open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toskana

**Toskana** — İtaliyanın sahəsi 23,000 kvadrat kilometr (8,900 kv mi) və əhalisi  3.8 milyon olan regionlarından biridir. Regionun paytaxtı Florensiyadır (Firenze də deyilir).

## Coğrafiyası

## Mədəniyyət
Toskana regionunun kilsələri, sarayları, sənət qalereyaları, muzeyləri, kəndləri, böyük mədəni və bədii irsi var. Bu eksponatların çoxuna Florensiyada və Siena kimi əsas şəhərlərində, həmçinin San Gimignano kimi ətrafa səpələnmiş kiçik kəndlərində rast gəlinir.

### İncəsənət

#### Əsas mərkəzləri

Arettso əyalətində:
*Arettso
*Kastilyon Fyorentino
*Kortona
*Luçinyano
*Poppi
*Sansepolkro
Florensiya əyalətində:
*Florensiya
*Fyezole
*Çertaldo
Qrosseto əyalətində:
*Qrosseto
*Massa Marittima
*Orbetello
*Pitilyano
*Rozelle
*Sorano
*Sovana
Livorno əyalətində:
*Campilya Marittima
*Livorno
*Pyombino
*Populoniya
*Suvereto
Lukka əyalətində:
*Barqa
*Kastelnuovo di Qarfanyana
*Kastilyone di Qarfanyana
*Lukka
*Pyetrasanta
*Viarecco
*Villa Bazilika
Massa və Karrara əyalətlərində:
*Massa və Karrara
*Pontremoli
*Fivittsano
Piza əyalətində:
*Piza
*San Miniato
*Volterra
*Vikopizano
Prato əyalətində:
*Karminyano
*Pocco a Kayano
*Prato
Pistoya əyalətində:
*Peşa
*Pistoya
Siena əyalətində:
*Kolle di Val d'Elsa
*Pyentsa
*Montepulçano
*Montalçino
*San Ciminyano
*Siena

## İqtisadiyyat

### Turizm

Toskana şəhərlərində böyük təbii və memarlıq gözəlliyi var. Bütün il boyu çoxlu turist qəbul edilir. Bunun da regionun iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyəti var.

### Moda

Moda və tekstil sənayesi Florensiya iqtisadiyyatının dayaqlarından biridir. 15-ci əsrdə Florensiya bu cür yun və ipək kimi lüks tekstil sahəsində məşhur idi. Bu gün Avropada ən böyük dizaynerlər Toskanada, xüsusilə də Florensiyada tekstil sektorunda çalışırlar.

## Demoqrafiyası

Toskana əhalisinin sıxlığı 2008-ci ildə 161&nbsp;km²,  ölkə üzrə isə 198.8&nbsp;km² olub. Bu Arezzo, Siena və Grosseto əyalətlərində əhalinin aşağı sıxlığı (50&nbsp;km²) səbəbi ilə belə olmuşdur . Ən yüksək sıxlığı Prato əyalətində(675km2), Florensiya əyalətinin şəhərlərində- Pistoia, Livorno, Florensiya və Lucca əyalətlərində sonra (3500&nbsp;km²), Livorno, Prato, Viareggio, Forte dei Marmi və Montecatini Terme (1000&nbsp;km²) olmuşdur. Əhalinin ərazi üzrə bölgüsü Toskananın sosial-mədəni və daha yaxın iqtisadi və sənaye inkişafı ilə sıx bağlıdır.

Buna görə, ən sıx məskunlaşmış ərazilərdə çox kiçik firmalarla yanaşı (bir sıra iri sənaye komplekslərinin mövcudluğuna baxmayaraq)əhalinin əsas hissəsi turizm və əlaqədar xidmətlərdə, şüşə, kağız və geyim sektorlarında işləyir.

İtalyanlar ümumi əhalinin 93%-i təşkil edir. 1980-ci ildən başlayaraq, regionda, xüsusilə Çin, köçkünlərin böyük bir köçü başlanmışdır. Britaniya və Amerika sakinlərinin əhəmiyyətli bir icması vardır. 2008-ci statistika ISTAT, İtalyan milli institutun 275.149 xarici əsilli immiqrantların 7%-ə bərabər hissəsinin ümumi rayon əhalisinin Toskanada  yaşadığı hesablanmışdır.

## İnzibati bölmələr
Toskana on vilayətə bölünür:

}

Regiona daxil olan şəhərlər:
*Florensiya
*Prato
*Arettso
*Pistoya
*Piza
*Lukka
*Vareze
*Qrosseto
*Massa
*Karrara
*Viarecco
*Siena
*Skandiççi

## İstinadlar
Yaşar Əliyev (general-leytenant)

**Yaşar Ədilxan oğlu Əliyev** () — general-leytenant.

## Həyatı
Yaşar Ədilxan oğlu Əliyev 8 sentyabr 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Daxili İşlər Nazirliyinin Ali Siyasi Məktəbini bitirmişdir.

1981-ci ildə SSR daxili qoşun hissələrində, Tbilisi şəhərində yerləşən 69-cu diviziyada, daha sonra Bakı şəhərin DİO-da müxtəlif məsul vəzifələrdə işləmişdir.

2011-ci ilin may ayınadək Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi rəisinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

2011-ci ildən 2020-ci ilə kimi Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Baş Mühafizə İdarəsinin rəisi işləyib.

15 may 2020-ci ildə Prezident Aparatının Hərbi məsələlər şöbəsinin müdir müavini vəzifəsinə təyin edilib, həqiqi hərbi xidmətə çağırılaraq rütbəsi general-leytenanta qaldırılıb.

Ailəlidir, bir övladı var.

## Təltifləri
*  (1995) — "İgidliyə görə" medalı
*  (8 sentyabr 2020) — 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni 

## İstinadlar
Fukuoka

— Yaponiyanın cənub-qərbində yerləşən liman-şəhər. Mühüm sənaye mərkəzi.
Şəhər, Nakaqava çayı ilə iki hissəyə bölünür: Hakata (ticari rayon) və Fukuoka (inzibati və biznes mərkəzi).

## İnzibati bölgü

## Şəkillər

Fayl:Fukuoka_dome01.jpg|Fukuoka Yahoo! Japan Dome
Fayl:Sumiyoshi.JPG|Sumiyoshi məbədi
Fayl:Kushidajinjafukuoka01.jpg|Kushida-Schrein
Fayl:Fukuokaken Gokoku shrine01.jpg|Gogoku-Schrein
Fayl:Shoufukuji01.jpg|Shōfuku-Tempel


## Qardaş şəhərlər
* Atlanta
* Oklend
* Bordo (1982)
* Pusan
* Quançjou(1979)
* Ipoh
* Oakland

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt 
* Метро Фукуоки
Layonel Riçi

**Layonel Brokmen Riçi** (; 20 iyun 1949, Alabama, ABŞ) — amerikan müğənni, şair, prodüser və aktyor. O, 1968-ci ildən *"Commodores"* adlı musiqi qrupunda faəliyyət göstərirdi. Riçinin solo karyerasında *"Lionel Richie"* albomuyla debüt edərək böyük uğur qazanmışdır.

## Erkən həyatı
Riçi, Alabama ştatının Taskigi şəhərində, Alberta R. (Foster) və Layonel Brokmen Riçinin ailəsində doğulmuşdur. Taskigi Universitetində təhsil alarkən o həmçinin tennislə maraqlanmış bir çox nailiyyət əldə etmişdir.

## Karyera
60-cı illərin ortasında o, Commodores qrupunda solist olmaqla yanaşı, saksofonda da ifa edirdi.70-ci illərə kimi o müxtəlif mahnılar bəstələmişdir. 1980-ci ildə onun bəstəsi olan Kenni Rocersin oxuduğu *Lady* mahnısı həmin ildə hit paradlarda birinci yerə kimi yüksəlmişdir.

## Diskoqrafiya
* *[[Lionel Richie (albom)|Lionel Richie]]* (1982)
* *[[Can't Slow Down]]* (1983)
* *[[Dancing on the Ceiling]]* (1986)
* *[[Louder Than Words]]* (1996)
* *[[Time]]* (1998)
* *[[Renaissance]]* (2000)
* *[[Just for You]]* (2004)
* *[[Coming Home]]* (2006)
* *[[Just Go]]* (2009)
* *[[Tuskegee (albom)|Tuskegee]]* (2012)

## Filmoqrafiya
* *[[Scott Joplin]]* (1977)
* *[[Thank God It's Friday]]* (1978)
* *[[Running with the Night]]* (1990)
* ** (1991)
* *[[The Preacher's Wife]]* (1996)
* *[[Pariah]]* (1998)
* *[[The Simpsons]]* (epizodik) (2007)
* *[[Who Do You Think You Are? (U.S. TV series)#Season 2 (2011)|Who Do You Think You Are?]]* (2011)
* *Lionel Richie: Dancing On the Ceiling* (2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Rəsmi veb sayt
* IMDb səhifəsi
Behzad Behzadi

**Behzad Behzadi** () — Azərbaycanlı alim, yazıçı, tərcüməçi və Azərbaycan dili üzrə tədqiqatçı. O, hüquq sahəsində təhsil almış hüquqşünas, 2000-ci illərdə Tehranda nəşr olunan "Azəri" jurnalının redaktoru idi.

## Əsərləri
*Azərbaycanca-farsca lüğət
*Farsca-Azərbaycanca lüğət
*Kitabi Dədə Qorqudu fars dilinə çevirmə
* Demokratik Azərbaycan -  Azərbaycanda 1324-1325-ci illərdə baş vermiş hadisələrə baxış

## İstinadlar
Endosperm

**Endosperm** — mayalanma zamanı ətrafında ən çiçəkli bitkilər toxum daxilində istehsal olunan toxuma.
Britaniya ingiliscəsi

**İngilis dilinin Britaniya variantı** (və ya **BrEn**, **BrE**, **BE**, **en-UK** or **en-GB**) Birləşmiş Krallıqda istifadə olan ingilis dilini başqa yerlədə istifadə edilən formalarından ayırmaq üçün istifadə olunan geniş termin.

## İstinadlar

## Mənbə
* Peters, Pam (2004). *The Cambridge Guide to English Usage*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0–521-62181-X.
İlya Oleynikov

**İlya Lvoviç Oleynikov** (real soyadı - **Klaver**) — RF-nin xalq artisti, Sovet-Rus aktyoru, rejissor, «Balaca şəhər», və ya «Şəhərcik» (rus. «Городок») verilişinin aparıcısı.

## Həyatı
İlya Oleynikov (Klavyor) 10 iyul 1947-ci ildə Kişinyov şəhərində anadan olub.

Oleynikov “Qorodok” proqramının yaradıcısı və aktyoru kimi məşhurlaşıb. İlya Oleynikov bu proqramı 1993-cü ildə Yuri Stoyanovla birlikdə yaratmışdı.

11 noyabr 2012-ci ildə RF-nin xalq artisti İlya Oleynikov 65 yaşında vəfat edib. Oleynikovun oğlu Denis Klyaver "Exo Moskvı"ya bildirib ki, aktyor ağır xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş. Son vaxtlar səhhəti çox pisləşibmiş və ürəyi davam gətirməyib.

## İstinadlar
İvan Blaramberq

**İvan Fyodoroviç Blaramberq** (); ) — general-leytenant, hərbi-topoqrafik deponun direktoru,

## Həyatı
Podpolkovnik Blaramberq 1837–1840-cı illərdə İranda olmuş və İranın statistik təsvirini tərtib etmişdi. İ. F. Blaramberq İranın türk mənşəli elatlarının tərkibinə avşar, qacar, müqəddəm, dünbüli, talış, qaragözlü, bayat, şahsevən, cavanşir, fars-modanlı, qoşavənd (və ya kosavənd) və şəqaqilərin daxil olduğunu bildirirdi. Müəllif Cənubi Azərbaycanda türk mənşəli elat tayfalarının ümumilikdə təqribən 68 min ailə təşkil etdiyini yazırdı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Otello

**Otello** () — Vilyam Şekspirin yazdığı faciələrdən biri və eyni zamanda oyunun baş qəhrəmanının adıdır. Covanni Bokkaççonun şagirdi Cinthio tərəfindən yazılan "Un Capitano Moro" adlı qısa hekayəyə əsaslanaraq yazılan əsər təxminən 1603-cü ildə qələmə alınmışdır.

Oyun dörd ana xarakter ətrafında dönür: Otello — Venesiya ordusunda müsəlman general, onun sevimli həyat yoldaşı Desdemona, sadiq leytenantı Cassio və etibar etdiyi vəfasız giziri İago. Müxtəlif və günümüzdə hələ də aktuallığını qoruyan mövzulara — irqçilik, eşq, qısqanclıq, xəyanət və s. toxunması sayəsində günümüzə qədər sevilən və oxunan bir əsər olaraq qalmış və peşəkar, həmçinin, qeyri-peşəkar bir çox aktyor tərəfindən səhnələndirilmişdir. Eyni zamanda bir çox film, opera və ədəbi mövzuya adaptasiya edilmişdir.

## Personajlar
* **Otello** — Venesiya ordusunda general, baş qəhrəman
* **Desdemona** — Otellonun həyat yoldaşı
* **Iago** — Otellonun praporşiki
* **Cassio** — Otellonun leytenantı
* **Emilia** — Iagonun həyat yoldaşı və Desdemonanın qulluqçusu
* **Bianca** — Cassionun sevgilisi
* **Brabantio** — Venesiyalı senator və Desdemonanın atası
* **Roderigo** — saf venesiyalı, Desdemonaya aşiq
* **Venesiya baş naziri**
* **Gratiano** — Brabantionun qardaşı
* **Lodovico** — Brabantionun qohumu
* **Montano** — Otellonun Kirpdəki Venesiya əsilli sələfi
* **Clown** — xidmətçi
* Senatorlar
* Dənizçilər
* Zabitlər, cənablar, carçılar, elçilər, musiqiçilər və başqaları

Hadisə Venesiya və Kiprdə baş verir.

## Həmçinin bax
* Otello (film, 1955)
Yuri Stoyanov

**Yuri Nikolayeviç Stoyanov** () — RF-nin xalq artisti, Sovet-Rus aktyoru, rejissor, "Городок" () verilişinin aparıcısı.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 222

## Hadisələr
* Tsin Yanı fəth edir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Ktesibios — yunan riyaziyyatçısı, mühəndisi və ixtiraçısı
* III Ptolemey
Hampsted

Ümumi Hampstead kəndi kimi tanınan Hampstead, London, İngiltərə, 4 mil (6.4&nbsp;km) Xaç Charing şimal-qərb bir zəngin sahəsi. İç London Camden, London Borough hissəsi, onun intellektual, liberal, bədii, musiqi və ədəbi qurumlar, Hampstead Heath, parkland böyük, dağlıq genişlik tanınır. Bu London sahədə ən bahalı mənzil bəzi var. Hampstead kəndi Böyük Britaniya hər hansı digər sahədə artıq öz sərhədləri daxilində daha milyonerler var. Müvafiq palata Hampstead Town edir.

## Tarixi
### Toponomiya
Adı deməkdir və Müasir İngilis dili "həyətyanı", bir qohum olan Anglo-Saxon sözləri vetçina və stede, gəlir.

### 1900-lər

Hampstead erkən qeydlər tərəfindən qrant bilər baxmayaraq King Westminster da Sankt-Peter və monastır (AD 986) üçün hazır Ethelred və Domesday Book (1086) istinad edir, Hampstead tarixi ümumiyyətlə qayıtmalıdır olunur 17-ci əsr. Qəyyumlar də 1700-ci ildə dəmirli sular (su dəmir ilə bağlıdır) və dərman keyfiyyətləri reklam başladı. Hampstead Wells əvvəlcə ən uğurlu və dəbli da, onun populyarlıq digər dəbli London spa ilə rəqabət səbəbiylə 1800-cü ildə azalıb. Su fəvvarə geridə qaldı baxmayaraq spa, 1882-ci ildə sökülüb.
 
Hampstead olan 1860s-ci ildə Şimali London Dəmiryol (hazırda London üçün Nəqliyyat tərəfindən idarə sərnişin xidmətləri ilə London yerüstü) açılışı aşağıdakı genişləndirməyə başladı və Charing Xaç sonra daha da genişləndirilmiş, Euston & Hampstead Dəmiryol (hazırda London hissəsi 1907-ci ildə açılmışdır yeraltı Şimali Line) və London mərkəzi üçün sürətli yol verilmişdir.
 
Çox dəbdəbəli mənzil indi Frognal & Fitzjohns siyasi palata ki sahədə, 1870 illər və 1880 yaradılmışdır. Bu mənzil çox bu gün qalır.

### 20-ci əsr
20-ci əsrin görkəmli binaların sayı yaradılmışdır:
* Hampstead boru stansiyası (1907), metroda şəbəkə dərin stansiyası
* Isokon binası (1932)
* Hillfield Məhkəməsinin (1932)
* 2 Willow Road (1938)
* İsveçrə Kottec Mərkəzi Kitabxanası (1964)
* Kral Pulsuz Xəstəxanası (ortalarından 1970)

Sahəsində mədəni turistik olan Freud Muzeyi, Keats House, Kenwood House, Fenton House, The Isokon bina, Burgh House və Camden İncəsənət Mərkəzi daxildir. Böyük Victoria Hampstead Kitabxana Town Hall yaxınlarda çevrilir və yaradıcı sənaye mərkəzi kimi uzadılıb.
 
14 Avqust 1975 Hampstead 169&nbsp;mm 155 min ümumi yağıntı Ali ilə Böyük Britaniya Hava Records daxil olmuşdur. Noyabr 2008-ci il bu rekordu olaraq qalır.
E.ə. 285

## Hadisələr

## Doğumlar
* Ktesibios — yunan riyaziyyatçısı, mühəndisi və ixtiraçısı.

## Vəfatlar
* Teofrast — qədim yunan filosofu və botaniki, Aristotelin öyrəncisi, peripatetik məktəbin ilk təmsilçilərindən biri.

## İstinadlar
E.ə. 280

## Hadisələr

## Doğumlar
* Bizanslı Filon
* Kvint Fabi Maksim Kunktator
* Xrisippus

## Vəfatlar
* Hipparxiya
Uqra qarşıdurması

**Uqra görüşü** — Moskva knyazlığının Qızıl Orda dövlətindən asılılığına son qoyulması ilə nəticələnən münaqişə. 11 noyabr 1480-ci ildə Qızıl Orda hökmdarı Əhməd xanla Moskva knyazı III İvan arasında Uqra çayı ətrafında cərəyan edən qarşıdurmalı görüş başa çatmışdır. 

## Qarşıdurmanın gedişatı
Hələ XIII əsrin ortalarından monqol-tatarların (türk-moğollar) asılığı altında olan rus knyazlıqları onlara vergi verməyə məcbur edilmişdi. 1380-ci ildə baş vermiş Kulikovo döyüşündən sonra asılılıq zəifləsə də, rus torpaqları hələ tam azadlıq qazana bilməmişdi. Lakin XV əsrin ikinci yarısında Qızıl Orda dövlətindəki zəifləməni fürsət sayan rusların azadlıq hissləri güclənmişdi.
1476-cı ildə Moskva knyazlığı Qızıl Ordaya vergi ödəməkdən imtina etdi, 1480-ci ildə asılıqdan çıxdığını rəsmən bəyan etdi. Qeyd etmək lazımdır ki, rus dövlətçiliyinin həlledici məqamlarından sayılan bu dövrdə artıq ağıllı manevrlər edilirdi. İki cəbhədə sıxışacağını görən rus knyazlıqları Litvaya qarşı Krım xanlığı ilə ittifaqa girərək hücumların birindən yayına bildi. Knyaz III İvan isə Əhməd xana qarşı döyüşə hazırlaşdı. 
Qızıl Ordanın qüvvəsi qələbəyə iddialı sayılsa da, əlverişsiz hava şəraiti və rus artilleriyasının davamlı atəşi onları geri oturtmuş, hər iki tərəf mövqe savaşına başlamışdı. Bununla da, "Uqra müqaviməti" başlamışdı. Heç bir tərəf hücuma atılmadı, nəticədə hücum edən Qızıl Orda tərəfi məğlub vəziyyətə düşürdü. 11 noyabrda Əhməd xan qoşunlarını geri qaytardı və qarşıdurma sona çatdı.

## Moskvalıların uğur qazanma səbəbləri
Moskva knyazlığının bu münaqişədən uğurla çıxmasında 3 əsas strateji-taktiki planın həyata keçirilməsi mühüm rol oynadı:
*1) Qızıl Ordanın müttəfiqi Litvaya qarşı Krım xanlığının yönləndirilməsilə təklənməkdən sığortalanma;
*2) III İvan tərəfindən müdafiəsiz qalan Qızıl Orda paytaxtına qoşun göndərməsi ilə rəqibi xoşagəlməz sürprizlə təəccübləndirmək və geriyə qaytarmaq məcburiyyəti yaratma;
*3) Mümkün qədər açıq döyüşdən qaçmaqla hücum iddiası ilə gələn monqol-tatar qoşunlarının əzminin qırılması və usanıb, qaçmağa vadar edilməsi.

## Nəticə
Görüşün Rusiya tarixində böyük önəmi var. Uqra görüşü nəticəsində rusların monqol-tatarlardan asılılığına son qoyuldu, vergilərin ödənməsi dayandırıldı. Moskva knyazlığı nəinki faktiki, həm də formal qaydada suveren dövlət oldu. 1980-ci ildə həmin hadisənin 500 illik ildönümü münasibətilə eyniadlı çayın sahilində abidə ucaldılıb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Лурье Я. С. Новонайденный рассказ о «стоянии на Угре» // Труды Отдела древнерусской литературы / АН СССР. Ин-т русской литературы
* http://old-ru.ru/maps/kar13.htm
* Сборник материалов и статей по истоии Прибалтийского края. Т.11. Рига, 1979. с.597
* Скрынников Р. Г. Святители и власти. Л., 1990
E.ə. 209

## Hadisələr
* Kvint Fabi Maksim Kunktatorun beşinci sonuncu konsulluğu.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Teoman xan (çin. — 頭曼) — Hunların bilinən ilk hökmdarı.

## İstinadlar
E.ə. 210

## Hadisələr

## Doğumlar
* V Ptolemey — Ptolemeylər sülaləsindən Misir fironu.

## Vəfatlar
* 10 sentyabr e.ə. 210 — Sin Şi Xuandi – Çinin birinci imperatoru.

## İstinadlar
Cənubi Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı

**Cənubi Azərbaycan Milli Azadlıq Hərəkatı** və ya qısaca **CAMAH** (Farsca: جنبش آزادیبخش ملی آذربایجان جنوبی) — Cənubi Azərbaycanın milli azadlıq hərəkatı təşkilatı olaraq, 1991-ci ildə Piruz Dilənçinin rəhbərliyi altında bir qrup siyasətçi və ziyalı tərəfindən yaradılmışdır.

## Haqqında
İranın parçalanması, müstəqil Cənubi Azərbaycan dövlətinin yaradılması və nəhayətdə Bütöv Azərbaycanın qurulması CAMAH təşkilatının ali və son məqsədidir.

1999-cu ildə Təbrizdə milli hərəkatın güclənməsi ilə, Mahmudəli Çöhrəqanlı CAMAH təşkilatının lideri seçilmiş, 2002-ci ildə isə təşkilatda baş verən daxili fikir ayrılıqları nəticəsində səs çoxluğu ilə Mahmudəli Çöhrəqanlı CAMAH-dan uzaqlaşdırılmışdır və təkrar Piruz Dilənçi CAMAH təşkilatının lideri olaraq fəaliyyətini davam etdirməyə başlamışdır. Bundan sonra, Mahmudəli Çöhrəqanlı CAMAH təşkilatından ayrılan bir qrup şəxslə GAMOH adlı yeni bir qurum yaratmışdır.

Dünya Azərbaycanlıları Konqresi, Bütöv Azərbaycan Birliyi və Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı kimi təşkilatlar bünövrəsini CAMAH-dan götürmüşdür.

## Azərbaycanda
CAMAH 1991–1999-cu illər arasında Şimali Azərbaycandakı cənub mövzusu ilə bağlı aparıcı mövqeyinə görə hətta Azərbaycan Respublikasının dövlət dairələri tərəfindən də dəstəklənməkdə idi. Xüsusilə Heydər Əliyevin prezidentliyi və Namiq Abbasovun MTN-ə rəhbərlik etdiyi dövrlərdə Cənubi Azərbaycan mövzusu Azərbaycan mətbuatı və kütləvi informasiya vasitələrinin gündəmində əhəmiyyətli yer tuturdu. O dönəmdə hətta ölkə prezidenti, Prezident Aparatı və MTN səviyyəsində CAMAH-la bağlı rəsmi və qeyri-rəsmi münasibətlər bildirilmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*South Azerbaijan 
*CAMAH-ın rəsmi internet səhifəsi
* CAMAH barədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının müxtəlif tarixlərdə yayınladığı raportlar: 1., 2.
Pokemon

**Pokémon** (,  - Pocket Monster, ) — 1996-cı ildə Satoşi Taciri tərəfindən yaradılan medifranşizadır. Pokémonun ticarət markası "Nintendo" studiyasına məxsusdur. Pokémon haqqında ilk ideya 1989-cu ildə yaranmış və 1996-cı ildə ilk olaraq videooyun kimi istehsal edilmişdir. Pokémondan videooyunda, manqada və kart oyunlarında istifadə edilmişdir. Hal-hazırda 807 növ Pokémon növü və 18 tipi vardır. Pokémonun 20 mövsüm cizgi filmi, manqası, 700-dən çox seriyası olan anime və 45-dan çox videooyunu vardır.

## İstinadlar
Spürk (jurnal)

***Spürk*** () — erməni diasporunun nəşr etdirdiyi ən nüfuzlu ictimai-siyasi dərgilərdən biridir. Spürk erməni dilində *"Diaspor"* deməkdir.

Jurnal 1958-ci ildən Beyrutda (Livan) nəşr olunur, məşhur redaktorlar Simon Simonyan (1958-1975), Gevork Açemyan (1978-1989) və başqaları.
1978-ci ilə kimi Spürk qazet şəklində sonra isə jurnal şəklində işıq görməyə başlayıb, Spürk Erməni Xalq Hərəkatının () dərgisidir.

İlk zamanlar Spürk erməni partiyalarından və siyasi təşkilatlarından asılı olmayan bir siyasətə sahib idi, müxtəlif ölkələrdə geniş oxucu kütləsinə və çox sayda müəllifə malik idi (müəlliflər sırasında Ovanes Şiraz, Silva Kaputikyan, Gevork Qubelyan, Ovanes Parskuni). 
Jurnalda onun bütün tarixi boyu mütəmadi şəkildə antitürk sonra isə antiazərbaycan xarakterli məqalələr yer alıb. Təsadüfi deyil ki, 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərin əvvəllərdində bu dərgi demək olar ki, bütün məşhur erməni millətçilərinin məqalələrini dərc edib.

Jurnalda həmçinin mühacir erməni ədəbiyyatının nümunələrinə də rast gəlmək olur.

## İstinadlar
Yoxsulların toyu

**"Yoxsulların toyu"** — azərbaycanlı rəssam Əzim Əzimzadənin 1931-ci ildə çəkdiyi rəsm əsəri

## Poçt markası üzərində

2007-ci ilin iyun ayının 5-də Bakı şəhərində Azərbaycan Respublikası Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin "Azərmarka" şirkəti tərəfindən Əzim Əzimzadəyə həsr olunmuş 2 poçt markası təqdim edilmişdir. Qiyməti 20 qəpik, tirajı isə 10000 ədəd olan həmin markalardan biri "Yoxsulların toyu" adlı rəsm əsərinə həsr olunmuşdur.

## İstinadlar
Fridek-Mistek

**Fridek-Mistek** ( , keç. ) Çex Respublikasının şərqində, Morav-Sileziya bölgəsində, Ostravitse çayında yerləşən şəhər. Fridek-Mistek inzibati rayonunun mərkəzidir. 
## Tarix
Şəhər, Teşin Sileziyasının mərkəzi olmuş Fridek şəhərinin Morav Misteki ilə birləşməsi nəticəsində (1943-cü ildə) yaranmışdır. İkinci dünya müharibəsi zamanı şəhər sadəcə Fridek adlanırdı, müharibədən sonra iisə ona indiki adı vermişdilər. 
## Məşhur Fridek'lilər
* Otakar Parjik (1901-1955) çexiyalı dirijor, Fridekdə anadan olmuşdu
* Tomaş Qalasek (1973) çexiyalı futbolçu
## Qardaş şəhərlər
* , Belsko-Biala
* , Mıslovitse
* , Jilina
* , Ames, Ayova
* , Nikaia
* , Urjupinsk
* , Harelbeke

## Qalereya

Image:Frýdek-Místek, celek.jpg|Cənub qərbdən şəhərə mənzərə
Image:Frýdek farní kostel sv. Jana.JPG|MüqəddəsYan kostyolu
Image:2014 Frydek-Mistek, Bazylika Nawiedzenia NMP 08.jpg|Panna Mariya Fridek bazilikası
Image:Frydek synagoga a skola.jpg|Fridek sinaqoqu
Image:Frydek-Mistek chateau in winter.jpg|Fridek qəsri qışda
Image:Frýdek Kašna na náměstí.JPG|Fridekin mərkəzi meydanı
Image:Frýdek, Landsbergerova továrna (06).jpg|Bývalá Landsbergerova textilka, později Slezan 06
Image:Frýdek, židovský hřbitov.jpg|Fridek yəhudi qəbiristanlığı

### Web link

* http://www.frydekmistek.cz/ Oficiální stránky
* http://www.frydecko-mistecko.cz/ Regionální internetové noviny pro Frýdek-Místek a okolí
* http://www.bazilika.net/  Římskokatolická farnost sv. Jana Křtitele Frýdek
* www.ian.cz, O svícení 38 Světelné znečištění ve Frýdku
* www.ian.cz, O svícení 26 Světelné znečištění v Místku
* stránky archívu Frýdek-Místek
Pilot-dalğa nəzəriyyəsi

**Pilot-dalğa nəzəriyyəsi** — Kvant mexanikasının fərqli bir təfsiri; bu nəzəriyyəyə görə, parçacıqlar müşahidə edilsə də müşahidə edilməsədə dalğa funksiyası tərəfindən istiqamətləndirilən bəlli pozisiyalara sahibdir.

Kvant fizikasındakı ölçmə problemini həll etmək üçün ilk dəfə Fransız fizik prins Louis de Broglie tərəfindən ortaya atılan bu nəzəriyyə daha sonra İngilis-Amerikan fizik David Bohm tərəfindən ölçmələri ehtiva edəcək şəkildə genişləndirildi. De Broglie-Bohm nəzəriyyəsi olaraqda anılan, **gizli dəyişən nəzəriyyəsi**nin bilinən ilk örnəyi olan bu nəzəriyyəyə görə, pilot dalğası, cazibə kimi sahəsi içindəki bütün parçacıqları təsir edən adi güc sahələrinin əksinə, sadəcə bir parçacığa təsir edər. Hər parçacığın, kainatdakı bütün digər parçacıqların mövqeyini qavrayan sadəcə özünə aid xüsusi bir pilot dalğası var. Pilot dalğası xüsusi parçacığını güc tətbiq edərək yox, bir radar şüalanması kimi məlumat təmin edərək istiqamətləndirir.

Bu nəzəriyyə, yalnız bir fəza-zaman içində yer alır, lokal deyil, realistik və deterministikdir. Eyni anda bir parçacığın mövqe və sürətinin təsbiti hər vaxtkı müəyyənsizlik prinsipi çərçivələnməsinə tabedir. Şredinger dalğa tənliyinə görə gəlişən dalğa funksiyası əsla çökməz. Qeyri lokallığa uyan bir gizli dəyişənlər nəzəriyyəsi olan bu nəzəriyyə, Bell bərabərsizliyini təmin edər. Parçacıqların hər vaxt dəqiq pozisiyaları olduğundan ölçmə problemini həll etmişdir.

## Həmçinin bax
* Şredingerin pişiyi
* Kopenhagen təfsiri
* Çoxlu dünyalar təfsiri
Çoxlu dünyalar təfsiri

Kvant mexanikasının təfsirlərindən biri olan **Çoxlu Dünyalar** təfsirinə görə reallığın özü olaraq bütün kainat üçün yeganə və universal bir dalğa funksiyası mövcuddur. Bu universal dalğa funksiyası hər şeyin dalğa funskiyası olaraq, bildiyimiz dünyamızdakı bütün ehtimalları və hətta bunun xaricində təkmilləşməsi mümkün bütün dünyaları ehtiva etməkdədir.

Çoxlu Dünyalar təfsiri, hər kəsin fərqli bir ssenaridə alternativ qərarlarla hərəkətə keçdiyi incoherent reallıq fikrini daşıyır. Buna görə hər fərqli qərarla budaqlanan dünya, hər ehtimalın var olduğu sonsuz sayda paralel dünyalar təşkil edir.

Bu təfsir ilk dəfə Prinston Universitetində bir doktorluq tələbəsi olan Hugh Everett III tərəfindən 1957-ci ilində irəli sürüldü. Nəzəriyyə illər sonra eyni universitetdən Max Tegmark tərəfindən təfsiri dəstəkləyən kvant intiharı və kvant ölümsüzlüyü təcrübəsi ilə birgə populyarlıq qazandı.

## Həmçinin bax
* Pilot-dalğa nəzəriyyəsi
* Kopenhagen təfsiri
Şəhriyar Sədiq Əfşar

**Şəhriyar Sədiq Əfşar** () — ABŞ azərbaycanlılarından olan fizik və bir çox mükafat qazanan ixtiraçı.O,2004-cü ildə Harvard Universitetində Əfşar təcrübəsinin hazırlanması və həyata keçirilməsi ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhriyar Əfşarın vebsaytı
E.ə. 55

## Hadisələr
* E.ə. 55 və E.ə. 410 illəri arasında Britaniya adaları Roma İmperiyasına bağlı Britannia əyalətini təşkil.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Tit Lukretsi Kar — Roma şairi və materialist filosofu.
* Böyük Tiqran
Eliezer Avtabi

**Eliezer Avtabi**(İvritcə: אליעזר אבטבי‎, 1938 təvəllüdlü) 1974 və 1984 arasında Milli Dini Partiyasının Knessetdə üzvü kimi xidmət edən keçmiş İsrailli siyasətçi.

## Xarici keçidlər
*Eliezer Avtabi Knesset vebsaytında
E.ə. 650

## Hadisələr
* Assur hökmdarı Aşşurbanipal İzirtunu zəbt edərək dağıtmışdır.

## Doğumlar
* Pittak

## Vəfatlar
Geyger sayğacı

240px|thumbnail|right
**Geiger sayğacı** Hans Geiger (1882 - 1945) adlı alman fizikin 1908-ci ildə düzəltdiyi, içinə düşən ionlaşan zərrəcikləri avtomatik saymağa imkan verən qazboşaldıcı cihazdır. 

Geiger-Müller sayğacı kimi də tanınan Geiger sayğaçı ionlaşma radiasiyasını ölçə bilən bir növ parçacıq detektorudur. Geiger sayğacı radiasiyanın varlığını təsbit edə bilən, əldə daşına bilən bir cihazdır. Bu cihaz radiasiyalı mühitdə çıt səsləri çıxarır və mühitdəki radiasiyanın səviyyəsini də ölçə bilir.
E.ə. 525

## Hadisələr
* Pelusiya döyüşü — Əhəməni hökmdarı II Kambiz Misiri işğal etdi.

## Doğumlar
* Esxil — yunan faciəsinin banisi.

## Vəfatlar
* Anaksimen

## İstinadlar
E.ə. 728

## Hadisələr
* Midiya, Mada və ya Maday () — e.ə. 728-ci ildən e.ə. 549-cu ilədək mövcud olmuş qədim dövlət, şərqdə ilk imperiya.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Qeyri-müəyyənlik prinsipi

**Heyzenberq qeyri-müəyyənlik prinsipi** — 1927-ci ildə Verner Heyzenberq tərəfindən önə sürüldü. Kvant fizikasında Heyzenberqin  qeyri-müəyyənlik prinsipinə görə, bir zərrəciyin momenti və mövqeyi eyni anda tam doğruluqla ölçülə bilməz (moment dəyişməsi = kütlə dəyişməsi x sürət dəyişməsi). Qeyri-müəyyənlik prinsipini daha da ümumiləşdirilmiş olaraq anlatmaq istəsək bunları deyə bilərik. Deterministik (klassik) fizikadan ayrı olaraq Kvant fizikasında hər fiziki kəmiyyətə uyğun gələn bir real say deyil, bir fəaliyyətçi var. Bu fəaliyyətçilər, klassikmexanikadan ayrı olaraq say dəyərləriylə ilə yox matrislər ilə təmsil edilir. Dolayısıyla, kvant mexanikasında ölçülən fiziki kəmiyyətin ölçmə sırası vacibdir. Hər hansı iki fiziki kəmiyyəti (məsələn: mövqe və moment)  götürək. Əgər bu fiziki kəmiyyətlərə uyğun gələn iki fəaliyyətçi yer dəyişdiremirsə bu iki kəmiyyətin (məsələn: moment ve mövqe) eyni anda ölçülməsi mümkünsüzdür. Bu halda dəqiq nəticələrdən yox, bir ortalama dəyər yaxınlarında dalğalanan dəyərlərdən danışa bilərik. Bu prinsip fransız fiziki Pyer Simon Laplasın Laplasın şeytanı nəzəriyyəsini təkzib etmişdir.

## Xarici keçidlər
Laplasın şeytanı

**Laplas şeytanı** — Pyer Simon Laplas tərəfindən 1814-ci ildə yayımlanan bir məqalədə yazıldığı kimi kainatdakı hər atomun yerini və hərəkətini bilən və bunun sayəsində kosmosun və kainatın bütün bir keçmiş və gələcəyini bilən virtual bir varlığın mövcud olduğunu iddia edən bir düşüncə təcrübəsidir. Laplasın məqaləsində səbəb determinizmi qavramsallaşdırdığı ifadəsinin özünəməxsus halı bu şəkildədir:

*"Kosmosun indiki halını keçmişin nəticəsi və gələcəyin səbəbi olaraq düşünə bilərik. Bir an üçün kosmosun bütün güclərinin və bunu təşkil edən bütün varlıqların mövqeylərini anlaya bilən bir canlı olduğunu düşünsək və onun bu məlumatları araşdıra biləcəyini də düşünsək, eyni anda kosmosdakı ən böyük varlıqlardan ən kiçik atomlara qədər hər şeyi ehtiva edərək hesablayırsa, heç bir şey qeyri-müəyyən deyil və gələcək də, eynən keçmiş kimi, onun gözlərinin önündədir."*

## Həmçinin bax
* Pyer Simon Laplas
* Laplas tənliyi

## İstinadlar
Santyaqo vilayəti

**Santyaqo vilayəti** (ispanca:*Provincia de Santiago*) — Çilidə vilayət. Əhalisi 4668473 nəfərdir (2002). Vilayətin ərazisi — 2030,3&nbsp;km², əhali sıxlığı — 2300 nəfər/km² -dir.

## Həmçinin bax
* Santyaqo

## İstinadlar
İndulgensiya

[thumb|[19 dekabr 1521-ci il tarixində indulgensiya alınması barədə şəhadətnamə]]

**İndulgensiya** (: , "səbir etmək", "icazə vermək")&nbsp;— katolik kilsələrdə günaha görə müvəqqəti cəzalardan azad olunma.

Bir neçə alman rahibi tərəfindən ortaya atılmış indulgensiya,buna görə məhz Almaniyada yaşamış olan alman keşiş Martin Lutherin 95 tezisi yazmasına,buna qarşı çıxıb reformasiya etməsinə səbəb olub.

## Protestant kilsəsində
Protestantlar özlərini haqlı çıxardmaq üçün,həmişə indulgensiyanı göstərirlər,indulgensiyanın hələ də davam etdiyini iddia edən bir neçə protestantlar indi isə bunun Katolik kilsəsində rədd edildiyini bilirlər.

## Pravoslav kilsəsində
Bəzi pravoslavlar İndulgensiyanın hələ də dəvam elədiyini zənn edirlər,bəzi rahiblər isə bunu məqalələrində və öyrəddiklərində gözə dəydirir.

Amma bunu etməyən bəzi kilsələrdə var.
Çilyan Vyexo

**Chillán Viejo** — Çilidə şəhər. Əhalisi 26172 nəfərdir (2002).

Ərazi — 292&nbsp;km², əhali sıxlığı — 89,63 nəfər/km²-dir.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi saytı
Amerikan ingiliscəsi

**Amerika ingiliscəsi** — əsasən ABŞ-də istifadə olunan bir sıra ingilis dilinin dialektləri.Təxminən dünyada ingiliscə anadilləri olan şəxslərin üçdə ikisi Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Britaniya ingiliscəsi
Kanada ingiliscəsi

**Kanada ingiliscəsi** (**CanE**, **CE**, **en-CA**) — Kanadada danışılan ingilis dili növü. İngilis dili Kanadalıların təxminən 24 milyonunun ilk dili və ya "ana dili"dir (77%) və 28 milyondan çox şəxs (86%) bu dili mükəmməl bilir. Kvebek xaricində olan Kanadalıların 82% yerli olaraq ingilis dilində danışırlar, lakin Kvebek daxilində bu rəqəm yalnız 7,7%-ə düşüb və əksər sakinlərin ana dili Kvebek fransızcasıdır.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Britaniya ingiliscəsi
*Amerika ingiliscəsi
Yeni Zelandiya ingiliscəsi

**Yeni Zelandiya ingiliscəsi** (**NZE**, **en-NZ**) — Yeni Zelandiyada danışılan İngilis dili dialektidir.

## Həmçinin bax
* Britaniya ingiliscəsi
* Amerika ingiliscəsi
* Kanada ingiliscəsi
* Avstraliya ingiliscəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yeni Zelandiya jarqonu
Avstraliya ingiliscəsi

**Avstraliya ingiliscəsi**(**AusE**, **AuE**, **AusEng**, **en-AU**) İngilis dilinin əsas növüdür və Avstraliya boyunca istifadə olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avstraliya Milli Lüğət Mərkəzi
Oksford ingilis dili lüğəti

**İngilis dilinin Oksford lüğəti** (, ), **Оksford lüğəti**, **Böyük Oksford lüğəti** — ingilis dilinin dünyada ən məşhur və ən geniş akademik lüğəti

"Oxford University Press" nəşrlər evi tərəfindən nəşr edilir. 2005-ci il nəşri 301 100 məqaləni əhatə edir (350 milyon çap işarəsi).

Lüğət qeyri-rəsmi şəkildə "Mürre lüğəti kimi tanınır (*Murray’s*) (ilk baş redaktor — Ceyms Mürrenin adı ilə).

## Haqqında

Oxford English Dictionary (OED) ingilis dilinin ən geniş və nüfuzlu lüğətlərindən biridir. Bu lüğət ingilis dilinin sözlərini, onların mənalarını, mənşəyini və zaman içində necə dəyişdiklərini izah edir. OED ingilis dilinin tarixini əhatə edən geniş məlumatlar təqdim edir və təkcə müasir ingilis dili deyil, həm də tarixi mətnlərdə rast gəlinən arxaik sözlər və ifadələr haqqında da məlumat verir.

;OED-nin əsas xüsusiyyətləri:

1.	Mənaların geniş təsviri: Hər bir sözün müxtəlif mənalarını və bu mənaların zaman içində necə dəyişdiyini izah edir.

2.	Etimologiya: Sözlərin mənşəyini və tarixi inkişafını ətraflı şəkildə təsvir edir.

3.	İstifadə nümunələri: Hər bir söz üçün tarixi və müasir mətnlərdən alınmış çoxsaylı nümunələr təqdim edir.

4.	Tarixi qavrayış: OED sözlərin ilk dəfə nə zaman və necə istifadə edildiyini izah etməklə, dilin tarixini izləməyə imkan yaradır.

OED həm çap, həm də onlayn versiyada mövcuddur. Onlayn versiyası daha müasir yeniləmələr və axtarış imkanları ilə istifadəçilərə daha rahat və geniş bir şəkildə məlumat əldə etmə imkanı verir. OED dilçilər, tədqiqatçılar və ingilis dilini öyrənənlər üçün əsaslı bir qaynaqdır.

OED haqqında daha ətraflı məlumat və onlayn lüğətə giriş üçün OED-in rəsmi saytından istifadə etmək mümkündür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Oksford ingilis dili lüğətinin rəsmi vebsaytı
Yunanıstan iqtisadiyyatı

**Yunanıstan iqtisadiyyatı** — sonuncu dünya iqtisadi tənəzzülündən ən çox ziyan çəkən iqtisadiyyatdır. 2013-cü ildə ölkə iqtisadiyyatının 5 % həcmində eniş yaşayacağı gözlənilir. Ölkədə artıq 5-ci ildir ki iqtisadi tənəzzül müşahidə edilir. Bu müddət ərzində ölkə iqtisadiyyatı 20% geriləyib. 2014-cü ilə qədər isə iqtisadiyyatın 25% geriləməsi gözlənilir. Hal-hazırda Yunanıstan iqtisadiyyatında vəziyyət yaxşılaşmaqdan uzaqdır. Ölkənin avrozonadan çıxması barədə söhbətlər yenidən gündəmdədir. Hətta bəzi mütəxəssislər bu məsələnin həllini tapdığını vurğulayırlar. Bu mövqedən çıxış edən iqtisadçılar ehtimal edirlər ki, Yunanıstanın yenidən milli valyutasına- drahmaya qayıtmasından və defolt elan etməsindən sonra avrozonanın yaşamaq uğrunda mübarizəsi başlayacaq.

## Mənbə
Payde

**Paide** (*Paide*), keçmiş **Vaissenştayn** ( — *Ağ daş*) — Estoniyanın mərkəzində şəhər, Yarvamaa bölgəsinin inzibati mərkəzi. Soyuq müharibə zamanı, burada Koigi sovet aviabazası yerləşirdi. Şəhərdə eyniadlı Livon ordeni tərəfindən tikilmiş qəsr ucalır. 
## Qardaşlaşmış şəhərlər
Paide 8 şəhərlə qardaşlaşıb:
* Annaberg-Buchholz
* Håbo
* Hamina
* Havirjov
* Majeykyay
* Pereyaslav
* Saldus
* Vestminster (Merilend)

## Etimologiya
Paydenin alman adı Weissenstein (əslində aşağı alman dilində Wittenstein və ya Wittensten) "ağ daş" deməkdir. Bu ad Payde qalasının inşasında istifadə olunan əhəng daşından götürülmüşdür. Latın tərcüməsi Albus Lapis də istifadə edilmişdir. Estoniya adı Payde ilk dəfə 1564 -cü ildə Payda olaraq qeyd edildi və paas, pae "kireçtaşı" sözündən yarandığı düşünülür.

## Görməli yerlər
Livoniya Ordeninin ustası Konrad von Mandernin əmri ilə Paide şəhərində 1265 və ya 1266 -cı illərdə  bir qala tikilmişdi. Əvvəldən yerli Tall Hermann qülləsi və ya Vallitorn olaraq bilinən mərkəzi qüllənin ətrafında inşa edilmişdir. Altı mərtəbəli tikili həmişə qala kompleksinin əsasını təşkil etmişdir. Qala 14-15 -ci əsrlərdə, ətrafdakı divarların genişləndirilməsi və qüllələrin əlavə edilməsi ilə möhkəmləndi. Yeni odlu silah təhlükəsinə qarşı çıxmaq üçün də modernləşdirildi. 16 -cı əsrdə, qala xarici bastionların əlavə edilməsi ilə yenidən dəyişdirildi.

## Paide Kilsəsi
Paide Kilsəsi əslində 16-cı əsrə aiddir; Bununla belə, bir neçə dəfə həm müharibədə, həm də yanğından sonra çox pis bir şəkildə zədələnmişdir və indiki bina əsasən 1909-1910-cu illərdə memar J. C. Mühlhausenin nəzarəti altında aparılan yenidənqurma işlərindən ibarətdir.

## Qaleriya

Fayl:HulsiusPaide.jpg|Paide görünüşü, 1632-ci ildən bir müddət əvvəl hazırlanmışdır
Fayl:Paide keskväljak.jpg|Şəhər meydanı
Fayl:Paide Castle in winter.jpg|Qışda Paide qalası
Fayl:Paide kohtuhoone. No 15061 Paide.JPG|Ədliyyə evi
Fayl:Paide Saksa Tütarlaste Eragümnaasiumi hoone 02.JPG|Xəstəxana klinikası (keçmiş Alman Qızlar Şəxsi Gimnaziyası)
Fayl:Paide raehoone.JPG|Paide Bələdiyyəsi
Fayl:Järvamaa Muuseum.JPG|Jarvamaa Muzeyi


## Görkəmli sakinlər
*Arvo Part - klassik musiqi bəstəkarı.

## Xarici keçidlər
* Paide linna koduleht
* Veebikaamera otsepilt Paide keskväljakult 
* Ühendus Weissenstein

## İstinadlar
Pılva

**Pılva** () — Estoniyaanın şərqində şəhər. Pılvamaa bölgəsinin inzibati mərkəzi.

### Əhali

2000-ci ilə əhalinin 96,4 %-i estonlar, 2,0 %-i ruslar, 0,6 %-i ukraynalılar, 0,3 %-ini isə finlər təşkil edirdi.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Kannus, ( )

## Xarici keçidlər
* Põlva koduleht
Ləzgicə Vikipediya

**Ləzgicə Vikipediya** () — Vikipediyanın ləzgi dilində olan bölməsidir. Vikipediyanın bu bölməsində 3000-dən çox məqalə yaradılıb.
E.ə. 212

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Arximed (b.e.ə. 287 – 212-ci illər) — Antik dövrün məşhur yunan alimi.

## İstinadlar
Vilyandi

**Vilyandi** (*Viljandi*) — 1919-cu ilə qədər **Fellin**() Estoniyanın Hanza şəhəri, Vilyandi gölünün ətrafında yerləşir. Vilyandimaa uyezdinin inzibati mərkəzidir. Estoniyanın 7-ci böyük şəhəridir.

## Tarix
Ən qədim yaşayış məntəqəsi burada e.ə. V əsrə aid edilir. Eston qəsəbəsi burada hələ Vikinqlər dövründə yaranmışdır. XIII əsrdə şəhərciyin ətrafında ilk daimi yaşayış zonası yaranmışdı. 1220–1224-cü illər arasında şəhərdə intensiv şəkildə fortifikasiya sistemlərinin, qəsrlərin tikilməsi başlanıb. 1280–1283-cü illər arası, Riqa arxiepiskopu, qəsrə Fellin adını qoymuş və ona şəhər statusu vermişdir. XIV əsrin əvvəllərində Fellin Hanzanın tərkibinə daxil olmuşdu. Bu hadisə, şəhərin çiçəklənməsində və inkişafında əsas rol oynamışdı. Livon üharibəsi zamanı Fellin qəsri qismən dağılmışdır. Daha böyük daıntılar Rus-Polşa müharibəsi zamanı baş vermişdir. İsveçın hökmranlığı zamanı, şəhər öz hüquqlarını itirmiş, II Yekaterina dövründə isə yenidən qaytarılmışdı.

### Əhali

## Qardaşlaşış şəhərlər
* : Arensburq
* : Valmiera
* : Kretinqa
* : Porvoo
* : Ternopol
* : Hernösand
* : Eslöv
* : Frostburq

## Qalereya

Fayl:Viljandi Jaani Kirik, 2007.jpg|Yaani kilsəsi
Fayl:Viljandi Pauluse kirik 31-08-2012.jpg|Paul kilsəsi
Fayl:Elamu Viljandis Tallinna 16.jpg|Elamu Tallinna tn 16.
Fayl:Elamu Viljandis Pikk 4.jpg|Elamu Pikk 
Fayl:Viljandi mõisa peahoone.jpg|


## Web link

* Viljandi linna ametlik koduleht
* Nädal Viljandis – info selle kohta, mis Viljandis toimub 
* Liivimaa 1599. aasta revisjon. Viljandi linn
* 2009. aasta metsapealinnaks valiti Viljandi Ilmajaam.ee, 20. jaanuar 2009
* Viljandi Sõprade Selts Soomes 
* 360° aeropanoraam / aerofoto 
* Homepage
* Vilyandi qəsri
E.ə. 287

## Hadisələr

## Doğumlar
* Arximed (e.ə. 287 – 212-ci illər) — Antik dövrün məşhur yunan alimi, riyaziyyatçısı, astronomu və ixtiraçısı.

## Vəfatlar
* Teofrast — qədim yunan filosofu və botaniki, Aristotelin öyrəncisi, peripatetik məktəbin ilk təmsilçilərindən biri.

## İstinadlar
E.ə. 354

## Hadisələr
* Romalılarla samnitlər arasında sülh müqaviləsi imzalanmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Ksenofont (b.e.ə. 430-355 və ya e.ə. 354-cü illər) – qədim yunan mütəfəkkiri.
Elva

**Elva** () — Estonianın cənubi-şərqində şəhər, Tartumaa bölgəsinin inzibati mərkəzi. Emayıgi çayına tökülən Elva çayında yerləşir. Şəhərdə iki göl var: Verevi və Arbi. Həmçinin şəhər yaxınlığında Viysyaagu gölü də mövcuddur.

## Qalereya

Elva raudteejaama peahoone.jpg|
Apteegihoone-elamu Elvas Kesk 35.jpg|
Elva-vallavalitsus.jpg|
Elva laululava.JPG|


## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Kempele
* Kristinehamn
* Salo
* Zestafoni

## Xarici keçidlər

* Elva kodulehekülg
E.ə. 100

## Hadisələr
* Qay Yuli Sezar (	 — )

## Doğumlar
* Qay Yuli Sezar (əsl adı: Gaius Julius Caesar; d. 13 iyul, b.e.ə. 100 – ö. 15 mart, b.e.ə. 44) – Qədim Roma imperiyasında siyasi xadim, sərkərdə, yazıçı.

## Vəfatlar
Cavad Əlizadə

**Cavad Əlizadə**- peşəkar karikaturaçı, ən yaxşı siyasətçilər, komik aktyorlar və futbolçulardan çəkdiyi karikaturalarına görə tanınır. 4D Yumor adlı elmi / fəlsəfi sütununa (cizgi filmlər, karikaturalar və satiralar daxil olmaqla) görə İtaliya, Çin və Yaponiyada mükafat qazandı.

## Bioqrafiyası
Cavad Əlizadə 1 yanvar 1953-cü ildə Ərdəbildə dünyaya gəlib və İngilis dili tərcüməsi sahəsində təhsil almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi vebsaytı 
* Əlizadənin bloqu
İon rabitəsi

[[Natrium və flüor atomları arasında ion rabitəsinin əmələ gəlmə mexanizmi.|thumb]]
**İon rabitəsi** — elektromənfiliyinə görə bir-birindən kəskin fərqlənən atomlar arasında, yəni metallarla  qeyri-metallar arasında əmələ gələn rabitə növüdür.

## Xarakteristika
İon rabitəsinin əmələgəlmə mexanizmi 1916-cı ildə alman alimi V.Kosselin irəli sürdüyü heteropolyar nəzəriyyə əsasında izah olunur. Bu nəzəriyyəyə görə ion rabitəsi elektronun bir atomdan başqa atoma keçdiyi zaman yaranır və nəticədə hər iki atom qonşu təsirsiz qazın davamlı konfiqurasiyasını yaradır. Belə ki, xarici elektron təbəqəsi, elektron verən atom üçün özündən əvvəl, elektron qəbul edən atom üçün isə özündən sonra gələn təsirsiz qazın elektron konfiqurasiyasına malik olur.	

İonların bir-birini cəzb etməsi yolu ilə əmələ gələn birləşmələrə heteropolyar və yaxud ion birləşmələri deyilir. Elektrostatik cəzbetmə ilə əmələ gələn ionlar arasındakı kimyəvi rabitəyə elek-trovalent və ya ion rabitəsi deyilir. İon rabitəli birləşmələr qələvi və qələvi-torpaq metalları ilə halogenlər arasında daha asan əmələ gəlir. Burada da yenə atomlar arasında yaranan rabitə bütünlüklə ion rabitəsi olmur. Məsələn, rentgenoqrafik tədqiqatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, LİF molekulunda elektron buludunun təxminən 0,1 hissəsi ionlararası sərhəddə qalır. Deməli, litiumla ftor arasında yaranan rabitənin 90% -i ion, 10%-i isə kovalent rabitədən ibarətdir. Odur ki, həmin ionların faktiki yükü +1 və -1 deyil, +0,9 və -0,9-dur. Buna effektiv yük deyilir.

## Xarici keçidlər
* Химическая связь -(Глава 7)- Ионная связь
E.ə. 10

## Hadisələr
* Akvink salınıb.

## Doğumlar
* Klavdi

## Vəfatlar
* Enesidem — Qədim Roma dövrünün filosofu, skeptisizm məktəbinin ardıcılı.

## İstinadlar
Rapla

**Rapla** () — Estoniyanın qərbində, Raplamaa bölgəsində şəhər.

## Qalereya

Fayl:Rapla kirik2.jpg|Rapla Maria Maqdalena kilsəsi
Fayl:Rapla raudteejaam 2010-05-12.jpg|Rapla dəmiryol vağzalı
Fayl:Rapla kultuurikeskus.JPG|Rapla mədəniyyət mərkəzi
Fayl:Rapla ringtee.JPG|Mərkəzi meydan
Fayl:Rapla, pangahoone Tallinna mnt 12 (1).jpg|
Fayl:Rapla, elamu-ärihoone Tallinna mnt 23 (1).jpg|
Fayl:Rapla kivisild1.jpg|
Fayl:Rapla Okta Centrum 07.08.2011 panoram.jpg|
Fayl:Rapla kalmistu 008..JPG|

## Web link

* Rapla Parish
Biləv SES

**Biləv su-elektrik stansiyası** — 2010-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Ordubad rayonun Biləv kəndi yaxınlığında Gilançay üzərində tikilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının 17% enerji təlabatını ödəyir.
Sovet Ay proqramı

**Sovet Ay proqramı** — Pilotlu kosmik apparatlar vasitəsilə Aya uçaraq tədqiqatlar aparmaq proqramını həyata keçirirdi. Aya uçmaq üçün Sergey Pavloviç Karolyovun, V. Çelomey və M. Yanqelin müxtəlif kosmik apparatları təklif edilirdi. Bu səbəbdən proqram zəif inkişaf edirdi. Sergey Korolyovun 1966-cı ildə ölümü ilə əlaqədar Aya uçmaq üçün göndəriləcək H-1 gəmisinin raketi tam başa çatdırılmamışdı. Onun təklif etdiyi raketlə razılaşmayanlar öz fikirlərini irəli sürməyə nail olmuşlar. Bunun ucbatından 1969-cu ildə Baykonurdan uçmağa hazırlaşan kosmik gəmi partlamışdır.

## İstinadlar
Aşıq Məhbub Xəlili

**Aşıq Məhbub Xəlili** () — azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
Aşıq Məhbub Xəlili 1963-cü ildə Qaradağın Xudafərin məntəqəsinin Oyru kəndində dünyaya gəlib.

Öz fitri isteadı və musiqi duyumu ilə bütün saz havalarını öyrənib. Gözəl səsi, çalğısı, rəvan dastan danışığı var, onlarca dastanı sinədən bilir. Məhbub Xəlili həm də ustad aşıqdır, on nəfərdən çox şagirdi var.

O, hazırda Tehran şəhərində yaşayır.

## İstinadlar
Davud Azad

**Davud Azad** () — iranlı müğənni və bəstəkar. Daha çox klassik avropa musiqisi ilə İran musiqisinin sintezini özündə cəmləyən "Ruminin divanı və Bax" albomu ilə tanınıb.

## Həyatı və fəaliyyəti
Davud Azad 6 oktyabr 1963-cü ildə Urmiyada, azərbaycanlı ailədə anadan olub. 19 yaşında musiqi ilə məşğul olmağa başlayıb. 25 yaşında olanda ilk kasetləri işıq üzü görür. "Maktabe Tar Tabriz" adlanan bu lent yazısı o dövrdə bir çoxları üçün tarda ifa etmək üçün standarta çevrilir. Sufi musiqiləri ifa etməkdən və bəstəkarlıqdan başqa tar, sitar, tənbur, ud, dəf, və rübab kimi musiqi alətlərində də ifa edə bilir. Son 30 ildə keçirilinə bütün sufi yığıncaqlarında iştirak edib və Ruminin sözlərinə bəstələdiyi musiqiləri ifa edib. Bütün dünya üzrə Avropada, Şimali Amerikada, Latın Amerikasında, Avstraliyada, Hindistanda, Yaponiya və Butanda 300-dən çox festival və konsertlərdə iştirak edib. Davud Azad Oksford Universitetinə İran musiqisi və onun növləri haqqında mühazirə demək üçün çağırılmış ilk iranlı mühazirəçidir. Onun "Ruminin divanı və Bax" albomu iran musiqisi ilə klassik qərb musiqisinin ilk sintezi sayılır. Bu albomda ifa olunan musiqilər bir çox beynəlxalq festivallarda və radiolarda səsləndirilib. 

## İştirak etdiyi beynəlxalq musiqi festivalları
* Norveçdə keçirilən "Sülh" festivalı
* Şotlandiyada keçirilən "Ruhani Musiqi Festivalı"
* "Art in Action" festivalı
* "Sacred Voices" festivalı
* "No mind" festivalı
* İstanbul 35-ci Beynəlxalq Musiqi Festivalı
* Parisdə keçirilən "Mond Arabe" festivalı 

## Xarici keçidlər
* Davud Azadın rəsmi vebsaytı 
* 35-ci İstanbul Beynəlxalq Musiqi Festivalında çıxışı
* Davud Azadın müsahibəsi

## İstinadlar
Çingiz Biriya

**Çingiz Biriya** () — Azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
Aşıq Çingiz Hüseyn oğlu Biriya 1961-ci ildə Qaradağ mahalının Ələzin kəndində anadan olub. Hələ uşaq yaşlarından saza-sözə könül verib. Aşıqlıq sənətini atasından və qardaşlarından öyrənən Çingiz Biriya 14 yaşından aşıqlıq sənəti ilə məşğul olmağa başlayıb. Qaradağın ustad aşıqlarından olan aşıq Rəsul Qurbani, Həsən Qəffari, Hüseyn Əsədidən faydalanıb.

Bir neçə dastan bilmişdir. Dəfələrlə beynəlxalq festivallarda çıxış edib, Türkiyəyə, Almaniyaya, Kanadaya dəvət alıb.

30-a yaxın şagird yetirib.

O, Rəsul Qurbaninin yanında 4 il şəyirdlik edərək aşıq sənətinin sirlərini öyrənib. Qaradağın tanınmış aşıqlarından biri olmuşdur. O, həm də dastançı aşıq olmuş, onlarca dastanı sinədən danışmışdır.

Çingiz Biriya Təbriz şəhərində yaşamış, 27 may 2021-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Ələddin

**Ələddin** () - Min bir gecə əsərinin qəhrəmanlarından biridir. Bəzi alimlər "Ələddin" personajının kitaba daxil olmadığını və qərb mədəniyyətindən gəldiyini iddia edirlər. Fransız tərcüməçisi Antuan Qallan "Min bir gecə" əsərini tərcümə edən zaman "Ələddinin sehrli çırağı" əhvalatı haqqında məlumat vermişdir.

Ələddin və sehrli çırağı haqqında bir çox film və cizgi filmlər mövcuddur.

## İstinadlar
Madaqaskar planı

**Madaqaskar planı** — Üçüncü Reyx tərəfindən təklif edilən köçürmə planı. Plana əsasən Avropada yaşayan yəhudi toplumu Madaqaskar adasına yerləşdirilməli idi.

## Arxa plan
Avropalı yəhudilərin Madaqaskar adasına köçürülməsi ilə bağlı fikirlər daha əvvəlcədən də mövcud olmuşdur. Fikir ilk dəfə 1885-ci ildə antisemitist düşüncələri ilə bilinən *Paul de Laqarde* tərəfindən təklif edilmişdir. 1920-ci ildə dönəmin aktiv siyasi və ictiami xadimlərindən olan Henri Hamilton, Arnold Le və digərləri *Madaqaskar planı* planını yenidən gündəmə gətirmişdir. Madaqaskar planından öncə XX əsrin əvvəllərində Avropada yaşayan yəhudi toplumuna Uqanda planı adlı layihə təklif edilir. Plana əsasən yəhudi əhalisi indiki Keniya ərazilərində yerləşən Mau platasına köçürülməli idi. Təklif Bazel şəhərində keçirilən *VI Sionist* yığıncağında müzakirə edildi və müzakirələr şiddətli fikir ayrılığına səbəb oldu. Madaqaskar dünya yəhudilərinin toplana biləcəyi və monoetnik dövlət quracağı ən potensiallı yer sayılırdı.

Müharibə ərəfəsində bu ideyanı yenidən gündəmə gətirən nasist liderlər Adolf Hitlerin də razılığını ala bilmişdi. Henrix Himmler isə 1940-cı ildəki çıxışında -*Ümid edirəm, yəhudilərin aqibəti ilə bağlı məsələ böyük bir köçlə onları Afrika və ya başqa bir koloniyaya yollamaqla öz həllini tapacaqdır*, — söyləmişdi. Yəhudilərin sığınması üçün salınan müvəqqəti yaşayış mərkəzləri — gettolar hazırlanmağa başladıqda *Madaqaskar planı* hələ də gündəlikdə idi. İkinci dünya müharibəsinin əvvəlində Varşava gettosundakı yəhudilərin *super getto* adlandırılan Madaqaskara köçürülməsi də düşünülürdü. Lakin uğursuz Dünkerk əməliyyatı və *[[Blitzkriq|İldırımsürətli müharibə]]* planının boşa çıxması ilə yanaşı, 1942-ci ildə adanın ingilis-fransız orduları tərəfindən tutulması *Madaqaskar planının* üstündən xətt çəkmiş oldu.

## Həmçinin bax
* Abayudaya, 1920-ci ildə İudaizmi qəbul etmiş bir Uqanda etnik qrupudur.
* Uqanda planı Avropalı yəhudilərin indiki Keniya ərazisində yerləşən Mau platasına köçürüləmsini nəzərdə tuturdu.
* SSRİ dönəmində yaradılan Yəhudi muxtar vilayəti, Rusiya Federasiyası dönəmində də saxlanılmışdır.
* Yaponlar *Fuqu planı * ilə yəhudiləri özlərinin yaratdıqları kukla dövlət Mançjou-qoya yerləşdirməyə çalışırdı.
Loksa

**Loksa** () — Estoniyanın şimalında, Baltik dənizində yerləşən şəhər, Haryumaa bölgəsində şəhər.
## Əhali
Loksanın 57% ruslar təşkil edir.

## Web link

* 360° aeropanoraam / aerofoto. 1 aprill 2012
* Loksa linn
* Loksa linnal keelatakse end lõhki laenata, Postimees, 8. detsember 2008