open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şimali Ostrobotniya

**Şimali Ostrobotniya** (; ) - Finlandiyanın vilayətidir. Bu vilayət Kaynuu, Laplandiya, Şimali Savoniya, Mərkəzi Finlandiya, Mərkəzi Ostrobotniya vilayətləri və Rusiyanın Kareliya Respublikası ilə sərhəddir. Mərkəzi Oulu şəhəridir.

1 yanvar 2020-ci il tarixində vilayətin ərazisi 45.852.47&nbsp;km²-dir: bunun 36.815.41&nbsp;km²-i quru ərazilər, 2.366.69&nbsp;km²-i isə daxili sulardır. Vilayət həm də 6.670.37&nbsp;km² dəniz sahəsinə sahibdir. Vilayət Finlandiyada ikinci ən böyük bölgədir. Vilayətin 31 oktyabr 2020-ci il tarixində 413.705 nəfər əhalisi var idi  və Şimali Ostrobotniya əhalisinə görə Finlandiyada dördüncü böyük vilayətdir. Uusimaa və Pirkanmaa ilə yanaşı, Şimali Ostrobotniya Finlandiyanın ən sürətlə təbii artım müşahidə olunan vilayətdir. Bu, qismən böyük ailələrə üstünlük verən müharifəzakar lestadiyalıların əhali içərisindəki böyük payı ilə izah olunur.

## Rayonlar

Vilayət 7 rayon və 30 kommunadan ibarətdir. 11 kommuna şəhər statusuna sahibdir. (Aşağıda qalın şriftlə göstərilib)

**Koillismaa rayonu:**
***[[Kuusamo]]** (16,177)
*Tayvalkoski (4,407)
**Nivala–Haapayaarvi rayonu:**
***[[Haapayaarvi]]** (7,640)
*Kyarsyamyaki (2,758)
***[[Nivala]]** (11,053)
***[[Pyuhyayaarvi]]** (5,879)
*Reisyaarvi (2,992)
**Oulu rayonu:**
*Hailuoto (989)
*Kempele (16,303)
*Liminka (9,178)
*Lumiyoki (2,041)
*Muhos (8,936)
***[[Oulu]]** (192,680)
*Tyurnyavya (6,482)

**Oulunkaari rayonu:**
*İy (9,581)
***[[Pudasyaarvi]]** (8,717)
*Utayaarvi (2,952)
*Vaala (3,309)
**Raahe rayonu:**
*Pyuhyayoki (3,350)
***[[Raahe]]** (22,606)
*Siykayoki (5,617)
**Siykalatva rayonu:**
***[[Haapavesi]]** (7,287)
*Pyuhyantya (1,581)
*Siykalatva (6,070)
**Yulivieska rayonu:**
*Alavieska (2,750)
***[[Kalayoki]]** (12,589)
*Meriyaarvi (1,199)
***[[Oulaynen]]** (7,912)
*Siyevi (5,279)
***[[Yuliviyeska]]** (14,307)

## Qalereya

Fayl:Oulu_Latkep.JPG|Oulu şəhərinin mənzərəsi
Fayl:Kalajoki_dunes.JPG|Qum təpələri və Botnik körfəzi, Kalayoki
Fayl:Hailuoto Marjaniemi.jpg|Maryaniemi mayakı, Hailuoto
Fayl:Home District Museum Oulunsalo 20060506.JPG|Qədim kənd evi, Oulunsalo
Fayl:Oulu_City_Hall_20150403.jpg|Oulu Şəhər Zalı
Fayl:Kempele_Church_2006_07_24.JPG|Kempele qədim kilsəsi (1691)
Fayl:Ojakatu 3 Oulu 20100207.jpg|Ouluda taxtadan neo-renesans memarlığı
Fayl:Oulainen_20100331.JPG|Oulaynen şəhər mərkəzi
Fayl:Siikajoki_Church_20070506.JPG|Siykayoki kilsəsi
Fayl:Aurora_borealis_in_Ruka,_Finland.jpg|Qütb parıltıları, Ruka, Kuusamo
Fayl:Kapelo_wilderness_house.JPG|Qədim ev, Utayaarvi
Fayl:Vihanti_Church_20090627.JPG|Vihanti kilsəsi
Fayl:Hamina_of_Ii.JPG|Hamina kəndi, İy
Fayl:Steel_20090719.jpg|Raahe sahili


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*North Ostrobothnia (official site).
Fətislam Əbilov

**Fətislam “Petay” Əbiloviç Əbilov** () – İkinci Dünya müharibəsi zamanı 135-ci Atıcı Qvardiya Alayının komandanı kimi Sovet İttifaqı ordusunda xidmət etmiş və həyatının əksər hissəsində Anatoli kimi tanınan Krım tatarı olan hərbçi. O, 1990-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına alyiq görülmüşdür. O, hələ müharibə illərində bu ada iki dəfə namizəd göstərilsə də, Krım tatarı olmasına görə rədd edilmişdi.

## Həyatının erkən dövrü
Əbilov 1915-ci ilin 15 martında Krım yarımadasında yerləşən Çadra Şeyx Əli kəndində anadan olmuşdur. 7 sinif məktəbdə oxuduqdan sonra metallurgiya sahəsində və dövlət fermasında traktor sürücüsü kimi çalışmışdır. 1937-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarına daxil olmuşdur. 1939-cu ildə Tiflisdəki piyada məktəbini bitirmiş və 1942-ci ildə Kommunist Partiyasına daxil olmuşdur.

## İkinci Dünya müharibəsi
Əbilov 1941-ci ildə alman hücumu başladıqdan bir müddət sonra cəbhəyə göndərilmişdir. O, bu zaman kapitan rütbəsində idi və atıcı taborun komandanının müavini vəzifəsində xidmət edirdi. 1942-ci ilin sentyabr ayında o, 1292-ci atıcı alayın komandanı təyin edildi və 1943-cü ilin 8 iyun tarixinə qədər bu vəzifədə qaldı. Həmin ildə o, Frunze adına Hərbi Akademiyada kurslara qatıldı və həmin kursu bitirdikdən sonra 44-cü Atıcı Qvardiya Diviziyasının 130-cu Atıcı Qvardiya Alayının komandanı təyin edildi. Onun komandanlığı altında bu alay Narev çayı sahilində alman müdafiə xəttinin yarılmasına nail oldu. Bu əməliyyat zamanı onun alayı böyük qəhrəmanlıq göstərdi. 1944-cü ilin 8 iyulunda onun alayı Baranaviçi ətrafında 600 alman hərbçisini öldürdü və 150 nəfəri əsir aldı. Onun hücum əməliyyatları zamanı düşmən müdafiə xətti yarıldı və xeyli düşmən ləvazimatı qənimət götürüldü. Ümumilikdə, o, diviziyadan olan iki başqa alayla birlikdə 70 yaşayış məntəqəsini azad etdi. Müharibə zamanı 3 dəfə yaralanan Əbilov müharibədən saö qurtulmağı bacardı və 1944, 1945-ci illərdə iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına namizəd göstərildi. Lakin ona bu ad o zaman verilmədi.

## Həyatının sonrakı dövrü
1947-ci ildə təqaüdə göndərildi və ehtiyata ayrıldı. Müharibədən sağ çıxmış bir çox Krım tatarı veteranlardan fərqli olaraq, o, Mərkəzi Asiyaya sürgünə göndərilmədi və rus adı olan Anatoli adı altında yaşamağa davam etdi. 1964-cü ildə o, Jukovski şəhərinin mülki müdafiəsi üzrə rəis müavini oldu. O, veteranlar şurasının prezidemiumunun üzvü olmuş və 1990-cı ilin 5 mayında Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. 
2005-ci ilin 15 avqustunda vəvat etmiş və Bukovski məzarlığında dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Əmir Çalbaş
* Əbdürrəhim Rəşidov

## İstinadlar
Ouen Çemberlen

**Ouen Çemberlen** ( ) – subatomik antizərrəcik olan antiprotonu kəşf etdiyinə görə 1959-cu ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını Emilio Gino Segre ilə bölüşmüş amerikalı fizik.

## Həyatı
Kaliforniyanın San-Fransisko şəhərində anadan olan Çemberlen, 1937-ci ildə Filadelfiyadaki "Germantown" Dostlar Məktəbini bitirdi. Dartmut Kollecində və Berkli Kaliforniya Universitetində fizika təhsili aldı. İkinci Dünya Müharibəsinin başlanmasına qədər məktəbdə qaldı və 1942-ci ildə həm Berklidə, həm də Los Alamos, Nyu-Meksikoda Segre ilə birlikdə çalışdığı Manhetten layihəsinə qatıldı. 1943-cü ildə Betris Babet Kapper ilə evləndi

1946-cı ildə müharibədən sonra Çemberlen fizik Enriko Ferminin rəhbərliyi altında Çikaqo Universitetində doktorantura işinə davam etdi. 1949-cu ildə Çikaqo Universitetindən Ph. D elmi dərəcəsini qazandı.

1948-ci ildə eksperimental işini başa vuran Çemberlen, fakültənin üzvü olaraq Berkliyə qayıtdı. Orada, Segre və digər fiziklər proton-proton səpələnməsini araşdırdılar. 1955-ci ildə Berkli, Bevatronda həyata keçirilmiş bir sıra proton səpələnmə təcrübələri antiprotonun kəşfinə yol açdı.

Çemberlen sülh və sosial ədalət məsələlərində siyasi cəhətdən fəal idi və Vyetnam müharibəsinə qarşı çıxışlar etdi. 1980-ci illərdə "Nüvə dondurma" hərəkatının qurulmasına kömək etdi. 2003-cü ildə Humanist manifestini imzalayan 22 Nobel mükafatçısından biri idi.

1985-ci ildə Çemberlenə Parkinson xəstəliyi diaqnozu qoyuldu və 1989-cu ildə müəllimlikdən təqaüdə çıxdı. Xəstəliyinin ağırlaşması səbəbindən, 2006-cı ilin 28 fevral tarixində, 85 yaşında Berklidə vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Owen Chamberlain including his Nobel Lecture, December 11, 1959 *The Early Antiproton Work* 
* Short Bio at Berkeley 
* Guide to the Owen Chamberlain Papers at The Bancroft Library 
* New York Times obituary 
* National Academy of Sciences Biographical Memoir
W (teleserial)

**W** (Hangul: 더블유; RR: Deobeuryu), **"W – İki Dünya Arasında"** adıyla da bilinən 2016-cı il Cənubi Koreya televiziya serialıdır. Baş rollarda Lee Jong Suk və Han Hyo Joo oynadılar.

## Süjet
Illustrator Oh Sung Mo 7 ildir məşhur və ticari cəhətdən uğurlu olan "W" veb-komiksini buraxır.Son fəslin yazılışı zamanı müəmmalı şəkildə yox olur. Otuz yaşında həkim işləyən qızı Oh Yeon Joo atasının ofisinə girərək monitorda "W" komiksinin əsas qəhramanı Kang Cholu qanlı vəziyyətdə olduğu səhnəni görür. Monitordan çıxan əl onu içəri çəkir. Bir binanın damında yaralı kişinin yanında idi. Peşakar bacarığına görə kişini xilas edə bilir. Birdən bu kişinin "W" komiksinin əsas qəhrəmanı, həmin Kang Cholun olduğunu anlayır. Hər dəfə gerçək dünya və komiks aləmi arasında yerini dəyişən Oh Yeon Joo getdikçə Kang Chol ilə olan münasibətində çox qarışır. Komiksdə baş verən hadisələr gerçək dünyaya təsir etməyə başlayır və yaxud, əksinə, gerçək dünyanın hadisələri komiks aləminə təsir edir.

## Əsas personajlar və aktyorlar

* Lee Jong Suk – *Kang Chul*
* Han Hyo Joo – *Oh Yeon Joo*
* Kim Yo Sun – *Oh Sung Mo, <small>Oh Yeon Joonun atası, veb komiks müəllifi</small>*
* Lee Tae Hwan, *Seo Do Yeon rolunda, <small>Kang Chulun dostu (veb-komiksdə)</small>*
* 이시 언 - *Park* Seo *Bom, <small>illüstrator, Oh Sung Mo-</small>* nun *<small>köməkçisi</small>*
* 정유진 - Yeo *Soo Hee, <small>şəxsi köməkçi və Kang</small>* Chulun *<small>dostu (veb-komiksdə)</small>*
* 박원상 - *Han* Çul *Ho, komiksin əsas canisi*

## Linklər
Səməndər quşu

**Səməndər quşu** — əfsanəyə görə qarlı-buzlu ölkələrdə yaşayan qar quşu.

Quşun dimdiyi polad, caynaqları çaxmaqdaşı, tükü isə qov olur. Bir dəfə balalarının pərvazlanıb uçduğunu görən Səməndər quşu sevincindən dimdiyini caynağına vurur. Beləliklə bu toqquşmadan od saçır, onun qov tükü alışır və quş yanıb kül olur. Eyni motiv əsasında rəvayət şəklində formalaşan örnəkdə isə quşun adını daşıyan Səməndər və onun istəklisi Qönçə obrazlaşdırılmışdır. Bu dəfə oda atılan oğlan Səməndər quşu kimi alovdan çıxıb sevgilisi Qönçə-pərvanə ilə qoşalaşır. Onlar ölməzlik, əbədilik keyfiyyəti qazanıb alovun ətrafında dolanırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Simurq quşu
İberlər

**İberlər** və ya **iberiyalılar** (, , *İberes*) — əvvəllər şərqi və qərbi İspaniya ərazisində məskunlaşmış, sonralar isə Pireney yarımadasının xeyli hissəsinə yayılmış qədim tayfalar. Onlar arasında turdetan, turdul, bastetan, karpetan və başqa tayfalar var idi. İberlərin məntəyi haqqında müxtəlif mülahizələr mövcuddur. İberlər haqqında ilk yazılı mənbə e.ə. VI əsrə aiddir. İspaniyanın cənub hissəsi (indiki Əndəlüs və Mursiya) İberiya mədəniyyətinin əsas mərkəzi idi. E.ə. VI–III əsrlərdə İspaniyaya soxulmuş keltlərlə iberlərin qaynayıb-qarışması nəticəsində kelt-iber tayfaları qrupu yaranmışdır. E.ə. V–III əsrlərdə iberlər karfagenlilərin, e.ə. III–II əsrlərdə isə romalıların əsarətində olmuşdular. E.ə. II əsr—b.e. I əsrində iberlər tədricən romanlaşdılar. İberlərin incəsənəti təqribən e.ə. VIII əsrdə təşəkkül tapmış, e.ə. V–IV əsrlərdə çiçəklənmə dövrü keçirmişdir. Qədim şəhərlərin qalıqları (divarlar və bürclər), məbəd və sərdabalar iberlərin memarlığı haqqında təsəvvür yaradır. Plastik sənət (e.ə. V–IV əsrlər) insan fiqurları və zoomorf fiqurlarla (əsasən, əhəngdaşıdan), eləcə də kiçik tunc heykəllərlə, bədii sənətkarlıq isə metal emalı və naxışlı keramika ilə təmsil olunur. İberlərin incəsənətinə Qədim Yunanıstan və Qədim Şərq mədəniyyətinin təsiri olmuşdur.

Roma mənbələri iberlərə istinad etmək üçün "**hispanlar**" () terminindən də istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Beltrán, Miguel (1996): *Los iberos en Aragón*, Zaragoza.
* Ruiz, Arturo; Molinos, Manuel (1993): *Los iberos*, Barcelona.
* Sanmartí, Joan; Santacana, Joan (2005): *Els ibers del nord*, Barcelona.
* Sanmartí, Joan (2005): «La conformación del mundo ibérico septentrional», *Palaeohispanica* 5, pp.&nbsp;333–358.

## Xarici keçidlər
* Detailed map of the Pre-Roman Peoples of Iberia (around 200 BC)
* Iberian Epigraphy Page, by J.R. Ramos
Andres de la Mora

**Andrés de la Mora** () — bir Meksikalı aktyor . Telenovela *NOOBees* sayəsində beynəlxalq şöhrət qazandı .

Mora 1994-cü ildə Mexiko şəhərində anadan olub və daha kiçik bir bacısı var. 2018-ci ildən bu yana Kolumbiya Telenovela filmində oynayır *David Orduzun* kişi baş rolunu oynayır . 2019-cu ildə Mora *La reina soy yo*  serialının 77-ci bölümdə göründü. Aktyorluqdan əlavə musiqi ilə də məşğul olur.

## İstinadlar
Pirkanmaa

**Pirkanmaa** (; ) və ya hökumət sənədlərindəki adı ilə **Tampere regionu** - Finlandiyanın vilayətidir. Bu vilayət Satakunta, Mərkəzi Finlandiya, Cənubi Ostrobotniya, Pyayat-Hyame, Kanta-Hyame və Cənub-qərbi Finlandiya vilayəti ilə sərhəddədir.

Kokemyaki çayı suayrıcındakı su sahəsinin böyük hissəsi Pirkanmaa vilayətində yerləşsə də, Vanayavesi gölünün bir hissəsi Kanta-Hyame vilayətinə düşür. Vilayətin adı Orta əsrlərdə bugünkü Pirkanmaanın böyük hissəsini əhatə edən Pirkkaladan gəlir. Tampere vilayətin mərkəzi şəhəri və Pirkanmaanın paytaxtı, eyni zamanda vilayətin ən böyük şəhəridir.

Pirkanmaanın ümumi əhalisi 30 sentyabr 2020-ci ildə 520,532 nəfər olmuşdur, bu da onu vilayətlər içərisində Uusimaadan sonra ikinci böyük vilayət edir. Əhali sıxlığı ümumi Finlandiya ortalamasından iki dəfə çoxdur və əhalisinin əsas hissəsi Tampere rayonunda cəmlənib.

## Rayonlar

Vilayət 5 rayon və 22 kommunadan ibarətdir. Qalın şriftlə göstərilən 12 kommunanın şəhər statusu var.

**[[Tampere rayonu]]:**
* Hyameenkyuryo (Tavastkyuro)
**Əhali: 
* **[[Kanqasala]]**
**Əhali: 
* Lempyaalya (Lembois)
**Əhali: 
* **[[Nokia (Finlandiya)|Nokia]]**
**Əhali: 
* **[[Orivesi]]**
**Əhali: 
* Pirkkala (Birkala)
**Əhali: 
* Pyalkyane
**Əhali: 
* **[[Tampere]]** (Tammerfors)
**Əhali: 
* Vesilahti (Vesilaks)
**Əhali: 
* **[[Yulyoyarvi]]**
**Əhali: 

**[[Şimal Qərbi Pirkanmaa rayonu]]:**
* **[[İkaalinen]]** (İkalis)
**Əhali: 
* Kihniyo
**Əhali: 
* **[[Parkano]]**
**Əhali: 
**Yuxarı Pirkanmaa rayonu:**
* Yuupayoki
**Əhali: 
* **[[Myanttya-Vilppula]]** (Myanttya-Filpula)
**Əhali: 
* Ruovesi
**Əhali: 
* **[[Virrat]]** (Virdois)
**Əhali: 

**[[Cənubi Pirkanmaa rayonu]]:**
* **[[Akaa]]** (Ackas)
**Əhali: 
* Uryala (Urdiala)
**Əhali: 
* **[[Valkeakoski]]**
**Əhali: 
**Cənub Qərbi Pirkanmaa rayonu:**
* Punkalaydun (Punqalaytio)
**Əhali: 
* **[[Sastamala]]**
**Əhali: 

## Əhali
Pirkanmaanın 1980-2020-ci illərdə əhali artım dinamikası belədir:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Regional Council of Satakunta website
Kəfkirvari miqrasiya

Əhalinin hər gün bir məntəqədən digərinə yerdəyişməsi və yenidən əvvəlki məntəqəyə qayıtmasıdır.  Kəfkirvari miqrasiya iri şəhərlərlə ətrafındakı yaşayış məntəqələri arasında olur.

Böyük Coğrafi kəşflərdən sonra həmçinin XIX əsrdə əhali Avropa və Afrikadan yeni kəşf edilmiş ərazilərə (Amerika və Avstraliyaya) köçmüşdür. Əhalinin miqrasiyası İkinci Dünya müharibəsi dövründə də bu istiqamətdə baş vermişdir.
Seylenn

**Seylenn** – Troms-oq-Finnmarkda (Norveç) yerləşən ən böyük səkkizinci ada. 583 km² ərazini əhatə edən ada Alta və Hammerfest arasında bölünür.

Arxeoloji qazıntılar göstərir ki, 7000 ildən də uzun müddət əvvəl  insanlar burada məskunlaşıb. Buna baxmayaraq, günümüzdə adanın tərkedilmiş ərazilərində azsaylı insan yaşayır. Buraya adanın şimalında Karhamn, cənub hissəsində Honsebi, Aydvagen, Fiskebukta, Survika, cənub ucunda isə Altnesetdən Hakkstabenə qədər olan ərazilər daxildir. 2006-cı ildə mərkəzi Seylennin böyük əksəriyyəti Seylenn Mərkəzi Parkının ərazisinə çevrilir.  

Adada iki buzlaq mövcuddur: Seylennscokelen və Nordmenscokelen. 1078 metr (3537 fut) hündürlüyündəki Seylennstuva dağı adadakı ən hündür dağdır. Adada Lill Kufcorden, Stor Kufcorden, Nordefcorden və Cofcorden daxil olmaqla bir neçə fyord da var.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Seylennin xəritəsi
Şimali Savoniya

**Şimali Savoniya ** və ya rəsmi olaraq **Şimali Savo** (; ) - Finlandiyanın vilayətidir. Bu vilayət Cənubi Savoniya, Mərkəzi Finlandiya, Şimali Ostrobotniya, Kaynuu və Şimali Kareliya ilə sərhəddir. Mərkəzi Kuopio şəhəridir. Vilayətdəki ən böyük göl Kallavesi gölüdür.

## Rayonlar
Vilayət 19 kommunadan ibarətdir. Qarın şriftlə göstərilən 5 kommunanın şəhər statusu var.

## Mətbəxi
Regionun ənənəvi yeməyi balıq və piroqla doldurulan bekon əti kalakukkodur.

## Təhsil
* Şərqi Finlandiya Universitetinin Kuopio kampusu
* Savoniya Tətbiqi Elmlər Universiteti
* Sibelius Akademiyasının Kuopio fillialı
* Humak Tətbiqi Elmlər Universitetinin Kuopio fillialı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*North Savonia (official site).
Resessiya

* Resessiya (geologiya) - dənizin quru ilə əvəz olunmadığı hallarda çöküntü top­lanmada fasilə
* Resessiya (iqtisadiyyat) - işgüzar dövrün yüksəliş (pik) fazasından sonra gələn və iqtisadi fəallığın bir müddət davamlı olaraq geriləməsi ilə müşayiət olunan fazası
Muğanlı (Bağbanlar, Ağdam)

**Muğanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Bağbanlar kənd inzibati ərazi dairəsində  kənd. 

## Tarixi
Birinci Qarabağ Müharibəsi zamanı 1993-ci il iyulun 4-də Ermənistan Ordusu tərəfindən Rusiya Silahlı Qüvvələrinin dəstəyi ilə işğal olunub.

2020-ci il Qarabağ Atəşkəs Bəyanatına uyğun olaraq 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

## Əhalisi

### Tanınmışları
 
## İstinadlar
Mülkdərə (Hurand)

**Mülkdərə** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 127 nəfər yaşayır (23 ailə).

## İstinadlar
Resessiya (iqtisadiyyat)

**Resessiya** - işgüzar dövrün yüksəliş (pik) fazasından sonra gələn və iqtisadi fəallığın bir müddət davamlı olaraq geriləməsi ilə müşayiət olunan fazası. Texniki olaraq, adətən, ardıcıl iki rüb ərzində iqtisadi artım tempinin mənfi olması (ÜDM və ÜMMin səviyyəsinin azalması) halı resessiya sayılır. Resessiya istehsal həcminin, o cümlədən sənaye istehsalı həcminin, birja indekslərinin, real gəlirlərin və tələbin azalması, kapitalın xaricə axınının güclənməsi və işsizlik səviyyəsinin artımı kimi pro seslərlə müşayiət olunur.

## İstinadlar
Dina Tumarkina

**Dina İosifovna Tumarkina** () — Azərbaycan teatr aktrisası, Azərbaycan SSR xalq artisti (1981), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972).

## Həyatı
Dina Tumarkina 16 avqust 1932-ci ildə Odessada anadan olmuşdur. O, Odessa Texnologiya İnstitutunda və M. E. Tilker adına Odessa teatr studiyasında təhsil almışdır. 1955-ci ildə Bakıya köçmüş, yarım il Gənc Tamaşaçılar Teatrının, 1956-cı ildən isə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının aktrisası olmuşdur. Dina Tumarkina bu teatrdakı 34 illik yaradıcılıq fəaliyyəti ərzində 150-dən artıq rol ifa etmişdir.

Aktrisa 1990-cı ilin əvvəlindən İsraildə yaşayır. O, buradakı müxtəlif teatrlarda 6-ı ivrit dilində olmaqla, 11 rol ifa etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 aprel 1981
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 7 fevral 1972
* Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1972 *(S. Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında "Komandorun addımları" tamaşası üçün)*
* SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri fərmanı *("Dairəni genişləndirin" tamaşasında qadın rolunun ifasına görə)*

## İfa etdiyi əsas rollar
Dina Tumarkinanın repertuarında iradəli və işgüzar qadın obrazları yer tutmuşdur. Onun ifa etdiyi əsas rollar:

* "Komandorun addımları", Vadim Korostılyev — *Nataliya
* "Şıltaq qızın yumşalması", [[Uilyam Şekspir]] — *Bianka
* "Sirano de Berjerak", Edmon Rostan — *Roksana
* "Vanya dayı", [[Anton Çexov]] — *Yelena Andreyevna
* "Terezanın ad günü", Georgi Mdivani — *Amanda
* "Dairəni genişləndirin", [[İmran Qasımov]] — *Aliyə
* "Sən həmişə mənimləsən", İlyas Əfəndiyev — *Nəzakət
* "Şəhərin yay günləri", [[Anar]] — *Dilarə
* "Vicdan", Vladimir Tokarev — *Valya
* "Bəyaz gecələrlə vidalaşma", Vera Panova — *Kira

### Filmoqrafiya
* O qızı tapın (film, 1970)
* Ən vacib müsahibə (film, 1971)
* Əgər bir yerdəyiksə (film, 1975)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Restrukturizasiya olunmuş kredit

**Restrukturizasiya olunmuş kredit** () - Ödəniş vaxtının uzadılması, faiz dərəcələrinin aşağı salınması və bir hissəsinin və ya hamısının bağışlanması kimi tədbirlərə məruz qalan kreditlər.

## İstinadlar
10-K forması

**10-K forması** () — Bütün səhmdar cəmiyyətlər tərəfindən büdcə ili başa çatdıqdan sonra Qiymətli Kağızlar və Birjalar üzrə Komissiyaya təqdim edilən şirkətin illik fəaliyyəti haqqında hərtərəfli yekun hesabatdır. Adətən, 10-K forması illik hesabatdan daha çox, şirkət haqqında təfsilatlı məlumatları əks etdirən sənəd xarakterinə malikdir. Bu formada şirkətin tarixi, təşkilati strukturu, aktivləri, holdinqləri, səhmə görə qazancı, filialları və s. kimi məlumatlar əks olunur. 10-K forması büdcə ili başa çatdıqdan sonra 60 gün (əvvəl 90 gün olmuşdur) müddətində təqdim edilməlidir.

## İstinadlar
Stredl

**Stredl** () — investorun eyni öhdəlik müddəti, baza aktivi və istifadə qiyməti olan opsion üzrə "Koll" və "Put" mövqelərini götürməsi strategiyası. Bu strategiya istənilən istiqamətdə böyük qiymət dəyişikliyi olduğu halda investora qiymətlərin qalxdığı bazarda "Koll" opsionunu, qiymətlərin düşdüyü bazarda isə "Put" opsionunu istifadə edərək yaranmış vəziyyətdən istifadə etmək imkanı yaradır. Aşağıdakı hallar mümkün ola bilər:
# Fond bazarında səhmin müəyyən qiymətə alınması və ya satılması ilə bağlı səhm sahibi ilə əldə olunan razılıq;
# Qiymətli kağız sahibinə müəyyən qiymət əsasında alqı-satqı aparmaq hüququ verən ikiqat opsion;
# Əmtəə və xidmətlər bazarında eyni zamanda bir əmtəə və xidmətin satılması ilə başqa birinin alınması.

## İstinadlar
Crocodylus anthropophagus

**Crocodylus anthropophagus** Brochu, Njau, Blumenschine & Densmore, 2010 — əsl timsahlar sinfinin nəsli kəsilmiş nümayəndəsi. Afrikanın Olduvay vadisində aşkarlanmışdır.

## Təsviri
Qismən qorunmuş kəllə və skeleti onun 1.84 milyon yaşında olmasını deməyə əsas verir. Bəzi xüsusiyyətlərinə görə nisbətən son zamanlarda nəsli kəsilmiş Madaqaskar timsahı — Voay robustusa bənzəyir. Crocodylus antropophagus Homo habilis və Paranthropus boisei kimi insan əcdadları ilə yanaşı Olduvay dərəsində yaşamışdır. Bunu qədim insanların sümük qalıqlarında bu yırtıcıların dişləmə izləyinin aşkarlanması sübut edir.

## Yayılması
Bu canılılar Afrikada, Şimali Tanzaniyanın Olduvay dərəsində aşkarlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ancient Human Ancestors Faced Fearsome Horned Crocodile.
Çavundur

* Çuvaldar boyu —  Oğuz Xaqanın Dastanına görə Oğuzların 24 boyundan biri və Qaşgarlı Mahmuda görə Divân-ı Lügati't-Türk'təki yirmi iki Oğuz boyundan yirmincisi
* Çavundur livası — İndiki Zəngilan rayonu ərazisində mövcud olmuş liva.
* Çavundur nahiyəsi — İndiki Zəngilan rayonu ərazisində mövcud olmuş nahiyə, mahal.
* Çavundur (çay) — Qafan rayonu ərazisində çay. 

;Türkiyə
* Çavundur (Kastamonu) — Kastamonu ili də kənd
* Çavundur (Şarkikaraağaç) — İsparta ili Şarkikaraağaç ilçesine bağlı bir kənd
* Çavundur (Lice) — Diyarbəkir ili Lice ilçesine bağlı bir kənd
* Çavundur (Merzifon) - Amasya ilinin Merzifon ilçesine bağlı bir kənd
* Yuxarı  Çavundur (Çubuq) - Ankara ilinin Çubuq ilçesine bağlı bir Məhəllə
* Aşağı Çavundur (Çubuq) - - Ankara ilinin Çubuq ilçesine bağlı bir Məhəllə

;Türkmənistan
* Çavundur vilayəti
ABS-CBN (şirkət)

**ABS-CBN Corporation** (ümumi olaraq **ABS-CBN** kimi tanınır) — Keson şəhərində yerləşən bir Filipin media və əyləncə qrupudur. Gəlir, əməliyyat gəliri, xalis gəlir, varlıq, kapital, bazar kapitallaşması və işçi sayı baxımından Filippinlərin ən böyük əyləncə və media birliyidir. ABS-CBN, **Alto Broadcasting System** (ABS) və **Chronicle Broadcasting Network** (CBN) birləşməsi ilə quruldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
ABS-CBN (televiziya kanalı)

**ABS-CBN** – mənzil-qərargahı Quezon City-də yerləşən ABS-CBN Corporation şirkətinə məxsus bir Filippin ticarət televiziya kanalıdır. Kanal 23 oktyabr 1953-cü ildə istifadəyə verildi. *Kapamilya Network* olaraq da bilinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
GMA Network

**GMA Network, Inc.** (ümumi olaraq **GMA** olaraq bilinir) — Quezon City mərkəzli bir Filipin media şirkətidir. Əsasən radio və televiziya yayımında iştirak edir, müxtəlif media ilə əlaqəli müəssisələrdə iştirak edən törəmə şirkətlərlə. Mənfəətinin əksəriyyəti televiziya paylanması ilə əlaqəli tanıtım və marketinq gəlirlərindən əldə edilir. GMA, bazar kapitallaşması, şəbəkə əhatə dairəsi, reklam gəlirləri, auditoriya payı və işçi sayı baxımından Filippinlərin ən böyük media şirkətidir.

14 iyun 1950-ci ildə qurulmuş, hazırda iki milli televiziya şəbəkəsinə (GMA Network və GMA News TV), iki milli radio stansiyasına (Super Radyo DZBB 594 kHz və Barangay LS 97.1), iki regional radio şəbəkəsinə (Super Radyo və Barangay FM), ayrıca film istehsalı və paylanması (GMA Pictures), musiqi istehsalı və nəşri (GMA Music), istedadın inkişafı və rəhbərliyi (GMA Artist Center) və Filippinlərdə bir sıra internet və rəqəmsal yaxınlaşma texnologiyası (GMA New Media). Şirkət Filippin Fond Birjasında xalqa satılan bir şirkətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
GMA Network (televiziya kanalı)

**GMA Network** (**Global Media Arts** və ya sadəcə **GMA**) – mənzil Quezon City-də yerləşən GMA Network, Inc.-ə məxsus bir Filippin ticari televiziya kanalıdır. Kanal 29 oktyabr 1961-ci ildə RBS TV olaraq fəaliyyətə başladı. *Kapuso Network* olaraq da bilinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Səfər Verdiyev

**Sə­fər Xəlil oğ­lu Ver­di­yev** () — Yardımlı və Kəlbəcər Rayon Partiya Komitəsinin I katibi; Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırış deputatı. 

## Həyatı
Səfər Verdiyev 1923-cü il­də Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kən­din­də ana­dan ol­muş­dur.

Kəlbəcər Rayon Komsomol Komitəsinin I katibi işləmişdir. 

Kəlbəcər Rayon Partiya Komitəsinin III katibi və I katibi vəzifələrində çalışıb. 

Laçın rayonunda Ərazi Partiya Komitəsinin sədri, Yardımlı Rayon Partiya Komitəsinin I katibi də olmuşdur.

Şamaxı rayon XDS İK-nın sədri, Azərbaycan KP MK-nın plenumun üzvü, 2 çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub. 

Böyük Vətən Müharibəsi veteranı idi.

## Təltifləri
2 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı", 2 dəfə "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Mehdi Vaez-İrəvani

**Mehdi Vaez-İrəvani** — əslən İrəvan şəhərindən olan İran azərbaycanlısı elm adamı, ixtiraçı və mühəndis.
## Həyatı
1971-1975-ci illərdə İranın paytaxtı Tehran şəhərindəki Alborz Ali Məktəbində təhsil almışdır.
Mehdi Vaez-İrəvani doktorantura təhsilini London Universitet Kollecində almış və KLA Tenkora qoşulmamışdan əvvəl Roçester Texnologiya İnistitutunda dərs deməyə başlamışdır. 

Onun optika, optikal mühəndislik və bununla əlaqəli bir çox sahələrdə çox saylı patentləri və nəşr edilmiş məqalələri mövcuddur. 

## Seçilmiş biblioqrafiya
*
*
*
*
*

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlıları

## İstinadlar
TV5

**TV5** (**5** olaraq da bilinir və əvvəllər **ABC** kimi tanınırdı) – telekomünikasiya şirkəti PLDT-nin törəməsi olan MediaQuest Holdings, Inc.-ə məxsus bir Filippin kommersiya televiziya kanalıdır. Kanal 19 iyun 1960-cı ildə istifadəyə verildi. *Kapatid Network* olaraq da bilinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Cad çörəyi

**Cad çörəyi** — darı unundan bişirilən çörək.

Azərbaycanın bəzi bölgələrində cad çörəyini qarğıdalı unundan da hazırlayırlar. Cad çörəyi A və B2 vitaminləri ilə zülal, kalsium, fosfor və dəmir mineralları baxımından zəngindir. Bu çörəyin bişirilməsində qabardıcı tozlardan və əlavə qatqılardan istifadə edilmədiyi üçün dietik çörək də adlanır. Cad çörəyinin üstünlüklərindən biri də uzun müddət saxlanıldıqda xarab olmamasıdır.

Bir vaxtlar buğda unu qıt olanda, kasıblıq zamanlarında cad çörəyi həmişə insanların köməyinə çatıb. Cad adi isə çörəyin üstü cadar-cadar, girintili-çıxıntılı, "cod" olduğuna görə verilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ağ günlərin insanlarının çörək davası və ağır günlərin xilaskar çörəyi
Qarazeynallı

**Qarazeynallı** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Ağdam rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nın 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, Qarazeynallı kəndi Ağdam rayonunun Ağdamkənd kənd Sovetinə daxil idi. Həmin il üçün, Ağdamkənd kənd Sovetinə həmçinin Ağdamkənd, Sarıcalı, Qaradağlı və Qullar kəndləri də daxil idi.

Azərbaycan SSR prezidenti Mütəllibovun 6 iyun 1990-cı il tarixli fərmanı ilə, Ağdam rayonu üzrə Sarıcalı kəndi mərkəz olmaqla Sarıcalı kənd Sovetinin yaradılması qərara alınmışdı. Bu fərman ilə, Sarıcalı, Qarazeynallı, Qullar kəndlərinin Ağdamkənd kənd Sovetinin tərkibindən Sarıcalı kənd Sovetinin tərkibinə verilməsi, Ağdamkənd kənd Soveti yaşayış məntəqələrinin Ağdam şəhərinə qovuşması ilə əlaqədar olaraq Ağdamkənd kənd Sovetinin ləğv edilməsi, ləğv edilmiş Ağdamkənd kənd Sovetinin Ağdamkənd və Qaradağlı kəndləri isə Ağdam şəhəri ilə qovuşduğuna görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılması qərara alınmışdı. Bu fərman Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 26 iyun 1990-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdi. Hal hazırda, Sarıcalı, Qarazeynallı və Qullar kəndləri Azərbaycanın Ağdam rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi dairəsinə daxildirlər, Sarıcalı kəndi də bu kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir, keçmiş Ağdamkənd kənd Sovetinin təkibində olmuş Ağdamkənd və Qaradağlı isə Ağdam rayonunun yaşayış məntəqələri siyahısanda qeyd olunmur.

Qarazeynallı kəndi Birinci Qarabağ müharibəsi vaxtı 23 iyul 1993-cü il tarixində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi nəticəsində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun bütöv ərazisi 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycana qaytarılmışdı.

## İstinadlar
Bozpapaqlar

**Bozpapaqlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Rayon mərkəzindən 4 km şimal-şərqdə, Qarabağ düzündə yerləşir.

## Toponimi
Ehtimal olunur ki, oykonim Cavanşir tayfasına mənsub bozpapaqlar tirəsinin adını daşıyır və etnopotonimdir.

## Tarixi
Azərbaycan SSR-nın 1977-ci il üçün inzibati ərazi bölgüsünə görə, Bozpapaqlar kəndi Ağdam rayonunun Seyidli kənd Sovetinə daxil idi. Həmin il üçün, Seyidli kənd Sovetinə həmçinin Sarıhacılı kəndi və kənd Sovetinin mərkəzi olaraq Seyidli kəndi də daxil idi.

Azərbaycan SSR prezidenti Mütəllibovun 6 iyun 1990-cı il tarixli fərmanı ilə, Ağdam rayonu üzrə Sarıcalı kəndi mərkəz olmaqla Sarıcalı kənd Sovetinin yaradılması, Bozpapaqlar kəndinin Seyidli kənd Sovetindən Sarıcalı kənd Sovetinin tərkibinə verilməsi, Seyidli kənd Soveti yaşayış məntəqələrinin Ağdam şəhərinə qovuşması ilə əlaqədar olaraq Seyidli kənd Sovetinin ləğv edilməsi, ləğv edilmiş Seyidli kənd Sovetinin Seyidli və Sarıhacılı kəndləri isə Ağdam şəhəri ilə qovuşduğuna görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılması qərara alınmışdı. Bu fərman Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 26 iyun 1990-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdi. Amma buna baxmayaraq, hal hazırda, Seyidli və Sarıhacılı kənd statusundadırlar. Hal hazırda, Seyidli, Bozpapaqlar və Sarıhacılı kəndləri Azərbaycanın Ağdam rayonunun Seyidli kənd inzibati ərazi dairəsinə daxildirlər, Seyidli kəndi də bu kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzidir. 

Kənd 1993-cü il iyulun 23-də Ermənistan Ordusu tərəfindən işğal olunmuşdu. 

İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın Qələbəsi nəticəsində imzalanmış Üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun bütöv ərazisi 20 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycana qaytarılmışdı.

## Kənd təsərrüfatı
1993-cü ilin iyul ayında baş vermiş işğaldan əvvəl kəndin əhalisi heyvandarlıq, əkinçilik, üzümçülük ilə məşğul olmuşdu.

## Əhalisi

## İstinadlar
Təzəkənd (kənd, Ağdam)

**Təzəkənd** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu kənd "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
Kənd Ağdamın Şuraabad kənd əhalisinin bir hissəsinin 1930-cu ildə bu ərzziyə köçürülməsi nəticəsində yaranmışdır. Bu səbəbdən adı "təzə kənd" sözlərindən yaranmışdır.

1961 - 1977-ci illlərdə Təzəkənd Ağdam rayonunun Nəmirli kənd Sovetliyinin tərkibində olub.

Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Nəmirli Sovetliyinin bir tək Təzəkənd kəndi Azərbaycan nəzarətində qalmış, digər kəndləri isə işğal eidlmişdi. 

Azərbaycan Respublikasının 29.06.2004-cü il tarixli 715-IIQ nömrəli Qanunu ilə Təzəkənd kəndinin ərazisini əhatə edən Ağdam rayonunun Təzəkənd bələdiyyəsi təşkil edilib. Sonradan onun ərazisinə Təzəkənd, Birinci Dördyol və İkinci Dördyol qəsəbələri aid edilib. 

Bu Bələdiyyənin Nizamnaməsi 2005-ci il 01 fevral tarixli 02 nömrəli Protokolunda təsbit eidlmiş Qırarla qəbul edilib və Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin 10 aprel 2025-ci il tarixli 04 nömrəli Protokolunda təsbit edilmiş Qərarla ləğv edilib. 

Bu Bələdiyyə 2004-cü ildə “Azərbaycan Respublikasında yerli özünüidarəetmə üzrə Əlaqələndirmə Şuraları haqqında” Əsasnaməyə uyğun olaraq yaradılmış "Ağdam Bələdiyyələrinin Əlaqələndirmə Şurası"nın üzvülüyünə qəbul edilib.

03.05.2005-ci il tarixli 903-IIQ nömrəli Qanunla təsdiq edilmiş "Bələdiyyələrin regional assosiasiyalarının Nümunəvi Əsasnaməsi"nə uyğun olaraq, bu Bələdiyyəsi Azərbaycan Kənd Bələdiyyələrinin Milli Assosiasiyasının üzvü olub.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanuna əsasən Ağdam rayonunun Təzəkənd bələdiyyəsinin əraziləri Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinə birləşdirilərək, Təzəkənd bələdiyyəsinin fəaliyyətinə xitam verilib.

## İstinadlar
Umudlu (Ağdam)

**Umudlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Bu Kəndin aid olduğu Nəmirli kənd inzibati ərazi dairəsinin Təzəkən kəndi və "Bələdiyyə əraziləri və torpaqları haqqında" Qanunla Ağdam rayonunun Əhmədağalı bələdiyyəsinin ərazisinə aid edilib.

## Tarixi
Umudlu kəndi 23.04.1994-cü il tarixində Ermənistan ordusu tərəfindən işğal olunub. 

Bu Kənd 20.11.2020-ci il tarixində Üçtərəfli Qarabağ atəşkəs bəyanatına əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılıb.

## İstinadlar
Şahbulaq (Ağdam)

**Şahbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## İstinadlar
Avtomobil zirehi

**Avtomobil zirehi**, tanklar, təyyarələr və gəmilər kimi zirehli döyüş maşınlarında maşın heyətini qəlpə, güllə, döyüş raketi və ya top mərmisi kimi düşmən atışlarından qorumaq üçün istifadə olunan zireh növüdür.

Mülki nəqliyyat vasitələri də zirehli ola bilər. Bu vasitələrə hökumət rəsmiləri (məsələn, prezident limuzinləri), müxbirlər və münaqişə regiy və ya şiddətli cinayətin olduğu yerlərdə mülki şəxslər tərəfindən istifadə edilən zirehli maşınlar daxildir. Mülki zirehli avtomobillər həmçinin, təhlükəsizlik firmaları tərəfindən soyğun və ya yük qaçırma riskini azaltmaq üçün pul və ya qiymətli əşyaları daşımaq üçün də istifadə olunur.

Zireh, nəqliyyat vasitələrini qəsdən həyata keçirilmiş hücumlardan başqa təhdidlərdən qorumaq üçün də istifadə edilə bilər. Bəzi kosmik aparatlar mikrometeoroidlərdən və ya kosmik tullantılardan müdafiə olunmaq üçün xüsusi zirehlə təchiz olunmuşdurlar. Jet mühərrikləri ilə işləyən müasir təyyarələrdə, kompressorun və ya fanın zədələnməsi halında təyyarə korpusunun zədələnməməsi üçün qaz turbin mühərriklərinin ətrafına fan mühafizə və ya qəza mühafizə divarı adlandırılan aramid kompozit kevlardan hazırlanmış xüsusi bir zireh növü quraşdırılmışdır.

Nəqliyyat vasitəsinin dizaynı və təyinatı daşınan zireh miqdarını müəyyənləşdirir. Zireh örtükləri çox vaxt ağır olur və həddindən artıq zireh nəqliyyat vasitəsinin hərəkət qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Bu problemi azaltmaq üçün buckypaper və alüminium köpük zireh lövhələrini əhatə edən bəzi yeni materiallar (nanomateriallar) və material kompozisiyaları tədqiq edilir.
Salahsəmədlər

**Salahsəmədlər** — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qarabağ düzündə yerləşir.

## Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 30 iyul 1993-cü ildə ermənilər tərəfindən işğal olunmuşdur. 2020-ci il  Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponomiyası
Salahsəmədli Salahsəməd (şəxs adından) və -li mənsubluq bildirən şəkilçidən ibarət olub, “Salahsəmədin nəslindən olanlar” anlamını verir. Salahsəməd adının birinci tərəfi olan Salah sözü çox güman ki, Azərbaycanın qazax tayfa birliyinə daxil olan salahlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Salah Səməd, yəni “salahlı tayfasından olan Səməd” deməkdir. Nəzərə alsaq ki, rayon ərazisində Salahlı Kəngərli toponimi də
mövcuddur, onda salahlıların bu ərazidə yaşamalarına şübhə etmək olmaz. Səməd adının mənası isə ərəbcə “əbədi, daimi, həmişəlik”dir (1, 53). 

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Talışlar (dəqiqləşdirmə)

* Talışlar — Azərbaycanda yaşayan xalq.  
* Talışlar (Ağdam) — Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Həmçinin bax
* Talış (dəqiqləşdirmə)
Robert Eqqers

**Robert Hyuston Eqqers** () — Amerikalı rejissor, ssenarist, prodüser.  Rejissoru olduğu "*Cadugər*" və "*[[Mayak (film)|Mayak]]*" filmləri ilə tanınır. Eqqers karyerasına Nyu-Yorkda teatr tamaşaları üçün dizayner və rejissor olaraq başlasa da, sonralar film sektoruna keçid etmişdir.

## Həyatı
Robert Eqqers 7 iyul 1983-cü ildə Amerikanın Nyu-Hempşir ştatında anadan olmuş, uşaqlığını da məhz bu ştatda keçirmişdir. 2 qardaşı var. ABŞ-nin Yeni İngiltərə bölgəsində keçən gəncliyi rejissorun yaradıcıllığı üçün ilham qaynağı olub. 2001-ci ildə bir aktyorluq məktəbinə yazılmaq üçün Nyu-Yorka köçüb.

Eqqers rejissor kimi debütünü 2015-ci ildə öz ssenarisi əsasında çəkdiyi "*Cadugər*" adlı qorxu filmi ilə etmişdir. Filmin premyerası 2015-ci ilin yanvarında Sandens Film Festivalında baş tutdu. Məşhur produksiya şirkəti A24 tərəfindən satın alınan film bir il sonra, 19 fevral 2016 tarixindən etibarən teatrlarda nümayişə qoyuldu. Tənqidçilərin filmə reaksiyası olduqca pozitiv idi və film 4 milyon dollarlıq büdcəsinə qarşı 40 milyon dollar gəlir gətirdi.

Növbəti filmi "*[[Mayak (film)|Mayak]]*"-ın ssenarisini hazırlayarkən rejissor qardaşı Maks Eqqers ilə birlikdə işləmişdir. Film 2019-cu ildə yayımlandı və tənqidçilərlə izləyicilər tərəfindən müsbət qarşılandı.

Hal-hazırda Eqqers orta əsrlərdə keçən və Vikinqlər haqqında olan "*Şimal Adamı*" filmi üzərində işləyir. Filmdə iştirak edəcək aktyorlara Nikol Kidman, Villem Defo, Anya Teylor-Coy və İtan Houk daxildir. Rejissor həm də Qriqori Rasputinin həyatı haqqında bir miniserial çəkməyə hazırlaşır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Yüzbaşılı

**Yüzbaşılı** və ya **Yüzbaşlı**:
* Yüzbaşlı (Əhər)
* Birinci Yüzbaşılı
* İkinci Yüzbaşılı
Sergey Yakuşev

**Sergey İliç Yakuşev** (; ) — sovet teatr aktyoru, Azərbaycan SSR (1959) və Tacikistan SSR (1945) xalq artisti, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–8-ci çağırış deputatı.

## Həyatı
Sergey Yakuşev -cu ildə Həştərxanda fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Səhnə fəaliyyətinə 1931-ci ildə Moskva "Lensovet" teatrında başlamış, 1933-cü ildə Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunu (GİTİS) bitirmişdir. 1934–1935-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir. 1936–1948-ci illərdə Leninqrad, Stalinabad, İrkutsk teatrlarında fəaliyyət göstərmişdir. 1948-ci ildən Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında aktyor, 1959–1968-ci illərdə direktor, 1968-ci ildən isə yenidən aktyor işləmişdir.

Sergey Yakuşev 1942-ci ildən Sov. İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 6–8-ci çağırış deputatı, eləcə də xalq maarifi, elm və mədəniyyət komissiyasının üzvü seçilmişdir.

Sergey Yakuşev 30 aprel 1995-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959
* "Tacikistan SSR xalq artisti" fəxri adı — 28 aprel 1945
* "Tacikistan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1939
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 1970
* "Xalqlar Dostluğu" ordeni — 24 sentyabr 1980
* "Şərəf nişanı" ordeni — 1941

## İfa etdiyi əsas rollar

## Filmoqrafiya
* 1956 — Qara daşlar — *neft kəşfiyyatçısı
* 1957 — [[Mahnı belə yaranır (film, 1957)|Mahnı belə yaranır]] *(epizod)
* 1961 — Bizim küçə *(epizod)
* 1969 — [[Dəli Kür (film, 1969)|Dəli Kür]] *(epizod)
* 1942 — Dəmir mələk ()

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Crocodylus falconensis

**Crocodylus falconensis** — əsl timsahlar sinfinin nəsli kəsilmiş nümayəndəsi. Erkən pliosendə Venesuela ərazisində yayılmışdır. Neotropikdə elmə məlum olan timsahlar arasında bazal növ olduğuna inanılır. Kəllənin uzunluğu 59 sm-dir, sifəti nisbətən əzələli və geniş forması baxımından itiburunlu timsahdan fərqlənir. Göz yuvaları burun dəliklərindən daha böyükdür. Başın ölçüləri heyvanın ümumi uzunluğunu təxminən 4–4.5 m olduğunu deməyə əsas verir. Bədən çəkisi təxminən 300–400 kq olaraq qiymətləndirilir.

Kladoqram:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Malaqasi Nil timsahı

**Malaqasi Nil timsahı** () — əsl timsahlar sinfinin ən böyük nümayəndələrindən biri sayılan Nil timsahının bir yarımnövü. Yalnız Madaqaskar adasında yayılmışdır. Malaqasilər buna "voay" və ya "mamba" deyirlər. Hal-hazırda yarımnöv insanlar tərəfindən demək olar ki, məhv edilir. Son Malaqasi Nil timsahlarına əlçatmaq çətinkeşilən yerlərdə rast gəlinir. Məsələn: Ankarana massivinin yeraltı çaylarında (Ankarana Milli Parkı). "Müqəddəs göllərdə" yaşayan və dini qadağa ilə qorunan populyasiyalar da var. Belə bir göl Ambilube və Antsiranana şəhərləri arasında yerləşən Anivuranudur.

## Ədəbiyyat
* Мадагаскар / Сакалоў В. Е. — М.: Прагрэс, 1990. С. 141. ISBN 5-01-002049-1

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vüsal Sultanov

**Vüsal Eynulla oğlu Sultanov** (Şabran rayonu, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti Qubadlı Əlahiddə Sərhəd Divizyasının komandiri, İkinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Vüsal Sultanov Şabran rayonunda anadan olub. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayorudur. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsinin iştirakçısıdır. 9 dekabr 2020-ci ildə göstərdiyi şücaətə görə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı, 24 dekabr 2020-ci ildə isə "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

Vüsal Sultanov Qazax rayonunun Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı və Qızılhacılı kəndlərinin ərazilərində Azərbaycan bayrağının ucaldılması barədə Prezidentə məruzə etmişdir.

## Vətən müharibəsində iştirakı
Vüsal Sultanov Vətən müharibəsinin ən çətin 5 döyüşündən biri olan Əmirvarlı döyüşlərinə rəhbərlik edib. Polkovnik Sultanov oktyabr ayının 8-dən başlayaraq Əmirvarlı səddinin yarılması üçün gedən əməliyyatlarda iştirak edib. Ermənistan ordusunun müdafiə xəttinin birinci, ikinci eşalonundan geri çəkilmiş qüvvələri son ümid kimi bu səddə cəmləşdiyindən səddi yarmaq çətin olmuşdur. DSX-nin Çevik Hərəkat Bölmələri Əmirvarlıda 8 gün fasiləsiz döyüşlər aparmışdır. Son döyüşündə ağır yaralanan Vüsal Sultanov daha sonra xidmətini DSX -nin Çevik Hərəkat Dəstəsinin komandanının müavini kimi davam etdirir. DSX-nin Baş Qərərgahının Dövlət Sərhəd Mühafizəsi Baş İdarəsinin rəisidir.

## Təltifləri
*  (18 avqust 2013) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
*  (16 avqust 2016) — "İgidliyə görə" medalı
*  (16 avqust 2019) — 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni
*  (9 fevral 2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (24 dekabr 2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar
Qrenbi krateri

**Qrenbi krateri** — Vadstenanın (Österyötland, İsveç) cənub-şərqində yerləşən zərbə krateri. Onun təxminən 470 milyon il əvvəl (Orta Ordovik dövründə) forlamaşdığı ehtimal olunur. Diametri 3 kilometrdir və səthə çıxmır.

## İstinadlar
Hindistan pop musiqisi

Indi-pop olaraq da bilinən Hindistan pop musiqisi,  I-pop, Hindistanda istehsal olunan, daha populyar olma meyli olan Bollivud musiqisi kimi Hindistan filmi musiqilərindən asılı olmayan pop musiqisinə aiddir. Hindistan popu, Bollivud, Cənubi Hindistan kinosu (Tollivud və Kollivud) və İngiltərənin Asiya Yeraltı səhnəsi ilə sıx bağlıdır. Müxtəlif ölkələrdən Cənubi Asiya musiqisinin müxtəlifliyi ümumiyyətlə Desi musiqisi kimi tanınır.
## Tarixi
Pop musiqisi Cənubi Asiya bölgəsində 1966-cı ildə səsləndirmə müğənnisi Əhməd Rüşdinin 'Ko Ko Korina' mahnısı ilə meydana gəldi   və o vaxtdan bəri Hindistan, Banqladeş və son zamanlarda Şri-Lanka və Nepalda qəbul edildi və öz pop mədəniyyətlərində qabaqcıl təsir etdi. Rüşdinin müvəffəqiyyətindən sonra cazda ixtisaslaşmış xristian qrupları Karaçi, Heydərabad, Mumbay, Dehli, Kəlkətə, Dəkkə və Lahordakı müxtəlif gecə klublarında və otel lobbilərində çıxış etməyə başladılar. Ümumiyyətlə ya məşhur Amerika caz hitləri  səsləndirilir ya da Rüşdinin mahnıları.    
Pop musiqisi 1980-ci illərin əvvəllərində Hindistan yarımadasında populyarlıq qazanmağa başladı, Pakistanlı müğənnilər Nazia Hassan və Zohaib, Hindistan Biddu tərəfindən istehsal olunan qeydləri 60 milyon nüsxə satılan bir qardaş ikilisi meydana gətirdi.  Biddu özü daha əvvəl Qərb dünyasında 1970-ci illərin əvvəllərində ilk uğurlu disko istehsalçılarından biri olan və olduqca populyar "Kung Fu Fighting" (1974) kimi hitləri ilə uğur qazanmışdı.   
Indipop termini ilk dəfə İngilis-Hindistan füzyon qrupu Monsoon tərəfindən 1981-ci ildə Steve Coe'nin Indipop Records-da yayımlanan EP-də istifadə edilmişdir. Charanjit Singh'in Sintezi: On Ragas to a Disco Beat (1982), 1980-ci illərin sonlarında Çikaqoda ev səhnəsində janr meydana gəlməsindən bir neçə il əvvəl Roland TR-808 nağara maşını, TB-303 bas sintezatoru istifadə edərək, turşu ev musiqisinin səsini gözləyirdi. 
2000-ci illərin sonlarında Indi-pop musiqisi film musiqisinin artan rəqabəti ilə üzləşdi. Böyük pop müğənnisi albomlarını buraxdı və filmlər üçün mahnı oxumağa başladı. Son zamanlarda, Hindistan popu keçmiş hind film mahnılarından mahnıların "remiksiyası" ilə yeni bir ritm əlavə edilərək maraqlı bir dönüş etdi.
## İstinadlar
Nyu-caz

**Caztronika** olaraq da bilinən **Nyu caz** — caz və elektron musiqi növü. Bu termin 1990-cı illərin sonlarında caz elementlərini funk, ruh, elektron musiqi kimi digər musiqi üslubları ilə qarışdıran musiqini ifadə etmək üçün yaradıldı.
Nyu caz, St Germain, Jazzanova və Fila Brazillia'nın nümunələri olan canlı musiqi alətlərini ev ritmləri ilə birləşdirməkdən daha çox, Cinematik Orkestrası, Kobol və "gələcək caz" üslubu kimi elektron elementlərlə daha çox qrup cazına qədər dəyişir.
Nyu caz, ümumiyyətlə fank, soul və ritmə daha yaxın olan Eysid cazdan daha çox elektron janra daxildir, baxmayaraq ki Groove kollektivi və Pamela Williams kimi caz sənətkarlarının diqqətini çəkir. Nyu caz təbiət baxımından çox təcrübəli ola bilər və səs və konsepsiya baxımından çox fərqli ola bilər. Səs, Eysid cazdan fərqli olaraq, Blüz köklərindən uzaqlaşır və bunun əvəzinə elektron səsləri və efir caz həssaslığını göstərir. Nyu caz "musiqinin özüdür və musiqiçilərin fərdi çevikliyi deyil."

## Los Angeles səhnəsi
Los-Ancelesdə sənətçi Flying Lotus və onun müstəqil Brainfeeder rekord etiketi altında olan sənətçilər, nyu cazın əhəmiyyətli bir üslub inkişafına və ticarət marağına səbəb oldular. Nyu caz Brainfeeder-in əsas diqqət mərkəzində olmasa da, Thundercat, Taylor McFerrin, Daedelus və Flying Lotus kimi yerli sənətkarların çoxu caz elementlərini eksperimental elektron səslərlə birləşdirir. 20 aprel 2010-cu ildə çıxan Flying Lotus'un Cosmogramma'sı, "Arkestry" və "Germain Haircut" filmlərində caz saksafonu ifaçısı Ravi Coltraneni səsləndirdi və hər ikisi də avant-garde cazını sıx futuristik ritm ilə təqdim etdi.

## Caz sənətçiləri nyu cazı seçirlər
Caz sənətçiləri, 21-ci əsrdə nyu caz əsərlərinin lideri kimi getdikcə daha da aktivləşdilər. Caz trubaçısı Dave Douglas və Mark Guiliana və Jonathon Maron'un iştirak etdiyi trio, mühit sintezi bas ilə qrupun musiqi mövzusunu quran elektron musiqiçi Shigeto ilə çalışdı. Ortaya çıxan "Yüksək Risk" adlı amalqam, Miles Davisin Bitches Brew-un psixoloji və soyuq toxunuşu ilə sınaq səslərini xatırladır. Qrupun təbilçisi Mark Guiliana, öz adı ilə nyu caz əsərləri də buraxdı. Jojo Mayer & Nerve-dən açıq təsirlər göstərərək, 2012-ci ildə Beat Music və 2014-cü ildə My Life Starts Now kimi bir çox albomda sintez edilmiş melodiya, bas və ahəng, elektron ritmlərin nüansını uğurla təkrarlayan akustik təbil çalışmışdır. Heç bir studiya yazısı yayımlanmasa da, Mark Guiliana nümunələrdən istifadə edərək melodiyalar düzəldən Zach Danziger ilə ikili setlər ifa etdi və tema qurulduqdan və qoyulduqdan sonra, ritmik olaraq gərgin elektron caz yaratmaq üçün Guiliana-ya qatıldı. 2002-ci ildə Brad Mehldau-nun Largo albomunda daha incə bir səviyyədə, "Şənbə" və "Sərbəst Willy" kimi musiqi parçalarında zərbdən səslənən akustik hip-hop/haus ritmləri və ara sıra elektron aşqar səsləri ilə Mehldau-nun müasir sətirləri yer aldı.

## İstinadlar