open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Millət (Osmanlı imperiyası)

**Millət** (, ) — Osmanlı imperiyasında "şəxsi hüquq"la bağlı müstəqil məhkəmə. Bunun əsasında hansısa konfessional bir cəmiyyətin öz qanunları əsasında özünü idarə etməsinə icazə verilirdi.

Adətən "sistem" adlandırılmasına baxmayaraq, XIX əsrə qədər Osmanlı imperiyasında indi retrospektiv olaraq "millət" adlandırılanların təşkili heç də sistemli deyildi. Əksinə, qeyri-müsəlmanlara bütövlükdə "millət" üçün ümumi struktur olmadan, sadəcə olaraq, öz icmaları daxilində əhəmiyyətli dərəcədə muxtariyyət verilmişdi. İmperiya daxilində müxtəlif dini icmalara uyğun gələn müxtəlif millətlər anlayışı XVIII əsrə qədər ortaya çıxmamışdı. Baxmayaraq ki, XV əsrdə belə bir sistemin mövcud olmadığı indiki ədəbiyyatda qəbul edilir, XIX–XX əsrlərdə millət sisteminin mövcudluğu onu Fateh Sultan Mehmed dövrünə bağlayan çoxsaylı təməl miflərlə əsaslandırılmışdır.

XIX əsrdə Osmanlı imperiyasında milliyətçiliyin yüksəlişi zamanı həyata keçirilən Tənzimat islahatları nəticəsində bu termin qanunla qorunan etnolinqvistik azlıq qrupları üçün istifadə edilmişdir. Millət sistemi müasir halından əvvəlki dini plüralizm nümunəsi adlandırılmışdır.

Tarixçi İohan Ştraus yazmışdır ki, bu termin "Osmanlı sistemini və xüsusilə qeyri-müsəlmanların statusunu anlamaq üçün çox vacib görünür".

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* Ottoman Empire site, German full original version

## Əlavə ədəbiyyat

*  - Online on 3 April 2007
*  - Published online 2015-12-21
* Benjamin Braude and Bernard Lewis (ed.), *Christians and Jews in the Ottoman Empire. The Functioning of a Plural Society*, 2 vol., New York and London 1982.
* 
* Dimitris Stamatopoulos, "From Millets to Minorities in the 19th – Century Ottoman Empire: an Ambiguous Modernization", in S. G. Ellis, G. Hálfadanarson, A.K. Isaacs (επιμ.), Citizenship in Historical Perspective, Pisa: Edizioni Plus – Pisa University Press, 2006, 253–273
* Elizabeth A. Zachariadou, *Co−Existence and Religion*, in: Archivum Ottomanicum 15 (1997), 119–29.
* 
* 
* 
* Youssef Courbage and Philippe Fargues, *Christians and Jews under Islam*, translated by Judy Mabro, London−New York 1997.
* Ramsaur, Ernest Edmondson Jr., *The Young Turks. Prelude to the Revolution of 1908*, 2. ed., İstanbul 1982, pp.&nbsp;40–1, Anm. 30: "Meşveret", Paris, 3. Dezember 1895.
* Çağlar Keyder, *Bureaucracy and Bourgeoisie: Reform and Revolution in the Age of Imperialism*, in: Review, XI, 2, Spring 1988, pp.&nbsp;151–65.
* Roderic H. Davison, *Turkish Attitudes Concerning Christian−Muslim Equality in the Nineteenth Century*, in: American Historical Review 59 (1953–54), pp.&nbsp;844–864.

## Xarici keçidlər

*
Şalon-sür-Son

**Şalon-sür-Son** ( ) — Fransanın şimalında, Sona və Luara departamentimda şəhər. Sona çayı va Mərkəzi kanal sahilindədir. Metallurgiya və maşınqayırma sənayesi, metal konstruksiyalar, fotoplyonka müassisəlari, şəkər zavodu var. 2007-ci ildə əhalisi 52,260 nəfər idi.

## Əhalisi

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Şamaxı Pedaqoji Məktəbi

**Mirzə Ələkbər Sabir adına Şamaxı Pedaqoji Məktəbi** () — Azərbaycanda sovet dövründə mövcud olmuş Ali və Orta İxtisas Təhsil Nazirliyi sistemində orta ixtisas təhsil müəssisəsi. 1932-ci ildə yaradılmışdır. İbtidai sinif müəllimləri hazırlayırdı. 1985–1986-cı illər tədris mövsümündə məktəbdə 300-dək tələbə təhsil alır, 45 müəllim dərs deyirdi. Şamaxı Pedaqoji Məktəbini 1984–1985 illərdə 92 nəfər bitirmişdir.

## İstinadlar
Şamaxı–Qobustan neftli-qazlı sahəsi

**Şamaxı–Qobustan neftli-qazlı sahəsi** — Azərbaycanda, Böyük Qafqazın cənub-şərq batımında neftli-qazlı hövzə. Sahədə çoxlu palçıq vulkanı var.

## Geologiyası
Şamaxı–Qobustan neftli-qazlı sahəsinin geoloji quruluşunda Orta Yuradan (Mezozoy) Üst Pliosenədək (Kaynozoy) olan çöküntü kompleksi öyrənilmişdir. Sahə eyniadlı sinklinoriumu əhatə edir. Beş böyük tektonik zonaya ayrılır: Şimal, Mərkəz, Cənub-Qərb, Cənub-Şərq və ya Ceyrankeçməz depressiyası və Ələt–Ləngəbiz. Bu zonaların, xüsusilə Şimal tektonik zonasının quruluşu olduqca mürəkkəbdir. Şimal zonası böyük ölçülü uzununa, eninə qırılmalarla, üstəgəlmələrlə mürəkkəbləşmişdir. Ələt–Ləngəbiz tektonik zonasında uzununa istiqamətdə  məsafədən izlənən böyük qırılma müşahidə edilmişdir. Bu qırılma nəticəsində Üst Pliosen çöküntülərinin Orta Pliosen və Miosen çöküntüləri ilə kontaktı yaranmışdır. Neft-qazlılığı güman edilən sahələrin çox olmasına baxmayaraq tektonik quruluşun mürəkkəbliyindən yalnız iki yataq aşkar edilmişdir: Umbakı neft yatağı, Duvannı qaz-kondensat yatağı. Sahənin neft-qazlılıq perspektivi Üçüncü sistem və Təbaşir çöküntüləri ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şamdlan

**Şamdlan** və ya **Şandlan** — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Tircan kəndindən 3–4 kilometr cənub-şərqdə, Qızılca dərəsinin sol sahilində orta əsr yaşayış yeri.

## Tarixi
Meşələrlə əhatə olunmuş və əlverişli mövqedə yerləşən Şamdlan təqribən 10 hektardır. Kəşfiyyat xarakterli axtarışlar zamanı dəmirçi emalatxanası, istehsalat tullantıları, şirsiz və şirli keramika qalıqları, şüşə qab və bilərzik nümunələri, kirkirə daşı, dəmir ox ucluğu və s. tapılmışdır. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasına görə, materiallar yaşayış yerinin IX–XIII əsrlərdə mövcud olduğunu göstərir. Buna baxmayaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli "Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında" qərarında bildirilmişdir ki, yaşayış yeri VIII–XVIII əsrlərə aiddir. Qeydiyyat nömrəsi 1153-dür.

## İstinadlar
Yol ayrıcında (film, 1999)

**Yol ayrıcında** (hind: **Jaanwar** (hərfi tərcüməsi: **“Heyvan”**)) — 24 dekabr 1999-cu ildə nümayiş etdirilən, Sunel Darşan tərəfindən çəkilmiş hindi dilli döyüş filmidir. Filmdə əsas rollarda Akshay Kumar, Karisma Kapoor və Shilpa Shetty çəkilmişdir. Film kommersiya müvəffəqiyyəti qazanmış və Kumar və *Shetty*nin zəifləmiş karyeralarında yenidən canlanma yaratmışdır. Film iki dəfə benqal dilində (birinci dəfə 2001-ci ildə Banqladeşdə **Mukho Mukhi** adı ilə, ikinci dəfə isə Hindistanın Qərbi Benqaliya əyalətində 2004-cü ildə **Mastan** adı ilə) çəkilmişdir.

## Süjet xətti

Ölkədə quraqlıqdır. İnsanlar acından ölürlər. Onların arasında 10 yaşlı Bapunun anası da vardır. Oğlan boş yerə onun üçün yemək istəyir. O, qətiyyətlə anasının həyatını xilas edə biləcək bir parça tort üçün vəhşi itlərlə vuruşur. Ancaq buna baxmayaraq onun anası ölür. Bu döyüşün şahidi olan Sultan (Şakti Kapur) oğlanın qayğısına qalmağa başlayır. Bapunun qətiyyəti ona ümid verir ki, cinayətkar kimi tərbiyə olunan uşaq gələcəkdə onun üçün qazanc mənbəyinə çevrilə bilər. İllər keçir. Bapunun adı Badşah ləqəbi ilə əvəz edilir. Həm polis, həm də quldurlar cəsarətli quldura (Akshay Kumar) hörmət edirlər. Küçə rəqqasəsinə (Karisma Kapur) olan sevgisi belə onun quldur kimi taleyini dəyişdirə bilmir. Onunla evlənməyi razılaşdırdıqdan sonra daha məbədə də getmir. Onu polisə təhvil verən şəxslə döyüşür və onu öldürür. Hər şeyini itirmiş və ümidsizliyə düçar olan bir şəxsə  Allah qatar qəzasından sonra itmiş uşaq göndərir. Badşah üsyan edir, gələcəyi olmayan bir adamın, məsum bir uşağa baxmasının çətinliklərindən, o uşağa qarşı məsuliyyətinin çətinliklərindən Allaha şikayət edir. O qorxur ki, uşaq da gələcəkdə onun taleyini yaşayacaq. Ata olduqdan sonra Badşahın adını və taleyini tamamilə dəyişdirir. Keçmiş Babu yenidən doğulur və indi o dəmirçiyə çevirilir və sevimli oğlunu saxlamaq üçün çox həddindən artıq çox işləyir.

Hər kəs ümidsizlik içərisində Badşahı axtararkən ancaq o, Badşah haqqında heç nəyi xatırlamaq istəmir. Onu axtaranlar intiqam almağa ac, evlilik ümidləri lağa qoyulmuş Sapna, onun arxasınca düşmüş bir polis məmuru və Badşahın talanlarının qazanclarından əl çəkməyən Sultandır...

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Şilpa Şetti

**Şilpa Şetti Kundra** () Hindistanlı aktrisa, kinorejisor, kino prodüseri, rəqqasə, yazıçı, iş adamı və əsasən hind filmlərində çəkilmiş keçmiş modeldir. Şetti iki Filmfare Mükafatı nominasiyası qazanmış *“Baazigar”* (1993) trillerində debüt etmişdir. Bunun ardınca ikili rol oynadığı *Main Khiladi Tu Anari* (1994) adlı döyüş-komediya janrındakı filmdə baş rolda oynamışdır.

## İstinadlar
Cem Uzan

**Cem Çingiz Uzan** (; ) — Türkiyə iş adamı, siyasətçisi və Gənc Partiyanın qurucusu və sabiq sədri.

## Xarici keçidlər
Talışıstan

**Talışistan** (həmçinin ***Talış***, ***Tolışıston***) — tarixən və indiki "Talış regionunu" bildirən termin.

## Tarixi
 Əmir Teymuru istinad edərək belə yazmışdı:*Əmir Teymur Gilandan sonra Abeskun dənizi ətrafında yaşayan xalqlar arasında ən qüdrətli və güclü olduqları deyilən ərlərini görmək üçün Talış torpağına və ya Talış mahalına getdi. Görmək istəyirdi ki, onlar Əmir Teymurla dueldə sağ qala biləcəklərmi? Talış diyarına girən Əmir Teymur, Abeskun dənizinin digər ölkələrindən çox fərqli bir ölkə gördü. Talış kişi və qadınları hündürboylu və əzəmətli idilər və Əmir Teymurun onları gördüyü vaxt, demək olar ki, əynində ayıb yerləri örtən paltardan başqa heç bir paltarı yox idi və ona qışda dəridən örtük geyindiklərini söylədilər. . Talış kişilərinin səsi o qədər güclüdür ki, bir dağda dayanan talış digərində duranla sərbəst danışır. Talış itləri də təəccübləndirir, iridirlər, arabalara qoşub, at kimi sürürlər. Talışlar ölkəsində çoxlu vəhşi marallar var və yerli sakinlər də bu yolla müxtəlif yükləri daşımaq üçün onları qışda arabalara mindirirlər. Bununla belə, Əmir Teymurun talışlarla birlikdə olduğu ilin vaxtında, maralları meşəyə buraxdılar — yazda və yayda onlardan yük heyvanı kimi istifadə edilmirdi. Talışda Xaşam adlı bir şəhər gördü, onun hökmdarı "Dayi" adlanırdı.*Sadiq İsfahaninin yazdığına görə, "Talış" Nuhun oğlu Yafətin oğlunun adı Gilandakı qəbiləyə verilmiş və bu qəbiləyə görə ölkə Talışstan adlandırıldı. Fars ədəbiyyatında Nuhu Firidunla eyniləşdirilir. Talışların məskunlaşdığı Lahican bölgəsində (Gilan-Biye-piş) "Talışistan" toponimindən Əbdül Fəttah Fuməni "Gilan tarixi" əsərində istifadə edir.

## İstinadlar
Çələb (Bicar)

**Çələb** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 359 nəfər yaşayır (71 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
Uçida Roan

və ya əsl adı ilə  – Yaponiya tənqidçisi, tərcüməçisi və romançısı. Yaponiyanı Lev Tolstoyun əsərləri ilə tanış edən və Fyodr Dostoyevskinin "Cinayət və cəza" romanını yapon dilinə tərcümə edən ilk şəxs kimi tanınır.

## Həyatı
Uçida Roan 1868-ci ildə Yaponiyanın Tokio şəhərində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından etibarən xristianlığın təsiri altında böyümüş və ingilis dilini özü öyrənmişdir. 1890–91-ci illərdə *"Kokumin Shimbun"* qəzeti üçün işləmişdir. Yaponiyanın ilk qadın jurnalı olan *"[[Jogaku zasshi]]"* jurnalı üçün yazılar yazmışdır. 1901-ci ildə xarici ədəbiyyat üçün nəzərdə tutulmuş *"Maruzen"* kitab evinin məsləhətçisi olmuşdur.

Uçida 1889-cu ildə Fyodor Dostoyevskinin "Cinayət və cəza" romanını oxumuş və 1892-ci ildə bu əsəri yapon dilinə tərcümə edən ilk şəxs olmuşdur. O, Rusiya ədəbiyyatının digər tərcüməçisi olan Futabatey Şimeydən xeyli təsirlənmişdir. Uçidanın bu tərcüməsi Kitamura Tokoku və Toson Şimazakiyə təsir göstərmişdir. Uçida Yaponiyanı Lev Tolstoyn yaradıcılığı ilə tanış edən şəxs kimi də tanınır. O, 1905-ci ildə Tolstoyun "Dirilmə" romanını yapon dilinə tərcümə etmişdir.

Uçida yaşadığı dövrün populyar üslubuna qarşı olan əsas polemiklərdən biri olmuşdur. O, sosial məsələləri gündəmə gətirməklə populyar ədəbiyyatın gündəmini genişləndirməyi müdafiə etmişdir. Onun yazılarına esselər və müasir Avropa ədəbiyyatının tərcümələri aid idi. Onun tərcümələri XX əsrin əvvəllərində naturalist məktəbin yayılmasında rol oynamışdır.

## Əsərləri
* *"Bunqakuşa to naru ho"* (1894, esse)
* *"Kure no nicuhaçiniçi"* (1898, roman)
* *"Omoydasu hitobito"* (1925, memuarlar)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Kakiçi Mitsukuri

– Yaponiya zooloqu.

