Göz tonometriyası

**Göz tonometriyası** (okulyar tonometriya, oftalmotonometriya) — qlaukoma diaqnozunda mühüm rol oynayan göz daxili təzyiqin ölçülməsi üçün olan tibbi prosedurdur. Göz daxili təzyiqin dəyəri millimetr civə (mmHg), bəzən də hektapaskal ilə ölçülür.

## Ölçmə üsulları
### Applanasiyalı kontakt tonometriyası

1884-cü ildə A. N. Maklakov göz daxili təzyiqin ölçülməsi üçün  yeni bir cihaz (Maklakov applanasiya tonometri) yaratdı. Metodun əsas mahiyyəti gözün buynuz qişasının gərginliyi ilə yastı bir lövhəyə olunan təmas və lövhədə qişanın izinin ölçülməsindən ibarət idi.
Başqa bir aplanasiya üsulu oftalmometriyada “qızıl standart” adlandırılan Goldman tonometriyasıdır. Metod Maklakov tonometriyasına bənzəyir və müəyyən bir diametrdə buynuz qişanın izini yaratmaq üçün tələb olunan gücün ölçülməsindən ibarətdir.
Metod plitənin buynuz qişa ilə birbaşa təmasına əsaslandığına görə lokal anestezi olmadan aparıla bilmir.

### Dinamik kontur tonometriyası
Dinamik kontur tonometriyası təmas üsuludur. Bu üsul zamanı düz lövhə əvəzinə buynuz qişanın formasını izləyən elastik materialdan hazırlanmış zond istifadə olunur. Probun içərisinə təzyiq sensoru yerləşdirilir ki, bu isə zond üzərində minimal qüvvə ilə (1 qram) göz daxili təzyiqin birbaşa ölçülməsinə imkan verir.

Metod ölçmə zamanı buynuz qişanın deformasiyasının qarşısını alır və buynuz qişanın qalınlığı və elastikliyi ilə bağlı düzgün məlumatlar verir. Digər tərəfdən, ucun forması normal buynuz qişanın formasına uyğunlaşdırıldığı üçün nəticə daha çox buynuz qişanın əyriliyindən asılı olur.

Bu metod da birbaşa təmasa əsalandığına görə lokal anesteziyanın təsiri altında aparılır.

### Pnevmatik oftalmotonometriya
Pnevmatik tonometriya və ya hava reaktiv tonometriyası 1971-ci ildə Bernard Qrolman tərəfindən icad edilmişdir. Metod buynuz qişaya təsir etmək üçün təmas zondları yerinə hava axını istifadə edən bir aplanasiya üsuludur. Bu zaman buynuz qişanın deformasiyası optik sensorlar vasitəsilə ölçülür. Gözdaxili təzyiq avtomatik olaraq verilmiş diametrdə buynuz qişanın düzləşməsini yaratmaq üçün tələb olunan hava axınının gücü əsasında hesablanır.

Buynuz qişanın biomexaniki xüsusiyyətlərini (buynuz qişanın histerezisi, buynuz qişanın müqavimət faktoru) təhlil edən və buynuz qişa ilə kompensasiya olunmuş gözün daxili təzyiqini hesablayan oxşar iş prinsipinə malik daha mürəkkəb cihazlar da mövcuddur.

Tarixən pnevmatik oftalmotonometrlər qeyri-dəqiq hesab edilsə də, müasir alətlər təmas üsulları ilə yaxşı korrelyasiya göstərir.

Metod zondun buynuz qişa ilə birbaşa təmasına əsaslanmadığına görə anesteziya tələb etmir.

### Transpalpebral tonometriya
Transpalpebral tonometriya göz almasının yuxarı göz qapağı vasitəsilə üzə çıxarıldığı təmas üsuludur. Gözdaxili təzyiqin dəyəri adətən işıq çubuğunun rebounduna əsasən avtomatik olaraq qiymətləndirilir.

Metod zondun buynuz qişa ilə birbaşa təmasına əsaslanmadığı üçün anesteziya tələb etmir. Bu üsul xəstənin özü tərəfindən də gözdaxili təzyiqə nəzarət üçün istifadə edilə bilər.

### Digər metodlar
;Palpasiya
Palpasiya (barmaq tonometriyası) həkim tərəfindən gözün daxili  təzyiqinin qiymətləndirilməsi üçün olan təmas üsullarından biridir. Bu zaman həkim şəhadət barmağını göz qapağının üzərindən göz almasına yüngülcə basır. Bu metod dəqiq  metod hesab edilmir.

;Optik koherens tomoqrafiyası
Optik koherens tomoqrafiyası təmassız tonometriyanın inkişafı mərhələlərindən biridir. Tonometriyanın bir çox digər formaları kimi bu üsul da buynuz qişaya tətbiq edilən gücə və göz reaksiyasının ölçülməsinə əsaslanır. Optik koherens tomoqrafiyası cihazı buynuz qişanın əyriliyindəki dəyişiklikləri, tor qişa kimi posterior interfeyslərlə əlaqədar buynuz qişanın apikal interfeysinin hərəkətini ölçmək üçün istifadə olunur. Bu son iki səthin hərəkətindəki fərq göz almasının daxili sıxılmasını, bu iki səthin hərəkətindəki oxşarlıq isə göz almasının retropulsiyasının miqdarını göstərir. Ön seqmentin və ya qlobusun sıxılması göz ətrafında ölçülən təzyiqlə müqayisə oluna və buynuz qişanın qalınlığına, potensial buynuz qişanın histerezinə uyğunlaşdırıla bilər.

;Pnevmotonometriya
Pnevmotonometr metodu zamanı pnevmatik sensordan (hava yatağında üzən pistondan ibarətdir) istifadə olunur. Filtrdən keçən hava əvvəlcə porşedən (piston),  daha sonra isə sensorun sonunda olan membranın üzərindəki (diametri 5 mm olan) kiçik dəlikdən keçir. Bu membran buynuz qişa ilə üzbəüz yerləşdirilir. Maşından gələn hava axını ilə buynuz qişa axını arasındakı tarazlıq pistonun hərəkətinə təsir edir və bu hərəkət göz daxili təzyiqi hesablamaq üçün istifadə olunur.

;Basqılı tonometriya
Basqılı tonometriya zamanı çəkisi müəyyən olunmuş kiçik bir pistondan istifadə edilərək buynuz qişanın dərinliyindəki təzyiq ölçülür. Göz daxili təzyiq nə qədər yüksək olarsa, buynuz qişaya basqı bir o qədər də çətindir. Plungerin hərəkəti kalibrlənmiş şkala ilə ölçülür. Schiötz tonometri bu prinsiplərə əsaslanan ən çox istifadə edilən cihazdır.

## Qalereya

Fayl:Tonometer.jpg|Qoldman tonometri
Fayl:Pascal Tonometer.jpg|Dinamik kontur tonometri PASCAL
Fayl:PASCAL_SensorTip_on_eye.jpg|PASCAL tonometrinin sensor başlığı xəstənin buynuz qişası ilə təmasdadır
Fayl:Diaton_tonometty_through_eyelid.jpg|Göz qapağı vasitəsilə diaton tonometriyası


## İstinadlar