open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makoto Şinkay

— yapon animasiya rejissoru, manqaka, seyyu. Əsl adı **Makoto Niitsu**dur. Məktəb illərindən manqa, anime və ranobe istehsal etmək istəyirdi. Ən çox sevdiyi anime - Hayao Miyazakinin "Castle in the Sky"-dır. Bəziləri onu yeni Miyazaki adlandırsalar da, Şinkay onu həddindən artıq qiymətləndirdiklərini söyləyir. Həm də o, Miyazakidən fərqlənən bir üsulda işləmək istədiyini bəyan etmişdir.

## Yaradıcılığının xüsusiyyətləri
Başqa animatorlarla fərqi ondadır ki, Şinkay çox vaxtı işin əsas hissəsini öz üzərinə götürməyə çalışır. İlk layihələrini – "Voices of a Distant Star" və "She and Her Cat", tamamilə özünün ev kompüterində yaratmışdı, seyyu rolunu isə həyat yoldaşı Miko Şinohara ifa edirdi.

Qatarlar Şinkay üçün bir növ fetiş sayılır və onun yaradıcılığında böyük rol oynayırlar.

## İşləri
### Film
* - rejissor / animator, *1997* (qısametrajlı film)
* - rejissor / ssenarist / animator / Onun pişiyinin seyyusu, *1999* (qısametrajlı film)
* - rejissor / ssenarist / prodüser / voice of Noboru Terao (original voice), *2002*
* - rejissor, *2003* (Hiromi İvasaki üçün musiqili video)
* - rejissor / ssenarist / prodüser / hekayə / arxaplan incəsənəti / dizayn/modelçi / tema mahnısı sözləri, *2004*
* - rejissor / ssenarist / prodüser / hekayə / art direktor / rəng dizayneri, *2007*
* - rejissor / hekayə / arxaplan incəsənəti / rəng dizayneri / fotoqrafiya, *2007* (*[[Ani*Kuri15]]*-də göstərilən anime serialı)
* - rejissor / ssenarist / prodüser, *2011*
* - rejissor, *2013* (qısametrajlı film)
* - rejissor / ssenarist / fotoqrafiya / rəng dizayneri / montaj, *2013*
* - rejissor / ssenarist / rəng dizayneri, *2016*

### Reklam
* - rejissor / arxaplan incəsənəti, *2011* (TV commercial released by Taisei Corporation)
* - rejissor / hekayə / fotoqrafiya / montaj, *2013* (Taisei Corporation tərəfindən buraxılmış reklam), Anri Kumaki tərəfindən ifa olunan  adlı mahnı ilə
* - rejissor / hekayə / çəkiliş / montaj, *2014* (Taisei Corporation tərəfindən buraxılmış reklam)
* - ssenari / hekayə / istehsal / Supervision, *2014* (Z-Kai tərəfindən buraxılmış reklam)

### Videooyunlar
**[[Bittersweet Fools]]* - treyler və açılış rejissoru, *2001*
***' - treyler və açılış rejissoru / kompüter animatoru,  ''2002-2004''
*''[[Haru no Ashioto]]'' - treyler və açılış rejissoru, ''2004''
***' - treyler və açılış rejissoru, *2006*

### Ədəbi əsərlər
**Slug*, 1994 (şəkilli kitab)
**5 Centimeters per Second*, 2007 (roman)
* *The Garden of Words*, 2014 (roman)

### Manqa
* *Beyond the Tower*, 2002
* *Voices from a Distant Star*, 2004
* *The Place Promised in Our Early Days*, 2006
* *5 Centimeters per Second*, 2010-2011
* *Children who Chase Lost Voices from Deep Below*, 2011
* *The Garden of Words*, 2013
* *Kimi No Na Wa*, 2016

### İllüstrasiyalar
* - illüstrator, *2003 - 2011*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  

## Həmçinin bax
Vəfadar Rzayev

**Vəfadar Əziz oğlu Rzayev** (20 sentyabr 1933, Xızı, Azərbaycan SSR, - 21 avqust 2015, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanın görkəmli maliyyə işçisi və əməkdar iqtisadçısı

## Həyatı
Vəfadar Əziz oğlu Rzayev 1933-cü ilin 20 mart tarixində Xızı rayonunda anadan olub.

Azərbaycanın maliyyə-bank sistemində 50 ildən çox çalışıb.

1952-ci ildə 19 yaşında maliyyə sahəsində baş büdcə inspektoru vəzifəsində öz fəaliyyətinə başlayıb.

1957-1959-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin büdcə idarəsinin inspektoru olub.

1959-1971-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin sosial sahələrin planlaşması və maliyyələşməsı idarəsinin rəisi - kollegiya üzvü vəzifəsində çalışıb.

1971-1987-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyində birinci müavin vəzifəsində çalışıb.

1987-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq “Azərbaycan Aqrar-Sənaye Bank”-nın baş idarəsini və 65 rayon üzrə şöbələrini yaratmış və 1992-ci ilin oktyabr ayına qədər həmin bankın idarə heyətinin sədri olub.

Qeyd edək ki, mühüm dövlət işi ilə yanaşı maliyyə-kredit orqanları üçün ixtisaslı kadrların hazırlanması işindədə onun böyük əməyi olub.

V.Rzayev 15 il Azərbaycan Dövlət İqtisad Univerisitetində maliyyə və dövlət budcəsi fənnləri üzrə baş muəllim və dövlət buraxılış imtahan komissiyasının sədri olub.

Azərbaycanın maliyyə-bank sahəsində müstəsna xidmətlərinə görə V.Rzayev bir çox dövlət ordeni və medallara, fəxri fərman, əməkdar iqtisadçı, əmək veteranı, SSRI əla maliyyəçisi nişanına layiq görülmüş 3-cü çağırış Bakı şəhər sovetinin deputatı olub.

Onu da əlavə edək ki, V.Rzayev 2015-ci il 21 avqust tarixində son illər ərzində çəkdiyi xəstəlikdən 82 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar
Qanlıgöl

* Qanlıgöl (Tərtər) — Tərtər rayonunda göl.
* Qanlıgöl (Yasamal) — Yasamalda göl. Qismən qurudulmuşdur.
* Qanlı göl (Göyçə) — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Kəvər (Kamo) rayonunda göl.
* Qanlıgöl (Vedi) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunun Qaraqoyunlu kəndində göl.
* Qanlıgöl (Şahbuz) — Şahbuz rayonu ərazisində göl.
* Qanlıgöl (Şamaxı) — Şamaxı rayonu ərazisində göl.
* Qanlı göl — Azərbaycan ərazisində göl. Qanlı göl olaraq da adlandırılır.
* Qanlıgöl — Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasında yerləşən şəhər.
* Qanlıgöl bəndi
Windows 10 Mobile

**Windows 10 Mobile** — "Microsoft" tərəfindən hazırlanmış, istehsalı dayandırılmış mobil əməliyyat sistemi. İlk dəfə 2015-ci ildə buraxılan əməliyyat sistemi "Windows Phone 8.1"in davamçısıdır, lakin "Microsoft" tərəfindən "Windows 10" fərdi kompüter əməliyyat sisteminin versiyası kimi satışa çıxarılmışdır.

"Windows 10 Mobile" məzmunun daha geniş sinxronizasiyası, "Universal Windows Platform" proqramları, eləcə də dəstəklənən aparatda cihazları xarici displeyə qoşmaq, klaviatura daxiletmə dəstəyi və siçan ilə iş masası interfeysindən istifadə etmək imkanı daxil olmaqla, fərdi kompüterlər üçün analoqu ilə daha çox uyğunluq təmin etməyi hədəfləyirdi. "Microsoft" proqramçılar üçün "iOS Objective-C" tətbiqlərini minimal dəyişikliklərlə portlaşdırmaq üçün alətlər hazırlamışdır. "Windows Phone 8.1" smartfonları istehsalçı və operator dəstəyinə uyğun olaraq "Windows 10 Mobile"a yüksəltmək üçün uyğundur. Bəzi xüsusiyyətlər aparat uyğunluğundan asılı olaraq dəyişir.

"Windows 10 Mobile" 32 bitlik ARM prosessor arxitekturasında işləyən smartfon və fabletlərdə istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. "Microsoft" həmçinin, platformanın 9 inç və ya daha kiçik ölçülü ekranlı ARM planşetlərində istifadə edilməsini nəzərdə tuturdu, lakin bu cür cihazlar nadir hallarda kommersiya olaraq buraxılırdı. "Windows 10 Mobile" 12 fevral 2015-ci ildə seçilmiş "Lumia" smartfonları üçün ictimai betaya daxil olmuşdur. "Windows 10 Mobile" ilə təchiz edilmiş ilk "Lumia" smartfonları 20 noyabr 2015-ci ildə buraxılmışdır. Uyğun "Windows Phone" cihazları isə istehsalçı və operatorun dəstəyinə uyğun olaraq 17 mart 2016-cı ildə "Windows 10 Mobile" üçün yeniləmələri almağa başlamışdır.

Platforma "Android" və ya iOS ilə müqayisədə heç vaxt əhəmiyyətli dərəcədə populyarlıq və ya bazar payı əldə etməmişdir. 2017-ci ilə qədər "Microsoft" artıq "Windows 10 Mobile"ın əhəmiyyətini azaltmağa başlamışdı. Onlar platformaya istifadəçi və tərtibatçı marağının olmaması səbəbindən aktiv inkişafı dayandırmış, proqram təminatı və xidmətlər strategiyasının bir hissəsi kimi mövcud mobil əməliyyat sistemlərinə xidmət göstərməyə diqqət yetirmişdilər. "Windows 10 Mobile"a dəstək 14 yanvar 2020-ci ildə başa çatdı. 2021-ci ilin noyabrına "Windows 10 Mobile" mobil əməliyyat sistemi bazarında təxminən 0,01% paya sahib idi.

## Adlandırma
"Microsoft" əməliyyat sistemini masaüstü ekvivalenti ilə birləşdirmək üçün onu "Windows 10" bir buraxılışı kimi tanıtmışdır. "Microsoft" 2014-cü ilin ortalarında öz reklamlarında "Windows Phone" brendinə xüsusi istinadları aradan qaldırmağa başlamışdı, lakin tənqidçilər hələ də əməliyyat sistemini onun nəslinə və oxşar ümumi funksionallığına görə "Windows Phone"un iterasiyası və davamı hesab edirlər. "Microsoft" təqdimatı zamanı əməliyyat sistemini "telefonlar və kiçik planşetlər üçün Windows 10" adlandırmış, texniki önizləmə quruluşundan sızan ekran görüntüləri əməliyyat sistemini "Windows 10 Mobile" olaraq təyin etmişdir".

## İstinadlar
Şərq legionları

**Şərq legionları** () — İkinci Dünya müharibəsi zamanı SSRİ işğalı altında olan xalqların nümayəndələri və hərbi əsirlərindən təşkil edilmiş və Nasist Almaniyası tərəfində vuruşan könüllü hərbi qruplaşmalardır.

## Tərkibi
İngili-amerikan və alman təxminlərinə görə, Şərq legionlarına aşağıdakı qruplaşmalar daxildir:
* Erməni legionu — 11 batalyon (18 000 nəfər)
* Azərbaycan legionu — 14 batalyon (40 000 nəfər)
* Şimali Qafqaz legionu — 5 batalyon (həmçinin Bergmann xüsusi təyinatlı batalyon) (təxminən 5.000 nəfər)
* Gürcü legionu — 14 batalyon (30000 nəfər)
* Latış legionu (8000 nəfər)
* Türkistan legionu — 34 batalyon (450, 452, 781, 782, 783, 784, 785, 786, 787, 788, 789, 790, 791, 792, ?, ?) (11000 nəfər)
* İdil-Ural legionu (Volqa-tatar legionu) — 8 batalyon (825—834) (13000 nəfər)

Ümumilikdə təxminən 130.000-150.000 nəfər.

## Legionerlərin geyim forması
İlk vaxtlar legionerlərə xaki rəngli alman hərbi forması və dərəcə nişanları vermək nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq 1942-ci il 24 aprel tarixli qərarda bu məsələyə yenidən qayıdıldı və seyimlərinin alman əsgərlərinin geyimi ilə fərqli olması xüsusi qeyd edildi. Beləcə legionerlər alman hərbi formasını qazandılar və ruslar, ukraynalılar, beloruslardan fərqli olaraq kazaklar kimi alman rütbə nişanları daşımaq hüququ əldə etdilər. Onların rütbə göstəricisi olan ənənəvi döş nişan və baftaların çiyin nişanları və ulduzları tamamilə fərqli idi. Legionlarda müvəqqəti qrup rəhbərləri, taqım və bölük rəhbərləri hərbi dərəcəsinə görə deyil, hərbi mövqeyinə görə seçilirdi. Hər hansı bir çatışmayan cəhətə görə vəzifədən uzaqlaşdırılanda onlar nişanlarını da təhvil verməli idilər.

## İstinadlar
Olimpiya hovuzu

**Olimpiya hovuzu** — uzunluğu 50 metr, eni 25 metr, 10 zolağdan ibarət olan, və FINA (Beynəlxalq üzgüçülük federasiyası) tərəfindən müəyyən edilən digər qaydalara uyğun olan olimpiya oyunlarının üzgüçülük, suya tullanma, su polosu və digər su idmanı növləri üçün nəzərdə tutulan hovuz növüdür. Bununla yanaşı qısa distansiyalar üçün nəzərdə tutulan 25 metr uzunluğu olan Olimpiya hovuzlarıda nəzərdə tutulur. Yarış zamanı toxunma paneli istifadə edildiyi halda, toxunma panelləri arasında məsəfə müvafiq olataq 50 və yaxud 25 metr olmalıdır. Bu səbəbdən Olimpiya hovuzları adətən qeyd olunan ölçülərdən uzun olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.fina.org/
* https://en.wikipedia.org/wiki/Aquatic_Palace https://www.facebook.com/bakuaquaticpalace?fref=ts
USS Lawrence (1813)

**USS Lawrence** () — ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Eri şəhərində tikilən Niaqara sinfi briq. Gəmi Daniel Dobbins və Oliver Azar Perrinin nəzarəti altında Adam və Noa Braun qardaşları tərəfindən 1812-ci il müharibəsində Böyük göllərdə ABŞ donanması üçün tikilmişdir.

Gəminin tikilməsi haqda göstəriş 1813-cü ilin avqustunda verilmişdir. Tikilməsinin ardından gəmi müqavimət göstərən britaniyalıları tapmaq üçün Detroyt şəhərinə üzmüşdür. 10 sentyabr 1813-cü ildə Eri gölü döyüşündə Oliver Azar Perrinin komandirliyi altında bu gəmi də iştirak etmişdir, amma gəmi döyüşdə yanğın üzündən yararsız hala düşmüşdür. Buna görə də Perri qardaş gəmi olan *"Niagara"* ilə döyüşə davam etmiş və döyüşdə uğur qazanmışdır.

1815-ci ilin ortalarında — müharibənin sonlarında gəmi gövdəsini qorumaq üçün Presk Ayl Dövlət Parkının yaxınlığında yerləşən Miseri körfəzində batırılmışdır. Onun batırılmış gövdəsi 1825-ci ildə satılmışdır. 1836-cı ildə tədqiqat məqsədi ilə sudan çıxarılması istisna olmaqla düz 50 il suyun altında qalmışdır.

1875-ci ilin sentyabrında gəminin qalıqları sudan çıxarılmış, hissələrə bölünərək dəmiryolu ilə Filadelfiya şəhərinə göndərilmişdir. 1876-cı ildə Yüzillik sərgidə sərgilənmişdir. Gəminin qalıqları sərgidə baş verən yanğın səbəbi ilə məhv olmuşdur.

## İstinadlar
*  Bu məqaləyə ABŞ Donanma Tarix və İrs Komandirliyinin sənədlərindən və saytından götürülmüş məlumatlar daxil edilmişdir.

## Xarici keçidlər
* Foto qalereya
Kelvinqrov İncəsənət Qalereyası və Muzeyi

**Kelvinqrov İncəsənət Qalereyası və Muzeyi** () — Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yerləşən muzey.

## Tarixi

## Dizayn və tikintisi

## Kolleksiyalar

2006-cı ildən "Asılan başlar" muzeyin "Sophie Cave" salonunda sərgilənməkdədir. İnsani duyğuların üzümüzdə meydana gətirdiyi mimikalardan yola çıxılaraq düzəldilmiş başlar tamamilə ağ rəngə boyanaraq tavandan asılmışdır. Dörd fərqli üz ifadəsi ilə asılı olan cəmi 50 ədəd heykəlin olduğu muzey ilk görünüşdə hürküdücü kimi gəlsə də muzeyin ən çox ziyarət edilən hissələrindən biridir.

Muzeyin incəsənət kolleksiyasına çox görkəmli Avropa rəsmləri, o cümlədən Qədim Ustalar, fransız impressionistlər, holland intibah dövrü, şotland koloristləri və Qlazqo Məktəbinin eksponentləri daxildir. Muzeydə Salvador Dalinin "Həvari İohann Məsihin Xaçı" yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Glasgow-kelvingrove-museum-centralhall.JPG|Muzeyin interyeri
Image:Elvis, Kelvingrove Art Gallery and Museum.JPG|Elvis Presli
Fayl:Bust of Queen Victoria, Kelvingrove Museum, Glasgow - DSC06254.JPG|Kraliça Viktoriyanın büstü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muzeyin saytı
Əlvənd Mirzə

**Əlvənd Mirzə** () — Ağqoyunlu hökmdarı.

## Həyatı
Uzun Həsənin nəvəsi Yusif bəy Bayandurun ikinci oğludur. 1478-ci ildə Sultan Xəlil tərəfindən Şiraz valisi təyin olunmuşdur. Gödək Əhmədin ölümündən sonra Azərbaycanda hakimiyyətə gəlmişdir. 1500-1501-ci illərdə iki yerə bölünmüş Ağqoyunlu dövlətinin bir hissəsinin hökmdarı olmuşdur.

## Hakimiyyəti
Qazi bəy Bayandur və Kazım bəy Pörnak tərəfindən dəstəklənirdi. İlk işi qardaşı Məhəmmədi Yəzddən qovmaq oldu. Məhəmməd Mirzə İsfahana qaçdı. Növbəti döyüşdə Əlvənd bəy məğlub olub Təbrizə çəkildi. Bu hadisədən sonra Sultan Murad Eybə Sultanın qardaşları tərəfindən Şirvandan çağrıldı. O da, Şirazdan İsfahana gəlib 1499-cu ildə Məhəmmədi tutdu və Təbrizə sürgün etdi.  Əlvənd Mirzə və Murad Əbhərdə sülh bağladı və bunun nəticəsində Diyarbəkir (Şərqi Anadolu) ilə Azərbaycan Əlvənd Mirzəyə, İraqi-Ərəb, İraqi-Əcəm və Fars da Sultan Murada qaldı.

## Səfəvilərlə mübarizə
Əlvənd Mirzə Şah İsmayılın Şirvanşahları məğlub etməsi xəbərini alan kimi böyük bir ordu ilə Təbrizdən Naxçıvana gəldi. O, qızılbaşların Kür çayını keçməsini əngəlləmək üçün hərbi rəisi Məhəmməd Qaracanı Gəncə və Qarabağa yolladı. Qızılbaşlar Kür çayını keçib Əlvəndin göndərdiyi ordunu məhv etdilər. Əlvənd Şah İsmayıla Şirvana qayıtmaq tələbi ilə məktub göndərsə də, rədd cavabı aldəqdan sonra, döyüşmək üçün nəzərdə tutduğu Şərur düzünə yollandı. Lakin 1501-ci ildə Şərur döyüşündə Əlvənd Mirzə məğlubiyyətə uğradı. 1501-ci ildə İsmayıl Təbrizə daxil olub özünü şah elan edir. Bununla da paytaxtı Təbriz olan Səfəvilər dövlətinin əsası qoyuldu. Əlvənd Mirzə Ərzincana qaçmaqla xilas ola bildi.

## Həmçinin bax

* Ağqoyunlu hökmdarlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Riversayd Muzeyi

**Riversayd Muzeyi** () — Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yerləşən muzey. Muzey Klayd çayının sahilində yerləşir və həm şəhər, həm də çay tərəfindən muzeyə giriş var.

## Tarixi
Riversayd Muzeyi 2013-cü ildə 41 iştirakçı muzey arasında “Avropada ilin muzeyi” müsabiqəsinin əsas mükafatını almışdır.

## Dizayn və tikintisi
Zaha Hadidin rəhbərlik etdiyi “Zaha Hadid Architects” şirkəti muzeyi 2011-ci ildə tikmişdir. Hündürlüyü 36 metr olan şüşəli fasad binasında 3 min eksponata malik nəqliyyat muzeyi fəaliyyət göstərir. Binanın ziqzaqvari damı xüsusi sink panellərdən hazırlanıb.

## Kolleksiyalar
Muzey eksponatları arasında xüsusi stenddə bərkidilmiş, müxtəlif illərdə hazırlanmış velosipedlər var.

## Qalereya

Fayl:Bike001 (5880120059).jpg|Velisoped kolleksiyası
Image:Riverside Museum entrance.jpg|Muzeyin girişi
Fayl:Glasgow tram in the Riverside Museum.JPG|Qlazqo tramvayı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muzeyin saytı
USS Lawrence

ABŞ donanmasının 5 gəmisi Ceyms Lourensin şərəfinə adlandırılmışdır:
*USS Lawrence (1813) — Oliver Azar Perrinin komandirliyi altında Eri döyüşündə iştirak etmiş Niaqara sinfi briq. 
*USS Lawrence (1843) — 1846-cı ildə istismardan çıxarılmış briq.
*USS Lawrence (DD-8) — 400 ton su tutumuna malik Baynbric sinfi dağıdıcı gəmi. 1903-1920-ci illlərdə xidmət verib.
*USS Lawrence (DD-250) — Klemson sinfi dağıdıcı gəmi. 1921-1945-ci illərdə xidmət verib.
*USS Lawrence (DDG-4) — Çarlz Adams sinfi dağıdıcı gəmi. 1962-1994-cü illərdə xidmət verib.

## Həmçinin bax
*USS William P. Lawrence — Arley-Burk sinfi dağıdıcı gəmi. 2009-cu ildən istismardadır.
Türkistan legionu

**Türküstan legionu** () — İkinci Dünya müharibəsi zamanı nasist Almaniyası qüvvələri tərəfindən döyüşən və almanlar tərəfindən əsir alınan SSRİ-də yaşayan türk millətlərinin nümayəndələrindən təşkil olunmuş legion. 1942-ci ilin yanvarında isə 1-ci (450-ci) formalaşmağa başladı ki, burada da müəyyən sayda azərbaycanlılar vardı. Taburun yaradıcısı və birinci komandiri mayor A. Mayer-Mader idi. Mayor A. Mayer-Mader Birinci Dünya müharibəsində kəşfiyyatçı olmuş, uzun illər Şərq ölkələrində işləmiş və xüsusən Çində general Çan Kay Şinin hərbi məsləhətçisi olmuşdu. Türk xalqlarının psixologiyasına və adət-ənələrinə yaxından bələd olan Mayor Mader müəyyən səbəblərə görə 1942-ci ilin avqustunda vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. O, 1943-cü ilin sonlarında SS rəhbərliyinə öz xidmətini təklif etdi və ona SS hissələri tərkibində Türkistan alayı yaratmaq tapşırıldı. Yaradılan alayın bazası üzərində “Yeni Türkistan” diviziyası formalaşdırmaq da nəzərdə tutulurdu.

Sovet təbliğatında Türkistan legionunun qurucusu kimi Mustafa Çokay göstərilir. Legionun əsas məqsədi Türkistanın birliyi və Sovet əsarətindən azad edilməsi uğrunda mübarizə aparmaq idi. Legionun tərkibinə qoşulanlar əsasən Sovet ordusundan almanlara əsir düşən türkistanlı əsgərlər, Avropa və Türkiyədə yaşayan Türkistan mühacirləri və ziyalıları idi.
Qızıl top 1956

Qızıl top mükafatı, UEFA-ya üzv olan ölkələrin idman jurnalistləri arasında baş tutan səsvermə ilə Avropanın ən yaxşı futbolçusuna təqdim edilir. Bu mükafatı ilk dəfə 1956-cı ilin 18 dekabrında Stenli Metyuz qazanmışdır.

## Sıralama

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''France Football'' Official Ballon d'Or page
Hacı Seyid Əbdülhəmid

**Hacı Seyid Əbdülhəmid** (1795/96, Şəki — ?) — XIX əsr azərbaycanlı tarixçi. Uzun müddət Orta Şərq ölkələrini gəzib və vətənə qayıtdıqdan sonra qazı olub. Təqribən 40 il ərzində Hacı Seyid Əbdülhəmid şəriət məhkəməsinin başçısı vəzifəsini tutub.

Onun XIX əsrin II yarısında Azərbaycan dilində yazılmış müxtəsər "Şəki xanları və onların nəsilləri" əsəri Şəkinin tarixinə həsr edilib. (XV əsrin əvvəlləri — XIX əsrin başlanğıcı) Əlyazma Salman Mümtaz tərəfindən tapılıb. Bu əsərdə Şəki xanlarının nəsil şəcərəsi, Gələrsən-görərsən və Kiş qalaları, İran işğalına qarşı şəkililərin mübarizəsi, xanlıqda daxili vəziyyət və s. haqqında məlumat verilib. Salnamənin dəqiq yazılma ili məlum deyil. Bakıda 1930-cu ildə çap edilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Һүсејнзадә Ә. XIX әсрин икинҹи јарысында Азәрбајҹан тарихшүнаслыҹы. Б. 1967. 
* Рустамов С. О дате написания Родословной шекинских ханов и их потомков Гаджи Сеид Абдулгамида. Изв. АН Азерб. ССР (серия общественных наук), 1963, №1.

## Həmçinin bax
Matariki Universitetləri Şəbəkəsi

**Matariki Universitetləri Şəbəkəsi** ( – MNU) — tədqiqat və bakalavr tədrisi ilə bağlı əlaqələrin qurulmasına yönəldilmiş universitetlərarası beynəlxalq birlik.

## Adı
Maori dilində olan *"Matariki"* sözü Qədim yunan mifologiyasında "Yeddi Bacı" kimi tanınan "Ülkər" ulduzu deməkdir. Bu Şəbəkənin 7 təsisçisinin olmasında da özünü göstərir.

## Tarixi
2010-cu ildə yaranmışdır.

## Fəaliyyəti
Şəbəkənin potensial fəaliyyətinə aşağıdakılar daxildir:
*inkişaf etmiş tələbə mübadiləsi;
*birgə magistr proqramları;
*sosial-məsuliyyət layihələri;
*tədqiqatlarla bağlı əməkdaşlığı;
*qarşılıqlı maraq doğuran mövzular üzrə konfranslar və seminarlar;
*ziyarət təqaüdü;
*fakültə və heyət mübadiləsi və ezamiyyə;
*qiymətləndirmə və ən yaxşı təcrübələrin mübadiləsi;
*mədəni və idman fəaliyyəti.

## Üzvləri
Şəbəkənin təsisçi üzvləri bunlardır:


Dartmouth College campus 2007-10-20 09.JPG|Dartmut Kolleci
Yard2.jpg|Darem Universiteti
Ontariohall.JPG|Kuins Universiteti
University of Otago.jpg|Otaqo Universiteti
Uni Tübingen Neue Aula Sommer.jpg|Tübingen Universiteti
UWAWinthropHallSunsetcurves gobeirne.jpg|Qərbi Avstraliya Universiteti
Botaniska trädgården, Uppsala II.jpg|Uppsala Universiteti


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qoro Miyazaki

**Qoro Miyazaki (**|宮崎 吾朗| ) — yaponiyalı rəssam, məşhur rejissor Hayao Miyazakinin kiçik oğlu.

## Filmoqrafiya
;Rejissor
* "Yerdəniz hekayələri" — tammetrajlı anime-film, 2006.
* "Kokuriko yamaclarından" — tammetrajlı anime-film, 2011
* "Sanzoku no Musume Rōnya" — anime-serial, 2014

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Studio Ghibli
Kloun

**Kloun** () və ya **təlxək** — komik tamaşanın üsullarından istifadə edən sirk, estrada teatr artisti.

İlk dəfə e.ə. 1600-cü illlərdə meydana çıxan klounluq peşəsi bu gün dünyanın bir çox yerində sənət sahəsi kimi qəbul edilir, əyləncə və uşaq oyunları ilə birlikdə işlənir. Bəzi mənbələrə görə XVIII əsrə qədər klounlar saraylarda yaşayırdılar.

Klounlar sifətində komik ifadə olan sənətkarlardır. Bunu təmin etmək üçün, rəngli və şişirdilmiş pariklər, müxtəlif üslubda makiyajlar, qeyri-adi iri ayaqqabılar və qəribə kostyumlardan istifadə edilir. Amerikalı sosioloq **Peter Lüdviq Berger** bu məsələ ilə bağlı olaraq belə demişdir: "Bu məzhəkə və komik davranışların, din və sehrbazıq kimi, insan cəmiyyətinin bəzi mühüm ehtiyaclarını yerinə yetirməsi məntiqli görünür".

## İstinadlar
Aksi döyüşü

**Aksi döyüşü** — e.ə. 31-ci il sentyabrın 2-də Qədim Romada vətəndaş müharibəsi dövründə Aksi burunu yaxınlığında dəniz döyüşü.

Oktavianın Aqrippanın komandanlığı altında döyüşən 260 gəmidən ibarət donanması həlledici vuruşda Antoni və Kleopatranın 230 gəmidən ibarət donanmasını əzmişdir. Döyüşün qızğın çağında savaşın uduzulduğunu zənn edən Kleopatra Misir donanmasına döyüşdən çıxmaq haqqında əmr verdi. Vuruşan gəmilər arasından sivişib qaçan 60 gəmi araya çaxnaşma saldı. Antoni Kleopatranın xəyanətinə inana bilmirdi. Antoni onun uğrunda vuruşub-ölən döyüşçüləri tərk edərək sürətli gəmiyə minib Kleopatranın ardınca getdi. Antoninin sərkərdəsiz qalmış donanması məğlubıyyətə uğradı və təslim oldu. Antoni ilə Kleopatra Misir İsgəndəriyyəsinə gəldilər.

## İstinadlar
Antoni

**Antoni** — ad.

* Mark Antoni — Roma siyasi və hərbi xadimi, Yuli Sezarın silahdaşı.
* Antoni van Levenhuk —
* Antoni Martial —

;Digər

* Antoni (rayon)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fravartiş

**Fravartiş** - Midiyada I Dara hakimiyyəti əleyhinə başlamış üsyanın rəhbəri.

I Dara hakimiyyəti  Midiya maqı Qaumatanın əlindən aldıqdan sonra (e.ə. 522-ci ilin sentyabrı)  Əhəmənilər dövlətinin bir çox vilayətlərində  Daraya qarşı üsyanlar başlandı.  Midiyada üsyançılara özünü  Midiya hökmdarı Kiaksarın nəslindən olan Xşasrita (Kaştariti, Fraort) adlandıran Fravartiş adlı şəxs başçılıq etmişdi.

Üsyana başlamış  Midiyalılar formal olaraq  Əhəmənilər dövlətinin tərkibində sayılan  Midiyanın özündən başqa, bu dövrdə onun əraziləri hesab olunan Assuriya, Ermənistan, Parfiya və Hirkaniya üzərində də nəzarət yarada bildilər. Fravartişin başçılığı ilə olan üsyan kütləvi xalq hərəkatı idi. Bisütun 130 kitabəsində bildirilir ki, bütün  Midiya xalqı üsyan etdi.  Dara  Midiyalıların üsyanını yatırmaq üçün sərkərdəsi Vidarnunu onlara qarşı göndərdi.  Midiyadakı Maruş şəhər yaxınlığında, görünür, nəticəsiz bitən savaş oldu. Belə ki, Vi Daraanın başçılıq etdiyi farslar bir neçə ay növbəti əməliyyatlardan çəkinərək  Daranın əsas qüvvələrlə gəlməsini gözləyirdilər.  Dara  Midiyalıların Fravartişin rəhbərlik elədiyi təhlükəli üsyanının yatırılmasına özü rəhbərlik etmişdi. E.ə. 521-ci il mayın 7-də  Midiyada Kunduruş adlandırılan yerdəki həlledici döyüşdə üsyançılar məğlubiyyətə uğradıldı. Bu savaşda 34.425 üsyançı həlak oldu və 18.000 üsyançı əsir götürüldü. Fravartişin özü  Midiyanın şərqindəki Raqa vilayətinə qaça bildi. Amma həmin ilin iyununda tutulub  Daranın yanına gətirildi. O isə onunla çox qəddar davranaraq burnunu, qulaqlarını, dilini kəsib, gözünün də birini çıxardı. Bundan sonra qandallanmış Fravartişi Ekbatanaya gətirib payaya keçirdilər. Fravartisin yaxın davamçıları da oraya gətirilmiş, dəriləri soyulub içərisinə saman doldurularaq qala divarlarından asılmışdı. Üsyan başçılarına qəddarcasına divan tutulması və həlak olan  Midiyalıların sayının həddən ziyadə çoxluğu sübut edir ki, Fravartisin üsyanı Əhəməni şahı I  Dara üçün ən iri və təhlükəli üsyanlardan idi. Bir fakt da bu məsələni təsdiqləyir ki,  Daranın hökmranlığının əvvəllərində bş vermiş çoxsaylı üsyanlardan Herodota yalnız  Midiya və Babilistanda baş verən üsyanlar haqqında məlumat çatmışdır.
Matka kanyonu

**Matka** () — Makedoniyanın paytaxtı Skopyedən 15&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşən kanyon.

## Ümumi məlumat
Sahəsi 5 000 hektardır. Kanyonda yerəşən Matka gölü ölkənin ən qədim süni su hövzəsidir. 1938-ci ildə Treska çayı üzərində qurulan bənd nəticəsində kanyonda həm də süni Matka gölü meydana gəldi.Treska çayı üzərində yaradılmış bu göl ətrafında bir çox orta əsr monastrları və onlarca karst mağaraları mövcuddur. Ərazi ölkənin ən populyar turist bölgələrindən biridir. Suva dağlarını vertikal kəsən Treska çayı axdığı yataqda dik qayalı yamaclar, kiçik dağ vadiləri, dərələr və çoxlu karst mağaraları yaratmışdır. Mağaralar həm quruda, həm də, su altında mövcuddur. Bunlardan ən gözəl və böyükləri Vrelo, Krishtalina və Ubava mağaralarıdır.

### Vrelo mağarası
Mağara Treska çayının sağ sahilində , bənddən 2&nbsp;km uzaqlıqda yerləşir. Mağaraya iki giriş mövcuddur: Qurudan və sudan. Qurudan mağaraya giriş su səthindən 20 metr yüksəklikdədir. Daxilində iki göl mövcuddur. Mağaranın dəqiq uzunluğu məlum deyil. Hal-hazırda sualtında olan mağaraların dərinlik siyahısında 14-cü yerdədir. Mağaraya ancaq qayıq ilə getmək mümkündür. Matka Kanyon restoranından hərəkət edən 10 nəfərlik qayıqlarla 1.5 saat müddətinə mağaraya səfər etmək mümkündür.

## Fauna və florası
Bu ərazi buzlaşma dövründən bir çox heyvan və bitkilərin sığınacaq yeri olmuş. Müasir dövrdə kanyonun 20 % fauna və florası endemik və relikt hesab olunur. Ərazidə 1000 dən yuxarı bitki növü mövcuddur. Matka kanyonunda 119 gündüz, 140 gecə həyat tərzi keçirən kəpənək növü var. Bunlardan 18 növ elm üçün yeni hesab olunur.

## İstinadlar
Psamafa (peyk)

**Psamafa** () və ya **Neptun X**—Neptunun əks istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir.Peyk yunan mifalogiyasındakı Nereidlərdən birinin adı ilə Psamafa adlandırılmışdır.Psamafa Skott Şeppard,Devid Cuitt,Cen Klina  tərəfindən 8.2 metrlik Subaru teleskopu vasitəsilə kəşf edilmişdir.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) onun adı elan olunmazdan əvvəl, peyk, **S/2003 N 1** kimi tanınırdı.

Psamafanın diametri təxinən 38 kilometrdir.O Neptunun ətrafında təxminən 25.7 və  67.7 milyon km aralıqda fırlanır və bir dövrü təxminən 25 Yer ilinə bərabərdir.Neso (S/2002 N 4) ilə Psamafanın orbital parametrlərinin oxşarlığını nəzərə alaraq belə hesab edilir ki,hər iki düzənsiz peyk bir böyük peykin parçalanması nəticəsində əmələ gəlmiş ola bilər.Hər ikisi Günəş sistemindəki bilinən başqa peyklərin əksəriyyətinin ibtidaisindən daha uzaqdadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Neptune's Known Satellites Neptune's Known Satellites 
* S/2003 N1 Neptune Satellite Movie (Images)
* MPC: Natural Satellites Ephemeris Service
* Mean orbital parameters (NASA)
* IAUC 8193

## Həmçinin bax
Türkmən körfəzi

**Türkmən körfəzi** — Xəzər dənizinin şərqində, Türkmənistan sahillərində şimaldan cənuba 80–90&nbsp;km, qərbdən şərqə 80&nbsp;km malik körfəz. Onun sahəsi 1600&nbsp;km² təşkil edir. Şimaldan Çələkən yarımadası ilə Türkmənbaşı körfəzindən ayırır. Xənizi körfəzdən Oğurca adası ilə ayrılır. Çələkən Oğurçalı boğazı ilə isə birləşir. Sahilləri çox girintili-çıxıntılıdır. Burada Erqicen, Nеcimquli, Nemedcar, Kxokel, Karatau, Uzunada, Toutli və Acaada kimi körfəzlər vardır. Suyun səviyyəsi aşağı düşərkən geniş şoranlıqlar əmələ gəlir. Körfəzin şərqində dərinlik 3-4 metr, mərkəzində isə 9-11 metr təşkil edir. Gəmiçilik üçün yararlıdır. Körfəzin şimalında Cənubi Çələkən körfəzi yerləşir.
## İstinadlar
Cənubi Çələkən körfəzi

**Cənubi Çələkən körfəzi** — Xəzər dəniziində Türkmən körfəzinin şimalında, Çələkən yarımadasının cənubunda yerləşən körfəz. Dənizdən Cənubi Çələkən burnu və Dərviş yarımadası ilə  ayrılır. Uzunluğu 20&nbsp;km, eni 35&nbsp;km təşkil edir. Dərinliyi 5-7 metri keçmir. Burada Alaca limanı yerləşir. Körfəz özü Dərviş, Mixaylovski körfəzləri yerləşir. Üstəlik burada Uzunada körfəzi və Qırark körfəzləri vardır.
## İstinadlar
Uzunada körfəzi

**Uzunada** — Xəzər dənizinin şərqində Mixaylovsi körfəzində yerləşir. Körfəzin sahillərində vaxtı ilə Xəzərönü dəmiryolu keçirdi. 1899-ci ildə dəmir yolu Türkmənbaşına köçürülmüşdür. Bundan önçə isə burada Uzunada limanı və stansiyası fəaliyyət göstərirdi.

Körfəzin əhrafı qumluqlar, özü isə soranlıqlarla örtülüdür. Hazırda isə ərazi Türkmənbaşı qoruğu ərazisinə daxildir. Burada hazırda Qoturtəpə kəndi yerləşir.

Körfəz Qırak körfəzindən Xorasanlı yarımadası ilə ayrılır. Qərbdə isə Buqulyar yarımadası ilə əhatələnir.

## Mənbə
* Uzunada körfəzi
Cənubi Kaliforniya Universiteti

**Cənubi Kaliforniya Universiteti** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Xarici əlaqələri
Xarici tələbələr ölkə universitetlərindən ən çox bu universitetdə təhsil alırlar.

Universitetin Mühəndislik fakültəsi zəngin beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsinə malikdir və bu sahədə kadrların hazırlanması üzrə ən yaxşı mərkəzlərdən biri kimi məşhurdur.

## Reytinqi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*USC Athletics website
*''Daily Trojan'' – student newspaper
Rokfellerlər

**Rokfellerlər** - ABŞ-də maliyyə qrupu. XIX əsrin sonlarında formalaşmışdır.

Əsası C.D.Rokfeller (böyük) tərəfindən qoyulmuşdur. Sənaye özəyi - "Standard oyl kompani" (1972-ci ildən - "Ekson"), maliyyə mərkəzi - "Çeyz Manhetten bank"dır. Əsas nüfuz dairəsi - elektrotexnika, maşınqayırma, neft hasilatı, maliyyə, sığorta sahələridir.

## Həmçinin bax

* Rotşildlər

## İstinadlar
Balxan körfəzi

**Balxan körfəzi** — Xəzər dənizinin şərqində yerləşir. Türkmənbaşı körfəzinin şimal-şərqində yerləşir. Şimali Çələkən körfəzi ilə Dərdcə yarımadası ilə ayrılır. XX əsrdə uzunluğu 100&nbsp;km, eni isə 15&nbsp;km təşkil edirdi. Orta dərinliyi 0,5-1 metrdir. Maksimal dərinliyi 2 metri keçmir. Bu səbəbdən gəmiçilik üçün yararsırdır. Suyuun səviyyəsi qalxarkən körfəz vaxtı ilə mövcud olan çayın estuarisi ilə şərqə genişlənir. Rəvayətə görə buraya Amudərya çayı axırdı. Yüksək buxarlanma səbəbindən burada duzluluq Xəzərdən 2-3 dəfə yüksək olur.

## İstinadlar
Astrabad körfəzi

**Astrabad körfəzi** — Xəzər dənizinin İran sahillərində yerləşən körfəz. Körfəz dənizdən Mianqala yarımadası vastəsi ilə ayrılır. Laqunun uzunluğu 60&nbsp;km, orta eni 7, maksimal isə 11&nbsp;km təşkil edir. Orta dərinlik 4 m metrdir. Körfəzi dənizlə eyni adlı boğaz birləşdirir. Onun eni 3&nbsp;km təşkil edir. Onun cənubu düzən və hamardır, şimal sahilləri isə qumluluqlardır. Şimal-şərqində Aşur adası yerləşir. Balıqçılıq inşaf etmişdir. Hazırda sahillərində Bender-Türkmən stansiyası və limanı (əvvəllər Bəndər-Şah) yerləşir. Körfəzin cənub sahilində isə Bəndər Gəz şəhəri yerləşir.

1668-ci ildə Stepan Razin Mianqala yarımadasında torpaq və taxtadan divar tikməsini əmr etmişdir. 1669-cu ildə rusların bölgəni tərk etməsi ilə farslar istinadgahı “Orus-qala” olaraq adlandırdılar.

I Pyotrın Xəzər sahili ərazilərə yürüşü zamanı Astrabad vilayəti 1723-cü il traktadı ilə Rusiya imperiyasına güzəştə gedilmişdir. Ancaq bununla belə rus ordusu bölgəyə çıxarılmamışdır. 1732-ci ildə imzalıanmış Rəşt müqaviləsinə əsasən bölgə Səfəvilərə qaytarılmışdır.

26 iyul 1781-ci ildə  Marko Voynoviçin rəhbərlik etdiyi eskadra Astrabad körfəzinə daxil olmuşdur. Voynoviçin əsgərləri 1781-ci ilin sentyabrında Stepan Razinin inşa etdirdiyi istinadgahdan bir qədər aralıda limanın inşasına başlayırlar. Ancaq Voynoviç Ağa Məhəmməd şah Qacara əsir düşür. Astrabad faktoriyası ruslar tərəfindən 1782-ci ildə Aşur adasında təşkil edilmişdir.

## İstinadlar
Qazax körfəzi

**Qazax körfəzi** — Xəzər dənizinin şərqində, Mangistau yarımadası sahillərində yerləşir.

Körfəzin uzunluğu 46 km, eni başlanğıcda 83 km təşkil edir. Dərinliyi 13–15 metrdir. Sahilləri hündürdür. Suyunun duzluğu 13–14 ‰ təşkil edir. Yayda suyunun temperaturu 26–27° S, qışda isə −8° S-yə kimi enir. İlin iki ayını nazik buz qatı ilə örtülür.
Moped

**Moped** - sürəti təxminən velosiped kimi olan, balaca motosiklet olub, sürücülük lisenziyası almaq avtomobil və motosikletdən asandır. Dəqiq təsvir etsək, mopedi həm mühərrik, həm də pedal ilə sürmək mümkündür. Amma hüquqi olaraq moped boyda olan bütün motosikletlər, pedalı olmasa belə, moped adlanır.
Yol nəğməsi (film, 1955)

**Yol Nəğməsi** (ing. - "Song of the Little Road") — 1955-ci ildə Hindistanda çəkilmiş drammatik üslublu, rəngsiz (ağ-qara) film. Ssenarisini banqladeşli yazıçı Bibutibuşan Bandyopadyay qələmə almış, rejissorluğunu isə həmyerlisi Sətyajit Ray üstlənmişdir. Filmə Banqladeş hökuməti rəsmi tərəfdaş olmuş və mavi ekrana daşınmasında maddi cəhətdən sponsorluq etmişdir.
Tamamilə qeyri-peşəkar kollektivin və cəmi 3 min dollarlıq kiçik bir məbləğin hesabına çəkilən film rejissorun **Apu üçlüyü** adlanan silsilə filmlərindən ikincisi və ən məşhurudur. Filmin arxa fon musiqi və janr səsləndirilməsi Ravi Şankar tərəfindən reallaşdırılmışdır.

Film az müddət sonra Kann (Cannes) Film festivalında “Ən yaxşı insan mövzulu sənədli film” nominasiyası üzrə mükafata layiq görüldü. Eyni zamanda, **Ən yaxşı film** kateqoriyasında Bodil Mükafatının sahibi olaraq BAFTA mükafatına namizəd kimi irəli sürüldü.

## Aktyor heyəti

## Mövzusu
Film 20-ci illərdə Hindistanın qərb əyalətlərinin birində *Nişçindipur* adlı kiçik bir kəndin yoxsul bir ailəsi haqqındadır. İllərdir bu kəndin sakini olan ailənin başçısı **Harihar** xəyalpərəst və bacarıqsız bir adamdır. Torpaq sahibinin kiçik işlərinə qaçan, dini mərasimlərdə insanlara dualar edərək az maaşla ailəsini dolandırmağa çalışan bir Buddist rahibidir. O, ömrü boyu teatr tamaşaçıları üçün pyeslər yazıb şöhrət əldə etmək xəyallarında olmuşdur. Təhsilli olması ilə öyünsə də, bunun o qədər də önəm kəsb etmədiyini özü də dərk edir. Ölən qardaşının borclarını ödəmək məqsədilə meyvə bağçalarını da qonşulara satmaq məcburiyyətində qaldıqdan sonra maddi vəziyyəti daha da ağırlaşır.

Ərinin əksinə kifayət qədər bacarıqlı və avtoritar bir qadın olan Sərbocaya daha realist düşünür. Evin bütün yükü də onun üstündədir. Evin iki uşağı olan Durqa və Apunun problemlərini yoluna qoymalıdır.

## İstinadlar
Kaydak körfəzi

thumb|250px|Kaydak körfəzi kosmosdan çəkilən şəkili
thumb|250px|Topoqrafik xəritə.

**Kaydak** — Xəzər dənizinin Qazaxıstan sahillərində dayaz və ensiz körfəz. Myortvıy Kultuk körfəzinin davamını təşkil edir. Şərqdən Bozaşı yarımadası ilə əhatələnir. Yerindən asılı olaraq 4-5 metr təşkil edir.

## Tarixi
XX əsrin 30-cu illərində Xəzərin səviyəsinin enməsi ilə körfəzin suyu qurumuş və ərzisi şoranlığa çevrilir. 80—90-cı illərdə isə suyun səviyyəsinin qalxması ilə şoranlıq yenidən körfəzə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Əliheydər Ələkbərov

**Əliheydər Əbdüləli oğlu Ələkbərov** () — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949).

## Həyatı
Əliheydər Ələkbərov 1915-ci il iyulun 26-ı anadan olmuşdur

Yaradıcılığı əsasən Akademik Milli Dram Teatrı ilə bağlıdır. 1960–1967-ci illərdə Musiqili Komediya Teatrında baş rejissor işləyib. Teatrın repertuar qurumunun formalaşmasında, rejissor sənətinin yeni peşəkarlıq keyfiyyətləri əxz etməsində, aktyor truppasının kamilləşməsində Əliheydər Ələkbərovun böyük xidmətləri var. O, bu teatrda bir sıra uzunömürlü tamaşalara maraqlı quruluşlar verib. Hazırladığı tamaşalara monumental ruh verməyə çalışıb. Xor və baletdən komponent-obraz kimi istifadəyə xüsusi meyil göstərib. Əliheydər Ələkbərovun rejissurası dolğun ifadə vasitələri, dərin realizmi və təbii yumorun obrazlı bədii həlli ilə seçilib.

Bu baxımdan onun teatrda hazırladığı "Bir dəqiqə" (dramaturq Məhərrəm Əlizadə və bəstəkar Hacı Xanməmmədov. 17 oktyabr 1961), "Ulduz" (Sabit Rəhman və Süleyman Ələsgərov. 6 dekabr 1964), "Haradasan, ay subaylıq?" (Salam Qədirzadə və Süleyman Ələsgərov. 16 fevral 1968), Şıxəli Qurbanov və Süleyman Ələsgərovun, "Özümüz bilərik" (5 yanvar 1963), "Olmadı elə, oldu belə" (15 mart 1964) və "Milyonçunun dilənçi oğlu" (20 may 1966) "Hacı Qara" (Mirzə Fətəli Axundzadənin eyni adlı komediyası əsasında, libretto müəllifi Şəmsi Bədəlbəyli. Bəstəkarlar Vasif və Ramiz Mustafayev. 14 oktyabr 1962), "Keçmişin məişət səhnələri" (Mirzə Ələkbər Sabirin şeirləri əsasında, librettonun müəllifi Soltan Dadaşov və bəstəkar Vasif Adıgözəlov) musiqili komediyaları repertuarda daha uzunömürlü olublar.

O, Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Məşədi İbad" operettasına 1966-cı ildə Bolqarıstanın Şumen şəhərindəki Türk teatrında quruluş verib. Əliheydər Ələkbərov "Milyonçunun dilənçi oğlu" musiqili komediyasına görə 1967-ci ildə Üzeyir bəy Hacıbəyov adına Dövlət mükafatına layiq görülüb. 1967-ci ildə Filarmoniyada fəaliyyət göstərən "Gəlməli, görməli, gülməli" miniatür satirik teatrının rejissoru olub. Televiziyada bir neçə əsərə quruluş verib. 1965-ci ildən Azərbaycan Dövlət Teatr Institutunda aktyor və rejissor sənətindən dərs deyib.

Əliheydər Ələkbərov 1975-ci il martın 14-ü vəfat edib.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 iyul 1949
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959
* Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1967
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1972

## Xarici keçidlər
* Əliheydər Ələkbərovun 100 İllik Yubileyi Keçirilib — Lider Tv Online
Visente Kalderon stadionu

Stadion Madrid şəhərində yerləşir.Həmçinin La Liqa oyunlarına ev sahibliyi edir.Belə ki, Atletiko Madrid Futbol Klubu öz ev oyunlarında bu stadionun xidmətindən yararlanır.57 minlik azarkeş tutumuna malikdir.1966-cı ildə tikintisi başa çatdırılaraq istifadəyə verilmişdir. **1982-ci il FİFA Dünya Kuboku**nun bəzi önəmli matçları bu arenada baş tutmuşdur.Stadion klubun unudulmaz prezidentinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Mestaliya stadionu

**Estadio Mestalla** — La Liqada çıxış edən Valensiya FK-ın ev oyunlarını keçirdiyi stadiondur. 53 minlik azarkeş tutumuna malikdir. Bu xüsusiyyətinə görə İspaniyanın ən böyük 5-ci stadionudur. 1923-cü ilin 23 may tarixində tikintisi başa çatdırılaraq istifadəyə verilmişdir. Valensiya FK gələcəkdə **Nuou Mestalla** adlı yeni stadion tikəcəyi planlaşdırsa da bunun nə vaxt reallaşacağı sual altındadır.

## İstinadlar
Estadio de la Keramika

**Estadio de la Keramika** () və ya keçmiş adı ilə **El Madriqal** – Vilyarreal FK-ın ev oyunlarına sahiblik edən futbol stadionu. 1923-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 25 minlik tamaşaçı tutumuna malikdir.

## İstinadlar
Metida (peyk)

**Metida** () və ya **Yupiter XVI** Yupiterin daxili peyklərindən biridir. Peyk 1979-cu ildə Voyacer 1 kosmik zondu tərəfindən çəkilmiş şəkillərdə kəşf edilmiş və 1983-cü ildə Zeusun birinci arvadının adı ilə Metida adlandırılmışdır.Qalileo kosmik gəmisi ilə 1996-cı ilin əvvələrindən 2003-cü ilin Sentyabr ayı arasında aparılan əlavə müşahidələr onun səthinin şəkillərini çəkməyə imkan vermişdir.

## Kəşf və müşahidə

Metida 1979-cu ildə Voyacer 1 kosmik zondu tərəfindən çəkilmiş şəkillərdə Stiven Sinnot tərəfindən kəşf edilmiş və müvəqqəti olaraq **S/1979 J 3** adlandırılmışdır.1983-ci ildə ona rəsmi olaraq Zevsin ilk həyat yoldaşı olan titan Metidanın adı verilmişdir.Voyacer 1 in çəkdiyi şəkillərdə Metida nöqtə kimi görsənirdi və bu səbəbdən Metida haqqında məlumatlar Qalileonun gəlişinə kimi çox məhdud idi.Qalileo Metidanın demək olar bütün səthinin şəkillərini çəkmişdi.

## Fiziki xarakteristikaları
Metida düzənsiz formadadır və ölçüləri 60×40×34&nbsp;km-dir,bu da onu Yupiterin dörd daxili peykinin ən kiçiyi edir.Təqribi hesablanması nəticəsində onun səthinin sahəsinin 5800 və 11.600&nbsp;km² aralığında olduğu güman edilir.Metis tərkibi və kütləsi məlum deyil, lakin onun orta sıxlığı Amalteyanın orta sıxlığına yaxın olduğundan, onun kütləsinin 3.6 × 1016 kq,sıxlığının isə (~0.86 g/cm³) olduğu fərz edilir.Bu sıxlıq onu göstərir ki,peykin 10-15 %-i su və buzdan ibarətdir.

Metida səthində çoxlu kraterlər var və qırmızımtıl rəngdə görünür.Baş və arxa yarımkürələr arasında böyük asimmetriya var:baş yarımkürə arxa yarımkürədən 1.3 dəfə parlaqdır.

## Orbit və rotasiya
Metida Yupiterin dörd daxili peykindən biridir.O Yupiterdən ~128,000&nbsp;km məsafədə fırlanır.Metidanın orbiti çox kiçik ekssentrisitetə (~0.0002) və Yupiterin ekvatoruna nəzərən çox kiçik əyilməyə (~ 0.06°) malikdir.

Nəhəng kilitlənmə səbəbi ilə Metida öz orbital dövrüdə sinxron fırlanır.

Metida Yupiterin peyklərinin ən sürətlə hərəkət edənidir.O Yupiterin ətrafında 31.5&nbsp;km/s sürətlə fərlanır.

## Yupiterin halqaları ilə əlaqəsi
Yupiterin əsas halqası daxilində Metidanın orbiti təqribən 1000-km uzanır.Metida əsas halqanın tozunun çox hissəsini təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Daxili peyklər
*Yupiterin halqaları

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Metis Profile  (by NASA's Solar System Exploration)
San Mames stadionu (2013)

**San Mames Stadionu** — İspaniyanın Basklar ölkəsi adlandırılan əyalətində fəaliyyət göstərən bir arenadır. 1913-cü ildə tikilən köhnə stadionun yanında inşa edilmiş, artıq 2013-cü ildə ilk rəsmi oyuna ev sahibliyi etmişdir. 53.332 nəfərlik tutuma malikdir. Atletik Bilbao FK öz ev oyunlarını bu arenada keçirir.

## İstinadlar
Espanyol FK

**Espanyol** — Barselona şəhərini təmsil edən bir futbol klubudur.La Liqada çıxış edir.Əsası Barselonada təhsil alan bir qrup gənc tələbə tərəfindən qurulmuşdur.Barselona çempionatda bir növ Kataloniya millisi təsiri bağışladığı halda **Espanyol** daha çox şəhərdəki ispanları təmsil edir.
Klaudio Lotito

**Klaudio Lotito** — İtaliyalı iş adamı və Latsio FK-nın sahibi.

2004-cü ildə Latsio FK-nın səhmlərinin əksəriyyətini əldə etdikdən sonra klubun sahibinə və prezidentinə çevrilmişdir.

İtaliya futbol skandalındakı iştirakına görə Lotito 2006-cı ildə 2 il yarım müddətinə futboldan uzaqlaşdırılmışdır. Bir müddət sonra iş adamı Mauro Sarate və Rikardo Kruzun üçüncü tərəf sahibliyinə görə yenidən futbol qadağası ilə üzləşmişdir. Onun 10 aylıq cəzası isə apelyasiyadan sonra iki aya qədər azaldılmışdır.

## Mənbələr

## İstinadlar
Myortvıy Kultuk körfəzi

**Myortvıy Kultuk körfəzi** () —  Xəzər dənizinin şimal-şərqində yerləşir. Onun davamını Kaydak körfəzi təşkil edir. XX əsrin əvvəllərində suyun səviyyəsinin enməsi nəticəsində körfəzin ərazisinin böyük hissəsi şoranlıqlara çevrilmişdir. Onun sahəsi 500&nbsp;km²-dən 15 min km² qədər genişlənmişdir. Sahəsi 1 metri keçmir.

Hazırda dənizin səviyyəsinin qalxması baş verir. Bu səbəbdən Myortvıy Kultuk körfəzinin ərazisi genişlənir, Kaydak körfəzinin şoranlaşmış hissəsi yenidən su ilə dolur.

Körfəzin şimalında eyni adlı neft yatağı vardır. 
## Mənbə
* Myortvıy Kultuk körfəzi
Nijnıy adası

**Nijnıy adası** — Xəzər dənizinin şimal-qərbində Volqa deltasında olan ada. Ada inzibati cəhətdən Rusiyanın Həştərxan vilayətinin Kamızyak rayonuna daxildir. Qışda sahil suları donu.

## İstinadlar
Üçlər paktı

**Üçlər paktı**, **Berlin paktı** - faşist Almaniyası, İtaliya və Yaponiya arasında 1940-cı il sentyabrın 27-də bağlanmış hərbi sazişdir.Sonralar bu pakta Macarıstan,Bolqarıstan,Finlandiya,Rumıniya və Danimarka da qoşulmuşdu. 

Dünyanı iştirakçı ölkələr arasında bölüşdürməyi nəzərdə tuturdu. Almaniya və İtaliyaya Avropada, Yaponiyaya isə Asiyada yeni "qayda-qanun" yaratmaq rolu nəzərdə tutulmuşdu.
Paktda nəzərdə tutulanlar:

Yaponiya Avropada yeni nizamın yaradılmasında Almaniya və İtaliyanın rəhbərliyini tanıyır və hörmətlə yanaşır;

Almaniya və İtaliya Asiyada yeni nizamın yaradılmasında Yaponiyanın rəhbərliyini tanıyır;

Bu pakt imzalandıqdan dərhal sonra qüvvəyə minir və on il ərzində qüvvədə qalır.

Dövlətlərdən hər hansı biri mövcud müharibədə iştirak etməyən bir dövlət tərəfindən hücuma məruz qalardısa digərləri ona hərbi siyasi və iqtisadi yardım etməyə borclu idi.

Sovet İttifaqına da bu pakta qoşulmaq üçün təklif göndərilmişdi. Lakin SSRİ-nin irəli sürdüyü bəzi şərtlərin Almaniya tərəfindən qəbul olunmaması onun pakta qoşulmasına imkan vermədi. Sonradan Macarıstan Rumıniya və Bolqarıstan dövlətləri də bu müqaviləyə qoşuldu. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Termessos

**Termessos** — Türkiyənin ən yaxşı qorunmuş antik şəhərlərindəndir. Antalyanın 30 kilometr şimal-qərbində, Korkuteli yolu üzərində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən ortalama 1150 metr yüksəklikdə, Güllük dağının cənub-qərbində təbii bir platforma üzərində qurulmuşdur. Bir çox vəhşi bitkinin arasında saxlanmış və tez şam meşələrilə məhdudlaşdırılmışdır. Termessosun dinclik verən və əl dəyməmiş görünüşüylə digər antik şəhərlərdən daha fərqli və təsiredici bir havası vardır. Təbii və tarixi zənginliklərinə görə şəhər öz adını daşıyan milli park əhatəsinə alınmışdır.

Termessos adındakı cüt "s", şəhərin Anadolu insanları tərəfində qurulduğuna dair linqvistik bir dəlil kimi göstərilir. Strabona görə, Pisidia xalqı olan Termessos sakinləri özlərini Slyme olaraq çağırardılar. Yaşadıqları dağa da verilən bu ad, sonrakı illərdə Zeusla özdeşləşdirilən və burada da Zeus Solymes mədəniyyətinin yüksəlməsinə səbəb olan Anadolu tanrılarından Solymesdən gəlməkdədir. Termessos sikkələrində  bir tanrı vardır və sikkələrə adı verilmişdir. E.ə 333-cü ildə Makedoniyalı İskəndər bu şəhəri zəbt etməyə çalışmış, ancaq çətin olacağını anlayınca çəkilib səfərinə davam etmişdir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Termessos
Maliyyə-sənaye qrupu

**Maliyyə qrupu**, **Maliyyə-sənaye qrupu** - qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərə uyğun olaraq, maliyyə-sənaye qrupunun yaradılmasına dair müqavilə əsasında öz aktivlərini tamamilə və ya qismən birləşdirmiş hüquqi şəxslərin (əsas və törəmə müəssisələrin) məcmusudur.

Tərkibində xarici hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi maliyyə-sənaye qrupu transmilli maliyyə-sənaye qrupu hesab olunur.

Hökumətlərarası saziş əsasında yaradılan maliyyə-sənaye qrupları dövlətlərarası (beynəlxalq) maliyyə-sənaye qrupu statusuna malik olur.

Maliyyə-sənaye qrupuna muəssisələr, idarələr, təskilatlar, maliyyə-kredit idarələri, investisiya institutları daxil olur. Maliyyə-sənaye qrupları texnoloji və ya iqtisadi məqsədlərlə, əmtəə və xidmətlər satısının genisləndirilməsinə və rəqabət qabiliyyətinin yuksəldilməsinə yonəldilmis investisiya və digər layihə və proqramların həyata kecirilməsi ucun; istehsalın səmərəlilik və rəqabət qabiliyyətinin yuksəldilməsi, yeni is yerlərinin təskili ucun; səmərələsdirici kooperasiya əlaqələrinin yaradılması, ixrac potensialının artırılması, elmi-texniki tərəqqinin surətləndirilməsi, müdafiə muəssisələrinin konversiyası ucun yaradılır.
Pyotr Kropotkin

**Pyotr Alekseyeviç Kropotkin** (; ) — anarxizmi müdafiə edən rus fəalı, alim və filosof idi.

## Həyatı
9 dekabr 1842-ci ildə Moskvada anadan olub. Atası knyaz Aleksey Kropotkin, anası Yekaterina Nikolayevna idi. 1846-cı ildə anası vərəm xəstəliyindən öldükdən sonra Pyotr və qardaşları sərt xasiyyətli ataları tərəfindən böyüdülüb.

### Təhsil və hərbi xidmət illəri
Orta məktəbi 1 nömrəli Moskva Gimnaziyasında oxuyan gənc Kropotkin 1862-ci ildə *Corps des Pages* () hərbi məktəbindən məzun olmuşdur.
Hərbi korpusda əsasən aristokrat ailədən gələn 150 gənclə birlikdə təhsil alan Kropotkin gənc yaşda da zadəgan nəslin nümayəndələri ilə yola getmirdi. Bu səbəblə vaxtının əsas hissəsini kitab oxumağa və jurnal çıxarmağa ayırır.

Sonradan bir neçə geoloji ekspedisiyada iştirak edərək Sibirdə zabit vəzifəsində çalışmışdır. O, 1874-cü ildə fəaliyyətə görə həbs edilib və iki ildən sonra həbsxanadan qaçmağa müvəffəq olub.
Növbəti 41 ilini İsveçrədə, Fransada (təxminən dörd il həbsdə olduğu) və İngiltərədə sürgündə keçirmişdir. 1917-ci ildə Rusiya inqilabından sonra Rusiyaya qayıtmış, lakin Bolşevik dövlət sosializm forması ilə məyus olmuşdur.

Kropotkin mərkəzləşdirilmiş kommunist cəmiyyətin mərkəzi hökumətdən azad və özünü idarə edən icmaların, işçi müəssisələrinin könüllü birliklərinə əsaslanan bir təşəbbüslə çıxış edirdi. Çoxlu kitab, broşür və məqalələr yazmışdır. Ən tanınmış əsərləri isə Çörəyin fəthi, Tarlalar, fabriklər və seminarlardır. Onun əsas elmi təklifi isə Qarşılıqlı yardım kitabında öz əksini tapmışdır.

## İstinadlar
Lixaçev adası

**Lixaçev adası** — Xəzər dənizinin şimal-şərqində Volqa çayının deltasənda yerləşir. İnzibati cəhətdən Həştərxan vilayətinin Kamızyak rayonu ərazisində aiddir.

Yaxınlığında digər adalarda vardır:
* **[[Batkaçnıy]]**
***Sedmoy adası** 
***[[Nijnıy (ada)]]**
***[[Kiçik Setnoy]]** 
## İstinadlar