open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Özüt

**Özüt** - türk və altay xalq inancında can. **Üzüt** və ya **Öz (Ös)** də deyilir. Məşhur olaraq istifadə edilən və bir-biriylə əlaqəli iki mənası var:

#Həyat gücü. Adamın həyatda olmasının göstəricisi. Ən çox quş, ilan və balıq olaraq təmsil edilər. Ruh anlayışıyla yaxından əlaqəlidir. Dörd qanadlı Bürküt quşu ordular döyüşərkən üzərlərində gəzər, çünki bu quş bütün bir ordunun ruhudur. "Öz Yerinə Öz" (Aylanu) anlayışı isə bir adamın başqasının yerinə ölməyi qəbul etməsidir və ən gözəl və ən mükəmməl nümunəsi Dəli Dumrul əfvalatında iştirak edər. Özütlerin öldükdən sonra toplandığı yerə gedən iki çaydan bəhs edilir. Bu çay yeni ölənlərin ruhlarını ora aparar. Ölüm sonrası ildırıma dönərək daha əvvəl yaşadıqları yerləri ziyarət edirlər. Pis olanlar Erlik xanın xidmətinə girərlər. Üzüt yeməyi sözcüyü də ölünün arxasından verilən yemək olan Ölü yeməyi mənasında istifadə edilər.
#Bir şeyin əsas məzmunu, əsası. Mərkəzində iştirak edən ünsürü.

**Özüt**, bədənləri ölmüş insan ruhlarına verilən ad olub, Erlikin sarayında yaşamağa davam etdiklərinə inanılmaqdadır. Üzütler torpağı isə ölülər diyarına verilən adlardan biridir. Üzütler yer üzündən ayrılmayıb yaşayan insanlara müsəllət olduqlarında şamanlar tərəfindən yeraltına indiriler.

## Özen Xan
**Özen Xan** - türk mifologiyasında ruh tanrısıdır. **Ösen Xan** da deyilir. Aldaçının əmrindəki bir ruhdur. İnsanların ruhlarını alar. Öz, Ös sözləri ruh, can mənasını verər. Ös monqolcada isə intiqam deməkdir (*Türkcə:* Öç). Bu vəziyyət ölümün həyatdan intiqam alması kimi bir semantik əlaqəni xatırladır.

## Etimologiya
(Ös/Öz) kökündən törəmişdir. Öz deməkdir. "Ösmek" feli, yüksəlmək, yuxarı çıxmaq mənasını verər. Gerçəklik mənası da mövcuddur.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Türk mitolojisi - Ansiklopedik sözlük. Celal Beydili 
* Folklor ve Mitoloji Sözlüğü, Özhan Öztürk
Leyla Pəhləvi

**Leyla Pəhləvi** (; 27 mart 1970 - 10 iyun 2001), Sonuncu İran şahı Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə üçüncü həyat yoldaşı Fərəh Pəhləvinin ən kiçik uşağı ki İranın Tehran şəhərində anadan olmuşdur. Leyla Pəhləvi gözəlliyi sayəsində o dövrün məşhur italyan dizayneri Valentino-nun sevimli modellərindən biri olmuşdur. O, 31 yaşında Londonun şəhər mərkəzində olan Leonard hotelindəki otağında artıq doza yuxu həbləri ilə intihar etmişdir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Leyla Pəhləvi 

## İstinadlar

*
Jan-Fransua Şampolyon

**Jan-Fransua Şampolyon** (; ) — Fransa filoloqu, alimi, şərqşünası və misirşünası.

## Həyatı və fəaliyyəti

### Erkən illəri
Jan-Fransua Şampolyon 1790-cı ilin 23 dekabrında Fransanın Lo departamentində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlıq illəri əsasən Qrönoblda keçən Şampolyon bu dövr ərzində xüsusi dil öyrənmə istedadını kəşf etmişdir. Beləliklə artıq 16 yaşında ikən o artıq 12 dil bilirdi.
O 1809-cu ildə 19 yaşında tarix üzrə professor adını alıb və Qrönobl Akademiyasının professoru olaraq işə başlayıb.

### Rozetta daşı
Qısa zaman kəsiyində çoxsaylı dil biliklərinə yiyələnən Jan-Fransua Şampolyon, 1822-ci ilin sentyabr ayında 32 yaşında Rozetta daşı üzərindəki heroqliflərinin tərcüməsi istiqamətində çalışmışdır.O bu müddət ərzində nə doyunca yatmış, nə də vaxtı-vaxtında yemək yemişdi.

### Sonrakı fəaliyyəti
Misirşünaslıq elminin metodoloji əsaslarının yaradılmasında və bütövlükdə onun tədqiqat sahəsinin genişləndirilməsində Şampolyonun xüsusi xidmətləri olmuşdur. Beləki, məhz onun 1824-cü ildə dərc edilən "Precis du systeme hieroglyphique" əsəri ilə misirşünaslıq elmi bir sfera kimi formalaşmağa başlamışdır. Sonrakı illərdə Kollec də Fransda misirşünaslıq üzrə professor olaraq çalışmış, 1828–1829-cu illər arasında isə tədqiqat məqsədilə Misirə səfər etmişdir. Ölümündən bir qədər sonra, 1845-ci ildə, dərc olunan "Monuments de l'Egypte et de la Nubie" əsərində, Şampolyon Misirə səfəri zamanı aşkarladığı elmi tapıntıları təqdim etmişdir 

## Ölümü
Şampolyonun Misir səyahətindən sonra səhəttində bir sıra ciddi problemlər meydana gəlmiş və 1831-ci ilin 4 mart tarixində,41 yaşında Parisdə 
ürək tutulmasından (insult) vəfat etmişdir.Artıq Misir səyahətinə nə olmuşdusa.

## İstinadlar
Lilit

**Lilit** (; *lilit*, və ya *lilith*), **Lilit**, **Lilitu**, və **Lilis** kimi də tanınır — mesopotamiya və yəhudi mifologiyasında qadın demon. Onun Adəmin ilk həyat yoldaşı və ilk qadın demon olduğu nəzəriyyələri irəli sürülür. Lilitin Adəmə tabe olmadığı və ona itaət etmədiyi üçün Ədən bağından qovulduğu qeyd olunur.

Mesopotamiya mətnlərində Lilit əksər hallarda şeytan qadın sinfi (Līlīṯu) ilə əlaqəli göstərilir. Yəhudilər Liliti şər qüvvə hesab edirlər. Yəhudi folkloruna görə üç mələk Liliti məcbur etdilər ki, üstündə o üç mələyin (Sanvi, Sansanvi və Semanqelaf) adları yazılmış gözmuncuğu taxmış ana və uşaqlara zərər verməyəcəyinə dair and içsin.

Ben Sira əlifbası Lilitin Adəmin birinci həyat yoldaşı olduğunu bildirən ilk kitabdır. Bu ideya Yaradılış kitabında olan ikiqat ayələrin şərhinə dayanır. Tövratın ilk hissəsi olan Yaradılışın birinci Babında Adəm ilə birlikdə bir dişi yaradıldığından bəhs edilir, ikinci hissədə isə Adəmin qabırğa sümüyündən bir dişi yaradıldığı yazılmışdır.

İnanca görə Lilit Adəm ilə eyni zamanda və eyni anda yaradıldığına görə Adəm ilə bərabər olduğu fikrində idi, bu səbəbdən də Adəmə tabe olmağı şiddətlə rədd etmişdi, tanrıya qarşı çıxmış və cənnətdən uzaqlaşdırılmışdı. Bundan sonra tanrı Adəmin qabırğa sümüyündən Həvvanı yaradır. Həvva kişisinin bir parçasından yaradıldığına görə ona tabe olur. Adəm ilə Həvva ilk günahı işləyib cənnətdən qovulduqdan sonra uşaqları olur. Lilit onları qısqanır və bundan sonra Adəmin oğullarından doğulacaq hər körpəni öldürəcəyinə dair and içir.

İnanca görə şər ifritə halına gələn Lilit gecə hava qaraldıqdan sonra yeni körpə doğulmuş evlərə girərək yeni anaların körpələrini boğur. Bu səbəblə bəzi yəhudilər zahı qadını axşam vaxtı evdə tək buraxmırlar və yəhudi inancına görə axşam vaxtı paltar ipinə uşaq bezi asmaq olmaz, çünki bunu görən Lilit o evdə uşaq olduğunu anlaya bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Jewish Encyclopedia'': Lilith
* Collection of Lilith information and links by Alan Humm
* ''International standard Bible Encyclopedia'':  Night-Monster

## Həmçinin bax
* Adəm
* Həvva
* Şeytan
* Cənnət
İppolito Rosellini

**İppolito Rosellini** (1800 – 1843, Piza, İtaliya) — İtaliya misirşünası.

## Həyatı
Mezzofantinin yanında Bolonyada təhsil almışdır və 1824-cü ildə Piza Universitetində şərq dilləri professoru olmuşdur. Misir səfərində yoldaşlıq etdiyi (1828) Jan-Fransua Şampolyonla ortaq çalışmaları ilə tanınır. Şampolyonun ölümündən sonra Misir səfərinin nəticələrinin nəşri Rosellininin üzərinə düşmüşdür (*Monumenti deli Egitto e delia Nubia*, Florence, 1832–40, 10 vols. fol.).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şamil Ayrım

**Şamil Ayrım** () — Türkiyə siyasətçisi.

## Həyatı
Əslən azərbaycanlıdır. İstanbul Texniki Universiteti Mexanika Fakültəsini gəmiqayırma və mexanika mühəndisi ixtisası ilə bitirib. Türkiyə Gəmi Sənayesi MMC baş müdirliyi və İdarə Heyəti başçılığı, Dəniz Nəqliyyat MMC baş müdir müşaviri, TBMM XX çağırış İğdır, XXI çağırış İstanbul millət vəkili olmuşdur.

## Ailəsi
Evli və iki uşaq atasıdır.

İbrahim bəy Cahangirzadə ata tərəfdən nənəsinin dayısıdır.

## İstinadlar
Hüseyn Fərdust

**Hüseyn Fərdust** ( ) — İran ordusunun generalı (*Arteshbod*). Məhəmməd Rza şah Pəhləvinin gizli xidmətində çalışan tanınmış hərbi xadim. O, həm də Pəhləvi dövrəsində Xüsusi Kəşfiyyat idarə başçısı idi (SAVAK müavini kimi də on il xidmət edib).

## Həyatı
Hüseyn Fərdust, uşaqlıq dövründə, Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə birlikdə Nizam mədrəsəsinin xüsusi sinifdə dərs alıb ki Rza xan Şahzadə üçün təşkil etmişdir. Rza xan ki istirdi oğlunun bir səyli dostu və oyun yoldaşı ola, Fərdustda xüsusi diqqət qeyd etdi və o Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə birlikdə İsveçrədə kollecə göndərildi. O Məhəmməd Rza Pəhləvi, və senat majlisinə inqilabçılar barəsində düzgün informasiya vermirdi və dövlətin sirri qərarların ingilabçılara yetirirdi. O 1979-cu İran inqilabından sonra, az müddət İran İslam dövlətinin kəşfiyyat təşkilatının (SAVAMA) başçısı idi ki, sonra adı İnformasiya Nazirliyinə dəyişdirildi.

Atası Seyfulla Fərdust jandarmeriya zabiti idi ki, sonra kapitan rütbəsinə irəli çəkilmişdi.

## Əsərləri
"Pəhləvilər səltənətinin zühuru və süqutu" kitabının müəllifi X. Mötəzed, Məhəmməd Rza şahın keçmiş generalı və köməkçisi Hüseyn Fərdust nəslinin vətənə, xalqa xəyanətlə dolu xidmətlərinin mahiyyətini açıb göstərir.

Ermənilərin İranda özlərinə sığınacaq tapması Səfəvilər və Qacarlar hakimiyyəti illərindən başlasa da, onların türklər əleyhinə fitnəkar fəaliyyəti əsasən Pəhləvi xanədanlığı dövründə (1925–1979) əl-qol aça bilmişdi. Zatən türkün qəddar düşməni olan Rza şah və onun oğlu Məhəmmədrza İranda yaşayan ermənilərin simasında Azərbaycan türklərinin kökünü kəsmək üçün İran məkanında özünə çox üzüyola həmkar tapa bilmişdi. Sarayda şərab hazırlamaqdan tutmuş, dərzi, dəllək, aşpaz, tərcüməçi və müəllimliyədək bütün peşələrdə özünə yer almış ermənilər ali dövlət vəzifələrini tutmağa qədər yüksələ bilmişlər. Hansı peşədə və hansı vəzifədə işləməsindən asılı olmayaraq onlar öz fəaliyyətlərini türklərə qarşı açıq və gizli mübarizəyə yönəltmişlər.

Məhəmməd Rza şahın uşaqlıq və gənclik dostu olmuş və onun dövründə yüksək hərbi rütbəyə və vəzifəyə yüksəlmiş Hüseyn Fərdustun Tehranda çap olunmuş iki cildlik xatirələrində (Pəhləvi sülaləsinin zühuru və süqutu) ermənilərin İrandakı fitnəkar fəaliyyətinə aid saysız-hesabsız faktlardan söhbət açılır. Fərdustun yazısından bəlli olur ki, SAVAK ilə "Daşnaksütun" partiyasının İran üzrə şöbəsi, "Erməni Gizli Ordusu", "Erməni Tələbə və Gənclər ittifaqı", "Erməni Cəmiyyəti", "İrandakı Ermənilərin Keşiş Şurası" və s. bu cür antitürk və terrorçu təşkilatlar arasında sıx əlaqə və əməkdaşlıq olmuşdur.

## Ailəsi
Həyat yoldaşı Pəriçehrdən bir Şahrox adlı uşağı varidi ki sonra Əhmədəli Şeybani ilə evləndi.

## İstinadlar

## Qaynaqlar
* Hüseyn Fərdust 
* ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، جلد اول: خاطرات ارتشبد سابق حسین فردوست
* İngiliscə vikipediya
* Farsca vikipediya
* Tuğgeneral Fərdust

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Məqsəd Səttarov

**Məqsəd Səttarov** () — elmlər doktoru (1964), professor (1968), AMEA-nın müxbir üzvü (1989). 

## Həyatı
Məqsəd Məhəmmədəli oğlu Səttarov 13 may 1924-cü ildə Qazax rayonunda kəndli ailəsində anadan olub. O, 1945-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin nəzdindəki Fəlsəfə şöbəsinə daxil olub, 1950-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Məqsəd Səttarov professor Tofiq Məmmədovun əmisi oğludur. 

## Əmək fəaliyyəti
Məqsəd Səttarov Azərbaycan Milli Elmlər Aka­de­­miyası Fəlsəfə və Hüquq İnsti­tutunda şö­bə müdiri və Azərbaycan EA Fəlsəfə ka­fed­ra­sının müdiri vəzi­fələrində çalışıb. 

## Elmi fəaliyyəti
Məqsəd Səttarov 1954-cü ildə fəlsəfə dokto­ru, 1964-cü il­də elmlər doktoru disser­tasiyası müdafiə edib. 1968-ci ildə isə professor elmi adını alıb. 1989-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akade­mi­ya­sının müxbir üzvü seçilib. 

Məqsəd Səttarovun elmi fəaliyyəti əsasən, din və ateizm tarixi, nəzəriyyəsi, həm­çinin ictimai şüu­run inkişaf qanunauyğunluqları isti­qa­mət­lərini əhatə edib. Azərbaycanın mə­nə­vi-mədəni həyatında islamın yeri və rolu, Azər­­baycanda ateist fikir kimi məsələləri, ic­timai şüurun strukturu və onun ün­sür­lə­ri­nin qarşı­lıq­lı təsiri, ictimai şüurun yeni­ləş­di­ril­məsi və sağlamlaş­dırıl­ması yollarını araş­dırıb.

Məqsəd Səttarov 10 monoqrafiya, 4 ki­tab, 21 kitabça və 60-a yaxın məqa­lənin mü­əl­­lifidir. Həmçinin bir sıra elmi nəşrlərin re­daksiya heyətinin üzvü olub. Alimin fəlsəfə üzrə yüksək ixtisaslı kadr­­ların hazırlanmasında böyük xidmətləri olub. Onun rəh­bərliyi altında 30-dan çox elmlər namizədi və elm­lər doktoru dis­ser­tasiya müdafiə edib.

## Kitabları
* N. Nərimanov və din. Bakı, 1995
* İnsan və cəmiyyət haqqında düşüncələr. Bakı , 2000

## Ölümü
Məqsəd Səttarov 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
Məqsəd Səttarov Müharibə və əmək veteranı kimi medallarla və fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının üzvləri haqqında məlumat kitabı. II cild. Bakı, Elm, 2005. səh. 291

## Xarici keçidlər

* Dini ayinlər və xalq adətləri haqqında - Səttarov. Maqsud Məhəmmədəli oğlu
Tənbəki üsyanı

**Tənbəki üsyanı** — 9 mart 1891-ci ildə Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyətinə qarşı xalq çıxışı.

## Tarixi
1891-ci il Nasirəddin şah Qacar bütün İranda tütün almaq, satmaq və emal etmək üçün ingilislərə konsessiya verilməsi barədə müqavilə imzalayır və bunun müqabilində şirkət əldə edəcəyi qazancdan ildə İran hökumətinə cüzi bir məbləği — 15 min funt sterlinqi ödəməyi öhdəsinə götürürdü. İranın bir çox mühüm şəhərlərində şirkətə məxsus idarələr təşkil edən ingilislər Hindistandan və digər müstəmləkə ölkələrindən işçi, qulluqçu adı ilə dəstə-dəstə öz təbəələrini gətirməyə başladılar ki, bu da həmin sahədə çalışan sahibkar, tacir, kəndli, sənətkar və fəhlələr arasında həyəcanın artmasına səbəb oldu, heç kəs öz tütün və tənbəkisini ingilislərə satmağa razı olmadı. Buna cavab olaraq 1891-ci ilin ortalarında ingilis şirkəti İran hökumətinin razılığı ilə tütün alverinin və emalının yalnız bu şirkətə məxsus olduğunu bildirdi. Buna cavab olaraq, 1891-ci il avqustun 19-da Təbriz əhalisinin böyük əksəriyyətinin imzası ilə şaha göndərilən petisiyada tütün və tənbəki inhisarının ləğv edilməsi tələb olundu. Təbriz bazarı bağlandı, 20 min adam silahlanaraq hərəkata qarşı baş verə biləcək hər hansı hadisəyə müqavimət göstərmək üçün hazır vəziyyətdə dayandı.

Təbrizin ardınca Şiraz, İsfahan və Məşhəddə şirkətə qarşı kəskin çıxışlar baş verdi. Tehranın özündə inhisarın ləğv edilməsi tələbi ilə əhali 1892-ci il yanvarın 4-də şah sarayına hücum etdi. Bütün bunlar şahı məcbur etdi ki, 1892-ci il yanvarın 5-də Talbotla bağlanmış müqavilənin ləğv olunduğunu rəsmən elan etsin. İrana gəlmiş ingilis məmurları ölkəni tərk etməyə məcbur oldular. İranda ilk antiimperialist çıxış olan bu hərəkatda Cənubi Azərbaycanın ticarət burjuaziyası, sənətkarlar, ruhanilər, digər təbəqələrin nümayəndələri nəinki iştirak edirdilər, amma aparıcı rol oynayırdılar. Xarici kapitalın və yerli irtica qüvvələrinin ağalığına qarşı çevrilmiş "Tənbəki üsyanı" İranda və Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatının ilk və çox təsirli mərhələsini təşkil etmiş və xalqın siyasi, milli şüurunun oyanmasına və formalaşmasına güclü təkan vermişdi.

## Həmçinin bax
* Nasirəddin şah Qacar
* Mirzə Məhəmmədhəsən Şirazi
İsmayıl xan Damğani

**İsmayıl xan Damğani** (?-1826)—XIX əsr İran Qacarlar dövləti ordusunun sərkərdəsi. Sərdar.

## Həyatı

İsmayıl xan Damğani Simnan vilayətinin Mehdişəhr şəhərində anadan olmuşdu.İran Qacarlar dövləti ordusunun sərkərdəsi idi. Əvvəlcə sarayda qulam pişxidmətbaşı vəzifəsində xidmət etmişdi. Sonra orduya qatılmışdı.

1804-cü ildə Fətəli şah Qacar Qafqaz uğrunda savaşların çox zor olduğu haqda Abbas mirzə Qovanlı-Qacardan gələn bilgiləri dəyərləndirdikdən sonra Xorasanda
İsmayıl xan Damğaninin komandanlığında olan süvari ordunun Azərbaycana gəlməsi, Abbas Mirzəyə qatılmasını istədi. Özü də saray adamları, əyanları və dövlət ərkanı ilə bərabər Qarabağa yola düşdü.

Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Abbas Mirzə müdafiə sistemini gücləndirmək amacı ilə bir neçə gün İrəvanda qaldı. Sonra da ordusunun Əhərdə oturaq salmasını istədi. Abbas mirzə geri çəkilərkən İsmayıl Damğanini ordunun önəmli bir bölümü ilə Sisyanovla savaşmağa göndərmişdi. İsmayıl Damğani ani hücumu ilə Sisyanovu Tərtərə tərəf geri püskürtdü. Beləliklə Şuşa və rus ordusundan oluşan hərbi saxlusu (ordunun barındığı geniş yer) çevrədən qopuq şəkildə təcrid durumuna düşdü. Ancaq Kür çayının iki ağaclığında Abbas mirzəyə vəfadarlığı ilə bilinən Pirqulu xan az qala Mustafa xan Şirvaninin tələsinə düşmüşdü. Mustafa xan Şirvani, Abbas mirzə geri çəkilmə qərarı aldıqdan sonra açıq şəkildə rusların tərəfinə keçmişdi".

1806-cı ildə  İsmayıl xan Damğaninin başçılığı ilə Qacar qoşunu Cəbrayıllı bağlarında Rusiya qoşununa qalib gəldi.

Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Abbas Mirzə geri çəkilərkən İsmayıl Damğanini ordunun önəmli bir bölümü ilə Sisyanovla savaşmağa göndərmişdi. İsmayıl Damğani ani hücumu ilə Sisyanovu Tərtərə tərəf geri püskürtdü. Beləliklə Şuşa və rus ordusundan oluşan hərbi saxlusu (ordunun barındığı geniş yer) çevrədən qopuq şəkildə təcrid durumuna düşdü".

1809-cu il iyulun 16-da İsmayıl xan Damqanlının başçılığı ilə şah qoşununun üç minlik ön dəstəsi Hamamlı və Bəykəndi yaşayış məntəqəsində yеrləşən rus qarnizonlarına hücuma kеçdi. Lakin bu hücum rus dəstəsi tərəfindən dəf еdildi və məğlub olan şah qoşunu gеri çəkilməyə məcbur oldu. Məğlubiyyətə baхmayaraq, İrəvan istiqamətində yürüşlər davam еtdirilirdi. İyulun 21-də şah qoşunu Nağı bəyin başçılıq еtdiyi İrəvan qoşunu ilə birləşərək yеnidən Pəmbək və Şuragöl ərazilərinə hücuma kеçdi. Lakin bu hücum da baş tutmadı (76,191-192).

## Ailəsi
İsmayıl xanın Rzaqulu xan adlı oğlu vardı. Qardaşları Zülfüqar xan, Mütəllib xan, Məhəmmədəli xan və İsa xan Fətəli şah Qacarın sarayına yaxın şəxslərdən sayılırdılar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Dünən, bu gün, sabah (film, 1963)

**"Dünən, bu gün, sabah"** () — rejissor Vittorio de Sikanın üç hissəli filmi.

## Məzmun
Film 3 hissədən ibarətdir.

Birinci hissə "Adelina" adlanır. Eduardo de Filippo tərəfindən yazılıb. Bu əhvalat Neapoldakı ispan məhəlləsində həqiqətən baş vermişdir. Qaçaqmal siqaret satıcısı Adelina Sbaratti həbsdən xilas olmaq üçün hər dəfə ana olur. Yeddinci uşağın doğulmasından sonra bu əzablardan bezmiş Adelina əri Karmin haqqında fikirləşir. O, başa düşür ki, Karmi onu böyük işgəncədən xilas edib.

İkinci hissə "Anna" adlanır və Alberto Moravia tərəfindən yazılıb. Bu əhvalat Milandan olan varlı xanım haqqındadır. Onun ciddi bir kişi ilə sevgi intriqaları var. Anna Renso ilə qaçmağa da hazırdır, lakin onlar az qala yolda dayanmış uşağı vuracaqdılar. Bundan qaçan Renso Annanın sevimli Rolls-Roysunu başa tərəfə çırpır. Olmuş hadisə həm Rensonu, həm də Annanı münasibətlərinə başqa tərəfdən baxmağa imkan verir.

Üçüncü hissə Çezare Zavattininin yazdığı "Mara"dır. Romada yaşayan gözəl fahişə haqqındadır. Mara ona vurulan ruhani seminariyasının tələbəsilə qonşudur. Əvvəl bu, Maranı əyləndirir, amma seminariya tələbəsinin təhsilini davam etdirmək istəməməsindən sonra o, öz səhvini başa düşür.

## Film haqqında
* "Adelina" hissəsinin müəllifi əhvalatı real həyatdan götürüblər. Bu əhvalat qaçaqmalçı Konçetta Mukkardinin başına başına gəlmişdi. Həbsxanaya düşməmək üçün o, 19 dəfə hamilə qalmış və 7 oğul dünyaya gətirmişdi. Konçetta qaçaqmal siqaretlərini ölümünə qədər satdı. Həmin qadın 21 noyabr 2001-ci ildə 78 yaşında vəfat etmişdi.
* Filmin "Mara" hissəsinin ən yaddaqalan epizodu müştərisi Ruskoninin qabağında Maranın striptiz göstərməsi səhnəsidir. Bu səhnə 30 ildən sonra Robert Oltmenin "Yüksək dəb" filmində yenidən təqdim olunmuşdur.

## Mükafatlar və nominasiyalar

### Mükafatlar

#### 1964-cü ilin "Oskar" mükafatı:
: Xarici dildə ən yaxşı filmə görə

#### 1964-cü ilin "Devid di Donatello" mükafatı:
: Ən yaxşı aktyor – Marçello Mastroyanni
: Ən yaxşı aktrisa – Sofi Loren
: Ən yaxşı quruluş

#### 1965-ci ilin "BAFTA" mükafatı:
: Ən yaxşı xarici aktyor – Marçello Mastroyanni

### Nominasiyalar

#### 1964-cü ilin "Qızıl Qlobus" mükafatı:
: Samuel Goldwyn Award

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** İzabella Kuarantotti, Eduardo de Filippo, Çezare Zavattini
: **Rejissor:** Vittorio de Sika
: **Operator:** Cüzeppe Rotunno
: **Bəstəkar:** Armando Trovayoli
: **Prodüser:** Karlo Ponti

### Rollarda

#### "Adelina"
: Sofi Loren – Adelina Sbaratti
: Marçello Mastroyanni – Karmin Sbaratti
: Aldo Quffre – Paskuale Nardella
: Aqostinyo Salvetti – həkim Veraçe
: Lino Mattera – Amedio Skapisi
: Tekla Skarano – Veraçenin bacısı
: Silviya Monelli – Elvira Nardella
: Karlo Krokkolo
: Paskuale Çennamo
: Antonio Çançi

#### "Anna"
: Sofi Loren – Anna Molteni
: Marçello Mastroyanni – Renso
: Armando Trovayoli

#### "Mara"
: Sofi Loren – Mara
: Marçello Mastroyanni – Auqusto Ruskoni
: Tina Pika
: Covanni Ridolfi
: Cenaro di Qreqorio

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Adidas Tanqo 12

**Adidas Tanqo 12** — Adidasın çıxardığı Avro-2012 rəsmi topu..

## Xüsusiyyətləri
Tanqo 12 Avropa Çempionatı ardıcıllığında istifadə edilən 11-ci topdur. Top 2010 Dünya Kubokunda istifadə edilən Cabulanidən daha sürətli və daha yüngüldür.

## İstinadlar
Orda

**Orda** (Monqolca və qədim Türk dillərində ordo) köçəri toplumlarda tayfa qarşılığı işlədilən bir termindir. Bu termin Türkcə ordu biçiminə düşmüşdür. Orda və ya ordu, ordugah ilə də bağlı bir termindir. Orda, Tatarcada *urda* biçimində işlənilir. Ordanın, yurd, çadır terminiylə də bağlantılı olduğu vardır.

* Ağ Orda, quruluşu 1226.
* Göy Orda, quruluşu 1227.
* Qızıl Orda, 1240-cı ildə qurulan Tatar-Monqol dövləti.
* Noqay Orda, 1390-cı ildə Şimali Qafqazda dövlət quran Tatar boyu.
* Alaş Orda, 1920-ci ildə Qazaxların elan etdiyi dövlət.

## Orduyla yaranan terminlər və adlar
* Ordubad
* Ordugah
* Orda xan
* Orduxan
* Qızıl Ordu
Sinql

**Sinql** (ingiliscə: single – ayrıca) – musiqiçilərin çıxarmağa planlaşdırdığı albomlarından seçdikləri bir və ya bir neçə parçadan ibarət olan musiqi albomudur. A və B üzlərindən ibarət olaraq 2 hissədən ibarətdir. A üzündə orijinal mahnılar, B üzündə isə bu mahnıların remiksləri yazılmışdır.

"Sinql" termini ilk dəfə 1950-ci illərdən meydana gəlmişdir. Hal-hazırda sinqllar CD və DVDdə çıxarılır. Əksər hallarda sinql albomdan ayrıca buraxılan mahnı olsa da, o, çox vaxt alboma da daxil edilir. Sinqllar demək olar ki, həmişə musiqi videoları ilə müşaiyət olunur.

Tarixən, əsas musiqi vinil yazılar vasitəsilə satın alındıqda, sinqllar iki tərəfli buraxıldı, yəni A tərəfi və B tərəfi var idi, iki mahnı hər tərəfdə bir görünürdü[2].

## İstinadlar
* ^ Marcus 2005 (1), p. 145
* ^ "Pop single still hits right note". Sydney Morning Herald. 2004–08–26. http://www.smh.com.au/articles/2004/08/25/1093246622880.html. Retrieved 2008–05–22.
* ^ Christman, Ed (2007–09–09). "Music industry betting on 'ringle' format". Reuters. http://www.reuters.com/article/industryNews/idUSN0921673020070912. Retrieved 2008–05–21.
* ^ "OCC test charts reveal likely effects of rule changes". Music Week. 2006–12–11. Archived from the original on 2011–08–18. https://web.archive.org/web/20130719161355/http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1. Retrieved 2010–02–18.
* ^ "Download Official UK Single Chart Rules – PDF". The Offical Chart Company. 2009. Archived from the original on 2011–08–18. https://web.archive.org/web/20110724105445/http://c0903002.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/25-official-uk-singles-chart-rules-august-2009.pdf. 
* ^ "The Official UK Charts Company : Info pack from The Official UK Charts Company". Archived from the original on 2011–08–18. https://web.archive.org/web/20110724105630/http://c0903002.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/20-information-pack-2009.pdf.
Ureaplazma

**Ureaplazma** — spesifik mikoplazmadır, ureaplazmoz xəstəliyini törədir. Ureaplazmoz xəstəliyi cinsi yolla keçir. 14 növü vardır. Həmçinin, sitoplazmatik membranı vardır.

## İstinadlar
Mücrüm Kərim

**Mücrüm Kərim** (XIX əsrin 1-ci yarısı) — XIX əsr Azərbaycan şairi.

## Həyatı
XIX əsrin birinci yarısında Cəbrayılda yaşamış sənətkarlardan biri də Mücrüm Kərim idi. Ehtimala görə o, XVIII əsrin axırlarında ailəsi ilə Kirmanşah mahalından Qarabağa köçmüş, bir müddət Horovlu kəndində yaşamışdır. 

Sonralar o, bu torpaqların sahibi Cəfərqulu xan Cavanşirə müraciət edib torpaq istəyir. Cəfərqulu xan da indiki Cəfərabad kəndi olan ərazini ona bağışlayır. Bu kəndin Mücrüm Kərimə bağışlamasındsa Aşıq Pərinin (qonşu Maralyan kəndində yaşayırdı – red.) də müəyyən rolu olmuş, həmin torpaqların ona verilməsini Pəri də Cəfərqulu ağadan xahiş etmişdir. 

Mücrüm Kərim ömrünün sonuna qədər həmin kənddə yaşamışdır. Məzarı Horovlu kəındi yaxınlığında, Şıx kəhrizi deyilən qədim qəbristanlıqdadır.

## Yaradıcılığı
Mücrüm Kərimin yaradıcılığında aşıq şeiri üslubunda yazılmış əsərlər – qoşma, gəraylı, təcnis və divanilər əsas yer tutur. Bu şeirlər daha çox məhəbbət mövzusunda yazılmış və burada ictimai motivlərə də geniş yer verilmişdir:  


Ey mənimlə həmdəm olam bivəfa,
Dərd əlindən ahu-zarım var mənim,

Təbibimsən, eyləməzsən dəvamı,
Nə sağalmaz yaralarım var mənim.  


- deyərək sevgilisinin vəfasızlığından, ürəksizliyindən gileylənən şair başqa bir şeirində:  


Fələyin əlindən qılan ahu-zar,
Biri mənəm, biri yarəb kim ola?

Güli ruxsarına çəkən intizar,
Biri mənəm, biri yarəb kim ola?  


- deyə zəmanənin, dövranın vəfasızlığını, zülm və sitəmin ərşə qalxmasını, talesiz adamların acı həyatını qanlı göz yaşları ilə qələmə alırdı. M. Kərimin əsərləri sənətkarlıq cəhətdən də qiymətli nümunələrdir. Bu baxımdan onun təcnisləri də çox maraqlıdır.  

Şair klassik üslubda olan qəzəl və müxəmməslərini də eyni ruhda yazmış, yüksək sənətkarlıq nümunəsi göstərmişdir.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan ədəbiyyatı

## İstinadlar
I Can Lose My Heart Tonight

**I Can Lose My Heart Tonight** (, oxunuşu: Ay kən luz may hart tünayt) – C. C. Catch tərəfindən 1985-ci ildə ifa edilən mahnısıdır. Bu mahnı C. C. Catch-in Catch the Catch albomuna daxil olan ilk mahnıdır. Mahnı klipinin bir neçə versiyası mövcuddur..

## Klip
"I Can Lose My Heart Tonight" mahnısı C. C. Catch-in Catch the Catch albomuna daxil olan 1-ci mahnıdır. Mahnının prodüseri və sözlərinin müəllifi Diter Bolen-dir. Diter Bolen mahnını ilk dəfə 31 iyul 1985-ci ildə Karolinanın ad günündə çıxarmışdır. İlk dəfə mahnının Tomas Anders tərəfindən ifa edilməsi planlaşdırılmışdır. Lakin mahnının müəllifi Diter Bolen "I Can Lose My Heart Tonight" mahnısının Modern Talking qrupu üçün kifayət qədər yaxşı hesab etmirdi. "I Can Lose My Heart Tonight" mahnısı İspaniyanın Spanish Singles Chart hit-paradında 7-ci yerə yüksəlmişdir. C. C. Catch ilk mahnısını 1980-cı illərdə müxtəlif konsertlərdə böyük populyarlıqla ifa etmişdi.

1999-cu ilin 11 yanvar ayında C. C. Catch yenidən musiqi səhnəsinə qayıdaraq "I Can Lose My Heart Tonight" mahnısının Remiks formasını ifa edir. Mahnının bu versiyası ilk versiyadan nisbətən zəif idi. Lakin buna baxmayaraq mahnı bir sıra hit-paradlarda məşhurlaşmışdı. Mahnının yeni versiyası 1999-ci ilin Yanvar ayında yazılmışdır. "I Can Lose My Heart Tonight '99" mahnısının klipi ilk dəfə Diter Bolen tərəfindən 1999-cu ildə çıxarılmışdır. Mahnı ilk mahnının Remiks formasıdır. Ukrayna hit-paradında 5-ci mövqe tutmuşdur. C. C. Catch artıq konsertlərdə bu mahnı ilə çıxış etməyə başlayır.

## Komplizasiyaların siyahısı
;7" Single Hansa  
#I Can Lose My Heart Tonight (Radio version)	  	      3:50
#I Can Lose My Heart Tonight (Instrumental)		      3:53

;12" Maxi Hansa  
#I Can Lose My Heart Tonight (Extended Club Remix)	      5:53
#I Can Lose My Heart Tonight (Instrumental Version)	      3:53

;12" Single BMG  
#A1 I Can Lose My Heart Tonight '98 (Rap Version) 	        3:12
#A2 I Can Lose My Heart Tonight '99 (New Vocal Version) 	3:30
#B1 Soul Survivor '98 (New Vocal Version) 	                3:38

;CD Maxi BMG  
#I Can Lose My Heart Tonight '99 (Rap Version)           	3:11
#I Can Lose My Heart Tonight '99 (New Vocal Version) 	        3:30
#Soul Survivor '99 (New Vocal Version)                      	3:38 
 
## Hit parad mövqeyi

## İstinadlar
Remiks

**Remiks** — orijinal versiyada yazılmış mahnının versiyası yeni varianta gətirilərək, oynaq şəkildə səsləndirlir. İlk dəfə "Remiks" Yamaykada 1960-cı illərdə hazırlanmışdır. Müasir "Remiks" isə 1970-ci illərdə hazırlanmağa başlanılır.

## İstinadlar
*^ http://www.jahsonic.com/WalterGibbons.html 
*^ Interviewed by The Paris Review, Burroughs explained the following: "A friend, Brion Gysin, an American poet and painter, who has lived in Europe for thirty years, was, as far as I know, the first to create cut-ups. His cut-up poem, Minutes to Go, was broadcast by the BBC and later published in a pamphlet. I was in Paris in the summer of 1960; this was after the publication there of Naked Lunch. I became interested in the possibilities of this technique, and I began experimenting myself. Of course, when you think of it, The Waste Land was the first great cut-up collage, and Tristan Tzara had done a bit along the same lines. Dos Passos used the same idea in 'The Camera Eye' sequences in USA. I felt I had been working toward the same goal; thus it was a major revelation to me when I actually saw it being done." Cf. Knickerbocker, Conrad, Williams S. Burroughs, 'The Paris Review Interview with William S. Burroughs' in A Williams Burroughs Reader, ed. John Calder (London: Picador, 1982), p. 263. 
*^ "Fair Use". U.S. Copyright Office. U.S. Copyright Office. http://www.copyright.gov/fls/fl102.html . Retrieved 13 December 2011.  

## Xarici keçidlər
* "The Remixmasters", ''Slate'' (July 29, 2002)  at  slate.msn.com
Hansa Records

**Hansa Records** (Hansa, Hansa Musik Produktion və ya Hansa International) – 1964-cü ildə Peter Meysel tərəfindən Almaniyanın Berlin şəhərində yaradılan alman səsyazma leyblı. 1985-ci ildə ölkə daxilində və xaricində satışın azalması studiyaya təsir göstərmiş və BMG kompaniyası tərəfindən alınmışdı. Digər Ariola Records studiyası ilə birləşəndən sonra "BMG Berlin Musik GmbH/BMG-Ariola" firmasının tərkibinə qatılmışdı. Ardınca "Sony BMG Music Entertainment" firmasının üzvü olmuşdu. Leybllar səsyazma studiyasının xüsusi "Hansa Tonstudio" adlı yerində yazılırdı. Bu səsyazma studiyası ilə Boni M, Modern Talking, Depeche Mode, Blue System kimi musiqi qrupları, Bonni Tayler, C.C.Catch, Elton Con, Tomas Anders və bir çox məşhur ifaçılar əməkdaşlıq etmişdi.

## İstinadlar
Ariola

**Ariola** (Ariola Records və ya Ariola-Eurodisc) — 1958-ci ildə yaradılan Almaniya səsyazma leyblı. 1980-cı llərdə kompüter proqramları və oyunların yaradılması üçün studiyada "Ariolasoft" adlı filial yaradılmışdı. 1980-cı illərin sonların "Bertelsmann Music Group" kompaniyası, daha sonra "Sony Music Entertainment" kompaniyası tərəfindən alınmışdı. Bu studiya ilə Vaya Con Dios, Modern Talking kimi qruplar və bir çox məşhur ifaçılar əməkdaşlıq etmişdi.

## Xarici keçidlər
Sinti-pop

**Sinti pop** (elektropop və ya texnopop) — pop musiqisinun bir növüdür. Sinti popda əsas sintezator alətinin yüksək tembrdə səsləndirilməsinə yer verilir. Çünki sintezatorun səsi musiqini daha da mükəmməlləşdirir. Bu janrın ilk pionerləri Almaniyanın "Kraftwerk" qrupu Yaponiyanın qrupu "Yellow Magic Orchestra", Böyük Britaniyanın "Ultravox" və "The Human League" qrupları hesab edilir.

## Xarici keçidlər
* Онлайн радио: Оригинальный синти-поп и нью-вэйв 80х 
* Международное синти-радио Synth. FM
Bertelsmann Music Group

**Bertelsmann Music Group** — əsası 1987-ci ildə qoyulan Alman səsyazma qrupudur. 2004-cü ildə Sony ilə *Sony BGM* adı altında birləşmişlər.

## Xarici keçidlər
* BMG Rights Management site
* Official Bertelsmann site
Musiqi janrı

**Musiqi janrı** — musiqi parçalarını ortaq xüsusiyyətlər və üslub əsasında qruplaşdıran kateqoriya.

## Kateqoriyalar

### Dövr
Musiqi bəzən aid olduğu dövrə görə kateqoriyalandırıla bilər. Məsələn; XVII əsr musiqisi, 1950-ci illərin "Rok və roll" musiqisi və s.

### Regional və milli musiqi
Musiqini coğrafiyasına görə kateqoriyalandırmaq mümkündür. Məsələn; ABŞ musiqisi; ABŞ rok musiqisi, ABŞ ənənəvi musiqisi, ABŞ klassik musiqisi və s.

### Texniki
Musiqi texniki cəhətdən, istifadə edilən çalğılara görə kateqoriyalandırıla bilər.

### İctimai
Musiqi tərzləri ictimai tərzlərinə görə təyin oluna bilər. Məsələn; Milad musiqisi və s.

## Həmçinin bax

* Musiqi janrlarının, cərəyanlarının və üslublarının siyahısı

## Ədəbiyyat
* Т. Чередниченко'' Музыкальный жанр // статья в Музыкальном энциклопедическом словаре, "советская энциклопедия" 1990
* Е. В. Назайкинский — Стиль и жанр в музыке — М., 2003
* М. К. Михайлов — Стиль в музыке — М., 1981

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Catch the Catch (albom)

**Catch The Catch** () – C. C. Catch-in 1986-cı ildə çıxardığı ilk albomudur. Albomda C. C. Catch tərəfindən «I Can Lose My Heart Tonight», «Cause You Are Young» və «Strangers By Night» kimi sinqllar mühüm yer tutur.

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Un

thumb|right|Un

**Un** — taxılın üyüdülməsi yolu ilə əldə edilən incə toza verilən addır. Başda çörək və xəmir məmulatları olmaqla bir çox qidanın əsas tərkib hissəsidir. Ümumiyyətlə buğdadan əldə edilən toza yalnız un deyilir. Arpa, ot, çovdar, qarğıdalı, noxud kimi bitkilərdən əldə edilən un isə, məşhur olaraq o taxıl adıyla birlikdə qarğıdalı unu, arpa unu formasında adlandırılar.

## Fiziki göstəriciləri
Makaron ununun sıxlığı  650 və ya 700 kq/m³.

Buğda ununun sıxlığı  550 və ya 600 kq/m³.

## Un növləri
* Buğda unu
* Çovdar unu
* Düyü unu
* Şabalıd unu
* Noxud unu
* Yer fındığı unu
* Tanq unu (tanq: bir növ mamır)
* Qarabuğda, soya, kartof, ararot, kulkas, palıd palamudu və dənəsiz məhsulların da unları əldə edilebilmeketdir.

## Undan edilən məhsullar
Çörək, tort, kraker lər, keks lər, börəklər undan edilən bəzi məhsullardır. Bunların xaricində, həmçinin bəzi souslar və pudinq istehsalında da un istifadə edilir.

## Qalereya

Şəkil:Farine.jpg
Şəkil:MP - peach cobbler 7.jpg
Şəkil:Mjøl.jpg
Şəkil:Sprouted Flours.png


## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Cooking For Engineers - Kitchen Notes: Wheat Flour
* h2g2 entry on Bread Flour
* British Nutrition Foundation - Flour Information
Şimali Brabant

**Şimali Brabant** — Niderlandda yerləşən və Belçika ilə hüdudlanan ərazidir. Ən böyük şəhəri Eyndhovendir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bünde

**Bünd** — Almaniyada yerləşən şəhər.

## Qalereya

Şəkil:Betten Salle.jpg| 
Şəkil:Else_Buende.jpg| 
Şəkil:Wappen leisnig.png| 
Şəkil:Pietarsaari.vaakuna.svg| 
Şəkil:Laurentiuskirche_Buende.jpg| 


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kəşkül (şirniyyat)

thumb|Qozlu kəşkül

**Kəşkül** () — süddən və badamdan bişirilən bir növ Türkiyə şirniyyatıdır. 

Kəşkül, süd, döyülmüş badam, şəkər, düyü unu və kartof unu ilə bişirilir.Bişirmə texnikası Muhallebi kimidir. Qaynama sona çatarkən südün içinə hindistan qozu tozu tökülür. Kasalar vasitəsilə çəkilmiş badam, şamfıstığı və fıstıq ilə bəzənər.

## Mənbə

*Kəşkül 

## Xarici keçidlər

*Ne Pişirim?

## İstinadlar
Nostalgiya

**Nostalgiya** ( — *vətənə qayıtmaq* və  — *ağrı*) — vətənə və doğma evə həsrət hissi, keçmişə duyulan kədərli bir həsrət. Həm də "keçmiş üçün kədər" mənasında işlədilir.
Qalliya

**Qalliya** (; ) —Qərbi Avropanın ilk dəfə Romalılar tərəfindən tanınan bir bölgəsi idi. Bugünkü Fransa, Lüksemburq, Belçika və İsveçrənin böyük hissəsi və Şimali İtaliya, Hollandiya və Almaniyanın bir qismi, əsasən, Reyn çayı hövzəsinin qərb sahillərində vaxtı ilə Keltlər yaşamışlar. Bura 494.000&nbsp;km^2 (191.000 mil^2) ərazini əhatə edirdi. Qay Yuli Sezara (e.ə 100-44) görə Qalliya 3 hissəyə bölünürdü:

# Kelt Qalliyası (lat. Gallia Celtica)
# Belçika (lat. Belgica) 
# Akvitaniya (lat. Aquitania).
Arxeoloji olaraq Qallar M.Ö 5 ilə 1-ci əsrlərdə bütöv Qalliyaya və ayrıca olaraq Raetiya, Norik, Pannoniya və Cənub-Qərbi Almaniyaya qədər uzanan Laten mədəniyyətinin daşıyıcılarıdırlar. M.Ö 2 ilə 1-ci əsrlərdə Qalliya Roma hökmranlığına girir. M.Ö 123-cü ildə Narbon Qalliyası, M.Ö 120-ci ildə isə Yuxarı Almaniya və Cənubi Qalliya Romalılar tərəfindən fəth edildi. Nəhayət, Yuli Sezar Qallarlara apardığı 7 illik müharibənin (M.Ö 58-51) nəticəsi olaraq M.Ö 51-ci ildə Alesia savaşında Qall hökmdarı Versinqetoriksi məğlub edərək bütün Qalliyada hakimiyyəti ələ keçirmişdir.

## Ad

Yunanca və Latıncadan ***Galatia*** (ilk dəfə M.Ö. IV əsrdə Tauromen Timeyusun əsərində rast gəlinir) və *Gallia* bir Kelt etnik terminindən *Gal (a) -to- soyundan qaynaqlanır.* Ellinist xalq etimologiyası Qalatiyalıların (Γαλάται, *Galátai*) adını Qallilərin guya "süd-ağ" dərisi (γάλα, *gála* "süd") ilə *əlaqələndirdi.*

## Din
 
Qallar insan təbiətini göllərə,çaylara,dağlara və digər təbii obyektlərə aid edərək onları ilahiləşdirirdi. Qalların savaş tanrısı Andraste idi. Onun yer üzündəki siması olaraq,onun ruhunu şahin daşıyırdı. Qallar şahini müqqəddəs quş hesab edir və ona sitayiş edirdilər. Qalların dini rəhbərləri Druidlər idi. Druidlər meşələrdə və  məbədlərdə edilən insan və heyvan qurbanlarına rəhbərlik edirdilər. Druidlərin dini tətbiqləri sinkretik və əvvəlki bütpərəst ənənələrdən götürülmüşdür, ehtimal ki, Avropa kökləri var. Druidlər adi Qalliyalıların dininə nəzarət edir və aristokratların maarifləndirilməsindən məsul idilər. Qədim Qalliyada dünyəvi cəmiyyətdən də ayrılmaq mənasını verən ibadətçilər məclisindən kənarlaşdırma formasını tətbiq etdilər. Beləliklə, Druidlər Qallik cəmiyyətinin mühüm bir hissəsi idi. Britaniya istisna olmaqla, qədim Qalliyanın ərazi torpaqlarının əksəriyyətindən Kelt dilinin demək olar ki, tam və sirli şəkildə itməsi, Fransa, Kelt druidlərinin Kelt şifahi ədəbiyyatının və ya ənənəvi müdrikliyin yazılı məktubuna sadiq qalmasına icazə verməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Axeya (Roma əyaləti)

[thumb|250px| [120-ci ildə Roma imperiyasının *Axaeya* əyaləti]]

**Axeya**, adını müasir Mora yarımadasındakı antik şəhərdən alan Roma imperiyasının bir əyaləti.

Ətrafı Makedoniya və Efir şəhərləri ilə çevrili olub eradan əvvəl 146-cı ildə Roma imperiyasının sərhədlərinə qatılmış və eradan əvvəl 27-ci ildə bir əyalət halına gətirilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Aleksey Kosıgin

**Aleksey Nikolayeviç Kosıgin** (; ) — sovet dövlət və partiya xadimi. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1964, 1974), 6 dəfə "Lenin" ordeni kavaleri.

1927-ci ildən ÜİK(b)P üzvü, ÜİK(b) MK (1939–80-ci illər); ÜİK(b) MK Rəyasət Heyəti üzvlüyünə namizəd (1946–53 və 1957–60-cı illər), Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK Siyasi Bürosu üzvü (1960–80-ci illər). SSRİ Ali Sovetinin deputatı (1946–80-ci illər).

## İstinadlar

## Mənbə
* М. Антонов. Цена реформаторства // Красная звезда, 25 Апреля 2007 года 
* Михаил АНТОНОВ. РЕФОРМА ЛИБЕРМАНА — КОСЫГИНА — "РЕВОЛЮЦИЯ ОБЫВАТЕЛЕЙ"
* Судьба наркома: Неизвестный премьер // КТО есть КТО, № 1 1998 
* О драматических страницах жизни советского премьера рассказывает его внучка Т. Гвишиани-Косыгина // РГ
* Алексей Гвишиани: "Не надо жалеть Косыгина!" // Правда. Ру
* Тайны истории: Премьер СССР Алексей Косыгин
* О "Косыгинских реформах" (выдержки из книги Андриянова) 
* О Косыгинской автомобильной политике (выдержки из книги Андриянова) 
* Социальные аспекты "косыгинской" реформы середины 1960–70-х годов.
Diamonds (albom)

**Diamonds – Her greatest hits** () – C. C. Catch-in 1988-ci ildə çıxardığı albomudur.

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Like a Hurricane (albom)

**Like a Hurricane** () – C. C. Catch-in 1987-ci ildə çıxardığı albomudur.

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Welcome to the Heartbreak Hotel (albom)

**Welcome to the Heartbreak Hotel** () – C. C. Catch-in 1986-cı ildə çıxardığı ilk albomudur.

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Big Fun (albom)

**Big Fun** () – C. C. Catch-in 1988-ci ildə çıxardığı musiqi albomudur. Bu albom Diter Bolenin C. C. Catch üçün çıxardığı sonuncu albomudur..

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Hear What I Say (albom)

**Hear What I Say** () – C. C. Catch-in 1989-cu ildə çıxardığı albomudur. Diter Bolen bu alboma prodüserlik etməmişdir.

## Hit-paradlar

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
House Of Mystic Lights

**House Of Mystic Lights** () – C. C. Catch tərəfindən 1988-ci ildə ifa edilən mahnısıdır.

## Komplizasiyaların siyahısı
;7" Single Hansa 
#House Of Mystic Lights (Radio Swing Mix)  3:02 
#House Of Mystic Lights (Club Mix) 3:02

;12" Maxi Hansa  
#House Of Mystic Lights (Long Version Dance Mix)  4:08 
#House Of Mystic Lights (Radio Swing Mix)  3:02 
#House Of Mystic Lights (Instrumental Mix)  2:58

## Zirvə mövqeyi

## İstinadlar
Trumen doktrinası

**Trumen doktrinası** () — ABŞ Prezidenti Harri Trumen tərəfindən İkinci Dünya müharibəsindən sonra irəli sürülmüş xarici siyasət proqramı. İlk dəfə 12 mart 1947-ci ildə bəyan edilib. Əsas mahiyyəti Sovet İttifaqının dünya üzrə fəallığının dayandırılmasıdır. Doktrina dünyanın siyasi-iqtisadi birliyinin təmin edilməsi vəzifəsini qarşıya qoyur. ABŞ prezidenti Trumenin müşayiəti ilə Çörçil 1946-cl il martın 5-də Fulton şəhərində Vestminster kollecində nitq söylədi. O, dünya dövlətlərini yeni dünya müharibəsi təhlükəsi gözlədiyini və bu təhlükənin əsas səbəbkarının SSRİ olduğunu bəyan etdi. Çörçil SSRİ-yə qarşı ən qəddar siyasətin yeridilməsinə çağırdı, SSRİ-yə qarşı böyük dövlətlərindən ibarət ittifaqın yaradılmasını təklif etdi.

Çörçilin Fultondakı nitqinin nəticələri dərin idi. 1946-cı ilin ikinci yarısından ingilis-amerikan danışıqları başladı. Bu danışıqlar, əsasən, Yunanıstan və Türkiyənin taleyi məsələlərinin müzakirəsinə yönəldi. Trumen 1946-cı il martın 12-də Yunanıstan və Türkiyəyə yardım edilməsi müraciəti ilə çıxış etdi. Trumenin müraciətində Yunanıstan və Türkiyə kommunist təhlükəsi altında olan dövlətlər hesab edildi. Bunu aradan qaldırmaq üçün 400 mln. dollar həcmində amerikan yardımı ayrıldı. Bu vəsait Yunanıstan və Türkiyənin ABŞ-nin müttəfiqinə çevrilməsi məqsədini güdürdü.

Konqres prezidentin təklifini qəbul etdi. Türkiyə və Yunanıstana ABŞ-nin hərbi ehtiyatlarından göndərildi. SSRİ-nin Türkiyəyə böhtanlar atması və ərazi iddiaları irəli sürməsi Türkiyəni ABŞ-la daha da yaxınlaşdırdı. Amerikan hərbçiləri Yunanıstan və Türkiyədə hərbi bazalar yaratdı. Bu bazalar Yaxın və Orta Şərqdə kommunist təhlükəsinin yayılmasının qarşısını alaraq bu regiondakı dövlətlərin təhlükəsizliyini qorudu. Trumen doktrinası Qafqaza qədərki ərazini də əhatə edirdi. Bu doktrina regionda ABŞ maraqlarını qorudu.

Trumen doktrinası diplomatiya və beynəlxalq münasibətlər tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu mərhələ tezliklə — "soyuq müharibə" adlandırıldı..

## İstinadlar

## Mənbə
* Доктрина Трумэна: http://pstgu.ru/download/1180716282.doctrina_troumena.pdf, http://www-history.univer.kharkov.ua/sno/sno_konf_files/sno_konf_59/gavrilenko.htm , http://www.alternativy.ru/old/magazine/htm/01_4/v.htm#_ftnref2.
* PRESIDENT HARRY S. TRUMAN'S ADDRESS BEFORE A JOINT SESSION OF CONGRESS, MARCH 12, 1947. 
* Trumenin ABŞ Konqresinin 12 mart 1947-ci il tarixində çıxışı
Best Of '98 (albom)

**Best Of '98**  – C. C. Catch-in 8 dekabr 1998-cı ildə çıxardığı 7-ci albomudur. Albomda "I Can Lose My Heart '98", ""Soul Survivor '98" və "Megamix '98" mahnılarının rep və yeni versiyaları vardır.

## Hit-paradlar

## Mahnılar

## İstinadlar
Harmonik sərbəst rəqslər

**Harmonik sərbəst rəqslər** – rəqs edən cismin yerdəyişməsi, surəti, təcili zamana görə sinus və kosinus qanunu ilə dəyişən rəqslərdir.

**Rəqsin periodu** – bir tam rəqsə sərf olunan zamandır. BS-də ölçü vahidi 1 san-dir.

**Rəqsin tezliyi** – bir saniyədəki rəqslərin sayıdır. BS-də tezlik vahidi 1/san=1HS. 1HS alman alimi Hersin şərəfinədir.

**Harmonik rəqsi hərəkətin ampilitudu** – rəqs sisteminin tarazlıq vəziyyətindən ən böyük yerdəyişməsinin moduludur.

**Harmonik rəqslərin fazası** – rəqs edən cismin istənilən anda vəzyətini (məqamını) təyin edən kəniyyətdir. Rəqs fazasının BS-də vahidi radiandır.

**Harmonik rəqsin surəti** – yerdəyişmənin zamana görə birinci tərtib törəməsinə bərabərdir. Harmonik qanunla dəyişir, onun fazası yerdəyişmə fazsına nəzərən Π/2 qədər süsrüşür və maksimum qiyməti Vmax=Xmax·ω=A·ω olur.

**Harmonik rəqsin təcili** – harmonik qanunla dəyişən sürətin zamana görə birinci tərtib törəməsinə bərabərdir və maksimum qiyməti ɑm=Vm·ω=Xm·ω2=A·ω2 olur. Harmonik rəqsin təcili də harmonik qanunla dəyişir, onun fazası sürət fazasına nəzərən
Π/2 qədər sürüşür.

**Harmonik rəqslərin tam enerjisi** rəqslərin ampilitudunun kvadratı ilə düz mütənasibdir. E=kA2/2 və ya E=mV2max/2.

## Mənbə
* M. Murquzov və b. VIII sinif üçün dərslik. Bakı, 2005.
* A. Mehrabov və b. Fizika kursu. Bakı, ""Maarif" nəşriyatı, 1982.
Nəsir Tağıyev

**Nəsir Tağıyev** () — Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı, komissar müavini, pedaqoq, ictimai xadim.

## Həyatı
Nəsir bəy Hacı Məmməd oğlu Tağıyev Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq fakültəsini bitirmişdir. 1900-cü illərin əvvəllərində Bakı gimnaziyasında müəllim işləmişdir. Sonra isə bank işçisi olmuşdur.

1953-cü ildə Moskva şəhərində ölüb. Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Siyasi fəaliyyəti
Nəsir Tağıyev 1920-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasına üzvü olmuşdur.

O, 28 aprel 1920-ci il tarixindın 2 may 1920-ci il tarixinədək Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı Mirzə Davud Hüseynovun müavini olmuşdur.. Nəriman Nərimanovun 2 may 1920-ci il tarixində xalq xarici işlər komissarı vəzifəsindən ayrılmasının ardınca xalq maliyyə komissarı Mirzə Davud Hüseynov xalq xarici işlər komissarı vəzifəsinə təyinat almış, müvafiq olaraq onun müavini Nəsir Tağıyev isə xalq maliyyə komissarı vəzifəsinə təyinat almışdır. O, 1922-ci ilədək bu vəzifəni daşımışdır.

Nəsir Tağıyev sonralar SSRİ Nazirlər Sovetində Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin nümayəndəsi kimi çalışmışdır..

## İstinadlar
Hüseyn Əhmədov (heykəltaraş)

**Hüseyn Məmməd oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan heykəltaraşı.

## Həyatı
Hüseyn Məmməd oğlu 27 mart 1915-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. 1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq texnikumunu bitirmişdi. 1936–1940-cı illərdə Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltaraşlıq və Memarlıq İnstitutunda oxumuşdu .Əsasən portret janrında fəaliyyət göstərmişdi.

A. Səhhət (1941) və N. Hikmətin (1951, 1953), Sovet İttifaqı Qəhrəmanları G. Əsədov (1947), X. Məmmədov (1948) və Q. Məmmədovun (1949), Sosialist Əməyi Qəhrəmanları R. Rüstəmov (1949), M. Məmmədovanın (1949), iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Ş. Həsənovanın (1950, 1951) və başqalarının portretlərini işləmişdir.

M. Ə. Sabirin Şamaxıdakı abidəsinin (beton, 1949) müəllifidir.

## İstinadlar
Təkə (personaj)

**Təkə (Təkəmçi)** -  Novruz bayramının və yazın gəlməyini mahnı oxumaq və təkə dolandırmaq ilə xəbər verən ənənəvi etnoqrafik müjdəçi.

:Cənabe cəbrəil namə gətirdi
:Gətircəyin peyqəmbərə yetirdi
:Mübarək qolların göyə götürdü
:Sizin bu təzə bayramınız mübarək
:Ayınız, iliniz, həftəniz, gününüz mübarək

:Bizim yerdə yumurtanı yuyarlar
:Onu dönüb yeddi rəngə boyarlar
:Yeddisində təhvil üstə goyarlar
:Sizin bu təzə bayramınız mübarək
:Ayınız, iliniz, həftəniz, gününüz mübarək

:Bizim yerdə qohun qarpız əkərlər
:Onu tamam şəhərlərə tökərlər
:Təzə ilin həsrətini çəkərlər
:Sizin bu təzə bayramınız mübarək
:Ayınız, iliniz, həftəniz, gününüz mübarək

## Təkənin sovqatı
Təkə (Təkəmçi) hər evin ki qapısında şeir oxusa,və bayramın gəlməyin müjdə versə, ev sahibindən muştuluq alar ki ona pay deyilər, həmçinin təkəmçi özü də şeir ilə mükafatlandırılmasını xatırlayar:

:Ay təkəmin kəndi var
:Kəməndi var kəndi var
:Hər qapıda oynasa
:Bir nəlbəki qəndi var 

:Təkəm öldü ipin gətir ay xanım
:Çatdıqca yükün gətir ay xanım
:Kəsmə payın bütöv gətir ay xanım

## Mənbə

## Xarici keçidlər
* Təkə nəğmələri
Kim Çen İn

**Kim Çonq-ın** (; ) — Şimali Koreya siyasi xadimi, Kim Çen İrin oğlu, Koreya İşçi Partiyasının Birinci Katibi, Koreya Xalq Demokratik Respublikası Dövlət İşləri Komissiyasının Sədri, Koreya Xalq Ordusunun Ali Baş Komandanı.

## Həyatı
Kim Çen I, Ko Yonq-hui və 1994-cü ildən 2011-ci ilə qədər ölkənin lideri olan Kim Çen İrin ikinci övladıdır. O, 1948-dən 1994-cü ilə qədər Şimali Koreyanın qurucusu və ilk lideri olan Kim İr Senin nəvəsidir. Kim ölkənin qurulmasından sonra dünyaya gələn ilk Şimali Koreya lideridir və eyni zamanda dünyanın ikinci ən gənc hökumət başçısıdır.''

Kim Çen İnin siyasəti nüvə silahlarının davamlı inkişafı, kosmik peyklərin buraxılması, iqtisadi islahatlar, Çin Xalq Respublikası ilə dostluq münasibətlərinin inkişafı, eləcə də Cənubi Koreya və Qərb ölkələri ilə münasibətlərin dalğalanması ilə diqqət çəkir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kim Çen In Britaniya Ensiklopediyasında