Hel (varlıq)

**Hel** () — german-skandinav mifologiyasında ölülər diyarının hakimi (Helheym), Loki və div Anqrbodanın qızı, üç xtonik varlıqdan biri.

Hel Snorri Sturluson tərəfindən XII əsrdə ənənəvi mənbələr əsasında yazılmış "*[[Böyük Edda]]*" və "*[[Kiçik Edda]]*" əsərlərində təsvir olunmuşdur. Əlavə olaraq, IX əsrə aid "*[[Yer dairəsi]]*" əsərində və X əsrə aid "*[[Egil saqası]]*"nda onun adı çəkilir. XII əsrdə Sakson Qrammatik tərəfindən latın dilində yazılmış "*[[Danların əməlləri]]*" əsərində ona adətən "*Hel*" deyə xitab edilir. Hel Xalqların böyük köçü dövrünə aid bir çox brakteatda təsvir olunmuşdur.

Hel "*Böyük Edda*", "*Kiçik Edda*" və "*Yer dairəsi*" əsərlərində Lokinin qızı hesab edilir. "*Kiçik Edda*" əsərinin bir parçası olan "*[[Uzaqgörən Qülvi]]*" kitabında Helin tanrı Odin tərəfindən Niflheymdə yerləşən Helheymə hakim təyin edilmiş olduğu qeyd edilmişdir. Həmin mənbədə onun xarici görünüşünün yarı-göy və yarı-dəri rəngli olduğu, eləcə də üzügülməz, pəjmürdə bir görünüşə malik olduğu yazılmışdır. "*Böyük Edda*" əsərində Helin ölülər diyarında ucsuz-bucaqsız mülklərə, çoxlu qulluqçuya hakimlik etdiyi və tanrı Baldrı diriltmə cəhdində böyük rolu olduğu yazılmışdır.

Helin XI əsrə aid qədim ingilis dilinə tərcümə edilmiş "*[[Nikodima incili]]*" və qədim skandinav dilində yazılmış "*[[Barfolomey saqası]]*"ndakı fiqurlarla potensial əlaqələri, eləcə də onun potensial Hind-Avropa paralelləri ilə bağlı elmi nəzəriyyələr irəli sürülmüşdür.

## Etimologiya
Qədim skandinav dilində qadın cinsində olan "**'" xüsusi ismi bu diyara ağalıq edən varlıq ilə eynidir. Bu terminin müasir [[ingilis dili]]ndəki "**'", eləcə də qədim skandinav dilindəki "**'" () sözü ilə əlaqəsi var. Bu sözü bütün [[german dilləri]]ndə tapmaq mümkündür. Məsəlüçün, [[qədim ingilis dili]]ndəki "**'", qədim friz dilindəki "**'", [[qədim sakson dili]]ndəki "**'", qədim yuxarı alman dilindəki "**'" və [[qot dili]]ndəki "**'" bu nümunələrə aiddir. Bu sözün bütün formaları bərpa edilmiş pragerman dilindəki qadın cinsində olan ***'" () ismindən törəmişdir. Bu sözün pragerman dilindəki forması da [[prahind-Avropa dili]]ndəki "*kel-" və "*kol-" () sözlərindən törəmişdir.

== Arxeoloji tapıntılar ==
[[Xalqların böyük köçü]] dövrünə aid bir neçə brakteatın Hel təsvirinə sahib olduğu irəli sürülmüşdür. Xüsusilə də "IK 14" və "IK 124" təyinatlı brakteatlar yamac boyunca aşağı, əlində əsa daşıyan bir qadına doğru hərəkət edən bir atlını təsvir edir. Ehtimal olunur ki, yamac atlının ölülər diyarına olan səyahətini təsvir edir, əsalı qadın isə həmin diyarın – [[Helheym]]in hakimi olan Hel fiqurunu simvolikləşdirir.

Üç tanrı fiqurunu təsvir edən bəzi "B" sinifli brakteatların [[Baldr]]ın ölümünü təsvir etdiyi düşünülür. Bu üç fiqurdan ikisinin Baldr və [[Odin]] olduğu dəqiqləşdirilmişdir, ancaq üçüncü fiqurun ya [[Loki]], ya da ki Hel olduğu güman edilir. Üçüncü fiqurun Hel olduğu halda, bu brakteatda ölən Baldrın Helheymə getməsi və onun Hel tərəfindən qarşılanması təsvir olunmuşdur.

== Adlandırma ==
2017-ci ilin yanvar ayında [[İslandiya Adlandırma Komitəsi]] "''Hel''" adının uşaqlara verilməsinin qadağan edilməsi ilə bağlı qanun qəbul etmişdir. İslandiya Adlandırma Komitəsi bildirmişdir ki, "ad böyüdükcə uşağa mühüm dərəcədə narahatlıq və əndişə verə bilər".

== Qeydlər ==


== Mənbə ==
=== İstinadlar ===


=== Ədəbiyyat ===

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  }}


== Xarici keçidlər ==


* [http://myndir.uvic.ca/doc.htm?kwId=Hel01 **MyNDIR*' (My Norse Digital Image Repository)]  — Hel personajının əlyazmalardan və erkən çap kitablarındakı təsvirləri.
* [http://runeberg.org/nfbk/0157.html Oppslagsordet "Hel" i *Nordisk familjebok'' fra 1909]