open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Posavina

**Posavina** (, , , ) — Sava çayının hövzəsinə yerli dildə verilən ad. Bu regiona Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina və Serbiyanın ərazisindən axan iri çaylar daxildir. Ortadunay düzənliyindən kənarda yerləşir. Bölgədə ərazisinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 100 metr təşkil edir. Ərazinin eni 4–45 km, uzunluğu isə 400 km-dir.

Bölgənin şərəfinə çoxlu sayda toponimlər vardır: Xorvatiyada dairələrdən biri — Brodsko-Posavska dairəsi, Bosniya-Hersoqovinada isə kantonlardan biri — Posavski kantonu. Bu bölgənin şərəfinə şəhər meydanı ( hrvatski posavac "xorvat posavası") və toyuq növü (Posava kəkilli toyuğu) belə vardır.

## Tarixi
Bölgənin ilk dəfə adı IX əsrdə Frank imperiyası sərhəddində olması ilə çəkilir.

18-ci əsrin ilk yarısında Savsko-Dunay (Posavisa-Podunave) Habsburg monarxiyası ilə hərbi sərhəd rolunu oynayırdı. Bu bölgə Xorvatiya və Slavoniya Krallığının razisini əhatə edirdi — Slavoniyanın və Sremanın cənubu, Novo-Qradişkadan Drinin Savaya tökldüyü yerə qədər ki ərazi.

1929–1939-cu illərdə Posavinanın əksəriyyəti Sava çayının adı Yugoslaviya Krallığı ərazisinə daxil idi — Savska banovinası adlı Xorvat vilayətlərinin biri. Bu vilayətin mərkəzi Xorvatiyanın paytaxtı olan Zaqreb olmuşdur. 1939-cu ildə Sava banovina Primorskaya banovinası ilə birləşdirilmişdir.

1941-ci ilin aprel ayında Xorvatiyada müstəqil dövlət qurulduqdan sonra Posavina ona birləşdirilir. Bu dövlətin ərazisinə daxil olan böyük vilayətlərdən biri Posave adlanırdı (Velika župa Posavje). onun ərazisinə Brod, Jupaya, Bryuçko, Derventa, Qradaças və Bielina kantonıları daxil idi. onun mərkəzi sava çayının sağ sahilində yerləşən Brod şəhəri idi.

Bosniya müharibəsi zamanı Bosniya Posavinanın bir hissəsi böyük zərər gördü: bir çox yaşayış məntəqəsi məhv edildi və ya yandırıldı, əhali bölgədən qovuldu. Buna görə müharibədən sonra bölgə üzrə əhalinin sıxlığı olduqca azdır.

## Mənbə
* ICTY : THE PROSECUTOR OF THE TRIBUNAL AGAINST MILAN SIMIC, MIROSLAV TADIC, SIMO ZARIC
* Journal of Croatian Studies
* Helsinki Committee fo Human Rights Bosnia and Herzegovina
* Human Rights Watch — 1994 rapport Bosnia
* Project Seka

## Ədəbiyyat
* Ivan Crkvenčić: *The Posavina Border Region of Croatia and Bosnia-Herzegovina: Development up to 1918 (with special reference to change in ethnic composition),* in *Društvena istraživanja – Časopis za opća društvena pitanja,* No. 1–2, 2004, Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, Zagreb, S. 293–314
* Ivan Crkvenčić: *The Posavina Border Region of Croatia and Bosnia-Herzegovina: Development up to 1918 (with special reference to change in ethnic composition),* in *Društvena istraživanja – Časopis za opća društvena pitanja,* No. 3, 2004, Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, Zagreb, S. 579–595
* Nada Klaić: *Ljudevit Posavski*. In: *Enciklopedija Jugoslavije,* 1. Ausgabe, Zagreb 1962.
Azərbaycan rublu

**Azərbaycan rublu** () — 1918–1923-cü illərdə Azərbaycan ərazisində pul vahidi.

## Tarixi
19 yanvar 1918-ci ildə Bakı hökuməti "Bakı pulları" buraxmağa başladı. Bu, Zaqafqaziyada inqilabdan sonra buraxılan ilk kağız pul idi. Həmin ilin fevral ayında 1918-ci ilin sentyabrından əvvəl buraxılmış və Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan arasında müqavilə əsasında bölüşdürülmüş Zaqafqaziya Komissarlığının (ilk Zaqafqaziya rublu, zakbon) qanun layihəsi işə salınıb. Bakı pulunun buraxılması 1918-ci ilin iyuluna qədər davam etdi. İyul ayında, onların əvəzinə, Bakı Soveti ilə birlikdə Şəhər Təsərrüfat Şurasına həmin ilin 14 sentyabrına qədər davam edən pul buraxmağa başladı.

1918-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Zaqafqaziyanın payından asılı olmayan pul buraxmağa başladı. 1919-cu ilin sentyabrında yaradılan Azərbaycan Dövlət Bankı 1920-ci ilin aprel ayından əvvəl buraxılmış Azərbaycan Respublikasının banknotlarının buraxılmasına başlamışdır.

1920-ci ilin aprelində Azərbaycan Sosialist Sovet Respublikasının 1923-cü il yanvar ayına qədər buraxılmış kağız pulları buraxılmağa başlayır. Bütün əvvəlki pullar ləğv edilir.

10 yanvar 1923-cü ildə Zaqafqaziyanın pul dövriyyəsini birləşdirən bir pul islahatı başlandı. Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan emissiyaları dayandı, Zaqafqaziya Sosialist Sovet Respublikasının valyuta nişanları (ikinci Zaqafqaziya rublu, zakdenznak) buraxıldı. Mübadilə bu nisbətdə aparılmışdır: 100 Azərbaycan rublu = 1 rubl zakdeznak. Mübadilə müddəti əvvəlcə 10 yanvar 1923-cü il tarixinə təyin edilmiş, lakin sonradan 10 aprel 1924-cü ilədək uzadıdılmışdır.

## Banknotlar
Kağız pul nişanları buraxılmışdır:

* Bakı şəhər idarəsi: 5, 15 və 50 qəpik, 1, 3, 5, 10 və 25 rubl;
* Şəhər təsərrüfat şurası: 10, 25 və 50 rubl;
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 25, 50, 100, 250 və 500 rubl;
* Azərbaycan SSR: 5, 100, 1000, 5000, 10 000, 25 000, 50 000, 100 000, 250 000, 1 000 000 və 5 000 000 rubl.

### Bakı şəhər idarəsinin banknotları
Banknotlar 19 yanvar 1918-ci il tarixdən 14 sentyabr 1918-ci il tarixinə qədər buraxılmışdır. Cəmi 172 211 911 rubl 50 qəpik məbləğində banknotlar buraxılmışdır.

### Bakı Şəhər Təssərüfatı Şurasının banknotları
Banknotlar 1918-ci ilin iyul-sentyabr aylarında buraxılmışdır. Cəmi 117 459 000 rubl məbləğində banknotlar buraxılmışdır.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banknotları
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mövcud olduğu 23 ay ərazində 28 may 1918–28 aprel 1920-ci illərdə buraxılmışdır.

### Azərbaycan SSR banknotları
1920-ci ilin aprelindən 1923-cü ilədək buraxılmışdır.

## Ədəbiyyat
* *Васюков А.И., Горшков В.В., Колесников В.И.* Бумажные денежные знаки России и СССР. — М: Политехника, 1993. — 215 с. — .
* *Cuhaj G. S.* Standard Catalog of World Paper Money. General Issues 1368–1960. — 12-е изд. — Iola: Krause Publications, 2008. — 1223 с. — .

## Həmçinin bax
* Azərbaycan manatı
* Bakı bonları
* SSRİ rublu

## İstinadlar
Venta şəlaləsi

**Venta şəlaləsi** () — Avropanın ən enli şəlaləsi. Latviyanın Kuldiqa şəhəri ərazisində yerləşir. Suyun həcmindən asılı olaraq şəlalənin eni 100-110 metr arasında dəyişir. Bəzən isə eni 279 metr olur. Onun hündürlüyü yerindən asılı olaraqda dəyişə bilir. Hündürlük 1,6 - 2,2 metrdir. Əslində bu Venta çayı üzərində olan bir astanadır. Şəlalə boyunca uzanan astanalar ziqzaqvari forma əmələ gətirir. Venta çayı üzərində olan bu şəlalə təbiət abidəsi elan edilmiş və Venta vadisi təbiət yasaqlığına daxil edilmişdir..

## Tarixi
19-cu əsrdə Kurzeme vilayətinin Rusiya İmperiyasının əlinə keçməsi və Reç Pospotilanın parçalamnması ilə naviqasiya kanallarının çəkilməsi işinə başlanılmışdır. Hədəf Neman çayını Dubisa çayı ilə birləşdirmək olur. Bu tikintidə türk məhbuslarından istifadə edilir. 1831-ci ildə Venta çayında suyun çatışmaması səbəbindən işlər dayandırılmışdır.
## Turizm
Venta Şəlaləsi Latviyanın ən məşhur turistik bölgələrindən biridir. Kuldiqa şəhəri Venta çayının sahilində yerləşir. Yaz aylarında suyun əhəmiyyətli dəyişiklik səbəbiylə şəlalə cazibədar bir yerə çevrilir. Şəlalədən cənubda Qala Parkı, Köhnə Kuldiqa şəhər mərkəzinin tarixi binaları yerləşir. Şəlalənin yuxarı hissəsində köhnə kərpic körpü 1874-cü ildə tikilmişdir. Körpünün hazırkı, iki avtomobilin sərbəst keçidinə imkan verir.
## Balıq ovu
Şəlalə ərazisində balıqçı qayıqları mövcuddur. Təqribi olaraq 1640-cı ildə kurlyandiyalı hersoq Yakob Kettler balıqları çay axarı əksinə üzərkən ovlayan aləti kəşf etmişdir. Bununlada Atlantik qızılbalığı və Xəzər qarasolu kimi balıqları bir başa havada ikən tutmaq olurdu.. Hazırda Venta çayında nərə balıqları olmasa da Xəzər qarasolu və Atlantik qızılbalığıı indidə görülür.




## İstinadlar
Hevsel bağları

**Hevsel bağları** — Dəclə çayı sahilində, Diyarbəkir qalası ilə çayın sahili arasında yerləşən təxminən 700 hektarlıq ərazi.

Müxtəlif heyvan növlərinin yaşaması üçün əlverişli şəraitə malik Hevsel bağları Cənub-Şərqi Anadolunun ən böyük quş cənnətidir. Burada 180-dən çox quş növü ilə yanaşı kirpi, susamuru, tülkü, sincab kimi məməli heyvanlar da var.

Hevsel bağları 2013-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına girməyə namizəd göstərildi, 2015-ci ildə isə siyahıya salındı.

## İstinadlar
2018-ci il aprel ayında vəfat edənlər

**2018-ci il aprel ayında vəfat edənlərin siyahısı.**

## 1 aprel

## 2 aprel

## 3 aprel

## 4 aprel

## 5 aprel

## 6 aprel

## 7 aprel

## 8 aprel

## 9 aprel

## 10 aprel

## 11 aprel

## 12 aprel

## 13 aprel

## 14 aprel

## 15 aprel

## 16 aprel

## 17 aprel

## 18 aprel

## 19 aprel

## 20 aprel

## 21 aprel

## 22 aprel

## 23 aprel

## 24 aprel

## 25 aprel

## 26 aprel

## 27 aprel

## 28 aprel

## 29 aprel

## 30 aprel
Morin Vrublevits

**Morin Uoroblevitz** (; d. 22 iyun 1998, Ər-Riyad, Səudiyyə Ərəbistanı) — Filippin-alman əsilli moda modeli. 2017-ci ildə "Asia's Next Top Model" müsabiqəsində Filippini təmsil edərək qalib gəlmişdir.

## Həyatı
22 iyun 1998-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı olan Ər-Riyad şəhərində anadan olmuşdur. Atası alman, anası isə filippinlidir. Ailədə 4 bacıdan üçüncüsüdür. Ər-Riyadda 12 il yaşamışdır. Anasının vəfatından bir il sonra Almaniyaya köçmüşlər.

15 yaşında ikən onun "Instagram"da yerləşdirdiyi şəkillər bir moda agenti tərəfindən marağa səbəb olmuş və bundan sonra model kimi karyerasını davam etdirmək üçün 2016-cı ilin sentyabrında Filippinə köçmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Luiş Maqalyaynş

**Luiş Maqalyaynş** () — Portuqaliya basketbol məşqçisi. Hal-hazırda Anqola Milli Basketbol Komandasını hazırlayır. 2009-cu ildən komandada məşqçi olan Luiş FİBA Afrika Çempionatından komandası ilə qızıl medala sahib olmuşdur.

Portuqaliya liqində 3 fərqli komanda çalışdırıb. 2000–2003 illərində "Portuqal Telekom", 2003–2004 ilində "Porto", 2006–2007 illərində "Ovarense" komandasını, 2008-ci ildə Anqolaya gedərək "Aqosto" klubunu çalışdırıb. 2009–2010-cu ildə komandası ilə liqa çempionluğu əldə edib.

2012-ci ilin noyabr ayında Anqolanın "Rekreativo do Libolo" komandasında məşqçi olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/team/p/cid//eid/4728/lid_54029_cp//lid_54031_cp//lid_54031_itemcount//lid_54031_rpp//lid_54036_cp//lid_54039_seldate//lid_54039_selgroup//lid_54039_selround//lid_54039_selteam//lid_54043_cp//lid_54043_itemcount//lid_54043_rpp//nid/0/onid//orderby//ot//rid//season//sid/4728/tid/235/tid2//profile.html 
* http://www.africabasket.com/team.asp?Cntry=ANGOLA&Team=1075&Page=5
Stoneman Douglas məktəbində atışma

## Məlumat
ABŞ-nin Parkland şəhərində (Florida ştatı) “Marjory Stoneman Douglas” məktəbində baş verən silahlı insident nəticəsində 17 nəfərin öldüyü təsdiqlənib.
Onun sözlərinə görə, 12 nəfər məktəbdə, 3 nəfər məktəbin qarşısında güllələnərək öldürülüb, daha 2 nəfər isə xəstəxanada keçinib. Ölənlər arasında həm şagirdlər, həm də böyüklər var. Yaralıların sayını açıqlamayan polis nümayəndəsi bir neçə nəfərin xəstəxanada əməliyyata götürüldüyünü təsdiqləyib. Məktəbdə atəş açan 1999-cu il təvəllüdlü Nikolas Kruz saxlanılıb. Bundan əvvəl o daxili nizam-intizam qaydalarını pozduğuna görə məktəbdən xaric edilib. Parkland şəhəri Mayamidən 60&nbsp;km şimalda yerləşir.

Məlumata əsasən, 18 yaşlı gənc məktəbə daxil olaraq şagirdlərə atəş açıb. Onun əvvəllər həmin məktəbdə təhsil aldığı məlum olub. Hücumun əsəb pozuntusu səbəbindən törədildiyi ehtimal edilir.

Məlumata əsasən, məktəbdə atəş açan şəxs yarı-avtomatik tüfəngdən istifadə edib.
Yaralıların sayının ən azı 14 nəfər olduğu bildirilir. 
ABŞ prezidenti Donald Tramp hadisə qurbanlarının ailələrinə başsağlığı verib.

## İstinadlar
Böyük Vitovt Universiteti

**Böyük Vitovt Universiteti** (, abbr. *VDU*) — Litvanın Kaunas şəhərində yerləşən universitet. Onun əsası müharibə arası dövründə, 1922-ci ildə milli universitetin alternativi kimi qoyulub.

*2015/16 [[QS World University Rankings]]-də* 701-800 yeri tutur.

## Tarix

1918-ci ildə Litva Respublikası yaradılıb və bundan dörd il sonra, 1920-ci ilin yanvarın 27-də Ali Təhsil Kursları Assosiasiyası Ali Təhsil Kursları özəl məktəbi açıb. 1922-ci ilin fevralın 16-da onun əsasında Litva Universiteti adı altında dövlətin ilk və müharibə arası dövründə tək olan ali təhsil ocağı açılıb. O dövrün ərzində, universitetin yeddi rektoru və 3790 məzunu olub.

1930-cu ildə, Böyük Vitovtun 500 illik qutlaması olmuşdu və bunnnan əlaqədər, universitetin adını indiki adına dəyişdirdilər.

1944-cü ildə Litva SSRİ tərəfindən işğal olunub və 1950-ci ildə universitet bağlanılıb. Yalnız Texniki Elmlər və Tibb fakultələri ayrı institutlat şəklində fəaliyyətini davam edirdilər. SSRİ dağılan zamanıç 1989-cu ildə, o yenidən açılıb.

Böyük Vitovt Universiteti ölkədə üç pillə təhsil (bakalarvr, magistratura və doktorantura) təklif edən ilk universiteti idi.

1993-cü ilin iyunun 12-də universitetdə qeyri-dövri drərclərin redaktə və çap üçün nəşr qrupu qeydetməni keçib. Beləliklə, bu tarix universitetin nəşriyyat tarixinin başlanğıcı günü sayılır. 1997-ci ildə isə nəriyyat evi yaradılmış.

## Qurumu

### Fakultələri

* İqtisadiyyat və İdarəçilik Fakultəsi
* Təbiət Elmləri Fakultəsi
* Humanitar Elmləri Fakultəsi
* İnformatika Fakultəsi
* Katolik Teologiyası Fakultəsi
* İncəsənət Fakultəsi
* Musiqi Akademiyası
* Siyasi Elmi və Diploatiya Fakultəsi
* Sosial Elmlər Fakultəsi
* Hüquq Fakultəsi 

## Professorları və tələbələri

* Martin Linqs
* Vintsas Kreve

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Albert Anker

**Albert Samuel Anker** () ən çox uşaq portretləri ilə tanınmış İsveçrəli rəssamdır.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* Albert Anker xüsusi səhifəsi
Melisa Çaxmaqlı

**Melisa Çaxmaqlı** (; . 15 dekabr 1997; Bursa, Türkiyə) — Türkiyəli cüdoçu.

## Karyerası
İdmana məktəbdə oxuyarkən başlayıb. Bu illərdə məşqçi Müzəffər Uluçam ilə başladı. Osmanqazi Bələdiyədə məşqləri davam etdirdi. Bir çox uğurlar qazanmışdır.

26-27 aprel 2014 tarixlərində Rumıniyanın Pitesti şəhərində təşkil edilən Ümidlər Avropa Kubokunda 44 kq müsabiqəsində Moldovanlı Ana Roterini məğlub edərək qızıl medal qazanmışdır.

17 avqust 2014-cü ildə Nankində təşkil edilən Yay Olimpiya Oyunlarında 44 kq çəki dərəcəsində Azəri rəqibi Leyla Əliyevanı məğlub edərək qızıl medal qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Melisa Çakmaklı'' judoinside.com profili
* ''Melisa Çakmaklı'' 2014 Yaz Gençlik Olimpiyatları profili
Mərkəzi Asiya İttifaqı

**Mərkəzi Asiya İttifaqı** — Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən 26 aprel 2007-ci ildə təklif edilən ancaq reallaşmayan siyasi-iqtisadi layihə. İttifaqın tərkibinə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan daxil olmalı idi. Layihənin gerçəkləşdirilməsi Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında «Əbədi dostluq» haqqında müqavilə və Azad ticarət zonasının yaradılmasından o yana keçmədi. Layihə  Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun dəstək verməməsi səbəbindən yarımçıq qalır.

## Mümkün imkanlar

## Fikirlər
* Bu təşklilatın tərəfdarları onun təşkil edəcəyi təqdirdə turizm, təhlükəsizlik, viza verijimi kimi məsələlərdə üstünlüklərin əldə olunacağını düşünürdülər. Üstəlik bu birliyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı və Çin-Rusiyanın təşkil etdiyi Şanxay Əməkdaşlığı Təşkilatına altenativ hesab edirdilər. Qazaxıstan Prezidentinin qənayətinə görə Mərkəzi Asiyanın beş dövləti iqtisadi baxımdan vahid bazar və vahid valyutaya kecəcəkləri təqdirdə bu Avropa İttifaqından daha əlverişli bir qurum olacaqdır. Üstəlik burada Qazaxıstanın liderliyidə inkar edilirdi.
* Bu layihənin əlehdarları beş ölkənin birləşdirilməsini üçün vahid düşüncənin olmamasını bildirirdilər. Üstəlik hec kəs birinci addım atmaq istəmir. Beynəlxalq reytiqdə siyasi sabitlik və iqtisadi güc baxımından bu beş ölkə yüksək yerlərdə getmir. Tacikistanda layihə Orta Asiya İqtisadi Birliyini canlandırmaq üçün uğursuz bir cəhd olmasını hesab edirdilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Tengri on Mars
Osisanq Şilton

**Osisanq Şilton** (23 fevral 1996) — Palaulu üzgüçü. Osisanq Şilton Palaunu 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

## Karyerası
Osisanq Şilton birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 200 m arxası üstə stilində, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 2:46.60 saniyəlik nəticəsi ilə 33 üzgüçü arasında 32-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar
Əhməd Ayıq

**Əhməd Ayıq** ( . 31 mart 1938; Sivas, Türkiyə) — türk güləşçi. Dünya və Olimpiya çempionu olan Əhməd Ayıq, Türkiyənin sərbəst güləş üzrə ən uğurlu idmançılarından biridir.

Sultan Əbdüləziz pəhləvanlarından Qaraoğlanın nəvəsidir. Köhnəkənddə ilk dəfə qaraqucaq güləşi ilə məşğul oldu. Əsgərliyi əsnasında döşəyə çıxdı. 1961-ci ildə milli güləş komandasına seçildi. Sərbəst güləş ilə məşğul oldu. Adriatik Kubokunda qazandığı ikincilik onun beynəlxalq sahədə əhəmiyyətli dərəcəsi oldu (1962). Ertəsi il dünya beşinciliyini əldə etdi.

1964 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş, 1968 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanmışdır. Həmçinin Dünya Güləş Çempionatında, Avropa Güləş Çempionatında, Balkan çempionatında və Ağdəniz oyunlarında çempion olub. Bu çempionatınlar zamanı İranlı Qulamrza Təxti və sovet idmançısı Aleksandr Medvedi qəbul etmişdir.

1965-ci ildə Mançesterdə təşkil edilən dünya çempionatında sərbəst güləş üzrə üçqat olimpiya çempionu (1964, 1968, 1972), 7 dəfə dünya (1962—1963, 1966—1967, 1969—1971), 4 dəfə Avropa (1966, 1968, 1971 və 1972) və 1961-1970-ci illərdə ard-arda 9 dəfə SSRİ çempionu, SSRİ Əməkdar idman ustası (1962) Aleksandr Medvedi məğlub etdi.

1963 Ağdəniz (97 kq), 1964 Balkan (97 kq), 1965 Dünya (97 kq), 1967 Avropa (97 kq) və Dünya (97 kq), 1968 Olimpiya (97 kq) və 1970 Avropa (100 kq) birinciliklərini qazandı. Həmçinin 1964 Olimpiya (97 kq), 1966 Avropa (97 kq) ve Dünya (97 kq) ikincisi oldu.

1970-ci ildə idmanı buraxıb, 1977-1979 və 1996-2000 illərində Türkiyə Güləş federasiyasının rəhbəri olmuşdur. 1980-cı ildə qurulan türk güləş təsisinin üzvü olan Ayıq, 1993-cü ildə prezident seçildi. 1998-ci ildən Beynəlxalq Güləş Federasiyaları Birliyinin (FİLA) idarə heyəti üzvü olan Ayıq, 2012-ci ildə FİLA prezidenti seçildi.

30 ildir Sivasda Doğanşar məhəlləsində Ənənəvi Doğanşar Qaraqucaq güləşləri mərkəzinin adı dəyişdirilmişdir. Hazır ki adı bu cürdür: Ənənəvi Doğanşar Əhməd Ayıq Qaraqucaq güləşləri.

İş adamı olan Əhməd Ayıq evlidir. Üç övladı var.

## İstinadlar
Əsədulla bəy Şahtaxtinski

**Əsədulla bəy Şahtaxtinski** () — folklorçu və tərcüməçi.

Əsədulla ağa 1885-ci ildə Şahtaxtı kəndində doğulub. Kiyev Tibb İnstitutunu bitirib. Uzun illər Gəncədə işləmişdir. O, həm də folklorçu və tərcüməçi olmuşdur.

"Əsli və Kərəm" dastanını tərcümə yolu ilə rus oxucusuna çatdıran ziyalılarımızdan biri də Əsədulla bəy Şahtaxtinski olmuşdur. O, 1906-cı ildə "Kaspi" qəzetində bu dastanın orijinal kimi Azərbaycan variantını götürmüş və tərcümə yolu ilə rus oxucusuna çatdırmışdır. Bu məqalədə müəllif Azərbaycan xalqının özü haqqında oxucuya məlumat verir və xalqımızın cəsurluğu və qonaqpərvərliyindən söhbət açır. Ə.Şahtaxtinski eyni zamanda el sənətçilərimiz – aşıqlar haqda danışır, onları bir çox xalqların el sənətçiləri ilə müqayisə edir və onlar arasında ümumi bir yaxınlıq axtarır. "Əsli və Kərəm" dastanından söz açan müəllif onun əsas kimi Azərbaycan variantından istifadə etmiş və hadisələrin cərəyan etdiyi məkanın da Azərbaycan olduğunu göstərmişdir…".

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

*
Tiflis Nücəba Qızlar İnstitutu

**Tiflis Nücəba Qızlar İnstitutu**

Tiflisdəki Nücəba Qızlar İnstitutunda 1905-ci ildən 
etibarən Azərbaycan türkcəsinin tədrisinə başlanmasında 
da Həmidə Məmmədquluzadə ilə Sofya xanım Şahtaxtinskayanın qətiyyət və 
təşəbbüskarlıqları mühüm rol oynamışdır.

## Məzunları
* Hənifə Məlikova
* Sittarə xanım Qacar
* Fərruxə xanım Qacar
* Gövhər xanım Qacar
* Mənijə xanım Qacar
* Gövhər xanım Usubova
* Mina xanım Davatdarova (1890-1923)
* Leyla Şahtaxtinskaya (1902)

## İstinadlar
Hüseyn bəy İsrafilbəyov

**Hüseyn bəy İsrafilbəyov** () — Çar dövrünün dövlət xadimi və məşhur İsrafilbəyovlar nəslinin nümayəndəsi.

## Həyatı
1838-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Hüseyn bəy İsrafilbəyov 1907-ci ildə naməlum şəraitdə qətlə yetirilmişdir.

Nərgiz xanım Qazzıyevayla ailə qurmuşdur. Mikayıl bəy İsrafilbəyovun atasıdır.

## Fəaliyyəti
1868–1871-ci illərdə Qazaxda məhkəmə pristavı, 1871–1872-ci illərdə Yelizavetpol (Gəncə) şəhər Polis İdarəsinin pristavı, 1873–1874-cü illərdə Qazax qəza rəisinin kiçik köməkçisi, titulyar müşavir, Qazax qəza rəisinin köməkçisi, kollec assesoru, 1877-ci ildə Zəngəzur qəza rəisinin köməkçisi, 1878–1883-cü illərdə Yelizavetpol şəhərinin polismeysteri, saray müşaviri, kollec müşaviri, 1882-ci ildə polismeyster vəzifəsində işləyə-işləyə Yelizavetpol Quberniyasının Həbsxanalara Nəzarət Komitəsinin üzvü, 1894–1897-ci illərdə yenidən Yelizavetpol şəhərinin polismeysteri, İtatski-müşavir olmuşdur. Hüseyn bəy 1901–1907-ci illərdə Yelizavetpol şəhər İdarəsinin, o cümlədən 1901–1903, 1906-cı illərdə Yelizavetpol şəhər Dumasının qlasnısı olmuşdur.

## Mükafatları
1873-cü ildə III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, 1879-cu ildə III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni, Qılınclı və bantlı IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilətəltif olunmuşdur

## İstinadlar
Çandarlı II İbrahim Paşa

**Çandarlı II İbrahim Paşa** (d. 1429/30 - ö. avqust 1499) — II Bəyazid dövründə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.

## Həyatı
Çandarlı Xəlil Paşanın kiçik oğludur. 1429/1430-cu ildə Ədirnədə dünyaya gəlmişdir. Tarixi mənbələrdə adına ilk dəfə Ədirnə qazısı olaraq rast gəlinir. Bu səbəblə mədrəsə təhsili aldığı və üləma zümrəsinə mənsub olduğunu demək olar. Ancaq kimlərdən dərs aldığı və hansı vəzifələrdə xidmət etdiyi bilinmir. II Mehmedin atası Çandarlı Xəlil Paşanı edam etməsinin ardından digər qardaşları ilə birlikdə bir müddət çətinlik çəksə də, daha sonra Ədirnə qazılığına gətirildiyi, 1453, 1460-61 və 1465-ci illərdə 3 dəfə Ədirnə qazısı kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Ədirnə qazılığından sonra başqazı olan İbrahim Çələbi 1468-ci ildə Amasya sancaqbəyi Şahzadə Bəyazidin lələliyinə gətirildi. 1473-cü ilin martında II Mehmedin Ağqoyunlu sultanı Uzun Həsən üzərinə tərtiblədiyi səfərə şahzadənin lələsi olaraq qatıldı. Daha sonra 1483-cü ildə Anadolu başqazısı olaraq Kili və Akkirman səfərlərinə qatıldı. 1485-ci ildə Rumeli başqazısı seçildi və ardından atası və babaları kimi üləma zümrəsindən ayrılaraq dövlət idarəsinə qatıldı. 1486-cı ilin fevralında üçüncü, 1487-ci ilin fevralında isə ikinci vəzirliyə gətirildi və II Bəyazidin ən yaxın adamlarından biri oldu. 1498-ci ilin sentyabrına qədər ikinci vəzir vəzifəsində qaldı və bu tarixdə Herseqli Əhməd Paşanın yerinə sədarətə gətirildi. II Bəyazidlə birlikdə qatıldığı İnəbaxdı səfəri əsnasında İnəbaxdı mühasirəsi davam edərkən 1499-cü ilin avqustunda anidən vəfat etdi və cənazəsi burada dəfn edildi. İznikdə atasının türbəsi yaxınlığında inşa olunan kitabəsiz məzar isə böyük ehtimalla sonradan inşa edilmişdir.

Çandarlı İbrahimin, biri Qaraca Paşanın qızı Xundi Xatun, digəri Xızır bəyin qızı Xundi Xatun və üçüncüsü Sultan Mehmedin qızlarından Səlcuq Sultanın qızı Xanzadə xanım Sultan olmaq üzrə 3 xanımı, bu xanımlarından 4 oğlu və 3 qızı olduğu bilinir. Qaraca Paşanın qızı Xundi Xatundan doğulan qızı Şahıhuban Xədicə xanım üçün Ədirnədə bir məscid inşa etdirmişdir. Oğlu Hüseyn Paşa 1525-ci ildə Konya, 1528-ci ildə Hələb, daha sonra Diyarbəkir bəylərbəyi olub, 1533-cü ildə vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Tursun Bey, Târîh-i Ebü’l-Feth (nşr. Mertol Tulum), İstanbul 1977, s. 34; 
* Oruç b. Âdil, Tevârîh-i Âl-i Osmân, s. 49, 114; 
* Mecdî, Şekāik Tercümesi, s. 220-223; 
* Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh, I, 347; 
* Gökbilgin, Edirne ve Paşa Livâsı, s. 417-426; 
* İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Çandarlı Vezir Ailesi, Ankara 1986, s. 100-108.
Kristionas Donelaytis

**Kristionas Donelaytis** (, ; 1 yanvar, 1714, Lazdinelen, Prussiya krallığı – 18 fevral, 1780, Tolmingen, Prussiya krallığı) — Prussiya-Litva realist şairi.

## Həyatı
1 yanvar, 1714-cü ildə  Lazdinelen kəndindən bir qədər aralıda yerləşən Qumbinnen (hazırda Qusev) adlı yerdə anadan olub. Bu ərazi hal-hazırda Kalininqrad vilayətinin Qusev rayonunda kənddir. Təqribən 1731-ci ildə Köninqsberqdə kafedral kilsə nəzdindəki 5 illik latın məktəbinə qəbul olmuş və 1736-cı ildə bu məktəbi bitirib Köninqsberq Universitetinə qəbul olmuşdur. Bu universitetdə teologiya üzrə təhsil almışdır. İ.Kant, F.Şults kimi müəllimlərin rəhbərlik etdiyi Litva dili seminarlarında iştirak etmişdir. Universiteti başa vurduqdan sonra Ştalupennen (hazırda Nesterov; 1740-1742) adlı yerdə kantor (musiqi müəllimi və kilsə xorunun rəhbəri), daha sonra rektor (məktəbin direktoru) kimi xidmət etmişdir. 1743-cü ildən ölümünə qədər Ştalupennendən bir qədər aralıda yerləşən Tolkminken kəndindəki lüteran kilsəsində pastor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Asudə vaxtlarında şeirlər yazır və musiqilər bəstələyir, musiqi alətlərinin, optik cihazların və barometrlərin hazırlanması ilə məşğul olurdu.

## Ədəbi fəaliyyəti
Litva poeziyasında realist şair olan Kristionas Donelaytisin realizminin özünəməxsus cəhətləri çoxdur. "İlin fəsilləri" poemasında ilin dörd fəslini təsvir edən şair təbiətin heyrətamiz löhvələrini yaratmışdır. Müəllif oyanan torpağı, şumlanan və əkilən zəmiləri, biçilən, xırmanda döyülən taxılı, o cümlədən başqa məhsulları: yaz, yay, payız və qışda öz görkəmini dəyişən ölkəni canlandırmışdır.

O, hər fəslin xarakterik əlamətlərini göstərmək üçün Litva peyzajını koloritli cəhətləri ilə birlikdə quşları, böcəkləri, heyvanları da təsvir edir. Lakin "İlin fəsilləri" (1760-1770) poemasında şairin məqsədi yalnız real peyzaj yaratmaq, Litvanın rəngarəng mənzərələrini təfsilatı ilə canlandırmaqdan ibarət olmamışdır. O, ilin dörd fəslində kəndli əməyini, onun güzəranını, kənd ictimai münasibətlərini, kütlənin dünyagörüşünü, adət-ənənələrini ümumiləşdirmişdir. Peyzaj bu mühiti qabarıq vermək üçün bir növ fon təşkil edir.

"Bahar sevincləri" adlanan birinci fəsildə müəllif qış yuxusundan ayılan təbiətin mənzərəsini yaratmışdır:  
Bu səpkidə yaradılan peyzaj fonunda biz kəndlini görür, onun sevincinə, kədərinə, göz yaşlarına şahid oluruq.  Kristionas Donelaytis demokratik görüşlü şair kimi kəndli əməyinə yüksək qiymət verir, əməyin poeziyasını yaradır, bu barədə fikir söyləyir, cəmiyyət həyatında zəhmətkeşlərin xidmətini iftixarla qələmə alır. O kəndlinin sağlamlığını və gümrahlığını faydalı ictimai əməyin nəticəsi sayır.

## Xarici keçidlər
* Full-text Lithuanian po''em Metai''
* Full bibliography of Donelaitis
* Litauische Dichtungen
* Christian Donalitius Littauische Dichtungen nach den Königsberger

## Həmçinin bax
* Algirdas Potsyus
* Danielyus Muşinskas
* Vintsas Kreve
* Yonas Bilyunas

## İstinadlar
Qarnıyarıq dağı

**Qarnıyarıq dağı** və ya **Ara dağı** (,  *Ara ler*) — Ermənistan ərazisində yerləşən sönmüş vulkan. Zirvə hazırda Ara olaraq adlandırılır. İnzibati baxımından Araqacotn mərzi ərazisində, Kotayk mərzi ilə sərhəddə yerləşir. Zirvə Zəngiçay və Abaransuçay arasında qərarlaşır. Vulkanik zirvənin hündürlüyü 2577 metrə bərabərdir. Vulkan halqaya bənzər kraterə malik olub, düz olmayan konusludur. Dağda faydalı qazıntılardan adnezitobazalt və andezit mövcuddur.

## Flora
Qarnıyarıq dağını yerləşdiyi ərazi yarımsəhra iqliminə malikdir. Əsasən quru torpaq və yovşalı kolluqlarla örtülmüşdür. Zivə hissəsi əsasən çöllükləri xatırladır. Zirvənin şimal ətəklərində palıd ağacları və iri kolluqlara rast gəlmək mümkündür. İlin isti dönəmində dağın ətəkləri gözəl güllərlə örtülür.

## Fauna
Dağın ətəklərində çoxlu sayda heyvan növlərinə rast gəlmək mümkündür. Daşlıq ərazilərdə ən çox rast gəlinən heyvanlar zəhərli ilanlardır.

## Əfsanə
Ermənilər dağın adını əfsanəvi olan erməni çarı Gözəl Aranın adı ilə bağlamağa çalışırlar. Əfsanəyə görə Ara Assuriya hökmdarı Semiramidlə döyüşdə bu Ara dağının ətəklərində mövqe tutmuşdur.

Əfsanəyə görə Aranın qəbri Qarnıyarıq dağında yerləşən mağarada yerləşir. Zirvə uzaqdan əlini sinəsinə qoymuş insanı xatırladır

## Qalereya

Fayl:View from ara.JPG|
Fayl:Kuys varvara.JPG|
Fayl:Kuys varvara2.JPG|
Fayl:Vegetation in winter on ara.JPG|


## İstinadlar
Alman Milli Şurası

**Alman Milli Şurası ** — Azərbaycandakı alman koloniyalarının mənafeyini müdafiə etmək məqsədilə fəaliyyət göstərmiş qurum. 1918-ci il noyabrın 19-da yaradılmışdı. Şura, ilk növbədə, almanların Azərbaycandakı əmlakının qorunması məsələləri ilə məşğul olurdu. Sayları az olduğundan seçki senzinə uyğun gəlməmələrinə baxramayaraq, milli təmsilçilik prinsipinə uyğun olaraq Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il 19 noyabr tarixli qərarı ilə alman əhalisindən də bir nümayəndəni Parlamentin tərkibinə daxil etmək və onun seçimini alman milli təşkilatlarına həvalə etmək nəzərdə tutulmuşdu. Azərbaycan Parlamentində mill azlıqların nümayəndələri üçün ayrılmış 4 yerdən birini alman azlığının nümayəndəsi mandatını Yelenendorfdan (indiki Göygöl) olan deputat Lorens Yakov Kun aldı. Onun Parlamentdəki, xüsusilə aqrar komissiyasındakı işi, əsasən alman koloniyalarının mənafelərinin müdafiəsinə yönəlmişdi.

## Lorens Kunun parlamentdə çıxışı
10 dekabr 1918-ci ildə parlamentdə Azərbaycandakı almanlar adından çıxış edən Lorens Kun qeyd edir ki:

## İstinadlar
Velebit

**Velebit** — Xorvatiyada yerləşən dağ massivi. Dağın ən hündür zirvəsi Vaqansidir. Hündürlüyü 1757 m-dir.

Silsilə cənub-şərq istiqamətində gedərək Adriatik dənizinə doğru uzanır. Dağ silsiləsi dənizə doğru altında sualtı qayalıq əmələ gətirir. Bəzi zirvələri isə 1600 m-dən yüksəkdir. Velebit Sen şəhəri yaxınlığında başlayır. Bu silsilə Knin şəhəri yaxınlığında isə artır bitir.

## Hissələri
Velebit 4 hissədən ibarətdir:
* Şimali Velebit — Vratnik və Böyük Alan arasında yerləşir. Vratnik magistral yolundan Sen şəhərinə doöru itir. Ən yüksək nöqtəsi Mali Rayinacdır. Hündürlüyü 1699 m-dir.
* Orta Velebit — Böyük Alan və Başke Oştariye arasında yerləşir. Ən hündür nöqtəsi Şatorinadır, hündürlüyü 1624 m-dir.
* Cənub Velebit — Başke Oştariye və Mali Alan arasında yerləşir. Ən hündür zirvəsi Vaqanski (1757 m) və Sveto Brdodur (1624 m).
* Cənub-şərqi Velebit — Bu hissə dəniz hissədə yoxa çıxır.

## Xarici keçid
* Sayt 
* Velebit — Hribi.net
Con Edvard Lennard Cons

**Con Edvard Lennard Cons** () – ingilis fiziki və nəzəri kimyaçı, kvant kimyasının əsasını qoyanlardan biri.

## Həyatı
Con Edvard Cons 1894-cü il oktyabrın 27-də Lankaşir qraflığının Lea əyalətində anadan olmuşdur. Lennard-Cons soyadını 1925-ci ildə Ketlin Lennardla evləndikdən sonra qəbul etmişdi. O, 1912–1915-ci illərdə Mançester Universitetində riyaziyyat üzrə təhsil almış, sonra 1915–1919-cu illərdə Kral Hərbi-Hava Qüvvələrində xidmət etmişdir. 1919-cu ildən Mançester və Kembric Universitetlərində, 1925–1932-ci illərdə Bristol Universitetində (1927-ci ildən professor kimi) dərs demişdi. 1929-cu ildə Göttingen Universitetində kvant mexanikasını öyrənmişdi. 1932–1953-cü illərdə Kembric Universitetində, 1953-cü ildən isə Şimali Staffordşir Universitetinin Kollecində işləmişdi.

## Elmi fəaliyyəti
Lennard-Consun elmi əsərləri, əsasən, kvant kimyasına aidddir. O, kvant kimyasının üsullarından biri olan molekulyar orbitallar üsulunun (1928–1932) yaradıcılarından (F. Hund və P. S. Mallikenlə birlikdə) biri olmuşdur. Üsul belə bir fərziyyəyə əsaslanır ki, molekulun bir çox əhəmiyyətli xüsusiyyətlərini müəyyən edən xarici elektronları fərdi atomların orbitallarında deyil, bütövlükdə molekula məxsus orbitallarda yerləşir. Müvafiq atom səviyyəsi olan molekulların bir elektronlu səviyyəsini əlaqələndirən diaqramlardan ilk dəfə Lennard-Cons istifadə edmişdi. O, MO ЛКAO (molekulyar orbital-atom orbitallarının xətti kombinasiyası) üsulunu konyuqə olunmuş birləşmələrin (1937) və sigma-rabitəli sistemlərin (1949) hesablamalarına geniş tətbiqin başlanğıcını qoymuş; qeyri-üzvi birləşmələrlə əlaqədar kvant-kimyəvi üsulları inkişaf etdirmişdi.
1932-ci ildə Lennard-Cons ilk dəfə olaraq adsorbentin səthi ilə adsorbat atomu arasında kimyəvi rabitənin yaranması ehtimalını nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdı. O göstərmişdi ki, belə bir rabitənin yaranmasının aktivləşmə enerjisi adsorbsiya (kimyəvi və ya fiziki) növünün meyarıdır. Lennard-Cons 1933-cü ildən London Kral Cəmiyyətinin üzvü və 1948–1950-ci illərdə Faradey Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdu.

## Mənbə
* Volkov VA, Vonsky EV, Kuznetsova GI Dünyanın görkəmli kimyaçıları. — Moskva: VŞ, 1991. 656 p.
* Böyük Sovet Ensiklopediyası. 30 cilddə.

## İstinadlar
Lui-Jak Tenar

**Lui-Jak Tenar** (; ) fransız kimyaçısı, Paris Elmlər Akademiyasının prezidenti

## Həyatı
Lui-Jak Tenar 1777-ci il mayın 4-də La Luptyeredə (Nojan-sür-Sen yaxınlığında) anadan olmuşdu. 1798-ci ildə Parisdəki Politexnik Məktəbini bitirərək elə orada işləməyə başlamışdı. 1804–1840-cı illərdə Kollej de Fransın, eyni zamanda 1810-cu ildən Paris Universiteti və Politexnik Məktəbinin professoru kimi fəaliyyət göstərmişdi. 1810-cu ildən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü və 1823-cü ildə onun prezidenti olmuşdu.

## Elmi maraq sahəsi
Tenarın elmi maraq sahəsi, əsasən, qeyri-üzvi kimya idi. O, tədqiqatlarını, əsasən, Gey-Lyüssakla birgə aparırdı. Onlar kalium və natrium hidroksidlərinin istiliyin təsiri ilə dəmirlə reduksiyası vasitəsilə bu metalların alınma üsulunu işləmişlər. 1808-ci ildə o, kaliumun bor oksidinə təsiri nəticəsində bor almış, 1809-cu idə xlorun hidrogenlə reaksiyasına işığın təsirini aşkar etmiş, 1810-cu ildə üzvi birləşmələrin analizi üsullarını təklif etmişdi. O, natrium, kalium, yod və xlorun kimyəvi element olduğunu, xlorid və yodid turşularının tərkibində oksigenin olmadığını sübut etmişdi.
1818-ci ildə o, hidrogen peroksidi kəşf etmiş və bu maddəni təmiz şəkildə ala bilmişdi. Elə həmin ildə o, natrium amidi də kəşf etmişdi.

## Əsərləri
Tenar kimya və kimyəvi texnologiya sahəsində çoxsaylı əsərlərin müəllifidir. Belə ki, 1818–1824-cü illərdə o, bərk cisimlərin hidrogen peroksidin parçalanmasına katalitik təsirini aşkar etmişdi. O vaxtdan bu reaksiya müxtəlif maddələrin katalitik fəallığını müəyyənləşdirmək üçün etalon rolunu oynayır. 1813-cü ildə Tenar dəmir, gümüş, mis, qızıl və platinin təsiri altında ammonyakın termiki parçalanması üzrə bir sıra təcrübələr aparmışdı.

## Uğurları
Üzvi kimya sahəsində çalışaraq, o, bir sıra fosfin törəmələrini (xüsusilə 1845-ci ildə trimetilfosfini) uğurla sintez etmişdi. İlk dəfə olaraq o sadə (dietil) və mürəkkəb efirlər arasında olan eksperimental fərqləri təsdiqləmiş, öddən xolin turşusunu ayırmışdı. O, "Elementar kimya kursu" (1–4-cü hissə, 1813–1816) adlı kitabın müəllifidir.
1826-cı ildə Tenar Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının xarici fəxri üzvü seçilmişdi. Onun şərəfinə bir minerala tenardit adı verilmişdi.

## Mənbə
* Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И. Выдающиеся химики мира. – М.: ВШ, 1991. 656 с.
* Энциклопедический словарь. Брокгауз Ф.А., Ефрон И.А. В 86 тт.

## İstinadlar
Qorski-Kotar dağları

**Qorski-Kotar dağları** (**Qorski-Kotar**, xorv. *Gorski kotar* — «dağlıq rayon» deməkdir.) 
## Coğrafiyası
Qorski-Kotarın hər bir tərəfi dağlarla əhatə olunmuşdur. Dağlar əsasən meşə ilə örtülmüşdür. Ən hündür zirvəsi Belolaşiça (1534 m) və Bpyük-Risyan (1528 m)-dir.
Qərb hissədə Adriatik dəniz sahillərində yerləşən Rieka şəhərində bitir. Dağın son hissəsində Kup və Karlovac çaylarının hövzələri yerləşir. Şimal hissədə rayon Sloveniya ilə həmsərhəddir. Cənub hissə isə Lik və Velebit yerləşir. Xorvatiyada iki hissəyə bölünür:Dənizsahili Qorski-Kotar və Karlovaçdır. Qorski-Kotar Risnyak Milli Parkında yerləşir.
## Tarixi
Qorski-Kotar Roma imperiyası dövründən çox məşhur idi. 
IV əsrdə burada slavyanlar məskunlaşmışdır. XII əsrdə Qorski-Kotar Frankopanova məxsus olmuşdur. Bu nəsil çox məşhur və varlı bir nəsil idi. 
XV əsrdə burada türklərin hücumuna məruz qalmışdır. 
XVI əsrdə bu region məşhur feodal ailəsi Zrindir.  XVII və XVIII əsrlərdə bura Avstriyanın müstəmləkəsi olmuşdur. 
## Xarici keçid
* Страница о Горском Котаре (хорв., англ.)
Məşədi Molla Əlinin bağ yeri

**Məşədi Molla Əlinin bağ yeri** — Ağcabədi rayonunun Qaravəlli kəndi ərazisində qeydə alınıb.

## Tarixi
Məşədi Molla Əlinin bağ yeri coğrafi adı Ağcabədi rayonunun Qaravəlli kəndi ərazisində qeydə alınıb. Bu bağı kəndin nüfuzlu, hörmətli sakini Məşədi Molla Əli Vəliyev (1875–1937) saldırdığına görə o belə adlanmışdır. Həmin bağ yerində çoxlu sayda meyvə ağacları vardır.

## Həmçinin bax
Qazantəpə (Ağcabədi)

Saybalı tayı

## İstinadlar
İberiya dağları

İberiya dağları (ispan *Sistema Ibérico*) İspaniya dağ sistemidir.

## Coğrafiyası
Hündürlüyü 2314 m-dir (San-Miqel). İberiya dağları şərqdən və şimal-şərqdən Mərkəzi Kordilyer cənubi Pireneyə qədər davam edir. Geoloji quruluşuna göreə burada kvars və qumla örtülmüşdür. Dağın orta uzunluğu 450–500&nbsp;km-dir. Şimaldan qərbdə  (Sierra de la Demanda, Sieera del Monkayo), cənub-şərqdə (Sierra de Qudar) doğru uzanır. Qərb hissədə Sierra -Ministra massivi yerləşir.
Şərq yamacı Aralıq dənizi bitkiləri örtülmüşdür. 1000 m hündürlüyə qədər palıd və vələs ağacları yayılmışdır. Ondan hündürdə isə fıstıq meşəsi yayılmışdır (1800–1900 m). Qarla əsasən oktyabrdan maya qədər olur. Ən böyük çayları Taxo və Ebro çaylarıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Peakware.com 
* Summitpost.org
Karxuldak

**Karxuldak** Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Karxuldak- Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı. Türk dillərində  "kark" iri (buzlaq mənşəli) daş yığını (qalağı) və ul "yüksəklik", "dağ" sözlərindən ibarətdir. Ola bilsin bu dağ adında qədim türk dillərində qarqu "düşmənin basqını haqqında əhaliyə xəbər vermək məqsədilə dağın təpəsində yandırılan alov qülləsi" sözüdür.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## İstinad
Myaqmarin Delgerxüü

**Myaqmarin Delgerxüü** (; ) — monqolustanlı üzgüçü. Myaqmarin Delgerxüü Monqolustanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında və 2019-cu il Ümumdünya Su İdman Növləri Çempionatında təmsil edib.

## Karyerası
Myaqmarin Delgerxüü birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatılıb. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stilində təsnifat mərhələsində iştirak edib. 26,95 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 66-cı olaraq yarımfinala vəsiqə qazana bilməyib. 2019-cu ildə o, Cənubi Koreyanın Kvandju şəhərində keçirilən 2019-cu il Ümumdünya Su İdman Növləri Çempionatında iştirak etdi və kişilər arasında 50 metr sərbəst üzmə növündə təsnifat mərhələsində 72-ci yerdə, kişilər arasında 100 metr sərbəst üzmə yarışında isə təsnifat mərhələsində 92-ci yerdə qərarlaşdı.

## Mənbələr

## İstinadlar
Stefano Mitçell

**Stefano Mitçell** (22 sentyabr 1999) — Antiqua və Barbudalı üzgüçü. Stefano Mitçell Antiqua və Barbudanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.

## Karyerası
Stefano Mitçell birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 25.98 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 57-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Kembri dağları

**Kembri dağları** (ing. *Cambrian Mountains*, vall. *Mynyddoedd Cambria*) - Böyük Britaniyanın alçaq dağlarını əhatə edir. Uelslə İngiltərəni bir-birindən ayırır. Ən yüksək nöqtəsi Plinlimon-Vaurdur. 
## Coğrafiyası
Kembri dağlarının uzunluğu 60&nbsp;km-dir. Dağ cənub hissədə Uels və Mayaki Brekona, şimal hissədə isə Karmartenşira və Kerediqiona və Snoudoniyu və Şimali Uels daxildir. İlk növbədə Kembri dağları termini Uels alçaq dağları ilə bağlıdır.   
## Xarici keçid
* Сайт Общества Кембрийских гор (''Cambrian Mountains Society'').  (англ.)
* Сайт проекта «Инициатива Кембрийских гор» (''Cambrian Mountains Initiative'')   (англ.)
* Туристическая информация о Кембрийских горах на сайте iKnow Wales.  (англ.)
* Кембрийские горы в Большой советской энциклопедии.
## İstinad
Kordilyer-Betika dağları

**Kordilyer-Betika** və ya **Əndəlüs dağları** (isp. *Cordilleras Béticas, Sistemas Béticos*) - Cənubi İspaniyada Andalusiya əyalətində dağ sistemi .

## Coğrafiyası
Aralıq dənizi sahillərindən 600 km uzanaraq Qibraltara və Kadis körfəzindən Valensiya körfəzinə qədər uzanır. Dağ sistemi bir sıra silsilə və massivdən ibarətdir. Ən hündür silsiləsi Sieera-Nevedadır.Bu silsilənin ən hündür hissəsində Mulasen yerləşir. Hündürlüyü 3478 m-dir. Bura ən hündür nöqtəsi İspaniyada, Piriney yarımadasında yerləşir. Kordilyer-Betikanın ikinci ən hündür nöqtəsi Alp dağlarının Avropa hissəsində yerləşir. Bu dağ başlanğıcını İspaniyanın ən böyük çaylarından olan Qvadalkivirdən götürür O burada Andaluz düzənliyinə qədər uzanır  .

## Landşaftları
Kordilyer-Betikanın dağ landşaftları yarımadanın əsas isti hissəsindən başlayır. Bu hissəyə İspaniyanın digər hissələrinə nisbətən çox az yağıntı düşür.  Yamaclarn baxarlılığından asılı olaraq atmosfer yağıntıları dəyişir. Burada Aralıq dənizi bitkiləri alp vələsi, zeytun, kembri palıdı yayılmışdır. 750 m hündürlüyə qədər bu bitkilər yayılmışdır. 1500 m-ə qədər isə Piriney palıdı yayılmışdır. 1600 m-dən artıq burada vələs yayılmışdır. 2000 m-dən artıq dağ-çəmənləri inkişaf etməyə başlamışdır  . 

## Əsas regionları
* Kordilyer-Penibetika (isp. *Cordillera Penibética*) — Andalusiya
* Surko-İntrabetika (isp. *Surco Intrabético*) — Andalusiya
* Kordilyer-Subbetika (isp. *Cordillera Subbética*) — Andalusiya, Hibraltar, Mursiya, Valensiya
* Kordilyer-Prebetika (isp. *Cordillera Prebética*) — Andalusiya, Mursiya, Valensiya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Э. П. Романова. «Современные ландшафты Европы». Москва, 1997 г.
Asveya gölü

**Asveya gölü** () və ya Dubinqyu () — Litvanın şimal-şərqində, Belarusla sərhədə yaxın ərazidə yerləşir. İnzibati baxımdan Litvanın Moletski, Şvençeyski və Vilnyus rayonları ərazisində yerləşir. Göl dəniz səviyyəsindən 138 metr hündürlüyə malikdir. Sahəsi isə 9,78&nbsp;km²-dir. Gölün uzunluğu 29.7&nbsp;km-dir ki, bu göstərici ilə Litvanın ən uzun gölü statusunu daşıyır. Şimal-qərb sahillərindən cənub-şərq sahilinə qədər məsafə 21,9&nbsp;km bərabərdir. Göl uzunluğun nisbətdə olduqca ensizdir. Onun eni cəmi 880 metrdir. 
Litvanın üçüncü ən dərin gölüdür. Onun dərinliyi 50,2 metr təşkil edir. Gölün orta dərinliyi isə 14.7 metrə bərabərdir. Göl daxilində 6 ada vardır. Onların ümüumi sahəsi 4.4 ha bərabərdir. Göl daxilində ən böyük adaları Dubinqyu və Jonėnųdur. Gölün ikinci adı olan Dübinqyu onun eyni adlı adasında yerləşən qala ilə əlaqədardır. Dubimnqyu şəhəri gölün sahilində yerləşir. Şəhər məşhur turistik ərazidir.

Sahil xətti düz formalı deyildir. Əsasən dalğavari formaya malikdir. Sahil xəttinin uzunluğu 72,5&nbsp;km-dir. Sahilləri yüksəkdir. Əsasən qumdan təşkil olunmuşdur. Ətrafı sıx ağaclarla ilə örtülüdür.

Göl buzlağın ekzarasiya fəaliyyəti nəticəsində meydana gəlmişdir. Belə göllər çaylara bənzəyir. Əsasən uzunsov, dar və dərin olurlar. Göl ətrafı ərazilərdə 1992-ci ildə Asveya Regional Parkı təşkil edilmişdir.

1934-cü ildə göl üzərində bir körpü inşa edilmişdir. Prezident Antanas Smetona Litvada bir gölün üzərindəki ilk körpünün açılışına qatılmışdır. Körpü uzunluğu 84 metrdir. Bu nöqtədə gölün dərinli 15 metrə çatır.

Dubingiai11.JPG|Asveya gölü
Dubingiai1.JPG|Körpü
Dubingiai3a.JPG|

## Mənbə
* Göl haqqında sayt 
* Dubinqyu mərkəzi
Qafqaz Diyar Komitəsi

**Qafqaz Diyar Komitəsi** — Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının (RK(b)P) Cənubi və Şimali Qafqaz bolşevik təşkilatlarına rəhbərlik edən orqanı.

## Haqqında
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə (bolşevik) Partiyası Qafqaz təşkilatlarının 1-ci qurultayında (Tiflis, 1917, 2–7 (15–20) oktyabr) yaradılmışdı. Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Cənubi Qafqazın Rusiyadan ayrılması əleyhinə çıxış etmiş və Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası (RSFSR) Xalq Komissarları Soveti hakimiyyətinin tanınması tələbini irəli sürmüşdü. Zaqafqaziya komissarlığını tanımaqdan və Zaqafqaziya seyminin işində iştirakdan imtina etmişdi. QDK Qafqazda sovet hakimiyyəti qurulmasına bilavasitə rəhbərlik edirdi. 1919-cu ilin mayında QDK tərəfindən hazırlanan və Bakıda keçirilən RK(b)P 2-ci cənubi Qafqaz konfransında "*Müstəqil Sovet Azərbaycanı uğrunda*" şüarı qəbul olunmamışdı. Lakin mayın sonunda QDK bu şüarla razılaşmışdı. Komitənin Bakı bürosu Azərbaycan Kommunist Partiyasının yaradılması təklifi ilə çıxış etmişdi. Məsələnin müzakirəsi RK(b)P Mərkəzi Komitəsinə verilmişdi. 1919-cu ilin avqustu-1920-ci ilin yanvarında RK(b)P MK siyasi bürosu və təşkilat bürosu, Lenin başda olmaqla, Qafqazda partiya və milli quruculuq məsələsini 8 dəfə müzakirə etmiş, QDK-nın rəhbərliyi ilə Azərbaycanın, Ermənistan və Gürcüstan kommunist partiyalarının yaradılmasına razılığını bildirmişdi. S. Şaumyan, A. Ş. Mikoyan, A. A. Bekzadyan, I. Anaşkin, S. Buaçidze, P. Caparidze, F. Maxaradze, M. Hüseynov, D. Bünyadzadə və başqaları müxtəlif vaxtlarda QDK-nın üzvü olmuşlar. 1920-ci ilin fevralında Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) partiyası yaradılmışdı. QDK Azərbaycanda və Gürcüstanda müstəqil milli hökumətlərə qarşı təxribatlar törədilməsinə, hərbi-siyasi kəşfiyyatın təşkilinə bilavasitə rəhbərlik edirdi. Komitə 1920-ci ilin yanvarında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini devirmək üçün silahlı üsyan haqqında məsələ müzakirə etmiş, yanvarın sonunda Bakı bürosunun qərarı ilə hakimiyyət çevrilişini təşkil etmək məqsədilə mərkəzi hərbi qərargah yaratmışdı. Nəticədə, 1920-ci il aprelin 28-də yerli bolşevik təşkilatlarının xəyanəti və 11-ci Qırmızı ordunun təcavüzü ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi. RK(b)P MK-nın qərarı ilə 1920-ci ilin mayında QDK-nin fəaliyyəti dayandırıldı, MK-nın Qafqaz bürosu yaradıldı.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Qafqaz İslam Ordusu

## İstinadlar
Slavyan-Rus Cəmiyyəti

**Slavyan-rus cəmiyyəti**—"Vahid, bölünməz Rusiya" uğrunda mübarizə məqsədilə Tiflis şəhərində yaradılmış qurum.

## Yaradılması
1918-ci il martın 11-də Konstantin Lizqarın sədrliyi ilə cəmiyyətin ilk iclası keçirilmiş, nizamnaməsi qəbul edilmişdi. 1918-ci il, martın 14-də qeydiyyatdan keçmiş nizamnaməsində onun slavyan və rus əsilli vətəndaşların milli, elmi, dini, məişət, texniki, tədris-tərbiyəvi birliyi məqsədilə yaradıldığı göstərilirdi. Bu məqsədə nail olmaq üçün cəmiyyət mövcud qanunlar çərçivəsində müxtəlif tipli (praktiki və ümumtəhsil) məktəblər, yaşlılar və uşaqlar üçün bazar günü məktəbləri, peşə kursları və qiraət zalları, klublar, körpələr evi və yetimxanalar, kilsələr, ambulatoriya və müalicə müəssisələri, kooperativlər, kredit dairələri, hüquqşünas, həkim, tibb bacıları dərnəkləri, cəmiyyət üzvləri üçün məşğulluq büroları, əyləncə yerləri, mətbuat orqanları və mətbəələr açmağı nəzərdə tuturdu. Nizamnamədə həmçinin, cəmiyyətin milliyətindən asılı olmayaraq hamıya mədəni-maarif və xeyriyyə yardımı göstərəcəyi qeyd olunurdu. Bakıda şöbəsi fəaliyyət göstərirdi.

## Parlamentdə

1918-ci ilin dekabr ayının 3-də Slavyan-rus cəmiyyəti onun fəaliyyətinin əsasını təşkil edən ideyaların həyata keçirilməsi məqsədilə tərkibinə daxil olan cəmiyyət və təşkilat üzvlərinin mənafelərinin müdafiəsi istiqamətində birgə iş aparmaq üçün AXC parlamentinə daxil olmaq arzusu ilə Azərbaycan Milli Şurasının rəhbəri Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə müraciət etdi. Müraciət qəbul olundu və cəmiyyət 5 deputatla parlamentdə təmsil olunaraq fraksiya yaratdı.

## Məqsədləri
Cəmiyyət "bolşeviklərsiz Rusiya" ilə ittifaqa tərəfdar idi.

## Həmçinin bax
* Rus Xeyriyyə Cəmiyyəti

## Mənbə
* AXC Ensiklopediyası, II cild, Slavyan-rus cəmiyyəti maddəsi
* Şüküroğlu L, Cümhuriyyət hökuməti repressiya məngənəsində

## İstinadlar
Müştəba Əliyev

**Müştəba Əliyev** (tam adı: *Müştəba İsmayıl oğlu Əliyev*; ) — Azərbaycan tədqiqatçı-jurnalisti, publisist və mətnşünas-alim.

## Bioqrafiya
Müştəba Əliyev 1954-cü ildə Ağdam rayonunda anadan olmuşdur.

1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. 1981-ci ildə Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun nəzdində 2 illik və 2010-cu ildə İranın Azərbaycandakı Mədəniyyət Mərkəzinin 1 illik fars-dili kurslarını əla qiymətlərlə bitirib diplom və sertifikat almışdır. 1977–1997-ci illərdə "Azərbaycan məktəbi" jurnalında, "Sovet kəndi" (sonrakı adları "Həyat", "Bərəkət"), Ədalət qəzetlərində müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir. SSRİ Jurnalistlər İttifaqının üzvü olmuşdur. 1997-ci ildən 2010-cu ilədək "Əlillər" (əvvəlki adı "Vətən uğrunda") qəzetinin baş redaktoru olmuşdur.

2005-ci ildə "Tərəqqi" medalına layiq görülmüşdür. 2004-cü ildən 2012-ci ilədək Qarabağ Müharibəsi Əlilləri, Veteranları və Şəhid Ailələri İctimai Birliyi mətbuat xidmətinin rəhbəri işləmişdir. Ərəb qrafikalı mətbuatımızın  ("Ziya" və "Ziyayi-Qafqaziyyə" qəzetlərinin timsalında) latın qrafikasına transliterasiyası ilə məşğul olub.

Müştəba İsmayıl oğlu Əliyev 25 avqust 2017-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar