open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serqo Mindiaşvili

**Serqo Mindiaşvili** () — Osetiya və gürcü şairi, nasir, tərcüməçi, Cənubi Osetiya Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Bioqrafiyası
Cənubi Osetiyada yaşayıb işləyir. Əsərlərini osetin, gürcü və rus dillərində yazmışdır. Osetiya və gürcü dillərində bir çox şeir məcmuələrinin müəllifidir.

İllər keçdikcə onun şeir məcmuələri nəşr olunur: "Qardaşı oğlunun vergisi" (), "Günəşlə söhbət" (), "Gün duruşumun düşüncələri" 1981, "Atom yoxsa boru?" 1988, "Ekzotik Nağıl" 1989, "Ümid zəngi" 1990, "İkiqat bədbəxtlik" () 2011 və s. Ölümündən sonra 2017-ci ildə "Səni Sevirəm" () kolleksiyası hazırlanmışdır. Toplu həyat yoldaşı tərəfindən toplanaraq çapa verilir. Mindiaşvilinin əsərləri rus dilində nəşrə hazırlanır.

Serqo Mindiaşvili təkcə vətənində deyil, xaricdə də tanınır: müxtəlif vaxtlarda əsərləri məşhur rus şairləri və tərcüməçiləri Aleksandr Qrekov, Nikolay Qoroxov və rus, ingilis, belarus, ukrayna, erməni, abxaz və digər dillərə tərcümə edilmişdir.

SSRİ Yazıçılar Birliyinin, Beynəlxalq Yazıçılar Birliyi Birliyinin və Cənubi Osetiya Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. Şairin əsərlərinin sonuncu nəşri onun 70 illik yubileyinə aiddir. Bu yubiley tarixinə ""İkiqat bədbəxtlik" şeirlər toplusu nəşr olunub. Bu kitaba müxtəlif illərdən şerirlər daxildir. Müəllif özü kitabın hər iki hissəsinin müxtəlifliyini qeyd etmişdir. Birinci hissəyə XX əsrin 60–80-ci illərə aid şeirlər mövzularının çox müxtəlif olduğu əsərlər daxildir. İkinci hissə "Müharibə lənəti" adlanır və 1989-cu ildən 2010-cu ilə qədər yazılmış əsərlərdən ibarətdir. Kitabın bu hissəsi tamamilə Gürcüstanın Cənubi Osetiyaya silahlı təcavüzünün faciəli nəticələrinə həsr olunmuşdur. Bu onun şəxsi faciəsi və sonradan sağlamlığına təsir edən ağır travma olur. O deyirdi: "Mən Cənubi Osetiyada doğulmuşam və yaşayıram. Atam gürcü, anam osetindir. Mən özüm gürcüyəm, həyat yoldaşım isə osetindir və Gürcüstan rəhbərliyinin törətdiyi mənasız silahlı təcavüzün bütün bu ikiqat dəhşətlərini görmək çətindir. Bir çox gürcü və osetin öldü, hər iki tərəfdən mənə yaxın insanlar. Əziyyətlərim ikiqat çətin idi, çünki mən, anası və arvadı osetin olan bir gürcü, hər iki xalqla eyni dərəcədə yaxınam." Ona görə də müharibəyə həsr olunmuş ikinci hissə şairin ruhunun fəryadı olur. Şeirlərində planetdə müharibənin qarşısını almaqdan, xalqlar arasında sülhü qorumaqdan və gücləndirməkdən, sevgidən bəhs edir.

## Ailəsi
Atası — Mindiaşvili Vissarion İosifoviç, anası — Alborova Tamara Mixaylovna.

Həyat yoldaşı — Sxovrebova Fenya Georgiyevna, qızı Lali, nəvələri — Barsalan və Anna.

Serqo Mindiaşvili atası gürcü, anası osetindir.

## Mənbə
* Вышла в свет новая книга
* Книги автора
* Книги автора
* Юбилей мастера
* Альманах "Южный Кавказ" (стр. 183) 
* http://diaspora.gov.ge/files/33_495_188819_OSURI-1.pdf
* Литературная газета. Музы вновь заговорят
* https://web.archive.org/web/20160304134510/http://sojcc.ru/rus/print:page,1,815.html
* http://www.e-reading.me/bookreader.php/129993/Literaturnaya_Gazeta_6252_(48_2009).html

## İstinadlar
Pirikitel Alazani

**Pirikitel Alazani çayı** (**Pirikiti Alazani**, Pirikita Alazani, Pirikitel Alazani, ) — Gürcüstanın şimal-şərqində Tuşetiya tarixi-coğrafi bölgəsində dağ çayı. Tuşeti Milli Parkının şimal hissəsindəki Kaxeti Axmeta bələdiyyəsinin ərazisindən axır. Andi Göysu çayının sol qoludur.
## Toponimiyası
Yuxarı axarda çayın adı - Xvaxidisçkali () adlanır. Gürcü dilindən tərcümə edildikdə çayın adı üç hissəyə ayrılır. Sözün hərfi mənasında gürcü dilində: ქვა (kva) - daş, yük; gürcü dilində ხიდის (hidis) - körpü və yük;  gürcü dilində: წყალი (tskali) - su, çay deməkdir.
## Coğrafiyası
Çayın ümumi uzunluğu 46 (49) km-dir. Pirikitel Alazaninin hövzə sahəsi 368 km² -dir.

Çayın mənbələri dəniz səviyyəsindən 3000 m yüksəklikdə, Gürcüstanın Rusiya ilə sərhədi yaxınlığında, Tebulos və Atsunta silsilələrinin qovşağında Pirçita (3783 m) və Tebulosmt (4492 m) zirvələri arasında yerləşir. Yuxarı axarlarda, Larovanis-Tskali birləşməsindən əvvəl, əsasən Ruani və Tuşetski silsilələri arasında cənub-şərqə və şərqə axır; orta və aşağı axarlarda Alazan və Tuşeti silsilələri arasında axır və üstünlük təşkil edən istiqamət cənub-şərqdir. Çayın aşağı axınının əvvəlindəki eni 12 m, dərinliyi 1,2 m -dir.

Pirikitel Alazani çayının mənbəyi Andi Göysu çayının sol sahili boyunca 144 km məsafədə, dəniz səviyyəsindən 1603 metr yüksəklikdə, Şenako kəndinin şimalında yerləşir. Mənbəyin yaxınlığında suyun sürəti 2,2 m/s-ə çatır.

Yüksək sululuq yaz və yayın ikinci yarısında baş verir. Çayda suyun maksimal səviyyəsi iyulda olur. Çayda aşağı su dövrü noyabrdan aprelə qədər davam edir. Mənbədən başlayaraq çayda orta illik su axını həcmi 10,2 m³ / s təşkil edir. Suyun həcminin yarıdan çoxu yay və payızda (56%), yazda - 34% və qışda - 10% təşkil edir. 

Pirikitel Alazani çayının əsas qolları, yaşayışsız Girevi kəndinin üstündən sağ istiqamətdə axan Larovanis-Tskali və Dartlo kəndi yaxınlığında sol istiqamətdə axan Didixevidir. 

Çayın yaxınlığında Dano, Dartlo, Amili, Şenako yaşayış məntəqələri yerləşir.

## İstinadlar
BTS albom diskoqrafiyası

Aşağıda 12 iyun 2013-cü ildə Big Hit Music tərəfindən yaradılmış Cənubi Koreyalı musiqi qrupu BTS-in albom diskoqafiyası verimişdir.
## Studiya albomları

## Yenidən nəşrlər

## Qeydlər

## İstinadlar
Asxi yaylası

**Asxi yaylası** ( ) —  Gürcüstan Respublikasının qərbində yerləşən yayla. Asxi yaylasın ölkənin Saqer və Martvil rayonlarının ərazisinə daxildir. Yayla  Svaneti bölgəsinə aiddir. Bu yayla Qərbi Gürcüstanın ən yüksək karst prosesi gedən ərazisidir. Ən yüksək zirvəsinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2519 metrdir.

Yayla xarici forma baxımdan balığı xatırladır. Asxi yaylası Texuri çay dərəsinin qərbindən başlayır və kəskin olaraq şərqə, Kvereşule və Sxenisskali çaylarına doğru istiqamətlənir. Asxi tektogen mənşəli yüksək yayla formalı dağ sistemidir.

Yayalanın şimal hissəsi Kvibiya çökəkliyindən (6x12 km) və Maydani yaylasından (4x12 km) ibarətdir. Cənub hissəsində isə daha mürəkkəb sinklinal olan Turçu-Didqami düzənliyindən ibarətdir. Cənub yamacda Saçxuri, Abaşı, Okase və s. çayların eroziya mənşəli kanyon dərələri ilə kəsilib.

Massivin şimal və cənub sərhədləri yüksək (300 m) sıldırımlı qayalardan ibarətdir. Asxi yaylası üçün alp çəmənliyi landşaftı və bitki örtüyü xarakterikdir. Ən yüksək zirvənin adı  Qadrekiladır (Sxivindqula). Ərazinin ümumi sahəsi 450&nbsp;km²-dir. Bu sahənin 120&nbsp;km²-lik hissəsi  çılpaq dağ ərazilərindən və karstl çəmənliklərdən ibarətdir.

## Hidrologiyası
Asxi mərkəzdənqaçma axınının təzahürü olan ayrı bir karst massividir. Karst mənşəli mənbələrı müxtəlif hidrodinamik zonalar və hipsometrik səviyyələrlə malikdir. Mağaraların qaleriyalarında axınlar horizontal formada hərəkət edərək bəzən möhtəşəm şəlalələr meydana gətirir. Bunlardan hündürlüyü 40 metr olan Tobi -1 mağarasındakı şəlaləni və hündürlüyü 105 metr olan Tobi-2 mağarası şəlaləsini misal göstərmək olar. Sular kimyəvi baxımdan əsasən kalsium-hidrokarbonatlıdır.

## Asxi mağaraları
Yayla ərazisində 140-dan çox boşluqlar mövcuddur. Mağaralarda daş uçqunlarının çox olması səbəbi ilə ziyarətçilər üçün təhlükəlidir. Bəzi mağara daxilində daşlaşmış dəniz orqanizmlərinin qalıqlar var. Bəzi mağaralar xüsusi adlarala adlandırılmışdır: Vısoski mağarası, Maçulski mağarası, Nino mağarası və s. 1973-cü ildə SSRİ-nin karst və mağara araşdırması institutunun məlumatına əsasən bölgədə 38 quyu və şaxta, 41 subhorizontal mağara mövcuddur. Bölgədəki mağaraların ümumi uzunluğu 3409 metr, dərinlik isə 1383 metrdir. Sahəsi 16 300 m², boşluqların ümumi sahəsi isə 192 500 m³-dir. Masifdəki mağaraların sıxlığı 100&nbsp;km -də 1064 -ə çatır.

## İstinadlar
The Doors (albom)

***The Doors*** — Amerikalı "The Doors" rok qrupunun birinci studiya albomu.

## Mahnı siyahısı
# *Break on Through* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:29
# *Soul Kitchen* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 3:35
# *The Crystal Ship* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:34
# *20th Century Fox* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:33
# *Alabama Song (Whiskey Bar)* *(Bertolt Brecht, Kurt Weill)* — 3:20
# *Light My Fire* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 7:06
# *Back Door Man* *(Dixon)* — 3:34
# *I Looked at You* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:22
# *End of the Night* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:52
# *Take It As It Comes* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 2:53
# *The End* *(Morrison, Krieger, Manzarek, Densmore)* — 11:41
Yelkən (qaya)

**Yelkən qaya** — Karasnodar diyarında təbiət abidəsi. Qaya Qara dənizin sahildə, Gelencik şəhərindən 17 km cənub-şərqdə, Praskovevka kəndinin  (sahil boyu 500 metr) və Canxot (4,5 km) xutorunun yaxınlığında yerləşir.

## Ümumi məlumat
Yelkən qayası dəniz sahilində yerləşən vertikal şahid dağ mənşəli qumdaşı parçasıdır. Qaya əsas hissədən uçqun səbəbi ilə ayrılmışdır. Xarici görünüşünə görə qaya parçası düördbucaqlı yelkəni xatırladır. O üzdən yelkən adlandırılıb. Qayanın qalınlığı bir metrdən çoxdurur. Hündürlüyü 25 m, uzunluğu isə 20 m-dir. Bəzi mənbələrdə isə hündürlüyü 30 m, uzunluğu isə 25 m qeyd olunur. Qayanın dörddə üçündən çoxu sahilə perpendikulyar olaraq dənizə daxil olub. 

Qaya üzərində, 2,5 hündürlükdə dəlik var. Onun yaranma səbəbi aydın deyil. Bəzi mənbələrdə göstərilir ki, Qafqaz müharibəsi zamanı dağ artilleriyasının atəşi nəticəsində yaranıb. Ancaq dəliyin mənşəyinin bu versiyası sual altındadır: Qara dəniz sahillərini tədqiq edən S.Vasyukov 1903-cü ildə qayanı tədqiq etdikdən sonra yazırdı ki, "... dənizçilər döyüş gəmisindən atəş açdılar, 4 mərmi atdılar, amma divar sarsılmaz olaraq qaldı, baxmayaraq ki, heç vaxt qayanı deşməyən top mərmilərinin izləri nəzərə çarpır ...".

Qaya üzərində həmən hündürlükdə başqa bir kiçik dəlik də var. Onu görmək üçün Canxot qəsəbəsi tərəfə baxmaq lazımdır.

Sahil tərəfdən qaya üzəri ilə aşağı çətinliklə bir qayaya dırmanma yolu mövcuddur. Fransız çətinlik dərəcəsinə əsasən yol 4-cü kateqoriyaya aiddir. 2015-ci ilin məlumatlarına əsasən marşrut yetərincə köhnədir. Bəzi yerlərdə uçmalar müşahidə olunur. Qarmaqlar artıq zəif tutulur (və boltlar paslanıb). Mütəxəssislər yolu dırmanmamağı məslət görür.

## Meydana gəlməsi
Bu bənzərsiz formasiyanın meydana gəlməsinin səbəbləri dənizin quruya irəliləməsi, eroziya, eləcə də qayaların fərqli bərliyə malik olması idi.

## Qorunması
Təbiət abidəsi statusu 24 noyabr 1971 -ci ildə Gelencik şəhəri rəhbərliyi tərəfindən qayaya verilib. Qaynın qorunması Divnomorsky kənd məclisinə həvalə edilib.

## İstinadlar
Ajek şəlaləsi

**Ajek** ( — qar, к (куа) — oğul) — Rusiyanın Krasnodar diyarında şəlalə. Ajek şəlaləsi Ajek çayı üzərində, çayın Soçi çayına töküldüyü yerdə yerləşir. Şəlalə Xostinski rayonu daxildədir. Ajek şəlaləsi Soçi Milli Parkı ərazisi daxilində olub Orexovka kəndindən 6,5&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Etimologiyası
Şəlalənin və çayın adı ubıx dilindən tərcümədə «qar oğlu» (*же* (*аже*) — qar, *к* (əsas söz *куа*) — oğul) və ya «qarla doğulan» deməkdir. Belə bir adın yaranmasına səbəb Saxarnoy dağının cənub yamacıdır. Məhs bu ərazidə olan qar papağının olmasıdır. Qış aylarında yağan yağntılar nəticəsində bu ərazidə qar örtüyü formalaşır. Qonşu zirvələrdə isə qar örtüyü tez əriyir.

Başqa bir ehtimala görə Ajek  — «maral oğlu» deməkdir. Ubıx dilində  *же* (*аже*) həm də «maral» və ya «maral balası» deməkdir. Yəni tərcümədə "maralların otladığı yer".

J N. Kokov hesab edir ki, şəlalənin adı kabarda dilindən tərcümədə «keçi tirəsi» deməkdir. Ş.D.İnal-İpa belə bir variant təklif edir: Ajek abxaz dilindən tərcümədə - *Ажаква*, «saqqal» deməkdir.

Ola bilsin ki, Ajek (*Ажеко*) şəxs adı olub bu ərazidə yaşayan nəsilin adıdır.

## Ümumi məlumat
Şəlalə təxminən 40-50 min il əvvəl şistli süxurları üzərində əmələ gəlmişdir. Suyun geoloji işi nəticəsində süxurlar aşınmış və hündürlüyü 9,5 metr olan çıxıntı yaranmışdır. Şəlalənin eni təxminən — 1,5 metrdir.

Suyun töküldüyü yerdə diametri 7 metr olan göl formalaşıb. Su axınları sıldırım divarları at nalı (hündürlüyü 20 m-ə qədər) olan bir kanyon əmələ gətirib. Şəlalənin kənarlarında, qaya üzərində şümşad və sarmaşıqlar geniş yayılıb.

Günəş şüaları şəlalə ərazisinin tam işıqlandıra bilmir. Kanyonun yarısı həmişə kölgəli olur. Şəlalənin yerləşdiyi zona sanitar baxımdan yaxşı durumdadır. Buna səbəb şəlaləyə gedən yolun yetərincə çətin olmasıdır.

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт Сочинского национального парка
* Фотоальбом водопада Ажек

## İstinadlar
Minerva Universiteti

**Minerva Universiteti** —  ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən özəl universitet.

## Tarixi
2012-ci ilin aprel ayında Minerva Layihəsi KGI-da Minerva Universitetinə çevriləcək bakalavr proqramını yaratmaq üçün Benchmark Capital-dan 25 000 000 ABŞ dolları məbləğində vençur maliyyəsi aldı. Stephen Kosslyn, 2013-cü ilin mart ayında Minerva'ya qurucu rektor olaraq vəzifəyə gəldi.

Minerva, beş proqramı üçün WASC regional akkreditasiyasını aldı: Sosial Elmlər üzrə fakültə, İncəsənət və Humanitar Elmlər fakültəsi, Təbiət Elmləri fakültəsi, Texniki elmlər fakültəsi və Biznes fakültəsi. Minerva Universitinin tərkibində fəaliyyətə başladı.

Minerva Universiti üçün qəbul 2014-cü ildən başladı. Universitet, 69-tələbəni qəbul edəcək yer təklif etdi və 2464 müraciət etdi. 2,8% qəbul dərəcəsi ilə dünyada ən çətin qəbul oluna biləcək universitetlərin siyahısında yer aldı.

2016-cı ildən başlayaraq, Minerva Universitində magistratura və doktorantura şöbəsi yaradılıb və tədris olunur.

2017-ci ildə universitetə müraciət edənlərin 2%-i 2020-ci ildə isə 1%-dən az qəbul olmuşdur.

## Elmi strukturu
İlk akkreditasiya planına əsasən, Minervanın əsas akademik müəssisəsi Sosial Elmlər Kolleci, Təbiət Elmləri Kolleci, Hesablama Elmləri Kolleci və İncəsənət və Humanitar Elmlər Kollecinin daxil olduğu İncəsənət və Elmlər Məktəbi idi. Biznes Elmləri Bakalavr dərəcəsi WASC tərəfindən təsdiq edildikdə, bu, Biznes Fakültəsinin (və Kollecinin) yaradılmasına səbəb oldu. 2018-ci ilin may ayında təhsil ocaqları iki bölməyə ayrıldı, Humanitar elmlər və Texniki elmlər olaraq.

Müəllimlərə Minervanın xüsusi öyrənmə platforması Minerva Forum™ istifadə etmək üçün təlim verilir.

## Reytinq və akkreditasiya
Minerva Universitetinə 2020-ci ildə bakalavr pilləsinə 180 ölkədən 25 000 müraciət daxil olmuş, onların sırasında yalnız 2%-ni qəbul edilmişdir.

## İnfrastrukturu
Minerva, San Fransiskoda, Kaliforniyada Türk küçəsində, Seulda, Heydərabadda, Berlində, Buenos Ayresdə, Londonda və Tarpeydədə korpusları var.

Minervanın bütün dərslər 19 nəfərlik qruplarla universitetinin öz proqramı vasitəsilə onlayn keçirilir.

Universitet hər semestrı bir şəhərdə olmaqla 7 müxtəlif şəhərlərdə tədris edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İmtahan (film, 2006)

**İmtahan** — 2006-cı il türk dram filmi. Film İstanbul Beykozda Baybaros Heyrəddin Paşa Anadolu Dənizçilik Peşə Liseyində çəkilmişdir.

## Süjet
Mərd (İsmail Hacıoğlu), Sinan (Yağmur Atacan), Qəmzə (Röya Önal), Kaan (Caner Özyurdlu) və Uluç (Volkan Dəmirox) gələcək qayğısı, ailə basqısı, ağır məktəb həyatı və imtahan stressi səbəbiylə hər şeydən bezib. Komandanın ilk olaraq məktəbdəki yazılı imtahanların suallarını ələ keçirməklə başlayan macərası ÖSS Sual Bankı soyğununa qədər uzanır.

## İstinadlar
Axçu dərəsi

**Axçu** — Qavqazda çay dərəsi. Dərə Krasnodar diyarının Adler rayonu ərazisindədir. Soçi şəhəri yaxınlığındadır.

## Adlanması
Dərə adı ilə bağlı bir neçə versiya mövcuddur: abxaz dilində *Аахыц* — "cənub yamacı" və ya abxazca *Ахуаца* — "dağ yeriг" deməkdir. Başqa bir fikirə görə söz "diş" — şiş qaya, zirvə mənasındadır. Abazin dilində isə Axçu "ildırımın vurduğu yer" mənasını verir.

## Formalaşması
20 milyon il əvvəl əhəng daşlı süxurların tektonik qalxması başlamış və bu proses indid də davam edir. Axçu silsiləsi qalxdıqca Mzımte çayının qarşısını almağa başlamışdır. Nəticədə çay silsilədən əlavə dərə-yol açmışdır. Yolun 34 km-lik hissəsində dərənin ən dar hissəsi mövcuddur. Əsas massivdən çatla ayrılmış nəhəng qayalar dərə boyu uzanır. Bu ərazidə 1968-ci ilin 13 yanvarında böyük uçqun baş vermişdir. Uçqun çayın qarşısını kəsərək gölün yaranmasına səbəb olmuşdur. Gölün dərinliyi 18 metr olmuşdur. 5–7 il sonra çay tədricən bəndi yumuş və göl itmişdir.

## Yerləşməsi
Dərə Mzımta çay vadisi ilə Axçu çay dərəsinin müəyyən bir hissəsini əhatə edir. Adlerdən Krasnaya Polyanaya doğru hərəkət etsək, dərənin girişi Monastyr kəndinin yaxınlığında yerləşir.

## Ümumi məlumat
Dərəni əmələ gətirən əhəng daş süxurlarını qalınlığı min metrdən çox olub yuxarı yura dövrü yaşlıdır. Dərənin uzunluğu 3 km, ən dərin yerin dərinliyi 800 metrdir. Eni təxminən 20–30 metrdir. Bu Qafqaz dağlarını kəsən ən dərin dərələrdən biridir. Torpaq örtüyü rifogen əhəng daşlı mənşəlidir. Qara dəniz qızılbalığı kürülədikdən sonra digər qızılbalıqlardan fərqli olaraq ölmür. Onlar bir neçə il çaya gələ bilirlər. Kürüdən çıxan cavan balıqlar həyatının ikinci ilində dənizə qayıdırlar.

Dərə üzərində əsasən enliyarpaqlı və qarışıq meşələr üstünlük təşkil edir. Əsas olaraq fıstıq və şam meşələri geniş yayılıb. Meşələr yetərincə sıxdır və rütubətlik yüksəkdir.

Mzımtı çayının dərə ərazisində qızılbalıqları kürüləmə yeridir. Qara dəniz qızılbalığının uzunluğu 110 sm və çəkisi 25 kq olur. Balıqlar çaya mart-may aylarında daxil olur. Kürüləmə isə oktyabrın ortalarında baş verir. Dişi qızılbalıq kürü qoyur. Bunu xüsusi yuvalarda yerləşdirir.

## İstinadlar
Göytəpə Sərhəd Dəstəsi

**Cəlilabad Sərhəd Dəstəsi** — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunda dövlət sərhədinin mühafizə dəstəsi. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının yurisdiksiyasına keçmiş ilk milli sərhəd dəstəsidir.

## Haqqında
Respublikanın İmişli, Biləsuvar, Yardımlı və Cəlilabad rayonları ərazisində 232 kilometr dövlət sərhədini mühafizə edən Göytəpə Sərhəd Dəstəsinin qarnizonu Dövlət Sərhəd Xidmətinin ən böyük qarnizonlarından biridir. Ümumi sahəsi 40 hektar olan qarnizonda yenidənqurma işlərindən sonra gənc əsgərlərin təlim-tədris mərkəzi yaradılmışdır. Bundan əlavə, 2 kazarma binası, ikimərtəbəli qərargah binası, 160 yerlik 2 tibb məntəqəsi, 2 yeməkxana, 202 mənzilli 5 yaşayış binası, 540 nəfərlik klub, 2 idman şəhərciyi, futbol meydançası, uşaq bağçası, digər xüsusi təyinatlı yardımçı binalar inşa olunmuşdur. Xidmət dövründə bu sərhəd dəstəsinin hərbi qulluqçuları 8736 halda dövlət sərhədinin pozulması cəhdinin, 12,7 milyon manat məbləğində qaçaqmalın dövlət sərhədindən keçirilməsinin qarşısını almış, 7448 nəfər sərhəd pozucusunu saxlamışlar. Silahlı sərhəd pozucuları ilə döyüşdə sərhəd dəstəsinin 38 sərhədçisi həlak olaraq adlarını Azərbaycan sərhəd mühafizəsi tarixinə əbədi yazmışlar. XXI əsrdə Azərbaycanın ilk Milli Qəhrəmanı əsgər Eltun İsgəndərov da məhz bu sərhəd dəstəsində xidmət etmiş, dövlət sərhədində terrorçu dəstənin zərərsizləşdirilməsi zamanı komandirlərinin və əsgər yoldaşlarının həyatını xilas edərək qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

## Mənbə
*
Aron Nimtsoviç

**Aron Isayeviç Nimtsoviç** (A (a) ron Nimzowitsch, ; ) — öz dövrünün ən böyük şahmatçı və şahmat nəzəriyyəçisi, şahmat tacına 1920–1930-cu illərdə namizəd, şahmat əsərlərinin müəllifi, hipermodernizm cərəyanın nümayəndəsi.

## Həyatı
Şahmatı 8 yaşında atası (Riqanın güclü şahmatçısı) tərəfindən öyrənib. Uşaqlıqdan riyaziyyatla, xəttaqlıqla və dini mətnlərin öyrənməsi ilə maraqlanıb. 1896-cı ildə "Deutsches Wochenschach" jurnalı Baltikyanı ölkələrdə doqquz yaşlı bir uşağın yaxşı oynamağı haqqında yazırdı. Eyni jurnal 1904-cü ildə ilk dəfə Aronun oyununu haqqında yazılmışdı.

Şahmata ciddi maraq ona artıq Berlin Universiteti təhsil alan zaman gəlir. İlk uğurunu 1906-cı ikdə Münhendə turnirdə birinci yer tutub(10 xaldan 8.5). Bu nəticəyə əsasən qrosmeyster statusunu alır. Beynəlxalq turnirdə birinciliyi isə 1923-cü ildə Kopenhagendə əldə edib. 1925-ci ildə şahmat tarixini dəyişmiş iki kitabı çap edilib: "Mənim sitemim" və "Şahmat blokadası".

Debütlərə əsas töhfəsi Nimtsoviç debütü və Nimtoviç kontrqambitidir. Karyerasının ən böyük uğuru Karlsbad turnirində (1929) qalibiyyət hesab olunur. Bu turnirdə həmin dövrün ən yaxşıları Lasker və Alyoxin istisna olmaqla iştirak edib.

Berlində fəlsəfə təhsili aldı. Birinci dünya müharibəsindən sonra Danimarkaya köçdü, vətəndaşlıq aldı. Orada son 15 ilini yaşayıb. 16 mart 1935-ci ildə sətəlcəmdən dünyasını dəyişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aron Nimtsoviçin şəxsi kartı saytında 365chess.com
* nimzowitsch.com
Asiat Naniyeva

**Asiat Naniyeva** () — Cənubi Osetiya uşaq yazıçısı, publisist və tərcüməçi. Osetiya Yazıçılar Birliyinin və Cənubi Osetiya Yazıçılar Birliyinin üzvü. Cənubi Osetiyanın Əməkdar Mədəniyyət İşçisi. Nafi Cusoyti adına ədəbi mükafat laureatı (Cənubi Osetiya).

## Bioqrafiyası
O, 1940-cı ildə Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin Sir kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəbi doğma kəndində bitirir, sonra Leninqorski rayonunun Zakkor kəndində orta məktəbdə oxuyur. Məktəbin ədəbi dərnəyinin fəaliyyətində iştirak etmişdir. Məktəbli ikən ilk jurnalist yazılarını "Molodoy Stalinets" qəzetində dərc etdirir. Orta təhsilini 1958-ci ildə bitirmişdir. Cəbhəçi atasının ölümündən sonra o, anasına ev işlərində kömək edir.

1959–1961-ci illərdə doğma kəndində kitabxana müdiri olur. 1963-cü ildə Tsxinvaliyə köçür. Elə həmin il ailə səbəblərinə görə tərk etməli olduğu Tbilisi Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olur. 1964-cü ildə "Fidiuaq" ədəbi jurnalında "Otlaqda" () adlı ilk hekayəsini çap etdirir. 1966-cı ildən Tsxinvalidəki "Soveton İriston" (Sovet Osetiyası) qəzetinin redaksiyasında korrektor işləyir. Eyni zamanda Moskva Poliqrafiya İnstitutunun texnoloji fakültəsinin qiyabi şöbəsində oxuyur. 1969-cu ildən Tsxinvalidəki "İriston" kitab nəşriyyatında istehsalat redaktoru, texniki redaktor və istehsalat rəhbəri vəzifələrində çalışır. 2002-ci ildən "Fidiuaq" jurnalında nəsr şöbəsinin redaktoru işləyir.

Bir neçə uşaq kitabı yazmışdır. 1974-cü ildə "Asamazın rəqsi" () uşaq hekayələr toplusunu nəşr etdirir. 2013-cü ildə o, Gürcüstan-Cənubi Osetiya müharibəsinin real hadisələrini təsvir edən yeddi hekayədən ibarət "Çağırılmamış qonaq" () adlı toplusunu buraxır.

Həm də müxtəlif yerli və xarici yazıçıların tərcüməsi ilə məşğul olur. O, Qayto Qazdanovun "Cəld" hekayəsini və Georgi Tedeyevin "Qara mirvari" hekayəsini osetin dilinə tərcümə etmişdir.

2016-cı ildə Nafi Cusoyti Mükafatına layiq görülmüşdür.

Cənubi Osetiya yazıçısı Gersan Kodalayevin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Бибоева И. Г., Казиты М. Р., Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 455, ISBN 978-5-7534-1499-01

## Mənbə
* Тамара Котолова, Женщина — писательница, женщина — мать
* Двадцати четырёх часов в сутках достаточно для осуществления намеченного, — Асиат Наниева, Аланияинформ
* Рада Дзагоева, Асиат Наниева: "Сегодня в литературе, как и в науке, к сожалению, нет новых имен. И в такой ситуации, говоря прямо, народ дичает…"
Tamerlan Tadtayev

**Tamerlan Tadtayev** () — Osetin əsilli rus yazıçısı, publisist. Cənubi Osetiyanın "Vətən müdafiəçisi" medalı ilə təltif edilmişdir. 
## Bioqrafiyası
5 iyul 1966-cı ildə Tsxinvali şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Tsxinvalidə orta məktəbdə oxuyur. 1981-ci ildə ailəsi ilə Düşənbə şəhərinə köçür. 1983-cü ildə sənət məktəbinə daxil olur. 1986-cı ildə yenidən Tsxinvaliyə qayıdır.

SSRİ Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət etmişdir. 1989-1992, 2004, 2008-ci illər gürcü-osetin müharibələrinin iştirakçısı olur. Döyüşlərdə bir neçə dəfə yaralanır. Cənubi Osetiyanın "Vətən müdafiəçisi" medalı ilə təltif edilmişdir. Respublikanın gömrük xidmətinin təşkilində iştirak etmişdir.

"Dəryal", "Vaynax", "Neva", "Sever"  jurnallarında, "Literaturnaya Rossiya", "Nezavisimaya qazeta" qəzetlərində və internet saytlarında nəşr edilmişdir. 2008-ci ildə Nalçikdə keçirilən Şimali Qafqazın Gənc Yazıçılar Forumunun, Lipki şəhərində keçirilən Rusiyanın Gənc Yazıçılar Forumunun iştirakçısı olur. Sosial-İqtisadi və İntelektual Proqramların Vəqfinin təqaüdçüsüdür. Elə həmin il Rusiyadan kənarda rus dilində yazan yazıçılara verilən "Rus Mükafatı" laureatı olur.

## Yaradıcılığı
2015-ci ildə, 68-ci Kann Film Festivalında, Tadtayevin ssenarisi əsasında çəkilmiş "Suadon" adlı qısametrajlı film nümayiş olunur. Bununla belə, film festivalda müəyyən edilmiş vaxt limitlərinə (15 dəqiqəyə qarşı 20 dəqiqə) uyğun gəlmədiyi üçün mükafatlara layiq görülməmişdir.

Tadtayev əksər hekayələrində (“Dönük”, “Blondinka” və s.) Cənubi Osetiya xalqının müstəqillik uğrunda mübarizəsinin başlanğıcından yazır. Son əsərlərində ("Cib telefonundan şeirlər") Tadtayev "Beş günlük müharibə" hadisələrindən də bəhs edir. Hekayələri xalqı ilə keçirdiyi müharibələr haqqında xatirələri ilə məşhurlaşır. Yazmağa 40 yaşında başlayır. Bu fəaliyyət müharibələrdəki Cənubi Osetiya qəhrəmanlarının tanınması və unudulmamasına xidmət edir. Taras Şambanın dəstəyi ilə Tamerlan Tadtayevin bir neçə hekayə və şeir toplusu çıxmışdır:

"Oğul" (2009);

"Dönük" (2009);

"Qiyamət" (2010);

"Polietilen şəhər" (2013);

"Liaxva" (2015).

## Mənbə
* Тамерлан Тадтаев. Парпат: Рассказы // «Дарьял», 2008, № 6.
* Тамерлан Тадтаев: В том, что народ не читает, во многом виноваты писатели
## İstinadlar
Perxuli

**Perxuli** (), **perxisa** və ya **perxisuli** —  Gürcü xalq rəqsi, əsasən kişilərin ifa etdiyi dairəvi rəqs növüdür. Ən qədim gürcü rəqslərindən biri hesab olunur.. 

Gürcüstanda 20-yə yaxın perxuli növü məlumdur ki, onların arasında “orartula” və “zemkrelo” kimi də tanınan çoxpilləli perxuliləri xüsusilə qeyd edə bilərik. Svanetidə ən qədim perxuli növləri hələ də qalmaqdadır.. 

Perxuli rəqsi adətən xorun müşayiəti ilə ifa olunur. İfa zamanı perxulinin tempi yavaşdan çox sürətliyə dəyişir. Perxuli musiqi ölçüsü 3/4 və ya 4/4 olur.

Qədim zamanlarda perxuli tamaşası berikaoba xalq maskaları teatrının tamaşası ilə birləşdirilirdi..

25 mart 2013-cü ildə perxuli rəqsi Gürcüstanın qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir..
## Digər janrları
Gürcüstanda perxuli iki əsas növü var - kult və rəqs. Kult perxuli toy və dəfn mərasimləri zamanı, həmçinin bütpərəst tanrılara həsr olunmuş bayramlarda icra edilirdi. Trialeti qazıntıları zamanı aşkar edilmiş gümüş qabın üzərində eramızdan əvvəl II minilliyə aid maskalı rəqqasların perxuli ifa edən təsviri tapılıb.

Bəzi alimlərin fikrincə, bu rəqs Svan ov tanrısı Daliyə həsr edilmişdir. Perxulidə də digər gürcü rəqsləri kimi xor musiqisi rəqslə ayrılmaz kontras təşkil edir. Ölkənin şərq bölgələrində bu rəqs janrı XX əsrə qədər yaşamışdır. Bu rəqs janrın perxuiləri adətən üç vuruşlu olur və sinkoplaşdırılmış ritmik naxışa malikdir.

Rəqs edən perxulilər ikicərgədə durur və kvadrat quruluşa malikdir (kult perxuli üçün kvadrat quruluş gec təbəqələşmənin əlamətidir). Onlar həmçinin melodiyanın intonasiyası və ritmik variasiyası, xoreik və iambik ritmik fiqurların ardıcıllığı ilə xarakterizə olunur. Rəqsin elementləri arasında heyvanların hərəkətlərini təqlid edən, ovçuluğu, kənd təsərrüfatı əməyini təsvir etmə var. Ümumiyyətlə perxuli üçün də xarakterik olan dairəvi rəqslər forması yuxarıda göstərilən formada meydana gəlmişdir. Perxuli rəqsi cinsi ayrı seçkilik tanımır və bu rəqsi qadınlarla kişilər birlikdə ifa edirlər. Kişilərin rəqsində bir çox kəskin hərəkətlər: dönüşlər, atışlar, barmaq və diz üstü hərəkətlər var. Bunun əksi olaraq, qadın rəqsləri hamar və zərifdir. Rəqslərdə adətən svanların milli geyimindən istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gürcüstan xalq rəqsləri
Kiselyov qayası

**Kiselyov qayası** – Rusiya Federasiyasının Krasnodar diyarında təbiət abidəsi. Qara dəniz sahilində yerləşir. Kiselyov qayası diyarın Tuapsinski rayonunun qərbindədir. Düz və hamar səthə malik olan bu qayanın hündürlüyü 46 metrdir. Eni isə 60 metrdi. Qaya Tuapse şərhərindən 4 km şimal-qərbdə, Kadoş burnu ilə Aqoy çayının mənsəbi arasında yerləşir.

## Kadoş meşə parkı
Kiselyov qayası 700 metrliyində olan *Mışinı norki* qayası ilə birlikdə qorunan Kadoş meşə parkı ərazisinə daxildir. Parkın ümumi sahəsi 300 hektardır. Qayanın sahəsi isə təxminən 1 hektardır. Sahil klifində olan qayalı ərazidə pitsunda şam ağacları geniş yayılıb. Dəniz terraslarında isə krım şamı üstünlük təşkil edir. Bölgədə 30 növ ağac və kol qeydə alınıb. 7 növ lian, 255 növ ot bitkisindən orxideya diqqəti cəlb edir. Kiselyov qayasının mərkəzində krım şamı, eskarpa yaxın ərazidə isə pitsunda şamı bitib.

## Tarixi
Qayanı rəssam Aleksandr Aleksandroviç Kiselyovun şərəfinə adlandırıblar. Onun yaratdığı «Kadoş qayası», «Tuapse ətrafları», «Dənizə eniş» əsərləri bu təbiət möcüzəsinə həsr olunub. Kiselyov ilk dəfə Tuapseyə 1886-cı ildə, sonuncu dəfə isə 1910-cu ildə səfər etmişdir. Kadoş burnu yaxınlığında rəssamın bağ evi yerləşirdi. Bu ərazidə 1917-ci ildə 20 ev mövcud idi. Rəssamın evində M. Qorki, İ.Ayvazov, A.Serafimoviç və başqa tanınmış incəsənət adamları olmuşdur.

Vətəndaş müharibəsi illərində evlər dağıdılmışdır. Bir evin qalıqları Pauk dağının qərb yamacında qalıb. İnqılabdan sonra iki salamat qalmış evdə kənd təsərrüfatı kommunası, erməni kolxozu və istirahət evi yaradılmışdır. İkinci dünya müharibəsi zamanı evlərdə Qara dəniz flotunun qərargahı yerləşirdi. Tuapse şəhərində A.A.Kiselyovun ev muzeyi fəaliyyət göstərir.

## Turizm
Kiselyov qayası populyar ekskursiya və turizm məkanıdır. Kurort mövsümündə Tuapsedən qaya ərazisinə kimi teploxodla ekskursiya səfərləri təşkil olunur. 

## Kino
Brilyant əl filmindəki Ağ qayada balıq tutma səhnəsi Kiselyov qayası yaxınlığında çəkilib.

## İstinadlar
Meri Tsxovrebova

**Meri Tsxovrebova** (; ) — Osetin yazıçısı, tərcüməçi və publisist, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, Gürcüstan SSR Jurnalistlər İttifaqının üzvü, Osetiyanın əməkdar mədəniyyət işçisi. Gürcüstanın "Şərəf" ordeninin kavalyeri, Rusiya vətəndaşı. Gürcüstan SSR-nin əməkdar jurnalisti Givi Tedeevanın həyat yoldaşı.

## Bioqrafiya
5 avqust 1934-cü ildə Gürcüstan SSR, Breca kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Avlevi kəndində orta məktəbi əla bitirdikdən sonra (doğulduğu kənddə bir məktəb təhsil müəssisəsi olmadığı üçün) 1951-ci ildə Cənubi Osetiya Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsinə daxil olur. İnstitutu qırmızı diplomla bitirdikdən sonra (1955) doğma institutunun gürcü dili və ədəbiyyatı şöbəsində kiçik elmi işçi fəaliyyətini davam etdirir. 1959-cu ildən etibarən jurnalistikanı elmi işdən üstün tutur və karyerasına Tsxinvalidəki "Sovet Osetiyası" () qəzetində başlayır. Sonra 30 ildən çox Tsxinvalidəki "İrıston" nəşriyyatının redaktoru olur.

Ədəbi karyerasına 1960-cı illərdə tərcüməçi kimi başlamışdır. Parlaq tərcümələri sayəsində gürcü oxucu folklor və osetin ədəbiyyatının klassiklərini, eləcə də müasir osetin yazıçılarının əhəmiyyətli əsərlərini bilir. Osetiya qəhrəmanlıq dastanı olan "Nart"–ın gürcü dilinə ilk fundamental tərcüməsinin müəllifidir. Tsxovrebova böyük mədəni və ədəbi töhfəsinə görə "Şərəf" ordeni dövlət mükafatı ilə təltif edilmişdir.

Meri Tsxovrebovanın yaradıcılığı SSRİ ədəbi irsinin bir hissəsidir. Qələmi, gürcü dilindən osetin dilinə və əksinə ədəbi tərcümələrə əlavə olaraq, öz nəsr əsərlərinə malikdir: bir roman, bir hekayə, qısa hekayələr və hekayələr. M. Tsxovrebova tərəfindən osetin dilində yazılan və sonradan gürcü dilinə tərcüməsi ilə icazə verilən "Ölümsüz kök" romanı ədəbi fəaliyyətinin ən əhəmiyyətli əsəridir, lakin qısa hekayələri ona əsl populyarlıq və oxucu sevgisi qazandırdımışdır. Bir çox fərqli paralellər və düşüncələr, uzun illər oxucuları arasında böyük sevgi və populyarlıq qazanan əsərlərinin bədii mahiyyətini təşkil edir.

Ailəlidir, üç qızı vardır.

Tsxinvali şəhərində yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/1135790 
* http://www.chitalnya.ru/work/616743/
* http://caucasianmosaic.com/index.php?action=1&id=5&lang=rus
* http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=799p4e8&acls=121056
Mariya Davitaşvili

**Mariya Şalvovna Davitaşvili** (; ) — Sovet, gürcü bəstəkarı, dirijoru, müəllimi. Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1960), Gürcüstan SSR xalq artisti (1979), Şota Rustavelli adına Gürcüstan SSR Dövlət Mükafatı laureatı (1981).
## Həyatı
1946-cı ildə Tbilisi Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində Andrey Balançivadzenin kursunu bitirib.

1968-1992-ci illərdə Gürcüstan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olub. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının Təftiş Komissiyasının katibi və üzvü seçilib. Mariya Davitaşvilinin rəhbərliyi ilə mütəmadi olaraq uşaq musiqi həftələri keçirilirdi.

Mariya Davitaşvili 1973-cü ildən - Tbilisi Konservatoriyasında müəllim kimi çalışmağa başlamışdır.
## Yaradıcılığı
Mariya Davitaşvili təbiəti dəyişdirən insanların həyatından bəhs edən "Samqori" (Günəşin toyu) baletinin müəllifidir. Balet 1956-cı ildə Paliaşvili adına Gürcüstan Opera və Balet Teatrında səhnələşdirilmişdir. Bundan əlavə o "Dafnis və Xloya"nın qəhrəmanlıq əməyindən bəhs edən baleti də yazmışdır. M. Davitaşvili həm də Karlo Qoldoninin "Gülməli bir hadisə" (1955, Qori teatrı), Minkonun "Soyadları qeyd etmədən" (1954, Lado Mesxişvili adına Kutaisi Gürcü Teatrı), Kandelakinin "Tsknetdən olan Maya" (1956, Kutaisi teatrı) tamaşalarına və digərlərinə musiqiləri bəstələmişdir.

Mariya Davitaşvili "Günəşin toyu" (1953) və "Pioner" (1954) kimi orkestrlər üçün musiqi əsərlərinin müəllifidir. O, bundan əlavə fortepiano və orkestr üçün - fantaziya və konsert (1956); kamera instrumental ansamblları; səs və fortepiano üçün - romanslar, mahnılar (sözlər: A. Kalandadze, 1964; Vətən haqqında mahnılar, 1965), uşaq mahnıları ("Sabahınız xeyir" və "Kalandadzenin şeirləri üzərində oyuncaqlar mahnıları", 1951, mahnılar - "Kiçik qatar") "," Tbilisi Səhəri "," Manananın Mahnısı "); dram və kino üçün musiqilər müəllifidir.

Mariya Davitaşvili uşaq musiqisi sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərmişdir. İki uşaq operasının - "Kayana" (1965, 1966-cı ildə səhnələşdirilib) və "Natsarkekia" (1972), bir çox uşaq mahnılarının, uşaq filmləri və cizgi filmləri üçün musiqilərin ("Manana", "Feud", "Usta Qalib", "Toy"un müəllifi. meduza", "Tsuna və Tsrutsuna", "Birə və qarışqa ", "Jayların toyu", "Sataquri" və s.), "Günəşin toy" baleti üçün 2 orkestr süitası (1954), simfonik, kamera və xor əsərləri, dramatik tamaşalar üçün musiqi yazmışdır. Davitaşvili Anna Kalandadzenin şeirlərinin sğxlərinə beş romansı bəstələmişdir.

## Mükafatları
* Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1960)
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1979)
* Şota Rustaveli adına Gürcüstan SSR Dövlət Mükafatı(1981)
* "Şərəf" ordeni kavaleri (Gürcüstan)
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Музыкальная энциклопедия, 1973-1982
* :ru:Театральная энциклопедия. Том 2 / Глав. ред. А. П. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1963
* Тактакишвили О., Новые работы грузинской молодежи, «Советская музыка», 1955, № 1, с. 41.
Revaz Laqidze

**Revaz İliç Laqidze** (; ) — Sovet, gürcü bəstəkarı, müəllimi. Gürcüstan SSR xalq artisti (1961), Gürcüstan SSR əməkdar mədəniyyət xadimi (1958).
## Həyatı
Revaz Laqidze 1921 -ci il iyulun 10-da Rusiya imperiyasının Kutaisi quberniyasının Bağdati kəndində anadan olub.

1948-ci ildə Laqidze Tiflis Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinfini bitirib. Bəstəkarlıq fakültəsində məşhur gücü bəstəkarı Andrey Balançivadzenin kursununda təhsil alıb. Revaz Laqidze yaradıcılıq fəaliyyətinə 1940-cı ildə başlayıb. Onun  kinoda ilk iş 1951-ci ildə “On bir zirvəyə fırtına” sənədli filmi olub.

Revaz Laqidze Tbilisi Filarmoniyasının simfonik orkestrlərində (1941-1945), sonra isə Gürcüstan Radiosunda (1945-1949) skripka ifaçısı kimi çalışıb. O, musiqi fəaliyyəti ilə yanaşı pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. Laqidze 1962-ci ildən Tiflis Pedaqoji İnstitutunun musiqi kafedrasına rəhbərlik etməyə başlamışdır. 

1964-cü ildən isə Revaz Laqidze Tiflis Konservatoriyasında dərs demişdir.
## Yaradıcılığı
Revaz Laqidzenin yaradıcılığında mahnı janrı mühüm yer tuturdu. Bəstəkar şair Pyotr Qruzinski ilə əməkdaşlıq edərək məşhur “Tbiliso” mahnısını yazmışdır. Melodiya 1959-cu ildə ekranlara çıxmış film üçün Qruzinskinin sözlərinə bəstələnmişdir. Film Tbilisi şəhərinin 1500 illiyinə həsr olunmuşdur. "Tbiliso" ifadəsi "Tbilisi" sözünün çağırış formasında səslənməsidir. Şəhərə müraciət mənasını əks etdirir. 1974-cü ildə "Melodiya" ümumittifaq qramafonyazma müəssisəsi "Tbiliso" mahnısının da daxil olduğu "Orera" gürcü vokal-instrumental ansamblının kompozisiyalarından ibarət iki böyük disk istehsal etmişdir. "Tbiliso" mahnısı dərhal ümumittifaq hitə çevrildi. 1976-cı ildə Nani Breqvadze "Mahnı-76" ümumittifaq festivalında onunla debüt etdi.

Laqidze musiqili komediyalar, simfonik və kamera instrumental əsərləri üzərində də işləmişdir. O, həmçinin piano parçaları, romanslar, tamaşalar və filmlər üçün musiqilər də bəstələyib.

"Lela" operasını Medea Amiranaşvili, Zurab Anjaparidze, Tariel Çiçinadze, Jemal Mdivani, Şota Çankvetadze, Elza Garsevanişvilinin iştirakı ilə yazmışdır. Operanın premyerası 1973-cü ildə baş tutmuşdur. 

Revaz Laqidze 1981-ci il oktyabrın 16-da vəfat etmişdir.

## Xatirəsi
* Tbilisidəki musiqi məktəblərindən birinə bəstəkarın adı verilmişdir.
* Revaz Lagidzenin 20 ilə yaxın dərs dediyi Tbilisi Pedaqoji İnstitutunda onun adına mükafat təsis edilib.

## Mükafatları
* Gürcüstan SSR əməkdar artisti (1958)
* Gürcüstan SSR xalq artisti (1961)
* Gürcüstan SSR Lenin Komsomolu mükafatı (1967)
* Gürcüstan SSR Dövlət Mükafatı (1975) - "Lala" operasına görə

## İstinadlar
PKB mağarası

**PKB mağarası (Yeni)** — Rusiyanın Krasnodar diyarında mağara. Mağara diyarın Apşeron rayonunda, Belaya və Kurjips çayları arasında yerləşir. Meşəlik ərazisində yerləşən mağaranı yaxınlıqdan keçən asfalt yoldan on metr ayırır. Mağara Laqo-Naki yaylasındadır. PKB mağarası *Kamışanova polyana* yasaqlığının ərazisinə aiddir.

## Ümumi məlumat
Böyük Aziş və İsiçenko mağaralarından fərqli olaraq PKB mağarası heç bir böyük zala və ya qaleriyaya malik deyil. Mağara əsasən şimal-şərq istiqamətdə uzanan dar yarıqdan ibarətdir. Mağara daxilinin ortalama ölçüləri 40-50 sm-dən 1 metr arasında dəyişir. Maksimal ölçü bəzi yerlərdə 6 metrə çata bilir. Keçidlərin hündürlüyü bir neçə on santimetrdən 10-12 m-ə qədərdir. Mağarada böyük və kiçik olmaqla əsas 4 səviyyə müəyyənləşdirilib. Mağara dəhlizlərinin profilində çoxlu çıxıntılar və quyular mövcuddur. Onların hündürlüyü 8 metrə bərabərdir. Daxilində stallaktiklərə və stalaqmitlərə rast gəlinir. Ancaq onlar heç də bütün mağara daxilində yayılmayıb. Mağara daxili yuxarı yura yaşlı dolomit süxurlarından təşkil olunub. Su mağaranın aşağı iki mərtəbəsində müşahidə olunur. Su daha çox quyuların dibində qısa axın formasında olur. Mağaranın ümumi uzunluğu 513 metr, amplitudu 17 metr, həcmi isə 990 m³-dir. Mağaranın kəşfi və tədqiqatı krasnodar speleoloqlarına aiddir. 30 il əvvəl kəşf olunmuş mağaranı daha çox  «şkuroder» adlandırırlar. Mağaranın girişi yetərincə enli olsa da sonra daxildə hərəkət etmək keçmək və müəyyən hazırlıq tələb edir. Mağara daxilində çox vaxt sürünərək hərəkət etmək lazım gəlir. Onu da qeyt etmək lazımdır ki, mağaraya giriş yerinin qeyri -dəqiq təsvirinin, habelə speleoloqlar  tərəfindən koordinatlarının gizlədilməsi nəticəsində turistlə çox vaxt mağaranı ondan otuz metr aşağıdakı mağara ilə qarışıq salırlar. Mağara daxilində fauna və floraya rast gəlinməyib. Yaxın zamanlarda mağara daxilinin yenidən tədqiqatı planlaşdırılır.

## Həmçinin bax

* Böyük Aziş mağarası

## İstinadlar
Əli Dimayev

**Əli Öməroviç Dimayev** (; ) — Çeçen musiqiçisi və bəstəkarı, ilk çeçen "Zama" rok qrupunun yaradıcısı və daimi rəhbəri. Moskvada gənclərin və tələbələrin XII Ümumdünya Festivalının (1985) diplomu mükafatçısı, Çeçenistan Lenin komsomolu mükafatı laureatı, V Beynəlxalq "Yaroslavl şənlikləri" festivalının diplomu laureatı (2000), Çeçenistan Respublikasının (2001) və İnquşetiya Respublikasının (2001) xalq artisti.

## Həyatı
Əli Dimayev 27 sentyabr 1953-cü ildə Qırğızıstan SSR-də anadan olub. Atası məşhur çeçen musiqiçisi Ömər Dimayevdir.

O, ümumtəhsil və musiqi məktəblərində oxuyub. Təhsil aldığı gündən müxtəlif həvəskar tamaşalarda fəal iştirak edib, rəsm və rəqs dərnəkləri ilə məşğul olub. O, həm də Respublika Pionerlər Sarayının mahnı və rəqs ansamblının solisti olmuş, respublika müsabiqələrində və məktəb özfəaliyyət tamaşalarının konsertlərində çıxış etmişdir.

Pianoda ifa etməyi öyrənib. Sinif yoldaşları ilə birlikdə 1968-ci ildə ilk milli rok "Vaynaxlar" ansamblını təşkil edib. Onun bəstəkarlıq fəaliyyətinin başlanğıcı da həmin dövrə təsadüf edir.

1974-cü ildə musiqi məktəbinin fortepiano sinfini bitirərək "Şövda" (Çeşmə) qrupunu yaradıb.

Əli Dimayev Volqoqradda hərbi xidmət keçib. Xidmət müddətində "Ratniki" estrada ansamblını yaradıb. Ansambl tez-tez konsertlərlə Volqoqrad və Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsinin hərbi hissələrində qastrollarda olurdu.

1977-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətinin xalq çalğı alətləri orkestrinin rəhbəri vəzifəsində işləyib.

1981-ci ildə ilk milli peşəkar rok qrupu "Zama"nı yaradıb. 1985-ci ildə "Zama" ansamblı Moskvada keçirilən XII Ümumdünya Gənclər və Tələbələr Festivalının mədəni proqramında iştirak etmiş və festivalın qalibi olmuşdur. 1986-cı ildə "Zama" qrupunun üzvü kimi Çeçen-İnquş MSSR Lenin Komsomolu Mükafatı laureatı olub. 1995-ci ilin iyununda ansambla "Zama" Dövlət Pop Mahnısı Teatrı statusu verildi və Dimayev onun bədii rəhbəri və direktoru təyin edildi.

2000–2004-cü illərdə Çeçenistan Respublikasının Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Nümayəndəliyində baş mütəxəssis, 2002-ci ilin iyun ayından isə mədəniyyət şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb.

2001-ci ildə Çeçenistan Respublikasının Xalq artisti adına layiq görülüb. Həmin ilin oktyabrında İnquşetiya Respublikasının xalq artisti adına layiq görülüb.

Əli Dimayev 500-dən çox mahnının, orkestr musiqisinin müəllifidir. Hazırda Moskvada yaşayır, yaradıcılıqla məşğul olur, gənc ifaçılara kömək edir, prodüser fəaliyyəti ilə məşğul olur.

## Ailəsi
* Ata — Ömər Dimayev, məşhur çeçen musiqiçisi və bəstəkarı, Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti.
* Qardaş — Səid Dimayev, musiqiçi, bəstəkar, dirijor, Rusiya Bəstəkarlar İttifaqının üzvü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Али Умарович Димаев 
* Али Димаев
*
Arbi Mamakayev

**Arbi Şəmsədinoviç Mamakayev** (;) — Çeçen sovet yazıçısı, tərcüməçi, çeçen ədəbiyyatının klassiki olan Vaynax ədəbiyyatının banilərindən biri.

## Həyatı
Arbi Mamakayev 1918-ci il dekabrın 2-də Aşağı Naur kəndində kəndli ailəsində anadan olub. Erkən yaşlarınan atasız və anasız qalıb. Sernovodsk kəndindəki uşaq evində tərbiyə alıb, sonra fəhlə fakültəsində oxuyub.

1930-cu illərdə o, "Leninski put" qəzetində və radioda işləməyə başlayıb, dramaturqlar kursuna daxil olub.

Ərbi Mamakayevin ilk şeirləri 1934-cü ildə çap olunub. "Terekin dalğaları" adlı ilk toplusu 1940-cı ildə nəşr edilib. Şairin ən məşhur əsərlərindən biri də "Əslaq və Səlixət" poemasıdır.

1941-ci ildə danon ilə o, ilk dəfə əksinqilabi fəaliyyətdə ittiham edilərək həbs edilərək, altı ay həbsdə saxlanılıb. Lakin günahı sübuta yetirilmədiyindən sərbəst buraxılıb. Həbsdən çıxandan sonra Çeçenistan-İnquşetiya Yazıçılar Birliyində baş məsləhətçi vəzifəsində çalışıb. Bu zaman Çeçen-İnquş Dram Teatrının səhnəsində onun "Qəzəb" və "Zəka" pyesləri tamaşaya qoyulurdu.

Lakin çeçenlərin və inquşların deportasiyasına qarşı çıxandan dərhal sonra yenidən həbs olunur. Bunun ardınca 1956-cı ilə qədər davam edən Maqadana sürgün baş verir. Şairin hazırkı dövrə çatmış irsində sürgün illərinə aid şeirlər yoxdur.

Sürgündən şair ailəsinin yaşadığı Qazaxıstana qayıdır. O, "Znamya Truda" qəzetinin redaksiyasında işləməyə başlayır.

1957-ci ildə Arbi Mamakayev reabilitasiya olunaraq vətənə qayıdır. Vətəndə Mamakayev partiya sıralarına bərpa edilir və Yazıçılar Birliyində baş məsləhətçi kimi işə götürülür. Amma partiya bileti almaqdan imtina etməsi ömrünün son ilini çətinləşdirir.

Arbi Mamakayev uzun sürən xəsətlikdən sonra 1958-ci ildə şair dostu, Çeçenistanın xalq yazıçısı Abuzər Aydəmirovun evində vəfat edir.

## Yaradıcılığı
A.Mamakayev "Qəzəb", "Zəka", "Matros Mayrbek", "Hekayə", "Doğma kənddə" və bir sıra başqa pyeslərin müəllifidir. Onun bir çox şeirləri çeçen ədəbiyyatının klassikasına çevrilib. Bu şeirlər üzərində hələ də populyar olan bir sıra mahnılar yazılır. Arbi Mamakayev rus ədəbiyyatının əsərlərinin çeçen dilinə tərcüməsində fəal iştirak etmişdir. Xüsusilə, o, ilk dəfə Mixail Lermontovun lirikasını tərcümə edib: "Mələk", "Kazak laylası", "Dağ zirvələri", "Əlvida, yuyulmamış Rusiya" və s.

## Xatirəsi
1989-cu ildə Çeçenistan Respublikasının Nadtereçnoye kəndində Arbi Mamakayev adına Ədəbi Memorial Muzeyi açılmışdır. Muzey Arbi Mamakayevin yeganə oğlu — Çeçenistan Yazıçılar İttifaqının idarə heyətinin sədri, hazırda muzeyin direktoru olan Eduard Arbiyeviç Mamakayevin təşəbbüsü ilə yaradılıb.

2 dekabr 2008-ci ildə Nadtereçnı kəndində Arbi Mamakayevin abidəsinin açılışı olub.

Qroznı və Avturı küçələri Arbi Mamakayevin adını daşıyır. Qroznıda, Arbi Mamakayev küçəsi, 1-dəki evdə rus və çeçen dillərində yazılmış xatirə lövhəsi quraşdırılıb:

## Əsərləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Литературно-мемориальный музей Арби Мамакаева
* Арби Мамакаев — "чеченский Есенин"
* Музей Арби Мамакаева  
* Арби Мамакаев
Maqomed Qadayev

**Maqomed Salah Qadayev** (;) — Çeçen şairi, yazıçı, dramaturq və alimi.

## Həyatı
Maqomed-Salah Qadayev 1909-cu il dekabrın 6-da Çərçi-İrzə kəndində anadan olub. 1924-cü ildə ailəsi Aşağı Gerzel kəndinə köçüb və burada o, kənd ibtidai məktəbinin dörd sinifini bitirmişdir. 1928-ci ildə Rostov-na-Donuda fəhlə fakültəsinə daxil olub, burada ədəbi və elmi fəaliyyətə başlayıb. Maqomed Salah Qadayev həmçinin Rayon İcraiyyə Komitəsinin aparatında işləyir.

Lakin artıq 1930-cu illərdə o, Çeçenistana qayıdıb və Çeçen-İnquş Elmi-Tədqiqat Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda elmi işçi kimi çalışıb, burada folklor və kosmoloji tədqiqatlar aparır. Mixail Lermontov, Lev Tolstoy, Aleksandr Puşkin, Nikolay Nekrasov və Taras Şevçenkonun əsərlərinin çeçen dilinə tərcüməsi ilə məşğul olur. Bu zaman onun "İki adam" və "Gecə atlısı" romanları, "Gəlin", "Gürcü" və "Vəhşilik" hekayələri, "Xəzman", "Dostlar" hekayələri və s çap olunur. Maqomed-Salah Qadayev 1940-cı ildə "Poeziya" adlı şeirlər toplusunu da nəşr etdirir.

1938-ci ildə onun oğlu Ruslan dünyaya gəlir.

1942-ci ildə Maqomed Salah Qadayev dilçi-pedaqoq Siracəddin Elmurzayevlə birgə orta məktəb üçün "Ana dilində ədəbiyyat" antologiyasını tərtib etmişdir.

1942-ci ildə Maqomed Salax anti-sovet təşviqatında və Milli Trotskist təşkilatında iştirak etməkdə günahlandırıldı və 15 il düşərgələrdə məhkum edildi. Düşərgədə "Çeçen dilinin orfoqrafiya problemi haqqında" əsər yazır və bu əsəri Çeçen-İnquş Elmi-Tədqiqat Dil və Ədəbiyyat İnstitutuna göndərir. Bu əsərdə Qadayev mətnin qavranılmasını və mənimsənilməsini asanlaşdıran orfoqrafiya və morfologiyanın yenidən işlənmiş variantını təklif edir.

1947-ci ildə həkimlər onda mədə xorası aşkar etdilər. Daha sonra, 1952-ci ildə Qadayevə mədə xərçəngi diaqnozu qoyuldu.

1957-ci ildə sərbəst buraxıldı. Qadayev 1944-cü ildə deportasiya olunmuş ailəsinin yaşadığı Qırğızıstana gedir və onlarla birlikdə Çeçenistana qayıdır. Maqomed Salah üçüncü sinif şagirdləri üçün çeçen dili dərsliyi və bir neçə şeir toplusu tərtib edir. Respublika qəzetində "Gecə atlısı" poemasını dərc etdirir. "Çeçen dilinin orfoqrafiya lüğəti"ni tərtib etmişdir (nəşr olunmamışdır).

1957-ci ildə çeçen xalqını təhqir edən yazıçının qətlinə görə yenidən həbs olunur. Amma edam 25 il həbs cəzası ilə əvəz olunur. Çeçenistan-İnquşetiya Yazıçılar İttifaqının idarə heyətinin sədri Səidbəy Arsanovun petisiyasından sonra müddət 15 ilə endirilir.

1972-ci ildə vətənə qayıdır və burada yeni təxəllüs ilə "Etiraf", "Son məhəbbət", "Çinarla söhbət", "İsti ürək", "Məhəbbət lirikası", "Partizanlar", "Gecə atlısı". əsərlərini nəşr etdirir.

1972-ci ilin dekabrında Maqomed Salah Qadayev vəfat edir. O, doğulduğu Naji-Yurt rayonundakı Çörcü-İrze kəndində dəfn edilib.

2003-cü ildə Qadayevin əsəri də daxil olmaqla "Cihad haqqında ballada" və "Çeçen poeziyasının antologiyası" topluları nəşr olunub.

## Xatirəsi
Dağıstanın Xasavyurd rayonunun Balansu, Çörcü-İrze, Kadırotar kəndlərində küçələr onun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Союз писателей Чеченской республики
* Вайнахский мультипортал
* Плагиат. Муса Гешаев
Mətanət

**Mətanət** — qadın adı.

* Mətanət Əhmədova — 
* Mətanət Atakişiyeva — 
* Mətanət İsgəndərli — 
* Mətanət Ağamirli — 
* Mətanət Musayeva — 
* Mətanət Əfəndiyeva — 
* Mətanət Əzimova — 
* Mətanət Abdurrəhmanova —