open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zarzma monastırı

**Zarzma ölməzlik monastırı** (,  *zarzmis monasteri*) — cənub-qərbi Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxeti diyarında yerləşən Zarzma kəndində orta əsrlərə aid gürcü ortodoks xristian monastırı.

Zarzma monastırı Ahalsıx şəhərinin  qərbindəki Adigeni bələdiyyəsində yerləşən meşəlik Kvabliani vadisindədir. Zarzma monastırı günbəzli kilsə və Gürcüstandakı ən böyük zəng qüllələrindən birinə sahib tikililərdən ibarət monastır kompleksdir. 

## Tarix
Regiondakı ilk kilsə ehtimal olunur ki, Zarzma yepiskopunun agioqrafik əsəriylə əlaqədar olan keşiş Serapion tərəfindən VIII əsrdə tikilmişdir. Onun yazdığı mənbəyə görə, əhəmiyyətli bir soyun üzvü olun Giorgi Çorçaneli monastıra kəndlər və mülklər də daxil olamqla önəmli ianələr edir, fəqət mövcud tikilinin inşası XIV əsrin ilk illərinə təsadüf edir. Kilsənin dizaynı Cakeli sülaləsindən olan Yüksək Lord Başçısı və Samstxe atabəyi I Beka tərəfindən dəstəklənmişdir. X əsrin axırlarında kiçik kilsənin giriş tağına yerləşdirilmiş gürcü dilində olan yazılar əvvəlki monastırdan qalan yeganə şeydir. Bu yazılar gürcü zadəganlardan Bizans imperatoru II Vasiliyə verilən hərbi yardımdan bəhs edir. Bu hərbi yardım 979-cu ildə üsyankar sərkərdə Barda Sklirə qarşı verilmişdir. 1544-cü ildə monastırın yeni sahibləri olan Xursidze ailəsi monastırı bərpa etdirmişdir.

Kilsənin fasadları zəngin bir şəkildə dekorasiya edilmiş, daxili isə fraskalarla bəzədilmişdir. Monastırdakı divar rəsmlərində görülən dini silsilərə əlavə olaraq, Cakeli sülaləsinin XIV əsrdə yaşamış üzvlərinin və XVI əsrdə yaşamış tarixi xadimlərin portretləri var. XVI əsrin axırlarında Osmanlı imperiyasının regionu işğal etməsindən sonra monastır tərk edilmiş, XX əsrin əvvəllərinə qədər o vəziyyətdə saxlanılmışdır. Monastır bərpa edilərkən monastırın özünə məxsus bəzi xüsusiyyətləri itmişdir. 

Kilsə hal-hazırda fəaliyyət göstərir və bir gürcü keşiş icmasına ev sahibliyi edir. Kilsə eyni zamanda bir dini ziyarətgah və turizm obyektidir.

Axali Zarzma ("Yeni Zarzma") olaraq tanınan Zarzma kilsəsinin daha kiçik bir kopyası Abastumani yaxınlıqlarında, eyni bələdiyyədə yerləşir. Kilsə Rusiya imperatorluq ailəsinin bir üzvü olan Böyük Qraf Georgi Alexandroviç tərəfindən istifadəyə verilmişdir. Tiflis şəhərindən olan memar Otto Yakov Simons kilsəni 18991902-ci illərdə tikdirmişdir. Kilsənin dizaynında müasir memarlıq xüsusiyyətləri ilə orta əsr gürcü memarlıq üslubu birləşdirilmişdir. Kilsənin daxili dizaynı Rusiya rəssamı Mixail Nesterov tərəfindan freskalarla bəzədilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçdilər

*  
*  — Gürcüstan Parlamentinin rəsmi saytında. 
*  — *adigeni.com* saytında.
Mexedintsi (judets)

**Mexedintsi  judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judets. 
## Coğrafiyası
Cənubda — Bolqarıstan Vidin vilayəti ilə, qərbdə və cənub-qərbdə — Serbiya Bor dairəsi ilə,  şimal-qərbdə Karaş-Severin, şimal-şərqdə Qorj və cənub-şərqdə Dolj judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 254 570 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 51,6 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 61 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Drobeta-Turnu Severin (Drobeta-Turnu Severin)
* Orşova (Orşova)

### Şəhərlər
* Strexaya (Strehaia)
* Vınju-Mare (Vânju Mare)
* Baya-de-Arame (Baia de Aramă)

### Kommunalar
* Căzăneşti
* Gruia
* Patulele
* Gogosu
## İstinadlar
Qalaktion və Tisian Tabidzelərin Ev Muzeyi

**Qalaktion və Tisian Tabidzelərin ev muzeyi** () — Gürcüstanın Vani rayonu, Şkvişi kəndində yerləşən ev muzeyi. Hər iki şair bu ev muzeydə yaşamışdır. Şairlərin ikisinində aqibəti bir-birinə yaxın olmuş, İosif Stalinin 1930-cu illərdə həyata keçirdiyi Böyük Təmizlik siyasətinin qurbanı olmuşlar.

Muzey ümumilikdə 3 ha ərazini əhatə edir. Daimi ekpozisiya: 450 m², dövrü sərgilər: 30 m², konfrans zalı 60 m², saxlama anbarı: 30 m²

Muzey bazar ertəsi istisna olmaqla hər gün saat 10-dan 17-dək fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Muzeyin əsası 1966-cı ildə qoyulmuşdur. Bununla belə onun rəsmi açılışı 1983-cü ilə təsadüf edir

## Ekpozisiya
Muzey iki sərgi binasından və gürcü şairlərinin tarixi evindən ibarətdir. Qalaktion Tabidze (1892—1959) və Titsian Tabidzelər (1895—1937) bu binada yaşamış və bu kəndin sakini olmuşlar.
Muzeydə Qalaktion və Titian Tabidzelərin xatirə əşyaları, Galaktionun atasının kitabxanasından köhnə bədii kitablar, dulusçuluq, naxış nümunələri, gürcü rəssam və heykəltəraşların əsərləri saxlanılır. Muzeydə ümumilikdə 7885 epsponat sərgilənir. Muzeyin ziyarətçilərinin sayı 4297 nəfərdir. Epspomnatlar arasındsa XIX əsrə aid saxsı qablar da vardır.

Muzeydə "Qalaktion və Titiani", "Çar-şair", "Mən aprel ayında doğuldum", "Galaktionun oçerkləri", "Titian və Boris Pasternak" mövzularında eksponatlar vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
İmereti muzeyi

Photos of Museum of Poet Galaktion in Chkvishi / Фотографии музея поэта Галактиона в Чквиши

Galaktion and Titsian Tabidze House Museum

ვანის მუნიციპალიტეტში სახალხო დღესასწაული «ვანელობა» მასშტაბურად აღინიშნა
Asteroid 2008 KV2

**Asteroid 2008 KV2** – Yer kürəsinə yaxın orbitlərdə hərəkət edən Aton asteroid qrupunun nümayəndəsi. Bu asteroid 28 may 2008-ci ildə kəşf olunmuşdur. Asteroid 2008 KV2-in Günəş ətrafında dolanma periodu 286 Yer gününə və ya 0.78 Yer ilinə bərabərdir. Günəşdən olan məsafəsi orbitinin afeli nöqtəsində 180 milyon kilometr, perihelidə 75 milyon kilometrdir.

Astronomlar asteroid ölçüsünü tam dəqiq  müəyyən edə bilməmişlər, lakin hesablamalara əsasən, 146 metrdən 327 metrədək dəyişir.

2008 KV2 asteroidini digər asteroidlərdən fərqləndirən cəhət onun 27. iyun 2019 tarixində Yer yaxınlığından keçməsidir.

2008 KV2 məlum kosmik obyektinin Yerdən 6,7 million kilometr məsafədən keçəcəyi bunun Yer üçün heç bir təhlükə doğurmayacağı astronomlar tərəfinfən əvvəlcədən təyin olunmuşdur.  Belə böyük ölçüdə kosmik daşların Yerə yaxınlaşması tez-tez baş vermədiyi üçün bu “kosmik qonağın” bizdən kifayət qədər uzaq məsafədən keçməsinə baxmayaraq, hadisə həddindən artıq diqqətəlayiq olmuşdur.

Obyektlə Yer arasında olan məsafəni daha yaxşı təsəvvür etmək üçün müqayisə edək: 2008 KV2 obyektinə qədər olan məsafə Ayla Yer arasındakı məsafədən (384000&nbsp;km) 17 dəfə böyükdür.

Alimlər bu asteroidi 2008-ci ildə kəşf etmiş və onun Yer atrafında görünmə tezliyini hesablamışlar: həmin dövrdə olan hesablamalara əsasən asteroid bizim planetin ətrafında 1900-cu il ilə 2199-cu illər arasında görünməli idi. Lakin sonradan məlun olduğu kimi 2008 KV2 asteroidi bizdə - Yer ətrafında  daha tez tez görünməyə başladı. ABŞ, NASA-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının bildirdiyinə görə 2008 KV2 asteroidi bu gün – 27 iyun 2019-cu iltarixindən sonra Yer yaxınlığından 2021-ci ildə və 2022-ci ildə iki dəfə keçəcəkdir.

Nasa Reaktiv Hərəkətlər Laboratoriyasının verdiyi məlumata görə 2008 KV2 asteroidi böyük ölçülərinə və Yerə yaxın olmasına görə “potensial təhlükəli asteroidlər” kateqoriyasına aiddir. O Dünyanın yaxınlığından saatda 40800 kilometr sürətlə keçmişdir.
## İstinadlar
Çendoizm

**Çendoizm** — Şimali Koreyada ortaya çıxan monoteist bir din. 

## Mənşələri
Çendoizmin kökləri, Koreya şamanizmi, Koreya xalq dini və Koreya buddizmi ilə xristianlığa sökənir. Cənubi Koreyada getdikcə daha çox məşhur olmağa başlamışdır.

## Anlayışlar
Çendoist ilahiyyatında tanrı (Haneullim, Koreya şamanist inanclarında yer tutan bir anlayış) vardır. Bu dində edilən səylər dünyəvi cəmiyyəti dəyişmək və dünyayı cənnətə çevirməkdir. İnananlar, yüksək bir ictimai şüur ilə ağıllı əxlaqi varlıqlar halına çevrilməyə çalışmaqdadırlar.

## Bugünkü Çendoizm
2005-ci il məlumatlarına görə Cənubi Koreyada 280 kilsədə 1.13 milyon izləyicisi var. Şimali Koreyadakı Çendoistlər haqqında çox az məlumat vardır. Rəsmi statistikaya görə, 2000-ci ildən etibarən, Şimali Koreyada Çendoizmin 2,8 milyon tərəfdarı vardır.
Qədim Tbilisi

**Qədim Tbilisi** və ya **Qədim şəhər** () — Gürcüstanda yerləşən inzibati rayon — Tbilisi şəhərinin tarixi mərkəzi.
Şəhərin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Müxtəlif mənbələrə görə, ərazinin sərhədləri XII əsrdə Qədim Tbilisi ərazisi , şəhərin köhnə qala divarı içərisində, Puşkin-Barataşvili küçəsi boyunca Kür və Sololaki yamacına, o cümlədən kükürd banyolarına (Abanotubani) və Gürcüstanın birləşdirilməsindən əvvəl şəhərin Xarpuxi ərazisində göstərilmişdir (1801).

Bu rayonda küçələr əyri, dar, binalar isə orta əsr binalarının xüsusiyyətlərini qoruyur.
Memarlıq abidələri Qədim Tbilisidə yığılmışdır, hətta V əsrin binaları da burada mövcuddur, lakin rayonda XIX əsrin binaları üstünlük təşkil edir. Rayonda XIX-XVII əsrlərdə başa çatan Narikala qalasının qalıqları, aşağı qala divarlarının qalıqları, Ançisxati bazilikası (6-cı əsr) və Metekxi (təq, 5-ci əsr) qədim kilsələri, Sioni Kilsəsi və Çar Rostomun hamamları burada yerləşir. Memarlıq abidələrinin bəziləri Dünya Abidələr Fondunun təhlükəsizlik siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi
"Qədim Tbilisi" termini uzun müddət şəhərin tarixi hissəsinə istinad etməklə istifadə olunsa da, bu adı ilə inzibati rayon yalnız 2007-ci ildə paytaxtın dörd inzibati-ərazi bölgəsinin Mtatsminda-Krtsanisi, İsani-Samqori, Didube-Çuğureti və Vake-Saburtalo, daha əvvəl şəhərin digər sahələrinə daxil edilmişdir.
Uzun müddətdir ki, qədim şəhər Kür çayından Sololaki dağ silsiləsinin ətəyinə qədər qala divarı ilə əhatə olunmuşdur. İlk divarlar Daç Çarı tərəfindən tikilmişdir (499-514). Bir neçə dəfə məhv edildikdən sonra istehkamlar şəhəri yenidən qurdu. Çarın güclənməsi ilə (XVII əsr) güclü divarlar tikilmiş, onların hündürlüyü 4-5 metr, qalınlığı isə təxminən 2,5 arşına çatmışdır. Divarda 8 qapı mövcud idi: Seyidabad, Gənzi (İrəvan), Serfs, Sololak, Kojor, Kartli, Digom, Kursk. Divar 1820-1840-cı illərdə sökülmüşdür.

## Rayonun rekonstruksiyası
Sosialist yenidənqurma zamanı bəzi küçələr və meydanlar genişlənmiş, köprülər tikilmiş, mühüm nəqliyyat obyektlərində xaotik binalar yıxılmış, bəzi memarlıq abidələri (Şiə məscidi, karvansara) saxlanılmışdır.

1960-cı illərdən bəri, qədim şəhərin yenidən qurulması memar Şota Kavlaşvilinin rəhbərliyi altında hazırlanmış plana əsasən həyata keçirilmişdir.
Yenidənqurmanın birinci mərhələsi Tbilisoba təntənəli bayramı ilə 1980-ci ilin sonlarında başa çatmışdır .
Yenidənqurma planları həyata keçməyə davam edir .

## Qalereya


Fayl:Tiflis, Tatar square and bazaar (A).jpg
Fayl:Maidan, place du Bazar, a Tiflis (A).jpg
Fayl:Old Tbilisi 001.jpg
Fayl:Tbilisi, Altstadt.jpg
Fayl:View of Havlabar (Tbilisi), in the early 1900s, Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İnzibati rayonun rəsmi saytı
Əliəsgər Bahari

**Əliəsgər Bahari**  (; ) — Azərbaycan əsilli İran musiqiçisi və kamança ifaçısı.

## Həyatı
O, 1905-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Həmədan ostanının Bahar şəhristanından olmuşdurlar.
### Təhsili
O, ilk kamança təhsilini babası Məhəmməd Tağı Xandan almışdır. 3 ildən sonra isə atası onu dayılarının yanına təhsilini daha da inkişaf etdirmək üçün göndərmişdir. Onun 3 dayısının üçü də  o dövrün məşhur kamança ustalarından idilər.
## Fəaliyyəti
Əliəsgər Baharinin ilk böyük uğuru hələ 18 yaşında İbrahim xan Mənsurinin orkestrində çıxış etməsi olmuşdur.

Məşhəddə özünün musiqi məktəbini açmış, lakin sonradan Tehrana köçmüşdür. Burada Ruhulla Xaliqinin rəhbərliyi altında Hünəristanda kamança müəllimi kimi çalışmışdır. İranın Hüseyn Tehrani, Əhməd İbadi və Əbülhəsən Səba kimi məşhur musiqiçiləri ilə birgə fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinni uzun müddət Tehran Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. Bir sıra məşhur şəxslərin müəllimi olmuşdur. Bunlara misal olaraq Məzdək Tehranini və Mürtəza Vərzini göstrəmək olar.

Fransada, Belçikada, Almaniyada, İtaliyada, İngiltərədə və ABŞ-də konsertlər vermişdir.

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlıları
* Cənubi Azərbaycan
* Pərviz Mahmud 
* Nəsrullah Nasehpur
* Mahmud Şatiryan
* Dariuş Pirniakan

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tom Merit

**Tomas Andrey Merit** () texnologiya jurnalisti, yazıçı və tanınan yayımçı. O, **TWiT** şəbəkəsinin köhnə tərəfdaşıdır,
əvvəllər **CNET**-in icraçı redaktoru idi. Hal-hazırda *Gündəlik Xəbər aparıcısı* və digər nümayəndəliklər arasında ev sahibliyi edir.

## Gənclik illəri
Merit Qrinvil şəhərində, Qəhvə sahəsində çalışan bir qida aliminin ailəsində doğuldu. Merit, Urbana-Kampaiqn şəhərindəki İlinoys Universitetində jurnalistika sahəsində təhsil alıb və Austin Universitetində ünsiyyət üzrə magistr işlərini davam etdirdi.

### Karyera
Meritin karyerası 1986-cı ildə Qrinvil şəhərində yerləşən bir ölkə musiqi stansiyası olan **WGEL** üçün DJ olaraq başlamışdır. 1993-cü ildə Milli İctimai Radioda stajçı vəzifəsində çalışdı. 1999-dan 2004-cü ilədək Merit San-Fransiskoda TechTV-də icraçı istehsalçı kimi çalışmış və 2003-cü ilədək radio aparıcısı olmuşdur.
### Digər layihələr
4 fevral 2008-ci ildən Merit, köhnə həmkarı Veranika Belmont ilə birgə Kristal və Lazer fantastik əsaslı kitab klubuna ev sahibliyi etdi.
22 iyun 2010-cu ildə Top 5 adlı üçün yeni bir şou layihə başlatdı.
Taras Şevçenko heykəli (Tiflis)

**Taras Şevçenko heykəli** () — Ukrayna şairi, yazıçısı, rəssamı və etnoqrafı Taras Şevçenkonun şərəfinə Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində qoyulmuş abidə.

## Tarixi
Abidə 2 mart 2007-ci ildə Gürcüstanda keçirilən Ukrayna ili çərçivəsində qoyulmuşdur. Açılış mərasimində Gürcüstanda rəsmi səfərdə olan Ukrayna Prezidenti Viktor Yuşşenko və Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvili iştirak etmişdir. Dövlət başçıları Taras Şevçenkonun doğulduğu kənddən, Çerkassk rayonu Morins kəndindən gətirilmiş kapsuldakı torpağı abidənin təməlinə qoymuşlar.

Şairin vətənindən gətirilən tunc heykəl, Melikişvili küçəsində yerləşən parkda qoyulmuşdur. Abidədə Şevçenko üzündə ciddi bir düşüncə ilə böyük bir daş üzərində oturmuş vəziyyətdə təsvir edilir. Abidənin ölçüsü və yeri elə düşünülmüşdür ki, yaxınlaşan şəxs yazıçının yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş baxışını hiss edir. Bürüncdən hazırlanan abidə elə də hündür olmayan, düzülmüş daş plitəni xatırladan postament üzərinə qoyulmuşdur.

Şairin doğöum günləri abidənin ətrafına çoxsaylı ukraynalı diaopora üzvləri toplaşır. Gürcüstandakı Ukrayna məktəblərində müəllifin əsərləri üçün müsabiqə keçirirlir, abidə yaxınlığında bayram konserləri təşkil edilir.

## Ədəmiyyat
* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам’ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80
## Mənbə
* 
* 
## İstinadlar
Kavus Seyid İmami

**Kavus Seyid İmami** () — İranlı-Kanadalı universitet professoru, İran-İraq müharibəsi veteranı və görkəmli ətraf mühit fəalı. O, 2018-ci ildə İran təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən casusluq ittihamı ilə həbs edilmiş və həmin ilin fevral ayının 8-də, Tehranın Evin həbsxanasında naməlum şəraitdə ölmüşdü. İnsan haqları fəalları və Kanada hökuməti alimə qarşı sürülmüş ittihamı rədd edirdilər.

## Həmçinin bax
*Seyid İmamilər

## Mənbə
Baqrati məbədi

**Kutaisi məbədi** və ya daha çox tanınan adı ilə **Baqrati məbədi** () — Gürcüstanın Kutaisi şəhərində yerləşən XI əsrə aid məbəd. Orta əsrlərdəki gürcü memarlığının şah əsəri olan məbəd, əsrlər boyu ağır ziyana uğramış və 1950-ci illərdən başlayıb, 2012-ci ildə yekunlaşdırılacaq mühüm bərpa işləri ilə tədricən başlayan bir proses ilə yenidən qurulmuşdur. Kutaisinin mərkəzində simvol abidə olaraq bilinən məbəd, Ukimerioni təpəsində yerləşir.
Paraqonit

**Paraqonit** — mineral, muskovit qrupuna mənsub olan mika; Təbaşir Neogenlə tam əvəz oluna bilər. 

## Haqqında
Adətən 10-30 mol.% muskovit komponenti daşıyır. Təbaşir: Na nisbəti paraqonit əmələgəlmə temperaturundan asılıdır və buna görə geoloji termometr kimi istifadə oluna bilər. Xassələri muskovitə yaxındır. Kristallik şistlərdə stavrolit, kianit, turmalin, qranatla birlikdə; eklogitlərdə, gilli şistlərdə və fillitlərdə rast gəlinir. Növ müxtəlifliyi: hidroparaqonit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Bolnisi sionu

**Bolnisi sionu** (,  *Bolnisis Sioni*) və ya **Bolnisi Sioni kafedralı** — Gürcüstanın Kvemo-Kartli diyarının Bolnisi rayonunun Xaçın kəndində gürcü ortodoks bazilikası. Kafedralın inşaat prosesinə 478-ci ildə start verilmiş, 493-cü ildə tamamlanmışdır. Bu, Gürcüstandakı mövcud kilsələr arasında ən qədimidir. Yepiskop David Bolsini sionunun inşaat prosesi zamanı kilsənin rəhbəri idi.

Bolnisi sionu kafedralı gürcü dilindəki yazılarıyla tanınır. Bu yazılar gürcü əlifbasının istifadə edildiyi ən qədim tarixi sənədlərdən biridir. Kilsə Gürcüstanda xaricində tamamlanma tarixi yazılmış ilk tikilidir. Bolnisi sionunun dekorativ sxeması Sasani üslubunda hazırlanmışdır. Kilsənin cənub və mərkəzi hissələri burulmuş asma buruqlar, arabesklər və yarpaqlı motivləriylə bəzədilmişdir. Kilsənin cənub fasadında orijinal tikilinin son antik dövrün qalıqları üzərində bir tip divar bloklarından istifadə edilmişdir.

Gürcüstan Bolsini sionunun inşaatı zamanı İran ilə qarşılıqlı əlaqə vəziyyətində idi. Bunun sübutu tikilinin dekorasiyalarında görünür. İran, erməni və Orta Şərq incəsənət və memarlıq üslubu Bolnisi sionu və ətrafındakı gürcü kilsələrinin heykəlləri və bəzək əşyalarına çox təsir göstərmişdir. Ovçuluq mövzusunda olan təsvirlər və heykəllər IVV əsrlərin İran incəsənətinə və memalıq üslubuna bənzəyir.

19361939-cu illərdə kilsədə möhkəmlətmə işləri aparılmışdır.

## Qalereya

Şəkil:Bolnisis sioni.jpg|Bolnisi Sioni'nin yandan görünümü
Şəkil:Bolnisi Sioni church. Belltower.jpg|Bolnisi Sioni saat kulesi.
Şəkil:Bolnisi Sioni church.Facade (Photo by A.Muhranoff, 2010).jpg|Kilise cephesi ve dış portalı.
Şəkil:Bolnisi Sioni - Georgian inscription.JPG|Eski yazıtlar.
Şəkil:The interior of Bolnisi Sioni.jpg|Bolnisi Sioni'nin içi.


## Biblioqrafiya
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Bolnisi Sioni  — *dzeglebi.ge* saytında. 
* Bolnisi Sioni — *heritagesites.ge* saytında.
Enuqu ştatı

**Enuqu ştatı** () — Nigeriyanın Cənub-şərgi geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Enuqu ştatı öz adını onun paytaxtından alıb. İqbo dilində *Énú Ụ́gwụ́* təpə zirvəsi demək.

## İstinadlar
Səmiilər

**Səmiilər** — Gilanda yaşayan Azərbaycan əsilli sülalə. Onların cəddi Şeyx Səmi Milani Azərbaycanidir.

## Məşhur şəxslər
*Mirzə Məhəmmədəli xan Rəhmətabadi
*Hüseyn Səmii
*İbrahim Nəbil Səmii
*Nadir Ədib Səmii
*Məhəmmədmehdi Səmii
*Qulamrza Rəhmət Səmii
*Humayun Səmii
*Huşəng Səmii
*İnayətullah Səmii
*Əbdülhüseyn Səmii
*Məcid Səmii
*Mustafa Səmii
*Yəhya Rəhmət Səmii
*Əhməd Səmii Gilani
*Səmira Səmii
## İstinadlar
Nyamts (judets)

**Nyamts judetsi** () — Qərbi Moldova regionunda yerləşən Rumıniya judets. 
## Coğrafiyası
Sahəsi — 5896 km².

Şərqdə — Yassı və Vasluy, qərbdə — Xarqita, şimalda — Suçava.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 452 900 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 76,81 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 76 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Pyatra-Nyamts (Piatra Neamţ)
* Roman (Roman)

### Şəhərlər
* Bikaz (Bicaz)
* Roznov (Roznov)
* Tırqu-Nyamts (Târgu Neamţ)

## İstinadlar
Məcid Səmii

**Məcid Səmii** () — Neyrocərrah, iranli tibbi alimi. Almaniyada yaşayır

Məcid Səmii Tehranda anadan olmuşdur. Ailəsi Tehrandan Rəştə gedərək Telefon Evi məhəlləsində (Bahr əl-Ulum) yerləşdikdən sonra, ilk təhsilini bu şəhərdə və orta təhsilini Rəştdə Şahpur Liseyində tamamladı.

## Həmçinin bax
*Səmiilər

## İstinadlar
Pitsunda kafedralı

**[[Həvari Andrey|Pervozvannı Həvari Andrey]] adına patriarx kafedralı** (,  *Patriarşiy sobor v Pitsunde v çest Apostola Andreya Pervozvannoqo*), həmçinin **Pitsunda kafedralı** (,  *Pitsundskiy xram*), **Böyük Pitsunda kafedralı** (,  *Bolşoy Pitsundskiy xram*) və ya **Biçvinta kafedralı** (,  *biçvintis tadzari*) — Gürcüstan Respublikası əraziləri daxilində *[[de-fakto]]* müstəqil olan Abxaziya Respublikasının Qaqra rayonunun Pitsunda şəhərində gürcü ortodoks kafedralı. Kafedral hal-hazırda Abxaziya ortodoks kilsəsi tərəfindən istifadəyə verilir və həmin orqanın mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Pitsunda kafedralı X əsrdə Gürcüstan kralı III Baqratın buyruğuyla tikilmişdir. Kafedral Abxaziya XVI əsrdə Osmanlı imperiyasının hegemoniyasına tabe olana qədər Abxaziya Gürcü Ortodoks Katolikosatının mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. XVII əsrdə yaşamış Fransa səyyahı Jan Şardenin yazdığına görə, artıq Pitsundada yaşamayan katolikos zeytun yağının əziz tutması mərasimini gerçəkləşdirmək üçün yepiskop və knyazlarla birlikdə kafedralı ildə bir dəfə ziyarət edərmiş. Kafedral 1869-cu ildə Abxaziya Rusiya imperiyasının hakimiyyəti altında olarkən bərpa edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Tikili üzərində xaç olan bir günbəzə malik üç nefli və üç apsidalı, uzanan yarımdairəvi apsidalı düzbucaqlı şəklində olan bir kafedraldır. Kafedral təsirli həcminə görə gözə çarpandır. Kafedralın hündürlüyü günbəzlə birlikdə  , uzunluğu  , qalınlığı  . Kafedralın divarlarının qalığı  . Tikili ağır bozrəngli qumdaşı bloklarının üzərində dayanır. Kafedralın divarları daş və kərpicdən hazırlanmışdır. Bu, Bizans memarlıq üslubu üçün tipik bir üsuldur. Kafedralda XIII və XVI əsrlərə aid divar rəsmlərinin qalıqları var. 1830-cu ildə kafedralda XII əsrə aid bir gürcücə yazılmış dörd incil əlyazması tapılmışdır. Əlyazma hal-hazırda Tbilisi şəhərində yerləşən Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzində qorunub-saxlanılır.

## Qalereya

Şəkil:Abkhasie. Basilique de Pijzjounda. (1847).jpg|Pitsunda kafedralı. Qriqori Qaqarin. 1847-ci il.
Şəkil:Pitsunda Cathedral window.jpg|Kafedralın pəncərəsi.
Şəkil:Organ in Pitsunda.jpg|Kafedralın orqanı.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*Photos of the Pitsunda Cathedral saytında.
*Photos and background information  saytında.
Cümhuriyyətin 9 şəkli

**Cümhuriyyətin 9 şəkli** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti haqqında çəkilmiş bədii-sənədli film. Ssenaristi Orxan Fikrətoğlu, rejissoru Elxan Cəfərov, baş prodüseri isə Əliağa Məmmədovdur.

## Haqqında
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə həsr olunmuş "Veysəloğlu" Şirkətlər Qrupunun maliyyə dəstəyi və təşəbbüsü ilə ərsəyə gələn "Cümhuriyyətin 9 şəkli" bədii-sənədli filmində baş rolu Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Rasim Balayev ifa edib.

### Sujeti
Filmin ssenari müəllifi bir insanın taleyində cümhuriyyət dövrünün oynadığı rolu təsvir etməyə çalışıb. Burada Azərbaycan kinosunda ilk dəfə olaraq rəngkarlıq nümunələrinin canlanmasından istifadə edilib. Bu şəkillər vasitəsilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin doqquz fərqli sahədə əldə etdiyi uğurlar təsvir edilir. Baş vermiş tarixi hadisələrə bədii qəhrəmanların vasitəsilə şərhlər verilir.

Vizual mətnin əsas məqsədi iki illik tarixi bir insanın düşüncə süzgəcindən keçirə bilməsi, tamaşaçıya sadə dildə tarixin çatdırılmasıdır. İki ildə dövlət quruculuğu prosesinin bir çox sahələrə uğurla şaxələnməsi, hüquq-mühafizə, məhkəmə, bank, poçt-teleqraf sistemlərinin yaradılması, ordu quruculuğu və mədəniyyət sahəsində əldə edilmiş nailiyyətlər xüsusi olaraq filmdə vurğulanır.

Film baba ilə nəvənin timsalında iki müxtəlif baxış bucağının, iki nəslin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə olan oxşar münasibətidir. Hər iki nəsil öz tarixinə hörmət edir, baş verən hadisələri yüksək dəyərləndirir. Yalnız belə bir ideoloji mühit vətənə bağlı əsgər yetişdirə bilər.

## Həmçinin bax
* Əbədi ezamiyyət (film, 2016)
* Cümhuriyyəti Şərqə gətirənlər (film, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izləmək üçün link
Mureş (judets)

**Mureş judetsi** () — Transilvaniya regionunda yerləşən Rumıniya judets. 

## Coğrafiyası
Sahəsi — 6714 km².

Şərqdə — Xarqita, qərbdə — Alba və Kluj, şimalda — Bistritsa-Neseud və Suçava, cənubda — Sibiu və Braşov.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 581 759 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 86,64 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 4 bələdiyyə, 7 şəhər və 91 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Tırqu-Mureş (Târgu Mureş)
* Siqişoara (Sighişoara)
* Reqin (Reghin)
* Tırneveni (Târnăveni)

### Şəhərlər
* Yernut (Iernut)
* Luduş (Luduş)
* Sovata (Sovata)
* Merkurya-Nirajuluy (Miercurea Nirajului)
* Sermaşu (Sărmaşu)
* Sıncorcu-de-Pedure (Sângeorgiu de Padure)
* Unqeni (Ungheni)
## İstinadlar
Vulpitin yaşıl uşaqları

**Vulpitin yaşıl uşaqları** — XII əsrdə, Kral Stivenin hakimiyyəti dövründə, İngiltərənin Suffolk şəhərindəki Vulpit kəndində görünən qeyri-adi dəri rənginə sahib uşaqlardan bəhs edən əfsanə. Uşaqlar, qardaş və bacı, dərilərinin yaşıl rəngdə olması istisna olmaqla, normal görünüşdə idi. Naməlum bir dildə danışır və yalnız çiy at paxlası ilə qidalanırdılar. Nəhayət onlar digər yeməkləri yeməyi öyrəndilər və yaşıl rənglərini itirdilər, lakin oğlan xəstələndi və bacısı vəftiz olunduqdan sonra öldü. Qız yeni həyatına başladı, lakin o, "davranışında çox boş və istəksiz" hesab edildi.
## References

### Ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*
*
*
*
Elm (qəzet)

**"Elm" (qəzet)** — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin mətbu orqanı.

Qəzet Azərbaycan və rus dillərində, 2000 tirajla, həftəlik nəşr edilir.

## Haqqında
Elm qəzeti 1984-cü ildə noyabrın 1-də Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin, Partiya Komitəsinin, Birləşmiş Həmkarlar Komitəsinin və Komsomol Komitəsinin mətbu orqanı
kimi yaradılıb. Qəzet "Kommunist" qəzetinin mətbəəsində nəşr olunmağa başlayıb.

Qəzetin ilk saylarında "Kəşflər və ixtiralar", "Elm və istehsalat", "Azərbaycan alimi xaricdə", "Elm və texnika yenilikləri", "Yeni əsərlər" kimi rubrikalar olub. Qəzetdə alimlərin yazılarına, onların elmi tədqiqatların nəticələrinə, fəaliyyətlərindəki yeniliklərə yer ayrılır.

Qəzet 1984-cü ildən iki dildə, Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilir.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin mətbu orqanı kimi çap olunur. Qəzetin redaksiya heyəti AMEA Rəyasət Heyətinin binasında yerləşir. 2016-cı ildə Azərbaycan Mətbuat Şurasına üzv qəbul edilib.

Qəzet AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən hazırlanır və 2019-cu ildən yeni dizayn və tərtibatda çap olunur. 25 sentyabr 2020-ci il tarixinə qədər ayda iki dəfə, 2 oktyabr 2020-ci ildən etibarən isə ayda 4 dəfə — yəni həftəlik 2000 tirajla çap olunur.

Qəzetin baş redaktoru AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağahüseyn Şükürovdur.

Redaksiya Heyəti akademiklər İsa Həbibbəyli, Arif Həşimov, Dilqəm Tağıyev, İbrahim Quliyev, Nərgiz Paşayeva, Rasim Əliquliyev, Tofiq Nağıyev, İradə Hüseynova, Gövhər Baxşəliyeva, Cəmil Əliyev, İsmayıl Hacıyev və Fuad Əliyevdən ibarətdir.

Nəşrin elektron arxivi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının science.gov.az portalında və qəzetin feysbuk sosial şəbəkə hesabında oxuculara təqdim olunur.

## Həmçinin bax
* Elm və həyat jurnalı
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

## Xarici keçidlər
* Elm qəzetinin arxivi
* Elm qəzetinin rəsmi feysbuk hesabı

## İstinadlar
Qantiadi kilsəsi

**Qantiadi kilsəsi** (,  *Qantiadis eklesiya*) — Gürcüstan Respublikası əraziləri daxilində *[[de-fakto]]* müstəqil olan Abxaziya Respublikasının Qaqra rayonunun Qantiadi şəhər tipli qəsəbəsində VI əsrə aid gürcü ortodoks kilsəsi. Kilsə VIIIX əsrlərdə tez-tez sökülmüş və yenidən tikilmişdir. Kilsə 1576-cı ildə Osmanlı imperiyasının regionu işğal etməsi zamanı qismən dağıdılmışdır. Bu, Abxaziya və Gürcüstandakı ən qədim kilsələrdən biridir. Mövcud abidənin sadəcə basilika hissəsi bu günə kimi qalmışdır.

Kilsə üç naflı bir basilikadır. Ortamiqyaslı əhəngdaşlarıyla tikilmiş bu kilsənin üç apsidası var.

## Tarixi
Mütəxəssislər iddia edilər ki, kilsə Bizans imperatoru I Yustinianın buyruğuyla xristianlığı qəbul edən abaza və abxaz tayfaları üçün inşa edilmişdir. Bazilikanın xarabalıqlarında üzərində yunan unisial yazıları olan başdaşının bir fraqmenti tapılmışdır. Ehtimal olunur ki, bu yazılar Abxaziyanın klerikal və ya dünyəvi bir əyanının başdaşına aiddir. Dəfn edilən şəxsin adı itmişdir. Yazılar VI əsrə təsadüf edir.

XX əsrin əvvəllərində knyaz Olderburqlu Petroviç çalışır ki, kilsədə bərpa işləri aparsın. Kilsədə qazıntı işləri sovet dövründə aparılmışdır.

## Ədəbiyyat
*
Şabran (dəqiqləşdirmə)

;Yaşayış məntəqələri

* Şabran sancağı - Dərbənd əyalətinin sancağı
* Şabran rayonu— Azərbaycan Respublikasında rayon.
* Şabran — Azərbaycan Respublikasında şəhər.
* Şabran (qədim şəhər)
* Şabran bələdiyyəsi
* Şabrançay
Gurcaani Kvelatsminda kilsəsi

**Gurcaani Kvelatsminda Məryəmin ölümü kilsəsi** (,  *gurcaanis kvelatsminda*) — Gürcüstan Respublikasının şərqini əhatə edən Kaxeti diyarında VIII və ya IX əsrə aid gürcü ortodoks kilsəsi. Kilsə Gurcaani şəhərindən  uzaqlıqda yerləşir.

## Tarixi
Kilsə orta əsrlərdə  VIII və ya IX əsrdə tikilmişdir. XII əsrdə regiona soxulan Səfəvi qoşunları və dağıstanlı basqınçılar kilsənin tərk edilməsinə və 1822-ci ilə qədər fəaliyyət göstərməməsinə səbəb olmuşdur. 1845-ci ildə Gurcaani kilsəsində işləyən din xadimləri Xirsa monastırına köçür. Beləliklə, kilsə yenidən tərk edilir. 1938-ci ildə Sovet Gürcüstanının səlahiyyətliləri kilsə ərazisini təmizləyir və kilsəni tarixi abidə kimi bərpa edirlər. 2010-cu ildə kilsədə əlavə konservasiya işləri aparılmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Gurcaani kilsəsi indiki dövrdə Gürcüstan ərazilərində yerləşən yeganə kilsədir ki, iki dənə günbəzi var. Kilsənin böyük bir hissəsi çay daşlarından istifadə edərək tikilmişdir. Kilsənin küncləri və dekorasiyaları kvadratşəkilli pemza daşlarınlardan, sərdabələr və sütunları isə kərpicdən hazırlanmışdır. Kilsə mürəkkəb bir dizayna malikdir. Tikilinin bəzi seqmentləri ikimərtəbəli strukturlar olaraq sıralanmışdır. Kilsənin nefləri iki cüt sütunla bölünür. Hündür, qoşaçatılı dama sahib orta bir nefin at nalı apsidasında sona çatır və üç kvadrat hissəyə bölünür. Ən kənardakı kvadratların hər biri alçaq səkkizbucaqlı günbəzlərin təpəsində sərdabə ilə taclandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ტაძრის რესტავრაციას შეწირული ფრესკები // Presa.ge.

## Ədəbiyyat

*
Nokalakevi

**Nokalakevi** (), həmçinin **Arxeopolis** (, ; mənası  *qədim şəhər*) və ya **Tsixeqoci** (; mənası  *Kuci qalası*) — Gürcüstanın Sameqrelo-Zemo Svaneti diyarının Senaki bələdiyyəsində tarixi qala şəhər. Lazika krallığının paytaxtı olmuşdur.

## Tarixi
Nokalakevinin qalıqları Gürcüstan Respublikasıın qərbində yerləşən Kolxida düzənliyinin şimal ucundakı Sameqreloda, Texuri çayının sahilindədir. Ərazisi təxminən  olan qala şəhər Bizans tarixşünaslarına görə, *Arxeopolis* olaraq da tanınırdı. Şəhərin daxilində yerləşən Kuci qalası isə gürcü (kartli) tarixşünaslar tərəfindən *Tsixeqoci* adlandırılırdı. Ehtimal olunur ki, qalanın adı bir Kolxida hökmdarlarından və ya bir eristavidən alınıb. Qala Martvili yolundakı müasir Senaki qəsəbəsindən  uzaqlıqda yerləşir. Qala Texuri çayındakı əhəmiyyətli bir keçid nöqtəsidir. Qala şəhər mövqeyinə görə regiondakı təpələri Sameqrelonun mərkəzindəki Çxorotsku şəhərinə bağlayır. Nokalakevi VI əsrdə Cənubi Qafqazda Bizans və Sasanilər arasında gerçəkləşən müharibələrdə əhəmiyyətli bir rol oynayırdı. Qala Lazikanı (indiki Sameqrelo) Sasanilər və iberiyalılardan (qərbi gürcüstanlılar/kartlilər) qoruyan stratejik bir tikili idi. 540562-ci illərdə gerçəkləşən müharibələrdə Sasanilər imperiyasının Nokalakevini Bizans və lazlardan ala bilməməsi Lazikanın üzərindəki Sasani təsirinin itirlməsinə səbəb olmuşdur.

Nokalakevidəki Bizans dövrü qala səddləri Texuri çayının mövqeyindən mənfəətlənmişdir. Buna görə qalanın qərbinə əhəngdaşlarıyla bir keçid oyulmuşdur. Qalanın şimalındakı dik və çala-çuxur ərazi burada qurulmuş qalanı demək olar ki, hücuma uğramaz vəziyyətə gətirir. Qalanın yerləşdiyi "yuxarı şəhər"i IV və VI əsrdən qalma binaların yerləşdiyi "aşağı şəhər"ə bir divar bağlayır. Roma dövrünün axırlarından qaldığı düşünülən tapıntılara görə, region e.ə. VII və II əsrlər arasında sırasıyla işğal və tərk edilmişdir.

## Qalereya

Şəkil:Nokalakevi102.jpg
Şəkil:Fence of Nokalakevi.jpg
Şəkil:Nokalakevi12.jpg
Şəkil:Nokalakevi12.jpg
Şəkil:Nokalakevi19.jpg


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* The Anglo-Georgian Expedition to Nokalakevi — *www.nokalakevi.org* saytında.
* ნოქალაქევის მიმართვა დონორებს — *www.bajr.org* saytında.
Puşkin abidəsi (Tbilisi)

**Puşkin abidəsi** — Gürcüstanın paytaxtı Tiflisdə yerləşən Pişkin bağında qoyulmuş abidə. Abidənin müəllifi Feliks Xodoroviçdir.

## Tarixi
1892-ci ildə şairin vəfatının 55-ci il dönümündə şəhərin «Yeni Bağ» hissəsində (1885-ci ildə qədər təsis edilib), Puşkinin Tiflisdə qaldığı (1829) evin yaxınlığında qoyulmuşdur ("Puşkinin qaldəığı" ev günümüzə qədər gəlib çıxmamışdır. Abidənin hazırlanmasının təşəbbüskarı Tiflis polis məmuru Rossinski idi. Adidənin hazırlanması ilə bağlı hətta vəsait toplama belə təşkil edilir. Bir büstü hazırlamaq üçün 2281 rubl toplanmışdır. 30 aprel 1890-cu ildə Şəhər Duması tərəfindən layihə qəbul edilmiş və layihə martın 14-də  1891-ci ildə Sankt-Peterburqda təsdiq edilmişdir.

Bürünc büst Sankt-Peterburqdakı Verfel zavodunda hazırlanır - bədii brünc istehsalında Rus İmperiyasının aparıcı müəssisələrindən biri idi. Qırmızı və boz alqeti daşından hazırlanan postament Vinçenso Pilacinin Tiflis emalatxanasında hazırlanmışdır. Müasirlər şairin büstünün bədii dəyərlərini tənqid edirlər

2007-ci ildə Gürcüstan parlamentinin deputatı Nuqzar Siklauri paytaxt administrasiyasına Puşkin meydanınnın adını Varşava meydanı olaraq dəyişməyi barədə müraciət etmişdir.

## Ədəbiyyat
Дѣло Тифлисской Городской Управы, 1-го Распорядительнаго отдѣленія, 1890 г., по описи № 31 «О сооруженію въ Тифлисѣ памятника Пушкину»

## İstinadlar

## Mənmbə
Памятник нерукотворный: Пушкин и Тбилиси
Sülh körpüsü (Tbilisi)

**Sülh körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən piyada körpüsü. Metexi körpüsü (axar ilə aşağıda) ilə Brataşvili körpüsü (axarı ilə yuxarı) arasında yerləşir. Körpü II İrakli küçəsi ilə Rike parkını birləşdirir.
156 metr uzunluğa malik körpü polad konstruksiyadan yığılmışdır. Üzəri isə şüşə ilə örtülüdür. Bütün konstruksiya 4 dirək üzərində durur. Körpüyə istər II İrakli küçəsindən, istərsə sahil bulvarından gəlmək mümkündür. Körpünün eni 5 metrdir. piyadaların hərəkətinə hesablanmış körpünün inşasına 2010-cu ildə başlanılmışdır.

Körpünün memarı italiyalı Mikele de Lukkidir (). Buna qədər o Gürcüstanda Gürcüstan Mərasim Sarayını və Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyinin binasının memarı olmuşdur. İşıqlandırma üzrə dizayneri isə fransız Filipp Martinodur.

Körpünün dizaynı şəhər əhalisi arasında xoşagəlməz təssüratlar oyadır.

## Tarixi
Körpü Gürcüstan Prezidenti Mixeil Saakaşvilinin göstərişi əsasında inşa edilmişdir. Belə bir körpünün inşası 2008-ci il avqust ayında, Gürcü-osetin münaqişəsindən sonra meydana gəlir. Körpünün sifarişçisi isə Tiflis şəhər meriyası olur.

Körpü rəsmən 6 may 2010-cu ildə istifadəyə verilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Мост Мира, строительный портал mshenebloba.info;
* Освещение моста, *видео-портал [http://www.mayomo.com/ www.mayomo.com]*;
* Мост Мира и Рике, прямая трансляция. *видео-портал [https://web.archive.org/web/20100924142723/http://livegeorgia.ge/ livegeorgia.ge]*;
* Layihə  haqqında məlumat Mikele de Lukki saytında .
Murad Əliyev

**Murad Əliyev** (; ) — 91 kq-dan yuxarı çəki dərəcəsində çıxış edən Azərbaycan əsilli Fransa boksçusu.

## Həyatı
Murad Əliyev 31 iyul 1995-ci ildə Moskvada azərbaycanlı ailəsində anadan olub. 6 yaşından Fransada yaşayır. Atası Bərdəli, anası isə Ağdamlıdır.

2019-cu ildə Fransa yığmasının heyətində Minskdə keçirilmiş II Avropa Oyunlarında gümüş medal qazanıb.

## İstinadlar
Zaur Kantemirov

**Zaur İslam oğlu Kantemirov** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (1992), qrafika, plakat, rəngkarlıq, monumental sənət, sənaye dizaynı, fotoqrafiya sahələrində böyük uğurlar qazanmış müasir Azərbaycan rəssamıdır.

## Həyatı
Zaur İslam oğlu Kantemirov 1942-ci il avqust ayının 28-də Bakıda dünyaya gəlib. O, M. Əliyev adına Dövlət İncəsənət İnstitutunun məzunudur. Əməkdar rəssam çoxsaylı beynəlxalq, ümumittifaq və respublika sərgilərinin iştirakçısı və mükafatçısı olub. Həmçinin müstəqil Azərbaycanın ilk poçt markalarından birinin müəllifidir. Son illər şüşə materialını əsas hədəf götürərək fantastik layihələrə imza atıb. "Şüşə qəlbli" təxəllüsünü də elə bu işlərinə görə qazanıb.

Görkəmli sənətkar 27 sentyabr 2021-ci ildə 79 yaşında Covid-19 xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Əsərləri

| 2019
|2015
| (2015)
Fayl:Stamps of Azerbaijan, 1994-223.jpg|1994
Fayl:Stamp of Azerbaijan 222.jpg|1994
|1994


## İstinadlar
Tuşetiya

**Tuşetiya** (, **Tuşeti**) — Gürcüstanın şimal-şərqində yerləşən tarixi və coğrafi dağlıq ərazi.

Ərazi, xüsusilə Mta-Tuşeti Milli Parkı, YUNESKO-nun Dünya Mirası Siyahısına daxil edilmişdir.

## Coğrafiyası
İnzibati cəhətdən Tuşeti, Kaxeti bölgəsinin Axmeta bölgəsinin şimal hissəsini təşkil edir.

Tuşeti bölgəsi, Kaxetinin cənubundan, Böyük Barbalo zirvəsindən (3294 m), Şaviklda (3578 m) şərqə qədər olan əsas Qafqaz aralığının bir hissəsi ilə ayrılır. 1980-ci illərdə inşa edilmiş Pşaveli-Abano-Omalo avtomobil yolu olan Abano Pass (2850 m), Tuşeti Omalonun ən böyük müasir yaşayış məntəqəsini Axmetin regional mərkəzi ilə birləşdirir.

Şimaldan bölgə şərqdə Diklosmt (4285 m) qərbində Tebulosmt (4492 m) yuxarıdan Sulako-Terek Range (Lateral Range şərq hissəsi) tərəfindən Rus Çeçenistan ayrılır. Qərbdə buzlaqlarla örtülmüş dağ divarının arxivi, tarixi Kövsüreti bölgəsinin bir hissəsi olan Arçilo dərəsinin vadisində yerləşir.

## Populyar mədəniyyətdə
Tuşetiyanın Omalo kəndində «Mimino» filmi çəkilmişdir. Ssenariyə görə baş qəhrəman Valiko Mizandari (Mimino) əslən Tuşetiyadandır.

## Qalereya

Fayl:Omalo,_Tusheti.jpg|Omalo kəndi
Fayl:Shenaqo_Sameba_Church,_Tusheti.jpg|Şenakoda kilsə
Fayl:Dartlo_(2).jpg|Dartlo
Fayl:Farsma.jpg|Farsma
Fayl:Jvarboseli.jpg|Djvarboseli
Fayl:2018 - Keselo fortress.jpg|Keselo qəsri 
Fayl:Khakhabo,_Tusheti.jpg|Xaxabo


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Milli park «Tuşeti»: rəsmi sayt
* Tuşeti, regionun təsviri
* Tuşeti musiqisi və mənzərəsi, video
*
Şota Şalikaşvili körpüsü

**Şota Şalikaşvili körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Diqomi və Didube rayonlarını (Didube-Çuqureti rayonu) birləşdirir.

## Yerləşir
Körpü Qriqol Robakidze prospektinin girəcəyində yerləşir. Sol sahil hissədə avtovağzal, Didube dəmir yol və metro stansiyaları vardır.

Körpüdən yuxarı axar boyunca Mindeli, aşağı axar üzrə isə Baxuşti Baqrationi körpüləri yerləşir.

## Adı
İlk əvvəllər körpü yerləşdiyi rayonun adına uyğun olaraq *Didube körpüsü* adlanırdı. Çağdaş adı isə ona 1990-cı ildə verilmişdir. Körpü əməkdar mühəndis, fəxri inşaatçı Şota Şalikaşvilinin şərəfinə adlandırılır .

## Tarixi

Körpü 1953-cü ildə vaxtı ilə bərə daşımaçılığının yerində inşa edilmişdir. Layihə  mühəndis M. Dididze və arxitektor Arçil Kurdiani tərəfindən hazırlanmışdır. Körpü Hərbi Gürcüstan yolunun şəhərə parad girişini təşkil etməsi üçün inşa edilir.

## Konstruksiya
İki aşırımdan ibarət olan, dəmir-beton konstruksiyalı körpüdür. Çay yatağı üzərində olan aşırımın uzunluğu 72 m, sağ sahildə olan aşırımın uzunluğu isə 19 metrdir. Körpü sənət əsəri xüsusiyyəti daşıyır. Köprünün dizaynında bir çox dekorativ elementlər istifadə olunmuşdur: oyma daş elementlər, dəmir məhəccərlər. Köprünün fasadı sarı tüf və boz granit ilə üzlənmişdir.

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü altı zolaqlıdır.

## İstinadlar
Vaxtanq Qorqasali meydanı

**Vaxtanq Qorqasalı meydanı** (); 1958-ci ilə qədər **Tatar meydanı** () və ya sadəcə **Meydan** (), xalq arasında isə **Şeytanbazar** () — Tbilisi şəhərinin tarixi mərkəzində, tarixi rayon olan Kala (Qədim şəhərin) sərhədində yerləşir. Meydandan Metexi körpüsü keçir və Hovannes Tumanyan, Kote Abxazi, Şardeni, Zdaneviç qardaşları küçələri ilə kəsişir.

## Tarixi
Hazırkı adını meydan 1958-ci ildə Gürcüstanın kral I Vaxtanq Qorqasalı (V əsr) şərəfinə almışdır.

Şəhərin ən qədim kommersiya sahəsi hesab edilir. Bu rolu 1920-ci ilə qədər yerinə yetirdi.

Kür çayı boyunca (Metexi körpüsü) şəhərdəki ən qədim bərə yerində yerləşirdi.

Qala Dıvarında (kənarda) olduğu kimi, Qala (Tsixis Moedani) adlandırıldı. XIX əsr ortalarına qədər yerləşmiş müsəlmanlar (azərbaycanlılar və farslar) adını *Tatar meydanı*na dəyişiblər.

Meydanın tarixi binasının bir hissəsi, xüsusilə Zubalaşvili karvansarası və Şah Abbas məscidi, 1951-ci ildə Metexi körpüsünün yenidən qurulması zamanı dağıdılmışdır. Yaxın vaxtlarda şəhər rəhbərliyi 20-ci əsrin birinci yarısında olduğu kimi tarixi Tiflisin bu hissəsini bərpa etmək niyyətlərini açıqladı.

## Görməli yerləri

Sayat-Nova abidəsi (2009, heykətaraşlar Qiya Caparidze və Kaxi Koridze)

## Ədəbiyyat
* Архитектура Тбилиси / Квирквелия Т. Р. — М.: Стройиздат, 1984. — С. 123–124. — 311 с. — 17 500 экз.
* ენციკლოპედია "თბილისი". 2002

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meydan (Tatar meydanı)

Tatar meydanı

Qorqasalı meydanı
Kaesanq Panqarep

**Kaesanq Panqarep** (25 dekabr 1994-cü il təvəllüdlü) — İndoneziya siyasətçisi, sahibkarı və Youtuberi. İndoneziyanın 7-ci prezidenti Coko Vidodonun üçüncü və ya ən kiçik oğlu. Beynəlxalq Bakalavr diplomu ilə Sinqapurda Anqlo-Çin Məktəbini bitirmişdir.
2023-cü ilin sentyabrında İndoneziya Həmrəylik Partiyasının (PSI) sədri təyin edildi.

Sinqapurda ACS İnternational-ı Beynəlxalq Bakalavr Diplomu ilə və Sinqapur Sosial Elmlər Universitetini bitirmişdir.  O, hazırda Erik Tahir ilə birlikdə Liqa 1 Persis Solo futbol klubunun sahibidir.

## Şəxsi həyatı
Kaesanq Cokyakartada 10 dekabr 2022-ci il tarixində indoneziyalı model Erina Qudono ilə evləndi.

## Karyera

### İnternet şəbəkəsi
O 2011-ci ildə "gündəlik anak kampunq" və ya "cənab kacanq" adlı bloqqer kimi məşhur oldu. Onun yazı tərzi şəxsi həyatı və ailəsi ilə əlaqəsi  yaradıcı və komikdir. Bəzən atasını *blusukan* (bro,qardaş) kimi müşayiət edir.
Mart 2016-cı ildən Kaesanq YouTubeda fəaliyyətə başladı və bir çox videoları yumor hissi səbəbiylə virus kimi yayıldı. Onun YouTube vloqqinqi məşhur hala gəldi; 2017-ci ilin may ayından etibarən 270 min abunəçi var. Kaesanq Kral Salman ilə Cokovinin naharını qeydə alıb  populyarlığını qazanandan sonra #JKWVLOG adlı öz YouTube vloqunu yaratdı. Kaesanq  həyatını İndoneziya prezidentinin oğlu olaraq izah etmək üçün İndoneziya televiziya şousu Mata Nacvaya qatıldı. 2017-ci ildə Kaesanq İndoneziyanın vətəndaşları arasında birlik və tolerantlığın inkişafı üçün *Bersatulah* adlanan bir mahnı buraxdı. Kaesanq Panqarep İndoneziya filmi *Cek Toko Sebelah*da kiçik bir rolda olmuşdur.

### Təhqir iddiaları
*Ramadan Rally*-də "Ahoku öldür" deyən uşaqlara cavab verən bir video yaratdıqdan sonra Kaesanq  təhqir və nifrət aşılaması barədə polisə məlumat verildi.  Bununla belə polis təhqir mövcudluğuna dair bir sübut tapmadı və işi buraxdı.

### Biznes
Kaesanq İndoneziyanın bir neçə şəhərində fəaliyyət göstərən banan mərkəzli mağazalar şəbəkəsinə sahib olmaqla kulinariya biznesində də fəaldır. O, həmçinin qurbağa şəkilləri ilə təsvir olunan bir geyim xətti yaratdı. Bundan əlavə o, kulinariya KOM və ev təsərrüfatları ilə işləyən 2017-ci ildən etibarən Madhanq adlı bir başlanğıcda marketoloq kimi fəaliyyət göstərir.

### Siyasət
2023-cü ildə Kaesanq Depok şəhərinin meri vəzifəsinə namizəd olmaq niyyətində olduğunu bildirdi.  İndoneziya Həmrəylik Partiyası (PSI) qısa müddət sonra Qerindra partiyası ilə birlikdə Kaesanqa dəstəyini bildirdi.  O, 23 sentyabr 2023-cü ildə rəsmi olaraq PSI üzvü oldu və iki gün sonra, 25 sentyabr 2023-cü ildə partiya sədri təyin edildi.

## Filmoqrafiya
**Cek Toko Sebelah* (2016)

## İstinadlar

## Xarici linklər

*
Vaxuşti Baqrationi körpüsü

**Vaxuşti Baqrationi körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Saburtalo və Didube rayonlarını (Didube-Çuqureti rayonu) birləşdirir.

## Yerləşir
Körpü Kutaisi və Baxuşti Baqrationi küçələrinin girəcəyində yerləşir. Bu küçələri George Saakadze enişi ilə birləşdirir. Sol sahil hissədə avtovağzal, Didube dəmir yol və metro stansiyaları vardır.

Körpüdən yuxarı axar boyunca Şota Şalikaşvili, aşağı axar üzrə isə Çariça Tamar körpüləri yerləşir.

## Adı
Körpü gürcü şahzadəsi, tarixçi və coğrafiyaçısı Vaxuşti Baqrationinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Tarixi
Körpü 1974–1976-ci illərdə inşa edilmişdir. Layihə  "Kavqiprotrans" institutunuin mühəndisləri Q. Breqvadze, İ. Koşkadze və mühəndis N. Lomidze tərəfindən hazırlanmışdır. Tikinti işləri Baştikintinin № 39 Körpübölüyü tərəfindən gerçəkləşdirilir. Aşırım hissənin tikintisi kranların köməyi ilə aparılmışdır.

2016-cı ildə körpünün incəsənət işıqlandırılması həyata keçirilmişdir.

## Konstruksiya
Körpü üç aşırımdan ibarətdir. dəmir-beton konstruksiyalıdır. körpünün sxemi: 44,15 + 81,6 + 44,15 м. Körpünün hər iki hissəsində dəmir-betondan ibarət ikiqat dayaq dəstəyi vardır.
körpünün ümumi uzunluğu 220 m, eni isə 28,4 metrdir (avtomobillər üçün olan yolun eni 20,8 m, bu yolun hər iki tərəfində isə eni 3,45 m olan iki səkiyə sahibdir).

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır. Körpünün kənarları metal kəmərlə bağlanmışdır.

## İstinadlar
Zaman Novruz

**Zaman Novruz**(; d.7 noyabr 1932, Kürdəmir, Axtaçı k. - ö.14 avqust, 2005, Bakı) — nasir, publisist, Azərbaycan Xalq Yaradıcılığı Akademiyasının biologiya doktoru (1993), 2005-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı

1932-ci il noyabrın 7-də Azərbaycanda Kürdəmir rayonunun Axtaçı kəndində anadan olub. 1958-ci ildə Sabirabad şəhər orta məkətbini bitirib. 1958-63-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Neft-Kimya İnstitunun sənaye iqtisadiyyatı fakültəsində, 1963-69-cu illərdə isə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin axşam şöbəsində təhsil alıb. 1954-59-cu ildə Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Şurasında mühəndis-texnoloq kimi başayıb. 1959-89-cu ildə Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyində baş exspert, baş müstəndiq, idarə rəisi işləmişdi. 1988-ci ildən Azərbaycan Ovçular Cəmiyyyəti birliyinə sədr seçilən Z.Novruz 1991-1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Texniki Universitetində professor əvəzi fəaliyyət göstərmişdir. 2005-ci il avqustun 14-də Bakı şəhərində dünyasını dəyişmişdi.   

## Yaradıcılığı

Ədəbi-bədii yaradıcılığa 60-cı illərdən başlamışdır. İlk yazdığı "*Lal axan çay*" məqaləsi "*Azərbaycan gəncləri*" qəzetində dərc olunub. Yaradıcılığında bədii publisistikaya xüsusi yer verən verən nasirin dövri mətbuatda 500-dən artıq elmi, elmi-kütləvi məqalələri, publisistik yazıları, hekayə və təmsilləri dərc olunmuşdu. Eyni zamanda bədii fotoqrafiya ilə ardıcıl məşğul olmuş, təbiət və canlı aləm mövzusunda çəkdiyi bədii fotolara görə müsabiqələrdə dəfələrlə mükafat almışdı. Əsərləri rus, türk, ingilis dillərinə tərcümə edilib nəşr olunmuşdur. 1987-ci ildə "*Əmək veteranı*" və digər medallarla təltif olunmuşdu.  

### Kitabları

* "*Azərbaycan kurortları*" (1965);
* "*Azərbaycanın canlı sərvətlərivə onun mühafizəsi*" (1983);
* "*Təbiət səhvləri bağışlamır*" (1988);
* "*Xəzərin qiymətli sərvəti*" (1984);
* "*Təbiət qisas alarsa*" (1990);
* "*Foto çəkməyi necə öyrənməli*" (1965);
* "*Bədii fotoqrafiya*" (1966);
* "*Fotolaboratoriyada yaradıcılıq*" (1972);
* "*Məktəbdə foto dərnəyi*" (1967);
* "*İstindaq fotoqrafiyası*" (1968);
* "*Azərbaycan ov ensiklopediyası*"  
* "*Göy-göl*" (1969);
* "*Sehrli rənglər*" (1971);
* "*İnsan izləri*" (1982);
* "*Ovçu çırağı ilə*" (1986);
* "*Azərbaycanın ov faunası*";
* "*Ov möcüzələri*" (1991);
* "*Canavarın yuxusu*" (1992);
* "*Boz qurda vəsiyyət*" (1992);
* "*Vaxtsız ölən çaqqal*" (1992);
* "*Oran, Qutan və Xosunun lətifələri*" (1993);
* "*Ov və heyvanların davranışı haqqında*" (1994);
* "*Gümüş-xallı, bığlı-zolaqlı, boz və əyripəncə*" (1995);
* "*Xosunun 207 lətifəsi*" (1995);
* "*Ovçu insaf elə*" (1991);
* "*Bəxt aynası*" (2000)

## Mənbə

* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX-XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.