open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Başsız atlı (roman)

**Başsız atlı** — Mayn Rid tərəfindən 1865-ci ildə yazılmış roman. Vəhşi Qərb mövzusunda yazılmış romanda gənc qızı sevən iki gəncin mübarizəsi ilə yanaşı, ABŞ həyatının müstəmləkəçilik siyasəti, qul alverinin dəhşətləri, Amerika hindularının həyatı təsvir edilir.

## Yazıçı haqqında
Mayn Rid Tomas 1818-ci ildə Britaniyada anadan olmuşdur. O, keçən əsrin ingilis romançılarındandır (Thomas Mayne Reid). Rid 20 yaşında ikən ABŞ-yə getmiş, Amerika-Meksika müharibəsində (1846–1848) iştirak etmişdir. Onun bir çox əsərləri Amerika həyatından bəhs edir. Müharibənin iştirakçısı kimi şəxsən müşahidə etdiyi bir çox hadisələr və insanlar sonralar yazdığı əsərlərində, xüsusən də "Azad atıcılar", "Ağ rəhbər", "Kbarteron qız", "Feminolların başçısı Otseolla", "Başsız atlı", "Öldürücü atəş" romanlarında öz bədii inikasını tapmışdır. Mayn Rid insan qəlbinin dərinliklərinə enməyi surətlər, arasındakı münasibətləri konkret həyat hadisələri əsasında təsvir etməyi bacaran xarakterlər ustasıdır. Əsərlərində müəllif ABŞ-nin müstəmləkəçilik siyasətini, qul alverinin dəhşətlərini, amerika hindularının həyatını təsvir etmişdir. Humanist ruhlu macəra romanlarında hinduların ağ müstəmləkəçilərə qarşı istiqlaliyyət mübarizəsini təsvir etmişdir.

Onun əsərlərində Asiya, Afrika və Amerikanın bitki və heyvanlar aləminin təsviri də əhəmiyyətli yer tutur. Dövrünün ictimai-siyasi hadisələri ilə təbii və ahəngdar əlaqədə işlənən bu roman ona olan marağı daha da artırır, surətlərin oxucu mənəviyyatında özünə yer tutub yaşamasını təmin edir. Mayn Ridin əsərlərinin çoxu ekranlaşdırılmışdır. O, 1883-cü ildə Londonda vəfat etmişdir.
Seriyalı qatil

**Seriyalı qatil** — bir aydan artıq müddət ərzində bir neçə cinayət törədən şəxs. Seriyalı qatillər öz qurbanlarını çox vaxt eyni üsula qətlə yetirir və cəsədlərin üzərinə özlərinə məxsus işarə və ya yazılar yazırlar. Bu tip qatillər ilk qətlini törətdikdən bir həftə sonra ikinci qətli törədirlər. Qətillər arasında çox zaman böyük oxşarlıq olur. Əsas oxşarlıqlar qurbanın cinsi, yaşı, xarici görünüş təşkil edir. XX əsrin əvvəllərində Albert Fiş, ortalarında
isə Andrey Çikatilo tərəfindən törədilən silsilə qətillər bütün dünyada geniş əks səda doğurmuşdur.

## Ümumi sinifləndirmə
Psixoz xəstəsi olan şəxslərin seriyalı qatil kimi fəaliyyət göstərməsinə nadir hallarda rast gəlinir. Seriyalı qatillərdə ən çox Şizofreniya xəstəliyi aşkarlanmışdır. Psixi durumu ağır olan insanlar qətil törətmək riski yüksəkdir. Seriyalı qatillər çox vaxt normal insan təsiri bağışlayır. Onlarda xarici görünüş baxımından hər hansısa fərqliliklər olmur. Əsas prosesin daxildən baş verir. Qatillərin 90% uşaqlıq və ya məktəb illərində müxtəlif növ istismara və ya təhqirlərə məruz qalır. Məsələn Andrey Çikatilonun əsəb sisteminin pozulmasının səbəbi kimi İkinci dünya müharibəsi zamanı anasının almanlar tərəfindən zorlanması göstərilirdi. Çikatilo gənclik illərində Almaniyada hərbi xidmətdə olduğu müddət ərzində, komandiri və digər şəxslər tərəfindən zorlandığını bildirmişdir. Seriyalı qatillərin özlərinə məxsus cəhətlərindən biridə özlərini cəmiyyətə normal insan kimi təqdim edə bilmələridir. Andrey Çikatilonun uzun müddət həbs edilməməsinin səbəbi, şüphəli hesab olunduğu vaxt ona ünvanlanan suallara soyuqqanlı və səlis şəkildə cavab verməsi olmuşdur. Seriyalı qatillərə aid edilən terminlərdən biridə, Makdolnald üçbucaqıdır. Bu terminə əsasən serial qatildə bu tip qatillərə məxsus üç mühüm əlamətdən biri mütləq olmalıdır. Birinci əlamət heyvanlara işgəncələrin verilməsidir. Sadist hərəkət sayılan heyvanlara əziyyət verilməsi halı bir çox serialı qatildə rastlanılır. Növbəti əlamətlər isə nəyisə yandırmaq həvəsi və yatdıqdan sonra sidiyin saxlana bilməməsidir.

## Həmçinin bax
* Anxel Maturino Resendiz

## İstinadlar
Aaron Burr

**Aaron Burr** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 3-cü vitse-prezidenti. 1804-cü ildə Aleksandr Hamiltonla aralarında duel təşkil edilmişdir. Burr duel nəticəsində ağır yaralanmışdır.

## İstinadlar
Yeni görüşlərədək, Müslüm!

## Məzmun
Neft Daşlarının fəhlələri bir an belə boş vaxtı olmayan müğənni Müslüm Maqomayevi təşkil etdikləri özfəaliyyət konsertinə dəvət edirlər. Neftçilərlə müğənni arasında baş verən şən əhvalat filmin əsas süjet xəttini təşkil edir.

Filmə oyun epizodları da daxil edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** F.Mustafayev
:**Ssenari müəllifi:** F.Mustafayev, Kərim Kərimov
:**Operator:** Eduard Bədəlov

## Mənbə
* Məmmədov, R. “Neft daşları və ekran” [Azərbaycan kinematoqrafrafiyası haqqında] //Azərbaycan.— 1965.— № 2.— səh. 211-216.

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
1977-ci il SSRİ Konstitusiyası

**1977-ci il SSRİ Konstitusiyası** — 7 oktyabr 1977-ci ildə SSRİ Ali Soveti tərəfindən qəbul edilmiş SSRİ-nin əsas qanunu. 1936-cı il SSRİ Konstitusiyasını əvəz etdi. Konstitusiya birpartiyalı siyasi sistemi təsbit etdi və tarixə "inkişaf etmiş sosializm konstitusiyası" kimi düşdü.

1977-ci ildən etibarən bu konstitusiyanın qəbul edildiyi gün olan 7 oktyabr günü *Sovet Konstitusiyası Günü* kimi qeyd olunur.

## Həmçinin bax
* Gürcüstanda nümayişlər (1978)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Научный коммунизм: Словарь (1983) / Конституция развитого социализма
*  Внеочередная седьмая сессия Верховного Совета СССР (девятый созыв), 4–7 октября 1977 г
Qızım olmadan heç vaxt (film)

**Qızım olmadan heç vaxt** (İngiliscə:Not Without My Daughter), 1991 istehsalıdır ki bir Amerika vətəndaşı Betti Mahmudi və qızının ərindən və İrandan qaçışlarını mövzu alan filmdir. Film ABŞ və İsraildə çəkildi və baş rollarda Salli Fild və Alfred Molina oynamışdır.

## Xarici keçidlər
*
Sabit Əndəbili Təbrizi

**Sabit Əndəbili Təbrizi** — XIX əsr Azərbaycan şairi. Cənubi Azərbaycanın Əndəbil kəndində anadan olub. Azərbaycanca və farsca şeirlər yazıb.

## Mənbə
* اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
* تذكره‏ى شعراى آذربایجان (115/2)
* دانشمندان آذربایجان (88)
* الذریعه (181/9)
* ریحانه (361/1)
* فرهنگ سخنوران (197)
* Rasexun saytı
Tudor Argezi

**Argezi (Arghezi) Tudor** *(əsl adı və soyadı Yon Teodoresku)* ) rumın şairi, yazıçı, publisist, tərcüməçi. Rumıniya EA-nın akademiki (1955), Rumıniya Dövlət mükafatı laureatı (1955).

Tudor Argezi Cenevrə Univetsitetində təhsil almış, 1910-cu ildən naşir və publisist kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1922–1924 illərdə "Rumın təfəkküru" jurnalına rəhbərlik etmişdir. "Gərəkli sözlər" (1927) şeir kitabının. "Taxta ikonalar" (1930) hekayələr toplusunun müəllifidir. "Bahar medalyonları" (1936), "Sətirlər" (1957) və s. kitablarında, "İnsan haqqında nəğmə" (1955) şeir silsilələrində insan ləyaqəti və yaradıcı əmək tərənnüm olunur, ahəngdar, bitkin forma, ideya və üslub radikalizmi ilə birləşir.

## İstinadlar
Əndəbil (Şəbüstər)

**Əndəbil** () —  Şərqi Azərbaycan ostanının kəndlərində biri, Şəbistər şəhristanının Sofiyan bölməsinin Çilləxanə qəsəbəsində yerləşir.

Kəndin uzun bir tarixi var.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 739 nəfər yaşayır (206 ailə).
## Xarici keçidlər
*درگاه ملی آمار 

## Həmçinin bax
*Sabit Əndəbili Təbrizi
*Əndəbil (Xalxal)

## İstinadlar
Əndəbil (Xalxal)

**Əndəbil** — İranda Ərdəbil ostanının kəndlərində biri, Xalxal şəhristanında yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi 1400 nəfərdir
## Həmçinin bax
*Mir Cəlal Paşayev
*Əndəbil (Şəbistər)

## Xarici keçidlər
*درگاه ملی آمار 
*http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR
Əndəbil

**Əndəbil** bu mənalarda gələ bilər:

*Əndəbil (Xalxal) — Cənubi Azərbaycannın Xalxal şəhristanının kəndlərindəndir.
*Əndəbil (Şəbistər) — Cənubi Azərbaycannın Şəbistər şəhristanının kəndlərindəndir.
Arginin

**ARGİNİN** – 2-amin-5-quanidinvalerian turşusu. Əsas aminturşulardan biridir.
(NH=C(NH2)NH(CH2)3CH(NH2)-COOH). Əsasi xassəlidir. Zülalların tərkib hissəsidir; protaminlərdə (85%-ədək) və histonlarda daha çoxdur. Arginin xeyli miqdarda bitkilərdə (qırmızı yosunlar, qabaqkimilər), xüsusilə ehtiyat və rüşeym orqanlarında mövcuddur. Yetkin heyvanlarda və insanda Arginin əvəzolunan aminturşular qrupuna aiddir, cavan orqanizmlərdə isə onun biosintezi kifayət qədər deyildir. Arginin sidik turşusıu ornitin (bax *[[Ornitin tsikli]]*), kreatin və bir sıra digər birləşmələrin sintezində iştirak edir və ondan bioloji fəal azot (II) oksidi əmələ gəlir.
Corc Klinton

**Corc Klinton** — (; 26 iyul 1739-cu il — 20 aprel 1812-ci il) — ABŞ dövlət və siyasi xadimi. O Nyu-Yorkun birinci seçilmiş qubernatoru və Tomas Cefferson və Ceyms Medisonun vitse-prezidenti olub.

## İstinadlar
Oleq Basilaşvili

**Oleq Valerianoviç Basilaşvili** (gür. *ოლეგ ბასილაშვილი*) — Sovet və Gürcüstan aktyoru, SSRİ xalq artisti (1984).

## Həyatı
Oleq Basilaşvili 26 sentyabr 1934-cü ildə Valerian Noşrevanoviç Basilaşvili (1900–1975) və İrina Sergeyevna İlyinskayanın (1908–1980) ailəsində anadan olmuşdur. Gürcü soyadı olan Basilaşvili yalnız onun atasında rast gəlinir. Belə ki, ona qədərki əcdadlar hamısı Basilov soyadını daşıyırdılar. Oleqin ana babası Sergey Mixayloviç İlyinski (1872–1934) memar, ata babası Noşrevan Keyxosroviç Basilov (1867–1943) isə polis nəzarətçisi olmuşdur. Basilaşvilinin əcdadları Gürcüstana təqribən 400 il əvvəl Basian dağından, hazırkı müasir Türkiyənin ərazisindən gəlmişdilər.

1956-cı ildə MXAT məktəb-studiyasında Pavel Massalskinin kursunu bitirmişdir. Onda Lenin komsomolu adına Leninqrad teatrına göndərilmişdir.

1959-cu ildə Böyük Akademik Dram Teatrının (hazırda Tovstonoqov adına Böyük Akademik Dram Teatrı) truppasına dəvət olunur. Orada Georgi Tovstonoqovun bir neçə quruluşunda ("Okean", "Üç bacı", "Barbarlar" və s.) iştirak etmişdir.

Rejissorlar Eldar Ryazanovun ("İşdə məhəbbət macərası", "İki nəfərlik vağzal") və Georgi Daneliyanın ("Payız marafonu") filmlərindəki rolları isə aktyora məşhurluq gətirdi. Maraqlıdır ki, 1975-ci ildə Oleq Basilaşvili atasının ölümü ilə bağlı Eldar Ryazanovun "Qəribə təsadüf və ya həmişə təmizlikdə" filmindəki İppolit roluna çəkilməkdən imtina etmişdi.

1990–1993-cü illərdə RSFSR-in (Rusiya Federasiyası) millət vəkili olmuşdur.

2006-cı ildə "Əsrin avtoqrafı" kitabının buraxılışında iştirak etmişdir.

2015-ci ilin dekabrında Alisa Freyndlixlə birgə Tovstonoqov adına Rusiya Böyük Teatrının qastrol səfəri çərçivəsində Bakıya gəlmiş və Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının səhnəsində "Dayının yuxusu" adlı tamaşa ilə çıxış etmişdilər.

Ailəlidir. Birinci evliliyi aktrisa Tatyana Doronina ilə olmuşdu. Bu ailə səkkiz ildən sonra dağıldı. Basilaşvilinin ikinci arvadı Qalina Mşanskaya olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# İşdə məhəbbət macərası (film, 1977)
# İki nəfərlik vağzal (film, 1982)
# Öncəgörmə (film, 1993)
# Master və Marqarita (teleserial, 2005)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Berqman (tabor)

**Berqman** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Vermaxta tabe olan tabor.

Tabor ermənilər, gürcülər və azərbaycanlılardan təşkil olunmuşdu. Tabor İkinci dünya müharibəsinin gedişində almanlara əsir düşən əsgərlərdən təşkil edilmişdi. Taborun əsası azərbaycanlı və erməni əsgərlədən ibarət idi. Sonderverband Bergmann 1941-ci ilin 14 noyabrında Aşağı Sileziyanın Vehrau kəndində yaradılmışdır. Sonralar tabor Vermaxta tabe olan Ahuverin tabeliyinə keçmişdir. Taborda az sayıda tatar əsgələri də vardı. 1942-ci ildə Fransada hitler tərəfdarı bir qrup qafqazlı döyüşçü, könüllü olaraq tabora qoşulmuşdur.

Bergmann taboru Teodor Oberlanderin rəhbərlik etdiyi Bau-Lehr z.b. V 800 adlı hərbi birləşmənin tərkibinə qatılmışdır. Bau-Lehr zabitləri Bergamann əsgərlərinin təlim işləri ilə məşğul olurdular. Bergamm 1942-ci ildə Qafqaz istiqamətində aparılan döyüşlərdə iştirak etmək üçün Qafqaza getmişdir. Bergamm 5 bölükdən təşkil edilmişdir. Hər bölükdə iki xalqın nümayəndələri iştirak edirdi. Birinci bölükdə: gürcülər və almanlar, ikinci bölükdə: Şimali Qafqaz xalqları, üçüncü bölükdə: azərbaycanlılar və almanlar, dördüncü bölükdə: gürcülər və ermənilər son olaraq beşinci bölük isə Qərargah bölüyü olaraq dağıstanlılardan ibarət idi. Ümumi olaraq taborda olan 1200 əsgərin 900-ü qafqazlı, 300-ü isə alman olmuşdur.

## Silahlanması
Taburun tərkibində təbliğat qrupu və beş atıcı bölük (1,4 və 5-ci gürcü, 2-ci şimali qafqaz, 3-cü azərbaycan) vardı. Taburun ümumi sayı 1200-ə çatırdı və onlardan 900-ü qafqazlı, 300-ü isə alman idi. Taburdakı legionerlərə yalnız yüngül silahlar verilmişdi: əl pulemyotları, bölük minomyotları, tankəleyhinə silahlar və alman istehsalı olan karabinlər. Taburun komandiri vəzifəsinə Könisberq universitetinin professoru, "Şərq məsələləri üzrə" nüfuzlu mütəxəssis sayılan, kadr zabiti ober-leytenant T. Oberiender təyin edilmişdi.

## Döyüş tarixi
1942-ci ilin avqust-sentyabrında "Berqman" taburunun xüsusi hazırlanmış dəstələri kəşfiyyat-təxribat aksiyaları aparmaq üçün paraşütlə Sovet Ordu hissələrinin arxasına atıldı. Bu dəstələrdən biri — 10 alman və 15 qafqazlı Qroznının neft istehsal edilən obyektlərini ələ keçirmək cəhdində olsa da, baş tutmadı. Belə ki, həmin ilin sentyabr ayının 25–27-də alman qoşunlarının Qroznıya daxil olmasının qarşısı alındı və həmin dəstə isə özləri ilə bir neçə yüz azərbaycanlı və gürcülərdən ibarət Sovet ordusundan qaçan əsgərləri də götürüb geri döndülər. 1942-ci ilin sentyabrından "Berqman" taburu Mozdok-Nalçik-Mineral sular rayonlarında sovet partizanlarına qarşı döyüşdülər. Həmin ilin oktyabrın 29-dan isə taburu ön cəbhəyə döyüşə göndərdilər. 1943–44-cü illərdə "Berqman" taburu alman qoşunları ilə birgə Perekopskda Krıma daxil olmağa çalışan Qırmızı Ordu hissələrinə qarşı vuruşdular. Sonradan həmin hissələr Yunanıstan və Polşa ərazilərinə göndərildilər. Məsələn, azərbaycanlılardan ibarət olan II tabur Polşada yerləşirdi və 1944-cü ilin avqustunda Varşava üsyanının yatırılmasında iştirak etdilər.

## İstinadlar
Ermənistan legionu

**Erməni legionu** - () İkinci dünya müharibəsi zamanı Üçüncü Reyx tərəfindən döyüşən və ermənilərdən təşkil olunmuş piyada birləşməsi. Erməni legionu 1941 və 1944-cü illər ərzində 808, 809, 810, 811 və 812  adlı birləşmələrlə döyüşlərdə iştirak etmişdilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sonderverband Bergmann
* Azərbaycan legionu
* İkinci dünya müharibəsində döyüşmüş legionların siyahısı
Firidunşəhr

**Firidunşəhr** (,  "Martqopi") — İranın İsfahan ostanının qərbində yerləşən şəhər, Firidunşəhr şəhristanının inzibati mərkəzi. Şəhər əhalisinin əksəriyyəti gürcülərdən ibarətdir, gürcü dilində danışırlar və Şiədirlər. Gürcülər bu şəhərə "Sopeli" deyirlər.

## Həmçinin bax
*İran gürcüləri
*Xusf

## Xarici keçidlər
* Firidunşəhr Bələdiyyəsi 
*İsfahan ostanının portali 
*İran Gürcüləri
Çimənkənd

**Çimənkənd**, **Aşağı Qarabağlar** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Çimənkənd rayon mərkəzindən 9&nbsp;km şərqdə yerləşir. Əvvəllər mövcud olmuş Qarabağlar rayonuna aid olmuşdur və onun mərkəzi idi. Digər adı Aşağı Qarabağlar (yenə orada).

1948-49-cu illərdə Qarabağlar rayonunun ləğvi ilə əlaqədar Vedi rayonunun tabeliyinə verilmişdir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Cmankənd formasında qeyd edilmişdir.

## Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 756 nəfər, 1886-cı ildə 924 nəfər, 1897-ci ildə 1260 nəfər, 1904 - cü ildə 1725 nəfər, 1914 - cü ildə 1879 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırılmış və sağ qalanlar zorla qovulmuşdur. 1919 - cu illərdə xaricdən, xüsusilə də Türkiyədən köçürülən ermənilər bu kənddə yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 880 nəfər azərbaycanlı, 210 erməni, 1926-cı ildə 690 nəfər azərbaycanlı, 141 erməni, 1931-ci ildə 663 nəfər azərbaycanlı, 178 erməni yaşamışdır. Sonrakı illərdə kəndin əhalisi ümumi şəkildə (ermənilərlə azərbaycanlılar birlikdə göstərilmişdir) qeyd edilmişdir. 1972-ci ildə burada 1917 nəfər əhali olmuşdur. Onun 90%i azərbaycanlılar idi. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti torəfındən deportasiya edilmişdir. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
 
* Kərbəlayı İsmayıl - Qərbi Azərbaycanda bolşeviklərə qarşı dirəniş hərəkatının ən fəal üzvlərindən biridir. Həmin dövrdə Azərbaycanın, Ermənistanın və Gürcüstanın müxtəlif yerlərində xalq arasında hökumətə qarşı güclü müqavimət ruhu baş qaldırmışdı. O dövrdə Lənkəran ətrafinda gedən müqavimət hərəkatına Cankişi, Gəncədə və Gəncəbasarda Məmməd Qasım, Hacı Axund, Gürcüstanda (Qarayazıda) Qaçaq İsaxan başçılıq etmişlər.

## Toponimiyası

Toponim çəmənlik, otluq mənası bildirən çimən (çəmən dialektlərimizdə çimən formasında işlənir) sözü ilə yaşayış məntəqəsi mənasında işlənən kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Urcadzor qoyulub.

“Kitabi Dədə Qorqud”da Qazan xanın “Körkü (“görkəmli” mənasında, məsələn, I, III boylarda “Körkü  Su”) çiməndə” otaq (xan alaçığı) tikdirməsi göstərilir (XI boy). Kəndin adı çəmən (çəmən, göy otlu, çiçəkli) və kənd sözlərindən ibarətdir. XVIII əsrə aid ermənicə mənbədə İrəvan əyalətinin Dərəçiçək mahalında Çimən-Qut kəndi (150, 362), XVII əsrə aid ermənicə mənbədə Şərqi Anadoluda Çimən-Bel dağ adı [91, 26] və Füzuli r-nunda Çimənkənd adı ilə mənaca eynidir.

## Mənbə

* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.
 
## İstinadlar
Arçut

**Arçut** () — Pəmbək mahalında, indiki Quqark rayonunda kənd.

## Tarixi
Arçut İrəvan quberniyasının Pəmbək mahalında, Böyük Qarakilsə şəhərindən 6&nbsp;km şimal-qərbdə, Bozabdal dağının ətəyində, Pəmbək çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Arçut kimi qeyd edilmişdir

Toponim artuç (*ardıc*) bitki adı əsasında yaranmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kəndi Arçut çayı 2 bölür.Bazum daglarının ətəyində yerləşir.Soyuq kontinental iqlimi var yayi +18,+28 qışı +4,-25 dərəcə olur.

## İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandarlıq daha geniş yayılıb. Tikiş fabrikasında 1230 nəfər işçi olub. 2240 nəfər başqa yerlərdə işləyənlər olub.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1711-ci ildən etibarən Məscid, Folkloru qıs fəsli fevral [boz] ayı-hızırnəbi bayramı, qodu oynatmaq kimi adətlər olmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 137, 1873–cü ildə 357, 1886-cı ildə 477, 1897-ci ildə 574, 1914 – cü ildə 759 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kəndin sakinləri 1918-ci ildə erməni təcavüzünə mə'ruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə 697, 1926-cı ildə 820, 1931-ci ildə 886, 1939-cı ildə 1052, 1959 – cu ildə 1295, 1970-ci ildə 2009, 1979 – cu ildə 2172 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndi kənddə ermənilər məskunlaşıb.

1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar yaşamışdır. 1988-ci ildə 655 yasayış evi var idi. Əhalisi 6545 nəfər olub.
 
## Tanınmışlar
* Allahyar Yolçuyev - Kimya elmləri doktoru, Professor, Neft Akademiyası Analitik Kimya kafedrasının baş müəllimi. 
* Abuzər Qazıyev — ATU I müalicə-profilaktika fakultəsinin dekanı, Bakı şəhər baş onkoloqu, Əməkdar Müəllim, Tibb elmləri doktoru, professor
* Fərhad Hümbətov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* Namiq Məmmədov — İş adamı, “CASPEL” MMC-nin İdarə Heyətinin sədri, Mesenat, İctimai xadim, "Tərəqqi" medalı laureatı                                 

## Həmçinin bax
* Arçud
## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Caliber.az mission landed in Armenia: investigation into the footsteps of vandals - Exclusive photo facts
İlməzli

**İlməzli** — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) kənd.

## Mədəniyyəti
1988-ci ilə qədər İlməzli kəndinin tarixi təqribən 250 il civarında olmuşdur. Hələ car rusiyası dövründə  molokanların Privolnuya köçürülməsinin 100 (yüz) illiyi qeyd olunarkən molokanlar çıxışlarında qeyd edirdilər ki, biz buralara köç edəndə bu ərazilərdə üç türk kəndi var idi İlməzli,Cücəkənd və Qaraisəli. İlməzli kəndi rayonda ən böyük kəndlərdən biri olmuşdur. İlməzlidə ilk orta məktəb 1929-cu ildən fəaliyyətə başlamışdır. İlməzli orta məktəbi o dövr üçün demək olar ki, Kalinino və Dmanisi rayonlarında yeganə orta məktəb idi. 

## İstinadlar
Cücəkənd

**Qızıl Şəfəq** (1935-ci ilə qədər *Cücəkənd*) — Ermənistanın Loru mahalında kənd.

## Tarixi
1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun tərkibində olmuşdur. Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, İlməzli kəndinin yaxınlığında birbirinə bitişik üç təpə üzərində, az bir hissəsi düzənlikdə yerləşir. Monqol istilası zamam bu kəndin adı Cüycikənd olmuş və sonradan toponim fonetik hadisəyə uğrayaraq "y" səsi düşmüş, Cüycikənd i~ə səsəvəzlənməsi nəticəsində Cücəkənd formasında qalmışdır.

Toponim monqol sərkərdəsi Cuci xanın adı əsasında formalaşan cuci ulusunun adından yaranmışdır. Yəni toponim cuci nəsil adı ilə "yaşayış məntəqəsi" mənasında işlənən kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Qızıl Şəfəq qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 205 nəfər, 1897-ci ildə 237 nəfər, 1904-cü ildə 210 nəfər, 1914-cü ildə 468 nəfər, 1916-cı ildə 399 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar deportasiyaya məruz qalmışdır. Indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz ocaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 474 nəfər, 1926-cı ildə 498 nəfər, 1931-ci ildə 623 nəfər, 1987-ci ildə 1500 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. İndi burada Şamaxının Kərkəng kəndindən gələn ermənilər yaşayır.

### Tanınmış şəxsiyyətləri
* Afad Qurbanov ― professor, akademik, filologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi, dövlət mükafatı laureatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü.
* Əhməd Oğuz ― ssenari müəllifi. Kino redaktoru, şair, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Mövlud Süleymanlı ― nasir, dramaturq, yazıçı, ssenari müəllifi, əsər müəllifi. Kino məsləhətçisi 1980-ci ildən AYB-nin üzvü, Azərbaycanın хalq yazıçısı, Əməkdar incəsənət хadimi.
* Miraslan Bəkirli ― Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## İstinadlar
Çobankərə (Zəngibasar)

**Çobankərə** — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) kənd.

## Tarixi
Çobankərə kəndi Xatunarx kəndindən 3 km aralıdır. Kəndlər Eçmiədzin rayonuna daxil idi, lakin 1937-ci ildən sonra Ermənistanın Zəngibasar rayonunun tabeliyinə verildi.

**Çobanqara** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad rayonu (Oktemberyan rayonu) ərazisində kənd. Zəngiçay ilə Qarasuçay arasında yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1930-cu ildə ləğv edilmişdir.

Toponim çobankərə türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Böyük Çobankərə kəndində 1918-ci ildə 5000 nəfər olmuşdur. Daşnakların soyqırım siyasətinin ilk qurbanlarından biri də bu kənd olmuşdur. Dro və Andranikin əmri ilə daşnak qoşunu kənddə fəlakət törətmiş, uşağa, böyüyə, qadına rəhm etmədən qırmışlar. 1922-ci ildə kəndə 66 nəfər dönmüşdür.

## Toponimiyası
Kənd qazaxların 159 ailədən ibarət Çobankərə tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. İranda Qaşqay tayfa birləşməsinin Çuban Kara qolu ilə mənşəcə eyni olan Çobankərə tayfası qədim türk mənşəli Kəngər-peçeneqlərin Çupan tayfasından ibarətdir. X əsrə aid mənbədə Cənub-şərqi Avropada yaşayan kənqər-peçeneqlərin bir qolu Çupan kimi qeyd olunmuşdur. Bu tayfa peçeneqlərin Çor (Çur), Göyərçin, Kapan (Qapan), Karabaq, Kola (Kula) tayfaları (yenə orada) içərisində daha nüfuzlu el kimi səciyyələnir. Peçeneqlərin, o sıradan Çobanqaraların Cənubi Qafqazda məskunlaşması eranın ilk əsrlərində hunların gəlməsi ilə bağlı olmuşdur. Erkən orta əsrlərdə İranda Şaban- Kərə qalasının adı ilə Çobankərə etnoniminin eyniliyi diqqəti cəlb edir. XI əsr müəllifi Nizamülmülük (bax: Siyasətnamə, s. 98) İranda yaşayan bir elin Şabankarələr adlandığını yazmışdır. Etnonimdəki "çoban" sözünün Azərbaycan dilindəki "çoban" sözü (qədim fars dilində fşupana "heyvan saxlayan, qoruyan", məsələn, farsca mərzban — "sərhəd qoruyan", sarvan — "dəvə qoruyan" və s. kimi) sözü ilə əlaqəsi yoxdur.

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Adcoş Əliyeva — aqronom, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
* Budaq Budaqov — coğrafiyaçı, publisist, coğrafiya elmləri doktoru (1967), professor (1969), Azərbaycan EA həqiqi üzvü (1989), AMEA H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru.
* Vəliyev Nəriman Adil oğlu — professor.
* Hatəm Cabbarlı — Siyasi elmlər doktoru
* Vəzir Abışov — Kimyaçı alim

## İstinadlar
Hafel çayı

**Hafel** () — Almaniyanın şərq hissəsində çay, Elbanın sağ qolu. Uzunluğu  334 kilometr, sahəsi 24096&nbsp;km2.

## Mənbə
* Die untere Havel 
* Untere Havel-Wasserstraße 
* Renaturierung der Unteren Havelniederung
* Kanurundtour Obere Havel — Müritz
* Touristische Infos zur Havel
Elba çayı

**Elba** (, ,  ) — Şimal dənizi hövzəsində çay, əsasını Çexiyadan götürür. Əsasən Almaniya ərazisindən keçir. Dünya bəşər irsi siyahısına daxildir.

## Mənbə
* Elba rivernet.org - də
Pasodobl

100px|thumb|Korido afişası
**Pasodobl** ( "ikiqat addım") - ənənəvi olaraq Latın Amerikası rəqsləri əsasında IX əsrin sonlarında yaranmışdır. Korridonu tərənnüm edən (burada rəqqas toreronu, onun partnyoru - rəqqasə isə qırmızı kətanı tərənnüm edir) ispan rəqsi. 1945- ci ildən turnir rəqsləri, 1963- cü ildən isə Dünya Rəqs Proqrammına daxil edilmişdir.

Pasodobl dinamik rəqs olub, hərəkətlər bütün zal boyu icra edilir. Rəqs demək olar ki, öküz döyüşünü təsvir edən elementlər və flamenqo, fandanqo hərəkətlərindən sintez olunmuşdur. Pasodobl xüsusi qamətli duruşla, qürur və ehtirasla icra edilir. Bu zaman çiyinlər tarım arxaya çəkilmiş, döş qəfəsi önə qabarmış, bədən çəkisi önə yönəldilmiş, gərginlikdən bud qasıq nahiyyəsindən önə yönəldilmiş olur, cütlər arasında məsafə dəyişməz qalır. Addımlar əsasən sağ ayaqla yerə dirəniş hərəkəti (yerə vurmaqla) ilə başlayır.

İlk olaraq rəqs 3/8, sonra 2/4, 3/4 və 3/8 takta malikdir. Hazırkı dövrdə rəqsin musiqisi yalnız 2/4 takta əsaslanır. Bu isə dəqiqədə 58-62 takt deməkdir. Turnirlərdə rəqs əsasən dəqiqədə 60-62 takt tezliyi ilə ifa olunur.

## İstinadlar
* *Latin American Paso Doble.* London 1999.

## Xarici keçidlər
*Paso Doble (Tanzschule Rupprecht - Galaball 2011 - 11.11.2011, Erlangen) 
* Paso Doble-Musik  auf www.tanzmusik-online.de
* Пасодобль.  
*  Video:IDSF Grand Slam Final 2005 - Paso Doble
Vaqif Yaquboğlu

**Daşdəmirov Vaqif Yaqub oğlu (Vaqif Yaquboğlu)** — "Dədə Qorqud Ocağı" (DQO) Yaradıcılıq Mərkəzinin (QHT) təsisçisi və sədri (2001), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1999), "Araz" (2005) və "Dədə Qorqud" (2010) Ali mükafatları laureatı (2005), şair,                  bədii qiraətçi.

## Həyatı

Vaqif Yaquboğlu 24 oktyabr 1948-ci ildə Qəbələ rayonunda anadan olmuşdur. Bakı şəhəri 44 saylı orta, 1 saylı musiqi məktəbinin tar sinifini (1965), Bakı Politexnik texnimumunu (1967),Ümumittifaq Yeyinti Senayesi İnstitutunu (1973,  Moskva), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini (xalq artisti Şahmar Ələkbərovun kursunu) bitirmişdir (1990). 1968-ci ildən tar və gitara ifaçısı kimi fəaliyyət göstərmiş, 1983-cü ildə "Qəbələ" instrumental ansamblı yaratmış, 7 il ansambla rəhbərlik etmişdir.

"Canım-Azərbaycanım" adlı poeması KİV-in "Araz" Ali Mükafatına təqdim olunmuş və müəllifə fəxri diplom verilmişdir. Bayatı ilə yazılmış  ilk poemanın müəllifidir. Təsis etdiyi və sədri olduğu "Dədə Qorqud Ocağı" Yaradıcılıq Mərkəzi (QHT) "Vektor" Elm Mərkəzinin "Şahmar Əkbərzadə" adına beynəlxalq diplomuna layiq görülmüşdür.

Qarabağ müharibəsi zamanı və sonrakı dövrlərdə döyüş bölgələrində, hərbi hissələrdə və hospitallarda döyüşçülər qarşısında vətənpərvərlik ruhunda etdiyi çıxışlara görə Müdafiə Nazirliyinin "Şah İsmayıl Xətai" fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur. Ayrı-ayrı vaxtlarda ona "Ozan", "Məclislərin şahənşahı", "Sənət məcnunu", "Qızıl qələm", "Qızıl mikrofon", "Qüdrətli söz cəngavəri", "Poeziya aşiqi", "Oskar sima" və s. mükafatlar, diplomlar, fəxri fərmanlar, titullar verilmişdir. Haqqında Az.TV-də dörd portret veriliş çəkilmişdir.

Sözlərinə; "Get, səni xoşbəxt olasan", "Canım-Azərbaycanım", "Qəbələ", "Gəl barışaq", "Küsdüm, dilin açıldı","Ana" və s. mahnılar bəstələnmişdir. O, həmçinin bir çox kassetlərin, disklırin, "Oğul oğul olsa" (2001) kimi bir çox kliplərin, "Yanğı" (1995) və  "Ramiz Hacıyev" (2014) sənədli filmlərinin rejissoru və ideya müəllifidir. Bir çox televiziya filmlərində və tamaşalarında çəkilmişdir. Azərbaycan televiziya və radio kanalları bu gün də bir sənətkar və bir ziyalı kimi Vaqif Yaquboğlunu öz veriləşlərə dəvət edirlər.

"Toyunuz mübarək" (2001) və "Oğul oğul olsa"(2014) adlı kitabları çapdan çıxmış və 22 kitabda müxtəlif müəlliflər onun haqda yazılar vermişdir.Bir neçə kitabın redaktorudur."MƏDƏNİYYƏT" qəzetinin müxbiri olmuş və bir çox qəzetlərlə,o cümlədən "KİRPİ" satirik jurnalı ilə əməkdaşlıq etmişdir.Şair Telman Qəhrəmanov "Ümid məktubu" (2005) poemasını Vaqif Yaquboğluna həsr etmişdir.

2010-cu ildən "Dədə Qorqud Ocağı" Yaradıcılıq Mərkəzində rəhbərliyi altında aparıcılıq kursu fəaliiyət göstərir.
## İstinadlar
Seneqambiya Konfederasiyası

**Seneqambiya Konfederasiyası** — Qambiya və Seneqalın birgə yaratdıqları konfederasiya.

Seneqambiya Konfederasiyasını Qambiya Seneqal ilə birlikdə 1982-ci ilin fevralında yaratmışdır. Bu zaman ərazicə və əhali sayına görə kiçik olan Qambiya özünün hökumətinə, müstəqil maliyyə və xarici siyasətinə malik olur. Konfederasiya daxilində xarici siyasətin koordinasiya ediməsi, silahlı qüvvələrin, xüsusi xidmətin və nəqliyyat infrastrukturunun birləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Sonradan Qambiya konfederasiyanın idarə edilməsində rolunun artırılmasını tələb etməyə başladı. Fikir ayrılıqlarına görə konfederasiya 1989-cu ildə fəaliyyətini dayandırdı. Sonrakı dövrdə hər iki dövlətin münasibətləri gərgin olaraq qalır.
Elektrik sahəsi

**Elektrik sahəsi** — elektromaqnit sahәsinin xüsusi halı; elektrik yükünün hәrәkәt sürәtindәn asılı olmayan qüvvәnin (sahә tәrәfindәn) yükә tәsirini müәyyәn edir. Elektrik sahəsi haqqında anlayış 19-cu әsrin 30-cu illәrindә M. Faradey tәrәfindәn daxil edilmişdir. Faradeyә görә, sükunәtdә olan hәr bir yük onu әhatә edәn fәzada elektrik sahəsi yaradır. Bir yükün sahәsi digәr yükә tәsir edir vә әksinә; yüklәrin qarşılıqlı tәsiri (yaxınatәsir konsepsiyası) belә hәyata keçirilir. Elektrik sahəsinin әsas kәmiyyәt xarakteristikası – elektrik sahәsinin intensivliyidir (\mathbf{E}); fәzanın verilәn nöqtәsindә elektrik sahәsinin intensivliyi bu nöqtәdә yerlәşәn yükә 

*(*q) tәsir edәn \mathbf{F} qüvvәsinin hәmin yükә olan nisbәtinә bәrabәrdir:  

**<math>\mathbf{E}={\mathbf{F} \over q}</math>**

Mühitdә elektrik sahәsi intensivliklә yanaşı, elektrik induksiyası vektoru (\mathbf{D}) ilә dә xarakterizә olunur. Fәzada elektrik sahəsinin paylanmasını elektrik sahəsi intensivliyinin qüvvә xәtlәrinin kömәyi ilә tәsvir etmәk olar. Elektrik yüklәrinin doğurduğu qüvvә xәtlәri müsbәt yüklәrdә başlayır vә mәnfi yüklәrdә qurtarır (vә ya sonsuzluğa gedir). Dәyişәn maqnit sahәsinin yaratdığı burulğanlı qüvvә xәtlәri qapalıdır.

## Tarixi

## Həmçinin bax
* Videman-Frans qanunu

## Mənbə
Elen Conson-Serlif

**Elen Conson-Serlif** (d. 29 oktyabr 1938, Monroviya, Liberiya) — Siyasətçi və 2006-cı ildən Liberiyanın 24-cü prezidenti,  "Sülhyaratma prosesində iştirakına və qadınların təhlükəsizliyi, hüquqları uğrunda mübarizəyə görə"  2011-cii ildə Tavakul Karman və Leyma Qbovi ilə birlikdə Nobel Sülh mükafatı laureatı qalibi. Onun seçkilərdə qələbəsi 23 noyabr 2005-ci ildə rəsmi olaraq elan edildi. O, Afrika ölkələrinin ilk qadın prezidentidir. Ölkənin vitse prezidenti isə Cozef  Bokaydır.  Ciddi xarakteri və əzminə görə o, tez-tez "Dəmir ledi" ilə müqayisə olunur. Onun 16 yanvar 2006-cı ildə andiçmə mərasimində ABŞ dövlət katibi Kondoliza Rays və ABŞ-nin birinci xanımı Laura Buş da iştirak etmişlər.

## Təhsili
Elen Conson Serlif Monroviyada anadan olub. O, Qərbi Afrika Kollecində təhsil alıb. Təhsilini ABŞ-də, Harvard Universiteti və Medison Biznes Kollecində başa vurub.

## İctimai fəaliyyəti
Elen Conson Serlif 1971-1974-cü illərdə Maliyyə Nazirinin müavini kimi Uilyam Tolbertin hökumətində işləmək üçün Liberiyaya qayıtdı. Sonra o, yenidən Latın Amerikasında və Karib hövzəsində Dünya Bankı üçün çalışdı. Semuel Dou həmin il dövlət çevrilişində hakimiyyəti ələ keçirdikdən və Tolberti edam etdikdən sonra Serlif ABŞ-yə qaçdı. Serlif Citibank, daha sonra Equator Bankda çalışdı. O, 1985-ci ildə Montserrado qraflığında mübahisəli bir seçki olan senatorluq vəzifəsində mübarizə aparmaq üçün Liberiyaya qayıtdı.

Serlif siyasətlə məşğul olmağa davam etdi. O, Çarlz Teylorun qalib gəldiyi 1997-ci il prezident seçkilərində ikinci oldu. Lakin 2005-ci il prezident seçkilərində qalib oldu və 16 yanvar 2006-cı ildə rəsmi olaraq vəzifəsini icra etməyə başladı. O, 2011-ci ildə yenidən seçildi. Elen Conson Serlif Afrika ölkələrində prezident seçilən ilk qadın idi. O, 2011-ci ildə qadınları sülhməramlı prosesə cəlb etmək səylərinin tanınmasında Nobel Sülh Mükafatını layiq görülüb. Həmçinin rəhbərliyinə görə çoxsaylı digər mükafatlar alıb. 2016-cı ilin iyununda Serlif Qərbi Afrika Dövlətlərinin İqtisadi Birliyinin sədri seçildi, həmin vəzifə yaradılandan bəri bu postu tutan ilk qadın oldu.

## Şəxsi həyatı
Elen Conson 1956-cı ildə Ceyms Serlif ilə evləndi. Onlar boşanmamışdan əvvəl dörd oğlu ilə birlikdə yaşayırdılar. O, Presviterian kimi böyüdü, lakin sonra ərinin Metodist inancına qoşuldu. Elen Conson on nəvəsi var. Serlif ABŞ-də kollecdə oxuyarkən Alpha Kappa Alpha qadın cəmiyyətinin üzvü, Links, Incorporated-in isə fəxri üzvü oldu. Onun bir neçə övladı Liberiya hökumətində xidmət edirdi. Oğlu Robert Serlif Liberiya Milli Neft Şirkətinin rəhbəri vəzifəsini icra etdi, Çarlz Serlif Liberiya Mərkəzi Bankında yüksək vəzifə tutdu və oğulluğu Fomba Serlif daxili təhlükəsizlik üçün məsuliyyət daşıyan Milli Təhlükəsizlik Agentliyinə rəhbərlik edir. Serlif ailəsinin digər üzvləri hökumətdəki digər vəzifələrdə çalışırlar. 2021-ci ilin dekabrında Ellen Sirlifin oğullarından biri Ceyms Sirlif naməlum şəraitdə Liberiyadakı iqamətgahında öldü.

## Həmçinin bax
* Leyma Qbovi

## İstinadlar
Azərbaycan şəhərləri ilə qardaşlaşmış şəhərlərin siyahısı

**Qardaşlaşmış şəhərlər anlayışı haqqında**  — Dünya şəhərləri arasında qardaşlaşmanın tarixi 1957-ci ildən başlayır. Həmin il Fransada Ümumdünya Qardaşlaşmış Şəhərlər Federasiyası yaradılıb. Lakin qardaşlaşmış şəhərlərin ilkin forması Avropada Alman şəhəri olan Padernborn və Fransız şəhəri Le-Mans arasında 836-cı ildə olmuşdur. Şəhərlər arasında qardaşlaşma əsasən mədəni, iqtisadi, siyasi, təhsil, səhiyyə, ətraf aləmin mühafizəsi sahəsində əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və inkişafı ilə müşayiət olunur.

İndiyədək Ümumdünya Qardaşlaşmış Şəhərlər Federasiyasına 4000-dən artıq şəhər üzv olub. Onlar arasında Azərbaycanı təmsil edən şəhərlər də var. Bakı və Sumqayıt bu siyahıda liderlik edir. Bakı 1978-ci ildən etibarən Ümumdünya Qardaşlaşmış Şəhərlər Fedarasiyasının üzvüdür.

### Qardaşlaşmış şəhərlərin siyahısı

#### [[Bakı]]

*  Honolulu (Havay adaları), Hyuston (Texas)
*  Mayns
*  Sarayevo
*  Pretoriya, Cənubi Afrika Respublikası
*  Bordo
*  Bəsrə, İraq

*  Amman, İordaniya
*  Təbriz
*  Neapol
*  Kiyev
*  Moskva, Sankt-Peterburq
*  Dakar, Seneqal
*  Ciddə, Səudiyyə Ərəbistanı

*  İzmir, İstanbul, Konya, Ordu
*  Vunqtau, Vyetnam

#### [[Gəncə]]
*  Moskva, Rusiya
*  Dərbənd, Rusiya
*  Rustavi, Gürcüstan
*  Kutaisi, Gürcüstan
*  Olomouts, Çexiya
*  İzmir, Türkiyə
*  Qars, Türkiyə
*  Bursa, Türkiyə
*  Ordu, Türkiyə
*  Ankara, Türkiyə
*  Elazığ, Türkiyə
*  Nyuark, Nyu Cersi, ABŞ
*  Dnepropetrovsk, Ukrayna
*  Düşənbə, Tacikistan
*  Turin, İtaliya
*  Təbriz, İran

#### [[Sumqayıt]]
*  Lüdviqshafen
*  Bari
*  Çerkassı
*  Cu Cou
*  Ceyhan
*  Rustavi
*  Mogilyov
*  Lints, Avstriya
*  Piteşti
*  Aktau, Qazaxıstan
*  Genuya

#### [[Şuşa]]
*  Dyöndyöş, Macarıstan
*  Kayseri, Türkiyə
*  Türkistan, Qazaxıstan
*  Ərzurum, Türkiyə

#### [[Xankəndi]]
*  Ağrı, Türkiyə
*  Kazan, Rusiya
*  Saratov, Rusiya
*  Həsənli, İran

#### [[Mingəçevir]]
* Tolyatti, Rusiya
* Gölbaşı, Ankara, Türkiyə
* Polotsk, Belarus

#### [[Şamaxı (şəhər)|Şamaxı]]
*  İğdır
*  Tirat-Karmel

#### [[Şərur]]
*  İğdır

#### [[Lənkəran (şəhər)|Lənkəran]]
* , Monterrey (Kaliforniya)
*  İtaliya, Çerveteri
*  Türkiyə, İskəndərun
*  Özbəkistan, Buxara

## Həmçinin bax
* Azərbaycan şəhərlərinin siyahısı
* Qardaş şəhər
## İstinadlar

*
Hallüsinasiya

**Hallüsinasiya** və ya **Sanrı** —  gərçəkdə mövcud olmayan bəzi şeyləri görmə, eşitmə, qoxusunu hiss etmə, toxuna bilmə kimi duyğu məlumatları tərəfindən səhv amma gərçək kimi qəbul edilən yanlış informasiya.

Hallüsinasiya termini illüziya ilə bənzərlik təşkil edir. İllüzya müəyyən bir görüntünün göz tərəfindən səhv qəbul edilməsinə deyilir. İllüziyalar insanın görmə bucağı dəyişdiyi zaman baş verir. Hallüsinasiyalarda isə adam gördüyü şeylərin həqiqi olduğuna inanır və onları realda hiss edirmiş kimi hiss edir. Psixoz  xəstəliklərində hallüsinasiya halları tez-tez yaşanır. Xəstə səhv qəbul etdiyi, real olmayan bir çox şeyi gerçəklik kimi qavrayır. Paranoid-şizofreniyaya tutulmuş xəstələr, mələk, cin və ya şeytancıqlar kimi varlıqların onu öldürməyə və ya yaxşılıq etməyə gəldiklərini iddia edirlər. Hipnoz yuxusu altında da müvəqqəti bəzi hallüsinasiyalar yarana bilər.

## İstinadlar
Appendisit

**Appendisit** () — kor bağırsağın soxulcanabənzər çıxıntısının iltihabı. Qarın boşluğunun ən geniş yayılmış kəskin xəstəliyi hesab olunur. Appendisit çox vaxt daima bağırsaqlarda qalan və normal həzm prosesi üçün lazım olan qarışıq qeyri-spesfik bakteriyaların fəaliyyəti ilə əlaqədar baş verir. Qeyri-spesfik bakteriyalardan bağırsaq çöpləri üstünlük təşkil edir. Soxulcanabənzər çıxıntının spesifik flora ilə (vərəm, sifilis və s.) zədələnməsinə çox nadir hallarda təsadüf edilir. Morfoloji olaraq kataral (ancaq selikli qişanın iltihabı), fleqmonoz (çıxıntının bütün qişalarının irinli iltihabı) və qanqrenoz (divar qişalarının hamısının ölməsindən tutmuş bəzən onun deşilməsinə – qanqrenoz-perforativ Appendisitədək) Appendisitlər var. Xəstəlik inkişaf etdikcə sağ qalça çuxurunda periton iltihab prosesinə cəlb olunur və yerli, sonra isə yayılmış peritonit baş verir. Orqanizmin müdafiə qüvvəsi yaxşı olduqda iltihabi proses məhdudlaşır (məs., böyük piyliklə, nazik bağırsaq ilgəklərilə) və infiltrat formalaşır. O isə sonradan absesə (irinliyə) çevrilə bilər. Bəzən qarın boşluğu absesi əmələ gəlir. İltihabın müsariqəyə yayılması, qaraciyərin çoxsaylı metastatik absesinin inkişafı ilə flebitin (pileflebit –qapı venasının iltihabı) və sepsisin baş verməsi mümkündür. Xəstəlik adətən qarınüstü və ya göbəkətrafı sahədə olan arasıkəsilməz sızıldayan ağrıların meydana çıxması ilə başlayır və bir neçə saatdan sonra sağ qalça çuxuruna keçir, ürəkbulanma, ağızda quruluq, ümumi əzginlik, temperaturun 38,5°C-yə qədər qalxması, taxikardiya baş verir. Qanda leykositlərin sayı artır (12·109/l-ə qədər). Qarnın palpasiyası zamanı soxulcanabənzər çıxıntının yerləşdiyi nahiyədə ağrı müəyyən edilir. Kəskin Appendisitin çoxlu simptomları təsvir edilmişdir (Mondor, Rovzinq, Obraztsov və s.). Peritonitin inkişafı zamanı sağ qalça nahiyəsi əzələlərinin gərginləşməsi meydana çıxır. Klinik mənzərə müxtəlifdir və soxulcanabənzər çıxıntının yerləşməsindən asılı olaraq dəyişir. Bununla əlaqədar Appendisit özünü xolesistit (qaraciyərin altında yerləşdikdə), sistit (çanaqda yerləşdikdə), sağ böyrəyin və sidik axarının patologiyası (kor bağırsağın arxasında yerləşdikdə) və s. kimi göstərə bilər. Hamilə qadınlarda kəskin Appendisitin diaqnostikası çətin olur və diaqnoz klinik mənzərəyə, leykositlərin dinamikasına nəzarət əsasında qoyulur. Şübhəli hallarda təcili laparaskopiyanın aparılmasına göstəriş olur. Müalicəsi: kəskin Appendisitn bütün formalarında cərrahi müdaxilə yolu ilə aparılır(appendikulyar infiltratdan başqa; bu zaman antibakterial və iltihaba qarşı konservativ müalicə aparılır). Əməliyyat özü appendektomiya adlanır. Əməliyyat özü iki üsulla icra oluna bilər: 1)açıq üsul, yəni qarın boşluğunun yarılması; 2) laparoskopik, yəni minimal invaziv üsul. Laparoskopik üsulla appendektomiya qarın boşluğu yarılmadan ora göbək nahiyyəsindən inçision-punktion yolla daxil edilmiş optik cihaz və qarının aşağı iki yan tərəflərindən inçision-punktion yolla daxil edilmiş iki köməkçi alətlər vasitəsilə manitorda müşahidə aparmaqla icra olunur. Cərrahi əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə – antibakterial və simptomatik müalicə.

## İstinadlar
Fobiyaların siyahısı

Fobiyaların siyahısı ( — "qorxu"). Peşəkar psixiatrik terminlər bu siyahının yalnız bir hissəsini təşkil edir. Bu "fobiyaların" hamısı psixi pozğunluq deyil.Amerika Psixiatriya Assosiasiyasına (APA) görə, fobiyalar narahatlıq pozğunluqlarının növləridir. Fobiya heyvan, obyekt, şəxs, fəaliyyət, mühit və ya vəziyyətdən həddən artıq, irrasional və idarəolunmaz bir qorxudur. Əslində fobiya stimulu çox az təhlükə yaradır və ya heç bir təhlükə yaratmır. Fobisi olan insanların əksəriyyəti reaksiyalarının nisbətsiz olduğunu bilirlər, ancaq fəth etmək və ya idarə etməkdə aciz hiss edirlər.

__NOTOC__

----

----

## A

## B

## D

## E

## F

## G

## H

## İ

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## X

## Z

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Potsdam

**Potsdam** ( ) — Almaniyanın şərqində Brandenburq torpağında yerləşən şəhər. Brandenburq torpağının paytaxtıdır. Hafel çayının sahilində və bir biri ilə birləşmiş göllərin yaxınlığında yerləşir. Berlin şəhərindən 20&nbsp;km cənub-qərbə yerləşir. 1945-ci ildə Potsdam konfransı bu şəhərdə keçirilmişdir.

1918-ci ilə qədər Prussiya kralları və Alman imperatorları üçün kurort ərazi idi.

Almaniyada yerləşən ən böyük Ümumdünya irsi abidəsi olan Sansusi sarayı bu şəhərdə yerləşir. Potsdamın cənub-şərq hissəsində yerləşən Babelsberq 1930-cu illərin əvvəllərində Almaniyada və bütün Avropada əsas film istehsalı studiyası olmuşdur. Bu kinostudiya dünyanın ən qədim genişmiqyaslı film studiyası hesab olunur.

Potsdam XIX əsrdən etibarən Almaniyanın elm mərkəzi kimi inkişaf etməyə başladı. Hazırda şəhərdə üç ictimai kollec, Potsdam Universiteti və 30-dan çox axtarış institutu fəaliyyət göstərir.

## Coğrafiya
Ərazidə son buzlaşma dövründən qalan moren təpə və tirələri mövcuddur. Hazırda şəhər ərazisinin dörddə üç hissəsi meşə və kolluqlardan, qalan dörddə bir hissəsi isə urbanizasiyalaşmış ərazidən ibarətdir.

Potsdam şəhəri və ətraf ərazilərdə ümumilikdə 20-yə yaxın göl və çay vardır. Şəhərin ən hündür nöqtəsi 114 metr hündürlüyündəki Kleyner Ravensberq yüksəkliyidir.

Potsdam yeddi tarixi əraziyə və 2003-cü ildə şəhərə birləşdirilən 9 yeni kəndə bölünmüşdür. Şəhərin bu bölgələri bir-birindən kifayət qədər fərqlənir. Şimalda və mərkəzdə tarixi binalar üstünlük təşkil etdiyi halda, şəhərin cənub hissəsi yeni tikilmiş binalardan ibarətdir.

### İqlim
Potsdam şəhəri dəniz iqlim tipində yerləşdiyinə görə, burada qış qarlı və soyuq, yay ayları isə sərin keçir. Qışda orta temperatur maksimum 3,5&nbsp;°C, minimum isə −1.7&nbsp;°C olur. Qış əsasən qarlı keçir. Yaz və payız fəsilləri qısa olur. Mülayim yay aylarında isə orta temperatur maksimum 23,6&nbsp;°C, minimum isə 12,7&nbsp;°C qeydə alınır.

## Demoqrafiya

### Xarici vətəndaşlar
Əhalisinin sayına görə, etnik azlıqlar:

## Qardaş şəhərlər
Potsdam aşağıdakı şəhərlərlə qardaş şəhər statusu daşıyır:
* , Opole
* , Minsk
* , Bobini
* , Yuvaskulya
* , Lusern
* , Bonn
* , Orexovo-Zuyevo
* , Su Fols
* , Peruca

## Həmçinin bax
* Almaniya
* Almaniya şəhərləri
* Potsdam konfransı

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Şəhərin rəsmi saytı
* Potsdam üzrə ekskursiyalar
Yuxarı Necili

**Yuxarı Necili** (?-25.01.1978), **Nizami** (25.01.1978-indi) — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistanda) kənd.

## Tarixi
Yuxarı Necili - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 1,5&nbsp;km şimalda yerləşir. 1969-cu ildə Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənədək Qəmərli (Artaşat) rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Kənddə 1831-ci ildə 155 nəfər, 1873-cü ildə 540 nəfər, 1886-cı ildə 654 nəfər, 1897-ci ildə 791 nəfər, 1908-ci ildə 933 nəfər, 1914-cü ildə 945 nəfər, 1916-cı ildə 732 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ilin sonu 1919-cu ilin əvvəllərində kəndin sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalraq deportasiya olunmuşdur. Yalnız indiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalanlar ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 319 nəfər, 1926-cı ildə 365 nəfər, 1931-ci ildə 627 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. Toponim fərqləndirici əlamət bildirən "yuxarı" sözü ilə nəcli türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində ə~e səs əvəzlənməsinin qanunauyğun fonetik hadisə olduğunu nəzərə alıb qeyd edə bilərik ki, necili nəçli etnoniminin fonetik variantıdır. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Nizami (Azərbaycan şairi N.Gəncəvinin adı) qoyulmuşdur.

## Görkəmli şəxsiyyətləri

* Zeynalov Əsgər Məmməd oğlu - filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Sahil Məmmədov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi zamanı xüsus fəallıq göstərmiş fateh.

## İstinadlar
Pyer Abelyar

**Pyer Abelyar** (, ;; ) – orta əsr Fransa sxolastik filosofu, ilahiyyatçısı, şairi və musiqiçisi. Konseptualizmin yaradıcılarından və nümayəndələrindən biridir.

Orta əsrlər fəlsəfəsi üçün səciyyəvi olan universalilərin təbiəti haqqında mübahisədə konseptualizm ideyalarına tərəfdar çıxmış,, *Orta əsrlər realizmi* ilə mübahisə və diskussiya aparmışdır. Məşhur əsərinin adı "*Hə və yox*"dur.
 
Katolik kilsəsi onun baxışlarını və fəlsəfi mülahizələrini *bidətçi* baxışlar adlandırmış və ona qarşı mənfi münasibət bəsləmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*

## Xarici keçidlər

*Audio recording of The Letters of Abelard and Heloise on Librivox
Eloiza

**Eloiza Arjantöy** (Fransız:Héloïse d’Argenteuil; ) — fransız rahibə, yazıçı, alim və baş rahibə idi. Pyer Abelar ilə aşnabazlıq və yazışma üçün ən yaxşı bilinir.

## Qalereya

Fayl:Abschied Abélards von Héloise - Angelica Kauffmann (Hermitage St. Petersburg).jpg|
Fayl:Heloise World Noted Women.jpg|Təsəvvür olunmuş Eloiza orta-19-cu əsrdə oyma



## Mənbə
* Betty Radice (trans.), The Letters of Abelard and Heloise (Harmondsworth: Penguin, 1974), p. 287

## Həmçinin bax
* Pyer Abelar

## Xarici keçidlər

* Abelar və Eloiza məktubları
* About.com məqaləsi
* İstinadlarla Abelar və Eloizanın qısa tarixi.
* Abelar və Heloise hekayəsinin yeni bir muzikalı
* Abelar və Eloiza