open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maksim Veyqand

**Maksim Veyqand** (;  ) — fransız general.

Naməlum olan valideynlərin övladı kimi Brüsseldə anadan olmuşdur. "Maksim de Nimal" adı ilə əcnəbi hərbi tələbə (Belçika) kimi Saint-Cyr Ecole Spéciale Militaire-ə qəbul edilmişdir. 1887-ci ildə oranı bitirdikdən sonra süvari alayına göndərilmişdir. O, soyadını Veyqand olaraq dəyişdirmiş və Fransa vətəndaşı olmuş, daha sonra isə Samurda müəllim olmuşdur. O, 1909-cu ilin yazında yaradılmış Centre des Hautes Etudes Militaires-ə qoşulan az sayda əsgərdən biri olmuş və burada onu qərargah rəisi təyin etmişdirlər. 1910-cu ildə Coffr və Foş ilə bərabər rus manevrlərində iştirak etmişdir. O, 1913-cü ildə polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir.

O, 1916-cı ildə briqada generalı rütbəsinə yüksəldilmişdir. 1918-ci ildə, marşal Ferdinand Foş Müttəfiqlərin Ali Baş Komandanı təyin edildikdən sonra o, Foşun qərargah rəisi təyin edilmişdir. 1920-ci ildə Sovet–Polşa müharibəsi zamanı hərbi məsləhətçi kimi Polşaya göndərilmişdir. 1923-cü ildə Fransa müstəmləkəsi olan Levantın (Suriya və Livan) ali komissarı təyin edilmişdir.

1925-ci ildə Fransaya geri qayıtmış və beş il ərzində Ali Hərbi Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1931-ci ildə isə Fransa Ordusunun Baş Qərargah rəisi, Ali Hərbi Şuranın müavini (vitse-prezident) və Ordu Müfəttişi təyin edilmişdir. O, həmçinin Fransa Akademiyasının (35 nömrəli yer) üzvü seçilmişdir. 1935-ci ildə 68 yaşı olarkən Ordu Müfəttişliyindən başqa bütün vəzifələrindən təqaüdə çıxmışdır. 1939-cu ilin avqust ayında o, Baş nazir Edvard Daladye tərəfindən aktiv xidmətə geri çağırılmış və Beyrutda Suriya Şərq Cəbhəsinin komandanı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransa kampaniyası başlayandan sonra Moris Qamelin vəzifəsindən azad edilmiş və onun yerinə Suriyadan geri çağırılmış Veyqand Fransa Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Almanların irəliləyişinin qarşısını kəsə bilmədikdən sonra, atəşkəs təklif etmişdir. 1940-1941-ci illər arasında o, Filipp Petenin başçılığı etdiyi Vişi hökumətinin müdafiə naziri kimi Əlcəzairə göndərilmiş və Nasist Almaniyasının müttəfiqi kimi buradakı silahlı qüvvələri müharibəyə hazırlamağa başlamışdır. O, Ervin Rommelin rəhbərlik etdiyi qüvvələri sursat və avadanlıqla təmin etmişdir. 1941-ci ilin noyabr ayında Adolf Hitlerin istəyi əsasında geri çağırıldıqdan sonra 1942-ci ildə Gestapo tərəfindən həbs edilərək müharibənin sonuna qədər Almaniyada həbsdə saxlanılmışdır. 1945-ci ilin may ayında Fransaya qayıtdıqdan sonra o, nasistlərlə əməkdaşlıqda təqsirli bilinərək Ali Ədalət Məhkəməsinə gətirilmiş və 1946-cı ilin may ayına qədər həbsdə qalmışdır. 1948-ci ildə isə ona qarşı irəli sürülmüş olan bütün ittihamların ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir.

O, 1965-ci il yanvar ayının 28-də 98 yaşında olarkən Parisdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

### Xatirələr

* 
* 
* 
* 

### Polşa dövrü

* 
* 
* 

### İkinci Dünya müharibəsi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* Generals of World War II
Üstəgəlmə (geologiya)

**Üstəgəlmə** (, ) — süxurlarda yatımın pozulmasının bir forması. Tektonik hərəkətlər nəticəsində pozulma boyu bir süxur kütləsinin digər süxur kütləsinə nisbətən yerdəyişməsilə səciyyələnir. Yer dəyişmə müstəvinin meyillik bucağına görə dik və maili növlərə ayrılır.

## Həmçinin bax
* Tektonik hərəkətlər
* Süxurlar
* Müstəvi

## İstinadlar
Saparbəy Kasmambətov

**Saparbəy Kasmambətov** (; ) — məşhur qırğız manasçısı, dastan tədqiqatçısı, şair, nasir və türkoloqu.
## Həyatı
Saparbəy Kasmambətov 30 may 1934-cü ildə Narin vilayətində anadan olub. Uşaqlığının çox hissəsini Narın vilayətinin Koçkor rayonunda keçirib. Daha sonra İsıkgöl  rayonunun Korumdu kəndindəki qohumlarının yanına köçüb.

O, 1972-ci ildə Karakoldakı pedaqoji texnikumu, 1982-ci ildə isə B.Beyşənəliyeva adına İncəsənət İnstitutunun folklor şöbəsini bitirib.

O, ömrünün xeyli hissəsini Narin vilayətində və Qırğızıstanın İsıkgöl vilayətinin Balıqçı şəhərində keçirib. O, əyalət teatrında rəssam olub, həmçinin tarix və ədəbiyyat müəllimi kimi də çalışıb.

1990-cı illərdən Bişkekdə yaşayıb.

O, uzun sürən xəstəlikdən sonra 2020-ci il yanvarın 19-da Bişkekdə vəfat edib.

## Yaradıcılığı
Epik və qırğız xalqının tədqiqinə dair 6 kitabın müəllifidir:
* *«Бала кыялы»* (Uşaqlıq arzusu, 1994);
* «*Эр Кошой»* (Boqatır Koşoy, 1994);
* *«Бала Манас баяны»* (Manasın uşaqlığı, 1998);
* *«Балыкчы баяны»* (Balıqçının əfsanəsi, 1998);
* *«Билерик»* (Qolbaq, 2003).
2011-ci ildə Kentdə (Böyük Britaniya) onun publisistik hekayələri və manasçı kimi keçdiyi yol haqqında xatirələr toplusu nəşr olundu.

Doqquz yaşından qırğız folklorunun əsas personajı Manasın qəhrəmanlığından danışırdı. Onun müəllimi Manasçı Şapak Irismendeyev olub. O, manasçı sənətinə yiyələnərək, şair olub. Böyük improvizasiya məktəbindən keçib.

Onun eposdan sevimli epizodu "Semeteyin Urqonç sularını keçməsi"dir.

Onun təkcə respublikanın müxtəlif yerlərində deyil, həmçinin xaricdə də çıxışları olub. O, Şotlandiyada çıxış edərkən düz 20 saat səhnədə əfsanəvi qəhrəmanın həyatından danışıb. Şotlandiyalı dinləyiciləri o qədər heyrətləndirmişdir ki, onun çıxışı videoya çəkilmiş, daha sonra dastanın ingilis dilində üç cildlik nəşri işıq üzü görmüşdü.

## Mükafatları
* 2010-cu ildə manasçıların yaradıcılığına dəstək məqsədilə yaradılmış "Uluu Bayan" ictimai fondu ona "El manasçısı" adı və "Zalkar manasçısı" ictimai mükafatı ilə təltifləndirib. O, 2000 qırğız somu (2014-cü ilin sonunda bu məbləğ təxminən Rusiya rubluna bərabərdir) məbləğində ömürlük təqaüdə layiq görülüb.
* Qırğızıstanın Balıqçı şəhərinin fəxri vətəndaşı.
* Qırğızıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət xadimi.
* "Dank" medalı ("Şöhrət").
* Qırğızıstan Respublikası Hökumətinin Fəxri Fərmanı (2014)..
* Qırğız Respublikasının Baş nazirinin təşəkkürnaməsi (2016)..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный некролог в связи с кончиной выдающегося манасчы Сапарбека Касмамбетова
* Kasmambətov Saparbəy, Manasçı Şapakın xeyir-duası 
* https://www.azattyk.org/a/30385431.html
* https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan-51167132
* https://www.worldcat.org/title/singing-the-kyrgyz-manas-saparbek-kasmambetovs-recitations-of-epic-poetry/oclc/725112761
Abduqodir Xusanov

**Abduqodir Hikmatjon oğlu Xusanov** () — Özbəkistandan olan peşəkar futbolçu. O, "Mançester Siti" və Özbəkistan millisində mərkəz müdafiəçisi kimi çıxış edir.

## Şəxsi həyatı
Abduqodir Xusanov 29 fevral 2004-cü ildə Daşkənddə anadan olub. Atası Hikmət Hoşimov da məşhur futbolçu olub, "Metallurq Bekabad" peşəkar futbol klubunda oynayıb. Hazırda Bunyodkor akademiyasında məşqçi kimi çalışır.

## İstinadlar
Erigeron pulvinatus

*  — Erigeron compactus bitki növünün sinonimi.
*  — Erigeron rosulatus bitki növünün sinonimi.
Hesablaşma günü (film)

***Hesablaşma günü*** (əsl adı: Paycheck) — 1953-cü ildə elmi fantastika yazıçısı olan Filip Dikin çap edilmiş eyniadlı qısa hekayəsi əsasında 2003-cü ildə çəkilmiş Amerika elmi fantastika döyüş filmidir. Rejissoru Con Vu olan filmdə Ben Afflek, Uma Turman, Aaron Ekhart, Paul Qiamatti, Maykl C. Hall, Co Morton və Kolm Fior çəkilmişdirlər.

## Rollarda

## İstehsal qeydləri
Filmdə iki Meksika qarşıdurması, bir göyərçin və 1992-ci ildə çəkilmiş Sərt qaynadılmış (Hard Boiled) filmindəkinə oxşar olan quş qəfəsi də daxil olmaqla, rejissorun özünəməxsus bir çox imza xüsusiyyətləri vardır.

## Şərhlər
Rotten Tomatoes saytında film 157 rəy əsasında orta hesabla 27% bal əldə etmişdir. Yenə eyni saytda filmin izlənmə auditoriyası ortalama 45% təşkil etmişdir. Film 34 tənqidçinin rəyinə əsasən Metacritic saytında 100 baldan 43 bal əldə edə bilmişdir. Saytdakı izlənmə auditoriyası isə ortalama 8,2-dir. CinemaScore saytında isə tamaşaçılar filmə A-dan F-ə qədər olan şkalada B qiyməti vermişdirlər.

### Mükafatlar
Ben Afflek *"Hesablaşma günü",* *"Giqli"* və *"Qorxmaz"* filmlərindəki rollarına görə "Ən pis aktyor" nominasiyasında "Qızıl Moruq" mükafatını əldə etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
*
Erigeron hispidus

*  — Nidorella aegyptiaca bitki növünün sinonimi.
*  — Erigeron glaucus bitki növünün sinonimi.
*  — Erigeron frigidus bitki növünün sinonimi.
Conyza ambigua

*  — Erigeron primulifolius bitki növünün sinonimi.
*  — Erigeron sumatrensis bitki növünün sinonimi.
Mari Klotilda Balfur

**Mari Klotilda Balfur** () – britaniyalı yazıçı, tərcüməçi və folklorşünas. O, üç roman, hekayələr və pyeslər yazmış, poeziya və Fransız İnqilabı dövrünə aid memuar tərcümə etmiş, xalq nağılları və mahnılar toplamış, həmçinin bibisinin məktublarından ibarət iki cildi redaktə etmişdir.

## Həyatı və təhsili
Balfur Edinburqda anadan olmuşdur. Onun atası məşhur mühəndis Ceyms Balfur, anası isə Kristina Simson Balfur (sonralar Nikolson) idi. Yazıçı Robert Luis Stivenson onun əmisi oğlu idi. O, erkən illərini atasının işlədiyi Yeni Zelandiyada keçirmiş, atası 1869-cu ildə vəfat etdikdən sonra anası ilə birlikdə Şotlandiyaya qayıtmışdır.

Mari Balfur öz əmisi oğlu, həkim Ceyms Kreyq Balfur ilə evlənmişdir. Onların Mari Marqaret Melvil Balfur adlı qızı olmuşdur ki, o da yazıçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Balfurun həyat yoldaşı 1907-ci ildə vəfat etmişdir. O, 1931-ci ildə Londonda vəfat etmişdir.

## Nəşrləri
Balfur üç roman yazmış, Fransız İnqilabı dövrünə aid bir memuarı tərcümə etmiş və bibisi Marqaret İzabella Balfur Stivensonun oğlu ilə Polineziyaya etdiyi səyahət zamanı yazdığı məktublardan ibarət iki cildi redaktə etmişdir. O, həmçinin pyeslər və hekayələr yazmış, folklor toplamışdır. Bəzi tədqiqatçılar onun topladığı nağılların orijinallığı barədə şübhələr ifadə etmişlər, çünki onun nəşr etdiyi nağıllar xüsusilə qəribə idi və Balfur onlara öz ədəbi əlavələrini etmişdi.

* *"Cars haqqında əfsanələr"* (1891, məqalələr silsiləsi)
* *Ağ Qum* (1896, roman)
* *Maris Stella* (1896, roman)
* *"Fıstıq ağacının kölgəsi altında"* (1897, hekayə)
* *"Sərçənin* *düşüşü"* (1897, roman)
* *"Müqəddəs Yusif və Məryəm, Fransız xalq mahnısından"* (1897, Balfur tərəfindən tərcümə olunmuş şeir)
* *Saranakdan Markiz adalarına və o tərəfə; 1887–88-ci illərdə xanım M. I. Stivenson tərəfindən bacısı Ceyn Uayt Balfura yazılmış məktublar* (1903, Balfur tərəfindən redaktə edilmişdir)
* *Şimali Şərqi İngiltərə ilə bağlı çap olunmuş folklor nümunələri* (1904, toplanmış xalq mahnıları)
* *Miss de Eşerolun xatirələri, Terror Hakimiyyəti dövrünə dair qeydlər* (1904, Balfur tərəfindən tərcümə edilmişdir)
* *Xanım M. I. Stivensonun Samoadan məktubları, 1891–1895* (1906, Balfur tərəfindən redaktə edilmişdir)

## İstinadlar
Rut Herbert Lyuis

**Rut Herbert Lyuis** (qızlıq soyadı **Keyn**; ) – Men əsilli ingilis abstinentlik hərəkatı fəalı və Uels xalq mahnılarının toplayıcısı. O, Uels xalq mahnılarının toplularını nəşr etmiş və 20-ci əsrin birinci yarısında Uels Xalq Mahnıları Cəmiyyətinin əsas üzvlərindən biri olmuşdur.

## Həyatı və təhsili
Rut Keyn Liverpulda anadan olmuşdur. O, Uilyam Sproston Keyn və Elis Braun Keynin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Onun atası İngiltərə Parlamentinin üzvü idi. O, Kembric Universitetinin Nyunhem Kollecində təhsil almışdır, lakin həmin dövrdə Kembric qadınlara diplom vermədiyi üçün, ona Dublin Triniti kolleci tərəfindən magistr dərəcəsi verilmişdir.

## Xalq musiqisi
Uelsli siyasətçi ilə evləndikdən sonra Rut Keyn Uelsə köçmüş, uels dilini öyrənmiş və Uels mədəniyyətini dərindən mənimsəməyə çalışmışdır. 1906-cı ildə Uels Xalq Mahnıları Cəmiyyətinin qurucu üzvlərindən biri olmuş, 1930-cu ildə isə bu cəmiyyətin prezidenti seçilmişdir.

O, digər cəmiyyət üzvləri ilə birlikdə uelsdilli ənənəvi mahnıların mum silindirlər üzərində səsyazmalarını toplamış və bu araşdırmalarını bir jurnal şəklində nəşr etdirmişdir.

Rut Herbert Lyuis tərəfindən yazılmış kitablar:

* *Flintşir və Kluid Vadisində Toplanmış* *xalq mahnıları* (1914)
* *Ledi Herbert Lyuis tərəfindən toplanmış ikinci Uels xalq mahnıları toplusu* (1934)

## Sosial islahatlar
Rut, Ledi Herbert Lyuis Şimali Uels Qadınlar Abstinentlik İttifaqında fəal olmuşdur. I Dünya Müharibəsi zamanı Vestminsterdə əsgərlər üçün gecə boyu açıq olan yeməkxana təşkil etmişdir. Müharibə dövründəki xidmətlərinə görə Britaniya İmperiyası Ordeni mükafatına layiq görülmüşdür.

## Şəxsi həyatı və irsi
Rut Keyn 1897-ci ildə ser Con Herbert Lyuis ilə evlənmişdir. Onlar Kervis və Londonda yaşamış, iki övlad sahibi olmuşlar – Kitti və Mostin. O, 1933-cü ildə dul qalmış və 1946-cı ildə 74 yaşında vəfat etmişdir.

Onun topladığı mum silindirlər üzərində səsyazmalar bu gün Kardiffdəki Müqəddəs Faqan Milli Tarix Muzeyində, Uels Milli Muzeyində və Britaniya Kitabxanasında saxlanılır. Ledi Herbert Lyuis ilə bağlı digər materiallar Banqor Universitetində, Uels Milli Kitabxanasında və Flintşir Arxivində qorunur. Onun hər iki övladı – Kitti Lyuis (Idval Consun həyat yoldaşı) və Dr. Herbert Mosti Lyuis – onun işini davam etdirmiş və Uels Xalq Mahnıları Cəmiyyətinin prezidenti olmuşlar. Milli Aystedvod hər il "Ledi Herbert Lyuis memorial yarışması" təşkil edir, bu yarış böyüklər üçün solo xalq mahnıları müsabiqəsidir.

## İstinadlar
Amanda Culiya Estill

**Amanda Culiya Estill** (; ) —  amerikalı müəllim, yazıçı və folklorşünas.

## Bioqrafiyası
Amanda Culiya Estill 27 oktyabr 1882-ci ildə Texas ştatının Frederiksburq şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Ellen Elizabeth (Viley) və Ceyms Tomas idi. 1904-cü ildə Texas Universitetinin Ostin filialından bakalavr (B.S.) dərəcəsi, 1905-ci ildə isə magistr (M.S.) dərəcəsi almışdır. 

Məzun olduqdan sonra Frederiksburq məktəblərində, o cümlədən Frederiksburq Liseyində dərs demiş və direktor vəzifəsində çalışmışdır. 1909-cu ildə, o, Texasın Frederiksburq şəhərində yerləşən Konfederasiya Birləşmiş Qızları () təşkilatının aktiv üzvü olmuşdur. 

Estill Amerika Folklor Cəmiyyətinin (AFS) Texas bölməsi olan Texas Folklor Cəmiyyətinin (Texas Folklore Society) üzvü və 1923-1924-cü illərdə prezidenti olmuşdur. O, Texas Folklor Cəmiyyəti və San Antonio qəzetləri üçün 20 ildən çox yazılar yazmışdır. Estill Texas Folklor Cəmiyyətinin Gillespie dairəsində yaşayan yerli amerikalılar haqqında məlumat dərc edən ilk üzvlərindən biri olmuşdur.  "Indian Pictographs Near Lange's Mill, Gillespie County (Illustrated)" ("Lanqenin Dəyirmanı Yaxınlığında Hind Piktoqrafları, Qillepsi Dairəsi (İllüstrasiyalı)", 1925) adlı məqaləsində Tonkava, Komançi, Kiova və Lipan Apaçi qəbilələrinin bu ərazidə yaşadığını qeyd etmişdir.

Onun yazılarında yerli amerikalılar haqqında mənfi təsvirlərə yer verildiyi halda, ağdərili şəxslərin tarixiləşdirilməsi müşahidə olunur. Bu, folklor janrında tez-tez rast gəlinən bir mənfi xüsusiyyətdir. 1954-cü ildə, Frederiksburq şəhərində oynanılan alman mənşəli xalq oyunları haqqında məlumat toplamış və "Children's Games in Fredericksburg" ("Frederiksburqda Uşaq Oyunları", 1954) adlı məqaləsini nəşr etdirmişdir.

Estill 1 iyul 1965-ci ildə Frederiksburqda vəfat etmiş və Der Stadt Friedhof qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. 

## Nəşrləri
* 

## İstinadlar
60-cı Türkiyə hökuməti

**60-cı Türkiyə hökuməti** və ya **II. Ərdoğan hökuməti** adlandırılan hökumət.

II. Ərdoğan hökuməti 2007-ci il iyulun 22-də keçirilən ümumi seçkilərdən sonra qurulub. Hökumət 29 avqust 2007-ci ildə Prezident Abdullah Gül tərəfindən təsdiq edilib. Kabinetin rəhbəri Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğandır. 

2009-cu il mayın 1-də bu hökumətdə qismən vəzifə dəyişikliyi edildi. 14 iyun 2011-ci ildə Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 60-cı Hökumətin istefasını prezident Abdullah Gülə təqdim etməsi ilə sona çatdı, lakin konstitusiyaya uyğun olaraq yeni hökumət qurulana qədər — 6 iyul 2011-ci ilə qədər fəaliyyətinindavam etdi.

## Kabinet

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 60. Hükümet Bakanlar Kurulu
* 60. Hükümet Programı
* 60. Hükümet Güvenoylaması
Ballo (xalq rəqsi)

**Ballo** (; ) — XV əsrdən məlum olan, tempi və ölçüsünün tez-tez dəyişməsi ilə xarakterizə olunan şən, oynaq və ya pantomimik italyan rəqs növü. Adı latın *ballō*, *ballāre* sözündəndir, "rəqs etmək" mənasını verir, bu da öz növbəsində yunanca *"βαλλίζω"* sözündən gəlir ki, "rəqs etmək", tullanmaq" mənalarını verir.. Yunanıstanda Ballos adlı yunan rəqsi də var.
## Yaranma tarixi
XV əsr bəstəkarları Domeniko da Piacenza (1390-1464) və Qilelmo Ebreo da Pesaro (1410-1481) balli üçün musiqilər yazmışdır. Onlar həm də bu rəqsdən bəhs olunan xoreoqrafiyaya dair traktatların müəllifləridir. 

Domeniko da Piacenza balli rəqslərinin növləri haqqında yazırdı:
* Bassadanza, bas dans-dan (Fransa və Burqundiya saraylarında ifa edilən məşhur rəqs), 6/4 və ya 3/2 ölçülü rəqsdir;
* quadernaria bassadanzadan altıda bir dəfə daha sürətlidir;
* saltarello bassadanzadan altıda iki dəfə daha sürətlidir;
* piva bassadanzadan iki dəfə daha sürətlidir.

Artıq XV əsrdə "ballo" adı xoreoqrafik pantomimanın daxil olduğu bal və səhnə rəqslərinə də yer verilməyə başlandı.

XIII–XV əsrlərdə yaranan İtaliyada poeziya və musiqi forması, Ars Nova dövrünə aid olan lirik məzmunlu səciyyəvi janrlarından biri Ballata rəqsi də Ballonun bir qolu sayılır.

## Barok musiqisi
İntibah rəqsi Barokko balosu, Klaudio Monteverdi (Il ballo delle ingrate) və Françesko Lambardi (Una festa a ballo) kimi bəstəkarlar tərəfindən vokal nömrələr də daxil edilərək genişləndirilmişdir. Handel, *II pastor fido* (Handel) 1734 versiyasına iki səs yazıcısı və skripka üçün balonu daxil etmişdi.

XVI əsrin ortalarından müxtəlif fiqurların təqdim olunduğu obrazlı, xarakterli rəqs növü olan *"ballo figurato"* meydana çıxdı. Bu cür rəqslər XVII əsrin ortalarına qədər məşhur idi.

## Həmçinin bax
* Ballata
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Guglielmo Ebreo. *De Pratica Seu Arte Tripudii: "On the Practice or Art of Dancing" * ()
* Domenico da Piacenza. *De Arte Saltandi et Choreas Ducendi *
Sakit okeanın Şimal-Qərbi

**Sakit okeanın Şimal-Qərbi**, **Sakit okeanın Şimal-Qərb Sahili** və ya **Sakit Okean Sahil Regionu** () — Şimali Amerikanın şimal-qərb hissəsində Sakit okeana baxan regiondur. Bu ərazilər ABŞ-nin cənub-şərqi Alyaska, Vaşinqton və Oreqon ştatlarını və Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətini əhatə etsə də, bu tərif həmişə qəbul olunmaya da bilər.

## Aborigen xalqlar

Regionun əsas aborigen xalqları Sakit okeanın Şimal-Qərb sahillərinin yerli amerikalıları mədəni qrupunu təşkil edən yerli amerikalılardır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* Blair, Karen J., ed. *Women in Pacific Northwest History: An Anthology* (2nd ed. U of Washington Press, 2014).
* Blumm, Michael C. "Environment, Economy, and Community in the Pacific Northwest". *Public Land and Resources Law Review* 17.1 (2013): 2+ online 
* Gastil, Raymond D., and Barnett Singer. *The Pacific Northwest: Growth of a Regional Identity* (McFarland, 2010) 221 pp. 
* Inglis, Robin. * Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Northwest Coast of America* (Scarecrow, 2008) lxxvi+429 pp. 
* Lavender, David. *Land of Giants: The Drive to the Pacific Northwest, 1750–1950* (1958) online 
* Pomeroy, Earl. *The Pacific Slope: A History Of California, Oregon, Washington, Idaho, Utah, And Nevada* (2nd ed. 2003) 
* Schwantes, Carlos. *The Pacific Northwest: An Interpretive History* (2nd ed. 1996) online 
* Vogel, Eve. "Defining one Pacific Northwest among many possibilities: The political construction of a region and its river during the New Deal". *Western Historical Quarterly* 42.1 (2011): 28–53. in JSTOR
* Warren, Sidney. *Farthest Frontier: The Pacific Northwest* (1949) online 
* White, Richard. *The organic machine: The remaking of the Columbia River* (Macmillan, 2011) online (PDF)
* Winther, Oscar Osburn. *The great northwest: a history* (Greenwood Press, 1981)

## Xarici keçidlər
Şimal-Qərbi ABŞ

**Şimal-Qərbi Amerika Birləşmiş Ştatları** (), **Amerikanın Şimal-Qərbi** və ya sadəcə **Şimal-Qərb** — ABŞ-nin şimal-qərb hissəsini əhatə edən coğrafi regiondur. Regiona ardıcıl olaraq Oreqon, Vaşinqton, Aydaho, Montana və Vayominq ştatları daxildir. Bəzi mənbələrdə isə şimal-qərbdə yerləşən Cənub-Şərqi Alyaska da bu əraziyə daxil edilir. Əlaqədar, lakin fərqli bir termin olan Sakit okeanın Şimal-Qərbi termini ümumiyyətlə Roki dağlarından şərqə doğru olan əraziləri, "Daxili Şimal-Qərb" termini isə Kaskad sıra dağlarının qərb hissəsindəki əraziləri istisna edir.

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* Lavender, David. *Land of Giants: The Drive to the Pacific Northwest, 1750- 1950* (1958) online
* Schwantes, Carlos. *The Pacific Northwest: An Interpretive History* (1996) online
* Warren, Sidney. *Farthest Frontier: The Pacific Northwest* (1949) online
* Winther, Oscar Osburn. *The great northwest: a history* (Greenwood Press, 1981)
Göy Qurşağı Qarğıdalısı

**Göy Qurşağı Qarğıdalısı- Glass Gem Corn** dünyanın ən rəngarəng qarğıdalı növlərindən biridir. Onun dənələri şüşə kimi şəffaf və müxtəlif rənglərdə olduğuna görə bu ad verilmişdir. Bu unikal bitki əsasən dekorativ məqsədlərlə yetişdirilir, lakin eyni zamanda müxtəlif kulinariya məqsədləri üçün də istifadə olunur. 

## Tarix
Bu növ, amerikalı fermer və qarğıdalı həvəskarı Carl Barnes tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Yerli amerikalıların yetişdirdiyi müxtəlif qarğıdalı növlərini seçərək, onların ən gözəl rəng çalarlarına malik olanlarını artırmaqla bu unikal qarğıdalını yaradıb. Daha sonra Barnes-in tələbələri və digər fermerlər onun toxumlarını yayaraq dünyaya tanıdıblar. Bu qarğıdalı, yerli Amerika irsinin qorunmasına kömək etmiş və genetik müxtəlifliyin artırılmasına səbəb olmuşdur.

## Xüsusiyyətləri
Rəngarəng və şəffaf dənələri onun əsas xüsusiyyətidir. Bir sırasında mavi, bənövşəyi, qırmızı, sarı, çəhrayı, yaşıl və digər çalarlarda dənələr tapıla bilər. Bu unikal görünüş onu digər qarğıdalı növlərindən fərqləndirir. Həmçinin, dənələri möhkəm və sərt olur, bu da onu popkorn və un istehsalı üçün uyğun edir.

### '''İstifadə Sahələri'''

* **Popkorn İstehsalı**
* **Un və Yeməklər**
* **Genetik Araşdırmalar**
* **Dekorativ Məqsədlər**

## Əkin və qulluq
Əkin baxımından adi qarğıdalı növləri ilə oxşardır və günəşli əraziləri ilə yaxşı su keçirən torpaqları sevir. Toxumlar yazın əvvəlində, torpağın kifayət qədər isti olduğu vaxt əkilməlidir. Mütəmadi suvarma və alaq otlarının təmizlənməsi onun sağlam inkişafı üçün vacibdir.

## Həmçinin baxın

Qarğıdalı

Popkorn
## İstinadlar
Greenwood Press

**Greenwood Press** və ya **ABC-CLIO/Greenwood** — mərkəzi ofisi Amerika Birləşmiş Ştatlarının Santa-Barbara şəhərində yerləşən ABC-CLIO nəşriyyat şirkətinə tabe olan nəşriyyat şirkətidir. 1967-ci ildə yaradılmış şirkət istinad əsərləri, tədris nəşrləri və akademik nəşrlər sahələrində xidmət göstərir.

## Tarixi
1967-ci ildə Harold Mason və Harold Şvarts tərəfindən Vestportda **Greenwood Press** adı altında təsis edilmişdir. Şirkət 1976-cı ildə Congressional Information Service adlı şirkətə satılır. Bu şirkət isə 1979-cu ildə Elsevier tərəfindən alındıqdan sonra Greenwood Press Elsevier şirkətinin bir hissəsinə çevrilir. 1985-ci ildə CBS- nin bir hissəsi olan Praeger Publishers;  1989-cu ildə isə Bergin&Garvey və Auburn House Greenwood Press-ə satılmışdırlar və beləliklə bu şirkətlərdə Greenwood Press şirkətinə birləşdirilmişdirlər. Sonrakı illərdə şirkətin adı Greenwood Publishing Group olaraq dəyişdirilmişdir. 1992-ci ildə Elsevier və Reed International şirkətlərinin birləşməsindən sonra Reed Elsevier şirkətinin bir hissəsi olmuşdur. Sonrakı zamanlarda Ablex və Oryx brendləri və Libraries Unlimited Greenwood Publishing Group şirkətinə birləşdirilir və beləliklə şirkətin elektron mediada da məhsulları görünməyə başlanır.

2001-ci ildə Reed Elsevier şirkətinin Harcourt şirkətini alması ilə Harcourt Reed Elsevier şirkətinin törəmə şirkətinə çevrilir. Greenwood Publishing Group isə Harcourt-un törəmə şirkətinə çevrilir. 2007-ci ilin dekabr ayında Harcourt-un Houghton Mifflin Company şirkətinə satılması ilə Greenwood Publishing Group-da bu şirkətin bir hissəsinə çevrilir. 2008-ci ilin oktyabr ayında isə Houghton Mifflin Greenwood Publishing Group və onun markaları hesab olunan Greenwood Press, Praeger Publishers, Praeger Security International və Libraries Unlimited-i ABC-CLIO-ya satmışdır. Bu satışdan sonra şirkətin adı ABC-CLIO/Greenwood olaraq dəyişdirilmiş və şirkətin baş ofisi ABC-CLIO-nun Santa Barbaradakı qərargahına köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*FolkLib Index – Bio-bibliographies by Greenwood Press – all 205 known books published 1982–2005
Karl Darlinq Bak

**Karl Darlinq Bak** () — Amerikalı filoloq idi.

## Bioqrafiyası
Bak 2 oktyabr 1866-cı ildə Men ştatında anadan olub.

O, 1886-cı ildə Yale universitetini bitirib, orada üç il magistratura təhsili alıb və 1887–1889-cu illərdə Afinadakı Amerika Klassik Araşdırmalar Məktəbində, 1889–1892-ci illərdə isə Leypsiqdə təhsil alıb.

1892-ci ildə Çikaqo Universitetində Sanskrit və Hind-Avropa müqayisəli filologiyası üzrə professor olub və sonradan Martin A. Ryerson Fərqlənmiş Xidmət Professoru adına layiq görülüb.

Karyerasının ilk dövrlərində o, İtalik dialektləri üzərində cəmləşib və aşağıdakı əsərləri nəşr olunub: Der Vocalismus der oskischen Sprache (1892), The Oscan-Umbrian Verb-System (1895), Grammar of Oscan and Umbrian, yazıtlar toplusu və lüğətlə birlikdə (1904) və Johnson's Universal Cyclopaediyada İtalik dilləri haqqında xülasə. O, Hale ilə birlikdə A Latin Grammar (1903) əsərinin hazırlanmasında əməkdaşlıq edib.

Sonrakı illərdə o, yunan dialektləri ilə bağlı geniş araşdırmalar aparıb və aşağıdakı əsərləri çap etdirib: The Greek Dialects: Grammar, Selected Inscriptions, Glossary (1910), Comparative Grammar of Greek and Latin (1933); həmçinin daha ümumi Hind-Avropa mövzularında tədqiqatlar aparıb.

Onun Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages əsərini Calvert Vatkins "sözlərin, söz mənşələrinin, ifadələrin və ideyaların xəzinəsi…, böyük bir Amerika aliminə ucaldılmış abidə" adlandırıb.

Bak 1921-ci ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasına, 1923-cü ildə isə Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinə üzv seçilib.

Onun vəfatından sonra The New York Times qəzeti Bakın 30 dili bildiyini qeyd edib. Onun bir çox kitabları bir neçə dəfə yenidən nəşr olunub və bir neçəsi hələ də çap olunmağa davam edir.

## Biblioqrafiyası
* Buck C D (1892). *Der Vocalismus der oskischen Sprache*. Leipzig: K. F. Koehler's Antiquarium.
* Buck C D (1895). *The Oscan-Umbrian verb-system*. Chicago: University of Chicago Press.
* Buck C D (1903). *A sketch of the linguistic conditions of Chicago*. Chicago: The University of Chicago Press.
* Buck C D (1904). *Grammar of Oscan and Umbrian*. Boston: Ginn and Company.
* Buck C D (1905). *Elementarbuch der oskisch-umbrischen Dialekte*. Heidelberg: C. Winter.
* Buck C D (1910). *Introduction to the study of the Greek dialects: grammar, selected inscriptions, glossary*. Boston: Ginn and Company.
* Buck C D (1933). *Comparative grammar of Greek and Latin*. Chicago: University of Chicago Press.
* Buck C D (1949). *A dictionary of selected synonyms in the principal Indo–European languages: a contribution to the history of ideas*. Chicago: University of Chicago Press. LINK (Academia. EDU)
* Buck C D & William Gardner Hale (1903). *A Latin grammar*. New York: Mentzer, Bush.
* Buck C D & Walter Petersen (1945). *A reverse index of Greek nouns and adjectives, arranged by terminations with brief historical introductions*. Chicago: University of Chicago Press.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Carl Darling Buck, ''A Grammar of Oscan and Umbrian'' on the Internet Archive
El-Naddaha

***En-Naddaha*** (Misir ərəbcəsində: النداهة "*çağıran*") kişiləri Nil çayına çağıran və onların ölümü və ya yoxa çıxması ilə nəticələnən **naiad** (su pərisi) tipli qadın ruhu haqqında bir Misir əfsanəsidir. Bu əfsanə xüsusilə Misirin Nil çayı boyunca və su kanalları olan kənd təsərrüfatına əsaslanan bölgələrində geniş yayılmışdır.

## Tarixi
Bu əfsanənin dəqiq mənşəyi məlum deyil. En-Naddaha haqqında hekayələr 20-ci əsrdə daha populyar idi, o dövrdə Misir indiki qədər şəhərli deyildi və insanlar Nil çayı və onun su kanallarına daha yaxın yaşayırdılar. O vaxt uşaqlar məktəbdən sonra çayın sahilində oynayır, gənc oğlanlar isə gecələr burada söhbət edirdilər.

Hazırda bu mif şəhər yerlərində əvvəlki qədər məşhur deyil, lakin gənclər arasında hələ də tanınır və Misirin kənd bölgələrində geniş yayılmışdır.

## Təsvir
En-Naddaha gecələr Nil çayı və su kanallarının yaxınlığında gəzən kişilərə təsadüfən rast gəlinən heyranedici dərəcədə gözəl bir qadın formasında görünür. Adətən, kişilər ikilikdə olurlar. Bu varlıq onlardan birinin adını çağırır. Çağırılan kişi donub qalır, hipnoz olmuş kimi onun səsinə itaət edərək irəliləyir. Digər kişi isə təsirlənmir və dostunu geri çəkməyə çalışır.

En-Naddaha sakit, yuxulu və hipnotik bir səslə çağırır. Əgər ikinci kişi dostunu ayıltmağı bacararsa, onlar mümkün qədər sürətlə qaçmağa başlayırlar. Qaçdıqları müddətdə En-Naddahanın səsi hələ də qulaqlarında əks-səda verir.

Əksər hallarda kişilər Nil çayına yetərincə yaxınlaşmadıqları üçün bu varlığın necə göründüyünü görə bilmirlər. Ancaq nadir hallarda onu görmək mümkün olur.

Görünüşü belə təsvir edilir:

* Uzun boylu və zərif bir qadın,
* Dalğalı və uzun saçları kürəyinə tökülüb,
* Çayın kənarında sabit dayanır,
* Əlləri yanlarında durur,
* Geyimi uzun, boş və yarımşəffaf bir paltardır,
* Bəzi təsvirlərdə onun bədəninin də yarımşəffaf olduğu bildirilir,
* Səsi sakit və yumşaqdır, lakin eyni zamanda aydın və yüksəkdir.

## Kəndlərdə En-Naddaha əfsanəsi
Bu əfsanənin ən güclü olduğu Misirin kənd bölgələrində, En-Naddahanın kişiləri təkcə çayın kənarında yox, evlərindən də çağırdığına inanılır. Çağırılan kişi dərhal ona tərəf getməyə çalışa bilər. Bəzi hallarda isə o, əvvəlcə bir neçə gün sarsıntılı və çaşqın vəziyyətdə olur, gecələr narahat yatır və sonda gecəyarısı evdən çıxıb yoxa çıxır.

Kənd sakinləri inanırlar ki, En-Naddahanın çağırdığı kişi məhvə məhkumdur və onu xilas etmək demək olar ki, mümkün deyil.

Bu varlığın qurbanlarını diri-diri udduğu və ya Nil çayına çəkərək boğduğu güman edilir. Lakin heç kim onu birbaşa adam yeyərkən görməyib. Buna baxmayaraq, yaşlı kənd sakinləri inanırlar ki, onun qurbanları geri dönmür.

Misirli yazıçı Əhməd Xalid Taufiq özünün *"Al Naddaha əfsanəsi"* adlı əsərində qeyd edir ki, əgər birisi çağırılan kişini En-Naddahaya getməkdən saxlayarsa, növbəti dəfə məhz o insan çağırılacaqdır.

## İstinadlar
Nikolas Bodman

**Nikolas Bodman** () — Amerikalı dilçi olub, tarixi Çin fonologiyası və Çin-Tibet dillərinin öyrənilməsinə fundamental töhfələr verib.

## Biblioqrafiyası
Bodman 1913-cü ildə Çikaqoda anadan olub. O, 1935-ci ildə Harvard Universitetinə daxil olub, lakin bir ildən sonra oranı tərk edərək bir neçə il ofis işlərində çalışıb və Avropada səyahət edib. 1941-ci ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə qoşulub və 1942-ci ilin əvvəlində Yapon dəniz kodlarını deşifrə edən komanda ilə işləmək üçün Pörl Harbordakı HYPO stansiyasına təyin edilib. O, 1945-ci ildə leytenant-komandir rütbəsi ilə donanmanı tərk edib.

Donanmadan ayrıldıqdan sonra Bodman Yale Universitetinə daxil olub və burada bakalavr, magistr və doktorantura təhsilini tamamlayaraq Şiminq fonologiyası üzrə araşdırma aparıb. Yaledə təhsil aldığı dövrdə, həmin vaxt orada qonaq professor olan Li Fan-Kueynin tələbəsi olub. O, 1950–1962-ci illər arasında Xarici Xidmət İnstitutunda çalışıb və Uzaq Şərq Dilləri Departamentinin rəhbəri vəzifəsinə yüksəlib.

1951–1952-ci illərdə Britaniya hökumətinin dəvətilə Malayada olub və hələ də əsas istinad mənbəyi sayılan Hokkien dili üzrə bir kurs hazırlayıb.

1962-ci ildə Bodman Kornell Universitetinin müəllim heyətinə qoşulub və 1979-cu ildə təqaüdə çıxana qədər orada çalışıb. O, Tibet-Birma dilləri və Min dialektləri üzərində sahə araşdırmalarını davam etdirib.

1971-ci ildə Prinstonda təqdim etdiyi, lakin nəşr olunmamış bir məqaləsində, ən erkən yazılı mənbələrdəki Qədim Çin dilindən əvvəlki mərhələ üçün yeni bir altı saitli sistem təklif edib. Bu sistem daha sonra Bodmanın tələbəsi Uiliyam Bakster tərəfindən Qədim Çin dili üçün bir model olaraq inkişaf etdirilib və müstəqil şəkildə Sergey Starostin və Çjençjan Şanfan tərəfindən də təklif edilib. Hazırda bu yanaşma geniş şəkildə qəbul edilir.

O, Qədim Çin dili və onun Çin-Tibet dilləri ilə əlaqəsi barədə ideyalarını 1980-ci ildə nəşr olunan və böyük təsir göstərən bir əsərində təqdim edib. Daha sonra Min qrupunun tarixi ilə bağlı bir sıra elmi məqalələr dərc edib.

## Nəşrləri
* 
* 
** adapted with dialogues rewritten by Wu Su-chu as *Spoken Taiwanese*, Spoken Language Services, 1983. .
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Marsel Layvli Hamer

**Marsel Layvli Hamer** (; ) — amerikalı kitabxanaçı və folklorşünas. Onun Texas Universiteti və El Paso İctimai Kitabxanasında karyerası 30 ildən çox davam etmişdir. O, Texas folkloru və tarixi üzrə mütəxəssis olmuş və 17 il ərzində Texas Folklor Cəmiyyətinin xəzinədarı vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı və təhsili
Elizabet Marsel Layvli 14 iyul 1900-cü ildə, Uaytvrayt, Texas şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Robert Morris Layvli banker və tacir, anası Klara Süzan (Lemmon) Layvli isə Qreyson Kollecində ingilis dili müəllimi idi. Marsel Kidd-Key Kollecində bir il təhsil aldıqdan sonra Sauz Steyt Normalda orta təhsilini başa vurmuşdur.

1919-cu ildə, o, Kristian Kollecindən ikiillik dərəcə almış və burada tələbə təşkilatının prezidenti olmuşdur. 1921-ci ildə, Oklahoma Universitetindən ingilis dili üzrə bakalavr dərəcəsi əldə etmiş, 1939-cu ildə isə Texas Universitetindən magistr dərəcəsi almışdır. Onun magistr dissertasiyası "Cənub-Qərb Ədəbiyyatında Anedoctal Elementlər", 1943-cü ildə Life jurnalında "Texasın şişirdilmiş əfsanələri haqqında ən çox istifadə edilən kitab" kimi təsvir olunmuşdur. 1922-ci ildə Robert Koit Hamer ilə evlənmiş, bu evlilikdən Meri Marsel Hamer Hull adlı bir qızı olmuşdur. Cütlük 1930-cu ildə boşanmışdır.

### Vəfatı
Marsel Layvli Hamer, 4 mart 1974-cü ildə vəfat etmiş və doğulduğu Uaytvrayt şəhərindəki Oakhill Qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Kitabxana karyerası
1935–1955-ci illər arasında, Hamer Texas Universitetinin Texas Kolleksiyasının direktoru olmuşdur. Onun ofisi məşhur Battle Hall Oxu Zalında yerləşirdi. 1955-ci ildə, o, El Paso İctimai Kitabxanasında arayış köməkçisi kimi işə qəbul edilmişdir. O, kitabxananın Cənub-Qərb Arayış Bölməsində Maud Durlin Sullivan tərəfindən 1929-cu ildə başlanan kolleksiyanı genişləndirmişdir. 1965-ci ildə təqaüdə çıxdıqda, o, El Paso Herald-Post qəzetinə kitabxanada ən çox verilən suallar haqqında danışmış və Panço Vilya, Billi Kid və Con Vesli Hardin haqqında məlumatların ABŞ-ın müxtəlif yerlərindən soruşulduğunu bildirmişdir. Təqaüdə çıxdıqdan sonra Fort Uorta köçmüş və qısa müddət Texas Xristian Universitetinin Meri Kouts Börnett Kitabxanasında çalışmışdır.

## Elmi və ictimai fəaliyyətləri
Hamer Texas tarixi, siyasəti və folkloru haqqında araşdırmalar aparmış və Southwestern Historical Quarterly və Frontier Times kimi jurnallarda məqalələr dərc etdirmişdir. Onun ən məşhur yazılarından biri, "Anedoqlar Texas Tarixinə İşıq Salır", 1939-cu ildə Texas Folklor Cəmiyyətinin "Tarixin Kölgəsində" adlı nəşrində çap olunmuşdur. O, 1937-ci ildə Texas Qubernator Malikanəsi haqqında ilk nəşri – 13 səhifəlik broşürü tərtib edib yazmışdır.

1934–1951-ci illər arasında, o, Texas Folklor Cəmiyyətinin xəzinədarı vəzifəsində çalışmışdır. Cəmiyyətin o dövrkü katib-redaktorlarından biri onu "Texas Folklor Cəmiyyətinin ən vacib illərində əvəzolunmaz bir hissəsi" kimi təsvir etmişdir. O, həmçinin cəmiyyətin müxbir katibi, köməkçi redaktoru olmuş və katib-redaktor C. Frenk Dobie səyahətə çıxdıqda cəmiyyətin işlərini idarə etmişdir. 1939-cu ildə, Hamer Cənub-Qərb Trail Sürücüləri Assosiasiyasının ömürlük üzvü və tarixçisi seçilmişdir.

## İstinadlar
Cozef Coffr

**Cozef Joffre** () — Birinci Dünya müharibəsinin əvvəlindən 1916-cı ilin axırına qədər Qərb cəbhəsində Fransa qüvvələrinin baş komandanı vəzifəsində xidmət etmiş fransız hərbçi. O, 1914-cü ilin sentyabr ayında baş vermiş Birinci Marna müharibəsindən sonra geri çəkilən Müttəfiq ordularını yenidən qruplaşdıraraq almanları məğlubiyyətə düçar etməsi ilə tanınır.

Onun siyasi mövqeyi 1915-ci ildəki müvəffəqiyyətsiz hücumlar, 1916-cı ildə Almanların Verdenə hücumu və Somma döyüşündən sonra zəifləmişdir. 1916-cı ilin axırında Fransa marşalı seçilmiş və Üçüncü Fransa Respublikası tarixində bu titulu almış birinci şəxs olmuşdur.

## Karyerası

Cozef Coffr 1852-ci il yanvar ayının 12-də anadan olmuşdur. 1870-1871-ci illər arasında baş vermiş Fransa–Prussiya müharibəsində zabit kimi xidmət etmişdir. Sonrakı müstəmləkə dövründə Fransa Qərbi Afrikasında xidmət etmişdir. Fransa ordusunun mühüm hərbi lideri kimi Birinci Dünya müharibəsi zamanı baş komandan vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. 1914-cü ildə almanların Paris istiqamətindəki irəliləyişinin qarşısını kəsən Birinci Marna müharibəsində mühüm qələbə əldə etmişdir. Bu qələbə ona çox böyük bir nüfuz qazandırmış və o, Fransanın milli qəhrəmanı elan edilmişdir.

Coffrın rəhbərlik üslubu əsasən möhkəm və sakit xarakterli kimi təsvir edilmişdir. Fransa ordusu üçün strateji müdafiə planları hazırlamış və bu planlar müharibənin ilkin mərhələlərində düşmənin irəliləyişinin dayandırılmasında mühüm rol oynamışdır. Lakin 1916-cı ildə baş vermiş Somma döyüşü müttəfiqlər üçün müsbət nəticə vermədiyi üçün Coffr işdən çıxarılmışdır.

1916-cı ildə komandirlikdən azad edildikdən sonra Cozef Coffr Fransada müxtəlif diplomatik vəzifələrdə fəaliyyət göstərmişdir. 1916-cı ilin axırlarında marşal rütbəsinə yüksəldilmişdir. 3 yanvar 1931-ci ildə vəfat etmişdir.

## Mükafatları

* "Fəxri legion" ordeni
* *Fransa hərbi medalı ()*
* *1914-1918-ci illər cəngavəri ordeni ()*
* *1870-1871-ci illər Fransa-Prussiya müharibəsi medalı*
* *Tonkin kampaniyası medalı*
* *Annam əjdahası medalı*
* *Müstəmləkə medalı*

## İstinadlar
İdlirvirissonq

**İrdlirvirissonq** və ya **İrdlirvirisissonq** – Baffin adası və Qrenlandiya İnuitlərinin inanclarında yer alan bir şər ruh.

## Təsvir
Əksər təsvirlərə görə, İdlirvirissonq qadın varlıq kimi göstərilir, baxmayaraq ki, bəzi mənbələr onu kişi kimi də təsvir edir. O, demonik və şər bir ruhdur, adətən kloun kimi təsvir edilir və burnu yuxarı tərəfə qalxmış olur. İdlirvirissonq çox sayda itə sahibdir və onlarla birlikdə göydə yerləşən evində yaşayır. O, yeni ölənlərin gəlişini gözləyir. Ölülər gələndə İdlirvirissonq "Qimitiaka nexessaqtaqpaka" ("İtlərim üçün yemək axtarıram") deyərək rəqs edir. Əgər biri onun rəqsini gülərək izləyərsə, bədəni yarılır, bağırsaqları qengmerping adlı bir boşqaba qoyulur və itlərinə yedirilir. Gülməyənlər isə sağ qalır.

İdlirvirissonqun Günəş ruhunun qohumu olduğu, lakin ona qarşı olduğu deyilir. Bəzi versiyalarda isə onun Aninqan adlı Ay ruhunun qohumu olduğu bildirilir. Smit Saund İnuitlərinə görə, Aninqan insanlara İdlirvirissonq ətrafında gülməməyi tövsiyə edir.

## Digər versiyalar
Qrenlandiyanın bəzi bölgələrində o, "bağırsaqları alan" mənasında Erdlaveersissok adlanır. Baffin adasında isə Ululiernang və ya Ululiarnåq adlı oxşar bir varlıq mövcuddur.. Ululiernangın arxası boşdur, çünki bağırsaqları yoxdur və o, əldə etdiyi bağırsaqları Ayın tülküsünə təqdim edir. Danimarkalı tədqiqatçı Knud Rasmussen,  Baffin adasındakı Admiralti körfəzi bölgəsindən olan İnuit qadın Orulonun hekayəsini belə qeyd edib:

Ay ruhu öz Ululiarnåqına malikdir, dəniz ruhunun Isarrataitsoqu və hava ruhunun isə Oqaloraqı olduğu kimi. Lakin fərq ondadır ki, Ay ruhu insanları Ululiarnåqdan xəbərdar edir və onun zərər verməsinə imkan vermir. Halbuki digər iki ruh öz tərəfdarlarının insanlara zərər verməsinə mane olmur. Buna görə də Ay ruhu əsasən xeyirxah bir ruh hesab edilir, amma o da bəzən amansız ola bilər.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Bane, Theresa (2016). Encyclopedia of Spirits and Ghosts in World Mythology. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company, Inc., Publishers. . OCLC 918874340.
* Burland, Cottie Arthur (1996). North American Indian Mythology. New York: Barnes & Noble Books. p. 140. . OCLC 662685721.
* Dixon-Kennedy, Mike (1998). Native American Myth & Legend: An A-Z of People and Places. London: Brockhampton Press. . OCLC 50267284.
* Jakobsen, Merete Demant (1999). Shamanism Traditional and Contemporary Approaches to the Mastery of Spirits and Healing. New York, NY: Berghahn Books, Incorporated. . OCLC 1228034378.
* Kroeber, A. L. (1900). "The Eskimo of Smith Sound". Bulletin of the American Museum of Natural History. XII: 265–327.
* Rasmussen, Knud (1929). Report of the Fifth Thule Expedition, 1921–24; the Danish expedition to Arctic North America. Copenhagen: Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag.
* Turner, Patricia; Coulter, Charles Russell, eds. (2013). Encyclopedia of Ancient Deities. New York: Taylor & Francis. .
Şrek 5

**Şrek 5** () — Amerika istehsalı, DreamWorks Animation tərəfindən hazırlanan və Universal Pictures tərəfindən yayımlanacaq animasiya, fantastika və komediya janrlı cizgi filmidir. Vilyam Steyqin 1990-cı ildə nəşr olunmuş ''Şrek!'' adlı kitabına əsaslanan bu film, "Əbədi Şrek" (2010) filminin davamıdır və Şrek franşizasının beşinci əsas, ümumilikdə isə yeddinci cizgi filmidir. Filmin rejissorları Valt Dorn və Konrad Vernondur, ssenari həmmüəllifi isə Brad Ablesondur. Filmin ssenari müəllifi Maykl Makkallersdir. Prodüserləri isə Illumination şirkətinin icraçı direktoru Kris Meledandri və Gina Şaydır. Filmin əsas personajlarını əvvəlki aktyorlar səsləndirəcək. Mayk Mayers (Şrek), Eddi Mörfi (Eşşək) və Kameron Diaz (Şahzadə Fiona) rollarını yenidən səsləndirəcək. Bundan əlavə, məşhur aktrisa Zendaya da filmin heyətinə qoşulacaq.

Şrek 5 ilk dəfə Şrek 2 (2004) filminin buraxılışından sonra planlaşdırılmış və 2013-cü ildə nümayişi nəzərdə tutulmuşdu. Lakin DreamWorks Animation-ın keçmiş icraçı direktoru Ceffri Katzenberq franşizanı dördüncü filmlə tamamlamalı olduqlarını düşündüyü üçün bu planlar ləğv edildi. 2014-cü ildə layihə yenidən aktivləşdirildi və 2016-cı ildə Universal Pictures filmi rəsmi olaraq təsdiqlədi.

Şrek 5-in ABŞ kinoteatrlarında 30 iyun 2027-ci ildə nümayişi planlaşdırılır.

## Səsləndirən aktyorlar
* Mayk Mayers Şrek rolunda
* Eddi Mörfi Eşşək rolunda
* Kameron Diaz Şahzadə Fiona rolunda
* Zendaya Şrek və Fiona'nın qızı rolunda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şrekin Rəsmi saytı
Lanqsuyar

**Lanqsuyar** (/ˈlɑːŋsjʊər/), həmçinin **Lanq Suir** və ya **Lanqsuir** – Malay arxipelağında, xüsusilə Malay mifologiyasında yer alan qadın vampir ruhu. Bu söz Malay dilində qartal mənasını verən *helanq* sözündən yaranmışdır.

## Təsviri
Lanqsuyar, vampir ruh hesab edilir. O, hamiləlik və ya doğuş zamanı ölmüş bir qadının ruhudur. Pontianakdan fərqli olaraq, lanqsuyar ana ruhudur, pontianak isə hələ doğulmamış və ya doğulduqdan dərhal sonra ölən uşağın ruhudur.

Lanqsuyar uzun, qara saçlı və dizlərinə qədər uzanan gözəl bir qadın formasını ala bilər. Bəzi təsvirlərdə isə o, havada uçan qadın başı kimi görünür və bu başdan bağırsaqlar və onurğa sütunu sallanır. Bu baxımdan penanqqalan adlı digər vampir ruhuna bənzəsə də, mahiyyətcə fərqlənir. Lanqsuyarın həmçinin həddindən artıq uzun dırnaqları, ayaqlarına qədər uzanan əlləri və yaşıl xalatı olduğu deyilir. O, insan qanı ilə qidalanır və xüsusilə yeni doğulmuş oğlan uşaqlarının qanını içməyi sevir, lakin qız uşaqlarını da öldürə bilər.

## Mənşəyi
İngilis antropoloqu Ualter Uilyam Skit *Malay* *magiyası* adlı kitabında Selanqor bölgəsində lanqsuyar mifinin belə izah edildiyini qeyd edir:

## Ənənələr
Lanqsuyar müəyyən ağaclarla və parazit qıjı bitkisi olan "sakat" ilə əlaqələndirilir. Malayziyada zəhərli Renqas ağaclarını kəsən odunçuların lanqsuyar və digər ruhlar tərəfindən lənətlənməmək üçün xüsusi ayinlər icra etmələri lazımdır. Lanqsuyar bəzən gecə bayquşu kimi də təsvir edilir və bayquşun ulamasının əslində uşağını axtaran bir qadının fəryadı olduğu söylənilir.

Bir qadının lanqsuyar ruhuna çevrilməsinin qarşısını almaq üçün qəbilə üzvləri onun cəsədinin ağzına şüşə muncuqlar, qoltuq altına toyuq yumurtası, əllərinə isə iynələr qoyurlar. İnanclara görə, bunlar olmadan ölü qadın qışqırıb qanad çala bilər və lanqsuyara çevrilər.

## Müasir dövrdə Lanqsuyar
2013-cü ildə Malayziyanın Kelantan ştatının Pasir Puteh bölgəsində sakinlər bir lanqsuyarın şəhəri talan etdiyini iddia etdilər. Gecələr uzun saçlı uçan dəhşətli ruh hədsiz yüksək səslə qəhqəhə çəkdiyi söylənildi. Bu hadisələrin ətraf kəndlərə yayılması bölgədə qorxuya səbəb oldu.

Müxtəlif kəndlərdə narahatlıq yarandıqdan sonra yerli hakimiyyət orqanları sakinləri sakitləşməyə və birgə dua etməyə çağırdı. Daha sonra bir şaman dörd lanqsuyarı tutduğunu iddia etdi. Yerli din xadimləri ruhların varlığını qəbul etsələr də, sehr və cadudan danışmağın dini baxımdan yanlış olduğunu vurğuladılar.

## İstinadlar
Madam Koi Koi

**Madam Koi Koi** (Qanada Ledi Koi Koi və ya Madam Moke kimi tanınır) – Nigeriya şəhər mifologiyasına aid intiqamçı ruh. O, internat məktəblərinin yataqxanalarında, dəhlizlərində və tualetlərində gecələr dolaşır. Gündüz məktəblərində isə o, əsasən tualetlərdə və dərsə erkən gələn və ya məktəbdən gec çıxan tələbələri təqib edir. Qırmızı dabanlı ayaqqabılar geyindiyi və ya tək dabanlı ayaqqabı ilə dolaşdığı söylənilir. Nigeriyada ən məşhur məktəb ruhlarından biri hesab edilir.

## Etimologiyası
"Madam Koi Koi" adı onun dabanlı ayaqqabılarının yerə toxunaraq çıxardığı "Koi Koi" səsindən gəlir.

## Mənşəyi

#### Nigeriyada mənşəyi
Madam Koi Koi haqqında bir neçə fərqli mif mövcuddur. *1-ci versiya*: O, bir vaxtlar gözəl və dəbli geyinən bir orta məktəb müəlliməsi idi. Onun qırmızı dabanlı ayaqqabıları dərs zamanı dəhlizdə addımlayarkən "Koi Koi" səsi çıxarırdı. Lakin o, müəllim kimi çox sərt və qəddar idi və şagirdləri səbəbsiz yerə döyürdü. Bir gün bir qız şagirdi vurdu və onun qulağını yaraladı. Bu hadisədən sonra məktəbdən qovuldu. Evə gedərkən avtomobil qəzasında öldü. Ölümündən əvvəl isə məktəbdən və tələbələrdən qisas alacağını söylədi. Qısa müddət sonra gecələr tələbələr onun daban səsini eşitdiklərini bildirdilər. Onun yataqxana dəhlizlərində "Koi Koi" səsi çıxararaq gəzdiyi deyilir. *2-ci versiya:* Başqa bir hekayədə o, qəddar və sado-mazoxist müəllimə kimi təsvir edilir. O, şagirdləri tez-tez döyür və həzz alırdı. Məktəb rəhbərliyi onun hərəkətlərinə müdaxilə etmədiyi üçün tələbələr özləri hərəkətə keçmək qərarına gəldilər. Bir gecə o, məktəbdən çıxarkən şagirdlər onu pusquya saldılar, ağzını bağlayaraq döyməyə başladılar və nəticədə öldürdülər. Ölümünü ört-basdır etmək üçün cəsədini məktəbin arxa divarından çölə atdılar və bunun silahlı soyğunçular tərəfindən edildiyi görüntüsünü yaratmağa çalışdılar. Lakin hadisədən sonra qatillər bir-bir yoxa çıxmağa başladılar. Yalnız onu dabanlı ayaqqabı ilə vuran tələbə sağ qaldı. O, hər gecə yataqxanada dabanlı ayaqqabı səsi eşitdiyini söyləyirdi və Madam Koi Koinin onu izlədiyinə inanırdı. Lakin heç kim ona inanmırdı. Bir gecə səsin haradan gəldiyini tapmaq üçün çölə çıxdı, lakin ertəsi gün onun cəsədi yataqxananın qarşısında tapıldı. Bu hadisələrdən sonra məktəb bağlandı, tələbələr başqa məktəblərə köçürüldü və Madam Koi Koi'nin ruhunun indi digər məktəblərdə dolaşdığı söylənilir.

## Fəaliyyəti
Madam Koi Koi əsasən məktəblərdə dolaşaraq şagirdləri qorxudur və müxtəlif hadisələr törədir. Onun fəaliyyətləri arasında:

* Məktəb qapılarını açmaq və bağlamaq
* Gizli şəkildə oxumaq və fit çalmaq
* Tualetdə və hamamda şagirdlərə hücum etmək
* Şagirdlərə şillə vurmaq

O, həmişə ayaq səsləri ilə tanınır və bəzi miflərə görə, o, yalnız daban ayaqqabısını axtarır və bunu tapana qədər tələbələri narahat edir.

## Populyar mədəniyyətdə
* Madam Koi Koi Simisayo Braunstounun *Feyi Fay və Sirli Madam Koi Koi* *hadisəsi* adlı uşaq kitabında əsas antaqonistdir.
* Netfliksin qorxu serialı "*The Origin: Madam Koi-Koi"* bu şəhər əfsanəsinə əsaslanır.

## İstinadlar
ABC-CLIO

**ABC-CLIO —** akademiklər, liseylər və ictimai kitabxanalar üçün xüsusilə tarix və sosial tədqiqatlar sahələrində istinad (referans) əsərləri nəşr edən Amerika nəşriyyat şirkətidir.

## Tarix
Şirkət 1956-cı ildə Amerika Biblioqrafiya Şirkəti () kimi təsis edilmişdir. Yarandığı gündən 2007-ci ilə qədər onun əsas nəşrləri tarixi xülasələr və biblioqrafik nəşrlərdən ibarət olmuşdur. Şirkət 1970-ci illərdə tarixi istinad ensiklopediyaları nəşr etdirmişdir. 2000-ci illərdə isə bir çox mövzularda tədqiqatçılara kömək edən onlayn verilənlər bazası üzrə ixtisaslaşmışdır. 2004-cü ildə şirkət 1962-ci ildən etibarən ABŞ-də nəşr olunan rüblük jurnal olan *“Journal of the West”* i almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*