open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məmmədcəfərli

**Məmmədcəfərli** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Qaravəlilər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 24 iyun 2005-ci il tarixli 954-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Gədəbəy rayonunun Məmmədcəfərli kəndi Hacılar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qaravəlilər kəndi mərkəz olmaqla, Qaravəlilər kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini XVIII əsrdə indiki Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndindən köçüb gəlmiş Mehdi adlı şəxs bina etmişdir. Kənd sonralar onun böyük oğlu Məmmədcəfərin adı ilə adlanmışdır. Oykonim "Məmmədcəfərin nəslindən olanlar, məmmədcəfərgillər" mənasındadır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 422 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mormor

**Mormor** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Mormor kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Mormor kəndi Arabaçı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Mormor kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Sarılar olmuşdur. Kəndi XIX əsrdə indiki Tovuz rayonunun Bozalqanlı kəndindən gəlmiş Sarı oğlu Kərbəlayı Nəcəf köhnə kənd yerində salmışdır. Yerli əhalinin məlumatına görə, həmin köhnə kəndin adı Mormor olmuş və yaxınlıqdakı mineral bulaqların adını daşımışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 489 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
 
## Həmçinin bax
Şınıx

**Şınıx** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Şınıx kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 26 iyul 1994-cü il tarixli 868 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Şınıx kəndi Göyəlli kənd ərazi vahidindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şınıx kənd ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi qonşu kəndlərdən Ağdam, Tovuz rayonlarından gəlmiş əhali tərəfindən Şınıx adlı ərazidə salınmışdır. Oykonimi qədim türk dillərindəki şinq (sıldırım qaya), sınıq (tayfa adı), Azərbaycan dilindəki şenlik (qalabalıq, çox adam olan yer) sözləri ilə əlaqələndirirlər.

## Tarixi

## Coğrafiyas və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
Şınıx əhalisi bütövlükdə türk əsilli xalqdır. Şınıxda bir sıra arxaik sözə müasir Asiya, eləcə də Türkiyə türkcəsində rast gəlinməkdədir.
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 700 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar
Şəkərbəy

**Şəkərbəy** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Şəkərbəy kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Şəkərbəy Azərbaycanın qədim bölgələrindən olan Gədəbəyin ən böyük kəndlərindən biridir.

## Toponimikası
Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Şəkərbəy dağının ətəyində salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Oykonim Şəkərbəyli variantında da qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisi Azərbaycan türklərinin ibarətdir. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 937 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
*Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Səbətkeçməz

**Səbətkeçməz** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Çaldaş kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Başkənd-Dəstəfur çökəkliyindədir. Qoşa səbət yüklü heyvanların qayaların arasındakı dar keçiddən və ya sıx meşə yolundan keçə bilmədikləri yer el arasında səbətkeçməz adlanır. Vaxtilə kəndin yaxınlığındakı dağlıq, qayalıq yerdən keçən el yolunun adı olmuşdur. Sonralar Qarabulaq (Rüstəm Əliyev) kəndindən gəlmiş ailələrin saldığı kənd həmin ərazinin adı ilə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 679 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
*Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Sarıköynək (Gədəbəy)

**Sarıköynək** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Gərgər kənd Sovetinin Sarıköynək kəndi Dəyirmandağ kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Əliyli (Əlikli) olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Şəmkir rayonundan köçmüş ayıblı və mirismayıllı, Kəlbəcər rayonundan gəlmiş zalılar (zallar) adlı nəsillərə mənsub ailələr tərəfindən Əlikli təpəsinin (Şehtəpəsi də adlanır) yaxınlığında salınmışdır. Yerli məlumata görə, kəndə Sarıköynək adını xalq sənətkarı Aşıq Ələsgər vermiş, sonralar bu ad rəsmiləşdirilmişdir. Sarıköynək sarı rəngli quşun adıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd orta dağlıq ərazidə yerləşir. 

## Əhalisi
2009-cu il]]in siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 441 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti
 
## Həmçinin bax
Soyuqbulaq (Gədəbəy)

**Soyuqbulaq** (əvvəlki adı: **Komintern**) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Ərtəpə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Komintern kəndi Soyuqbulaq kəndi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini 1926-1928-ci illərdə Soyuqbulaq adlı yerdə qonşu Qarabulaq (indiki Rüstəm Əliyev) kəndindən gəlmiş ailələr Bünyadzadə adı ilə salmışdılar. 1932-ci ildə burada "Komintern" kolxozu yarandı və kənd kolxozun adı ilə adlanmağa başladı. Kəndin əhalisi miskinli camaatı olduğuna görə el arasında Miskinli adı ilə tanınır. 1992-ci ildən kənd Soyuqbulaq adı ilə rəsmiləşdirilmişdir.

## Tarixi
Soyuqbulaq kəndinin ilk sakinləri Novo Spasovka (indiki Pirbulaq) kəndindən 1925-ci ildə ayrılıb yeni kəndin əsasını qoyublar. Kənddə əvvəlcə 5, sonra isə 12 ev inşa edilib. SSRİ tərkibində olan ölkədə adların dəyişdirilib rus adları ilə əvəz olunması Soyuqbulaq kəndindən də yan kecməyib. Kəndin adı dəyişdirilərək Komintern adlandırılıb. 29 aprel 1992-ci kəndin tarixi adı özünə qaytarılaraq Soyuqbulaq adlandırılıb.

### Tarixi abidələri
Memarlıq abidələrindən (Şəmkir çayının üstündə) Namərdqala (Qız qalası 9-cu əsr), Mehrasa abidəsi kəndin yaxınlığında yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kiçik Qafqazın orta və yüksək dağlıq qurşaqlarında yerləşir (1500–1800 m). Ərazisi Şahdağ silsiləsinin şimal yamacını əhatə edir. Soyuqbulaq toponimi də elə bu silsilənin kəndin ərazisinə düşən hissəsində olan Soyuqbulaq bulağının adından götürülmüşdür. Kənd ərazisində bundan başqa qırxbulaq suyunun da gur və xoş tamlı olduğu vurğulanır.
Yura, Təbaşir, Paleogen və Antropogen çöküntüləri yayılmışdır.
Kənd sıx meşə massivi ilə əhatə olunmuşdur. Heyvanat aləmi də olduqca zəngindir: qayakeçisi, cüyür, çöl dovşanı, canavar, qartal və s.

Son 10 il ərzində qlobal temperatur dəyişilməsi ilə əlaqədar regionda yağıntıların miqdarının azalmasından Soyuqbulaq kəndi də əziyyət çəkməkdədir. Bulaqların bir qismi tamamilə qurumuş, gursulu bulaqlar minimuma enmişdir. Dərələrdən axan sular bir çoxusunda 3-4 dəfə azalmış və ya tamamilə qurumuşdur. Otlaq sahələri daimi yüklü olduğundan torpaq qatının erozisiya intensivləşmişdir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 553 nəfər əhali yaşayır. Kənd ərazisində 1 tam orta təhsil məktəbi var.

### Görkəmli şəxsləri
* Mirzə Sadıxov — Akademik.
* İsmayıl Sadıqov — Professor.
* Yusif İsmayılov — Dosent.
* Möysüm Bağırov — Kənd təsərrüfatı elmləri üzrə doktor.
* Bəhrüyyə Bağırova — Kənd təsərrüfatı elmləri üzrə doktor.
* Hasil Bağırov — Kənd təsərrüfatı elmləri üzrə doktor.
* Babək Sadıqov — Tibb elmləri doktoru.
* Vaqif Əliyev — Tibb elmləri doktoru.
* İlkin İsmayılov — Tibb üzrə fəlsəfə doktoru, uzman ümumi cərrah.
* Xanlar Bayramov — Jurnalist.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
K'naan

**K'naan** - repçi.

## Həyatı
"Knaan" təxəllüsü ilə tanınan reper Keynan Abdi Varsame 2010-cu ilin iyununda Cənubi Afrika Respublikası nda keçiriləcək futbol üzrə dünya çempionatının rəsmi himnini bəstələyib. Himn "Wavin Flag" adlanır.

Bu kompozisiya ilk dəfə 2009-cu ilin fevralında "Troubadour" qrupunun albomunda yer alıb və "Billboard" sinqllərinin hit-paradında 99-cu yeri tutub. Futbol kampaniyası müddətində "Wavin Flag: The Celebration Mix" mahnısına remiksdən də istifadə olunacaq.

Knaan Somali də doğulsa da, 1991-ci ildə vətəndaş müharibəsi zamanı ailəsi ilə birgə ölkəni tərk edib. Hazırda o, Kanada da yaşayır.

## Mənbə
* Dünya çempionatının himnini somalili reper yazıb 

## Həmçinin bax
Moruxlu

**Moruxlu** — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Moruxlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd 1961-ci ildə inzibati-ərazi vahidi statusu alıb.

## Toponimikası
Zada çayının (Zəyəm çayının qolu) sahilində, dağlıq ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ikinci yarısında buraya Tovuz r-nundan köçüb gəlmiş ağcaqalalı, kəlbəəhmədli, çənlər, Goranboy r-nundan köçüb gəlmiş qılıclı və Qazax r-nundan  köçüb gəlmiş kəsəmənli nəsillərinə mənsub ailələr Moruqlu dərəsi adlanan ərazidə salmışlar. Kənd həmin ərazinin adını daşıyır. Oykonim Moruğlu, Moruxlu variantlarında da qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
İqlimi soyuqdur. Ən yüksək nöqtəsi 1295 m.-dir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 902 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Gədəbəy rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Bonn Universiteti

**Bonn Universiteti** (tam adı: **Fridrix-Vilhelm adına Bonn Universiteti**;  — Almaniyanın ən aparıcı universitetlərindən biri. 

1818-ci ildə fəaliyyətə başlayan Bonn Universiteti hazırda bir çox sahələrdə bakalavr, magistr və PhD (doktorluq) pillələri üzrə proqramlar təklif edir. Kitabxanada 2 milyondan çox kitab saxlanılır. Universitetin 525 professoru və 31.000-dən çox tələbəsi var. Universiteti bitirən və ya Universitetdə çalışan məşhur insanlardan 7 Nobel Laureatı, 2 Field Medalist, 11 Gottfried Wilhelm Leibniz Prize qalibi, Karl Marks, Friedrich Nietzsche and Joseph Schumpeter qeyd edilməlidir.

## Mənbə
*  Homepage 

## İstinadlar
Hafiz Məmmədov (sahibkar)

**Hafiz Məcid oğlu Məmmədov** () — "Bakı" futbol klubunun prezidenti, AFFA İcraiyyə Komitəsinin üzvü, Baghlan Group FZCO-nun prezidenti.

## Həyatı
2 dekabr 1964-cü il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

1981-ci ildə Naxçıvan şəhəri 3 saylı orta məktəbini, 1985-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu mühasib ixtisası ilə bitirmişdir.

Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.

Ailəlidir 3 övladı var.

## Fəliyyəti
1985–1986-cı illərdə Azərbaycan SSR Yeyinti Sənayesi Nazirliyinin Sabunçu rayon şöbəsində mühasib vəzifəsində çalışmışdır.

1987–1988-ci illərdə Naxçıvan MR-nın Yeyinti Sənaye Nazirliyində iqtisadçı vəzifəsində işləmişdir.

1988–1992-ci illərdə Naxçıvan MR-nın Naxçıvan şəhərində Əmanətbank filialının kredit şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.

1992–1995-ci illərdə "Sənan" kiçik müəssisəsində baş menecer, 1995–97-ci illərdə "Alfa plyus" Kommersiya Təşkilatında baş menecer, 1998-ci illərdə "Baghlan Traiding" şirkətinin direktorlar şurasının sədri vəzifələrində işləmişdir.

2001-ci ildən "Baghlan General Traiding" MMC- də baş menecer vəzifəsində fəaliyyətə başlamışdır.

2003-cü ildən bu günədək "Baghlan Group FZCO"-nun prezidenti vəzifəsində çalışır.

2004-cü ilin noyabr ayından etibarən "Bakı" Futbol Klubunun prezidenti, 2005-ci ildən AFFA İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür.

2022-ci il yanvarın 27-də Hafiz Məmmədov 1,4 milyon manatlıq vergi və məcburi dövlət sığorta haqlarını ödəmədiyinə görə həbs edilmişdi. Onun barəsində 2 ay 15 günlük həbs-qətimkan tədbiri seçilib. Hafiz Məmmədov dövlətə borcundan 600 min manatını ödəyib, qalan hissəsinin bir həftə ərzində ödəniləcəyinə dair öhdəlik götürüb. Bu səbəbdən o, 1 fevralda məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hafiz Məmmədov

* Hafiz Məmmədov (rəssam) — rəssam.
* Hafiz Məmmədov (sahibkar) — Bakı FK-nın prezidenti, AFFA İcraiyyə Komitəsinin üzvü, Baghlan Group FZCO-nun prezidenti.

## Həmçinin bax
* Hafiz (ad)
* Məmmədov
Starbucks

**Starbucks** — 1971-ci ildə ABŞ-də yaradılan fastfud şəbəkəsi. Mərkəzi Amerika Birləşmiş Ştatlarının Vaşinqton əyalətində Sietl şəhərindədir. İlk Starbucks mağazası 1971-ci ildə müəllim Jerry Baldvin və Zev Siegel ilə yazıçı Gordon Bovker tərəfindən açılmışdır.

1982 ci ildə iş adamı Hovard Schultz mağazanın sahiblərindən biri oldu sonra Starbucksın tək sahibi Shultz oldu.

2003-cü ilin May ayında Starbucksın dünyadakı bütün mağaza sayı 6400 idi.
2015-ci ildə Azərbaycanda ilk mağazasını açmışdır. Hal-hazırda Azərbaycanda 4 mağazası var.

## Xarici keçidlər

* Starbucks
KFC

**KFC** (**Kentucky Fried Chicken** — ) — 1930-cu ildə ABŞ-də yaradılan fastfud şəbəkəsi. "Kentucky Fried Chicken" və ya qısaca KFC kimi tanınan fastfud restoranları ilk dəfə Kentukki ştatının Luisvil şəhərində açılmış, 1952-ci ildə isə Ohayo ştatının Cənubi Solt Leyk şəhərciyində françayzinq əsasında ilk restoranı yaradılmışdır.

## Tarixi

### KFC-nin 11 şəfalı otu və sousu
KFC firmasının menyu sirləri 1930-cu illərdə benzin doldurma məntəqəsini işlədən Harland Sandersin müştərilərinə satdığı toyuqlardan qaynaqlanır. O, 1936-cı ildə müharibə zamanı əsgərə getməməsinə baxmayaraq, uğurlarına görə əyalətindən medal belə alıb. Bu sahədəki uğurlarını davam etdirən Sanders bir restoran zənciri qurmağa başlayır. Amma şirkətin ən böyük uğurlarından biri 11 şəfalı ot və özəl sousları olur. Bu menyunun sirrini isə Koka-Kola firmasında olduğu kimi sadəcə 2 idarəedici bilir. KFC-nin baş ofisində sirr saxlanılır. Baş ofisdə üstdəki mühafizə şefinin açıqlamasına görə, sirrin qorunduğu məkanın 2 metr qalınlığında divarları var. Həmin otaqda hər yer kameralarla təchiz edilib və 7 gün 24 saat mühafizə edilir. 2 fərqli açarları, 2 fərqli pin şifrəsi var. Bəli bunlar bir toyuq üçün edilir amma dünyanın ən çox toyuq satan firması olduğu düşünəndə o qədər də qəribə görünmür.

## Dünyadakı şöbələri

## Mədəniyyətdə
* South Park serialın 14-cü sezonunun 3 seriyası.

## Xarici keçidlər

* KFC web saytı
Pizza Hut

**Pizza Hut** — 1958-ci ildə ABŞ-də yaradılan fastfud şəbəkəsi.

## Xarici keçidlər
* Pizza Hut web saytı
MTV Türkiyə

**MTV Türkiyə** - 23 oktyabr 2006 tarixində yaradılan musiqi kanalı.

## Programlar
* Doctor's Diary
* Turkish For Beginners
* Valemont
* Famous Crime Scene
* Trick It Out
* Scream Queens
* Made
* MTV Live
* Hot Stuff
* So 90'S
* Chill Out Zone
* World Chard Express
* World Stage
* True Life
* The Rock Chart
* The Base Chart Show
* Headbangers Ball
* Lickshoot
* MTV Imsonia
* Party Zone
*Superock
* Your Mtv
* Bestmotion
* MTV TR Hafta Sonu
* The Rock Chart TR (vj Sevil Uyar)
* MTV @ 46 Studios 2
* Turkish Fantastic Movis
* Ünlü Harfler
## VJ
*Sevil Uyar

## Xarici keçidlər

* MTV Türkiye
Koka-Kola

**Koka-Kola** () — The Coca-Cola Company tərəfindən istehsal olunan kofeinli qazlı sərinləşdirici içki.

Koka-Kola 1800-cü illərin sonlarında Corciya ştatının Atlanta şəhərində Con Stit Pemberton adlı əczaçı tərəfindən dərman vasitəsi olaraq yaradılmışdır. Əvvəlcə bu içki morfin asılılığı, həzmsizlik və baş ağrıları kimi problemlərin müalicəsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. 1888-ci ildə Pemberton Koka-Kola içkisinin reseptini iş adamı Eyza Qriqqs Kendlerə satır. Kendler "The Coca-Cola Company" şirkətini təsis etmiş və omun marketinq strategiyaları sayəsində Koka-Kola XX və XXI əsrlərdə dünyada ən çox satılan sərinləşdirici içki olmağa müvəffəq olmuşdur. Koka-Kola adı içkinin orijinal reseptində istifadə olunan iki əsas inqrediyentdən gəlir: "koka" yarpaqları və "kola" qozları, hansılar ki, onlardan kofein əldə olunur.

Hazırda Koka-Kolanın dəqiq resepti yalnız seçilmiş bir neçə adama məlumdur və bu kommersiya sirri kimi məxfi saxlanılır. Digər şirkətlər Koka-Kolanın reseptini yenidən yaratmağa cəhd etmiş və bəziləri içkinin oxşar variantlarını bazara çıxarmışdırlar.

## Xarici keçidlər
* Coca-Cola Azərbaycan veb saytı 
* Coca-Cola ümumi veb saytı
* Coca-Cola Türkiyə veb saytı
Şahdağ (Gədəbəy)

**Şahdağ** (əvvəlki adı: **Şurakənd**) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun Şahdağ kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Gədəbəy rayonunun Şurakənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Şurakənd kəndi Şahdağ kəndi, Şurakənd kənd inzibati ərazi dairəsi Şahdağ kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini 1920-ci illərdə qonşu Əyrivəng kəndindən köçmüş ailələr Təzə Əyrivəng adı ilə salmışlar. 1928-ci ildə Azərbaycanda sovet (şura) hakimiyyətinin qurulması şərəfinə Şurakənd adlandırılmışdır. Yerli əhali arasında Sovetabad adı ilə tanınmışdır. Kəndin əvvəlki adı olan Şurakənd sovet dövründə qoyulmuş, rus dilindəki "sovet" sözünün Azərbaycan dilinə "şura" şəklində tərcümə edilməsi ilə əmələ gəlmişdi. Kəndin adı rəsmi olaraq 1 sentyabr 2004-cü ildə Şahdağ şəklində dəyişdirilmişdir. Gədəbəy rayonunda "Şurakənd" adında bir başqa kənd də mövcud olmuşdur və həmin kəndin də adı 1 sentyabr 2004-cü ildə dəyişdirilərək Günəşli adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1084 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Jak Pelleqrin

**Jak Pelleqrin** (fr. *Jacques Pellegrin*; ) — müasir fransız rəssamı.

## Xarici keçidlər
* Jak Pelleqrin Rəsmi vebsaytı

## İstinadlar
Avropa ölkələrinin siyahısı

**Avropa ölkələrinin siyahısı** — Avropa qitəsində yerləşən 64 dövlət və əraziyə verilən ümumi ad.

Avropa qitəsi təxminən 10.180.000&nbsp;km² sahəsi ilə dünya torpaqlarının 6,8 %-ni əhatə edir və 746.419.440 nəfər əhalisi ilə dünya əhalisinin 11 %-nə ev sahibliyi edir.

Avropa coğrafi cəhətdən Ural dağları, Ural çayı və şərqdə Xəzər dənizi ilə əhatəlidir. Cənubunda Qafqaz dağları, Qara və Aralıq dənizləri, Bosfor və Dardanel boğazları yerləşir. Şimal-qərbində Atlantik okeanı, şimalında isə Şimal Buzlu okeanı yerləşir. Avropa dörd hissəyə ayrılır: Qərb, Şərq, Şimal və Cənub. Bəzi coğrafiyaşünaslar isə beş hissəyə ayırırlar və beşinci hissə olaraq Mərkəzi Avropa terminini istifadə edirlər. Soyuq müharibə ərəfəsində Şərqi və Qərbi Avropaya ayrılmış, Qərbi Avropa kapitalist, Şərqi Avropa isə kommunist blok adlandırılmışdır.

Ümumilikdə Avropada 64 ölkə var ki, onlardan 50-si müstəqil, 8-i asılı və 6-sı tanınmamış ölkədir. 14 ölkənin adaları, 19-nun daxili dənizlərlə əhatəli sahilləri, 32-nin isə dəniz və okeanlarla əhatəli geniş sahilləri var. Beş ölkənin həm Asiya, həm də Avropa qitəsində ərazisi var. Həmin ölkələr Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Gürcüstan və Rusiyadır. Kipr və Ermənistan isə siyasi və sosial mübahisəli ərazidə yerləşir. 28 ölkə Avropa İttifaqına, 25 ölkə isə NATO-ya üzvdür. Avropa Şurasında isə 47 ölkə yer alır. Sərhədləri tamamilə Avropada olan ölkələrin arasında ərazisinə görə ən böyük ölkə Ukraynadır. Ümumilikdə ərazisinə görə ən böyük Avropa ölkəsi Rusiya, ən kiçik ölkə isə Vatikandır.

Bu məqalədə **Avropa qitəsində torpaqları olan ölkələr**, onların bayraqları, paytaxtları, rəsmi dilləri, əraziləri, əhali və coğrafi mövqelərini göstərən xəritələr göstərilmişdir. Bu siyahı BMT üzvü olan ölkələrə və digər (BMT tərəfindən tanınmayan ölkələr, xüsusi inzibati regionlar, asılı ərazilər) ölkələrə bölünmüşdür.

## Siyasi xəritə

## Müstəqil dövlətlər

### BMT üzvü olan dövlətlər
Ərazisi Avropa daxilində yerləşən və ya beynəlxalq Avropa təşkilatlarına üzv olan 50 müstəqil dövlət var ki, onlar demək olar ki, beynəlxalq səviyyədə tanınır. Hamısı BMT-nin üzvü və ya müşahidəçi dövlətidir və Belarus, Qazaxıstan və Vatikan istisna olmaqla, hamısı Avropa Şurasının üzvüdür. 44 ölkənin paytaxtı Avropa daxilində yerləşir və (2020-ci ilə qədər) bu ölkələrin 27-si Avropa İttifaqının üzvüdür

### Separatçı və ya BMT tərəfindən tanınmayan dövlətlər

Avropada aşağıdakı səkkiz dövlət bir və ya bir neçə BMT üzvü tərəfindən qismən tanınır və ya BMT-nin heç bir üzvü tərəfindən tanınmır, lakin dövlətçilik bəyannamə nəzəriyyəsinə görə dövlət kimi qəbul edilir. Həmin dövlətlərin heç biri BMT, Avropa Şurası və ya Avropa İttifaqı üzvü deyil.

## Müstəqil olmayan dövlətlər

### Asılı ərazilər
Aşağıdakı altı Avropa ərazisi asılı ərazidir.

### Muxtariyyəti olan ərazilər
Aşağıdakı ərazilər öz müstəqil dövlətlərinin muxtar əraziləri hesab olunur, lakin beynəlxalq müqavilə ilə müəyyən edilmiş siyasi nizama malikdir.

## Həmçinin bax

* Asiya ölkələrinin siyahısı
* Afrika ölkələrinin siyahısı
* Şimali Amerika ölkələrinin siyahısı
* Dünya ölkələrinin siyahısı

## Qeydlər



## İstinadlar
Beynəlxalq Könüllülər Günü

BMT Baş Assambleyası 1985-ci ildə hökumətlərə hər il iqtisadi və inkişaf naminə 5 dekabr tarixini Beynəlxalq Könüllülər Günü kimi qeyd etməyi təklif edib.

## İstinadlar
Pepsi

**Pepsi** — PepsiCo şirkəti tərəfindən istehsal olunan qazlı kola içkisi.

## Tarixi
ABŞ-nin Şimali Karolina ştatında anadan olan Kaleb Bredham tərəfindən ilk istehsal olunmuşdur. 1893-ci ildə Nyu Bern  (), Şimali Karolinada "Bredın içkisi"("")  olaraq satışa çıxarıldı və Bredham bu içkini öz əczaxanasında (aptekində) ilk hazırlamışdı. 28 avqust 1898-ci ildə Bredham içkisinin adını dəyişdirərək "Pepsi-Cola" qoydu. Kimyaçı olan Kaleb Bredham, Pepsi'ni həzmə köməkçi olması və enerji verməsi məqsədiylə inkişaf etdirmişdir. 1906-cı ildə ABŞ Qida İnstitutunun içkinin tərkibində zərərli bir maddə olmadığını müəyyənləşdirərək satışı sərbəst buraxılmışdır. Artan tələbin də təsiriylə ilk qablaşdırma fabrikləri Şimali Karolina əyalətinin Durham və Şarlott şəhərlərində qurulmuşdur. Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində qablaşdırma və istehsal fabriki olan Pepsi, demək olar ki, bütün ölkələrdə satılmaqdadır və böyük bir bazar payına malikdir.

## Tərkibində dəyişiklik
2012-ci ildə Koka-Kola və Pepsi şirkətləri ABŞ qanunları əsasında məhsullarının üzərinə xərçəng xəbərdarlıq etiketi salınmaması üçün içkiyə karamel rəngi verən 4 —metilimidazol maddəsini reseptin tərkibindən çıxardı. Bununla belə, ABŞ İçki İstehsalı Assosiasiyasına görə, maddənin insanlar üçün sağlamlıq riski yaratdığına dair heç bir sübutun olmadığını müəyyənləşdirdi. Şirkətlər də məhsullarında hər hansı bir xərçəng riski olmadığını qeyd etdilər, lakin xərçəng etiketinin məhsulların qablaşdırılmasında tətbiq olunmaması üçün maddəni reseptin tərkibindən çıxarılmasının lazımlı olduğunu ifadə etdilər. Eyni zamanda məhsulların dadında hər hansı bir dəyişiklik olmayacağına da əmin etdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pepsi web saytı
* Pepsi Türkiyə web saytı
Avtovağzal metrostansiyası

**Avtovağzal metrostansiyası** — Bakı metrosunun 19 aprel 2016-cı ildə istifadəyə verilən stansiyası. Stansiyaya daxil olan qatarlarda Üzeyir Hacıbəyovun Koroğlu operasında Arazbarı zərbi muğamından fraqment səslənir.

## Tarixi
Bakı Beynəlxalq Avtovağzal Kompleksinə metro xəttinin çəkilməsi ilə bağlı tapşırığı Prezident İlham Əliyev 2008-ci ildə metronun "Nəsimi" stansiyasının açılışı zamanı vermişdi.

Stansiyanın tikintisinə 2009-cu ilin sentyabrında başlanılıb. Layihə işləri "Bakımetrolayihə" İnstitutu tərəfindən yerinə yetirilib.

Layihəyə əsasən, "Avtovağzal" stansiyası platformadan, 2 vestibüldən, 8 çıxışdan, havalandırma keçidindən, vestibüllərin üzərində quraşdırılmış iki piramidadan ibarətdir. Stansiya kompleksinin ümumi uzunluğu 560 metrə yaxındır. Yeni xətdə yaradılan həm "Avtovağzal", həm də "Memar Əcəmi" stansiyalarının platformalarının uzunluğu 144 metrdir. Bu isə platformaya əvvəlki stansiyalarda olduğu kimi 5 deyil, 7 vaqonun daxil olmasına imkan yaradır. Stansiya və keçidlərdə müxtəlif hündürlüklü 20 eskalator, çıxışlarda isə 8 travelator qoyulub. Fiziki imkanları məhdud insanların istifadəsi üçün burada lift quraşdırılıb.

Biləcəri qəsəbəsində yaşayan sakinlərin rahatlığını təmin etmək üçün Bakı-Sumqayıt avtomobil yolunun altından keçid inşa edilib. Bakı Beynəlxalq Avtovağzal Kompleksinə isə iki keçid quraşdırılıb. Digər beş çıxış isə "Avtovağzal" stansiyası kompleksinin ərazisində yerləşir.

## Açılışı
19 aprel 2016-cı ildə Prezident İlham Əliyev və "Bakı Metropoliteni" QSC-nin sədri Zaur Hüseynov stansiyanın açılışında iştirak ediblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bakı Metropoliteni Rəsmi sayt
Cabulani

thumb|300px|Canbulani Parreira və Bakenbaurenin əlində
**Cabulani** — FİFA Dünya Kuboku 2010-un rəsmi topu.

*"Cabulani"* bantu dilindən tərcümədə *"bayram etmək"* deməkdir. Bu top 2009-cu il dekabrın 4-də CAR-ın paytaxtı Keyptaunda göstərilib.

Cabulani topu termik işləmə ilə birləşdirilən 8 paneldən ibarətdir. O, ideal dairəvi olduğundan, indiyə kimi yaradılan ən dəqiq top sayılır.

Top 11 rəngə boyanıb. Bu, komandanın 11 oyunçusunu, CAR-ın 11 rəsmi dilini, ölkənin 11 tayfasını tərənnüm edir.

"Cabulani" hələ 2008-ci ildə İtaliyanın "Milan" və Almaniyanın "Bavariya" klubları tərəfindən sınaqdan keçirilib. Top 5 dekabr 2009-cu ildən etibarən rəsmən satışa çıxarılır.

"Cabulani" topunu, Braziliyalı qapıçı Julio Cesar, İspan qapıçı İker Kasilyas, İtalyan futbolçu Giampaolo Pazzini kimi bir çox məşhur futbolçu və UEFA prezidenti Mişel Platini bəyənməmişdir.

## Mənbə

* Dünya çempionatının rəsmi topu təqdim edildi.
Şamakelər

Azərbaycan türklərinin təşəkkülündə iştirak etmiş qədim türk tayfalarında biri də şamake tayfasıdır. Azərbaycanlıların mənşəyinə dair konsepsiyaya əsasən Şirvan və Şamaxı toponimləri də İranmənşəli və ya Qafqazmənşəli sayılırdı. Hətta Şamaxı adının ərəbmənşəli olduğunu yazanlar da olmuşdu. Halbuki, Şamaxının adı bir şəhər kimi Kemaxiya formasında II əsrdə Ptolomey tərəfindən çəkilmişdi. Son tədqiqatlardan sonra isə Şamaxı adının məhz şamake tayfasının adını yaşatdığı şübhə doğurmur. Bu tayfanın adı V–VII əsrlərə aid qədim ərmən mənbələrində "ijmak" kimi çəkilir. Lakin onun etnik mənsubiyyəti haqqında heç bir məlumat verilmir. Tayfanın türkmənşəli olmasını yalnız etnonimik və toponimik paralellər əsasında sübut etmək mümkündür.

İlk dəfə olaraq I əsr müəllifi Böyük Plini haradasa Şimali Qafqazda kamak adlı bir tayfanın yaşadığını qeyd edir.(Plini, VI,21). Yunan və latın dillərinə "ş" ilə başlanan sözlər "k" və ya "s" ilə verilirdi. Ona görə də Plininin qeyd etdiyi kamak etnonimi şamak kimi bərpa olunur. Müqayisə üçün deyək ki, Ptolomey də Qafqaz Albaniyasında Şamakiya toponimini Kemaxiya kimi yazmışdı. Plini yazır ki,(Plini, VI,50) kamaklar və saklar Orta Asiyada Yaksart (Sır-Dərya) çaynın arxasında da yaşayırlar. Həqiqətən də qazaxlarda mənşəcə saklarla bağlı olan şomakey,qaraqalpaqlarda,türkmənlərdə şamak,qırğızlarda şamake, şamaka adlı türkmənşəli tayfalar indi də var.Xarəzmdə və Türkmənistanda Şamaxqala adlı iki qala xarabalıqları vardır. Maraqlıdır ki,Orta Asiyada Şamaxqalalar Şirvanqalalarla yanaşıdır.

Şamak tayfasının Qafqaz Albaniyasındakı tarixi rolu məlum deyil. Biz yalnız onların Qafqaz Albaniyası ərazisində yaşadıqlarını bilirik. Hər halda II əsrdə Şamaxı adlı şəhər artıq vardırsa, onda bu tayfanın eramızdan əvvəl bu ərazidə yaşamasını güman etmək olar. Qeyd edilməlidir ki, erkən orta əsrlərdə Şimaki adlı yaşayış məntəqəsi Güney Azərbaycanda, Şamak adlı kənd isə Tatarıstanda məlum idi.

## Mənbələr
* Q. Qeybullayev-Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixndən, Bakı,1994
* S. P. Tolstov-Po sledam drevnexorezmiyskoy çivilizaçii, Moskva,1948

## Həmçinin bax
* Qafqaz Albaniyası
* Şamaxı
Nəcməddin Naxçıvani

**Nəcməddin Naxçıvani** () — XIII əsrdə yaşamış Azərbaycan mütəfəkkiri. O, özünün fəlsəfə, tibb, məntiq və təbiət elmlərinə dair  əsərləri ilə Yaxın  və Orta Şərq ölkələrində şöhrət tapmışdır.

## Həyatı
Nəcməddin Əhməd Əbubəkr oğlu Naxçıvani  təhsilini Naxçıvan şəhərində alıb, elmin bir sıra sahələrini mükəmmməl öyrənib.

Orta əsr mənbələrində Nəcməddin Naxçıvaninin həyatı və dünyagörüşünə dair son dərəcə qısa, lakin mühüm məlumat verilib, İbn əl-İbrinin "Dövlətlərin müxtəsər tarixi"  ("Müxtəsər tarix əd-düvəl") kitabını bu baxımdan qiymətli mənbə hesab edilir.

Nəsirəddin Tusinin şagirdlərindən olmuş Qriqori Əbül-Fərəc İbn əl-İbri Nəcməddin Naxçıvanini böyük fəzilət sahibi, dəqiq elmlərin dərin bilicisi olduğunu yazmışdır. İbn əl-İbri mütəfəkkirin öz vətənində fəlsəfə ilə məşğul olduğunu, ölkələri səyahətə çıxdığını, axırda  Kiçik Asiyaya daxil olaraq, böyük mənsəblər tutduğunu göstərmişdir. Müəyyən səbəblər üzündən o, buradan Suriyaya getməli olmuşdur.

Nəcməddin Naxçıvani Hələb şəhərində  ömrünün son çağlarında guşənişin olmuş,  evdən heç yerə çıxmır, dostları ona baş çəkirmiş. Filosofun 1253-cü ildən sonra vəfat etdiyini yazırlar.

Məzarı Suriyanın Hələb şəhərindədir.

## Yaradıcılığı
Nəcməddin Naxçıvaninin elmi və fəlsəfi yaradıcılığı orta əsr müəllifləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

Nəcməddin Naxçıvani İbn Sinanın çoxcildlik "əl-Qanun" və "Göstərişlər və təlimatlar" əsərlərinə yazdığı şərhlərlə məşhurlaşmışdır. Həmin şərhlərdə o, hətta böyük alimi bir çox məsələlərdə tənqid də etmişdir. "Nəqd qəvaid-ül-işarat və kəşf təmvih əş-Şifa və ən - Nicat" (""Göstərişlər"dəki qaydaların pozulması və "Şifa" və "Nicat" üzərindən pərdələrin götürülməsi") adı altında toplanmış bu şərhlər orta əsrlərdə filosof və alimlər arasında şöhrət tapmışdı. 1282-ci ildə bu əsər yəhudi filosofu İbn Kəmmunə İsraili tərəfindən elmi şəkildə təhlil olunmuşdur.

Nəcməddin Naxçıvaninin digər bir əsəri də "Lübab-əl məntiq və xülasət əl - hikmə"dir ("Məntiqin mahiyyəti və fəlsəfənin xülasəsi")  və bu əsərin İbn Kəmmunə İsraili tərəfindən köçürülmüş əlyazma nüsxəsi Nəcəfdə saxlanılır. Alimin əsərlərinə həmçinin Parisdə və İstanbulda da rast gəlmək olar.

Tədqiqatçıların bəziləri belə hesab edirlər ki, Naxçıvani qədim yunan filosof və məntiqşünaslarının əsərlərinə də bir neçə şərh tərtib etmişdir.

Nəcməddin Naxçıvaninin əsərləri uzun müddət Şərq universitetlərində dərslik kimi istifadə olunmuşdur.

## Həmçinin bax

* Siracəddin Urməvi
* Nəcməddin Qəzvini

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qozlu piroq

**Qozlu piroq** – əsas inqredienti qoz olan piroq çeşidi.

## Tarixi
XVII əsrdə Amerikaya miqrasiya etmiş avropalılar öz piroq hazırlama ənənələrindən istifadə edərək ağcaqayın siropu və şəkərqamışı kimi yerli inqredientlərlə Amerika piroqu çeşidləri yaratmışdırlar. Qozlu piroq, xüsusilə, Cənub-Qərb kimi qoz ağaclarının çox olduğu regionlarda populyar desert kimi ortaya çıxmışdır.

## Hazırlanması
Qozlu piroqun hazırlanmasında bütöv və ya doğranmış qozdan, eləcə də, qızardılmış qozdan istifadə oluna bilər. Tərkibinə ağcaqayın siropu, bəkməz və darçın kimi inqredientlər daxil edilir. Peqan piroqunun hazırlanmasında olduğu kimi qarğıdalı siropu, şəkər və yumurtalardan ibarət şirin içliklə hazırlana bilər. Tərkibinə şokolad və bal da əlavə oluna bilər. Qozlu piroq əncir, ərik, zoğal, gavalı kimi meyvələrlə də hazırlana bilər. Otaq temperaturunda və isti halda servis olunur. Üstünə qaymaq, krem və dondurma əlavə oluna bilər.

## Çeşidləri
Qozlu piroqun Derbi piroqu adlı çeşidi 1954-cü ildə Kentukki ştatında ortaya çıxmışdır. Bu piroq çeşidi şokolad və qozun qarışığından ibarətdir və əmtəə nişanı almışdır.

İsveçrə mətbəxinə daxil olan Bündner Nusstorte desserti İsveçrə qozlu piroqu kimi tanınır. Bu piroq İsveçrədə Milad kimi bayramlar və şənliklərdə yeyilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər
.nc.tr

**.nc.tr** — Şimali Kipr Türk Respublikasının internet kodu.

## Xarici keçidlər
* https://www.nic.tr/
Diplomatik protokol

**Diplomatik protokol** - beynəlxalq ünsiyyətdə dövlətlər, hökumətlər, xarici işlər nazirlikləri, diplomatik nümayəndəliklər və rəsmi şəxslər tərəfindən icrası zəruri sayılan, beynəlxalq təcrübədə qəbul olunmuş qaydalar, ənənələr və şərtlərin toplusu. Lakin bütün sadalananlar heç bir dövlətin özunəməxsus adətlərini və milli ənənələrini inkar etmir.

Beynəlxalq təşkilatlarda üzvlük, zirvə toplantıları, beynəlxalq konfranslar və s. diplomatik prokolsuz keçinə bilməz.

"Protokol" - yunan dilindəki *protokollon* sözündən götürülüb, "protos" - birinci, "kollo" - yapışdırmaq deməkdir. Etimoloji mənada "protokol" sözü Bizans diplomatiyasında təntənəli mərasimlərdə tərtib edilən sənədin 1-ci hissəsini bildirirdi, bu hissədə iştirakçıların siyahısı göstərilirdi. Orta əsrlərdə protokol dedikdə sənədlərin tərtibatı və arxivləşdirilməsi qaydası başa düşülürdü. Sonralar isə diplomatiya və diplomatik xidmət anlayışlari ilə əlaqəli şəkildə işləməyə başladıqda, sənədlərin tərtibatı ilə yanaşı özündə etiket və mərasim məsələlərini də əks etdirməyə başladı.

Diplomatik protokolun tələblərinə erinasızlıq, ən xırda ehtiyatsızlıq bəzən dövlətlər arasındakı əlaqələrin kəsilməsi, hətta müharibə şəraitinin yaranması ilə müşahidə oluna bilir.

Diplomatik protokolda hər bir dövlətin rəmzlərinə hörmətlə yanaşılması birbaşa dövlətin suverenlik hüququna hörmətin təzahürüdür. İkinci tərəfdən dövlətin bərabərhüquqlu olduğu diplomatik protokolun demək olar ki, əksər elementlərində təsbit olunur. Xüsusilə qəbullar zamanı diplomatik nümayədəliklərin başçılarının və diplomatik heyətin üzvlərinin müvafiq ardıcıllıqla əyləşməsinin müəyyənləşdirilməsi qaydaları, diplomatik korpusda başçılıq (duayen), beynəlxalq müqavilələrin imzalanması zamanı növbəlilik (alternat) qaydası, eləcə də beynəlxalq konfranslarda sədrlik buna misal ola bilər.

Dövlətin aktiv və passiv səfirlik hüququ da diplomatik protokolla tənzimlənir. Səfir təyin olunması zamanı aqreman tələbi, etimadnamə təqdim olunması mərasimi, səfərlərin təşkili qaydaları ikitərəfli razılıq əsasında baş verir.

18 mart 1815-ci imzalanmış Vyana Reqlamenti diplomatik protoklun ümumi qaydalarını müəyyənləşdirən ilk sənədlərdən biri hesab olunur. Bir qayda olaraq həmin vaxtdan ağsaqqallığın növbəli şəkildə, diplomatik nümayəndəliyin başçısının öz funksiyalarını icra etməyə başladığı gündən həyata keçirilməsi qərara alındı. Vyana Reqlamenti ilk dəfə diplomatik nümayəndələrin vahid beynəlxalq dərəcələrini unifikasiya etmiş və dövlətlərin diplomatik praktikasına daxil etmişdir.
Adnan Hacızadə

**Adnan Hacızadə** və ya tam adı ilə **Adnan Hikmət oğlu Hacızadə** () — azərbaycanlı blogger. 2009-cu ilin iyulunda o dönəmdə YouTubedə populyar olan, daha çox *"Azərbaycan iqtidarı $41,000 dəyərində uzunqulaqları məhz Almaniyadan almışdır."* adı ilə tanınan yumor videosuna görə Emin Milli ilə birgə həbs edilmişdir, nüfuzlu beynəlxalq insan hüquqları təsisatları tərəfindən siyasi məhbus elan edilmişdir. 1 il 4 ay həbsdə qaldıqdan sonra 2010-cu ilin noyabrında şərti azadlığa buraxılmışdır.

## Həyatı
Adnan Hikmət oğlu Hacızadə 13 iyul 1983-cü ildə Bakı şəhərində doğulub. 2000-ci ildə Bakı Avropa Liseyindən məzun olub. 2000-ci ildə Qafqaz Universitetinə daxil olub, bir il sonra Birləşmiş Ştatların Riçmond Universitetinə transfer olub, burada siyasətşünaslıq üzrə təhsil alıb. 2005-ci ildə Azərbaycana qayıdıb və Xəzər Universitetində hüquqşünaslıq üzrə təhsil alıb.

Adnan Hacızadənin Amerikadan qayıdışı Azərbaycanda Parlament seçkiləri ilə eyni dövrə düşür. Adnan müxalifətin mitinqlərində yenə də sıravi kimi iştirak edir.

Həmin dövrdə "Ol!" Gənclər Hərəkatını yaratmaq ideyası müzakirə olunur. 2006-cı ildə "Ol!" yaranır.

2007-ci ldə hərbi xidmətdə olmuşdur. 2008-ci ildə hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra "BP" ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsində öz işini davam etdirir.

2009-cu ilin mayın 28-də "ADR bizi birləşdirir!" aksiyasının müəllifi də Adnan Hacızadə idi. Həmin gün 16 nəfər gənci bir neçə saatlığa həbs elədilər.

İctimai fəaliyyətə 2003-cü ilin prezident seçkiləri vaxtı başlayıb. Bu dövr ərzində, heç bir siyasi partiyanın üzvü olmamış və heç vaxt siyasi iddia irəli sürməmişdir. Fəaliyyəti dövründə insanları tolerantlığa, qeyri-zorakılığa, maariflənmə və təhsilə səsləyərək ölkənin demokratik inkişafı üçün şəbəkələşmə kimi ən sivil metotlardan istifadə etmişdir.

2009-cu ilin iyulun 8-də Adnan Hacızadə özündən başqa altı dostu ilə bir yerdə "Livan" restoranının barında baş vermiş olaya görə 2 ay həbs olunmuşdur.

11 noyabr 2009-cu ildə məhkəmənin qərarı ilə Adnan Hacızadə 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi.

2010-cu il noyabrın 18-də Bakı Apelyasiya Məhkəməsində hakim Sahibxan Mirzəyevin sədrliyi ilə həbsdə edilmiş blogger Adnan Hacızadənin vaxtından əvvəl azadlığa buraxılması ilə bağlı Qaradağ rayon Məhkəməsinin çıxardığı 26 iyul tarixli qərardan verdiyi apelyasiya şikayəti üzrə məhkəmə baxışı keçirilib. Adnan Hacızadənin şikayəti təmin edilib və onun bundan sonrakı 7 ay 21 günlük cəzasından şərti azad edilməsi və məhkəmə zalından azadlığa buraxılması barədə qərarını elan edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adnan Hacızadə
Əlfəqqə

**Əlfəqqə** (**Gemma**, **Şimal Tacının α-sı**) — Şimal Tacı bürcündə ən parlaq ulduz. Yerdən məsafəsi 75 işıq ili, yaxud 22,9 parsekdir.

## İstinadlar
Əlfərd

**Əlfərd** (*Hidranın α-sı*) — Hidra bürcündə ən parlaq ulduz. Parlaq nəhəngdir, Günəşdən 400 dəfə böyükdür.

## İstinadlar
Münəvvər Rzayeva

**Rzayeva Münəvvər Məcid qızı** () — Azərbaycanlı heykəltaraş və ilk monumentalçı qadın heykəltaraş. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (1992).

## Həyatı
Münəvvər Rzayeva 6 iyun 1929-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. Şuşada tanınmış xalça ustası Məcid kişinin ailəsində böyüyüb. 1950-ci ildə Bakıda Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1956-cı ildə isə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraşlıq fakültəsini bitirmişdir. O, Nikolay Tomskinin sinfində təhsil alıb.

1943-cü ildən müxtəlif sərgilərin iştirakçısı olub. Münəvvər Rzayeva 1953-cü ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Üzvü seçilmişdir. Eyni zamanda, Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət Komissiyasının üzvü olmuş, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində bərpaçı rəssam kimi fəaliyyət göstərmiş və bir sıra heykəlləri bərpa etmişdir.

Onun əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Ordubadi muzeyi, Siyəzən mədəniyyət evi və Bədii Fondda saxlanılır.

M. Rzayeva psixoloji portret ustası idi. Heykəlləri qranit, mərmər, bürünc, ağac və s. materiallardan istifadə edərək yaradırdı. Yaradıcılığını, əsasən, sənət adamlarının heykəlləri, o cümlədən dövlət xadimlərinin və əmək qəhrəmanlarının heykəlləri, büstləri, barelyefləri təşkil edirdi. Hüseyn Cavid, Sergey Yesenin, Nəriman Nərimanov, Mikayıl Müşfiq, Nazim Hikmətin büstləri onun yaradıcı fəaliyyətində xüsusi yer tutur.

Münəvvər Rzayeva 6 iyun 2004-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı — 4 mart 1992

## Xatirəsi
2019-cu ildə Münəvvər Rzayevanın 90 illik yubileyi qeyd olunmuşdur.

2024-cü ildə Münəvvər Rzayevanın 95 illik yubileyi münasibətilə “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC-nin (ASCO) “Suraxanı” gəmi-muzeyində heykəltaraşın əsərlərindən ibarət sərgi təşkil olunmuşdur.

## Əsərləri

## İstinadlar
Rövşən Əkbərov

**Əkbərov Rövşən Telman oğlu** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, 1995-ci il mart hadisələri iştirakçısı, ehtiyatda olan general–leytenant.

## Həyatı
Rövşən Əkbərov 4 iyun 1965-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir.

1972-ci ildə 42 nömrəli orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, səkkizinci sinfə qədər burada təhsil almışdır. 1979-cu ildə C. Naxçıvanski adına hərbi məktəbə daxil olmuşdur. 1982-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vuraraq Kiyev Ali Ümumqoşun Komandirləri Məktəbinə daxil olur.

1986-cı ildə təyinatla Zaqafqaziya hərbi dairəsi komandanlığının sərəncamına göndərilir. 1987-ci ildə xidmət etdiyi ordunun tərkibində Əfqanıstana göndərilir.

1988-ci ildə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinə dönür. 1989-cu ildə xidmət etdiyi alayda bölük komandiri vəzifəsinə təyin edilir. 1993–1995-ci illərdə hərbi hissədə bölük komandiri olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsi uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edən Rövşən Əkbərov 1995-ci il mart hadisələri zamanı silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsində də iştirak etmişdir. General–leytenant rütbəsinə qədər yüksələn Rövşən Əkbərov 1999-cu ildə Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbinin, 2002-ci ildə isə Ukrayna Hərbi Akademiyasının müdavimi olmuşdur.

2002-ci ildən general–leytenantdır. 2011-ci ilin fevralında Ordu korpuslarından birinin komandiri təyin olunub.

2020-ci ildə Müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun əmri ilə vəzifəsindən azad olunaraq ehtiyata buraxılıb.

16 mart 2021-ci ildə həbs edilib.

Ailəlidir, dörd övladı var.

## Təltifləri
*  (14 dekabr 1993) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
*  (26 iyun 1996) — "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı
*  (26 iyun 2001) — "Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı
*  (26 iyun 2001) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı
*  (26 iyun 2006) — "Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı
*  (26 iyun 2008) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı
*  (26 iyun 2011) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Veteranı" medalı
*  (26 iyun 2013) — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı
*  (26 iyun 2018) — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı

## İstinadlar
Vyaçeslav Tixonov

**Vyaçeslav Vasilyeviç Tixonov** (; ) — SSRİ və Rusiya kinoaktyoru.

## Həyatı
Vyaçeslav Tixonov 1928-ci il fevral ayının 8-də Moskva Quberniyasının Pavlovski-Posad şəhərində sadə fəhlə-qulluqçu ailəsində anadan olub. Valideynləri onu aqronom görmək istəyirdilər. Ancaq o 1945-ci ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu bitirir.

Kinoda ilk rolunu 1948-ci ildə "Gənc qvardiya" bədii filmində alır. Bu filmin çəkilişləri vaxtı aktrisa Nonna Mordyukova ilə tanış olur. Film ekranlara çıxan ərəfədə onların artıq oğulları dünyaya gəlir, amma bu evlilik uğurlu olmur və onlar ayrılırlar. Onların övladları Vladimir Tixonovun həyatı da uğursuz olur. 42 yaşı olarkən narkotikdən istifadə edən Vladimir dünyasını dəyişir.

Aktyor ikinci dəfə Tamara adlı qadınla ailə həyatı qurur, amma bu ailənin də ömrü uzun olmur. V. Tixonov ömrünün son 15 ilini tənhalıqda keçirir və 2009-cu il dekabrın 4-də 82 yaşında dünyasını dəyişir.

## Kino karyerası
Vyaçeslav Tixonovun kinoda ən məşhur rolu "Baharın on yeddi anı" filmindəki məşhur Otto fon-Ştirlis rolu olur, amma aktyorun özünün ən çox sevdiyi rol "Qaraqulaq və ağ Bim"dəki tənha qoca roludur. Çünki, burada o özünü, öz yaşam tərzini və gələcək taleyini oynayıb.

## Mükafatları
* RSFSR əməkdar artisti — 23 oktyabr 1962
* RSFSR xalq artisti — 1969
* SSRİ dövlət mükafatı — 1970
* SSRİ xalq artisti — 13 avqust 1974
* Vasilyev qardaşları adına RSFSR dövlət mükafatı — 1976
* "Oktyabr inqilabı" ordeni — 1978
* Lenin komsomolu mükafatı — 1979
* Lenin mükafatı — 1980
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 1982
* Lenin ordeni — 1982

## Filmoqrafiya
# Gənc qvardiya (film, 1948)
# Baharın on yeddi anı (film, 1973)
# Qaraqulaq ağ Bim (film, 1977)

## İstinadlar
Qaracallı

* Qaracallı (Cəbrayıl) — Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunda kənd.
* Qaracallı (Qubadlı) — Azərbaycanın Qubadlı rayonunda kənd.
* Qaracallı (Ucar) — Azərbaycanın Ucar rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Qaracəlli — Azərbaycanın Xaçmaz rayonunda kənd.
* Qaracalı
Roş-Ha-Şana

**Roş-Ha-Şana** (; Ərəb dili:روش هاشناه; İvrit dili:**ראש השנה**) — yəhudilərdə keçirilən Yeni il bayramı. Yəhudi dilindən tərcümədə yeni il adlanan bu bayramı Qubanın Qırmızı Qəsəbə massivində yaşayan dağ yəhudiləri də ənənəyə uyğun şəkildə qarşılayır. Dağ yəhudiləri bayramın ilk günündə sinaqoqa gedir, mənəvi saflıq qazanmaq üçün və yeni ilin uğurlu olması arzusu ilə səhər və axşam saatlarında bayram ibadəti edir.

Roşha-Şana insanları günah əməllərdən çəkinməyə, Tanrıya ibarət etməklə mənəvi sağlığa qovuşmağa çağıran bir mərasimdir: "Bu mərasim yeni ilin ilk 10 günü ərzində keçirilir. Bu günlər ərzində Allah insanlara imkan verir ki, onlar etdikləri hərəkətləri düşünsün, pis əməllərdən həmişəlik əl çəksin".

Qırmızı Qəsəbədə yeni ilin gəlişi ilə bağlı icra olunan dini ayinlər qoç buynuzundan hazırlanan şeypurun səsləndirilməsi ilə yekunlaşır. Günahlara həmişəlik tövbə etmək mənasını ifadə edən sonuncu ayin Yom-Kippur adlanır. Bayramın 10-cu günündə keçirilən bu ayin bir sutka ac qalmaqla icra olunur. Daha sonra bayram şənlikləri başlayır. Kişilərin adına qurban kəsilir, şirniyyat süfrələri açılır. El adətinə görə, almanı bala batırıb yeyirlər ki, il şirin təəssüratlarla keçsin. Həmçinin bu bayram ərəfəsində evlərdə təmizlik işləri görülür, hər yerdə səliqə-sahman yaradılır.

Yeni ilin Vətəndə qarşılamaq vacib sayılır. Odur ki, bu günlər xarici ölkələrdə olan qubalı dağ yəhudiləri Vətənə gəlir.

## Xarici keçidlər
http://az.apa.az/news.php?id=164043
Hələbcə şəhərinə zəhərli qaz hücumu

**Hələbcə qətliamı** — İran-İraq müharibəsi zamanı İrana dəstək verən kürdləri cəzalandırmaq məqsədilə İraq lideri Səddam Hüseynin əmrilə İraqın şimalında kürdlərin yaşadığı Hələbcə şəhərinin əhalisinə qarşı 1988-ci il 16-17 mart tarixlərində həyata keçirilmiş kimyəvi silah hücumu. Hücum zamanı iprit, zarin, tabun və VX qazından istifadə edilmişdir. Ölənlər barədə müxtəlif məlumatlarda bir neçə yüz nəfərdən 7 minədək insanın öldüyü, həmçinin 20 minə yaxın insanın isə müxtəlif xəsarətlər aldığı bildirilir. Daha çox 5 000 nəfərin öldüyü və 11 000 nəfərin xəsarət aldığı barədə məlumata üstünlük verilir.

1 mart 2010-cu il tarixində İraq Ali Cinayət Məhkəməsi Hələbcə qətliamını soyqırım kimi tanımışdır.

## Həmçinin bax
*İran-İraq müharibəsi

## Xarici keçidlər
*Halabja gas attack and the Al-Anfal campaign, Human Rights Watch report, 11 March 1991
*The 1988 Chemical Weapons Attack on Halabja, Iraq  by Christine M. Gosden, Professor of Medical Genetics, University of Liverpool, 2001
*Rumsfeld should know: Who minded Iraqi mustard gas in 1983?, *International Herald Tribune*, 29 November 2002
*Gas attack town cries out for vengeance , *The Telegraph*, 20/02/2003
Yom-Küpür

**Yom-Küpür** yaxud **Kəffarə günü** (ivrit dilində: יוֹם כִּפּוּר‎‎) - yəhudilər üçün ən mühüm bayramlardan biri. Tişri ayının 10-cu günündə keçirilən bu bayram oruc və tövbə ilə icra olunur.

## Mənbə
* Еврейская электронная энциклопедия. «Иом-Киппур». https://eleven.co.il/article/11803
Dəniz (albom)

***Dəniz*** – Azərbaycan müğənnisi Zülfiyyə Xanbabayevanın albomu. 80 dəqiqəlik kompakt-diskə 18 mahnı daxildir.

## Hazırlanması
Kompakt-disk Almaniyada istehsal olunub və BMF Records şirkəti tərəfindən buraxılıb. BMF Records dünya standartına cavab verən məhsulunu istehsal edən ilk rəsmi Azərbaycan rekord-leyblidir. Disk üzərindəki unikal ştrix-kod sayəsində albom haqqındakı bütün məlumatlar Dünya Musiqi Məlumatlar Bazasında qeydə alınıb. Azərbaycandan Dünya Musiqi Məlumatlar Bazasına daxil olan ilk CD-dir. Albom Almaniyada istehsal olunub, dizaynı Miraslana məxsusdur.

Alboma Mikayıl Vəkilov, Hüseyn Abdullayev, Kamal, Minayə xanımın, Vüqar Camalzadə, Gövhər Həsənzadə, Muxtar, Emil Şahin, İsa Məlik, Emin Kərimi, Sahib Məmmədov, Günel Sərdar qızı və Emin Məcnunbəylinin mahnıları daxil edilib.

Albom üçün foto-sessiya Xəzər dənizinin sahilində fotoqraf Emil Ağayev ilə həyata keçirilib.
Müğənninin stili və qrimi illər boyu əməkdaşlıq etdiyi "Trend studio" tərəfindən yerinə yetirilib.

## Mahnıların Siyahısı

## Albomdan Çıxan Videolar

* 2006 *[[Gözümün Qarası (Zülfiyyə Xanbabayeva mahnı)|Gözümün Qarası]]*  http://www.youtube.com/watch?v=4EwLE2nsYxo
* 2007 *[http://www.youtube.com/watch?v=GzYh8FgALe8 Mənimsən]*  
* 2010 *Unut Getsin*
* 2010 *[[Nə Faydası (Zülfiyyə Xanbabayeva mahnı)|Nə Faydası]]*  http://www.youtube.com/watch?v=19XIIMS_J1g

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi səhifəsi
*Rəsmi YouTube Kanalı 
*Facebook-da