open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuru Əmiraslanovun yaşayış evi

**Nuru Əmiraslanovun yaşayış evi** — 1907-ci ildə Nuru Əmiraslanovun sifarişi ilə İosif Ploşkonun layihəsi üzrə Bakıda keçmiş Naberejnaya İmperatora Aleksandra II, 65, indiki Neftçilər prospekti, 65 ünvanında tikilmiş bina. Bina İosif Ploşkonun Bakıda layihələndirdiyi ilk iş sayılır.

## Haqqında
Arxiv materiallarına görə İosif Ploşko Bakıdakı ilk sifarişi 1907–1908-ci illərdə, Sahil küçəsi, 65-də yaşayış binasının tikintisi üçün Bakı varlılarının tanınmış ailələrindən olan Nuru Əmiraslanovdan alıb. Ev Bayıl təpəsinin yamacında əsas şəhər magistralının strukturunda mühüm şəhərsalma mövqeyinə malik və geniş həyəti olan perimetral tikintidən ibarətdir. Evin fasadında daşın yüngülcə yonulması ilə üfüqi və şaquli bölgülər nəzərə çarpır. Ploşko nisbətən sadə fasad yaratmış və klassik formalara və üsullara hörmətlə yanaşmışdır. Fasadın kompozisiyasında iki element — girişin intibah portalının effektiv motivləri və onun həcm elementlərinin incə modelləşdirilməsi və onun tərəfindən memarlıq klassikasına öz bədii münasibətinin həll edildiyi ön giriş qapısı əsas yer tutur. Portal bütün Asiya memarlıq məktəblərinin eyni mənbədən əks etdikləri ioniya orderli qoşa sütunla ifadə olunmuşdur.

Şamil Fətullayevin ev haqqında yazdıqları:

## Şəkilləri

Bəhram Gurun heykəli (1).jpg
Nuru Əmiraslanovun evi (1).jpg
Nuru Əmiraslanovun evi (2).jpg
Nuru Əmiraslanovun evi (3).jpg
Nuru Əmiraslanovun evi (5).jpg


## Həmçinin bax
* Yeni Avropa otelinin binası
* Kərbəlayi İsrafil Hacıyevin evi
* İosif Ploşkonun əsərlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ketonlar

**Ketonlar** — Molekullarının tərkibində iki karbohidrogen radikalı ilə birləşmiş karbonil ›C=O qrupu olan üzvi maddələrə deyilir.

## Adlandırılması
Ketonları adlandırmaq üçün onların molekullarının tərkibinə daxil olan radikalların adına "keton" sözü və ya ketonun uyğun olduğu doymuş karbohidrogenin adına -on şəkilçisi əlavə edilir. Məsələn, CH3-CO-CH3 — dimetilketon və ya propanon, CH3-CO-CH2-CH2-CH3 — metilpropilketon və ya pentanon-2.

## İstinadlar
Suriya (region)

**Böyük Suriya**, **Tarixi Suriya** (), **Təbii Suriya** ( **') və ya **Bilad əş-Şam''' () — adətən bu ərazi indiki Levantı, yəni Suriyanı, Livanı, Türkiyənin Hatay ilini, İsraili, İordaniyanı və Fələstini əhatə edir. Daha geniş tərif ilə "Təbii Suriya" termin Suriya Sosial Milliyyətçi Partiyası (SSMP) tərəfindən də istifadə edilməkdədir.

## Xarici keçidlər
Hrayr Tovmasyan

**Hrayr Tovmasyan** (; ) — Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin keçmiş sədri, keçmiş Ədliyyə naziri və Milli Məclisin üzvü.

## Həyat və fəaliyyəti
Hrayr Tovmasyan 8 iyul 1970-ci il tarixində SSRİ respublikalarından olan Ermənistan SSR-nin Zəngibasar rayonu tərkibindəki Hacı Elləz kəndində anadan olmuşdur. O, analitiklər tərəfindən Robert Köçəryanın müttəfiqi adlandırılmışdır. Tovmasyan keçmiş prezident Serj Sarkisyanın Baş nazir kimi hakimiyyətdə qalmasını təmin edən 2015-ci il refenduma çıxarılmış konstitusiya dəyişikliyinin müəllifidir. 2018-ci ildə o, Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin sədri təyin edilmişdir. Məxməri inqilabdan sonra hakimiyyətə gələn Baş nazir Nikol Paşinyan Tovmasyana qarşı kampaniya başlatmışdır. O, əvvəlcə Tovmasyanı könüllü istefa verməyə çağırmış, sonradan isə ona qarşı iki cinayət işi açılmışdır. 2019-cu ilin ilin iyununda Ermənistan Milli Məclisinin qəbul etdiyi yeni qanunla Konstitusiya Məhkəməsinin 12 ildən artıq işləmiş 3 hakimi məhkəmədən uzaqlaşdırılmış, Tovmasyan sədrlikdən çıxarılmış, lakin məhkəmədə hakim kimi işində qalmışdır.

## Cinayət mühakiməsi
2019-cu ilin dekabrında ER baş prokuroru Artur Davtyanın qərarı ilə 2010-cu ildə Hrayr Tovmasyan ER Xüsusi İstintaq Xidməti tərəfindən araşdırılan cinayət işi çərçivəsində təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb edilib. Tovmasyan şəxsi maraqları üçün ağır nəticələrə səbəb ola biləcək vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə halları ilə bağlı bir qrup vəzifəli şəxslə əlbir olmaqda ittiham olunub. Cinayət işinə görə, Tovmasyan 2013-cü ilin oktyabrında tabeliyində olan orqanlar və şəxslər vasitəsilə 2 notariusun asılı vəziyyətindən istifadə edərək, notariuslarla ərazini onlar üçün açıq-aşkar sərfəli olmayan qiymətə icarəyə götürmək barədə razılığa gəlib, nəticədə Tovmasyan 2014-cü ilin aprel ayına kimi sual altında qalıb, notariusların hər birindən aylıq 800 min AMD, ümumilikdə 11 milyon 200 min AMD icarə haqqı alıb.

## Mükafatlar
2013-cü il dekabrın 29-da Mxitar Qoş medalı ilə təltif edilib. 2016-cı il dekabrın 28-də Ermənistan Respublikasının idarəetmə sistemində və qanunvericilik sahəsində islahatlara verdiyi töhfəyə görə 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətlərə görə” medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi

**Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi** () — Ermənistanda konstitusiyaya nəzarət üçün ən yüksək hüquqi qurum. 1995-ci ildə yaradılmışdır. İcraedici, qanunverici və digər məhkəmə orqanlarından asılı olmayan bir məhkəmə orqanıdır. Qanunların və digər qanunvericilik aktlarının konstitusiyaya uyğunluğuna nəzarətdən məsuldur. Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin qanunu həm Ermənistan Konstitusiyasında, həm də Ermənistan qanunveriliciyində müəyyən edilmişdir.

## Tarixi
1988-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqı Konstitusiyasına edilən dəyişiklik əsasında Konstitusiyaya Nəzarət Komitəsi yaradılmışdır. SSRİ qanunvericiliyi ittifaqın hər bir respublikasında bir Konstitusiyaya Nəzarət Komitəsi yaratmağı nəzərdə tuturdu, lakin bu baş tutmamışdır.

Konstitusiya Məhkəməsi haqqında qanun 20 noyabr 1995-ci ildə Ermənistan Milli Məclisi tərəfindən qəbul edilmiş və 6 dekabr 1995-ci ildə Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan tərəfindən imzalanmışdır. 5 və 6 fevral 1996-cı ildə Konstitusiya Məhkəməsinin üzvləri təyin olunmuşdur. Məhkəmə 6 fevral 1996-cı ildə işə başlamışdır.

2008-ci ildəki prezident seçkilərindən sonra yaranan böhran və etiraz aksiyaları dalğası zamanı Konstitusiya Məhkəməsi hadisələr ilə bağlı istintaqın aparılması və Robert Köçəryanın həbs edilməsinin qarşısını almışdır.

Məxməri inqilabdan sonra hakimiyyətə gələn Baş nazir Nikol Paşinyan Köçəryana qarşı məhkəmə işi başlatdırmış, lakin Konstitusiya Məhkəməsi yenə də Köçəryanın həbs edilməsinin qarşısını almışdır. Bundan sonra Paşinyan qurumun sədri Hrair Tovmasyana qarşı kampaniya başlatmışdır. O, əvvəlcə Tovmasyanı könüllü istefa verməyə çağırmış, sonradan isə ona qarşı iki cinayət işi açılmışdır. 2019-cu ilin ilin iyununda Ermənistan Milli Məclisinin qəbul etdiyi yeni qanunla Konstitusiya Məhkəməsinin 12 ildən artıq işləmiş 3 hakimi məhkəmədən uzaqlaşdırılmış, Tovmasyan sədrlikdən çıxarılmış, lakin məhkəmədə hakim kimi işində qalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Çiçəklənən Ermənistan

**Çiçəklənən Ermənistan** və ya **Dirçələn Ermənistan** (,  *Barqavatç Hayastan kusaktsutyun*;  **ԲՀԿ BHK**) — Ermənistanda mühafizəkar siyasi partiya. 30 aprel 2004-cü ildə biznesmen Qagik Tsarukyan tərəfindən təsis edilmişdir. Həmin tarixdə partiyanın təsis qurultayı keçirilmişdir.

Partiya ideoloji olaraq siyasi spektrdə sağ mərkəz mövqe tutur. "Çiçəklənən Ermənistan" iqtisadi liberalizmi, Rusiya ilə daha sıx əlaqələri müdafiə edir. Partiya Avropa İttifaqı mövzusunda avroskeptik, sosial mövzularda isə tradisionalistdir. Partiyanın yaradılmasında Ermənistanın ikinci prezidenti Robert Köçəryanın rolu olmuşdur (bəziləri Köçəryanın özünün təsisçi olduğunu iddia edir). Köçəryanın partiyadakı təsiri və rolu müzakirə mövzusudur. 2012-ci ildə əksər analitiklər Köçəryanın partiyada yaxından iştirak etdiyinə inanırdılar. Bəziləri Köçəryanın partiyanın gizli lideri olduğuna inanır, digərləri isə onun "Çiçəklənən Ermənistan" üzərində heç bir təsirinin olmadığını düşünür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Qırxlar qəbiristanlığı

**Qırxlar qəbiristanlığı** — Qafqazın ən qədim dəfn yerlərindən biri olan Dərbənd qəbiristanlığı. Qəbiristanlıq Qırxlar-qapı darvazasından bir kilometr şimalda yerləşir.

Qəbiristanlıq yaxşı işlənmiş daşlardan inşa edilmiş iki metrlik hasarla əhatə olunmuşdur. İki pillədən ibarət olan bu hasar, ehtimal ki, bir neçə dəfə yenidən qurulmuşdur. Hasarın şimal tərəfində giriş portalı. 

​Orta əsr ərəb mənbələrinə və yerli tarixi salnamə olan "Dərbəndnamə"yə əsasən, bu qəbiristanlıq Salman ibn Rəbiə əl-Bahilinin rəhbərliyi altında Dərbəndə edilən ilk ərəb yürüşü ilə əlaqələndirilir. ​Əfsanələrdən birinə görə, ərəb fəthçiləri ilə yerli sakinlər arasında baş verən 6 günlük döyüş nəticəsində 40 və 20 min nəfər əsgərin şəhid olduğu iddia edilir. Ölənlərdən 40 ərəb döyüşçüsü "Qırxlar" qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Daha sonrakı dövrlərdə burada bir sıra əlavə məzarlar da salınmışdır.

​"Qırxlar" qəbiristanlığı şəhərin şimal qəbiristanlıq kompleksinin bir hissəsidir. O, uzun tərəfləri ilə bir-birinə bitişik iki düzbucaqlı hissədən (böyük və kiçik bölmə) ibarətdir. Böyük bölmə üç sıra, kiçik bölmə isə bir sıra olmaqla, ümumilikdə 40 ədəd qədim sandıq formalı məzar daşından təşkil olunmuşdur. Məzar daşları (sənduqələr) yüksək ölçülərə malikdir: uzunluqları 3.2 metrə qədər, hündürlükləri 80 sm, enləri 70 sm, qalınlıqları isə 10-12 sm-ə qədər çatır. Böyük bölmənin daxilində həmçinin 185 sm hündürlüyündə baş daşları da mövcuddur.

​Qəbiristanlıq, şəhidlərin dəfn yeri olaraq müsəlmanlar tərəfindən müqəddəs ziyarət məkanı kimi qəbul edilir və mütəmadi olaraq ziyarət olunur.

1788-ci ildə Quba xanı Fətəli xan tərəfindən həyat yoldaşı, Tuti Bikənin şərəfinə inşa etdirilmiş Tuti Bikə türbəsi də burada yerləşir.

## Məzarlıqda dəfn olunanlar

* Tuti Bikə — Quba xanı Fətəli xanın həyat yoldaşı, dövlət xadimi.
* Əhməd xan — Quba xanlığının VII xanı.
* Həsən xan — Quba xanı Fətəli xanın kiçik oğlu, dövlət xadimi.
* Şamil Fətullayevin əcdadları, o cümlədən babası Məmməd-Nəbi Fiqarov.
* Balakişi bəy Ərəblinski — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, general-leytenant.
* Əmirçoban bəy Usmiyev — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, general-mayor.

## İstinadlar
Hiss (müğənni)

**Hiss** (*əsl adı:* Röya Məmmədova; ) — azərbaycanlı musiqi sənətçisi.

## Həyatı və fəaliyyəti
Röya Məmmədova 13 iyul 1995-ci ildə Bakıda anadan olub. O, 2013–2017-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıb.

Hiss musiqi ilə maraqlanmağa 14 yaşında başlayıb. O, 15 yaşında *Sən bir nəğməsən* adlı musiqi yarışmasında iştirak edib. Professional sənətdə ilk mahnısı 2018-ci ildə ifa etdiyi "Mirvarilər" olub.

O, sənətə başladığı ilk illərdən səhnə adını Hiss (*This is Hiss*) olaraq seçib.

Onun sayca beşinci treki olan "İstəmirəm" aylar ərzində Shazam Türkiyə çartında top 50-də yer alıb. Mahnıya çəkilmiş klip YouTube-da 20 milyondan çox izlənilib.

Hiss 2021-ci ilin sentyabrında Show TV-də yayımlanan *Bir Başka Güzel* proqramında xüsusi dəvətlə çıxış edib. Onun 2021-ci ildə ifa etdiyi "Karma" treki uzun müddət Azərbaycan üzrə YouTube və Apple Music trendlərində birinci yerdə qərarlaşıb.

O, ABŞ-nin ən böyük musiqi şirkəti olan Warner Music Group ilə İsfar Sarabskidən sonra müqavilə imzalayan 2-ci azərbaycanlı müğənni olub.

Hiss 28 aprel 2023-cü ildə "Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi 2023" açılış mərasimində çıxış edib. O, həmçinin 17 may 2023-cü ildə Milli Gimnastika Arenasında keçirilən Bədii gimnastika üzrə 39-cu Avropa çempionatının açılış mərasimində, 3 iyun 2023-cü ildə isə Bakcell Arenada keçirilən Azərbaycan Kubokunun finalındakı bağlanış mərasimində səhnəyə çıxıb.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *Mars* (2022)
**Akustik albomları**
* *Special Acoustic* (2023)

**Sinqllar**
* "Mirvarilər" (2018)
* "Sevdim" (2019)
* "Get" (2019)
* "Biri var" (2019)
* "İstəmirəm" (2019)
* "Qorxuram" (2020)
* "Bir ömrün nəğməsi" (2020)
* "Kəpənəklər" (2020)
* "Sayıram" (2021)
* "Monoton" (2021)
* "Cəsarət" (2021)
* "Karma" (2021)
* "Zəng elə" (2021)
* "Bela" (2022)
* "Şans" (2022)
* "Çək" (2022)
* "Busan" (2022)
* "Unuduram" (2022)
* "Mənə Pis Olma" (2023)
* "Nostalgiya" (2023)
* "Biology" (2023)
* "Dilək" (2023)
* "Laylay" (2023)
* "Etiraf" (2023)
* "Kədərli Bölüm" feat. Jay Aliyev (2024)
* "Best" (2024)
* "Eşq limanı" (2024)
* "Kim qalacaq" (2025)
* "Canın sağ olsun" (2025)
* "Sevə–Sevə" (2025)

## Videoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haqi qəsri

– Yaponiyanın Yamaquçi prefekturasının Haqi şəhərində mövcud olmuş qəsr. Meyci islahatından sonra 1874-cü ildə sökülmüşdür. 2015-ci ildə UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına salınıb.

