open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelin Əsmər

**Pelin Əsmər** () — Türkiyəli rejissor, prodüser və ssenarist. Boğaziçi Universitetinin İncəsənət və Ədəbiyyat fakültəsinin, Sosiologiya bölumunun məzunu olub.

## Bioqrafiya
Pelin Əsmər 1972-ci ildə İstanbulda anadan olub. Atası əslən Türkiyənin Antaka şəhərindəndir. Boğaziçi Universiteinin məzunudur. Boğaziçi Universitetini bitirdikdən sonra Yavus Özkanın "Z1 Film Atölyesi"ndə bir il kino fakültəsində oxuyub.

1995-ci ildən başlayaraq Türkiyədə və xaricdə rejissor köməkçisi olaraq uzun və sənədli filmlər çəkmişdir. Rejissor köməkçisi kimi çəkilişində iştirak etdiyi filmlər arasında "Cumhuriyet " (rejissor: Ziya Öztan), "Gönlümdeki Köşk" (rejissor: Elisabeth Rygard) və "Deliyürek" (rejissor: Osman Sınav) kimi filmlər var, bunlardan əlavə çoxlu sayda kommersiya filmləri çəkib.

Pelin xanım həm də "Kadir Has Universiteti"nin Radio, Televiziya və Kino şöbəsində sənədli film haqqında mühazirələr oxuyub.

## Karyerası
Pelin xanım karyerasına 1998-ci ildə Ziya Öztənin çəkdiyi "Cümhuriyyət" filmində rejissor köməkçisi olaraq başlayıb.

2001-ci ildə daha iki filmdə rejissor köməkşisi olaraq çalışıb.

2002-ci ildə müstəqil olaraq çəkdiyi ilk film olan "Kolleksiyaçı" filmini ərsəyə gətirib. Pelin xanım bu filmi kolleksiyaçı olan əmisi Mithat Əsmərdən ilhamlanaraq ərsəyə gətirir.

2005-ci ildə Pelin xanımın ilk səs küylu və ona uğur gətirən "Oyun" adlı sənədli filmi əsrsəyə gəlir. Bu film ilə o, "Tribeca Film Festivalı"nda ən yaxşı debüt edən sənədli film rejissoru mükafatı da daxil olmaqla bir neçə festivalın mükafatını qazanır. Sənədli filmdə, Mersinin dağ kəndində yaşayan doqquz kəndli qadın, öz həyat hekayələri və bu müddətdə keçirdikləri dəyişikliklər barədə bir oyun hazırlayır və bu oyunu oynayırlar.

2009-cu ildə müəllifin növbəti filmi olan "10-dan 11-ə qədər" filmi yaranır.

### Filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
İMDB hesabı 

## İstinadlar
Şəngülabad (dəqiqləşdirmə)

* Şəngülabad (Şəbüstər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Şəngülabad (Bostanabad) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Rauf Tağıyev

**Rauf Mürsəl oğlu Tağıyev** — Azərbaycan alimi, Fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı
Rauf Mürsəl oğlu Tağıyev 10 may 1954-cü ildə Qərbi Azərbaycanın Qafan rayonunun, Açağu kəndində anadan olub. 1975-ci ildə	Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tətbiqi riyaziyyat fakültəsin bitirib.

Ailəlidir, 3 oğlu, 6 nəvəsi var.

## Əmək fəaliyyəti
* 1975–1978	— Azərbaycan Elmlər Akademiyası, elmi işçi
* 1978–1980	— Azərbaycan Rabitə Nazirliyi Hesablama Mərkəzi, qrup rəhbəri
* 1980–1986	— Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hesablama mərkəzi; riyaziyyatçı
* 1986–1992	— Azərbaycan Dövlət Universiteti, Tətbiqi riyaziyyat fakültəsinin Riyazi-fiziki tənlikləri kafedrasında baş müəllim 
* 1992–1993	— Azərbaycan Milli İstiqlal partiyası, sədrin köməkçisi – sədr aparatının rəhbəri, təşkilat şöbəsinin müdiri
* 1993–1996	— Bakı Dövlət Universiteti, Mexanika-riyaziyyat fakültəsi, Ali riyaziyyat kafedrası, baş müəllim
* 1996–2013 — Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial müdafiə Nazirliyi, kollegiyanın məsul katibi, məşğulluq siyasəti və demoqrafiya şöbəsinin müdiri, Miqrasiya İdarəsinin rəisi, Dövlət Əmək Müfəttişliyinin rəisinin müavini və rəisi
* 2014–2018	— "Azərsu" ASC, Əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik texnikası şöbəsinin rəisi
* 1997-ci ildən Bakı Dövlət Universiteti, Ali riyaziyyat kafedrası, indiyədək baş müəllim.

## Elmi – təşkilati fəaliyyəti
* 1976 — SSRİ Elmlər Akademiyasının Mərkəzi İqtisadi Riyaziyyat İnstitutunda tədqiqatçı.
* 1980–1984 — Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu (indiki Memarlıq və İnşaat Universiteti) – dissertant.
* 1986-cı ildən Fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru
* Azərbaycan Respublikasında yaradılmış bir sıra dövlət və hökumət komissiya və nümayəndə heyətlərinin üzvü
* 2002–2007-ci illərdə Avropa Şurası Miqrasiya Komitəsinin (SDMG) Azərbaycan təmsilçisi
* Azərbaycan Respublikasının bir sıra qanunlarının (o cümlədən, Əmək Məcəlləsinin, Miqrasiya Məcəlləsinin) hazırlanması üzrə işçi qrupun üzvü
* 29 çap olunmuş elmi məqalənin müəllifidir
## İstinadlar
World Wide Web Foundation

**World Wide Web Foundation** — ümumdünya internetinin inkişafı və əlçatanlığı məsələləri ilə məşğul olan beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı.

## Tarixi

Təşkilatın qurulması Tim Berners-Li tərəfindən 14 sentyabr 2008-ci il tarixində Vaşinqton şəhərində elan edildi. 15 noyabr 2009-cu ildə isə təşkilat fəaliyyətinə başladı. Təşkilatın vəzifələri "ümumdünya internetin azadlığı və açıqlığı", "internetin imkanlarının və etibarlılığının genişləndirilməsi" və "planetdə hər bir insanın şəbəkəyə çıxışının təmin edilməsi" elan edilir. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün vəqf üç istiqamətdə işləyir ː
* Veb-elm və tədqiqat
* Veb-texnologiyalar və təcrübələr
* Cəmiyyət üçün Ümumdünya şəbəkəsi Berners-Li fondunun təqdimatı zamanı veb saytlardakı informasiya etibarlığını göstərən bir sistemin yaradılmasının zəruriliyini bildirdi ː

Məlumatların dəqiqliyi mənbələr tərəfindən təsdiqlənən kimi saytlarda etibarlılığa dair işarələr qoymaq üçün yeni sistemlərə zərurət yaranır.

## Fəaliyyəti
Fondun ilk layihəsi Afrikanın kənd təsərrüfatında veb-texnologiyaların təşviqi və aztəminatlı gənclər üçün onlayn kontentin yaradılması üzrə tədris kurslarının dəstəklənməsi oldu. Bu layihənin həyata keçirilməsində fonda Amsterdam Universiteti (Niderland) böyük yardım göstərir.

İkinci layihə Rio-de-Janeyro (Braziliya) şəhərində yerləşən rəqəmsal texnologiyaların mövcudluğu mərkəzi ilə birlikdə təşkil edilir. Səylər gənclərin mobil telefonlar vasitəsilə internet kontentinin yaradılmasına yönəldilmişdir.

2012-ci ildə *World Wide Web Foundation* dünya ölkələrində internet inkişafının reytinqini təqdim etdi. Bu reytinq internetin ölkənin ictimai həyatında müxtəlif sahələrinə təsir səviyyəsini xarakterizə edir və bir sıra göstəricilər əsasında hesablanır. Siyahının yuxarı mövqelərində İsveç, ABŞ və Böyük Britaniya olub.

## Həmçinin bax
* Ümumdünya Hörümçək Toru Konsorsiumu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Preetika Rao

**Preetika Rao**-() Hindistan-lı aktrisa, model, jurnalist və müğənni.Colors TV-nin Əbədi Sevgi(serial) (Beintehaa) adlı romantik dramında Aliyə Zeyn Abdullah(Aaliya Zain Abdullah) obrazı ilə tanınır.

## Həyatı
Preetika Rao 29 may 1988-ci ildə Manqalur, Hindistan-da doğulub.Rao, Sofiya Kollecindən Tarix ixtisası üzrə məzun olmuşdur, eyni zamanda reklam və jurnalistika diplomu almışdır. Bacısı Amrita Rao da Bollyvood aktrisasıdır.

## Karyera
Gənc model olaraq Preetika, modellik karyerasına Cadbury Dairy Milk reklamı ilə başlayan Amitabh Bachchan ilə birlikdə Shoojit Sarkarın rejissorluğu ilə qırxdan çox TVC ilə uğurlu bir modellik karyerasına başladı.Film jurnalistikası ilə məşğul olmağa başlayan Preetika Bangalore Mirror, Deccan Chronicle və Asiya Çağı üçün məqalələr yazdı.

Akademik dərəcəsini davam etdirmək üçün Rao, bəzi məşhur filmlər "Jaane Tu… Ya Jaane Na (2008)", "Ajab Ghazabb Love (2012)" və "Aashiqui 2 (2013)" daxil olmaqla Bollivuddan gələn bir neçə böyük təklifi redd etməyi seçdi.
Rao, Tamil romantik filmi "Chikku Bukku" (2011) ilə Tamil filmi Jeans-in istehsalçıları ve Rajnikanth-ın Kochadaiiyaan-ı olan Media One Global Ent Pvt Ltd ilə ilk aktrisalıq karyerasına başdadı.Bununla birlikdə, Rao, New York Film Akademiyasından yayımlanan jurnalistika diplomu kursu üçün Cənubi filmlərdən ayrıldı.
2014-cü ildə Rao, Aliyə Qulam Heydər (Aaliya Ghulam Haider) rolunu oynayaraq Colors TV-də yayımlanan məşhur "Əbədi Sevgi(serial)" (Beintehaa) televiziya serialı ilə regional kinodan milli televiziyaya keçid etdi. Rao, 2015-ci ilin yanvar ayında Kolkata-da təşkil edilən Kalakar Awards-da Ən Yaxşı Aktrisa və Zee Gold Awards-ın ən yaxşı debutu mükafatını qazandı.Rao, Perfect Woman jurnalının Perfect Miss India Awards-ın marka elçisidir.

2017-ci ildə Raoya Hindistan televiziya reallıq şousu Bigg Boss-dan təklif gəldi, baxmayaraq ki, ona 6 dəfə şou təklif edildi, lakin həyatını ictimaiyyətə və 7/24 kamerada göstərmək istəmədiyi üçün fürsətdən imtina etdi. Və o ildə Star Plus-da Mohini rolunda Love Ka Hai Intezaar adlı başqa bir televiziya serialına çəkildi.

## Filmoqrafiya

### Televiziya Seriyalları

## Diskoqrafiya

## İstinadlar
Dönər qapı

**Fırlanan qapı** () — tipik olaraq üç və ya dörd qapıdan ibarət olan və mərkəzi bir çubuğa yapışdırılan və silindrik bir kamerada şaquli bir ox ətrafında fırlanan bir qapı növüdür. Fırlanan qapılar enerji qənaətlidir və binanın istilik və ya soyutma itkisini azaldır.
Cyclotella radiosa

**Cyclotella radiosa** (Grunow in Van Heurck) Lemmerm.

## Bazionim
*Cyclotella comta* var. *radiosa* Grunow in Van Heurck

## Sinonimlər
''Cyclotella comta'' (Ehrenb.) Kütz.

''C. quadrijuncta'' (Schröter) Keissl.

''C. schröteri'' Lemmerm.

## Ekologiyası
Göllərdə və çaylarda planktonda, oliqohalob-indifferent (Sa).

## Yayılması
**Kür Dağarası Çğkəkliyi**: Mingəçevir su anbarı

## İstinadlar
Kakuro

**Kakuro** — rəqəmlərdən təşkil olunan tapmaca.

Kakuro adının mənşəyi oyunu ixtira edən yaponlar tərəfindən *kasan kurosu* (加算クロス, kəsişən toplamalar) sözündən götürülüb; Bu tapmaca ABŞ-də həmçinin *Cross Sums* (kəsişən cəmlər) kimi də adlandırılır

## Oyunun qaydaları
Oyunun sahəsi qara və ağ rəngli xanalardan ibarətdir. Vertikal və ya horizontal ardıcıl qurulan bir neçə ağ xana qrupu *blok* adlanır. Hər bir blokda yerləşməli olan rəqəmlərin cəmi yazılır. Şaquli bloklar üçün bu cəm adətən blokdan bilavasitə yuxarıda, horizontal bloklar üçün isə bilavasitə solda yazılır.Bütün ağ xanalara şaquli və üfüqi kəsişmələrdə unikallığı gözləməklə, 1-dən 9-a qədər elə rəqəmlər yazılmalıdır ki, bu rəqəmlərin cəmi tapmacanın şərtindəki cəmə bərabər olsun.

## İstinadlar
Öz-özünə tozlanma

Bir çiçəkdə olan erkəkcik tozcuğunun həmin çiçəkdəki dişicik ağızcığına düşməsi prosesi **öz-özünə tozlanma** adlanır. Öz-özünə tozlanan bitkilərdə həm dişiciyi, həm də erkəkciyi olan ikicinsli çiçəklər olur. Bu bitkilərin çiçəklərində erkəkcik və dişiciklərin yetişməsi eyni zamanda baş verir. Erkəkciklər, əsasən, dişicikdən yuxarıda yerləşir. Öz-özünə tozlanan bitkilərin çiçəkləri əsasən ətirsiz, görkəmsiz və nektarsız olur. Buğda, arpa, darı, çəltik, vələmir, noxud kimi öz-özünə tozlanan bitkilərdə tozlanma çiçək açılmazdan əvvəl — qapalı çiçəkdə gedir. Pambıq, çətənə, zəyrəkdə isə tozlanma çiçək açıldıqdan sonra baş verir.

## İstinadlar
Navicula trivialis

## Elmi adı
**Navicula trivialis** Lange-Bert. - Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.

## Sinonimləri

* *[[Navicula lanceolata]]* (C.Agardh) Kütz.
* *[[N. lanceolata]]* sensu Grunow
* *[[N. lanceolata]]* sensu Hust.

## Ekologiyası
Bentik, çaylarda, nohurlarda və su anbarlarında epipelit, şirin sularda (Sa), alkalifil (pH), α-mezosaprob (S).

## Yayılması
Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarlarında; Qax rayonu Qaynama bulağında; Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarlarında rast gəlinir.

## İstinadlar
Harşad Arora

**Harshad Arora** () – Hind aktyor və model.

O, əsasən "Colors TV"də yayımlanan Əbədi Sevgi teleserialında "Zeyn Abdullah" və "Star Plus" telekanalında yayımlanan Dahleez serialında "Adarş Sinha" rolları ilə tanınmışdır.

## Həyatı

### Erkən illəri
Harşad Arora 3 sentyabr 1987-ci ildə Dehli, Hindistan-da doğulmuşdur.

### Karyera
Arora televiziya debutunu Star Plus-un döyüş kriminal trillerində Har Yug Mein Aayega Ek — Arjun epizodu ilə etdi.
2013-cü ildən 2014-cü ilə qədər Hindistan Televiziya Akademiyası Mükafatı, Hindistan Telly Mükafatı və Kalakar Mükafatı da daxil olmaqla bir çox mükafat qazanan Colors TV-nin Əbədi Sevgi(serial) (Beintehaa) adlı seriyalında Preetika Rao (Aaliya Zain Abdullah) ilə birlikdə baş rol olan Zeyn Osman Abdullah (Zain Osman Abdullah) rolunu oynadı.

2015-ci ildə Arora Colors TV-nin Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 6-ya qatıldı. 2016-cı ildə Tridha Choudhury-ilə birlikdə Star Plus-un Dahleez qanuni dramında Adarsh Sinha rolunu oynadı.
2016–2017-ci illərdə Arora,Ragini Nandwani ilə Life OK-un fövqəltəbii dramı *SuperCops vs Supervillains*-də Jai rolunu oynadı.
2018-ci ildə Star Bharat-ın fantastik Mayavi Maling serialında Angad rolunu oynadı. 2019-cu ildən bəri Arora, Anusha Mishra və Priyanka Purohit ilə SAB TV-nin *Tera Kya Hoga Alia*-da Alok rolunu oynamışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Robert Minnulin

**Robert Minnulin** (; ) — Sovet və rus, tatar şairi, jurnalist və siyasətçi.

## Bioqrafiyası
1 avqust 1948-ci ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının İleş rayonunun Şammetovo kəndində anadan olmuşdur.

1966–68-ci illərdə İleş rayon qəzetinin (BMSSR) ədəbi işçisi kimi çalışıb. 1973-cü ildə Kazan Dövlət Universitetini bitirib.

1973–77-ci illərdə universiteti bitirdikdən sonra, "Yaş Leninçi" qəzetinin müxbiri olur. 1977–83-cü illərdə "Kazan utları" jurnalının redaksiyasında çalışır. Şöbənin redaktoru, sonra məsul katib işləyir. 1979-cu ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olur. 1983–86-cı illərdə Tatar televiziyasının baş redaktoru olur. 1986–95-ci illərdə "Yaş Leninçi" qəzetinin baş redaktoru (1990-cı ildən — "Sabantuy") işləyir. 1990-cı ildən Tatarıstan Respublikasının Xalq deputatı olmuş, 1995–2000-ci illərdə Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının mədəniyyət və milli məsələlər daimi komissiyasına rəhbərlik etmişdir. 2000–2004-cü illərdə Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurası sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb. 2004-cü ilin martından Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının Tatarıstan Respublikası qanunlarının tatar və rus dillərindəki mətnlərinin şəxsiyyətini müəyyənləşdirmək üçün Komissiya sədri olur. Dövlət Şurasında peşəkar daimi əsaslarla işləmək üçün seçilmişdir. 2009–2014-cü illərdə Dördüncü çağırış Tatarıstan Respublikası Dövlət Şurasının deputatı olmuşdur.

Şair, publisist və jurnalistdir. Tatar, rus və başqırd dillərində 34 kitabın müəllifidir.

Tatarıstanın əməkdar incəsənət xadimi, Başqırdıstanın əməkdar mədəniyyət işçisi.

Tatarıstan Respublikasının Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir. Q. Tukay adına Tatarıstan Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı, M. Cəlil və A. Əliş adına Respublika Mükafatları, H. Andersen beynəlxalq ədəbi mükafatı, Fatix Karim adına Başqırdıstan Respublikası mükafatı. 27 mart 2020-ci ildə vəfat etmişdir.

Ailəlidir, bir oğlu və bir qızı var.

## Yaradıcılıq ittifaqları
1977-ci ildən — Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü.

1977-ci ildən — TMSSR Ədəbi Fondunun üzvü.

1998-ci ildən — Tatarıstan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Сарчин Р. Ш. Истоки лирики Роберта Миннуллина // Филологические науки. Вопросы теории и практики (входит в перечень ВАК). Тамбов: Грамота, 2012. № 7. Ч. 1. С. 172–175. ISSN 1997–2911. // http://scjournal.ru/articles/issn_1997-2911_2012_7-1_45.pdf 
* *Сарчин Р. Ш.* Лирика Роберта Миннуллина. — Каз.: Изд-во "Магариф-Вакыт", 2012. — 192 с. — ISBN 978-5-905884-05-4
* Сарчин Р. Ш. Роберт Миннуллин // Сарчин Р. Ш. Рождённые в сороковые : монографический сборник статей. — Каз.: Изд-во Академии наук Республики Татарстан. — С. 126–157.

## Mənbə
* Официальный сайт Роберта Миннулллина
* Известные татары: Миннуллин Роберт Мугаллимович
* http://scjournal.ru/articles/issn_1997-2911_2012_7-1_45.pdf
Oxrid-Prespa qoruğu

**Oxrid-Prespa qoruğu** ( ; ) ― Şimali Makedoniya və Albaniya sərhəddindəki Oxrid və Prespa göllərini əhatə edən qoruq. Qoruq su hövzələri və ətrafındakı dağlıq relyefi əhatə edən 446 244,52 hektar əraziyə malikdir.

Oxrid-Prespa bölgəsi 11 iyun 2014-cü il tarixində İsveçdə keçirilən UNESCO beynəlxalq komissiyasının sessiyasında biosfer qoruğu elan edilmişdir.

## Ekologiya

Oxrid-Prespa qoruğu göllərin ətrafındakı dağlıq ərazilərdən başlayaraq su hövzələri ətrafındakı subtropik meşələrə qədər müxtəlif ekosistemləri əhatə edir. Oxrid-Prespa göl sistemi Avropadakı ən böyük sistemlərdən biridir. Hər iki göl geoloji və bioloji bənzərsizliyinə görə milli və beynəlxalq səviyyədə müstəsna dəyərə malikdir. Oxrid gölü endemik növləri ilə məşhurdur (200-dən çox) və bunlardan beşi gölün içindəki mikroekosistemlərlə məhdudlaşır. Göldəki on yeddi balıq növündən Oxrid alabalığı (*Salmo letnica*) da daxil olmaqla onu endemikdir.

Ərazidə həmçinin Balkan şamından (*Pinus peuce*) ibarət endemik və unikal meşə zolaqları var.

Məməlilər Oxrid-Prespa qorğunda qorunması qoruq üçün vacib olan ikinci ən vacib növ qrupunu təmsil edir. Məməli növlərinə Balkan talpası ( *Talpa stankovici* ), Balkan vaşaqı (*Lynx lynx martinoi*), boz canavar (*Canis lupus*), qonur ayı (*Ursus arctos*) və başqaları daxildir. Balkan vaşaqı son dərəcə nadir bir növdür və özünəməxsus yüksək simvolik dəyəri var. Qoruqda xüsusi qeydiyyat altına alınmış quş növü qıvrımlələk qutandır (*Pelecanus crispus*). Prespa bölgəsi Avropadakı quş növlərinin yarıdan çoxunu təmsil edən təxminən 260 quş növünə ev sahibliyi edir. Bu ərazidə təxminən 140 quş növü yuva qurur.

## Sosial-iqtisadi xüsusiyyətlər
Demoqrafik cəhətdən nisbətən sabit olan yaşayış məntəqələri yalnız keçid zonalarında yerləşir. Bununla birlikdə ərazidəki digər məskunlaşma bölgələri (xüsusən Oxrid gölü sahilindəki Oxrid və Struqa şəhərləri və Albaniyanın Poqradets şəhəri) turizm mövsümü ərzində minlərlə ziyarətçi qəbul edir.

Albaniyada yerli əhalisinin əsas iqtisadi fəaliyyəti keçid bölgəsində və sərhəd zonasının bəzi hissələrində mövcud olan əkinçilikdir. Bu yaxınlarda ənənəvi əkinçiliklə paralel olaraq yeni yaşayış məntəqələrinin yaranmasına səbəb olan qida emalı sənayesi də əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. (xüsusilə Korça şəhərində)

Qoruq ərazisindəki inkişafın ən vacib sektoru ilkin sektordur. Bir çox ərazidə fərdi mülkiyyətə aid təsərrüfatlar daha intensiv yayılmış istehsal növləri ilə əvəz olunur (məsələn, Resendəki böyük bağlar). Bəzi dağlıq ərazilərdə isə meşə təsərrüfatı əhəmiyyətli iqtisadi fəaliyyətdir. Sərhəd ətrafı ərazilərdə maldarlıq da geniş yayılmışdır.

Turizm qoruq ətrafındakı bütün ərazilərin inkişafının əsas sahəsidir. Təkcə Oxrid şəhəri axının ən yüksək olduğu mövsümdə yerli əhalidən (42 000) altı dəfə çox ziyarətçi qəbul edir.

Göllərə ekoloji və iqtisadi təsirləri olan digər bir əsas fəaliyyət isə balıqçılıqdır.

## İstinadlar
Sibqat Həkim

**Sibqat Həkim** (; ) — Sovet, tatar şairi. 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü. Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı. Rafael Həkimovun atasıdır.
## Bioqrafiya
Sibqat Həkim 4 dekabr 1911-ci ildə Kulle-Kimi kəndində (indiki Tatarıstan Respublikası, Ətnə rayonu, Kulle-Kiminskoye kəndində) kasıb kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1931-ci ildə Kazandakı işçilər fakültəsində oxumuşdur, sonra 1937-ci ildə məzun olduğu Kazan Pedaqoji İnstitutuna daxil olur.

1941-ci ildə Qırmızı Ordu sıralarına çağırılır, 1942-ci ilin mayından döyüş əməliyyatlarının iştirakçısı olur. Hərbi xidmətlərinə görə, 375-ci atıcı diviziyasının 1243-cü atıcı alayının taqım komandiri, leytenant Həkimov 1943-cü ilin avqustunda Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdir.

1963-1967-ci illərdə Tatar MSSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. 1965-ci ildə Rusiya Sosialist Federativ Sovet Respublikası Yazıçılar Birliyinin katibi olur. 
## Yaradıcılığı
Həkimin ilk əsərləri 1931-ci ildə nəşr edilmişdir. 1938-ci ildə ayrıca şeirlər toplusu - "İlk mahnılar" () nəşr olunur. 1939-1940-cı illərdə Q. Tukay haqqında yazdığı "Bir cüt dəfnə" () və "Bir şairin uşaqlığı" () nəşr olunur. Müharibə və müharibədən sonrakı illərdə Həkim müharibə, qəhrəmanlıq, ön və arxa tərəfdəki istismar haqqında bir sıra əsərlər yazır. "Bağbanlar" (), "Diklərdən" (, "Drujba" neft kəmərinin inşası haqqında), "Duqa" (Böyük Vətən müharibəsi haqqında) şeirlərini qələmə alır. Həkim "Leninin Çağırışıyla" () və "Ürəyim Leninlə danışır" () şeir topluları yazır.
## Mükafatları
Tatar MSSR xalq şairi (1986).

Qabdulla Tukay adına Respublika mükafatı (1960).

RSFSR-nin M. Qorki adına Dövlət Mükafatı (1970),

Lenin ordeni (15.12.1971),

"Oktyabr inqilabı" ordeni (16.12.1981),

II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni (11.03.1985),

Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (06/14/1957),

Qırmızı Ulduz ordeni (23.08.1943),

digər medallar.
## Xatirəsi
Kazandakı Tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Kazanın Novo-Savinovski rayonundakı bir küçə onun adını daşıyır. 
## İstinadlar
Qızıl Ordunun Ermənistanı işğalı

**Qırmızı Ordunun Ermənistanı işğalı** və ya **Ermənistanın Sovetləşməsi** — Sovet Rusiyasının XI Qırmızı Ordusunun 1920-ci ilin sentyabrından 4 dekabr tarixinədək keçmiş Rusiya İmperiyası və Osmanlı imperiyası ərazisində qurulmuş Ermənistan Demokratik Respublikasında yeni Sovet hökuməti qurmaq üçün həyata keçirilən bir hərbi səfərdir. Müdaxilə paytaxt İrəvan və digər şəhərlərdə erməni bolşeviklərinin qiyamı ilə paralel olmuşdur. Müdaxilə Ermənistan Demokratik Respublikasının mövcudluğunun sona çatmasına və Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının qurulmasına gətirib çıxardı.

## Arxa plan

1917-ci ildə baş vermiş Oktyabr inqilabından sonra Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi başlayır. Bakıdakı şəhər daxili müharibələrdən sonra şəhər azərbaycanlıların və ermənilərin yaşadığı ərazilər olaraq ikiyə bölündü. Lakin vaxt keçdikcə ermənilər Bakını boşaldıb bugünkü Ermənistanın sərhədlərinə çəkildilər.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nizami orduların müharibəsi kimi reallaşmayan bu qarşıdurmalar nəticəsində yaradılmışdır.

1920-ci ilin sentyabrında, Türkiyə və Ermənistan arasında müharibə başlayandan sonra hücuma keçən Kazım Qarabəkir komandirliyindəki XV korpus Mîsâk-ı Milli sərhədləri içində olan Sarıqamış, Qars, Ərdahan, Artvin, Batum və İğdırı geri alaraq Gümrü şəhərinə daxil olanda, Daşnak (Erməni İnqilab Federasiyası) rəhbərliyi sülh istəməli idi. Sülh danışıqları 22 noyabr 1920-ci ildə Gümrüdə başladı. 2-3 dekabr 1920-ci il gecəsinin səhəri, sülh müqaviləsi Ermənistan daşnak hökuməti adından imzalandı.

### Ermənistanın sovetləşməsi

Sovet müdaxiləsi 1920-ci ildə Osmanlı imperiyasının İrəvanı boşaltması və Ağrı vadisinə çəkilməsi ilə başladı. Qızıl Ordu, 22 noyabr 1920-ci ildə danışıqlara başlanılan və 2-3 dekabr 1920-ci il tarixində imzalanan Gümrü müqaviləsindən dərhal sonra, 4 dekabr 1920-ci ildə Qırmızı Ordu İrəvana girdi. Qırmızı Ordu Ermənistan Respublikasının varlığına son qoydu və Ermənistan Sovet nəzarətinə keçdi.

Rus tarixçisi Aleksandr Borisoviç Şirokorada görə Sovet İttifaqının Ermənistana müdaxiləsində (Azərbaycandakı müdaxilədə olduğu kimi) standart bolşevik nümunəsindən istifadə edilmişdir. Yəni yerli inqilab komitəsi həqiqi və ya “virtual” işçi qiyamlarını başladır və Qırmızı Ordudan kömək istəyir. Eyni metoddan on illər sonra Sovet İttifaqının Macarıstan (1956) və Çexoslovakiyaya (1968) müdaxiləsi zamanı da istifadə edilmişdir. 28 aprel 1920-ci ildə Bakı inqilab komitəsi Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Hökumətindən kömək istədi və nəticədə Qırmızı Ordu Azərbaycan ərazisini ələ keçirdi.

### Qars müqaviləsi

13 oktyabr 1921-ci ildə Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası ilə Türkiyə Böyük Millət Məclisi arasında imzalanan Qars müqaviləsi Zaqafqaziyada nizam və hakimiyyət yaratdı. Sovet İttifaqı ermənilər və azərbaycanlılar üzərində nüfuzunu gücləndirdi. Bu razılaşma ilə Naxçıvan muxtar əraziyə çevrildi. Misaqi-millidən ilk güzəşt edildi və Batumi ruslara qaldı.
Mahir Əliyev

**Mahir Əliyev** (; ) — Tibb üzrə elmlər doktoru (2011), Professor (2018).

## Həyatı
30 noyabr 1956-cı ildə Goranboy rayonunda anadan olmuşdur. 1963–1973-cü illərdə Bakıdakı 36 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1973–1978-ci illərdə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu stomatologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1986–1991-ci illərdə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Stomatologiya və üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının assistenti, 1991–2017-ci illərdə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Stomatologiya və üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının professoru olmuşdur.

### Ölümü
10 aprel 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti
1978–1982-ci illərdə Baki şəhəri, 5 saylı stomatoloji poliklinikasında və Respublika Stomatoloji Mərkəzində — həkim-stomatoloq işləmişdir. 1982–1986-cı illərdə Moskva şəhərində Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Stomatologiya İnstitutunda məqsədli aspirantura təhsilini almışdır.

### Elmi fəaliyyəti
1986-cı ildə tibb elmləri namizədi, 1991-ci ildə dosent (AAK), 2011-ci ildə Tibb üzrə elmlər doktoru, 2018-ci ildə professor adını almışdır.

## Nəşrləri
Terapevtik Stomatologiya sahəsində 170-dən çox elmi nəşr (o cümlədən, 3 dərslik, 10-dan çox dərs vəsaiti, 2 patent, 4 səmərələşdirici təklif) olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın tanınmış cərrahı vəfat edib
* Azərbaycanın stomatologiya və üz-çənə cərrahı vəfat edib
Xuan Roman Rikelme

**Xuan Roman Rikelme** () — keçmiş argentinalı peşəkar futbolçu və Buenos-Ayres təmsilçisi, Argentinanın köklü klublarından olan Boka Xuniorsun hazırkı 2-ci vitse-prezidentidir, o, burada gənclər akademiyası və qadın bölmələri də daxil olmaqla futbol şöbəsindən məsuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şavyer Espot

**Şavyer Espot Zamora** (; ) — andorralı siyasətçi, Andorra Knyazlığının Baş naziri.

Antoni Marti hökumətinin rəhbərliyi altında 2012-2019-cu illərdə Roza Ferrer Obiolsdan sonra Sosial İşlər, Ədliyyə və Daxili İşlər Naziri oldu. 2019-cu ildə baş tutan  seçkilərdən Baş nazir postuna namizədliyini irəli sürərək 29 fevral 2019-cu ildə nazir vəzifəsindən istefa verdi.

Zamora ESADE Biznes Məktəbindən hüquq ixtisası üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Bundan əlavə, Barselonadakı Ramon Lul Universitetinin Fəlsəfə fakültəsində humanitar elmlər üzrə də təhsil almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Muzeyşünaslıq

Muzeyşünaslıq, muzeologiya və ya muzey elmi muzeylərin təşkili, muzeylərin kolleksiyalarındakı əsərlərin qorunması və sərgilənməsi ilə məşğul olan bir elm sahəsidir.

Muzeylərdə əsərlərin qorunması və nümayiş etdirilməsi üçün ağıl və elmi əsas götürmək məqsədi daşıyan ilk tədqiqatlar XVII əsrin sonlarında Fransada, Angiviller qraflığının rəhbərliyi altında başlamışdır. Luvrdakı Böyük Qalereyada yer alan kral kolleksiyasının əsərlərinin xalqa təqdim edilməsi istənilirdi. İnqilabdan sonrakı mühit muzeyşünaslıq ilə bağlı tədqiqatlara müsbət təsir göstərdi. Bu işlər İmperiya dövründə inkişaf etdi və sonra Avropaya yayıldı. Napeleon Muzeyinin direktoru Vivant Denon bu işləri birləşdirərək koordinasiyanı təmin etmişdir. XIX əsrin ikinci yarısında muzeologiyaya dair ən əhatəli tədqiqatlar Almaniyada aparılmışdır. Berlin Muzeylərinin direktoru olan və 1903-cü ildə Kaiser Friedrich Muzeyini yaradan Wilhelm von Bode tədqiqatları daha da sürətləndirmişdir. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Amerikada yeni muzeylərin inşası nəticəsində aparılan tədqiqatlar müəyyən bir texniki sistemə söykənirdi. Muzeologiya üzrə tədqiqat və metodlardakı birlik Birinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılan Beynəlxalq Muzeylər Departamenti tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu agentlik Millətlər Cəmiyyətindən doğan İntellektual Əməkdaşlıq İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərirdi və Fransız dilində *Mouseion* adlı xüsusi bir jurnal da nəşr etdirirdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra, muzeylərdə olan peşəkar insanları bir araya gətirən Beynəlxalq Muzeylər Şurası (ICOM) adlı bir şura yaradılmışdır. UNESCO tərəfindən də tanınan bu şura ilk iclasını Parisdə həyata keçirmişdir. Dərnəyin apardığı işlər nəticəsində Mouseion jurnalının davamı olan Museum jurnalı nəşr olunur.
Vilhelm fon Bod

Vilhelm fon Bod () Alman sənət tarixçisi və muzeoloqudur. Müasir muzeyşünaslıq elminin yaradıcıları arasında sayılır. Bu günlər Berlin Muzey Adasında olan Bode muzeyi olaraq tanınan və keçmiş adı Kaiser Friedrich Muzeyi olan muzeyin yaradıcısıdır. 1904-cü ildə özünün rəhbərlik edəcəyi bu muzeyi yaradan Bode, burada əhəmiyyətli əsərlərin yığılmasında böyük rol oynamışdır.

## İstinadlar
Cill Bayden

**Cill Bayden** () – ABŞ-nin 46-cı prezidenti Co Baydenin həyat yoldaşı, ABŞ-nin birinci xanımı. 2009-cu ildən o, Şimali Virciniya İcma Kollecində ingilis dili professorudur və ərinin işlədiyi müddətdə maaşlı bir iş tutan vitse-prezidentin və ya prezidentin ilk həyat yoldaşı olduğuna inanılır. Bayden Delaver Universitetində ingilis dili üzrə bakalavr, West Chester Universitetində və Villanova Universitetində təhsil və ingilis dili üzrə magistr dərəcələrinə malikdir və təhsil üzrə doktorluq dərəcəsi almaq üçün Delaver Universitetinə qayıdıb. O, on üç il orta məktəblərdə ingilis dilini və oxumağı öyrətdi və psixiatrik xəstəxanada emosional qüsurlu yeniyetmələrə təlimat verdi. Bundan sonra o, Delaver Texniki və İcma Kollecində on beş il ingilis dili və yazı təlimatçısı olmuşdur.
Nyu Cersi ştatının Hammonton şəhərində anadan olan Bayden Pensilvaniya ştatının Willow Grove şəhərində böyüyüb. O, 1977-ci ildə Co Baydenlə evlənərək Co Baydenin ilk evliliyindən iki oğlu olan Beau və Hunterin ögey anası oldu. Bayden və ərinin 1981-ci il təvəllüdlü Eşli Bayden adlı bir qızı var. Delaware Boots on the Ground-da aktivdir və Mişel Obama ilə birlikdə Qüvvələr Birliyinin həmtəsisçisidir. Onun bir xatirə kitabı və iki uşaq kitabı nəşr olunub.

## İstinadlar
Mətanət Əzimova

**Mətanət Əzimova** () — Azərbaycan  Televiziyası və  Radio Verilişləri (QSC)- Radionun Proqram Direktorloğunun böyük redaktoru, "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri” QSC-nin Teleradio Akademiyasının müəllimi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti

## Həyatı
Əzimova Mətanət Əlirasim qızı 29 iyun, 1963-cü ildə müəllim ailəsində anadan olub. 1971–1981-ci illərdə Astara rayonu Ərçivan kənd orta məktəbində oxumuşdur. 1992-ci ildə Bakı Dövlət Üniversitetinin filologiya fakültəsinin tam kursunu bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Mətbuat fəaliyyəti
Tələbə olduğu dövrdən Azərbaycan radiosu və televiziyası ilə müntəzəm əməkdaşlıq edib. 1993-cü ilin noyabr ayından etibarən rəsmi işçi kimi Azərbaycan Radiosu və Televiziyasında işləyir. Televiziyanın "Xəbərlər, "Səhər", "Hərbi" proqramlar redaksiyasında fəaliyyət göstərib. Radioda isə dövr üçün böyük ictimai-siyasi əhəmiyyət kəsb edən "Misri", "Ön cəbhəyə doğru", "Qan yaddaşımız" kimi verilişlərin müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Müəllifi və aparıcısı olduğu bu verilişlərin süjet və müsahibələrini birbaşa ön cəbhədən-Qarabağdan hazırlamışdır. Eyni zamanda geniş dinləyici auditoriyasına malik "Deməsəm olmur", "Borc", "Ailə", "Dünya bir pəncərədir" və Ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr olunan "Zamanın sahibi" adlı silsilə verilişlərin də müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının müxtəlif qəzet və jurnallarında, ("Azərbaycan", "Ulduz", "Mübarizə", "Ədəbiyyat və incəsənət" və s.) məqalələri dərc olunub. 2006-2009-cu illərdə Beynəlxalq Azərbaycan Televiziyasında göstərdiyi fəaliyyət göstəmişdir. 2015-2019-cu illərdə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində “Qarabağda görüşənədək” verilişinin müəllifi və aparıcısı olmuşdur. 
Hazırda Azərbaycan radiosunun Proqramlar Direktorluğunun Proqram və koordinasiya şöbəsində Böyük redaktor vəzifəsində işləyir. Azərbaycan dövlətinin xarici siyasətinin prioretit istiqamətlərindən biri – xarici ölkələrdə yaşayan soydaşlarımızın diaspor və lobbiçilik fəaliyyətini işıqlandıran "Ünvanımız Azərbaycandır" verilişinin müəllifi və aparıcısıdır. Dünya azərbaycanlılarının birliyi naminə Diaspor və iş üzrə Dövlət Komitəsi ilə birlikdə layihələr həyata keçirib. Bu veriliş 11 ildən çoxdur ki, Azərbaycan radiosunun efirində xüsusi yer tutmaqdadır.

## Təltif və mükafatları
* 2015-ci ildə  Türkiyə Sənət Platformu tərəfindən  “2015 Türk dünyası Hizmet seref  ödülü” mükafatı, 
* “Qafqaz-Media”   İB-nin “Heydər zirvəsi” diplomu,
* 2018-ci ildə  Krım Azərbaycanlıları Milli-Mədəni Muxtariyyatı” təşkilatının Təşəkkürnaməsi
* 2021-ci ildə isə “Qala”  Yunanıstan-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyətinin Təşəkkürnaməsi,
* Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 6 noyabr 2019-cu il tarixində imzaladığı sərəncamla Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti adına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Səadət Məmmədova
* Şəmsiyyə Kərimova

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prezident onlara "Əməkdar jurnalist” adı verdi - Siyahı
* Qarabağda görüşənədək...
* UNEC tələbəsi - “Ünvanımız Azərbaycandır”
Salix Battalov

**Salih Battalov** (; ) — tatar yazıçı, şair və dramaturq.

## Bioqrafiyası
Salih Battal böyük bir kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Qardaşları arasında Mübarək Battal və Abdullah Battal da var.

Salih doğma kəndinin mədrəsəsində və Çistopoldakı Şiqab həzrət mədrəsəsində oxuur. Ancaq Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı Ağ Çexlər Çistopolu ələ keçirlir, mədrəsə bağlanılır və Salih evə dönür. 1922-ci ildə böyük bacısı Leylinin ailəsi ilə birlikdə Moskva ətrafına yola düşür.

Moskva ətrafında Salih Battal həyatını müxtəlif zəhmətlərlə qazanır — xüsusi bağlarda tərəvəz yığmaqdan vaqon boşaltmağa qədər. Sonra şeir yazmağa başlaır. Onun şeirləri əvvəlcə işə düzəldiyi Sobolevo-Şyolkovskaya toxuculuq fabrikindəki Zarya Molodyoji divar qəzetində, daha sonra Moskvadakı tatar qəzetində "Eşçe" (İşçi) nəşr olunur. Misraları yazıçı Mahmud Maksud tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

Eyni zamanda (1924–1926) iki illik Tatar-Başqırd ümumi təhsil kurslarında oxuduğu zaman şeirləri mütəmadi olaraq dövri mətbuatda dərc olunmağa başlanılır. Elə həmin dövrdə Moskvadakı fəhlə teatrının səhnəsində qoyulan ilk tamaşasını yazır. Kursları bitirdikdən sonra Salih Battal, Moskva ətrafında Verbil çini fabrikində işçi olaraq işə düzəlir.

1927-ci ildə Qırmızı Ordunun Hava Qüvvələrinin Leninqrad Məktəbinə daxil olur. Elə həmin il Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv üzv olur. Orenburq Hava Döyüş Məktəbində təcrübə keçir, müxtəlif növ hərbi təyyarələri idarə etmək təcrübəsinə yiyələnir. Təhsilini uğurla başa vurduqdan sonra üç il ərzində Bryansk və Kazan eskadrilyalarında xidmət edir. 1933-cü ilin aprelindən — Hərbi Hava Qüvvələri Tədqiqat İnstitutunda Xüsusi Dizayn Bürosunun sınaq pilotu olur.

Əsgərlik dövründə ədəbi işinə davam edir: şeir, pyes yazır. Tatar ədəbiyyatına qəhrəman uçuş romantikası mövzusunu ilk gətirən o olur. 1929-cu ildə Moskvada SSRİ Xalqları Mərkəzi Nəşriyyatında ilk şeirlər toplusu olan "Ellər jiri" ("Zaman melodiyası") nəşr olunur. İki il sonra eyni adlı ikinci topliusu buraxılır. 1928-ci ildə dəfələrlə Moskva Mərkəzi Tatar Fəhlə Teatrının səhnəsində qoyulmuş "Təşkilatçı" komediyasını yazır. Digər bir əsəri ("Çadralı") Kazandakı Tatar Dövlət Akademik Teatrında uğurla səhnəyə qoyulur.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə, Sakitokean Donanmasının Hərbi Hava Qüvvələrində təyyarəçi vəzifəsini icra edir, Yaponiya ilə müharibədə iştirak edir. Böyük Vətən müharibəsi mövzusu tatar yazıçısının ədəbi fəaliyyətində — "Kapitan Qastello" poemasında (1942), "Səkkizinci kimdir?" romanında ayrın şəkildə əks olunur.
1934-cü ildə Yazıçılar Birliyinin üzvü olur. Salih Battal ədəbiyyatın inkişafındakı xidmətlərinə görə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir (1957).

Salih Battal 12 mart 1995-ci il tarixdə, 89 yaşında evindəki yanğın zamanı vəfat etmişdir.

## Mənbə
* Стихи Салиха Баттала на татарском языке
* Татарская электронная библиотека. Салих Баттал 
* Алексеевское. Ru. Салих Баттал
* Дорога из прошлого в будущее проходит через музей
* История Татарстана. Глава 56. Культурное строительство и национальное самосознание: обретения и потери
* Сайт, посвящённый братьям Баттал
Salavat Fatxetdinov

**Salavat Fatxetdinov** (; ) — müğənni, Tatarıstanın xalq artisti, Rusiyanın əməkdar artisti, Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti, avtoidmanında beynəlxalq idman ustası, Tatarıstan Respublikası ağırlıq qaldırma federasiyasının prezidenti, Rusiya uşaq fondunun Tatarıstan filialının direktoru, Ulyanovsk vilayətinin əməkdar mədəniyyət işçisi (2010), Kazan Dövlət Mədəniyyət İnstitutunun professoru.
## Bioqrafiyası
Salavat Fatxetdinov 10 yanvar 1960-cı ildə SSRİ, Başqırdıstan MSSR-nın Təteşle rayonunun Aksayet kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə - tatardır. Orta təhsil aldıqdan sonra Sterlitamak mədəni maarif məktəbində oxuur.
1977-1979-cu illərdə Təleşe rayonunun İlmetovo kəndindəki kənd Mədəniyyət Evinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1979-1981-ci illərdə Sovet Ordusunda xidmət etmişdir. 1981-1989-cu illərdə Aksayet Musiqi Klubları Sisteminin direktoru vəzifəsində çalışıb.
Klubda bir neçə il çalışdıqdan sonra Salavat 1989-cu ildə məzun olduğu Kazan Mədəniyyət İnstitutunun rejissorluq şöbəsinə daxil olur. 1989-2000-ci illərdə Yar Çallı şəhərində yaşayır. 1989-cu ildən bəri Yar Çallı Eksperimental Konsert Dərnəyinin lideri və solisti olur.
1989-cu ildə keçirilən Tatar jırı müsabiqəsində laureat olur. 1991-ci ildə "Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülür və 1995-ci ildə "Tatarıstan Respublikasının Xalq artisti" adını alır. 2005-ci ildə "Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti" olur.
2008-ci ildə Tatarstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı laureatı olur. Salavat Fatxetdinov eyni zamanda M. Cəlil Mükafatı laureatıdır. 
Alavat Fatxetdinov teatrın yaradıcı direktorudur. İdeyaları Tatar səhnə sənətini təchiz etmək üçün yeni texniki elementlər təqdim edir.

Salavat Fatxetdinov özünü yalnız istedadlı bir sənətkar və təşkilatçı kimi göstərməmiş, eyni zamanda bir atlet və bacarıqlı bir yarış maşını sürücüsüdür. Gənc yaşlarından milli güləş, ağır atletika və ağırlıq qaldırma yarışlarında iştirak etmişdir. 1997-ci ildən bəri yarış avtomobili sürücüsü kimi fəaliyyət göstərir. 1998-ci ildən etibarən Yar Çallı şəhərində qış atletika yarışlarında ənənəvi xeyriyyə yarışı "Salavat Cup"ın təşkilatçısıdır. Yarışda toplanan bütün vəsait yerli uşaqlar evinə köçürülür. Bundan əlavə, Salavat Fatxetdinov avtoidmanında beynəlxalq idman ustası adına sahibdir.

1988-ci ildən bu günə qədər konsertlər ilə səhnədə çıxış edir. Yeni illik albomlarını buraxılır.
## Ailəsi
* Qızları: Liana, Alina
* Oğlu: Rüstəm.
** Yeznələri: Ferdinant və Marsel.
*** Nəvələri: Xayat, Rayxan, Jannet.

## İstinadlar
Velika Planina

**Velika Planina** () ― Sloveniyada, paytaxt Lyublyana şəhərindən 50&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşən dağlıq karst yaylası. Yayla 5,8 kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və dəniz səviyyəsindən orta hesabla  yüksəkdə yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi  hündürlüyündəki Qradişçe dağıdır. Velika Planina yaylası qışda xizək kurortu, yayda isə istirahət yeri kimi turizm mərkəzidir.

Velika Planina hərfi mənada "dağ otlağı" deməkdir. Ərazidə 300 baş mal-qara otlaya bilər. Bu gün Velika planina seyrək küknar meşələri və cırtdan şam ilə əhatə olunmuş və tipik karst çuxurları ilə səciyyələnir.

## Tarix
İnsanın Velika Planinada erkən tarixlərdən bəri mövcud olduğuna dair dəlillər mövcuddur. Yayla orta əsrlərdə otlaq kimi istifadə edilmişdir. Ərazidəki ən qədim daxmalar 16-cı əsrə aiddir. Daxmalar oval formasındadır və böyük bir hissəsi dam örtüyü ilə örtülmüşdür.

1931-1932-ci illərin qışında yaylada qışda daxmaların icarəyə verilməsinin nəzərdə tutulduğu yeni turizm forması yaranmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə alman qüvvələri bütün daxmaları yandırmışdır. Bu dövrdə həmçinin sloveniyalı memar Yoze Pleçnik tərəfindən 1938-ci ildə tikilmiş ibadətgah da yandırılmış, lakin 1988-ci ildə bərpa edilmişdir.

## Yaşayış məntəqəsi
Yaylada Velika Planina kəndi yerləşir. 2002-ci il əhali siyahıya alması zamanı dağda dörd daimi sakinin olduğu qeyd edilmişdir.

## Xizək kurortu
Yyalaqışda əlverişli qar şəraiti səbəbi ilə xizək kurortu kimi fəaliyyət göstərir. Süni qar vurmaq qadağan olunduğu üçün turizmin inkişafı tamamilə illik qar miqdarından asılıdır.
Brayen Piterman

**Brayen Piterman** () – ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sabiq vitse-admiralı.

Təqaüdə çıxmazdan əvvəl o, Şərqi Müdafiə Qüvvələrinin Atlantik Bölgəsi/Komandiri olub. O, ABŞ Sahil Mühafizəsinin Atlantik Bölgəsinə komandanlıq edib.9 may 2006-cı ildə və Kanadadan Meksikaya, Atlantik okeanından Fars körfəzinə və bütün Karib dənizi boyunca Qayalı Dağların şərqindəki məsuliyyət zonasında bütün Sahil Mühafizəsi fəaliyyətləri üçün əməliyyat komandiri olub. Onun rəhbərliyi altında 33.000-dən çox hərbi və mülki heyət, 30.000 köməkçisi var idi. O, eyni zamanda ABŞ Sahil Mühafizəsinin Şərq Müdafiə Qüvvələrinin komandanı vəzifəsində çalışıb. Bu komanda dəyişikliyi ilə Peterman vitse-admiral Vivien S. Crea-nı azad etdi.

O, Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-şərqində və Karib dənizində Sahil Mühafizəsinin taktiki əməliyyatlarına rəhbərlik etdiyi Yeddinci Sahil Mühafizəsi Dairəsinin komandiri vəzifəsindən Sahil Mühafizəsi Atlantik Bölgəsinə hesabat verdi. Bundan əvvəl o, iki il yarım Prezidentin Daxili Təhlükəsizlik Şurasının heyətində sərhəd və nəqliyyat təhlükəsizliyi üzrə xüsusi köməkçisi vəzifəsində çalışıb. Bu, onun əvvəllər 1988–2000-ci illərdə Milli Təhlükəsizlik Şurasının Müdafiə Siyasəti və Silahlara Nəzarət Direktorluğunda direktor vəzifəsində çalışmış, Ağ Evə ikinci təyinatı idi.

Vitse-admiral Peterman Sahil Mühafizəsi Kesicisidir və iki kəsiciyə əmr verdi: Sitka, Alyaskadan Sahil Mühafizəsi Kəsicisi Woodrush və Massaçusets ştatının Nyu-Bedford şəhərindən olan Sahil Mühafizəsi Kəsicisi CAMPBELL Bundan əlavə, o, Gulfportdan, Miss. və Sahil Mühafizəsi Kesici SWEETBRIER, Cordova, Alyaskadan.

Vitse-admiral Peterman gəmidəki tapşırıqlarından əlavə, sahildə bir sıra təyinatlarda da xidmət edib. Yamaykanın Kinqston şəhərindəki Hərbi Əlaqə Bürosunda ilk Sahil Mühafizəsi zabiti kimi o, Yamayka Müdafiə Qüvvələrinin şəxsi heyətini Qrenadada sülhməramlı əməliyyatlar üçün öyrətdi. 1988-ci ildən 1990-cı ilə qədər Almaniyanın Ştutqart şəhərində yerləşən ABŞ Avropa Komandanlığının Qərargahında xidmət edib və burada Şimali və Qərbi Afrikada geniş səyahət tələb edən proqramı idarə edib. Daha sonra o, Alyaskanın Ketçikan şəhərində Sahil Mühafizəsinin əsas Alyaska sənaye və əməliyyat obyektinə komandanlıq edib.

Pensilvaniya ştatının Malvern şəhərində böyüyən vitse-admiral Peterman Great Valley Liseyinin 1968-ci ildə məzunudur, 1972-ci ildə West Chester Universitetində Elmlər üzrə Bakalavr dərəcəsi qazanıb və Zabit Namizədi proqramı vasitəsilə Sahil Mühafizəsinə daxil olub. 1988-ci ildə Dəniz Döyüş Kollecində Elmlər üzrə Magistr dərəcəsi qazanmışdır. Onun hərbi mükafatlarına Müdafiədə fərqlənməyə görə xidmət medalı, Sahil Mühafizəsində fərqlənməyə görə medal, Fəxri Legion, Birgə Fəzilətli Xidmət medalı, Cutterman nişanı və Prezident Xidmətinin nişanları daxildir.

## İstinadlar
Talış-Muğan Muxtar Respublikası bayrağı

**Talış-Muğan Muxtar Respublikasının bayrağı** () – 7 avqust 1993-ci il tarixində tanınmamış Talış-Muğan Muxtar Respublikası tərəfindən qəbul edilmiş bayraq.

## Təsviri

Bayrağın enin uzunluğuna nisbəti 2:3-dür. Bu bayraq üç rəngli parçadan (trikolor) ibarətdir. Bu parçalar bərabər enli üç şaquli zolaqdan, sağda qırmızı, ortada ağ, solda isə yaşıl rənglərdən ibarətdir. Ağ zolağın mərkəzində yarımgünəş və dəniz təsvir olunmuşdur. Bu təsvir zolağın 9/10 hissəsini təşkil edir.

## Rənglər və simvollar

* **Qırmızı rəng** — tarix boyu şəhid olmuş bütün talışları təsvir edir.
* **Ağ rəng** — xalqın sülh tərəftarı ruhunu təsvir edir.
* **Yaşıl rəng** — islamı təsvir edir.
* **Yarımgünəş təsviri** — islamın 12 imamını təsvir edir.
* **Dəniz təsvir** — talışların əsasən kütləvi yaşadığı coğrafi ərazidəki Xəzər dənizini təsvir edir.

## İstinadlar
Ceyson Biqqs

**Ceyson Mettyu Biqqs** (; ) — amerikalı aktyor və komediyaçı. Ən çox "*[[Amerika piroqu (film)|Amerika piroqu]]*" film seriyasındakı rolu ilə tanınır.

## Filmoqrafiya
* Amerika piroqu (1999)
* Zavallı (2000)

## İstinadlar
Stroyarska Biznes Mərkəzi

**Stroyarska Biznes Mərkəzi** — Xorvatiyanın mərkəzi Zaqrebdə kommersiya və yaşayış mərkəzi.

## Haqqında
Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebdə yerləşən Stroyarska Biznes Mərkəzinin 6 binası var. Bu binalardan ikisi yaşayış binasıdır. Mərkəzdə iki göydələn var. Əsas bina olan B binasının 25 mərtəbəsi var və 315 fit, yəni 96 metr hündürlükdədir. Bu bina Xorvatiyada ən hündür yaşayış binasıdır. Kompeks VMD ərazisi adlandırılır.

Bütün binalar tamtəmirlidir. 25 mərtəbəli göydələnin məskunlaşdırılması 2014-cü ildə başa çatıb. Stojarska Biznes Mərkəzinin 850 avtomobil üçün nəzərdə tutulan 4 təbəqəli yeraltı qarajı var. Layihənin qiyməti təxminən 750 milyon dollardır. Binalar arasındakı ərazidə avtobus dayanacaqları, ictimai park və uşaq meydançası var.

## Qalereya

Şəkil:Centar Strojarska.jpg|Stroyarska Biznes Mərkəzində göydələnin tikilərkən görüntüsü.
Şəkil:Centar Strojarska, stambene zgrade.JPG|Stroyarska Biznes Mərkəzində yaşayış binasının görüntüsü.


## İstinadlar
Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi (Çörəkli)

**Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi** — Xocavənd rayonunun Çörəkli kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkə əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.

## Tarixi

Kilsə timpanında inşaat kitabəsinin olmaması, onun tikilmə tarixini müəyyənləşdirməkdə çətinlik yaradır. Lakin, hələ dəqiq öyrənilməməsinə baxmayaraqçəhrayı rəngli qranit pilonlara birləşdirilmiş zəngin dekorlu dörd xaçdaş üzərindəki tarixlə artıq XII əsrdə burada dini kompleks olduğunu sübut edir.

Abidəni tədqiq etmiş K. Mkrtçyan qeyd edir ki, divar hörgüsü, epiqrafika nümunələrinin stilistik xüsusiyyətləri və sair xüsusiyyətləri əsas götürərək demək olar ki, kilsə XVI-XVII əsrlərdə daha qədim dini kompleksin yerində inşa edilmişdir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Kilsə Çörəkli kəndinin düz mərkəzində, məktəb binasının yanında yerləşur. Birnefli bazilika formasına malik tikili tağtavanlı dama malikdir. Planda düzbucaqlı formaya malik tikilinin ölçüləri 12.6x6 metrdir. Kilsənin inşasında yaxşı yonulmuş yerli daşlardan istifadə edilmişdir.

Apsidanın hər iki tərəfində köməkçi otaqlar vardır. Kilsənin əsas girişi cənub tərəfdəndir. Buna baxmayaraq, şimal divarında da giriş qapısı olmuş, lakin, sonrakı dövrdə həmin qapı hörülərək qapadılmışdır. Ehtimal ki, şimal qapısı vasitəsilə kilsə şimal tərəfdə yerləşən məqbərə-sovməə və ya hansısa digər tikili ilə əlaqələndirilmişdir. Kilsənin iki tərəfli damı  divarönü pilonlar üzərində dayanan tağlar tərəfindən saxlanılır.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Miranda Veljaçiç

**Miranda Veljaçiç** (d.1976, Zaqreb, Xorvatiya) — memar, tədqiqatçı, mədəniyyət xadimi, "Oris" və "Čovjek i prostor" memarlıq jurnallarının redaktoru.

## Həyatı
1976-cı ildə Xorvatiyanın mərkəzi Zaqrebdə anadan olan Miranda Veljaçiç hələ tələbəlik illərində — 1999-cu ildə Dinko Peraçiç və Marko Sançaninlə birgə Platform 9,81 memarlıq tədqiqatları üzrə Assosiasiyanın həmtəsisçilərindən biri olub. O hazırda həmin Assosiasiyanın prezidentidir. O, 2002-ci ildə Zaqrebdə memarlıq fakültəsində ali təhsilini başa vurub. 2003-cü ildən o həyat yoldaşı Dinko Peraçiç və 2 övladı ilə birgə Splitdə yaşayır və işləyir.

## Fəaliyyəti
O, 2006-cı ildə Splitdə Memarlar Assosiasiyanın idarə heyətinin və Multimedia mədəni mərkəzinin proqram komitəsinin üzvü oldu. Miranda Veljaçiç Krvaviçada Rikard Marasoviç tərəfindən həyata keçirilən Senatoriya modernist memarlığın mirvarisinin müdafiəsi və qorunub saxlanılması ilə bağlı tədqiqat üzərində işləyir.

2015-ci ildə "Mostra di Architettura di Venezia" adı altında 2 ildən bir keçirilən beynəlxalq memarlıq sərgisində Xorvatiya nümayəndə heyətinin üzvü oldu.

## Xarici keçidlər
* https://platforma981.hr

## İstinadlar