open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alman klassisizmi

Alman klassisizminin həm nəzəri, həm də praktik cəhətdən inkişafı çox çətin bir dövrə təsadüf edir. İqtisadi və siyasi cəhətdən geri qalmış Almaniyanın 300-ə qədər mikrofeodal dövlətə, külli miqdarda xırda əyalətlərə bölünməsi mədəniyyətə də təsir göstərir. XVII əsr alman mədəniyyətinin əsas problemi – onun milli zəmində inkişafı idi. Bu dövrdə estetik nəzəriyyənin ilk yaradıcılarından olan M.Ofits Bualonun klassisizmin klassik doktrinası sayılan «Poeziya sənəti» əsərindən hələ 50 il əvvəl, 1624-cü ildə «Alman şeriyyatı haqqında kitab» əsərində nəşr etdirir. Bu əsər alman klassisizminin ilk proqram manifesti olaraq o dövrdə Almaniyada bədii inkişafı nəzəri və praktik cəhətdən müəyyənləşdirdi. Antik ənənələri təqlid etmək, incəsənətə kamil insan idealı, qəhrəman obrazı gətirmək – əsərin əsas ideyasıdır. Almaniyada fəlsəfi fikrin sonrakı inkişafı Leybnisin adı ilə bağlıdır. Alman mədəniyyətinin klassisizmdən maarifçiliyə keçid dövrünün nümayəndələrindən olan Qotşedin estetik baxışları «Almanlar üçün poeziya və tənqidi incəsənət təcrübəsi» (1730) əsərində şərh edilib. Qotşed fransız klassik faciəsinin, ümumiyyətlə, fransız klassisizminin, aristokrat incəsənətinin tərəfdarı idi. Bu dövrün digər nümayəndələri isveçrə yazıçıları Breytinger və Bodmer poeziyanı fəlsəfə və elmdən ayırmağı tələb edir, incəsənətdə təxəyyül və fantiziyadan geniş istifadə etməyə çağırırdılar. Onlar alman mədəniyyətinə sələflərindən fərqli olaraq fransız deyil, ingilis ruhu gətirdilər. Orta əsr alman poetik mədəniyyətini, xalq, kəndli dilini, milli poeziyanın mənbələrini öyrənərək alman mədəniyyətinin müstəqil milli zəmində inkişafı məsələsini qarşıya məqsəd qoydular. Almaniyada klassik komediyanın təşəbbüskarı olan Şlegel də Qotşedin fikirlərinə etiraz edərək klassisist faciənin əsas tələblərinə qarşı çıxır, milli və məhdud (lokal) xarakterli qəhrəman yaratmağı təklif edirdi. Müxtəlif cərəyanların və milli məktəblərin nailiyyətlərini ümumiləşdirən görkəmli sənətkarlar klassisizmə xas metafizikliyi və doqmatizmi dəf edərək, zənginləşdirilmiş, şərtilik və qəddar normalardan azad, yeni tipli klassisizm yaratdılar. Veymar məktəbi (Şiller, Höte), Vyana məktəbi (Haydn, Motsart, Bethoven) buna misaldır.

## Mənbə
Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi. Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı, 2010
Ağbulaq (Gavahın, Xocavənd)

**Ağbulaq** (əvvəlki adı: **Masmına**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Gavahın kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Masmına kəndi Ağbulaq kəndi adlandırılmışdır. 1993-cü ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ağbulaq kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Ağbulaq (Gavahın) kəndi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Georgi Jarkov

**Qeorqiy İvanoviç Jarkov** () — sovet futbolçusu, məşqçi. Futbolçu kimi hücumçu mövqeyində çıxış etmişdir. Jarkov qardaşlarının ən böyüyüdür (Viktor və Vasili).

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olub.

## Bioqrafiya

### Futbolçu karyerası
Karyerasına 1930-cu ildə Noqinskin "Krasnoye Znamya" komandasında  oynamaq ilə başlayıb. Daha sonra "Dinamo" (1936-1938 (iyun)), "ÇDKA" (1938 (iyul)), "Torpedo" (1939-1940), (1941 (iyul)-1951), "Profsoyuzı-2" (1941 (iyun)) klublarında çıxış edib.

SSRİ çempionatlarında 191 qarşılaşma keçirib və 63 qol vurub. 1941-ci ildə isə 6 matça 1 qol vurub.

Kombinasiya planının oyunçusu idi. Jarkov həm də yaxşı taktiki qabiliyyətə sahib idi, tərəfdaşlarla məharətlə qarşılıqlı əlaqə qura bilirdi. Zərbələri sağ ayağı ilə vururdu. Futbolçu karyerasında müxtəlif texnika və hücum üsullarından istifadə edib. Onun verdiyi ötürmələrdən Pyotr Petrov və Aleksandr Ponomaryov bir çox qol vurublar.

### Məşqçi karyerası
* "Torpedo" (Moskva): Məşqçi (1952-54) və baş məşqçi (1962)
* SSRİ İdman Komitəsinin futbol şöbəsi: Dövlət məşqçisi (1955-1957 may)
* "Zenit" (Leninqrad): Baş məşqçi (1957 iyul-1960 avqust). 1958-ci ildə Jarkovun rəhbərliyi altında "Zenit" milli çempionatda 4-cü yeri tutub. Jarkovun çalışdığı dövrdə "Zenit"in gələcək liderləri komandada yer alıblar — Lev Burçalkin, Vadim Xrapovitski, Anatoli Derqaçyov, Nikolay Ryazanov, Yuriy Morozov.
* "Lokomotiv" (Moskva): Məşqçi (1961)
* "Serp və Molot" (Moskva): Baş məşqçi (1963)
* "Ararat" (İrəvan): Baş məşqçi (1964)
* "Uralmaş" (Sverdlovsk): Baş məşqçi (1969)
* Moskva Dövlət Univirsiteti: Bədən tərbiyəsi kafedrasının müəllimi (70-ci illər)
* "Neftçi" (Bakı): Baş məşqçi (1972 iyul)

Moskvadakı Vaqankovo qəbiristanlığının 4-cü hissəsində dəfn edilib.

## Nailiyyətləri
* SSRİ çempionatının 3-cü medalçısı: 1945
* SSRİ Kubokunun qalibi: 1949
* SSRİ Kubokunun finalçısı: 1947

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiya faktları
Həyat dövrü

**Həyat dövrü (İnsan)** — insanın doğulandan ölənə qədərki yaşadığı dövr. Uşaqlıq, yeniyetməlik, gənclik orta yaş dövrü və qocaliq mərhələrinə ayrılır. İnsanın dünyada ortalama ömrü 78–82 ildir.

Uşaqlıq (0–11 yaş), yeniyetməlik (11–16 yaş), erkən gənclik (16–18 yaş). gənclik (18–21 yaş), orta yaş dövrü (35–65 yaş) bəzən 35, Qocaliq (65+)

Ahıllıq dövrü isə 70 yaşdan sonrakı dövr sayılır.

Yeniyetməlik dövrü:

Yeniyetməlik dövründə psixoloji böhranı anlamaq üçün yeniyetməlik dövrünü və bu zamana qədər olan dövürlərin normal inkişafını bilmək vacibdir. İnsan hələ ana bətnində ikən bir çox xarici mühit təsirlərinə reaksiya verməkdədir. Beləki, ananın yaşadığı kədər zamanı doğulmamış körpənin hərəkətlərinin azalmasına, ananın yaşadığı sevinc anlarında isə hərəkətliyində artmanın olması ən bariz misallardan biridir.

## İstinadlar
Eretriyanın mühasirəsi

**Eretriyanın mühasirəsi** (e.ə. 490-cı il) — Datis və II Artafernin Yunanıstana yürüşü zamanı yunan Eretriya şəhərinin İran qoşunları tərəfindən mühasirəyə alınması və ələ keçirilməsi.

İranlıların yunan ərazilərinə ilk zorla girmələrinin səbəbi yunanların İoniya üsyanında iştirak etmələri idi. Belə ki, eretriyalılar və afinalılar İran hökmranlığından qurtulmaq istəyən İoniya şəhərlərinə kömək üçün qüvvələr göndərmişdilər. Eretriyalılar və afinalılar Sardis şəhərini zəbt edib yandıra bildilər, lakin sonra ağır itkilərlə geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. İran hökmdarı I Dara eretriyalılar və afinalılardan intiqam almağa qərar verdi.

Ioniya üsyanı Lada döyüşündən sonra tam yatırıldı və ondan sonra Dara Yunanıstanın fəthi üçün planlar qurmağa başladı. E.ə. 490-cı ildə Datis və II Artafernin komandanlığı altında hərbi dəniz qüvvəsini Egey dənizinə göndərdi. Daranın əmri Kiklad adalarının tabe edilməsi və sonra Afina və Eretriyaya qarşı cəza ekspedisiyaları həyata keçirməkdən ibarət idi. Egey dənizində müvəffəqiyyətli yürüşdən sonra iranlılar Evbeyaya yaxınlaşaraq Eretriyanı mühasirəyə aldılar. Mühasirə altı gün çəkdi və sonda Eretriya zadəganlarının beşinci kolonnası şəhəri iranlılara təslim etdilər. Daranın əmri ilə şəhər talan edildi və əhali əsarət altına alındı. Tutulan eretriyalılar İrana göndərildilər və Xuzistana müstəmləkəçi olaraq yerləşdirildilər.

Eretriyanı aldıqdan sonra İran donanması Afina tərəfə üzdü və Marafon buxtasında dayandı. Afina ordusu onlara qarşı hərəkət etdi və ilk İran istilasını bitirən məşhur Marafon döyüşündə qələbə qazandı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

### İlkin mənbələr
* Herodot. Tarix (Herodot)
Poliqnot

**Poliqnot** () — eramızdan əvvəl V əsrin ortalarında yaşamış qədim yunan sənətkarı. O, rəsm və heykəltəraşlıqla məşğul olurdu. 

## Həyatı
Poliqnot Tasos adasında doğulub böyüdü, burada rəssam olan atası Aqlaofondan rəsm sənətini öyrəndi. Afina dövlət xadimi Kimonun dəvəti ilə Poliqnot Afinaya gəldi və vətəndaş hüquqları əldə etdi.

Poliqnot Kiçik Mikon ilə birlikdə mumdan qayrılmış boyalar ilə naxışlı stoa (portika) () üçün rəsm çəkdi, eynisini həmçinin Dioskurlar və Tesey məbədləri üçün də etdi. Adı çəkilən binalardan birincisində Poliqnot afinalıların lakedemonlarla savaşı, Teseyin amazonkalarla döyüşü, Troyanın dağılması və Marafon döyüşünü təsvir etdi. Əlvan portikin divar naxışına dövlət hesabına nahar etmək hüququ əldə etdi. Poliqnotun ən çox məşhurluq qazandığı əsərlər Lesxiyada (Delfi) çəkilmişdir, hansındaki Troyanın alınması, yunanların bu şəhəri tərk etməsi və Odisseyin yeraltı dünyaya baş çəkməsi təsvir olunmuşdur (heç biri günümüzə çatmamışdır).

## İstinadlar
Rüstəm Qasparyan

**Rüstəm Qasparyan** (; ) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Xocalı soyqırımının qatillərindən biri olan erməni terrorçu. "Çiçəklənən Ermənistan" partiyasından iki dəfə parlamentə seçilmişdir. 2020-ci ilin 27 sentyabr tarixindən etibarən başlamış İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı ""Qara Pantera" batalyonunun'' komandiri olub. Müharibənin üçüncü həftəsində oğlu ilə birlikdə Hadrut şəhərində aparılan döyüşlər zamanı həlak olub.

## İstinadlar
Şekvetili

**Şekvetili** ( ) — Gürcüstanın Quriya inzibati vahidindəki Ozurgeti bələdiyyəsində, Şərqi Qara dəniz sahilində, Natanebi çayının mənsəbində yerləşən kənd və dəniz kurortu. Şekvetili məşhur Tsitsinatela əyləncə parkına, geniş qapalı məkan *Qara dəniz arenasına* və Gürcü memarlığının əlamətdar nümunələrinin kiçildilmiş modellərindən ibarət açıq hava sərgisi olan *Miniatür parka* ev sahibliyi edir.

## Coğrafiya
Şekvetili dəniz səviyyəsindən 2 m yüksəklikdə yerləşən, iynəyarpaqlı meşələrin üstünlük təşkil etdiyi 5 kilometrlik sahil zolağıdır. Bura Quriyanın əsas şəhəri Ozurgetidən 21&nbsp;km şərqdə, Ureki və Kobuleti dəniz kurortları arasında yerləşir. Kurortdan S2 magistral yolu ilə keçilir və ərazidə Natanebi dəmir yolu stansiyası da xidmət göstərir.

## Tarix
Şekvetili 18-ci əsrdə Gürcüstanın cənub-qərbindəki Quriya knyazlığı daxilində əhəmiyyətli bir ticarət bölgəsi olaraq xidmət edirdi. Ərazi 1723-cü ildə Osmanlı qarnizonu tərəfindən işğal edilmiş və 1812-ci ildə imzalanan Buxarest müqaviləsinə əsasən Rusiya hakimiyyəti altına keçmişdir. Türklər buranı *Şefketil*, ruslar isə *Müqəddəs Nikolay Qalası* adı verməyə başlamışdırlar. Çağdaş bir hesabata görə, "Müqəddəs Nikolay üçün gətirilmiş ehtiyat əraziyə bitişik bir torpaq dilinə endirilmiş və kişilərin çiyinlərində oraya nəql edilmişdi."

### Limani döyüşü (1829)
Sərhəd qalası olan Şekvetili Rusiya-Osmanlı müharibələri zamanı Rusiya və Osmanlı qüvvələri arasında baş verən hərbi qarşıdurmalara səhnə olmuşdur. 1828–29-cu illərdəki qarşıdurma zamanı Müqəddəs Nikolay qalası Rusiyanın "Türk Quriyası"na (Acarıstan) əməliyyatları üçün əsas bazalardan biri idi. 5 mart 1829-cu ildə general-mayor Karl Hessenin başçılıq etdiyi 1200 rus nizami əsgəri və 1500-ə yaxın Quriya milisionerindən ibarət qüvvə Şekvetilinin yaxınlığında yerləşən Limanidəki möhkəmləndirilmiş Osmanlı düşərgəsinə hücum edərək onları məğlub etdi.

### Şekvetili döyüşü (1853)

Krım müharibəsi zamanı, 1853-cü ilin oktyabrın 15-dən 16-sına keçən gecə, Çürüksünün yerli sakinləri olan Həsən və Əli bəylər və Dədə Ağanın başçılıq etdiyi üç-beş batalyondan ibarət olan üstün Osmanlı ordusu Kapitan Şerbakovun rəhbərliyi altında iki rus piyada bölməsi və yerli gürcü milisionerləri tərəfindən tutulan Şekvetiliyə hücm etdi və bir neçə saat davam edən döyüşdən sonra postu ələ keçirdi. Döyüşdə Rusiya tərəfindən Kapitan Şerbbakov və gürcü milisionerləri komandiri Knyaz Georgi Qurieli də daxil olmaqla 1000-ə yaxın insan həlak olmuş və 80 nəfər əsir düşmüş, osmanlı ordusundan isə 32 nəfər həlak olmuş və 59 nəfər yaralanmışdı. Şekvetili döyüşü Krım müharibəsinin Qafqaz cəbhəsini açmışdı.

## İstinadlar
Tağlar (dəqiqləşdirmə)

## Yaşayış məntəqələri
* Böyük Tağlar — Xocavənd rayonunun Böyük Tağlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Köhnə Tağlar — Xocavənd rayonunun Böyük Tağlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
*Tağlar (Əhər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Digər

* Tağlar mağarası — Xocavənd rayonunun Böyük Tağlar kəndinin ərazisində mağara.
Qorinin işğalı

**Qorinin** **işğalı** — Qori və ətraf bölgələrinin Rusiya-Gürcüstan müharibəsi çərçivəsində Rusiya hərbi qüvvələri tərəfindən 13 avqust 2008-ci ildə başlayan və 22 avqust 2008-ci il tarixində rus birliklərinin şəhərdən çıxması ilə sona çatan hərbi işğalı idi.

## Zəmin və ilk hava hücumları
Qori mərkəzi Gürcüstanda, Tsxinvali(Cənubi Osetiya əyaləti) şəhərindən təxminən  məsafədə yerləşən strateji bir şəhərdir. Şəhər həmçinin Gürcüstanın böyük bir hərbi quraşdırma və nəqliyyat mərkəzidir. 

7 avqustda Qori yaxınlığında 75 tank və zirehli nəqliyyat vasitələri (Gürcüstan hərbi arsenalının üçdə biri) yığılmışdı. 9 avqust 2008-ci il tarixində, səhər saat 6:27 radələrində Reuters, iki rus qırıcısının Gürcüstanın Qoridən 10 km şimalda yerləşən altilleriya mövqeyini bombaladığını bildirmişdir. Yaranan partlayış zamanı bazadan əlavə bir neçə yaşayış binası və bir məktəb də ziyan görmüşdü. Gürcüstan hökuməti yaşayış binalarına bomba düşməsi nəticəsində 60 nəfər mülki vətəndaşın öldüyünü bildirmişdir. Rusiya mətbuatının yazdığına görə, Rusiya təyyarələri silah anbarına üç bomba atmış və anbardalı sursatların partlaması nəticəsində əraziyə bitişik 5 mərtəbəli yaşayış binalarından birinin fasadı zərər görmüşdü. Rus təyyarələri 9 avqusta qədər Gürcüstanın ən az beş şəhərini bombalamışdır.

## Gürcüstanın tərk edilməsi
Gürcüstan Ordusu Tsxinvali məğlubiyyətindən sonra yenidən Qoridə toplandı.  Gürcüstan hərbçiləri 10 avqustda şəhərə daxil oldular. BBC 10 avqustda Rusiyanın şəhərə doğru irəliləməsindən qorxan insanların Qorini tərk etdiyini bildirmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (BMMYK) və Dünya Qida Proqramı sakinlərin təxminən yüzdə 80-nin 10 avqust tarixinə qədər Qorini tərk etdiyini təyin etmişdir. Bundan sonra ruslar Qoriyə doğru irəliləməyə başlamışdırlar.

11 avqust 2008-ci ildə Gürcüstan qüvvələri Qoridən geri çəkildi. Gürcüstanın yüksək səviyyəli təhlükəsizlik rəsmisi Kaxa Lomaya, qoşunlara Tbilisinin qorunması əmrinin verildiyini söyləmişdir. Polis Tbilisidən gələn magistral yolu bağlamış və heç bir avtomobili şəhərə buraxmamışdır. Rus hücumları gürcü altileriyasının Cənubi Osetiyaya atəş açması ilə qarşılanmış və ən azı altı Gürcüstan helikopterinin də Cənubi Osetiyadakı hədəflərə hücum etdiyi bildirilmişdir. Times müxbiri Gürcüstanın geri çəkilməsini "qəfil və dramatik" kimi xarakterizə edərək, "sakinlərin ordularının mövqelərini tərk etmələrini dəhşətlə izlədiklərini" söyləmişdir.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
On dördüncü sülalə (Misir)

**XIV sülalə** — ikinci aralıq dövrdə Qədim Misiri idarə edən sülalələrdən biri. Ehtimal olunur ki, bu dövrdə paytaxt Avaris şəhəri idi.

## Ümumi məlumat
XIII sülalənin süqutu ilə ölkədə iqtisadi və siyasi vəziyyət pisləşdi. Bununla Qədim Misir tarixində ikinci aralıq dövr başladı. XIV sülalə bu dövrdə taxta çıxan ilk nəsildir. Bəzi tarixçilər XIV sülaləni Orta padşahlığa aid edirlər.

XIV sülalənin nə zaman və necə hakimiyyətə gəlməsi haqqında kifayət qədər məlumat yoxdur. Manefona görə XIII və XIV sülalə eyni zamanda hökmdarlıq etmişlər. Kim Riholt öz əsərlərində bu barədə daha geniş bəhs edir. Ona görə XIV sülalə XII sülalənin son fironu Sobekneferunun hakimiyyəti zamanı Nil deltasının şərqində üsyan qaldıraraq müstəqilləşmişdi. Riholta görə bu hadisə təqribən e.ə 1805-ci ildə baş vermişdir. Dafna Ben Tor, Syuzan Allen, Ceyms Allen və Manfred Bitak kimi misiroloqlar isə e.ə 1720 tarixini göstərirlər. Bu mülahizə XIV sülaləyə aid möhürlərin tapıldığı yerin süxurlarının analizi nəticəsində verilmişdir. Manfred Bitak firon Nehesin hakimiyyətinin təqribən e.ə 1700-cü il ətrafında olduğunu qeyd edir.

Nehesdən sonra Misirdə aclıq və vəba xəstəliyi geniş yayılır. Bəzi mənbələrə görə aclıq hələ XIII sülalənin fironluğu zamanında yaranmış və XIV sülalənin süqutuna qədər davam edir.

XIV xanədanlığın zamanında dövlətinin dəqiq sərhədləri bu sülalədən qalan abidələrin qıtlığı səbəbindən bilinmir. Kim Riholt XIV sülalənin idarə etdiyi ərazilərin Nil deltası ətrafı torpaqlardan ibarət olduğunu bildirir. Sərhəd şərqdə Atribis, qərbdə isə Bubastis şəhərindən keçirdi.

E.ə. 1675-ci ildə Ərəbistan yarımadasında, Fələstin bölgəsində yaşayan hiksoslar Misirə hücum edərək Nil deltasını ələ keçirir. Burada onlar Avaris şəhərinin əsasını qoyurlar. Hiksos hökmdarları firon titulunu götürərək Misirdə hakimiyyətə gəlirlər. Bu hadisə XIV sülalənin sonuna gətirib çıxardır. XV və XVI sülalələrin hər ikisi bu xalqın nümayəndəlidirlər. Ancaq hiksoslar öz təsirlərini bütün Nil sahilində yaya bilmədilər və yalnız Aşağı Misir onların fironlarına tabe oldu.

2010–2011-ci illərdə Edfu şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində həm XV sülalə hökmdarı Xiana, həm də IV Sobekhotepə məxsus kartuşlu möhürlər aşkar edildi. Bu onu göstərir ki, XV sülalə artıq XIII sülalənin hakimiyyəti zamanı mövcud idi. Onlar artıq Aşağı Misirdə məskunlaşmışdır.

## Fironlar
Manefon bu sülaləyə 76 fironu aid edir. Ancaq Turin siyahısında yalnız 56 fironun adı çəkilir. Kim Riholt 70-dən çox firon adının papirusa sığmayacağına diqqət çəkib. Turin siyahısındakı adların bir qismi oxunmur.

***Xronoloji olaraq XIV sülaləyə məxsusluqları və yerləri mübahisəlidir.***

***Turin siyahısında verilmiş fironlar***

## İstinadlar
Çili–Ermənistan münasibətləri

**Çili—Ermənistan münasibətləri** — Çili və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Çilidə təxminən 600 nəfər erməni mənşəli vətəndaş yaşayır. Ölkələrin hər ikisi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının üzvüdür.
## Tarixi
20-ci əsrdə bir çox erməni Cənubi Amerikaya getdiklərini bilmədən Amerikaya gedən gəmilərə minərək buraya üz tuturlar. Çiliyə gələn ilk ermənilər Valparaiso limanının yaxınlığındakı Liaillai şəhərində yerləşirlər. 1940-cı illərdə Çili hökuməti ölkəyə immiqrasiyanı təşviq edir və bu da ölkəyə daxil olan ermənilərin sayının artmasına səbəb olur. 26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa dir. 15 aprel 1993-cü ildə Ermənistan və Çili arasında diplomatik münasibətlər qurulur.

2007-ci ildə Çili hökuməti erməni soyqırımını tanıyır. 2010-cu ildə Ermənistan Santyaqoda fəxri konsulunu təyin edir. 2014-cü ilin iyul ayında Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan Çiliyə rəsmi səfər edir və burada Çili prezidenti Mişel Baçelet ilə danışıqlar aparır. Prezidentlər Ermənistan-Çili ikitərəfli münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi və bir sıra perspektivli sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün birgə səylərlə bağlı geniş məsələləri müzakirə edirlər. Hər iki dövlət  iki ölkənin Xarici İşlər Nazirlikləri arasında Anlaşma və Əməkdaşlıq Memorandumu imzalayırlar. 2016-cı ildə Çili İrəvana daimi fəxri konsulunu təyin edir.

2018-ci ilin aprelində ölkələr diplomatik münasibətlərin qurulmasının 25-ci ildönümünü qeyd edir. Elə həmin il Ermənistan və Çili diplomatik və rəsmi pasport sahibləri üçün vizaları ləğv edir.

## Ticarət
2018-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 1,9 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bu son beş ilin göstəriciləri ilə ortalama illik 55% artım deməkdir. Ermənistanın Çiliyə ixracatı dəmir filizidir. Çilinin Ermənistana ixracatı: balıq və alkoqollu içkilər (şərab).

## Diplomatik nümayəndəliklər
Ermənistanın Çilidəki maraqları Buenos-Ayresdəki Səfirlik və Santyaqodakı Fəxri Konsulluq vasitəsilə təmsil olunur.

Çilinin Ermənistandakı maraqları Moskvadakı səfirlik və İrəvandakı fəxri konsulluq vasitəsilə təmsil olunur.

## İstinadlar
Quşçular (Xocavənd)

**Quşçular** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Günəşli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Hadrut rayonunun faktiki mövcud olan Quşçular kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmiş və Günəşli kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Quşçular kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
İggi Pop

**Nyuel Ceyms Österberq (oğul)** () daha çox **İggi Pop**(*İggy Pop*; ) — amerikalı rok musiqiçi, alternativ rokun "qurusu" və pank rokun babası kimi tanınır. 2009-cu ildə Britaniyanın *Classic Rock* dərgisi ona "Canlı Əfsanə" adı verib.

1960-cı illərin sonunda 1970-ci illərin əvvəllərində İggi The Stooges qrupunun vokalisti olub, hansı ki hard-rokun və pankın yarnamağında və gələcəkdə inkişafında böyük rol oynayıb. Stooges qrupu öz epatajlı çıxışlarına görə tez bir zamanda məşhur oldu. İggi canlı çıxışlarında (həmişə yarı çılpaq olurdu səhnədə) özünə xətər yetirirdi, publikanı söyürdü və "*Stage Divinq*", yəni səhnədən kütlənin içinə hoppanmağı yaratmışdı. 7 dəfə alınmayan nominəyə baxmayaraq 15 mart 2010-cu ildə The Stooges qrupu Rock and roll hall of fame-ə əlavə edildilər.

## Uşaqlıq illəri

İggi Miçiqanın Maskiqon şəhərində dünyaya gəlib. Valideynləri Luela və Ceyms Nyuel Österberq (ata), hansı ki ingilis dili müəllimi və beysbol məşqçisi işləyirdi. Popun uşaqlığı treyler parkda keçib. Gələcəkdə İggi yadına salırdı "Biz treylerdə yaşayırdıq. 96 nömrəli dayanacaqda. Ümumi 113 nömrə var idi. Bütün bu düşərgədə ikicə nəfərdə ali təhsil var idi, oda mənim valideyinlərim idi". 1982-ci ildə musiqiçi tərəfindən nəşr edilmiş avtobioqrafiyasına istinad götürsək, İggi uşaqlıqdan mexaniki üzqırxanın səsindən, və yaxınlıqda olan zavodların stanokların verdiyi elektron səslərdən həzz alırdı. İggi Pop intervyularının birində danışırdı:

*"Biz atamla Miçiqanın iki xəttli şossesi ilə hərəkət edəndə, ilk dəfə ağlıma musiqiçi olmaq gəldi. Mən 49-un kadillakının arxasında oturmuşdum — atamın maşınlara həmişə babat zövqü olub. Radiodan [[Frenk Sinatra]] oxuyurdu: "Arzuların çin olur, bu olacaq, əgər ürəyini həmişə soyuq saxlasan" (). Atam da onunla bir oxuyudu. O gündən məndən soruşsaydınız kim olmaq istəyirəm, deyirdim musiqiçi. Zaman keçdikcə başa düşməyə başladım ki bu qeyri mümkündür, ona görə də siyasətçi olcağıma qərar verdim".*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ermənistan–Fransa münasibətləri

**Fransa—Ermənistan münasibətləri** — Fransa və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarixi
24 fevral 1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik münasibətlər qurulur. 1998-ci ildə Fransa Milli Assambleyasının ölkənin 1915-ci ildəki erməni soyqırımını tanıdığına dair bir qərar qəbul edir. B addım Türkiyənin kəskin etirazına səbəb olur. 2006-cı ildə Fransada Ermənistan ili elan edilir. 2 oktyabr 2009-cu ildə Vigen Çiteçyan Ermənistanın Fransadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri təyin edilir. Fransa Respublikasının Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Henri Reynaud 5 noyabr 2010-cu ildə etimadnaməsini Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyana təqdim edir. 1 dekabr 2011-ci ildə Vardan Sirmax Ermənistanın Marseldəki Baş Konsulu təyin edilir.

7 yanvar 2015-ci il tarixində Ermənistan Xarici İşlər naziri Edvard Nalbandyan Charlie Hebdo redaksiyasında baş verən atışma ilə bağlı bir press-reliz yayımladı: “Parisdəki Charlie Hebdo jurnalının ofisində törədilən terror aktını qətiyyətlə pisləyirik” və “ekstremistlərin bu cür dəhşətli hərəkətlərinə heç vaxt haqq qazandırla blməz və beynəlxalq birliyin terrorizmə qarşı mübarizəsində daha geniş həmrəyliyin göstərilməsinin lazım olduğunu bir daha sübut edir”.  Ermənistan hökuməti ayrıca "xalqa, dost Fransanın səlahiyyətlilərinə, Charlie Hebdo jurnalının redaksiyasına və qurbanların yaxınlarına başsağlığı və dəstəyi" bildirdi.

Ermənistanın çox az sayda fransız dilli əhalisi olmasına baxmayaraq, Fransa ilə tarixi əlaqələri nəticəsində bu ölkə 2018-ci ildə Frankofoniya dövlətlərinin zirvəsinə ev sahibliyi etmək üçün seçilmişdir. Ermənistandakı Fransız Universitetində fransız dili tədris olunur.
## Fransa erməniləri

Hazırda Fransada yaşayan ermənilərin sayı 250.000 - 750.000 nəfər arasında dəyişir. Bununla belə eyni Ffransızdilli mədəniyyətə böyük töhfə versələr də, öz mədəni mənşəyinə yaxın olaraq qalırlar.
Sarian, Koçar, İssaxakyan, Komitas və başqaları kimi bir çox erməni yazıçı, rəssam və musiqiçi Fransada çalışmış və vəfat etmişdir. Həm fransızlar, həm də ermənilər Şarl Aznavur və Henri Vernyoy kimi insanlardan qürur duyurlar.

## Diplomatik missiyalar
Ermənistanın Parisdə diplomatik nümayəndəliyi, Lion və Marsel şəhərlərimndə isə konsulluqları vardır.

Fransanın İrəvanda diplomatik nümayəndəliyi vardır.

## İstinadlar
Elmlər, Tədqiqat və Texnologiya Nazirliyi (İran)

**İran Elmlər, Tədqiqat və Texnologiya Nazirliyi** (Farsca: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری Ro: Vezārat-e Ulum, Tahqiqat va fannavari) — İran hökumətinin bir nazirliyidir. Nazirliyin rəhbəri İran Hökumət Kabinetinin üzvü olur. Hazırkı Xarici İşlər Naziri, Prezident tərəfindən namizəd göstərildikdən sonra Məclis tərəfindən təsdiqlənən Mənsur Qulamidir. Əsas binası Tehranın Qüds rayonunda yerləşir.

## Nazirlik haqqında

## Nazirlərin siyahısı

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xarici İşlər Nazirliyi (İran)
Mustafa Tlas

**Mustafa Əbdülqədir Tlas** (; ) — Suriya hərbi zabiti və siyasətçisi, 1972–2004-cü illərdə Suriyanın müdafiə naziri. O, Hafiz Əsəd dövründə dörd nəfərlik Regional Komandanlığın üzvü idi.

## İlk illəri
Tlas 11 may 1932-ci il tarixində Suriyanın Homs şəhəri yaxınlığındakı Rastan kəndində, yerlilər arasında görkəmli bir sünni müsəlman ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Əbdülqədir Tlas Osmanlı dövründə türk qarnizonlarına sursat sataraq dolanan bir sünni zadəgan idi. Digər tərəfdən, ailəsinin üzvləri Birinci Dünya müharibəsindən sonra fransız işğalçılar üçün də çalışır. Atasının nənəsi çərkəz mənşəli, anası isə türk əsilli idi. Tlasın anası vasitəsi ilə bəzi ələvi əlaqələrinə sahib olduğu deyilir. O, ibtidai və orta təhsilini Homs şəhərində alır və 1952-ci ildə Homs Hərbi Akademiyasına daxil olur.

## Karyerası
Tlas 15 yaşında Bəəs Partiyasına qoşulur və Hafiz Əsəd ilə Homs şəhərində hərbi akademiyada təhsil alarkən tanış olur. İki zabit 1958–1961-cı illərdə, Birləşmiş Ərəb Respublikası dövründə Qahirə şəhərində hərbi xidmətdə olarkən dostlaşır. Hafiz Əsəd ittifaqın süquta uğraması dövründə Nasir tərəfindən qısa müddətlik həbs edilir. Tlas Əsədin arvadı və uşaqlarını özü ilə apararaq Suriyaya qaçır.

Hafiz Əsəd 1960-cı illərdə, xüsusilə də Bəəs dəstəkli 1963-cü il dövlət çevrilişindən sonra Suriya hakimiyyətində önə çıxır. O, daha sonra Tlası yüksək rütbəli hərbi və partiya vəzifələrinə gətirir. Əsəd 1965-ci ildə, Homs şəhərinin bəəsçi ordu komandiri olduğu zaman, polkovnik-leytenant Mustafa Tlass onun hökumətəmeylli yoldaşlarını həbs edir.

Tlas 1969-cu ildə Pekin şəhərinə göndərilən hərbi nümayəndəliyə rəhbərlik edir və Çin hökuməti ilə silah müqavilələri imzalayır. Mustafa Tlas SSRİ-nin Suriyada gedən vərəsəlik münaqişəsindən kənarda qalması üçün Sovet İttifaqına əvvəlcədən hesablanmış ziddiyyətli bir hərəkət edərək Ussuri çayında ÇXR ilə sovet silahlı qruplaşmaları arasında baş verən qanlı toqquşmalardan cəmi iki ay sonra Mao Tszedunun "*Qızıl kitab*"ını əlində saxladığı bir fotoşəkil çəkdirir.

Hafiz Əsəd 1970-ci il Suriyada dövlət çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlir. Tlas 1972-ci ildə müdafiə naziri təyin olunur və Əsədin otuzillik hakimiyyəti dövründə onun ən yaxın loyalistlərindən olur. Mustafa Tlas müdafiə naziri olduğu dövrdə həm islamçı, həm də demokrat dissidentləri yatırtmağa nail olur.

19 oktyabr 1999-cu il tarixində Çinin müdafiə naziri general Çi Haotyan Dəməşq şəhərində Suriya ilə Çinin hərbi əlaqələrini gücləndirmək haqqında danışıqlar aparır.

Tlas 2000-ci illərin əvvəllərində müdafiə naziri postuna əlavə olaraq, baş nazir müavini vəzifəsini yerinə yetirirdi. O həmçinin, Bəəs Partiyası Mərkəzi Komitəsinin bir üzvü idi. Onun partiyadakı digər vəzifələrinə partiya hərbi bürosunun rəhbəri və partiya hərbi komitəsinin sədri daxil idi.

## İstinadlar
Lerik Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Lerik Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Lerik rayonunun tarixi, mədəni irsini təqdim edən və turistlər üçün maraq doğuran rayon daxilində muzey. Lerik rayonunun tarixini əks etdirən çoxlu sayda eksponat var. Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə Ruslan İsmayıl oğlu Məmmədov rəhbərlik edir.

## Yaranması
Lerik Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi 1983-cü ildən fəaliyyət göstərir. Muzeyin ərazisi 260 kv/m-dir. Muzeyin həyətyani sahəsində arxeoloji nümunələr sərgilənir. Eksponatların sayı 4700 ədəddir

## Muzey eksponatları
1983-cü ildən fəaliyyət göstərən M.Ə.Rüstəmov adına Lerik Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Lerikin keçmiş və indiki tarixini eksponatlar vasitəsilə nümayiş etdirir. Muzeydə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Lerikə üç səfərinə aid foto-stendlər və ulu öndər Heydər Əliyevin əsərləri və fotoları yer almışdır. Muzeydə rayonun arxeologiyasına, flora və faunasına, görkəmli şəxsiyyətlərini, alim və yazıçılarını, məişətini, tətbiqi sənət nümunələrini, Qarabağ şəhidlərini və Böyük Vətən Müharibəsi vetranlarını tanıtdıran eksponatlar vardır. Eksponatlar arasında eramızdan əvvəl XIV–XII əsrlərə aid tunc xəncərlər, ox ucluqları, amuletlər və s. maddi mədəniyyət nümunələri vardır. Eksponatlar arasında — Morqan qardaşları Lerikə səfərlərini özlərinin yazdıqları kitablarda da qeyd ediblər: "Jan və Henri qardaşları bu zonaya səfərləri barədə "İrana elmi səfər" və "Sirli Şərq" kitablarında məlumat veriblər. Bundan əlavə, muzeydə ən məşhur eksponatlardan biri — dünyanın ilk uzunömürlü sakini kimi bilinən, 150 ildən çox ömür sürmüş Mahmud Eyvazovun "Dayandoldurum" tüfəngidir. Eləcə də Tunc dövrünə aid döyüş paltarları, bəzək əşyaları, əntiq məişət əşyaları və Daş dövrünə aid alətlər də bizim muzeydə qorunur. Üç əsrlik tarix

## Muzey binası
Binada: 2 otaq, 6 eksponat salonu vardır.
* 1-ci zalda Lerik rayonunun flora və faunası, tarixi abidələri;
* 2-ci zalda arxeologiya və numizmatika nümunələri;
* 3-cü zalda etnoqrafiyaya aid eksponatlar;
* 4-cü zalda Xalq Cümhuriyyətinə, Lerikin görkəmli şəxsiyyətlərinə aid foto-stendlər və kitabxana təşkil olunmuşdur;
* 5-ci zalda Hərbi-Vətənpərvərliyə həsr olunmuş, Böyük Vətən müharibəsində, Qarabağ döyüşlərində həlak olan leriklilər haqqında, 20 Yanvar faciəsi və Xocalı soyqırımına aid foto-stendlər yerləşdirilimişdir;
* 6-cı zalda Ümummilli Lider Heydər Əliyev və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev cənablarının həyat və fəaliyyətini əks etdirən fotolar nümayiş etdirilir.

## Həmçinin bax
* Lerik
* Lerik Uzunömürlülər Muzeyi
* Lerik rayonu
* Muzey

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan muzeyləri
* Kataloq.az
* Mədəniyyət müəssisələri
* Lerik Rayon Tarix-Diyarşünaslıq muzeyi ilə tanışlıq

## İstinadlar
İqtisadi agent

**İqtisadi agent** — müəyyən müddət ərzində başqasının tapşırığı ilə və onun hesabına istehsal, satış, tədarük, topdan satış ticarəri üzrə fəaliyyət göstərən hüquqi və ya fiziki şəxslərdir; onların əqd sənədlərinə imza etmək hüququ olmur; öz xidmətlərinə görə sifarişçidən — müqavilə əsasında — müəyyən məbləğdə haqq alır.

Məsələn, alıcılar (istehlakçılar) və satıcılar (istehsalçılar) vahid bazarın qismən tarazlıq modellərində iki ümumi agent növüdür. Makroiqtisadi modellər, xüsusən də açıq şəkildə mikro təməllərə əsaslanan dinamik stoxastik ümumi tarazlıq modelləri, ev təsərrüfatlarının, firmaların və hökumətlərin və ya mərkəzi bankların iqtisadiyyatdakı əsas agent növləri olduğunu göstərir. Bu agentlərin hər biri iqtisadiyyatda bir neçə rol oynaya bilər; evlər, məsələn, modeldə istehlakçı, işçi və seçici rolunu oynaya bilər. Bəzi makroiqtisadi modellər işçilər və alıcılar və ya kommersiya bankları kimi daha çox agent növünü ayırd edir.

Agent termini əsas agent agentləri üçün də istifadə olunur; bu halda konkret olaraq direktor adından fəaliyyət göstərməkdə ittiham olunan birinə aiddir.

Agent əsaslı bir hesablama iqtisadiyyatında, aidiyyəti agentlər, real insanlar deyil, məkan və zamandakı "qaydalara görə qarşılıqlı fəaliyyət kimi modelləşdirilmiş hesablama obyektləridir". Qaydalar müəyyən edilmiş stimul və məlumatlara əsaslanan davranış və sosial qarşılıqlı əlaqəni modelləşdirmək üçün hazırlanmışdır. Agent anlayışı, dinamik çox agentlikli iqtisadi sistem kontekstində digər bu cür subyektlərlə qarşılıqlı fəaliyyət göstərən hər hansı bir daimi fərdi, sosial, bioloji və ya fiziki şəxs kimi şərh edilə bilər.

## Agentlərin əsas funksiyası
Alıcı və satıcılara uzun müddət müvəkkillik etməkdən ibarətdir. Agentlərin aşağıdakı növlərini fərqlədirirlər:

* istehlakçı agentləri
* satış üzrə səlahiyyətli agentlər
* tədarük üzrə agentlər
* topdansatış üzrə agentlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Sabit Rəhmanın ev-muzeyi

**Sabit Rəhmanın Ev-Muzeyi** — Şəki şəhərində yerləşən 1910-cu ilə aid aid tarixi-memarlıq abidəsi və ev muzeyi.

Bu evdə Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi, yazıçı, dramaturq Sabit Rəhman və Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, bəstəkar Emin Sabitoğlu dünyaya gəlib.

## Bina haqqında
Bina 1910-cu ildə Sabit Rəhmanın atası Rəhman Əfəndi tərəfindən tikdirilib. Sabit Rəhman da bu evdə anadan olub. O dövrdə Şəkidə evlər əsasən kərpicdən tikilirdi. Rəhman Əfəndi isə evini daşdan tikmişdi. Məhz buna görə də yerli camaat Rəhman Əfəndinin nəslinə "Daşagirənlər" adını veriblər. 2 mərtəbəli olan bina milli memarlıq üslubunda tikilib. Binada 2 qədim buxarı və bir böyük divar sobası var. İkinci mərtəbədə yerləşən buxarı həndəsi naxışlarla bəzədilib.

## Muzey haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 sentyabr 2000-ci il, № 163-li Qərarına əsasən Şəki şəhərində Sabit Rəhmanın ev-muzeyinin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Şəki şəhər İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış təklifi qəbul edilib. Bundan sonra 2000-ci ildə binanın bərpasına başlanılıb. 2001-ci ilin iyun ayının 8-də binada Sabit Rəhmanın ev-muzeyi istifadəyə verilib.

Böyük ekspozisiya zalında Sabit Rəhmanın şəxsi əşyaları, istifadə etdiyi masa, uşaqlıq və gənclik illərində çaldığı royal nümayiş etdirilir. Üzeyir bəy Hacıbəyli vaxtilə Sabitin bu royalda ifasını dinləyib və çox bəyənib, ona bu işi davam etdirməyi məsləhət görüb. Lektoriya zalında Sabit Rəhmanın oğlu, 600-dən çox mahnının müəllifi bəstəkar Emin Sabitoğluna aid eksponatlar, üçüncü otaqda ailənin məişət əşyaları, dördüncü otaqda isə dramaturqun 50 illik yubileyində verilmiş hədiyyələr sərgilənir. Ev-muzeydə bütövlükdə 460-a yaxın eksponat saxlanılır.

## Şəkilləri

Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (4).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (38).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (35).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (15).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (11).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (29).jpg
Sabit Rəhmanın ev muzeyi 2025-06 (18).jpg


## Həmçinin bax
* Emin Sabitoğlu
* Sabit Rəhman

## İstinadlar
Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Lahıc kəndinin yerli tarix muzeyi. 1985-ci ildə qurulmuş və Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində yerləşir.

## Yaranması
1985-ci ildə Lahıc Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun nəzdində ictimai əsaslarla təşkil edilmiş Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1992-ci ildən dövlət statusu alaraq Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Muzeyin özü Lahıcda "Ağaoğlu məscidi" kimi məşhur olan və 1914-cü ildə inşa edilmiş bir binanın içərisindədir. Muzeyin direktoru Əliyev Maarif Ağamehedi oğlu muzeyə eksponatların toplanmasında əhali arasında təbliğat aparırı. Muzeyin nümayəndəsi Kamilli Tofiq Kamil oğlu, 20–22 aprel 2009-cu il tarixlərində Bakıda keçirilmiş UNESCO / ICOM nəşrlərindən istifadə edərək muzey rəhbərliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikasından muzey işi üzrə təlimçi-mütəxəssislər üçün milli təlimlərdə iştirak etmişdir.

## Esponatlar
Muzeydə 1336 ədəd eksponat qorunub saxlanılır. Bina 10 ekspozisiya və müxtəlif şöbələrdən ibarətdir. Müxtəlif mövzulara aid guşələr yaradılmışdır. Muzeyə gələn ziyarətçilərə 1000–dən çox eksponat təqdim edilir. Muzeyə əşya cəlb etmək üçün əhali ilə təbliğati söhbətlər aparılır. Muzeyə verilən əşya qeydiyyatdan keçirilərək fonda daxil edilir. Muzeydə 2000 il əvvələ aid saxsı nümunələri, 18-ci əsrdə mis əritməsində istifadə edilən körüklər, heyvandarlıq və ticarətlə əlaqəli digər parçalardan ibarət qədim sənətkarlıq nümunələrindən və yeraltı su xətti haqqında məlumatdan ibarətdir.

## Qalereya

Lahic 1157.jpg
Lahic 1158.jpg
Lahic 1188.jpg
Lahic 1189.jpg
Lahic 1191.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan muzeyləri
* Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində 1250 ədəd eksponat qorunur
Aşan

* Aşan (Marağa) — İranda kənd.
* Aşan — Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.  
* Aşandağ — Xocavənd rayonu ərazisində dağ.
On beşinci sülalə (Misir)

**XV sülalə** — ikinci aralıq dövrdə Qədim Misiri idarə edən sülalələrdən biri. E.ə. XVII–XIV əsrlərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

## Ümumi məlumat
XV və XVI sülalənin əsasını Ərəbistan yarımadasının Fələstin bölgəsində yaşayan hiksoslar qoymuşdular.

Manefona görə hiksoslar Misirə hücum edərək Nil deltasını ələ keçirirlər (e.ə. 1675-ci il). Hiksos hökmdarları firon titulunu götürərək Misirdə hakimiyyətə gəlirlər. Bu hadisə XIV sülalənin sonuna gətirib çıxardır.

Ancaq 2010–2011-ci illərdə Edfu şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində həm XV sülalə hökmdarı Xiana, həm də IV Sobekhotepə (XIII sülalədən olan firon) məxsus kartuşlu möhürlər aşkar edildi. Bu onu göstərir ki, XV sülalə artıq XIII sülalənin hakimiyyəti zamanı mövcud idi. Onlar artıq Aşağı Misirdə məskunlaşmışdır.

Hiksoslar öz təsirlərini bütün Nil sahilində yaya bilmədilər və yalnız Aşağı Misir onların fironlarına tabe oldu. Bu zaman Tebes şəhəri yerli hökmdarlar tərəfindən idarə olunurdu. XVII sülalənin əsasını qoyan Tebeslilər hiksosları Misirdən qovaraq ölkədə yerli xanədanların hakimiyyətini bərpa etmişlər.

## Fironlar
Turin siyahısında 108 il hökmdarlıq etmiş 6 fironun adı çəkilir. Manefon isə XV sülaləyə aid 250 il taxtda olmuş 17 firondan bəhs edir. Bəzi mənbələrdə bu sülalədən Apopi adlı fironun olduğu qeyd edilir. Bu Apopi adı hökmdara aid iki fərqli şəxsi adın (prenomen) göstərilməsi ilə bağlıdır. Auserra və Akenenra. Kim Riholt güman edir ki, hər iki ad eyni bir firona aiddir. II Mentuhotep , II Ramzes və II Seti də hakimiyyĕtləri zamanı iki penomendən istifadə edirdilər.

## İstinadlar
Altıntaxta

**Altıntaxta** və ya **Altuntaxta** — Qarabağ silsiləsində aşırım. Kirs dağından cənubda, Laçın rayonu ilə Xocavənd rayonu arasındadır. Hündürlüyü 2242 m. Oronim altun (qızıl) və taxta (dağlıq yerdə hamar sahə, ətraf sahələrdən fərqli olaraq Hündürlüyüdur ərazidə düzənlik) sözlərindən düzəlib. Tədqiqatçıların bir qismi bu oronimi "qızıl çıxarılan dağda hamar sahə", digər qismi isə dağın vulkan mənşəli olmasından çıxıŞ edərək "dağda qırmızı suxurlardan ibarət hamar sahə" kimi izah edirlər. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, toponimiyada qırmızı rəngi ifadə etmək üçün "altun" deyil, "qızıl" sözündən istifadə olunur. Ona görə də bu oronimi ya qiymətli metal olan qızılla (və ya mislə), ya da onun qızıl kimi parıldaması ilə əlaqələndirmək lazımdır.

## İstinadlar
Bolqarıstan–Ermənistan münasibətləri

**Bolqarıstan—Ermənistan münasibətləri** — Bolqarıstan və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 18 yanvar 1992-ci ildə qurulur. Ermənistanın Sofiyada, Bolqarıstanın isə İrəvanda səfirliyini vardır. Hər iki ölkə Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının tam hüquqlu üzvləridir.
## Tarixi
Bolqarıstan tarixindəki ilk ermənilər Birinci Bolqar Krallığının qızıl dövründə xatırlanılır. Bolqarıstan tarixinin ən məşhur şəxslərindən biri olan Çar Samuil yarı erməni idi. Bolqarıstan dövlət xadimləri dərin tarixi və mədəni əlaqələri, rəğbət və qarşılıqlı hörməti, eyni zamanda ortaq bir taleyi vurğulayırlar. Bolqarıstanın dövlət xadimləri isti, mehriban münasibətləri və onların effektivliyini qeyd edirlər.

Ermənistanın hər üç prezidenti Bolqarıstana rəsmi səfərlər etmişdir. Qarşılıqlı səfərlər də Bolqarıstan prezidentləri və baş nazirləri tərəfindən edilmişdir. Bolqarıstanın sahil şəhəri Varna, Ermənistan vətəndaşları üçün məşhur turizm yeridir.

2007-ci ildə Bolqar Pravoslav Kilsəsinin Sinodu 1915-ci il hadisələrini soyqırım kimi tanıyır. 2015-ci ildə Bolqarıstan rəsmi olaraq Qondarma Erməni Soyqırımını tanımışdır.

Ermənistan ilə Bolqarıstan arasında ticarət, iqtisadi, elmi və texniki əməkdaşlıq üzrə Ermənistan-Bolqarıstan hökumətlərarası komissiyası fəaliyyət göstərir. Son 8-ci iclas 12-13 mart 2019-cu il tarixlərində İrəvanda baş tutur. Bu zamanda Ermənistan-Bolqarıstan biznes forumu keçirilir. Ermənistandan Bolqarıstana ixracat 2017-ci ildəki 286.204 dollardan 2019-cu ildə 215.270 dollara düşmüşdür. Bolqarıstandan Ermənistana ixracat isə bu müddət ərzində 40.438 dollardan 43.771 dollara yüksəlmişdir. Ermənistan Bolqarıstana əsasən kimyəvi maddələr, metal qırıntıları və xammal ixrac edir, Bolqarıstan isə Ermənistana əsasən mineral maddələr, yarımfabrikat qida, kauçuk və xammal ixrac edir.
## Bolqarıstandakı erməni diasporu
2011-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə Bolqarıstanda 6552 nəfər erməni yaşayır. Bu göstərici ilə Bolqarıstanda dördüncü böyük milli azlıqdır. Erməni xalqının milli qəhrəmanları bolqar xalqının azad edilməsində fəal iştirak emişlər. Hazırda Bolqarıstanda təxminən 30.000 erməni əsilli insan yaşayır. Bolqarıstandakı erməni icması yalnız milli kimliyini qorumuş, eyni zamanda mədəni və elmi həyatda təmsil olunan Bolqarıstan cəmiyyətinə olduqca yaxşı və təsirli şəkildə inteqrasiya olunmuşdur. Diasporanın bir sıra qeyri-hökumət təşkilatları, eləcə də erməni kilsələri fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Ermənistan–Portuqaliya münasibətləri

**Portuqaliya—Ermənistan münasibətləri** — Portuqaliya və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələrdə daimi səfirliklər yoxdur. Ermənistan Portuqaliyadakı maraqlarını onun İtaliyanın Roma şəhərindəki səfirliyi vasitəsilə həyata keçirir. Portuqaliya isə Moskvadakı səfirliyi vasitəsilə Ermənistanda təmsil olunur. Bundan əlavə Portuqaliya Ermənistanda İrəvanın Nalbandyan küçəsindəki Fəxri Konsulluğu vasitəsilə təmsil olunur. Konsul — Samuel Samuelyandır.

Portuqaliya 10 avqust 1920-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikasının müstəqilliyini rəsmən tanıdı və "yalnız hörmət deyil, həm də Ermənistanın ərazi bütövlüyünün və siyasi müstəqilliyinin xarici təcavüzündən qorunması barədə təntənəli bir müqavilə imzaladı …". Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, Avropa Şurasının, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının, Beynəlxalq Valyuta Fondunun və Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankının üzvüdür.

## Portuqaliyalı məşhur ermənilər
Portuqaliyada yaşayan ən məşhur ermənilərdən biri Qalust Gülbənkiyan idi. Lissabonu işinin mərkəzi qərargahına çevirən varlı bir erməni iş adamı və xeyriyyəçi olmuşdur. Lissabonda Calouste Gulbenkian Foundation beynəlxalq xeyriyyə təşkilatını qurur. O, üstəlik Lissabonda qalust Gülbekiyan Muzeyini də açmışdır.

## Qondarma erməni soyqırımı
Portuqaliya Parlamenti qondarma erməni soyqırımının tanınması haqda qətnamə qəbul edib. Portuqaliya parlamentində qəbul edilən qərarda bildirilir: "Osmanlı hakimiyyətinin öz ərazisində erməni azlıqlarına yönəltdiyi sistematik məhvetmə tarixi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qınanılır və XX əsrin ilk soyqırımı olub".

## Siyasi və iqtisadi əlaqələr
Ermənistan Xarici İşlər Naziri Vartan Oskanyan 2000-ci ilin noyabrında Lissabona səfər edir və Portuqaliya Prezidenti Jorje Sampayo və Xarici İşlər Naziri Xayme Qama ilə görüşür. 10 iyul 2001-ci ildə Prezident Robert Köçəryan Ermənistanın Portuqaliya ilə əlaqələrinin inkişafına böyük əhəmiyyət verdiyini söylədi. Ermənistan Xarici İşlər Naziri Vartan Oskanyan 11 iyul 2001-ci ildə ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin yaxşılaşdırılması məqsədilə Portuqaliya nümayəndə heyəti ilə görüşür. 19 iyun 2002-ci ildə Portuqaliya Parlamentinin sədri Joan Bosko Mota Amaral Ermənistan səfiri ilə Ermənistan-Portuqaliya parlamentlərarası əlaqələrinin inkişafı və gücləndirilməsini müzakirə edir.

## İstinadlar
Zəngilanın azad edilməsi

**Zəngilan döyüşü** və ya **Zəngilan uğrunda döyüşlər** — 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş Zəngilan rayonunun azad edilməsi üçün Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2020-ci il oktyabrın 18-də başladılan hərbi əməliyyatlar. Zəngilan döyüşləri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Sərhəd Qoşunlarının Komandanlığı altında aparıldı və qısa müddət ərzində Zəngilan şəhəri azad edildi.

## Arxa plan
Zəngilan rayonu 1993-cü il oktyabrın 30-da Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. Rayon işğal edilərkən, 1 şəhər, 5 qəsəbə və 79 kənddən ibarət idi.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan İkinci Qarabağ Müharibəsi zamanı Zəngilan rayonundan şərqdə yerləşən Cəbrayıl rayonunda düşmən qüvvələrinə sarsıdıcı zərbə vurulması və 30-dan çox yaşayış məntəqəsinin işğaldan azad edilməsi, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Zəngilan rayonunun inzibati hüdudlarına çatmasına şərait yaratdı.

## Döyüşlər
Oktyabrın 20-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xalqa müraciəti zamanı Zəngilan rayonunun Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini bildirdi.

## Nəticə
Zəngilan döyüşü nəticəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Zəngilan rayonunun 1 şəhəri, 4 qəsəbəsi və 49 kəndi işğaldan azad edildi. İşğaldan azad edilən yaşayış məntəqələri:

* **Şəhər:** Zəngilan şəhəri (20.10);
* **Qəsəbələr:** Həkəri qəsəbəsi (20.10); Mincivan qəsəbəsi (21.10); Ağbənd qəsəbəsi (22.10); Bartaz qəsəbəsi (09.11);
* **Kəndlər:** Havalı, Məmmədbəyli, Muğanlı, Şərifan və Zərnəli (20.10); Babaylı, Baharlı, Cahangirbəyli, Hacallı, İçəri Müşlan, Məlikli, Qıraq Müşlan, Sarıl, Turabad, Üçüncü Ağalı, Üdgün, Xumarlı və Xurama (21.10); Bartaz, Çöpədərə, Dəlləkli, Əmirxanlı, Genlik, Kənd Zəngilan, Kolluqışlaq, Malatkeşin, Qaradərə, Qarqulu, Tatar, Tiri və Vəliqulubəyli (22.10); Mirzəhəsənli və Vənədli (23.10); Birinci Alıbəyli, İkinci Alıbəyli, Rəbənd və Yenikənd (26.10); Birinci Ağalı və İkinci Ağalı (28.10); Aladin və Vecnəli (30.10); Böyük Gilətağ və Dərə Gilətağ (02.11); Məşədiismayıllı və Şəfibəyli (04.11); Beşdəli (07.11); İsgəndərbəyli, Qaragöz və Sobu (09.11);

## İstinadlar