open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ərdəhan qalası

**Ərdəhan qalası** (Gürcücə: არტანის ციხე) — indiki Ərdahan şəhərinin mərkəzində, tarixi Artani bölgəsində orta əsrlərə aid gürcü qalasıdır.
Ərdahan şəhərinin köhnə adı ilə Parakani qalası (ფარაკანის ციხე) kimi də tanınır.
## Tarixi
Qalanın tikilmə tarixi dəqiq bilinməməklə yanaşı, XVI əsrin ortalarında Osmanlılar Ərdəhan qalasını ələ keçirəndə qala və qəsəbə Parakani adlanırdı.
Bu səbəbdən 1595-ci il tarixli *[[Dəftər-i Müfəssəl-i Vilayət-i Gürcüstan]]* adlı Osmanlı təfərrüat kitabında qala və onun ətrafındakı yaşayış məntəqəsi "Rabat-i Kala-i Parakan" (رباط قلعە پرە كن) olaraq qeyd edilmişdir.
Bu dövrdə Ərdahan adı yalnız bölgə üçün işlədilmiş və qəsəbə mərkəzi Parakan adlandırılmışdır.
Bu səbəbdən də qala mənbələrdə Parakan qalası kimi də xatırlanır.
Osmanlılar 1551-ci ildə gürcülərdən əvvəlcə Artanucu, sonra isə Artani bölgələrini aldılar.
Qalanın üzərindəki Osmanlı kitabəsi Osmanlıların bu tikilini 1556-cı ildə bərpa etdiyini göstərir.
Bu bərpa zamanı qalanın içərisində olan gürcü kilsəsi sökülüb və onun daşlarından qalanın divarlarında istifadə olunub.
Əslində, qala divarlarında  üzərində gürcü yazıları olan daşlar günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

## Memarlığı
Ərdahan qalası Ərdahan şəhər mərkəzinin şimalında Xəlil Əfəndi məhəlləsini şəhər mərkəzindən ayıran Kür çayının sol sahilində yerləşir.
Qala divarları orta və kiçik ölçülü kobud yonma daşları horasan məhlulu ilə birləşdirilərək tikilmişdir.
Qalanın şərq-qərb istiqamətində daxili divarlarının maksimal uzunluğu 268 metr, şimal-cənub istiqamətində əhatə etdiyi ərazi isə 119-170 metr arasında dəyişir.
Qüllə künclərində daha iri ölçülü hamar kəsilmiş daşlardan istifadə edilmişdir.
Relyef maili olduğundan qalanın şimal və cənub yarısı arasında yüksəklik fərqi var.
Kür çayına daha yaxın olan cənub hissəsi şimal hissəsindən alçaqdır.
İki hissə arasındakı bu səviyyə fərqi qərbdən şərqə doğru artır.
Qalanın cənubundakı ən aşağı quru səviyyəsi ilə şimaldakı ən yüksək səviyyə arasındakı fərq təxminən 35-37 metrdir.
Bundan əlavə, qalanın cənub istehkam divarının hündürlüyü şimal divarının demək olar ki, yarısı qədərdir.

Gürcü tədqiqatçısı və jurnalist Konstantin Martvileli 1917-ci ildə qalanın adını *Artaani qalası* (არტაანის ციხე) kimi yazmışdır.
Ərdahan qalasının Ərdəhan mahalının ikinci ən böyük qalası olduğunu bildirən Martvileli, baxımsızlıqdan dağılsa da, nəhəng bir təpə kimi ucalan mazğallı divarlarına Birinci Dünya Müharibəsi belə zərər verə bilməyəcəyini ifadə etdi.
O zaman qala divarlarına söykənən evlər də möhkəm dayanmışdı. 
Lakin qalanın kilsəsi və tikililəri yarıya qədər dağılıb.
Kilsənin yalnız kiçik divarları görünürdü.
Qalanın çöl hissəsində iki yerdə gürcü əlifbasının hutsuri hərfləri ilə yazılmış gürcü yazısı var idi.
Qalanın daxili və xarici fasadlarında daşa həkk olunmuş gürcü yazıları bu gün də qalmaqdadır.

## İstinadlar
Fərhadbəyovların evi

**Fərhadbəyovların evi** — Şəki şəhərində yerləşən XIX əsrə aid tarixi-memarlıq abidəsi.

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Fərhadbəyovların evi XIX əsrdə Şəki şəhərində tikilib. Çiy kərpic və çay daşlarından tikilən evin sahibi Fərhad bəy olub. 

Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

### Memarlıq xüsusiyyətləri
İkimərtəbəli evin birinci mərtəbəsində tavanın hündürlüyü 2,2 metr, ikinci mərtəbədə isə 3,3 metrdir. Evin birinci mərtəbəsi hər birinin şüşəbənd-eyvana çıxışı olan üç otaqdan ibarətdir. Otaqların ikisində buxarı, taxça və rəflər var. Qapılar ikitaylıdır. İkinci mərtəbədə ayrıca iki otaq və bir-biri ilə əlaqəsi olan dörd otaq var. Pəncərəaltıların hündürlüyü 30 santimetrdir, tavandan 60-70 santimetr məsafədə bəzək əşyaları üçün taxçalar var. Evin ara hissəsində də eyvan var. Eyvana bəzəkli taxtalardan sütunlar qoyulub. Kiçik otaqların pəncərələrinin yarısı şəbəkəlidir. Binanın üstü kirəmitlə örtülüb.

Evin çiy kərpic və çay daşından inşa edilmiş  divarlarının qalınlığı 90 santimetrdir. Hörgüdə yapışdırıcı maddə kimi əhəngdən istifadə onun  divarların möhkəmliyini təmin etmişdir.  Dördyamaclı damı  örtmək üçün kirəmitdən istifadə olunmuşdur.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Megalobulimus grandis

**Megalobulimus grandis vəya ( ''Az. Braziliya quru ilbizi'' )** — pulmonat (ağciyərli) quru ilbizlərinin bir növüdür və **Strophocheilidae** fəsiləsinə aiddir. Bu növ Cənubi Amerikada, xüsusilə Braziliya, Paraqvay və Argentina ərazilərində yayılmışdır. Braziliya üçün endemik olan bu canlı böyük ölçüsü və qalın qabığı ilə seçilir. Tropik və subtropik meşə ekosistemlərinin vacib canlı üzvlərindən biridir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çili teryeri

**Çili teryeri** — Dünya səviyyəsində tanınan Çiliyə məxsus ilk it cinsi. Cins, 19-cu əsrin sonlarına aiddir və "Hamar tülkü teryer"in Əndəlüs teryeri ilə çarpaz cütləşməsindən əldə edilmişdir. Bu it "Çili Kennel Klubu" (KCC) tərəfindən tanınır, lakin hələ "Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası" (FCI) tərəfindən tanınmamışdır. 2011-ci ildən etibarən cins, "Alianz Canine Worldwide"ın 3-cü qrupunda təsnif edilir.

## Təsvir
Çili teryeri əsasən ağ rəngdədir və qara, qəhvəyi işarələrlə müşayiət olunur. Bəzən ağ kürkün üzərində qara ləkələr də görünə bilər. Qulaqları "V" şəklindədir və irəli əyilmişdir. Dişləri yaxşı inkişaf etmiş və güclüdür. Erkəklərin boyu 32 ilə 38 sm arasında dəyişir, ideal hündürlük isə 35 sm-dir. Dişilərin boyu 28 ilə 35 sm arasındadır, ideal boyu isə 32 sm-dir. Erkəklərin çəkisi 5 ilə 8 kq arasında dəyişir, ideal çəki isə 6,5 kq-dır. Dişilərin çəkisi 4 ilə 7 kq arasında, ideal çəki isə 5,5 kq-dır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eşitmə halüsinasiyaları

**Eşitmə halüsinasiyaları** — xarici səs mənbəyi olmadan səslərin eşidilməsi ilə xarakterizə olunan psixi və ya nevroloji simptomdur. Bu halüsinasiyalar real səsləri təqlid edə bilər və adətən insan səsi, musiqi, səslənmələr, pıçıltı, əmr və ya dialoq formasında olur. Eşitmə halüsinasiyaları psixoz, şizofreniya və digər psixiatrik pozuntularla əlaqələndirilir, lakin sağlam fərdlərdə də bəzi hallarda müşahidə edilə bilər.

## Diaqnostika
Eşitmə halüsinasiyalarının diaqnozu klinik müsahibə, söhbət və psixiatrik qiymətləndirmə vasitəsilə aşkar edilə bilir. Əlavə olaraq nevroloji müayinələr və laborator testlər də aparıla bilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Çinuk (it cinsi)

**Çinuk** — XX əsrin əvvəllərində Nyu-Hempşir ştatında inkişaf etdirilən xizək iti cinsi. Nyu-Hempşirin rəsmi dövlət itidir.

## Görünüş
Əzələli, 53 ilə 69 sm arası hündürlükdə, 20 ilə 41 kq arası çəkidə olur. "Birləşmiş Kennel Klubu" (UKC) cinsinin standartına görə, ideal rəng açıq bal rəngindən qırmızı-qızıl rəngə qədər dəyişir. Gözlərin daxili künclərindəki qara işarələrə üstünlük verilir. Qulaqlarda və ağızda tünd qəhvəyi-qara işarələr tələb olunur. Quyruqdakı qoruyucu tüklərə, ayaqlara, ayaq barmaqları və alt hissəyə də xüsusi diqqət yetirilir. UKC standartları qəhvəyi rəngdən başqa istənilən rəngi qadağan edir və albinizmi diskalifikasiya edir. Təklif olunan digər standartlar, orta uzunluqlu, ikiqat kürkün "qəhvəyi" rəngdə olduğunu, ağızda və qulaqlarda daha tünd çalarların olduğunu bildirir. Ağ rəngli itlərə icazə verilmir. Gözlər qəhvəyi və ya kəhrəba rəngində olur. Qulaqlar dəyişkəndir, lakin aşağı sallanmış və başı digər xizək cinslərindən daha güclü və düzbucaqlı olmalıdır. Quyruq isə Arktika cinslərinin adi fırçalı və ya şleyfi deyil, yaxşı tüklü, qılınc şəklindədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çexoslovak qurd iti

**Çexoslovak qurd iti** (çexcə: *československý vlčák*, slovakca: *československý vlčiak*, almanca: *Tschechoslowakischer Wolfhund*) — Çexoslovakiyada aparılan təcrübə nəticəsində yaranan qurd iti cinsi. Bu cins 1982-ci ilə qədər "Çex qurd iti" adı ilə tanınıb. Sonaradan daha çox "Çexslovakiya Vrçakı" adlandırılıb.

## Görünüş
Minimum çiyin hündürlüyü erkəklər üçün 65 sm, dişilər üçün isə 60 sm təşkil edir. Bədənin quruluşu düzbucaqlıdır, hündürlüyün uzunluğa nisbəti 9:10 və ya daha azdır. Erkəklərin minimum çəkisi 26 kq, dişilərin isə 20 kq olmalıdır. Üzün görüntüsü, cinsə xas olan xüsusiyyətləri əks etdirməlidir. Kəhrəba rəngli gözlər, üçbucaq şəklindəki qulaqlar bu cinsin xarakterik xüsusiyyətlərindəndir. Diş dəsti tamdır (42 diş) və çox möhkəmdir. Həm qayçı, həm də kəlbətin formasında dişlər qəbul edilir. Sinəsi böyük və düzdür. Arxa isə qısa və bir qədər əyilmişdir. Quyruq yüksəkdir və sərbəst şəkildə endirildikdə pəncələrinə çatır.
Kürk rəngi sarı-bozdan gümüşü-boza qədər dəyişir və açıq sima ilə müşayiət olunur. Tüklər düz, sıx və çox qalındır. Bu it tipik inadkar hərəkətlidir, hərəkəti yüngül və ahəngdar, addımı isə uzundur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quetzalcoatlus

**Quetzalcoatlus** — ( Astek tanrısının şərəfinə adlandırılmışdır) Gec Təbaşir dövründə təxminən 70–66 milyon il əvvəl) yaşamış və nəsli kəsilmiş nəhəng pterozavr cinsidir. O, tarixdə məlum olan ən böyük uçan heyvanlardan biri hesab olunur. Quetzalcoatlus, Pterosauria dəstəsinin Azhdarchidae fəsiləsinə aiddir və xüsusilə böyük qanadı tanınır.

## Kəşfi və araşdırılması
Quetzalcoatlus ilk dəfə 1971-ci ildə Texas Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən ABŞ-ın Texas ştatında tapılmışdır. Rəsmi olaraq **Quetzalcoatlus northropi** adı ilə 1975-ci ildə təsvir edilmişdir. "Northropi" adı, dizayner John Northrop şərəfinə verilmişdir, çünki onun dizayn etdiyi "uçan qanad" təyyarələr bu pterosaurun formasına bənzəyirdi.

## İstinadlar
Üsyançılar

**Üsyançılar** ( **üsyançılar**, tək: ) — ordu, hərbi hava qüvvələri və ya donanmaya mənsub olmayan şəxslər. Onlar partizan müharibəsi aparırlar və adətən döyüşən tərəfin hüquqlarından istifadə etmirlər. Üsyan iştirakçıları, hakimiyyətə qarşı çıxaraq mübarizə aparan mülki silahlanmış təşkilatlardırlar.

## Tarix
Adətən, üsyançılar qanunsuz silahlı qruplar (təşkilatlar) yaradırlar. Bu qrupların məqsədi qanuni hökuməti və ya mövcud rejimi devirmək, milli müstəqillik əldə etmək və ya dövlətin mövcud nizamını dəyişdirməkdir. Məsələn, Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı yunan üsyançılarının rəhbəri olmuş olan Kolokotronis Moreyada baş vermiş üsyana rəhbərlik etmişdir və Kapodistriasın tərəfdarı olmuşdur.

Üsyançıların hərbi gücü çox zaman hakimiyyət orqanlarının gücündən xeyli az olduğu üçün, onlar partizan müharibəsi aparmağa (terror üsullarına) üstünlük verirlər.

XIX əsr hüququnda "üsyançı" anlayışı açıq siyasi xarakter daşıyan üsyan kimi başa düşülürdü və bu kontekstdə sırf hüquqi mənada hakimiyyətə qarşı müqavimət göstərməkdən ibarət olan, onu devirmək məqsədi güdməyən üsyan (əvvəlki terminologiyada "etiraz") anlayışından fərqləndirilirdi. Həmçinin, bu anlayış müəyyən qədər "qiyam" anlayışına yaxınlaşdırılırdı. İnsurqentlər siyasi (cinayət xarakterli deyil) cinayətkarlar sayılırdılar. Hətta o dövrdə belə onların döyüşən tərəf kimi tanınması və Beynəlxalq humanitar hüquqla qorunması mümkün hesab edilirdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* Инсуррекция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.
* Инсургенты // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — 2-е изд., вновь перераб. и значит. доп. — Т. 1–2. — СПб., 1907–1909.
* Вандейская война // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911–1915.
* Майдан // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911–1915

## Xarici keçidlər

* 
* How Insurgencies End by Ben Connable, Martin C. Libicki
Drever

**Drever** — İsveçə aid ov iti cinsi. Bu cins, maral və digər ov heyvanlarının ovlanması üçün istifadə edilir. Drever, Almaniyanın Vestfaliya bölgəsindəki "Dachsbracke" adlı it cinsinin bir növü olan "Vestfaliya Dachsbracke" nəslindən törəmişdir. Cinsin adı 1947-ci ildə keçirilən bir müsabiqə vasitəsilə seçilmişdir.

## Tarix
Drever, 1910-cu ildə Almaniyadan İsveçə gətirilmiş və burada "Westfalian Dachsbracke" cinsinin başqa itlərlə çarpazlaşdırılması ilə yeni bir İsveç cinsi formalaşmışdır. Bu cins, maralları izləmək üçün kiçik bir it növü olaraq tanınır. 1940-cı illərdə, "Dachsbracke" cinsinin iki fərqli ölçüsü mövcud idi və 1947-ci ildə keçirilən bir qəzet müsabiqəsində daha böyük ölçülü növ üçün yeni bir ad seçilməsi qərara alındı. Drever adı, İsveçdə itlərin ov sürmə prosesini təsvir edən "drev" sözündən alınmışdır. Eyni ildə, Drever "İsveç Kennel Klubu" tərəfindən ayrıca cins kimi tanındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Calectasia

**Calectasia** — təxminən on beş növdən ibarət olan bir bitki qrupudur və yalnız Cənub-qərbi Avstraliyada bitir. Bu bitkilər kiçik, dik duran kollar şəklində olur, gövdələri budaqlanmış və yarpaq qalıqları ilə örtülmüşdür. Çiçəkləri ulduz formasında, tünd göy və ya bənövşəyi rəngdədir və qısa budaqların ucunda tək-tək açır.

## Təsviri
Calectasia bitkiləri kiçik kollar olub, bəzən yeraltı gövdə çıxarır. Gövdələri düz, budaqlıdır, yarpaqları saplaqsız və növbəli düzülür, nazik və sivri ucludur. Çiçəkləri budaqların ucunda tək-tək açır, həm erkək, həm dişi hissələri olur. Çiçək hissələri ulduz formasında açılır və parlaq görünür. Ortada sarı və ya narıncı tozcuqlar boru kimi düzülür, ortasından isə nazik dişicik çıxır. Yarpaqların uzunluğu təxminən 5–17 mm, eni isə **t**əxminən 0.5 mm olur.
## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
Boronia imlayensis

**Boronia imlayensis** adətən **Mount Imlay boronia olaraq bilinir** — Sədokimilər fəsiləsinə aid, Avstraliyaya xas olan çiçəkli bitki növüdür. Bu növ, əsasən Avstraliyanın cənub-şərqində yayılmışdır və özünəməxsus xüsusiyyətləri ilə tanınır.
## Təsvir
Boronia imlayensis kiçik kol və ya yarı ağac formasında olur. Yarpaqları tək-tək və ya kiçik dəstələr halında yerləşir, formaca əksərən oval və ya yumurubaşlıdır. Çiçəkləri tez-tez çəhrayı və ya bənövşəyi rəngdə olur və çoxsaylı çiçək taçyarpaqları ilə seçilir. Çiçəklər qoxulu və zərif quruluşdadır.

## Elmi təsnifatı
2003-cü ildə botanik Marko Duretto tərəfindən *Muelleria* jurnalında 1995-ci ildə Imlay dağının zirvəsində topladığı nümunələrdən təsvir edilmişdir. Növün adı, tapıldığı **[[:en:Mount_Imlay_National_Park|Imlay]]** bölgəsindən götürülmüşdür.


Fayl:Boronia_imlayensis.jpg|alt=Mount Imlay Boronia| 
Fayl:Boronia_imlayensis_flower_mass.jpg|alt=Prolific flowering in early November| Noyabrın əvvəlində məhsuldar çiçəkləmə
Fayl:Boronia_Mt_Imlay5.JPG|alt=Leaves and fruiting capsule| Yarpaqlar və meyvə kapsulları
Fayl:Boronia_imlayensis_close-up.JPG|alt=Flower| Çiçək
Fayl:Boronia_Mt_Imlay2.JPG|alt=Boronia flowers are almost always four petaled. This is a five petaled flower of Boronia imlayensis| Boronia çiçəkləri demək olar ki, həmişə dörd ləçəklidir. Bu, *Boronia imlayensis'in* beş ləçəkli çiçəyidir
Fayl:20110903_Boronia_imlayensis_2.jpg|alt=Flowers just opening in early September| 
Fayl:20110903_Boronia_imlayensis_3.jpg|alt=Flowers just opening in early September| Çiçəklər yalnız sentyabrın əvvəlində açılır


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Austrocallerya megasperma

**Austrocallerya megasperma** — Avstraliyanın şimal-şərqində yetişən, uzunboylu və sarmaşıq kimi böyüyən bir bitki növüdür. Bu bitki Paxlakimilər ailəsinə aiddir və adından da göründüyü kimi iri toxumlara malikdir.

## İstinadlar
Atriplex angulata

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu növ əsasən Avstraliya qitəsində yayılmışdır və quraq, yarıquraq ərazilərdə böyüyür.

## Ekoloji rolu
Torpağın eroziyasının qarşısını almağa kömək edir və bəzi yerlərdə mal-qara üçün yem olaraq istifadə olunur. Eyni zamanda, duzlu torpaqlarda yaşaya bilməsi sayəsində torpaq bərpasında da istifadə edilə bilinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oral allergiya sindromu

**Oral allergiya sindromu** *([[İngilis dili|ingiliscə]] Oral allergy syndrome, OAS)* — əsasən ağız və boğaz bölgəsində allergik reaksiyalara səbəb olan bir vəziyyət. Bu sindrom, adətən polenlə baş verən qida allergiyaları arasında kəsişmə reaksiyaları nəticəsində yaranır.

OAS xüsusilə təzə meyvə, tərəvəz və quru meyvələrlə təmasdan sonra ağızda qaşınma, şişmə və ya yanma kimi simptomlarla özünü göstərir.

Bu sindrom adətən yetkinlik yaşlarında daha çox müşahidə edilir və polen allergiyası olan şəxslərdə daha çox yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abruzzo–Erikson sindromu

**Abruzzo–Erikson Sindromu** — nadir görülən genetik bir pozğunluq olub, əsasən üz və skelet anomaliyaları ilə xarakterizə olunur.

## Tarix
Bu sindrom ilk dəfə 1977-ci ildə Abruzzo və Erikson tərəfindən təsvir edilmişdir. Sindromun əsas xüsusiyyətlərinə üz quruluşunda dəyişikliklər, damaq yarığı, qulaq anomaliyaları və skelet sistemində müxtəlif problemlər daxildir. Abruzzo-Erikson Sindromu, xəstənin fiziki görünüşünə və bəzi orqanların funksiyasına təsir göstərə bilən kompleks bir vəziyyətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Katalon çoban iti

**Katalon çoban iti** — İspaniyanın Kataloniya bölgəsinə aid it cinsi. Bu it Avropada, xüsusilə İspaniya, Finlandiya, Almaniya və İsveçdə məşhurdur.

## Görünüş
Katalon çoban itlərinin erkəklərinin boyu 47-55 sm, çəkisi 20-27 kq, dişilərinin boyu 45−53 sm, çəkisi 17−21 kq arasında dəyişir. Onların kürkü uzun və düz, ya da bir qədər dalğalıdır və rəngləri tünd bozdan tünd qəhvəyiyə qədər müxtəlif ola bilər. Bu cinsin qısa tüklü bir çeşidi də mövcuddur, lakin nəsli kəsilmək üzrədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ümüdvar Əliyev

**Ümüdvar Qənbər oğlu Əliyev** — iqtisad elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin kafedra müdiri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Ümüdvar Əliyev 10 avqust 1953-cü ildə İmişli rayonunun Cəfərli kəndində anadan olub.

1960–1970-ci illərdə İmişli rayon Cəfərli kənd orta məktəbində təhsil alıb.

1972-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti) daxil olub, 1977-ci ildə həmin institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1985-ci ildə həmin institutun aspiranturasını bitirib, dissertasiya işini müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb.
2007-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

2022-ci ilə qədər UNEC-in "Nəzəri və praktiki iqtisadiyyat" kafedrasının müdiri olub.
70-dən çox elmi məqalənin, monoqrafiyaların müəllifidir.

## Mükafatları
* 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Tərəqqi medalı" ilə təltif olunub.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 2020-ci il Sərəncamına əsasən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin 90 illiyi münasibətilə və Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti – UNEC
Xiaomi Smart Band 8

**Xiaomi Smart Band 8** — Xiaomi tərəfindən istehsal olunan daşına bilən fəaliyyət izləyicisidir . Çində 18 aprel 2023-cü ildə satışa çıxarılıb. 26 oktyabr 2023-cü ildə isə qlobal bazar üçün istifadəyə verilmişdir. 490 x 192 piksel təsvir ölçülü 1,62 düymlük ekrana, 24/7 ürək dərəcəsi monitoruna və SpO2 sensoruna malikdir. Cihaz NFC sistemi ilə təmin olunub.

## Həmçinin bax
* Xiaomi Smart Band 7
* Xiaomi Mi Smart Band 6
* Xiaomi Mi Smart Band 5
* Xiaomi Mi Smart Band 4

## İstinadlar
Xiaomi Smart Band 9

**Xiaomi Smart Band 9** — Xiaomi tərəfindən hazırlanmış daşına bilən fəaliyyət izləyicisi cihazıdı. 
Cihaz üç fərqli növdə istehsal olunmuşdur.
standart Xiaomi Smart Band 9, Xiaomi Smart Band 9 Pro və Xiaomi Smart Band 9 Active olaraq buraxılıb.

## Xüsusiyyətləri
* **Rəngi:** Qara, Gümüşü, Mistik Qızılgül, Mavi, Titan Boz, Qrafit,
* **Ekranı:** 1,62" AMOLED sensor displey, 60 Hz 1200 nit-ə qədər, gücləndirilmiş şüşə örtük.
* **Təsvir ölçüsü:** 192 x 490 piksel
* **Əməliyyat sistemi:** Hyper OS
* **Ölçüsü:** 46,53 x 21,63×10,95 mm
* **Çəkisi:** 15,8 q (kəmərsiz)
* **Kəmər ölçüsü:** 135–210 mm
* **Suya davamlılıq:** 5 atmosfer (510 kPa)
* **Bağlantısı:** Bluetooth 5.4
* **Batareya tutumu:** 233 mAh

## Həmçinin bax
* Xiaomi Smart Band 7
* Xiaomi Mi Smart Band 6
* Xiaomi Mi Smart Band 5
* Xiaomi Mi Band 2

## İstinadlar
Capparis loranthifolia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu bitki Avstraliyanın şimal və şərqindəki quraq və yarı-quraq bölgələrə məxsusdur və Qərbi Avstraliyadan Yeni Cənubi Uelsə qədər yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Bu növ sıx yarpaqlı, tikanlı kol və ya hündürlüyü 2–10 metr olan cırtdan ağac kimi böyüyür. Qabığı tünd boz-qəhvəyi rəngdədir, çatlaq və yarıqlıdır, tikanları isə 4–7 mm uzunluğundadır. Sadə, həmişəyaşıl yarpaqları tünd yaşıl rəngdədir, saplaqlı, uzunluğu 40–70 mm, eni isə 8–14 mm-dir. Krem rəngli çiçəkləri 20 mm uzunluğunda 4 və ya 5 ləçəkdən ibarətdir. Dairəvi meyvələrinin diametri 30–40 mm, toxumları isə 7–8 mm uzunluğundadır.

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Capparis lasiantha

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyanın endemik bitkisi. Kimberli bölgəsindən başlayaraq Şimali Torensiya və Kvinslend vasitəsilə Yeni Cənubi Uelsin şimalına qədər uzanır. Əsasən quru daxili ərazilərdə rast gəlinir, lakin növ Mərkəzi Kvinslenddə sahilə qədər yayılır. Ümumi adlar çoxdur və onlara "wyjeelah", "nepine", "split jack", "nipang creeper", "nipan", "native orange" və "bush caper" daxildir.

## Botaniki xarakteristikası
Fidanlar və gənc bitkilər həyatlarına, saplarında olan iti iynələr vasitəsilə ev sahiblərinə yapışaraq dırmaşan sarmaşıklar kimi başlayırlar. Bəzi bitkilər bu dırmaşma formasını yetkinliyə qədər saxlayır, digərləri isə 3 m-ə (10 fut) qədər hündürlüyə çatan kollu bir bitkiyə çevrilir. Yetkin bitkilər böyük, ağ və ətirli çiçəklər açır, onları 4 sm uzunluğuna qədər sərt, ellips formalı meyvələr izləyir. Meyvələr yetişdikdə yumşalır və ətirli olur, nəhayət partlayaraq toxum ətrafında şirin, yeyilən bir pulpa açılır.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əbülfəz Elçibəyin ölümü və dəfni

Azərbaycanın ikinci prezidenti Əbülfəz Elçibəy 2000-ci il avqustun 22-də xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi və Azərbaycanın ovaxtkı prezidenti Heydər Əliyevin iştirakı ilə Bakıda dövlət səviyyəsində dəfn edildi. Elçibəy Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn edilib. Dəfn mərasimində Elçibəyin tabutunu qucağında daşıyan 50 minə yaxın adam iştirak edib. Elçibəy haqqında nekroloqlar "The Guardian", "The Washington Post", "The New York Times" və başqa mənbələrdə dərc olunub.

## Vəfatı
2000-ci ilin iyulunda Elçibəy müalicə üçün huşsuz halda Türkiyəyə aparılmışdı. Avqustun 22-də Elçibəy 62 yaşında Ankaradakı Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyasının xəstəxanasında vəfat etdi və burada prostat xərçəngindən müalicə olundu. Həkimlərin dediyinə görə, o, şəkərli diabet və infeksiyalardan da əziyyət çəkirdi. Onun cənazəsi təyyarə ilə Bakıya aparılıb.

Elçibəy qərbi nekroloqlarında Azərbaycanın demokratik yolla seçilmiş ilk prezidenti və dünyəvi modernləşdirici kimi qeyd olunub.

## Dəfni
Bakıda dövlət dəfn mərasimi parlament sədri Murtuz Ələsgərovun başçılıq altında təşkil edilib. Səhər tezdən minlərlə insan Elçibəyin evinə və Elçibəyin sədrlik etdiyi Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin qərargahına toplaşmağa başladı. Günorta saatlarında qərargahda vida mərasimi başlayıb və Elçibəyin siyasi tərəfdaşları iştirak ediblər. Sonra Elçibəyin tabutu 1970–1980-ci illərdə Elçibəyin elmi işçi işlədiyi Azərbaycan Elmlər Akademiyasına aparılıb. Elçibəyin tərəfdarları hökumətin Elmlər Akademiyasına avtobuslara minmək təklifini rədd edərək, tabutu özülərdə daşımağa üstünlük verdilər. Bir neçə minlərlə insan "Elçibəy! Elçibəy!" və Azərbaycan himnini oxudu.

Qəbirüstü nitqləri Murtuz Ələsgərov və Azərbaycan müxalifət liderləri söylədilər. Müsavat partiyasının başqanı İsa Qəmbər Elçibəyi Corc Vaşinqton və Mustafa Kamal Atatürklə müqayisə edərək, "kimi itirdiyimizi yalnız gələcəkdə anlayacağıq" dedi.

Dəfn mərasimi zamanı Heydər Əliyev mərasimdə iştirak etmək üçün binaya daxil olarkən 10 mindən çox insan onun əleyhinə şüarlar səsləndirməyə başlayıb. O, cəld binanı tərk etdi və çöldə 50 mindən çox insanın növbəti istehzaları ilə üzləşdi. Əliyevin mühafizəçiləri Əliyevi tərk etmək üçün izdihamı saxlamalı olublar. Keçmişdə Elçibəy Əliyevi "demokratiya ilə oynayan avtokrat" kimi təsvir etmişdi, Əliyev isə Elçibəyin "tələbə dövlət qurmaq tələblərinə bərabər olmadığını" iddia edirdi. Elçibəy həmçinin Əliyevin hakimiyyətini möhkəmləndirdiyi 1993-cü il Azərbaycan prezident seçkilərini saxtakarlıq kimi qiymətləndirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  AMEA-da Əbülfəz Elçibəylə vida mərasimi | 2000-ci il
Brachychiton acerifolius

**Brachychiton acerifolius** (Alov ağacı) — Avstraliyanın şərq sahillərindəki tropik və subtropik bölgələrdə rast gəlinən, Malvaceae fəsiləsinə aid böyük bir ağac. Bu ağac yarpaqsız vəziyyətdə olarkən, bütün ağacı örtən parlaq qırmızı zəngşəkilli çiçəkləri ilə məşhurdur. Ümumiyyətlə, bu ağac "alov ağacı", "Illawarra alov ağacı", "dantelqabıqlı ağac" və ya "kurrajong" kimi tanınır.

## Təsviri

Böyük, yarpağını tökən ağacdır və piramida formasında olur. Təbiətdə hündürlüyü 30-35 m (98-115 ft) qədər çata bilər, lakin becərildikdə adətən daha qısa olur. Gövdəsi hamar silindrik formadadır və yaşıl və ya boz-yaşıl rəngdədir. Yarpaqlar uzun saplara malikdir və ölçüləri 30 sm x 25 sm (12 x 9.8 in) qədər ola bilər. Onlar parlaq yaşıl, tüksüz, sadə və növbəli düzülüşə malikdir. Yarpaqların forması bütöv və yumurtavari, ya da 5 dilimli ola bilər. Çiçəklər parlaq qırmızı və ya al rəngdədir, yandan baxıldıqda zəngşəkilli, üstdən baxıldıqda isə ulduzşəkilli görünür. Uzunluğu təxminən 25-30 mm (1.0-1.2 in), eni isə 16-22 mm (0.6-0.9 in) arasında dəyişir və böyük panikulyar çiçək qruplarında yaranır. Sonradan əmələ gələn meyvələr qəhvəyi rəngdə, dəri kimi sərt, qayıq formasında və təxminən 10 sm (3.9 in) uzunluğundadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chorizema

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Arealı
Avstraliya üçün endemik bitkidir.

## Botaniki xarakteristikası
"Chorizema" cinsinə aid bitkilər əsasən kollar və ya yarımkollardır, bəzən sarmaşıq kimi böyüyür, adətən sadə yarpaqları olur və bunlar bir-birinə qarşı cüt-cüt düzülür. Çiçəklər adətən qısa sapcıqlı olmaqla racem formasında düzülür. Çiçəyin ləçəkcikləri əsasən bərabər olur, yuxarı cüt daha genişdir və qismən birləşmiş vəziyyətdədir. Standart ləçək dəyirmi və ya böyrək formalı, yan ləçəklər (qanadlar) uzunsov və qayıq formalı ləçəklərdən (keel) xeyli uzundur. Meyvəsi oval formalı qabıqdır və 4-dən 32-yə qədər toxum ehtiva edir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bossiaea

Bossiaea — Avstraliyaya məxsus olan və Paxlakimilər (Fabaceae) fəsiləsinə aid təxminən 78 növü əhatə edən çiçəkli bitki cinsi.

## Təsviri

Bossiaea cinsinə aid bitkilər kol şəklindədir. Gövdə və budaqları tez-tez kladoidlər şəklində modifikasiya olunur. Yarpaqları sadədir və çox vaxt pullara qədər azalmış olur, əsaslarında isə adətən kiçik stipullara malikdir. Çiçəklər adətən yarpaq qoltuqlarında tək-tək düzülür və pedunkulun əsasında iki və ya üç kiçik brakteya ilə müşayiət olunur. Beş sepaldan ibarət olan çiçəklərdə yuxarıda yerləşən iki sepal adətən daha böyükdür və aşağıdakı üç sepaldan daha yüksəkdə birləşir. Ləçəklər əsasən narıncıdan sarıya qədər çalarlarda olub, çox vaxt tünd naxışlarla bəzənmiş olur və standart ləçək sepallardan təxminən iki dəfə uzundur. Erkəkciklər bir-biri ilə birləşərək üst hissədən ayrılmış bir qılıf əmələ gətirir. Meyvə yastılaşmış qabıq şəklində olub, içərisində aril ilə təchiz edilmiş toxumlar saxlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Blancoa

**Blancoa** — Haemodoraceae fəsiləsindəki monotipik cins. Tək növü "Blancoa canescens"dir və bu növ əsasən "qış zəngi" olaraq tanınır. O, Qərbi Avstraliyanın cənub-qərbinə endemikdir. Qırmızıdan çəhrayıya qədər rəngdə əyilən çiçəkləri, qruplaşmış böyümə tərzi və 10–40 sm-ə qədər hündürlüyə çatması ilə seçilir. Bu cins, Filippinlərin ilk əhatəli florasını hazırlayan ispan rahibi və botaniki Fransisko Manuel Blankonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Təsviri
Qış zəngi, rizomlu kök hissəsi olan, qruplaşaraq böyüyən çoxillik bir ot bitkisidir. Bu bitki, 25 sm uzunluğunda və 0.5 sm enində, düz kənarlı və müəyyən paralel damarları olan, gənc vaxtlarda ipək tükcüklərlə örtülü olan uzun, dar yarpaqlarla böyüyür. Çəhrayı və ya qırmızı rəngli, asılı vəziyyətdə olan çiçəkləri təxminən 3 sm uzunluğundadır, sarımtıl daxili ilə birlikdə və bir neçə çiçəkdən ibarət olan bir qrupda cüt-cüt böyüyür. Bu bitki may–sentyabr ayları arasında, yağış mövsümündə çiçək açır. Boru formalı çiçəklərin xarici tərəfi nazik pas-qırmızı tükcüklərlə örtülüdür, daxili isə tüksüzdür. Boru bazasında bol miqdarda nektar təmin edən nektar qalığı var və çiçəklər quşlar tərəfindən tozlanır. Əsas tozlandırıcılar səsli balığaz (Gavicalis virescens) və qırmızı çəpər quşudur (Anthochaera carunculata). Tozlanmadan sonra çiçəklər solsa da, yerində qalır və meyvələr inkişaf edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Capparis anomala

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyaya məxsusdur. Bu bitki adətən "warrior bush" (döyüşçü kolu) və ya "broom bush" (süpürgə kolu) adları ilə tanınır.

## Botaniki xarakteristikası
Avstraliyanın yarı quraq bölgələrində geniş yayılmış bir bitki növüdür və əsasən Yeni Cənubi Uels və Kvinslend əyalətlərində üstünlük təşkil edir. Bu bitki 3–5 metr hündürlüyündə bir kol formasındadır. Yarpaqsızdır, lakin yaşlı budaqları bəzən sallanır. Yarpaqları xətti və ya lansetvari olub, uzunluğu 5–15 mm arasında dəyişir. Çiçəkləri bircinslidir, dəstələr şəklində və ya tək-tək açır. 2–3 mm uzunluğunda tüklü 3–4 sepaldan və 2–5 mm uzunluğunda, yaşıl-ağdan sarıya qədər rənglərdə 2–5 ləçəkdən ibarətdir. Erkək çiçəklərdə 8–6 erkəkcik olur və bunlar ləçəklərlə eyni uzunluqdadır. Dişi çiçəklərdə isə 1–3 erkəkcik və 2–3 mm uzunluğunda gimnofor üzərində yerləşmiş yumurtalıq mövcuddur. Meyvələri bənövşəyi rəngdə, kürə formasında və 5–8 mm diametrindədir. Warrior bush yazdan erkən yaya qədər çiçək açır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Blendfordiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Botaniki xarakteristikası
Soğanaq kök hissəsindən kökə bağlı olan şişkin, lifli və ya yumru kökləri olan çoxillik, otlu birləpəli bitkilərdir. Yarpaqları dar və xətti olub, adətən çiçəkli sapın əsasından iki sırada sıx şəkildə yerləşir. Çiçəklər, çiçəkli sapın yuxarı hissəsinə yaxın kiçik yarpaqvari dəstlərlə əhatə olunmuş şəkildə 10 ədədə qədər sıralanır. Çiçəklərin əsas rəngi qırmızı olub, sarı qabarcıqlar mövcuddur. Xarici və daxili çiçək hissələri birləşərək boru şəklində, silindrik və ya zəng formasında çiçək əmələ gətirir və qabarcıqların uzunluğu borunun uzunluğunun təxminən beşdə biri qədərdir. Çiçəklənmə yaz və ya yay aylarında baş verir və sonrasında hər iki ucu daralan, çox sayda tüklü qəhvəyi toxum saxlayan kapsul şəklində meyvə yetişir.

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nebulizator

**Nebulizator** və ya **nebulayzer** — dərmanları inhalyasiya yolu ilə ağciyərlərə çatdırmaq üçün istifadə olunan cihaz. Bu cihaz maye dərmanları buxar və ya aerozol şəklinə çevirərək xəstə nəfəs aldığı zaman tənəffüs yollarına daxil olmasını təmin edir.

## Növləri
Nebulizatorların bir neçə növü var:

* Kompressorlu nebulizatorlar: Maye dərmanı kompressor vasitəsilə sıxılmış hava ilə buxar və ya aerozol halına salır. Daha sonra bu buxar xəstənin ağzına yerləşdirilən ağızlığa və ya maskaya verilir və nəfəs yolu ilə ağciyərlərə daxil olur.
* Ultrasəs nebulizatorlarə: Dərmanı ultrasəs dalğaları ilə buxar halına salır.
* Aerozol inhalyatorlar: Dərmanı kiçik hissəciklər halında püskürdür.

## İstifadəsi
Nebulizatorlar, əsasən, astma, sistik fibroz, ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi (AXOX) və digər tənəffüs yolu xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Cihaz, xüsusilə, tənəffüs yolları daralan uşaqlar, yaşlılar və ya dərmanları ağızdan qəbul etməkdə çətinlik çəkən xəstələrdə insanlarda tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kalitriks

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Botaniki xarakteristikası
Kalitriks cinsinə aid bitkilər cırtdandan tutmuş böyük ölçülü kollara qədər müxtəliflik göstərir. Yarpaqlar üst-üstə düşən və ya aralı yerləşmiş olur, lakin bitkilərdə əlavələr (stipulalar) ya olmur, ya da çox kiçikdir. Çiçəklər yarpaq qoltuqlarında tək-tək yerləşir və əsasında iki kiçik yarpaqcıq (brakteol) olur. Çiçək borusu adətən uzun və boru formasında olub, sonunda uzun qılcıq olan 5 üst-üstə düşən sepaldan ibarətdir. Ləçəklər lansetvari və ya elliptik formadadır, bir-birindən ayrıdır və çiçək inkişaf etdikcə tökülür. Erkəkciklər bir və ya bir neçə sıra şəklində yerləşən çox saydadır. Meyvə isə tək toxumlu kiçik, quru qoz tipindədir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mikania divaricata

*  — Mikania parviflora bitki növünün sinonimi. 
*  — Mikania microcephala bitki növünün sinonimi.
Şəms Ağahüseynova

**Şəms Ağahüseynova** () — Azərbaycanlı bədii gimnastdır. O, Azərbaycanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

## Karyera
Şəms beynəlxalq yarışlarda debütünü 2023-cü ildə Kluj-Napokada keçirilən Yeniyetmələr arasında 2-ci Dünya Çempionatında edib. Orada Nəzrin Abdullayeva və Nuray Əhmədzadə ilə birlikdə komanda yarışında 7-ci, halqa ilə 13-cü, topla 21-ci olub.

2024-cü ildə Şmindendə keçirilən Gimnastika üzrə Beynəlxalq Turnirdə iştirak edib, burada komanda yarışında bürünc və lentlə yarışda gümüş medal qazanıb. Bir neçə ay sonra o, Bakıda keçirilən bədii gimnastika üzrə 1-ci Avropa kubokunda iştirak edib və burada gənclər arasında lentlə finalda gümüş medal qazanıb. O, mayın 22-də Budapeştdə keçirilən Avropa çempionatında İlahə Bahadırova, Fidan Qurbanlı və Gövhər İbrahimova ilə birgə bürünc medal qazanıb. Oktyabrın sonunda o, Bəhreyndə keçirilən Gimnaziyada yarışaraq çoxnövçülükdə gümüş medal qazanıb.

## İstinadlar
Suşi burrito

**Suşi burrito** və ya **suşirrito** – Yaponiya–Meksika qarışıq mətbəxinə aid yemək. Balıq və tərəvəz kimi suşi inqredientlərinin burrito kimi bükülüb servis edilməsi ilə hazırlanır. Yemək Meksika və Yaponiya mətbəxlərinin birləşməsindən əmələ gələn Amerika qarışıq mətbəxinə aid edilir.

## Versiyaları
Suşi burritonun bəzi versiyalarına adi burritonun hazırlanmasında istifadə olunan Meksika–Amerika inqrediyentləri daxildir, bəzi versiyalar isə sadəcə burrito ölçüsündə olan ənənəvi inqrediyentlərlə hazırlanır. Sonuncu variant "GQ" tərəfindən "böyükölçülü maki rol" adlandırılmışdır. Suşi burrito rseptlərinə çiy və ya qızardılmış balıq əti, eləcə də, burritolarda istifadə olunan ənənəvi tortillaların yerinə istifadə olunan dəniz yosunları və düyünü bükmək üçün inqrediyentlər daxildir. Bükmək üçün soya kağızından istifadə olunur.

## Tarixi
Suşi burrito 2008-ci ildə San-Fransiskoda yerləşən "Sushirrito" restoranlar şəbəkəsində işləyən Piter Yen tərəfindən yaradılmışdır. Yemək populyarmış və ABŞ-dəki digər suşi və burrito restoranları tərəfindən satılmağa başlamışdır.

## Qəbul
Suşi burrito yarandıqdan sonra ABŞ-də populyar yeməklərdən birinə çevrilmişdir. Yeməyin populyarlığı suşi və burritonun populyarlığı, eləcə də, "fudi" mədəniyyətinin təsiri ilə əlaqələndirilir. "Los Angeles Times" qəzetindən Con Şerer suşi burritonun populyarlığını yemək trendi adlandırmış, yeməyin orijinallığını və yemək təcrübəsini tənqid etmişdir.

## İstinadlar
Vanderlei de Lima

**Vanderlei de Lima** () — Braziliyanı təmsil edən, uzun məsafəli qaçışçı. 1996-cı ildə Tokio Beynəlxalq Marafonunun və 2004-cü ildə Hamburq Marafonunun qalibi olub.

## Karyerası
Vanderlei de Lima peşəkar karyerasına 1989 və 1992-ci illərdə IAAF kross qaçışı kimi başlamışdır. O, 1995-ci ildə yarışda qalib gəlməzdən əvvəl 1993-cü ildə Cənubi Amerika Kros Çempionatında bürünc medal qazamışdı. 1996-cı ildə Tokio Beynəlxalq Marafonu titulunu qazanıb. Elə həmin ildə Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı, 1996-cı ildə Atlanta Oyunlarında marafonda qaçaraq 47-ci yeri tutub. O, 1998-ci ildə Tokio marafonunda Alberto Juzdadodan sonra ikinci olaraq 2:08:31-vaxtı göstəricisi ilə yarışı bitirmişdi. 2004-cü il mövsümündə Hamburq marafonunda qalibiyyət (2:09:39) əldə etmişdi.

### 2004 Yay Olimpiya Oyunları
29 avqust 2004-cü ildə Afinada keçirilən 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medalını qazanan ilk braziliyalı olmağa çalışırdı, Lakin 35 km məsafəni qət etdikdən sonra, irlandiyalı keşiş Neil Horan onu qacış zolağının kənarına itələdi. Bu hadisə Vanderlei de Limanı zamanlamada (5–10 saniyə) geri saldı və 2:12:11 nəticə ilə üçüncü olaraq bürünc medal qazandı.

### Olimpiadadan sonrakı karyerası
2007-ci ildə Pan Amerika Oyunlarında titulunu qorumağ üçünyarışa cıxdı, lakin 37 kilometrlik məsafədə əzələ problemi ilə yarışı tərk etdi. O, 2009-cu ilin aprelində Paris Marafonunda qaçdıqdan sonra marafonçu kimi təqaüdə çıxdı.
2016-cı ildə Rio-de-Janeyroda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi zamanı Olimpiya məşəlini alovlandırmaq şərəfini layiq görülüb .

## İstinadlar
9 №-li Qayıdış bələdiyyəsi

**9 №-li Qayıdış bələdiyyəsi** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunda 2005-2014-cü illərdə fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.

## Tarixi
29.05.2005-ci il tarixli 872-IIQ nömrəli Qanunla "Füzuli rayonunda aşağıdakı bələdiyyələr təşkil edilmişdir:… 9 ''№-li Qayıdış qəsəbəsi''*<nowiki/>'ndə* 9 *№-li Qayıdış bələdiyyəsi".*

Bu Bələdiyyənin ilk Nizamnaməsi 2000-ci ildə qəbul edilib və Füzuli rayonunun 8 №-li Qaydış bələdiyyəsinin 09.04.2014-cü il tarixli 04 nömrəli Protokolu ilə təsbit edilmiş 3-cü Qərarı ilə ləğv edilib. 

"Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında" Qanuna əsasən Bələdiyyə üzərində inzibari nəzarəti Ədliyyə Nazirliyi, özünün Bələdiyyələrlə iş mərkəzi (indiki Bələdiyyələrlə iş baş idarəsi) və İmişli Regional Ədliyyə İdarəsi həyata keçirib.

29.05.2005-ci il tarixli 873-IIQD nömrəli "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavə edilmiş "Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin siyahısı"na əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə" Qanunla həmin Bələdiyyə müvafiq Siyahıya əlavə edilmişdir.

2005-ci ildə bu Bələdiyyə 18.04.2000-ci il tarixli 864-IQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında" Əsasnaməyə uyğun olaraq Horadiz şəhərində yaradılmış Füzuli rayonu üzrə Bələdiyyələrin Əlaqələndirmə Şurasının, 03.05.2005-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş "Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi"nə uyğun olaraq, Bələdiyyə Azərbaycan Qəsəbə Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvülüyünə qəbul edilib.

30.05.2014-cü il tarixli 977-IVQ nömrəli Qanunun 7-ci hissəsinə əsasən: "*7. Füzuli rayonu üzrə:...2) [[6 №-li Qayıdış bələdiyyəsi|6 №-li Qayıdış]], [[7 №-li Qayıdış bələdiyyəsi|7 №-li Qayıdış]], [[8 №-li Qayıdış bələdiyyəsi|8 №-li Qayıdış]], 9 №-li Qayıdış, [[10 №-li Qayıdış bələdiyyəsi|10 №-li Qayıdış]] və [[11 №-li Qayıdış bələdiyyəsi|11 №-li Qayıdış]] bələdiyyələrinin əhatə etdiyi [[6 №-li Qayıdış qəsəbəsi|6 №-li Qayıdış]], [[7 №-li Qayıdış qəsəbəsi|7 №-li Qayıdış]], [[8 №-li Qayıdış qəsəbəsi|8 №-li Qayıdış]], [[9 №-li Qayıdış qəsəbəsi|9 №-li Qayıdış]], [[10 №-li Qayıdış qəsəbəsi|10 №-li Qayıdış]] və [[11 №-li Qayıdış qəsəbəsi|11 №-li Qayıdış]] qəsəbələrində [[8 №-li Qayıdış bələdiyyəsi]]" yenidən təşkil edilib.*

30.05.2014-cü il tarixli 978-IVQD nömrəli Qanunun 7-ci hissəsi ilə isə Füzuli rayonu üzrə bələdiyyələrin yeni siyahısı təsdiq edilib.

## Mərkəzi və ərazisi
"Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunun 2005-ci ildə qüvvədə olan mətninin 30.05.2014-cü il tarixli 978-IVQD nömrəli Qanunun 7-ci hissəsi ilə verilmiş mətninin 27-ci bəndinə əsasən Bələdiyyənin mərkəzi Füzuli rayonunun 9 №-li Qayıdış qəsəbəsi olmuşdur.

Bu Bələdiyyənin ərazisinə aşağıdakılar aid edilib:

## İstinadlar
Yaxşı timsah

**Yaxşı timsah** () — yerlilər tərəfindən yaradılmış mifdir.

## Əfsanənin məzmunu
Əfsanənin ən geniş yayılmış versiyası: bir gün timsah böyük səyahətə çıxmaq istəyir. Səyahətə hazırlaşır, lakin çox zəif olduğu üçün gücdən düşür. Ölüm ayağında olarkən, bir oğlan onu xilas edərək su və qida verir. Timsah oğlanın onu xilas etməyini qarşılıqsız qoymayacağını söyləyir.

Bir müddət sonra timsah oğlanın yaxşılığına təşəkkür etmək məqsədilə, ona səyahət təklif edir. Timsah suda böyüyərək nəhəng olur və oğlanı belində daşıyaraq səyahət etməyə başlayırlar.

Uzun illər birgə səyahət etdikdən sonra, timsah qocalıb ömrünün bitmək üzrə olduğunu görür. O, oğlana deyir ki, ölümündən sonra onun bədəni oğlan və onun nəsli üçün torpağa çevriləcək. Əfsanənin sonunda timsah ölür, bədəni isə Timor adasına çevrilir.

## Əfsanənin simvolikası
Əfsanən Şərqi Timorda insan və təbiət arasında hörmətə əsaslanan ənənəvi dünya görünüşünü əks etdirir. Timor folklorunda timsah müqəddəs hesab olunur və bir çox insan özünü onun nəvəsi hesab edir.

## İnanclar
Timorlular timsaha "lulik" deyirlər ki, mənası "müqəddəs" və "toxunulmaz" deməkdir. Timsaha çox vaxt "Abo Lafaek" (Böyük ata timsah) deyə müraciət edirlər.

Xalq arasında belə bir inanc var ki, çaydan keçərkən "mən sənin nəvənəm, məni yemə" deyə timsahla danışmaq lazımdır.

Bəzi bölgələrdə insanlar timsahlara qurbanlar verir, hətta ailə daxilində timsaha xüsusi hörmətlə yanaşırlar. Bəzi yerlərdə qızların "timsahla evləndirilməsi" kimi qədim mərasimlər olduğu da deyilir (simvolik mənada).

## Müasir dünyaya əfsanənin təsiri
Bu əfsanə eyni zamanda bir təşkilatın da adıdır: Fundação Lafaek Diak ("Yaxşı timsah fondu") –2005-ci ildə yaradılmış qeyri-hökumət təşkilatıdır. Təşkilat əsasən Timorun Baucau, Viqueque və Lautém bölgələrində fəaliyyət göstərir. Onlar səhiyyə, ana-uşaq sağlamlığı, təhsil və kiçik sahibkarlıq sahələrində layihələr həyata keçirirlər.

Təşkilatın devizi belədir: "*Bir-birimizə kömək etsək, çətinliklərdən çıxarıq*".

## İstinadlar
İsveç–Şimali Koreya münasibətləri

**İsveç–Şimali Koreya münasibətləri** – İsveç ilə Şimali Koreya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Ölkələr arasında diplomatik əlaqələr 7 aprel 1973-cü ildə qurulub. İsveç digər Qərb dövlətlərinə nəzərən Şimali Koreya ilə daha yaxın münasibətləri var. İsveç Şimali Koreyada əsas humanitar yardım tərəfdaşlarından biridir.

## Tarixi
İsveç Cənubi Koreyanın müstəqilliyini 1959-cu ildə tanıdığı üçün ölkəki solçu siyasətçilər Şimali Koreyanın müstəqilliyini tanımaq üçün hərəkat başlatmışdırlar. Şimali Koreya 1970-ci ildə Stokholmda informasiya bürosu yaratmış və ABF Evində Şimali Koreyanı tanıdan sərgi keçirmişdir. İki ölkə arasındakı formal diplomatik əlaqələr 7 aprel 1973-cü ildə qurulmuşdur.

1970-ci illərdə Şimali Koreya diplomatlarının Qərbi Avropada siqaret və içki qaçaqmalçılığı ilə məşğul olduğu aşkar edilmişdir. Bu qaçaqmalçılıq şəbəkələrindən ən böyüyü İsveçdə idi.

İsveç baş naziri Göran Persson 2001-ci ildə Şimali Koreyaya səfər etmiş və Şimali Koreyaya səfər etmiş ilk Qərb lideri olmuşdur. O, Kim Çen İr ilə danışıqlar aparmaq üçün göndərilmiş Avropa İttifaqı nümayəndəliyinə başçılıq etmişdir.

2018-ci ildə Şimali Koreyanın xarici işlər naziri müavi İsveçə səfər edərək ABŞ–Şimali Koreya sammiti haqqında müzakirə aparmaq üçün İsveçin xarici işlər naziri Marqot Vallström və baş nazir Stefan Löfven ilə görüşmüşdür. Bu görüşdən sonra 2018-ci ilin martında Şimali Koreyanın xarici işlər naziri Ri Yon Ho İsveçə səfər etmişdir.

## Səfirliklər
İsveçin Pxenyanda, Şimali Koreyanın Stokholmda səfirliyi yerləşir. İsveçdə 1975-ci ildə Pxenyanda səfirlik açmış ilk və 2001-ci ilə qədər yeganə Qərb dövləti olmuşdur. İsveçin Şimali Koreyadakı səfirliyi Avstraliya, Kanada, İtaliya, Skandivaniya ölkələri və ABŞ vətəndaşları üçün də xidmətlər göstərir.

## Ticarət
1970-ci illərdə İsveç Şimali Koreyanı gəlirli bazar hesab etməyə başlamışdır. "Volvo", "ASEA", "Kockums", "Atlas Copco" və "Alfa Laval" kimi İsveç şirkətləri məhsullarını Şimali Koreyaya ixrac etmək istəmiş və Pxenyanda sərgi keçirmişdir. Şimali Koreya bu dövrdə İsveçdən bir çox məhsul idxal etmişdir. Şimali Koreya İsveçdən idxal etdiyi təxminən 1000 "Volvo" avtomobili üçün heç vaxt ödəniş etməmiş və bu hadisə sovet diplomatları tərəfindən "bəşəriyyət tarixinin ən böyük maşın oğurluğu" adlandırılmışdır. 2010-cu illərə qədər Pxenyan küçələrində tez-tez "Volvo" maşınlarına rast gəlmək mümkün idi. Şimali Koreya hələ də İsveçə 2,2 milyard İsveç kronoru borcludur və İsveçə ən çox borcu olan ölkədir.

## Vətəndaş cəmiyyəti
İsveç Milli Bankının keçmiş vitse-direktoru Villi Bergström 1971-ci ildə jurnalist kimi Şimali Koreyaya səfər etmiş və "Şimali Koreyadan şəkillər" () kitabını yazmışdır. Kitab həmin dövrdə antikoreyaçı mövqeyinə görə və ölkəni çox təndiq etdiyi üçün tənqid olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Şimali Koreyanın İsveçdəki səfirliyi
* İsveçin Şimali Koreyadakı səfirliyi
Teodoros Kolokotronis

**Teodoros Kolokotronis** (; ) — Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı aparıcı rol oynamış Yunan marşal. O, Yunanıstan tarixinin ən mühüm və məşhur milli qəhrəmanlarından biri hesab olunur.

Yunanıstanın Osmanlı imperiyasının işğalından azad edilməsi üçün mübarizə aparan Philiki Hetaireia (Filiki Eteriya) adlı inqilabi təşkilatın üzvü olmuşdur. O, İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Peloponnesdə türklərə qarşı mübarizə aparan üsyançılara rəhbərlik etmişdir. 1821-ci ildə yunan üsyanı baş verən zaman Sultan II Mahmud Dramalı Mahmud paşanı Osmanlı ordularına komandan təyin edərək ona yunan üsyanını yatızdırmağı əmr etmişdir. Dramalı Mahmud paşa təxminən 42.000 nəfərlik böyük bir ordu ilə Peloponnes yarımadasına daxil olub sürətlə Arqos istiqamətində irəliləmişdir. Lakin 26 iyul 1822-ci ildə Dervenakiyada yunan qüvvələri komandir Teodoros Kolokotronisin rəhbərliyi altında həyata keçirdikləri hərbi taktika ilə Osmanlı ordusunun böyük bir hissəsini məhv etmişdir. Belə bir ağır məğlubiyyətdən sonra Dramalı Mahmud paşa Korinf istiqamətində geri çəkilmiş və burada yüksək qızdırma və tif xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Üsyan etdiyinə görə Hidra adasında həbs olunsa da, daha sonra Misirlilərə qarşı Moranın müdafiəsində iştirak etməsi üçün sərbəst buraxılmışdır. 1825-ci ildə Yunanıstanda İngilis protektoratının yaradılmasını tələb edən sənədi imzalayanlardan biri olmuş və Ser Riçard Çörçə yunan ordularının komandanlığını öz üzərinə götürməsi üçün çağırış etmişdir. 1828-ci ildə Yunanıstana gəlmiş müvəqqəti prezident Qraf İoannis Kapodistriası dəstəkləyən Kolokotronis ölkədə Rusiya tərəfdarı olan qrupun liderlərindən biri olmuşdur. 9 oktyabr 1831-ci ildə Kapodistriasın öldürülməsindən sonra yeni yaradılmış Yunanıstan krallığının taxtına 17 yaşlı gənc olan Bavariya şahzadəsi Ottonu keçirmək məqsədi ilə rəqib hökumət yaratmışdır. Bavariya şahzadəsi Ottonun Otho adı ilə taxta çıxmasından sonra əksəriyyəti bavariyalı olan regentləri hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq məqsədi ilə çox böyük səylər göstərmişdir. Buna görə 1834-cü il iyun ayının 7-də edam cəzasına məhkum edilmiş olsa da, sonradan əfv edilərək general rütbəsinə layiq görülmüş və Dövlət Şurasının üzvü təyin edilmişdir.

## Qalereya


File:Kolokotronis uniform.jpg|Kolokotronisin silahları və sursatları (Köhnə Yunanıstan Məclisi, Afina)
File:Personal items of T. Kolokotronis (4552360912).jpg|Kolokotronisin dəbilqəsi
File:Evlahos kolokotronis dervenakia.jpg|Kolokotronisin Dervenakiyadakı heykəli
File:Kolokotronis Theodore.JPG|Teodoros Kolokotronis (Dionsios Tsokos)



## Həmçinin bax
*Teodoros Kolokotronis Stadionu

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
*
*
*
*
*
*

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*
*
*

## Xarici keçidlər

*Kolokotronis – University of Patras  
*Hellenic Parliament: The Speech of Kolokotronis at Pnyx 

### Videolar
*
*
*
Füzuli Kərimli

**Kərimli Füzuli Adil oğlu** — Ağsu Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini.

## Həyatı
Kərimli Füzuli Adil oğlu 14 yanvar 1974 cü ildə Ağsu Rayonunun Bico kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Texniki Universiteti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında təhsil almışdır.

Ailəlidir, 2 övladı var.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.