Mardi Qra

**Mardi Qra** () — rəngli maskalar, paradlar və küçə şənlikləri ilə qeyd olunan festival. Mardi Gras (həmçinin Maslenitsa kimi tanınır) Karnavalın (həmçinin Vastavyi adlanır) sonuncu günüdür; bu səbəbdən Kül Çərşənbəsindən əvvəlki günə təsadüf edir. Mardi Qra fransız dilində "Yağlı Çərşənbə axşamı" deməkdir və bu, Xristianların Oruc Mövsümünə hazırlaşmaq üçün zəngin və yağlı qidaların sonuncu dəfə yeyilməsi ənənəsini əks etdirir. Oruc dövründə bu cür qidalardan uzaq durmaq tövsiyə edilir.

Bu bayram karnaval tədbirləri ilə bağlı müxtəlif populyar adət-ənənələri də əhatə edir. Böyük Britaniya kimi ölkələrdə Mardi Qra daha çox *Pancake Day* (yəni Pankek Günü) və ya ənənəvi olaraq *Shrove Tuesday* adı ilə tanınır. Bu ad, shrive sözündən götürülmüşdür və "günahları etiraf etmək və bağışlanmaq" mənasını daşıyır.

## Arxa fon
Müqəddəs Oruc (Lent) dövründə bəzi xristianlar ət, yumurta, süd məhsulları və alkoqollu içkilərdən imtina edirlər. Əksər xristian məzhəbləri Oruc ənənəsinə riayət edir; lakin bəzi anabaptist, baptist, metodist və reformist kilsələri istisna təşkil edir. *Shrovetide* (Orucdan əvvəlki dövr) xristianlara bu qidaları 40 günlük oruc mövsümündən əvvəl istifadə etmək imkanı verirdi. VI əsrdən əvvəl, Oruc dövrü əsasən Qara Oruc () adlanan ənənə ilə qeyd edilirdi. Bu, gün batımından sonra yalnız bir vegetarian yeməyi və su ilə qidalanmağı tələb edirdi. *Shrovetide* dövründə pankek səhər yeməyi və pankek yarışları məhz yumurta, süd və yağ ehtiyatlarını istifadə etmək ənənəsindən qaynaqlanır.

Bir çox protestant və katolik kilsələrində, *Shrove Tuesday* günü kilsə zəngləri çalınır () ki, bu da möminləri Oruc dövründən əvvəl etirafa çağırmaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, insanlar bu gün pankek bişirməyə başlayır. *Shrovetide*, Mardi Qra ilə əlaqəli son əyləncə və şənlik fürsəti kimi qəbul edilir.

Mardi Qra (Yağlı Çərşənbə axşamı) adını, insanların Orucdan əvvəlki son zəngin qidalanma dövründən sonra özlərini kök və dolğun hiss etmələri səbəbilə almışdır. Bu ənənə, tövbə və introspeksiya mövsümü olan oruca hazırlıq məqsədi daşıyır.

## Ənənələr
Festival mövsümü şəhərdən şəhərə dəyişir; Mardi Qra çox vaxt *Shrovetide*-in (Fastelavn və ya Karnavalın) son günü, yəni Maslenitsa (Yağlı Çərşənbə Axşamı) ilə eyniləşdirilir.Nyu-Orlean, Luiziana kimi bəzi bölgələrdə Mardi Qra, On İkinci Gecədən (Epifaniyanın başlanğıcı olan Milad bayramının son gecəsi) Qara Çərşənbə gününə qədər davam edən bir dövr hesab edilir. Digərləri isə Qara Çərşənbədən əvvəlki üç günlük dövrü Mardi Qra kimi qəbul edirlər.

Alabama ştatının Mobil şəhərində Mardi Qra ilə əlaqəli sosial tədbirlər noyabr ayında başlayır, Yeni il gecəsində mistik cəmiyyətlərin bal gecələri keçirilir, yanvar və fevral aylarında isə paradlar və rəqs gecələri təşkil edilir. Əvvəllər paradlar Yeni il günü keçirilirdi. Lüteran, Anglikan və Katolik Avropa ölkələrində Karnaval (*Fastelavn* və ya *Shrovetide*) vacib bayramlardan biridir.

### Belçika
Belçikanın Mons şəhəri yaxınlığında keçirilən Binçe Karnavalı ölkənin ən məşhur bayramlarından biridir. Maslenitsa (Mardi Qra) ərəfəsində, yəni Oruc mövsümündən əvvəl keçirilir. Parad zamanı Qilles adlanan iştirakçılar qırmızı, qara və sarı rənglərdə möhtəşəm geyimlər geyinir və xalqın üstünə portağallar atırlar. 2003-cü ildə UNESCO tərəfindən *İnsanlığın Şifahi və Qeyri-Maddi İrs Şedevrlərindən* biri kimi tanınıb.

### Çexiya
Çexiyada Mardi Qra *Masopust* ("ət orucu", yəni orucun başlanğıcı) adlanır.Praqa da daxil olmaqla bir çox şəhərdə bayram qeyd olunur, lakin ənənəvi mərasimlər kəndlərdə, məsələn, Staré Hamry-də də keçirilir. Masopustun qapı-qapı gəzən paradları UNESCO-nun *Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına* daxil edilmişdir.

### Almaniya
Almaniyada bu gün müxtəlif adlarla tanınır, məsələn, *Fastnacht* (Oruc gecəsi), *Veilchensdienstag* (Bənövşəyi Çərşənbə Axşamı, Aşağı Reyn bölgəsində) və ya *Karneval*, *Fasching* və ya *Fastnacht* (Almaniya, Avstriya və İsveçrənin almandilli bölgələrində). Bu bayram "beşinci mövsüm" adlanır və 11 noyabr saat 11:11-də (11/11 11:11) *Hoppeditz Erwachen* (Hoppeditsin oyanışı, yəni Karneval mövsümünün başlanğıcı) ilə başlayır, *Fastnacht* günü onun "dəfn mərasimi" ilə başa çatır.

Karneval müxtəlif cəmiyyətlər tərəfindən təşkil olunan ziyafətlərlə qeyd olunur və əsas tədbirlər "*Schmutziger Donnerstag*" və ya "*Fetter Donnerstag*" (Yağlı Cümə axşamı), *Unsinniger Donnerstag* (Məntiqsiz Cümə axşamı), *Altweiberfastnacht, Greesentag* və s. adlanan günlərdə baş verir. *Schmutzig* standart alman dilində "çirkli" deməkdir, lakin Alemannik dialektində "şmotzig" yağ (*Schmalz*) və ya piy mənasına gəlir. Buna görə də "Yağlı Cümə axşamı" adlanır, çünki orucdan əvvəlki dövrdə qalan yağ və kərə yağı ehtiyatları istifadə edilirdi.

*Altweiberfastnacht* zamanı qadınlar kişi paltarları geyinib onların rollarını oynayırdılar. Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətinin bir çox şəhərlərində isə qadınlar rituallaşmış şəkildə bələdiyyə idarələrini ələ keçirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mardi Gras in Mobile, Encyclopedia of Alabama
* Where to Celebrate Mardi Gras Around the World – slideshow by *[[The Guardian]]*
* Fashion plates featuring historic Mardi Gras costumes from the Metropolitan Museum of Art Libraries