open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abbasabad (İrəvan xanlığı)

**Abbasabad** — İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı 1728-ci ilə aid mənbədən mə'lumdur.

## Tarixi
1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdırYaşayış məntəqə adlarında "Abbas" və "Abas" komponentlərinin mənşəyini dəqiqliklə müəyyən etmək çətİndir. Toponimlərdə bu söz həm ərəb mənşəli Abbas şəxs adı, həm də Xəzərlərin Abas tayfasının adı ola bilər (Qaraqalpaqlarda bir tayfa Abas adlanır). İranda, Azərbaycanda və ErməniAbbasabad — İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı 1728-ci ilə aid mənbədən mə'lumdur. 1828–1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır

## Toponimi
Yaşayış məntəqə adlarında "Abbas" və "Abas" komponentlərinin mənşəyini dəqiqliklə müəyyən etmək çətindir. Toponimlərdə bu söz həm ərəb mənşəli Abbas şəxs adı, həm də Xəzərlərin Abas tayfasının adı ola bilər (Qaraqalpaqlarda bir tayfa Abas adlanır). İranda, Azərbaycanda və Ermənistanda orta əsrlərdən bəri yaşayış məntəqə adlarında fəal iştirak edən abad sözü isə fars dilində "yaşamaq üçün hər cür şəraiti olan yer", "adam yaşayan yer" mə'nalarındadır. Azərbaycanda İlk dəfə VII əsrdən mə'lum olan Ordubad toponimində əksini tapmış bu söz İranın toponimiyasında III–IV əsrlərdən mə'lumdur. Ermənistanda orta əsrlərdən bəri yaşayış məntəqə adlarında fəal iştirak edən abad sözü isə fars dilində "yaşamaq üçün hər cür şəraiti olan yеr", "adam yaşayan yer" mə'nalarındadır. Azərbaycanda İlk dəfə VII əsrdən mə'lum olan Ordubad toponimində əksini tapmış bu söz İranın toponimiyasında III–IV əsrlərdən mə'lumdur.

## İstinadlar
Əli Verdiyev

**Əli Mürsəl oğlu Verdiyev** () — Azərbaycan rəssamı, pedaqoq, Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1982).

## Həyatı
Əli Mürsəl oğlu Verdiyev 1936-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1958-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirdikdən sonra 10 il ərzində Sankt-Peterburqda təhsil almış, İ. Repin adına Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda, V. Muxina adına Leninqrad Ali Rəssamlıq və Sənaye Məktəbində oxumuşdur.

1995-ci ildə İstanbula köçən rəssam sonralar Kayseridə işləməyə başlamış, Ərciyəs Universitetinin professoru olmuşdur.

Əli Verdiyev 8 may 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Əli Verdiyev yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə müxtəlif mövzu və janrlara müraciət etmiş, onun yaradıcılığında dəqiq və aydın rəsmlər əsas yer tutmuşdur. Müxtəlif süjetli kompozisiyaların müəllifi olmuşdur. Onun "Savadsızlığın ləğvi" (1969), "Gənclik" (1970), "Qızıl toy" (1971), "Cənnət və cəhənnəmə gedən yol" (1973), "Əmək qələbəsi" (1977), "Xatirələr" (1980), "Qocalıq" (1980), "Həyəcanlı gün" (1995), "Dəniz gəzintisi" (1997), "Folklor" (1998), "Azıx mağarası" (2011) və başqa kompozisiyaları bu qəbildən hesab edilir. Onun "Adilə", "Fatma" və qızı Zemfiranın portretləri yaşlarda fırçaya aldığı portretləri bu janrdakı əsərləri arasında xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

Əli Verdiyev elmi-metodiki fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. O, "Rəssam-pedaqoq", "Rəngkarlıqda rəngin təsir gücü", "Dəzgah rəngkarlığı" kimi metodik əsərlərin müəllifidir.

Rəssam ilk dəfə 1957-ci ildə Moskvada beynəlxalq sərgidə iştirak etmiş, sonrakı illərdə isə müxtəlif miqyaslı sərgilərə qatılmışdır. O, İtaliya, Yaponiya, Avstriya, Finlandiya, İsveç, Türkiyə, Lüksemburq, Çexoslovakiya, Bolqarıstan, ADR, AFR, Vyetnam və başqa ölkələrdəki sərgilərin iştirakçısı olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı — 1 dekabr 1982
* Azərbaycan SSR "Lenin komsomolu" mükafatı
* "Şərəf nişanı" ordeni — 1986
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 1976

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*
İnfanta İzabella Mariya Braqanza

**İzabella Mariya Braqanza** () () — İspaniya və Portuqaliya infantası.

Atası Portuqaliya kralı VI Con, anası isə İspaniya kralı IV Karlın qızı Şarlottadır. Bu səbəblə eyni zamanda Portuqaliya infantası idi. Napoleon Bonapartın Avropadakı işğalçı siyasəti səbəbilə bütün saray əhalisi 1807-ci ildə Portuqaliyanı tərk edərək Braziliyaya qaçdı.

1826-cı ildə atası vəfat etdi və qardaşı Pedro Portuqaliya kralı elan olundu. Ancaq o əsnada yeni kral Braziliyada, digər qardaşı İnfant Miquel isə Vyanada idi. Böyük bacıları Mariya Tereza və Mariya Fransiska isə İspaniya infantlarıyla evlənib Madridə köçmüşdülər. Bu səbəblə ailənin Portuqaliyadakı ən böyük nümayəndəsi olaraq İzabella Mariya qısa müddətliyinə kralın naibəsi elan olundu.

Ancaq o illərdə Braziliya imperatoru olan qardaşı Pedro üçün Portuqaliya çox kiçik bir krallıq idi. Bu səbəblə bir neçə ay sonra qardaşı Miquellə evlənməsi şərtiylə, qızı Mariyanı Portuqaliya kraliçası elan edərək taxtdan çəkildi. O əsnada qızın 7 yaşı var idi və bu səbəblə yeni kraliçanın bibisi olaraq İzabella Mariyanın naibəliyi uzadıldı.

Qardaşı Miquel isə qardaşı qızıyla evlənmək imtina etmiş, 1828-ci ilin fevralında taxt naibliyinə ələ keçirmişdi. 5 aylıq naibliyin ardından isə qardaşı qızını devirərək hakimiyyəti ələ aldı. Ancaq 6 il sonra II Mariya yenidən hakimiyyətə gətirildi.

Bütün bu iğtişaşlar əsnasında isə İzabella Mariya dövlət işlərindən əl çəkib, dini həyata yönəldi. 1876-cı ildə vəfat etdi. Heç vaxt evlənmədi və övladı olmadı.

## Mənbə
* Baptista de Sousa, Jose (2018). *Holland House and Portugal*. London, New York. p. 66
* https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG202197

## İstinadlar
Pentamer

**Pentamer** — Pentamer

Pentamer beş alt hissədən ibarət bir quruluşdur.

Kimyada bu, beş monomerdən ibarət olan molekullara aiddir.

Biokimyada bu, makromolekullara, xüsusən də beş protein alt bölməsindən ibarət pentamerik zülallara aiddir.

Mikrobiologiyada pentamer karboksisomlar kimi tanınan bakteriya mikrokompartamentlərini əhatə edən zülal örtüyünü təşkil edən zülallardan biridir.

İmmunologiyada MHC pentameri antigen-spesifik CD8+ T hüceyrələrini aşkar etmək üçün istifadə olunan reagentdir.
Mozalan kinojurnalının cizgi süjetlərinin siyahısı

## Gənc memar (film, 1978)

### Məzmunu

:Filmdə "Gənclərə geniş yol" şüarındakı mənalara toxunulmuşdur. Lakin heç də hər yerdə bu şüara əməl edilmir. Öz layihəsini qəbul etdirmək istəyən gənc memarın başına gələn əhvalat əks etdirilir.

### Film haqqında

:*"Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 41, 1-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

:**Müəllif :** Tahir Piriyev
:**Rejissor :** Əsgər Məmmədov
:**Operator :** Antonina Korotnitskaya
:**Rəssamlar :** Əsgər Məmmədov, Tahir Piriyev
:**Səs operatoru :** Kamal Seyidov
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar :** Xəyyam Mirzəzadə ("Günlərin Bir Günündə..." cizgi filmindən) (titrlərdə yoxdur)
:**Baş Redaktor :** Eyvaz Borçalı

### Xarici keçid

#### Video

##### İzlə

**YouTube**

*'''Filmi izlə'''  sayt   YouTube

## Qozbeli qəbir düzəldərmi? (film, 1972)

### Məzmunu

:Filmdə anonim məktubların doğurduğu nəticələr öz əksini tapır.

### Film haqqında

*"Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 6, 1-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

:**Müəllif :** İntiqam Qasımzadə
:**Rejissorlar :** Nazim Məmmədov, Bəhmən Əliyev
:**Quruluşçu rəssam :** Kamil Nəcəfzadə
:**Operator :** Aleksandr Milov
:**Səs operatoru :** Ələkbər Həsənzadə
:**Baş redaktor :** Eyvaz Borçalı

### Xarici keçid

#### Video

##### İzlə

**YouTube**

*'''Filmi izlə'''  sayt   YouTube

## Sınaq (film, 1985)

### Məzmunu

:Filmdə alverçilik problemlərinə toxunulur.

### Film haqqında

:*"Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 96, 2-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

:**Müəllif :** M. Lipskerov
:**Rejissor :** Vahid Talıbov
:**Rəssam :** Elçin Axundov
:**Operator :** Ramiz Ağayev
:**Səs operatoru :** Akif Nuriyev
:**Redaktor :** Vidadi Paşayev

#### Filmi səsləndirən

:Ramiz Əzizbəyli-Robot (titrlərdə yoxdur)

### Xarici keçid
*'''Filmi izlə'''  sayt   YouTube

## Yerli kadr təsdiqə gedir (film, 1973)

### Məzmunu

:Filmdə işə düzəlmək istəyən maralın əvvəl buynuzunu çıxarırlar, sonra qulaqlarını uzadırlar. Nəhayət müdirin-şirin yanına gələndə şir deyir : "Bunların hamısı bir-birinə oxşayır ki!?.."

### Film haqqında

:*"Mozalan" Satirik Kinojurnalı № 10, 2-ci süjet

### Filmin heyəti

#### Film üzərində işləyənlər

:**Ssenari müəllifi :** Fikrət Qoca
:**Rejissor :** Nazim Məmmədov
:**Quruluşçu rəssam :** Bəhman Əliyev
:**Operator :** Aleksandr Milov
:**Baş Redaktor :** Eyvaz Borçalı

#### Filmi səsləndirənlər

:Kamil Qubuşov-Ulaq (titrlərdə yoxdur)
:Məmmədrza Şeyxzamanov-Şir (titrlərdə yoxdur)

### Xarici keçid

### Video

#### İzlə

**YouTube**

*'''Filmi izlə'''  sayt   YouTube

## Həmçinin bax

* "Mozalan" Satirik Kinojurnalı
* "Mozalan" studiyası
* Mozalan kinojurnalının süjetlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tiqran Avinyan

**Tiqran Avinyan** (; ) — Ermənistan siyasətçisi. O, Ermənistan Baş nazirinin müavini vəzifəsini tutur və "Yelk" blokunun siyahısından İrəvan Şəhər Şurasının keçmiş deputatı olmuşdur. Avinyan "Vətəndaş Müqaviləsi" Partiyasının yaradıcılarından biridir. 2018-ci ilin mayında o, Nikol Paşinyanın yeni administrasiyası zamanı baş nazirin müavini təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Miqinqo

**Miqinqo adası**  — Viktoriya gölündə yerləşən ada. Ada Keniya və Uqanda arasında ərazi mübahisəsidir.

Əksər mənbələr adanın sahəsinin 2 min m², əhalisinin isə 131 nəfər (2009-cu il siyahıyaalınması), 2018-ci ilin hesablamalarına görə isə 400-dən çox olduğunu göstərir. Bu, onu dünyanın ən çox əhalisi olan adasına çevirir.

Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutuna (issafrica.org) görə, Miqinqonun ərazisi "təxminən bir akr"dır (yəni 40.000 m²-dən azdır) və əhalisi, 2011-ci ilin məlumatlarına görə, təxminən 1000 nəfərdir. Google Maps-də adanın ölçüləri eyni ilə bunu göstərir.

Ada qayadan ibarətdir və dairəvi formaya malikdir.

1991-ci ildə iki keniyalı balıqçı, pis ruhu qovmaq üçün ayin icra edən qoca bir sehrbazı dəvət edərək, yaşayış olmayan adaya köçür. Yaxınlıqda yerləşən daha böyük olan Usinqo adasında isə heç kim yaşamır, çünki Miqinqodan olan ruhların oraya köçdüyünə inanılır.

Adanın sürətlə məskunlaşması ondan Nil xanısının tutulması ilə izah olunur. Bir balıqçı ailəsi onun satışından həftədə 200-250 dollar ala bilir. Qonşu ölkələrdə bu məbləğ iki-üç ay ərzində qazanılır.

2000-ci illərin əvvəllərində Uqanda səlahiyyətliləri adaya diqqət çəkir. Balıqçılara quldurlardan qorunmağı təklif edərək onlara vergi qoymağa qərar verirlər. 2009-cu ildə Keniya və Uqanda ada uğrunda az qala müharibə həddinə çatır. Bu ölkələr arasında sərhəd tənzimlənmir və ada birgə idarə olunur. Balıqçılar gəlirlərinin yarısına bərabər vergi ödəyirlər.

## İstinadlar
Pera Plazada gecə yarısı (serial, 2022)

**Pera Plazada gecə yarısı** (*)* — 3 mart 2022-ci ildə Netflix platformunda yayımlanan türk serialı. Serial Çarlz Kinqin *"Pera Plazada gecə yarısı"* kitabına əsaslanır.

## Rollarda

* Hazal Qaya - Esra/Peridə
* Tansu Biçər - Əhməd
* Səlahəddin Paşalı - Halit
* Engin Hepileri - Rəşad
* Hakan Dinçkol - Mustafa Kamal Atatürk
* Yasemin Szavlovski - Sonya
* Ceyms Çalmers - Corc
* Əhməd Varlı - Dmitri
* Nərgiz Öztürk - Eleni
* Ərgün Mətin - Fəxrəddin
* Osman Albayrak - Naim
* Klari Luiz Frost - Aqata Kristi
* Yordan Qallaqer - Lover

## Mövsümlər

### ''1-ci mövsüm''

### ''2-ci mövsüm''

## İstinadlar
Şakir Kərimov

**Şakir Kərim oğlu Kərimov** — Azərbaycan dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan Respublikasının Daimi Yaşayış Yerlərini Məcburi Tərk Etmiş Şəxslərlə İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri (1991–1992), Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1979–1986), Azərbaycan Kommunist Partiyası Lenin Rayon Komitəsinin birinci katibi (1971–1979).

## Həyatı
Şakir Kərim oğlu Kərimov 1936-cu ildə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1958-ci ildə "Əzizbəyovneft" Mədənlər İdarəsində neftçıxarma operatoru işləmişdir. 1959-cu ildək komsomol işində — Bakı Şəhər Komsomol Komitəsinin təlimatçısı, Əzizbəyov Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan SSR Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin tələbə gənclər şöbəsinin müdiri, Bakı Komitəsinin birinci katibi vəzifələrində çalışmışdır. 1965–1969-cu illərdə dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında xidmət etmişdir. 1969–1971-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin baş referenti, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təşkilat-partiya işi şöbəsinin inspektoru olmuşdur. 1971-ci ildən Lenin Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1979-cu ildən isə Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri olmuşdur.

Şakir Kərimov Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (8–11-ci çağırış) seçilmişdir.

## İstinadlar
Ramiz Sadıqov

**Ramiz Cəmil oğlu Sadıqov** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1981–1988).

## Həyatı
Ramiz Cəmil oğlu Sadıqov 1932-ci ildə sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir.

1952-ci ildən tikinti layihələrində iş icraçısı, Ehtiyat Əmək Qüvvələri İdarəsinin istehsalat təlimi ustası, metodisti, böyük müfəttişi, texniki peşə məktəbinin direktoru olmuşdur. 1965-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı, Bakı asbest-şifer və keramika məmulatları kombinatının direktoru, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi nazirinin birinci müavini, 1974-cü ildən isə Azərbaycan KP MK tikinti və şəhər təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1981-ci ildən Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri olmuşdur.

Ramiz Sadıqov Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (9–11-ci çağırış) seçilmişdir.

## İstinadlar
Mürsəl Babayev

**Mürsəl Ələkbər oğlu Babayev** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri (1970–1979).

## Həyatı
Mürsəl Ələkbər oğlu Babayev 1929-cu ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. Azərbaycan tar ifaçısı və mühəndis konstruktor Şövkət Babayevanın doğma qardaşı.

1952–1959-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun kafedrasında assistent, avtomobil trestində böyük mühəndis, taksomotor parkının baş mühəndisi, rəisi olmuşdur. 1959–1961-ci illərdə Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyi istehsalat-texniki şöbəsinin rəisi, 1961-ci ildən Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı nazirinin müavini, birinci müavini vəzifələrində işləmişdir. 1970-ci ildən Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı naziri olmuşdur.

Mürsəl Babayev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII və IX çağırış deputatı seçilmişdir.

## İstinadlar
Tetramer

**Tetramer** — Tetramer
Tetramer (/tɛtrəmər/) (tetra-, "dörd" + -mer, "hissələr") dörd monomerdən əmələ gələn oliqomerdir. Əlaqədar xüsusiyyət tetramerizm adlanır. Qeyri-üzvi kimyadan misal olaraq Ti(OCH3)4 empirik düsturlu titan metoksidi göstərmək olar, o, bərk vəziyyətdə tetramerdir və Ti4(OCH3)16 molekulyar formuluna malikdir. Üzvi kimyadan misal olaraq dörd resveratrol molekulunun birləşməsindən əmələ gələn kobofenol A-nı göstərmək olar.

Biokimyada bu, eyni zamanda (homotetramer) və ya fərqli (heterotetramer), yəni hemoqlobində olduğu kimi dörd vahiddən ibarət olan biomolekula aiddir. Hemoqlobin 4 eyni alt bölmədən, immunoqlobulinlər isə 2 fərqli alt bölmədən ibarətdir. Fərqli alt bölmələrin tetramerlərində biotin bağlanması kimi öz fəaliyyətləri ola bilər və ya hemoqlobində allosterik oksigen bağlanması kimi ümumi bioloji xüsusiyyəti paylaşa bilər.

## İstinadlar
Fərid Musabəyov

**Fərid Zülfüqar oğlu Musabəyov** — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri (1970–1976).

## Həyatı
Fərid Zülfüqar oğlu Musabəyov 1926-cı ildə qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir.

1949-cu ildən Bakı şəhərindəki tikinti-quraşdırma trestində usta, karxana rəisi, baş mühəndis olmuş, 1957–1960-cı illərdə hesablama mərkəzi tikintisinin direktoru, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası əsaslı tikinti şöbəsinin rəisi, Bakı Baş Tikinti İdarəsi 9 nömrəli tikinti idarəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir. 1961-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin tikinti və şəhər təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini, 1962-ci ildən isə həmin şöbənin müdiri olmuşdur. 1970-ci ilin fevral ayında Azərbaycan SSR tikinti materialları sənayesi naziri təyin edilmiş və bu vəzifədə 1976-cı ilin iyun ayınadək işləmişdir.

Fərid Musabəyov 1964-cü ildən Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuş və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (6–8-ci çağırış) seçilmişdir.

## İstinadlar
Mirzə Kərim

**Mirzə Kərim** (Ştul, Kürə dairəsi, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası — 1894, Dərbənd, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası) — XIX əsrin ləzgi əsilli Azərbaycan şairi. Mirzə Kərim əair kimi “Şüai” təxəllüsü ilə məşhurdur. Onun yaradıcılığı əsasən şikayətnamələr, mərsiyyə və qəzəllər yazmışdır. 

## Həyatı
Mirzə Kərim XIX əsrin əvvəllərində Kürə dairəsinin Ştul kəndində İsrafil adlı kişinin ailəsində anadan olub. Dininə görə o, şiə müsəlman idi. Kürə dairəsinin başçısı polkovnik Soltan Əhmədbəy Azərbaycan və fars dillərini yaxşı bildiyi üçün Mirzə Kərimi özünə tərcüməçi kimi götürmüşdü. Mirzə Kərim bütün yürüşlərdə polkovniki müşayiət edirdi. İmam Şamilin başçılıq etdiyi Şimali Qafqaz imamlığı məğlub olduqdan sonra Soltan Əhmədbəy təqaüdə çıxır. Təqaüdə çıxdıqdan sonra Əhmədbəy Dərbənddə məskunlaşır. O, şairin ailəsini də şəhərə dəvət edir.

1860-cı ildə İsrafil ailəsi ilə birlikdə Dərbəndə köçür. Elə həmin il Soltan Əhmədbəy intihar edir. Onun intiharına görə Mirzə Kərim ittiham olunur və Sibirə sürgün olunur. Burada şair rus dilini öyrənir. Rus dilini öyrənməsi ona Rusiya mədəniyyəti ilə tanış olmağa imkan verir. Mirzə Kərim sürgündən qayıtdıqdan sonra Dərbəndə qəza rəisi təyin edilir. Şair 1894-cü ildə Dərbənddə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Mirzə Kərim şeirlərini daha çox klassik üslubda “Şüai” təxəllüsü ilə yazırdı. Onun “Şikayət” (“Şikayət”) şeirinin motivi ənənəvidir. Sevgilinin qəddarlığı, vəfasızlığı lirik qəhrəman tərəfindən pislənir. O, həm də qəzəllər müəllifidir. Şairin digər “Bahar çağında” şeirində də bahar və təbiət tərənnüm edilir:

Mövsimi-şirətdə gəlib bağa bax,Səhni-çəmənzara çıxıb dağa bax,Bəngi-qəlahü-zəhənü zağa bax,Gör nə təravətdir o yaylaxda.


Firudin bəy Köçərli özünün "Azərbaycan ədəbiyyatı" əsərində Mirzə Kərim Şüai haqqında bunları yazır:

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
I Alfonso (Braqanza hersoqu)

**I Alfonso** () () — ilk Braqanza hersoqu və Portuqaliyanın monarx ailələrindən Braqanza sülaləsinin banisi.

## Həyatı
Don Alfonso 1377-ci ildə Portuqaliya kralı I Conun İnes Peresdən olan nigahdan kənar övladı olaraq doğulmuşdur. Bəzi mənbələrdə anasının yəhudi əsilli bir ayaqqabı təmirçisinin qızı olduğu qeyd olunur. Don Alfonso 10 yaşında ikən atası Lankasterli Filipa ilə rəsmi şəkildə evləndi. Ancaq yeni kraliçanın saraya gəlişi olduqca səs-küylü oldu. Belə ki, o saraya gələndə kralın uzun müddətdir münasibət saxladığı İnes Peres dərhal saraydan qovuldu və daha sonra Filipanın əmriylə monastrda rahibə olaraq yaşamağa məcbur edildi. Don Alfonso və 5 yaşlı bacısı Beatris isə kraliçanın himayəsinə alındı.

Nigahdan kənar doğulmasına baxmayaraq, atası tərəfindən çox sevilən Don Alfonso, kralın yaxın dostu və mühüm komandir Nuno Alvares Pereranın qızı Beatris Perera ilə evləndirildi. Bu evliliklə Portuqaliyanın aristokrat təbəqəsinə daxil olan Don Alfonso, qaynatasının ardından Barselos qraflığına yüksəldi. Ardından siyasi və hərbi fəaliyyətə başlayan Don Alfonso 1415-ci ildə atası, qardaşları və digər mühüm ordu mənsublarıyla birlikdə Seutanın fəthinə qatıldı. 1433-cü ildə atasının vəfatından sonra taxta çıxan ögey qardaşı I Duarteylə münasibətləri olduqca yaxşı idi. Ancaq qardaşı çox keçmədən vəfat etdi və onun 6 yaşlı oğlu V Afonso Portuqaliya kralı elan olundu. Krallığı isə kralın anası Araqonlu Eleonora, daha sonra isə Don Alfonsonun qardaşı İnfant Pyotr kral naibi olaraq idarə etdi. 30 dekabr 1442-ci ildə hələ də naib olan qardaşı İnfant Pyotr tərəfindən Braqanza hersoqluğuna yüksəldi və beləcə, Braqanza ailəsinin əsası qoyuldu.

Ancaq çox keçmədən Don Alfonsoyla naib olan qardaşı arasında münasibətlər pisləşdi. Belə ki, 1445-ci ildə 13 yaşlı gənc kral V Afonso İnfant Pyotrun qızı İzabellayla nişanlandı. Kralı öz qız nəvələrindən biriylə evləndirməyi istəyən Don Alfonsonun etirazlarına baxmayaraq cütlük 6 may 1447-ci ildə evləndi. Ancaq bu nigahla İnfant Pyotrun naibliyinə son qoyuldu. Don Alfonsonun da təhrikiylə gənc kral artıq qaynatası olan əmisi İnfant Pyotra qarşı kin bəsləməyə başladı. Artan gərginliyin ardından başlayan vətəndaş müharibəsi 20 may 1449-cu ildə İnfant Pyotrun döyüş meydanında həlak olmasıyla sonlandı. Ögey qardaşının ölümündən sonra siyasi nüfuzu güclənən Don Alfonso mühüm dövlət vəzifələrində xidmət etdi.

## Ailəsi
İlk evliliyi 8 noyabr 1400-cü ildə Nuno Alvares Pereranın qızı Beatris Perera ilə baş tutdu və bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəldi:

* Afonso Braqanza
* İzabella Braqanza
* **[[I Fernando (Braqanza hersoqu)|I Fernando]]**

İkinci evliliyi isə 1420-ci ildə həm Kastiliya kralı II Henrinin, həm də Portuqaliya kralı I Ferdinandın nigahdan kənar övladlarından doğulan Konstansa ilə baş tutdu. Bu nigahdan övladı olmadı.

## Həmçinin baxın
* Braqanza sülaləsi

## Mənbə
* Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., *Medieval Iberia*, p.&nbsp;182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188
* Nobreza de Portugal e Brasil, Vol. II pages 437 to 439. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
I Alfonso

* I Alfonso (1122–10 oktyabr 1144) — II Rocerin oğlu, Kapua knyazı və Neapol hersoqu
* I Alfonso (10 avqust 1377 – 15 dekabr 1461) — ilk Braqanza hersoqu və Portuqaliyanın monarx ailələrindən Braqanza sülaləsinin banisi.

## Həmçinin bax
* Alfonso
İsalı

* İsalı (Gədəbəy) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.  
* İsalı (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* İsalı-i Heydərli (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* İsalı-i Zəmi (Urmiya) — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Gəlirlərinə görə dünyanın ən böyük şirkətlərinin siyahısı

Bu siyahıda 2021-ci ildə Fortune jurnalı tərəfindən yayımlanan *"Fortune Qlobal 50"* siyahısında verilmiş gəlirlərinə görə dünyanın ən böyük şirkətləri yer alır.ABŞ şirkəti olan Walmart 2013-cü ildən indiyədək gəlirinə görə dünyanın ən böyük şirkətidir.

Siyahıda illik gəliri 12o milyard ABŞ dollarından çox olan ilk 50 şirkət var. Bu siyahı tam deyil, çünki bəzi şirkətlər öz məlumatlarını geniş ictimaiyyətə açıqlamırlar.

## Siyahı
 Dövlətə məxsus müəssisə (dövlət 50% və ya daha çox hissəsinə sahibdir)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fortune Qlobal 500 siyahısı
Yarpaq tökümü (teleserial)

**''Yaprak Dökümü**,* 2006–2010-cu illər arasında Kanal D-də yayımlanan ailə və dram janrlı türk serialı. [[Rəşad Nuri Güntəkin|Rəşad Nuri Güntəkinin]] eyniadlı kitabından uyğunlaşdırılıb. Ümumilikdə 5 sezondan ibarət olan serial 174-cü bölümü ilə sona çatdı.


== Mövzusu ==
Ömrünü biri oğlan olan 5 övladına yaxşı fikirlər, təmiz şəxsiyyətlər bəxş etməyə həsr edən Əli Rza bəy bir hadisədə haqsızlığa göz yumması istənildikdə rayon qubernatorluğundan istefa verir. Qızı Necla da İstanbulda universitet təhsili alanda ailə İstanbula, öz köhnə malikanəsinə köçür. Leylanın universitetə hazırlıq kursu, Necla ilə Ayşənin məktəb xərcləri ailəni çətin vəziyyətə salır və Əli Rza bəy yenidən işə başlayır. Ondan yeni işində öz prinsiplərini güzəştə getməsi tələb olunduqda, o, yenidən istefa verir.

İndi şərtlər daha çətin olduğundan, ana Xeyriyyənin işdən çıxmaq qərarını dəstəkləmir və evdə iğtişaşlar başlayır. Şövkət əsgərlikdən qayıdıb bankda işə başlayanda Əli Rza bəyin yükü yüngülləşir. Amma Şövkətin ürəyi evli qadındır; O, adbunu Ferhundeyə uduəur və Ferhunde qısa əüddətdə cilovu ələ keçirərək evin bütün planını dəyişir. Oğuz gizlicə ailəyə girəndə işlər yavaş-yavaş pisləşir. Yenə F rhundenin bitib-tükənməyən oyunları, Şövkətin arvadının istəklərinə boyun əyməsi, Leyla və Neclanın davranışları, Xeyriyyənin evi idarə əsi ailəni çətin vəziyyətə salır. Əli Rza bəy bütün baş verənlərə müqavimət göstərməyə çalışsa da, ömrünün sonuna kimi izləməyə məhkum olduğu "*Yaprak Dökümü'' " indi başlayıb.

## Arxa plan
"Yaprak Dökümü" nəşr olunduğu gündən etibarən uğurlu reytinq cədvəlinə nail olub və fenomenə çevrilib. Dəniz Çakır, Gökçe Bahadır və Fəxriyyə Evcən seriallar sayəsində populyarlıqlarını artıran və pərəstişkar toplayan adlardır.

## Beynəlxalq paylanma

## Xarici keçidlər
* Ay Yapım'ın resmi sitesi
Oyun interfeysi

**Oyun interfeysi** və ya "**heads-up-display**" (**' – başı əymədən baxmaq, **' — indikasiya), həmçinin sadəcə **HUD** — videooyunun istifadəçi interfeysinin bir hissəsi kimi vizual vasitələrlə oyunçuya məlumat ötürmə üsulu. Adını müasir təyyarələrdə istifadə olunan baş üstü displeylərdən almışdır. "HUD" həmçinin bir çox məlumatın, o cümlədən qəhrəmanın sağlamlığı, obyektlər və oyunda irəliləyişin (məsələn, xal və ya səviyyə) göstərilməsinin bir hissəsidir.

## Həmçinin bax
* Çox sənədli interfeys

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
Infinity Ward

**Infinity Ward** — ABŞ videooyun istehsalı şirkəti. 2002-ci ildə yaradılmışdır. Əsas oyun konsolları və fərdi kompüterlər üçün videooyunlar yaradır. Şirkətin ən əhəmiyyətli brendi "Call of Duty" videooyunları seriyasıdır.

## Videooyunlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri

**Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri** — M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının "Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri" seriyasından tərtib etdiyi biblioqrafiyalara aiddir. Biblioqrafiya ədəbiyyatşünas alimlər, tədqiqatçılar, kitabxanaçı‒biblioqraflar və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Biblioqrafiyada ədəbiyyat xronoloji qaydada qruplaşdırılmış, daxildə isə əlifba sırası gözlənilmişdir.

## Tarixi
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci ilin "Nizami Gəncəvi İli" elan edilməsinə dair Sərəncamı çərçivəsində ərsəyə gəlmişdir.

## Biblioqrafiya
Kitabda Azərbaycan tarixində müstəsna xidmətləri olan 31 görkəmli və tanınmış şəxsiyyətin həyatı, yaradıcılığı və fəaliyyəti haqqında geniş məlumat verilib. Onların arasında Nizami Gəncəvi, Əfzələddin Xaqani, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Aşıq Ələsgər, Həsən bəy Zərdabi, Səməd bəy Mehmandarov, Əliağa Şıxlinski, Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Hüseyn Cavid, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Üzeyir Hacıbəyli, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Mikayıl Müşfiq, Heydər Əliyev, Mir Cəlal Paşayev, Yusif Məmmədəliyev, Səttar Bəhlulzadə, Həzi Aslanov, Niyazi, Kərim Kərimov, Mehdi Hüseynzadə, Qara Qarayev, Lütfi Zadə, Fikrət Əmirov, Ziya Bünyadov, Bəxtiyar Vahabzadə, Xudu Məmmədov, Azad Mirzəcanzadə, Müslüm Maqomayev və başqaları var.


Fayl:Nizami Rug Crop.jpg|Nizami Gəncəvi
Fayl:İsmayıl bəy Qutqaşınlı.jpg|İsmayıl bəy Qutqaşınlı
Fayl:Jalil Mammadguluzadeh, c. 1920.jpg|Cəlil Məmmədquluzadə
Fayl:Portrait photo of Nariman Narimanov taken in 1913.jpg|Nəriman Nərimanov
Fayl:Rashid bey Efendiyav.jpg|Rəşid bəy Əfəndiyev


Kitabda həmçinin Azərbaycan xalq ədəbiyyatının ən qədim yazılı abidəsi olan "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanından və İkinci Dünya müharibəsində Balkan ölkələrinin alman faşizmindən azad edilməsində qəhrəmanlıq göstərmiş, azərbaycanlılardan ibarət 223-cü diviziyanın döyüş yolundan da bəhs edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri ilə bağlı altı məkan
* 
* 
*
İnfant Ferdinand

**İnfant Ferdinand** () və ya **Müqəddəs Şahzadə** () () — Portuqaliya infantı. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı I Con, anası isə Gentli Conun qızı Lankasterli Filipadır.

İnfant Ferdinand 1402-ci ildə dünyaya gəldi. Uşaqlıq illəri kral sarayında qardaşlarıyla keçdi. Qardaşlarıyla birlikdə o dönəmdə çox az rast gəlinən şəkildə mükəmməl təhsil almışdır. 1433-cü ildə atasının vəfatıyla böyük qardaşı Eduard taxta çıxdı. Ancaq onun qısa səltənəti ailəsi üçün fəlakətlə nəticələndi. Belə ki, 1437-ci ildə qardaşı İnfant Henrinin rəhbərliyi ilə Tanjer qalasının mühasirəsinə qatılmış, ağır məğlubiyyətlə nəticələnən mühasirənin ardından mavrlara əsir düşmüşdür. Geri qaytarılması şərti olaraq Seuta qalası tələb edilsə də, qardaşları Don Alfonso və Conun səylərinə baxmayaraq, korteslər birliyi bu təklifi qəbul etmədi və əsir infant ölümə tərk edildi.

İlk başda xüsusi ehtiram göstərilərək qapalı şəkildə tutulsa da, müzakirələrin uzanması və Seuta qalasının təslim edilməməsinin ardından vəziyyəti ağırlaşdı. Mərakeşə aparılaraq burada ağır şəraitdə həbsdə tutuldu və 5 iyun 1443-cü ildə əsirlikdə vəfat etdi.

## Həmçinin baxın

* Aviz sülaləsi

## Mənbə

* Coleridge, C. R. (1879) *The Constant Prince*. London: Mozley & Smith.
* Rodrigues, Maria Idalina (2003) "Do Muito Vertuosos Senhor Ifante Dom Fernando a El Principe Constante", *Via Spiritus*, vol. 10, pp.&nbsp;39–80.
* Russell, P. E. (2000) *Prince Henry 'the Navigator': a life* New Haven, Conn: Yale University Press.
* Saraiva, José (1925) *Os Painéis do Infante Santo*. Leiria: Central.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Burcu Biricik

**Burcu Biricik Tekin** () — Türkiyə aktrisası.

## Həyatı
4 may 1988-ci ildə Antalyada anadan olub. Köçəri mənşəlidir. 2006-cı ildə Antalyada keçirilən "Miss Mediterranean" gözəllik müsabiqəsində Aralıq dənizi kraliçası seçilib. Orta məktəb illərində qatıldığı teatr festivalında mükafat aldıqdan sonra peşəkar aktyor olmağa qərar verən Biricik, Ege Universitetinin Arxeologiya fakültəsində bakalavr təhsilini tamamladı və eyni zamanda Bornova Bələdiyyəsi Şəhər Teatrında aktyorluq təhsili aldı. Biricik aktrisalıq karyerasına Bornova Bələdiyyəsi Şəhər Teatrında təcrübəçi kimi başlamışdır. Burada o, "İkidən biri", "Qocanın ziyarəti", "Gözümü yumuram", "Vəzifəmi yerinə yetirirəm" və "Yeddi ərli Hörmüz" kimi müxtəlif tamaşalarda rol alıb.

O, 2016-cı ildə Emre Yetkinlə ailə həyatı qurub.

## Filmoqrafiya
2007-ci ildə Show TV-də yayımlanan "Macholar" serialındakı yan rolu ilə televiziyada debüt etdi.Daha sonra "Torpaq jurnalı" adlı qısametrajlı film çəkən Biricik 2011-ci ildə Kanal D-də yayımlanan "Artiz Mektebi"nin aktyorluq yarışmasına qatılaraq birinciliyi Alican Aytekinlə bölüşüb. Daha sonra 2011-ci ildə "Möhtəşəm əsr" teleserialında və 2012-ci ildə "Ustura Kamal" serialında kiçik rollar oynayıb.

Yenə 2012-ci ildə Show TV-də yayımlanan "Düşmən Qardaşlar" serialında "Derya" adlı trakyalı qızı canlandırıb. Aktrisa 2013-cü ildə TRT 1-də yayımlanan "Beni So Sev" serialında "Seda" obrazını canlandırıb və müxtəlif reklamlarda da rol alıb.

2014-cü ilin noyabrında Kanal D-də başlayan "Şərəflər" serialında Kübra obrazını canlandırıb. O, 2015–2017-ci illər arasında Kanal D-də yayımlanan "Hayat Şarkısı" serialında "Hülya Cevher" obrazını canlandırıb. 2019-cu ildə ekranlara çıxan "Çiçero" adlı filmdə baş rolu Erdal Beşikçioğlu ilə paylaşıb. Elə həmin il "Kuzgun" serialında rol almağa başlayıb. 2020-ci ildə "Qırmızı Otaq" serialında "Boncuq" obrazı ilə qonaq aktyor kimi göründü. 2021-ci ildə Netflix-də yayımlanan Fatma serialında rol almışdır.

O, hazırda Kanal D-də yayımlanan "Camdakı Qız" serialında Nalan İpekoğlu obrazını canlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Banque générale

**Banque générale** — 2 may 1716-cı ildə Con Lo tərəfindən Fransada əsası qoyulan ilk özəl səhmdar bankı.

## Haqqında
Bank hər biri 5000 livr olan 1200 səhmə bölünmüş 6 milyon livr kapitalla yaradılmışdır. Bank aşağıdakı bank əməliyyatlarını həyata keçirmişdir: əsginasların buraxılması, veksellərin diskontlaşdırılması, şəxsi əmanətlərin qəbulu və köçürmələrin həyata keçirilməsi. Bank, bankın açıldığı vaxt tədavüldə olan eyni çəkidə və nominalda olan əsginasları ekyu ilə dəyişməyi öhdəsinə götürdü. Beləliklə, bank öz biletləri üçün dəyişməz valyuta təyin etməklə, sanki, daimi bank hesab vahidi yaratdı. Con Lou bankın direktoru təyin edildi və ən mühüm məsələlər səhmdarların ildə iki dəfə keçirilən yığıncaqlarında qərara alındı və bu yığıncaqda 5 səhm sahibinə səsvermə hüququ verildi.

Bankın ilk hərəkətləri çox uğurlu oldu. Hesab endirimini əvvəlcə 6%-ə (o vaxt özəl endirim 20–30%-ə çatırdı), sonra 4%-ə endirməklə bank ilin birinci yarısı üçün səhmdarlara 7%-lik dividend verməklə ümumi etimad qazandı. Qanun bununla kifayətlənməyən və bankın spekulyativ fəaliyyətini daha geniş ərazilərə yaymaq istəyən Fransız Şimali Amerika koloniyalarını istismar etmək üçün 100 milyon livr əsas kapitala malik Mississippi şirkətini qurdu. Qvineya və Şərqi Hindistan şirkətləri tezliklə Mississippi şirkətinə qoşuldular və birlikdə bankla sıx əlaqədə olan bir Hindistan şirkəti yaratdılar.

## Ədəbiyyat
* 

## İstinadlar
Pol-Anri Sandaoqo Damiba

**Pol-Anri Sandaoqo Damiba** (; 2 yanvar 1981, Uaqaduqu) — Burkina-Fasoda 2022-ci il dövlət çevrilişi ilə 24 yanvar 2022-ci ildə Prezident Rok Mark Kristian Kaboreni devirərək Müdafiə və Bərpa Uğrunda Vətənpərvər Hərəkatına rəhbərlik edən burkina-fasolu hərbi zabiti. 30 sentyabr 2022-ci ildə İbrahim Traore tərəfindən devrilmişdir.

## Həyatı
Pol-Anri Sandoqo Damiba Parisdə hərbi məktəbi bitirib. Təhsil aldığı müddətdə o, Qvineyanın gələcək Prezidenti Mamadi Dumbuya ilə görüşdü, o da orada təhsil alırdı. O, Parisdəki Milli İncəsənət və Sənətkarlıq Konservatoriyasında kriminologiya üzrə magistr dərəcəsinə və idarəetmə, komandanlıq və strategiya üzrə müdafiə eksperti sertifikatına malikdir. 2010–2020-ci illərdə ABŞ-də təlim-məşq toplanışı keçirib.

## Hərbi fəaliyyəti
Damiba polkovnik-leytenantdır və Uaqaduqu, Manqa, Kuduqu və Fada-Nqurmanı əhatə edən üçüncü hərbi bölgənin komandiridir. O, Prezident Təhlükəsizlik Alayının keçmiş üzvü, Blez Kompaorenin keçmiş prezident mühafizəçisidir. Damiba 2011-ci ildə ordu qiyamından sonra PTA-nı tərk etdi. Burkina-Faso mediasında yayılan xəbərlərə görə, 2019-cu ildə Damiba 2015-ci ildə Burkina-Fasoda keçid hökumətini devirən çevrilişin arxasında duran sui-qəsdçilərin məhkəməsində ifadə verdi. Damiba Burkina-Fasoda cihadçıların üsyanı zamanı etdiyi hərəkətlərə görə populyarlıq qazanıb. O, keçmişdə Burkina-Faso hökumətini islamçı üsyançılara qarşı Rusiyanın Vaqner qrupundan muzdlu əsgərlər cəlb etməyə çağırmışdı. Rok Mark Kabore hökuməti bu təklifin Burkina-Fasonu Qərbdən uzaqlaşdıracağını əsas gətirərək qəti şəkildə əleyhinə çıxdı.

2021-ci ildə Damiba islamçılarla mübarizə haqqında kitab nəşr etdi: "Qərbi Afrika orduları və terrorizm: Qeyri-müəyyən cavablar?"

## 2022-ci il dövlət çevrilişi
2022-ci ilin yanvarında Burkina-Fasoda hərbi çevriliş baş verdi. Hərbi birliklər prezident iqamətgahını və digər hökumət binalarını ələ keçirdi. Prezident Rok Mark Kristian Kabore həbs edildi. Hərbi çevrilişin lideri polkovnik-leytenant Pol-Anri Sandaoqo Damiba oldu. O, ölkənin yeni lideri elan edildi.

## Həmçinin bax
2022-ci il Burkina-Faso dövlət çevrilişi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gouvernement du Burkina Faso: Accueil
İnfant Juan

**İnfant Juan** () () — Portuqaliya infantı. Atası Avis sülaləsindən Portuqaliya kralı I Juan, anası isə Gentli Conun qızı Lankasterli Filipadır. 11 il ərzində Portuqaliyanın ən ali hərbi rütbəsi olan Portuqaliyanın konnetablı () rütbəsini daşımışdır.

## Həyatı
İnfant Juan 1400-cü ildə dünyaya gəldi. Uşaqlıq illəri kral sarayında qardaşları ilə keçdi. Qardaşları ilə birlikdə o dönəmdə çox az rast gəlinən şəkildə mükəmməl təhsil almışdır. 18 yaşı tamam olduqdan sonra atasının istəyi və Papa V Martinin təsdiqi ilə Santyaqo ordeninin magistri elan olundu. Həmin il (1418) qardaşı İnfant Enrike ilə birlikdə Seutaya əlavə donanma apardılar və bölgəni mühasirədən azad etdilər.

1431-ci ildə nuno Alvares Pereyranın vəfat etməsi ilə Portuqaliyanın 3-cü Baş Məmuru təyin edildi. Çox keçmədən atasının vəfatından sonra böyük qardaşı I Duarte taxta çıxdı. Ancaq onun qısa səltənəti ailəsi üçün fəlakətlə nəticələndi. 1437-ci ildə çıxılan səfərdə kiçik qardaşı İnfant Ferdinand mavrlara əsir düşmüş, əsirin geri qaytarılması qarşılığında Seuta qalası tələb edilmişdi. Ancaq İnfant Juanın və ögey qardaşı Don Alfonsonun səylərinə baxmayaraq, korteslər birliyi bu təklifi qəbul etmədi və əsir infant ölümə tərk edildi.

İnfant Juanın qardaşı I Duartenin ani ölümünün ardından onun 6 yaşlı oğlu V Afonso kral, anası Araqonlu Eleonora isə qəyyum elan olundu. Ancaq kralın anasının Araqonlu olması bir çox saray əyanının və əsilzadənin narazılığına səbəb olmuşdu. Nəhayət, kralın əmisi Don Pyotr bir çox saray əyanı və ögey qardaşı Don Alfonso və Juanın da dəstəyi ilə qəyyum təyin edildi.

Ancaq çox keçmədən 1442-ci ildə İnfant Juan vəfat etdi. Kralın qəyyumu olan qardaşı Don Pyotr onun bütün rütbə və mülklərini böyük oğlu Dieqoya verdi.

## Ailəsi
1424-cü ildə İnfant Juan ögey qardaşı Don Alfonsonun qızı İzabella ilə evlənmişdi və bu nikahdan 4 övladı dünyaya gəlib:

* İnfant Dieqo (d. 1425 — ö. 1443)
* İnfanta İzabella
* İnfanta Beatris
* İnfanta Filipa (d. 1432 — ö. 1444)

## Həmçinin baxın
* Avis sülaləsi

## Mənbə
* Mosley, Charles, ed. (1999). *Burke's Peerage and Baronetage*. Vol. 1 (106th ed.). Crans, Switzerland: Burke's Peerage (Genealogical Books) Ltd. pp. 227–228
* von Redlich, Marcellus Donald R. *Pedigrees of Some of the Emperor Charlemagne's Descendants*. Vol. I. p. 64
* Armitage-Smith, Sydney (1905). *John of Gaunt: King of Castile and Leon, Duke of Aquitaine and Lancaster, Earl of Derby, Lincoln, and Leicester, Seneschal of England*. Charles Scribner's Sons. p. 21

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Berkshire Hathaway

**Berkshire Hathaway** — dünyanın ən böyük 2-ci holdinqi. Şirkətin baş ofisi Nebraska ştatının Omaha şəhərində yerləşir. Ən böyük pay sahibi Vorren Baffettdir. İdarə heyətində dünya milyarderlərindən olan Bill Geyts də yer alır.

## İstinadlar
Call of Duty

***Call of Duty*** () — ABŞ şirkəti "*[[Activision]]*" tərəfindən istehsal olunan birinci şəxs atıcı janrında videooyunlar seriyası. Bu seriyadakı oyunlar "*[[Infinity Ward]]*", "*[[Treyarch]]*" və "*[[Sledgehammer Games]]*" kimi studiyalar tərəfindən istehsal edilmişdir. 2003-cü ildə satışa çıxarılan ilk oyunla başlayan seriyanın ilkin epizodlarının məzmunu İkinci Dünya mharibəsinə yönəlmişdi. Seriyanın daha sonra buraxılan epizodlarının hadisələri Soyuq müharibə dövründə, yaxın gələcəkdə, hətta kosmosda cərəyan edirdi.

Seriyadakı bir çox oyun müstəsna tənqidi tərif almış və çoxsaylı mükafatlar qazanmışdır. Seriyadakı oyunların adətən çoxnəfərli rejimi var və bu, Şimali Amerika və Qərbi Avropada kiberidman kimi populyarlıq qazanmışdır. 2021-ci ilə aid olan məlumata görə, seriyadakı oyunların ümumi satışları 400 milyon kopyanı keçmişdir. Ginnesin Rekordlar Kitabına dünyada ən çox satılan atıcı seriyası kimi daxil edilmişdir. Satılan kopyaların sayına görə ABŞ-də hazırlanmış ən uğurlu videooyun seriyasıdır.

## Əsas seriya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Ping An Insurance

**Ping An Insurance** (*)* maliyyə və sığorta şirkəti. Şirkətin mərkəzi Çinin Şenzjen şəhərində yerləşir. Şirkət 1988-ci ildə Yuan Qenq tərəfindən qurulmuşdur.

## İstinadlar
Qışlaq-i Azat (Biləsuvar)

**Qışlaq-i Azat** () — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 17 nəfər yaşayır (5 ailə).

## İstinadlar
Cümə məscidi (Sabunçu)

**Sabunçu Cümə məscidi** — Azərbaycanda Sabunçu qəsəbəsində yerləşən XIX əsrə aid yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsi, məscid.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Bakı şəhərinin Sabunçu rayonunda yerləşən XIX əsrin sonlarına aid tarixi memarlıq abidəsidir. Bu məscidin inşasına Məhəmmədhəsən bəy Aşurbəyov başlayıb, lakin onun vəfatından sonra oğlu Bəşir bəy Aşurbəyov bu işi tamamlayıb.  Məscid, 1937-1992-ci illərdə anbar və sex kimi istifadə olunub, lakin 1992-ci ildən etibarən təmir və bərpa işləri aparılaraq yenidən məscid kimi fəaliyyətə başlayıb. 
Əsas məlumatlar:
Memarlıq abidəsi: Sabunçu Cümə məscidi, Azərbaycanda yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına salınmışdır.  
Tikilmə tarixi: XIX əsrin sonlarına aiddir və Məhəmmədhəsən bəy Aşurbəyov tərəfindən başlanıb, oğlu Bəşir bəy Aşurbəyov tərəfindən tamamlanıb. 
İnşaatçısı: Bəşir bəy Aşurbəyov. 
Memarlıq xüsusiyyətləri: Məscid, yonulmuş sal daşlardan tikilmişdir və iki mərtəbəlidir. İç sahəsi 16x19 metrdir, divarlarının qalınlığı 1 metr, birinci mərtəbədəki sütunların qalınlığı isə 2,5 metrdir. Yerdən günbəzədək hündürlüyü 10 metr, günbəzin diametri 6 metrdir. 
Tarixi dövr: 1937-ci ildən 1992-ci ilədək müxtəlif məqsədlərlə (anbar, sex kimi) istifadə olunmuş və iki dəfə yanğına məruz qalmışdır. 
Təmir və Bərpa: 1992-ci ildən etibarən məsciddə təmir-bərpa işləri aparılır.

## İstinadlar

#
İnfanta Juana

**İnfanta Yuanna** () () — Portuqaliya infantası. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı V Afonso, anası isə Koimbra hersoqu İnfant Pyotrun qızı İzabelladır. 1471-ci ildə atasının olmaması səbəbilə kral naibəsi olaraq krallığı idarə etmişdir.

## Həyatı
Donna Yuanna atasının ikinci övladı idi. Ancaq kralın ilk övladı 1 aylıq ikən vəfat etmişdi. Bu səbəblə V Afonsonun ən böyük övladı olaraq, kiçik qardaşı İnfant Conun doğulduğu 1455-ci ildədək taxtın varisi olaraq qaldı. Gənc yaşlarında ikən rahibə olmaq istəsə də, atası tərəfindən icazə verilmədi. 1471-ci ildə çıxılan Tanjer səfəri dönəmində atası tərəfindən kral naibəsi təyin edildi.

Bir neçə evlilik təklifini geri çevirdikdən sonra 1475-ci ildə atasının da icazəsiylə dominikan kilsəsinə qapandı. Belə ki, artıq taxt varisi olan qardaşının övladı olmuş, nəslin davamı təmin edilmişdi. Buna baxmayaraq bir neçə dəfə kilsədən çıxmağa məcbur edilmişdir. Bu müddət ərzində özündən 18 yaş balaca olan Fransa kralı VIII Çarlzın və 1485-ci ildə yenicə dul qalmış İngiltərə kralı III Riçardın evlilik təkliflərini geri çevirdi.

1490-cı ildə vəfat edən Donna Yuanna yaşadığı kilsənin məzarlığına dəfn edildi. 1693-cü ildə Papa XII İnnokent tərəfindən müqəddəs elan edildi.

## Həmçinin baxın
* Aviz sülaləsi

## Mənbə
* Capes, Florence. "Blessed Joanna of Portugal." The Catholic Encyclopedia. Vol. 8. New York: Robert Appleton Company, 1910
* **. Rome: Nella Stamp. della R. C. A

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
İnfant Afonso

**İnfant Afonso** () () — Portuqaliya infantı. Atası Aviz sülaləsindən Portuqaliya kralı II Con, anası isə Vizeu hersoqu İnfant Ferdinandın qızı Eleonoradır. 16 yaşında ikən Taxo çayı sahilində at mindiyi əsnada baş verən qəza nəticəsində vəfat etmişdir.

## Həyatı
İnfant Afonso 1475-ci ildə babası V Afonsonun səltənətində dünyaya gəldi və onun şərəfinə adlandırıldı. Uzun illərdir rahibə olmaq istəyən, ancaq nəslin davamiyyəti baxımından icazə verilməyən bibisi İnfanta Yuanna onun doğulmasının ardından Aveyro yaxınlığındakı dominikan kilsəsinə qapandı.

O hələ 4 yaşında ikən Kastiliyada babası Afonso və Kastiliyalı İzabella arasında taxt mübarizəsi başlamış, 1479-cu ildə tərəflər arasında sülh təmin edilmişdi. Sülhün şərtlərinə görə Kastiliyalı İzabellanın adaşı olan ən böyük qızı V Afonsonun yeganə oğul nəvəsi olan İnfant Conla evləndirilməli idi. Üstəlik cehiz olaraq Portuqaliyaya külli miqdarda döyüş təzminatı ödəniləcəkdi. Cütlüyün nigahı 1490-cı ildə Sevilyada vəkalətən bağlandı. O əsnada bəyin 15 yaşı, gəlinin isə 20 yaşı vardı. Nigahdan sonra Portuqaliyaya yola düşən İzabella 19 noyabrda Badayoza şəhərinə çatdı. Burada o, ərinin dayısı, gələcək Portuqaliya kralı və ərinin ölümündən sonra evlənəcəyi İnfant Manuel tərəfindən qarşılandı. Cütlük 22 noyabrda Elvasda bir araya gəldilər və ertəsi gün İzabella qaynanası olan Portuqaliya kraliçası Eleonora ilə görüşdü.

Evlilik siyasi məqsədlərlə baş tutsa da, cütlük qısa zamanda bir-birinə bağlandı. İzabella Portuqaliyada keçirdiyi uşaqlıq illərində qazandığı təcrübəylə çox keçmədən özünü sarayda sevdirmişdi. Ancaq 1491-ci ilin iyulunda Don Afonso at mindiyi əsnada baş verən qəza nəticəsində vəfat etdi. Dul qalan İzabella sonralar bu ölümün səbəbi olaraq, valideynləri tərəfindən ölkədən qovulan yəhudilərə Portuqaliyanın sığınacaq verməsi və nəticədə Portuqaliyanın Tanrının qəzəbinə düçar olmasını gördü. Dəfn mərasiminin ardınan İzabella valideynlərinin də istəyilə Kastiliyaya qayıtdı.

## Həmçinin baxın

* Aviz sülaləsi

## Mənbə

* Stephens, Henry Morse (1903). *The story of Portugal*. G.P. Putnam's Sons. pp.&nbsp;125, 139. ISBN 9780722224731
* Ryder, Alan (2007). *The Wreck of Catalonia: Civil War in the Fifteenth Century*. Oxford University Press. p.&nbsp;152. ISBN 978-0-19-920736-7
* Gerli, E. Michael; Armistead, Samuel G. (2003). *Medieval Iberia*. Taylor & Francis. p.&nbsp;182. ISBN 9780415939188
* Rodrigues Oliveira, Ana (2010). *Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História* (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7
* Fernández Álvarez, Manuel (2003). *Isabel la Católica* (in Spanish). Madrid: Espasa-Calpe, S.A. ISBN 84-670-1260-9
* Carabias Torres, Ana María (1994). *Las relaciones entre Portugal y Castilla en la época de los descubrimientos y la expansión colonial* (in Spanish). Universidad de Salamanca. ISBN 9788474817928

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Portuqaliyalı Beatrisa (Savoyya hersoqinası)

**Portuqaliyalı Beatris** () () — Savoyya hersoqu III Çarlzın xanımı, Savoyya hersoqinası. Atası Portuqaliya kralı I Manuel, anası isə Kastiliya kraliçası I İzabellanın qızı Mariyadır. Bu səbəblə Portuqaliya infantası olaraq da hesab edilir.

## Həyatı
8 aprel 1521-ci ildə Savoyya hersoqu III Çarlzla evləndi və bu nikahdan 9 övladı oldu. Ancaq bunlardan yalnız biri — Emanuel Filibert yetkinlik yaşına çatdı. 1531-ci ildə həm xalası oğlu, həm də bacısının əri olan Müqəddəs Roma imperatoru V Karl tərəfindən Asti qrafinası elan olundu. Vəfatının ardından bu ünvan oğluna keçdi.

1533-cü ildə imperatorun bacısı qızı Danimarkalı Kristinanı Şamberidə qarşıladı və onun Milan hersoqu II Françesko Sforzayla evləndirilməsində vasitəçilik etdi. Ancaq 2 il sonra dul qalan Danimarkalı Kristinanı böyük oğlu Lüdoviklə evləndirmək istəsə də, bu planı baş tutmadı və oğlu cəmi 1 il sonra vəfat etdi. Həmin ilin aprelində fransızların Savoyyanı işğal etməsinin ardından Donna Beatris həyatda qalan 2 övladı və Şamberidə qorunan Turin kəfənini də alaraq Milana qaçdı. Burada Danimarkalı Kristina tərəfindən qarşılandı və onunla birlikdə Paviyadakı imperatora sığındı. Buna baxmayaraq imperatordan dəstək ala bilmədi və ardından Nitsadakı ərinin yanına getdi. 1538-ci ildə cəmi 1 aylıq olan ən kiçik övladı ilə eyni gündə vəfat etdi.

## Övladları
* Adrian Con Amadeus (d. 19 noyabr 1522 — ö. 10 yanvar 1523)
* Lüdovik (d. 4 dekabr 1523 — ö. 25 noyabr 1536)
* **[[Emanuel Filibert (Savoyya hersoqu)|Emanuel Filibert]]**
* Ketrin (d. 25 noyabr 1529 — ö. may 1536)
* Mariya (d. 12 yanvar 1531 — ö. 1531)
* İzabella (d. may 1532 — ö. 24 sentyabr 1533)
* Emanuel (ö. may 1533)
* Emanuel (ö. may 1534)
* Con (d. 3 dekabr 1537 — ö. 8 yanvar 1538)

## Mənbə
* Stephens, Henry Morse (1903). *The Story of Portugal*. G. P. Putnam's Sons. p. 139. ISBN 9780722224731
* Liss, Peggy K. (10 November 2015). *Isabel the Queen: Life and Times*. University of Pennsylvania Press. p. 11. ISBN 9780812293203
* Ortega Gato, Esteban (1999). "Los Enríquez, Almirantes de Castilla". *Publicaciones de la Institución "Tello Téllez de Meneses"* (in Spanish). **70**: 42. ISSN 0210–7317

## İstinadlar
Portuqaliyalı Luiş

**Portuqaliyalı Lüdovik** () () — Portuqaliya infantı. Atası Portuqaliya kralı I Manuel, anası isə Kastiliya kraliçası I İzabellanın qızı Mariyadır. Eyni zamanda 1580-ci ildə Portuqaliya taxtı uğrunda gedən mübarizədə taxt iddiaçılarından olan Antonionun atasıdır. Ailəsinin rəsmi nigahı olmadığı üçün onun 33 gün davam edən səltənəti bir çox tarixçi tərəfindən qəbul edilməmişdir. İspaniya kralı II Filiplə apardığı taxt mübarizəsində məğlub olsa da, 1583-cü ilə qədər öz taxt iddiasını davam etdirmişdir.

## Mənbə

* Liss, Peggy K. (10 November 2015). *Isabel the Queen: Life and Times*. University of Pennsylvania Press. p.&nbsp;11. ISBN 9780812293203
* *Nobreza de Portugal e do Brasil* – Vol. I, pages 382/384. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989

## İstinadlar
Yamasiro üsyanı

**Yamasiro üsyanı** — 1485-1493-cü illərdə Yaponiyanın Yamasiro əyalətində baş vermiş kəndli üsyanı.

Üsyan Asikaqa syequnlarının hökmranlığının (1335-1573) ikinci yarısında feodal ara müharibələri şəraitində baş vermişdi. 1485-ci ildə Yamasiro əyalətində feodal, ara müharibələrindən daha çox əziyyət çəkmiş kəndli qoşunları feodallar və onların drujinalarını əyalətdən qovdular. Samuraylar, şəhər sənətkarları və tacirlərinin bir hissəsi üsyançılara qoşuldu. 7 il əyaləti xalq yığıncağı idarə etmiş, xalq qoşunları əyaləti feodal drujinalarının basqınlarından qorumuşdu. Asikaqa hökuməti yalnız 1493-cü ildə xalq yığıncağındakı zidiyyətlərdən istifadə edərək feodal hakimiyyətini bərpa edə bildi.

## Mənbə
*