open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qaratəpə-Aslandaş Milli Parkı

**Qaratəpə-Aslandaş Milli Parkı** () ― Türkiyənin cənubunda yerləşən, 1958-ci ildə qurulmuş milli park. Su anbarının sahilində yerləşən bu ərazidə arxeoloji açıq hava muzeyi var.

Milli park ərazidəki əhəmiyyətli arxeoloji tapıntıların aşkarlanmasından sonra ölkənin bu tipli ikinci qorunan ərazisi olaraq 28 sentyabr 1958-ci ildə qurulmuşdur.

## Yer
Qaratəpə-Aslandaş Milli Parkı Osmaniyyə ilinin Kadirli və Düziçi bölgələrindədir. Qorunan ərazi Osmaniyyənin  şimalında və Kadirlinin  cənub-şərqində yerləşir. Ən yaxın hava limanı  məsafədə yeləşən Adana Şakirpaşa Hava Limanıdır.

## Coğrafiya
Milli park Tavr dağlarının ətəkləri ilə Ceyhan çayının keçdiyi Çukurova düzənliyi arasındakı ərazidə yerləşir. Park bit hissəsi Aslantaş bəndinin yaratdığı su anbarının sahilindədir. Ceyhan çayının qolları olan və Aslantaş su anbarına tökülən Hillik, Kırağı, Kışla və Kaplan çayları qorunan ərazinin sərhədlərıni təşkil edir.

Milli parkın dəniz səviyyəsindən ortalama hündürlüyü  arasında dəyişir.

Bundan başqa ərazidə İncirlitəpə (), Kalitəpə (), Karadağtəpə (), Qarzədətəpə (), Gavurtaştəpə (), Bocayücetəpə (), Kartəpə () kimi görkəmli təpələr də daxil olmaqla hündür nöqtələr var.

## Açıq hava muzeyi

Milli park həmçinin, Türkiyənin ilk qurulmuş eyni adlə açıq hava muzeyini ehtiva edir. Yerli olaraq "Hitit yarımadası" adlandırılan əraziyə milli parkın girişindən başlayan 1 200 metr uzunluğundakı daş döşənmiş cığırla getmək mümkündür.

Açıq səma altındakı muzey arxeoloji bir məkandır və neo-hititlərin 8-ci əsrdən qalma qədim divarlı yaşayış məskənini nümayiş etdirir. 1946–1952-ci illər arasında aşkarlanmış istehkamın içindəki əsərlər, daş heykəllər və qabartmalar əvvəlki yerindəcə qalır. Əraziyə adını daş üzərindəki aslan heykəlləri () vermişdir.

## Ekosistem

### Flora
Milli park Aralıq dənizi iqliminin bir çox tipik flora növünə ev sahibliyi edir. Parkdakı meşələri *Pinus brutia* və palıd (*Quercus*) təşkil edir. Digər bitkilərə *Pistacia terebinthus* və sumaq (*Rhus*) daxildir. Milli parkın piknik sahələrində *[[Sciadopitys]]*, qoz ağacı (*Juglans*), çinar (*Platanus*), *Morus* , ballınanə və hidrangeya (*Hydrangea*) əkilmişdir.

### Fauna
Milli parkda 15 məməli, 12 sürünən, 5 amfibiya və 22 balıq növü müşahidə olunur.

## İstirahət
Milli park ziyarətçilər üçün hər gün açıqdır. İstirahət üçün açıq hava fəaliyyəti kimi təklif olunan imkanlar gəzinti, pinik və düşərgədir. Düşərgəyə yalnız təyin olunmuş piknik yerlərində icazə verilir. Qonaqların qalması üçün nəzərdə tutulmuş evlər Kadirli və Osmaniyyədə mövcuddur.

## İstinadlar
Qazaxıstan-Alman Universiteti

**Qazaxıstan-Alman Universiteti (QAU)** (, ) —  Almatı şəhərində ali təhsil müəssisəsi. Qazaxıstan və Orta Asiyada yeganə Alman universitetidir. Bu gün Qazaxıstanın aparıcı universitetlərindən biridir.

## Tarixi
Universitet 1999-cu ildə Alman standartına uyğun mütəxəssis hazırlamaq məqsədi ilə özəl bir təşəbbüslə qurulmuşdur. 2004-cü ildə Qazaxıstan Təhsil və Elm Nazirliyinin sertifikatından, Alman Akademik Mübadilə Xidmətinin sertifikatından keçdi - KQU-da yüksək təhsilin təsdiqlənməsi. Elə həmin il Qazaxıstan Təhsil və Elm Nazirliyindən Alman kurrikulumlarına uyğun təhsil almaq üçün xüsusi icazə alındı.

2007-ci ildə, Almaniya Federativ Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi ilə Qazaxıstanın Təhsil və Elm Nazirliyi arasında hər iki ştatdan universitetə ​​intensiv dəstək verilməsini nəzərdə tutan bir müqavilə imzalandı. 2007-2008-ci tədris ilində 20 birinci kurs tələbəsi yenilikçi ixtisaslar üzrə təlimlərə başladı.

2008-ci ildə Almaniyanın Federal Prezidenti Horst Kelerin KQU-ya səfəri zamanı KQU-nun infrastrukturunu yaxşılaşdırmaq üçün Almaniya ilə Qazaxıstan arasında sıx əməkdaşlığa dair müqavilə imzalanmışdı. Artıq 2012-ci ildə universitet Almaniyada təhsil alan "Cüt dərəcə" proqramının ilk məzunlarını məzun etdi.

2009 və 2014-cü illərdə KQU Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyinin yenidən sertifikatlaşdırılmasından keçmişdir. 2014-cü ildə universitet IQAA agentliyi və 2015-ci ildə ACQUIN Akkreditasiya, Sertifikatlaşdırma və Keyfiyyət Təminatı İnstitutu (Almaniya) tərəfindən akkreditasiya aldı. "Atameken" Milli Sahibkarlar Palatasının reytinqinin 2020-ci il nəticələrinə görə Qazaxıstan-Alman Universiteti 5-ci yeri tutaraq Qazaxıstan Respublikasının ilk onluğuna daxil oldu.

## İstinadlar
Atatürk, Anası və Qadın Hüquqları abidəsi

**Atatürk, Anası və Qadın Hüquqları abidəsi** — Türkiyənin İzmir ilinin Karşıyaka ilçəsindəki Anayasa Meydanı içərisində yerləşən abidə.

## Tarixi
1967-ci ilin mayında qurulan Karşıyaka Atatürk Abidəsi Qurma və İdeallarını Yaşatma Dərnəyi Karşıyakada Mustafa Kamal Atatürkün xatirəsinə abidə qoyulması üçün layihə müsabiqəsi başlatdı. 10 noyabr 1971-ci ildə nəticəsi elan olunan müsabiqədə heykəltaraş Tamer Başoğlu ve memar Erkal Güngörenin dizaynı qalib gəldi. Cümhuriyyətin elan edilməsinin 50. ili şərəfinə qərarlaşdırılan və 1.2 milyon lirəyə başa gəlməsi planlanlaşdırılan abidə karşıyakalıların ianələriylə 1972-ci ildə inşa edilməyə başlandı və 26 oktyabr 1973-cü ildə mərasimlə açıldı.
2015-ci ilin mayında baxımsızlıq və korroziya səbəbiylə pis vəziyyətdə olan abidənin dağıdılaraq yerinə daha böyüyünün tikiləcəyi deyildi. İzmir Valiliyi abidənin "can və mal təhlükəsizliyi üçün risk yaratdığını" bildirdi. İzmir 1 saylı Mədəniyyət Mülklərinin Qorunması üzrə Bölgə Komitəsi də abidənin "tarixi abidə" olmadığını bildirərək yenilənməsinə icazə verdi. 2017-nin aprelində təşkil edilən tenderdən sonra 6.8 milyon lirə xərc qarşılığında firma ilə müqavilə imzalandı. 12 iyun 2017-ci ildə abidənin dağıdılması reallaşdı. Bələdiyyənin dağıdılma qərarının rəddi üçün açılan məhkəmədə daha əvvəl prosesi dayandırma tələbi, daha sonra da məhkəmənin özü idarə məhkəməsi tərəfindən rədd edildi. Təxminən bir il çəkən tikinti işlərinin ardınca tamamlanan abidənin açılışı 2018-ci ildə həyata keçdi. Abidənin altındakı 110 m2lik ərazidə yaradılan Qadına Hörmət Muzeyi 3 noyabr 2018-də qonaqlara açıldı. Muzeydə cümhuriyyət tarixində yeri olan yüz qadının həyat hekayələri toplandı. Abidə 2018 Beynəlxalq Daşınmaz Əmlak Mükafatlarında Çox Məqsədli İstifadə Məkanlarının İnkiaf Etdirilməsi və İctimai İstifadə Ərazilərinin İNkişaf etdirilməsi kateqoriyalarında həm Avropa Mükafatına, həm də Dünya Mükafatına layiq görüldü.

## Memarlığı
Abidə yerdən əyri formasında çıxan və bürünüc kəmərdən keçdikdən sonra dik olaraq yuxarı qalxan yeddi beton tikilidən ibarətdir. Atatürkün Prinsiplərinə ithafən əvvəl altı ədəd olması planlaşdırılan tikililər Ədalət Partiyasının üzvü olan İzmir Bələdiyyə Başçısı Osman Kibarın etirazı nəticəsində yeddiyə qaldırıldı. Tikililərin yüksəldilməsi Türkiyədə qadın hüquqlarının inkişafını göstərir. Bürünc kəmərin mərkəzində Mustafa Kamal Atatürkün qabartması, digər tərəflərdə Zibeydə xanım, mərmi daşıyan, qucağındakı uşaq ilə diz çökən, səsvermə qutusu qarşısında səs vermək üçün növbə gözləyən, kitab yazan və oxuyan bir neçə qadın, zeytun budağı daşıyan bir uşaq, maşın və fabrik qabartmaları yerləşdirilib.

Orijinal abidənin hündürlüyü , yerdən  hündürlükdə başlayan bürünc kəmərin yüksəkliyi , eni  idi. Böyüdülərək yenilənən abidənin tikilililərinin ən alçağı , ən hündürü , yerdən  hündürlükdə başlayan bürünc kəmərin yüksəkliyi -dir.

## İstinadlar
Xəzər Dövlət Texnologiyalar və Mühəndislik Universiteti

**Şahmərdan Yesenov adına Xəzər Dövlət Texnologiyalar və Mühəndislik Universiteti** (, həmçinin **Yessenov University, XDTVNU, Университет Есенова** kimi tanınır) — Qazaxıstanda çoxsahəli bir ali təhsil müəssisəsidir.

Universitetin indiki adı ona Qazaxıstan geologiya elminin və geoloji xidmətinin inkişafına böyük töhfə verən görkəmli qazax alimi Şahmərdan Yessenovun şərəfinə verilmişdir.

Hazırda Şahmərdan Yesenov adına Xəzər Dövlət Texnologiyalar və Mühəndislik Universiteti 43 bakalavr, 18 magistr və 5 doktorluq ixtisası üzrə təhsil xidmətləri göstərir. Universitetdə üç tədris korpusu, üç yataqxana, üç məşq meydançası, hovuzlu idman kompleksi var. Universitetdə 16-dan çox elmlər doktoru və 169 elmlər namizədi olmaqla 350-dən çox müəllim dərs deyir. 7 mindən çox tələbə təhsil alır.

## Tarixi
Universitetin tarixi 1976-cı ildə Mangistau ərazi istehsalat kompleksi üçün mühəndis kadrları hazırlamaq üçün Qazaxıstan Politexnik İnstitutunun ümumi texniki fakültəsinin Mangışlak bölgəsinin Şevçenko (indiki Aktau) şəhərində təşkil olunmasından başlayır. Ümumi texniki fakültəni çoxsahəli bir fakültəyə çevirən yeni ixtisasların açılmasına ehtiyac yarandı.

1990-cı ildə Politexnik İnstitutunun ümumi texniki fakültəsi V.I.Lenin adına Qazaxıstan Politexnik İnstitutunun (V.İ.Lenin adına QazPTİ) Mangistau filialına çevrildi.

1993-cü ildə V.I.Lenin adına QazPTİ-nin Manqistau filialı əsasında Aktau Politexnik İnstitutu açıldı.

1995-ci il institut üçün Şahmərdan Yessenovun adını verməklə yadda qaldı.

Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 07.05.96 tarixli 573 saylı fərmanı ilə. Atıra Pedaqoji Universitetinin Aktau Politexnik və Aktau filiallarının birləşməsi əsasında akademik Ş.Yessenov adına Aktau Dövlət Universiteti yaradıldı.

26 May 2008 "Ş.Yessenov adına Aktau Dövlət Universiteti" nin adı dəyişdirilərək "Ş. Yessenov adına Xəzər Dövlət Texnologiyalar və Mühəndislik Universiteti" adlandırıldı.

Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti N.A.Nazarbayevin 28.10.2006 tarixli təlimatına uyğun olaraq 4-6 oktyabr tarixlərində Mangistau bölgəsinə səfəri zamanı verilən 41-8.106 nömrəli, 2007-ci ilin iyun ayında universitet şəhərciyinin inşasına başlandı. Universitet heyəti 2009-2010-cu illərdə yeni tədris ilini yeni tədris binasında qarşılamışdır.

2011-ci ildə 500 yerlik bir tələbə yataqxanası istifadəyə verildi və 2013-cü ildə istifadəyə verilən bir idman kompleksinin inşasına başlandı.

## İstinadlar
Çöküntü (fermentasiya)

**Çöküntü (fermentasiya)** — Çöküntü, mayalanma və qıcqırmadan sonra şərab qabının dibinə "təmizlənmə" nəticəsində çökən və ya daşınan ölü maya və ya qalıq maya və digər hissəciklərdir. Bir pivə zavodunda pivə hazırlayarkən eyni borular kimi tanınır — şərab və pivənin ikincil fermentasiya ilə eyni — çöküntüdür və ya yalnız pivə halında çöküntüdür. Bu material yeməkdə və üzvi kimiyada istifadə olunan ticarət tartarik turşusunun çoxunun mənbəyidir.

Ümumiyyətlə şərab qalıq qoyaraq başqa bir konteynerə (rəfə) tökülür. Bəzi şərablar (xüsusən Şardonna, Şampan və Muskadet) bəzən zeytun qıcqırmasındandır, bir maya aroması və ləzzəti ilə nəticələnir. Çöküntüləri qoxulamaq üçün qarışdırıla bilər .

## Şərabçılıqda maya

Sur lie, sözün əsl mənasında Fransız dilindən "layihədə" olaraq tərcümə olunur. Sur lie şərabları tökülmədən birbaşa çöküntüdən qablaşdırılır (şərab filtrasiya prosesi). Kimyəvi olaraq, bu, palıd qoxusu molekullarını dəyişdirə bilər, inteqrasiyanı artırır və palıdın dadına görə daha xoşagəlməz hala gətirir. Çünki palıd taninləri polifenolik turşulardır və sərt ola bilər. Bu proses həm də şəraba təravət və qaymaqlıq əlavə edə bilər, rəng və aydınlığı yaxşılaşdırır. Muskadet bu üslubda hazırlanır. Ən azı 18 ay şüşə fermentasiyası zamanı çöküntülərin şampan üzərində təsiri əhəmiyyətlidir. Bəzi ən yaxşı köpüklü şərabların "hazır deyil" tost notları təbii qıcqırmanın nəticəsidir.

### Digər istifadə
Çöküntü üzərindən pivə (qalıq çamur) da alınır.
* Trappist pivəsi
* Unibroue Quebek, Kanada ale
* Köhnə stil əsl ale

## Yüngül qaralama protokolu
Birinci mayalanma bitmiş bir şəraba maya əlavə olunduğu bir müddətdə bu ikincil maya əlavə şərab istehsalçısının məqsədlərindən asılı olaraq şərabda 2–8 həftə qalır. Mayalar tez-tez qarışdırılır (batonaj) və protokol tamamlandıqda üyüdülür. İkincil otoliz olaraq da bilinən yüngül çöküntü protokolu, şərabın ləzzətini, taninlərini və turşuluğunu təsir edə biləcək əlavə mannoproteinlər və polisaxaridlər buraxır.

## İstinadlar
Karaqanda Dövlət Texniki Universiteti

**Karaqanda Dövlət Texniki Universiteti**  (*əvvəl* *Karaqanda Mədənçilik İnstitutu*, *Karaqanda Politexnik İnstitutu (KarPİ)*) — Qaraqanda şəhərində texniki kadr hazırlığı üçün ali təhsil müəssisəsi. Karaqanda Texniki Universiteti xüsusi bir statusa malikdir - Qazaxıstan Respublikasının İlk Prezidentinin universiteti. Təlim çoxsaylı texniki və humanitar ixtisaslar üzrə aparılır. 9 iyul 1953-cü ildə qurulmuşdur.

## Tarixi
1955-ci ildə rəhbər dəyişikliyi baş verdi. SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin 3 mart 1955-ci il tarixli 351-K nömrəli əmri ilə texnika elmləri namizədi  Karaqanda Dövlət Texniki Universitetinin direktoru vəzifəsində çalışan A.S Saqinov.

O dövrün əsas vəzifəsi institutun müəllim heyətinin formalaşdırılması və rəhbərliyinin gücləndirilməsi idi. SSRİ Ali Təhsil Nazirliyinin tövsiyəsi ilə, texnika elmləri doktoru, professor M.L. Rudakov, eyni zamanda mina ölçmə şöbəsinə rəhbərlik edən mina tədqiqatı sahəsində görkəmli mütəxəssis. Yarışda keçdi: A.Q. Sverdlovskdan Polyakov rəhbər vəzifəsinə. Mədən İnşaat İdarəsi, K.İ. Litvalı Akulov - rəhbər vəzifəsinə görə. Marksizm-leninizm şöbəsi; Elm namizədləri O.V. Xoroşev, İ.S. Kolotova, N.M. Ananiyev və A.A. Dnepropetrovskdan Snitko. Tədris korpusu da təcrübəli istehsalat işçiləri ilə tamamlandı: A.N. Lebedev, V.K. Universitetdə səmərəli və uzun müddət işləyən Şçedrov.

İnstitutun formalaşması və inkişafı ilə birlikdə yüksək keyfiyyətli müəllim heyəti formalaşdırmaq üçün daha radikal tədbirlərin axtarışı zərurətə çevrildi. İnstitut rəhbərliyi hədəfli aspirantura yolu ilə kadr hazırlığı üçün yeganə düzgün yolu seçmişdir. Bəzi illərdə mərkəzi universitetlərin hədəf aspiranturasına 30 nəfər göndərildi. Təbii ki, hamı təhsillərini müvəffəqiyyətlə başa vurub yenidən universitetə ​​qayıtmadı, ancaq bütövlükdə bu kurs müsbət nəticələr verdi və altmışlı illərin sonunda fakültəni elmlər namizədi ilə təmin etmək problemi əsasən həll edildi .

İnstitutun ixtisaslı elmi və pedaqoji kadrlarla təmin olunması problemini nəzərə alaraq, əslində baş kurator vəzifələrini yerinə yetirən Moskva Dağ-mədən İnstitutuna isti sözlər söyləmək lazımdır. Moskva Mədənçilik İnstitutunun aspiranturasının bir çox məzunu gənclərin zəngin təcrübələrini ötürərək universitetdə çalışmış və çalışmaqda davam edir.

Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanması probleminin uğurlu həllinə 1966-cı ilin sonunda bir neçə ixtisas üzrə namizədlik dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə müştərək Şuranın yaradılması kömək etdi: "Kömür, filiz və qeyri-metal yataqlarının yeraltı mədənçiliyi və istismarı". , "Mədən maşınları", "Mədən metallarının metallurgiya prosesləri", "Avtomatlaşdırma istehsalı", "Döküm".

## İstinadlar
Mis-nikel xəlitəsi

**Mis-nikel xəlitəsi** — mis əsaslı xəlitə, onun əsas aşqar vurma elementi nikeldir. Mis və nikelin qarışdırılması nəticəsində yaranan xəlitə korroziyaya qarşı davamlılığı güclənir, elektrik müqaviməti və möhkəmlik isə artır. Mis-nikel xəlitəsi əsasən elektrotexnika və konstruksiya tipli olur.

## Konstruksiya tipli mis-nikel xəlitəsi
Konstruksiya xəlitəsi korroziyaya qarşı yüksək dərəcədə davamlıdır. Konstruksiya tipli mis-nikel xəlitəsinə neyzilber və melxior aiddirlər.

Melxior nikellə misdən alınan, bəzən dəmir və manqan da əlavə olunaraq hazırlanan gümüşəoxşar ərintidir. Adətən melxiorun tərkibinə 5–30 % nikel, ≤0,8 % dəmir və ≤1 % daxil olur, qalanın hamısı misdən ibarətdir.

Neyzilber 5–35 % nikeldən və 13–45 % manqandan ibarət mis xəlitəsi.

## Elektrotexnika tipli mis-nikel xəlitəsi
Bu tip xəlitəyə yüksək elektrik müqavimət və elektriki cərəyanla hərəkət etdirən qüvvə xasdır, kopel və konstantan bu növə aiddir.

Konstantan nikel (39–41 %) və manqan (1–2 %) əlavə olunmuş termostabil mis əsaslı (təxminən 59 %) xəlitədir. Xəlitə yüksək xüsusi elektrik müqavimətinə (təxminən 0,5 mikroom-metr), elektrik müqavimətinin termik əmsalının minimum dəyərinə və mis, dəmir və xromel ilə termoelektro hərəkət etdirən qüvvəyə sahibdir.

Kopel aşağıdakı elementlərdən ibarət olan xəlitədir: Ni (43–44 %); Fe (2–3 %); qalanı Cu-dur.

## Tətbiq sahələri
Mis-nikel xəlitəsi reostat, rezistor, termocüt və s. kimi elektrik cihazları üçün istifadə olunur; qab-qacaq, sikkə zərb olunmasında, tibb sənayesində, gəmiqayırma və sənət məmulatlarında istifadə olunur.

## İstinadlar
Kostanay Dövlət Pedaqoji İnstitutu

**Kostanay Dövlət Pedaqoji İnstitutu (KDPİ)** () — Qazaxıstanın Kostanay vilayətinin ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Müəllim hazırlığı problemi həmişə Qazaxıstan SSR rəhbərliyinin diqqət mərkəzində olmuşdur. 1936-cı ildə respublikada 2365 nəfərlik qəbul planı ilə 25 pedaqoji texnikum mövcud idi. Pedaqoji texniki məktəblərə hazırlıq aşağıdakı istiqamətlərdə aparılmışdır: hazırlıq sinifləri, məktəb, məktəbəqədər təhsil, bədən tərbiyəsi, kitabxanaçılıq. Məlumdur ki, 1930-cu ildə ölkədə ümumbəşəri icbari ibtidai təhsil tətbiq olundu. Təqdimat şərtləri müəyyənləşdirildi, məktəbin rejimi, quruluşu müəyyənləşdirilmiş müvafiq sənədlər qəbul edildi. Bölgələrdə məktəblər sürətlə böyüdü. Müəllimlərə ehtiyac artdı, onlara münasibət dəyişdi, vəziyyəti və maddi vəziyyəti yaxşılaşdı. 1936-cı ildə “İbtidai və orta məktəb müəllimi” fərdi adı təsis edildi. Fəxri ad - "Əməkdar müəllim".

1936-cı ildə bölgədə artıq dörd pedaqoji texnikum var idi. Bunlar Kustanai Qazaxıstan Pedaqoji Kolleci, Kustanai Rus Pedaqoji Kolleci, Temir Qazaxı Pedaqoji Kolleci və Fedorov Pedaqoji Kollecidir. Eyni zamanda Kustanai Xalq Təhsili İnstitutu (aka Qazaxıstan Təhsil İnstitutu) fəaliyyət göstərirdi. Bu, müxtəlif funksiyaları həyata keçirən bütöv bir kompleks idi, lakin şagirdlərin stasionar təhsili aparmırdı. Bölgədə heç bir universitet yox idi, baxmayaraq ki, onun açılması üçün zəmin yaranmaq üzrə idi. 29 iyul 1936-cı ildə Kostanay bölgəsi quruldu. Leninqrad, Moskva və Almatı da daxil olmaqla mərkəzi universitetlərdən məzun olan bəzi gənc mütəxəssisləri qəbul etdi.

Qazaxıstan SSR Xalq Komissarları Soveti və respublikanın Xalq Maarif Komissarlığı ilə razılaşdırılaraq, Fəhlə Deputatları Sovetinin Kustanai Regional İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti 21 avqust 1939-cu il tarixdə " Kostanay Müəllimlər İnstitutu və filialları. " Onun əsasında fizika-riyaziyyat və təbii-coğrafi fakültələrin tərkibində 1 sentyabr 1939-cu ildən etibarən 240 nəfər (120 nəfər - əsas) üçün instituta yazılmaq üçün iki illik bir institut təşkil etmək əmri verildi. fakültələr, 50 - qiyabi sektor üçün, 70 - hazırlıq şöbəsi üçün) . İnstitutun ştat siyahısına 4 şöbə (marksizmin əsasları - leninizm, pedaqogika, fizika və riyaziyyat, təbiətşünaslıq və coğrafiya) və 13 tədris birimi daxil idi, lakin dərhal olmadı və hamısı doldurulmadı. İlk tələbə dəsti əsasən Kustanai bölgəsinin gəncləri arasından formalaşmışdır.

Hazırlıq şöbəsi bir il davam etdi. 1940-cı ildə məzunları institutda oxumaq üçün qeydiyyata alındılar və bu şöbəyə yeni bir işə qəbul edilmədi .

1941-ci ildə institutun 22 tələbəsi, 8 müəllimi və işçisi Qızıl Orduya getdi. Müharibənin bütün sonrakı illərində tələbə və müəllimlərin orduya çağırışları var idi. Müharibə illərində universitetlərin evakuasiya olunmuş işçiləri sayəsində müəllim heyəti əhəmiyyətli dərəcədə artırıldı. Yeni ixtisasların meydana çıxması 1942-ci ilin payızında institutda rus dili və ədəbiyyatı və müvafiq bölmə açmağa imkan verdi. 1944-cü ildə instituta Amangəldi İmanovun adı verildi. 1949-cu ildə institutda başqa bir tarix fakültəsi açıldı.

## İstinadlar
Kalium gübrələri

Kaliumlu gübrələr azotlu və fosforlu gübrələr kimi bitkilərin qidalanması üçün vacibdir. Ona görə də çıxarılan kalium duzlarının təxminən 90%-i kaliumlu gübrələr kimi istifadə olunur.

Kalium hüceyrənin üzvi birləşmələrinin tərkibinə daxildir.
Kalium gübrələri üçün xammal təbii kalium duzlarıdır. Torpaqda kaliumun çatışmaması məhsuldarlığı və bitkilərin əlverişsiz şəraitə davamlılığını azaldır.

**Kalium gübrələri** xlorid və sulfatlar olmaqla **iki qrupa** bölünür.

Kalium xlorid istehsalı üçün xammal silvinit mineralıdır ki, o, silvin (KCl) və qalit (NaCl) qarışığından ibarətdir, tərkibində K2O 12–15% olur.

## Sulfat gübrələri
Aşağıdakı minerallara malik süxurlardan alınır; kainit (KCl.MgSO4.2H2O) şenit(K2SO4. MgSO4.6H2O), lanqbeynit (K2SO4.2MgSO4) və s.

## Kalium xlorid (KCl)
Xırda kristallik, çəhrayı və ya boz rəngli tozdur. Tərkibində 53–60% kalium var. (K2O- ya hesablanmaqla). Ölçüləri 1-dən 3mm-ə qədər olan qranullar halında olan KCl az bərkiyir və səpin zamanı yaxşı səpilir.

## Kalium sulfat (K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>)
Düzgün olmayan formalı, bozumtul-çəhrayı rəngli qranullar olub 29% K2O və 9% MgO-ə malik olur. Bu gübrə bərkiyib iriləşmir. Kağız kisələrdə və ya açıq şəkildə daşınır. Kalium-sulfat və kaliummaqnizium sulfatxlora həssas olan bitkilər üçün (kartof, kətan) yaxşı gübrədir.
40%-li kalium duzu (KCl+NaCl). Kalium xloridin üyüdülmüş silvinit ilə qarışığı olub boz rəngli tozdur ki, içərisində çəhrayı rəngli qranullarda var. Tərkibində K2O-ya hesablamaqla 40% kalium var. Saxlanıldıqda bərkiyir, açıq şəkildə — tarasız daşınır. Bu gübrə kartof müstəsna olmaqla digər bitkilər yetişdirilən sahələrə əsas gübrə kimi verilir.

## Mənbə
İlek

**İlek** ve ya **Ellak** (*[[Qədim türk dili|Qədim türkcə]] ([[Hun dili|hunca]]):* *İlig* — padşah, hökmdar; ; ) — Avropa Hunlarının 12-ci xaqanı, Atillanın oğlu və varisi. Nedao Müharibəsində öldürülmüşdür. Yerinə vəliəhdi və qardaşı Dengizik Xan keçmişdir.

## İstinadlar
Məhəmmədhüseyn xan Şəkili

**Məhəmmədhüseyn xan Şəkili** — Şirvanşahlar nəslindən olan Səfəvi sərkərdəsi.

## Həyatı
Məhəmmədhüseyn xan Səfəvi dövlətində hərbi və mülki vəzifələrdə xidmət etmiş sərkərdə olmuşdur. O, Şirvan bəylərbəyiliyinin Şəki əyalətinin hakimi kimi çalışmışdır. Bu zaman Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas (1587-1629) idi.

Məhəmmədhüseyn xan Şəki hakimi I Şah Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri zamanı təyin olunmuşdur. Ata tərəfdə Şirvanşahlar nəslindən gələn Məhəmmədhüseyn xan həmçinin türk tayfalarından olan Zülqədər elinin başçısı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. İraqda və Azərbaycanda yaşayan bu tayfanın başçısı olmuş Məhəmmədhüseyn xan ana tərəfdən bu tayfaya mənsub idi.

Məhəmmədhüseyn xan Gürcüstanda 1615-ci ildə Səfəvilər əleyhinə başlamış üsyan nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
*
Məhəmməd Əli xan

**Məhəmməd Əli xan** — XVIII əsrin I rübündə fəaliyyət göstərmiş Səfəvi hərbi xadimi, Azərbaycan bəylərbəyliyinin hakimi.

## Həyatı
Məhəmməd Əli xan 1719-1720-ci illər aralığında Səfəvi dövlətinin Azərbaycan bəylərbəyiliyinin hakimi olmuşdur. O, bu vəzifədə Səfiqulu xan Ziyadoğlu Qacarı əvəzləmiş, ondan sonra isə bu vəzifəyə Mehdi (və ya Mixri) xan gəlmişdir.

Onun hakimliyi dövrü Səfəvi dövlətinin süqut dövrünə təsadüf edir. Qəddar hakim kimi təsvir edilən Məhəmməd Əli xanın davranışları Təbrizdə üsyana səbəb olmuş, üsyan nəticəsində də Məhəmməd Əli xan bəylərbəyiliyi tərk etməyə məcbur qalmışdır. Üsyan və bəylərbəyininin vilayəti tərk etmə hadisəsi 1719-cu ildə baş vermişdir. Bu hadisədən sonra İsfahandakı mərkəzi Səfəvi hakimiyyətinin ağır təzminat olaraq əyalətdən pul aldığı və göndərilən hakimiyyət nümayəndələrinə tabe olmağı əmr etdiyi bildirilir.

## İstinadlar
Aleksandr Krıçinski

**Aleksandr Krıçinski** () — Lipka tatarı olan hərbi xadim, kapitan və rotmistr.

## Həyatı
Aleksandr Krıçinski Reç Pospolita dövlətinin hərbi qurumlarından biri olan və yalnız Lipka tatarlarından təşkil edilmiş Tatar bölüyündə xidmət etmiş və kapitan rütbəsinə qədər yüksəlməyi bacarmışdır. Bu bölük uzun müddət mövcud olmuşdur.

## Lipka üsyanı
Reç Pospolita ordusunda xidmət edən Lipka tatarları 1672-ci ildə üsyana qalxdılar. Üsyanın səbəbi onların maaşlarının verilməməsi və dini azadlıqlarının məhdudlaşdırılması idi. Üsyan başladıqdan sonra Aleksandr Krıçinski üsyannı rəhbəri oldu. Üsyanı yatırmağa çalışan Reç Pospolita ordusuna III Con Sobieski rəhbərlik edirdi.

Üsyana qatılmış tatarların sayı dəqiq olaraq bilinmir, lakin 2 minlə 3 min arasında olduğu düşünülür. Reç Pospolitaya üsyan qaldıran Lipka tatarları Osmanlı imperiyasına tabe olduqlarını elan etmişdirlər. Nəticədə meydana çıxmış Osmanlı-Polşa müharibəsində (1672-1676) Lipka tatarları osmanlılar tərəfdən döyüşmüş və onlara bələdçilik etmişdirlər. Coğrafi ərazilərə yaxşı bələd olan tatarların səyləri nəticəsində Reç Pospolita tərəfinə ağır zərbəlrə vuruluşdur. Lipka tatarlarının komandanı, rotmistr Aleksandr Krıçinski sultan tərəfə keçdiyinə görə sultanın əmri ilə Bar qalasının komandanı təyin olundu. Əsas türk orduları Kamieniek Podolskini mühasirəyə alarkən, tatarlar Podole bölgəsinə hücum etdilər. Kamieniak Osmanlı tərəfindən ələ keçirildikdən sonra bəzi Lipka tatarları rada məskunlaşdılar və birdə Reç Pospolitaya geri dönmədilər. Orada məskunlaşanlar hələ də öz adətlərini qoruyub saxlamaqdadırlar.

Polyak hərbi formaları geyinən tatarlar yaşayış bölgələrinə yaxınlaşır və qəfildən heç nədən şübhələnməyən polyaklara hücum edib, yaşayış bölgələrini ələ keçirirdilər. Lakin tədricən tatarlar sultanın tabeliyindəki yaşamlarından da narazı oldular. Sobieskiyə gizli məktub göndərdilər və əgər irəli sürdükləri 10 şərtin qəbul olunacağı halda, əvvəlki yerlərinə qayıtmağı istədiklərini bildirdilər. Onların təklifləri əvvəl rədd edildi.

## Ölümü
Lipka üsyanı qısa müddətli oldu. Lipka tatarları Osmanlı sultanının sərt idarəçiliyi altında yaşamaqdan məmnun deyildilər. Həmçinin sultan tərəfindən onlara verilən Bar bölgəsi də məhsuldar və zəngin bir bölgə deyildi. Nəhayət Lipka tatarları Sobieski ilə razılığa gəldilər və onun tərəfinə keçdilər. Sobieski onların yardımı ilə Bar bölgəsini ələ keçirdi. Bundan əvvəl isə Bar qalasının komandanı Aleksandr Krıçinski qətlə yetirildi və onun yerinə oğlu qala komandanı oldu.

Sobieski tərəfinə keçən Lipka tatarları İsveçə qarşı olan müharibədə də aktiv formada iştirak etdilər.

Aleksandr Krıçinskinin həyatı polyak yazıçı Henrik Senkoviçin "Bozqırda alov" əsərindəki Azya personajını yaratmasına ilham mənbəyi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Aleksandr Yelyaşeviç

## İstinadlar
Kostanay Dövlət Universiteti

**Əhməd Baytursınov adına Kostanay Dövlət Universiteti (KDU)** () — Qazaxıstanın Kostanay şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Universitet təhsili
Əhməd ​​Baytursınov adına Kostanay Dövlət Universiteti 1992-ci ilin avqust ayında Qazaxıstan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 662 saylı Fərmanı ilə SSRİ-nin 50 illiyi adına Kostanay Pedaqoji İnstitutunun yarısından çoxu əsasında qurulmuşdur. 1939-cu ilin sentyabrında Kostanay iki illik müəllim institutu qurulduğu zaman bir əsrlik inkişaf tarixi. 2000-ci ilin fevralında Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin qərarı ilə Kənd Təsərrüfatı İnstitutu Kostanay Dövlət Universitetinə qoşuldu. 2004-cü ilin martında Kostanay Dövlət Pedaqoji İnstitutu universitetdən ayrıldı.

## Strukturu
İndi Əhməd ​​Baitursynov adına Kostanay Regional Universiteti Qazaxıstanın ən böyük universitetlərindən biridir. KRU, Qazaxıstan Respublikasının Şimali bölgəsinin aparıcı təhsil, elmi, metodiki və mədəniyyət mərkəzidir.

Universitetin strukturuna yeddi fakültə (humanitar və sosial, informasiya texnologiyaları, mühəndislik, tarix və hüquq, iqtisadi, aqro-bioloji, baytarlıq və heyvandarlıq texnologiyaları daxildir ki, burada 8500 tələbə 55 ixtisas üzrə əyani və qiyabi təhsil alır. təhsilin vaxt formaları, qazax və rus dillərində.

Universitetin 36 kafedrasının heyəti, 20 elmlər doktoru da daxil olmaqla 200-dən çox elmi dərəcə və ada malikdir. Ölkəmizin, Rusiyanın və uzaq xaricdəki akademik universitetlərin və tədqiqat institutlarının görkəmli alimləri bir sıra fənləri oxumağa dəvət olunurlar.

Universitetin tələbə və müəllimlərinin ixtiyarında təhsil laboratoriyaları, muzeylər, emalatxanalar, məşq, idman və akt zalları, yemək məntəqələri, tibb mərkəzi və tələbə yataqxanaları olan ümumi sahəsi 79 min kvadratmetr olan 8 tədris binası var.

## İstinadlar
Soyuz-36

**"Soyuz-36"** (, İttifaq-36) ― nəqliyyat pilotlu kosmik gəmisi "Soyuz"un "Salyut-6" kosmik stansiyasına pilotlu kosmik uçuşu. Bu, beynəlxalq "İnterkosmos" kosmik proqramı çərçivəsində təşkil olunan beşinci və MXR vətəndaşının kosmonavt qismində iştirak etdiyi ilk kosmik uçuş idi.

## Uçuşun parametrləri
* Aparatın kütləsi — 6,8 ton
* Orbitanın əyilməsi — 51,64°.
* Dövriyyə müddəti — 89,0 (91,4) dəq.
* Perigey — 197,5 (345,5) km.
* Apogey — 281.9 (363.3) km.

## Startın ekipajı
*  Komandir — Valeri Kubasov (3)
*  Kosmonavt-tədqiqatçı — Bela Madyari (1)

## İstinadlar
Ceyhan çayı

**Ceyhan** (tarixən **Piramos** ya **Piramus** (), **Leukosirus** () və ya **Cihun**) ―Türkiyənin cənubunda, Anadoluda çay.

## Çayın məcrası

Ceyhan çayı mənbəyini Türkiyənin Kahramanmaraş vilayətinin Əlbistan qəsəbəsinin cənub-şərqindən, Şərqi Tavr dağ silsiləsinin Nurhak dağlarından, Pınarbaşı adlanan yerdən götürür. Klassik istinadlara görə isə çayın mənbəyi Arabissos şəhəri yaxınlığındakı Kataoniyadadır. Çayın əsas qolları Harman, Göksun, Mağara Gözü, Fırnız, Tekir, Körsulu, Aksu (Kahramanmaraşda Ceyhanla birləşir), Çakur, Susas və Çepercedir. Ceyhan çayının ümumi uzunluğu -dir.

Çay klassik dövrlərdə bir müddət torpağın altı ilə axmış, daha sonra yenidən üzə çıxaraq axınını bərpa etmişdir. Çay Tavr dağlarındakı dərəsi boyu axarkən bəzi yerlərdə o qədər daralırdı ki, Strabon bir itin və ya dovşanın çayın üzərindən sıçrayaraq keçəcəyini iddia edirdi. Çay dərin və sürətli idi və orta eni  idi.

Hal-hazırda əvvəllər mövcud olan dar dərin vadiləri səbəbilə Ceyhan çayının üzərində hidroelektrik enerjisi istehsalı, daşqınlara qarşı mübarizə və məhsuldar Çukurova bölgəsinin suvarılması məqsədi ilə bəndlər tikilmişdir.

Ceyhan çaydakı su axını mövsümü olarq çox dəyişir. Avqust və sentyabr ayları çayın qıtsulu dövrüdür. Noyabr və dekabr aylarında isə payız yağışları suyun axın sürətini müvəqqəti olaraq saniyədə 50–380 kub metr olmaqla dəyişir. Yaz və yay aylarının əvvəllərində Tavr dağlarındakı qar əriyəndə axın artır və vaxtaşırı daşqınlara səbəb olardı. 20-ci əsrin son rübündə baş verən daşqınlar zamanı Çukurova düzünün iki çayı: Ceyhan və Seyhan çayları ən az 6 dəfə birləşmişdir.

Çay klassik dövrlərdə özü ilə elə bir miqdarda palçıq daşıyırdı ki, qədim bir kəlama görə, çayın mənsəbində yığdığı material bir gün Kipr adasına çatacaq və beləliklə adanı materiklə birləşdirəcəkdi. Ceyhan çayının mənsəbində əmələ gələn delta bataqlıq quşları üçün sığınacaqdır və bəzi illərdə onların sayı bir neçə milyona çatırdı. Buradakı qum sahili dəniz tısbağaları üçün yuva kimi rol oynayır.

## İstinadlar
Birbaşa göndərmə

**Birbaşa göndərmə** () – satıcının müştərilərin sifarişlərini qəbul etdiyi, lakin məhsulları müştəriyə stokda saxlamadan birbaşa göndərdiyi pərakəndə ticarət növü. Bu ticarətdə heç bir saxlama prosesi yerinə yetirilmir.

## Gedişat
Bu iş modeli məhlul mağazası tələb etmir. Tamamilə ləğv edilə bilər və ya göndərilən sifarişin yerinə yetirilməsi iş modeli ilə birləşdirilə bilər. Fiziki pərakəndə satıcı, potensial açılan göndərilən əşyaları sərgidə saxlaya bilər, poçt sifarişi qaydaları haqqında məlumatları kataloqu ilə təmin edə bilər və ya yalnız onlayn mövcud olan məlumatları olan vebsayt saxlaya bilər. Virtual pərakəndə satış şirkətinin yalnız vebsaytı olur.

Lakin birbaşa göndərmənin iqtisadiyyatı mürəkkəb ola bilər və malın qiyməti, emal və çatdırılma haqqı, marketinq və reklam xərcləri, rentabellik və miqyas və ya səmərəlilik kimi müxtəlif amillərdən asılıdır. Məhsulların qiyməti vacibdir, çünki topdansatış qiymətinə tətbiq olunan əlavə marja birbaşa göndərmə satıcısının mənfəətini təşkil edir. Birbaşa göndərmə satıcıları məhsulları fiziki olaraq emal etmirlər, buna görə də çatdırılma və emal xərcləri təchizatçıdan və müştərinin yerləşdiyi yerə görə dəyişə bilər. Təchizatçılar sabit haqq və ya satış qiymətinin müəyyən faizini tələb edə bilərlər ki, bu da birbaşa göndərmə satıcısının mənfəətinə təsir edir. Bundan əlavə, müştəri cəlb etmək üçün birbaşa göndərmə satıcıları sosial şəbəkələrdə reklam, təsirli şəxslərlə əməkdaşlıq və axtarış motoru optimallaşdırması kimi marketinq və reklam kampaniyalarına yatırım edirlər.

## İnkişaf
2006-cı ildən bəri Çində bir çox birbaşa göndərmə şirkəti meydana çıxdı, bunların çoxu həm şirkətlərə, həm də fərdlərə topdansatış və endirmə xidmətləri təklif edir.

## Fırıldaqçılar
Drop Shipping internet əsaslı ev biznesi fırıldaqlarında da nəzərə çarpırdı. Fırıldaqçılar bu işi gəlirli bir "evdən iş imkanı" olaraq təbliğ edəcəklər hansı ki, bu qurbanlara satışa göndərilən sifarişlərinin verilə biləcəyi müəssisələrin siyahısı satılacaq.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Logistika
* Poçt yönləndirmə

## Xarici keçidlər
Qorqud ata adına Qızılorda Dövlət Universiteti

**Qorqud ata adına Qızılorda Dövlət Universiteti** () — Qazaxıstanın Qızılorda şəhərində yüksək təhsil müəssisəsi. 

## Tarixi
1937-ci ildə Qızılorda köçürülən Uzaq Şərq Koreya İnstitutunun əsasında bir pedaqoji institut açıldı. 1937-1941-ci illərdə onun nəzdində bir müəllim institutu fəaliyyət göstərir.

1941-1945-ci illərdə evakuasiya olunan Kiyev və Xarkov universitetləri Qırmızı-Qırmızı Pedaqoji İnstitutunun bazasında fəaliyyət göstərirdi. 1952-ci ildə Qızılorda Pedaqoji İnstitutuna N.V.Qoqolun adı verildi.

13 İyul 1976-cı ildə Qızılorda da, Cambul Suvarma və Torpaqların Meliorasiyası və İnşaat İnstitutunun bir filialı açılmış, 1990-cı il noyabrın 15-də Qızılorda Kənd Təsərrüfatı Mühəndisləri İnstitutu, 7 may 1996-cı ildə isə Qızılorda Politexnik İnstitutu sonra İbray Jaxayev adlandırılmışdır.

1992-ci ildə Qızılorda Pedaqoji İnstitutu. N.V. Qogol, adına Qızılorda Pedaqoji İnstitutu adını verdi Korkyt Ata. 1993-cü ildə institutda Qazax-Türk liseyi, 1994-cü ildə "Қабілет" məktəb-gimnaziyası açıldı.

7 may 1996-cı il adına Qızılorda Pedaqoji İnstitutu Qorqud Ata, adına Qızılorda Humanitar Universitetinə çevrildi Qorqud Ata. 24 mart 1998-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin 256 nömrəli qərarı ilə Korkyt Ata adına Qızıl Qırmızı Humanitar Universiteti və Qızılorda Politexnik İnstitutu İbrai Zhaxaeva birləşdirilərək Qorqud ata adına Qızılorda Dövlət Universitetinə çevrildi. 

## Fəaliyyəti
Universitetin 11 fakültəsi, 47 kafedrası, 61 ixtisası var.

Universitetin bazasında "Korkytovedenie və Bölgə Tarixi" Tədqiqat İnstitutu, "Arxeologiya və Etnoqrafiya" Tədqiqat Mərkəzi, "Mustafa Shokayevedenie" Tədqiqat Mərkəzi, "Aqrobioloji və Tətbiqi Tədqiqatlar" Elmi Mərkəzi, ekspozisiya salonu "Arxeologiya və Etnoqrafiya", Etnoqrafiya Muzeyi, "Business Start" yenilikçi layihələrin həyata keçirilməsi mərkəzi. Universitetin mətbuat mərkəzi Bizdin Qürur layihəsini həyata keçirir və Sır Tulegi qəzetini nəşr etdirir.

Universitetin rektoru — B.S.Kərimova

## İstinadlar
İbray Jaxayev

**İbray Jaxayev (Jakayev)** (; ) — əməkdar qazax düyü yetişdiricisi, novator, İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
1891-ci ilin may ayında Sır-Dərya quberniyasının Perovski rayonu çayının volostunun 8 saylı kəndində anadan olmuşdur (indiki Qazaxıstanın Qızılorda vilayətinin Çiili vilayəti). 1940-cı ildən KSSR Qızıl-Orda bölgəsinin Chiili rayonunun "Kzıl-Tu" kolxozunun üzvüdür.

Bütün həyatını düyü yetişdirməyə həsr etdi. 50 il ərzində düyü əkməklə məşğul idi, hər hektardan 172 sentner aldığı bir vaxt var idi. Beləliklə, yetişdirilən məhsulların sayına görə dünya rekordu qoydu. Böyük Vətən müharibəsi illərində onun bölməsi hər hektardan 80-90 sentner məhsul götürmüşdür. 1942-1967-ci illərdə Jakayev bölməsində orta düyü məhsuldarlığı ümumi sahəsi 20 hektar olan hektardan 80-92 sentner olmuşdur. 1949-cu ildə Jakayev hektardan 171 sentner düyü aldı.

Xüsusi düyü yetişdirmə üsulunun ixtiraçısı. 1950-ci illərdə, yaşının çox olmasına baxmayaraq, gənc düyü yetişdiricilərinə təcrübələrini öyrətdiyi bir məktəb açdı.

19 sentyabr 1981-ci ildə vəfat etdi. İbray Jakayevin adı yalnız ölkəsində deyil, xaricdə də tanınırdı. Düyünün qədim zamanlardan bəri milli qida sayıldığı Şərq ölkələrində məşhur idi.

## Xatirəsi
Qızılordada hər il Jaxais mitinqləri keçirildi, düyü yetişdirmək və yığmaqda yüksək nailiyyətlərə görə "İbray  Jaxayev in əmək sertifikatı" verildi. Çiili bölgəsinin  İbray Jaxayev adına kolxozda yaxayevitlərin Respublika məktəbi var idi.

1975-ci ildə Qızılorda şəhərindəki Əmək Xiyabanında nəcib düyü yetişdiricisinin şərəfinə heykəltaraş A.Pekarev, memarlar A. Boretski və K. Kulşitski tərəfindən büst qoyuldu. Büstü tuncdan tökülmüş, postament bürünc yazı ilə qranitdən hazırlanmışdır: "İbray Jaxaev. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. " Ümumi hündürlüyü 3 m, postamentin ölçüsü 0,78 × 0,92 m-dir.  1982-ci ildə İbray Jaxayevin büstü Qazaxıstan SSR-in respublika əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edildi və dövlət himayəsinə götürüldü.

## Biblioqrafiyası
* Дороги жизни : Докум. повесть / Ибрай Жахаев ; Перевод с каз. А. Егорова; [Худож. А. Таменов], 286,[2] с. ил. 21 см, Алма-Ата Жазушы 1986
* Крылатые слова / Ибрай Жахаев, 110,[1] с. ил. 11 см, Алма-Ата Кайнар 1989

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сельскохозяйственная энциклопедия, т. 2
* 
* Nekroloq
Nuri Yamut

**Mehmet Nuri Yamut** (), Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi (1949, 1950–1954).

## Hərbi xidməti
1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Manastır 6. Korpus 50. Alay 3. Eskadronda olarkən 1912-ci ildə tutuldu. Əsirlikdən qayıdaraq 1913-cü ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu. 1 il oxuduqdan sonra təhsilini tərk edib Ordu sıralarına girdi. Balkan müharibəsinə və Birinci Dünya müharibəsinə qatıldı. 1919-cu ildə yenidən başladığı akademiya təhsilini 1920-ci ildə bitirib Kadr oldu. Eyni tarixdə Anadoluya getdi və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində iştirak etdi. Gümüş mükafatı, Alman Dəmir Salip ordeni və İstiqlal medalına sahibdir. 1935-ci ilə qədər müxtəlif qərargah və qoşunlarla Əfqanıstanda xidmət etmişdir.

1935-ci ildə general mayor, 1936-cı ildə general-leytenant, 1939-cu ildə general-polkovnik və 1945-ci ildə dörd ulduzlu general rütbəsinə yüksəldi. yüksəldi. Tuğgeneral rütbəsi ilə 9. General-mayor rütbəsi ilə 9-cu və 57-ci Diviziya Diviziya Briqada Komandanlığı etdi. Diviziya Komandanlığı, 2. və 12. Diviziya, Korpus Komandirliyi və 2. və 1. Ordu Komandirliyində xidmət etdi.

Gelibolundakı 2. korpusun komandiri olduğu müddətdə 1943-cü ildə Alçıtəpə kəndindəki Saros körfəzinə baxan bir təpədə 10000 öldürülmüş insanın şərəfinə tikdirmək üçün İstanbuldakı iki evini satdı. Sümüklərinin toplandığı və mərmər döşəmənin altına basdırıldığı deyilsə də, abidə Milli Müdafiə Nazirliyinin ödənişi çərçivəsində inşa edildi.

### Baş Qərargah rəisi
3 yanvar 1949-cu ildə Quru Qoşunları Komandanlığına təyin edildi. 1949-cu il iyulun 1-dək Baş Qərargah rəis müavini vəzifəsində çalışıb. Baş Qərargah rəisi vəzifəsinə 6 iyun 1950-ci ildə yenidən təyin edilmiş 10 aprel 1954-cü ildə öz xahişi ilə təqaüdə çıxmışdır.

### 27 May çevrilişindən sonra
Parlamentin X. və XI. çağırış İstanbul Millət vəkili omuşdur. Millət vəkili olduğu müddətdə, 27 May çevrilişindən sonra həbs olundu. Həbs zamanı döyüldüyü iddia edilir. Daha sonra Yassıada Məhkəməsində öldü.

## İstinadlar
Cümhuriyyət Ağacı

**Cümhuriyyət Ağacı** Türkiyənin İzmir ilinin Konak ilçəsində, Gündoğdu Meydanı içərisində yerləşən abidədir. 2003-cü ildə tamamlanan abidə İstiqlaliyyət müharibəsini təmsil edir. Misdən hazırlanmış heykəlin hündürlüyü 5 metr, mərmərlə örtülü pedestalın hündürlüyü 8,5 metr, abidənin bütöv hündürlüyü 13,5 metrdir.

## Tarixi
1997-ci ildən etibarən dəniz dolğusu ilə genişləndirilən Kordon üzərində 2000- ci ildə Gündoğdu Meydanı salındı. İzmir Böyükşəhər Bələdiyyəsi meydana abidə qoyulmağı üçün heykəltaraş Fərid Özşen ilə razılaşdı. 2003-cü ildə tamamlanan abidə eyni il Cümhuriyyətin elan edilməsinin 80 illiyi münasibətiylə 29 oktyabrda açıldı. 2014-cü ildə Türkiyə yerli seçkilərindən əvvəl 16 mart tarixində Gündoğdu Meydanında təşkil edilən AKP mitinqində abidə vandalların hücumuna məruz qaldı.

## Memarlığı
Cümhuriyyət Ağacı 8,5 m hündürlüyündə mərmərlə örtülü pedestal və bu pedestalın üzərinə yerləşdirilən on atlının təmsil edildiyi mis heykəldən ibarətdir. Ümumi uzunluğu 13,5 metr olan abidənin pedestalında Hitit, Səlcuqlu və Osmanlı mədəniyyətlərini və cümhuriyyətin qurulmasından bəhs edən qabartmalar və yazılar yerləşdirilib. İstiqlaliyyət müharibəsini təmsil edən heykəl daha yaxşı işıq alması üçün üzü qərbə tərəf tikilmişdir. Heykəldə təmsil edilən atlıların üzləri bilinmir və əsgər ya da sivil geyimləri yoxdur. Abidənin ətrafına daş və sütunlardan ibarət bir kölgəlik qoyulması təklifi Ətraf-Mühit və Şəhərçilik Nazirliyi tərəfindən qəbul edilmədi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fallout Tactics: Brotherhood of Steel

***Fallout Tactics: Brotherhood of Steel*** (; qısaca ***Fallout Tactics***) — "Micro Forté" və "14 Degrees East" tərəfindən hazırlanan, "Interplay Entertainment" tərəfindən yayımlanan növbəyə əsaslanan gerçək zamanlı taktiki rol videooyunu. "*[[Fallout (videooyun seriyası)|Fallout]]*" oyun seriyasındakı 1-ci spin-offdur. Oyun 15 mart 2001-ci ildə Şimali Amerikada Microsoft Windows platforması üçün satışa çıxarılmışdır. Oyunun hadisələri ABŞ-nin Orta Qərbi ərazilərində cərəyan edir. Oyunun əsas hekayəsi "Böyük müharibə"dən () 120 il sonra, orijinal "*[[Fallout (videooyun)|Fallout]]*" videooyununun hadisələrindən isə 36 il sonra, yəni 2161-ci ildə baş verir.

Videooyunun əsas süjet xətti çətin dövrlərdən keçən bir "Polad qardaşlığı" dəstəsinin başına gələnləri əhatə edir. Oyunun hadisələri "*[[Fallout (seriya)|Fallout]]*" kainatında cərəyan etsə də, orijinal "*Fallout*" və "*[[Fallout 2]]*" videooyunlarının süjet xəttini davam etdirmir. Sonradan seriyanın əqli mülkiyyətini satın alan "Bethesda Softworks" şirkətinin icraçı prodüseri və oyun rejissoru Todd Hovard "Fallout Tactics" videooyununun kanon olmadığını bildirmişdir.

"*Fallout Tactics*" önsifarişləri üçün bonus CD də verilmişdir. Bu CD-də "**'" adında masaüstü miniatür oyunu, eləcə də əsas oyun üçün bonus tapşırıqlar var idi.

== İstinadlar ==


== Xarici keçidlər ==


=== Məlumat ===
* [https://web.archive.org/web/20040404040342/http://www.interplay.com/falloutbos/ **Fallout Tactics**] — "Interplay"in rəsmi saytında. ([https://web.archive.org/web/*/http://www.interplay.com/falloutbos/ arxiv])
* [https://web.archive.org/web/20060315132559/http://www.pcgamer.com/archives/2005/07/fallout_tactics.html **Fallout Tactics**] — "[[PC Gamer]]" saytında. 
* [https://fallout.fandom.com/wiki/Fallout_Tactics:_Brotherhood_of_Steel **Fallout Tactics: Brotherhood of Steel'''] — seriyanın rəsmi Vikiyasında.
* 
* 

### Treylerlər
*
Zulkarnay Aldamjar adına Kostanay sosial və texniki universiteti

**Zulkarnay Aldamjar adına Kostanay sosial və texniki universiteti** ()  —  Kostanay şəhərində yerləşən qeyri-dövlət  ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitet 1998-ci ildə Kostanay Sosial Akademiyası kimi təsis edilmişdir. Təlim 1999-cu ildə başlamışdır.

2004-cü ildə akademiya universitetə ​​çevrildi. Universitet qurucusunun adını daşıyır - Aldamjar Zulkarnay Aldamjarulı .

Kostanay Sosial Akademiyası 1998-ci ildə qurulmuşdur. Təhsil fəaliyyətinin başlanğıcı - 1999

2004-cü ildə Kostanay Sosial Akademiyası yeni statuslu bir təhsil müəssisəsinə - Kostanay Sosial və Texniki Universitetinə çevrildi (sertifikat No. 5845-1937-U-e).

Təsisçisi — Aldamjar Zulkarnay Aldamjarulı, tarix elmləri doktoru, professor, akademik.

Kostanay Sosial və Texniki Universitetinin rektoru - Jamanbalin Kadırqali Konıspayeviç, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Moskva Aviasiya İnstitutunun müxbir üzvü.

2001-ci ildə universitet dövlət sertifikatından keçdi (Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyinin 17.10.2001-ci il tarixli, 803 nömrəli əmri). 2003-cü ildə testi aparan universitet tərəfindən müəyyənləşdik (Qazaxıstan Respublikası Təhsil və Elm Nazirliyinin 04.04.2003-cü il tarixli 206 nömrəli əmri).

## Fakültələr
Təhsil Fakültəsi, Texnologiya Fakültəsi, İqtisadiyyat, Hüquq və İdarəetmə Fakültəsiя

## Beynəlxalq əməkdaşlıq
Adına Qazax Milli Universiteti Əl-Fərabi,  Avrasiya Milli Universiteti,L. Qumilyova Adına Qazax Milli Texniki Universiteti K. Satpayev, Adına Qazaxıstan İqtisad Universiteti T. Riskulova, Qazaxıstan Nəqliyyat və Telekommunikasiya Akademiyası, Ural Dövlət Texniki Universiteti - UPI (Yekaterinburg), Ural Dövlət Hüquq Akademiyası (Yekaterinburq),  Moskva Dövlət Elektron Texnologiya İnstitutu (Moskva),  Hamburq Universiteti (Almaniya, Hamburq).

Presov Universiteti (Slovakiya) ilə 20.06.2018-ci il tarixli Əməkdaşlıq Sazişinə, habelə 29.11.2018-ci il tarixli akademik mobillik çərçivəsində tələbə mübadiləsinə dair Memoranduma əsasən, dörd KSTU tələbəsi “İdarəetmə” ixtisasları üzrə təhsil alır. 

## İstinadlar
Sedat Pekər

**Rəis Sedat Pekər** (; ) — Türk mafiya lideri. 2021-ci ildən başlayaraq türk siyasətçilərini və hökumətlə əlaqəli insanların təsdiqlənməmiş, qeyri-qanuni hərəkətlərini əvvəlcə öz "YouTube" kanalı, sonra da Tvitter vasitəsilə ifşa etməyə başlayıb. O, özünü türkçü və turançı kimi təqdim etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Özbəkistan hökuməti

**Özbəkistan Respublikası** Hökuməti *[[Özbək dili|(özbək]] : O'zbekiston Respublikasının Hukumati / Узбекистон Республикасининг Höküməti* ) Özbəkistan Respublikasında icra hakimiyyətini həyata keçirir. Özbəkistan Konstitusiyasında hökumət üzvlərinin Özbəkistan Prezidenti, Baş nazir, Nazirlər və nazir müavinlərindən ibarət olduğu bildirilir.

## Mövcud kabinet
Kabinet aşağıdakı üzvlərdən ibarətdir:

Özbəkistan Respublikası, Özbəkistan Prezidentinin həm dövlət başçısı, həm də hökumət başçısı olduğu bir prezident konstitusiya respublikasıdır. İcra hakimiyyətini hökumət həyata keçirir. Qanunverici hakimiyyət Ali Evin iki palatası - Senat və Qanunverici Məclisdədir. Məhkəmə şöbəsi Ali Məhkəmədən, Konstitusiya Məhkəməsindən və yurisdiksiyasını həyata keçirən Ali İqtisad Məhkəməsindən ibarətdir.

Özbəkistanda iqtisadi islahatlar hərəkatı siyasi islahatlar hərəkatı ilə uyğun gəlmədi. Bunun əvəzinə, müstəqillik qazandıqdan sonra (1 sentyabr 1991-ci il) Özbəkistan hökuməti müxalifət qruplarına qarşı getdikcə daha çox sərt tədbirlər görərək öz nəzarətini gücləndirdi. Adlar dəyişsə də, dövlət qurumları Sovet İttifaqının dağılmasından əvvəl mövcud olanlarla qaldı. Digər keçmiş respublikalardakı ( qonşu Tacikistan kimi ) qarşıdurma və xaosdan bəhs edən hökumət, keçid dövründə sabitliyə və dəyişikliyə tədricən yanaşmağın vacibliyini vurğulayaraq ictimai toplantı, müxalifət partiyaları və mediaya qoyulan məhdudiyyəti əsaslandırdı.

## İstinadlar
Meqazəka

**Meqazəka** () — 2010-cu ildə "DreamWorks Animation" studiyası tərəfindən hazırlanmış superqəhrəman animasiya filmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Megamind interactive trailer
* 
* 
* 
*
Özbəkistanın Baş nazirlərinin siyahısı

## Özbəkistanın Baş nazirlərinin siyahısı

### Özbəkistan SSR

* 1925 fevral - 1937 iyun - Fayzulla Xocayev
* İyun-Oktyabr 1937 - Abdulla Kərimov
* Oktyabr 1937 - İyul 1938 - Sultan Segizbaev
* 23 İyul 1938 - 21 Avqust 1950 - Abdujabbor Abdurahmanov
* 21 Avqust 1950 - 18 May 1951 - Abdurazzoq Mavlonov
* 18 May 1951 - 7 Aprel 1953 - Nuriddin Muhiddinov
* 7 aprel 1953 - 18 dekabr 1954 - Usmon Yusupov
* 18 dekabr 1954 - 22 dekabr 1955 - Nuriddin Muhiddinov
* 22 dekabr 1955 - 30 dekabr 1957 - Sabir Kamolov
* 30 dekabr 1957 - 16 mart 1959 - Mansur Mirzaahmedov
* 16 mart 1959 - 27 sentyabr 1961 - Arif Alimov
* 27 sentyabr 1961 - 25 fevral 1971 - Rahmonqul Kurbanov
* 25 Şubat 1971 - 19 Noyabr 1984 - Narmaqhonmadi Xudoyberdiev
* 19 Noyabr 1984 - 21 Oktyabr 1989 - Qayrat Kadırov
* 21 Oktyabr 1989 - 26 Mart 1990 - Mirahad Mirkosimov
* 26 Mart 1990 - 1 Noyabr - Şükrullo Mirsaidov

### Özbəkistan

* 13 Noyabr 1990 - 8 Yanvar 1992 - İslam Kərimov
* 13 yanvar 1992 - 21 dekabr 1995 - Abdulhoshim Mutalov
* 21 dekabr 1995 - 11 dekabr 2003 - Utkir Sultanov
* 12 dekabr 2003 - 13 dekabr 2016 - Şavkat Mirziyoyev
* 14 dekabr 2016 - hv - Abdulla Oripov