## Tarix
Qəsr 1604-1606-cı illərdə Çoşu hanının idarəçisi olan Mori klanı tərəfindən tikdirilmişdir. Mori klanının 14 nəsli bu qəsrdə yaşamışdır. Mori klanı imperator hakimiyyətinə güclü dəstək verməsi ilə tanınırdı və Meyci islahatından sonra 1874-cü ildə Haqi qəsrini könüllü şəkildə sökmüşdür. Qəsrin samurayları işsiz qalsa da, klan onlara fermer olmağı və meyvə yetişdirməyi tövsiyə etmişdir.

Haqinin keçmiş samuray ailələrinin bir çox davamçısı qədim divarların arxasındakı samuray məhəllərinə yaşamağa davam edir.

## Quruluşu
Qəsrin bir hissəsi adada yerləşirdi, bir tərəfi körfəzə, bir tərəfi çay və xəndəyə baxırdı. Qəsrin arxasında bir müşahidə qülləsi yerləşirdi.

Qəsrin tenşusu beşmərtəbəli idi və daxili xəndəyin kənarında yerləşirdi. Birinci mərtəbəsi şimaldan cənuba 16,2 metr, şərqdən cənuba 19,8 metr ölçülərində idi. Sonuncu mərtəbəsi isə 6,2x5,3 metr ölçülərində idi. Tenşunun ümumi hündürlüyü isə 14,3 metr idi.

Qəsrin sadəcə daxili meydanının divarları və daxili xəndəyi salamat qalıb. Qalan hissələri məhv olub. Tenşunun bünövrəsi və sütunlar üçün istifadə olunmuş daşları da görmək mümkündür. Daxili divarlar boyunca uzanan və xəndəyə tərəf baxan daş pillələrin izləri qalmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Cinsi dimorfizm

[thumb|right|250px|Dişi (solda), erkək [qırqovul]]
[thumb|Argiope appensa [Hörümçəklər|hörümçəyinin cinsi dimorfizmi (dişi solda)]]
[thumb|right|250px|[Tovuzquşunun erkəyi və dişisi]]
**Cinsi dimorfizm** ( — iki,  — forma) — eyni cinsdən olan erkək və dişi arasındakı anatomik fərqdir. Cinsi dimorfizm özünü müxtəlif fiziki xüsusiyyətlərlə göstərə bilər.

* *Ölçü*. Əksər məməlilərdə və toyuqkimilərdə erkəklər dişilərdən daha böyük və ağırdır. Bir çox quşlarda (xüsusilə yırtıcı quşlarda), suda-quruda yaşayanlarda və buğumayaqlılarda, dişilər bir qayda olaraq erkəklərdən daha böyükdür. Tısbağalarda və ilanlarda dişilər erkəklərdən daha böyükdür; kərtənkələlərdə, əksinə, bir qayda olaraq, erkəklər dişilərdən daha böyükdür; gekkonlar istisna təşkil edir, onlarda böyük ölçü dişilərə xassdır.
* 
* *Tük örtüyü*. Kişilər üçün saqqal, aslanlar və ya babuinlər üçün yal.
* 
* *Rəng*. Quşlarda, xüsusən ördəklərdə lələklərin rəngi.
* 
* *Dəri*. Marallarda buynuz, xoruzlarda pipik kimi xarakterik çıxıntılar və ya əlavə törəmələr.
* 
* *Dişlər*. Hind fillərində dişlər, morjlarında və qabanlarda köpək dişləri erkəklərdə daha böyükdür.
* 
Bəzi heyvanlar, ilk növbədə balıqlar, yalnız cütləşmə zamanı cinsi dimorfizm göstərir. Bir nəzəriyyəyə görə, hər iki cinsin də öz nəslinin qeydinə qalmasına verdiyi töhfələr nə qədər fərqlidirsə, cinsi dimorfizm də o qədər qabarıqdır. Bu həm də poliqamiya səviyyəsinin göstəricisidir.

Cinsi dimorfizm orqanizm böyüdükcə və inkişaf etdikcə daha çox nəzərə çarpmağa başlayır. Ümumiyyətlə, bədənin erkən mərhələlərində cinslər arasındakı görünüş əhəmiyyətsiz dərəcədə dəyişir.Cinsi yetkinlik yaşından sonra ortaya çıxan cinsi xüsusiyyətlərə "ikincil cinsi xüsusiyyətlər" deyilir. Birincil cinsi xüsusiyyətlər, öz növbəsində, reproduktiv proseslə birbaşa bağlıdır: cinsi orqanlar.

Kişilər və qadınlar arasındakı fərqlər müxtəlif səviyyələrdə baş verə bilər: morfoloji xarakterlər (anatomiya, ölçü, rəngləmə), fiziologiya, ekologiya, davranış və digərləri. Məsələn, bəzi növlərdə erkəklər böyük və rəngarəng, dişilər kiçik və rəngsizdir. Eynilə, yalnız bir cinsdə baş verən, digərində görmədiyimiz davranışlar var.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cinsi seçmə
* Kinandromorfizm

## Xarici keçidlər
Cins anlayışının bioloji və sosial mahiyyəti.
Birlik Stadionu (Edmonton)

**Birlik Stadionu** () — Kanadanın Alberta əyalətində yeləşən çox məqsədli bir stadion. Kanadanın ən böyük açıq hava stadionu halına gələn 56.302 oturacaq tutumuna malikdir. Əsasən Kanada futbolu üçün istifadə olunur, lakin həm atletika həm də reqbi birliyi, eləcə də konsertlər üçün istifadə edilə bilər.

Tikinti 1975-ci ildə başlayıb və 1978-ci ildə Birlik oyunları ərəfəsində açılıb. Bu səbəbdən arenaya Birlik Oyunları adı verilmişdir. 1983 Yay Universiadası ərəfəsində onun tutumu 60 081 nəfərə çatanda əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir.

Futbol turnirlərinə Kanada Milli Futbol Komandası ilə 9-cu FİFA Dünya Kuboku seçmə mərhələsi, Kanada Kubokunun iki versiyası, 1996 CONCACAF Kişilər Olimpiya Oyunları öncəsi turniri, 2002 FİFA U-19 Qadınlararası Dünya Çempionatı, 2007 FİFA U-20 Dünya Kuboku, 2014 FİFA U-20 Qadınlararası Dünya Kuboku və 2015 FİFA Qadınlararası Dünya Kuboku daxildir. Edmonton FK, 2011-2013-cü illərdə Kanada Çempionatları matçlarını Birlik Stadionunda keçirildi. Stadion, eyni zamanda, Kanadanın Meksika və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə birlikdə ev sahibliyi edəcəyi 2026 FİFA Dünya Kuboku üçün potensial sahə olaraq siyahıya alındı.
## Tarixi
Birlik Stadionundan əvvəl Edmontondakı əsas stadion 1939-cu ildə açılmış və 15 hektar torpaq sahəsində tikilmiş *Clarke Stadionu* idi. 1978-ci ildə Birlik Oyunlarına ev sahibliyi etmək üçün rəsmi sənəd işləri 1970-ci illərin əvvəllərində başlanmışdır. Təklifi dəstəkləyən federal, əyalət və şəhər maliyyələşdirilməsi, şəhərin müxtəlif idman obyektlərinin böyük miqyaslı yenidən qurulmasını nəzərdə tuturdu. İlkin planlar Yüngül Atletika üzrə Yarışların keçirilməsi üçün *Clarke* stadionunun yenidən qurulması və genişləndirilməsini tələb edirdi. 1974-cü ilə qədər Clarke Stadionunun kifayət etməyəcəyi və tamamilə yeni bir stadionun tikilməsi barədə fikir birliyi irəli sürüldü. Bir neçə yer və ölçü müzakirə edildikdən sonra, 1975-ci ilin yanvar ayında Edmonton Şəhər Şurası Clark stadionunun yaxınlığında 40 000 yerlik stadionun tikintisi barədə qərar qəbul etdi. Məkan *Ragan*, *Bell*, *McManus* məsləhətçiləri tərəfindən layihələndirilib. 

