open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magellan boğazı

**Magellan boğazı** (). Boğaz Odlu Torpaq arxipelaqı ilə Cənubi Amerika materikini bir-birindən ayırır. Boğazın bəzi yerlərdə eni 3,5 km-ə çatır. Sahil hissələrində fiortlara rast gəlinir ki, bu da həmin hissədə gəmiçiliyə mane olur. Boğazın şərqdən qərbə ümumi uzunluğu 575 km təşkil edir. Ən dayaz yeri 20 m-dir. Bu boğazı keçən ilk avropalı Fernando Magellan olmuşdur. Uzun müddət Cənub torpağı adlı qitəsinin bir parçası olma ehtimalı vardı.

## Tarixi
21 oktyabr 1520-ci ildə güclü küləklər Magellanın gəmisini boğazın girişində olan buxtaya salır. Sonra boğazın içərilərinə doğru üzərək boğazı keçirlər. Bununla da Magellan tarixdə ilk dəfə Sakit okeanında üzən avropalı olur. Onlar 1 noyabrda boğazın içərilərinə doğru irəliləyərkən həmin gün 'Müqəddəslər günü' olduğundan bu günün şərəfinə  adlandırır. Lakin İspan kralı boğazın adını dəyişərək Fernando Magellanın şərəfinə  adlandırır. Magellan boğazını 21 oktyabr — 28 noyabr ərzində üzüb keçir. Boğazın daxil olduğu bölgənin ilk qubernatoru Pedro Sarmento de Qamboa olur. 1584-cü ildə Peyu-Don Felipe yaşayış məntəqəsi inşa edilir ki, o da indiki Punta-Arenasadan cənubda yerləşirdi. Çox sərt iqlimi ilə seçildiyindən yaşayış demək olar ki mümkünsüz idi. İlk kolonistlər burada cəmi üç il tab gətirə bilirlər. 2000 kolonistdən yalnız biri sağ qala bilir ki, o da limana yan alan ingilis gəmisinin sayəsində qurtulur. 200 il ərzində bu ərazi  yəni "Aclıq limanı" adını alır.

## Coğrafiyası
Magellan boğazı və Cənubi Amerika materikini bir-birindən ayırır. Şərq hissədə Virjin burnundan başlayır və qərbə doğru 53 dərəcə ilə qərbə doğru uzanır. Şərq hissədə sahillər sıldırımlı və dik olması ilə fərqlənir.Qərb hissə Frovard burnundan başlayır və demək olar ki, düz istiqamətdə yerləşir. Odlu Torpaqla materik arasında Müqəddəs Klarensa, Müqəddəs İnesa adaları yaxınlıqlarında fiordlarla zəngindir. Bu hissədə güclü burulğanlar baş verir. Bitkiləri əsasən mamır və alçaq boylu ağaclar geniş yayılmışdır. Sakit okeanına cıxış olan hissədə Narboro adası yerləşir. Boğazda maksimal axın sürəti 25 km/s təşkil edir. Əsas liman isə Çilinin şəhəri olan Punta-Arenasdır.


File:StraitOfMagellan.jpg
File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg


## Mənbə
* Маgellan boğazı.Hərbi ensiklopediya — 1911–1914 
* Маgellan boğazı. — 1969–1978 
* The Straits of Magellan and Oceanographical Setting
Qrünvald gölü

**Qrünvald gölü** () — Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərinin Şarlottanburq-Vilmersdorf rayonunun qərbində yerləşən kiçik göl. Sahəsi cəmi 175.000 m2-dir.

## Haqqında
Göl 20.000 il əvvəl buzlaqların əriməsi ilə yaranmışdır və Şarlottanburq-Vilmersdorfun ən böyük gölüdür. Qrünvald gölü Berlində təbiət qoruma bölgəsinin bir hissəsidir. Gölün kənarında 1542-ci ildən qalma Caqdşloss Qrünvald adında kiçik köşk yerləşir, bu köşk Berlinin erkən intibah dövründən qalma yeganə memarlıq abidədir.

Gölün səviyyəsi son dövrlərdə düşməyə başlamışdır, 1800-cü ildə gölün səviyyəsi indikindən 2 metr yüksək idi. Bunun səbəni Berlin əhalisinin və su təlabatının artmasıdır.

## Qalereya

Grunewaldsee5 Schloss2.JPG
Grunewaldsee3 Paulsborn.JPG
Grunewaldsee6.JPG
Grunewaldsee7.JPG


## Xarici keçidlər
* Senatsverwaltung für Stadtentwicklung Berlin: NSG Grunewaldsee (südlicher Teil)
* Drucksachen BVV und Bezirksamt Charlottenburg-Wilmersdorf zum Hundeauslaufgebiet Grunewaldsee  (Zitat Bezirksamt)
* Bilder vom Hundeauslaufgebiet am Grunewaldsee
Araukaniyanın işğalı

**Araukaniyanın işğalı** ― hərbi hərəkat olub Çili hökuməti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu hərəkat 1862–1886-cı illəri əhatə etmişdir. Nəticədə bölgə Çilinin ərazisinə cevrilmişdir.

## Avropalıların ilk gəlişi
Yerli xalq olan Mapuce bölgəni Araukani adlandırır. Mapucelər uzun zaman İnk İmperiyasına qarşı mübarizə aparmışdır. Nəticədə isə bölgə öz istiqlaliyyətini qoruya bilmişdir. Bu ərazilərə ilk ayaq basan avropalılar İspanlar olmuşlar. Öz adətlərinə sadiq qalaraq ispanlarada boyun əyməmişdilər. Bu səbəbdən İspanlar Mapuce qəbilələrinə qarşı 300 il müharibə aparmışlar. Tarixə bu müharibə Araukaniya müharibəsi kimi düşür. XVI əsrdən başlanan müharibə XIX qədər davam etmişdir. İspanlar bir nəticə əldə edə bilmirlər. Buna baxmayaraq araukanının ucqar şimal hissəsi işğal edilsə də, XVIII əsrdən yenidən azad edilir. Elə həmin dövrdən ispanlarla yerli Mapuce gəbilə başçıları arasında iqtisadi və mədəni əlaqələr qurulur. Bundan sonra demək olar ki, böyük toquşmalar baş vermir. Hətta qubernator Ambrosini O'Xiqqins XVIII əsrin sonlarında bir necə qəbilə başçı ilə onların torpaqlarını İspan krallığına birləşdirilməsi haqqında razılıqda imzalanır. Ancaq onlar daxili müstəqilliyini qoruyub salayırdılar. Vəziyyət 1817-ci ildən dəyişir belə ki, Çili artiq müstəqil dövlətə çevrilir. Bunda sonra uzun zaman Çili bu məsələyə demək olar ki, fikir vermir. 1845-ci ildə Magellan boğazında limanın tikintisində artıq bölgəyə müdaxilə etməli olur.Üstəlik XIX əsrdə avropadan çoxlu sayda immiqrantın Çiliyə gəlməsi hökuməti yeni torpaqların istifadəyə verməyə vadar edirdi. Bu isə Mapuce qəbiləsinin torpaqları hesabına baş verirdi ki, bu da yeni toqquşmalara səbəb olurdu. Buna baxmayaraq Çili prezidenti Manuel Martin 1852-ci ildə yeni vilayyətin uaranması haqqında fərman verir. Faktiki olaraq isə bölgə Çilinin nəzarətində deyildi. Araukaniya torpaqları Biobio çayı şimaldan, Tollen çayı isə cənubda onun sərhədini təşkil edirdi.

## Araukaniya və Pataqoniya krallığı
1860-cı ildə Peresa Maskuanonun dönəmində fransız vəkil, tacır və fırıldaqcı Oreli Antuan de Tuman bir necə qəbilə başçısının dəstəyi ilə bölgədə Pataqoniya və Araukaniya krallığını yaradır. Tanınması üçün Napoleona müraciət edir. Buna cavab olaraq Maskuano general Karnelio Saaverde Rodrigesə hindulara qarşı aktiv müharibəyə başlamağı əmr edir. Ancaq hücumdan öncə məsələni diplomatik yollla həlli yolunun sınaqdan keçirməyi məsləhət görür. Qəbilə başçılarına müraciət edilərək bölgəni mədəniləşdirməyə maniə olmamasını istəyirlər. Bölgədə dəmir və adi yolların çəkilməsi, xəstəxana və məktəblərin tikilməsi nəzərdə tutulurdu. Bir müddət sonra Çili qoşunu Pataqoniya və Arakuani kralığının ərazisinə, daxil olaraq Tumanı həbs edirlər. Sonradan o pisixoloji dispanserə yatırılır, sonradan isə Fransaya qaytarılır ki, oradada ölür.

## İlk istila
İlk istila hərəkatı Saaverdin başçılığı ilə başladılır və 1862–1869-cu illəri əhatə edir.

## Mənbə
* Interculturalidad y Salud: Historia Mapuche durante la Conformación del Estado Nación (mapa del avance de La Frontera)
Alanya qalası

**Alanya qalası** — Antalyanın ilçəsi Alanyanın simvollarından biri olan qala. Dəniz səviyyəsindən 250 metrə qədər yüksələn yarımada üzərində yerləşir. Qala divarlarının uzunluğu 6.5 km-ə qədərdir.

Kandeleri adı ilə də tanınan Alanya yarımadasındakı yaşayış, Helenistik dövrə qədər birlikdə günümüzə gələn tarixi abidə XIII əsr Səlcuqi əsəridir. Qala 1221-ci ildə şəhəri alıb yenidən inşa etdirən Səlcuqlu Sultanı I Əlaəddin Keyqubad tərəfindən tikdirilmişdir. Qalanın 83 qülləsi və 140 bürcü var. Orta əsrlərdə qala divarların içində yerləşmiş şəhərin su ehtiyacı təmin etmək üçün 1200-ə yaxın sarnıç tikilmişdir. sarnıçların bir hissəsi günümüzdə də istifadə edilir. Qala divarları planlı bir şəkildə Ehmedek, İçqal, Adam atacağı, Cilvarda burnu üstü, Ərəb övliyası bürcü və Əsəd bürcünü enərək Topxanə və Tərsanəni keçib Qızılqüllədə tamamlanacaq şəkildə inşa edilmişdir.
Alanya qalası Anadolunu bəzəyən yüzlərlə qaladan bu günə qədər qalan, ən yaxşı qorunmuş orta əsr qalalarından biridir.

## Tarixi
Romalı pirat Tryhosun döyüşçüləri tərəfindən e.ə. II əsrdə Korakesion adı ilə yaradılıb. Şərqi Aralıq dənizdəki dəniz quldurlarının fəaliyyətlərindən narahat olan Romalılar, qalanı e.ə. 64–65 illərdə ələ keçirdilər. Qala və ətrafındakı yaşayış, 1217–1218-ci illərdə I Əlaəddin Keyqubad tərəfindən Səlcuqlu sultanlığı ərazisinə daxil edilib. Sonralar Karamanoğulları, Məmlüklər idarəçiliyinə keçmiş, son olaraq da Qanuni Sultan Süleyman tərəfindən fəth edilmşdir.

Yarımadanın zirvəsində açıq sahə muzeyi kimi dəyərləndirilən İçqala yerləşir. Sultan I Əlaəddin Keyqubad sarayını burada tikdirmişdir. Qalada yaşayış bu gün də davam edir.

## Həmçinin bax
* Türkiyədəki qalaların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Antalya'nın ilçesi Alanya'nın simgelerinden biri olan kale. 
*  Kalenin ilk iskân tarihi, Helenistik döneme kadar inse de gerçek anlamda Selçuklu İmparatorluğu döneminde tüm görkemi ile anıtsal bir kale şeklini almış.
Zəfər tağı (roman)

**Zəfər tağı** () — Erix Mariya Remark tərəfindən 1945-ci ildə ABŞ-də dərc edilmiş roman. Almaniyada 1946-cı ildə dərc edilmişdir. Əsərin baş qəhrəmanı Joanın (qadın obrazı) prototipi, Remarkın uzun illər sevdiyi və Parisdə birlikdə yaşadığı Marlin Ditrixdən götürülmüşdür.

## Süjet

Hadisələr 1938–39-cu illərdə Fransada cərəyan edir. Cərrah Ravik I Dünya Müharibəsinin iştirakçısıdır. O, İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində gestaponun əlindən canını qurtararaq Fransaya qaçır və orada bir müddət peşəsi ilə məşğul olur. İtalyan aktrisası Joan Maduya aşiq olur, bir müddət onunla yaşayır.

## Qəhrəmanlar
* Joan Madu
* Ravik
* Xaake
* Veber
* Düran
* Ejeni
* Boris Morozov
* Aron Holdberq
* Rut Holdberq
* Kex Heqstrem
* Zeylenbaum
* Rozenfeld
* Janno
* Lüsyenna
* Rolanda

## İstinadlar
Araukani müharibəsi

**Araukani müharibəsi** () — Uzun zaman sürən hərbi münaqişə İspaniya imperiyasına daxil olan Çili general-kapitanlıqda yaşayan kreol əhalisi ilə yerli əhali olan Mapuce xalqı və digər qəbilələrlər (Vilice, Pikunce və Kunko) arasında baş vermişdir. Hərbi əməliyyatların arialı Matakito çayıdan Relonkavi körfəzi arasında yerləşirdi. Əsas əməliyyatlar Konsepson şəhəri və sahil boyu ərazilərdə (Bio-Bio, Araukaniya bölgələri) gedirdi. Faktiki olaraq bu müharibə fasilələrlə 300-il davam etmişdir. Müharibə 1536-cı ildən başlamış və Çilinin mütəqiliyinin elan edilməsinə qədər 1817-ci ilə qədər davam etmişdir. Bu müharibədə ispanlar məğlub olaraq istilanı dayandırmaq məcburiyyətində qalmışdır. Çili müstəqiliyi elan etdikdən sonra müharibə artıq Çiliyə qarşı aparılır. Nəticədə isə Çili bölgəni istila etməyi bacarır. Bu tarixə Araukaniyanın işğalı kimi düsür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mapuce xalqının rəsmi saytı  
* InosChile.cl — Chile bélico 
* Serindígena.org — Mapas
Meydan TV

** Meydan TV ** — 10 mart 2013-cü ildə  Emin Milli, Həbib Müntəzir və Camal Əlinin təsisçiliyi ilə yaradılmış internet kanalı. Kanal ilk dəfə 15 may 2013-cü ildə peyk vasitəsilə yayımlanıb. Meydan TV Azərbaycanda baş verən hadisələri tərəfsiz, obyektiv yayan media qurumudur. Müstəqil fəaliyyət göstərdiyi üçün zaman–zaman hakimiyyətin təzyiqləri ilə üzləşib. 

2015-ci ildə Meydan TV haqqında cinayət işi açılıb, əməkdaşı Şirin Abbasov 30 sutka həbs olunub, kanalla əməkdaşlıq edən jurnalistlərin ölkədən çıxışına qadağa qoyulub. 

Avropa Məhkəməsinin qərarı ilə hökumətin jurnalistlərə qoyduğu ölkədən çıxış qadağası qanunsuz sayıldığına görə Azərbaycan hökuməti 2019-cu ildə bu qadağanı aradan qaldırmağa məcbur olub. 

2017-ci ildə  ölkə ərazisində  Meydan TV-nin saytına blok qoyulub. Kanalın sosial şəbəkələrdəki hesabı dəfələrlə hack olunub, materialları silinib. 

2021-ci ildə OCCRP-nin yaydığı araşdırma zamanı məlum oldu ki, hökumət İsrailin NSO şirkətinin köməyi ilə  kanalla əməkdaşlıq edən şəxslərin telefon nömrələrini dinləyib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Meydan TV | Web
*Meydan TV | Facebook
*Meydan TV | Twitter
*Meydan TV | YouTube
*Meydan TV | Google+
*Meydan TV | Instagram
Dreyk boğazı

**Dreyk boğazı ** (, : **Hoces dənizi**) — Atlantik okean və Sakit okeanı birləşdirir (əgər Cənub okeanının sərhədləri dəqiq müəyyənləşsə onda boğazın bir hissəsi məhz bu okeanın ərazisinə düşər.) Şimalda Odlu torpaq, cənubda isə Cənubi Setland adaları arasında yerləşir. O, dünyanın ən enli boğazıdır. Belə ki, onun eni 820&nbsp;km təşkil edir. Burada güclü qərb passat küləkləri əsir. Həmçinin dünyada ən güclü fırtınalar da burada baş verir. Küləyin sürəti 35&nbsp;m/s, dalğanın hündürlüyü isə 15 m təşkil edir.
Cənubi Amerikanın ən ucqar yeri Dieqo-Ramires adası məhs burada yerləşir. Ən ucqar nötqə isə Horn burnudur. Boğaza əfanəvi ingilis dənizçisi və dəniz qulduru Frensis Dreykin şərəfinə onun adı verilmişdir. Dreyk bu boğazdan 1578-ci ildə üzüb keçən ilk avropalı olmuşdur.