## Həyatı
Kakiçi Mitsukuri 1857-ci ildə Yaponiyanın Edo şəhərində doğulmuşdur. O, Tsuyama klanının xidmətçisi olan Şuheyin üçüncü oğlu idi. Keyo və Tokio universitetlərinin sələfləri olan təhsil müəssisələrində oxumuşdur. 1873-cü ildə ABŞ-yə gedərək Yel Universitetinə daxil olmuş və 1879-cu ildə universitetin fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. Daha sonra İngiltərənin Kembric Universitetində təhsil almışdır.

Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra 1881-ci ildə Tokio Universitetinin zoologiya üzrə ilk yapon professoru olmuşdur. 1883-cü ildə Con Hopkins Universitetinin fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. 1901–07-ci illərdə universitetin fizika fakültəsinin dekanı vəzifəsini tutmuşdur. O, Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü olmuş, Dəniz Məhsulları Bürosu və Dəniz Tədqiqatı İnstitutu təşkilatlarını qurmuşdur.

## Elmi töhfələri
Mitsukuri taksonomiya və embriologiya sahələrində araşdırmalar aparmış, Yaponiyada bu sahələrin qabaqcılı olmuşdur. O, Kanaqava prefekturasının Misaki şəhərində Tokio Universitetinin Misaki Dəniz Biologiyası Stansiyasının yaradılmasına kömək etmişdir. Biologiya təhsilinin inkişafında da töhfələr vermişdir.

Elmi adı *[[Laphria mitsukurii]]* olan bir milçək növü Mitsukurinin şərəfinə adlandırılmışdır. Elmi töhfələrinə görə "Müqəddəs məbəd" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Vladimir Putinin danışıqlar masası

**Vladimir Putinin danışıqlar masası** 1990-cı illərin sonlarında, Boris Yeltsinin prezidentliyi dövründə Kremldə quraşdırılmış ağ rəngli oval masadır. Bildirilir ki, masa 6 metr (20 fut) uzunluğundadır, fıstıq ağacından hazırlanmışdır və içi boş üç taxta dayaq üzərində dayanır. Ağ laklıdır və yan tərəfi qızılla örtülmüşdür.

Masanın İtaliyanın Kantu şəhərində yerləşən OAK Mebel şirkəti tərəfindən, 1995–1997-ci illər arasında Kremlini döşəmələrlə təchiz edildiyi müqavilənin bir hissəsi olaraq hazırladığını iddia edilir. OAK iddiasını dəstəkləmək üçün 1999-cu ildə Yetlsin tərəfindən imzalanmış sertifikat hazırlamışdır. Bununla belə, ispan istehsalçı Visentey Zaraqoza masının ağ fıstıq ağacından hazırlanıb yanlarının qızıl təbəqə ilə örtüldüyünü və 2005-ci ildə Kremlinə göndərildiyini iddia edir.

## Tarixi
2022-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin dünya liderləri, o cümlədən Emmanuel Makron, Olaf Şolz və Antonio Quterreşlə görüşlərdə bu masadan istifadə edib. Şəkildə Putin çox uzun ağ görüş masasının bir ucunda, digər iştirakçılar isə digər ucunda ondan uzaqda oturublar. Putin digər uzun masalarda öz rəsmiləri ilə yaxın məsafəli görüşlərdə iştirak edərkən də təsvir edilmişdir. 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya istila etməsi zamanı masa çoxsaylı internet memlərinin mövzusuna çevrilmişdir.

Putinin qorxutmaq və güc imicini nümayiş etdirmək cəhdi və ya COVID-19-a yoluxmaq qorxusu üçün uzun masadan istifadə etməyi seçdiyi fərz edilir. Lakin, Putinin eyni dövrdə Çin Kommunist Partiyasının lideri Si Tszinpin və Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko ilə yaxın görüşlərdə iştirak edərkən görüntülənib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gecə qurd adamı (xüsusi buraxılış)

**Gecə Canavar-adamı** () — Hezer Kuinn və Piter Kemeron tərəfindən yazılmış ssenari əsasında Maykl Cakkino tərəfindən Disney+ strim-servisi üçün çəkilmiş Marvel Comicsin eyni adlı personajına həsr edilmiş TV xüsusi buraxılışı.
Şamxal

**Şamxal**, **Şavkal** və ya **Şauxal** — Dağıstanda qumuq, lak, dargi və s. hakimlərinin titulu. XII əsrin sonundan 1867-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Şamxal titulu Qazıqumuxda feodal əyanlarının məclisində verilir, eyni zamanda krım-şamxal (gələcək şamxal) müyyənləşdirilir. XVII əsrdən şamxalın haknmayyəti irsi idi və şamxal titulunu yalnız qumuq hakimləri daşıyırdı. Şamxalın iqamətgahı Qazıqumux, Tərki və Buynak kəndlərində yerləşirdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Şəmkir Konyak Zavodu

**Şəmkir Konyak Zavodu**, əvvəllər **Şamxor Konyak Zavodu** (̣̺) — Azərbaycanda yeyinti sənayesi müəssisəsi. Şəmkir şəhərində, Heydər Əliyev küçəsi 264 ünvanında yerləşir. Zavodun əsası 1923-cü ildə qoyulmuşdur, SSRİ-də ən böyük konyak zavodlarından biri olmuşdur. 3, 4, 5 ulduzlu ordinar, "*Göygöl*", "*Göyçə*" və "*Bakı*" markalı konyaklar, ordinar portveyn, "*Ağstafa*", "*Alabaşlı*" və "*Kürdəmir*" markalı desert şərablar və s. istehsal edirdi. Zavodun 1980-ci illərin ortalarında 8 əsas sexi – konyak, şərab, şərab tullantıları emalı, 1, 2, 3, 4 və 5 nömrəli konyak spirti saxlama sexləri və mexaniki yardımçı sexi var. 1984-cü ildə 768 (1940-cı ildə 20, 1950-ci ildə 30) min dal konyak, 237 (1940-cı ildə 110, 1950-ci ildə 120) min dal şərab istehsal etmişdir.

## İstinadlar
Şamxorskilər

**Şamxorskilər** — Rusiya imperiyası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Azərbaycanda, keçmiş Yelizavetpol quberniyasında iri mülkədar nəsli. 40 min desyatindən artıq torpağı var idi. Şamxorskilərin torpaqlarında dəfələrlə kəndli çıxışları baş vermişdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra, Azərbaycan İnqilab Komitəsinin 5 may 1920-ci il tarixli dekretinə əsasən Şamxorskilərin mülx və torpaqları müsadirə edilmişdir.

## İstinadlar
Şan dövləti

**Şan dövləti** — indiki Myanma ərazisində tarixi dövlət. Myanmada yaşayan xalqlardan olan şanların ilk dövləti (mərkəzi Muanmau). VII əsrdə yaranmış, XIV–XV əsrlərə yaxın ərazisi xeyli genişlənmişdi. XV əsrdən sonra tənəzzül etmiş və 30 feodal knyazlıqa parçalanmışdı. Myanma 1948-ci ildə istiqlaliyyət qazandıqdan sonra Myanma İttifaqının tərkibindədir. 1974-cü il konstitusiyasına əsasən Şan milli vilayəti yaradılmışdır.

## İstinadlar
Birma İstiqlaliyyət Bəyannaməsi

**Birma İstiqlaliyyət Bəyannaməsi** () — 4 yanvar 1948-ci ildə Birmada (indiki Myanma kimi tanınır) Britaniya hakimiyyətinə son qoyan bəyannamə. 1947-ci il İstiqlaliyyət Aktı nəticəsində rəsmi olaraq elan edilmişdir. Bu tarix indi Müstəqillik Günü kimi qeyd olunur, milli səviyyədə qeyd olunan bayramdır.

## Tarixi
Yaponiyanın Birmaya hücumu İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1941-ci ilin dekabrında Malayadan başlamışdır. Bu, Britaniya və Hindistan qüvvələrinin məğlubiyyəti və Yaponiya hökmranlığı ilə nəticələnmişdir. 1942-ci ildə yaponlar müharibədən sonra Birmanın müstəqilliyini təmin edəcəklərinə dair vədlər vermiş, birmalılar isə Ox dövlətlərinin qələbəsində pay qazanacaqlarına inanırdılar. Onlar və gələcək yeniliyə qarşı müqavimət yaradacağına inanırdılar. Qərb güclərinin gələcək müstəmləkəçilik siyasətinə qarşı müqavimət yaratmış və Yaponiyanın müharibə səylərinə hərbi və iqtisadi formada dəstək olmuşdular. 1 avqust 1943-cü ildə nominal olaraq müstəqil Birma Dövləti elan edilmişdir.

1944–1945-ci illərdə Britaniya imperiyası, Çin Respublikası və ABŞ tərəfindən Yaponiya və yeni Birma Dövlətinə qarşı aparılan Birma kampaniyası nəticəsində Birma Britaniyanın nəzarətinə qayıtmış, lakin yerli əhali buna müqavimət göstərmişdir. Klement Ettli başçılığındakı yeni hökumət Birmaya müstəqillik vermək qərarında olmuşdur. Ardınca 1947-ci il İstiqlaliyyət Aktı imzalanmışdır.

## İstinadlar
Maqnitoqorsk

**Maqnitoqorsk** () — Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində şəhər. Eyni adlı şəhər dairəsini təşkil edir. Çelyabinsk vilayətinin inzibati ərazi bölgüsünə uyğun olaraq regional tabeliyində olan şəhərdir. Cənubi Uralın böyük mədəniyyət və biznes mərkəzi, dünyanın ən böyük qara metallurgiya mərkəzlərindən biridir. Federasiya subyektlərinin mərkəzləri olmayan ən böyük şəhərlərdən altıncısıdır.

1920-ci illərin sonu - 1930-cu illərin əvvəllərində Sovet İttifaqının ilk sosialist şəhərlərindən biri kimi yaradılmışdır.

Şəhərdə iri metallurgiya istehsalının mövcudluğuna görə Maqnitoqorsk tarixən postsovet məkanında ekoloji cəhətdən ən əlverişsiz şəhərlərdən biri olub. Son onilliklərdə Maqnitoqorsk Dəmir-Polad Zavodunun istehsalının modernləşdirilməsi proqramı həyata keçirilmişdir ki, bu da atmosferə atılan tullantıların əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olmuşdur. 2018-ci ilə qədər Maqnitoqorsk Roshidromet tərəfindən havanın ən çox çirkləndirildiyi şəhərlər siyahısına daxil edilmişdir. 2021-ci ilə qədər şəhərdə havanın çirklənmə səviyyəsinin artması qeydə alınıb.

## Əhalisi

## Qardaşlaşmış şəhərlər

* Atırau, 
* Brandenburq-na-Hafel, 
* Qomel, 
* Dauqavpils, 
* Huayan, Çin Xalq Respublikası

## İstinadlar
Çanbayşan yaylası

**Çanbayşan** () və ya **Çanpeksan** () — Çin və Şimali Koreya ərazilərində, Mançuriya–Koreya dağlarında vulkanik yayla. Bazaltlardan təşkil olunmuşdur. Çay dərələri ilə kəskin parçalanmışdır. Hündürlüyü 1,000–2,000 metrdir. Ən hündür nöqtəsi 2,750 metrlik Baytouşan vulkanıdır. İynəyarpaqlı meşələr, sidr cəngəllikləri var.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Elviyə-yi Səlasə

**Elviyə-yi Səlasə** — Osmanlı dövründə Batum, Qars və Ərdahan livalarının ortaq adı. "Üç liva" deməkdir.

Bu ifadə xüsusilə 1878-ci ildən sonra istifadə olunmağa başlanmışdır. Bu üç vilayət 1877–1878-ci il Rusiya–Osmanlı müharibəsindən sonra bağlanmış müqavilə ilə Rusiya imperiyasına verilmişdi. 3 mart 1918-ci ildə imzalanan Brest-Litovsk müqaviləsi ilə yenidən Osmanlı nəzarətinə keçmişdir, lakin 30 oktyabr 1918-ci ildə imzalanan Mudros müqaviləsinə uyğun olaraq Osmanlı ordusu bu regionu tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.

Bir müddət Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyətinin nəzarətində qalan Batum, Qars və Ərdəhan daha sonra Gürcüstan və Ermənistanın nəzarətinə keçmişdir. 16 mart 1921-ci il tarixli Moskva müqaviləsinin və 13 oktyabr 1921-ci il tarixli Qars müqaviləsinin müddəalarına uyğun olaraq Batumi Gürcüstana, Qars və Ərdahan Türkiyəyə verilmişdir.

## İstinadlar
Liva

**Liva** — iki alaydan ibarət hərbi birləşməyə və bu birləşmənin komandirinə verilən ad. Liva rəsmi qeydlərdə "*mirliva*" kimi də xatırlanır. Osmanlı ordusunun rütbələrinı görə, miralayın rütbəsi qalxanda liva, livanın rütbəsi qalxanda ferik olurdu. Livalara "*paşa*" da deyilirdi, "*səadəttlü* " isə rütbə kimi istifadə olunurdu. Ölkənin mülkiyyə sinfindən olan mütəsərrüf idarəsində hissəsi də liva adlanırdı, lakin bunun əvəzinə daha çox sancaqdan istifadə edilirdi.

## İstinadlar
Gevorq Varşamyan

**Gevorq Varşamyan** () — Ermənistan siyasətçisi. O, Ermənistan Demokratik Respublikası (EDR) parlamentinin 2-ci çağırış deputatı  olmuşdur. Bundan başqa, Varşamyan EDR hökuməti tərəfindən Ermənistanın işğal etdiyi Naxçıvan qəzasına qubernator təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Xəlil Sami bəy

**Xəlil Sami bəy** (; ) — Osmanlı hərbçisi. O, Birinci Dünya müharibəsi illərində Osmanlı ordusunun polkovniki olmuşdur.

## Həyatı
Xəlil Sami bəy 1866-cı ildə anadan olmuşdur. O, Balkan müharibələri zamanı İzmir Könüllü Alayına komandanlıq etmiş, daha sonra 31-ci Osmanlı diviziyasının komandir müavini olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Aleksandr Xatisyan

**Aleksandr İvanoviç Xatisyan** (**Xatisov**; () və ya **Saşa Xatisov** () — Ermənistan siyasi və ictimai xadimi. Ermənistan Demokratik Respublikasının dörd baş nazirindən biri olmuşdur.

## Həyatı

### Erkən illəri
Aleksandr Xatisyan 17 fevral 1874-cü ildə Tiflisdə, yüksək vəzifəli dövlət qulluqçularının ailəsində anadan olmuşdur. Onun qardaşı Konstantin Xatisyan (1864-1913) Erməni İnqilabi Federasiyasının (Daşnaksutyun) qurucularından biri idi.

Xatisyan 1891-ci ildə Tiflisdə dövlət gimnaziyasını bitirdikdən sonra 1897-ci ilə qədər Moskva və Xarkov universitetlərində tibb təhsili almışdır. O, 1898–1900-cü illərdə xaricdə, xüsusən Almaniyada klinikalarda intern olmuşdur ki, bu da ona gigiyena, ictimai səhiyyə və bələdiyyə idarəçiliyi başda olmaqla təhsilini tamamlamağa imkan vermişdir. Beləliklə, Xatisyan tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsini əldə etmişdir. O, 1900-cü ildə Tiflisə qayıtmış, həkim kimi fəaliyyət göstəmişdir.

1902-ci ildə Aleksandr Xatisyan bələdiyyə dumasının sözçüsü, eləcə də Tiflis bələdiyyə şurasının müşaviri seçilmişdir. O, 1905-ci ildən sözügedən bələdiyyə şurasına daxil olur və Daşnaksutyuna müraciət etmişdir. Xatisyan 1905-ci il inqilabında iştirak etmişdir.

## Əsərləri
* (hy) Հայաստանի Հանրապետութեան Ծագումն ու Զարգացումը [« Éclosion et développement de la République arménienne »], Athènes, Nor Or Publishing,‎ 1930, réédité par la FRA aux Éditions arméniennes en 1989
* (hy) Քաղաքապետի մը յիշատակները [« Souvenirs d'un maire »], Beyrouth, Éditions Hamazkaïne,‎ 1991 (1re éd. inconnue), 406 p.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Endrü Lenq

Andre Lanq — (; ) Şotland şairi, romançısı, ədəbiyyatşünası və antropologiya sahəsinə töhfə verən alim. O, daha çox, tarix, etnoqrafiya, antropologiya və folklor kolleksiyaçısı kimi tanınır. Sent-Endryus Universitetində Andre Lanqın mühazirələri onun adını daşıyır.

## İstinadlar
Rafin

**Rafin** (q.yun. *Ραθiνηs* lat. *Rathínēs* *или Rathánēs*)  — kadusilərin başçısı və   generalı.

## Tarixi
Ksenofon öz yazılarında eramızdan əvvəl 396-cı ildə Daskileionda baş vermiş atışmanın timsalında fars süvari sütunlarının taktiki istifadəsinin tam təsvirini belə vermişdi:   Sparta kralı    yaxınlığında olanda,qarşıda bir şey olub olmadığını görmək üçün  önündəki atlıları təpənin başına çapdılar. Və təsadüfən III Farnabazın  generalı, Rafin öz qeyri-qanuni qardaşı Baqoy ilə  iş üstündə olduğu zaman Farnabazın tərəfindən və eyni təpəyə göndərildi. Hər iki dəstə bir-birini 120 m-dən çox olmayan məsafədə görəndən sonra əvvəlcə dayanıb, daha sonra isə hücuma keçdilər. Döyüş başlayandan sonra yunanlar döyüşdə uduzmağa və zəifləməyə başladılar və qaçıb canını xilas etməyə hərəkət etdilər. Lakin Agesilaus hoplitlərlə birlikdə köməyə gələndə barbarlar yenidən geri çəkildilər və onlardan biri öldürüldü.

## Mənbələr
Bavariya-İnqolştadt hersoqluğu

**Bavariya-İnqolştadt hersoqluğu** () və ya **Yuxarı Bavariya-İnqolştadt** () 1392–1447-ci illərdə Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkibində olan bir dövlət idi.

## Tarixi
Hersoqluğun yaradılmasının kökləri bavariyalı Müqəddəs Roma imperatoru IV Lüdviqin ölümünəcən uzanır. Lüdviqin imperiyasını parçalayan 1349-cu ildə imzalanmış Landsberq müqaviləsinə görə oğulları Stefan, Vilhelm və Albert Aşağı Bavariya və Niderlandı birgə idarə etməli idilər. Dörd il sonra 1353-cü il Regensburq müqaviləsi ilə miras yenidən bölündü; Stefan Bavariya-Landsxutun yeni hersoqu edildi. 1363-cü ildə Stefan eyni zamanda Yuxarı Bavariya hersoqu oldu və onu yenidən Bavariya-Landsxut ilə birləşdirdi. Stefanın ölümündən sonra onun üç oğlu hersoqluğu birgə idarə edirdi. Lakin 1392-ci ildə Bavariya-Landsxut yenidən üç hersoq üçün bölündü və beləliklə, Bavariya-Münhen və Bavariya-İnqolştadt yaradıldı. Bavariya-İnqolştadtın ilk hersoqu II Stefanın oğlu III Stefan olmuşdur.

1413-cü ildə Stefanın ölümündən sonra VII Lüdviq atasının taxtına oturdu. 1429-cu ildə Bavariya-Ştraubinqin bəzi hissələri Bavariya-İnqolştadtla birləşdirildi. Lüdviq, öz oğlu VIII Lüdviq 1443-cü ildə taxt-tacını qəsb edənə və onu düşmənləri Bavariya-Landsxut hersoqu XVI Henrixə təslim edənə qədər hersoqluq etdi. VIII Lüdviq iki il sonra öldü. Atası isə əsirlikdə öldü. Varisi olmayan Bavariya-İnqolştadt Bavariya-Landsxuta qaytarıldı.

## Ərazisi
Bavariya-İnqolştadt Bavariyadakı müxtəlif, bitişik olmayan torpaqlardan bir yerə yığılmış dövlət idi. Paytaxt İnqolştadt idi və onun ətrafındakı əraziləri də əhatə edirdi: Şrobenhazuen, Ayxax, Fridberq, Reyn-am-Lex və Höştadt-an-der-Donau. Bundan əlavə, hersoqluq aşağıdakı şəhərləri birləşdirirdi:

* Cənubi Bavariya:
*# Vasserburq-am-İnn
*# Ebersberq
*# Kufşteyn
*# Kitzbüel
*# Rattenberq
* Şərqi Bavariya:
*# Şardinq
*# Dinqolfinq
*# Mallersdorf-Pfaffenberq
* Şimali Bavariya:
*# Hilpoltşteyn
*# Hersberq
*# Lauf-an-der-Peqnitz
*# Veyden-in-der-Oberpfalz
*# Valdmünhen

## İstinadlar
Tour d'Azerbaidjan (İran)

**Tour d'Azerbaïdjan (İran)** — 1986-cı ildən İran Azərbaycanında keçirilən BVİ 2.1 çoxmərhələli velosiped yarışı. Bu tur İranda ən prestijli, Asiyada isə ən qədim veloturdur. Tur marşrutları İran Azərbaycanının ən böyük şəhəri olan Təbrizdən başlayır və Urmiya gölü, Urmiya, Culfa, Meşginşəhr, Səreyn və Kəleybərdən keçərək yenidən Təbrizdə başa çatır.

## Tarixi
Azərbaycan Turu (İran) "Tur de Urmiya gölü" adı ilə 1986-cı ildə Əsgər Xodayari və Əkbər Qoharxani tərəfindən yaradılmışdır. Turun mərhələləri bir neçə dəfə dəyişdirilmişdir. 2010-cu ildə turun bir mərhələsi Azərbaycanın muxtar respublikası olan Naxçıvanda keçirilmişdir. 2013-cü ildə Azərbaycan Beynəlxalq Velosiped Turu adı dəyişdirilərək Tur Azərbaycan (İran) adlandırıldı.
2016-cı ildə ilk dəfə ABŞ-dən olan "Team Illuminate" velosiped komandası yarışa qatılacaqlarını elan etdi. Onlar "velosipedin insanları necə birləşdirə biləcəyini" göstərmək istədiklərini bildirdilər.
İranda prezident seçkiləri ərəfəsində seçkilər ilə üst-üstə düşməməsi üçün turun 32-ci buraxılışı maydan oktyabr ayına dəyişdirildi. Turun səlahiyyətlisi, növbəti illərin cədvəlinin həmişə olduğu kimi may ayında olacağını açıqladı.

2020 və 2021-ci illərdə yarış keçirilmədi.

## Qaliblər

## Dəfələrlə qalib olanlar

## Xarici keçidlər
* 
* Statistics at *the-sports.org*
* Azerbaïjan Tour at *cqranking.com*
* video of 2010 tour

## Həmçinin bax
* Tour d'Azerbaidjan (Azərbaycan)

## İstinad siyahısı
Şeyx Bəşərət (Bicar)

**Şeyx Bəşərət** () — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 262 nəfər yaşayır (68 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.

## İstinadlar
Aseksuallıq

**Aseksuallıq** – hər hansı birinə qarşı cinsi istək azlığı və ya cinsi proseslərə maraq azlığı yaxud maraq yoxluğu. Cinsi yönəlim olaraq qəbul edilən versiyalardan biridir. 2004-cü ildə aparılmış bir araşdırmaya görə dünya üzərində aseksualların sayı təxminən 1% olaraq hesablanmışdır.

Aseksuallıq, fərdin şəxsi, mental və ya dini inancları kimi hansısa səbəblərdən cinsi proseslərdən qaçınmadan fərqlidir. Bəzən aseksual fərdlər də, partnyorlarını təmin etmək yaxud uşaq sahibi olmaq kimi müxtəlif səbəblərdən cinsi istək azlığına baxmayaraq cinsi proseslərdə iştirak edə bilərlər. Aseksuallığın cinsi yönəlim olaraq qəbulu və araşdırılması olduqca yeni bir prosesdir. Bəzi araşdırmaçıların aseksuallığı cinsi yönəlim olaraq qəbul etməsinə baxmayaraq, bəzi araşdırmaçılar bu fikirlə razılaşmamaqdadırlar. Özəlliklə sosial media və internetin ortaya çıxmasından sonra aseksual şəbəkələr yaranmağa başlamışdır. Bunlardan ən sürətli məşhurlaşan qurumlardan biri 2001-ci ildə "David Jay"in qurduğu Aseksual Görünürlüyü və Təhsili şəbəkəsidir (Asexual Visibility and Educational Network) - (AVEN).

Aseksual fərdlər cinsi çəkim azlığına baxmayaraq, romantik əlaqələr qura bilərlər. Cinsi yönəlim və ya cinsi kimliyin romantik və ya emosional tərəfləri baxımından özlərini ikicinsiyyətli, lezbiyan, gey və ya aşağıdakı adlarla müəyyənləşdirə və ifadə edə bilərlər.

aromantik: hər kəsə qarşı romantik çəkim əskikliyi

biromantik(yaxud ambiromantik): kişilərə və qadınlara qarşı romantik çəkim

heteroromantik: özündən fərqli cinsiyyətdə olan insanlara qarşı romantik çəkim

homoromantik: özü ilə eyni cinsiyyıtdən olan insanlara qarşı romantik çəkim

panromantik: hər cinsiyyətdən olan insanlara qarşı romantik çəkim

poliromantik: birdən çox cinsiyyətdə fərqli insanlara qarşı romantik çəkim

andromantik, gayneromantik və ambiromantik: çəkici gələn fərdin cinsiyyətini nəzərə almadan yalnızca kişiyə xas yaxud qadına xas və ya interseks olmağı ifadə edən insanlara qarşı romantik çəkim

demiromantik və ya demiseksual: özünü boz romantik və ya boz aseksual olaraq ifadə edən fərdlərdir və bu fərdlər yanlızca böyük emosional əlaqələr olduqda romantik və ya cinsi çəkim hiss edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Z (hərbi simvol)

Latın əlifbasındakı Z hərfi Rusiyanın 2022-ci ildəki Ukraynaya təcavüzündə iştirak edən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin hərbi maşınlarında çəkilmiş bir neçə simvoldan biridir.

Müharibə tərəfdarı olan "Z" hərfi Rusiya hökuməti tərəfindən təbliğat vasitəsi kimi istifadə olunur. Rusiya vətəndaşları da bu simvolu işğala dəstək əlaməti kimi qəbul ediblər. Halbuki sovet dövründə Rusiyada "Z" hərfinə faşizmin simvollarından biri kimi məna verilmişdir. Eyni zamanda "Z" hərfi 1973-cü ildə çəkilmiş Sovet cizgi filmində nasist esmineslərinin simvolu kimi təqdim edilmişdir. "Batmış gəmilərin xəzinələri" (Сокровища затонувших кораблей) adlı filmin üç baş qəhrəmanı olan uşaq "Neptun" sualtı qayığında səyahət edərkən dənizin dibində batmış esmineslə qarşılaşırlar. Uşaqlardan biri deyir ki, esminesin üzərindəki "Z" hərfi nasistlərin istifadə etdiyi simvoldur. Digər tərəfdən, qrafik olaraq, "Z" rus xalqının keçmişində olmuş beşbucaqlı ulduz, oraq-çəkic və ya qırmızı bayraq kimi məşhur olmuş sovet simvollarından daha çox, Nasist Almaniyasında istifadə edilən svastikaya daha yaxındır.

Çexiya hökuməti "Z" simvolunu svastikaya ekvivalent kimi təsnif etmişdir. Qazaxıstan və Qırğızıstanda isə nəqliyyat vasitələrinin üzərində "Z" simvolunun istifadəsi qadağandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
4 3 2 1 (roman)

**4 3 2 1** — Pol Austerin 2017-ci ilin yanvarında nəşr olunmuş romanıdır. Nəşr olunduğu zaman bu, yeddi il ərzində çıxan ilk yeni Auster romanı idi. Auster üç il həftənin yeddi günü kitab üzərində işləmiş və uzun əllə yazmışdır. 866 səhifəlik roman onun əvvəlki əsərlərindən xeyli uzundur. 2017-ci ilin sentyabrında 2017 Man Booker Mükafatı üçün qısa siyahıya salındı.

## Haqqında
Roman Archie Fergusonun dörd fərqli vaxtda və dörd fərqli versiyada danışdığı hekayəsidir. Kitabdakı yeddi fəslin hər biri onun həyatının müxtəlif versiyalarını əks etdirən dörd hissəyə (1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 2.1… və s.) bölünür. Ferguson (kitabda da bilindiyi kimi) eyni yəhudi, orta sinif valideynlər, Stenli və Rouz, eləcə də sevgilisi/rəfiqəsi Amy Schneiderman da daxil olmaqla bir çox eyni dostlarla böyüyür. Bununla belə, münasibətlər hər Ferguson versiyası ilə dəyişir. Fərdi şəraitə görə onun həyatı çox fərqli yollarla gedir. Hekayə onun ev həyatını, eləcə də universitet illərini, sevgi həyatını və siyasi fikirlərini izləyir. Həyatının versiyasından asılı olaraq, Ferguson müxtəlif şəxsiyyət problemləri yaşayır. Hekayə qurulur 1950 və 1960-cı illərdə Newark, New Jersey , New York City , Paris və London. Archie gənc yetkinlik dövründə böyüdükcə, Vyetnam müharibəsi , Vətəndaş Hüquqları, Kennedi seçkiləri və sui- qəsd və Nyuarkdan ağ uçuş kimi hadisələr əhatə olunur.

## İstinadlar
Hərbi maşın

**Hərbi maşın** və ya **hərbi avtomobil** bir nəqliyyat vasitəsi növüdür. Bütün quru qoşunlarının döyüş texnikası və nəqliyyat vasitələri hərbi maşınlara daxildir. O, hərbi qüvvələr üçün nəzərdə tutulmuşdur və hərbi hissələr tərəfindən geniş formada istifadə olunur. Bir çox hərbi maşınların zirehləri və ya yolsuzluq imkanları mövcuddur. Cenevrə konvensiyalarına müvafiq olaraq, ərazi təcili yardım maşınları və mobil ilk yardım məntəqələri kimi bütün qeyri-döyüş hərbi maşınları müvafiq və aydın şəkildə işarələnməlidirlər.

## Növləri
* Hərbi yük maşını
* Hərbi avtobus
* Zirehli transportyor (BTR, BTR)
* Piyadanın döyüş maşını (BMP, BMP)
* Zirehli döyüş maşını
* Zirehli bərpa maşını
* Hərbi polis maşını
* Döyüş maşını
* Piyada hərəkətliliyi maşını
* Yer hərəkətliliyi maşını
* Hərbi kəşfiyyat maşını
* Hərbi yüngül kommersiya maşını
* Hərbi mühəndislik maşını
* Özüyeriyən zenit-raket kompleksi
* Elektron müharibə maşınları
* Zirehli qatar
* Tank
* Top maşını
* Kəşfiyyat maşını
* Tanketka
* Mihayət maşını
* Artilleriya traktoru
* Daxili təhlükəsizlik maşını
* SWAT maşını
* Tank qatili
* Zirehli qatar
* Amfibiya maşın

## İstinadlar
Cəsur (film, 2010)

**Cəsur** (orijinal adı: IAST: Dabangg) — Bollivudda lentə alınmış və 2010-cu ildə Hindistanda nümayiş etdirilən döyüş filmidir. Film Bütün Zamanların Blockbaster filmi kimi təsnif edilmişdir və ilin hit siyahısında bir nömrəli olmağı bacarmışdır.

## İstinadlar
Cəsur 2 (film, 2012)

**Cəsur 2** (orijinal adı: *[[Sanskrit dilinin transliterasiyasının beynəlxalq əlifbası|IAST]]*: **Dabangg 2**) — Arbaaz Xanın ilk rejissorluq debütü olan Cəsur filmindən sonra 2012-ci ildə Malaika Arora birlikdə prodüserliyi və rejissorluğu edilmiş hind dilli döyüş komediya filmi. Filmin süjet xəttinin hekayəsi Kanpurda baş verir və Dilip Şukla tərəfindən yazılmışdır. Cəsur 2 filmi 2010-cu ildə çəkilmiş Cəsur filminin davamı sayılır və çox müvəffəqiyyətli hesab edilən Cəsur franşizasının ikinci hissəsidir. Baş rollarında Salman Xan, Sonakşi Sinha, Arbaaz Xan, Mahie Gill və Vinod Xanna  Cəsur filmindəki rollarını yenidən canlandırarkən, Prakash Raj antaqonist rolunu canlandırmışdır. Filmin köməkçi aktyor heyətinə Nikitin Dheer, Gireesh Sahdev, Pankaj Tripathi, Manoj Pahwa və Dipak Dobriyal daxil olarkən,  Manoj Joshi və Tinnu Anand kiçik rollar ifa etmişdirlər.

## İstinadlar
Rusiyanın Cənubi və Şərqi Ukraynanı özünə birləşdirməsi

30 sentyabr 2022-ci ildə Rusiya Federasiyası Ukrayna ərazisinin təxminən 15%-ni təşkil edən qismən işğal edilmiş Ukraynanın Luqansk (Luqansk Xalq Respublikası), Donetsk (Donetsk Xalq Respublikası), Zaporojya və Xerson vilayətlərinin ilhaqı üçün razılıq müqaviləsi imzalanmışdır. Rusiya münaqişənin hökm sürdüyü dörd regiondan heç birinə nəzarəti tam formada ələ keçirməyi bacarmamışdır və 2022-ci il Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan bəri regiondakı əhalinin əksəriyyəti regionu tərk etmişdir . İlhaq Moskvada dörd regionun rəhbərləri (Leonid Pasechnik, Denis Pushilin, Yevgeni Balitsky və Vladimir Saldo) və Rusiya prezidenti Vladimir Putinin iştirakı ilə keçirilən mərasimdə rəsmiləşdirilmişdir. Ukrayna, Avropa İttifaqı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilhaq mərasiminin heç bir hüquqi dəyəri olmadığını bildirmişdir.

İlhaq dörd regionda Rusiyanın dəstəklədiyi separatçıların hakimiyyət orqanlarının keçirdiyi referendumlardan sonra baş vermişdir. İlhaq ümumiyyətlə pislənmiş və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınmamışdır.

## İstinadlar
Acıçay (Qax)

**Acıçay** — Qax rayonunda çay.

## Toponimikası
Çay Kürmükçaydan (Qurmuxçay) ayrılaraq Qanıxçaya (Alazan) tökülən qoldur. Hidronim acı və çay sözlərindən düzəlib, obyekt suyunun acı və ya şor olduğunu bildirir. Türkmənistan ərazisində Açısay adlı çay və yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar
Qarasuçay (Ucar)

**Qarasuçay** — Ucar, Kürdəmir, Sabirabad, Əli Bayramlı rayonlarında Kür çayının qədim yatağı ilə axan çay.

## Haqqında
Çay, əslində, Göyçayın davamı olub, bataqlıq-göl və bunları birləşdirən qollardan ibarətdir. Göyçay, Girdimançay və Ağsuçayın sularından əmələ gəlir və Hacıqabul gölünə tökülür. Yay zamanı suyu çox azalır. Çayda balıq ovlanır. Qarasu bataqlığı, Şirvan Qarasuyu da adlanır.

## İstinadlar
Mokvi çayı

**Mokvi** və ya "Mokva" çayı (, ) - Abxaziyadan  axan çay.

Su  hövzəsinin  sahəsi  336 km²-dir.  Orta su sərfi isə 18,1 m³/s-dir.

Mənbə Kodori silsiləsinin cənub yamaclarında, xüsusən də Oxutske silsiləsində, Aduada dağının (2775 m) cənub-şərqində və Adueda-Adzıs gölü hövzəsində yerləşir. 

Çay Abxaziyanın Oçam rayonunun ərazisindən keçir. Oçam rayonu şəhərinin şimal - qərb hissəsindən keçərək Qara dənizə tökülür.   

Çay buzlaqlar və yağış suları ilə qidalanır. Çayın ətrafında Arasadzıx, Txina, Mokvi, Jal, Arad, Markula kimi böyük kəndlər yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Лист карты K-37-XII. Масштаб: 1 : 200 000. Издание 1979 г.
* Лист карты K-37-48 Ткварчели. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1978 г.
* Лист карты K-37-47 Очамчира. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1986 год. Издание 1987 г.
Qarasuçay (Zərdab)

**Qarasuçay** — Zərdab rayonu ərazisində çay.

## Haqqında
Türyançayın aşağı axarından ayrılan qoldur.

## İstinadlar
Naomi Uemura

– Yaponiya macərapərəsti və alpinisti. O, təkbaşına çıxdığı macəralara görə tanınmışdır. Beş qitənin ən hündür zirvələrini fəth edən və Şimal qütbünə təkbaşına çatan ilk şəxs, eləcə də, Everest dağını fəth edən ilk yapondur.

## İlk illəri
Naomi Uemura 1941-ci ildə düyü fermerinin altıncı oğlu kimi Yaponiyanın Hyoqo prefekturasında dünyaya gəlmişdir. Meyci Universitetində təhsil aldığı dövrdə alpinizmə maraq göstərməyə başlamış və Alpinizm klubuna daxil olmuşdur. Məzun olduqdan sonra özünü alpinizmə həsr etməyə qərar vermiş və 1966-cı ildə Monblan dağına dırmaşmışdır.

Uemura Elbrus, 1966-cı ildə Kilimancaro, 1968-ci ildə Akonkaqua və 1970-ci ildə Denali (dağ) dağlarını təkbaşına fəth etmişdir. O, 1970-ci ildə Everest dağının zirvəsinə Yaponiya bayrağını sancan ilk şəxs olmuşdur. Uemura təkbaşına 53 gün ərzində Yaponiyada 2816 kilometr gəzmiş, 1968-ci ildə 2 ay ərzində Amazon çayı boyunca 6000 kilometr üzmüş və 363 gün ərzində it xizəyi ilə Qrenlandiyadan Alyaskaya 12.000 kilometr səyahət etmişdir. O, sal üzərində Amazon çayı boyunca təkbaşına səyahət edən ilk şəxs olmuşdur.

## Şimal qütbü
Uemura 1978-ci ildə təkbaşına xizəklə Şimal qütbünə səyahət etmək qərarına gəlmişdir. 5 martda 19 itdən ibarət xizəklə Kanadanın Elsmir adasında yerləşən Kolumbiya yarımadasında 805 kilmetrlik səyahətə başlamışdır. O, ilk 10 gün ərzincə cəmi 16 kilometr yol qət edə bilmişdir. O, səyahət boyunca Elsmir adasında yerləşən düşərgə ilə radio əlaqəsində olsa da, heç vaxt onlardan kömək istəməmişdir.

Uemura səyahətin 4-cü günündə ağ ayının hücumuna məruz qalmışdır. Ağ ayı bütün it yeməyini yemiş və çadırını məhv etmişdir. Ağ ayı növbəti gün yenə qayıdanda Uemura onu vurmuş və əti ilə itlərini yedizdirmişdir.

Uemura səyahət boyunca Smitsonian İnstitutu üçün hava çirkliliyi üçün sübutlar toplamış, buz və qar nümunələri götürmüşdür. Avqust ayında şimal qütbünə çatmış, beləliklə, Şimal qütbünə təkbaşına çatmış ilk şəxs kimi tarixə düşmüşdür.

## İtkin düşməsi və xatirəsi

Uemura 1982-ci ildə Argentina ordusunun dəstəyi ilə Antarktidada yerləşən Vinson dağına təkbaşına dırmaşmağı planlaşdırmışdır. Bunun üçün Argentinanın Antarktidada yerləşən San-Martin stansiyasına gəlmişdir. Lakin 1982-ci ildə baş verən Folklend müharibəsinə görə bu planı baş tutmamış və 1983-cü ilin martında Yaponiyaya qayıtmışdır. 1984-cü ilin fevralında Denali dağını qışda təkbaşına fəth edən ilk şəxs olmağı planlaşdırmışdır. O, 12 fevralda zirvəyə çatsa da, 13 fevralda onunla əlaqə kəsilmiş və itkin düşmüşdür.

1991-ci ildə kəşf edilmiş *5404 Uemura* adlı asteroid onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Z (dəqiqləşdirmə)

* Z — Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasında 32-ci (sonuncu) hərf, 23 samitdən biri.
* Z (hərbi simvol) — Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündə iştirak edən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin hərbi maşınlarında çəkilmiş bir neçə simvoldan biri.
* Z-sırası
* Z nəsli
* Z1
Yeniabad

* Yeniabad (Şəmkir) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* ‎Yeniabad (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Sərab (dəqiqləşdirmə)

* Sərab — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında qədim şəhərlərdən biri.
* Sərab (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
* Sərab (Xoy) —
* Sərab (İcrud) —
Volter Veston

**Volter Veston** (; ) – İngiltərə missioneri və alpinisti. "Yaponiya alpinizminin atası" hesab olunur.

## Həyatı
Volter Veston 25 dekabr 1860-cı ildə İngiltərənin Derbi şəhərində yerləşən Parker küçəsində doğulmuşdur. O, rezin məhsulların istehsalı ilə məşğul olan Con Vestonun və onun həyat yoldaşı Emma Batlendin altıncı oğlu idi. Veston 1876–80-ci illərdə Derbi məktəbində təhsil almış, burada bir neçə il müddətində 1 mil üzrə qaçış rekordunu (4 dəqiqə, 47 saniyə) öz əlində saxlamışdır. Daha sonra Kembricdə yerləşən Kler kollecinə daxil olmuş, 1883-cü ildə bakalavr, 1997-ci ildə isə magistr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur.

Veston Ridli-Holl kollecində təhsil aldıqdan sonra 1885-ci ildə diakon, 1886-cı ildə isə rahib olmuşdur. 1885-ci ildə Ridinq şəhərində Sent-Cons kollecində dini vəzifəyə təyin olunmuşdur. Veston bu illərdə alpinizmə maraq göstərməyə başlamış, 1886 və 1887-ci illərdə Alp dağlarına dırmaşmışdır. O, bir il London limanında köməkçi kapellan kimi işləmiş, 1897–1902-ci illərdə Uimbldonda yerləşən Krest kilsəsinin keşişi olmuşdur. Daha sonra 1911-ci ilə kimi Surreydə vikar vəzifəsini icra etmişdir.

### Yaponiya
Veston 1888-ci ildə Yaponiyaya gedərək Kumamoto şəhərində Xristian Missioner Cəmiyyəti üçün işləməyə başlamışdır. 1889–95-ci illərdə Britaniyanın Kobe şəhərindəki kapellanı olmuşdur. 1902–05-ci illərdə həyat yoldaşı ilə birlikdə İncilin Təbliğatı Cəmiyyətinin missioneri kimi Yokohamada yaşamışdır. 1911-ci ildə Yaponiyaya qayıdaraq 1915-ci ilə qədər Britaniyanın Yokohamadakı kapellanı olmuşdur.

Veston 1890-cı ildə Fuci dağına dırmaşdıqdan sonra Yaponiyanın Çubu regionunda müxtəlif zirvələri fəth etməyə başlamışdır. 1896-cı ildə yazdığı "Yapon Alp dağlarında alpinizm və səyahət" adlı kitabı Yaponiya alpinizmini Qərb dünyasına tanıtmışdır. Bu kitab daha sonra yapon dilinə tərcümə olunmuşdur. 1906-cı ildə Yaponiya Alpinizm Klubunu qurmuş və klubun ilk fəxri üzvü seçilmişdir. 1915-ci ildə Londonda daimi məskunlaşdıqdan sonra Yaponiyada alpinizmlə bağlı mütəxəssis kimi tanınmış, Yaponiya Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Yaponiyadakı səyahətlərinə görə 1917-ci ildə Kral Coğrafiya Cəmiyyəti tərəfindən mükafatlandırılmışdır. 1937-ci ildə Yaponiya imperatoru tərəfindən "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə təltif olunmuş, həmin il Yaponiya Alpinizm Klubu tərəfindən Yapon Alp dağlarında onun şərəfinə bürünc lövhə quraşdırılmışdır.

Veston 27 mart 1940-cı ildə Londonun Kensinqton rayonunda öz evində ölmüşdür. 30 martda baş tutan yas mərasimindən sonra kremasiya edilmiş və 1 apreldə Patni-Veyl qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Veston 2 aprel 1902-ci ildə mühəndis Frensis Foksun ikinci qızı Frensis Emili ilə evlənmişdir. Emili də onun kimi alpinist olmuş, 1937-ci ildə ölmüşdür. Veston bütün həyatını kor bir gözlə keçirmiş, dini baxışlarından təsirlənərək alpinizmə maraq göstərmişdir.

## Əsərləri
* "Yapon Alp dağlarında alpinizm və səyahət" (1896)
* "Uzaq Şərqin oyun meydançası" (1918)
* "Nabələd Yaponiyada bir yolçu" (1925)
* "Yaponiya" (1926)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Nadir Eynullayev

**Nadir Müzəffər oğlu Eynullayev** () — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu.

## Karyerası
### Klub
Nadir Eynullayev 20 sentyabr 1942-ci ildə Bakı şəhərində 6 uşaqlı ailədə anadan olub. Futbolçu karyerasını 1961-ci ildə "Neftyanik"də başlayıb. 1966 mövsümündə "Neftyanik"in heyətində A qrupunda bürünc medal qazanıb. 

1967-ci ili "Şaxtyor Qarağandı"da, 1968-ci ili isə "Dinamo Kirovabad"da keçirib. Peşəkar karyerasını 1972-ci ildə "Neftçi"də başa vurub.

### Milli
Nadir Eynullayev 9 iyun 1965-ci ildə Bakıda gənclərdən ibarət Polşa yığmasına qarşı keçirilmiş yoldaşlıq oyununda gənclərdən ibarət SSRİ yığmasının heyətində debüt edib. O, görüşün ikinci hissənin əvvəlində Viktor Zabrodinin əvəzinə meydançaya daxil olub. Oyun SSRİ yığmasının 3:1 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb.

## Şəxsi həyatı
Nadir Eynullayev futbolçu Kamil Eynullayevin qardaşı, şahmatçı Tatyana Zatulovskayanın isə bibisi oğludur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nadir Eynullayev ''Teams.by'' saytında
Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Ukrayna torpaqlarının ilhaqı referendumu

2022-ci il sentyabrın sonlarında Ukraynaya Rusiya tərəfindən göndərilmiş məmurlar Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərinin Rusiya tərəfindən ilhaqı ilə bağlı referendumlar keçirmişdirlər. Keçirilmiş bu referendumlar şərhçilər tərəfindən saxta referendumlar kimi təsvir edilmiş və dünyanın müxtəlif ölkələri tərəfindən pislənmişdir. Hazırda referendumların nəticələrinin etibarlılığını Şimali Koreyadan başqa dünyanın heç bir suveren dövləti qəbul etməmişdir.

Səsvermə Ukraynanın dörd regionunda - Ukraynanın Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Donetsk və Luqansk vilayətlərində təşkil edilmiş, Rusiyanın marionet dövlətləri olan Donetsk Xalq Respublikası və Luqansk Xalq Respublikası ərazilərində, həmçinin müharibənin ilk həftəsində Rusiya tərəfindən ələ keçirilmiş və Rusiya tərəfindən təyin edilmiş hərbi administrasiyaları olan Xerson vilayəti və Zaporojye vilayətində baş tutmuşdur. Rusiya Federasiyasının Silahlı Qüvvələri hərbi əməliyyatların davam etdiyi dörd regiondan heç birinə tam nəzarəti həyata keçirmir və eyni zamanda da, əhalinin böyük hissəsi 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi təcavüzü başlayandan sonra regionları tərk etmişdirlər. Referendumlar beynəlxalq hüquqa görə qeyri-qanuni olmuşdur və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin pozulması halı kimi qətiyyətlə pislənilmişdir.

2022-ci il sentyabrın 30-da Rusiya prezidenti Vladimir Putin Rusiya parlamentinin hər iki palatasına müraciətində Ukraynanın Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərinin ilhaqını elan etmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ukrayna və bir çox başqa ölkələr ilhaqı pisləmişdirlər.

## İstinadlar