open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qaragöz qızılquş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Göyərçin boydadır. Quyruğu uzundur. Bel tərəfi tünd-boz, başı qaramtıl, qarın tərəfi cizgili açıq rəngli, boğazı ağdır. Quyruğunun altı və "tumanı" kürəndir. "Bığları" aydın görünür.

## Yayılması
Avropa, Asiya və Şimal-Qərbi Afrikada yayılıb. Azərbaycanda ilk yayılması ağac olan hər yeri əhatə edib. Buraya nəsil vermək üçün gəlir. Apreldə-mayın əvvəlində gəlir, oktyabrda köçüb gedir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Meşədə və hündür ağac olan köhnə meyvə bağlarında yaşayır. Sıx meşəni xoşlamır. Kürqırağı tuqay meşələri və düzənlik meşələri quruyub və qırılıb deqradasiya edildikcə bu yerlərdə nəsil verməkdən məhrum olub, əsasən dağətəyi və dağ meşələrində qalıb. May ayında hündür (10–20&nbsp;m) ağacda olan qarğa və sağsağan kimi quşların yuvasını zəbt edir, 2–4 yumurta verir, 28 gün kürt yatır, 30–32 gün yuvada bala bəsləyirlər. Kürt yatan ana quşu, sonra isə həm də balaları yemləmək erkək quşun öhdəsinə düşür. Əsas yemi həşərat və xırda quşlardır. Şikarını havadan ovlayır.

## Sayı və azalma səbəbi
1960–1970-ci illərə qədər adi saylı quş olub. Sonralar tədricən yayılma sahəsi kiçilib və populyasiyasının sıxlığı azalıb, nadir kateqoriyasına çevrilib. 1999–2000-ci illərdə 240 quş, 10 il sonra isə 130 quş sayılıb.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Meşələrdə və bağlarda hündür ağacların qırılması, pestisidlərdən intensiv istifadə olunması, yem obyektlərinin zəhərlənməsi.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
İndiyə qədər "faydalı fauna" adı ilə qorunub. Naxçıvan MR-in Qırmızı kitabına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yuvası olan ağacın (hətta quru olsa da) kəsilməsi yasaq olmalıdır. Meşənin kənarında və meyvə bağlarında hündür ağaclar (meyvəsiz olsa da) qorunub saxlanılmalıdır

## Şəkillər

Falco subbuteo NAUMANN.jpg
Falco subbuteo from Kadzidlowo.jpg
Falco subbuteo kobuz2.jpg


## İstinadlar
Kərkincək qızılquş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
28–30 sm ölçüdə kiçik yırtıcı quşdur. Erkək fərdlər üçün bozumtul göy rəngli bel və qarın hissə, qırmızımtıl ayaqlar, dimdik və göz ətrafı halqa xarakterikdir. Dişilərdə sinə və qarın hissə narıncı rəngdədir. Göz ətrafı halqa qaradır.

## Yayılması
Şərqi Avropada, Qərbi və Mərkəzi Asiyada yuvalayır. Qışlamaq üçün Afrika ölkələrinə köç edir. Azərbaycanda olduqca azsaylı növdür. XX əsrin əvvəllərində Muğan düzündə və ortalarında az sayda payız köçündə Qızılağac qoruğu ərazisində qeydə alınmışdır. 2010-cu ildə isə ilk Şirvan Milli Parkının ərazisində 1 cütün yuvalaması qeydə alınmışdır və aparılan monitorinqin nəticələri bu cütün artıq üç ildir ki müntəzəm olaraq ərazidə yuvaladığını göstərir.

## Həyat tərzi
Dəniz səviyyəsindən 300–1500 m yüksəkliyə qədər ərazirlərdə yaşayır. Seyrək ağaclıqlar olan düzən ərazilərdə, əkin sahələri və otlaqlara yaxın sahələrdə yuvalayır. Qidasının əsasən iri cücülər, eləcə də kiçik quşlar və məməlilər təşkil edir.

## Sayı
Dünya populyasiyası 300,000–800,000 fərd, Avropa populyasiyası isə 26,000–39,000 cüt olaraq qiymətləndirilir. Azərbaycanda yuvalamada cəmi bir cüt məlumdur.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, AB-nin Quş direktivinin 1-ci Əlavəsinə daxil edilmişdir. Avropa mühafizə statusuna malikdir (Vulnerable —həssas növ), CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilmişdir. Şirvan Milli Parkında qorunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bığlı qızılquş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Göyərçindən iridir. Başının üstü kürəndir. “Bığları” zəifdir. Bel tərəfi qonur, qarın tərəfi isə ağımtıldır və üzərində naxışlar uzanır. Quyruğu tünd bənövşəyi rənglidir və köndələn qonur zolaqlar var.

## Yayılması
Afrikada, Aralıq dənizi ətrafında, Kiçik Asiyada, İraqda və Cənubi Qafqazda yayılıb. Azərbaycanda Qobustanda və Naxçıvan MR-də Şahbuz rayonu Dərəboğaz və Qızılqışlaq qayalığında nəsil verməsi göstərilib.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Qaya və yarğan olan dağətəyi bozqır sahələrdə yaşayır. Nəsil vermək üçün gəlir, qışda təsadüf edilməyib. Aprel ayında leşcil ağqartalın (Neophron percnoptericus) köhnə yuvasını zəbt etməsi müəyyən edilib. Həmin yuvada sonrakı bir neçə ildə yenə də leşcil qartal nəsil verib. Yuvasında 3-4 yumurta olur, iyulda balaları pərvazlanır. Əsas şikarı xırda quşlar, siçanabənzər gəmiricilər və sürünənlərdir. Şikarını havadan ovlayır və yerdən də götürə bilir.

## Sayı və azalma səbəbi
Azərbaycanda ilk dəfə 1949-cu ildə tapıldığı və sonralar cəmi 3 yerdə göründüyü üçün sayı haqqında məlumat yetərli deyil.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Texnosfer səs-küyünə və başqa antropogen faktorlara çox həssasdır.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yuva sahələrinin müəyyən edilib, təbiət abidəsi statusu ilə qorunması, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, əhalini qorunmasına cəlb etmək.

## Yarımnövləri
* *[[Falco biarmicus abyssinicus|F.&nbsp;b.&nbsp;abyssinicus]]*
* *[[Falco biarmicus biarmicus|F.&nbsp;b.&nbsp;biarmicus]]*
* *[[Falco biarmicus erlangeri|F.&nbsp;b.&nbsp;erlangeri]]*
* *[[Falco biarmicus feldeggii|F.&nbsp;b.&nbsp;feldeggii]]*
* *[[Falco biarmicus tanypterus|F.&nbsp;b.&nbsp;tanypterus]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ütəlgi qızılquş

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Qarğadan az iridir (0,8-1,1 kq). Bel tərəfi paslı-qonur, qarın tərəfi isə ağdır, amma üzərində damcı formalı naxışlar uzanır. Quyruğu uzundur, tünd qəhvəyi və sarı rəngli köndələn zalaqları var. Ayağı sarıdır.

## Yayılması həyat tərzi
Avropada və Asiyada yayılıb, qışlamaq üçün Şimali Afrikaya qədər miqrasiya edir. Azərbaycana qışlamaq üçün gəlir və miqrasiya edən bəzi populyasiyası buradan keçir (oktyabrda və martda).

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Seyrək ağac və qaya olan açıq sahələrdə yaşayır. Sıx meşədə olmur. Əsas yemi siçanabənzər gəmiricilər və torağaydan tutmuş zağcaya və boz vağa qədər quşlardır. Quşları havada ovlayır. Ələ öyrədilmiş ütəlgi qaz da ovlaya bilir

## Sayı və azalma səbəbi
1950-ci illərə qədər miqrasiya vaxtında çox, qışda adi saylı olub. Son 50 ildə miqrasiya vaxtında adi saylı olub, qışda isə nadir qalıb. XX əsrin axırında 56, 10 il sonra isə 25 qışlayan quş sayılıb. Miqrant populyasiyasının sıxlığı az-çox sabitdir.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Uzun müddət ovçu quş kimi istifadə edilməsi, XIX-XX əsrlərdə "zərərli" quş kimi tələf edilməsi, yem obyektlərinin (gəmiricilər) zəhərli olması, gecələməsi
və dincəlməsi üçün yararlı olan tək-tək hündür ağacların qırılması.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Respublikanın və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir. Beynəlxalq miqyasda qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Son 30-40 ildə miqrant quşların sayı ciddi dəyişmədiyi üçün hələ ki, əlavə tədbirə ehtiyac yoxdur. Lakin ekoloji maarifçilik güclənməlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Laçın (quş)

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
Göyərçindən xeyli iridir (0,8 kq-a qədər). Bel tərəfi, qanadları və quyruğu göyümtülə çalan boz, qarın tərəfi isə açıq rənglidir və köndələn naxışları var. Döşündəki naxışlar damcı formalıdır. "Bığları" parlaq qara, ayaqları sarıdır.

## Arealı
Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya, Şimali Amerika, Cənubi Amerikanın cənub-qərb hissəsi. Azərbaycanda dağların yüksək qurşaqlarında məskunlaşıb nəsil verir. Oturaq, qışlayan və miqrant populyasiyaları var.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Sıldırım qayalıqlarda nəsil verir, amma yemlənmək üçün müxtəlif landşaftlara uçur. Əlçatmaz sıldırım qayalarda nəsil verdiyi üçün biologiyası Qafqazda zəif öyrənilib. Fevralın axırında—martda yuva sahəsində görünür. Yuvası qayada olur. Eyni yuvadan uzun müddət istifadə edir. Aprel ayında 2-3 yumurta verir, adətən 2 bala böyüdür. Avqustda pərvaz balaları görünür. Əsas yemi quşlardır: göyərçin, kəklik, ular, qışda ördək, qaz və s. Şikarını havadan çalıb ovlayır.

## Sayı və azalma səbəbi
Qafqazda heç vaxt çoxsaylı olmayıb. XX əsrdə sayı fasiləsiz azalıb. Son illərdə kritik vəziyyətə düşmə təhlükəsi var. Böyük və Kiçik Qafqazın Azərbaycana məxsus hissəsində nəsil verənlər 10 cütdən çox deyil. Talış dağlarında nəsil vermir. Qışda Rusiyadan gələn populyasiyanın hesabına nisbətən çox olur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Qədim dövrlərdən ovçu quş kimi istifadə edilmiş, sonralar ovçuların rəqibi hesab edilib tələf olunmuş, eyni vaxtda yem bazası zəifləmişdir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. Qorunan ərazilərdə nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Qorunan ərazilərdən kənarda yuva sahələrinə təbiət abidəsi statusunun verilməsi, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, əhalinin qorunmasına geniş cəlb edilməsi.

## Sinonimləri
*  Hume
*  Kleinschmidt, 1929
*  Ripley & Watson, 1963
*  (Tunstall, 1771)

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Qızılquş
* Şahin
* Sarlar
* Qırğı
Renault

**Renault** () və ya **Reno** — fransız avtomobil istehsalçısı. Avtomobil, yük maşını, traktor, tank, qatar, təyyarə, motosiklet, velosiped, avtobus kimi bir çox fərqli ölçüdə vasitələr istehsal edir.

## Tarixi

Lui Reno 1877-ci ildə Parisdə doğulan bir bəyzadə idi. Atası yaxşı qazanan bir yun taciri idi. Lui maşın xəstəsi idi və hələ 5 yaşında yoldaşlarından eşitdiyi lokomotivi görmək üçün stansiyaya qaçardı. Buxar qazanını, porşenlərin, bacaları, necə düzəldiyini bilməyə çalışardı. 15 yaşında bir şagirdkən matorlu vasitələrə maraq salır, hətta xərcliyindən yığdığı pullarla 0.75 at gücündə De Dion bouton markalı bir avtomobil alır.

Hələ 21 yaşında ikən (1898) qardaşları Fernand və Marsellə birlikdə "Reno Freres" şirkətini qurur.

1899-cu ildə Paris-Trouville arasında 170 kilometri aşan bir yarış hazırlanır. Renolar etdikləri xüsusi avtomobillə yarışı rahat qazanırlar. Bu zəfər üzərinə qapısını çalanlar artır, yağış kimi sifariş yağır. Ataları onlara 8 min İngilis sterlini sərmayə verir. Bu pul ilk təkan üçün yetərli olur. Artıq (1914) "Société des Automobiles Renault" 4 min 400 işçisiylə bir sənaye nəhəngi olur, bundan dörd il sonra isə (1918) işçilərin sayı 22 mini keçir.

## Modelləri
### Avropa

File:Renault 5 E-Tech Electric Auto Zuerich 2024 DSC 6501.jpg|Renault 5 E-Tech
File:Renault 4 E-Tech Electric - 02.jpg|Renault 4 E-Tech
File:Renault Clio V IMG 4178.jpg|Renault Clio
File:2024 Renault Captur II IMG 9306.jpg|Renault Captur
File:2022 Renault Megane E-Tech Techno EV Front.jpg|Renault Megane E-Tech
File:Renault Symbioz IMG 0648.jpg|Renault Symbioz
File:Renault Arkana (CMF-B) IMG 5628.jpg|Renault Arkana
File:Renault Scénic E-Tech Electric 220 Long Range Techno – f 30062024.jpg|Renault Scenic E-Tech
File:Renault Austral IMG 9413.jpg|Renault Austral
File:Renault Espace VI IMG 9423.jpg|Renault Espace
File:2024 Renault Rafale Techno esprit Alpine HEV - 1199cc 1.2 (200PS) Petrol Hybrid - Flame Red - 07-2024, Front.jpg|Renault Rafale
File:Renault Kangoo III 1X7A1519.jpg|Renault Kangoo


## Qalereya

Fayl:World locations of Renault factories.PNG|Dünyadakı Reno fabrikləri
Fayl:1959 Renault Frégate Transfluide.jpg|Renault Fregate
Fayl:Renault 4CV BW 1.JPG|Reno 4CV
Fayl:Renault 5 Maxiturbo Jarama 2006e.jpg|Reno 5 Turbo
Fayl:Ma mégane 006.JPG|Reno Megane


## İstinadlar
Half-Life 2: Deathmatch

**Half-Life 2: Deathmatch** — Valve tərəfindən hazırlanılan və birinci-şəxs atıcı janrında olan multipleyerli videooyun. Deathmatch 30 noyabr 2004-cü ildə buraxılıb. "Half-Life 2" oyununun multipleyer versiyasıdır.

Oyun rəqəmsal distributer olan Steam sistemi vasitəsilə yayımlanır və bir neçə kolleksiya qutularına daxildir. Deathmatch həmçinin The Orange Box yığımında da var. Müəyyən dövrlərdə xüsusi promo-aksiyalar keçirilirdi ki, bunun sayəsində ATI, sonradan isə nVidia istifadəçiləri oyunu pulsuz əldə edirdilər.

## Geympley
### Deathmatch
Deathmatch rejimi *[[Quake]]*, *[[Doom]]* və ya *[[Unreal Tournament]]* daxil olmaqla bu tip müxtəlif oyunlara xas özündə çoxlu xüsusiyyətlər birləşdirir. Bu xüsusiyyətlər arasında ən əsaslarına daxildir: ani respawn, silahda konkret nöqtəlik, fəzada sürətlə hərəkət və xüsusi ləvazimatlar (sprint, fənər və bu kimi başqa alətlər).

*Deathmatch*-da hədəf sadədir: oyunçu digər oyunçuları öldürməli və bununla da maksimum xal qazanmalıdır. Bu zaman oyunçu özü-özünü təsadüfən öldürdükdə xal itirir. Əgər oyunçu döyüş zamanı ölsə o, yüz fiazli can və standart silah ilə qayıdacaq. *deathmatch* rejimi üçün ən məşhur kartlardan biri "*killbox*" adlanır. Burada oyunçular maksimal kiçik otağa salınır və bir-birilərini çox tez zaman ərzində öldürməlidirlər. Bundan sonra yaxınlıqda yerləşən silah və təchizatı göütrməyi çatdırmalıdırlar. Bu xəritədə hər şey əl altında olduğu halda digər xəritələrdə təchizatlar çətin yerlərdə gizlədilmiş halda olur.

### Team Deathmatch
Team deathmatch rejimində (qısaltmada: *TDM*) oyunçular iki komandaya bölünürlər. Rebels (Müqavimət) и Combine (Alyans). Hər iki komandadakı adamlar Half-Life 2 personajlarına tam xas olan qəhrəmanlardır. В игровых аспектах в *TDM*-də oyun aspektləri deathmatch rejimində olduğu kimi qaydalar var. Aşağıda bəzi çıxarışlar qeyd olunur:

* Bir oyunçu əvəzinə burada raundu ən çox xal qazanmış komanda udur.
* "Özününkülərə atəş" opsiyasının seçilməsindən asılı olaraq öz müttəfiqinə atəş xal itkisinə gətirib çıxarır.
* Oyunçu "Müqavimət hərəkatı" ilə Alyans komandası arasında seçim etməlidir.
* Əgər oyunçu balansı yoxdursa, bərpa olunması üçün aşağı komandaya personaj əlavə olunac.

## HL²:Deathmatch bazasında modifikasiyalar

* Adrenaline Gamer 2
* Half-Life 2: Capture The Flag
* Half-Life 2: SourceForts
* Garry's Mod
* Zombie Master
* ExitE

## Həmçinin bax
* Half-Life
* Half-Life (seriya)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Half Life 2: Deathmatch Official SteamPowered Forum
Leysan

thumb|300px|Leysan

**Leysan** — qısamüddətli atmosfer yağıntısı. Adətən yağış halında düşür, intensivliyi adətən 1-3 mm/dəq və daha çox olması ilə fərqlənir.

Dünyada ən güclü leysan Havay adalarında (21 mm/dəq, 1913) olmuşdur.

Azərbaycanda isə Zaqatala rayonunda (10,7 mm/dəq, 1959) müşahidə edilmişdir. 

## İstinadlar
Qazon

**Qazon** — bağ, park və xiyabanlarda dekorativ və s. məqsədlə ot əkilmiş meydança. Adətən qayçı ilə qısa və hamar biçilir. Parter, park və Mavritaniya növləri var. Parter qazonu çiçəklik, dekorotiv ağaclıq, guller hs code 0602905000
həmçinin heykəl, fəvvarə və s. üçün fondur. Park qazonu park, bağça, bulvar və b. yerlərdə salınır.

## Qazona qulluq

### Əkin
Erkən payız, yaz və yazın əvvəli torpaq daha isti və hava daha sərin olduqda əkin, çəmənlik üçün əsas mövsümdür. Əkindən dərhal əvvəl havalandırma köklərin daha dərin böyüməsinə və daha sıx çəmənliyə kömək edə bilər.

Çəmənlik demək olar ki, ani çəmənlik verir və ilin istənilən vaxtında əksər mülayim bölgələrdə edilə bilər, lakin daha bahalı və quraqlığa daha həssasdır. Hidroseeding böyük yamacların və ya yamacların abadlaşdırılması üçün sürətli və daha ucuz bir üsuldur.

### Gübrələr və kimyəvi maddələr
Dərhal və ya davamlı olaraq buraxılan müxtəlif üzvi, qeyri-üzvi və ya sintetik gübrələr mövcuddur. Pestisidlər, o cümlədən bioloji və kimyəvi herbisidlər, insektisidlər və boz yarpaq ləkəsi kimi xəstəliklərin müalicəsi üçün funqisidlər mövcuddur. Onların qazon və bağ ekosisteminə təsirinin və ətraf mühitin axıntısı və dağılmasının uçotu onların istifadəsini məhdudlaşdıra bilər. Davamlı bağçılıq təhlükəsiz bağda cəlbedici qazon saxlamaq üçün digərləri arasında üzvi gübrələr, bioloji zərərvericilərlə mübarizə, faydalı həşəratlar və əkilməsi kimi üzvi bağçılıq təcrübələrindən istifadə edir. Üzvi herbisid nümunəsi, cücərən alaq otlarının toxumlarının köklənməsinə mane olan torpağa "üzvi dipeptid" buraxan qarğıdalı glüten unudur. Zərərvericilərə qarşı inteqrasiya olunmuş yanaşma koordinasiyalı, az təsirli yanaşmadır.

## Mənbə
La-Manş

**La Manş** () və ya **İngilis kanalı** () — Fransa ilə İngiltərə arasında boğaz. 1994-cü ildən La-Manş boğazının altından uzunluğuna görə dünyada üçüncü olan yeraltı dəmiryol tuneli – Avrotunel çəkilmişdir.

## Coğrafi mövqeyi
Pa-De-Kale boğazı ilə birlikdə Şimal dənizi ilə Atlantik okeanını birləşdirir. Uzunluğu 578 km, qərbdə eni 250 km, şərqdə eni 34 km, minimal dərinliyi 23,5 m-dir.

## İstinadlar
Mühafizə statusu

**Mühafizə statusu** — bioloji növlərin hazırda və yaxın gələcəkdə qorunması göstəricisidir.
Mühafizə statusunun qiymətləndirilməsi zamanı bir çox faktorlar, — yaşayan fərdlərin sayı, müəyyən vaxt ərzində onların sayının çoxalma və azalması, seleksiya nailiyyətləri, məlum olan təhlükələr və s. nəzərə alınır.
ABŞ diplomatik sənədlərinin açıqlanması

**ABŞ diplomatik sənədlərinin açıqlanması** 2010 il noyabrın 28-də baş vermişdir. "Wikileaks.org" saytının ABŞ Dövlət Departamentinin məxfi sənədlərini kütləvi dərc etməsi.

Birləşmiş Ştatların xarici ölkələrdəki səfirliklərinin məktub, teleqram və yazışmalarını açıqlayan sayt artıq 251288 sənədi dərc etmişdir. Onların 15500-dən artığı ABŞ-nin dünya ölkələrindəki 274 səfirlik və diplomatik nümayəndəliklərinin Vaşinqtona yolladığı məlumatlarda Vaşinqtondan aldığı xəbərlərdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Vikiliks
* Culian Assanj
Macheiramphus alcinus

**** () —  cinsinə aid yırtıcı quş növü. Bədəninin uzunluğu 45 sm.-ya kimi olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kərkəs

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Cinslər və növləri
* *Gypohierax*
** Palma kərkəsi, Xurma kərkəsi (*G. angolensis*)
* *Gypaetus*
** Toğlugötürən (G. barbatus*).
* *Neophron*
** [[Leşyeyən]]  (*N. percnopterus*).
* *Necrosyrtes*
** [[Keşiş kərkəsi]] (*N. monachus*)
* *Gyps*
** [[Ağ çiyinli kərkəs]] (*G. africanus*)
** [[Benqal kərkəsi]] (*G. bengalensis*)
** [[İncədimdikli kərkəs]] (*G. indicus*)
** [[Xallı kərkəs]] (*G. rueppellii*)
** [[Himalay kərkəsi]] (*G. himalayensis*)
** [[Ağbaş kərkəs]] (*G. fulvus*).
** [[Kap kərkəsi]] (*G. coprotheres*)
* *Aegypius*
** [[Qara kərkəs]] (*A. monachus*).
* *Torgos*
** [[Düşük yanaqlı kərkəs]] (*T. tracheliotus*)
* *Trigonoceps*
** [[Ağ başlı kərkəs]] (*T. occipitalis*)
* *Sarcogyps*
** [[Qızıl başlı kərkəs]] (*S. calvus*)

Azərbaycanda 4 növü var:[[Qara kərkəs]] (*A. monachus*);[[Ağbaş kərkəs]] (*G. fulvus*);[[Leşyeyən]] ([[N. percnopterus]]);[[Toğlugötürən]] (*G.barbatus'').

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağbaş kərkəs

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Qısa təsviri
İri quşdur (10-12 kq). Bel tərəfi qonur, qarın tərəfi isə kürəndir. Çalma və sükan lələkləri qaradır. Quyruğu qısadır və ucu dəyirmi qurtarır. Beyni uzundur və dibində ağ qu lələklərdən ibarət “yaxalıq” var. Başı və boynu qısa ağ qu lələkləri ilə örtülüdür.

## Yayılması və həyat tərzi
Avropa, Asiya və Şimali Afrikada yayılıb. Oturaq növdür. Azərbaycanda dağlıq rayonlarda nəsil verir, yem üçün düzənliyə qədər uçur.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Sıldırım qayalıqda yaşayır (meşəsiz yerdə). Kolonial quşdur. Yuvaları sıldırım qaya üzərində yerləşir. Koloniyada 2-5 yuva olur. Yuvaların arası 40-110 m dir. Zoopark şəraitində cütləşməsi yanvar ayından aprelə qədər uzanır və yerdə gedir (1 dəqiqə). Mart ayında bir ədəd ağ yumurta verir, 50 gün kürt yatır. İyul ayında pərvaz balası müşahidə edilir. Əsas yemi leşdir. Daxili orqanları və əzələni xoşlayır, skelet yemir. Leş tapanda çox yeyib, uzun müddət ac qala bilir.

## Sayı və azalma səbəbi
XIX əsrdə çoxsaylı, XX əsrdə adi saylı, son 20-25 ildə nadir olub. Azərbaycanın 17 ornitocoğrafi sahəsindən 6-da nəsil verməsinə baxmayaraq sayı azalıb. XX əsrin axırında 150, 2007-2008-ci illərdə isə 86 quş sayılıb.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Uzun müddət zərərli hesab edilib təqib olunması, yem bazasının zəifləməsi və zəhərlənməsi.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Naxçıvan MRin Qırmızı kitabına daxil edilib. Zooparklarda nümayiş etdirilib əhaliyə tanıdılır. Qorunan ərazilərdə nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yem bazasının qorunması, yuvası yaxınlığına 5-10 gündə bir dəfə leş qoyulması, yuva sahəsinin təbii abidə elan edilməsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Butastur indicus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Asiyanın şərqində — Yaponiya, Çin, Rusiyada yayılmışdır. Meşələrin çəmənliklər meşə talaları, bataqlıqlarla sərhədinə yaxın yerlərdə yaşayır.

Orta ölçülü quşdur. Cənub-Şərqi Asiyada, bəzən də Hind-Avstraliya adalarında qışlayan köçəri quşdur. 

Əsas qidaları qurbağalar, ilanlar, kərtənkələlər və iri böcəklərdir. Çöl siçanları və siçovulları nadir hallarda ovlayır. Adətən ağacda yuvalayır. Yuvaları çox da böyük olmur. Adətən 30 sm-ə yaxın diametrdə yuvasını ağacların yüksək yerlərində qurur.

Məhdud arealı olan nadir növlərdəndir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çöl belibağlısı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Kateqoriya və statusu
(III-VU). Həssas, sayı azalmaqda olan növdür. 

## Qısa təsviri
Qarğadan az böyük, amma zərif qamətli quşdur. Erkəyinin bel tərəfi mavi-boz, döşü və qarın hissəsi ağdır. Üz dairəsi bayquşu xatırladır, özü isə qağayıya oxşayır. Qanadlarının altı təmiz ağdır. Dişisinin bel tərəfi tutqun rənglidir.

## Yayılması
Avropada və Asiyada nəsil verir, Asiyanın cənubunda və Afrikada qışlayır. Azərbaycana nəsil vermək üçün gəlir, düzənlikdə və quraq iqlimli dağətəyi sahələrdə yayılıb: Samur-Şabran, Arazboyu düzənlik və Naxçıvan orta dağlığı, Talış dağ bozqırlığı, Xəzərin bəzi adaları, Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi hissələri.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Seyrək kol olan hündür otluqda məskunlaşır. Açıq sahə quşudur. Aprelin axırı mayın əvvəlində yerdə yuva tikir, 3 - 5 mavi-ağ yumurta verir, dişi quş 27 - 28 gün kürt yatır, balaları və kürtyatan dişini erkək quş yemləyir. Lakin balaların acgöz vaxtında yemlə təmin edilməsində dişi quş da iştirak edir. Əsas yemi siçanabənzər gəmiricilərdir. Bunlar az olanda kərtənkələ yeyir və yerdə yuva tikən quşlardan ovlayır. İri həşəratdan da imtina etmir. Çox faydalı quşdur. 

## Sayı
1970-ci illərə qədər adi saylı quş olub. Sonralar Azərbaycanda nəsil verən populyasiyasının sıxlığı azalıb. Hər yerdə nadir qalıb. XX əsrin sonunda iyun-iyul aylarında 21 cüt, 10 il sonra isə 9 cüt quş qeyd edilib, yəni 42,8 %  azalıb.
Məhdudlaşdırıcı amillər: Zərərli yırtıcı hesab edilib ovlanması, pestisidlərdən intensiv istifadə olunması, mal-qaranın çoxalması və otlaqların deqradasiyası, yem obyektlərinin zəhərlənməsi.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması qadağandır. Faydalı fauna statusu ilə qorunur. Altıağac Milli Parkında, Turyançay Dövlət Təbiət Qoruğunda və Zuvand Dövlət Təbiət Yasaqlığında nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilib. Beynəlxalq miqyasda qorunur.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yuva sahəsində xam torpağın, ot örtüyünün və seyrək kolların qorunub saxlanılması, eyni vaxtda pestisidlərdən istifadənin dayandırılması, tülkü və çaqqal kimi yırtıcıların uzaqlaşdırılması, növün əhəmiyyətinin əhaliyə geniş izah edilməsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Uzunqanadlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cinsləri
*  (9-10 növü)
*  (3-4 növü var)
*  (3-4 növü var)
*  (təqribən 25 növü var)
* 
*  (2 növü var)
*  (2 növü var)
*  (3 növü var)
*  (2 növü var)
*  (2 növü var)
*  (2 növü var)
*  (4 növü var)
*  (12 növü var)
*  (3 növü var)
*  (3 müasir növü var)
*  (2 növü var)
*  (2 növü var)
*  (17 növü var)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kəkilli uzunqanadlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 

## Şəkillər

HemiprocneComata.LipKee.jpg|
Crestedtreeswift.jpg|*[[Hemiprocne coronata]]*
Moustached_Treeswift_(Hemiprocne_mystacea).jpg|Hemiprocne mystacea


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dam iynəquyruğu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
## Ümumi məlumat
Dam iynəquyruğunun uzunluğu 12-15 sm, çəkisi 17-30 q, qanadlarının açılması isə 27-30 sm-dir. Lələkləri boz-qəhvəyi rəngdədir, yuxarı hissələri alt hissələrindən daha tünddür. Qanadları uzun və nazikdir, quyruğu isə qısa və kəsikdir.

Şimali Amerikanın şərqində, Kanadanın cənubundan Floridaya qədər çoxalır. Qış üçün Perunun şərqindəki Amazon hövzəsinin yuxarı hissəsinə miqrasiya edir. Meşəlik ərazilərdə və şəhərlərdə yaşayır.

Adətən gün ərzində həşəratları ovlayır, axşam isə koloniyaya qayıdır. Dam iynəquyruğu uçuş sürətinə görə rekordçudur və saatda təxminən 170 km uça bilir. Payız miqrasiyası zamanı bu quşlar xüsusilə nəzərə çarpır, çünki onlar minlərlə sürü halında toplanırlar. Alaqaranlıqda onlar köhnə binaların bacalarının yaxınlığında toplaşır, onların üzərində havalanırlar. Qaranlıq düşdükcə, bütün bu quş kütləsi gecə üçün bacalara yox olur və ucadan cingildəyir.

Yuva qurma mövsümündə onlar bir neçə min fərddən ibarət koloniyalar əmələ gətirirlər. Oxşar böyük sürülər həmçinin ortaq yuvalarda da əmələ gəlir, burada quşlar bəzən bir-birinə sıx otururlar. Kiçik budaqlardan və samandan tüpürcəklə yapışdırılmış yarımdairəvi yuva divarların kölgəli tərəfinə bərkidilir. Bir qoşquda 1-5 yumurta olur və bu yumurtalar hər iki valideyn tərəfindən təxminən 3 həftə ərzində növbə ilə inkubasiya olunur.

Kanadalı ekoloq Ted Çeskinin sözlərinə görə, bu quşlar üçün uyğun çoxalma yerləri hazırda azalır və onlar sinantrop həyat tərzinə uyğunlaşırlar - getdikcə bacalarda və divar yarıqlarında yuva qururlar. Buna görə də, evlərində tüstülü iynəquyruqlu quşlar yaşayan insanlar kamin yandırmamalı və ya yuvalarını dağıtmamalıdırlar.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Birds of the World - Chimney Swift
* Chimney Swift Conservation Project—Driftwood Wildlife Association
* Ralph W. Dexter research on chimney swift
* Photos from :en:Flickr's Field Guide Birds of the World
* Sound recording at Florida Museum of Natural History
Chaetura vauxi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
## Ümumi məlumat
Chaetura vauxi digər Chaetura chapmani növləri ilə müqayisədə 10,7 ilə 11,2 sm uzunluğunda və 18 q ağırlığında kiçik bir qartaldır. Şimal populyasiyaları, ehtimal ki, Berqman Qaydasına və/və ya miqrasiya tələblərinə uyğun olaraq, 11,5 sm ilə bir qədər böyükdür. Uzun formalı bədəni, aypara qanadları və qısa, düzbucaqlı quyruğu var. Başı, yuxarı hissələri və qanadları tünd qara, alt hissələri, quyruğu və quyruq örtükləri isə bozumtul qəhvəyi rəngdədir. Boğazı daha solğun boz rəngdədir və şimal quşlarında ağarmış olur. Cinsləri oxşardır, lakin cavanların boğaz lələyinin tünd əsasları var.

Chaetura vauxi sürətli quşları Alyaskanın cənubundan Kaliforniyanın mərkəzinə və Meksikanın cənubundan, Yukatan yarımadasının şimalından Panamanın şərqinə və Venesuelanın şimalına qədər dağlıq ərazilərdə çoxalır. Amerika Birləşmiş Ştatlarının populyasiyaları köçəri olub, Mərkəzi Meksikadan cənuba, Mərkəzi Amerikanın çoxalma zonası vasitəsilə qışlayır. Üstünlük yaşayış yerlərində iynəyarpaqlı və yarpaqlı bitkilərdən ibarət köhnə iynəyarpaqlı və ya yarpaqlı meşələr daxildir. Yuva qurmaq üçün böyük, boş ağaclar tələb olunur.

Chaetura vauxi 30 və ya daha çox quş sürüsü olan və tez-tez Chaetura chapmani quşlar kimi digər sürətli quşlarla, xüsusən də iqlim dəyişikliyində birlikdə yaşayan bir növdür. Sərt qanad döyüntüləri və qeyri-sabit sürüşmələrin qarışığı ilə uçur. Cinsdəki digər quşlara nisbətən daha müxtəlif səslərə malikdir. Səsi səs-küy, vızıltı, cırıltı tonuna malikdir. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Chantler and Driessens, *Swifts* 
* Hilty, * Birds of Venezuela*, 
* Stiles and Skutch, *A Guide to the Birds of Costa Rica* 
## Xarici keçidlər

*  Internet Bird Collection.
Chaetura chapmani

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
## Ümumi məlumat
Chaetura chapmaninin iki yarımnövü var: nominal yarımnöv "C. c. chapmani" və "C. c. viridipennis". XX əsrin sonlarında bir müddət "viridipennis" ayrı bir növ kimi qəbul edilmiş və "Amazon" və ya "Mato Qrosso" uzunqanadı adlandırılmışdır, lakin tezliklə taksonomik sistemlər əvvəlki iki yarımnöv modelinə qayıtmışdır. Uzun zaman əvvəl Çapman uzunqanadı, Chaetura pelagica və Chaetura vauxi növləri bir növ kimi qəbul edilirdi.

Növün ingilis dilindəki adı və xüsusi epiteti "Neotropik quşların məşhur tədqiqatçısı Frank M. Çapman"ın şərəfinə verilmişdir.

Chaetura chapmani 13-14 sm uzunluğunda və 20,75-28 qram ağırlığındadır. İri başlı, qısa kvadrat quyruqlu və ortası şişkin, ucları bir qədər əyilmiş qanadlara malikdir. Erkək və dişi fərdlər eynidir. Nominal yarımnövün üst hissələri parlaq qara rəngdədir, beli və quyruqüstü örtükləri tünd bozdur. Alt hissələri tamamilə tünd qəhvəyi rəngdədir. "C. c. viridipennis" yarımnövü nominal yarımnövdən bir qədər böyükdür, lələkləri demək olar ki, eynidir, lakin boz bel və qara arasındakı ziddiyyət demək olar ki, yoxdur.

Chaetura chapmani nominal yarımnövü Panama, Kolumbiyanın qərb və şimal hissələrində və Venesuelanın şimal-qərbində; oradan ayrı olaraq Venesuelanın şərqində, Qvianada və Braziliyanın şimal-şərqində; həmçinin Trinidadda rast gəlinir. "C. c. viridipennis" yarımnövü Perunun şərqində, Boliviyanın şərqində və Braziliyanın qərb Amazon bölgəsində tapılır. Ekvadorda sənədləşdirilməmiş müşahidə qeydləri olduğu üçün, "Amerika Ornitologiya Cəmiyyəti"nin "Cənubi Amerika Təsnifat Komitəsi" bu növü Ekvadorda "hipotetik" kimi qeyd edir.

Chaetura chapmani əsasən tropik düzənlik həmişəyaşıl meşələrdə, ikinci dərəcəli meşələrdə və kolluqlarda yaşayır. Sahil bataqlıqları və manqrov meşələri üzərində qidalandığı qeyd edilmişdir. Kolumbiyada dəniz səviyyəsindən 1600 metr yüksəkliyə qədər, Venesuelanın şimalında 600 metrə qədər, Venesuelanın cənubunda 200 metrə qədər və Braziliyanın Amazon bölgəsində təxminən 800 metr yüksəkliyə qədər rast gəlinir.

Chaetura chapmaninin nominal yarımnövü hər iki yayılma ərazisində il boyu yaşayır. "C. c. viridipennis" yarımnövü Boliviyanı və Perunun bəzi hissələrini, həmçinin Braziliyanın qərbini çoxalma mövsümündən sonra tərk edir və görünür ki, Braziliyanın daha şərqinə köçür.

Chaetura chapmani havada həşəratlarla qidalanır. Tez-tez digər uzunqanad növləri ilə birlikdə qidalansa da, bəzən yalnız öz növündən ibarət dəstələrdə qidalanır.

## Qorunma statusu
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Chaetura chapmanini "Ən az narahatlıq doğuran" kimi qiymətləndirib. Bu növün çox geniş yayılma ərazisi var və təxminən 50.000 yetkin fərd olduğu təxmin edilir, lakin populyasiyanın azalmaqda olduğu güman edilir. Dərhal təhlükələr müəyyən edilməyib. Bu növ, Cənubi Amerikanın daha nadir uzunqanad növlərindən biridir və az sayda nümunə və müşahidə var, çoxalma ərazisinin dəqiq sərhədləri yaxşı məlum deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara uzunqanad

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Avropada, Asiyada və Afrikada yayılıb. Natamam sinantropdur.  Köçəri növdür, ölkəmizdə yazda bala çıxarmaq üçün gəlir və qışı Afrikada keçirmək üçün payızda köçür. Bu quşlar ömrünün böyük əksəriyyətini (ilin 10 ayını) havada keçirirlər. Havada olarkən qidalanır, su içir, yatır və hətta havada cütləşir. Yerdən havalana bilmirlər. Belə olan halda onları yüksək bir yerdən buraxmaq və ya havaya atmaq lazımdır. Yalnız balalamaq üçün yuvalarına "qonurlar". Yuvalarnı yüksək yerdə (qayaların arası, binaların tavanı, çatlaqlar və digər boşluqlar) seçirlər ki, ordan özlərini havaya buraxaraq uça bilsinlər. Təkcə qidasını deyil, yuva materialını da havada tutur.

Xalq arasında səhvən əbabil adlandırılırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Glaucis aenea

**** () –  cinsinə aid heyvan növü.

## Mənbə

**A Guide to the Birds of Costa Rica* by F. Gary Stiles and Alexander F. Skutch ISBN 0-8014-9600-4
**Hummingbirds of Costa Rica* by Michael Fogden and Patricia Fogden ISBN 1-55407-163-1
Glaucis

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
*  (Lawrence, 1868)
* (Bourcier & Mulsant, 1852)
*  (Gmelin, 1788)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaratoyuqlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

Azərbaycanda 8 cinsə mənsub 26 növü yayılmışdır.

Həşəratlar və giləmeyvə ilə qidalanır. Meşə və kənd təsərrüfatı zərərvericilərini məhv etdiyinə görə faydalıdır.

## Cins və növləri
*  (65-ə yaxın növü, 1-nin nəsli kəsilib)
*  (2 növü)
*  (1 növ — )
*  (1 növü — )
*  (1 növ — )
*  (22-yə yaxın növü, 1-nin nəsli kəsilib)
*  (12 növü)
*  (1 növü )
*  (1 növü — )
*  (1 növ )
*  (1 növ — )
*  (1 növ — )
*  (3 növü)
*  (1 növ — )
*  (10-11 növü, 2-3-nün nəsli kəsilib)
*  (4 növü) → *[[Muscicapidae]]*
*  (1 növ — , əvvəllər həşəratyeyənlər fəsiləsinə aid edilirdi)

Azərbaycanda qara və çöl qaratoyuqlar, bülbül, şəfəq bülbülü, çaxfaxçıl və odquyruqların bir neçə növü yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Somali qaratoyuğu

**** () —  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

## Xarici keçidlər
*BirdLife Species Factsheet.
Turdus bewsheri

**** (Komor turacı) —  fəsiləsinin  cinsinə aid quş növü.

## Təsvir
Komor turacı, zeytun rəngli üst hissələrə sahib olan tünd qəhvəyi rəngli bir quşdur. Quyruğu və qanadları bir az daha qəhvəyi-qırmızımtıl olur. Alt hissələri ağımtıl rəngdədir, ancaq sinə və qarın tərəflərində qəhvəyi zolaqlar və qəhvəyi naxışlar mövcuddur, mərkəzi qarın və alt quyruq örtükləri isə ağdır. Dişilər erkəklərdən daha tünd qəhvəyi rəngdədir, amma ümumiyyətlə oxşardırlar. Gənc quşlar isə daha çox qırmızımtıl rəngdədir. Quşun uzunluğu 24 santimetrdir.

## Mənbə
Turdus infuscatus

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

* BirdLife International 2004.  Turdus infuscatus.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Turdus subalaris

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

## Xarici keçidlər
*Recordings of song and call on Xeno-canto.
*InfoNatura: ''Turdus subalaris'' - Eastern Slaty-Thrush.
Kürən qaratoyuq

**** () —  cinsinə aid quş növü.

## Təsviri
Kürən qaratoyuq uzunluğu 23 sm-ə çatan və bir-birindən dəqiq fərqlənən iki yarımnövə malikdir: *T.&nbsp;n.&nbsp;naumanni* и *T. n. eunomus*.

### ''T. n. naumanni''
Bədəbinin yuxarı hissəsi qonur rəngdədir. Sinəsi və böyür tərəfləri qırmızı-qonur rəngli xalları olan ağ rəngdədir. Quyruğu qırmızı-qonur rəngdədir. Yarımnöv Mərkəzi və Şərqi Sibirin cənub hissələrində yuvalayır. Bu quşlara Mərkəzi və Qərbi Avropada nadir hallarda rast gəlinir.

### ''T. n. eunomus''
Bədəbinin yuxarı hissəsi tünd qəhvəyi rəngdədir. Büzdüm hissəsi və qanadları qırmızı-qonur rəngdədir. Bədənin aşağı hissəsi ağdır. Sinəsində qara xalları olan enli zolaq var. Böyür tərəfləri də qara xalları var. Quyruğu qaraya çalır. Bu yarımnöv Mərkəzi və Şərqi Sibirin şimal hissəsində yuvalayır.  Подвид гнездится на севере  Центральной и Восточной Сибири. Bu quşlara da Mərkəzi və Qərbi Avropada nadir hallarda rast gəlinir.
## Qidalanması
Cücülər, meyvə və toxumlarla qidalanır.

## Çoxalması
Yuvalarını ağac və ya kollarda 1–4 m hündürlükdə qurur. 3-7 yumurta qoyur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Lars Svensson, Peter J. Grant, Killian Mullarney, Dan Zetterström: Der neue Kosmos Vogelführer. Kosmos, Stuttgart; 1999. ISBN 3-440-07720-9

## Həmçinin bax
Turdus rufiventris

**** () –  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

* Auer, Sonya K.; Bassar, Ronald D.; Fontaine, Joseph J. & Martin, Thomas E. (2007): Breeding biology of passerines in a subtropical montane forest in Northwestern Argentina. *[[The Condor (journal)|The Condor]]* **109**(2): 321-333 [English with Spanish abstract]. DOI:10.1650/0010-5422(2007)109[321:BBOPIA]2.0.CO;2 PDF fulltext
* 
* de Lyra-Neves, Rachel M.; Oliveira, Maria A.B.; Telino-Júnior,Wallace R. & dos Santos, Ednilza M. (2007): Comportamentos interespecíficos entre *Callithrix jacchus* (Linnaeus) (Primates, Callitrichidae) e algumas aves de Mata Atlântica, Pernambuco, Brasil [Interspecific behaviour between *Callithrix jacchus* (Linnaeus) (Callitrichidae, Primates) and some birds of the Atlantic forest, Pernanbuco State, Brazil]. *Revista Brasileira de Zoologia* **24**(3): 709–716 [Portuguese with English abstract].  PDF fulltext.
* Machado, C.G. (1999): A composição dos bandos mistos de aves na Mata Atlântica da Serra de Paranapiacaba, no sudeste brasileiro [Mixed flocks of birds in Atlantic Rain Forest in Serra de Paranapiacaba, southeastern Brazil]. *Revista Brasileira de Biologia* **59**(1): 75-85 [Portuguese with English abstract].  PDF fulltext
* Olson, Storrs L. & Alvarenga, Herculano M. F. (2006): An extraordinary feeding assemblage of birds at a termite swarm in the Serra da Mantiqueira, São Paulo, Brazil. *Revista Brasileira de Ornitologia* **14**(3): 297-299 [English with Portuguese abstract]. PDF fulltext
* Sick, Helmut; Haffer, Jürgen; Alvarenga, Herculano F.; Pacheco, José Fernando & Barruel, Paul (1997): *Ornitologia Brasileira* ["Brazilian Ornithology"]. Editora Nova Fronteir, Rio de Janeiro [In Portuguese]. ISBN 85-209-0816-0

## Xarici keçidlər

*Rufous-bellied Thrush videos  on the Internet Bird Collection
*Rufous-bellied Thrush photo gallery VIREO
Turdus falcklandii

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.
## Mənbə

## Xarici keçidlər
*Austral Thrush videos on the Internet Bird Collection
*Stamps (for Chile, Falkland Islands) with RangeMap
*Austral Thrush photo gallery VIREO
*Photo ; Article  sunbirdtours
*Photo-Medium Res; Article railwaytouring.co.uk
Qrey qaratoyuğu

**** () —  cinsinə aid quş növü.

1977-ci ildən Kosta-Rikanın milli quşudur.
## Təsviri
Qrey qaratoyuğunun uzunluğu 23–27 sm-dir. Bədənin yuxarı hissəsinin tükləri qumsal, dimdiyi sarı, qüzehi qişası qırmızımtıl qəhvəyi rəngindədir.
## Yayılması
Bu növ əsasən Kosta-Rikada, Meksikada və Kolumbiyanın şimal hissəsində, dəniz səviyyəsindən 2450 m yüksəkliklərdə açıq ərazilərdə, işıqlı meşələrdə yaşayır.

## Qidalanması
Qrey qaratoyuğu əsasən meyvələrlə, cücülərlə və onixoforlarla, bəzən də kiçik kərtənkələlərlə qidalanır.

## Çoxalması
Dişiləri 2–4 yumurta qoyur və 2 həftə kürt düşür.

## Mənbə
*Einhard Bezzel, Christopher M. Perrins (Hrsg.): Die BLV Enzyklopädie Vögel der Welt, BLV Buchverlag, 2004, ISBN 3-405-16682-9 

## İstinadlar
Turdus albicollis

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Turdus albicollis'', "White-necked Robin" videos on the Internet Bird Collection
* White-necked Thrush photo gallery VIREO Photo-High Res

## Həmçinin bax
Turdus merula mandarinus

**** () —  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
## Ümumi məlumat
Turdus merula mandarinusa bəzən Çin qaratoyuğu da deyilir. O, Çinin cənub, mərkəz və şərq hissələrində çoxalır. Qismən miqrantdır, Honkonqa və cənuba, Laos və Vyetnama qədər miqrasiya edir. Erkək fərdlər tünd qara rəngdədir, dişilər isə oxşar görünüşə malikdir, lakin daha qəhvəyi rəngdədir və alt hissələri daha açıqdır. Bu, böyük bir yarımnövdür.
İkinci adı olan, "Sauerbinin" qaratoyuğu (T. m. sowerbyi), Britaniyalı təbiətşünas və illüstrator Ceyms Sauerbinin şərəfinə adlandırılmışdır. Şərqi Siçuandan Quançjoua qədər çoxalır. Qismən miqrantdır, bəzi fərdlər qışı cənubi Çin və şimali Hind-Çində keçirir. Mandarinus yarımnövünə bənzəyir, lakin daha kiçikdir və alt hissələri daha tünd rəngdədir.

Adətən monoqamdır, lakin bəzi istisnalar müşahidə edilmişdir.

Omnivordur. Çoxalma mövsümündə, əsasən yer qurdları ilə qidalanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Turdus poliocephalus erythropleurus

**** () —  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
## Mənbə

* Garnett, Stephen T.; & Crowley, Gabriel M. (2000). *The Action Plan for Australian Birds 2000*. Environment Australia: Canberra. ISBN 0-642-54683-5 http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/action/birds2000/index.html 
* Higgins, P.J.; Peter, J.M.; & Cowling, S.J. (eds). 2006. Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 7: Boatbill to Starlings. Oxford University Press: Melbourne. ISBN 0-19-553996-6
Hyundai (şirkət)

**Hyundai** — Cənubi Koreyalı avtomobil istehsalçısı və polad sənayesində öndə gedən firmadır. Koreya dilində Hyundai müasir, müasirlik mənasındadır. Hyundai, aralarında tikinti materialları, avtomobil, gəmi istehsalı, sığortaçılıq, elektron və s çox sahədə fəaliyyət göstərməkdədir.

1967-ci ildə Cənubi Koreya Ulsan'da Chung Ju Yung, Hyundai Motors firmasını HMC adıyla quraraq İngiltərədən kit halında gələn Ford Cortina modeli avtomobilləri monte etməyə başlamışdır.

Chung Ju Yung inkişafın sektora fərqli bir baxımdan baxan bir xarici vətəndaş tərəfindən gərçəkləşəcəyinə inanırdı. Ərəblərə çox da müsbət bir gözlə baxmayan bir mədəniyyətdə bu riskli bir seçimdi. Yung bu riski gözə aldı və seçimi İngiltərədən Corc Turnbull oldu.

Turnbull, Koreyaya 1974-cü ilin əvvəllərində gəldi və özünə Ulsan da bir avtomobil zavodu quraraq ilk avtomobilini iki il ərzində istehsal etmək vəzifəsi verildi. Avtomobil istehsalı üçün inkişaf etmiş bir alt quruluşu olmayan bir ölkədə bu çox çətin bir məsələ idi. Turnbull rəhbərliyi kar əldə etməyi gözləmirdi. Çətin şəraitə baxmayaraq iki il sonra Hyundai Pony adlı ilk Cənubi Koreya xalq avtomobili olaraq istehsal xəttindən satışa keçə bildi. Bir Koreyalı və bir İngilis əl-ələ verərək Cənubi koreyalıların məşhur bir şəkildə satın alıb istifadə edə biləcəyi bir avtomobili satışa çıxardılar.

## Həmçinin bax
* Hyundai Accent

## Xarici keçidlər

* Hyundai ingiliscə saytı 
* Hyundai Türkcə saytı
Fredrik İdestam

**Fredrik İdestam** (28 oktyabr 1838, Tyrväntö, Finlandiya, Rusiya - 8 aprel 1916 Helsinki, Finlandiya, Rusiya) Fin mədən mühəndisi və iş adamı. Ən çox Nokianın qurucusu olaraq tanınır.

May 1865-ci ildə Finlandiyanın Tampere şəhərində külək gülü düzəltmək üçün icazə aldı. Külək gülü 1866-cı ildə işə başladı. 1871-ci ildə Leo Mechelin ilə birlikdə Nokia şirkətini qurdu və şirkətin mərkəzini Finlandiyanın Nokia şəhərinə köçürdü.

## Xarici keçidlər
*Tapio Helen, ''Fredrik Idestam (1838–1916)''
Motorola

**Motorola** - kompüterlər və rabitə vasitələri istehsalı sahəsində dünya liderlərindən olmuş şirkət. Mənzil-qərargahı Çikaqo yaxınlığındakı Şaumburq şəhərində (İllinoys ştatı, ABŞ) yerləşirdi. Şirkət 1928-ci ildə qurulmuş və 1930-cu illərdə Motorola ticarət markası qeydiyyatdan keçmişdir. 
Motorola çağdaş mobil rabitə sistemlərinin əsasını qoyanlardan biridir: dünyada ilk daşınabilir hücrəsəl telefon (CELLULAR PHONE) 1983-cü ilin 6 mart tarixində buraxılmış Motorola DynaTAC 8000X telefonu olmuşdur. Motorola bir sıra mikroprosessorların, o cümlədən Apple Macintosh, PowerPC kompüterlərində istifadə olunmuş 68000 seriyasından olan mikroprosessorların, eləcə də 1970-ci illərdə bəzi mikrokompüterlərdə istifadə olunmuş 6800 mikroprosessorunun istehsalçısıdır. 2011-ci ildə Google şirkəti tərəfindən alınan Motorola, 2014-cü ildə Çinin Lenovo şirkətinə satılıb. 
**Motorola** - ABŞ-də 1928-ci ildə qurulan mobil şəbəkə firması. Əlaqə sektorunda olan ayrıca ilk mobil telefonunu Motorola DynaTAC-ı istehsal edir.

25 sentyabr 1928-ci ildə telekommunikasiya avadanlıqlarının istehsalı ilə məşğul olan “Galvin Manufacturing Corporation” şirkətinin əsası qoyulmuşdur. Sonradan bu ad şirkətin yaradıcısı Pol Vinsent Qalvin (Paul Vincent Galvin) tərəfindən dəyişdirilərək “Motorola” ilə əvəz edilmişdir. Bu şirkət əvvəllər avtomobillər üçün radio istehsal edirdi və o vaxtkı audio-qurğu istehsalçılarının adları "ola" ifadəsi ilə bitirdi. Rabitə sektorunda olan Motorola DynaTAC adlı ilk mobil telefonu da bu şirkət istehsal etmişdir.

2011-ci ildə Google tərəfindən alınıb. 29 yanvar 2014-cü ildə Lenovo şirkətinə 2,9 milyard dollara satılıb.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
* Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Danone

**Groupe Danone (Danone)** — süd məhsulları və digər qida məhsulları istehsal edən tanınmış fransız şirkəti. Şirkətin qərargahı Parisdə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şirkətin rəsmi veb saytı
Millepora

**** () — milleporidae fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Antomeduzalar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Sinonimləri
*  Haeckel, 1879
*  Cornelius, 1992
*  Cornelius, 1992 (adındakı orfoqrafik xəta düzəldilib)
*  Hincks, 1868
*  Hincks, 1868 (emendation)
*  Allman, 1871
* 
* 
*  Hickson and England, 1905
*  Hickson and England, 1905 (adındakı orfoqrafik xəta düzəldilib)

## Yarımdəstələri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rhopalonematidae

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cinsləri

|-
|
**[[Aglantha]]*
**[[Aglaura]]*
**[[Amphogona]]*
**[[Arctapodema]]*
**[[Benthocodon]]*
**[[Colobonema]]*
**[[Crossota]]*
**[[Pantachogon]]*
|
**[[Persa]]*
**[[Ransonia]]*
**[[Rhopalonema]]*
**[[Sminthea]]*
**[[Stauraglaura]]*
**[[Tetrorchis]]*
**[[Vampyrocrossota]]*
**[[Voragonema]]* Naumov, 1971
|}

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sianeya (meduza)

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
**[[Cyanea annasethe]]* Haeckel 1880
**[[Cyanea annaskala]]* von Lendenfeld,1884
**[[Cyanea buitendijki]]* Stiasny, 1919
**[[Cyanea capillata]]* (Linnaeus, 1758)
**[[Cyanea citrae]]* (Kishinouye, 1910)
**[[Cyanea ferruginea]]* Eschscholtz, 1929
**[[Cyanea fulva]]* Agassiz, 1862
**[[Cyanea lamarckii]]* Péron & Lesueur, 1809
**[[Cyanea mjobergi]]* Stiasny 1921
**[[Cyanea muellerianthe]]* Haacke, 1887
**[[Cyanea nozakii]]* Kishinouye, 1891
**[[Cyanea postelsi]]* Brandt, 1838
**[[Cyanea purpurea]]* Kishinouye, 1910
**[[Cyanea rosea]]* Quoy & Gaimard 1824

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aurelia

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* Aurelia aurita
* Aurelia colpata
* Aurelia labiata
* Aurelia limbata
* Aurelia maldivensis
* Aurelia solida

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ulmaridae

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cinsləri
* *[[Aurelia]]*
* *[[Aurosa]]*
* *[[Deepstaria]]*
* *[[Diplulmaris]]*
* *[[Discomedusa]]*
* *[[Floresca]]*
* *[[Parumbrosa]]*
* *[[Phacellophora camtschatica|Phacellophora]]*
* *[[Poralia]]*
* *[[Stellamedusa]]*
* *[[Sthenonia]]*
* *[[Stygiomedusa]]*
* *[[Tiburonia]]*
* *[[Ulmaris]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kökmeduzlar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Fəsilələri
* Atollidae 
* Atorellidae
* Collaspididae
* Linuchidae 
* Nausithoidae
* Paraphyllinidae
* Periphyllidae
* Tetraplatidae

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Nausithoe

**** () —  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* *[[Nausithoe albatrossi]]* 
* *[[Nausithoe atlantica]]*
* *[[Nausithoe aurea]]*
* *[[Nausithoe challengeri]]*
* *[[Nausithoe clausi]]*
* *[[Nausithoe eumedusoides]]*
* *[[Nausithoe globifera]]*
* *[[Nausithoe hagenbecki]]*
* *[[Nausithoe limpida]]*
* *[[Nausithoe maculata]]*
* *[[Nausithoe marginata]]*
* *[[Nausithoe picta]]*
* *[[Nausithoe planulophorus]]*
* *[[Nausithoe punctata]]*
* *[[Nausithoe racemosa]]*
* *[[Nausithoe rubra]]*
* *[[Nausithoe sorbei]]*
* *[[Nausithoe thieli]]*
* *[[Nausithoe werneri]]*

## İstinadlar
Nausithoidae

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.

## Cins və növləri

### Nausithoe
* *[[Nausithoe albatrossi]]* 
* *[[Nausithoe atlantica]]*
* *[[Nausithoe aurea]]*
* *[[Nausithoe challengeri]]*
* *[[Nausithoe clausi]]*
* *[[Nausithoe eumedusoides]]*
* *[[Nausithoe globifera]]*
* *[[Nausithoe hagenbecki]]*
* *[[Nausithoe limpida]]*
* *[[Nausithoe maculata]]*
* *[[Nausithoe marginata]]*
* *[[Nausithoe picta]]*
* *[[Nausithoe planulophorus]]*
* *[[Nausithoe punctata]]*
* *[[Nausithoe racemosa]]*
* *[[Nausithoe rubra]]*
* *[[Nausithoe sorbei]]*
* *[[Nausithoe thieli]]*
* *[[Nausithoe werneri]]*

### Palephyra
* *[[Palephyra antiqua]]*
* *[[Palephyra indica]]*
* *[[Palephyra pelagica]]*

### Thecoscyphus
* *[[Thecoscyphus zibrowii]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax