open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matriarxat

**Matriarxat** və ya **Anaxaqanlıq**  (türk.) ictimai-siyasi məsələlərdə qadınların üstünlük təşkil etdiyi cəmiyyətdir.

## Tarixçə
"Kitabi Dədə Qorqud" boylarında tarixdən öncəki çağlarla səsləşən anlayışlardan biri **“ana haqqı”** anlayışıdır. Bu anlayışa görə Ana–Tanrı şərafətli bir varlıqdır, **“Tanrı haqqı”** daşıyıcısıdır. Hüquqi baxımdan toxunulmazdır, bir növ “demonik müdafiə” haqqına malikdir. Böyük bir günah işləmiş olsa belə, bir kimsənin ona qılınc qaldırması yasaqdır:

:Ana haqqı Tanrı haqqı degilmişsə
:Qara polad uz qılıcım dartaydım
:Qafillicə görklü başınq kəsəydim
:Alca qanınq yer yüzünə dökəydim (XI boy).

Ana haqqının Tanrı haqqına bərabər tutulması ***anaxaqanlıq (matriarxat)***, yəni Ulu İcma yaşayışı tarixinin qalıntısıdır: Polifem (Dəpəgöz) mövzusunda olduğu kimi, "Kitabi Dədə Qorqud" burada əski Yunan epik abidələri səviyyəsində durmaqdadır. Homer “Odisseya”sı və Esxil “Oresteya”sında da “ana haqqı” anlayışı tam eyni məzmun (semantika) yükü daşımaqdadır. “Odisseya” və “Oresteya” qəhrəmanı Klitemnestra adlı qadın, Troya savaşından dönüb gəlmiş əri Aqamemnonu (savaşda “müttəfiq qoşunlarının” başçısı idi) öldürmüşdü. Çünki başqa bir kişini sevmişdi. Orest isə xəyanətli davranışına görə öz anasını öldürmüş, fəqət özü də ana haqqının qoruyucuları olan erinlər (əfsanəvi intiqam pəriləri) tərəfindən amansızcasına təqib edilmişdi. Çünki ananın öldürülməsi əsatiri Yunan mifologiyasında “əsla bağışlanılmaz” bir cinayət sayılırdı. Keçən yüzildə Bazel Universiteti Roma hüququ tarixi kafedrasının professoru Y. Y. Baxofen bu epik tarixçəni əsas alaraq “Ana haqqı” (Das Mutterrecht) başlığı daşıyan ayrıca bir kitab yazmışdır. Bu araşdırmasında o, “Oresteya”nı ölməkdə olan ana hüququ ilə yaranmaqda olan ata hüququnun faciəli qarşılaşması, anaxaqanlıq (matriarxat) tarixinin gerçək açımı üçün bir açar kimi dəyərləndirmişdir. "Kitabi Dədə Qorqud" “Odisseya” və “Oresteya” ilə bir sırada “Ana haqqı” anlayışını hifz edərək yaşatmaqda olan üç tarixi qaynaqdan biridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Patriarxat
Paradiqma

**Paradiqma** (yun. παράδειγμα, - nümunə, model)- müəyyən tarixi dövr ərzində elmdə mövcud konseptual sxem, problemin qoyuluşu, həlli və öyrənilməsi modeli, tədqiqat metodunu bildirən əsas elmi baxış, cərəyan.
Şükürağalı

**Şükürağalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Çəmənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
07.12.1999-cu il tarxili 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun ilkin redaksiyasının "Ağdam rayonu" bölməsinnə əsasən bu Kənd Çəmənli bələdiyyəsinə aid edilib və 28.06.2004-cü il tarixinə qədər bu Bələdiyyənin tərkibində olub.

29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının ərazisində bələdiyyələrin təşkil edilməsi haqqında" Qanunu ilə Çəmənli bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Sarıcalı və Şükürağalı kəndlərində Ağdam rayonunun Sarıcalı bələdiyyəsi təşkil edilib və onun ilk nizanaməsi qəbul edilib və 17.10.2024-cü il tarixinə qədər bu bələdiyyənin tərkibində qalıb.

18.10.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında" Qanunun 7.2-ci bəndinə əsasən, "*Çəmənli və Sarıcalı bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Çəmənli, Sarıcalı və Şükürağalı kəndlərində [[Çəmənli bələdiyyəsi]]*" yenidən təşkil edilmişdir. 

## İstinadlar
Sarıçoban (Ağdam)

**Sarıçoban** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Xındırıstan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Xındırıstan bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Mədəniyyəti
Kəndin yaxınlığında tunc dövrünə aid abidə var.

## İstinadlar
Tofiq Abbasov (politoloq)

**Tofiq Möhsün oğlu Abbasov** () — televiziya aparıcısı, politoloq, AzTV-nin siyasi icmalçısı, əməkdar jurnalist.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mətbuat katibi.

Cənubi Qafqaz regionu, postsovet məkanı və Orta Şərq məsələləri üzrə ixtisaslaşmışdır. 500-dən çox məqalənin və analitik araşdırmanın, sənədli filmlərin müəllifidir.

Azərbaycan Televiziyasının İctimai Siyasi Verlişlər studiyasının direktoru.

## Həyatı
1959-cu ildə İranın paytaxtı Tehranda anadan olub. 1977-ci ildə Bakıda orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinə daxil olub

1982-ci ildə məzun olduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində ictimai və siyasi yayım redaksiyasına işə qəbul edilib. Redaktor, şərhçi, baş redaktor, studiya direktoru vəzifələrində çalışıb.

1993–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezident Administrasiyasının mətbuat xidmətinin rəhbəri, eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mətbuat katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

1994–1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin informasiya siyasəti və xarici əlaqələr üzrə məsləhətçisi vəzifəsində çalışmışdır.

1996-cı ildən 2005-ci ilə qədər beynəlxalq regional nəşr "Caspian"ın baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.

2005–2006-cı illərdə gündəlik nəşr olunan "Kaspi" qəzetinin birinci müavini olaraq çalışmışdır.

2006–2010-cu illərdə "Lider TV"-nin İnformasiya və Siyasi Proqramlar Departamentinin direktoru vəzifəsində çalışıb.

2011–2012-ci illərdə gündəlik "Zerkalo" qəzetinin İnformasiya və analitik nəşrlər şöbəsinin müdiri olmuşdur.

2012–2015-ci illərdə Azərbaycanda ilk tabloid nəşri olan "New Baku Post"un qurucusu və baş redaktoru olub.

2016-cı ildən Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışır.

Ailəlidir və iki oğlu var.

## TV karyerası
Tofiq Abbasov 1982-ci ildən 1993-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Şirkətində işləyib. Uzun fasilədən sonra, 2006-cı ildən "Lider" TV-də çalışıb. "Lider" TV-nin "Səda" İnformasiya Departamentinin rəhbəri olub. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq 2010-cu ilin dekabr ayında telekanalı tərk edib.

## Həmçinin bax
* New Baku Post (qəzet)

## İstinadlar
Vəli Əkbər

**Əkbərov Vəli İbrahim oğlu** — Azəraycanlı telejurnalist.

## Həyatı
Vəli Əkbər 1968-ci il mart ayının 28-də Şəki rayonun Aşağı Layısqı kəndində anadan olub. Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin Teatrşunaslıq fakültəsini bitirib. 1989-cu ildə o ictimai  "Xalq Universiteti"nin "İctimai müxbirlər" kursunu bitirib və həmin zamandan dövrü mətbuatda çalışır. 

1993-1998-ci illərdə "Press-Fakt" qəzetində məsul katib, məsul redaktor vəzifələrində fəaliyyət göstərib. 1998-2001-ci illərdə "Rezonans" qəzetinə rəhbərlik edib. 2001-ci ildə "Həftə-içi" qəzetini qurub, 2003-2008-ci illərdə "Media Holdinq"-in ("Lider" televiziyasının) İçtimai-Siyasi proqramlar və Xəbərlər departamentinin rəisi işləyib. 2008- 2012 - ci illərdə Azərbaycan Televiziya və Radio verlişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İnformasiya Proqramları Studiyası direktorunun müavini vəzifəsində çalışıb. 

2013-cü ildə “Tezxeber.az” İnformasiya Portalını yaradıb və həmin portalın baş redaktorudur. 

2014-cü ilin fevralından TTV kanalının direktor müavini və Region TV-nin xəbər direktorudur.
 
Milli Elmlər Akademiyası İnsan Hüquqları Elmi Tədqiqat İnstitutunun doktorantıdır. Hazırda "Elektron KİV-lərdə seçki təbliğatı və seçici psixologiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası üzərində tədqiqat aparır. 

60-a yaxın ictimai-siyasi yönümlü sənədli və televiziya filminin ssenari və ideya müəllifidir. Dövrü nəşrlərdə publisistik məqalələri və şerləri dərc olunub. Dörd kitabın redaktoru olub. Vəli Əkbərin yetişdirdiyi 100-ə yaxın peşəkar jurnalist hazırda ölkənin ən tanınmış media qurumlarında çalışır.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Filmoqrafiya
# "Səda+"
# "Xüsusi təyinatlı müxbir"
Patent

**Patent** (lat. *patere, patent – açıq qoymaq*) — hər hansı bir ixtiraya verilmiş məhdud tətbiq hüququna malik olan ən yüksək hüquq qoruyucusudur. O edilmiş xeyirli ixtira və ya sənaye modelinə müəlliflik hüququnu göstərən sənəd.

## Həmçinin bax

* ABŞ Patent və Marka qeyd olmaz üçün büro

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Partizan müharibəsi

**[[Partizani Tirana FK|Partizan]] müharibəsi** və ya **Gerilla müharibəsi** — hərbi qruplaşmaların yerli əhali arasında gizlənərək düşmənləriylə açıq və iri döyüşlərdən qaçmaqla apardığı müharibə.
Adil Mirseyid

**Adil Mirseyid oğlu** () — rəssam, şair, tərcüməçi və esseist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (1993), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1989) və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü (1992), prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Adil Mirseyid 1952-ci il dekabrın 21-də Ağdaş şəhərində ziyali ailəsində anadan olmuşdur. Ləki qəsəbə 6 saylı orta məktəbi bitirib. (1959-1969). İlk şeirləri məktəb illərində "Göyərçin" və "Pioner" jurnallarında çap olunub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır (1970-1976). Bir müddət təyinatla göndərildiyi Dağıstan Respublikasında işləmişdir (1975-1978). Ağdaş rayonu Füzuli adına Mədəniyyət Evinin Xalq Teatrında rəssam (1983-1987), Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətində rəssam (1990-1992), Bakıda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. "Xəzər" jurnalında məsul katib və baş redaktor müavini, "Bayatı" jurnalının redaktoru, "Palitra" qəzetinin ədəbiyyat və İncəsənət şöbəsində redaktor, Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin "Yol" ədəbiyyat qəzetində redaktor (1992-1993) olmuşdur.

Uzun sürən xəstəlikdən sonra 17 iyul 2014-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
XX əsrin 70-ci illlərinin axırlarından dövrü mətbuatda şeirlər çap etdirir. "Azərbaycan" və "Ulduz" və s.  jurnallarında silsilə şeirləri dərc olunmuşdur.

"Güzgüdəki adam", "Bulud adam", "Nəğmə adam", "Vernisaj şeirlər", "Ay suvarisi", "Amor fati" (şeirlər), "Hardan baxsan görünən adam" (monoqrafiya), "Ruhlarla insanlar arasında" (esselər) kitablarının müəllifidir. Rəsul Rza mükafatının laureatıdir. "Vektor" Beynəlxalq Elm Mərkəzinin fəxri doktoru adına, Skandinaviya Ölkələri ilə Dostluq Cəmiyyətinin mədəni əlaqələr üzrə Gümüş Arzu Türk Ədəbiyyatına xidmət ödülünə, Bahar Simpadisi ödüllərinə və s  layiq görülüb.

Şeirləri rus, ingilis, fransız, alman, ispan, eston və s. dillərə tərcümə olunub.

İncəsənətin və mədəniyyətin müxtəlif sahələrinə aid 400-dən artıq esse, tərcümə və məqalənin müəllifidir. Rəsm əsərləri Almaniyada, Rusiyada, Qırğızıstanda, İranda, Türkiyədə və Azərbaycanda şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

"Min beş yüz ilin oğuz şeiri" antalogiyasında (2000), "Avrasiya Şairləri" Antalojisində (2015), "Ağdaş tarixin yaddaşında" kitablarında şeirləri və yaradıcılığı dərs olunub.

Həyat və yaradısılığı haqqında İnternews-in sifarişi ilə rejissor Rövşən İsgəndərovun "Sözlərdən toxunmuş ömür" (2002) adlı sənədli film çəkilib.

İki fərdi sərgisi Azərbaycan Rəssamlar Birliyinin və Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstutu İB birgə təşkil etmişdir (2011–20014).

Ömrün son gününə qədər yaradıcılıqla məşğul olmuş, "Ekspress" qəzetində hər həftə şənbə günləri "Art Ekspress" səhifəsində esseləri yayımlanmışdır (2009–2014).

## İstinadlar
Əli Daşqın

**Əli Daşqın** (tam adı: *Əli Həsən oğlu Hüseynzadə*; ) — şair, nasir, tərcüməçi, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

Daşqın 1958-ci il martın 12-də Cənubi Azərbaycanın Bostanava şəhristanının Xələc kəndində anadan olmuşdur. Burada ibtidai, Təbriz şəhərində isə orta məktəbi bitirmişdir. Sonra Tehran Politexnik Universitetinin elektronika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1973–1978).

Bədii yaradıcılığa 1970-ci illərdən başlamışdır. Bir neçə şəhərdə, o cümlədən Üskü şəhərində ədəbi dərnək yaratmışdır. Təbriz şəhərində yaradılmış Şəhriyar adına ədəbi dərnəyin fəal üzvü, 1992-ci ildən dərnəyin sədrlərindən biri olmuşdur. Eyni zamanda uluslararası Avrasiya mətbuat fondunun ədəbi bölməsinin sədridir. Təbriz, Urmiya, Sulduz şəhərlərində - universitetlərdə "Türk dili və ədəbiyyatı" fənnini tədris edir. Əsərləri "Yol", "Varlıq" dərgisində, "Geyhan" qəzetində (Tehran), "Fruği azadi" (Təbriz), "Ədəbiyyat qəzeti"ndə, "Yol", "Odlar yurdu" qəzetlərində (Bakı) müntəzəm dərc edilmişdir. Ramiz Zöhrabovun "Muğamat", Orxan Kamalın "Yad qızı" əsərlərini farscaya, Şəhriyarın seçilmiş lirik qəzəllərini türkcəyə çevirmişdir.

Lirik şerlərinə mahnılar bəstələnmişdir. Keçmiş Yuqoslaviya, Türkiyə, Azərbaycan və digər ölkələrdə keçirilən ədəbi qurultaylarda iştirak etmişdir.

## Əsərləri

*1.Payızdan-payıza (şeirlər). Mahabat: "Məhəmməd" nəşriyyatı, 1976.
*2.Ana nisgili (şeirlər). Tehran: "Ordibehişt" nəşriyyatı, 1989.
*3.Türkcə sözlük. I cild. Təbriz: "Yaran" nəşriyyatı, 1992.
*4.Türkcə sözlük. II cild. Təbriz: "Yaran" nəşriyyatı, 1996.
*5.Sadə xəritələr (elmi araşdırmalar). Təbriz: "İranvic" nəşriyyatı, 1992.
*6.Çiçəklərə bir çiçək (uşaq şeirləri). Təbriz: "Firhəng" nəşriyyatı, 1991.
*7.Səhər ağacı (şeirlər və hekayələr). Təbriz: 1993.
*8.Qar çiçəyi (şerlər). Təbriz: "Nukui müəssisəsi" nəşriyyatı, 1993.
Maarif Soltan

**Qəniyev Maarif Soltan oğlu** (*Maarif Soltan*; ) — şair, tərcüməçi,  Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1987).

## Həyatı
Maarif Soltan 1956-cı il aprelin 10-da İsmayıllı rayoununun Brovdal kəndində müəllim ailəsində doğulmuşdur. İsmayıllıda 3 saylı şəhər orta məktəbini bitirmişdir (1973). Əmək fəaliyyətinə İsmayıllı tikinti idarəsində fəhlə kimi başlamışdır (1973-1974). Hərbi xidmətdə olmuş (1974-1976), sonra Bakıda 23 saylı texniki-peşə məktəbində təhsilini davam etdirmişdir (1976-1977). Bakı metro tikintisində qazmaçı işləmişdir (1977-1979).Moskvada A.M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya şöbəsində təhsil almışdır (1979-1984). Yazıçıların Şüvəlandakı yaradıcılıq evində təlimatçı işləmişdir (1984-1986).

Hazırda "Qobustan" incəsənət toplusununda baş redaktor müavinidir (1988-ci ildən). Eləcə də, çağdaş şairlərin əsərlərindən ibarət olan illik "Poeziya Günü" tolusunun tərtibçisi və redaktorudur.İlk şeirləri 1973-cü ildə İsmayıllı rayonunun "Zəhmətkeş" qəzetində çap olunsa da, ciddi yaradıcılıqla 1976-cı ildən məşğuldur. Respublika və keçmiş ümumittifaq mətbuatında müntəzəm çıxış edir. Şeirləri qardaş xalqların dillərinə tərcümə olunmuşdur. Bir sıra yaradıcılıq seminar-müşavirələri və beynəlxalq ədəbi tədbirlərinin iştirakçısıdır. Ədəbi mükaatlara layiq görülüb. Müasir rus yazıçı və şairlərindən bədii tərcümələr etmişdir.
25 may 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Əsərləri
# Dünya işıqla dolu. Bakı: Yazıçı, 1986, 63 səh.
# Dünyama aşılan qapı. Bakı:Yurd, 2006.242 səh.

## Tərcümələri
Vladimir Voynovic - "Əsgər İvan Conkinin həyatı və qeyi-adi sərgüzəştləri" roman;
Varlam Şalamov - "Kolıma dəftərindən" şeirlər və hekayələr;
Lev Oşanin - şeirlər;
Aleksey Mişin - şeirlər;
Anna Axmatova - şeirlər;

## İstinadlar
Etimad Başkeçid

**Muradov Etimad Murtuz oğlu** (*Etimad Başkeçid*; ) — azərbaycanlı şair, yazıçı, jurnalist, tərcüməçi.

## Həyatı
Etimad Başkeçid 1966-cı il iyulun 14-ü Gürcüstanın SSR-in Dmanisi rayonunun Kirovisi kəndində anadan olub. 1973-1983-cü illərdə Kirovisi orta məktəbində təhsil alıb. 1988-1993-cü illərdə M.Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunda oxuyub. Bakı Slavyan Universitetinin Filologiya fakültəsinin Jurnalistika şöbəsinin (2007-2008) və "Tərcümə nəzəriyyəsi və praktikası" kafedrasının müdiri (2011), "Tərcümə problemləri" elmi tədqiqat laboratoriyasının elmi işçisi (2004-2005), universitetin "Tələbə dünyası" qəzetinin baş redaktoru (2005-2007), Jurnalistika kafedrasının müəllimi və Folklor araşdırması ETL-in aparıcı elmi işçisi (2009-2010), Folklor araşdırmaları ETL-in böyük elmi işçisi və Jurnalistika nəzəriyyəsi və praktikası kafedrasının müəllimi (2011-2012) olub. Hazırda Nazirlər Kabineti yanında Azərbaycan Tərcümə Mərkəzinin əməkdaşıdır. 

2009-cu ildən AMEA Folklor İnstitutunun dissertantıdır. "Məhsəti türklərinin sürgün folkloru" mövzusunda elmi iş üzərində işləyir.
 
2004-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, eləcə də birliyin Gənclər şurasının üzvüdür. AYB-nin "Dünya ədəbiyyatı" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, "Mütərcim" jurnalının redaktoru, Prezident təqaüdçüsü (2008-2009) olmuşdur.

Çox sayda publisistik məqalənin, bir neçə elmi məqalənin, bir çox bədii və elmi kitabın redaktoru və önsözünün müəllifidir.

Rus və türk dillərini bilir. 

Evlidir. İki oğlu var.

## Kitabları
* Panoptikum (şeirlər və hekayələr)
* Y.Polyakov. Süddə çəpiş.
* L.Anninski. Ceviz ləpəsi.
* S.Kinq. Ölü zona.
* V.Jirmunski. Xalq qəhrəmanlıq eposu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Etimad Başkeçid: "Bunların yiyəsi yoxdumu?" (müsahibə)
* Qırxayaq hər addımını düşünsəydi... - Etimad Başkeçid yazır
* Etimad Başkeçid: Portret eskizləri
* Etimad Başkeçid - Necə ki, insan ətiylə qidalanır ümidlər (şeirləri)
* Etimad Başkeçid. "Min yol mənə söylər" (roman) (pdf)
Atilla Maralanlı

## Həyatı
Atilla Maralanlı 1961-ci il aprelin 9-da Təbrizdə anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Tehranda alıb. 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasına mühacirət edib. Həmin ildən Bakıda yaşayır. 1999-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirib. Əsasən tərcümə ilə məşğul olur. 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun Cənubi Azərbaycan elmi qrupu şöbəsində çalışır. Behruz Həqqinin "Koroğlu: tarixi-mifoloji gerçəklik", Həmid Dadizadənin "Ədəbiyyat problemlərinə dair", Səməd Sərdariniyanın "Arazın hər iki tayında müsəlmanların soyqırımı" kitablarını farscadan azərbaycancaya çevirib və Bakıda çap etdirib.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Saday Şəkərli

**Şəkərov Saday Əsəd oğlu (Şəkərli)** — şair, 1995-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Saday Şəkərli 1959-cu il sentyabrın 7-də Cəlilabad rayonunun Bəcirəvan kəndində anadan olmuşdur. Burada səkkizillik məktəbi bitirmişdir. Bakıda 18 saylı texniki-peşə məktəbində, Bakı sənaye-pedaqoji texnikumunda təhsil almışdır (1976-1980). Rusiyada Saratov Kənd Təsərrüfatı Mexanizasiyası İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir (1980-1985).

Bədii yaradıcılığa tələbəlik illərində başlamışdır. "Məhəbbət ağacı" adlı ilk şeirlər toplusu 1985-ci ildə Saratov şəhərində dərc edilmişdir. 1984-cü ildə Gənc yazıçıların Moskvada keçirilən 8-ci Ümumittifaq seminar-müşavirəsinin iştirakçısı olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1988-ci ildən Cəlilabad rayonunun suvarma idarəsində başlamışdır. Sonra burada kiçik müəssisə təşkil etmişdir. 1993-cü ildən Bakıda yaşamışdır. "Təbriz" nəşriyyatının direktoru işləmişdir.

2016-cı ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilsə də, Bakı Apelyasiya Məhkəməsi hökmü dəyişdirərək onun cəzasını 5 ilə endirmişdir.  2018-ci ildə həbsdən çıxdıqdan sonra xaricə mühacirət etmişdir.
 
## Kitabları
# Дерево любви. Саратов: ПКИ, 1985, 48 стр.
# Torpağa oğul sözü. Bakı: Yazıçı, 1986, 66 səh.
# Məni soruşan olsa. Bakı: Təbriz, 1995, 62 səh.
# Alça çiçəkləyib. Bakı: Təbriz, 1996, 16 səh.
# Gecədən çıxan kimi (şeir və poemalar). Bakı: Təbriz, 1996, 208 səh.
# Gümüş şamın şöləsi. (başqırd dilində). Ufa: 2000, 48 səh.
# Ömrün yorğun kölgəsi (şeirlər və poemalar). Bakı: Elm və təhsil, 2009, 328 səh.
# Birİnci kitab. Bakı: Araz 2010, 214 səh.
# Музыка дождя. Москва: Новый век, 2010, 82 стр.
# Haydı. Vaşinqton: 2011, 84 səh.
# Ölümdən qayıdan. Təbriz: 2011, 90 səh.
# Atamdan qalan payız. İstanbul: 2011, 104 səh.
# Qurd ürəyi. Bakı: Araz 2015, 232 səh. 
# Qadağan olunmuş rəng. Bakı: Vektor Nəşrlər evi, 2014, 220 səh.  
# Səni sevənlərin hamısı sənsən. Bakı: Elm və təhsil, 2014, 670 səh.
# Əsərləri. 1-ci cild. Bakı: Ziya, 2019, 304 səh.
# Əsərləri. 2-ci cild. Bakı: Ziya, 2019, 304 səh.
# Əsərləri. 3-cü cild. Bakı: Ziya, 2019, 304 səh. 
# Əsərləri. 4-cü cild. Bakı: Ziya, 2019, 304 səh.
# Əsərləri. 5-ci cild. Bakı: Ziya, 2019, 304 səh. 
# Произведения. 1-й том. Москва: Креатив Центр Глянец, 2019, 420 стр.

## İstinadlar
Aydın Əfəndi

**Aydın Əfəndi** (tam adı:*Aydın Niyazi oğlu Əfəndiyev*) — rusdilli Azərbaycan şairi

## Həyatı
Aydın Əfəndi 1959-cu ilin 26 noyabrında anadan olmuşdur. Riyaziyyatçı olub. Finlandiya Universitetlərinin birində mühazirə oxumuşdur. Əsərlərini və şeirlərini rusca yazırdı. Yusif Səmədoğlunun təqdimatıyla "Literaturnaya qazeta"da haqqında yazı və şeirləri dərc olunub.

20 avgust [Yaradıcılığı ==

== İstinadlar ==

* [http://www.yenigallery.net/az/index.php?id=5008 Bakı İncəsənət Mərkəzi tərəfindən Azərbaycanda və xaricdə keçirilmiş ən önəmli tədbirlər](http://archive.azyb.az/cgi-bin/jurn/main.cgi?id=1125

==)
* Alleqro Andrey Voznesenskinin xatirəsinə
Əli Əkbər (yazıçı)

**Əli Əkbər** (tam adı: *Əliyev Ələkbər Əliağa oğlu*) — yazıçı, jurnalist, tərcüməçi.

## Həyatı
Əli Əkbər 1978-ci ilin 28 yanvarında anadan olub. 8-ci sinifə qədər Bakının 134 saylı orta məktəbində oxuyub. 1993-cü ildə orta təhsilini Türkiyədə davam etdirmək üçün bu ölkəyə yollanaraq İstanbulda Dini Təmayüllü liseyə daxil olub. 1996-cı ildə Mərmərə Universitetinin Jurnalistika Fakültəsinə qəbul olunaraq 2000-ci ildə bu universitetdən məzun olub. Təhsil aldığı illərdə Türkiyənin nüfuzlu nəşriyyatı sayılan "KAKNÜS" nəşriyyatında İctimaiyyətlə əlaqələr müdiri və tərcüməçi olaraq işləyib. Bir sıra ədəbiyyat dərgiləri üçün məqalələr yazıb, tərcümələr edib. İndiyə qədər türk dilinə 30 əsəri tərcümə edərək nəşr etdirib.

## Yaradıcılığı
Ələkbər Əliyev Azərbaycanda fəaliyyət göstərən, rus dilli intellektuallarının yaratdıqları "kultura.az" mədəniyyət və incəsənət internet portalının baş redaktorudur. Azərbaycan dilində çap olunmuş dörd bədii kitabın müəllifidir. 2009-cu ildə çap olunmuş qalmaqallı süjetə malik "Artuş və Zaur" romanı ilə böyük hay-küyə səbəb olmuşdur.

2012-ci ildən İsveçrədə yaşayır.

## Biblioqrafiya
* 93-Tanrıların qürubu (roman)
* Artuş və Zaur
* Amneziya (roman)
* Sarı gəlin (Əli Əkbərin əsəri)
* Kreuzung (azərb. Kəsişmə)
* Gilə (hekayə)
* Emiqrant (bioqrafik roman)

## Xarici keçidlər
Hidayət

**Hidayət** — Azərbaycanlı adı.

* Hidayət Orucov — Azərbaycan dövlət xadimi, diplomat və şair-dramaturq.
* Hidayət Nuriyev — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
* Hidayət Heydərov — azərbaycanlı cüdoçu.
Vaqif İbrahim

**Vaqif İbrahim** (tam adı: *İbrahimov Vaqif Əliyar oğlu*) — şair, 1979-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı laureatı (1976), M.Qorki adına Ümumittifaq mükafatı laureatı (1978).

## Həyatı
Vaqif İbrahim 1945-ci il sentyabrın 30-da Şəki şəhərində doğulmuşdur. Burada orta təhsil aldıqdan sonra M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə jurnalist kimi başlamışdır. Sumqayıt şəhər radio verilişləri redaksiyasında redaktor (1968-1970), məsul redaktor (1971-1975), Əli Kərim adına Sumqayıt gənclik poeziya klubunun sədri (1970-1971), "Ulduz" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi (1975-1976), "Göyərçin" jurnalının məsul katibi (ömrünün sonuna qədər) olmuşdur. Eyni zamanda 1980-1983-cü illərdə Azərbaycan LKGİ MK nəzdində gənc yazıçıların respublika ədəbi birliyinə rəhbərlik etmişdir. Azərbaycan komsomolunun XXX–XXXI qurultaylarında nümayəndə, XXXI qurultayında respublika LKGİ MK-ya üzv seçilmişdir.

Baykal Amur magistralının fəxri inşaatçısı adına layiq görülmüşdü. SSRİ-Bolqarıstan "Drujba" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü idi. 1983-cü ildə faciəli surətdə həlak olmuş, Sumqayıtda dəfn olunmuşdur.

## Əsərləri
#Bu torpaqda doğulanlar. Bakı: Gənclik, 1970, 126 səh.
#Ömür balladası. Bakı: Gənclik, 1970, 31 səh.
#Dünyanın keşiyində. Bakı: Gənclik, 1974, 87 səh.
#Baykal-Amur magistralında. Bakı: Gənclik, 1975, 102 səh.
#Mehribanlıq işığı. Bakı: Yazıçı, 1981, 121 səh.
#Taleyimə yazılanlar (şeirlər). Bakı: Gənclik, 1985, 188 səh.
#Vaxtla üz-üzə. Bakı: Gənclik, 1982, 228 səh.
#Taleyimə yazılanlar. Bakı: Gənclik, 1984, 212 səh.
#"Mən də varam- Xan nəşriyyatı,2015

## Yaradıcılığı

**ANA VƏ KÖRPƏ**

Beşik;
Yelkənli qayıq,
Doğma ev
ilk limanı.
Anadır
bu qayığın
özülü: "kapitanı"…


## İstinadlar
Azər Əhmədov (riyaziyyatçı)

**Azər Əhmədov** () — azərbaycanlı riyaziyyatçı, Şimali Dakota Dövlət Universitetinin professoru.

## Həyatı
Azər Əhmədov 1974-cü ilin dekabrında Cəbrayıl rayonunun Xələfli kəndində doğulub. 1991-ci ildə orta məktəbi qızıl medalla, 1996-cı ildə Bakı Dövlət Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 13 yaşından aktiv riyaziyyatla məşğul olub. Orta məktəbin son 3 ili ərzində Moskva Dövlət Universitetinin nəzdindəki Ümumittifaq Qiyabi Riyaziyyat Məktəbini də bitirib.

SSRİ səviyyəli bir neçə riyaziyyat müsabiqəsinin qalibi olub. 1996-cı ildə İtaliyada Beynəlxalq Ali Təhqiqatlar İnstitutunun Funksional Analiz şöbəsinə imtahan verib, qrant alıb 2 ilə yaxın (1998-ci ilin aprelinə qədər) orda tədqiqatçı işləyib.

1998-ci ildə Amerikada Yel Universitetinin doktoranturasına qəbul olunub və həmin universitetdə riyaziyyat doktoru dərəcəsi alıb.

Bu ildən Kaliforniya Universitetində 3 illik professor vəzifəsində çalışır.

Riyaziyyatda qruplar nəzəriyyəsi, qrupların həndəsəsi, 3 ölçülü topologiya, erqodik nəzəriyyənin bir çox problemləri ilə məşğul olur, məqalələri riyaziyyat jurnallarında çap olunur. Dissertasiyasında 20 il açıq qalmış problemi həll edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* C.S. Hagen. For some in West Fargo, new Armenia-Azerbaijan conflict stirs memories of war. 
* C.S. Hagen. North Dakota teen graduates college, then high school in the same month.
Günel Mövlud

**Günel Mövlud** () — azərbaycanlı şairə, jurnalist, publisist, tərcüməçi.

## Həyatı
Günel Mövlud 1981-ci ilin 9 oktyabrında Cəbrayıl rayonunun Mehdili kəndində doğulub.

2003-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatrşünaslıq fakültəsini bitirib. 2000-ci ildən dövri mətbuatda yazıları çap olunur. "Alma" qəzetinin əməkdaşı olub. 2006-cı ildə "Qaranlıq və ikimiz", 2010-cu ildə "5XL — Bu bir bədən ölçüsüdür", 2013-cü ildə isə "Axşamçağına cavab" adlı şeirlər kitabları işıq üzü görüb. Sonuncu kitabı — "Axşamçağına cavab" həbsdə olan 7 N!DA-çı gəncə həsr olunub. Azad Yazarlar Ocağının üzvüdür. 2013-cü ildə bir illik müddətə bu təşkilata sədr seçilmişdir.

## Tərcümələri
* Viktor Pelevin. Omon Ra (roman).
* Mariya Matios. Qiyamət günü (hekayə).
* Tatyana Tolstaya. Sevimli Şura (hekayə).
* Tatyana Tolstaya. Peters (hekayə).
* Qabriel Qarsiya Markes. Yüz ilin tənhalığı (roman).
* Haruki Murakami. Norveç meşəsi (roman).
* Stendal. Qırmızı və qara (roman).
* Vera Tulyakovanın xatirələri
* Soljenitsin. İvan Denisoviçin bir günü

## Filmoqrafiya
# Yalan (film, 2005)
# Buqələmun (film, 2012)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Günel Mövlud
Xalis zəkanın tənqidi

**"Xalis zəkanın tənqidi"** () — alman filosofu İmmanuel Kantın ən çox oxunan fundamental fəlsəfi əsəri. Fəlsəfə tarixində ən nüfuzlu əsərlərdən biri sayılır.
Bu əsər "Tənqid" seriyasından ilk əsərdir, bundan sonra filosofun "Əməli idrakın tənqidi" və "Mühakimə qabiliyyətinin tənqidi" əsərləri işıq üzü görür.

Kant bu əsərində o dövrün iki hakim fələsəfi cərəyanı — rasionalizm və empirizm arasındakı ziddiyəti yumşaltmağa cəhd göstərmişdir.

Artur Şopenhauer özünün "Dünya iradə və təsəvvür kimi" əsərində "Xalis zəkanın tənqidi"ni nəzərdə tutaraq yazır: "Kantın təlimi onu dərk edən hər bir ağılda fundamental dəyişiklik yaradır".

## Xarici keçidlər
* "Xalis zəkanın tənqidi" Qutenberq kitabxanası
* "Xalis zəkanın tənqidi"
Əhməd Qaraca

**Əhməd bəy Qaraca** () — Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda uzun illər boyu mücadilə aparmış böyük dövlət xadimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yaxın silahdaşı, Azərbaycan Kültür Dərnəyinin baş katibi.

## Həyatı
Əhməd Qaraca 1929-cu il sentyabr ayının 22-də Türkiyənin Hakveyis kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycanın bolşeviklər tərəfindən işğalından sonra Ə.Qaracanın ailəsi 1924-cü ildə İrəvan yaxınlığındakı Persi (sonradan Buravet) kəndindən Türkiyəyə köçüb. İqdırda orta məktəbi, 1947-ci ilin yayında isə Atatürk Litseyini bitirib. Sonra Ankara Universitetinin Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin klassik filoloji bölümünə daxil olub. Əhməd Qaraca 1949-cu ildə yaradılan və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ocağı adlandırılan Azərbaycan Kültür Dərnəyinin üzvü olub. 1955-ci ildən vəfat etdiyi günədək dərnəyin baş katibi postunu daşıyıb.

Ə.Qaraca ali təhsil aldıqdan sonra əllinci illərdən başlayaraq Azərbaycan davasına qoşulmuş, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yaxın əqidə dostlarından biri olmuşdur. Həmin illərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin əsasını qoyduğu Azərbaycan Kültür Dərnəyinin işində fəallıq göstərmiş, "Azərbaycan" jurnalının baş yazarlığını etmişdir.

Ötən əsrin 60–80-ci illərində Ə.Qaraca Sovetlər Birliyinin yürütdüyü imperiya siyasətini öz yazılarında və çıxışlarında ifşa etmiş, çoxlu sayda tədbirlərin təşkilatçısı olmuşdur.

Ə.Qaraca Azərbaycanın mədəniyyəti, tarixi, siyasəti, çağdaş durumu ilə bağlı dəyərli əsərlərin də müəllifidir.

Əhməd Qaraca ayrı-ayrı vaxtlarda Türkiyədə mühacirətdə olan Müsavat Partiyasının Divan üzvü, baş katibi olaraq kommunist-rus işğalına qarşı verilən milli mücadilənin içində olub.

1992-ci ildə Bakıda Müsavat Partiyasının III Bərpa Qurultayında iştirak edən Ə.Qaraca təşkilata rəhbərlik estafetini Azərbaycan Respublikasının Müsavat əqidəli siyasətçilərinə təhvil vermişdir.

Ə.Qaraca həm də təcrübəli jurnalist, dəyərli pedaqoq idi. Ankara Universitetində "Qəzetçilik"dən dərs verən Ə.Qaraca jurnalist kadrlarının hazırlığında önəmli rol oynamışdır.

Ə.Qaraca 2005-ci il may ayının 16-da Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Babadağ (dağ, Azərbaycan)

**Babadağ** — Quba və İsmayıllı rayonu ərazisində yerləşən, Böyük Qafqaz dağlarının cənub şərqində qərar tutan ən hündür zirvələrindən biri, ziyarətgah.

## Ümumi məlumat
Dəniz səviyyəsindən 3629 metr hündürlükdə yerləşən Babadağdan Qaraçay, Vəlvələçay və Girdimançay çayları başlanır. İlin çox vaxtı qarla örtülü olur.

## Adının mənası
Babadağ oronimi Azərbaycan dilindəki "baba" (hörmət bildirən titul mənasında) sözündəndir.>.

## Həzrətbaba piri
Babadağ ziyarətgah yeridir və "Həzrətbaba piri" də adlanır.

Keçmişdə Quba, İsmayıllı, Qəbələ və başqa rayonlardan gəlib bu piri ziyarət edirdilər. Rəvayətə görə, bu pir vaxtilə Şabranda rəncbər olmuş bir nəfər şəxsin qəbridir. O, bir dəfə plov yeyərkən təsadüfən bir düyünü taptalamış və bunu böyük günah sayaraq həmin dağa qalxmış və orada vəfat etmişdir.
Başqa bir rəvayətə görə, Həzrət Baba Səudiyyə Ərəbistanında yaşayırmış. Sonralar söhbət gedən məkana gəlib. Həzrət Babanın Babadağa gəlişi Ərəbistanda İslamın meydana gəlməsindən sonra baş verib. Deyilənlərə görə, bir məclisdə necəolursa görmür, ayağının altında bir düyü dənəsi qalır. Düyü də bərəkətdir. Elə həmin gecə də Allah yuxusuna girir. Günahını yumaq üçün ona Babadağa getməyi tapşırır. Yolu da başa salır. Elə həmin gecənin səhəri Həzrət Baba ailəsini də götürübyola çıxır. Danışırlar ki, Həzrət Babanın anası Babadağa qalxmaqdan imtina edir, bacısı Ağabikə isə qardaşından ayrılmır, Babadağın zirvəsində məskunlaşırlar.

Şair Musa Yaqub “Babadağın ağ dumanı” poemasında Həzrət Babanın əvvəlcə Babadağın ətəyində yaşadığını yazır. O vaxtlar tufan, qasırğa bu tərəflərdən - dağların ətəyinə sığınmış kəndlərdən əl çəkmirmiş. Camaatın əkin-biçinini zayedirmiş. Bu işin başında duran da şeytan imiş. Adamlar Həzrət Babanın yanına xahişə gedirlər. Həzrət Baba şeytanı öldürmək üçün onun yaşadığı dağlara qalxır. İndi dəfn edildiyi yerdə yurd salır (belə fikir də var ki, Həzrət Baba qeybə çəkilib. İnsanların ziyarət elədiyi bu qəbir rəmzidir). Həzrət Baba şeytanı öldürə bilməsə də, dağ kəli, dağ keçisi və qartalların köməyi ilə onu qovub ən dərin bir dərəyə salır - camaatı bəladan xilas edir. Şeytanın gizləndiyi həmin dibsiz dərədən indi dəuğultu gəlir. İnsanlar o gündən şeytanın yaşadığı həmin dərəyə daş atırlar. Sonra qartal, kəklik, İsgəndər quşları dimdiklərində neçə gün dalbadal dən daşıyıb gətirirlər. Həzrət Baba yer əkir, taxıl yetişdirir. Əkində-biçində dağ heyvanları onunköməyinə gəlir. Sonra Həzrət Babanın ömür-gün yoldaşı Güllü və qızı onun dalınca bu zirvəyə gəlib çıxırlar. Deyirlər ki, ana və qızı ziyarətgahın yamacında, Həzrət Baba isə zirvəsində dəfn olunub.
Bu dağ ilboyu qarlı olur. Ona görə də bu dağa bəzən Qarlı baba da deyirlər. Ziyarətgahı 7 dəfə ziyarət edən şəxsə «həzrət» deyirlər.

## İstinadlar
Paşabəyli

**Paşabəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Xındırıstan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Xındırıstan bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## İstinadlar
Babadağ (film, 2006)

***Babadağ*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nadir Diridağlı tərəfindən 2006-cı ildə çəkilmişdir. İctimai televiziyada istehsal edilmişdir. Film Böyük Qafqaz dağlarının ən hündür zirvələrindən biri Babadağ zirvəsi, Babadağ ziyarətgahı haqqında bəhs edir.

## Məzmun
Film Böyük Qafqaz dağlarının ən hündür zirvələrindən biri Babadağ zirvəsi, Babadağ ziyarətgahı haqqında bəhs edir.

## Film üzərində işləyənlər
Müəllif: Nadir Diridağlı
Rejissor: Nadir Diridağlı
Operator: Ayaz Qocayev

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2006-cı ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ayaq Qərvənd

**Ayaq Qərvənd** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ayaq Qərvənd Ağdam rayonunun Qərvənd inzibati ərazi vahidində kənd. Xaçın çayının sahilindədir. Toponimiyada ayaq "kənar, uzaq"; "Aşağı"; "qurtaracaq" mənalarını ifadə edir. Yaşayış məntəqəsi Baş Qərvənd kəndindən Aşağıda yerləşdiyinə görə belə adlandırılmışdır. Qərvənd etnotoponimdir.

SSRİ-yə qədər qərvənd bəyliyinin (Kəkilbəylilər sulaləsinin yurdu) ərazisində yerləşib.

SSRİ dönəmində mərkəzi Baş Qərvənd olan Qərvənd sovetliyinə aid olub, "Lenin" Kolxozunun ərazisində yerləşib. 

1993-cü ildə Baş Qərvənd işğal olunduqdan sonra İcra hakimiyyətinin kənd nümayəndəliyi və Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsinə aid olan bütün qurumlar Ayaq Qərvəndə köçülürüb.

07.12.1999-cu il tarxili 771-IQ nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun ilkin redaksiyasının "Ağdam rayonu" bölməsinə əsasən Ağdam rayonunun Qərvənd bələdiyyəsi yaradılıb.  

Qərvənd inzibati ərazi dairəsinə aid olan Baş Qərvənd və Şıxlar kəndləri isə 20.11.2020-ci ildə işğaldan azad edilib. Ağdam şəhərinə çəkilən yeni 4 zolaqlı yol Şixlar kəndinin ərazisindən, yeni dəmiryol xətti isə Ağdam rayonunun Baş Qərvənd kəndinin ərazisindən çəkilib (tarixi "Çinar" dəmiryol stansiyası Baş Qərvəndin inzibati ərazisində idi).

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanuna əsasən Ağdam rayonunun Qərvənd bələdiyyəsinin əraziləri Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinə birləşdirilərək, Qərvənd bələdiyyəsi ləğv edilib.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonunun Qərvənd bələdiyyəsi

Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax :Bir kəndin nağılı. Qərvənd (film)
Əhmədağalı

**Əhmədağalı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əhmədağalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan Respublikasının 29 noyabr 2002-ci il tarixli, 384-IIQ nömrəli Qanunu ilə Ağdam rayonunun Əhmədağalı kəndi Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Əhmədağalı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının 29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunu ilə Qərvənd bələdiyyəsinin əhatə etdiyi Əhmədağalı, Çıraxlı, Kolqışlaq və Mirəşelli kəndlərində Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsi təşkil edilmişdir.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonuun Əhmədağalı bələdiyyəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təzəkənd (qəsəbə, Ağdam)

**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Təzəkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.

Bu Qəsəbə "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
"Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında" 06.10.2007-ci il tarixli 482-IIIQ nömrəli Qanunla Ağdam rayonunun Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibində yeni salınmış qəsəbələrdən birinə "Təzəkənd qəsəbəsi" adı verilmişdir. Həmin Qanunla da "Təzəkənd qəsəbəsi Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin qəsəbə mərkəz olmaqla, Təzəkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsi" yaradılmışdır.

"Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş "Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı"nda dəyişikliklər edilməsi barədə" Azərbaycan Respubliksının 01.04.2008-ci il tarixli 587-IIIQD nömrəli Qanunuun 2-ci hissəsinin 5-ci bəndi ilə "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanuna dəyişiklik edilərək  Təzəkənd qəsəbəsi Ağdam rayonunun Təzəkənd bələdiyyəsinin ərazisinə daxil edilmişdir.

"Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında" 18.10.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanunun 7.4-cü bəndinə əsasən Ağdam rayonunun Təzəkənd bələdiyyəsi ləğv edilmiş, Təzəkənd qəsəbəsinin torpaqları isə Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinə verilmişdir.

2025-ci ildə Qəsəbənin ərazisindəyerləşən Təzəkənd Dəmiryol Stansiyası istismara verilmişdir.

## Coğrafiyası
Faktiki olaraq Tərtər rayonunun ərazisi ilə inzibati sərhəddə yerləşir. 

Qəsəbənin ərazisindən Ərəbarx çayı axır. 

Qəsəbə Ağdam şəhərindən 34 km, müvəqqəti rayon mərkəsi olan Quzanlı qəsəbəsindən 12 km, Bakıdan isə 312 km məsafədə yerləşir. 

Ən yaxın Dəmiryol stansiyası Ağdam rayonunun Təzəkənd Dəmiryol Stansiyasıdır. 

Qəsəbənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 252 m.dir.

## Həmçinin bax
Ağdam rayonunun Təzəkənd bələdiyyəsi

Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsi

## İstinadlar
Ergi

**Ergi** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazisində yerləşən Mərzili kəndinə aid olan yaşayış məntəqəsi.

## Həmçinin bax
* Mərzili

## İstinadlar
Sofulu (Ağdam)

**Sofulu** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Boyəhmədli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Haqqında
Sofulu kəndi Xaçınçayın sahilində, dağətəyi düzənlikdədir.

Yaşayış məntəqəsinin adı azərbaycanlıların kəngərli elinin *sofulu tayfasının* bu ərazidə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

Heyvandarlıqla məşğul olan sofulular keçmişdə yayı Ermənistanın Sisyan (Qarakilsə) rayonunda, qışı isə Qarabağda keçirirdilər.

Kənd 1993-ci il iyunun 26-da Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir. 

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. II cild. Bakı, 2007

## Həmçinin bax
Qarapirimli (Ağdam)

**Qarapirimli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Papravənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Qarapirimli kəndi 1993-cü ilin iyun ayında erməni işğalçıları tərəfindən işğal olunub. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
1930-cu ilə qədər Qarapirimli kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.

Pir Məhəmməd Qarabağinin ləqəbinin "Qara Pirim" olduğu anlaşılır. Qara Pirim Qarabağın sufizm tarixinin açarıdır. İşğaldan yenicə azad olunan Ağdamın Qarapirimli və Papravənd kəndlərində Mənaqibnamədə adı çəkilən hadisə və yerlərlə bağlı maddi-mədəniyyət abidələrinin varlığı da müəyyən edilib.
Maraqlıdır ki, Qarabağın XIX əsr sufizm tarixinin önəmli şəxsiyyəti Həmzə Nigari də ilk təhsilini Qarapirimlidə almışdır.

Bəzi mənbələrdə bu kəndin adı Qarapirim kimi də göstərilir. Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunda da Qarapirimli adlı kənd var. Qarapirimli kəndi rayon mərkəzindən 20 km. şimalda, Xaçın çayından 6 km. məsafədə, Papravənd çayının sağ sahilində, Ağdam – Ağdərə yolundan 1 km. şərqdə, Qarabağ düzündə  yerləşir. İqlimi isti, quru subtropikdir. Qarabağın bütün kəndləri kimi, Qarapirimli kəndi də olduqca gözəl bir yaşayış  məskənidir.

## Mədəniyyəti
Qarapirimli  kəndinin qərbində, Papravənd – Boyəhmədli – Qarapirim üçbucağında  tunc və ilk dəmir dövrünə aid kurqanlar – Qarapirim təpələri var. Erməni işğalına qədər abad və mənzərəli bir kənd olan Qarapirimlidə mədəniyyət evi, orta məktəb, kitabxana, daş karxanası, tibb məntəqəsi, müxtəlif  ticarət-iaşə obyektləri, heyvandarlıq kompleksi var idi. 

## Əhalisi
1977-ci il əhalinin siyaıya alınmasına görə, Qarapirim kəndinin əhalisi 400 nəfər olub. Əhalinin əsas məşquliyyəti heyvandarlıq, taxılçılıq və üzümçülükdür.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan tarixi, 1964-cü il, II cild;
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, III cild;
* Ramiz Abbaslı, “Yeddi kəndin məktəbi”
* Ramiz Abbaslı, “Papravənd kəndi”.

## İstinadlar
Əhmədavar

**Əhmədavar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Xıdırlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Xıdırlı və Çuxurməhlə kəndləri ilə birlikdə Xıdırlı kənd inzibati-ərazi dairəsini təşkil edir. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Əhalisi

### Milli qəhrəmanları
* Baxşeyiş Xanəhməd oğlu Paşayev

## İstinadlar
Şelli

**Şelli** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qasımlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd 1993-ci il iyulun 4-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci il tarixində Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının şərtlərinə əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Şelli kəndinə daxil olmuş, kənd işğaldan azad olunmuş və kənddə Azərbaycan bayrağı ucaldılmışdır.

## Əhalisi
### Şəxsiyyətləri
* Barat Quliyev -  filologiya elmləri namizədi, dosent

## İstinadlar

## Mənbə
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, 2001.
Əlimədətli (Ağdam)

**Əlimədətli** (əvvəlki adı: **Şıxavənd**) — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Əlimədətli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd 1993-ci il iyunun 15-də Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Tarixi
1930-cu ilə qədər Əlimədətli kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasının tərkibində olub.

Əlimədədli kəndi rayon mərkəzindən 32&nbsp;km. şimal-qərbdə, Xaçın çayının sol sahilindən 2&nbsp;km. aralı, Kiçik Qafqaz dağlarına aid olan Qarabağ silsiləsinin şimal-şərq ətəyində yerləşir;  Ağdam rayonunun Əliağalı   kəndiylə qonşudur. Əlimədədli  kəndi 15 iyun 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub. Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunda da Əlimədədli kəndi var.
       
## Mədəniyyəti
İşğala qədərki dövrdə Əlimədədli  kəndində orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, xəstəxana, texniki-peşə məktəbi, uşaq bağçası, rabitə şöbəsi  və müxtəlif  ticarət-iaşə obyektləri var idi; Xaçınçay su anbarı da bu kəndin ərazisindədir. İşğal altında olan bütün yaşayış məntəqələri kimi, Əlimədədli kəndini də ermənilər dağıdıb xarabalığa çeviriblər.

## Əhalisi
2006-cı ilin siyahıya alınma məlumatına görə, Əlimədədli  kəndinin əhalisi 1069 nəfərdir. İşğala qədərki dövrdə  əhalinin əsas məşquliyyəti heyvandarlıq, taxılçılıq və bağçılıq olub. Əslən Əlimədədli kəndindən olan xalq yazıçısı Bayram Bayramov özünün “Yarpaqlar” romanında Əlimədədli camaatının məişətini, adət-ənələrini, həyat tərzini özünəməxsus ustalıqla təsvir edib. Əlimədədlilər erməni işğalçılarına qarşı mübarizədə daim ön sırada olublar, igidlik nümunəsi göstəriblər.
      
### Görkəmli şəxsləri

*Bayram Bayramov – yazıçı, Azərbaycan Xalq Yazıçısı; 
*Bayramov Əkbər Salman oğlu, Əməkdar Elm Xadimi, psixoloq-professor;
*Rəhimova Nuriyyə Mədət qızı, Ali Sovetin deputatı, məktəb direktoru, ictimai xadim;
*Bayramov Fərman Salman oğlu, məktəb direktoru, Xalq soveti deputatı, el ağsaqqalı;
*Bəşirov Köçəri Yusif oğlu,məktəb direktoru,el ağsaqqalı;
*Qaraşov İsa Tapdıq oğlu, dövlət xadimi, Ali Sovetin deputatı;
*Bayramov Qurban Fərman oğlu, tənqidçi-ədəbiyyatşünas, doktor-professor;
*Quliyev Sabir Nuru oğlu, kimyaçı-pedaqoq, dosent;
*Qaraşov Hüseyn Tapdıq oğlu, professor, rektor;
*Yelmar Edilov – Milli Qəhrəman;
*Nəzakət Teymurova – müğənni, Xalq Artisti.

## İstifadə olunan ədəbiyyat
* Baxşeyiş Abbasoğlu “Ağdam ağrıları”, 2003;
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası – 1978-ci il, IV cild,
* Bayram Bayramov “Yarpaqlar” romanı.
* Sərraf Şiruyə, "İgid ölər, adı qalar", Gəncə, "Gəncə" nəşriyyatı, 2002, 304 səh. (75 yara və ya Dəmir Yelmar)

## İstinadlar
Bağbanlar (Ağdam)

**Bağbanlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Bağbanlar Ağdam rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Qarqar çayının sağ sahilindən bir qədər aralı, Qarabağ düzündədir.

Kənd 1993-ci il iyulun 4-də Ermənistan Ordusu tərəfindən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin dəstəyi ilə işğal olunub. 

2020-ci il Qarabağ Atəşkəs Bəyanatına uyğun olaraq 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

## İstinadlar
Gülablı

**Gülablı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Gülablı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Gülablı kəndi Qarabağın dağlıq ərazisində yerləşən bir hissəsidir. Vaxtilə bu kənd Şuşa qəzasının tərkibində olmuşdur. Gülablı kəndini Tanrı sanki əhvalının xoş olduğu vaxtda yaradıb. Kəndi əhatə edən dağlar, zümrüd meşələr onun gözəlliyini birə beş artırırdı. Kənddən xeyli aralıda bulaq sularının bir-birinə qarışmasından əmələ gələn çayın kəndi ikiyə bölməsi bu yaşayış məntəqəsinin gözəlliyini bir az da tamamlayırdı. Gözəl təbiəti, saf havası qədimlərdən burada yaşayış olmasından xəbər verir. Təsadüfi deyil ki, xanlıq dövründə (söhbət Qarabağ xanlığından gedir) xan övladlarına dayə və süd anası Gülablı kəndindən tutulardı. Firudin Şuşinski yazırdı: "XVIII əsrdə İbrahim xan Şuşada doğulan hər bir oğlan uşağına Abdal-Gülablı kəndindən dayə və süd anası tutmaq barədə fərman verib. Bu kəndin əhalisinin şücaətini qiymətləndirən Qarabağ xanının bu fərmanına əməl olunması, oğlan uşaqlarının hünərli olmasına səbəb olmaqla yanaşı, həm də Abdal-Gülablıdakı gözəl səsə malik nəsillərin də Şuşada ecazkar səsli xanəndələrin yetişməsinə təsir edən əsas amillərdən idi. (F. Şuşinski. "Qarabağ musiqiçiləri". 1995, Bakı, "Maarif" nəşriyyatı). "Kiçikbəyim üçün Gülablı kəndindən gətirilmiş və o zamandan bəri sarayda qalmış dayə, xanımın qarşısında çömbəlib, onun baş barmaqlarını ağ ipliklə çatdı". (Yusif Vəzir Çəmənzəminli. əsərləri, ikinci cild. "Elm" nəşriyyatı, Bakı: 1976. s. 491)

Gülablı kəndi 1992-ci il sentyabrın 4-də Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 2011-ci ilin sentyabrın 12-də kəndin ərazisi üzərində pilotsuz təyyarə qəzaya uğramışdır. Ermənilər dərhal özlərinin "yeni və gizli silahları vasitəsilə" Azərbaycana məxsus təyyarəni vurduğunu iddia etsələr də, aparılmış araşdırmalar təyyarənin Azərbaycana məxsus olmadığını göstərmişdir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi də təyyarənin Azərbaycana məxsusluğunu təkzib etmişdir.

Tarixi mənbələrdə 16-cı əsrin əvvəllərində buradan Kür-Araz ovalığına əsasəndə Cavad qəzasına (indiki Salyan rayonun **[[Qarabağlı (Salyan)|Qarabağlı kəndi]]**) ərazisinə yerləşmişlər və hamin kəndin əsasını qoymuşlar.

20 noyabr 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatının şərtlərinə əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Gülablı kəndinə daxil olmuş, kənd işğaldan azad olunmuşdur.

## Əhalisi

### Tanınmış şəxslər
* Aşıq Valeh — XVIII əsrin görkəmli aşıqlarından biri.
* Qurban Primov — Azərbaycanın xalq artisti, musiqiçi, tarzən.
* Məcid Şamxalov — dramaturq, Azərbaycanın əməkdar artisti.
* Cahid Camal — rəssam.
* Şükufə Mirzəyeva — fəlsəfə elmləri doktoru, professor.
* Ceyhun Mirzəyev — aktyor və kino rejissoru.
* Səxavət Məmmədov — Azərbaycan xanəndəsi.
* Murtuz Quliyev — Azərbaycan general-mayoru, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı.
* Xudu İbrahimoğlu — maarif xadimi, müəllim, publisist, şair.
* Burzu Əliyev
* Qulu Ağsəs — şair, esseist, naşir.
* Rəmiş – gitaraçı.

## İstinadlar

## Mənbə
* Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, 2001.

## Xarici keçidlər
* Ağdamın Abdal və Gülbalı kəndlərində getmiş döyüşlər haqqında video — Youtube.com