open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əyyub Əzizov

**Əzizov Əyyub Teymur oğlu** () — kimya elmləri namizədi, professor, kafedra müdiri, Respublikanın əməkdar müəllimi.

## Həyatı
Əyyub Əzizov 12 avqust 1934-cü ildə Ermənistanın Zəngibasar rayonu Mehmandar kəndində anadan olub. 1948-ci ildən Azərbaycanın Ağcabədi rayonuna departasiya olunub. 1953–1957-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetində Təbiət və Kimya fakültəsində tələbə olmuşdur.1957–1961-ci illərdə Ağcabədi rayonu Xəlfərəddin orta məktəbində müəllim işləmişdir.1961–1964-cü illərdə BDU-da aspirant olmuşdur.1961–1969-illərdə AMEA Qeyri-üzvi və Fiziki kimya institutunda baş elmi işçi işləmişdir. 1969-cu ildə BDU-da Qeyri-üzvi kimya kafedrasında müəllim. 1971–1987, BDU Qeyri-üzvi kimya kafedrası, dosent.

1987-ci ildən BDU "Kimyanın tədrisi metodikası" kafedrasına k.e.n., prof. Ə. T. Əzizov rəhbərlik edir.

## Tədqiqat sahəsi
Kimyanın tədrisi metodikasının aktual problemləri

## Seçilmiş əsərləri
* Əzizov Ə. T., Haqverdiyev K. N. Kimyaçı bakalavr ixtisası üzröə dövlət universitetləri üçün fənn proqramları, 2003.
* Ə. T. Əzizov, R. Ə. Azadəliyev, Ə. V. Məhərrəmov, T. N. Abdullayeva, Kimya tədrisinin müasir problemləri, "Renessans" elmi-istehsalat mərkəzi. AR prezidenti H. Ə. Əliyevin anadan olmasının 80 illiyinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. Bakı-2003, səh. 57–58
* Əzizov Ə. T., Haqverdiyev K. N., Məhərrəmov Ə. V. Magistr hazırlığı üçün "Kimyanın tədrisi metodikası" fənnindən proqram, 2006, 37 səh.
* əktəbdə. Elmi-nəzəri və metodik məcmuə. Bakı-2007, səh. 78–87.
* Əzizov Ə. T., Paşayeva A. Ə. Orta məktəbdə yeni materialların təlimə daxil edilməsi problemləri. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, Xəbərlər № 2, Bakı-2007, səh. 115–118.
* Ə. T. Əzizov, R. Ə. Azadəliyev, İ. H. İbadov, Kimyəvi maddələrin təsirindən ətraf mühitin çirklənməsi və onunla mübarizənin şagirdlərə öyrədilməsi, Akademik H. Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş "Ekologiya: Təbiət və cəmiyyət problemləri" beynəlxalq elmi konfransı, Bakı-2007, səh. 424–426

## Kitablar
* Qeyri-üzvi kimyanın tədrisinə aid praktikum. Bakı-1998, 57 səh.
* Kimya tarixinə dair materiallar. Bakı-1999, 273 səh.
* Kimyanın tədrisində görkəmli alimlərin həyat və yaradıcılığına dair materialların öyrədilməsi. Bakı-2000, 113 səh.
* Kimya təliminin prinsipləri, üsulları, priyomları. Bakı-2002, 248 səh.
* Kimya tədrisi metodikası, I hissə, Bakı-2005, 368 səh.
* Kimyanın tədrisi metodikası, II hissə, Bakı-2006, 393 səh.
* Kimya tədrisi üsulu praktikumu. Bakı-2008, 184 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* http://bsu.edu.az
* http://chemistry.bsu.edu.az
Aminata Savadoqo

**Aminata Savadoqo** (;  9 yanvar 1993, Riqa, Latviya) və ya sadəcə **Aminata**  — Latviya müğənnisi, bəstəkarı, prodüseri və modeli. O, Latviyanı Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və ölkəsinə final mərhələsində 6-cı yeri qazandırmışdır.

## Həyatı
Aminata Savadoqo 9 yanvar 1993-cü ildə Latviyanın paytaxtı Riqa şəhərində anadan olmuşdur. Onun anası yarı latış, yarı rus, atası isə Burkina-Fasoludur. Aminata 13 yaşında oxumağa başlamışdır. O, Latviyada Bolderaja musiqi və incəsənət məktəbini bitirmişdir. Aminata erkən yaşlarında fleytada ifa etməyi də öyrənmişdir. 15 yaşında ikən gənc ifaçı Latviyanın *Krodziņā pie Paula* televiziya şousunda iştirak etmişdir. Aminata 17 yaşında *Muzikālā banka* və *Koru kari 3* musiqi yarışmalarında iştirak etmişdir.

## Musiqi karyerası

Aminata ilk dəfə Latviyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak üçün keçirdiyi milli seçim turu olan Dziesma 2014-dəki iştirakına görə tanınmağa başlamışdı. Müğənni müsabiqədə ifa etdiyi "I Can Breathe" mahnısı ilə 5-ci yerdə qərarlaşaraq, Avroviziyada iştirak etmək hüququnu qazana bilməmişdi. Daha sonra Aminata Latviyanın *Jaunā talantu fabrika* musiqi yarışmasında iştirak edərək, qələbə qazanmışdır.

2015-ci ildə Aminata yenidən Latviyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak üçün keçirdiyi milli seçim turuna qatıldı. Yarışmada özünün bəstələdiyi "Love Injected" mahnısı ilə çıxış edən Aminata ən çox səs toplayan iştirakçı olaraq, qalib elan edildi və ölkəsini Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazandı. Aminatanın Avroviziyada iştirakdan öncə "Inner Voice" adlı debüt albumu dinləyicilərə təqdim olundu.

Aminata "Love Injected" mahnısı ilə Vyanada keçirilən Avroviziyanın yarımfinal mərhələsində 155 xalla ikinci yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin finalına vəsiqə qazanmış oldu. 22 fevralda baş tutan final şousunda Aminata 19-cu nömrə altında çıxış etdi və gecənin sonunda ölkəsinə finalda iştirak edən 27 ölkə arasında cəmi 186 xalla 6-cı yeri qazandırdı. Bu nəticə ilə müğənni Latviyaya Avroviziyada 2005-ci ildən bəri əldə etdiyi ən yaxşı nəticəni qazandırmış oldu. Aminata eyni zamanda Latviyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən Yusts Sirmaysin ifa etdiyi "Heartbeat" mahnısını bəstələmişdir.

2016-cı ilin oktyabr ayında Aminata ikinci studio albomu olan "Red Moon"-u təqdim etdi. Həmin ildə Aminata eyni zamanda Rusiyanın "Golos" səs yarışmasında, Polina Qaqarinanın komandasında iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sindi Ninos

**Sindi Ninos** (d. 27 mart 1972) — Yunanıstanı təmsil edən skeletonçu. Sindi Ninos, Yunanıstanı 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Sindi Ninos, 2002-ci ildə Yunanıstan yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Sindi Ninos, 1-ci gedişdə 54.54 saniyə, 2-ci gedişdə isə 54.74 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında sonuncu, 13-cü yerdə başa vurdu.

## İstinadlar
Never Say No to Panda

250px|thumb|Supermarketdə alış-veriş edən ata ilə oğulun qarşısında peyda olan panda.
**Never Say No to Panda** () - "*Panda Cheese*" adlı pendir markasının istehsalçısı olan Arab Diary üçün "*Advance Marketing*" adlı şirkət tərəfindən hazırlanan və ilk dəfə 2010-cu ildə Misir televiziyalarında yayımlanan reklam seriyası.

Hər bir reklam ona təklif olunan "*Panda Cheese*" markalı pendiri rədd edən şəxsin yer aldığı hissə ilə başlayır. Dərhal sonra arxa planda çalan, Baddi Holliyə məxsus olan "*True love ways*" mahnısının sədaları altında nəhəng bir panda peyda olur. Pendiri rədd edən şəxsə bir neçə saniyə baxan panda, sonra ətrafına zərər vurmağa başlayır. Yenidən gözlərini pendiri rədd edən şəxsə dikdikdən sonra məhsulun qısa reklamı gedir və "*Never Say No to Panda*" (pandaya heç vaxt yox deməyin) yazısı ilə birlikdə reklam bitir. Televiziyalarda yayımlanmasının ardından reklamlar internet mühitində olduqca populyar oldu.

## Reklamlar
Bu günə qədər beş fərqli reklam yayımlandı. Ofisdə baş tutan ilk reklamda işçilərdən birinin düzəltdiyi pendirli sandviçi rədd edən işçinin masasını dağıdan panda, sonra kompüter klaviaturasını qırır. İkinci reklam xəstəxanada baş tutur. Otağında televizora baxan xəstə tibb bacısının səhər yeməyi üçün gətirdiyi "*Panda Cheese*" markasının pendirini rədd edir. Bundan sonra meydana çıxan panda, xəstənin izlədiyi televizoru yerə atır. Üçüncü reklam restoranın mətbəxində çəkilir. Belə ki, müştəri yeməyi pendirsiz sifariş verdiyi üçün aşçı yeməyə əlavə etməsi üçün ona verilən pendiri rədd edir. Bu vaxt panda yemək bişirilən masanın qarşısında peyda olur. İlk əvvəl qabda olan sousu masaya tökür və qabı yerə atır, daha sonra masada olan una əlləri ilə vuraraq ətrafa yayılmasını təmin edir.

Son iki reklam isə bir marketdə alış-veriş edən ata ilə oğlu arasında çəkilir. Bunların ilkində oğlunun pendir almaq istəyini kifayət qədər qida aldıqları səbəbilə rədd edən ata, qarşısında pandanı görür. Alış-veriş səbətini üzüaşağı çevirən panda, daha sonra məhsulları əzir. İkincisində isə oğlunun pendir istəməsinin ardından peyda olan pandanı görən ata bu dəfə pendiri alır. Ata pandanın hələ də ona baxdığını görür və oğlundan ikinci pendiri götürməsini istəyir. Bundan sonra panda alış-veriş səbətinin qarşısından çəkilsə də, onların arxasınca gedir.

## Reaksiyalar
Yayımlanmasından sonra internet mühitində olduqca populyar olan reklam seriyası qısa müddətdə internet fenomeninə çevrilir. 2011-ci ilin noyabr ayından etibarən Youtube sosial şəbəkəsində on milyondan çox baxış qazanmışdır. Mətbəx, ofis və xəstəxanada çəkilən reklamlar 2010-cu ildə *Kann Beynəlxalq Reklam Festivalı*ndakı (Cannes International Advertising Festival) film kateqoriyasında "*Gümüş aslan*" mükafatını qazandı.

Digər tərəfdən reklamdan ilham alaraq istehsal edilən müxtəlif qolsuz köynəklər fərqli mühitlər vasitəsilə satışa çıxarıldı.

## Xarici keçidlər
* Arab Dairy's Website

## İstinadlar
Kuryenrahka Milli Parkı

**Kuryenrahka Milli Parkı** (; ) – Cənub-qərbi Finlandiyada yerləşən milli park.

## Haqqında
1998-ci ildə təşkil olunmuşdur və sahəsi 29&nbsp;km²-dır. Ərazisinin böyük hissəsi bataqlıqlardam ibarətdir, lakin burada 150 ildən çox bir insanın belə addım atmadığı meşələr də vardır. Adi vaşaq milli parkın daimi sakinidir, lakin parkda qonur ayılar və adi canavarlar da müşahidə olunmuşdur. Markda işarələnmiş cığırların uzunluğu 300 kilometrə qədər uzanır.

Orta əsrlərdə burada meşələr yerli kilsəyə məxsus hesab edilirdi. XIX əsrin əvvəllərində iki malikanə sahibi meşələri almış, lakin maddi çətinliklər üzündən əsrin sonunda meşələri dövlətə satmışdır.

## Qalereya

Kurjenrahka National Park-map.svg|Milli parkın xəritəsi
Lakjärvenrahka avosuo.jpg|Lakyarvenrahka bataqlığı
Karpalopolun metsää maaliskuussa 2010.jpg|Parkdan keçən Karpalopolun cığırı (2010-cu ilin martı)
Kurjenrahka våren 2010.jpg|Kuryenrahka bataqlığı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Outdoors.fi – Kuryenrahka Milli Parkı
Baatara şəlaləsi

**Baatara** — Livanda şəlalə. Ölkənin Dağlıq Livan (*Mountain Trail***)** bölgəsində, *Cbeil* rayonu ərazisindədir. Ümumi hündürlüyü 225 metrdir.  Baatara Livan dağlıq silsiləsində yerləşən Tannorin şəhəri yaxınlığındadır.

## Ümumi məlumat
Şəlalənin yerləşdiyi ərazi "*Üç körpü çuxuru"*  (Three Bridge Chasm) adlanır. Məhs şəlalə bir birinin üzərində yerləşən üç körpü formalı çuxura tökülür. Bu çuxur yura dövrünün əhəngdaşlarında təşkil olunmuş və geomorfoloji baxımdan  karst qıfıdır. Baatara şəlaləsinin yaşı 160 milyon ildir. Ətraf ərazidə ot örtüyü olduğundan uzaqdan şəlaləni görmək mümkün deyil. Ancaq çox yaxınlaşdıqdan sonra şəlalə görsənir.

Mağaranın formalaşmasında yağış və qar sularının fəaliyyəti böyükdür (eroziya). İlk öncə yuxarı körpü formalaşmış. Sonra isə uzun davam edən eroziya prosesləri ikinci və üçüncü körpünü meydana gətirmiş. Bu proses hal hazırda da davam edir. Qış aylarında eroziya daha sürrətlə gedir. Buzun və qarın əriməsi nəticəsində mağaranın yuxarı hissəsi güclü aşınmaya məruz qalır və nəticədə tez-tez uçqunlar baş verir. Qışın sonunda şəlalənin suyu ən yüksək səviyyəsinə çatır, ətraf ərazilərdə ki, qar örtüyü əriyərək böyük su kütləsi bu çuxura doğru axır. Əksinə yay aylarında, əsasəndə avqust-sentyabrda şəlalənin suyu demək olar ki, quruyur.

Şəlaləyə gediş sərbəstdir. İlk öncə mağara daxilində xüsusi qurğu quraşdırlmaq planı olsa da, sonradan mağaranın təbii görünüşünə xələl gələcək deyə bu fikirdən vaz keçmişlər. Ətraf ərazidə ancaq məlumat verci lövhələr və xəbərdarlıq nişanları var. Mağara kənarı, eləcə də daxildə ki, körpülər sürşkən olduğundan çox təhlükəlidir. Həmçinin orta körpü üzərinə çıxmağa icazə verilmir.

Ümumən Baatara şəlaləsi və Üç körpü çuxuru planetin unikal geoloji abidələrindən biri hesab olunur.

## Kəşf olunması
Baxmayara ki, şəlalə Tannorin şəhərinin yaxınlığında yerləşir, şəlalə nisbətən qərb səyyahları tərəfində gec kəşf olunmuşdur. 1952-ci ildə fransız bio-speloq Henri Coiffait şəlaləni ilk dəfə görmüş.  Bundan başqa yaxınlıqda kiçik Balaa kəndi var. Şəlalə və karst qıfı ətraflı ilk dəfə 1980-ci ildə öyrənilmiş və  Livanın mağaraçılar klubunda təsvir olunmuş (Spéléo club du Liban). 1988-ci ildə xüsusi rəngli boyanın köməyi müəyyən edilmiş ki, şəlalənin suyu  Mqharet-əl-Qhauaqir kəndi yaxınlığındakı bir bulaqdan çıxmış.

## Nəqliyyat
Şəlalə *Livan dağ cığırı* adlı yolun üzərində yerləşir.  Baala kəndindən 5 dəqiqəlik yoldur. Bundan başqa şəlalə Laklukom və Tannorin şəhərlərini birləşdirən yol kənarında yerləşir.

## Şəkillər

Baloo3 HDR - Tannourine falls (4056521853).jpg|
Balou Baatara - Sinkhole - panoramio.jpg|
Balou Baatara known as Balaa - sinkhole - panoramio.jpg|
Tannourine Falls - Baloo3 Bal3a (4041957475).jpg|
Tannourine Falls - Baloo3 Bal3a (4041959887).jpg|


## İstinadlar
Aqşin Bağırov

**Aqşin Bağırov** (*Bağırov Aqşin Böyükağa oğlu*; d. 6 iyun, 1953. Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Rusiya alimi; Tibb elmləri doktoru, professor. 1 nömrəli Moskva ortopediya və travmatologiya klinikasının rəhbəri.

## Həyatı
Bağırov Aqşin Böyükağa oğlu 1953-cü il iyunun 6-da Bakı şəhərində doğulub. 1970-ci ildə Nəriman Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutuna (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) qəbul olunub. 1976–1977-ci illərdə Zabaykalye dəmir yolunun Beloqorsk bölmə xəstəxanasında internatura keçib.
1978–1980-ci illərdə Sumqayıt şəhərində təcili tibbi yardım xəstəxanasında travmatoloq-
həkim vəzifəsində çalışıb. 1980-ci ildə Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin kollegiyasının qərarına əsasən Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutuna təyinat alıb.

A. Bağırov 1982-ci ildə Moskva Mərkəzi Travmatologiya və Ortopediya İnstitutuna (MTOİ) göndərilib. 1985-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra Bakıya, Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutuna qayıdıb. 1988-ci ildə Səhiyyə Nazirliyinin qərarına əsasən A. Bağırov MTOİ-yə doktoranturaya göndərilib. Orada apardığı elmi işlərin nəticəsinə görə "Aşağı ətrafların uzun
sümüklərinin daxili və oynaqətrafı sınıqları, deformasiyaya uğrayan artrozun profilaktikası"
mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

A. Bağırov 1993-cü ildə Bakıya qayıdıb, 5 il ərzində şöbə rəhbərindən elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsinə qədər yol keçdiyi Travmatologiya və Ortopediya İnstitutunda işləyib. O, 1994-cü ildə travmatologiya üzrə mütəxəssislər arasında seminar məşğələlər aparmaq üçün Londona dəvət olunub. 1998-ci ildə İsveçrədə ixtisasartırma kursu keçib. 1998-ci ildə Moskva şəhərinə qayıdan A. Bağırov Rusiya Federasiyası Prezidentinin İşlər İdarəsinin 1 nömrəli klinik xəstəxanasının travmatologiya-ortopediya bölməsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilib. Lyublinoda 1 nömrəli Moskva Ortopediya və Travmatologiya Klinikasının tikilməsi barədə qərar qəbul olunanadək burada çalışıb. MTOİ klinik bazasının rəhbəri, Moskva Aviasiya İnstitutunun materiallar texnologiyaları kafedrasının professoru olub.

A. Bağırov 2010-cu ildən 1 nömrəli Moskva Ortopediya və Travmatologiya Klinikasının rəhbəridir. Klinika ayaq əyriliyinin düzəldilməsi, baldır və budun uzadılması yolu ilə boyun artırılması, pəncə deformasiyasının müalicəsi, uşaqların sümük inkişafında qüsurların aradan qaldırılması, ətraf sümüklərin ağır və mürəkkəb sınıqlarının və digər ortopedik xəstəliklərin müalicəsi ilə məşğuldur.

A. Bağırov 7 ixtiranın, 5 yeniliyin və 2 patentin müəllifidir, 36-dan çox elmi işi dərc olunub. Onun rəhbərliyi ilə 2 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilib. Beynəlxalq Aqrar Təhsil Akademiyasının həqiqi üzvü, bir çox beynəlxalq konfransın iştirakçısı olan Aqşin Böyükağa oğlu Bağırov Belçikadakı sərgidə tibb sahəsində uğurlarına görə "Avro-2002" qızıl medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Aqşin

**Aqşin** — kişi adı, Türkiyədə qadın adı.

* Aqşin Babayev — yazıçı-dramaturq, şair, tərcüməçi, pedaqoq, ictimai xadim
* Aqşin Əlizadə — Azərbaycan bəstəkarı.
* Aqşin Abdullayev — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti
* Aqşin Yenisey — Azərbaycanlı yazıçı, şair, publisist
* Aqşin Kazımzadə — Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti.
* Aqşin Vəlixanov — aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti

## İstinadlar
Navarin burnu

**Navarin burnu**  (, ) — İnzibati baxımından Rusiya Federasiyasının Çukotka Muxtar Dairəsi ərazisinə daxil olan burun. Sahillərini Berinq dənizi suları yuyur. Çukot dilindən tərcümədə "Kolbasa" mənasını verir.

## Tarixi məlumat
Burun ilk dəfə 1828-ci ildə «Senyavin» şlyupunda Fyodor Petroviç Litkenin rəhbərliyi altında kəşf edilmişdir. Burun Navarin döyüşündə əldə edilən qələbənin şərəfinə adlandırılmışdır.

1934-cü ildə burunda Çukotkada ilk dəfə fəaliyyət göstərən radiometroloji stansiya olmuşdur. Stansiya Şimal Dəniz yolunun üzərində yerləşirdi. 1990-cı illərdə stansiya tərk edilmişdir.

## Fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri
Burun öz növbəsində Koryak öndağlığının davamı olan Maynopılqin silsiləsininə aiddir. 500-540 metr hündürlüyə malikdir. Burun Berinq dənizinin irərilərinə daxil olur. Navarin burnundan Anadır körfəzinin cənub sərhəddi başlayır. 

navarin burnunda Bütün Rusiya ərazisində ən güclü küləklər, fırtınalar, qasırğalar müşahidə edilir. Havanın orta illik temperatur —4,1°С təşkil edir.

## Flora və fauna
Navarin burnunda hündür ağaclar və kollara aid bitki növünə rastlamaq mümkün deyildir. Burada hələ də elmdə təsvir olunmayan yeni bir yovşan növü yetişir *Artemisia pseudosenjavinensis sp. nova*.Burada qeydə alınmış borulu bitkilərin növ sayı 258-dir.

Navarin burnunun sıldırımlı qayalarında Şimali Sakit okean regionunun ən böyük quş koloniyası müşahidə edilir.Buurada hər il yay mövsümündə çoxlu sayda Ağquyruq qartallar müşahidə edilir. Üstəlik bu canlılar Rusiyanın qırmızı kitabına salınmışdır.Şimal dəniz şirinin ən cənub yataqları burda qeydə alınmışdır.Boz balinaların kütləvi miqrasiya bölgələrindən biridir..
Bu rayonda Koryak öndağlığının endemik canlısı olan Kamçatka marmotu yayılmışdır. Onlar Qırmızı kitaba salınmışlar.

## Təbiətin qorunması
Navarin burnu onun ətraf ərazilərini gələcəkdə xüsusi qorunun təbiət abidələri siyahısına daxil etmək istəyirlər. Burada divar təsvirləri aşkar edilmişdir. Burada maralların ovlanma təsvirləri vardır. Bu təsvirlərin yaşının 2 min olması ehtimal edlir. Burada qədim Kereklərin düşərgələrinə belə rast gəlinir.

## Radiasiya qəzası
1987-ci ildə burunda termoelektrik radionuklid generator quraşdırılmışdırBu burunda fəaliyyət göstərən avtomatik mayakın enerji ilə təminatına lazım idi.
2001-ci ildə generatorda zədə aşkar edilmişdir. Nəticədə genetarorda 15 sm-lik çat əmələ gəlmişdir. Buradan isə radiaktiv yanacaq ətafa yayılmışdır. Stansiyanın yerləşdiyi ərazidə radiasiyanın həcmi normanı dəfələrlə aşırdı.

2003-cü ildə Bütün generatorun üzəri beton sarkofakla örtülür. Onun ümumi çəkisi 8 ton olmuşdur. Beton əraziyə Mi-26 təyyarəsi ilə gətirilir.

6 avqust 2007-ci ildə qəsanın nəticələrinin aradan qaldırılması ilə bağlı işlərə başlayırlar. Generator hidroqrafik gəmiyə yüklənərək uzun müddətli saxlama yerinə aparılmışdır. yanacaqla kirlənmiş qrun ərazidən aparılsıqdan sonra ərazidə radiyasiya səviyyəsi 110 dəfə azalır.

## İstinadlar
Tayho məcəlləsi

— Yaponiyada imperator Mommunun (701–704) hakimiyyəti dövrünün rəsmi devizi olan "tayho" dövründə, 701-ci ildə qəbul edilmiş feodal hüquq kodeksi. Bu sənəd Tayka islahatlarının nəticələrini ümumiləşdirir və qanunvericilik şəklində möhkəmləndirirdi.

## Əsas müddəalar
Tayho qanunlar məcəlləsi 30 bölmədən ibarət idi. Onun məqsədi torpaq bölgüsü və vergi sistemini, məmurların hüquq və vəzifələrini, dövlət aparatının strukturunu, aristokratiya ilə kəndlilər arasındakı münasibətləri, eləcə də müxtəlif kateqoriyalardan olan qulların hüquqi vəziyyətini dəqiq müəyyənləşdirməkdən ibarət idi.

Ən mühüm qanunlar toplusu 9-cu bölmədə yer almışdı və bu bölmə torpaq bölgüsü sisteminə həsr olunmuşdu. Taihoryoya əsasən, bütün torpaqlar dövlət mülkiyyəti hesab edilirdi və kəndlilərə müəyyən müddətlik istifadə üçün verilirdi. Sadə şəxsi pay torpaqları (kubunden) ailənin üzvlərinin sayına uyğun olaraq ayrılırdı. Torpaq payının miqdarı yerin keyfiyyətindən, bölgənin şəraitindən, torpaq sahibinin sosial mənsubiyyətindən və cinsindən asılı idi. Məsələn, azad kişi və dövlət qulu 2 tan (1 tan = 0,12 ha), azad qadın bu normanın 2/3 hissəsini, şəxsi qul isə 1/3 hissəsini alırdı. Torpaqdan istifadəyə görə kəndlilər dənlərlə ödənilən vergi verməli idilər. Bundan əlavə, hər bir ailəyə daimi istifadə üçün həyətyanı və bağ sahəsi ayrılırdı. Bu torpaqlar, əkin yerlərindən fərqli olaraq, girov qoyula və ya icarəyə verilə bilərdi.

Hakim təbəqəyə daxil olan şəxslərə xüsusi imtiyazlı torpaq payları verilirdi. Xidmət müddətinə görə ayrılan vəzifə torpaqları (şokubuden) 6 tandan 40 çoya (1 ço = 1,2 ha) qədər dəyişirdi. Həmçinin ömürlük istifadə üçün verilən rütbə torpaqları (iden) 8-dən 80 çöyə qədər idi. Xidmətlərinə görə verilən mükafat torpaqları (koden) və imperator fərmanı ilə bağışlanan şəxsi torpaqların (şiden) ölçüsü qanunla müəyyən edilmirdi və adətən 1–3 nəsil ərzində saxlanıla bilirdi.

Bundan əlavə, zadəgan ailələrinin nümayəndələri beş kateqoriyadan ibarət "qida payı" (fuko), yəni onlara tabe kəndli və ailələrin təminatı, həmçinin iki kateqoriyadan ibarət "mövsümi pay" sistemi üzrə ildə iki dəfə təbii məhsul formasında təqaüd alırdılar.

## İstinadlar
Lean on Me

***"Lean on Me"*** () — amerikalı müğənni və musiqiçi Bill Uizersin mahnısı. Mahnının müəllifi və ilk ifaçısı Bill Uizersin özüdür.

Mahnı "Billboard Hot 100" hit-paradında və "Billboard"ın R&B çartında birinci yeri tutub.

2004-cü ildə *[[Rolling Stone]]* jurnalı "Lean on Me" mahnısının Bill Uizersin ifasında olan versiyasını "bütün zamanların 500 ən məşhur mahnısı" siyahısında 205-ci yerə layiq görmüşdür. Mahnı 2011-ci ilin siyahısında 208-ci yerdə qərarlaşıb.

## Hit-parad göstəriciləri
### Həftəlik hit-paradlar

### İlsonu hit-paradları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Mahnının sözləri''  MetroLyrics saytında
Liz Kouç

**Liz Kouç** (d. 11 oktyabr 1974) — Yeni Zelandiyanı təmsil edən skeletonçu. Liz Kouç, Yeni Zelandiyanı 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Liz Kouç, 2002-ci ildə Yeni Zelandiya yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Liz Kouç, 1-ci gedişdə 53.62 saniyə, 2-ci gedişdə isə 54.18 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 11-ci yerdə başa vurdu.

## İstinadlar
Top gölü

**Top gölü** - Rusiya Federasiyasının Kareliya respublikasının Louxsum rayonun Kum su anbarında yerləşir. 
## Ümumi məlumat
Sahəsinə görə Rusiya gölləri içərisində 11-ci, Kareliyada isə 4-cü  yeri tutur. Gölün ətrafı düzgün formada deyildir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru basılmış formadadır. Burada Lambaşquba, Loxquba, Çuolmaquba, Şuulakşi, Koldalaşki, Kuorlakşi, Kestenqi və s. körfəzlər vardır. Göldə 144 ada vardır ki, onlarında ümumi sahəsi 63 km²-dir. adalar əsasən gölün cənub-şərqində yerləşmişdir. Ən böyük adaları - Jiloy, Taraskin, Kukat, Nuomu, Axvenşuaridir.

Gölün sahili hündür deyil, əsasən qarışıq meşələr ilə əhatələnmişdir.

Gölün 28 axarı vardır: çaylar və onların qolları. Ən böyük çayları isə Kizçayı, Valazçayı, Karanqo və Taka çaylarıdır. Göl kanal vasitəsilə Ponqomoy çayı ilə birləşir Şimal hissədən çaya Kovda (Sofyanqa) çayı tökülür.

Gölün suyunun rəbgi açıq sarıdır. Bunun əsas səbəbi burada daş-qum çöküntülərinin çox olmasıdır.  Yay fəslində buraya çoxlu turist gəlir.
## Tarixi
1948-1960-cı illərdə göl sərnişin daşımada istifadə olunurdur. 1948-1951-ci illərdə motorlarla sərnişinlər müxtəlif zonalara gedirdilər. Kestenqa-Sofporoq-Kestenqa-Kizçayı-Karelakşa göl və çaylar vasitəsilə əhali nəqliyyat vasitəsi kimi müxtəlif şəhər və kəndlərə gedirdilər.

## Ədəbiyyat
* Озёра Карелии / Александров Б. М., Зыцарь Н. А., Новиков П. И., Покровский В. В., Правдин И. Ф. — Петрозаводск: Госиздат Карельской АССР, 1959. — С. 534—550. — 618 с. — 3000 экз.
* *Григорьев С. В., Грицевская Г. Л.* Каталог озёр Карелии. — Москва: АН СССР [Ленингр. отделение], 1959. — 239 с.
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: Р — Я. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — 384 с.: ил., карт.  (т. 3) — С. 180
## İstinad
* Топозеро 
* Топозеро — парусные походы
Kizçayı

**Kiz çayı** - Rusiya Federasiyasının şimalinda, Kareliya respublikasında Kaleval və Loux rayonları arasındakı sərhəddə yerləşən çay.
## Ümumi məlumat
Çay mənbəyi Oululampi gölündən götürür. Ladvayarvi, Kayslyayarvi, Virtalampi və Maynoyarvi göllərindən keçir. Top gölünə tökülür. Çayı uzunluğu 39&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 373&nbsp;km²-dir. Çayın qərb hissəsindən Kalevala-Tunqozera magistral yolu keçir. 
## Qolları
* Yanqayoki (sağ qolu, Yanqayarvi gölü)
* sol qolu Semenqa uzunluğu 2,3&nbsp;km
* sol qolu Ayroyoki uzunluğu 4,9&nbsp;km
* sol qolu Nikkooya uzunluğu 23&nbsp;km
* sağ qolu Ulma uzunluğu 25&nbsp;km
## Su reestrı haqqında məlumat
Rusiya Federasiyasının qanunlarına əsasən çay Barens-Ağ dəniz hövzəsinə daxildir. 
## İstinad
Valazçayı

**Valazçayı** - Rusiyanın Kareliya respublikasının Kareval və Loux rayonları ərazisindən axan çaydır.
## Ümumi məlumat
Çay mənbəyini Kareval rayonunda yerləşən Paloyarvi gölündən götürür. Çay  Varakyulya gölünü keçərək şimala Top gölünə tökülür. Uzunluğu 48&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 614&nbsp;km²-dir.
Varakyulya gölündən yuxarıda çay Loqovaraka, aşağı hissəsində isə Valazçayı adlanır. Çayın 15&nbsp;km-də Sofporoq və Yeni Sofporoq şəhərləri yerləşir. Çayın 1&nbsp;km qərb hissəsində isə Kalevala-Tunqozera magistral yolu keçir.
## Qolları
* Rolanqa (sol)
* 27&nbsp;km — Şurin (sol) 
* Şoppi (sağ, Şoppiyarvi gölü) 
* 45&nbsp;km — Kokkoy (sol)
## Su reests
Rusiya Federasiyasının məlumatına əsasən çay Barens və Ağ dəniz hövzələrinə aiddir.
## Həmçinin bax
* Top gölü
* Kizçayı
## İstinad
Etnik münaqişə

[thumb|[Qarabağ müharibəsində Azərbaycan qaçqınları]]

**Etnik münaqişə** — iki və ya ikidən artıq etnik qruplar arasında münaqişədir. Münaqişənin səbəbləri cürbəcür, o cümlədən, siyasi, iqtisadi, dini və sosial ola bilər. 

## İstinadlar
Simpsonlar filmi

**Simpsonlar filmi** () — Simpsonlar cizgi-serialına əsaslanaraq çəkilmiş 2007-ci il ABŞ istehsalı animasiya filmi. Animasiya, serialın rejissorlarından biri olan Devid Silverman tərəfindən ekranlaşdırlıb, səs rollarını Den Kastellaneta, Culiya Kavner, Nensi Kartrayt, Yardli Smit, Henk Azariya, Harri Şirer, Tress Maknill, Pamela Heyden, Albert Bruks, Rassi Teylor və s. ifa edib. 

## Məzmun
Ailənin başçısı Homer ciddi problemə yol açır. İşlədiyi stansiyanın yaxınlarındakı gölə zərərli maddələr tökür. Buna görə işdən qovulur. Etdiyi hadisəyə görə Sprinqfild sakinləri təhlükə altındadır. Homer etdiyi xətanı düzəltməyə çalışdıqca işlər qarışır.

## Rollarda
* Den Kastellaneta - Homer Simpson, Eyb Simpson, Bağban Ulli, Kloun Krasti, Cənab Tini, Saydşou Mel, Mer Kvimbi, EPA polisi, itçi, Barni Qambl, Hans Molman, Börnsun hüquqşunası, Varlı Texaslı
* Culiya Kavner - Marc Simpson, Petti Buviye və Selma Buviye
* Nensi Kartrayt - Bart Simpson, Meggi Simpson, Nelson Mantz, Ralf Uiqqum, Todd Flanders
* Yardli Smit - Liza Simpson
* Henk Azariya - Mo Sizlak, Apu Nahasapeemapetilon, Komiks satıcısı, Kletus Spakler, Karl, Eşşək arısı-adam, Həkim Nik, Şef Uiqqum, Professor Frink, Kapitan Makkallister, Polis Lyu
* Harri Şirer - Cənab Börns, Smiters, Ned Flanders, Reyner Volkesl, Rahib Lovcoy, Lenni, Həkim Hbbert, Kent Brokman, Skratçi, Seymur Skinner, Otto Mann, Prezident Şvartsenegger
* Pamela Heyden - Milhaus Van Huten, Rod Flanders, Cimbo Cons
* Tress Maknill - Kolin, Plopper, Kuki Kvan, Lindsi Niql, Aqnes Skinner, Xanım Mantz, Elli
* Marsiya Volles - Edna Krabappel
* Rassi Teylor - Martin Prins
* Meqqi Rosvell - Helen Lovcoy, Miss Huver
* Albert Bruks - Rass Karqill
* Karl Viderqrott - EPA işçisi
* Fil Rozental - Televizordakı ata
* Co Manteqna - Kök Toni
* Green Day (Billi Co Armstronq, Maykl Dirnt və Tre Kul) - Özləri
* Tom Henks - Özü

## Xarici keçidlər

*
*
*
*
*
Dua Lipa

**Dua Lipa** () — alban əsilli ingilis müğənni və bəstəkar. Model olaraq çalışdıqdan sonra 2014-cü ildə Warner Bros. şirkəti ilə müqavilə bağlayaraq 2017-ci ildə *Dua Lipa* adlı albomunu çıxardı. Albom Böyük Britaniya sıralamasında üçüncü yerə yüksəldi.

## Həyatı
Lipa, 22 avqust 1995-ci ildə Londonda doğulub. Adı "Dua" alban dilində "Səni sevirəm", "istəyirəm" və ya "ehtiyacım var" mənasına gəlir. Ailəsi Kosovalı albanlardır. Silviya Yonq Teatr Məktəbində oxumuşdur. 15 yaşında olarkən Londona dönüb və dostları ilə yaşamağa başlamışdır. Dönməkdə məqsədi musiqi karyerası yaratmaq idi. 16 yaşında yenidən model olaraq işləməyə başladı.

Atası əvvəllər Rok musiqiçisi idi və onun mahnılarını dinləyərək vaxt keçirdirdi. 14 yaşında olarkən sevdikləri Pink və Nelli Furtado mahnılarını oxumuşdur.

## Karyerası

### 2015–2018: Karyerasının başlanğıcı
2015-ci ildə Lipa ilk albomu üçün Warner Bros. Records ilə işləməyə başladı. 2015-ci ilin avqustunda ilk sinqlı olan "New Love"ı yayımladı. Lusi Teylor tərəfindən yazılan ikinci sinqlını "Be the One,"ı oktyabr 2015-ci ildə yayımladı.
Lipa, musiqi tərzinin "Dark Pop" olduğunu demişdir. 2016-cı ilin dekabrında Lipa ilə bağlı ‘See in Blue’ adlı sənədli film çəkildi.

Öz adını başlıq olaraq istifadə etdiyi studiya albomunu 2 iyun 2017-ci ildə yayımlamaq qərarına gəlmişdir.

### 2020-indi: Future Nostalgia
Sənətçinin ikinci studiya albomu olan "Future Nostalgia" 27 martda çıxdı. Albomun 2 müxtəlif versiyası mövcuddur: Future Nostalgia, Future Nostalgia (The Moonlight Edition

## Şəxsi həyatı
Lipa 2019-cu ildə Anvar Hadid ilə münasibətə başlamışdır. Cütlük 2021-ci ildə ayrılmışdır.

## Diskoqrafiya
* Dua Lipa (2017)
* Future Nostalgia (2020)
* Radical Optimism (2024)

## Turlar
* 2016 UK (2016)
* US and Europa Tour (2017)
* The Self-Titled Tour (2017–2018)
* Future Nostalgia Tour — (2021-indi)

## Mükafatlar və namizədliklər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lenin heykəli (Volqa-Don kanalı)

Şəkil:Comparison_of_highest_monuments_of_Russia.svg|250px|thumb|Hal-hazırda Rusiyada yerləşən yüksək heykəllərin müqayisəsi
rect 100 16 301 725 Zəfər heykəli (Rusiya)
rect 315 182 544 725 Kosmosun fatehləri abidəsi
rect 547 223 682 723 Müqəddəs Pedro heykəli
rect 686 282 874 721 Anavətənn Çağırır
rect 878 428 1003 721 Fəhlə və kolxozçu
rect 1007 434 1175 721 Lenin heykəli (Volqa-Don kanalı
rect 1177 497 1300 725 Böyük Vətən müharibəsi illərində Sovet Arktikinin müdafiəçiləri
default Təsvir


**Volqa-Don kanalının girişindəki Lenin heykəli** () — Volqa çayı üzərində yerləşən Volqa-Don kanalının girişindəki SSRİ-nin qurucusu Vladimir Leninə həsr olunan heykəl. Volqoqrad şəhərində yerləşən heykəl dünyanın ən böyük heykəllərindən biridir.

## Tarixi

### Stalin heykəli
Heykəltəraşları Yevgeni Vuçetiç və Leonid Polyakov olan heykəl İosif Stalinin xatirəsinə 27 iyul 1952-ci il tarixində bura tikilmişdir. Heykəlin tikilməsi üçün xüsusi bir mis hazırlanmışdı. Heykəlin yüksəkliyi 24 metr idi. Destalinizasiya siyasətlərinə görə o vaxta qədər "*Stalinqrad*" adlanan şəhərin adı 1961-ci ildə Volqoqrad olaraq dəyişdirilməsindən sadəcə 10 gün sonra, heykəl də sökülmüşdür. Heykəlin yerinə 12 illik boş bir təməl qalmışdır.

### Lenin heykəli
Bu hadisədən tam 12 il sonra Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyi boş qalan yerə Vladimir Leninin xatirəsinə bir heykəlin tikilməsinə qərar vermişdir. Heykəlin heykəltəraşlığı üçün yenə eyni heykəltəraşlar seçildi. Son çertyoj 1969-cu ildə yaradıldı. Heykəlin hazırlanmasına 1969-cu ildə başlandı. 20 aprel 1973-cü ildə heykəlin açılış mərasimi keçirilmişdir.

## Texniki məlumatlar
Heykəldə Anavətən çağırır heykəlində olduğu kimi beton və burazların kombinasiyasından istifadə edilib. Heykəlin ümumi yüskəkliyi altında yerləşən beton təməl ilə birlikdə 57 metrdir.

Heykəl hal-hazırda Rusiyanın mədəni irsidir. 2011-ci ilin mart ayında heykəlin təmir edilməsinin zəruri olduğu bildirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Fəhlə və kolxozçu
* Nizami Gəncəvinin heykəli (Sumqayıt)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
* Volqa-Don kanalının girişindəki Vladimir Lenin heykəli 
* Heykəlin panoroması
Tsxinvali döyüşü

**Tsxinvali döyüşü** (; ) — Rusiya-Gürcüstan müharibəsi zamanı Tsxinvali şəhəri uğrunda gedən döyüş. Bu döyüş müharibə ərzində yeganə böyük qarşıdurma olaraq tarixə keçmişdir. Döyüş 8 avqust 2008-ci il səhəri gürcü qoşunlarının artilleriya atəşindən sonra şəhərə daxil olması ilə başlamışdır. Onların qarşısı şəhər ərazisində yerləşən osetiyalı döyüşçülər və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin burada yerləşən sülhməramlı qüvvələri tərəfindən alınmışdır. Rusiya qoşunları Cənubi Osetiya ərazisinə Roki tuneli vasitəsilə daxil olurdu. Gürcü qoşunları şəhəri tərk etməyə məcbur olduqdan sonra bir neçə dəfə yenidən hücum etməyə cəhd etsə də, bu hücumlar heç bir nəticə verməmişdi. Ərazi mürəkkəb relyef şəraitinə malik olduğu üçün rus qoşunlarının bura gəlib çatması vaxt itkisinə səbəb olmuşdur. Gərgin döyüşlərdən sonra Gürcüstan Silahlı Qüvvələri 10 avqust tarixində şəhəri tərk etməyə məcbur oldu. 11 avqustda isə bütün gürcü qoşunları Cənubi Osetiyanı tərk etməyə məcbur oldu. Üçgünlük döyüşlər Tsxinvali şəhərinə böyük ziyan vurmuş, şəhər ərzisinin bəzi hissələri dağılmışdır.

## Arxa plan
Tsxinlavi Qori şəhərindən təqribən 25&nbsp;km məsafədə yerləşir. 7 avqust 2008-ci ildə Gürcüstan hakimiyyəti Rusiya qoşunlarının Rusiya ilə Cənubi Osetiya bölgəsini birləşdirən Roki tuneli istiqamətində hərəkət etməsi barədə kəşfiyyat məlumatı əldə edir. Almaniyanın *Der Spiegel* mətbu orqanının verdiyi məlumata görə, bu hadisədən sonra gürcü tankları həmin tuneli bağlamaq üçün hərəkətə keçmişdir. Həmçinin, Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus döyüş təyyarələri Tsxinvalidən bir qədər şimalda yerləşən Qupta körpüsünü bombalamaq əmri almışdır.

Bəzi rus mənbələrinin verdiyi məlumata görə, 7 avqustda Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin 2-ci, 3-cü və 4-cü piyada briqadaları, artilleriya briqadası, Qori tank batalyonu və xüsusi təyinatlılar da daxil olmaqla təqribən 16,000 nəfər hərbçi Cənubi Osetiya sərhədinə yeridilmişdir. Buna baxmayaraq, bir çox Qərb mənbələrinin məlumatında isə həmin istiqamətdə hərəkət edən gürcü qoşunlarının sayının 12,000 nəfər olduğu qeyd olunmuşdur.

Strateji və Texnoloji Araşdırmalar Mərkəzinin (CAST) qurucusu Konstantin Makienkonun verdiyi məlumata görə, gürcü qoşunlarının əsas məqsədi sürətli hücumla Cənubi Osetiyada yerləşən düşmən qüvvələrini tam şəkildə sıradan çıxarmaq və rus qoşunları şəhərə daxil olana qədər Tsxinvalidə möhkəmlənmək olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)
* Rusiya Silahlı Qüvvələri
* Gürcüstan Silahlı Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Pictures from Human Rights Watch
Bayonnez

**Bayonnez adaları** (, ) — İzu adalarının tərkibinə daxil olan vulkanik suxurlardan təkil olunmuş qayalıqlar. Su altı vulkanın bir hissəsini təşkil edir. Tokiodan 400&nbsp;km cənubda yerləşir. Adalar ilk dəfə frsansızlar tərəfindən 1846-cı ildə kəşf edilmişdir. . Adalar qrupu onu kəşf edən fransız «Bayonnez» () korvetinin şərəfinə adlandırılmışdır. İnzibati baxımından Tokio prefekturası Hatize dairəsinə daxildir. Adalarda yaşayış yoxdur.

## Su altı hissə
thumb|left|250px
Sualtı vulkan Bayonnez 1100 metr dərinlikdə yerləşir. Su altında yerləşən kalderasının eni 8–9&nbsp;km-dir. Kalderə su altı nəhəng vulkanın zirvəsini təşkil edir. Vulkanın sahəsi 2,6 min kilometrdir. Vulkanın aktivliyi əsasən şimal-şərq kalderasında müşahidıə edilir. Pyroclast axınının parçalanması vulkanın qübbəsinin formalaşması mantində dasit artımına aiddir.

23 sentyabr 1952-ci ildə vulkan yenidən püskürməyə başlamışdır. Onun araşdırılması məqsədi ilə əraziyə yapon alimləri göndərilir. Bu zaman özünün ən aktiv dönəmini yaşayırdı. Bölgəyə gələn alimlər gəmi ilə kraterə çox yaxınlaşmışdılar. Növbəti püskürmə zamanı gəmi çevrilir. 33 nəfərdən ibarət olan heyət həlak olur. Bir necə gündən sonra gəminin qalıqları vulkandan cənubda aşkar edilir. Bu püskürmə müxtəlif periodlarla 1953-cü ilin oktyabrına qədər davam etmişdir.

Vulkan özü haqqında məlumatı XIX əsrin ortalarından verir. Bu dövrdən etibarən indiyənə kimi vulkan 10 dəfələrlə püskürmüşdür. Vulkan sonuncu dəfə 1988-ci ilin martında vüskürmüşdür. Alimlər vulkanın səmadan müşahidə etmişlər. Hətta buradan belə suda 8&nbsp;km radiusunda tünd-yaşıl ləkənin olması görünürdü. Vulkanın zirvəsi dəniz səviyyəsindən 43 metr aşağıda yerləşirdi. Vulkan siyan çoxlu miqdarda lava axıtmışdır.

## Su üstü hissə
Vulkan dəniz səviyyəsində 9.9 metr yuxarıya qədər ucalmışdır. Vulkan okean səthinə çıxaraq qayalıqlar əmələə gətir. Qayalıqlar inzibati baxımından Tokio prefekturası Hatize dairəsinə aiddir. Coğrafi cəhətdən isə İzu adalarına daxildir. Adalar isti Kurosio cərəyanının yolu üzərində yerləşir. Adalar ətrafında çoxlu sayda dəniz orqanizmləri yaşayır. Bitki örtüyü baxımından kasaddır. Adalar köçəri quşların yolu üzərində bir dayanacaq məntəqəsidir. Ətrafında yüz kilometrlərlə quru sahəsinin olmaması onun bu baxımdan əhəmiyyətini artırır. Adaların su üstü sahəsi 0,01&nbsp;km² təşkil edir. Qayalıqlar gəmilər üçün böyük təhlükə mənbəyidir.

## Mənbə
* Volcano Live — John Search
* Vulcanism.ru )
Belçika Konqosu

**Belçika Konqosu** (; ) - 1908-1960-cı illərdə Mərkəzi Afrikada yerləşmiş Belçika krallığının koloniya dövləti. Belçika kralı II Leopold tərəfindən krallığının müstəmləkəsinə çevirilən ölkənin paytaxtı kralın şərəfinə Leopoldvil adlandırılmışdır. 1960-cı ilin 30 iyun tarixində yerli siyasi xadimlərin rəhbərliyində Konqonun müstəqilliyi elan edilmiş və Yozef Kasavubu prezident, Patris Lumumba isə baş nazir seçilmişdir. Günümüzdə Belçika Konqosunun mövcud olduğu ərazilərdə Konqo Demokratik Respublikası yerləşməkdədir.

## İstinadlar
Furuhelm adası

**Furuqelm adası** — Yapon dənizində, Böyük Pyotr körfəzinin cənub-qərbində, Vladivostokdan 110 km cənub-qərbdə yerləşən ada. Rusiya Federasiyasının ən cənub adasıdır. İnzibati baxımdan Rusiya Ferederasiyası Xasan rayonu ərazüsinə daxildir.

## Tarix

Ada ilk dəfə 10 may 1854-cü ildə Pallada freqatında kəşf edilmişdir. Ada "Knyaz Menşikov" gəmisinin kapitanı İvan Vasileviç Furuhelmin şərəfinə adlandırılmışdır.

1922-ci ildə balıqçı kolxozlarının ortaya çıxması ilə adada bir neçə batıqçı təsərrfatı yaradılmışdır. Adada böyük məşhurluq Komandor mavi qütb tülküsünün yetişdirildiyi ferma qazandırmışdır. Belə düşünülürdü ki, adada bu canlıların yetişdirilməsi ilə bağlı bir çətinlik olmayacaqdır. Buna əsas isə quç koloniyalarının burada çox olması göstərilirdi. Ancaq yayın bitməsi ilə quşlar adanı tərk edirdilər tülkülər isə aclıq çəkməyə başlayarkən onları balıqla, suiti əti ilə bəsləməyə başladılar. Bu layihədən bir müddət sonra imtina edilir.

1938-ci ildə Xasan gölü və Tumannaya çayı ətrafında Yaponiya və SSRİ qüvvələri arasında mübahisəli ərazilər uğrunda baş vermiş toqquşmalardan sonra adada 1300 mm-lik batareya təşkil edilir.

1970-ci illərdə adada yeni hərbi qarnizon təşkil edilir. Bununla belə silahlar bu gündə yaxşı vəziyyətdə qalır.

Adada daimi əhali yoxdur. 24 mart 1978-ci ildən ada Uzaqşərq dəniz qoruğu ərazisinə daxildir.

## Coğrafiya
Furuhelm adası Vera adasına nisbətdə cənubda yerləşir. Bu səbəbdən nəyinki, Primorski dityarının həm də bütün Rusiyanın ən cənub adasıdır. Şimali Koreya ilə sərhədə yaxın yerləşir. Onun uzunluğ 2,5 km, eni isə 1,5 km təşkil edir. Maksimal hündürlüyü 120 metrdir. Adanın sahilləri sıldırımlı və hündürdür.

## Təbiəti

Ada özünün quş koloniyaları ilə məşhurdur. Burada olan Qaraquyruq qağayıların sayı 50 000 başa çatır. Bundan əlavə Fırtınaquşular, Sahilqartalı, Sahilqağayıları, Çəhrayı qağayı, yapon durnası, Daur durnası, Qara kərkəs, Berqut, Şahin və yapon qarabattağı kimi quşlar yayılmışdır. Məməlilərdən Tarla siçanı, sürünənlərdən yapon suilanı və Naxışlı dırmanantəlxəyə rastlamaq mümkündür. Adadan bir qədər aralıda MixelsonDaşları üzərində Ləkəli suitilərə aid yataq vardır.

## İqlimi
Ən soyuq ay yanvardır. Bu ayda orta aylıq temperatur −11 °C təşkil edir. Ən isti ay isə avqustdur ki, bu aydada orta temperatur +21 °C təşkil edir.

Avqustda ətraf sularında temperatur 23–25 °C qədər arta bilir.

## İstinadlar

## Nənbə
* Остров Фуругельма на сайте Шамора.info
* Остров Фуругельма на сайте leto.primpogoda.com
Xasan gölü

**Xasan gölü** — Rusiya Federasiyasının Primorsk diyarı ərazisində elə də böyük olmayan şirinsulu göl. Vladivostokdan 130&nbsp;km cənub-qərbdə Çinlə sərhəddən bir qədər aralıda, Poset körfəzindən cənub-şərdə yerləşir. Xasan rayonunda olan dörd gölfdən biridir ki, burada şanagüllə bitir.

Gölün sahəsi 2,23&nbsp;km², su toplayıcı sahəsi isə 6,68&nbsp;km²dir.
## Tarixi əhəmiyyəti
Gölün adı dünya tarixinə SSRİ və Yaponiya arasında baş vermiş  Xasangöl döyüşü ilə əlaqəli düşmüşdür. Bununla əlaqədar Rusiyada bir çox adlar meydana gəmişdir.

Sankt-Peterburq — Xasanskaya küçəsi.

Omsk — «Xasan gölü» küçəsi.

Perm — «Xasan qəhrəmanları» küçəsi.
## İstinadlar

## Mənbə
* Xasan gölü
* Озеро Хасан (Государственный водный реестр Российской Федерации)
* Xasan gölü və onun ətraf ərazilərinin şəkilləri
Moşu Göyəzənli

**Moşu Göyəzənli** - dramaturq Vaqif Səmədoğlunun "Bəxt üzüyü" pyesinin əsas qəhrəmanlarından biri. Şair və aşıq. 1991-ci ildə Azərbaycanın xalq şairinin eyni adlı pyesi əsasında lentə alınmış "Bəxt üzüyü" filmində eyni adlı və yüngül şairlik qabiliyyətinə malik, vətənpərvər, özünə xalq şairi deyən, Mehtər Babasının poemasını bitirə bilməyən, “xoşbəxtliy”ə qafiyə axtaran personaj.

## Personaj
Moşu Göyəzənli Qazaxda doğulmuşdur. Həyat yoldaşı Söylüdən 6 oğul uşağı vardır və biri də dünyaya gəlmə ərəfəsindədir. Zəif bir şair olsa belə eyni zamanda güclü vətənpərvərdir və aşıqdır. Sözünü deyən, əsəbi və həyat yoldaşına xəyanət etməyən namuslu kişi xarakterinə malikdir. O, zəif sözbaz olduğu qədər də sadəlövhdür. Xoşbəxtliyə qafiyə axtararaq öz-özünü və ətrafındakıları aldadır.

## Filmoqrafiya
*Bəxt üzüyü (film, 1991)
*Bəxt üzüyü 2 (film, 2017)

## İstinadlar
Dani Lokati

**Dani Lokati** () — İtaliyanı təmsil edən skeletonçu. Dani Lokati, İtaliyanı 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Dani Lokati, 2002-ci ildə İtaliya yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Dani Lokati, 1-ci gedişdə 53.19 saniyə, 2-ci gedişdə isə 53.46 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 9-cu yerdə başa vurdu.

## İstinadlar
Aleks Koomber

**Aleksandra "Aleks" Koomber** (qızlıq soyadı: **Hamilton**; ) — Birləşmiş Krallıqı təmsil edən skeletonçu. Aleks Koomber, Birləşmiş Krallıqı 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və bürünc medal qazanıb.

## Karyerası
Aleks Koomber, 2002-ci ildə Birləşmiş Krallıq yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Aleks Koomber, 1-ci gedişdə 52.48 saniyə, 2-ci gedişdə isə 52.89 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq bürünc medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Li Enn Parsli

**Li Enn Parsli** () — Birləşmiş Ştatları təmsil edən skeletonçu. Lea Ann Parsley, Birləşmiş Ştatları 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və gümüş medal qazanıb.

## Karyerası
Li Enn Parsli 2002-ci ildə Birləşmiş Ştatlar yığmasının heyətində elə Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Lea Ann Parsley, 1-ci gedişdə 52.27 saniyə, 2-ci gedişdə isə 52.94 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 2-ci yeri tutaraq gümüş medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Yozef Kasavubu

**Yozef Kasavubu** () - Konqolu dövlət xadimi və siyasətçi. Kasavubu, Mərkəzi Afrikada yerləşən Konqo-Leopoldvil dövlətinin (günümüzdə (Konqo Demokratik Respublikası) ilk prezidenti kimi 1960-1965-ci illərdə vəzifəsini icra etmişdir.

## Həyatı

1917-ci ildə Belçika Konqosunun Mayobe şəhərində anadan olmuşdur. Konqoda olan avropalı katolik missionerlərdən ilk dini təhsilini almış və sonradan müəllim kimi işləməyə başlamışdır. 1942-ci ildə Belçika müstəmləkə hökumətində vəzifəyə təyin olunmuşdur.  Kasavubu həmin zaman konqoluların işləyə biləcəyi ən yüksək vəzifədə, başkatib vəzifəsində çalışırdı. Konqonun azadlıq hərəkatının ilk öndərlərindən olan Kasavubu 1940-cı illərin sonlarında, mədəniyyət dərnəkləri və ya tələbə birlikləri adı altında ölkəsinin müstəqilliyi üçün fəaliyyətlər göstərmişdir.

Özünündə mənsub olduğu bakonqo qəbiləsinə muxtar krallıq statusunun verilməsini və Konqo dövlətinin federal dövlət kimi tam müstəqil olmasını müdafiə etmişdir. 1955-ci ildə dönəmin güclü mədəni və siyasi təşkilatından olan Abakonun rəhbərliyinə gətirilmişdir. 1957-ci ildə Belçikalı rəsmilərin icazəsi ilə keçirilən ilk bələdiyyə seçkilərində, Abakonun tərəfdarları Leopoldvil şəhərindəki seçilərdən qalib çıxmış və Kasavubu, Dendale bələdiyyəsinin rəhbəri seçilmişdir.

1960-cı ildə keçirilən ilk milli seçkilərdə Patris Lumumbanın partiyası, Kasavubu rəhbərliyindəki Abako və müttəfiqlərindən daha çox səs toplamaqlarına baxmayaraq, heç bir tərəf öz namizədləri ilə vahid hökumət yarada bilməmişdir. Tərəflər arasında sonradan razılıq əldə olunmuş və Yozef Kasavubu prezident, Patris Lumumba isə baş nazir seçilmişdir.

Müstəqilliyin elan edilməsindən qısa bir müddət sonra Konqo ordusunda üsyan baş vermişdir. Belçika tərəfi ölkədə olan vətəndaşlarını qorumaq əsası ilə Konqoya müdaxilə etmişdir. Hadisələrin gedişatında Moise Tshombe rəhbərliyindəki Katanqa bölgəsində öz müstəqilliyini elan etmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatını müdaxilələri belə bir fayda verməyincə, baş nazir Patris Lumumba kömək üçün SSRİ-yə müraciət edəcəyini bildirmişdir.

Bundan sonra Kasavubu, polkovnik Yozef Mobutu rəhbərliyindəki ordu qüvvələri ilə birlikdə Patris Lumumbanı hakimiyyətdən kənarlaşdırmışdır. 1960-cı illərin sonlarına yaxın Yozef Mobutunun təşkil etdiyi çevirilişi dəstəkləmiş Kasavubu, Patris Lumumbanın güllənməsi səbəbindən dünya dövlətlərinin qəzəbinə səbəb olmuşdur. 1965-cü ildə Tshombenin baş nazir olmasına şərait yaradan Yozef Kasavubunun siyasi karyerası 1965-ci ildə Mobutu Sese Sekonun təşkil etdiyi çevirilişdən sonra tamamlanmışdır.
Tristan Qeyl

**Tristan Qeyl** (d. 10 avqust 1980) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən skeletonçu. Tristan Qeyl, Birləşmiş Ştatları 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

## Karyerası
Tristan Qeyl, 2002-ci ildə Birləşmiş Ştatlar yığmasının heyətində elə Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Tristan Qeyl, 1-ci gedişdə 52.26 saniyə, 2-ci gedişdə isə 52.85 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 1-ci yeri tutaraq qızıl medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Yapon qarabatdağı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici görünüş
Xariçi görünüşünə və ölçülərinə görə böyük qarabatdağı xatırlatsa da, dimdikdəki sarı nöqtə ağız küncündə deyil. Bədənininin uzunluğu  84 sm, qanadları arasında məsafə 152 sm təşkil edir. Bir qanadının uzunluğu 32-33,2 sm, dimdiyinin uzunluğu 6,1-6,7 sm təşkil edir. Quyruğu dairəvidir və burada 14 lələk vardır.

Göz kölgəsi, göz ətrafında həlqə, arxa boşluq və aşağı çənənin yan tərəflərı çılpaqdır. Böyük qarabatdaqlara nisbətdə alt çənənin çılpaq hissəsi daha az sahə tutur.

Lələklərin parlaqlığı aşağı və irəli yönəlir. 

Bu növə daxil olan quş balalarını böyük qarabatdaqların balalarından fərqləndirmək asan deyildir.

## Yayılması
Əsasən Yapon dənizinin sahillərində yayılmışlar.

Primorsk diyarı ərazisində yuva qururlar. Bölgənin donmayan ərazilərində hətta qışlayırlar. Yumurtlama dövrü aprel ayının ortalarına düşür. Payızda yuvalarına yaxın ərazilərdə yaşayırlar.

## Sayı
Əsasən sahgil ərazilərində müşahidə edilirlər. Rudnaya çayı sahilində nadir hallarda müşahidə olunurlar. Böyük koloniyaları Qamov yarımadası və Slavyanski körfəzi sahillərində cəmləşmişdir. Çoxlu sayda Askold adası, Stelok körfəzi, Kovrijka adası, Poset körfəzi, Furuhelm adası ərazilərində müşahidə edilirlər. XIX əsrdə bölgənin sahil ərazilərində və Askold adasında böyük koloniyaları müşahidə edilirdi. Hazırda bu koloniyalar yoxdur. Hazırda böyük koloniyaları Tokio və Naqoya ətrafında müşahidə edilir.

## Həyat tərzi
Müxtəlif sayda olan koloniyalar şəklində və ancaq dəniz kənarlarında yaşayırlar. Yuvalar iki, üç, bəzənsə bir çütlük üçündür. Sahil yuvaları yalnız bu quşlara məxsusdur. Tokio ətrafında bu quşlar adi qarabatdaqlarla bir yerdə yuva qururlar.

## Çoxalması
Monoqamdır. Yuva əsasən əlçatmaz ərazilərdə, dəniz sahilinə yaxın qaya üzərində qurulur. Yaponiyada bəzi ağacların üzərində yuva qurmaları qeydə alınmışdır. Yaponiyada iri ağ vağlarla bir birgə paylaşdığı məkalar belə vardır.

Əsasən dörd yumurta qoyurlar. Rəng və ölçü baxımından Böyük qarabatdaqlardan fərqlənmir. Yumurtanın ölçüləri: 60×37,8 - 63,8×42,8&nbsp;mm. Yumurtalarda sıx otururlar. Əgər quşu qorxutsanız onlar insanlara fikir vermədən yenidən yuvaya qayıdırlar.

## Qidalanması
Ancaq dəniz balıqları ilə qidalanırlar.

## Qarabatdaq və insan
Böyük qarabatdaq ilə yanaşı o da balıq tutmaq üçün tez-tez Çin və Yaponiya sakinləri tərəfindən balıq ovu üçün hazırlanır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax