open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mirabilit

**Mirabilit**, yaxud **qlauber duzu** — tez-tez rast gəlinən monoklinik sinqoniya.

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, bulanıq, sarımtıl, göyümtül və yaşılımtıl calarlı ağ; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 1,46-1,49; Sərtlik – 1,5-2; Çox kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvarı; Başqa xassələr – dadı acı-şör,sərinləşdirici, suda asan həll olur, quru hava şəraitində mineral tədricən tamamilə dehidratasiyaya uğrayır və ağ rəngli toz halında olan tenarditə Na2SO4 çevrilir; Morfologiya – kristallar: qısadirəkvarı, prizmatik, bəzən iynəvari; Mineral aqreqatları: bütöv dənəvər kütlələr, torpaqvari və lifli əmələgəlmələr, qabıqlar, qaysaqlar. 

## Mənşəyi və yayılması
Duz göllərində və körfəzlərdə 32°C-dən aşağı temperaturlarda xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Aşağı temperaturlarda zəif həll olduğu üçün mirabilit çox zaman qışda və soyuq iqlim rayonlarında çökür. O, həmçinin torpaqda, mağara və kömür mədənlərinin divarlarında sızan səth sulfat sularından çökən nazik təbəqələr şəklində rast gəlir, isti bulaqların və fumarolların fəaliyyətinin məhsulu kimi nisbətən az müşahidə olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: gips, tenardit, astraxanit, halit, epsomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Xəzər dənizində Qara-Boğaz-Qol körfəzi (Türkmənistan); soda gölləri (Misir); Karlovı-Varı (Çexiya); Vezuvi vulkanı (İtaliya); Antarktida; Yuta ştatında Qreyt-Solt gölü (ABŞ) və b. Azərbaycanda mirabilit Pirsaatçay çayı hövzəsində, Şamaxı rayonu ərazisinin bəzi yerlərində, Qobustanda və b. qeyd edilir.

## Tətbiqi
Soda almaq üçün xammal kimi istifadə edilir. Həmçinin şüşə, lak-boya istehsalında və sənayenin digər sahələrində, təbabətdə (qlauber duzu) tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* General Mirabilite Information
Maratha imperiyası

**Maratha İmperiyası, Maratx dövləti** və ya **Maratha konfederasiyası**  () — 1674-1820-ci illərdə mövcud olmuş və əsası Maratxlar sülaləsindən olan Şivaçi tərəfindən qoyulmuş dövlət. Onun ərazisi indiki Hindistanın Maxaraştra ştatına uyğun gəlir.

## Tarixi
1674-cü ildə Maratx kəndlilərinin çıxışı Şivaçinin başçılıq etdiyi Maratx dövlətinin yaradılması ilə nəticələndi. 1747-ci ildə Nadir şahın öldürülməsindən sonra Əhməd şah müstəqil Əfqan dövlətinin əsasını qoydu. Bu zaman Maratx dövləti Hindistanda ən böyük siyasi qüvvəyə çevrilmişdi və ümumhindistan miqyasında hegemonluğa can atırdı. 1759—1761-ci illərdə Hindistan uğrunda Əfqan-Maratx müharibəsi baş verdi. 1761-ci ilin yanvarın 14-də Panipat döyüşü müharibənin sonu oldu. Məğlub olan Maratx dövləti bir daha özünə gələ bilmədi. Panipat döyüşü həm də Böyük Moğol İmperiyasının süqutu demək idi. Lakin əfqanlar ölkədə möhkəmlənə bilməyib buranı tərk etdilər.

## İmperatorlar
[thumb|Maratha İmperiyasının banisi [Şivaçi]]
* Şivaçi (1674—1680)
* Sambaçi (1680—1689)
* I Racaram (1689—1700)
* Tarabay (1700—1707)
* I Şahuçi (1707—1749)
* II Racaram (1749—1777)
* II Şahuçi (1777—1808)
* Pratap Sinqh (1808—1819)

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Şivaçi
* Böyük Moğol İmperiyası
* Britaniya Hindistanı
* Maratxlar
Hidromaqnezit

**Hidromaqnezit Mg<sub>5</sub> [CO<sub>3</sub>]<sub>4</sub> (OH)<sub>2</sub> · 4 H<sub>2</sub>O** — monoklinik, psevdorombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.

## Xassələri
Rəng – qar kimi ağ, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – kristallarda – şüşə, qabıqlarda – torpaqvarı; əllə toxunduqda yağlıdır; Şəffaflıq – yarımşəffaf, işıqkeçirən; Sıxlıq – 2,1-2,3; Sərtlik – 3,5; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, nadir hallarda qabıqvarı; Morfologiya – kristallar: xırda məsaməli iynəvari, vərəqvari; İkiləşmə: {100} üzrə polisintetik; Mineral aqreqatları: bütöv, təbaşirəoxşar, radial-lifli kütlələr, qabıqlar.

## Mənşəyi və yayılması
Hiperbazitlərin aşınma məhsulu olub, damarcıq və qabıq şəklində serpentinitlər üzrə inkişaf edir. Mineralın brusitin dəyişilməsi ilə əlaqədar olan tapıntıları periklazlı mərmərlərdə qeyd olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: brusit, kalsit, dolomit, opal və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kraubat (Avstriya); Şariar (İran); Xaranqon (Tacikistan) və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının ultraəsasi süxurlarının aşınma qabığında və Göydərə xromit yatağında aşkar edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* Hydromagnesite
Anhidrit

**Anhidrit** — rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

## Növ müxtəliflikləri
Bariumlu anhidrit.

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, mavi, bənövşəyi, bozumtul, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,9-3,0; Sərtlik – 3,0-3,5; Kövrəkdir; Ayrılma – üç bir-birinə qarşılıqlı perpendikulyar istiqamətdə: {010} üzrə mükəmməl; {100} və {001} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamardan tikanlıyadək; Başqa xassələr – rütubətli havada, atmosfer təzyiqində tədricən hidratlaşır və həcmi 30% artmaqla gipsə keçir; Morfologiya – kristallar; qalın lövhəvari, prizmatik; İkiləşmə: {001} üzrə nadir rast gəlir; Mineral aqreqatları: sıx, dənəvər, çubuqvari, bəzən lövhəşəkilli, lifli kütlələr, gips və kalsit üzrə psevdomorfozalar.

## Mənşəyi və yayılması
Anhidritin nəhəng yığınları tipik kimyəvi əmələgəlmələr olub, çökmə süxur qatlarında yerləşir və 42°C-dən yüksək temperaturda dəniz və göl sularının buxarlanması hesabına kristallaşır. Nisbətən aşağı temperaturlarda bu sulardan gips çökür. Anhidritin laylar və nazik laycıqlar şəklində olan əhəmiyyətli kütlələri duz daşıyan süxur qatlarında yerləşir. Hidrotermal mənşəli anhidrit damar əmələgəlmələri kimi, adətən kolçedan, mis-molibden, qızıl filizi yataqlarında və b. filiz minerallarını müşayiət edir. Mineralın vulkanitlərdə də tapıntıları məlumdur. Həmçinin metamorfik süxurlarda – qneyslərdə, şistlərdə, amfibolitlərdə və b. qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: halit, silvin, karnallit, gips, kalsit, dolomit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Texas, Luiziana, Nyu-Meksiko ştatları (ABŞ); Stasfurt, Bad-La-uterberq, Klaustal (Almaniya); Artyomov (Ukrayna); Uralyanı, Volqaboyu (Rusiya); Veliçka (Polşa); Pəncab (Pakistan); Xana-oka (Yaponiya) və b. Azərbaycanda anhidritin və adətən onunla birlikdə rast gələn gipsin yataqları (Yuxarı Ağcakənd, Dəstəgir, Monaşid, Araz, Şahtaxtı, Çeildağ və b.) Kiçik Qafqazın Şimal-şərq hissəsində, Naxçıvan MR-da və Qobustanda yerləşir.

## Tətbiqi
Əsas etibarilə tikinti sənayesində – sement istehsalında istifadə edilir. Mineralın sıx kütlələri bəzən xırda məmulat hazırlanmasında və başqa məqsədlər üçün də işlədilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* What is Anhydrite?
* Anhidrit
Baladovdaq

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Təsnifatı
Azərbaycanda baladovdaq cinsinə 1 nümayəndəsi var:
* Gözəl baladovdaq (Chlamydotis undulata)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı: "Elm", 2004.-620 səh.

## Xarici keçidlər
* The Houbara Bustard Chlamydotis Undulata by Harry Geurts All rights reserved by H Geurts C 2004 2009 Belgium

## Həmçinin bax
Artma miqdarı

**Artma miqdarı**(artım, en. increment ~ ru. приращение, прибавляемая величина ~ tr. artım, artma miktarı) – ədədin müəyyən kəmiyyət qədər böyüdülməsi; həmçinin belə ədədin artırıldığı kəmiyyət. Məsələn, 10-u ardıcıl olaraq hər addımda 2 vahid artırsaq, onda belə bir ədədlər ardıcıllığı alarıq: 12, 14, 16, 18 və s. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Heydərxanlı məscidi

**Heydərxanlı məscidi** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Cəhri kəndində yerləşən XV əsrə aid məscid.

Babək rayonunu Cəhri kəndində zəmanəmizədək beş məscid binası gəlib çatmışdır. Bu məscidlərdən bəzisi yarımuçuq vəziyyətdə olsa da nisbətən salamat qalanları da olmuşdur. Ancaq onlardan sovet hakimiyyəti illərində təsərrüfat məqsədilə anbar kimi istifadə olunmuşdur. Belə məscidlərdən biri kənd əhalisi arasında "Heydərxanlı məscidi" kimi tanınan məsciddir. Kəndin mərkəzində, Heydərxanlı məhəlləsində yerləşən bu məscidin divarları kvadrat formalı çiy kərpicdən inşa olunmuş, fasadı bişmiş kərpiclə üzlənmişdir. Məscid qoşa mehrablıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Naxçıvan bölgəsində qoşa mehrablı məscidlərə demək olar ki, rast gəlinməmişdir.

Sovet hakimiyyəti illərində Heydərxanlı məscidindən anbar kimi istifadə edilmişdir. Son illərdə bura taxıl yığılırdı. Buna görə də məscidin uçub tökülən yerləri, xüsusi ilə qərb divarı kobud şəkildə bərpa edilmişdir. Məscidin cənub tərəfdən iki giriş qapısı vardır. Qərbdəki qapı kişilər, şərq tərəfdəki qapı isə qadınlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Binanın içərisi üç sıra ağac sütunlarla dörd yerə ayrılmışdır. Məscidin daxilində şimal və şərq divarların qarşısında kərpic hörgü ilə geniş səki düzəldilmişdir. Bu hissə qadınların oturması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Mehrab cənubda yerləşən iki dərin uzunsov taxça və onları birləşdirən tağşəkilli ornamentdən ibarətdir. Məscidin üstü ağac tirlərlə örtülmüşdür. XV əsrə aid olan məscid son dəfə XIX əsrdə əsaslı şəkildə bərpa edilmişdir.

## İstinadlar
UML

**UML**- () – obyektlərin yaradılması və modelləşdirilməsi üçün geniş istifadə olunan obyekt-yönlü proqramlaşdırma dili. 1994-cü ildə Qradi Buç (Grady Booch), Cim Rumbax (Jim Rumbaugh) və İvar Yakobson (Ivar Jacobcon) metodlarının birləşdirilməsi nəticəsində yaradılıb. 1997-ci ildə OMG tərəfindən vizual modelləşdirmənin standart notasiyası kimi qəbul olunub.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 səhifə.
Artımlı ehtiyat nüsxələmə

**Artımlı ehtiyat nüsxələmə** () — sonuncu tam ehtiyat nüsxələmədən () sonra dəyişikliyə uğramış faylların ehtiyat nüsxələnməsi prosesidir.

## Həmçinin bax
*Yedəkləmə

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Versiya nömrəsi

***Versiya nömrəsi*** (version number) – müəyyən mərhələdə konkret proqram təminatını identifikasiya etmək üçün onu hazırlayan tərəfindən təyin olunan nömrə. Versiya nömrələrindən həm proqramın buraxılışından öncə, həm də sonra istifadə olunur, ancaq buraxılışdan öncə verilmiş nömrələrin yalnız hazırlanma və testləmə mərhələsində dəyəri olur. Ümumiyyətlə, versiya nömrələri addan onluq nöqtə ilə ayrılır. Proqramdakı dəyişiklikləri, modifikasiyaları, düzəlişləri bildirən ardıcıl buraxılışlar daha yüksək versiya nömrəsinə malik olur. Proqramdakı başlıca dəyişikliklər, adətən, versiya nömrəsində önəmli dəyişikliklə qeyd olunur, məsələn, versiya 3.3 və versiya 4.0; cüzi dəyişikliklər isə versiya nömrəsində kiçik dəyişikliklərlə göstərilir, məsələn, 4.01, yaxud 4.1.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
Proqram təminatında versiya nömrələri
Azurit

**Azurit Cu<sub>2</sub>[(OH)<sub>2</sub> | CO<sub>3</sub>]** — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.                                       

## Xassələri
Rəng – intensiv lacivərdi-göydən tünd-göyədək; torpaqvari kütlələri mavidir; Mineralın cizgisinin rəngi – mavi, göy; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – yarımşəffafdan işıqkeçirənədək; Sıxlıq – 3,77-3,83; Sərtlik – 3,5- 4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – {011} üzrə mükəmməl, {100} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamar, pilləli; Morfologiya – kristallar: kiçikdir; yaxşı ifadə olunmuş sütun- və lövhəvari həbəoxşar, nisbətən az hallarda qısaprizmatik, bəzən izometrik, çox zaman əyriüzlü; Mineral aqreqatları: torpaqvari (mis göylüyü), böyrək- və salxımvarı, radial-şüalı kütlələr, qabıqlar, qaysaqlar, konkresiyalar, druzalar, fırçalar, malaxit üzrə psevdomorfozalar.

## Mənşəyi və yayılması
Mis filizi yataqlarının səciyyəvi törəmə mineralı olub, karbonatların iştirak etdiyi şəraitdə ilkin Cu minerallarının oksidləşməsi hesabına əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: malaxit, xalkozin, digenit, kovellin, kuprit, bornit, Fe hidroksidləri və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Sumeb (Namibiya); Broken-Xill və Burra (Avstraliya); Kelli, Bisbi (ABŞ); Kopiapo (Çili); Kornuoll, Devonşir, Derbişir (Böyük Britaniya); Cezkazqan (Qazaxıstan); və b. Azərbaycanda hər yerdə kəskin üstünlük təşkil edən malaxitlə sıx assosiasiyada rast gələn azuritin kiçik yığınları Gədəbəy rayonunda müşahidə edilir.

## Tətbiqi
Bəzən Cu mənbəyi kimi praktik maraq doğurur. Göy boya alınmasında da istifadə edilir. Mineral-indikator kimi mis filizlərinin axtarışında istifadə olunur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL AZURITE
Jaime Halsey

**Jaime Halsey** (qızlıq soyadı: **Moore**; d. 16 avqust 1970; Nortqempton, İngiltərə) — Birləşmiş Krallığı təmsil edən batut gimnastı. Jaime Halsey, 2000-ci ildə Birləşmiş Krallığı XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Jaime Halsey, 2000-ci ildə Birləşmiş Krallığın bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların təsnifat mərhələsində Halsey, 59.90 xal topladı və 12 idmançı sırasında sonuncu, 12-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Dolomit

**Dolomit CaMg [CO<sub>3</sub>]<sub>2</sub>** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 			    

## Növ müxtəliflikləri
Dəmir-, manqan- və qurğuşunlu dolomitlər.

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, boz, sarı, qonuru, yaşılımtıl, qırmızımtıl, qəhvəyi, nisbətən az hallarda – cəhrayı, yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, xırdadənəli və gizlikristallik aqreqatlarda–tutqun, kristallarda–sədəfi; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf, qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 2,85-3,00; Sərtlik – 3,5-4,0; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, farforabənzər əmələgəlmələrdə – qabıqvari, pizolitlərdə – qınabənzər; Lüminessensiya – katod şüalarında narıncı-qırmızı; Morfologiya – kristallar: adətən yəhərvarı əyilmiş üzlərlə səciyyələnən rombik; İkiləşmə: {0001}, {1010}, {1120} və {0221} üzrə tez-tez rast gəlir; qarşılıqlı nüfuzetmə və polisintetik; Mineral aqreqatları: kobud- və incədənəli, sıx, farforabənzər kütlələr, pizolitlər.

## Mənşəyi və yayılması
Əsas etibarilə dəniz hövzələrində xemogen-çökmə yolla əmələ gəlir. Böyük qalınlıqlı dolomit qatları çox vaxt əvvəl çökmüş əhəngdaşlarının maqnezial duzlarla əvəzlənməsi nəticəsində formalaşır. Mineralın iri yığınları həmçinin bir çox karbonatitlərlə bağlıdır. Dolomitin başqa karbonatlar, sulfidlər, kvars, barit, flüorit və s. ilə assosiasiya təşkil edən hidrotermal əmələgəlmələrinə nisbətən az rast gəlinir. Hidrotermal-dəyişilmiş hiperbazitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kalsit, maqnezit, gips, anhidrit, kvars, qalenit, sfalerit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Moskva və Perm vilayətləri, Kunqur hövzəsi, Tuva (Rusiya); Balxaş gölü (Qazaxıstan); Stromberq, Xunsryuk (Almaniya); Celfa (Əlcəzair); Nyu-York və Yuta şt. (ABŞ); İsveçrə və b. Azərbaycanda bir sıra dolomit və dolomitləşmiş əhəngdaşı yataqları məlumdur: Nehrəm (Naxçıvan MR, Babək r-nu), Binəqədi (Abşeron y-ad.), Təgircal (Qusar r-nu); Boyanata və Qələndərtəpə yataqlar qrupu, Keçiqaya (Qobustan r-nu). Kiçik Qafqazın dəyişilmiş ultraəsasi süxurlarında, Mehmana qrupunun qurğuşun-sink yataqlarının filizlərində və b. rast gəlir.

## Tətbiqi
Tikinti işlərində, metallurgiya, kimya, keramika, şüşə sənayesində, kənd təsərrüfatında istifadə edilən çoxsahəli təyinatlı xammaldır. Şəffaf gözəl rəngli növ müxtəliflikləri bəzən zərgərlikdə tətbiq olunur.

## Qırıntı dolomitlər
Qırıntı dolomitlər, karbonat və ya gilli karbonat sementlə sementləşmiş dolomit qırıntılarından təşkil olun­muş süxur. Dolomitli konqlomeratlar, konqlomerat-brekçiyalar, brekçiya-qra­ve­litlər və qumdaşları məlum­dur. Mənşəyinə görə konsedimentasion və ya törəmə ola bilərlər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər
* THE MINERAL DOLOMITE
Flüorit

**Flüorit Ca F<sub>2</sub>** — kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
thumb|Flüorit, Çovdar yatağı, Daşkəsən rayonu

## Növ müxtəliflikləri
İttroflüorit (17 %-dək Y2O3), seriumlu flüorit (15-%-dək Y2O3 və 18,5 %-dək Ce2O3), radioflüorit – radiumsaxlayan flüorit, xlorofan (pirosmaraqd) – yaşıl fosforessensiya edən flüorit.

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, sarı, bənövşəyi, yaşıl, mavi, göy, çəhrayı qarayadək; çox vaxt rəngi zonal və ləkəli olur; Mineralın cizgisinin rəngi –  ağ; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffafdan qeyri-şəffafadək; təmiz rəngsiz şəffaf kristalları optik flüorit adlanır; Sıxlıq – 3,1-3,2; Sərtlik – 4; Kövrəkdir; Ayrılma – {111} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, qabıqvarı; Lüminessensiya – flüoressensiya, fosforessensiya, termolüminessensiya, tribolüminessensiya; Bənövşəyi, mavi, yaşıl və qırmızı şüalanma səciyyəvidir; Başqa xassələr – bəzən pyezoxromatizm – təzyiq altında mineralın rənginin dəyişməsi təzahür edir; diamaqnitdir; Morfologiya – kristallar: heksaedrik, nadir hallarda oktaedrik, çox vaxt əyri üzlü; İkiləşmə: qarşılıqlı nüfuzetmə; çox vaxt {111} üzrə; Mineral aqreqatları: bütöv, sıx, torpaqvari (ratovkit), çubuqvari, radial-şüalı kütlələr, druzalar, pirit, qalenit, kalsit, barit və başqa minerallar üzrə psevdomorfozalar.

## Mənşəyi və yayılması
Müxtəlif proseslər nəticəsində əmələ gəlir. Maqmatik flüorit bəzi intruziv və effuziv süxurların aksessor mineralıdır. Karbonatitlərdə, dağ bülluru saxlayan qranit peqmatitlərində qeyd edilir. Qreyzenlərdə geniş yayılmışdır. Bəzən isti bulaqların çöküntülərində və fumarolların fəaliyyətinin məhsulu kimi müşahidə edilir. Hidrotermal flüorit ən çox inkişaf etmişdir, adətən, polimineral damarlarda əlvan və nadir metal minerallarını müşayiət edir, bəzən isə, demək olar ki, monomineral damarlar təşkil edir. Flüoritin, əsasən ratovkitin, çökmə əmələgəlmələrdə – əhəngdaşı və dolomitlərdə, gillərdə, daşkömürlü süxurlarda, duz yataqlarında və s. tapıntıları məlumdur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, kalsit, gips, selestin, barit, topaz, turmalin, beril, qalenit, sfalerit, xalkopirit, kassiterit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: İviqtut (Qrenlandiya); Derbişir (Böyük Britaniya); Konqsberq (Norveç); Pars (İtaliya); Abaqaytut və Kalanquy (Rusiya); Auraxmat və Takob (Tacikistan); Xaydarkan (Orta Asiya). Azərbaycanda Şəmkirçay hövzəsində flüoritin kiçik yığınları vardır. Törəmə kvarsitlərdə, skarn-filiz qatlarında, barit və kolçedan yataqlarında (Tutqunçay hövzəsi, Çıraqdərə-Toğanalı filiz sahəsi, Daşkəsən, Gədəbəy, Quşçu, Başqışlaq, Çovdar yataqları) və b. qeyd edilir.

## Tətbiqi
Əsasən metallurgiyada filizlərin əriməsini sürətləndirən flyus kimi istifadə edilir. Flüor mənbəyi kimi kimya və keramika sənayesində tətbiq edilir, optik flüorit isə lazer və mazerlərin, mikroskop və teleskop linzalarının, spektroqraf prizmalarının hazırlamasında və başqa məqsədlər üçün istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL FLUORITE
Yaddaş kartrici

**Yaddaş kartrici** (; ) — verilənlər və proqramları yadda saxlamaq üçün ixtiyari erişimli yaddaş (RAM) mikrosxemdən ibarət olan çıxarılıb-taxılan modul. Yaddaş kartriciləri əsasən daşınabilən kompüterlərdə istifadə edilir, çünki onlar daha kiçikdir və disksürənin dəyişdirilməsi kimi daha sadədir (ancaq masaüstü sistemlərə nisbətən daha bahadır). Yaddaş kartricləri enerjini kartricin içərisində olan təkrar yüklənən batareyadan almaqla, adətən, enerji təchizatı kəsildikdə belə tərkibini itirməyən enerjidən asılı olmayan sxemlərdən ibarət olur, ya da yaddaşın tərkibinin saxlanmasını təmin edən ehtiyat elektrik batareyasına malik olur.

## Ədəbiyyat
*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Artımlı kompilyator

**Artımlı kompilyator** (en. incremental compiler ~ ru. пошаговый компилятор ~ tr.artımlı derleyici)– proqramın yalnız dəyişdirilmiş bölümünü kompilyasiya edə bilən kompilyator. Adi kompilyatorlar modulları, yaxud proqramları bütövlükdə kompilyasiya edir. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
*Dr. Dobb's Journal about making an incremental C++ compiler
*R. Smith, A. Sloman and J. Gibson, POPLOG's two-level virtual machine support for interactive languages, in Research Directions in Cognitive Science Volume 5: Artificial Intelligence, Eds. D. Sleeman and N. Bernsen, Lawrence Erlbaum, 1992, pp 203–231
Həsənqulu siyənəyi

**Həsənqulu siyənəyi** () — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.

## Yayılması
Xəzər dənizinin cənub hissəsində, başlıca olaraq, Həsənqulu-Çikişlər yaxınlığında və ondan bir qədər şimala doğru yayılmışdır. Qərb hissədə Astara və Sara adası yaxınlığında təsadüf edilir. Bəzən az miqdarda Qaraboğazgölə qədər çatır.

## Morfoloji əlamətləri
D III-IV 12-15, ümumi sayı 15-19,A III (IV) 14-19, ümumi sayı 17-22-dir. Bədəni qamətlidir. Alt çənəsi irəli çıxmır, bəzən hətta üst çənədən gödək olur.Yaxşı inkişaf etmiş dişləri və sıx, adətən ucları itilənmiş qəlsəmə dişcikləri vardır. Bədənin bel hissəsi tünd yaşıl, döş və qarın üzgəcləri tünddür. Uzunluğu adətən 30-35 sm, ən çox 40 sm-dir, 9 ilə qədər yaşayır. Başı, döş və bel üzgəcləri piqmentli olur. Pulcuqlar iri olub, möhkəm yerləşmişdir. Qəlsəmə qapaqları arasında yanlarda qara ləkə vardır.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Dənizdə başlıca olaraq pelagik həyat tərzi keçirir. Şirin sulara girmir. Başlıca olaraq Cənubi Xəzərdə yayılmışdır.Qışlama və kürütökmə yerlərində daha çox toplanması müşahidə edilir.Digər siyənəklərə nisbətən gec kürü tökən və çox istisevəndir. Orta hesabla 1,50-yə bərabər olan yüksək köklük göstəricisinə malikdir. Xırda balıqlar(kilkə, xul), qismən krevet və qammaridlərlə qidalanır.

## Çoxalması
Cinsi yetkinliyə 4-5 yaşında çatır.Kürüsü hissə-hissə yetişir. Kürüləməsi dənizin cənub hissəsində, suyun temperaturu 25° C olduqda müşahidə edilir. İstisevərliyi ilə bağlı olaraq kürütökmə dövrü apreldən başlayır və iyunda, bəzən iyulda, hətta avqustda qurtarır. Kürütökmə Mixaylov bankında, Oğurca adasının şərq hissəsində, Qaradaşlı boğazının sahilində və Astrabad körfəzində baş verir. 3 yaşına qədər cavan fərdlər Azərbaycan sahillərində rast gəlinir.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Cənubi Xəzərin ən mühüm vətəgə əhəmiyyəti olan siyənəkələrindəndir. Ətinin keyfiyyətinə görə ancaq Aqraxan siyənəyindən geri qalır. Ehtiyatının artırılması və səmərəli istifadə olunması tədbirləri-dənizin çirklənməsinə qarşı mübarizənin gücləndirilməsindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bərpaetmə

**Bərpa etmə(k)** – () uzaqlaşdırılmış informasiyanın, adətən, sonuncu uzaqlaşdırılmış elementin bərpası əməliyyatı. Bərpa etmə "undo" (geri almaq) komandası ilə müqayisə oluna bilər; ancaq o, daha məhduddur, belə ki, UNDO komandası sistemi sonuncu əməliyyatdan qabaqkı vəziyyətə qaytarır, bərpa etmə isə yalnız silinməni bərpa edir. Ümumiyyətlə, bərpa etmə kəsilib götürülmüş mətnə aid olur. Bax: UNDO. Fayla aid işlədildikdə bərpa etmə informasiyanın yaddaşda bərpasını bildirir. Adətən, fayl silinərkən onun tutduğu yaddaş sahəsinin nişanı götürüldüyündən, yəni həmin sahə yeni verilənlər üçün açıldığından, bərpa etmə asanca gerçəkləşdirilir, bir şərtlə ki, bu məqsəd üçün xidməti proqramlardan istifadə olunsun. Yox, əgər yeni faylın bir hissəsi silinmiş faylın üzərinə yazılıbsa, əlbəttə, bərpa etmə daha mümkün olmayacaq.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
* Yedəkləmə

## Xarici keçidlər
* Bərpa etmə proqramları
Riçard Qadze

**Riçard Qadze** () — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Zirə klubunda hücumçu kimi çıxış edən Qanalı peşəkar futbolçu.

## Karyerası

### Klub
Qadze karyerasına Qana komandalarından olan *Ebusua Dvarfs* klubunda başlamışdır. 2015-ci ilin sentyabr ayında Hindistan Super Liqası təmsilçilərindən olan *Dehli Dinamos* klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Qadze klubda ilk qolunun 14 oktyabr 2015-ci ildə *Puna Siti* klubuna qarşı oyunda vurmuş və komandası 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

### HJK
25 yanvar 2016-cı ildə Qadze Veikkausliqa təmsilçilərindən olan HJK Helsinki klubuna icarəyə verilmişdir. 7 sentyabr 2016-cı ildə Dehli klubuna geri dönmüşdür.

### Zirə
1 fevral 2017-ci ildə Qadze Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Zirə klubu ilə yarım illik müqavilə imzalamışdır. Zirə klubu 30 may 2017-ci ildə Qadze ilə yeni bir illik müqavilə imzaladıqlarını açıqlamışdır.

### Milli komanda
Qadze 2013-cü ilin noyabr ayında Maksvell Konadunun rəhbərliyi altında Qana millisi ilə *2013 VAFU Millətlər Kuboku*nda iştirak etmişdir. Finalda Qana millisi Seneqal millisinə 3-1 hesabı ilə qalib gələrək turnirin qalibi olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar
Halit

**Halit (daş duz) NaCl** — kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn. 

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, sarı, qırmızımtıl, qara, rəngi çox vaxt qarışıqlardan asılı olub, qeyri-müntəzəm, bəzən zonal xarakter daşıyır; Güclü deformasiyaya uğramış, yaxud silvinlə (KCl) sıx assosiasiya təşkil edən halit çox vaxt xal-xal rəngə boyanır. Bu, güman ki, K40-un və adətən onunla bağlı olan Rb87-un radioaktivliyi ilə əlaqədardır; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə (təzə sınıqlarda), yağlı, ipəyi; Şəffaflıq – şəffaf, yaxud yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,1-2,2; Sərtlik – 2; Kövrəkdir; Ayrılma – kub {100} üzrə mükəmməl, {110} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qabıqvarı; Başqa xassələr – çox yüksək istilikkeçirmə; zəif elektrikkeçirmə; suda asan həllolma; hidroskopiklik; şor dad; Morfologiya – kristallar: heksaedrik, bəzən oktaedrik, nisbətən az hallarda – sütunvari, tez-tez kristallik «qayıqcıq»lar; kub üzlərində çox vaxt qıfaoxşar pilləli oyuqlar olur; İkiləşmə: {111} üzrə nadir rast gəlir; Mineral aqreqatları: xırda dənəlidən nəhəngdənəliyədək massiv əmələgəlmələr, sıx lifli, ovuntulu kütlələr, bəzən stalaktit və stalaqmitlər, sızmalar, druzalar, nazik təbəqəçiklər.

## Mənşəyi və yayılması
Tipik xemogen mineral olub, dəniz və şor göl sularının buxarlanması nəticəsində doymuş məhlullardan çökür. Çox vaxt əhəngdaşlarının,  dolomitlərin və başqa çökmə süxurların içərisində qalın laylar təşkil edir. Duz laylarının böyük dərinliklərdə plastik deformasiyası və onların tez-tez üstdə yatan süxurlara daxil olması ilə duz günbəzlərinin əmələ gəlməsi əlaqədardır. İsti, quru iqlim şəraitində qapalı duzlu hövzələrin dibində özüçökən ovuntulu duz əmələgəlmələrinin kristalları toplanır. Bəzən halit sublimasiya məhsulu kimi vulkan kraterlərinin divarlarında müşahidə edilir. Mineralın nazik təbəqəcikləri başqa duzlarla birlikdə səhra və çöl rayonlarında torpaq səthində şoranlıq əmələ gətirir. Bir çox mineralın vakuollarında halitin mikrokristalları müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: silvin, anhidrit, gips, kalsit, dolomit, gil mineralları və s. Mineralın tapıldığı yerlər: Artyomov (Ukrayna); Veliçka (Polşa); Solvıçeqodski və İletski yataqları, Kamçatka yarımadası, Elton və Baskunçak gölləri (Rusiya); Bad-Reyxenxall, Xaylbronn (Almaniya); Pəncab şt. (Hindistan); Süveyş (Misir); Kanzas, Nyu-Meksiko, Texas, Oklaxoma ştatları (ABŞ) və b. Azərbaycanda Naxçıvan, Sustin, Duzdağ, Nehrəm, Püsyan, Şəkərabad-Qoşadizi (Naxçıvan MR) daş duz, Masazır, Böyükşor (Abşeron yarımadası) özüçökən duz yataqları və bir sıra digər duzsaxlayan sahələr məlumdur.

## Tətbiqi
Əsas etibarilə yeyinti sənayesində və natrium və xlorun mənbəyi kimi kimya sənayesinin müxtəlif sahələrində istifadə edilir. Bəzi göllərin (Abşeron yarımadası) duzsaxlayan çöküntüləri müalicə vasitəsi kimi xalq təbabətində işlədilir. Sintez edilmiş şəffaf halit kristalları optik cihazqayırmada və kvant elektronikasında tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL HALITE
Baş istiqamət

Əgər ikitərtibli əyriyə nəzərən hər hansı istiqamət özünə perependikulyar olan istiqamətlə qoşma olarsa, baş istiqamət adlanır. Başqa sözlə öz qoşma istiqamətinə perependikulyar istiqamət baş istiqamətdir.

Qoşmalıq qarşılıqlı olduğundan baş istiqamət perependikulyar olan istiqamətin özü də baş istiqamətdir.
(0,i, j) sistemində \vec{p}(p_{1} ,p_{2} ) baş istiqamət vekorudur. Onda \vec{p} \bot \vec{q} və
\vec{p} qoşma  \vec{q} olmalıdır. Yəni, 

1) p_{1}q_{1}+p_{2}q_{2}=0

2) a_{11}p_{1}q_{1}+a_{12}(p_{1}q_{2}+p_{2}q_{1})+a_{22}p_{2}q_{2}=0 ödənməlidir. 1)-i nəzərə
alsaq,  a_{11}p_{1}q_{1}+a_{12}(p_{1}q_{1}-p_{2}q_{2})+a_{22}p_{2}q_{2}=0 buradan da
a_{11}(p_{1}^{2}-p_{2}^{2})+(a_{22}-a_{11})p_{2}p_{1}=0
alınır. Bu tənlik baş istiqamətlərin müəyyən edilməsinə imkan yaradır. 

Aşağıdakı hallara baxaq: 

1. a_{12}\neq 0, p_{1}\neq 0 olarsa, \vec{p}\neq 0, k=\frac{p_{2}}{p_{1}}  işarə etsək
k^{2}a_{12}+(a_{11}a_{22})k-a_{12}=0,k_{1,2}=\frac{a_{22}a_{11}\pm \sqrt{(a_{11}a_{22})^{2}+4a^{2}_{12}}}{2a_{12}},k_{1}\cdot k_{2}=-1
Buradan alınır ki, \gamma əyrisinə nəzərən yalnız iki baş istiqamət vardır.

2. a_{12}=0, a_{22}-a_{11}\neq 0, onda tənlik 
(a_{22}-a_{11})p_{2}p_{1}, p_{1}\cdot p_{2}=0, p_{1}=0, p_{2}=0, p_{1}\neq 0, p_{2}\neq 0 
olar. 
Bu halda da \gamma əyrisinə nəzərən yalnız 2 **baş istiqamət** var.

3.  a_{12}=0, a_{22}-a_{11}=0, onda \forall\vec{p}(p_{1} ,p_{2} )\neq \vec{0} vektorunun istiqaməti baş
istiqamət olar. Bu halda əyri çevrə olar(həqiqi , xəyali və ya 0 radiuslu). 

İsbat etdik ki, teorem doğrudur. Hər bir iki tərtibli əyriyə nəzərən yalnız iki baş istiqamət vardır. Çevrəyə nəzərən isə müstəvinin hər bir istiqaməti baş
istiqamət olar.

**Tərif:** Baş istiqamət qoşma olan diametri baş diametri adlanır və ya diametr özü ilə qoşma olan istiqamətə \bot olarsa baş diametri adlanır.

## Xarici keçidlər
Analitik həndəsə aid kitablar

Xanəli Paşayev, Maqsud Nəcəfov Analitik həndəsədən mühazirələr, Dərs vəsaiti, “Çaşıoğlu” nəşriyyatı, 2013,200 səh.
Smitsonit

**Smitsonit – Zn [CO<sub>3</sub>]** - *triqonal sinqoniya.* Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn. 			   

## Növ müxtəliflikləri
Dəmirli və manqanlı smitsonitlər.

## Xassələri
Rəng – ağ, rəngsiz, boz, sarımtıl, yaşılımtıl, narıncı, mavi, qəhvəyi, qırmızı, çəhrayı; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, sədəfi; Şəffaflıq – şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 4,3-4,5; Sərtlik – 4,5-5; Kövrəkdir; Ayrılma – romboedr {1011} üzrə orta; Sınıqlar – qeyri-hamardan yarımqabıqvariyədək; Lüminessensiya – katod şüalarında çəhrayı; Morfologiya – kristallar: nadir rast gəlir; romboedrik, skalenoedrik; üzləri adətən əyilmiş və qeyri-hamar olur; Mineral aqreqatları: dənəvər, qabıq-, böyrək-, salxım- və torpaqvarı, sıx, şüşəyəoxşar, lifli, məsaməli, oyuqlu kütlələr, stalaktitlər.

## Mənşəyi və yayılması
Sfaleritsaxlayan filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında rast gəlir, sfaleritin, damarlardakı karbonatların və ya filizyerləşdirən əhəngdaşlarının və dolomitlərin əvəzlənməsi yolu ilə əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: sfalerit, qalenit, malaxit, azurit, kalsit, serussit, hötit, hidrohötit, hidrohematit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Ledvill, Kolli, İnyu (ABŞ); Meksika; Sumeb (Namibiya); Monteponi və İqlesias (İtaliya); Dalneqorski (Rusiya); Açısay (Qazaxıstan) və b. Azərbaycanın bir sıra filiz yataqlarının (Filizçay, Katex, Katsdağ, Mehmana, Ağdərə, Gədəbəy, Novoqorelovski və b.) oksidləşmə zonasında qeyd olunan smitsonit tapıntıları mineraloji əhəmiyyət kəsb edir.

## Tətbiqi
İri yığınlarının mühüm sink mənbəyi kimi böyük praktik əhəmiyyəti vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL SMITHSONITE
Azərbaycan Futbol Liqasının 2017 yay transferləri

Bu siyahıda 9 iyun — 31 avqust 2017-ci il yay transfer pəncərəsi dövründə həyata keçən transferlər göstərilmişdir. Siyahıya yalnız 2017-18 mövsümündə Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən klublar daxildir.

## Azərbaycan Premyer Liqası 2016 — 2017

### Qəbələ

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### İnter Bakı

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Kəpəz

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Neftçi Bakı

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Qarabağ

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Səbail

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Sumqayıt

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



### Zirə

**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



## İstinadlar
Əxlaqsızlıq

**Əxlaqsızlıq** — (en. indecency ~ ru. непристойность ~ tr. ahlaksızlık)– adi insanları təhqir edən, ancaq açıq-saçıqlığın (OBSCENITY) hüquqi meyarlarına uyğun gəlməyən material. ABŞ-də əxlaqsız material söz azadlığı ilə bağlı Birinci düzəliş [First Amendment] tərəfindən qorunur və çapda, kabel televiziyasında və İnternetdə leqal hesab olunur (ancaq kütləvi kanallardan istifadə edən radio və televiziyada qadağandır).

Əxlaqsızlıq fəlsəfədə əxlaqın əksini (yəni əxlaqsızlığı) deyil, əksinə, müxtəlif tarixi dövrlərdə və müxtəlif cəmiyyətlərdə insanların davranışlarını istiqamətləndirən qaydalar və normalar kompleksinə qarşı arzuolunan və ya şüursuz şəkildə əsaslandırılmış laqeydliyi ifadə edən bir termindir.

Buna görə də əxlaqsızlıq yaxşı və şərin ümumbəşəri prinsipləri altına salına bilməyən, hər hansı bir əxlaq normasının olmaması və ya onun qiymətləndirmə meyarı kimi qəbul edilməsinin mümkünsüzlüyü qeyd edilən bütün hərəkətlərdə formalaşır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* "A resource for educating the public and reporting violations of internet obscenity laws" 
* '''2005, Senate Commerce, Science & Transportation Cmte. Hearing on Decency in the Media''' archive at CSpan. 
* Ethical Spectacle article on problems with definition of obscenity
Robin Forbes

**Robin Forbes** (d. 24 aprel 1972; Brisben, Avstraliya) — Avstraliyanı təmsil edən batut gimnastı. Robin Forbes, 2000-ci ildə Avstraliyanı XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Robin Forbes, 2000-ci ildə Avstraliya bayrağı altında elə Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların təsnifat mərhələsində Forbes, 60.70 xal topladı və 12 idmançı sırasında 10-cu yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Paşa Rüstəmov

**Paşa Həbib oğlu Rüstəmov** () — kimya elmləri doktoru (1967), professor (1968), AMEA-nın müxbir üzvü (1983). 

## Həyatı
Rüstəmov Paşa Həbib oğlu 1920-ci il mayın 20-də Şuşa şəhərində sənətkar ailəsində anadan olub. O, 1934-cü ildə Şuşa şəhər orta məktəbini bitirib. 1937-ci ildə Şuşa Pedaqoji işçi fakültəsini bitirərək Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə daxil olub. 1941-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini bitirib. 

## Əmək fəaliyyəti
Paşa Rüstəmov 1941-1942-ci illərdə Şuşa Uşaq Vərəm Sanatoriyasında müəllim işləyib. P.Rüstəmov müharibədən qayıtdıqdan sonra 1945-1948-ci illərdə Şuşa 1 saylı orta məktəbində tədris-hissə müdiri və 1948-1952 -ci illərdə Şuşa rayon maarif şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1959-1983-cü ilə qədər Azərbaycan SSR EA Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda laboratoriya müdiri, 1983-ildən ömrünün axırına kimi Bakı Dövlət Universitetində kafedra müdiri olub.

## Elmi fəaliyyəti
Paşa Rüstəmov 1953-cü ildə Azərbaycan EA Kimya İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1957-ci ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru və 1967-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini, 1968-ci ildə  isə professor elmi adını almış, 1983-cü ildə Azərbaycan EA-nın müxbir üzvü seçilmişdir. 

P.Rüstəmov Azərbaycanda fiziki-kimyəvi analizin və yarımkeçiricilər kimyasının əsasını qoyan alimlərdən biridir. O, ikili, üçlü və daha mürəkkəb sistemlərin hal diaqramını öyrənmiş, yarımkeçirici materialların sintezi və tədqiqində diqqətəlayiq nəticələr əldə etmişdir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə yüksək temperaturda davamsız kükürdlü birləşmələrin sintez şəraiti təkmilləşdirilmiş və materialşünaslıqda istifadə üçün tövsiyə edilmişdir. Alimin elmi məqalə və ixtiralarında xalkogenid birləşmə və bərk məhlullar əsasında onun yaratdığı yüksək effektli fotoçeviricilər, termoelektrik materiallar və radiasiya fazasını təyin etmək üçün qamma-detektorlarının hazırlanma texnologiyaları öz əksini tapmışdır. P.Rüstəmovun rəhbərliyi ilə 10 elmlər doktoru, 50 fəlsəfə doktoru yetişdirilib. P.Rüstəmov 600-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 51 müəlliflik şəhadətnaməsi və 14 monoqrafiyanın müəllifidir.
 
### Elmi əsərləri
# П.Г.Рустамов. «Халькогениды галлия». Баку. Изд-во АН Азерб. ССР. 1967. 130 c
# П.Г.Рустамов. «Тройные халькогениды редкоземельных элементов». Баку. Изд-во АН Азерб. ССР. 1981. 226 c.

#### Müəllif şəhadətnamələri və patentləri
P.Rüstəmov 51 müəlliflik şəhadətnaməsinin müəllifidir.

### Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Çoxlu sayda beynəlxalq konfranslarda iştirak etmişdir.

### Dissertantlara elmi rəhbərlik və opponent
P.Rüstəmovun rəhbərliyi ilə 10 elmlər doktoru, 50 fəlsəfə doktoru yetişdirilib.

## Pedaqoji fəaliyyəti
1983-1986-cı illərdə BDU-nun Kimya fakültəsi Qeyri-üzvi kimya kafedrasının müdiri, 1986-1997-ci illərdə həmin kafedranın professoru olmuşdur.

## Təltif və mükafatlar
O, I dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeninə, akademik Kurnakov adına medala və Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin bürünc medalına layiq görülüb.

## İstinadlar
Müstəqil proqram təminatı satıcısı

**Müstəqil proqram təminatı satıcısı** (en. independent software vendor (ISV) ~ ru. независимый продавец программного обеспечения ~ tr. bağımsız yazılım satıcısı) – proqram təminatının özgə gəlişdiricisi: əsas istehsalçı və satıcıdan asılı olmadan proqram təminatı yaradan fərd və ya qurum. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Silvin

**Silvin**&nbsp;— kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən. &nbsp;&nbsp;

## Xassələri
Rəng – rəngsiz, ağ, süd və qar kimi ağ, boz, sarımtıl, qırmızımtıl; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə, yağlı, tutqun; Şəffaflıq – şəffafdan işıqkeçirənədək; Sıxlıq – 1,9-2,0; Sərtlik – 2; Kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – pilləli, hamar; Başqa xassələr – suda yaxşı həll olma; hiqroskopiklik; kəskin acı-şor dad, yüksək istilikkeçirmə; şəffaf kristalların qısa dalğalı şüaları keçirmə qabiliyyəti; Morfologiya – kristallar: kütləşmiş bucaqlı heksaedik, nisbətən az hallarda oktaedrik; İkiləşmə: {111} üzrə tez-tez rast gəlir; Mineral aqreqatları: dənəvər bütöv kütlələr, nazik təbəqəciklər, nadir hallarda druzalar.

## Mənşəyi və yayılması
Duz hövzələrinin quruması nəticəsində xemogen yolla halitdən sonra çökür və yayılmasına görə ondan xeyli geridə qalır. Törəmə silvin karnallitin pozulması ilə əlaqədar olaraq kristallaşır. Duz yataqlarında, silvinitlərdə – halogen çökmə halit- silvin süxurlarında rast gəlir. Sublimasiya məhsulu kimi vulkan kraterlərinin divarlarında və lava axınlarının səthində nazik təbəqəciklər əmələ gətirir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: halit, anhidrit, karnallit, kianit, kizerit və s. Mineralın tapıldığı yerlər: Solikamski yatağı, Kamçatka yarımadasə (Rusiya); Kaluşski və Stebnikski yataqları (Ukrayna); Pripyat hövzəsi (Belarus); Maqdeburq və Stasfurt (Almaniya); İtaliya; Sirles gölü (ABŞ); Ölü dəniz; Mayo mədənləri (Hindistan) və çoxsaylı digər məntəqələr. Azərbaycanda Masazır və Böyükşor özüçökən duz yataqlarında (Abşeron yarımadası) və bir sıra başqa məntəqələrdə kəskin üstünlük təşkil edən halitlə sıx assosiasiyada qeyd olunur.

## Tətbiqi
Əsas etibarilə kalium gübrələrinin istehsalında və kalium mənbəyi kimi kimya sənayesində, mineralın sintetik şəffaf kristalları isə optik cihazqayırmada və kvant elektronikasında istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* SYLVINE
Puna

**Puna** () — Hindistanda şəhər. Əsası 1436-ci ildə qoyulub. Əhalisi 3 124 458 nəfərdir (2011).

## İstinadlar
Yaddaşın idarəolunması bloku

**Yaddaşın idarəolunması bloku **(ing.memory management unit (MMU), ru. блок управления памятью )-virtual yaddaşın fiziki ünvanlara inikasını (fiziki ünvanlarla göstərilməsini) dəstəkləyən qurğu. Bəzi sistemlərdə (məsələn, 68020 tipli prosessorlara əsaslana sistemlərdə) MMU prosessordan ayrıdır, ancaq müasir kompüterlərdə MMU mərkəzi prosessorun mikrosxeminə yerləşdirilir. Bəzi sistemlərdə MMU mikroprosessor və yaddaşın interfeysini təmin edir, belə MMU tipi, adətən, ünvanın multiplekslənməsini, DRAM tipli yaddaş üçün isə həm də regenerasiyanı yerinə yetirir.

## Ədəbiyyat

*İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Heliotrop (mineral)

**Heliotrop (qanlı daş)** — rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir. 

## Haqqında
Heliotrop xalsedonun yaşıl fonda «qan damcısı»nı xatırladan parlaq-qırmızı püruzları olan tünd-yaşıl, mavi-yaşıl növ müxtəlifliyidir. Bəzən sarı rəngli ləkələr müşahidə olunur. Adətən püruzlar heliotropun yaşıl kütləsində qeyri-bərabər paylanır. Onların paylanma xarakterindən və ölçülərindən asılı olaraq yaranan rəsmlərə görə heliotropun xırda- və irirəsmli və zonal növ müxtəliflikləri ayrılır. Heliotrop adətən qeyri-şəffaf, nazik qırıntılarda yarımşəffaf, bəzən işıqkeçirən olur. Badamcıq, jeoda, damarcıq, qeyri-düzgün formalı xırda yığınlarına, əsas etibarilə, effuziv süxurlarda rast gəlinir. Onun əmələ gəlməsi əsasən hidrotermal proseslərlə bağlıdır. Onu əqiq, seladonit, kalsit, xlorit, maqnetit, hematit və b. müşayiət edir. Heliotropun bu günədək məlum olan yataqlarının sayı olduqca azdır. Onlar Hindistanda, Nepalda Myanmaa sərhədində, Almaniyada (İder-Oberşteyn), Çexiyada, Braziliyada məlumdur. Keçmiş SSRİ məkanında heliotropun yeganə sənaye əhəmiyyətli obyekti olan Todan əqiq və heliotrop yatağı Azərbaycanın Göygöl rayonu ərazisində yerləşir. 

## Tətbiqi
Böyük yığınları yarımqiymətli daş və məmulat daşı kimi praktik maraq doğura bilər.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004

## Xarici keçidlər

* HELIOTROPE
Xalsedon

**Xalsedon SiO<sub>2</sub>** — triqonal sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: hər yerdə rast gələn. 

Xalsedon kvarsın incəlifli gizlikristallik növ müxtəlifliyidir.

## Növ müxtəliflikləri
Xalsedonun bir sıra rəng müxtəliflikləri məlumdur.

## Xassələri
Rəng – adətən boz, mavi-boz, bozumtul-ağ, ağ, sarımtıl; mineralın rəng müxtəliflikləri: serdolik (karneol) – narıncı-qırmızıdan qonuru-qırmızıyadək, sarder –yarımşəffaf, qonur, qırmızımtıl-qonur, sapfirin–mavi çalarlı göy, matorolit–şəffaf zümrüdü-yaşıl, xrizopraz – alma kimi yaşıl, prazem – yarımşəffaf soğanı-yaşıl, plazma – tünd-soğanı-yaşıl, əqiq–zolaqlı boyanmış xalsedonlardır; oniks – paralel zolaqlı əqiq, heliotrop (yaxud qanlı daş) – al-qırmızı ləkəli plazmadır və s.; Mineralın cizgisinin rəngi – rəngsiz, ağ; Parıltı – ipəyi, donuq, mum; Şəffaflıq – adətən yarımşəffaf, nazik kəsikləri – şəffaf; Sıxlıq – 2,59-2,61; Sərtlik – 6,5-7; Kövrəkdir; Ayrılma – yoxdur; Sınıqlar – qabıqvari; Morfologiya – mineral aqreqatları: naziklifli böyrək- və salxımvari, axın əmələgəlmələri, damarcıqlar, qabıqlar, sferolitlər, stalaktitlər, jeodalar, jelvaklar, müxtəlif minerallar və üzvi qalıqlar (heyvan və bitki) üzrə psevdomorfozalar; Arizona ştatındakı (ABŞ) Daşlaşmış meşə dünyada məşhurdur.

## Mənşəyi və yayılması
Ən çox effuziv süxurlarda yayılaraq, onlardakı badamcıq boşluqlarını və çatları doldurur. Hidrotermal mənşəli xalsedon, adətən, nisbətən aşağıtemperaturlu şəraitlərdə əmələ gəlir. Ekzogen xalsedona filiz yataqlarının oksidləşmə zonalarında və aşınma qabığında rast gəlinir. Çökmə əmələgəlmələrdə qeyd edilmişdir, çaxmaq daşı şəklində, xüsusilə, əhəngdaşlarında geniş yayılmışdır. Az miqdarda isti bulaqların çöküntülərində qeyd edilir. Kimyəvi baxımdan dayanıqlı mineral olub, səpintilərdə tez-tez rast gəlir. Mineralın tapıldığı yerlər: çoxsaylıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, seolitlər, karbonatlar və b. Azərbaycanda xalsedon Dağlıq Qarabağın, Göy-Göl, Qazax, Qubadlı, Cəbrayıl, Şəmkir, Laçın, Kəlbəcər rayonlarının və b. bir çox yerlərində geniş yayılmışdır.

## Tətbiqi
Dəqiq cihazqayırma sahəsində, əqiq həvəngdəstə hazırlanmasında, gözəl, parlaq boyanmış növ müxtəliflikləri isə zərgərlikdə istifadə edilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

## Xarici keçidlər

* THE MINERAL CHALCEDONY
Petra Vaxnikova

**Petra Vaçnikova** (d. 29 may 1976; Vsetin, Çexiya) — Çexiyanı təmsil edən batut gimnastı. Petra Vaçnikova, 2000-ci ildə Çexiyanı XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.

## Karyerası
Petra Vaçnikova, 2000-ci ildə Çexiya bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların təsnifat mərhələsində Vaçnikova, 60.40 xal topladı və 12 idmançı sırasında 11-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.

## İstinadlar
Homewood Suites by Hilton

**Homewood Suites by Hilton** —** ** Hilton Otellər Şəbəkəsi tərəfindən idarə edilən və yalnız suitlərdən ibarət olan residental üslubda Amerika otel zənciri. Bu otel zəncirinə Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Kanadada və Meksikada 350-dən çox otel daxildir. Əksər Homewood Suites otelləri françayzinqlər tərəfindən idarə edilir. 

Homewood Suites oteli bazarda Staybridge Suites by IHG  və Residence Inn by Marriott kimi otellər də daxil olmaqla bir çox yüksək dərəcəli otellərlə rəqabət aparır.

## Tarixi
İlk Homewood Suites oteli 1989-cu ildə Nebraska Omaha şəhərində yaradılmışdır. Növbəti 10 il ərzində, bu otel zənciri *Embassy Suites*,  *Hampton Inn* və *[[DoubleTree|Double tree]]* otellərinin sahibi olan Promus Otel Korporasiyası tərəfindən idarə edilirdi.  Hilton 1999-cu ildə $ 3.1 trilyon müqabilində Promus şirkətinə sahiblənir. Beləcə, digər 3 brendlə birlikdə Homewood Suites də Hilton Otellər Şəbəkəsinin brendinə çevrilir. 2000-ci ildə, Homewood Suites öz adını dəyişərək *Homewood Suites by Hilton* adlanır. Otel bu şəkildə adlandırıldıqda öz mülkiyyətçisinin adını da özündə daşıyır.

## Servis
Homewood Suites öz müştərilərini pulsuz isti səhər yeməyi ilə təmin edir və bazar ertəsi-cümə axşamı günləri pulsuz *gece sosial qəbulu* adlı istirahət tədbiri təşkil edir ki, burada pivə, ev şərabı, sərinləşdirici içkilər və yüngül qida seçimləri servis olunur.

## Mükafatları
Homewood Suites 2010-cu ildə J.D. Şimali Amerika Otel Qonaqlamasının Məmnunluq Göstərici üzrə  “Ən yaxşı genişləndirilmiş otel”  və 2011-ci ildə Harris İnteraktiv tərəfindən “2011-ci ilin Genişləndirilmiş Otel Brendi” mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## Korporativ Məsuliyyət
2010-cu ildə, Homewood Suites otel zənciri Uşaqlar üçün kitablar (Books for kids), Nyu-York şəhərində uşaqların savadlılıq qrupu kimi bir sıra təşkilatla əməkdaşlığa başladı. Bu iki təşkilat 2010-cu ilin iyun ayı ərzində Memfisdə Tennessi şəhərində kitabxana açmışdır.

## Lewis the Duck
Lewis the Duck Homewood Suites otel zəncirinin maskotudur.

## Həmçinin bax
* Waldorf Astoria
* Double-Tree
* Conrad Hotels

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Homewood suites otelinin rəsmi internet səhifəsi
* Lewis the Duck rəsmi internet səhifəsi
Ahmed Touba

**Ahmed Touba** (; ) — Erediviziya təmsilçilərindən olan "Valveyk" klubunda yarımmüdafiənin sol cinahında çıxış edən peşəkar Belçikalı futbolçu. Fransada doğulan futbolçu Belçikada böyümüş və Əlcəzair millisinin heyətində oynayır.

## Klub karyerası

### Brügge
Touba Brügge akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Touba öz peşəkar karyerasında debütünü 1 may 2017-ci ildə etmişdir. O, "Zülte Varegem*"* klubu ilə qarşılaşmada etmişdir. O, 80-ci dəqiqədə Xose İskyerdonu əvəz etmişdir.

## Milli komanda
Əlcəzair əsilli futbolçu Fransada doğulub. O, gənc yaşlarında Belçikaya köçmüş və ölkənin gənclərdən ibarət milli komandasında çıxış etməyə başlamışdır. 3 iyun 2021-ci ildə Mavritaniya millisi ilə oyunda Əlcəzair millisinin formasıyla meydana çıxmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Belçika FA saytında Belçika profili