open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urud körpüsü

**Urud körpüsü** — Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Urud (03.07.1968-ci ildən — Vorotan) kəndində, Bazarçay çayı üzərində birtağlı körpüdür. XVIII əsrə aid birtağlı tarixi abidədir.

## Haqqında
Körpü Bədir və Qala qayalarının arasında iki iri daşın üzərində 1855-ci ildə bölgənin müsəlman bəyləri tərəfindən inşa edilmişdir. Ümumi uzunluğu 20 m olan Urud körpüsü Urud azərbaycanlı kəndini onun tarlaları, bağları ilə birləşdirir, mahalın Şam, Dərəbas, İrmis, Bəhrülü, İlizin və s. azərbaycanlı kəndlərinə gediş-gəlişi təmin edirdi. Körpünün tikintisində çay daşları, əhəng, yumurta sarısından və s. təbii tikinti materiallarından istifadə olunmuşdur. Qədimdən Türk-Oğuz boylarının yurdu olan Urud kəndində 1988-ci ilə qədər ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar. Kəndə ilk ermənilər Qərbi Azərbaycan türklərinin 1988-ci il deportasiyasından sonra köçmüşlər. Bu körpü eyniadlı kəndin yaxınlığından keçən Bazarçayın üstündə yerləşir. Körpü dağ çayının üzərində yerləşir və öz dövrünün memarlıq üslubunu əks etdirir. Körpü orta əsr memarlıq texnikası ilə inşa edilmiş və yaxşı vəziyyətdə qalmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Tikintisində yerli daş materialmdan istifadə edilib. Körpü tağını haşiyələyən relyefli hörgü görünüşündədi. Urud körpüsü birtağlı quruluşudur. Onun tikintisində istifadə olunan daşlar təbii formada olsa da, tağbənddə xüsusi qayğı ilə işlənmiş daşlar düzülmüşdür. Körpünün relyefli tağbəndi və möhkəm quruluşu onu həm estetik, həm də funksional baxımdan mühüm tikiliyə çevirir.

## Tarixi
Urud körpüsü XVIII əsrin olmasına baxmayaraq, XIX əsrdə bu əraziyə köçürülmüş ermənilər tərəfindən yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır. Ermənilər körpünü öz memarlıq abidəsi kimi təqdim etməyə çalışmış və onun tarixi dəyərini saxtalaşdıraraq, XIX əsrdə tikilmiş bir erməni abidəsi kimi tanıtmağa cəhd etmişlər. Lakin mövcud sənədlər və mənbələr körpünün əslən Azərbaycan memarlığına aid olduğunu sübut edir.

## Həmçinin bax
* Dədəli körpüsü
* Sənain körpüsü
* Alıxan pəyəsi körpüsü
* Həsənkənd körpüsü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Bazar meydanı (İrəvan)

**Bazar meydanı (İrəvan)** — Köhnə İrəvan şəhərinin əsas meydanı olmuşdur.

## Haqqında
Burada böyük ticarət mərkəzi (bazar) yerləşdiyindən o, Bazar meydanı adlanmışdır. Şəhərin əsas dükan və karvarsaraları bu bazarda yerləşirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Təbii neyroaktiv maddə

**Təbii neyroaktiv maddə** (TNM) — digər neyronların və ya əzələ hüceyrələrinin fəaliyyətinə təsir edən neyronlar tərəfindən istehsal olunan kimyəvi maddə. Təbii neyroaktiv maddələrə neyrotransmitterlər, neyrohormonlar və neyromodulyatorlar daxildir.

Neyrotransmitterlər sinapslar vasitəsilə yalnız qonşu neyronlar arasında işləyir. Neyrohormonlar qana salınır və məsafədə hərəkət edir. Bəzi təbii neyroaktiv maddələr həm ötürücü, həm də hormon rolunu oynayır.
## İstinadlar
Hipofiz sapı

**Hipofiz sapı** (həmçinin infundibulyar sap, Fenderson hunisi və ya sadəcə olaraq infundibulum kimi tanınır) — hipotalamus və hipofiz arxası arasındakı əlaqə. Üçüncü mədəciyin dibi hipofiz zirvəsinin birləşdiyi quyuya doğru hunişəkilli girinti kimi aşağıya doğru — infundibulyar girintiyə doğrudur.

Diafraqma sellalarının bərk beyin qabığından keçir, çünki o, hipotalamusun maqnosellüler neyrosekretor hüceyrələrindən neyrohipofiz hormonlarını, oksitosin və vazopressini qana buraxaraq arxa hipofiza qədər aksonları daşıyır.

Bu əlaqə hipotalamo-hipofiz traktı və ya hipotalamo-neyrohipofiz traktı adlanır.
## Zədələnməsi
Hipofiz sapının zədələnməsi antidiuretik hormonun ifrazını bloklayır, nəticədə polidipsiya (həddindən artıq su qəbulu) və poliuriya (həddindən artıq sidik ifrazı) baş verir.
## Ölçüsü

Optik xiazma səviyyəsində hipofiz sapının diametri 3,3 mm, hipofiz vəzinin bağlanma yerində isə 1,9 mm-dir.
## Əlavə şəkillər


Şəkil:Gray1180.png|İnfundibulumu göstərən hipofiz vəzinin sagittal hissəsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buriram Yunayted FK

**Buriram Yunayted FK** () — Tailandın Buriram şəhərini təmsil edən futbol klubu. Futbol üzrə Tailand çempionatında çıxış edir. Klub 1970-ci ildə "PEA" adı ilə qurulmuşdur. 2012-ci ildə indiki adını almışdır. Ev oyunlarını Çanq Arenada keçirir.

Klub 2008-ci ildə ilk ölkə çempionluğunu əldə etmişdir. 2010-cu ildə qədər Ayutthayaşəhərini təmsil etmişdir. Klub 2011-ci ildə həm ölkə çempionatının, həm ölkə kubokunun, həm də liqa kubokunun qalibi olaraq Tailandda bir mövsümdə üç kuboku da qazanan ilk klub olmuşdur.

## Tarixi
Klub 1970-ci ildə qurulsa da, ilk ciddi uğurunu 1998-ci ildə Kor Royal kubokunun üçüncü diviziyasını qazanmaqla əldə etmişdir. 2003–04 mövsümündə Tailand Premyer Liqasına yüksəlməyi bacarmış və Premyer Liqadakı ilk mövsümündə ikinci yeri tutaraq hər kəsi təəccübləndirmişdirlər. İkinci yeri tutduqları üçün növbəti mövsüm ilk dəfə AFK Çempionlar Liqasında çıxış etmişdirlər.

2008-ci ildə klub Ayutthaya əyalət stadionunda oynamağa başlamış və mövsümün sonunda ilk dəfə Premyer Liqanın qalibi olmuşdur. 2009-cu ildə Buriram əyalətindən olan siyasətçi Nevin Çidçob klubu almışdır. Klub Buriram şəhərinə köçmüş və 2010-cu ildə "Buriram PEA" adlanmağa başlamışdır. Yenilənmiş klub ilk mövsümündə 2-ci yeri tutmuş, liqa kubokunun finalında isə məğlub olmuşdur.

2011-ci ildə klub ən yaxşı mövsümünü keçirərək Taylanddakı üç əsas turniri qazanmış və bu uğura nail olan ilk Tailand klubu olmuşdur. Onlar Premyer Liqanı 85 xalla tamamlayaraq rekorda imza atmışdırlar. 2011-ci ildə klubun yeni stadionu olan Çanq Arena inşa olunmuşdur. "Fırtına qəsri" ləqəbi daşıyan bu stadion ən qısa müddətdə (256 gün) inşa olunan FİFA stadionu kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

2012-ci ildə klubun adını dəyişərək "Buriram Yunayted" olmuşdur. Onlar AFK Çempionlar Liqasında çıxış edərək Yaponiya və Çin klublarına qalib gələn ilk Tailand klubu olmuşdurlar. 2015-ci ildə klub ölkədaxili dörd kuboku da qazanmış və mövsümü məğlubiyyətsiz başa çatdırmışdır. Onlar 2017, 2018, 2021, 2022 və 2023-cü illərdə də Tailand çempionu olmuşdurlar.

## Rəqabət
"Muanqtonq Yunayted" klubun ən böyük rəqibi hesab olunur. İki klub Tailand çempionatının ən güclü iki klubu hesab olunur. "Buriram Yunayted" kəndlilərin, "Muanqton Yunyated" isə şəhərlilərin klubu hesab olunduğu üçün iki klub arasında rəqabət güclüdür.

## Heyət

 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Panzer VII Löwe

**Panzerkampfwagen VII Löwe** (Aslan) Bu tank, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Nasist Almaniyasının ordusu olan Wehrmacht üçün Krupp şirkəti tərəfindən hazırlanmış super ağır tank sinifli zirehli döyüş maşını idi. Bu layihə təkcə proyekt kimi qalmamışdır. 1942-ci ildə Panzer VIII Maus kimi istehsal edilmişdir.

Löwe dizaynının iki modeli mövcud idi :

* *Leichter Löwe* — Onun 5 nəfərlik heyəti, 1000 at gücündə olan mühərriki və 76 ton çəkisi var idi. Ön tərəfdəki zirehinin qalınlığı 100 mm təşkil edib, arxaya quraşdırılmış olan qülləsinin üzərində isə, 105&nbsp;mm-lik L/70 yüksək lülə sürətinə malik olan top və koaksial pulemyotla təchiz edilmişdir. Onun maksimal sürəti 27 km/s -dir.
* *Schwerer Löwe* – Onun 5 nəfərlik ekipajı, 1000 at gücündə olan mühərriki və 90 ton çəkisi var idi. Onun ön tərəfindəki zirehinin qalınlığı 120&nbsp;mm təşkil edirdi. Onun qülləsi gövdəsinin mərkəzində yerləşirdi. Tank 105&nbsp;mm-lik L/70 yüksək lülə sürətinə malik olan top və koaksial pulemyotla təchiz edilmişdir. Onun maksimal sürəti 23 km/s -dir.

Nasist Almaniyasının lideri Adolf Hitler *Leichter Löwe* modelinin ləğv edilməsini və *Schwerer Löwe* modelinin yenidən dizayn edilməsini əmr etmişdir. O, 150&nbsp;mm-lik əsas topun onun qülləsinə quraşdırılmasını və tankın ön tərəfindəki zirehlərinin qalınlığının 140&nbsp;mm-ə qədər qaldırılmasını, həmçinin tankın sürətinin isə 30&nbsp;km/saat olmasını istəyirdi.

Tankın nə dizayn, nə də prototip modeli istehsal olunmamışdır. *Schwerer Löwe* dizaynının bəzi xüsusiyyətləri Königstiger modelində istifadə edilmişdir. Bununla belə, hətta modeli belə sözügedən tankın olduqca çox baha başa gələcəyini sübut etmişdir. Həmçinin tank, kiçik körpüləri keçmək üçün də çox böyük bir struktura sahib idi.

Nəzəriyyə olaraq qalan başqa bir layihə isə **[[Panzer IX/Panzer X|PzKpfw IX/PzKpfw X]]** və ya daha məşhur olan adı ilə **"Paper Panzers"**, yəni azərbaycan dilindəki adı ilə **"Kağız Panzerlər"**dir.
Panzer VIII Maus

**Panzerkampfwagen VIII "Maus"** (Zirehli Döyüş Maşını VIII "Siçan") Porsche şirkəti tərəfindən istehsal olunan super ağır tankdır. Tankın istehsalına 1944-cü ildə başlanılmış və 141 ədəd istehsalı planlaşdırılırmışdır, lakin Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin davamlı bombardmanı ilə bu plan yarımçıq qalmışdır. Nəticədə 8 ay ərzində Maus tankının istehsalı mümkün olmamışdır. Obyektlər bərpa edildikdən sonra isə sifarişlər də azaldılmış, 141 tank əvəzinə cəmi 2 tank və 1 qüllə istehsal edilmişdir. Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Alman hərbi obyektlərinin davamlı surətdə bombardmanı istehsalı dayanma səviyyəsində saxlamasaydı, çox sayda Maus tanklarının istehsalı və bu da öz növbəsində bu tankların İkinci Dünya müharibəsində istifadə olunmasına yol aça bilərdi. Tankın hal-hazırda dünyada olan yeganə orijinal modeli Rusiyadakı Kubinka Tank Muzeyində sərgilənir. Tankın əsas silahı 12.8 sm-lik top olmuşdur. Maksimal sürəti isə 20 km/saat təşkil etmişdir.

## İstinadlar
Başqırd Müqavimət Komitəsi

**Başqırd Müqavimət Komitəsi** — Rusiyanın Başqırdıstan vilayətində fəaliyyət göstərən silahlı millətçi təşkilatdır. Əsas məqsədi Başqırdıstan üçün müstəqillik əldə etməkdir.  21 sentyabr 2022-ci ildə təsis edilmişdirr. Əsasən Rusiya hökumət binalarına və polis bölmələrinə kiçik yanğın hücumları edirlər.

## Tarix
Başqırd Müqavimət Komitəsi 21 sentyabr 2022-ci ildə yaradılacaqdı. Bir neçə komissarlığa hücum ediləcəkdi. Rusiyanın qismən səfərbərliyindən sonra Başqırd müqaviməti elan edildi.

"Nümayiş və  etiraz yürüşlərinin vaxtı bitdi. Putin və müttəfiqləri indi güllə və Molotov kokteyli gözləyəbilər."

Sentyabrın 24-də qrup “Vahid Rusiya”nın Salavatdakı ofislərini, oktyabrın 3-də isə Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyasının şəhərdəki ofisini atəşə tutub. Rusiya rəsmiləri komitənin yaradılması və dəstəyinin arxasında başqırd mühacirlərinin tanınmış lideri Ruslan Qabbasovdan şübhələnirlər. Rusiyalı politoloq Dmitri Oreşkin komitəni belə təsvir edib:

müstəqillikdən danışan respublikalar arasında ilk qaranquş

Qismən səfərbərlikdən bəri Başqırdıstan Müqavimət Komitəsi komissarlıqları, Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin idarələrini və inzibati binalarını atəşə tutaraq Rusiya hökumətinə qarşı döyüşür və yeraltı müharibə aparır. Qrup 2020-ci ildə Respublika Ali Məhkəməsi tərəfindən ekstremist təşkilat olduğu üçün fəaliyyəti qadağan edilmiş Başqırdıstan siyasi partiyasının varisi Qabbasovun Başqırd Milli Siyasi Mərkəzi ilə əlaqələr saxlayır. Qrup rəsmi olaraq suverenliyə nail olmaq üçün Rusiya daxilində gələcək federallaşma və regional hüquqları dəstəkləyir, lakin tam müstəqilliyi müdafiə edən böyük bir fraksiyaya malikdir. 2021-ci ilin avqustunda Başqırdın sədri Fail Alsynov və Qabbasov Kuştau dağında kütləvi etiraz aksiyası keçirdilər və burada bir neçə min etirazçı yerli təhlükəsizlik qüvvələri ilə toqquşdu. Başqırdıstan Respublikasının rəhbəri Radiy Xabirov etirazçıların dağıdılması üçün şəxsən onlarla danışıqlar aparıb. Etirazdan sonra Alsınov və Qabbasov ekstremist təşkilat yaratmaqda ittiham olunaraq əyalətdən Litvaya qaçıblar. 10 oktyabr 2022-ci il tarixində Telegram -da Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı Başqırdıstan ordusunun nişanlarına bənzəyən mavi altıbucaqlı və aypara ilə şevronlar taxmış silahlı Bəşir yaraqlılarının fotoşəkilləri göründü. Yaraqlılar rus dünyası üçün döyüşmək istəmədiklərini və ukraynalıların bashirlərə qarşı heç bir şey etmədiklərini və Başqırdıstanın azad edilməsi üçün döyüşəcəklərinə and içdiklərini bəyan ediblər.

## Həmçinin bax

* Rus-Ukrayna müharibəsi
* Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü

## İstinadlar
Alim Xocayev

**Xocayev Alim** () — özbək sovet aktyoru. SSRİ xalq artisti (1959). SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1949; 1977-ölümündən sonra). 1945 ildən Sov. İKP üzvü. 1929 ildən Həmzə ad. Özbəkistan Dram Teatrında cıxış etmişdir. Əsas rolları: Əlişir Nəvai ("Əlişir Nəvai", Uyğun və İ. Sultanov), Həmzə Həkimzadə Niyazi ("Həmzə", K Yaşen və A. Öməri), Hamlet ("Hamlet", V. Şekspir), Karl Moor ("Qaçaqlar", F. Şiller), Astrov ("Vanya dayı", A. Çexov), Poltoratski, Akbarbay ("Dan ulduzu" "İnqilab şəfəqləri" K. Yaşen) və s. Rej. kimi də fəaliyyət göstərmiş, kinoda çəkilmişdir. Lenin ordeni, 3 başqa orden və medallarla təltif edilmişdir.

## Mükafatlar və titullar
* Özbəkistan SSR xalq 
* SSRİ xalq artisti (1959)
* İkinci dərəcəli Stalin mükafatı (1949) - Uyğun və İ.A.Sultanovun "Əlişir Nəvai" tamaşasında baş rolu ifa etdiyinə görə
* SSRİ Dövlət Mükafatı (1977 - ölümündən sonra)
* Xəmzə adına Özbəkistan SSR Dövlət Mükafatı (1967)
* Lenin ordeni (1970)
* Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni
* İki "Şərəf Nişanı" ordeni
* Fərqlənməyə görə ordeni (Özbəkistan) (2002 - ölümündən sonra)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nərmin Bayramova

**Nərmin Bayramova** (3 dekabr 2005) — Azərbaycanı təsmil edən bədii gimnast.

## Həyatı
Nərmin Bayramova 2005-ci il dekabrın 3-də anadan olub.

## Karyerası
Nərmin Bayramova 2017-ci ildə Azərbaycan Birinciliyinin qalibi oldu.

2018-ci ildə Polşada beynəlxalq turnirin gümüş, 2019-cu ildə isə Qazaxıstanda beynəlxalq turnirin bürünc medallarına sahib olan Nərmin Bayramova 2020-ci ildə Kiyev şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Leyli Ağazadə

**Leyli Ağazadə** (26 avqust 2006) — Azərbaycanı təsmil edən bədii gimnast.

## Həyatı
Leyli Ağazadə 2006-cı il avqustun 26-da anadan olub.

## Karyerası
Leyli Ağazadə 2020-ci ildə Kiyev şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu. Həmin il Leyli Ağazadə həm də Macarıstanda beynəlxalq turnirin bürünc medalına sahib oldu

Leyli Ağazadə 2022-2023-cü illərdə Almaniya, Cənubi Koreya, Latviya və Bosniya və Herseqovinada baş tutan beynəlxalq turnirlərdə altı qızıl, üç gümüş və altı bürünc medala sahib oldu.

## İstinadlar
İlona Zeynalova

**İlona Zeynalova** (9 yanvar 2005) — Azərbaycanı təsmil edən bədii gimnast.

## Həyatı
İlona Zeynalova 2005-ci il yanvarın 9-da anadan olub.

## Karyerası
İlona Zeynalova 2020-ci ildə Kiyev şəhərində baş tutan Avropa Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

Daha sonra İlona Zeynalova 2022-ci ildə Konya şəhərində V İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına sahib oldu. Həmçinin İlona Zeynalova Polşa və Macarıstanda beynəlxalq turnirlərin qalibi oldu və Azərbaycan Çempionatını bürünc medalla başa vurdu.

2023-cü ildə isə İlona Zeynalova Polşada beynəlxalq turnirin qalibi oldu və Azərbaycan Çempionatını gümüş medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Konqo kanyonu

**Konqo kanyonu** — Afrikada Konqo çayının sonunda tapılan sualtı kanyondur. Bu, dünyanın ən böyük sualtı kanyonlarından biridir.

## Ölçüsü
Kanyon qitənin daxili hissəsində, Konqo mənsəbinin yarısında və 21 metr dərinlikdən başlayır. O, şelfin kənarına çatana qədər şərqdən qərbə bütün kontinental, şelfin 85 kilometrindən keçir. Sonra yamacla aşağıya doğru davam edir və başlanğıc nöqtəsindən 280 kilometr aralıda bitir.

Ən dərin nöqtəsində V formalı kanyon və divarlarının hündürlüyü 1100 metrdir. Kanyonun maksimal eni isə demək olar ki, 15&nbsp;km2-dir.

Kontinental yamacın ətəyində Konqonun dərin sualtı çöküntü fanatına daxil olur və daha 220 kilometrə qədər uzanır.

## Cərəyanlar

Konqo Kanyonunda tapılan cərəyanlar dünyada ölçülən ən güclü cərəyanlardır. Onlar mahiyyətcə yüzlərlə kilometrə yayıla bilən sualtı uçqunlardır və onların gücü, tezliyi Konqo çayındakı daşqın dövrləri ilə sıx şəkildə əlaqələndirilir.

Bu cərəyanlar kanyonda əsas eroziya mənbəyidir və kanyonun sonundakı dərin çöküntü, çöküntülərin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edir.

## İstinadlar
Şmeral Boqumir

**Şmeral Boqumir** — (25.10.1880, Trşebiç-8.05.1941, Moskva) Çexoslovakiya və beynəlxalq fəhlə və komunist hərəkatı xadimi. Hüquq doktoru (1904). 1897 ildən Çexoslovakiya S.-D. Fəhlə Partiyasının (ÇSDFP) üzvü; 1914-1917 illərdə ÇSDFP-nin sədri olmuşdur. Çex torpaqlarında Oktyabr ümumi siyasi tətilinin (1918) təşkilatçılarından biri idi. 1920 ildə Sovet Rusiyasında olmuş, V.İ.Leninlə görüşmüşdür. “Sovet Rusiyası haqqında həqiqət” kitabında (1920, Praqa) Böyük Oktyabr sosialist inqilabının beynəlxalq əhəmiyyətini göstərmişdir. Ş. Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının (ÇKP;1921) bani və rəhbərlərindəndir. 1920-1929 illərdə Milli məclisin deputatı, 1935-1938 illərdə senator olmuşdur. 1922-1935 illərdə Kominternin İçraiyyə Komitəsinin və onun Rəyasət Heyətinin, 1935 ildən isə Kominternin Beynəlmiləl Nəzarət Komissiyasının üzvü idi. 1938 ildə ÇKP MK-nın qərarı ilə ÇKP-nin rəhbər mərkəzində işləmişdir.

## Bioqrafiyası
Trebiçdə anadan olub. Hələ orta məktəbdə oxuyarkən o, Çexiya Sosial Demokrat Partiyasına üzv olub. 1898-1904-cü illərdə Çarlz Universitetində hüquq təhsili alıb və siyasi fəaliyyətdə fəal iştirak edib. 1899-cu ildən "Právo lidu" partiya qəzetində işləyir. 1909-cu ildə Sosial Demokrat Partiyasının icraiyyə komitəsinə seçildi. 1911-ci ildə Reyxsrat seçildi. 1914-1917-ci illərdə Çexoslovakiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının sədri olub. Birinci Dünya müharibəsi zamanı o, Avstriya-Macarıstanın federallaşmasının tərəfdarı idi, lakin onun bir neçə kiçik dövlətə parçalanmasına qarşı çıxdı. Nəticədə 1917-ci ilin sentyabrında o, avstriyayönlü mövqeyinə görə tənqid olundu və partiya sədri vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.
1918-1919-cu illərdə o, siyasətdə iştirak etməyib, İsveçrədə “Právo lidu” qəzetinin müxbiri işləyir. 1920-ci ilin yazında o, Sovet Rusiyasına gəldi və orada Leninlə görüşdü. Çexoslovakiyaya qayıtdıqdan sonra Kommunist Partiyasının yaradılmasını hazırlayan Sosial Demokratiyanın sol qanadına rəhbərlik etdi. 1921-ci ilin mayında Çexoslovakiya Kommunist Partiyasını qurdu. O, onun icraiyyə komitəsinin üzvü idi, sonradan mərkəzi komitə adlandırıldı. Radikal kommunistlər tərəfindən mötədilliyə görə tənqid olunur. 1922-1935-ci illərdə Komintern İcraiyyə Komitəsinin üzvü olub.
1938-ci ilin sentyabrında, Münhen razılaşmasından və Sudetlandın Çexoslovakiyadan rədd edilməsindən sonra o, Moskvaya getdi və orada tezliklə Çexoslovakiyada qadağan edilmiş Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının aparıcı mərkəzinə rəhbərlik etdi. 1941-ci ildə vəfat etmişdir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

"Oktyabr İnqilabı" yoxsa "Kommunist Çevrilişi"?
Marina Vyazovskaya

**Marina Vyazovskaya** ()  — ukraynalı riyaziyyatçı. Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutu, 2010), təbiət elmləri doktoru (Bonn Universiteti, 2013). O, səkkiz ölçülü fəzada topların qablaşdırılması məsələsinin həllinin müəllifidir. Salem Beynəlxalq Mükafatı (2016), SASTRA Ramanujan Mükafatı (2017), Kley Riyaziyyat İnstitutu Mükafatı (2017), Riyaziyyat üzrə Yeni Üfüqlər Mükafatı (2018), Filds Mükafatı (2022) laureatı.
## Həyatı
O, Kiyevdə böyüyüb, 145 saylı Kiyev Təbiət Elmləri Liseyində oxuyub, riyaziyyat olimpiadalarında iştirak edib. Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin Mexanika və Riyaziyyat fakültəsində təhsil alıb. 2002-2005-ci illərdə, müvafiq olaraq hər il Riyaziyyat üzrə Beynəlxalq Tələbə Olimpiadasında mükafatlar qazanmışır. Bundan sonra Almaniyada təhsilini davam etdirmiş və 2007-ci ildə Kayzerslauterndə magistr dərəcəsi almışdır.

2010-cu ilin may ayında Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat İnstitutunda “Çoxhədlilər və rasional funksiyalar üçün bərabərsizliklər və sferada kvadratura düsturları” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2013-cü ildə o, Bonn Universitetində doktorluq dərəcəsini alıb. Onun modul funksiyalar və xüsusi dövrlər doktorluq dissertasiyası Don Zagierin rəhbərliyi altında yazılmışdır və analitik ədədlər nəzəriyyəsi ilə bağlıdır.

O, Berlin Riyaziyyat Məktəbində və Berlin Humboldt Universitetində doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı idi.

Hal-hazırda (2020) İsveçrənin Lozanna Federal Politexnik Məktəbində vəzifəli professordur.

Britaniya Yayım Korporasiyası BBC tərəfindən 2022-ci ilin Ən İlhamverici və Nüfuzlu 100 Qadınından biri seçilir.

## Topun qablaşdırılması problemi
2016-cı ildə Vyazovskaya 8 ölçülü məkanda və həmmüəlliflikdə 24 ölçülü məkanda top qablaşdırma problemini həll edir. Əvvəllər topun qablaşdırılması problemi yalnız üç və ya daha az ölçüsü olan boşluqlar üçün həll edilirdi və üçölçülü vəziyyətin həlli (Kepler hipotezi) 50.000 sətir proqram kodundan istifadə edərək 300 səhifəlik mətndə təqdim olunurdu. Eyni zamanda, Vyazovskayanın səkkiz ölçülü işin həlli cəmi 23 səhifəni əhatə edir və “heyrətləndirici dərəcədə sadədir”. Vyazovskaya bu problemi öyrənmək üçün Kiyevli riyaziyyatçı Andrey Bondarenkodan ilham alıb. O, Berlində iki il həll üzərində çalışıb. Topların qablaşdırılması problemini həll etdiyinə görə Marina Vyazovskaya 2016-cı ildə nüfuzlu Salem mükafatına, 2022-ci ildə isə Filds mükafatına layiq görülüb, eyni zamanda tarixdə bu medala layiq görülən ikinci qadın olub.

## Şəxsi həyatı
Həyat yoldaşı fizik Daniil Yevtuşinskidir. Bir oğlu və bir qızı var.
## İstinadlar
Şirvanda 2013-cü il Azərbaycan prezident seçkiləri

Azərbaycan Prezidentinin seçilməsi üçün **[[Azərbaycanda prezident seçkiləri (2013)|2013-cü ildə Azərbaycanda keçirilmiş prezident seçkiləri]]**. Bu seçkilərdə Şirvan şəhəri üzrə 1 seçki dairəsi təşkil olunmuşdur. Seçki nəticələri Mərkəzi Seçki Komissiyasına istinadən yerləşdirilmişdir.

## Əvvəlki seçkilər
2008-ci il prezident seçkiləri Şirvan şəhəri üzrə 1 seçki dairəsində keçirilmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri, prezidentliyə namizəd İlham Əliyev seçki dairəsi üzrə ən çox səsi toplamışdır.

## Ümumi nəticələr

## Qeydlər

## İstinadlar
Edi Reski Dviçayo

**Edi Reski Dviçayo** (13 may 1998, İndoneziya) — Azərbaycanı təmsil edən badmintonçu.

## Karyerası
Edi Reski Dviçayo Azərbaycanı 2021-ci ildə Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Edi Reski Dviçayo Ümumdünya Badminton Federasiyasının (BWF) reytinq cədvəlində 31-ci pillədə qərarlaşdı və olimpiya lisenziyasının sahibi oldu. Bununla da o, Azərbaycanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edən birinci badmintonçu olaraq tarixə düşdü.

Edi Reski Dviçayo olimpiadada Danimarka nümayəndəsi Anders Antonsen və Vyetnam nümayəndəsi Nquyen Tien Min ilə birgə L qrupunda mübarizə apardı. İyulun 27-də baş tutan qrup mərhələsinin birinci turunda Edi Reski Dviçayo Vyetnam Nquyen Tien Min ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə o, rəqibinə 2:0 (21:14, 21:18) hesabı ilə qalib gəldi. İyulun 28-də baş tutan qrup mərhələsinin növbəti turunda isə Edi Reski Dviçayo Danimarka nümayəndəsi Anders Antonsen ilə üz-üzə gəldi. Bu görüşdə o, rəqibinə 0:2 (16:21, 15:21) hesabı ilə məğlub oldu və olimpiadada mübarizəsini dayandırdı.

Edi Reski Dviçayo 2024-cü ilin aprelində Dünya Badminton Federasiyasının (BWF) reytinq cədvəlinin nəticələrinə əsasən 28-ci pillədə qərarlaşaraq lisenziyalara sahib oldu.

## Nailiyyətlər

### BMW Milli Seriya Turnirləri (15 birincilik, 9 ikincilik )
*Təkli kişi*

*Cütlü kişi*

:  BWF Milli Çağırış Turnir
:  BWF Milli Seriyası Turnir
:  BWF Gələcək Seriyası Turnir

## İstinadlar
Emin Cəfərov

**Emin Cəfərov** (12 oktyabr 1979) — Azərbaycanı təmsil edən stend atıcısı.

## Karyerası
Emin Cəfərov 1998-ci ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçisi atası Hafiz Cəfərov idi.

Karyerası ərzində Dünya və Avropa Çempionatlarında, həmçinin beynəlxalq turnirlərdə heç bir ciddi uğura imza atmayan Emin Cəfərov 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qarışıq cüt turnirdə gümüş medala sahib oldu. 2021-ci ildə Beynəlxalq Güllə Atıcılığı Federasiyası (ISSF) tərəfindən Emin Cəfərova olimpiada da mübarizə aparmaq üçün wild card verildi.

Emin Cəfərov Azərbaycanı 2020-ci ildə Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. İyulun 25-də stend atcılığı turnirində çıxış edən Emin Cəfərov mübarizə apardı. Həmin gün baş tutan birinci mərhələdə o, 70 balla 24-cü pillədə qərarlaşdı. Bir gün sonra, iyulun 26-da baş tutan növbəti mərhələdə isə o, 45 balla 26-cı pillədə qərarlaşdı. Nəticədə Emin Cəfərov təsnifat mərhələsini 115 balla 30 idmançı sırasında 26-cı pillədə başa vurdu və mübarizəsini dayandırdı.