## Gəmiçilik
Tarixən Dreyk boğazı Atlantik okeandan Sakit okeana keçmək istəyən gəmilərin qəbrstanlığı olmuşdur. Bu əsasən o gəmilər olmuşdur ki, onlar boğazı axına qarşı keçmək itəmişlər. Panama kanalının çəkilişindən sonra bütün yük gəmiləri artıq bu kannala daçındığından boğazın əhəmiyyəti azalmışdır. Boğazdan ancaq sakit havada iri yük, hərbi gəmilərin (məsələn: kreyserlər və aviadaşıyıcılar) və həmçinin sualtı qayıqların keçidi mümkündür.

## Mənbə
*Oceanography Centre 
*Ən enli boğaz
Maqbet Bünyatov

**Maqbet Zeynal oğlu Bünyatov** () — "Əməkdar mədəniyyət işçisi", Akademik Milli Dram Teatrının direktoru (2006–2010). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2010-cu ildən)

## Həyatı
Maqbet Zeynal oğlu Bünyatov 25 dekabr 1937-ci ildə Zərdab rayonun Seyidlər kəndində, ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra, təhsilini Göyçay mexanikləşdirmə texnikumunda davam etdirmişdir. Texnik-mexanik ixtisası alaraq, bir müddət kolxozda işlədikdən sonra hərbi qulluğa çağırılmışdır. Hərbi xidmətdən tərxis olunduqdan sonra,Sumqayıt şəhərində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Sonra, 1964-cü ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun mədəni-maarif fakültəsinə daxil olmuş və 1970-ci ildə həmin İnstitutu bitirmişdir. İxtisası üzrə əmək fəaliyyətinə Mədəniyyət Nazirliyi sistemində, sıravi işçidən direktor və bədii rəhbər vəzifəsinədək çalışmışdır. 1966-cı ildən 1974-cü ilədək Azərbaycan Dövlət Kukla teatrında bilet satışı üzrə müvəkkildən direktor müavini vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1974-cü ildən 1979-cu ilədək Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında sərəncamçı direktor, 1979-cu ildən 1987-ci ilədək Akademik Dram Teatrında direktor müavini, 1987-ci ildən 2003-cü ilədək Bakı Dövlət Sirkinin bədii rəhbər-direktoru vəzifəsində işləmişdir. Mədəniyyət Nazirliyinin xətti ilə bəzi dövlət səviyyəli tədbirlərin həyata keçirilməsində (Azərbaycan, Rusiya, Ukrayna, Özbəkistan, Qazaxıstan və s.) yaxından və fəal iştirak etmişdir. Maqbet Bunyatov 2002-ci ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür. 2006–2010-cu il Akademik Milli Dram Teatrının direktoru çalışıb.

31 may 2010-cu il Azərbaycan Respublikası prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanda mədəniyyətin inkişafında xidmətlərinə görə "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü"nə layiq görülüb. 2024-cü ildə Milli Teatr Mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Azərbaycan Dram Teatrının direktoru Maqbet Bünyadov: "Teatr yaşayıb, yaşayır və yaşayacaq"
Dulok krallığı

**Dulok Krallığı** və ya sadəcə **Dulok** () — 2001-ci ildə çəkilmiş "Şrek" animasiya filmində təsvir olunan utopik krallıq. "Şrek" filminin rejissoru Duqlas Rocers və komandası Fransanın Dordon bölgəsində gəzintiyə çıxmış və bölgə Dulok Krallığının yaradılması üçün ilham mənbəyi olmuşdur.

## Haqqında
2001-ci ildə çəkilmiş "Şrek" animasiyasında ilk dəfə görülmüşdür. Kralı monarşist Ford Farquaaddır. Paytaxtı Dulokdur. Dulok şəhər-dövlətdir. Ölkənin əhalisi onun sərhədləri içərisində yaşayanlardan ibarətdir. Krallıqda nağıl qəhrəmanları da yaşayır.

## Tarixi
Dulok Krallığının tarixi və əvvəlki kralları bilinmir. Yeganə tanınan kral Ford Farquaad nağıl qəhrəmanlarını Şrekin bataqlığına sürgün etmişdir. Kral Forquaad ancaq evlənəndən sonra əsil kral olacağını eşitdikdən sonra qız axtarışına çıxmışdır.

## İstinadlar
Alara qalası

**Alara qalası** — Alanyanın 37 kilometr qərbində, dənizdən 7 kilometr içəridə Səlcuqlu Sultanı I Əlaəddin Keyqubad tərəfindən 1232-ci ildə tikilmişdir.

İpək yolu üzərində inşa edilən qalanın funksiyası, Alara çayı kənarındakı Alarahanda fasilə verən karvanların təhlükəsizliyini təmin etmək olubdur. Qala 200 metrdən 500 metrə qədər çıxan sıldırım bir təpə üzərində qurulmuşdur. Görkəmli bir görünüşü vardır. Xarici və daxili qala kimi iki hissədən ibarərətdir. 120 pilləli qaranlıq bir koridordan qalanın içinə gedilir. Ziyarətə açılmadığı üçün yabanı otların və xarabalıqların əhatəsində baxımsız vəziyyətdədir. Həmçinin tunelin ortasına doğru dərin bir çuxur var. Bunun ucu su almaq üçün keçdikləri mağaradır. Qalanın içində qayalar yonularaq tunellər tikilib.

Daxili qalaya kvadrat planlı bir giriş qülləsindən keçilir. Baş girişin xarici səthində və yuxarısında fresk üsulu ilə bəzi gerblər işlənmişdir. Qalıqlar içində Səlcuqlular tərəfindən düzəldilmiş kiçik bir saray, qala şəxslərinin otaqları və bir hamam var. Hamam, biri kiçik bir odluğun yanında olan temperatur, digəri iki pəncərəli bir soyuqluq olmaq üçün tağlı iki hissədən meydana gəlmişdir. Soyuqluğun pəncərələrindən biri geridəki gözəl mənzərəli dərəyə baxır. Xarab və təpələri dağıdılmış vəziyyətdə olan tağların içində, Anadolu Türk arxitekturasında yeganə nümunə təşkil edən fresk üslubunda təsviri fiqurlu bəzəmələr var.

İstilik bölümünün odluq pəncərəsi üzərində cəhənnəm əhlindən əfsanəvi bir heyvan fiquru görünür, ayrıca çox pis vəziyyətdə olan bardaş qurub bir insan fiquru da başqa bəzəklərin varlığına işarə edir. Yuxarıdan dənizə doğru Alara çayının xüsusən gün batarkən görünüşü çox gözəldir. Buradan həmçinin Alara çayının 3 km qədər cənub-şərqdə, Qaraburun deyilən çıxıntının ucunda şəhərin limanı görünür. Bizans əyalət donanması, Pamfilyanın şərqindəki kiçik bir liman olan Kibyra Mikraya əlavədən "Kibyralılar donanması" adı ilə adlanırdı. Sahillərin təhlükəsizliyi, ticarət gəmilərinin qorunması, İstanbula imperiya tarifli səfərləri ilə keçirilən daşıma işləri, döyüş gəmilərinin istehsalı və xidməti, casusluq və Ərəb düşmənlərinə qarşı dəniz yürüşləri bu donanmanın vəzifəsi olubdu. Ərəb basqınlarına hər nə qədər mane olmursa da, Kibyra donanması Ərəb hücumlarına qarşı güc amili olaraq yaradılmışdır.

## Xarici keçidlər
*  Alara Kalesine Alanya-Antalya karayolunun 30.km’de, sağa ayrılan bir yoldan 9 km giderek ulaşmak mümkündür  
*  Alara kelesi 200 metreden sarp yüksek bir kayaya çıkan tepeye kurulmuştur.
Allen Uippl

**Allen Uippl**, **Allen Oldfader Uippl** () — ABŞ cərrahı. İlk dəfə mədəaltı vəzin xərçənginin cərrahi yolla müalicə metodunu işləmişdir. Onun şərəfinə həmin əməliyyat Uippl proseduru adlandırılır.Allen Uippl 2 sentyabr 1881 ci ildə Cənubi Azərbaycanin Urmiyə şəhərindən missiyoer ailəsində doğulmuş, 6 aprel 1963 cü ildə Nyu Cersi ştatının Prinston şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Pyer İmbert Derevet

**Pyer İmbert Derevet** () — Cavan Pyer adı ilə də tanınan rəssam.

## Həyatı və karyerası
Pyer İmbert Derevet 22 iyun 1967-ci ildə Parisdə anadan olub. Atası Drevet ona bu sənəti öyrətmişdi və o 13 yaşında olarkən oyma işi ilə məşğul olurdu. Əvvəllər o Şarlz Lebrunun tərzini davam etdirirdi, lakin qısa müddət sonra o öz tərzini yaratdı və inkişaf etdirdi. O, atasının dəyişilməz ortağı oldu.

1723-cü ildə Pyer İmbert Riqaudun ardınca Bossetin portretini tamamladı. 1724-cü ildə Kardinal Dubanın portretini həkk etmişdi. 1730-cu ildə Adrienna Lükovrerin lövhəsini hazırlayıb. Samuel Bernard üçün hazırladığı qravüraya Riqaud rəsm çəkmişdi. Onun portretləri ilə yanaşı Pyer İmbert Derevet bir çox dini və tarixi lövhələr hazırlamışdı. 1726-cı ildə günvurma qeyri-müntəzəm zehni geriliklə nəticələndi və bu, onun ölümüdək 13 il davam etdi. O, ömrünün sonunadək qədər oymaları saxladı. Derevet Rəssamlıq və Heykəltəraşlıq Akademiyasının üzvü idi və kral ona Luvrda mənzillər vermişdi. Fransis Çereu, Jak Çerau və Simon Valli onun tələbələri arasındadır.

Onun ən mühüm əsərləri bunlardır: *Bakirənin nümayişi* (Lu Brunun ardınca), *Məbəddə nümayiş* (L. Boullognenin ardınca); Kambrenin Arxiyepiskopunun portretləri (Cozef Vivyenin ardınca); və sonuncu işi *René Pucelle* (Riqaudun ardınca).

## İstinadlar
Hatay Arxeologiya Muzeyi

**Hatay arxeologiya muzeyi** və ya **Antakya arxeologiya muzeyi** — antik dövrə aid əsərlərin toplandığı bir incəsənət muzeyidir.

## Qədim arxeologiya muzeyi
Antakya Cümhuriyyət dövründə Asi çayı kənarında və körpü yaxınlığında yer alırdı. Aktiv olduğu dövrdə dünyanın ən böyük üçüncü mozaika muzeyi və mozaika eksponat kolleksiyasına malik idi. Muzeydə Hitit, Helenistik, Roma və Bizans dövrlərinə aid olan və Hərbiye, Antakya, Atçana, Seleukia Pieria ilə İsgəndəriyyədən tapılmış eksponatlar nümayiş etdirirdi. Bu əsərlərin əksəriyyəti, 1932-1939 illər arasında aparılan qazıntı işləri nəticəsində aşkar edilmişdir.

Dövründə dünyanın ən böyük ikinci arxeologiya muzeyi ünvanını daşıyan Hatay arxeologiya muzeyinin tikinti işlərinə 1934-cü ildə başlanılıb. Bu tikinti işləri 1932-ci ildə Antakya və ətrafında başlayan qazıntı işlərindən ruhlanaraq və Fransız arxeoloqu M. Prostun tövsiyəsi ilə başlanılmışdır. Muzey binası 1938-ci ildə tamamlanıb, və bir il sonra Hatay, Türkiyə Cümhuriyyətinin bir vilayəti oldu. Muzey 23 iyul 1948-ci il tarixində xidmətə açıldı. 1975-ci İldə muzey yenidən təmir olunub.

Hatay arxeologiya muzeyinin kolleksiyası səkkiz sərgi salonu və həyətində nümayiş etdirirdi. Əsərlər yerləşdiyi məkanlara uyğun olaraq təşkil olunmuşdu. Otaqlar böyük pəncərələrlə dolu olduğundan təbii işığın bol olması təmin olunurdu. Etiketlərin çoxu da Türk və İngilis dilindədi.

## Yeni arxelogiya muzeyi
İnşasına 2011-ci ildə başlanan yeni muzey ümumilikdə 32.754 kvadratmetr qapalı sahə, 10.700 kvadratmetr sərgi sahəsi və 3500 kvadratmetr nümayiş etdirilən mozaikayla dünyanın ən böyük mozaika muzeyi olacaq şəkildə inşa edilmişdir. Yeni muzey binası 28 dekabr 2014-cü ildə keçirilən rəsmi mərasimlə dövrün baş naziri Əhməd Davudoğlu tərəfindən açılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Dünyanın ikinci böyük mozaika sərgiləmə sahəsinə malik Hatay Arxeologiya Muzeyi Baş nazir Əhməd Davudoğlu tərəfindən açılıb.  
*  Hatay arxeologiya muzeyinin tarixi
İstanbul Əşkinazi sinaqoqu

**İstanbul Əşkinazi sinaqoqu** () — Türkiyənin İstanbul şəhərinin Bəyoğlu ilçəsində, Qalata qülləsinin yaxınlığında yerləşən sinaqoq. İstanbulda hələ də fəaliyyət göstərən yeganə Əşkinazi sinaqoqu. Avstriya mənşəli yəhudilər tərəfindən 1900-cü ildə qurulmuşdur. Türkiyədəki yəhudi əhalinin cəmi 4 %-ni təşkil edən Əşkinazilər tərəfindən tikilən 3 sinaqoqdan sağ qalan yeganə sinaqoqdur. Sinaqoq həftəiçi səhər dualarına və şənbə günləri Şabat dualarına ziyarətə açıqdır.

Sinaqoqda toy və Bar Mitsva Aşkenazi üsulu ilə keçirilir.

Bir yəhudi məktəbi olan Bene Beritin qurucusu olan Dr. David Markus 1938-ci ildə ölənə qədər sinaqoqun ruhani lideri olmuşdur. Bu gün isə sinaqoqun hahamı 2003-cü ildən Mendi Çitrikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Hahambaşılığı 
* Şalom qəzeti
Mozambik boğazı

**Mozambik boğazı** (, , ) — Madaqaskar və Mozambik arasında, Hind okeanının qərbində yerləşən boğaz. Dünyanın ən uzun boğazı olaraq uzunluğu 1760&nbsp;km təşkil edir. Eni 422&nbsp;km-dir. Ən dayaz yeri 117 m, ən dərin yeri isə 3292 metrdir. Burada suyun axın sürəti 1-1,5 dəniz mili/s təşkil edir.

## Adaları
*Komor
*Nqazidju
*Moceli
*Anjuan

## Mənbə
 Boğazın sərhədləri   Beynəlxalq Hidroqrafiya Cəmiyyəti 1953 il.
## İstinadlar
Antarktik boğazı

**Antarktik boğazı** — Juenvil adası ilə Antarktik yarımadasını bir-birindən ayırır. Onun uzunluğu 50&nbsp;km (30 mil), eni isə 11–19&nbsp;km arası dəyişir (7-12 mil). Adlanmasına gəldikdə isə bu boğazı İsveç səyyahı Otto Nordenşeldin Antarktidaya espedisiya nəticəsində kəşf edilir. Boğazı isə 1902-ci ildə kapitan Karl Anton Lares  “Antarktik” gəmisində keçmişdir. Demək olar ki, ilin böyük qismi buzla örtülü olur.

## Mənbə
Jerlaş boğazı

thumb|left|
**Jerlaş boğazı** — Antarktida materikinin sahillərində yer alır. Antarktik yarımadası və Palmera arxipelaqı arasında yerləşir. Uzunluğu 185&nbsp;km ,eni isə 9–40&nbsp;km arası dəyişir.

## Tarixi
Boğazın kəşf edilməsi 1873-1874-cü illərdə bu ərazilərə gəlmiş alman ekspedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Almanlar boğaza Bismak adı verirlər. Ancaq boğazı keçmək onlara nəsib olmur. 20 il sonra Belçika ekspedisiyası boğazı keçməyə müvvəfəq olur. Ekspesdisiyaya Adrein Jerlaş başçılıq edirdi. Boğazın ekspedisiya tərəfindən keçilməsi 23 yanvar-12 fevral 1898-ci il tarixinə təsadüf edir. Boğaz  adlandırılır. Ekspedisiya geri qayıtdıqdan sonra Belçika Coğrafiya Cəmiyyəti tərəfindən ekspedisiya rəhbərinin şərəfinə Jelaş boğazı adlandırılır. Boğazın sahillərində qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir: Braun (1951), Argentina ; Primavera (1977), Argentina ; Videla (1951), Çili.

## Mənbə
* Operação Antártica XXVII Boletim Informativo Nº 01-09, Marinha do Brasil.
Fişer effekti

** [[Fişer effekti]] ** inflyasiya ilə nominal faiz dərəcəsi arasındakı əlaqəni əks etdirir.

İqtisadiyyatda iki faiz dərəcəsi fərqləndirilir: nominal faiz dərəcəsi və real faiz dərəcəsi.

**Nominal faiz dərəcəsi ** bankdan və ya digər maliyyə qurumundan verilən kreditlər üzərində qoyulan faiz dərəcəsidir. **Real faiz dərəcəsi ** isə inflyasiya nəticəsində qaytararılacaq pul miqdarında baş verən dəyər azalmasını nəzərə alan faiz dərəcəsidir. Bu iki göstərici bir-birindən inflyasiya səviyyəsi qədər fərqlənirlər:

**(1+i)=(1+r) (1+ π) **

**r **- real faiz dərəcəsi;

**i **-nominal faiz dərəcəsi;

**π **-inflyasiya dərəcəsi.

Bu şəkildə yazılan tənlik iqtisadçı ** [[İrvinq Fişer|İrving Fişer]]in ** (1867–1947) xatirəsinə ** [[Fişer tənliyi]] ** adlanır. Bu tənlikdən görünür ki, nominal faiz dərəcəsinin dəyişməsinə iki amil təsir göstərir: real faiz dərəcəsi və inflyasiya.

**[[Miqdar qanununa]]** və **Fişer tənliyi** əsasında, monetar böyümənin nominal faiz dərəcsinə necə təsir etdiyini müəyyən etmək mümkündür. *Miqdar qanununa görə, pulun miqdarındakı 1%-lik artım inflyasiya dərəcəsini 1% artırır. Fişer tənliyinə görə, inflyasiya dərəcəsindəki 1%-lik artım nominl faiz dərəcəsini təxminən 1% artırır*.

Beləliklə, inflyasiya səviyyəsi ilə nominal faiz dərəcəsi arasındakı birbaşa əlaqə **Fişer effekti ** adlanır.

## Həmçinin Bax
* İnfliyasiya
* Faiz dərəcəsi
* İrvinq Fişer

## İstinadlar
Debaltsev döyüşü

**Debaltsev döyüşü** (; ) — Debaltsev şəhəri uğrunda Ukrayna ordusu və *rus meyilli qüvvələr* arasında davam edən döyüş. Donbass müharibəsinin tərkib hissəsi olan Debaltsev döyüşü müharibənin əsas həll edici mərhələlərindən biri sayılır. Tərəflər Luqansk və Donetsk vilayətlərini bir-birinə birləşdirən strateji əhəmiyyətli şəhəri ələ keçirmək üçün 17 yanvar tarixindən etibarən döyüşməkdədir. Yanvar ayında üstünlük Ukrayna ordusu tərəfində olsa da 10 fevral tarixindən etibarən üstünlük rus meyilli qüvvələrin nəzarəti atlına keçməyə başlamışdır. 18 fevral tarixinə olan məlumat əsasən isə şəhərin 80% lik hissəsi rus meyilli qüvvələrin nəzarəti altındadır. Dinc əhali şəhərdən çıxarılıb.

18 fevral 22:00 (Bakı vaxtı ilə) tarixinə olan məlumata əsasən şəhər rusmeyilli qüvvələrin nəzarəti altına keçib.

## Arxa plan

## İstinadlar
Tənzimlənən radikal polimerləşmə

**Tənzimlənən radikal polimerləşmə**- Radikal polimerləşmənin yeni istiqamətlərindən olub əvvəlcədən məlum quruluşa və funksional imkanlara malik polimer və oliqomerlər, eləcə də, kompozitlər sintez etməyə imkan verir.

TRP-nin özəlliyi ondan ibarətdir ki, tələb olunan molekul kütləli və dar dispersliyə malik homo- və sopolimerlər, həmçinin müxtəlif monomerlər əsasında calaq və blok sopolimerlər almağa imkan verir. Bu polimer və oliqomerlər həmçinin, "canlı" xarakter göstərirlər. Belə ki, onlar sistemə yeni monomerin daxil edilməsi ilə polimerləşməni davam etdirə bilən reaksiyayaqabil qrup sonluqlarına malik olurlar. Tənzimlənən radikal polimerləşmənin göstərilən üstünlükləri bütün dünyada bu istiqamətə artan marağı izah edir..

## Tənzimlənən radikal polimerləşmənin aparılma üsulları
Zəncirin tənzimləyiciləri — aktiv əlavələrin istifadəsindən asılı olaraq "canlı" zəncir rejimində baş verən prosesləri şərti olaraq aşağıdakı istiqamətlərə bölmək olar:

1. Stabil radikallar vasitəsilə polimerləşmə (Stable Free Radical Polymerization, SFRP);

2. Atomun ötürülməsi vasitəsilə polimerləşmə (Atom Transfer Radical Polymerization, ATRP);

3. Molekul və ya atomlar qrupu fraqmentinin bir radikaldan digərinə dönən keçidi ilə polimerləşmə (Reversible Addition Fragmentation Transfer, RAFT).

## Tənzimlənən radikal polimerləşmə ilə adi radikal polimerləşmənin oxşar və fərqli cəhətləri
Tənzimlənən radikal polimerləşmə (TRP), eləcə də adi (sərbəst radikallı) RP radikal hissəciklər iştirakında baş verir və bu proseslər ümumi xüsusiyyətləri ilə xarakterizə olunur və praktiki olaraq bir və ya neçə sinif monomerlərin polimerləşməsi üçün tətbiq oluna bilər. Bununla belə RP və TRP arasında xeyli fərq vardır. Xüsusilə:

1.	RP-də uzanan zəncirlərin yaşama müddəti daha az təşkil edir. Bu müddət ərzində bimolekulyar parçalanma ilə nəticələnən monomer manqalarında bir neçə yüz birləşmə aktları olur. TRP-də isə bu müddət zəncirin uzunluğu ilə xarakterizə olunan bir neçə yüz aktivlik intervallarına bölünür.

2.	Klassik RP-də inisiə olunma zəifdir. Sərbəst radikal inisiatoru isə çox hallarda sona qədər sərf olunmamış qalır. TRP bir çox sistemlərində inisiə olunma tez baş verir və praktiki olaraq bütün zəncirin eyni zamanda uzanması baş verir, bu isə nəticədə makromolekulun quruluşunun tənzimlənməsi imkanını verir.

3.	RP-də radikalların stasionar qatılığı qırılma və inisiə olunmanın bərabər sürətləri hesabına müəyyən edildiyi halda, TRP-də zəncirin uzanmasının tənzimləyicisi kimi stabil radikalların istifadəsinə əsaslanan makroradikalların davamlı qatılığı aktivləşmə və deaktivləşmə sürətləri arasındakı balans hesabına əldə edilir.

4.	Klassik RP-də bütün zəncir demək olar ki, "ölüdür". Bununla belə TRP-də "ölü" zəncirin miqdarı adətən 10–15%-i aşmır.

## Ədəbiyyat
Bransfild boğazı

**Bransfild boğazı** Argentinalılar boğazı  adlandırılar. Boğazın uzunluğu 300&nbsp;km (200 mil), eni isə 100&nbsp;km (60 mil) təşkil edir. Boğaz Cənubi Şetland adalarını Antarktik yarımadasından ayırır. Bu adı bura 1825-ci ildə Ceyms Ueddell vermişdir. Belə ki Şetland adalarını 1820-ci ildə tətqiq etmiş Edvard Bransfildın şərəfinə vermişdir. O kral donanmasının kapitanı olmuşdur. Boğazın ortasında rif dərələri vardır. Onun uzunluğu 200&nbsp;km, dərinliyi isə 2&nbsp;km təşkil edir. Rif dərələrının yaranması 4 millyon il bundan öncə yaranmışdır. Üstəlik burada sualtı dağlara rast gəlinir ki, onlar da vulkan məşəlidir. Ən hündür dağı Orka dağıdır.

23 noyabr 2007-ci ildə Bransfild boğazında "Ekcloper" gəmisi batmışdır. Bununla belə 154 heyət üzvünün hamısı xilas edilmişdir.

## Mənbə
* Antarktik yarımadası və Bransfild boğazının xəritələri
Radikal polimerləşmə

**Radikal polimerləşmə** — makromolekulun uzanmasının aktiv mərkəzləri rolunu sərbəst radikallar oynayan zəncirvari polimerləşmə prosesidir.

## Radikal polimerləşmənin monomerləri
Radikal polimerləşmə proseslərində monomer olaraq əsasən CH2=CH-X və CH2=CX2 (X = H, Hal, COOH, COOR, OCOR, CN, CONH2, C6H5, C6H4Y), CH2=CXY (X = Alk, Y = COOH, COOR, CN); CH2-CX=CH-CH2 və CH2-CH=CH-CHX (X = H, Alk, Hal, polyar qrup) birləşmələr istifadə oluna bilər.

## Radikal polimerləşmənin elementar mərhələləri
Radikal polimerləşmə prosesi aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:

**1. Həyəcanlanma və ya aktiv mərkəzlərin əmələ gəlməsi -** ilkin sərbəst radikallar ya müxtəlif maddə molekullarının parçalanması ya da monomer molekulundakı — rabitənin homolitik qırılması yolu ilə alınır. Radikalların əmələ gəlməsinin müxtəlifliyinə görə radikal polimerləşmə 4 qrupa bölünür: termiki, fotokimyəvi, radiasiya və inisiatorların iştirakı ilə;

**2. Zəncirin uzanması -** inisiatorun parçalanmasından alınan sərbəst radikalların monomer molekullarını özünə birləşdirilməsilə baş verir;

**3. Zəncirin uzanmasının dayanması və ya qırılması** — böyüyən makroradikallarda olan qoşalaşmamış elektronun kimyəvi rabitəyə daxil olması ilə həmin radikalların zənciri uzatmaq qabiliyyətinin itməsi zəncirin uzanmasının qırılması adlanır;

**4. Ötürülmə** — uzanan radikalların mühitdə iştirak edən neytral maddə molekulları ilə qarşılıqlı təsirdə öz aktivliyini və neytral molekuldan yeni radikalın əmələ gəlməsidir.

## İnisiatorlar
Reaksiya şəraitində parçalanaraq radikallar əmələ gətirən maddələr inisiatorlar deyilir.

İnisiatorlar iştirakı ilə polimerləşmədə aktiv mərkəzlər və ya sərbəst radikallar reaksiyaya ya hazır şəkildə verilir, ya da polimerləşmə şəraitində asanlıqla parçalanaraq sərbəst radikallar əmələ gətirən maddələrin mühitə daxil edilməsi ilə baş verir. Radikal polimerləşmə reaksiyalarında inisiator kimi üzvi peroksidlər və hidroperoksidlər, azo və diazobirləşmələr, karbon turşularının dinitrilləri, persulfatlar və s. istifadə olunur. Praktikada daha çox inisiator olaraq benzoil peroksid, üçlü-butilperoksid, üçlü-butilhidroperoksid, diazoaminobenzol, azobisizoyağ turşusunun dinitrili istifadə olunur.

## Tətbiqi

## Ədəbiyyat
* Əkbərov O. H. Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası. 2007.
* Гришин Д. Ф., Гришин И. Д. Современные методы контролируемой радикальной полимеризации для получения новых материалов с заданными своствами.2010 (Электронное учебное пособие)
Siril Norman Hinşelvud

**Siril Norman Hinşelvud** (19 iyun 1897, London - 9 oktyabr 1967, London) — 1956-cı ildə Nikolay Semyonovla birlikdə Kimya üzrə Nobel mükafatı alan ingilis alimi. Xüsusilə kimyəvi reaksiya mexanizmləri üzərindəki tədqiqatları ilə tanınır. Hidrogenin yanması, oksigenin su əmələ gətirməsi kimi zəncirvari reaksiyaların mexanizmini və sürətini öyrənmişdir. Son illərindəki tədqiqatlar antibiotik sahəsində istifadə olunacaq bakterial hüceyrə divarlarında gedən reaksiyalar üzərində olmuşdur.

## Həyatı

### İlk illər

19 iyun 1897-ci ildə Londonda anadan olmuşdur. Vestminster şəhər məktəbində və Oksford universitetində təhsil almış və Oksforddan lizensiyalı dərəcə almışdır. Sırası ilə Balliol, Triniti və Ekseter kolleclərində işləmişdir. 1921-1937 illərində Triniti kollecində dərslər vermişdir. 1937-ci ildən Oksford Universitetində professor kimi işləməyə başlamışdır. Həmin dövrdə İngiltərə hökumətinə elm sahəsində köməklik göstərmişdir. 1929-cu ildə London Kral Cəmiyyətinə seçilmişdir. 1955-1960 illərdə bu quruma başçılıq etmişdir. 1948-ci ildə Ser titulu qazanmışdır. 1960-cı ildə Ləyaqət nişanına layiq görülmüşdür.

### Tədqiqatları

İlk illərdə kimya kinetikası üzərində olmuşdur. Bu mövzuda 1926-cı ildə "Tələbələr üçün Kimyəvi reaksiya və Kimya Termodinamikası" adlı kitabı yazmışdır. Bu kitabın dördüncü nəşri 1940-cı ildə baş vermişdir. 1940-cı ildən sonra bakterial hüceyrə divarlarında gedən reaksiyalara və bakteriyaların mühitin dəyişməsinə verdikləri reaksiyalara fizika kimya əsasında açıqlama gətirməyə çalışmışdır. Antibiotik sahəsindəki işləri də vacibdir. 1946 ildə "Bakteriya Hüceyrəsinin Kimyəvi Kinetikası" adlı kitabı nəşr olunmuşdur. Ən son kitabı 1951-ci ildə nəşr olunmuş "Fiziki Kimyanın Strukturu"dur.

1946-1948-ci illərdə Kimya Cəmiyyətinin, 1961-1962 illərdə Faradey Cəmiyyətinin başçısı olmuşdur.

Oksford Universitetindən fəxri hüquq doktoru, Bristol, Kembric, Dublin, Hall, Lids, Şeffild, Uels və Ottava Universitetlərindən fəxri dərəcə almışdır. Heç vaxt evlənməmişdir. 1967-ci ildə Londonda vəfat etmişdir.

## Mükafatları

Bir çox mükafat qazanmışdır:

## Kitabları

Həyatı boyunca fiziki kimya və kimya sahəsində, həmçinin bioloji kimyada işlər aparmış, bir neçə kitabı nəşr olunmuşdur:
* *"Kimya Tələbələri üçün Termodinamika"* (1926)
* *"Qaz Sistemlərində Kimya Kinetikası Dəyişməsi"* (1933)
* *"Kimyəvi Dəyişmənin Kinetikası"* (1940)
* "Bakterial Hüceyrənin Kimyəvi Kinetikası" (1946)
* *"Biologiya və Kimya arasında bəzi əlaqələr"* (1949)
* *"Fiziki Kimyanın Strukturu"* (1951)

## İstinadlar
Hidiv qəsri

**Hidiv qəsri** — İstanbulun Beykoz ilçəsində Çubuqlu bölgəsində yerləşən bir abidədir. 1907-ci ildə Misirin son valisii Abbas Hilmi Paşa tərəfindən İtalyan memarı Delfo Seminatiyə tikdirilmişdir. Dövrün memarlıq dəbinə uyğun olaraq müasir tərzdədir.
 
Hidivlik məqamı, Osmanlı İmperiyasının Misir valilərinə verdiyi addır. Osmanlının Misir qubernatorlarından olan gənc yaşdakı "Hidiv Abbas Hilmi Paşa" XIX əsrin sonlarında Misirdəki İngilis nüfuzunu qırmaq və Osmanlı Dövlətindən dəstək almaq üçün uzun müddət İstanbulda qalması lazım idi. Buna görə də 1903-cü ildə günümüzdə qəsrin yerləşdiyi yer satın alındı. Abbas Hilmi Paşa bir müddət sonra yalılarının arxasındakı ağaclıq yamacları və üst düzənliyi əhatə edən 270 hektar bağı də aldı. Taxta tikililəri sökdürən Abbas Hilmi Paşa, 1907-ci ildə 1000 kvadrat metr sahə üzərində, İtalyan memar Delfo Seminatiyə, o dövrün memarlıq dəbinə uyğun olaraq modern üslubunda əzəmətli bir qəsr və üzərinə İstanbul Boğazını görən qüllə inşa etdirdi.
 
Misiri işğal edən İngilislər, ölkəyə krallıq sistemini gətirərək, Abbas Hilmi Paşanın valilik titulunu ləğv etdilər. Abbas Hilmi Paşa, taxtdan salınması ilə İsveçrəyə köçərək (ya da sürgünə göndərilərək) burada həyatını davam etdirdi. Paşanın ailəsi isə Hidiv qəsrində 1937-ci ilə qədər qaldı. Həmin il, İstanbul Bələdiyyəsinə Hidiv qəsrinin satışı həyata keçirildi.

Uzun müddət baxımsız qalan qəsr, 1984-cü ildə Türkiyə Turing və Avtomobil Qurumu adından Polad Gülersoy tərəfindən bərpa etdirilib və bir müddət otel olaraq istifadə edilmişdir. 1994-1996-cı illərdə yenidən bərpa edilən Hidiv qəsrinin idarəçiliyi, 1996-cı ildə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin təşkilatı olan Beltura keçmişdir. Hazırda restoran və sosial obyekt kimi istifadə edilir. Qəsrin bir üzündəki İstanbulun ən böyük gül bağçalarından olan xarici məkanı və tarixi iç məkanında ayrıca toy mərasimləri də keçirilir

Qəsrin memarlıq olaraq, Osmanlı memarlığı xaricində qərb tərzi (art nouveau) var. Baş girişin ortasında mərmərdən əzəmətli və monumental bir bulaq var. Tavanı dama qədər yüksəlir və vitrayla örtülüdür. İçində müxtəlif yerlərində zərif fəvvarə və hovuzlar var. Bina plan olaraq salonlar arasındakı əlaqələr vasitəsilə hovuzun ətrafında bir dairə cızır. Bu dairə yalnız giriş dəhlizi tərəfindən kəsilir. Bu dəhlizdəki tarixi lift diqqətçəkən başqa bir detaldır. Üst mərtəbədə isə xüsusi otaqlar yerləşir 
 
## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* İtalyan mimar Delfo Seminati’ye, Mısır Hidivi Abbas Hilmi Paşa tarafından 1907 yılında yaptırılan kasr
Lemeir boğazı

**Lemer boğazı** But adası ilə Kiev yarımadası arasında yerləşir. Uzunluğu 11&nbsp;km, eni isə 1,6&nbsp;km təşkil edir. Bu bölgə Antarktida materikinə gələn turistlərin sayına görə fərqlənir.

## Tarixi
Bu yer ilk dəfə alman ekspedisiyası tərəfindən 1873-1874-cü illərdə kəşf edilmişdir. Buna baxmayaraq onlar boğazı üzərək keçməyiblər. 1898-ci ildə "Belçika" gəmisi ilə Adrian de Jerlaş tərəfindən boğaz keçilir və Şarl Fransua Aleuson di Lemerin şərəfinə adlandırır. Lemer (1863-1925) Konqoda ekspedisiya rəhbəri olmuşdur. O, heç vaxt Antarktidada olmamışdır.

## Turizm
Bu yer XX əsrdən Antarktidaya təşkil edilən əsas turizm maşrutlarından bidir. Gözəl mənzərəsi olan boğaz gölü xatırladır. Sahilə çıxış üçün Peterka adası əlverişlidir. Ən təhlükəli vəziyyət isə əsasən yayda aysberqlərlə toqquşma ola bilər.


Fayl:Icebergs_in_the_Lemaire_Channel,_Antarctica.jpg
Fayl:Lemaire_Channel_entry.jpg
Fayl:Cruise_ship_in_Lemaire_Channel.jpg
Fayl:Lemaire_Channel_Jan_2014.JPG
Fayl:Unas_tits_2014.jpg


## Fauna
Sularında balinalar üzür ki, onlardan ən çox rast gəlinən balinalar Qozbel balinalardır. Sahillərində suitilər, papuas və Adeli pinqvinləri üstünlük təşkil edir.

## Mənbə
*Boğazın həvəsvarlar tərəfindən çəkilmiş şəkilləri
Bakının mühasirəsi (1501)

**Bakının mühasirəsi** — Bakının 1501-ci ildə İsmayılın başçılıq etdiyi qızılbaşlar tərəfindən mühasirəyə alınması.

Burada İsmayıla bildirilir ki, Bakı əhalisi Səfəvilərin nümayəndələrinə itaət etməkdən və "xərac verməkdən" imtina edir. Belə olduqda İsmayıl, Məhəmməd bəy Ustaclı və İlyas bəy Xunuslunu Bakını tutmaq üçün göndərir. Qalanı ələ keçirmək üçün sərkərdələrinin göstərdiyi cəhdlərin müvəffəqiyyətsizliyini görən İsmayıl 1501-ci il yazın əvvəlində özünün başlıca qüvvələri ilə Mahmudabaddan Bakıya hərəkət edir. Əmirlərin müşayiəti ilə şəhərə yaxınlaşan İsmayıl qala divarlarını, qüllələri, qapıları və xəndəyi bir-bir gəzib nəzərdən keçirir. Qalaya hücumun çətinliklərlə bağlı olacağını və itkilərlə nəticələnə biləcəyini başa düşən Səfəvilər bakılılarla dialoqa girib, şəhəri təslim etməyə razı salmağı qərara alır. Qalanın müdafiəsinə, Fərrux Yəsarın oğlu olan Qazı bəyin arvadı başçılıq edirdi. İsmayıl öz səfirini "Qazı bəyin və
onun arvadının" hüzuruna göndərir. Qızılbaş səfirinin təslim olmaq haqqında tələbinə cavab olaraq Qazı bəyin arvadı onun edam olunmasını əmr edir. Belə olanda Bakı darğası Əbülfəth bəy onu İsmayılın qəzəbi ilə qorxudaraq bu addımı atmaqdan çəkindirməyə cəgd göstərir. Lakin Qazı bəyin arvadı darğanın da edam olunmasını əmr edir. Bundan sonra İsmayıl döyüşçüləərin bir hissəsinə özlərinə torpaq təpələri (murçal) düzəltməyi və onlardan mühasirədə olanlara atəş açmağı əmr edir.

## İstinadlar
Pa-de-Kale boğazı

**Pa-de-Kale boğazı** Böyük Britaniya ilə Avropa qitəsi arasında yerləşir, ən dar hissəsi La-Manş boğazıdır. Uzunluğu 37&nbsp;km, eni isə 32&nbsp;km təşkil edir. Ən dərin yeri 21 m-dir.Burada güclü axınlar olur,dalğaların hündürlüyü 5-6 metrə catır. Axın sürəti isə 5 dəniz mili/s təşkil edir. 1805-ci ildən boğazda tunel tikintisi planlaşdırılırdı. Ancaq tunelin açılışı 1993-ci ilə təsadüf edir. Boğazı ilk dəfə ingilis Mattev Vebb üzərək keçmişdir. 1926-cı ildə isə ABŞ vətəndaşı olan bir qadın boğazı üzərək keçir. Hava şarı ilə 1785-ci ildə Jean Pierre Blanhard və John Jeferies boğazı keçməyə müvəffəq olurlar. 1909-cu ildə fransız pilot Luis Bleriot təyyarə ilə boğazı keçir. Boğazda Kale, Dyunkerk və Duvr limanları vardır. Boğazın altından Avrotunel keçir.

## Mənbə

*Channel Navigation Information Service
*Channel Swimming & Piloting Federation 
*Channel Swimming Association
*Depth Chart showing straits and former course of Rhine
Asiyanın lordu

**Asiyanın lordu** () - Makedoniyalı İsgəndərə eramızdan əvvəl 331-ci ildə baş verən Qavqamel döyüşündən sonra verilən tituldur. Eramızdan əvvəl 323-cü ildə Makedoniyalı İskəndərin Babil şəhərində ölməsindən sonra titul onun varisərinə keçib, ancaq onlardan heç biri Asiyada və ya Makedoniyalı İskəndərin imperiyasının digər hissələrində gücə malik olmayıb. Həqiqi güc bir çox hökmdarlara və ya fars satraplarına keçib. İmperiyanın parçalanması və Diadoxinin güclənməsi ilə titul istifadə edilməyib.

## İstinadlar
Basilevs

**Basilevs** () — tarixdə müxtəlif monarxların daşıdığı yunan termini və tituludur. Mənası hökmdar, kral deməkdir. Titulun istifadəsinin ən məşhur nümunəsi kimi Bizans imperatorlarını göstərmək olar, ancaq titulun istifadəsinin tarixi Qədim Yunanıstana gedib çıxır.

Titulun qadın üçün istifadə edilən formaları — Basilissa (Βασίλισσα), Basileia (Βασίλεια), Basilis (Βασιλίς), və ya arxaik Basilinna (Βασιλίννα) kraliça mənasına gəlir.

Müasir dilçilər və türkoloqlar hesab edirlər ki, Basileus sözü skiflərdən və sarmatlardan götürülmüşdür və standart türkcə “Basil” (Basil) termini olub, “xalqın başçısı” kimi tərcümə olunur, ortaq türkcə Bas – Baş və iL – Xalq, Tayfa sözlərindəndir. Müasir qazax reyhan, Tur. Baş El və sair, məsələn, qazaxlar Nazarbayevi El Bası - Xalqın Başçısı adlandırırlar.

## İstinadlar
I Want a Little Sugar in My Bowl (Nina Simone)

**Fincanım üçün azacıq şəkər istəyirəm** () — Nina Simonenın Sings the Blues singlına daxil olan mahnılarından biri.

*ingiliscə*

I want a little sugar in my bowl
I want a little sweetness down in my soul
I could stand some lovin', oh so bad
I feel so funny, I feel so sad

I want a little steam on my clothes
Maybe I can fix things up so they'll go
What's the matter Daddy? Come on, save my soul
I need some sugar in my bowl, I ain't foolin'
I want some sugar in my bowl

You been acting different, I've been told
Sue me, I want some sugar in my bowl

I want some steam on my clothes
Maybe I can fix things up so they'll go
What's the matter Daddy? Come on, save my soul
I want some sugar in my bowl, I ain't foolin'
I want some sugar in my bowl


*azərbaycanca*

Fincanım üçün azacıq şəkər istəyirəm
Qəlbimdə bir az şirinlik istəyirəm
Mən səni sevməyə bilərdim, oh necədə pisdir
Özümü gülünc və qəmgin hiss edirəm.

Paltarımda bir azacıq buxar istəyirəm
Bəlkəm mən nəyisə yoluna qoya bilərəm
Nə olub ata? Gəl, qəlbimi xilas et
Fincanım üçün bir qədər lazımdır, axmaq deyiləm
Fincanım üçün bir qədər şəkər istəyirəm

Siz başqa-başqa adamlarsınız, mənə demişdilər
Qınayın məni, fincanım üçün bir qədər şəkər istəyirəm

Paltarımda bir qədər buxar istəyirəm
Bəlkəm mən nəyisə yoluna qoya bilərəm
Nə olub ata? Gəl, qəlbimi xilas et
Fincanım üçün bir qədər lazımdır, axmaq deyiləm
Fincanım üçün bir qədər şəkər istəyirəm


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nina Simone: I Want A Little Sugar In My Bowl
Folklend boğazı

**Folklend boğazı** Folklend adaları arasında yerləşir. Qərbi Folklend adasını Şərqi Folklend adasından ayırır. Boğazı ilk dəfə 1690-cı ildə Jons Stroug adlandırmışdır. İspanlar isə adaya 1768-ci ildə San Karlos gəmisində ayaq basmış və buranı gəminin adına uyğun olaraq Estrecho de San Carlos adlandırdılar. Boğazın yerləşdiyi ərazi 400 milyon il bundan öncə meydana gəlməyə başlamışdır. Relyefin əmələ gəlməsi litosfer tavaların ayrılması və toqquşması nəticəsində formalaşmışdır. Boğazın uzunluğu 90&nbsp;km , ən dar yeri isə 4,5&nbsp;km təşkil edir. Boğazın daxilində bir sıra kiçik adalar mövcuddur: Qreyt, Paqqlz, Tissen, Svan Aylends və s.

## Mənbə
*Folklend adaları
Səbətçilər sarayı

**Səbətçilər sarayı** — İstanbul Eminönü ilçəsində, Sarayburnunda olan bu saray, Topqapı Sarayının Sarayburnunda olan iki sahil köşkündən biridir.

## Tarixi

1591-ci ildə Sultan III Murad zamanında Memar Davud Ağa tərəfindən tikilmişdir. Qəsrin tikintisində istifadə edilən materiallar müxtəlif yerlərdən xüsusi olaraq gətirilib. İnşa edildiyi dövrdə Topqapı Sarayı sərhədləri içində qalan qəsr, Sultan I Mahmud dövründə də (1574–1595) yenilənmişdir. Bu qəsrin eyni zamanda padşahlara məxsus qayıqların bağlandığı bir yer olduğu və padşahların donanmanın səfərə çıxışını və qayıdışını buradan izlədikləri məlumdur.

Tikintisində Dalğıc Əhməd Paşa ilə nəqqaşbaşı Lütfü Ağa da iştirak etmişdilər. Tikildiyi yerdə daha əvvəl Bəyazid Köşkü var idi. Sədrəzəm Sinan Paşanın təlimatı ilə tikildiyi üçün  qəsrə Əlisinanpaşa qəsri də deyilmişdir. Osmanlı dövründə tikilmiş mülklərin ən görkəmlilərindən olan Səbətçilər qəsri ilə bağlı müxtəlif məlumatlar var. Bunlardan birinə görə, Ədirnə sarayında qaldırılmış fevkani quruluşlara səbətçi və ya sultani adı verildiyindən bu qəsrə Səbətçi deyilmişdir.

Səbətçilər qəsri kəsmə daşdan kvadrat planlı, üstü tağlı dörd guşəsi eyvanlı bir quruluşa malikdir. Bu günbəz taxta olub, dam içərisində yerləşdirilmişdir. Üstü günbəzli olan kvadrat məkandan çıxmalarla eyvanlı hissələr yarım kvadrat plandadır. Bu məkanın qarşısında üç hissəli ortası günbəzli, iki yəni tonozlu bir giriş hissəsinə yer verilmişdir. Bu məkanın altında xidmət hissələri var.

Səbətçilər qəsrinin İstanbul həyatında saraya aid əhəmiyyəti yerə məxsus qayıqların olduğu yerdə olmasıdır. Dəmir yolu keçməkdən əvvəl sultanların qayıqları burada qorunurdu. G. J. Grelot burada qayıqlar və kiçik savaş gəmiləri üçün 5-6 anbar olduğunu yazmışdır. Bu qayıqlar üçün anbarlar Səbətçilər qəsrinin göstərən bütün rəsm və fotolarda yer almışdır.

Cümhuriyyət dövründə hərbi dərmanlar anbarı kimi istifadə edilən qəsr, bərpadan əvvəl tamamilə əvvəlki vəziyyətini itirmişdi. Vəqflər Baş İdarəsi tərəfindən 1980-ci ildə aparılan bərpadan sonra Mətbuat Yayım Baş İdarəsinin Beynəlxalq Mətbuat Mərkəzi olaraq istifadə edilmişdir.
Eminönü Xidmət Fondu 1998-ci ildə qəsrinin bərpa etmişdir. Mətbuat Mərkəzi istifadənin sonra restoran, bar kimi fərqli sahələrdə xidmət göstərən Səbətçilər qəsri, 2011-ci ilin iyun ayına qədər Avropa Mədəniyyət Paytaxtı Layihə Ofisi kimi istifadə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Sepetçiler Kasrı Eminönü`nde, Sarayburnu`nda yer alan bir yapıdır. 
*  Cumhuriyet döneminde askeri ecza deposu olarak kullanılan kasır, restorasyondan önce tümüyle kendi haline terk edilmişti.
Kirill Qaburiç

**Kirill Qaburiç** (; ) — Moldovanın baş naziri; "Azercell" şirkətinin keçmiş rəhbəri.

Kirill Qaburiç Moldovada mobil rabitə şirkətlərindən birinin — "Moldcell" şirkətinin baş direktoru vəzifəsindən sonra, 2012-ci ildə Azərbaycanda "Azercell" şirkətinin rəhbəri vəzifəsinə təyin olunub. 2014-cü ilin dekabrında "Teliasonera Group" şirkətində çalışmaqda maraqlı olmadığını bildirərək bu vəzifədən gedib.

2015-ci il fevralın 14-də Moldova prezidenti Nikolae Timofti tərəfindən Kirill Qaburiçin Moldovanın baş nazir postuna namizədliyi irəli sürülmüşdür. Parlamentin 18 fevral tarixində keçirilmiş iclasında onun namizədliyini 60 deputat dəstəkləmişdir ki, nəticədə Kirill Qaburiç baş nazir vəzifəsinə təsdiq edilmişdir.

## İstinadlar