Stadionun ictimai dəstəyinin bir hissəsi, Eskimosların istifadəsini dəstəkləmək üçün inşa edildiyi üçün təmin edilmişdir. Planlar yerli sakinlərin etirazı ilə qarşılandı. Həmçinin 50 000 dollar dəyərində olan qocalar üçün kral otağının zəruriliyi, tədris və ofis otaqlarının eskimoslara ayrılması məsələləri də müzakirə olunub. Ən böyük müzakirə stadionun dam və ya günbəzə ehtiyacı olması ilə bağlı idi. Dam 18,2 milyon dollara başa gəldiyindən, ictimai dəstək məhdud səbəbindən stadion dam və günbəzsiz tikilmişdir.

## İstinadlar
Gərginlik mənbəyi

**Gərginlik mənbəyi** sabit bir gərginliyi saxlaya bilən iki terminallı bir cihazdır.

## Həmçinin bax
*Cərəyan mənbəyi

## qeydlər

## İstinadlar
Cərəyan mənbəyi

**Cərəyan mənbəyi**, üzərindəki gərginlikdən asılı olmayan bir elektrik cərəyanı verən və ya udan bir elektron dövrədir.

Cərəyan mənbəyi adından da məlum olduğu kimi dövrəni cərəyanla enerji ilə təmin edir. Cərəyan özü naqildə elektronların nizamlı hərəkət etməsidir. Cərəyan mənbəyinin funksiyası isə naqildəki elektronları hərəkətə gətirməkdir. qısası dövrədə cərəyanı yaradan elektrik mənbəyidir.Cərəyan mənbəyinin iki növü var:
#Sabit Cərəyan mənbəyi
#Dəyişən cərəyan mənbəyi
Sabit cərəyan mənbəyinin iki qütbü olur. müsbət (+) və mənfi (-). Bu mənbədə elektronlar mənfi qütbdən çıxıb müsbət qütbə doğru gedirlər və ancaq bir istiqametdə sabit sürətlə gedirlər. Ona görə də belə mənbələr sabit cərəyan mənbələri adlanır. (məsələn: batareyalar, akumulyatorlar və s)

Dəyişən cərəyan mənbələrində isə elektronlar gah bir qütbdən digərinə, gah da əksinə qayıdırlar. Elektronlar bir istiqamətdə və sabit sürətlə getmədiyindən belə cərəyan dəyişən cərəyan adlanır

## Həmçinin bax
*Gərginlik mənbəyi
## İstinadlar

## Əlavə oxu
*"Current Sources & Voltage References" Linden T. Harrison; Publ. Elsevier-Newnes 2005; 608-pages; 
## Xarici linklər
* Current Sources and Current Mirrors
* FET Constant-Current Source/Limiter - Vishay
* JFET Current Source and pSpice Simulation 
* Using Current Sources / Sinks / Mirrors In Audio 
* Differential Amplifiers and Current Sources
Faradey qəfəsi

**Faraday qəfəsi** və ya **Faraday qalxanı**, elektromaqnit sahələrini bloklamaq üçün istifadə olunan bir korpusdur.

## Tarix

## Nümunələr

## Həmçinin bax

## Qalereya

Fayl:Michael Faraday.png
Fayl:Archictetural Elements Faraday Cage.jpg
Fayl:Faraday cage - FISL 14 - 2013-07-03.ogv
Fayl:Faraday cage running at 110000 V.jpg
Fayl:Faraday cage at US Bureau of Standards 1925.jpg
Fayl:Faraday Cage.JPG
Fayl:Children in a Faraday Cage getting zapped by Tesla Coils.JPG
Fayl:Faraday cage.jpg
Fayl:Alternated currentbody cage.jpg


## İstinadlar

## Xarici linklər
* Faraday Cage Protects from 100,000 V :: Physikshow Uni Bonn
* Notes from physics lecture on Faraday cages from Michigan State University
* Top Gear's Richard Hammond is protected from 600,000 V by a car (a Faraday Cage).
Arvad daşıma yarışı

**Arvad daşıma yarışı** və ya fin dilindəki adı ilə **eukonkanto** – kişilərin qadın partnyorlarını daşıyaraq yarışdıqları idman növü. Bu idman növündə kişi qadını daşıyaraq ən qısa müddətdə finiş xəttinə çatmalıdır. İdman növü Finlandiyanın Sonkayarvi şəhərində yaranmışdır.

Bu idman növündə bir çox arvad daşıma stili mövcuddur: klassik stil, yanğınsöndürən stili (çiyinlərdə), eston stili (qadın başı aşağı vəziyyətdə daşınır) və s.

## Tarix
Arvad daşıma yarışı Finlandiyanın Sonkayarvi şəhərində ixtira edilib və mənşəyi XIX əsrdə yaşamış Herkko Rosvo-Ronkainen adlı quldurla bağlıdır. Rəvayətlərə görə Rosvo-Ronkainenin dəstəsi ilə kəndlərə basqın edərkən evli qadınları qaçırır və onları bellərində aparırdılar. Digər versiyaya görə Rosvo-Ronkainen adamlarını daha güclü və cəld etmək üçün onlara ağır kisələr daşıtdırırdı və nəticə bu idman növü yaranmışdır. İdman növü zarafat məqsədi daşısa da, iştirakçılar ciddi şəkildə yarışırlar.

Arvad daşıma yarışları əsasən Finlandiya, İsveç, Estoniya, Latviyada baş tutsa da, ABŞ, Avstraliya, Honkonq, Birləşmiş Krallıq, Almaniya, Hindistan kimi ölkələrdə də keçirilir. İdman növünün Ginnesin Rekordlar Kitabında öz kateqoriyası mövcuddur.

1992-ci ildən Sonkayarvi şəhərində Arvad daşıma üzrə Dünya çempionatı keçirilir və qalibə qadının çəkisi qədər pivə verilir.

## Qaydalar
Əvvəllər yarış yolu qayalı olsa da, hal-hazırda su hovuzları və qum sahəsindən ibarətdir. Beynəlxalq Arvad Daşıma Yarışı Qaydaları Komitəsi idman növü üçün aşağıdakı qaydaları müəyyən edib:
* Yarış yolunun uzunluğu 253,5 metrdir.
* Yarış yolunda 2 quru əngəl və bir metr dərinliyində olan su əngəli var.
* Arvad sənin və ya qonşunun ola bilər, hətta başqa yerdən də ola bilər. Qadın ən az 17 yaşında olmalıdır.
* Qadının minimum çəkisi 49 kiloqram olmalıdır, lakin 49 kiloqramdan azdırsa, qadına əlavə yük bağlanır ki, 49 kiloqrama çatsın.
* Bütün iştirakçılar əylənməlidirlər.
* Qadın dəbilqə, kişi isə kəmər taxa bilər, əlavə təchizata isə icazə yoxdur.
* İştirakçılar təhlükəsizliklərindən özləri cavabdehdirlər.
* Yolu ən tez vaxtda başa çatdıran cütlük qalibdir.
* Ən əyləncəli cütlük, ən yaxşı kostyum və ən güclü daşıyıcı üçün xüsusi mükafatlar verilir.

Bu qaydalar ümumi qaydalardır, hər yarış üçün fərqli qaydalar tətbiq oluna bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Arvad daşıma üzrə Dünya çempionatı
Nüvə matrisi

**Nüvə matrisi** — biologiyada nüvə matrisi hüceyrə nüvəsinin içərisində yerləşən liflər şəbəkəsidir və müəyyən dərəcədə bir hüceyrənin sitoskeletinə bənzəyir. Bununla birlikdə, sitoskeletdən fərqli olaraq, nüvə matrisi dinamik bir quruluş hesab olunur. Nüvə plitəsi ilə birlikdə hüceyrə daxilində genetik məlumatların təşkilində kömək edir.

