open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anuy çayı

**Anuy çayı** — Altay Respublikası vı Altay diyarı ərazisindən axan çay. Çay Obun sol qolunu təşkil edir.

Çayın mənbəyi Altay Respublikasının Ust-Kanski rayonu ərazisində yerləşir. Altay diyarı ərazusində çay Solomeşenski, Petropovlovski, Bıstroistokski və Smolenski rayonları ərazisindən axır. Çayın uzunluğu 327&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 6930&nbsp;km² təşkil edir. Yuxarı axarlarda cəmi 35&nbsp;km Altay Respublikasının ırazisindən keçir. 
Əsas qolları: Sibirka (Sibiryaçixa — sol, uzunluğu 34&nbsp;km), Slyudyanka (sol, 46&nbsp;km), Solovixa (sağ, 32&nbsp;km), Kudrixa (sol, 32&nbsp;km), Kamışevka (sağ, 67&nbsp;km), Karama çayı (277&nbsp;km), Karakol çayı (294&nbsp;km).

## Əhəmiyyəti

Sahillərind Soloneşnoye vı Petropavlovsk kimi ayon mərkəzləri yerləşir. 1950 illərdən çaydan meşə məhsullarınln daşınmasında istifadə edilir.

2008-ci ildə "RusHidro" şirkəti Anuy çayı üzırində kaskad su elektrik stansiyalarının tikintisini sraşdırmışdır. Hazırda bəndlərin tikilmə yerləyi müəyyənləşdirilmiş və güçü 6.5 МVт olan Soloneşnoe və Sibiryaçixa kəndləri yaxınlığında bəndlərin inşasını qərara almışlar.

## 2014 subasması
Çayın son subasması 2014-cü ilin mayına təsadüf edir. Bu zaman Altay diyarının Soloneşenski, Çarışski, Soltonski, Krasniqorski ərazilərini su basmışdır. Solonrşski kəndinin aşağı və mərkəzi hissələri suyun altında qalmışdır. Çay üzərində olan 7 taxta körpü tamamən dağəlmışdır. Antonevka kəndində isə asma körpü tamamın dağılmışdır. Bu zaman kproüdə beş nəfər olmuşdur. İki kişini su aparmış və onlar itkin düşmüşlər.

## Maraqlı fakt
* Brokqauz və Efronun ensiklopefik lüğətində çayın ikinci adı *Katunya* olaraq göstərilir. Ancaq bu ad hazırda unudulmuşdur.
* 1958-ci ildə Altay rəhbərliyi kiçik çaylarda naviqasiyanı yoxlamaq məqsədi ilə Anuy çayına paraxodlar buraxılır. Bir qədır üzdüksən sonra alçaq hündürlüyə malik körpüdə çətinlik çəkirlər. Sonrakı dövrlırdə avtomobil nəqliyyatının inkişafı ilə əlaqədar bu ideyaya qayıdılmır. Ancaq köhnə xəritələrdə çayın naviqssiyaya yararlı olması göstərilir. Hətta Petropavlovski rayonunun aşağı kəbdlərinı qədər bavqasiya mövcud ola bilər
* Anuy vadisimdə qədim arxioloji Denisov mağarsı yerləşir.

## Qolları
*(mənsəbə olan məsafə)*

21&nbsp;km: Kamışenka çayı

38&nbsp;km: adsız çay

60&nbsp;km: Prıtıçnaya

116&nbsp;km: adsız çay

116&nbsp;km: Kudrixa

134&nbsp;km: Solovnixa

157&nbsp;km: Slyudyanka çayı

160&nbsp;km: Tatarka çayı

178&nbsp;km: Talovka çayı

184&nbsp;km: Byatçixa çayı

189 км: Березовка

203&nbsp;km: Sibiryaçixa çayı

211&nbsp;km: Yurtinskaya çayı

228&nbsp;km: Çeremşanka çayı

236&nbsp;km: Bolşaya Reçka

243&nbsp;km: Soloneşnaya

244&nbsp;km: Yazevka çayı

255&nbsp;km: Çernovoy Anuy

257&nbsp;km: Drezqovitnaya

273&nbsp;km: Şepeta çayı

275&nbsp;km: Askatı çayı

277&nbsp;km: Karama çayı

291&nbsp;km: Şinok çayı

294&nbsp;km: Karakol çayı

298&nbsp;km: Çerqa çayı

302&nbsp;km: Muta çayı

304&nbsp;km: Turata çayı

## İstinadlar
Conni Hollidey

**Jan-Filip Lo Smet**, ya da səhnə adı ilə **Conni Hollidey** () — Fransız rok musiqi bəstəkarı, söz müəllifi, analitik və aktyordur. Xüsusilə Fransanın Elvis Preslisi deyə də adlandırılır. Dünyaca tanınmış, Rok və Rok-n-roll musiqi müğənnisidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Official site 
*  A blog about Johnny Hallyday 
* Biography of Johnny Hallyday 
*
Roasso Kumamoto FK

— Kumamoto prefekturasının paytaxtı olan Kumamoto şəhərini təmsil edən Yaponiya futbol klubudur. Roasso Kumamoto klubu hal-hazırda Cey 2 Liqasında mübarizə aparır. İlk dəfə klub Cey 2 Liqasında 2007-ci il mövsümündə mübarizə aparmışdır. İlk mövsümlərini 2008-ci ildə keçirtmiş və həmin mövsümdə liqada 12-ci yeri tutmuşdular. Klubun əsas rəngi qırmızıdır.

## Tarixi
Roasso Kumamoto FK klubu 1969-cu ildə Nippon Teleqraf və Telefon Korporasiyası (NTT) Kumamoto Futbol Klubu tərəfindən təsis olunmuşdur. Klub 1983-cü ildə Kyuşu Regional Liqasında 1983-cü ildə mübarizə aparmağa başlamışdır.

NTT 1985-ci ildə özəlləşdirildi. Klub həmin ildə NTT Kyuşu Futbol Klubu kimi adlandırılmağa başladı. NTT 1999-cu ildə NTT Qərb və NTT Şərq olaraq iki yerə bölündükdən sonra klub adını NTT Qərb Kumamoto Futbol Klubu kimi dəyişdirdi.

Klub 2001-ci ildə YFL Liqasına geri döndü. Həmin mövsümdə klub 8-ci yeri tutdu. 2002-ci ildə NTT şirkəti klubu maliyyələşdirməkdən imtina etdi. Klub ictimaiyyət-yönümlü Alouette Kumamotonun mülkiyyətinə keçdi. *Alouette* Fransız sözü olub torağay mənasını verir. Torağay quşu Kumamoto prefekturasının simvolu hesab olunur. Klub növbəti mövsümdə Kyuşu Liqasında mübarizə aparmağa başladı və liqanı mövsümün sonunda 17-ci pillədə başa vurdu.

2005-ci ildə klubun adı Rosso Kumamoto olaraq adlandırıldı. *Rosso* İtalyan sözü olub qırmızı mənasına gəlir. Kyuşu Liqasında çempion olduqdan sonra klub Regional Liqanın pley-off turnirində çıxış etdi. Həmin turniri 3-cü yerdə başa vurdu və YFL Liqasına vəsiqə qazandı.

Komanda bu yaxınlarda pro liqaların təmsilçiləri arasından seçilərək Cey Liqasında çıxış etmək şansı əldə etmişdir. Rosso klubu 2007-ci ildə YFL Liqasında ikinci yeri tutdu. Bu yüksək nəticə sayəsində klub 2008-ci ildə Cey Liqasına vəsiqə qazandı.

## Adının dəyişməsi
Rosso klubu 1 yanvar 2008-ci ildə klubun adını **Roasso Kumamoto** olaraq dəyişdirmişdir. Həmin ildə klub Cey Liqasına yenidən vəsiqə qazanmışdır. *Roasso* portmantu olub *rosso* qırmızı, asso isə İtalyan dilində tuz deməkdir. Klub klubun yaranmasında əməyi olan və ticarət markası kimi böyük şöhrət qazanmış *Rosso* şirkətinin adını daşıyırdı. Klubun simvolları *Ferrari*nin simvolları olan kişnəyən at və onun üzərindəki rənglərdir.

## Regional Liqada uğurları
Rekordlar *Rosso Kumamoto* adı ilə dəyişdirildikdən sonra olmuşdur.

;Açar söz
*Kom. = Komandaların sayı
*Möv. = Liqadakı mövqeyi
*Tamaşaçı = Ortalama tamaşaçı sayı
* KYU = Kyuşu Liqası (Yerli Liqa)

## Cey Liqasında yaddaqalan rekordları

;Açar söz
*Kom. = Komandaların sayı
*Möv. = Liqadakı mövqeyi
*Tamaşaçı = Ortalama tamaşaçı sayı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Official Website
Kevin Hart

**Kevin Hart ** () — Amerikalı komediyaçı, aktyor və prodüser.

## Həyatı
Kevin Darnell Hart 6 iyul 1979-cu ildə ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində doğulub. Atası kokain aludəçisi idi və Hartın uşaqlıq illəri ərzində həbsxanaya girib çıxıb. Hart anası Nensi Hart tərəfindən tək böyüdülüb. Robert Hart adlı qardaşı var.
14 aprel 2013-cü ildə sərxoş vəziyyətdə avtomobil sürdüyü üçün Kaliforniyada həbs edilib.

## Filmoqrafiya
* Super qəhrəman (film, 2008)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qütb Minar kompleksi

**Qütb Minar kompleksi** Dehli şəhərinin cənub-qərbində  Qütb Minar minarəsi və ətrafındakı bir neçə tarixi memarlıq abidələrindən ibarətdir.

Dehli sultanlığı dövründə tikilən bu abidələr Hint-İslam memarlığının gözəl nümunələrdir.

1993-də Ümumdünya irsi sıyahısına daxil edilmişdir.

## Tarixi

Dehli şəhərinin işğalından sonra  Sultan Qütbəddin Aybək tərəfindən 1192-1198-ci ildə tikilən *Qüvvət’ül-İslam Məscidi* tikilməsi ilə *Qütb Minar* kompleksinin əsası qoyuldu. 1235-ci ildə sultanın özü tərəfindən tikilmiş *[[Şəmsəddin Eltutmuş]] türbəsi* və Alaeddin Halaci tərəfindən 1311-ci ildə tikilən  Alai Darvazası Qütb Minar kompleksinin ən gözəl memarlıq nümunələrindən biridir.

## Abidələr
### Alai Darvazası

Alai Darvazası Qüvvət-ül-İslam məscidinin cənub tərəfində yerləşir və məscidin əsas giriş qapısıdır. Alai Darvazası 1311-ci ildə Sultan Əlaəddin Məhəmməd şahın dövründə  tikilmişdir.

### Qütb Minar minarəsi

**Qütb Minar minarəsi** ()— XIII əsr memarlıq abidəsi.

1206-1210-cu illərdə Dehli sultanlığının qurucusu Sultan Qütbəddin Aybək tərəfindən tikilib. Qütb minar qülləsinin bir hissəsinin uçmasına baxmayaraq, dünyanın ən möhtəşəm minarəsidir. Minarənin hündürlüyü 73 metr, diametri 14 metrdir. Qırmızı daş və mərmərdən tikilmişdir.

72,6 metr hündürlüyündə olan və kərpicdən tikilən minarə orta əsr Hind-islam memarlığı nın ən unikal abidəsidir və YUNESCO tərəfindən qorunur. Dehli sultanlığının qurucusu Sultan Qütbəddin Aybək tərəfindən minarənin inşasına 1193-cü ildə başlayıb. Minarənin tikintisini isə varisi Şəmsəddin Eltutmuş tamamlayıb.

### Dəmir sütun

Dəmir sütun dünyanın ən əsas metal simvollarından biridir. Sütunun hündürlüyü 7.21 metr, ağırlığı isə 6 tondan çoxdur.Dəmir sütun 402-ci ildə II Chandraqupta   (375-414) dövründə  hazırlanmışdır.

### Mədrəsə

1316-cı ildə Qüvvət-ül-İslam məscidinin cənub-qərbində Sultan Əlaəddin Məhəmməd şahın dövründə  tikilən Sultan Əlaəddin mədrəsəsi hindistanda ilk müsəlman mədrəsələrindən biridir.

### Alai Minar

Alai Minar Sultan Əlaəddin Məhəmməd şahın dövründə Qüvvət-ül-İslam məscidinin yaxınlığında tikilmişdir.
Alai Minarın hündürlüyü 24.5 metrdir.
Alai Minar Xələclər sülaləsinin dövründə tikilən ən gözəl memarlıq nümunələrindən biridir.

## Şəkillər

Qutbcomplex.svg|Qütb Minar kompleksinin xəritəsi
Qutbminarsculpt.jpg|Dağılmış Jain məbədinin heykəlləri
Tomb of Imam Zamin, next of Alai Darwaza, Qutb minar complex.jpg|İmam Zamin türbəsi
Qutb Minar from the Quwwuatul ul-Islam mosque, Qutb complex.jpg|Qütb Minar minarəsi
Interior of Alai Darwaza, Qutb Minar complex.jpg|Qütb Minar kompleksinin içi
Architectures of Qutb Complex 02.jpg|Qütb Minar kompleksinin içi
Alai Darwaza - Qutb Complex.jpg|Qütb Minar kompleksi Alai darvazası


## Həmçinin bax
* Qütb Minar minarəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Entry in the UNESCO World Heritage Site List
* Qutub Minar 
* Quwwat Al-Islam Mosque 
* Corrosion resistance of Delhi iron pillar 
* Nondestructive evaluation of the Delhi iron pillar *Current Science*, Indian Academy of Sciences, Vol. 88, No. 12, 25 June 2005 (PDF)
* Photo gallery of the Qutb complex
Madaqaskar pinqvinləri

**Madagaskar pinqvinləri** () — 2014 ABŞ animasiya komediya-macəra filmi. DreamWorks Animation tərəfindən hazırlanmışdır. 

## Məzmun
Sevimli pinqvinlər Şkipper, Kowalski, Riko və Privayt, güclərini Dr. Octavius Braynın dünyanı yox etmə planlarını dayandırmaq üçün birləşdirir. Onlara "Şimal Küləyi" adlı yeraltı təşkilatı da kömək edəcək. 

## Səsləndirənlər
* Tom Makqrat — Şkipper 
* Kris Miller — Kowalski 
* Kristofer Nayts - Privayt 
* Konrad Vernon — Riko 
* Benedikt Kamberbetç — Gizli Agent
* Con Malkoviç — Deyv
* Ken Conq - Qısa Fyus 
* Annet Mahendru - Eva 
* Piter Stormeyr - Corporal 
* Uerner Herzoq - film hazırlayan 
* Denni Cekobs — Kral Culiyan
* Endi Riçter — Mort
RSFSR əməkdar incəsənət xadimi

**RSFSR əməkdar incəsənət xadimi** — 1931-ci ildə təsis olunmuş RSFSR dövlət mükafatı.

## İstinadlar
Karl Hippius

**Karl Qustav Hippius** (, ) — alman əsilli Rusiya incəsənət xadimi, memar.

## Həyatı
1833-cü ildə sənətkar və litoqraf Qustav Hippiusun ailəsində doğulmuşdur. Otto Hippiusun kiçik qardaşıdır. Rusiya Rəssamlıq Akademiyasını 1855-ci ildə bitirmişdir. Dünyanı səyahət etdikdən sonra Rusiyaya qayıtmış, 1857-ci ildə Bakı və Astrabadda ticarət məntəqələri olmuşdur. 1859-cu ildə Qafqaz canişinliyində vəzifə verilmiş, Şamaxı zəlzələsindən sonra quberniyanın paytaxtının Bakıya köçürülməsini məhz özünün apardığı tədqiqatlardan sonra təklif etmişdir. Bakı şəhərinin əsas planını salmış, küçələrinin çertyojunu çəkmiş, Şirvanşahlar sarayının həbsxanaya çevrilməsi fikrinə qətiyyətlə etiraz etmişdi.

1867-ci ildə İrəvan quberniyasının memarı təyin olundu. İrəvan şəhərində həbsxana tikintisində və Araz çayı üzərində körpü salınması layihəsində iştirak edib. İrəvanda yaşadığı müddətdə gözlərindən biri zəifləməyə başladı və tabes xəstəliyinə tutuldu. Yerli iqlimin kəskin olması səbəbindən 1871-ci ildə istefa verərək Sankt-Peterburqa köçdü. Daha sonra Rusiya Əsilzadələr Məclisi və Moskva Yanğından Sığorta Şirkətinin layihələrində iştirak edib.

1880-ci ildə ürək xəstəliyindən vəfat etmiş və Smolensk qəbirstanlığında basdırılmışdır.

## Əsərləri

## İstinadlar

### Mənbə
* Гиппиус, Карл Густавович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.
Çərkəz Mehmed Əli Paşa

**Çərkəz Mehmed Əli Paşa** (d. ? - ö. 1625, Tokat) - IV Muradın Kösəm Sultan tərəfindən idarə olunduğu dönəmlərdə 3 aprel 1624 - 28 yanvar 1625 müddətində Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.

## Həyatı
Çərkəz əsillidir. İlk təhsilini Əndərunda almış və bu müddətdə padşah silahdarı olmuşdur. 1618-ci ildə Sultan Muradın yenicə dul qalan qızı Mehrimah Sultanla evləndirilmiş, ardından Şam bəylərbəyliyinə təyin edilmişdir. Daha sonra 1621 tarixində paytaxta geri dönmüş və qübbəaltı vəziri olaraq Divan-ı Hümayuna daxil olmuşdur.

3 aprel 1624 tarixində Sədrəzəm Kəmankeş Əli Paşa sədarətdən alınaraq edam edildi və yerinə heç gözlənilməyən biri olan Mehmed Əli Paşa gətirildi. Bu əsnada II Osmanın intiqamını almaq məqsədilə Orta Anadoluya hərəkət edən Abaza Mehmed Paşanın geri püskürdülməsi üzrə vəzifələndirildi. Əvvəlcə Konya və Niğdəni Cəlali üsyançılarının əlindən aldı, daha sonra 3 sentyabr tarixində Abaza Mehmed Paşanı məğlub etdi. Bu qələbəsindən sonra Səfəvilərə qarşı sərdar-ı əkrəm təyin olunan Çərkəz Mehmed Əli Paşa o qış gələcək il üçün planlanan səfərə hazırlıq məqsədilə orduyla birlikdə Tokat yaxınlığında qışlamağa qərar verdi. Ancaq 28 yanvar 1625 tarixində anidən vəfat etdi. Cənazəsi İstanbula gətirildi və Bəyazid məscidində dəfn edildi.

## Həmçinin baxın
* IV Murad
* Kösəm Sultan
* Sədrəzəm
* Durğunluq dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri

## Mənbə
Tubabao

**Tubabao adası** () — Filippin arxipelaqına daxil olan elə də böyük olmayan ada. İnzibati cəhətdən isə Şərqi Samay vilayətinin Guiuan inzibati vahidliyinə daxildir. Samar adasından cənub-qərbdə yerləşir. Ada Sakit okean suları ilə əhatələnmişdir. İqlimi rütubətli, tropikdir. Tayfunlar müşahidə edilir. 
## Tarixi
Çində olan vətəndaş müharibədindən sonra 6 min rus miqrant Şanxaydan getmək məcburiyyətində qalır. Onlar dünya ictimayətinə üz tutaraq onlsrın gəbul olunmalarını istəyirlər. Ancaq heç bir ölkə onların çağırışına cavab vermir. Bircə Filippinin o zamankı prezidenti Elpidio Kirio qaçqınları qəbul etməyi dörd ay müddətinə razılaşdırır. Bu müddət hətta iki ilə qədər uzanır.

Rusları Tubabayo adasında yerləşdirirlər. Onlara məskən kimi ABŞ hərbi bazası verilir.

19 yanvar 1949-cu ildə rus emiqrantlara lagerin tikintisini həyata keçirmək üçün işçilər adaya gəlir. Qaçqınların Şanxaydan Tubabaoya köçürülməsi həmin ilin mayında başa çatır.

Bu inşa edilən düşərgədə rus qaçqınlar 1949 - 1951 illər ərzində yaşamışdır. Burada iki palstalı kilsə inşa edilmişdir. Biri Serafim Darovski, dgəri isə Mələk Mikayıl adlanırdı. 1949 ilin aprelində adaya rus yepiskopu İoann Maksimoviç gəlmiş və üç ay müddətində burada qalmışdır. Sonradan o, ABŞ ərazisinə getmiş və buraya bir çox miqrantların gəlməsinə nail olmuşdur.

Valeri Semyonoviç Lukyanovun xatirələrindən: «Tubabao adası ikinci kiçik Şanxaya çevrilmişdir. Burada 14 rayon vardı, insanlar çadırlarda yaşayırdı. Adada il boyu isti idi. Temperatur 45°C təşkil,edirdi. Bundan ən çox əziyyət çəkənlər isə təbii ki yaşlılar olmuşdur.».

Sonradan miqrantlar ABŞ, Avstraliya və Latın Amerikası ölkələrinə köç etmişlər. Ölkələr əsasən cavan və güclü insanları qəbul edirdilər. Yeni yerə uyğunlaşdıqdan sonra yaşlı qohumlarınıda özlərinin yanına aparırdılar. Düşərgənin bağlanmasına az qalmış ancaq yaşlı, kimsəsizlər burada qalır. Sonradan isə onları Fransa qəbul edir. 1953-cü ildə sonuncu miqratların gedişi ilə bağlanmışdır. Sonradan buranı meşəlik basmışdır.

2013-cü ildə buranı monax Filipp ziyarət etmiş və burada bir çox tikililərin hələ də qalmasına şahidlik etmişdir. O zaman on üç yaşı olan hazırda isə yaşlı bir insanla görüşür. Filippinli ruslarla onlar arasında isti münasibət olmuşdur
## Xatirə
15-18 noyabr 2015-ci ildə Filippində görüş təşkil olunur. Burada iştirak edənlər 1949 - 1951-ci ildə adada düşərgədə yaşamış insanların törəmələri olmuşdur. Onların böyük qismi hazırda ABŞ və Avstraliyada yaşayanlar olmuşdur. 17 noyabr Rus Provaslav Kilsəsinin nümayəndələri memorialın açılışında iştirak etmişdir.

## Mənbə
* Vladimir Kuzmin Tubabao cəngəlliklərində, 28/8/2009
* Ricardo Suarez Soler The Saga of the White Russian Refugees in the Philippines
## İstinadlar
The New Gate

— Makay no Cuuminin rəssamlığı ilə Şinoqi Kazanami tərəfindən yazılan ranobe seriyası. İlk cildi *AlphaPolis* nəşriyyatı tərəfindən 2013-cü ilin dekabrında buraxılmışdır. 2016-cı ilin iyununa kimi isə 7 cildi çapdan çıxmışdır. Yoşiyuki Mivanın rəssamlığı hazırlanan manqa adaptasiyası 11 noyabr 2014-cü ildən *Alphapolis Web Manga* vasitəsilə onlayn şəkildə yayımlanır. Manqanın iki cildi buraxılmışdır.

## Məzmun
*"The New Gate"* adlı onlayn oyunun ölüm oyununa çevrilməsi nəticəsində on minlərlə oyunçu bu oyunda ilişib qalır. Lakin ən güclü və keçmiş oyunçulardan biri olan Şinin səyləri nəticəsində bütün oyunçular oyundan çıxa bilirlər. Lakin Şin ən sonuncu bossu məğlub edib hər kəsi azad edəndə qəribə işıq görür və qəflətən özünü 500 il gələcəkdəki oyun dünyasında tapır.

## Personajlar
; / 
:*"The New Gate"* onlayn oyununun veteran oyunçusudur. Əla döyüşçüdür. Bu oyunda ilişib qalmış oyunçuların xilas edilməsində böyük zəhməti olsa da, özünü 500 il gələcəkdə tapır.

;
:166 sm boyuda, mai gözlü və gümüş saçlı gözəl elfdir. 521 yaşındadır.

;
:"Tsuki no Hokora"-nın satıcısı olan elf qızdır. 157 yaşındadır. Digər elflərdən fərqli olaraq müəyyən lənət üzündən saçı qara rəngdədir.

## Media
### Ranobe
Ranobe seriyası Makay no Cuuminin rəssamlığı ilə Şinoqi Kazanami tərəfindən yazılmışdır. İlk cildi *AlphaPolis* nəşriyyatı tərəfindən 2013-cü ilin dekabrında buraxılmışdır. 2016-cı ilin iyununa kimi isə 7 cildi çapdan çıxmışdır.

#### Cild siyahısı

### Manqa
Yoşiyuki Mivanın rəssamlığı ilə manqa adaptasiyası istehsal olunmuşdur. Manqa 11 noyabr 2014-cü ildən *Alphapolis Web Manga* vasitəsilə onlayn şəkildə yayımlanır. İki cildi buraxılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Manqa nın rəsmi veb-saytı
Anak-Krakatau adası

**Anak-Krakatau** () — İndoneziyaya məxsus olan ada. Ada Sakit okean suları ilə yuyulur. Zond boğazında qərarlaşır.

## Goğrafiyası

Adada dünyanın ən məşhur vulkanlarından biri olan Krakatau vulkanı yerləşir. Hələ 1883-cü ildə sahəsi 10,5 km² olan ada zəlzələdən sonra darmadağın olmuşdur. Onun yerində Anak-Krakatau, Sertunq, Rakata, Rakata-Keçil və Botsmansports qayası meydana gəlir.

Vulkan Krakatau adanın mərkəzində yerləşir daim axan lava sayəsində adanın sahəsi günbəgün artır.

Araşdırmacı Berbeek öz məruzəsində partlayış nəticədində yoxa çıxmış vulkanın yerinə yeni vulkanın peyda olacağını bildirmişdir. Bu ehtimal 29 dekabr 1927-ci ildə öz təstiqini tapmışdır. Burada du altı püskürmə baş verir. Buna bənzər püskürmə hələ bir necə sy öncə iyunda baş vermişdi. Yeni vulkan püskürmədən bir neçə gün sonra su səviyyəsindən 9 mertr hündürlüyə qalxa bilir. Vulkan Anak-Krakatau adını alır. Ada Krakatu vulkanının nə zamansa yaratdığı və donradsn mıhv elədiyi yerdə üç adanın ortasında meydana gəlmişdir. Ada lavadan və vulkan külündən təşkil olunduğundan qısa zaman kəsiyində dəniz tərəfindən yuyulur. Bu iki təbiət obyekti arasında gedən mübarizənin sonunda vulkan növbəti püskürməsi ilə adanı su səthinə çıxara bilir. Bu hadisə 1930-cu ilin avqustunda baş verir. Püskürmə sayədində dənizin əvvəllər yuyub apardığı sahədən belə böyük ərazidə ada ysyılır. Adanın yenidən doğulması biyük həcmli araşdırmalara səbəb olur.
İlk konus 67 metr hündürlüyə 1933-cü ildə çatmışdır. 1950-ci ildə hündürlük 138 metr qədər yüksəlir. İkinci konus dənizin dibindən tədricən qalxmağa başlamışdır. İkinci konus Krater daxilində olan göldən qalxır. Konus 1930-cu ildə 30 metr, 1968-ci ildə 160 metr, 1977-ci ildə hündürlük 181 metrə çatır.

### Bugünkü vəziyyət
Anak-Krakatau vulkanın yaranmasından bu günə qədər vulkan beş dəfə püskürmüşdür. Anak-Krakatau 1950-ci ildə ortalama olaraq bir həftəyə 13 santmetr hündürləşir. Bu isə ildə 6,8 metr hündürlük deməkdir. Vulkan hazırda belə aktivdir. 1994-cü ildən daimi olaraq kiçik püskürmələr müşahidə edilir. Sonuncu püskürmə 2008-ci ilin aprelindən başlayaraq 2009-cu ilin sentyabrına qədər davam etmişdir. Vulkan isti qazlar, daşlar və lava püskürmüşdür.

Hazırda vulkanın hündürlüyü 813 metr olmaqla üç-dörd km diametrə sahibdir. Anak-Krakatau vulkanı vulkanoqlara geniş imkanlar açır. Hazırda İndneziya hökuməti Anak-Krakatau vulkanı ərazisindən 3 km məsafədə əhalinin məskunlaşmasını qadağan etmişdir.

## Əhali
Adada hal-hazırda yaşayış yoxdur (2012).

## İstinadlar
Elmira Məhəmmədova

**Elmira Məhəmmədova** () — 1995–1996-cı illərdə Azərbaycanı təmsil edən qadın güləşçi.

## Karyerası
Elmira Məhəmmədova 1995-ci ildə Rusiyada baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı və turnirin nəticələrinə əsasən 14 idmançı sırasında çempionatını 8-ci pillədə başa vurdu.

1996-cı ildə isə Elmira Məhəmmədova Norveçin Oslo şəhərində baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medal uğrunda görüşündə Norveç nümayəndəsi İne Barli üzərində qələbə qazanaraq Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Bununla da Elmira Məhəmmədova həm də Avropa Çempionatının medalına sahib olan birinci azərbaycanlı qadın güləşçi oldu.

24 yaşında idmanla vidalaşan Elmira Məhəmmədova hal-hazırda Rusiyada məşqçi olaraq çalışır. Onun yetirməsi Zamirə Rəhmanova 2011-ci il Dünya Çempionatının qalibi olub.

## Nəticələri

## İstinadlar
Rudolf Culiani

**Rudolf Uliyam "Rudi" Culiani** (; ) — ABŞ siyasi xadimi, 1994–2001-ci illərdə Respublikaçılar Partiyasından Nyu-York meri.

## Mənbə
* "Эхо Москвы" о Джулиани
* Рудольф Джулиани: не надо стесняться того, что ты чего-то боишься
* Человек дня — бывший мэр Нью-Йорка Рудольф Джулиани
* Джулиани в женском наряде во время телепрограммы Saturday Night Live
Kamsala çayı

**Kasmala çayı** — Altay diyarından axan çay. Ob çayını sol qolunu təşkil edir.

Çay öz başlançıcını iki su ayrıcı olan ərazidən götürü. Onun mənbəyi Altay diyarının Rebrixinski rayonu Podstepnoe kəndi ərazisində yerləşir. Çayın mənsəbi Obun qolu olan Tixaya çayıdır. Çayın mənsəbi Altay diyarının Pavlovski rayonunda qərarlaşır. Çayın uzunluğu 119&nbsp;km, du toplayıcı sahəsinin sahəsi isə 2660&nbsp;km² təşkil edir.

Su toplayıcı sahə düzənlikdir. Prionskoe platosunda qərarlaşır. Dərə qədim axının yerində qərarlaşır. Ərazidə böyük bir sahənin suyu toplamır. Kasmala üzərində iki su anbarı vardır. Onlardan biri Rebrixa kəndində həcmi 1 milyon m³ olan su anbarı, Pavlovsk kəndində isə həcmi 2 milyon m³ olan ikinci su anbarı yerləşir. Bu anbarlar bslıqçılığın inkişafına, melorasiya və əhalinin istirahətinə istiqamətlənmişdir. Aşağı axarları düzənlik çayı xüsusiyyətini oynayır.
Çayda gursululuq aprelin əvvəllərindən başlayaraq mayın ortaları və sonlarına qədər davam edir. Suyun maksimal olaraq hündürləşməsi 2-3,5 m olaraq qeydə alınmışdır. Bu səviyyə bütün axar boyu müşahidə edilir. Yağışların əmələ gətirdiyi sellər nadir hallarda müşahidə edilir və böyük ziyan vurmur. Yay ayları çayın yuxarı axarları istidən quruyur. Bu əsasən Rebrixa kəndi ərazisinə qədər ərazidə müşahidə edilir. Qış ayları çayın səthi donur. Donma noyabrın əvvəllərindən aprelin ortalarına qədər davam edir. Bu zaman buxun qalınlığı 1-1,2 metr təşkil edir.  
Çayın cənub qollarından birinində adı Kamsaladır. O Altay diyarının Mamontovski rayonu ərazisindən axır. Bu çay Bolşoy Ostrovnoe gölündən keçərək Qorskoe gölünə tökülür. Uzunluğu 49&nbsp;km təşkil edir. Ancaq onun gölə daxil olub oradan birdı çıxmasını nəzərə alsaq uzunluğu 32&nbsp;km-dir.

## Qolları
11&nbsp;km: Çernopyatovka (sağ)

32&nbsp;km: Funtovka çayı (sağ)

47&nbsp;km: Petrov Loq (sol)

Çupenixa (sağ)

50&nbsp;km: Roqozixa çayı (sol)

60&nbsp;km: Popereçnaya çayı (sağ)

67&nbsp;km: Pleşixa (sağ)

68&nbsp;km: Borovlyanka çayı (sol)

72&nbsp;km: Berxnaya Reçka (sağ)

83&nbsp;km: Trubaçixa çayı (sağ)

86&nbsp;km: Barsuçixa çayı (sol)

91&nbsp;km: Rebrixa çayı (sol)

102&nbsp;km: Kalmanka çayı (sol)

## Su reysterinin məlumatı
Ob çayının Irtışla birləşdiyi hissədən yuxarı yuxarı çay hövzəsi.
## İstinadlar
Dağ II

**Dağ 2** və ya **Dağ II** — 2016 tarixli Türkiyə istehsalı ekşn, gərginlik və dram janrında olan film. Filmin yaradıcısı Alpər Çağlar-dır. 2012-ci ildə nümayiş olunan Dağ filminin davamıdır. 4 noyabr 2016 tarixində kinoteatrlarda təqdim olunmuşdur. İlk filmi 170 min lirəli (85 min manat) büdcəsi 10 qat çoxalaraq,1 milyon 700 lirə (850 min manat) olaraq təyin olunmuşdur. IMDb-də 10 üstündən 9.9 xal almışdır Filmdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri-dən alınan həqiqi silahlar istifadə olunub. Türkiyədə 3 milyon 289 min 710 kişi tərəfindən baxılaraq 2016-cı ilinin ən çox baxılan kinosu olmuşdur.

## Məzmun
Oğuz və Bəkİrin əsgərlik vaxtı bitməyə yaxınlaşmışdır. Bu ikili,Xüsusi Qüvvətlər Komandirliyinə müraciət etmək istəyirlər, lakin Bəkirin dizindəki zədə, Oğuzun çiynindəki çətinliyə görə alınmırlar. Bu vaxt birinci filmdə şəhid olan Yaşar Dəmirin yaxın yoldaşı Veysel Gökmusa danışmağa şahid olur və bu ikiliyə icazə verir. İkili altı il ərzində çətin təhsillərdən keçərlər, Bəkir dizindən müalicə görür.6 il sonra isə "Fırtına Gətirən" qrupu ilə İraqa əməliyyata gedərlər. Əməliyyat, IŞİD'in əsiri, jurnalist Ceyda Balaban'ın üçendür. Vəzifə, Ceyda Balaban'ın Türkiyəyə geri aparmaqdır. Fırtına Gətirən timi müvəffəqiyyətlə Ceyda Balaban'ın xilas edir. Türkiyəyə qayıdış yolunda isə 2 dənə İraq Türkünü İŞİD'in əlindən qurtarıb yanlarına alırlar. Türkiyəyə qayıdış yolunda bir gecə kənddə istirahət edirlər. Bu kənd, Türk kəndidir. Təlsizdən gələn məlumatda bu kəndə IŞİD'in hücum edəcəyi deyilir. Podpolkovnik Veysel Gökmusa, vəzifəsinə görə kəndi buraxıb, Ceyda Balaban'ın Türkiyəyə çatdırmaq istəsə belə hisslərinə məğlub olur. Təlsizde planlaşdırılan görüş yerinə kəndin uşaqları və jurnalist Ceyda Balaban aparılır. Onlar Vertolyota mindirilir və Fırtına Gətirən timi kəndə geri qayıdır. Məqsədləri kəndi vətən torpağı kimi müdafiə etməkdir. "Son qala" adını verdikləri binaya vətəndaşların təhlükəsizliyinə əmin olurlar və binanın üstünə bir Türk bayrağı qaldırırlar. İŞİD isə yavaş-yavaş kəndə yaxınlaşır. Kənddə çətin bir döyüş olacaq.

## Rollarda

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar
Zaysan gölü

**Zaysan gölü** (, həmçinin *Jaysan*) — Qazaxıstannın şərqində yürləşən göl. Müxtəlif silsilələrin əhatəsində qərarlaşır. Şimal-şərqdən Altay dağları, şimalqərbdən Kalbinski silsiləsi, cənubdan Tarbaqaray dağları ilə əhatələnmişdir. Gölün şərqi sahili ilə Çin sərhədi arasında 60 km nəsafə vardır. Çin ərazisindən göl istiqamətiə axaraq ona tökülən çayın adı Qara irtışdır. Göl dəniz səviyyəsindən 420 metr yüksəklikdə qərarlaşır. Onun uzunluğu 105 km, eni isə 22–48 km arasında dəyişir. Maksimal dərinliyi 15 metr təşkil edir. Orta dərinliyi 4–6 metr arasında dəyişir. Zaysan gölü 47°60' və 48°30' ş. e. və 83° və 85° ş. u. arasında qərarlaşır. Gölün sahəsi 1810 km²-dir. Gölün suyu şirindir

## Tarixi və təsviri

Gölün sahəsi indikindən daha böyük olmuşdur. Üstəlik dərinlik və uzunluq baxımındanda indikindən üstülüyə malik idi. Gölün sahillərində hətta aralıda bunun islərini açıq-adın müşahidə etmək mümkündür. Gölün suyu şirin olması ilə yamaşı yumşaq və təmiz sudur. İçməli su kimi istifadəsində bir maneə yoxdur. Göl qış ayları donmaya məruz qalır. Əsasən noyabr ayında donur və aprel ayının sonları buzdan azad olur. Gölün dibi lillidir. Bəzi hissələr qumsaldır. Kiçik bir hissəai isə gillidir. Sahilləri dayazdır. Böyük hissəsi qamışla örtülüdür. Qamışlar hətta sahildən olduqca aralı sahələrə belə yayılmışdır. Bircə Baklanyaq və Barxos burunlarında yerləşın sahillər təmizdir. Bəzi hissələrdə dağları çıxıntıları göl sahilində burun əmələ gətirir. Bunlar arasında Verşinin, Qolodaevski, Topolevı, Pesçanı, Qolıy burunlarıdır. Gölün daxili hissəsində ada yoxdur, Ancaq Qara İrtışın gölə töküldüyü hissədə iki kiçik ada mövcuddur. Saysan gölünə şərqdən — Qara İrtış, Kedırlık, qərbdən — Kokpektinka, Buqaz çayı və Bazar, şimalda — Çerqa, Arasan, Ters-Arlık və s. tökülür. Göl özünün zəngin balıq ehtiyatları ilə tanınır. Burada Adi sudak, Esox lucius, Lota lota, Leuciscus idus və Carassius kimi balıqlar yaşayır. 24 noyabr 1798-ci il qərarı ilə İrtış çayında balıq tutmaq Sibir kazak qüvvələrinə həvalə edilir. Bu qərar kazakların Zaysan gölündə ov etmələrinə şərait yaradırdı, Ancaq göl gələ Sin imoeriyasının tərkibi sayılırdı. Artıq 1825 ildə kazaklar Sin imperiyasından icazə almaqla Qara İrtışın mənbəyinə qədər olan əraxilərdən balıq tuturdular.

Buxtarmin SES tikintisinə qədər gölün sahəsi 1800 km², uzunluğu 111 km, eni 30 km, orta dərinliyi 4–6 metr təşkil edirdi. Bu su anbarınln tikintisindən sonra gölün səviyyəsi 7 metr qalxmışdır. Buxtarmin su anbarınln sahəsi 5,5 min km² təşkil edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Zaysan gölü — Qazaxıstan — Lake Zaysan
* [Zaysan (Kazaxıstan SSR)](http://bse.chemport.ru/zajsan_(ozero_v_kazahskoj_ssr).shtml) 
* PaleoKazakhstan.info: Zaysan gölü
Ərdəhan kanoner qayığı

**Ərdəhan** — Çar Rusiyası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və SSRİ-nin donanmasına daxil olan kanoner qayığı.

## Tikintisi

## Xidməti
[thumb|left|[Azərbaycan Tarixi Muzeyində "Ərdəhan"ın maketi]]

1919-cu ilin yazında Bakını tutmaqla Xəzər bölgəsində ingilislərin mövqeyi xeyli dərəcədə möhkəmlənmişdi. Bakının neft məhsullarını və əsas sənaye obyektlərini, həmçinin Xəzər hərbi və ticarət donanmasının 147 gəmisini "Britaniya neft müdiriyyətinə" tabe etdirərək, Xəzər dənizində öz hərbi-dəniz donanmasını yaratmaq üçün təcili tədbirlər görməyə başlamışdı. "Ərdəhan" və "Qars" gəmilərinin əsasən ruslardan komplektləşdirilmiş komanda heyəti həm ingilislərə, həm də ağqvardiyaçılara düşmən kimi baxırdı. 26 fevral 1919-cu ildə Xəzər dənizinin qərb sahillərindəki ağqvardiyaçı ordusunun komandanlığının əməliyyat məlumatında deyilirdi: "Ən böyük gəmilərdən "Ərdəhan" və "Qars" pis vəziyyətdədir". 1918-ci ilin əvvəllərində bu gəmilərin matrosları Bakı kommunistləri vasitəsilə Həştərxandakı sovet komandanlığına bir neçə dəfə xahişlə müraciət etmişdi: "Sovet hakimiyyətinə qayıtmaq üçün onların təhlükəsizliyi təmin edilsin". "Qara dəniz ordusu"nun baş komandanı general C. F. Milnin 1918-1920-ci illərdə öz komandanlığı altında olan ordunun Qafqaz və Xəzər ətrafındakı əməliyyatları haqqında məruzəsində qeyd olunduğu kimi, həmçinin 1921-ci ilin yanvarında İngiltərə hökumətinin "London" qəzetinin əlavəsində çap edildiyi kimi, Xəzər hərbi donanması gəmiləri heyəti (iki kanoner - "Ərdəhan" və Qars" gəmiləri, həmçinin bir neçə yardımçı gəmi) "bolşevizmə meyil etməsinə görə" 1 mart 1919-cu ildə torpeda katerləri tərəfindən batırılma qorxusu ilə ləğv edilmişdi. Beləliklə, matrosların "Qars" və "Ərdəhan" gəmilərini qaçırmağa göstərdikləri hər iki cəhdi ingilislər zərərsizləşdirmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* П. Веселов. «Карс» и «Ардаган» 
* Военно-морской флот России
* Алиев Н. А. Морская крепость на Каспии. Геополитическая победа России на Кавказе: из истории создания Каспийской военной флотилии в середине XIX — начале XX века 
* Канонерская лодка «Ардаган»
Markakol

**Markakol** — Şərqi Qazaxıstan vilayəti ərazisində yerləşən göl.

Markakol gölünün suyu şəffafdır. Kənarları körfəzlərlə zəngindir. Bəzi hissələrdə sahillərini meşələr örtmüşdü, bəzi hissələrdə isə qayalıqlarə sahilləri təşkil edir.,

Markskol növu Kurçum və Azutau silsilələri ilə əhatələnmişdir. Göl ovalvsri firmaya malik olaraq şimal-mşərqdən cənub-qərbə istiqamətlənir. Dəniz səviyyəsindən 1447 meyr hündürlükdə qərarlaşır. Gölün uzunluğu 38 km, eni isə 19 km təşkil edir. Sahəsi 455 km², sahil xəttinin uzunluğu 106 kilometrdir. Göl ortalama 14,3 metr, maksimal isə 24–27 meyr dərinliyə malildir. Göl yatağı 6,5 km³ suyu saxlaya bilir. Su toplayıcı sahəsi 1180 km²-dir. Gölə ümumilikdə 50 axar tökülür. Onlarda ən iriləri Topolevka, Tixuşka, Yelovna, Karabulak, Jırevkadır. Göldən isə ancaq bir çay başlayır (Kaljır çayı).

Gölün günün və fəsillərin müxtəlifliyində asılı olaraq müxtəlif çalarlara malik olur. Aydın havada mavi və ya göy rəng, tutqun havalalarda isə biz-qara, gümüşü ola bilir. Su səthinin səviyyəsi il ərzində bir necə dəfə dəyişə bilir. Gölün suyu yumşaq, hidrokarbonatlı, kalsiyumlu və azca turşdur. Qış ayları göl donur. Gölün donması oktyabrın ikinci yarısından noyabrın irimisi müddətləri arasında baş verir. Göldən axan Kaljır donmur. İsti keçən qışda ona tökülən bir necə çayda donma müşahidə edilmir. Buz qatının qalınlığı 60–120 sm arasında dəyişir.

Gölün gözəlliyi haqqında coğrafiyaçı-səytahlardan Semyon Tyanşanski, Karl Vilhelm Struve (), Qriqori Nikolayeviç Potonin, Vasili Basileviç Sapojnikov.

Gölün dördüncü dövr buzlaşmasından sonra meydana gəlmişdir. Ətraf ərazikərdə qranit suxurların yer səthinə çıxması buzlaqların faliyyətinin nəticəsidir. Gölün buzlaq məşhəlli olması onun sahillərindən belə müşshidə etmək olur.

Göl balıqlarla zəngindir: Brachymystax, Thymallus. Sahillərində çoxlu sayda quş məskən salır: qaqar, maygülülər, ördəklər, qağayılar və Charadrii. Ətrafında yerləşən meşələrdə isə adi bonazi tetrası, tetra, turac və kəklik kimi quşlar yaşayır

Bölgənin iqlimi kəskin kontinentaldır. Qış ayları bəzən temperatur −55 °C qədər düşə bilir. Gölün buzdan azad olma dövrü aprel ayına tısadüf edir. Orta illik temoeratur isə −4 °C-dir. Yay ayları isə temoeratur 29 °C qədər qalxır. Orta günlük temperaturun 0 °C yuxarı olduğu günlər 162, aşağı olduğu günlər isə 203 təşkil edir.


Image:Markakol_2.jpg|Markakol
Image:Markakol_3.jpg|Markakol
Image:Urunkhayka.jpg|Gölün şərq sahili
Image:Markakol map-ru.png|


## İstinadlar

## Mənbə
*  Qazaxıstan Altayı
*  Markakol qoruğu.
*  Markakol dövlət təbiət qoruğu 
*  Markakol
Haniş arxipelaqı

**Haniş adaları** () — Qırmızı dəniz suları ilə əhatələnən arxipelaq. Adalar qrupuna daxil olan adaların böyük hissəsi Yəmənə məxsusdur. Ancaq hazırda Yəmənə məxsus olan adalara 1998—1999 illərə qədər Eritreya iddia edirdi.

## Coğrafiyası
Arxipelaq üç böyük və çoxlu sayda kiçik adalardan ibarətdir. Ən böyük adası Zukardır. Arxipelaqın şimalında yerləşir. Sahəsi 120&nbsp;km² yaxındır. İkinci böyük adası Əl-Haşim-əl-Kabir (Great Ḩanīsh) adası arxipelaqın cənubunda yerləşir və sahəsi 116&nbsp;km² təşkil edir. Bu iki ada arasında Əl-Haşım-əl-Saqir (Little Ḩanīsh) və bir necə kiçik adalar qərarlaşır.

## Tarixi
Osmanlı imperiyası dönəmində adalara iddia edilirdi. Ancaq Türkiyə Cumhuriyyəti qurulduqdan sonra iddiadan imtina edilmişdir. Bu zaman türklər adanı tək etmişdirlər. O andan edibarən isə adalar 1941-ci ilə qədər İtaliyanın nəzarətində qalır. Ərazi həmin zaman İtaliya Eriteriyasının ərazisi sayılırdı. 
1941-ci ildə Böyük Britaniya Eriteriyanı ələ keçirməklə adalara sahib olur.

1970-ci illərə qədər adalara Efiopiya və Yəmən iddia edirdi. Beləki, o zamanlar Eriteriya hələ Efiopiyanın ərazisini təşkil etmişdir. Efiopiyanın adalara iddiası onunla bağlı idiki adalarda xüsusi ilə Zakur adasında Eriteriyanın müstəqilliyinə can atan bir qrup mövcud olmuşdur. Onlar hər an Efiopiya qüvvələrinə gözlənilməz zərbə vura bilərdilər.

1993-cü ildə Eriteriya müstəqilliyini əldə etmişdir. 1995-ci ildə Eriteriya adaları qaytarmağa cəhd göstərmişdir. Bu hadisə Haşım adaları böhranına səbəb olur. Beynəlxalq məhkəməyə çıxarılan məsələyə Abdul-Kərim Aleryani (Dr. Abdul-Karim Aleryani) baxır. 9 oktyabr 1998-ci ildə verilən qərarla ən iri adalarda Yəmənin tam hüquqlu ərazisi elan edilir. Eriteriya isə cənub-qərbdə yerləşın nisbətən kiçik adalara yiyələnir.

9 dekabr 2015-ci ildə Səudiyyə koalisiyasına daxil olan qüvvələr böyük strateji əhəmiyyət daşıyan Böyük Haşım adasını (Əl-Haşim-əl-Kabir) ələ keçirirlər. Onların məqsədi Husilərin (şiə) və Yəmənin keçmiş prezidenti Əli Əbdüll Salehin tərəfdarlarını məhv etmək olur. Ada Yəmənin Hodeyda vilayətinə yaxın sahildən bir qədər aralıda yerləşir. Bu arxipelaqs daxil olan ikinci ən böyük ada olduğundan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bununla belə arxipelaqa daxil olan ən böyük ada Zukar bu gündə Husilərin nəzarətindədir. Bu ada ilə digər adalar arasında məsafə elə də böyük deyildir. Bu bölgədə döyüşlər hələ də davam etməkdədir. Gözlənilməz hücum Ədən istiqamətindən həyata keçirilmişdir. Üsləlik Perim adası yaxınlığından gəmilər, sənadan isə hərbi hava qüvvələri bunu dəstəkləmişdir. Bu hadisədən öncə Səudiyyə koalisiyasına daxil ordu Babül-Məndəb boğazını və Afrika qitəsinə daxil olan Sokorta adasını ələ keçirmişdir

## İstinadlar

## Mənbə
* Юрченко В. П. О ситуации в районе Красного моря
* Газета «Коммерсантъ»: Острова раздора
Çarlz Menson

**Çarlz Menson** (, 12 noyabr 1934, Sinsinnati, Ohayo ştatı — 19 noyabr 2017, Beykersfild, Kaliforniya, ABŞ) — amerikalı qatil, musiqiçi, 1969-cu ildə bir sıra amansız qətllər törətmiş "Ailə" kommunasının lideri.

## İlk illər
Çarlz Menson 12 noyabr 1934-cü ildə Ohayo ştatının Sinsinnati şəhər xəstəxanasında doğulmuşdur. Onun anası, Ketlin Meddoksun (1918–1973) doğuş vaxtı cəmi 16 yaşı vardı və nikahda deyildi. Doğulduqdan sonra o, "adsız Meddoks" adlandırılıb, amma bir həftə sonra Çarlz Millz Meddoks adını alır. Ketlin uşağın doğulmasından sonra Uilyam Mensona ərə gedir və onun soyadını özünə götürür. Ehtimala görə onun bioloji atası polkovnik Uoker Skott (11 may 1910 – 30 dekabr 1954) idi. Çünki Ketlin Meddoks ona qarşı nikahdan kənar doğuşa görə iddia irəli sürmüşdü.

Ehtimal edilir ki, Ketlin əyyaş idi. Çarlinin altı yaşı olanda Ketlin və qardaşına Çarlston-da texniki xidmət stansiyasına silahlı qarətə görə 5 il müddətinə ittiham qaldırılıb. Çarli bu vaxt Makmendə qohumları ilə yaşamağa məcbur idi. Qohumların arasında Çarlini "nazlı" hesab edən bir dayı vardı və ilk dərs günü onu qadın donunda məktəbə göndərmişdi.

1942-ci ildə Ketlin vaxtından əvvəl azad edilmişdi. Ketlinin azad olunmasından sonra Çarli ilə ilk görüşdə qucaqlaşmışdılar, Çarlz sonradan bunu uşaqlığının ən xoşbəxt xatirəsi adlandırırdı. O anasıyla çox az yaşadı, Ketlin onu dövlətin himayəsinə verir. Sonrakı illər o daim qaçdığı və gizlənməyə çalışdığı oğlanlar üçün xüsusi müəssisələrdə olurdu, avtomobilləri və velosipedləri oğurlayırdı.

1955-ci ilin yanvarında Çarlz Menson on yeddi yaşlı Rozali Ceyn Uillis-lə evləndi. Cütlük Kaliforniyaya yola düşməyə qərar verdi. Üç ay sonra Çarli Los-Ancelesdə ştat sərhədlərinin kəsişməsində, oğurlanmış maşında həbs edilmişdi. Rozali hamilə olduğu üçün məhkəmə Mensona 3 il sınaq müddəti verir. Tezliklə Menson yenidən qanunu pozur və həbsxanaya düşür. Övladı doğulduqdan sonra Rozali ərini atıb şəhərdən getdi. Azad olunduqdan sonra Çarli Hollivudda bir neçə qıza vasitəçilik edir. 1959-cu ilin mayında poçt qutusundan 37,50 dollar dəyərində çeki oğurlamağa cəhd zamanı həbs edilmişdi. Məhkəmə ona 10 il sınaq müddəti şəklində hökm çıxartdı. Təxminən bu zaman Çarli fahişə Kendi Stivens-lə (Leon adı altında işləmiş) evləndi, amma bir il sonra yenidən qanunu pozur, bu dəfə fahişəliyin təşkili səbəbi ilə ştat sərhədlərinin kəsişməsində həbsxanaya göndərilir. Nəticədə Menson 37 dollarlıq qəbzə görə 10 il azadlıqdan məhrum olur. Leon ona ikinci oğulu dünyaya gətirdi və boşanma ərizəsi verdi. O, 1967-ci ilin martında tam azad olundu və San-Fransiskoya gedib gələcəkdə "Menson ailəsi"nin ilk üzvü olacaq Meri Branner adlı qızla tanış olur.

Həbsxanada 30-cu illərdə bank soyğunçuluğuna görə ittiham edilmiş Alvin Karpis Çarlza gitarada ifa etməyi öyrədir. Yayılmış şayiələrə görə Menson The Monkees qrupunun üzvü olmağa çalışırdı.

## Xarici keçidlər
* Çarlz Menson
Sen-Deni

**Sen-Deni** — Reyunyon adasının mərkəzi.

Sen-Deni tolerant bir şəhərdir. Burada məscidlər və kilsələr qonşuluqda yerləşir. Adaya müxtəlif dövrlərdə ərəblər, portuqallar və fransızlar sahiblik ediblər. Hazırda burada müxtəlif dinlərə ibadət edən davranış qaydaları, adət-ənənələrinə görə tamamilə fərqlənən insanlar yaşayırlar.

Şəhərin botanika bağında dünyanın ən müxtəlif yerlərindən gətirilmiş 50-dən çox növ ağac əkilib.

Şəhərdə tarix və təbiətşünaslıq muzeyi fəaliyyət göstərir ki, burada ekzotik fauna növləri sərgilənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Stoun Taun

**Stoun Taun** — Zənzibarın mərkəzi.

## Tarixi
Vaxtı ilə burada Afrikanın ən böyük qul bazarı olmuşdur. İndi onun yerində kilsə var.

## Tarixi irsi
Stoun Taun UNESKO-nun mühafizə etdiyi qeyri-adi qapıları ilə məşhurdur. Onların forması hindistanlılardan götürülüb. Üzərində fillərdən müdafiə üçün nəzərdə tutulan kürəciklər var, qapının bəzəyi isə ev sahibinin ibadət etdiyi dini və maddi vəziyyətini əks etdirir.

## Turizm
Stoun Taunda hər gün "ədviyyat turları" təşkil edilir. Vaxtı ilə bu ada dünyanın yarısını ədviyyatla təmin edirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UNESCO Stone Town Site
Biləcikli Mustafa Paşa

**Biləcikli Mustafa Paşa** (d. ? - ö. 1648) — Gənc Osmanın qətl olunub, I Mustafanın üsyançılar tərəfindən yenidən taxta çıxarıldığı qarmaşıqlıq dönəmində ümumilikdə 2 ay 13 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır.

## Həyatı
Biləcik əyalətinin Osmaneli bölgəsinə bağlı Lefkə kəndində dünyaya gəlmiş, ilk təhsilini Əndərunda almışdır. Bu müddət ərzində silahdar olaraq təyin olunmuş, 1617-ci ilin dekabr ayında Misir hakimi olaraq saraydan ayrıldı. Ancaq Gənc Osman hadisələrinin ardından paytaxta geri döndü və divanda vəzirlik rütbəsini əldə etdi.

8 iyul 1622 tarixində Mere Hüseyn Paşa üsyançıların istəyilə vəzifədən azad edildi və yerinə Sultan Mustafanın dayəsinin əri olan Mustafa Paşa sədrəzəm təyin olundu. Ancaq gənc sultan əqlən zəif, sədrəzəmi isə dirayətsiz idi. Dövlət işlərini Validə Həlimə Sultan və üsyankar birliklər idarə edirdi. Bütün bunların nəticəsində 21 sentyabr 1622 tarixində Mustafa Paşa sədarətdən alındı və ondan daha təcrübəli bir dövlət adamı olan Gürcü Hadım Mehmed Paşa sədarətə gətirildi.

Daha sonra Biləcikli Mustafa Paşaya İzmit və Kastamonu sancaqları iqta torpağı olaraq verildi və İstanbuldakı köşkündə yaşamağa davam etdi. 1648-ci ilin sonlarında isə İstanbulda vəfat etdi və Divanyolundakı Əli Paşa məzarlığında dəfn olundu.

## Həmçinin baxın
* I Mustafa
* Sədrəzəm
* Durğunluq dönəmi Osmanlı sədrəzəmləri

## Mənbə
Maqar (İsrail)

**Maqar şəhəri** ( ,) — İsrailin İsrail şimal dairəsində yerləşən yerli şuradır. Onun sahəsi 19810 dunam təşkil edir. Maqar şəhəri 1956-cı ildə yeri şura statusu almışdır.

## Tarixi

### Qədim zamanlarda
Maqar şəhəri hələ Roma imperiyası dövründə "Zar" adı altında tarixçilərə məlum olmuşdur. Şərab istehsalı üçün bir çox zeytun ağacları və qədim mətbuat bu rayonda kənd təsərrüfatının uzun tarixi haqqında danışmağa imkan verir. Çoxsaylı mağaralarda qədim evlərə aid qalıqlar tapılmışdır. Şuranın adı  ərəb sözündən götürülüb, mənası "mağara" deməkdir.

### Osmanlı İmperiyası
1596-cı ildə şura Osmanlı imperiyasının vergi siyahılarına daxil edilmişdir. Şuranın adı siyahılarda "Maqar-Xazur" adı altında qeyd edilmişdir. Bu zaman kənd 169 ailədən ibarət olan təmiz müsəlman əhalisinə malik idi. Onlar buğdaya görə Osmanlı İmperiyasına vergi ödəyirdilər. Arpa, zeytun ağacları, keçi sürüləri, arı pətəkləri, zeytun ağacları və üzüm üçün də vergi hesablanırdı.

Fransız tədqiqatçısı Viktor Qeren 19-cu əsrdə kəndi tapmışlar. O, şuranı "əl-Maqar" adlandırmışdır. Artıq böyük olan şura təxminən 1200 sakinə malik idi. O üç rübə bölünmüşdü: müsəlman, xristian və yəhudi.

1881-ci ildə "Fələstinin Tədqiqatçılar Fondu" ekspedisiyası əl-Maqarı təsvir edirdi: "Böyük daş şurası təpənin yamacında yerləşmiş, təxminən 1100 müsəlman, yəhudi və xaçpərəst yaşayan yaşayış məntəqəsidir. Kəndin cənubunda və qərbində geniş zeytun ağaclıqları var. Uzun quyular kəndi su ilə təmin olunmasını aşılayır."

### Britaniya mandatı
Fələstində Britaniya mandatının hakimiyyəti tərəfindən keçirilmiş 1922-ci ilin Fələstin əhalisinin siyahıya alınmaları zamanı Maqar şurasında 1377 insan qeydiyyata alınmışdır. Onlardan 265 nəfəri müsəlman, 676 nəfəri yəhudi və 436nəfəri xaçpərəst idi. Bütün xaçpərəstlər Roma-Katolik kilsəsində dua edirdilər.

1931-ci ildə əhalinin siyahıya alınmasına görə Maqar (birlikdə Əl-Mansuri kəndi) şurasının əhalisi ümumi 373 evdə yaşayan 1733 nəfərdən təşkil olunmuşdur. Onlardan 307 nəfəri müsəlman, 549 nəfəri xaçpərəst, 877 nəfəri isə yəhudi idi.

### İsrail dövləti
Xiram əməliyyatı zamanı 29-31 oktyabr 1948-ci ildə şurada başlanan üsyan İsrail ordusuna təslim oldu. Sakinlərin çoxu şimala qaçdılar, amma bəziləri qaldılar və İsrail əsgərlərinə təslim oldular. Şurada 1966-cı ilə qədər müharibə dövrünün qanunları daxil edilmişdir.

## Əhalisi
İsrailin Mərkəzi Statistik Bürosunun məlumatına görə 2011-ci ilin sonunda şuranın əhalisi 20,650 nəfər olmuşdur. İllik əhali artımı — 2,5 %-ə bərabərdir.

## İstinadlar
Kamaran adası

**Kamaran adası** () — Qırmızı dənizdə yerləşən Yəmənən məxsus olan ada.

## Coğrafiyası

Kamaran adası Qırmızı dənizin cənub hissəsində, Ərəbistan yarımadasından cənub-qərbdə yerləşir. Ada mərcan rifləri ilə örtülüdür. Adanın dahəsi 108&nbsp;km² təşkil edir. Onun uzunluğu 18&nbsp;km, eni isə 7&nbsp;km təşkil edir. Bəzi digər mənbələrdə ada ətrafında olan riflərin sahələrinin 181, 130, 57&nbsp;km² olaraq göstərirlər. Britaniya hakimiyyəti dönəmində adanın sahədi 207&nbsp;km² olaraq göstərilirdi

## Tarixi
Ada strateji baxımdan əlverişli bölgədə yerləşir. Belə ki, Qırmızı dənizlə Hind okeanı arasında yerləşməsi onun imkanlarını artırır. Adaya ilk saahib olan avripslılar portuqallar olmuşdur. Onlar hələ XVI əsrdə bura sahib idilər. Hind okranında möhkəmlənmək məqsədi ilə Kamaran adası əlverişli idi. Onlar burada olan fars limanın təmir etmişdilər.

Sonradan adanı Osmanlı imperiyası ələ keçirir. Osmanlılsr adanın həc ziyarətini həyata keçirənlər üçün araşdırma karantin stansiyası rolunu oynayırdı. Bu əsasən Afrika və Hindistandan gələn və Məkkəyə gedənlər üçün nəzərdə tutulurdu.

Birinci Dünya müharibəsi dönəmində, 1915-ci ildə ada Ədən limanından gəlmiş ingilis ordusu tərəfindən işğal olunur. Osmanlı imperiyasının dağılması və Lozanna müqaviləsindən sonra 1923-cü ildə adalar Böyük Britaniyanın Ədən koloniyasının tərkibinə keçir (1 yanvar 1937 ildə yaradılmış).

30 noyabr 1967-ci ildə Yəmən Xalq Demakratik Respublikası müstəqilliyini qazandıqdan sonra ada onun tərkibinə verilir. 1972-ci ildə adanı Yəmən Ərəb Respublikası işğal etmişdir. 1990-cı ildə iki ölkə birləşdiyindən Yəmən Respublikasınln tərkib hissəsini təşkil edir.

## Əhalisi
Adada yeganə yaşayış məntəqəsi **Kamaran** şəhərçiyidir. Şəhərçikdə ümumilikdə 2200 nəfər yaşayır. Onların hamısı milliyətcə ərəbdir.

## İqtisadiyyat
Ada sakinlərinin əsas gəlir mənbəyi ilk öncə balıqçılıqdır. Bundan başqa onlar dənizçilik sahəsində belə işləyirlər.

## Turizm
Bugünkü gündə Kamaran əhalisinin bir hissəsi turzm sahəsinin dirçəlməsi ilə əlaqədar bu sahəyə meyil göstərirlər. Kamaran və onun ətrafında yerləşən adalar su altı üzgüçülük üçün olduqca əlverişlidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* World Statesmen — Yemen
* Kamaran Island page
* Kamaran Island Photo Gallery
* Nigel Groom. ''The island of two moons: Kamaran 1954''.  at The British-Yemeni Society  webpage
George Ritzer

**Corc Raitzer** () —amerikalı sosioloq, professor, və müəllifidir.

## Bioqrafiya
Ritzer, Nyu-York şəhərinin  yuxarı Manhettenhissəsində bir yəhudi ailəsində 1940-cı ildə anadan olub.

## Əsas İdeyaları
Ritzerin Makdonaldlaşdırılma konsepsiyası Maks Veberin(1864-1920) müasir cəmiyyət və mədəniyyət səmərələşdirilmə klassik nəzəriyyəsinin bir uzantısıdır.
Sultan Səlim məscidi (Dəməşq)

**Səlimiyyə təkyəsinin məscidi** () — Sultan I Səlimin dövründə başlayan Dəməşqdəki məsciddir. Məscid əs-Salihiyyədə yerləşən kənddə inşa edilmişdir.

## Qalereya

Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 1598.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 1600.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 1601.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 1603.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 1605.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4866.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4868.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4869.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4870.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4872.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4874.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4875.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4877.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4879.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4880.jpg|
Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4881.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər