open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osa yarımadası

**Osa yarımadası** () — Kosta-Rikanın cənub-qərbində yerləşir.

## Coğrafiya
Yarımada Qolfo-Dulse körfəzini Sakit okeandan ayırır. Ölkənin sahəsinə görə ikinci yarımadasıdır. İnzibati baxımından Putarenas vilayəti ərazisinə daxildir.
Ərazisində bir necə kiçik çay vardır. Ən irisi Rinkondur. Qərb sahillərinə yaxın Korkovalo gölü vardır. Maksimal hündürlük 745 metrdir.

Yarımada tropik rütubətli meşə ilə örtülmüşdür. Burada ölkə üzrə olan bitki və heyvanlar aləminin yarısı qalır. Ərazisinin böyük qismini Korkovado milli parkı tutur. Təkcə yarımadada 10 min növ həşərat yayılmışdır. Yarımadada 400 növ quş vardlr. Onlardan Qırmızı aranın əsas populyasiyası burdadır. 100 növ sürünənlər və suda-quruda yaşayanlar müşahidə edilir. Burada Şüşə qurbağanını müşahidə etmək olar. Burada olan 140 növ məməlidən yaquar, ərincək, zirehdaşıyan, meymun və qarışqayeyən xüsusilə seçilir. "National Geographic" jurnalı ən rəngarən dünya ekosisteminə malik olmasını bəyan etmişdir. Regionun zəngin təbiətini araşdırmaq məqsədilə "Cerro Osa" elmi-araşdırma mərkəzi təşkil olunmuşdur.

Yarımadada ən iri şəhər Puerto-Ximenesdir. Burada 8 000 nəfər (2000) yaşayır. Puerto-Ximenes və Rinkone şəhərlərində hava limanı vardır.

## Qalereya


Şəkil:Parque Nacional Corcovado.JPG|
Şəkil:Corcovado Strand Nationalpark.jpg|
Şəkil:Corocovado.JPG|
Şəkil:Bahía Drake.JPG|



## İstinadlar

## Mənbə
* Friends of The Osa Peninsula
Daşkənd Beynəlxalq Hava Limanı

**İslam Kərimov adına Daşkənd Beynəlxalq Hava Limanı** — () - Özbəkistanın ən əsas və Mərkəzi Asiyanın üçüncü hava limanı (Qazaxıstanının Alma-Ata və Astana hava limanlarından sonra). Daşkənd şəhərinin mərkəzindən 12&nbsp;km aralı yerləşir.

## Ümumi məlumat
İCAO II kateqoriyasına malik olan bu aeroport, Uzbekistan Airways-in əsas qovşağı olmaqla yanaşı, Mərkəzi Asiya və Özbəkistanın ən böyük aeroportudur.Aeroport 2 terminal malikdir: Terminal 2 beynəlxalq uçuşları, Terminal 3 isə yerli uçuşları tənzimləyir.

Terminal 2 2001-ci ildə yenidənqurulmuşdur.Saatlıq 1000 sərnişin tutuma illik isə 2 milyon sərnişin tutumuna malikdir.Binada yerləşən digər obyektlərə isə, gözləmə otaqları,CİP və VİP zalları,restoranlar və barlar,pul mübadilə ofisləri,duty-free mağazaları,bilet satış və yoxlama məntəqəqləri və 24 saat işləyən aptek aiddir.Terminal demək olar ki, maksimal tutumla işləyir.2 saata isə bütün qeydiyyat işləri görülür.

Terminal 3 2011-ci ildə açılıb və 400 nəfərlik saatlıq tutma malikdir.2 terminal pist vasitəsilə bir-biri ilə ayrılıb.

Özbəkistan hökuməti Daşkənd HAva limanını 2030-cu ildə alternativ bir məntəqəyə koçurməyi planlaşdırır.

## Hava yolları və istiqamətlər
### Sərnişin

### Karqo

## İstinadlar
Avroviziya Asiya Mahnı Müsabiqəsi

**Avroviziya Asiya Mahnı Müsabiqəsi** () — gələcəkdə Asiya-Sakit okean ölkələri üçün planlaşdırılıb 
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin versiyası.

## Yaradılması

2016-cı ilin mart ayında Avropa Yayım İttifaqı ilə Avstraliyalı *Special Broadcasting Service* (SBS) arasında Avroviziyanın Asiya ölkələri üçün oxşar versiyasını SBS kanalda yaymağa ixtiyarını verildiyini haqqında razılaşma olduğundan bəyan olunub.

## İştirakçılar

Aşağıdaki ölkələr müsabiqədə iştirak etməyə maraq göstəriblər:

## İstinadlar
Kehi məbədi

– Yaponiyanın Fukui prefekturasının Tsuruqa şəhərində yerləşən şintoist məbədi. Girişində yerləşən torii Yaponiyadakı ən böyüklərindən biridir.

## Həmçinin bax
* Cinquların siyahısı

## Xarici keçidlər

*
Müqəddəs Nina qız gimnaziyası (Gəncə)

**Müqəddəs Nina qız gimnaziyası**

## Bina

Bina 1883-cü ildə Gəncənin ikinci hissəsində, ermənilərin və qeyri- müsəlmanların kütləvi yaşadıqları ərazidə, "Qırmızı kənd" adlandırılan yerdə inşa edilib. Binada XIX əsrin sonları, XX əsrin əvvəllərində Müqəddəs Nina qız gimnaziyası yerləşirdi. Sovet hakimiyyəti illərində bu bina ADAU-nun hərbi kafedrasının korpusu kimi fəaliyyət göstərir. Hazırda Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Gəncə Regional Mərkəzinin istifadəsindədir.

Gimnaziyada 1885-ci ildən 1906-cı ilə kimi 334 rus, 506 erməni, 66 gürcü, 21 alman, 19 yəhudi, 16 polyak, 4 ingilis, 3 yunan, 3 sarı xaldey, 3 aysori, 1 avstraliyalı və 1 osetin qızı təhsil aldığı halda, burada yerli xalqın cəmi 3 nəfər nümayəndəsi oxuyurdu ki, onlar da dövrünün zadəgan insanlarının övladları idilər. (Xan qızı Ziyadxanova Zərnitac, məmur qızı Həsənbəyova Dilruba, general qızı Novruzova Sayad

## Gimnazyanı bitirənlər
# Zərnitac Ziyadxanova
# Dilruba Həsənbəyova
# Sayad Novruzova

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kişi gimnaziyası (Gəncə)
* İrəvan gimnaziyası
Yeniqala burnu

**Yeniqala burnu** () — Kerç yarımadasının ucqar şimal-şərqində, Kerç şəhər sovetliyi ərazisində yerləşir. Sahillərini Kerç boğazının suları yuyur. Ərazisində Kerç şəhərinin mikrorayonlarından biri yerləşir.

Şərq sahilləri sıldırımlı, qərb sahillərini isə hamardır. Sahil sularında sualtı və üstü daşlara rast gəlinir.

Ərazisində tarixi abidə olan Yeniqala qəsr kompleksi və gəmi təmiri zavodu vardır. Ərazisindən dəmir yolu keçir.

## İstinadlar
Kiten burnu

**Kiten burnu** və ya **Qara-Burun** () — Kerç yarımadasının ucqar şimal nöqtələrindən biri, Krımın Leninski rayonu ərazisində yerləşən burun. Arabat körfəzinə daxil olur. Semyonovka kəndi yaxınlığında yerləşir.  Ərazisində Kerç şəhərinin mikrorayonlarından biri yerləşir.

Cənubdan sahilləri hamar, şimaldan isə sıldırımlı və girintili-çıxıntılıdır.

## Xəritə
*Xəritə
Qamış Burun

**Qamış Burun** (, ) — Kerç yarımadasının ucqar şərqində, Kerç şəhər sovetliyi ərazisində yerləşir. Sahillərini Kerç boğazının suları yuyur. Sahilləri hamardır. Ərazisində Nimfey şəhərciyi və Nijnı Burunski mayakı yerləşir.

Şimal sahili boyunca Qamış Burun dili uzanır. Şimal-şərqində Çurbaş gölü qərarlaşır.

## İstinadlar
Hvason-12

**Hvason-12** (ingiliscə: Hwasong-12; Chosŏn'gŭl: 화성 12; Hanja: 火星 12) və ya alternativ adı ilə **KN-17** – Şimali Koreya tərəfindən istehsal olunmuş orta mənzilli ballistik raket. Hvason-12 ilk dəfə 14 aprel 2017-ci il tarixində Şimali Koreya dövlətinin qurucusu hesab olunan Kim İr Senin doğum günü münasibətilə təşkil olunan hərbi parad zamanı nümayiş olunmuşdur.
 
## Sınaqları

## Həmçinin bax
* Şimali Koreya
* Ballistik raket
* Koreya Xalq Ordusu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*CSIS Missile Threat - Hwasong-12
Ağadi mehrəli (Zəngəzur)

**Ağadi mehrəli** – Zəngəzur qəzasında kənd adı.

## Toponimik izah
**Ağadi mehrəli** - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda) kənd adı. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Ağa şəxs adından (yaxud əxi) və farsca deh-*kənd* sözlərindən ibarətdir. Mehrəli adlı şəxsə məxsus Ağadi mənasındadır.  

## Həmçinin bax
* Gəncə quberniyası
* Zəngəzur

## Ədəbiyyat
* Səbahəddin Eloğlu. Zəngəzur hadisələri, Bakı, 1992.
* Mirmahmudova S.N. Ermənistanda türkmənşəli yer adları. Bakı, 1995.

## İstinad
Nəbi Nəbiyev

**Nəbi Nəbiyev Əliabbas oğlu** () — coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru, iqtisad elmləri doktoru, professor, akademik.

## Həyatı
N. Ə. Nəbiyev 1925-ci ildə Azərbaycanın Kürdəmir rayonunun Karlar kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə orta məktəbi bitirib.

Böyük Vətən müharibəsində 2 orden və 15 medalla təltif edilmişdir. 1947-ci ildə keçmiş V. İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun coğrafiya fakültəsinə daxil olmuşdu.
2011-ci il fevral ayının 25-də Bakıda vəfat etmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
1951-ci ildən Azərbaycan EA Coğrafiya institutunda elmi katib, kiçik elmi işçi işləyib.

1957-ci ildə Akademiyanın İqtisadiyyat İnstitutuna keçirilmişdir. Orada aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyib.

1958-ci ildə "Azərbaycan SSR qərb rayonlarının iqtisadi-coğrafi xarakteristikası və təsərrüfatının gələcək inkişafı" mövzusund namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

1983-cü ildə "Azərbaycan SSR-də mineral sərvətlərdən kompleks istifadə edilməsi və istehsalın yerləşdirilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Azərbaycan EA iqtisadiyyat institutunda fəaliyyəti dövründə kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, 25 il "Təbii sərvətlərin iqtisadiyyatı", və "Təbii sərvətlərdən istifadə edilməsi" şöbəsinin müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Yüksək ixtisaslı elmi kadrların yetişdirilməsində, ali məktəblərdə müvafiq fənlərin tədrisində, eləcə də dövrü mətbuatda elmin təbliğində N. Nəbiyevin xidmətləri vardır. Bir sıra elmi şuraların üzvü olan N. Nəbiyev 20-yə qədər Respublika, ümumittifaq, beynəlxalq miqyaslı elmi konfranslarda, simpoziumlarda aktual məsələlərə dair məruzələrlə çıxış etmişdir.

Azərbaycan Respublikasının prezident təqaüdçüsüdür.

## Elmi əsərlər
N. Nəbiyev 17 monoqrafiyanın (onlardan 4 müştərək müəlliflə), 250-yə qədər elmi, elmi-kütləvi məqalənin müəllifidir.

* "Azərbaycan mineral xammal sərvətlərindən kompleks istifadə edilməsi", (1978)
* "Təbii sərvətlər və istehsal", (1983)
* "Təbii sərvətlər və ekoloji mühit" (1987) (professor N. A. Vəliyevlə)
* "İqtisadiyyat, cəmiyyət və ekoloji mühit", (2000),
* "Təbii sərvətlərin istifadəsi və mühafizəsi" (1989) adlı monoqrafiyaların müəllifidir.

N. Nəbiyevin toponimika elmi sahəsində də böyük xidmətləri vardır.

* "Coğrafi adların mənşəyi", (1969)
* "Coğrafi adların sirri", (1969)
* "Coğrafi adlar" (1982) adlı əsərləri nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Qamış Burun dili

**Qamış Burun dili** () və ya "Arşınsev burnu"  —  Kerç yarımadasının cənub-şərqində, Qamış Burun buxtasının sahilində yerləşir. Kerç şəhərinin inzibati ərazi vahidliyinə daxildir.
1996-cı ildən burada suyun eroziya fəaliyyəti nəticəsində tikililər və evlərdə dağılmalar müşahidə edilir.
 
2007-ci ilin yanvarında güclü küləyin təsiri ilə dəniz suyu «Arşınsen Balıqtəmizləmə zavodu» ASM balansında olan yataqxananı basır. Nəticədə 51 nəfər təxliyə olunur (bunlardan 8 uşaq olur).

## Mənbə
* Qamış Burun dili. «Krım» jurnalı 
* Пляжи на аршинцевской косе _ Пантикапей
Ağakəndi (İrəvan)

**Ağakəndi** - Qapan vilayətinin Sisəcan nahiyəsində kənd adı.

## Toponimik izah
**Ağakəndi** - 1468-ci ildə *Qapan vilayətinin [[Sisəcan]] nahiyəsində* kənd adı. 1727-ci ilə aid mənbədə Ağayi kimidir  ki, bu da *Ağaya məxsus* mənasındadır. Həmin mənbədə deyilir ki, kənddə cəmi 1 müsəlman (azərbaycanlı) ailəsi yaşayır. 1661-ci ilə aid sənəddə onun ermənicə Aqants adlandığı göstərilir. 

## Həmçinin bax

* Qafan
* Zəngilan
## Ədəbiyyat

* Budaqov B.Ə. Ermənistanın Azərbaycan mənşəli coğrafi adları. “Didərginlər” məcmuəsi. Bakı, 1990.
## İstinad
LORA (raket)

**LORA** () – İsrail Aerokosmik Sənayesi tərəfindən istehsal olunan kvasiballistik raket. 400&nbsp;km atış məsafəsi olan bu raketin məhv etmə dəqiqliyi 10&nbsp;metrə bərabərdir. Həm gəmidən, həm də qurudan atəş açmaq qabiliyyətinə malikdir.

2018-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin arsenalına daxil edilmişdir. LORA İkinci Qarabağ müharibəsinin son günlərində həlledici rol oynamışdır. Erməni ordusunun Şuşadakı qüvvələri gücləndirmək üçün istifadə etdiyi və Laçında yerləşən körpünün partladılmasında LORA-dan istifadə edilsə də, körpüyə ancaq minimal zədə vura bilmişdir. 

## Həmçinin bax
* İsrail Aerokosmik Sənayesi
* Ballistik raket
* 9K720 İsgəndər
* Toçka-U

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*LORA brochure on IAI website 
*LORA on IAI website 
*LORA on Deagel website
*LORA on defense-update website
Blucekinq

**Blucekinq** () – Bluetooth simsiz şəbəkəsi vasitəsi ilə gözlənilməş şəkildə və sanki "heç bir yerdən" gəlməyən adsız mesajlarla  telefon istifadəçilərini spamlama üsulu. Əsasən, əyləncə və tanışlıq üçün istifadə olunur. Bu mesajlaşma növündən istifadə edənlər özlərino blucekerlər, yəni **"mavi yeləklər"** olaraq adlandırır.Haker cəmiyyətində çoxları onları “şən zarafatcıllar” kimi qəbul edir və onları Ağ şlyapaların və Qara şlyapaların arasındakı boz zonada yerləşdirirlər.

Texniki olaraq, nəzarət bəzi telefonların standart olaraq mesajlarını Bluetooth ilə digər telefonlara göndərilməsinə icazə verdiyi üçün mümkündür. Mavi yeləklər, adətən, mesajlarını qəbul edən telefona yerləşdirmək üçün telefonun kontaktında olan insanlardan istifadə edir və mesajlarını ad və soyad hissələrinə yazırlar.

## Tarixi
Sinqapurlu Adrian Çianq blucekinqin yaradıcısı hesab olunur. O, 2002-ci ildə dünyanın Bluetooth vasitəsilə ilə yazılan ilk mesajını göndərmişdi. O, bankda olarkən telefonunun Bluetoothunu aktivləşdirir və qoşulduğu Nokia 7650 telefonuna "Buy Ericson" ("Ericson al") mesajını göndərir. Adrian Çianq bunu "blucekinq" adlandırdı.

Son dövrlərdə blucekinqin öz populyarlığını itirdiyi düşünülür.

## Digər faktlar
* Mavi yeləklər arasında "qurban"a hörmət etmə kimi bir sıra yazılmamış qanunlar var.
* Blucekinqə əlavə olaraq, Bluetooth texnologiyasını istifadə etmək üçün daha az aqresiv başqa bir yol var: bluçolkinq ()

## İstinadlar
Çağırış-əlsıxma autentifikasiya protokolu

**Çağırış-əlsıxma autentifikasiya protokolu** — aşağıdakı kimi işləyir: Məsafədən giriş serveri kliyentə təsadüfi simvollar ardıcıllığından və öz adından ibarət sorğu (challenge) göndərir. Məsafədən giriş kliyenti MD5 alqoritmi ilə sorğu və istifadəçinin parolundan hesablanmış heşin əsasında yeni heş hesablayır. Kliyent hesablanmış MD5 heşini öz adı ilə birlikdə məsafədən giriş serverinə göndərir. Məsafədən giriş serveri istifadəçinin parolu əsasında heşi hesablayır və istifadəçidən alınmış heşlə müqayisə edir. Üst-üstə düşmə halında məsafədən giriş kliyentinin uçot verilələri həqiqi hesab olunur. Beləliklə, parol açıq şəkildə göndərilmir, lakin məsafədəki tərəf istifadəçinin parolunu açıq şəkildə saxlayır.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
Meyci məbədi

**** – Tokionun Şibuya xüsusi rayonunda yerləşən şintoist məbədi. Məbəd İmperator Meyciyə və onun həyat yoldaşı İmperatriça Şokenə həsr olunub. Lakin imperatorun qəbri bu məbəddə deyil, Kiotonun cənubunda – Fuşimi-momoyamada yerləşir.

## Tarix
İmperator Meycinin 1912-ci ildə ölməsindən ardından Yaponiya parlamenti onun Meyci islahatındakı rolunu xatirələşdirmək qərarına gəldi. Meyci və həyat yoldaşı Şokenin ziyarət etdikləri Tokiodakı bir süsən bağçası məkan kimi seçildi.

Tikinti işlərinə İto Çuutanın başçılığı altında 1915-ci ildə başlanıldı və məbəd ənənəvi naqare-zukuri üslubunda tikildi. Məbədin tikintisi milli layihə idi və bütün Yaponiya boyunca gənclər və mülki təşkilatlar tikintidə köməklik göstərdilər. Məbədin əsası 1920-ci ildə qoyulsa da, məbədin özü 1921-ci ildə tamamlandı. 1926-cı ildə isə zəmini bitirildi. 1946-cı ilə qədər məbəd *Kanpey-tayşa* () statusuna malik idi. Bu statusa malik məbədlər hökumət tərəfindən dəstəklənən birinci dərəcəli məbədlər hesab olunurdu.

İkinci dünya müharibəsində Tokionun hava bombardımanına məruz qalmasına nəticəsində orijinal bina məhv oldu. Məbədin bərpası üçün layihə başladıldı və 1958-ci ilin oktyabrında məbədin bərpa işləri tamamlandı.

Məbədi bir çox siyasətçi ziyarət etmişdir: ABŞ prezidenti Corc U. Buş, ABŞ dövlət katibi Hillari Klinton və Almaniya xarici işlər naziri Qido Vestervelle.

## Məbəd kompleksi
Meyci məbədi sahəsi 70 hektar təşkil edən meşə sahəsində yerləşir. Bu həmişəyaşıl meşə sahəsi 365 müxtəlif növdən olan 120.000 ağacdan ibarətdir. Meşə Tokionun mərkəzində istirahət və əyləncə məkanı kimi ziyarət olunur. Məbədin özü iki əsas bölgədən ibarətdir:

### Nayen
Nayen daxili bölgədir və məbəd binaları ilə əhatə olunub. Burada xəzinə muzeyi yerləşir və muzeydə imperator ilə imperatriçanın imzaladığı müqavilələr saxlanılır. Xəzinə muzeyi Azekurazukuri üslubunda tikilib.

### Qayen
Qayen xarici bölgədir. Burada Meyci Memorial Şəkil Qalereyası yerləşir. Qalereya imperator və həyat yoldaşının həyatından 80 böyük divar rəsminə ev sahibliyi edir. Qayendə müxtəlif idman qurğuları da yerləşir: Milli Stadion (Meyci Cinqu Qayen Stadionu, 1956-cı ildən isə eyni yerdə Tokio Olimpiya Stadionu) və Meyci Memorial Zalı (Meyci Kinenkan). Meyci Memorial Zalı əvvəllər dövlət görüşləri üçün istifadə olunurdu. Hazırda isə burada restoranlar yerləşir və şintoizm toyları keçirilir.

## Qalereya

MeijiShrine2.jpg|İmperator Meycinin yemək yediyi mərkəzi məbəd
Meiji_Shrine%2C_Barrels_of_sake.jpg|Sake çəlləkləri
Meiji-jingu_torii.JPG|Məbədin girişindəki torii
MeijiShrinePriestsMaidens1187.jpg|Məbəddə baş tutacaq toy üçün hazırlaşan rahib və rahibələr
MeijiShrine3.jpg|Ziyarətçilərin qoyduqları dualar
Yoyogi_Park_from_Hyatt.jpg|Meyci məbədi Yoyoqi parkı ilə


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ponsonby-Fane, Richard Arthur Brabazon. (1959).  ''The Imperial House of Japan.'' Kyoto: Ponsonby Memorial Society. OCLC 194887

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı 
* Məbədin xəritəsi 
* Meyci məbədinin şəkilləri və səyahət təlimatları
Ağasıbəyli (Vedibasar)

**Ağasıbəyli** – Vedibasar mahalında kənd adı.

## Toponimik izah
Ağasıbəyli İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı. Yerli tələffüz forması Aqaslı. 1828-1832-ci illərdə azərbaycanlı  əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. 1926-cı ildən sonra kənddə yezidi kürdlər və ermənilər məskunlaşmışdır. XX əsrin 40-cı illərində kənd ləğv edilmişdir. Ağasıbəyli kəndin əsasını qoymuş nəslin adıdır.

## Həmçinin bax
* Vedibasar mahalı
* Qərbi Azərbaycan

## Ədəbiyyat
* Qeybullayev Q.Ə. Qədim türklər və Ermənistan, Bakı, 1992.
* Qızılbaşlar tarixi, Bakı, 1995.

## İstinadlar
2030 Qış Olimpiya Oyunları

2030-ci il Qış Olimpiya Oyunlarını keçirməyə iddialı şəhərlərin siyahısı.

## İddialı şəhərlər
* , Sapporo
* , Varşava və , Praqa
* , Almatı
* , Lillehammer
* , Solt-Leyk-Siti

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
2030 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları

**2026 Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunları** — ci il Yay Olimpiya Oyunlarını keçirməyə iddialı şəhərlərin siyahısı.

## İddialı şəhərlər
* , Bhubaneşvar və ya Dehli
* , Kartexena 
* , Medelin
* , Manaqua
* , Kazan
* , Banqkok və Çonburi

## Olimpiadanın açılışı

## Ölkələrin göstərdiyi nəticələrı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hava nəqliyyatı

Hava nəqliyyatı-Ən sürətli və dinamik inkişaf edən nəqliyyat növü hesab olunur.

## Tarixi
**Hava nəqliyyatı -** Ən sürətli və dinamik inkişaf edən nəqliyyat növü hesab olunur. Aviasiya vasitəsilə sərnişinlərin və yüklərin daşınmasına yalnız Birinci Dünya müharibəsindən sonra başlanmışdır. Əgər 1937-ci ildə dünyada hava nəqliyyatı ilə 4 mln. nəfər səmişin daşınmışsa, XXI əsrin əwələrində bu göstərici 2,2 mlrd. nəfər təşkil etmişdir.

## Ümumi məlumat
Sərnişinlərin və xüsusi dəyərli yüklərin lazım olan məntəqəyə qısa müddətə çatdırılması hava nəqliyyatının üstün cəhətlərini müəyyən edir. İstifadə edilən təyyarələrin fərqli texniki xüsusiyyətləri hava məkanında müxtəlif hündürlüklərdə hava xətləri şəbəkəsinin yaradılmasına imkan vermişdir. Müasir dövrdə belə hava xətləri şəbəkəsinin ümumi uzunluğu 10 mln. km təşkil edir.

**Hava nəqliyyatı ilə sərnişin daşınmalannın materiklər üzrə paylanması**

## Statistikası
Dünyanın əsas beynəlxalq hava xətlərinin istiqaməti beynəlxalq təyyarə limanlarının coğrafıyası ilə bağlıdır. 2009-cu ildə dünyada 1150 ədəd beynəlxalq təyyarə limanı istifadə etmişdir. Bu təyyarə limanlarının vasitəsilə hər il təxminən 70 milyon sərnişin daşınır. Şimali Atlantika və Sakit okean hövzələri üzərində istifadə edilən hava xətləri sərnişin daşımalarında aparıcı yerləri tutur. Materiklər üzrə sərnişin daşımalannda aparıcı yerləri Şimali Amerika (40%) və Avropa (28%), sonuncu yeri isə Afrika (2%) tutur

## Azərbaycanda hava nəqliyyatının yaranması
Azərbaycanda hava nəqliyyatı 1924-cü il yaradılıb. Bu vaxt Bakıdan Tbilisiyə aviasiya xətti açılıb. Son vaxtlar xarici ölkələrlə əlaqələrin genişlənməsi prosesində bu sahə sürətlə inkişaf edir. Azərbaycandan Avropa və Asiyanın bir çox ölkələrinə təyyarələr uçur. Bakıda respublikanın ən böyük təyyarə limanı yerləşir. Gəncə və Naxçıvanda da aeroportlar var. Respublika daxilində olan hava nəqliyyatında Gəncə, Naxçıvan, Yevlax, Şəki və Lənkəran olan aeroportlar mühüm rol oynayır. Aviasiyanın xidmətindən dağlıq rayonlarla əlaqə yaratmaq üçün də istifadə edilir.
Bununla belə işğaldan azad edilmiş rayonlarımızdan bəzilərində yeni hava limanları inşa edilmişdir

## Həmçinin bax
* Hava nəqliyyatına nəzarət
* Nəqliyyat
* Nəqliyyat növləri
* Hava limanı
* Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyası

## Xarici keçidlər
* http://kayzen.az/blog/rauf_630/8077/hava-n%C9%99qliyyat%C4%B1.html
* http://www.traceca-org.org/az/countries/azrbaycan/azrbaycan-respublikasinin-nqliyyat-sektoru/hava-nqliyyati/ 

## İstinadlar
Gökcə ət-Türki

**Gökcə ət-Türki** (tam adı: *İzzəddin Əbül-Müzəffər Gögcə ibn Əbdüllah ət-Türki*) — Eldənizlərin vassallarından olmuşdur. İraqi Əcəmdə yəni İran ərazisində Xarəzmşahlara və Eldənizlərə qarşı fəal döyüş əməliyyatları aparmışdır. Bir müddət İraqi Əcəmi *[[sultan]]* titulu ilə idarə etmiş xəlifə ən-Nasir ilə müttəfiq olmuşdur.

## Həyatı
Xarəzmşah Təkişin Xarəzmə qayıtmasından sonra İraq məmlükləri bir yerə yığışaraq Xarəzmşahlara qarşı mübarizəyə başladılar. İttifaqın başında duran Cahan Pəhləvanın vassalı Gökcə ət-Türki ilə birlikdə xəlifə ən-Nasir də Xarəzmşahlara qarşı hərəkətə keçmişdi. Xarəzmşah tərəfindən Özbəyə verilən köhnə İraq Səlcuq torpaqları xəlifə ilə Gökcə arasında bölüşdürüldü. Rey, Savə, Qum, Kaşan Gökcənin, İsfahan, Həmədan, Zəncan və Qəzvin isə Xəlifənin əlinə keçdi. Özbək Həmədanın idarəsini öz əlinə aldı.

Xarəzmşah Təkiş vəfatında sonra taxta oğlu Əlaəddin Məhəmməd keçdi. Xarəzm taxtında meydana gələn hökmdar dəyişikliyindən istifadə edən Gökcə, Özbək və Əbu Bəkr İraqi Əcəm bölgəsindəki fəallıqlarını artırdılar. Həmədana gələn Atabəy Əbu Bəkr buranın idarəsini qardaşına verib, İsfahanı öz əlinə keçirdi. Reyin idarəsi isə Gökcəyə verilir. Ancaq Eldənizlərlə onların vassalları arasındakı ixtilaf yenidən canlandı. Atabəy Əbu Bəkrin başı içki və kef məclislərinə qarışdığından onun vəzifəsini ölkənin əsil sahibi kimi hərəkət edən Cəmaləddin Ay-Aba aparırdı. Bu vəziyyət Gökcənin gücünün artmasına səbəb oldu. Bir çox saray əyyanları Gökcənin tərəfinə keçməyə başladılar.

Çox keçmədən Atabəy Əbu Bəkrin tərəfdarlarının və ordusunun çox hissəsi Gökcənin tərəfinə keçdi. Əbu Bəkr İsfahana çəkildi, Gökcə isə təntənəli surətdə Həmədana daxil oldu. Bu zaman onunla qalan digər əmirlərin də xəyanəti nəticəsində Əbu Bəkrə tamamilə Azərbaycana çəkildi. Lakin 1203-1204-cü illərdə Gökcəyə qarşı Cahan Pəhləvanın keçmiş vassallarından Şəmsəddin Aydoğmuş çıxış etdi. Baş vermiş döyüşdə Gökcə öldürüldü və bütün torpaqları Aydoğmuşun əlinə keçdi. Aydoğmuş hakimiyyətini qanuniləşdirmək üçün onunla birgə üsyana qalxan Eldəniz şəhzadəsi Özbəyi sultan elan etsə də bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləmişdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ziya Bünyadov. *Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər).* Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. 312 səh.
* Əkbər N.Nəcəf. *Səlcuqlu dövlətləri və atabəyləri tarixi (Oğuzların ortaya çıxmasından - XIV əsrə qədər)*. Bakı, "Qanun", 2010.
* Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. *II cild (III-XIII əsrin I rübü).* Bakı, "Elm", 2007. 608 səh. - 24 səh.
* Nuriyeva İradə Tofiq qızı. *Azərbaycan dövlətləri intibah dövründə.* Bakı, "Mütərcim", 2015. – 32 səh.

## Həmçinin bax
* Eldənizlər
Avtomobil nəqliyyatı

**Avtomobil nəqliyyatı -** Quruda ən geniş yayılmış nəqliyyat növü avtomobil nəqliyyatıdır. Avtomobil nəqliyyatının inkişaf səviyyəsi yolların uzunluğu və keyfıyyətindən, avtomobillərin sayından və bu sahədə xidmətin səviyyəsindən asılıdır. Dünyada ilk avtomobillərin istehsalına XIX əsrin əvvəl- lərində başlamlmış və yalnız 1923-cü ildə ABŞ-də və İtaliyada avtomobil yolları inşa edilmişdir. Müasir dövrdə dünyada asfalt və bərk örtüklü avtomobil yollarmın uzunluğu 31 mln. km-ə çatır. Onların təxminən yarısı inkişaf etmiş ölkələrin payına düşür (cəd. 1.5.4

**Avtomobil yollarının uzunluğuna görə aparıcı ölkələr**

**Avtomobil yollarının sıxlığına görə dünyanın aparıcı ölkələri**

Azərbaycanda avtomobil yollarınm ümumi uzunluğu 59,1 min km təşkil edir. İstifadə edilən bərk örtüklü avtomobil yolların uzunluğu 29,2 min km-dir, onlardan — 1,684 min km beynəlxalq, 2,669 min km — strateji və 13 min km yerli əhəmiyyət daşıyan yollardır. Avtomobil nəqliyyatı ilə dünyada sərnişin daşmmalarınm 80%-i təmin olunur. Dünyada avtomobil parkı daim genişlənir. Müxtəlif mənbələrə əsasən, hazırda dünyada 800–850 mln. av tomobil istifadə edilir. Lakin mövcud olan avtomobil parkı materiklər və regionlar üzrə qeyri-bərabər paylanmışdır.

**Dünya avtomobil parkının regionlar üzrə paylanması**

## Tarixi
Azərbaycanda Avtomobil nəqliyyatı inkişafında baş verən mühüm dəyişiklik beynəlxalq yükdaşınmalarda onun rolunun artmasıdır. Qonşu ölkələr olan İran və Türkiyə ilə əlaqələrdə bu nəqliyyat böyük rol oynayır. Ölkə daxili yüklərin əsas hissəsi, xüsusilə k\t məhsulları avtomobil nəqliyyatı ilə daşınır. Bakı – Qazax, Bakı – Yalama, Ələt – Astara və Bakı – Culfa respublikada olan magistral yolu xətləridir. Onlar dəmiryolu xətlərinin istiqamətinə uyğun gəlir. Magistral xətlərdən müxtəlif yaşayış məntəqələrinə qollar ayrılır. Yevlax – Balakən, Yevlax – Laçın, Bakı – Şamaxı – Kürdəmir, Gəncə — Kəlbəcər və Yevlax – Ağcəbədi – Bəhramtəpə yolları əhəmiyyətinə görə seçilir. Respublikanın paytaxtı bütün inzibati rayonların mərkəzi ilə avtomobil yolu vasitəsilə birləşmişdir. Bu yolların hamısı bərk örtüklüdür. Dağlıq rayonlarda avtomobil nəqliyyatı mühüm əlaqə vasitəsidir.

## Statistikası
Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, dünyada avtomobillərin sayı hər il 50 mln artır. Təbiidir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə avtomobillərin sayı çoxdur. Əsas göstərici kimi hər 1000 nəfərə düşən avtomobilin sayı götürülür. Bu göstəriciyə görə son illər li- der dövlət ABŞ-dır. Dünya şəhərləri arasında da birinci yeri Nyu- York tutur. Şəhərdə hər bir nəfərə 2-dən çox avtomobil düşür.

Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən 2010-cu ilin yanvannda respublikada 925, 9 min avtomobil qeydə ahnmışdır. Buna əsasən ölkədə hər min nəfərə 105 avtomobil düşür. Respublikadakı avtomobil parkında (82%) minik avtomobilləri üstünlük təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Avtomobil
* Nəqliyyat
* Nəqliyyat növləri
* Avtomobil işıqlanması
* Avtomobil yanacaqları

## Xarici keçidlər
* http://www.traceca-org.org/az/countries/azrbaycan/azrbaycan-respublikasinin-nqliyyat-sektoru/avtomobil-nqliyyati/ 

## İstinadlar
Dəniz nəqliyyatı

300px|thumb
**Dəniz nəqliyyatı** — Dünyada fəaliyyətdə olan iri dəniz limanlarının sayı 3 minə çatır.

## Ümumi məlumat
Dəniz nəqliyyatının fəaliyyəti ilk öncə istismar edilən dəniz limanlarının inkişafından asılıdır. Dünyada fəaliyyətdə olan iri dəniz limanlarının sayı 3 minə çatır. Ən iri dəniz limanlarından ildə 50 mln. tondan çox yük daşınır. Yük dövriyyəsinə görə ildə 200 mln tondan çox mal ötürən limanların sayı 15-ə çatır. Dəniz nəqliyyatı beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynayır. Dəniz nəqliyyatının turistlərin daşınmasında (kruiz səyаhəti) əhəmiyyəti çoxdur. 

**Dünyanın 10 ən iri dəniz limanları** 

Dəniz nəqliyyatında konteynerlə daşınmaların artımı, dəniz limanlarında xidmətlərin mürəkkəbləşməsi, bu sahədə rəqabətin artmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə inkişaf etmiş ölkələrin gəmiləri daha "ucuz” (xidmətə, ekoloji tələblərə, vergilərə və işçi qüvvəsinə verilən əmək haqqına görə) hesab olunan ölkələrin bayraqları altında üzür. Bu baxımdan bir çox ölkələrin gəmiləri Panama, Liberiya və Yunanıstan və s. dövlətlərin bayraqları altında üzməyə üstünlük verirlər.

## Azərbaycanda dəniz nəqliyyatının yaradılması
Dünya okeanına birbaşa çıxış olmayan Azərbaycan üçün Xəzər dənizinin əhəmiyyəti çoxdur. Dəniz nəqliyyatı Xəzərin hövzəsində yerləşən ölkələrlə əlaqə yaradılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mərkəzi Asiyadan Türkiyə və q. Avropa ölkələrinə gedən ən qısa yollar Xəzərdən keçir. Bakı Xəzər hövzəsində ən böyük limandır. Ona görə yüklərin və sərnişinlərin əsas hissəsi buradan daşınır.

Bakı – Mahaçqala, Bakı – Həştərxan, Bakı – Ənzəli, Bakı – Aktou, Bakı – Manqıstan dəniz xətləri ilə neft, neft məhsulları, ərzaq, meşə materialları daşınır. Bakıdan gəmi ilə Qara dənizə çıxmaq üçün aşağıdakı su yollarında keçmək lazımdır: Bakı – Həştərxan, Volqa çayı, Volqa – Don kanalı, Don çayı, Azov dənizi və Kerç boğazı və Qaradəniz. Kür və Araz çaylarından daxili su nəqliyyatından istifadə etmək olar. Kür çayı 600&nbsp;km məsafədə Yevlaxa qədər gəmiçiliyə yararlıdır. Lakin, bu imkanlardan istifadə edilmir.

***Dəniz*** ***nəqliyyatı*** Xəzər hövzəsi ölkələri ilə əlaqə saxlanmasında və onlarda çıxarılan neftin Azərbaycandan keçməklə dünya bazarına çıxarılmasında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bakı təkcə respublikada yox, həm də Xəzər dənizində ən böyük limandır. Buna görə də bütün yüklər və sərnişinlər əsasən buradan daşınır. Bakı-Türkmənbaşı, Bakı-Bekdaş və Bakı-Aktau gəmi-bərələri yük və sərnişin daşıyır. Bakı-Türkmənbaşı gəmi-bərə xətti 1962-ci ildən işləyir.

Azərbaycanın Xəzərsahili ölkələrlə əlaqələr saxlamasında Bakı-Mahaçqala, Bakı-Həştərxan, Bakı-Ənzəli, Bakı-Aktau və Bakı-Atırаu dəniz yolu xətlərinin əhəmiyyəti böyükdür. Onlar vasitəsilə neft, neft məhsulları, ərzaq, taxta-şalban daşınır. 

## Həmçinin bax
* Su nəqliyyatı
* Dəniz Nəqliyyatı, Gəmiqayırma və Liman İşləri üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi
* Dəniz Nəqliyyatı Donanması
* Nəqliyyat
* Nəqliyyat növləri
*Kruiz turizmi

## Xarici keçidlər
* http://www.traceca-org.org/az/countries/azrbaycan/azrbaycan-respublikasinin-nqliyyat-sektoru/su-nqliyyati/ 
* Təbriz Yadigarovun kitabı

## İstinadlar
Kapitan Amerika heykəli

**Kapitan Amerika heykəli** () – *[[Marvel Comics]]* nəşriyyatının eyniadlı personajının 75 illiyinə həsr olunmuş heykəl.

## Haqqında
Heykəl 2016-cı ilin iyulunda *[[Marvel Comics|Marvel]]* və *[[Disney]]* tərəfindən anons edilmişdir. *[[Marvel]]* və *Comicave Studios* sənətkarları tərəfindən dizayn edilmişdir. Əsər *2016 San Diego Comic-Con* tədbiri zamanı tanıdılmışdır. Daha sonra ABŞ turuna çıxarılmış, sonda 10 avqust 2016-cı ildə Bruklində yerləşən Prospekt-parkda – Uşaqlar küncündə, karuselin yanında qoyulmuşdur. Bruklin personajın evi hesab olunur.

İki həftə boyunca Prospekt-parkda qaldıqdan sonra heykəl bütün sentyabr boyunca Barclays Center-də, oktyabrdan ilin sonuna qədər isə Sanset parkında nümayiş etdirilmişdir.

## Təsviri
Bürüncdən hazırlanmış heykəl 13 fut hündürlüyündə, 1 ton ağırlığındadır və Kapitan Amerika əlində qalxanını tutmuş vəziyyətdə dayanmaqdadır. Aşağıdakı dayaq hissə üzərində isə *"[[Birinci qisasçı (film, 2011)|Birinci qisasçı]]"* filmində Kapitan Amerikanın səsləndirdiyi *"I'm just a kid from Brooklyn"* () sözləri həkk olunub.

## Mübahisələr
Bəzi Bruklin sakinləri heykəllə bağlı narazıçılıqlarını bildirmiş, "parkın dincliyinə, gözəlliyinə və sakitliyinə" zərər vurduğunu iddia etmişdirlər.

## İstinadlar
Anton Koçinyan

**Anton Yervandi Koçinyan** () — sovet partiya xadimi, Ermənistan KP MK-nın birinci katibi (1966–1974).

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karen Dəmirçyan

**Karen Serobi Dəmirçyan** () — sovet partiya xadimi, Ermənistan KP MK-nın birinci katibi (1974–1988).

## Həyatı

## İstinadlar
Suren Arutyunyan

**Suren Arutyunyan** () — SSRİ partiya xadimi, Ermənistan KP MK-nın birinci katibi,
Nazirlər Soveti sədrinin müavini, sonradan Ermənistan SSR KP MK-nın birinci katibi olmuşdur

## İstinadlar
Şəmsəddin Aydoğmuş

**Şəmsəddin Aydoğmuş** — Atabəy Cahan Pəhləvanın məmlüklərindən olmuşdur. Mərkəzi və Şərqi İranı ələ keçirərək Atabəy Özbəyi sultan elan etmişdir. Özünü Özbəyin atabəyi elan edən Aydoğmüş bir müddət Əcəm İraqında faktiki hakimiyyəti ələ keçirmişdi.
## Həyatı
1196-cı ildə Əcəm İraqını tamamilə işğal edən xarəzmşah Təkişin Xarəzmə qayıtmasından sonra İraq məmlükləri bir yerə yığışaraq Xarəzmşahlara qarşı mübarizəyə başladılar. İttifaqın başında duran Cahan Pəhləvanın vassalı Gökcə ət-Türki ilə birlikdə xəlifə ən-Nasir də Xarəzmşahlara qarşı hərəkətə keçmişdi. Xarəzmşah tərəfindən Özbəyə verilən köhnə İraq Səlcuq torpaqları xəlifə ilə Gökcə arasında bölüşdürüldü. Rey, Savə, Qum, Kaşan Gökcənin, İsfahan, Həmədan, Zəncan və Qəzvin isə Xəlifənin əlinə keçdi. Özbək Həmədanın idarəsini öz əlinə aldı.

Çox keçmədən Atabəy Əbu Bəkrin tərəfdarlarının və ordusunun çox hissəsi Gökcənin tərəfinə keçdi. Əbu Bəkr İsfahana çəkildi, Gökcə isə təntənəli surətdə Həmədana daxil oldu. Bu zaman onunla qalan digər əmirlərin də xəyanəti nəticəsində Əbu Bəkrə tamamilə Azərbaycana çəkildi. Lakin 1203-1204-cü illərdə Gökcəyə qarşı Cahan Pəhləvanın keçmiş vassallarından Şəmsəddin Aydoğmuş çıxış etdi. Baş vermiş döyüşdə Gökcə öldürüldü və bütün torpaqları Aydoğmuşun əlinə keçdi. Aydoğmuş hakimiyyətini qanuniləşdirmək üçün onunla birgə üsyana qalxan Eldəniz şahzadəsi Özbəyi sultan elan etsə də bütün hakimiyyəti öz əlində cəmləmişdi.

Azərbaycanda isə Marağa hakimi Körpə Arslan, Ərbil atabəyi Göy-Börü ilə müqavilə bağlayıb Təbrizi ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Atabəy Əbu Bəkr qorxuya düşərək Aydoğmuşdan kömək istədi. Əbu Bəkrin bu istəyini qəbul edən Aydoğmuş öz ordusu ilə Əbu Bəkrin düşərgəsinə gələrək, onunla qüvvəsini birləşdirdi. Bunu eşidən Göy-Börü təcili Azərbaycanı tərk etdi. Aydoğmuş ilə Əbu Bəkr Marağanı mühasirəyə aldılar. Ancaq Əlaəddin Körpə Arslan sülh təklif etməsi ilə mühasirə dayandırıldı və müqaviləyə əsasən Marağa qalalarından biri Əbu Bəkrə, Uşnu ilə Urmiyə də Körpə Arslana verildi.

1210-cu ilə qədər İraqi Əcəmi tək başına idarə edən Aydoğmuşa qarşı Cahan Pəhləvanın bir  başqa məmlükü Nəsrəddin Məngli çıxış edərək onu məğlub etdi və İraqi Əcəm torpaqlarını əlinə keçirərək Rey, İsfahan, Həmədan və digər əyalətlərdə  öz adına  xütbələr  oxudub, *"[[sultan]]"* adıyla sikkələr zərb etdirdi. Xəlifə ən-Nasir, Azərbaycan atabəyi Özbək və ismaili hökmdarı Cəlaləddin Həsən öz aralarında Menglinin əlindəki İraqi Əcəm torpaqlarını da bölüşdürdülər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ziya Bünyadov. *Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər).* Bakı, "Şərq-Qərb", 2007. 312 səh.
* Əkbər N.Nəcəf. *Səlcuqlu dövlətləri və atabəyləri tarixi (Oğuzların ortaya çıxmasından - XIV əsrə qədər)*. Bakı, "Qanun", 2010.

## Həmçinin bax
* Eldənizlər
## Xarici keçidlər
İosif Kuzmin

**İosif İosifoviç Kuzmin** () — sovet dövlət xadimi. SSRİ Ali Sovetinin 4-cü (Azərbaycan SSR-dən) və 5-ci çağırış deputatı.

## Həyatı

* 1926—1927 — Həştərxan xarrat fabrikinin işçisi
* 1929—1931 — Həştərxan elektrostansiyanın çilingəri
* 1937—1938 — Moskva projektor zavodunun mühəndisi
* 1938—1939 — Moskva projektor zavodunun partiya təşkilatçısı.
* 1939—1940 — Kuybışev vilayətinin Sov.İKP MK PKK-də nümayəndəsi .
* 1940—1947 — Sov.İKP MK PKK sədrin müavini.
* 1947—1952 — SSRİ Nazirlər Soveti Bürosunun sədr müavini.
* 1952—1957 — Sov.İKP MK şöbə müdiri.
* 1957—1959 — SSRİ Dövlət Plan Komitəsinin sədri
* 1959—1960 — SSRİ Nazirlər Sovetinin Dövlət Elmi-iqtisadi Şurasının sədri.
* 1960—1963 — İsveçrədə SSRİ səfiri.
* 1963—1972 — SSRİ XİN şöbəsinin müdiri
1972 ildən ittifaq pensiyaçısı.

## Mükafatlar
* Lenin ordeni
* Vətən Müharibəsi ordeni
* Qırmızı Ulduz ordeni
* "Şərəf nişanı" ordeni

## Ədəbiyyət
* Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг. Историко-биографический справочник./Сост. В. И. Ивкин. Москва, 1999. — ISBN 5-8243-0014-3

## İstinadlar
Ağamirzə Əhmədov

**Ağamirzə (Ağamirzəli) Mirzəli (Mirzalı) oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan-Sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri (1951–1953), Azərbaycan SSR ticarət naziri (1959–1963).

## Həyatı
Ağamirzə Əhmədov 1905-ci ildə Şamaxı qəzasının Əngəxaran kəndində yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 13 yaşında atası vəfat etdikdən sonra işləməyə başlamışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulan zaman Ağamirzə Əhmədov komsomol sıralarına daxil olmuş, 1925-ci ildə isə Bakıda Sovet Partiya Məktəbində oxumağa göndərilmişdir. Burada oxuyarkən o, 1928-ci ildə ÜİK(b)P üzvlüyünə qəbul edilmişdir. 1929-cu ildə məktəbi başa vurduqdan sonra Basqal komsomol komitəsinin katibi, 1930–1931-ci illərdə Şamaxı rayon xalq maarif şöbəsinin müdiri, ardınca isə Azərbaycan K(b)P Şamaxı Rayon Komitəsinin təşkilat-təlimat şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

Ağamirzə Əhmədov 1932–1934-cü illərdə Bakıda Marksizm-Leninizm İnstitutunda təhsil almış, sonra isə beş il Kürdəmir rayonundakı Mollakənd MTS-də siyasi şöbənin rəisi, Lənkəran, Zaqatala, Şamaxı rayonlarında rayon partiya komitələrinin katibi işləmişdir. 1939-cu ildə Moskvadakı  oxumağa göndərilmiş, qayıtdıqdan sonra Azərbaycan K(b)P Əli Bayramlı Rayon Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir.

Böyük Vətən müharibəsi illərində Ağamirzə Əhmədov Zaqafqaziya dəmir yolları siyasi şöbəsində işləməyə göndərilmiş, 1941–1943-cü illərdə burada rəis müavini olmuşdur. 1943-cü ildə Azərbaycan K(b)P Naxçıvan Vilayət Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, Bakı Şəhər Partiya Komitəsi nəqliyyat şöbəsinin müdiri, Azərbaycan K(b)P Quba rayon, 1949-cu ildən isə Kirovabad şəhər komitələrinin birinci katibi, Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin katibi olmuşdur.

1951–1953-cü illərdə Ağamirzə Əhmədov Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri seçilmiş və paralel olaraq 1952-ci ildə Bakı Vilayət Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir. Vilayət ləğv edildikdən sonra o, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti aparatında işləmişdir. 1954-cü ilin əvvəllərindən Bakı Şəhər Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, sonra isə sədri olmuşdur. 1963-cü ilədək o, Azərbaycan SSR ticarət naziri, ömrünün sonlarına yaxın vaxtlarda isə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti aparatında işləmişdir.

Ağamirzə Əhmədov 1955–1957-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin büro üzvü, 1956–1961-ci illərdə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin üzvü, 1961–1964-cü illərdə isə Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. O, iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı", ikinci dərəcəli "Vətən müharibəsi", "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla təltif edilmişdir. SSRİ Ali Sovetinin (3-cü çağırış), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı (2–5-ci çağırış) deputatı seçilmişdir.

Ağamirzə Əhmədov 1964-cü ilin may ayında Bakıda vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 

## Həmçinin bax
* Nəcməddin Əhmədov (əmisi oğlu)
* Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunanların siyahısı
* Azərbaycan SSR hökuməti (1959–1963)
Çaqanı burnu

**Çaqanı burnu** (, ) — Kerç yarımadasının ucqar şimal nöqtələrindən biri, Krımın Leninski rayonu ərazisində yerləşən burun. Şimal-şərqdən Kazantip körfəzi ilə əhatələnir. Qərbində Qaralar regional lanşaft parkı yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xəritə
* Azov dənizinin coğrafi obyektləri.
* Мыс Чаганы и окрестности
Computer Emergency Response Team

**CERT** — kompüter təhlükəsizliyi hadisələrini idarə edən ekspert qrupudur.

## Tarixi
CERT/CC əlaqələndirmə mərkəzi Karnegi-Mellon Universitetinin Proqram Mühəndisliyi İnstitutunda (PMİ) 1988-ci ildə yaradılmışdı. CERT/CC PMİ-də işlənən Networked Systems Survivability (NSS) proqramının bir hissəsidir. 

## Məqsədi
Bu proqramın əsas məqsədi müvafiq texnologiyaların və sistemin idarə edilməsi metodlarının qurulmasını elə şəkildə təmin etməkdir ki, hücumların maksimal səmərəli qarşısı alınsın, ziyan minimumlaşdırılsın və hətta hücumların həyata keçirilməsi uğurlu halında da sistemin fasiləsiz işi təmin edilsin.
 
## Vəzifəsi
CERT/CC əlaqələndirmə mərkəzinin vəzifələri aşağıdakı məsələlərin həll edilməsidir:
CERT/CC laboratoriyalarında (tədqiqat) proqram və aparat təminatının aşkarlanmış boşluqları haqqında istifadəçiləri məlumatlandırmaq üçün veb-serverdə (http://www.cert.org), ftp-serverdə (ftp://ftp.cert.org/pub/cert_advisories), Usenet telekonfransında (comp.security.announce) və göndəriş siyahılarında boşluqların təsviri və onların aradan qaldırılması üsulları – Advisories nəşr olunur. Təhlükəsizlik problemləri və onların həlli haqqında istehsalçı firmalardan alınmış məlumatlar xüsusi informasiya bülletenlərində (Vendor-Initiated Bulletins) nəşr olunur, onlar da Advisories kimi həmin kanallarla yayılır.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Bülbülün ev-muzeyi (Bakı)

**Bülbülün ev muzeyi** — tanınmış Azərbaycan peşəkar vokal sənətinin banisi, SSRİ xalq artisti, Stalin mükafatı laureatı, ictimai xadim, professor Bülbülün Memorial Muzeyinin ekspozisiyası yaşayış evinin quruluşu ilə birlikdə onun həyat və fəaliyyətini əks etdirən kompleksdən ibarətdir. Muzey Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xəqani küçəsi 43
ünvanında yerləşir.

## Tarixi
Muzey 1976-cı ildə  Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi Heydər Əlirza oğlu Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə Bülbülün Memorial muzeyi yaradıldı.  
Bu mənzildə Bülbül 1937-ci ildən ömrünün son günlərinədək, yəni 1961-ci ilin sentyabr ayının 26-dək yaşayıb yaratmışdır.

1977-ci il, iyulun 1-də Bülbülün Memorial muzeyinin direktoru vəzifəsində onun xanımı Adelaida Məmmədova təyin olundu.

1982-ci il, iyun ayının 10-da Bakıda Bülbülün  Memorial muzeyin təntənəli  açılışı olmuşdur.

## Ekspozisiyası
Muzey 4 ekspozisiya otağında yerləşdirilmişdir. 3 otaq xatirə kimi saxlanmışdır, biri isə sərgi otağıdır.Muzeydə Bülbülün yaradıcı, elmi-tədqiqi, pedaqoji, ictimai fəaliyyəti haqqında sənəd və materiallar toplanmışdır. Onların arasında əsli əlyazmalar, qramofon valları, fotoşəkillər, notlar, kitablar, məişət əşyaları, incəsənət əsərləri və şəxsi əşyalar vardır. Filialları: Bülbülün Şuşada yerləşən ev muzeyi. Amma, 1992-ci ildən etibarən, Şuşanın işğalından sonra öz fəaliyyətini dayandırmışdir.


Fayl:Bulbul 35.jpg|Sərgi otağı 
Fayl:Bulbul 31.jpg|Bülbülün xatirə muzeyinin sərgisi. Səhnə üçün qrimm əşyaları
Fayl:Bulbul 13.jpg|Qonaq otağı.Bu otaqda  yeni konsert proqramları icad olundu, yeni operalar , Azərbaycan sənətinin inkişafı ilə bağlı yeni fikirlər yarandı
Fayl:Bulbul 22.jpg|Bülbülün şəxsi otağı
Fayl:Bulbul 7.jpg|Bülbülün Şuşada anadan olduğu evin maketi


## Həmçinin bax
* Bülbülün ev-muzeyi (Şuşa)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bülbül səsi
Viktor Bondarev

**Viktor Nikolayeviç Bondarev** (; d. 7 dekabr 1959, Voronej, SSRİ) Rusiya Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki. 1 avqust 2015-ci il tarixindən etibarən Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin Komandanıdır. Bu vəzifəyə təyin olunmazdan əvvəl Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin Komandanı olmuşdur.

## Həyatı
Bondarevin hərbi karyerası 1977-ci ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşulduqdan sonra başlamışdır. O, 1981-ci ilə qədər Borisoqlebsk şəhərində yerləşən Boris Aviasiya Təlim Mərkəzində, 1992-ci ilə qədər isə Qaqarin Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasında təhsil almışdır. 2004-cü ildə General heyəti üçün Hərbi Akademiyanı bitirmişdir.

O, Boris Aviasiya Təlim Mərkəzində eskadrilya komandiri təyin olunmazdan əvvəl, Hücum Aviasiyası Alayında xidmət etmiş və Sovet hərbi qüvvələrinin tərkibində Əfqanıstan müharibəsində iştirak etmişdir. Voronej vilayətinin Buturlinovka şəhərində yerləşən 899-cu Döyüş Aviasiyası Alayının komandiri vəzifəsinə yüksələn Bondarev bu alayın tərkibində Çeçen-Rus müharibələrində iştirak etmişdir. 2006-cı ilin mayından etibarən 14-cü Ordunun Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarında komandir müavini, 2008-ci ilin iyun ayında isə həmin hərbi hissənin komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Bondarev 2011-ci ilin iyul ayında Rusiya HHQ-nin komandir müavini təyin olunmuşdur.

21 aprel 2000-ci ildə iştirak etdiyi hərbi əməliyyatlarda göstərdiyi şücaətə görə "Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı" fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Rusiya Silahlı Qüvvələri
* Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Бондарев Виктор Николаевич на сайте Минобороны России.
Kompüter İnsidentləri üzrә Məsləhət Mərkəzi

**Kompüter İnsidentləri üzrə Məsləhət Mərkəzi** Enerji Departamentində orijinal kompüter hadisələrini tədqiq edən qrupdur

## Tarixi
Kompüter İnsidentləri üzrə Məsləhət Mərkəzi ABŞ Energetika Nazirliyi yanında 1989-cu ildə yaradılmışdı və Lawrence Livermore Milli Laboratoriyasında yerləşir.

## Məqsədi
Mərkəzin əsas məqsədi Energetika Nazirliyi əməkdaşlarının və podratçılarının kompüter təhlükəsiz-liyinin təmin edilməsidir. FIRST-in təşkilatçılarından biridir.

## Fəaliyyəti
Internet istifadəçilərinin boşluqlar haqqında dövri məlumatlandırılması üçün CIAC mərkəzi də CERT/CC-yə analoji olaraq öz veb serverində (http://llnl.ciac.gov) və göndəriş siyahılarında informasiya bülletenləri (Advisories) nəşr edir.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.
İncə burun

**İncə burun** () — Türkiyənin Qara dəniz sahillərində ən ucqar şimal nöqtəsi. Sinop şəhərindən 18&nbsp;km aralıda yerləşir. Burunda mayak vardır. Burunun ətrafında yaşayış məntəqəsi yoxdur və bütünlüklə meşə ilə örtülüdür.
Rusiya Aerokosmik Qüvvələri

**Rusiya Aerokosmik Qüvvələri** () — Rusiya Silahlı Qüvvələrinə tabe olan xüsusi qoşun növüdür. Bu qoşunlar Rusiya Müdafiə Nazirliyinin tövsiyəsi ilə 1 avqust 2015-ci ildə Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri və Rusiya Aerokosmik Müdafiə Qüvvələrinin birləşməsindən sonra yaradılmışdır. Baş qərargahı Moskva şəhərində yerləşir.

## Strukturu
Rusiya Aerokosmik Qüvvələri üç hissədən ibarətdir:
* Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri
* Rusiya Aerokosmik Müdafiə Qüvvələri
* Rusiya Kosmik Qüvvələri

### Rəhbərlik

## Həmçinin bax
* Rusiya Silahlı Qüvvələri
* Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri
* Viktor Bondarev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Russian Aerospace Forces official site (English)
* Структура Вооружённых Сил Российской Федерации. Воздушно-космические силы. Задачи и главное командование. Официальный сайт Министерство обороны Российской Федерации // structure.mil.ru
* *Автор: Дмитрий Сергеев*. Воздушно-космический "зонтик": чем займутся новые войска России. // tvzvezda.ru (3 августа 2015 года)
Kristian Klavye

**Kristian Cin Mari Klavye** () — Fransa aktyoru, ssenarist, kinoprodüser və rejissor.

## Həyatı
Klavyer keçmiş Fransa prezidnti Nikola Sarkozinin dostudur və son zamanlar Fransua Hollande kriminal vergi siyasətinin nəticəsi olaraq İngiltərəyə mühacirət etmişdir. O, fransız rejissor Staphen Klayvenin qardaşıdır.

## Filmoqrafiyası
#Asteriks və Obeliks Sezara qarşı
#Asteriks və Obeliks: Vəzifəmiz Kleopatra

## İstinadlar
Strateji Raket Qoşunları

**Strateji Raket Qoşunları** () — Rusiya Silahlı Qüvvələrinə tabe olan xüsusi hərbi birləşmədir. Vəzifəsi Rusiya Federasiyasının müxtəlif bölgələrində yerləşdirilmiş qitələrarası ballistik raketlərə nəzarət etməkdir. Bu qoşunlar ilk dəfə Sovet Silahlı Qüvvələrinin tərkibində yaradılmış, 1991-ci ilin dekabrında SSRİ-nin dağılmasından sonra isə Rusiyanın tabeliyi altına keçmişdir.

Strateji Raket Qoşunları 17 dekabr 1959-cu ildə düşmənin nüvə silahlarını, hərbi və sənaye obyektlərini sıradan çıxarmaq məqsədilə yaradılmışdır. Bu qoşunlar SSRİ-nin arsenalında olan bütün növ ballistik raketlərə nəzarət edirdi.

## Strukturu
2017-ci ilin yanvar ayına olan məlumata əsasən Strateji Raket Qoşunlarına aid aşağıdakı birliklər fəaliyyətini davam etdirir:
* 27-ci Qvardiya Raket Ordusu (Baş qərargahı: Vladimir)
** 98-ci Qarışıq Aviasiya Eskadrilyası
** 7-ci Qvardiya Raket Diviziyası
** 14-cü Raket Diviziyası
** 54-cü Qvardiya Raket Diviziyası
** 28-ci Qvardiya Raket Diviziyası
** 60-cı Raket Diviziyası
* 31-ci Raket Ordusu (Baş qərargahı: Rostoşi)
** 102-ci Qarışıq Aviasiya Eskadrilyası
** 13-cü Raket Diviziyası
** 42-ci Raket Diviziyası
* 33-cü Qvardiya Raket Ordusu (Baş qərargahı: Omsk)
** 105-ci Qarışıq Aviasiya Eskadrilyası
** 35-ci Raket Diviziyası
** 39-cu Qvardiya Raket Diviziyası
** 62-ci Raket Diviziyası

## Həmçinin bax
* Rusiya Silahlı Qüvvələri
* Rusiya Aerokosmik Qüvvələri
* Ballistik raket
* Soyuq müharibə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Strategic Missile Troops museum'' Official Website 
* CSIS Missile Threat — Russia
Qopmuş burnu

**Qopmuş burnu** () — Türkiyənin Qara dəniz sahillərində burun. Artvin ilinin Hopa şəhəri ərazisində yerləşir. Burun Sultan Səlim dağının Qara dənizə daxil olan hissəsində Batumi şəhərindən 18 verstх = 19,20&nbsp;km aralıda qərarlaşır. Vaxtı ilə burundan Rusiya imperiyası ilə Osmanlı imperiyası arasından keçən sərhəd başlayırdı.

## Mənbə
Коп-мыш // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
,