Bu matrisin dəqiq funksiyası hələ də müzakirə mövzusudur və onun mövcudluğu şübhə altındadır. Belə bir quruluşa dair dəlillər 1948-ci ildə (Zbarsk və Debov) tanındı və buna görə də bir çox matrisə bağlı zülallar aşkar edildi.

## Nüvə matrisi hipotezi
Uzun müddətdir ki, polimer şəbəkəsi, "nüvə matrisi", "nüvə skleti" nın vacib komponenti olub-olmaması müzakirə mövzusu olaraq qalmaqdadır. İnterfazada qatılaşdırılmış metafaza xromosomlarının ekvivalenti olan xromosom ərazilərinin nisbi mövqeyinin, yüksək səviyyədə qurulmuş  səthləri arasındakı əngəllər və ya elektrostatik itələyici qüvvələr səbəbiylə saxlanıla biləcəyinə dair sübutlar olsa da, bu anlayış müşahidələrə uyğun olmalıdır. Klassik matris çıxarma prosedurları ilə müalicə olunan hüceyrələr, nüvə matrisinin asidik zülallarının kiçik bir hissəsinin sərbəst buraxıldığı nöqtəyə qədər xüsusi əraziləri saxlayır - çox güman ki, nüvə skeleti ilə əlaqələrini idarə edən zülallardır. Nüvə matrix proteomu struktur zülallardan, şaperonlardan, DNT və RNT bağlayan zülallardan, xromatinin yenidən qurulması və transkripsiya faktorlarından ibarətdir . 
Genomik DNT-ni nüvə skeletinə bağladığı düşünülən DNT bölgələri, getdikcə artan qurulmuş bioloji fəaliyyət spektrini nümayiş etdirir. Bütün bu hərəkətlər nüvə matrisi hipotezinə uyğundur (və ya ən asan şəkildə izah olunur). Bu, eyni dərəcədə inandırıcı alternativ modellər olana qədər bu konsepsiyanı saxlamaq üçün bəhanələrdən biridir.

## Nüvə Matrisi və Xərçəng

İnsan hüceyrələrindəki nüvə matrisinin tərkibinin hüceyrələrin növündən və şişdən asılı olduğu sübut edilmişdir. Bir şişin nüvə matrisinin tərkibinin normal hüceyrələrdən fərqli olduğu açıq şəkildə sübut edilmişdir . Bu fakt xərçəng markerlərini xarakterizə etmək və hətta xəstəliyi əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq üçün faydalı ola bilər. Bu markerlər sidikdə və qanda tapılıb və insanlarda xərçəngin erkən aşkarlanması və proqnozu üçün istifadə potensialına malikdir.

## İstinadlar
Tiaqo Bezerra

** Tiaqo Queiroz Bezerra** () — braziliyalı, peşəkar Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən Neftçi PFK-nın keçmiş futbolçusu.

## Futbolçu karyerası

### Klub karyerası
Türkiyədə tanınan Altay, böyük işlər gördükdən sonra Karşıyaka komandasında da oynadı. Hücum yarımmüdafiəsi mövqeyində çalışan oyunçu, İzmirli futbolsevərlərdə iz buraxdı, vuruşları və qolları ilə azarkeşlərinin qəlbində özünə yer tapdı.

### [[Adanaspor]]
2013–14 mövsümünün əvvəlində Adanaspora transfer olan Tiaqo, ilk oyununu 4: 0 hesabı ilə uduzan Orduspora qarşı keçirdi. 2013–14 mövsümündə 31 rəsmi oyun keçirən Tiaqo, 16 qol və 9 asistlə ən çox statistikaya sahib olan komandanın oyunçusu oldu. 2013–2014 mövsümündə 8 sarı vərəqə aldı. İlk mövsümündə Adanasporda 17 nömrəli forma geyinən Tiaqo, 2014–15 mövsümündə 10 nömrəli formanı geyinməyə başladı. 2014–15 mövsümündə 2 qolu penaltidən 15 qol vurdu. O, bu mövsüm 7 sarı və 1 qırmızı vərəqə alıb. Adanasporda 2 mövsüm oynayan Tiaqo, 8 -i penaltidən olmaqla ümumilikdə 31 qol vurdu və 2 mövsüm ərzində 15 sarı, 2 qırmızı vərəqə aldı. Elazığspor matçında 4–3 qalib gələn Adanaspor ilə son matçını keçirdi və bu matçda 2 qol vurdu.

### Əl-Ərəbi
6 iyul 2015-ci ildə Əl-Ərəbi komandasına keçdi.

### Adana Dəmirspor
Tiago, 4 Yanvar Bazar ertəsi günü Adana Demirspor ilə 1,5 illik müqavilə imzaladı

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
8 sentyabr 2021 ci il Çərşənbə günü Neftçi ilə müqavilə imzaladı. Neftçidə ilk oyunu Azərbaycan Premyer Liqasının 19 sentyabr 2021-ci ildə keçirilən Keşlə-Neftçi matçı olur. Həmin matçda 17 dəqiqə meydanda olub. Neftçidə ilk dəfə Azərbaycan Premyer Liqasının 2 oktyabr 2021-ci ildə keçirilən Səbail-Neftçi matçında vurub. Həmin matç komandasının 1–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Tiaqo həmin matçda 2 dəfə fərqlənmişdi. Bu matçda o eyni zamanda Neftçidə ilk dəfə dubl etmiş olub.

## İstinadlar
1.Tiaqo Bezerranın futbolçu profili-Soccerway

2.Rəsmi xəbər: Тиаго Безерра -" Ал Хор "futbolçu" . CHAMPIONAT.asia .

3.Tiago Bezerra, Adana Demirspor'da , sabah.com, 5 yanvar 2016
Geri qayıtmaq hüququ

**Geri qayıtmaq hüququ** — insan hüquqlarının Ümumdünya Bəyannaməsində və Vətəndaş və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktda öz əksini tapmış, öz ölkəsinə qayıtmaq hüququ verən beynəlxalq hüququn qanunvericilik prinsipidir. Geri qayıtmaq hüququ əyalətin konstitusiyasında, immiqrasiya qanununda göstərilə bilər və ya diasporadan repatriasiya haqqında ayrıca bir qanun olaraq rəsmiləşdirilə bilər.

## Tarixi
Yəqin ki, geri dönüş hüququnun ilk tanınması 1789-cu il Fransa inqilabından sonra Fransada 15 dekabr 1790-cı ildə qəbul edilmiş Hugenotlar Aktında əksini tapdı. Hugenotlara bütün vətəndaş hüquqlarının verilməsi ilə eyni vaxtda qanun, Fransa vətəndaşlarını dini təqiblər səbəbiylə xaricdə doğulmuş və fransız soyundan olan, qovulmuş və ya qaçan bütün insanları elan etdi. And içən geri qayıdan bütün vətəndaş hüquqlarına sahib idilər. Eyni zamanda, hugenotların böyük hissəsi bundan bir əsr əvvəl qovulmuşdu və bir çoxları İngiltərə, Almaniya və Cənubi Afrikanın yerli əhalisi ilə qarışmağı bacardılar. Qanun, 19 oktyabr 1945-ci ilə qədər qüvvədə qaldı, aralarında Nazizm tərəfdarlarının da ola biləcəyi Almaniyaya assimilyasiya olunmuş hugenotlar nəslinin köçməsinə icazə verilməməsi səbəbindən ləğv edildi.

## Beynəlxalq hüquq
Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsinin 13-cü maddəsində deyilir ki, "hər kəs öz ölkəsi də daxil olmaqla istənilən ölkəni tərk etmək və öz ölkəsinə qayıtmaq hüququna malikdir". Bu maddənin mənası ilə bağlı fikir birliyi yoxdur, çünki əvvəlki bənddə "dövlət" ("hər kəsin hər bir əyalət daxilində sərbəst hərəkət etmək və yaşayış yerini seçmək hüququ") ifadəsi işlədildiyindən "ölkə" anlayışına icazə verilir. fərqli şərh edir. Ən böyük mübahisə isə "özününkü" sözləri ilə bağlıdır. Bir çox ölkələrin milli müqəddəratını təyin etmə hüququnu həyata keçirən milli dövlətlər olması səbəbindən, qanunvericiliklərində çox vaxt dövlətlə müvafiq millətdən olan insanlar və ya xalqlar arasında bir əlaqə var. Bu ölkələrin bir çoxunda geri dönüş hüququnun təfsiri, milli dövlətlərində doğulmamış və əvvəllər yaşamamış xaricdən gələn titullu millət nümayəndələrinə də şamil edilir. Müvafiq ölkəyə köçmək istəyən digər insanlara üstünlük vermələri beynəlxalq münaqişələrə əsas ola bilər.

## İstinadlar
Coanna Kennan

**Coanna Kennan** (; ) — ingilis ədəbiyyatında uşaqlara yönəlmiş poniyalar və detektiv romanlar haqqında yazan romançı kimi məşhurlaşmışdı. Məhsuldar bir yazıçı ailəsinə mənsub olmuşdu.

## Həyatı
Triniti Kollecinin dekanı, Oksford və Oxford University Press nümayəndələrinin katibi Çarlz Kennan'ın kiçik qızı olmuşdu.
Coanna Kennan Oksfordda anadan olub böyüyüb, lakin bir çox ailə bayramlarının keçirildiyi və ana irsinin bir hissəsi olan İskoçyanı sevirdi. Atası Şotlandiya tarixində Yakobit qiyamı və Kalloden döyüşü kimi bəzi əhəmiyyətli hadisələrdə iştirak etmişdir.
Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Oksforddakı dostu Karola Oman kimi uşaq yazıçısı olmaq üçün tibb bacısı oldu. Oksfordda tibb bacısı işləyərkən 1918-ci ildə evləndiyi gələcək əri Kapitan Harold C. Keppi " Pulleyn Tompson ilə tanış oldu.
Evləndikdən sonra Coanna Kennan Pulleyn Tompson oldu, ancaq Coanna Kennan olaraq nəşr etməyə davam etdi. Əri müharibə zamanı ağır yaralandı və ölənə qədər hər il kitab istehsal edərək ailəsinin əsas dolanışığını təmin edirdi. Toydan sonra cütlük Uimbldona köçdü. Ənənəvi təhsili rədd edərkən yazıçı qızlarını yazmağa və özünə güvənməyə təşviq etdi.

Kennana 1951-ci ildə vərəm diaqnozu qoyuldu. 1961-ci ildə Dorsetdəki Blandford Forumundakı Blandford Kottec Xəstəxanasında ürək çatışmazlığından öldü. Temza çayı üzərindəki Xenli Feyrmayl qəbiristanlığında dəfn edildi.
Kitablar

Kennanın pony kitablarının çoxu İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəlki dövrlərdə nəşr edilmişdir. Müharibədən sonra, əvvəllər yazdığı dünyanın yox olmağa başladığını hiss etdiyi üçün detektiv romanlarla təcrübə etməyə başladı. 1950-ci illərin əvvəllərində səhhəti pisləşməyə başladı: nəticədə ona vərəm diaqnozu qoyuldu. 1961-ci ildə həyat yoldaşından dörd il sonra öldü.

Coanna Kennanın bir neçə fotoşəkili Londondakı Milli Portret Qalereyasından alınmışdır.

Sıralanan kitablara əlavə olaraq, həyatı boyunca jurnallar üçün də yazdı.

## Biblioqrafiya

### Uşaqlar üçün poni romanları

## İstinadlar
Lalisa (albom)

**Lalisa** – Cənubi Koreyanın Blackpink qız qrupunun üzvü olan taylandlı repçi və müğənni Lisanın ilk albomu. YG Entertainment və Interscope Records tərəfindən 10 sentyabr 2021-ci ildə yayımlanmışdır.

## Solo çıxışından əvvəl
19 aprel 2021-ci ildə YG Entertainment-in bir əməkdaşı Cənubi Koreya media orqanı The Korea Herald-a açıqlamasında Lisanın qruplarından üçüncü solist olaraq debüt edəcəyini (qrup yoldaşları Cenni və Roze-dən sonra) və daha sonra rəsmi olaraq təqvimləri elan ediləcəyi bildirdi. 12 İyulda Star News vasitəsilə, etiketində, klipinin çəkilişlərinin davam etdiyi ortaya çıxdı. İyulun 25-də müğənni bir səsyazma studiyasında çəkdiyi iki şəkli İnstagram hekayələrinə yüklədi, burada ekranda iki fərqli səs dalğasının yanında "Mənim adım nədir?" yazısı albomun başlığına işarə etdi.

## Buraxılış və tanıtım
25 avqust 2021-ci ildə YG Entertainment, albomun adı ilə adlandırılan bir tizer posteri yüklədi. 27 Avqustda YG albomun vizual anlayışlarından birini nümayiş etdirən 26 saniyəlik bir tizer buraxdı.30 Avqustda YG tərəfindən albomun baş mahnısının da "Lalisa" adlandırılacağı təsdiqləndi. Tam tracklist 5 sentyabrda yayımlandı. Albom 10 sentyabrda YG və Interscope vasitəsilə eyniadlı sinqlının klipi ilə birlikdə yayımlandı. Solo çıxana qədər Lisa ilə albom və klip haqqında danışmaq üçün sosial media platformalarında V Live və TikTok -da onlayn olaraq geri sayma tədbiri keçirdi. Sentyabrın 11 -də Lisa xüsusi bir qonaq olaraq The Woody Show -da, Tayland tok -şousunda ilk çıxışını qeyd edərək müsahibə verdi.

### Canlı ifalar
Sentyabrın 10 -da Lisa " The Tonight Show Starring Jimmy Fallon" da "Lalisa" sinqlı ilə ilk çıxışını etdi.

## Tənqidçilərin mövqeyi
Lalisa, Lisanın performansını tərifləyən, lakin mahnıların sözlərini və istehsalını tənqid edən musiqi tənqidçilərindən fərqli müsbət rəylər aldı. NME üçün yazan Rhian Daly, albomu "xəyal qırıqlığı yaradan" adlandırdı və mahnı istehsalında keyfiyyətsizliyə işarə etdi. "Lalisa" mahnısını "yöndəmsiz bir mahnı" olaraq xarakterizə etdi və B tərəfli "Money" mahnısının daha da məyus olduğunu hiss etdi. Digər tərəfdən, Beats Per Minute üçün yazan (Chase McMullen)Çeys Mekmulen, Lisanın inamlı performansının əsas yer tutduğunu hiss etdi və "hər bir komponenti mükəmməl təbii hiss etdirmək üçün" mahnıdakı hissələr arasında düzgün keçid qabiliyyətini təriflədi. (Jenna Guillaume) Cena Qiyom, MTV üçün yazarkən Lisanın rap, mahnı və rəqs bacarıqlarını yüksək qiymətləndirdi. Pinkvilla üçün yazan Anwaya Mane, Lisanın "cəsarətli və özünə inamlı repini", "bənzərsiz və heyrətləndirici yüksək enerjili performanslarını" təriflədi. "Money"-i, Lisanın fərqli tərəflərini nümayiş etdirən "hamar, axıcı və söhbət edən bir rap növü" olaraq xarakterizə etdi.

## Kommersiya performansı
Lalisa, dörd gün ərzində 700.000 ön sifarişi keçərək, K-pop qadın solo sənətçilər arasında bir albom üçün ən çox ön sifariş sayında yeni bir rekorda imza atdı. 10 sentyabr tarixinə qədər tək albom 800.000 ön sifarişi keçdi. Tək albom, Koreyanın Hanteo Chartına görə buraxılışın ilk günündə 330,129 nüsxə satıldı.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Teuvo Kohonen

**Teuvo Kohonen** (; ) — Süni neyron şəbəkələri və maşın öyrənmə sahəsindəki Finlandiyalı alim, akademik, Finlandiya Elmlər Akademiyasının fəxri professoru.

## Bioqrafiyası
1957-ci ildə Helsinki Texnologiya Universitetini bitirib, magistr dərəcəsi alıb. 1960-cı ildə texnologiya lisenziyası aldı və 1962-ci ildə doktorluq dissertasiyasını aldı.

1957–1959-cu illərdə Helsinki Texnologiya Universitetində fizika müəllimi köməkçisi, 1963–1965-ci illərdə çalışmışdır. 1965–1993-cü illərdə — dosent, fizika professoru.

1960-cı ildə Helsinki Texnologiya Universitetinin Fizika Fakültəsində işləyərkən Kohonen Finlandiyada ilk Reflac kompüterinin (Reflex Aritmetics Computer) yaradılmasında iştirak etdi. Maşın, istehsal prosesi üçün kompüterləşdirilmiş idarəetmə sisteminin inkişafı üçün geniş bir tədqiqat proqramının bir hissəsidir. Reflacda ümumilikdə 1200-ə yaxın tranzistor vardı. Proqramlaşdırılması üçün xüsusi bir dil olan Egon Cronhjortin hazırlanmışdır. Hazırda Reflac Texnologiya Universitetinin Kompüter Texnologiyaları Bölməsinin muzeyindədir.

1975–1978 və 1980–1999-cu illərdə Kohonen Elmlər Akademiyasının professoru idi.

## İstinadlar
Qısa şalvar

**Qısa şalvarlar** (ing. Capri pants) — şortdan daha uzun olan, lakin şalvar qədər uzun deyil.

## Tarix

Kapri şalvarları 1948-ci ildə moda dizayneri Sonja de Lennart tərəfindən təqdim edildi və o və ingilis kutyuresi Bunny Roger tərəfindən populyarlaşdırıldı.Şalvarın adı 1950-ci illərin sonu və 1960-cı illərin əvvəllərində populyarlıq qazandığı İtaliyanın Kapri adasından götürülüb.
Aktrisa Audrey Hepburn kapri geyinən ilk kino ulduzları arasında idi. Onun şalvar tez bir zamanda klassik üslubunun sinonimi oldu. Fransız aktrisa Bricit Bardo şalvarın hələ qadınlar üçün yeni dəb olduğu bir vaxtda kapri şalvar geyinirdi.Merilin Monro həmişə kapri şalvarla səyahət edirdi. 

Kapri şalvarları ABŞ-da 1960-cı illərdə The Dick Van Dyke Show televiziya serialında populyarlaşdı. Meri Tayler Murun canlandırdığı gənc evdar qadın obrazı Laura Petri şou boyu darıxdırıcı kapri şalvar geyinərək moda sensasiyasına və bir qədər də kiçik mübahisələrə səbəb oldu.

1960-cı illərin ortalarında kapri tipli dar  şalvarları yeniyetmə oğlanlar arasında populyarlaşdı; yaxşı bir nümunə, məşhur Flipper-in bəzi epizodlarında onları geynən o dövrün superstar yeniyetmə aktyoru Luke Halpin idi.

1970-1990-cı illər arasında populyarlığın azalmasından sonra, kapri şalvarları 2000-ci illərin ortalarında yenidən üstünlük təşkil etdi.İspan tennisçi Rafael Nadal Nike ilə sponsorluq kapriləri geyinmək üçün müqavilə bağladıqdan sonra 2009-cu ilə qədər matçlarının əksəriyyətində kapri şalvar geyinirdi, Roger Federer ondan əvvəl imtina etmişdi.

2017-ci ildə ABŞ-ın Corciya ştatının Duqlas qraflığının məktəb dairəsinin rəhbəri kapri şalvarlarını məktəb mühiti üçün uyğun olmayan geyim kimi təsnif edən e-poçt məktubu göndərdi və bununla da şalvar uzunluğunun məqbul qalması sualını qaldırdı.

## Qalereya

Fayl:SonjaDeLennart 1949 Erni Mangold modelt Wintermodell der Caprihose.jpg
Fayl:SonjaDeLennart 1949 Mady Rahl modelt Sommermodell der Caprihose.jpg
Fayl:Candid 052 (5299485989).jpg
Fayl:Cycling-knickers-capri-pants.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sonja de Lennart and the History of the Capri Pants
Ramon Maçado

** Ramon Machado de Macedo** () — Misli Premyer Liqasının klublarından Qəbələdə hücumçu kimi çıxış etmiş braziliyalı peşəkar futbolçu.

## Karyerası

### Jahn Regensburg
Ramon Machado de Macedo, Braziliya ölkəsindən Paraná Clube'dan Jahn Regensburg'un U-23 komandasına 2012-ci ilin mart ayında köçdü. Orada hücumçu keyfiyyətləri ilə əvvəldən özünə diqqət çəkdi, Landesliga Mitte'de (6-cı divizion da) doqquz oyunda səkkiz qol vurdu. Machado De Macedo bu səbəbdən 2011/12 mövsümündə üçüncü divizionda oynayan və sensasiyalı şəkildə yüksələn birinci komandanın heyətinə qatılmaq üzrə idi, lakin oyun icazəsinin olmaması gənc Braziliyalıya mane oldu.2012-ci ilin iyul ayında peşəkar bir müqavilə imzaladı və 2012/13 mövsümündən ikinci divizion komandasının heyətində idi.

2012/13 mövsümünün 1-ci oyun günü olan 4 avqust 2012-ci ildə Ramon, TSV 1860 Münhenlə səfər oyununda (0: 1) Denis-Danso Weidlich'in 75-ci dəqiqəsində meydana çıxanda peşəkar futbol debütünü etdi. Eyni mövsümün 13-cü matçında, peşəkar futbolda ilk qolunu 17-ci dəqiqədə FC Ingolstadt 04 ilə səfər oyununda vurdu.

### [[Neftçi PFK|Neftçi]]
Ramon Maçado 1 sentyabr 2021 ci ildə Neftçiyə transfer olundu.İlk oyununu Azərbaycan Premyer Liqasının 3 cü turunda Qarabağa qarşı keçirdi.O oyunda meydana ikinci hissədən daxil oldu. Ramon Maçado çoxlu qol epizodları yaratsa da fərqlənə bilmədi. "Neftçi"də ilk dəfə meydana çıxdığı ikinci oyunda fərqlənə bilib.19 sentyabr 2021 ci ildə keçirilən Azərbaycan Premyer Liqasının 4 cü turunda Neftçi-Keşlə oyununa ikinci hissədən meydana çıxan Ramon Maçado 50 ci dəqiqədə fərqlənib
İkinci qolunu isə ilk dəfə Neftçidə start heyətdə meydana çıxdığı oyun olan Azərbaycan Premyer Liqasının 5 ci turunun Sabah-Neftçi qarşılaşmasının 20 ci dəqiqəsində vurub. O oyunda komandası 1:2 hesabı ilə qələbə qazanıb. 27 iyun 2022-ci ildə "Neftçi"dən ayrıldı.

### [[Qəbələ FK|Qəbələ]]
31 iyul 2022-ci ildə rəsmi olaraq "Qəbələyə" transfer olundu. "Qəbələ" forması ilə ilk matçına 8 avqust 2022-ci ildə keçirilən "Turan-Tovuz"-"Qəbələ" matçının 84-cü dəqiqəsində çıxıb. Matç "Qəbələnin" 0–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Qəbələ"nin heyətində ilk qolunu 21 avqust 2022-ci ildə keçirilən "Kəpəz"–"Qəbələ" matçının 27-ci dəqiqəsində vurub. Matça start heyətdə başlayan **Maçado** 59-cu dəqiqədə əvəzlənib. Matç "Qəbələ"nin 0–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 7 iyun 2023-cü ildə **Maçado** "Qəbələ"dən ayrıldı.

## Uğurları
### Klub
 Qəbələ
* Azərbaycan Kuboku
** Qalib (1): 2022/23
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qılıncdağ

**Qılıncdağ** (*Uxtasar*) — Qarakilsə rayonunda, Azərbaycanla sərhəddə yerləşən dağ. Qılıncdağın hündürlüyü 3500 m-dir. Qılıncdağ gölünün ətrafındakı qayalıqlarda eynilə Gəmiqaya petroqliflərinə bənzəyən təsvirlər var. Alimlər 1970-ci illərə qədər onları öz elmi əsərlərində "Qılıncdağ petroqlifləri" kimi qeyd edirdilər.  

2021-ci il sentyabr ayının ortalarında Qılıncdağ zirvəsinə Azərbaycan ordusunun nəzarət etdiyi xəbərləri yayılmışdı.

## Qılıncdağ petroqlifləri

Bull Petroglyph Ukhtasar Volcano.jpg
Petrogliph-Ughtasar-Armenia.jpg
Petroglyphs from Ukhtasar 15092019 (156).jpg


## İstinadlar
Cavaxeti

**Cavaxeti** və ya **Cavaxetiya** (, ) — Gürcüstanın cənubunda tarixi vilayət. Vilayətin əraziləri Axalkalaki, Aspindza (qismən), Ninotsminda bələdiyyələri və qismən də Türkiyənin Ərdahan vilayətini əhatə edir. Cavaxeti tarixən qərbdən Kür çayı ilə, şimaldan Şavşeti dağı ilə, cənubda Samsari dağı ilə və şərqdə Niyaliskuri dağı ilə həmsərhəddir. Bu vilayətdəki əsas iqtisadi fəaliyyət kənd təsərrüfatıdır.

1995-ci ildə Axalkalaki və Ninotsminda rayonları qonşu Samtsxe diyarı ilə birləşdirilərək Samtsxe-Cavaxeti adlanan yeni bir inzibati vilayət yaradılmışdır. 2020-ci ilin yanvar ayında əldə olunan məlumata görə, Samtsxe-Cavaxetinin ümumi əhalisi 152,100 nəfərdir. Vilayət əhalisinin əksəriyyətini ermənilər təşkil edir. 2014-cü ildə Gürcüstanda keçirilən əhalinin üsiyahıyaalınmasına görə, Axalkalaki bələdiyyəsində yaşayanların 93%-i (41,870) və Ninotsminda bələdiyyəsində yaşayanların 95%-i (23,262) ermənilər idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Braziliya Coğrafiya və Statistika İnstitutu

**Braziliya Coğrafiya və Statistika İnstitutu** (,  **IBGE**) — Braziliyada statistik, coğrafi, kartoqrafik, geodezik və ekoloji məlumatların rəsmi səviyyədə toplanmasından məsul olan agentlik. "IBGE" hər 10 ildən bir ümümölkə siyahıyaalma keçirir. Anketlər yaş, ailə gəlirləri, savadlılıq, təhsil, peşə və gigiyena səviyyələri kimi məlumatları əhatə edir.

"IBGE" 1936-cı ildə Milli Statistika İnstitutu adı altında yaradılan bir ictimai institutdur. Qurumun qurucusu və baş təşəbbüskarı statist Mario Auqusto Teyşeyra de Freytas idi. "IBGE"nın indiki adı 1938-ci ildə qəbul olunmuşdur. Qurumun qərargahı Rio-de-Janeyro şəhərində yerləşir və hal-hazırkı prezidenti Susana Kordeyro Gerradır. Qurum 13 fevral 1967-ci il tarixdə qəbul edilən qərar ilə federal bir təşkilata çevrilmiş və İqtisadiyyat Nazirliyinə tabe edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Dengizik

**Dengizik Xan** və ya **Dengizik Xaqan** (*[[Qədim türk dili|Qədim türkcə]] ([[Hun dili|hunca]]): Tengizik Kan (mənası: Balaca Dəniz*; ) — Avropa Hunlarının 13-cü xaqanı. Atillanın 2-ci oğlu, İlekin kiçik, İrnekin də böyük qardaşı.

## Həyatı
453-cü ildə Atillanın ölümündən sonra digər qardaşları İlek və İrneklə ayrı hökmranlıq etdilər. Çökən imperiyanın bir hissəsində üç qardaş fərqli bölgələrdə hökmranlıq edirdi. 460-cı ilin ilk yarısından etibarən Dengizik və İrnek vəziyyətlərini bərpa etməyə çalışdılar. Konstantinopola elçi göndərdilər. Sülh müqaviləsi bağlamaq, dostluq qurmaq istəyirdilər. Dunayın bir hissəsində Hunlar və Romalılar üçün sərbəst ticarət bazarının qurulmasını tələb etdilər, lakin I Leo bu istəkləri rədd etdi. Bu qərardan sonra iki qardaş ayrıldı. Dengizik bunu təhqir olaraq gördü və döyüşmək istədi, İrnek isə yeni cəbhə açmağın əleyhinə idi. Dengizik ordusu ilə birlikdə Histriyaya girdi. Onu qarşılayan Bizans komandiri Anaqastla güzəştə getməkdən imtina etdi və birbaşa imperatora bir elçi göndərdi. Torpaq və vergilər tələb etdi və bu baş verməsə Trakyaya gedəcəyini bildirdi. Qətiyyətli münasibətindən narahat olan I Leo cavab verdi: "Ona itaət etsəydi hər şeyi edərdi və düşmənçiliyi dostluğa və ittifaqa çevirmək çox xoş olardı", lakin danışıqlar nəticəsiz qaldıqdan sonra, 469-cu ildə Dengizik ilə Anaqast arasındakı müharibədə Hunlar məğlub oldu. Dengizik müharibədə öldürüldü və kəsilmiş başı Bizansın paytaxtı Konstantinopolda insanlar arasında gəzdi. Pasxa xronikası hadisəni belə izah edir: "Attilanın oğlu Dinzirikus (yəni Dengizik) Trakyada general Anaqastes tərəfindən öldürüldü. (Anaqastes onun) başını Konstantinopolisə gətirdi, Orta Küçədən keçdi və Taxta Sirkdəki dirəyə sabitlədi. Bütün şəhər ona baxdı."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Süd dişləri

**Süd dişləri** və ya **müvəqqəti dişlər**, əksər məməlilər də və digər yayıcıların ilk diş dəstidir. Süd dişlərinin çıxması 3 yaşında bitir və bu dişlər beş yaşa qədər qalır, sonra isə tökülməyə və daimi dişlərlə əvəz olunmağa başlayırlar.
Süd dişləri müvəqqəti dişlər olduğu üçün valideyinlər bir çox hallarda düşünürki bu dişlərə baxım edilməməli və müalicə olunmamalıdır. Lakin müalicə edilməyən süd dişi çürükləri ağrı, pis qoxu, çeynəmə çətinliyi, qidalanma pozulmasına və çirkin xarici görünüşə gətirib çıxarır.

Süd dişləri normal dişlərin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Beləki, vaxtından öncə tökülmüş süd dişləri daimi dişlərin əyri formalaşmasına və gələcəkdə ciddi ortodontik problemlərin yaranmasına səbəb olur.
Bu səbəbdən də süd dişlərindəki çürüklərə biganə yanaşılmamalı və müalicə edilməlidir.

## Südəmər dişlərdə kariyes
Kariyes ən çox görülən diş xəstəliyidir. Kariyes süd dişlərində görünməyə başlayır
və müalicə edilə bilmirsə, dişlər çürüyür və çıxarılmalıdır.
Kariyes, dişi əhatə edən xarici təbəqədəki mineralların dağılması nəticəsində
meydana gəlir. Dişlərin üzərində bakteriyalar karbohidratlı (şəkərli) qidaları
parçalayır və asiti əmələ gətirir. Bu asitlər diş emalını məhv edir. Kariyesin səbəblərindən biri də
ağız şirəsinin çatışmazlığıdır. Ağız şirəsi qida qalıqlarını yuyur və antiseptik təsir
edir (ağız şirəsinin tərkibinə xüsusi antimikrob zülal vardır). Əgər hər hansı bir
xəstəlik səbəbindən (immunitetin pozulması, bağırsaq xəstəlikləri) uşağın ağız
şirəsinin miqdarı və keyfiyyəti aşağı düşərsə ağız boşluğundakı kariyesli dişlərin
miqdarı az bir müddətdən sonra artmış olur.
 
### Kariyesdən qorunma
1) Dişlərə müntəzəm qulluq
2) Sağlam qidalanma, şəkərli qidalardan uzaq durmaq
3) Flüorlu diş məcunlarından istifadə. Flüor dişlərin möhkəm və sağlam
olmasını normada saxlayır.

#### Kariyesin müalicəsi
Diş həkimi kariyes diaqnozu qoyduqdan sonra, diş təmizlənir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar