open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ərazi mübadiləsi

**Ərazi mübadiləsi** — dövlətlərin sərhədlərinin demarkasiyası zamanı və ya müharibələr və silahlı münaqişələrdən sonra bağlanan sülh müqavilələrinin nəticəsi olaraq dövlət ərazisinin formalaşmasının üsullarından biri. Ərazi mübadiləsi iki suveren dövlət arasında praktiki, coğrafi və iqtisadi səbəblərdən, həmçinin sərhəd və ərazi mübahisələrinin həlli çərçivəsində həyata keçirilmişdir.

## Hipotetik variantlar

Kosovo ilə Serbiya arasında ərazi mübadiləsi məsələsi Avropada mümkün ən irimiqyaslı ərazi dəyişikliklərindən biri kimi qiymətləndirilmişdir.

2024-cü ildə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycan ilə mümkün ərazi mübadiləsi barədə referendum keçirmə ehtimalını istisna etməmişdir. Onun fikrinə görə, mübadilə faktiki olaraq sovet dövründə mövcud olmuş sərhədin bərpasına gətirib çıxarmalı olmuşdur.

2024-cü ildə Qırğızıstan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasının katibi Marat İmankulov Qırğızıstan ilə Tacikistan arasında sərhədin demarkasiyası işlərinin başa çatdırılması məqsədilə ərazi mübadiləsinin müzakirə olunması imkanını bəyan etmişdir. Həmin vaxta qədər iki dövlət arasındakı sərhəd xəttinin 90%-nin təsviri yekunlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Qadın tank

**Qadın tank** — Britaniya imperiyasının Birinci Dünya müharibəsi dövründə istifadəyə verilmiş ağır tankının variantı. Bu model kişi tankda quraşdırılan pulemyot və top qarışığı əvəzinə yalnız bir neçə pulemyotla təchiz edilmişdir. İlk Britaniya tanklarının hazırlanmasında mühüm rol oynamış və "tank" terminini birgə formalaşdırmış polkovnik-leytenant Ernest Svinton bu cinslə bağlı terminlərin müəllifi kimi göstərilmişdir. O, ən səmərəli tank taktikasının bu iki tipin birgə və uzlaşdırılmış şəkildə fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutduğunu düşünmüşdür.

## İstinadlar
Kişi tank

**Kişi tank** — Birinci Dünya müharibəsi dövründə geniş istifadə olunmuş tank kateqoriyası. "Mark I" modelinin qadın versiyasında beş pulemyot olduğu halda, kişi versiyası "QF 6-pounder 6 cwt Hotchkiss" topu və üç pulemyotla silahlandırılmışdır. Britaniya tankının hazırlanmasında mühüm rol oynamış və əvvəlcə məxfi kod sözü kimi istifadə edilmiş tank terminini birgə yaratmış Ernest Svinton bu cinsiyyətə əsaslanan terminlərin müəllifi hesab olunmuşdur. O, ən səmərəli tank taktikasının bu iki tipin qarşılıqlı koordinasiyada hücum etməsinə əsaslanmalı olduğunu düşünmüşdür.

## İstinadlar
Martin Bulard

**Martin Lourens Bulard** (; ) — ABŞ-da yaşayan ingilis interyer dizayneri. 
## Həyatı
Martin Bulard 30 mart 1967-ci ildə Londonda anadan olub. Gənc yaşlarından sənətə və dizayna maraq göstərib. Karyerasına aktrisa anasının vasitəsilə müxtəlif kinostudiyalarda dekorasiyalar hazırlamaqla başlayıb. 1990-cı illərdə Bullard ABŞ-a köçərək Los Ancelesdə fəaliyyətini genişləndirdi. O, burada tanınmış şəxslər üçün interyer dizaynları hazırlamağa başladı və qısa müddətdə məşhur oldu. Onun klassik və müasir elementləri sintez edən üslubu Hollivud ulduzlarının diqqətini çəkdi.

O, bir çox məşhur layihələri ilə tanınır. Martin Bulardın Hollivudun və moda dünyasının ən tanınmış simaları ilə işləyib. Onun dizayn etdiyi evlər və məkanlar arasında aşağıdakılar daxildir:
* Şer – O, məşhur müğənni üçün Mərakeş və Osmanlı üslubunda ev dizayn edib.
* Kayli Cenner – Cennerin malikanəsini lüks dizayn elementləri ilə bəzəyib.
* Tommy Hilfiger – Mayami villasını retro-modern üslubda yenidən dizayn edib.
* Kloi Kardaşyan və Kourtney Kardaşyan – Onların evlərini zərif interyerlərlə təchiz edib.
Qeyd edək ki, Ellen Pompeo, Eva Mendes, Şaron Osbourne və Elton Con kimi məşhurlar da onun müştəriləri arasındadır. Onun dizayn etdiyi məkanlar yalnız şəxsi villalar deyil, otel, restoran və kommersiya məkanlarını da əhatə edir. O, Beverli-Hillz, Palm Sprinqs və London kimi şəhərlərdə də interyer layihələrini həyata keçirib.

Martin Bulard 2011-ci ildən 2013-cü ilə qədər Bravonun məşhur "Milyon Dollarlıq Dekorasiya" serialında rol alaraq, yüksək səviyyəli interyer dizaynerlərini tənqid etdi. 2012-ci ildə verdiyi müsahibədə məşhur müştərilərinin iştirak etdiyi şouda tez-tez iştirak edən Bullard bunları deyib: "*Məşhurlar həyatlarını diqqət mərkəzində yaşayırlar. Buna görə də, evlərinin tam istirahət və məxfilik üçün müqəddəs yer olması vacibdir. İllərdir məşhur müştərilərimlə birlikdə ən böyük sevincim, [[Hollivud]]dakı hind sarayı, [[Malibu (Kaliforniya)|Malibu]]dakı Toskana villası və ya [[Nyu-York]]dakı İngilis kənd kotteci olsun, xəyallarını gerçəkləşdirmək ehtirasları olub. Mən onların köməkçisi olmaq və bu xəyalları dekorativ gerçəkliyə çevirmək üçün buradayam*."

## Əsərləri
* Martyn Lawrence Bullard; photographed by Tim Street-Porter; *Live, Love & Decorate;*4 October 2011; Rizzolli; 
* Martyn Lawrence Bullard; "Design & Decoration;" 17 May 2016; Rizzoli; 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İdina Menzel

**İdina Kim Menzel** (; ) — Amerikalı teatr, kino və televiziya aktrisası, müğənni və bəstəkar. O, Brodvey səhnəsində məşhurlaşıb. Bu səbəbdən "Brodvey kraliçası" adlandırılır. 
## Həyatı
İdina Kim Menzel 1971-ci il mayın 30-da Nyu-Yorkun Manhetten bölgəsində anadan olub. O, təxminən üc yaşına qədər Nyu-Cersidə yaşamışdır. Sonra ailəsi Lonq-Aylendə köçüb. Onun valideynləri Stuart Menzel (pijamalar satıcısı) və Helen Qoldberq (terapevt) idi. Onun Cara adlı kiçik bacısı var. Menzel yəhudidir və onun babaları Rusiya imperiyasından ABŞ-a mühacirət ediblər.

15 yaşında valideynləri ayrılandan sonra, o, toy və bar/bat mitzvah mərasimlərində müğənni kimi işləməyə başladı. Bu işini Nyu-York Universitetinin Tiç İncəsənət Məktəbində oxuyarkən də davam etdirdi və 1992-ci ildə dram sahəsində İncənətlər Bakalavrı dərəcəsi qazandı. İdina soyadını "Menzel" olaraq dəyişdirdi ki, Mentzel ailəsinin ABŞ-da qəbul etdiyi tələffüzə daha yaxın olsun.

1995-ci ildə Menzel "Rent" müziklində rol almaq üçün dinləmələrə qatıldı və bu onun peşkər teatr karyerasının ilk işi və Brodvay debütu oldu. "Rent" 26 yanvar 1996-cı ildə "New York Theatre Workshop Off-Broadway"da səhnəyə qoyuldu. Əsər populyarlığı sayəsində Brodveydəki Nederlander Teatrına köçürüldü. Müziklın orijinal heyətində Maurin Conson roluna görə Menzel Toni mükafatına namizəd oldu, amma bu mükafata "Bring in 'da Noise, Bring in 'da Funk" müziklindəki performansına görə Enn Duqesnay layiq görüldü. 

"Rent"dəki məşhurluğundan sonra Menzel "Still I Can't Be Still" adlı ilk solo albomunu buraxdı. 

2013-cü ildə Menzel "Donmuş" cizgi musiqili filmində Elzanın oxuyan səsini canlandırdı. Menzelin performansı tənqidçilərin rəğbətini qazandı. Film "Disney"in ən çox gəlir gətirən filmlərindən birinə çevrildi. Menzel xüsusilə Oskar, Qremmi və Tənqidçilərin Seçimi Mükafatlarını qazanan və Qızıl Qlobus və Satellite Mükafatlarına namizəd göstərilən "Let It Go" mahnısı ilə diqqət çəkdi. O, həmçinin "For the First Time in Forever" və onun təkrarını ifa etdi. Menzel 2014-cü ilin mart ayında 86-cı Oskar Mükafatlarında "Let It Go" mahnısını ifa etməyə dəvət edildi və mahnı "Ən Yaxşı Orijinal Mahnı" nominasiyasında Oskar mükafatını qazandı. O vaxtdan bəri, o, "Disney Infinity" seriyası və "Kingdom Hearts III" kimi video oyunlarda, 2015-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı film "Frozen Fever", 2017-ci ildə çəkilmiş tammetrajlı qısametrajlı film "Olaf's Frozen Adventure", 2018-ci ildə çəkilmiş "Ralph Breaks the Internet" və 2019-cu ildə çəkilmiş "Frozen 2" filmlərinin davamı da daxil olmaqla, əksər çıxışlarında Elsa rolunu təkrarlayıb. 

2019-cu ilin noyabr ayında Menzel və Kristen Bell (Şahzadə Annanı səsləndirənlər) Hollivud Şöhrət Xiyabanında qonşu ulduzlar — Menzel 2682-ci, Bell isə 2681-ci idilər — qəbul etdilər.

2003-cü ildən 2014-cü ilə qədər Menzel aktyor Tey Diqqs ilə evli olub. Keçmiş cütlüyün Volker Nataniel Diqqs (2 sentyabr 2009-cu il təvəllüdlü) adlı bir oğlu var.

22 sentyabr 2017-ci ildən bəri Menzel aktyor Aaron Lohr ilə evlidir. 2015-ci ilin avqust ayında cütlük Ensinoda ev alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Interview with Idina Menzel at TonyAwards.com
Üç ovdan

**Üç ovdan** — Bakının Sabunçu rayonu, Ləhiş bağları ərazisində yerləşən XIX əsrdə tikilməsi ehtimal edilən üç ovdan. Bu tikililər Nardaranın tarixi qalagah ərazindində yerləşir. 
Ovdanların hər biri onu tikdirən şəxslərin adı bağlıdır:Kəblə Ələsgər, Şeyx Məhəmməd və Əminağa. 
## Tikili
Abşeron yarmadası ərazisinin səhra və yarımsəhra ərazisi olması, üstəlik təbii su mənbələrinin olmaması səbəbindən karvanların hərəkət yolu boyunca su təhcizatı qurğularının tikilməsinə zəmin yaranmışdır. Abşeronun küləkli havası və qumlu səht örtüyü şəraitindən dolayı bölgəyə xas su təhcizatı qurğuları olan ovdanlar tikilir.  
Ayrılıqda üç fəqli tiklilidən ibarət olan Üç ovdanın hər birinin müəyyən dərinliyi vardır. Dərinlikləri 4-7 metr arasında dəyişir. Ovdanların hər birinin tikilimə tarixləri belə fərqlidir. Bütün digər ovdanlar kimi bu ovdanlarda iki hissədən ibarətdir: Pilləkən hissəsi və quyu hissəsi.

*Birinci ovdan* — giriş hissəsi tağvari formaya malikdir. Buda onu digər iki ovdandan fərqləndirir. Üstəlik birinci ovdan ölçülərinə görədə digərlərini üstələyir. Digər iki ovdandan fərli olaraq isə üzərində daş kitabə yoxdur. Tikilinin sağ hissəsində zamanında minik heyvanlarının bağlamaq üçün dəlikli daş vardır. 

*İkinci ovdan * — giriş hissəsi dördbucaqlı quruluşdadır. Daş kitabəyə malikdir. Kitabədə ovdanın Hicri-qəməri təqvimi ilə 1315-ci ildə (miladi 1895-ci il) tikilməsi yazılmışdır. Digər üç ovdanda olduğu kimi bundada minik heyvanların bağlanması məqsədi ilə dəlikli daş qoyulmuşdur.

*Üçüncü ovdan* — ikinci ovdan kimi dördbucaqlı formaya malikdir. Ovdanın daş kitabəsində Hicri-qəməri təqvimi ilə 1313-cü ildə (miladi 1893-cü ildə) tikilməsi qeyd edilir. İkinci və üçüncü ovdanlar quruluş baxımından bir-birinin eynisidir. Bu ovdanında solunda dəlikli daş vardır.

## Qalereya

Fayl:Üç ovdan 1.jpg|Birinci ovdan
Fayl:Üç ovdan 2.jpg|İkinci ovdan
Fayl:Üç ovdan 3.jpg|Üçüncü ovdan


## Həmçinin bax
* Balaxanı ovdanı
* Yaşma ovdanı

## İstinadlar
Suzan Ker

**Suzan Ker** (; ) — Amerikalı rəssam və qrafik dizayneri. O, 1983-cü ildən 1986-cı ilə qədər ilk "Apple Macintosh" fərdi kompüteri üçün interfeys elementləri və şriftlər hazırlayan şəxs olub. Ker 1985-ci ildə Stiv Cobsun Appledan ayrılmasından sonra yaratdığı NeXT şirkətində 10 nömrəli işçi və kreativ direktor idi. O, Microsoft, IBM, Sony Pictures, Facebook və Pinterest şirkətlərində dizayn məsləhətçisi kimi çalışmışdır. 2023-cü ildən etibarən "Kare Niantic Labs"da işləyir. Piksel sənətinin və qrafik kompüter interfeysinin qabaqcılı kimi, o, müasir texnologiyanın ən əhəmiyyətli dizaynerlərindən biri kimi tanınır. 
## Həyatı
Suzan Ker 5 fevral 1954-cü ildə Nyu-York şəhərində anadan olub. O, təhsilini Harvard Universitetində almış və burada sənət və kompyuter elmlərinə maraq göstərmişdir. Universitetdəki təhsilinin ardından, Ker qrafik dizayna və kompüter qrafikasına olan marağını daha da inkişaf etdirmişdir. Suzan Ker 1982-ci ildə "Apple"a qoşuldu və burada "Macintosh"un istifadəçi interfeysi üçün dizayn elementləri yaratmağa başladı. Onun ən çox tanınan işlərindən biri "Happy Mac" ikonunu yaratması olub. Bu ikon "Macintosh"un yükləmə prosesindəki "xoşbəxt" bir simvol olaraq, istifadəçiləri rahatlaşdırmaq və təcrübələrini daha dostça hala gətirmək məqsədini daşıyırdı. Bununla yanaşı Kare, ilk dəfə olaraq kompüterlərdəki pəncərə, qovluq və tətbiq ikonlarını da yaratmışdı.

Suzan Ker "Apple"dan sonra da bir çox digər texnologiya şirkətləri üçün dizayn işləri edib. Onun yaratdığı dizaynlar, xüsusilə interaktiv istifadəçi interfeysləri sahəsində böyük təsir göstərdi. Ker həmçinin "Microsoft", "Facebook" və digər şirkətlər üçün də müxtəlif dizayn layihələrində iştirak edib. O, istifadəçi təcrübəsi (UX) və istifadəçi interfeysi (UI) dizaynı sahələrində bu şirkətlərə töhvə verib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* ''Susan Kare. Sketches for Graphic User Interface Icons. 1982–83'', audio recording of Kare from *[[:en:Pirouette: Turning Points in Design]]*, Museum of Modern Art
* **'
* **'
* *[https://www.imprimerie.lyon.fr/sites/micg/files/2022-05/livret_anglais_print.pdf Icons by Susan Kare]*, exhibition catalogue from *Icônes by Susan Kare* exhibition at the MICG in Lyon, France
* Fonts created by Kare
Şiro Nakamura

**Şiro Nakamura** (; ) — Yaponiya avtomobil sənayesi dizayneri. O, "Nissan" və "Infiniti" markalarının dizayn qrupunun rəhbəri olub. 
## Həyatı
Şiro Nakamura 17 oktyabr 1950-ci ildə Osaka şəhərində anadan olub.

Nakamura Tokio şəhərindəki Musaşino İncəsənət Universitetində sənaye dizaynı üzrə bakalavr dərəcəsinə, eləcə də Kaliforniyanın Pasadena şəhərindəki İncəsənət Mərkəzi Dizayn Kollecində Nəqliyyat Dizaynı üzrə fərqlənmə ilə elm bakalavr dərəcəsinə malikdir. 

Şiro Nakamura karyerasına Isuzu şirkətində başlamışdır. Burada o, bir sıra mühüm modellərin dizaynında iştirak etmişdir. Onun Isuzu "Vehi CROSS" layihəsi o dövr üçün innovativ bir dizayn yanaşması kimi qəbul edilmişdir. 

1999-cu ildə Nakamura "Nissan Motor Company"də baş dizayner vəzifəsinə gətirilmişdir. Burada o, "Nissan" və "Infiniti" brendlərinin dizayn dilini formalaşdırmışdır. Onun rəhbərliyi altında hazırlanan əsas modellər aşağıdakılardır:

* Nissan 350Z (2002) – İdman avtomobili
* Nissan GT-R (R35, 2007) – Dünyanın ən məşhur super avtomobillərindən biri.
* Infiniti FX (2003) – Futuristik SUV dizaynı ilə bazarda fərqlənmişdir.
* Nissan Juke (2010) – Kompakt SUV seqmentində inqilabi dizayna malik model.
* Nissan Murano (2002) – Müasir və aerodinamik SUV modeli.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Aytac

**Aytac** — azərbaycanlı qadın adı.

* Aytac Tapdıq — azərbaycanlı jurnalist və siyasi məhbus
* Aytac Şərifova — Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən qapıçı.
* Aytac Feyzullayeva — Azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu.
* Aytaç Şaşmaz — türk aktyor və model.
Ayşə (ad)

**Ayşə** — ad.

* Ayşə — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri.
* Ayşə Buğra — Türkiyə ictimai alimi.
* Ayşə Cəlal — Pakistan əsilli ABŞ tarixçisi.
* Ayşə Dittanova — Krım tatar aktrisası.
* Ayşə Ərkmən — Türkiyə rəssamı.
* Ayşə Ərzan — Türkiyə fiziki.
* Ayşə Nur Zarakolu — Türkiyəli insan haqqları müdafiəçisi.
* Ayşə Seyidmuradova — Krım tatarı dissident.
* Ayşə Sərfinaz xanım — Osmanlı sultanı Əbdülməcidin xanımı.
* Ayşə Sibel Ərsoy — Türkiyə siyasətçisi.
* Ayşə Şekibe İnsel — Türkiyə siyasətçisi.
* Ayşə Tərzitər xanım — Osmanlı şahzadəsi Səlim Süleyman Əfəndinin xanımı.
* Ayşə Zarakol — Türkiyə akademiki.

## İstinadlar
Devid Hiks

**Devid Hiks** (; ) — İngilis interyer dekoratoru və dizayner. 
## Həyatı
Devid Hiks 25 mart 1929-cu ildə Esseks qraflığının Koqestal kəndində anadan olub. O Çarterhaus Kollecində təhsil aldıqdan sonra, Sleyd İncəsənət Məktəbində incəsənət və dizayn üzrə ixtisaslaşıb. Devid Hiks 1954-cü ildə anasının Londondakı mənzilini yenidən dizayn etməsi ilə karyerasına başlayıb. Hiksin ilk müştərilərindən biri Lord və Ladi Londonderry olublar. Onun dizaynı ənənəvi İngilis üslubunu modernizm elementləri ilə birləşdirən cəsarətli və innovativ yanaşmaya sahib idi. Bu unikal üslub onu qısa zamanda Britaniya aristokratiyasının və yüksək cəmiyyətin axtardığı dizaynerlərdən birinə çevirdi.

Devid Hiksin yalnız mənzillər və evlər üçün deyil, həm də otel, restoran və ofis məkanları üçün dizaynlar yaratmışdır. Onun ən məşhur layihələri:
* Şahzadə Çarlz və Şahzadə Diananın şəxsi otaqları – Hiks Britaniya kral ailəsi üçün bir çox dizayn işi həyata keçirmişdir.
* "Albemarle Street"dəki Mayfair Klubu – Bu layihədə o, rənglər və qrafik naxışlarla modern bir mühit yaratdı.
* Lüks otellər və restoranlar – Hiksin dizayn etdiyi məkanlar arasında Britaniyanın və Avropanın ən prestijli otelləri də var idi.

Devid Hiksin dizayn dünyasındakı uğurları ona moda və lüks aksesuarlar sahəsində də imkanlar yaratdı. O, çantalar, xalçalar, divar kağızları və hətta yataq dəstləri üçün dizaynlar hazırlamışdır. Onun dizayn etdiyi məhsullar Hermes və daha bir çox lüks brendlərlə əməkdaşlıq çərçivəsində bazara çıxarılmışdır.

Hiks ömrünün son illərini Oksfordşirdəki Braytvel Boldvindəki "Qrov"da keçirib. 

Daima siqaret çəkən Hiks 29 mart 1998-ci ildə 69 yaşında evində ağciyər xərçəngindən vəfat etdi. O, öz tabutunu dizayn etdi və dəqiq təlimatlarına uyğun olaraq, qotik bağ pavilyonunun birinci mərtəbədəki otağında vida mərasimi keçirildi. O, 4 aprel 1998-ci ildə Oksfordşirdəki Braytvel Boldvində dəfn edildi və məzarına obelisk formalı məzar daşı qoyulub. 

Devid Hiksin Eşli Hiks adlı oğlun da dizaynerdir. O, atasının mirasını davam etdirərək, onun qurduğu şirkətə rəhbərlik edir.

## Əsərləri
Hiks interyer dizaynına dair bir çox kitab yazmışdır. Bunlardan ən məşhurları:
* David Hicks on Decoration (1966)
* David Hicks on Living – With Taste (1968)
* David Hicks on Home Decoration (1972)
* David Hicks on Bathrooms (1970)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sivik Senter (San Fransisko)

**Sivik Senter** () — ABŞ-ın Kaliforniya ştatının San Fransisko şəhərində yerləşən və şəhərin inzibati, mədəni və vətəndaş həyatının əsas mərkəzlərindən biri olan memarlıq və institusional kompleks. Bu ərazi geniş klassik üslublu binalar, dövlət idarələri, mədəniyyət müəssisələri və ictimai meydanlarla seçilir. Sivik Senter həm federal, həm ştat, həm də şəhər səviyyəsində bir çox rəsmi quruma ev sahibliyi edir və şəhərin siyasi, sosial və mədəni fəaliyyətlərinin mərkəzi kimi xidmət göstərir.

## Tarixi
San Fransisko Sivik Senterin formalaşması 1906-cı il zəlzələsindən sonra şəhərin yenidən qurulması prosesində başlanmışdır. Şəhər rəhbərliyi Avropa şəhər meydanlarından ilham alaraq monumental və simmetrik bir inzibati mərkəz inşa etməyi planlaşdırdı. İnşaat 1910-cu illərdə intensivləşdi və bir sıra klassik üslubda tikililər ardıcıl şəkildə ucaldıldı.

1960–1980-ci illərdə əraziyə yeni mədəni obyektlər – opera və konsert salonları əlavə edildi və Sivik Senter San Fransiskonun ictimai həyatının əsas məkanlarından birinə çevrildi.

1994-cü ildə Sivik Senter kompleksi ABŞ Milli Tarixi Yerlər Reyestrinə daxil edildi.

## Memarlığı
Sivik Senterin memarlığı əsasən Bozar və neoklassik üslubları ilə xarakterizə olunur. Kompleks açıq simmetriya, monumental fasadlar, sütunlu girişlər, geniş meydanlar və mərmər interyerləri ilə tanınır. Ərazinin ən məşhur binası olan **San Francisco City Hall** iri qızılı günbəzə sahibdir və ABŞ-ın ən böyük bələdiyyə binalarından biridir. 

## Əsas obyektlər
Sivik Senter ərazisində yerləşən əsas qurumlar və tikililər aşağıdakılardır:

# **San Francisco City Hall** – şəhər idarəçiliyi və merin rəsmi iqamətgahı.
# **Bill Graham Civic Auditorium** – böyük konsert və tədbir mərkəzi.
# **War Memorial Opera House** – San Fransisko Operasının əsas səhnəsi.
# **Louise M. Davies Symphony Hall** – San Fransisko Simfonik Orkestrinin evi.
# **Asian Art Museum** – ABŞ-dakı ən böyük Asiya sənəti muzeylərindən biri.
# **San Francisco Public Library – Main Branch** – şəhər ictimai kitabxanasının əsas binası.
# **Civic Center Plaza** – kompleksin mərkəzi açıq ictimai meydanı.
# **United Nations Plaza** – 1945-ci ildə BMT-nin əsasının San Fransiskoda qoyulmasını əks etdirən rəmzi meydan.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Photo tour of Civic Center A photo tour of Civic Center complete with narrative text.
*The architects
*Earth Day SF San Francisco's very well attended Earth Day celebration.
*
Betsi

**Betsi** — ad.

* Betsi Brentli — amerikalı aktrisa.
* Betsi Conson — ABŞ moda dizayneri.
* Betsi Benq — amerikalı bioloq, elmi və tibbi illüstrator.
* Betsi Ardsma
Betti

**Betti** — ad.

* Betti Alver — Estoniya şairəsi, nəsr yazıçısı, tərcüməçi.
* Betti Ekerman — ABŞ aktrisası və rəssamı.
* Betti DeVos — Holland əsilli ABŞ siyasətçisi.
* Betti Ceyn Belanus
* Betti DeVos
* Betti Vayt
* Betti Ford
* Betti Vilyams
Sadamitsu Fujita

**Sadamitsu Neil Fujita** (; ) — ABŞ-da çalışmış yapon əsilli qrafik dizayner və illüstrator. O, xüsusilə 1950-1960-cı illərdə dizayn etdiyi kitab üzləri və korporativ identifikasiya layihələri ilə məşhurlaşmışdır.

## Həyatı
Sadamitsu Fujita 16 may 1921-ci ildə Havay ərazisində Vaimea adasında yapon əsilli ailədə anadan olub. O, İkinci Dünya müharibəsi zamanı xüsusi düşərgədə saxlanılmasına baxmayaraq, sonradan ABŞ ordusuna qatılmışıdr. Müharibədən sonra Pennilvaniya İncəsənət Akademiyasında təhsil almışdır.

Sadamitsu Fujita karyerasına 1950-ci illərdə "Columbia Records"da qrafik dizayner kimi başlamışdır. Burada caz musiqisi albomları üzünü dizayn etmişdir. Onun yaratdığı üzlər yalnız musiqini təmsil etmirdi, həm də janrın estetik ruhunu vizual olaraq ifadə edirdi. Fujita bu dövrdə abstrakt sənətdən və müasir dizayn elementlərindən istifadə etməyə başlamışdır.

Fujitanın ən məşhur işlərindən bəziləri kitab üzləridir. O, Mario Pyuzonun "Xaç atası", Truman Kapotenin "In Cold Blood" və Erli Stenli Qardnerin "Perry Mason" seriyası üçün kitab üzlərinin şəklini çəkib.

Dizayn sahəsində böyük nüfuz qazandıqdan sonra Fujita reklam və korporativ identifikasiya sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir. O, IBM, NBC və daha bir neçə böyük şirkət üçün vizual kimlik layihələri üzərində işləmişdir. Onun dizayn etdiyi loqolar sadəliyi və funksionallığı ilə seçilirdi.

Nyu-York ştatının Sautold şəhərində yaşayan Fujita 23 oktyabr 2010-cu ildə insultdan sonra yaranan ağırlaşmalar səbəbindən 89 yaşında Nyu-Yorkun Qrinport şəhərində vəfat etdi. Ondan sonra kiçik qardaşı Hisao "Hy" Fujita (həmçinin qrafik dizayner), üç oğlu və altı nəvəsi qaldı. 
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Chang, Gordon H., Mark Dean Johnson, Paul J. Karlstrom & Sharon Spain, Asian American Art, a History, 1850–1970, Stanford University Press, , pp.&nbsp;314–315
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
Flavio Manzoni

**Flavio Manzoni** (; ) — İtalyan memar və avtomobil dizayneridir. O, 2010-cu ilin yanvar ayından Ferrari şirkətində baş dizayn direktoru vəzifəsində çalışaraq, LaFerrari də daxil olmaqla bir çox Ferrari modelinin hazırlanmasına rəhbərlik edib. Onun avtomobil dünyasındakı təsiri böyükdür və bir neçə uğurlu Ferrari modelinin yaradılmasına rəhbərlik edib.

## Həyatı
Flavio Manzoni 7 yanvar 1965-ci ildə Nuoroda anadan olub. O, Florensiya Universitetində memarlıq təhsili alıb. İş təcrübələrini "Lamborghini" və "Volkswagen" kimi tanınmış markalarda qazandı. 2010-cu ildə "Ferrari"yə qatıldıqdan sonra, Manzoni markanın dizayn komandasının rəhbəri olaraq təyinat almışdır.

"Ferrari"dəki rəhbərliyi dövründə Manzoni markanın ən məşhur və iddialı modellərinin dizaynını idarə etdi. Manzoninin rəhbərliyi altında  "Ferrari", özünün ən qabaqcıl və simvolik avtomobillərini təqdim etdi. Flavio Manzoninin "Ferrari"dəki ən məşhur dizaynlarından biri "Ferrari LaFerrari"dir. 2013-cü ildə təqdim edilən bu model, "Ferrari"nin ən müasir və ən texnoloji avtomobillərindən biri olaraq avtomobil dünyasında böyük diqqət çəkdi.

Flavio Manzoninin dizayn etdiyi "Ferrari" modelləri:
* F12berlinetta - 2014-cü il.
* Ferrari FXX-K - 2016-cı il.
* Ferrari Monza SP - 2020-ci il.
* Ferrari J50 - 2017-ci il.
* Ferrari Purosangue - 2024-ci il.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lou Dorfsman

**Lou Dorfsman** (; ) — ABŞ qrafik dizayneri. O, 40 il Columbia Broadcasting Systemin (CBS) reklam və korporativ direktoru olub.

## Həyatı
Lou Dorfsman 24 aprel 1918-ci ildə Nyu-Yorkun Manhetten bölgəsiində anadan olub. O, 1939-cu ildə Amerika İncəsənət və Dizayn Məktəbini bitirmişdir. Dorfsman ən çox 1940-cı illərin sonlarından etibarən məşhur olan qrafik dizayn və branding şirkəti CBS (Columbia Broadcasting System) üçün işlər yaratması ilə tanınır. Dorfsman CBS-in şirkətinin vizual kimliyini yaratmaqda böyük rol oynadı və televiziya dünyasında qrafik dizaynın əhəmiyyətini göstərdi. Dorfsman CBS-in brendinq işləri ilə yanaşı, çox sayda reklam kampaniyası və digər vizual materiallar da hazırlamaqla məşhurdur.  

Dorfman öz studiyasını yaratmaq üçün 1987-ci ilin noyabr ayında CBS-dən təqaüdə çıxdı. 

Dorfsman 22 oktyabr 2008-ci ildə 90 yaşında Nyu-Yorkun Rosilin şəhərində ürək çatışmazlığından vəfat etdi.

1978-ci ildə Dorfsman AIGA tərəfindən medala layiq görüldü. O, "dizayn və vizual kommunikasiya sahəsindəki müstəsna nailiyyətlərinə, xidmətlərinə və ya digər töhfələrinə görə fərdlərə verilən" mükafata layiq görüldü. O, 1995-ci ildə Tip Direktorlar Klubu tərəfindən TDC Medalı ilə təltif edildi.

Dik Hess və Marion Mullerin 1988-ci ildə nəşr olunmuş "Dorfsman və CBS" kitabı onun şəbəkədəki 40 ildən çox fəaliyyətini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şəqiq əl-Bəlxi

**Əbu Əli Şəqiq ibn İbrahim əl-Əzdi əl-Bəlxi** (; ) — xorasanlı sufi.

## Bioqrafiyası
Bəlxdə anadan olub. Ticarətlə məşğul olub. Əbdülkərim əl-Qureyşinin birlidiyinə görə, Türküstanda bir paqanla qarşılaşdıqdan sonra sufiliyə yönəlib.

Həccə getmiş, Cəfər əs-Sadiqlə görüşmüş, Əbu Hənifəyə, Əbu Yusifə və Züfərə tələbəlik etmişdir. Başlanğıcda əhli-rəyin fikirlərini mənimsəmiş, sonra isə əhli-hədisin fikirlərini mənimsəmişdir. İsrail ibn Yunis əs-Səbbi, Əbbad ibn Kəsir, Kəsir ibn Abdullahdan hədis rəvayət etdiyi və sünnəyə qarşı xüsusi həssaslıq nümayiş etdirdiyi qeyd olunmuşdur.

Şəqiq, Mavəraünnəhrdəki döyüşlərdə iştirak etmiş və Qulan döyüşündə həlak olmuşdir.

Ona "Ədəbül-ibadət" adlı risalə nisbət olunur. Bu risalə Pol Nuyia tərəfindən nəşr edilmiş, Nəsrullah Purcəvadi tərəfindən fars dilinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar
Tomas İngenlat

**Tomas İngenlat** (; ) — İsveç avtomobil dizayneri. O, "Skoda", "Volvo", və "Polestar" markalarının dizayneri kimi məşhurdur.  
## Həyatı
Tomas İngenlat Almaniya və İsveçin avtomobil dizaynı sahəsində ən tanınmış simalarından biridir. O, dizayn sahəsindəki təhsilini London Kral İncəsənət Kollecində alıb. Karyerasına "Skoda" markasında başlamışdır. "Skoda"da keçirdiyi illər ərzində, Tomas İngenlat markanın dizaynını müasir və dinamik bir hala gətirərək, şirkətin simasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi. Burada, onun rəhbərliyi altında hazırlanan modellər, "Skoda"nın global bazarda tanınmasını və uğurunu artırdı.

Tomas İngenlat 2012-ci ildə "Volvo" markasına keçdi. "Volvo"nun ən tanınan modelləri arasında yer alan "Volvo XC90", "Volvo S90" və "Volvo V90" kimi avtomobillər onun rəhbərliyi ilə yaradılıb. Bu modellər "Volvo"nun lüks və təhlükəsizlik yönündən güclü irsini qoruyub saxlayaraq, müasir dizayn və texnologiya ilə birləşdirildi.

Tomas İngenlatın ən son işlərindən biri, "Polestar" markasının dizaynını formalaşdırmaqdır. "Polestar" "Volvo"nun performans və elektromobil brendi olaraq ortaya çıxdı və Tomas İngenlat burada baş dizayner olaraq çalışmağa başladığı andan etibarən, markanın gələcəyini təyin edən mühüm addımlar atdı. "Polestar 1" və "Polestar 2" modelləri Tomas İngenlatın rəhbərliyi altında inkişaf etdirildi və bu modellər, həm estetik, həm də performans cəhətdən avtomobil dünyasında böyük maraq yaratdı. "Polestar 1", əslində hybrid (qarışıq) bir model olaraq bazara təqdim olundu və yüksək performanslı elektrikli avtomobillərin gələcəyini göstərdi. "Polestar 2" isə tam elektrikli bir sedan olaraq, ən müasir texnologiyaları və minimalist dizaynı birləşdirərək, markanın elektromobil sahəsindəki iddiasını ortaya qoydu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Mate Rimaç

**Mate Rimaç** (; ) — Xorvatiyalı yenilikçi, sahibkar və Xorvatiya avtomobil şirkəti "Rimac Automobil"in qurucusu. Rimaç elektrik superkarı dizayn etməyə 20 yaşında başlayıb. Rimaç Xorvatiyanın İlin Sahibkarı seçilib və 2017-ci ildə Forbes jurnalının 30 yaşadək 30 nəfər siyahısına daxil edilib.
## Həyatı
Mate Rimaç 12 fevral 1988-ci ildə Livnoda anadan olub. 2009-cu ildə Rimaç 21 yaşında özünün ilk elektrikli avtomobilini yaratmağa başladı. Onun ilk işi "Rimac Concept One" adlı elektrikli superavtomobil idi. Bu avtomobil yüksək sürət və elektrikli texnologiyanı birləşdirərək, həm texniki baxımdan həm də dizayn baxımından ən yenilikçi avtomobillərdən biri oldu. "Rimac Concept One" 2011-ci ildə dünya üzərində ilk dəfə təqdim edildikdən sonra böyük bir maraq oyandırdı.

Mate Rimaç "Rimaç Automobil" şirkətini 2009-cu ildə qurdu və şirkət qısa müddətdə elektrikli superavtomobillərin inkişafında lider markalardan birinə çevrildi. Şirkət həm texnoloji tərəfdən, həm də performans baxımından müasir avtomobil dünyasında yeni bir səviyyə gətirdi. "Rimaç Automobil"in ən tanınan modeləri arasında "Concept One" və "Concept Two" (indiki adı ilə Rimac Nevera) yer alır. Bu avtomobillər yüksək performanslı elektrikli sürüş təcrübəsi təklif edərkən, həm də aerodinamik dizaynları və qabaqcıl texnologiyaları ilə diqqət çəkir. "Rimac Nevera" dünyanın ən sürətli elektrikli avtomobillərindən biri olaraq, 0-dan 100 km/saat sürətə 1.85 saniyədə çatır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Forbes Magazine, Mate Rimac—PROFILES
Kerrol Meys

**Kiçik Kerrol Mays** (; ) — ABŞ avtomobil dizayneri. O, "Ford" və "Whirlpool Corporation"da fəaliyyəti ilə məşhurdur.  
## Həyatı
J Mays, 15 oktyabr 1954-cü Oklahoma ştatının Pols-Valli şəhərində anadan olub. O,  Oklahoma Universitetində dizan üzrə təhsil alıb. Karyerasına 1980-ci illərdə başlamış, ilk olaraq "Audi" və "Volkswagen" markalarında işləyərək tanınmağa başlamışdır. 

"Ford"da fəaliyyətinə 2003-cü ildə başlayan Kiçik Mays markanın baş dizayneri olaraq, "Ford"un yeni dizayn üslubunu yaradaraq, şirkətə müasir bir görünüş qazandırmışdır. O, həmçinin "Ford"un ikonik modellərini, o cümlədən 2005-ci ildə təqdim edilən yeni Ford "Mustanq"ın dizaynına rəhbərlik etmişdir. Bu model "Ford"un ən çox tanınan və ən uğurlu modellərindən biri oldu və həm klassik dizayn xüsusiyyətlərini, həm də müasir performansı birləşdirdi. Bundan başqa, Mays "Ford Fusion" (2005) və "Ford Flex" (2008) kimi modellərin də dizaynına rəhbərlik etmişdir.

Karol Mays Hollivudda əvvəlcə "Maşınlar" filminin istehsalında kömək etmiş o, "Qəhrəmanlar şəhəri" üçün robotun və "Heyvanlar diyarı" filmlərindəki nəqliyyat vasitələrinin dizaynı da daxil olmaqla bir neçə başqa filmdə də iştirakını davam etdirmişdi.

2015-ci ilin sentyabr ayından etibarən Mays Kral İncəsənət Kollecinin nüfuzlu Nəqliyyat Vasitələrinin Dizaynı proqramına qonaq professor kimi töhfə verməyə başladı. Kurs daha sonra 2018-ci ildən İntellektual Mobillik adlandırıldı.

2018-ci ilin sentyabr ayında "Whirlpool Corporation" Maysı yeni vitse-prezidenti və baş dizayn direktoru elan etdi. Mays 2021-ci ilin sonunda təqaüdə çıxdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Review of the MOCA-LA exhibit, by Artfacts.net
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin baş nazirlərinin siyahısı

**Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin baş naziri** — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin federal hökumətinin başçısı. BƏƏ konstitusiyası tələb etməsə də, Dubay hökmdarı BƏƏ-nin baş naziri və vitse-prezidenti vəzifələrini tutur. 

İlk baş nazir Şeyx Məktum bin Rəşid Əl Məktum 9 dekabr 1971-ci ildə vəzifəyə başlamışdı. O, 25 aprel 1979-cu ildə vəzifəsini tərk etdi və onun yerinə atası Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin vitse-prezidenti Şeyx Rəşid bin Səid Əl Məktum keçdi. 7 oktyabr 1990-cı ildə, Şeyx Rəşid bin Səid Əl Məktumun vəfatından sonra onun oğlu Şeyx Məktum bin Rəşid Əl Məktum ikinci dəfə baş nazir oldu. 1 fevral 2006-cı ildə Avstraliyaya səfəri zamanı Şeyx Məktum bin Rəşid Əl Məktumun vəfatından sonra onun yerinə kiçik qardaşı, indiki baş nazir olan Şeyx Məhəmməd bin Rəşid Əl Maktum gəldi.

BƏƏ-nin baş naziri Nazirlər kabinetinə sədrlik edir.

## Baş nazirlərin siyahısı

## Zaman qrafiki

## Həmçinin bax
* Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Türkiyədə sürücülük vəsiqəsi

**Türk sürücülük vəsiqəsi** (türk. **Sürücü belgesi**) — müvafiq dövlət qurumu, regional və ya yerli təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən verilən və sahibinin avtomobili idarə etmək hüququna malik olduğunu təsdiq edən sənəd.

Sürücülük vəsiqəsi imtahanları Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən aparılır, vəsiqə isə Türkiyə Təhlükəsizlik Baş İdarəsi tərəfindən verilir.

2016-cı il yanvarın 1-dən sürücülük vəsiqələri ilə bağlı yeni qanunlar qüvvəyə minib. Bu dəyişikliklər Türkiyəni Aİ sürücülük qaydalarına uyğunlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Xarici ölkə vətəndaşı Türkitədə altı ay müddətində Aİ sürücülük vəsiqəsi ilə avtomobil idarə edə bilər. Altı aydan sonra türk sürücülük vəsiqəsi alınmalıdır. İstənilən Təhlükəsizlik Baş İdarəsi şöbəsinə müraciət etmək olar. Bununla belə, əcnəbi sürücülük vəsiqəsi sahibinə qaytarılmır və vətəndaşın ölkəsinin səlahiyyətli orqanına göndərilir. Təhlükəsizlik Baş İdarəsinın Akt qeydiyyatı şöbələri görüş təyin olunmadan müraciətlərə baxmır. Buna görə də, görüşlər həm onlayn, həm də Alo 199 zəng mərkəzi vasitəsilə həyata keçirilir.

Vətəndaşın Türkiyədə avtomobil sürmək üçün ən azı on səkkiz, motosikl sürmək üçün isə ən azı on altı yaşı olmalıdır. Sürücülük imtahanına praktiki və nəzəri imtahanlar daxildir və bu imtahanlar Avropa İttifaqının tələblərinə uyğun olmaq üçün sərtləşdirilib.

## Türkiyə vətəndaşları üçün tələblər
Sürücülük vəsiqəsi almaq üçün ərizəçidə aşağıdakı sənədlər olmalıdır:

* Kimlik kartı
* Köhnə sürücülük vəsiqəsi
* Tibbi arayış
* Sürücülük vəsiqəsinin ödənişi
* 1 biometrik şəkil
* Qan qrupunu göstərən sənəd
* Təhsili haqqında sənəd

## Xarici ölkələrdən alınmış sürücülük vəsiqələrinin dəyişdirilməsi
Tələb olunanlar:

* Sürücülük vəsiqəsinin əsli və rəngli surəti
* Vəsiqənin notarial qaydada təsdiq edilmiş tərcüməsi
* Şəxsiyyət vəsiqəsi
* Sağlamlıq haqqında arayış
* Ödəniş
* 1 Biometrik şəkil
* Qan qrupunu göstərən sənəd
* Təhsili haqqında sənəd, xaricdən alınan təhsil sənədlərinin notarial qaydada təsdiq edilmiş tərcüməsi
* Cinayət qeydi arayışı (Sistem vasitəsilə elektron qaydada yoxlanılır)

## Klassifikasiyası
Şəkil:Turkey_driving_licence_classes.png

## Həmçinin bax
* Türkiyə Respublikası vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsi
* Azərbaycan Respublikasında sürücülük vəsiqəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ümumi tarif və ticarət razılaşması

**Ümumi tarif və ticarət razılaşması** (, GATT) — beynəlxalq ticarət sahəsində dövlətlər arasında tariflərin azaldılması və ticarət maneələrinin minimuma endirilməsi məqsədilə yaradılmış beynəlxalq razılaşmadır. 1947-ci ildə imzalanmış bu saziş II Dünya Müharibəsindən sonra dünya iqtisadiyyatını bərpa etmək və qlobal ticarəti stimullaşdırmaq üçün hazırlanmışdır.

GATT çərçivəsində iştirakçı dövlətlər öz aralarında idxal və ixrac tariflərini aşağı salmağa, kvotaları və digər ticarət məhdudiyyətlərini aradan qaldırmağa razılaşırlar. Razılaşma həmçinin ən çox sevilən ölkə prinsipi və milli müalicə prinsipi kimi ticarət qaydalarını təsbit edir.

1995-ci ildə GATT Dünya Ticarət Təşkilatı (, WTO) ilə əvəz olunmuş, lakin GATT prinsipləri və razılaşmaları yeni təşkilat çərçivəsində də yaşadılmışdır.

## Tarixi
**GATT**-ın yaranması II Dünya Müharibəsindən sonrakı qlobal iqtisadiyyatın bərpası və beynəlxalq ticarətin normallaşdırılması zərurətindən irəli gəlmişdir. 1944-cü ildə Bretton-Vuds konfransında dünya iqtisadi sistemini tənzimləmək üçün bir sıra beynəlxalq institutların yaradılması qərara alınmışdı. Bu konfransın nəticəsi olaraq Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondu yaradılmış, həmçinin beynəlxalq ticarəti nizamlamaq üçün bir sazişin layihəsi hazırlanmışdır.

GATT rəsmi olaraq 30 oktyabr 1947-ci ildə 23 ölkənin iştirakı ilə imzalanmışdır. Razılaşmanın əsas məqsədi dövlətlər arasında tariflərin azaldılması, ticarət maneələrinin minimuma endirilməsi və qlobal ticarət proseslərinin liberallaşdırılması idi. İlkin GATT razılaşması müvəqqəti xarakter daşımış, planlaşdırılmış Dünya Ticarət Təşkilatının (WTO) yaradılmasına qədər qüvvədə qalmalı idi.

### İcra və genişlənmə
1948-ci ildə GATT qüvvəyə minmiş və ilk ticarət rundları, məsələn, Cenevrə Ticarət Rundu, ölkələr arasında tarif azaldılmasını təmin etmişdir. 1950–1970-ci illərdə GATT çərçivəsində bir neçə əsas ticarət rundları keçirilmişdir:

# Annecy Rundu (1949) – əsasən tariflərin azaldılması.
# Torquay Rundu (1950–1951) – daha çox ölkənin GATT-a qoşulması və tariflərin yenidən tənzimlənməsi.
# Dillon Rundu (1960–1962) – ABŞ və Avropa İttifaqının ticarət münasibətlərini genişləndirməsi.
# Kennedy Rundu (1964–1967) – sənaye məhsulları üçün tariflərin əhəmiyyətli dərəcədə endirilməsi.

Bu rundlar nəticəsində beynəlxalq ticarət xeyli liberalizasiya olunmuş, qlobal iqtisadi inteqrasiya dərinləşmişdir.

## Uruguay Rundu və WTO
1986–1994-cü illər ərzində keçirilmiş Uruguay Rundu GATT tarixində ən əhəmiyyətli mərhələlərdən biri olmuşdur. Bu runda yalnız tariflər deyil, həm də qeyri-tarif maneələri, xidmət sektoru və intellektual mülkiyyət hüquqları da müzakirə olunmuşdur. Uruguay Rundu nəticəsində 1995-ci ildə Dünya Ticarət Təşkilatı (WTO) yaradılmış və GATT prinsipləri yeni təşkilatın tərkibinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Griff

**Griff** (əsl adı: *Sara Feyt Qriffits*;  ) — İngiltərədən olan müğənni-bəstəkar. Mahnılarını özü yazır. İlk dəfə 2019-cu ildə "*Mirror Talk*" mahnısı ilə musiqisevərlərin qarşısına çıxıb. "Warner Records" şirkəti ilə müqavilə bağlayıb. Elə həmin il ilk minialbomunu təqdim edib. 2021-ci ildə "Brit" mükafatının "Gələcəyin ulduzu" nominasiyasında qalib gəlib. Bu mükafatı 20 yaşında qazanmaqla diqqət çəkib. 

2021-ci ilin sonlarına doğru "*[[One Foot in Front of the Other]]*" adlı miksteypini dinləyicilərin ixtiyarına verib. Bu işi həm satış göstəricilərinə, həm də musiqili-tənqidi dəyərləndirmələrə görə uğurlu sayılıb. Bu ilin yayında - iyulun 12-də "*[[Vertigo (albom)|Vertigo]]*" adlı ilk tam formatda studiya albomunu buraxıb. Albom Britaniya musiqi çartında üçüncü yerə qədər irəliləyə bilib. 

## Erkən illəri və təhsili
Atası Yamayka kökənlidir, anası isə Vyetnam müharibəsindən qaçıb İngiltərəyə sığınmış ailədəndir. Özü Çin mədəniyyətinə daha çox meyilli olduğunu deyir. Ailəsi kimsəsiz uşaqlara qucaq açıb, onları himayəyə götürüb. Bu təcrübəsini sonradan "*Good Stuff*" adlı mahnısında dilə gətirib.

Musiqiyə olan məhəbbətinin ilk xatirəsi səkkiz yaşında qardaşının ona bağışladığı "iPod Shuffle" cihazı olub. Cihazda Teylor Sviftin "*[[Fearless]]*" albomu var imiş. Sonralar qardaşının kompüterində öz-özünə musiqi yazmağı öyrənib. "YouTube"dan baxdığı dərslərlə bu sahədə bilik və bacarıqlarını artırıb. Sent-Kliment Deyns məktəbində oxuyanda musiqi ilə məşğul olduğunu hamıdan gizlədib. Çünki uğur qazanacağına əmin deyilmiş. Özü deyir ki, məktəbdə oxumaq istədiyini deyən adamları heç kim xoşlamır. Məktəbi bitirəndə müəllimlərə musiqi dalınca getdiyini deməyib, bir il fasilə götürəcəyini söyləyib. Səhnə adı olaraq "Griff"i seçməsini belə açıqlayır: "*Sara Qriffits çox ciddi və rəsmi səslənir, elə bil bank işçisiyəm, dörd uşağım var*".

Xristian ailəsində böyüyən Griff inanc məsələsindən danışarkən qeyd edib: "*Dindar ailədə böyüyəndə gec tez özünə sual verirsən ki, doğrudanmı ürəkdən inanırsan, yoxsa valideynlərin xatirinə dini ayinləri yerinə yetirirsən? Mən uşaqlıqdan hiss edirdim ki, bu mənim qəlbən qəbul etdiyim inancımdır və o gündən bu inanc mənim varlığımın bir parçasına çevrilib*".

## Diskoqrafiya
* *[[Vertigo (albom)|Vertigo]]* (2024)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ələkbər Əliyev (professor)

**Əliyev Ələkbər Əli Ağa oğlu** (6 dekabr 1958) — Azərbaycan alimi, texnika elmlər doktoru, professor, əməkdar müəllim, BDU-nun Tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakültəsinin dekanı və İnformasiya texnologiyaları & proqramlaşdırma fakültəsinin professoru & müdiri. Azərbaycan Respublikası Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının katibi (2024-cü ildən).

## Həyatı və Fəaliyyəti
Əliyev Ələkbər Əliağa oğlu — informatika, paylanmış sistemlər, kompüter şəbəkələri və bulud texnologiyaları sahəsində mütəxəssisdir.
1966–1976-cı illərdə Nəsimi rayonu 44 saylı orta məktəbdə təhsil almış və qızıl medalla bitirmişdir.

1976-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1979-cu ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinə (MDU) keçmiş və 1982-ci ildə təhsilini bitirmişdir.
1985–1988-ci illərdə Ukrayna EA-nın V. M. Qluşkov adına Kibernetika İnstitutunun aspirantı olmuş, 1989-cu ildə namizədlik, 1996-cı ildə isə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.
2004-cü ildə ona professor elmi adı verilmişdir.

Əliyev 1982–1985-ci illərdə Hesablama Mərkəzində mühəndis vəzifələrində çalışmış, daha sonra Bakı Dövlət Universitetində müxtəlif elmi vəzifələrdə işləyərək 1998-ci ildən "İnformasiya texnologiyaları və proqramlaşdırma" kafedrasının müdiridir.

O, həmçinin Bakı Dövlət Universitetinin Tətbiqi riyaziyyat və kibernetika fakültəsinin dekanıdır.
2024-cü ildə Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının katibi seçilmişdir.
Ələkbər Əliyevə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə "Əməkdar müəllim" fəxri adı verilmişdir.

2024-cü ildən Azərbaycan Respublikası Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının katibi vəzifəsində çalışır.

## Elmi və ictimai fəaliyyəti
Əliyev 130-dan çox elmi əsərin, 1 monoqrafiyanın, 6 dərs vəsaitinin, 4 metodik vəsaitin, 2 lüğətin və 1 ensiklopediya əsərinin müəllifidir.
Onun rəhbərliyi ilə 9 fəlsəfə doktoru və 1 elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.

## Kitabları
# *Синхронизация прикладных процессов в распределенных системах обработки данных* (1995)
# *Распределенные системы обработки информации* (2003)
# *İngiliscə-rusca-azərbaycanca informatika, telekommunikasiya, radioelektronika üzrə lüğət* (2004)
# *Kompüterin arxitekturası və əməliyyat sistemləri* (2007)
# *İnformatikanın əsasları* (2008)
# *C və Pascal dillərində proqramlaşdırma* (2008)
# *İnformatika üzrə ensiklopediya* (2008)
# *Cəbrin tətbiqiləri: kodlar nəzəriyyəsi və kriptologiya* (2015)
# *İnformatika* (2015)
# *Alqoritmik dillər* (2016)
# *Alqoritmin analizi və hazırlanması üsulları* (2017)

## Mənbələr
Kazım Qurbanov

**Kazım Xanlar oğlu Qurbanov** (12 avqust 1988, Bakı) — Azərbaycan Milli İdman Növləri Assosiasiyasının prezidenti, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvü.

## Həyatı
Kazım Qurbanov 12 avqust 1988-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1995-ci ildə Yasamal rayonunun 21 saylı orta məktəbinə daxil olmuş, 2006-cı ildə həmin məktəbi bitirmişdir.

2006–2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "İqtisadiyyatın hüquqi tənzimlənməsi" ixtisası üzrə təhsil almış, universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
2021–2025-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Dövlət və Bələdiyyə İdarəetməsi fakültəsində təhsil almışdır.

2006-cı ildən milli güləş növləri ilə məşğul olmuş, milli güləş üzrə idman ustalığına namizəd dərəcəsi almışdır.
2010–2011-ci illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Kazım Qurbanov 2012-ci ildə Azərbaycan Milli İdman Növləri Assosiasiyasının vitse-prezidenti, 2019-cu ildə I vitse-prezidenti, 2021-ci ildən isə həmin Assosiasiyanın prezidenti seçilmişdir.

2014–2016-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin İdman Klubunun sədri vəzifəsində çalışmışdır.
2014-cü ildə Azərbaycan Zorxana İdman Federasiyasının I vitse-prezidenti seçilmişdir.
2018–2020-ci illərdə Dövlət Gömrük Komitəsinin "Gömrükçü FK" idman klubunda idman təlimi və xüsusi fiziki hazırlıq şöbəsinin inspektoru olmuşdur.

2019-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən "Əməkdar məşqçi" fəxri adına layiq görülmüşdür.

2023-cü ildə idmançılarının beynəlxalq turnirlərdə qazandığı uğurları şəhidlərə ithaf etmişdir.

## Beynəlxalq fəaliyyəti
Kazım Qurbanov Dünya Etnoidman Konfederasiyasının üzvü və eyni zamanda Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin üzvüdür.

## Elmi fəaliyyəti
Kazım Qurbanov idman və təlim metodikası üzrə bir neçə elmi məqalənin və metodik vəsaitin müəllifidir.

## Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.
Atası professor Xanlar Qurbanov — SSRİ idman ustası, Əməkdar məşqçi, pedaqoji elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, "Tərəqqi" medalı laureatı olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* 2019 — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi
* 2021 — Azərbaycan Milli İdman Növləri Assosiasiyasının prezidenti seçilmişdir
* 2023 — Dünya Etnoidman Konfederasiyasının üzvü

## İstinadlar
Mechatok

**Mechatok** (24 mart 1998, Münxen) — Almaniyadan olan musiqi prodüseri və dicey. Yaradıcılığında "Drain Gang" musiqi kollektivi ilə sıx əməkdaşlıq edib. 2020-ci ildə bu qrupun üzvü Bladee ilə birlikdə "*[[Good Luck&nbsp;(Bladee və Mechatok albomu)|Good Luck]]*" adlı ortaq albom hazırlayıb. 2025-ci ildə isə "*[[Wide Awake (Mechatok albomu)|Wide Awake]]*" adlı ilk fərdi studiya albomunu dinləyicilərin ixtiyarına verib.

## Erkən illəri
Mechatok (Əmir Timur Tökdəmir)  çoxmədəniyyətli bir ailədə böyüyüb. 1998-ci ildə Almaniyanın Münxen şəhərində doğulub. Valideynləri mühacirdir: atası Türkiyədən, anası isə Tunisdən Almaniyaya köçüb. Musiqiyə çox erkən yaşlarından maraq göstərib. Altı yaşından musiqi alətlərində çalmağı öyrənib, xüsusilə gitara və pianoda özünü sınayıb. Yeniyetməlik dövründə müxtəlif musiqi qruplarında iştirak edib, hətta bir ara klassik gitara ifaçısı kimi yarıpeşəkar karyera qurmağı düşünüb. 14 yaşında həyatı tamam başqa istiqamət alıb. Atası evə "GarageBand" proqramı olan kompüter alanda, elektron musiqi yaratmağın ona daha yaxın olduğunu anlayıb. Bu sahədə özünü daha sərbəst və rahat hiss edib. 15 yaşından etibarən yaratdığı musiqi əsərlərini internet üzərindən yayıb. Musiqidə ilk uğurlarını qazanandan sonra daha böyük imkanlar axtararaq Berlinə köçüb.

## Diskoqrafiya
**Studiya albomları**
* *[[Good Luck&nbsp;(Bladee və Mechatok albomu)|Good Luck]]* (Bladee ilə) (2020)
* *[[Wide Awake (Mechatok albomu)|Wide Awake]]* (2025)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sözlər (film)

**"Sözlər"** () — 2012-ci ildə Brayan Klaqman və Li Sterntal tərəfindən yazılmış və rejissorluq debütü olan dram filmi. Filmin premyerası 27 yanvar 2012-ci ildə Sandens Film Festivalında olmuşdur. Film 2012-ci ilin payızında nümayiş olunmuşdur.

## Süjet
Filmin süjetinin orijinallığı ondan ibarətdir ki, o, biri digərinin içinə “yuvalanmış” üç hekayədən ibarətdir: bir hekayə haqqında hekayə başqa bir hekayədən bəhs edir.

Tanınmış yazıçı Kley Hammond "Sözlər" adlı yeni romanının ilk iki fəslini ictimaiyyət qarşısında oxuyur. Romanın qəhrəmanı uğursuz gənc yazıçı Rori (''Bredli Kuper'') köhnə bir portfeldə itmiş əlyazma tapır. Bu əlyazma amerikan əsgəri ilə fransız ofisiant-qızın müharibə zamanı və müharibədən sonrakı Parisdə faciəvi evliliyindən bəhs edir. Romandan dərin təsirlənən Rori əsəri öz adı ilə nəşr etdirir və geniş şöhrət qazanır. Uğur dalğasına düşərək, etdiyi saxtakarlığı az qala unudur. Ancaq bir gün romanın əsl müəllifi, indi köhnəlmiş qoca (''Ceremi Ayrons'') onun yanına gəlir. O, Roriyə əlyazmanın hansı şəraitdə yazıldığını və necə itdiyini danışır. Rorinin yalanı üzə çıxır. Qocanın timsalında böyük bir insan kədəri də üzə çıxır. Kleyin kitabında danışılan hekayənin birinci hissəsi beləcə başa çatır.

"Sözlər"in ilk fəsillərinə ictimai baxışdan sonra Kley jurnalist Daniela (''Oliviya Vayld'') ilə tanış olur və tezliklə onlar evə gedirlər. Orada Kley öz səhvindən dərindən peşman olmağa başlayan Rorinin hekayəsinin qalan hissəsini Danielaya danışır. Rori arvadına etiraf edir, uğursuz şəkildə nəşriyyatları onun adını üz qabığından çıxarmağa razı salır və qoca ilə yenidən əlaqə qurur - qonorarı onunla bölüşdürmək ümidi ilə. Qoca isə Rorinin aldatmağını ictimailəşdirməməyə söz verərək onu yola salır və bir ay sonra vəfat edir. Bununla belə, Rorinin yalan üzərində qurulan xoşbəxt şəxsi həyatı dağılmağa başlayır.

Daniela belə nəticəyə gəlir ki, Kleyin romanı avtobioqrafikdir, Rorinin obrazı isə Kleydir. O, Kleyə təsəlli verməyə çalışır, lakin o, bunu rədd edir: o, uzun müddətdir ki, öz həyat yoldaşından bağışlanma gözləyir.

## Baş rollarda

* Bredli Kuper - *Rori Yansen*
* Olivia Wilde - *Daniella*
* Zoe Saldana - *Dora Jensen*
* Ceremi Ayrons - *Qoca*
* Ben Barnes - *gənc oğlan*
* Nora Arnezeder - *Seliya*
* Dennis Quaid - *Clay Hammond*
* J.K. Simmons *cənab Jensen* kimi
* John Hannah *Richard Ford* rolunda
* Zeljko İvanek *Cozef Katler* rolunda
* Ron Rifkin - *Timoti Epşteyn*

## İstinadlar