Liberal sənətlər kolleci

**Liberal sənətlər kolleci** () — əsas məqsədi tələbələrə geniş və fundamental bilik bazası təqdim etməklə onların tənqidi düşüncə, ünsiyyət və analitik bacarıqlarını inkişaf etdirmək olan ali təhsil müəssisəsi. Bu kolleclər əsasən humanitar elmlər, sosial elmlər, təbiət elmləri və riyaziyyat sahələrini əhatə edən interdisiplinar proqramlar üzrə təhsil verir. Liberal sənətlər kollecləri əsasən bakalavr səviyyəsində təhsil təklif edir və tələbə yönümlü tədris mühitinə üstünlük verir.

## Tarixi
Liberal sənətlər anlayışı qədim dövrlərə, xüsusilə Qədim Yunanıstan və Qədim Romaya gedib çıxır. Burada trivium (qrammatika, ritorika, məntiq) və kvadrivium (aritmetika, həndəsə, musiqi, astronomiya) adlı yeddi əsas bilik sahəsi “azad insanlara” öyrədilməli əsas tədris forması hesab olunurdu. Orta əsrlər Avropa universitetlərində liberal sənətlər fakültələri ali təhsilin ilk mərhələsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Bu model sonradan Avropa və Şimali Amerika təhsil sistemlərinə təsir etdi.

ABŞ-da liberal sənətlər kollecləri XIX əsrdə geniş yayılmış və ali təhsildə mühüm rol oynamışdır. Harvard, Amherst, Vilyams Kolleci, Suortmor Kolleci və Smit Kolleci bu ənənənin tanınmış nümunələridir. Bu gün də liberal sənətlər kollec modeli müxtəlif ölkələrdə tətbiq edilir və müasir təhsil islahatlarında vacib yer tutur.

## Xüsusiyyətləri
Liberal sənətlər kollecləri bir sıra xarakterik xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Bu təhsil modeli tələbələrin yalnız ixtisaslaşmasına deyil, həm də geniş intellektual inkişafına yönəldilmişdir. Kolleclərin əsas xüsusiyyətlərindən biri geniş təhsil bazasına malik olmalarıdır. Tələbələr konkret bir ixtisas sahəsinə yönəlməzdən əvvəl humanitar elmlər, sosial elmlər, təbiət elmləri və riyaziyyat da daxil olmaqla müxtəlif fənlər üzrə təhsil alırlar. Bu kolleclərdə siniflər adətən kiçik olur və tələbə-müəllim nisbəti aşağı saxlanılır ki, bu da fərdi yanaşma və interaktiv tədris mühitinin təmin edilməsinə şərait yaradır. Tədrisin əsas məqsədlərindən biri tələbələrdə tənqidi düşüncə, analitik təhlil və yazı bacarıqlarının inkişaf etdirilməsidir. Məzunlar yalnız faktları öyrənmək deyil, onların mənasını dərk etmək və sosial kontekstdə təhlil etmək bacarığına malik olurlar.

Liberal sənətlər kollecləri adətən elmi tədqiqatdan çox tədrisə fokuslanırlar. Bu müəssisələrdə təhsil prosesində müəllimlərin əsas vəzifəsi bilik ötürmək və tələbələrin düşüncə qabiliyyətini inkişaf etdirməkdir. Eyni zamanda sosial məsuliyyət, etik dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinə töhfə kimi prinsiplər də tədris prosesində ön plana çəkilir. Bu yanaşma tələbələri yalnız peşəkar kadr kimi deyil, həm də ictimaiyyətə faydalı və düşüncəli fərd kimi yetişdirməyi qarşısına məqsəd qoyur. Eyni zamanda sosial məsuliyyət, etik dəyərlər və vətəndaş cəmiyyətinə töhfə kimi prinsiplər də tədris prosesində ön plana çəkilir. Bu yanaşma tələbələri yalnız peşəkar kadr kimi deyil, həm də ictimaiyyətə faydalı və düşüncəli fərd kimi yetişdirməyi qarşısına məqsəd qoyur.

## Coğrafi yayılma
### ABŞ və Kanada
Liberal sənətlər kollecləri ən çox Amerika Birləşmiş Ştatlarında yayılmışdır. ABŞ-da yüzlərlə müstəqil liberal sənətlər kolleci fəaliyyət göstərir. U.S. News & World Report kimi reytinqlər bu kollecləri ayrıca kateqoriyada qiymətləndirir.Kanadada bu model nisbətən az yayılmış olsa da, bəzi universitetlər daxilində liberal sənətlər fakültələri fəaliyyət göstərir.

### Avropa və Asiya
Avropada, xüsusilə Niderland, Almaniya və Böyük Britaniyada liberal sənətlər universitetləri fəaliyyət göstərir. Utrext Universitet Kolleci və Leyden Universiteti Kolleci bu modelin uğurlu Avropa nümunələridir.

Asiyada, Çin, Sinqapur, Hindistan və Yaponiya kimi ölkələrdə liberal sənətlərə əsaslanan proqramlar artmaqda, bəzi universitetlər bu modeli tətbiq etməyə başlamışdır.

## Tənqidi
Liberal sənətlər kollecləri bəzən praktik bacarıqların az öyrədilməsi və əmək bazarına hazırlığın zəifliyi ilə tənqid olunur. Lakin tərəfdarları bildirirlər ki, bu təhsil forması tələbələrə öyrənməyi öyrətməyi, uyğunlaşmağı və kompleks problemləri anlamağı təmin edir.

Rəqəmsal transformasiya və texnoloji sahələrin inkişafı liberal sənətlər təhsilini daha aktuallaşdırmışdır, çünki bu model etik düşüncə və kompleks sosial problemlərin analizi üçün əsas baza yaradır.

## Həmçinin bax
* Liberal sənətlər
* Humanitar elmlər
* Təhsil sistemləri
* Təhsil fəlsəfəsi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Morris, Edward. *[https://www.worldcat.org/oclc/224042994 The Lindenwood Model: An Antidote for What Ails Undergraduate Education]*. University Press (2007)
* Pfnister, Allen O. "The Role of the Liberal Arts College". *The Journal of Higher Education*. Vol. 55, No. 2 (March/April 1984): 145–170.
* Reeves, Floyd W. "The Liberal-Arts College". *The Journal of Higher Education*. Vol. 1, No. 7 (1930): 373–380.
* Seidel, George. "Saving the Small College". *The Journal of Higher Education*. Vol. 39, No. 6 (1968): 339–342.

## Xarici keçidlər

* Global Liberal Arts Alliance
* Council of Public Liberal Arts Colleges
* Consortium of Liberal Arts Colleges
* How many (U.S.) colleges and universities have closed since 2016? A list maintained by Education Drive and updated in real time.