İkinci Tramp administrasiyasının tarif siyasəti

**İkinci Tramp administrasiyasının tarif siyasəti** —  Donald Trampın ikinci administrasiyasının gömrük rüsumlarından xarici siyasət aləti kimi istifadə etməsi. Rüsumların tətbiqi 2025-ci ilin fevralında başlayıb və 5 aprel 2025-ci il tarixindən etibarən dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrindən idxal olunan mallara 10%-lik rüsum tətbiq edilib.

Tariflərin tətbiqi ilə Donald Tramp ticarət balansının normallaşmasına (1976-cı ildən ardıcıl olaraq kəsir var), ABŞ-də sənaye istehsalının genişlənməsinə, ölkəyə qeyri-qanuni miqrasiya və narkotik qaçaqmalçılığına son qoyulmasına və federal büdcə kəsirinin aradan qaldırılmasına nail olmaq niyyətindədir.

Bir çox iqtisadçı və Amerikanın iri korporasiyalarının rəhbərləri tariflərin inflyasiyaya, resessiyaya, iş yerlərinin itirilməsinə səbəb olacağını və beynəlxalq ticarəti pozacağını iddia edərək, Trampın siyasətini pisləyiblər.

## Zəmin
Donald Trampın birinci prezidentliyi dövründə ABŞ-ın polad (25%) və alüminium (10%) idxalına rüsumlar, eləcə də Çindən gələn mallara rüsumlar tətbiq edilməsi ABŞ və Çin arasında ticarət müharibəsinin başlamasına səbəb olub. Trampın xələfi Co Bayden tariflərin əksəriyyətini saxlamış, 2024-cü ildə günəş panelləri və elektrik avtomobilləri kimi məhsulları da buraya daxil edərək tarifləri genişləndirmişdi.

## Hadisələrin xronikası
2025-ci il fevralın 1-dən Çindən gələn bütün mallara 10% gömrük rüsumu tətbiq edilldi. Həmin gün ABŞ-nin Kanada və Meksikadan idxal etdiyi mallara 25 faizlik rüsumlar tətbiq edildi (bu tariflərin tətbiqi martın 4-nə qədər təxirə salındı). Çin buna cavab olaraq kömür və mayeləşdirilmiş təbii qaza (15%), neftə, kənd təsərrüfatı maşınlarına və iri sərnişin avtomobillərinə (10%) rüsumlar tətbiq etdi.

Fevralın 10-da Tramp administrasiyası martın 12-dən qüvvəyə minən bütün ölkələrdən alüminium və polad idxalına 25% tarif tətbiq edəcəyini açıqladı.

2025-ci il martın 4-dən Çindən idxala gömrük rüsumları 20%-ə qədər artırıldı. Buna cavab olaraq, Çin ABŞ-dən kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalına, xüsusən də əsas idxal maddəsi olan soyaya 10-15% məbləğində rüsum tətbiq etdi. Həmçinin, Kanada və Meksikadan gələn mallara tariflər martın 4-də qüvvəyə minmişdir, lakin martın 5-də Tramp administrasiyası   uyğun mallara (tamamilə Şimali Amerikada hazırlanmış) tariflərin gecikdiriləcəyini açıqladı; Bu, Meksikadan gələn malların təxminən yarısına, Kanadadan isə 38%-nə təsir etdi.

Növbəti mərhələ 2025-ci il aprelin 2-də demək olar ki, bütün dünya ölkələri üçün aprelin 5-dən etibarən 10%-lik gömrük rüsumlarının tətbiqi ilə bağlı elan, aprelin 9-dan isə bir sıra ölkələrdən, o cümlədən Banqladeşdən (37%), Vyetnamdan (46%), Vyetnamdan (42%), Avropa İttifaqından (42%) Hindistandan  (26%), İraq (39%), İndoneziya (32%), Kamboca (49%), Çin (54%), Laos (48%), Lesoto (50%), Malayziya (24%), Myanma (44%), Koreya Respublikası (25%), Tailand (36%), Tayvan (32%), İsveçrə (3%), Cənubi Afrika (3%) və Yaponiyadan (3%) idxala artırılmış “cavab” rüsumları qüvvəyə minməli idi   . Bütün idxal olunan avtomobillərə 25% rüsum da tətbiq edilib. *[[The Economist]]* jurnalının məlumatına görə, bu rüsumların tətbiqi ABŞ-a idxal olunan malların orta tarifini 2%-dən 24%-ə qədər artırıb. Bir sıra ölkələr cavab rüsumlarının tətbiq olunduğunu elan etdilər; xüsusilə, Çin hökuməti aprelin 10-dan ABŞ-dan gələn bütün mallara 34% rüsum tətbiq edir. Bu, tarixdə ilk dəfə iki gün dalbadal 1500 bənddən çox ucuzlaşan Dow Jones Industrial Average və 10% ucuzlaşan S&amp;amp;P 500 daxil olmaqla, ABŞ və digər ölkələrdə fond indekslərinin kəskin azalmasına səbəb oldu.

Daha yüksək tariflərin qüvvəyə minməsi lazım olan gün, aprelin 9-da Tramp 125% tarifi ilə vurulan Çin istisna olmaqla, 90 gün gecikdiriləcəyini açıqladı. Bütün digər ölkələr üçün rüsum 10% səviyyəsində qaldı. Trampın qərarına çox güman ki, onun məsləhətçiləri və Respublikaçılar Partiyasının digər üzvlərinin sərt tənqidləri, həmçinin aprelin 9-da  başlayan ABŞ dövlət istiqrazlarının kütləvi satışı təsir göstərib. Çin hökuməti cavab olaraq aprelin 10-dan etibarən bütün ABŞ mallarına 84 faiz rüsum tətbiq edib. Tramp da öz növbəsində Çindən gələn mallara rüsumları 145%-ə qaldırdı və ertəsi gün Çin aprelin 12-dən etibarən Amerika mallarına rüsumları 125%-ə qaldırdığını açıqladı. Daha sonra Tramp administrasiyası Çindən gələn smartfonlar, kompüter monitorları və elektron komponentlər üçün rüsumun 20%-də qalacağını açıqladı.

## İstinadlar