Kommod

**Kommod** (lat. *Commodus*; ) — eramızın 180–192-ci illərində Roma imperatoru.

## Adı
Lusi Avreli Kommod (*Lucius Aurelius Commodus*) adı altında dünyaya gəlmişdir. 180-ci ilin martında hakimiyyətə gəldikdən sonra özünü Antonin adlandırmış, həmin ilin oktyabr ayından atasının adını (*Mark Avreli*) ad önlüyü (lat. *praenomen*) kimi qəbul etmişdir. Belə ki, tam adı — Mark Avreli Kommod Antonin (*Marcus Aurelius Commodus Antoninus*) olmuşdur. Sonradan hakimiyyəti dövründə çaldığı qələbələri adına əlavə etmişdir — 172-ci ildə Germanikus, 175-ci ildə atası ilə bərabər Sarmatikus, 182-ci ildə Böyük Germanikus (*Germanicus Maximus*), 183-cü ildə Piy, 184-cü ildə Britannikus, 185-ci ildə Feliks. 191-ci ildə atasının adından imtina edərək əvəzinə Aeli adını əlavə etmişdir. Sonuncu adı Sezar Lusi Aeli Avreli Kommod Avqust Piy Feliks (lat. *Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Pius Felix*) olmuşdur.

## Həyatı

### Uşaqlığı və gəncliyi
Kommod erkən ölmüş əkiz qardaşı ilə imperator Mark Avreli və Gənc Faustinanın nikahından dünyaya gəlmişdir. O doğularkən atası hələ yenicə imperator taxtına oturmuşdu. Beş yaşında ikən kiçik qardaşı Anni Ver (lat. *Annius Verus*) ilə birlikdə sezar titulu alaraq Mark Avrelinin varislərinə çevrilirlər. Gəncliyinin bir hissəsini atası ilə birlikdə Markoman müharibəsində keçirir. 175-ci ildə imperiyanın şərqində uzurpator (lat. *usurpatio*; hakimiyyəti qanunsuz ələ keçirən) Avidi Kassinin (lat. *Avidius Cassius*) itaətsizliyinə qarşı yürüşdə atasını müşayiət etmişdir.

### İmperatorluğu

Avidi Kassi üzərində qələbədən sonra idarəçilikdə daha sərbəstləşərək özünü qətiyyətli varis kimi aparır. noyabr 176-cı ildə ilk dəfə olaraq imperatorluğa Akklamasiya (alqışlama) edilmişdir. Bir qədər sonra atası ilə birlikdə Zəfər yürüşündə iştirak etmək və 177-ci ilin yayında formal olaraq atası ilə bərabər imperatorluq hüququ almışdır. Bu əsasla da hərbi təcrübə toplamaq məqsədilə Avqust titulu altında avqust 178-ci ildə germanlara qarşı yürüşə başlayır.

17 mart 180-ci ildə atası Mark Avreli Dunay çayı sahilindəki hərbi düşərgədə taundan vəfat etdikdən sonra təkbaşına imperator qalan Kommod germanlarla tələsik sülh bağlayaraq Romaya dönür və 22 oktyabr 180-ci ildə yenidən zəfər yürüşü keçirir.

Ekspansionist siyasətindən imtina etsə də əyalətlərdə baş qaldıran üsyanları qoşunun köməyi ilə qəddarcasına yatırtmış və Afrika donanmasını yaratmışdır. Populist tədbirlər xalq içində onu əvvəlcə sevimli etsə də sonralar aydın olur ki, "Beş yaxşı imperator" dövrü sona yetmişdir.

### Əxlaqsız həyat tərzi
Hərəmxanasında yüzlərcə qadın və azyaşlı oğlan uşaqları saxlatdırarmış. Müasirlərinin sözlərinə görə əxlaqsızlığın bütün üsullarından həzz almağı xoşlayarmış. Qadın paltarı geymək, "həkim" kimi canlı insanın üzərində cərrahiyyə əməliyyatı aparmaq kimi hərəkətlər, qladiator kimi çıxış etmək (hərçənd, azad vətəndaşların qladiator kimi çıxışlarına şərəfsizlik kimi baxılsa da) onun ehtiraslarındandır. Qladiator kimi 735 döyüş keçirmişdir.

Senatdan onu Mark Avrelinin oğlu kimi deyil Yupiterin oğlu Herakl kimi qələmə verməyi tələb etmişdir. Onun göstərişi ilə aylardan Avqust Kommod, Sentyabr Herakl, Oktyabr Məğlubedilməz kimi və Roma isə "Feliks Komodun koloniyası" (lat. *Colonia felix Commodiana*) adlandırılmışdir.

### Maraqlı fakt
Kommod imperiyadakı bütün əlil insanları toplayıb Kolizeydə ölümünə vuruşdurmuşdur.

### Ölümü
1 yanvar 193-cü ildə konsul kimi hakimiyyətə başlamasını qeyd etmək ərəfəsində Proteriyanın yeni valisi — Kvint Emili Let, imperatorun məşuqəsi — Konkubinat Marsiya və saray kargüzarı Eklekt tərəfindən hazırlanmış sui-qəsd nəticəsində oldürülmüşdür.

Senat və xalq cəsədinin Tiber çayına atılmasını tələb etsə də prefekt Pertinaks buna yol verməmiş, onu gizlin Adrian məqbərəsində indiki Müqəddəs Ancelo qəsrində dəfn etdirmişdir.

Ölümündən sonra senat xatirədən silmək (lat. *Damnatio memoriae*) elan edərək Roma şəhərinin adını özünə qaytarmışdır.

Sonralar imperator təsdiqlənən Lusi Septimi Sever (lat. *Lucius Septimius Severus*) senatın acığına və Mark Avreli ailəsindən dəstək almaq üçün Kommodu allahlara aid edərək onun ad gününün qeyd edilməsi üçün qərar verir.

## [[Nerva-Antonin|Nerva-Antonin sülaləsinin]] zaman xətti

ImageSize  = width:850 height:120
PlotArea   = width:800 height:60 left:10 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period      = from:96 till:193
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:10 start:96
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:96

BarData=
  bar:barre1

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

  bar:barre1
  from:    96   till:  98   color:purple   text:Nerva                         
  from:    98   till:  117  color:yellow   text:Trayan
  from:    117  till:  138  color:blue     text:Adrian
  from:    138  till:  161  color:red      text:Antonin Piy
  from:    161  till:  180  color:green    text:Mark Avreli
  from:    180  till:  192  color:grey     text:Kommod
  from:    192  till:  193  color:white     text:Pertinaks


## Mənbə
* Karl Christ: Die römische Kaiserzeit. Von Augustus bis Diokletian. 3. Auflage. C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-47052-1.
* Alexander Demandt: Das Privatleben der römischen Kaiser. C. H. Beck, München 1997, ISBN 3-406-42510-0.