open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damar sistemi

thumb|200px|Lansetin damar sistemi
thumb|200px|Zəlinin damar sistemi
thumb|200px|İki kameralı ürək (balıqda)
**Damar sistemi** — orqanizm daxilində qan və limfa adlanan maye toxumaları başlıyan boru sisteminə deyilir. Bu sistem iki şöbəyə bölünür:
* Qan-damar sistemi:
# Ürək (İnsan ürəyi);
# Arterial sistem;
# Venoz sistem.
* Limfa sistemi.
Qan damar sistemi bəhsinə angiologiya — *angiologia* ( — damar və *lego* oyrənirəm) və limfa sistemi bəhsinə limfologiya —  deyilir. Adətən bu iki sistem angiologiya adı ilə qeyd olunur.

Hüceyrələrin əsas həyati vəzifələri, yəni qidalanma, tənəffüs və ifrazat prosesləri orqanizm daxilində müəyyən maddələri (qida maddələri, oksigeni, karbon qazını) xüsusi sistem vasitəsilə daşınmasından asılıdır. Ali sinif heyvanlarda və insanda həmin maddələri daşıyan sistemə damar sistemi deyilir.QAPALI VE ACIQ OLUR.TWO TIPS:OPEN AND QAPALIED

### Bağırsaqboşluqlarda
Bağırsaqboşluqlarda şaxəli kanal sisteminə təsadüf olunur: bunların ümumi həzm kanalı boşluğu yan tərəflərə bir çox şaxələr verir və ora daxil olan maddələr kirpikli epitelin titrəməsi nəticəsində həmin şaxələr vasitəsilə heyvanın vicuduna yayılır. Heyvanlar yaşayış şəraitinə müvafiq olaraq diferensisiya etdikcə onların kütləsi və vicudda gedən mübadilə artdıqca, yuxarıdakı mexanizmlər kifayət etmir; odur ki tələbatın artması nəticəsində xüsusi mexanizm — damar sistemi əmələ gəlir. Əvvəlcə damar sistemi diğər sistemlərlə sıx rabitədə olur, yəni mühiti ucları açıq qalır; lakin sonralar qapalı damar sisteminə çevrilir.

### Nemertinlərdə
Qam-damar sisteminə ən əvvəl sadə halda yastı qurdlarda — nemertinlərdə təsadüf olunur. Yastı qurdlarda damar sistemi üç boylama damardan təşkil olunur; bunlardan birici arxada, ikisi isə yanlarda yerləşir. arxa damar ilə qan başa doğru axaraq beyini əhatə edən şaxə vasitəsilə yan damarlara keçir və bunlar ilə yenə geriyə qayıdır.

### Annelidlərdə
Həlqəvi qurdlarda — annelidlərdə qan damar sistemi qanlı olub iki ümumi boylama damardan (arxa və qarın damarlarından) təşkil olunur. qan arxa damar ilə başa doğru və qarın damarı ilə əksinə, quyruğa doğru axır. Bu damarlar bir çox köndələn şaxələr vasitəsilə bir- birilə birləşir; həmin şaxələr bağırsaq və bədən divarlarına məxsus visseral və parietal şaxəciklər verir. Arxa damar ürəyi əvəz edərək pulsasiya edir və qanı vücuda vurur. qan damar sistemi ilk olaraq neştərçədə meydana çıxmışdır. Bunu hələ ürəyi olmur və rəngsiz qan ancaq damarların ritmik və peristaltik yığılması nəticəsində cərəyan edir. qanın damarlarda cərəyan etməsinə xüsusi qapaqlar kömək edir.

## Həmçinin bax
* Bürqer xəstəliyi
* Asherson sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Minarə Tahirova

**Minarə Məmməd qızı Tahirova** (1936, Göyçay rayonu, Zaqafqaziya SFSR, SSRİ – 20 oktyabr 2017, Sumqayıt, Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, "Şöhrət" ordenli pedaqoq.

Uzun müddət 1987-ci ildən 2011-ci ilədək Sumqayıt şəhəri N.Gəncəvi adına Texniki və Təbiət Elmləri təmayüllü Liseyin direktoru olmuşdur.

## Həyatı
Minarə Məmməd qızı Tahirova 1936-cı ildə Göyçayda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

1954-cü ildə o vaxtkı APİ-nin *Tarix fakültəsi*nə daxil olmuşdur.

1959-cu ildən taleyini Sumqayıtla bağlayıb. O, bu şəhərə münasibətini belə ifadə edir:

Əvvəlcə 12 saylı məktəbdə ibtidai sinif müəllimi, sonra indiki 10 saylı məktəbdə direktor müavini, 23 saylı məktəbdə direktor vəzifəsidə çalışmışdır.

1981–1983-cü illərdə Sumqayıt Şəhər Təhsil Şöbəsinin müdiri, 1983–1986-cı illərdə Sumqayıt şəhər Partiya Komitəsinin ikinci katibi vəzifəsində işləmişdir.

1987-ci ildən 2011-ci ilədək Sumqayıt şəhəri N.Gəncəvi adına Texniki və Təbiət Elmləri təmayüllü Liseyin direktoru olmuşdur. Həmin lisey uzun müddət Sumqayıtda *"Minarənin liseyi"* adı ilə tanınıb.

20 oktyabr 2017-ci ildə Sumqayıt şəhərində vəfat etmişdir. Onunla vida mərasimi Nəriman Nərimanov adına Mədəniyyət Mərkəzində keçirilib. Vida mərasimində Sumqayıt şəhər İcra Hamimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov, təhsil işçiləri və şəhər ictimaiyyət nümayəndələri iştirak ediblər. Minarə Tahirova Sumqayıt şəhər qəbiritanlığında dəfn olunub.

## Mükafatları
*  "Əmək igidliyinə görə" medalı
*  "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı
*  "SSRİ təhsil əlaçısı"
*  "Respublika qabaqcıl maarif xadimi" döş nişanları
*  2000-ci ilin 18 martında Prezidentin Fərmanı ilə "Əməkdar müəllim" adına layiq görülüb.
*  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü
*  2006-cı il "Şöhrət" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Minarə Tahirovadan Azərbaycan Prezidentinə müraciət.
Krak de Şevalye

**Krak de Şevalye** () və ya **Qəl’ət əl-Hüsn** () — Suriyada yerləşən səlib qəsri. Krak de Şevalye qəsri günümüzə qədər qorunmuş ən önəmli orta əsr qəsrlərindən biridir. Qəsrin yerləşdiyi ərazidə ilk olaraq kürdlər məskunkaşmışdır və bu səbəbdən qəsr *Kürdlərin qəsri* mənasını verən *Hisn əl-Əkrad* şəklində adlandırılmışdır. Səlib yürüşləri zamanı qəsr Tripoli qraflığının nəzarəti altına keçmiş və qəsr dönəminin qrafı olan II Raymond tərəfindən 1142-ci ildə Malta cəngavərləri təriqətinin ixtiyarına verilmişdir. Bu dövr ərzində qəsr *Crac de l'Ospital* adı ilə tanınırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sayalı (balet)

**Sayalı** — bəstəkar Elnarə Dadaşova tərəfindən 1983-cü ildə bəstələnmiş birpərdəli balet. Balet bəstəkarın anasının Sayalı Tağıyevanın adını daşıyır. Premyera 15 dekabr 2012 ildə olub. Baletmeyster Pulumb Agilliu, dirijoru Azərbaycanın xalq artisti, professor Cavanşir Cəfərov, quruluşçu rəssamı isə əməkdar mədəniyyət işçisi Yusif Babayevdir. 

## Tarixçə
“Sa­ya­lı” ba­le­ti­nin lent ya­zı­sı 1983-cü il­dən Azər­bay­can Te­le­vi­zi­ya və Ra­dio Şir­kə­ti­nin fo­no­te­ka­sın­da saxlanılır. Əsər Azər­bay­can Te­le­vi­zi­ya və ra­dio Şir­kə­ti­nin sim­fo­nik or­kest­ri­nin ifa­sın­da len­tə alı­nıb. “Araz” proqramı ilə vax­ta­şı­rı efi­rə ve­ri­lib və ve­ri­lir.

## Məzmun
"Sayalı" baleti Novruz, bayramında təbiətin oyanması, heç vaxt solmayan əbədi məhəbbət, gənclik və rəqabət mövzusundadır.

