) almışdır. Susuz (mütləq) dietil efiri və etil spirti haırlamışdır; sonuncunu barium, stronsium və kalsium duzlarını parçalamaq üçün istifadə etmişdir. O, ilk dəfə onun adı ilə Lovis vətəri adlanan, bəzən halonu müşayiət edən optik hadisəni aşkar və təsvir etmişdir.

## Xarici keçidlər
* *D.N. Trifonov* Lovis Tovi Yeqoroviç
The 1790 St Petersburg Display  http://www.atoptics.co.uk/halo/lowpete.htm

## İstinadlar
Qriqor Narekatsi

**Qriqor Narekatsi** (; ) — erməni mistik və lirik şair, rahib və ilahiyyatçı. O, Erməni Apostol və Katolik Kilsələrində müqəddəs kimi hörmət edilir və 2015-ci ildə Papa Fransisk tərəfindən Kilsənin Doktoru elan edilib.

## İstinadlar
Düzqışlaq

**Kəndlər**
* Düzqışlaq (Ağstafa) — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Düzqışlaq (Şəmkir) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Düzqışlaq (Goranboy) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Düzqışlaq (Meğri) — 

## Həmçinin bax
* Düzqışlaq bələdiyyəsi