open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Epiqram

**Epiqram** ( — "yazı") — qısa, maraqlı və yaddaqalan satirik şeir, həcv.

**Epiqram** – [yun. epigramma – yazı] qədim yunanlarda qəbir daşlarında, ictimai binalarda, abidələr, hədiyyələr və s. yerlərdə üzərində yazılan xatirə yazısı (yadigarlıq yazısı).

## Mənbə
http://azerdict.com/izahli-luget/epiqram 

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi

## Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 may 2014-cü il tarixli Fərmanı ilə yaradılmışdır.

## Vəzifələri
* Azərbaycançılıq məfkurəsinə uyğun olaraq tolerantlığın və mədəni, dini, linqvistik müxtəlifliyin qorunmasını təmin etmək, habelə Azərbaycanı dünyada multikulturalizm mərkəzi kimi tanıtmaq və mövcud multikultural modelləri tədqiq və təşviq etmək Mərkəzin əsas məqsədidir.
* Mərkəzin əsas vəzifələri aşağıdakılardır:
* multikulturalizmin və tolerantlığın həyat tərzinə çevrildiyi Azərbaycan gerçəkliyinin mədəni, sosial, siyasi mahiyyətini öyrənmək və təbliği mexanizmini hazırlamaq;
* Azərbaycan Respublikasında mədəni-etnoqrafik müxtəlifliyin azərbaycançılığın inkişafına xidmət göstərməsi yollarını müəyyənləşdirib gerçəkləşdirmək;
* Azərbaycan Respublikasında mədəni, dini müxtəlifliyin tolerant əsaslarının elmi təhlilini aparmaq və qorunub saxlanması yollarını müəyyənləşdirmək;
* müxtəlif bölgələrə aid mədəni irsi öyrənmək, onların müasir dövrdə ahəngdar inkişafının təmin edilməsinə, vətəndaş cəmiyyətinin potensialından istifadə edərək tarix, mədəniyyət və dini abidələrin qorunub saxlanması prosesinə dəstək vermək;
* multikultural həyatda müxtəlif bölgələrə aid mədəniyyətlərin bir-birinə təmas dərəcəsini öyrənmək və təşviq etmək;
* aidiyyəti elmi qurumlarla əlaqəli şəkildə Azərbaycan Respublikasının müxtəlif bölgələrində qədim mədəniyyət izlərini axtarmaq (arxeoloji tədqiqatları "Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq təşkil etmək), mədəni, etnoqrafik irsin toplanıb elmi şəkildə öyrənilməsini və qorunmasını həyata keçirmək;
* təhsil, mədəniyyət, elm və digər sosial sahələrdə özünü göstərən, şəxsiyyətin mənəvi bütövlüyünün həmahəng inkişafına mane olan müəyyən çatışmazlıqların sistemli şəkildə aradan qaldırılması istiqamətində layihələr gerçəkləşdirmək;
* müxtəlif dinlərə mənsub gənc din xadimlərinin peşəkar dini, dünyəvi biliklərinin artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirmək;
* Azərbaycan Respublikasının multikultural nailiyyətlərinin beynəlxalq mütəxəssislər tərəfindən öyrənilərək xarici ölkələrdə təbliğini təmin etmək;
* şəxsiyyətin saflaşmasında, xalqlararası, dinlərarası qarşılıqlı hörmət və etimad münasibətlərinin yaranmasında xüsusi xidməti olan görkəmli yerli və xarici ölkə vətəndaşlarının qiymətləndirilməsi, təşviq edilməsi mexanizmini hazırlayıb həyata keçirmək;
* multikulturalizm üzrə dünya mütəxəssislərinin, eyni zamanda keçmiş və müasir siyasi, ictimai, elm, mədəniyyət, incəsənət xadimlərinin şəxsi təcrübələrini təhlil etmək və yaymaq;
* bu Nizamnaməyə uyğun olaraq digər vəzifələri yerinə yetirmək.

## Himayəçilik Şurası
* Abdullayev Kamal Mehdi oğlu
* Əbdüləziz bin Osman əl-Tüveycri
* Əliyeva Fərəh Şirməmməd qızı
* Əliyeva Leyla İlham qızı
* Əli-zadə Firəngiz Əli Ağa qızı
* Həbibbəyli İsa Əkbər oğlu
* Koiçiro Matsuura
* Şarovski Aleksandr Yakovleviç
* Vəlixanova Nailə Məmmədəli qızı
* Zabelin Mixail Yuryeviç

## Həmçinin bax
* Azərbaycanda multikulturalizm

## İstinadlar
Mişel Kofando

**Mişel Kofando** (d. 18 avqust 1942-ci il) — Burkina-Faso dplomatı, Burkina-Fasonun 1982–1983-cü illərdə xarici işlər naziri, sonradan BMT-də daimi nümayəndəsi olub (1998-ci ilədək). 17 noyabr 2014-cü ildə xüsusi şuranın iclasında Burkina-Fasonun müvəqqəti prezidenti seçilib.

## Mənbə
* Tərcümeyi-halı
* Scienceblog biography
Samux mahalı

**Samux mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri. Samux mahalı Qazanı dağlarının ətəyində Qanlı Qobu və Qabırrı vadiləri arasında Kür çayının sahilindəki ərazini əhatə edirdi.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi - 
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı— Samux kəndi
* Sərhədləri —

## Etimologiyası
Bir sıra tədqiqatçıların mülahizələrinə görə “Samux” sözü qədim alban dilində “ov üçün meşəlik yer” kimi tərcümə edilir. Tarix elmləri namizədi Arif Məmmədovun “Samux mahalının tarixi-arxeoloci tədqiqinə dair” kitabında qeyd edildiyi kimi, Samux mahalının adı xarabalıqları qalın Samux meşələrində qalmaqda olan Samux şəhərinin adındandır. R.Yüzbaşov “Samux” sözünü yayda ərazidən keçən isti küləklə əlaqələndirir. “Azərbaycan dilinin onomastikası” adlı əsərdə Samux adının-zoonim mənşəli söz olub, at adı ilə əlaqədar olduğu bildirilir. Bəzi məlumatlarda isə adın birinci hissəsinin “Sam”-öküzün boyunduruğuna keçirmək üçün düzəldilən ağac mənasını, Samux sözünün isə belə ağacların çox bitdiyi ərazi kimi işlədildiyi haqqında nəticəyə gəlinir.

## Mahalın tarixi
Gəncə xanlığının alınması rus qoşunlarının Azərbaycanın içərilərinə doğru irəliləməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.Gəncə xanlığının vassal asılılığında olan Samux hakimi Şirin bəy Gəncənin süqutundan sonra Rusiya təəbəliyini qəbul  etməyə məcbur oldu. O, hər il Rusiyaya 1000 çervon (3 min manat) bac verməyi öhdəsinə götürdü.

## Samux mahalının nаibləri

## Mənbə

## Həmçinin bax

*Gəncə xanlığı

## Xarici keçidlər
Kürəkbasan mahalı

**Kürəkbasan mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi -
* Əhalisi -
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı—
* Sərhədləri —

## Mahalın tarixi
1831-ci ildə dairədə keçirilmiş kameral təsvir sənədləri Yelizavetpolun 6 mahaldan ibarət olmasını qeyd edir. Onlardan biri də Qarabağ əyaləti ilə həmsərhəd olub Kürəkçayın əsasən sol və bir az da sağ sahilini əhatə edən Kürəkbasan mahalıdır.

## Kürəkbasan mahalının naibləri

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Gəncə xanlığı

## Xarici keçidlər
Ayrım mahalı

**Ayrım mahalı** — Gəncə xanlığının mahallarından biri.

## Mahal haqqında qısa bilgi
* Sahəsi —
* Əhalisi — Ayrımlar
* Yaranması — 1747-ci il
* Paytaxtı — 
* Sərhədləri —

## Mahalın tarixi

1831-ci ildə dairədə keçirilmiş kameral təsvir sənədləri Yelizavetpolun 6 mahaldan ibarət olmasını qeyd edir. Onlardan biri də bütün dairəyə səpələnmiş, köçəriliklə məşğul olan Ayrumlar mahalıdır.

Arxiv materiallarının təhlili əsasında aydınlaşdırıldı ki, Əsasnamələrin təsir dairəsi Şimali Azərbaycanın bütün ərazisini əhatə etməmiş, Yelizavetpol bölgəsinə, Ayrım mahalına və Zaqatala dairəsinə şamil olunmamışdı. 

## Ayrım mahalının nаibləri

## Mənbə

## Həmçinin bax
*Gəncə xanlığı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Helen Fildinq

**Helen Fildinq** (19 fevral 1958, Morli) - İngiltərə yazıçısı və senaristi. Ən məşhur əsəri 1988-ci ildə  yaratdığı Londonda tək yaşayan qadın obraz Bridcit Cons və onun haqqında çəkilən filmlərdir.

Onun romanları olan "Bridcit Consun gündəliyi" və "Bridcit Cons: Məntiqin sərhədi" romanları 40-dan çox ölkədə nəşr olundu və 15 milyon nüsxəsi satıldı. Eyniadlı filmlər də böyük uğur qazandı. "The Guardian" qəzetinin apardığı anketdə "Bridcit Consun gündəliyi" XX əsrdə həyat tərzini ən yaxşı əks etdirən 10 romandan biri seçildi.

Hazırda Helen Fildinq Bridcit Cons seriyasının 3-cü romanını yazmağa davam edir (2012-ci ildən).

## Həyatı

Helen Fildinq 19 fevral 1958-ci ildə İngiltərənin şimalında, Lids çəhərinin yaxınlığındakı Morli şəhərində anadan oldu. Mədən işçilərinin jaketləri üçün xüsusi parça istehsal olunan fabrikdə atası müdir kimi işləyirdi. Atası 1972-ci ildə öldü və anası Nilli hələ də Yorkşirdə yaşamaqdadır. Fildinq təsilinə Veykfild Qız Məktəbində 3 qardaşı ilə başladı.  Oksfor Sent-Anna Kollecində ingilis dili təhsili aldı və 1978-ci ildə Edinburq festivalına Oksford şou qrupunun üzvü kimi qatıldı. Bu qrupun içində Riçard Kurtis və Rovan Atkinson kimi yazıçılar da vardı və Helen də onlarla dostluq münasibətləri qurdu.

Fildinq 1979-cu ildə BBC kanalının xəbərlər proqramı olan "Nationwide"da müxbir kimi işləməyə başladı. Daha sonra bəzi uşaq və əyləncə proqramlarında fəaliyyət göstərdi. 1985-ci ildə "Comic Relief" yardımlaşma proqramı üçün Sudanın şərqində bir qaçqın çadırından canlı xəbər verdi. Afrikada daha bir neçə sənədli film hazırladı. 1989-cu ildə Temza TV üçün İkinci Sudan müharibəsində bəhs edən “Where Hunger is a Weapon” adlı sənədli filmlərin hazırlanmasına kömək göstərdi. Qazandığı bu təcrübələr  ilk romanı "Cələb prosesi"ni yazmağa kömək edəcəkdi

1990-1999-cu illərdə "The Telegraph", "The Independent", "Sunday Times" və başqa qəzetlərdə yazar kimi işlədi. Ən bilinən işi "Bridcit Consun gündəliyi" romanının ideyasını "The Independent" qəzetində öz həyatından bəhs edən köşəni yazarkən fikirləşmişdi. Bu köşənin uğurundan ilhamlanaraq iki romanını yazdı. Romanlar əsasında çəkilən filmlərin senarisini o yazdı.

Fildinq "Simpsonlar" cizgi filminin senaristi Kevin Kurran ilə evli olmuşdur və iki uşağı var. Amma 2009-cu ildə cütlük ayrılmışdır.

## Əsərləri

### Romanları
* "Cələb prosesi" (1994)
* "Bridcit Consun gündəliyi" (1996)
* "Bridcit Cons: Məntiqin sərhədi" (1999)
* "Olivye Jüle və Çox güclü xəyal" (2003)

### Qısa hekayələri
* "Oks-nağıllar" (2009)

## İstinadlar
Nenes dili

**Nenes dili** - nenlərin dili olub, samodi dillərinə aiddir. 22 min nəfərə qədər daşıyıcısı var. Kola yarımadasından Yenisey çayına qədər ərazidə yayılıb. Ənənəvi olaraq tundra və meşə dialektlərinə böğlünür. Son dövrlərdə onlar iki müstəqil dil: nenes və neşan dili kimi tanınırlar. Yazılı formada daha çox danışanı olan tundra dialekti əsas götürülür.

## Həmçinin bax
* Nenlər
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Mənbə
* Ссылки по самодийским языкам
* Самоучитель ненецкого языка
* Аудиоуроки ненецкого языка на радио «Нарьян-Мар FM» 
* Русско-ненецкий озвученный разговорник 
* Страница Тапани Салминена о тундровом диалекте Включает ссылки и грамматический очерк
* Уроки ненецкого языка
Tuve Yansson

**Tuve Yansson** () — Finlandiya yazıçısı, karikaturaçısı, dizayneri və rəssamı. Muumin kitablarının müəllifidir.

## Həyatı
Tuve Yansson heykəltaraş Viktor Yansson və rəssam Siqne Hammarsten-Yanssonun qızı kimi Finlandiyada anadan oldu. Qardaşları da incəsənətlə məşğul idilər: Per Olof Yansson fotoqraf, Lars Yansson yazıçı və karikaturaçıdır. Finlandiya vətəndaşı olmasına baxmayaraq ana dili dili isveç dili olmuşdur. Buna görə bütün kitabları isveç dilindədir.

Dəniz Tuve Yanssonun əsas ilham qaynağı idi. Yayda tez-tez Fin körfəzindəki adalarda ailəsi ilə dincəlirdi. Müəssisəsi Helsinkidə idi, amma daha çok Porvoo şəhərinin yaxınlığındakı Pellinki adalarından biri olan Klovharu adasında qalırdı. Qrafikçi Tulikki Pietilla ilə evli idi.

1968-ci ildə yazdığı "Heykəltəraşın qızı" romanı öz həyatından bəhs edir.

## Kitabları

### Muumin kitabları
* Småtrollen och den stora översvämningen (1945, *Kiçik trollar və böyük sel*)
* Kometjakten (1946, *Muuminiyada kometa*)
* Trollkarlens hatt (1948, *Fin ailə Muumintroll*; bəzi nəşrlərdə *Mutlu Moominler*)	
* Muminpappas bravader (1950, *Muuminpappanın uğurları*)
* Hur gick det sen? (1952, *Muumin haqqındaki kitab, Mimble və kiçik mənəm*)
* Farlig midsommar (1954, *Muuminyazı dəliliyi*)
* Trollvinter (1957, *Qış ortasında Muuminiya*)
* Vem ska trösta Knyttet? (1960, *Bonbonu kim rahatladacaq?*)
* Det osynliga barnet och andra berättelser (1962, *Muumin vadisindən hekayələr*)
* Pappan och havet (1965, *Moominpappa dənizdə*)
* Sent i November (1970, *Noyabrda Muumin vadisi*)
* Den farliga resan (1977, *Təhlükəli səyahət*)
* Skurken i Muminhuset (1980, *İstənməyən qonaq*)

### Xatirə kitabları
* Bildhuggares dotter (1968, *Heykəltəraşın qızı*)
* Anteckningar från en ö (1993, *Bir adadan qeydlər*)

### Digər əsərləri
* Sara och Pelle och neckens bläckfiskar (Vera Haij təxəllüsü ilə) (1933)
* Lyssnerskan (1971)
* Sommarboken (1972, *Yay kitabı*)
* Solstaden (1974, *Yay şəhəri*)
* Dockskåpet och andra berättelser (1978)
* Den ärliga bedragaren (1982)
* Stenåkern (1984)
* Resa med lätt bagage (1987)
* Rent spel (1989)
* Brev från Klara och andra berättelser (1991)
* Meddelande. Noveller i urval 1971–1997 (1998)

## İstinadlar
Turqay yaylası

**Turqay yaylası**— Qazaxıstanın Kostanay vilayətin ərazisində, Cənubi Uralla Muqacarın arasında yayla.

## Ümumi məlumat
Ərazinin böyüklüyü, relyefin müxtəlifliyi ölkənin iqliminə güclü təsir edir. Subtropik və mülayim qurşağın kəskin kontinental tiplərinin səciyyəvi olduğu bu ölkədə sutkalıq və illik temperatur amplitudası çox böyükdür. Qış ayları üçün orta temperatur −14, yay üçün isə 26 götürmək olar. Yağıntının illik miqdarı 100 mm-dən (qərb rayonlarında) 300 mm-dək (ölkənin şərqi) dəyişir. Qar örtüyü 20 sm-dən çox olmur. Ölkənin cənubunda yaz əkinləri başlayanda, şimal tərəfdə hələ şaxtalar davam edir.

## İstinadlar
Lisu xalqı

**Lisular**, **Lisu xalqı** — () — Çin Xalq Respublikasında rəsmən tanınan 55 etnik azlıqdan biri, həmçinin Myanmada, Tailandda və Hindistanda yaşayırlar. Ana dilləri Lisu dilidir. Lisu dili Çin-Tibet dil ailəsinin Tibet-Birma qrupunun Lolo-Birma yarımqrupuna daxil olan dillərdən biridir. Çində 1990-cı il sayımı zamanı 574.856 nəfər, 2000-ci il sayımı zamanı 634.912 nəfər, 2010-cu il sayımı zamanı isə 702.839 nəfər etnik lisu siyahıya alınmışdır. 2010 sayımına görə Çində qeydə alınmış etnik lisuların 95.09%-i (668336 nəfər) Yunnan əyalətində yaşayır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yay Dilçilik İnstitutunun yayımladığı "Etnoloq sorğu kitabçası"nın 17-ci nəşrində Lisu dili.
Mayer Amşel Rotşild

**Mayer Amşel Rotşild** (; ) — Beynəlxalq sülalənin əsasını qoymuş şəxs. Rotşildlərin ulu babası.

## Həyatı

Rotşild Mayer Amşel 23 fevral 1744-ci ildə doğulub. Uşaqlığını indiki Almaniya ərazisində yəhudilər üçün ayrılmış gettolarda keçirib. 20 yaşında yerli bankların birində təcrübə keçib işi öyrənəndən sonra, babasının işini davam etmək üçün ailəsinin yanına qayıdır. Onun birinci işi qızıl sikkə, medalların satışı və dəyişdirilməsi idi. Sonradan pul yığıb özü üçün antikvar mağazasını açır. Həmin mağazada işlədiyi vaxt Avropanın ən varlı adamlarından biri sayılan landqraf Qessen-Kassel Vilgelm IX ilə tanış olur. Sonrada o həmin landqrafın (Qərbi Avropada zadəgan titulu.) yaxın adamı olur və onun şəxsi bankirinə çevrilir.

27 yaşında Rotşild, Qutle Şnapper adlı bir yəhudi qızla evlənir. Onların evliliyindən 5 qız və 5 oğlan dünyaya gəlir. Sonradan həmin 5 oğlan "bir əlin beş barmağı” deyə adlanacaqlar və 260 illik Rotşildlər nəslinin davamçıları olacaqlar - Amşel, Solomon, Natan, Karl, Jeyms.

Ata Rotşild öz oğullarını böyüdüb Avropanın beş ölkəsinə göndərir və onların əli ilə nəhəng bank sistemini yaradır.

Rotşild nəslinin qazandığı ən böyük məbləğlər Napoleon Bonopartın dövründə olub. Napoleonun Avropanı zəbt etmək üçün sərf elədiyi vaxtı Rotşildlər nəsli pul qazanmağa sərf edirdi.

## Linklər
* Amedeo Natoli

## İstinadlar
Natan Mayer Rotşild

**Natan Mayer Rotşild**() — Mayer Amşel Rotşildin oğullarından biri.

## Həyatı
Napoleonun Avropa müharibələri zamanında Rotşild ailəsi üçün Avropada işləmək çətinləşdi. Ona görə onlar öz kapitallarının investisiyaları üçün alternativ yer axtarmalı idilər. Çox götür-qoydan sonra tapdılar — İngiltərə. Həmin dövrdə Napoleona görə İngiltərə kontinental blokadaya düşmüşdü, düşmən orduları İngiltərəyə keçəcək malları buraxmırdılar. İngiltərə dövlətinin problemini görən Rotşild qardaşlarından biri — Natan hakimiyyətə təklif verir. Təklif ondan ibarət idi ki, Napoleonun qoyduğu qadağaya baxmayaraq Rotşildlər ailəsi İngiltərəyə şərqdən lazım olan malları gətizdirəcək. Amma bu dövlət üçün iki dəfə bahaya başa gələcək. Qiymətlərin yüksək olmasına baxmayaraq İngiltərə hakimiyyəti Natan Rotşildin verdiyi təkliflə razılaşır.

Natan başqa Avropa ölkələrində olan qardaşların köməyi ilə qaçaqmalçılarla əlaqə qurur və şəbəkə yaradır. Həmin qaçaqmalçıların əli ilə Napoleonun ruhu duymadan İngiltərəyə şərq mallarını gətizdirib aldığı qiymətlərdən iki dəfə baha satır.

Qaçaq mallardan qazandığı pullarla Rotşildlərin İngiltərədəki bankı ölkənin və Avropanın ən böyük banklarından birinə çevrildi. Pulunun çoxaldığını görən Natan yaxşı həyat yaşamaq əvəzinə daha çox pul qazanmaq üçün başqa bir yola əl atmaq fikrinə gəlir. İngiltərənin Napaleonla döyüşlərdə iştirakına görə dövlətin qızıla böyük ehtiyacı olur. Bunu görən Natan Ost-İnd şirkətindən 800 min funtluq qızıl alır və bunu İngiltərəyə iki dəfə baha satır. Satılan qızıldan gələn başqa gəlir isə qızılı daşımaqdan gəlir. Həmin qızılı Avropanın qərbində Napoleonla döyüşən hersoq Velinqtona verməli idi. Bunu etmək üçün dövlətin imkanı olmadığından köməyə Rotşildlər gəlir.

Həmin vaxt artıq ailənin başçısı olan Natan 20 yaşlı Yakob-Ceymsi Fransaya göndərir. Fransanın paytaxtında özünə ev tutan Yakob, qardaşları ilə məktublaşmağa başlayır. Məktubların birində İngiltərədəki böyük qardaşı Natan ona öz problemlərindən yazır. Natan yazır ki, İngiltərə dövləti ona qızıllarını ölkədən çıxardıb İspaniyaya göndərməyə imkan vermir. Böyük qardaşın yazdığına görə İngiltərə dövləti qorxur ki, qızıllar ölkədən çıxsa İngiltərənin iqtisadiyyatı zəifləyə bilər. Əlbəttə ki, bu məktubdakılar hamısı Fransa hökuməti üçün bir oyun idi. Ailə üzvləri bilirdilər ki, Yakoba çatan və onun göndərdiyi bütün məktublar Fransa gizli polisi tərəfindən oxunur.

Onların apardığı məktub oyunu baş tutdu. Fransanın Maliyyə Nazirliyi bu oyuna inanaraq Yakoba həmin qızılları Fransadan keçirmək üçün dəstək verəcəyinə söz verir. Beləliklə ingilis qızılları Rotşildlərin adı, Fransa dövlətinin köməyi ilə İspaniyaya, ordan isə hersoq Vellinqtona çatdırılır. Fransa dövlətini aldadan Rotşildlər İngiltərə ordusunun bankirlərinə çevrilirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rotşild ailəsi

**Rotşild ailəsi** — Son araşdırmalara əsasən dünyanın ən zəngin ailəsi. Rotşild ailəsi hazırda dünyada fəaliyyət göstərən 10 ən böyük bankdan 3-nün sahibidir. Forbes jurnalının hesablamalarına görə 10–15 trilyon arası bir sərvətə sahib olduqları bildirilir.

## Soyun tarixi
Rotşild nəslinin ən önəmli şüarı belə idi: "Məlumata sahib olan dünyaya sahibdir". Bu şüarı gerçəkləşdirmək üçün Rotşildlər bütün Avropada ən sürətli kuryer şəbəkəsini yaratmışdı. Onların kuryerləri məlumatı, hətta dövlət kuryerlərindən belə tez çatdırırdılar.

1815-ci ildə Napoleon Vaterloda öz sonuncu döyüşünü keçirir. O, döyüşdə məğlub olaraq İngiltərəni Avropanın birinci ölkəsinə Rotşildləri isə Avropanın bir nömrəli bankirlərinə çevirir.

Napoleonun məğlubiyyəti İngiltərə istiqrazlarının qiymətini görülməyən məbləğə çatdıracaqdı. Onun döyüşdə qalibiyyəti isə əksinə — dövlət istiqrazlarının qiymətlərini aşağı salacaqdı.

Biznesmenlər üçün burda əsas məsələ məlumatı birinci əldə etmək idi. Napoleonun məğlubiyyətini Rotşildlər, qurduğu ən sürətli kuryer şəbəkəsinə görə birinci öyrənirlər. Bunu biləndən sonra Natan Rotşild London birjasında öz əlində olan qiymətli kağızları satmağa başlayır. Birjadakı oyunçular Rotşildin bu hərəkətini görüb Napoleonun qələbə qazandığını yəqin edib, əllərində olan qiymətli kağızları satmağa başladılar. Bunun nəticəsində bütün istiqrazların qiyməti iki dəfə düşdü, Rotşild başladı istiqrazları ən aşağı qiymətə topdan almağa. Birjaya Napoleonun uduzmaq xəbəri çatanda artıq gec idi, çünki Rotşild əlində demək olar ki bütün birjanın qiymətli kağızlarını toplamışdı. Napoleonun məğlubiyyəti həmin istiqrazların qiymətini 10 dəfə bahalaşdırdı və Natan Rotşild bu oyunun hesabına 40 milyon funt qazandı. Həmin dönəm üçün 40 milyon funt çox böyük məbləğ idi. Rotşildlər Napoleondan necə istifadə etdi?
Bu gün Rotşild nəslinin üzvləri bütün Avropada var. Onlar böyük banklara, istehsal şirkətlərinə, transmilli holdinqlərə sahib olsalar da Rotşild Mayer Amşelin vəsiyyətinə görə, ailə büdcəsi heç kimə açıqlanmır. 2010-cu ildə Baron Benjamin Rotşild bildirib ki, onlar hələ də ənənəvi kiçik ailə biznesi ilə məşğuldurlar. Baronun bu açıqlaması dünyada təəccüblə qarşılanıb. Çünki, iqtisadi ekspertlərin hesablamalarına görə, Rotşildlər dünyadakı briliantın 75 faizinə sahibdirlər. Əgər baronun dediyi kiçik ailə biznesi budursa, onun böyük biznes anlayışı nədir?

## Qalereya

Fayl:Amschel Mayer Rothschild.jpg|Mayer Amşel Rotşild
Fayl:Salomon Rothschild.jpg|Salomon Rotşild
Fayl:Nathan Rothschild.jpg|Natan Mayer Rotşild
Fayl:Carl Mayer Rothschild.jpg|Kalman Mayer 
Fayl:James de Rothschild (1792-1868).jpg|Ceyms Mayer Rotşild


## Mənbə

## Həmçinin bax
* Rokfellerlər

## Xarici keçidlər
Turqay çayı

**Turqay** — Qazaxıstanın Aktübinsk vilayətində və Kostanay vilayətində çay.

## Ümumi məlumat
Uzunluğu 825 km-dir. Əsasən qar suyu ilə qidalanır. Qolları İrgiz, Sarıturqay və Kayındı çaylarıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağıl dəryası (veriliş, 2009)

**"Ağıl dəryası"** — ANS telekanalında 11-ci sinif şagirdləri arasında keçirilən intellektual yarışma

"Ağıl dəryası" hazırda altı mövsümdür ki, davam edir. Ümumilikdə isə mövsümlər tədris ilinə uyğun olaraq bu cür qeyd edilir:

I Mövsüm 2009-2010

II Mövsüm 2010-2011

III Mövsüm 2011-2012

IV Mövsüm 2012-2013

V Mövsüm 2013-2014

VI Mövsüm 2014-2015

"Ağıl dəryası" verilişinin altı mövsümdür ki, layihə rəhbəri Elçin Bayramovdur.

## Qaydalar
Hər oyunda 9 iştirakçı iştirak edir. Bu 9 iştirakçı arasında qalib olan iştirakçı yarımfinal mərhələsinə vəsiqə qazanır. Yarımfinalların da qalibləri finalda üz-üzə gəlirlər. Finalda qalib gələn şəxs isə xaricdə təhsil almaq hüququ əldə edir. Həmçinin bu mərhələdə (finalda) Riyaziyyat fənnindən də imtahan keçirilir və imtahan nəticələri birbaşa ümumi nəticələrə təsir göstərir.

## Oyunun qaydaları
### 1-ci tur
İştirakçılara 10 sual test üsulunda verilir və bu suallara daha çox düzgün cavab verən 6 iştirakçı 2-ci tura keçir. Suallar Azərbaycan dili, ədəbiyyat, Azərbaycan tarixi, ümumi tarix, biologiya, coğrafiya, fizika, kimya fənnləri üzrə olur. 9 və 10-cu suallar ingilis dili və milli musiqilərlə bağlı olur və bu turdan sonra ilk 6-lığa düşən oyunçular tam bəlli olmazsa, ( 2 və ya daha çox iştirakçının xalı eyni olarsa ) əlavə sual turu keçirilir və burada test üsulu ilə verilən sualı düzgün cavablandıran iştirakçı və ya iştirakçılar növbəti tura keçir.

### 2-ci tur
Bu turda aparıcı ayrılıqda hər bir iştirakçıya 60 saniyə ərzində açıq suallar ( variantsız ) oxuyur və iştirakçıdan bu suallara cavab vermək tələb olunur. Bu turda da suallar 1-ci turda qeyd olunan fənnlər üzrə verilir. Daha çox düzgün cavabı olan 3 iştirakçı 3-cü tura keçir. Hər hansı sualın cavabını iştirakçı bilməzsə " pas " deyərək digər suala keçə bilər. Bu turda da əgər 3-cü tura keçən iştirakçılar tam bəlli olmazsa, (2 və ya daha çox iştirakçı arasında xal bərabərliyi olarsa) test üsullu əlavə sual turu keçirilir. Suala düzgün cavab verən iştirakçı 3-cü tura keçir.

### 3-cü tur
Bu turda iştirakçılara 4 kateqoriya üzrə 3 sual verilir. Suallar, əsasən, dünyagörüşü
 ilə bağlı olur, yəni konkret bir fənn üzrə verilmir. Hər kateqoriyada 1 sual müvafiq olaraq 1 iştirakçıya səslənir. Öz sualına düzgün cavab verən iştirakçı 2 xal qazanır, digər iştirakçının sualına düzgün cavab verən iştirakçı 3 xal qazanır. Hesabında xal olan iştirakçı digər iştirakçının sualına səhv cavab verərsə, həmin oyunçunun hesabından 1 xal silinir. Bu turda da iştirakçı bilmədiyi suala pas deyə bilər və bu halda heç bir xal çıxılmır. Bu turda xalı daha çox olan oyunun qalibi olur.

* Qeyd: Adi oyunlarda və yarımfinal oyunlarında 3-cü tur nəticələrinə əvvəlki 2 turun nəticəsi təsir etmir. Lakin final oyununda hər üç turun nəticəsi və riyaziyyat imtahanının nəticəsi toplanılır və ümumi nəticə formalaşdırılır.

Verilişin

"Ağıl dəryası" verilişi ANS TV-nin rəsmi

"Ağıl dəryası" verilişinin arxiv videoları

"Ağıl dəryası" verilişinin layihə rəhbəri Elçin Bayramovun toyu da məhz adıçəkilən verilişlə bağlıdır. Bu da toy ilə bağlıçox maraqlı bir tarixi

## İstinadlar
Vilhelm Keytel

**Vilhelm Keytel** (; ) - Üçüncü Reyxin  General-feldmarşalı.

## Həmçinin bax
* Qələbə Günü

## İstinadlar
Hunzalar

250px|thumb|Hunza bayrağı
[thumb|250px|Hunzalar, [XIX əsrin axırları]]
[thumb|250px|Yaşlı adam, Hunza vadisi, Şimal bölgələri, [Pakistan]]
**Hunzalar** və ya **Hunza türkləri** — Pakistanda əslən hun türklərindən olan azsaylı xalq.

## Ümumi məlumat

Soyları hun türklərindən gələn hunzalar əsasən Pakistan və Hindistanın sərhədində məskunlaşıblar. 
 
Bir çox maraqlı xüsusiyyətləri olan hunzalar elm adamlarının araşdırma mərkəzindədirlər. Belə ki, hunza türklərinin ortalama ömür müddəti 110-120 il arasında dəyişir. Müsəlman olan bu xalq üçün orta yaş dövrü 65 sayılır. Hətta qadınlar 65-70 yaşında belə ana ola bilirlər. Hunza türklərinin digər maraqlı xüsusiyyəti isə onlarda xərçəng xəstəliyinə heç vaxt rast gəlinməməsidir. Bu türklərdə eyni zamanda, indiyə qədər digər xəstəliklər də müşahidə olunmayıb. Buna səbəb kimi onların dənizdən 6 min metr hündürlükdə, bol oksigen olan bir bölgədə məskunlaşmaları göstərilir. Elm adamları hesab edirlər ki, hunzaların buz kimi su içib, öz əkdikləri məhsullardan yemələri onların sağlam qalmasını təmin edir. Hunza türklərinin ət və ədviyyatlı yeməkləri olduqca məşhurdur. Qeyd edək ki, Hunza vadisində yaşayan bu xalq Çinin ərazisində yerləşən Şərqi Türkistanla qonşudur. Özlərini “hunzakut” adlandıran bu türklər buruşo dilində danışdıqları üçün onlara bruşolar da deyilir. Hunza buruşo dilində ox mənasını verir. Bu dilin qonşu topluluqların hind-avropa mənşəli dillərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Buruşo dilini Qafqaz mənşəli dillərlər əlaqəsi olduğunu söyləyənlər olsa da bu fikir hələ  öz təsdiqini tapmayıb. Hunzalar 9 yüz ildən artıq bir müddətdə müstəqil şəkildə yaşayıblar. Onlar türk adətlərinə uyğun olaraq “mir” adlandırdıqları rəislərin və onlara məsləhət verən 12 nəfərlik ağsaqqallar heyəti vasitəsilə idarə edilib. Hunzaların müstəqilliyi 1870-ci ilə, ingilis əsgərlərinin hücumuna qədər davam edib. İngilislər getdikdən sonra yenidən müstəqilliklərini bərpa edə biliblər. Lakin hunzalar 1974-cü ildə tamamilə Pakistan qanunlarına tabe olublar.

## Yaşadıqları ərazi
Pakistanın Hindistanla sərhədindəki şimal əyalətlərində, xüsusilə Hunza vadisi adı ilə bilinən bölgədə yaşayırlar. Dağlıq ərazilərdə, əsasən 6 min metr yüksəklikdə məskunlaşıblar.

## Din
Dindarları müsəlmandır.

## Mətbəxi
Ət və ədviyyatlı yeməkləri çox məşhurdur.

## Qidaları
Yalnız özlərinin məhsulu olan tərəvəz və meyvələri istehlak edirlər. Öz bəslədikləri qoyun və inək ətini yeyirlər.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Karlos Ruis Safon

**Karlos Ruis Safon** (25 sentyabr 1964, Barselona) İspaniya yazıçısı. Əsasən roman janrına üstünlük verir.

Romanları 45 ölkədə 30-dan çox dilə tərcümə olunub. Xavyer Syerra və Xuan Qomez Xurado ilə birlikdə müasir İspaniya ədəbiyyatının ən tanınmış simalarından biridir.

## Əsərləri
* El Príncipe de la Niebla (1993)
* El Palacio de la Medianoche (1994)
* Las luces de septiembre (1995)
* Marina (1999)
* La Sombra del Viento (2001) (Küləyin kölgəsi)
* El Juego del Angel (2008) (Mələyin oyunu)
* El Prisionero del Cielo (2011)

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Erix fon Manşteyn

**Erix fon Manşteyn** (; ) — alman feldmarşal, Üçüncü Reyxin ən məşhur generallarından biri.

## Həyatı
Berlində prussiyalı bir aristokrat olan topçu general Edvard fon Levinskinin ailəsində anadan olmuşdur. Onun kiçik xalası general-mayor Georq fon Manşteynlə evli idi və uşaqları olmurdu. Buna görə də, anadan olacaq uşağın xalasına övladlıq verilməsinə qərar verildi. Beləcə, kiçik Erix həyata bir Manşteyn olaraq başladı.

Erix fon Manşteynin hər iki babası və dayısı da Prussiya generalları idi və keçmiş Almaniya prezidenti Paul fon Hindenburqla da yaxın qohumluq əlaqələri vardı. Beləliklə, onun Prussiya ordusundakı karyerası daha əvvəldən təsdiqlənmişdi. O, 1907-ci ildə leytenant rütbəsini almış və 1913-cü ildə Hərbi Akademiyaya daxil olmuşdur.

Birinci Dünya müharibəsi illərində Qərb və Şərq cəbhələrində xidmət etmişdir. Müharibənin sonunda kapitan rütbəsinə qədər yüksələn Manşteyn müharibə başa çatdıqdan sonra da Alman ordusunda qalaraq ordunun yenidən qurulmasında fəal iştirak etmişdir.

İkinci dünya müharibəsi ərzində isə Nasist Partiyası üzvü olmamasına baxmayaraq general-feldmarşal rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. Onun Fransanın işğalı üçün düşündüyü plan sonradan *Sichelschnitt* (Oraq zərbəsi) adı altında qəbul edildi. O, 1941-ci ilin iyun ayında Barbarossa əməliyyatında və Sevastopolun blokadası əməliyyatında aktiv iştirak etmiş və 1 iyul 1942-ci il tarixində general-feldmarşal rütbəsinə təyin olunmuşdur. O, həmçinin Leninqradın blokadası əməliyyatında da iştirak etmişdir.

Müharibə başa çatdıqdan sonra Nürnberq Məhkəməsi tərəfindən müharibə cinayətləri törətdiyinə görə, barəsində 18 illik həbs qərarı verilmişdir. Lakin, sağlıq problemləri səbəbilə 4 il sonra sərbəst buraxılmışdır. Daha sonra, Qərbi Almaniya hökumətinə hərbi məsləhətçi olaraq köməkçi olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Üçüncü Reyx
* Prussiya krallığı
* Birinci Dünya müharibəsi
* İkinci dünya müharibəsi

## Xarici keçidlər

* Almaniya Tarix Muzeyi 
* The New York Review of Books: "How Wrong Was Churchill?" by Noel Annan
## İstinadlar
Arpa xan

**Sultan Müizəddünya vəl-Din Mahmud Arpa xan** (? - ö.  1336) — Elxanilər dövlətinin 10-cu hökmdarı (1335-1336).

## Həyatı

Arpa xan, Arıq Buğanın nəslindən olub, ailəsi Tulunun nəslindən idi. Arıq Buğa Münkə, Xubilay və Hülaku xanın ən kiçik qardaşı idi. Onun babası Minqan xaqan Məlik Teymurun və Əməgən xatunun oğlu idi. İrana 1306-cı ildə - Ulcaytunun hakimiyyəti dövründə gəlmişdir. O Arpa Gavon kimi də tanınırdı. 

Əbu Səidin ölümündən sonra vəzir Qiyasəddin Məhəmmədin himayəsi altında elxanlığa yiyələnmişdi. O, 5 dekabr 1335-ci ildə Qarabağda taxta çıxmışdı. Hakimiyyətə gələrkən başında qızıl tac əvəzinə keçə və belində isə hakimiyyət rəmzi kimi sadə kəmər var idi. 

## Hakimiyyəti
Sultan Əbu Səidin ölüm xəbərini almış Özbək xan yenidən Azərbaycana yürüş etdi və Kür çayına qədər irəlilədi. Arpa xan, 45 gün qızılordalılarla vaxtaşırı vuruşaraq düşməni ölkədən qovmağa nail oldu. Hakimiyyətə gəldikdən sonra Əmir Çobanın dul qalmış həyat yoldaşı Sultan Satıbəy xatunla evlənmişdi. Əmir Həsənə orduların baş komandanı titulu verilmişdi. O, İslam dininə etiqad etməyən və daha çox Çingiz xanın Yasasının tərəfdarı kimi xarakterizə edilən şəxsiyyətdir. Qazan və Əbu Səid kimi müsəlman xanlarının qanunlarına məhəl qoymurdu. Onun dövründə feodal müharibələri şiddətləndi. Həmdullah Qəzvini yazır ki, "*bu dövrdə ölkədə çoxdan gözlənilən fitnə baş qaldırmışdı, dövlət əyanlarının hər birinin iddiası var idi, hər kəs öz nümayəndəsini səltənətə sahib etmək niyyətində idi*". Əbu Səidi əvəz etmiş Arpa xanın mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirmək üçün gördüyü tədbirlər nəticəsiz qaldı. 

Oyratların bir hissəsi onun idarəçiliyini qəbul etmədi. Bu oyratların başçısı Bağdad hakimi Əli padşah idi. Əli padşah Əbu Səidin dayısı idi. Oyratlarla Arıq Buğanın nəsli arasında ənənəvi rəqabət var idi. Əbu Səidin həyat yoldaşı Dilşad xatun hələ hamilə olarkən Əli padşah Baydunun nəvəsi Musanın onun qanuni varisi olmasını irəli sürmüş və onu müdafiə etmişdir.  Şeyx Həsəni neytrallaşdırandan sonra Əli Padşah Arpa xana qarşı Marağa yaxınlığındakı Cağatu düzənliyində 29 aprel 1336-cı il tarixində döyüşə girmişdir. Arpa xanın ordusu 60 əmir tərəfindən idarə edilirdi. Bu əmirlər içərisində Diyarbəkir hakimi, Sutayın oğlu Hacı Tağay, Uyğur komandir Ögrünç, Torut, Ortuq şah (Alqunun oğlu) və əmir Çobanın oğlu Sorqan Sira. Əmirlərdən bəziləri - Mahmud ibn Əssən Qutluq və Sultanşah Nikruz Əli Padşahın tərəfinə keçərək Arpa xana xəyanət etmişdi. Döyüş Arpa xanın məğlubiyyəti və Sultaniyyənin ələ keçirilməsi ilə nəticələnmişdir. Arpa xan 15 may 1336-cı ildə Mahmudşahın oğlu Əmir Cəlaləddin Məsud şah tərəfindən öldürülmüşdür. 

Arpa xandan sonra hakimiyyətə Baydunun nəvəsi Musa xan gətirildi.

## Həmçinin bax

* Elxani hökmdarlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Musa xan (Elxani)

**Sultan Musa xan** (? - ö.  1337) — Elxanilər dövlətinin 11-ci hökmdarı (1336-1337).

## Həyatı

Sultan Musa xan atası Baydu xanın oğlu Qıpçaqoğul idi.

## Hakimiyyəti
1335-ci ildə Əmir Əli Padşah Oyrot Ucana gəldi və Arpa xanı devirərək Musa xanı padşah elan etdi. Musa xanın hakimiyyət dövrü də uzun sürmədi. O, cəmi bir neçə ay hakimiyyət başında oldu. Musa xanın hakimiyyətdə yalnız adı var idi. Dövlətin bütün işləri əmir Əli padşahın əlində cəmlənmişdi. O, dövlət işlərinə heç kimin qarışmasına yol vermirdi. Buna görə də əmirlər ona nifrət edirdilər. İlk günlərdən ölkənin müxtəlif yerlərində narazılıq baş verirdi. Çox keçmədən Diyarbəkirdə əmir Hacı Toğay Sutaylı Oyrat tayfasına və Əmir Əli padşaha qarşı çıxır. 1336-ci ilin iyul ayında Marağa vilayətində əmir Şeyx Həsən noyon Cəlayır ilə xorasanlılar və onlarla ittifaq bağlamış Musa xan arasında vuruşma olur. Şeyx Həsən qalib gəlir, Musa xan isə öldürülür. Yerinə Məhəmməd xan gətirilir.

## Həmçinin bax
* Elxani hökmdarlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Panegirik

**Panegirik** (, , ), həmçinin **mədhiyyə** və ya **mədhnamə** ( + ) — bir şəxs və ya əşyanın yüksək tərifi ilə ifadə edilən  rəsmi ictimai çıxış və ya yazılı əsər.

Antik dövrlərdən XVIII əsrədək kiminsə ölümü münasibətilə yazılmış çıxışlardan ibarət ədəbi janr, həmçinin ədəbi əsərlərdə və çıxışlarda hər cür tərif epizodları panegirik adlansa da, XIX əsrdən başlayaraq əsassız tərifləri ifadə etmək üçün işlədilir.

## Tarixi
Yunanlar dəfn mərasimlərində çıxış etmək adətini misirlilərdən qəbul etmiş və bu ənənə əsasında ədəbiyyatın və natiqlik sənətinin xüsusi bir növünü yaratmışlar. Artıq Solonun dövründə tanınmış şəxslərin dəfn mərasimlərində çıxışlar istənilən şəxs tərəfindən yox, bunun üçün xüsusi təyin edilmiş məşhur bir natiq tərəfindən edilirdi.

Qədim Romada isə "Ölülər haqda ya yaxşı, ya heç nə" (*De mortuis aut bene, aut nihil*) yanaşması mövcud idi və bu səbəbdən məzar başındakı çıxışlar rəsmi xarakter alır və son nəticədə həyatda olanların mədh olunması üçün bəhanəyə çevrildi. Qədim dövrün panegirikləri arasında ən diqqətəlayiqləri Periklin Marafon və Salamin döyüşlərində həlak olanların xatirəsinə və Lisinin Korinfə qarşı döyüşənlərə həsr etdiyi çıxışlardır. Bu çıxışlar, əsasən, afinalıları vətəni qorumaq və xilas etmək üçün daha çox qurban verməyə həvəsləndirmək üçün edilmişdi.

Sözün dəqiq mənasında Qədim Yunanıstanda "panegirik" ("pan" — "bütün" və "aqora" — "bazar meydanı") dedikdə, hər hansı şəxsin, xalqın, şəhərin şərəfinə camaatın qarşısında edilən təriflərlə dolu və tənqid olmayan çıxışlar nəzərdə tutulurdu. Yunanıstanda belə natiqlik nümunələrindən yalnız İsokratın (e.ə. 386) Afina şəhərinə həsr olunmuş çıxışı qorunub saxlanmışdır.

### Mədhiyyə
Qədim və orta əsrlərdə şairlərin hökmdarları, onun ailə üzvlərini, yaxınlarını təriflədiyi şeirlər mədhiyyənin bir forma kimi yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu formadakı şeirlərdə dəbdəbəli ifadələr, süni təriflər, olduğundan daha çox, hətta layiq olmadığı şəkildə uca tutmalar özünə yer tapır. Ona görə də bu tip nümunələrdə ilham, fikrin poetik ifadəsi elə də sənətkarlıq hadisəsi səviyyəsində görünmür. 

Sovetlər dönəmində və ondan əvvəlki dönəmlərdə bu tip şeirlərə tez-tez rast gəlinir. 

Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyə nümunələrinə bütün dövrlərdə təsadüf olunur. Klassik Şərq ədəbiyyatında, dünya ədəbiyyatında da mədhiyyələr kifayət qədərdir. Azərbaycan ədəbiyyatında mədhiyyələr, əsasən, qəsidə və məsnəvi formasında yazılmışdır.

## İstinadlar
Aqora

**Aqora** () — qədim yunan polislərində bazar meydanı, həmçinin, keçirildiyi yerə görə "aqora" adlandırılan şəhər miqyaslı yığıncaqlar üçün yer. Adətən şəhərin mərkəzində yerləşən aqorada şəhər bazarı və rəsmi idarələr fəaliyyət göstərirdi. Həmçinin aqoranın ətrafını sənətkarların emalatxanaları və məbədlər əhatə edirdi. Bəzənsə, aqoranın perimetri boyunca heykəllər qoyulurdu.

Bir sözlə, aqora şəhərin, dini, inzibati və iqtisadi mərkəzi idi və burada şəhərin mövcud qanunları, vacib sənədlər və rəsmi qərarlar asılırdı.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Official Athenian agora excavations
* Agora in Athens: photos
Bənd

**Bənd** — şeirin bir neçə misradan ibarət qismən bitkin parçalarına deyilir.
Şair şeirdə danışacağı fikri müəyyən bitkin hissələrə verir. Şeirdə bəndələri bir-birilə əlaqəsiz təsəvvür etmək olmaz. Ayrı-ayrı bəndlərdəki misralar bir-birini tamamladığı kimi, şeirin bəndləri də məzmunca bir-birilə bağlanmalıdır.

Şeir növlərinin müəyyənləşməsində bənddəki misraların sayı əsas şərtdir. Bununla bərabər, bir sıra şeir şəkillərindəki bəndlər misraların sayı etibarı ilə eynidir. Belə ki, hər bəndi dörd misradan ibarət olan şeirlərin mürəbbe (dördlük), qoşma, gəraylı kimi şəkilləri vardır. Klassik şeir janrları olan mürəbbelərin hər bəndi dörd, müxəmməslərin beş, müsəddəsin altı, müsəbbelərin yeddi misradan ibarət olmuşdur. Şeir növləri əsasən bənddəki misraların sayına görə təyin olunur.

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* Beyt
* Misra

## Ədəbiyyat
* Şəmistan Mikayılov, Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. IX-XI siniflər üçün dərs vəsaiti. III nəşr. Bakı, "Maarif", 2002. səh.46
Qızılyar

**Qızılyar** (, qum. *Qızıl-yar /* *Къызыл-яр*) — Dağıstanın qərbində yerləşən şəhər. Şəhər əhalisinin sayı 50 mindir. Qızılyar şəhəri Qızılyar rayonunun mərkəzidir. Çeçenistanla sərhəddə yerləşir. Şəhərdə şərabçılıq yüksək şəkildə inkişaf etmişdir.

## İstinadlar
Patrik Modiano

**Patrik Modiano** ( ) – fransız yazıçı. Əsasən roman janrında yazmışdır

O, əvvəlcə 2012-ci ildə Avropa Ədəbiyyatı üçün Avstriya Dövlət Mükafatı, 2010-cu ildə həyat boyu nailiyyət üçün  Prix mondial Cino Del Duca, 1978-ci ildə Prix Goncourt və 1972-ci ildə Grand Prix du roman de l'Académie française  sahibi oldu. Onun əsərləri 30-dan çox dilə tərcümə edilib və Fransa və ətrafında məşhurlaşıb.

2014-cü ildə Patrik Modiano “özünün ən anlaşılmaz insan talelərinə yol açan və  sənət dünyasının-həyatının bilinməyən tərəflərini açıb göstərən yaddaş sənətinə görə” Ədəbiyyat üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Patrick Modiano 1945-ci il,  iyulun 30-da Paris şəhəri ətrafında yerləşən Bulon-Biyankur icmasında anadan olmuşdur.Onun atası iş adamı, anası isə aktrisa idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Patrick Modiano Parisdə  “IV Henri liseyi”ndə təhsil almağa başlayır.Onun inkişafında həlledici rol oynayan yazıçı Reymond Kunu  həndəsədən Patrickə özəl dərs verir. Artıq 1968-ci ildə Modiano bir yazıçı kimi özünün ilk debütünü edir və böyük maraqla qarşılanan “Ulduzların yerinə” (La place de l’étoile) əsərini yazır.

Modianonun əsərləri əsasən yaddaş, huşsuzluq, şəxsiyyət və günah kimi mövzulardan bəhs edir. Onun əsərlərində Paris şəhəri dəfələrlə öz əksini tapır və demək olar ki, “yaradıcı iştirakçı” kimi çıxış edir.Modianonun hekayələri əsasən avtobioqrafik səciyyə daşıyır və ya  alman işğalı dövründə baş vermiş hadisələrdən bəhs edir. O, müsahibə,qəzet məqalələri və özünün illər boyu yığılıb qalmış qeydlərindən əsərləri üçün material kimi də istifadə edir. Patrick Modianonun romanları bir-biri ilə sıx şəkildə əlaqəlidir və bəzən daha əvvəlki epizodlar uzadılır,obrazlar müxtəlif hekayələrdə yenidən iştirak edirlər. Yazıçının yaşadığı yer və oranın tarixi onun  hekayələrini bir-biri ilə əlaqələndirməyə şərait yaradır.İkinci Dünya müharibəsindən bəhs edən sənədli əsərində Holokaustun qurbanlarından biri olan Dora Bruder adlı 15 yaşlı qızın real həyat hekayəsindən danışılır. Avtobioqrafik obrazı ən aydın şəkildə  izah edən əsərləri içərisində 2005-ci ildə yazdığı “Bir ailə”-ni xüsusilə qeyd etmək lazımdır.

Modianonun bir çox əsərləri ingilis dilinə tərcümə olunmuşdur.Bunlara misal olaraq, “Dairəvi yol”, “Villa triste”, “Kinin buraxdığı izlər”, “Bal ayı”nı göstərmək olar. Onun 2014-cü ildə yazılmış ən son əsəri isə “Siz niyə öz qonşuluğunuzda itmirsiniz”dir.Modiano həmçinin uşaq kitabları və film ssenariləri də yazmışdır. Kinorejissor Luis Mal ilə birlikdə Almanların Fransanı işğalı dövründən bəhs edən Lacombe Lucien (1974) adlı bədii film çəkmişdir. 
 
## Mənbə
*http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2014/bio-bibl.html

## İstinadlar
Nəfəs nəfəsə (roman)

**Nəfəs nəfəsə** (tr. Nefes Nefese) - türk yazıçısı Ayşe Kulinin 2002-ci ildə nəşr olunmuş romanı.

## Hekayə

Osmanlı dövlətinin son Sağlamlıq naziri Fazıl Rəşad Paşanın qızı Selva yəhudi oğlan Rafaelə aşiq olur. Lakin ailəsi buna qarşı çıxır və nəticədə ailəsi onları tərk edir. Selva və Rafael Fransaya köçürlər. Amma onlar burada da sakitçilik tapa bilmirlər. İkinci dünya müharibəsinin başlaması onların həyatını alt-üst edir. Onlar hər an nasistlər tərəfindən ölüm düşərgələrinə aparılmaq qorxusu ilə yaşayırlar. Həmin dövrdə isə Türkiyə müharibəyə qarışmadan, nə Almaniyanın, nə də müttəfiqlərin tərəfini tutaraq öz yoluna davam edirdi...

## Mövzu

Ayşe Kulin bu romanında həm o dövrdə Türkiyənin müharibədən böyük zərər görmədən çıxmasını təmin edən insanların fəaliyyətindən, həm də Selva ilə Rafaelin İstambuldan Marselə, Ankaradan Qahirəyə qədər olan səyahətlərində öz canları bahasına olsa da yüzlərlə yəhudinin həyatı xilas etməsindən söhbət açır.

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
Cəlaləddin Xarəzmşah (dram)

**Cəlaləddin Xarəzmşah**— türk yazıçısı Namiq Kamalın 1885-ci ildə yazdığı dramı.

## Məzmunu
Namiq Kamalın tarixi mövzuda qələmə aldığı *Cəlaləddin Xarəzmşah* dramı Xarəzmşahlar dövlətinin hökmdarı Sultan Cəlaləddinin həyat və siyasi fəaliyyətindən bəhs edir. Sırf vətənpərvərlik, qəhrəmanlıq ruhunda yazılan bu əsərdə Cəlaləddin Xarəzmşahın monqol istilası dövründə düşmənə qarşı mübarizəsi əsərin ana xəttini təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Türkiyə ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər
İran şəhərlərinin siyahısı

**İran şəhərləri** — İran İslam Respublikası şəhərlərinin siyahısı.

## İranın ən böyük şəhərləri
**[[Əhalisinə görə İran şəhərlərinin siyahısı]]**

(2006-cı il siyahısına görə)

## Əhalisi 1. 000.000 ilə 100.000 arasındakı şəhərlər
Bu siyahıda İran stastika mərkəzi tərəfindən açıqlanmış və burada əhalisi
1. 000.000–100.000 arasında olan şəhərlər qeyd edilmişdir.:

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qədir Hüseynov

**Qədir Hüseynov** () — Azərbaycan şahmatçısı, qrosmeyster (2002).

## Həyatı
1994-cü ildə 8 yaşındaikən Rumıniyada keçirilən Avropa çempionatında birinci yeri tutduqdan sonra o nəinki dünyanın ən gənc FİDE ustası adını qazanır və həmçinin Ginnesin Rekordlar Kitabına düşür, hətta Azərbaycanda birinci şahmatçı olur, hansı ki Müstəqil Azərbaycan Respublikası yarandığı 1991-ci ildən sonra Azərbaycan şahmat tarixində ilk dəfə olaraq ölkəyə birinci qızıl medalı gətirdi.

Şahmat oynamağı Qədirə 6 yaşında olarkən atası öyrətmişdi. İlk dəfə olaraq şahmat məktəbinə Gəncə şəhərində getmişdi. Tezliklə Respublika Çempionatında üçüncü yeri tutaraq o gənclər arasında Avropa çempionatında iştirak etmək hüququ əldə edir. Şahmatçının ailə vəziyyətinin yaxşı olmaması səbəbindən onun bu yarışda iştirakı sual altında idi. Həmin illərdə Azərbaycan müharibə şəraitində Yaxın qohumunun koməyi sayəsində Qədir Hüseynov bu turnirə qatılır və gənclər arasında Avropa çempionatının qalibi olur.

Qədirin ilk məşqçisi idman ustalığına namizəd olan Şahin Hacıyev idi, daha sonra onu məşqçi Qurviç çalışdırmışdı. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev dörd ən güclü şahmatçını qəbul etmişdir, onların arasında gənc şahmatçı Qədir Huseynov var idi.

2002-ci ildə 15 yaşında ikən o, beynəlxalq qrosmeyster normasını yerinə yetirmişdi. Bu andan etibarən dəyişilməz olaraq Azərbaycan yığma komandasının heyətində bütün Olimpiada və Avropa birinciliklərində iştirak edir.

7–9 may 2009-cu ildə Bakıda keçirilmiş Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş "Prezident Kuboku" turnirində Azərbaycan Yığması Dünya yığmasına qarşı Azərbaycan yığma komandasının heyətində çıxış etmişdir.

## Uğurları
* Dünya şahmat tarixində ilk dəfə olaraq 8 yaşında FİDE Ustası olub
* 1994 – 10 yaşaqədər şahmatçılar arasında Avropa çempionu, Beile-Xerkulane, Rumıniya
* 1994 – Dünyada ən gənc FİDE ustası
* 1995 – Moskva çempionatında 10 yaşaqədər şahmatçılar arasında 2-ci yer
* 1995 – 10 yaşaqədər şahmatçılar arasında Rusiya çempionu
* 1996 – 10 yaşaqədər şahmatçılar arasında Moskva və Rusiya çempionu
* 1996 – 10 yaşaqədər şahmatçılar arasında Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı
* 1997 – 12 yaşaqədər şahmatçılar arasında Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı
* 1998 – 12 yaşaqədər şahmatçılar arasında Rusiya çempionu
* 1998 – 12 yaşaqədər şahmatçılar arasında Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* FIDE Chess Profile
* Gadir Guseinov. Chess-DB.com  
* Gadir Guseinov. Chessgames.com 
* Gadir Guseinov. 365Chess.com 
* Guseinov, Gadir. OlimpBase.org
Nüqtə məscidi

**Nüqtə məscidi** (‎ - Damla məscidi; İmam Hüseynin qanının damlası) — Suriyada Hələb şəhərində "Jawshan" dağında yerləşir.

Həmçinin "JAWSHAN" dağında,bu məscidin yaxınlığında "Sidq məbədi" kimi bilinən (ərəb. : مشهد السقط‎ - Sidq olunan yer) daha bir məbəd var.

Kərbəlanın əsirləri Hələbi keçəndən sonra,Hüseynin həyat yoldaşlarının birinin uşağı sidq olur.Ölü doğulan bu uşağın adı Muhsin olur və o bu ərazidə dəfn edilir.

## Tarix
Kərbəlanın əsirləri Yezidin əmri ilə çoxlu şəhərlər gəzdirilərək Dəməşqə gətirilir.Hələb yaxınlığında olarkən orada yaşayan bir xristian rahib Hüseynin başından yuxariya-səmaya ucalan nuru sezir.Əsirləri aparan karvan istirahət etmək üçün dayanarkən rahib onlara yaxınlaşır və Hüseynin başının bir gecəlik özündə qalması müqabilində 10.000 dirhəm təklif edir.Onlar razılaşandan sonra rahib Hüseynin mübarək başını bir daşın üzərinə qoyur və bu başdan axan qan daşa bulaşır.

Səhəri gün o rahib mübarək başı geri verir və İslam dinini qəbul edir.Bu hadisəni məscidin içindəki lövhədə görmək mümkündür.

### Bu hekayənin başqa nəqlləri:
*Digər şiə mənbələrində isə deyilir ki,Kərbəlanın əsirləri Hələbdən keçərkən Hüseynin mübarək başı burada bir daşın üzərinə qoyulur.Hüseynin mübarək başı daşın üzərinə qoyulanda o mübarək başdan daşın üzərinə qan axmağa başlayır.
*Sünni mənbələrində deyilir ki,bir çoban yuxuda olarkən  keçilərindən birinin ayağları daşların arasında ilişdiyi yerdə,Hüseynin şərəfinə məscid tikdiyini görür.Yuxudan ayılanda çoban görür ki, keçinin xilas olub və həmin daşların arasından su fantan vurmuğa başlayib.

### Son tarix
Məscid 1920-ci ildə Kral Faisalın əmri ilə partladılıb.Təmir işləri 40 il sonra başladı və 1970-ci ildə  tamamlandı.Məscidin dam örtüyü 1991-ci ildə inşa edilib.

### Məscidin içindəkilər

File:Al-NuqtahMosque-Plaque.JPG|Məscidin daxilindəki löhvə göstərir ki,məscid 944-cü ildə monistırdan (rahibxanadan) məscidə çevrilmişdir.
File:Al-NuqtahMosque-BloodOfImamHusaynOnStone.JPG|Məscidin içində İmam Hüseynin mübarək qanına bulaşmış daş.


## İstinadlar
Kaspi

* Kaspi (şəhər) — Gürcüstan Respublikasının Daxili Kartli mxaresində inzibati-ərazi vahidi. Kaspi bələdiyyəsinin inzibati mərkəzidir.
* Kaspi bələdiyyəsi — Gürcüstan Respublikasının Daxili Kartli mxaresində inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kaspi şəhəridir.
* Kaspi (qəzet) — qəzet
* Kaspi (kurslar) — Bakıda hazırlıq kursları
* Kaspi vilayəti – Cənubi Qafqazda, Rusiya imperiyası tərkibində, 1840–1846–cı illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi.
* Kaspilər – Kaspianada yaşamış qədim etnoslardan biridir.
Kareli bələdiyyəsi

** Kareli bələdiyyəsi** ( *karelis municipʼalitʼetʼi*) — Gürcüstanın Daxili Kartli diyarında bələdiyyə.

## İstinadlar
Msxeta bələdiyyəsi

**Msxeta bələdiyyəsi** ( *mcxetis municipʼalitʼetʼi*)  — Gürcüstanın  Msxeta-Mtianeti vilayətində bələdiyyə.

## İstinadlar
Məhəmməd xan Dəşti

**Məhəmməd xan Dəşti** (1852-?) — Dəştinin xanlarından, Nasirəddin şah Qacar dövrünün şairlərindən.

## Həyatı
Məhəmməd xan Hacı xan oğlu 1852-ci ildə İranın Fars əyalətinin Dəşti bölgəsinin Şunbə kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Şair idi.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar
Mirzə Məhəmməd xan Borazcani

**Mirzə Məhəmməd xan Borazcani** (1873- 1930) — İran şairi, ədibi, siyasətçi.

## Həyatı

Mirzə Məhəmməd xan 1873-cü ildə Borazcanda anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Doğma şəhərlərinin valisi olmuşdu. Qəzənfərüssəltənə ləqəbini daşıyırdı.

Mirzə Məhəmməd xan Borazcani ingilis təcavüzkarlarına qarşı İranın cənub vilayətlərində başlayan milli azadlıq hərəkatına qoşulmuşdu.

Çakutah yaxınlığında Dəştistan, Təngistan şeyxlərindən Zayir Xızır xan Əhrəmi, Borazcan kələntəri Şeyx Hüseyn xan Çakutahi və Qəzənfərüssəltənənin iştirakı ilə yığıncaq olmuşdu. Bu yığıncaqda işğalçı qoşunlara qarşı müqavimət göstərmək, onların daxili bölgələrə yürüşlərinin qarşısını almaq qərara alınmışdı.

Mirzə Məhəmməd xanın iştirakı ilə "Borazcan komitəsi" yaranmışdı.

1915-ci ilin iyul ayında baş verən Əhrəm döyüşünün ağırlığını, gərginliyini görən "Borazcan komitəsi" Qəzənfərüssəltənənin başçılığı ilə 300 mücahidi, kapitan Əxtərin komandanlığı ilə 300 jandarmı təngistanlıların yardımına göndərdi.

Mirzə Məhəmməd xan Borazcani şair idi.

Mirzə Məhəmməd xanın İbrahim xan adlı oğlu vardı.

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax