Antigen

**Antigenlər** (*yunan dilindən “anti” - əks + “genes” – doğan*) - orqanizm üçün yad cisim olub, özünə qarşı spesifik immun reaksiyası yaradan maddələrdir. Bu reaksiyanın nəticəsi kimi orqanizm tərəfindən anticimlər sintez olunur. Antigenlər və antitellər həm in vitro, həm də in vivo daxilində bir-birinə qarşılıqlı təsir etmək qabiliyyətinə malikdirlər. Canlı orqanizmlərin bütün makromolekulyar komponentləri antigen xüsusiyyətinə malikdir. Antigenlər müəyyən bir növün bütün fərdləri, yaxud bu növün müəyyən bir qrupunun bəzi fərdləri üçün ümumi ola bilər. İmmun reaksiyası yaratmaq qabiliyyəti və yaratdığı reaksiyaların forması (antitel yaratmaq, hüceyrə immuniteti, allergiya və s.) fərqli ola bilər. Antigenlər yalnız, onların öz təsiri altında yaranmış anticisimlərlə birləşə bilir.

## Xassələri

Antigenlər yad cismlik dərəcəsindən, kimyəvi təbiətindən (zülal, yaxud polisaxarid), dozasından və orqanizmə hansı formada daxil olmasından və s.-dən asılıdır. Antigenlər antitelllərlə və hüceyrə ilə öz molekullarının bir-birinə toxunan müəyyən bir hissəsi vasitəsilə qarşılıqlı təsirə məruz qalırlar. Antigenlərin yad cisim təbiətinin təyini, onun “özününkü”, yaxud “özgəninki” olmasını müəyyənləşdirmək canlı orqanizmlərə məxsus universal xüsusiyyətlərdən biridir. Bu xüsusiyyət orqanizmlərin tamlığını qoruyur. Əks halda yaşamaq qeyri-mümkün olardı. Canlı varlıqlara xas antigenlər müxtəlifliyinin mövcudluğu hər bir növün bioloji fərdiliyini müəyyən edir. Antigenlərin müxtəlifliyi sonsuzdur. Belə ki, təkcə məməlilər sinfi daxilində 106-dan çox antigenlər müxtəlifliyi mövcuddur. Antigenlərin növ, yaxud qrup mənsubiyyətinin təyini infeksion xəstəliklərin diaqnostikasında, qan köçürmədə, məhkəmə təbabətində geniş istifadə olunur. Vaksinlərin və zərdabın hazırlanması işində müdafiə antigenlərinin təyini, sintezi və s. çox mühüm rol oynayır.

Antigenlər  yad  yaxud  toksik  təsirə  malikdirlər  ki,onlar    orqanizmə  ilk dəfə  daxil  olduğu  zaman  buradakı  spesifik və həmin  antigenlər  üçün cavabdeh olan anticisimlərlə  birləşirlər. Ümumilikdə  onlar orqanizmdə  immunoıloji  canvabı  təmin  edirlər.Hər  bir  anticisimdə  antigen  birləşdirən  sahə  mövcuddur.Əgər  orqanizm  antigenlə  məs:mikrobla   ilk  dəfə  qarşılaşarsa bu  vaxt  ona  qarşı  immun  sistemi  tərəfindən  4 - 5  gün  müddətində   davam  edən  immunoloji  cavab  reaksiyası  yaradılır.Buna  ilkin  immunoloji  cabvab  deyilir.Antigenə  qarşı   yaradılan  immunoloji  reaksiyanın  intensivliyi  onun  oqrqanizmə   daxil  olmuş  miqdarı  ilə  düz  müntənasibdir.Antigen  çox  olduqda  onun  müvafiq  klonların  hüceyrələri  hüceyrələri  tərəfindən  tutulma  ehrtimalı  da  çoxalır.Anticimlərin  antigen  birləşdirən  sahəsi  anticisim  molekulunun  ağır  və  yüngül  zəncirlərin  V-domenləri  hesabına  yaranan  və  antigenlərin  epitoplarını  tanıyıb  onlarla  birləşmək  qabiliyyətinə  malik  olan  sahəsidir.Antigen  tanıyan  sahələrin  formalaşması  hüceyrələrin  yetişməsi  zanamanı  V genlərin  rekombinasiyası  nəticəsində  başa  çatır.Bir  antigenə  qarşı  orqanizmdə  ancaq  bir  cür  anticisim  əmələ  gəlir.Antigenin  anticisimlə  birləşməsi  haqqında  olan  fikirlər   P.Erlixə  məxsusdur.O toksinin  antitoksinlə  birləşməsi  nəzəriyyəsini  öyrənmiş  və  göstərmişdir  ki,anticisimlə  antigenin  birləşməsi  qüvvətli  turşu  ilə  qələvi  arasında  gedən  reaksiya  şəklində  baş  verir.Antigen təqdm  edən  hüceyrələrə  əsasən  dentrili hüceyrələr,makrofaqlar  və  B limfositləri  aiddir.Antigen  tanıyan  reseptorlar  - B və T reseptorlarının  səthində  yerləşən  və  onlar  tərəfindən  antigen  epitioplarının  tanınmasını  və immunoloji  cavabın  spesifikliyini  təmin  edən  trans membran  zülalllardırlar.Antigentanıyan B reseptou(BCR)-  B  limfositlərinin  səthində  yerləşir  və  O ,İg  - immunoqlobulin  molekulunun  monomer  formasıdır.Antigen  tanıyan T reseptoru(TCR) -  T  limfositlərinin  səthində  yerləşir  və  2  transmembran  polipeptid  zəncirindən  təşkil  olunmuş  zülaldır.  Adətən  antigen  rolunu  yad  zülal  və  ya   polisaxaridlər  yerinə  yetirir.Bir  qayda  olaraq   antigenlər  bir  yox,bir  neçə  antigen  determinantına   (epitoplara)  malik  olurlar.Epitop   antigenin  limfositlərin   antigen birləşdirən  reseptorlarının  (BSR VƏ TCR in)  aktiv  mərkəzləri  ilə  birləşən  sahələridir. İmmunogenlikdən  məhrum  yad  maddələr (  məs:sadə  quruluşlu   kimyəvi birləşmələr)  haptenlər  adlanır.Haptenlər  yüksək  molekullu  daşıyıcılara  məs,zülallara  birləşərsə  immunogenliyə malik  olur.Təbii  antigenlərin  əksəriyyətinin  immunoloji  reaksiyaları   induksiya    etmələri  üçün  T - helperlərin  iştirakı  vacibdir.Bu  antigenlər  həmçinin  də timusaltı  antigenlər  adlanırlar.Antigenlər  içərsində  elələri  də  vardır  ki,onların  immunogenliyi  üçün   T - hüceyrələri  lazım  gəlmir.Onlara  timuasasılı  olmayan  antigenlrər  deyilir.Timusasılı  olmayan  antigenlərə   bakterial  lipopolisaxaridləri  misal  göstərmək  olar.Antigenlərin  immunogenliyini  müəyyən  edən  amillərdən  biri  də  onun  resipient  üçün  yadlığıdır.Yadlıq  olmasa  orqanizmin  immun  sistemi  onu  ayırd  edib  ,ona  qarşı  cavab  verə  bilməz.

## İstinadlar