open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sirlər xəzinəsi (dəqiqləşdirmə)

* Sirlər xəzinəsi — 1174-1175-ci illərdə Nizami Gəncəvi tərəfindən yazılmış poema.
* Sirlər xəzinəsi — 1979-cu ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.
* Sirlər xəzinəsi — 2016-cı ildən ANS TVdə yayımlanan veriliş.
Lev Meçnikov

**Lev İliç Meçnikov** (; ) — rus əsilli İsveçrə coğrafiyaçısı, inqilabçı, publisist.

## Həyatı

### Baxışları və ideyaları
Məşhur rus alimi Lev Meçnikov (1838–1888) sivilizasiyaların əsasında coğrafi amillərin
durduğunu iddia edirdi. Daha dəqiq desək, o, "Sivilizasiya və böyük tarixi çaylar. Müasir cəmiyyətin inkişafının coğrafi nəzəriyyəsi" adlı kitabında tarixi inkişafın əsasını hidrosferada görürdü. Onun fikrincə, böyük su hövzələri və yolları bəşər sivilizasiyasının formalaşmasında əsas rol oynamışlar. Alim bəşər tarixini 3 mərhələyə ayırırdı. Bu mərhələlərin sivilizasiyasının əsasını müvafiq olaraq — çay, dəniz və okean təşkil edir. Çay mərhələsi 4 qədim sivilizasiya — Nildə Misir, Dəclə və Fəratda Mesopotamiya, Hind və Qanqda Hindistan, Xuanxe və Yantsızı çaylarında Çin sivilizasiyası üzərində bərqərar olmuşdur. Dəniz mərhələsi (orta əsrlər və ya Aralıq dənizi) Karfagenin əsasının qoyulması ilə başlayıb, Böyük Karlın (742–814) hakimiyyəti ilə başa çatır. Okean mərhələsi isə Amerika qitəsinin kəşf olunması ilə başlayır. Göründüyü kimi, Lev Meçnikov sivilizasiyaların yaranmasında coğrafi amillərə üstünlük verirdi və bu prosesə konkret inkişaf trayektoriyası əsasında baxırdı.

## İstinadlar
Disko boğazı (körfəz)

**Disko boğazı** -Qrenlandiya adası Disko adasından ayırır. Boğaz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Bu səbəbdən dənizlə əlaqə tamamən bağlanır ki, buna görə də boğaz körfəz adlandırılır. Boğazda daim hərəkət edən Aysberqlərə rast gəlinir. Disko boğazı ilk dəfə Kürən Erik tərəfindən kəşf edilir. O zamanlar ərazidə yaşayış mövcud olmamışdır. Hal-hazırda isə körfəz sahilində Aasiaat, İlulissat və Kasiqiannquit şəhərləri vardır. Körfəz ərazisinin İlulissat şəhəri sahili 2004-cü ildən UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Mənbə
* Veb-Atlas. Disko körfəzi
* Buzlar ölkəsinin hökmdarları
Tellurokratiya

**Tellurokratiya** ()— sivilizasiya tipi.

## Ümumi məlumat

Tellurokratiya yunan sözü olub, “torpaq vasitəsilə hakimiyyət” və ya “quru hökmranlığı” mənasını verir.

Tellurokratiya üçün dəqiq müəyyən edilmiş sərhədlər, təsdiq edilmiş ərazi, oturaq həyat fəaliyyəti, konservatizm, insan qrupları, tayfalar, xalqlar, ölkələr, imperiyaların riayət etdiyi əxlaqi və hüquqi norma və qanunlar xarakterikdir. Qurunun özünün davamlılığı, möhkəmliyi əxlaq normalarının, qanunların və ənənələrin də davamlığını təmin edir. Əxlaq normaları ictimai
fikirdə möhkəmlənir, irsən ötürülür, etik norma və prinsiplər məcəlləsi formalaşır. Bu da onunla izah olunur ki, oturaq xalqlara individualizm deyil, kollektivizm hissləri daha yaxındır. Böyük və kiçik qrupların idarə olunmasında iyerarxizm əsas prinsipdir.
Berlin-Roma-Tokio oxu

**Ox dövlətləri**, **Məhvər dövlətləri** (, , ) və ya **Berlin-Roma-Tokio oxu** — İkinci Dünya müharibəsi zamanı yaradılmış iki böyük ittifaqdan biri. *Məhvər dövlətləri* Antihitler koalisiyasına qarşı mübarizə aparmış və tərəflər arasında dünyanın müxtəlif nöqtələrində hərbi toqquşmalar baş vermişdir. İttifaqın adı bura daxil olan üç əsas dövlətin (Üçüncü Reyx, İtaliya krallığı və Yaponiyanın) paytaxtlarının adlarından götürülmüşdür. İttifaqın iki əsas məqsədi vardı: *dünyavi müstəvidə genişlənmək, hərbi birləşmələrin hesabına dünya ağalığına nail olmaq, [[Birinci Dünya müharibəsi]] sonrası yaranmış siyasi-hərbi vəziyyətin ləğv edilməsi* və *Sovet [[kommunist]] sistemin məhv edilərək tamamilə aradan qaldırılması*.

Üçüncü Reyx və İtaliya krallığı arasında dostluq müqaviləsinin imzalanmasından bir həftə sonra, 1 noyabr 1936-cı ildə Roma-Berlin ittifaqı yaradılmış oldu. Nasist Almaniyası ilə Yaponiya arasında 1936-cı ilin 25 noyabr tarixində SSRİ-yə qarşı antikomentern paktın imzalanması Yaponiyanında prosesə qoşulması ilə nəticələnmişdir. İtaliya krallığı 1937-ci ilin 6 noyabrında antikomentr paktda qoşulduğunu elan etdi. Üçüncü Reyx və İtaliya krallığı arasında 1939-cu ilin 22 may tarixində Polad paktıının imzalanması ilə tərəflər arasında hərbiləşdirilmiş münasibətlərin əsası qoyulmuş oldu. Polad paktında əsasən sözügedən iki dövlət öz aralarında öhdəlik qəbul edirdilər ki, əgər müttəfiqlərdən birinə hansısa üçüncü dövlət hərbi müdaxilə etsə onda digər müttəfiq dərhal ona yardım etməli idi.

1940-cı ilin 20 noyabr tarixində Macarıstan, üç gün sonra isə Rumıniya ittifaqa qoşulduğunu elan edir. Özünü müstəqil dövlət kimi tanıdan, ancaq istər siyasi istərsə də iqtisadi baxımdan Üçüncü Reyxdən aslı olan Slovakiyada 24 noyabr tarixində ittifaqa qəbul edilir. 1941-ci ilin 1 martında Bolqarıstan, 25 martında isə Yuqoslaviya birliyə daxil olan növbəti ölkələr olur.1941-ci ilin 24 iyununda Finlandiya "Müharibə müttəfiqi" olaraq Almaniyanın yanında yer alır.

## İttifaqa daxil olan dövlətlər
# 
# 
# 

## İstinadlar
Rudolf Çellen

**Yuhan Rudolf Çellen** (; ) — İsveç sosioloqu, politoloqu.

## Həyatı

### Siyasi görüşləri

"Geosiyasət" termini iki yunan sözü - geo - yer, torpaq, politike - siyasət - sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib.

Elmə bu termin ilk dəfə 1916-cı ildə isveçli professor R.Çellenin yaradıcılıq axtarışları nəticəsində daxil olub. O, geosiyasəti (ekosiyasət, demosiyasət, sosiosiyasət və kratosiyasət ilə birgə) siyasət elminin ən vacib bölmələrindən biri kimi qəbul edirdi. O, geosiyasətə "Məkanda təcəssüm etmiş coğrafi orqanizm olan Dövlət haqqında elm" tərifini də verib. Geosiyasətin bu cür elmi təfsiri siyasi nəzəriyyədə coğrafi determinizmdən kənara çıxmırdı. Coğrafi determinizmə əsasən, insanın mədəni və sosial birliklərinin təşkili coğrafi amillər olan iqlim, ərazi və s. ilə müəyyənləşdirilirdi. Burada əsas məqam dövlətin məskunlaşdığı və fəaliyyət göstərdiyi ərazini genişləndirməyə çalışan xüsusi orqanizm kimi təqdim olunmasıdır. Dövlətin əsas atributu isə, məkan, daha dəqiq desək, siyasi məkan qəbul olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Arkaim

**Arkaim**— Açıq hava muzeyi, qədim yaşayış məskəni. Rusiya Federasiyasının Çelyabinsk vilayətində e.ə. 20–18 (başqa məlumatlara əsasən e.ə. 18–16) əsrlərə aid yaşayış məskəni. Böyük  Karaqanka  və Utyaqanka çayları vadisində yerləşir. 1971 ildə aşkar olunmuş, 1980–90 illərdə tədqiq edilmişdir. İki dairəvi torpaq sədlə əhatələnmiş yaşayış məskəninin dünya cəhətlərinə istiqamətlənmiş dörd keçidi vardır. Evlər iç-içə iki dairəvi cərgədə yerləşir, cərgələrin arasından isə taxta döşənmiş dairəvi yol keçir. Yolun altında suaşıran quyuları olan yağış suları kanalizasiyasının xəndəyi aşkar edilmişdir. Arkaimin mərkəzində diametri təqribən 25 m olan boş meydança var. Sədlərin daxilində dar dəhlizlər, taxçalar və evlərə keçidlər, yerüstü karkas  konstruksiyalı, ümumi uzun divarı olan evlərin içərisində ocaqlar, sobalar, təsərrüfat quyuları və zirzəmilər, metallurgiya istehsalının qalıqları aşkar  olunmuşdur. Arkaimdən 1–1,5 km şimal-şərqdə Böyük Karaqanka məzarlığı yerləşir. Dərinliyi 3,5 m olan qəbir çalaları taxta döşənəkli kameralardan (üç mərtəbəyədək) ibarətdir. Skeletlər Avropa irqinə mənsubdur. Qəbirlərdən saxsı qablar, taxta camlar, mis və tunc bıçaqlar, nizə və ox ucluqları və s. tapılmışdır. Tunc dövrünə aid kurqanların yaxınlığında sarmat mədəniyyətinin son dövrünə aid kurqanlar da yerləşir. 1991 ildə “Arkaim” təbii-landşaft və tarixi-arxeoloji mərkəzi yaradılmışdır.

## Məlumat

Skif-sak sivilizasiyasının varisi kimi elmi ədəbiyyatlarda yekdil fikrin olmadığını da qeyd
etməliyik. Bu sivilizasiyanın davamçıları olaraq Türk, İran və Slavyanların olması ehtimalı elmi dairələrdə müzakirə olunur. Skif-sak sivilizasiyasının ən böyük maddi tapıntısı Rusiyanın Çelyabinsk vilayətinin Qazaxıstanla sərhədində Cənubi Ural çölündə aşkarlanan Arkaim arxeoloji abidələridir. Təxminən e.ə 2000-1700 illərdə yaradılması ehtimal edilən bu arxeoloji abidə özünəməxsus, olduqca fərqli şəhər tipini təmsil edir. Bu arxeoloji abidənin Avestada qeyd olunan arilərin paytaxtının olması; ilk slavyanların şəhər mədəniyyətini təmsil etməsi; və ya prototürklərin sivilizasiyasını təmsil etməsi ilə bağlı mülahizələr vardır. Qazax alimi arxeoloq Amangeldi Narımbayeva “Arkaim - prototürklər tərəfindən yaradılmış dünya sivilizasiyasının ocağı” adlı tədqiqatda bu arxeoloji abidənin Türk sivilizasiyasına məxsus olmasını əsaslandırmağa çalışmışdır.
Konstantin Leontyev

**Konstantin Nikolayeviç Leontyev** (; (1831—1891) — rus filosofu.

## Həyatı

### Fəlsəfi baxışları

Pravoslavlığın bu dinə etiqad edənlərin hamısını bütövlükdə əhatə edən bir sivilizasiya dəyəri ola bilməməsinin səbəblərini Bizans imperiyasının parçalanmasında görən rus filosof Konstantin Nikolayeviç Leontyev (1831-1891) yazırdı: “Türk təhlükəsi qarşısında Bizans mədəniyyətinin (vizantizm) qalıqları qərbə və şimala parçalanmaqla iki fərqli əsasa döndü. Qərbdə romano-germanlar onsuz da artıq inkişaf dövrü yaşayırdılar və yaxşı hazırlıqlı idilər. Bizans və onun vasitəsilə antik dünya ilə yenidən yaxınlaşma Avropanı dərhal İntibah (Renessans) adlanan inkişaf mərhələsinə gətirib çıxardı və daha yaxşı olardı ki, bu mərhələ Qərbin mürəkkəb inkişaf dövrü adlandırılsın. Şimala doğru Rusiyaya toxunan vizantizm isə XV əsrdə hələ də davam edən sadəlik, yoxsulluq, yekcinslik və hazırlıqsızlıqla qarşılaşdı. Ona görə də burda Qərbdə olduğu kimi yenidən doğula bilmədi. Rusiya öz intibah dövrünə yalnız XVII əsrdə çatdı. Bizans və ellinizmin XV və XVI əsrlərdə Qərbdə oynadığı rolu, Rusiyada XVII əsrdə Qərbin nümayəndələri (polyaklar, hollandlar, almanlar, fransızlar) oynadı”.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Noto

**Noto** () — İtaliyada  Siciliya regionuna aid, Sirakuza əyalətinin tərkibində kommuna (icma). İcma əhalisinin sayı 23 346 nəfər, sıxlığı isə  42 nəfər/km²-dir. Noto Siciliya barokkosunun beşiyi sayılır. Buradakı tikililərin bəziləri ümumiyyətlə Noto özü Ümumdünya irsi sayılır
İtaliya kommunaları

**İtaliya kommunaları** — İtaliyada üçüncü dərəcəli inzibati vahid olub, adətən şəhər və ətraf ərazilərdən ibarət olur. Doğum ölüm və yaşayış qeydiyyatı, seçici siyahılarının tərtibi, kommuna mülkünün idarə edilməsi, kommuna daxili yolların çəkilməsi kimi səlahiyyətlərə malikdir.
 
Kommuna başçısı mer (), onun qanunverici orqanı kommuna şurası/məclisi (), icraedici orqanı isə kommuna idarəsidir (). Kommuna əhalisi tərəfindən mer və kommuna şurası birbaşa seçilir.
Bülbülə gölü

**Bülbülə gölü** — Abşeron yarımadasının mərkəzində, Suraxanı rayonunun Bülbülə qəsəbəsi ərazisində göl.

## Haqqında
Bülbülə gölü səthinin sahəsi 99 ha, dərinliyi 2,5 m olmaqla Abşeron yarımadasının mərkəzində, Suraxanı rayonunun Bülbülə qəsəbəsi ərazisində yerləşir. Gölün suyu şortəhər olmaqla minerallaşma dərəcəsi 1,7 q/l-dir. Kationların (kalsium və maqneziumun) konsentrasiyası norma daxilində tərəddüd edir, anionların (xloridlər və sulaftların) miqdarı isə normadan cüzi dərəcədə yüksəkdir. Detergenlərin miqdarı YVHQ-dən 9,5 dəfə, fenolların miqdarı 8 dəfə, neft məhsullarının və misin konsentrasiyası isə 3,5-4 dəfə artıqdır. Gölün oksigen rejimi norma daxilindədir.

## Mənbə
*Ş.Əhmədov. Mühəndis ekologiyası. Bakı, 2012

## İstinadlar

## Xarici keçid

*Bülbülə gölünün ətrafında bulvar salınacaq (VİDEO)
*https://www.youtube.com/watch?v=X9DTAm6QUTQ Bülbülə gölü.
Uimzinin evi (film, 1995)

**Wimzie's House** () — Amerikada yayınlanmış uşaqlar üçün sənədli filmdir. Proqram 4 mart 1995-ci il ilə 31 avqust 1996-cı il arasında yayımlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* ''Zabumafu'' tv.comda
Kalandr

thumb|Kalandr prosesi
thumb|Kalndrlarda diyircəklərin yerləşməsi

**Kalandr** süni materialların qızdırılmış halda ən azı iki val arasından keçirməklə nazik təbəqələrin hazırlanması üçün tətbiq olunan yayma maşınıdır. Yayılan materialın hazırlanması və qızıdırılması kənarda, başqa qurğuda yerinə yetirilir. Material vallar arasında emal olunduqdan sonra o, xüsusi qurğunun köməyi ilə tutulur və burada soyuma, bərkimə, yığma və ya kiçik hissələrə doğrama əməliyyatı icra olunur.
Bir-birinə qarşı fırlanan, 2÷5 sayda və kiçik araboşluqlara malik vallarla təchiz olunmuş kalandrlar daha geniş yayılmışdır. 
Xüsusi maşınlarda bir və iki əlavə valldan istifadə olunur. Standart kalandrlar F və L quruluşuna malikdirlər. Valların diametri 400÷850&nbsp;mm, eni isə 1200÷3000&nbsp;mm arasında yerləşir. Vallar dayaq formalı gövdədə bərkidilirlər. Vallardakı temperatur onun daxilindən keçən maye ilə tənzimlənir.
Kalandr valları metaldan hazırlanaraq işçi səthləri pardaqlanır. Kauçuk qarışıqlarının hazırlanmasında və plastifikləşdirilməsində də kalandrların istifadəsinə rast gəlinir. Bu halda kalandr iki, böyük qarşı-qarşıya müxtəlif sürətlərlə fırlanan vallardan ibarət olur. Vallar arası məsafə pilləsiz tənzimlənə bilir. Vallar arasına verilən material yüksək təzyiq və kəsmə qüvvələrinin təsirindən plastifikləşir, qarışdırılır və uzadılır.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Azər (ad)

**Azər** — Dünyada daha çox Azərbaycanlılara məxsus kişi adı.

* Azər Axşam — azərbaycanlı aktyor.
* **[[Azər Qasımov]]**
:* Azər Qasımov (mətbuat katibi) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat katibi.
:* Azər Qasımov (alim) — Azərbaycan alimi.
* Azər Məmmədov (yazıçı) — azərbaycanlı yazıçı, publisist, televiziya aparıcısı, 2001-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
* Azər Sarıyev — tanınmış Azərbaycan jurnalisti.
* Azər Kərimov — Azərbaycanlı alim.
* Azər Talıbov —
* Azər Əfəndiyev —
* Azər Mürsəliyev —
* Azər Qasımov (alim) —
* Azər Zahid —
* Azər Cavad Əliyev —
* Azər Xudiyev —

## Həmçinin bax
* Azər
* Azəri (dəqiqləşdirmə)
Deportivo Armenio FK

**Deportivo Armenio** - Argentina futbol klubu. Deportivo Armenio argentina erməniləri tərəfindən yaradılmışdır. 1962-ci ildə yaradılan klub hal-hazırda *Primera B Metropolitana* liqasında çıxış edir. Tarixə ərzində iki mövsüm (1987–1988, 1988-1989) Argentinanın əsas futbol çempionatı olan *Primera División* da çıxş etmək imkanı əldə edən *Deportivo Armenio* 1989-cu ilin tamamında aşağı liqaya düşmüşmüşdür. Klubun tarixi ərzində əldə etdiyi ən böyük uğur 1987–1988-ci il mövsümü zamanı River Plate komandasını səfərdə (3-2) məğlub etməsi hesab olunur.

## İstinadlar
Kalibr (alət)

**Kalibr** — maşın hissələrinin səthlərinin ölçü, forma və qarşılıqlı yerləşməsinə nəzarət etmək üçün tətbiq olunan bölgüsüz ölçmə alətidir. kalibr odlu silahların lüləsinin, həmçinin mərminin (minanın, güllənin) diametridir, silahın gücünü təyin edən əsas kəmiyyətlərdən biridir.

## Ümumi məlumat
Kalibrlər həddi və normal olurlar. Normal kalibrlər (şablonlar) mürəkkəb səthlərə nəzarət etməyə xidmət edirlər. Həddi kalibrlər keçən və keçməyən tərəflərə (nominal ölçünün yuxarı və aşağı həddləri) malik olaraq ölçünü buraxılabilən müsaidə daxilində olmasını yoxlamağa şərait yaradır. Həddi kalibrlər silindr, konus, yiv və şlis formalı səthlərin yoxlanmasında istifadə olunur. Həddi kalibrlər kontruksiya olunan zaman Teylor prinsipinə riayət olunmalıdır. Bu prinsipin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, keçən kalibr birləşmə boyu xətaları nəzərə almaqla qovuşan hissənin yoxlanılan ölçüsünün prototipidir. Keçməyən kalibr isə yalnız hissənin ayrı-ayrı ölçülərini yoxlayır və buna görə də, xətaları aradan qaldırmaq üçün kiçik uzunluğa malik olur. Kalibrlər daxili və xarici ölçülər üçün nəzərdə tutulduğundan onlar iki qrupda birləşirlər. Kalibrlər adətən yeyilməyə davamlı materialardan hazırlanırlar. Gövdə üçün xüsusi poladdan, işçi səthlər üçün bərk xəlitədən istifadə olunur. Kaliblər digər ölçmə alətləri kimi xüsusi şəraitdə saxlanırlar.

Hamar-lüləli silahlarda lülənin daxili diametri ilə, yivli silahlarda isə lülədə qarşı-qarşıya duran yiv səthləri arasındakı (Rusiya və s. ölkələrdə), yaxud yiv dərinlikləri arasındakı (ABŞ, B. Britaniya və s.) məsafə ilə ölçülür; mərmi və güllələrdə ən böyük en kəsiyi ilə təyin olunur. Konusşəkilli lülələrdə giriş və çıxış Kalibrlərinə ayrılır. Mərminin Kalibri silahın Kalibrinə bərabər, ondan böyük və kiçik ola bilər. Artilleriya silahlarının Kalibrı anlayışı ilk dəfə 16-cı əsrin ortalarında sferik mərminin kütləsindən asılı olaraq yaradılmışdır. 1540-cı ildə Nürnberqdə daş və çuqun top güllələrinin şkalası işlənib hazırlanmışdır. Kalibrin ölçüsü xətti vahidlərlə (mm, düym) göstərilir. Rusiyada metrik sistem qəbul edildikdən sonra (1917-ci ildən) bütün növ silahların Kalibrı mm-lə ölçülür: məs., 152 mm-lik haubitsa, 85 mm-lik top, 7,62 mm-lik tüfəng və s. Kalibr ABŞ-də düymün yüzdə bir, B. Britaniyada isə mində bir hissəsi ilə, qarşısında nöqtə olan tam rəqəm şəklində ifadə olunur. Məs., .30 (ABŞ) və .300 (B. Britaniya) işarəsi 0,3 düym (7,62 mm) ölçülü Kalibra uyğun gəlir. Artilleriyada Kalibr, həm də nisbi kəmiyyəti ifadə edir; belə ki, silah lüləsinin uzunluq Kalibri bu uzunluğun lülə kanalının diametrinə nisbəti kimi xarakterizə olunur (məs., lülənin uz. 5 Kalibrdır). Ov tüfənglərinin Kalibrı 1 ingilis funtu (453 q) ağırlığında təmiz qurğuşundan tökülmüş və tüfəngin lülə kanalına ara-boşluqsuz yerləşən güllələrin sayı ilə təyin edilir. Məs., diametri lülə kanalının diametrinə bərabər 12, 16, 20 və daha çox girdə güllə tökülübsə, belə gülləli tüfəng müvafiq olaraq 12, 16, 20 və s. Çaplı adlanır. Aviasiya bombasının Kalibri onun kq (Rusiya və s.) və ya funt (ABŞ və s.) ilə ifadə olunmuş kütləsidir.

## Mənbə
* Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430 s.
Botnik dənizi

**Botnik dənizi** - Şimalda Botnik körfəzi ilə Şimali Kvarken boğazı, cənubda Aland dənizi və Arxipelaq dənizi ilə isə Cənubi Kvarken boğazı vastəsilə birrləşir. Bir çox mənbələrdə dəniz Botnik körfəzinin akvatoriyası hesab edilir və dəniz hesab edilmir. Şərqdə Finlandiyanın qərbi, qərbdə isə İsveçin şərq hissəsini yuyur. Dənizin sahəsi 79,000&nbsp;km² təşkil edir. Maksimum dərinliyi 230 m, orta dərinlik 68 metrdir. Həcmi 4,340&nbsp;km³, uzunluğu 350&nbsp;km təşkil edir. Sahillərində Rauma və Rari (Finlandiya), Gövle və Sundsvall (İsveç) şəhərləri yerləşir. Ən iri limanları Umea (İsveç) və Vaasa (Finlandiya).

## İstinadlar
Yayma (qida)

## Ərzaqlar

*Düyü – 67q, 
*Süd – 100q, 
*Ərinmiş yağ – 15q, 
*Şəkər – 15q, 
*Zəfəran – 0,1q, 
*Duz.

## Hazırlanma qaydası

Əvvəlcə süd eyni miqdarda su ilə qarışdırılır. Sonra südə düyü tökülüb zəif od üzərində bişirilir. Hazır olana yaxın şəkər və zəfəran şirəsi əlavə edilir. Süfrəyə verildikdə üzərinə yağ əlavə edilir.

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Yayma

## Həmçinin bax
Büdcə məhdudiyyətləri əyrisi

**Büdcə məhdudiyyətləri** – alıcının verilmiş gəlir səviyyəsində ala biləcəyi əmtəə və xidmətlərin kombinasiyalarını (paketlərini) əks etdirir.

İnsanlar həmişə daha çox fayda əldə etmək məqsədi güdür, amma məxaric imkanları gəlirlərlə məhdudlaşdığından, insanlar arzuladıqlarından daha az istehlak edirlər.

Əlbəttə insanlar gündəlik həyatlarında minlərlə məhsul arasında seçimlə üzləşirlər. Sadəlik üçün iki əmtəə (X, Y) alan istehlakçının qarşılaşdığı vəziyyəti təhlil edək. Fərz edək ki, istehlakçı ayda 1 000 manat maaş alır və gəlirinin hamısını X və Y əmtəələrinə xərcləyir. X və Y əmtəələrinin bir vahidinin qiyməti müvafiq olaraq 10 və 2 manatdır.

**Şəkil 1-də** istehlakçının ala biləcəyi X və Y əmtəələrinin müxtəlif kombinasiyaları göstərilib. A nöktəsində istehlakçı 100 ədəd x əmtəəsi aldığı halda Y əmtəəsindən ala bilmir. B nöktəsində isə bunun əksidir: Y əmtəəsi 500 ədəd, X əmtəəsi 0 ədəd. C nöktəsi isə bu xəttin ortasında yerləşir və istehlakçı hər bir əmtəənin alınmasına 500 manat xərcləyir: Y- 250, X- 50. Əlbəttə bu alıcının seçə biləcəyi X və Y kombinasiyalarından yalnız üçüdür. İstehlakçı bu xətt üzərində yerləşən istənilən nöktədəki kombinasiyaları əks etdirir.

## İstinadlar
Cavanşir (dəqiqləşdirmə)

**Filmlər**
*Cavanşir (film, 2002) — Hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda olan kinolent

**Digər**
*Cavanşirlər — Azərbaycanın qədim soylarından biri
*Cavanşir qəzası — Yelizavetpol quberniyasının bölgələrindən biri
*Cavanşir gölü — Ağsu şəhərindən cənub-qərbdə yerləşən və Ağsuçaydan qidalanan göl.
*Cavanşir qalası — İsmayıllı rayonu Talıstan ərazisində yerləşən qala.

## Həmçinin bax
* Cavanşir (ad)
Toktar Əubəkirov

**Toktar Əubəkirov** (; ; ) — təqaüdçü Hava Qüvvələri zabiti və keçmiş kosmonavt. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1988).

## Həyatı
Toktar Əubəkirov 1946-cı ilin 27 iyulunda Qazaxıstan SSR-nin Karağandı oblastında anadan olmuşdur. 8 illik orta məktəbi bitirdikdən sonra Temirtau tökməxanasında işləməyə başlamışdır. 1965-ci ildə Armavir Hərbi Aviasiya İnstitutuna qoşulmuşdur. 1975-ci ildə M. Qromov Test Pilot Məktəbinə qəbul olunana qədər SSRİ Hava Qüvvələrində Uzaq Şərq sərhədlərində döyüş pilotu kimi xidmət vermişdir.

## Test pilot karyerası
1976–1991-ci illərdə test pilotu kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müddət ərzində 50-dən çox təyyarə tipini sınaqdan keçirmişdir. SSRİ-də şimal qütbünü keçən ilk pilot olmuşdur.

## Kosmonavt kimi
1991-ci ildə SSRİ və Qazaxıstan SSR arasındakı müqaviləyə əsasən Qaqarin Kosmonavtika Təlim Mərkəzində məşq etməyə başlamışdır. 2 oktyabr 1991-ci ildə rus kosmonavtı Aleksandr Volkov və avstriya kosmonavtı Frans Fibeklə Baykonur aerodromundan qalxan Soyuz TM-13 gəmisi ilə kosmosda 7 gün 22 saat 12 dəqiqə vaxt keçirmişdir.

## Mükafatları

* "Şərəf nişanı" ordeni — 1987
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı — 1988
* Lenin ordeni — 1988
* Avstriya Respublikasına xidmətlərinə görə Şərəf ordeni (2) — 1988, 1993
* Əməkdar SSRİ Test pilotu — 1990
* SSRİ Pilot-kosmonavtı — 1991
* "Oktyabr inqilabı" ordeni — 1991
* Qazaxıstan Pilot-kosmonavtı
* Qazaxıstan Xalq Qəhrəmanı — 1995
* Otan ordeni — 1995
* "Kosmosda Tədqiqat" ləyaqət medalı — 12 iyul 2011

## Xarici keçidlər
* Spacefacts
* Test pilotları
Seliş dənizi

**Seliş dənizi** — Sakit okeanın şimal-şərqində dənizdir. Kanadanın cənub-qərbində Britaniya Kolumbiyası və ABŞ-nin Vaşinqton ştatının şimğal-qərb sahillərində yerləşir. Özündə Boğaz və körfəzləri birləşdirir. Corciya boğazı, Pyudjet-Saund, və Xuan de Fuka boğazı su tutarları daxildir. Sakit okeanın şərq sahilləri Tamuoder şəhəri və Pyudjet-Saundun cənubu,Desoleyş-Sound və Corciya boğazının şimalını əhatə edir. İlk dəfə bu adı Vaşinqton ştatının Velinshauzen şəhərindən olan dəniz bioloqu Bert Bedder 1988-ci ildə bu su hövzəsini qorumaq məqsədilə > terminini irəli şürür. Seliş adı dənizin sahillərində yaşıyan xalqların bir ailə qrupundakı birliyidir. Seliş dil ailəsinə daxil olan qruplar hindu qəbilələrindən təşkil olunmuşlar. Seliş xalqları 5 qrupa daxildir və 23 dildə danışırlar. 
İlk avropalılar əraziyə XVIII əsrdə ayaq basmışlar.   
## Mənbə
* «Salish Sea» proposed name for waters Washington, B.C. share
* Washington State Board on Geographic Names adds Salish Sea to region’s watery lexicon
Jozef de Gini

**Xristian Lui Jozef de Gini** (; ) — Fransalı şərqşünas, sinoloq və türkoloq. Pontuazda Jan Lui de Gini–Fransuaz Veylanın ailəsində anadan olmuşdur. O, Parisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Xocahəsən gölü

**Xocahəsən** — Bakı şəhərinin cənub-qərb hissəsində, Yasamal dərəsində göl

## Haqqında
Xocahəsən gölü Bakı şəhərinin cənub-qərb hissəsində – Yasamal dərəsində yerləşir. Xocahəsən gölünün akvatoriyası 175 ha, dərinliyi 2 m, suyunun həcmi isə 3,2 mln m³-dir. Gölə il ərzində 9040 min m³ məişət-sənaye çirkab suları atılır ki, onların da 80%-i məişət mənşəli tullantılardır, suyunun minerallığı 2,5 q/l-dir. Gölün suyunun fon tərkibində anionlar üstünlük təşkil edir və konsentrasiyası sanitar normaları aşır. Xloridlərin miqdarı
normadan 44 dəfə, sulfatların miqdarı isə 1,6 dəfə yüksəkdir. Xocahəsən gölü ancaq fenollar (YVHQ=8), kadmium (YVHQ=4) və mis (YVHQ=3,5) ilə orta səviyyədə çirklənmişdir. Gölün su mühitinin və dib çöküntülərinin çirklənmə dərəcəsi ekoloji baxımdan orta qiymətləndirilə bilər.

## Tarixi
Xocahəsən gölü Bakının duz göllərindən biri olmuşdur. Göl ilə üzbəüz əhatə olunan dağ silsiləsi burada təbiətin gözəl mənzərəsini yaradır. Həmin dağdan, yaşlı insanların dediyinə görə, indiki Yasamal və Alatava ərazilərinə getmək üçün yol olmuşdur. Göl üzərində yol salındığından sakinlər şəhərə də rahat gedib-gələrdilər. Hətta insanlar yol ayrıcında, gölə yaxın ərazidə qazılan su ovdanından isti yay günlərində susuzluğu yatırmaq üçün istifadə edərmişlər. Xocahəsən gölü əhalinin duza olan tələbatını ödəyirdi. Vaxtı ilə göldən çıxarılan duzdan həm qida, həm də heyvanat üçün istifadə olunmuşdur. Əvvəllər sakinlər kənddə keçirilən duz yığımında hamılıqla iştirak edərdi. Buraya dəvə karvanları ilə gələn tacirlər duz alaraq başqa ölkələrə satmaq üçün aparardılar. Duz kənd camaatının gündəlik çörəkpulu hesab olunardı. Deyilənə görə, 1946-cı ildə yaxınlıqdakı neft mədənlərindən sonradan ətraf müəssisələrin çirkab suları gölə axıdıldığından bura natəmiz əraziyə çevrilmişdi.

## Etimologiyası
Xocahəsən gölü öz adını yaxınlığında yerləşən Xocahəsən kəndinin adından götürülmüşdür. Qədim İpək Yolunun üstündə yerləşən bu kənd bəzi mənbələrdə Xoca Həsən, bəzilərində isə Hacı Həsən kimi səsləndirilmişdir. Xocahəsən gölünün bəzi mənbələrdə Hacı Həsən gölü də adlandırılması bu yanlışlığın nəticəsidir.

Kəndin Xocahəsən adlandırılması ilə bağlı müxtəlif fikirlər vardır. Məlumdur ki, "Xoca" adı yaşlı, hörmətli adamlara verilir. Tarixçi-alim Təvəkkül Səlimov "Abşeronun yer adları" kitabında yazırdı: "M.Neymətovanın fikrincə, bu kənd XVII əsrdən etibarən Xoca Həsən adlanmağa başlanmışdır. O öz adını tanınmış tacirlərdən olan Xoca Həsənin adından almışdır. Alim həmin əsrdə inşa edilən və epiqrafik abidəsi üzərində "Xoca Həsən" sözləri yazılmış karvansaraya əsasən bu qənaətə gəlmişdir". Digər bir mənbədə isə kəndin adının "Xoca Həsən" və ya "Xocasən" adlandırılması kəndin varlı sakini Xoca Həsənin adı ilə əlaqələndirilir.

## Mənbə
*Ş.Əhmədov. Mühəndis ekologiyası. Bakı, 2012

## İstinadlar


## Xarici keçid
http://wikimapia.org/10221331/az/Xocah%C9%99s%C9%99n-G%C3%B6l%C3%BC.Xocahəsən gölü 
https://www.google.az/search?q=Hac%C4%B1h%C9%99s%C9%99n+g%C3%B6l%C3%BC&sa=N&espv=2&biw=1093&bih=534&tbm=isch&tbo=u&source=univ&ei=89xMVdeeKcyUsAHt_YDwCA&ved=0CB4QsAQ4Cg Xocahəsən gölü 
* Səth sularının çirklənmə vəziyyəti
İman (dəqiqləşdirmə)

* İman — İslamda inanc
* İman (İran) — İranda kənd. 
* İmanşahlı — Qərbi Azərbaycanın Qəmərli rayonu ərazisində kənd.
* İmanşəhr — İranın İsfahan ostanının Fəlavərcan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər.

## Həmçinin bax
* İman (ad)
* İmanov
* İmanlı
* İmanlar
Atanasio Agirre

**Atanasio Agirre** (; ) — Uruqvay dövlət xadimi, 1864–1865-ci illərdə Uruqvay prezidentinin səlahiyyətlərini icra etmişdir. Onun ilk siyasi çıxışları 1825–1828-ci illərdə azadlıq hərəkatı dövründə olur. 1833–1838-ci illərdə isə o, hərbi komissar vəzifəsini icra edir. 1852-ci ildə Böyük müharibədən sonra deputat seçildikdən sonra 1861-ci ildə isə Senata seçilir. 1 mart 1864-cü il prezidentlik səlahiyyətlərinin bitməsi ilə əlaqədar Bernardo Prudensio Berronu əvəz edir. Onun bir illik hakimiyyəti dövründə ölkə vətəndaş müharibəsinin girdabına yuvarlanır.

## Hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması
Uruqvay Kolorado Partiyasının rəhbəri Venansio Flores Braziliya İmperiyasının və Argentina prezidenti Bartolome Mitrenin dəstəyi ilə Agirreyə qarşı çıxır. Agirre 1864-cü ilin mayında Braziliyanın tələblərini rədd edir. 1864-cü ilin dekabrında Agirre 1851-ci ildə Braziliya ilə imzalanmış *Dostluq və Yardımlaşma* haqqındakı müqavilədən rəsmi qaydada imtina edir. Üstəlik III Napoleonun yanına səfir yollayır. Xarici ölkələrdə özünə arxa axtarır. Ancaq 16 fevral 1865-ci il Braziliya ordusu Montevideonu zəbt edir. Bundan sonra Agirre prezident səlahiyyətlərini senatın rəhbəri Tomas Vilyalbaya təhvil verir. Üç gündən sonra onu Braziliya ordusu devirir. Bu vəzifəni Venansio Flores icra edir. Bu hadisə Paraqvay müharibəsinin başlaması üçün bəhanələrdən biri olur.

## İstinadlar
Vişi rejimi

**Vişi rejimi** () — İkinci dünya müharibəsi zamanı Üçüncü Reyxin Fransanı işğal etməsi nəticəsində yaradılmış kollaborasionist kukla dövlət. Vişi rejimi Fransanın Vişi şəhərində yaradılıdığından bu şəhərin adına adlandırılmışdır. 1940-cı ilin iyul ayında yaradılan dövlət 1944-cü ilin sentyabr ayında dağılmışdır. Viji rejiminə Fransanın tanınmış hərbiçlərindən olan Filipp Peten rəhbərlik etmişdir. İkinci dünya müharibəsinə Berlin-Roma-Tokio oxu cəbəhəsindən qatılan rejim heç bir hərbi əməliyyatda iştirak etməmişdir. Bunun səbəbi isə Vişi rejiminin müttəfiqlər tərəfindən ehtiyat qüvvə kimi saxlanılması idi.

Fransa ilə Üçüncü Reyx arasında 1940-cı ilin 22 iyun tarixində imzalanan müqaviləyə əsasən Fransa iki bölgəyə bölündü. Razılaşmaya görə bölgələrdən biri alman işğalı atında, digəri isə kağız üzərində olsa da Fransanın nəzarəti altında qalırdı. İşğal olunmamış və Fransa dövlətinin nəzarətinə verilən ərazilər ölkənin 40% ərazisini təşkil edirdi. Cənub-şərqə düşən bu ərazilər Cenevrə yaxınlığından, Toursun 21&nbsp;km şərqinə qədər uzanırdı. Ərazinin bir digəri hissəsi isə Biskay körfəzinin 51&nbsp;km daxilindən İspaniyanın cənub-qərbdəki sərhədlərinə qədər uzanırdı.

## İstinadlar
Rəşad Nəsirov

**Rəşad Nəsirov** (tam adı: *Rəşad Nəsirov Barat oğlu*; ) — Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin sabiq sədr müavini. Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri (2023–2025).

## Həyatı
Rəşad Nəsirov 24 iyul 1977-ci ildə Bakıda anadan olub. 1994-cü ildə Bakı şəhəri 39 saylı orta məktəbi, 1999-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin sənətşünaslıq ixtisası üzrə bakalavr, 2001-ci ildə isə magistr pilləsini bitirib. 2002–2005-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq hüquq – beynəlxalq münasibətlər fakültəsində təhsil alıb.

ANS, "Lider" telekanallarında və İctimai Televiziyada çalışıb.

2010-cu ildən "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC-də baş redaktor və "Xəbərlər" informasiya proqramları studiyasının direktoru vəzifələrində çalışıb.

Azərbaycan Prezidentinin 2015-ci il 5 may tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-nin sədr müavini təyin olunub. 24 fevral 2020-ci ildə tutduğu vəzifədən azad olunub.

24 yanvar 2023-cü ildən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır. Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının 2023-cü il sentyabrın 28 də keçirilən 6-cı Məclisinin qərarı ilə AHİK-in Məclis üzvlüyünə seçilib.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2016-cı il 16 dekabr tarixli 517 nömrəli qərarı ilə Rəşad Nəsirov Əhalinin Siyahıyaalınmasına Yardım üzrə Mərkəzi Komissiyanın üzvlərindən biri seçilib.

## Ailəsi
Evlidir, iki övladı var.

## Mükafatları, təltifləri və fəxri adları
* 2016-cı il 07 noyabr tarixində Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sahəsində xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülmüşdür.
* 2019-cu il 10 sentyabr tarixində Dövlət Sərhəd xidməti tərəfindən "Azərbaycanın Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919–2019)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Əsərləri
# Azərbaycan Milli mətbuatının inkişafında şuşalı ziyalıların rolu (1875–1935), Bakı: "Mütərcim", 2018, 216 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi Facebook Hesabı
* Onun irəli çəkilməsində mənim böyük rolum olub
* Rəşad Nəsirov Chelebi Qonaqlığında, milli brendin yaradıcıları Fərid Rəsulov və Aida Mahmudova ilə.
Oleq

**Oleq** — Dünyada daha çox işlədilən rus kişi adı. 

**Bu adı olan tanınmış insanlar**
* Oleq Şulbayev — 
* Oleq Babak — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Oleq Pavlenko — Azərbaycan şahmatçısı
* Oleq Protasov — Ukrayna futbolçusu və məşqçisi.
* Oleq Şelayev — Ukrayna futbolçusu

## Həmçinin bax
* Oleq (dəqiqləşdirmə)
Niyazi (ad)

**Niyazi** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı.

* Niyazi — Azərbaycanlı dirijor.
* Niyazi Səfərov — Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat və Sənaye nazirinin müavini. 
* Niyazi Aslanov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi. 
* Niyazi Bədəlov — Azərbaycan sənədli filmlər rejissoru, ssenari müəllifi
* Niyazi Əhmədov — Aktyor.
* Niyazi Səmədov

**Filmlər**
* Maestro Niyazi (film, 1975)
* Maestro Niyazi (film, 1983)
* Maestro (film, 2002)
* Maestro Niyazi (film, 2007)

## Həmçinin bax
* Niyaz
Niyaz

**Niyaz** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı.

* Niyaz Vəliyev — texnika elmləri doktoru, professor.
* Niyaz Şərifov — rejissor. Aktyor.

## Həmçinin bax
* Niyaz (dəqiqləşdirmə)
* Niyazi (ad)
* Niyazov
* Niyazlı
Çelvənd dehestanı

**Çelvənd dehestanı** () — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanının Ləvəndil bəxşində inzibati ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestan inzibati cəhətdən 12 kəndi əhatə edir, onlardan 2–sində əhali yaşamır.
## Əhalisi

## Kəndləri

## İstinadlar
Nikolay

**Nikolay** — Dünyada daha çox işlədilən kişi adı.

**Bu adı olan tanınmış insanlar**
* Nikolay Kurnakov — rus fizika-kimyaçısı (1893), əməkdar professor (1907), kimya elmləri doktoru (1909)
* Nikolay Luzin — SSRİ və Rusiya riyaziyyatçısı
* Nikolay Morozov — Rus inqilabçı, alim və ictimai xadimi.
* Nikolay Olyalin — sovet aktyoru, Ukrayna xalq artisti
* Nikolay Petruxin — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (20 aprel 1945).
* Nikolay Popov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (29 iyun 1945).
* Nikolay Statsyuk — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 mart 1945)
* Nikolay Suxov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1 iyul 1944)
* Nikolay Zinin — Rus kimyaçısı, Peterburq Elmlər Akademiyasınin akademiki (1865)
* Nikolay Çernışevski — Rus inqilabçı və mütəfəkkiri, yazıçı, iqtisadçı, filosof.
* Nikolay Nikolski —
* Nikolay Noskov —
* Nikolay Semaşko —
* Nikolay Sliçenko —
* Nikolay Anisimov —
* Nikolay Dadiani —
* Nikolay Menşutkin —
* Nikolay Rudenko —
* Nikolay Çepokov —
* Nikolay Avdakov —
* Nikolay Rubakin —

;Digər
* Nikolay Paninin binası —
* Nikolay Paramonovun villası —

## Həmçinin bax
* Nikolayev
* Nikolay (dəqiqləşdirmə)
Gənc oğlanın portreti (İrəvani)

**Qacar şahzadəsi Məculla Mirzənin portreti** və ya **"Gənc oğlanın portreti"** — Azərbaycan rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin akvarellə çəkdiyi rəsm əsəri. XIX əsrin ortalarında çəkilən portret, Bakıda Milli incəsənət muzeyində saxlanılır. İrəvaninin başqa bəzi əsərlərində olduğu kimi burada da dekorativlik həcmli plastik forma ilə məharətlə uyğun gəlir.. Rəsmin orta əsrlərin miniatür şərq ənənələri ilə möhkəm bağlı olmasına baxmayaraq, rəssam öz marağını daha çox insanın görünüşündə cəmləşdirib, və bu hansısa müstəvi fonda yox, konkret interyerə malik olan üçölçülü məkanda təsvir edib, bu isə Azərbaycanın təsviri sənətində yeni dövrün başlansının göstəricisi idi.

Rəsm əsəri 21 x 12 sm ölçüdə kağız üzərində sulu boya ilə çəkilmişdir.

## Təsviri
Qədd-qamətli cavan oğlan ornamentlərlə və göy gül-çiçəkli almazlarla zinətləndirilmiş rombabənzər şəbəkə ilə bəzədilmiş divarın fonunda təsvir edilmişdir. Gənc adamın üzünü uzunluğu çiyinə qədər olan qara saçlar ilə haşiyələnmişdir. Koppuş dodaqlarının dumanlı şəkili sifətə şıltaq ifadə verir. Bu gənc qısa qollu arxalıq geyinib. Geyimin ucunda bitki naxışla bəzədilmiş xətt var. Arxalıq açılmış şəkildədi və onun altında mavi "don" görünür. Tünd göy şalvar geyimə əlavə parlaqlıq verir. Üfüqi zey üzrə yerləşən sarı-qəhvəyi rəngli zolaqda yazı var:

Bu yazının səhv oxunuşu zaman, adverilmədə xəta olduğu aşkarlandı. Belə ki, muzeyin inventar kitabına yazılan momentində "nəvvab" sözü ad kimi oxundu. Bunun nəticəsində gənc adamın portreti Mir Möhsün Nəvvabın gənclik portreti kimi müəyyənləşdirildi.

## İstinadlar
Ləvəndəvil bəxşi

**Ləvəndəvil bəxşi** () — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanında inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ləvəndəvil şəhəridir.
## Əhalisi
24 oktyabr – 13 noyabr  2011–ci il siyahıyaalınması yekunlarına əsasən bəxşin əhalisi:

## İnzibati bölgü
2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən bəxş inzibati cəhətdən Ləvəndəvil şəhərini və 2 dehestanı əhatə edir. Dehestanlarda isə 18 kənd yerləşir və onlardan 2–sində əhali yaşamır.

### Dehestanları
# Ləvəndəvil
# Çelvənd

## İstinadlar
Mançjou-qo

**Mançjou-qo** (; ) ― Çinin tarixi Mancuriya ərazisində Yaponiya İmperiyası tərəfindən yaradılmış kukla dövlət.

## İstinadlar
Uzaq Şərq beynəlxalq hərbi tribunalı

**Uzaq Şərq beynəlxalq hərbi tribunalı** — İkinci dünya müharibəsindən sonra baş tutmuş hərbi tribunal. Tribunalda Yaponiya imperatoru Hirohito və şahzadə Asakadan başqa müharibədə iştirak etmiş bütün yüksək rütbəli yaponlar mühakimə edilmişdir. 1946-cı il 3 may tarixində başlayan tribunal 1948-ci il 12 noyabr tarixinə qədər davam etmiş və çıxarılan qərarlar nəticəsində baş nazir Hideki Toco və bir çox yüksək rütbəli hərbçi edam edilmişdir.

## Məhkəmə heyəti
Məhkəmədə, İkinci dünya müharibəsində qalib gələn tərəf olan Antihitler koalisiyası tərəfindən müəyyənləşdirilmiş 11 hakim və 12 dövlət ittihamçısı yer almışdır.

### Hakimlər

## Həmçinin bax
* Nürnberq prosesi
Tovuzçay

**Tovuzçay** — Axıncaçayın sol qolu.

## Haqqında
Axıncaçayın sol qolu olan Tovuzçay tranzit çayıdır. Bəzən bu çayın mənsəbini Kür çayı hesab edirlər. Uzunluğu 42 km, hövzəsinin sahəsi 278 km²-dir. Yuxarı axarı Ermənistan ərazisindən, aşağı axarı isə Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonu ərazisindən axır. Mənbəyini Murğuzdağın şimal-şərq yamacından (1973 metr yüksəklikdən) alır. Çayda dağıdıcı sel hadisələri baş verir. Mühüm qolları Navur və Noraşen çaylarıdır. Hidronim "səsli-küylü" "dağ çayı" kimi izah edilir.

Tovuzçayın üzərində 20 milyon kubmetr su tutumu olan su anbarının istifadəyə verilməsi 18 min hektardan çox əkin sahəsinin suvarılmasına imkan yaranmışdır. 1986-cı ildə tikintisinə start verilən Tovuzçay su anbarının tikintisi 1990-cı ildə müəyyən səbəblər üzündən dayandırılmış, 2006-cı ildən su anbarının tikintisinə yenidən başlanılmış və 2014-cü ildə Tovuzçay su anbarının tikintisi tamamlanmışdır. Anbarda bəndin hündürlüyü 45, qaşı üzrə uzunluğu 1340, üstdən eni 10 metrdir. 650 metr uzunluğunda qəza su tullayıcı qurğunun saniyədə maksimum 250 kubmetr su ötürmə imkanı var.

## Həmçinin bax
* Kotandağ kaolinləşmiş tuf yatağı

## İstinadlar
Məmməd

**Məmməd** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı. 

* Məmməd İsmayıl — Ssenari müəllifi. Aktyor.
* Məmməd Araz — şair, tərcüməçi, publisist
* Məmməd Əlili — Aktyor. Rejissor Köməkçisi. İkinci rejissor. Rejissor assistenti.
* Məmməd Sadıqov — Aktyor. Filmlərdə və arxiv kadrlarda iştirak edən.
* Məmməd Hüseynov — Kino rəssamı. Geyim rəssamı. Rəssam assistenti.
* Məmməd Musayev — iqtisadi elmlər namizədi.
* Məmməd Mustafayev — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Rəssamı 
* Məmməd Əhmədzadə — Azərbaycanın Argentinada səfiri
* Məmməd Əmin Azadvətən — Milli Məclis üzvü.
* Məmməd Qasımov — 
* Məmməd Tağıyev —  
* Məmməd İsmayıl — Ssenari müəllifi. Aktyor.
* Məmməd Araz — şair, tərcüməçi, publisist
* Məmməd Əlili — Aktyor. Rejissor Köməkçisi. İkinci rejissor. Rejissor assistenti.
* Məmməd Sadıqov — Aktyor. Filmlərdə və arxiv kadrlarda iştirak edən.
* Məmməd Hüseynov — Kino rəssamı. Geyim rəssamı. Rəssam assistenti.
* Məmməd Bayramoğlu — 
* Məmməd Əli Haşımzadə — 

## Həmçinin bax
* Məhəmməd
* Məmmədov
* Məmmədli
* Məmmədzadə
Mustafa

**Mustafa** — Azərbaycanda daha çox işlədilən kişi adı.

* Mustafa Kamal Atatürk — Türkiyə Respublikası qurucusu və ilk prezidenti, Osmanlı dövlət adamı.
* Mustafa Əbu əl-Yazid — "Əl-Qaida" terror şəbəkəsi qruplaşmanın Əfqanıstan qanadının lideri
* Mustafa Altıoxlar — ssenarist, oyunçu və fizyoterapist.
* Mustafa Dabo — Qəbələ FK oyunçusu
* Mustafa Miyasoğlu — Türk ədəbiyyatının məşhur simalarından biri
* Mustafa Məhərrəmov —
* Mustafa İrgat —
* Mustafa Kandıralı
* **[[Mustafa Mustafayev]]**
:* Mustafa Mustafayev (mühəndis)
:* Mustafa Mustafayev (professor)

* **[[Mustafa xan]]**
:* Mustafa xan Xançobanlı — sonuncu Şirvan xanı.
:* Mustafa xan Şamlı — Nadir şahın səfiri, Şamlı elinin başçılarından
:* Mustafa xan Şiftə — Urdu ədəbiyatının tanınmış şairi.

* **[[Mustafa Vəkilov]]**
:* Mustafa ağa Vəkilov — Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
:* Mustafa bəy Vəkilov — Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili işlər naziri.

## Həmçinin bax
* Mustafayev
* Mustafalı
* Mustafazadə
* Mustafa (dəqiqləşdirmə)
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (A)

thumbnail|right|75px|"Qızıl Ulduz" ordeni

**Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı** — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## Həmçinin bax
* Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
Georgi Aqafonov

**Georgi Aqafonov** (*Aqafonov Georgi Matveyeviç*; ) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (24 aprel 1945)

## Həyatı
Georgi Aqafonov 2 may 1922-ci ildə Saratov vilayətində doğulmuşdur. 1940-cı ildə orduya çağırılmışdır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı göstərdiyi qəhrəmanlığa görə 24 aprel 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Müharibədən sonra hərbi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Georgi Aqafonov 19 yanvar 1980-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Bakı şəhərindəki Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Kükü plov

Kükü plov — Azərbaycan plovunun geniş yayılmış növlərindən biri.

## Tərkibi
5 stəkan uzun düyü, 4–5 qaşıq əridilmiş kərə yağı, 8 ədəd yumurta, 4–5 dəstə göyərti (ispanaq, turşəng, nanə, şüyüd, keşniş, kəvər və sair göyərtilər), sarıkök və ya zəfəran, duz, istiot.

Qazmaq üçün: 1 ədəd yumurta, 3 xörək qaşığı qatıq.

## Hazırlanması qaydası
Düyü yuyulub suya qoyulur. Adi qaydada duzlu suda bişirilib süzülür. Qazana az yağ tökülərək əridilir, qazmaq üçün üstünə bir az düyü və çalınmış yumurta ilə qatıq qarışığını tökərək qalınlığı 1 sm olmaqla qazanın dibinə yayılır. Düyünün yarısını qazana töküb qalan yarısına sarıkök və ya zəfəran şirəsi əlavə edilərək qazana tökülür. Düyünün üzərinə yağ əlavə edilir, aş 45 dəqiqə dəmə qoyulur. Göyərtilər təmiz yuyularaq xırdı şəkldə doğranılır. Əvvəlcə tavaya yağ tökülərək əridilir. Göyərti yağa tökülür, üzərinə duz əlavə edilir və bişirilir. Yumurtanın üzərinə duz və istiot əlavə edilərək çalınır. Göyərti bişdikdə çalınmış yumurta onun üstünə tökülərək yayılır.. Kükünün hər iki üzü bişirilir.(bu məqsədlə kükünü iki və ya dörd yerə bölərək çevirmək lazımdır.

Plov süfrəyə verildikdə üstünə kükü və qazmaq qoyulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*https://www.google.az/search?q=K%C3%BCk%C3%BC+plov&espv=2&biw=1093&bih=534&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=0ShOVav8G8WbsgHTp4GwCQ&ved=0CB8QsAQ&dpr=1.25Kükü plov.
*http://news.az/recipes/27754 Kuku plov — Pilaf with smoked fish and herb omelette

## Həmçinin bax
Ləvəndəvil dehestanı

**Ləvəndil dehestanı** () — İranda, Gilan ostanının Astara şəhristanının Ləvəndil bəxşində inzibati ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestan inzibati cəhətdən 6 kəndi əhatə edir.
## Əhalisi

## Kəndləri

## İstinadlar
Komitas

**Komitas Vartapet** və ya tam adı **Soğomon Kevork Soğomonyan** ( və ya ; 26 sentyabr və ya 8 oktyabr 1869, Kütahya — 22 oktyabr 1935, Paris) — Osmanlı ermənisi, bəstəkar, musiqişünas və xor rəhbəri.

## Həyatı
Soqomon Soqomonyan musiqiyə bağlı və təkcə türkcə danışan Kütahyalı bir ailədə doğulmuş, bir yaşındaykən anası, 10 yaşındaykən atası ölmüşdür. 1881-ci ilə qədər atasının anası tərəfindən böyüdülmüş, həmin vaxtda Qərbi Azərbacyanın Üçkilsə şəhərindəki erməni kilsəsinin ruhani məktəbinə gedərək 1895-ci ildə buranı bitirərək keşiş olmuşdur. VII əsrdə yaşamış bir erməni xalq ozanı olan Katolikos Komitasın şərəfinə **Komitas** adını almışdır. "Keşiş" anlamına gələn "Vartapet" ləqəbi ilə birlikdə anılmağa başlandı.

Üçmüədzin (Eçmədzin və ya Üçkilsə) Manastırı xorunda iştirak etdikdən sonra 1896-cı ildə Berlinə gedərək Kaiser Friedrich Wilhelm Universitetinə yazılmış və musiqişünaslıq təhsili almışdır. 1899-da musiqişünaslıq doktoru dərəcəsini almış və Üçmüədzinə dönmüşdür.

Kənd yerlərini qarış-qarış gəzərək 3000-ə qədər Erməni, Azərbaycan, Anadolu, Türk, Kürd və Fars xalq mahnısını toplayaraq nota köçürmüş, kolleksiya yaratmışdır. Daha sonra bütün bu mahnılar ermənilər tərəfindən özününkü kimi qəbul edilmiş və qeyri millətlərə aid mahnılar da erməni mahnısı hesab olunmağa başlamışdır. Məşhur "Yaylıq (xalq mahnısı)" bunlardan sadəcə biridir.

Ən önəmli müstəqil əsəri İlahi Litürji Badarakdır. 1892-ci ildə bestələməyə başladığı bu əsəri bitirə bilməmişdir. Beynəlxalq Musiqi Cəmiyyətinə Avropadan kənardan qəbul edilən ilk musiqi adamı olmuşdur. Avropada, Türkiyənin müxtəlif yerlərində və Misirdə musiqilər ifa etmiş, çıxışlarla nitq söyləmişdir.

1910-cu ildən sonra İstanbulda yaşamışdır. 300 üzvü olan Gusan Xorunu qurmuşdur.

## Təhcir qanunundan sonra
Komitasın Osmanlıya xəyanət edən ermənilərlə əməkdaşlıqda olduğuna dair şübhələr vardı. Həmən dövrdə xeyli sayda erməni incəsənət, siyasət, din və başqa sahə adamları Osmanlıya qarşı vuruşan bölücü erməni dəstələrə geniş hərtərəfli dəstək göstərirdilər. 24 aprel 1915 tarixli Təhcir Qanunu səbəbilə həbs edilən 235 Erməni arasındaydı. Ertəsi gün 180-ə qədər İstanbullu Erməni ilə birlikdə qatara mindirilərək Çanqırıya sürgün edildi. Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edip Adıvar və xarici diplomatların cəhdləri nəticəsində Tələt Paşanın xüsusi əmri sayəsində, digər 8 Erməni sənətçi ilə birlikdə İstanbula qayıtmasına 7 mayda icazə verildi. Dönüşündən sonra ağıl sağlığını itirən Komitas, əvvəl Şişlidəki La Paix xəstəxanasında, sonra isə həyatının son 20 ilini keçirəcəyi Parisdəki bir sanatoriyə yatırıldı. Həyatının son 18 ilində heç piyano çalmadı, bəstələmədi, oxumadı və danışmadı. 20 oktyabr 1935 tarixində Parisdə öldü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Virtual Museum of Komitas Vardapet
* Biyografisi
* .rm formatında bazı şarkıları
Rəfi ibn Leys

**Rəfi ibn Leys** () — 806–810-cu illərdə Orta Asiyada Abbasilərə qarşı olan üsyanın başçısı.

## Həyatı
Rəfi ibn Leys Əməvilər dövlətinin Xorasan valisinin törəməsi idi. Böyük mülkədar idi və Soqdianada yaşayırdı. O, Abbasilərə qarşı üsyan başlatdı və bu qiyam 4 il sürdü. Orta Asiyanın böyük şəhərlərini, Səmərqəndi, Buxaranı, Şaşı və digər yaşayış məskənlərini əhatə etdi.

Xəlifə Harun ər-Rəşid (786–808) Rəfi ibn Leysin Xorasandakı üsyanını yatırmaq üçün hazırladığı səfərdə Qəzvin xalqı ilə də görüşərək onların deyləmilərlə olan mübarizələrindən qaynaqlı dilə gətirdikləri sıxıntılar qarşısında şəhər üzərindəki vergi miqdarında endirim etdi.

806–810-cu illərdə baş vermiş Rəfi ibn Leysin üsyanının yatırılmasında göstərdiyi köməyə görə, Samanın övladları və nəvələri 819-cu ildə Məvarünnəhrin ən mühüm vilayətlərini idarə etmək hüququ almışdılar.

## İstinadlar
Şimali Kvarken boğazı

**Şimali Kvarken** (, ) — Len-Kesterbotten adasını (İsveç) və Poxyanmaa adası (Finlandiya) arasında yerləşir. Botnik dənizini Botnik körfəzi (Şimali və Cənubi Botnik körfəzini) ilə birləşdirir. Eni 75 kilometr təşkil edir. Əraxidə Xolmaarna adaları vardır ki, olarən ən iriləri Xolmen və Enqrsendir. Bu adalar boğazı iki yerə bölür: Şərqi və Qərbi Kvarken boğazları (Estra-Kvatken və Vestra-Kvarken). Şərqində dərinlik 6–7 m, qərbdə isə 29 m təşkil edir. Qış ayları boğaz donur. Hətta bu buz bərzəğindən 1809-cu ildə Rus-İsveç müharibəsi zamanı rus qoşunları düşmən ərazilərinə hücum etmişlər. Ərazi yer səthinin qalxma sürətinə görə dünyada birincidir (İldə 1 sm). Bu səbəbdən boğaz 2006-cı ildən UNESCOnun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Mənbə
* Şimali Kvarken (Norra Kvarken)
Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl-Əzdi

**Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl – Əzdi** (?-?) — Abbasi sərkərdəsi.

## Həyatı

Xürrəmilərin qələbəsi Xəlifə Məmunu məcbur etdi ki, yeni ordu başçısını təyin etsin. 823-cü ildə Züreyq ibn Əli ibn Sədəqə əl-Əzdi ordu başçısı oldu. Ona kömək olaraq Əhməd ibn Cüneyd əl Əskafinin başçılığı ilə qoşun dəstələri göndərildi, lakin Babək əl-Əskafini əsir aldı. Züreyq isə xürrəmilərə heç bir şey edə bilmədi.

Məmun Züreyqi qoşun komandanlığından kənar etdi və onun yerinə 'Məhəmməd ibn Hümeyd əl-Tusini' təyin etdi. O isə xürrəmilərlə müharibəyə girişməzdən əvvəl, Züreyqi əzməli oldu, çünki o, xəlifənin qərarından narazı olub üsyan etmişdi. Məhəmməd ibn Hümeyd Züreyqi və "təhlükəli ola biləcək" adamların hamısını sakitləşdirdikdən sonra, Babəklə müharibəyə ciddi surətdə hazırlaşmağa başladı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Abbasilər 
* Xürrəmilər hərəkatı
Sepelinay

**Sepelinay** (; təkdə: *sepelinas* - ) və ya **dickukulyay** (; təkdə: *dickukulis* - ) — Litva mətbəxinə xas olan milli yemək. Həmçinin, Polşanın şimal-şərqində də məşhurdur. Xırdalanmış və ya əzilmiş kartofdan düzəldilən küftəyə bənzəyir və içinə adətən qiymə, quru kəsmik və ya doğranmış göbələk doldurulur.

Öz adını xarici görünüşcə Zeppelin dirijablına bənzədiyinə görə almışdır. Sepelinayın uzunluğu 10-20 sm arasında dəyişir və Litvanın qərbində onu şərqdəkinə nisbətən daha böyük bişirirlər.

Qaynadılıb süfrəyə verilərkən sepelinayın üzərinə smetan və donuz əti, yaxud donuz cızdağı qoyulur.

## Xarici keçidlər
*Potato dishes of Lithuania