open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şah & Sultan

**Şah & Sultan** () — İskəndər Palanın Şah İsmayıl və Sultan Səlimin mübarizəsindən bəhs edən romanı.

## Məzmun

Ehtiras
 Gözəllik
 Məhəbbət və müharibə. Sadəcə, könüllərin deyil, alınların, sümüklərin və gözlərin alov alov yandığı savaş.
 
 Qəhrəmanlarını, Yavuz Sultan Səlimi də Şah İsmayılı də tarixin pilləkənlərində bir pillə aşağı endirən bir pillə yuxarı çıxaran müharibə.
 Çaldıran.
 
 İndi Çaldıran nə 500 il geridə nə 500 il sonra.
 Müharibə tasında sehrbazının gördüyü nə idi?
 Qızılbaşlıq!
 Sünnülük!
 Hakimiyyət hərisliyi.
 Məhəbbətin bir çöküntü kimi dondurduğu vaxt!
 Qorxu? Ya o?
 
 Müəllif bir az da qorxuların üstünə gedəndir.
 Tarix irəliyə doğru həll edildikcə ağacın kökləri də görüləcəkdir.
 Ələvi də Sünni də bağlıdır o kökə. Birdir, o torpaqda.
 Kölgələr böyüyübsə işığı deyil qorxunu məğlub olmaq lazımdır.
 Qaranlıq və kor işığın hökmranlığı batmasın artıq nəsilləri.
 Və məhz bir də məhəbbət!
 
 Poeziya qədər hakimiyyət adında küləyə və oda doğru yol alan iki hökmdar.
 Şah və Sultan
 Dünya incisi zərif və nəcib qadınlar. Andlarına sadiq kişilər.
 Nağıl qədər həqiqət.
 Məlahət olduğu qədər ümidverici.

## Tərcümə və Nəşr

Kitab türkcə 10 dəfə, 280 000 tirajla nəşr olunmuş, 2010-cu ildə Türkiyənin ən çox satılan kitabı olmuşdur.

Kitab Azərbaycan dilində 2012 və 2013-cü illərdə hər dəfə 1000 tiraj olmaqla 2 dəfə Qanun nəşriyyatında nəşr olunmuşdur.

2014-cü ilin fevral ayında Kapı nəşriyyatı tərəfindən kitabın türkcə cib ölçüsündə olan forması nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* İskəndər Pala
* Şah İsmayıl
* Sultan Səlim

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Türkiyədə Çaldıran döyüşü haqda roman çap edildi
* Şah İsmayıl haqda roman ələviləri qəzəbləndirdi
Stefaniya Belmondo

thumbnail
**Stefaniya Belmondo**( 13 yanvar, 1969)— Sabiq italiyalı xizək sürmə idmançısı. Karyerası ərzində iki dəfə Olimpiya dörd dəfə Dünya çempionu olmuşdur.  

## Həyatı
Belmondo Geneonun əyaləti olan Vinadioda anadan olub.  Karyerası ərzində o, İtaliya polis qüvvələrinin idman bölməsində -*Gruppo Sportivo Forestaleda* xizək sürmüşdür. O xizək sürməyə üç yaşında başlamışdır. O, 1987-ci ildə  *Xizək idman növləri üzrə dünya çempionatında* debüt etdi. Növbəti mövsümdə İtaliyanın əsas milli komandasına qoşuldu  və Kanadanın Kalqari şəhərində təşkil olunmuş 1988-ci il Qış Olimpiyadasında iştirak etdi.  1989-cu ildə o, Solt-Leyk Sitidə Dünya kubokunun qalibi oldu və bu uğurla mövsümü başa vurdu.

## Karyerası
1991-ci ildə *Xizək idman növləri üzrə dünya çempionatında* müxtəlif məsafələrə yarışda gümüş və bürünc medallar qazandı.  1992-ci ildə isə Qış Olimpiya Oyunlarında ilk qızıl medalını qazandı.  1993-cü ildə Xizək idman növləri üzrə dünya çempionatında sağ ayaq barmağında olan zədənin cərrahiyə əməliyyatına ehtiyacı olmazdan əvvəl,   müxtəlif məsafələrə yarışda iki qızıl və bir gümüş medalın sahibi oldu. Bu zədə onun dörd ay yarışlardan kənarda qalması ilə nəticələndi.

İkinci əməliyyatdan sonra ,  Belmondo Lillehammerdə 1994-cü il Qış Olimpiya Oyunlarında iştirak edir və iki bürünc medal qazanır.  Bu yarışlardakı çıxışı onu qane etmir və o, həkiminin verdiyi  məsləhətlərə məhəl qoymayaraq,  xizək yarışlarında iştirakını davam etdirmək qərarına gəlir. 1996-1997-ci il mövsümü onun əməliyyatdan sonra ən yaxşı mövsümlərindən biri idi və bu illərdə o üç gümüş medal qazanır. 1998-ci il Naqano Qış Olimpiadasında isə komanda estafet yarışlarında bürünc , fərdi yarışlarda isə gümüş medalın sahibi olub. 
1999-cu il Xizək idman növləri üzrə dünya çempionatında Stefaniya Belmondo iki qızıl və bir gümüş medal qazandı.

2002-ci il Qış Olimpiyadasında yarışların final mərhələsində , qızıl, eləcə də gümüş və bürünc medalların sahibi olub.
Belmondo karyerası boyu digər uğurlarda qazanmışdır.  O, 1997 və 2002-ci illərdə *Holmenkollen xizək festivalında*  qadınların 30 km məsafəyə yarışlarının qalibi olub.

## 1997-ci il Dünya çempionatı
1997- ci ildə Tronheymdə təşkil olunmuş dünya çempionatında Stefaniya Belmondo və Yelena Valbe arasında yarışın qalibi müəyyənləşdirmək üçün fotofinişdən istifadə edilir və qızıl medal 2 sm Stefaniya Belmondonu qabaqlamaqla finişə çatan Yelena Valbeyə qismət olur. 

## 2006-cı il Qış Olimpiyadası
2006-cı il Qış Olimpiadasında Stefaniya Belmondo açılış mərasimində Olimpiyadanın məşəlini yandırıb.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Konstantin Tix

**Konstantin Tix** — Çar, II Teodor Laskarisin kürəkəni. Mitso Asenin devrilməsindən sonra əyanlar tərəfindən taxta çıxarılmışdı. Əslən Asen sülaləsindən olmayıb, II İvan Asenin nəvəsi İrene Dukayana Laskarina ilə evli olduğu üçün bu soyadını götürmüşdür.

## Hakimiyyəti
1257-ci ildə taxta çıxmışdı. 2 il sonra Macarıstanla müharibəyə tutuşmuş, 1261-ci ildə rusların köməyi ilə müharibədən qalib olaraq çıxmışdı. 1264-cü ildə Bizansa monqolların köməyi ilə hücum etsə də bundan bir gəlir əldə edə bilməmişdi. 1269-cu ildə bu dəfə Mariya Kantakuzene ilə evlənərək Bizansla ittifaq siyasətini güdməyə başlamışdı, lakin Mariyanın cehizi olaraq Nisebar bölgəsinin verilməməsi bu əlaqənin gələcəyi olmadığını göstərmişdi. Siciliya kralı Anjulu I Karl ilə ittifaq bağlamağa cəhd etmiş, imperator da bu cəhdə öz qızı Yefrosinanı Noğay xanla evləndirərək cavab vermişdi. II Lyon məclisində ölkəni katolikləşdirməyə cəhd etmiş, bu Bizans tərəfindən etirazla qarşılanmışdı.

## Son illəri
Hakimiyyətinin son illərində atdan yıxılıb qismi iflic olan Konstantinin yanında hakimiyyəti əslində Mariya Kantakuzene əlində toplamağa başlamışdı. 1274-cü ildə Noğay xanın qarətləri ilə zəifləyən ölkə, 1277-ci ildə İvaylonun üsyanı ilə üzləşməli olmuşdu. Konstantin öz at arabasında İvaylo tərəfindən öldürülmüşdü.

## Ailəsi
Konstantin üç dəfə evlənmişdir. İlk evliliyi barədə məlumatlar yoxdur. İkinci dəfə İrene Dukayana Laskarina evlənmiş, övladı olmamış. Mariya Kantakuzene ilə evliliyindən II Mixail doğulmuşdur.

## Mənbələr
John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
İvaylo

**İvaylo** () — Çar, üsyan rəhbəri.

## Hakimiyyətə gəlişi
İvaylo sadə bir donuz çobanı idi. 1277-ci ildə iqtisadi problemlərə görə başlayan kəndli üsyanına rəhbərlik etmişdir. Elə həmin il Konstantin Tixi öz at arabasında öldürən İvaylo Bolqar əyanlarına öz hakimiyyətini məcbur qəbul etdirərək, 1278-ci ildə dul çariça Mariya Kantakuzene ilə evlənərək çar elan olunmuşdu.
## Hakimiyyəti
Hakimiyyətə gələndən sonra monqollara qarşı müqavimət göstərə bilsə də Bizansın kömək etdiyi III İvan Asenin hücumuna qarşı dayana bilməmiş, geri çəkilməli olmuşdu. Tarnovoda İvana köməyə gələn Bizans ordusunu iki dəfə məğlub etmiş, lakin Noğay xanın yanına qaçmalı olmuşdu. 1281-ci ildə Noğay xan tərəfindən edam olunmuşdur.
## Mənbələr
John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
II Mixail

**II Mixail** () — Çar, 1270-ci ildə doğulmuş, 1272-ci ildə şərik hökmdar elan edilmişdir. Anasının kölgəsində yaşamış, Bizansa sürgün olunduğundan sonra 1302-ci ildə taxta gətirilmək istəsədə qətiyyətsiz davranmışdır. Ölüm tarixi bəlli deyil.

## İstinadlar

## Mənbələr
* John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
III İvan Asen

**III İvan Asen** — Çar, 1259-cu ildə doğulmuşdur.
## Hakimiyyətə gəlişi
1279-cu ildə Bizans orduları və yerli əyanlar tərəfindən üsyançı İvaylonun əleyhinə olaraq hökmdarlığa gətirilmişdi. İmperatorun qızı  İrene Paleoloqina ilə evlənmiş, öz bacısı Kira Mariyanı da kuman əsilzadə Georgi Terter ilə evləndirmişdi. Lakin İvaylonun Bizanslıları məğlub etməsindən sonra qorxuya düşüb Bizansa qaçmış, oradan da Noğay xanın iqamətgahına gedərək İvaylonu öldürtdürmüşdü. Taxta qayıda bilməyən çar 1303-cü ildə Bizansda vəfat etdi.
## Ailəsi
İrene Paleoloqina ilə evlənmiş, Bizansda yüksək önəmə sahib Asaneslər sülaləsinin əsasını qoymuşdur. Övladları:
# Mixail Asan
# Andronik Asan
# İsaak Asan
# Konstantin Asan
# Teodora Asanina
# Mariya Asanina
## Mənbələr
John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
Asen sülaləsi

**Asen sülaləsi** — İkinci Bolqar imperiyasını idarə etmiş ilk sülalə.
## Kökləri
Asen sülaləsini quran 3 qardaş: IV Pyotr, I İvan Asen və Kaloyanın əslən hansı millətdən olması mübahisəlidir. 3 fərziyyə irəli sürülmüşdür:

# Bolqar kökü: Əsas fərziyyə və nəzəriyyədir. Səbəb bütün tarixi sənədlərdə "*Bolqarıstan*", "*Bolqar*", "*Bolqarlar*" kimi terminlərin keçməsidir.
# Valax kökü: Bəzi tarixçilərin müəyyən salnamələrə əsaslanıb irəli sürdüyü nəzəriyyədir.
# Türk-Kuman kökü: Sülalədəki bəzi hökmdarların adlarının kuman dilindən gəldiyini sürən tarixçilərin nəzəriyyəsi.
## Hökmdarlar

## İstinadlar

## Mənbələr
* Božilov, Ivan (1985). Familijata na Asenevci (1186–1460) (in Bulgarian). Sofia: Bulgarian Academy of Sciences. OCLC 14378091.
* Vasary, Istvan (2005) "Cumans and Tatars", Cambridge University Press: s. 34–42
* Stephenson, Paul (2000) "Byzantium's Balkan Frontier — A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204" s. 289–300
* History of the Byzantine Empire, A. A. Vasiliev 1935
II Kalman

**Kalman Asen** — Çar, II İvan Asenin qardaşıoğlu. 1256-cı ildə I Mixaili öldürərək taxta çıxmışdı. Rostislav Mixayloviçin qızı ilə evlənmiş, lakin Rostislavın yürüşünə qarşı dayana bilməyərək paytaxtdan qaçmışdı. Yolda öz əsgərləri tərəfindən öldürülmüşdür.
## Mənbələr
John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
Mitso Asen

**Mitso Asen** () — Çar, II İvan Asenin kürəkəni. II Kalmanın devrilməsindən sonra taxta çıxmışdı. Əslən Asen sülaləsindən olmayıb, II İvan Asenin kürəkəni olduğu üçün bu soyadını götürmüşdür. Cəmi 1 il taxtda qalmış, lakin əyanların üsyanı nəticəsində Anadoluya qaçaraq VIII Mixail Paleoloq tərəfindən ona ev və mülk verilmişdir. Təqribən 1277-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Mariya Asenina ilə evlənmiş, ondan bu övladları olmuşdur:
* III İvan Asen
* Kira Mariya — I Georgi ilə evlənmişdi.

## Mənbələr

* John V. A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
Malavi şəhərləri

## Malavi şəhərləri

Bu siyahıda Afrika ölkəsi olan Malavinin şəhərləri verilmişdir. Malavinin paytaxdı Lilonqve şəhəridir. Malavinin 33 şəhəri var.

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
Malavi bölgələri

Afrika qitəsi ölkələrindən Malavi inzibati və coğrafi şərtlər göz qarşısında saxlanılaraq üç bölgəyə ayrılmışdır. Bu üç bölgə isə ayrıca 28 rayona ayrılmışdır. Malavidəki ən böyük inzibati vahid olan bölgələr mahalları də əhatə edir.

*  Şimal bölgəsi
:: Əhalisi: 1,698,502 (2008)
:: Sahəsi: 26,931 km2

:: İnzibati mərkəz:Mzuzu
*  Mərkəz bölgəsi
:: Əhalisi: 5,491,034 (2008)
:: Sahəsi: 35,592 km2

:: İnzibati mərkəz: Lilonqve
*  Cənub bölgəsi
:: Əhalisi: 5,876,784 (2008)
:: Sahəsi: 31,753 km2

:: İnzibati mərkəz: Blantire

## Həmçinin bax
* Malavi
* Malavi şəhərləri
Şimal bölgəsi (Malavi)

**Şimal bölgəsi** — Afrika ölkəsi Malavinin üç bölgəsindən biri.

## Coğrafya
Şimal bölgəsi həm əhali sayına görə həm də ərazisinə görə Malavinin digər bölgələrindən kiçikdir. Bölgə qərbdə Zambiya, şimalda  Tanzaniya, şərqdə Malavi Gölü, cənubda isə Mərkəz bölgəsi ilə qonşudu.

## İnzibati quruluş
Bölgənin inzibati mərkəzi, həm də ölkənin üçüncü ən böyük şəhəri Mzuzudur. Şimal bölgəsinin rayonlarıː
* Çitipa mahalı
* Karonqa mahalı
* Rumfi mahalı
* Mzimba mahalı
* Nxata Bey mahalı
* Likoma mahalı

## Əhali
Bölgə 2008-ci ilin məlumatlarına görə 1,698,502 nəfər yaşayır. Bu rəqəm Malavinin sadəcə 13 %-ni əhatə edir.

## Həmçinin bax
*Malavinin bölgələri
*Malavi
Vayots Dzor mərzi

**Vayots dzor mərzi** () — Ermənistan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Yeğeqnadzor şəhəridir.

Mərz ölkənin cənub-şərqində keçmiş Yeğeqnadzor və Əzizbəyov rayonları, tarixi Dərələyəz mahalı ərazisində yerləşir. Qərbdən Naxçıvan Muxtar Respublikası, şərqdən Kəlbəcər rayonu, şimaldan Kəvər, şimal-qərbdən Ararat, cənubdan Sünik mərzləri ilə əhatələnmişdir.

## Ümumi məlumat

7 noyabr 1995-ci il tarixində *Ermənistan Respublikası Milli Məclisi*nin qərarı ilə Yeğeqnacor və Vayk rayonları ləğv edilərək onların hesabına *Vayots dzor* mərzi yaradılmışdır.

Ümumi sahəsi 2,308&nbsp;km² olan mərz şimaldan Basarkeçər yaylası, qərbdən Zəngəzur silsiləsi, cənubdan Ələyəz dağları, şərqdən isə Səlim aşırımı yerləşən hündür dağlarla əhatə olunmuşdur. 2011-ci ilin göstəricilərinə görə mərzin əhalisi 52,324 nəfər olmaqla sıxlığı 23/km²-dir.

## Yaşayış məntəqələri
44 yaşayış məntəqəsindən ibarət olan *Vayots dzor mərzi*ndə bu məntəqələrdən 3-ü şəhər, 41-i isə kənddir.

## Həmçinin bax
* Dərələyəz mahalı
* Soylan rayonu
* Keşişkənd rayonu
* Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü

## İstinadlar
Hira

**Hira mağarası** () Məkkənin 3,5 kilometrliyində Nur dağının şimal-şərq meylində yerləşmiş mağara. Mağara elə də böyük ölçülərə malik deyil - təxminən uzunluğu 2 metr, eni 3,5 metrdir. Mağara Kəbəyə tərəf yönəlmişdir. Məhəmməd peyğəmbər Hira mağarasına gedərək, burada dini düşüncələr edirdi. Müsəlmanların inancına görə Cəbrayıl mələk, Allah tərəfindən Ələq surəsinin beşinci ayəsini Həzrəti Məhəmmədə nazil edərək ona Allah peyğəmbərliyinə seçildiyini bildirir. (bax: Besət)
Mərkəz bölgəsi (Malavi)

**Mərkəz bölgəsi** — Afrika ölkəsi olan Malavinin üç bölgəsindən biri..

## Coğrafya
Mərkəz bölgəsinin sahahəsinə görə ölkənin bölgələri arasında birinci, əhalisinə görə isə ikinci yerdədir. Bölgə qərbdə Zambiya və Mozambik, şimalda Şimal bölgəsi, şərqdə Malavi Gölü, cənubda isə Mozambik və Cənub bölgəsi ilə qonşudur.

## İnzibati quruluş
Bölgənin inzibati mərkəzi, həm də ölkənin paytaxdı olan Lilonqvedir. Mərkəz bölgəsinin rayonlarıː
* Kasunqu mahalı
* Nxotakota mahalı
* Ntçisi mahalı
* Dova mahalı
* Mçini mahalı
* Lilonqve mahalı
* Salima mahalı
* Dedza mahalı
* Ntçeu mahalı

## Əhali
Bölgə 2008-ci ilin məlumatlarına görə 5,491,034 nəfər yaşayır. Bu rəqəm Malavinin %42-ni əhatə edir.

## Həmçinin bax
*Malavinin bölgələri
*Malavi
Cənub bölgəsi (Malavi)

**Cənub bölgəsi** — Afrika ölkəsi olan Malavinin üç bölgəsindən biri.

## Coğrafya
Cənub bölgəsi Malavinin bölgələri arasında əhali sayına görə birinci, ərazi baxımından ikinci yeri tutur. Bölgə qərbdə, cənubda və şərqdə Mozambik, cənubda isə Malavi Gölünün şimal hissəsi və Mərkəz bölgəsi ilə qonşudur.

## İnzibati quruluş
Bölgənin inzibati mərkəzi, həm də ölkənin paytaxdı olan Blantyredir. Cənub bölgəsinin rayonlarıː
* Manqoçi mahalı
* Balaka mahalı
* Maçinqa mahalı
* Neno mahalı
* Mvanza mahalı
* Blantire mahalı
* Zomba mahalı
* Çiradzulu mahalı
* Falombe mahalı
* Mulane mahalı
* Çikvava mahalı
* Tayolo mahalı
* Nsane mahalı

## Əhali
Bölgədə 2008-ci ilin məlumatlarına görə 5.876.784 nəfər yaşayır. Bu rəqəm Malavinin 45 %-ni əhatə edir.

## Həmçinin bax
*Malavinin bölgələri
*Malavi
Çitipa dairəsi

**Çitipa** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Şimal bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Çitipa ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Şimal bölgəsinə aid olub ölkənin ən şimal mahalıdır. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Çitipa şəhəridir. Mahal şərqdə Karonqa mahalı, cənubda Rumfi mahalı, şimalda Tanzaniya, qərbdə Zambiya ilə qonşudur.

## Əhali
Çitipa mahalında 16,628 nəfər yaşayır. Əhali baxımından Malavi mahalları arasında ən az əhalisi olan mahallardan biri sayılır.

## Şəhərləri
*Çitipa

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Karonqa dairəsi

**Karonqa** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Şimal bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Karonqa ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Şimal bölgəsinə aid olub ölkənin şimalında yerləşir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Karonqa şəhəridir. Mahal şərqdə Malavi gölü, cənubda Rumfi mahalı, şimalda Tanzaniya, qərbdə Çitipa mahalı ilə qonşudur.

## Şəhərləri
* Karonqa

## Həmçinin bax
* Malavi
* Malavi bölgələri
* Malavi şəhərləri
Kosmos (fəlsəfə)

**Kosmos** () — Qədim Roma fəlsəfəsinə və mədəniyyətinə görə xaosa əks olan dünya haqqında vahid, harmonik təsəvvür. Yunanlar üçün "kosmos" anlayışı iki funksiyada idi  — tənzimlənən və estetika.
Əl

**Əl** — insan və meymunun yuxarı ətrafları. İnsan bir əlində 5 barmaq olmaqla 10 barmağa sahibdir. Əl tutma, dartma, itələmə, vurma, yazma kimi onlarla funksiyanı yerinə yetirir. Baş barmağın tutuş zamanı digər barmaqlardan əks tərəfdə yerləşməsi tutma qüvvətini xeyli artırır.

Əlin hissetmə qabiliyyəti çox yüksəkdir. Görmə qabiliyyətini itirmiş şəxslərin əllərindəki hissiyat daha güclü olur.

## Anatomiya
Əldə 27 dənə sümük var. Bir əlin barmaqlarında isə 14 sümük var. Baş barmaqda 2, qalan barmaqların hərəsində 3 sümük var.

## Travmatizm
İnsan həyatında fəal iştiraka görə əl ən çox travmatizmə məruz qalır.

## Həmçinin bax
* Barmaq
* Orqan
* Yad əl sindromu

## Xarici keçidlər

## İstinad
Mzimba dairəsi

**Mzimba** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Şimal bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Mzimba ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Şimal bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mzimba şəhəridir. Malal şimalda Rumfi mahalı, şərqdə Nxata Bey mahalı, cənubda Nxotakota mahalı, qərbdə isə Zambiya ilə qonşudur.

## Şəhərləri
*Mzimba
*Mzuzu

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Rumfi dairəsi

**Rumfi** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Şimal bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Rumfi ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Şimal bölgəsinə aid olub ölkənin şimal mahalılarından biridir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Rumfi şəhəridir. Mahal şimalda Çitipa mahalı və Karonqa mahalı, şərqdə Malavi gölü, cənubda Mzimba mahalı və Nxata Bey mahalı, qərbdə isə Zambiya ilə qonşudur.

## Əhali
Rumfi mahalında 169,112 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Rumfi

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Likoma dairəsi

**Likoma** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Şimal bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Likoma ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Şimal bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Likoma şəhəridir. Mahal Malavi gölündə bir-birilərindən 10 km aralıqda yerləşən Likoma və Çizumulu adalarından ibarətdir. Sahəsinə görə ölkənin ən kiçik mahalıdır. Malavi gölünün Mozambik hakimiyyəti altında olan hissəsində yerləşən bu adalar Malavinin başqa ölkə sərhədlərində yerləşən ərazisi sayılır.

## Əhali
Likoma mahalında 10,445 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Likoma

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Paris Yol və Körpü Milli Məktəbi

**Paris Yol və Körpü Milli Məktəbi** () — Fransada ali məktəb; Avropada mühəndislik üzrə ilk ali məktəb.

## Tarixi
1747-ci ildə Parisdə yaradılmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Nxotakota dairəsi

**Nxotakota ** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Nxotakota ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Nxotakota şəhəridir. Mahal şərqdə Malavi gölü, cənubda Salima mahalı, şimalda Mzimba mahalı və Nxata Bey mahalı, qərbdə Kasunqa mahalı və Ntçisi mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Nxotakota mahalında 301,868 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Nxotakota

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Ntçisi dairəsi

**Ntçisi ** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Ntçisi ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Ntçisi şəhəridir. Mahal şərqdə Nxotakota mahalı, cənub-şərqdə Salima mahalı, şimal-qərbdə Kasunqu mahalı, cənubda Dova mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Ntçisi mahalında 224,098 nəfər yaşayır. 

## Şəhərləri
*Ntçisi

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Dova dairəsi

**Dova** () — Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Dova ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Dova şəhəridir. Mahal şərqdə Salima mahalı, şimalda Ntçisi mahalı və Kasunqu mahalı cənub-qərbdə Lilonqve mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Dova mahalında 556,678 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Dova

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Mçini dairəsi

**Mchinji** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Mchinji ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mçini şəhəridir. Mahal şimal-şərqdə Kasunqu mahalı, cənub-şərqdə Lilonqve mahalı,
qərbdə Zambiya ilə qonşudur.

## Əhali
Mçini mahalında 456,558 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Mçini

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Lilonqve dairəsi

**Lilonqve** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Lilonqve ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Lilonqve şəhəridir. Mahal şərqdə Dedza mahalı və Salima mahalı, cənubda Mozambik, şimalda Dova mahalı və Kasunqu mahalı, qərbdə Mçini mahalı və Mozambik ilə qonşudur.

## Əhali
Lilonqve mahalında 1,897,167 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Lilonqve

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Salima dairəsi

**Salima** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Salima ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Salima şəhəridir. Mahal şərqdə Malavi gölü, cənubda Dedza mahalı, şimalda Nxotakota mahalı, şimal-qərbdə Ntçisi mahalı, qərbdə Dova mahalı və Lilonqve mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Salima mahalında 340,327 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Salima

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Dedza dairəsi

**Dedza** — Malavinin 28 dairəsindən biri. Mərkəz regionuna aiddir.

## Coğrafiya
Dedza ölkənin üç regionundan biri olan Mərkəz regionuna aiddir. Dairənin mərkəz şəhəri dairə ilə eyni adı daşıyan Dedza şəhəridir. Dairə şərqdə Malavi gölü və Manqoçi dairəsi, cənubda Ntçeu dairəsi və Mozambik, şimalda Salima, qərbdə Lilonqve dairələri ilə qonşudur.

## Əhali
Dedza dairəsində 623,789 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
* Dedza

## Həmçinin bax
* Malavi
* Malavi regionları
* Malavi şəhərləri
Kasunqu dairəsi

**Kasunqu** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Kasunqu ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir.
Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Kasunqu şəhəridir. Mahal şərqdə Nxotakota mahalı, cənubda Lilonqve mahalı, cənub-qərbdə Mçini mahalı, cənub-şərqdə Dova mahalı və Ntçisi mahalı, şimalda Mzimba mahalı, qərbdə isə Zambiya ilə qonşudur. Mahalın ərazisi daxilində həmçinin eyni adı daşayan vəhşi həyatı mühafizə parkı vardır.

## Əhali
Kasunqu mahalında 616,085 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Kasunqu

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Cırtdan planet

**Cırtdan planet** () — Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı planetlər haqqında 24 avqust 2006-cı il tarixində etdiyi açıqlama nəticəsində yaradılan səma cisimləri üçün kateqoriya. Ancaq günəş sisteminə aid olub, planetlər kateqoriyası və kiçik günəş sistemi cisimləri kateqoriyasından fərqlənir.
Dəryal keçidi

**Dəryal keçidi** — Gürcüstanla Rusiya sərhədində, Böyük Qafqazın Yan silsiləsinin kəsişməsində Terek çayının kanyonu. Üç km məsafədə çayın hövzəsi üzərində qayalar 1000 metr hündürlüyə yüksəlir. Dəryal keçidindən hərbi-gürcü yolu keçir. Buranın qədim adları **Qafqaz darvazaları** və **Alan qapıları** idi. İkinci adı erkən orta əsrlərdə Baş Qafqaz silsiləsindən keçən bu mühüm dağ yoluna sahib olan alanların adı ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Manqoçi dairəsi

**Manqoçi** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Manqoçi ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Manqoçi şəhəridir. Mahal şimalda Malavi gölü, cənubda Maçinqa mahalı və Balaka mahalı, şərqdə Mozambik, qərbdə Dedza mahalı və Ntçeu mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Manqoçi mahalında 803,602 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Manqoçi

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Balaka dairəsi

**Balaka** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 dairəsindən biri. Cənub regionuna aiddir.

## Coğrafiya
Balaka ölkənin üç regionundan biri olan Cənub regionuna aiddir. Dairənin mərkəz şəhəri dairə ilə eyni adı daşıyan Balaka şəhəridir. Dairə şərqdə Maçinqa, cənubda Mvanza və Zomba, şimalda Manqoçi, qərbdə Ntçeu dairələri ilə qonşudur.

## Əhali
Balaka dairəsində 316,748 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
* Balaka

## Həmçinin bax
* Malavi
* Malavi regionları
* Malavi şəhərləri
Maçinqa dairəsi

**Maçinqa** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Maçinqa ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Maçinqa şəhəridir. Mahal şərqdə Mozambik, cənubda Zomba mahalı, şimalda Manqoçi mahalı, qərbdə Balaka mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Maçinqa mahalında 488,996 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Maçinqa

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Ntçeu dairəsi

**Ntçeu** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Mərkəz bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Ntçeu ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Ntçeu şəhəridir. Mahal şərqdə Manqoçi mahalı və Balaka mahalı, cənubda Mwanza mahalı, şimalda Dedza mahalı, qərbdə isə Mozambik ilə qonşudur.

## Əhali
Ntçeu mahalında 616,085 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Ntçeu

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Neno dairəsi

**Neno** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Neno ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Neno şəhəridir. Mahal şərqdə Blantire mahalı və Zomba mahalı, şimalda Balaka mahalı və Ntçeu mahalı, qərbdə Mvanza mahalı ilə qonşudur. Mahalın ərazisi 2003 ilinə qədər Mvanza mahalına bağlı idi, bu tarixdən etibarən həyata keçirilən yerli idari dəyişiklikdən sonra Mvanza mahalının şərq hissəsindən Neno mahalı təşkil edilmişdir.

## Əhali
Neno mahalında 108,897 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Neno

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Mvanza dairəsi

**Mvanza** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Mvanza ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mvanza şəhəridir. Mahal şərqdə Neno mahalı və Blantire mahalı, cənubda Çikvava mahalı, şimalda Ntçeu mahalı, qərbdə Mozambik ilə qonşudur. 2003-cü ildə etibarən şərq hissəsinində Neno mahalı yaradılmışdır.

## Əhali
Mvanza mahalında 94,476 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Mvanza

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Çiradzulu dairəsi

**Çiradzulu ** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Çiradzulu ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Çiradzulu şəhəridir. Mahal şərqdə Mulane mahalı, cənubda Tayolo mahalı, şimalda Zomba mahalı, qərbdə Blantire mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Çiradzulu mahalında 290,946 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Çiradzulu

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Mulane dairəsi

**Mulane** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Mulane ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mulane şəhəridir. Mahal şərqdə Falombe mahalı, cənubda Mozambik, şimalda Zomba mahalı, qərbdə Çiradzulu mahalı və Tayolo mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Mulane mahalında 525,429 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Mulane

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Çikvava dairəsi

**Çikvava** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Çikvava ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Çikvava şəhəridir. Mahal şərqdə Tayolo mahalı, şimal-şərqdə Blantire mahalı, şimalda Mvanza mahalı, cənub-şərqində Nsane mahalı, qərb və cənubunda isə Mozambik ilə qonşudur.

## Əhali
Çikvava mahalında 438,895 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
* Çikvava

## Həmçinin bax
* Malavi şəhərləri
Nsane dairəsi

**Nsane** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Nsane ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Nsane şəhəridir. Mahal şərqdə Çikvava mahalı və Tayolo mahalı, qərb, cənub və şərqində Mozambik ilə qonşudur.

## Əhali
Nsane mahalında 238,089 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Nsane

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Davud Qədiməliyev

**Davud Əli oğlu Qədiməliyev** - N.P.Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universiteti biotexnologiya kafedrasının professoru, biologiya elmləri doktoru.

## Fəaliyyəti
7 noyabr 1952-ci ildə Mingəçevir şəhərində anadan olub. Mordoviya Dövlət Universitetinin fizika fakültəsini bitirib (1975). Bioloji elmlər namizədi (1985), bioloji elmlər doktoru (2003). Dosent (1994). MDU biotexnologiya kafedrasının professoru (2003 - 2013 ). Professor (2013-ci ildən hal-hazıradək).

Mordoviya Dövlət Universiteti yanında  «biotexnologiya», «ekologiya», «aqrokimya», «ümimi torpaqşünaslıq» ixtisasları üzrə iki doktorluq dissertasia şurasının, fakültə elmi şurasının, fakültə attestasiya komissiyasının üzvü, bioloji elmlər üzrə ekspertlər şurasının sədridir.

Rusiya biotexnoloqlar cəmiyyətinin, Rusiya biofizikləri cəmiyyətinin, Moskva təbiət sınaqçıları cəmiyyəti Mordoviya şöbələrinin üzvüdür.

Elmi maraq sahələri – kompozisiya materialları biotexnologiyası, biokatalizatorlar, sənaye ekologiyası.

110 elmi məqalə, o cümlədən həmmüəlliflikə 2 monoqrafiya, 3 dərs vəsaiti, Rusiya universitetləri qrifli bilogiyaya aid 2 dərs vəsaiti, 9 patent  müəllifidir.

D.Qədiməliyevin rəhbərliyi ilə 2 fəlsəfə doktorluğu müdafiə edilib, 3 fəlsəfə doktorluğuna elmi məsləhət verilib, hal-hazırda üç dissertasiyaya elmi rəhbərlik edir..

## Təltif və mükafatları
D.Qədiməliyev universitetin, Respublika Hökumətinin və ÜİLKGİ MK-nın fəxri fərmanları ilə təltif olunub. Oqaryov mükafatı laureatı, biotexnologiya və ekologiya sahəsində “İlin mühəndisi” Ümumrusiya müsabiqəsinin qalibidir.

## İstinadlar
Malavi dairələri

Afrika qitəsində yerləşən **[[Malavi]]** üç bölgədə olan 28 dairədən ibarətdir.

**[[Mərkəz bölgəsi (Malavi)|Mərkəz bölgəsi]]nin dairələri:**
* 1 Dedza dairəsi
* 2 Dova dairəsi
* 3 Kasunqu dairəsi
* 4 Lilonqve dairəsi
* 5 Mçini dairəsi
* 6 Nxotakota dairəsi
* 7 Ntçeu dairəsi
* 8 Ntçisi dairəsi
* 9 Salima dairəsi

**[[Şimal bölgəsi (Malavi)|Şimal bölgəsi]]nin dairələri:**
* 10 Çitipa dairəsi
* 11 Karonqa dairəsi
* 12 Likoma dairəsi
* 13 Mzimba dairəsi
* 14 Nxata Bey dairəsi
* 15 Rumfi dairəsi

**[[Cənub bölgəsi (Malavi)|Cənub bölgəsi]]nin dairələri:**
* 16 Balaka dairəsi
* 17 Blantire dairəsi
* 18 Çikvava dairəsi
* 19 Çiradzulu dairəsi
* 20 Maçinqa dairəsi
* 21 Manqoçi dairəsi
* 22 Mulane dairəsi
* 23 Mvanza dairəsi
* 24 Nsane dairəsi
* 25 Tayolo dairəsi
* 26 Falombe dairəsi
* 27 Zomba dairəsi
* 28 Neno dairəsi

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi şəhərləri
*Malavi bölgələri
Zomba dairəsi

**Zomba** — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.

## Coğrafiya
Zomba ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Zomba şəhəridir. Mahal şərqdə Mozambik, cənubda Chiradzulu mahalı, Mulane mahalı və Falombe mahalı, şimalda Balaka mahalı və Maçinqa mahalı, qərbdə Mvanza mahalı və Blantire mahalı ilə qonşudur.

## Əhali
Zomba mahalında 670,533 nəfər yaşayır.

## Şəhərləri
*Zomba

## Həmçinin bax
*Malavi
*Malavi bölgələri
*Malavi şəhərləri
Murad Rəhimov

**Murad Rəhimov** () — ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan əsilli əsgəri, ABŞ ordusunun kapralı,ABŞ fəxri xiyabanında dəfn edilmiş yeganə Azərbaycanlı hərbçi.

## Həyatı
Murad Rəhimov 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycanın tanınmış opera müğənnisi Sona Aslanova'nın nəvəsi idi. Murad Amerikaya ailəsi ilə birlikdə dörd yaşı olan zaman köçür. Orta təhsilini burada alan Murad 6 yaşında məktəbdən çıxıb kollecə daxil olmaq üçün kurslara yazılır. Murad ABŞ ordusunda xidmət etmək üçün ilk niyyətini ailəsinə bildirir. Ailənin razılığını aldıqdan sonra Murad ABŞ ordusunda xidmətə başlayır. Murad Rəhimov 2003-cü ildə Birləşmiş Ştatların İraqa müdaxiləsindən bir neçə ay sonra orduya yazılıb San-Diyeqoda hərbi düşərgədə təlimlərə başlamışdı. 2004-cü ilin fevral ayında onun xidmət etdiyi birləşmə təlimlər üçün Havay adalarına yerləşdirilmişdi.

Burada avtomatçı kimi təlim alandan sonra sentyabr ayında o, ABŞ hərbi dəniz qüvvələrinin 1-ci Batalyonunun tərkibində İraqa göndərilmişdi. Murad atasından İraqa göndərildiyini anasına deməməyi xahiş etmişdi. Yalnız bir müddət sonra anası ilə telefon söhbətində o artıq İraqda olduğunu desə də, hərbi əməliyyatlar barədə danışmamışdı. Murad Rəhimov Fəllucə yaxınlığında ən şiddətli döyüşlərin getdiyi bir yerdə xidmət edirdi. O, fevral ayında İraqdan ABŞ-yə qayıtmalı idi. Yanvarın 25-də Murad Rəhimov qum tufanı zamanı baş vermiş  30 başqa Amerika əsgəri ilə birlikdə həlak oldu. Həlak olan zaman Muradın 20 yaşı vardı. Murad Rəhimov San-Dieqo'da yerləşən Fort Rosecrans məzarlığında dəfn edilib.

## Təltifləri
* "İgidliyə görə" medalı: Havay adalarında ABŞ hərbi dəniz qüvvələrinin bazasında təlimdə iştiraka görə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Murad Rəhimovun xatirəsinə həsr olunmuş sayt 
* Murad Rəhimovun məzarı
Yoşinori Sakay

**Yoşinori Sakay** (, 6 avqust 1945, Yaponiya, Hiroşima) — Tokioda təşkil olunmuş  1964-cü il Olimpiya Oyunlarında Olimpiyadanın məşəlini yandırmış idmançı.

Sakay Hiroşimaya atom bombasının atıldığı gün anadan olub. O, Yaponiyanın müharibədən sonrakı yenidən qurulması və sülh rəmzi kimi seçilib. O, Vaseda Universitetinin qaçış klubunun üzvü olub.

Olimpiya oyunlarından sonra o, Banqkokda *1966-cı il Asiya Oyunlarında* 1600 metr məsafəyə estafet yarışında qızıl, 400 metr məsafəyə yarışda isə gümüş medal qazanıb. O, 1968-ci ildə Fuji Televiziyasında jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb və əsasən xəbərlər və idman verilişlərində çalışıb. O, faktiki olaraq heç vaxt Olimpiya Oyunlarında mübarizə aparmayıb.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*JOC - 東京オリンピックから40年 (Tokio Olimpiadasından qırx il keçdi)
Mordoviya Dövlət Universiteti

**N.P.Oqaryov adına Mordoviya Dövlət Universiteti** — Mordoviyanın ən iri ali təhsil, elm və mədəniyyət mərkəzi, Volqayanı bölgənin aparıcı universitetlərindən biri. Təhsil 11 fakültədə və 7 institutda 89 ixtisas üzrə aparılır. 33 bakalavr, 12 magistr proqramı həyata keçirilir. 

## Tanınmış alimləri
* Davud Qədiməliyev - biologiya elmləri doktoru, professor.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Сайт Мордовского государственного университета имени Н. П. Огарёва
* Сайт Центра Дистанционного образования Мордовского государственного университета имени Н. П. Огарёва
* Сайт студенчества Мордовского университета" 
* Сайт газеты «Голос Мордовского университета» 
* Сайт Ковылкинского филиала Мордовского государственного университета имени Н. П. Огарёва
* Сайт Медицинского института МГУ имени Н. П. Огарева
* Сайт биологического факультета Мордовского университета
1994 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1994** — 1994-cü ilin oktyabr ayında ikinci dəfə Braziliyada təşkil olunan turnir. Sonda nın zəfər çaldığı on ikinci mundialda gümüş medalın sahibi ev sahibləri olmuşdur. Bürünc medalı isə SSRİ-nin dağılmasından sonra ilk dünya çempionatında iştirak edən  milli voleybol komandası olmuşdur.

Turnirə həmçinin tarixdə ilk dəfə olaraq  milli komandası da qatılmışdır. Azərbaycan müstəqil olduqdan sonra komanda idman növlərində ilk dünya çempionatını və ən böyük idman yarışı məhz bu turnir olmuşdur. Turnirdə qazanılan onunculuq hələ də top, həmçinin komanda idman növlərindəki ən böyük uğurumuzdur.

## Komandalar

## Qrup mərhələsi

#### "A" Qrupu - [[Belu-Orizonti]]

#### "B" Qrupu - [[San Paulo]]

#### "C" Qrupu - [[Belu-Orizonti]]

#### "D" Qrupu - [[San Paulo]]

## Pley-off mərhələsi

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

## Yekun

## Mənbə
*Women Volleyball XII World Championship 1994 Sao Paulo (BRA) 17-30.10 Winner Cuba
ISO 639-2

**ISO 639-2**:1998, dillərin adlarının göstərimi üçün kodlar - Bölüm 2: Alpha-3 kodu, dillərin adlarının göstərimi üçün kodlarını siyahılar ISO 639 standart, ikinci hissəsidir. Standartın bu hissəsində, hər bir dil üçün verilən üç məktubu "Alfa-3" kodlar olaraq adlandırılar. ISO 639-2 kodları siyahısında 464 qeyd var.

## Mənbə
Folk-rok

**Folk-rok**, xalq musiqisi və rok musiqisini birləşdirən bir musiqi növüdür. Ümumiyyətlə folk-rok termini 1960-cı illərin ortasında Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də ortaya çıxmışdır. Liderliyini Los Angelesli musiqi qrupu The Byrds etmişdir. Qrup, ənənəvi xalq musiqisi ilə Dylanvari mahnıları rok alətləri ilə çalmış, bu nöqtədə isə The Beatles və digər İngilis qruplarının

böyük ölçüdə təsiri olmuşdur."Folk rok" termini isə ilk dəfə ABŞ mətbuatı tərəfindən The Byrds'ün musiqisini təyin etmək üçün 1965 iyununda ortaya atılmışdır. The Byrds'ün "Mr. Tambourine Man" coveri və bu coverin ticarət müvəffəqiyyəti isə folk rokun 1960-cı illərin ortasında böyük bir müvəffəqiyyətə çatmasını təmin etmişdir. Dylanın özünün də bu növə böyük bir ilham qaynağı olmuşdu; xüsusilə elektro gitarla ifa olunan Bringing It All Back Home , Highway 61 Revisited və Blonde on Blonde albomları növün inkişafında böyük rolu oldu. Dylanın 25 iyul 1965 tarixində Newport Folk Festival'ında elektronik bir musiqi qrupuyla konsert verişi, eyni zamanda folk rok üçün əhəmiyyətli bir addım idi.

## Xarici keçidlər
Azeri symphonic rock Mugam
Veys və Ramin (dəqiqləşdirmə)

* Veys və Ramin - XII əsr fars şairi Fəxrəddin Əsəd Gurganinin nəzmə çəkdiyi poema.
* Visramiyani - Gurganinin əsərinin XII əsrin sonlarında yaşamış gürcü şairi Sarkis Tomaçveli tərəfindən gürcü dilinə tərcüməsi.
* Veys və Ramin - Gurganinin əsərinin XVI əsr türk şairi Lamii Çələbi tərəfindən türk dilinə tərcüməsi.
Creative Commons

**Creative Commons** (**CC**) — Amerika qeyri-kommersiya təşkilatı, təhsilə çıxışa və başqalarının qanuni şəkildə əsaslandırması və paylaşması üçün mövcud olan yaradıcı əsərlərin çeşidini genişləndirməyə həsr olunmuş beynəlxalq şəbəkə. Təşkilat Creative Commons lisenziyaları kimi tanınan bir neçə müəllif hüququ lisenziyasını ictimaiyyətə pulsuz olaraq təqdim edib. Bu lisenziyalar yaradıcı əsərlərin müəlliflərinə alıcıların və ya digər yaradıcıların xeyrinə hansı hüquqları qoruduqlarını və hansı hüquqlardan imtina etdiklərini bildirməyə imkan verir. Asan başa düşülən bir səhifəlik hüquqların izahı və əlaqəli vizual simvollar hər bir Creative Commons lisenziyasının xüsusiyyətlərini izah edir. Məzmun sahibləri müəllif hüquqlarını qorumağa davam edirlər, lakin Creative Commons lisenziyaları "bütün hüquqlar qorunur" adı altında zəruri olan müəllif hüququ sahibi (lisenziya verən) və lisenziyaçı arasında xüsusi hüquqlar üzrə fərdi danışıqları əvəz edən standart buraxılışlar verir.

Təşkilat 2001-ci ildə Lovrens Lessiq, Hal Abelson və Erik Eldred tərəfindən İctimai Mülkiyyət Mərkəzinin dəstəyi ilə qurulub. Hal Plotkin tərəfindən yazılmış Creative Commons haqqında ümumi maraq doğuran nəşrdə ilk məqalə 2002-ci ilin fevralında dərc edilmişdir. Müəllif hüququ lisenziyalarının ilk toplusu 2002-ci ilin dekabrında buraxılmışdır. Lisenziyaları hazırlayan və hal-hazırkı Creative Commons infrastrukturunu quran təsisçi idarəetmə komandasına Molli Şaffer Van Hovlinq, Qlen Otis Brovn, Niru Paharia və Ben Adida daxildir.

2002-ci ildə David Vayli tərəfindən 1998-ci ildə yaradılmış prekursor layihəsi olan Açıq Məzmun Layihəsi () Creative Commons-u davamçısı olaraq elan etdi və Vayli CC direktoru kimi ora qoşuldu. Aaron Şvarts, Matyu Hovqheyin etdiyi kimi Creative Commons-un erkən mərhələlərində əhəmiyyətli rol oynadı.

2019-cu ilə olan məlumata əsasən müxtəlif Creative Commons lisenziyaları altında lisenziyalaşdırılmış təxminən 2 milyard əsər mövcuddur. Vikipediya və onun qardaş layihələri bu lisenziyalardan birini istifadə edir. 2017-ci ilin hesabatına görə, Flickr təkcə YouTube-da 49 milyon, DeviantArt-da 40 milyon və Wikimedia Commons-da 37 milyon əsərlə birlikdə, ümumilikdə 415 milyon CC lisenziyalı fotoşəkilə ev sahibliyi edib. Lisenziyalar həmçinin Stack Exchange, MDN, Internet Archive, Khan Academy, LibreTexts, OpenStax, MIT OpenCourseWare, WikiHow, TED, OpenStreetMap, GeoGebra, Doubtnut, Fandom, Arduino, ccmixter.org, Ninjam və əvvəllər Unsplash, Pixabay and Socratic saytları tərəfindən istifadə olunub.

## Həmçinin bax
* Azad mədəniyyət hərəkatı
* Pulsuz məzmun
* Açıq mənbə lisenziyası
* İctimai mülkiyyət lisenziya
* Creative Commons tərəfindən lisenziyalı əsas əsərlərin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Creative Commons wiki
* Short Flash animation describing Creative Commons
* Creative Commonsː Copyright Week: What happened to the Brazilian Copyright Reform? (english)
* Creative Commonsː Copyright Reform (english)
Koreya rəqəmləri

Bir - 하나 (Hana)
Iki -둘 (Dool)
Üç -셧 Set)
Dörd -넷 (Net)
Beş -다섯 (Dasot)
Altı -여섯 (Yosot)
Yeddi -일곱 (İlgob)
Səkkiz -여덟 (Yodol)
Doqquz -아홉 (Ahob)
On -열 (Yol)
Oxtar

**Oxtar** () və yaxud **Oxdar** — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzinin şərqində Qafan şəhərindən 15&nbsp;km məsafədə yerləşən kənd.

Kənd *Oxtar çayı*nın sol sahilində dağlıq-meşəlik ərazidə yerləşir.

## Tarixi
*Qafqazın 5 verstlik xəritəsi*ndə Zəngəzurda Oxtar adlı iki kəndin olduğu göstərilir: **Yuxarı Oxtar**, **Aşağı Oxtar**. Görünür, sonralar bu iki kənd birləşdirilməsindən Oxtar kəndi yaradılıb.

## Etimologiyası
Toponim qədim türk dilində «boy, qəbilə» mənasını verən *ox (> ok)* sözünə dialekt və şivələrimizdə cəm şəkilçisi kimi işlənən *-tar / -dar* (Azərbaycan ədəbi dilində *-lar, -lər*) şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. «Tayfa», «tayfa ittifaqı» mənasını verir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Kəndin toponimləri
* Yel piri
* Şərəfverdi
* Yalzəmi
* Midəm düzü
* Tumuyeri
* Sarıbayır
* Çömçəbulaq
* Zoğallar bulağı
* Çanqıllı
* Oğlannıca yaylağı və s.

## Folkloru
Açması “dəyirman” olan tapmacanın Oxtar variantı:

*<br /> Atdım atana, 
<br /> Düzdə kotana,
<br /> Çayda balığa,
<br /> Çöldə ceyrana.*

## Mənbə
* Musa Urud, «Zəngəzur», Bakı, "Nurlar", 2005.
* Əziz Ələkbərli, «Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"», Bakı, "Sabah", 1994.
* PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
* Həbib Rəhimoğlu, «Silinməz adlar, sağalmaz yaralar», Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. «Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti». Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Sabir Əsədov, «Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası», Bakı, "Gənclik", 1995.
* Səməd Qarayev, «Qazangöl həsrəti», Bakı, 2002.
* Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyi: Qafan 

## İstinadlar
Lester kodeksi

**Lester kodeksi** — Leonardo da Vinçi tərəfindən yazılmış elmi əsərlərin toplusudur. Bu indiyə kimi dünyada satılmış ən bahalı kitabdır. 1994-cü ildə Bill Geyts "Lester kodeksi"ni 30 802 500 ABŞ dollarına almışdır.

Kitabda intibah dövrünün düşüncə tərzi, elm və incəsənət arasında əlaqə, elm adamlarının yaradıcıllığı və s. öz əksini tapmışdır.

## İstinadlar
Ölüm vadisi

**Ölüm vadisi** — ABŞ-nin Kaliforniya ştatında səhra. Şimali Amerikada dəniz səviyyəsindən ən aşağı (-86 m) olan yer hesab olunur. Həmçinin, ən quraq və ən yüksək hava temperaturunun qeydə alındığı yerdir (56.7&nbsp;°C). Sahəsi 7.800&nbsp;km2-dir. Böyük, hamar, heç bir həyat şərtləri olmayan gilli yayla şəklindədir.

## Geologiya

Ölüm Vadisi bir qrabendir – iki dağ silsiləsi arasında yer alan və aşağı çökmüş bir torpaq sahəsidir. Bu vadi Walker Lane adlanan geoloji çökəklik sisteminin cənub ucunda yerləşir və bu sistem şimala doğru Oreqon ştatına qədər uzanır.

## Ekologiya

Qızmar istilərə və az yağıntıya baxmayaraq, Ölüm vadisi əhəmiyyətli biomüxtəlifliyə malikdir. Yaz aylarında, qarın əriməsi ilə su təmin olunan çiçəklər səhranın səthini örtür və bu proses iyun ayına qədər davam edə bilər. Ərazidə dağ qoyunları, qırmızı quyruqlu şahinlər  və vəhşi uzunqulaqlar müşahidə oluna bilər.  Ölüm vadisi ərazisində 600-dən çox bulaq və gölməçə mövcuddur.
Darwin şəlaləsi,  Ölüm vadisi Milli Abidəsinin qərb kənarında yerləşir və 30 metr hündürlükdən tökülərək, söyüdlər və qovaq ağacları ilə əhatələnmiş iri bir gölməçəyə axır. Bu gölməçə ətrafında 80-dən çox quş növü qeydə alınmışdır.

## İqlim

Ölüm Vadisi subtropik, isti səhrə iqliminə  malikdir. Burada yaylar çox uzun və son dərəcə isti, qışlar isə qısa və mülayim keçir. Yağıntı miqdarı isə çox azdır.

Vadi son dərəcə quraqdır, çünki o, dörd əsas dağ silsiləsinin (o cümlədən Sierra Nevada və Panamint silsiləsi) yağış kölgəsində yerləşir. Sakit okeandan materikin içinə doğru hərəkət edən rütubətli hava kütlələri Ölüm Vadisisinə çatmaq üçün şərq istiqamətində bu dağları aşmalıdır. Hava kütlələri hər bir dağ silsiləsini keçərkən yüksəldikcə soyuyur və rütubət kondensasiya olunaraq qərb yamaclarında yağış və ya qar şəklində düşür. Hava kütlələri Ölüm Vadisisinə çatdıqda isə, artıq demək olar ki, bütün rütubəti itirmiş olur və bu səbəbdən orada yağıntı çox az olur.

## Ölüm dərəsinin sirləri
Səhranın bəzi yerlərində ölçüsü bir ton yarıma qədər olan qaya parçaları var. Bu daşlar uzun illərdir, məlum olmayan səbəbdən səhrada iz qoyaraq hərəkət edirlər və maraqlısı odur ki, daşlar müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət edir heç vaxt bir-biri ilə toqquşmurlar. Ölüm dərəsində baş verən bu müəmmalı hadisənin üzərində uzun illər aparılan araşdırmalar heç bir nəticə verməmişdir. İlkin variant kimi hər zaman külək söylənsə də, Ölüm dərəsində heç vaxt bu daşları hərəkət etdirə biləcək səviyyədə küləklər qeydə alınmayıb.

## İstinadlar
Sənə də qalmaz

**Sənə də qalmaz** — musiqisi Tofiq Quliyev tərəfindən 1960-cı illərdə yazılmış, sözləri Rəsul Rzaya məxsus olan mahnıdır.

İlk dəfə Rəşid Behbudov tərəfindən ifa edilmişdir. Sonralar Mobil Əhmədov, Müslüm Maqomayev, Şövkət Ələkbərova, Mirzə Babayev, Lütfiyar İmanov, Rauf Atakişiyev, Faiq Ağayev, İran müğənnisi Sami Yusuf, Türkiyə müğənnisi Rafet El Roman və bir çox populyar müğənnilər tərəfindən ifa edilmişdir.

## Mahnının mətni

## İstinadlar
Müqəddəs İttifaq

**Müqəddəs İttifaq** (; ) — Rusiya, Avstriya və Prusiya monarxları tərəfindən yaradılan koalisiya. İttifaq 1815-ci il 26 sentyabrda Napoleonun son məğlubiyyətindən sonra rus çarı I Aleksandrın təklifi ilə Parisdə yaradılmışdır.

## Yaradılması
1815-ci il 26 sentyabrda Rus çarı I Aleksandr, Avstriya imperatoru I Frans və Prussiya kralı III Fridrix Napoleonun məğlubiyyətinin ardından II Paris sülhü zamanı İttifaq yaratdılar. Siyasi və ictimai həyatda Xristianlıq prinsiplərinə bağlılığı gücləndirməyi qarşısına məqsəd qoydan "Monarxların və xalqların Müqəddəs İttifaq"a Çar Aleksandr başçılıq etməyə başladı.İngiltərə əvvəlcə faktiki olaraq onun bütün işində iştirak edirdi. İttifaq Avropada əmin-amanlıq xatirinə hər hansı inqilabi çıxışı silahlı şəkildə yatırmağa hazır idi. Sonradan İngiltərə vəliəhd şahzadəsi, Osmanlı padşahı və papa istisna olmaqla bütün Avropa hökmdarlarının qatıldıqları ittifaq çox təsirli olmadı. Avstriya Xarici işlər Naziri Şahzadə Klement Metternix və İngiltərə xarici işlər naziri Vikont Kastlereağ isə Müqəddəs İttifaqın əhəmiyyətsiz və keçici bir birlik olaraq qiymətləndirmişlər.

Tədqiqatçılar "Müqəddəs İttifaqın" mövcudluq və tarixini üç dövrə bölürlər:

**Birinci dövr** – 1822-ci ilə qədər davam edən 7 illik dövrü əhatə edir ki, bu "Müqəddəs İttifaqın" ən qüdrətli dövrüdür. Bu dövrdə "Avropa Konsertinin" iştirakçıları arasında fikir birliyi və fəaliyyət həmrəyliyi özünü aydın şəkildə göstərir ki, Aaxen, Troppou-Laybax və Verone konqresləri keçirilir.

**İkinci dövr** – 1823–1830-cu illəri əhatə edir və Fransada İyul monarxiyasının qurulması ilə başa çatır. Dövrün başlıca epizodu fransız qasidlərinin İspaniyaya müdaxiləsi və kral VII Ferdinandın hakimiyyətinin bərqərar olmasıdır. 1822-ci ilin avqustunda Kestelrinin özünə qəsd etməsindən sonra, sentyabrda onun yerini istedadlı ingilis diplomatı və antirus görüşləri ilə məşhur olan Corc Kanpinq tutur.

**Üçüncü dövr** – 1830-cu il iyul monarxiyasının qurulmasından başlayır və Krım müharibəsi ərəfəsinədək davam edir, tədricən Avropa dövlətlərinin əvvəlki həmrəyliyi arxa plana keçir.

## Həmçinin bax
*Vyana konqresi

## Ədəbiyyat
*Троицкий Н.А. Александр I и Наполеон. М., 1994
*A.N.Abbasbəyli, S.Z.Yusifzadə. Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi(ən qədim dövrlərdən XIX yüzilliyin 70-ci illərinin sonuna qədər)dərsliyi, Bakı 2009

## Xarici keçidlər
*Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi (e-book)