## Mənbə
* Opera teatrı şeytanın qıçını qırdı 
* Arzu Cavadova - Bəstəkar Elnarə Dadaşovanın Azərbaycan musiqi sənətində rolu 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda balet
Qafqaza səyahət (balet)

**Qafqaza səyahət, yaxud Natəvan** Aqşin Əlizadənin 2002-ci ildə Aleksandr Dümanın eyniadlı əsəri əsasında yazdığı birpərdəli, dördşəkilli baleti. Libretto bəstəkarındır. Baletmeyster Tamilla Şirəliyeva, musiqi rəhbəri və dirijoru xalq artisti Cavanşir Cəfərov, rəssamı Tahir Tahirov.

## Məzmun
Məlum olduğu kimi, XIX əsrdə Şərq ölkələrinə səyahətə çıxmış A. Düma Qafqazı gəzmiş, Şuşada, Bakıda, Şamaxıda gördüklərini qələmə almışdır. Macəra romanlarının ustasını Azərbaycan xalqının qonaqpərvərliyi, incəsənəti, səfalı təbiəti, tanış olduğu insanlar heyrətə gətirmişdi. A. Əlizadə Dümanın təssüratlarını baletin üç iri səhnəsində canlandırır. "Azərbaycan muğamı", "Atəşgah", "Dümanın xan qızı Natəvan və Xasay xanla görüşü" səhnələri ümumi musiqi dramaturqiyası lövhə prinsipi ilə qurulmuş bir aktlı kompozisiyada əsas məzmunu dolğun açır. Bəstəkar burada da milli musiqi ənənələrinin rəngarəng qaynaqlarından, muğam, mahnı və rəqslərin tanış avazlarından hörülmüş musiqi çələngi yaratmışdır. Dümanı səciyyələndirən Avropa qiyafəli, Fransız ruhlu musiqi mövzusu da ümumi musiqi axınında olduqca təbii və həmahənq səslənir. Bəstəkar bu əsərdə müasir xoreoqrafik konsepsiyanın iki mühüm tələbini yüksək səviyyədə reallaşdırmışdır: yadda qalan, yığcam, orijinal süjet xətti və yüksək bədii ümumiləşdirmə dərəcəsinə, teatral obraz konkretliliyinə malik "ümumi hərəkət formullarından" uzaq dinamik musiqi partiturası.

**Surətlər**
* Aleksandr Düma
* Rəssam Jan Pyer Muene
* Xurşidbanu Natəvan
* Xasay xan
* Qoca zahid
* Xanəndələr
* Uşaqlar
* Atəşpərəst qadın
* Kral
* Kraliça
* Kardinal
* Muşketyorlar

## Mənbə
* "Musiqi dünyası" jurnalı — Aqşin Əlizadə
* Azərbaycan bəstəkarların və musiqiçünasların rəsmi səhifəsi
* Azərbaycan balet tamaşalarının xronologiyası

## Xarici keçidlər
* '''"Qafqaza səyahət" baletini İZLƏ''' sayt  YouTube

## Həmçinin bax
* Babək (balet)
* Ümid valsı (balet)
Sübh (roman)

**Sübh** () — Alatoran romanlar seriyasın dördüncü cildi. 2011–2012-ci illərdə kitabın əsasında iki film ekranlara çıxdı.
Oğuznamə (balet)

**Oğuznamə** — Cavanşir Quliyevin 2007-ci ildə eyniadlı türk dastanı əsasında yazdığı balet.

## Mənbə
* Cavanşir Quliyev qalan ömrünü yeni baletinə həsr edəcək. Kaspi.- 2007.- 7 mart.- S. 17.
* Azərbaycan bəstəkarların və musiqiçünasların rəsmi səhifəsi
* Azərbaycan balet tamaşalarının xronologiyası

## Video
* Cavanşir Quliyev — "Oğuznamə" baletindən süita, (1) sayt  YouTube
* Cavanşir Quliyev — "Oğuznamə" baletindən süita, (2) sayt  YouTube
* Cavanşir Quliyev — "Oğuznamə" baletindən süita, (3) sayt  YouTube

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda balet
İki ürəyin dastanı (balet)

**İki ürək dastanı**, və ya **İki qəlbin dastanı** (ru. *Поэма двух сердец*) — Arif Məlikovun özbək şairi və filosofu Mirzə Əbdülqadir Bedilin "Komde və Modan" adlı poeması əsasında, Özbəkistan mədəniyyət nazirliyinin sifarişi ilə Əlişir Nəvai adına Teatr üçün bəstələdiyi balet. Libretto bəstəkarındır. Baletmeyster İqor Çernışov.

## Tarixçə

## Məzmun
Hind rəqqasəsi Komdenin və özbək musiçisi Modanın taleyindən bəhs edir.

## Qaynaq
* Муза Арифа Меликова. Азербайджанский конгресс.- 2009.- 11 сентября.- С. 12.
* Rus baletinin saytında xoreoqraf İqor Çernışov haqqında məqalə 
*  Музыковед Айтен Бахшиева: Ариф Меликов - яркая личность современности 
* Zümrüd Dadaşzadə. Musiqimizin "Arif Məlikov" adlı əfsanəsi. "Musiqi dünyası" jurnalı.

## Video
* Komdenin arzuları, "İki ürəyin dastanı" baletindən bir parça
* Merve Miskin skripkada - "İki ürəyin dastanı"ndan bir parça
* Arif Məlikovun "İki qəlbin dastanı" baleti haqqında süjet
* Arif Məlikov. "İki qəlbin dastanı" baletindən fraqmentlər

## Həmçinin bax
* İki ürəyin dastanı (film, 1966)
* Məhəbbət əfsanəsi (balet)
* Ölümdən güclü (balet)
* Yer üzündə iki nəfər (balet)
* Azərbaycanda balet
İki ürəyin dastanı

*İki ürəyin dastanı — bəstəkar Arif Məlikovun özbək şairi və filosofu Mirzə Əbdülqadir Bedilin poeması əsasında yazdığı balet. 
*İki ürəyin dastanı — özbək rejissoru Kamil Yarmatovun 1966-cı ildə çəkdiyi film.
Yer üzündə iki nəfər (balet)

**Yer üzündə iki nəfər** (ru. *Двое на этой Земле*) — Arif Məlikovun "Metamorfozalar" simfonik poeması əsasında qurulmuş haqqında birpərdəli baleti. Libretto Robert Rojdestvenskiyə məxsusdur. Baletmeyster O. Vinoqradovdur. İlk dəfə 1969-cu ildə Mariinskiy teatrda səhnəyə qoyulub.

## Tarixçə

## Məzmun
İlk baxışdan sevgi və ruhən birləşmək haqqındadır.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Муза Арифа Меликова. Азербайджанский конгресс.- 2009.- 11 сентября.- С. 12.
* Музыковед Айтен Ибрагимова: Ариф Меликов - яркая личность современности. Международный музыкальный культурологический журнал HARMONY.

## Həmçinin bax
* İki ürək dastanı (balet)
* Məhəbbət əfsanəsi (balet)
* Ölümdən güclü (balet)
* Azərbaycanda balet
Qatilin inancı: Mənşə (film, 2009)

**Assasinin kredosu: Mənşə** () — *[[Assassin's Creed II|Qatilin İnancı II]]* videooyunu əsasında çəkilmiş üç qısa bölümdən ibarət bir filmdir. Film Ubisoft tərəfindən çəkilmişdir. Və birinci bölümü də 26 oktyabr 2009-cu ildə YouTube-də çıxmışdır. Filmin məqsədi videooyun üçün həvəs yaratmaq idi, bununla bərabər, həm də o, Ubisoft-un film sahəsinə girməsində ilk addım oldu.

Filmi kanadalı rejissor İv Simono yönəltmişdir.

## Süjet
Filmdəki əhvalat *[[Assassin's Creed II|Qatilin İnancı II]]* oyunundakı əhvalatın başlanğıcıdır. Diqqətlər videooyunun baş qəhrəmanı Ezio Auditore da Firenze-nin atası Covanni Auditore-nin üzərində cəmləşir.

Covanni XV əsr intibah dövrundə İtaliyada yaşayan bir Qatildir. Yeni bir çağın başlanğıcında satqın bir ailə tərəfindən birləşmiş vahid İtaliyanı dağıtmaq üçün İtaliyanın güclü ailələrindən olan Medisi ailəsinə qarşı sui-qəsd qurulur. Covanni də bir Qatil kimi təhlükə ilə üzləşməli və təqsirkar partiyanı ədalətə təslim etməlidir.

Əhvalat *[[Assassin's Creed II|Qatilin İnancı II]]*-dən əvvəl baş verir, Covanni və oğlu Ezio-nun düşmənləri eynidir.

## Bölümlər
Film üç bölümdən ibarətdir. Müvafiq olaraq 14, 14 və 9 dəqiqəlik üç kiçik bölüm.

Film "Sonluq... sənin əllərindədir" () sözləri ilə bitir (Başqa bir deyimlə: "Nəticə səndən asılıdır"). Həm də film bitərkən Qatilin İnancı II üçün mövzu qoyur.

## Rollarda
Film və oyun eyni heyət tərəfindən hazırlanıb. Hekayə səhnələri üçün bütün aktyorların (Devon Bostik istisnadır) hərəkətləri qeydə alındı, üzləri skan olundu, səsləri isə yazıldı

* Romano Orzari — Covanni Auditore
* Manuel Tadros — Rodriqo Borciya
* Claudia Ferri — Mariya Auditore
* Jesse Rath — Federiko Auditore
* Devon Bostick — Ezio Auditore
* Alex Ivanovici — Lorenzo de' Medisi
* Michel Perron — Uberto Alberti
* Roc Lafortune — Məhbus No. 1
* Arthur Grosser — Roma Papası IV Sikst
* Shawn Baichoo — Ata Antonio Maffei
* Peter Miller — Galeazzo Maria Sforza
* Harry Standjofsky — Silvio Barbarigo
* Frank Fontaine — Marco Barbarigo
* Maxime Savaria — Çapar

## Əhəmiyyətli reaksiyalar
2010-cu il İGN-in məlumatına görə, "Qatilin İnancı: Mənşə! filminin ən çox izlənilən filmlərdən olmasının səbəbi onun yaxşı yönləndirilmiş süjeti, və videooyun əsasında çəkilməsinə baxmayaraq kinematoqrafiya elementlərinə də diqqət edilmiş olmasıdır.Filmin başqa bir yaxşı tərəfi xüsusi effektlərin yaxşı işlənməsi, intibah dövrü stilinin yaxşı hazırlanması olmuşdur. Tənqidçilər də bir çox əsas xarakterin, o cümlədən Covanni Auditore və Rodriqo Borciyanın keyfiyyətli səsləndirilməsini müsbət qiymətləndiriblər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Nəsimi dastanı

**"Nəsimi dastanı"** (en. *A Tale of Nasimi*; ru. *Легенда о Насими*, yaxud *Сказание о Насими*) — Fikrət Əmirovun 1973-cü yazdığı balet. Libretto yazıçı Anara məxsusdur. Baletmeyster Nailə Nəzirovanın quruluş verdiyi bu tamaşa ilk dəfə 23 sentyabr 1973-cü il tarixdə nümayiş etdirilərək, tamaşacıların böyük rəğbətini qazanmış, 1974-cü ildə isə Respublika Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

## Məzmun
Görkəmli Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin həyatından bəhs edir.

: **I səhnə**: Cəlladların rəqsi
: **II səhnə**: Nəsiminin monoloqu
: **III səhnə**: Nəsimi və sevgilisinin birinci dueti
: **IV səhnə**: Qızların Nəsimi və sevgilisi ilə rəqsi
: **V səhnə**: Hücum
: **VI səhnə**: Qızların kədəri
: **VII səhnə**: Nəsimi və sevgilisinin ikinci dueti
: **VIII səhnə**: Nəsiminin üsyanı
: **IX səhnə**: Savaş
: **X səhnə**: Əbədilik

Baletdə Lütfiyar İmanovun ifasında Nəsiminin ariyası və dünyanı lənətləyən kiçik şeiri səslənmişdi.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Min bir gecə (balet)
* Şur (balet)
* Nizami (balet)
* Xəzəri fəth edənlər (balet)
* Azərbaycanda balet
Rohinca dili

**Rohinca dili** (Ruáingga) — Myanmanın Arakan (Raxin/Rohang) regionunda rohinqyalar tərəfindən danışılan bir dildir.

## İstinadlar
Aydəmir

**Aydəmir** — soyad, təxəllüs və toponim.

;Soyad
* Azər Aydəmir
* Şövkət Sürəyya Aydəmir
* Səma Aydəmir
* Əsma Aydəmir

;Toponim
* Aydəmir (Miyanə)
Corc Abela

**Corc Abela** () — Aprel 2009-ci ildən etibarən Malta 'nın prezidentidir.

## Həyatı
Hamrun 'da Lyceum və Qormi yerli ibtidai təhsil məktəbinə getdi. 1965-ci ildə Sənət hissəsindən məzun olduğu Malta Universiteti nə getdi. Qısa bir müddət müəllim olaraq işlərinə davam etdi və bir notarius oldu və 1975-ci ildə vəkil olaraq məzun oldu. Dərhal bir hüquq məsləhətçisi olaraq Baş İşçi Birliyi tərəfindən işə alındı ​​və beləcə əhəmiyyətli bir təcrübə əldə edərək 25 il Birliyin içində çalışdı. 1995-ci ildə Avropa Hüququ üzərinə doktara (Magister Iuris) etdi.
## Malta Futbol Federasiyası
1982-ci ildə, Qormi FC sədri olaraq xidmət verdikdən sonra Malta Futbol Federasiyası başçılığına seçildi. Başçılığı dövründə əhəmiyyətli dəyişikliklərə gedərək təhsil sahələri, idman salonu və fizika müalicə kliniği və infrastruktur inkişaf etdirilmişdir. Malta milli futbol komandasının oyunçularına peşəkar olaraq ilk dəfə təhsilləri ilə məşğul olunmuşdur.

## İşçi Partiyası
On il sonra, 1992-ci ildə İşçi Partiyası içində məsul olaraq bir rol aldı. Abela 1996-ci ildə partiyanın seçki zəfəri ardından Baş nazir Alfred Sant 'ın bir hüquq müşaviri olaraq təyin edildi və bu səbəblə kabinet toplantılarınada qatıldı. Baş nazir Alfred Sant ilə anlaşılmazlığa düşdükdən sonra 1997-ci ildə bu vəzifəsindən istefa etdi. 1998-ci ildə erkən seçki çağırışı bildirildi. Partiya icra qərarı ilə etdiyi mübahisə səbəbiylə İşçi Partiyası ilə bütün bağları qopdu. 2000-ci ildə Ümumi İşçi Birliyi rəhbərliyinin gözündən düşdü və bütün bağlarını qopardı.

2000-ci ildən bu yana Malta Ətraf və Planlaşdırma Nüfuzu (MEPA) və Malta Avropa Birliyi İdarə Eylem Komitəsi (MEUSAC) daxil olmaq üzrə müxtəlif dövlət təşkilatlarına qanuni məsləhətçi olaraq vəzifə etdi.

Corc Abela, Evarist Bartolo, Marie Louise Coleiro Preca, Cozef Muscat və Michael Falzon ilə birlikdə 2008-ci ildə Alfred Sant'ın istifasından sonra İşçi Partiyasının yeni lideri üçün seçkiyə etiraz etmişdir. Liderlik yarışı 6 İyun 2008 tarixində reallaşdı və Abela ilə Muscat arasında bir mübarizəyə qərar verildi. Cozef Muscat 574 səs (% 66,36) əldə etdi. Abela isə 291 səs (% 33,64) ilə ikinci oldu. Yeni seçilən Cozef Muscat'ın yeni liderliyində Abela'yı dərhal partiya işlərinə qatılmağa dəvət etdi və Malta-AB İstiqamətləndirmə Eylem Komitəsi (MEUSEC) üzərində İşçi Partiyası nümayəndəsi olaraq təyin etdi.
## Prezidentliyi
12 Yanvar 2009 günü, Baş nazir Lawrence Gonzi Hökuməti Malta dövlət başçılığı üçün Corc Abela'ya təklif aparıldığını açıqladı. Abela beş illik bir dövrdə vəzifə etmək üçün Malta prezidenti olaraq 4 Aprel 2009 tarixində Eddie Fenech Adami 'nin yerini aldı. Bunun üzərinə Abela, MEUSAC və İşçi Partiyasından istefa etdi. 1 Aprel 2009 tarixində, Nümayəndələr Məclisi Respublikanın 8. Prezidenti olaraq Corc Abela'yı təsdiqlədi. 4 Aprel 2009 tarixində günorta vaxtı Natiq Luis Galea'dan sonra Corc Abela Malta prezidenti olaraq and içdi.
Əbdürrəhim Karakoç

**Əbdürrəhim Karakoç** () — Türkiyə şairi, jurnalist.

## Həyatı
Əbdürrəhim Karakoç 1932-ci ilin aprel ayında Qəhrəmanmaraş ilinin Ekinözü ilçəsində dünyaya gəlmişdir. Babası, atası və qardaşları da şair olduğu üçün kiçik yaşlarından şeirə maraq göstəmişdir. İlk yazdığı təxminən 2 kitab həcmində şeirlərini bəyənmədiyi üçün yandırmışdır. 1958-ci ildən etibarən yazdıqlarını "Həsənə məktublar" adı altında 1964-cü ildə 10 000 nüsxəylə çap etdirmişdir. Fədai Nəşriyyatında çap olunan bu kitab qısa zaman içində satıldığına görə yenidən 10 000 nüsxəylə nəşr olunmuşdur. 1958-ci ildə yaşadığı qəsəbənin bələdiyyəsində məsul mühasib işləməyə başlamışdır. 1981-ci ilin mart ayında təqaüdə çıxmışdır.

Şeirlərinin əksəriyyəti mübariz ruhdadır. Həcvləri əsasən haqsızlıqların, demokratiya məsxərəsinin tənqidinə yönəlmişdir. Təxminən 30 dəfə məhkəməyə verilsə də hamısında bəraət almışdır. Bu məhkəmələrdə özünə heç vaxt vəkil tutmamış, özü-özünü müdafiə etmişdir. Hakimiyyətə gələn iqtidarların hamısına müxalif mövqedə durmuşdur.

Şeirlərinin əsas mövzusu insandır. "Serdengeçti", "Töre-Dövlet", "Ocak", "Yeni Düşünce", "Yenisey", "Alperen" nəşriyyatlarında bu günə qədər 12 şeir kitabı və 1 məqalələr tolusu nəşr olunmuşdur. 2007-ci ildə qələmə aldığı "Qarabağa məktub" şeiri Türk dünyasında populyarlıq qazanmışdır.

1985-ci ildən jurnalistika sahəsində çalışmışdır. Bir müddət siyasətə qoşulsa da sonradan ayrılmışdır. Bir yazısında siyasətə nəyə görə qoşulub nəyə görə ayrıldığına belə aydınlıq gətirmişdir: "Allah rizası üçün qoşulmuşdum, Allah rizası üçün də ayrıldım".

## Xəstəliyi
2012-ci ildə ciyərlərindəki infeksiya səbəbiylə bir müddət Konyada müalicə almışdır. Vəfat etdiyinə dair 24 aprel 2012-ci ildə "Radikal" qəzetində əsassız xəbər yayılmışdır. Bundan bir gün sonra, 25 aprel 2012-ci ildə baş nazirin köməkçisi Bülent Arınç onu müalicə olunduğu xəstəxanada ziyarət etmişdir.

7 iyun 2012-ci ildə Qazi Universiteti Tibb fakültəsinin xəstəxanasında reanimasiya şöbəsində vəfat etmişdir.

## Əsərləri
* Həsənə məktublar (1965)
* Ağıl qaraya vurdu (1965)
* Əli qulaqda (1969)
* Vur əmri (1973)
* Qan yazısı (1978)
* Suları islada bilmədim (1983)
* Beşinci mövsüm (1985)
* Dosta doğru, Ağıl qaraya vurdu (1994)
* Yasaq yuxular (2000)
* Gökçekimi (2000)
* Boyunbağı — I (2000)
* Boyunbağı — II (2002)
* Barmaq izi (2002)
* Yağış yerdən yağar (2002)
* Anadoluda bahar(2006)
* Barış çağırışı (2009)
* Aynanın iki üzü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əbdürrəhim Karakoçun bütün şeirləri — Antoloji.com  
* "Qarabağa məktub" şeirini yazan Karakoç kimdir?
Tən orta qalxan-dilaltı bağ

**Tən orta qalxan-dilaltı bağ** () — qırtlaq aparatına aid struktur — bağ. Qalxanabənzər qığırdağın yuxarı kənarından dilaltı sümüyə doğru gedir və onun cisminin yuxarı səthinə bağlanır.
Məmmədbağır Əliyev

**Əliyev Məmmədbağır Cavad oğlu** () — həkim-alim, ictimai xadim, tibb elmləri doktoru, professor, Rusiya Federasiyası dövlət mükafatı laureatı. Ümumrusiya Azərbaycanlılar Konqresinin ilk prezidenti.

## Həyatı
Məmmədbağır Cavad oğlu Əliyev 1955-ci ildə Kurqan-Tübə şəhərində doğulmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.

## Fəaliyyəti
Məmmədbağır Əliyev 1979–1991-ci illərdə M. Əliyev xəstəxana və onkoloji mərkəzlərdə həkim işləmişdir. 1992-ci ildə Rusiya TEA-nın Onkoloji Mərkəzində doktorluq müdafiə edərək burada hərəkət dayaq aparatının şişləri şöbəsində aparıcı mütəxəssis kimi işləməyə başlamışdır.

Elmi tədqiqatları hərəkət dayaq aparatında radikal müalicə aparılmış xəstələrdə sonrakı reabilitasiya ilə bağlıdır. 2000-ci ildə dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev "Məmmədbağır Cavad oğlu Əliyevin "Dostluq" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında" Sərəncam imzalamışdır.

8 aprel 2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Məmmədbağır Əliyev Azərbaycan ilə Rusiya arasında əlaqələrin inkişafında böyük xidmətlərinə və uzunmüddətli səmərəli ictimai fəaliyyətinə görə "Şərəf" ordeni ilə təltif edilib.

## Elmi əsərləri
150-dən artıq elmi işin, iki monoqrafiyanın bir sıra səmərələşdirici təkliflərin müəllifidir.

Rəhbərliyi altında bir çox elmlər namizədi və doktor yetişmişdir. M. Əliyev bir sıra beynəlxalq elmi-tibbi cəmiyyətlərin üzvüdür.

## İstinadlar
Qalxan-dilaltı zar

**Qalxan-dilaltı zar**, **Dilaltı-qalxan zar** () — insanın qırtlaq aparatına aid zar. Qalxan-dilaltı zar dilaltı sümüyündən başlayıb və qalxanabənzər qığırdağa bağlanır və yaxud əksinə qalxanabənzər qığırdaqdan başlayıb, dilaltı sümüyünə bağlanır. Tərkibi elastiki birləşdirici toxumadan ibarətdir.
Şeyx Sənan

* Şeyx Sənan (dastan) — sufi şairi Fəridəddin Əttar tərəfindən qələmə alınan, sufi şeyxi Sənanın gürcü xristian qızına duyduğu eşqini təsvir edən dastan.
* Şeyx Sənan (dram) — Hüseyn Cavidin yazdığı dram əsəri.
* Şeyx Sənan (opera) — Üzeyir Hacıbəyovun yazdığı opera.
* Şeyx Sənan (simfonik poema) — Rauf Hacıyevin simfonik poeması.
* Şeyx Sənan (balet) — Nəriman Məmmədovun yazdığı balet əsəri.
* Şeyx Sənan (teleserial, 2023) — Azərbaycan teleserialı.
Şeyx Sənan (dram)

**Şeyx Sənan** () — məşhur Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin 1914-cü ildə yazdığı dram əsəri, dörd pərdəli faciə.

## Qısa məzmun
Əsər sufi şeyxi Sənanın gürcü-xristian qızına duyduğu eşqi təsvir edir.

Dahi dramaturq Hüseyn Cavidin yazdığı "Şeyx Sənan" mənzum dramı müsəlman şeyxi Sənan və xristian gürcü qızı Xumar (Tamar) arasındakı sevgidən bəhs edir. Əsər 1912–1914-cü illərdə Cavidin Tiflis və Naxçıvanda yaşadığı dövrlərdə yazılıb. Kitab kimi 1917-ci ildə çap olunmuşdur, bundan əvvəl müxtəlif qəzetlərdə işıq üzü görmüşdür.

Şeyx Sənan böyük bir şəxsiyyət kimi sayılır, seçilir, müəyyən bir kütləyə rəhbərlik edərək Kəbəyə yola düşür, məqsəd isə islamı ayaqda saxlamaqdır. Eyni zamanda qadından qorxan Sənan hər bir şərin səbəbini qadında görür. Səbəb isə qadınları sevməməyi deyil, əksinə qadın qarşısında acizliyidir.

Tiflisdə yuxusunda gördüyü gürcü qızı Xumara rast gəlir. Xumara görə o dinindən, əqidəsindən, məqsədindən, yoldaşlarından üz döndərir. Xumar isə Sənana görə ölüm ayağında anasına verdiyi andı pozur. O söz vermişdi ki, ərə getməyəcək, monastıra yerləşəcək.

Sənan papasın "içiniz bu şarabı öyleyse" sözündən sonra Xumara olan eşqinə görə şərabı içir, papas: "pək gözəl Şeyxim al, al şu xaçı da as" deyir. Sənan heç tərəddüt etmədən xaçı asır və o bununla Xumarın eşqinə görə hər şeyə hazır olduğunu sübut edir. Tamaranın atası Platon ona 2 il domuz (donuz) otarmalı olduğunu söyləyir. Sənan razılaşır, 2 il tam donuz otarır, eşqindən məcnun olan Sənan anlayır ki, Platon öz qızını bir müsəlmanə yar etmək istəmir, çıxıb gedir. Xumar da onun ardınca gedir. Birləşirlər amma… ölüm onları bu həyatdan ayırdıqdan sonra birləşirlər…

## Personajlar
* **Şeyx Kəbir** — fəzilət və irfan ilə, irşad və ictihad ilə məşhur, ağsaqqal və nurani bir mürşid
* **Şeyx Əbuzər** — Şeyx Kəbirin ailəsinə məhrəm, ev işlərinə nəzarət edən edən bir ixtiyar
* **Zəhra** — Şeyx Kəbirin qızı
* **Əzra** — Zəhranın rəfiqəsi, Şeyx Əbuzərin qızı
* **Şeyx Sənan** — 30 yaşınnda xoşsima bir tələbə
* **Şeyx Hadi, Şeyd Sədra, Əbülüla** — Şeyx Sənanın yaxın dostları
* **Şeyx Mərvan** — təkgözlü, ortayaşlı bir şəxs
* **Şeyx Nəim** -Şeyx Mərvanın məsləkdaşı
* **Şeyx Əbülləhyə, Şeyx Cəfər** — orta yaşlı, iki zahidməslək dost.
* **Oğuz, Özdəmir** — iki gürbüz dəliqanlı
* **Dərviş** — nurani bir ixtiyar
* **Xumar (Tamara)** — olduqca gözəl və məsum ruhlu bir gürcü qızı
* **Nina** — Xumarın rəfiqəsi
* **Anton, Simon** — iki yaraşıqlı dəliqanlı
* **Platon** — Xumarın babası
* **Serqo** — Platonun xidmətçisi
* **Papas** — sağlam bədənli, mühib simalı bir keşiş

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" faciəsi 
* "Шейх Санан" Гусейна Джавида как попытка отображения мыслителем собственного поиска на пути к Истине 
* Azər Turan. Hüseyn Cavid. Ənənə. İrfan və milli məqamlar. 

## Video
* "Şeyx Sənan" teatr tamaşası (2009)
* Məmmədəli Əliyev — "Şeyx Sənan" tamaşasından "Kor ərəbin mahnısı" -musiqi: Fikrət Əmirov
Culfa (peşə)

**Culfa** — Əl hanasında pambıq parça toxuyan şəxs, toxucu.

Culfa peşəsi qədimdən Azərbaycan ərazisində geniş yayılmış peşə olub.

Culfa peşəsi ilə bağlı bir neçə atalar sözü mövcuddur: *"Culfa kəfənsiz ölər; Culfa olmamış kələf oğurlar; Atıcı culfadan geri qalmaz, bir-birindən haqq almaz."*.

Mirzə Ələkbər Sabir "Çatlayir, Xanbaci, qəmdən ürəyim!" adlı şeirində yazırdı:

*"Atam əllaf, babam dülgər idi,
Qardaşım culfa, əmim kargər idi."*

## Həmçinin bax
* Culfaçılıq

## İstinadlar
Ranqo (cizgi filmi, 2011)

**Ranqo** Qrem Kinqin rejissorluğu və Qor Verbinskinin prodüserliyi ilə 2011-ci ildə Vestern janrında ekranlaşdırılmış Amerika kompüter animasiyası filmi. Ranqo həmçinin Oskar mükafatı qazanıb.

## İstinadlar
Take Me Home

***Take Me Home*** — İngiltərə-İrlandiya oğlan qrupu One Direction-ın ikinci studiya albomu. 9 noyabr 2012-ci ildə "Syco Music" və "Columbia Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Aqnes Monika

**Aqnes Monika** (tam adı: *Aqnes Monika Mulyöto*, ; ) — İndoneziya müğənnisi və rəssamı. Üç uşaq albomu yazdırıb. Bir çox uşaq televiziya proqramlarında aparıcı kimi çıxış edib.

## Həyatı
6 yaşında ikən öz fəaliyyətinə əyləncə sənayesində başlamışdır. Həmin dövrdə üç albom buraxdırmış Aqnesin adı məşhur müğənnilərlə bir sırada çəkilməyə başlayır. Oxumaqla yanaşı, həmçinin uşaq televiziya şousunun aparıcısı olmuşdur. Hələ yeniyetmə ikən Aqnes aktyorluq fəaliyyətinə başlamışdır. 2001-ci ildə çəkilmiş "Dininin toyu" sabun operası ona müvəffəqiyyət qazandırdı.

2003-cü ildə Aqnes *And the Story Goes* adlı ilk böyük albomunu çıxarır və bununla da İndoneziya musiqi sənayesində adını həkk etdirir. Aqnesin vətəndəki uğuru onu beynəlxalq miqyasda fəaliyyətini davam etdirməyə həvəsləndirir. 2005-ci ildə çıxan *Whaddup A.. '?!* adlı növbəti albomda Aqnes müğənni Kit Martinlə əməkdaşlıq etmişdir. Aqnes eyni zamanda, "Hospital" və "Bəyaz evdə məhəbbət" adlı dram janrında çəkilmiş iki Tayvan serialının çəkilişlərinə də cəlb edilib.

### Diskoqrafiya
* *Si Meong* (1992)
* *Yess!* (1995)
* *Bala-Bala* (1996)
* *And the Story Goes* (2003)
* *Whaddup A'..?!* (2005)
* *Nez* (2008)
* *Sacredly Agnezious* (2009)
* *Agnes Is My Name* (2011)
* *Agnez Mo* (2013)
* *X* (2017)
Üzük-çalovabənzər oynaq

**Üzük-çalovabənzər oynaq** () — qırtlağa aid oynaq. Üzük-çalovabənzər oynaq çalovabənzər qığırdağın əsasındakı  üzüyəbənzər qığırdağın səfhəsi üzərindəki  ilı birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Bu oynağın kapsulu nazikdir və arxa tərəfdən bir bağ —  vasitəsilə möhkəmlənmişdir. Çalovabənzər qığırdaq bu oynaqda öz oxunun başına hərlənərək önə, arxaya, içəri və bayır tərəfə hərəkət edir.
Üzük-qalxanabənzər oynaq

**Üzük-qalxanabənzər oynaq** () — qırtlağa aid oynaq. Qalxanabənzər qığırdağın hər bir aşağı buynuzu üzüyəbənzər qığırdağın üzərindəki  ilə birləşərək üzük-qalxanabənzər oynağı əmələ gətirir. Sağ və sol üzük-qalxanabənzər oynaqlar bir vaxtda işlədikləri üçün quraşdırma oynaqlardan hesab olunur. Bunların bir ümumi frontal oxu var. Qalxanabənzər qığırdaq bu oxun başına hərəkət edərək gah çalovabənzər qığırdaqdan uzaqlaşır gah da ona yaxınlaşır. Qalxanabənzər qığırdağın aşağı kənarı ilə üzüyəbənzər qığırdağın qövsü arasında orta xətdə  adlanan bağ çəkilmişdir.
Hüsnü Qubadov

**Hüsnü Baba oğlu Qubadov** () — opera müğənnisi.

## Həyatı
Hüsnü Baba oğlu Qubadov 1922-ci il yanvar ayının 4-də Ordubad rayonunun Disər kəndində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuş, təhsil illərində İbrahim Həmzəyevin yaratdığı dram dərnəyində iştirak etmiş, Səməd Vurğunun "Vaqif" dramında xanəndə rolunu oynamışdır. O vaxtdan uşaqlıqdan həvəs göstərdiyi müğənnilik sənətinə bağlanmış, özfəaliyyət olimpiadalarında uğur qazanmış, 1958-ci ildə isə Respublika Özfəaliyyət Müsabiqəsinin laureatı olmuşdur. Həmin il M.F.Axundov adına Opera və Balet Teatrına dəvət edilmiş, onun səhnəsində yaddaqalan obrazlar yaratmışdır. Təbii ifa tərzi ilə seçilən müğənni İbn Səlam, Məcnunun atası, Kərəm ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyli), "Əsli və Kərəm", Çapqınçı, Rəmmal ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) və s. rolları ifa etmişdir. Teatrın tərkibində Tiflisdə (indiki Tbilisi), Gəncə, Naxçıvan, Şəki və respublikanın digər şəhər və rayonlarında qastrol səfərlərində olmuşdur. Onun ifasında "Şuşa yaylağı", "Üçtelli durna", "Bəhbəh", "Dilin can incidəndir" və digər mahnılar, habelə Ü.Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operası (YUNESKOnun xətti ilə) qrammofon valına yazılmışdır.

Müğənni 1962-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. O, 1991-ci il avqust ayının 13-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Lütfüllah Safi Gülpayigani

**Ayətullah Lütfullah Safi Gülpayigani** (; ) — müctəhid.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi vebsaytı
Gülpayigan

**Gülpayigan** () — İranın İsfahan ostanının şəhərlərindən və Gülpayigan şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 47,849 nəfər və 14,263  ailədən ibarət idi.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Lütfüllah Safi Gülpayigani

## İstinadlar
Il Divo

**Il Divo** - pop və digər janrları ilə opera və klassik musiqi birləşdirən bir musiqi qrupu, qrup kişi müğənnilər vokal kvartet ibarətdir clásico.1 beynəlxalq krossover kimi tanınan stili: Swiss Urs Büler, İspan Karlos Marin, Amerika Devid Miller və fransız Sebastyen İzambar.

## Tarix
Saymon Il Divo qrupu üçün 2001-ci ildən 2003-cü ilin dekabrına kimi dünyada gənc müğənnilər arasında seçimlər keçirdi. İki ildən sonra, son olaraq amerikalı tenor David Millerlə müqavilə bağlandıqdan sonra seçimlər dayandırıldı və beləliklə, dörd kişi müğənnidən ibarət Il Divo qrupu yaranmışdır.

Qrup ispan, italyan, ingilis, fransız və latın dillərində mahnılar oxuyur.

ABŞ, Avstraliya və Avropada altı aylıq turlarını tamamladıqdan sonra 2006-ci Barbra Streyzandın Şimali Amerika turunda baş tutan iyirmi konsertin hamısında onun xüsusi qonaqları kimi çıxış etdilər.

20 dekabr 2011-ci ildə Paraqvayda baş tutmuş konsertdə 33 min 900 tamaşaçı vardı, bu nəticə onların ən böyük tamaşaçı yığını olan konserti idi.

## Diskoqrafiya
### Il Divo
* *[[İl Divo (albom)|İl Divo]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2004)
* *[[Ankora (İl Divo albom)|Ankora]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2005)
* *[[The Christmas Collection (Il Divo albom)|The Christmas Collection]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2005)
* *[[Siempre (İl Divo albom)|Siempre]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2006)
* *[[The Promise (İl Divo albom)|The Promise]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2008)
* *[[Wicked Game (İl Divo albom)|Wicked Game]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2011)
* *[[A Musical Affair]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2013)

#### Qeyriləri
* *[[Voices from the FIFA World Cup]]* (İl Divo qrupunun üzvü, 2006)
Qalxanabənzər qığırdaq

**Qalxanabənzər qığırdaq** ()

## Mənbələr
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
Fərid Fərcad

**Fərid Fərcad** (; ) — Fars əsilli ABŞ vətəndaşı olan skripka virtüözü. "skripkanı ağladan adam" kimi tanınır və dünyanın ən yaxşı skripka virtüözlerinden biri olaraq qəbul edilir.

8 yaşından bəri skripka çalan İranlı bir musiqiçi olan Fərcad, 1938-ci ildə Tehranda doğulmuşdur. 1966-cı ildə, Tehran Musiqi Konservatoriyasının klassik musiqi üzərinə master etmiş, bundan sonrakı addımında Tehran Simfonik Orkestrında əhəmiyyətli vəzifələr boynuna götürmüşdür. Fars Xalq Musiqisi təcrübəsinə sahib olan Fərcad, skripka ilə Klassik Qərb musiqisi üzərində də işləmişdir. Bu işləri Fars musiqisinin inkişafında əhəmiyyətli bir yer tutmuşdur.

Fərcad Pəhləvi sülaləsinin dövründə doğulmuş, lakin 1979-cu ildəki İran İslam İnqilabı əvvəlində ölkəsindən ayrılaraq Kaliforniyaya yerləşmişdir. Bu ildən etibarən ABŞ vətəndaşlığına keçmiş və həyatını ABŞ-da davam etdirmişdir, lakin özünü ABŞ-li deyil, İranlı və Fars olaraq xarakterizə etməkdədir. İnqilabdan sonra İranda musiqinin "haram" elan edilməsi və qadağan edilməsindən sonra Fərcadın və bir çox Fars musiqiçinin ölkəyə girməsi qadağan edilmişdir. Sənətçi illərdir Los Angelesdə yaşamaqdadır.

Fərcadın yalnız piano və skripka istifadə edərək meydana gətirdiyi Anroozha (O Günlər) adında beş albomdan ibarət olan bir albom ardıcıllığı vardır. Ayrıca Golha Orkestri adlı kollektiv iki albom da sənətçinin əsərləri arasındadır. Bu albomlarda Fərcad öz deyimiylə təbiətdəki hüznü notalara tökmüşdür. Albomlarının bu istiqamətdə meydana gəlməsinin səbəblərindən biri olaraq inqilabdan sonra ölkəsindən uzaqlaşması və ölkəsindən uzaqda yaşamaq məcburiyyətində qalmasını göstərmişdir.

Anroozha ardıcıllığının ilk dördündə Fərcada Abdi Yamini, beşinci albomda isə həyat yoldaşı Mitra Tavakkoli Fərcad piano ilə yoldaşlıq etmişdir.

## Albomlar
* **Anroozha 1** (1989)*
# *Dokhtare Booyr Ahmady*
# *Shekare Ahoo Va Jane Maryam*
# *Simin Bary*
# *Ahange Azari*
# *Goleh Sang*
# *Mara Beboos*
# *Daryache Noor*
# *Tak Derakhti*
# *Sari Galin*
# *Shaneh*

* *'Anroozha 2** (1989)
# ''Sahel Va Darya''
# ''Shabhaye Tehran''
# ''Amad Nobahar''
# ''Soghati''
# ''Ahange Mahali''
# ''Ghoghaye Setaregan''
# ''Bazgashteh''
# ''Leyli Menal''
# ''Mahali''
# ''Nefrin''
# ''Aylirigh''
# ''Mahali Dar Na Jan''

* **Anroozha 3** (1990)
# ''Hasood''
# ''Magnoone''
# ''Arshin Malalan''
# ''Bordi Az Yadam''
# ''Shab Bood Biaban Bood''
# ''Dele Divaneh''
# ''Masti''
# ''Bekhatereh Tou''
# ''Agrabe Zolfe Kaje''
# ''Ahange Armani''

* **Anroozha 4** (1997)
# ''Taghtam Deh''
# ''Goleh Pamchal''
# ''Beyaad Giti''
# ''Pari Kojai''
# ''Robabeh Jaan''
# ''Sang e Khaara''
# ''Safar''
# ''Aamad Amma''
# ''Soratgar Naghash Chin''

* **Anroozha 5*' (2007)
# *Golha*
# *Soltane-e Ghalbha*
# *Isfahan*
# *Davighbayk*
# *Gnossienne*
# *Ashegh Shodam*
# *Goftegoo*
# *Ashegham Man*
# *Kordi*
# *Bahar''

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Last.fmdə Fərid Fərcad
* MySpacedə Fərid Fərcad
Hazal Qaya

**Leyla Hazal Kaya** (; d. ) — Türkiyə aktrisası.

## Həyatı və karyerası
Hazal Qaya 1 oktyabr 1990-cı ildə İstanbulda anadan olub. İlk və orta dərəcəli təhsilini Qazi Osman Paşa ibtidai təhsil məktəbində və İstanbul italyan liseyində tamamlayan aktrisa, universitet təhsili üçün İstanbul Məlumat Universiteti səhnə və göstəriş sənətləri idarəsi, performans bölümünü seçmişdir.

2006-cı ildə "Acəmi Cadı" və 2007-ci ildə "Gənco" adlı seriallarda rol aldı, lakin onu məşhur edən Halit Ziya Uşaklıgilin eyni adlı romanının motivləri əsasında çəkilən Aşk-ı Memnu serialı oldu. Bu serialda canlandırdığı Nihal Ziyagil personajı ilə 2008–2010 illəri arasında izləyiciləri ekran başına çəkməyi bacardı. 14 yanvar 2011-ci ildə Show TV'də başlayan "Adını Fəriha qoydum" adlı serialla ekranlara geri qayıtdı.

Türk, ingilis, italyan, alman dillərini bilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* 
*
Üzüyəbənzər qığırdaq

**Üzüyəbənzər qığırdaq** ()
## Həmçinin bax
* Sellick manevri

## Mənbələr
*Prof. K.Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı - 1979
Öləng

**Öləng** — qədim türk su və yaşıllıq tanrıçası, Göy Tanrının zövcəsi və həkimlərin, qadınların, körpələrin himayədarı sayılırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Фарид Алекперли — Медицина в Азербайджане. İRS Jurnalı. No. 1 (9), 2004.
Turançılıq

**Turançılıq**, **turanizm** — bütün türk xalqlarının birliyini nəzərdə tutan siyasi ideoloji inanc. Bütün türklərin bir dam altında toplanmasının tərəfdarı olan düşüncə sistemi olan turançılıq ilk olaraq finlər, macarlar, estonlar və Rusiya tərkibindəki fin-ugor xalqları ilə bərabər mancurlar, monqollar və türkdilli xalqların birləşməsi məqsədilə ortaya atılmışdır. Türkçü və turançı şəxslərdən Ziya Gökalp isə "Türkçülüyün əsasları" adlı əsərində turancılığın heç də macarları, monqolları, mancurları, finləri birləşdirmək məqsədi güdmədiyini bildirmiş, turançılığı türk xalqları ilə məhdudlaşdırmış və onu türkçülük kimi mənada işlətmişdir.

Ziya Gökalpın bir şeirindəki aşağıdakı beyt, turançılıq baxışlarını konkret əks etdirir:

: **Vətən nə Türkiyədir türklərə, nə Türküstan;**
: **Vətən böyük və əbədi bir ölkədir türklərə: Turan.**

Rusiyada 1905-ci il inqilabından əvvəl azərbaycanlı və tatar ziyalıları tərəfindən dəstəklənmiş bu ideologiya, Türkiyədə 1908-cı ildə II Məşrutiyətin elan edilməsindən sonra yayılmağa başladı. İttihad və tərəqqi partiyasının rəhbərləri arasında Ziya Gökalpın irəli sürdüyü turançılıq baxışları əsas götürülmüşdür. O dövrün Osmanlı komandanlarından biri olan Ənvər paşa isə 1918–1922-ci illərdə keçmiş Rusiya İmperiyasının ərazisində turançılıq fikrini canlandırmağa çalışırkən şəhid olmuşdur.

## Əlaqəli məqalələr
• Türkçülük

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turania.org.
VI David

**VI David Narın** () — Səlcuq-Baqrationi sülaləsinə mənsub gürcü kralı. Gürcüstan krallığını 1245-1259-cu illəri arasında idarə etmiş, Monqol imperatorluğunun onu qovmasından sonra 1259-cu ildən ölümünə qədər İmereti krallığının hökmdarı olmuşdur.

## Həyatı

Kraliça Rusudan ilə Anadolu Səlcuq Dövləti hökmdarı II Qılınc Arslanın nəvəsi olan səlcuqlu şahzadəsi Qiyasəddin Türkanşahın oğlu olaraq 1225-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Monqol işğalından sonra paytaxt Tiflisi tərk edərək Kutaisiyə qaçan Kraliça Rusudan 1230-cu ildə oğlunu vəliəhd elan edir.Rusudan özündən sonra qardaşı oğlunun taxta keçməsinə maneə törətmək üçün onu Səlcuq sultanı II. Qiyasəddin Keyxosrovun sarayına əsir olaraq göndərdi. Öz oğulunu da Moğollar tərəfindən qanuni kral olaraq tanınmaq üzrə Qızıl Orda hökmdarı Batı xanın sarayına göndərdi. Rusudan 1245-ci ildə ölüncə onun yerinə taxta VI David keçdi. Ondan əvvəl taxta keçməsi lazım olan VII David ortalarda görünmədiyindən Gürcü zadəganları bu keçişi təsdiqlədilər. Ancaq Moğol hökmdarlarından Küyük xan VII Davidi də kral təyin etdi,beləliklə krallıq iki kral tərəfindən 1259-cu ilə qədər idarə olundu. VI David Narın 1259-cu ildə Monqol boyunduruğuna qarşı üsyan qaldırıb məğlub oldu və Kutaisiyə qaçdı. Beləliklə ölkə iki yerə bölündü.

## İmereti kralı

1270-ci illərdə Monqol hücumlarına qarşı qalib gələn David, 1282-ci ilin aprelində Trabzon imperiyasına hücum etdi. Şərqdəki torpaqlarını işğal etdi, Teodoranı imperatriça elan edərək İmeretiyə qayıtdı. 1293-cü ildə vəfat etdi və yerinə oğlu Konstantin keçdi.

## İstinadlar
I Mixail (İmereti çarı)

**I Mixail** — VI Davidin ikinci oğludur. Qardaşı I Konstantinə qarşı müharibəyə başlayan Mixail ölkənin şimalını idarə edirdi. 1327-ci ildə Kutaisidə kral elan olunandan sonra vətəndaş müharibəsi də bitmiş oldu. Cəmi 2 il hakimiyyətdən sonra vəfat etdi. Yerinə oğlu, azyaşlı I Baqrat keçdi.
I Baqrat (İmereti çarı)

**I Baqrat** () — Kiçik yaşda atasının taxtına oturmuşdu. 1 illik hakimiyyətdən sonra Kutaisini mühasirəyə alan Gürcü kralı V Georgiyə qarşı mübarizə apara bilmədi və taxtdan əl çəkdi. Şorapani eristavı tituluna layiq görüldü. Samtsxe-Cavaxeti atabəyi Kvarkvare Jakelinin qızı ilə evlənmişdi.

## İstinadlar
II Vaxtanq

**II Vaxtanq** () — II Demetrenin edamından sonra 3 il boyunca gürcü kralı olmuşdu. Onu bu vəzifəyə Abaqa xan təyin etmişdi. Abaqa xanın qızı Ölcatayla evlənən Vaxtanq atasından 1 il əvvəl öldü və yerinə VIII David keçdi.

## Həyatı

## İstinadlar
I Aleksandr (İmereti çarı)

**I Aleksandr** () — Gürcü çarı V Baqratın Əmir Teymura əsir düşməsini fürsət bilən Aleksandr 1387-ci ildə, Gelati monastırında tac qoyaraq özünü müstəqil çar elan etdi. Qızı Tamara Gürcü çarı I Aleksandr Didia ərə getmişdi.

## İstinadlar
I Georgi (İmereti çarı)

**I Müqəddəs Georgi** () — 1389-cu ildə qardaşının ölümündən sonra taxta çıxmışdı. Onun dövründə vətəndaş müharibəsi başladı və kral Vadim Dadiani adlı bir əsilzadə tərəfindən 1392-ci ildə öldürüldü. Yerinə kiçik qardaşı II Konstantin keçdi.

## İstinadlar
II Konstantin (İmereti çarı)

**II Konstantin** (; ) — İmereti kralı. I Baqratın ən kiçik oğlu idi. Qardaşının ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmiş və 19 il hakimiyyətdən sonra Çalağan döyüşündə Minqreliya eristavı II Mamia Dadianiyə məğlub olmuşdu. Qardaşı oğlu I Demetre onu yerinə keçmişdi.
Qiyasəddin Türkanşah

**Qiyasəddin Türkanşah** — II Qılınc Arslan oğlu olan Ərzurum hakimi Məhəmməd Toğrulşahın oğlu idi. 3 il boyu Gürcü çariçası Rusudanla evli olmuşdur və Gürcü-İmereti kralı VI Davidın atasıdır. Güclü olmadığına görə və gürcü siyasətinə bələd olmadığı üçün gürcü salnamələri onu kral olaraq hesablamır. 1226-cı ildə Xarəzmşahların hücumu dövründə Gürcüstandan qaçdığı üçün Rusudan onu boşamışdır.
I Konstantin (İmereti çarı)

**I Konstantin** — atasının ölümündən sonra 1293-cü ildə İmereti çarı elan edilmişdir. Monqol hücumlarından uzaq qalsa da, qardaşı I Mixailin ona qarşı üsyanından uzaq qala bilmədi və 1327-ci ildə öldü. Övladı yox idi. Yerinə qardaşı I Mixail keçdi.
I Demetre (İmereti çarı)

**I Demetre** — Səlcuq-Baqrationi sülaləsinin kişi nəslindən son nümayəndəsi olmuş, I Aleksandrın oğludur. 1414-cü ildə bacısı I Aleksandr Didi ilə evlənmişdi. Atasının dövründə Teymuri Şahruxun sarayında elçi idi. 1443-cü ildə vəfat etmişdir. Tək qızı olan Gülxan əvvəlcə şahzadə Georgi ilə, daha sonra isə III Demetre ilə evləndi. Bu evliliklərindən V Baqrat və II Konstantin Baqrationi adlı hökmdarlar dünyaya gəldi.
Səlcuq-Baqrationi sülaləsi

**Səlcuq-Baqrationi** — Baqrationlar sülaləsinin üzvü kraliça Rusudan və Səlcuq şahzadəsi Qiyasəddin Türkanşahın evliliyi ilə yaranmışdır. Bu sülalə Baqrationlar sülaləsinin kiçik xətti sayılır. Üzvləri:

# VI David
# I Konstantin
# I Mixail
# II Vaxtanq
# I Baqrat
# I Aleksandr
# I Georgi
# II Konstantin
# I Demetre

Sülalənin kişi nəsli I Demetrenin ölümü ilə kəsilmişdir.
Diauxi

**Diauxi** yaxud **Diauxi krallığı** — antik gürcü dövləti. Əsasən Urartu və Assuriya mənbələrindən məlum olan bu dövlət bir neçə əsr boyu davam etmişdir. Üç əsas şəhəri var idi: Zua, Ultu və Sasilu. Ultu şəhərinin indiki Oltu şəhəri olduğu güman edilir. E.ə.1112-ci ildə Diauxi kralı Sien Assur hökmdarı I Tiqlatpalasara məğlub olmuşdu. E.ə.845-ci ildə isə III Salmanasar Diauxi kralı Asianı məğlub edib xərac almışdı. Urartu ökmdarları da kral Utupursini xəraca məcbur etmişdi. Krallıq E.ə.760-cı ildə digər gürcü qəbilələrinin hücumu nəticəsində dağıldı.

## İstinadlar
Qarpız stereotipi

**Qarpız stereotipi** — ABŞ-də afroamerikalılar haqqında stereotiplərdən biri. Bu stereotip guya afroamerikalıların qarpıza olan qeyri-adi dərəcədə iştahını ifadə edir. Bu stereotip hətta XXI əsr cəmiyyətində də geniş yayılmışdır.

## Tarixi
Qarpızlara ABŞ-də rasizmin identifikasiyası üçün əsas simvol kimi baxılır. Bu stereotiplərin doğruluğu şübhə altına alındığından 1994–1996-cı illərdə afroamerikalılar arasında keçirilmiş sorğuda ölkə əhalisinin 12,5%-ni təşkil edən afroamerikalılardan yalnız 1,1%-nin qarpıza tələbatı müəyyən edilmişdir. Bu stereotipin mənşəyinin naməlum olmasına baxmayaraq, afroamerikalılarla qarpızın assosiasiyası ABŞ-də quldarlıq dövrünə gedib çıxır. Quldarlıq tərəfdarları qarpız yetişdirən sadəlövh afroamerikalıları bu meyvə ilə təsvir etməyi xoşlayırdılar. XIX əsrin son onilliklərindən XX əsrin ortalarına qədər afroamerikalıların qarpızla təsvir edilməsi karikaturalar, kino və musiqidə əbədiləşmiş və məişət mallarında ümumi dekorativ mövzu kimi məşhurlaşmışdır. Hətta, Barak Obamanın 2008-ci il prezident seçkiləri kompaniyası və ondan sonrakı administrasiya dövründə də onun siyasi rəqibləri tərəfindən irqi ayrı-seçkiliyin simvolu olan qarpızlardan istifadə olunmuşdur.

## Populyar mədəniyyətdə

Afroamerikalılarla qarpız arasında əlaqə afroamerikalı menestrellərin oxuduğu mahnılar sayəsində məşhurlaşmışdır. Onların oxuduğu *"The Watermelon song"* və *"Oh, Dat Watermelon"* kimi mahnılar 1870-ci ildə çap olunmuşdur. 1893-cü ildə Çikaqoda keçirilmiş Kolumbiya sərgisində afroamerikalıları cəlb etmək üçün təşkilatçılar afroamerikalı artistlər və pulsuz şəkildə qarpızlar təşkil etmişdilər.

XIX əsrin sonunda "qarpız şəkillər" qısa janrında afroamerikalıların qarpız yeməsi, toyuq oğurlaması kimi kinematoqrafiya karikaturaları təsvir olunmağa başlamışdır.

1916-cı ildə Harri S. Braun *"Nigger Love Watermelon Ha! Ha! Ha!"* adlı mahnı bəstələmişdir. O dövrdə bu cür mahnıların məşhur olması qarpız stereotipinin əhali arasında möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur. "Küləklə sovrulanlar" filminin senarisində Skarlet O'Haranın Prissi adlı qulluqçusu rolunu oynayan aktrisa Batterflay Makkuin qarpız yemə səhnəsindən imtina etmişdir.
Azoy

**Azoy** yaxud **Azon** — İberiyanın əfsanəvi hökmdarıdır. O əfsanəyə görə Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən taxta çıxarılmışdır. O I Parnavaz tərəfindən öldürülmüşdür.
I Farnavaz

**I Farnavaz** () — İberiyanın ilk tarixi hökmdarıdır. Əmisi Samara Mtsxeta ətrafındakı gürcü qəbilələrinin başçısı (mamasaxlisi) idi. O knyaz Azoya qarşı silahlı üsyan qaldırmışdı. Ona bu işdə Kolxida hökmdarı Küji və Azoyun ordusundan 1000 əsgər də qoşulmuşdu. Parnavaz qalib gələrək 27 yaşında İberiyanın ilk hökmdarı oldu.

Kartlis tsxovreba görə I Parnavaz Gürcü əlifbası yaradıcısı olduğu bilinir.

## İslahatları
O Gürcüstanı müxtəlif eristaviliklərə böldü və hərəsinə bir idarəçi təyin etdi. Tiflisin 22&nbsp;km şimalında baş tanrı Armazi üçün eyniadlı bir qüllə ucaltdı. 65 il hökmdarlıq etdikdən sonra öldü və yerinə oğlu I Saurmaq keçdi.

## İstinadlar
*Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
*Toumanoff, Cyril (1963), Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press.
*Suny, Ronald Grigor (1994), The Making of the Georgian Nation (2nd edition). Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3.
I Saurmaq

**I Saurmaq** — I Parnavazın tək oğlu idi. Əyanlar o hakimiyyətə gələndə birləşib ona qarşı üsyan edirlər, Saurmaq isə qonşuları olan Vaynaxlardan kömək alaraq üsyanı yatırır. O Selevkilərlə dost münasibəti yürüdürdü və Aynina tanrıçasına sitayiş edirdi. E.ə.159-ci ildə vəfat etdi, oğlu olmadığı üçün yerinə kürəkəni I Mirian keçdi.
I Mirian

**I Mirian** — I Saurmaqın kürəkəni idi. Dəryal keçidində dağlı xalqların işğalına qarşı mübarizə aparmışdı. Dianna tanrıçasına inanırdı.
Farnacom

**Parnajom** () — Farnavazianlar sülaləsindən IV çar. Tanrı Zadenə inanırdı və onun üçün qüllə tikdirmişdi. Əyanlar ona qarşı üsyana başlamışdı və taxta Parnajomun qaynı, Ermənistan çarı I Artavazdın oğlu Artaksiası taxta keçirmək istəyirdilər. Döyüşdə üsyançılar qalib gəldi və Parnajomun oğlu Mirian qaçıb gizləndi.

## İstinadlar
I Arşak (İberiya çarı)

**I Artaksias** yaxud **Arşak** — erməni əsilli İberiya çarı. Parnajoma üsyan edən əyanlar tərəfindən İberiya taxtına oturdulmuşdu. Hakimiyyət dövrü sakit keçmiş, Cavaxeti bölgəsindəki Tsunda qalasını möhkəmlətmişdi. Yerinə oğlu Artuş keçdi.
Artuş

**Artuş** () — erməni əsilli İberiya çarı. I Artaksiasın oğlu idi. Hakimiyyət dövrü boyu Romalılarla müharibə etmişdi. Eramızdan əvvəl 65-ci ildə Qney Pompeyə qarşı Armazi qalasını itirdi. 9000 əsgər öldürüldü, 10000 nəfər isə qul edildi. 2 il sonra kral vəfat etdi.