open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rusiya imperatorlarının siyahısı

**Rusiya imperatoru** () titulu 22 oktyabr 1721-ci ildə I Pyotr tərəfindən Senatın xahişi ilə Şimal müharibəsindəki qələbədən sonra qəbul edilmiş 1917-ci il Fevral inqilabına qədər mövcud olmuşdur.

Bu siyahıda Rusiya imperator və imperatriçələrinin adları xronoloji ardıcıllıqla verilmişdir. Siyahıda həmçinin imperatorun adı, atasının adı, portreti, imperatorun dövründə olan dövlət gerbi, hakimiyyətinib başlanğıcı və sonu, tacqoyma tarixi və məlumatların mənbəyi göstərilmişdir.

Siyahıda illər yuli təqvimi ilə verilmişdir.

## Siyahı

* Mixail Aleksandroviç de-yure olaraq bir sutka (2 mart 1917 – 3 mart 1917) Rusiya imperatoru olmuşdur.

### Statistika
* Rusiya imperatoru titulunu cəmi 14 nəfər daşımışdır: 10 kişi (2-si uşaq olmaqla) və 4 qadın.
* Ən uzun hakimiyyətdə olmuş Rusiya imperatoru II Yekaterina olmuşdur — 34 il. O həmçinin Rusiya imperatorları içərisində ən çox yaşayanıdır — 67 il.
* Ən qısa hakimiyyətdə olmuş Rusiya imperatoru III Pyotr olmuşdur — cəmi 6 ay.
* Ən yaşlı monarx I Pavel olmuşdur — 42 yaşında imperator titulunu qəbul etmişdir. Bundan başqa, I Pyotr da imperator titulunu qəbul edən zaman 49 yaşı olmuşdur, lakin o, 10 yaşından çarlıq etmişdir.
* Ən gənc monarx VI İvan olmuşdur — imperator elan edilən zaman 2 ay 5 günlük olmuşdur. Onun regentliyi dövründə nominal olaraq hakimiyyəti Ernest Biron və Anna Leopoldovna idarə etmişdir.
* Ən az yaşayan imperator — 14 il yaşamış II Pyotr olmuşdur.

## Geneoloji şəcərə

## Həmçinin bax
* Romanovlar sülaləsi
* Rusiya hökmdarlarının siyahısı

## Ədəbiyyat
* Георгий Чулков. Императоры России. — Москва : "Слово", 2003. — 210 с.
* Евгений Анисимов. Женщины на русском престоле. — Санкт-Петербург : "Питер", 2008. — 459 с. — ISBN 978-5-388-00055-2.
* Николай Павленко. Жизнь Замечательных Людей: Петр Первый. — Москва : "Молодая гвардия", 1975. — 384 с.
* Николай Павленко. Жизнь Замечательных Людей: Петр II. — Москва : "Молодая гвардия", 2006. — 281 с. — ISBN 5-235-02886-4.
* Николай Павленко. Жизнь Замечательных Людей: Екатерина Великая. — Москва : "Молодая гвардия", 1999. — 495 с.
* Алексей Песков. Жизнь Замечательных Людей: Павел I. — Москва : "Молодая гвардия", 2000. — 495 с. — ISBN 5-235-02387-0.
* Эдвард Радзинский. Александр II. Жизнь и смерть: документальный роман. — Москва : "АСТ", 2007. — 518 с. — ISBN 5-17-040432-8.5

## Qeydlər

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Türkmənistan)

**Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi** () — dövlətin xarici əlaqələrini icra edən orqan.

## Ümumi məlumat
Prezident Türkmənistan qanuna uyğun olaraq səlahiyyətlərini davam etdirir.

Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi 1991-ci ildə-Müstəqil Türkmənistanın qurulduğu ildə yaradılmışdır.

Nazirliyin əsas mövqeyi xarici siyasət strategiyası. Dövlət başçısına təkliflər təqdim edib, dövlətin xarici əlaqələrini inkişaf etdirir.

Nazirlik fəaliyyətini diplomatik nümayəndəliklər və konsulluq idarələri vasitəsilə həyata keçirir.
## Quruluş
Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin quruluşu 17 bölmədən ibarətdirː 15 şöbə, idarə və "Türkmənistanın diplomatik və xarici siyasəti" jurnalının redaksiyası. Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi quruluş bölməsinin vəzifələri, funksiyaları və fəaliyyət qaydaları müvafiq müddəalar ilə müəyyən edilir. Nazirliyin mərkəzi ofisinin quruluşu və sayı, həmçinin Türkmənistanın xaricdəki diplomatik missiyaları və konsul ofisləri Türkmənistan prezidenti tərəfindən təsdiqlənir.

## Nazirlik binası
2011-ci il 1 aprel Aşqabadda Nazirliyin yeni binası istifadəyə verildi. Bina mətbuat konfransları üçün otaqlar, 118 ofislər, iclas otaqları, konfrans zalı, beynəlxalq konfransların keçirilməsi üçün salonlardan və orijinal memarlıqa malik 14 mərtəbədən ibarətdir. 11-ci mərtəbədən Türkmənistan paytaxtının panoraması olan bir teras var.

## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Türkmənistan Respublikası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi

**Xalqı Maarifləndirmə və Təbliğat Nazirliyi** və ya **Təbliğat Nazirliyi** (Almanca: *Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda* və ya *Propagandaministerium*), Nasist Almaniyasında nasional sosialist ideologiyaya görə hərəkət etmiş nazirlik olmuşdur. Yarandığı gündən bağlandığı günə kimi nazirliyi Joseph Goebbels idarə etmişdir.

## Xidmətləri
Coşqulu və enerjili xalqa müraciət etmək qabiliyyəti, sərt antisemit dünyagörüşü və kütləvi təbliğatın *Büyük Yalan* olaraq tanınmış texnikasından məharətlə istifadə etməsi Joseph Goebbelsi Təbliğat Nazirliyi üçün ən yaxşı namizəd olaraq göstərirdi. Goebbels etdiyi odlu-alovlu çıxışları ilə xalqı  Adolf Hitlerin yoluna dəvət etdi. ''Tək Xalq, tək İmperatorluq, tək Lider'' şüarı xalqın şüuruna bu nazirlik vasitəsilə illər boyu yürüdüldü.

## Müharibənin Son Günləri

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Goebbels rəhbərliyindəki qrup alman xalqını genişmiqyaslı hərbi toqquşmalara hazırlamaq üçün əlindən gələn hər bir şeyi etmişdir. Müharibənin son illərində elan edilmiş olan kütləvi müharibə layihəsinin də memarı bu nazirlik olmuşdur.

## Bağlanması

Fürer Adolf Hitlerin intiharından sonra Üçüncü Reyx Kansleri vəzifəsini aldıqdan sonra nazirlik avtomatik olaraq bağlanmışdır.

## İstinadlar
Polygon (jurnal)

***Polygon*** — Azərbaycanda nəşr olunan ingilis dilli ilk hərbi texnoloji jurnal.

## Haqqında
Azərbaycanda 2019-cu ilin aprel ayından nəşrə başlayan ingilis dilində hərbi texnologiya jurnalıdır. Jurnal Gürcüstan, Ukrayna, Türkiyə, Mərkəzi Asiya və Pakistanda yayımlanır. Qeyd olunan regionlarda müxbir postları var.
“SR Consulting və Media” MMC-nin təsis etdiyi POLYGON jurnalı Ədliyyə Nazirliyində 2019-cu ilin yanvar ayında dövlət qeydiyyatına alınıb. 

Jurnal iki ayda bir dəfə olmaqla 1500 ədəd tirajla nəşr olunur. POLYGON jurnalının həftədə iki dəfə ingilis dilində region xəbərlərindən ibarət daycesti elektron formatda dünyanın müxtəlif ölkələrindən 7000-ə yaxın yerli və xarici abunəçiyə çatdırılır.

Azərbaycanda nəşr olunan ingilis dilli ilk hərbi texnoloji "Polygon" jurnalı. Jurnalın ilk beynəlxalq təqdimatı aprelin 30-da İstanbulda İDEF-2019 müdafiə sənayesi sərgisində keçirilib.

