open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teofil-Aleksandr Steynlen

**Teofil-Aleksandr Steynlen** (; 10 noyabr 1859, Lozanna — 14 dekabr 1923, Paris) — realist üslubda və müasir üslubda işləyən fransız rəssamı, qrafik rəssamı və illüstratoru, "Paris proletariatının həyatının ilkin tarixçisi" .
## Bioqrafiyası
 
Teofil-Aleksandr Steynlen 10 noyabr 1859-cu ildə Lozanna şəhərində anadan olmuşdur.

Steynlen 1878-ci ildə Parisə gəldikdən sonra, əvvəlcə sənətkarlıq işi etdi. 5 il sonra Monmartr şəhərinə köçdü. Burada Steynlen tez bir zamanda  və Monmartr bədii  mühiti ilə tanış oldu, xüsusən də «Qara pişik»  - ilk növbədə rəssamlar Anri de Tuluz-Lotrek və Adolf Villette, habelə , şair  Aristid Brüan ilə  dost oldu. İlk dəfə "Black Cat" -də Steynlen 1883-cü ildə gəldi . «Qara pişik» kabaresinin çoxsaylı plakatlar Steynlenin müəllifliyinə aiddir, həmçinin qəzet, jurnal və kitabları təsvir etmişdir, komik jurnallarda əməkdaşlıq etmiş və 1911-ci ildə o və yoldaşları «Yumorist» qəzetini dərc etməyə başlamışdılar.

## Qalereya

Fayl:Steinlen-Motocycles Comiot.jpg|*Motocycles Comiot*
Fayl:Steinlen-Mothu et Doria.jpg|*Mothu et Doria*
Fayl:Steinlen-bruant-danslarue.jpg|Aristid Brüan : *Dans la rue*
Fayl:Steinlen-bruant-alavilette.jpg|Aristid Brüan : *À la Villette*
Fayl:Anatole France, par T.A. Steinlein.jpg|*[[Anatol Frans]]*
Fayl:Valadon by Steinlen.jpg|*[[Süzanna Valadon]]*
Fayl:Steinlen-courteline-unecanaille.jpg|Jorj Kurtelen : *Une canaille*
Fayl:Save Serbia poster 1915.jpg|*Serbiyanı xilas edin!*
Fayl:SteinlenPoster.jpg|Reklam plakatı *Sterilizə edilmiş süd!*
Fayl:Eugénie Buffet «Ma Vie, Mes Amours, Mes Aventures» - Steinlen.jpg| Ejeni Buffe kitabının üz qabığı «*Mənim həyatım, mənim sevgim, mənim macəralarım*»


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Steinlen.net
Maqdalena (departament)

**Maqdalena** () — ölkənin şimal hissəsində yerləşən, Kolumbiya departamenti. İnzibati mərkəzi - Santa Marta şəhəridir.

## Bələdiyyələr

## Həmçinin bax
* Kolumbiyanın inzibati bölgüsü
* Boqota
* Tunxa
* Monteriya
* Kibdo
* Florensiya (Kaketa)
* İnirida
* San Xose del Quavyare

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gobernación del Magdalena 
* Biblioteca Biblioteca Luis Ángel Arango/Magdalena
Vidadi Musayev

**Vidadi Həsən oğlu Musayev** () — Azərbaycan Texniki Universitetinin "Kompüter sistemləri və şəbəkələri" kafedrasının müdiri, texniki elmlər doktoru, professor.

## Həyat
1948-ci il dekabr ayının 5-də Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur.

1971–1973-cü illərdə Sovet Ordusu sıralarında zabit kimi xidmət etmişdir.

## Təhsili
* 1971-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin (keçmiş Ç. İldrım adına Azərbaycan Politexnik institutu) Avtomatika və Hesablama Texnikası fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Paylanmış parametrli mürəkkəb idarəetmə sistemlərində dinamiki proseslərin tədqiqi, "Bulud" texnologiyaları infrastrukturunun işlənməsi.
* 1974–1983-cü illərdə ETLİNeftkimyaavtomat elm-istehsalat birliyində kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, elmi-tədqiqat laboratoriyasının müdiri, 1983-cü ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin *"İnformatika və kompüter texnikası"* kafedrasının dossenti
* 2000–2007-ci illərdə həmin universitetdə prorektor
* 2007-ci ildən "Kompüter sistemləri və şəbəkələri" kafedrasının müdiri işləyir.

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu nəzdində dissertasiya şurasının, BDU nəzdində Riyaziyyat İnstitutunun dissertasiya şurası seminarının, *"AzTU-nun Elmi əsərləri"* elimi-texniki və AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun *"İnformasiya Texnologiyaları Problemləri"* elmi-texniki jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür. Mütəmadi olaraq doktorluq və fəlsəfə doktoru dissertasiya işlərinə apponentlik edir.

200-dək elmi işlərin, o cümlədən 10 dərslik və dərs vəsaitinin, bir neçə metodiki vəsaitlərin, dörd monoqrafiyanın (onlardan biri Almaniyada nəşr edilmişdir) müəllifidir.

Vidadi Musayevin rəhbərliyi ilə kafedrada *"Paylanmış parametrli mürəkkəb sistemlərin identifikasiyası və idarə edilməsi"* mövzusunda dövlət büdcəli ETİ iş yerinə yetirilir.

İxtisas qrupunun tələbələrini cəlb etməklə kafedrada prof. H. Ə. Məmmədovun və V. Musayevin rəhbərliyi altında *"AzTU-nun qlobal informasiya şəbəkəsi"* mövzusunda xüsusi layihə işlənmişdir. Layihənin məqsədi müasir informasiya kommunikasiya texnologiyalarının nailiyyətlərindən istifadə etməklə kompüterdə AzTU-nun kompüter şəbəkəsinin ümumi konfiqurasiyasının qurulması, videoroliklərin hazırlanması və tədris prosesində istifadə etmək üçün CD-disklərin hazırlanmasıdır. Bu kimi işlərin və elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri bakalavr və magistr dissertasiya işlərinin yerinə yetirilməsində istifadə olunur (videoroliklər və şəkillər).

## Təltif və mükafatları
2011-ci ildə Azərbaycanda mühəndis kadrların hazırlanmasında və texniki elmlərin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Mahmud Nədim Xəndək

**Mahmud Nədim Xəndək** () (d. 1880, Qafqaz dağları - ö. 1920, Xəndək, Sakarya)  — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1901-ci ildə hərbi məktəbi bitirdikdən sonra 5-ci ordunun əmrinə verildi. 1914-cü ildə Hərbi Akademiyanı bitirdi. Birinci Dünya müharibəsində Şərq cəbhəsində mübarizə aparmışdı. “Müharibə” medalı  və Məcidiyyə ordeni ilə təltif edilmişdi. 1919-cu ildə 24-cü bölmə komandirliyinə təyin edildi. 9 Avqust 1927-də Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə "İstiqlaliyyət" medalı ilə mükafatlandırıldı.

## Medal və təltifləri
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)
* Məcidiyyə ordeni

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 142.
Rioaça

**Rioaça** () — Kolumbiyanın şimali-qərbində yerləşən şəhər. Şəhərin əsası 1545-ci ildə qoyulmuşdur..

## Qalerya

Fayl:Riohachacity.jpg|Sahilyanı görünüş
Fayl:Colombia-riohacha001.JPG|Malekon çimərliyi
Fayl:Colombie-riohacha003.jpg|Tipik bina 
Fayl:Colombie-riohacha004.jpg|
Fayl:Colombie-riohacha005.jpg|
Fayl:Riohacha.jpg|Riohacha Sunrisenin ev damında 

## Xarici keçidlər

* Alcaldía de Riohacha
* Gobernación de la Guajira -Turismo 
## İstinadlar
Kretey

**Kretey**  () — Parisdən 11.5&nbsp;km aralıqda , Marna çayı üzərində yerləşən şəhər.

1965-ci ildən Val-de-Marn departamentin paytaxtı, eparxiyanın mərkəzi olan Kretey rayonun subprefekturasıdır. Əhalisi — 89,845 nəfər (2012), bir neçə böyük xəstəxana mövcuddur. İlk 865-ci ildə Kristoliy olaraq tanınıb.

Paris ilə əsas nəqliyyat əlaqələri Paris Metrosunun 8 nömrəli dörd stansiyasıdır və şəhərin kənarında A və D RER xətlərinin  stansiyası yerləşir..

Şəhər əhalisinin 24,4% -i yəhudilərdir.
## Qalereya

Fayl:MJC du Mont Mesly à Créteil.JPG|
Fayl:Cinéma La Lucarne à Créteil.JPG|
Fayl:Cinéma UGC Créteil Soleil.JPG|
Fayl:MJC et centre social de la Croix des Mèches à Créteil.JPG|
Fayl:Médiathèque Nelson Mandela de Créteil 1.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Site de la mairie de Créteil
Kretey (rayon)

**Kretey** () — Il-de-Frans regionun rayonlarından biri (). Departamenti — Val-de-Marn. Suprefektura — Kretey. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 667.405 nəfər idi. Əhalinin sıxlığı 4571 nəfər / kv.kmdir. Rayonun sahəsi 146 km²dir.

## Kommunalar

## Xarici keçidlər
* Национальный институт статистики — округ Кретей
Abvil (rayon)

**Abvil** () — Fransanın O-de-Frans regionun rayonlarından (). Departamenti — Somma. Suprefektura — Abvil. Rayon əhalisi 2013-cü ildə 134 155 nəfərdir. Əhalinin sıxlığı 78 nəfər/ km² təşkil edir. Rayonun sahəsi — 1733 km²-dir.

## Tərkibi
Abvil rayonun kantonları (22 mart 2015-ci il):

* Abvil-Nor
* Abvil-Süd
* Ayi-le-О-Kloşe
* Allankur
* Qamaş
* Kresi-an-Pontyö
* Muayenvil
* Nuvon
* Olt
* Rü
* Sen-Valeri-sür-Somm
* Uazmon
* Frivil-Eskarboten

Abvil rayonun kantonları (22 mart 2015-ci il — 31 dekabr 2016-cı il):

* Abvil-1
* Abvil-2
* Dullan
* Qamaş
* Pua-de-Pikardi
* Rü
* Frivil-Eskarboten

Abvil rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci il):

* Abvil-1
* Abvil-2
* Qamaş
* Rü
* Frivil-Eskarboten

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Abvil rayonu

## İstinadlar
Pirana

**Pirana** — Cənubi  Amerikadakı axarsularda yaşayan, kiçik amma yırtıcılığıyla diqqət çəkən bir çox balıq növü.
272x272px|thumb|right|Növləri: 
Catoprion
Pristobrycon
Pygocentrus
Pygopristis
Serrasalmus  
Megapiranha

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*http://akvaryum.rooteto.com/tatli-su-baliklari/piranha-beslenme
*http://akvaryum.rooteto.com/tatli-su-baliklari/amazon-ve-piranha
*http://akvaryum.rooteto.com/tatli-su-baliklari/piranha-anatomisi
*http://www.piranhaforum.bz.tc/index.htm
* Eric J. Lyman: piranha meat could take a bite out of what ails you (İngilizce)
* Curlie'de Pirana  (DMOZ tabanlı) (İngilizce)
*to maintain healthy piranha in the home aquarium  (İngilizce)
Faiq Cəfərov

* Faiq Cəfərov (fizioloq) — tibb elmləri doktoru (1990), professor (1991). 
* Faiq Cəfərov (hərbçi) —  Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (27.12.1995).

## Həmçinin bax
* Faiq
* Cəfərov
Avallon (rayon)

**Avallon** () — Fransanın Burqundiya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Yonna. Suprefektura — Avallon. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 49.516 nəfər idi. Əhalinin sıxlığı 22 nəfər / km²dir. Rayonun sahəsi — 2209 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Avallon rayonu
Aven-sür-Elp (rayon)

**Aven-sür-Elp** () — Fransanın Nor-Pa-de-Kale regionun rayonlarından biri. Departamenti — Nor. Suprefekturası — Aven-sür-Elp. Əhalisi — 232 657 nəfər, 2012-ci ilin məlumatları. Sıxlığı —  165 nəf./km². Rayonun sahəsi — 1408&nbsp;km².

## Tərkibi
Aven-sür-Elp rayonun kantonları (22 mart 2015-ci il):

* Aven-sür-Elp-Nor
* Aven-sür-Elp-Süd
* Bave
* Bermelon
* Landresi
* Moböj-Nor
* Moböj-Süd
* Kenua-Vest
* Kenua-Est
* Otmon
* Solr-le-Şato
* Trelon

Aven-sür-Elp rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən sonra):

* Aven-sür-Elp
* Moböj
* Olnua-Emeri
* Furmi

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Aven-sür-Alp rayonu
Bafomet (heykəl)

**Bafomet** () – Şeytan məbədi tərəfindən 2015-ci ildə ABŞ-nin Miçiqan ştatının Detroyt şəhərində təqdim edilmiş, Bafometi təsvir edən 2.7 metr hündürlüyə malik tunc heykəl. Məbəd ardıcılları heykəlin Oklahomadakı On qüsurlu hərəkət monumenti yaxınlığında ucaldılmasını istəyirlər. Bir ton ağırlığa malik olan heykəldə insan bədəni, keçi başı və ayaqları, həmçinin qanadı olan Bafomet sağ tərəfində oğlan, sol tərəfində isə qız uşaqları ilə təsvir edilmişdir.

## Tarixi

2014-cü ildə Satana məbədi Oklahoma Ştat Kapitolunda nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulan Bafomet və iki uşağı təsvir edəcək heykəlin hazırlanması üün *“[[:en:Indiegogo|Indiegogo]]”* saytında kraudsorsinq işinə başlamışdır. İyanə səhifəsinə bildirilirdi ki, heykəl Oklahoma təmsilçisi Mayki Ritzin təşəbbüsü ilə 2012-ci ildə yaradılmış On qüsurlu hərəkət monumentinə cavab olaraq, onun yaxınlığında ucaldılacaq. 25 iyul 2015-ci ildə heykəl Satana məbədi tərəfindən Detroytda təqdim edilmiş və şəhərdə dini təşkilatların etirazı ilə qarşılanmışdır. *“Mərasimə mane olmaq istəyən etirazçıların qarşısının alınması üçün”* mərasim zamanı 700 iştirakçı ruhunu Satanaya satmışdır.

*“[[Time (jurnal)|Time]]”* jurnalının məlumatına görə, *“qrup birbaşa Satanaya inamı təbliğ etmir. Onların məntiqinə görə Satana abstraksiyadır, ədəbi forma kimi qəbul edilən Satana rasionallıq, skeptisizm, böyük şəxsi itkilərlə başa gəlsə belə, hakimiyyətə qarşı həqiqətləri dilə gətirməyi tərənnüm edir.”* Jurnalın məlumatında deyilir ki, *“Bunu [[:en:Libertarianism|Libertarian]] [[qotika]]sı və ya [[Ayn Rand]]ın azad seçimə qarşı səlib yürüşünün daha qaranlıq təqdimatı da adlandırmaq olar. Məbəd ardıcıllarından biri isə açıq şəkildə şəxsi azadlığa iddia edir. Bafomet heykəli Satana məbədinin qalmaqallı çağırış məşqidir.”*

### Arkanzas Ştat Kapitolu sərgisi

16 avqust 2018-ci ildə heykəl, bir neçə saat ərzində Arkanzas Ştat Kapitolu qarşısında saxlanmış axtomobilin üstündə nümayiş etdirilmişdir. Satana məbədi ardıcılları bu sərginin artıq çoxdan açılışı baş tutmuş On qüsurlu hərəkət moumentinə etiraz xarakteri daşıdığını bildirmişlər.

## Populyar mədəniyyətdə

2018-ci ilin noyabrında heykəlin oxşarının, müəllif hüquqları nəzərə alınmadan *“[[Sabrinanın ürək donduran macəraları (teleserial, 2018)|Sabrinanın ürək donduran macəraları]]”* teleserialında istifadə edilməsinə görə Satana məbədi Netflixi məhkəməyə vermişdir.
## İstinadlar
Məşrutə Evi

**Məşrutə Evi** — və ya Konstitusiya Evi 1869-cu ildə Təbrizdə Məşrutə hərakatının fəal üzvü, Hacı Mehdi Kuzəkünaninin sifarişi ilə tikilib. Məşrutə hərəkatı zamanı fədailərin və hərəkat üzvlərinin toplanma yeri olub. Məhz buna görə də bina hazırda Məşrutə Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

## Haqqında

Bina 1869-cu ildə Təbrizdə Məşrutə hərakatının fəal üzvü, Hacı Mehdi Kuzəkünaninin sifarişi ilə tikilib. Binanı məşhur Təbrizli Hacı Vəli Memar tikib. Rastabazar küçəsində yerləşən bina Təbriz bazarının və Cümə məscidinin yaxınlığında yerləşir. Qacar dövrünün memarlıq nümunəsi olan bina gözəl tavanı və rəngli pəncərələri ilə fərqlənir.

İki mərtəbəli binada yaşayan Kuzəkünani Məşrutə hərəkatı zamanı fəallıq göstərir və hərəkata maliyyə ayırır. Bundan başqa öz şəxsi evini fədailərin və hərəkat üzvlərinin qərargahına çevirir. Burada hərəkatın liderləri və fəalları Səttar xan, Bağır xan, Mirzə Əli Siqqətülislam, Əli Müsyo, Heydər xan Əmioğlu, Məhəmmədəli Tərbiyət daima yığışar və hərəkatla bağlı qərarlar verirdilər. Bundan başqa burada hərəkatın təbliğatını aparan qazet də çap olunurdu. İkinci Dünya müharibəsi dövründə binada Azərbaycan Demokrat Firqəsinin iclasları da keçirilib. 1975-ci ildə bina İranın mədəni mirası olaraq qeydiyyata alınıb.

Sonradan bina Məşrutə muzeyinə çevrilir. Binanın birinci mərtəbəsində məşrutə inqilabçılarının heykəlləri və büstləri eləcə də şəxsi əşyaları döyüş silahları qılıncları nümayiş etdirilir. Bundan başqa binada çap olunan qazetlərin nümunələri, məktublar, hərəkat dövrünə aid şəkillər və çap maşını sərgilənir. Otaqlardan biri hərəkatda iştirak edən qadınlara həsr olunub.

## Muzeydə baş verən hadisələr

2018-ci il avqustun 5-də Təbrizdə keçirilən “Məşrutiyyət Fərmanının ildönümü” mərasiminə antitürk mövqeyi ilə tanınan məşhur paniranist Cavad Təbatəbayi də dəvət olunmuşdur. Bir qrup azərbaycanlı milli-mədəni fəal Məşrutə Evinə gedərək orada şüarlarla çıxışlar etdilər. Məhz Azərbaycan əhalisinin və milli fəalların kəskin etirazı Cavad Təbatəbayinin çıxışının ləğv olunmasına səbəb oldu.

## Şəkillər

Constitution Museum, Tabriz, Iran.jpg|Binanın ön fasadı
House-of-Constitution2.jpg|İkinci mərtəbədən görüntü
Constitution House, interior1.jpg|Binanın tavanı
Tabriz, Iran 2013 (24) (14839019870).jpg|Daxili interyer
House-of-Constitutional-Revolution2.jpg|Daxili interyer
Mashruteh House - 2, Tabriz, Iran.jpg|Evin pəncərəsi
ConstitutionalMuseum.jpg|Binanın girişində Səttar xanın heykəli
Mashrute1.jpg|Binanın daxili interyeri


## Həmçinin bax
* Məşrutə hərəkatı
* Səttar xan
* Bağır xan

## İstinadlar
Boşluq (informatika)

**Boşluq** () − sistem təhlükəsizlik vasitələrində zəiflik, sistemin layihəsində, yaradılmasında, prosedurlarında və daxili nəzarətində səhvlər və ya zəifliklər nəticəsində meydana çıxır və sistemin təhlükəsizlik siyasətinin pozulması üçün istifadə edilə bilər.

Zəifliklərdən kompüter sistemi daxilində imtiyaz sərhədlərini keçmək (yəni, icazəsiz hərəkətlər etmək) üçün hücumçu kimi təhlükə aktyoru tərəfindən istifadə edilə bilər. Zəiflikdən istifadə etmək üçün hücumçunun sistem zəifliyinə qoşula bilən ən azı bir tətbiq aləti və ya texnikası olmalıdır. Bu çərçivədə zəifliklər həm də hücum səthi kimi tanınır.

Zəifliyin idarə edilməsi nəzəri cəhətdən dəyişən, lakin ümumi prosesləri ehtiva edən dövri təcrübədir: bütün aktivləri kəşf etmək, aktivləri prioritetləşdirmək, tam zəiflik skanını qiymətləndirmək və ya həyata keçirmək, nəticələr haqqında hesabat vermək, zəiflikləri aradan qaldırmaq, aradan qaldırılmasını yoxlamaq — təkrar etmək. Bu təcrübə ümumiyyətlə hesablama sistemlərində proqram təminatı zəifliklərinə aiddir. Çevik zəifliyin idarə edilməsi bütün zəiflikləri mümkün qədər tez müəyyən etməklə hücumların qarşısının alınmasını nəzərdə tutur.

## Boşluqların aşkar edildiyi yerlər
Zəifliklər aşağıdakılarla bağlıdır və özünü göstərə bilər:

* sistemin fiziki mühiti
* personal (yəni işçilər, rəhbərlik)
* idarəetmə prosedurları və təhlükəsizlik siyasəti
* biznes fəaliyyəti və xidmət göstərilməsi
* periferik cihazlar daxil olmaqla aparat
* proqram təminatı (yəni binada və ya buludda)
* əlaqə (yəni rabitə avadanlığı və qurğuları)

## Həmçinin bax
* Computer Emergency Response Team
* İnformasiya təhlükəsizliyi
* Kibertəhlükəsizlik

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.

## Xarici keçidlər
* Wikimedia Commons-da [Zəiflik (hesablama)](https://en.wikipedia.org/wiki/Vulnerability_(computing)#See_also:~:text=Wikimedia%20Commons%2Dda%20Z%C9%99iflik%20(hesablama)%20il%C9%99%20ba%C4%9Fl%C4%B1%20media) ilə bağlı media
* Açıq Kataloqdan təhlükəsizlik məsləhətləri linkləri http://dmoz-odp.org/Computers/Security/Advisories_and_Patches/
Girişi mandatlı idarə edilməsi

**Girişi mandatlı idarə edilməsi** () − obyektlərə girişin idarə edilməsi üsulu.

## Məqsədi
Obyektdə olan informasiyanın məxfilik dərəcəsinə və kritikliyinə, verilən kritiklik səviyyəsinə (xüsusi nişanlarla təsvir olunmuş) malik informasiyaya giriş zamanı subyektin səlahiyyətlərinin və hüquqlarının formal yoxlanılmasına əsaslanır

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Ortada adam hücumu

**Ortada adam hücumu** () – autentifikasiya protokolunun əsasında yerinə yetirilən hücum. Hücum edən autentifikasiya olunan və autentifikasiya edən tərəflər arasında yerləşərək onlar arasında ötürülən verilənləri ələ keçirə və dəyişə bilər.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Çoxsəviyyəli kriptoqrafiya

**Çoxsəviyyəli kriptoqrafiya** () – simmetrik kriptosistemlər üçün kriptoqrafik açarların xüsusi metodla seçilməsinə əsaslanır, R.Rayvest tərəfindən təklif edilib. Bu mexanizmdən istifadə edən kriptosistem elə qurulur ki, ilk kriptoqrafik açar ixtiyari seçilə bilər, sonrakı açarların seçilməsi isə müəyyən qanuna tabe olmalıdır. Belə kriptosistemlərin yaradılması zərurəti ABŞ-də “güclü kriptoqrafiya”nın ixracına məhdudiyyətlərin qoyulması ilə meydana çıxmışdı.

## Ədəbiyyat
*İmamverdiyev Y.N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,“İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı,160 səh.
Dünya İrsi Mərkəzi

**UNESCO-nun baş qərargahı** (, ) 1958-ci ilin 3 noyabrında Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yerləşən Place de Fontenoy mərkəzində açılmışdır. Binaya giriş pulsuzdur.

## Dizaynı
UNESCO-nun baş qərargahının binası üç memarın birgə əməyi nəticəsində ərsəyə gəlmişdir: Bernard Zerfus (Fransa), Marsel Broyer (Macarıstan) və Piyer Luiqi Nervi (İtaliya).

## Quruluşu
İdarəetmənin yerləşdiyi əsas bina üçbucaqlı ulduz formasında olan yeddi mərtəbədən ibarətdir. Buraya daimi nümayəndə heyətləri və qeyri-hökumət təşkilatları üçün nəzərdə tutulmuş “akkerdeon” adlanan bir bina və kubik bina da əlavə edilmişdir.

## Fransa ilə əlaqələr
Binanın tikildiyi ərazi Fransa hökumətinin mülkiyyətindədir. 22 dekabr 1952-ci ildə imzalanan sərəncama əsasən onun UNESCO-nun sərəncamına verilməsi Xarici İşlər Nazirliyinə təyin edildi.

center|700px|thumb|Dünya İrsi Mərkəzinin ən yüksək mərtəbəsindən Paris şəhərinin mənzərəsi

## Həmçinin bax
* UNESCO

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Bienvenue au Siège de l'UNESCO - UNESCO
Çoxsəviyyəli təhlükəsizlik

**Çoxsəviyyəli təhlükəsizlik** () − müxtəlif şəffaflıq səviyyələrinə malik subyektlərin obyektlərə eyni zamanda girişinə icazə verən və bu zaman icazəsiz girişi qadağan edən müxtəlif kritiklik səviyyəli infortmasiyaya malik sistemlər sinfi.

## Ədəbiyyat
* İmamverdiyev Y. N, "İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti", 2015,"İnformasiya Texnologiyaları" nəşriyyatı,160 səh.

## İstinadlar
Nail Ələkbərov

**Nail Ələkbərov** () — rəssam.

## Haqqında
Nail Ələkbərov 1979-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. Rəssam Ə.Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunu bitirmiş (1998), Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının magistratura pilləsində təhsil almışdır (2004). O, Fransanın Limoj şəhərindəki École Nationale Supérieure des Beaux-Arts Milli İncəsənət məktəbində təhsilini davam etdirmiş və 2011-ci ildə Liondakı Lumiere Universitetində kinematoqrafiya ixtisası üzrə magistr təhsili almışdır.

## Yaradıcılığı
### Yeddi gözəl

Nail Ələkbərov "*Yarat*" Müasir İncəsənət Məkanı layihəsində iştirak edərək, Azərbaycan xalqının tarixi keçmişini, ənənələrini özündə  əks etdirən "*Yeddi gözəl*" əsərini yaratmış və təqdim etmişdir. "*Yeddi gözəl*" Bakının mərkəzində - İçərişəhərdə ucaldılmışdır. Əsərləri beynəlxalq sərgi və simpoziumlarda nümayiş edilmişdir.

### Seçilmiş fərdi sərgilər:

* 2012 - MAPRA qalereyası.
* 2011 - La Biennale de Lyon - resonance - MAPRA qalereyası. Lion, Fransa.
* 2010 - DALBE qalereyası. Lion, Fransa.

### Seçilmiş qrup sərgilər

* 2011 - “Foreword”, “YARAT!” Müasir İncəsənət Məkanı. Bakı, Azərbaycan.
* 2009 - Le Prince Gallery. Lion, Fransa.
* 2008 - ENSA – Limoges gallery. Limoj, Fransa.
* 2008 - Synthesis -  biennale. Bisbal, İspaniya.
* 2008 - Pavillon du Verdurier Gallery. Limoj. Fransa.
* 2007 - Caban Art symposium. Ambazak, Fransa.
* 2007 - Urbaka symposium. Limoj, Fransa.
* 2006 - Müasir İncəsənət Simpoziumu. Bakı, Azərbaycan.
* 2006 -“The youth people century”, Moskva Rəssamlar Birliyi. Moskva, Rusiya.
* 2005 - “Vedat Tek”, Mədəniyyət və İncəsənət Mərkəzi. Kastamonu, Türkiyə.
* 2000 - “Utopi Province”, Mərmərə Beynəlxalq Treninq Universiteti. İstanbul, Türkiyə.
* 1998 - “Novruz – 98”, Azərbaycan Rəssamları Birliyi. Bakı, Azərbaycan.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gənc və istedadlı azərbaycanlı rəssam Nail Ələkbərovun Fransada sərgisi keçirilmişdir
* Nail Ələkbərov
* "YARAT!" təşkilatı Nail Ələkbərovun "Yeddi gözəl" layihəsini təqdim edib
Mehmet Emin Çolağoğlu

**Mehmet Emin Çolağoğlu** () (d. 1878, Şəbinqarahisar - ö. 1939, İstanbul, Osmanlı İmperiyası)  — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
Mehmet Emin Çolağoğlu 1895-ci il aprelin 12-də baş leytenantın rütbəsi ilə Topçu və Mühəndislik Akademiyasından məzun oldu. 3 iyul 1909-cu ildə hərbi biliklərini artırmaq üçün Almaniyaya göndərildi. 1912-ci ildə Rumıniyadakı Topçu Atıcılıq Məktəbində kurs keçdi. Almanca və fransızca bilirdi. İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdi. 1921-ci ilin 27 aprelində Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. 6 oktyabr 1924-cü ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 14 iyul 1938-ci ildə təqaüdə çıxdı. 6 avqust 1939-cu ildə öldü.

## Medal və təltifləri
* Məcidiyyə ordeni 5, 4 və 3-cü dərəcəsi
* Osmanlı nişanı 4-cü dərəcəsi (iki dəfə)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 85.
Fransa rayonlarının siyahısı

**Fransa rayonlarının siyahısı** — Fransa ərazisi 2011-ci ildə 101 departamentdən ibarət olmuş və departamentlər isə 343 rayona bölünmüşdür. 2009-cu ildə orta statistikaya görə Fransa rayonlarından birinin əhalisi 188.025 nəfərə çatmışdır.

## Rayonların siyahısı

## Həmçinin bax
* Fransa departamentlər siyahısı
* Fransa şəhərləri

## İstinadlar
Avinyon (rayon)

**Avinyon** () — Fransanın Provans-Alp-Kot d'Azur regionun rayonlarından biri (). Departamenti — Voklüz. Suprefektura — Avinyon. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 288.611 nəfər idi. Əhalinin sıxlığı — 312 nəf/km². Rayon ərazisi — 924 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Avinyon rayonu
Manş (departament)

**Manş** (, ) — Fransanın şimal-qərbindəki Normandiya regionun departamentlərindən biri. Prefekturası — Sen-Lo.

## Coğrafiyası
Manş, Normandiyanın inzibati regionun bir hissəsidir və Kalvados, Orn, Mayen, İl və Vilen departamentləri ilə sərhəddir. Kotanten yarımadasında yerləşən departamentin ərazisi ingilis kanalının bütün qərb sərhədində, eləcə də şimal və şimal-şərqdə yuyulur. Sahilinin uzunluğu 350 kilometrdir.

Geologiya baxımından, depatamentin ərazisi *Armorican Rise* yerləşir. Departament mənzərəsi əsasən Norman aiddir.

Departamentdə əsasən kənd əhalisi yaşayır. Manş iki əsas şəhər aglomerasiyası var - Şerbur və Sent-Lo.

Departament 4 rayondan, 27 kantondan və 477 kommundan ibarətdir.

## Qalereya

Fayl:MontStMichel.jpg|
Fayl:Sound de chausey par mauvais temps.JPG|
Fayl:Coutances vue nord.jpg|
Fayl:Tour Vauban, Tatihou, Saint Vaast La Hougue 01.jpg|
Fayl:Napoleon a Cherbourg bordercropped.jpg|
Fayl:Le Redoutable.jpg|
Fayl:Utah Beach 2006-Sherman.jpg|

## İstinadlar
Yuxarı Alplar

**Yuxarı Alplar** (, ) — Fransanın cənub-şərqində yerləşən Provans-Alp-Kot-d'Azür regionun departamentlərindən biri. Sıra nömrəsi — 5. İnzibati mərkəzi — Qap. Əhalisi — 142.312 nəfər (departamentlər arasında 99-cu yer, 2010-cu ilin məlumatları).

## Coğrafiyası
Ərazisi — 5549&nbsp;km². Departamentin ərazisində Dürans, Büeş, Klare, Drak, Severes çayları axır.

## Tarixi
Yuxarı Alplar 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransa inqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir. Keçmiş Dofine vilayətinin ərazisində yerləşir.

## Qalereya

Fayl:Collégiale Notre-Dame-et-Saint-Nicolas de Briançon.jpg|
Fayl:Embrun - Couvent des Cordeliers -829.jpg|
Fayl:Vue en montant à Vallonpierre.jpg|
Fayl:La Grave 2.jpg|
Fayl:Emparis- massif de la Meije depuis le lac Noir.jpg|
Fayl:Echaugette de Mont Dauphin - panoramio.jpg|


## Xarici keçidlər
*
Mehmet Atıf Atəşdağlı

**Mehmet Atıf Atəşdağlı** () (d. 1876, Krit - ö. 3 dekabr 1947, İstanbul, Türkiyə)  — Türk əsgəri.

## Həyatı
Mehmet Atıf Atəşdağlı 1876-cı ildə Kritdə anadan olmuşdur. İsa Nuri Bəyin oğludur.

## Hərbi xidməti
18 mart 1896-cı ildə Hərb Akademiyasına qəbul olmuşdur. 13 yanvar 1899-cu ildə hərbi akademiyanı bitirərək "leytenant" rütbəsi almışdır. Həmin gün 5-ci Ordu 29-cu Süvari Alayı 3-cü Bölük Taqım Komandiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

23 avqust 1904-cü ildə "baş leytenant" rütbəsi almışdır. 29 avqust 1904-cü ildə 30-cu Süvari Alayı 3-cü Bölüyə gətirilmişdir.

12 aprel 1909-cu ildə Şam Hərbi orta məktəb daxiliyyə zabitliyinə təyin edilmişdir. 31 avqust 1910-cu ildə "kapitan" rütbəsi almışdır.

6 dekabr 1911-21 iyul 1912-ci illərdə Hələb Hərbi Orta Məktəb direktorluğu vəzifəsini icra etmişdir. 21 iyul 1912-ci ildə jandarm sinfinə nəql edilmək surətiylə Müntəfiq Jandarm Tabor Komandiri vəzifəsinə gətirilmişdir.

29 iyul 1913-14 avqust 1914-cü illərdə Bağdad Jandarm Komandiri olmuşdur. 26 dekabr 1914-cü ildə ona "qolağası" rütbəsi verilmişdir. 14 avqust 1914-cü ildə Səyyar Jandarm Birliyinə gəlmişdir.

1 fevral 1916-cı ildə Mosulun, həmin ilin 15 martı Nablusun Jandarm Komandiri olmuşdur. 21 sentyabr 1916-cı ildə 6-cı Həcin Süvari Alayı Komandiri olmuşdur. Bu qısa zaman ərzində 19 mart 1916-cı ildə "mayor" rütbəsi almışdır. 8 may 1917-ci ildə Beyrut Jandarm Alayı Komandirliyinə təyin edildi. 3 noyabr 1917-ci ildə son rütbəsi olan "polkovnik-leytenant" rütbəsinə yüksəlmişdir.

1919-cu ildə jandarmlıqdan Quru Qoşunlarına gətirilən Atəşdağlı Əskişəhər Bölgə Komandiri oldu. 9 sentyabr 1919-cu ildə ingilislər tərəfindən tutularaq İstanbula göndərildi və Çanaqqalada həbs edildi. 3 ay sonra İstanbul xaricində olmaq şərtiylə azadlığa çıxdı. 24 dekabr 1919-cu ildə İstanbul Mərkəz Dairəsi İnşaat Komissiyasında çalışdı.

1920-ci ildə Ankaraya qaçdı və o vaxtlar yenicə istifadəyə verilən Jandarm Baş Komandirliyinə gəldi. 6 iyun 1920-ci ildə 3-cü Tümən Komandiri oldu. 18 avqust 1921-ci ildə icazəli olaraq Niğdəyə gəldi. 18 fevral 1923-cü ildə Samsun Ofis Müdiri oldu, lakin, bu vəzifəni qəbul etmədiyindən vəzifədən azad edildi.

1923-1926-cı illərdə Mərsində yaşadı. 27 oktyabr 1926-cı ildə Ankara İstiqlal Məhkəməsinin qərarı ilə təqaüdə çıxdı.

Balkan müharibələrində, Birinci Dünya müharibəsində və Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etdi. Müharibələrdə göstərdiyi şücaətlərə görə Qırmızı lentli "İstiqlaliyyət" medalı və təqdirnamə ilə mükafatlandırıldı. Mehmet Atıf Atəşdağlı 3 dekabr 1947-ci ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
Mehmet Emin Yazqan

**Mehmet Emin Yazqan** (; ) — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1892-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1895-ci ildə oranı leytenant rütbısi ilə bitirmişdir. Bir sıra vəzifələrdə xidmət etmişdir. Osmanlı-Yunan müharibəsində (1897), İtaliya-Osmanlı müharibəsində, Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. 1927-ci il avqustun 30-da general-mayor rütbəsinə yüksəlmiş və Paşa olmuşdur. 16 dekabr 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. 1957-ci ildə vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* "Yunanıstan müharibəsi" medalı
* Məcidiyyə ordeni 5 dərəcəsi
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Gümüş "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* Dəmir xaç ordeni
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)
* Təqdirnamə

## Həmçinin bax
* Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897)
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 47.
Avranş (rayon)

**Avranş** () — Fransanın Normandiya regionun rayonlarından biri (fr. Arrondissement). Departamenti — Manş. Suprefektur — Avranş. 2015-ci il üçün əhalinin sayı 134,905 nəfərdir. Əhalinin sıxlığı 71 nəfər / km² təşkil edir. Ərazisi — 1888 km².

## Tərkibi
Avranş rayonun kantonları (22 mart 2015-ci il):

* Avranş
* Baranton
* Brese
* Qranvil
* Düse
* İzinyi-le-Büa
* La-E-Penel
* Mortene
* Pontorson
* Sen-Jam
* Sen-Pua
* Sartiyi
* Sent-Iler-dü-Arkue
* Surdval
* Teyol

Avranş rayonun kantonları (22 mart 2015-ci ildən — 31 dekabr 2016-cı ilə qədər):

* Avranş
* Breal
* Vildiyö-le-Poel
* Qranvil
* İzinyi-le-Büa
* Mortene
* Pontorson
* Sent-Iler-dü-Arkue

Avranş rayonun kantonları (1 yanvar 2017-ci ildən):

* Avranş
* Breal
* Vildiyö-le-Poel
* Qranvil
* İzinyi-le-Büa
* Mortene
* Pontorson
* Sent-Iler-dü-Arkue

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Avranş rayonu
Mehmet Xeyri

**Mehmet Xeyri** () (d. 1879, Konya, Osmanlı İmperiyası - ö. 1928, Ankara, Türkiyə)  — Türk əsgəri.

## Hərbi fəaliyyəti
1887-ci ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1895-ci ilin 26 yanvarında oranı bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1920-ci ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşuldu. Müharibədən sonra “İstiqlaliyyət medalı” ilə mükafatlandırıldı. O, 18 may 1921-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxdı. Təqaüdçü olduqdan sonra Xarici İşlər Nazirliyinə işlədi. Urmiya və Üsküp konsulluğunda çalışdı. 1928-ci ildə Ankarada vəfat etdi.

## Medal və təltifləri
* "Müharibə" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "Ləyaqət" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İmtiyaz" medalı (Osmanlı imperiyası)
* "İstiqlaliyyət" medalı (Türkiyə Respublikası)

## Həmçinin bax
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi
* Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi

## Mənbə
* T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 128.
Aqno-Visambur

**Aqno-Visambur** () — Fransanın  Qrand Est regionun rayonlarından biri. Departamenti — Aşağı Reyn . Rayon 2015-ci il yanvarın 1-də Strasbur-Kampan və Savern (rayon) rayonlarından Aqno, Visambur və bir neçə kommunalarının birləşməsi ilə formalaşmışdır..

Rayonun inzibati mərkəzi — Aqno. 2014-ci ildən bu günə kimi rayon başçısı Jan-Qi Merkandır. Subprefektura binası 1810-cu ildə inşa edilmişdir .

Aqno-Visambur şimalındakı Savern və Strasburq vilayətləri ilə cənubda, şimalda Mozel departamentinin Sarqemin rayonu ilə və Almaniya ilə sərhəddir. Rayon  4 kanton və qismən Brumath kantonunu (Aqno-Visambur rayonunda 19 kanton 22 kommuna) daxildir:

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Aqno-Visambur rayonu
Daşburun

**Daşburun** bu mənaları ifadə edə bilər:

* Daşburun dağı
* Daşburun (Beyləqan)
* Daşburun (Qaraqoyunlu)
Karakorum

**Karakorum** (, , ) — Mərkəzi Asiyada, Pakistan, Hindistan və Çin ərazisində yerləşən dağ sistemi.  Silsilənin şimal-qərb qurtaracağı Tacikistan və Əfqanıstan ərazisinə daxil olur. Karakorum Vahan dəhlizinin qərbindən (Əfqanıstan) başlanır və bütünlükə Gilgit-Baltistan bölgəsini əhatə edir. Karakorum dünyanın ən hündür dağ sistemlərindən biri hesab olunur. Dağ sistemi Himalay dağlarından şimal-qərbdə, 34,5°, 36,5° ş.e. və 73,5°, 81° q.u. kordinaltarında yerləşir. Karakorum termini türk mənşəlidir və «qara» (Kara) «daş səpintisi» (korum, kurum). Qədim sanskrit yazılarında dağların adı Krişnaqiri (qara dağlar) adlanmış.

Karakorumun qərb hissəsi bəzən Baltoro Muztaq (buz silsiləsi) adlanır. Baltoro Muztaq şərq hissəyə nisbətən daha dikdir. Bu bölgə büsbütün qalxma ərazi hesab olunur və Asiyanın digər silsilələrindən fərqlənir. Karakorumdan şimalda Şərqi Türkistan yerləşir. Karakorum (5654 m) aşırımını ilə Ladaxedə yerləşən Lex şəhəri arasından karvan yolu keçir. Karvan yolu Hindistanla Şərqi Türkistanı birləşdirir.

Karakorum dünyanın geoloji baxımdan ən aktib bölgələrindən biridir. Silsilə Hind-Avstraliya pilitəsi ilə Avrasiya pilitəsinin sərhəddində yerləşir.

Silsilənin orta hündürlüyü 6000 metri keçir. Karakorumun ən yüksək zirvəsi Çaqorinin (K2) dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 8611 metrdir. K2 Everestdən (8848 m) sonra dünyanın ikinci ən hündür zirvəsidir.

Karakorum silsiləsi Lexdə yerləşən qərbi Himalay silsiləsindən yetərincə yüksəkdir. O üzdən Hindistanın düzən ərazilərindən və yaxın dənizlərdən gələn rütubətli hava kütlələri silsilənin cənub ətəklərinə asanlıqla daxil olur. Nəticədə iyun -sentyabr ayalarında yüksək ərazilərə bollucaq qar yağır. Yanvardan aprelə qədər isə daha aşağı hissələrə yağıntı düşür. Yağıntıların çoxluğundan Karakorumda Asiyanın ən böyük buzlağı olan Baltoro formlaşıb. Buzlaqlar ümumən 8000 metr dəniz səviyyəsindən hündürdə yerləşir. Biafo buzlağı isə nisbətən aşağıda yerləşir. Meşələrin üst sərhəddi isə 500 metr daha yüksəkdədir.

Ərazinin yüksək və çox keçilməz olmasına görə bölgə Cənubi Himalaya nisbətən az məskunlaşmış. Avropalı tədqiqatçılar ilk dəfə bölgədə XIX əsrdə olmuş. 1856-cı ildən isə britaniyalı geodeziyaçılar Karakoruma səfər etmişlər.

1986-cı ildə çəkilmiş Karakorum avtomobil şosesi silsiləni ortadan kəsib keçir. Çində bu yolu dünyanın doqquzuncu möcüzəsi adlandırırlar. (Səkkizinci isə - Böyük Çin səddidir).

## Mənbə

* Каракорум, хребет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## İstinadlar
Banqladeş–Nepal münasibətləri

**Banqladeş–Nepal münasibətləri** — Banqladeş və Nepal arasındakı ikitərəfli münasibətlər. Ölkələr Siliquri dəhlizi ilə bir-birindən ayrılır. Bu dəhliz Nepalın cənubu, Banqladeşin isə şimalı ilə sərhəddir. Dəhliz Hindistanın Qərbi Banqladeş ştatı ərazisinə daxildir. Hər iki ölkə Cənubi Asiya regional əməkdaşlıq Assosasiyasının və çoxtərəfli texniki və iqtisadi əməkdaşlıq üçün Bengal Körfəzinin təşəbbüsləri təşkilatının üzvüdürlər.

## Tarixi

1971-ci ildə Üçüncü Hindistan-Pakistan müharibəsi zamanı Nepal neytarallıq göstərir. Ancaq 16 yanvar 1972-ci ildə Banqladeşi tanıyan ilk ölkələrdən olmur. Bundan sonra Pakistan Nepalla diplomatik əlaqələri kəsmişdir. Ancaq Banqladeşın müstəqillik əldə etməsi ilə nepal asanlıqla Benqal körfəzinə çıxış əldə edə bilmişdir. Ancaq Banqladeçin Pakistan ərazisi olması zamanı bu ıəlaqələr olduqca zəif olmuşdur. Bu əməkdaşlıq Nepal iqtisadiyyatına olduqca müsbət təsir etmişdir. 1975-ci ildə Banqladeşdə hərbi çevriliş baş verir. Bundan sonra hakimiyyətə gələnlər hindistandan uzaqlaşma xətti götürür. Bununlada Nepal Banqladeş münasibətlərində yaxınlaşma dönəmi başlayır. Belə ki, onların böyük qonşuları hər iki ölıkəni nəzarətində saxlamaq siyasəti yeridirdi. 1976-cı ilin aprelində ticarət, tranzit və mülki aviyasiya sahəsində anlaşmalar imzalamışdır. Tranzit razılaşması ölkələrə malların daşınması üçün vəzifələrdən və digər ödənişlərdən imtina edir. 1986-cı ildə Banqladeş Nepalın Qanq çayının sundan istifadəyə dair Hindistanla danışıqlarda iştirakını tələb etdir.

## İkitərəfli ticarət
İki ölkə arasında ikitərəfli əlaqələrin yüksək olmasına baxmayaraq ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 60 mln ABŞ dollarından azdır. 2008-09-cu illərdə banqladeşdən Nepala 6.7 mln dollar dəyərində mal ixrac edilmişdir (dərman perepparatları, geyim, plastik, ələməyi sənayesi və digər mallar). Nepal isə Balqladeşə 53 mln dollar dəyərində mal ixrac etmişdir (kənd təsərrüfatı məhsulları, məsələn:  mərcimək, düyü və buğda).

### Tranzit xətti
1998-ci ildə Hindistan və Nepal arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən bu ölkənin məhsulları sərbəst şəkildə hindistan ərazisindən tranzit xətti kimi istifadə etməklə Banqladeşə çatdırılacaqdır.. 2010-cu ildə Hindistanın baş naziri Manmohan Sinqx və Banqladeşin baş naziri Çeyx Xasinin görüşü zamanı hər iki ölkənin məsul şəxsləri Nepal və Butanın məhsulları sərbəst tranzit xətti ilə Banqladeşin limanlarına çatdırıla biləcəyini bəyan edirlər. Atılan addımlar regional əməkdaşlığın artırılması və iqtisadi rifahın yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir.

## İstinadlar
Butan Silahlı Qüvvələri

**Butan Silahlı Qüvvələri** — *Butan Kral Ordusu*, *Butan Kral Qvardiyası*, polis və *Butan Kral polisindən* ibarətdir. Butanın dənizə çıxışının olmadığına görə **Hərbi Dəniz Qüvvələri** yoxdur.

**Butan Kral Ordusu** (BKO) — Butan Silahlı Qüvvələrinin bir hissəsidir, (Butan Konstitusiyasının 27-ci maddəsinə əsasən) ölkənin ərazi bütövlüyünü və xarici təhdidlər zamanı dövlət suverenliyini qorumaq üçün məsuliyyət daşıyır. BKO-nun baş komandanı Butan Kralıdır.

BKO bir də Butan Kral Qvardiyası — elit hissəsidir, kralın, ailəsinin və digər yüksəkvəzifəli şəxslərin təhlükəsizliyinə cavabdehlik daşıyır.

Belə qəbul edilib ki, hər bir Butan ailəsindən bir oğlan orduda xidmət etməlidir (məcburi olmamasına baxmayaraq).
Lazım gəldiyi təqdirdə xalq səfərbərliyə cəlb edilə bilər.

**Butan Kral Qvardiyası** — Butan Kral Ordusunun müstəqil bölümüdür, kral və ailəsini mühafizə etmək üçün qurulmuşdur, ordunun ən yaxşı hazırlanmış və ən yaxşı silahlı birliyidir. Sayı min nəfərdən çoxdur.

Kral mühafizəçiləri özlərinin yüksəksəviyyəli hazırlıqlarını 2003-cü ildə Assam separatçı düşərgələrinin məğlubiyyəti zamanı sübut etdi. Hücum zamanı mühafizəçilər ön sıralarında yürüdülər, lakin heç bir itki vermədilər; əməliyyatlarda şəxsən iştirak edən kral Jiqme Sinqe Vanqçuk da yaralanmadı.

**Butan Kral polisi** (BKP) — Butan Kral Ordusunun sərbəst bir hissəsidir, qanun və qaydaya əməl etmək və cinayətin qarşısının alınması üçün cavabdehdir. Polis rəisi Maksi Qom (polkovnik) Kipçu Namyeldir.

Butan Kral Ordusunun *Hərbi Hava Qüvvələrinin* olmamasına baxmayaraq kiçik aviyasiya hissəsi var ki bunun da əsasını Rusiya istehsalı olan "Mi-8" nəqliyyat vertolyotları (7-ə yaxın) və Dornier 228 nəqliyyat təyyarəsi təşkil edir. Butan qoşunlarının hazırlanması, təchizatı və hava hücumundan müdafiəsinin təşkilindən Hindistan məsuldur. Butan ordusunda ümumiyyətlə 237 tanq,65 zirehli tehnika daxildir. Eyni zamanda 2 müharibə təyyarəsi var. Butanın suya çıxışı olmadığından burada heç bir donanma yoxdur.
Bardo (qevoq)

**Bardo** (, ) — Butanın Jemqanq dzonqxaqında qevoq.

## Coğrafiya
Qevoqun ərazisi Jemqanq dzonqxaqının şərqi və bir qədər mərkəzi hissəsində yerləşir. Qevoq 210&nbsp;km2-lik bir ərazini əhatə edir. Bu qevoq, Çamqxar çayının () vadisində, çayın şərq sahillərində yerləşir.

Qevoqun ərazisinə daxil olan yaşayış məntəqələri arasında dəniz səviyyəsindən ən yuxarıda olanın hündürlüyü 1770 metr, ən şağıda olanın hündürlüyü isə 1050 metrdir.

Bardo qevoqu 5 çivoqa – Bardo, Xomşar, Pxulabi, Lanqdorbi və Diqala çivoqlarına bölünür. Qevoqun ərazisində 15 kənd mövcuddur.

Qevoq ərazisinin 75%-i meşəliklərdən ibarətdir.

## İqtisadiyyat
Bardo qevoqunun şimalında kultivasiya edilmiş ərazilər tədricən çoxalır. Xomşar, Lanqdurbi və Diqala çivoqlarında torpaqlar daha çox becərilir. Qevoq ərazisinin əksəriyyətini təşkil edən meşəliklərdən iqtisadi səbəblərə görə istifadə edilir.

Qavoq ərazisində 148 hektarlıq bataqlıq ərazi var. Bu ərazidə düyü, qarğıdalı və buğda əkilir. Təxminən 378 hektarlıq ərazidə düyü, qarabaşaq və buğda becərilir. Qevoqun kənd təsərrüfatı üçün ayrılmış ərazisində (təxminən hektar) düyü, qarğıdalı və darı becərilir.

Qevoqda ümumi olaraq 30.97 kilometr uzunluqda olan 10 suvarma sistemi mövcuddur.

## Əhali
2000-ci illərin əvvəllərində qevoqda 279 ailəlik yeddi əsas kənd var idi. Bu dövrdə qevoq əhalisinin sadəcə 53%-i su ilə təmin olunmuşdu. 2010-cu illərdə qevoqda 337 ailə yaşayırdı və onların demək olar ki, hamısı su ilə təmin olunurdu.

2010-cu illərin əvvəllərində qavoqda iki qeyri-formal təhsil mərkəzi və dörd ibtidai məktəb var idi.

2000-ci illərin əvvəllərində tibb xidmətləri sadəcə iki tibbi müəssisə və üç klinika təmin edirdi. 2010-cu illərin əvvəllərində tibb xidmətləri iki ilkin tibbi yardım stansiyası və dörd klinika təmin edirdi.

Qevoqda 14 laxqanq var. Onların 7-i yerli icmalara, qalan 7-i isə özəl qurumlara aiddir.

### Əhali cədvəli

## Nəqliyyat və rabitə
Dakpaydan Bardoya piyada beş günlük yoldur. Tinqtibi–Pralinq yolundan istifadə edərək Bardoya iki gün ərzində çatmaq olardı. Musson mövsümündə bəzi kəndlərə getmək qeyri-mümkün olur. 2010-cu illərin əvvəllərində qevoqda 6 asma körpü və 2.5 kilometrlik yol var idi.

Qevoqun ərazisinə daxil olan bütün 15 kənddə mobil rabitə imkanı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Bapisa (qevoq)

**Bapisa** və ya **Bapbi** — Butanın Tximpxu dzonqxaqında keçmiş qevoq.

## Coğrafiya
Qevoqun ərazisi 27 km2 idi. Daxilində olan kəndlər dəniz səviyyəsindən 1500–3000 metr yüksəklidə yerləşirdi. Subtropik iqlimə malik idi, yaz ayları isti və nəmli olurdu. İyun, iyul və avqust aylarında ağır yağışlı mussonlar baş verirdi. Qışda iqlim normal səviyyədə olurdu.

Tximpxu, Puanakxa və Vanqdi-Pxodranq şəhərlərini birləşdirən yol Bapisa qevoqundan keçirdi. Bapisa qevoqunun qərbində Teopisa qevoqu yerləşirdi. Qevoq Tximpxudan 55 kilometr uzaqlıqda yerləşirdi və ən əlverişli yola malik olan qevoq idi.

## İqtisadiyyat
Düyü qevoqun əsas qida mənbəyidir. Baharda cücərən buğda daha az populyardır. Qevoq sakinləri tərəvəz və düyüləri bazarda satmaq üçün yetişdirirlər. 2001-ci ildə ev təsərrüfatlarının 75%-dən çoxu elektrikləşdirilmiş və ölkədaxili boru kəmərinə bağlanmışdı.

## Əhali
2001-ci il məlumatlarına əsasən, qevoq 21 kənddə yaşayan 268 ailədən ibarət idi. Qevoqun bir dənə orta məktəbi var. Bu təhsil müəssisəsində 800 şagird qeydiyyatdan keçmişdi. Əhalisi Tximpxu, Puanakxa və Vanqdi-Pxodranq şəhərlərində tibb xidməti alırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Butanol-1

**Butanol-1** – (n-butanol, n-butil spirti) C4H9OH – biratomlu spirtlərin nümayəndəsidir.

## Fiziki  xassələri
Rəngsiz, özlü, sivuş yağının xarakter iyini verən mayedir. Üzvi həlledicilərlə qarışır.  Metanol, etanoldan və propanoldan fərqli olaraq suda nisbətən həll olur – 100 q suda 7,6 q butanol. Su ilə 55,5% (kütlə) butanol 92,4oC-də qaynayan azeotrop qarışıq əmələ gətirir..
## Istehsalı
Sənayedə butanol aşağıdakı üsullarla alınır:
* Nikel-kobalt katalizatorun iştirakı ilə 1,0-1,5 MPa təzyiqdə propilenin oksosintezindən (Reppe üsulu)  
* Asetaldehiddən (asetaldol və kroton aldehidi alınmaqla) mis, misxrom və ya nikel  katalizatorun iştirakı ilə hidrogenləşməsindən.
* Qida xammalının aseton-butil qicqirdılmasından.
## Tarixi arayış
Butanolun istehsalına XX əsrin 10-cu illərində Clostridium acetobutylicum bakteiyasının iştirakı ilə başlanılmışdır. Istehsal üçün xammal kimi şəkər qamışı, şəkər çuğunduru, qarğıdalı, buğda, manioka (tropik bitki), sonralar isə sellülozadan istifadə olunmuşdur. 50-ci illərdən neftin qiyməti düşdükdən sonra neft məhsullarından alınmağa başlandı. Amerikada hər gün 1,39 mlrd litr butanol istehsal olunur.
## Təmizlənməsi və qurudulması
Laboratoriyada butanolun bir necə təmizlənmə üsulu var:
* adi fraksiyalaşdırma ilə azeotrop hissənin  qovulması
* əvvəlcə təzə közərmiş yanmış əhəngin üzərində rütubətsiz şəraitdə 4 saat (30 q – 1litrə), sonra isə maqnezium qırıntıları üzərində qaynadılır. Daha sonra spirt qovularaq  117,70 ± 0,010o C-də qaynayan fraksiya yığılır
* bisulfid natrium məhlulu ilə yuyulur, sonra 10%-li natrium qələvisinin sulu məhlulu  ilə qaynadılır və ən nəhayət yanmış əhəng üzərində 3 saat qaynadılıraraq fraksiyalaşdırılmaqla qovulur.
## Tətbiqi
Butanolu tətbiq edirlər:
* həlledici kimi lak-boya sənayəsində, qatran və  plastifikatorlar istehsalında
* sidik cövhəri- və melamin - formaldehid qatranının modifikatoru kimi
* dibutilftalat və tributilfosfat plastifikatorlarının alınmasında
* butilasetat, butilakrilat və qlikol efirlərinin alınmasında
* çoxlu üzvi birləşmələrin sintezində.
## Avtomobil yanacaqları kimi tətbiqi
Ənənəvi yanacaqlara qarışdırmaq olar, lakin məcburi deyil. Butanolun enerjisi benzinin enerjisinə yaxındır.Butanol yanacaq elementi olan hidrogenin istehsalında xammal  kimi  istifadə  olunur.
2007- ci ildə Böyük Britaniyada biobutanolun benzinə əlavə kimi satışına başlanıldı.
## Təhlükəsizliyi
Butanolun zəhərliliyi  o qədər  çox  deyil ( LD50 = 2290-4360mq/kq təşkil  edir). Ancaq aşağı spirtlərdən yüksəkdir. Daxilə qəbul olunmasının effekti etanolun qəbul olunması ilə eynidir. Butanol az miqdarda müxtəlif alkoqollu içkilərin tərkibində var. Bəzən  texniki  mayelərdən  alınan  butanol  suraqat  alkoqollu  içkilər kimi istifadə olunur. 
Havada qatılığı 0,01% olduqda orqanizmə təsir etmir, lakin qatılıq 0,02% olduqda gözün buynuz qişasının iltihabına səbəb olur.
Havada buraxıla bilən qatılıq həddi (BQH)  1,7-12%
## Qeydlər
* 3http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0076.html
## Mənbə
* Химическая энциклопедия 1988, «Советская энциклопедия», Т1, стр. 336-337
* Вайсбергер «Органические растворители: Физические свойства и способы очистки», М., 1958, стр. 317-319.