open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parçala və idarə et (alqoritm)

İnformatikada **parçala və idarə et** () rekursiyaya əsaslanan alqoritm dizayn paradiqmasıdır. Parçala və idarə et alqoritmi məsələni rekursiv olaraq iki və ya daha çox alt məsələrə bölərək, ən sadə hal üçün həll edir. Alt həllərin sonradan birləşməsi ana məsələnin həllini verir. 

Parçala və idarə et bir çox tip məsələni, o cümlədən sıralama (quicksort, mergesort və s), böyük rəqəmlərin vurulması (misal üçün Karatsuba alqoritmi), ən yaxın cüt nöqtələrin tapılması, sintaktik analiz və kəsilən Furye tansformasiya (FFT) məsələlərini həll etmək üçün effektiv texnikadır. 

## Parçala və idarə et
Parçala və idarə et bəzən alqoritmlərdə istifadə edilərək məsələni yalnız bir alt məsələyə bölür. Misal üçün  alqoritmində axtarılan qiymət bu üsulla tapılır (və ya analoji olaraq ədədi hesablamalarda, kökün tapılması üçün istifadə olunan bisection alqoritmi). Belə məsələləri parçala və idarə et alqoritmindən daha effektiv üsulla həll etmək olar. Belə ki, əgər bu məsələlərdə quyruq rekursiyası () istifadə edilsə, onları sadə dövrə çevirmək olar. Parçala və idarə et alqoritminin geniş mənada tərifi: Əgər alqoritm rekursiya və ya dövr istifadə edirsə, belə alqoritmi "parçala və idarə et" alqoritmi ilə əlaqələndirmək olar. Ona görə də bəzi müəlliflər "parçala və idarə et" adından məsələ iki və daha artıq alt məsələyə bölündükdə istifadə edirlər. Əgər məsələ bir alt məsələyə parçalanırsa, o zaman **azalt və idarə et **()''' demək daha doğru olar.

## Üstünlükləri

### Çətin məsələləri həll etmək
Parçala və idarə et konseptual olaraq çətin məsələləri həll etmək üçün çox güclü alətdir: tələb olunan yalnız məsələni alt məsələlərə bölməyin yolun tapıb və sadə variant üçün həll etdikdən sonra alt məsələləri birləşdirib, orijinal məsələni həll etməkdir. 

### Effektiv alqoritm
Parçala və idarə et çox vaxt effektiv alqoritmlər tapmağa kömək edir. O, Karatsubanın sürətli vurma metodu, quicksort və mergesort alqoritmləri, matrisləri vurmaq üçün istifadə olunan Strassen alqoritmi və sürətli Furye çevirilmələrində (FFT) açar rolunu oynayıb. 

### Paralelləşdirmə
Parçala və idarə et alqoritmləri təbii olaraq çoxlu prosessorlu maşınlarda, xüsusi ilə paylanmış yaddaş sistemlərində təbii olaraq geniş istifadə olunur. 

### Yaddaşa giriş
Parçala və idarə et alqoritmləri yaddaşda cachedən effektiv istifadə etməyə kömək edir. Səbəbi budur ki, əgər məsələ balaca alt məsələlərə parçalanarsa, bu alt məsələ balaca yaddaş tələb etdiyi üçün cache də saxlanıla bilər və daha böyük yaddaşa girişə ehtiyac qalmaya bilər. 

### Yuvarlaq idarə etmə
Yuvarlaq cəbri hesablamalarda və ya ədədlərin yuvarlaqlaşdırılmasında, parçala və idarə et alqoritmi iterasiya ilə olunan hesablamalardan daha dəqiq nəticələr verir. 

## İstinadlar
Orxan Abbasov

* Orxan Abbasov (icra başçısı) — Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Orxan Abbasov (alim) — alim, dosent.

## Həmçinin bax
* Orxan
* Abbasov
Astara kurqanları

**Astara kurqanları** — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun Telman, Pensər, Təngərud, Suvi və s. kəndləri ərazisində Tunc və Dəmir dövrlərinə aid kurqanlar.

## Haqqında
Telman kəndi ərazisindəki 2 kurqanda kromlexlə əhatə olunmuş daş qutu və sərdabə formalı qəbirlər aşkar edilmiş, buradan həmçinin gil qablar, saplaqlı tunc nizə ucluqları, dördtilli bizlər, iskənə, daşdan qaban fiquru, gildən düzəldilmiş araba təkərlərinin modeli və s. tapılmışdır. Saplaqlı nizə ucluqları və iskənə burada yaşamış sakinlərin Ön Asiya tayfaları ilə əlaqəsini əks etdirir. Astara kurqanlarının materialları e.ə. III minilliyin ortalarında bu ərazidə metallurgiyanın inkişafını və yerli tayfaların tökmə üsulla mərgümüşlü tunc məmulatı hazırladıqlarını göstərir.

## Mənbə
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. II cild. Bakı,2010. səh.143
Əliqulu xan

**Əliqulu xan** — Kişi adı.

* Əliqulu xan Qacar — 
* Əliqulu xan Ustaclı — 
* Əliqulu xan Şahsevən — 
* Əliqulu xan Püsyan — 
* Əliqulu xan Şamlı — 
* Əliqulu xan (Bican bəy Saakadzenin oğlu)
* Əliqulu xan Valeh Dağıstani

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
Deyv Bultuis

**Deyv Bultuis** (28 iyun 1990-cı ildə anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qəbələ klubunda müdafiənin sol cinahında çıxış edən Niderlandlı peşəkar futbolçu.

## Klub karyerası
Bultuis bir müddət Erediviziya təmsilçilərindən olan *Utrext* klubunda çıxış etmişdir. O, 2014-cü ilin yayında İkinci Bundesliqa təmsilçilərindən olan *Nürnberq* klubuna transfer olmuşdur.

7 iyul 2017-ci ildə Bultuis Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qəbələ klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Voetbal International profile
İsgəndər Cavadov

**İsgəndər Cavadov** (tam adı: *İsgəndər Cavad oğlu Cavadov*, ) — Azərbaycan əsilli sovet fulbolçusu. 1993-cü ildə SSRİ İdman Ustası medalına layiq olmuşdur.

## İdman karyerası
İsgəndər Cavadov futbolla 14 yaşında məşğul olmağa başlayır. Ondan əvvəl, Cavadov gimnastika və güləş ilə məşğul olurdu.

Əvvəllər Cavadovu Azərbaycan SSR-ın ən əhəmiyyətli futbol komandası olan Neftçi PFK-a qəbul etmirdilər. Bunun əsas səbəbi isə, gənc hücumçunun boyunun qısa olması idi. Cavadovun qardaşı Füzuli əmin idi ki, iki qardaşı dərhal sahəyə buraxmayacaqlar. Buna görə İsgəndər Cavadov, bir neçə il Sumqayıtın Xəzər FK və Bakının Avtomobilçi FK-da oynadı.

Cavadov SSRİ-nin Futbol üzrə çempionatında Bakının Neftçi PFK-da, 1977-ci ildə debüt edib. Bu vaxt futbol klubunun baş məşqçısı Gennadi Bondarenko idi. Bondarenko kluba Cavadovdan başqa, İqor Ponomaryovu, Səmədağa Şıxlarovu və Asim Xudiyevi kluba götürmüşdür. Cavadov 1979-cu ildən 1986-cı ilə klubun kapitanı olmuşdur.

1982-ci ilin 2-ci yarısından 1983-cü ilin 1-ci yarısına qədər Dinamo Moskva FK-da oynamışdır. Cavadov hesab edirdi ki, Dinamo Moskva FK-da oynamaq onu SSRİ milli futbol komandasına gətirib çıxaracaqdı. 1982/1983-cü illərdə keçirilən UEFA Kubokunda 2 oyun keçirmiş və 1 qol vurmuşdur. Bununla belə, Cavadov bir dayanaq qazana bilməmişdir və 1984-cü ildə baş məşqçisi Kazbek Tuayev olan Neftçi PFK-a geri qayıtmışdır.

Cavadov futbol karyerasını 1989-cu ildə, Moldovanın paytaxtı olan Kişinyov şəhərini təmsil edən Nistru FK-da bitirmişdir.

