open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Müqəddəs Bakirə Məryəmin kosteli

**Müqəddəs Bakirə Məryəmin kosteli** () — vaxtı ilə Bakıda yerləşmiş katolik məbədi hazırkı Zərifə Əliyeva və Rəşid Behbudov küçələrinin kəsişməsində yerləşirdi. 1912-ci ildə polşalı memar İosif Ploşkonun layihəsi əsasında ucaldılıb. XX-ci əsrin 30-cu illərində dağıdılıb.

## Məbədin tarixi

Kostelin layihəsi İosif Ploşko tərəfindən 1909-cu ildə hazırlanıb. Məbədin tikilməsi üçün vəsaiti əsasən xeyriyyə yolu ilə polyakəsilli neft sənayeçisi olan Rılski ailəsi və Xəzərin dibindən neft hasilinin banisi Vitold Zqlenitski verirdi. Məbədin tikintisi 1912-ci ildə tamalanır. Məbədin tikilməsində əsas rolu oynayanların və kosteli ziyarət edənlərin əsası polyak olduğu üçün el arasında onu *polyak kosteli* adlandırırdılar. Məbədin yerləşdiyi yer isə camaat tərəfindən prestijli sayılırdı.

1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti bərqərar olduqdan sonra bolşeviklər dinə qarşı müharibə elan edirlər.  Digər məzhəblərin məbədləri olan Aleksandr Nevski soboru və Bibiheybət məscidi ilə birlikdə Müqəddəs Bakirə Mariya kosteli yeni hakimiyyətin hədəfinə çevrilir. 30-cu illərdə məbəd dağıdılır.
 
1948-ci ildə məbədin yerində memar Həsən Məcidovun layihəsi əsasında Dzerjinski adına mədəniyyət sarayı (hazırda DTX Mədəniyyət Mərkəzi) tikilir.

## Arxitektura

Kostel neoqotika üslubunda tikilmişdi. Onun layihəsi Polşanın bir sıra qotik soborlarından fərqlənirdi. Buna baxmayaraq, Ploşko məbədin arxitekturasında Polşa qotikasına uyğun xüsusiyyətləri əks etdirməyi bacarır. Fransız və ingilis qotikasında onu təmtəraqlılığın və dekorativ formaların zəngiliyinin olmaması fərqləndirdi.
Kostelin əsas fasadı plastik cütqülləli kompozisiya kimi hazırlanmışdı. Memarlıq tarixçisi Şamil Fətullayevin fikrincə açıq tipli qüllələr malik olmuş kostelin silueti çox uğurlu alınmışdı.

Məbədin dam hissəsində krabblar yerləşdirilmişdi. Fasadın alt hissəsində rəsmlərin ciddi plastikliyi gözə çarpırdı. Fasada, Fətullayevin dediyi kimi *ümumi kompozisiyaya uğurlu daxil edilmiş* portal və roza pəncərəsi əlavə edilmişdi.

## Qalereya


Fayl:Church of the Blessed Virgin Mary's Immaculate Conception under construction.jpg|Tikinti dövrü
Fayl:Church of the Blessed Virgin Mary's Immaculate Conception 1.jpg|Rəşid Behbudov küçəsi tərəfindən görünüş
Fayl:Church of the Blessed Virgin Mary's Immaculate Conception Russian Empire postcard.jpg|Rusiya imperiyasının poçt açıqcasının üzərində
Fayl:Church of the Blessed Virgin Mary's Immaculate Conception 2.jpg|Müqəddəs Bakirə Məryəmın kosteli 1916-cı ildə
Fayl:Centrocaspian army.jpg|Sentrokaspi Diktaturası daşnak ordusunun marşı zamanı, kilsənin müasir Sahil bağı və Xaqani küçəsindən görüşünü (avqust-sentyabr 1918)



## İstinadlar
Palma-de-Malyorka

**Palma-de-Malyorka** — İspaniyada Balear adaları muxtar respublikasının ən böyük şəhəri və paytaxtı. Palma körfəzində Malyorkanın cənub sahillərində yerləşir. 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Palma şəhərinin şəhər hissəsində yaşayan əhalinin sayı 401,270 nəfər idi və bütün şəhər ərazisində əhalinin sayı 621 min nəfər idi. Malyorka əhalisinin təxminən yarısı Palma şəhərində yaşayır. Kabrera Arxipelaqı Palmadan geniş şəkildə ayrılmış olsa da, inzibati bələdiyyənin bir hissəsi hesab olunur.  Palma-de-Malyorka hava limanı hər il 22 milyondan çox sərnişinə xidmət edir.

## Tarixi
Şəhər Roma dövründə salınmışdır. Qərbi Roma İmperiyasının süqutu dönəmində vandalların bir sıra hücumlarına məruz qalmış, daha sonra Bizans İmperiyası tərəfindən bərpa edilmiş, sonralar isə Mavrlar və 13-cü əsrdə I Araqon tərəfindən müstəmləkəyə çevrilmişdi.

## Coğrafiyası

Palma-de-Malyorka Malyorka şəhərinin cənub-qərbində, Balear adaları arxipelaqına məxsus olan adada yerləşən böyük bir şəhər və dəniz limanıdır. Şəhərin ərazisi dəniz səviyyəsindən 13 metr (43 fut) yüksəklikdə yerləşir və sahəsi 21.355 kvadrat kilometr təşkil edir.

Palma-de-Malyorka şəhərinin mərkəzi Palma körfəzinin şimalında yerləşir. Şərqə doğru uzanan sahə əsasən Es Pla kimi tanınan düz məhsuldar sahədir. Şimal və qərbdə şəhər Serra-de-Tramontana ilə sərhəddir, bu hissə adanın əsas dağlıq sahəsidir və UNESCO Ümumdünya İrsinə daxildir.

### İqlimi
Palma-de-Malyorka şəhərinin iqlimi Aralıq dənizi iqlimidir, bu iqlim növü şəhərin ətrafında yerləşən dənizlə əlaqədar adlandırılmışdır. Burada qışın isti keçməsinə təsir göstərən dəniz ahvası var, lakin yay ayları ərtafdakı qitə torpaqları səbəbindən isti keçir.

## İdman

Adada ən çox sevilən idman növü futboldur.

## Nəqliyyat
* Palma-de-Malyorka metrosu
* Malyorka dəmiryol xətti
* Palma-de-Malyorka Aeroportu
* Şəhərin avtobus sistemi
*

## Qalereya

ElPuebloEspañol-mallorca-rafax.JPG|İspan kəndi
Carrer Colom.JPG|Kolom küçəsi
Molins des Jonquet.JPG| El Jonquet
Platja de Palma 1.jpg|Palma çimərliyi
2016 Palma de Mallorca.jpg|Gecə mənzərəsi
Correfocs2.JPG|Palmada festival
Panor mica de Son Moix (569234728).jpg|İberostar stadionu
Rathaus Palma de Mallorca abends (Zuschnitt).jpg|Palma Şəhər Şurası 

## Qalereya

## Həmçinin bax
* Balear adaları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Palma-de-Malyorka Şəhər Şurası
* Palma-de-Malyorka Turizminin rəsmi internet səhifəsi
Vladimir Fekete

**Vladimir Fekete** (, ) — Roma-Katolik Kilsəsinin Azərbaycandakı ordinarisi.

## Həyat və fəaliyyəti
Vladimir Fekete 1955-ci ilde Bratislava yaxınlığındakı Xorvatski Qrob kəndində doğulub. 1979-cu ildə Bratislavada Komenski Universitetinin təbiət elmləri bitirib. 1981-ci ilde Don Boskonun Saleziyanları cəmiyyətinə gizlincə qoşuldu və 30 iyun 1983-cü ildə Berlində Volfqant Veyder tərəfindən keşiş kimi təqdis olundu. 1990-ci ildə Slovakiyada kommunist rejiminin süqutuna qədər geoloq kimi çalışıb. 1989-cu ildən sonra Levoçada Saleziyalı katolik tələbələrin cəmiyyətində direktor olub. 1993-1999-cı illərdə Slovak Saleziyanların vikarı kimi fəaliyyət göstərib. 1999-cı ildə Lüblin Katolik Universitetində teoloji dərəcəsini alıb. 1999-2005-ci illərdə Slovak Saleziyanların rəhbərliyinə geri qayıdıb. 2006-cı ildə Romada Papa yanında Saleziyan Universitetindəki didaktik təhsilini bitirib. 2006-2009-cu illərdə Saleziyan tələbələrin ustadı kimi fəaliyyət göstərib.

## Bakıdakı fəaliyyəti
5 noyabr 2009-cu ildə Papa XVI Benedikt tərəfindən Katolik kilsəsinin Bakıdakı missiyasına baş keşiş kimi təyin edilib. 4 avqust 2011-ci il tarixindən etibarən Azərbaycan Həvari Prefektinin rəhbəri kimi çalışır. 2 oktyabr 2016-cı ildə Papa Fransiski Bakıda Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kilsəsində qarşılayıb. 8 dekabr 2017-ci ildə rütbəsi yepiskopluğa qaldırıldı. 11 sentyabr 2018-ci ildə təqdisetmə mərasimi keçirildi və Vatikanın xarici dövlətlərlə əlaqələr üzrə katibi arxiyepiskop Paul Riçard Gallager tərəfindən yepiskop kimi təsdiqləndi.

## Gerbi
Vladimir Feketenin gerbi Marek Sobola tərəfindən hazırlanmışdır.

## İstinadlar
McDonnell Douglas F-4 Phantom II

**McDonnell Douglas F-4 Phantom II** McDonnel Aircraft şirkəti tərəfindən ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviasiya bölmələrinin döyüş gücünü artırmaq məqsədilə istehsal olunmuş, iki oturacaqlı, iki mühərrikli, istənilən hava şəraitində döyüşmək qabiliyyətinə sahib qırıcı-bombardmançı təyyarədir. İlk dəfə 1960-cı ildə ABŞ Hərbi Donanmasında istifadə olunmağa başlamışdır. Yüksək uyğunlaşma səviyyəsi olduğuna görə sonradan ABŞ dəniz piyadaları korpusu və ABŞ HHQ tərəfindən aktiv istismar olunmağa başlamış, 1960-cı illərin ortalarından etibarən bütün aviasiya bölmələrinin əsas döyüş təyyarəsi olmuşdur.

2017-ci ilə olan məlumata əsasən istismarına başlamasından 60 ilə yaxın bir müddət keçməsinə baxmayaraq, F-4 qırıcıları hələ də İran, Yaponiya, Cənubi Koreya və Türkiyə kimi ölkələrdə aktiv istifadə olunur.

## İstifadəçilər

*  (keçmiş)

* : 34 ədəd F-4E xidmətdədir.

 

*  (keçmiş): 30 iyun 2013-cü ildən xidmətdən çıxardılmışdırlar.

* : 12 ədəd RF-4E və 34 ədəd F-4E AUP xidmətdədir.
* : 1960 – 1970-ci illərdə 225 ədəd F-4D, RF-4E, F-4E almışdır. 2015-ci ildəki məlumatlara görə 64 ədəd F-4D xidmətini davam etdirir.
*  (keçmiş): 2004-cü ildən F-4 təyyarələri xidmətdən çıxardılmışdırlar. 
* : 78 ədəd F-4J xidmətdədir. Gələcəkdə F-35 ilə dəyişdirilməsi planlaşdırılır.
*  (keçmiş): 2002-ci ildən xidmətdən çıxardılmışdırlar.
*  Cənubi Koreya: 69 ədəd F-4E xidmətdədir. 1960 və 1970-ci illərdə 27 ədəd RF-4C, 92 ədəd F-4D və 103 ədəd F-4E olmaqla 222 ədəd F-4 alınmışdır.
* : Ən çox F-4 istifadəçilərindəndir. 1974 – 1994cür illər arasında 200 ədəddən artıq F-4 təyyarəsi alınmışdır. 2015-ci ildəki məlumatlara görə 47 ədəd F-4E Terminator 2020-ci ilə kimi xidmətini davam etdirəcəkdir.
*  (keçmiş)
*  (keçmiş): 1996-cı ildən xidmətdən çıxardılmışdırlar. Hal-hazırda onlardan uzaqdan idarəli və hədəf təyyarələr kimi istifadə olunur.

## Taktiki-texniki xüsusiyyətləri (F-4E)

### Ümumi parametrlər
* **Ekipaj:** 2
* **Uzunluğu:** 19.2 m
* **Qanad qolayı:** 11.7 m
* **Hündürlüyü:** 5 m
* **Qanadının sahəsi:** 49.2 m²
* **Boş çəki:** 13,757 kq
* **Maksimum qalxma çəkisi:** 28,030 kq
* **Maksimum enmə ağırlığı:** 16,706 kq
* **Yanacaq tutumu:** 7,550 l (daxili yanacaq çəni)
* **Güc təminatçısı:** 2 × General Electric J79-GE-17A mühərrik

### Uçuş keyfiyyətləri
* **Maksimal sürət:** Mach 2.23 (2,370&nbsp;km/s)
* **Maksimal uçuş məsafəsi:** 2,699&nbsp;km
* **Uçuş tavanı:** 18,000 m
* **Yüksəkliyə qalxma sürəti:** 210&nbsp;m/s
* **Qanad yüklənməsi:** 380 kq/m²
* **Çəkmə gücünün çəkiyə nisbəti:** 0.86 (yüklü çəki ilə)

## Həmçinin bax
* ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri
* Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* F-4 Phantom II history page on Boeing.com
* F-4 Phantom II Society site
* PhantomF4K.org – Fleet Air Arm – Royal Navy site
Zaxari Çxubianişvili

**Zaxari Nikolayeviç Çxubianişvili** (; ) — Sovet partiya xadimi.

## Həyatı
1937-ci ildən 1940-cı ilin mart ayınadək Gürcüstan SSR meşə sənayesi xalq komissarının vəzifəsində çalışırdı. 1940-41-ci illərdə Gürcüstan Kommunist Partiyasının Siqnaxi rayon komitəsinin katibi idi.

1941-ci ilin 1 aprelindən 1943-cü ilədək Gürcüstan KP (b) MK-nın sənaye üzrə katibi olmuşdur.

1945-ci ilin 8 aprelindən 1953-cü ilin 14 aprelinə qədər Gürcüstan KP MK Bürosunun üzvü idi.

1946-1952-ci illərdə Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinə rəhbərlik etmişdir. Daha sonra 1953-cü ildən Gürcüstan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri təyin olunmuşdur.

1953-cü ildən 1970-ci ilə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləyirdi: meşə və kağız sənayesi naziri, meşə sənayesi naziri, Gürcüstan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının İdarəsinin rəisi, Tbilisi Meşə sənayesi elmi-tədqiqat institutunun direktoru.

## Mükafatları
* Lenin ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

## Mənbələr
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза
Ayaqqabı əməliyyatı

***Ayaqqabı əməliyyatı*** qısametrajlı bədii filmi rejissor Pərviz Həsənov tərəfindən 2016-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. "Debüt" studiyasında istehsal edilmişdir. Film çəkməçi Qədirin başına gələn əhvalatdan bəhs edir. Əsas rolları Qurban İsmayılov, Rasim Cəfər, Almaz Amanova və Leyla Əbdülsəmədova ifa edirlər.

## Məzmun
Çəkməçi Qədir (Qurban İsmayılov) xalq arasında tərsliyi ilə tanınır. Dostunun oğlu biznesmen Əmrulla (Rasim Cəfər) Qədirin ayaqqabı dükanından başqa ətrafdakı bütün dükanları satışa razı salır. Tərs Qədiri isə razı sala bilməyəcəyini anlayaraq ona bir fənd qurur. Günlərin bir günü ona iş təklif edir və avans olaraq da pul verir. Qızını (Leyla Əbdülsəmədova) Bakıya festivala göndərmək istəyən və pula ehtiyacı olan Qədir Əmrullanın təklifini qəbul etməli olur və dükanını girov qoyur. Nəticədə iş alınmır və Qədir dükanını itirir.

Film müsbət sonluqla başa çatır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Əjdər Ol
Rejissor: Pərviz Həsənov
Operator: Elman Əliyev
Prodüser: Fuad Əzizov
Rəssam: Şahin Həsənli
Bəstəkar: Xəyal Məmmədov

## Rollarda
Qurban İsmayılov — Qədir
Rasim Cəfər — Əmrulla
Almaz Amanova — Nazı
Leyla Əbdülsəmədova — Qönçə
Rövşən Kərimduxt — Məmməd
Ədalət Əbdülsəmədov
Arif Kərimov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2016-cı ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Aleksey Bestuzev-Rumin

**Aleksey Bestuzev-Rumin** (Rusca: *Алексе́й Петро́вич Бесту́жев-Рю́мин*) (d. 1 iyun 1693 – ö. 21 aprel 1768) —  Rusiya imperiyasının baş naziri olmuş XVIII əsrin ən güclü Avropalı diplomatlarından biridir.

## İstinadlar
Aleksey Pyotroviç

**Aleksey Pyotroviç Romanov** (d. 28 fevral 1690 — ö. 7 iyul 1718) — Rusiya imperiyasının vəliəhdidir. O, Moskva şəhərində Çar Pyotr və onun ilk xanımı Evdokiya Fyodorovnanın yeganə oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir.

Aleksey siyasi fikirlərinə görə atasına qarşı çıxdı və dəfələrlə atasının onu taxtın varisi kimi yetişdirmək planlarına mane oldu. Onun Avstriyaya qısa sığınacağı Rusiya hökuməti tərəfindən qalmaqal kimi qəbul edildi. Aleksey və tərəfdarlarına qarşı kəskin tədbirlər gördü. Aleksey işgəncə altında dindirildikdən sonra öldü və oğlu Pyotr Alekseyeviç taxtın yeni varisi oldu.

## Mənbə
Storojevoy adası (Şimal Torpağı)

**Storojevoy adası** —  Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.

Oktyabr İnqilabı adasından 950 m məsafədə, Şokalski boğazı boğazının mərkəzində, Medved buxtası rayonu ərazisində, Marata fiordundan şimalda yerləşir.  
uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 3,5&nbsp;km, eni 850 m təşkil edir.  Buzdan azddır. Adanın mərkəzində hündürlüyü 74 metr olan zirvə vardır. Zirvədə geodeziya məntəqəsi ucaldılmışdır. Sahilləri hamar və düzdür. Adada göl və axar yoxdur.
## Xəritə
*Topoqrafik xəritə
Tofiq Oğuz

**Tofiq Oğuz** (tam adı: *Tofiq Qafar oğlu Rzayev*; ) — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Azərbaycan Qarabağı batalyonunun komandiri.

## Haqqında
Tofiq Rzayev 19 yanvar 1945-ci ildə Oğuz rayonunun Yaqublu kəndində anadan olub. Yaqublu kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 2 il Sumqayıt Texnologiya Texnikumunda oxuyub, daha sonra Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində hərbi xidmət keçmişdir. Xidmətini başa vurduqdan sonra Bakı Ali İdman məktəbində ali təhsil alıb və sambo üzrə idman ustası adını qazanıb. Hələ gənc yaşlarında idmana olan böyük marağı onu Azərbaycanda sambonun banisi İsmayıl Əhmədovun sinfinə gətirib çıxardıb. 1961-1962-ci illərdə Azərbaycanda gənclər arasında keçirilən yarışlarda birinci yerin sahibi olub. Bununla kifayətlənməyən Tofiq Oğuz ölkə hüdudlarında da sambo üzrə nailiyyətlər əldə edib. SSRİ idman ustası adını alan, beynəlxalq dərəcəli hakim kimi Ümumittifaq yarışlarında, turnir və çempionatlarda Azərbaycanı təmsil edib. Uzun illər Bakı və Sumqayıtda müəllim işləyib, daha sonra öz elinə, obasına  qayıdaraq burada rayon rəhbərliyinin diqqətini cəlb edib və Oğuz Rayon İdman Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunub. Vətənini azad və müstəqil görmək istəyən Tofiq Oğuz 1988-ci ildə başlayan milli azadlıq hərəkatının fəallarından biri olub, siyasi meydana atılıb, ətrafına hərəkat tərəfdarlarını toplamağı bacarıb və AXC-nin Oğuz Rayon Şöbəsinin liderinə çevrilib. Elinə obasına bağlı olan Tofiq Rzayev Oğuz rayonunun adını özünə təxəllüs götürüb.

### Şəxsi həyatı
1988-ci il iyunun 18-də Güləsər Hüseynova ilə ailə həyatı qurub. Polad və Qafar adlı oğlu, Nüşabə adlı qızı var. Polad və Qafar hal-hazırda hərbçi olaraq fəaliyyət göstərirlər.

## Hərbi xidməti
1989-cu ildə AXC dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra könüllülərdən ibarət dəstə Ermənistanla sərhəd kəndlərimizin müdafiəsində dayanır. Ermənilərin Qarabağ iddialarının açıq müstəviyə keçməsi və 1990-cı ilin 20 yanvar faciəsi Tofiq Oğuzu Şuşaya gətirib çıxarır. O, öz istəyi ilə Oğuz Rayon İdman Komitəsinin sədri vəzifəsindən istefa verərək Şuşada yaratdığı Azərbaycan Qarabağı batalyonunun komandiri olur. Şuşanın işğalından əvvəl Şuşada yerləşən ən iri batalyonlardan biri olan 500 nəfərlik Azərbaycan Qarabağı batalyonunun batalyon komandiri Tofiq Oğuzun sağ qalıb-qalmaması haqda heç bir məlumat yoxdur. Sonuncu dəfə Laçın dəhlizində başından yaralı vəziyyətdə görünüb.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Qarabağı batalyonu
* Şuşanın işğalı

## Mənbələr

# G.Pənah.; "Oğuz şəhidləri və itkinləri", Mütərcim, Bakı-1999, səh:208-2017
# Verdiyev İ.:"Yaqublu və yaqublular", Sumqayıt-2003, səh:75-77
# Kərimova M.; "Tanıyaq və tanıtdıraq" (Bu kitab Təhsidə İnkişaf və İnnovasiyalar üzrə IV qrant Müsabiqəsində qalib olmuş "Tanıyaq, tanıtdıraq" layihəsi çərçivəsində çap olunmuşdur), "M.Dizayn" MMC, Bakı-2020. səh:90-92
# Verdiyev İ."Yaqublu kəndi və onun məktəbi", Mingəçevir-2022, səh:214-216

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Sonuncu patron, sağkən bayrağa bükülən komandir, qeybə çəkilən əfsanə... – Şəhid əmanəti
Lamon adası

**Lamon adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Lamon adası arxipelaqın cənubunda yerləşir. Adadan uzunluğu 1,33 km təşkil edir. Adada göl və axar yoxdur.

Şotland qütb araşdırmaşısı Ceyms Lamontun şərəfinə adlandırılmışdır.

Açıq dənizdə yerləşən adanın sahillərini Barens dənizinin suları yuyur. Sahillərində dərinlik 20 metrdir

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar
Bəşəriyyətin beşiyi (film, 2011)

**Bəşəriyyətin beşiyi** qısametrajlı sənədli filmi rejissorlar Şamil Nəcəfzadə və Nizami Abbas tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. "Yaddaş" Sənədli Filmlər Studiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın qədim daş abidəsi, bəşəriyyətin beşiyi Qobustan haqqındadır.

## Məzmun
Film Azərbaycanın qədim daş abidəsi, bəşəriyyətin beşiyi Qobustan haqqındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
* Filmin musiqiləri (video)
* Filmin musiqiləri (audio)
Nerpa adası

**Lamon adası**  —  Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. 
## Yerləşməsi
Nerpa adası arxipelaqın cənub-qərbində, Severnaya buxtası ərazisində, Aleksandra Torpağı yaxınlığında yerləşir.

## Təsviri
Ada uzunsov formaya malindir. Uzunluğu 200 m, eni isə 100 metrdir. Mərkəzi hissədə yüksəklik vardır. Cənub-şərqində kişik qaya vardır.

1950-ci illərdə Şimal dəniz yolu idarəsinin balansında olan «Nerpa» gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xəritə
*Xəritə
## İstinadlar
Qijiqin körfəzi

**Qijiqin körfəz** — Şelixov körfəzinin daxili hissəsində yerləşən körfəz. Tayqonos yarımadasından qərbdə yerləşir və yarımada ilə Penjin körfəzindən ayrılır.

Uzunluğu 148&nbsp;km, eni çıxışda ≈ 260&nbsp;km,  maksimal dərinliyi — 88 m. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Günlük Qabarma və çəkilmələrin hündürlüyü 9,5 metr olur. Körfəzə Qijiqa çayı tökülür. Körfəzdə Ağ balinalara belə rast gəlinir.

## İstinadlar
Penjin körfəzi

**Penjin körfəzi** — Şelixov körfəzinin daxili hissəsində yerləşən körfəz. Tayqanos ilə Bojedomov burunları arasında yerləşir.

Uzunluğu 300&nbsp;km, eni çıxışda 65&nbsp;km,  maksimal dərinliyi — 62 m. İlin böyük qismi buzla örtülü olur. Günlük Qabarma və çəkilmələrin hündürlüyü 12,9 metr olur. Bu bütün Sakit okean üçün ən böyük göstəricidir. Körfəzə Penjin çayı tökülür. Sovet dönəmində QES tikintisi planlaşdırılsa da layihə gerçəkləşməmiş olaraq qalır.Stansiyanın güçü 87 QVt olmalı idi.

## İstinadlar
Rufino Tamayo

**Rufino Tamayo** (tam adı: **Rufino del Carmen Arellanes Tamayo**; d. 25 avqust 1899 – 24 iyun 1991) — Sapoteki irsinə mənsub olan Meksikalı rəssam, Meksikanın Oaxaka şəhərində anadan olmuşdur. Tamayo 20-ci əsrin ortalarında Mexiko və Nyu-Yorkda fəaliyyət göstərmiş və sürrealizmin təsiri ilə abstrakt fiqurlarını təsvirlərini yaratmışdır.

## Erkən həyatı
Valideynlərinin ölümündən sonra Tamayo xalası ilə yaşamaq üçün Mexikoya köçdü. Orada olarkən, o, özünü kiçik bizneslə məşğul olan ailəsinə həsr etdi. Lakin bir müddət sonra, 1917-ci ildə xalası onu incəsənəti öyrənmək üçün San-Karlosdakı Milli Rəssamlıq Məktəbinə apardı. Şagird kimi o dövrdə olan digər məşhur cərəyanlar arasında Kubizm, İmpressinoizm və Fovizm cərəyanlarından təsirləndi. Burada Tamayo gənc bir rəssam kimi təhsil alsa da, sonralar bu təhsildən razı qalmadı və özü fərdi şəkildə məşğul olmağa başladı. 1921-ci ildə Etnoqrafik Rəsimlər Bölməsində çalışmağa başladı, daha sonra isə bu bölmənin rəhbəri təyin olundu.

## Karyerası
30-cu illərdə o, monumental əsərlərin yaradılması ilə bağlı bir sıra sifarişlər aldı . Bu əsərlərdə muralist tendensiyaların təsiri açıq-aydın şəkildə hiss olunurdu. Eyni zamanda, Rufino Tamayo öz xüsusi bədii üslubunun inkişafında Amerika xalqlarının incəsənətinin güclü təsiri altında idi.  Rufino Tamayo  əsərlərində daha çox Meksikalıları və onların qayğılarını əks etdirir. Əsərlərində istifadə etdiyi qədim Meksika simvolları və mistik şəkillər tənhalıq, dava və mübahisələr, kədər və digər hisslər isnaların problemlərini daha aydın şəkildə ifadə etmək üçün təsvir edilir. Rufino Tamayo muralist rəssamların ikinci generasiyasına aid edilir.

Rufino Tamayonun rəsm əsərlərində Pablo Pikasso və Jorja Brakanın təsiri daha qabarıq şəkildə hiss olunur.

## Əsərləri
* Pəncərə (1932)
* Rufino və Olqa (1934)
* İki üzgüçü (1934)
* Heyvanlar (1941)
* Şir və at (1942)
* Alovla oynayan uşaqlar (1947)
* Gün və gecə (1954)
* Natürmort (1954)
* Amerika (1955)
* Evlilik  (1958)
* Ayda it (1973)
* Oxuyan üç personaj (Üç Şənlik) (1981)
* Çiçəkli kişi  (1989)
* Ay və Günəş (1990)
* Meksika bu gün

## Həmçinin bax
* Joan Miro
* Nadir Afonzo
* Oqust Erben

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nyu-York Taymz jurnalında
Barium sulfat

**Barium sulfat**  (BaSO4)  - sulfat turşusunun barium duzu.
 
## Təbiətdə tapılması
Təbiətdə - barıt mineralı şəklində tapılır. 
Rəngsiz kristal maddədir. Suda, demək olar ki, həll olunmur (180C-də 1 l suda 2 mq).

## Alınması
Qatı və duru sulfat turşusu bariumun suda həll olan duzları ilə reaksiyaya girərək barium sulfatın ağ rəngli çöküntüsünü əmələ gətirir:

Bu reaksiya analitik kimyada Ba2+ və SO4 2- ionlarını təyin etmək üçün istifadə edilir.

## Kimyəvi xassələri
Barium sulfat qatı sulfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olaraq turş duz – barium –hidrosulfat əmələ gətirir:

Yüksək temperaturda (1600 °C)barium sulfat parçalanır

 
## Tətbiqi
Litoponun alınmasında, dərin neft quyularının qazılmasında (ağırlaşdırıcı maddə kimi), müşəmbə, linolium, kağız və rezin istehsalında, rentgen şüalarını yaxşı udduğu üçün tibbdə rentgenoloji müayinələrdə, o cümlədən mədə-bağırsaq sistemin müayinəsində işlənilir.

## Mənbə
Düldül dağı

**Düldül** — Şəmkir rayonu ərazisində dağ.

## Tarixi
 
Hündürlüyü 975 m. Dağın adı oradakı at ayağının izinə oxşayan dağla və həmin dağın guya Həzrət Əlinin
Düldül atının izi olması inamı ilə əlaqədardır.

## Həmçinin bax
Şəmkir rayonu

Boğdadağ

## Xarici keçid
http://haqqinda.azŞəmkir+rayonu

## İstinadlar
Dülyam (dağ)

**Dülyam** — Lerik rayonu ərazisində dağ.

## Toponimi
Oronim talış dilindəki dü(iki) və lyam (yaylaq) komponentlərindən düzəlib, "iki yaylaq" mənasındadır.

## Həmçinin bax
* Kömürgöy
* Qızyurdu

## İstinadlar

## Xarici keçid
* haqqinda.az/Tariximiz. Lerik
Eldəydaş

**Eldəydaş** — Tərtər rayonunun ərazisində dağ. Hündürlüyü 2150 m.

## Toponimikası
Eldəydaş Tərtər rayonunun ərazisində dağ. Murovdağ silsiləsindədir. Elbəydaş variantında da qeydə alınmışdır.
Tədqiqatçıların ehtimalına görə, dağ Elbəy adlı şəxsin yurd yeri olduğundan belə adlandırılmışdır. Oronim el (camaat, kökü bir nəsildən olan əhali qrupu, regional əhali), -dək (gəzdək, güzdək tipli terminlərdə olduğu kimi -laq/-lıq şəkilçisinə uyğundur) və daş (burada "dağ, qaya") komponentlərindən düzəlib, "elin cəmləşdiyi dağ", "yaylaq yurdu" mənasındadır. Qazaxıstanda Eltay,
Krımda Eltək, Elteg toponimləri qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* http://www.terter-ih.gov.az
Motıkleysk körfəzi

**Motıkleysk körfəzi** — Oxot dənizində, Tauy körfəzinin qərbində yerləşən körfəz. Şimaldan Onaseviç,  cənubdan Xmitev yarımadası ilə əhatələnir.
Körfəzin maksimal dərinliyi 13 metrdir. Körfəzin ətrafı tundra bataqlıqları ilə örtülüdür. Burada Uzaqşərq navaqası ovlanılır. Körfəzə Motıkleyka çayı tökülür.
## Xəritə
* Xəritə
Elgədik dağı

**Elgədik** — İsmayıllı rayonu ərazisində dağ.

## Toponimikası
Oronim el (camaat) və gədik (hündür dağlar arasında yol, dağ keçidi, aşırım) komponentlərindən düzəlib, "dağlar arasından, aşırımdan keçən el yolu" və ya "el yolunun üstündə olan dağ keçidi" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Babadağ (dağ, Azərbaycan)
* Fit dağı
* Eldəydaş

## İstinadlar

## Xarici keçid
* ismayıllı-haqqnda
Diatomit

**Diatomit** — torpaqvari, kövrək və ya sementləşmiş silisiumlu (opal), ağ, açıq-boz və ya sarı rəngli 50%-dən çox hissəsi diatomea zirəhlərindən ibarət süxurdur. Diatomit dəniz, nadir hallarda şirin su (göl) mənşəli olur. Tərkibində 70-98%-dək həll olan silisium dörd oksid vardır. Yük­sək məsaməlilik, az həcmi çəki, adsorbsiya və istilik izoləetmə xassələrilə səciyyələnir. Paleogen-Neogen və Dör­düncü dövr çöküntülərində yayılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Diatomitlərdə çoxlu sayda məsamələr var. Xammal strukturunda mikroskopik hava boşluqları kərpicdə mükəmməl istilik izolyasiya xüsusiyyətlərini təmin edir. Kimyəvi tərkibi SiO2−76,6%, Al2O3−7,52%, Fe2O3−1,53%, CaO-1,4%, MgO-1,25%, SO3−0,13%. Diatomitden dərman preparatlarında dərman vasitələrinin tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Gözənəkli quruluşa, yüksək fiziki və mexaniki xüsusiyyətlərə malik olması, ucuz başa gəlməsi diatomiti geniş şəkildə istifadə etməyə imkan verir. Sorbent, katalizator və onların daşıyıcıları, eləcə də filtrasiya prosesində doldurucu kimi istifadə olunur.

## Tətbiqi
Diatomitlərin kərpic istehsalı üçün xammal kimi istifadə edilməsi, həmçinin qida sənayesində təmizləmə üçün filtrlər kimi, tibbi kosmetika, dərman və dərman preparatlarında dərman vasitələrinin tərkib hissəsi kimi istifadə edilir. Diatomitdən hazırlanan məhsullar qazanlardan nüvə reaktorlarına istilik izolyasiyası kimi istifadə olunur. Xam materialları tekstil, boya və lak sənaye, metallurgiya və maşınqayırma sahələrində istifadə olunur. Bu gün diatomit tekstil, neft kimya, yeyinti senayesində, antibiotiklərin, kağız və müxtəlif plastiklərin istehsalında, az miqdarda adsorbent və filtr vasitəsi kimi istifadə olunur.

## Təsnifatı
Müxtəlif təyinatlı diatomit müasir təsnifatının əsasında, tətbiq sahəsindən və istismar xassələrindən asılı olaraq qruplara bölmə prinsipi qoyulmuşdu. Diatamitlərin təsnifatına aid bir sıra standartlar işlənmişdir. Diatomitin əsas xarakteristikaları, dərman və dərman preparatlarında dərman vasitələrinin tərkib hissəsi kimi tətbiq olunur.

## Ədəbiyyat
# "-Nanosmologiya və nanotexnologiya jurnalı" Kimyəvi rabitə" 2004, № 7, s.796"
# By J. Lang Wood, eHow Contributor. How to Use Diatomaceas Earth As an Insecticid

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Odyan körfəzi

**Odyan körfəzi** — Oxot dənizində, Tauy körfəzinin şərqində yerləşən körfəz. Cənubdan Koni yarımadası ilə əhatələnir.
Körfəzin maksimal dərinliyi 38 metrdir. Körfəzdə Umara və Kamen-Muqdıkın adaları yerləşir.
## Xəritə
* Xəritə
Elvar (dağ)

**Elvar** — Göygöl rayonunda dağ. Hündürlüyü 1251 m.

## Toponimikası
Elvar Göygöl rayonunda dağ. Gəncə çayından sağ tərəfdə yerləşir. Hün. 1251 m.
Keçmişdə yaylaq yeri olmuşdur. Oronim el (camaat) və var (burada "yer, məskən") sözlərindən düzəlib, "el-obanın məskəni", "elin cəm olduğu, yığıldığı yer" mənasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
http://haqqinda.az
Uda körfəzi

**Uda körfəzi** — Oxot dənizində, Xabarovsk diyarı sahillərində yerləşən körfəz. Sahil xəttinin uzunluğu 100 km, uzunluğu 100 km, eni 83 km, maksimal dərinliyi 36 metr təşkil edir. Qabarmalar günlük xarakter daşıyır. Oktyabrdan iyuna kimi buzla örtülü olur. Körfəzə Uda çayı çayı tökülür. Sahilində Çukiman limanı yerləşir.

## Mənbə
Удская губа на Яндекс-картах
Sabir bağı

**Sabir bağı** — Azərbaycanın paytaxtı Bakının skverlərindən biri. Şəhərin Səbail rayonunda yerləşir. Azərbaycanlı şair-satirik Mirzə Ələkbər Sabirin adını daşıyır. Cənub tərəfdən skver İçəri şəhərin qala divarına söykənir, şimal tərəfində İstiqlaliyyət küçəsi, şərqində tərəfdən – Konstitusiya məhkəməsinin binası, qərbində isə, daha çox İsmailiyyə adı ilə tanınan, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının prezidiumu yerləşir. Bağın mərkəzində həmçinin şairin heykəli ucaldılıb.

## Tarix
Bağ 1922-ci ildə memar Ələsgərovun layihəsi əsasında "Kaspiy" tipoqrafiyasının yerində qurulub və şəhərin bu hissəsinin yaşıllaşdırılmasına təkan verib.

Skverin formalaşması mərhələlər ilə baş verib. 1922-ci ildə bağda, qala divarının yanında Sabirin heykəli ucaldılır (skulptor Yakov Keylixis, memar Sırişev). 50-ci illərdə skver olduqca genişlənir və onun ərazisi əlavə olaraq abadlaşdırılır və yaşıllaşdırılır.  Yeni yaşıllaşdırma strukturu və qala divarına açılan yeni mənzərə bütün məkanın bədii-memarlıq görünüşünü daha da qabardır. Bununla əlaqədar şairin yeni heykəlinin ucaldılmasında zərurət yaranır. Yeni heykəl (skulptor Cəlal Qaryağdı, memarlar Əlizadə və İsmayılov) 1958-ci ildə skverin layihə kompozisiyasının mərkəzində yerləşdirilir.

Skverin ətrafında bulunan tarixi memarlıq abidələri də mühüm komponent rolunu daşıyır. Skverin arxitektur-landşaft görkəmini almasında vacib rolu həmçinin yaşıllaşdırma və abadlaşdırma ilə bağlı həyata keçirilən rekonstruksiya tədbirləri oynayıb.

## İstinadlar
Dioptaz

**Dioptaz** — mineral, Cu6[Si6O18]×6H2O

## Haqqında
Dioptaz — triqonal. Habitus prizmatik, romboedrik. Ayrılma romboedr üzrə mükəmməl. Druzlar, qabıqcıqlar şəklində rast gəlir. Rəngi zümrüdü-yaşıl. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 5. Xüsusi çəkisi 3,35. Cu başqa mineralları ilə birgə mis yataqlarının oksidləşmə zonasında tapılır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Anna Petrovna

**Böyük hersoqina Anna Petrovna** (Rusca: *Анна Петро́вна*) (d. 27 yanvar 1708 — ö. 4 mart 1728) — Rusiya imperatoru I Pyotr və xanımı Yekaterina Alekseyevnanın ən böyük qızıdır. Kiçik bacısı Yelizaveta Petrovna 1741–1762-ci illərdə imperatriça olaraq imperiyanı idarə etdi. Atasının və anasının səltənətlərində vəliəhd olsa da, heç vaxt taxt uğrunda mübarizə aparmamışdır. Buna baxmayaraq oğlu III Pyotr 1762-ci ildə xalasının xələfi olaraq taxta oturdu. Evlilik yolu ilə Şlezviq-Holşteyn hersoqinası təyin edildi.

## İstinadlar
Yakob van Röysdal

**Yakob van Röysdal** (,  ⓘ, ) — Holland qızıl dövrün rəssamı, və qravüraçısı, sənətkar və ofort ustası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yakob van Röysdal dünya muzeylərində
Mariya Pronçişeva buxtası

**Mariya Pronçişeva buxtası** — Laptevlər dənizində, Taymır yarımadasının şərq sahillərində yerləşən buxta. Xatanqa körfəzindəndən 75&nbsp;km şimalda yerləşir. Buxtanın uzunluğu 60&nbsp;km, eni isə 3 – 10&nbsp;km arasında dəyişir. Ən dərin yeri 22 metrdir. Buxtadan qərbdə Bırranqa dağları yerləşir. Bu hissədən buxtaya çaylar axır. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.

1736-cı ildə Vasili Vasileviç Pronçişev tərəfindən kəşf edilmişdir. 1740-cı ildə isə Xariton Laptevin ekspedisiyası tərəfindən ziyarət olunmuşdur
Buxta uzun zaman adsız olmuşdur. Buxtada yerləşən burun 1913-cü ildə Boris Andreeviç Vilkiskinin ekspedisiyası tərəfindən Vasili Pronşiçevin həyat yoldaşı Tatyana Pronçişevanın şərəfinə adlandırılmışdır. 1920-ci ildə kartoqraflar səhvən xəritələrdə qeyd olunan burnu bildirən yazını buxtanın adı olmasını zənn etmişlər. Ancaq 1983-cü ildə tələbə olan V.Boqdanov bunu aça bilmşdir.

Buxta sahilində qütn stansiyası vardır. Buxtaya Xatanqa qəsəbəsindən turlar təşkil edilir.

## İstinadlar
Uorvik qalası

**Uorvik qalası** ()  — 1068-ci ildə I Vilhelm Fateh tərəfindən inşa edilmiş orta əsr qəsri. Uorvik İngiltərənin Uorvikşir qraflığında, Eyvon çayı üzərində yerləşən şəhər. Ağacdan olan orijinal qala "mott və beyli"  ()  XII əsrdə yenidən qurulmuşdur. Yüzillik müharibə zamanı şəhərin əks fasadı bərpa edildi ki, bu da onu XIV əsr hərb memarlığının ən tanınmış nümunələrindən birinə çevirdi. XVII əsrin əvvəllərinə qədər, yəni onun 1604-cü ildə  I Ceyms tərəfindən Ser Falk Qrevilə verilməsinə qədər ondan istehkam kimi istifadə edilmişdir. Qrevil onu Qrevillər ailəsinə məxsus ölkə-evə () çevirdi və bu ev 1759-cu ildən 1978-ci ilə, Tussaud qrupu () tərəfindən alınana qədər Uorvik qrafının oldu.

2007-ci ildə Tussauds qrupu, *The Blackstone Group* tərəfindən *Merlin Entertainment* ilə birləşdi; Daha sonra *Prestbury Group* investisiya firması Uorvik qalasını satış və kirayə müqaviləsi ilə Nick Leslau'ya satdı.
Digenit

**Digenit** — mineral, Cu9S5

## Haqqında
Digenit — polimorf modifikasiyaları — kubik və triqonal. Habitus oktaedrik. Ayrılma {111} üzrə qeyri-mükəmməl. Rəngi qurğuşunu-boz, göy, qara. Parıltısı metallik. Sərtliyi 2,5–3. Xüsusi çəkisi 5,7. Mis sulfidləri ilə hidrotermal yataqlarda rast gəlinir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Tereza Klavenes körfəzi

**Tereza Klavenes körfəzi** — Laptevlər dənizində, Taymır yarımadasının şərq sahillərində yerləşən körfəz. Xatanqa körfəzindəndən 75&nbsp;km şimalda yerləşir. Buxtanın uzunluğu 40&nbsp;km, eni isə 13&nbsp;km -dir. Ən dərin yeri 40 metrdir. Qərbdə Lasinus yarımadası ilə Sims körfəzi ayrılır. Şərqində Vilkiski arxipelaqı və Komsomol həqiqəti adaları yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. Buxtanın sahil bölgəsi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir. Buxtaya çoxlu sayda çaylar axır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
## Tarixi
1736-cı ildə Vasili Vasileviç Pronçişev tərəfindən uzaq məsafədən kəşf edilmişdir. O, səhvən körfəzi Taymır çayının mənsəbi hesab etmişdir. 1740-cı ildə isə Xariton Laptevin ekspedisiyası tərəfindən bölgədən keçilsədə ziyarət etməmişdir.
1741-ci ildə şimala səfəri zamanı Semyon Çelyuskin körfəzi ziyarət etmişdir. Ancaq ona ad verməmişdir. 1918-1919-cu illərdə Roald Amundsennin zərurətdən sahillərində qışlamaq məcburiyyətində qalması ilə əlaqədar tam olaraq tətqiq edilmişdir. O, körfəzi tanışı Tereza Klavenesin şərəfinə adlandırır. Tereza Klavenesin kim olması barədə dəqiq məlumat yoxdur. Bəzi məlulatlara görə bu qadın Fram gəmisini maliyyələşdirən komitənin rəhbəri olmuşdur.

YERİNİN TƏSVİRİ

Tereza Klavenes körfəzi, Taimyr yarımadasının şimal-şərq ucunun sahillərini yuyaraq, Laptev dənizinin çoxsaylı körfəzlərindən biridir.  Körfəzin uzunluğu 40 kilometrə, eni isə təxminən 16-a yaxındır. Körfəzin ən dərin hissəsi, kiçik adalar və şallarda çoxdur, buxtanın sahələri yumşaq, bataqlıqdadır, seyrək tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür.  İlin çox hissəsi buxtanı buzla örtür.  Körfəzin sahil hissəsi Böyük Arktika Qoruğunun bir hissəsidir.

İlk dəfə Vasili Pronchiçevin ekspedisiya üzvləri 1736-cı ildə körfəzi gördülər, lakin kəşfiyyatçı gəmi keçdi və səhvən Taimyra çayının ağzında buğa səhv edildi.  Xariton Laptevin ekspedisiyası körfəzin varlığını bilirdi, lakin ətraflı araşdırmadı.  Başqa bir məşhur qütb tədqiqatçısı Semyon Chelyuskin 1741-ci ildə buxtanın sahillərini gəzdi, ancaq buğa heç bir ad təyin etmədi.

Körfəzin ətraflı öyrənilməsi 1918-1919-cu illərin qışında Rwald Amundsen ekspedisiyasının üzvləri tərəfindən aparılmışdır.  Bu, məcburi bir tədbir idi, çünki Norveç naviqatorunun gəmisi ona yaxın olmayan buzda donmuşdu.  Körfəzə adını verən - Amundsen məşhur dost qütblü "Fram" gəmisini dəstəkləyən komitəyə rəhbərlik edən dostu Teresa Klavenesin şərəfinə.

## İstinadlar
Anna Leopoldovna

**Anna Leopoldovna** (Rusca: *А́нна Леопо́льдовна;* ) — Rus çarı V İvanın nəvəsi, imperator VI İvanın anası və bir neçə aylıq səltənətində taxt naibi.

## Mənbə
* Cowles, Virginia (1971), The Romanovs, London: William Collins, pp.&nbsp;67–68 
* Kamenskiĭ, Aleksandr Abramovich; Griffiths, David B. (1997), The Russian Empire in the Eighteenth Century: Tradition and Modernization from Peter to Catherine (The New Russian History), M.E. Sharpe, p.&nbsp;164,  
* Moss, Walter (2001), A History of Russia, I, Boston: MacGraw-Hill, pp.&nbsp;254–255 
* Troyat, Henri (2000), Terrible Tsarinas: Five Russian Women in Power, New York: Algora Publishing, pp.&nbsp;99–101
Olenok körfəzi

**Olenok körfəzi** — Laptevlər dənizində yerləşən körfəz. Körfəzin uzunluğu 65&nbsp;km, eni isə 130&nbsp;km-dir. Ən dərin yeri 15 metrdir. Lena deltasından qərbdə yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Avqust-sentyabr ayları buzdan azad olur. Körfəzin suyu az duzludur. Bu səbəbdən burada şirin su balıqlarını görmək olar. Körfəzə Olenok çayı tökülür. Şərq sahillərini Lena deltası şəkilləndirir. Körfəzdə çoxlu ada vardır. Onlardan ən irisi Canqılaxdır. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. Buxtanın sahil bölgəsi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir. Buxtaya çoxlu sayda çaylar axır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
## Araşdırılma tarixi
Körfəz 1633—1634-cu illərdə yenisey kazaklarının rəhbəri İvan Rebrov tərəfindən kəşf edilmişdir. 1735—1736-cı illərdə Vasili Vasilyeviç Pronçişev tərəfindən tətqiq edilmiş və xəritəyə salınmışdır. uzaq məsafədən kəşf edilmişdir. Sahillərində Vasili Vasilyeviç Pronçişev və Tatyana Pronçişevanın rəhbərlik etdiyi ekspedisiya qışlamışdır. 1736-cı ilin sentyabrında ər və arvad geri qayıdarkən yolda həlak olmuş və Olenok çayı mənsəbində dəfn olunmuşlat.

2002-ci ildə frsansız yazıçısı və səyyahı Jil Eklem kayaklsa körfəz boyu 60&nbsp;km üzmüşdür.

## Naviqasiya
2003-cü ildə Olenok axarı ilə yol 561 kmtəşkil edirdi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Открытие русскими средней и восточной Сибири
Çarskoye selo

**Çarski Selo** (Rusca: *Ца́рское Село́*, "Çarın kəndi") — Sankt Peterburq şəhərinin 24 km cənubunda yerləşən, imperiyanın keçmiş iqamətgahıdır. Hal-hazırda Puşkin şəhərinin də bir hissəsidir. Sovet dönəmində **Detski Selo** da adlanmışdır.

## Mənbə
Qoçyataq şəlaləsi

**Qoçyataq** — Azərbaycanın Qax rayonu ərazisində şəlalə. Şəlalə rayonun İlisu kəndindən 9&nbsp;km şərqdə, Hamamçay çayının üzərində yerləşir. Qoçyataq şəlaləsi Azərbaycan-Rusiya dövlət sərhəddinin yaxınlığında yerləşir.

## Xüsusiyyətlər
Hündürlüyü təxminən 35-50 metr, eni isə 1 metr olan şəlalə il boyu bol suludur. Qoçyataq  yaxınlıqda yerləşən dağın adıdır. Suqovuşan adı isə yaxınlıqda çaya digər kiçik çayın birləşdiyinə görə verilmiş. Şəlaləyə gedib çatmaq yetərincə çətindir. İlisu kəndindən bu istiqamətdə ancaq 5&nbsp;km-lik məsafəni avtomobillə getmək mümkündür. Sonra yolu atla və ya piyada getmək mümkündür. İlisu mineral bulağından sonra yol çay boyu və dar kanyonvarı dərədən keçir. Qoçyataq şəlaləsinə gedən yolda 2 şəlalə də mövcuddur. Qoçyataq şəlaləsi Azərbaycanın ən hündür bol sulu şəlalələrdən biridir.

## İstinadlar
Maqeyoya adası

**Maqeyoya adası** ( — kasıb ada) — Skandinaviya yarımadasının şimalında, Barens dənizi sahillərində yerləşən ada. Ada Norveçə məxsusdur.

Adada Nordkap və Knivşellodden burunları yerləşir. İnzibati baxımdan inzibati mərkəzi adanın cənubunda olan Nordkap kommunasına daxildir. Burada yaşayan əhalinin əsas gəliri balıqçılıq və turizmdən əldə edilir.

Tundra bitkilərinə sahibdir. Sahilləri parçalıdır. Sahəsi 436,6&nbsp;km², ən hündür nöqtəsi 417 m-dir. Nordkapda hündürlük isə 307 metrdir.

Adada ilk yaşayış məntəqəsi b.e.ə 8300 ilə aiddir. 1999-cu ildə adanı materikə birləşdirən, uzunluğu 6,87&nbsp;km olan tunel inşa edilmişdir.,

## İstinadlar

## Mənbə
* Nordkap kammunasının rəsmi saytı
Zeleneski adası

**Zeleneski adası**  —  Barens dənizində yerləşən ada.  İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinin Kola rayonu ərazisinə daxildir.

Teriberki və Voronya çaylarınınnmənsəbindən 200 m aralıda yerləşir. Adaya ən yaxın yaşayış məntəqəsi Teriberkadan 18 metr aralıda yerləşir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Kola ensiklopediyası
Zaxari Ketsxoveli

**Zaxari Nikolayeviç Ketsxoveli** (; ) — sovet və gürcü partiya xadimi.

## Həyatı
1902-ci ildə anadan olmuşdur. 1941-ci ildən Üik(b)P üzvüdür.

1940-cı il noyabrın 6-da SSRİ Xalq komissarlığının Gürcüstan SSR-in tədarük məsələləri üzrə müvəkkili vəzifəsinə təyin olundu. 1942-ci ildən 1947-ci ilin 26 martına qədər Gürcüstan SSR Xalq Komissarları Sovetinin (Nazirlər Şurası) sədrinin müavini işləyirdi.  1944–1946-cı illərdə Gürcüstan yeyinti sənayesinin xalq komissarı (nazir) vəzifəsində çalışırdı.

30 sentyabr 1946-cı ildən 26 mart 1947-ci ilə qədər dad sənayesi naziri idi. Bundan sonra 1952-ci ilə qədər Gürcüstan SSR Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini idi. 1953-cü il aprelin 14-dək Gürcüstan KP MK Bürosunun üzvü idi.

1952-ci il aprelin 6-da Gürcüstanın Nazirlər Şurasına bir il ərzində rəhbərlik etmişdir. Daha sonra qida sənayesi naziri kimi fəaliyyət göstərirdi, bundan başqa 1956-cı ildən Gürcüstan SSR ərzaq məhsulları sənayesi naziri vəzifəsində çalışmışdır.

14 oktyabr 1952 — 14 fevral 1956 tarixləri ərzində SOV.İKP MK-nın üzvü idi.

## Mükafatları
* Lenin ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

## Mənbə
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза
Zurab Pataridze

**Zurab Aleksandroviç Pataridze** (; ) — gürcü və sovet dövlət xadimi. 1975-1982-ci illərdə Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur.

## Həyatı
1952-ci ildə Gürcüstan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. 1955-ci ildə Kommunist Partiyasının sıralarına qoşulmuşdur.

1952-ci ilin oktyabrından Çiatura şəhərində dağ idarəsinin növbə rəisi işləyirdi. Növbəti ilin iyununda sahə rəisi, 1957-ci ildə mədən müdiri, 1958-ci ilin mayında isə idarənin baş mühəndisi vəzifələrində çalışırdı. Nəhayət 1959-cu ildən mədən idarəsinə başçılıq etməyə başladı.

1962-ci ilin mart ayında Gürcüstan Kommunist Partiyasının Çiatura şəhəri komitəsinin birinci katibi seçildi. 1967-ci ilin sentyabr ayında Sov.İKP MK-nın təşkilati-siyasi işlərin təlimatçısı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1972-ci ilin iyun ayından Gürcüstan SSR-nin Kp MK-nın katibi təyin edildi.

1975-ci il dekabr ayından 1982-ci ildə vəfatına qədər Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinə rəhbərlik edirdi.

SSRİ Ali Sovetinin 9-10 çağırış deputatı və 1976-cı ildən Sov. İkp MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.

1982-ci il iyunun 5-də avtomobil qəzasında həlak olmuşdur. Tbilisinin Saburtalo rayonunda yerləşən ictimai xadimləri panteonunda dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
* Lenin ordeni
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
* "Oktyabr inqilabı" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyası (*rusca*)
Nordkap burnu

**Nordkap** (, ) — Skandinaviya yarımadasından şimalda, Barens dənizi sahillərində yerləşən, Norveçə məxsus Maqeyoya adasının ucqar şimal nöqtəsi.  İnzibati baxımdan inzibati mərkəzi adanın cənubunda olan Nordkap kommunasına daxildir. Bəzən Avropanın ən ucqar şimal nöqtəsi hesab edilsə də, materikin deyil adanın ucqar nöqtəsidir. Üstəlik Şpitsbergen, Frans-İosif Torpağı və Yeni Torpaq adaları ondanda şimalda yerləşir. Knivşellodden burnu Nordkapdan 1,5&nbsp;km şimaldadır.

Buruna ən yaxın liman Honninqsvok balıqçı limanıdır.

Nordkap burnu öz növbəsində bir qranit qaya parçasının bir hissəsidir. Qayanın zirvə hissəsi hamardsır və burada tundra gölləri vardır.

Nordkapo burnuna adı Riçard Çensler 1553-cü ildə Şimal keçidini tapmaq məqsədi ilə bölgəyə gələrkən vermişdir. Burunu 1873-cü ildə Norveç kralı II Oskar və 1907-ci ildə isə Tayland kralı Çulalonqkorn ziyarət etmişdir. Hazırda turizm obyeti kimi yanaşılır. Burada baxış meydançası vardır.

1943-cü ildə alman və britaniya güvvələri arasında Nordkap döyüşü olmuşdur. Britaniyalılar döyüşdə qalib gəlmişlər.

## Qalereya

Fayl:Nortdkapp&Knivskjellodden.JPG|Nordkap və Knivşellodden burunları
Fayl:Richard Chancellor in Edward Bonaventure.JPG|Çenslorun gəmisi (1553)


## İstinadlar
Teramo BK

"Teramo" və ya "Teramo Basket" (ingilis dilində:Teramo Basket) Teramo şəhərini təmsil etmiş keçmiş italyan basketbol klubu.
Komanda 2002-ci ildən 2012-ci ilədək İtaliya çempionatında iştirak etmiş, sonralar maliyyə çətinlikləri ilə üzləşən komanda buraxılmışdır. Klubun ev meydançası PalaSkapiano" arenası hesab olunurdu.

## Tarixi
Teramo basketbol klubu 1973-cü ildə İtaliyanın Teramo şəhərində Karlo Antonetti tərəfindən AİCS adı altında (İtalyan Mədəniyyət və İdman Cəmiyyəti, İngilis dilində:Association of Italian Culture and Sports) yaradılmışdır. Pegional turnirlərdə bir neçə qələbədən və gənclərdən ibarət komandanın hazırlığından sonra 1992–1993-cü il mövsümündə "Teramo Basket" adı altında İtaliyanın C1 liqasında İtaliya milli çempionatında iştirak etmək imkanı qazanmışdır. 2009-cu il mövsümündə klub üçüncü yeri tutmuş və 2010-cu ildə Avropa kubokunda iştirak etmək hüququ qazanmışdır. Getdikcə artan maliyyə problemləri nəticəsində 2012-ci ilin iyul ayında klub iflasa uğradığını elan etmiş və İtaliyanın basketbol liqasından kənarlaşdırılmışdır.

## Məşhur oyunçuları
*  Mario Boni
*  Ceysi Kerroll
*  [[Лончар, Kreşimir Lonçar
*   Nikolaz Skitişvili

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Artur adası

**Artur adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Qeorq Torpağıından şimaldda yerləşir. Adanın sahəsi 111 km², maksimal hündürlüyü isə 275 m, təşkil edir.

## Təsviri
Ada demək olar ki, bütünlüklə buzla örtülüdür. Az bir qism ərazi — adanın şimal-qərb qutaracağı Ledovoy burnu və cənub quraracağı Nizkiy burnu — buzdan azaddır.
Ada geologiya cəmiyyətinin üzvü Artur Braysın şərəfinə adlandırılmışdır.
Nuqaybək (Bakalı)

**Nuqaybək** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Yeni Ursay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Bakalı): 50&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Tuymazı stansiyası): 92&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (89 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Нагайбак.
Berqhauz adası

**Berqhauz adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın maksimal hündürlüyü 372 metrdir.

## Yerləşməsi
Berqhauz adası arxipelaqın şimalında mövqe tutur. Ada Qallaya adasından 1.5 km aralıda, Hidroqraflar körfəzində yerləşir. Dairəvi formaya malikdir. Diamerti 2,3 km-dir. Adanın böyük hissəsini 372 metr hündürlüyə malik zirvə tutur. Digər ərazisini daşlı sahələr tutur.
Ada alman hidroqrafı Henrix Berhauzun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xarici keçidlər
Kambey körfəzi

**Kambey körfəzi** ( )— Ərəbistan dənizində Hindistanın şimal-qərb sahillərində körfəz. Körfəz Hindistanın Qucarat ştatı ilə sərhədlənir.

## Ümumi məlumat
Kambey körfəzinin uzunluğu təxminən 200 kilometrdir. Körfəzin eni şimalda təxminən 20&nbsp;km-ə (12 mil), cənubda isə təxminən 70&nbsp;km-ə (43 mil) çatır. Körfəzə tökülən əsas çaylar Narmada, Sabarmati, Mahi və Tapti çaylarıdır. Çaylar mənsəbdə estuari forması yaradır. Səthin dərinliyi dalğalanmalara səbəb olur. Bu xüsusilə yerli tərsanələrdə istifadə olunur.

Kambey körfəzi Kathiyavar yarımadasını Qucaratın cənub-şərq hissəsindən ayırır. Körfəzdə Kalpasar proyektinə görə 30&nbsp;km-lik bəndin tikilməsi planlaşdırılmışdır.

## Limanları
Kambey körfəzi qədim dövrlərdən bəri əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzidir. Körfəzin limanları Hind okeanının dəniz ticarət yolları ilə Hindistanı birləşdirir. Tarixən əhəmiyyətli limanlar Bxaruç, Surat, Kambey, Bhavnaqar və Damandır. Bxaruç qədim dövrlərdə, Kambey isə orta əsrlərdə ən mühüm limanlar idi. Kambey limanın qarşısından qum çox yuyulduqdan sonra Böyük Moğal İmperiyasının ən əhəmiyyətli limanı olaraq bilinən yer Surat tərəfindən işğal edildi.

2002-ci ildə Kambey körfəzinin yaxınlığında Hind sivilizasiyasına (qəsəbə Lotxal) aid olan qədim yaşayış yerlərinin izləri aşkar edilmişdir. Ərazidə tapılmış karbonlaşmış ağacın bir parçasının yaşı 9500 ilə qədər olduğu təyin olundu.

## Vəhşi həyat
Körfəzin qərbində Kathiyavar və ya Sauraştra bölgəsində, Qir Meşəsi Milli Parkı və park ətrafında Asiya şirləri yaşayır. Körfəzin şərqindəki Danqs meşəsi Benqal pələnglərinə ev sahibliyi edir.

## Həmçinin bax
* Hindistan
* Ərəbistan dənizi
* Qucarat
* Lotxal

## İstinadlar
Stoliçka adası

**Stoliçka adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanır. Hamar səthə malikdir. Bir hissədən dənizə enişi vardır. Morjların yatağıdır. Bu səbəbdən ağ ayıları özünə cəlb edir. Ada sahillərinin suyu dayaz və şəffadır.

Ada avstriyalı bioloq və səyyah Ferdinand Stlokişin şərəfinə adlandırılmışdır.

Adanın maksimal hündürlüyü — 81 m.

* Yaxınlığında yerləşən kiçik adalar: Apollonov adası, Milovzorov rifi, Kuna adası.
* Yaxınlığında yerləşən iri adalar: Payer adası, Bekker adası.

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar