open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rüstəm Şıxlinski

**Rüstəm Şıxlinski** () — hərbçi. "Müqəddəs georgi" və "Müqəddəs Vladimir" ordenləri ilə təltif edilmişdir. General Əliağa Şıxlinskinin qardaşı oğlu, Cavad bəy Şıxlinskinin qardaşı, yazıçı İsmayıl Şıxlının dayısıdır. İkinci Şıxlı kəndindəndir, Aşağı Salahlı kəndində anadan olub.

## Həyatı
Şıxlinski Rüstəm bəy Məmməd ağa oğlu 1878-ci ildə Qazax qəzasının Qazaxlı kəndində dünyaya gəlmişdir. General-mayor Cavad bəy Şıxlinskinin qardaşı, general-leytenant Əli ağa Şıxlinskinin qardaşı oğludur. Qardaşı ilə birlikdə Tiflisdə zadəganlar üçün kadet korpusunda, sonra isə Peterburqda Mixaylov Topçuluq Məktəbində oxumuşdur. 

## Kareyerası

### Rusiya İmperator Ordusunda
Hərbi təhsilini bitirdikdən sonra I Qafqaz Ordu Korpusunun 39-cu artilleriya briqadasında podporuçik rütbəsində xidmət etməyə başlamışdır. 1 yanvar 1909-cu ildə ştabs-kapitan olmuş, 1910-cu ildən I Qafqaz Ordu Koprpusunun atıcı-artilleriya bölməsində xidmət etməyə başlamışdır. 

Birinci Dünya müharibəsində Qafqaz korpusunun artilleriya bölməsinin zabiti və tatar polkunun tərkibində  iştirak etmişdir. Müharibədə göstərdiyi igidliyə görə müxtəlif medal və ordenlərlə mükafatlandırılmışdır. O, IV dərəcəli "Müqəddəs Anna", "Müqəddəs Georgi", IV dərəcəli "Müqəddəs Vladimir" ordenləri və "İgidliyə görə" medalı ilə mükafatlandırılmışdır.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Ordusunda
1917-ci ilin sonlarında Rüstəm bəy Azərbaycana geri döndü. Qafqaza geri döndükdən sonra Qafqazdakı cəbhənin komandanı general M. A. Prejevalskinin əmri ilə formalaşdırılmış Müsəlman Korpusunda xidmət etməyə başlamışdır. Bu korpusun komandanı Əliağa Şıxlinski idi. 1918-ci ilin yayında bu korpus ləğv edildi və yenicə Anadoludan gəlmiş dəstələrlə birlikdə formalaşdırılan Qafqaz İslam Ordusuna daxil edildi. Bu zaman polkovnik-leytenant rütbəsində olan Rüstəm bəy yeni yaradılmış ağır artilleriya taborunun komandanı təyin edildi. O, bundan sonra AXC Milli Ordusunda xidmətini davam etdirdi. 1918-ci ildə Ağdamda pulemyot bölüyünə məxsus hazırlıq məktəbi açılmış, miralay (polkovnik) Rüstəm bəy Şıxlinskinin idarəsi altında topçu hissəsi təşkil edilmişdir.  Rüstəm bəy II dağ-artilleriya taboruna və 5 fevral 1919-cu ildən isə əlahiddə haubitsa taborunun komandanı təyin edildi. 28 fevralda o, polkovnik rütbəsinə yüksəldildi. Azərbaycan ordusuna daxil olan hərbçiləri peşəkarlıq səviyyəsini artırmaq, yeni vətəndaşları orduya cəlb etmək üçün yaradılmış Gizirlər Məktəbinə müxtəlif zamanlarda Şirin bəy, Aleksandr Çxeidze ilə birlikdə, Rüstəm bəy Şıxlinski də rəhbərlik etmişdir.  O, burada topçu hissəsini təşkil etmişir.  

Apreldə AXC bolşeviklər tərəfindən işğal edildi. 1920-ci ildə Gəncədəki may üsyanının fəal təşkilatçılarından olmuş və həmin il bolşeviklər tərəfindən güllələnmişdir.

## Ailəsi
* General Əliağa Şıxlinskinin qardaşı oğludur.
* Cavad bəy Şıxlinskinin qardaşıdır.

## Həmçinin bax
* Şirin bəy Kəsəmənli

## İstinadlar
Kipr (dəqiqləşdirmə)

* Kipr (ada) — Aralıq dənizinin şərqində ada.
* Kipr Respublikası (və ya Cənubi Kipr) — de-fakto Kipr adasının cənubunu idarə edən, de-yure ada üzərində tam suveren hüquqlara malik olan dövlət.
* Şimali Kipr Türk Respublikası — Kipr adasının şimalında tanınmamış dövlət.
* Kipr erməniləri
* Kipr pasportu
* Kipr pişiyi
* Kipr yazısı
* Kipr Gənc TV
* Kipr Respublikasının hərbi təlimləri
Anatomiya

**Anatomiya** — orqanizmin orqanlarının, toxumalarının, hüceyrələrinin quruluşunu və formasını öyrənən elm. Anatomiya sözü yunanca "anatemno" sözündəndir və mənası "yarıram" deməkdir.

Heyvanlar ilə əlaqədar Heyvan anatomiyası (zootomy) bitkilərlə əlaqədar Bitki anatomiyası (phytonomy) deyilir ki, iki alt budağa bölünür.

Bu bilik budaqlarından biri insan anatomiyasıdır ki, insanın orqanlarının necə düzülməsini və onların insan həyatındakı funksiyasını öyrənir.

XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **Təşrihül-bədən** (تشریهول-بده‌ن) adlandırılmışdır.

Anatomiyanın qolları bunlardır:
* Bitkilərin anatomiyası
* Heyvanların anatomiyası
* İnsanın anatomiyası.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Anatomiya bilgisi
* Azərbaycanda elmi anatomiyanın banisi 
* AZeRBAYCAN TIBB UNIVERSITETI 
* Anatomiya
Kişilər (film, 1979)

## Məzmunu
Televiziya tamaşası işləmək istəməyən tənbəl kişilərdən bəhs edir. Bunlardan bəziləri arvadları hesabına dolanır, bəziləri isə işgüzar qadınlarla evlənərək rahat həyat şəraiti əldə etmək istəyənlərdir. Lakin sovet ab-havasında çəkilən tamaşada bu tüfeylilər sonda tərbiyə olunurlar və düzgün yola qaytarılırlar.

## Televiziya tamaşası haqqında
Televiziya tamaşasında Emin Sabitoğlunun musiqisindən istifadə edilmişdir.

## Televiziya tamaşasının heyəti

### Televiziya tamaşası üzərində işləyənlər
: **Əsərin müəllifi:** Altay Məmmədov
: **Quruluşçu rejissor:** Lütfi Məmmədbəyli (Lütfi Məmmədbəyov kimi)
: **Rejissor:** Kərim Kərimov
: **Quruluşçu rəssam:** İbrahim İbrahimov
: **Operatorlar:** Eldar Məmmədov, Tahir Atakişiyev, İzzət Əzizov (İzzətulla Əzizov kimi)
: **Səs rejissoru**: Fikrət Ağazadə
: **Rejissor köməkçisi**: Sevil İbrahimova

### Rollarda
: Zərnigar Ağakişiyeva — Rəxşəndə
: Şahin Cəbrayılov — Cəlilzadə
: Hacıbaba Bağırov — İnşallah
: Əminə Babayeva — Fərruxbəyim
: İlham Əhmədov — Hüseynağbacı
: Sevil Xəlilova — Səlimə
: Yaşar Nuri (Yaşar Nuriyev kimi) — Göyüş
: Sevil Abbasova — Səmayə
: Hacı İsmayılov — Səməndər
: Pərviz Bağırov — Fərhad
: Mirvari Novruzova — Darçın
: Elxan Ağahüseynoğlu — Güləli
: Məcnun Hacıbəyov — Tumacov
: Mərziyyə Məmmədbəyli — Diləfruz
: Firuz Xudaverdiyev — İsgəndər
: Əfqan Soltanov — Əliabbas
: Oqtay Quliyev — Tofiq

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Eyyub Yaqubov

**Eyyub Zəkəriyyə oğlu Yaqubov** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (2018).

## Həyatı
Eyyub Yaqubov 26 aprel 1965-ci ildə Bakının Bayıl qəsəbəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini 49 saylı orta məktəbdə almışdır. Musiqiyə olan böyük maraq onun eyni zamanda 3 saylı musiqi məktəbində oxumağı ilə əks olunur. 8 illik təhsilini orta məktəbdə bitirdikdə, 1980-ci ildə o Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun fortepiano sinfinə daxil olur.

Texnikumda oxumaqla yanaşı o, Əlibaba Məmmədovun rəhbərlik etdiyi "Humayun" xalq instrumental ansamblında pianoçu işləyirdi. Bu ansambl ilə o, Azərbaycanın bütün regionlarında keçirilən konsertlərdə iştirak edirdi.

Hələ məktəbli olaraq 3 saylı musiqi məktəbinin 7-ci sinif şagirdi Azərbaycan pianoçuları arasında keçirilən müsabiqədə birinci yeri tutmuşdur. Əlibaba Məmmədovun ansamblında işləyərək, klassik musiqi ilə yanaşı Eyyub xalq musiqisini də öyrənirdi. Dostları və tanışları əhatəsində olaraq o hərdən mahnılar da oxuyurdu. Musiqiçi olmaq arzusunda olan pianoçu Eyyub, bu fikrindən uzaqlaşır. Musiqiçilərimizin zəhmətinin layiqincə qiymətləndirilməməsini görən gənc, müğənni olmaq qərarına gəlir.

1992-ci ildə ailə qurub, Zakir adlı bir oğlu var.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adı — 16 may 2006
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 27 may 2018

## Diskoqrafiya

### Mahnılar
* *[[Əzizim (mahnı)|Əzizim]]* (2018)

### Albomlar
* *[[Duet Amburan (albom)|Duet Amburan]]* (1999)
* *[[Ağabala Çaykovski (albom)|Ağabala Çaykovski]]* (2000)
* *[[Ana (albom)|Ana]]* (2001)
* *[[Eyyub Yaqubov (albom)|Eyyub Yaqubov]]* (2002)
* *[[Unutdun (albom)|Unutdun]]* (2003)
* *[[Seçmələr (albom)|Seçmələr]]* (2003)
* *[[Alışdım (albom)|Alışdım]]* (2004)
* *[[Extra (albom)|Extra]]* (2006)
* *[[Serıy popuqay (albom)|Serıy popuqay]]* (2011)
* *Elçin İmanovun Bəstələri* (2019)
* *[[Behbud Kərimovun Mahnıları]]* (2021)

### Kliplər
* *Ana*
* *Kor ərəbin mahnısı*
* *Mənə dəniz verin*
* *Unutdun*
* *Yağış*
* *Kim bilir*
* *Olmasaydın*
* *Həsrətinin yollarındayam*
* *Bağışla*
* *Neylərəm*
* *Bakı haqqında nağıl*
*  Abşeron (mahnı)
* *Yenə o bağ olaydı*
* *Bakım mənim*
* *[[Sovetski (mahnı)|Sovetski]]*
* *Ağanatiq*
* *Yıxılır Dünya*
* Cənab Zabitlər
* Yenə Dəniz ft. Ləman Əzimova
* Bakı
* Dostum
* Arif
* Ötən Günlər

## Filmoqrafiya
* Gəlinlər (film, 2002)
* Qış nağılı. I film (film, 2002)
* Biz qayıdacağıq (film, 2007)
* Bakı bağları. Buzovna (film, 2007)
* Bakı bağları. Qala Xaşaxuna qala (film, 2007)
* Məşədi İbad-94 (film, 2005)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Facebook səhifəsi
* Instagram səhifəsi
* Youtube kanalı
* Twitter hesabı
Məşədi Süleyman bəy Mansurov

**Məşədi Süleyman bəy Mansurov** () — Azərbaycan musiqisinin tədqiqatçısı, Bakı muğam məclislərinin rəhbəri.

## Həyatı
Məşədi Süleyman bəy Mansurovlar nəslinin layiqli nümayəndələrindən biridir. Onun musiqiyə həvəsi atası - Bakıda muğam məclislərinin yaradıcısı Məşədi Məlik bəydən keçib. Tarixi sənədlərdən məlumdur ki, Məşədi Məlik bəy Mansurovun (1845-1909) İçəri Şəhərdə öz evində təşkil etdiyi muğam məclislərinin başlanğıcı 1863-cü ilə təsadüf edir. Məşədi Məlik bəy özü tar, kamança, dəf, qoltuq sazı və yeddidilli qarmonda çox yaxşı ifa edirmiş. Muğamların şöbə və guşələrini, həmçinin də poeziyanı, xüsusən qəzəlləri çox gözəl bilirdi.

İrandan, Tiflisdən, İrəvandan və Azərbaycanın hər yerindən Bakıya gələn musiqiçilər aylarla onun evlərində yaşayıb, muğam və poeziya məclislərində iştirak edirdilər. Məşədi Məlik bəyin musiqiyə olan həvəsi oğulları - Məşədi Süleyman bəyə və Mirzə Mansur bəyə də keçmişdi. Hələ uşaq yaşlarından tar çalmağa meyil göstərən Məşədi Süleyman bəy sonralar mahir ifaçı və muğamların gözəl bilicisi kimi tanınıb. Öz dövrünün görkəmli musiqiçiləri ilə, xüsusən Mirzə Sadıq ilə yaxından dostluq etmişdir. Atası Məşədi Məlik bəyin vəfatından sonra Bakı muğam məclislərinə Məşədi Süleyman bəy başçılıq etmişdir. Onun təşkil etdiyi məclislər 1935-ci ilə qədər davam etmişdir. Məşədi Süleyman bəy Mansurov zəmanəsinin ən ziyalı nümayəndələrindən biri kimi tanınıb. O, musiqi, söz, sənət, bilicisi olmaqla yanaşı, həm də böyük iş adamı - dövrünün savadlı şəxslərindən, həmçinin tanınmış icarədarlarından biri idi. Bir çox neft şirkətlərinə boru kəmərlərinin çəkilişi üçün həm özünün, həm də ona etibar olunmuş torpaqları icarəyə verirdi. Bu şirkətlərdən bir neçəsinin adını çəkək: "Восточное Товарищество", "Русское Нефтяное Общество"(РУНО), Русское Товарищество "Нефть", "Общество Борн", Товарищество "Бр. Мирзоевы и К", Товарищество "Арамазд", "Русское Нефтепромышленное Общество", Товарищество "Бр. Нобель", "Восточное общество Товарных Складов" və s. Məşədi Süleyman bəy dövrünün ziyalı şəxslərindən olub - alman, fransız, ingilis, italyan, rus, fars, türk dillərində sərbəst danışıb və yazıb. Səyahət etməyi çox xoşladığına görə dünyanın bir çox ölkələrini gəzib.

Məşədi Süleymanın yaşadığı mənalı ömür vaxtilə yazdığı xatirələrində həkk olunub. 1941-ci ildə "Səbuhi" bədii filmində ağsaqqalların yığıncağı olan səhnədə epizodik rolda çəkilmişdir.

*Məşədi Məlik bəy Mansurovun oğludur.
*Tarzən Bəhram Mansurovun atasıdır.
*Tarzən Nadir Mansurovun atasıdır.
*Bəstəkar Eldar Mansurovun babasıdır.
*Tarzən Elxan Mansurovun babasıdır.
*Kinooperator Aydın Mansurovun babasıdır.

## Filmoqrafiya
# Səbuhi (film, 1941)
# Bakı bağları. Şüvəlan (film, 2007)

## Xarici keçidlər
* "Tarın sədaları. Mansurovlar" (film, 2013)
* "В звуках тара. Мансуровы" (фильм, 2013)
* Sahibkarlıqdan musiqiyə...
* Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin beşiyi başında duran soyad - Mansurovlar...

## Mənbə
*Məşədi Süleyman bəy Mansurov - "Xatirələr" (Bakı, 2005)
*Эльдар Мансуров - "Мансуровы.История рода" (Bakı, 2006)
*Eldar Mansurov - "Mansurovlar" (Bakı, 2011)
*Mashadi Suleyman bay Mansurov - imslp.org
Fərhad Xəlilov

**Fərhad Qurban oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan rəssamlıq məktəbinin nümayəndəsi, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri (1987-ci ildən).

## Həyatı
Fərhad Xəlilov 26 oktyabr 1946-cı ildə anadan olub. 23 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır. İlk peşə təhsilini 1961–1966 illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində almışdır. Daha sonra o, 1966–1968-ci illərdə Stroqanov Rəssamlıq Məktəbində və 1969–1975-ci illərdə Moskva Poliqrafiya İnstitutunda öz təhsilini davam etdirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında rəssam kimi başlamışdır.

F. Xəlilov 1969-cu ildən SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü olmuş, 1987-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının sədri seçilmişdir. 2008-ci ildən Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının fəxri üzvüdür.

Rəssamın yaradıcılığında Abşeron motivləri əhəmiyyətli yer tutur. Çimərliklər və Abşeron görüntüləri, həmçinin Abşeron yarımadasının yaşayış məntəqələri — Nardaran, Buzovna, Zağulba, Maştağa, Mərdəkan və başqaları buna misal ola bilər.

Rəssamın əsərləri dəfələrlə dünyanın müxtəlif ölkələrində, həmçinin müxtəlif qalereya və sərgilərdə nümayiş etdirilmişdir.

## Təltif və mükafatları
* Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medalı — 1987
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 7 may 1988
* "İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni (Fransa) — 2000
* "Puşkin" medalı (Rusiya) — 2000
* "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adı — 30 may 2002
* "Şöhrət" ordeni — 25 oktyabr 2006
* Rusiya Rəssamlıq Akademiyasının qızıl medalı — 2012
* "Şərəf" ordeni — 25 oktyabr 2016
* Müstəqil Dövlətlər Birliyinin "Birliyin ulduzu" mükafatı — 2017
* 1-ci dərəcəli "Əmək" ordeni — 23 noyabr 2021
* "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı — 2024

## İstinadlar
Ahal vilayəti

**Ahal** (türkməncə: *Ahal welaýaty*) — Türkmənistanda vilayət.

## Əhalisi

## Həmçinin bax
* Altun Əsr bazarı

## İstinadlar
Lebap vilayəti

**Lebap vilayəti** () — Türkmənistan Respublikasında I dərəcəli inzibati ərazi vahidi. Vilayətin inzibati mərkəzi etrap hüquqlu Türkmənabad şəhəridir. 18 may, 1992-ci ilədək "Çərcev vilayəti" adlanırdı, həmin tarixdən etibarən adlanması hazırkı şəklinə dəyişdirilmişdir.

## İnzibati-ərazi bölgüsü
Türkmənistan Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Lebap vilayəti inizbati cəhətdən 16 etrapa (onlardan ikisi - Maqdanlı etrapı və Seydi etrapı şəhərdaxili etrap olub Türkmənabad şəhərinin daxilində yerləşirlər) və 3 etrap hüquqlu şəhərə (Türkmənabad, Maqdanlı və Seydi), 16 etrap 2 etrap tabeli şəhərə (Atamurad və Qazocaq), 27 qəsəbə () və 119 gənəşliyə bölünür. 119 gənəşlikdə isə 485 kənd () yerləşir.

## Əhalisi

### Etnik tərkib

## İstinadlar
Marı vilayəti

**Marı vilayəti** () — Türkmənistan Respublikasında inzibati ərazi vahidi. Vilayətin inzibati mərkəzi etrap hüquqlu Marı şəhəridir.

## İnzibati-ərazi bölgüsü
Türkmənistan Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Marı vilayəti inizbati cəhətdən 12 etrapa və 2 etrap hüquqlu şəhərə (Marı və Bayramalı), 12 etrap 3 etrap tabeli şəhərə (Yolötən, Sərhədabad və Şadlıq), 14 qəsəbə və 157 gənəşliyə bölünür. 157 genişlikdə isə 382 kənd yerləşir.

## Əhalisi

## Etnik tərkib

## İstinadlar
Əndican vilayəti

**Əndican vilayəti** () — Özbəkistanda vilayət. 6 mart 1941–ci ildə təşkil edilib. Ərazisi 4.2 min km², 2000–ci ilə olan məlumata əsasən əhalisi 2.196 milyon nəfərdir. Əhalinin 657.7 min nəfəri şəhər, 1539.2 min nəfəri isə kənd yerlərində yaşayır. Ümumi əhalinin 88.80%–ini özbəklər, 3.80%–ini qırğızlar, 3.10%–ini tatarlar, 2.00%–ini ruslar, 2.30%–ini isə digər millətlər təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Balkan vilayəti

**Balkan** (türkməncə: *Balkan welaýaty*) — Türkmənistan Respublikasında I dərəcəli inzibati ərazi vahidi. Vilayətin inzibati mərkəzi etrap hüquqlu Balkanabad şəhəridir.

## Əhalisi

### Etnik tərkibi

## İstinadlar
Buxara vilayəti

**Buxara vilayəti** — Özbəkistanda vilayət. Sahəsi 40,3 min km2, əhalisi 1,7 milyon (2011). 13 rayonu, 10 şəhəri, 3 şəhər tipli qəsəbə var. Mərkəzi Buxara şəhəridir. 

## Təbiət
Səthi şimal-qərbə doğru azmeyilli düzənlikdir. Ərazinin çox hissəsini Qızılqum səhrası tutur. Vilayətin şimalında Kulcuktau (785 m) dağları, cənub-şərqində Zərəfşan çayının geniş dərəsi uzanır. Mühüm çayı olan Zərəfşandan və Türkmənistan Respublikası ilə sərhəddəki Amudərya çayından suvarmada istifadə edilir. Şor göllər var. Suvarılan rayonlarda (torpaq fondunun təqribən 2%-i) çəmən, allüvial, bataqlıq-çəmən, səhra-otlaq rayonlarında açıq-boz, qumlu və s. torpaqlar geniş yayılmışdır.

### İqlimi
İqlimi kəskin kontinentaldır. Orta temperatur yanvarda –2°C-dən (cənubda) –8°C-yədək (şimalda), iyulda 28–30°C-dir. İllik yağıntı 125–175 mm-dir.  

### Faydalı qazıntıları
Faydalı qazıntıları: neft, təbii qaz, qrafit, bentonit, mərmər, əhəng daşı, qum, gips və s.  

### Fauna
Səhrada gəvən, cuzğun, efemerlər, efemeroidlər, saksaul və s. bitir; ceyran, sayqak, canavar, tülkü, gəmiricilər, sürünənlər, müxtəlif quşlar və s. var. 

## Təsərrüfat
Vilayətin ÜRM-ində sənayenin payı 18% təşkil edir. Toxuculuq, ipəksarıma və pambıqtəmizləmə əsas sənaye sahələridir; neftin, təbii qazın, qiymətli metalların hasilatı və emalı mühüm yer tutur. Buxara vilayəti Orta Asiyada iri yanacaq-energetika sənayesi rayonlarından biridir. Buxara neft emalı zavodu ildə 2,5 milyon ton neft və qaz kondensatı emal edir (2010). Zavodun istehsal etdiyi yüksəkkeyfiyyətli benzin, dizel yanacağı, mazut, aviakerosin və digər məhsullar xarici ölkələrə ixrac olunur. Toxuculuq sənayesi üçün başlıca xammal pambıqdır: 2010-cu ildə vilayətdə 106,7 min ton pambıq lifi istehsal edilmişdir. ÜRM-də kənd təsərrüfatının payı 29,6%-dir (2010). Bitkiçiliyin əsas sahələri pambıqçılıq (342 min t) və taxılçılıqdır (620 min t). 

Vilayətdə orta hesabla ildə 150 min ton meyvə, 354 min ton tərəvəz, 79 min ton bostan bitkiləri və 99 min ton üzüm yetişdirilir. Avtomobil yollarının uzunluğu 3994 km-dir. 2010-cu ildə avtomobil nəqliyyat ilə yükdaşımaların həcmi 1242,9 milyon t/km olmuşdur. Dəmiryollarının uzunluğu 452,4 km-dir. 2010-cu ildə vilayətin xarici ticarət dövriyyəsi 659,7 milyon dollar təşkil etmişdir. İxracatın həcmi 336,9 milyon dollara, idxalatın həcmi 322,8 mln. dollara çatmışdır. Pambıq lifi (57,3%), enerji ehtiyatları (19,3%), qida məhsulları (3,5%) və xidmətlər (3,5%) əsas ixracat məhsullarıdır. İdxalatda əsas yeri maşın və avadanlıqlar (16,5%), enerji ehtiyatları (67,1%), mine -
ral və kimyəvi materiallar (4,3%) tutur. 

## Xarici keçidlər
* Buxara vilayətində Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi yaradılmışdır

## İstinadlar
Asya (müğənni)

**Asya** () — türk müğənni.

Musiqiyə meyli ibtidai məktəb illərində başlayan orta məktəb illərində Türk Xalq musiqisi xoruna davam edən Tülay Keçialan, Əskişəhər / Əhməd Qanadlı Liseyində oxuyarkən Milliyyət Qəzeti Liseylər Arası Musiqi Yarışmasında Türk Xalq musiqisi filialında solist olaraq birinci seçilmişdir. Liseydən məzun olduqdan sonra musiqi həyatına Bodrumda başlayan və daha sonra Ankarada davam edən Tülay Keçialan, Nilüfer prodüserliyində hazırladığı ilk albomuna qədər səhnə adı olaraq Tülay Saygın adını istifadə etmişdir.

## Albomları
* Asya (1994) (1994)
* Asya (1996) (1996)
* Günahsız (1999)
* Dönməm yolumdan (2002)
* Eşqdir məni gözəl edən (2007)

## Digər işləri
* Eurovision Mahnı Yarışması Türkiyə Finallarında Selmi Andak Bəstələri (1975–1995) , (TRT/2003) , Asiya bu albomda "Zamanda Gəzinti" adlı mahnını şərh etmişdir.
* Beynəlxalq Mükafatlı Selmi Andak Mahnıları, (Sakman Musiqi/2003) , Asiya bu albomda "Dinlə" adlı mahnını şərh etmişdir.
* Summer In Turkey, (Sony Musiqi Türkiyə/2003) , Asiya bu albomda "Boşver Həyat Qısa (Remix) " adlı mahnını şərh etmişdir.

## Nəşr olunmayan işləri
* Qışqır
* Sevda dağlarına
* Səhv kimdə (remiks)

## Mükafatları
* Milliyyət Qəzeti Liseylər Arası Musiqi Yarışması Türk Xalq musiqisi budağında birincilik;
* 1992 Quşadası Qızıl Göyərçin Mahnı Yarışmasında birincilik.

## Videoklip
* ''Vurulmuşum Sana''
* ''Beni Aldattın''
* ''Ayrılmak Zor''
* ''Olmadı Yar''
* ''Nazara Geldik''
* ''Gittin Gideli'' 
* ''Git Güle Güle

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Asya fan saytı
Cizak vilayəti

**Cizak ** — Özbəkistanda vilayət. Sahəsi 21,2 min km2-dir. Əhalisi 910,5 min (2005) nəfərdir. Vilayətin 12 tumanı, 6 şəhəri, 4 qəsəbəsi var. İnzibati mərkəzi Cizak şəhəridir.

## İstinadlar
Ərciyəs Universiteti

**Ərciyəs Universiteti** (türkcə: *Erciyes Üniversitesi*) Türkiyənin Kayseri şəhərində yerləşmiş bir ali təhsil qurumudur.

Universitet 1978-ci ildə Kayseri Universiteti adı altında qurulur. Zamanla bir sıra ad dəyişikliyindən keçdikdən sonra universitet 1982-ci ildə indiki adı olan Ərciyəs Universiteti adını alır. Ərciyəs adı Kayseri şəhərinin yaxınlığında yerləşən Ərciyəs dağından gəlir. Universitetin 2007–2008 təhsil ilində 26 096 tələbəsi mövcuddur. Universitetin nəzdində Tibb, Memarlıq, Hüquq, İlahiyat və s. kimi fakultetlər vardır.

Universitetin ərazisində ən böyük binalardan ikisi Gövhər Nəsibə Tibb Fakulteti Xəstəxanası və məsciddir.

## Fakültə və institutları
Fakültələr
* Diş Həkimliyi Fakültəsi
* Əczaçılıq Fakültəsi
* Təhsil Fakültəsi
* Ədəbiyyat Fakültəsi
* Fənn Fakültəsi
* Gözəl Sənətlər Fakültəsi
* Hüquq Fakültəsi
* İlahiyyat Fakültəsi
* Ünsiyyət Fakültəsi
* İqtisadiyyat və İdarəetmə Fakültəsi
* Memarlıq Fakültəsi
* Mühəndislik Fakültəsi
* Tibb Fakültəsi
* Baytar Fakültəsi
* Əkinçilik Fakültəsi
* Sağlamlıq Elmləri Fakültəsi

Institutlar
* Fənn Elmləri İnstitutu
* Gevher Nesibe Tibb Tarixi İnstitutu
* Gözəl Sənətlər İnstitutu
* Sağlamlıq Elmləri İnstitutu
* Sosial Elmlər İnstitutu
* Təhsil Elmləri İnstitutu
* Atatürk Qanunları və İnqilab Tarixi İnstitutunun İnstitutu

Yüksək Məktəblər
* Bədən tərbiyəsi və idman Yüksekokulu
* Nevşehir Sağlamlıq Yüksekokulu
* Nevşehir Turizm administratorluğu və Otelçilik Yüksekokulu
* Mülki Aviasiya Yüksekokulu
* Turizm administratorluğu və Otelçilik Yüksekokulu
* Xarici Dillər Yüksekokulu
* Peşə Yüksək Məktəbləri
* Kayseri Peşə Yüksekokulu
* İzzət Bayraktar İctimai Elmlər Peşə Yüksekokulu
* Xəlil Bayraktar Səhiyyə Peşə Yüksekokulu
* Mustafa Çıkrıkçıoğlu Peşə Yüksekokulu
* Safiye Çıkrıkçıoğlu Peşə Yüksekokulu
* Dəvəli Hüseyn Şahin Peşə Yüksekokulu

Araşdırma və Tətbiq Mərkəzləri
* Atatürk Qanunları Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Kompüter Elmləri Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Ətraf müdafiəsi Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Enerji çevrilmələri Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Erciyes Universiteti Davamlı Təhsil Mərkəzi
* Erciyes Universiteti İş təcrübəsi İstiqamətləndirmə və Mərkəzi Mərkəzi
* Hakan Çetinsaya Təcrübi və Klinika Araşdırma Mərkəzi
* Hidroklimatoloji Fiziki Tibb Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Kayseri və Yöresi Tarix Araşdırmaları Mərkəzi
* Kapadokya Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Strateji Araşdırmalar və Tətbiq Mərkəzi
* Texnologiya Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Tibb Fakültəsi Xəstəxanası Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi
* Türk Dünyası Araşdırmaları Mərkəzi
* Yüksək İrtifa və İdman Elmləri Araşdırma və Tətbiq Mərkəzi

## Xarici keçidlər
* Ərciyəs Universitetinin rəsmi veb səhifəsi 

## İstinadlar
Surxandərya vilayəti

**Surxandərya vilayəti** (özb. Surxondaryo viloyati) — Özbəkistanın ən cənub vilayətidir. 
İnzibati mərkəzi Termez şəhəridir.
6 mart 1941-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə yaradılmışdır.
## Coğrafiyası
Vilayətin mərkəzi və cənub hissələri düzənlikdir. 
Şimalda Hissar dağ silsiləsi, qərbdə və şimal-qərbdə onun təpələri - Baysuntau (4425 m) və Göytendağ (3139 m) dağları, şərqdə Babataq silsiləsi (2290 m-ə qədər), cənubda Amudərya çayının vadisi yerləşir.
Cənubda Əfqanıstanın Bəlx vilayəti, cənub-qərbdə Türkmənistanın Lebap vilayəti, şimal-qərbdə Qaşqadərya vilayəti, şərqdə Tacikistanın Xatlon vilayətinin Nosiri-Xusrav və Şahritus rayonları ilə həmsərhəddir, şimal-şərqdə - Tacikistanın Respublika tabeliyində olan rayonları - Tursunzadə, Rudaki və Şahrinav ilə, şimalda - Tacikistanın Soqd vilayətinin Aynin və Pencikent rayonları ilə həmsərhəddir.

## Milli tərkibi
2022-ci il avqustun 1-nə Surxandərya vilayətinin əhalisinin sayı 2,771,100 nəfər təşkil edib - bu, Özbəkistanın regionları arasında 7-ci yerdir (14-dən).

## İstinadlar
Sulxan-Saba Orbeliani

**Sulxan-Saba Orbeliani** (gürcücə: სულხან-საბა ორბელიანი) (1658-1725) – Gürcü yazıçısı, monax və siyasətçi. 

## Həyatı
Knyaz nəslindən olan Sulxan-Saba Orbeliani Borçalının İndiki Bolnisi rayonunun tabeçiliyində olan Tanziya kəndində anadan olmuşdur. 1689-cu ildən David Qaraca monastrında Saba ləqəbi ilə monax olmuş, 1692-ci ildən buranı katolik kilsəsinə çevirmişdir. 1703-cü ildən Kartli çarlığında diplomatik xidmətlə məşğul olmuşdur. 

Orbelianinin ictimai fəaliyyətinin əsas qayəsini cəmiyyətin ali zümrəsini katolikləşdirmək olmuşdur. 1713-16-cı illərdə o, gürcü çarı VI Vaxtanqın timsalında buna xeyli dərəcədə nail ola bilmişdir. O, bu kimi fəaliyyətinə görə Gürcü Ortodoks Apostol Kilsəsinin təhdidləri ilə üzbəüz qalmışdır. 1719-cu ildə ortodoks kilsənin iclasında məruz qaldığı ittihamlardan sonra cəmiyyətdən izolə edilən və uğursuzluqlara düçar olan Orbeliani 1724-cü ildə çar Vaxtanqla birlikdə Rusiyaya mühacirət etmiş, ömrünün sonunadək orada yaşamışdır. azsxdcfvgbhnjmk,l.;

## Əsərləri
***Gürcü dili lüğəti**
***Uydurmanın hikməti** (Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur)
***Əsərləri, 5 cilddə**
Çuy vilayəti

**Çuy Vilayəti** (Qırğız dili: Чүй областы) — Qırğızıstanda vilayət.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Resmi website
Cəlalabad vilayəti

**Cəlal-Abad Vilayəti** — Qırğızıstanda vilayət. 1939-cu il, noyabrın 21-də təşkil edilmişdir (1959-cu ildə ləğv edilərək ərazisi Oş vilayətinə birləşdirilmiş, 1990-ci ildə yenidən bərpa olunmuşdur). Sahəsi 33,7 min km2
. Əhalisi 1,1 milyon nəfərdir (2015). 8 rayonu, 5 şəhəri, 5 şəhər tipli qəsəbəsi var. Mərkəzi Cəlalabad şəhəridir.  Etnik və iqtisadi baxımdan vilayət Oş və Batken vilayətləri ilə birlikdə Cənubi Qırğızıstana aiddir. Əhalisinə görə respublikada ikinci və sahəsinə görə isə üçüncü vilayətdir.

## Təbiəti
Vilayətinin ərazisini Fərqanə vadisinin şimal-şərq kənarı və Qərbi Tyanşanın silsilələri (Talas Alatausu, Susamurtau, Pskem, Fərqanə, Çandalaş, Çatkal və s.) tutur. Ən yüksək nöqtəsi Çatkal silsiləsindədir (4503 m). Faydalı qazıntıları: neft, qaz, daş kömür, polimetal filizləri və s. İqlimi mülayim, kontinentaldır; vadilərdə quraqdır. Orta temperatur 1000–1100 metr yüksəklikdə yanvarda – 4&nbsp;°C, iyulda 26&nbsp;°C-dir. İllik yağıntı 400–1000&nbsp;mm-dir. Daha yüksək rayonlarda iqlim soyuqdur. Ən böyük çayı Narındır (üzərində SES, Toktoqul su anbarı var). 1500 m yüksəkliyə qədər yerləşən sahələrdə boz torpaqlar və yarımsəhra tipli bitki örtüyü inkişaf etmişdir. 1500–3000 metr yüksəkdə quru dağ çölləri, çəmən-çöl bitkiləri, Çatkal və Fərqanə silsilələrinin yamaclarında yabanı meyvə ağaclarından ibarət meşələr yayılmışdır. 3000 m-dən yuxarıda subalp və Alp çəmənlikləri yerləşir. Tülkü, canavar, porsuq, oxlu kirpi, qonur ayı, çöl donuzu, cüyür, qayakeçisi, irbis və s. vilayətdə geniş yayılıb.

## Təsərrüfatı
Neft, qaz, daş kömür (Kok-Yanqak, Taş-Kumır) və polimetal filizləri hasil olunur. Maşınqayırma, elektrotexnika, tikinti, pambıqtəmizləmə, yüngül və yeyinti sənayesi inkişaf etmişdir. Fərqanə dərəsində suvarma əkinçiliyi (dənli bitkilər, pambıq, tütün, üzüm), bağçılıq, heyvandarlıq, ipəkçilik, yamaclarda dəmyə əkinçiliyi, dağlarda qoyunçuluq; avtomobil, dəmir yolu, aviasiya və boru kəməri nəqliyyatı inkişaf etmişdir. 

## İnzibati ərazi bölgüsü

Cəlalabad vilayəti 8 rayondan təşkil olunub. Aksı rayonu (paytaxtı - Kerben), Ala-Bukin rayonu (paytaxtı - Ala-Buka), Bazar-Korqon rayonu (paytaxtı-Bazar-Korqon), Nooken rayonu (paytaxtı - Ması), Suzak rayonu (paytaxtı - Suzak), Toquz-Torous rayonu (paytaxtı - Kazarman), Toktolqul rayonu (paytaxtı - Toktoqul), Çatkal rayonu (paytaxtı - Kanış-Kıya).

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Информационный портал Джалал-Абадской областной государственной администрации 
* Местное самоуправление Джалал-Абадской области 

## İstinadlar
Oş vilayəti

**Oş vilayəti** (Qırğız dili: Ош областы). Qırğızıstanda vilayət. 

## Xarici keçidlər
* Resmi website
İsıkgöl vilayəti

**İsıkgöl vilayəti** (Qırğız dili: Ысык-Көл областы) — Qırğızıstanda vilayət.

## Xarici keçidlər

* Karakol - Djeti-Oguz region in Central Tien-Shan
Talas vilayəti

**Talas Vilayəti** — Qırğızıstanda vilayət.

## Əhali
### Əhalinin sayı

### Etnik tərkibi
2009-cu il Qırğızıstan əhali siyahıalınmasına görə Talas vilayətinin etnik tərkibi:

## İstinadlar
Tamilla Şirəliyeva

**Tamilla Xudadat qızı Şirəliyeva** () — Azərbaycanın "Şöhrət" ordenli balet ustası, Azərbaycan SSR xalq artisti (10.01.1978), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1980),  Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının quruluşçu baletmeysteri.

## Həyatı
Şirəliyeva Tamilla Xudadat qızı 8 dekabr 1946-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbini bitirmişdir (1964). Həmin ildən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solistidir. Qaraca qız ("Qaraca qız", Əşrəf Abbasov), Gülyanaq ("Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli), Məhmənəbanu ("Məhəbbət əfsanəsi", Arif Məlikov), Ayişə, Fiyetta ("Yeddi gözəl", "İldırımlı yollarla", Qara Qarayev), Odetta-Odilliya ("Qu gölü", Pyotr Çaykoski), Kitri, Paxita ("Paxita", L. Minkus), Şəhrizad ("Min bir gecə", Fikrət Əmirov) və s. əsas partiyalarıdır. 1977-ci ildən pedaqoji fəaliyyət göstərib. 

Tamilla Şirəliyeva uzun müddət şəkərli diabetdən əziyyət çəkmiş və böyrəklərində yaranmış problem səbəbi ilə əməliyyat olunmuşdur. O, 12 mart 2025-ci ildə beyninə qan sızması nəticəsində vəfat edib və "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar artist — 21 may 1970
* Azərbaycan SSR xalq artisti — 10 yanvar 1978
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002
* "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir — 7 dekabr 2006-cı il

## Quruluş verdiyi baletlər
* Xeyir və Şər (1992)
* Xəzər balladası (balet) — 2001-ci il II redaksiyada
* Qafqaza səyahət (2002)
* Rast (2004)

## Filmoqrafiya
# Muğam (film, 1976)

## İstinadlar
Afaq Məlikova

**Afaq Məlikova** () — Azərbaycan rəqqasəsi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978).

## Həyatı
Afaq xanım 1947-ci il yanvar ayının 18-də Bakıda anadan olub. Uşaqlığı müharibədən sonrakı çətin illərə təsadüf edib. Kiçik Afaq elə uşaqlıqdan eşitdiyi musiqiləri dodaqaltı zümzümə edir, rəqs etməyi sevirdi. Qızlarının rəqsə hədsiz marağını görən valideynləri onu Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə təyin edirlər.

Leyla Vəkilovadan dərs alan gənc xanım istedadı sayəsində xalq artisti adına qədər yüksəlir.

## Yaradıcılığı
Afaq Süleyman qızı 1963–1974-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur. 1974-cü ildən Azərbaycan Dövlət Rəqs Ansamblının solisti və məşqçi pedaqoqudur. Azərbaycan xalq rəqslərinin ifaçısı olan Afaq xanımın repertuarına Şərq xalqları rəqsləri də daxildir.

Bir sıra xarici ölkədə (Türkiyə, MƏR, Polşa, Fransa, İngiltərə, Kanada, Portuqaliya, Almaniya, İspaniya və s.) çıxış etmişdir.

1982-ci ildən Dövlət Rəqs Ansamblının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışır.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 11 aprel 1975
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 11 yanvar 1978
* "Şöhrət" ordeni — 28 dekabr 2001
* "Şərəf" ordeni — 16 may 2017

## Xatirəsi
2017-ci ildə İctimai televiziyada istehsal edilmiş *Afaq Məlikova. Rəqs dünyam mənim* adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Afaq Məlikovanın ad günü 
* Xoreoqraf Şəhriyar Cəfərov: "Milli folklor rəqslərimiz uçurum astanasındadır" 
* Şəhriyar Cəfərov: "Bu ölkədə vətənpərvərlik yad janra çevrilib"

## Xarici keçidlər
* Afaq Məlikovanın quruluşunda Vağzalı rəqsi
* Səda — Milli və klassik rəqs üzrə birinci beynəlxalq musabiqə keçirilib (16. may 2016)
Həsən xan

**Həsən xan** — Kişi adı.

* Həsən xan (Qızıl Orda) — Qızıl Ordanın 23-cü xanı
* Həsən xan Qacar — 
* Həsən xan Muğanlı — 
* Həsən xan Şamlı — 
* Həsən xan Ərfə — 
* Həsən xan Makulu — 
* Həsən xan İrəvanski — 

## Həmçinin bax
* Həsən
İvan Qudoviç

**İvan Vasilyeviç Qudoviç** () — Rusiya imperiyasının generalı.

## Həyatı
1803-cü il oktyabrın 3-də isə Senatın Gürcüstanda gömrükxanalar yaradılması və gömrük ödənişlərinin Həştərxan tarifi üzrə toplanması haqqında qərarı olmuşdu. Tezliklə Azərbaycan ərazisində gömrük məntəqələrinin təşkilinə hazırlıq görüldü. Qafqazdakı rus qoşunlarının baş komandanı İ. V. Qudoviç Rusiya Kommersiya nazirliyinə göndərdiyi təliqədə ilk gömrükxananın Bakıda yaradılmasını mümkün hesab edirdi. 1806-cı ilin oktyabrında Bakı xanlığının işğal edilməsindən az sonra, 1807-ci ilin yanvarında həmin təliqə təsdiq edilməsi üçün imperatora təqdim edilmişdi. Rusiya hökuməti Bakı limanının mal dövriyyəsinə nəzarət etmək üçün burada 1807-ci il yanvarın 25-də Rusiya İmperiyası Senatının Bakıda gömrük təsisatı yaradılması haqqında fərmanı oldu. Lakin 1804-cü ildən Rusiya ilə Qacarlar dövləti arasında başlanan hərbi əməliyyatların davam etməsi gömrükxananın açılmasını bir qədər ləngitmişdi. 1809-cu il avqustun 6-da çarın "Bakı gömrükxanasının açılması haqqında" adlı xüsusi fərmanı oldu.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
İvan Paskeviç

**İvan Paskeviç Fyodoroviç** (; ) — Ukrayna mənşəli rus sərkərdəsi, 1817-1819-cu illərdə I Nikolayın xidmət yoldaşı və onun ən çox etibar etdiyi şəxslərdən biri.

## Fəaliyyəti
I Nikolayın hakimiyyəti dövründə Cənubi Qafqazın işğalı və Təbrizin tutulmasına rəhbərlik etmiş və bu xidmətlərinə görə ona İrəvan qrafı titulu verilmiş, 1830-cu ildə Polşada baş verən üsyanın yatırılmasında xidmətlərinə görə isə Varşava knyazı titulunu qazanmışdır. Bundan başqa İvan Paskeviç Azərbaycanın taleyini həll edən Türkmənçay müqaviləsinə imza atan tərəflərdən biri olmuşdur.

## İstinadlar
Məlhəm (Şamaxı)

**Məlhəm** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun Məlhəm kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd Məlhəm bələdiyyəsinə aiddir.

## Tarixi
Şamaxının Məlhəm kəndi Azərbaycanın ən qədim kəndlərindən biridir. Məlhəm kəndi əsasən Azərbaycanda elm ocağı kimi tanınır. Burada yetişən saysız alimlər, şairlər və elm adamları saymaqla bitməyəcək qədər çoxdur. Burda yetişən ən böyük şairlərdən biri olararaq Əfzələddin Xaqani`ni rahatlıqla göstərə bilərik. Hal–hazırda Şamaxının Məlhəm kəndi Azərbaycanın ən qədim kəndlərindən hesab olunur. Tarixdə Azərbaycana paytaxtlıq edən Şamaxının ən böyük elm ocaqlarından biri olmuşdur. Burada mədrəsələr, məscidlər və elm ocaqları çoxdur. Elm ocaqları yerindən yeksan olub, hələ də onların qalıntıları gözlə görüləcək qədər asandır.

## Mədəniyyəti
Mədəniyyəti heç təsəvvür edilməyəcək qədər zəngindir. Hələ də öz köhnə ata–baba adət ənənəsinə görə hərəkət edən yeganə kəndlərimizdən biridir. Hər bölgənin özünə məxsus mədəniyyəti vardır. Məlhəm kəndinin mədəniyyəti Azərbaycan`ın ən gözəl mədəniyyət ocaqlarından biri olaraq göstərilir. Hətta, adət ənənəsinə görə bu kənddə "Bəyin oğurlanması" adında kinofilm çəkilmişdir. Filmdə kəndin gözəl adət ənənələrindən biri olan toy mərasimi lentə alınmışdır
Məşhur Bəyin oğurlanması (film, 1985) filmi Məlhəm kəndində çəkilib.

## Əhalisi
Kənd sakinlərinin böyük hissəsi İran dil qrupuna aid olan tat dilində danışan yerli tatlardır. Buna baxmayaraq kənddə az sayda gəlmələr də var. SSRİ-nin dağılmasından sonra yaranan iqtisadi çətinliklərlə əlaqədar xeyli sayda kənd sakini xüsusilə Rusiyaya miqrasiya etmişdir. Kənd əhalisi 1347 nəfərdir ki, onunda 687 nəfəri kişi, 660 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.

## İqtisadiyyatı
Kənd təsərrüfatı–taxılçılıq, malqara təsərrüfatı– əsas dolanışıq mənbəyidir. 1980-ci illərin sonunda SSRİ-də alkoqolizmə qarşı mübarizənin elan edilməsi ilə kəndin əsas təsərrüfatı olan üzümçülük sahələrin məhv edilməsi sıradan çıxarılmışdır. O zamandan bəri, böyük potensiala baxmayaraq bu sahə hələ də dirçəlməyib.

## Görkəmli şəxslər
* Xaqani Şirvani (1121–1199) — Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, şair və yazıçı.
* İlqar Novruzov.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax: Şamaxı Məlhəm kəndi (21.04.2014)
Vaqif Vəliyev (ədəbiyyatşünas)

**Vəliyev Vaqif Əli oğlu** () — ədəbiyyatşünas, 1962-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri doktoru (1972), professor (1976).

Ülviyyə Hacıbəyovanın (Vəliyeva) atası, Soltan Hacıbəyovun qudası, İsmayıl Hacıbəyovun qaynatasıdır.

## Həyatı
Vaqif Vəliyev 1924-cü il dekabrın 31-də Qazax qəzasının Pirili kəndində doğulmuşdur. Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almışdır (1932-1941). Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan KP MK Qazax rayon Partiya Komitəsində texniki katib kimi başlamışdır (1941). Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir (1943-1949), ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1949-1954). Orada aspiranturaya daxil olmuş, "Səməd Vurğunun poemaları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş (1957), Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifələrində işləmişdir (1958-ci ildən). "Azərbaycan folkloru janrları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş (1972), 1976-cı ildən həmin kafedranın professoru kimi fəaliyyət göstərmişdir. Dövri mətbuatda şifahi xalq ədəbiyyatı problemlərinə dair vaxtaşırı məqalələri çıxmışdır. "Ayrım bəzəmələri" (1983) və "Bayatılar" (1985) kitablarını toplayıb tərtib etmişdir.

1998-ci il sentyabrın 19-da vəfat etmişdir.

## Əsərləri

*Azərbaycan xalq dastanları. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1968,
*Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1970, 439 səh.
*Azərbaycan qəhrəmanlıq dastanları. Bakı: ADU-nun nəşriyyatı, 1980, 76 səh.
*Qaynar söz çeşməsi. Bakı: Yazıçı, 1981, 150 səh.
*Azərbaycan folkloru. Bakı: Maarif, 1985, 411 səh.

## İstinadlar
Toğrul Rza

**Toğrul Rza** () — aktyor.

## Həyatı
Toğrul Musa oğlu Rza 28 oktyabr 1981-ci ildə Sumqayıtda anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Sumqayıt şəhərindəki 23 nömrəli məktəbin birinci sinfinə daxil olub, 1998-ci ildə oranı bitirib. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 1-ci kursuna qəbul olunub, 2002-ci ildə Dram Teatrı və Kino aktyoru ixtisası üzrə əyani təhsilini başa vurub. Təhsil aldığı dövrdə Bakı Kamera Teatrında aktyor işləyib (2000–2002). 2002-ci ildən 2003-cü ilə qədər ordu sıralarında xidmət edib. Hərbi xidmətdən sonra 2004-cü ilə qədər Bakı Kamera Teatrında fəaliyyətini davam etdirib. Həmin ildən Bakı Bələdiyyə Teatrında çalışır. Space televiziyasında yayımlanan "Dubl-bom" verilişinin aparıcısı olmuşdur

Ailəlidir, həyat yoldaşı Bakı Bələdiyyə Teatrının aktrisası Ülviyyə Gülməmməd qızı Rzadır. İki övladı var: Orxan Rza, Tural Rza.

## Filmoqrafiya
# Rejissor. Ramiz Əsgərov haqqında... (film, 2004)
# Qonşulaşma, qohumlaşma, kirvələşmə (2004)
# Girov (film, 2005)
# Cavid ömrü (film, 2007)
# Yanmış körpülər (film, 2007)
# Günaydın, mələyim! (film, 2008)
# Seçilən (film, 2008)
# Evləri göydələn yar (film, 2010)
# Vəkil hanı? (film, 2011)
# Ünvansız eşq (2011)
# Qağayı (tele-serial 2012)
# Toy gecəsi (serial)
# 5+ (film, 2014-2015) (rol: İsmayıl)
# 2 ömür (tele-serial, 2016–2017) (rol: Fərhad)
# Laləli saray (teleserial, 2017)
# Əli və Nino filmi (rol: Seyyid Mustafa) (2016)
# Ölümə qənşər filmi(rol:Rafiq Alıcanov) (2015)
# Uçurum serialı (rol:Rauf)
# Vulkanın nəfəsi (sənədli film) (2015)
# Kinli, xəsis, səfeh (tamaşa aztv) (2008)
# Qisas almadan ölmə. Keçmişdən məktublar (film, 2013)
# İdarə serialı (rol: Aydın)2020
# Sevgi serialı (rol: Faiq) 2023
# Əlvida xoşbəxtlik serialı (rol:Fariz) 2024
# Günahsız günahkar serialı (rol:Şəhriyar) 2024

## İstinadlar
Elçin Mehrəliyev

**Mehrəliyev Elçin Əli oğlu** () — yazıçı-publisist, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, bir sıra yaradıcılıq müsabiqələrinin mükafatçısı, o cümlədən "Qızıl qələm", "Nailiyyət", "Açıq söz" mükafatları laureatı.

## Həyatı
Elçin Mehrəliyev 1952-ci il mayın 18-də Ağdam rayonunun Güllücə kəndində anadan olub. 1971–1976-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 1976–1991-ci illərdə "Azərbaycan gəncləri" qəzetində müxbir, şöbə müdiri, redaktor müavini, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti aparatında azərbaycandilli mətbuat üzrə bölmənin müdiri, Mətbuat xidməti rəhbərinin müavini, 1992–1993-cü illərdə "Yurd" jurnalı baş redaktorunun 1-ci müavini, 1993–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində mətbuat katibi, spigerin köməkçisi, 2001–2004-cü illərdə "Maarifçi" qəzetinin və "Advokat+" jurnalının baş redaktoru vəzifələrində işləyib. 2005-ci ildən etibarən AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. 2009-cu ildən həmin İnstitutun Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiridir.

## Fəaliyyəti

### Publisistik yaradıcılığı
* "Oçerklər" (Ş.Yaqubovla həmmüəllif, Gənclik, 1978);
* "Vətən bizim şöhrətimiz" (Gənclik, 1980),
* "Talelərdə yaşayır" (Oskar, 2002);
* "Ölməzlik" (Spektr-Poliqraf, 2005),
* "Doktor Akif Abdullayev" (Oskar, 2006)

Habelə dövri mətbuatda yüzlərlə oçerk, müsahibə, reportajı dərc edilib.

### Bədii yaradıcılığı
* "Təpəl quzu" (uşaqlar üçün nağıllar, hekayələr, Gənclik, 1982);
* "Pərvin" (povest və hekayələr, Gənclik, 1989);
* "İttiham" (roman, Yazıçı, 1991);
* "Hər kəs öz taleyini yaşayır" (pyeslər, hekayələr, məqalələr, Gənclik, 1998);
* "90-cı illər" (roman, Nurlan, 2004);
* "Tale döyüşü" (roman, Elm və təhsil, 2011).

Ümumilikdə, 19 kitabı nəşr edilib. "Yurd yeri", "Məhəbbət qocalmır", "Çörəkli adam", "Qamış", "Təqib" və digər hekayə və pyesləri uzun illər radio və televiziya ilə nümayiş etdirilir.

### Elmi yaradıcılığı
* "Müharibə və ədəbiyyat" (monoqrafiya, Azərnəşr, 2000);
* "İnsana poetik, publisistik və elmi baxış" (monoqrafiya, Günəş, 2001);
* "Azərbaycan ədəbiyyatında Qarabağ mövzusu: ideya və sənətkarlıq məsələləri" (monoqrafiya, Nurlan, 2008);
* "Qarabağ folklor mühiti: uzaq keçmişimizdən bu günümüzə qədər" (monoqrafiya, Nurlan, 2008),
* "Azərbaycan nəsr və dramaturgiyasında Qarabağ mövzusu" (monoqrafiya, Bakı, 2012)
* "Zaman və ədəbiyyat" (elmi məqalələr toplusu, MBM, 2009)

E.Ə.Mehrəliyev 2001-ci ildə "Qarabağ uğrunda mübarizə və 90-cı illərin Azərbaycan ədəbiyyatı" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 2012-ci ildə isə "Azərbaycan nəsr və dramaturgiyasında Qarabağ mövzusu" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

E.Ə.Mehrəliyevin həyat və yaradıcılıq fəaliyyətindən bəhs edən"Soraq kitabçası" adlı kitab nəşr edilib (Azərnəşr, 2002).

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan ədəbiyyatı
Fransua Mitteran

**Fransua Mitteran** (; 6 oktyabr 1911, Jarnaj - 8 yanvar 1996, VII arondisman) — 1981–1995-ci illərdə Fransa Respublikasının Prezidenti.

## Həyatı
Fransua Mitteran zadəgan nəslindən olan xırda sahibkar ailəsində anadan olmuşdur. Siyasətə 1940-cı ildə gəlmişdir. O, baş serjant rütbəsində İkinci dünya müharibəsində döyüşlərdə yaralanaraq almanlara əsir düşmüşdür. Həbs düşərgəsindən iki dəfə uğursuz olaraq qaçmağa çalışmış, yalnız üçüncü dəfədən həbsdən uğurla qaçaraq Fransaya gəlmiş və Müqavimət hərəkatına qoşulmuşdu. O, tezliklə hərbi əsirlərin və deportasiya edilmiş insanların gizli Milli hərəkatına rəhbərlik etmişdi. Fransa azad olunduqdan sonra Demokratik və Sosialist Müqavimət İttifaqı Partiyasının rəhbəri olmuşdu. Dördüncü republika dövründə 11 hökumətdə ikinci dərəcəli vəzifələr tutmuşdur. 1981–1995-ci illərdə Fransa prezidenti olmuşdur.

## İstinadlar
Corc Herbert Volker Buş

**Corc Herbert Volker Buş** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 41-ci prezidenti (1989–1993) və 43-cü vitse-prezidenti (1981–1989). Respublikaçılar partiyasının nümayəndəsidir. ABŞ-nin 43-cü prezidenti Corc Volker Buşun atasıdır.

## Həyatı

1924 ilində Milton, Massaçusetsdə dünyaya gəldi. Konnektikut əyaləti senatorlarından bankir Preskot Şeldon Buş (1895–1972) ilə Doroti(uoker) Buş (1901–1992) cütlüyünün oğludur. Doğumundan qısa müddət sonra Buş ailəsi Qrinviç, Konnektikuta köçdü. Buş Qrinviçdə böyüdü; orada ve Andover'də (Massaçusets) özəl məktəblərində oxudu. Andover'dəki Filips Akademiyasını bitirdikdən sonra Dəniz Qüvvələri Ehtiyat Birlikləri'nde ehtiyat zabit oldu. II. Dünya müharibəsi ərzində (1942–44) Sakit okeandakı təyyarə gəmilərində bombardman pilotu oldu. Üstün Uçuş Nişanını qazandı.

1945 də Barbara Pirs ilə evləndi. Cütlüyün altı övladı oldu. Qrinviçdən qayıtdıqdan sonra Yel universitetinə qəbul oldu və 1948 də buradan məzun oldu. Atasının işində işləmək istəmədi, lakin atasının əlaqələri ilə Texasda Zapata Petroleum Corporation (1953) və Zapata Off-Shore Company (1954) kimi şirkətlərin qurucu ortağı oldu.

1959 dan etibarən Hyustonda Respublikaçılar partiyasında vəzifələndi.1964 də senato seçimlərində uğursuz oldu.1966 da Təmsilçilər məclisinə seçildi. Daha sonra bu postu tərk edərək 1970də senaro seçimlərinə qoşuldu və yenə uğursuz oldu.1973 də Buş water scandal ı zamanı Respublikaçı Partiyasının Beynəlxalq Komitəsinin prezidenti oldu. 1980-ci ildə namizədliyini ortaya qoymaq üçün kampaniya başlatsa da sonra Ronald Reyqana dəstək olmaq üçün öz namizədliyindən əl çəkdi.Ronald Reyqan prezident olduğu zaman isə prezident köməkçisi oldu.1984 də ikinci bir dönəm üçün yenidən seçildi. Ronald Reyqan bağırsaq əməliyyatı olduğu üçün ABŞ tarixində qısamüddətli prezidentlik vəzifəsinə yiyələnən ilk prezident katibi oldu.

1988-ci ildə prezident seçkilərində yunan əsilli rəqibi Maykl Dukakis qarşısında 54 faiz səs toplayaraq, 41-ci ABŞ prezidenti oldu.

## Prezidentlik dövrü
Buş, Reyqanın izlədiyi siyasi yollarda ciddi bir dəyişikliyə baş vurmadı. SSRİ lideri Qorbaçovla bir neçə dəfə görüşərək qarşılıqlı silahsızlaşma haqqında danışıqlar apardı. 1992-ci ildə Demokratlar Partiyasının namizədi olan Bill Klintona məğlub oldu və siyasətdən birdəfəlik uzaqlaşdı.

## Sonrakı illərdə
1993-cü ildə 2-ci Yelizaveta tərəfindən cəngavərlik titulu verildi.1993-ün aprelində Küveytə getdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sevil Əliyeva

**Sevil Heydər qızı Əliyeva** () — "Sevil" Qadınlar Məclisinin sədri, "SOS" Uşaq Kəndləri — Azərbaycan Assosiasiyasının fəxri prezidenti, bəstəkar, Space Televiziyasının qurucusudur. Hazırda Londonda yaşayır.

## Həyatı
Sevil Əliyeva 12 oktyabr 1955-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Ailəlidir, bir qızı, iki oğlu var.

Heydər Əliyev və Zərifə Əliyevanın qızı, Əziz Əliyevin nəvəsi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin bacısıdır. Sevil Əliyeva uzun illərdir övladları ilə birgə Londonda yaşayır. 1986-cı ildən musiqi sahəsində fəaliyyətini davam etdirən S. Əliyeva bir sıra mahnıların, o cümlədən anası, mərhum akademik Zərifə Əliyevaya həsr etdiyi "Ana" elegiyasının müəllifidir. O, həm də "Space" Televiziyasının qurucusudur.

## Təhsili
* 1961–1971-ci illərdə orta məktəbdə, eyni zamanda musiqi məktəbində təhsil almışdır.
* 1971–1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini ərəb dili şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir.
* 1977–1980-ci illərdə Moskva SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur.
* 1981-ci ildə elmi tədqiqatını uğurla başa çatdırıb namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Tarix elmləri namizədidir.

## Fəaliyyəti
* 1981–1986-cı illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun elmi əməkdaşı olmuşdur.
* 1986-cı ildən musiqi sahəsində fəaliyyətini davam etdirir.
* 1990-cı illərin birinci yarısından həm də fəal içtimaiyyətçi, müstəqil Azərbaycanda qadın hərəkatının təşkilatçılarından biri kimi fəaliyyət göstərmişdir.
* 1995-ci il iyunun 30-da Azərbaycan Qadınlar Məclisinin sədri olmuşdur. 

1986-cı ildən musiqi sahəsində fəaliyyətini davam etdirən S. Əliyeva bir sıra mahnıların, o cümlədən anası, mərhum akademik Zərifə Əliyevaya həsr etdiyi "Ana" elegiyasının müəllifidir. 2011-ci ilin noyabrında Moskvada Sevil Əliyevanın yeni, hələlik sonuncu musiqi albomu təqdim olunub. O, öz bəstələrindən ibarət instrumental albomunu mərhum valideynlərinin — atası Heydər Əliyevin və anası Zərifə Əliyevanın xatirəsinə həsr edib. Albom "Ze qaleri of Sevil" adlanır. Klassik və caz musiqilərinin toplandığı albomun ərsəyə gəlməsində Rusiya simfonik orkestri, dünyanın məşhur ifaçılarından Yuri Başmet, görkəmli saksofon ifaçısı İqor Butman birliyi iştirak edib. Albom Londonun "Əbbe Roud" studiyasında yazılıb.

## Xarici keçidlər
* Sevil Əliyeva

## İstinadlar