## AFFA-dakı fəaliyyəti

## İstinadlar
DevOps

**DevOps** ("" və "" ingilis sözlərinin qısa forması) proqramçılar və sistem administratorları arasında qarşılıqlı əlaqə və əməkdaşlıq nəticəsində yaradılan tətbiqi proqamların hazırlanması prosesidir. Həmçinin bu prosesə hazırlanmış proqramların inteqrasiyası, testi, serverdə yerləşdirməsi və gələcəkdə lazım olarsa hər hansı digər bir mühitə daşınması prosesinin avtomatlaşdırılması da daxildir. Bu prosesin və ya mədəniyyətin formalaşdırılmasında əsas məqsəd proqram təminatının daha sürətli və etibarlı şəkildə hazırlanması, lazımi dəyişikliklərin edilməsi və sifarişçiyə çatdırılmasıdır. DevOps sistemlərin inkişaf dövrünü təkmilləşdirmək və qısaltmaq üçün bir vasitə kimi proqram təminatının hazırlanması (Dev) və İT əməliyyatlarının (Ops) işini inteqrasiya edir və avtomatlaşdırır.

## Tarixi
 2008-ci il konfransında Andre Şafer və Patrik Debis "Agile Infrastructure" təqdim elədilər. DevOps anlaylşı 2009-cu ildə isə Belçikada keçirilən və bir neçə gün davam edən "devopsdays" (devops günləri) konfrasından sonra məşhurlaşmağa başladı. O vaxtdan bəri dünyanın bir çox ölkələrində bu tipli konfranslar keçirilməkdədir.

## Ümumi baxış

Adətən funksional olaraq  şöbələrə və ya qruplara ayrılmış təşkilatlarda demək olar ki, İT əməliyyatları arasında inteqrasiya olmur. Lakin DevOps elə bir proseslər və metodlar çoxluğu ortaya qoyur ki, tətbiqi proqramların yardilması, testi və proqramı təhvil alındıqdan sonra olan əməliyyatlar daima bir biri ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etsin.

## DevOps alətlər zənciri
Devops əməkdaşlıq nəticəsində formalaşan bir prosess olduğundan konkret unikal "DevOps aləti" mövcud deyil. Bu daha çox bir neçə alətlərdən ibarət olan (və ya "") bir sistemdir.

## İstinadlar
Arkebuza

**Arkebuza** (fr.arquebuse, alm. hakenbühse — top) — lüləsindən doldurulan fitilli silah, ilk odlu silah növlərindən biri.

## Haqqında
Arkebuza XV əsrin sonlarında Qərbi Avropada meydana gəlmişdir. Əvvəllər arkebuzadan atəş açmaq üçün daş, daha sonra isə yumru qurğuşun güllələrdən istifadə edilirdi. XVI əsrdən başlayaraq arkebuzanı uzaqvuran muşket sıxışdırsa da, çəkisi və ölçüləri kiçik olduğu üçün XVII əsrin ortalarınadək geniş istifadə edilirdi.

## İstinadlar
Şüləver

**Şüləver** — Gürcüstan Respublikasının '''Aşağı Kartli mxaresinin''' Sarvan bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.

## Əhalisi

Şüləver - Borçalı qəzasının mərkəzi olmuşdur. 1925-ci ildə adı dəyişdirilərək Şaumyan qoyulmuşdur.

=İstinadlar=
*Gürcüstanda 2002-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələri 
*Gürcüstanda kənd əhalisinin statistik icmalı 
*Gürcüstanda ən iri kənd yaşayış məntəqələrinin siyahısı 
*Borçalı haqqında məlumatlar 

## İstinadlar
Tiflis əyaləti

**Tiflis əyaləti** — (1723-1734) Osmanlı İmperiyası tərkibində Cənubi Qafqazda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Tiflis şəhəri idi. 

## Tiflis əyaləti

## Osmanlılar Tiflis əyaləti bəylərbəyləri

Osmanlıar ikinci Tiflis əyaləti (1724-1734)

Tiflis Əyaləti olaraq təşkilatlandırılan Kartli topraqları Tiflis livası, Somkhit Livası, Axçaqala livası, Qazax livası, Qori livası, Mukhrani Livası, Triyalet Livası ve Kaygulu Livası olmaqla toplam 8 livadan ibarət olmuşdur

1723–1728–ci illərdə tərtib edilmiş 4 may 1728–ci il tarixli "Dəftər–i müfəssəl–i əyalət–i Tiflis"–ə görə Tiflis əyaləti  

1724 tarixli mufassal dəftərdə, Tiflis əyaləti olaraq belə olmuşdur: 

* Rəcəb Paşa (1725-1726)

## Nahiyələr

* Ağcaqala nahiyəsi
* Baydar nahiyəsi
* Dəmirçi Həsənli nahiyəsi
* Pətək nahiyəsi

## İstinadlar

https://core.ac.uk/download/pdf/35314127.pdf
Vilhelm Hauff

**Vilgelm Qauf** () — Alman yazıçısı.

## Həyatı
Vilgelm Qauf 29 noyabr 1802-ci ildə Ştutqard şəhərində anadan olmuşdur. Onun 7 yaşı olanda Xarici İşlər Nazirliyində katib işləyən atası qəflətən dünyasını dəyişmiş və 4 uşaqla qalan anası Tübingen universitet şəhərciyinə atasının evinə köçmək məcburiyyətində qalmışdır. Demək olar ki, Qaufun gənclik illəri babasının zəngin kitabxanasında keçib və ele burada da o, ilk təhsilini alıb. 18 yaşında Universitetə daxil olan Vilgelm 4 ildən sonra onu fəlsəfə və teologiya doktoru kimi başa vurur. Bir qədər sonra o, müdafiə naziri, baron fon Högelin ailəsində repetitor kimi işə başlayır. Bu ailə ilə birgə gənc yazıçı Fransaya səyahət etmiş, böyük maraqla Almaniyanın şimal və mərkəzi hissələri tanış olmuşdur.

Onun ilk dəfə 1826-cı ildə dərc olunmuş sehrli nağılları məhz baron fon Högelin uşaqları üçün yazılmışdır. "Balaca Muk", "Karlik burun cırtdan", "Yalançı şahzadə" kimi sevilən nağılları qısa ömür sürmüş bir insanın adını əbədi olaraq dünya ədəbiyyatı tarıxınə yazmışdır.

Valter Skottun romanlarından ilham alan Qauf XIX əsrin bu janrda yazılmış ən yaxşı romanı sayılan "Lixtenşteyn" romanını yaradır.

1827-ci ildə, 25 yaşında soyuqdəymədən vəfat edən yazıçının həyat yoldaşı ölümündən sonra onun nağıl almanaxı və bir neçə romanını dərc etdirir.

Bayrsbronda "Vilgelm Qaufun nağıl muzeyi" yerləşir.

## İstinadlar
İngiltərə Milli Futbol Superkuboku 1965

1965-ci ildə təşkil olunmuş İngiltərə Milli Futbol Superkuboku matçı sayca 43-cü oyun idi. Görüş birinci divizyonun qalibi və İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi arasında keçirilirdi. Matç avqustun 14-də Mançester şəhərində yerləşən Old Trafford stadionunda oynanılırdı. Keçən 1963–64 mövsümünü "Liverpul" çempion kimi "Mançester Yunayted" isə İngiltərə Federasiya Kubokunun qalibi kimi başa vurmuşdur. Matç 2-2 hesabı ilə başa çatdığından yekun nəticədə hər iki klub qalib hesab olunurdu.

## Oyunun nəticələri

*90 dəqiqə, əlavə vaxt olmamışdır.
*Bir ehtiyat oyunçu
*Maksimum 1 əvəzetmə

## İstinadlar
La Qrand-Jatt adası

**La Qrand-Jatt adası** (Fransızca *Île de la Jatte (İl-de-la-Jatt), və ya Île de la Grande Jatte (La Qrand-Jatt) adası.*) — Fransanın Haust-de Seine (O-de-Sen) bölgəsində, Sena çayı üzərində yerləşən ada. Notr-Dam kilsəsindən 7 km uzaqlıqdadır. Demək olar ki, Parisin girəcəyində yerləşən La Qrand-Jatt adası ilə Şarl de Qoll meydanı (Place de l'Étoile) arasında cəmi 3 km məsafə var. Adanın uzunluğu 2 km, ən geniş hissəsi isə 200 m-dir. Əhalisinin sayı 4000 nəfər təşkil edir. La Qrand-Jatt adı "Cam adası" və ya, "Böyük Cam adası" mənalarını verir. 

Bu ada həm rəssam Jorj-Pyer Syöranın puantilizm üslubunda çəkdiyi Un Dimanche après-midi à l'Île de la Grande Jatt ("La Qrand-Jatt adasında bazar günü") (1884–6 və 1889) adlı əsəri (hazırda Çikaqodakı İncəsənət İnstitutunda sərgilənir), həm də Stiven Soundheymin Sunday in the Park with George ("Bazar günü Corc ilə parkda") musiqisi ilə məşhurdur. 

## Tarixi

1818-ci ildə Orlean hersoqu Lui-Filipp Şato-de-Nöyi qəsrini on uşaqlı ailəsi üçün almışdı. O, torpaq sahəsi alaraq adanın da daxil olduğu böyük park saldırmışdı. Həmin parka yalnız qayıq vasitəsilə getmək mümkün idi. Hersoq həmçinin, atasının tikdirdiyi Mars məbədinin (Temple de Mars) yerini dəyişdirərək Park Monsodan (Parc Monceau) adanın şimal hissəsinə yerləşdirmişdi və onu Sevgi məbədinə (Temple de l’amour) çevirmişdi. 1930-cu ildə isə məbəd adanın cənub hissəsinə köçürüldü. 1850–1870-ci illər arasında III Napoleon və baron Hausmann adanı yenidən bərpa etdikdən sonra rəssamlar yenə də burda işləməyə başladılar. XIX əsrin sonunda ada öz rəssamları, xüsusilə, impressionistləri ilə tanınırdı. Jorj-Pyer Syöradan başqa, Klod Mone, Vinsent van Qoq, Alfred Sisley, Çarlz Anqrand və Albert Qliiz kimi məşhur rəssamlar da burada işləyib və adanın ecazkar mənzərələrini yaradıblar.

2009-cu ilin iyununda ada ətrafında gəzinti təşkil olunub və burada impressionist rəssamların əsərələri sərgilənib. Qrand-Jatt adası Parisin ən dəbdəbəli məkanlarından biridir. Belə ki, adada Fransanın bir çox tanınmış şəxslərinin evləri olub. Nikola Sarkozi keçmiş həyat yoldaşı ilə burada yaşayıb, həmçinin ölkənin məşhur müğənnilərinin, aktyorlarının, jurnalistlərinin də əksəriyyəti məhz La Qrand-Jatt adasında yaşayırlar.
Şəkil:Grande Jatte 2011.jpg|La Qrand-Jatt adası 2011-ci ildə.
Şəkil:Temple de l'Amour sur Île de la Jatte.jpg|Jatte adasının cənubunda Amour (Sevgi) məbədi


## Mənbə
# " Les impressionnistes de retour à la Grande Jatte ", www.hauts-de-seine.net (13 avqust 2009 tarixində mənbəyindən arxivləndi)
# " Le port de Courbevoie  ", sur www.hauts-de-seine.fr (26 yanvar 2016 tarixində mənbəyindən arxivləndi)
Erasmus proqramı

Erasmus proqramı () ― 1987-ci ildə yaradılmış tələbə mübadilə proqramıdır.  Erasmus + və ya Erasmus Plus, 2014-cü ilin yanvar ayında başlanmış təhsil, təlim, gənclik və idman üçün bütün Avropa İttifaqının hazırkı sxemlərini birləşdirən yeni proqramdır.

## İstinadlar
Əhməd Əhmədov (dövlət xadimi)

**Əhməd Əli oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru, Azərbaycan K(b)P-nin Qala-Maştağa rayon komitəsinin birinci katibi.

## Həyatı
Əhməd Əli oğlu Əhmədov 1903-cü ildə Naxçıvanın Ordubad şəhərində zəhmətkeş ailəsində anadan olub. 1918-ci ilə qədər Ali Hərbi məktəbdə təhsil alıb.

1919-cu ildən Culfada (Şahtaxtıda) əvvəlcə telefonçu, daha sonra dəmir yolunda fəhlə işləmişdir. 1921-ci ildə XI Qırmızı Orduda könülülərə yazılaraq telefonçu kimi xidmət etmişdir.

1930-cu ildə Qırmızı Professorlar İnstitutunda təhsil almağa başlayır.

1937-ci il iyul ayının 11-də Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığı tərəfindən həbs edilib və oktyabrın 13-də güllələnib. 1955-ci ildə ölümündən sonra bəraət alıb.

## Hərbi fəaliyyəti
1921–1923-cü illərdə Azərbaycan hərbi peşə məktəbində kursant olub. 1923–1924-cü illərdə bu peşə məktəbini bitirdikdən sonra orada saxlanılaraq rota komandiri kimi xidmət etmişdir.

1925–1926-cı illərdə Hərbi-Siyasi məktəbin rəis köməkçisi təyin olunub. 1926–1927-ci illərdə Tiflis hərbi peşə məktəbində müəllim işləyib, daha sonra yenidən Bakıya qayıdaraq 1927–1928-ci illərdə siyasi maarifləndirmə fəaliyyəti ilə məşğul olur.

Beləliklə, 1921-ci ildən 1928-ci ilə qədər Ə. Əhmədov hərbi xidmətdə olub. Bu müddət ərzində o, 1921 və 1930-cu illərdə Ermənistanda daşnak qiyamının yatırılmasında, 1922–1923-cü illərdə Azərbaycanda "banditizmə", 1924-cü ildə Çiatura şəhərində (Gürcüstanda) "menşevik üsyanı"na qarşı mübarizədə iştirak edib.

## Siyasi fəaliyyəti

### Komsomolda
1921-ci ilin martında Naxçıvanda komsomol təşkilatının bani və rəhbərlərindən biri olub. 1921-ci ilin sonunda Naxçıvandan nümayəndə kimi Bakıda komsomol qurultayına göndərilib.

1928–1929-cu illərdə İrəvanda Xalq Maarif Komissarlığının üzvü və Milli Azlıqlar Şurasının sədri olub.

1929–1930-cu illərdə Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığında bölmə müdiri və İdarə heyətinin üzvü işləyib.

### Partiyada
1933–1935-ci illərdə Azərbaycan Kommunist (bolşevik) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin qərarı ilə Zəngilan Rayon Komitəsinin Siyasi bölməsinin müdiri təyin edilir.

M. Bağırovun məsləhəti ilə 1935-ci ildə Azərbaycan K(b)P-nin Qala-Maştağa rayon komitəsinin birinci katibi təyin edilir. O, eyni zamanda Bakı Sovetinin nümayəndəsi seçilir.

1937-ci il iyun ayının 1-də EA-nın Azərbaycan filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru təyin edilir. Ona qədər direktor işləmiş Zifeld-Simumyaqi Artur Rudolfoviç böyük elmi işçi vəzifəsinə təyin edilib. Ə. Əhmədov bu vəzifədə 1 ay 10 gün işlədi.

## Mənbə
* Ə. Tahirzadə. Əhməd Əli oğlu Əhmədov // 525-ci qəzet, 2005, 8, 11 yanvar.
* ГАППОДАР, ф.1, оп.8, д.884; ф.1., оп.122, д.87;
* Архив МНБ АР, следственно-архивное дело № ПР 23397.

### İstinadlar
Aşağı Şeypurxan

**Aşağı Şeypurxan** — Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasının Lori nahiyəsində (31 dekabr 1937-ci ildən Noyemberyan rayonu) azərbaycanlıların yaşadığı kənd. XX əsrin 30-cu illərində azərbaycanlılar buradan qovulmuş və kənd ləğv edilmişdir.

## İstinadlar
Mikayıl Yusifov

**Mikayıl Yusifov** (d. 24 aprel 1982, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı sabiq futbolçu. Qapıçı mövqeyində çıxış etmişdir. Bir neçə Azərbaycan klubu ilə yanaşı xaricdə Türkiyənin "Qartalspor" klubunda da oynamışdır.

## Həyatı
Mikayıl Yusifov 24 aprel 1982-ci ildə Bakıda anadan olub.

## Ailəsi
Əkiz qardaşı Rafael Yusifov da futbolçu olmuş, amma zədə səbəbindən karyerası tez başa çatmışdır.

## Karyerası
Mikayıl dövrünün ən istedadlı qapıçılarından biri hesab olunsa da, karyerası uğurlu alınmamışdır.

### Klub karyerası
O, peşəkar futbola "Şəfa"da 1998-ci ildə başlayıb. "Şəfa"da oynadıqdan sonra hərbi xidmətlə əlaqədar MOİK-də çıxış edib. Ardınca, 2005-ci ildə “Xəzər-Lənkəran”a keçib, 2 il Lənkəran təmsilçisinin uğurları üçün çalışıb. Arada 1 ili - 2007/2008 mövsümünü ölkə xaricində - Türkiyənin "Qartalspor" klubunda keçirmişdir.

Mikayıl 2008-ci ildə "Muğan"la anlaşıb. 3 oyunda 10 qol buraxması Mikayılın bu dəfə nəinki klubdan, ümumiyyətlə futboldan ayrılmasına səbəb olub. 2012/13-cü il mövsümündə cəmi 2 oyunda "Turan"da görünür.

Karyerasını bitirdikdən sonra Almaniyaya getmişdir.

### Milli komanda karyerası
Braziliyalı mütəxəssis Karlos Alberto Torresin dövründə milli komandaya dəvət olunmuşdur. İlk oyununu 23 fevral 2005-ci ildə yoldaşlıq oyunu çərçivəsində Trinidad və Tobaqo yığmasına qarşı keçirmişdir. O, debüt oyununda qapıçı Rauf Mehdiyevi 46 dəqiqədə əvəz edərək, ikinci hissədə meydanda olmuş və bir top buraxmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Profile at TFF.org
Kamil Nurəhmədov

**Kamil Kamal oğlu Nurəhmədov** () — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Rəvan klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-19 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası

### Çempionat
2011-12 -ci illər mövsümündə Kamil Nurəhmədov Sumqayıt klubunda bir mövsüm keçirdikdən sonra Neftçi Bakı klubuna icarəyə verilmişdir. Bu mövsüm Kamilin ən yaxşı mövsümlərindən birini hesab olunur. Kamil *kimyaçıların* tərkibində bütün turnirlər daxil olmaqla ümumilikdə 32 oyuna çıxmış və rəqib qapılarından 4 qol keçirməyi bacarmışdır. Bu nəticə ilə o, yerli futbolçuların arasında bir mövsüm ərzində keçirilən oyunların sayına görə rekord vurmuşdur. Yayda Kamil Neftçi Bakı klubuna transfer olmuş və bir mövsüm bu klubda çıxış etmişdir.

2013-cü ilin iyulunda Kamil Nurəhmədov yay transfer pəncərəsi zamanı Rəvan klubu bir illik müqavilə imzalamışdır.

### Кубок
Kamil Azərbaycan Kubokunda 4 klubun tərkibində 7 oyuna çıxmışdır.

## Avropa Liqası
Kamil Nurəhmədov 4 oktyabr 2011-ci ildə Neftçi Bakı klubunun üzvü olaraq UEFA Avropa Liqasının H qrupunda İnter Milan klubuna qarşı oyunda iştirak etmişdir. Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda keçirilən görüşdə Kamil oyunun ilk 46 dəqiqəsini meydanda keçirmişdir.

## Milli karyerası

### U-19
Kamil Nurəhmədov Azərbaycan U-19 milli futbol komandası ilə debütünü 9 oktyabr 2009-cu ildə UEFA Avropa Çempionatının seçmə mərhələsində İsrail millisinə qarşı oyunda etmişdir. Nes-Sion şəhərində keçirilən görüşdə Azərbaycan millisi rəqibinə 3-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### U-21
2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər Nurəhmədov Azərbaycan olimpiya yığmasına cəlb edilmişdir.

## Uğurları
* Neftçi Bakı klubu ilə 2012-13 Azərbaycan Premyer Liqasının qalibi olmuşdur.
* Neftçi Bakı klubu ilə 2012-13 Azərbaycan Kubokunun qalibi olmuşdur.

## Maraqlı fakt
Kamil Rəvan klubu ilə debütünü 31 avqust 2013-cü ildə Premyer Liqanın V turu çərçivəsində Sumqayıt klubuna qarşı oyunda etmiş və 50-ci dəqiqədə qolla yadda qalmışdır. Bu nəticə ilə onun komandası mövsümdə ilk qələbəsini qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана
* Статистика игрока на int.soccerway.com
* Состав ФК "Ряван" на официальном сайте клуба 
*  Информация игрока на сайте premierleague.az
Ron Mueck

**Ron Mueck** — avstraliyalı hiperrealist heykəltaraş.

## Həyatı
1958-ci ildə Avstraliyada alman əsilli bir ailədə anadan olmuşdur. Valideynləri oyuncaqların, xüsusilə kuklaların hazırlanması ilə məşğul idi. Ron gənclik illərində Melburnda uşaq kanallarının birində yaradıcı direktor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Ron Mueck ilk dəfə "Ölü ata" (Dead dad) adlı skulpturası ilə ictimaiyyətin diqqətini çəkmişdi. Bu işində o, qısa zaman əvvəl ölən atasını təsvir etmişdi. "Ölü ata" skulpturası 1997-ci ildə Londonda "Sensation" sərgisində təqdim olunan eksponatlar arasına daxil idi.

Ron Mueck ilk fərdi sərgisini 1998-ci ildə Londonda Anthony d’Offay qalereyasında gerçəkləşdirmişdir.
2000–2002-ci illər ərzində sənətkar London Milli Galereyasında fəaliyyət göstərir.
2 il ərzində o, "Ana və uşaq" (mother and child), "Hamilə qadın" (pregnant woman), "Qayıqdakı adam" (man in a boat), "Bələnmiş körpə" (Swaddled Baby) əsərlərini yaradır.

## İşləri
Mueck-in skulpturaları insan bədəninin kiçik detallarını özündə əks etdirir. O, hər bir skulpturanın hazırlanmasına bir ildən də artıq vaxt sərf edir.
Ron Mueck-in əsərləri Kanada Milli Galereyası, Avstraliya Milli Galereyası, San Fransisko Müasir İncəsənət Muzeyi və bir çox məşhur sərgi salonlarında sərgilənməkdədir.

## İstinadlar
Elxan Əhmədov

**Elxan Qardaşxan oğlu Əhmədov** (2 iyul 1993-cü ildə Bakıda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Bakı klubunda qapıçı kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçu. O, bir müddət Azərbaycan U-21 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## Klub karyerası
Elxan Əhmədov öz peşəkar futbolçu karyerasına 2011-ci ildə Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Lokomotiv-Biləcəri klubunda start vermişdir. 2012-ci ildə Elxan Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Bakı klubuna transfer olmuşdur. Əvvəlcə klubun əvəzedicilər dəstəsində çıxış etsə də, 2013-cü ildə klubun əsas komandasına dəvət almışdır. Elxan Əhmədov 2013–14 mövsümündə əsas komanda 7 oyunda iştirak etmiş və rəqib qapılarına 8 qol vurmuşdur.

### Çempionat
Mövsümlər üzrə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:

### Kubok
Mövsümlər üzrə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль игрока на сайте Профессиональной Футбольной Лиги Азербайджана 
* 

## Tarixçə
* Elxan Əhmədov
Sürətli nizamlama (Quicksort)

**Sürətli nizamlama** () alqoritmi Tony Hoare tərəfindən 1959 -cu ildə hazırlanmış və 1961 -ci ildə nəşr olunmuş, nizamlama alqoritmidir. Sürətli nizamlama alqoritmi rekursiv alqoritmdir, parçala və idarə etmə alqoritminə əsaslanır. 

Sürətli nizamlama alqoritminin riyazi analizləri göstərir ki, alqoritm n elementi nizamlamaq üçün ortalama O(*n*&nbsp;log&nbsp;*n*) müqayisə əməliyyatı yerinə yetirir. Ən pis halda isə O(*n*2) əməliyyat yerinə yetirir.

## İşləmə mexanizmi
right|thumb|400x400px|İşarələnmiş elementlər pivot olaraq seçilən elemetlerdir. Hər massivdən sonuncu element pivot olaraq seçilmişdir. Ancaq, artıq sıralanmış və ya bütün elementləri eyni olan massivlərdən hər dəfə sonuncu elementi pivot olaraq seçmək (''O''(''n''²)) əməliyyat aparmaq deməkdir.
Sürətli nizamlama alqoritmi parçala və idarə etmə alqoritmidir. Sürətli nizamlama əvvəlcə massivi iki kiçik massivə bölür: kiçik elementlər massivi və böyük elementlər massivi. Sonra rekursiv olaraq bu massivləri sıralayır. Massiv boş olduqda və bir elementdən ibarət olduqda onu nizamlamağa ehtiyac olmur. Bu iki hal sürətli nizamlama alqoritmində *əsas hal* (base case) adlandırılır. Əgər massivin elementlərinin sayı ikiyə bərabər və ya ikidən böyük olarsa onda sürətli nizamlama alqoritmi ilk olaraq massivdən təsadüfi bir elementi seçir. Bu element pivot adlandırılır. Sonra seçilən pivotdan kiçik və böyük olan elementlər tapılır. Bu qayda bölmə (partitioning) adlandırılır. Nəticədə:

* Pivotdan kiçik olan elementlər massivi (sol massiv)
* Pivot 
* Pivotdan böyük olan elementlər massivi (sağ massiv)
alınır. Alınan hər iki massiv sıralanmamış olur. Bu massivlər üzərində alqoritm rekursiv olaraq əsas hal alınana qədər yenidən çağrılır.  Yekun nəticə:
                    **sol massiv  + pivot + sağ massiv**

Pivotun seçilməsi və massivin bölünməsi bir neçə fərqli sxemlərlə edilə bilər. Seçilən sxem alqoritmin sürətinə böyük təsir göstərir. 

### Lomuto bölmə sxemi
Bu sxemdə pivot bir qayda olaraq massivin sonuncu elementi olaraq seçilir.  Bu sxem artıq sıralanmış və ya bütün elementləri eyni olan massivlərdə *O*(*n*2) əməliyyat yerinə yetirir. Psevdokod:

 **algorithm** quicksort(A, lo, hi) **is**
     **if** lo A[lo] əvəzinə A[hi]seçmək. Hoare sxemi Lomuto bölmə sxemindən daha səmərəlidir. Çünki Hoare orta hesabla 3 dəfə daha az yerdəyişmə əməliyyatı edir. Artıq eleməntləri sıralanmış massivlərdə Lomuto bölmə sxemi kimi Hoare də *O*(*n*2) əməliyyat yerinə yetirir. Psevdokod:
 **algorithm** quicksort(A, lo, hi) **is**
     **if** lo  pivot
 
         **if** i >= j **then**
             **return** j
 
         swap A[i] with A[j]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Open Data Structures – Section 11.1.2 – Quicksort
* Interactive illustration of Quicksort, with code walkthrough
Meşə sərhədləri

## Meşənin aşağı sərhəddi
Meşənin aşağı sərhəddi- boreal iqlim şəraitində dağ meşələri aşağı sərhədində meşə-çöl vasitəsilə meşəsiz çöllərlə əvəz olunur. Meşənin meşə-çöl və çöllə (bozqırla) əvəz olunmasına səbəb yağıntının az və havanın nisbi rütubətliyinin aşağı olmasıdır. Belə qanunauyğunluq respublikamızın dağ sistemləri şəraitinə uyğun gəlmir. Belə ki, Böyük Qafqazın cənub yamacında dağın Qanıx-Həftaran vadisinə keçid hissədə rütubətli düzən meşəsi ilə əvəz olunur. Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında meşənin aşağı sərhədi yoxdur. Burada dağlıq ərazi 600 m hündürlükdə Samur-Dəvəçi düzənliyinə keçir. Düzənliyin ərazisində bəzi yerlərdə dənizə qədər meşələrin yayılması müşahidə olunur. Lənkəran regionu ərazisində də meşənin aşağı sərhədi, yəni meşənin çölə, yaxud arid tipli seyrəkliyə keçidi müşahidə edilmir. Burada Lənkəran ovalığında Hirkan tipli məşəliklərin qalıqlarına təsadüf edilir. Respublikanın dağ yamaclarnda meşənin aşağı sərhədinin və antropogen landşaftların mövcudluğu yalnız insan fəaliyyəti ilə bağlıdır. 

## Meşənin yuxarı sərhəddi
Meşənin yuxarı sərhəddi- dağlıq şəraitində meşə örtüyü müəyyən yüksəkliyə qədər yayılır. Həmin hündürlükdən yuxarıda ağac bitkisinin inkişafı üçün şərait pisləşir və meşənin yerini subalp (alp) bitkiliyi tutur. Meşənin iqlim və ya təbii yuxarı sərhədinin vəziyyəti ərazinin iqlimi ilə sıx əlaqədardır. Belə ki, okean (dəniz) iqlimi meşənin yuxarı sərhəddinin aşağıdan, kontinental iqlim isə əksinə, yuxarıdan keçməsinə şərait yaradır. Alimlər (Keppen, Brokman – Yeroş, Qulisaşvili) 100 iyul izotermini ağac bitkisinin inkişafı üçün son hədd hesab edir. Bu qanunauyğunluğu respublikamız üçün qəbul etsək, Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında meşənin yuxarı sərhəddi 2600 m-dən, Kəlbəcər və Laçın rayonlarında 2800 m-dən, kontinental iqlimi olan Naxçıvan zonasında isə 3000 m-dən keçməlidir. Lakin hazırda meşənin təbii sərhədi hər yerdə antropogen amillərin təsiri nəticəsində pozulmuş, aşağı salınmışdır. Meşənin müasir yuxarı sərhədi respublikamızın dağlarında orta hesabla 1600–2000 m hündürlükdən keçir. Bu hündürlük isə iyul ayının orta temperaturu 14–170 olan yüksəkliyə uyğun gəlir. 

## Xarici keçidlər
* BUZLAQ EPOXALARI (ƏSRLƏRİ)
* BÖYÜK QAFQAZIN CƏNUB YAMACLARININ MEŞƏ ÖRTÜYÜNÜN AŞAĞI VƏ YUXARI SƏRHƏDLƏRİNDƏ ANTROPOGEN DƏYİŞİKLİKLƏRİN PEYK MƏLUMATLARI ƏSASINDA ARAŞDIRILMASI.

## Həmçinin bax
* Meşələrin ekocoğrafi problemləri

## İstinadlar
Layes Abdullayeva

**Layes Abdullayeva** () — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet.

## Karyerası
Layes Abdullayeva 2009-cu ildə Serbiyanın Novi Sad şəhərində gənclər arasında Avropa Çempionatında 3000 metr məsafəyə maneələrlə qaçış turnirində 9:55.95 dəqiqə nəticə ilə gümüş medalın sahibi oldu.

2010-cu ildə Kanadada gənclər arasında Dünya Çempionatında 3000 metr məsafəyə qaçış turnirində 8:55.33 dəqiqə nəticə ilə bürünc medala sahib olan Layes Abdullayeva həmin il Qətərin Doha şəhərində Dünya Çempionatını (zalda) yeddinci pillədə, İspaniyanın Barselona şəhərində Avropa Çempionatını isə altıncı pillədə başa vurdu.

Layes Abdullayeva 2011-ci ildə Fransanın Paris şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında (zalda) 3000 metr məsafəyə qaçış turnirində 9:00.38 dəqiqə nəticə göstərdi və turnirin bürünc medalına sahib oldu. Həmin il Layes Abdullayeva həm də Çexiyanın Ostrava şəhərində U-23 Avropa Çempionatında 5000 metr və 10000 metr məsafələrə qaçış turnirlərini müvafiq olaraq 15:28.46 dəqiqə və 32:18.05 dəqiqə nəticələrlə başa vurdu və turniri qızıl medallarla başa vurdu. Layes Abdullayeva həmin mövsümdə Çində baş tutan Universiada Oyunlarında 5000 metr məsafəyə qaçış turnirini beşinci pillədə başa vurdu.

2012-ci ildə Layes Abdullayeva İstanbul şəhərində Dünya Çempionatında (zalda) təsnifat mərhələsini 9:08.40 dəqiqə nəticə ilə onuncu pillədə başa vuraraq turnirdə uğursuz çıxış etdi və final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi. İyunda isə Layes Abdullayeva Finlandiyada Avropa Çempionatında 5000 metr məsafəyə qaçış turnirində 15:33.88 dəqiqə nəticə göstərdi və turniri 14-cü pillədə başa vurdu.

Layes Abdullayeva Azərbaycanı 2012-ci ildə London şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. 5000 metr məsafəyə qaçış turnirində çıxış edən Layes Abdullayeva təsnifat mərhələsinin B qrupunda 15:45.68 dəqiqə nəticə göstərdi və mərhələni 18 atlet sırasında 17-ci pillədə başa vuraraq olimpiada da mübarizəsini dayandırdı.

2013-ci ildə Layes Abdullayeva iyulda Finlandiyanın Tampere şəhərində baş tutan U-23 Avropa Çempionatıdna 5000 metr məsafəyə qaçış turnirində 15:50.72 dəqiqə nəticə göstərdi və turnirin qalibi oldu. Sentyabrda isə Layes Abdullayeva İndoneziyanın Palembanq şəhərində baş tutan III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 5000 metr məsafəyə qaçış turnirini 16:48.08 dəqiqə nəticə ilə üçüncü pillədə başa vurdu və islamiadanın bürünc medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Xanalılar

* Xanalılar (Laçın) — Laçın rayonunda kənd.
* Xanalılar (Şuşa) — Şuşa rayonunda kənd.
Səyahət edən tacir (alqoritm)

**Səyahət edən tacir ** (ing. ) - informatikada həlli çətin olan məsələlərdən biridir. Səyahət edən tacir belə bir sual soruşur: "Mənə şəhərlərin siyahısı və şəhərlər arasında məsafə verilibdir. Görəsən, bütün şəhərlərə səyahət edib və evə qayıtmaq üçün ən qısa yol hansıdır? Amma bir şərtlə ki, bir şəhəri iki dəfə ziyarət etməyim." Ilk baxışdan çox sadə görünən bu sual, əslində informatikada NP çətin məsələdir.

Bu məsələ ilk dəfə 1930 ildə formalaşdırılıb və ən çox öyrənilmiş optimallaşdırma məsələlərindən biridir. Bir çox optimallaşdırma metodu üçün benchmark (etalon) kimi istifadə olunur. Baxmayaraq ki, səyahət edən tacir hesablama baxımdan çətin məsələdir, on minlərlə şəhər üçün bu məsələni dəqiq və heuristik həlləri var. Hətta milyonlarla şəhər üçün bu məsələni 1% səhvlə həll etmək mümkündür.

Səyahət edən tacirin bir neçə tətbiq sahəsi var, nümunə olaraq, planlaşdırma, logistika və microçip sahələrini göstərmək olar. Bir azca dəyişdirilmiş forması isə daha geniş istifadə olunur, məsələn, DNA ardıcıllığının tapılmasında. Bunun üçün "şəhər" olaraq DNA fraqmentlərini, "şəhərlər arasında məsafə" olaraq isə DNA fraqmentləri arasında oxşar ölçü vahidini götürmək lazımdır. Səyahət edən tacir eyni zamanda astronomiyada da istifadə oluna bilər. Belə ki, astronomlar teleskopu müşahidə etdikləri cisimlər arasında hərəkət etdirərkən, teleskopun hərəkət vaxtını minimallaşdırmaq istəyirlər. 

### Qraf məsələsi

Səyahət edən tacir məsələsi qraf kimi göstərmək olar. Belə ki, qrafın təpə nöqtələri - şəhərləri, qrafın tilləri isə, şəhərlər arasındakı yolu təsvir edir. Beləliklə, minimallaşdırma məsələsi qrafın hər hansı təpəsindən çıxmaqla bütün təpələri bir dəfə gəzib, həmin təpəyə qayıtmaq məsələsinə çevrilir. 

### Heuristik və aproksimasiya alqoritmləri
Bir çox heuristik və aproksimasiya alqoritmləri sürətli şəkildə yaxşı həll tapmağa kömək edir. Müasir metodlar böyük problemlər (milyonlarla şəhər) üçün az bir zamanda optimala yaxın (optimaldan 2-3% fərqli) həll tapır. 

Heuristik yanaşmanın bir neçə kateqoriyası var. 

#### Konstruktiv heuristika

Ən yaxın qonşu alqoritmi (Acgöz alqoritm kateqoriyasına aiddir) növbəti addım kimi tacirin ən yaxın gəzilməmiş şəhərə getməyinə imkan verir. Bu alqoritm çox qısa zamanda qısa yolu tapır.

## İstinadlar
Mikrosenozlar

## Mikrosenozlar
Mikrosenozlar-biosenozların əsas qatları daxilində yerləşərək, dominant populyasiyaların mühityaratma fəaliyyətinin təsiri altında olan kiçik qruplaşmalar. Mikrosenozlar aşağıdakı qruplara bölünür:
* Mediogen mikrosenozlar- biosenotik mühitin yaratdığı mikrosenozlar (epifit və saprofit mikrosenozlar.; məs, mamırlar və şibyələr mikrosenozlar)
* Biogen mikrosenozlar- biosenozda dominantlıq edən növün biologiyası ilə əlaqədar yaranan mikrosenozlar (məs. kökümsov);
* Ekzogen mikrosenozlar- torpağın zədələnməsi nəticəsində yaranan mikrosenozlar. (qabanların torpağı qazması, alt yarusda ağacların yıxılması), bəzi ağacların gövdələrinin qabığının zədələnməsi buna səbəb ola bilər.
* Biomediogen mikrosenozlar- (məs: ağacın çürüyən gövdəsi üzərində kökümsov bitkinin Mikrosenozu);
* Bioekzogen mikrosenozlar- (məs. ocaq yerində kökümsov bitkinin yaratdığı mikrosenozlar)
* Endogen mikrosenozlar torpağın mikrosenozu (sistematik edafik qatının), Məs. miko və mikrosenozlar və bakteriya mikrosenozları. Bütün mikrosenozlarda yalnız dominulentin deyil, digər senotiplərin və bitki və heyvan populyasiyaları iştirak edir.
Biosenozda nisbətən davamlı mikrosenozlarla yanaşı çox vaxt mikrosenozları yaradan suksessiyaların elementlərinə-mikroprosenozlara rast gəlinir: məs. yıxılmış ağac üzərində və heyvan leşi üzərində müşahidə olunan suksessiya. Mikrosenozlarrı onların məcmusu – mikroassosiasiya və ya mikrokompleks kimi də qiymətləndirmək olar.
Müləmmə

**Müləmmə** — hər misrası, yaxud beyti başqa-başqa dillərdə yazılmış şeir formasıdır. C.Ruminin *"Mahəst nəmidanəm Xurşid ruhət ya nə"* müləmməsi fars və türk dillərində yazılmış misralardan ibarətdir.

## İstinadlar
İnternetdə istifadə olunan dillər

Internetdə ən çox istifadə olunan dil qeyri-müəyyəndir, baxmayaraq ki, İnternetdə ən çox ziyarət edilən veb saytlarının təxminən yarısının ana səhifələri ingiliscədir. 

W3Techs verdiyi məlumata görə ən çox istifadə olunan başqa dil Rus dili, Alman dili, İspan dili, Fransız dili, Çin dili və Portuqal dili.

## İstifadə olunan dillər
2009-cu ildə UNESCO-nun 1996-ci ildən 2008-ci ilə qədər, 12 il ərzində apardığı monitorinqin nəticəsi olaraq çap etdiyi hesabatda ingilis dilinin veb saytlarda işlədilmə faizinin 1998-ci ildə 75 %-dən 2005-ci ildə 45 %-ə düşdüyü qeyd olunmuşdur. Müəlliflər müəyyən etmişdir ki, 2005-ci ildən 2008-ci ilə qədər ingilis dili sabit 45 %-də qalmışdır. Amma buna ingilis dilinə axtarış sistemlərinin üstünlük verməsi də səbəb ola bilər.

Hal-hazırda davam edən W3Techs tərəfindən aparılan monitorinq 2015-ci il üçün göstərirdi ki, ingilis dili 55 %-dən çox veb saytın ana səhifəsində istifadə edilir. 

Qeyri-ingilis dilli veb səhifələrin sayı hər gün artmaqdadır. 2001-ci ildən 2011-ci ilə qədər internetdə ingilis dilindən istifadə təxminən 2.8 dəfə, ispan dilindən istifadə təxminən 7.4 dəfə, çin dilindən istifadə təxminən 13 dəfə, rus dilindən istifadə təxminən 18 dəfə və ərəb dilindən istifadə təxminən 25 dəfə artmışdır.

## Vebsaytlarda istifadə olunan dillər
10 milyon vebsaytın 2020-ci il 25 mart tarixində dillərdən istifadə faizləri aşağıdakı kimidir:

Bütün digər dillər vebsaytlarda 0.1 %-dən az istifadə olunur. 

## İnternet istifadəçiləri dillərinə görə
2016-ci ilin İyun ayı üçün internet istifadçilərinin sayı dillərinə görə aşağıdakı kimidir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Internet World Users by Language, Internet World Stats. 
* "Estimation of English and non-English Language Use on the WWW", Gregory Grefenstette and Julien Nioche, in Proceedings of RIAO'2000, *Content-Based Multimedia Information Access*, Paris, 12–14 April 2000, pp.&nbsp;237–246.
* World GDP by Language 1975–2002, Mark Davis, Unicode Technical Note #13 (2003).
* "Writing the Web’s Future in Many Languages", Daniel Sorid, *New York Times*, 30 December 2008.
* Statistical Survey Report on Internet Usage in China, China Internet Network Information Center (2009), English translation.
* List of CNNIC statistical reports, China Internet Network Information Center (1997-2010).
* Measuring Linguistic Diversity on the Internet, UNESCO (2006).
* Twelve years of measuring linguistic diversity in the Internet, UNESCO (2009).
* Language Observatory, Japan Science and Technology Agency (2012).
* Observatory of linguistic and cultural diversity on the Internet, Networks and Development Foundation, FUNRDES (July 2012).
Vsevolod Vorobyov

**Vsevolod Mixayloviç Vorobyov** () — Sovet və Ukrayna pianoçu, pedaqoq, Çaykovski adına Ukrayna Milli Musiqi Akademiyasının professoru.

## Həyatı
Vsevolod Vorobyov 1925-ci il oktyabrın 22-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur, Tbilisi Konservatoriyasında təhsil almışdır. 1953-cü ildə Çaykovski adına Kiyev Konservatoriyasının xüsusi fortepiano kafedrasında pedaqoji fəaliyyətə başladı və onun bütün yaradıcılıq ömrü orada keçdi.

Svyatoslav Rixter, Dmitriy Başkirov, Tatyana Nikolayeva, Vladimir Nilsen kimi görkəmli pianoçular onun yaxın dostları idilər.

23 iyun 2010-cu ildə Kiyevdə vəfat etmişdir. Lukyanov qəbirstanlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vsevolod Vorobyov Youtube-da
* http://www.nbuv.gov.ua/portal/Soc_Gum/Nvnmau/2009_82/134.pdf
* http://rg.kiev.ua/page5/article7928/
Cura te ipsum

**Cura te ipsum** (*özün özünü müalicə et*; ing. Physician, heal thyself) ifadəsi Latın dilində olsa da ona ilk olaraq Luka İncilində rast gəlinir. Luka (yevangelist) özü də yəhudilər tərəfindən həkim olaraq tanınırdı. Tarixçilərin açıqlamalarına görə, ifadə hələ İsanın peyğəmbər kimi qəbul edilmədiyi dövrdə Nazaret əhalisi tərəfindən onu tənqid etmək məqsədilə işlədilirdi.

## İfadənin yaranması
Luka 4:23. Və o dedi:

İfadənin latın versiyası olan *Cura te ipsum* Stridonlu İyeronim tərəfindən hazırlanmış İncilin latın tərcüməsi olan Vulqatadan sonra məşhurlaşmışdı və daha geniş olan *Medice, cura te ipsum*un qısaltması idi. Bəzi fərziyyələrə görə bu məsəl peyğəmbər xaça çəkilən zaman hələ də ona inanmayan, lağ edən insanların təhqirlərinin əks sədasıdır.

Oxşar ifadələrə həm qədim yəhudi ədəbiyyat nümunələrində həm də Yaradılış kitabında rast gəlmək mümkündür.

Qədim yunan dramaturqu Esxilin Zəncirlənmiş Prometey əsərində ifadənin oxşar forması mövcuddur. Xor Prometeyə səslənir: Xəstələnmiş pis bir həkim kimi / Ümidsizsən və tapa bilmirsən / Ki hansı dərmanlarla sən özünü sağalda bilərsən.

## İstinadlar
Namiq Abbasov

* Namiq Abbasov (siyasətçi) — general
* Namiq Abbasov (həkim) — Tibb elmləri doktoru

## Həmçinin bax
* Namiq
* Abbasov
Emin Hüseynov (jurnalist)

**Emin Rafiq oğlu Hüseynov** () — azərbaycanlı jurnalist, insan hüquqları üzrə aktivist. Reportyorların Azadlıq və Təhlükəsizlik İnstitutunun rəhbəri. Azərbaycanda həbs olunmaqdan yayınmaq üçün, o, gizlənməyə məcbur oldu. Müəyyən müddətdən sonra Emin Hüseynov Azərbaycandan qaçdı və hal-hazırda İsveçrədə məcburi köçkün kimi yaşayır.

## Həmçinin bax
* Mehman Hüseynov

## Xarici keçidlər
*CNN interview: Azerbaijan activist in exile: 'I'm afraid for my life'
*BBC World News interview with Emin Huseynov (YouTube video)
Möbius lenti

**Möbius lenti** — bir lentin bir ucunu 180 dərəcə çevirərək digər ucu ilə birləşdirməklə yaranan səthdir. Bu həndəsi fiqurun adi lentdən fərqli olaraq bir üzü (Evklid fəzasında yerləşdirildikdə) və bir sərhədi var. İlk dəfə 1861-ci ildə Yohan Benedikt Listinq tərəfindən kəşf edilmiş, dörd il sonra Avqust Ferdinand Möbius tərəfindən tərifi verilmişdir.

Möbius lentinin bir nümunəsi bir kağız lentin bir ucunu tərs çevirib digər ucuna şəkildəki kimi dövrə yaradacaq şəkildə yapışdırmaqla yaradıla bilər.

### Xüsusiyyətləri
Möbius lentinin bir sıra maraqlı xüsusiyyətləri var. Tikiş nöqtəsindən(şərti olaraq ucların birləşdiyi yer) başlayaraq ortaya doğru çəkilən xətt yenidən gəlib tikiş nöqtəsinə çıxır, lakin digər üzdə. Davam etdikdə, xətt başlanğıc nöqtəyə birləşir və ilkin lentin iki qatı uzunluğunda olur. Bu vahid kəsilməz əyri Möbius lentinin yalnız bir sərhədi olduğunu göstərir.

Möbius lentini orta xətti boyunca kəsdikdə iki lent deyil, iki qıvrımı olan uzun bir lent alınır və alınan fiqur Möbius lenti deyil. Bu ona görə baş verir ki, Möbius lentinin ilkin lentin iki qatı uzunluğunda olan bir kənarı var. Kəsilməklə, yarısı qayçının bir tərəfində olan ikinci müstəqil kənar yaranmış olur. Bu yeni daha uzun lenti ortadan kəsmək isə hər birində iki qıvrım olan bir-birinin ətrafına sarılmış iki lent yaradır.
Ras-Naudibu

**Ras-Nuadibu** () —  Afrikanın qərbində uzunluğu 70&nbsp;km olan ensiz yarımada. Uzqar nöqtəsi *Kap-Blan* və ya *Kabo-Blanko* burnu adlanır. Ən hündür nöqtəsi 27 metrdir.

Hələ koloniyalaşma zamanı yarımada iki hissəyə bölünmüşdü:şimal və cənub. 1900-cü ildə nəhayət son sərhəd qəbul edilir. Qərb hissə İspaniyanın müstəmləkəsi Rio-de-Ora, şərq hissə isə Fransız Qərbi Afrikanın ərazisi elan edilir.

Yarımadanın Qərbi Saxaraya aid hissəsi hazırda heç bir ölkə tərəfindən nəzarət edilmir. [Mərakeş hissədən bölgə mina sahələri iıə bağlanmışdır. Bu sahə [Mərakeş səddindən başlayaraq (21°21′99″ ş.e.) Mavritaniyaya aid posta qədər uzanır (21°17′66″ ş.e. 16°58′74″ q.u.). Sahil ərazilərinə isə Mərakeş hərbiçiləri nəzarət edir. Qərb hissədə ən iri şəhər Laquiradır. Burada hələ müstəmləkə dönəmində aid asfalt yol vardır. Yol hazırda bərpa edilir. Mərakeşlə Mavritaniyanı birləşdirir.

Monax suitisi|Monax suitiləri]]nin yatağı (1945)]]

Yarımadada dünyanın ən böyük Monax suiti koloniyası məskunlaşmışdır. 1997-ci ildə koloniyada olan 310 suitidən ⅔ bilinməyən epidemiyadan həlak olmuşdur. Haxıırdan koloniyanın nərpası baş verir. Hazırda sayları 150 başdır.

## Mənbə
* Ras-Nuadibunun ətraflı xəritəsi 
## İstinadlar
Pətək nahiyəsi

**Pətək nahiyəsi** — Tiflis əyalətinin nahiyələrindən biri.

## Tarixi

## Nahiyənin kəndləri
* Qaçağan
* Qaraçoban
* Ağbulaq
* Ayaşlu
* Alalaşan
* Adatəpə
* Axalaşan
* Aşağı Qaradərzi
* Aşağı Qarakənd
* Babaxanlı
* Başqa Armudlu
* Bicəncücə
* Buqa Əli
* Bunsur
* Qarabuta
* Qaradərzi
* Qəribüzən
* Qoçağan
* Qoçular
* Qoca Qara
* Qocaəli qışlağı
* Qocaköy
* Qoşabulaq
* Dağma
* Dərəköy
* Doğanlı
* Ezmər
* Əzmər
* Əlicalı
* Əməkli
* Əmirxanlı
* Əxilik
* Yuxarı Qaradərzi
* Kanaçi
* Kahalı

## İstinadlar
Faros yarımadası

**Faros yarımadası** (, ) — Misirin Aralıq dənizi sahillərində yerləşən elə də böyük olmayan adası. Ada Nil deltasında qərarlaşır. B.e.ə 285-ci ildə İskəndəriyyə şəhəri ilə birləşdirilmişdir.

## [[İsgəndəriyyə mayakı]]

İsgəndəriyyə mayakı b.e.ə III minillikdə İsgəndəriyyə şəhərində inşa edilmişdir. Mayak dəfələrlə dağıntıya məruz qalmışdır. 798-ci ildə mayak zəlzələ nəticəsində güclü şəkildə dağıntıya məruz qalmışdır. Ərəblər mayakı yenidən təmir etmişdlər. XIV əsrdə mayakın hündürlüyü 30 metr idi. Bu zaman mayak zəlzələ nəticəsində tamamən dağılmışdır. Onun qalıqları Kayt-Bey qalasının inşasında istifadə edilmişdir.

İsgəndəriyyə dünyanın 7 möcüzəsindən biridir.

## İstinadlar
Emin Hüseynov

* Emin Hüseynov (iqtisadçı) — iqtisadçı
* Emin Hüseynov (jurnalist) — hüquq müdafiəçisi

## Həmçinin bax
* Emin
* Hüseynov
Yan Mateyko

**Yan Aloyzi Mateyko** (; ) — görkəmli polyak rəssamı, XIX əsr Avropa tarixi rəssamlığının parlaq nümayəndəsi və Polşa incəsənətinin klassiki. Sənətkarın yaradıcılığında vətəninin tarixindəki mühüm hadisələrin təsviri xüsusi yer tutur. Mateykonun ən məşhur əsərləri sırasına "Stançik" (1862), "Reytan" (1866), "Lüblin İttifaqı" (1869), "Astronom Kopernik və ya Tanrı ilə söhbət" (1873) və "Qrunvald döyüşü" (1878) kimi monumental yağlı boya tabloları daxildir. Rəssam həmçinin Polşa hökmdarlarının portret qalereyasının və Krakovdakı Müqəddəs Məryəm Bazilikasının divar rəsmlərinin müəllifi kimi də tanınır. Sənətşünaslar və tənqidçilər tərəfindən Mateyko Polşa rəssamlıq məktəbinin ən görkəmli təmsilçisi kimi qiymətləndirilir. Onun yaradıcılığı polyak milli incəsənətinin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərdiyindən, çox vaxt "milli rəssam" statusu ilə yad edilir.

Görkəmli polyak rəssamı Yan Mateyko (1838-1893) professional fəaliyyətinin və yaradıcılıq dövrünün əsas hissəsini Krakov şəhərində reallaşdırmışdır. 1852-ci ildə, hələ on dörd yaşında ikən öz istedadını nümayiş etdirərək Krakov İncəsənət Akademiyasına qəbul olunmuşdur. Burada dövrün tanınmış sənətkarları - professor Voytsex Korneli Stattler və Vladislav Luşçkieviçin rəhbərliyi altında təhsil almışdır. Gənc rəssam 1853-cü ildə özünün ilk monumental tarixi əsərini ərsəyə gətirmişdir. Mateyko sonrakı illərdə öz təhsilini Mərkəzi Avropanın aparıcı sənət mərkəzlərində - Münhen və Vyana şəhərlərində davam etdirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Krakova qayıdaraq burada şəxsi emalatxanasını təsis etmişdir. Tədricən əsərlərinin satışından əldə etdiyi gəlir hesabına maddi çətinliklərini aradan qaldırmağa və rəssam kimi tanınmağa nail olmuşdur. Məhz bu dövrdə o, özünün ən məşhur əsərlərini - "Stançik" və "Skarqanın moizəsi" kimi şah əsərlərini yaratmışdır. Mateykonun yaradıcılığı Polşanın siyasi cəhətdən parçalandığı və milli muxtariyyətdən məhrum olduğu bir dövrə təsadüf edir.

## Həyatı

## Həmçinin bax
* Reytan. Polşanın tənəzzülü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Andreas fon Bextolşeym

**Andreas fon Bextolşeym** (; ) — alman elektrik mühəndisi, sahibkar, investor və milyarder.

## Həyatı
30 sentyabr 1955-ci ildə Almaniyada anadan olmuşdur

## Fəaliyyəti
"Sun Microsystems" şirkətinin banilərindən biri və şirkətin baş mühəndisi Andreas fon Bextolşeym 1995-ci ildə şirkətdən uzaqlaşaraq, şəbəkə kommutatoru istehsalı ilə məşğul olan "Granite Systems" firmasını yaradır və 1996-cı ildə bu firmanı 220 milyon ABŞ dollarına "Cisco Systems" şirkətinə satır. Bu məbləğin 65%-i onun şəxsən özünə çatmışdır. Bextolşeym 1998-ci ildə "Google" şirkətinə 100 min dollar məbləğındə pul yatırmaqla onun ilk sərmayəçilərindən biri olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Salmanova P. M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2013, 169 səh.