Mehriban Əliyeva

**Mehriban Arif qızı Əliyeva** () — Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti (2017-ci ildən), Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin xanımı, Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun prezidenti, Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyası sədrinin birinci müavini, ISESCO-nun xoşməramlı səfiri, UNESCO-nun xoşməramlı səfiri (2004–2022), Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasının sədri

## Həyatı

### Ailəsi
Mehriban Arif qızı Əliyeva 26 avqust 1964-cü ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. O, yazıçı, ədəbiyyatşünas, Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi, filologiya elmləri doktoru (1947), professor Mir Cəlal Paşayevin və jurnalist, pedaqoq, Əməkdar elm xadimi Nəsir İmanquliyevin nəvəsidir.

Atası Arif Paşayev Azərbaycan alimi, pedaqoqu, ictimai xadim, Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, Dövlət mükafatı laureatı, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professordur. 1996-cı ildən indiyədək "Azərbaycan Hava Yolları" QSC Milli Aviasiya Akademiyasının rektorudur.

Anası Aida İmanquliyeva şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tənqidçi, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professordur. Aida İmanquliyeva Azərbaycanda ərəb ədəbiyyatı üzrə ilk elmlər doktoru, ilk professor – qadındır. Aida İmanquliyeva 1992-ci il 19 sentyabrda vəfat etmişdir.

### Təhsili
Mehriban Əliyeva 1982-ci ildə Bakı şəhəri 23 nömrəli tam orta məktəbi qızıl medalla bitirərək N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olub. O, müsahibələrinin birində peşə seçimini bu cür dəyərləndirir:

O, 1988-ci ildə İ. M. Seçenov adına 1-ci Moskva Dövlət Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirib və 1988–1992-ci illər ərzində Moskvada akademik Krasnovun rəhbərliyi altında Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunda işləyib.

Mehriban Əliyeva 2005-ci ildə "Evtanaziya və təbabətdə humanizm problemi" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edib və fəlsəfə elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb.

### Ailəsi
Mehriban Əliyeva 1983-cü ildə İlham Əliyevlə ailə həyatı qurub. Leyla, Arzu və Heydər adlı üç övladı var.

Həyat yoldaşı İlham Əliyev Mehriban xanımı belə xarakterizə edir:

Mehriban xanımın ötən əsrin bütün mürəkkəbliklərinə baxmayaraq, öz ideallarına, mənəvi dəyərlərə, milli ənənələrə sadiq qalan Azərbaycan ziyalılarının əhatəsində böyüməsi onun bir şəxsiyyət kimi formalaşmasına, ailə dəyərlərinə sadiq olmasına mühüm təsir göstərib. Sonradan onun milli ənənələrə bağlı olan digər bir ziyalı Azərbaycanlı ailəsinə gəlin köçməsi, Heydər Əliyev və tibb elmləri doktoru, akademik Zərifə Əliyevanın gəlini olması bu keyfiyyətlərin daha da dərin kök atmasına təsir edib.

## Fəaliyyəti
Mehriban Əliyeva 1988–1992-ci illər ərzində Moskvada akademik Krasnovun rəhbərliyi altında Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunda işləyib.

Aktiv ictimai fəaliyyətə 1995-ci ildə hal-hazırda rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Mədəniyyət Fondunu yaratmaqla başlayıb. 1996-cı ildə Azərbaycan mədəniyyətinin geniş təbliğ olunması məqsədilə üç dildə (Azərbaycan, ingilis və rus) çap olunan "Azərbaycan-İrs" jurnalını təsis edib. Müsahibələrindən birində Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun və "İrs" jurnalının yaradılma məqsədlərini Mehriban Əliyeva özü izah etmişdir: *"Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondunu yaradarkən onun əsas məqsədi Azərbaycan mədəniyyətini təbliğ etmək, tanıtdırmaq idi. "İrs" jurnalını da mən elə onda təsis etdim. Jurnal, əslində, Fondun fəaliyyətini işıqlandırmaqla məşğul olurdu və müəyyən bir mövzuya həsr edilən hər bir nömrə həm populyar, həm də tədqiqat materialı idi. İftixarla deyə bilərəm ki, Azərbaycan mədəniyyəti barədə bizdən əvvəl hələ heç kim belə şirin yazmayıbdır. Məsələn, miniatürdən və ya memarlıq abidələrindən yazmağı qarşımıza məqsəd qoyduqda, əməkdaşlığa, əslində, həm akademiya alimlərini, həm jurnalistləri, həm də sənətşünasları cəlb etmişdik. Fond da, jurnal da kifayət qədər mürəkkəb vəzifələri yerinə yetirməli idi. O illər müstəqil Azərbaycanın təşəkkül illəri idi. Siyasi, iqtisadi dəyişikliklərlə yanaşı, köhnə ideologiyadan xilasolma prosesi də gedir, stereotiplər dağıdılırdı. Kifayət qədər təlatümlü həmin dövrdə mədəni irsimiz yenidən fikir süzgəcindən keçirilir, əzəli milli ənənələrə və köklərə qayıdılırdı".*

2002-ci ildə Azərbaycan Gimnastika Federasiyasının prezidenti seçilib. Onun beynəlxalq aləmdə artmaqda olan nüfuzu Beynəlxalq Gimnastika Federasiyasının bədii gimnastika üzrə dünya kubokunun "A" kateqoriyalı mərhələsinin (2003), Dünya kubokunun (2004), 27-ci Dünya çempionatının (2005), 23-cü (2007), 25-ci (2009) və 30-cu (2014) Avropa çempionatlarının Azərbaycanda keçirilməsinə dair qərarın qəbul olunmasında həlledici rol oynayıb.

Mehriban Əliyeva Heydər Əliyevin zəngin irsinin öyrənilməsi, onun milli dövlətçilik ideyalarının yeni nəsillərə aşılanması məqsədilə yaradılmış Heydər Əliyev Fondunun prezidentidir.

2004-cü il 10 mayda – Heydər Əliyevin doğum günündə təsis edilmiş Heydər Əliyev Fondunun məqsədi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və Azərbaycan mədəniyyətinin geniş təbliğ olunması ilə bağlı işlərin aparılmasına kömək etmək, əhalinin rifahının yüksəldilməsinə yönəldilmiş müxtəlif proqram və tədbirləri, elm, təhsil, mədəniyyət, səhiyyə və idmanın inkişafını təmin edən layihələri dəstəkləmək, uşaq və gənclərin sağlam, milli-mənəvi dəyərlərə sadiq, hərtərəfli biliklərə malik vətəndaş kimi yetişdirilməsi işinə xidmət etmək, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artırılması ilə bağlı tədbirlərin reallaşdırılmasına yardım göstərməkdən ibarətdir.

Onillik fəaliyyəti dövrü ərzində Heydər Əliyev Fondu müxtəlif sahələri əhatə edən layihələri reallaşdırmağa, dünyanın nüfuzlu təşkilatları ilə əməkdaşlıq etməyə, beynəlxalq konfrans və festivallar keçirməyə nail olmuşdur. Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi layihələr həm Azərbaycanda, həm də onun hüdudlarından kənarda ictimaiyyət tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanır.

Mehriban Əliyevanın fəaliyyətində idmanın inkişafına da xüsusi önəm verilir. 2004-cü il 28 dekabrda Mehriban Əliyeva Azərbaycan Respublikası Milli Olimpiya Komitəsinin IV Baş Məclisində MOK-un İcraiyyə Komitəsinə üzv seçilib.

2012-ci il 8 dekabrda Avropa Olimpiya Komitəsi Baş Assambleyası 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarının Bakıda keçirilməsi haqqında qərar qəbul etdi. Birinci Avropa Oyunlarını yüksək səviyyədə keçirmək məqsədilə 2013-cü il yanvarın 17-də Təşkilat Komitəsi yaradıldı və onun sədri Mehriban Əliyeva təyin olundu. 21 yanvar 2016-cı ildə, "Bakı-2015" Birinci Avropa Oyunları Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban Əliyevaya Avropada idmanın inkişafında göstərdiyi xüsusi xidmətlərə görə Avropa Olimpiya Komitələrinin İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə Avropa Olimpiya Komitələrinin ən yüksək mükafatı olan Ali Orden təqdim edilib.

2004-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvü, 2013-cü ildən partiyanın sədr müavinidir. 2005 və 2010-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə namizədliyi Yeni Azərbaycan Partiyası tərəfindən 14 saylı Xəzər ikinci seçki dairəsindən irəli sürülmüş Mehriban Əliyeva müvafiq olaraq 92,12% (23106 səs) və 94,49% (31797 səs) səs toplayaraq deputat seçilib.

Mehriban Əliyevanın Milli Məclisin deputatı kimi fəaliyyətində yaddaqalan məqamlardan biri onun ədalət, humanizm və insanpərvərlik ideallarını rəhbər tutaraq genişmiqyaslı amnistiya aktının qəbul edilməsi təşəbbüsü ilə çıxış etməsidir. 2007-ci il 8 mayda Mehriban xanımın hazırladığı *"Azərbaycan xalqının ümummilli lideri [[Heydər Əliyev]]in xatirəsinə həsr olunmuş amnistiya haqqında"* qərar layihəsinin müzakirəsində o, öz çıxışında qeyd etmişdir ki, *"…səhv etmiş, cinayət törətmiş insanlara bir daha imkan verməliyik ki, onlar azad həyata qayıtsınlar, ailələrinə, yaxınlarına qovuşsunlar, cəmiyyətdə öz yerlərini tapa bilsinlər. Ağır cinayət törətməyən insanları bağışlayaraq, biz həm onları normal həyata qaytarırıq, həm də müstəqil Azərbaycanın humanizm prinsipləri əsasında inkişaf etdiyini nümayiş etdiririk".*

Azərbaycan parlamentarizmi tarixində ilk dəfə olaraq Milli Məclisin deputatı tərəfindən irəli sürülmüş və geniş ictimai dəstək almış bu amnistiya aktı böyük mənəvi-əxlaqi və siyasi məzmun daşımışdır.

O, bu təşəbbüsü ənənəyə çevirərək 2009 və 2013-cü illərdə də eyni müraciətlə çıxış etmiş və nəticədə 2009-cu ildə 9564, 2013-cü ildə isə təqribən 9000 nəfər azadlığa buraxılmışdır.

2017-ci il fevralın 21-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Mehriban Əliyeva Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti təyin edilib.

Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayında (5 mart 2021-ci il) YAP İdarə Heyətinin üzvü seçilib və həmin gün YAP Sədrinin birinci müavini təyin edilmişdir.

27 fevral 2026-cı ildə yeni yaradılan Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasının sədri təyin olunub.

### Xeyriyyə fəaliyyətləri

#### Pakistan
Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondu təkcə Azərbaycanda deyil, müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən Pakistanda ehtiyacı olan icmaların rifahına və inkişafına mühüm töhfələr verib. Fond genişspektrli layihələr və xeyriyyə proqramları vasitəsilə Pakistanda səhiyyə, təhsil və sosial xidmətlərin təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynayıb.

Heydər Əliyev Fondunun Pakistandakı əhəmiyyətli təşəbbüslərindən biri, əhalinin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq və yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə Hayber-Paxtunxva və Pəncab əyalətlərində həyata keçirilən hepatit B virusuna qarşı peyvənd kampaniyasıdır. Bundan əlavə, Fond, xüsusi ehtiyacı olan və məhdud fiziki imkanlı şəxslərə dəstək öhdəliyini nümayiş etdirərək, Pişəvərdəki "Əkbər Baxım" Serebral İflic İnstitutunda pulsuz müayinələr təşkil edib.

Onun rəhbərliyi ilə Pakistanda təcili tibbi yardım xidmətlərinin və qanköçürmə imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində müxtəlif addımlar atılıb. Pakistanda müxtəlif tibb müəssisələrinə, o cümlədən, açıq ürək əməliyyatlarının aparıldığı İslamabaddakı Kulsum Xəstəxanasına dəstək göstərilib. Fond həmçinin İslamabaddakı Talassemiya Mərkəzinə, Əl-Fərabi adına Fiziki Qüsurlu Uşaqlar üçün Xüsusi Təhsil Mərkəzinə dəstək olub. 2007-ci ildə Pakistandakı zəlzələdən sonra Müzəffərabadda Qızlar üçün Rara Liseyinin tikintisini gerçəkləşdirib.

Onun təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondu səhiyyə və təhsillə yanaşı, Pakistanda infrastrukturun inkişafına da mühüm töhfələr verib. Dərə İsmayıl Xan bölgəsində Heydər Əliyev adına Su Təchizatı Sisteminin tikintisi elektrik infrastrukturunu təkmilləşdirməklə yanaşı, yerli icmaların təmiz suya və etibarlı elektrik enerjisinə çıxışını yaxşılaşdırıb, bununla da insanların həyat keyfiyyətini artırıb.

Fondun humanitar səyləri Pakistandakı müxtəlif sosial rifah institutlarını, o cümlədən əlillər üçün uşaq evləri və mərkəzləri əhatə etmişdir. O, həssas əhaliyə dəstək vermək və sosial inklüzivliyi təşviq etmək öhdəliyinə uyğun olaraq müxtəlif sosial rifah institutları, o cümlədən əlillər üçün uşaq evləri və mərkəzlərində müxtəlif layihələr reallaşdırıb. Pakistanın Beyt-ul-Maal Anemiya Mərkəzinin təmiri və avadanlığı üçün maliyyə yardımı, Lahordakı "Edhi Homes" uşaq evində müxtəlif tədbirlər həyata keçirmişdir.

## Titulları, təltifləri və mükafatları

* UNESCO-nun xoşməramlı səfiri (13 avqust 2004-cü il);
* Azərbaycanda *"İlin qadını"* (2005-ci il);
* *"Yüzilliyin mesenatları"* Beynəlxalq Xeyriyyə Fondunun *"Yaqut Xaç"* ordeni (9 iyun 2005-ci il);
* Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayev Fondu və ANS Şirkətlər Qrupunun "2005-ci ilin adamı" mükafatı (2005-ci il);
* BMT-nin Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının (WIPO) qızıl medalı (2006-cı ilin mart ayı);
* ISESCO-nun xoşməramlı səfiri (23 noyabr 2006-cı il);
* Dünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) İcraiyyə Komitəsinin mükafatı (29 yanvar 2007-ci il);
* *"Qızıl ürək"* beynəlxalq mükafatı (2007-ci ilin may ayı);
* Azərbaycan Respublikasının Heydər Əliyev Mükafatı (5 may 2009-cu il);
* Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" Böyük Komandor Xaçı ordeni (14 sentyabr 2009-cu il);
* Fransa Respublikasının "Şərəf Legionu" ordeni (15 fevral 2010-cu il);
* UNESCO-nun *"Qızıl Motsart"* medalı (30 iyul 2010-cu il);
* Krans Montana Forumunun Qızıl medalı (24 iyun 2011-ci il);
* Rusiya Federasiyasının İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin Fəxri professoru (13 aprel 2012-ci il);
* MDB iştirakçısı olan dövlətlərin Humanitar Əməkdaşlıq Şurasının və MDB iştirakçısı olan ölkələrin Dövlətlərarası Humanitar Əməkdaşlıq Fondunun "Birlik Ulduzları" dövlətlərarası mükafatı (13 aprel 2012-ci il);
* Krans Montana Forumunun *"Prix de la Fondation"* mükafatı (29 iyun 2012-ci il);
* Azərbaycan Kazaklar İttifaqının ali *"Kazak şöhrəti"* ("Kazatskaya slava") mükafatı (2012-ci il);
* Pakistanın *"Şəhid Bənazir Bhutto Qadın Mükəmməlliyi Mükafatı — 2013"* mükafatı (27 dekabr 2013-cü il);
* Türk-Alman Dostluq Federasiyasının "*Kübele*" fəxri mükafatı (2014-cü ilin may ayı);
* "The Business Year" jurnalının "*İlin Birinci Xanımı*" mükafatı (2014-cü ilin may ayı);
* Beynəlxalq Olimpiya Akademiyasının "*Olympic Excellence*" xüsusi fəxri mükafatı (2014-cü ilin iyun ayı);
* Rusiya Federasiyasının Həştərxan vilayətinin "*Həştərxan vilayəti qarşısında xidmətlərinə görə*" ordeni (2014-cü ilin avqust ayı);
* Küveyt Dövlətinin Fəxri diplomu (2014-cü ilin avqust ayı);
* Azərbaycanda "Heydər Əliyev" ordeni (29 iyun 2015-ci il).
* Bolqarıstanın Müqəddəs Kiril və Mefodi adına Veliko Tırnovo Universitetinin fəxri doktoru. (22 sentyabr 2016)
* Rusiyada Müqəddəs Mələksima Knyaginya Olqa ordeni. (26 dekabr 2017-ci il)
* İtaliyanın "Xidmətlərinə görə" Böyük Xaç Kavaleri ordeni (18 iyul 2018-ci il)
* Rusiyanın "Dostluq ordeni" (14 avqust 2019)

### Fəxri vətəndaşlığı
*  Veliko Tırnovo şəhərinin fəxri vətəndaşı.

## Rəhbərlik etdiyi qurumlar
* Azərbaycan Mədəniyyət Fondu
* Azərbaycan Gimnastika Federasiyası
* Heydər Əliyev Fondu

## Şəkilləri

Dmitry Medvedev in Azerbaijan 3 July 2008-11.jpg
Lech Kaczynski Ilham Alijew (04).jpg
Lech Kaczynski Ilham Alijew (08).jpg
Mehriban Aliyeva09.JPG
Mehriban Aliyeva voted in snap parliamentary elections (2024).jpg
Vladimir Putin and Mehriban Aliyeva (2019-11-22) 07.jpg
Emine Erdoğan and Mehriban Aliyeva.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
* Xoşməramlı Səfir. Elektron Resurs 

## Həmçinin bax
* Heydər Əliyev Fondu
* Azərbaycan Mədəniyyətinin Dostları Fondu