open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naftusya

**Naftusya** — Truskavetsin mineral suyudur.
Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun məlumatına görə, Naftusyanın Ukraynadan kənarda analoqu yoxdur.
## Kimyəvi tərkibi
Hidrokarbonatlı maqnezium-kalsiumlu zəif minerallaşmış, tərkibində yüksək miqdarda neft mənşəli üzvi maddələr olan mineral su.

Onun özünəməxsus dadı və cüzi neft qoxusu var ki, bu da suyu ilk dəfə içənlər üçün xüsusilə nəzərə çarpandır (müalicəvi suyun adı da buradan gəlir).
Naftusya sularında üzvi maddələrin faizi litrdə 1-35 qram arasında dəyişir.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, Baden-Baden mineral sularında üzvi maddələrin orta sıxlığı 0,6 q/l, Visbaden - 1,2 q/l, Bad Kissingen - 3,1 q/l, Çexosinek - 5,7 q/l təşkil edir.
"Naftusya" avtoxton mikroorqanizmlərin iştirakı ilə lay bitumunun infiltrasiya edilmiş atmosfer suyunu doyuran suda həll olunan üzvi birləşmələrə çevrilməsinin yeraltı biotexnoloji prosesinin məhsuludur.

## Müalicəvi xassələri
Orqan və toxumalarda iltihabi prosesləri aradan qaldırmağa kömək edir, böyrəklərdən, öd kisəsi, sidik və öd yollarından kiçik daşların və qumun çıxarılmasını stimullaşdırır, maddələr mübadiləsini, mədə-bağırsaq traktının, mədəaltı vəzinin fəaliyyətini normallaşdırır, mədə-bağırsaq traktının, qaraciyərin və mədəaltı vəzinin hərəkətliliyini və ifrazını tənzimləyən yerli sinir və endokrin hüceyrələrinin fəaliyyətini aktivləşdirir.
Mineral su həm də sidikqovucu, ödqovucu, ağrıkəsici təsirə malikdir, böyrəklərdə, sidik və öd yollarında, qaraciyərdə, bağırsaqlarda iltihabı aradan qaldırır.

"Naftusya"nın özəlliyi ondan ibarətdir ki, onun müalicəvi xassələri hava ilə təmasda itir, ona görə də onu yalnız nasosxanada içmək lazımdır.

## Mənbəyin mövqeyi
Naftusyanın yatağı Truskavets şəhərinin mərkəzində 0,6 hektar ərazidə yerləşir.
2007-ci ilə qədər *Kurortnaya Balka*nın cənub-şərq yamacında kiçik bir ərazidə 9 quyu var idi.

“Naftusya” mineral suyu şəhərin mərkəzindəki eyniadlı “Naftusya” yatağından çıxarılır.
İstismar ehtiyatları 1973-cü ildə Dövlət Ehtiyatlar Komitəsi tərəfindən 47,2 m3/gün həcmində təsdiq edilmişdir. 
Dörd quyu daim istismardadır: №1-NO, №8 NO, 17-N, №21, digərləri ehtiyatdır və müşahidə quyusu kimi istifadə olunur.
Müxtəlif tədqiqatlar üçün “Naftusya” mineral suyunun standartı, 1963-cü ildə Naftusya 1 nömrəli bulağın cənubunda 17,8 m dərinliyə qazılmış 21-N nömrəli quyudur.

Hazırda Naftusyanın orta gündəlik hasilatı sutkada 11,1 m3/gün, maksimumu - 15-18 m3/günə qədər iyul-avqust aylarına təsadüf edir.

1, 2, 3 saylı mənbələrin suları xlorid, sulfat-xlorid natrium tərkibli yüksək (6-49 q/dm3) minerallaşmış sulardır. 
Onların təsdiq edilmiş ehtiyatları sutkada 14,8 m3 təşkil edir.
Yatağın işlənməsinin texnoloji sxemi 5 (1 nömrəli su mənbəyi), 10 (2 nömrəli su mənbəyi) və 15 (3 nömrəli su mənbəyi) q/dm3-də hazırlanmış suların minerallaşmasını təmin edən nisbətlərdə çıxarılan duzlu suyun şirin su ilə (minerallaşma 0,8 q/dm3-ə qədər) qarışdırılmasını nəzərdə tutur.

## Həmçinin bax
* Yessentuki (mineral su)
* Narzan
* Lugela

## İstinadlar
1070-ci illər

**1070-ci illər** — Qriqori təqvimində 1070-ci il yanvarın 1-də başlayan və 1079-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal
* Malazgird döyüşü

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

### İncəsənət

## Siyasətçilər

## Doğulanlar
* Anna Yaroslavna — Fransa kraliçası.

## İstinadlar
Çinuk dilləri

thumb|right|300px|Çinuk dilləri avropalıların gəlişindən əvvəl
**Çinuk dilləri** — Oreqon və Vaşinqton ştatlarında, Kolumbiya çayı boyunca yaşamış Çinuk xalqları tərəfindən danışılan kiçik bir yox olmuş dil ailəsidir. Çinukan dillərinin hər hansı bir yerli danışanının sonuncusu 2012-ci ildə vəfat etsə də, 2009–2013-cü illər arasında aparılan Amerika Əhali Sorğusu (American Community Survey) 270 nəfərin özünü Yuxarı Çinuk dili danışanı kimi tanıtdığını müəyyən etmişdir.

## Təsnifatı və dillər
Çinukan dil ailəsi ümumilikdə üç əsas dildən ibarət olmuşdur, onların hər biri isə müxtəlif dialektlərə malik idi:

* Aşağı Çinuk (Lower Chinook) — Kolumbiya çayının aşağı axarında danışılırdı. 
* Yuxarı Çinuk (Upper Chinook) — Vasko və Vişram tayfaları tərəfindən danışılırdı. Bu dilin endonimi Kikştdir. 
* Katlamet — Kolumbiya çayının cənub sahilində danışılan və 1930-cu illərdə yox olmuş bir dildir.

Bu dillərin təsnifatı bəzi mübahisələrə səbəb olmuşdur və buna görə də iki ayrı ISO 639-3 kodu verilib:

* chh — Çinuk (Aşağı Çinuk)
* wac — Vasko-Vişram (Yuxarı Çinuk)

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Marianne Mithun. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press.  (hbk); .

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Suttles, Wayne (1990). *Handbook of North American Indians: Northwest Coast*. Smithsonian Institution Washington. p.&nbsp;533
* George Gibbs, ''Alphabetical Vocabulary of the Chinook Language,'' New York : Cramoisy Press, 1863.
* 
* 
* 
* 
*
CloverWorks

– Yaponiya animasiya studiyası. "A-1 Pictures" animasiya studiyasının tərkibində olmuş "Koenji" studiyasının rebrendinqi nəticəsində yaradılmışdır. Studiya hazırda anime istehsalı ilə məşğul olan "Aniplex" şirkətinin tərkibinə daxildir.

## Tarixi
"CloverWorks" studiyası 1 aprel 2018-ci ildə "A-1 Pictures" animasiya studiyasının "Koenji" studiyasının rebrendinqi əsasında yaradılmışdır. Studiyanın yenidən adlandırılmasının səbəbi yeni studiyanı "A-1 Pictures"in "Asagaya" studiyasından fərqləndirmək və studiyanın özünəməxsus animasiya stilini bildirmək olmuşdur.

Studiya yaradıldıqdan sonra 4 animenin istehsalçı studiyasının adı "A-1 Pictures"dən "CloverWorks"a dəyişdirilmişdir: "Slow Start", "Darling in the Franxx", "Persona 5" və "Ace Attorney" (2-ci mövsüm). "Slow Start" animesinin istehsalçı studiyasının adı anime yayımlandıqdan sonra, "Darling in the Franxx" animesinin istehsalçı studiyasının adı istehsal prosesi zamanı dəyişdirilmişdir.

1 oktyabr 2018-ci ildə "CloverWork"un "A-1 Pictures"dən ayrıldığı, lakin "Aniplex"in tərkibində qaldığı açıqlanmışdır.

## İşlər
Studiya tərəfindən istehsal olunmuş anime seriallarına "Darling in the Franxx" (2018), "Persona 5" (2018), "Rascal Does Not Dream" (2018), "Fairy Tail" (9-cu mövsüm, 2018), "The Promised Neverland" (2019), "Fate/Grand Order – Absolute Demonic Front: Babylonia" (2019), "The Millionaire Detective Balance: Unlimited" (2020), "Horimiya" (2021), "Wonder Egg Priority" (2021), "Shadows House" (2021), "My Dress-Up Darling" (2022), "Spy × Family" (2022), "Bocchi the Rock!" (2022), "Wind Breaker" (2024), "Black Butler: Public School Arc" (2024), "The Elusive Samurai" (2024), "Black Butler: Emerald Witch Arc" (2025), "The Fragrant Flower Blooms with Dignity" (2025) kimi anime serialları daxildir.

Studiya tərəfindən "Rascal Does Not Dream of a Dreaming Girl" (2019), "Fate/Grand Order: Final Singularity-Grand Temple of Time: Solomon" (2021), "Rascal Does Not Dream of a Sister Venturing Out" (2023), "Rascal Does Not Dream of a Knapsack Kid" (2023), "Casus ailəsi. Kod Bəyaz" (2023) anime filmləri istehsal olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Murad Petrosyan

**Murad Azad oğlu Petrosyan** (       Ermənistanın ictimai və siyasi xadimi  ), Qondarma Artsax hərəkatı liderlərindən biri, 1-ci və 2-ci çağırış  qondarma Artsax Respublikası Ali Sovetinin deputatı (1991, 1995),qondarma  Artsax Özünümüdafiə Qüvvələri komandirinin siyasi məsələlər üzrə birinci müavini (1991), qondarma DQR Müdafiə Ordusunun komendantı (1992-ci il Müdafiə Ordusunun Komandiri-19), İdeoloji və Siyasi Məsələlər üzrə Ordu (1993-1995).

## Bioqrafiya
1948-ci il yanvarın 1-də Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Dağlıq Qarabağ Muxtar Respublikası Əsgəran rayonunun Şuş kəndində anadan olub. 1954-1964-cü illərdə Şuşa şəhər 2 saylı rus məktəbində təhsil alıb. 1965-ci ildə İrəvan İnşaat Texnikumuna daxil olub. 1967-ci ildə o, döyüş sursatı oğurlamaqda şübhəli bilinərək həbs edilib. 1968-ci ildə Ermənistan SSR Ali Məhkəməsinin hökmü ilə 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.  1983-cü il aprelin 24-də Qarabağda ilk dəfə olaraq Xankəndi şəhəri saxta soyqırım qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş “Biz və bizim dağlarımız” abidəsi yaxınlığında mitinq təşkil etmişdi. 1985-ci ildə aprelin 24-də saxta erməni soyqırımına həsr olunmuş mitinq təşkil etdiyinə görə həbs olunub. 1988-ci ilin avqustundan 1990-cı ilin yanvarına kimi Qarabağ Komitəsinin  səlahiyyətli nümayəndəsi olub. 1988-ci ilin dekabrında o, Dağlıq Qarabağa silah daşımağa cəhd etdiyinə görə SSRİ DTK əməkdaşları  tərəfindən həbs edilib. 1989-cu ilin aprelində azadlığa çıxandan sonra özünümüdafiə dəstələrinin təşkili adı altında azərbaycanlılara qarşı quldur dəstələri təşkilatçılığı  ilə məşğul olub. 1991-ci ilin mart ayına qədər o, Dağlıq Qarabağda özünümüdafiə qüvvələrinin birləşmiş qərargahının koordinatoru olub.  1991-ci ilin oktyabrında o, Qarabağ erməni özünümüdafiə qüvvələri komandirinin siyasi məsələlər üzrə birinci müavini təyin edilib. 1991-ci il dekabrın 28-də Xankəndi 1 saylı seçki dairəsindən birinci çağırış qondarma DQR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1992-1993-cü illərdə qondarma Arsax Respublikasının Müdafiə Ordusunun komendantı, 1993-cü ilin sentyabrından isə Müdafiə Ordusu komandanının ideoloji və siyasi məsələlər üzrə müavini olub .1997-ci ildə Milli Məclisin müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri daimi komissiyasının sədri seçilib. 1999-cu ildə Ermənistan Milli Demokratik Partiyasının sədri olub. 1998-2001-ci illərdə "Azad Arsax" qəzetində həftəlik "Siyasi şərh" rubrikasının aparıcısı olub. 2001-ci ilin iyul ayından müəllifin “Nə etməli” analitik qəzetini nəşr etdirir. 2005-ci il martın 4-də “Mənəvi İntibah” partiyasını yaradıb və ona sədrlik edib. 2007-ci ilin noyabrında “Azad Arsax” respublika qəzetinin baş redaktoru təyin edilib. 2008-ci ilin iyunundan 2018-ci il dekabrın 14-dək Artsax prezidentinin xüsusi nümayəndəsi olub. 2023-cü il may ayında Xankəndi şəhərində ölmüşdür
## İstinadlar
Calliophis bivirgatus

**Calliophis bivirgatus** — Ümumi adla "*mavi koral ilanı*" və ya "*mavi Malaya koral ilanı*" kimi tanınan, Aspidlər fəsiləsinə aid bir ilan növü. Bu növ Cənub-Şərqi Asiyaya məxsusdur.

## Coğrafi yayılma

Bu quruda yaşayan ilan Bruney, İndoneziya, Malayziya, Sinqapur, Tailand və Myanmada rast gəlinir. 100-dən 1,100 metrədək (300 ilə 3,600 fut) yüksəklikdə yaşayır.

## Yarımnövlər

**C. b. bivirgatus* – İndoneziya
**C. b. flaviceps* – İndoneziya, Malayziya, Tailand, Sinqapur, Myanma
**C. b. tetrataenia* – İndoneziya, Malayziya, Bruney

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heterodon platirhinos

**Heterodon platirhinos** (*Şərq donuzburun ilanı*) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid olan zəif zəhərli arxa dişli bir ilan növü.

## Coğrafi yayılma

"H. platirhinos"-un geniş coğrafi yayılma sahəsi var. ABŞ-nin mərkəzi hissəsindən şərq sahilinə qədər uzanır. Şimalda Ontario, Nyu-Hempşir, Minnesota və Viskonsin kimi ərazilərdə tapıla bilər. Qərbdə Texas və Kansasda, cənubda isə Florida əyalətində yayılmışdır. Şimal ərazilərə yaxınlaşdıqca populyasiya azalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bothriechis schlegelii

**Bothriechis schlegelii** — Ümumi adları ilə "yayla kirpikli-çuxurluğu" və ya "Şlegel kirpikli-çuxurluğu" kimi tanınan, Viperidae fəsiləsinə aid bir zəhərli çuxurbaş ilan növü. Bu növ Kolumbiyaya endemikdir.

## Coğrafi yayılma

Əvvəllər cənubi Meksikadan Cənubi Amerikanın şimal-qərbinədək qədər yayıldığı düşünülürdü, lakin 2024-cü ildə aparılan sistematik tədqiqatlar nəticəsində bu növün yayılma sahəsi Kolumbiyanın əsasən yayla regionları ilə məhdudlaşdırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amur körpüsü

**Köhnə körpü**  (), (2024-cü ilə qədər Amur körpüsü) — Ukraynanın Dnepr şəhərində Dnepr çayı üzərində yerləşən avtomobil və dəmiryolunu özündə birləşdirən körpü. Körpü şəhərin Çentralnı rayonunu Nijednepr rayonu ilə birləşdir.

4 may 2022-cü ildə Rusiya Silahlı Qüvvələri tərəfindən körpüyə raket zərbəsi endirilir. Nəticədə çəhər nəqliyyatına belə təsir etmiyyəcək dərəcədə zərər alır.
## Ədəbiyyat
# Кавун М. Э. Гений места. Мосты в судьбе города / М. Э. Кавун // Недвижимость в движении. — 2005. — 25 мая.
# Косяк В. М. Штучні споруди України. Частина 1. Мости через Дніпро в Дніпропетровську / В. М. Косяк. — Дніпропетровськ Наука і освіта, 2006. — 135 с.
# Лазебник В. И. Мосты Днепропетровска / В. И. Лазебник // Золотые страницы Украины. Днепропетровск. 1999 год. — Днепропетровск, 1999.
# Мирончук В. Д. І побратався Донбас з Кривбасом / В. Д. Мирончук // Козацтво. — 1994. — № 1.
# Мирончук В. Д. Історія Катерининської залізниці (остання чверть XIX — початок XX століття): Нарис / В. Д. Мирончук. — Дніпропетровськ, 2003. — 52 с.
# «Старый мост» // Недвижимость в движении. — 2003. — 10 декабря.

## Mənbə
* Материалы для историко-статистического описания Екатеринославской Епархии

## İstinadlar
Micrurus fulvius

**Micrurus fulvius** — Ümumi adları ilə "*şərq maral ilanı*", "*ümumi maral ilanı*", "*Amerikan kobrası*" və daha bir çox adla tanınan, Aspidlər fəsiləsinə aid yüksək dərəcədə zəhərli bir "mərcan ilanı" növü.

## Coğrafi yayılma

"M. fulvius" ABŞ-nin cənub-şərq hissəsində, şimal-şərq Şimali Karolinadan cənuba, Cənubi Karolina və Florida yarımadasından qərbə doğru, cənubi Corciya, Alabama və Missisipi vasitəsilə cənub-şərq Luizianaya qədər tapılır. Texas, qərbi Luiziana və cənub-şərqi Arkanzasda yaşayan maral ilanları indi fərqli bir növ, Micrurus tener hesab olunur, əvvəllər isə "M. fulvius"-un yarımnövü hesab edilirdi. "M. fulvius" dəniz səviyyəsindən təxminən 400 m (1,300 fut) yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə tapıla bilər. Şərq maral ilanının mövcud yayılma sahəsinin iqlim dəyişikliyi nəticəsində genişlənməsi gözlənilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aspidelaps lubricus

**Aspidelaps lubricus** (*Keyp koral kobra*) — Aspidlər fəsiləsinə aid zəhərli bir ilan növü. Bu növ Cənubi Afrikaya endemikdir.

## Yayılması

"A. lubricus" Karu, keçmiş Keyp əyaləti və Namibiyaya qədər olan ərazilərdə tapılır. Əsasən çox quru bölgələrdə, səhralarda və qayalıq, qumlu ekosistemlərdə yaşayır. Cənubi Afrikadakı Karoo bölgələri az yağıntı və az bitki örtüyü ilə məşhurdur, əsasən kolluqlar və kol bitkiləri ilə örtülüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kütləvi nəzarət

**Kütləvi nəzarət** və ya **Kütləvi müşahidə** — müəyyən bir vətəndaş qrupunu izləmək üçün əhalinin hamısının və ya əhəmiyyətli bir hissəsinin mürəkkəb bir formada nəzarət altında saxlanılmasıdır. Nəzarət adətən kəşfiyyat agentlikləri kimi dövlət təşkilatları tərəfindən həyata keçirilmiş olsa da, bəzən müəyyən şirkətlər tərəfindən də həyata keçirilə bilər. Hər bir ölkənin qüvvədə olan qanunlarından və yurisdiksiyasından asılı olaraq, kütləvi nəzarətin aparılması üçün tələb olunan müəyyən qanunlar və icazələr vardır və bunlar ölkədən ölkəyə görə dəyişikliklər nümayiş etdirir. Bu, totalitar rejimlərin ən fərqləndirici xüsusiyyətidir. Həmçinin bu nəzarət üslubu hədəflənmiş nəzarətdən fərqlidir.

Kütləvi nəzarət əsasən terrorizmlə mübarizə, cinayət və vətəndaş iğtişaşlarının qarşısının alınması, milli təhlükəsizliyin müdafiəsi və əhaliyə nəzarət etmək üçün zəruri bir vasitə hesab olunur. Eyni zamanda, kütləvi izləmə şəxsi toxunulmazlıq hüquqlarını pozduğu, mülki və siyasi hüquqları məhdudlaşdırdığı və bəzi hüquqi və ya konstitusiya sistemlərinə görə qeyri-qanuni hesab olunduğu üçün eyni dərəcədə tənqid olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* "Dövlət və Nəzarət: Qorxu və Kontrol", Didier Bigo və Mireille Delmas-Marty, *La Clé des Langues*, 23 sentyabr 2011, ISSN 2107-7029.
Micruroides

**Micruroides** — Aspidlər fəsiləsinə aid zəhərli bir ilan cinsi.

## Təsvir

"M. euryxanthus" növünün yetkin fərdləri 11–24 düym (28–61 santimetr) uzunluğundadır. Rəng naxışı qırmızı və qara rəngli geniş halqalardan ibarətdir, bunlar daha dar ağ və ya sarı halqalarla ayrılır. İşarələr qarın hissəsinə yaxınlaşdıqca rəngi solğunlaşır. Baş hissəsi qara rəngdədir və bu qara rəng parietal sümüklərin arxa kənarına qədər uzanır. Düz bel pulcuqları orta hissədə 15 sıra halında düzülüb. Qarın pulcuqlarının sayı 214–241 arasındadır. Anal plitə bölünmüşdür. "Subkaudal" pulcuqların sayı 21–34 arasındadır və bölünmüş (cüt) formadadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beringiya (xizək iti yarışı)

**Beringiya** () – Rusiyanın Kamçatka diyarında və Çukotka Muxtar Dairəsində keçirilən xizək iti yarışı. İlk yarış 1990-cı ildə baş tutmuşdur. 1992-ci ildə baş tutmuş yarış ən uzun xizək iti yarışı kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Beringiya Kamçatkada rəsmi bayram kimi qeyd olunur.

## Tarixi
Beringiya yarışı 1990-cı ilin aprelində Kamçatka xizək iti kimi yerli xizək iti ənənələrini qorumaq məqsədilə başlamışdır. İlk yarışda 8 komanda iştirak etmiş və yarış 260 kilometr davam etmişdir. Növbəti ildəki yarış bu məsafə 1980 kilometr olmuşdur. 1992-ci ildəki yarışda məsafə daha da uzadılmış və 2044 kilometr davam edən xizək iti yarışı baş tutmuşdur. Kamçatkanın Esso kəndində başlayan Çukotkanın Markova ərazisində başa çatan bu yarış ən uzun xizək iti yarışı kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Yarış
Beringiya komandaları yarış boyunca müxtəlif çətinliklərlə üzləşirlər. Onlar Kamçatka və Çukotkanın dağlıq ərazilərindən keçirlər və sərt iqlim şəraitində yarışırlar. Temperatur −40 °C-yə qədər enə bilir. Yarışın marşrutu və uzunluğu bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir, lakin yarışın marşrutu həmişə Kamçatka yarımadasının kəndlərindən keçir. Bu kəndlərdə yarış münasibətilə şənliklər keçirilir.ref name=":1" /> 2010-cu ildə Beringiya Kamçatkanın rəsmi bayramı olmuşdur. Kamçatkanın ucqar bölgələrində it xizəkçiliyi iqtisadiyyatda vacib yer tutur. Yarış zamanı qida, idman ləvazimatları, kitablar və məktəb ləvazimatları regionun ucqar bölgələrinə çatdırılır.

Bir çox yarışçı müasir xizəklərdən istifadə etsə də, bəzi xizəkçilər "narta" adlı ənənəvi Sibir xizəyindən istifadə edir. Kamçatka üslubunda olan və taxtadan hazırlanan narta ensiz, alçaq xizək növüdür. Bu xizək növü meşələrdən sürətli keçməyə imkan verir. Narta ilə yarışı tamamlayan xizəkçilərə "Şimal ənənələrini şərəfləndirməyə" görə mükafat verilir.

## İstinadlar
Antiiudaizm

**Antiiudaizm** və ya **Anti-yəhudilik** () — yəhudilərin dini inanc və ənənələrinə qarşı çıxmaq və onlara nifrət etmək deməkdir. Müasir əksər tədqiqatçıların fikrinə görə, antiiudaizm antisemitizmin bir qoludur.

## Tarixi

Tarix boyu antiiudaizmə nümunə ola biləcək çox sayda hadisələr baş vermişdir. Məsələn, Roma imperatoru olan Adrian imperiya sərhədləri daxilində sünnəti qadağan etmişdir. Səlahəddin Əyyubi Üçüncü Səlib yürüşü zamanı Yerusəlimdə Tövrat və Zəbur nüsxələrinin təmtəraqlı mərasimlə yandırılmasını əmr etmişdir. 1453-cü ildə II Mehmed İstanbulu fəth etdikdən sonra şəxsi siyasi məqsədləri və eyni zamanda da Şərqi Ortodoks Kilsəsinin etimadını qazanmaq üçün katolik və yəhudilərə müəyyən məhdudiyyətlər qoymuşdur.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

*
* Langmuir, Gavin (1971). "Anti-Judaism as the necessary preparation for anti-Semitism". *Viator*, **2**: p.&nbsp;383.
*
* 
*
* Abulafia, Anna Sapir (ed)(1998). *Christians and Jews in Dispute: Disputational Literature and the Rise of Anti-Judaism in the West (c. 1000-1150)* (Variorum Collected Studies Series). Aldershot, Hampshire: Ashgate. .
* 
* 
* 
*
* 

## Xarici keçidlər

* Was St. John Chrysostom Anti-Semitic?
* The Gospel of John and Christian Anti-Judaism 
* The Spanish Inquisition – Presentation with images and videos
Antonov dəmiryol körpüsü

**Antonov dəmiryol körpüsü** () — Ukraynanın Xerson vilayətində, Dnepr çayı üzərində, Odessa dəmiryolunun Xerson-Cankoy xəttinin bir hissəsini təşkil edən dağıdılmış körpü.

## Tarix
Ukraynanın cənub vilayətlərini və Krımı dnepr çayı üzərindən qısa və rahat yolla birləşdirmək planı hələ Böyük Vətən müharibəsinən öncə var idi. 1939-cu ildə Antonovkada dəmiryolu körpüsünün inşasına başlanılır. Sahildə ilk dayaqlar quraşdırılır. Bununla belə ikinci Dünya müharibəsi təhlükəsi ilə əlaqədar tikinti dayandırılır. 1943-cü ilə aid indiki Dneprin aşağı axarından bir neçə metr aşağıda  almanların inşa etdiyi dəmir yolu körpüsünün fotoşəkilləri və kino kadrları var. 1949-cu ildə körpünün tikintisi dəmiryolu taboruna həvalə edilir. Burada qəsəbə böyüyür, sənaye sahəsi qurulur. 12 dekabr 1954-cü ildə Ukraynanın cənub sahil ərazilərini Krımla birləşdirən körpü istifadəyə verilir.

Rusiya–Ukrayna müharibəsi zamanı Ukrayna Silahlı Qüvvələri Dnepr çayının sağ sahilində olan rus hərbi qrupunun qarşısını almaq məqsədi ilə körpünü  hədəf alır. 2022-ci ilin noyabrında Dnepr çayının sağ sahilindən geri çəkilmə zamanı Rusiya Silahlı Qüvvələri Antonovdakı dəmir yolu körpüsü də daxil olmaqla Dnepr üzərindəki dörd körpünü partladır.

## İstinadlar
Chrysopelea ornata

**Chrysopelea ornata** (Tay dilində: งูเขียวพระอินทร์) — Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada tapılan zəif zəhərli opisthoglyphous (arxa dişli) colubrid ilan növü.

## Təsvir
Chrysopelea ornata adətən yaşıl rəngdədir, qara xaçvari naxışlar və sarı və ya qızılı rəngli detallar var. Bədəni incə olsa da, digər ağac ilanlarına nisbətən daha az incədir. Yastılaşmış başı, dar boynu, küt burnu və yuvarlaq bəbəkli böyük gözləri var. Bu ilanın yan tərəflərində kəskin və qabarıq şəkildə kənarları olan qarın pulcuqları və normal, böyüməmiş onurğa pulcuqları sırası var. Bu ilanın uzunluğu 11,5 sm-dən 130 sm-ə (0,38 futdan 4,27 fut) qədər dəyişir. Yetkinlik təxminən 1 m (3,3 fut) uzunluqda əldə edilir. Quyruq ümumi uzunluğun təxminən dörddə birini təşkil edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Adi mərciməkquşu

**Adi mərciməkquşu** (*Carpodacus erythrinus*) — Asiya və Avropada ən geniş yayılmış və ən çox rast gəlinən mərciməkquşu növü.

## Taksonomiya

2012-ci ildə mərciməkquşu fəsiləsi üzrə aparılmış molekulyar filogenetik araşdırmada Zukkon və həmkarları müəyyən etdilər ki, adi mərciməkquşu əsas "Carpodacus" mərciməkquşu qrupunun xaricindədir və qırmızı mərciməkquşu ilə qohumdur. Onlar təklif etdilər ki, adi mərciməkquşu bərpa edilmiş "Erythrina" adı ilə yeni bir monotipik cinsə köçürülsün. "Britaniya Ornitoloqlar Birliyi" bu təklifi qəbul etdi, lakin "Beynəlxalq Ornitoloqlar Birliyi" daha geniş bir "Carpodacus" təsnifatını qəbul edərək adi mərciməkquşunu, mərciməkquşu cinsində saxladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minuet pişiyi

**Minuet** ("*Napoleon*") pişikləri — "Fars" və "Munchkin" pişik növlərinin qarışığından yaranmış hibrid növ. Bu növ, "The International Cat Association" (TICA) tərəfindən "iki mövcud yerli növün qəsdən çarpaz yetişdirilməsi nəticəsində yaranan və hər iki valideyn növün xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən" bir hibrid kimi təsnif edilir. Minuet pişikləri, "Munchkin" növündən miras qalan "cırtdan" mutasiyası səbəbilə qısa ayaqları ilə tanınır.

## Xüsusiyyətlər

Ayaqları qısa, başı qısa, üzü yumru, quyruğu bədənə nisbətən uzun, qulaqları yumru və bir-birindən aralı, gözləri böyük və yumru, xəzi həm uzun, həm də qısa tüklü ola bilər. Bütün rəng və naxışlarda mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phalaenoptilus nuttallii

**Phalaenoptilus nuttallii** (*Adi porvil*) — "Keçisağanlar" fəsiləsinə (Caprimulgidae) aid olan gecə quşu.

## Taksonomiya

Adi porvil 1844-cü ildə ornitoloq Con Ceyms Odübon tərəfindən təsvir edilmişdir. Odubon, Cənubi Dakota ərazisində Missuri çayının şərq sahilində toplanan nümunə əsasında bu quşa "Caprimulgus nuttallii" binominal adını vermişdir. Xüsusi epitet, onun dostu olan ornitoloq Tomas Nattolun şərəfinə seçilmişdir. 1880-ci ildə amerikalı ornitoloq Robert Ricvey bu növü "Phalaenoptilus" cinsinə aid etmişdir. Cins adı qədim yunan sözləri olan "phalaina" (güvə) və "ptilon" (lələk) sözlərindən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Burunlu kobra

**Burunlu kobra** (*Naja annulifera*) — Həmçinin "zolaqlı Misir kobrası" kimi tanınan, Cənubi Afrikada rast gəlinən yüksək dərəcədə zəhərli bir kobra növü.

## Təsvir

Burunlu kobra nisbətən iri bir növdür. Yetkin nümunələrin orta uzunluğu 1,2–1,8 metr (3,9–5,9 fut) arasında dəyişir, lakin 2,5 metr (8,2 fut) uzunluğa çata bilər. Bel pulcuqlarının rəngi sarımtıldan boz-qəhvəyiyə, tünd qəhvəyi və ya mavi-qara rəngdə ola bilər. Qarın pulcuqları sarı rəngdədir və tünd ləkələrə malikdir. Növün arealı boyunca zolaqlı bir rəng fazası da mövcuddur ki, bu da mavi-qara rəngdədir və 7–11 sarı və ya sarı-qəhvəyi enli zolaqlara malikdir. Bu rəng fazası əsasən erkəklərdə daha çox rast gəlinir. Qarın hissəsi qara ləkələrlə sarı rəngdədir. Tünd bir boğaz zolağı var və adətən cavan fərdlərdə daha qabarıq olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlqar Muradov (iqtisadçı)

**İlqar Nazim oğlu Muradov** (d. 1971, Bakı) - Azərbaycan Respublikasının qiymətli kağızlar bazarının inkişafında xidmətləri olmuş dövlət xadimi, 2010–2016-cı illərdə Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini və 2016-cı ildən Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Direktorlar Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## Həyatı
1971-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycanlıdır, ali təhsilini Azərbaycan Texniki Universitetində və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) Maliyyə‑kredit fakültəsində fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur.

İlqar Muradov əmək fəaliyyətinə 1996-cı ilin mart ayında Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsində başlamışdır. O, həmin ilin sentyabr ayından 1997-ci ilin fevralına kimi İnvestisiya fondlarının təşkili şöbəsində aparıcı mütəxəssis, fevral ayından noyabr ayınadək isə Fond bazarının tənzimlənməsi şöbəsində eyni vəzifədə çalışmışdır. 1997-ci ilin noyabr ayından etibarən Azərbaycan Dövlət Əmlak Komitəsinin yaratdığı "Mülk" Milli Depozit Mərkəzində (MDM) fəaliyyət göstərmiş, burada İnvestisiya institutlarına nəzarət şöbəsində baş mütəxəssis və şöbə rəisinin səlahiyyətlərini icra edən şəxs olmuşdur. 1999-cu ilin iyul ayından həmin şöbənin rəisi, oktyabr ayından isə Deponentləşdirmə şöbəsinin rəhbəri təyin edilmişdir. 2003-cü ilin sentyabrından 2006-cı ilin yanvar ayınadək Deponentləşdirmə və arxiv şöbəsinə, daha sonra isə yenidən Deponentləşdirmə şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. 2009-cu ilin fevral ayında həmin şöbənin rəisi kimi fəaliyyətini davam etdirmiş, 2009-cu ilin iyun ayından etibarən MDM-in İdarə Heyəti sədrinin müavini vəzifəsinə təyinat almışdır.

10&nbsp;aprel 2010‑cu il tarixli Prezident sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir.

İlqar Muradov qiymətli kağızlar bazarının inkişafına toxunaraq, Azərbaycanda həyata keçirilən ardıcıl iqtisadi islahatların bu sahəni də əhatə etdiyini və dövlət səviyyəsində qəbul edilən qərarların bazarın tərəqqisinə stimul verdiyini qeyd etmişdir.

O, “2011–2020‑ci illərdə Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının inkişafı” Dövlət Proqramının icrasının uğurla davam etdiyini, bu prosesin bazarın institusional səviyyəsini yüksəltməklə yanaşı, fəaliyyətin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasına xidmət etdiyini vurğulamışdır.

29&nbsp;mart&nbsp;2016‑cı il tarixində Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası publik hüquqi şəxsin Direktorlar Şurasının üzvü təyin edilmişdir.

2013-cü ilin sentyabr ayında Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin müvafiq sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının formalaşdırılmasında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

Ailəlidir, 2 övladı var.
Miconia velutina

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Miconia,Amerika qitəsinin tropik bölgələrində isti-mülayim iqlimə sahib olan Melastomataceae ailəsinə aid çiçəkli bitkilər cinsindəndir.Növlər əsasən kol və hündürlüyü 15 metrə qədər olan kiçik və orta ölçülü ağaclardır.Bəzi növlər Johnnyberry ümumi adı ilə tanınır.

Bir çox növlər öz doğma ərazilərində yaşayış yerlərinin məhv edilməsi təhlükəsi ilə üzləşir,bəziləri isə nəsli kəsilmək ərəfəsində olmaqdan qorxurlar.Doğma ekosistemləri böyütmək vərdişi və yuxarıda parlaq yaşıl və aşağıda parlaq bənövşəyi olan yarpaqlarına istinad edərək tez-tez “bənövşəyi vəba” və ya “yaşıl xərçəng” adlandırılır.
## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dopamin orucu

**Dopamin Orucu** — Beynin dopamin sistemini müvəqqəti "sıfırlamaq" və həddindən artıq stimulyasiyadan uzaq durmaq məqsədilə edilən praktika.
## Mahiyyəti
Bu metod əsasən texnologiya, sosial media, zərərli yeməklər, qumar, hətta musiqi və ya həddindən artıq sosial ünsiyyət kimi yüksək dopamin verən fəaliyyətlərdən uzaq qalmaqla həyata keçirilir. Daha effektiv olması üçün balanslı yanaşma vacibdir. Tamamilə dopamin mənbələrini bağlamaq əvəzinə, lazımsız həddindən artıq stimulyasiyadan uzaqlaşmaq tövsiyə edilir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Araknofobiya

**Araknofobiya** — İnsanların hörümçəklərdən və ya onların yaşadığı mühitdən qorxmalarını izah edən fobiya.

## Əlamətlər
- Fiziki reaksiyalar: Tənginəfəslik, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, tərləmə, titrəmə, baş dönməsi.
 
- Psixoloji reaksiyalar: Həyəcan, qorxu, panik hissi, düşüncələrdə bir çox narahatlıq yaradan görüntülər.

- Davranış dəyişiklikləri: Hörümçək gördükdə qaçmaq, gizlənmək və ya sadəcə o mühiti tərk etmək kimi davranışlar.

- Təhlükə və ya təhdidə qarşı duyulan qorxu: Bir çox insan üçün hörümçək qorxusu həddindən artıq deyil, çünki əksər hörümçək növləri insanlar üçün zəhərli deyil. Lakin, araknofobiyası olan bir şəxs, onları görəndə bu qorxunu şiddətli hiss edir və bu, gündəlik həyatına da təsir edə bilər. Bəzən bu insanlar yalnız görmədikləri bir mühitdə də (məsələn, bir otaqda) bu canlının olduğunu düşünə bilərlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kinofobiya

**Kinofobiya** — İtlərin qarşısında qeyri-adi dərəcədə güclü qorxu və narahatlıq hissi ilə müşayiət olunan fobiya.

## Mahiyyəti
Bu, xüsusi fobiyaların bir növüdür və adətən insanın əvvəlki mənfi təcrübələri, travmalar və ya uşaqlıq dövründə aldığı tərbiyə ilə bağlı olur. Bu fobiya fərqli insanlarda müxtəlif dərəcələrdə özünü göstərə bilər və bəzi hallarda ciddi gündəlik problemlərə səbəb ola bilər. Əgər kinofobiya həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pozursa, mütəxəssis dəstəyi almaq tövsiyə olunur.

## Əlamətlər
İtlərlə qarşılaşdıqda güclü qorxu, panika və ya titrəmə, tərləmə, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, qaçmaq və ya gizlənmək istəyi əsas simptomlar arasındadır.

## Mübarizə üsulları
- Psixoterapiya (məsələn, Koqnitiv-davranış terapiyası – CBT)

- Desensitizasiya (yavaş-yavaş itlərə alışmaq)

- Dərman müalicəsi (çox ağır hallarda)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Svayer–Ceyms sindromu

**Svayer–Ceyms sindromu** — Həmçinin *Swyer–James–MacLeod sindromu* olaraq da bilinən, nadir rast gəlinən ağciyər xəstəliyi. Ağciyərin kiçik olması ilə xarakterizə olunur.

## Səbəblər
Uşaqlıq dövründə adenovirus infeksiyasını izləyən bronxiyolit obliteransı nəticəsində qan damarlarının azalması və alveolların genişlənməsi baş verir. Bunun nəticəsində ağciyərdə hava tıxanıqlığı yaranır.

## Simptomlar
Adətən xəstəlik başqa bir problemi araşdırılarkən aşkar edilir. Bəzən fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs darlığı, xırıltı, məşq etmə bacarığının azalması, öskürək və sinə ağrısı müşahidə edilir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Öyrənilmiş çarəsizlik sindromu

**Öyrənilmiş çarəsizlik** — İnsanların və ya heyvanların təkrar-təkrar uğursuzluq və ya mənfi təcrübələrdən sonra problemləri həll etmək və ya vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq üçün mübarizə aparmaqdan imtina etməsini ifadə edən psixoloji konsept.

Bu vəziyyət, xüsusilə təcrübə olunan çətinliklər qarşısında nəzarət hissinin itirilməsi ilə xarakterizə olunur. Konsept ilk dəfə 1960-cı illərdə amerikalı psixoloqlar Martin Seliqman və Steven Maier tərəfindən təcrübələrlə tədqiq olunmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Empatiya yorğunluğu

**Empatiya yorğunluğu** (ingiliscə: *Compassion Fatigue*) — Kömək etmək və başqalarına dəstək olmaq istəyindən doğan emosional və fiziki tükənmə halı.

Bu vəziyyət daha çox yardım sahəsində işləyən, insanlarla davamlı olaraq travmatik və ya çətin vəziyyətlərdə qarşılaşan peşəkarlar arasında müşahidə olunur. Empatiya yorğunluğu, uzunmüddətli stress və travma təsirlərinə məruz qalma nəticəsində baş verə bilər. Bu fenomen ilk dəfə olaraq 1990-cı illərdə tibb və psixologiya sahələrində nəzərə çarpmağa başlamışdır.

## Əsas xüsusiyyətləri

•	Emosional tükənmə: Fərd başqalarının problemlərini həll etməkdə və dəstək olmaqda özünü həddən artıq yorğun hiss edir.

•	Həssaslığın azalması: Yardım edən şəxs başqalarının hisslərinə qarşı daha az həssas olur, bu isə həm şəxsən, həm də peşəkar baxımdan təsir göstərə bilər.

•	Mənfi baxışlar: Empatiya yorğunluğu olan şəxs öz işinə, digər insanlara və hətta öz həyatına qarşı mənfi baxışlar inkişaf etdirə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Macarıstan dövləti

**Macarıstan dövləti** — 1848–1849-cu illər inqilabları zamanı yaranmış qısaömürlü müstəqil dövlət. 1849-cu ilin 14 aprelində Macarıstan parlamenti Habsburq monarxiyasından asılılığa son qoyduğunu elan etmiş və ölkə müstəqilliyini rəsmən bəyan etmişdir. Lakin bu dövlət yalnız dörd ay mövcud olmuşdur və 13 avqust 1849-cu ildə Vilaqoşda (indiki Şiryaq, Rumıniya) Rusiya və Avstriya qoşunları qarşısında təslim olmuşdur.

## Tarixi
1848-ci ildə Avropanı bürüyən inqilabi hərəkatlar Macarıstanda da geniş miqyas almışdır. Macar liberal və millətçi qüvvələr Avstriya imperiyasına qarşı silahlı mübarizəyə başladılar. 1848-ci ilin aprelində qəbul edilmiş Aprel qanunları () Macarıstana daxili muxtariyyət verirdi, lakin Habsburqlar bu islahatları tezliklə ləğv etməyə çalışdılar. Macar inqilabçıları Avstriyanın hərbi müdaxiləsinə qarşı silahlı müqavimət göstərdilər. 1848–1849-cu ilin qışı ərzində ağır döyüşlər nəticəsində macar ordusu Avstriya qüvvələrini bir çox bölgələrdən sıxışdırdı. 1849-cu ilin yazında macar ordusu bir sıra mühüm qələbələr qazanmışdır. Bu uğurların fonunda 14 aprel 1849-cu ildə Debretsen şəhərində toplanmış Macarıstan Parlamenti Müstəqillik bəyannaməsini qəbul etmişdir. Bu sənəddə Habsburq sülaləsinin Macarıstan taxtından devrildiyi və ölkənin suveren dövlət elan olunduğu bildirilirdi.

Yeni dövlətin başçısı inqilab lideri Layoş Koşut () olmuşdur. O, “dövlət qubernatoru” () kimi fəaliyyət göstərirdi. Koşut liberal islahatlar aparmağa və ümumxalq dəstəyi qazanmağa çalışsa da, qarşısında həm Avstriyanın, həm də tezliklə müdaxilə edən Rusiyanın qüvvələri dayanırdı. Avstriya imperiyası macar inqilabını təkbaşına yatırmaqda çətinlik çəkirdi. 1849-cu ilin iyununda Rusiya imperiyası çar I Nikolayın əmri ilə Macarıstana 200 mindən artıq əsgər göndərmişdir. Bu müdaxilə Avstriyanın xahişi ilə həyata keçirilmişdi və “müqəddəs ittifaq” prinsipləri çərçivəsində inqilabların qarşısının alınmasına yönəlmişdi. Macar ordusu general Artur Gyorqeinin rəhbərliyi ilə qəhrəmancasına müqavimət göstərsə də, qüvvələr qeyri-bərabər idi. Nəticədə, 13 avqust 1849-cu ildə Vilaqoş kəndində Gyorqei rus generalı Paskeviçin ordusu qarşısında təslim olmuşdur.

Macar dövlətinin süqutundan sonra Avstriya imperiyası bölgədə sərt repressiyalar həyata keçirmişdir. Koşut Osmanlı imperiyasına sığınmışdır və daha sonra mühacirətdə siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Onlarla inqilabçı lider edam edildi və minlərlə insan həbs olunmuşdur. Avstriya Macarıstan üzərində tam nəzarət bərqərar etmişdir və hərbi idarəetmə tətbiq olunmuşdur. Lakin bu qısaömürlü dövlət gələcək nəsillər üçün azadlıq və müstəqillik ideyalarının simvoluna çevrilmişdir. 1867-ci ildə Avstriya-Macarıstan ikili monarxiyasının yaradılması bu inqilabın gecikmiş nəticəsi hesab olunur.

## Hökumət

## İstinadlar
Foto manipulyasiya

**Foto manipulyasiya** — rəqəmsal və ya analoq üsullarla fotoşəkillərin dəyişdirilməsi, redaktə edilməsi və yenidən qurulması prosesidir. Bu proses vasitəsilə şəkillərin məzmunu, mənası və vizual təsiri dəyişdirilə bilər. Foto manipulyasiya həm sənət, həm də texniki bacarıq tələb edən bir sahədir və müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur: sənət əsərləri yaratmaq, reklam kampaniyaları hazırlamaq, siyasi və sosial mesajlar vermək, eləcə də əyləncə məqsədləri üçün.

## Rəqəmsal manipulyasiya
**Rəqəmsal manipulyasiya** — rəqəmsal texnologiyalar və proqram təminatı vasitəsilə şəkil, video, audio və digər rəqəmsal məlumatların dəyişdirilməsi, redaktə edilməsi və yenidən qurulması prosesidir. Bu proses nəticəsində rəqəmsal məzmunun mənası, məzmunu və vizual təsiri dəyişdirilə bilər.

## Üsullar və vasitələr

### 1. Ənənəvi üsullar:

* **Retuşlama**: Şəkillərin üzərində əl ilə rəngləmə, cızıqların və qüsurların aradan qaldırılması.
* **Fotomontaj**: Bir neçə fotoşəkilin kəsilib birləşdirilməsi ilə yeni kompozisiyalar yaratmaq.
* **Kollaj**: Müxtəlif şəkillərin və materialların birləşdirilməsi ilə yaradılan sənət əsərləri.

### 2. Rəqəmsal üsullar:

* **[[Adobe Photoshop]]**: Ən məşhur və geniş istifadə olunan proqramdır. Layer (qat) texnologiyası, maskalar, filtr və effektlər vasitəsilə şəkillər üzərində kompleks dəyişikliklər aparmağa imkan verir.
* **[[Adobe Lightroom]]**: Rəng korreksiyası, işıqlandırma və digər əsas parametrlərin tənzimlənməsi üçün istifadə olunur.
* **[[GIMP]]**: Açıq mənbəli və pulsuz alternativ proqramdır.
* **[[Süni intellekt|Süni intellekt əsaslı vasitələr]]**: Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının inkişafı ilə şəkillərin avtomatik redaktəsi və manipulyasiyası mümkün olmuşdur.

## İstifadə sahələri
Foto manipulyasiya müxtəlif sahələrdə geniş istifadə olunur:

* **Reklam və marketinq**: Məhsulların daha cəlbedici görünməsi üçün şəkillərin manipulyasiyasında
* **Moda və gözəllik sənayesi**: Modellərin şəkillərinin retuşlanması, dərinin hamarlaşdırılması, bədən quruluşunun dəyişdirilməsində
* **Siyasi və sosial mesajlar**: İctimaiyyətin diqqətini cəlb etmək üçün güclü vizual mesajlar yaratmaqda
* **Əyləncə və incəsənət**: Fantastik və sürrealist əsərlər yaratmaq üçün istifadə olunur.

## Məşhur nümunələr

* **[[İosif Stalin|Stalin dövründə]] siyasi rəqiblərin şəkillərdən silinməsi**: Sovet İttifaqında siyasi məqsədlərlə şəkillərin manipulyasiyası geniş yayılmışdı.
* **[[National Geographic|National Geographic jurnalının]] piramidaların yerini dəyişməsi (1982)**: Jurnalın üz qabığında Misir piramidalarının daha yaxşı görünməsi üçün şəkillərin manipulyasiya edilməsi böyük mübahisələrə səbəb olmuşdu.
* **Photoshop ilə yaradılan məşhur sənət əsərləri**: Erik Yohansson, Cerri Norman kimi sənətçilər foto manipulyasiya vasitəsilə sürrealist və fantastik əsərlər yaratmışlar.

## Mənbə
Nikolay Sadovski

**Nikolay Karboviç Sadovskiy** ( 1856-cı il  Xerson vilayəti, Rusiya İmperiyası - 7 fevral 1933, Kiyev ) — ukraynalı aktyor, rejissor və ictimai xadim. Ukrayna  teatrının aparıcı siması. 

## Haqqında
Nikolay Sadovski  Nikolayev vilayətinin, indiki Bratski rayonunun Kamyano-Kostuvat kəndində anadan olmuşdur. 
Dramaturqun qardaşı İvan Karpeviç Karpenqodur.
Nikolay Sadovski Elisavetqrad real məktəbində oxumuş, gənclik illərində özfəaliyyət dərnəklərində iştirak etmişdir.
1877-1878-ci illər Rusiya-Türkiyə müharibəsinin başlaması ilə məktəbdən dərhal könüllü kimi cəbhəyə yollanıb.
Balkanlarda demək olar ki, bütün böyük döyüşlərdə Dunay çayının keçməsində, Şipka aşırımının müdafiəsində iştirak edib və yürüşün sonunda Konstantinopola çatıb.

O, Müqəddəs Georgi xaçı (Rusiya İmperiyası) ilə təltif edilib və zabit rütbəsinə yüksəlib.

Ancaq Nikolay Sadovski hərbi karyera ilə sınanmadı və Yelisavetqrad bölgəsinə qayıtdıqdan sonra ailə hobbisi - teatrla məşğul olmağa başladı.

Nikolay Sadovski 1881-ci ildə əvvəlcə M. L. Kropivnitskinin, sonra M. P. Staritskinin truppasında çalışaraq peşəkar səhnəyə qədəm qoydu.
1898-ci ildə Sadovskinin truppası Tobileviç qardaşlarının (İ.Karpenko-Karı və P.Saksqanski) "Rus-Kiçik Rus Rəssamlar Cəmiyyəti" ilə birləşərək,  M.Kropivnitskinin ansamblına qatıldı.

1905-ci ildə Qalisiyanın dəvəti ilə Sadovski Lvovdakı Ruska Besida teatrına rəhbərlik edir və bununla da (M. Zankovetska ilə birlikdə) Qərbi Ukrayna torpaqlarında teatr mədəniyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsinə öz töhfəsini verir.

Nikolay Sadovski Kiyevə qayıdaraq, 1906-cı ildə Poltavada fəaliyyətə başlayan, sonra 1919-cu ilə qədər Kiyevdə fəaliyyət göstərən ilk Ukrayna stasionar teatrının əsasını qoydu.

1919-cu ilin yanvarında Sadovskinin başçılıq etdiyi Kiyev şəhər teatrının demək olar ki, bütün kollektivi Kamenets-Podolskiyə köçdü.
1920-ci ildə Qalisiyada, 1921-ci ildən Ujqorodda Prosvita teatrına rəhbərlik etmişdir. 
Sadovski 1923-cü ildən Praqada yaşayıb.

## Vəfatı
Nikolay Sadovski 1933-cü il fevralın 7-də Kiyevdə vəfat etmiş və Baykovo qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. 
1935-ci ildə məzar daşı qoyulub.

## Xatirəsi
* Kiyevdə Kurenivkada bir küçə Nikolay Sadovskinin adını daşıyır.
* Vinnitsa Dövlət Akademik Musiqili və Dram Teatrı Nikolay Sadovski adına verilmişdir.

## İstinadlar
Sultan ibn Məhəmməd Qasımi

**Şeyx Sultan ibn Məhəmməd Əl Qasimi** (ərəb. الشيخ الدكتور سلطان بن محمد القاسمي) — Şarja Əmirliyinin hazırkı və 11-ci hökmdarı və 1972-ci ilin yanvarından Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Federal Ali Şurasının üzvü.

Şeyx Sultan ibn Məhəmməd Əl Qasimi tarixi nəşrləri, təhsilə dəstəyi və mədəni abidələrin qorunması ilə tanınır. O, 1970-ci ildə Şarjada Əl Hisn Qalasını bərpa etdi və 1971-ci ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ilk Təhsil Naziri vəzifəsində çalışmışdır. Akademik olaraq, o, Yaxın Şərq və Şimali Afrika ilə bağlı çoxsaylı tarixi sənədlər, habelə xatirələr, araşdırmalar, romanlar, şeirlər və pyeslərin müəllifidir.

## Erkən həyatı və təhsili
Şeyx Sultan ibn Məhəmməd Əl Qasimi 2 iyul 1939-cu ildə Şarjada anadan olub. 1948-ci ildə doqquz yaşında olarkan Eslah Əs Qasimiyyə məktəbinə daxil olur. Şarja, Küveyt və Dubay şəhərlərində ibtidai və orta təhsilini başa vurduqdan sonra Əl Qasimi Qahirə Universitetində Kənd təsərrüfatı mühəndisliyi üzrə bakalavr təhsili almağa davam etdi və 1971-ci ildə oranı bitirdi. O, 1985-ci ildə Böyük Britaniyanın Ekseter Universitetində tarix üzrə fəlsəfə doktoru, 1999-cu ildə isə Darem Universitetində Fars körfəzinin siyasi coğrafiyası üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb.

## Karyerası

### Təhsil naziri
1971-ci ilin dekabrında Sultan ibn Məhəmməd Əl Qasimi Əmirliyin ilk təhsil naziri təyin edildi.

1997-ci ildə Əl-Qasimi Şarja Amerika Universitetinin və Şarja Universitetinin prezidenti idir. 1998-ci ildə Ekseter Universitetinin dəvətli professoru oldu. 1999-cu ildə Şarja Universitetində Müasir Körfəz tarixi üzrə professor, 2008-ci ildə isə Qahirə Universitetinin dəvətli professoru oldu.

### Şarja hökmdarı
Sultan ibn Məhəmməd Əl Qasimi 25 yanvar 1972-ci ildə, qardaşı Xalid ibn Məhəmməd Əl-Qasimi öldürüldükdən sonra, onun yerinə əmir oldu. Əl Qasimi hakimiyyətə gəldikdən sonra davamlı olaraq Şarjaya rəhbərlik edir.

Sultan 25 yanvar 2022-ci ildə Şarja hökmdarı kimi 50 illik yubileyini qeyd etdi.

### Yazıçı karyerası
2020-ci ildə Əl-Qasiminin "1507-ci ilin sentyabrında Portuqaliya işğalına Xor Fakkanın müqaviməti" kitabı əsasında "Xor Fakkan" tarixi filmi nümayiş olundu. Film XVI əsrdə Xor Fakkan şəhərinin Portuqaliya işğalına qarşı müqavimətindən bəhs edir.

2023-cü ilə qədər Əl-Qasimi tarixi, ədəbi və teatr əsərləri də daxil olmaqla 82 kitabın müəllifidir.

## Fəxri ordenləri və mükafatları
### Dövlət ordeni
* : Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri — Zayed ordeni

### Xarici ordenləri
* : Belçika — Leopold ordeni
* : Misir — Respublika Ordeni
* : — Fransa 
**İncəsənət və ədəbiyyat ordeni
**Fəxri legion ordeni
* : — Almaniya. Almaniya Federativ Respublikasının xidmətlərinə görə orden

### Fəxri fərmanları
Əl Qasimi sosial elmlər, hüquq, elm və incəsənət sahələrində təhsilin təşviqində gördüyü işlərə görə müxtəlif qurumların çoxsaylı fəxri fərmanlarına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Svit sindromu

**Svit (Sweet) sindromu** — Nadir bir dəri xəstəliyi. Yüksək hərarət, yüksəlmiş ağ qan hüceyrə sayı və dəridə şişkin, qırmızı, papul və plakatlarla xarakterizə olunur. Histoloji müayinədə, "neytrofil qranulosit"lərinin sıx infiltratları görünür.

## Tarix
Bu sindrom ilk dəfə 1964-cü ildə Robert Douglas Sweet tərəfindən təsvir edilmişdir. Eyni zamanda, Sweet tərəfindən bu xəstəliyin diaqnozu qoyulan ilk iki xəstəyə hörmət olaraq *Gomm–Button* xəstəliyi olaraq da tanınır.

## Simptomlar
Svit sindromu olan bir xəstənin sol ayağında mərkəzi nekrozlu pustulyar lezyonlar və "Crohn" xəstəliyi ilə əlaqəli olaraq göstərilən "punch" biyopsisi ilə dəridə neytrofil infiltratları mövcuddur. Ağrı verən, qızarmış, şişkin lezyonlar, düyünlər və bəzən blisterlər baş, boyun, ayaqlar və qollarda, xüsusən əllərin və barmaqların arxasında yaranır. Gövdə nadir hallarda təsirlənir. Əlavə olaraq, yüksek hərarət (%50), oynaqlarda ağrı və ya artrit (%62), göz əlamətləri, ən çox konjunktivit və ya iridosiklitis (%38), və ağız yaraları (%13) ilə əlaqəli əlamətlər müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heksaxloretan

**Heksaxloretan** (həmçinin perxloroetan kimi tanınır) bütün hidrogenləri xlorla əvəz olunan etanın törəməsidir. Sublimasiyaya meyilli olan C2Cl6 düsturuna malik ağ bərk maddədir.

## İstifadəsi
Heksaxloretan həddindən artıq təzyiqli sürtkü yağlarının hazırlanmasında istifadə edilmişdir. O, həmçinin propilen-tetraflüoretilen ko-polimerinin emulsiya polimerləşməsində zəncirvari ötürmə agenti kimi istifadə edilmişdir. Heksaxloretan baytarlıqda antihelmintik, rezin sürətləndirici, funqisid və insektisid preparatlarının tərkib hissəsi, həmçinin güvə kovucu və sellüloza efirləri üçün plastifikator kimi istifadə edilmişdir.

## İstehsalı
Dəmir xloridin iştirakı ilə 100–140 °C temperaturda tetraxloretilenin xlorlanması ən çox istifadə edilən kommersiya istehsal üsuludur, baxmayaraq ki, bir neçə başqa üsul mövcuddur. Barium karbidi xlorla reaksiya verərək kiçik miqyasda yüksək təmizlik forması əldə edilə bilər. Sənaye xlorlama prosesinin məhsuludur.

## Təhlükələri
Heksaxloretan şifahi olaraq qəbul edildikdə toksik deyil və yüksək konsentrasiyalarda inhalyasiya edildikdə yüngül narkotik təsir göstərir. Bunun nə qədər kanserogen ola biləcəyi uzun müddətdir araşdırılır. Suda həll olunmadığı üçün bərk formada təhlükəli deyil. Otaq temperaturunda yavaş-yavaş süblimləşir.

## İstinadlar
General-Qubernatorluq (dəqiqləşdirmə)

* General-Qubernatorluq () — Rusiya İmperiyasında inzibati vahid.
* İşğal edilmiş Polşa ərazisinin '''Ümumi Hökuməti''' ().
* Koreya Yaponiyanın hakimiyyəti altında olanda, General-Qubernator (; ) tərəfindən idarə olunurdu.
Soça

**Soça** (, ) — Alp dağlarından qaynaqlanan və Adriatik dənizinə tökülən çay. Çayın uzunluğu təxminən 138 kilometrdir və əsasən Sloveniya və İtaliya ərazisindən keçir. Soça çayı xüsusilə öz zümrüd rəngli, şəffaf suları və füsunkar mənzərələri ilə tanınır. Soça çayı ekoloji cəhətdən təmiz və qorunan çaylardan biridir. Onun ətrafında yerləşən Soça vadisi, yürüş, kanoe, raftinq və dağ velosipedi kimi fəaliyyətlər üçün populyar turizm məkanıdır. Çay həmçinin mavi alabalıq (Salmo marmoratus) kimi nadir balıq növləri ilə məşhurdur.

Soça çayının təbiət gözəlliyi bir çox sloven və italyan şair və yazıçılarının ilham mənbəyi olmuşdur. Məşhur sloven şairi Simon Gregorčič çaya həsr olunmuş "*Soča*" adlı elegiya formasında şeir yazmışdır. Sloveniya hökuməti Soça çayının təbiətinin qorunması məqsədilə çayın mənbəyindən müəyyən hissəsinə qədər ərazini Triqlav Milli Parkı çərçivəsində qoruma altına almışdır. Bu tədbirlər çayın ekosisteminin davamlılığını təmin etməyə yönəlmişdir.

## Coğrafi xüsusiyyətləri
Soça çayı Sloveniyanın şimal-qərbində yerləşən Trenta vadisində, Yulian Alplarının 1100 metr hündürlüyündəki bulaqdan başlayır. Oradan cənub-qərb istiqamətində axaraq Bovets, Kobarid, Tolmin və Nova Qoritsa şəhərlərindən keçir. Daha sonra çay İtaliya ərazisinə daxil olaraq Friuli-Venesiya-Culiya bölgəsindən axır və Adriatik dənizinə tökülür.

## Tarixi əhəmiyyəti
Birinci Dünya müharibəsi dövründə Soça çayı (italyan mənbələrində *Isonzo*) ətrafında bir sıra döyüşlər — Soça döyüşləri (və ya Isonzo döyüşləri) baş vermişdir. 1915–1917-ci illər arasında İtaliya və Avstriya-Macarıstan imperiyası arasında bu bölgədə 12 əsas döyüş olmuşdur. Bu döyüşlər Birinci Dünya müharibəsinin ən qanlı və strateji cəhətdən mühüm hadisələrindən sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Condition of Soča at Log Čezsoški  and Solkan  - graphs, in the following order, of water level, flow and temperature data for the past 30 days (taken in Log Čezsoški and Solkan by Slovenian Environment Agency)
* The Walks of Peace in the Soča Region Foundation. The Foundation preserves, restores and presents the historical and cultural heritage of the First World War in the area of the Isonzo Front for the study, tourist and educational purposes. 
* Galleries of Soca river in kayak 
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2008