open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alisa Abqari

**Alisa Abqari** (; ) — erməniəsilli Livan pedaqoqu, ərəb ölkələrində skautluğun banisi.

## Həyatı
Alisa Abqari 1886-cı ildə Beyrutda erməni yazıçısı Yühənnas Abqari və ərəbəsilli Afife Qanavatın ailəsində anadan olmuşdur. 1891–1899-cu illərdə Beyrut Alman Məktəbində oxumuşdur. Ərəb, fransız, ingilis və alman dillərini mükəmməl bilirdi. 1900–1912-ci illərdə Qahirədə, 1912–1914-cü illərdə İngiltərədə yaşamışdır. Livanda skaut qrupları yaratmış, qızların bədən tərbiyəsi məsələləri ilə məşğul olmuşdur. 1917-ci ildə Ali İslam Məktəbini, Dəməşqdə Ərəb Məktəbini, Tripolidə Rum Ortodoks Qadın Məktəbini qurmuşdur. 1923-cü ildə Livan və Suriyanın baş skaut qubernatoru təyin edilmişdir.

## Yaradıcılığı
Alisa Abqari ingilis dilində skautluğa dair geniş əsər yazmışdır. Onlar ərəb dilinə tərcümə edilmişdir.

## Mükafatları
"Qız bələdçi polkovnik və skaut kapitanı" titulunu almış, xidmətlərinə görə Livanda orden ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
İsgəndər Abqari

**İsgəndər Abqari** () və ya **Aleksandr Abqaryan** (; ) — erməniəsilli Livan yazıçısı, ədəbiyyatşünası və tarixçisi. Yühənnas Abqarinin böyük qardaşıdır.

## Bioqrafiya
İsgəndər Abqari 1826-cı ildə Beyrutda varlı Akop Abqaryanın (Yaqub Epkarios) ailəsində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə Beyrutda, sonra isə Londonda təhsil almışdır. Abqari erməni, ərəb, ingilis və türk dillərini mükəmməl bilirdi. O, Beyrutda Portuqaliyanın konsulu olmuş, bəy, ağa titullarını daşımış, "Məcidiyyə" ordeni ilə təltif edilmişdir. Abqari Britaniya kraliçası Viktoriya ilə ünsiyyətdə olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Qısa müddət Misirdə İbrahim paşanın sarayında xidmət etmiş, sonra özünü elmi və ədəbi fəaliyyətə həsr etmişdir. Fəlsəfi şeirlər, tarixi əsərlər (ərəb dilində) yazmışdır. Əsas əsəri "Məğlubedilməz padşah Şəhriyarın tarixinə dair düşüncələrin ətri" (1880) dastanıdır. "Ərəb tarixi sahəsində arzuların yerinə yetirilməsi" (1852), "İstəklərin şişirdilmiş şəkildə yerinə yetirilməsi" (1867), "Ərəb alimlərinin təsnifatının ədəbi bağı" (1858) və "Əntər-Əbs yazıçılarında ruh qusması" (1864) ərəb xalqının tarixinə və ədəbiyyatına həsr edilmişdir. Ərəb dilində bəndlər, poemalar, tarixi əsərlər yazmışdır. Ayrı-ayrı kitablarda "Şir formalı yenilməz şah Şəhriyar haqqında düşüncələrin ətri" (1880) poeması, "Ruhun gedişi" lirik şeirlər toplusu və s. dərc etdirmişdir. O, ərəb xalqının tarixinə aid kitablar da nəşr etdirmişdir ki, bunlardan 1860-cı ildə Livanda törədilən qırğınlara həsr olunmuşdur. Bu kitab ərəb dilindən ingilis dilinə tərcümə edilərək Beyrutda nəşr edilmiş, 1933-cü ildə isə onun ermənicə tərcüməsi nəşr olunmuşdur.

Ədəbi-tarixi maraq kəsb edən "Xidiv İbrahimin məziyyətləri və şücaətləri" (1883) və "Livan dağının həyatında fövqəladə hadisələr" (1869, ermənicə nəşri – "Dəhşətlər kitabı", 1935) kitabının müəllifidir. 1860-cı ildə Livanda baş vermiş qanlı hadisələri əhatə edir. Onun "Gözəl bəzədilmiş səhifələrdə ruhun gedişi" (1883) adlı lirik şeirlər toplusu da var.

1885-ci ildə Beyrutda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Vardan Aykazn

**Vardan Aykazn** və ya **Vardan Haykid** (; ) — XI–XII əsrlərdə yaşamış erməni şairi.

Vardanın sağ qalmış yeganə əsəri "Ermənilərin mübarək və müqəddəs katolikosu Qriqori Martirofilin ölümü ilə bağlı dəfn elegiya"sıdır (). "Elegiya" 1105-ci ildə bütün ermənilərin katolikosu II Qriqori Martirofilin vəfatı münasibətilə yazılmışdır və erməni ədəbiyyatında ilk bioqrafik poemadır. Bu əsər müəllifin vətənpərvərlik hisslərini aydın şəkildə ifadə edir. Vardan Ermənistandakı vəziyyətdən həyəcanla danışır, katolikosun ölümünü milli faciə kimi təqdim edir. Göründüyü kimi, Vardanın "Elegiya"sı Nerses Şnoralinin "Edessanın tutulması haqqında elegiya"sının yaranmasına müəyyən təsir göstərmişdir.

Klassik erməni dili ilə danışıq dilinin qarışığında, səkkiz hecalı sətirlərlə yazılmışdır. Bu əsərdə Qriqor Magistrosun yaradıcılığının təsiri hiss olunur. Ümumilikdə 394 misradan ibarətdir, sonuncu ikisi dövrümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

## Əlyazmalar
* Matenadaran № 2496

## Nəşrlər
* "Bazmavep". – Venesiya, 1873. — S. 264–271
* 

## İstinadlar
Sinfi əməkdaşlıq

**Sinfi əməkdaşlıq** cəmiyyətin sosial siniflər iyerarxiyasına bölünməsinin sivilizasiyanın müsbət və fundamental tərəfi olduğuna inamına əsaslanan sosial təşkilatlanma prinsipidir.

## Faşist dəstəyi
Sinfi əməkdaşlıq faşizmin sosial arxitekturasının əsas sütunlarından biri hesab olunur. Benito Mussolininin sözləri ilə ifadə edilərsə, faşizm "insanlar arasında düzəldilməsi mümkün olmayan, səmərəli və faydalı bərabərsizliyi təsdiqləyir". Bu müddəa nəzərə alındıqdan sonra, faşistlər belə nəticəyə gəlmişdirlər ki, sosial iyerarxiyanı mühafizə etmək bütün siniflərin maraq dairəsindədir və buna görə də bütün siniflər onun müdafiəsində əməkdaşlıq etməlidirlər. Yəni ki, həm aşağı, həm də yuxarı siniflər öz rollarını qəbul etməli və öz vəzifələrini layiqincə yerinə yetirməlidirlər.

Faşizm düşüncəsində sinfi əməkdaşlıq prinsipi ifrat millətçiliklə birləşdirilmişdir. Millətin sabitliyi və rifahı siniflər arasındakı mövcud olan əməkdaşlığın son məqsədi kimi görülmüşdür.

## Kommunistlərin müxalifliyi
Kommunistlər sinfi əməkdaşlığın ideoloji və əsas əleyhdarları olub, sinfi mübarizəni müdafiə edirlər və ümumiyyətlə bir sinifsiz cəmiyyət yaratmağın tərəfdarıdırlar.

Sinfi mübarizə doktrinası aşağı sosial sinifləri sosial bərabərliyə nail olmaq üçün hakim sinif və mövcud ictimai strukturu devirməyə təşviq etdiyi halda, sinfi əməkdaşlıq təlimi aşağı sosial sinifləri sosial bərabərsizliyi təbii vəziyyətin bir hissəsi kimi qəbul etməyə və ictimai strukturu mühafizə edib saxlamağa sövq edir. Onlar həmçinin də belə fikirləşirlər ki, cəmiyyətdəki sinfi düşmənçiliyə qarşı dövlət tərəfindən təkbaşına mübarizə aparılır və bu mübarizə nəticəsində kommunizmə aparan konflikt tamamilə həll olunacaqdır.

