Avatar: Alov və kül

**Avatar:** **Alov və kül** () — Ceyms Kemeronun rejissorluq etdiyi, ssenarisini Rik Caffa və Amanda Silverlə birlikdə yazdığı (hekayəni isə Caffa, Silver, Coş Fridman və Şeyn Salerno ilə birgə hazırladığı) 2025-ci il istehsalı ABŞ epik elmi-fantastik filmidir. "20th Century Studios" tərəfindən yayımlanan və "Lightstorm Entertainment" tərəfindən istehsal olunan film *""* (2022) filminin davamı və *Avatar* film seriyasının üçüncü hissəsidir. Filmdə Sem Vortinqton, Zoe Saldana, Siqurni Viver, Stiven Lenq və Keyt Vinslet əvvəlki rollarını yenidən canlandırırlar. Süjet insan ikən Naviyə çevrilmiş Ceyk Salli (Vortinqton) və onun ailəsinin Pandora planetində insanlara məxsus RDA qüvvələri ilə vəhşi, müharibəçi və düşmən Navi tayfası olan Mangkwanın birgə təhlükəsi ilə üzləşməsindən bəhs edir.

Kameron 2006-cı ilin ortalarında *Avatar* (2009) uğurlu olacağı təqdirdə davam filmləri çəkmək istədiyini bildirmişdi. Birinci filmin uğurundan sonra, 2010-cu ilin əvvəlində ilk iki davam filmini elan etdi və o vaxt hələ adı açıqlanmayan Avatar 3-ün 2015-ci ilin dekabrında nümayişi planlaşdırılırdı. Lakin daha iki davam filminin (ümumilikdə dörd) əlavə olunması və su altında performansın çəkilməsi üçün əvvəl heç vaxt tətbiq olunmamış yeni texnologiyanın hazırlanması ciddi gecikmələrə səbəb oldu; bu da ssenari yazımı, ilkin hazırlıq və vizual effektlər üzərində daha çox vaxt ayırmaq zərurəti yaratdı. Filmin çəkilişləri əvvəlki film ilə paralel şəkildə 25 sentyabr 2017-ci ildə Yeni Zelandiyada başladı və üç ildən artıq davam edən çəkilişlərdən sonra 2020-ci ilin dekabr ayının sonlarında başa çatdı. Təxmini istehsal büdcəsi ən azı 350 milyon dollar olan film, indiyə qədər çəkilmiş ən bahalı filmlərdən biridir. Film 2023-cü il və 2024-cü illərdə vəfat etmiş montajçı Con Refua və prodüser Con Landauya həsr olunub.

Filmin dünya premyerası 1 dekabr 2025-ci ildə Hollivuddakı Dolby Teatrında baş tutdu, ABŞ-də isə 19 dekabrda nümayişə buraxıldı. Tənqidçilərin rəyi ümumilikdə müsbət oldu və film dünya üzrə 1,231 milyard dollar gəlir əldə edərək 2025-ci ilin üçüncü ən çox gəlir gətirən filmi, həmçinin bütün dövrlərin 29-cu ən çox gəlir toplayan filmi oldu. Film Amerika Film İnstitutu və Milli İcmal Şurası tərəfindən 2025-ci ilin ən yaxşı on filmi sırasına daxil edildi və iki “Qızıl Qlobus” nominasiyası aldı. Avatar 4 (2029) və Avatar 5 (2031) adlı daha iki davam filminin istehsalı bu filmin gəlirlərindən asılı olaraq planlaşdırılır.

## Süjet
Metkayina tayfasının yanında məskunlaşdıqdan qısa müddət sonra Ceyk Salli və ailəsi Neteyamın ölümünün doğurduğu dərin kədər hissi ilə mübarizə aparır. Neytiri insanlara qarşı güclü nifrət bəsləməyə başlayır. Uçan ticarət gəmilərindən ibarət bir donanma Pandoraya yaxınlaşdıqda Ceyk və Neytiri qərara gəlirlər ki, Spayder Metkayinanı tərk edib yenidən insan alimlərinin düşərgəsinə qayıtmalıdır, lakin ailə onu bu səfərdə müşayiət edəcək.

Gəmilər karvanı vulkan ərazilərində yaşayan, müharibəçi və Eyvanı rədd edən aqressiv Navi tayfası — Mangkvan tərəfindən pusquya salınır. Matriarx Varanqın rəhbərliyi altında Mangkwan gəmiləri yandırır, talan edir və sağ qalanları öldürür. Bu zaman ailə bir-birindən ayrı düşür. Polkovnik Mayls Kvaritç və çavuş Layl Veynflit Ceyki tapır və Spayderi axtarmaq üçün istəmədən onunla əməkdaşlıq edirlər. Spayderin oksigen maskası sıradan çıxır və o, boğulma nəticəsində huşunu itirir. Kiri öz neyron quyruğunu torpağa bağlayaraq trans halına düşür. Onun bədəni miseliyalarla birləşdikdən sonra Spayder Pandora atmosferi ilə nəfəs alma qabiliyyəti qazanır.

Nəhayət, uşaqlar Mangkwan tərəfindən tələyə salınır. Kvaritç və Ceyk köməyə gəlsələr də əsir alınırlar və Kvaritç Varanga silahlardan necə istifadə etməyi öyrədir. Kiri bitki aləmini idarə edərək keşikçiləri öldürür və onların qaçmasına imkan yaradır. Spayderi müayinə edən Norm Spellman və Maks Patel onun bədənində bir orqanizm aşkar edirlər; anlayırlar ki, bu orqanizm tərsinə mühəndislik yolu ilə dəyişdirilərsə, bütün insanların Pandorada nəfəs almasına imkan yarada bilər. Spayderin başında həmçinin neyron quyruq əmələ gəlib və bu, ona Na’vi kimi Pandoranın canlıları ilə əlaqə qurmağa imkan verir. Kiri Eywa tərəfindən yaradıldığını öyrənir, lakin onunla birbaşa əlaqə qurması hələ mümkün olmur. Bu vaxt Kvaritç Mangkwanın kəndinə gedərək onlara odlu silahlar və alovatanlar gətirir, ittifaq qurmağa razı salır və Varang ilə romantik münasibətə başlayır.

Kiri Spayderin Pandora vəhşi təbiəti ilə bağ qurmasına kömək edir, lakin onlar pusquya düşür və Spayder Kvaritç tərəfindən ələ keçirilir. Kvaritç Mangkwanla birlikdə Metkayina kəndinə hücum edir və Ceyki təslim etməyi tələb edir. Müharibənin qarşısını almaq üçün Ceyk könüllü şəkildə təslim olur və o, Spayderlə birlikdə artıq Mangkwanın da məskunlaşdığı RDA bazası — Bridjhed Siti-yə aparılır. Payakanı axtaran Lo’ak kalmarlar tərəfindən hücuma məruz qalır, lakin Tulkun balinaları tərəfindən xilas edilir. Hər il keçirilən dini mərasim üçün yüzlərlə Tulkun toplaşmağa başlayır; onların ovlanması böyük gəlir vəd edir. RDA bioloqu İan Qarvin bu planlara qarşı çıxsa da, onun fikirləri qulaqardına vurulur.

Spayder RDA alimləri tərəfindən sınaqlara məruz qalır, Ceykin edamı isə planlaşdırılır. Neytiri bazaya gizlicə daxil olur, İan isə Ceyki azad etmək üçün buldozeri oğurlayır. Spayder laboratoriyadan qaçır və onu öldürməyəcəklərini bildiyi üçün cütlüyü qorumaq məqsədilə “insan qalxanı” rolunu oynayır. Qaçışdan sonra Ceyk və Neytiri Spayderin Pandoranın insan işğalı üçün təhlükə mənbəyi olması barədə mübahisə edirlər. Ceyk onu öldürməyə hazırlaşsa da, son anda dayanır; peşman olan Neytiri nəhayət Spayderi ailənin bir üzvü kimi qəbul edir.

Metkayina kəndində Tulkun şurası Ceykin qarşıdan gələn qırğın barədə xəbərdarlığını dinləyir, lakin pasifist mövqelərindən imtina etməməyə qərar verir. Lo’ak Payakanı və onun sürüsünə edilən insan hücumundan sağ çıxmış, bədəni eybəcərləşmiş yeganə Tulkun olan Tan’oku gətirdikdən sonra ağsaqqallar qərarlarını yenidən nəzərdən keçirirlər. Ceyk yenidən ali yırtıcı Toruk ilə bağ qurur və Na’vi tayfalarını döyüşə səsləyir. Ertəsi gün RDA donanması ova başladıqda, Tulkunlar və Na’vilər onlara pusqu qururlar. Bu anda Mangkwan və Kvaritç qəfil hücum edərək ağır itkilərə səbəb olurlar. Metkayinanın matriarxı Ronal ölümcül yaralanır və doğuş zamanı həyatını itirir; Neytiri onun körpəsi Prili götürür, lakin özü əsir alınaraq RDA-nın flaqman gəmisinə aparılır.

Spayder və Tukun köməyi ilə Kiri nəhayət Eywa ilə əlaqə qurur və kömək istəyir. Cavab olaraq Pandora vəhşi təbiəti qalan RDA qüvvələrinə hücum edir və mühasirədə qalmış Tulkunları xilas edir. Varang Neytirini öldürməyə cəhd etsə də, Kiri tərəfindən dayandırılır. Ceykin Toruku maqnit axını yaradaraq RDA flaqman gəmisini məhv edir. Ceyk və Kvaritç axına düşür və bir daha döyüşürlər; Spayder də onların ardınca gedir. Spayderin havada üzən qayadan yıxılması döyüşü yarımçıq qoyur və onları onu xilas etmək üçün birgə hərəkət etməyə məcbur edir. Neytiri və uşaqlar gəldikdən sonra Kvaritç qayadan özünü atır.

Döyüşdən sonra Spayder və Metkayina tayfasının üzvləri sualtı ruh ağacları ilə əlaqə qurur və o, vəfat etmiş bütün Na’vilərlə görüşür. Kiri Spayderi anası Qreyslə tanış edir və onlar onu rəsmi olaraq Na’vi xalqına qəbul edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər