open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zəridə Rüstəmova

**Zəridə Yunis qızı Rüstəmova** () — Azərbaycan ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan Kommunist Partiyasının İmişli və Zərdab rayon komitələrinin keçmiş birinci katibi (1983–1988, 1988–1990), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2007-ci ildən).

## Həyatı
Zəridə Yunis qızı Rüstəmova 1944-cü ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu və Bakı Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildə pioner baş dəstə rəhbəri kimi başlamış, kənd məktəbində müəllim işləmişdir. 1967-ci ildən Azərbaycan LKGİ Ağcabədi Rayon Komitəsinin ikinci katibi, sonra isə birinci katibi olmuşdur. 1977-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Ağcabədi Rayon Komitəsinin təşkilat komitəsində təlimatçı, ardınca kolxozda idarə heyəti sədri işləmiş, bir müddət sonra isə yenidən Ağcabədi Rayon Partiya Komitəsində fəaliyyətini davam etdirərək komitənin ikinci katibi olmuşdur. 1983-cü ildə Azərbaycan KP Zərdab Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmiş, 5 il bu vəzifədə çalışdıqdan sonra Azərbaycan KP İmişli Rayon Komitəsinin birinci katibi olmuşdur. Bu vəzifədə 1990-cı ilədək çalışmışdır. 1990–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin və Milli Məclisinin Aparatında baş mütəxəssis, sonra isə 10 il Təhsil Nazirliyində məsləhətçi işləmişdir.

Zəridə Rüstəmova 1964-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 11-ci çağırış deputatı seçilmiş, Ali Sovetin Qadınların əməyi və məişəti, anaları və uşaqları mühafizə komissiyasının üzvü olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri və bir sıra medallarla təltif edilmişdir. 1997-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 3 oktyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Əli Şövqi

**Əli Şövqi** və ya **Əli Şövqi Gəncəli** (əsl adı: *Əli Şeyx Muxtar oğlu Şeyxzamanlı*; ) — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Əli Şeyx Muxtar oğlu Şeyxzamanlı 9 mart 1879-cu ildə Gəncədə, Nizami Gəncəvinin soyuna məxsus ailədə anadan olub. Şövqi ibtidai təhsilini atasından almışdır. Oğlunun elmə və rus dilinə həvəs göstərdiyini görən atası onu rusdilli məktəbə qoymuşdur. Gənc Əli tezliklə türk, ərəb, rus və fars dillərini mükəmməl öyrənir, bundan əlavə, ədəbiyyat, tarix, təbiət kimi elmlərə maraq göstərir.

İlk şeirlərində Əli "Şeyx" təxəllüsünü istifadə edir. O, 1912-ci ildə Bəhai dinini qəbul etmişdir. Bundan sonra şair "Şeyx" təxəllüsündən imtina edir. O, misirli yazıçı Şövqi Əhmədin şərəfinə “Şövqi” təxəllüsünü götürür.

1905, 1918 və 1920-ci illərdə baş verən qanlı hadisələr Əli Şövqinin yaradıcılığında geniş əksini tapmışdır. Şövqi o vaxtlar ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdiyi faciələri qələmə almış, doğma torpağından didərgin düşən soydaşlarımızın həyatını poetik dillə təsvir etmişdir.

Əli Şövqi dövri mətbuatda – "Qurtuluş", "Dirilik" məcmuələrində Azərbaycan və fars dilində şeirləri ilə çıxış etmişdir. Onun şeirləri sırasında "Yadigar", "İstər isən", "Vətənim", "Sənin", "Məhəbbət", "Füzuliyə nəzirə" əsərlərini qeyd etmək olar. Hal-hazırda Şövqinin əlyazma şəklində 32 şeiri AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır. O, həmçinin fars şairi Sədi Şirazinin bir qəzəlini tərcümə edib.

Şövqi 1912-ci ildə Bakıda "Səda" mətbəəsində çalışıb. Ehtimal edilir ki, bu dövrdə ağır iş şəraitinə görə şair vərəm xəstəliyinə tutulur. Bundan sonra Gəncəyə qayıdan Şövqi burada iş tapa bilmir. 1922-ci ildə xəstəliyindən xəbər tutan şairin əli hər yerdən üzülür.

Uzun illər Bakıda çalışarkən yazdığı şeirdə Şövqi Gəncənin həsrətində olduğunu deyir:

Əli Şövqi 1925-ci ildə Gəncədə vəfat edib və Səbiskar qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Kitabları

* Əli Şövqi Şeyxzamanlı. Hikmət yarpaqları. Bakı: Elm və təhsil, 2019.
* Əli Şövqi Gəncəli. Əsərlər. Bakı, 2025.

## İstinadlar
Timur Apakidze

**Timur Avtadiloviç Apakidze** (, ; ) — Sovet və Rusiya hərbi pilotu. Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1995)

## Həyatı
Gürcüstan SSR-in Tiflis şəhərində anadan olub. Bir yaşında ikən anası ilə birlikdə Leninqrada köçüb. 8-ci sinfi bitirdikdən sonra Naximov adına Hərbi Dənizçilik Məktəbinə daxil olub. 1971-ci ildən Apakidze sovet ordusunda dəniz aviatoru kimi xidmət etməyə başlayıb.

### Hərbi xidmət
1983-cü ildə mayor rütbəsi alıb. 1986-cı ildə Qreçkov adına Hərbi Dəniz Akademiyasını bitirdikdən sonra Nikolayev şəhərinə göndərilib və 100-cü qırıcı alayın komandiri təyin edilib. 1980-ci illərin sonundan 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər o, ən yaxşı sovet, sonra isə rus qırıcı pilotu hesab edilirdi. 26 sentyabr 1991-ci ildə "Admiral Kuznetsov" təyyarədaşıyan gəmisinin göyərtəsinə Su-27K (Su-33) endirən ilk şəxs olmuşdu.

1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağılan zaman Apakidze Krımın Saki şəhərində dəniz aviasiyası üçün hava döyüşü və taktiki təlim rəisi vəzifəsində çalışırdı. Ukraynaya sədaqət andı verməkdən imtina edərək və həmçinin yenidən qurulmuş Gürcüstan Respublikasının hərbi hava qüvvələrinə başçılıq etmək təklifini rədd edərək, alayının ən azı 16 nəfər pilotu ilə birlikdə Severomorska yola düşdü. 1992-ci ildə Rusiyanın yeganə hərbi dəniz qırıcı alayının 279-cu (Severomorsk-3) komandiri təyin edildi.

17 avqust 1995-ci ildə Rusiya Federasiyası Prezidentinin sərəncamı ilə Su-33 ilə eksperimental uçuş sınaqlarına görə Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adına və "Qızıl Ulduz" fərqlənmə nişanına layiq görülmüşdür.

### Ölümü
17 iyul 2001-ci ildə Rusiya Hərbi Dəniz Aviasiyasının 85 illiyi şərəfinə keçirilən aviaşou zamanı Apakidzenin Su-33 təyyarəsi manevrlər yerinə yetirərkən qəzaya uğrayıb. Apakidze mürəkkəb manevr icra edərkən texniki problemlər yaşadığını bildirdi. O, iki dəfə əmr almasına baxmayaraq katapult istifadə etmədi. Yaşayış məntəqəsindən uzaqlaşmağa çalışaraq, təyyarəni xilas etmək üçün açıq-aşkar bir cəhdlə eniş zolağına tərəf yönəldi. Təyyarəsi uçuş-enmə zolağına cəmi üç kilometr məsafədə yerə çırpıdı. Yerlə toqquşmadan Apakidze təyyarədən ayrıldı və çoxsaylı sınıqlar aldı, lakin o, xəstəxanaya aparılarkən yolda vəfat etdi.

## İstinadlar
Rossotrudniçestvo

**Müstəqil Dövlətlər Birliyi, xaricdə yaşayan həmvətənlər və beynəlxalq humanitar əməkdaşlıq məsələləri üzrə Federal Agentlik** və ya qısa şəkildə **Rossotrudniçestvo** — Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin yurisdiksiyasında olan muxtar federal hökumət orqanı. O, ilk növbədə mülki xarici yardımın və mədəni mübadilənin idarə edilməsinə cavabdehdir. Rossotrudniçestvo Mərkəzi Asiya, Cənubi Amerika və Şərqi Avropada (lakin daha çox Müstəqil Dövlətlər Birliyində) fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Agentlik 2008-ci il sentyabrın 6-da Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedev tərəfindən imzalanmış fərman ilə Müstəqil Dövlətlər Birliyində Rusiyanın təsirini saxlamaq və Rusiyanın xarici dövlətlərdə siyasi və iqtisadi maraqlarını inkişaf etdirmək üçün dostluq əlaqələrini inkişaf etdirmək məqsədi ilə sələfi olan agentliyin əsasında yaradılmışdır.

OECD hesablamalarına görə, 2019-cu ildə Rusiyanın rəsmi inkişaf yardımı 1,2 milyard ABŞ dollarına yüksəlib.

Ekspert müşahidəçilərin bildirdiyinə görə, Rossotrudniçestvo 2022-ci ilin aprel ayında Rusiyanın Ukraynaya hücumunu dəstəkləmək üçün Avropada sinxron rusiyapərəst ictimai mitinqlər, nümayişlər və avtomobil sütunları təşkil etmişdir. Bu nümayişlər eyni vaxtda Dublin (İrlandiya), Berlin, Hannover, Frankfurt (Almaniya), Limasol (Kipr) və Afinada (Yunanıstan) keçirilib.

2022-ci ilin iyul ayında Avropa İttifaqı Rusiyanın Ukraynanı işğalı ilə əlaqədar Rossotrudniçestvoya sanksiyalar tətbiq edib.
## İstinadlar
Cihad Bizimana

**Cihad Bizimana** (; ) — Liviyanın "Əl-Əhli" klubu və Ruanda milli komandasında müdafiəyə meyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən ruandalı peşəkar futbolçu.

## Karyerası

### Klub
Bizimana 15 yaşından etibarən Ruandanın "Etinsel" klubunun yetirməsi olmuşdur və karyerasına "Rayon Sport" klubunda başlamışdır. Daha sonra Ruandanın "APR" klubunda oynayan Bizimana 26 aprel 2018-ci ildə Belçikanın "Vasland-Beveren" klubuna qoşulub. O, klubdakı debütünü 28 iyul 2018-ci ildə Belçika Pro Liqası matçında, "Zülte-Vareqem" ilə 2-2 hesablı heç-heçə ilə yekunlaşmış qarşılaşmada edib.

28 may 2021-ci ildə o, Belçika liqa sisteminin ikinci pilləsi olan Çellencer Pro Liqasında çıxış edən "Deynze" klubu ilə müqavilə imzalayıb.

26 iyul 2023-cü ildə Bizimana iki illik müqavilə ilə Ukrayna Premyer Liqası təmsilçisi "Qornyak Krivoy Roq" klubuna qoşulub. O, klubdakı debütünü Premyer Liqa çərçivəsində "Oleksandriya" ilə oynanılan matçın 46-cı dəqiqəsində əvəzetmə nəticəsində oyuna daxil olaraq edib.

6 fevral 2025-ci ildə Bizimana açıqlanmamış ödəniş qarşılığında Liviyanın "Əl Əhli" klubu ilə iki illik müqavilə imzalayıb.

### Beynəlxalq
Bizimana 2015-ci ildən bəri Ruanda milli komandasında çıxış edir. O, millinin heyətində 29 may 2015-ci ildə "Zambiya" ilə 2:0 hesabı yekunlaşmış dostluq matçında debüt edib.

## İstinadlar
Fanni Hardi Ekstorm

**Fanni Hardi Ekstorm** (; ) — amerikalı yazıçı, ornitoloq və folklorşünas. Böyüdüyü Men ştatının: bölgənin tarixi, vəhşi təbiəti, mədəniyyəti haqqında geniş araşdırmalar apararaq, bu istiqamətdə ən qabaqcıl səlahiyyətlilərdən biri kimi tanınıb.
## Həyatı
### Erkən həyatı və təhsili
Fanni Hardi Ekstorm Men şəhərində anadan olub. Atası Menli Hardi xəz alverçisi, təbiətşünas və taksidermist idi. Onun babasının qardaşı isə məşhur rəssam Ceremi Pirson Hardi olub. Banqor Liseyində təhsil alan Fanni, daha sonra 1883-cü ilin qışında Massaçusets ştatının Andover şəhərindəki kollecə hazırlıq məktəbi Abbot Akademiyasına göndərildi. O, Smit Kollecindən 1888-ci ildə məzun olan Fanni, Milli Adyubon cəmiyyətinin kollec bölməsini də qurdu.

### Karyerası
1889-cu ildən 1891-ci ilə qədər Hardi Brüerdəki məktəblərin müdiri vəzifəsində çalışaraq Mendə bu vəzifəni tutan ilk qadın oldu. 1891-ci ildə *Forest and Stream* jurnalı üçün Men oyun qanunlarını araşdıran bir sıra məqalələr yazdı. Onun atası ilə Men ştatı Maçias gölləri ərazisindəki kəşfləri haqqındakı esseləri jurnallar da dərc edilmişdi.

XX əsrin əvvəllərində Ekstromun yazıçılıq fəaliyyəti sürətlə inkişaf etməyə başladı. O, ilk iki kitabı olan *The Bird Book* və *The Woodpeckers* nəşr edilməmişdən öncə*The Audubon magazine* jurnalının sələfi hesab edilən *Bird-Lore* və *Auk* kimi jurnallara yazıları ilə töhfələrini verib. Onun 1904-cü ildə nəşr olunan növbəti kitabı "Penobskot adam"da uşaqlıq illərində gördüyü odunçular və qayıq sürücülərindən bəhs edir. 1907-ci ildə yazdığı *David Libbey: Penobscot Woodsman* və *River Driver* adlı əsərlərində həmin adamlardan birinin dərin profilini yaradıb.

Növbəti il Ekstorm, Henri Devid Toronun "Maine Woods" icmalını dərc etməyə davam edərkən Brüver ictimai kitabxanasını qurdu. Luis C.Haçın "Maine A History" (1919) əsərinə də töhfə vermiş Fanni, Meri Uinslou Smit ilə birlikdə "Min rəfiqəsi"ni (1927) nəşr etdirib, Smit və Fillips Barri ilə birlikdə Mendən Britaniya balladaları (1929) üzərində də çalışıb. Ekstormun Menin yerli amerikalılarının dili və mədəniyyəti haqqında da yazıları çoxdur.
### Şəxsi həyatı
1893-cü ildə Çikaqolu Ceykob A.Ekstorm ilə evlənən Fanni həmin il Men ştatının İstport şəhərinə köçdü. Onların iki övladı oldu. 1899-cu ildə Ceykob Ekstormun vəfat etdiyi Rod-Aylend ştatının Providen şəhərinə köçdü. Ərinin ölümündən sonra Ekstorm uşaqlarını götürərək Brüerə qayıtdı. 31 dekabr 1946-cı ildə Brüerdə də vəfat etdi.

## Nəşrləri
*  
*  
*   
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*  Phillips & Abbot Academies Notable Alumni 1800s
* Fannie Hardy Eckstorm Collection, Maine Women Writers Collection
Teke Teke

— Yaponiya şəhər əfsanələrindən biri. Bu əfsanə, bədəninin yarısı qatar tərəfindən ikiyə bölünmüş bir məktəbli qızın ruhu haqqında danışır. O, *onryō* (qisasçı ruh) sayılır və gecələr şəhərlərdə və dəmiryol stansiyalarında dolaşır. Aşağı bədəni olmadığı üçün əlləri ilə hərəkət edir, özünü sürüyərək irəliləyir və yerə dəyən dirsəkləri və ya bədəninin kəsilmiş hissəsi "teke teke" kimi cingiltili və sürtünmə səsi çıxarır. Onunla qarşılaşan bir insan qaça bilməz – Teke Teke onu təqib edərək belindən ikiyə bölür, öz faciəvi ölümünü təkrarlayır.

## Ayaqları olmayan ruh əfsanəsi
Əfsanəyə görə Teke Teke Yaponiyanın şimalında bir dəmiryol xəttinə yıxılan və qatar tərəfindən iki hissəyə ayrılan bir məktəbli qızın ruhudur. Aşağı bədənini itirdiyi üçün o, yalnız əlləri və dirsəkləri üzərində hərəkət edir, bu zaman yerə sürtünən bədənindən və ya dirsəklərindən "teke teke" səsləri çıxır. Əgər bir insan gecə onunla qarşılaşarsa, Teke Teke onu təqib edərək ölümcül şəkildə bədənini iki yerə ayırır. Bəzən o, bu iş üçün orağı (xəncərvari silah) istifadə edir.

Əfsanənin başqa bir versiyasında Kaşima Reyko adlı bir gənc qadın var. Kaşima Reyko da eyni şəkildə qatar tərəfindən ayaqlarını itirərək ölmüşdür. Əfsanəyə görə, əgər bir insan Kaşima Reyko haqqında eşidərsə, bir ay ərzində onunla qarşılaşacaq. Bu ruh, əsasən, tualetlərdə peyda olur və insanlardan "*Ayaqlarım haradadır?*" deyə soruşur. Əgər ona yanlış cavab verilsə, Kaşima Reyko həmin şəxsin bədənini iki hissəyə ayırır. Ondan sağ çıxmağın yolları olduğu deyilir. Belə ki, düzgün cavab "*Sənin ayaqların Meyşen Ekspres yolundadır*" olmalıdır. Həmçinin, "*Kamen şinin ma*" (仮面死人魔) — "maskalanmış ölüm iblisi" ifadəsi də cavab olaraq qəbul edilir. Maraqlıdır ki, bu sözlər Kaşima Reyko adının fonetik mənşəyi ola bilər.

Kaşima Reyko əfsanəsi Teke Teke əfsanəsinin daha əvvəlki və "tualetlə bağlı" versiyası hesab edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Fizioterapiya

**Fizioterapiya** (yun. phýsis, təbiət + therapéia, müalicə) – xəstəlik, zədə, travma və ya qocalıq nəticəsində zəifləyən funksional hərəkətlərin bərpası üçün tibb sahəsi.

## Məqsədi
Fizioterapiya vasitəsilə insan hərəkət sisteminin pozuntusunun diaqnozu qoyulur, qarşısı alınır, müalicəsi və reabilitasiyası olur.
Ağır travma və xroniki iltihabi proseslərdən sonra reabilitasiya zamanı fizioterapiya müalicənin tərkib hissəsidir. Fizioterapiya xidməti həm bütün bədənə, həm də müəyyən nahiyələrə tətbiq oluna bilər. İcra ediləcək prosedur xəstənin yaşından və xəstəliyin şiddətindən asılıdır.

## İstiqamətləri
* Müalicəvi idman (LFK) — fiziki məşqlər, masaj.
* İnsan orqanizminə fiziki təsirin eksperimental üsulları:

Onlara daxildir:

* Aşağı gərginlikli cərəyanlar: galvanizasiya, dörd kameralı və iki kameralı qalvanik vannalar, elektroforez, diadinamoterapiya, amplipuls terapiyası, fluktuasiya, elektrosonoterapiya, elektromiyostimulyasiya, transkranial və transvertebral mikropolyarizasiya
* Yüksək gərginlik cərəyanları: darsonvalizasiya, ultratonoterapiya, franklinizasiya
* Elektromaqnit sahəsi ilə: yüksəktezlikli terapiya (induktotermiya), ultra yüksəktezlikli terapiya, son dərəcə yüksəktezlikli terapiya, maqnit terapiyası, transkranial maqnit stimulyasiyası, maqnitoforez
* İşıqla: zaqar, fototerapiya, görünən, lazer terapiyası, rəng terapiyası, fotodinamik terapiya
* Səsli: ultrasəs terapiyası, fonoforez, vibroterapiya, şok dalğa terapiyası, qtavitasiya terapiyası
* Hava: aeroterapiya, aeroion terapiyası, aerozol terapiyası, speleoterapiya, haloterapiya, oksigen terapiyası, hipoksik terapiya, aromaterapiya
* Su: hidroterapiya, kompreslər (təpitmələr), yaş sürtmələr, nəm sarğılar, duşlar, sualtı duş-masaj, hidrogalvanik, sualtı, dərman və bitki mənşəli vannalar, hovuzlar
* Mineral su: ümumi və yerli vannalar, boşluqların və fərdi dəri sahələrinin suvarılması, balneoterapiya
* İstilik: parafin terapiyası, ozokerit terapiyası, peloid terapiyası, torf terapiyası, naftalan terapiyası, psammoterapiya, gil terapiyası, vannalar
* Təzyiq: ümumi hipobaroterapiya, hiperbaroterapiya və hiperbaroksigen terapiyası, yerli vakuum terapiyası, alternativ vakuum-hiperbaroterapiya

Fizioterapiyanın hər bir bölməsinə bu və ya digər fiziki faktorun istifadəsinə əsaslanan bir sıra üsullar daxildir.

Elektroforez və fonoforez fizioterapiya və farmakoterapiya arasında aralıq mövqe tutur, çünki bu fizioterapevtik prosedurlarda fiziki təsir (elektroforezdə elektrik cərəyanı və fonoforezdə ultrasəs) dərmanların dəri və selikli qişalar vasitəsilə bədənin daxili toxumalarına çatdırılması üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cırtdan və Təpəgöz

**"Cırtdan və Təpəgöz**" — Azərbaycanın 3D formatda ilk animasiya filmi.

Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "3Dost" şirkətində gənc animatorlar Rəşad Əfəndiyev və Yusif Qabilov tərəfindən hazırlanıb.

## Heyət

Animasiya filminin ideya rəhbəri Müşfiq Hətəmov, ssenari müəllifi Yusif Şeyxov, rejissoru Arif Məhərrəmov, animatorları isə Rəşad Əfəndiyev və Yusif Qabilovdur.

## Məzmun

Animasiya filminin süjet xətti belədir ki, Cırtdan sosial şəbəkədə bir qızla yazışır. Qız ona şəklini görmək istəyini söyləyir. Cırtdan balaca olduğu üçün öz şəklini qoymaq istəmir və bilmir ki, neyləsin. Müxtəlif məşhur insanların şəkillərini internetdən götürüb fotomontaj vasitəsilə öz şəkli kimi düzəltmək istəyir, ancaq xoşuna gəlmir. Onun belə çarəsiz olduğunu görən dostu Qaquli Cırtdana kömək edir, internetdən “sehrli alma”nın yerini tapır və beləliklə, dostlar “alma”nı götürməyə yollanırlar. Lakin “sehrli alma” Təpəgözün nəzarəti altındadır. Onun köməkçisi yad məxluqların gəldiyini xəbər verir və onların gəlməyini əngəlləmək üçün həmin yolda elektroşüalanma cihazını işə salırlar. “Sehrli alma” ağacına isə siqnalizasiya sistemi quraşdırılır. Təpəgöz Cırtdana nə qədər mane olmaq istəsə də, Təpəgözün köməkçisinin də yardımı ilə axırda məğlub olur, Cırtdan “alma”nı götürür. Amma özü yemir, yaralanan dostlarına verir.

## Təqdimat

2012-ci ilin noyabrın 15-də Nizami Kino Mərkəzində animasiya filminin kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri üçün təqdimatı olmuşdur.

Təqdimatda C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının rəhbəri Müşfiq Hətəmov qeyd etmişdir ki, cizgi filminin çəkilməsi üçün gənc animatorlar seçilmiş və onlar göstərilən etimadı doğrultmuşlar.

Rəşad Əfəndiyev və Yusif Qabilov onlara göstərilən dəstəyə görə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə minnətdarlıqlarını bildirmişlər. Gənc animatorlar bir il yarımdır ki, bu film üzərində işlədiklərini və balaca tamaşaçıların onların işlərindən razı qalacaqlarına ümidvar olduqlarını söyləmişlər.

## Davamı

Müəlliflər “Cırtdan və Təpəgöz” filminin 2-ci hissəsinin də çəkiləcəyini, tələbat olarsa serial şəklində davam etmək niyyətində olduqlarını bildirmişlər. Diqqətə çatdırılmışdır ki, əgər birinci hissədə Cırtdanın bacarığı nümayiş olunmuşdusa, artıq 2-ci hissədə yüksək ağıla malik olduğunu göstərmək nəzərdə tutulmuşdur.

## Həmçinin bax

*Cırtdan (film)
*Cırtdan və div
*Cırtdan və sehrli xalat

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərtacın “Uşaq Bilik Portalı”nda — izlə
* Tizer
* Promotion video
Syuzen Kanklin Əkbəri

**Syuzen Kanklin Əkbəri** () — mediyevistdir (orta əsrlər dövrü tədqiqatçısıdır), orta əsrlər ədəbiyyatı tarixinə qlobal və müqayisəli yanaşması ilə tanınıb. O, 1995-ci ildən 2019-cu ilə qədər, Prinstondakı Təkmilləşdirmə İnstitutuna qatılana qədər Toronto Universitetində ingilis dili və orta əsrlər üzrə professor vəzifəsində işləyib.

## Bioqrafiyası
Syuzen Əkbəri 1984-cü ildə Cons Hopkins Universitetini bitirərək bakalavr dərəcəsi almışdır. 1989-cu ildə Kolumbiya Universitetində ingilis dili üzrə magistr dissertasiyasını müdafiə edib magistr dərəcəsi alıb. O eyni zamanda 1991-ci ildə Müqayisəli ədəbiyyat sahəsi üzrə fəlsəfədən magistr dərəcəsi almışdır. Məhz Müqayisəli ədəbiyyatt sahəsi üzrə də 1995-ci ildə fəlsəfə doktorluğu elmi adını almışdır. O, 1995-ci ildə Toronto Universitetində dərs deməyə başlamış və burada ingilis dili şöbəsində professor, həmçinin 2013-cü ildən 2019-cu ilə qədər Orta əsr araşdırmaları mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışıb. 2019-cu ilin iyul ayında Əkbəri Qabaqcıl tədqiqatlar institutuna qoşulmaq üçün Toronto Universitetini tərk edib.

Əkbərinin ilk monoqrafiyası — "*Seeing Through the Veil"* (Pərdə arasından görmək") (2004) — orta əsrlərdə təşbehlərdən istifadə edilməsini vizual qavrayışın ekstraksiya və ya intromissiya səbəbindən baş verməsinə görə orta əsr debatları ilə əlaqələndirir. Onun ikinci əsəri "*Idols in the East*" (Şərqdə bütlər) (2009) adlanır. Bu əsərində isə o, qərb xristian orta əsr yazılarının İslamı bütpərəstliklə əlaqələndirdiyi şərqşünaslığın tarixdən əvvəlki tarixini təqdim edir. Onun növbəti əsərindən biri də orta əsrlərdə Çinlə Avropa arasında İpək Yolu ticarət yolları boyunca kitab texnologiyalarının ötürülməsini öyrənmək üçün mühüm tədqiqat əsəri olan "Kitab və İpək Yolları" əsəridir. Bu əsər Endryu V. Mellon Fondunun qrant müsabiqəsi üçün təqdim edilmişdir.

## Biblioqrafiyası
* Co-editor, *Marco Polo and the Encounter of East and West*, with Amilcare Iannucci, University of Toronto Press, 2008.
* *Seeing Through the Veil: Optical Theory and Medieval Allegory*, University of Toronto Press, 2004.
* *Idols in the East: Representations of Islam and the Orient, 1100–1450*, Cornell University Press, 2009.
* Co-editor, *A Sea of Languages: Rethinking the Arabic Role in Medieval Literary History*, with Karla Mallette, University of Toronto Press, 2013.
* Co-editor, *The Ends of the Body*, with Jill Ross, University of Toronto Press, 2013.
* Editor, *How We Write: Thirteen Ways of Looking at a Blank Page*, Punctum Books, 2015.
* Co-editor, *How We Read: Tales, Fury, Nothing, Sound*, with Kaitlin Heller, Punctum Books, 2019.
* Co-editor, *Oxford Handbook of Chaucer*, with James Simpson, Oxford University Press, 2020.
* Co-editor, *Norton Anthology of World Literature*.

## İstinadlar
Sofi Embler

**Sofi Embler** — Fransız mediyevist tarixçi; siyasət, etika və müharibə mövzularında tədqiqatlar aparan alim; Xaç yürüşləri tədqiqatçısı; O Devid Karpenterin rəhbərliyi altında London Kral Kollecində fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır.

## Fəaliyyəti
2012 və 2013-cü illər arasında Embler AHRC tərəfindən maliyyələşdirilən "Breaking of Britain" layihəsinin "Şimali İngiltərə xalqı" bölməsi üzrə elmi əməkdaş kimi cəlb edilmişdir. Embler 2013-cü ildən 2015-ci ilə qədər Şərqi İngiltərə Universitetində layihə üzərində işləyən elmi əməkdaş kimi Maqna Karta layihəsinə də cəlb edilmişdi.

Embler 2017-ci ildə Lankaster Universitetinə müəllim kimi qatılıb və 2021-ci ildən Mərkəzi və Son Orta əsrlər tarixi üzrə dosentdir. 2020-ci ildə Embler Filip Leverhulme Mükafatını alanlardan biri idi.

O "İkinci Baronların Müharibəsində" adlı məqaləsi ilə "İn Our Time" layihəsi çərçivəsində tez-tez televiziya və radioda çıxış edir.

2023-cü ildə Embler Qalalarının Tədqiqatı Fondundan maliyyə dəstəyi almışdır. O Kambriyada Louter Kasl Stid orta əsr məskəni və onunla bağlı kənd ərazisində tədqiqat aparmışdır. Layihənin məqsədi qalada arxeoloji qazıntılar və geofiziki tədqiqatlar vasitəsilə fundamental şəkildə araşdırmaq idi.

## Seçilmiş əsərlər
**Kitablar**

* 
* 
* 

## İstinadlar
Mari-Pyer Arno-Linde

**Mari-Pyer Arno-Linde** () — Roma tarixçisi və I Paris Panteon-Sarbonna Universitetində tarix professoru.

## Təhsili
Arno-Linde fəlsəfə doktoru dərəcəsini Paris I Panteon-Sarbonna Universitetində almışdır. Onun dissertasiya işi "Şərq tarixinin tədqiqi: "Tarixlər"in yaradılmasının mənbə və üsulları" adlanır. Onun doktorluq işində elmi rəhbəri Joël Le Qall olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Mari-Pyer Arno-Linde Paris I Panteon-Sarbonna Universitetində Roma tarixi üzrə dosent vəzifəsində işləyib. O, 1967–1968-ci illərdə Puassidə Le Korbyuzye orta məktəbində tarix müəllimi olub.

Arno-Linde antik tarixçi Paulus Orosiusun (eramızın V əsrinin əvvəlləri) irsinin araşdırılması üzrə mütəxəssis idi. O, 5 kitab müəllifidir. Bu əsərlərin siyahısına Orosiusun "Paqanların düşmənlərinin tarixi" və Festusun "Breviarium" əsərlərinin tərcümələri də daxildir. R. A. Markus hesab edirdi ki, Arno-Linde Orosiusun əsərinin tərcüməsini düzgün və nəfis şəkildə tərtib etmişdir.

## Biblioqrafiyası
* *Histoires contre les païens* (Paulus Orosius, *Historiae adversus paganos*) (Paris: Belles Lettres, 1990–91) 3 volumes
* *Aide-mémoire* (Lucius Ampelius, *Liber memorialis*) (Paris: Belles Lettres, 1993)
* *L'Orose de Wrocław (Rehdigeranus 107) : sa composition et sa place dans la tradition manuscrite des Histoires d'Orose* (Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1997)
* *Histoire et politique à Rome, Les historiens romains, IIIe s. av. J.-C. — Ve s. av. J.-C.* (Paris, Pocket, 2001)
* *Synthèse thématique d'histoire romaine* (Nantes: Editions du Temps, 2004)
* (with Bernadette Cabouret) *L'Afrique romaine de 69 à 439 (*Nantes: Temps, 2005)

## İstinadlar
Müqəddimə Əşrəfi

**Müqəddimə Əşrəf** (*tacik*: *Муқаддима Ашрафӣ*; ) — Tacik mediyevist və incəsənət tarixçisi.

## Bioqrafiyası
Müqəddimə Əşrəfi Özbəkistan SSR-in Daşkənd şəhərində etnik tacik ailəsində anadan olub. Onun atası görkəmli bəstəkar Muxtar Əşrəfi idi. 1954-cü ildə Daşkənd Musiqi Məktəbini bitirmişdir. 1959-cu ildə Moskva Dövlət Universitetində sənət tarixi fakültəsi dərəcəsi almışdır. Həmin ildən 1961-ci ilə qədər Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq şöbəsində işləyib; 1962-ci ildən həmin institutun Şərqşünaslıq İnstitutunun aspirantı olub, 1968-ci ildə oranı bitirib. 1969-cu ildən 1971-ci ilə kimi Tacikistan Elmlər Akademiyasının fəlsəfə şöbəsində çalışıb. O, 1972-ci ildə sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. Elə həmin il Tacikistan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunda fəaliyyətinə davam edib və Tacikistan Texnologiya Universitetində humanitar fənlər kafedrasının müdiri olub. 1986-cı ildə Əşrəfi sənətşünaslıq doktoru dərəcəsi qazanıb. Bir alim kimi Əşrəfi Orta Asiyanın orta əsr incəsənəti, xüsusən də rəssamlıq üzrə ixtisaslaşmışdır. O, yazıçı Kamol Ayni ilə ailə həyatı qurub. 2011-ci ildə tacik miniatür rəssamlığı mövzusunda planlaşdırdığı trilogiyanın ilk iki cildini çap etdirmiş və son cildi üzərində işləməyə başlamışdır.

## İstinadlar
Yaponiya Elm Şurası

**Yaponiya Elm Şurası**(日本学術会議) — müxtəlif elm sahələrində, o cümlədən humanitar, sosial elmlər, həyat elmləri, təbiət elmləri və texnologiya sahələrində tədqiqat aparan yapon alimlərinin təmsilçi təşkilatı. Şuranın baş ofisi Tokionun Minato bölgəsində yerləşir.

Yaponiya Elm Şurasının alimləri və tətqiqatçıları Yaponiya hökuməti tərəfindən təsdiqlənib. Rəsmi olaraq 1949-cu ildə müstəqil elmi qanunverici orqan kimi fəaliyyət göstərmək üçün yaradılmışdır. Təşkilatı əsası ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının modelidir.

Şuranın təşkilatı strukturuna Ümumi yığıncaq, İcraiyyə şurası, üç ixtisaslaşdırılmış bölmə (humanitar və sosial elmləri, həyat elmləri, fizika elmləri və mühəndislik), 30 tematik komitə, beş inzibati komitə və bir sıra xüsusi komitələr daxildir.

## Tarixi
Yaponiya Elm Şurası əvvəllər Lehigh Universitetində (Pensilvaniya) fizika professoru olmuş Harri Kelli tərəfindən təsis edilmişdir. Kelly əvvəlcə Yaponiya Elm Əlaqələri Assosiasiyası adlı özəl bir şura təşkil etdi. Sonra bu təşkilat Elmi Tədqiqatların Yenidən Başlanması və Hazırlığı komitəsi olaraq yenidən quruldu. Sonuncu 1949-cu ildə Yaponiyanın Elm Şurası adlandırıldı və Yaponiya hökuməti yanında “xüsusi təşkilat” kimi fəaliyyətə başladı.

Yanvarın 20-də ilk ümumi yığıncaqdan sonra Yaponiya Elm Şurasının rəsmi açılışı oldu.

## Fəaliyyətləri
2015-ci ilin iyun ayında Yaponiyanın Təhsil, Mədəniyyət, İdman, Elm və Texnologiya Nazirliyi bütün milli universitetlərdə humanitar və sosial elmlərin ləğvi və ya azaldılması barədə göstəriş vermişdir. Yaponiya Elm şurası bu sərəncama qarşı çıxdı. Şuranın icra heyətinin qərarını təmsil edən prezident Onişi iyulun 23-də mətbuat konfransı keçirərək rəsmi qərarı pisləyib. O, şuranın bu fənlərin ləğv edilməsinin "Yaponiyada ali təhsilin öz genişliyini və dərinliyini itirməsi ilə nəticələnə biləcəyinə" inandığını ifadə etdi.

Yaponiyanın Elm Şurası Yaponiyanın yüksək səviyyəli radioaktiv tullantıları ilə bağlı siyasətin hazırlanması üçün məsləhətçi orqandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sofiya Antoniadis

**Sofiya Antoniadis** (*yun.* Σοφία Αντωνιάδη, ) — Yunan Bizans alimi. O, Leyden Universitetinin ilk qadın professoru, Hollandiyada ilk qadın humanitar elmlər professoru və karyerası ərzində Avropa universitetində vəzifə tutan azsaylı yunan qadınlarından biri olub.

## Bioqrafiyası
Antoniadis 31 iyul 1895-ci ildə Pireydə anadan olmuşdur. Onun ailəsi əslən Kritdən idi, Bizanslı Melissinosin ailəsindən idi. Onun atası Andreas Antoniadis Pireydə vəkil idi; anası Efrosini Leli isə Afinadan olan tanınmış ailədən idi. O, Yekaterina Diamantopolunun Yunan-Fransız Məktəbində dərslərə qatılaraq təhsil almışdır. Birinci Dünya müharibəsinin başlaması onun təhsilini yarımçıq qoydu, lakin o, Sarbonnada yunan və fransız ədəbiyyatını öyrənmək üçün Parisə getmişdir. O, 1920-ci ildə Klassika sahəsində dərəcə əldə etmişdir.

## Fəaliyyəti
Antoniadis 1922-ci ildə Yunanıstana qayıtmış və ilk əsəri "İbrahimin qurbanı" əsərini nəşr etdirmişdi. 1924–1926-cı illərdə Teatr Peşə Məktəbində Müasir Yunan Ədəbiyyatından mühazirələr oxumuşdu.

1929-cu ildə o, Dirk Kristian Hesselinqdən sonra Leyden Universitetində Erkən Xristian, Bizans və Müasir Yunan Dili və Ədəbiyyatı kafedrasının müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. Noyabrın 13-də o, izdihamlı zalda qəbul çıxışı etmişdir; Rotterdamdakı yunan konsulu, həmçinin Hollandiya taxtının varisi şahzadə Juliana da Antoniadisin dərslərində iştirak etmişdir.

Hubert Pernotun rəhbərliyi altında o, 1930-cu ildə Paris-Sorbonna Universitetində "Luka İncili. Qrammatika və üslubu — Luka İncilinin öyrənilməsi" mövzusunda tezisini, həmçinin Müqəddəs Kitabın tərcüməçisi kimi Paskal haqqında dissertasiyasını nəşr etdirmişdir.

1935-ci ildə o, hollandiyalı Bizans alimi N. K. Hesselinqi əvəz edərək Leyden Universitetində erkən xristian, orta əsrlər və müasir yunan dili professoru vəzifəsinə seçilmişdir. 1951-ci ildə o, eyni kafedranın tam professoru və Leyden Universitetinin ilk qadın professor olmuşdur.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Antoniadis Yunanıstana qayıtmışdır. Müharibə vaxtı o, müqavimət hərəkatının üzvü olmuş və Sintaqmadakı Ksenofontos küçəsindəki evi onların görüş yerlərindən birinə çevrilmişdi.

1946-cı ildə o, Beynəlxalq Təhsil İnstitutunun Xəbərlər Bülletenində dərs deməyə hazır olduğunu bildirmişdir.

1948-ci ildə Amsterdam Universitetində Müasir Yunan Dili və Ədəbiyyatı kafedrasında işləməyə başlamışdır. 1955-ci ildə Venesiyada Yunan Bizans və Post-Bizans Araşdırmaları İnstitutunun direktoru olmuşdur. Venesiyada işlədiyi müddətdə o Flanqinian Məktəbi və San Corco dey Qreçi kimi binaların təmirinə töhfə vermişdir. O, Venesiyada təqaüd yaşına qədər işləmiş və 1966-cı ildə Afinaya qayıtmışdır. Antoniadis 25 yanvar 1972-ci ildə Afinada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Müzəffəri hökmdarlarının siyahısı

Müzəffərilər xanədanlığını idarə edən **hökmdarların siyahısı**. Ərəb əsilli sülalə olan Müzəffərilər XIV əsrdə Ərəb fəthləri dövründə Xorasanda yerləşmişdilər. Sülalənin əsası Qiyasəddin Hacı tərəfindən qoyulmuşdur. Müzəffəri hakimiyyətinin əsası isə 1314-cü ildə Mübarizəddin Məhəmməd tərəfindən qoyulmuşdur.

Mübarizəddin Məhəmməd və Cəlaləddin Şah Şüca dövründə Müzəffərilər ən qüdrətli dövrünü yaşamışdır. Mübarizəddin Məhəmməd dövründə Müzəffərilər Yəzd, Kirman, Şiraz, İsfahan, Luristan və Fars bölgələrini ələ keçirərək Mərkəzi İranda və Əcəm İraqında hakimiyyət qurdular. Həmçinin Mübarizəddin Məhəmməd və Şah Şüca dövründə Azərbaycana yürüşlər təşkil edilsə də, burada ciddi uğur əldə edə bilmədilər və kiçik aralıqlarla hakimiyyətdə oldular.

1314–1393-cü illərdə Müzəffərilər 7 hökmdar tərəfindən idarə edilmişdir. Müxtəlif dövrlərdə hakimiyyət mərkəzi Yəzd, Şiraz və Kirman şəhərləri olmuşdur. Şah Şücanın ölümündən sonra Müzəffəri hakimiyyəti parçalandı. Sülalə üzvləri arasında hakimiyyətdaxili mübarizələr başladı. 1393-cü ildə sonuncu Müzəffəri hökmdarı Şah Mənsurun Şiraz yaxınlığında Əmir Teymur tərəfindən məğlub edilərək öldürülməsindən sonra Müzəffəri hakimiyyəti süqut etdi. Sülalənin üzvlərinin çoxu isə bu dövrdə Əmir Teymurun əmri ilə edam edildilər.

## Müzəffərilərdə hökmdar
Müzəffəri hökmdarlarının hakimiyyət titulu "şah" idi. Lakin Kirman hakimi İmadəddin Əhməd "sultan" titulundan da istifadə etmişdir. Müzəffərlərilərdə əsas hökmdarlıq rəmzi sikkə zərb edilməsi və hökmdarın adına xütbə oxunması idi. Hökmdar özündən sonra hakimiyyətə gələcək şəhzadəni "vəliəhd" elan edirdi.

## Hökmdarların siyahısı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Şah Mahmud

**Şah Mahmud** — Müzəffərilərin İsfahan valisi. Müxtəlif aralıqlarla ölkənin bir qismində, və ya İsfahanda hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı

Atası, Müzəffəri hökmdarı Mübarizəddin Məhəmmədin Azərbaycan yürüşündən geri dönməsindən sonra 1359-cu ildə qardaşı Şah Şüca ilə birləşərək atasını devirdi. Həmin il hakimiyyətə gələn qardaşı Şah Şüca tərəfindən İsfahan valisi təyin edildi.

1360-cı illərdə Şah Şücanın vergi məmurları Əbərkuhdan vergi toplamaq istədikdə Şah Mahmud bunu qəbul etmədi və üsyan qaldırdı. Şah Şücanın adını sikkələrdən və xütbədən çıxararaq müstəqilliyini elan etdi. Şah Şüca 1362–1363-cü illərdə böyük qoşunla İsfahana doğru yürüş etdi. Tərəflər arasında baş tutmuş hərbi qarşıdurma nəticə vermədi və qardaşlar arasında sülh imzalandı.

Bu dövrdə Şah Mahmud Cəlairi hökmdarı sultan Üveysə müraciət etdi və ona kömək göstərəcəyi təqdirdə Müzəffəri dövlətini onun vassalı kimi idarə edəcəyini bildirdi. Bu təklifi qəbul edən sultan Üveys 1363–1364-cü illərdə İsfahana böyük ordu göndərdi. Şah Mahmudun qalib gələcəyini bilən ətrafdakı Müzəffəri əmirləri də ona qatıldılar. 1364-cü ildə Şiraz yaxınlığında baş tutmuş Səri-Cahan düyüşündə tərəflərdən heç biri üstünlük əldə edə bilmədilər və Şah Şüca Şiraza çəkildi. Onu təqib edən Şah Mahmud ardınca şəhəri mühasirəyə aldı. Müqavimət göstərə bilməyəcəyin başa düşən Şah Şüca Əbərkuha, oradan da Kirmana çəkildi. Şah Mahmud isə Şirazda taxta oturdu.

Şah Mahmud hakimiyyətə gəldikdən sonra hakimiyyətində olan ərazilər faktiki olaraq Cəlairilər tərəfindən idarə edilirdi. Şah Mahmud isə vali mövqeyində idi. Bu vəziyyətdən narazı olan Müzəffəri əyanları Şah Şüca ətrafında birləşməyə başladılar. 1366-cı ildə Kirmandan Şiraza hərəkət edən Şah Şüca iyulu ayında Şiraz yaxınlığında Şah Mahmudu və Cəlairi qüvvələrini məğlubiyyətə uğratdı. Şah Mahmud İsfahana çəkildi. Daha sonra Şah Şüca 1366–1367-ci illərdə İsfahana hərəkət etdi. Şah Mahmudun sülh təklif edib onun hakimiyyətini qəbul edəcəyini bildirməsindən sonra tərəflər arasında sülh imzalandı.

1368–1369-cu illərdə Şah Şüca və Şah Mahmud sultan Üveysə qohum olmaq üçün elçilər göndərdilər. Şah Mahmud sultan Üveysə evlilik nəticəsində yenidən Cəlairi hakimiyyətini qəbul edəcəyini və məqsədinin sultan Üveysin köməkliyi ilə Fars, Kirman, Yəzd və Əbərkuh ərazilərinin ələ keçirmək olduğunu, bu əraziləri Cəlairilərin vassalı kimi idarə etmək olduğunu bildirdi. Bu təklifi qəbul edən Üveys Cəlayır 1369–1370-ci illərdə bacısını böyük təntənə və çoxsaylı qüvvə ilə İsfahana göndərdi. Beləliklə, İsfahan yenidən Müzəffəri hakimiyyətindən ayrıldı və Şah Mahmud tərəfindən müstəqil idarə edilməyə başladı.

1376-cı ildə sultan Üveys və Şah Mahmud vəfat etdi. Bundan sonra İsfahana hərəkət edən Şah Şüca şəhəri nəzarətə götürdü.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Arkadi

**Arkadi** — ad.

* Arkadi Qukasyan — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının ikinci prezidenti.
* Arkadi Plastov — Rusiya rəssamı.
* Arkadi Raykin — sovet teatr xadimi
* Arkadi Qaydar
* Arkadi Tolbuzin
* Arkadi Averçenko
* Arkadi Manuçarov
* Arkadi Kruqlov
Janna

**Janna** — ad.

* Janna Dark —
* Janna Samari
* Janna Moro — fransız müğənnisi, aktrisası, kinorejissoru.
* Janna Barre
* Janna P.M.R. Vinaktu
* Janna Syukayeva
Akane Takada

– Yaponiya balerinası. Londonda yerləşən Kral Baletinin premyeridir. "Jizel", "Bayaderka", "Don Kixot" və "Ağbəniz" kimi baletlərdə çıxış etmişdir.

## İlk illəri və təhsili
Akane Takada 18 aprel 1990-cı ildə Tokioda doğulmuşdur. O, Katsuşikada yerləşən Hiqaşişinkoiva məhəlləsindəndir. 3 yaşında Edoqava yaxınlığında yerləşən Hiromi Takahaşi Balet Studiyasında baletlə məşğul olmağa başlamışdır. 12 yaşı olanda dizindən zədə almış və diz qapağının yerdəyişməsi halı ilə üzləşmişdir. Korrektiv əməliyyata daxil olmaq üçün yaşı çatmadığı üçün bir ildən çox müddət ərzində baletlə məşğul ola bilməmişdir. Milli Balet Assosiasiyası tərəfindən keçirilən müsabiqə zamanı "Çakott" balet ansamblının təqaüdünü qazanmış və 2006–2008-ci illərdə Bolşoy Balet Akademiyasında təhsil almışdır. O, əvvəlcə beynəlxalq rəqqaslardan dərs alsa da, daha sonra rusların sinfinə daxil olmuşdur. 2008-ci ildə keçirilmiş Lozanna Mükafatı balet müsabiqəsində həm təqaüd, həm də "Tamaşaçıların favoriti" mükafatını qazanmışdır.

## Karyerası

### 2008–2015
Takada 2008-ci ildə şagird kimi, 2009-cu ildə isə sənətçi kimi Kral Baletinə qoşulmuşdur. Xoreoqraf Veyn Makqreqor onu 2009-cu ildəki "Limen" adlı yeni baletinin heyətinə daxil etmişdir. O, Frederik Eştonun "Rapsodiya" baletinin yeni versiyasında çıxış etmiş və performansı bəyənilmişdir. Onun "Sinderella" baletindəki Payız pərisi performansı tənqidçilər tərəfindən müsbət rəylərlə qarşılanmışdır. 2011-ci ildə eyni dizindən bir daha zədələnmiş və karyerasında fasilə yaranmışdır. 2013-cü ildə "Onegin" baletində Olqa rolunda rəqs etmişdir.

Takada 2014-cü ildə əsas soloçu olmuşdur. 2014-cü ilin dekabrında "Don Kixot" baletinin günorta tamaşasında Kitri rolunda çıxış etmiş, axşam tamasında Nataliya Osipovanı əvəz etmişdir. Onun çıxışı tənqidçi Zoye Anderson tərəfindən bəyənilmişdir. Takada 2015-ci ildə ilk soloçu kimi Frederik Eştonun "İki göyərçin" baletində rəqs etmişdir.

### 2016–hazırda
Takada 2016-cı ildə premyer olmuşdur. "Vogue Japan" onun 2016-cı ildə ilin qadınlarından biri adlandırmışdır. Takada premyer kimi "Jizel" baletinin baş rolunda debüt etmişdir. 2017-ci ildə Frederik Eştenonun "Yuxu" baletində Titaniya rolunda rəqs etmişdir. 2018-ci ildə Veyn Makqreqorun "İnfra" baletində çıxış etsə də, performansı tənqid olunmuşdur. Həmin il "Bayaderka" baletində Nikiya rolunda çıxış etmişdir.

"Evening Standard" qəzetinin tənqidçisi Emma Birn 2019-cu ildə Takadanı "Kral Baletinin ən zərif rəqqasələrindən biri" adlandırmışdır. Takada Kral Baletinin 2019-cu ildəki Yaponiya turunda iştirak edə bilməmiş, zədə səbəbilə "Don Kixot" baletinin Yaponiya premyerasında Kitri rolunu canlandırmamışdır. O, 2019-cu ilin noyabrında "Ağbəniz" baletinin birinci aktı zamanı zədələnmişdir.

## Mükafatları
* 2008: Lozanna Mükafatı təqaüdü, "Tamaşaçının favoriti" mükafatı
* 2022: Yaponiya Rəqs Tənqidçiləri Cəmiyyəti Mükafatı

## İstinadlar
Federasiya Şurası (Rusiya)

**Federasiya Şurası** () — Rusiya Federasiyasının iki palatalı Federal Məclisinin (parlamentinin) yuxarı palatasıdır (aşağı palatası Dövlət Dumasıdır). Şura 1993-cü ildə Rusiya Konstitusiyası əsasında təsis edilmişdir.
Loran Simmons

Belçikalı Loran Simmons dünyada ən gənc universitet məzunudur.O 4 yaşında məktəbə getmiş,cəmi dörd ilə orta məktəbi bitirmiş və universitetə daxil olmuşdur. 2021-ci ildə 11 yaşında universiteti bitirən Loran
hazırda tibb sahələrində elmi araşdırmalarını davam etdirir .O, süni insan orqanı yaratmaq arzusundadır.
Gənc alim lego yığmağı və fantastik filmlərə baxmağı sevir
Kolektika

**Kolektika** () — Tədqiqat məlumatlarının idarə edilməsi və meta-məlumatların (metadata) idarə olunması üçün nəzərdə tutulmuş proqram təminatı və həllər təqdim edən platforma.

Kolektika əsasən sosial elmlər, iqtisadiyyat, statistika və digər məlumat yönümlü sahələrdə istifadə olunur. Platformanın əsas məqsədi məlumatların keyfiyyətini artırmaq, onların təkrar istifadəsini təmin etmək və beynəlxalq standartlara uyğun meta-məlumatların yaradılmasını asanlaşdırmaqdır.

## Tarix
Kolektika ABŞ-ın "Algenta Technologies" şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Şirkət məlumat idarəetmə sahəsində tədqiqatçılara, statistik qurumlara və təşkilatlara dəstək olmaq məqsədilə bu platformanı inkişaf etdirmişdir. Proqram təminatının əsas ideyası tədqiqat məlumatlarının həyat dövrünü idarə etmək və meta-məlumatların təsvirini asanlaşdırmaqdır.

Kolektika Data Documentation Initiative (DDI) standartlarına uyğun işləyən bir platformadır. DDI tədqiqat məlumatlarının təsviri üçün istifadə edilən beynəlxalq standartdır və məlumatların strukturlaşdırılması və paylaşılması üçün əsas təminat verir.

## Əsas xüsusiyyətləri
;DDI standartları ilə uyğunluq

Kolektika DDI-nin versiyaları (DDI-Codebook və DDI-Lifecycle) ilə tam uyğun işləyir. Bu məlumatların təsvirində standartlaşdırmanı təmin edir və onların başqa sistemlərdə də işlənməsini mümkün edir.

;Məlumatların həyat dövrünün idarə edilməsi

Kolektika məlumatların toplanmasından analizinə və saxlanmasına qədər bütün mərhələləri idarə edir. Bu məlumatların təkrar istifadəsini və uzunmüddətli saxlanmasını təmin edir.

;Meta-məlumatların avtomatlaşdırılması

Platforma tədqiqat prosesində avtomatlaşdırılmış meta-məlumat yaradılmasını dəstəkləyir. Bu həm vaxtın səmərəli istifadəsinə, həm də məlumatların təsvirində dəqiqliyə gətirib çıxarır.

;İnteqrasiya və uyğunluq

Kolektika digər məlumat idarəetmə sistemləri və proqram təminatları ilə inteqrasiya olunmaq üçün uyğunluq təmin edir. Bu məlumatların paylaşılması və müxtəlif mühitlərdə işlədilməsini asanlaşdırır.

## İstifadə sahələri
Statistik agentliklər: Milli statistika idarələri Kolektika dan əhali siyahıyaalması və iqtisadi məlumatların idarə olunması üçün istifadə edir.

Tədqiqat institutları: Sosial və iqtisadi tədqiqatçılar məlumatlarını təsvir etmək və təşkil etmək üçün Kolektika dan istifadə edirlər.

Akademik müəssisələr: Universitetlər və tədqiqat mərkəzləri məlumatların təkrar istifadəsini asanlaşdırmaq üçün Kolektikadan faydalanırlar.

## Üstünlükləri
* Beynəlxalq standartlara uyğun işləmə
*Meta-məlumatların avtomatlaşdırılmış şəkildə yaradılması
* Məlumatların təkrar istifadəsi və uzunmüddətli saxlanması üçün dəstək
* Müxtəlif proqram və platformalarla inteqrasiya imkanları

## Məhdudiyyətləri
Yüksək funksionallıqla yanaşı, mürəkkəb quruluşun olması səbəbindən müəyyən bir öyrənmə əyrisi tələb edir.

Proqram təminatının bəzi komponentləri ödənişlidir, bu da kiçik büdcəli layihələr üçün çətinlik yarada bilər.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Senecio lapathifolius

*  — Senecio crassulus bitki növünün sinonimi.
*  — Ligularia lapathifolia bitki növünün sinonimi.
Lora Eş

**Lora Eş** (; ) — Kral Tarixi Cəmiyyətinin üzvü, Britaniyalı tarixçi, İngilis orta əsr ədəbiyyatı, tarixi və mədəniyyətinin tədqiqatçısı (1000–1550-ci illər üzrə). O, Oksford Universitetində ingilis ədəbiyyatı üzrə professor və Vuster Kollecində ingilis ədəbiyyatı üzrə elmi işçi və müəllimdir.

## Akademik fəaliyyəti
Eş Lids Qızlar Ali Məktəbində təhsil alıb. O ingilis dili təhsili almaq üçün Kembricdə Gonville və Caius Kollecinə getmişdir. Eş məzun olduqdan sonra bir ili Harvard Universitetində Kennedi alimi kimi keçirdi.

Aspiranturada oxuduğu müddətdə o, Gonville və Caius Kollecində kiçik elmi işçi vəzifəsinə təyin edilmişdi.

2008-ci ildə Vuster Kollecə qoşulmazdan əvvəl Eş iki il Londonun Kraliça Meri Universitetində mühazirə oxuyub.

2009-cu ildə Eş Filip Leverhulme mükafatına layiq görülmüşdür. O, 2018-ci ilin sentyabrında Oksford Universiteti tərəfindən İngilis dilli ədəbiyyat üzrə professor adına layiq görülüb.

## Seçilmiş əsərləri

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Mirzə Cəfər Xamenei

**Mirzə Cəfər Xamenei** (; ) — Məşrutə dövrü İran şairi.

İran ədəbiyyatı tarixində ilk müasir şair sayıla biləcək Cəfər Xamenei, Nima Yuşicdən illər əvvəl müasir üslubda şeirlər yazmış və "Təcəd" qəzetinin yazdığına görə, ədəbiyyat və poeziya aləmində mühafizəkarlığı möhkəm sarsmışdır.

## Həyatı
Cəfər Xamenei 1887-ci ildə Təbrizin yaxınlığındakı Xamnə kəndində anadan olub və təhsilini orada alıb. O, Təbriz tacirlərindən olan, Təbrizin çox hörmətli sakini və çox dindar biri olan Hacı Şeyx Əli Əkbər Xameneinin oğlu idi. Cəfər Xamenei atasından gizli şəkildə fransız dilini öyrəndi və Osmanlıdakı "yeni ədəbiyyatı" ilə tanış oldu. Təxminən 1913-cü ildə o, fars şeirinin ənənəvi formasını pozaraq, imzasız, yeni və misilsiz qafiyə sxemi və nisbətən təzə məzmunlu fraqmentləri (qitə) nəşr etməyə başladı. Bu hissələrdən biri ("Vətənə" adlı şeiri) hətta Edvard Braun tərəfindən "Yeni İran mətbuat və ədəbiyyat tarixi" əsərində sitat gətirilmişdir.

"Həbl-ül-mətin", "Çəhrəhnamə", "Əsri-cədid", "Şəms" və daha sonra "Kollej jurnalı"nda çap olunan romantik şeirləri Cəfər Xamneyi həm yazıçı və şair olmaqla yanaşı, həm də məşrutəçi və siyasətçi idi. Onun Məhəmməd Xiabani ilə yaxın əlaqələri var idi.

Müzəffərəddin şah Məşrutə inqilabını çıxaranda ibtidai məktəblər çox populyarlaşdı. Demək olar ki, bir və ya iki və ya daha çox ibtidai məktəbi olmayan bir şəhər var idi. İnsanların bu məktəblərə bağlılığı o həddə çatdı ki, bu, mühakimə məsələsinə çevrildi və onların bir çoxu inanırdı ki, bütün problemlərin ibtidai məktəbdən çıxacağına inanırdılar görünür. Onlar nə vaxt şənlik keçirsələr, bunu qəzetlərdə reklam edir, hədsiz sevinclərini bildirir, özlərinə vədlər verirdilər ki, özü də alim olan, İran işlərinə maraq göstərən "Kavkaz" qəzetinin yazarı Əhməd bəy Ağayev söz açıb bu İran düşüncəsinin qaynaqlarını açır. Həmin məqalə "Həyat" qəzetindən cənab Cəfər Xamenei tərəfindən tərcümə edilmiş və Kəlküttədə "Həbl-ül-mətin"in saylarından birində dərc edilmişdir. Mirzə Cəfər Xamenei məşhur və anti-avtoritar qəzetlərlə sıx əməkdaşlıq edir, aşkar şeirlər bəstələmək və həmin günün qəzetlərində dərc etdirməklə tiranların üzərinə sərt zərbələr endirirdi.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax

* Səid Səlmasi
Cülyetta Barker

**Cülyetta Barker** (; ) — Kral Ədəbiyyat Cəmiyyətinin üzvü; orta əsrlər və ədəbi bioqrafiya üzrə ixtisaslaşmış ingilis tarixçisi; Bronte, Uilyam Vordsvort və orta əsr turnirləri haqqında əsərlərin müəllifidir. 1983-1989-cu illərdə Bronte Parsonaj Muzeyinin kuratoru və kitabxanaçısı olub.

Barker orta əsrlər tarixi üzrə doktorluq dərəcəsi aldığı Oksfordda Bradford Qızlar Qrammatika Məktəbində və Müqəddəs Anna Kollecində təhsil alıb.

## Seçilmiş əsərləri

* *The Brontës: Selected Poems*
* *The Tournament in England: 1100–1400* (1986) Woodbridge, England:The Boydell Press, 
* *The Brontë Yearbook*
* *The Brontës* (1994)
* *The Brontës: A Life in Letters* (1997)
* *Charlotte Brontë: Juvenilia 1829–35*
* *Wordsworth: A Life* (2000)
* *Wordsworth: A Life in Letters* (2002)
* *Agincourt: The King, the Campaign, the Battle* (2005), UK: Little, Brown 
* *The Deafening Sound of Silent Tears: The Story of Caring For Life* (2007)
* *Conquest: The English Kingdom of France 1417-50* (2009) London: Little, Brown
* *England Arise: The People, the King and the Great Revolt of 1381* (2014)
* *Drops into an Ocean: Continuing the story of Caring For Life* (2017)
* *1381: The Year of the Peasants’ Revolt* (2014)
* Riçard Barberlə birgə: *Tournaments: Jousts, Chivalry and Pageants in the Middle Ages* (1989)The Boydell Press, 

## Təltif və mükafatları
1999-cu ildə Bredford Universiteti tərəfindən ədəbiyyat üzrə fəxri doktor adına layiq görülmüşdür. O, Kral Ədəbiyyat Cəmiyyətinin üzvüdür.

"Brontes" Yorkşir Post Kitab Mükafatını qazanmış və həm AT&T Qeyri-Bədii Mükafat, həm də Marş Bioqrafiya Mükafatı üçün tərtib edilmiş siyahıda yer tutdu.

## İstinadlar
Cenni Kolder

**Cenni Kolder** (d. 1941) — Şotland ədəbiyyatı tarixçisi və incəsənət xadimi.

## Bioqrafiya
Edinburqlu Cenni Kolder uzun illərdir ki, Şotlandiya ədəbi cəmiyyətinin üzvüdür. O Şotland, İngilis və Amerika ədəbiyyatı və tarixi fənləri üzrə tədris fəaliyyəti ilə məşğul olub. Bu istiqamətdə də tədqiqatlar aparmışdır.

O, ədəbi və tarixi mövzularda, o cümlədən Valter Skott, Robert Lüis Stivenson, Corc Oruell və Naomi Mitçisonun bioqrafiyaları da daxil olmaqla Şotlandiya tarixi və Şotlandiya mühacirətinə dair 28 kitab yazmışdır. Mühacirət və Şotlandiya diasporu ilə bağlı  tədqiqatlar onun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. O, 1978-ci ildən 2001-ci ilə qədər Şotlandiya Milli Muzeyinin, daha sonra isə Beynəlxalq Şotlandiya Muzeyinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. 2003-cü ildə o, Şotlandiya Milli Muzeylərinin "Pionerlər - Kanadada şotlandlar" adlı sərgisinin təşkilinə kömək etmişdir. O,  Şotlandiya PEN qeyri-kommersiya təşkilatının prezidenti idi.

## Seçilmiş əsərləri

* 
* *There Must Be a Lone Ranger: The myth and reality of the American Wild West*. Hamish Hamilton, 1974
* *Huxley Brave New World and Orwell Nineteen Eighty Four*. Edward Arnold, 1976
* 
* 
* 
* 
* *Stevenson and Victorian Scotland*. Edinburgh University Press, 1984
* *Animal Farm and Nineteen Eighty Four*. Open University, 1988
* *The Wealth of a Nation*. Publications Office, Edinburgh, 1989
* *Scotland in Trust: The National Trust for Scotland*, 1990
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *The Story of the Scottish Soldier, 1600-1914*. National Museums of Scotland, 1992
* *Enterprising Scot: Scottish Adventure and Achievement*. National Museums of Scotland, 1995
* 
* *Scots in the USA*. Luath Press, 2006
* 

## İstinadlar