open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slavyan təqvimi

Bir çox slavyan dilləri Qriqori təqvimində ilin ayları üçün Latın mənşəli adlardan rəsmi olaraq istifadə etsələr də, Slavyan mənşəli olduqlarına görə on iki ay üçün latın adlarından fərqli olan köhnə adlar dəsti də mövcuddur. Bəzi dillərdə, məsələn serb dilində bu ənənəvi adlar arxaikləşmişdir və buna görə nadir hallarda istifadə olunur.

Slavyan dillərində ilin aylarının orijinal adları hava şəraiti və bu dövr üçün ümumi olan xüsusiyyətlər, habelə kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri kimi təbii hadisələri yaxından izləyir.

Bir çox ayın fərqli bölgələrdə bir neçə alternativ adı var.

## Adlar

## Xorvat adları
**Xorvat ayları** Qriqorian təqvimində istifadə olunan Latınca ay adlarından fərqlənir:

Bəzi adlar, standart Xorvat lüğətlərində artıq olmayan arxaik xorvat-slavyan sözlərindən yaranmışdır. Buna görər də bu sözlərin mənası da birmənalı deyil.

## Çex ayları
**Çex aylarının** adları, Polşa, Xorvat, Ukrayn və Belaruscada da olduğu kimi, əksər Avropa dillərində istifadə olunan Latın adlarına əsaslanmır. -en şəkilçisi ayların *çoxuna* əlavə olunur.

* Yanvar - leden ( *led – b*uz)
* Fevral - únor (yəqin ki, *nořit* sözündən törəmiş *nor-kök* sözündən yaranmışdır və göl səthinin altındakı buz kütləsi mənasında işlənmişdir)
* Mart - březen (ağcaqayın mənasını verən *bříza* və ya hamiləlik mənasını verən *březí* sözündən götürülmüşdür – bu dövrdə bir çox meşə heyvanları, xüsusən də dovşanlar hamilə olur)
* Aprel - duben ( *dub –* palıd sözündən götürülmüşdür)
* May - květen ( *květ –* çiçək sözündən törəmişdir )
* İyun - červen (qırmızı mənasında işlənən *červený* və ya soyuq mənasını verən *červ* sözündən törəmişdir və hər iki məna meyvə ilə bağlıdır)
* İyul - červenec (*červen* ilə eyni mənadadır, sadəcə -ec şəkilçisi qəbul edib)
* Avqust - srpen ( *srp –* oraq sözündən )
* Sentyabr - září (lİşıq saçır)
* Oktyabr - říjen (říje- adət sözündən törəyib)
* Noyabr - listopad ("yarpaqların düşməsi" deməkdir)
* Dekabr - *prosinec* (yalvarmaq, soruşmaq mənasında işlənən *prosit* və ya daha böyük ehtimalla *prosinalý–*solğun sözündən törəyib. Çünki bu ayda səma solğun olur.)

## Makedon ayları
Makedon dilində Qreqori təqviminin aylarının iki dəst adları var. Ən çox istifadə olunan adlar dəsti Latınca ay adlarından yaranmışdır və bunlar Makedoniya əhalisinin böyük əksəriyyəti tərəfindən istifadə olunur. Bununla birlikdə, on iki aylıq slavyan mənşəli köhnə adlar da mövcuddur ki, Latınca adlarından fərqlənir. Buna baxmayaraq onların istifadəsi arxaikləşmiş və əsasən Makedoniya Pravoslav Kilsəsi tərəfindən verilmiş xalq ədəbiyyatı və dini təqvimlərlə məhdudlaşdırılmışdır.

Makedonca ay adlarının mənşəyi müvafiq dövrdə baş verən kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri və ya həmin dövr üçün ümumi olan hava şəraiti ilə sıx bağlıdır. Bəzi aylar üçün fərqli bölgələrdə alternativ adlar var. Makedonlar arasında müasir Latınca ay adlarının istifadəsi 19-cu əsrin sonlarına, kütləvi maarifləndirmə nəticəsində başladı.


## Həmçinin bax

* Yuli təqvimi

## İstinadlar

### Cro.Dict


## Xarici keçidlər

* '''''Slavyan və Baltikyanı ay adlarının hərtərəfli cədvəli və fransız dilində izahat.'''''
* Ukraynca ay adaları (ingilizcə)
Klaqenfurt Dövlət teatrı

**Klaqenfurt Dövlət teatrı** — Avstriyanın Klaqenfurt şəhərində bələdiyyə teatrıdır. İndiki bina Vyana memarlıq idarəsi Fellner & Helmer tərəfindən tərtib edilmiş və 1910-cu ildə tamamlanmışdır.

## Tarixi
Klaqenfurtdakı ilk teatr 1605–1620-ci illəri arasında aristokratiya üçün ball zalı olaraq inşa edildi. 18-ci əsrin sonlarında teatr zaman-zaman ziyalılar, hərbçilər və məmurlar üçün də açıldı. 1811-ci ildə, indi Altes Teatrı (Köhnə Teatr) adlanan taxta binada bərpa işləri aparılaraq yenidən daşdan tikildi.

Bina getdikcə dağılırdı və buna görə də 1906 və 1907-ci illərdə Gissen və Qablonzda oxşar teatrlar inşa etmiş Vyana memarlıq idarəsi Fellner & Helmer tərəfindən yeni bina hazırlandı. Tikinti 1908-ci ildə başlamış və 1910-cu ildə tamamlanmışdır. Bina Avstriya imperatoru I Frans İosifin 60 illik yubileyi münasibətilə açıldı və buna görə "Kaiser Franz Joseph I. Jubiläumstheater" olaraq adlandırıldı.

1960-cı illərdə bina yenidən təmir edildi və 1996–1998-ci illərdə Günther Domeniq tərəfindən dizayn edildi.

Klaqenfurt teatrı 2003, 2006 və 2011-ci illərdə müxtəlif kateqoriyalarda *Nestroy Teatr Mükafatına* layiq görülmüşdür. Mükafatı alan və bu teatrda çalışan sənətçilərə Martin Kuşey, Bernd Liepold-Mosser, Mixail Maertens, Mixail Schottenberq və Martin Zehetqruber daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Ursula Korbero

**Ursula Korbero Delqado** () — ispan aktrisası.

## Erkən Həyatı
Ursula Korbero Delqado  Barselona da doğulmuşdur. Onun Monika adında bir bacısı var.Hələ 6 yaşında olarkən o aktrisa olmaq istəyirdi və buna görə də erkən yaşlarından reklamlarda rol alırdı.  O öz ilk rolunu 13 yaşında almış və aktyorluq, həmçinin flamenko və caz dərsləri almışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra Madridə öz ilk televiziya serialında çəkilməyə getmişdir. 

## Karyerası
Korbero 2002-ci ildə *Mirall Trencat* televiziya serialında debüt etmişdir . 2005-2006-cı illərdə o,*[[Ventdelplà]]* serialında və 2007-ci ildə *Cuenta átras* serialında Sara kimi rol almışdır .2008-ci ildə Manuela Portillonu * [[El Internado]] * serialında canlandırmış və * [[Física o química]] * televiziya seriyasında 2010 qədər rol almışdır.  2024-cü ildə çəkilmiş ''Çaqqalın günü'' serialında baş rollardan birini oynamışdır. 

## İstinadlar
Əsasnamə

**Əsasnamə** — qanunda müəyyən edilmiş işlərin necə icra ediləcəyini göstərir, Nazirlər Kabineti tərəfindən verilir və qanunlar kimi prezidentin imzasından sonra əks bir müddəa olmadıqda, Rəsmi Qəzetdə dərc edildikdən 45 gün sonra qüvvəyə minir. Ancaq qanundan fərqli olaraq, Dövlət Şurasının Nəzarətindən keçməlidir, əks təqdirdə qəbul olmayacaqdır. Bundan əlavə, bir qurum və ya təşkilatın məqsədlərini, vəzifələrini və izləmə yollarını və metodlarını təyin etdiyi maddələr toplusudur. Qanunun icrası ilə bağlı prinsipləri özündə əks etdirir.
1867 Konstitusiya Aktı

**1867 Konstitusiya Aktı** və ya **İngilis Şimali Amerika Qanunu**, 1 iyul 1867-ci ildə imzalanmış və Kanadaya Britaniya İmperiyasından müstəqil bir idarəetmə sistemi qazandırmağa imkan verən qanundur. Bu qanunun qəbul edilməsi ilə Britaniya Krallığı Şimali Amerikadakı dörd ştatdan formalaşmış federasiyası formasındakı koloniyalarına yerli özünüidarəetmə hüququ verdi. Bu ştatlardan *"[[Kanada əyaləti|Kanada]]"* ikiyə bölünərək Kvebek və Ontario əyalətlərini meydana gətirdi, digər iki ştat isə Nyu-Bransuik və Yeni Şotlandiya idi. Kanada Konfederasiyası termini bu birləşməyə aiddir və tez-tez meydana gələn federasiya üçün də istifadə olunur. Hələ də 1 iyul Kanadada Kanada Günü kimi qeyd olunur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kanada Günü

Kanada Günü (İngilis dili: Canada Day, Fransız dili: Fête du Canada) Kanadada milli bayram olaraq qeyd olunan gündür. Bu gün Kanadadakı əksər dövlət qurumları, məktəb və şirkətlər tətildədirlər. 1 iyul günü 1867 Konstitusiya Aktı ilə Kanadanın özəyi olan dörd əyalətdən formalaşmış federasiyaya yerli idarəetmə hüququ verilmişdir. 1982-ci ilə qədər Dominion Günü kimi qeyd olunan gün 27 oktyabr 1982-ci ildə qəbul edilmiş qərarla "Kanada Günü" adını aldı və daha millətçi bir quruluş qazandı.

## İstinadlar
Hasköy

**Hasköy** () — Muş ilinin ilçəsi.

## Əhalisi

### Milli tərkibi
Hasköydə əsasən ərəblər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Varto

**Varto** (**'; **') — Muş ilinin ilçəsi.

## Coğrafiya
Akdoğan gölü rayonun şərqində yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eski Yurt

**Eski Yurt** (, ) — Krımın cənub-qərbində qəsəbə. Son məlumatlara görə kənd Podqorodno kəndinin inzibati ərazisinə daxildir. Tarixən Baxçasaray şəhərinin qərb hissələrinə aid idi. Kəndin adı Krım-tatar dilində *köhnə yer*, *kənd* deməkdir.

## Ümumi məlumat
Qızıl Orda dövründə Eski Yurt, Xerson və Kalamita limanlarından Krım yarımadasının daxili hissəsinə qədər ticarət yolunun üzərində yerləşirdi və böyük önəmə malik idi. Qəsəbənin ölçüsü haqqında elə Krımın qərb hissəsindəki ən böyük və ən qədim müsəlman qəbiristanlığının miqyası məlumat verir. Yaşayış məntəqəsi 1441-ci ildə müstəqil bir dövlət olaraq qurulan Krım xanlığı tarixində belə qorunub saxlanmışdır.

Məhs 1532-ci ildə Bağçasaray şəhərinin əsası qoyulduqdan sonra kənd özünün əvvəlki iqtisadi və inzibati statusuni itirdi. Buna baxmayaraq Eski Yurt Aziz Malik-Aşterin sayəsində bölgənin ən önəmli müsəlman dini inanc mərkəzlərindən biri idi. 1939-cu ilin məlumatına görə kənd ərazisində 916 nəfər yaşayırdı.

1948-ci ildə Krım tatarlarının sürgünündən sonra Eski Yurt kəndi Podqorodne adlandırıldı. Sonradan hər iki kənd Bağçasaray şəhər sərhədlərinə daxil edildi. 1980-ci illərdə kəndin «Əziz»  yerində  bir bazar yaradıldı. 1963-cü ildə XIV-XVI əsrlərə aid dörd məqbərə  memarlıq abidələri kimi dövlət qeydiyyatına alındı.

2004-cü ildə Bağçasaray Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu qorunan tarixi və memarlıq abidələri əsasında dövlət muzeyinin yaradılması layihəsini hazırladı. 2006-cı ildə bazar yeni bir yerə köçürüldü, genişmiqyaslı arxeoloji tədqiqatlar aparıldıqdan sonra  «Əziz» və ətraf ərazilərdəki abidələrin muzeyləşdirilməsi üçün hazırlıqlar görüldü.

## Xarici keçdlər

* Эски-Юрт. Святыня или ржавеющий рынок. Фоторепортаж
* Веб-сайт О. Гайворонского об исчезнувшем городе Эски-Юрт — описание и электронная библиотека упоминаний об Эски-Юрте.
* Башкиров А., Боданинский У. Памятники крымскотатарской старины. Эски-Юрт // Новый Восток. — 1925. — № 8-9.
* Иванов А. А. Надписи из Эски-Юрта /Северное Причерноморье и Поволжье во взаимоотношениях Востока и Запада в XII—XVI веках. — Ростов-на-Дону, 1989.

## İstinadlar
Dominion Günü

**Dominion Günü** bəzi Commonwealth üzvü ölkələrində milli bayram olaraq qeyd olunan günlərə verilən addır. Bu günlər dominionluq qazanıldığı və ya qismən müstəqillik qazanıldığı günlərdən ibarətdir.

## Kanada
Kanadada 1 iyul 1982-ci ilə qədər Dominion Günü olaraq qəbul edilmişdi. Bunun səbəbi, 1 iyul 1867-ci ildə Britaniya İmperiyası İngilis Şimali Amerika Qanununa əsasən bugünkü Kanadanın  mənşəyi olan dörd əyalətdən ibarət federasiyaya yerli özünüidarəetmə hüququnu verməsidir. 27 oktyabr 1982-ci ildə qəbul edilmiş qərarla bu tətbiqə son verildi və 1 iyul Kanada Günü olaraq dəyişdirildi.

## Yeni Zelandiya
Yeni Zelandiyada 26 sentyabr Dominion Günü hesab olunur. Buna səbəb Dominion statusunun 1907-ci ildə Yeni Zelandiyaya həmin gün verilməsi idi.
On ikinci sülalə (Misir)

**XII sülalə** - Qədim Misirdə Orta padşahlıq dövründə hakimiyyətdə olmuş sülalə.

## Ümumi məlumat
XII sülalənin ilk hökmdarı I Amenemhet IV Mentuhotep zamanı çati vəzifəsinə sahib idi. Onun necə hakimiyyətə gəlməsi dəqiq şəkildə məlum deyil. Müasir alimlər bunun çevriliş və ya irsi olaraq baş verməsi fikirlərini irəli sürülür.

XII sülalənin hakimiyyəti zamanı paytaxt Tebesdən İttauiyə köçürülür. Manefon bu sülalənin də X xanədan kimi Tebesdən olduğunu yazsa da, hazırda bu fikir qəbul edilmir. İttaui şəhəri I Amenemhet tərəfindən salınmış və tam adı *Amenemhet-it-taui* (*Amenemhat-itj-tawy* ; *Amenemhat, iki diyarın işğalçısı*) idi. İttauinin vaxtilə Feyyum şəhəri yaxınlığında olduğu hesab olunur.

XII sülalə dövründə Qədim Misir regionun ən güclü dövlətlərdən birinə çevrildi. Bu zaman aralığı Yeni padşahlığa qədər ən stabil  period hesab olunur. İrriqasiya sisteminin inkaş etdirilməsi və genişləndirilməsi, yeni su kanallarının yaradılması nəticəsində əkin sahələri böyüdü. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində əldə edilən artefaktlar Finikiya, Levant və Kiçik Asiya ilə ticari əlaqələrdən xəbər verir. Kiçik Asiyadan gümüş və oduncaq, Levantdan isə sidr ağacının oducağının alındığı məlumdur. Finikiyanın Bibl şəhəri misirli tacirlərin ən çox səyahət etdiyi yerlərdən biri idi.

İqtisadi gücün artması özü ilə birlikdə güclü ordunun da təşkil olunmasınada gətirib çıxartdı. Nubiyanın Nil sahili yuxarı bölgələri işğal edildi.

Ancaq sülalənin hakimiyyətinin sonuna yaxın baş verən üsyanlar və iqtisadi geriləmə mərkəzi dövlətin zəifləməsinə səbəb oldu. Bu hadisələr XII sülalənin devrilməsinə, Qədim Misirin parçlanmasına gətirib çıxartdı.

## Mədəniyyət
XII sülalənin hakimiyyəti Qədim Misir ədəbiyyatının çiçəklənmə dövrüdür. Günümüzə qədər çatan "Sinuhe əfsanəsi", "Kəndlinin şikayətləri", "Amenemhetin təlimi" əsərləri ədəbi dilin inkişafından xəbər verir.

Pris, Moskva riyazi və Berlin papiruslarının təxminən XII sülalə dövründə yaradıldığı fikri irəli sürülür.

Fironlar üçün piramidalrın tikintisi davam edir. Dövrmüzə gəlib çatan məqbərələrdən I Amenemhetin, I Senusertin, III Amenemhetin piramidaları seçilir. III Amenemhetin iki piramidası məlumdur. Biri Dahşurdakı "Qara piramida", digəri isə Havara piramidasıdır.

## Fironlar
Turin siyahısına görə XII sülalə 213 il hakimiyyətdə olmuşdur.

## İstinadlar
Qurucaşilə

**Qurucaşilə** () — Bartın ilinin ilçəsi. Qara dəniz sahilində, şəhər mərkəzindən 52 km məsafədə yerləşir.

## Coğrafiya
Qurucaşilə, Bartından 62 km şimal-şərqdə yerləşən Zeytun və Sandal burunları ilə sərhədlənən bir şəhərdir. 1965-ci ildə Dövlət Yolları tərəfindən inşa edilən və 1974-cü ildə asfalt örtülmüş, Qara dənizin qərb sahilində 010 magistral yolunda zəngin təbii gözəlliklərə sahib bir sahil şəhəridir. Şimalda Qara dəniz, cənubda Bartın, şərqdə Cidə və qərbdə Amasra ilə həmsərhəddir.

İlçənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1500 metrə qədər qalxır. Kürə dağlarının ilçənin cənubundakı bir hissəsi, Qaradağ və Qarsaduran dağları ilə əhatə olunmuşdur. 159 km2 səth sahəsinin 40%-i meşələrlə əhatə olunmuşdur və demək olar ki, kənd təsərrüfatı sahəsi yoxdur. İlçədə tipik Qara dəniz iqlimi hökm sürür. Buna görə, soyuq və yağışlı qış, isti və yağışlı yay ayları müşahidə olunur.

## Nəqliyyat
İlçə mərkəzindən keçən 010 nömrəli avtoşose 1965-ci ildə, asfalt örtüyü 1974-cü ildə başa çatdırılmışdır. İlçəni Bartın şəhər mərkəzi ilə birləşdirən bu 52 km yol həddindən artıq əyri, dar və ensizdir. Eyni zamanda, 11 kənd də bu yol üzərindədir. Bölgəyə ən yaxın hava limanı Zonguldak Hava limanıdır.

İlçə mərkəzində və Hisar kəndində 2 balıq ovu sığınacağı var. İlçədə telefonu olmayan bir kənd yoxdur. Mərkəzlərdə və kəndlərdə bitki tutumu kifayət miqdardadır və tələblər dərhal yerinə yetirilir.

İlçə mərkəzinin mövcud elektrik şəbəkəsi müntəzəm işləyir və elə də böyük problem yoxdur. Kəndlərin elektrik şəbəkələri kifayət miqdardadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ulus (Bartın)

**Ulus** () — Bartın ilinin ilçəsi.

## Tarixi
Ulus ilçəsinin tarixinin eramızdan əvvəl 3000-cü ilə aid olduğu güman edilir. Eramızdan əvvəl 800-2000 illərində ilk basqınlar, şərqdən, sonra qərbdən köçlər oldu, Hetlilər və müasir Qazqolar uzun müddət bu bölgədə məskunlaşmışlar. Anadolu Səlcuqlu dövründə Ulus Candaroğulları Knyazlığının sərhədləri daxilində qalmışdır.

Osmanlı dövründə ilçə kiçik bir yaşayış məntəqəsi olaraq qaldı və ticarət, siyasi, hərbi hadisələr olmadı.

Ulus Safranbolu ilçəsinin məhəlləsi olmuş, 8 avqust 1944-cü ildə Zonquldak ilinə bağlanmışdır. 3760 nömrəli, 28 avqust 1991-ci il tarixli qanunla Bartın ilinin bir ilçəsi olmuşdur.

## Coğrafiya
Rayon ümumiyyətlə kobud əraziyə malikdir. Bölgənin əsas bitki örtüyü meşədir. Dənizdən orta hündürlüyü 200 metr, sahəsi 713 km2-dır. 4000 nəfərin yaşadığı, turizm istiqaməti hələ kəşf edilməyən cazibədar bir ilçədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* [http://www.ulus.gov.tr/ Ulus Bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
Milli bayram

**Milli bayram** bir ölkədə qeyd olunan milli bayramlara verilən addır. Buna misal olaraq Türkiyənin 30 Avqust Qələbə Günü, Amerikanın Müstəqillik Günü, Respublika Günü, Kanada Gününü göstərmək mümkündür. Ümumiyyətlə millətçi məzmuna malik olan bu tətillərdə; həmin ölkənin milli azadlıq müharibəsini qazandığı gün, rəsmi olaraq tanındığı gün, əhəmiyyətli bir hadisənin şahidi olduğu gün və ya etnik-mifoloji əhəmiyyət kəsb edən bir gün qeyd edilə bilər. Milli bayram adətən tətildir. Bir çox ölkədə birdən çox milli bayram var. Danimarka və Böyük Britaniya milli bayramı olmayan yeganə ölkələrdir.

## Milli bayramların siyahısı

## Həmçinin bax
* Milli müstəqillik günlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kommanvelz

Commonwealth aşağıdakı mənalarda işlədilə bilər:

*Commonwealth, Britaniya İmperiyasının digər adı 
*Commonwealth of England, 1649-cu ildə İngiltərədə elan edilən Respublika dövrü 
*Commonwealth of Nations, İngilis Millətlər Birliyi, (pakt).
*Commonwealth buzlağı, bir buzlaq
Şərqi Bəyazid

**Şərqi Bəyazid** () — Ağrı ilinin ilçəsi. Avropa E-yolu Anadolunun şərqindəki E80 tranzit yolunda qurulmuşdur. Mərkəzi rayondan 93 km şərqdə, İrandan isə 35 km məsafədə yerləşir. İlçə əraziləri ümumiyyətlə təpəli və kələ-kötürdür. Lakin, ilçə mərkəzi düzənlikdə qurulmuşdur. Ağrının ən qədim, tarixi və inkişaf etmiş bir bölgəsidir. Adını daşıyan düzənliyin cənub şərqində qurulmuşdur.

## Tarixçə
Ağrı tarixi ilə əlaqəli "Ağrı tarixi" olaraq adlandırılan isim əslində uzun müddət şəhər mərkəzi olan Şərqi Bəyazid ilçəsinin tarixidir. Şərqi Bəyazidin İran sərhədində Türkiyə-İran tranzit yolunun keçid nöqtəsində olması, tarixi baxımdan buranın əhəmiyyətini artırmışdır. İlçə zəngin tarixə malikdir. Köhnə Bəyaziddə və qalada Urartu türbələrinin mövcudluğu şəhərin tarixini çox qədimlərə söykənməsinin sübutudur. Şərqi Bəyazidin ilk qurulduğu yer Yuxarı Bəyaziddə yerləşən köhnə qaladır. Qala Trabzon yol marşrutu üzərində gömrük mərkəzi olaraq davamlı inkişaf təmin etmişdir. Bəyazid qalasının hər dövrdən izləri var. Urartular Vandan Alagöz dağlarına və Göyçə gölünə uzandıqları üçün Bayazıt uzun müddət onların hakimiyyəti altında qaldı. 625-ci ildə Araz çayı sahillərinə gələn Xəzər türkləri tərəfindən ələ keçirildi.

## Coğrafiya
Şərqdə İran, cənubda İran və Van (Muradiyyə və Çaldıran ilçələri), qərbdə Diyadin və Daşlıçay, şimalda Duzluca, İğdır və Aralıq ilə həmsərhəddir. Düşmən işğalından qurtuluş günü 14 apreldir. Rayon əraziləri düzən və vulkanik kütlələrdən ibarətdir. Büyük Ağrı dağı (5,137 m) Kiçik Ağrı dağı (3,896 m) Qala təpə (3.196 m) Arı dağ (2.934 m) Təndürək dağı (3533 m) və Göllər təpəsi (2.633 m) Şərqi Bəyazid ilçəsinin ən əhəmiyyətli yüksəklikləridir. Dağların yüksək hissələri və ətəkləri geniş yaylı ərazilərdir.

Şərqi Bəyazid düzənliyi və bu düzənliyin uzantısı olan Sarısu vadisi, Masun və Sürbahan çölləri, ilçənin əhəmiyyətli düzənliklərdir. Düzənliklər yüksək dağlarla əhatə olunmuşdur. Bu düzənliklərdə əkinçilik və bostançılıq aparılır, uyğun yerdə tərəvəz və meyvələr əkilir. Bəzi yerlərdə çəmənlik otları üçün tədarük edilir.

Qaya və parazitar təpələrin yerdən-yerə göründüyü düzənliyin bir hissəsi kələ-kötürdür, yamaclarda və düzənlikdə eroziya yüksəkdir. Ağrı dağının ətəyində kollar olsa da, rayonda meşəlik ərazilər demək olar ki heç yoxdur. Şəhər mərkəzi və kəndlər ağac baxımından zəifdir. Ağrı dağın ətəyində geniş qamışlar böyüyür.

## İqtisadiyyat
İlçənin iqtisadiyyatı heyvandarlığa, sərhəd ticarəti, ticarət və kənd təsərrüfatına əsaslanır. Son illərdə ticarət və xarici ticarət inkişaf etdikcə şəhər daim böyüyür və inkişaf edir. Bununla birlikdə, yaşayış, iş yeri, otel, əyləncə yerləri, ticarət malları və neft nəqliyyatı da artır.

## Mədəniyyət
Şərqi Bəyazid təbii gözəlliklər və tarixi binalarla zəngindir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şərqi Bəyazid Bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
Cəlilabad bələdiyyələri

**Cəlilabad bələdiyyələri** — Cəlilabad rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Xamur

**Xamur** (, ) — Ağrı ilinin ilçəsi. Düşmən işğalından qurtuluş günü 14 apreldir.

## Tarixçə
Ağrının ən gənc və ən kiçik rayonu Xamurun məlum tarixi, e.ə. XIV əsrə aiddir. Huri, Fars, Bizans, Ərəb və Bizans abidələrinin üstünlük təşkil etdiyi Xamur, Malazgird döyüşündən sonra türklərin yurdu olmuşdur. Bundan sonra bölgədə Xarəzmşahlar, Elxanilər, Qaraçobanlılar, Qızıl Ordalılar, Cəlairilər və Qaraqoyunlu dövlətləri bu torpaq üzərində hakimiyyətdə olmuşdur. O dövrdə Yuxarı Murad bölgəsinin ən güclü qalası olan Xamur, Timurun Anadolunun işğalı ilə Monqolların hakimiyyəti altına girmiş, lakin 1421 Eleşgird döyüşündən sonra Teymurun istilasından xilas olmuş və Qaraqoyunlunun hakimiyyəti altına keçmişdir. Bölgə 1467-ci ildə Ağqoyunluarın və 1502-ci ildə Səfəvilərin suverenliyi altında olmuşdur. Şah İsmayıl, bölgədən gələn mühacirləri köç etməyə məcbur edərək şiəliyi qəbul edən Pozuklu Çuxur bölgəsində məskunlaşmışdır. 1478-ci ildə başlayan Osmanlı-Səfəvi müharibələri zamanı Van Bəylərbəyi Kosa Xosrov Paşanın dövlət əsgərləri Pozuklu tayfasını və onları qoruyan İran qüvvələrini təqib etmiş və 1578-ci ildə Xamur bölgəsini Osmanlı torpaqlarına buraxmışlar.

Osmanlı hakimiyyəti dövründə 1864-cü ildə inzibati bölgü islahatları həyata keçirildikdən sonra Şərqi Bəyazid sancaqlığının tabeliyində olan Xamur 1915-ci ildə rus işğalı altına alındı. 1918-ci ildə rus işğalından xilas edildi.

Respublika dövründən əvvəl Bəyazidin alt mahalı olan Xamur, 1927-ci ildə Ağrıya bağlandı və 1 aprel 1958-ci ildə 7033 saylı qanunla müstəqil ilçə statusu qazandı.

## Coğrafiya
Xamur ilçəsi, şəhər mərkəzindən 15 km məsafədə yerləşir. İlçə əhalisinin əksəriyyəti kənd yerlərində yerləşir. Rayon təsərrüfatında heyvandarlıq ön sıralarda yer alır. Daşlıçay rayonun şərqində, qərbdə Tutak, şimalda Ağrı (şəhər) və cənubda Patnos ilçələri yer alır. 46 kənd, 55 kənd və 4 məhəllə var. Kəndlər əsasən rayonun cənubundakı kələ-kötür ərazilərdə salınmışdır. İlçənin cənubunda Aladağlar, qərbində isə Murad çayı yer alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xamur Bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
İngiltərə Respublikası

Commonwealth of England (Azərbaycan dilində: İngiltərə cəmiyyəti və ya İngiltərə birliyi) 1649-cu ildə İngiltərədə başlayan və sonra İrlandiya və Şotlandiyada davam edən, ikinci İngilis Vətəndaş Müharibəsi və I Çarlzın edamından sonra başlayan respublika tipli idarəetmə dövrü. 19 may 1649-cu ildə Respublika, Rump Parlamenti tərəfindən hazırlanan İngiltərənin cəmiyyət olduğunu elan edən bir bəyannamə ilə (ingilis dilində: “An Act declaring England to be a Commonwealth”, yəni “İngiltərənin cəmiyyət (birlik) olduğunu elan edən akt”) başlamışdır. Dövrün əvvəlində hakimiyyət əsasən Parlamentdə və Dövlət şurasında idi. Bu dövrdə Parlament qüvvələri ilə ona qarşı çıxanlar arasında müharibələr davam etdi, xüsusən də İrlandiya və Şotlandiyada, indi həmin dövrü Üçüncü Britaniya Vətəndaş Müharibəsi adlandırırlar.

1653-cü ildə, Rump Parlamenti məcburi şəkildə dağıldıqdan sonra, Oliver Cromwell, Hökumət səlahiyyətlərini özündə birləşdirərək İngiltərə, İrlandiya və Şotlandiya İttifaqının Dövlət Protektoru Lordu (İngiliscə: Lord Protector) elan edildi, bu dövr Protektora dövrü olaraq tanınır. Kromvelin ölümündən sonra oğlu Richard Cromwellin qısa müddətli hakimiyyətindən sonra 1659-cu ildə üçüncü Protektora Parlamenti dağıldı və Rump Parlament yenidən çağrıldı və 1660-cı ildə monarxiyaya qayıtma prosesi başladı. İcma termini bəzən bütün 1649-1660-cı illər üçün istifadə olunsa da, monarxistlər bu dövrü hökmdarsızlıq dövrü ilə eyniləşdirirlər. Bəzi digər tarixçilər bu müddəti Cromwellin 1653-cü ildə hakimiyyətə gəlişinə qədər olan müddətlə məhdudlaşdırırlar.

thumb|orta|380px|İngiltərənin Respublika olduğunu elan edən bəyannamə
I Aleksandr sarayı

**I Aleksandr sarayı** — Rusiyanın Taqanroq şəhərində, Qreçeskaya küçəsi 40-da yerləşən, 1825-ci ildə Rusiya imperatoru I Aleksandrın öldüyü rus klassikizmi üslubunda tikilmiş malikanə.

Bina 1806-cı ildə inşa edilmiş və fərqli sahiblərə məxsus olmuşdur. Bunlardan ən məşhuru Taqanroq Qubernatoru Pyotr Papkov idi. Rus imperatoru I Aleksandr orada iki dəfə – 1818 və 1825-ci illərdə qaldı. Ölümündən sonra binanı dul qalmış imperatriçə Elizabet Alexeievna satın aldı və Rusiyada İmperatora həsr edilmiş ilk xatirə muzeyi quruldu. I Aleksandr sarayına gələnlər arasında Rusiya imperatoru II Aleksandr və III Aleksandr, şairlər Aleksandr Puşkin və Vasili Jukovski, rəssam İvan Ayvazovski, maarifçi xalq komissarı Anatoli Lunaçarski və başqaları da var idi.

1864-cü ildən başlayaraq 12 il ərzində köşkdə imperatorun şərəfinə qurulmuş Xaç Ucaltma Kilsəsində Pavel Çexov (Anton Çexovun atası) tərəfindən idarə olunan bir həvəskar xor oxuyur. 1860-cı illərin sonu -1870-ci illərin əvvəllərində Aleksandr, Nikolas və Anton Çexov qardaşları xorda iştirak etmişdir. 1928-ci ildə xatirə muzeyi bağlandı və bəzi eksponatlar Alferaki Sarayına köçürüldü.

Hal-hazırda I Aleksandr sarayının binasında "Beryozka" adlı uşaq sanatoriyası yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Alexander I Palace Plan.jpg|Pyotr Papkovun Taqanroqdakı malikanəsinin original planı
Fayl:Alexandre1 Palace Taganrog.jpg|19-cu əsrin sonuna aid poçt markasında Aleksandr sarayının təsviri
Fayl:Alexander palace 2008.jpg|Hal-hazırda Aleksandr sarayında yerləşən "Beryozka" sanatoriyasının 2008-ci ildə çəkilmiş fotosu
Fayl:Alexander Palace Plaque.jpg|I Aleksandr sarayının önündə asılmış xatirə lövhəsi. Yazıda deyilir: "1818-ci ildə və 1825-ci ildə bu sarayda Rusiya imperatoru I Aleksandr qaldı və burada son günlərini keçirdi. 1826-cı ildə Rusiyada ilk xatirə muzeyinin açılışı oldu: "I Aleksandrın Taqanroqdakı ali sarayı"
Fayl:Alexander Palace (Taganrog) in 2010.jpg|2010-cu ilin mayında malikanənin təmiri zamanı çəkilmiş foto


## Mənbə

* Taqanroq Ensiklopediyası (Энциклопедия Таганрога), 2-ci nəşr, Taqanroq, 2003
Tutak

**Tutak** () — Türkiyənin Şərqi Anadolu regionunda yerləşən Ağrı ilində bir ilçə. Yüksək dağlarla əhatə olunmuş və Murad çayı ilə suvarılan kiçik bir düzənlikdə, Ağrı şəhərindən Patnos ilçəsinə gedən yolda yerləşir. 1562&nbsp;km² ərazini əhatə edir və hündürlüyü 1535 metrdir.

## Əhali
Əhalisi 2010-cu il siyahıyaalmasına əsasən 34 812 nəfərdir, onlardan 7170 nəfəri Tutak şəhərində, əksəriyyəti isə ətraf kəndlərdə yaşayır. Bələdiyyə başçısı Fırat Öztürkdür (BDP).

### Milli tərkibi
Tutak ilçəsində Azərbaycan türklərinin subetnik qrup olan qarapapaqlar və kürdlər iç-içə yaşayır. İlçə mərkəzində qarapapaq türkləri çoxluqda olsa da, kəndlərdə kürdlər üstünlük təşkil edir.

## İqtisadiyyat
Tutak, bu kasıb kənd bölgəsinə məktəblər, xəstəxana və digər əsas imkanlar verən kiçik bir şəhərdir. İlçənin əsas gəlir mənbəyi dağ kənarındakı mal-qaradır.

## Coğrafiya
Qışlar əasasən qarlı uzun və sərt keçir. Yay ayları isə isti və qurudur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aydıntəpə (Bayburt)

**Aydıntəpə** () — Bayburt ilinin ilçəsi.

## Tarixi
Aydıntəpə və ətraf ərazilərdə qədim dövrlərdən yaşayış məskənlərinin izlərini görmək mümkündür. İlçədən 5 km şimal-qərbdə yerləşən "Çovrang Yaylası qəsəbəsi"ndə orta əsrlər və müasir əsrlərin yerüstü tədqiqatları tapılmışdır. Aydıntəpə mərkəzinin cənub-qərbində yerləşən və əsasən qəbiristanlıq olaraq istifadə edilən kurqandakı keramika xarabalıqları Köhnə Tunc, Dəmir dövrü və Roma dövrünə aid yaşayış yerini göstərir. Məhz ilçənin altındakı yer - Tufa yatağını oyaraq tikilmiş və orta əsrlərə aid olan Aydıntəpə yeraltı şəhəri adlanır. Eramızdan əvvəl 3000-2500 illərində Aydıntəpə və ətrafı Hittilərin hakimiyyəti altında idi. Sonralar urartular, skiflər, romalılar, farslar və Bizanslıların hakimiyyəti altında qalmışdır. Malazgird döyüşündən sonra, 1072-1202 illəri arasında Türklər hakim olmuş, bəzən Saluklu və bəzən Danişmendli'nin hakim olduğu. Səlcuqlular 1202-ci ildə Saltuklu dövlətini qurtaranda ətrafları ilə yanaşı Bayburt və Aydıntepe də hakim oldu. Sonrakı dövrdə İlhanlıs, Akkoyunlu və Səfəvilərin nəzarətində qaldı və Çaldıran döyüşündən sonra Osmanlıların nəzarəti altına gəldi. Osmanlı dövründə "Hart" adlı bir mahal halına gəldi və Bayburt qəzasına bağlandı. 1916-cı ildə Rusiya qüvvələri tərəfindən ələ keçirilən qəsəbə, 21 fevral 1918-ci ildə geri alındı. 26 oktyabr - 29 dekabr 1919 tarixləri arasında baş verən "Hart hadisəsi" olaraq da bilinən Şeyx Əşrəf qiyamı burada baş verdi. 1957-ci ildə bələdiyyə təşkilatı quruldu və Aydıntepe adını aldı. 1987-ci ildə il statusu qazanmış Aydıntəpə, ilk olaraq 1989-cu ildə Gümüşxanəyə, daha sonradan Bayburt ilinə bağlandı.

## Mədəniyyəti
Bayburt mədəniyyəti və adət-ənənələrindən başqa, burada Bayburtdan fərqli qara dəniz mədəniyyəti də vardır. Çünki bölgədə Trabzon mənşəli xeyli insan yaşayır. İlçədə horonlar çox məşhurdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Aydıntəpə Bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
Laval (İzer)

**Laval** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38206. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 979 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 320 ilə 2600 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:550 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1896 text:1896
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1926 text:1926
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
 bar:1896 from:0 till:801
  bar:1901 from:0 till:759
  bar:1906 from:0 till:793
  bar:1911 from:0 till:791
  bar:1921 from:0 till:717
  bar:1926 from:0 till:614 
  bar:1931 from:0 till:660 
  bar:1936 from:0 till:585
  bar:1946 from:0 till:462
  bar:1954 from:0 till:481
  bar:1962 from:0 till:467
  bar:1968 from:0 till:448
  bar:1975 from:0 till:450 
  bar:1982 from:0 till:422
  bar:1990 from:0 till:525
  bar:1999 from:0 till:805
  bar:2006 from:0 till:918
  bar:2012 from:0 till:979


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laval haqqında ümumi məlumat
Dəmirözü

**Dəmirözü** () — Bayburt ilinin ilçəsi. Dəmirözü Bayburt merkez, Gümüşhane, Köse ve Kelkit və Ərzincan Çayırlı ve Otluqbeli ilçələri ilə əhatə olunmuşdur. Ən yüksək təpələri Otluqbeli təpəsidir (2485 metr). Pulur dağı (2185 metr) yüksəklikdədir. Dəmirözlü iqliminə görə Şərqi Anadolu və Qara dəniz bölgələri arasında keçid iqlim tipinə malikdir.

Qışlar çox soyuq və sərt, yay ayları isə quraq keçir. Yağıntılar adətən qar şəklində olur, bununla birlikdə yüksək ərazilərdə mülayim iqlim hökm sürür.

## Tarixi
Eramızdan əvvəl bölgənin ən qədim tanınmış insanları 1500-cü illərdə yaşamış Əzizi və Ayyaşlardır. Bölgənin Urartu, Kim, İskit, Meç, Fars, Pont, Roma, Bizans, Ərəb, Səlcuq və Osmanlı hakimiyyəti altında olduğu tarixə məlumdur. Osmanlı mənbələrindən aydın olur ki, Osmanlı dövründə bölgədə müsəlman və yunan xalqları yaşayırdılar.

Bölgənin 1410-cu ildə Qaraqoyunlu, 1467-ci ildə Ağqoyunlu suverenliyi altında olduğu bilinir. 1473-cü ildə Fateh Sultan Mehmetin Otluqbeli döyüşünin keçdiyi bölgənin əksəriyyəti və Ağqoyunluların torpaqları, Dəmirözünün sərhədləri daxilində olmuşdur.

## Coğrafiyası
Dəmirözü, Bayburtun 3 ilçəsindən biridir. İlçə şərqdən Gümüşxanə, şimaldan Aydıntəpə, cənubdan Ərzincan, şərqdən isə Bartın mərkəz ilə həmsərhəddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dəmirözü Bələdiyyəsi

## Həmçinin bax
Komrat Respublikası

**Komrat Respublikası** — 6 yanvar 1906-cı ildə Birinci Rusiya inqilabı dövründə Bender uyezdinin kəndliləri tərəfindən elan edilmiş respublika.

## Tarixi
1905-ci ildə baş vermiş Rusiya inqilabından sonra Bessarabiyada hökumət qüvvələri ilə kəndlilər arasında toqquşmalar başladı. Xarkov Texnologiya İnstitutunun tələbəsi eser Andrey Qalatsan Bender uyezdinin Komrat kəndində yeraltı təşkilat yaradır. Qalatsan öz tərəfdarları ilə birlikdə insanları mövcud hakimiyyəti devirməyə, mülkədarların torpaqlarını müsadirə etməyə çağırırdı. Nəticədə o həbs olunur bu isə öz növbəsində yerli əhalinin etirazlarına səbəb olur. 

6 yanvar 1906-cı ildə Komratda iğtişaşlara səbəb olmuş mitinq baş tutdu. Həbs edilmiş Qalatsanın tərəfdarları pristavı, bir zabiti və yerli hakimiyyətin bir neçə təmsilçilərini həbs etdilər. Etirazçılar Komrat Respublikasının qurulduğunu elan edib Qalatsanın rəhbərlik etdiyi yerli özünüidarəetmə komitəsi qurdular. Komitənin ilk qərarı bütün vergilərin və borcların ləğvi eləcə də mülkədarların bütün torpaqlarının kəndlilərə paylanılması oldu. 

10 yanvar 1906-cı ildə "Russkoe slovo" qəzetinin müxbiri xəbər verirdi ki: " 10 min əhalisi olan Komrat üsyançıların əlindədir. Muxtariyyət elan olunub. Hökumət ləğv edilib təmsilçiləri həbs olunub. Draqunlar gücsüzdürlər. Dünən ora yola çıxmış vitse-qubernator ora ikinci eskadronun da göndərilməsini istəyir. 

6 gün sonra üsyan yatırılır. Nəticədə Qalatsan və digər üsyançılar Sibirə katorqaya göndərildilər  daha 40 nəfər isə həbs olundular.

## İrsi
Komrat Dövlət Universitetinin yerləşdiyi küçə Andrey Qalatsanın adını daşıyır. .

## Həmçinin bax
* Qaqauziya Respublikası
* Qaqauziya

## İstinadlar
Çexov heykəli (Taqanroq)

**Çexov heykəli ** — Rusiyanın Taqanroq şəhərində yerləşən, Anton Çexovun şərəfinə ucaldılmış abidə. Heykəl G. A. Zakharov tərəfindən dizayn edilmiş, İulian Rukavişnikov tərəfindən hazırlanmışdır. Taqanroqdakı Çexov meydanında yerləşir. Abidənin açılışı 29 yanvar 1960-cı ildə yazıçı Anton Çexovun 100 illik yubileyinə təsadüf etmişdir.

## Tarixi
Çexova abidə ucaltmaq ideyası ilk dəfə 1910-cu ildə hakimiyyətdən gəldi. 1944-cü ildə Xalq Komissarları Şurası yazıçının ölümünün 40 illiyinə həsr olunmuş abidə ucaldılması barədə qərar verdi.

1954-cü ilin oktyabrına qədər heykəlin 18 layihəsi Taqanroq Yerli Diyarşünaslıq Muzeyində ictimaiyyətə təqdim edildi. Üç il sonra Moskvada İkinci Ümumrespublika Müsabiqəsi keçirildi və burada heykəlin 30 layihəsi iştirak edirdi. İkinci turdan sonra ən yaxşı əsərlər Taqanroqa göndərildi və burada İulian Rukavişnikovun heykəli hamının rəğbətini qazandı.

Abidə qranit postamentdən və Çexovu qüsursuz geyinmiş, daşın üstündə oturmuş, uzaqlara baxan və sağ əlində bir kitab saxlayan, sanki səhifələr arasındakı ön barmaqlarını əks etdirən tunc heykəldən ibarətdir. Abidənin hündürlüyü -dir.

Çexov Meydanı 1934-cü ildə Taqanroqdakı Qırmızı Meydanda salınıb və 1935-ci ildə yazıçının 75 illik yubileyi buarada qeyd edilib

Çexov abidəsi Taqanroq xalqının tanınmış həmkəndlilərinə verdiyi hədiyyədir.

29 yanvar 2010-cu ildə Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedyev Taqanroqda Anton Çexovun anadan olmasının 150 illik yubileyi münasibətilə abidə önünə gül dəstəsi qoydu.

## Qalereya

Fayl:Chekhov-Statue-Taganrog.jpg|2006-cı ildə *Çexov abidəsi*
Fayl:Chekhov Monument 2009.jpg|*Çexov abidəsi* 2009-cu ildə
Fayl:Chekhov Monument Jan29 2010.jpg|Rus yazıçısının 150 illik yubileyində Taqanroqdakı Çexov abidəsi (29 yanvar 2010)


## Həmçinin bax
* V. İ. Leninin büstü (Taqanroq)
* A. P. Çexovun heykəli (Rostov-na-Donu)

## İstinadlar

## Mənbə
* *Taqanroq Ensiklopediyası*, 2-ci nəşr, 2003
* Taqanroq Dövlət Arxivi və Taqanroq Yerli Rəhbərliyinin materialları
Ağdaş bələdiyyələri

**Ağdaş bələdiyyələri** — Ağdaş rayonu ərazisində fəaliyyət göstərən bələdiyyələr.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
Kruşevo Respublikası

**Kruşevo Respublikası** ()  — Balkanlarda qurulan ilk respublikalardan biri. İliden qiyamı zamanı qurulur. Respublikanın mövcudluğu 10 gün davam edir - 1903-cü il avqustun 3-dən 13-dək.

## Tarixi

Nikola Karevin başçılıq etdiyi 750 üsyançı tərəfindən kazarma, poçt şöbəsi və bələdiyyəyə edilən hücum zamanı osmanlı qoşunları Kruşevo şəhərindən çıxarılır. Dərhal şəhərdə özünüidarəetmə qurulur. Şəhərin hər etnik-dini icmasından 20 nəfər olmaqla 60 üzvdən ibarət Respublika Şurası toplanır. Respublika Müvəqqəti İnqilab Hökümətinin başçısı, etnik azlıqların millətçiliyini rədd edən və Balkan Federasiyasının ideyasını dəstəkləyən sosial demokrat Nikola Karev idi. Hökumətə qanunu və qaydaları qorumağa, ərzaq və dərman təminatını və maliyyə dövriyyəsini təşkil etməyə çağıran 6 nəfər (hər icmadan 2 nəfər) daxil idi.

Kruşevo Respublikası hökumətinin dərc etdiyi ən məşhur sənəd Kruşevski manifestidir. Avqustun 6-da yazılmış manifest, Makedoniyanın bütün əhalisini (albanlar və türklər də daxil olmaqla) etnik və dini fikir ayrılıqlarına qarşı çıxmağa, sultanın və hakimiyyətdəkilərin zülmünə qarşı mübarizənin bayrağı altında durmağa çağırdı.

Ancaq 13 avqustda Osmanlı hökuməti bunun qarşısını almaq üçün təcili hərbi tədbirlər gördü. Üsyançılar şəhəri Bitoladan gələn Osmanlı qoşunlarından qorumağa çalışdılar, lakin bütün dəstə və onların lideri öldürüldü. Şiddətli döyüşlərdən sonra Osmanlılar üsyançıları vəhşicəsinə qətlə yetirərək Kruşevo Respublikasını məhv edə bildilər. Top atəşi nəticəsində şəhərin bir hissəsi alovlara bürünür. Türk qoşunları və başıbozuklar  tərəfindən şəhər talan edildikdən sonra Osmanlı hakimiyyəti Kruşevo sakinləri arasında sakinləri çəhərin bolqarlar şəhərini talan etdikləri haqqında məlumat yayırlar.

## Xatirəsi

İllinden qiyamı muzeyi 1953-cü ildə Kruşevo Respublikasının 50 illik yubileyini qeyd etmək üçün qurulmuşdur. Muzey cümhuriyyətin elan olunduğu Tomalevski ailəsinin boş evində yerləşir. 1974-cü ildə Kruşevo yaxınlığındakı bir təpədə inqilabçıların qəhrəmanlıqlarını qeyd edən böyük bir abidə ucaldılmışdır. Bu ərazidə Meçkin Daşı adlı başqa bir abidə də vardır.

## İstinadlar
Beyləqan bələdiyyələri

**Beyləqan bələdiyyələri** — Beyləqan rayonu ərazisində tarixən fəaliyyət göstərmiş bələdiyyə.

## Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.

29 iyun 2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli "Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının ərazisində bələdiyyələrin təşkil edilməsi haqqında" Qanunla digər bələdiyyəyə biləşdirilib.

## Siyahı

## Mənbə
* 
* 

### İstinadlar
UEFA Avro 1984 heyətləri

12-27 iyun 1984-cü ildə Fransada keçirilən Futbol üzrə 7-ci Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.

## A qrupu

### 

### 

### 

### 

## B qrupu

### 

### 

### 

### 

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1984 final mərhələsinin ətraflı statistikası RSSSF saytında 

## Həmçinin bax
Sariya Mirjanova

**Sariya Fazullovna Mirjanova** (, ; ) — məşhur başqırd dilşunası, türkoloq, filologiya elmləri doktoru (1985), BMSSR-nin əməkdar mədəniyyət işçisi (1985).

## Həyatı
Sariya Fazullovna Mirjanova 24 dekabr 1924-cü ildə BMSSR-nin Tamyan-Katay kantonunun Kuskarovo kəndində anadan olmuşdur (indiki Başqırdıstan Respublikasının Əbyəli rayonunun eyniadlı kəndi).

Temyasov Başqırd Pedaqoji Məktəbini bitirdikdən sonra Əsgərov adına orta məktəbdə rus dili və ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. 1948-ci ildən Maqnitoqorsk Müəllimlər İnstitutunu bitirdikdən sonra 1955-ci ilə qədər Sibay şəhərinin orta məktəbi və Xabarovsk şəhəri 14 nömrəli məktəbində rus dili və ədəbiyyat müəllimi işləmişdir.

1955-ci ildən SSRİ Elmlər Akademiyasının Başqırd filialının Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda baş laborant işləmiş, eyni zamanda 1956-cı ildə K.A.Timiryazev adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.

Sariya Mirjanova "Kubair" folklor ansamblının solisti, bir çox həvəskar sənət müsabiqələri və nümayişlərinin iştirakçısı və qalibi olmuşdur. 1970-80-ci illərdə Melodiya qrammofon yazılma şirkəti Sariya Mirjanovanın ifasında başqırd xalq mahnıları olan qrammofon plastinkasını buraxdı.

Sariya Fazullovna Mirjanova uzun sürən xəstəlikdən sonra 25 noyabr 2000-ci ildə Ufada vəfat etdi. Ufanın Timaşevski qəbiristanlığında dəfn edildi.

## Elmi fəaliyyəti

* 1967-ci ildə "Başqırd dilinin Kubələk ləhcəsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
* 1979-cu ildə doktorluq dissertasiyasının əsasını təşkil edən "Başqırd dilinin cənub dialekti" monoqrafiyası çap olundu.
* 1984-cü ildə "Cənubi Başqırd ləhcəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi.
* 1991-ci ildə "Başqırd dilinin şimal-qərb ləhcəsi" monoqrafiyası çap olunmuşdur.

Sariya Mirjanova türk və başqırd dialektologiyası və leksikoqrafiya sahələrinin mütəxəssisi kimi tanınır. Onun 40-dan çox elmi məqaləsi dərc olunmuşdur. Sariya Mirjanova 3 cildlik “Başqırd ləhcələri lüğəti”, başqırd-rus, rus-başqırd və digər lüğətlərin tərtibində də iştirak etmişdir. Hələ dialektoloq olduğu zamanı dillərin danışıq nitqi, ədəbi dil və ləhcələr səviyyəsində qarşılıqlı əlaqəsini tədqiq edirdi. Bundan əlavə, Sariya Mirjanova folklorşünas idi, o, başqırd xalq sənət əsərlərini toplayırdı.

## Xatirəsi
Əbyəli rayonunun rayon mərkəzində yerləşən Askar kəndində onun xatirəsinə küçə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* *Псянчин Ю*. Яркий представитель башкирской диалектологии // Ватандаш / Соотечественник / Compatriot. — 2016. — № 10. — С. 181—193.
Anton Çexovun evi

**Anton Çexovun evi** — Rusiyanın Taqanroq bölgəsində məşhur yazıçı Anton Çexovun anadan olduğu evdir. Hal-hazırda yazıçının ev muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Ev 1859-cu ildə Çexov küçəsində (əvvəlki adı ilə Kupeçeskaya küçəsi. Yazıçının ölümündən dərhal sonra 1904-cü ildə şərəfinə adlandırılıb) başqa şəxsə malik bağda kiçik tikili şəklində inşa edilib. Kiçik tikilinin sahəsi 30.5 m2 idi. Ev və torpaq sahələri 1860-cı ildə tacir Qnutov, 1880-1915-ci illərdə isə burjua Kovalenkoya məxsus olmuşdur.

Pavel Yeqoroviç Çexov və ailəsi (həyat yoldaşı Yevgeniya Yakovlevna və onların iki oğlu - dörd yaşlı Aleksandr Çexov və 2 yaşlı Nikolay Çexov) 1859-cu ilin dekabrında bu tikilini icarəyə götürdülər. Anton Çexov 17 yanvar 1860-cı ildə bu evdə anadan olub. 1861-ci ilin mart ayında Pavel Yeqoroviç Çexov ailəsi ilə başqa bir mənzilə köçdü.

1910-cu ildə 1905-ci ildə yazıçı Yevgeni Qarşin tərəfindən qurulan Çexov Dərnəyinin təşəbbüsü sayəsində Çexovun doğulduğu evə xatirə lövhəsi qoyuldu.1916-cı ildə Taqanroq şəhər bələdiyyəsi Çexov dərnəyinin təşəbbüsünü dəstəklədi və Anton Çexovun evini qorumaq üçün Çexov küçəsi 69-da ev və torpaq sahələrini satın aldı. 1920-ci ilin dekabrında ev bütün kirayəçilərdən azad edildi və 1921-ci ildə təmir edildi. 1924-cü ildə yazıçının gəncliyini izah edən ilk sərgi açıldı.

1935-ci ildə Mariya Çexova və Olqa Knipper Anton Çexovun anadan olmasının 75-ci ildönümü ilə əlaqədar tədbirlərdə iştirak etmək üçün Çexovun doğma şəhərinə, Taqanroq şəhərinə gəldi. Səfər çərçivəsində Maria Çexova  Yalta şəhərindən gətirdiyi bir neçə Anton Çexov və ya Çexov ailəsinin xatirələrini Taqanroqdakı xatirə muzeyinə hədiyyə etdi.

Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedyev Çexovun anadan olmasının 150 illik yubileyi münasibətilə keçirilən tədbirlər çərçivəsində 29 yanvar 2010-cu ildə xatirə muzeyini ziyarət edib.

## Qalereya

Fayl:Домик Чехова.jpg|1910-cu ilə aid köhnə poçt kartında Anton Çexovun evi
Fayl:Chekhov Birth House 2006.jpg|2006-cı ilin mayında Anton Çexovun xatirə muzeyi.


## Mənbə

* Taqanroq Ensiklopediyası (Энциклопедия Таганрога), 2-ci nəşr, Taqanroq, 2003

### İstinadlar
Xallı sünbülqıran

**Xallı sünbülqıran** və ya **xallı torpaq sincabı** (*Spermophilus suslicus*) — Şərqi Avropada yaşayan sincablar ailəsindən gəmirici növüdür. Yaşayış yerini itirməklə təhdid olunur.

## Təsviri
Xallı sünbülqıran, kürəyində ağ ləkələri və qısa, nazik bir quyruğu olan tünd-qəhvəyi xəzli sünbülqıran növüdür. Ölçüləri 25 santimetrə, çəkisi isə 280 qrama qədər olur. Diş formulu 1.0.2.3 1.0.1.3-dür. *[[Sünbülqıran]]* cinsinin bir çox digər növlərindən daha kiçik və daha az sosialdır.

## Yaşayışı
Belarus, Moldova, Polşa, Avropa Rusiyası və Ukraynada rast gəlinir. Təbii yaşayış yeri mülayim çöllər və becərilən yerlərdir. Yaşayış yerinin itirilməsi və parçalanması ilə təhdid olunur. Yaşayış sahələrinin itirilməsinə səbəb kənd təsərrüfatının və meşə təsərrüfatının genişlənməsi, otlaq sahələrinin azalması, şəhərlərin inkişafı və böyüməsi və sənaye inkişafıdır. Ayrıca bəzi ərazilərdə kəndli ziyanvericisi olaraq ovlanılır.

Polşada və Rusiyanın cənubunda yaşayış arealı ciddi dərəcədə azalıb. XX əsrin ortalarında ərazisinin yalnız 10%-i mövcud idi. Mövcud vəziyyət ilə, xallı sünbülqıran yaxın onilliklər ərzində Polşada rast gəlinməyəcəkdir.

## Xüsusiyyətləri
Xallı sünbülqıran, oktyabrdan aprelə qədər qış yuxusunda olan bir gündüz növüdür. Səhərlər günəş bölgəni bir qədər istiləşdirdikdən sonra aktivləşit. Günün istisi zamanı yeraltı çuxuruna geri çəkilir, sonra günortadan sonra başqa bir qidalanma üçün yenidən çölə çıxır. Qidasına kiçik onurğalılar və buğumayaqlılar da daxil olsa da, əsasən otlar və dənli bitkilərlə qidalanır.

Digər sünbülqıran növləri ilə müqayisədə, aktiv mövsümlərində görmə qabiliyyətini əngəlləyən yüksək otlarla əhatəli, qapalı şəraitdə yaşayır. Fərdlər daha böyük bir koloniya daxilində ayrı-ayrı yuvalarda yaşayırlar. Bu koloniyada fərd sayı hər hektarda 160-a qədər ola bilər. Aprel-May ayları arasında cütləşirlər. Gestasiya dövrü 23-26 gün arasında dəyişir. Bir doğum üçün ortalama bala sayı dörd-səkkizdir.

## Həyəcan siqnalı
Xallı sünbülqıranlar müxtəlif məqsədlər üçün həyəcan siqnallarından istifadə edirlər. Bu cür siqnallar əsasən digər fərdləri yırtıcılardan xəbərdar etmək üçün istifadə edilir.

## İstinadlar
Ələmşah Məmmədov

**Ələmşah Əli oğlu Məmmədov** () — Qarabağ müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş "Azadlıq" batalyonunun komandiri, döyüşçü.

## Bioqrafiya
Ələmşah Məmmədov 10 mart 1950-ci ildə 10 uşaqlı ailənin ilk övladı olaraq Bərdə rayonunun Şahvəlilər kəndində dünyaya gəlmişdir. 1972-ci ildə, Gəncə şəhərində yerləşən Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedoqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini bitirmişdir. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra, 1975-ci ildən etibarən, Ələmşah Məmmədov Bərdə və Tərtər rayonlarında yerləşən məktəblərdə tarix müəllimi olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

Dağlıq Qarabağda müharibənin ilk günlərindən etibarən yaxın ətrafı ilə birlikdə sayları 300-400 nəfərə çatan silahlı özünümüdafiə dəstəsi - "Azadlıq" batalyanunu təşkil etmiş və onun komandirliyi vəzifəsini öhdəliyinə götürmüşdür. Bu müddət ərzində Azərbaycan Ordusunun nizamlı hərbi birləşmələri ilə birlikdə müxtəlif döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1992-ci ilin may ayında, Milli Məclisdəki çıxışı zamanı dövrün Müdafiə Naziri Rəhim Qazıyev o cümlədən digər hökumət və dövlət rəhbərlərini tənqid etdikdən sonra ona qarşı münasibət dəyişmiş və bir müddət sonra batalyonun bir çox üzvü kimi o da həbs edilmişdir. Barəsində konkret ittihamlar olmamasına baxmayaraq, 1 il həbsdə saxlanılan Ələmşah Məmmədov Azərbaycan Respublikasının 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin qərarı ilə bəraət alaraq azadlığa çıxmışdır.

19 yanvar 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Haqqında
* 2017-ci ildə ARB telekanlı Ələmşah Məmmədov haqqında sənədli film hazırlamışdır.
* 2017-ci ildə Ələmşah Məmmədovun həyat və döyüş yolundan bəhs edən "Azadlıq" Xalq Ordusu" kitabı (müəllif: Əkbər Mirzəzadə) nəşr edilmişdir.
*Ələmşah Məmmədovun Milli Məclisdəki çıxışından sonra spiker Yaqub Məmmədov onunla razılaşdığını bildirərək sonradan məşhur frazaya çevriləcək olan "***Biz böyük oyunun kiçik peşkalarıyıq***" sözlərini demişdir.

## İstinadlar