open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muşket

**Muşket** (; mənası – milçək) — iriçaplı, fitilli tüfəng. 1520-ci illlərdə İspaniyada yaranmış, ardınca Avropada geniş yayılmışdır. Kaliribli 22 millimetrədək, məsafəsi 250 metrədək idi. Lülənin ağzından doldurulurdu. Sonralar çaxmaqdaşılı tüfənglə əvəz edilmişdir. Rusiyada XIX əsrin əvvəllərinə qədər çaxmaqdaşılı tüfənglər də muşket adlandırılırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* *Ефимов С. В., Рымша С. С.* Оружие Западной Европы XV—XVII вв. — Том 2. Арбалеты, артиллерия, ручное огнестрельное, комбинированное и охотничье оружие. — СПб.: Атлант, 2009. — 384 с.: ил. — Серия «Оружейная академия». — ISBN 978-5-98655-026-8.
* *Карман Уильям.* История огнестрельного оружия: с древнейших времен до XX века / Пер. с англ. М. Г. Барышникова. — М.: ЗАО «Центрполиграф», 2006. — 300 с.: ил. — ISBN 5-9524-2320-5.
* *Маркевич, Владимир Еронимович|Маркевич В. Е.* Ручное огнестрельное оружие. — СПб.: Полигон, 2005. — 2-е изд. — 492 с.: ил. — Серия «Военно-историческая библиотека». — ISBN 5-89173-276-9.
* *Функен Л., Функен Ф.* Средние века. Эпоха ренессанса: Пехота — Кавалерия — Артиллерия. — М.: ООО «АСТ»; Астрель, 2002. — 146 с.: ил. — Серия «Энциклопедия вооружения и военного костюма». — ISBN 5-17-014796-1.

## Xarici keçidlər

* History of numerous Muskets
* Infantry Tactics During the Napoleonic wars – Musketry
* The Arquebus and Matchlock Musket Page 
* Musket, Bayonet and Sword
* ACCOUTERMENTS
Alraun

**Alraun** () — Avropa xalqlarının mifologiyasında mandraqoranın köklərində yaşayan humanoid mifik varlıqlar. Onlar aşağı dərəcəli ruhlardır.

## Xüsusiyyətləri
Ümumi olaraq, onlar insanlara qarşı mehribandırlar, lakin təxribat törədə də bilərlər. Alraunlar pişiklərə, qurdlara və kiçik uşaqlara çevrilərək formasını dəyişdirə bilirlər. Onlar daha qəddar xasiyyətə malik olan, mədənlərdə və aditlərdə yaşayan koboldlara bənzəyirlər. Müasir alraunlar demonoloqlar tərəfindən mandraqoralardan insan məskənlərinə köçürülmüşdür. Onların xüsusiyyətləri poltergeystlərə oxşardır. İnsanlar evlərindən zibil çıxarıb süd içməsələr, alraunlar orada məskunlaşırlar. Odur ki, insanların alraunlardan qurtulması faktiki olaraq mümkün deyil. Onların evləri yansa belə, alraunlar onların ardınca yeni bir yerə gedirlər. Ümumiyyətlə, alraunlar animatistik dünyagörüşünü simvolizə edirdi. Buradakı antropomorfik simvolizm alraunların humanoid mandraqoranın kökləri ilə eyniləşdirilməsində əks olunur. Kökü yerdən qoparanda alraunların yüksək iniltisi eşidilir. Bu iniltiyi eşidən hər kəs ölümə məhkumdur, buna görə də alraunların qisasına tuş gəlməmək üçün kökü yerindən çıxarmaq məqsədilə itlərdən istifadə edirlər. Beləliklə, ölən insan yox, it olurdu. Alraun heykəlləri talisman kimi hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Ayla

**Ayla** — qadın adı.
 
* Ayla Erduran — Türk skripkaçı. 
* Ayla Fişer — Avstraliyalı aktrisa və yazıçı.  
* Ayla Çəlik — Türkiyəli müğənni və söz yazarı.  

## Həmçinin bax
* Ayla (film, 2017) — rejissoru Can Ulkay, ssenaristi Yiğit Güralpın 2017-ci il Türkiyə və Cənubi Koreyanın birgə istehsalı olan film.
Maqdalena

**Maqdalena** — ad.

* Maqdalena Oqurek — Polşa tarixçisi, humanitar sahə üzrə elmlər doktoru.
* Maqdalena Noyner — Almaniya biatlonçusu Onqat dünya çempionu İkiqat Olimpiya çempionu
* Maqdalena Melkarz — Polşa aktrisası, modeli və müğənnisi.
* Maqdalena Kojena — Çex əsilli müğənnisi

;Soyadlar
* Mariya Maqdalena — İsa peyğənbərin sədaqətli davamçısı
* Maria Maqdalena Keveriç — bəstəkar Lüdviq van Bethovenin anası idi.
* Düsseldorflu Eleonora Maqdalena — Müqəddəs Roma imperatorunun xanımı

;Digər
* Maqdalena (departament) — ölkənin şimal hissəsində yerləşən, Kolumbiya departamenti.
* Maqdalena adası — Çilinin Aysen vilayəti ərazisində yerləşir.
* Maqdalena çayı — ölkənin qərb hissəsindən təxminən 1528 kilometr (949 mil) şimala doğru axan Kolumbiyanın əsas çayı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anders

**Anders** — ad.

* Anders Sandberg — İsveç musiqiçisi.  
* Anders Aberq — isveçli heykəltaraş, rəssam və karikaturaçı.  
* Anders Foq Rasmussen — Danimarka siyasətçisi, 2009-2014-cü illərdə NATO-nun baş katibi.  
* Anders Selsi — İsveç astronomu və fiziki.
* Anders Hunsballe — Qrev Fodbold klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Danimarkalı futbolçu 
* Anders Berinq Breyvik — Norveçli ekstremist və terrorçu.  
* Anders Fonss — Tarup-Paarup klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Danimarkalı futbolçu 
* Anders Bagge — isveçli prodüser, söz yazarı, bəstəkar və aranjimançı

## Həmçinin bax
* Andras
Asim

**Asim** — Azərbaycan adı.

* Asim Mollazadə — siyasətçi, Demokratik İslahatlar Partiyasının təsisçisi və sədri, Milli Məclisin deputatı.
* Asim Ərdəbili — şeirdə Asim təxəllüs edən Azərbaycan şairlərindən  
* Asim Qazıyev — Şair, pedaqoq
* Asim Bayramov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin zabiti.
* Asim Quliyev (rəssam) — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı.

## Həmçinin bax
* Əzim
* Asimə
Demonologiya

**Demonologiya** (demon + logiya) — mənfi ruhlar haqqında təlim. Demonoligya Kainatın xeyir və şər dünyasına dualist bölgüsünə əsaslanan dinlərdə – zərdüştilikdə və manilikdə xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Demonologiyada başlıca istiqamətlər şər ruhların xüsusiyyətlərinin və davranışlarının öyrənilməsi, onları çağırmaq, tabe və idarə etmək, yaxud mübarizə aparmaq və qovmaq anlayışlarının təsvir edilməsidir. Demonologiya folklorda, bədii ədəbiyyatda, mifologiyada da əksini tapmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* ''Demonology by James I'': Kral Ceymsin demonologiyaya dair əsərinin mətni.
Suzuki (soyad)

**Suzuki** — soyad.

* Tomoko Suzuki — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Masae Suzuki — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
* Daysuke Suzuki — Yaponiya futbolçusu.
* Yasuhito Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Keyta Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Masaharu Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Ryozo Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
* Yasuo Suzuki — keçmiş Yaponiya futbolçusu.

## Həmçinin bax
* Suzuki SX4
* Suzuki (dəqiqləşdirmə)
Amvon

**Amvon** (; ) — xristian kilsəsində Bibliya mətnləri, moizələr və litaniyaların oxunduğu yer. Şərqi ortodoks xristianlıq, Antixalkidon kilsələrində, Şərqi Katolik Kilsələrində işlənir.

## Etimologiya
Tədqiqatçıların əksəriyyəti hesab edir ki, "amvon" sözü yunan dilindəki "anabayno" – "yuxarı çıxmaq" felindən törəmiş bir isimdir. İstənilən təfsirdə bu söz yüksəkliklə əlaqələndirilirdi.

## Tarixi
Erkən xristian və Bizans kilsələrində amvon xorun hər iki tərəfində və ya mərkəzi günbəzin altında yerləşdirilən kafedra idi. Amvona qalxan bir-iki pilləkən olurdu. Rus kilsəsində bu, kral qapılarının qarşısında yerləşən soleyanın yarımdairəvi hissəsidir. Amvon İsanın məzarının girişini bağlayan daşı simvolizə edirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Ambo (in the Russian and Greek Church), *Catholic Encyclopedia*.
* Early Christian ambo from Hagia Sophia in Constantinople.
*
Menşikov

* I Aleksandr Menşikov — Rusiya diplomatı, knyaz ya hersoq.
* Aleksandr Menşikov — Rusiya diplomatı, knyaz, general-adyutant

;Digər
* Menşikov yarımadası — Yapon dənizi, Sovet Havanı körfəzinin şimal-şərqində yerləşən yarımada.
* Menşikov burnu (Sovet Havanı) — Xabarovsk diyarı ərazisində, Menşikov yarımadası, Sovet Havanı körfəzi sahilində yerləşən burun.
* Menşikov sarayı (Sankt-Peterburq) – Peterburqun ilk qubernatoru Aleksandr Menşikovun sifarişi ilə inşa olunan saray.
* Menşikov adası — Oxot dənizində yerləşən, Muxtelya burnundan 44 km şimal-şərqdə yerləşir.
Meri

**Meri** — ad.

* Meri Şelli — məşhur ingilis yazıçı.  
* Meri Tamm — eston əsilli Böyük Britaniya aktrisası 
* Meri Robinson — İrlandiyanın ilk qadın prezidenti (1990-1997).  
* Meri Todd Linkoln — ABŞ siyasətçisi 
* Meri Somervill – şotland yazıçısı və alimi.  
* Meri Kuant — Böyük Britaniya dizayneri.  
* Meri Pikford — Kanada və ABŞ aktrisası.  
* Meri Kassat — amerikalı rəssam və qrafik  
* Meri Boys — britaniya iranşünası, Zərdüştilik və Manixeizmin tədqiqatçısı. 
* Meri Şervaşidze — gözəlliyi ilə məşhur gürcü aristokrat qadını.
* Meri Eqnes Çeyz — 
* Meri Selest — 

;Digər
* Meri Berd Torpağı — Antarktidanın qərbindəki torpağlarıdır. 
* Meri Selest — 4 dekabr 1872-ci ildə, Atlantik okeanında tərk edilmiş şəkildə tapılmış kabus gəmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amalaka

**Amalaka** () — Hindistanda orta əsr məbədi binalarının simvolik şəkildə şərh edilən memarlıq detalları. Sanskrit dilindən "lotus meyvəsi" kimi tərcümə olunur. Yastıladılmış nahamar disk formasına malikdir. Bu, Şimali Hindistanın məbədi qüllələrini – şikharaların baş hissələrində olurdu. Dərin mənasıya malik amalakanın kökü buddizmdən əvvəlki inanclara qədər gedib çıxır. Kainatın modelini simvollaşdırır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Harle, J.C., *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, 
* Kramrisch, Stella, *The Hindu Temple*, Volume 2, 1996 (originally 1946), , 9788120802223, google books

## Xarici keçidlər

* Khajuraho Architecture
Maria

**Maria** — ad.

* Maria Komnenos — Trabzon şahzadəsi, Fəxrəddin Qutlu bəyin xanımı.  
* Maria Adanez — İspaniya aktrisası, rejissoru, ssenaristi və prodüseri. 
* Maria Maqdalena Keveriç — bəstəkar Lüdviq van Bethovenin anası idi. 
* Maria Farantouri — Yunanıstan müğənnisi və ictimai xadimi.  
* Maria Feliks — meksikalı aktrisa.  
* Maria Pedraza — İspaniya aktrisa, model və balerinası. 

## Həmçinin bax
* Mariya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Amfisbena

**Amfisbena** (;  – "hər iki tərəfdən" və  – "gedirəm" sözlərindən) — yunan və Roma mifologiyasında uydurma ilanabənzər heyvan.

## Etimologiya
"Amfisbena" yunan dilindəki "" – "hər iki tərəfdən" və "" – "gedirəm" sözlərindən yaranışdır. Bu, hərfi tərcümədə "iki istiqamətdə hərəkət etmək" deməkdir.

## Tarixi
Plini və Lukan amfisbenanı "bədənin hər iki ucunda yerləşən iki başı var idi" kimi təsvir etmişdir. Plini əlavə edir: "Sanki onun ağzı zəhərini üfürməyə bəs etmir, gözləri də od püskürür. Onun istiliyi qarı əridə bilər". Amfisbenanı cəhənnəmin yeddinci dairəsinə yerləşdirən Brunetto Latini yazmışdır ki, "amfisbena iki başı olan bir ilandır. Onlardan biri öz yerində, digəri quyruqundadır. Onların hər ikisini sancmağı bacarır, çevik hərəkət edir və gözləri şam kimi yanır". Belə bir fikir var idi ki, iki hissəyə kəsilmiş amfisbena dərhal bərpa olunur. O, insan cəsədləri ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Средневековый бестиарий, М., 1984;
* Борхес Х. Энциклопедия вымышленных существ, М., 1994, с.7;
* Беляев Ю. А., 100 чудовищ древнего мира, М., 1997, с.9.

## Xarici keçidlər

* Theoi Greek Mythology : Amphisbaena
Mitsuru

**Mitsuru** — Yaponiya adı.

* Mitsuru Naqata — Yaponiya futbolçusu.  
* Mitsuru Komaeda — keçmiş Yaponiya futbolçusu.  
* Mitsuru Uşicima — yaponiya sərkərdəsi, Yaponiya imperiya ordusunun generalı

## Həmçinin bax
* Mitsuqu
Mircəfər

**Mircəfər** və ya **Mir Cəfər** — ad.

* Mircəfər Bağırov — Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin I katibi (1933 – 1953) 
* Mircəfər Əyyubov — Təzə Pir məscidinin axundu (2015—h.h.).  
* Mircəfər Seyidov — azərbaycanlı yazıçı və jurnalist.
* Mircəfər Mirişli —
* Mir Cəfər Seyidzadə
Angelologiya

**Angelologiya** ( («*angelos*») – elçi +  («*[[loqos]]*») – elm) — mələklər və mələk rütbələrini öyrənən paraelm.

## Tarixi
Mələklər kultu yəhudi, xristian və islam monoteizmində assimilyasiya edilmiş ruhlara inanmaqdan ibarət idi. Mələk iyerarxiyası Saxta Dionisi Areopagitin "*İlahi adlar*" traktatında qurulmuşdur. Bu təsnifatın nüfuzu o qədər böyük idi ki, Bizans imperiyasının bürokratiyasının siyasi strukturu həmin səmavi quruluşu təkrarlayırdı. IV əsrdə yaşamış İlahiyyatçı Qriqori fərqli bir təsnifat təklif etmişdir. Xristian angelologiyasında "triad" strukturu neopifaqor və neoplaton numerologiyasının təsiri altında formalaşmışdır. Orta əsr cəngavər mədəniyyətində mələklərin iyerarxiyası 9 ən şanlı cəngavərlərin təsnifatına çevrilmişdir. Onlar: üç xristian – Artur, Böyük Karl, Bulyonlu Qotfrid; üç bütpərəst – Hektor, Makedoniyalı İsgəndər, Yuli Sezar; üç yəhudi – Yoşua, Davud, İuda Makkavey. Mələklərin kateqoriyalarının hər birinə müəyyən funksiyalar verilmişdi. Müqəddəs Avqustinə görə, dünyada hər şey mələklər tərəfindən qorunur. Müxtəlif mələklər şəhərlərin, ölkələrin, xalqların, kilsə icmalarının və fərdlərin himayədarları, simvolları kimi çıxış edirdilər. Hətta essenilər də onları qoruyan mələklərin adlarını gizli saxlamağa and içirdilər. Qoruyucu mələk hər bir insanın sağ çiyninin arxasında yerləşir. Mələklər tanrının izzətini tərənnüm edən xorlar təşkil edirlər. İudaizm və islamda tanrının vəhyi yalnız mələklər vasitəsilə elan edilə bilər. Quranda bu tapşırığı Cəbrayıl yerinə yetirir. Xristian təlimi mələklərin vasitəçiliyi olmadan ötürülən birbaşa ilahi vəhydir. Mələklər insan dünyası ilə ən yüksək prinsip olan tanrı arasında aralıq mövqe tuturlar. Mələklərə tanrıdan dünyaya, dünyadan isə tanrıya elçilik etmək vəzifəsi həvalə edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Essenilər

**Essenilər** (, *İsiyim*; ) — e.ə. II əsrin əvvəlində Fələstində formalaşmış yəhudi dini təriqəti.

## Tarixi
Essenilər barədə məlumata İosif Flavi, Filon İsgəndəriyyəli və Böyük Plininin qeydlərində rast gəlinir. Essenilərin Makkabi üsyanından (e.ə. 167–164) qabaqkı hasidilərin davamı olması ehtimalı var. Essenilərlər özünü yəhudi cəmiyyətindən tam təcrid etməyib təbliğatla məşğul olan mötədil qola və "dünyəvi həyat"dan tamamilə uzaqlaşıb Ölü dənizin şimal-qərb sahillərində, Qumranda məskunlaşan radikal qola ayrılırdılar. Radikal essenilər çox vaxt Qumran icması ilə eyniləşdirilir. E.ə. 70 ildə müqəddəs məbəd romalılar tərəfindən dağıdıldıqdan sonra essenilər tarix səhnəsindən silinmiş, ehtimal ki, aralarında erkən yəhudi xristianlarının da olduğu digər yəhudi qrupları arasında assimilyasiyaya məruz qalmışlar. Essenilər fariseylər və sadukeylərdən fərqli olaraq, məbədə getmirdilər. Onlar asketik həyat tərzi keçirir, ailə qurmurdular. Musanın qanunlarına (xüsusilə Əhdi-ətiqdəki Levililər kitabına) və təmizlik ritualına (dəstəmaz, yalnız icmada hazırlanan "təmiz" qida) ciddi riayət edir, şabata xüsusi diqqət yetirirdilər. Qurban kəsməyi, silah hazırlamağı, ticarətlə məşğul olmağı, ət yeməyi haram hesab edirdilər. İcmaya yeni üzv üçillik ağır sınaqlardan sonra qəbul olunur, qovulmuş üzv aclıqdan ölümə məhkum  edilirdi. Özlərini "işıq oğulları" hesab edən essenilər axirətin yaxın olduğuna, tezliklə işığın qələbəsi ilə başa çatacaq işıq-zülmət müharibəsinin başlanacağına inanırdılar.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Vermes, Geza; Goodman, Martin. The Essenes According to the Classical Sources. JSOT on behalf of the Oxford Centre for Postgraduate Hebrew Studies: Sheffield, 1989.

## Xarici keçidlər

* Catholic Encyclopedia: Essenes
* Jewish Encyclopedia: Essenes
* Essenes and Others: argues that the Hebrew original form of the name later spelled "Essenes" is in some Qumran scrolls as a self-designation.
* "Jannaeus, His Brother Absalom, and Judah the Essene" Stephen Goranson, identities of Wicked Priest and Teacher of Righteousness, relevant to history of the Essenes
* Thematically compiled comparison of the parallels in the ancient sources
* The Digital Dead Sea Scrolls/ Essenes
Paraelm

**Paraelm** ( – «yaxınlığında») — elmi metodologiyanın qeyri-elmi xarakter daşıyan mövzulara tətbiqinə meylli ideoloji-hipotetik, nəzəri və psevdonəzəri anlayış və təlimlər qrupu. Bunun ən gözəçarpan nümunəsi parapsixologiyadır. Bu, psixoloji metodologiyanı özünəməxsus mövzuda – qeyri-adi, bəzən təkrarlana bilməyən psixi hadisələrlə bağlı tədqiqatlarda yaymağa çalışır. Paraelmi biliklər mövcud elmi bilik növlərinə alternativ kimi yaranır, elmi nəzəriyyələrin qurulması və əsaslandırılması meyarlarına cavab vermir və tədqiq olunan faktların rasional şərhini verə bilmir. Aksioloji və ideoloji cəhətdən paraelmi konsepsiyalar çox vaxt antisientist cərəyanları ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*  
* 
*  
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* *Санников, Д. В.* Социокультурные основания паранаучной мифологии // Гуманитарные исследования, 2005. - №4 (16). - С. 22-28.
* 
* 
* 
* 
* 
* *Щавелёв, Сергей Павлович|Щавелёв С. П.* Паранаука, её социально-психологическиеи когнитивные основы // Материалы пленарных и секционных заседаний учебно-методической и научной конференций, посвященных 70-летию Курского государственного медицинского университета. - Курск, изд-во Курского гос. мед. ун-та, 2005. - С. 14–20.
* 
* *Boy, D.*, *Michelat, G.* Croyances aux parasciences: dimensions sociales et culturelles // , 1986. - 27-2. - Pp. 175-204.
* *Chevalier, G.* Parasciences et procédés de légitimation // , 1986. - 27-2. - Pp. 205-219.
* 
* 
* *Frazier K.* Science and the Parascience Cults // , May 1976. 109, 22, pp. 346—348, 350. 
* **  Science and Parascience: A History of the Paranormal, 1914—1939. — London: , 1984.
* *Oepen I., Federspiel K., Sarma A.* Lexikon der Parawissenschaften.— Münster: Lit-Verlag, 1999. ISBN 3825842770.
* *Wunder E.* Parawissenschaft — was ist das? // Skeptiker, 1997. 10 (4), 125—130.

## Xarici keçidlər
* *Полуян П. В.* Российские философы разоблачают паранауку // «Правда.Ру», 08.06.2005.
* Committee for Skeptical Inquiry (CSI) (Комитет скептических расследований) — сайт американских скептиков, журнал Skeptical Inquirer 
* The Skeptics Society — сообщество американских скептиков, журнал Skeptic 
* James Randi Educational Foundation — фонд Джеймса Рэнди 
* The Skeptic’s Dictionary электронная версия Энциклопедии заблуждений 
* Gesellschaft zur wissenschaftlichen Untersuchung von Parawissenschaften (GWUP) 
* Gesellschaft für Anomalistik e.V. (GfA)  
* Nachrichten zu den Themen Parawissenschaften und Grenzwissen 
* Wissenschaft — Pseudowissenschaft: Ein einführender Beitrag über die Abgrenzungsschwierigkeiten, geschrieben aus Sicht von Gegnern der Evolutionstheorie 
* dyskusja o paranauce — видео ATVN (175 Мб, формат RealMedia)
Mina (ad)

**Mina** — ad.

* Mina Mazzini — səhnə adıyla Mina olan italyan müğənni.
* Mina Quliyeva — 
* Mina Tanaka —  

## Həmçinin bax
* Mina (dəqiqləşdirmə)
Mitsunori

**Mitsunori** — ad.

* Mitsunori Yoşida — keçmiş Yaponiya futbolçusu.  
* Mitsunori Yamao — Yaponiya futbolçusu.
* Mitsunori Fuciquçi — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Əli (dəqiqləşdirmə)

**[[Əli]]** — Məhəmmədin əmisi oğlu, Əhli-beytinin üzvü, kürəkəni. 4-cü Raşidi xəlifə.

**Əli** həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Əli (ad) — kişi adı.
* Əli (film, 2001) — ABŞ-li boksçu Məhəmməd Əlinin həyatını izah etdiyi 2001-ci il Columbia Pictures istehsalı dram filmi.
Elçin Şirinov

**Elçin Şirinov** () — Azərbaycanlı caz pianoçu, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti

## Həyatı
Elçin Elxan oğlu Şirinov tanınmış cazmen Vaqif Sadıqovdan, daha sonra Kevin Heyes, Aaron Qoldberqdən caz üzrə dərslər almışdır. Andre di Biase, Andraş Deş, Avişay Koen və digər məşhur musiqiçilərlə əməkdaşlıq edir.

## Fəaliyyəti
* Paris (Fransa, 2023)
* Beynəlxalq Muğam Festivalı (Azərbaycan, 2023)
* Edinburq Festivalı (Şotlandiya, 2023)
* Zərbçilərin VI Festivalı (Bakı, 2009)
* Voicingers Jazz Festival (Polşa, 2010, 2012, 2017)
* Baku Jazz Festival (Azərbaycan, 2011, 2012, 2015)
* Montreux Jazz Festival (İsveçrə)
* Jazz Colors Festival (Paris, 2013)
* "Elçin Şirinov Trio" (Vyana, 2016)
* 2016 Londoon Jazz Festival
* Baku Summer Jazz Days (Azərbaycan, 2018)
* "Elçin Şirinov Trio" (Baku, 2019)
* Avishai Cohen Jazz Tour (Yaponiya, Macarıstan, İngiltərə, Fransa, Almaniya, Portuqaliya, Bakı)

## Diskoqrafiya
* Grzegorz Karnas: *Power Kiss* (Hevhetia 2017. Mit Alan Wykpisz und Grzegorz Masłowski)
* Elchin Shirinov (Elçin Şirinov) / András Dés|Dés / Márton Fenyvesi / Mátyás Szandai: *Maiden Tower* (Hunnia Records 2017)
* Avishai Cohen: *Arvoles* (Razdaz Recordz 2019, mit Noam David und anderen)
* *Waiting* (Somethin’ Cool, 2020. Mit dem Elchin Shirinov Trio)
* Avishai Cohen: *Two Roses* (Naïve 2022, mit Mark Guiliana)
* Avishai Cohen: *Shifting Sands* (Naïve 2022, mit Roni Kaspi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gəncədə Qafqaz İslam Ordusunun ilk şəhidlərinin xatirəsinə abidə

**Gəncədə Qafqaz İslam Ordusunun ilk şəhidlərinin xatirəsinə abidə** —  Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olan Qafqaz İslam Ordusunun ilk şəhidlərinin xatirəsinə ucaldılan abidə

## Tarixi
Qafqaz İslam Ordusu komandanı Nuru paşanın 1918-ci il mayın 25-də Gəncəyə gəlib. Nuru Paşa Gəncədə mövcud olan təhlükəni aradan qaldırmaq, buradakı düşmənləri tərksilah etmək və azərbaycanlı əhalinin təhlükəsizliyini təmin etməkdən ibarət idi. 1918-ci il iyunun 11-də Qafqaz İslam Ordusunun 13 döyüşçüsü Gəncənin Şah Abbas məscidinin ətrafında gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olub.

## Məlumat
2022-ci il 26 iyunda Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Niyazi Bayramov, Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Cahit Bağçı, qardaş ölkənin Gəncədəki Baş konsulu Zeki Öztürk, Azərbaycan Türk İş Adamları Birliyinin sədri Camal Yanğın, AMEA-nın Gəncə Bölməsinin sədri, akademik Fuad Əliyev, deputatlar Pərvin Kərimzadə, Müşfiq Cəfərov, YAP Gəncə şəhər təşkilatının nümayəndəsi, idarə, müəssisə, təşkilat rəhbərləri, din xadimləri və şəhər sakinləri iştirak ediblər. Abidə Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin dəstəyi, Türkiyənin Azərbaycandakı Səfirliyinin, Türkiyənin Gəncədəki baş konsulluğunun və Azərbaycan Türk İş Adamları Birliyinin təşkilatçılığı inşa edilib. Yeddi metr hündürlüyündə olan abidənin memarı Mustafa Yama, layihə rəhbəri Turqay Əliyevdir.

## Həmçinin bax
* Bakı Türk Şəhidliyi
* Nuru Paşa
* Qafqaz İslam Ordusu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gəncədə Qafqaz İslam Ordusunun ilk şəhidlərinin xatirəsinə abidə ucaldılıb
Aliya (müğənni)

**Aliya Dana Hoton** (; ) — ABŞ müğənnisi, aktrisası və fotomodeli. Qısa müddət davam edən həyatı və karyerasında R&B sənətçisi olaraq dünya üzrə 32 milyonluq albom satışına müvəffəq olmuşdur.

## Diskoqrafiya

### Albomlar
* *Age Ain't Nothing but a Number* (1994)
* *One in a Million* (1996)
* *Aaliyah* (2001)

* *I Care 4 U* (2002)

* *Ultimate Aaliyah* (2005)

* *Unstoppable* (2022)

## Filmoqrafiya

## Biblioqrafiya
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Fren Dreşer

**Frensin Coy Dreşer** (; ) — ABŞ aktrisası və yazıçısı. 1993-cü ildə "The Nanny" serialında rol aldı. Fren Fayn rolu ilə 2 dəfə Emmi mükafatına və bir dəfə Qızıl qlobusa namizəd göstərildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oliviya Vayld

**Oliviya Ceyn Vayld** (; ) — ABŞ aktrisası, fotomodeli və kino istehsalçısı.

## Filmoqrafiya

* Sözlər (film. 2012)
* Cəzalandıran (film, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Barbara Bel Geddes

**Barbara Bel Geddes** () — keçmiş ABŞ aktrisası, sənətçisi və yazıçısı.
## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
*
Röya (ad)

**Röya** — qadın adı.

* Röya — Azərbaycan müğənnisi (d. 1982)
* Röya  Tağıyeva — Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyinin rəhbəri (d. 1945)

## Həmçinin bax
* Röya (dəqiqləşdirmə)
* Yuxu (dəqiqləşdirmə)
Səfər Əliyev (general-mayor)

**Səfər Hüseyn oğlu Əliyev** () — polis general-mayoru, Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Təşkilat-İnspeksiya İdarəsinin Nazir yanında məsləhətçi qrupun baş mütəxəssisi.

## Həyatı
Səfər Hüseyn oğlu Əliyev 29 iyun 1961-ci ildə Naxçıvan MSSR Şərur rayonunun Maxta kəndində anadan olmuşdur.

1987–1993-cü illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinidə təhsil almışdır.

1993–1997-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akademiyasını bitirmişdir.

1980–1982-ci illərdə həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti
1983-cü ildən daxili işlər orqanlarında xidmət edir. Bu dövrdə ictimai təhlükəsizlik strukturunda müxtəlif vəzifələrdə xidmət aparmışdır.

1990–1997-ci ilədək Daxili İşlər Nazirliyinin Kadrlar İdarəsində inspektor, baş inspektor, şöbə rəisi, 1997–1999-cu illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Qərargahının Nəzarət-Əlaqələndirmə şöbəsində inspektor, baş inspektor, şöbə rəisi vəzifələrində çalışmışdır.

2010–2016-cı ilədək Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Kadrlar İdarəsinin rəis müavini, 2016–2022-ci illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin Katibliyində rəis vəzifələrində çalışmışdır.

2022-ci ilin yanvar ayından etibarən Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Təşkilat-İnspeksiya İdarəsinin Nazir yanında məsləhətçi qrupun baş mütəxəssisi vəzifəsində çalışır.

## Təltifləri
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 iyun 2017 ci il tarixli Sərəncamı ilə polis general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.
* 2018-ci ildə Daxili İşlər Nazirliyinin "Azərbaycan Polisinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.
* Cinayətkarlığa qarşı mübarizədə, ictimai qaydaların qorunması, xidməti vəzifələrin və xüsusi tapşırıqların yerinə yetirilməsində fərqləndiyinə görə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə 2013-cü ildə "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nəşə Təbrizi

**Nəşə Təbrizi** () — XVIII əsrdə Təbrizdə doğulub yaşamış azərbaycanlı şair. O, həm də Nadir şahın saray şairi olub.

## Haqqında
Əbdürrəzzaq Nəşə Təbrizi XVII əsrin sonunda Təbriz şəhərində anadan olub. Qaraqoyunlu Cahanşahın nəslindən olub. Nadir şahın yürüşlərində iştirak edib.

## Yaradıcılığı
Nəşə Təbrizi Nadir şahın saray şairi olub. Azərbaycan və fars dillərində qəzəllər yazırdı. Saib Təbrizinin davamçısı, "hind üslubu"nun nümayəndəsi olub. Bir çox qəsidələri Nadir şahın göstərişi ilə müəyyən tarixi hadisələrə həsr edilib.  1743-cü ildə Nadir şah İmam Əlinin İraqın Nəcəf şəhərində olan türbəsinin günbəzini bərpa edərək minarəsi ilə birgə qızıllayanda şair Azərbaycan türkcəsində bu hadisəyə şeir həsr edir. Həmin şeiri türbənin əsas qapısının üstündə həkk ediblər.

Şairin divanı Topqapı Sarayı Muzeyində saxlanılır. 1763-cü ildə köçürülmüş bu divanda onun Azərbaycan türkcəsində 3 qəsidə, 6 qəzəl ümumilikdə isə 128 beyt var.

Ölüm tarixi ilə bağlı bəzi fikirlər olsa da Məhəmmədəli Hüseyni və Məhəmməd Əmin Riyahiyə görə Nəşə Təbrizi 1775-ci ildə Təbrizdə vəfat edib. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

*
Kristina

**Kristina** — ad.

* Kristina Qrimi — rumın-italyan əsilli ABŞ müğənnisi.  
* Kristina Zantlyaytner — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu. 
* Kristina Şremko — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu. 
* Kristina Qarda — Macarıstanı təmsil edən su poloçusu.  
* Kristina Tsukala — Yunanıstanı təmsil edən su poloçusu. 
* Kristina Pravdina — Rus əsilli Azərbaycanlı idman gimnastı.  
* Kristina Siliç — Belarusu təmsil edən qadın badmintonçu.  
* Kristina Franiç — Xorvatiyanı təmsil edən həndbolçu.  
* Kristina Vurviç — Rusiyanı təmsil edən qadın badmintonçu.  
* Kristina Ranqelova — Bolqarıstanı təmsil edən bədii gimnast.  
* Kristina Pimenova 
* Kristina Brenk — Sloven yazıçısı, şairəsi, tərcüməçisi və redaktor. 
* Kristina Xoynovskaya-Liskeviç — Polşa yaxtaçısı 
* Kristina Fino
* Kristina Aqilera
* Kristina Eqerseqi
 
## Həmçinin bax
* Kristine
* Kristin
Çağan Atakan Arslan

**Çağan Atakan Arslan** () — Türkiyə TV serial aktyoru və kikboksinq.

## Həyatı
27 avqust 1989-cu ildə Sivasda anadan olan Avatar ləqəbli Çağan Atakan Arslan idman həyatına basketbolla başlayıb. 16 yaşında bodibildinqə başlayan Atakan Arslan 17 yaşında döyüş sənəti ilə tanış olub və o vaxtdan bəri bir çox uğurlara imza atıb. O, idman rekordunu qıraraq və məktəb birincisi olmaqla Bədən Tərbiyəsi və İdman Məktəbinə daxil olub.[Sitat lazımdı] Hələ də təhsilini davam etdirir. Atakan Arslan 2008-ci ildən kikboksinq və Muay Tay Milli Komandalarında ölkəsini beynəlxalq arenada təmsil edir, həmçinin peşəkar yarışlarda çıxış edir.

O, 2011-ci ildə Özbəkistanda 5000 rəqib azarkeşin önündə finalda özbək rəqibini nokaut edərək IFMA Muay Thai üzrə Dünya Çempionu titulunu qazandı və ölkəsinə bu sahədə böyük kişilər arasında ilk qızıl medalı qazandırdı.[sitat gətirdi] Atakan Arslan, TPW adı ilə peşəkar güləşdə də çıxış edən Əsgər adını çəkdi

Onun kikboksinq karyerasının mühüm hadisələrindən biri də dünyanın kikboksinq təşkilatlarından biri olan Glory World Series ilə bağladığı müqavilədir. 2014-cü ildə debüt edən Atakan Arslan Glory 15 İstanbulda braziliyalı rəqibi Jonatan Olveyra ilə ilk matçına çıxıb. 2015-ci ildə Glory 20 Dubai-də Çad Sudgenlə qarşılaşıb.

## Survivor Türkiyə
2016-cı ildə Survivor Ünlülər Könüllüləri proqramında Ünlülər komandasına daxil olan Avatar Atakan 5 aylıq gərgin mübarizədən sonra Survivor çempionu olub. Survivor-dan sonra rinqə qayıdan Mix Fight Gala təşkilatında 81 kilo çəkidə dünya çempionatı matçını keçirdi və ikinci raundda Kevin Brendanı nokaut etdi. 3 dekabr 2016-cı ildə kəmərini qorumaq üçün Marko Pike ilə döyüşdü və 3 raunddan sonra rəqibinə qalib gələrək kəməri özündə saxladı.

Peşəkar idmanla yanaşı, müxtəlif film və seriallarda da rol alan Atakan Arslan həm də modeldir.

2017-ci ildə Star TV-də yayımlanmağa başlayan Söz serialında baş leytenant Zəfər Yaman obrazını canlandırıb. O, 12-ci bölümdə serialdan ayrılıb. Sosial media hesablarından aktyorluğun çətin bir peşə olduğunu və buna görə serialdan ayrıldığımı söylədi. Amma xəbərlər nəticəsində məşhur aktyor Tolqa Sarıtaşla anlaşa bilmədiyi üçün serialdan ayrılıb.

O, 2017-ci ildə Serap Qorxmazla ailə həyatı qurub. 2018-ci ilin iyun ayında Leon Aslan Arslan adlı oğlu olub.

O, Survivor 2016 çempionudur. O, Kiprdə keçirilən yarışın finalında çempionluğa yüksəlib.

2022-ci ildə Survivor 2022: All Star yarışmasında iştirak etdi və müsabiqəni 9-cu olaraq başa vurdu.

2024-cü ildə Survivor 2024: All Star yarışmasında iştirak etdi və müsabiqəni 5-ci olaraq başa vurdu.
Laura

**Laura** — ad

* Laura Qruseneken — Belçikalı müğənni və bəstəkar.
* Laura Pauzini
* Laura Pıldvere — Estoniya müğənnisi.
* Laura Rizzotto — Latviya-Braziliya müğənnisi və bəstəkarı.
* Laura Ester — İspaniyanı təmsil edən su poloçusu.
* Laura Lopez — İspaniyanı təmsil edən su poloçusu.
* Laura Alonso
* Laura Nurmsalu

## Həmçinin bax
* Lauri

## İstinadlar
Leo

**Leo** — ad.

* Leo Kuper — soyqırımı araşdırmaları üzrə ixtisaslaşmış Cənubi Afrika sosioloqu.  
* Leo Tethani — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar CAR futbolçusu 
* Leo Delib — Fransalı bəstəkar.  
* Leo Hovard — ABŞ kinoaktyoru, model.  
* III Leo (imperator) — Bizans imperatoru. 
* Leo Huberman
* Leo Kiaçveli

## Həmçinin bax
* Leon (ad)
Turabi Çamkıran

**Turabi Çamkıran** () — Türkiyə aktyoru, rəqqas, müğənnisi və döyüşçüsü.

## Həyatı
3 iyul 1987-ci ildə Mersində doğulub, ailəsi əslən Kahramanmaraşlıdır. O, həvəskar olaraq rəqs, breykdans, taekvondo, boks və muay tayla məşğul olub. O, Mersin Universitetindən məzun olub.

2013-cü ildə "*Yetenek Sizsiniz Türkiyə*" istedad müsabiqəsinə qatılaraq yarımfinala qədər yüksəlib. 2015 və 2018-ci illərdə "*Survivor Türkiyə*" yarışmasında iştirak edib. 2014 və 2015-ci illərdə birinci yeri qazanıb. Müxtəlif filmlərdə rol alıb. O, 2019-cu ildə ABŞ-də qatıldığı "*The Challenge: War of the Worlds*" adlı realiti şouda birinci yeri yutaraq qalib gəlib. Həmçinin Almaniyada keçirilən başqa bir müsabiqənin iştirakçısı olub.

Turabi 2025-ci ildə Los-Ancelesdə baş verən yanğınlara görə maddi zərər görüb. O, İnstaqram paylaşımında Türkiyəyə qayıtmaq istədiyini bildirib.

O, 2025-ci ilin əvvələrində mübahisələrə səbəb olan "Wine Me, Dine Me" adlı mahnısı ilə gündəmə gəlib. O, bu mahnısına görə sosial şəbəkələrdə tənqid olunub. Onu "Yunan müğənnisi" adlandırıblar. Haqqında "ədəbsizlik" maddəsi ilə istintaqa başlayıb, həbs qətimkan tədbirinin seçilməsi barədə qərar çıxarılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ermənilər Tərəfindən Qətlə Yetirilən Şəhid Türklər Abidəsi və Muzeyi

**Ermənilər Tərəfindən Qətlə Yetirilən Şəhid Türklər Abidəsi və Muzeyi** () — ermənilərin İğdır bölgəsindəki türklərə qarşı həyata keçirdiyi soyqırıma həsr olunmuş abidə-muzey kompleksi.

## Haqqında
Türkiyənin İğdır bölgəsində yerləşən kompleksin tikintisinə 1 avqust 1997-ci ildə başlanılmış və 5 oktyabr 1999-cu ildə sona çatdırılmışdır. Abidənin təməli İğdır valisi Şəmsəddin Uzun tərəfindən atılmışdır. 43.5 metr hündürlükdə olan abidə Türkiyədəki ən hündür abidədir.

Abidənin açılış mərasimində Türkiyənin o zamankı prezidenti Süleyman Dəmirəl və dövlət naziri Ramazan Mirzəoğlu da iştirak etmişdir. Memorialın açıqlanan məqsədi Birinci Dünya müharibəsi və Ermənistan-Türkiyə müharibəsi (1920) zamanı "ermənilərin İğdır vilayətində törətdikləri qırğınları və zülmləri anmaqdır".

## Memarlığı
350 m² qapalı muzey və 36 m hündürlüyündə 5 ədəd qılıncdan ibarətdir. Ətrafı yaşıl sahə və park olaraq inşa edilmişdir. Ümumilikdı 14.000 m² sahədən ibarətdir. Yerdən yüksəkliyi 43.5 metrdir. Buna görə də, Türkiyənin ən hündür abdəsidir. Muzeyin giriş qapısı Səlcuqlu ənənələrinə görə tikilmişdir. Abidə üçbucaq ərazinin kəsişmə nöqtəsində yüksəlməkdədir. Süni bir təpənin ortasında yerləşdirilən 5 qılıncın da əyri ucları yuxarıda birləşərək qübbə şəklini almaqdadır. Bu halıyla Səlcuqlu türbələrini xatırlatmaqdadır.

Qəbzələrin xarici üzlərindəki hər qılıncda bir döyüşçü fiquru vardır. Döyüşçüfiqurları fərqlidir. Hər qılınc qəbzəsində bir tarixi dövrün döyüşçüsü təsvir edilmişdir. Bunlar növbə ilə Hun, Göytürk, Səlcuq, Osmanlı və Türkiyə döyüşçüləridir.

Abidənin çevrə divarları Əhlət daşından hörülmüş və divarların üzəri döymə dəmirlərlə bəzədilmişdir. Muzeyin qapı, pəncərə və şkafları şabalıq ağacından hazırlanmışdır. Qılınclar İtaliyadan alınmış "Bianco Maris" adı ilə tanınan Çin qraniti ilə örtülmüşdür.

## Sərgi
Muzeydə ermənilərin toplu öldürmələrinə sübutlar təqdim edən və "Erməni soyqırımı"nı rəddedən sənədlər və əşyalar vardır. Muzeyin girişinin sağ tərəfindəki otaqda qətliamlara aid fotolar, sol tərəfindəki otaqda isə soyqırım araşdırmaları üçün bir kitabxana vardır. Muzeydə 570 ədəd kitab, 260 ədəd cinayət şəkilləri, 1973–1985-ci illər arasında, bəzi ölklərin terror təşkilatları siyahısında yer alan erməni ASALA tərəfindən öldürülən diplomatların şəkillər qorunmaqdadır.

## Qalereya

Fayl:Ermeniler Tarafından Katledilen Şehit Türkler AM.jpg|Giriş hissəsi
Fayl:Noah's Ark in Iğdır.jpg|Kompleksin yanında yerləşən *Nuhun Gəmisi* 
File:Soykırım Anıt-Müzesi(2) Iğdır.jpg|Abidə



Fayl:SoykırımAnıtMüze1.jpg|Muzeyin qətlə yetirilmiş türk diplomatlarına həsr olunmuş hissəsi    
Fayl:SoykırımAnıtMüze2.jpg|Sərgilənən bəzi kitablar
Fayl:SoykırımAnıtMüze4.jpg|Muzeydəki bəzi kitablar


## İstinadlar
Mulen (dəqiqləşdirmə)

* Mulen — Fransanın mərkəzində yerləşən şəhər, Alye departamentinin inzibati mərkəzi.
* Mulen (rayon) — Fransada region.
* Mulen (Ena) — Fransada kommuna.
Formula 1 avtomobili

**Formula 1 avtomobili** — tək oturacaqlı, açıq sükanlı, arxa və öndə iki qanada sahib yüksək sürətli yarış avtomobilləri. Təyin olunmuş nizamnamələrə əsasən komandalar tərəfindən hazırlanan güclü mühərriklərlə təchiz edilmişdir.

Avtomobilləri idarə edən tənzimləmələr çempionata xasdır və istehsalın kənardan təmin edilə bilməsinə baxmayaraq avtomobillər yarış komandalarının özləri tərəfindən hazırlanmalıdır. Formula 1 avtomobilləri böyük miqdarda aerodinamik asfaltayatma qüvvəsi yaratma vasitəsilə çox yüksək manevr etmə sürətinə sahib olaraq dünya yarış treklərində ən sürətli avtomobillərdir. Əylənmə qüvvəsinin və ümumi dönmə sürətinin nəticəsi olaraq, Formula 1 sürücüləri tez-tez 5g-dən çox g yüklənmələrinə məruz qalırlar, bu yüklənmələr pik dönmə şiddətlərində 7g-yə qədərdir.

## Klassik dizayn
İcazə verilən minimum çəki 740 kq(1631 lb)-dır, bu çəkiyə yanacaq xaric olmaqla sürücü daxildir. Avtomobillər quru hava təkərləri quraşdırılmış şəkildə ölçülür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əlif məqsurə

**Əlif məqsurə** (*, "qüsurlu əlif"*) — ərəb əlifbasında hərf. Qadın cinsi sözlərin sonunda əlif (ا) əvəzinə istifadə olunur. Forması, ye (ي) hərfinin nöqtəsiz halıdır (ى, ‍ى). Uyğur, qazax, qırğız kimi bəzi türk dillərinin ərəb qrafikalı əlifbalarında "i" səsini təmsil edir.
Snowbirds

**Snowbirds** — Kanada Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus aerobatika eskadronudur. Komanda 9-u şou, 2-si solo və 2-si ehtiyat təyyarə olmaqla 11 ədəd Canadair CT-114 Tutordan ibarətdir. Snowbirds, dəstək təyyarəsi olmadan fəaliyyət göstərən yeganə böyük hərbi aerobatika komandasıdır. Snowbirds Siskins, the Blue Devils, Golden Hawks və Golden Centennaires kimi əvvəlki Kanada Hərbi Hava Qüvvələri aerobatika komandalarının uçuş nümayişi ənənələrini davam etdirir.

## Qəzalar və hadisələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bağdadın işğalı (1534)

**Bağdadın işğalı (1534)** — 1532-ci ildən yenidən alovlanan və 1555-ci ildə Amasya sülh müqaviləsi ilə bitən Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı Bağdadın Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirilməsi nəzərdə tutulur.

## Arxa plan
1524-cü ildə Şah İsmayılın ölümündən sonra onun yerinə 10 yaşlı oğlu Təhmasib şah olmuşdu. Şahın azyaşlı olması nəticəsində taxt-tac uğrunda Qızılbaş əmirləri arasında aramsız mübarizə gedirdi. Bu daxili çəkişmələr Səfəvi dövlətini və ordusunu zəiflətmiş və nəticədə qonşu Osmanlı imperiyasının sultanı Süleyman bundan yararlanmağa çalışmışdı. Bu iki dövlət arasında hüquqi baxımdan 1514-cü ildən — Sultan Səlimlə Şah İsmayılın hakimiyyəti illərindən müharibə mövcud olsa da, 1516-cı ildən faktiki 1534-cü ilə qədər keçən 18 il ərzində hərbi toqquşma yaşanmamışdı.

## Şəhərin itirilməsi
Bağdad şəhəri Osmanlı ordusu tərəfindən müqavimətsiz ələ keçirilmişdir. Osmanlı ordusu şəhərə yaxınlaşarkən Səfəvi canişini şəhəri boşaldaraq geri çəkilmişdi. Bağdadın ələ keçirilməsi böyük uğut hesab edilirdi. Beləki şəhərin ələ keçirilməsi ilə Dəclə və Fərat çayları və onlar vasitəsiylə həyatakeçirilən daxili və xarici ticarət Osmanlı suverenliyi altına keçmişdi. Bağdadın Səfəvilər prizmasından itirilməsini 1546-cı ildə Bəsrənin itirilməsi izlədi. Bəsrənin itirilməsi ilə Osmanlı hakimiyyəti cənubi Mesopotamiyanın işğalını da başa çatdırmış, Dəclə və Fərat çaylarının İran körfəzinə töküldüyü ərazini ələ keçirmiş oldu. Artıq Osmanlı imperiyası İran körfəzində ticarət edə bilmə imkanına malik idi.

Bağdad ələ keçirildikdən sonra Sultan Süleyman da daxil olmaqla, Osmanlı ordusu qışı orada keçirdi və sünni-şiə məzhəblərinin müqəddəs yerlərini, suvarma sistemlərini təmir etdirdi. Sultan Bağdadda güclü qarnizon buraxaraq, növbəti il İstanbula geri döndü. Hər zaman Bağdada xüsusi önəm verən və oradakı qüvvələrini daim yeniləyən Osmanlı dövləti 1623-cü ilə qədər şəhəri öz hakimiyyəti altında saxladı. 1623-cü ildə I Abbas tərəfindən geri qaytarılan şəhər onun sələfi zamanı yenidən Osmanlılar tərəfindən ələ keçirildi.

## Həmçinin bax
* Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1514–1555)

* Osmanlı Dövləti yüksəliş dövrü
* Süleyman Qanuninin yürüşlərinin siyahısı

## İstinadlar
Elektron mikroskopiya

**Elektron mikroskopiya** — Yüksək dərəcəli böyüdücü mikroskoplar nanotexnologiyada geniş istifadə olunurlar. Burada bir qayda olaraq elektron mikroskopiyasından istifadə olunur ki, bu da sürətləndirilmiş elektron dəstəsinin tətbiqinə əsaslanır. Bu məqsədlər üçün zond mikroskoplarının müxtəlif variantları yaradılmışdır. Öz növbəsində elektron mikroskopiyasında iki əsas istiqamət vardır:
# İşıqlandırıcı elektron mikroskopiyası (İEM). Burada yüksək ayırdetmə qabiliyyəti olan elektron mikroskopiyası ayrıca bölmə kimi götürülür;
# Skanirə edən elektron mikroskopiyası (SEM).

## İşıqlandırıcı elektron mikroskopiyası
Nazik plyonkadan ibarət obyekt vakuumda (10−6 mm c.süt.) enerjisi 50–200 keV (kiloelektrovolt) olan sürətləndirilmiş elektron dəstəsilə işıqlandırılır. Plyonkadan (obyektdən) keçən və onun atomları tərəfindən müəyyən bucaq altında kənara çıxarılan elektron dəstəsi (elektron şüası) maqnit linzalarının üzərinə düşür və fotoplyonka üzərində daxili quruluşun tam işıqlı təsviri formalaşır. Bu da imkan verir ki, tədqiq olunan obyektin kristallik quruluşa malik olub olmaması haqqında dəqiq nəticə çıxardaq.

## Skanirə edən elektron mikroskopiyası
Bu üsul əsasən səthdə yerləşmiş nanohissəcikləri tədqiq etmək üçündür. Burada elektron şüaları maqnit linzaları ilə ölçüsü 1–10 nm olan nazik zonda sıxılıb keçirilir ki, oda ardıcıl nöqtədən nöqtəyə obyekt üzrə yerini dəyişir, yəni onu skanirə edir. Elektronların obyektlə qarşılıqlı təsirindən bir neçə tip şüalanma baş verir:
# İkili və əks olunan elektronlar;
# Keçən elektronlar;
# Tormuzlanmış rentgen şüalanması;
# İşıq şüalanması.

Qeyd edilən şüalanma növlərinin hər biri elektrik siqnalı şəklində reqistrasiya oluna bilərlər.

## Həmçinin bax
* Elektron mikroskop
* Nanotexnologiya
* Nanokimya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elektron mikroskop
Assosiasiyaçılıq

**Assosiativ psixologiya** və ya **assosiasiyaçılıq** — assosiasiya şüurun işinin əsas və hətta yeganə mexanizmi hesab edilən XVIII – XIX əsrlərin psixoloji konsepsiyaları və məktəbləri toplusu. İdeyaların assosiasiyası oxşarlıq (eyni xassələrə və xüsusiyyətlərə malik olan obyektlərin birləşməsi), yaxınlıq (yaxınlıqdakı obyektlərin və ya eyni zamanda bir yerdə baş verən hadisələrin birləşməsi), təzad (əkslik kimi xarakterizə olunan obyektlərin birləşməsi) nəticəsində yarana bilər. bir-birindən). İdeyaların assosiasiyalara bağlanmasının bu üç prinsipi Aristotel tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Assosiasiyaçılıq ideyaları ilk dəfə əzbərləmə proseslərinin təhlilində Platon və Aristotel tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Assosiasiyaçılıq yanaşmasının sistemli tətbiqi alman psixoloqu Herman Ebbinqhauz tərəfindən yadda saxlama proseslərinin tədqiqində həyata keçirilmişdir. Amerikalı psixoloq Edvard Li Torndik təltifedici stimulun assosiasiyaların yaranmasına təsirini tədqiq etdi və bu təsir qanununda əks olundu.

Assosiasiya məktəbinin bəzi ideyaları biheviorizm psixologiyasını, xüsusən də reflekslər ideyasını nəzərdə tuturdu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Association of ideas // Encyclopaedia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.
Benben

**Benben** — Nunun ilkin sularından çıxan təpə. Misirlilərin mifologiyasına görə, yaradıcı tanrı Atum təpədən enərək hansı tanrılar yaratmaq barədə düşünməyə başlayır.

## İlkin kurqan

Piramida Mətnlərində, 587 və 600-cü fəsillərdə Atumun özü bəzən təpə kimi xatırlanır. Həmçinin təpənin İunuda (Heliopolis) yerləşən kiçik bir piramidaya çevrildiyi, Atumun oturacağı olduğu deyilir. Digər şəhərlərin ilkin təpənin görünüşü ilə bağlı öz versiyaları var idi. Memfis mifologiyasında əsas təpə yer allahı Tatenen'in "ondan hər cür yemək və yeməklər, müqəddəs təqdimlər və bütün yaxşı şeylərin baş verdiyi" təcəssümü idi.

## Benben daşı
Kurqanın adını daşıyan Benben daşı Heliopolisdəki Ra məbədində müqəddəs daş idi. Günəşin ilk şüalarının düşdüyü yer idi. Onun sonrakı obelisklərin prototipi olduğuna inanılır və böyük piramidaların baş daşları onun dizaynına əsaslanırdı. Piramidanın qapaq daşı və ya yuxarı hissəsinə də piramida deyilir. Qədim Misirdə, ehtimal ki, günəşdə parıldamaq üçün qızılla örtülmüşdülər. Çox vaxt oyma təsvirləri və yazıları olan bir çox Benben daşları dünya muzeylərindədir.

Feniks üçün ilham mənbəyi olan quş tanrısı Bennu, Benben daşında və ya müqəddəs söyüddə yaşadığı deyilən Heliopolisdə hörmətlə qarşılanırdı.

Barri Kempin fikrincə, benben, feniks və günəş arasındakı əlaqə yaxşıca alliterasiyaya əsaslana bilərdi: günəşin doğuşu, veben, günəşin şüalarını bennu quşunun yaşadığı benbenə doğru göndərirdilər. Piramida mətnlərində zaman zaman Atumdan bəhs edir.

### Tarixi inkişaf

Ən qədim zamanlardan Benben obrazı iki şəkildə stilizə edilmişdir; birincisi uclu piramidal formaya malik idi, bu, yəqin ki, piramidalar və obelisklər üçün nümunə idi. Digər forma yuvarlaq üstü idi; Bu, yəqin ki, Benbenin ayrıca bir əhd obyekti və pərəstiş obyekti kimi mənşəyi idi.

Beşinci sülalə dövründə benbenin təsviri çömbəlmiş obelisk kimi tərtib edilmişdir. Sonralar, Orta Krallıq dövründə uzun nazik obeliskə çevrildi.

## Həmçinin bax
* Ancient Egyptian creation myths
* Baetylus
* Egyptian sun temple
* Abzu
* Lingam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
HR 858

**HR 858**, Fornaxın cənub bürcündə Günəşdən 104
&nbsp;işıq ili məsafəsində yerləşən planet sisteminə malik ulduzdur. Onun sarı-ağ çalarları var və çılpaq gözlə görünür, lakin 6.4 görünən vizual böyüklüklə onu görmək çətin olur.
Ulduz 10 km/s radial sürətlə daha da uzaqlaşır. Onun mütləq böyüklüyü +3,82-dir.

Bu obyekt F6V ulduz təsnifatına malik, bir qədər inkişaf etmiş F tipli əsas ardıcıllıq ulduzudur ki, bu da onun nüvə hidrogen sintezi vasitəsilə enerji yaratdığını göstərir. Onun təxminən iki milyard yaşı var və proqnozlaşdırılan fırlanma sürəti 8,3 km/s ilə fırlanır. Ulduz Günəşin kütləsindən 1,1 dəfə, Günəşin radiusundan 1,3 dəfə böyükdür. O, 6,201 K effektiv temperaturda fotosferindən Günəşin parlaqlığından 2,3 dəfə çox şüalanır.

8,4 düymlük açısal ayrılıqda B komponenti olaraq təyin olunmuş zəif birgə hərəkət edən ulduz yoldaşı var. Bu, proqnozlaşdırılan 270 AB ayrılmasına uyğundur. Çox güman ki, qırmızı cırtdan ulduzdur.

2019-cu ilin may ayında Tranzit Ekzoplanet Tədqiqat Peykinin tranzit üsulu ilə müşahidə edildiyi kimi ən azı 3 ekzoplanetin olduğu açıqlandı. Hər üçü ev sahibi ulduza yaxın orbitdədir və Yerdən təxminən iki dəfə böyük olan super Yerlər kimi görünür. 'b' və 'c' komponentləri 3:5 orta hərəkət rezonansında ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kütləvi kitabxanaların maraqlarının qorunması

**Kütləvi kitabxanaların maraqlarının qorunması** — ictimai kitabxanaya maliyyə və fəlsəfi məqsədlərinə və ya ehtiyaclarına nail olmaq üçün verilən dəstəkdir. Çox vaxt bu, kitabxanaya nəzarət edən qurumlara pul və ya maddi ianələr və ya kampaniyalar şəklində olur. Kitabxana təbliğatı əvvəlcə kitabxananın özünə yönəlmişdi, lakin mövcud tendensiyalar göstərir ki, kitabxanalar “ictimaiyyətə iqtisadi dəyər” gətirdiklərini nümayiş etdirmək üçün özlərini yerləşdirirlər.

## Növləri
### Məktub yazma kampaniyaları
Məktub yazma kampaniyaları ilk növbədə qanunvericiləri, kitabxanaçıları və vətəndaşları ictimai kitabxana qərarlarının nəticələri haqqında məlumatlandırmaq və kitabxana ilə bağlı ideyaları təşviq etmək üçün nəzərdə tutulub.

Məktub yazmaq ictimai kitabxana müdafiəçiləri arasında dəyərli ünsiyyət forması olmuşdur. Vaxtında yazılmış əlyazma e-poçt və ya strateji olaraq göndərilən məktub seçilmiş məmurların və kütlələrin qərarlarına təsir etmək üçün istifadə edilən güclü mexanizm ola bilər. Məktublar praktikdir, çünki onlar bir çox insana paylana bilər və mühüm yığıncaqlarda və ya mitinqlərdə iştirak edə bilməyən ictimai kitabxana müdafiəçiləri üçün nümayəndə kimi xidmət edə bilər.

### İctimai nümayişlər
Kitabxanaların xeyrinə kütləvi nümayişlər çox vaxt mitinqlər, etirazlar və tətil oxunuşları formasında keçir.

##### Mitinqlər
Kütləvi kitabxanalara dəstək aksiyaları adətən insanları bir araya gətirmək və ictimai kitabxanaların üzləşdiyi problemlərə diqqəti cəlb etmək məqsədi daşıyan müsbət tədbirlərdir. Onlar adətən peşəkar kitabxanaçılar və ya Amerika Kitabxana Assosiasiyası kimi təşkilatlar tərəfindən təşkil edilir. Effektiv mitinqlər yaxşı təşkil olunub və kitabxananın qarşısında duran problemlərin və konkret məqsədlərə nail olmaq üçün görülməli olan konkret tədbirlərin aydın və cəlbedici mənzərəsini yaradır. Tipik mitinqlərə musiqi tamaşaları və ictimai çıxışlar daxildir. Mitinq təşkilatçıları tez-tez mitinqin məqsədini dəstəkləyən faktların xülasəsini özündə əks etdirən vərəqələr paylayırlar ki, bu vərəqələr maraqlanan yoldan keçənlər tərəfindən tez mənimsənilməsi nəzərdə tutulur. Mitinq iştirakçıları adətən eyni köynək geyinməklə və ya eyni rəngdə geyinməklə həmrəylik nümayiş etdirirlər. Mitinq təşkilatçılarının tez-tez mövzuya diqqəti cəlb etmək üçün iştirakçılara və yoldan keçənlərə paylaya biləcəyi stikerlər, flayerlər və ya digər tanıtım materialları olur.
29 iyun 2010-cu ildə Amerika Kitabxana Assosiasiyasının Kitabxana Günü mitinqinə 1600-dən çox tərəfdar qatıldı. Çıxış edənlər arasında müəlliflər, Konqresin üzvləri və AKA-nın icraçı direktoru var idi.

## Həmçinin bax
* Kitabxana
* Müəllif hüquqları
* Kitabxanaşünaslıq

## İstinadlar