Jurnalın baş redaktoru Zaur Babaşovdur. POLYGON jurnalının Mərkəzi Asiya zonası üzrə təmsilçisi qismində Qazaxıstanın “Savdan”, Rusiya üzrə “World Media Business” şirkəti, Türkiyə üzrə Mehmet Demirkol, Pakistan üzrə “Arms Journal” və Ehteşam Bari çıxış edirlər.

## İstinadlar
Xarkov Milli Radioelektronika Universiteti

**Xarkov Milli Radioelektronika Universiteti** və ya qısaca: **XMRU**  () – Ukraynada IV səviyyəli akkreditasiyalı ali təhsil müəssisəsidir. XMRU, Ukraynada informasiya texnologiyaları, radio mühəndisliyi və elektronika ilə əlaqəli demək olar ki, bütün ixtisasları olduğu bir universitetdir.

## Tarix

Universitetin maddi-texniki bazası 10 təhsil binasını və 8 tələbə yataqxanasını əhatə edir. Universitetin strukturuna aşağıdakılar daxildir: Lisansüstü Təhsil Mərkəzi, Uzaqdan Təhsil Mərkəzi, İnformasiya və Hesablama Mərkəzi, Magistratura və Doktorluq Bölümü, 30 tədqiqat mərkəzi, pilot zavod.

Universitetdə təxminən 8000 tələbə təhsil alır. Onlardan 1000 yaxın tələbə 50 ölkədən olan xarici tələbələrdir. Təlim Rus, Ukrayna və ingilis dilində aparılır.

XMRU-in elmi nailiyyətləri ilə həm Ukraynada, həm də xaricdə tanınır, universitetdə məşhur elm adamlarının rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən 30 elmi məktəb var.

XMRU-in elmi nailiyyətləri həm Ukraynada həm də xaricdə tanınır, universitetdə məşhur elm adamlarının rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən 30 elmi məktəb var.

Universitet lazer texnologiyası üçün tədqiqat institutu yaratmışdır. Elmi tədqiqatlar həm fundamental, həm də tətbiq olunan tədqiqat mövzularında aparılır.
Universitet hər il beynəlxalq konfranslar təşkil edir. XMRU radio elektronika sahəsində elmin inkişafı üçün koordinasiya mərkəzidir.

XMRU-nun nəzdnində Beynəlxalq Akademiya fəaliyyət göstərir. Universitet Beynəlxalq Antennalar Assosiasiyasını, Beynəlxalq Radio Mühəndisləri və Elektrikçilər Cəmiyyətinin Xarkov filialını təsis edir.

Universitetin fakültələri və şöbələri Bolqarıstan, Çin, Hollandiya, İspaniya, Polşa, Almaniya, Finlandiya, Fransa və İsveçin ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq edir. XMRU müvəffəqiyyətlə beynəlxalq mübadilə proqramını uğurla inkişaf etdirir və tələbələr ali iki təhsil diplomu alırlar: Ukrayna və Avropa.

## İnstitutlar və fakültələr
thumb|250px|Baş korpus

Bu gün universitetin tərkibinə 8 fakültə.

;Fakültələr
* Avtomatika və Kompüter Texnologiyaları Fakültəsi;
* Elektron və Biomedikal Mühəndislik Fakültəsi;
* İnfokommunikasiya Fakültəsi;
* İnformasiya Radiotexnologiyalari və Informasiyanın Texniki Mühafizəsi Fakültəsi;
* İnformasiya, Analitik Texnologiyalar və Idarəetmə Fakültəsi;
* Kompüter Elmləri Fakültəsi;
* Kompüter Mühəndisliyi və İdarəetmə Fakültəsi;
* Xarici Vətəndaşların Təhsil Fakültəsi.

## Xarici keçidlər

*
*Azərbaycan Universiteti Xarkov Milli Radio Elektronika Universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır
Xarici İşlər Nazirliyi (Syerra-Leone)

**Syerra-Leone Xarici İşlər Nazirliyi** — Syerra-Leonenin xarici siyasətindən və beynəlxalq əlaqələrindən məsul olan qurum. 

Bu orqan, Syerra-Leonenin ən üst dərəcəli nazirliklərindən biri hesab edilir. Nazirlik ölkənin paytaxtı Fritaun şəhərinin Qloster küçəsində yerləşir.

Syerra-Leone Xarici İşlər Nazirliyi öz vətəndaşlarına pasport, xarici vətəndaşlara isə viza verməkdədir. Xaricdəki bütün Syerra-Leone səfirlikləri Syerra-Leone Xarici İşlər Nazirliyi və Syerra-Leone Beynəlxalq Əlaqələr nəzdində fəaliyyət göstərir.

Xarici İşlər və Beynəlxalq Əlaqələr naziri Syerra-Leone prezidenti tərəfindən təyin edilir və Syerra-Leone parlamenti tərəfindən təsdiqlənir.
## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Fyokla Bezzubova

**Fyokla İqnatevna Bezzubova** (1880—1966) — erzyan əsilli xalq hekayəçisi.

27 sentyabr 1880-ci ildə Od Murza kəndində (hazır ki — Yeni Turdaki kəndi, Koçkurovski rayonu, Mordoviya) anadan olmuşdur. Milliyyətcə erzyan idi.

Fyokla Bezzubova böyük bir kəndli ailəsində böyümüşdür. Bu səbəbdən məktəb təhsili almamışdır. Çünki uşaqlığı evdə və sahədəki valideynlərə kömək etməkdə keçmişdir. Mahnılara olan məhəbbəti nənəsi Evdokia İvanovna Zverkova aşılamışdır.

Fyokla Bezzubova 1901-ci ildə İlya Konstantinoviç Bessubova ilə ailə həyatı qurmuşdur. Həyat yoldaşı qonşu Semiley kəndindəndir. 1902-ci ildə onların Qriqori adlı oğlu doğulur. Ancaq uşaq altı aylığında vəfat edir. 1905-ci ildə onların ikinci oğlu Qeorqi, 1914-ci ildə isə üçüncü övladları Vasili doğulur.
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Fyokla Bezzubovanın əri cəbhəyə yollanır. 1918-ci ildə həyat yoldaşı cəbhədən geri qayıtdıqdan sonra əri və uşaqları ilə birlikdə Sibirdə xoşbəxtlik axtarmaq üçün yollanır. Lakin əkinçilik işləri onların aclıqdan xilas olmalarına imkan vermir. Bu səbəbdən tezliklə Semiliyə qayıdırlar. 1923-ci ildə Bezzubovnın bir Lbov adlı qızı doğulur. 1930-cu ildən Fyokla Bezzubova N. K. Krupskaya adına kolxozda işləməyə başlayır. Bezzubovanın hekayə demək istedadı Mordoviya Milli Araşdırma İnstitutunun 1936-cı il ekpedisiyasının iştirakçıları tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Ekspedisiyanın üzvləri folklor əsərlərini, o cümlədən öz nağılları qeyd etdilər. O vaxtdan etibarən onun dedikləri qəzet və jurnallarda çap olunmağa başladı. 1939-cu ildə Fyokla Bezzubova Saranska köçür. Eyni ildə, "Narodnoy Morot" (Xalq mahnıları) adlı əsər kolleksiyası nəşr olunmuşdur. 1947-ci ildə Ribkin seçki dairəsindən Mordoviya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ali Sovetinə deputat seçilir.
Fyokla Bezzubova 12 may 1966-cı ildə Saranskda vəfat etmişdir.

## Mükafatlar və adlar
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (31.01.1939)
* "Şərəf nişanı" ordeni (1950)
* "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı (1947)

Fyokla Bezzubova 1938-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur.

1940-cı ildə 60 illiyi münasibətilə ona Mordoviya Mustar Sovet Sosialist Xalq müğənnisi adı verilmişdir.

## Ədəbiyyat
* Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник / сост. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова. — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 2005. — С. 762. — 840 с. — ISBN 5-7595-1662-0.

## Mənbə
* Литературная карта Мордовского края: Беззубова Ф. И.
* 27 сентября исполнится 130 лет со дня рождения мордовской народной сказительницы Феклы Беззубовой
Pal Sinye-Merşe

**Pal Sinye-Merşe** (; 4 iyul 1845, Sinzeuyfalu — 2 fevral 1920, Ernye) — macar rəssam, macar rəssamlığının impressionizm cərayanının banisi.

## Bioqrafiya
İndiki Slovakiyada nəcib bir ailədə anadan olmuşdur.  O, Macarıstanda bir məktəbdə şəkil çəkməyə başladı, sonra 1864-cü ildən Münhen akademiyasında təhsil aldı.  1867-ci ildən 1869-cu ilədək Karl Piloti akademik istiqamətinin sənətşünaslıq şagirdi idi.  Akademiyanı bitirdikdən sonra Münihdə 1873-cü ilə qədər yaşamışdı.  Münhen o zaman Avropanın ən böyük sənət mərkəzlərindən biri idi və Sinye-Merşe müasir Avropa sənətinə giriş əldə etdi.  Akademiyanı bitirdikdən sonra Fransız sənətçilərinin, ilk növbədə Qustav Kourbet, Eduard Mane və impressionistlərin əsərlərinin təəssüratı altında, tamamilə akademik şəkildə çəkildi.  Bu dövrdə o, Mərkəzi Avropanın bir sənətçisi tərəfindən yazılmış impressionizm tərzində ilk əsərləri yaratdı.  Bu dövrdə o, rəng və işıqlandırmaya böyük əhəmiyyət verirdi.  Əksinə, onun əsərlərində kompozisiyanın ciddiliyi yoxdur.  Münhen dövrünün ən əhəmiyyətli əsəri «Mayda şənlik» (1873).

Lakin Sinye-Merşe, özünün innovativ tərzini tam qiymətləndirə bilməyən bədii tənqidlərlə uğurlu olmadı. 1873-cü ildə o, evləndi və Erne ailəsinin əmlakına köçdü. On ildir ki, rəsmini tamamilə tərk etdi, sonra Vyanada keçirilən sərgiyə göndərdiyi işi geri qayıtdı, lakin yenə də düşmənçiliklə qarşılandı və yenidən rəsmdən uzaqlaşdı.

Sinye-Merşenin rəssamlığa qayıtması üçün növbəti cəhd 1894-cü ildə başlamış və uğurlu olmuşdur.  Bu dövrdə, Macarıstanın bədii iqlimi dramatik şəkildə dəyişdi, empresyonizm və post-impressionizmin təsirini uddu və sənətçinin özü daha çox məhdud bir şəkildə inkişaf etdi.  1894-cü ildən sonra fasiləsiz işləmiş, müntəzəm olaraq sərgilənmiş, 1905-ci ildə Dekorativ İncəsənət Məktəbinin direktoru təyin edilmişdir.  Həyatının son onilliyində Sinye-Merşe, ilk əsərlərinin tərzinin təravətinə və yeniliyinə nail olmadıqlarına baxmayaraq Macar rəsminin ən nüfuzlu şəxslərindən biri idi.


Fayl:Szinyei Merse, Pál - Picnic in May (1873).jpg|«Mayda şənlik» (1873), Macarıstan milli qalereya
Fayl:Szinyei Merse, Pál - The Balloon - Google Art Project.jpg|«Hava balonu» (1873), Macarıstan milli muzeyi


## Ədəbiyyat
*  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fine Arts in Hungary
Vine

**Vine** — Twitter tərəfindən 2013-cü ilin yanvar ayında istifadəyə təqdim edilən pulsuz video paylaşma tətbiqi. Tətbiq, istifadəçinin maksimum 6 saniyəlik qısa videolar çəkməsini təmin edir. Çəkilən videolar Facebook və Twitter üzərindən paylaşıla bilir.

Həmçinin, Dünyada və Türkiyədə gündəlik həyatda istifadə edilən tətbiqi halına gəlmişdir. 27 oktyabr 2016-cı ildə tətbiqin bağlanacağı çatdırılmışdır.

İstifadəçilərin videoları Vine tətbiq daxilində yayımlanırdı və Facebook, Instagram və Twitter kimi digər xidmətlərdə də bu videoları paylaşmaq mümkün olurdu. Vine tətbiqi, digər istifadəçilərin yaydığı video materiallara, mövzu qruplarına və populyar meyilli video materiallara nəzər salmaq üçün də istifadə edilə bilirdi. Vine Instagram və Mobli kimi məşhur tətbiqlərlə yarışmağı bacarmışdır. 2015-ci ilin dekabr ayında, Vine, 200 milyon aktiv istifadəçiyə malik idi.

## Tarixçəsi
Vine, Dom Hofmann, Rus Yusubov və Kolin Kroll tərəfindən 2012-ci ilin iyun ayında yaradılıb. Şirkət, 2012-ci ilin oktyabr ayında Twitter tərəfindən 30 milyon dollarlıq bir hesabat ilə satın alındı. Vine rəsmi olaraq 24 yanvar 2013-cü il tarixində İOS cihazları üçün pulsuz bir proqram olaraq açılıb. 2 iyun 2013-cü ildə Android versiyası istifadəyə təqdim edildi. 12 noyabr 2013-cü ildə isə Windows Phone üçün versiyası təqdim olunub. Bir neçə ay ərzində, Vine, tətbiqinin aşağı səviyyədə hazırlanmasına baxmayaraq, bazarın ən çox istifadə edilən video paylaşma tətbiqlərindən biri oldu. 9 aprel, 2013-cü il tarixində, Vine, İOS App Store-da ən çox endirilən pulsuz video paylaşma proqramı oldu və 1 May 2014-cü ildə Vine, videoları kəşf etmək üçün xidmətin veb variantını başlatdı.

14 oktyabr 2014-cü ildə, Xbox Live üzvlərinin videoları izləmək şansı təmin edən Xbox One variantı dərc olunub. 

2015-ci ilin yanvar ayında Vine, uşaqlar üçün xüsusi olaraq hazırlanmış Vine Kids tətbiqini başladı.

## İstinadlar
Bob Houp

**Lesli Tauns Houp** (; ) — Dünyaca məşhur olan Bob Houp peşəkar gülüş ustası, aktyor, müğənni, rəqqas, idmançı  və yazıçı idi. Houpun yüksək səviyyəli tərəfdaşı Bing Krospi ilə 7 bölümnən ibarət "*Yol*" musiqili komediya filmi, o cümlədən baş rola çəkildiyi 54 bədii film, həmçinin 70-dən çox qısamüddətli və bədii filmlər daxil olmaqla təxminən 80 ili əhatə edən bir karyerası var. Musiqi sahəsində "*Thanks for the Memory*" (xatirə üçün təşəkkürlər) mahnısı onun ən çox yadda qalan mahnısı idi. Houp Londonun cənub-şərqində Eltam mahalında anadan olmuş, 4 yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Birləşmiş Ştatlara köçmüş, Klivlend, Ohayo ştatında böyümüşdü.

1910-cu illərin sonlarında boksçu kimi qısa karyerasından sonra, 1920-ci illərin əvvəllərində şou-biznes karyerasına başlamışdı, "*Broadway*" teatrında fəaliyyət göstərmədən əvvəl "*[[Vodevil]]*" dövründə komediyaçı və rəqqas kimi başladı. Houp 1934-cü ildən başlayaraq radio və filmlərdə görünməyə başladı. O, həmçinin müasir Amerika komediyasının əsasını qurmağa kömək etdi.

## İstinadlar
Arbereş dialekti

**Arbereş dialekti** () Arbereşcə (), İtaliyanın cənub-şərqində və Yunanıstanın şimal-şərqində danışılan bir Hind-Avropa dilidir. Alban ləhcəsi olan Arbereşcə, eynilə Alban dili kimi Latın əlifbası ilə yazılır. Albaniya, Makedoniya və Kosovoda danışılan dialektdir. Alban dili ilə Arbreşçe arasında kiçik bir fərq vardır: Albaniya, Kosovo və Makedoniyada danışılan Albancada bir çox Türkcə söz olarkən, Arbereş dialektində isə daha çox İtalyan və Yunan söz ibarətdir.
 
Arbereş dialekti, Alban dilinə yaxın bir dil olmasına baxmayaraq bu dialektin, Albandan çox İtalyanca və Fransızcaya bənzəyir. Arbereş dialektinin söz və qrammatikalarında Fransız təsiri dəqiq bir şəkildə görünür; Ancaq Arbereş dialektində bir çox alban sözləri də vardır.
## Tez-tez istifadə olunan sözlər

Albanca ilə Arbereşcə arasında fərqli olan bəzi sözlər:

## İstinadlar
Mirvari Rəhimzadə

**Mirvari Rəhimzadə** (Tam adı: *Mirvari Əziz qızı Rəhimzadə*; d.8 fevral, 1958, Bakı - ö.17 iyun, 2016, Bakı) — Azərbaycan publisisti və jurnalisti; Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti

## Həyatı və yaradıcılığı
Mirvari Rəhimzadə 8 fevral 1958-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin bitirib. “*Respublika gəncləri*”,”Azərbaycan”, "Hər Gün" qəzetlərində çalışıb. “*Respublika*” qəzetində redaktor vəzifəsində çalışıb. Mirvari Rəhimzadə Hacı Zeynalabdin Tağıyev haqqında 20-25 illik arxiv materialları ilə və canlı səlnaməçilərlə ərsəyə gətirərək, iki cildlik “*Allahın eşqiylə*” kitabını yazıb. Təhsil problemləri üzrə mütəxəssis İslam Əsgəroğlu ilə birgə “*Sabaha saçılan nur*” kitabını yazıb. Azərbaycanın görkəmli ictimai-siyasi xadimi, akademik, Azərbaycan SSR-yə 1959-1969-cu illərdə rəhbərlik etmiş Vəli Yusif oğlu Axundov haqqında kitabın müəllifidir. 

2016-ci il 17 iyun tarixində Bakı şəhərində vəfat edib.

## Mükafatları

R.Mirvari “*Qızıl Qələm*”, “*Həsən bəy Zərdabi*” jurnalist mükafatları laureatıdır. Azərbaycan milli mətbuatının 130 illiyi münasibətilə jurnalistikanın inkişafındakı xidmətlərinə görə, Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla “*Respublikanın əməkdar jurnalisti*" adına layiq görülüb.

## Haqqında deyilənlər

Görkəmli akademik Vasim Məmmədəliyevin Mirvari xanım haqqında söylədiklərindən:

 

## Həmçinin bax

* Elnur Eltürk
* Elxan Əliyev (jurnalist)

## İstinadlar
Bela Çobel

**Bela Çobel** () — Budapeştdə XX əsrin əvvəllərində G8 ilə əlaqəsi ilə tanınan bir Macar rəssamı idi. Onlar Macarıstanda fovizm, kubizm və ekspresyonizmlə yanaşı postimpressionist üslubların tətbiqi ilə tanınırdılar.

## Bioqrafiya
Bela Çobel 1883-cü ildə Budapeştdə yəhudi-macar ailəsində anadan olub. Rumıniyanın Baia Mare şəhərində rəssamların koloniyasında keçirilən Nadibanya Azad Məktəbində Bela İvani-Qrunvald şagirdi oldu. 1902-ci ildə Münihdə təhsil alıb, burada Jules Pasquin, Rudolf Levy və Walter Bondi ilə dost oldu. 1904-cü ildə, Macarıstandan gələn bir çox gənc sənətçi kimi, əlavə işlər üçün Parisə getdi; Julian Akademiyasında Jean-Paul Lawrencein tələbəsi olaraq oxudu.

Onun tərzi əvvəlcə Nagybaniya məktəbinin təbiət prinsiplərini əks etdirirdi. 1905-ci ildə Parisdə Foves qrupunun rəssamları ilə görüşdükdən sonra eyni il Salon d'Avtome-də nüfuzlu sərgidə işlərini görəndən sonra, əsərlərində parlaq rənglər daxil etməyə başladı.

## İstinadlar
Zəlyə yaylası

**Zəlyə yaylası** () — Gürcüstanın mərkəzində, Anaxatır çayının başında yerləşən vulkan platosu. Ərazisi təxminən Tsalka bələdiyyəsi və ona həmsərhəd olan Borjomi bələdiyyəsinin bir qismi ilə eynidir. Cavaxeti yaylasının tərkib hissəsidir.

Zəlyə yaylası dəniz səviyyəsindən 1,500—1,700 metr hündürlükdə yerləşir və 398,3 kvadrat kilometr sahə əhatə edir. Yüksəklidə yerləşən ərazi əsasən otlaq çəmənlərdən, aşağı hissəsi isə kənd təsərrüfatı sahələrindən ibarətdir. İlboyu orta hərarət 5,9 dərəcədir (yanvarda 4,8 dərəcə, iyulda 16 dərəcə). İllik yağıntı səviyyəsi 740 millimetrdir. Yaylanın mərkəzində Zəlyə su anbarı yerləşir.

Neolit dövründən tunc dövrünün ortalarına (təxminən e.ə. 1500-ci il) qədər burada meşələrin olması güman edilsə də, hal-hazırda yaylanın torpağı qədim dolomit lavadan ibarətdir və əsasən qeyri-münbitdir. Sovet İttifaqının yaranmasından əvvəl sərt hava şəraiti, dolu və çöl siçanı bolluğu burada əkinçiliklə məşğul olmağa mane olurdu. Bu səbəbdən əhali əsasən maldarlıq və arıçılıq ilə məşğul idi.

Zəlyə yaylası qədim Trialeti mədəniyyətinin əsas məkanıdır. 1930-cu illərdə burada eramızdan əvvəl ikinci minilliyə aid olan kurqanlar aşkar edilmişdir. Bəzi kurqanlar bir biri ilə daşdan qurulmuş, uzunluğu 100 metrə çatan "izdiham yolları" ilə birləşir.

## İstinadlar
HammAli & Navai

**HammAli & Navai** — Azərbaycanlı repçilər HammAli (Aleksandr (Sadiq) Əliyev) və Navai-dən (Nəvai Bəkirov) ibarət olan Rusiya rep dueti.

## Tarix
Qrup 2016-cı ildə yaradılıb. İlk birgə mahnı "День в календаре" idi. Duet 3 albom buraxdı: 2018-ci ildə “JANAVI” və “JANAVI: Autotomy” və 2021-ci ildə “Когда хорошему человеку плохо”.

Qrup, Bahh Tee və JONY də daxil olmaqla, digər sənətçilərlə birgə treklər buraxır.

Nəvai
2021-ci ilin aprel ayında qrup mövcudluğuna son qoyub. Duetin dağılması ilə bağlı birgə bəyanata baxmayaraq, həmin ilin yayında qrup yeni mahnılar buraxmağa davam etdi.

## İstinadlar
Nihat Hatipoğlu

**Nihat Hatipoğlu** () — Türk alim, ilahiyyatçı) — Qaziantep İslam Elm və Texnologiya Universitetinin Rektoru. Hazırda ATV telekanalında həftəlik proqramları davam etməkdədir.

## Həyatı
Diyarbəkirdə, 11 may, 1955-ci ildə dünyaya gələn Nihat Hatipoğlu, Siirt və Malatyada ibtidai məktəb oxumuşdur. 1975-ci ildə Uşak İmam Xətib Liseyini və Uşak Liseyini bitirib. 1981-ci ildə Ankara Universitetinin İlahiyyat Fakültəsini bitirdi. Eyni fakültədə Hədis Baş Elm sahəsində Qurani Kərimin Anlaşılmasında Hədislərin Rolu adlı çalışması doktor, 2000-ci ildə dosent, 2012-ci ildə isə professor olmuşdur. Hazırda Diclə Universiteti ilahiyyat Fakültəsinin Hədis Baş Elm sahəsində müəllim vəzifəsində işləyir. 1985-1987-ci illər arasında Misirdə Ərəbcə təhsil alıb. Sonradan isə Türkiyədə Quran Kurslarından birində müdir kimi çalışmışdır. Hazırda Diyanət İşləri Nazirliyində Din İşləri Ali Qurum mütəxəssisi vəzifəsində işləyir. Bundan başqa, 11 mart 2017-ci il tarixi etibarilə YÖK üzvlüyünə dəvət olunmuşdur.

Nihat Hatipoğlu, milli televiziya kanallarında dini proqramları hazırlayıb təqdim etməyə "Kanal A" telekanalından başladı. Həmçinin Ankarada yayım göstərən iki yerli radioda (Arifan Radio, Hədəf Radio) 10 ildən bəri fasiləsiz olaraq həftəlik yayımlarına hələ də davam edir. 2004-cü ildə Ramazan ayında Flash TV-də, 2005-ci ildə Ramazan ayında Star TV-də Sahur proqramlarını təqdim etmişdir. 2005-ci ildə Star TV-də *Dosta Doğru* proqramını təqdim etdi. 2005–2010 illəri arasında Ramazan ayı müddətində Star TV-də İftar və Sahur proqramlarınının aparıcılığını edib. Proqramları hal-hazırda Türkiyədə bir çox radioda yayımlanır. Hazırda ATV-də həftəlik proqramları davam edir. Qırxdan çox nəşr olunmuş DVD, CD-si mövcuddur. Türkiyə daxilində və xaricində seriya konfransları davam edir.

18 yanvar 2019-cu ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın qərarı ilə Qaziantep İslam Elm və Texnologiya Universitetinə rektor təyin edilmişdir.

## Rəylər
2014-cü ildə Nihat Hatipoğlu Ramazan ayına özəl ATV-də yayımlanan proqram üçün aylıq 600 min TL aldığı və hovuzlu bir villada yaşadığı iddia edildi. Hatipoğlu isə "*20 ildir Keçiörəndəki eyni evimdə yaşayıram. Villam, hovuzum, evimin qarşısında yağış yağanda içinə su dolan bir çuxurum belə yoxdur. ATV-dən ayda 600 min lirə aldığım iddiası da yalandır*" deyərək bu iddiaları yalanladı.

Avqust 2014-cü ildə Türkiyənin ilk rəsmi ateist dərnəyi olan Ateizm Dərnəyi, ATV-də yayımlanan proqramda tamaşaçılardan gələn bir sualı cavablandırarkən işlətdiyi "*Ateistlərin ən böyük atası Şeytan, yəni elə sayılsa, Şeytan onlardan daha təmizdir*" cümləsini göstərərək kin və düşmənçiliyə təhrik, İslama yönəlikləşdirmə iddiaları cinayət olaraq bildirildi. Xatırladaq ki, sonradan "*ateistlərə qarşı həmişə xoş mövqe nümayiş etdirmişəm*" sözləri ilə özünü müdafiə etdi. Prokurorluq ifadələrin şəxslərə deyil, fikirlərə qarşı olduğu səbəbilə cinayət işini rədd etdi.

## Əsərləri

## İstinadlar
Nordin Musampa

**Nordin Musampa** ( 13 oktyabr 2001, Almere, Niderland) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan "Yonq Ayaks" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Niderland futbolçusu.

## Klub karyerası

### Yonq Ayaks
Musampa *Almere Siti* akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 2016-cı ildə Maddi Erediviziya təmsilçilərindən olan "Ayaks" klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Onun idealı "Barselona" klubunun futbolçusu Lionel Messidir. Musampa öz peşəkar karyerasında debütünü 25 mart 2019-cu ildə "Utrext II" klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks rəqibi ilə 3-3 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Şəxsi həyatı
Musampa Almere şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri isə Konqo Demokratik Respublikası vətəndaşlarıdır. O, keçmiş peşəkar futbolçu olan Kiki Musampanın oğludur.

## Karyera statistikası
 

1UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir.
2Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.

## Uğurları

**Milli komanda**

 **[[Niderland milli futbol komandası|Niderland U-17]]**
*  Avropa Gənclər Çempionatı — 2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Krımda şərabçılıq

**Krımda şərabçılıq** — aparıcı kənd təsərrüfatı sahələrindən biridir. Artıq iki min ildən artıq mövcuddur.
## Tarixi
### Qədim dövr
Krımda şərabçılıq, Krımın qədim yunan yaşayış məntəqələrində başladı. İlk mərkəzlərdən biri qədim Hersonisos yunanlar tərəfindən tikilmişdir. Daha sonra Bosfor krallığında, Feodoro knyazlığnda və Krım yarımadasında, Genuya kaloniyalarında davam etdirildi. Krımda Osmanlı dövrü şərabçılar üçün elə də yaxşı olmadı. Səbəb İslam dininin şərabçılığa qoyduğu qadağa idi. Müsəlman şərabçıları bu içki istehsalı üçün çubuqlarla cəzalandırılmasına baxmayaraq, onlar şərab istehsalını tamamilə məhv etməyə gətirib çıxaran vergilərə tabe olmadılar.
### Sovet Ittifaqı dövrü
24 aprel 1914-cü il tarixli "Üzüm şərabları haqqında qanun" bu sahənin  təhlükəsizliyinin qanunvericilik səviyyəsinə yüksəlməsinə səbəb oldu.
25 May 1985-ci ildə "Sərxoşluq və alkoqolizmə qarşı mübarizə haqqında" qərarın qəbul edilməsi Krım və Sovet şarabçılığına ziyan vurdu. Bu dövrdə bir çox üzüm bağları məhv edildi və şərab istehsal edən fabriklər şirə ekstraktı istehsal edən fabriklərə çevrildi.
Bu sahənin tənəzzülü Sovet İttifaqının dağılmasından sonra daha da gücləndi və üzüm sahələrinin azalmasına gətirib çıxardı.
### Müasir dövr
Krımda üzümçülük və şarabçılığın inkişaf mərhələsi, istehsalçıları Ukrayna bazarından Rusiya bazarına yönəldərək və Rusiyanın tənzimləyici çərçivəsinin şərtlərinə uyğunlaşma ilə əlaqədar çox mürəkkəb bir proses ilə xarakterizə olunur. Ümumiyyətlə, müdafiə mexanizmlərindən istifadə edərək, sənaye inkişafı və xarici bazarlara çıxma şansı (əsasən Asiya-Sakit okean regionu) saxlayır.
2017-ci ilin aprelində dünya bazarına çıxış cəhdi, Veronadakı bir sərgidə, Ukraynanın tələbi ilə, İtalyan polisi tərəfindən Krım şərablarının bütün partiyasının həbs olunması ilə sona çatdı.
Krımda üzüm bağlarının ümumi sahəsi 18 min hektardan çoxdur, 2014-cü ildə yarımadada 2,8 min hektar üzüm bağları qoyulmuşdur. Bölgənin üzümçülüyünə dövlət dəstəyi 4 il ərzində bir milyard rubldan artıqdır. Hazırda bir neçə Krım şərabçıları dünya şöhrətli müəssisələrdir: Massandra, Inkerman, Solnechnaya Dolina, Zolotaya Balka, Koktebel, Magarach, Satera, Novyi Svet.

## İstinadlar

## Xarici Keçidlər
* Krım şərabları
İncəsənət Muzeyi (Budapeşt)

**İncəsənət Muzeyi** () — Budapeştdə, Qəhrəmanlar Meydanının şimalında yerləşən bir incəsənət muzeyi. 1900-1906 illəri arasında, memar Albert Şikekdanz və Fülöp Hersoqun planları əsasında inşa olunan muzey binası Eklektik-neoklasik tərzdədir. Muzey hər il yarım milyondan çox ziyarətçi qəbul edir. Macarıstanın ən çox ziyarət edilən 10 məkanından biridir.

2006-ci ildə, təşkilatının 100 illiyini qeyd edən muzey, 2015-2018 illəri arasında geniş təmir-bərpa işləri keçirmiş və 31 oktyabr 2018-ci ildə yenidən xalqa açılmışdır.

## Kolleksiyalar

Muzey kolleksiyası 6 hissədən ibarətdir: Misir incəsənət kolleksiyası, Klassik Qədim Dünya kolleksiyası, Ustalar kolleksiyası, Qədim heykəl kolleksiyası, Təzyiq və rəsm kolleksiyası, 1800-cü illər sonrası sənət kolleksiyası.

### Misir incəsənət kolleksiyası
1934-cü ildə Macar Milli Muzeyi və Etnoqrafiya Muzeyindəki əsərlərin bir araya gətirilməsi ilə yaradılmışdır. Macar Milli Muzeyinin rəsmi müdiri Eduard Mahler tərəfindən yaradılan bu müxtəlif kolleksiyada təxminən 4000 eksponat yer alırdı. Boyalı mumiya sarkofaqları kolleksiyanın ən mühüm tərkib hissələrindən biridir.

### Klassik Qədim Dünya kolleksiyası
Muzeyin bir başqa daimi kolleksiyadır. Ümumilikdə 5000 hissədən ibarət kolleksiyada, Etrusk, Roma, Yunan və Yunan-Roma incəsənətinin nümunələri yer alır. Macarıstanda, Qədim Dünya dövrünü əks etdirən vahid kolleksiya olma xüsusiyyətini daşıyır.

### Ustalar kolleksiyası

XIII — XVIII əsrlər arası Avropa rəsm sənətini əks etdirir. 700 rəsmdən ibarət kolleksiyada, 3000-dən çox eksponat var. İtalyan, Holland, Alman, Flamand, Fransız, İngilis və İspan incəsənətinin toplandığı bu kolleksiyada, El Qreko, Tisian Veçellio, Raffaello, Fransisko Qoyya, Dieqo Velaskes, Rembrandt və Böyük Piter Breygel kimi rəssamların əsərləri yer alır.

### Qədim heykəl kolleksiyası
İntibah və Barokko dövrünə aid heykəllərin nümayiş olunduğu bu kolleksiya 2013-cü ildə daimi olaraq xalqa açılmışdır. Bürünc heykəllərlə birlikdə ağac heykəllərin də olduğu kolleksiya, Leonardo da Vinçinin məşhur əsərini də özündə saxlayır.

### Təzyiq və rəsm kolleksiyası
Görkəmli bir rəsm və qravür məzmununa malikdir. İtalyan İntibahı və Barokko ustalarının əsərləri, Leonardo da Vinçi, Rafaello, Koreggio, Rembrandt və Fransisko Qoyya kimi sənətkarlara aid işlərdən ibarətdir. Kolleksiya, istifadə edilən materialların işığa qarşı həssaslığı səbəbi, sadəcə müvəqqəti sərgilərdə xalqa açılır.

### 1800-cü illər sonrası kolleksiyası
XIX və XX əsr sənətini əhatə edir. Kolleksiyada Eduard Mane, Pol Qogen, Qustav Kurbe və Klod Mone kimi rəssamların əsərlərinin yanaşı, Ogüst Rodenin düzəltdiyi heykəllər də var.

## Muzey rəhbərləri
1906-cı ildən bəri muzeyin işlərinə baxan rəhbərlərin siyahısı:

* 1906-1914 – Erni Kammerer
* 1914-1935 – Elek Petrovics
* 1935-1944 – Denes Szanki
* 1949-1952 – Imre Oltuani
* 1952-1955 – Ferenc Redo
* 1956-1964 – Andor Pigler
* 1964-1984 – Klara Qaras
* 1984-1989 – Ferenc Merenyi
* 1989-2004 – Miklos Moyzer
* 2004-h.h – Laslo Baan

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Rəsmi veb-səhifəsi
* Muzeyin havadan çəkilmiş fotoları
Yusuf Kalla

**Məhəmməd Yusuf Kalla** ( ) — 2004-cü ildən 2009-cu ilədək və 2014-cü ildən indiyədək ölkənin vitse-prezidenti olmuş İndoneziya siyasətçisidir.

2009-cu il prezident seçkilərində Qolkar partiyasından prezidentliyə namizədliyi uğursuz oldu.
2009-cu ildən Kalla İndoneziya Qızıl Xaç Cəmiyyətinin sədri vəzifəsində çalışıb.

2014-cü il prezident seçkilərində Kalla Coko Vidodo özunu namizəd elan etmədən əvvəl 2012-ci il sorğusuna görə prezidentliyə namizəd olan Aburizal Bakri və əvvəldən irəli sürülən ən yaxşı seçicilər arasında populyar oldu.

O, İndoneziyanın ardıcıl olmayan iki dəfə seçilmiş vitse-prezidenti kimi ilk şəxsdir.

## İstinadlar
Raka qəsri

**Raka Qalası** () — Sloveniyanın ən qədim, orta əsr qalalarından biridir. Raka, Krşko şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Raka qalası haqqında 1161-ci ildə yazılmış və 1279-cu ildə Arx qalası kimi açıq şəkildə qeyd olunmuşdur. Qala 12 ci əsrdə  qraf Bogen tərəfindən inşa edilmişdir. Daha sonra qraf Andeşeke keçmiş və nəhayət hersoq Spanxem sahibi olmuşdur. 1501-ci ildə Arx ailəsindən olan Leonard Heriç, Raka qalasını Sotsqiyadan olan, cəngavər Yuri Şevroya satdı.

1515-ci ildə üsyançı kəndlilər qalanı yandırıldılar. XVII əsrdə qala, Verniçkeye məxsus idi. Daha sonra bu qala Kaisel ailəsinə satıldı. Sahibkarların dövründə qalada hovuz və istixanalar mövcud idi ki, burada xərçənglər yetişdirilirdi.
1784–1825 illər arasında, Franz Karl Baron Haller von Hallerstein, köhnə qalaya tamamilə yeni, daha gözəl bir görünüş verdi. Qalanın növbəti tanınmış sahibi, 19-cu əsrin sonunda, Felix Lenzk idi. Məşhur amerikalı qadınla evləndikdən sonra, o, bu yerdə üzüm sahələri saldı və ən yaxın Polter Spring-dən su çəkərək qalnı su boruları ilə təchiz etdi.

Qala İkinci Dünya müharibəsi dövründə hərbi bir mövqe kimi istifadə edilmişdir. 1948-ci ildən 1998-ci ilə qədər qalada rahibələr məskunlaşmışlar. 1952 və 1961-ci illərdə Raka,  bələdiyyə olaraq fəaliyyət göstərmişdir.

2007-ci ildə, Raka qalası, arxitektura, bədii və tarixi dəyərinin bütövlüyünü qorumaq, mədəni şəhadətlərini gücləndirmək, mətbuatda təqdim etmək yönündə, Krşko Bələdiyyəsi tərəfindən xüsusi memarlıq və ya tarixi abidə elan edilmişdir. Bura həmçinin tədris və elmi tədqiqat işləri üçün istifadə olunur.

## Arxitektura
Qala, iki mərtəbəli olub, bir zirzəmidən ibarətdir. Qalanın qərb və cənub tərəflərində meşə var. 1998-ci ildən, rahibələr qalanı tərk etdikdən sonra, qala boş qaldı. Onların yaşadığı dövrdə qala santexnika ilə təchiz olunmuş, dam örtüyü qismən təmir edilmişdir. Həyətyanı sahədə kərpicdən qaraj mövcuddur.

Yaxın keçmişdə birinci mərtəbə əsasən heyvandarlıq üçün istifadə edilmişdir. Zirzəmi, bitki və digər məhsulların saxlanması üçün istifadə edilirdi. Şərq tərəfin orta hissəsində quraşdırılmış geniş daş pilləkənlər, dəhlizdən birinci mərtəbəyə qədər aparır. Taxta döşəmələr linoleum ilə örtülmüşdür. Cənub hissəsinin mərkəzi hissəsində, düz tavan və Barok üslublu parket döşəmə var.

Ən yaxşı saxlanan otaqlardan biri, Johanna'nın otağıdır. Yeməkləri mətbəxdən otaqlara köçürmək üçün əl lifti (lumbwaiter) istifadə  edilirdi.
Qala 2014-cü ilin dekabrında Rok Mejak tərəfindən satın alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Rəsmi turizm saytı
Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutu

**Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutu** və ya qısaca **TİPİİ** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki qurumlardan biri. Bakı şəhərində yerləşir. Direktoru Vəfa Yaqubludur.

Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutu Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 dekabr 2015-ci il tarixli 372 nömrəli qərarı ilə Bakı Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidənhazırlanma İnstitutunun bazasında yaradılmışdır və onun hüquqi varisidir. İnstitut təhsil sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində iştirak etməklə, təhsil işçilərinin ixtisasartırma təhsilinin məzmun standartını, modul və proqramlarını hazırlayan, təhsil işçilərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsini həyata keçirən, təhsil sistemində tədris-metodik ehtiyacların müəyyənləşdirilməsi, təhsil innovasiyalarının  tətbiqi ilə bağlı praktik məsələləri, stajkeçmə və təkmilləşdirmə proqramlarının həyata keçirilməsini təmin edən əlavə təhsil müəssisəsidir.

İnstitutun əsas məqsədi təhsil işçilərinin davamlı peşəkar inkişafını təmin etməkdən ibarətdir.

**İnstitutun fəaliyyət istiqamətləri:**

Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutunun fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

* təhsil işçilərinin peşəkar inkişafının təmin edilməsi məqsədilə ixtisasartırma təlimlərinin məzmun standartlarının hazırlanması;
* müxtəlif əlavə təhsil və ali təhsil müəssisələri tərəfindən hazırlanmış ixtisasartırma proqramlarının qiymətləndirilməsi;
* keçiriləcək ixtisasartırma təlimlərinin keyfiyyətinə nəzarətin aparılması;
* ixtisasartırma təlimləri keçmiş müdavimlərin yekun qiymətləndirilməsinin aparılması;
* müasir və innovativ yanaşmaların tədqiqi və pilot layihələrin hazırlanması.

## Tarixi
Əvvəlki adı **Bakı Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidənhazırlanma İnstitutu** olmuş, 2 dekabr 2015-ci ildən indiki adını daşıyır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 17 yanvar 2019-cu il tarixli Fərmanına əsasən Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutunun Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun, İstedadlı Uşaqlarla İş Mərkəzinin və Respublika Elmi-Pedaqoji Kitabxanası ilə birlikdə vahid qurumda birləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

## Strukturu
İnstitutda 1 mərkəz, 10 şöbə fəaliyyət göstərir:
*İnsan resursları mərkəzi;
*Əlavə təhsilin məzmun standartları söbəsi;
*Tədris resursları şöbəsi;
*Qiymətləndirmə şöbəsi;
*Monitorinq şöbəsi;
*Beynəlxalq layihələr şöbəsi;
*Layihələrin idarə edilməsi şöbəsi;
*Kadrlar şöbəsi;
*İnformasiya şöbəsi;
*Mühasibatlıq şöbəsi;
*Təsərrüfat şöbəsi.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Knin qalası

**Knin qalası** **(''[[Xorvat dili|hr.]] Kninska tvrđava'')** — Xorvatiyada ən yüksək dağın (Dinara) və Krka çayı mənbəyinin yaxınlığında yerləşən qala. Xorvatiyada ikinci ən böyük və ən mühüm müdafiə qalasıdır. Qala 9-cu əsrdə tikilmiş, hazırkı vəziyyəti 17-ci və 18-ci əsrlərdə formalaşdırılmışdır. 1076-cı ildən Xorvatiyanın Kralı Demetrius Zvonimirin hakimiyyəti dövründə başçılıq etdiyi Xorvatiya Krallığının siyasi mərkəzi kimi xidmət etdiyi dövrdə zirvəyə yüksəldi.

## Yerləşməsi və təsviri
Dalmatiadan Xorvatiya və Bosniyaya qədər gedən əsas nəqliyyat dəhlizində yerləşir. Knin qalası, dağın ətəklərində olduqca erkən formalaşmış Xorvatiyanın Knin şəhərindən 100 metr (328 fut) yüksəklikdə, Spas dağının üstündə yerləşir. Arxeoloji qazıntılar bu ərazidə məskunlaşmanın 6-cı əsrə aid olduğunu göstərir. Dənizdən 345 metr (1,132 fut) yüksəklikdə yerləşib, 470 metr (1540 fut) uzunluqda və 110 metr (361 fut) genişlikdədir.
Tikinti materialının əskik olması səbəbindən binanın orijinal görünüşü tamamilə məlum deyil. Tikinti yüksək divarlarla əhatə olunmuşdur. Qala üç hissədən ibarətdir: şimal, orta və cənub. Qala hər bir hissəsi boşluqlar və silah çuxurları ilə qorunur və şəhərin qapıları və qaldırılan körpüləri ilə digər hissələrə qoşulur. Son araşdırmalara görə, şimal hissəsinin formalaşması 8-ci əsrin ortalarından XI əsrin axırına qədər davam etmişdir. Qalanın qapıları palıd ağacından olub dəmir barmaqlıqlarla möhkəmləndirilmişdir. Əsas giriş darvazası isə Barokko arxitekturalı dəmir qapılardan ibarətdir.
Şimal hissəsinin, sol tərəfində, qubernatorun binası var idi; bu gün köhnə şəhər binasıdır. St. Barbara Kilsəsində zəng saxlanılır – hansı ki, 1994-cü ildə, II İohann Pavelin  Knin'de qaldığı zaman tərəfindən hədiyyə edilmişdir.
## Tarixi
Xorvatlar bu qalanı, viran qalmış Roman qəsəbəsində məskunladıqdan sonra inşa etməyə başladılar.
Qala sahibləri daima qala dizaynını yaxşılaşdırdılar ki, bu zamanın müdafiə ehtiyaclarına uyğun gəlsin. Qalada bir neçə mərasim salonu və Xorvat hökmdarlarının sarayı var idi.
Qala 14-cü əsrdə kiçik və böyük bir şəhərə bölündü. Kiçik şəhər əsasən müdafiə məqsədləri üçün istifadə edilirdi və böyük şəhərlərdə isə evlər tikilmişdi ki burada qubernatorlar, yepiskoplar qalırdı.
Qalanın ən qədim sahəsi şimal tərəfində yuxarı şəhərdir, orta və aşağı şəhərlər isə Orta əsrlərdə tikilmişdir.
XV əsrdə, Osmanlı İmperiyasının  Avropaya yönləndiyi bir dövrdə, qala girişinin möhkəmləndirilməsi üçün əlavə bir sıra müdafiə divarları qurulmuşdur. 1522-ci ilin mayında Osmanlı qüvvələri Knin qalasını mühasirəyə aldı və bu döyüş 29 may 1522-ci ildə Osmanlıların qələbəsi ilə sona çatdı.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xorvatiya
Harran Ulu məscidi

**Harran Ulu məscidi** (*digər adı* Firdevs Məscidi) — Türkiyənin Harran şəhərində məscid.

## Tarixi

Əməvi hökmdarı II Mərvan tərəfindən tikilmişdir. 1269-cu Monqollar tərəfindən dağıdılmışdır. Xarab vəziyyətdə olan məscid 800 ildən sonra 2019-cu ildə restavrasya olunmağa başlanmışdır.

## İstinadlar
Tetsurō Deqava

— Yaponiya komediyaçısı.

## Həyatı
1985-ci ildə universitetdən məzun olduqdan sonra, Bir yoldaşla bir şirkət qurdu, Deqava başçılığına gətirildi. Yalnız komediya fəaliyyəti deyil, Filmdə bir çox adam çıxdı.

## Filmography

### Film
**Welcome Back Tora-san!* (2019)

### TV Drama
* Mysterious girl Nile Thutmose (1991) - Third Son of Nile Demon Three Brothers (Actord by : Satoru Saito (Eldest Son) (ep. 16, 18), Yoshiaki Umegaki (Second Son) (ep. 16 - 18)) (ep. 16 - 18)

### Dubbing
**Piranha 3D* (2011) - Deputy Fallon (Ving Rhames)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* rəsmi profil
Hadisə Üfüqü Teleskopu

**Hadisə Üfüqü Teleskopu (HÜT)** () radio teleskop sistemi olub qlobal teleskop şəbəkəsi təşkil edir. Hadisə Üfüqü Tekeskopu layihəsi Yer kürəsinin müxtəlif nöqtələrində bir-birindən uzaqda bucaq imkanı kifayət qədər olan 8 kəskin uzun bazisli interferometrik stansiyalardan məlumatları birləşdirərək super massiv Qara Dəliyin Hadisə Üfüqü kimi nəhəng obyekləri müşahidə etməyə imkan verir. Proyektin hədəfi Yer Kürəsindən ən böyük bucaq diametrində iki Qara Dəliyi müşahidə etməkdir. Müşahidə məntəqələri *cD tipli* ovalvari super nəhəng Messier 87 qalaktikasının mərkəzindəki Qara Dəlik və Süd Yolu qalaktikanısının mərkəzində yerləşən *Sagitta*rius A***** Qara Dəliyidir.

## Messier 87*

Hadisə Üfüqü Teleskopu Əməkdaşlığı özünün ilk uğurlu nəticəsini 10 aprel 2019-cu il tarixdə eynianda 6 müxtəlif bölgələrdə keçirilmiş mətbuat konfransında açıqlamışdır. Məlumatda birbaşa *Messier 87* qalaktikasının mərkəzindəki Qara dəliyin şəkli göstərilərək M87 adı altında qeyd olunmuşdur. Elmi nəticələr 6 məqalədə The Astrophysical Journal Letters jurnalının 875-ci sayında nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cax-Qambu

**Kərəyday**, **Kerabetay**, daha çox tanqut titulu olan **Cax-Qambu** adı ilə tanınırdı (Çaxa-Qambu, Cakambu;  ) — bir çox mənbələrdə *Van Xan* kimi də tanınan Kereit xanı Toğrul xanın kiçik qardaşı. Toğrulun nəvələri kimi Cax-Qambunun nəvələri də Monqol İmperiyasının tarixində mühüm rol oynamışdır. Belə ki, onun kiçik qızı Sörköktəni Çingiz xanın kiçik oğlu Toluy xanla evlənmişdi; onların 4 oğlu Monqol İmperiyasının tarixində özlərinə məxsus iz qoymuşdur. Onlardan Münke və Xubilay müxtəlif vaxtlarda Monqol İmperiyasının xanları oldu. Hülakü Cənub-Qərbi Asiyada Elxanilər dövlətinin banisi və ilk xanı oldu. Arıq Buğa isə qardaşı Xubilayla Monqol xanı olmaq uğrunda mübarizə apardı. Cax-Qambunun digər qızı Biktutmuş-fucin isə Çingiz xanın böyük oğlu Cuçinin xanımı idi.

## Bioqrafiya
Toğrulla yanaşı, Cax-Qambunun Ərkə-Hara, Tay-Timur-Tayşi və Buğa-Timur adlı qardaşları da vardı. Ataları Hurcakus Buyuruq xanın ölümündən sonra, Toğrul ölkə sərhədlərini mərkəzi hakimiyyətə tabe etmək üçün sərhəd zonasına göndərildi. Bundan istifadə edən Tay-Timur-Tayşi və Buğa-Timur atalarının taxtını ələ keçirdilər. Toğrul geri dönərək qardaşlarını öldürüb, Kereit taxtına oturaraq xan seçildi. Ərkə-Hara qaçaraq nayman qəbiləsinə sığındı, onların yardımı ilə qısa müddətə də olsa hakimiyyəti ələ keçirdi. Toğrul yalnız monqol lideri Yesugey bahadurun (*[[Çingiz xan]]ın atası*) köməyi ilə hakimiyyətini bərpa etməyə müvəffəq oldu.

## İstinadlar
ETİ

**ETİ** — 1962-ci ildə Firuz Qanadlı tərəfindən Əskişəhərdə yaradılıb. Biskvit, peçenye, keks, tort, şokolad, vafli, uşaq yeməyi və hazır ərzaq məhsulları istehsal edərək, hal-hazırda Dünya şirkətləri ilə yarışa girib. Şirkət loqosunda olaraq Het Günəş Simvolundan istifadə edir. Həmçinin şirkət, Əskişəhərsporun da baş sponsoru mövqeyindədir.

## Məhsulları
Türkiyədə 1962-ci ildən bu yana ərzaq məhsulları istehsalında ilk sıralarda gələn ETİ adı ilə bütünləşmiş krekerlər və səhər yeməyi, şokoladlar və şokoladlı məmulatlar, biskvitlər və vaflilər, körpə məhsulları ilə kekslər və tortları ilə məşhurdur. Türkiyənin ilk lifli biskviti *Burçak*, ilk hazır qızarmış çörəyi *Etimek*, ilk sənaye istehsalı tortu, ilk qablaşdırılmış piroqu *Turdu*, ilk qlütensiz biskviti *Pronot* və ilk yaş tortu *Browni* kimi məhsullarla ilklərə imza atıb. 1970-ci illərdə nəşr olunan ETİ reklamındakı Oqtay Tem tərəfindən bəstələnən "Bir Sirrim Var" mahnısı ilə ETİ məhsulları məşhurluğunu daha da artırmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*ETİ Rəsmi veb səhifəsi
Kaşubiya

**Kaşubiya** (həmçinin *Kaşubı*; ; ; ; ) — Polşanın şimal-qərbində, kaşub etnik qrupuna məxsus ərazi. Kaşublar qərbi slavyan qrupuna daxildir. Onların əsas ictimai birliyi Kaşub-Pomeraniya adlanır. Kaşubiyanın qeyri-rəsmi paytaxtı Qdansk şəhəri hesab olunur. Bəzi ensiklopedik mənbələrdə kaşubiyanın paytaxtı Veyxerova və ya Kartuza şəhəri göstərilir.

## Əhalisi

Kaşubların sayı haqqında müxtəlif dəyərləndirmələr mövcuddur. Polşa ərazisində kaşubların sayını 300 000 dən çox göstərirlər. Başqa bir mənbədə isə 50 000–500 000 arasında görstərilir.

2002-ci ildə keçirilən siyahıya almada cəmi 5 062 nəfər özünü kaşub kimi göstərmiş. 52 665 nəfər isə doğma dillərinin kaşub dili olduğunu qeyd etmiş. Əksər kaşublar vətəndaşlıq kimi özlərini polyak hesab edir. Etnik kaşublar isə özlərini həm kaşub, həm də polşalı hesab edir. 2011-ci ilin siyahıya alınmasında özlərini kaşub hesab edələrin sayı 228 min olmuş. Bunlardan 16 mini özlərini təmiz kaşub hesab edir. Min nəfər isə ilk növbədə özlərini kaşub, sonra isə polyak hesab edir. 211 min nəfər isə özlərini ilk növbədə polyak, sonra isə kaşub hesab edir.

## Tarixi
Kaşubiyanın və kaşubların tarixində ən önəmli məqamlardan biri onların müxtəlif zamanlarda almanlaşma və polyaklaşmaya məruz qalmalarıdır. Kaşubiya haqqında ilkin məlumatlar XII əsrlərə təsadüf olunur. Kaşubiya ərazisinin bir hissəsinə kastelyanlar nəzarət etmiş. XIII əsrə qədər onların üzərindəki ali hakimiyyət polyaklara məxsus olmuş. Daha sonra isə hakimiyyət alman imperatorlarına keçmiş. Bununla da onların almanlaşma dövrü başlamış.

Mənbələr göstərir ki, 1238-ci ildə hersoq Boquslav həm də, "Kaşubiya hersoqu" (*dux Cassubie*) adlanırdı; prussiya kralı isə Herzog von Kassuben — Kaşubiyada hersoqluq mövcud idi.

## İstinadlar
Xaqan bəy

**Xaqan bəy** — son Xəzər xaqanları tərəfindən istifadə olunan titullardan biri. Titul iki sözün birləşməsindən yaranıb; «Xaqan» – türk iyerarxiyasındakı ən ali titul və «Bəy» – zadəgan titulu, bəzi mənbələrə görə hərb meydanında xaqandan sonra ən ali vəzifəli şəxs. Xəzərlərdə xaqan-bəydən daha yüksək titul «Xaqan» və ya «Böyük xaqan» idi. Xaqan bəyin bir müavini olurdu – «Hündür xaqan».

Xəzərlərdə hakimiyyət iki şəxs – xaqan və bəy arasında bölünmüşdü. Müasir ərəb tarixşünasları xaqanın tamamilə ruhani rəhbər və ya nominal başçı, bəylərin isə idarəetmə və hərbi səlahiyyətlərə malik bir şəxs olduğunu düşünürlər.

Bu titula ilk dəfə ərəb coğrafiyaşünası Əhməd ibn Fədlanın (922) ilkin məktublarında rast gəlinir. Böyük və kiçik xaqan titullarından türk xaqanlıqlarında geniş şəkildə istifadə edilirdi. Xəzərlərdə bu, ikihakimiyyətliliyin axırıncı mərhələsi idi. Bu dövrdə bəylər hakimiyyəti Bulani sülaləsinin əlindən almışdır. Bəzi tədqiqatçılar retrospektiv şəkildə inanırlar ki, bu iki titulun birləşməsi Xəzər xaqanlığının süqutundan çox keçməmiş gerçəkləşmişdir, çünki o dövrün bir sıra mənbələrində ikihakimiyyətlilik barədə məlumat verilmirdi.

Bəzi mənbələr Xəzər bəylərinə «İşad» (Göytürk hərbi vəzifəsi) və ya «Məlik» (ərəb dilindən – «Kral») olaraq xitab edirlər. Nəzəri baxımdan xaqandan asılı olan bəy gerçəkdə Xəzər xaqanlığının ordusunu və mülki hökumətini idarə edirdi.

## Mənbə
* 
* 
* 
*