open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çəmən kəpənəyi

**Çəmən kəpənəyi** () — Ön qanadları bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, üzərində müxtəlif naxışlar olur.

## Quruluşu
 
Ön qanadları bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, üzərində müxtəlif naxışlar olur. Sakit halda kəpənəyin qanadları üçbucaq formasını alır. Tırtılı yaşılımtıl bozdur. Beli üzərində bütün bədən boyu aydın seçılən tutqun zolaq vardır. Yan tərəflərdən uzanan zolaqlar arası ilə dalğavari yaşılımtıl sarı zolaqlar gedir. Qarıncıq ziyilcikləri ( 6 ədəd ) üzərindən əsası qara və iki konsentrik  ağ zolaqla çevrələnmiş qılcıqlar çıxır. Başı qaradır. Uzunluğu 25-mm-dir. Pup halına keçən zaman tırtılın toxuduğu barama  kisə şəkilli olub, uzunluğu 20-70mm-ə çatır. Çəmən kəpənəyi Azərbaycanda 3- 4 nəsil verir.

## İnkişafı

Iri yaşlı tırtıllar ipək saplardan hazırladıqları baramalar içərisində torpağın üst səthində qışlayır. Tırtıllar 300 şaxtaya dözə bilir. Yazda birinci nəslin kəpənəkləri orta gündəlik temperatur +150C olduqda uçmağa başlayır. Normal yaşayan kəpənək 400-ə qədər yumurta qoya bilir. Əksər hallarda isə kəpənəklər nəsil vermir. Belə nəsilsizliyə yaz və payız aylarında, havaların quraq keçməsi və çiçəkli bitkilərin az olması zamanı təsadüf edilir. Kəpənəklər müxtılif yabanı bitkilər və ağacların çiçək nektarı ilə qidalanır. Yumurtalar bir çox yabanı və mədəni bitkilərin yarpaqları üzərinə qoyulur. Qoyulmuş yumurtalardan 3-5 gündən sonra tırtıllar çıxmağa başlayır. Bu tırtıllar bitkilərin yerüstü hissələrini- yarpaqları, çiçəkləri bəzi hallarda isə hətta meyvələri və gövdələri ilə qidalanır. Hava  şəraitindən asılı olaraq tırtıllar 2-3 həftə inkişaf edir və bu dövürdə beş yaç keçirir, sonra puplaşır ki, bunlardan yeni nəslin kəpənəkləri uçur.

## Yayılması

Çəmən kəpənəyi Azərbaycanın dağətəyi və aran rayonlarında yayılıb vaxtaşırı çoxalır və bir çox mədəni bitkilərə, günəbaxana, qarğıdalıya, yoncaya, pambığa, çuğundura, tərəvəz  və bostan bitkilərinə və s.zərər vurur.

## Ədəbiyyat

#S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Kənd təsərrüfatı entomologiyası. 1986 
#S.R.Məmmədova, B.B.Xəlilov Meyvə və subtropik bitkilərin zərərvericiləri 1974
#N.H.Səmədov Taxıl böcəkləri və onlarla mübarizə tədbirləri, 1964

## İstinadlar
Dissernet

**Dissernet** — öz əməklərini fırıldaqçıların, saxtakarların və yalançıların ifşa edilməsinə həsr etmiş ekspertlərin, tədqiqatçıların və reportyorların azad şəbəkə cəmiyyətidir
Cəmiyyətin fəaliyyəti əsasən Rusiya elm və təhsil müəssisələrində müdafiə edilmiş fəlsəfə və elmlər doktoru dissertasiyalarının ictimai ekspertizasının keçirilməsindən ibarətdir.
## Dissernetin baniləri
Dissernetin baniləri aşağıdakılardır:
* Mixail Qelfand
* Andrey Zayakin
* Sergey Parxomenko
* Andrey Rostovsev
	
## Dissernetin tarixi
Dissernet cəmiyyəti 2013-cü ilin yanvarında yaranmışdı. Layihənin əsası kimi Almaniyadakı oxşar VroniPlag layihəsi götürülmüşdü. Cəmiyyətin araşdırmalarının nəticələri əvvəlcə əsasən Parxomenko və Rostevsevin bloqlarında nəşr olunurdu. 20 fevral 2013-cü ildə dissernet.org saytı açıldı.
	
## Dissernetin məqsədi
Dissernetin məqsədi elmi işçilərin qanunla təsbit edilmiş attestasiya qaydalarının, həmçinin elmi dərəcələrin verilməsi qaydaları və reqlamentlərinin kobud şəkildə, müəyyən məqsədlə pozulması hallarının aşkarlanmasıdır.
 
Dissernet, ekspertiza nəticəsində bu cür pozuntular aşkarlanan dissertasiyaları saxtalaşdırılmış və bu dissertasiyaların müdafiəsi nəticəsində alınmış diplomları isə qanunsuz sayır və ləğv olunmalı olduğunu bildirir.
 
## Dissernetin fəaliyyəti
Dissernetin tədqiqatları və ifşaları Rusiyanın bütün kateqoriyadan olan vətəndaşlarına bərabər şəkildə tətbiq edilir, o cümlədən:
*peşəkar alimlərə və yaxud özlərini əsassız şəkildə bu cür sayan insanlara;
*dissertasiya müdafiə etməklə və rəsmi diplom almaqla öz şöhrətlərini artırmaq istəyən siyasi və ictimai xadimlərə.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Диссернет. Не участвуйте в бесплодных делах тьмы, но обличайте // (rusca)
CorelDRAW

**CorelDraw** — qrafik redaktor. Vektor qrafikası ilə işləmək üçün istifadə olunur. CorelDraw proqramı əsasən rəssam və dizaynerlərin işini asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulub. Proqramdan istifadə etmək üçün onun imkanlarından istifadə etməyi bacarmaqla yanaşı rəssamlıq, dizayn və müxtəlif illüstrasiyaları yerinə yetirmək bacarığı da olmalıdır.

## Təyinatı
Vektor qrafikası redaktorları arasında özünəməxsus yer tutan CorelDraw proqramı çox tez-tez yenilənir. CorelDraw proqramı nəşriyyat, poliqrafiya, reklam fəaliyyətində çox geniş istifadə edilir. Bunun da səbəbi onun vasitəsilə müxtəlif formalı və ölçülü təsvirlərin yaradılmasının mümkün olmasıdır. Vektor təsvirlərinin ölçüləri faylın həcminə təsir etmir. Ona görə də vektor qrafikasının köməyilə yaradılmasının reklam plakatlarını, bannerlər və s. bu kimi faylları çox asanlıqla daşıyıcı disklərə yazmaqdan əlavə, e-mail ilə də göndərmək olur. Bu halda rastr qrafikasından istifadə edilərsə, faylların həcmi çox böyük ola bilər və bu halda onların e-mail ilə göndərilməsi zamanı ortaya bir çox problemlər çıxar. Rastr təsvirin ölçüsünün miqyasını böyütdükcə keyfiyyətinin itməsi də danılmazdır.

## Ədəbiyyat
* Gözəlova R. Y., Gözəlova H. Y. "CorelDraw" Praktiki Vəsait, Bakı: "İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı, 2015, 226 səh., ISBN 978-9952-434-62-0
157 özgə həyat...

***157 özgə həyat...*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Əminə Asifqızı tərəfindən çəkilmişdir. Film kinoda 157 rol canlandıran görkəmli aktyor, xalq artsti  Muxtar Maniyevin yaradıcılığına  həsr olunmuşdur. Film İctimai televiziyada istehsal edilmişdir.

## Məzmun
Film kinoda 157 rol canlandıran görkəmli aktyor, xalq artsti  Muxtar Maniyevin yaradıcılığına  həsr olunmuşdur. Filmdə aktyorun özü də iştirak edir və obrazları haqqında maraqlı xatirələrini bölüşür. Onun sözlərinə görə bu, təkcə rol almaq deyil, həmin obrazları yaşatmaqdır, onların yolunda can qoymaqdır. İstər kinoda, istərsə də teatrda bu qədər rol yaratmaq hər aktyora nəsib olmur. Onu Azərbaycan filmlərinin demək olar ki, əksəriyyətində görmək mümkündür.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Nigar Əlişova
Rejissor: Əminə Asifqızı
Operator: Kamran Mehdiyev, İsmayıl Eyvazi, Anar Ağazadə, Ayaz Qocayev, İlkin Şirinli

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Heyva parabüzəni

**Heyva parabüzəni** () — Əsasən balqabaq, qovunun, xiyar və s. bostan bitkilərinin yarpaqları və qismən də meyvələri ilə qidalanır

## Biologiyası

: Əsasən balqabaq, qovunun, xiyar və s. bostan bitkilərinin yarpaqları və qismən də meyvələri ilə qidalanır, böcəklər adətən may ayının ikinci yarısından başlayaraq oktyabr ayının sonuna qədər aktiv fəaliyyətdə olur. Uzunluğu 3-4 mm, üzərində sarı fonda 22-24 qara ləkələri var.
İl ərzində iki nəsil verir. Kütləvi surətdə iyulun ortalarından sentyabr ayının sonuna qədər müşahidə olunur, sonra tədricən say dinamikası aşağı düşür. Yağıntıların başlaması ilə əlaqədar olaraq tədricən qış sığınacaqlarına çəkilirlər. Qışlama dövrünü də qidalandıqları sahələrdə quru ot və xəzəllərin altında, bəzən də bükülmüş xəzəllərin içərisində keçirirlər. Ümumiyyətlə, rütubətli sahələrə meyillidirlər.

## Yayılması

Ən çox Qərbi Avropada, Şimali Afrikada və Orta Asiyanın Sırdərya vadisində yayılıblar.

## Ədəbiyyat

#Naxçıvan Muxtar Respublikasında yayılan yırtıcı cücülərin xeyirli fəaliyyəti və onların mühafizəsi. A.Mehdiyev, M.M.Seyidli
#Ümumi entomologiya I-II hissələr. Ağayev B.İ. Bakı 1979-1981
#Naxçıvan MR-da yayılan parabüzənlər (Coleoptera, Coccine elidae) və onların bioloji mübarizədə istifadə imkanları. Mehdiyev A.M.

## İstinadlar
Mitkeviç

**Məlik Namazəliyev** — Zəngəzurun  qəza  rəisi (1906).

Gorus sahəsinin müsəlmanları 25 iyul 1906-cı ildə Qafqaz canişininə teleqram göndərərək Zəngəzur qəzasının rəisi Mitkeviçin öz vəzifəsinin öhdəsindən gəlməməsindən şikayətlənirdilər. Teleqramda bildirilirdi ki, iyulun 9-da Gorusun müasir silahlarla silahlanmış komitəçiləri (erməni terrorçu partiyaları nəzərdə tutulurdu) Eyvazlar və Davutlu kəndlərinin köçərilərinə qəfildən hücum etmiş, çobanı yaralamışlar. Müsəlmanlar qorxu içərisində qaçaraq Ağudi və Vağudi kəndlərinə sığınmışlar. Ermənilər eyvazlıların 900, davutluların isə 600 qoyununu və 300 iribaşlı heyvanını aparmışlar. Köçərilər arana təhlükəsiz enmək üçün qəza rəisi Mitkeviçə müraciət etmişlər. Mitkeviç onları əmin etmişdir ki, yolların təhlükəsizliyi təmin ediləcək və təqsirkarlar cəzalandırılacaq. Qəza rəisinə inanan köçərilər yola çıxmış, lakin yenidən ermənilərin hücumuna məruz qalmışlar. Pusquda duran ermənilər iki tərəfdən hücum edərək bu dəfə eyvazlıların 50 baş iribuynuzlu heyvanını və 15 xurcununu aparmışlar. Qəza rəisinin heç bir tədbir görmək istəmədiyini görən köçərilər Qafqaz canişinindən onlara vurulan ziyanın ödənməsini və yeni qəza rəisinin təyin edilməsini xahiş etmişdilər. (“Kaspi”, 11 avqust 1906)..

## İstinadlar
Həsənqulu bəy Sərməstbəyov

**Həsənqulu bəy Sərməstbəyov** — Zəngəzurun qəza rəisi (1919).

Ordubad qəzasının Aldərə kəndində anadan olmuşdu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sultanovlar
16+ (film, 2012)

***16+*** filmi rejissor Məzahir Haşımov tərəfindən 2012-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Milli production"da istehsal edilmişdir. Film ilk məhəbbət haqqındadır. Gənc oğlanın qonşu qadına bəslədiyi məhəbbət hissləri filmin əsasını təşkil edir. Filmdə əsas rolları Təhminə Məmmədova və Zaur Rəşidov ifa edirlər. Film ÜDKİ-də təhsil alan rejissor Məzahir Haşımovun kurs işidir. Film 2013-cü ildə Kemerevo Beynəlxalq qısametrajlı və animasiya filmləri festivalında nümayiş etdirilmişdir.

## Məzmun
Film ilk məhəbbət haqqındadır. Gənc oğlanın (Zaur Rəşidov) qonşu qadına (Təhminə Məmmədova) bəslədiyi məhəbbət hissləri filmin əsasını təşkil edir.

Film 16 yaşlı gəncin valideynlərinin əsəbi halda onu psixoloqun (Sənubər İsgəndərli) yanına gətirmələri ilə başlayır. Oğlan psixoloqa yaşadığı ilk məhəbbət hekayəsini danışır. Bu, gənc oğlana görə beləydi, lakin münasibət qurduğu qadın heç də belə düşünmür və tezliklə başqasıyla görüşməyə başlayır. Bu xəyanət gənc oğlanı depressiyaya salır. Bir tərəfdə saf sevgi hissləri, qarşı tərəfdə isə yalnız şəhvət var idi...

## Film haqqında
*Film ÜDKİ-də təhsil almış rejissor Məzahir Haşımovun kurs işidir.

## Festival
Film 2013-cü ildə Kemerevo Beynəlxalq qısametrajlı və animasiya filmləri festivalında nümayiş etdirilmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Məzahir Haşımov
Rejissor: Məzahir Haşımov
Operator: Ceyhun Quliyev
Rəssam: Rəhim Haşımov

## Rollarda
Təhminə Məmmədova — qadın
Zaur Rəşidov — gənc oğlan
Sənubər İsgəndərli — psixoloq
Fuad Mehdizadə
Səməd
Coşqun Viləş — qadının sevgilisi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2012-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məhəmməd bəy Süleymanbəyov

**Məhəmməd bəy İbrahim bəy oğlu Süleymanbəyov** () — Cavad qəzası rəisi (1919–1920).

## Həyatı
Məmməd bəy Süleymanbəyov İrəvan quberniyasında əsilli ailədə anadan olmuşdur. İrəvan kişi gimnaziyasının məzunu, ali təhsilli hüquqşünas idi. 1918-ci ildə Bakıya köçmüşdür. Azərbaycan Cümhuriyyəti Ədliyyə Nazirliyi sistemində müstəntiq vəzifəsində işə düzəlmişdi. Onu 1919-cu ilin payızında təcrübəli müstəntiq kimi DİN sahəsində işləməyə dəvət etmişdilər. Bununla əlaqədar Azərbaycan Cümhuriyyəti daxili işlər nazirinin müavini, general-mayor Əliyar bəy Haşımbəyovun imzasıyla DİN-in adından Ədliyyə Nazirliyinə 8 noyabr tarixli 10980 nömrəli xahiş məktubu yazılmışdı. Məktubda Ədliyyə Nazirliyinin Bakı Məhkəmə Dairəsinin Balaxanı-Sabunçu sahəsinin müstəntiqi Məmməd bəy Süleymanbəyovun tutduğu vəzifəsindən azad oluna DİN-in sərəncamına göndərilməsi xahiş olunurdu. Məktuba müsbət cavab verilmiş və Məmməd bəy Süleymanbəyov tutduğu vəzifədən azad edilərək Azərbaycan DİN-in sərəncamına göndərilmişdi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri N. Yusifbəylinin 15 noyabr 1919-cu il tarixli əmri ilə Məmməd bəy Süleymanbəyov 14 oktyabr 1919-cu ildən sayılmaqla Cavad qəzasının rəisi vəzifəsinə (1-ci dərəcə üzrə 3.000 manat məvaciblə) təyin edilmiş və bu vəzifədə 1920-ci ilin yazınadək xidmət göstərmişdir.

## İstinadlar
Bəhram bəy Məlik-Abbasov

**Bəhram bəy Məlik Abbasov** —1857-ci ildə Zəngəzur qəzasının Nüvəndi kəndində anadan olmuşdur. Ordubad şəhərində təhsil almış,Zəngəzur qəzasında 2-ci dərəcəli dəftərxana rəisi, sonradan qəza tərcüməçisi, polis və ədliiyə rəisi kimi çalışmışdır.1919-ildə Cavanşir qəzası rəisi olmuşdur.

Cavanşir qəzası qəza rəisi Məlik-Abbasovdan 108 №li 24 noyabr 1918-ci il tarixlə teleqram.

500 nəfərdən ibarət əsgərlərlə Dövlətli və Bazarkənd ermənilərinin Quturlulara basqın edərək, ümumi dəyəri 1,2milyon rubl həcmində taxılla və bir çox başqa əmlaklarla yüklənmiş 210 öküz və atların aparılması barəsində. Ağdərə erməniləri isə qalayçirlilərin 83 baş malını qaçırdıb apardı.

## İstinadlar
Benyamino Cili

**Cili Benyamino** () — italyan müğənnisi. 20-ci əsrin ən məşhur lirik tenorlarından biri.

## Həyatı
Çəkməçi ailəsində anadan olmuşdur. 1908–10-cu illərdə Romada A. Boanuççidən, 1911–14-cü illərdə isə "Santa- Çeçilia" Roma konservatoriyasında A. Kotonyi və E. Rozatinidən dərs almışdır.

1914-cü ildə vokalçiların Parmada keçirilən Beynəlxalq müsabiqəsinin 1-ci mükafatına layiq görülmüş Cilinin həmin ildə opera səhnəsində debütü olmuşdur (A. Ponkyellinin "Cokonda" tamaşasında Ensonun partiyası, Roviqo ş. teatrı), sonralar İtaliyanın müxtəlif teatrlarında çıxış etmişdir. 1920–32-ci illərdə "Metropoliten- opera" (Nyu-York) teatrının solisti olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1932-ci ildə İtaliyaya qayıtmış, əsasən, Roma səhnəsində (o cümlədən 2-ci dünya müharibəsi illərində) oxumuşdur. Avropa və Amerikada qastrolda olmuşdur (1930-cu ildən dəfələrlə "Kovent-Qarden" teatrında çıxış etmişdir). 1954-cü ildə opera səhnəsini tərk etmişdir.

19–20-ci əsrin əvvələrinin romantik və verist operalarından (V. Bellini, Q. Donisetti, C. Ver di, C. Puççini, J. Bize, J. Massne və b.) partiyalar (cəmi təqribən 60) repertuarının əsasını təşkil etmişdir. Neapol mahnılarının ifası müğənniyə geniş populyarlıq qazandırmışdır. 16 musiqili filmdə çəkilmişdir. Çoxlu audio yazıları, o cümlədən Cilinin iştirakı ilə 7 opera tamaşası bütünlüklə saxlanılmışdır.

## Həmçinin bax
* Tenor
* Opera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vivra operası, Benyamino Cilinin bioqrafiyası
* Beynəlxalq Couz Qullermo Karrillo Fondu
*  M. Malkov saytında Benyamino Cili (rus dili)
Ağ bәnövşә

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 5–20 sm, uzun, nazik, sürünən yerüstü zoğları olan, kökümsovları nazik və ya qalıntəhər olan çoxillik gövdəsiz ot bitkisidir. Yarpaqları yumurtaşəkilli, enliyumurtaşəkilli, böyrəkşəkilli, qaidə hissəsində qismən dərin-ürəkşəkillidir, kənarlarda dairəvidişlidir, uc hissədə sivritəhər və ya küttəhərdir, bəzən sivriləşmişdir; budaqların yarpaqları bəzən demək olar ki, üçbucaq formadadır; saplaqla birlikdə bütün yarpaqlar adətən uzuntəhər cod ağımtıl tüklərlə örtülüdür, nadir halda demək olar ki, çılpaqdır, adətən tünd-göy və ya bənövşəyi rənglənmişdir; kökətrafı yarpaqları uzun saplaq üzərindədir. Çiçəkləri uzun qoltuq çiçək saplağında olub, iki çiçəklaltlığı vardır, ətirlidir, ağ və ya bənövşəyi rəngdədir. Qutucuq şarşəkillidir, qismən codtəhər tüklüdür. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir, May (iyun) ayında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda (Quba), Samur-Şabran ovalığında, Böyük Qafqazın şərqində, Kür-Araz ovalığında, Kiçik Qafqazın cənubunda, Naxçıvanın dağlıq, Lənkəranın dağlıq və ovalıq ərazilərində orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır.

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə, kolluqlarda, meşənin kənarlarında, bağlarda rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ucagöy noxud

**Pisum elatius** Bieb. (P. humile Boiss. & Noe, P. sativum L. subsp. elatius (Bieb.) Aschers. & Graebn.) Hündürlüyü (20) 30-70 (100) sm və ondan hündür olan, gövdəsi sadə və yaxud budaqlanmış birillik çılpaq göyümtül ot bitkisidir. Yalançı zoğları iridir, yarım oxşəkilli, uzunsovdur, çox vaxt aşağı hissəsi və həmçinin yuxarısı oyuqlu dişlidir.

## Yarpaq
Ucagöy noxud yarpaqları 2-3 cüt yarpaqcıqlarladır, yarpaqcıqlar yalançı zoğlardan bir az iri və ya onlara bərabərdir, elliptik və ya uzunsovdur, tamkənarlı və ya kənarları az dişlidir, aşağı yarpaqları əksinə-yumurtaşəkillidir.

## Çiçək
Ucagöy noxudun çiçək saplağı adətən yalançı zoğlardan 2-3 dəfə uzundur və üzərində 1-2 ədəd çiçək olur. Tacın uzunluğu 20–25&nbsp;mm-dir. Yelkən bənövşəyi və ya tünd-qırmızı rəngdədir; qanadları, demək olar ki, qara tünd-bənövşəyi rəngdədir, ovaldır; qayıq tutqundur və qanadlardan bir az qısadır.

## Meyvə
Ucagöy noxud paxlaları düz olub, uzunluğu 6-9 sm, eni 10–13&nbsp;mm-dir. Toxumları şarşəkilli, qabarıq dənəli, tünd və ya qara-qəhvəyi rəngdə, diametri 5&nbsp;mm-dir.

## Çiçəkləməsi
Ucagöy noxud (aprel)-may aylarından çiçəkləyir.

## Meyvə verməsi
Ucagöy noxud iyun ayında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Ucagöy noxud BQ (Quba), Qobustan, BQ qərb, Kür-Araz oval., Kür düz., KQ cənub, Lənk. oval., Lənk. dağ. Ovalıqda və aşağı dağ qurşağında yayılmışdır.

## Yaşayış mühiti
Ucagöy noxud kolluqlarda, işıqlı meşələrdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pinsqau

**Pinsqau** () — ətlik-südlük istiqamətli iribuynuzlu heyvan cinsi. Alp dağlarında XVII əsrdə Pinsqau adlı ərazidə yetişdirilmiş cins. Heyvan bir qayda olaraq qırmızı rəngdə olur. Üstəlik bel və qarın nahiyyələrində xətli iri ləkələr vardır. Düz bədən quruluşuna, möhkəm sümüklərə və qalın elastik dəriyə sahibdirlər. Kəllərinin diri çəkisi 750-1000 kq, dişilərindən isə  450—500 kq bəzənsə 650 kq təşkil edir. Erməklər və dişiləri artıq doqquz aylığında və bir ilində çütləşməyə aparılır. Pinsqau dişiləri il ərzində 2000—3000 kq süd verir ki, onunda yağlığ 3,7—3,8 % təşkil edir. Ancaq aralarında yağlığı 3,9—4,2 %, 5000—5800 kq süd verən fərdlərə belə rast gəlinir. Olduqca yaxşı çəki verə bilirlər. Xalis çəkisi ümumi çəkinin 55-57 % təşkil edir.

Pinsqau Avstriya, Almaniya, İtaliya, Rumıniya (burada həm də «transilvaniya pinsqausu» adlı cins belə vardır) və Ukrayna ərazisində belə yetişdirilir.

## Tarixi
Genetik və mafoloji araşdırmalar bu cinsin şimali alman dünənliklərində yayılmış iribuynuzlu kəllərdən törəməsi müəyyən edilmişdir. Pinsqau ilk dəfə bu adı 1846-cı ildə almışdır. Onlar ilk əvvəllər «Pinsqauer Fazeli» və ya «Pinsqauer Şlaqı» adlanırdı. XIX əsrlərdə ferma şəraitində bəslənilirdi. Özünün məşhurluq dövründə əsasən Avstriya-Macarıstan imperiyası və Şərqi Avropa ərazilərində yayılmışdı. 1896-cı ildə Bavariya assosasiyası pinsqaunun yetişdirməni təşkil etmişlər. Təkcə Bavariyada 1890-cu ilin dekabrında 101 880 pinsqau vardı. Ancaq Birinci Dünya müharibəsindən sonra industralizm sayəsində sayın və yayılma arelında düşüş müşahidə edilmişdir. 1930-cu ildə Bavariyada 85 000 pinsqau vardı. 2001-ci il məlumatına görə Almaniyada 36 000 pinsqau olduğu halda dünyada onların ümumi sayı 1,3 milyona çatır.

İtaliyada bu cinsə aid heyvanlar əsasən Bolsano vilayətində yetişdirilir. Onların sayı 1980 və 1990-ci illərdə saylarında kəskin azalma müşahidə edilmişdir. 1983-cü ildə sayları 8500 olduğu halda 2000-ci ildə sayları cəmi min baş olmuşdur. Hökumət və yerli fermerlər cinsin populyasiyasınl bərpa etmək üçün tədbirlər görmüşlər.

1969-ci ildən Avstriyada, Qolştin cinsi ilə qarış heyvanlar yetişdirilmişdir. Hədəf süd istehsalını artırmaq olmuşdur. 
Hazırda dünyada 50 başdan az buynuzsuz pinsqau vardır (). Bu səbəbdən onların nəslinin kəsilmə ehtimalı vardır. 1988-ci ildə təkcə Zalsburqda iki heyvan vardı.

Pinsqau «möhkəm, kənd» cinsi hesab edilir. Onlar asanlıqla sərt iqlimə uyğunlaşa bilirlər. Bu isə onların şimal regionlarında yetişdirilməsini mümkün edir. Onlar hətta yay ayları tam çöl şəraitində yaşaya bilirlər.

## İstinadlar
Marşal mahmızlalәsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 15-30 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Gövdənin aşağı hissəsində yarpaq olmur, yuxarı hissədə isə iki ədəd yarpağı vardır. Kök yumruları orta ölçüdə, kələ-kötür şarşəkilli, yaşlaşana yaxın isə oyuq olurlar. Qısa saplaqdakı yarpaqların ayası enlidir və ikiqat üç qovuşuq hissədən ibarətdir; dlimləri ellipsvari və yaxud uzunsovdur, ön hissədən bütöv və sivriləşmişdir. Çiçək seyrək salxımda toplanmışdır. Çiçəkaltlığı bütöv, yaşıl rəngli, uzunsov və ya yumurtaşəkilli olub, iridir və 2-3 dəfə çiçək saplağını ötüb keçir. Tacın uzunluğu 22-25 mm, sarı və ya sarımtıl-çəhrayıdır, xarici ləçəkləri çəhrayı, daxili ləçəkləri isə sarıdır. Qutucuq uzunsovdur, sivri uclu, əyilmiş və yaxud asılmış halda olur, uzunluğu 15-20 mm-dir. Mart ayında çiçəkləyir. Aprel ayında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ qərb, BQ şimal, KQ şimal, KQ mərkəzi, Lənkəran ovalığı, Lənkəran dağ. - aşağı dağ qurşağından, orta dağ qurşağına qədər.

## Yaşayış mühiti
Dağ meşələrində rast gəlinir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Daryarpaq mahmızlalə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10-15 (20) sm, gövdəsi sadə və ya nazik tək budaqlı çoxillik ot bitkisidir. Kök yumruları kiçikdir, diametri 7-15 mm olub, şarşəkillidir, bərkdir və boz-qonur rəngdədir. Yarpaqlarının sayı 2 ədəddir, kifayət qədər uzun saplaq üzərində yerləşmişdir, uzunsov-xətvari dilimləri olan, ikiqat üçərdir. Çiçəkləri qısa, seyrək, azçiçəkli salxımda toplanmışdır. Çiçəkaltlığı üç bölümlüdür. Çiçək tacı ağ və ya tutqun-sarı rəngdədir, uzunluğu 20-23 mm-dir; mahmızları kifayət qədər nazikdir, düz və kütdür. Qutucuq xətvaridir, uzunluğu 25 mm-ə qədərdir, 2-3 dəfə çiçək saplağından uzundur. Aprel ayında çiçəkləyir. May ayında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz (Quba nadir halda), Kiçik Qafqaz şimal, Kiçik Qafqaz mərkəzi, Lənkəran dağları aşağı və orta dağ qurşaqlarında.

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə, meşə kənarında və kolluqlarda rast gəlinir.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağdaban dağı

**Ağdaban dağı** — Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 3093,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Naxçıvançayın sol qollarının mənbəyindədir. Erkən pliosen maqmatizminin törəmələri olan andezit, andezit-dasit və dasitlərdən ibarət subvulkanik kütləyə uyğun gələn konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Batabat-Qanlıgöl maili əyilməsinin hüdudlarında şimal-şərq istiqamətli Zırnel və şimal-qərb istiqamətdə uzanan Biçənək fay-yerdəyişmə qırılmalarının kəsişmə düyünündə yerləşir. Cənub-qərb yamaclarında andezit, andezit-dasit tərkibli üç iri ştokvari kütlənin çıxışları, həmçinin şimal-qərbə uzanan bir neçə fay müşahidə edilir. 

Şahbuz rayonu ərazisində Ağdaban dağının əhali arasında işlədilən başqa adı Sisqatar dağıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hündür acıyonca

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Arealı
Mərkəzi Avropadan Türkiyəyə qədər yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20-40 sm, gövdəsi düz və ya əyilib qalxan, budaqlanan, çılpaq, göyümtül çoxillik ot bitkisidir. Yalançı zoğları uzunsov, kiçik, uzunluğu 3 mm-ə qədər, aşağıdakılar bitişən, yuxarıdakılar isə sərbəstdir. Yarpaqları tək lələkvaridir, əksinəyumurtaşəkilli və ya oval yarpaqcıqlardan 9-13 ədədi kiçik saplaq üzərində yerləşir, aşağı hissədəki yarpaq cütləri çox vaxt saplağın qaidə hissəsində yerləşir. Çiçəkləri 10-20 ədəd olmaqla çiçək oxunun sonunda qısa çətirlərdə toplanmışdır. Tac sarı rəngdədir; yelkən 10 mm uzunluqdadır, qanadlardan azca qısadır, lakin qayıqcıqdan uzundur. Paxlaları düzdür və enəndir, 1-4 ədəd dördtilli, yastılaşmış, uzunsov-xətvari buğumlardan ibarətdir. May ayında çiçəkləyir, may-iyul aylarında meyvə verir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda (Quba bölgəsində), Qobustanda aşağı dağ qurşağından, orta dağ qurşağına qədər yayılmışdır.

## Yaşayış mühiti
Meşə və kolluqlarda rast gəlinir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağdağ (Culfa)

**Ağdağ** – Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 1046,3 m). Zəngəzur silsiləsinin cənub-qərb ətəyində, Dəmirlidağ-Göydağ qolunun davamında yerləşən Darıdağ (Dağüstü) silsiləsinin Pilələr qolunun şərqə ayrılan eyniadlı şaxəsində zirvə. Qaradərə çayının sağ sahilində, Dizə kəndindən 1 km şimalda Darıdağ platosunun cənub-şərq ətəyindədir. Üst Paleosenin Tanet mərtəbəsinə aid Ordubad lay dəstəsinin çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, relyefdə kəskin ayrılan konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahına aid Darıdağ-Aza qalxımının şimal-şərq qanadını mürəkkəbləşdirən ikincidərəcəli maili Dizə  antiklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.

## Həmçinin bax
* Abdal (dağ)
* Ağaverdi dağı
* Acıçeşmə dağı
* Qoçuludağ

## İstinadlar
Fil xortumçiçәyi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20-50 (70) sm, gövdəsi düz, adətən budaqlanan, vəzili-tükcüklü və ya çılpaq olan birillik ot bitkisidir. Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmüş, demək olar ki, oturaqdır, qaidə hissəsində dəyirmi və yaxud uzunsov-ürəkşəkillidir, kütdür, kənarları dairəvi-dişlidir. Çiçəkləri təkdir, yarpaqların küncündə, yarpaqlardan qısa olan çiçək saplağı üzərindədir. Tac sarı rənglidir, üst dodağı xətvari, ortasından aşağıda uzunluğu 10 mm olan, düz dar buruncuğa birdən daralmışdır, alt dodaq iri, dəyirmidir, küt üç-bölümlüdür, üst dodağa bərabər və ya ondan azacıq uzundur. Qutucuq 4 mm uzunluqdadır, enliovaldır, kənarlardan sıxılmışdır. Toxumları 1 mm uzunluqda olub, tilli-şaraoxşardır, az çökükqabarıqdır. Aprel-avqust aylarında çiçəkləyir, may-avqust aylarında meyvə verir.

## Ekologiyası
Meşələrdə, kolluqlarda, çəmənlərdə, bağlarda, çınqıllı çaylarda, dənizkənarı qumluqlarda, zibilli yerlərdə, əkin sahələrində bəzən alaq kimi rast gəlinir.

## Azərbaycanda yayılması
Quba rayonunda, Lənkəran dağlarında, Lənkəran ovalığında rast gəlinir. Ovalıqdan subalp qurşağına qədər yayılmışdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xan hamamı (Nardaran)

**Xan hamamı** — Nardaran qəsəbəsi ərazisində yerləşən XIV əsrə aid tarix memarlıq abidəsi. Abidənin inşaat kitabələrində onun 1388-ci ildə Xacə Zeynəddinin sifarişi ilə ustad Güştasf ibn Musa tərəfindən inşa edildiyi göstərilmişdir.

Nardaran hamamının ümumi planlaşdırma xüsusiyyətləri və ayrı-ayrı otaqlarının planı XIV əsrə aid Kürdəxanı hamamı ilə bir çox ümumi xüsusiyyətlərə malikdir. Bu tip hamamların otaqları, Abşeronun, eləcə də ümumilikdə Azərbaycanın digər ərazilərində yayılmış hamam tikililərinin otaqlarının quruluşundan əsaslı şəkildə fərqlənir.

## Tarixi

XIV əsrə aid memarlıq abidəsi olan Nardarandakı Xan hamamı iki inşaat kitabəsinə malikdir ki, onlardan birincisində binanın *“790-cı ilin müqəddəs məhərrəm ayında (yanvar-fevral, 1388-ci il) ustad Güştasf ibn Musa tərəfindən inşa edil”*məsi, ikincisində isə binanın *“Xacə Zeynəddinin sifarişi ilə”* tikilməsi qeyd edilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Nardaran hamamının ümumi planlaşdırma xüsusiyyətləri və ayrı-ayrı otaqlarının planı XIV əsrə aid Kürdəxanı hamamı ilə bir çox ümumi xüsusiyyətlərə malikdir. Bu tip hamamların otaqları, Abşeronun, eləcə də ümumilikdə Azərbaycanın digər ərazilərində yayılmış hamam tikililərinin otaqlarının quruluşundan əsaslı şəkildə fərqlənir. Bu tip hamamlarda səkkizguşəli formaya malik mərkəzi zal olmur və bütün otaqlar dördbucaqlı fomaya malikdir.

Hamam, saxsı borular vasitəsiylə isti və soyuq suyla təmin edilirdi. Suyun qızdırılması zamanı yaranan isti hava axını daş döşəmələrin altından keçən daş kanallara buraxılır və beləcə hamamın otaqları həm isidilir, həm də isti döşəmə ilə təmin edilirdi.

Hamamın günbəzlərinin mərkəzində saxlanılmış kiçik oyuq da günbəz formalı kiçik fənərlərlə tamamlanır. Bütöv daşdan yonulmuş bu fənərlər üzərində kiçik oyuqlar yaradılması ilə hamamın işıqla təmin edilməsi problemi həll edilmişdir.  Bu cür fənərli günbəzləri İçərişəhərdəki Hacı Qayıb hamamı və Qasım bəy hamamında da müşahidə etmək mümkündür.

Abşeron hamamları adətən yarım-yeraltı formada inşa edilir, hamamı istidilməsi zamanı yandırılan məhsulların qalıqları isə yüz illər ərzində hamam binasının ətrafına tökülürdü. Nəticədə bir müddət sonra hamam binası gümbəzinə kimi yerin altında qalırdı. Hamam hovuzlarına su, tikilinin yaxınlığında yerləşən su quyularından qapalı kanallar vasitəsiylə gətirilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Markazit

**Markazit (şüalı kolçedan) FeS<sub>2</sub> ** () — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

## Xassələri
Rəng – yaşıl çalarlı bürüncü-sarı, təzə sınıqlarda ağ rəngli olur, bəzən oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,9; S – 5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {101} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Başqa xassələr – zəif elektrik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: lövhəvari, dipiramidal, nizə şəkilli, hərdənbir prizmatik; İkiləşmə: tez-tez {101} üzrə; sadə və polisintetik ikiləşmələr, bəzən beşləşmələr qeyd olunur; Mineral aqreqatları: bütöv dənəvər kütlələr, konsentrik-zonal, radial-şüalı, axın formalı, salxım- və böyrəkvari əmələgəlmələr, konkresiyalar, stalaktitlər, "xoruz pipiyi" tipli mürəkkəb kristal bitişikləri. Pirit üzrə epitaksial bitişiklər, pirrotin və üzvi qalıqlar üzrə tez-tez rast gələn psevdomorfozalar çox səciyyəvidir.

## Mənşəyi və yayılması
Yayılma dərəcəsinə görə FeS2--nin kubik modifikasiyasından – piritdən geri qalır və autigen-diagenetik əmələgəlmə kimi ən çox çökmə süxurlarda müşahidə olunur. Bəzi kolçedan yataqlarında markazitin pirrotin üzrə psevdomorfozaları geniş yayılmışdır. Damar tipli hidrotermal yataqlarda markazitin yayılma miqyası adətən geniş deyil. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, xalkopirit, pirrotin, sfalerit, tetraedrit, tennantit, qalenit, hötit, kvars. Mineralın tapıldığı yerlər: Klaustal, Freyberq (Almaniya); Komorjani (Çexiya); Blyava, Yaman-Kası, Kurya-Kamenski, Troitski-Baynovski (Rusiya) və b. Azərbaycanda Əsrikçay kolçedan təzahüründə (Kiçik Qafqaz) filizlərin əsas minerallarından biri markazitdir. İkinci dərəcəli mineral kimi markazit həmçinin Filizçay, Katsdağ, Katex, Cixix-Saqator, Gədəbəy, Çıraqdərə, Toğanalı yataqlarında və bir sıra başqa filiz obyektlərində aşkar edilmişdir.

## Tətbiqi
İri yığınlarının sulfat turşusu almaq üçün xammal kimi praktik əhəmiyyəti vardır. Yüksək miqdarda Tl saxlayan markazit bu nadir elementin mənbəyi kimi istifadə edilə bilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL MARCASITE
Avstriya pinçeri

**Avstriya pinçeri** — pinçerlərə aid olan it cinsi. Avstriya ərazisində yetişdirilmiş it cinsi. Əsasən çoban iti və anbarların sıçovullardan qorumasına xidmət etmişdir. Əvvəllər «Avstriya qısaayaq pinçeri» adlı cinsi sonradan Avstriya pinçeri ilə bir cinsə aid edilir. 

## Xarici görünüş
Digər çoban itləri kimi müxrəlif xüsusiyyətlərə sahibdir. Bununla belə onların əsas xüsusiyyəti təsərrefat işlərində istifadəsidir. Onlar it şouları üçün deyildir. Bu cinsə daxil olan itlər bir qayda olaraq müxtəlif rənglərdə olurlar. Bununla belə qarın, üz və quruğun sonuclarında ağ ləkələr olur.

## Tarixi
Avstriya pinçeri bir cins olaraq 1928-ci ildə təstiqlənmişdir. Bu canlılar alman-avstriya pinçeri və yeli itlərin qarışmasından törəmişdir.

XIX əsrin sonlarından etibarən fermalarda onlara ehtiyac azalmağa başlaşası ilə saylarında kənkin eniş müşahidə edilmişdir. Bu itlər tədricən yoxa çıxmışlar. XX əsrin Emil Hauk bu yerli itlərin axtarışına çıxmışdır. 1843-cü ildə X. gom Meyer bu canlıları «batalıq» adlandırmışdır. O itləri Avstriya kəndində aşkarlamışdır. 1921-ci ildə bu cinsin yetişdirilməsinə başlamışdır. Üstəlik yeli digər itlərdən fərqi və öz xüsusiyyətlərini müəyyən etmişdir. Avstriya kinoloqlar klubu 1928-ci ildə «Österreichischer Kurzhaarpinscher» (Avstriya qısaayaq pinçer) cinsi olaraq təstiqləmişdir. Bu ad ona yerli qalın tüklü pinçerdən fərqləndirmək məqsədi ilə verilmişdir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avstriya pinçeri demək olar ki tamamən yoxa çıxmışdır.

## Sağlamlıq
Onların sağlıqları barəsində məlumat olduqca azdır. Olduqca nadir hallarda xəstələnirlər.

### Temperament
Bu cinsə daxil olan fərdlər olduqca yaxşı ortaq olurlar. Üstəlik təbiət sevərdirlər. İtlərin standartlarına görə (FCI № 64) olduqca oynağan itdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azçiçәk şirәli

**Azçiçәk şirәli** () — Kuntze Hündürlüyü (10) 15-30 (40) sm, gövdəsi nazik, tinli, düz və ya yuxarı qalxan, bəzən qismən çoxsaylı, yumşaq qısa tüklü, nazik, sürünən, şaxəli kökümsovu olan çoxillik ot bitkisidir. Yalançı zoğları iridir, saplaqdan uzundur, yumurtaşəıkilli və ya yumurtaşəkilli-neştərvaridir, sivriləşmişdir, üçkünc qulaqlıdır.

## Yarpaq
Yarpaqlar bir cüt yarpaqcıqlardan ibarətdir; yarpaqcıqlar düzgün elliptik, qaidə və uc hissəsinə doğru daralmış, sivridir, adətən qısa
sivri uculudur, 5-7 ədəd qövsşəkilli damarı vardır, uzunluğu 20–40&nbsp;mm, eni 7-15 (20) mmdir.

## Çiçək
Çiçək oxu 2-5 ədəd çiçəkli olub, yarpaqlara bərabər və ya ondan uzundur. Tac bənövşəyi-göyümtül rəngdədir, uzunluğu 15–20&nbsp;mm-dir.

## Meyvə
Paxlalar xətlidir, uzunluğu 2,5-3 sm-dir, uzun tüklüdür.

## Çiçəkləməsi
(Aprel) May-İyun

## Meyvə verməsi
İyun-İyul

## Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. Aşağı və orta dağ qurşağında. (1700 m d.s.y.) 

## Yaşayış mühiti
Meşələrdə və kolluqlarda rast gəlinir. Yamacları torpaq erroziyasından qoruyur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əvəz Abdullayev

* Əvəz Abdullayev (vokalçı) — Azərbaycanın əməkdar artisti.
* Əvəz Abdullayev (alim) — Azərbaycan alimi.

## Həmçinin bax
* Əvəz 
* Abdullayev
Mehdi Yusefi

**Mehdi Yusefi** (18 yanvar 1990) — İranlı taekvondoçu. Mehdi Yusefi İranı 2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Mehdi Yusefi birinci dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 2017-ci ildə qatıldı. O, Bakıda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında kişilər 63 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində Səudiyyə Ərəbistanının nümayəndəsi Mübarək Əlşaref üzərində 26:5 hesabı ilə qalib gələrək növbəti mərhələyə yüksəldi. Növbəti mərhələdə Türkiyənin nümayəndəsi Ferhat Kavurat ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 11:8 hesabı ilə qalib gəldi.

Yarımfinal qarşılaşmasında Yusefi İordaniyanın nümayəndəsi Məhəmməd Assfur ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 29:17 hesabı ilə qalib gələrək finala adını yazdırdı. Finalda isə rəqibi Qazaxıstan nümayəndəsi olan Alimjan Serikbayevə 27:7 hesabı ilə qalib gələrək qızıl medalın sahibi oldu.

## Mənbələr

## İstinadlar
Adi xramulya

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarakterik morfoloji əlamətləri
Uzunluğu 50.0 sm-ə, kütləsi 1.5 kq-a qədər olur. Cinsi dimorfizmi zəif inkişaf etmişdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Ömrün uzunluğu orta hesabla 6-7 il olur, 2-3 yaşlarında cinsi yetkinliyə çatır. Fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.

## Yayılması
Azərbaycanda 3 növlə (C.capoeta, C.sevangi, C.gracilis) təmsil olunmuşdur. Yarımnövləri yoxdur. Azərbaycanda Kür çayında və onun qollarında yayılmışdır.

## Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
Çoxalma kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü hissə-hissə tökür. Kürüləmə suyun temperaturu 17.00 – 20.0 0C olduqda may ayının əvvəllərindən iyun ayının sonlarına qədər baş verir. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Birdəfəlik reproduksiyanın sayı orta hesabla 20335 ədədə qədərdir. Reproduktivliyin periodu cinsi yetkinliyə çatdıqdan sonra hər il. Generasiyaların sayı, orta ömrün uzunluğundan asılı olaraq 4-5 dəfə olur.

## Limit faktorları
Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen faktorlar.

## Rasionu
Əsasən bitki mənşəli qidalarla və yosunlarla qidalanır, özləri isə digər yırtıcı balıqların qidasını təşkil edir. Göy, yaşıl və qonur yosunlarla, su bitkilərilə, detritlə qidalanır.

## İnsan həyatına təsiri
Əmtəə keyfiyyətlidir. Az miqdarda həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır.
Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur.

## Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin, çay yataqlarının qazılmasının, dəyişdirilməsinin qarşısı alınmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəyişən kəmiyyət

**Dəyişən kəmiyyət** müxtəlif qiymətlər alan kəmiyyətdir.
Məsələn, ideal qaz sıxılanda, onun həcmi və təzyiqi dəyişir. XVII əsrdə dəyişən kəmiyyətin riyaziyyata daxil edilməsi ümumiyyətlə, elmdə inqilabi sıçrayış idi. O təbiət hadisələrinin, onlar arasında əlaqənin və hərəkətin öyrənilməsində yeni mərhələ idi.

Dekart, Nyuton və Leybnisin işlərinə əsaslanan diferensial və inteqral hesabı kimi güclü riyazi üsullar ciddi dəyişikliyə uğradı. Onlar XIX əsrdə ciddi riyazi əsaslandırıldı. Bu zaman limitlər nəzəriyyəsi və kəsilməz funksiyalar nəzəriyyəsi yarandı. Müasir riyaziyyat üçün dəyişən kəmiyyətin yuxarıdakı tərifi qənaətbəxş deyil. Müasir riyaziyyatın əsaslarına çoxluqlar nəzəriyyəsinin, topologiyanın ideyaları nüfuz etmişdir.

Xüsusi halda, kəmiyyətin qiymətləri təkcə ədədlər yox, müəyyən çoxluğun ixtiyarı təbiətli elementləri ola bilər.
Capoeta gracilis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarakterik morfoloji əlamətləri
Xarici görünüşünə görə adi xramulyaya bənzəyir, lakin ondan yan xəttindəki pulcuqların və bel üzgəcindəki şüaların az saylı olması və belinin ancaq bel üzgəcinin ön tərəfində yanlardan basıq olması ilə fərqlənir. Uzunluğu 35.0 sm-ə qədər olur.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Çay balığı olub, başlıca olaraq çayların sürətlə axan yerlərində yaşayır, nisbətən az miqdarda çayların sakit axan sahələrində təsadüf edilir. Ömrünün uzunluğu orta hesabla 4-5 il olub, cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatır. Fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd şəklində olur.

## Yayılması
Azərbaycanda 3 növlə (C.capoeta, C.sevangi, C.gracilis) təmsil olunmuşdur. Yarımnövləri yoxdur. Talış dağlarından axıb Xəzər dənizinə tökülən çaylarda (Qumbaşı, Viləş, Lənkəran, Təngəru, Astara, Balahırı, Göytəpə) yayılmışdır. Başlıca olaraq çayların orta və aşağı axınlarında yaşayır.

## Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
Çoxalma kürüləmə yolu ilə olur. Kürüsünü çayların daşlı-çınqıllı hissələrində üç dəfəyə, iyun-iyul aylarında tökür. Reproduktivliyin forması kürü şəklində olur. Məhsuldarlığı 3.8 minlə 11.2 min kürü arasında dəyişilir. Reproduktivliyin periodu cinsi yetkinliyə çatdıqdan sonra ildə bir dəfə, hər il. Generasiyaların sayı, orta ömrün uzunluğundan asılı olaraq 2-3 dəfə olur.

## Limit faktorları
Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması və digər antropogen amillər.

## Rasionu
Əsasən bitki mənşəli qidalarla və yosunlarla qidalanır, özləri isə digər yırtıcıların qidasını təşkil edir. Qidasını yosunlar (diatom), detrit, su həşaratları və onların sürfələri təşkil edir.

## Düşmənləri
Yırtıcı balıqlar, ilanlar, balıqyeyən quşlar və balıq parazitləri.

## İnsan həyatına təsiri
Əmtəə keyfiyyətlidir. Az miqdarda həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır. Ziyanvericilik xüsusiyyətləri yoxdur

## Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
Balıqçılıq haqqında qanun qəbul edilmişdir. Su hövzələrinin çirkləndirilməsinin, çay yataqlarının qazılmasının, dəyişdirilməsinin qarşısı alınmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cinayət filmi

**Cinayət filmləri** — cinayət təşkil edən hadisələrdən və ya cinayətkarların həyatlarından bəhs edən filmlərdir. Bu filmlərdə həm gerçək cinayətlərdən, həm də tamamilə yazıçı beyninin məhsulu olan cinayətlərdən söhbət gedə bilər. Bu filmlər çox vaxt döyüş filmləri və detektiv janrları ilə kəsişir.

## İstinadlar
Zandak dağı

**Zandak** - Baş Qafqaz silsiləsi ərazisində, Azərbaycannın Oğuz rayonunda yerləşir. Hündürlüyü 2930 metr təşkil edir. Dağ Gəldəkçay və Daşagilçay çaylarınn arasında yerləşir. Cənubunda Baş Daşağıl (Zandak) kəndi (Azərbaycan) və şimalında Qdım kəndləri (Dağıstan) yerləşir. Olduqca sərt yamaca malikdir.

## İstinadlar
Ağdağ (Ordubad)

**Ağdağ** — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 3497,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Qazangöldağ yüksəkliyindən (3829,2 m) şimal-qərbə ayrılan eyniadlı qolunun suayırıcısında, Nürgüt kəndindən 5,2 km şərq-cənub-şərqdə zirvə. Orta Eosen yaşlı sönmüş vulkan boğazına cavab verən, aqlomerat və brekçiyavari andezit-porfirit lavalarından təşkil olunmuş, sıldırım yamaclı və kəskin parçalanmış piramidayabənzər qayalıqdır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma və Zəngəzur qalxım zonalarının təmas zolağını mürəkkəbləşdirən Saqqarsu dərinlik qırılmasının cənub qanadında yerləşir. Zirvədə və yamaclarında çoxsaylı diorit-porfirit daykaları açılır. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qızılgül vadisi (Bolqarıstan)

**Qızılgül vadisi** — Bolqarıstanın Stara-Planina dağlarından cənubda və Sredna-Qora massivindən şimalda yerləşən bölgə. Qızılgül vadisi daxilində Kazanlıq şəhəri yerləşir. Vadinin adı XIX əsrin ortalarında bölgədə inkişaf etmiş ənənəvi qızılgül yağı istehsalı ilə bağlıdır.

## Coğrafi mövqeyi
Vadi iki çay vadisinin birləşməsi nəticəsində formalaşıb. Stryama və Tunca çayları qərbdə Karlov, şərqdə isə Kazanlıq vadilərini əmələ gətirir. Bölgənin şərq hissəsinin sahəsi 1895 км2 -dir və 350 metr dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə yerləşir. Ərazinin uzunluğu 95 km, eni isə 10–12 km-dir. Kazanlıq şəhəri məhz şərq hissədə yerləşir. Qərb hissəsi isə 1387 км2 sahəyə, 55 km uzunluğa və 16 km enə maikdir. Bu bölgədə Karlova və Kalofer şəhərləri yerləşir.. Vadi mülayim kontinental iqlimə malikdir. Ərazi üçün mülayim yaz və mülayim isti yay xarakterikdir. Qış və payız ayları da mülayim-soyuq keçir. Qar örtüyü uzun çəkmir. Mümbüt torpaq və yumşaq su ehtiyatlarına malik vadidə günəşli saatların miqdarı yüksəkdir. May və iyun ayları yetərincə rütubətli keçir və bu cəhtlərə əsasən bölgədə qızılgül yetişdirilməsi məqsədəuyğundur.

Kazanlıq Qızılgül vadisinin paytaxtı hesab olunur. Şəhərdə tarixi-etnoqrafik "Başniya" kompleksi var. Turistlər bu kompleksdə qızılgül bişirilməsini və emalını müşahidə edə bilir. Kompleksdə xüsusi Qızılgül muzeyi var. Yayın əvvəlində bölgədə qızılgül festivalı keçirilir. Şəhərdə efir yağları və dərmanlar üzrə ixtisaslaşan institut fəaliyyət göstərir.

## Qızılgül sahələri

Vadi daha çox sənaye əhəmiyyətli itburnu çiçəyi yetişdirilməsi ilə məşhurdur. Bu ölkənin simvollarından biri hesab olunur. Bölgədə əsrlər boyu Dəməşq qızılgülü (Rosa damascena) yetişdirilmiş və emal nəticəsində ondan qızılgül yağı əldə olunur. Bu yağ daha çox farmasevtikada və ətir istehsalında geniş istifadə olunur.

## Qızılgül vadisi buzlağı
Cənubi Şetland adalarına məxsus Livinqston adasında olan buzlaq vadinin şərəfinə Qızılgül vadisi buzlağı adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Долина роз на старых открытках
Simax Şeyda

**Simax Şeyda** () — Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri, Azərbaycan və İsrail Yazarlar Birliyinin üzvü, şair-dramaturq. SSRİ "Əmək veteranı" medalı laureatı

## Həyatı
Simax Şeyda 1936-cı il iyunun 20-də Oğuz rayonunda anadan olub. 1940-cı ildə ailəliklə Gəncə şəhərinə köçüb. Burada Sabir adına 5 saylı orta məktəbin səkkizinci sinfini bitirdikdən sonra fəhlə-gənclər məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Dövlət Universitetinin kitabxanaçılıq fakültəsində təhsilini davam etdirib.

Simax Şeyda əmək fəaliyyətinə Gəncə şəhəri Rayonlararası Xalq Yaradıcılığı Evində teatr və təsviri incəsənət üzrə metodist kimi başlayıb. Orada baş metodist və direktor olub. Bakıda Azərbaycan Teatr Cəmiyyətinin xalq teatrları kabinetinin müdiri (1965–1990) və "Azərteatr" Yaradıcılıq İstehsalat Birliyində redaktor vəzifəsində çalışıb.

Dağ yəhudisi olmasına baxmayaraq, Simax Şeyda həmişə Azərbaycan dilində yazıb, yaradıb. "Ədəbiyyat və incəsənət", "Azərbaycan pioneri", "Azərbaycan" qəzetlərində və "Göyərçin" jurnalı səhifələrində uşaq şeirləri, mənzum nağılları dərc olunub. Simax Şeyda uşaqların sevimli şairidir. Uşaqlar üçün qələmə aldığı beş mənzum pyes oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb. Simax Şeydanın "Təyyarə", Mən balaca kosmanavtam", "Yaxşı qız", "Tülkü-tülkü- tünbəki", "Nəğməli meşə", son illər yazdığı "Kimin belə qızı var", Nağıl istəyən qız", "Yoxdur belə nənədən", "Qızım qızlar içində", "Topçu Həsən" və s. kitabları kütləvi tirajla nəşr olunub. Yazıçın bu günə kimi 34 kitabı işıq üzü görüb. Onlardan 11-i uşaqlar üçündür. Bu kitabların hər biri seçilmiş əsərlər adı ilə 5 cilddə çap olunub. Əsərlərini də iki dildə — həm Azərbaycan türkcəsində, həm də dağ yəhudilərinin dilində yazır. Azərbaycan klassik ədəbiyyatını dağ yəhudilərinin dilinə tərcümə edir və bütün dünyaya yayır. Onun tərcümələri Amerikada, Kanadada nəşr edilib. Nizami Gəncəvidən Əmirulla Gəncəviyədək 75 azərbaycanlı şairin şeirlərini dağ yəhudilərinin dilinə tərcümə edib, antologiya şəklində çap edib.

Uşaqlar üçün yazdığı şeirlərə bəstəkar Oqtay Zülfüqarov mahnılar yazıb. Bunlara "Təyyarə", "Mən balaca kosmonavtam" şeirlərini nümunə göstərmək olar. "Bir xoruzum var" adlı şeirinə də Yusif Əzimzadə mahnı yazmışdı. "Göyərçin" jurnalında həm şeirləri, həm də mahnılarının notlarını nəşr etdirmişdilər. Quba rayonundan olan Qod Mixaylov adlı həvəskar bəstəkar 20-dən artıq şeirinə musiqi yazıb. Mahnıların sözləri həm yəhudi, həm də Azərbaycan dilindədir.

"Parlaq ulduz","Qürbət rübailəri","Yadında saxla","Yağlı iki","Uşaqların dostları" adlı bir çox şeirlərin müəllifidir.

16 iyul 2015-ci il Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəs Qarayev Simax Şeydanı 79 yaşı tamam olması münasibətilə nazirliyin "Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif edib..

Azərbaycan və İsrail Yazarlar Birliyinin üzvü idi.

13 fevral 2024-cü ildə Almaniyanın Münhen şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Rüstəm bəy Kərimbəyov

**Məhəmməd bəy Süleymanbəyov** — Lənkəran qəzası rəisi (1919–1920).

Rüstəm bəy (ağa) Heybət bəy oğlu Kərimbəyov 1878-ci ildə Quba qəzasında anadan olmuşdu. Quba qəza polisində kiçik rütbədə polis məmuru vəzifəsində işə başlamış, sonra polis pristavı və Quba qəza rəisinin böyük köməkçisi (1-ci müavini) olmuşdu. Rüstəm bəy 1919-cu ildə Cavad qəza rəisinin də böyük köməkçisi vəzifəsində xidmət edirdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri N. Yusifbəylinin 23 oktyabr 1919-cu il tarixli 156 nömrəli əmri ilə Rüstəm bəy Heybət bəy oğlu Kərimbəyov tutduğu vəzifədən azad olunaraq, xidmətdə irəli çəkilmiş və Bakı quberniyasının Lənkəran qəzasının rəisi vəzifəsinə (1-ci dərəcə üzrə aylıq əmək haqqı 3.000 min manat olmaqla) təyin olunmuşdu. O, bu vəzifədə 1920-ci il aprelin 19-dək işləmişdi. Rüstəm bəy Kərimbəyov daxili işlər naziri əvəzi
Şəfi bəy Rüstəmbəylinin əmr-teleqramı ilə sonuncu tarixdən tutduğu vəzifəsindən azad olunaraq Bakıya- DİNin sərəncamına çağırılmışdı.
Bakının general-qubernatoru, general-mayor Murad Gəray bəy Tlexasın təqdimatı üzrə cəmi 1 gün sonra, Azərbaycan Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri Mustafa bəy Vəkilovun 21 aprel 1920-ci il tarixli 60 nömrəli əmri ilə R. Kərimbəyov yenə xidmətdə irəli çəkilərək polkovnik Rüstəm bəy Mirzəyevin yerinə Balaxanı-Sabunçu polismeysteri təyin olunmuşdu. Rüstəm bəy Kərimbəyov Balaxanı-Sabunçu polismeysteri vəzifəsində Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulanadək (28 aprel 1920) xidmət göstərmişdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kərimbəyovlar