open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rəşad Rafiqoğlu

**Rəşad Rafiqoğlu** — azərbaycanlı idman jurnalisti, İdman Azərbaycan Televiziyasının aparıcısı.

## Biografiya
Rəşad Rafiqoğlu 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini "Bakı Özəl Türk Liseyi"-ndə aldıqdan sonra Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirib. Hələ tələbəlik illərində ölkənin bir sıra idman nəşrləri ilə əməkdaşlıq edib. Müxtəlif vaxtlarda "İdman", "Olaylar", "Futbol+qol", Çempion" qəzetlərində işləyib.

2001-ci ildə ANS Yayım və Media Şirkətində redaktor assistenti vəzifəsində, 2002-ci ildən 2004-cü ilə qədər ATV telekanalında Xəbərlər Xidmətinin İdman bölməsində çalışıb. 2005-ci ildən 2006-cı ilədək "Çempion" qəzetində işlədikdən sonra 2006-cı ilin avqustundan Azərbaycan Televiziyasında çalışmağa başlayıb. Hazırda Azərbaycan Televiziyası və İdman Azərbaycan Televiziyası kanalında şef redaktor vəzifəsində işləyir.

Müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Televiziyasında efirə gedən bir sıra maraqlı verilışlərin aparıcısı və müəllifi olub. Hazirda isə İdman Azərbaycan kanalında "Premyer-Liqa" və "Avrofutbol" verilişlərinin aparıcısidir. 2012-ci ildə yaradılan Sportnews.az saytının yaradıcılarından biridir.

## Verilişlər və qəzetlər
* "İdman" (1999)
* "Olaylar" (2000)
* ANS TV (2001–2002)
* "Futbol+qol" (2002)
* ATV (2002–2005)
* "Çempion" (2005–2006)
* Azərbaycan Televiziyası (2006–2010)
* İdman Azərbaycan Televiziyası (2009-indiyə qədər)

## Mənbə
* Premyer-liqa
Open Encyclopedia Project

**Open Encyclopedia Project** (**OЕP**, **Açıq Ensiklopediya (OEP)**, **Open-Site** kimi də məlumdur) — 2002-ci ildə İnternetdə Michael J. Flickinger tərəfindən yaradılmış, könüllülər tərəfindən redaktə olunan kateqoriyalaşdırılmış sərbəst açıq ensiklopediya layihəsi.

## Vikipediyadan Open-Site-ə istinad
Vikipediyada Open-Site-yə istinad göstərmək üçün xüsusi  şablonu mövcuddur.

## Həmçinin bax
* Open Directory Project
* Vikipediya

## İstinadlar
* 
* Açıq Ensiklopediyanın ictimai forumu
Emin Quliyev (hərbçi)

**Emin Ələkbər oğlu Quliyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Mart hadisələri şəhidi.

## Həyatı
Emin Quliyev 12 avqust 1976-cı ildə Bakının Qaradağ rayonunun Sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1983-cü ildə 228 saylı məktəbə getmiş, 1993-cü ildə bu məktəbi bitirmişdir. 1994-cü il 25 avqust Milli Ordu sıralarına çağırılmışdır. Emin Quliyev "N" saylı hərbi hissədə xidmət edər və bacaracağına görə fərqlənirdi. Emin Quliyev idmanın bir neçə növü ilə məşğul olmuşdu. 1995-ci il 13-17 mart hadisələri zamanı silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsində o dövlətçiliyimiz uğrunda canından keçdi.

## Ailəsi
Subay idi.

## Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Quliyev Emin Ələkbər oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adna layiq görülmüşdür.

Qaradağ rayonunun Sahil qəsəbəsindəki Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

Sahil qəsəbəsindəki 14 saylı məktəb, bir küçə və park qəhrəmanımızın adını daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 165.

## Xarici keçidlər
* Emin Quliyev
Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi

* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Ankara)
* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Berlin)
* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Daşkənd)
* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Paris)
* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Roma)
* Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi (Vyana)

## Oxşar

* Azərbaycanlıların Mədəniyyət Mərkəzi
Ur ştandartları

**Ur ştandartları**, **Müharibə və sülh ştandartları** -  L. Vulli tərəfindən ekspedisiya zamanı  şumer şəhəri Urda aparılan qazıntılar zamanı tapılmış dekorativ-illustrativ lövhələr. Hər bir lıvhə üzərində üç cərgədə sədəflə işlənilmiş şumerlərin həyat tərzini əks etdirir. Lövhələr e.ə. III minilliyə aid edilir. Ölçüləri eni 21.59 sm, uzunu 49,53 sm-dir.
Bu lövhələr Britaniya muzeyinin inciləri sayılırlar. Müharibə tablosunda döyüşdə iştirak edən şumer qoşunları, Cəng arabaların təkərləri altında məhv edilmiş düşmən və çar hüzuruna gətirilmiş alçaldılmış əsirlər təsvir edilmişdir. 
Sülh lövhəsində gündəlik təsərrüfat həyatı və arfa sədaları altında bayram edən şumerlər təsvir edilmişdir.

## Mənbələr
*
Andronov mədəniyyəti

**Andronov mədəniyyəti** — Rusiyada arxeoloji mədəniyyət

Andronovo mədəniyyəti (Andronovo mədəni-tarixi icması) - Cənubi Trans-Ural, Qərbi Sibir düzənliyinin cənubu, Qazaxıstan, Altay ərazisini tutan tunc dövrü, eramızdan əvvəl 16-12-ci əsrlərə aid əlaqəli arxeoloji mədəniyyətlərin ümumi adı. Ob bölgəsi, Kuznetsk və Xakass-Minusinsk hövzələri.

Mədəniyyət 1927-ci ildə S. A. Teplouxov tərəfindən təcrid edilmişdir. Adını Andronovo (Krasnoyarsk diyarı) kəndi yaxınlığındakı məzarlıqdan almışdır.

Cənubda mədəniyyət Aral bölgəsinin əlaqəli Təzəbağyab mədəniyyəti ilə, qərbdə ağac-karkas mədəniyyəti ilə həmsərhəddir.

Mədəniyyətin şimal və şərq sərhədləri aydın şəkildə izlənilmir.

## Tarixi
Adı 1914-cü ilin avqustunda A. Ya Tuqarinovun ilk dəfnləri aşkar etdiyi Uhur şəhəri yaxınlığındakı Andronovo kəndindən gəlir.

Andronovo mədəniyyəti 1927-ci ildə sovet arxeoloqu S. A. Teplouxov tərəfindən müəyyən edilmişdir.

Tədqiqat 1948-ci ildə Andronovo mədəniyyəti abidələrinin ilk təsnifatını təklif edən arxeoloq K.V.Salnikov tərəfindən də aparılmışdır.

O, üç xronoloji mərhələ müəyyən etdi: Fedorovski, Alakulski və Zamaraevski.

Hal-hazırda Andronovo mədəniyyətinə ən azı 3 əlaqəli mədəniyyət daxildir:

Petrin mədəniyyəti (Cənubi Ural, Şimali Qazaxıstan, e.ə. 1600-1500-cü illər,
Alakul, eramızdan əvvəl 1600-1100-cü illər e., Amudərya və Sırdərya çayları arasındakı ərazidə, Cənubi Qazaxıstana;
Alekseevka, eramızdan əvvəl 1300-1100-cü illər. Şərqi Qazaxıstanda, Türkmənistanda VI Namazqa-Təpənin təsiri e.ə
Alakul, Fedorov və Sarqat mədəniyyətlərinin abidələrinin ardıcıl olaraq bir-birini əvəz etdiyi Tümen vilayətinin cənubundakı İnqal Vadisi
Fedorovo, eramızdan əvvəl 1500-1300-cü illər. e., Cənubi Sibirdə (ilk dəfə tapılan kremasiya və atəş kultu);
Beşkənd rayonu - Vaxş (Tacikistan), eramızdan əvvəl 1000-800-cü illər. e.
Andronovo mədəniyyətinin bilavasitə sələfi əvvəlki Sintaşta mədəniyyətidir, onun nailiyyətləri (tunc metallurgiya, arabalar) Andronovo mədəniyyəti tərəfindən mənimsənilmişdir.

Bəzi müəlliflər əvvəllər Sintaşta mədəniyyətini Andronovo mədəniyyətinə daxil etmişlər.
## Yayılması
Andronovo mədəniyyətinin yayılması qeyri-bərabər idi.

Qərbdə, o, Ural və Volqa bölgəsinə çatdı, burada taxta karkas mədəniyyəti ilə təmasda oldu.

Şərqdə Andronovo mədəniyyəti qismən erkən Afanasyevskaya mədəniyyətinin ərazisi də daxil olmaqla Minusinsk hövzəsinə yayıldı.

Sincanda Andronovo mədəniyyətinin mövcudluğu müəyyən edilmişdir.

Cənubda Kopetdağ (Türkmənistan), Pamir (Tacikistan) və Tyan-Şan (Qırğızıstan) dağ sistemləri ərazisində ayrı-ayrı maddi abidələr aşkar edilmişdir.

Andronovo mədəniyyətinin yayılmasının şimal sərhədi tayqanın sərhədi ilə üst-üstə düşür.

Volqa hövzəsində taxta karkas mədəniyyətinin nəzərə çarpan təsiri var. Fedorovo tipli keramika Volqoqrad vilayətində aşkar edilmişdir.

## İstinadlar
Zel (mifologiya)

**Zel** ( — "rəqabət", "qısqanclıq", "paxıllıq") — yunan mifologiyasında rəqabət və qısqanclıq tanrısı titan tanrı Pallantın və ilahə Stiksin oğlu, Biya (qüvvət), Kratos (güc), Nikanın (zəfər) qardaşı, Psevdo-Apollodora görə Titanomaxiya zamanı Zevsin müttəfiqi.

## Həmçinin bax
Kratos (mifologiya)

**Kratos** və ya **Kratus** ( — "güc" və ya "hakimiyyət") — Qədim yunan mifologiyasında güc və hakimiyyət tanrısı, titan tanrı. O, Pallantın və ilahə Stiksin oğlu, Biya (qüvvət), Zel (qısqanc), Nikanın (zəfər) qardaşıdır. Kratos ilk dəfə qardaş və bacıları ilə birlikdə Hesiodun "*[[Teoqoniya]]*" poemasında görülmüşdür. Hesioda görə Kratos və onun qardaş və bacıları Zevs ilə bir yerdə yaşayırdılar. Bunun səbəbi onların anaları Stiksin Zevsdən hakimiyyətində vəzifə istəyən ilk şəxs olması idi. Kratos və bacısı Biya ən çox Esxilin "*[[Zəncirlənmiş Prometey]]*" faciəsinin açılış səhnəsindəki rollarına görə tanınırlar. Onlar burada Zevsin qulluqçusu olurlar və titan Prometeyi səhnəyə gətirirlər. Kratos dəmirçilik və vulkanlar tanrısı Hefesti Prometeyi alovu oğurladığına görə cəza olaraq qayaya zəncirləməyə vadar edir. Kratos vəhşi, əzazil və zülmkar olaraq xarakterizə edilir. O, tez-tez Hefesti və Prometeyi lağa qoyur, lüzumsuz şiddətdən istifadəni dəstəkləyir. Kratos Zevsin zülmkar hakimiyyətini dəstəkləyir və Prometeyin heç vaxt azadlığa qovuşa bilməyəcəyini deyir. Eskilin "*[[Xoeforlar]]*" faciəsində Elektra Kratos, Dike (ədalət) və Zevsi qardaşı Orestə ataları Aqamemnonun intiqamını almaqda kömək etməyə çağırır. Kratos və Biya e.ə. V əsrin axırların hazırlanmış "*[[İksion (mifologiya)|İksion]]nun cəzalandırılması*" adlı bir qırmızıfiqur skifos dulusçuluq işində də görülürlər. Bunun Evripidin qeyb olmuş bir faciəsindən səhnə olduğu ehtimal olunur. Onlar həmçinin "*[[Zəncirlənmiş Prometey]]*" faciəsinin XVIII və XIX əsrlərdə hazırlanmış romantik təsvirlərində və adaptasiyalarında da görülürlər.

## Nəsil ağacı

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Two volumes:  (Vol. 1),  (Vol. 2).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Teya

**Teya** və ya **Bazileya** (, *Αἴθρα*;  digər adı  - "şahanə, ilahiyanə") — yunan mifologiyasında titan ilahə, 12 əsas titandan biri, qardaşı Hiperionun arvadı, günəş tanrısı Heliosun, ay ilahəsi Selenanın və dan şəfəqi Eosun anası.

## İstinadlar

## Mənbə
*Karl Kerényi: *Die Mythologie der Griechen. Die Götter- und Menschheitsgeschichten*. dtv, ISBN 3-423-30030-2
*Michael Köhlmeier: *Klassische Sagen des Altertums*. ORF, 1995, Edition Radio Literatur
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Paul Mazon, introduction à la *Théogonie* d’Hésiode, Les Belles Lettres, coll. des Universités de France, 1928 ;

## Xarici keçidlər
* gutenberg.spiegel.de (Hesiod: „Theogonie oder Der Götter und Göttinnen Geschlecht“)

## Həmçinin bax
Biya (mifologiya)

**Kratos** ( — "qüvvət, zor" ) — yunan mifologiyasında qüvvət, zor ilahəsi titan tanrı Pallantın və ilahə Stiksin qızı, Kratos(güc), Zel (qısqanc), Nikanın (zəfər) bacısı, Psevdo-Apollodora görə Titanomaxiya zamanı Zevsin müttəfiqi. Esxilin "Zəncirlənmiş Prometey" faciəsində Zevsin qulluqçusu. Əfsanələrin birində Prometeyi Hefestin rəhbərliyi altında zəncirləyən personaj.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Belçika mədəniyyəti

**Belçika mədəniyyəti** — Belçika ərazisində dünyanın mədəniyyət xəzinəsinə daxil olmuş mədəni irs.
Belçikanın ərazisində qədim kelt və qədim Romaya aid olan incəsənət abidələri mövcud olmuşdur. Ayrı-ayrı feodallıqlara parçalanmış Belçikanın şəhərləri Orta əsrlərdə sürətlə inkişaf etmiş və Avropanın mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. Belçikanın Turn, Brügge, Gent, Brüssel, Antverpen və Mehelen şəhərlərində XI–XII əsrlərdə roman üslubunda, XIII–XIV əsrlərdə qot üslubunda çox əzəmətli kilsələr tikilmişdir. XIV-XV əsrlərdə Niderland mədəniyyətinin təsiri altında vahid flamand rəssamlıq məktəbi yaranmışdır və bu məktəbin yaradıcısı Yan Van Deyk idi. İntibah dövrü flamand rəssamlığının ən görkəmli nümayəndələri isə P. Bregel (Böyük) və P. Bregel (Kiçik) olmuşdur. XVII əsrdə Flandriyada T. Rombouts, A. Yansens, F. Sneyders, Y. Feyt, Y. İordans, K. Yeqer, L.van Uden, K.de Vos, D. Tenirs və K. Heysmans kimi məşhur rəssamlar olmuşdur. Bütün bunlarla yanaşı Qərbi Avropa rəssamlığının ən görkəmli nümayəndələrindən olan P. P. Rubens və A.van Deyk məhz bu dövr flamand rəssamlıq məktəbinin içərisindən çıxmışdır. XVIII əsrdə flamand ədəbiyyatı elə də inkişaf etməsə də, memarlıq, rəssamlıq və digər incəsənət sahələri xeyli irəli getmişdir.

Belçikada yaşayan flamandlar da bir sıra başqa Avropa xalqları kimi azad yaşamaq, müstəqil olmaq arzusu ilə yaşayırdılar. Onlar ilk növbədə katolik dininin buxovlarından yaxa qurtarmağa çalışır, bundan sonra isə uzun əsrlər boyu onların üzərində ağalıq edən ispan, fransız, alman və ingilis ağalığından azad olmağa can atırdılar.
Humanitar elmlər

**Humanitar elmlər** — analitik və tənqidi metodlardan istifadə edərək insan həyatının mənəvi, idrak, mədəni, ictimai sahələrdə tələblərini öyrənən elmlər toplusu. Təbiət elmləri ilə istifadə üsulları (orada emprik üsullardan istifadə edirlər) və predmetinə görə kəskin fərqlənir. Predmetinə və metodologiyasına görə İctimai elmlərlə kəsişsə də onunla da fərqli sahələri vardır.

## İstiqamətlər
* Antropologiya
* Jurnalistika
* Mədəniyyətşünaslıq
* Tarix
* Kulturologiya
* Linqvistika
* Ədəbiyyatşünaslıq
* Elmşünaslıq
* Pedaqogika
* Politologiya
* Hüquq
* Psixologiya
* Sosiologiya
* Filologiya
* Fəlsəfə
* Estetika
* Etika
* Etnoqrafiya

## Ədəbiyyat
* Heydər Hüseynov. XIX əsr Azərbaycan ictimai və fəlsəfi fikir tarixindən. Bakı, "Zəkioğlu" nəşr, 544 səh.

## İstinadlar
Ağabəyli

**Ağabəyli** — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad və təxəllüs.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
*Mirzə Ağabəyli — aktyor, rejissor assistenti, verilişlərdə və arxiv kadrlarda iştirak edən
*Ağaxan Ağabəyli — Kənd təssərrüfatı elmləri doktoru, professor,
*Şahin Ağabəyli — "Milli Yol" qəzetinin (2006) və "Poliqon" informasiya agentliyinin təsisçisi 

**Kəndlər**
*Ağabəyli (Ağsu) — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Ağabəyli (Ağcabədi) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
*Ağabəyli (Sulduz) — 
*‎Ağabəyli (Meşkinşəhr)
Astrey (mifologiya)

**Astrey** (; )  yunan mifologiyasında bir personaj, Hesiod "Teoqoniyasına" və Psevdo-Apollodora görə ikinci nəsil titan, Krios və Evribiyanın oğlu.
Higin onu Geya və Tartarın oğlu – nəhəng hesab edir. Titan ilahə Eosun əri, dörd külək tanrısının: Evr (cənub-şərq küləyi), Zefir (qərb küləyi), Not (cənub küləyi), Boreyin (şimal küləyi) atası.

## İstinadlar

## Mənbə
* Hans von Geisau: *Astraios*. In: *Pauly-Wissowa#Der Kleine Pauly (KlP)|Der Kleine Pauly. Lexikon der Antike in fünf Bänden*. Band 1, München 1964, Sp. 660.

## Həmçinin bax
Ağabəyli (Ağsu)

**Ağabəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Çaparlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Ağsu çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Tam adı Hacı Ağabəylidir. Oykonim ağabəyli nəslinin adını əks etdirir. Bu etnonimlə bağlı Şamaxı rayonunda Ağabəyli (1933), Ağdam və Ağsu rayonlarında Ağalarbəyli (1917–1961), Ağsu rayonunun Bozavand kəndində Ağaboy qobusu, Qax rayonunun Zərnə kəndində Ağabəylilər obası və s. qeydə alınmışdır. Ağabəylilər kəbirlilərin ağabəyalı qoluna məxsus bir nəslin adıdır.

## Din
Kənddə Ağabəyli kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Yusif bəy Yusifbəyov

**Yusif bəy Mirzə Haşım bəy oğlu Yusifbəyov** (18 fevral 1844-?) — çar məmuru, xeyriyyəçi.

## Həyatı
Yusif bəy Mirzə Haşım bəy oğlu 18 fevral 1844-cü ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. Şuşa Qəza məktəbini bitirmişdi. 1873-cü ildə Yelizavetpol (Gəncə) Dairə məhkəməsinə dəftərxana xidmətçisi vəzifəsinə təyin edilmişdi. 17 iyul 1874-cü ildə Şuşa qəza idarəsinin mülki şöbəsinə köməkçi göndərilmişdi. 12 aprel 1878-ci ildə həmin qəzaya tərcüməçi təyin edilmişdi. 25 iyun 1879-cu ildə II dərəcəli dəftərxana xidmətçisi dərəcəsilə yüksək maaş almağa başladı. Göstərdiyi üstün xidmətlər sayəsində 27 avqust 1881-ci ildə kollej qeydiyyatçısı mülki çininə layiq görüldü. 4 noyabr 1882-ci ildə quberniya katibi mülki çini aldı. Məmuriyyət sahəsində bu tezlikdə çin almaq nadir hadisələrdən idi. Yusif bəy Yusifbəyov xidmət pilləsində ucalmağa başladı. 16 avqust 1883-cü ildə quberniya katibi mülki çini aldı. 2 aprel 1886-cı ildə titulyar müşavir mülki çininə yüksəldi. Yusif bəy Yusifbəyov 8 yanvar 1890-cı ildə Cavanşir qəzasına ədliyyə pristavı təyin edilmişdi. Həmin ilin may ayının 4-də kollej asessoru mülki çininə layiq görülmüşdü. Yusif bəy Yusifbəyov 24 may 1893-cü ildə uzun illər məmuriyyətdə göstərdiyi şərəfli əməyə görə saray müşaviri çini almışdı. 28 aprel 1899-cu ildə Cavanşir qəza idarəsinin mülki şöbəsinə pristav təyin edilmişdi.

## Ailəsi
Yusif bəy Mahtəban xanım Qasım bəy qızı Mehmandarova ilə ailə qurmuşdu. Baxşəli bəy, Bahadur bəy adlı oğlanları, Qönçə xanım adlı qızı vardı.

## Mükafatları
Yusif bəy Yusifbəyov 26 fevral 1896-cı ildə III Alekdandrın xatirəsinə həkk edilmiş gümüş medalına, 3 fevral 1913-cü ildə III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeninə layiq görülmüşdü.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Yusifbəyovlar, "Soy" dərgisi, 12 (32), 2009.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
Qiyaslı (Ağsu)

**Qiyaslı** — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun Çaparlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Gülcahan Güləhmədova-Martınova

**Gülcahan Şüaulla qızı Güləhmədova-Martınova** () — Azərbaycanın ilk peşəkar qadın teatr rejissoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1981), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972), Bakı Musiqi Akademiyasının professoru.

## Həyatı
İlk azərbaycanlı qadın rejissorlardan biri olan Gülcahan Şüaulla qızı Güləhmədova-Martınova 1925-ci il iyunun 23-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1947–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsində təhsil almışdır. Onun müəlllimi Mehdi Məmmədov olmuşdur. 1952-ci ildə təyinatını Rus Dram Teatrına alan Gülcahan xanım orada Stepanov-Kolosov, Saxarov, Məhərrəm Haşımov kimi rejissorlarla işləməyə başlamışdır.

O, 1943-cü ildə leytenant, dəniz məktəbinin məzunu Sergey Martınov ilə ailə həyatı qurmuşdur.

Gülcahan Güləhmədova-Martınova 20 yanvar 2018-ci ildə ildə 92 yaşında vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Gülcahan Güləhmədova 1952–1982-ci illərdə Səməd Vurğun adına Rus Dram teatrında quruluşçu rejissor olmuşdur. Onun ilk quruluş verdiyi tamaşa Viktor Rozevin "Şadlıq sorağında" tamaşası idi. 30 il ərzində Gülcahan xanım teatrda 70-ə yaxın tamaşanın qurulşçu rejissorluğunu etmişir. Ən yaxşı tamaşaları: "Mariya Stüart" (1965, F. Şiller), "Sirano de Berjcrak" (1965, E. Rostan), "Sən həmişə mənimləsən" (1967, İ. Əfəndiycv), "Antiqona" (1968, J. Anuy), "Varşava melodiyası" (1969, L. Zorin), "Həmişə təmizlikdə" (1970, E. Braginski və E. Ryazanov), "Komandorun addımları" (1971, V. Korostılyov), "Sakit üfüqlərdə" (1975, B. Vasilyev), "Şəhərin yay günləri" (1978, Anar), "Əldən düşmüş at" (1979, F. Saqan), "On üçüncü sədr" (1981, A. Abdullin) və s. hesab edilir.

1982-ci ildə rejissor teatrdan uzaqlaşır və həmin ildən Opera Studiyasında çalışmağa başlayır. Gülcahan Güləhmədova həmçinin Bakı Musiqi Akademiyasında vokal kafedrasının müdiri vəzifəsində də çalışmışdır. Onun tələbələri arasında "Qran-pri" laureatı, La Skala teatrının solisti, çoxsaylı musabiqələrin laureatları və diplomantları, Xalq və Əməkdar artistlər, Respublika və xarici opera teatrlarının (Almaniya, Türkiyə, Misir, Fransa, Boliviya) solistləri vardır.

## Mükafatları
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 24 mart 1961
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1972
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 aprel 1981
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002

## Filmoqrafiya
* Sən həmişə mənimləsən (film, 1987)

## İstinadlar

## Mənbə
*
Qutab

**Qutab** (; ; ) – nazik, aypara formalı yuxa içərisində göy, ət və ya baxça məhsulları içi olan  qədim türk yeməyi. Azərbaycan, Türkiyə, Qaqauz, Türkmənistan və Krım tatar mətbəxlərinə aid qutab daha sonra Qafqaz və yəhudi mətbəxinə daxil olub. 

## Qutab növləri

* Göyərti qutabı (qatıqla).
* Yabanı göyərtidən qutab (qatıqla).
* Göyərti ilə kəsmik qutabı (narlı və ya zirincli).
* Qarın qutabı (narlı və ya zirincli). 
* Balqabaq qutabı (narlı və ya zirincli). 
* Kartof qutabı (narlı və ya zirincli). 
* Corat qutabı
* Toyuq qutabı (narlı və ya zirincli). 
* Ciyər qutabı (narlı və ya zirincli). 
* Qutab quzu əti ilə (narlı və ya zirincli).
* Dəvə qutabı (narlı və ya zirincli) 
* Həvəskar qutabı (narlı və ya zirincli)
* Balıq qutabı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Qutab üçün qoyun qarnı necə təmizlənir? – VİDEO . foodinfo.az, 05.01.2018
İctimai elmlər

**İctimai elmlər** və ya **sosial elmlər** — insan cəmiyyətinin müxtəlif aspektlərini öyrənən akademik biliklər toplusu.  Termin təbiət elmlərindən kənarda olan elmləri ifadə etmək üçün istifadə edilir. Onlara antropologiya, arxeologiya, iqtisadiyyat, tarix, linqvistika, politologiya və s. aid edilir.

İctimai elmlər (sosial elmlər) təbiət elmləri və fəlsəfə ilə birlikdə elmi biliklərin üç vacib sahəsindən biridir. Emil Dyurqeym, Karl Marks və Maks Veber müasir sosial elmlərin əsas yaradıcılarından sayılırlar.

## İctimai elmlərin təsnifatı
* Arxeologiya
* Qrafologiya
* İqtisadiyyat
* Tarix
* Kulturologiya
* Linqvistika
* Pedaqogika
* Politologiya
* Psixologiya
* Antropologiya
* Sosial-iqtisadi coğrafiya
* Regionşünaslıq 
* Sosiologiya
* Hüquq 
* Etnoqrafiya
* Fəlsəfə
* Etika
* Estetika

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Max Weber – Stanford Encyclopaedia of Philosophy (Stanford Fəlsəfə Ensiklopediyası)
Sosial innovasiya

**Sosial innovasiya** — əhalinin müxtəlif tipli sosial tələbatlarına cavab verən yeni strategiyaları, konsepsiyaları, ideyaları və təşkilatları özündə ehtiva edir. Hazırda internet vasitəsilə sosial innovasiyaların tətbiqi məsələsi daha aktualdır, belə ki, internet sosial innovasiyaları həyata keçirmək üçün ən ucuz və sürətli vasitə hesab olunur. Buna görə də internet əsaslı sosial innovasiyaları dəstəkləyən müxtəlif tədbirlər bütün dünyada keçirilməkdədir, bunlardan ən məşhuru Sosial Yeniliklər Düşərgəsidir. Sosial innovasiyalar hazırda cəmiyyətdə e-dəyişikliklər tətbiq etməklə müxtəlif proseslərin internet və rəqəmsal alətlər üzərindən daha asan və ucuz yollarla həyata keçirilməsinə xidmət edir.

## Həmçinin bax
* Sosial Yeniliklər Düşərgəsi
* Gənclər Fondu

## Xarici keçidlər
* Social Platform on Cities and Social Cohesion
* Growing inequality and social innovation: Alternative knowledge and practice in overcoming social exclusion in Europe
* The Experiences in Social Innovation project 
* Sosial Yeniliklər Düşərgəsi 

## İstinadlar
Fəraz Kəmalvənd

**Fəraz Kəmalvənd** (26 dekabr 1976, Xurrəmabad, Luristan, İran) — Təbrizin Traktor Sazi futbol klubunun keçmiş (2008-2011) baş məşqçisi. 

Fəraz Kəmalvənd İranda peşəkar futbol məşqçilərindən sayılır və İran yüksək futbol liqasında ən gənc baş məşqçidir. Fəraz Kəmalvənd Traktor Sazi futbol klubunu 7 ildən sonra bir daha İran Futbol üstün liqasına qaytarmağa görə, Güney azərbaycanlılar arasında dərin hörmətə sahib olmuşdur.

## İstinadlar
Evribiya

**Evribiya** () - Qədim yunan mifologiyasında dəniz qüvvəsini təcəssüm etdirən ilahə, Geya və Pontun qızı, Kriosun arvadı, Pallant, Astrey, Persin anası.

## istinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Paul Mazon, introduction à la *Théogonie* d’Hésiode, Les Belles Lettres, coll. des Universités de France, 1928 ;

## Həmçinin bax
Pers (titan)

**Pers** ()  yunan mifologiyasında II nəsil titan, Hesiod "Teoqoniyasına" və Psevdo-Apollodora görə ikinci nəsil titan, Krios və Evribiyanın oğlu, Asteriyanın əri və Hekatanın atası.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yanq Fondu

**Yanq Fondu** — 2005-ci ildə Böyük Britaniyada yaradılıb və hazırda ona Cef Malqan  rəhbərlik edir. Bu fond özünü sosial innovasiyalar mərkəzi adlandırır və öz fəaliyyəti ilə praktiki layihələri, yeni müəssisələrin yaradılması, tədqiqat və nəşriyyat işlərini birləşdirir.

Fond ingilis sosioloqu, sosial aktivist və siyasətçi Maykl Yanqın (*Michael Young* 1915 - 2002) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Həmçinin bax
*Sosial Yeniliklər Düşərgəsi
*Sosial innovasiya

## Xarici keçidlər
* Young Foundation
Leto (mifologiya)

**Leto** ( miken yazılarında *ra-to*) — yunan mifologiyasında titan ilahə, Koy və Febanın qızı, Zevsin Heranın qorxusundan atmış olduğu sevgilisi (arvadı), ekizlərin Apollon və Artemidanın anası.

Rəvayətə görə Zevs bildirçin cildinə girərək Letonun könlünü alaraq ona yiyələnir. Zevsdən hamilə qalan və Heranın qəzəbinə gəlmiş və onun tərəfindən göndərilmiş Pifon əjdahanın təqibinə düçar olmuş Leto doğmağa yer tapa bilmir. **Leto** sığınacaq tapa bilməyərək bütün Ellada elini dolaşdıqdan sonra nəhayət otsuz ələfsiz səhralıq olan üzən Delos (Ortigiya) adasına gəlib çıxır. Delosun onu qəbul etməsi üçün, söz verir ki, doğulacaq uşaq adanı məşhurlaşdıracaqdır. Təkcə doğuş ilahəsi Eylifeyaya möhtac olan **Leto** doqquz gün sancılardan əziyyət çəkir. Hera doğuş ilahəsini qızılı buludlara qərq edir ki, Eylifeya heç nə duymasın. Xoşbəxtlikdən becit ayaqlı İrida doğuş ilahəsini adaya yetişdirir və Apollon doğulmuş olur. Digər bir rəvayətdə guya ilk doğulmuş Artemida dərhal anasına Apollonu doğmaqda kömək edir. Apollon göz qırpımında böyüyərək aləmə nur saçır. Dünyaya gələn gündən üzən ada bir yerdə qərar tutaraq canlanır və bitki örtüyünə, gül-çiçəklərə qərq olur.

Doğuşdan sonra leto Likiyaya gələrək yerli əhalidən su istəyir, lakin əhali ona su verməmək üçün Melita gölünü bulandırırlar. Bunun əvəzində Leto onları qurbağalara çevirir.

Leto ana məhəbbəti və qayğısı rəmzi hesab edilir. XXXV Orfik nəğmə ona həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Xarici keçidlər
* Энциклопедия античной мифологии: Лето (Латона)

## Həmçinin bax
* Pithon
* Tityos
Transitions

**Transitions Online** və ya qısaca **Transitions** (*TOL*) — Çexiyada yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı olub keçmiş Sovetlər Birliyinin, Şərqi, Mərkəzi və Cənub-şərqi Avropanın, Baltikyanı, Qafqaz və Orta Asiyanın post-kommunist ölkələrində medianın müstəqilliyini, professionallığını və təsirini artırmaq üçün yaradılıb. Təşkilat bunu jurnalistika, media təlim proqramları və 1999-cu ildən internetdə yayımlanan Transitions Online jurnalı vasitəsilə həyata keçirir. Bu təşkilat dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilmiş Sosial Yeniliklər Düşərgəsi adlı tədbirlərin təşkilatçısıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Transitions Online

## Həmçinin bax
* Sosial Yeniliklər Düşərgəsi
IREX

**IREX** (*International Research & Exchanges Board*) — beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı olub təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, müstəqil medianın gücləndirilməsi və plüralist vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı məqsədilə liderlik və innovativ proqramlar təklif edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı
The Guardian

**The Guardian** — 1821-ci ildə yaranan Böyük Britaniya qəzeti. 1821-ci ildə **The Manchester Guardian** kimi təsis edilib və 1959-cu ildə adını dəyişib.

## İstinadlar
Muss

**Muss** – şəkərlə, meyvə və giləmeyvə ekstraktından termiki emal edilmiş "M" markalı manna yarmasının və limon turşularının qarışığından alınır.

Quru muss bişirildikdən sonra çalınır ki, bu zaman xörəyin müvafiq köpükvari konsistensiyası alınır. Manna yarmasının zülalları köpükyaradıcı başlanğıc sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şokoladlı muss
Sellüloza

**Sellüloza** () — təbiətdə əsasən bitki aləmində geniş yayılmış polisaxarid olub, tərkibi [С6Н7О2(OH)3]n formulu ilə ifadə olunur. Yaşıl bitkilərin və eləcə də əksər yosunlar və oomisetlərdə hüceyrə divarının əsas kompanenti sellüoza hesab olunur. 

## Yayılması
Sellüloza nişastaya nisbətən daha çox yayılmış karbohidratdır. Bitki hücüyrələrinin qılıfları sellülozadan ibarətdir. Quru ağacda 60%-ə qədər, pambıq və süzgəc kağızında isə 90%-ə qədər sellüloza olur.

## Quruluşu
Molekul kütləsi bir neçə milyona çatır. Makromolekulları yalnız xətti quruluşa malikdir. Bir istiqamətdə yerləşərək onlar lif əmələ gətirir (kətan, pambıq və s.)

## Fiziki xassələri
Təmiz sellüloza ağ, bərk maddədir, suda və adi üzvi həlledicilərdə həll olmur, mis 2-hidroksidin ammonyakda məhlulunda (Şveyser reaksiyası) yaxşı həll olur. Sellülozanın həll olmamasının səbəbi onun makromolekulları arasında başqa həlledicilərin qıra bilmədiyi, çoxlu sayda hidrogen rabitələrinin olmasıdır.

## Kimyəvi xassələri
Sellüloza yaxşı yanır:

(C6H10O5)n + 6nO2 -> 6nCO2  +   5nH2 O

Havasız şəraitdə qızdırıldıqda sellüloza parçalanır. Bu zaman ağac kömürü, su və uçucu maddələr - metil spirti, sirkə turşusu, aseton və s. alınır.

Nişasta kimi sellüloza da duru turşularla qızdırıldıqda hidrolizə uğrayaraq qlükozaya çevrilir:

(C6H10O5)n + nH2O -> nC6H12O6

Sellülozanın tədriclə hidrolizindən daha sadə quruluşlu polisaxaridlər, məsələn, amiloid əmələ gəlir. Kağızı 80%-li H2SO4 məhlulu ilə qısa müddətdə işlədikdə onun səthində amiloid əmələ gəlir və bu yolla su keçirməyən perqament kağızı hazırlanır.

Sellüloza mədə-bağırsaq sistemində həzm olunmur, lakin gündəlik qidanın tərkibində 2-5 q olması fizioloji norma hesab edilir. Mədəbağırsaq sistemində qidanın hərəkətini sürətləndirir.
Hemisellülozanın qida cəhətdən əhəmiyyəti yoхdur. Sellüloza və hemisellüloza ballast karbohidrat adlanır. 

## Alınması
Sellülozanın bitkilərdən - pambıqdan, oduncaqdan, qamışdan və s. alırlar. Bu məqsədlə onları 0.2-0.3 mPa təzyiq altında 120-1800C temperaturda NaOH + Na2SO4 qarışığı (sulfat üsulu) və ya Ca(HSO3)2 məhlulu ilə (sulfat üsulu) işləyirlər. Bu zaman sellüloza digər maddələr (liqnin, pentazonlar, qeksazonlar, qatran) qarışığışdan azad olunur.

## Tətbiqi
Sellüloza kətan, pambıq şəklində parça istehsalında istifadə olunur. Onun böyük miqdarı kağız, etil spirt istehsalında sərf olunur.

Sellülozanın hidrolizindən alınan qlükozanın qıcqırması ilə etil spirti alınır. Bu cür alınan spirt *hidroliz spirti* adlanır (1t quru ağacdan 200 l spirt almaq olur).

## Mənbə
Həsənxan qalası

**[[Həsən xan Qacar|Həsənxan]] qalası** — Qax rayonunun Qaxbaş kəndinin yaxınlığında Kürmükçay yatağının sağında yerləşir. Bürclərdən və qala divarlarından ibarətdir. Bürclərdə iki sıra mazğal və pəncərə yerləri, divarlarda isə mazğallar vardır. Hər bürcdə 36 mazğal və istehkam topları üçün 10 pəncərə vardır.  Divarlarda isə 168 ədəd mazğal və 8 ədəd pəncərə vardır. Müdafiə təyinatlı obyekt hasab olunur. Qalanın tikintisində çay daşı və əhəng məhlulundan istifadə olunmuşdur. Qalanın inşa tarixi XIX əsrin ikinci yarısına aid edilir. Çox güman ki, bu qala İlisu sultanlığı Rusiya imperiyasına daxil edildikdən sonra ruslar tərəfindən inşa olunmuşdur. Qala Dağıstan ərazisindən edilən hücumların qarşısını almaqda rusların köməyinə çatmışdır.

Obyektin “Həsən xan qalası” adlandırılmasına gəldikdə isə yerli əhali qalanı sonralar qala qarnizonuna komandanlıq etmiş general-mayor Həsən xanın adı ilə bağlamışdır. Ilisu sultanı Əli sultan nəvəsi Həsən xan rus ordusunda xidmət etmiş, general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir.General-mayor Həsən xan 1882-ci ildə vəfat etmiş və Qaxbaş kəndinin qəbiristanında babası Əli sultanın yanında dəfn olunmuşdur. Məzarının üstündə məqbərə tikilmişdir.

Yerli əhalinin “Həsən xan qalası adlandırdığı bu tarixi abidə dövlət tərəfindən qorunur.

## Şəkillər

Fayl:Həsən xan qalası.jpg
Fayl:Həsən_xan_qalası1.jpg
Fayl:Həsən xan qalası3.jpg
Fayl:Həsənxanın_qəbri.jpg|Həsən Xanın qəbri, qala qalıqlarının yaxınlığındakı qəbiristanlıq, Qaxbaş kəndi


## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu
*Qax abidələri (film, 2001)
İlisu qalası

**Qala kompleksi** — Qax rayonunun İlisu kəndində, Dağıstan yolunun üstündə inşa olunmuşdur. Kompleksin yerləşdiyi məhəllə  Qala məhəlləsi adlanır.Kompleksə qala bürcü və qala divarlarının qalıqları daxildir.

İnşa tarixinin XIX əsrin 50-ci illərinə aid edildiyi ehtimal edilir.
## Qalereya

Fayl:Burc.jpg
Fayl:Ilisu adsız qala.JPG
Qala kompleksi1.jpg


## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu
*Qax abidələri (film, 2001)
Qaxmuğal məscidi

**Qaxmuğal məscidi** — Azərbaycanın Qax rayonunun inzibati mərkəzində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Məscid yerli əhalinin Qaxmuğal adlandırdığı məhəllədə yerləşir.

## Tarixi
İlisu sultanı və Şəki bəylərbəyi II Əli Sultan bəyin əmri ilə 1740-cı ildə inşa olunduğu məlumdur.

## İstinadlar
İbn Heysəm

**İbn Heysəm** (tam adı: **Əbu Əli əl-Həsən ibn əl-Heysəm əl-Bəsri**, , ) — məşhur Ərəb fizik alimi-unversalı (965, Bəsrə — 1039, Qahirə).

## Həyatı və fəaliyyəti
İbn Heysəm döğulduğu Bəsrə şəhərində vəzir vəzifəsini tuturdu, ancaq elmə həvəs vəzifəni ataraq elmlə məşğul olmağa gətirib çıxardı. Onun Nil çayının suyunu tənzimləmək planı Misir hökmdarı əl-Həkimin diqqətini cəlb edir.

Onun riyaziyyata, astronomiyaya, optika və mexanikaya dair 89 əsəri vardır. İbn Heysəm özünün elmi tədqiqatlarını dəqiq riyazi hesablamalarla təsdiq edirdi. Onu bəzən "optikanın atası" da adlandırırlar.

Orta əsrlər Avropasında İbn Heysəm **Alhazen** kimi tanınırdı. Onun şərəfinə Ayda krater də adlandırılmışdır.

## Əsərləri
* Ибн ал-Хайсам Хасан. Книга комментариев к введениям книги Евклида "Начала". *Историко-математические исследования*, 11, 1958, с. 733–762.
* Ибн ал-Хайсам Хасан. Трактат об изопериметрических фигурах. Пер. и прим. Джамаля Ад-Даббаха. Историко-математические исследования, 17, 1966, с. 399–448.
* Ибн ал-Хайсам Хасан. Книга об измерении шара. *Физико-математические науки в странах Востока*, 2(5), 1968, с. 131–146.

## Onun haqqında
* Кулиева Г. З. Теория составных отношений Ибн ал-Хайсама. *Учёные записки Азерб. ун-та*, № 4, 1963.
* Льоцци М. *История физики.* М.: Мир, 1970.
* Розенфельд Б. А., Юшкевич А. П. *Теория параллельных линий на средневековом Востоке.* М.: Наука, 1983.
* Розенфельд Б. А. Астрономия стран Ислама. *Историко-астрономические исследования*, 17, 1984, с. 67–122.
* Ю. А. Храмов. *Физики: Биографический справочник.* 2-е изд. М.: Наука, 1983, с. 13.
* Roshdi Rashed. A Polymath in the 10th century. *Science*, 297, 2002.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ibn al-Haitham on two Iraqi banknotes
* The Miracle of Light — a UNESCO article on Ibn Haitham
* *A. I. Sabra*, "Ibn al-Haytham: Brief life of an Arab mathematician" 
*
Ulu məscid

**Ulu məscid** — 1700-cü ilə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanın Qax rayonunun İlisu kəndində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
İlisu kəndində vaxtilə mövcud olmuş 9 məsciddən 7-si dövrümüzə qədər salamat qalmışdır. Məscidlərin ən böyüyü və qədim tarixə malik olanı Came məscidi olduğu üçün yerli əhali onu Ulu məscid adlandırmışdır.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə məscid, ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Şəkillər

Fayl:Ulu məscid1.jpg|Məscidin giriş qapıları
Fayl:Ulu məscid3.jpg|Məscidin kitabələri
Fayl:Ulu məscid2.jpg|Məscidin bərpadan sonrakı görüntüsü


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu
Astrometriya

**Astrometriya** – "Astron"-göy cismi, ulduz, "metrik"-ölçmə deməkdir. Astrometriya zaman və məkanın ölçülməsi haqqında elmdir.

Astrometriya 3 hissədən ibarətdir:

### Sferik astronomiya
Sferik astronomiyada müxtəlif astronomik koordinat sistemləri,bu sistemdə göy cisimlərinin və süni peyklərin koordinatlarının təyini və bu koordinatların zamandan asılı olaraq dəyişməsi ilə əlaqədar məsələlərin riyazi həlli üsulları vaxtın hesablanmasının nəzəri əsasları öyrənilir.

### Fundamental astrometriya
Fundamental astrometriyada seçilmiş (fundamental) parlaq ulduzların ekvatorial koordinatlarını mümkün qədər dəqiq ttəyin etməklə onların kataloqları tərtib edilir, fundamental astronomiya sabitlərin (pressesiya, nutasiya, aberasiya, illik parallaksın) ədədi qiymətlərini nəzərə almaqla bu ulduzların məxsusi hərəkəti öyrənilir.

### Praktik astrometriya
Praktik astronomiyada astrometriya müşahidə cihazlarının nəzəriyyəsi, müşahidə aparılması və müşahidə nəticələrinin işlənməsi üsulları, vaxt xidməti, coğrafi koordinatların təyini, dənizçilik və təyyarəçilik naviqasiyalarına, kosmik naviqasiyaya və geodeziyaya astronomiyanın tətbiqi ilə əlaqədar məsələlər öyrənilir.

### Radioastronomiya
Astrometriyada tətbiq edilən çox güclü üsullardan biri də radioastronomiyadır. Bu üsulla Kainat obyektlərinin koordinatları daha dəqiq təyin olunur; radiolokasiya və lazerlərin tətbiqi yaxın göy cisimlərinə qədər məsafələri çox böyük dəqiqliklə təyin etmək

## Xarici keçidlər
* Astrometry Department of the U.S. Naval Observatory 
* http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/planet_like_body.html
* https://web.archive.org/web/20021208213715/http://www.space.com/scienceastronomy/quaoar_discovery_021007.html

## Ədəbiyyat
* "Hall of Precision Astrometry". University of Virginia Department of Astronomy. Retrieved 2006–08–10.
Kerç

**Kerç** – Krımın şərq hissəsində qədim şəhər. Yerli tatarlar Keriç adlandırırdılar.

## Tarixi
Kerçin bir yaşayış məskəni kimi hələ eradan əvvəl XVII–XV əsrlərdə mövcud olduğu göstərilməkdədir. Skif padşahı Savmakın dövründə isə (eradan 100
il əvvəl) Kerçdə mədəniyyətin çiçəklənmə dövrüdür. Rusların Qara dənizə yiyələnmək arzuları uğrunda nailiyyətləri bu dənizə Kerç boğazı ilə bağlı olan Azaka (Azova) yiyələnməklə əldə oluna bilərdi.

Osmanlı dövlətinin imzaladığı ən ağır andlaşmalardan olan, II Yekaterinanın ömrü boyu mənfəəti ilə öyündüyü Küçük Qaynarca sülhü ilə Qara dəniz Osmanlı dənizi olmaqdan çıxır və tarixdə ilk dəfə Qara dəniz sularına girən Rusiya Qara dəniz və boğazlar yolu ilə Osmanlı idarəsində olan ölkələrlə sərbəst hərəkət imkanı və ticarət imtiyazları əldə edir. Andlaşmanın şərtlərinə görə Qara dənizin şimal qərbindəki Buğ və Dnepr arasındakı sahil şəridi; Kırım yarımadasındakı Kerç boğazına hakim Yenikala, Kerç, Azak dənizi üzərindəki Azak qalaları Rusiyaya verildi.

## Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən şəhərin əhalisi 145.845 nəfərdir.

## Mədəniyyəti

Kerç nəinki Kırım yarımadasının, habelə dünya mədəniyyətinin ən şanlı nümunələrini sinəsində saxlayan bir sivilizasiya ocağıdır. Kerç yaxınlığında er. əvvəl IV əsrə aid möhtəşəm abidə olan Kül Oba kurqanı (hünd. 21 metr) 1830-cu ildə açılıb tədqiq edilmişdi; abidə elm aləmində ən gözəl və qiymətli tapıntı hesab edilməkdədir.

Müasir Kerçdə 18-ci əsrdə tikilmiş məscid (Puşkin küçəsində) qalmaqdadır. Məscidin əlavə tikinti və təmirlərlə xarici gorünüşü dəyişdirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azov
* Krım
Anatoli Novoseltsev

**Anatoli Petroviç Novoseltsev** () Görkəmli Sovet şərqşünası. Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvüdür. Qafqaz, Zaqafqaziya, İran, Qədim Rusiya ölkələrinin orta əsrlər tarixi üzrə mütəxəssisdir.

## Bioqrafiyası
Anatoli Novoseltsev 1933-cü ildə fəhlə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Orenburq vilayətinin Medenqorsk şəhərində orta məktəbi bitirmiş, 1950-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin şərqşünaslıq şöbəsinə daxil olur. 1955-ci ildə universiteti əla qiymətlərlə bitirərək, SSRI EA-nın Tarix İnstitutunun aspiranturasının feodalizm bölməsinə daxil olur. Elmi rəhbəri L. V. Çerepninin təqdimatı əsasında 1958-ci il də Tarix İnstituna işə qəbul eilir. İnstitutda 1958–1968-ci illərdə kiçik elmi işçi, 1968–1984-cü illərdə böyük elmi işçi kimi çalışmışdır. 1959-cu ildə Cənubi Qafqaz tarixinə dair "XVII-XVIII əsrlərdə Azərbaycan və Şərqi Ermənistan şəhərləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1974-cü ildə "Zaqafqaziya ölkələrində feodalizm qurluşunun inkişaf yolları və xüsusiyyətləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1982-ci ildən institutun professoru, 1984-cü ildən SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmiş, 1984–1988-ci illərdə Tarix Institunun SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. !985–1995-ci illərdə illik "SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər" (1994-cü ildən – "Şərqi Avropanın qədim dövlətləri") müəciməsinin məsul redaktoru; eyni zamanda da "SSRİ xalqlarına aid qədim mənbələr" (1993-cü ildən – "Şərqi Avropa tarixinə aid qədim mənbələr") külliyyatının məsul redaktor müavini olmuşdur. 1985–1988-ci illərdə Rusiya – Fələstin cəmiyyətinin sədri olmuş, ömrünün son illərinə qədər Rusiya Tarixinin Elmi Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir.

## Tədqiqat fəaliyyəti
Dyakonov İ. M, Reysner İ. M-in tələbəsi, Rusiya şərqşünaslığının gözəl ənənələrinin davamçısı olmuşdur. Alim unikal linqvistik erudisiya fenomeninə malik olmuş, 20 artıq: fars, gürcü, ərəb, qədim yəhudi, erməni, Suriya, yunan, latın və s. dillərə mükəmməl yiyələnmişdir. Onun ilk tədqiqatlarının maraq dairəsi əsasən Zaqafqaziyanın tarixi olmuşdur.

## Mənbə
* *Т. М. Калинина, Е. А. Мельникова, И. И. Попов.* Анатолий Петрович Новосельцев (1933–1995) // Древнейшие государства Восточной Европы, 1998. М., 2000.

## Xarici keçidlər
* Сайт, посвящённый А.П. Новосельцеву
Mir Cəfər Seyidzadə

**Mir Cəfər Seyid Əzim oğlu Seyidzadə** (1852-1937) — pedaqoq, Seyid Əzim Şirvaninin oğlu.

## Həyatı
Mir Cəfər Seyid Əzim oğlu Seyidzadə 1852-ci ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı.

## Seyid Əzim Şirvaninin oğlu Mir Cəfərə həsr etdiyi şeir

Cəfər, ey qönçeyi-gülüstanım! 
Ey mənim bülbüli-xoşəlhanım! 
İki yüz yetmiş üçdə, bəd həzar, 
mötədil fəsl idi, zəmani-bahar. 
Səni həq mən fəqirə qıldı əta, 
Kəbeyi-qəlbimə yetişdi səfa. 
On beş ildir ki, ey ətayi-əzim, 
Sənə adab eylərəm təlim. 
Yetibən əqlə sərfəraz oldun, 
Dəxi məndən ki, biniyaz oldun... 
Demirəm mən gedən təriq ilə get. 
Sənə bürhan deyil təriqi-pədər,
Gör nə yol getdi zadeyi-Azər. 
Demirəm rus ya müsəlman ol, 
Hər nə olsan get, əhli-ürfan ol... 
Ey gözüm nuru, ey ətayi-xuda, 
Sənə Şirvanda oldu nəşvü nüma 
Gərçi viranə oldu zəlzələsən, 
Çıxmayıb mərifət bu mərhələdən. 
Vardır hər guşədə yüz əhli-kəmal, 
Hər biri əhli-elmü sahibi-hal... 
Xassə kim, padşahi-kişvəri-Rus 
Edəli təxti-ədlü dad cülüs, 
Eləyib tərbiyət kəmal əhlin, 
Gətirib halə bir məhal əhlin. 
Hər vilayətdə açdı məktəblər, 
Çatdılar feyzə əhli-mənsəblər. 
Oxunur onda müxtəlif dillər, 
Həll olur onda cümlə müşküllər. 
Ey oğul, bu dəlili-bişəkdir, 
Adəmi-bisəvad eşşəkdir... 
Həq buyurmuş ki, ixtilafi-lisan 
Nemətimdəndir, ey güruhi-cahan! 
Kim ki, bəs bir dil eyləsə hasil, 
Oldu bir nemətə o kəs vasil. 
Cəhd qıl neməti-təmamə yetiş, 
Elm təhsil qıl, məqamə yetiş 
Ey oğul, hər lisanə ol rağib, 
Xassə ol rus elminə talib. 
Onlara ehtiyacımız çoxdur, 
Bilməsək dil, əlacımız yoxdur. 
Çatmayıb şərdən bizə bu xəbər – 
Ki, ərəbdən siva dil oldu hədər. 
Nə ərəbdir xuda, nə rum, nə zəng, 
Nə həbəşdir, nə zəngbarü firəng, 
Xah boq, xah tanrı, xah xuda 
Birdi mənada, ey düri-yekta. 
Ləfz edirsə ifadə mənanı, 
Sərf edər əhli-mərifət anı.


## Həmçinin bax

*Seyid Əzim Şirvani
BarKamp

**BarKamp** () — iştirakçıları tərəfindən hazırlanan qeyri-konfransdır. Qeyri-konfrans adlandırılmasının səbəbi onun qeyri-formal metodlar əsasında qurulması və rəsmi konfranslardan köklü surətdə fərqlənməsidir. BarKamp hamıya açıqdır, təqdimatlar, təlimlər, müzakirələr formasında baş verir, bütün materiallar iştirakçılar tərəfindən təqdim olunur. BarKampın əsas mövzuları adətən bunlar olur: yeni media, sosial şəbəkələr, bloqlar, veb 2.0, start-aplar, opensource və s.

## Tarix
"BarKamp" adı Tim O`Reyli tərəfindən öz dostları üçün keçirilmiş Foobar adlı tədbirdən götürülüb. İlk BarKamp Palo Alto, Kaliforniyada, 19-21 avqust 2005-ci ildə Socialtext şirkətinin ofisində keçirilib. Bu BarKampa 200-ə yaxın iştirakçı qatılmışdı. O vaxtdan etibarən BarKamplar dünyada 400-ə yaxın şəhərdə keçirilib. MDB məkanənda ilk BarKamp Ukraynada BloqKamp formatında keçirildi (13-14 avqust, 2007). Rusiyada ilk BarKamp 31 iyul - 4 avqust 2008-ci ildə iCamp formatında keçirildi.

## Təşkilatçılıq
BarKampların əsas unikallığı ondadır ki, BarKampın təşəbbüs qrupunun olmasına baxmayaraq, əksər təşkilati işlər elə iştirakçıların özləri tərəfindən edilir. Adətən təşkilatçılıq üçün onlayn resurs (wiki, sosial şəbəkə və s.) istifadə olunur, orada bütün təşkilatçılar və iştirakçılar, eləcə də maraqlananlar bütün məsələləri müzakirə edirlər və yenilikləri paylaşırlar.

## BarKamp Azərbaycanda

Azərbaycanlıların BarKampda ilk iştirakı BarKamp Baltiks 2008 () tədbirinə (8-10 fevral, 2008, Riqa, Latviya) təsadüf edir. Bu tədbirdə iştirak etmiş şəxslər (Rəşad Əliyev, Emin Hüseynzadə, Rəşad Mehbaliyev, Elmar İsmayılov və İlqar Mirzə) , eləcə də tədbirlə maraqlanan şəxslər qısa müddət ərzində 3 yerli (2 BarKamp, 1 KörpüKamp) və 1 beynəlxalq (BarCamp Caspian) BarKamp tipli tədbir təşkil etdilər .

* KörpüKamp Azerbaijan 2009 
* MiniCamp Azerbaijan 2009  - Gəncə, 14-16 avqust
* BarCamp Caspian 2009 - beynəlxalq
* BarCamp Azerbaijan 2008  - Cənubi Qafqazda ilk yerli BarKamp

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* BarKamp Azərbaycanın rəsmi internet səhifəsi  
* KörpüKamp tədbirinin rəsmi internet səhifəsi  
* BarCamp Caspian 2009 tədbirinin rəsmi internet səhifəsi

## Həmçinin bax
* Sosial media
* Yeni media
* Sosial şəbəkə
* Bloq
* Veb 2.0
* Start-ap
* Opensource
Sergey Malov

**Sergey Yefimoviç Malov** () — türkoloq, professor, dilçi, əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
1880-ci il yanvarın 16-da Kazan şəhərində anadan olmuşdur. Hələ 1909–1914-cü illərdə Qərbi və Mərkəzi Çinə getmiş, ekspedisiyalarda iştirak etmiş, uyğurların dili və etnoqrafiyasına dair zəngin materiallar toplamış, qədim türk kitabələrini öyrənmişdir. S. Y. Malov SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Leninqrad Dövlət Universitetinin professoru, əməkdar elm xadimi idi.

## Əsərləri
* *Малов С. Е.* Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования. — М.-Л., 1951.
* Сутра золотого блеска. Пб., 1917 (совм. с В. В. Радловым);
* Заметки по каракалпакскому языку. Турстукуль, 1932;
* Памятники древнетюркской письменности: Тексты и иссл. М.; Л., 1951;
* Енисейская письменность тюрков: Тексты и иссл. М.; Л., 1952;
* Уйгурский язык. Хамийское наречие: Тексты, пер., слов. Фрунзе, 1956;
* Язык желтых уйгуров: Слов. и грамматика. Алма-Ата, 1957;
* Памятники древнетюркской письменности Монголии и Киргизии. М.; Л., 1959;
* Уйгурские наречия Синьцзяна: Тексты, пер., слов. М., 1961;
* Заметки о каракалпакском языке. Нукус, 1966;
* Язык желтых уйгуров: Тексты и пер. М., 1967.

## Həmçinin bax
* Türkologiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər