Umayta mühasirəsi

**Umayta mühasirəsi** — Paraqvay müharibəsinin mühüm döyüşlərindən biri. Mühasirə Braziliya və Argentina qüvvələrinin Paraqvay çayı sahilində Paraqvaya məxsus qalanı ələ keçirmək məqsədi ilə həyada keçirilən əməliyyat. Humaita 2 noyabr 1867-ci ildən qurudan, 2 noyabr 1868-ci ildən isə sudan mühasirəyə alınmışdır. Qala 25 iyul 1868-ci ildə müttəfiqlər tərəfindən fəth edilir.

## Tarixi
1 avqust 1867-ci ildə Argentina generalı Bartolome Mitre Braziliya İmperiya donanmasına Kurupaita və Humaitadan keçid etməyi əmr edir. 15 avqustda beş linkor Kurupaitanı keçsə də,  artilleriya atəşləri altında Humaita yaxınlığında qoşun durmalı olur. Bu hadisə müttəfiqlər arasında fikir ayrılığı yaradır. Sudan hüçumlar əmək sərfiyyatından başqa bir şey deyildi. Bu səbəbdən 18 avqustdan əməliyyatlar quruya keçir.

Tuyukuedən müttəfiqlər şimala istiqamətlənir. Onlar San-Solano, Tayi kəndləri ələ keçirirlər. Noyabrda Humaita mühasirəyə salınmaqla Asunsondan tədric edilir. 19 fevral 1868-ci ildə Luis Alvis di Lima Silva və vitse admiral baron İnyauma donanmaya Paraqvay çayı ilə Humaitanın yuxarısına keçməyi əmr edir. Gəmilərə dəyən zərbə və insan itkisi cuzi olur. 24 fevralda *Baiya*, *Barrozu* və *Rio-Qrande-du-Sul* kimi vilayətlərdən Asunson atəşə tutulur. Bundan öncə isə artıq şəhər tərk edilmişdir.

Paraqvay Prezidenti Fransisko Solano Lopes Kurupaiti və Huaitanı boşaltmağa qərar verir. 3 martda o çayı keçərək Çakoya çəkilir. Lopes Fransisko Lopes Fransisko Martinesi 3000 əsgər və 200 topla bölgədə saxlayır. 22 martda paraqvaylar Kurupaitini tərk edorlər. 22 və 24 martda *Baiya*, *Rio-Qrandе* və *Pаrа* bölgələrindən Humaita atəşə tutulur. Aprelin sonları müttəfiqlər çayın digər hissəsinidə nəzərətə alırlar.

## Akayuazu önündə döyüş
16 iyul 1868-ci ildə müttəfiqlər 6 000 qüvvə ilə general Osarionun başçılığı Humaitanın şimal-qərbinə hücuma keçir. Onlar uruqvaylıların pusqusundan xəbərsiz idilər. Pusquda 2000 əsgər və 46 topla polkovnik Ermosonun hazır dayanmışdı. Braziliyalıların itkisi 279 ölü, 754 yaralı və 100 əsirdən ibarət idi. Paraqvaylıların isə 89 ölü və 104 yaralısı vardl.

18 iyulda general Rivas paraqvaylıların Kora requtuna hücum etməyi əmr edir. Bu humunda ugursuzluğa uğrayır. Nəticədə argentinalılar 90 ölü, 87 yaralı və 35 əsir, braziliyalılar 67 ölü, 221 yaralı və 2 əsir verirlər. Uruqvay isə 120 nəfərini itirmişdir.

## Umaita
19 iyulda polkovnik Martines Lopesi Humaitanın tərk edilməsini məsləhət görür. Prezident beş gün də gözləməyi əmr edir. Birinci köçürülmə dalğası 24 iyulda başlanılır. İkinci dalğa 25 iyula təsadüf edir. Müttəfoqlər qala boşaldıqdan cəmi 10 saat sonra ora daxil olurlar.

## Nəticə
Polkovnik Martines və 1228 əsgər 96 zabit, qadın və uşaqlarla birlikdə müttəfiqlər tərəfindən Laquna-Verunu keçək istəyərkən əsir düşür. Prezident Lopesi satqın elan edərək onun zövcəsinin öldürülməsini əmr edir

## Qalereya


File:Posição da Fortaleza de Humaytá.jpg|Umaita qalası
File:A Passagem de Humaitá.jpg|Umaita önündə Braziliya donanması
File:PLANTA TOPOGRAPHICA mostrando as fortificações de Humaytá, a passagem da divisão encouraçada e a posição dos outros encouraçados que protegerão a mesma passagem.jpg|Topoqrafik xəritə.
File:Canoas paraguayas dando abordagem ao monitor ALAGOAS, nas proximidades das baterias do Timbó..jpg|Paraqvaylılar "Аlaqoаs" mantorunu işgal etməyə cəht edərkən.
File:Passagem de Humaitá.jpg|Umaita keçidi.
File:Victor Meirelles - Passagem de Humaitá, 1886.jpg|Umaita keçidi, Viktor Mereleş
File:Port of Humaita 02.jpg|Umaita önündə Braziliya donanması
File:Almirante Barão da Passagem. Egregio vulto da marinha brazileira - fallecido no dia 20 de maio último. Preito da Revista Illustrada.jpg|Admiral Delfim Karlos de Karvalyo.
File:El Tte. Coronel Campos salva la bandera de su batallón.jpg|Polkovnik Qaspar Kampos, batalyon bayrağını çaya ataraq qoruması səhnəsi.
File:José Ignacio Garmendia-Combate de Acaguazá.jpg|Akayuaza döyüşü.


## İstinadlar
 
## Ədəbiyyat
* *Donato H*. Dicionário das Batalhas Brasileiras. — São Paulo: Editora Ibrasa, 1987.
* *Hooker T. D.* The Paraguayan War. — Nottingham: Foundry Books, 2008. — ISBN 1-901543-15-3.