Bəzi marksistlər sinfi əməkdaşlığı sinfi mübarizə aparmayan aşağı sinfə mənsub olan təşkilatları təsvir edən alçaldıcı bir termin kimi istifadə edirlər. Bu mənada termin kollaborasionizm konnotasiyalarını özündə əks etdirir. Həmçinin, kommunistlər siniflər arasında mövcud ola biləcək bütün ittifaqları mütləq formada rədd etmirlər. Bəzi kommunistlər belə iddia edirlər ki, kəndli əhalisinin sıx olduğu ölkədə kommunizmə keçid burjua sinfinə qarşı birləşmiş iki sinfin, yəni kəndli və proletariatın ittifaqı nəticəsində əldə edilə bilər. Mao Tszedunun Yeni Demokratiya konsepsiyası "kəndli, proletariat, xırda burjuaziya və burjuaziyadan olan milli və vətənpərvər ünsürlərin yeni bir sosialist cəmiyyətinin yaradılması üçün birgə fəaliyyət göstərməsinə" çağırır.

## Digərləri
Müasir sosial-demokratiya (Üçüncü Yol) və bir millət mühafizəkarlığı (Tory) da sinfi əməkdaşlıq fikrini müdafiə edir.

## İstinadlar
Abrek

**Abrek** () — çar rejiminə və yerli zülmkarlara qarşı mübarizə aparan şəxs.. Abreklər sadə insanların zülmdən qurtarması uğrunda mübarizə aparmışlar. Əsasən dağlarda, bəziləri də şəhərlərdə həyatlarını təhlükə altında qoymaqdan çəkinməyərək rus kazakları ilə vuruşmuşlar.

## Etimologiya
"Abrek" sözü iki hissəyə bölünür. *Ab () yəni* **bir ovuc** və ***ürək*** mənasında istifadə olunan *rek* (), bu söz ürəkli yənı cəsur kimi tərcümə edilə bilər.

## Məşhur abreklər

## Qeydlər

## Ədəbiyyat
* Малая Советская Энциклопедия. Том первый. Аа—Ваниль. — М.: Акционерное об-во "Советская Энциклопедия", 1928.— 960 c.
* *Дунюшкин И. Е.* Феномен абречества и уроки борьбы с ним на северо-восточном Кавказе. // Проблемы истории, филологии, культуры. № 4(26), 2009. С. 61–70.
*  Архивная копия от 21 июня 2013 на Wayback Machine
* 
*
Kizel mağarası

**Kizel (Viaşer)** () — Rusiyanın Perm diyarında mağaralar sisteminin ümumi adı. Mağara Kizel şəhər dairəsinin ərazisində yerləşir.

## Xarakteriskası
Kizel mağaraları Qərbi Ural qırışıqlıq zonasının Kizel karst rayonuna aiddir. Bölgədə 2020-ci ilin məlumatına görə irili-xırdalı 319 mağara mövcuddur. Bunlardan Kizel mağaraları Perm diyarının ən uzunu, Qaranlıq mağara isə ən dərinidir.

Viaşer mağarası dörd yaruslu olub dəhlizlərdən və zallardan ibarət labirint şəkillidir. Mağaranın iki girişi var — Köhnə və Yeni. Girişlər arasında olan məsafə on metrə yaxındır və hər ikisi Viaşer çayının sağ sahilindədir.

Birinci yarus girişdən bir neçə metr aşağıda yerləşir. İkinci yarus 8–10, üçüncü yarus 12–20, dördüncü yarus girişdən 30 metr aşağıda yerləşir. Mağaralar sisteminin ümumi uzunluğu 7,6 km-dir. Maksimal dərinlik — 43 metrdir. Mağara daxilində 90-dan çox zal var. Ən böyükləri İspolin, Amfiteatr, Drujba, Speleloq, İliç, Raduqa adlanır. Ən böyük zal — İspolindir. Onun uzunluğu 17 metr, eni isə 20 metrdir. Mağara daxilində dərinliyi 3 metr olan kiçik göl var. Kizel mağarası regional əhəmiyyətli təbiət abidəsi hesab olunur.

Mağara daxilində böyük miqdarda heyvan sümüklərinə rast gəlinir. Sümüklər iki qatda cəmlənib: yuxarı layda müxtəlif yırtıcı heyvanların həyat fəaliyyətinin, aşağı layda isə qış yuxusu zamanı məhf olan mağara ayısının sümükləri toplanıb. Yuxarı layda əsasən at, maral, bizon sümükləri üstünlük təşkil edir. Mağara ayısının sümüklərinin yaşı təxminən 48 min ildən çoxdur.

## Tarixi
Kizel (Viaşer) mağarası 1873-cü ildə, Kizel-Aleksandrovsk yolu çəkilən zaman aşkarlanmışdır.

## İstinadlar
Qriqor Maraşetsi

**Qriqor Maraşetsi** (; ) — XII əsr erməni şairi.

## Həyatı
Qriqor Maraşetsi Maraşdan çox da uzaq olmayan Gesvants monastırında yaşayıb işləyirdi. Maraşetsi Kilikiya ədəbi məktəbinin nümayəndəsi idi. Ən məşhur əsəri "Mərsiyələr"dir (1149, ). Bu əsər 1149-cu ildə Maraşın sultan Məsud tərəfindən alınmasına həsr edilmişdir. Qriqor Maraşetsinin daha beş şeiri indiki dövr

gəlib çatmışdır – "Dua" (), "Tövbələr toplusu" (), həmçinin Müqəddəs Məryəmə həsr olunmuş üç panegirik. Qriqor şeirlərində tez-tez şəhər həyatını təsvir edir, ermənilər arasında yayılmış at yarışlarından, sirk və teatr sənətlərindən bəhs etmişdir. Sehrbazları və heyvan tərbiyəçilərini tənqid edir, onların fəaliyyətini günah hesab edir. Onun yaradıcılığında Qriqor Narekatsinin güclü təsirini hiss etmək mümkündür.

Maraşetsi həm də nüfuzlu kilsə xadimi idi. O, nəsihətlərində monastırların abbatlarına xitab edir və onları öz tələbələrinə və prixoda mənsublarına qarşı daha ədalətli olmağa çağırırdı.

## İstinadlar
Ləzgi soylar

**Ləzgi soyu** yada **Sixel** ( — *"цӀи хел"* yani *"eyni qandan gələnlər"*) bir ulu babadan gələn vəya qan qohumluğu ilə bir-birinə bağlı olan, bir neçə ailədən ibarət olan Ləzgi soyu. Hər Ləzgi soyun dağlarda bütün sixel üzvlərin əslən olduğu bir kəndi var.

Çar Rusiyası gələndən sonra ləzgilərə *Magomedov*, *Axmedov* kimi soy isimlər verildi. Amma bəzən çar hakimiyyətinin gəlişindən sonra da soyad əvəzinə ləzgilər soylardan istifadə etməyə davam edirdilər. Məsələn, məşhur ləzgilərdən: Kiri Buba — *Axmedov* yerinə ***Kiri***, Stal Süleyman — *Xasanbekov* yerinə ***Stalari***, Ştul Məhəmməd — *Ramazanov* yerinə ***Ştulari***.

### Xızan
*Xizan, Xzan* — ailə, bir evin adamları. Bəzən özlərini "са цІаюн ксар", yəni eyni atəşin adamları adlandırırdılar. Bu, ləzgilərin atəşə zəruri olduğu kifayət qədər soyuq iqlim şəraitində yaşaması və hələ də yaşamağa davam etməsi ilə əlaqədardır. Ləzgi ailəsi üçün "сабур" – dözümlülük, səbirlilik, "иман" – dindarlıq, salehlik, "дуьзвал" – təvazökarlıq, ciddilik, ədalət kimi keyfiyyətlər önəmlidir.

### Meres
*Mires* yaxın qohumlar bəzi ləzgilərin arasında, onların adətlərinə görə, bir sixelldə 50–60-a qədər Mirə (soyad) daxil edilə bilər.

### Sixel
*Sihil* — *"цІи хел"* yani *"eyni qandan gələnlər"* . Həmçinin də sixel sözü- "sa" bir və "ğil" əl, yani "bir yumruq" mənasındada tercümə edilə bilər. Sixel Ləzgi xalqın içində bir cəmiyyətin öz özünə qurulan təşkilatıdır. Hər bir sixelin öz tək başçısı, əfsanəyə görə endikləri öz əcdad dağı (məsələn, Sudurlular üçün Stur dağı). Hər kəsin məişət və ailə məsələlərində məsləhət üçün müraciət etdiyi sixel başçısı ailənin həyatına və davamına cavabdeh idi (məsələn, başqa sixelərlə evlənməyə qadağa var idi, en azı 5 oğlan uşağın dünyaya gətirilməsi və say) və əslində bu qaydalara görə sixellər sağ qalabilirdi. Sixelin bütün üzvləri bir-birinin qayğısına qalır və baxırdılar. 

## '''Klanlar'''

## Tayfalar

## Qeydlər

*
Daşbaşı (Kvemo-Kartli)

**Daşbaşı** () — Gürcüstanın Tsalka bələdiyyəsinin Trialeti Sadabo icması kənd. Çoçiani yaylasında, dəniz səviyyəsindən 1,500 metr yüksəklikdə, Tsalkadan 2,5 km məsafədə yerləşir. 2014-cü ilin məlumatına görə, kəndin əhalisi 295 nəfərdir.

## Tarixi
Kəndin tarixi adı Axalkalakidir. Bu ərazi eneolit dövrünə aid silahların kəşfi əsasında məlum olmuşdur ki, qədim zamanlardan insanlar tərəfindən məskunlanmışdır. Yaxınlıqdakı kanyonda e.ə. VI–V əsrlərə aid mağaralar var. Bu regionun urbanizasiyası Gürcüstanda "yeni şəhərləşmə" dövründə, IX–X əsrlərdə baş vermişdir və buradan keçən yolun inkişafı ilə sıx bağlıdır. 1392-ci ilə aid qeydlərdə katolik mülklərində Axalkalakinin adı çəkilir. 1676–1724-cü illər arasında Axalkalaki kral şəhəri kimi tanınmışdır, onun müxtəlif vaxtlarda sakinləri Barataşvili feodal ailəsinin qolu olan Germanozişvili ailəsinə mənsub olmuşdur. Orta əsrlərin sonlarında Sabaratiano komandirləri Axalkalakidə yaşayırdılar. 1721-ci ildə o vaxtkı Sabaratiano komandiri Vaxuşti Batonişvili burada stansiya yaratmış və Kartlinin siyahıyaalınmasında iştirak etmişdir.

X–XI əsrlərə aid gürcü memarlığının iki abidəsi burada qorunub saxlanılmışdır/ Bu dövr Trialeti üzərində hökmranlıq edən Kldekari zadəganlarının hakimiyyətinin zirvəsinə təsadüf etmi.dir. Bu abidələr zəngin epiqrafik məzmuna və fərqləndirici daş oymalarına malikdir.

"Daşbaşı" kəndinin adı Rusiyanın 1898-ci il bir variantlı xəritəsində "Ташбашъ" kimi qeyd edilmişdir.

Kənddə iki kilsə var:

* Müqəddəs Georgi kilsəsi "sərbəst xaç" tipli qübbəli tikilidir. Mənbələrə görə, X–XI əsrlərdə tikilmişdir. Trialeti-Eristavdan olan Eristav Ratinin əmri ilə dağıdılmışdır. Günbəzin ağzından ancaq karniz parçaları qalmışdır. Binanın dekorativ ornamentində geniş yayılmış sifətlərlə yanaşı, orijinal heykəltəraşlıq kompozisiyaları da mövcuddur.
* İkinci kilsə günbəzsiz yonma daşdan tikilmiş birkameralı tikilidir. Asomaturlidə baş daşları üzərində həkk olunmuş lapid mətnlərin fraqmentlərinə görə, Rati Eristavt dövründə tikilmişdir. Bu, XIX əsrdə məskunlaşmış erməni əhalisi tərəfindən öz ehtiyacları üçün istifadə edilmişdir. Təmir zamanı yonma daşla örtülmüş divarlarda Asomathuruli ilə oyulmuş köhnə özlü yazıların böyük hissəsi zədələnmişdir.

Daşbaşı yaxınlığında dərin lava ilə kəsilmiş kanyon var, onun sağ tərəfində bir qrup mağara mövcuddur. Bu mağaralar əsasən insan tərəfindən yaradılmışdır, lakin bəzilərinin təbii boşluqlardan (lava axınları var) çıxdığı aydın görünür. Tsalka kanyonu "Gürcüstanın Qırmızı Kitabı"na daxil edilmişdir.

## Əhalisi
2014-cü ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 295 nəfər yaşayır. Onların əksəriyyəti (94%) etnik ermənilərdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* ლ. მელიქსეთ-ბეგი, მეგალითური კულტურა საქართველოში, თბ., 1938
* ქართული წარწერების კორპუსი. I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთი საქართველო (V–X სს.), თბ., 1980, გვ., 243–248
Asilə

**Asilə** və ya **Asiləh** () — Mərakeşin Atlantik okeanı sahillərində yerləşən şəhər. Tanca-Tetuan-Əl-Hüseyma inzibati ərazi vahidində yerləşir.

## Tarixi
Müasir şəhərin yerində ilk yaşayış məskənləri eramızdan əvvəl 1500-cü ildə Finikiyanın koloniyası kimi mövcud olmuşdur.

Roma imperiyası dövründə isə burada Karfagenin Zilis şəhəri yerləşirdi.

Şəhər Mərakeşdə hökm sürən müxtəlif müsəlman sülalələrin hakimiyyəti altında olmuşdur. 1471-ci il avqustun 24-də şəhər portuqallar tərəfindən ələ keçirildi. Portuqallar tərəfindən şəhər ətrafında qala inşa edildi və bir neçə il ərzində şəhər əhəmiyyətli ticarət mərkəzlərindən birinə çevrildi. Vasko Mouzinyo de Kevedonun (1611) "Afrikalı Afonso" adlı epik poemasında şəhərin Portuqaliya kralı V Afonso tərəfindən fəth edilməsi tərənnüm edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Əli Hilivi

**Yarəli** və ya **Abrek Əli Hilivi** (**Abrek Əlixan** ; ; ) — ləzgi abrek, 1837-ci il Quba üsyanının rəhbəri, Hacı Məhəmmədin dostu və sağ əli. Ləzgilərin Hil soyunun nümayəndəsi.

## Bioqrafiya
Abrek Əli Hilivi 1802-ci ildə Hil kəndində anadan olmuşdur. "Vikeh Hirgal" ləqəbi ilə tanınırdı. Quba üsyanı zamanı o, cəsur hərəkətləri ilə məşhurlaşmışdır: kazakları əsir götürüb və Qubanın mühasirəsi zamanı şəhərə ilk girənlərdən biri olmuşdur. Əli üsyançı qüvvələrin məğlubiyyətinin qaçılmaz olduğunu başa düşəndə həbsdən qaçaraq Quba əyalətinin yuxarı mahallarında, Cənubi Dağıstanda və Şəki vilayətində yerləşdi. Qazıqumuq xanı Mirzə xanın xəyanətinə görə abrek və onun dəstəsi dağlara çəkilməyə məcbur oldu.

## Mənbə
* 
* 

## İstinadlar
Xelvaçauri

**Xelvaçauri** () — Gürcüstanın cənub-qərbində yerləşən qəsəbə. Acarıstan Muxtar Respublikasında, regional paytaxt Batumidən 8 kilometr cənub-şərqdə və Çorox çayının sağ sahilində yerləşir. 1968-ci ildən 2011-ci ilə qədər bura daba (şəhər tipli qəsəbə) idi, lakin bələdiyyə sərhədlərinin dəyişməsi səbəbindən şəhərin çox hissəsi Batumi şəhər bələdiyyəsinin tərkibinə daxil edildi və Xelvaçauri kəndə çevrildi.

Ərazi transferinə Xelvaçauri bələdiyyəsinin inzibati mərkəzlərinin yerləşdiyi yerlər də daxil idi. Bu o deməkdir ki, Xelvaçauri 2011-ci ildən bəri Batuminin ərazisindən idarə olunur. Xelvaçaurinin öz bələdiyyəsinin tərkibində qalmış qalan hissəsi inzibati cəhətdən bələdiyyənin Şarabidze icmasına tabedir. O vaxtdan bəri adı Xelvaçadze ailəsindən götürülmüş kənddə təxminən 1100 nəfər yaşayır. Batumiyə verilən hissə inzibati, təhsil və səhiyyə müəssisələri və biznesləri olan ətraf kəndlər üçün mərkəz funksiyasına malikdir və Xelvaçauri bələdiyyəsinin idarəetmə mərkəzi olaraq qalır.

Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı Xelvaçauri yaxınlığındakı bir neçə hədəf, həmçinin bir il əvvəl Rusiya ordusu tərəfindən Gürcüstandan razılaşdırılmış gediş çərçivəsində təhvil verilmiş hərbi baza Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən bombalanıb. 2007-ci ilin sonuna qədər Rusiyanın 12-ci hərbi bazası Batumi və Xelvaçauridə yerləşirdi.

## İstinadlar
IP-telefon

**IP-telefon** və ya **VoIP telefon** — uzaq məsafədə olan abunəçilərin səsli kommunikasiyası üçün telekommunikasiya cihazı. Səs ötürülməsi üçün bir vasitə olaraq, belə bir telefon IP-telefoniya provayderinin proksi serverinə, IP PBX və ya VoIP serverinə qoşulan IP şəbəkəsindən istifadə edir. Gedən zəng icra olunan zaman proksi server şəbəkədə yığılmış nömrəyə uyğun gələn digər oxşar serverləri tapır. Əgər zəng PSTN abunəçisinə ünvanlanıbsa, o zaman sorğu istənilən abunəçinin yerləşdiyi telefon şəbəkəsinin keçidi ilə inteqrasiya olunmuş proksi server tərəfindən qəbul edilir.

IP-telefonların yaranması səsin IP şəbəkələri üzərindən ötürülməsi prosedurunu təsvir edən VoIP texnologiyasının yaranması və inkişafının nəticəsi idi.

İndiki dövrdə IP-telefoniya və IP-telefonlar tədricən ənənəvi telefoniyanı (PSTN) əvəz edir. Bu cür yerdəyişmə daha çox bazarın korporativ sektorunda, daha az dərəcədə isə istehlak bazarı sektorunda baş verir.

## Qurğu
IP-telefon adi müasir telefona bənzəyir. Klassik IP-telefonda aşağıdakılar var:

* LCD-displey
* Telefon trubkası
* Tastatura, yəni yığma düymələri
* IP şəbəkəsinə qoşulmaq üçün konnektor
* Şəhər telefon şəbəkəsinə və ya PBX-nin FXS portuna qoşulmaq üçün ehtiyat FXO konnektoru (olmaya bilər)
* Qarnitura üçün mini-cek konnektoru

Seçimdən asılı olaraq, telefonlar simsiz qarnitura, həmçinin simsiz telefonları və digər oxşar xarici cihazları qoşmaq üçün "Bluetooth" funksiyasına malikdir.

Çox vaxt müasir VoIP telefonlarında RJ-45 konnektoru və inteqrasiya edilmiş şəbəkə sviçinə malik iki ethernet portu var.

Telefon elektrik enerjisi mənbəyi tələb edir. Bunun üçün cihazın imkanlarından və telefondan istifadə şərtlərindən asılı olaraq ayrıca enerji təchizatı və ya PoE funksiyası istifadə olunur.

## Əlaqə
Əgər evdə IP-telefon istifadə olunursa, o, internetə qoşulur və bir və ya bir neçə IP-telefoniya provayderi ilə işləmək üçün konfiqurasiya edilir. Operatorlar öz saytlarında bütün lazımi parametrləri təmin edirlər.

IP-telefon şirkətin korporativ rabitə şəbəkəsində istifadə olunursa, o, lokal şəbəkəyə qoşulur və onun vasitəsilə IP PBX ilə qarşılıqlı əlaqə qurur.

## Üstünlüklər
Korporativ sektorun ümumilikdə IP-texnologiyalara və xüsusilə IP-telefonlara keçidinin əsas səbəbləri bunlardır:

* Sadələşdirmə və xərclərin azaldılması. Bu zaman ofisin əlavə telefon şəbəkəsinin quraşdırılmasına və saxlanmasına ehtiyac yoxdur.
* Genişləndirilmiş kommunikasiya imkanları.

## İstinadlar
Con Yakob Astor

**Con Yakob Astor** (; ) — ABŞ-ın ilk multimilyonçusu, alman əsilli Amerikalı iş adamı, tacir, daşınmaz əmlak maqnatı və investoru.

## İstinadlar
Onlayn brend müdafiəsi

**Onlayn brend müdafiəsi** — istehlakçı davranışında konsepsiya. Bu, istehlakçının onlayn platformalardakı tənqidlərə qarşı bir brendi müdafiə etdiyi vəziyyətə aid edilir. İstehlakçının bunu etməsinin səbəbi dəyişkəndir. Bu, brendə bağlılıqdan qaynaqlana bilər. Bu, həm də brendin yüksək məhsul keyfiyyətinə inamla bağlı ola bilər. Nəticədə brendə olan tənqidlərin əsassız olduğu qənaətinə gəlinir.

XXI əsrin əvvəllərindən etibarən onlayn brend müdafiəsi konsepsiyası marketinq sahəsində, xüsusən də istehlakçı psixologiyasında elmi maraqları cəlb etmişdir. Bu sahədə bir çox ekspert müştərilərdə onlayn brendin müdafiəsinə sövq etməyin yollarını müzakirə edir, çünki belə davranışın brendi ağızdan-ağıza yayılan mənfi sözlərdən müdafiə etməyə kömək etdiyi düşünülür.

## İstinadlar
Kotiay döyüşü

**Kotiay döyüşü** — b.e. 492-ci ildə Kotiay şəhərində (indiki Kütahya) İsavriya müharibəsi zamanı Bizans imperiyası ilə isavriyalı üsyançılar arasında baş tutmuş döyüş.

2015-ci ildə Kütahyada Roma dövrünə aid olduğu güman edilən altmışa yaxın skeletin olduğu kütləvi məzarlıq tapılmışdır. Bu skeletlərin İsavriya müharibəsinin, yoxsa Kotiay döyüşünün qurbanı olması ilə bağlı araşdırmalar davam edir. 

## İstinadlar
Skif İohann

**Skif İohann** (, ; ) — V əsrin sonlarında yaşamış Şərqi Roma komandiri və siyasətçisi.

Skif İohann Şərqi Roma ordusunun zabiti idi. 482-ci ildə hərbi magistr və ya hərbi işlər komitəsi olaraq, Böyük Teodorix ostqotlarına qarşı döyüşmək üçün mosxiyalılar ilə birlikdə İlliriyaya göndərilmişdir. 483-cü ildə imperator Zinon Şərqdəki hərbi magistrı İlldən xilas olmaq qərarına gəlmiş və onu İohann ilə əvəz etmişdir. 484-cü ildə İll Zinona qarşı üsyana rəhbərlik etmiş və dövlət qulluqçusu Leontini imperator elan etmişdir. İohann və Teodorix böyük bir ordu ilə həmin ilin sentyabrında Antiox yaxınlığında İll və Leontini məğlub etmişdir. İll və Leonti İsavriyaya  qaçaraq Papuri qalasına qapanmışdılar. İohann qalanı mühasirəyə almış və 484-cü ilin sonunda o, möhkəmləndirici qüvvələr axtarmaq üçün qaladan qaçan İllin qardaşı Trokundu tutub öldürmüşdür. Mühasirə 488-ci ilə qədər davam etmiş və qala xəyanət üzündən yıxılmışdır. İll və Leonti edam olunmuşdur.

İmperator I Anastasinin hakimiyyəti dövründə İohann İsavriya müharibəsində (492–498) iştirak etmiş, Qozbel İohannla birlikdə orduya komandanlıq etmişdir. 492-ci ildə Kotiay döyüşündə Şərqi Roma komandirlərindən biri idi və 497-ci ildə isavriyalıları məğlub etmişdir.

Anastasi müharibədə əldə olunan qələbədən çox sevindi və komandirini mükafatlandırmışdır. Skif İohann 498-ci ildə konsul təyin edilmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Ostqotlar

**Ostqotlar**, həmçinin **ostroqotlar** (), **qreytunqlar** və ya **qrevtunqlar** () — qədim german tayfası. Onlar III əsrin ortalarında iki tayfa qrupuna: vestqotlar və ostqotlara bölünən qot tayfa birliyinin şərq qolunu təşkil edirdilər.

Onlar Avropanın bəzi xalqlarının etnogenezində müəyyən rol oynamışdılar. Xüsusilə lombardlarla yanaşı ostqotlar da müasir italyanların uzaq əcdadlarından biri hesab olunurlar.

## Mədəniyyət
V–VI əsrlərdə Böyük Teodorix dövründə Qədim Romanın bir çox memarlıq abidələri, heykəllər, su kəmərləri bərpa edilmiş, bir çox küçələr bərpa edilmişdir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Qozbel İohann

**Qozbel İohann** (, ; ) — Şərqi Roma imperiyası sərkərdəsi və siyasətçisi.

## Həyatı
Qozbel İohann indiki Türkiyənin Silivri şəhəri olan Selimbriyadan idi. 492–499-cu illərdə hərbi magistr olmuşdur Bu vəzifədə 492–497-ci illər İsavriya müharibəsi zamanı imperator I Anastasinin (491–518) iki generalından biri idi və Skif İohannla birlikdə vuruşurdu. 492-ci ildə Kotiay döyüşündə Roma ordusunun komandirlərindən biri olmuşdur.

Kesariyalı Prokopi tərəfindən nəql edilən bir hekayəyə görə ("*Lətifələr*", VI.5–9) İohann İsavriya müharibəsi zamanı zabit Yustini ölümə məhkum etmiş, lakin bir yuxu görərək həyatını xilas etmək qərarına gəlmişdir. Anastasinin ölümündən sonra Yustin taxta çıxmış və 527-ci ildə ölümünə qədər hökmranlıq etmişdir.

## İstinadlar
Ümumdünya Sağlamlıq Günü

**Ümumdünya Sağlamlıq Günü** hər il aprelin 7-də Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının və digər əlaqədar təşkilatların sponsorluğu ilə qeyd olunan qlobal sağlamlıq maarifləndirmə günüdür.

## İstinadlar
Qustav Husak

**Qustav Husak** () — Çexoslovak siyasətçi. 1969–1987-ci illərdə Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının birinci katibi; 1975–1989-cu illərdə Çexoslovakiya Prezidenti.

## İstinadlar
Milyonçu (film, 2015)

**Milyonçu** *([[Romanizasiya|Rom]]: Srimanthudu)* — Koratala Siva tərəfindən süjet xətti yazılmış və rejissorluğu edilmiş olan 2015-ci il istehsalı teluqu dilli hind döyüş dram filmidir. Film Mythri Movie Makers və G. Mahesh Babu Entertainment tərəfindən istehsal olunmuşdur. Filmdə baş rolları Mahesh Babu, Shruti Haasan, Caqapati Babu və Rajendra Prasad canlandırmışdır. İkinci dərəcəli rolları isə Sampath Raj, Mukesh Rishi, Sukanya və Harish Uthaman canlandırmışdıt. Filmin qlobal distribütoru Eros İnternational şirkəti olmuşdur.

Film atası Ravikanthdan (Caqapati Babu tərəfindən canlandırılmışdır) böyük bir biznes imperiyasını miras alan gənc iş adamı olan Harşa Vardhanın (Mahesh Babu tərəfindən canlandırılmışdır) hekayəsindən bəhs edir. Harşanın dostu Charuseela (Shruti Haasan tərəfindən canlandırılmışdır) onu özünün və atasının Devarakota adlı ucqar bir kənddə yaşayan ata-baba kökləri haqqında məlumat öyrənməyə təşviq edir və bundan sonra Harşa kəndi himayəsinə götürür və bir müddət yerli əhalinin həyat səviyyəsini və kəndin infrastrukturunu yaxşılaşdırmaq üçün işlər görür. Lakin onun bu səyləri yerli kriminal rəis olan Saşino (Sampath Raj tərəfindən ifa olunmuşdur) və onun siyasətçi qardaşı olan Venkata Ratnamı (Mukeş Rişi tərəfindən ifa olunmuşdur) qəzəbləndirir.

Bu film əvvəlcə UTV Motion Pictures tərəfindən istehsal olunmalı idi, lakin şirkət Siva ilə mövcud olan fikir ayrılıqlarını əsas gətirərək geri çəkilmişdir. Siva filmin rejissorluğunu etmək ilə yanaşı, ssenarisini də yazmışdır. Filmin musiqisini Devi Şri Prasad bəstələmiş, quruluşçu operator isə R. Madhi olmuşdur. Kotagiri Venkateswara Rao filmin montajını həyata keçirmişdir. Filmin çəkilişlərinə 11 avqust 2014-cü ildə Heydərabaddakı Ramanaidu Studiosda başlanılmışdır. Əsas çəkilişlər isə 7 noyabr 2014-cü ildə Pune şəhərində başlamış və 2015-ci il iyun ayının ortalarına qədər davam etmişdir. Filmin çox hissəsi Heydərabadda və onun ətrafında çəkilmiş olsa da, filmin bəzi hissələri Tamil Nadu və Malayziyada çəkilmişdir.

Srimanthudu və onun Selvandhan adlı tamil dilindəki dublyaj versiyası 7 avqust 2015-ci ildə eyni vaxtda bütün dünyada təxminən 2500 ekranda buraxılmışdır. O, müsbət tənqidlər almış və kommersiya müvəffəqiyyətinə nail olmuş, qlobal miqyasda ₹ 40-70 crore büdcə ilə ₹ 140 krordan çox gəlir əldə etmiş və bununla da bütün zamanların üçüncü ən çox gəlir gətirən Teluqu filmi olmuşdur. Filmin nümayişindən sonra bir çox aktyorlar, bürokratlar və siyasətçilər geridə qalmış kəndləri inkişaf etdirmək planlarını açıqlamışdırlar və Andhra Pradeş və Telanganada kəndlərdəki sosial vəziyyətin yaxşılaşdırılması təşviq edilmişdir. Film, Mahesh Babu üçün Ən Yaxşı Teluqu Aktyoru da daxil olmaqla üç Filmfare Mükafatı və eyni zamanda da Ən Yaxşı Populyar Bədii Film nominasiyası da daxil olmaqla üç Nandi Mükafatı qazanmışdır.

## İstinadlar
Aralıq dənizi İttifaqı

**Aralıq dənizi İttifaqı** (, ,  *Əl-İttihad min əcl əl-Mütəvəssat*) — Avropa və Aralıq dənizi hövzəsində 43 üzv dövlətin yaratdığı hökumətlərarası təşkilatdır. Üzv dövlətlərə 27 Aİ üzv ölkəsi və Şimali Afrika, Ön Asiya və Cənubi Avropadan 16 Aralıq dənizi ölkəsi daxildir. Təşkilat 13 iyul 2008-ci ildə Aralıq dənizi üçün Paris sammitində qurulmuşdur. Baş katibliyi İspaniyanın Kataloniya əyalətinin Barselona şəhərində yerləşir.

## Üzvlər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (fəaliyyətini özü dayandırıb)
* 
* 
**Müşahidəçi**

* 

## İstinadlar
Eduardo Neri

**Eduardo Xose Neri da Oliveyra** (; ) – Portuqaliya rəssamı və sənətkarı.

## Həyatı və karyerası

1938-ci ildə Fiqeyra-da-Foş şəhərində doğulmuşdur. Anası yazıçı, atası isə mühəndis idi. 1939-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Lissabona köçmüşdür. 1948–1954-cü illərdə Kamoeş liseyində oxumuşdur.

Abstrakt illüzionizm və op-art hərəkatlarının nümayəndəsi olan Neri rəssamlıq, qravüra, boyakarlıq, fotoqrafiya, qobelen, kirəmit, mozaika, vitraj, divar relyefi kimi incəsənət sahələri ilə məşğul olmuşdur. Şəhərdə piyada yolların dizaynı və memarlıq komplekslərinin fasadları üçün rəng layihələrində işləmişdir. Onun əsas işlərindən biri Lissabon metrosunun Kampu-Qrandi stansiyası üçün 1993-cü ildə hazırladığı azuleju panelləri olmuşdur. Makao Beynəlxalq Hava Limanının terminalı üçün hazırladığı azuleju panelləri 1998-ci ildə Makaoda buraxılmış poçt markalarının üzərində təsvir olunmuşdur.

Neri 1964-cü ildən etibarən Lissabonda 40-dan çox fərdi sərgisini keçirmiş, 1958-ci ildən bəri isə Portuqaliyada 300-dən çox qrup sərgisində iştirak etmişdir. Onun işləri Portuqaliya, ABŞ, Tayvan, Kanada, Norveç və başqa ölkələrin muzeylərində sərgilənmişdir.

## Mükafat və təltifləri
Eduardo Neri fəaliyyətinə görə bir sıra mükafatlara layiq görülmüşdür. Portuqaliyada Bordalo mükafatı, Plastik İncəsənət Mükafatı və Bento Pessoa–Kasino Fiqeyra milli mükafatlarından birini qazanmışdır. İtaliya (1975/1977) və İspaniyada (1977) 6 mükafata layiq görülmüşdür. 1969-cu ildə Portuqaliya Tənqidçilər Mükafatını qazanmışdır. 1987, 1991, 1992 və 1995-ci illərdə Lissabon Şəhər Şurası tərəfindən "Jorje Kolazu" kirəmit mükafatına layiq görülmüşdür.

8 iyun 2012-ci ildə Portuqaliya prezidenti Anibal Kavaku Silva tərəfindən "Şahzadə Henri" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Cozef Lyons

**Cozef Aloysius Lyons** () — Avstraliyalı siyasətçi; Avstraliyanın 10-cu baş naziri;
Karyerasına Avstraliya İşçi Partiyasında (ALP) başlamış, 1931-ci ildə Avstraliya İşçi Partiyasının parçalanmasından sonra Birləşmiş Avstraliya Partiyasının (UAP) qurucu lideri olmuşdur. 1923–1928-ci illərdə Tasmaniyanın 26-cı baş naziri olmuşdur. 1932–1939-cu illərdə Avstraliyanın 10-cu baş naziri olmuşdur.

## İstinadlar
Uzon vulkanı

**Uzon** — Rusiyanın Kamçatka yarımadasında parçalanmış və sönmüş vulkan. Uzon vulkanı Kronos yarımadasında, Kronos qoruğunun ərazisindəki Kronos gölünün cənubunda yerləşir. Bu ərazi müasir vulkanizm, termal bulaqların, qeyzerlərin, mineral, filiz və cavan neft yataqlarının olması ilə fərqlənir.

## Xarakteriskası
Uzon vulkanının ilkin forması konus formalı, hündürlüyü isə 3000 metr olmuşdur. Güclü püskürmədən sonra müasir parçalanmış kalder formalaşmışdır. Uzon vulkanının kalderi Kamçatkanın böyük kalderlərindən biri hesab olunur. Kalderin təxmini ölçüləri 12x9 km-dir. Ümumi sahəsi 100 km²-dir. Kalderin dibi nisbətən düzdür və dəniz səviyyəsindən 700 metr yüksəklikdədir. Cənub, qərb və şimal yamacları dik olub hündürlük 200-800 metr arasında dəyişir. Vulkanın ən yüksək nöqtəsi *Baraniy* pikidir. Müxtəlif mənbələrdə hündürlük fərqli göstərilir — 1617 m və 1591 m. Bir çox xəritələrdə kalderdən şimal-qərbdə Uzon sopkası göstərilir.

Uzon kalderi təxminən 40 min il əvvəl meydana gəlmişdir. Kalderin şərq hissəsində hidrotermal partlayış nəticəsində meydana gəlmiş böyük bir qıf yerləşir. Qıfın diametri 1,6 km olub mərkəzində Dalni gölü var. Kalderin qərb hissəsi bataqlaşmış əraziyə çevrilmişdir. Bir çox kiçik göl var. 

1854-cü ildə geoloq Karl Ditmar Uzon meneral sular mənbələrini aşkar etmişdir. Tərkibinə görə sular karbonatlı və kükürdlüdür. Bəzi mənbələrdə radona rast gəlinir. Termal və zəhərli mənbələrdə müxtəlif yosunlara və bakteryalara rast gəlinir.

Uzon kalderi Kronos qoruğunun önəmli təbiət abidəsi hesab olunur və Rusiyanın xüsusi qorunan təbiət abidələri siyahısına daxil edilib.

## Şəkillər

Şəkil:Узон (кордон Глухой и пик Бараний).jpg|Uzon
Şəkil:Узонские термальные поля.jpg|Uzon termal ərazisi
Şəkil:Узон (источники).jpg|Palçıq vulkanları
Şəkil:Грязевой котёл на Узоне.jpg|Palçıq vulkanı


## Xarici keçidlər

* 
* 
* Пейзажи и обитатели кальдеры вулкана Узон в LiveInternet.ru.
* 

## İstinadlar
Lamiya (şəhər)

**Lamiya** (, *Lamia*) — Mərkəzi Yunanıstanda şəhər. Mərkəzi Yunanıstan regionunun paytaxtıdır.   

## İstinadlar
Komotini

**Komotini** (, ) — Şərqi Makedoniya və Frakiyada şəhər. Şərqi Makedoniya və Frakiya regionunun paytaxtıdır.

## İstinadlar
Ermupolis

**Ermupolis** () — Yunanıstanın Kiklad adalarındakı Siros adasında yerləşən qəsəbə və köhnə bələdiyyə. 

## İstinadlar
Kozani

**Kozani** () — Kozani regionunun və Qərbi Makedoniyanının paytaxtı. Şəhər Yunanıstanın şərqində yerləşir.

## İstinadlar
Yunanıstan Quru Qoşunları

**Yunanıstan Quru Qoşunları** (, *Ellinikos Stratos*) — 1828-ci ildə qurulmuş Yunanıstanın quru qüvvələri. 

## İstinadlar
Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələri

**Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələri** (, *Polemiko Naftiko*) — Yunanıstan Silahlı Qüvvələrinin tərkibində olan Yunanıstanın dəniz qüvvələri.

## İstinadlar
Avstralorp

**Avstralorp toyuq cinsi** ət və yumurta üçün xüsusi olaraq yetişdirilən bir cinsdir. 1920-ci illərdə Avstraliyada ingilis mənşəli qara Orpington toyuq cinsi əsasında əldə bu cins əldə edilmişdir.

Bu cinsin ayaqları qısa, lələkləri parlaq və qara rəngdə, bədənləri isə uzun olur. Bu cinsin xoruzlarının diri çəkisi 3,6-4,1 kq, toyuqlarının diri çəkisi isə 2,75-3,1 kloqram təşkil edir. Bir ildə 180 və ya daha çox yumurta qoyurlar. Yumurtaları açıq qəhvəyi rəngdə olur və onların hər birinin orta hesabla çəkisi 55-60 qr ağırlığında dəyişir. Bu cins əsasən Avstraliya və Cənubi Afrikada yetişdirilir.

## İstinadlar
Orpinqton (toyuq cinsi)

**Orpinqton,** İngiltərədə müxtəlif toyuq cinslərinin hibridləşdirilməsi nəticəsində əldə edilmiş olan toyuq cinslərindən biridir. Geniş və səliqəli görünən tükləri mövcuddur. Onların dərilərinin rəngi ağ olub, yumurta qabıqlarının rəngləri isə açıq qəhvəyidən tünd qəhvəyiyə qədər dəyişikliklər göstərir. Bu cinsin xoruzlarının orta çəkisi 4,2 - 5,0 kq, toyuqlarının isə 3,5 - 4,0 kiloqram təşkil edir.

## İstinadlar
Rəfail Mirzəyev

**Rəfail (Rafael) Xalid oğlu Mirzəyev** () — Azərbaycan Respublikası fövqəladə hallar nazirinin birinci müavini (2006-cı ildən), general-leytenant (2006).

## Həyatı
Rəfail (Rafael) Xalid oğlu Mirzəyev 19 fevral 1959-cu ildə Gürcüstan SSR Marneuli rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.

Rəfail Mirzəyev Dövlət Gömrük Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. 3 may 2006-cı ildə bu vəzifədən azad edilərək Azərbaycan Respublikası fövqəladə hallar nazirinin birinci müavini təyin edilmişdir. 31 oktyabr 2007-ci ildən Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizlik siyasəti sahəsində İşçi Qrupunun üzvü olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə Rəfail Mirzəyevə 17 yanvar 2002-ci ildə gömrük xidməti general-mayoru, 28 yanvar 2005-ci ildə gömrük xidməti general-leytenantı ali xüsusi rütbələri, 3 may 2006-də isə general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Təltifləri
* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni — 15 dekabr 2025
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 15 dekabr 2017
* 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 14 dekabr 2013
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 15 dekabr 2009
* Azərbaycan Respublikasının fəxri fərmanı — 5 avqust 1991

## İstinadlar
Şahin Mirzəyev

**Şahin Əyyub oğlu Mirzəyev** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının fövqəladə hallar naziri (2023-cü ildən), general-mayor (2023).

## Həyatı
Şahin Əyyub oğlu Mirzəyev 16 aprel 1968-ci ildə hazırkı Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunda anadan olub. Azərbaycan Texniki Universitetini bitirib.

Şahin Mirzəyev Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Şimal Regional Mərkəzinin rəisi vəzifəsində çalışıb. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin 17 yanvar 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının fövqəladə hallar naziri təyin edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 dekabr 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Mirzəyevə general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## İstinadlar
Şərifə Bacı

**Şərifə Bacı** () ― Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etmiş qadın, türk xalq qəhrəmanı. O 1921-ci ildə bir neçə aylıq qızı ilə birlikdə öküz arabası ilə cəbhəyə sursat daşıyarkən donub ölmüş və müharibədə öldüyü üçün şəhid elan edilmişdir. Şəhid Şərifə Bacı İstiqlaliyyət müharibəsində türk qadınlarının fədakarlıq və qəhrəmanlıqlarının simvoludur.

## Həyatı
1900-cü illərin əvvəlində Kastamonu vilayətinin Seydiler ilçəsindəki kəndlərdən birində anadan olub. Doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, evlənəndə onun on altı yaşı olduğu bilinir. Onun toyundan iki ay sonra Birinci Dünya müharibəsi başlamış və əri orduya çağırılmışdır. Altı ay sonra o, ərinin Çanaqqala döyüşündə (1915-1916) öldüyünü öyrənib. Kənd camaatı bu dəfə onu cəbhədə bomba partlaması nəticəsində sol ayağını və bir gözünü itirmiş yaralı müharibə veteranı Topal Yusuf ilə evləndiriblər. Yeni evliliyinin üçüncü ilində Şərifənin bir qızı dünyaya gəlmişdir. Qızın adı bəzi mənbələrdə Elif, bizələrində isə Sıdıka olaraq qeyd edilmişdir. Şərifə kənddə demək olar ki, hamıya, hər işə köməklik edən insan idi.

1921-ci ilin qışında kəndlilər Türkiyə-Yunanıstan müharibəsində lazım olan döyüş sursatların daşınmasına kömək etməyə çağırıldı. Şərifə uşağı və bir neçə başqa qadınla birlikdə top güllələri yüklənmiş öküz arabalarını İneboludan Ankaraya aparırdılar. O, 1921-ci ilin dekabrında Kastamonu kazarmasına çatmalarına az qalmış şiddətli qış şəraiti səbəbindən soyuqdan həlak olmuş və arabasının üzərində ölü tapılmışdır.

## Xatirəsi
Cümhuriyyətin yaranmasının 50 illiyi münasibətilə 1973-cü ildə Seydilər ilçəsinin icra başçısı tərəfindən bələdiyyə binasının önünə Şərifənin relyefi qoyulub.

1990-cı ildə şəhərdəki Respublika meydanında Tankut Öktəmin müəllifi olduğu və Atatürk, Şərifə Bacı və İstiqlaliyyət müharibəsindəki Kastamonu qadınlarını əks etdirən abidə qoyulub. İnebolu sahilindəki xalq parkında jandarma baş komandanı Aytaç Yalmanın sifarişi ilə heykəltəraş Metin Yurdanurun ərsəyə gətirdiyi "Şəhid Şərifə Bacı"nın şərəfinə abidə ucaldılıb və abidənin açılışı 2001-ci il dekabrın 4-də baş tutub.

Türkiyənin Kastamonu və digər şəhərlərindəki məktəb və xəstəxana kimi bir çox qurum onun adını daşıyır.

2012-ci ilin fevral ayında ilkin olaraq planlaşdırılmış qırx Kastamonolu qadından on ikisi Şərifə Bacının 91 il əvvəlki ölümcül səfərinin xatirəsi üçün qış şəraitində İneboludan Kastamonuya qədər 105 km (65 mil) məsafəni üç gün ərzində qət ediblər.

Şəhid Şərifə "Şərifə Bacı" adı ilə tanınır və İstiqlaliyyət müharubəsinin Kastamonu, Seydilər və İneboludakı qadın qəhrəmanlarını təmsil edir. Şərifə Bacı hər il fevralın 21-də anılır. Onun adını yaşatmaq üçün 2010-cu ildə Seydilərdə Şəhid Şərifə Bacı Mədəniyyət Evi Tikinti və Yaşatma Dərnəyi adı ilə bir dərnək və Şərifə Bacı Mədəniyyət Evi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* İstiklal: Şehit Şerife Bacı filmi
Mən filmləri sevirəm

**Mən filmləri sevirəm** () — Çendler Levakın yazıb rejissorluq etdiyi 2022-ci ilin komediya-dram janrındakı Kanada filmi. Filmin diqqət mərkəzində 2000-ci illərin əvvəllərində video mağazada yenicə işə başlamış olan 17 yaşlı kino həvəskarı oğlan Lourensdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arizona Dövlət Universitetinin Dountoun Finiks kampusu

**Arizona Dövlət Universitetinin Dountoun Finiks kampusu** — Arizona ştatının Finiks şəhərində ictimai tədqiqat universiteti.
## Akademik strukturu

### Uolter Kronkayt Jurnalistika və Kütləvi Kommunikasiya məktəbi

Finiks şəhərinin mərkəzində yerləşən məktəb jurnalistika üzrə bir neçə bakalavr və magistr dərəcəsi proqramları təklif edir. Ali məktəb 2011-ci ilin payızında jurnalistika və kütləvi kommunikasiyalar üzrə ilk doktorantura proqramına başlayıb.

### Uotts Dövlət Xidməti və İctimai Əlaqələr kolleci

Kollec Arizona Dövlət Universitetinin 24 müstəqil məktəb bölməsindən biridir. Dövlət Xidməti və İctimai Əlaqələr kolleci bakalavr, magistr və doktorantura dərəcələri təklif edir və dörd məktəb və 17 tədqiqat mərkəzindən ibarətdir. Proqramlar Sosial İş məktəbi, Kriminologiya və Cinayət Ədliyyəsi məktəbi, İctimai Əlaqələr məktəbi və İcma Resursları və İnkişaf məktəbi arasında bölünür.

Kollecdə həmçinin Lodestar Xeyriyyəçilik və Qeyri-kommersiya İnnovasiyaları mərkəzi, Morrison İctimai Siyasət İnstitutu və Cənub-Qərb Fənlərarası Tədqiqat mərkəzi də daxil olmaqla bir sıra görkəmli bölmələr və tədqiqat mərkəzləri var.

### Edson Tibb bacısı və Sağlamlıq İnnovasiyası kolleci

Kampus Feniks şəhərinin mərkəzində tikilib. Həmçinin de Merkado binasında, Arizonanın mərkəzində, Arizona Dövlət Universitetinin Qərb Kampusu və Havasu kampusunda yerləşir.

### Sağlamlıq həlli kolleci

Sağlamlıq həlli kolleci 2012-ci ildə ASU-ya davamlı yüksək xərclərlə əldə edilən zəif sağlamlıq nəticələrinin milli problemini həll etmək üçün öz resurslarını istifadə etməyə kömək etmək üçün yaradılmışdır. Kollecin məqsədləri eyni zamanda xəstələrə qulluq təcrübəsini təkmilləşdirmək, əhalinin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq və sağlamlıq nəticələrini yaxşılaşdırmaqla adambaşına düşən səhiyyə xərclərini azaltmaqdır.

Kollec həmçinin universitetin Tempe, Qərb və Havasu kampuslarında, eləcə də onlayn olaraq fəaliyyət göstərir və sənaye və icma tərəfdaşları ilə sıx əməkdaşlıq edir.

### Meri Lou Fulton Müəllimlər kolleci

Kollec İbtidai təhsil, Orta təhsil, Xüsusi təhsil və Təhsilin idarə edilməsi/Nəzarəti kimi bir çox sahədə bakalavr, magistr və doktarantura dərəcələrinə aparan proqramlar təklif edir.

Kollec universitetin bütün dörd kampusunda müəllim hazırlığı proqramlarını idarə edir və onu ABŞ-da ən böyük ali təhsil müəllim hazırlığı proqramlarından birinə çevirir.

### Ali kolleci

Universitetin Ali kolleci bütün dörd kampusunda magistr proqramlarını idarə edir.

### Barrett Fəxri kolleci

Kollec bakalavr tələbələri üçün akademik intensiv proqramlar və kurslar təklif edir. Kollecin proqramları tələbələrə universitetin 4 kampusunda təklif olunur.

### Thunderbird Qlobal İdarəetmə məktəbi

Thunderbird Qlobal İdarəetmə məktəbi qlobal liderlik, idarəetmə və biznes təhsili üzrə kurslar və davamlı təhsil təklif edir.

### Yaşayış məkanları

* Qordon Kommons (keçmiş Taylor Pleyse)
* Fusion

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Mahmudov

**Mahmudov** — soyad.
	
* Mustafa Mahmudov — müəllim.
* Yaqub Mahmudov — tarix elmləri doktoru, professor, AMEA-nın həqiqi üzvü.
* Emin Mahmudov (futbolçu) — Azərbaycan milli futbol komandasının və Neftçi PFK klubunun oyunçusu
* Məsud Mahmudov — türkoloq, ümumi dilçi, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Bilal Mahmudov — Azərbaycan Kommunist Partiyası Balakən Rayon və Kürdəmir Rayon Komitəsinin birinci katibi.
Aydın Ələkbəroğlu

**Aydın Ələkbəroğlu Abdullayev** (1946, Şuşa, — 1995, Bakı) — Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin əməkdaşı, yazıçı, tərcüməçi, 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı

## Həyatı
Aydın Ələkbəroğlu 1946-cı ildə Şuşada anadan olmuşdur. Əslən Qubadlının Eyvazlı kəndindədir. Bakıda 44 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb bölməsində təhsil almışdır (1964–1970). Misirdə (1967) və Yəməndə (1970–1972) tərcüməçi işləmişdir. 1974-cü ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində çalışmışdır. 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.

## Yaradıcılığı
Ədəbi yaradıcılığa 1966-cı ildə "Göyərçin" jurnalında dərc etdirdiyi "Təəccüblənmə, Elxan" adlı uşaqlar üçün yazılmış hekayə ilə başlamışdır. Bundan sonra dövri mətbuatda tez-tez maraqlı əsərlərilə çıxış edən müəllif oxuculara "Nübar" (1980), "Dağlar o dağlar deyil" (1984), "Gərək belə olmayaydı" (1988) və b. kitablarını təqdim etmişdir.

### Bədii tərcümələri
Yazıçı bədii tərcümə ilə də məşğul olmuş, Şərq ədəbiyyatından nümunələri dilimizə tərcümə etmişdir.
Tərcümələri sırasında dünya ədəbiyyatından nümunələr də var:

* "Dünya uşaq ədəbiyyatı" seriyasından Qrim qardaşlarının nağılları,
* Pivovarovun "Üç minus və ya 5a sinfində əhvalat" povesti,
* Yanuş Korçakın "Kral Birinci Matiuş" əsəri,
* Saya Kazisin "Taxta başmaqlar" hekayələr toplusu,
* Stendalın məşhur "Qırmızı və qara" romanı.

## İstinadlar
Ərəstun (ad)

**Ərəstun** — kişi adı.

* Ərəstun — Spontan Absurte nəzəriyyəsinin banisi.
* Ərəstun Mahmudov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Ərəstun Həsənov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu
* Ərəstun Əliyev — Azərbaycan xanəndəsi.
* Ərəstun Kərimov — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
* Ərəstun Məmmədov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Svetloyar gölü

**Svetloyar**  — Rusiyanın Nijeqorod vilayətində göl. Mifik Kitej şəhərinin məhs bu göldə batdığı rəvayət olunur. Göl vilayət mərkəzindən 130 km şimal-şərqdə, Viladimirski kəndindən isə 1—1,5 km qərbdə yerləşir. Svetloyar federal əhəmiyyətli təbiət abidəsi hesab olunur və Voskresenski Povetluje təbiət parkının ərazisindədir. 2015-ci ildən göl və Vladimirski kəndi mədəni-landşaft kompleksi hesab olunur.

## Xarakteriskası
Göl Volqa çayının sol qolları olan Kerjenes və Vetluqa çayaları arasında yerləşir. Svetloyar gölünün sahəsi — 0,1483 km²-dir. Oval formalı olub ölçüləri 470x350 metrdir. Yaxınlıqdakı göllərdən fərqli olaraq daha dərindir — 33,4 metr. Dərin nöqtəsi gölün cənub qutaracağındadır. Şimal hissənin maksimal dərinliyi 22—24 metrdir. Göl səthinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü —109 metrdir.  Sahilləri hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 122—124 metr olan təpələrlə əhatələnib. Təpələrin nisbi hündürlüyü isə13—15 metrdir. Təpələr dərinliyi 7—8 m olan yarğanlarla kəsilib. Göl suyu şəffaf olub göstərici 5 metrdir. Suyun temperaturu aşağı olub çoxlu yeraltı su mənbələri ilə qidalanır. Sahil zolağı zəif bataqlıqlaşıb.  

Göl çuxurunun həcmi təxminən 1,5 km³-dir. Səthinin sahəsi isə 14,83 hektardır. Göl dibinə toplanan çöküntünün qalınlığı təxminən 8 metrdir. 
## Tədqiqi
Svetloyar gölünün meydana gəlməsi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Gölün buzlaq, karst, axmaz, vulkanik, neotektonik və meteorit mənşəli olması ilə bağlı hipotezlər söylənilmiş. Gölü ilk dəfə XIX əsrin sonunda rus torpaqşünastı Vasili Dokuçayev araşdırmışdır. Gölün mənşəyi haqqında ilk fikir ona məxsusdur —  meteorit krateridir. Gölün vulkanik mənşəli olmasını isə XX əsrin əvvəlində Vladimr Korolenko söyləmişdir.

2000-ci illərdə tədqiqatçılar göl çuxurunun meteorit mənşəli olmasını təsdiqləmişdir. 2009-cu ildə aparılmış tədqiqat işlərinin nəticələrinə görə göl çuxuru təxminən 3,0—3,2 min il əvvəl meteorit düşməsi nəticəsində formalaşmışdır.

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Bayhoca

**Bayhoca** () — Oğuzların Bozok qolunun Qayı tayfasına mənsub olan Saru Batu Savcı bəyin iki oğlundan birincisidir. O, Osmanlı imperiyasının yaradıcısı olan Osman Qazinin qardaşı oğludur. Erməni Beli müharibəsi zamanı (1284) həlak olmuşdur.

Türbəsi Bursanın İnegöl rayonunun Hamzabəy kəndindədir.

## İstinadlar