2023-cü ildə Emin Cəfərov Rabat şəhərində ISSF World Cup beynəlxalq turnirində bürünc medala sahib oldu.

## İstinadlar
Qadınlıq

**Femininlik** və ya **qadınlıq**  ənənəvi davranış modeli və adətən  incəlik, sədaqət, qayğıkeşliyə aid edilən qadın psixi keyfiyyətlərinin məcmusudur. Qadınlıq anlayışını sosial, mədəni, etnik və yaş mühitləri müəyyən edir. Qadınlığın əksi kişilik (maskulanlıq) - cəsarət, müstəqillik, emosional nəzarət və rasionallıq kimi xüsusiyyətləri özündə cəmləşdirən kişi cinsi stereotipidir. Qadın ifadəsinə əsaslanan ayrı-seçkilik və təzyiq növü də var -  buna femfobiya deyilir.

## Femfobiya
Qadın ifadəsini nümayiş etdirən insanlar, bəzən cəmiyyətdə qadınlığın alçaldılması ilə əlaqəli olan ayrı-seçkilik və təzyiq forması -  femfobiya ilə qarşılaşırlar.

## İstinadlar
Anal tıxac

**Anal tıxac** — cinsi zövq almaq məqsədilə anal dəliyə yeridilən (daxil edilən) müxtəlif material, ölçü və dizaynlarda hazırlanmış seks oyuncağıdır. Anusa rahat daxil ola bilməsi üçün daralmış (küt konusvari) uca sahib olan anal tıxaclar mərkəzə qədər genişlənir və mərkəzdən başlayaraq yenidən daralır. Anal dəlik tərəfindən udulmaması üçün anal tıxaclar tutacaq hissəyə sahibdir.

## Növləri

## İstifadəsi
Anal tıxacların istifadəsindən əvvəl tıxacın və anus dəliyinin xüsusi vasitələr ilə sürüşkən hala gətirilməsi tövsiyə olunur. Bu, arzuolunmaz qıcıqlanmanın və yaralanmanın qarşısını almaqda kömək edir.

## Təmizlənməsi
Anal tıxaclar adətən sabun və su ilə və ya müxtəlif seks oyuncaq təmizləyiciləri ilə təmizlənə bilər. Bununla belə anal tıxac alan zaman qutunun içərisindəki təlimatlar mütləq oxunmalıdır.

## Həmçinin bax
* Anal qarmaq
* Ereksiya halqası
* Seks yelləncəyi

## İstinadlar
Yeni Türkiyə Partiyası (2002)

**Yeni Türkiyə Partiyası**(YTP) — 2002-2004-cü illərdə mövcud olmuş sol mərkəzçi siyasi partiyadır.
## Tarixi
22 iyul 2002-ci ildə Demokratik Sol Partiyadan (DSP) ayrılan Xarici İşlər Naziri İsmayıl Cem, Baş nazir müavini Hüsaməddin Özkan, İqtisadiyyat Naziri Kamal Dərviş və Muş millət vəkili Zeki Ekerin rəhbərlik etdiyi bir qrup deputat tərəfindən təsis edilib.
Demokratik Sol Partiyasında 8 iyul 2002-ci ildə başlayan istefa prosesindən sonra, Mustafa Yılmaz istisna olmaqla partiyadan ayrılan 64 millət vəkilindən 63-ü Yeni Türkiyə Partiyasına üzv oldu.
İsmail Cem sol mərkəzdə olan partiyanın ilk və yeganə lideri idi.
İqtisadiyyatdan məsul dövlət naziri olaraq 57-ci Hökumətdə iştirak edən Kamal Dərviş, partiyanın yarandığı dövrdə Cem və Özkanla birlikdə hərəkət etsə də, qısa müddətdən sonra Cümhuriyyət Xalq Partiyasına (CHP) keçdi.

3 Noyabr 2002-ci ildə keçirilən növbədənkənar ümumi seçkilərdə 1,15% səslə varlıq göstərə bilmədiyi üçün başda Hüsamettin Özkan olmaqla partiyadan böyük fasilələr yaranmışdı.
2004-cü il yerli seçkilərdə səslərin 0,32%-ə düşməsi və İsmayıl Cəmin ağır xəstələyi səbəbindən YTP siyasi varlığını daha çox davam etdirə bilmədi.
3 oktyabr 2004-cü ildə İsmail Cem, CHP lideri Dəniz Baykalın YTP-nin CHP-yə qatılmaq çağırışını qəbul etdiyini açıqladı.
24 oktyabr 2004-cü ildə Ankarada da keçirilən Yeni Türkiyə Partiyasının Böyük Qurultayında başqan İsmayıl Cem-in təklifi qəbul edilmiş və 315 nümayəndədən 303-nün səsi ilə CHP-yə üzv olmaq qərarı verilmişdir.
## İstinadlar
Dəniz geologiyası

**Dəniz geologiyası** — və ya geoloji okeanoqrafiya okean dibinin tarixini və quruluşunu öyrənir. Okeanın dibinin və sahil zonasının geofiziki, geokimyəvi, sedimentoloji və paleontoloji tədqiqatlarını əhatə edir. Dəniz geologiyasının geofizika və fiziki okeanoqrafiya ilə güclü əlaqələri var.

Dəniz geoloji tədqiqatları İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə dəniz dibinin yayılması və plitələrin tektonikası üçün kritik sübutların təmin edilməsində son dərəcə vacib idi. Dərin okean dibi, mahiyyətcə öyrənilməmiş sonuncu sərhəddir və həm hərbi (sualtı) məqsədləri, həm də iqtisadi (neft və metal hasilatı) məqsədləri dəstəkləyən təfərrüatlı xəritəçəkmə tədqiqatı aparır.
## Ümumi

Sakit Okean ətrafındakı Atəş Halqası intensiv vulkanizmi və seysmik fəaliyyəti ilə birlikdə fəlakətli zəlzələlər, sunamilər və vulkan püskürmələri üçün böyük təhlükə yaradır. Bu fəlakətli hadisələr üçün hər hansı erkən xəbərdarlıq sistemi sahil və ada qövs mühitinin dəniz geologiyasının daha ətraflı başa düşülməsini tələb edəcəkdir.

Sahil və dərin dəniz çöküntülərinin və müxtəlif dəniz mühitlərində kalsium karbonatın yağıntı və həll olunma dərəcələrinin öyrənilməsi qlobal iqlim dəyişikliyi üçün mühüm təsirlərə malikdir.

Əvvəlcə Qırmızı dənizdə, daha sonra Şərqi Sakit Okeanın yüksəlişi və Orta Atlantik silsiləsi sistemləri boyunca orta okean rift zonası vulkanizminin və hidrotermal çuxurların kəşfi və davamlı tədqiqi dəniz geoloji tədqiqatlarının mühüm sahələri idi. Həmin hidrotermal sistemlərin daxilində və onlara bitişik yaşayan aşkar edilmiş ekstremofil orqanizmlər yerdəki həyatı və belə bir mühitdə potensial həyatın mənşəyi haqqında anlayışımıza açıq şəkildə təsir göstərmişdir.

## Marian çökəkliyi
Marian çökəkliyi dünyada bu günə kimi məlum olan ən dərin yerdir. Marian adalarının ən böyüyü olan Quam adasından 340&nbsp;km cənub şərqdə yerləşən çökəklik aypara şəklində bir çapıqdır. Adından məlum olduğu kimi məhz Marian adalarının yaxınlığında yerləşdiyi üçün belə adlandırılıb.
Marian çökəkliyinin ən dərin nöqtəsi "Çallencer uçurumu"  (ing. Challenger Deep) adlanır. O, çökəkliyinin cənub-qərb hissəsində, ən son məlumatlara görə, dəniz səviyyəsindən 10,994 metr aşağıda yerləşir. Çökəklikdə ilk ölçmələr buranı tapan Challenger (meydan oxuyan) adlı Britaniya tədqiqat gəmisi tərəfindən 1875-ci ildə həyata keçirilmişdir. Dünyanın ən dərin nöqtəsinin adı da elə buradan qaynaqlanır.
Maraqlıdır ki, Sovet elmi-tədqiqat gəmisi "Vityaz"-ın tədqiqatçıları 1957-ci ildə həyata keçirdikləri ölçmələr zamanı ən dərin nöqtəni 11,022 metr olaraq təyin etmişdirlər. Bu rəqəm Sovet elmi ədəbiyyatına daxil olmuş, hətta  bu gün də bir çox rus dilli yeni elmi ədəbiyyatda yalnız bu rəqəmə rast gəlmək olar.

## Həmçinin bax
* Sakit okean
* Sakit okean plitəsi
* Marian adaları
* Marian çökəkliyi
* Atlantik okean

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Marian
* Ocean 
* Geology
* Marine geology
*
Mahaç Nurəddinov

**Mahaç Nurəddinov** () — Rusiyanı və Azərbaycanı təmsil edən boksçu.

## Karyerası
Mahaç Nurəddinov Azərbaycanı 2000-ci ildə Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Mahaç Nurəddinov 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Rusiya nümayəndəsi Alexander Maletin ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə rəqibinə 5:14 hesabı ilə məğlub olan Mahaç Nurəddinov turnirdə mübarizəsini dayandırdı və Sidney Olimpiadasını 17-ci pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Ruslan Xeyirov

**Ruslan Xeyirov** () — Rusiyanı və Azərbaycanı təmsil edən boksçu.

## Karyerası
Ruslan Xeyirov 2000-ci ildə Azərbaycanı Sidney şəhərində (Avstraliya) baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Ruslan Xeyirov 1/8 final mərhələsində Tunis nümayəndəsi Kamel Çatera 14:8 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/4 final mərhələsində Rusiya nümayəndəsi Oleq Saitova 10:10+ hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Ruslan Xeyirov Sidney Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Ruslan Xeyirov 2002-ci ildə Perm şəhərində (Rusiya) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Ruslan Xeyirov turnirin 1/16 final mərhələsində Estoniya nümayəndəsi Sergey Melisa 14:8 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/8 final mərhələsində Bolqarıstan nümayəndəsi Spas Genova 10:14 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatını doqquzuncu pillədə başa vurdu.

Ruslan Xeyirovun növbəti turniri 2003-cü ildə Tailandda baş tutan Dünya Çempionatı oldu. Ruslan Xeyirov turnirin 1/16 final mərhələsində Gürcüstan nümayəndəsi Robert Pliyeva, 1/8 final mərhələsində Yeni Zelandiya nümayəndəsi Kahuhura Bentsona 22:6, 1/4 final mərhələsində isə Rusiya nümayəndəsi Andrey Mişina 18:11 hesabı ilə qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda Ruslan Xeyirov Özbəkistan nümayəndəsi Şerzod Husanova 6:30 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Bir il sonra isə Ruslan Xeyirov Pula şəhərində (Xorvatiya) baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Ruslan Xeyirov turnirin 1/16 final mərhələsində Polşa nümayəndəsi Miroslav Novosada 22:12, 1/8 final mərhələsində İsrail nümayəndəsi Məhəmməd Sabah Tahaya 5:0, 1/4 final mərhələsində isə İtaliya nümayəndəsi Filip Lo Qresoya üçüncü raundda vaxtından əvvəl qalib gəldi və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Ruslan Xeyirov Rusiya nümayəndəsi Oleq Saitova 16:20 hesabı ilə məğlub oldu və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Ruslan Xeyirov 2004-cü ildə həm də Azərbaycanı Afina şəhərində (Yunanıstan) baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Ruslan Xeyirov 1/16 final mərhələsində Kanada nümayəndəsi Adam Trupişa, 1/8 final mərhələsində isə Çin nümayəndəsi Kanat İslama 26:16 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/4 final mərhələsində Kuba nümayəndəsi Lorenzo Araqona 14:16 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Ruslan Xeyirov medalın bir addımlığında mübarizəsini dayandırdı və Afina Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.

Daha sonra Ruslan Xeyirov 2005-ci ilin noyabrında Myanyan şəhərində (Çin) baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Ruslan Xeyirov turnirin 1/32 final mərhələsindəcə Türkiyə nümayəndəsi Bülent Ulusoya 14:18 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatında mübarizəsini başa vurdu.

2007-ci ildə isə Ruslan Xeyirov Birləşmiş Ştatlarda baş tutan Dünya Çempionatını doqqunzuncu pillədə başa vurdu.

## Nəticələri

## İstinadlar
Androginiya

**Androginiya**(, kişi + , qadın) — insanın həm qadın, həm də kişi keyffiyyətlərini eyni vaxtda (mütləq bərabər deyil) təzahür etdirdiyi bir xüsusiyyətdir; psixi androginiya kişilik (kişiyə bənzərlik) və qadınlıq (qadın oxşarlığı) baxımından eyni vaxtda yüksək göstəricilərlə aşkar edilir; zahiri androginiya isə kişi və qadın xüsusiyyətlərinin insanın xarici görünüşündə birləşməsidir. Cəmiyyətdə formalaşmış kişi və ya qadın cinsi rolu tərifinə uyğun gəlməyən şəxsə **androgin** deyilir. Bir çox androginlər özlərini kişi və qadın arasında və ya aseksual olaraq tanıyırlar.

Əvvəllər "androgin" sözü " hermafrodit " sözünün sinonimi kimi istifadə olunurdu. Xüsusən də qədim yunanlar androginiyanı bir orqanizmdə həm kişi, həm də qadın xüsusiyyətlərinin olması kimi başa düşürdülər. İndi isə Sandra Bemin araşdırmalarına əsasən "androginiya" termini fizioloji və ya anatomik xüsusiyyətləri deyil, psixososial xüsusiyyətləri təsvir edir.

## Ədəbiyyat
* Красова Е. Ю. Андрогиния // Словарь гендерных терминов / Под ред. А. А. Денисовой. — М. : Региональная общественная организация "Восток-Запад: Женские Инновационные Проекты": Информация XXI век, 2002. — 256 с. — 1000 экз. — .
* 

## İstinadlar
Naxçıvan Muxtar Respublikasında 2013-cü il Azərbaycan prezident seçkiləri

Azərbaycan Prezidentinin seçilməsi üçün **[[Azərbaycanda prezident seçkiləri (2013)|2013-cü ildə Azərbaycanda keçirilmiş prezident seçkiləri]]**. Bu seçkilərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə 7 seçki dairəsi təşkil olunmuşdur. Seçki nəticələri Mərkəzi Seçki Komissiyasına istinadən yerləşdirilmişdir.

## Əvvəlki seçkilər
2008-ci il prezident seçkiləri Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə 7 seçki dairəsində keçirilmişdir. Yeni Azərbaycan Partiyasının sədri, prezidentliyə namizəd İlham Əliyev seçki dairəsi üzrə ən çox səsi toplamışdır.

## Ümumi nəticələr

## Dairələr üzrə

### 1 saylı Şərur-Sədərək

### 2 saylı Şərur

### 3 saylı Babək-Kəngərli-Naxçıvan

### 4 saylı Naxçıvan şəhər

### 5 saylı Şahbuz-Babək

### 6 saylı Culfa-Babək

### 7 saylı Ordubad-Culfa

## Qeydlər

## İstinadlar
403 (ədəd)

**Dörd yüz üç** — say sistemində ədədlərdən biridir. Dörd yüz ikidən sonra, dörd yüz dörddən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda

* Dörd yüz üç ədədi — tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.
* Rəqəmlərin cəmi — 7.
* Rəqəmlərin hasili — 0.

* Rərəmin kvadratı — 162 409
Joakim Çissano

**Joakim Alberto Çissano** () — Mozambik Xalq Respublikası (MXR) partiya və dövlət xadimi.

## Həyatı
Lorensu-Markiş litseyini bitirmiş, təhsilini Portuqaliyada davam etdirmişdir. Erkən yaşlarından inqilabi fəaliyyətə başlamış, litseydə ikən Vətənpərvər Tələbə birliyinə başçılıq etmişdi. Sonradan Parisə köçərək Mozambikin milli azadlığı uğrunda hərəkata qoşulmuş, 1962 ildən Mozambik Azadlıq Cəbhəsinin üzvü olmuşdur. Cəbhənin ilk sədri Eduardo Mondlane və Samora Maşellə birgə Portuqaliya müstəmləkəçilərinə qarşı milli azadlıq mübarizəsinə başçılıq etmişdir. 1969 ildə Cəbhənin hərbi-siyasi komitəsinə seçilmişdir. Portuqaliyada faşist diktaturası devrildikdən (1974) sonra Ç. Mozambikin keçid hökumətinə başçılıq etmiş, Mozambik istiqlaliyyət aldıqda sonra xarici işlər naziri təyin olunmuşdur. S. Maşelin faciəli ölümündən sonra Frelimo partiyası MK-nın 1986 illin noyabrında keçirilmiş fövqəladə plenumunda Çissano partiyanın sədri seçilmişdir. Ölkənin konstitusiyasında müvafik olaraq Çissano həmçinin MXR prezidenti və ölkənin silahlı qüvvələrinin baş komandanıdır. Sov. İKP 27-ci qurultayında FRELİMO Partiyasının nümayəndə heyətinə başçılıq etmişdi.
Prezidentliyindən sonra Çissano həm öz ölkəsi, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı üçün yaşlı dövlət xadimi, elçi və diplomat oldu. Çissano həmçinin 2003-2004-cü illərdə Afrika İttifaqının sədri vəzifəsində çalışıb.

## Prezidentlikdən sonra
Təqaüdə çıxdıqdan sonra BMT-də bir sıra vəzifələrdə çalışıb, 2003-cü ilin iyulunda - 2004-cü ilin iyulunda Afrika İttifaqına rəhbərlik edib. Afrika Böhranına Cavab Qüvvələrinin (ASRC) yaradılması proqramının həyata keçirilməsinə töhfə verdi.
2005-ci ilin aprelində o, De Beersə məxsus qızıl mədən şirkəti Harmony Gold Mining-in direktorlar şurasına təyin edilib.
2006-cı ilin dekabrında o, BMT Baş katibi Kofi Annanın Lordun Müqavimət Ordusunun fəaliyyət göstərdiyi ərazilərə - Uqandanın şimalına və Cənubi Sudana xüsusi nümayəndəsi təyin edilib.
2012-ci ilin martında o, BMT-nin əhali məsələləri üzrə işçi qrupunun həmsədri (Finlandiyanın keçmiş prezidenti Tarya Halonen ilə birlikdə) təyin edilib. Bu işçi qrupunun həll etdiyi məsələlərə əhalinin cinsi sağlamlığı ilə yanaşı, hamiləlik və doğuş zamanı qadınların sağlamlığı da daxildir.
Çissano deyir: “Əvvəlcə özüm üçün transsendental meditasiya etdim, sonra onu ailəmə təqdim etdim, nazirləri, hörmətli şəxsləri və ordunu cəlb etdim. Bu, ölkədə siyasi sülhə və təbii tarazlığa gətirib çıxardı”.

## İstinadlar
Daniele Bove

**Daniele Bove** () — İtaliya farmakoloq və fizioloqu, Nobel mükafatı laureatı (1957). İsveçrədə gəlmədir. Cenevrə Un-tini bitirmiş (1929), Paster İnstitunda kimya terapiya laboratoriyasında (1929–1947) işləmişdir. 1947 ildən İtaliya vətəndaşı idi. Ali Sağlamlıq İn-tunda kimya terapiya şöbəsinə rəhbərlik etmiş (1947–1964), Sassari Un-tinin farmakologiya prof.-u (1964–1969), Romada Milli Tədqiqatlar Şurasının psixobiologiya və psixofarmakologiya laboratoriyasının direktoru (1969–1975) və eyni zamanda Roma Un-tinin psixobiologiya prof.u olmuşdur (1971 ildən). Əsas əsərləri maddələrin kimyəvi quruluşu və farmakoloji təsiri arasındakı asılığın öyrənilməsinə həsr edilmişdir. Sulfanilamid preparatlarının antibakterial təsir mexanizmini ilk aşkarlayanlardan biridir. Kurareyəbənzər və antihistamin birləşmələrin təsirini müəyyənləşdirərək, onların quruluş qanunauyğunluqlarını təyin etmişdir.
O, The New York Times-a dedi ki, məqsəd "dahilər yaratmaq deyil, yalnız daha az təminatlı insanı qənaətbəxş əqli və intellektual inkişafa nail olmaq vəziyyətinə salmaqdır"

## İstinadlar
Yana Zinkeviç

**Yana Zinkeviç** () — Ukraynalı könüllü feldşer. Ukraynanın şərqindəki müharibə zamanı Ukrayna Könüllü Ordusunun (keçmiş "Sağ sektorun" Könüllü Ukrayna Korpusu) Əsgərlərinin Tibbi İdarəetmə və Reabilitasiya İdarəsinin rəisi. Hospitaller Tibb Batalyonunun komandiri.

2014-cü ildən başlayaraq ATO-nun aktiv fazasında o, şəxsən iki yüzdən çox yaralı ukraynalı əsgəri cəbhə xəttindən çıxarıb xilas edib. Yarandığı gündən 2700-dən çox yaralı ukraynalı əsgər və mülki vətəndaşı cəbhə xəttindən xilas edən Hospitallers tibbi batalyonunu qurub və indi də ona rəhbərlik edir.

Əməliyyatdan və reabilitasiyadan sonra əlil arabasında hərəkət edir.

IX çağırış Ukrayna Ali Radasının deputatıdır.
## Bioqrafiya
Yana Zinkeviç 2 iyul 1995-ci ildə Rivne şəhərində anadan olub. Rivne "Kollegium" təhsil kompleksini bitirmişdir.

Müharibədən əvvəl tibb universitetinə daxil olmağa hazırlaşırdı. 2017-ci ildə Yana Zinkeviç Dnepr Dövlət Tibb Akademiyasına daxil olub.

### Siyasət
2019-cu ilin iyulunda keçirilən parlament seçkilərində Yana Avropa Həmrəyliyi Partiyasından xalq deputatı seçilib. Avqustda məlum olduur ki, Zinkeviç Ali Radada veteranlar məsələləri üzrə yeni yaradılmış komissiyaya rəhbərlik edəcək. Bununla belə, IX çağırış Ukrayna Ali Radasının Milli Səhiyyə, Tibbi Yardım və Tibbi Sığorta Komitəsinin katibi seçilib (29 avqust 2019-cu ildən). Hərbi tibb üzrə alt komitənin sədridir.
### Avtomobil qəzası
5 dekabr 2015-ci il saat 4:00 radələrində Dnepr-Donetsk şossesində tibbi avtomobillə sərnişin oturacağında Yana Zinkeviç və sükan arxasında Maksim Korablev ("Atıcı") olan "Hospitalistlər" batalyonu avtomobilin təkəri pis vəziyyətdə olması səbəbindən trasdan çıxır, nəticədə maşın 7 dəfə yuvarlanıb. Qəza zamanı Zinkeviç onurğa sütununun tam sınığı, paraplegiya, qabırğaların və körpücük sümüyünün yarısının sınığı, daxili orqanların zədələnməsi, hemopnevmotoraks, ürəyin və ağciyərlərin kontuziyası alır, lakin bir neçə ay xəstəxanada yatdıqdan sonra sağalır.  Qəza nəticəsində ömürlük əlil olub, əlil arabasında hərəkət edir. Maksim Korablev isə həyati təhlükəsi olan xəsarətlər almır.
## Şəxsi həyat
2016-cı ilin may ayının əvvəlində Yana hamilə olduğunu bildirir.

27 may 2016-cı ildə Yana 27 yaşlı Maksim Korablevlə evlənir. Toy mərasimi Dneprdəki Vorontsovski parkında baş tutub. Yana soyadını saxlamağa qərar verir. Yeni evlənənlər toya təcili yardım maşınında və Yananın qardaşlarının müşayiəti ilə gəliblər.

Oktyabrın 31-də Yana Boqdana adlı bir qızı dünyaya gətirir. Qızını təkbaşına böyüdür. 2016-cı ilin noyabrında, uşağın doğulmasından bir neçə gün sonra (evlilikdən altı ay keçməmiş) Yananın əri Maksim Korablev ailəni tərk edir.

2017-ci ilin yanvarında, bir illik mübarizədən və 7 imtinadan sonra, Yana rəsmi boşanma alır.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Командир медбригады Яна Зинкевич: "Парни от боли ругаются матом, а я … радуюсь — значит, в сознании " // «Факты и комментарии», 13 noyabr 2014 
* Сегодня день рождения сразу в двух героев // «Сектор Правды», 2 iyul 2015
* Врачи рассказали о состоянии волонтёры Зинкевич // «Канал 24», 10 dekabr 2015
* Прооперирована в Израиле волонтёр Яна Зинкевич вернулась на Украину // «Украинская правда», 6 fevral 2016
Jaklin Kennedinin çəhrayı Chanel kostyumu

**Jaklin Buvye Kennedinin çəhrayı Chanel kostyumu** () — Jaklin Kennedinin əri prezident Con Kennedi 22 noyabr 1963-cü ildə Dallasda, Texasda sui-qəsd nəticəsində öldürüldükdə geyindiyi çəhrayı kostyum. O, həmin gün günorta yeni prezident Lindon Consonun and içməsi zamanı və Vaşinqtona qayıdarkən onun qanına boyanmış kostyumu geyinməkdə israr etmişdi. Jaklin Kennedi dəb ikonası idi və bu kostyumun onun geyim əşyaları arasından ən çox istinad ediləni olduğunu demək olar.

## Sui-qəsd

Avtomobil Dallasda yerli küçələrlə hərəkət edərkən Jaklin Kennedi üstü açıq prezident limuzininin arxa oturacağında prezidentin sol tərəfində oturmuşdu. Odur ki, Con Kennedi başından vurulduqdan dərhal sonra onun qanı Jaklinin kostyumuna sıçramışdı.

Xəstəxanada Kennedi qana bulaşmış kostyumu geyinməyə davam etmi., lakin papağını çıxartmışdı. Bu gün papağın harada olduğu bilinmir və ona sahib olduğu məlum olan sonuncu şəxs - Jaklinin şəxsi katibi Meri Qallaqer 2022-ci ildə ölümündən əvvəl onun yerini açıqlamaqdan imtina etmişdir. Bir neçə nəfər Kennedidən kostyumunu dəyişmək istəyib-istəmədiyini soruşsa da, o, imtina etmişdi. Con Kennedinin həkimi, admiral Corc Burklinin məsləhətinə baxmayaraq o, həmin kostyumu and içmə mərasimi zamanı vitse-prezident Consonla yanaşı geyinmişdir. Mərasimin fotoşəkilində (sağda) qan ləkələri kostyumun sağ tərəfində olduğu üçün görünmür. 

Vitse-prezidentin həyat yoldaşı Ledi Bird and içmə mərasimini belə xatırlayır:

Jaklin Kennedi qana bulaşmış kostyumu çıxarmaqdan imtina etdiyinə görə peşman olmamış, onun yeganə peşmançılığı Conson and içməzdən əvvəl üzünün qanını yuması olmuşdur.

## Tarixi əhəmiyyəti
Kennedinin Chanel kostyumuna "Amerikanın tarixi vicdanında əbədi olaraq yer alacaq məşhur çəhrayı kostyum" (), "amerikalıların saxladığı unudulmaz şəkillərdən biri: qana bulaşmış çəhrayı Chanel kostyumdakı Ceki", (), "Amerika tarixindəki ən əfsanəvi geyim",() və "sona çatan məsumiyyətin simvolu" () kimi müxtəlif formalarda istinad olunmuşdur. 

Geyim hal-hazırda Milli Arxivdə ictimaiyyətə qapalı şəkildə saxlanılır. Kennedinin sağ qalan yeganə varisi Karolina Kennedinin imzaladığı sənədə görə kostyum ən azı 2103-cü ilə qədər ictimaiyyət tərəfindən görülməyəcək. O zaman, 100 illik sənədin əhəmiyyəti başa çatdıqda, Kennedi ailəsinin övladları məsələni yenidən müzakirə edəcəklər.

## Mədəniyyətdə istinadlar
Kostyumun yenidən yaradılmış nüsxələrindən biri 2011-ci ildə yayımlanan *The Kennedys* mini-seriyalı üçün Giorgio Armani tərəfindən hazırlanmışdır. 2016-cı ildə çəkilmiş, Natali Portmanın Kennedini canlandırdığı *Jackie* filmi üçün kostyumun nüsxəsini isə dizayner Medlin Fonteyn hazırlamış, kostyum üçün düymələr, zəncir və etiket Chanel tərəfindən təmin edilmişdir. Kostyumun nüsxələrindən biri də *[[Tac (serial, 2016)|"Tac"]]* seriyalının ikinci mövsümünün "*Dear Mrs. Kennedy*" adlı 8-ci bölümü üçün hazırlanıb. 1996-cı ildə Simpsonlar seriyalının bölümlərindən birində Marc Simpsonun geyindiyi *Chanel* kostyumu Kennedinin kostyumu əsasında hazırlanmışdır.
## İstinadlar
Lüdmila

**Lüdmila** — qadın adı.

* Lüdmila Bobrus-Poradnik
* Lüdmila Bodniyeva
* Lüdmila Postnova
* Lüdmila Şevçenko
* Lüdmila Şubina
* Lüdmila Tukan
Ço

**Ço** — soyad.

* Ço Hyun-Yun — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Ço İm-Yon — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Ço Su-Min — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Ço Un-Hi — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Həmçinin bax
* Ço (vergi)
İrina

**İrina** — ad.

* İrina Bliznova
* İrina Qonçarova
* İrina Poltoratskaya
* İrina Bilık
* İrina Melnikova
* İrina Smolnikova

## Həmçinin bax
* İranə
Mon

**Mon** — soyad.

* Mon Hyan-Ja — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Mon Kyon-Ha — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Mon Pil-Hi — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Həmçinin bax
* Myon
Yeni Türkiyə Partiyası

*Yeni Türkiyə Partiyası (1961)
*Yeni Türkiyə Partiyası (2002)
*Yeni Türkiyə Partiyası (2023)
Natalya

**Natalya** — ad.

* Natalya Borisenko
* Natalya Lyapina
* Natalya Şipilova
* Natalya Qonçarova
* Natalya Varley
* Natalya Buksa

## Həmçinin bax
* Nataliya
Par

**Par** — soyad.

* Par Çun-Hi — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Par Kap-So — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Par Mi-Ra — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Par Yon-Lim — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Son (soyad)

**Son** — soyad.

* Son Ha-Rim — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Son Ji-Hyun — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
* Son Mi-Na — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.

## Həmçinin bax
* Son
Vasif

**Vasif** — Kişi adı. Mənası: vəsf edən, tərənnüm edən.

* Vasif Talıbov
* Vasif Adıgözəlov
* Vasif Allahverdiyev
* Vasif Rzayev
* Vasif Babazadə
* Vasif Muradzadə
* Vasif Süleyman
* Vasif Qafarov

## İstinadlar
İrəvan hamamları

**İrəvan hamamları** — İrəvan şəhəri orta yüzillərin ən böyük Qafqaz şəhərilərindən biri kimi, çoxlu mədəni tikililərə də malik olmuşdur. Belə tikililər sırasında hamamlar mühüm yer tutur. İ. Şopen 1829–1832-ci illərdə belə hamamlardan 9-unu siyahıya almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Dəmirbulaq körpüsü

**Dəmirbulaq körpüsü** — İrəvan şəhərində yerləşən birtağlı daş körpüdür.

## Haqqında
Şəhərin içindən keçən kiçik Dəmirbulaq çayı üstündən salınmış körpünün XVII–XVIII yüzillərdə inşa olunduğu ehtimal edilir. İrəvan şəhərində Dəmirbulaq adlı məhəllə və məscid də mövcud olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Gedər körpüsü

**Gedər körpüsü** — İrəvan şəhərində 1664-cü ildə Zəngi çayının qolu olan Gedər çayı üstündə qırmızı daşdan tikilmiş birtağlı körpüdür. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya