open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlövsət Əliyev

**Əlövsət Qaraça oğlu Əliyev** (8 yanvar, 1956) — Azərbaycanlı alim, texnika elmlər doktoru, professor, AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiridir.

## Həyatı və Fəaliyyəti

Əlövsət Əliyev 1956-cı il yanvarın 8-də anadan olmuşdur. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Tətbiqi riyaziyyat" fakültəsini bitirərək Azərbaycan Elmlər Akademiyası Kibernetika İnstitutunda işə başlamışdır.

1982–1987-ci illərdə AEA Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri şöbəsində proqramçı, mühəndis, aparıcı mühəndis, 1988-ci ildən qrup rəhbəri, 1989-cu ildən sektor müdiri, 1990-cı ildən laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

2003-cü ildən İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiridir.

### Elmi fəaliyyəti
1982-ci ildə AEA Kibernetika İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş və 1986-cı ildə dissertasiya müdafiə etmişdir. O, 08.00.13 ixtisası üzrə iqtisad elmləri namizədi (indiki iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, "Ekonometriya, iqtisadi statistika") olmuşdur və 2004-cü ildən 05.13.01 ixtisası üzrə dosentdir.

1977–1990-cı illərdə "RAİS-Azərbaycan" sisteminin layihələndirilməsi və yaradılması ilə bağlı mühüm işlərin məsul icraçısı və rəhbəri olmuşdur. 1991–2000-ci illərdə müxtəlif idarəetmə, iqtisadiyyat, ekoloji və tibbi informasiya sistemlərinin yaradılması, İKT sahəsinin iqtisadi-riyazi problemləri, makroiqtisadi proseslərin formalaşması və tənzimlənməsi, sosial və təhsil sahələrində yeni informasiya texnologiyalarının tətbiqi sahəsində elmi-tədqiqat işi aparmışdır.

2000-ci ildən sonra İnformasiya Cəmiyyəti iqtisadiyyatının formalaşması, informasiya-rəqəmsal iqtisadiyyatın makro, mikro, regional və sahə səviyyəsində xüsusiyyətləri, İKT-nin tətbiqi və sosial-iqtisadi sistemlərdə rəqəmsallaşma problemləri ilə bağlı elmi fəaliyyət göstərir. O, "E-Azərbaycan" Dövlət Proqramının hazırlanmasında, İC və rəqəmsal iqtisadiyyat üzrə göstəricilər sisteminin işlənilməsində fəal iştirak etmişdir.

### Tədris fəaliyyəti
1987–1997-ci illərdə ADNA-da baş müəllim və dosent, Mingəçevir Politexnik İnstitutunda dosent, BDU-da dosent, Azərbaycan İctimai-Siyasi Universitetində dosent, 1997-ci ildən "Ekonomiks" təhsil mərkəzində rəhbər və dosent, 2003–2008-ci illərdə AMEA İTİ Tədris-İnnovasiya Mərkəzində humanitar bölmənin kuratoru olmuşdur.

O, həmçinin İnformasiya Cəmiyyəti, informasiya-rəqəmsal və biliklər iqtisadiyyatının formalaşması problemlərinin nəzəri və praktiki tədqiqi, elektron-kommersiya, yaşıl, inklüziv və kibertəhlükəsiz texnologiyaların tətbiqi, MİS-in formalaşması və innovasiya müəssisələrinin yaradılması sahələrində fəaliyyət göstərir.

### Əsərləri
Əlövsət Əliyev 7 kitabın və 4 monoqrafiyanın müəllifidir. Ümumi elmi əsərlərinin sayı 350-dən çoxdur, o cümlədən xaricdə və respublikada dərc olunmuş məqalələr, konfrans materialları, elmi-kütləvi jurnal və qəzet materialları.

### Təltiflər
Uzunmüddətli elmi və elmi-təşkilati fəaliyyətinə görə AMEA Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinin və AMEA Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Franklin

**Franklin** — ad.

* Franklin Delano Ruzvelt — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 32-ci prezidenti (1933–1945).
* Franklin Pirs— Amerika Birləşmiş Ştatlarının 14-cü prezidenti (1853–1857).
* Franklin Henri Giddinqs
* Franklin Lobos

## Həmçinin bax
* Franklin adası (Qrenlandiya)
Frenk

**Frenk** — ad.

* Frenk Ebiqneyl — amerikalı fırıldaqçı və dələduz
* Frenk Sinatra — ABŞ müğənnisi.
* Frenk Gil Sloter
* Frenk Stivenson
* Frenk Şepard
* Frenk Veston Benson
Urvə ibn Zübeyr

**Əbu Abdullah Urvə ibn əz-Zübeyr ibn əl-Əvvam ibn Hüveylid əl-Qureyşi əl-Əsədi** (; ) — mədinəli yeddi fəqihdən biri, hədis alimi və bioqraf.

## Bioqrafiyası
O, Ömərin xəlifəlik illərində, hicri 22 və ya 23-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Zübeyr ibn Əvvam, anası isə Əsma bint Əbu Bəkrdir. O, qardaşı Abdullah ibn Zübeyrdən fərqli olaraq siyasətlə maraqlanmamış, ömrünü elmə və ibadətə həsr etmişdir. İbn Səd onu "səbt", "siqa", "fəqih", "etibarlı" və "alim" adlandırmış və ikinci təbəqədən hesab etmişdir. O, xalası Aişənin hədislərini ən yaxşı bilən şəxs hesab olunur. Urvə ibn Zübeyr hicri 94 (713) ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Gertruda

**Gertruda** – ad.

* Gertruda Roqman –
* Gertruda Bell — Böyük Britaniya kəşfiyyatçısı, yazıçısı, səyyahı, arxeoloqu.
* Gertruda Aberkrombi — Amerikalı sürrealist rəssam.
* Gertruda Binq — Alman incəsənət tarixçisi və Varburq İnstitutunun direktoru.

## Həmçinin bax
* Gertruda (roman) — Hermann Hesse tərəfindən yazılmış, 1910-cu ildə nəşr edilmiş roman.
* Gertruda planı
Bhimbetka qaya sığınacaqları

**Bhimbetka qaya sığınacaqları** — Hindistanın Madhya-Pradeş əyalətinin Raysen rayonundakı Vindhya dağlarının ətəyində yerləşən tarixdən əvvəlki qayaüstü rəsmlərin abidəsidir.
Hindistanda kəşf edilmiş ilk belə abidədir (1957-ci ildən bəri tədqiq olunur, yalnız 1970-ci illərdən başlayaraq geniş tanınmağa başlayıb).
Ən qədim təsvirlər Mezolit dövrünə (təxminən 12.000 il əvvəl), ən yeni təsvir isə Orta əsrlərə aiddir.

2003-cü ildə UNESCO bu abidəni Ümumdünya irsi kimi tanıyıb.

Yeddi təbii qaya sığınacağı qrupu (cəmi 750-dən çox) sıx meşənin üzərində ucalan nəhəng əhəngdaşı qayalıqlarının içərisində 10 kilometr məsafədə səpələnmişdir.
Sığınacaqların bəzilərində 100.000 ildən əvəl məskunlaşdırılıb.
Təsvirlər sığınacaqların divarlarına çəkilib.

Miqyas baxımından bu, dünyanın ən böyük tarixdən əvvəlki incəsənət ansambllarından biridir.
Qayaüstü rəsmlər vasitəsilə insan mədəniyyətinin ovçu-yığıcılardan əkinçiliyə qədər təkamülünü izləmək olar.

Daş dövrü təsvirlərinə ov və rəqs səhnələri, eləcə də ayrı-ayrı heyvanların rəsmləri daxildir.
Tunc dövrünə daha mürəkkəb kompozisiyalar (məsələn, atlı döyüşçülərin fiqurları) aid edilir.

2007-ci ildə həmin ştatda tipoloji baxımdan oxşar olan, hazırda Ambadevi qaya sığınacaqları kimi tanınan və ehtimal ki, xeyli daha əvvəl — paleolit dövründə yaradılmış bir abidənin aşkar edildiyi elan edilmişdir.
## İstinadlar
Xaricə ibn Zeyd

**Əbu Zeyd Xaricə ibn Zeyd ibn Sabit əl-Ənsari ən-Nəccari** (; ) — tabiin dövründə yaşamış mədinəli yeddi fəqihdən biri.

## Bioqrafiyası
Hicri 29-cu (650) ildə dünyaya gəlib. Atası Zeyd ibn Sabitdir. O, miras və fəraiz sahələrində dərin biliyə sahib bir şəxs olmuşdur. İbn Səd onu "kəsirül-hədis" adlandırmışdır. O, Ömər ibn Əbdüləzizin fətva heyətinin üzvü olmuşdur. Xaricə ibn Zeyd hicri 100-cü (718) ildə vəfat etmişdir. Cənazə namazı Mədinə valisi Əbu Bəkr ibn Həzm tərəfindən qıldırılmışdır.

## İstinadlar
Ubeydullah ibn Abdullah

**Əbu Abdillah Ubeydullah ibn Abdullah ibn Utbə ibn Məsud əl-Huzəli** (; ) — tabiin dövründə yaşamış mədinəli yeddi fəqihdən biri.

## Bioqrafiyası
O, Ömərin xəlifəlik illərində və ya ondan sonra dünyaya gəlmişdir. O, Abdullah ibn Məsudun qohumudur (qardaşının nəvəsi). İbn Səd onu "kəsirul-hədis", "fəqih" və "siqa" adlandırmışdır. Halal və haramla bağlı məsələlərdə xüsusi fəqlənmiş, həm şair olmuşdur. Ömər ibn Əbdüləziz ona tələbəlik etmiş və onun haqqında xoş sözlər söyləmişdir. Digər ən məşhur tələbəsi isə Əli ibn Hüseyndir. Ahıl yaşlarında kor olan Ubeydullah, hicri 98-ci (716) ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Süleyman ibn Yasar

**Əbu Əyyub Süleyman ibn Yasar əl-Hilali əl-Mədəni** (; ) — tabiin dövründə yaşamış mədinəli yeddi fəqihdən biri.

## Bioqrafiyası
Hicri 34-cü (654) ildə doğulub. İranəsəlli Yasarın dört oğlundan biridir. Künyələri "Əbu Əbdürrəhman" və "Əbu Abdullah"dır. Əvvəl Meymunənin, sonra isə Abdullah ibn Abbasın mövlası olmuşdur. Ömər ibn Əbdüləzizin Mədinə vasilisi olduğu dövrdə onun məsləhətçilərindən biri olmuşdur. Onun rəvayətlərinə "Kütubi-Sittə"də yer verilmişdir. Onun Şimali Afrikaya və Dəməşqə səyahətlər (Vəlid ibn Əbdülməlik dövründə) etdiyi deyilmişdir. Süleyman ibn Yasar, hicri 107-ci (725) ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Marjinal konsepsiyalar

İqtisadiyyatda **marjinal konsepsiyalar** bir malın və ya xidmətin istifadə olunan miqdarındakı *konkret dəyişiklik*lə əlaqələndirilir; bu, həmin mal və ya xidmət sinfinin ümumi əhəmiyyəti və ya onun ümumi miqdarı haqqında anlayışlardan fərqlənir.

## Marjinallıq
Məhdudiyyətlər anlayış baxımından bir *sərhəd* və ya *marja* kimi təsəvvür olunur. Hər bir fərd üçün marjanın yeri onun *ehtiyatları*na (*endowment*) uyğun gəlir; bu anlayış geniş mənada imkanları da əhatə edir. Bu ehtiyatlar bir çox amillərlə müəyyən olunur, o cümlədən fizika qanunları (enerji və maddə formalarının necə çevrilə biləcəyini məhdudlaşdıran), təbiətin təsadüfləri (təbii resursların mövcudluğunu müəyyən edən), həmçinin həm digər şəxslər, həm də fərdin özü tərəfindən verilmiş əvvəlki qərarların nəticələri.

Müəyyən məhdudiyyətlər daxilində doğru olan dəyər ''marjinal'' dəyər adlanır. Bu məhdudiyyətlərin konkret yumşaldılması və ya sərtləşdirilməsi nəticəsində baş verən dəyişiklik isə *marjinal* dəyişiklikdir və bu dəyişiklik həmin mal və ya xidmətin ən kiçik müvafiq bölünmə vahidi qədər ola bilər. Hesablamaların sadələşdirilməsi məqsədilə neoklassik analizdə malların və xidmətlərin davamlı şəkildə bölünə bilən olduğu tez-tez fərz edilir. Bu kontekstdə marjinal dəyişiklik sonsuz kiçik kəmiyyət və ya hədd ola bilər. Lakin ciddi mənada ən kiçik müvafiq bölünmə bəzən kifayət qədər böyük ola bilər.

## Əsas marjinal anlayışlardan bəziləri
**[[Marjinal istifadə]]** — bir malın və ya xidmətin miqdarındakı artım zamanı iqtisadi subyektin onu istifadə edəcəyi konkret tətbiq sahəsi və ya miqdar azaldıqda imtina ediləcək konkret istifadə formasıdır.

**[[Marjinal fayda]]** — mal və ya xidmətin miqdarındakı artım zamanı istifadə edilən konkret tətbiqin verdiyi fayda və ya azalma zamanı tərk edilən istifadə formasının faydasıdır. Başqa sözlə, marjinal fayda marjinal istifadənin faydasıdır.

**[[Marjinal əvəzləmə norması]]** — iqtisadi subyektin bir mal və ya xidmətin vahidlərini digərinin vahidləri ilə dəyişməyə razı olduğu, marja səviyyəsində ən az əlverişli əvəzləmə nisbətidir.

**[[Marjinal fayda (iqtisadiyyat)|Marjinal üstünlük]]** — marjinal dəyişikliklə əlaqəli olan üstünlükdür (istənilən şəkildə dərəcələndirilmiş və ya ölçülmüş).

**[[Marjinal xərc]]** termini marja səviyyəsində imkan dəyərini ifadə edə bilər və ya daha dar mənada marjinal pul xərci, yəni itirilmiş pul axını ilə ölçülən marjinal xərc anlamında istifadə oluna bilər.

Digər marjinal anlayışlara (amma bunlarla məhdudlaşmır) aşağıdakılar daxildir:

* marjinal fiziki məhsul (bəzən sadəcə “marjinal məhsul” da adlandırılır)
** Əməyin marjinal məhsulu
** Kapitalın marjinal məhsulu
* Marjinal transformasiya norması — bir nəticəni və ya məhsulu artırmaq üçün digərindən nə qədər imtina edilməli olduğunu göstərən nisbət
* Marjinal gəlir məhsulu
* Marjinal qənaət meyli və istehlak
* Marjinal vergi dərəcəsi
* Kapitalın marjinal səmərəliliyi

**[[Marjinalizm]]** — iqtisadi hadisələri izah etmək üçün marjinal anlayışlardan istifadə edilməsidir.

Əlaqəli anlayış olan elastiklik bir dəyişənin faizlə ifadə olunan artımının digər dəyişənin faizlə ifadə olunan artımına nisbətini göstərir.

## İstinadlar
Əbu Bəkr ibn Əbdürrəhman

**Əbu Əbdirrəhman Əbu Bəkr ibn Əbdürrəhman ibn Haris ibn Hişam əl-Məhzumi** (; ) — mədinəli tabiin, fəqih və mühəddis. Bəziləri onu mədinəli yeddi fəqihin yeddincisi hesab edirlər.

## Bioqrafiyası
Hicri 22 və ya 23-cü (643 və ya 644) illərdə anadan olub. Atası Abdullah ibn Harisdir. İbadətə qarşı olduqca həssas olduğundan ləqəbi "Qureyşin keşişi"dir. O, Ömər ibn Əbdüləzizin məsləhətləşdiyi (fətva heyətindəki) şəxslərdən biri olmuşdur. Əbuz-Zinadın bildirdiyinə görə, Mədinədə görüşlərinə müraciət edilən fəqihlərdən biri də Əbu Bəkr ibn Əbdürrəhman olmuşdur. Əbu Bəkr ibn Əbdürrəhman, Səid ibn Müseyyib ilə Urvə ibn Zübeyrin öldüyü "sənətül-füqəha" ilində (hicri 94, miladi 713) vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Əbu Sələmə ibn Əbdürrəhman ibn Əvf

**Əbu Sələmə (Abdullah) ibn Əbdürrəhman ibn Əvf əl-Qureyşi əl-Zöhri** (; ) — tabiin nəslinə mənsub hədis hafizi və fəqih. Bəziləri onu mədinəli yeddi fəqihin yeddincisi hesab edirlər.

## Bioqrafiyası
Hicri 22-ci (642 və ya 643) ildə Mədinədə anadan olub. Nəsəb alimləri adının Abdullah olduğubu söyləyiblər. Atası Əbdürrəhman ibn Əvfdir. Anasının adı Tümədir. Südanası Ümmü Gülsüm bint Əbu Bəkr olmuşdur. Bu da ona Aişənin elmindən bəhrələnmə fürsəti vermişdir. Osman, Üsamə ibn Zeyd, Abdullah ibn Salam, Əbu Əyyub əl-Ənsari, Ümmü Sələmə, Ümmü Süleym, Əbu Hüreyrə, Muğirə ibn Şöbə onun elmindən bəhrələndiyi şəxslərdən bəziləridir. Ondan oğlu Ömər, Şəbi (Kufədə olarkən), Ömər ibn Əbdüləziz, Nafi, Zöhri, Yəhya ibn Səid əl-Ənsari, Yəhya ibn Əbu Kəsir, Hişam ibn Urvə kmi şəxslər hədis öyrəniblər. Əbu Sələmə hicri 94-cü (712 və ya 713) ildə Mədinədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Con Marston

**Con Marston** (; ) — son Elizabet və erkən Yakob dövrlərində yaşamış ingilis dramaturqu, şair və satirik. Yazıçı kimi karyerası cəmi on il davam etmişdir. Onun əsərləri enerjili və əsasən qaranlıq üslubu, poeziyada özünəməxsus Yakob üslubunun inkişafına verdiyi töhfələr və özünəməxsus söz bazası ilə yadda qalmışdır.

## Həyatı

Marston, Con və Maria Marstonun (qızlıq soyadı Quarsi) ailəsində anadan olub və 7 oktyabr 1576-cı ildə Oksfordşirin Uordinqton ərazisində vəftiz olunub. Atası əvvəlcə Londonda mübahisə edən, sonra Koventrinin vəkili və nəticədə onun idarəçisi olan Orta Məbədin görkəmli vəkili idi. Con Marston 1592-ci ildə Oksforddakı Brasenos Kollecinə daxil olub və 1594-cü ildə bakalavr dərəcəsi alıb. 1595-ci ilə qədər o, Londonda, üç il əvvəl üzv qəbul edildiyi Orta Məbəddə yaşayırdı. O, poeziyaya və pyes yazmağa maraq göstərirdi, baxmayaraq ki, atasının 1599-cu il vəsiyyətnaməsində onun bu cür boş şeylərdən imtina edəcəyinə ümid ifadə olunurdu. O, 1605-ci ildə Kral Ceymsin keşişlərindən biri olan keşiş Vilyam Uilksin qızı Meri Uilks ilə evləndi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* *[https://books.google.com/books?id=_MUQAAAAYAAJ The Works of John Marston, vol. 1.]* A. H. Bullen, ed. at Google Books
* *[https://archive.org/details/worksjohnmarsto02bullgoog The Works of John Marston, vol. 2.]*
* *[https://books.google.com/books?id=uChAAAAAYAAJ The Works of John Marston, vol. 3.]*
Əbu Hənifə məscidi

**Əbu Hənifə məscidi** () — Bağdadın Əzəmiyyə bölgəsində yerləşən tarixi məqbərə və məscid kompleksi.

## İnşası
Hicri 150-ci (767) ildə Bağdadda vəfat edən Əbu Hənifə, "Əzam" sifətinə izafətən bu gün Əzəmiyyə adlanan məhəllədə dəfn edilmiş və məzarı üzərində kərpicdən bir türbə tikilmişdi. Səlcuqlu vəziri Şərəfül-mülk Əbu Səid əl-Xarəzmi hicri 459-cu (1067) ildə məzarın üzərində bir türbə, onun yanında isə bir mədrəsə inşa etdirmişdir. Türbə uzaq məsafələrdən görünən, konusvari müqarnalı, Səlcuqlu üslubunda günbəzli bir tikili idi. Mədrəsə isə Nizamiyyə mədrəsəsindən dörd ay on üç gün əvvəl — 27 Cəmaziyəl-axır hicri 459-cu (15 may 1067) ildə fəaliyyətə başlamış və Bağdadda qurulan ilk Səlcuqlu mədrəsəsi olmuşdur.

## Dağıdılması və bərpası

1508-ci ildə Bağdadı işğal edən I İsmayıl Əbu Hənifənin məzarını dağıtmış və yandırmışdır. Bağdadı azad edən I Süleyman məzarın bərpasını Memar Sinana həvalə etmişdir. 1534-cü ildə məqbərəyə imarət, məscid, hamam və ribat (red — müdafiə istehkamı) əlavə olunaraq yenidən bərpa edilmişdir. Əbu hənifənin məzarına I Abbas tərəfindən də zərər verilmişdir. 1639-cu ildə Bağdad yenidən Osmanlının əlinə keçir və sultan IV Murad məqbərənin bərpası üçün əmr verir.

Kompleksdəki sonrakı restavrasiya işləri 1802-ci ildə Süleyman paşa, (məsciddə) 1816-cı ildə Davud paşa, (türbədə) 1839-cu ilə sultan Əbdülməcid tərəfində aparılmışdır. Kompleksin bütünlükdə təmiri 1871-ci ildə Pərtəvniyal Validə sultan və 1903–1910-cu illərdə Sultan II Əbdülhəmid tərəfindən həyata keçirilmişdir. Daha sonra İraq hökuməti tərəfindan 1948-ci və 1959-cu illərdə həyata keçirilən təmir işlərində kompleksin memarlığında bir sıra dəyişikliklər edilmiş, kompleksi əhatə edən qala divarları, portallar, mədrəsə, imarət, hamam və qərbi portiklər dağıdılaraq, yerinə modern üslubda yeni həyət hasarları, simvolik iki portal və əlavə binalar inşa edilmişdir.

## İstinadlar
Cacomantis flabelliformis

**Cacomantis flabelliformis** (*Yelpikquyruq ququ quşu*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir ququ növü. Avstraliya, Fici, Yeni Kaledoniya, Yeni Zelandiya, Yeni Qvineya, Solomon adaları və Vanuatuda rast gəlinir.

## Təsvir

"Cacomantis flabelliformis" təxminən 25–27 sm uzunluğundadır. Başı, beli və qanadları boz rəngdədir, alt hissələri qırmızımtıl, quyruğu isə qara və ağ zolaqlıdır. Gözləri sarı halqa ilə əhatə olunub ki, bu da onu kiçik və daha solğun olan "C. variolosus" və ya daha kiçik olan "C. castaneiventris" növlərindən fərqləndirir.

## Yaşayış mühiti

Onun təbii yaşayış mühiti mülayim meşələr, subtropik və ya tropik manqrov meşələri, subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələri, tarlalar, bağlar və bağçalardır. Avstraliyada yayılma sahəsi Keyp-Yorkdan (Kvinslend) Qərbi Avstraliyadakı Şark Körfəzinə qədər uzanır. Qərb sahilində yayılma sahəsi daxili ərazilərdə 1000 km-dən çox deyil. Cənubi Avstraliyada sahil boyu yayılsa da, cənub-şərq küncündə (Qambier dağı və Eyr yarımadası ətrafında) tapılmır. Həmçinin Tasmaniyada da yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ABID Images
* On the HBW Internet Bird Collection
Ficus radula

*  — Ficus opposita bitki növünün sinonimi.
*  — Ficus maxima bitki növünün sinonimi.
*  — Ficus obtusiuscula bitki növünün sinonimi.
Nazim Kərimov

**Nazim Baxış oğlu Kərimov** (16 dekabr, 1958) — Azərbaycan alimi, riyaziyyatçısı, AR-nin əməkdar müəllimi, fizika-riyaziyyat elmlər doktoru (1996) və professoru (1998). Türkiyə Mersin Universitetinin riyaziyyat bölümünün professoru (2006-2016). Xəzər Universitetinin riyaziyyat kafedrasnın professoru (2016-ci ildən).

## Həyatı və Fəaliyyəti
Nazim Kərimov 16 dekabr 1958-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Göytəpə kəndində anadan olmuşdur.
1965–1975-ci illərdə Əli Bayramlı şəhərində (indiki Şirvan) 2 saylı orta məktəbdə təhsil almışdır.

1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olunmuş, 1980-ci ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

1982–1985-ci illərdə Moskva Dövlət Universitetində aspirantura təhsili almışdır.

### Elmi fəaliyyəti
1987-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində akademik V. A. İlyinin elmi rəhbərliyi ilə "Özünə qoşma olmayan diferensial operatorların spektral nəzəriyyəsinin bəzi məsələləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1996-cı ildə isə "Adi diferensial operatorların kök funksiyalar sisteminin bazisliyi və müntəzəm minimallığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Elmi tədqiqatları əsasən diferensial tənliklər, Sturm–Liouville məsələləri, spektral nəzəriyyə və qeyri-özünəqoşma operatorlar sahəsini əhatə edir.

### Əmək fəaliyyəti
Nazim Kərimov əmək fəaliyyətinə 1980-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda başlamışdır.

1986–2006-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində, o cümlədən 2002–2005-ci illərdə Riyazi analiz kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.

2006–2016-cı illərdə Türkiyənin Mersin Universitetində professor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2016-cı ildən etibarən Xəzər Universitetinin Riyaziyyat kafedrasında professor vəzifəsində çalışır.

## Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
Nazim Kərimovun elmi rəhbərliyi ilə 5 fəlsəfə doktoru və 1 elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.

O, 60-dan çox elmi məqalənin və 9 kitabın müəllifidir.

### İctimai fəaliyyəti
Nazim Kərimov müxtəlif illərdə Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadalarının münsiflər heyətinin üzvü və Azərbaycan komandasının rəhbəri olmuşdur.

Azərbaycan Texnologiya Universitetində keçirilən rəsmi tədbirlərdə çıxışları ilə də iştirak etmişdir.

## Mənbələr
Anas eatoni

**Anas eatoni** (*Eaton pintili*) — "Anas" cinsinə aid olan bir ördək növü. Bu növ həmçinin "cənub pintili" kimi də tanınır. Növ, Hind okeanının cənubunda yerləşən Kergelen və Kroze adaları ilə məhdudlaşır. Kiçik bir şimal pintili dişisinə bənzəyir. İngilis tədqiqatçı və təbiətşünas Alfred Edvin İtonun şərəfinə adlandırılmışdır. Növ, xüsusilə çoxalma sonrası dəyişmə dövründə uça bilmədiyi zaman ovlanan vəhşi pişiklər kimi introduksiya edilmiş növlər tərəfindən təhdid edilir.

## Təsvir

"Anas eatoni" kiçik bir ördəkdir, uzunluğu 35–45 sm, qanad aralığı 65–70 sm və çəkisi erkəklərdə 430–502 qram, dişilərdə isə 400–500 qram arasındadır. Yetkin erkək və dişi lələkləri ümumilikdə qəhvəyi rəngdədir və alt hissələri darçını rəngindədir, lakin iki cinsi spekulumun rəngi ilə (erkəklərdə yaşıl, dişilərdə qəhvəyi) və erkəklərdə daha uzun mərkəzi quyruq lələkləri ilə fərqləndirmək olar. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzər lələklərə malikdir, lakin alt hissələri daha zolaqlıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*BirdLife Species Factsheet
Ficus turbinata

*  — Ficus pertusa bitki növünün sinonimi.
*  — Ficus scabra bitki növünün sinonimi.
*  — Ficus adenosperma bitki növünün sinonimi.
*  — Ficus citrifolia bitki növünün sinonimi.
Coccoloba uvifera

**Coccoloba uvifera** — Qarabaşaq fəsiləsi "Polygonaceae"yə aid olan ağac və çiçəkli bitki növüdür. Onun ümumi adlarına dəniz üzümü və dəfnə üzümü daxildir. Tropik Amerika və Karib dənizi boyunca sahil çimərlikləri üçün doğma yerdir. Digər istifadə üsulları ilə yanaşı, yeməli meyvələri də var.

## Təsvir

Qabığı açıq ləkələrlə bozumtuldur. Yarpaqları kifayət qədər yuvarlaq, bəzən əvvəlcə qəhvəyi, yetişmiş yaşıl rəngə və tez-tez qırmızı damarlara malikdir. Yarpaqlar yavaş-yavaş çürüyür, solmazdan əvvəl qırmızıya çevrilir.[istinad lazımdır] Ağ-yaşıldan yaşıl rəngə qədər çiçəklər uzun sünbüllərdə əmələ gəlir.

Yayın sonlarında bitki təxminən 2 sm (3⁄4 düym) diametrində, böyük, üzümə bənzər salxımlarda yaşıl meyvələr verir. Meyvə bənövşəyi-qırmızıya qədər yetişir və həcminin çox hissəsini təşkil edən sərt çuxur ehtiva edir.

Növ ikiüzlüdür, ayrı bitkilərdə erkək və dişi çiçəklər əmələ gəlir. Bal arıları da daxil olmaqla həşəratların köməyi ilə meyvələrin inkişafı üçün çarpaz tozlanma lazımdır. Erkək və dişi bitkiləri çiçəklərinin görünüşü ilə ayırd etmək olar, çünki erkəklər adətən ölü çiçək saplaqlarını göstərirlər.

"C. uvifera" toxum və şlamlarla çoxaldıla bilər, lakin toxumlar saxlanıldıqdan sonra da yaşaya bilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*  Preview available, Google Books.
Bactris gasipaes

**Bactris gasipaes** — Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrinə məxsus bir palma növü. Bu bölgələrdə geniş yayılmışdır və tez-tez kiçik fermerlər tərəfindən aqro-meşə sistemlərində və ya daha nadir hallarda monokültür şəklində yetişdirilir. İngilis dilində "peach palm" (şaftalı palması) kimi tanınır, Cənubi Amerika ölkələrində isə müxtəlif adlarla istifadə olunur. Bu, uzunömürlü çoxillik bir bitkidir və orta hesabla 50-75 il ərzində məhsuldar olur. Populyasiyası əhəmiyyətli genetik müxtəlifliyə malikdir, bu da müxtəlif meyvələr, rənglər və keyfiyyətlərlə nəticələnir. Meyvələri yeməli və qida dəyərlidir, lakin 30 dəqiqədən 5 saata qədər bişirmək lazımdır. Həmçinin, vəhşi təbiətdə bir çox heyvan üçün faydalıdır. Şaftalı palmaları həmçinin palma ürəyi üçün yetişdirilir və gövdəsi qiymətli taxta hazırlamaq üçün istifadə olunur.

## Təsvir

"Bactris gasipaes", digər dəniz adası palmaları kimi, dik böyüyür, tək bir incə gövdəyə və ya daha tez-tez bir neçə gövdəyə malik olur, bu gövdələr 20 sm qalınlığında və qruplaşmış halda olur; ümumiyyətlə gövdənin əsasından təpəsinə qədər dairəvi sıralarla düzülmüş sərt, qara tikanlarla silahlanmışdır. Bəzi nümunələrdə yalnız bir neçə tikan olur. Adətən 20 metr (66 fut) və ya daha yüksək hündürlüyə qədər böyüyür. Gövdəsi qara liflərdən ibarət sərt bir xarici halqa və daha açıq qəhvəyi və ya açıq qəhvəyi rəngli bir gövdədən ibarətdir. Liflər ağac gövdəsinin xarici hissəsində daha sıx yerləşir, ağacın mərkəzinə doğru getdikcə seyrəlir. Ağacın mərkəzi hissəsi yumşaqdır və taxtaya xarakterik görünüş və sərtlik verən tünd damar dəstələri yoxdur. Yarpaqları lələkvaridir, 3 metr (9,8 fut) uzunluğunda və 1 metr (3,3 fut) uzunluğunda yarpaq sapına malikdir. Meyvəsi tək toxumun ətrafında yeməli ətli hissəsi olan bir drupdur, 4-6 sm uzunluğunda və 3-5 sm enindədir. Meyvənin qabığı (epikarp) yetişdikdə növündən asılı olaraq qırmızı, sarı və ya narıncı rəngdə ola bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* ''Bactris gasipaes'' H.B.K. In: Duke, J. A. *Handbook of Energy Crops.* 1983.
Caryocar brasiliense

**Caryocar brasiliense** — "Pequi" (portuqalca tələffüz: [peˈki]) və ya "souari qozu" kimi tanınır, Braziliyanın bəzi bölgələrində, xüsusilə Braziliyanın Mərkəzi-Qərb bölgəsində məşhur olan yeməli bir meyvədir.

## Təsvir

Pequi ağacı 10 m (30 fut) hündürlüyə qədər böyüyür. Braziliyanın mərkəzi serrado yaşayış mühitində, cənubi Paradan Parana və şimali Paraqvaya qədər geniş yayılmışdır. Eləcə də Boliviyada yetişir. Yarpaqları böyük, möhkəm, tüklü və pəncəşəkilli olub, hər birində üç yarpaqcıq var. Digər serrado ağaclarından fərqli olaraq, quraq qış aylarında, təxminən iyuldan sentyabra qədər çiçək açır.

Sarı-ağ rəngli çiçəklər ikicinslidir və çoxlu erkəkciklərə malikdir; onlar bir qədər böyük, solğun Müqəddəs İohann otu çiçəyinə (Malpighiales dəstəsində uzaq qohum) bənzəyir. Hər çiçək qrupunda tez-tez iki onlarla və ya daha çox çiçək olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Konvensional müdriklik

**Konvensional müdriklik** və ya *ənənəvi müdriklik* — ictimaiyyət və/və ya müəyyən bir sahənin mütəxəssisləri tərəfindən ümumilikdə doğru və etibarlı hesab edilən ideya və ya izahlar toplusu.

## Tarixi
“Ənənəvi müdriklik” termini ən azı 1838-ci ildən etibarən “adi (ümumi) bilik” anlayışının sinonimi kimi işlədilir. Termin müxtəlif əsərlərdə işlədilmiş, bəzən müsbət və ya neytral mənada işlədilsə də, daha çox hallarda mənfi (pejorativ) çalar daşıyıb. Bu əvvəlki istifadələrə baxmayaraq, termin çox vaxt iqtisadçı Con Kennet Qelbreytə aid edilir; o, bu ifadəni 1958-ci ildə nəşr olunan *[[Varlılar Cəmiyyəti]]* () adlı kitabında işlətmişdir:

Qelbreyt ifadənin əvvəlinə xüsusi olaraq “The” sözünü əlavə edərək onun özünəməxsusluğunu vurğulamış və mənasını daha da dəqiqləşdirərək, onu yalnız cəmiyyətdə geniş yayılmış deyil, eyni zamanda sosial baxımdan qəbul edilən və rahat hesab olunan gündəlik inanclara aid etmişdir. Bu cür inanclar onları zəiflədə biləcək faktlara qarşı müqavimət göstərmək qabiliyyətini gücləndirir. O, *Varlılar Cəmiyyəti* əsəri boyunca bu anlayışa dəfələrlə istinad etmiş və akademik iqtisadiyyatda yeni ideyalara qarşı yüksək müqaviməti izah etmək üçün ondan istifadə etmişdir. Məhz bu səbəblərə görə, müasir istifadədə bu ifadənin yaradılması və geniş yayılması adətən ona aid edilir.

## Qeyd

## İstinadlar
Apatura iris

**Apatura iris** — Nimfalidlər fəsiləsinə aid kəpənək növü.
## Ümumi məlumat
Apatura irisin qanadlarının açılması 60-80 mm-ə qədərdir. Qanadların yuxarı tərəfi qara-qəhvəyi rəngdədir, erkəkdə parlaq bənövşəyi parıltı, dişidə isə daha açıq kənarı olan tünd qəhvəyi rəngdədir. Rənglənmə mavi piqmentdən deyil, işıq spektrinin mavi komponentinin qismən əks olunmasından qaynaqlanan struktur rənglərdən qaynaqlanır. Dişilər erkəklərdən daha böyükdür.

Ön qanadlarda ağ ləkələr var (bəzən solğunlaşır), arxa qanadlarda isə ağ orta zolaq və paslı-qırmızı haşiyə ilə əhatə olunmuş tünd gözcük var (bəzən oxşarı arxa qanadın postdiskal bölgəsində mövcuddur). Arxa qanadın yuxarı tərəfindəki orta zolaq kənara doğru iti, sivri bir təpə əmələ gətirir. Yuxarı tərəfdə aydın şəkildə müəyyən edilmiş zolaq kənarları yoxdur. Qanadların alt tərəfi boz-qəhvəyi rəngdədir, qəhvəyi-paslı kənarları, qara və ağ ləkələri, boz-yaşıl bazal və kənar sahələri var. Arxa qanadların alt tərəfində anal bucaqdakı gözcük aydın görünür, mərkəzi mavidir. Ön qanadlarda xarici kənar boyunca böyük bir oyuq yoxdur. 

Apatura irisin yayılma arealı Avrasiya qitəsidir. Vətəni Almaniya və İngiltərə hesab olunur.

Onun ən məşhur növlərindən biri qanad naxışının qeyri-müəyyən işıq elementləri və ya tamamilə olmaması ilə xarakterizə olunan f. iole (Schiff.) növüdür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Purple emperor at Butterfly Conservation
* Purple emperor at UK Butterflies
Sidni Pollak

**Sidni Pollak** (; ) — amerikalı kinorejissor, prodüser və aktyor. Pollak həm kommersiya baxımından uğurlu, həm də tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilən studiya filmlərinin rejissoru kimi tanınırdı. Təxminən 40 il davam edən karyerası ərzində o, çoxsaylı mükafatlara layiq görülmüş, o cümlədən iki Akademiya Mükafatı və iki Emmi Mükafatı qazanmış, həmçinin üç Qızıl Qlobus və altı BAFTA mükafatına namizəd göstərilmişdir.

Pollak "Afrikadan kənarda" (1985) filminə görə Ən yaxşı rejissor və Ən yaxşı film" nominasiyalarında Akademiya Mükafatlarını qazandı. 

## Bioqrafiyası
Sidni Pollak 1 iyul 1934-cü ildə ABŞ-ın İndiana ştatının Lafayet şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Rusiya və Ukrayna mənşəli yəhudi mühacirlər idi. Gənclik illərində aktyorluqla maraqlanan Pollak Nyu-Yorkda məşhur "Actors Studio"da təhsil almış və burada Li Strasberq kimi görkəmli teatr xadimlərindən dərs almışdır. Pollak peşəkar fəaliyyətinə aktyor kimi başlasa da, daha sonra televiziya rejissorluğuna yönəlmişdir. 1950–1960-cı illərdə o, ABŞ televiziyasında bir sıra uğurlu serialların rejissoru kimi tanınmış və bu sahədə qazandığı təcrübə onun kino karyerasının əsasını təşkil etmişdir.

Sidni Pollak əsasən insan münasibətlərini, etik dilemmaları və sosial problemləri mərkəzə alan filmləri ilə seçilirdi. Onun rejissor kimi ən məşhur filmləri bunlardır:

* *They Shoot Horses, Don’t They?* (1969)
* *The Way We Were* (1973)
* *Three Days of the Condor* (1975)
* *Tootsie* (1982)
* *Out of Africa* (1985)

*Out of Africa* filmi Pollaka beynəlxalq şöhrət qazandırmış və o, bu filmə görə Akademiya Mükafatını (Oscar) “Ən yaxşı rejissor” nominasiyasında qazanmışdır.

Pollak yalnız rejissor deyil, həm də uğurlu prodüser idi. O, müxtəlif janrlarda çəkilmiş çoxsaylı filmlərin istehsalında iştirak etmiş, müstəqil və kommersiya kinosu arasında tarazlıq yaratmağa çalışmışdır. Onun prodüser kimi fəaliyyəti Hollivudda yaradıcı azadlığın qorunmasına töhfə vermişdir.

Sidni Pollak bir sıra filmlərdə aktyor kimi də çıxış etmişdir. O, xüsusilə xarakter rolları ilə yadda qalmış və müasir Hollivud kinosunda tanınan simalardan biri olmuşdur.

Sidni Pollak 26 may 2008-ci ildə ABŞ-da xərçəng xəstəliyi nəticəsində vəfat etmişdir.

Sidni Pollak insan psixologiyasını dərinliklə əks etdirən, yüksək peşəkarlıqla çəkilmiş filmlərin müəllifi kimi kino tarixində mühüm yer tutur. Onun yaradıcılığı Hollivudda klassik realizm və güclü aktyor oyununa əsaslanan kino ənənəsinin formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

## İstinadlar
Cersi toyuğu

**Cersi toyuğu** və ya **Cersi nəhəngi** — ən böyük ət-yumurta toyuq cinsi. Cins ABŞ-da yaradılıb. Ölçüsü və sıx tükləri ilə seçilir. Cins standartı 1992-ci ildə müəyyən edilmişdir. XIX əsrin sonlarında yaradılmış bu cinsin toyuqları o qədər böyükdür ki, hasara dırmaşa bilmirlər.
## Ümumi məlumat
Bu toyuq cinsi ilk dəfə 1870-ci ildə ABŞ-ın Vermont ştatının Burlinqton şəhərində Con və Tomas Bleki tərəfindən hinduşkaları əvəz etmək məqsədilə yetişdirilmişdir. 1915-ci ildə ABŞ-ın Nyu-Cersi ştatından olan damazlıqçı Dekster P.Uham cinsə Cersi nəhəngi adını vermişdir. Cins standartı 1992-ci ildə müəyyən edilmişdir. 

Cins Orpinqton, Qara Brahma, Qara Yava və Qara Lanqşan toyuqlarının çarpazlaşdırılması yolu ilə hazırlanmışdır və nəticədə qara rəng əldə edilmişdir. Qara rəng 1922-ci ildə Amerika Quşçuluq Assosiasiyasının Mükəmməllik Standartına (ACC) əlavə edilmişdir.

1950-ci illərdə ağ rəng hazırlanmışdır (1947-ci ildə ACC-yə əlavə edilmişdir və 1994-cü ildə Almaniyada tanınmışdır). 1980-ci ildə İngiltərədə Mavi Buruq rəngi təqdim edilmişdir (2002-ci ildə ACC-yə əlavə edilmişdir).

Qara rəng 1947-ci ildə, mavi rəng isə 2003-cü ildə təsdiqlənib (Böyük Britaniyada inkişaf etdirilib).

Cins 1921-ci ildə İngiltərəyə gətirilib.

Cins standartlarını qorumaq, təşviq etmək və daha da inkişaf etdirmək üçün cins üzrə ixtisaslaşmaq üçün Milli Cersi Nəhəngi Klubu yaradılıb.

Bu cins güclü quruluşu ilə seçilir. Xoruzların pətəyi böyük, toyuqlarınkı isə bir az kiçikdir. Pətək qırmızı, yarpaq formalı, 6 dişlidir. Lələk sıxdır. Bu cinsin həm toyuqları, həm də xoruzları çox sakitdir və stress yumurta istehsalına mane olmur. Lakin qaydalara əməl edilmədikdə, xoruzlar aqressivləşə bilər. Toyuqların yumurta qoyma və analıq instinkti var. Lakin, bütün toyuqlar bu instinkti nümayiş etdirmir. Üstəlik, toyuqlar öz çəkiləri ilə yumurtaları əzə bilirlər. Bu cins şaxtaya davamlıdır, yeganə zəif nöqtələri pətək və dovşanlardır, buna görə də onları 5°C-dən aşağı temperaturda çölə buraxmaq tövsiyə edilmir. Onların lələkləri seyrək, yumşaq və ağırdır. Xoruzlar 1,5 yaşında 5,8–6,3 kq, toyuqlar 4,4–4,5 kq, ən böyüyü isə 5 kq-a çatır. Bu cins yüksək hasar tələb etmir, çünki metr hündürlüyündəki hasar aşılmaz bir maneə olardı.

Qara Cersi nəhəngləri orta hesabla Ağ və Mavi nəhənglərdən 0,5 kq ağırdır. Cins indi nəhəng olsa da, keçmişdə daha da ağır idilər. Bir müddət ət sənayesi onları kapon və broyler toyuqları kimi yetişdirdi. Onlar müasir broylerlər qədər tez böyümürlər, buna görə də ət sənayesində geniş istifadə olunmurlar.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
*
Anas poecilorhyncha

**Anas poecilorhyncha** — ördəklər fəsiləsinin əsl ördəklər yarımfəsiləsinə aid çay ördəyi cinsi.
## Ümumi məlumat
Anas poecilorhyncha Cənubi, Cənub-Şərqi və Şərqi Asiyada yaşayır. Pakistan və Hindistandan Yaponiyaya qədər öz ərazisinin cənub hissəsində daimi sakindir və açıq ərazilərdə şirin su göllərində və bataqlıqlarda yaşayır.

İki alt növdən ibarətdir:
* Anas poecilorhyncha poecilorhyncha — Hindistan, Şri-Lanka;
* Anas poecilorhyncha haringtoni — Myanmadan Cənubi Çin və Laosa qədər;

Anas poecilorhyncha çoxalma mövsümündən kənarda çox ünsiyyətcil bir quşdur və kiçik sürülər təşkil edir.

Ən şimal populyasiyaları, ehtimal ki, qlobal istiləşməyə cavab olaraq, XX əsrin əvvəllərindən bəri ərazilərini 500 km-dən çox genişləndiriblər.

Anas poecilorhyncha əsasən tünd boz rəngdədir, başı və boynu daha solğun, ucu sarı olan qara dimdiyi var. Qanadları ağarmış, qara ikinci dərəcəli qanadları və ağ kənarlı yaşıl rəng ilə örtülmüşdür, arxasında isə ağ üçüncü dərəcəli qanadları var. Anas poecilorhynchanin dimdiyində qırmızı ləkə var, bu ləkə dişilərə bənzəyən cavanlarda olmur və ya nəzərə çarpmır. Cavanlar yetkin ördəklərdən daha qəhvəyi və tünd rəngdədir. 

Anas poecilorhynchanın Çin növü daha tünd və qəhvəyi rəngdədir, bədəninin tükləri boz ördəyə daha çox oxşayır. Yalnız qırmızı dimdikli ləkəsi və mavi tükü yoxdur.

Əsasən axşam və ya gecə suyun səthində bitkilərlə qidalanır.

Bitki örtüyündə və suyun yaxınlığında yerdə yuva qurur, 8-14 yumurta qoyur.

Hər iki cins də çöl ördəklərinə bənzər səslər çıxarır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xeno-canto: audio recordings of the Indian spot-billed duck
Əbu Cəfər ibn Əbu Şeybə

**Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Osman ibn Məhəmməd ibn Əbu Şeybə İbrahim əl-Əbsi əl-Kufi** (; ) — hədis hafizi.

## Bioqrafiyası
Hicri 210-cu (825) ildə anadan olub. İlk hədis biliklərini atası Osman və əmisi Əbu Bəkirdən alıb. Digər müəllimləri isə Qasım ibn Əbu Şeybə (digər əmisi), Əhməd ibn Yunus, Əbu Kübeyr əl-Həmdani, Hənnad ibn Səri, Yəhya ibn Məin və Əli ibn Mədəni kimi şəxslərdir.

İbn Səid əl-Haşimi, Əbu Əmr ibn əs-Səmmaq, Əhməd ibn Salman, Cəfər əl-Huldi, Əbu Bəkir əş-Şafii, Əbu Əli əs-Səvvaf, Təbərani, İsmayıli, İbn əl-Bəğandi, Məhəmməd ibn Məhləd və Hüseyn əl-Məhəmili kimi şəxslər isə onun tələbələridir.

Ömrünün axırına yaxın Bağdada köçmüş və hicri 297-ci (909-910) ildə burada da vəfat etmişdir. İbn Həcər onun ölüm tarixinin hicri 287-ci (900) il olduğunu söyləmişdir.

Əbu Cəfər ibn Əbu Şeybə, "Sualatu Məhəmməd ibn Osman ibn Əbi Şeybə li-Əli ibn əl-Mədini" (Riyad 1984), "Kitab əl-Ərş və mə ruviyə fih" (Kuveyt 1986), "Kitab fihi zikru xəlqi-Adəm və xətiətüh və tövbətüh və əbvab fi viladətin-nəbi və qeyri-zalik" adlı əsərlərin müəllifidir. İbn ən-Nədim onun "ət-Tarix" və "əs-Sünən fil-fiqh" adlı əsərlərin də müəllifi olduğunu yazmışdır.

## İstinadlar
Mustafa Kamal Atatürkün mükafatlarının siyahısı

thumb|100px|Mustafa Kamal Atatürk İstiqlal medalı ilə.
**Mustafa Kamal Atatürkün mükafatlarının siyahısı** adlı məqalədə —  Mustafa Kamal Atatürkün Osmanlı İmperiyası və Türkiyə Cümhuriyyəti dövründə aldığı mükafatların siyahısı təqdim olunub. Mükafatlar Anıtqəbir və Atatürk və Qurtuluş Savaşı muzeyində nümayiş etdirilir.

## Orden və medalları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mustafa Kamal Atatürkün həyatı
* Atatürk Araşdırma Mərkəzi
* [Mustafa Kamal Atatürk](https://openlibrary.org/subjects/person:kemal_atat%C3%BCrk_(1881-1938))
Vəli Quliyev (hərbçi)

**Vəli Əli oğlu Quliyev** (rus. *Вели Алиевич Кулиев*; 14 iyul 1916 – 23 avqust 1967) — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, Qızıl Ordunun baş çavuşu. SSRİ Şöhrət ordeninin tam kavaleri.

## Həyatı və Hərbi Fəaliyyəti
### Həyatı
Vəli Əliyeviç Quliyev 14 iyul 1916-cı ildə indiki Azərbaycanın Zəngilan rayonunun Qrax-Muşlan kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyyətcə azərbaycanlıdır. Yeddi sinif təhsil almış, müharibəyə qədər sovxozda çalışmışdır. Karyaginski Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır.

1942-ci ilin dekabr ayından Böyük Vətən müharibəsinin cəbhələrində vuruşmuşdur.

### Hərbi fəaliyyəti
Vəli Quliyev 1-ci Baltik cəbhəsinin 6-cı Qvardiya Ordusunun 270-ci Atıcı Diviziyasının 973-cü Atıcı Alayında pulemyot ekipajının komandiri olmuşdur.

26 iyun 1944-cü ildə Belarusun Vitebsk vilayətinin Şumilovski rayonu yaxınlığında Qərbi Dvina çayını keçərkən düşmənin güclü atəşi altında çayın sol sahilinə çıxmış, pulemyot atəşi ilə iki düşmən atəş nöqtəsini susdurmuş və bir tağımdan çox nasist əsgərini məhv etmişdir. Bu şücaətinə görə 31 iyul 1944-cü ildə **III dərəcəli Şöhrət ordeni** ilə təltif olunmuşdur.

Mejisalas kəndi uğrunda döyüşlərdə düşmən səngərinə ilk daxil olanlardan biri olmuş, yaxın döyüşdə bir neçə düşmən əsgərini öldürmüş, iki pulemyot və üç tüfəng ələ keçirmişdir. 30 sentyabr 1944-cü ildə **II dərəcəli Şöhrət ordeni** ilə təltif edilmişdir.

5 oktyabr 1944-cü ildə Litvanın Žileitis kəndi yaxınlığında hücum zamanı düşmənin müdafiə xəttini yararaq mövqelərinə daxil olmuş, əlbəyaxa döyüşdə beş nasist əsgərini öldürmüşdür. Ertəsi gün Sukontsı kəndi yaxınlığında düşmənin əks-hücumunu dəf edərkən qumbara ilə zirehli personal daşıyıcısını partlatmış, içərisindən çıxan düşmən piyadalarını pulemyot atəşi ilə məhv etmişdir. Döyüş zamanı yaralansa da mövqeni tərk etməmişdir.

Göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə 24 mart 1945-ci ildə **I dərəcəli Şöhrət ordeni** ilə təltif edilmiş və bu ordenin **tam kavaleri** adını almışdır.

### Müharibədən sonrakı həyatı
1945-ci ildə hərbi xidmətdən tərxis olunmuşdur. Müharibədən sonra Zəngilan rayonunda yaşamış, baş mühasib vəzifəsində çalışmışdır. 23 avqust 1967-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar




## Xarici Keçidlər
* *Hüseynov A. A. — Bakı, 2014. — S. 28–30. — 511 s. — 2000 nüsxə.*
*Rus Dilli Vİkipediyadakı Məqaləsi.
Tamaire

– Yaponiya məktəblərində idman festivalları zamanı oynanılan top oyunu. Ümum-Yaponiya Tamaire Assosiasiyası tərəfindən rəsmi yarışları təşkil olunur.

## Qaydalar
Tamaire əsasən məktəblərdə, xüsusilə, ibtidai məktəblərdə baş tutan idman festivallarında oynanılan top atma oyunudur. İştirakçılar iki komandaya bölünürlər və topu dirəklərin üstündə yerləşdirilmiş səbətlərə və ya torbalara salmaq üçün yarışırlar. Komandalar ağ və qırmızı kimi rənglərə bölünürlər və səbətin yerləşdiyi dirəyin ətrafında toplaşırlar. Siqnal verilən kimi iştirakçılar topları öz səbətlərinə atmağa başlayırlar. Səbətində ən çox top olan komanda qalib gəlir. Yarışı daha həyəcanlı hala gətirmək üçün səbətdəki toplar dramatik şəkildə sayılır.

Qaydalar iştirakçıların yaşına uyğun formada tənzimlənə bilər. İstənilən rəngdə topdan istifadə oluna bilər, lakin adətən komandaların rənglərinə uyğun olaraq qırmızı və ağ rəngli toplardan istifadə olunur. Belə halda olan oyun "kohaku tamaire" adlanır.

## Müsabiqələr
Yaponiyada tamaire üzrə idman yarışları Ümum-Yaponiya Tamaire Assosiasiyası tərəfindən təşkil olunur. 1990-cı ilin avqustunda Hokkaydo prefekturasının Vassamu qəsəbəsində tamaire üzrə çempionat baş tutmuşdur. 1995-ci ildə həmin qəsəbədə Ümum-Yaponiya Tamaire Assosiasiyası yaradılmış və oyunun rəsmi qaydaları müəyyənləşdirilmişdir. 1995-ci ildə tamaire üzrə ilk Yaponiya çempionatı baş tutmuş və 150 komandadan olan 2000 atlet müsabiqəyə qatılmışdır.

1998-ci ildəki çempionatda Şizuoka prefekturasının İto şəhərində ilk dəfə olaraq çimərlik tamairesi üzrə yarış baş tutmuşdur. 1999-cu ildəki çempionatda ilk dəfə qadınların müsabiqəsi keçirilmişdir. 2003-cü ildəki çempionatda əlillər və uşaqlar üçün yarışlar baş tutmuşdur.

### Qaydalar
Ümum-Yaponiya Tamaire Assosiasiyası tərəfindən keçirilən rəsmi müsabiqələrdə oynanılan tamaire bir komandanın 4–6 nəfərdən ibarət olduğu və 100 topu ən qısa müddətdə səbətə atan tərəfin qalib gəldiyi oyundur. Bu rəsmi variant  adlanır. Oyun meydançası 6 metr diametrində olan dairəvi sahədir. Səbətin yerləşdiyi dirəyin hündürlüyü 4,12 metr, səbətin hündürlüyü və eni isə 44 santimetrdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Jorj Paleoloq de Bissipat

**Jorj Paleoloq de Bissipat** () və ya **Yunan Jorj** () — Fransa vitse-admiralı. O, 1453-cü ildə Osmanlı imperiyasının Konstantinopolu tutmasından bir müddət sonra VII Karl, XI Lüdovik və VIII Karlın xidmətinə daxil olmuşdur.

## Həyatı
Onun Bissipat soyadı əvvəllər VIII–XI əsrlərdə istifadə olunmuş Bizans yüksək vəzifəlilərinin "iki dəfə konsul" mənasını verən "Disipatos" titulundan törədiyi güman edilmişdir, lakin bu, daha sadə şəkildə Buaşpata patronimi ilə izah olunur. Bissipat Koronidən olmuş və əsl adı Georgi Bua Şpata idi. O, zadəgan statusunu gücləndirmək məqsədilə Paleoloq soyadından ikinci soyad kimi istifadə etmiş ola bilər.

Jorj de Bissipatın naməlum ilk evliliyindən ən azı iki oğlu — Jan və Şarl olmuşdur. O, 1478-ci ildə kralın məsləhətçisi olan Pont-Otu və Pont-Odeme viskontu Roq de Puanın bacısı, Jan de Puanın qızı Marqarit de Pua ilə ikinci dəfə evlənmişdir. Bu ikinci evliliklə o, anasından Marqarit de Puaya miras qalmış Bovedə yerləşən Truassere senyorluğunu əldə etmişdir. Digər tərəfdən, cütlük 1480-ci ildə eyni regionda Annaş feodunu almış və indiki Annaş şatosunu tikdirmişdir. İkinci evliliyindən II Jorj və Gilyom adlı iki oğlu, həmçinin Antuanetta adlı bir qızı olmuşdur. Jorj de Bissipat Kristofer Kolumb və onun qardaşı ilə şəxsən tanış olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılara görə, Bissipat 31 mart 1493-cü il tarixində Romaya göndərilmiş məktuba əsasən, Kristofer Kolumbun dayısı olmuşdur.

## İstinadlar
Luis de Santaxel

**Luis Asarias de Santanxel** və ya **Luis de Santander** (; ) — İspaniya kralı II Ferdinandın maliyyə naziri və xəzinədarı, alim hüquqşünası. O, xristianlığı qəbul etmiş yəhudi, yəni konverso idi. O, 1492-ci ildə Xristofor Kolumbun səyahətinə maliyyə dəstəyi göstərməyə kraliça I İzabellanı razı salmışdır. Sonradan katolik krallar ilə Kolumb arasında rəsmi yazışmalarda vasitəçi kimi xidmət etmişdir. Ferdinandın sevimli məsləhətçisi olduğu üçün kral onun ailəsini inqvizisiya təqiblərindən azad etmişdir.

Onun doğum tarixi məlum deyil. O, Valensiyada anadan olmuşdur və daha sonra Vikenti Ferrerin təbliğinin təsiri altında vəftiz olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* *Amler Jane Frances* Christopher Columbus’s Jewish Roots.&nbsp;— Лондон: Jason Aronson, 1991.
* *Durant Will* The Reformation: A History of European Civilization from Wyclif to Calvin: 1300—1564.&nbsp;— Нью-Йорк: Simon and Schuster, 1957.
* *Kayserling Meyer* Christopher Columbus and the Participation of the Jews in the Spanish and Portuguese Discoveries.&nbsp;— Нью-Йорк: Harmon Press, 1894.
* *Morison Samuel Eliot* Christopher Columbus, Mariner.&nbsp;— Лондон: Faber and Faber Ltd, 1955.

## Xarici keçidlər
* 
* Еврейско-американский Зал славы
Nadir Süleymanov

**Nadir Məmməd oğlu Süleymanov** (15 dekabr 1932 – 25 oktyabr 2024) — Azərbaycan alimi, riyaziyyatçısı, AR-nin əməkdar müəllimi, fizika-riyaziyyat elmlər doktoru və professoru. AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun baş elmi işçisi.

## Həyatı və təhsili
Nadir Süleymanov 15 dekabr 1932-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun Rəstəcə kəndində anadan olmuşdur. 1941–1951-ci illərdə Ucar şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil almışdır. 1951–1956-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsində təhsil almış və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. “İstilikkeçirmə tənliyi üçün Koşi məsələsinin ümumiləşmiş funksiyalar sinfində tədqiqi” mövzusunda diplom işinə görə SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin birinci mükafatına layiq görülmüşdür.

1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin aspiranturasına daxil olmuş, 1959–1962-ci illərdə isə Moskva Dövlət Universitetində aspiranturada təhsil almışdır. Elmi rəhbəri tanınmış riyaziyyatçı, akademik Georgi Yevgenyeviç Şilov olmuşdur.

### Elmi fəaliyyəti
1964-cü ildə Bakı Dövlət Universitetində “Diferensial operator tənliklər üçün yarımfəzada korrekt sərhəd məsələləri” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1982-ci ildə isə Moskva Dövlət Universitetində “Evolyusion tənliklər üçün Viman–Valiron tipli qiymətləndirmələr və diferensial tənliklərin keyfiyyət nəzəriyyəsinin bəzi məsələləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1969-cu ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışırdı. 1960–1965-ci illərdə AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda elmi işçi, 1965–1970-ci illərdə baş elmi işçi, 1970–1984-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetində dosent, 1984–1990-cı illərdə professor vəzifələrində çalışmışdır. 1990–2000-ci illərdə ehtimal nəzəriyyəsi kafedrasının müdiri olmuşdur. 2012–2015-ci illərdə BDU-da professor-məsləhətçi, 2013-cü ildən etibarən isə AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### Elmi nailiyyətləri
Nadir Süleymanov xüsusi törəməli diferensial tənliklər, funksional analiz və ehtimal nəzəriyyəsi sahələri üzrə görkəmli mütəxəssis olmuşdur. O, diferensial tənliklərin keyfiyyət nəzəriyyəsində yeni elmi istiqamət formalaşdırmış, evolyusion tənliklər üçün Viman–Valiron tipli qiymətləndirmələrin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.

80-dən çox elmi məqalənin, 2 monoqrafiyanın və dərsliklərin müəllifidir. 2012-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin nəşriyyatında çap olunmuş “Ehtimal, tam funksiya və evolyusion tənliklər üçün Viman–Valiron tipli qiymətləndirmələr” adlı monoqrafiyası akademik V. A. İlyin tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

### Vəfatı
Nadir Süleymanov 25 oktyabr 2024-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Ölümü Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun rəhbərliyi tərəfindən təsdiqlənmişdir.

## İstinadlar