open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ləmtunlar

**Ləmtunlar**— Orta çağ bərbər qəbiləsi.

## Tarixi
Çoxluqla köçəri həyatı yaşayan Bərbəri Sanhacə topluluğuna mənsub böyük bir qəbilə olan Ləmtunənin (Lümtunə) ana yurdu Qərbi Səhradır. Qəbilənin əsasən bərbəri olduğu qəbul edilməklə bərabər bəzi müsəlman nəsəb alimləri kökənlərinin Himyarilərə dayandığını və Yəməndən Afrikaya gəldiklərini irəli sürmüşdülər.

Kişiləri, gözləri xaric üzlərini lisam ilə (pəçə / örtü) örtdüklərindən dolayı Ləmtunə qəbiləsi qaynaqlarda "Müləssimun" (Müləssəmun: "üzləri pəçəli") olaraq da anılır. Çöldəki həddən aşırı isti və qum fırtınalarına qarşı qorunma ehtiyacının kişilər üçün belə bir qiyafət tərzini ortaya çıxarmış olması qüvvətlə ehtimaldır. Ləmtunəlilər arasında, ağız bölgəsinin örtülməsi gərəkən yer sayılması səbəbiylə örtüldüyü vəya başlangıcda toy-düyünlərə xas olan bu qiyafətin zamanla yayğınlaşdığı ya da Ləmtunəli kişilərin düşmanı aldatmaq məqsədiylə savaşlarda qadın qiyafətinə girərək üzlərini örtdükləri şəklində daha başqa açıqlamalar da vardır. Kişilərin əksinə Ləmtunəli qadınların üzləri örtülü deyildir.

Köçəbə olaraq yaşadıqları üçün sürəkli yer dəyişdirən qəbilə mənsubları öncə Eyzəl dağının cənubuna doğru yayıldılar, buradan, bugünkü Moritanyanın şərqindəki torpaqları ələ keçirdikdən sonra cınubdan Sudan sınırlarına qədər uzandılar. XI əsr ortalarına doğru, daha öncə digər bəzi Bərbəri qəbilələrinin nüfuzu altında olan Moritanyanın Adrar bölgəsini istila etdilər. Bu bölgədə tikdikləri Azukki qalası, Sicilmasə ilə Ganayı, dolayısıyla Sudanı bir-birinə bağlıyırdı. Məğribin ən işlək ticarət yolunu nəzarət edən bu güzərgaha hakimiyətləri sayəsində önəmli bir gəlir qaynağına qovuşdular. Eyni əsrin ikinci yarısında, günümüzdə Fasın cənub-qərbindəki Nül əl-Aksa və Tazuqağtın çöllük kəsimləri də Ləmtunənin nəzarəti altına daxil oldu.

## Həmçinin bax
* Abdullah ibn Yasin
* Əlmürabilər

## Xarici keçidlər
Burhan Sargın

**Burhan Sargın** () — Türk keçmiş milli futbolçu. Hücumçu idi. Canavar ləqəbi ilə tanınırdı. 1954 FİFA Dünya Kuboku finallarında qatılan heyətdə yer aldı.

## Futbolçuluq karieri
Futbola Hacettepe də başladı. Daha sonra Fənərbaxçaya 1951-ci ildə transfer oldu. Ədalət komandasında 2 il oynadıqdan sonra təkrar Kadıköyə döndü. Fənərbaxça forması altında 112 qol atdı

Türkiyə Milli Futbol Komandasında 8 dəfə oynadı və 7 qol atdı. 1954 Dünya Kuboku seçmələrinə İspaniyaya atdığı qol sayəsində Türkiyəyə final oynama yolunu açdı. Bunun yanında İsveçrədə təşkil edilən FIFA Dünya Kubokunda Cənubi Koreyaya qarşı xətt-trick edərək bu müvəffəqiyyətə çatan ilk və tək Türk futbolçu oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 1.http://arsiv.sabah.com.tr/2007/08/05/haber,617052E3DD6B49AEAA34F14C8AA27D2D.html
* 2.http://sibelkurt.net/?&Syf=1&Id=31496&pt=Fenerbah%C3%A7e%20Ayl%C4%B1k%20Resmi%20Dergisi%20R%C3%B6portajlar%C4%B1m
* http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=30&kisiId=1063528
* http://www.mackolik.com/Futbolcu/17851/Burhan-Sargun 
* http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=47074/index.html
Birinci Göytürk-Sasani müharibəsi

**Birinci Göytürk-Sasani müharibəsi** — Sasanilər ilə Qərbi Göytürk Xaqanlığı arasında baş vermişdir

Türklərin yanında başda Ağhunlar olmaq üzrə vassalları da iştirak etmişdir. İki dövlət arasındakı qarşıdurmalar Türklərin İrana basqınlarıyla başlamışdır. Sasani ordusunun uğurlu müdafiəsi nəticəsində Göktürk istilaları dayandırılmışdır.

558 ilində Sasani hökmdarı I.Xosrov Ağhunlara son vermək məqsədiylə Onoxlarla ittifaq etdi. Və qələbə nəticəsində Ceyhun çayının şimalı Türklərin, cənubu isə Sasanilərin idarəsi altına girdi. Buna baxmayaraq Türklər 580-ci illərin başından 588 ilinə qədər İpək Yolu üzərində vassalları Ağhunlarla birlikdə yürüş və talanlar etdilər.

Buna görə Sasanilər məşhur sərkərdə Bəhram Çubinin (Mihranın) başcılığıyla seçmə bir ordunu Şərqə göndərdilər. (Bu sırada Sasani taxtında IV. Hürmüz var). Bəhram Çubin'in ordusu 12.000 nəfərlik seçmə Fars əsgərlərindən ibarət idi.Müttəfiq Türk ordusunun başında Ch'u-lo-hou xaqan var idi.Qanlı döyüşdə 300.000-lik(müasir təxmimlərə görə 40.000) Göytürk ordusu darmadağın edildi.Çu-lu(Bağa) xaqan bir oxla həlak oldu. Farslar türk işgalının qarşısını alıb Bəlx (Bactra) və Herat'ı azad etdilər.Bu məğlubiyyətdən sonra Türklər şimal-şərqə çəkildilər və xeyli müddət bu yerlərdə görünmədilər.
Qərbi yaşıl kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Bədənin uzunluğu 13 sm, ümumi uzunluğu isə 40 sm təşkil edir. Ümumi çəkisi 35 qramdır. Rəngi yaşıl və ya qəhvəyi ola bilər. Erkələrdə boğaz nahiyəsi göy rəngdə olur.

Qidasının əsasını onurğasızlar təşkil edir. Bunula belə meyvələr və çöl quşlarının yumurtaları ilə qidalanırlar.

Yumurta qoymaqla çoxalır. Çütləşmə dövrü mayın sonuna təsadüf edilir. Dişi 6-23 yumurta qoya bilir.  Balalar yumurtadan avqust və ya sentyabrda çıxır. Dişilər 8 santmetr olarkən çütləşməyə hazır olurlar. 
Ümumi yaşayış müddəti 15 ildir.

Növ əsasən Avropada yayılmışdır. ABŞ-yə Kanzas ərazisinə aparılaraq orada yayılmışdır. Onlar əsasən 2160 metr yüksəklik ərazilərinə qədər yayılır. Meşəliklər, otluqlar və üzümlüklərinin kənarlarında yayıla bilir.
Lokal olaraq bu növün tükənmə təhlükəsi vardır. Səbəb isə Maldarlığın inkişafı, otlaqları və meşələrin yandırılmasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Günter Diesener & Josef Reichholf: Lurche und Kriechtiere. Steinbachs Naturführer. Mosaik-Verlag, München 1986, ISBN 3-570-01273-5.
* Kerstin Elbing: Die Smaragdeidechsen – zwei (un)gleiche Schwestern. Zeitschrift für Feldherpetologie, Beiheft 3. Laurenti-Verlag, Bielefeld 2001, ISBN 3-933066-09-3.
* Silke Rykena, Hans-Konrad Nettmann & Rainer Günther: Westliche Smaragdeidechse – Lacerta bilineata Daudin, 1802. In: Rainer Günther (Hrsg.): Die Amphibien und Reptilien Deutschlands. Gustav Fischer-Verlag, Jena 1996, ISBN 3-437-35016-1, S. 558–566.

## Mənbə
* ARKive 
* Valentin Pérez-Mellado, Marc Cheylan, Philippe Geniez, Hans Konrad Nettmann, Benedikt Schmidt, Richard Podloucky, Roberto Sindaco, Antonio Romano 2009. Lacerta bilineata. In: IUCN 2013

## Həmçinin bax
Qali

**Qali** (, ) və ya **Qal** () – Gürcüstan Respublikasının Abxaziya Muxtar Respublikasının Qali bələdiyyəsində (qismən tanınmış Abxaziya Respublikasının Qali rayonu) şəhər.

## Tarixi
Müasir Qali ərazisi orta əsrlərdə Abxaziyada mövcud olmuş Samurzakan knyazlığının tərkibində idi.. Yerli tarixşünas Konstantin Maçavariani bu ərazi barədə yazmışdır:

1990-cı illərin əvvəllərində Qali şəhəri Gürcüstan-Abxaziya münaqişəsinin mərkəzində idi.

## Əhali
1989-cu ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərin əhalisi 15,763 nəfər ibarət idi. Bunların 93,3%-i gürcü (meqrellər), 3,2%-i rus, 1,6%-i abxaz idi. 2003-cü ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərin əhalisi yalnız 7,169 nəfərdən ibarət idi. Əhalinin kəskin şəkildə azalmasının səbəbi Abxaziya müharibəsi zamanı və sonrası Abxaziyada gürcülərə qarşı olan etnik təmizləmə və digər demoqrafik dəyişikliklərdir. 2011-ci ildə keçirlən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərin əhali 7,605 nəfərdən ibarət idi. Bunların 96,8%-i (7,360 nəfər) meqrel/gürcü, 1,7%-i (126 nəfər) abxaz, 1,0%-i (73 nəfər) rus, 0,1%-i (11 nəfər) erməni və qalan 0,1%-i (10 nəfər) ukraynalı idi.

XIX əsrin ikinci yarısında, Rusiya imperiyası hakimiyyəti dövründə regionun əhalisi meqrel dilində danışan təcrid olunmuş Samurzakan xalqından ibarət idi. 1886-cı ildə verilən məlumatlara əsasən, ərazidə yaşayan təxminən 30 min nəfər Samurzakan sayılmışdır. 1897-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasında samurzakanlar abxazdillilər qrupuna daxil edilmişdir. Hal-hazırda, regionun əhalisinin əksəriyyəti özünü ya gürcü, ya da meqrel olaraq görür. Şəhərin əsas ünsiyyət dili meqrel dilidir.

## Qeydlər

## İstinadlar
Qudauta

**Qudauta** () – Gürcüstan Respublikasının Abxaziya Muxtar Respublikasında (qismən tanınmış Abxaziya Respublikasında) şəhər. Şəhərdə yaşayan 7738 nəfər əhalinin (2003-cü il) böyük əksəriyyəti abxazlardan ibarətdir.

## Tarixi

## Coğrafiya

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Mədəniyyət

## Təhsil

## Tanınmış şəxsləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chemistry

**Chemistry** (ケ ミ ス ト リ ー Kemisutorī), Yapon pop / R & B qrupu. Yoşikuni Doçin (堂 珍 嘉邦, d. 17 noyabr 1978) və Kaname Kavabata (川 畑 要, d. 28 iyun 1979) tərəfindən qurulub. 2000-ci ildə Sony Music Entertainment Yaponiyada təşkil etdiyi *Asayan* (American Idol bənzər bir yarışma) müsabiqəsinin qalibi oldular.

3 mart 2001-ci ildə ilk sinqli olan "Pieces of a Dream" buraxdılar və o, ilin ən çox satilan mahnısı (təxminən 2 million) oldu. Sinql işlərinin çoxu oricon siyahılarında 1 nömrə oldu və bütün albomları buraxıldlqları gün 1 pillədə yer alırdılar.

### Diskoqrafiya

## Həmçinin bax
* Candies
## İstinadlar
Nik Nolti

**Nikolas Kinq Nolti** (; ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı

## Filmoqrafiya
* İncə qırmızı xətt (film, 1998)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İp Man 3 (film, 2015)

**"İp Man 3 "** (, ) — Donni Yenin iştirakı ilə çəkilən və uşu döyüş sənətini (Vin-Çun stili) tədris etməyə başlamış ilk şəxs olan İp Manın həyatından bəhs edən yarıbioqrafik döyüş filmi.
Kral Əbdüləziz Universiteti

**Kral Əbdüləziz Universiteti** () — Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1967-ci ildə yaranmışdır.

## Xarici əlaqələri
Liman Şəhərlərinin Universitet Liqasının üzvüdür.

## Reytinqi
2014 və 2015-ci illərdə "Academic Ranking of World Universities"dəki yeri 151–200-cü sıralar olmuşdur.

## Şəkilləri

King Abdulaziz University stadium.jpg|Universitetin stadionu.
Kingabdulazizuniversity.jpg|Universitetin ərazisi.


## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Robert Dyuval

**Robert Duvall** () — ABŞ-li aktyor.

## Həyatı
Duvall ABŞ-nin Kaliforniya əyalətinin San Diyeqo şəhərində anadan olub. Anası aktrisa olmuşdur. Aktyorluq təhsilini New Yorkda "Neighborhood Playhouse"(Qonşuluq Teatrı) Teatr Məktəbində aldı. Aktyorluq karieri üçün mübarizə edərkən bir ofisdə müdir olaraq işə girdi, amma bu işindən 6 ay sonra ayrıldı. Atası "William Howard Duvall", Amerika donanmasında admiral idi. Ailəsi mühafizəkar bir Metodist idi, özü də möhkəm İncil təqibçisidir. Özü bir qədər Amerikanın ən böyük aktyoru olaraq görülmüşdür. Ayrıca özü Hallivudun aksiyon krali olaraq görülür.2005-ci ildə isə prezident Buş özünə sənət medalı taxmışdır. Liberal və konstitusiyaya sadiq fikirləri vardır. Prezident Buş özünü seçki dövründə Ağ Saraya dəvət belə etmişdir. Prezident Truman və Obamanın uzaqdan qohumudur.

Duvall 15 fevral 2026-cı ildə Virciniya ştatının Pleyns şəhərindəki rançosunda 95 yaşında vəfat edib.

## Kino karyerası
Ağ pərdədə ilk təcrübəsi, "To Kill a Mockingbird"(1962) filmi oldu, amma onu böyük kütlələrə tanıdan filmi bundan tam on il sonra "Tom Hagen" xarakterini canlandırdığı Baba xarakteri ilə oldu. Bu film ilə ilk dəfə 'ən yaxşı köməkçi kişi oyunçu' kateqoriyasında Oskara namizəd oldu. Oxşar filmin davamı olan Baba 2 filmində də yenə eyni xarakteri canlandırdı. Akademiya Ödüllerine toplam 6 dəfə namizəd olan Duvall, bu mükafata "Tender Mercies"(1984) filmi ilə 'ən yaxşı kişi oyunçu' budağına Oskar alaraq çatdı.

## İstinadlar
Aliyə (teleserial, 2004)

**Aliyə** () — Türkiyə serialı.

## Baş rollar
Sənəm Çəlik (**Aliyə**)‚ Nejat İşlər (**Dəniz**)‚ və Xalid Ərgənc (**Sinan**). Canlandırır. İki uşağı arasında qalan gənc gözəl bir qadının dramını və həyatla mübarizəsindən bəhs edən televiziya serialıdır.

## Məzmun
Aliyə evli və iki uşaqlı varlı bir ailənin qızıdır. Böyük bir evdə qaynanası və baldızı ilə birlikdə yaşayır. Ailədə axtardığı xoşbəxtliyi tapa bilməyən **Aliyə**, əri **Sinanın** gənc bir qızla onu aldatdığını təsadüfən öyrənir. İki uşağını da götürərək evdən ayrılan Aliyə İstanbulda yaşayan, diş həkimliyi edən dayısı **Fəyyazın** yanına qaçmağa çalışır. Qatar vağzalında Sinan Aliyəni tapır. Sinan uşaqlarından birini almaq istəyir. Ancaq ona mane olurlar. Filmin sonunda Aliyə hər iki uşağını götürərək gəmiyə minib çox uzaqlara gedir.

## Digər ölkələrdə nümayişi

## Yayım cədvəli

## Aktyorlar
Yaşılqarın kərtənkələ

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Elə də böyük olmayan kərtənkələ növü. Onun bədəninin uzunluğu 67 mm-dir. Quyruqları isə iki dəfə böyükdür.

Bogğazında 18–27 pulcuq vardır. Bədənini ümumilikdə 42–53 pulcuqla örtülü olur. Bədəninin yuxarı açıq-coşqun, parlaq-yaşıl olsa da bütün bədən boyunca xırda tünd qəhvəyinöqtələrlə örtülü olur.

## Yayılma əraziləri
Bu növə əsasən Azərbaycanın cənub-şərqində Talış dağlarının meşəlik ərazilərində və Lənkəran ovalığı boyunca yayılıb. Üstəlik İranın şimal-qərb ərazilərində yayılmışdır. Onlar əsasən alçaq dağlıq, dağ meşələri, çay dərələrinin kənarlarında və bulaqların yaxınlığında yayılmışdır.
Bəzən hündürlüyü 10 və daha artıq olan ağacların üzərinə qalxa bilir. 10 metr maşurut üzrə 1–2 kərtənkələyə rast gəlinir. 1 ha ərazidə 100 kərtənkələ vardır. Qışlama fevral ayında bitir. Ancaq mülayim keçən qışda demək olar ki il boyu aktiv olur.

## Çoxalma və qidalanması
Əsasən kiçik onurğasızlarla qidalanırlar. Əsasən qarışqalar, çoxayaqlılar, yağış qurdları, iki qanadlılar, böçəklər və düzqanadlılar.

3–10 yumurta qoyurlar. İyun iyul ayları qoyulan yumurtalar 11×8 mm ölçüyə malik. Balalar 55–58 mm ölüyə malik olurlar. Onlar avqust-sentyabr ayında yumurtadan çıxırlar. Erkəklər 50 mm, dişilər 44 mm olarkən yetkinlik yaşına çatırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paralaudakia caucasia

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Uzunluğu 140–150 mm, çəkisi 170 q təşkil edir.

Həşaratlar, digər onurğasızlar və bitkilərlə qidalanırlar.

Əsasən daş rəngində olur bu isə onların maskalanmasına xidmət edir.

## Yayıldığı ərazilər
Cənubi Qafqazın Azərbaycan, Gürcüstan, Dağıstan və Ermənistan ərazilərində, Türkiyənin şərqində, İran, İraq, Əfqanıstanın şimalı, Pakistanın şimal-qərbində, Türkmənistan ərazilərində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Abaşa

**Abaşa** () — Gürcüstannın şimal-qərbində şəhər, Sameqrelo-Yuxarı Svaneti bölgəsində şəhərdir. Şəhərdə yaşayan 4.941 nəfər əhalinin (2014-cü il) böyük əksəriyyəti meqrellərdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xarabalıq kələzi

**Xarabalıq kələzi** () — Düzənlik kələzləri cinsinə aid növ.

## Xariçi görünüşü
Kələzin quyruğu ilə birlikdə uzunluğu 10 sm təşkil edir. Orta uzunluğa malik olsa da, başı hündür və ensizdir. Boğaz nahiyyəsində kisəçik inkişaf etməmişdir. 
Bel nahiyəsində pulcuqlar ölçü baxımından bir-birindən fərqlənir. Pulcuqların ölçü fərqləri quyruqda belə görünür. Bütün quruq boyunca pulcuq yayılmışdır. Bədəni boz-mavi, sarı və sarı-qırmızı çalarlar alır. Boğaz nahiyyəsi ağ olsa da, sarı və ya mərmər şəkillərlə örtülür.

## Arealı
Əsasən Anadolu, Suriya, Şərqi İordaniya, şimali Ərəbistan ərazisində, İran, İraq, Əfqanıstan və Pakistan ərazisində yayılmışdır. Üstəlik Azərbaycanın Cəbrayıl rayonu və Zəngilan rayonunun Araz çayı sahilləri boyunca, bir də Talış dağları və Zuvand ərazisində yayılmışdır. Cəbrayıl rayonunun Şükürbəyli kəndində 1&nbsp;km-lik marşrutda 4-5 fərd xarabalıq kələzi saymaq olar

## Təsnifatı
Azərbaycanda məhdud arealda yayılan bu növün *Trapelus ruderatus ruderatus* yarımnövü yayılmışdır. Digər yarımnöv olan *Trapelus ruderatus baluchianus* (M. Smith, 1935) əsasən  Pakistanın şimal-qərbində yayılmışdır.

## Yayılma əraziləri
Xarabalıq kələzi yarımsəhra, öndağlıq ərazilərdə və dağ çöllərində yayılmışdır. Azərbaycanın cənub ərazilərində Arazın quraq sahil düzənliklərində 1 ha ərazidə 1-1,2 baş kələzə rast gəlmək olar. Suriyada isə bu növün 2509-3000 metr yüksəklik ərazilərdə belə yayılmışdır. Bu isə çox nadir hadisə hesab edilir.

## Çoxalması
Azərbaycanda kələzlər qışlamadan martın əvvəllərində çıxırlar. Cinsi yetkinliyə erkəklər ikinci ilində uzunluğu 58–60&nbsp;mm olarkən çatırlar. Yumurta qoyma aprelin sonu, mayın əvvəllərinə təsadüf edir. İranda isə arelin sonu baş verir. 5-14 yumurta qoyurlar, bu isə dişinin ölçüsündən asılıdır. Balalar 28–33&nbsp;mm olmaqla iyunun sonları yumurtadan çıxırlar.

Qidalanmasına gəldikdə xarabalıq kələzi əsasən böçəklər və diğər onurğasızlarla qidalanırlar.

## İstinadlar
Tetsuya Hirose

**Tetsuya Hirose** () — Yaponiyanın Azərbaycandakı ilk fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2000-2002)

## Fəaliyyəti
1993-cü ildə Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri üzrə departamentinin direktoru təyin edilmişdir.

1994-cü ilin sentyabrın 20-də Bakıda "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması mərasimində Yaponiyanın dövlət və özəl sektorunu təmsil edən nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir.

## Səfir
2000-ci ilin yanvarında Azərbaycana səfir təyin edilmişdir. Mayda isə Azərbaycanda səfir kimi fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev onun etimadnaməsini 15 iyul 2000-ci il tarixində qəbul etmişdir.

## İstinadlar
Qaraqaya dağı (Qax)

**Qaraqaya dağı** - Qax rayonunda hündürlüyü 3465 m olan dağ. Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında yerləşir.

## Coğrafi mövqeyi
Qaraqaya dağı Azərbaycan Respublikası Qax rayonu ilə Dağıstan Muxtar Respublikası Rutul rayonu arasında yerləşir. Kür-təpə və Qaflan dağları arasında yerləşir. Qaraqaya və Seyidyurd dağları arasından Şinçay axır.

## İstinadlar
Tiçino

thumbnail|Ticino
thumbnail|Xəritə
**Ticino** — İsveçrənin kantonlarından biridir. Haradasa bütün kantonda yazı dili İtalyancadır. **Qraubündən** kantonu ilə meydana gətirdikləri bölgəyə Svizzera Italiana (İsveçrə İtalyası) deyilir. Adını Ticino Çayından almışdır.
Arakava

— Tokionun xüsusi rayonlarından biri. Adaçi, Kita, Bunkö, Tayto və Sumida rayonları ilə əhatə olunub.

## Coğrafiyası

Arakava Tokionun şimal-şərq hissəsində yerləşir. Qərbdən şərq tərəfə uzanmış uzunsov formadadır. Sumida çayı şimali sərhədidir.

## Tarixi
Edo dövründə əsasən aqrar sahə idi, Meydzi dövründə sənaye sahəsinə dönür. 1932-ci ildə Tokionun xüsusi rayonlarından biri olur.

## Əsas məhəllələri
* Arakava
* Maçiya
* Minami-sencü
* Nippori

## Mənzərəli yerləri
Arakava parkı.

## Hadisələr
* Sada Abenin cinayəti
* Aum Sinrikyo təşkilatı ilə bağlı istintaqı aparan Milli polis başçısına qəsd.

## Qalereya

Fayl:Tokyo-sumida-river-from-suijin-bridge.jpg|Sumida çayına mənzərə
Fayl:Minamisenju area seen from shirahigebashi.JPG|Minamisendzü məhəlləsi
Fayl:Shirahige bashi.jpg|Şirahig körpüsü
Fayl:Lala terrace.JPG|Ticarət mərkəzi
Frenk Lancella

**Frenk Lancella** (; d. 1 yanvar 1938, Beyonne, Nyu-Cersi, ABŞ) — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Frank A. Lancella, italyan əsilli ABŞ aktyorudur. 1938-ci ildə Bayonne, Nyu Cersidə Angelina və Frank A. Langella Sr. (1991-ci ildə v.e.) ailəsində dünyaya gəlib. İş adamı olan atası Bayonne Barrel and Drum Company şirkətinin prezidenti idi.

İbtidai təhsilini Beyonn şəhərində alıb. 1955-ci ildə bütün ailə Cənubi Orange, Nyu Cersi (South Orange, New Jersey) köçür və burada o, Kolumbiya Universitetinin orta məktəbini bitirir. Daha sonra 1959-cu ildə Sirakuzda gələcək aktyor müvəffəqiyyətlə Sirakuz universitetinin dram sahəsində incəsənət bakalavrı pilləsini bitirir.

## Karyerası
Karyera müddətində 4 Toni mükafatı qazanmışdır. İlk dəfə, mükafatı Edvard Olbinin (Edward Albee) eyniadlı pyesi əsasında qoyulmuş "Dəniz peysajı" (Seascape, 1975) tamaşasında Lesli roruna görə almışdır. Sonralar aktyor daha 3 Toni mükafatı almışdır: Ivan Turgenevin "Havayıyeyən" adlı pyesi əsasında çəkilmiş "Axmaqın bəxti" (Fortune's Fool) (2002) tamaşasında Fleqont Tropaçov, 2007-ci ildə, Peter Morganın "Frost Niksona qarşı" tamaşasında Riçard Nikson və "Ata" pyesində Andre rollarına görə "ən yaxşı kişi aktyor" nominasiyasında qalib gəlmişdir.

Lancella daha iki dəfə ən yaxşı kişi aktyor nominasoyasında Toni mükafatına namizəd göstərilmişdir. Bunlardan ilki 1978-ci ildə Dracula və 2004-cü ildə Matç tamaşalarındakı rollarına görə.

Bundan əlavə F. Lancella 2008-ci ildə elə həmin "Frost Niksona qarşı" tamaşasındakı Riçard Nikson roluna görə "Oskar", "Qızıl Qlobus", BAFTA mükafatlarına namizəd olmuşdur, lakin Şon Penn və Mikki Rurka uduzmuşdur.

2015–2017-ci illərdə FX kanalının "Amerikalıkar" dramatik serialında çəkilmişdir.

## Şəxsi həyatı
F. Lancella 1977–1996-cı illərdə Rut Veil ilə evli olmuşdur. Bu evlilikdən 2 uşaqları var. 1996–2001-ci ilərdə "Eddie" filminin çəkilişləri zamanı tanış olduğu aktrisa və komik Vupi Qoldberq ilə münasibətdə olmuşdur. 2012-ci ildə "Düşmüş adlar: Məşhur kişilər və qadınlar mənim tanıdığım kimi" (*Dropped Names: Famous Men and Women As I Knew Them*) adlı memuar şap etdirib. The New York Times Book Review icmalında Ada Kalhun (Ada Calhoun) yazmışdır ki, "Lancellanın kitabı əxlaqsızlığı ləyaqətli — hətta nəcib — həyat tərzi kimi tərənnüm edir. Bu kitabda xoşbəxt seksuallıq o qədər çoxdur ki, kitabın oxunması otaqdakı ən çılğın insanın bütün axşam (party) boyu flörtünə bənzəyir. Təəccüblü deyil ki, Lancellanı hər yerə dəvət edirdilər".

## Yaradıcılığı

### Teatrda

### Kinoda

### Televiziyada

### Videooyun

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ^ Roberts, Sheila (2007–11-22). "Frank Langella Interview, Starting out in the Evening". MoviesOnline. Erişim tarihi: 2007–12-04.
* ^ Peter Marks (11 Şubat 1996). "Frank Langella Stamps 'The Father' as His Own". The New York Times. Erişim tarihi: 2008–04-10.
* ^ "Frank Langella Biography". filmreference. 2008. Erişim tarihi: 2008–04-10.
Xubəli Əzizov

** Əzizov Xubəli Fətəli oğlu ** — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Əzizov Xubəli Fətəli oğlu 1949-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Buruq kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə "mexanik" ixtisası üzrə ADU-nin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1971-1989-cu illərdə Azərbaycan EADNQYPİ-nun "Hidrodinamika" laboratoriyasında böyük laborant, mühəndis və böyük elmi işçi vəzifələrində işləyib. 1980-ci ildə "Yeraltı hidrodinamikanın bəzi fəza məsələləri və qeyri-bircins məsaməli mühitlərdə mayenin süzülmə məsələləri" mövzusunda namizədlik, 1994-cü ildə isə "Məsaməli mühitdə köçürülmənin qeyri-stasionar və qeyri-xətti hadisələrinin tədqiqi"  mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1989-1995-ci illərdə Azərbaycan EA MRİ-da "Neft və gazın qeyri-xətti mexanikası" şöbəsinin baş və aparıcı elmi işçisi işləmişdir. 1995-ci ildən 2014-cü ilə qədər Nijnevartovsk Dövlət humanitar universitetində professor, "Tətbiqi riyaziyyat və fizika" kafedrasının müdiri işləmişdir. 2007-2014-cü illərdə Tümen neft və qaz universitetinin professoru və bu universitetin Nijnevartovsk filialının elm üzrə direktor müavini işlmişdir. 2014-cü ildə vəzifəsindən istefa etmiş və ailəsi ilə Moskva şəhərinə köçmüşdür. İki oğlu, üç qızı vardır.

## Elmi fəaliyyəti
Əzizov X.F. maye və qaz mexanikası, tətbiqi riyaziyyat və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində tanınmış alimdir. 
Elmi tədqiqatların sahəsi: yeraltı hidrodinamika, qeyri-xətti və qeyri-nyuton süzülmə nəzəriyyəsi; məsaməli mühitlərdə istilik mübadiləsi və neft laylarında istiliyin konvektiv köçürülməsi; neftçıxarma və neft yataqlarının işlənməsində riyazi modelləşdirmə və statistik analiz; texniki qəzalar zamanı neft tullantılarının təbii mühitdə yayılması; maye tipli sənaye tullantılarının yeraltı qatlarda bastırılması. 
Əzizov X.F. 60-dan artıq elmi məqalənin "Ehtimal nəzəriyyəsi" adlı dərs kitabının müəllifidir. O həmçinin çalışdığı universitetlərin elmi əsərləri və tematik məcmuələrində irihəcmli ümumiləşdirici problem məqalələr yazmış və bu elmi əserlərin "Matematika" və "Fizika" seriyalarının elmi redaktoru olmuşdur.

## İstinadlar
Minato

**Minato** — Tokionun xüsusi rayonlarından biri. Əhalisi 261 618 nəfərdir (2020).

## Həmçinin bax
* Kitasato Universiteti

## İstinadlar
Krako

**Krako** ()) — İtaliyanın cənubundakı Bazilikata bölgəsinin Matera vilayətindəki kabus şəhərdir. Təbii fəlakətlər səbəbindən tərk edilən köhnə qəsəbə hazırda məşhur turizm istiqaməti və film çəkilişi məkanıdır. Qəsəbə 2010-cu ildə Dünya Abidələr Fondunun izləmə siyahısına daxil edilmişdir.

## Mədəniyyət

### Kino
Krakonun tərk edilmiş olması və tarixiliyi bir çox filmin çəkilişində istifadə edilməsinə səbəb olmuşdur. Məsələn, Mel Gibsonun 2004-cü ildə çəkdiyi İsanın ehtirasları filmində Yəhudanın asıldığı yer bu qəsəbədə çəkilmişdir. Qəsəbədə çəkilən digər layihələr:
* *[[La lupa (1953 film)|La lupa]]* (1953), Alberto Lattuada
* *[[Christ Stopped at Eboli (film)|Christ Stopped at Eboli]]* (1979), Françesko Rosi
* *[[Three Brothers (1981 film)|Three Brothers]]* (1981), Françesko Rosi
* *[[King David (film)|King David]]* (1985), Bryus Beresford
* *[[Saving Grace (1985 film)|Saving Grace]]* (1986), Robert M. Yanq
* *[[The Sun Also Shines at Night]]* (1990), Paolo və Vittorio Taviani
* *The Nymph* (1996), Lina Vertmüller
* *The Big Question* (2004), Françesko Kabras və Alberto Molinari
* *[[The Nativity Story]]* (2006), Ketrin Hardvik
* *[[Quantum of Solace]]* (2008), Mark Forster
* *[[Basilicata coast to coast]]* (2010), Rokko Papaleo
* *Murder in the Dark* (2013), Daqen Merril

## Televiziya
* Bruno Korbuççinin rejissoru olduğu italyan teleserialı *[[Classe di ferro]]*nun (1989–1991) çəkildiyi yerdir.
* Luis Fernando Karvalyonun rejissoru olduğu Braziliya serialı *[[O Rei do Gado]]*nun (1996–1997) səhnələri burada çəkilib.

## Musiqi
* Fransız qrupu Ödland *Santa Lucia* (2011) albomuna daxil olan "Santa Lucia" mahnısının klipini burada çəkmişdir.
* Alman pianoçu Hauschka *Abandoned City* (2014) albomundakı "Craco" mahnısını bura haqda yazmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Akihabara

**Akihabara** — Tokionun Çiyoda rayonunda yerləşən bir sahə. Otakular üçün çox əhəmiyyətli bir yerdir.

Rəsmi olaraq Tayto rayonuna aid olsa da, Akihabara adı ilə tanınan sahə eyniadlı dəmiryol stansiyası ilə əslində Çiyoda rayonunda yerləşir və Soto Kanda adlanır.

Dünyanın ən böyük elektronika, kompüter texnikası, anime və otaku üçün malların (həm yenə, həm də istifadə olunmuş) ticarət sahələrindən sayılan Akihabarada çoxlu sayda anime dükanları və otakular üçün restoran və klubları da tapmaq olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* rəsmi sayt
;Məqalələr:
* In Tokyo, a Ghetto of Geeks from Washington Post
* [Top 10 Akihabara game stores](http://www.insomnia.ac/japan/top_10_akiba_stores_(new_games)/) 
* Akihabara Guide @ Picturetokyo.com Akihabara Information & Gallery
* Akihabara — Tokyo
Mərdəkan prospekti

**Mərdəkan prospekti** — Bakı şəhərinin Xəzər rayonu ərazisində yerləşən ən uzun prospekt. Prospekt öz başlanğıcını Heydər Əliyev prospektinin sonundan götürür və Mərdəkan qəsəbəsinə qədər uzanır. Prospektin uzunluğu 8.40&nbsp;km,eni isə 30 m-dir. Bəzi yerlərdə prospektin eni 55m-ə qədər genişlənir.
Bizim era

**Bizim era** və ya **b. e.** — Yulian və Qriqorian təqvimi ilə 1-ci ildən indiki dövrə qədər olan zaman. 1-ci ildə qurtaran dövr bizim eraya qədər olan dövr adlanır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Аноприенко А.Я. Археомоделирование: Модели и инструменты докомпьютерной эпохи. Донецк, УНИТЕХ, 2007, s. 202.

## Xarici keçidlər
* Статья "Летоисчисление" на astrocentr.ru
Ceyms Artur

**Ceyms Artur** () — ingilis müğənni. *The X Factor* ingilis yarışmasının doqquzuncu sezonunun qalibi. Onun debüt sinqlı olan "*İmpossible"*, UK Singles Chartda bir nömrəyə qədər yüksəlmişdir.

## Diskoqrafiya
* *James Arthur* (2013)

## Konsert turları
* *The X Factor Live Tour* (2013)
* *James Arthur Tour* (2014)
* *The Story So Far Tour* (2015)

## İstinadlar
DJ Snake

**Uilyam Qreqeçin** və ya **DJ Snake** – fransız DJ, hip-hop və elektronik musiqi yaradıcısı.

DJ Snake, Qremmi mükafatı almış prodüserdir ki, onun debüt sinqlı "*Turn Down for What*"dır.

## Sinqlları (remiks)
* "*Turn Down for What*" (2013
* "*Get Low*" (2014)
* "*You Know You Like It*"(2014)
* "*Lean On*" (2015)
* "*Middle*" (2016)
* "*A Different Way*" (2018)
* "*Magenta Riddim*" (2018)
Tokionun xüsusi rayonları

– Yaponiyanın paytaxtı Tokionun şərqində yerləşən və nüvəsini təşkil edən 23 rayon. Rayonlar 1943-cü ildə ləğv edilən köhnə Tokio şəhərinin olan sahəsini əhatə edir. Yapon dilində 23 rayon (23 区 nicüsan-ku) olaraq bilinir.

"Xüsusi" sözü bu rayonların başqalarından fərqli olduğunu bildirir. 1943-cü ilə qədər Tokio şəhərinin rayonları Osaka və ya Kyoto rayonlarından fərqlənmirdilər. 15 mart 1943 tarixində Tokio şəhər və qubernatorluq hökumətləri birləşdirildi və rayonlar birbaşa qubernatorluğun rəhbərliyi altına keçdi. 15 mart 1947 tarixində Yerli Muxtariyyət Qanununun çıxmasından əvvəl rayonların sayı 35-dən 22-yə düşdü. 23-cü rayon Nerima 1 avqust 1947-ci ildə İtabaşidən ayrılaraq yarandı.

Hər rayonun öz meriyası və şurası var.

Rayonlar arasında sahə (10-dan 60 km² qədər) və əhali (40,000 -dən 830,000-ə qədər) baxımından böyük fərqlər var. Ən böyük sıxlığı olan Setaqaya ərazisinə görə ən böyük olan Otanın yanında yerləşir.

1 oktyabr 2010 tarixinə etibarən 23 xüsusi rayonun ümumi əhalisi 8.949.447 adamdır, bu, Tokio əhalisinin üçdə ikisini və Böyük Tokionun dörddə birini təşkil edir.

## Tokionun xüsusi rayonlarının siyahısı

## Şəkillər

Ginza01s3872.jpg|Qinza
Tokyo Marunouchi01s3872.jpg|Marunouçi
Tokyo Shibuya Oka1.JPG|Şibuya
Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|Şincuku
Kygo

**Kire Qorvel-Dahl** və ya səhnə adı ilə **Kygo** () Norveçli DJ. Onun ən məşhur sinqlı olan "*Firestone"*a YouTubeda 84 milyon dəfə baxılmışdır.

## Həyatı
11 sentyabr 1991-ci ildə Bergendə doğulub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Güştəsbi

**Güştəsbi** və ya **Güştəsfi** (Marko Polonun xəritəsində Gostazz) — Şirvanşahlar dövlətinin vilayəti.

## Tarixi
Şirvanşahlar Dövlətinin XXV hökmdarı Gərşəsibin adını Kür və Araz çayları arasında yerləşən və Xəzər dənizinin sahillərinə qədər uzanan Güştəsbi (Güştəsfi) vilayətinin adı ilə bağlayırlar.

Gərşəsibin oğlu Cəlaləddin Sultanşah Güştəsfinin (indiki Beyləqan və Cəlilabad) hakimi təyin edilmişdir.

Şərəf əl-Mülk Gərşəsibin digər oğlu Şirvanşah III Fəribürzün əlindən Güştəsbi şəhərini aldı.

XIV əsrə aid "Səffət əs-səfa" adlı mənbədə XIII əsrin ikinci yarısında öz iqamətgahını, Dərbənd ərazisinin Bakıya qədər Elxanilərlə Cucilər arasında hərbi əməliyyat meydanına çevrilməsi və Şirvanşahın həmin yerlərdə qalmasının təhlükəli olması ilə bağlı Güştəsbiyə köçürən Şirvanşah Axsitan barəsində bəzi məlumatlar verilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Sara Aşurbəyli, Şirvanşahlar dövləti, Bakı, 2006
Düzənlik kələzi

**Düzənlik kələzi** () — Kələzlər fəsiləsinə aid cins.

Orta ölçülərə malik kərtənkələlərdir. Əsasən onurğasızlarla və bəzən bitkilərlə qidalanır.

Əvvəllər bu cinsə daxil olan kələzlər, kələzlər cinsinə daxil edilirdi.

## Bədən quruluşu
Düzənlik kələzi yastıvari bədən quruluşuna sahibdir.Yaşadığı ərazilərə uyğun olaraq rəngi sarımtıl-qəhvəyidir və bu rəng tonları gizlənməyə kömək edir. Başı üçbucaq formalıdır, gözlər və qulaq dəlikləri aydın seçilir.

Bədən qeyri-bərabər pulçuqlarla örtülüldür. Uzun quyruğu ümumi bədən uzunluğuna yaxın, bəzən isə ondan da uzun ola bilir.

Ətraflar yaxşı inkişaf edib - uzun formalı və caynaqlıdır. Bu quruluş düzənlik kələzinə cəld hərəkət etmə və qayalıq ərazilərdə asan dırmanma imkanı verir.

## Yayılması
Düzənlik kələzi Avropanın arid cənub-şərq hissəsi, Asiya cənub-qərb hissəsi, Orta və mərkəzi Asiya, Çin, İran, Əfqanıstan, Ərəbistan yarımadası kimi ərazilərdə yayılmışdır. 

## Növ tərkibi
Bu cinsə 15 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Fayl:Trapelus_agilis_pakistanensis02.jpg|Проворная агама (*Trapelus agilis*)
Fayl:Trapelus_savignii_(Wroclaw_zoo).JPG|Savini kələzi (*Trapelus savignii*)
Fayl:Trapelus_sanguinolentus_aralensis;_Qyzylorda_privince;_052006.jpg|Çöl kələzi (*Trapelus sanguinolentus*)
Fayl:Agama_Lizard_on_Wall2.jpg|*[[Trapelus pallidus]]*


## İstinadlar
Elli Qoldinq

**Elena Ceyn "Elli" Qoldinq** () ingilis müğənni. Qoldinq, 2010-cu ildə ilk studiya albomu olan "*Lights*" çıxarmışdır. Albom. "*UK Albums Chart*"da birinci yerə yüksəlmiş və İngiltərədə 850.000-dən çox kopyası satılmışdır. 2015-ci ildə çıxartdığı "*Love Me Like You Do"* adlı sinqlı Bozun əlli çaları filmində səsləndirilmişdir.
Xəzər gekkonu

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Qısa təsviri
Bədəninin uzunluğu 75 mm-ə, quyruğunun uzunluğu isə 100 mm-ə çatır. Bədənin 89–115 pulcuq vardır. Quyruğun qabırğalı pulcuqları seqment şəklində yerləşir. Bədəni sarı çalara malik qonurumtul – boz rəngdə olub, boynunda və bədəninin üst tərəfində 5–6 tünd rəngli, qeyri-düzgün formalı eninə zolaqlar var. Bədənin alt hissəsi ağ rəngdə olur.

## Yayılması
Qafqazda, Qazaxıstanda və Mərkəzi Asiyada, şimal və şimal-şərqi İran, şimal-qərbi Əfqanıstanda yayılmışdır.
Bu növ yayıldığı əraziyə asanlıqla uyğunlaşır. Türkmənistan ərazisində dağ zirvələri istisna olmaqla demək olar ki, bütün ərazilərdə rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən 800 metr yüksəklikdə yerləşən ərazilərə qədər yayılmışdır. İnsan yaşayış məntəqələrinin yaxınlığında gildən tikilən evlərin arasında, yarımçıq tikililərdə, su quyularının kənarlarında, qəbirstanlıqlarda və şoranlıq ərazilərdə asanlıqla yayıla bilir. Köhnə tikililərdə 1–2 kv ərazidə 1 gekkona rast gəlinir.

## Həyat tərzi

### Aktivliyi
Əsasən gecə həyatı keçirir, yazda çox nadir hallarda gündüz vaxtı fəal olurlar. Qışlama martın sonu və ya aprelin əvvəllərində bitir. Oktyabrın sonuna, bəzi isti illərdə isə noyabra qədər müşahidə edilirlər. Daşların arasındakı, yarımçıq tikililərdəki boşluqları, həyət evlərinin ərazilərində çatların arasını sığınacaq kimi istifadə edirlər.

### Qidalanması
Bu növ qarışqalar, puplar, çəyirtkələr və hörümçəklərlə qidalanırlar. Bəzən öz balalarında yeyir, kannibalizm müşahidə olunur. Xalq arasında *Daş kərtənkələsi* olaraq tanınır.

### Çoxalması
Bədən uzunluğu 40 mm olanda, cinsi yetkinliyə çatırlar. Qışlamadan çıxdıqdan bir müddət sonra cütləşmə baş verir. Bu müddət ərzində aqressiv olur və erkəklər arasında döyüşlər baş verir. Bu zamanlar zəif və incə səs çıxarırlar. Mayın ortalarından avqustun əvvəllərinə qədər dişi fərd ölçüləri 10,0–12,5 х 9,0–10,2 mm olan ovalşəkilli 1–2 yumurta qoyur. İnkubasiya müddəri 68–81 gün davam edir. Yeni yumurtadan çıxan balalar bədən uzunluğu 17–23 mm, quyruq uzunluğu isə 22–28 mm təşkil edir.

## Təsnifatı
Növ iki yarımnövlə təmsil olunur:
* Cyrtopodion caspius caspius (Eichwald, 1831) — Adi Xəzər gekkonu, Xəzər dənizindəki Daş Zirə adası istisna olmaqla, növün bütün mövcud arealı boyunca geniş yayılmışdır.
* Cyrtopodion caspius insularis (Akhmedow et Szczerbak, 1978) — Ada Xəzər gekkonu, Abşeron yarımadasından 12 km aralıda yerləşən Daş Zirə adasında yayılmışdır. Azərbaycan üçün endemik kərtənkələ yarımnövüdür.

## İstinadlar
Sarıqamış döyüşü (1920)

**Sarıqamış döyüşü** — 29 sentyabr 1920-ci il tarixində türk Ankara Hökuməti ilə Ermənistan Demokratik Respublikası arasında baş vermiş döyüş.

## Döyüşdən öncə
17–18 yanvar 1919-cu ildə Qarsda keçirilən konqresdə Cənub-Qərbi Qafqaz Demokratik Respublikası Müvəqqəti Milli Şurası quruldu. Əvvəllər bu şuraya tərəfsiz olan ingilislər sonrada hökuməti tanımayacaqlarını ifadə etdilər və Qars bölgəsinin Ermənistana verilməsini təkid etdilər. Bundan sonra müvəqqəti hökumət özünü buraxdı və Qars bölgəsi ermənilərə qaldı. Qısa zamanda hərəkətə keçən Erməni qüvvələri 17 fevral 1920-ci ildə Çıldıra qədər irəlilədilər. İngilislər Artvin bölgəsinin Gürcülərə verilməsini istəyirdi. Ərdəhan və Batumidə hakimiyyəti ələ keçirdiyini bildirən "Qars Milli İslam Şurası" adlı hökumət Gürcülər tərəfindən dağıdıldı. Bu hadisələrlə paralel olaraq Batumidə "İslam Gürcüstanı" təşkilatı bölgənin Gürcüstana birləşdirilməsi üçün çalışırdı. 1920-ci ildə Artvin, Ardanuç, Şavşat və Batumidə ingilislər çıxdıqdan sonra hakimiyyət Gürcülərin əlinə keçdi.

## Döyüş
Gürcü və Erməni birliklərin irəlilədiyi bir vaxtda Mustafa Kamal Atatürk Şərq Cəbhəsi komandanı Kazım Qarabəkir paşadan səfərbərlik başladıb Dağıstan və Azərbaycan hökumətləri ilə əlaqə qurması istədi. Bu zaman 4 divizya, 15811 əsgər, 20782 tufəng, 56 pulemyot və 40 topla 15-ci Ordu hərəkətə gətirildi. Kazım Qarabəkir paşa Ankara hökumətindən icazə istəməsi və icazənin gecikməsi ilə Sarıqamış əməliyyatı bir az gecikdirildi. Çünki bu zaman hələ Ankara hökumətinin başı Roma konfransına qarışmışdı və Sovet Rusiyası hökuməti ilə lazımi bağlantılar qurulmamışdı. Roma konfransından sonra Rusiya hökumətindən ermənilərin lehinə hərəkətə keçməyəcəkləri ilə bağlı razılıq alan Atatürk 20 sentyabr 1920-ci il tarixində əməliyyat əmrini verdi. 28 sentyabr 1920-ci il tarixində Kazım Qarabəkir paşanın başçılığı ilə ordu hərəkətə keçdi.

## Nəticə
Kazım Qarabəkir paşanın başçılığı ilə ordunun Sarıqamış bölgəsinə girməsi ilə erməni silahlıları bölgəni boşaltdılar. Erməni birlikləri Səlim — Bayburt — Tozluca xəttinə geri çəkilirlər. 21 oktyabrda Kazım Qarabəkir paşanın istəyi qəbul edilərək, erməni ordusunun məhv edilməsi əmri verildi. 28 oktyabrda Türk ordusu Qars istiqamətində yenidən hərəkətə başladı.

## Həmçinin bax
* Türkiyə Qurtuluş Savaşı
* Sarıqamış
* Qars döyüşü (1920)

## İstinadlar
Asiya dağlıq aqaması

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Əvvəllər bu cins Afrika cinsləri olan *Acanthocerus* və *Stellio* daxil edilirdi. 

## Növləri
Bu cinsə aid 20 növ vardır:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Şəkillər

Agama_stellio_(lizard)3.jpg|Stelion
Laudakia himalayana.jpg|Himalay kələzi
Laudakia tuberculata, Uttarakhand, India.jpg|Kəşmir kələzi


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkiyənin diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı

**Türkiyənin diplomitik missiyalarının siyahisı** — Türkiyə Respublikasının ölkələr arasında 1924-cü ildə 39 diplomotik əlaqəsi olmasına baxmayaraq, hal-hazırda isə 228 rəsmi ölkələrlə diplomatik əlaqələri var. Bunlardan 134 konsulluq, 12 daimi nümayəndəlik, 81 baş konsulluq ofisləri fəaliyyət göstərir.

Türkiyə Respublikası Ermənistanla hələ də heç bir diplomatik əlaqə qurmur.


File:2012-12-29 AMA fec (6a) türkische botschaft.JPG| Türkiyə konsuluqu Berlində, Almaniya
File:Turkish consulate-general Hamburg 1.jpg| Türkiyə Baş konsuluqu Hamburqda, Almaniya
File:An der Christuskirche 3, Hannover-Nordstadt, mobile Polizeiwache (Gesamtkonzept - Architekten), Türkisches Generalkonsulat, (23).JPG| Türkiyə baş konsuluqu Hannoverdə, Almaniya
File:Turkse ambassade, Den Haag.JPG||Türkiyə konsulluqu Haguede, Niderlandiya
File:Türkiye embassy in Helsinki.jpg| Türkiyə konsulluqu Helsinkidə, Finlandiya
File:43 Belgrave Square.jpg| Türkiyə konsulluqu Londonda, Böyük Britaniya
File:Mogturkemb.jpg| Türkiyə konsulluqu Moqodişidə, [Türkiyə konsuluqu [Moskvada, Rusiya
File:Halvdan Svartes gate 5 - 2009-06-20 at 14-59-16.jpg| Türkiyə konsulluqu  Osloda, Norveç
File:Turkey, Ottawa.JPG| Türkiyə konsuluqu Ottavada, Kanada]


## İstinadlar
Çiatura

**Çiatura** — Qərbi Gürcüstan İmereti regionunda bir şəhərdir. 1989-cu ildə buranın 30,000-ə yaxın əhalisi var idi.

## Coğrafiya və Tarix
Şəhər Qvirila çayının sahilində bir dağ vadisində, daxili şəkildə yerləşir.

1879-cu ildə gürcü şairi Akaki Sereteli sahədə yataqlarının aşkar edilməsi üçün, manqan və dəmir filizləri axtarış sahəsi araşdırdı. Digər gərgin araşdırmalar sonra kommersiya istismar manqan oksidi, peroksid aşkar edilmişdir. Dövlət set-up ASC Çieturmengenis şirkəti idarə və böyük əmanət istifadə etdi. Bütün kommersiya kateqoriyalarına, real manqan filizləri, ümumi balans manqan oksidi filizləri (41,6%), karbonat filizləri (39%) və peroksid filizləri (19%) daxildir.239 milyon ton olaraq təxmin edilir. Nəticədə, şirkət tam elektrikləşdirilmiş Gürcüstan dəmir Yolları bu gün idarə Zestafoni ilə dəmir-yüngül bitki, manqan filiz nəql etmək üçün bir dəmir link inkişaf etdirdi. Manqan istehsalının 1905-ci ilə qlobal çıxış 60% artıb.

Çiaturada Dövlət Teatrı, 10 məktəb, Gürcüstan Texniki Universitetinin Fakültəsi yerləşir.

Çiatura arxiyepiskop yerdir.

## Beynəlxalq əlaqələr

## İstinadlar
Qars döyüşü (1920)

**Qars döyüşü** — 30 oktyabr 1920-ci ildə türk Ankara Hökuməti ilə Ermənistan Demokratik Respublikası arasında baş vermiş döyüş. Şərq cəbhəsi komandanı Kazım Qarabəkir paşanın rəhbərlik etdiyi ordu Qars bölgəsini azad etməsi ilə nəticələndi

## Döyüş
29 sentyabrda Kazım Qarabəkir paşanın rəhbərlik etdiyi Şərq Cəbhəsi Sarıqamış bölgəsini azad etdikdən sonra bir müddət burda gözləmək məcburiyyətində qaldı. Çünki Sovet hökumətinin növbəti addımının nə olacağı bilinmirdi. 21 oktyabrda Kazım Qarabəkir paşanın istəyi qəbul edildi. Ordu Qars istiqamətində hərəkətə başladı. Kəşfiyyat qruplarından əldə edilən məlumatlara görə, erməni birliklərinin sayı Türk ordusundan çox idi. Kazım Qarabəkir paşa Qarsı şərqdən mühasirə almaq qərarına gəldi. 21 oktyabrda erməni birliklərinin diqqətini yayındırmaq məqsədilə "*Iğdır bölgəsindən 2 alay gəlir*" şaiyəsini yaydı. 12-ci Divizyanı Borlukdağı-Hacıhalil xəttinə, 9-cu Qafqaz Divizyasını isə Yahnilər-Vezinköy xəttinə tərəf istiqamətləndi. 30 oktyabrda edilən hücum nəticəsində ermənilərin bir hissəsi Vezinköyün şimal-şərqinə, bir hissəsi də Qars bölgəsinə qaçdı. Erməni birlikləri çoxlu sayda itki verdi. Qarsdan şimala və şimal-şərqə doğru bütün yollar 9-cu Qafqaz divizyası tərəfindən bağlanmışdı. Ermənilər Qarsı boşaldıb Gümrüistiqamətində geri çəkildilər. 31 oktyabrda Kazım Qarabəkir paşanın rəhbərlik etdiyi Türk ordusu Qars bölgəsini azad etdi. TBMM tərəfindən Kazım Qarabəkir paşa general-leytenant rütbəsi ilə təltif edildi.

## Döyüşdən sonra
Qars azad edildikdən sonra burada ələ keçirilən silahların Qərb cəbhəsində gərəkli olduğundan Şərq cəbhəsində hərəkətin tez bir zamanda sona çatdırılması qərarı alındı. Hərəkət Qars-İrəvan istiqamətində və ya Qars-Gümrü istiqamətində olması təklifləri verildi. Qars-İrəvan istiqamətində yolların düzgün olmamasına görə Qars-Gümrü istiqaməti seçildi. Hərb Nazirliyi Kazım Qarabəkir paşaya Qars-Gümrü istiqamətində hərəkətə icazə verdi və beləliklə 5 noyabr 1920-ci ildə Şərq Cəbhəsi birlikləri Qarsdan Gümrü istiqamətinə hərəkətə başladı.

## Həmçinin bax
* Türkiyə Qurtuluş Savaşı
* Sarıqamış döyüşü (1920)

## İstinadlar
Kramp

**Kramp** — skelet əzələsinin ani, qeyri-iradi, ağrılı büzülməsi və ya elektrik fəaliyyəti ilə əlaqədar həddən artıq qısaldılmasıdır; ümumiyyətlə müvəqqəti və zərərsiz olsa da, təsirlənmiş şəxsdə əhəmiyyətli ağrı və iflic kimi hərəkətsizliyə səbəb ola bilər.  Kramp adətən bir neçə saniyə və ya dəqiqə ərzində öz-özünə yox olur. Kramplar tez-tez  adətən gecə və istirahətdə,  baş verir (gecə ayaq krampları). Onlar həmçinin tez-tez hamiləlik, fiziki məşq və ya həddindən artıq gərginlik, yaş (yaşlı yetkinlərdə ümumi) ilə əlaqələndirilir, belə hallarda kramplar idiopatik adlanır, çünki əsas patologiya yoxdur. Bu xoşxassəli şərtlərə əlavə olaraq, kramplar da bir çox patoloji vəziyyətlə əlaqələndirilir.

## Səbəblər
Skelet əzələ krampları əzələ yorğunluğu və ya natrium (hiponatremi adlanan vəziyyət), kalium (hipokalemiya adlanır) və ya maqnezium (hipomaqnezemiya adlanır) kimi elektrolit çatışmazlığı səbəb ola bilər. Bəzi skelet əzələ kramplarının məlum səbəbi yoxdur. Motor neyron pozğunluqları (məsələn, amyotrofik lateral skleroz), metabolik pozğunluqlar (məsələn, qaraciyər çatışmazlığı), bəzi dərmanlar (məsələn, diuretiklər və inhalyasiya edilmiş beta-aqonistlər) və hemodializ də əzələ kramplarına səbəb ola bilər.

Krampın səbəblərinə hiperfleksiya, hipoksiya, temperaturda böyük dəyişikliklərə məruz qalma, susuzlaşdırma və ya aşağı qan duzu da daxildir. Əzələ krampları da hamiləliyin simptomu və ya komplikasiyası; böyrək xəstəliyi; tiroid xəstəliyi; hipokalemiya, hipomaqnezemiya və ya hipokalsemiya; narahat ayaq sindromu; varikoz damarları; və dağınıq skleroz ola bilər.
## Həmçinin bax
* Əzələ toxuması
* Əzələ tonusu
## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* What are Cramps?
* Cramps at Patient UK
* Muscle Cramps (of Skeletal Muscles)
Kamran Ağabalayev

**Ağabalayev Kamran Məmmədkazım oğlu** — Azərbaycan kinoaktyoru, dramaturq və teleaparıcı.

## Həyatı
Kamran Ağabalayev 3 mart 1980-ci ildə Bakıda anadan olub. 190 nömrəli orta məktəbi, daha sonra isə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Bir müddət ixtisası üzrə təyinatla göndərildiyi Nizami Rayon Məhkəməsində çalışıb. Bir çox aktyor master-klasslarında iştirak edib, kinoda ilk rolu olan mayor Savelyev obrazını rejissor Samir Kərimoğlunun "Mən evə qayıdıram" filmində canlandırıb. Çəkildiyi filmlərin əksəriyyətində ikinci rejissor kimi fəaliyyət göstərib.

Kamran Ağabalayev eləcə də bir neçə teatr tamaşasının müəllifidir. Onun müəllifi olduğu "Şahzadə Xəzərin nağılı", "Heyvanlar-İstintaq davam edir", "Kod adı: Keçəl, Kosa, Bahar qızı" tamaşaları Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında səhnəyə qoyulub.

Evlidir, 2 oğlu var.

## Mükafatları
"Tərkedilmiş" filmindəki Çirkin obrazına görə Türkiyədə Əskişəhər Beynəlxalq Film Festivalında "Ən yaxşı aktyor" nominasiyasında mükafata layiq görülüb.

2 avqust 2019-cu ildə "AzərNyuMedia" şirkəti tərəfindən "Audiovizual sahədə müasir düşüncəyə görə" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## Filmoqrafiya
# Döngələr (teleserial, 2012) — Kolyan, Kolya
# Bakı, mən səni sevirəm (film, 2012) — Sifarişçi
# Mirzə Ələkbər Sabir (film, 2012) — Pinəçi
# Alla Prima (film, 2012) — Sifarişçi
# Sonuncu (film, 2013) — Filmin ikinci rejissoru
# Babu (film, 2013) (Belarus) — Oliqarx Kamil Aliyev
# Qarabağnamə — Lisaneviç
# Qanun naminə (teleserial, 2013) — Abutalıb
# Mən evə qayıdıram (film, 2014) — Savelyev
# Soyuq torpaq (film, 2014) (Rusiya)
# Tərkedilmiş (film, 2014) (Türkiyə) — Çirkin
# Rəssam (film, 2015) (qısametrajlı bədii film)
# Yarımdünya (film, 2015) — Fəxri
# Əli və Nino (film, 2015) — rus kapitanı
# Qız qaçıran (film, 2016) — Kamuran (Türkiyə)
# Həddən artıq uyğunluq (film, 2016) — Əjdər
# Üçüncü günün adamı (film, 2017) — kapitan
# Ayla (Türkiyə-Cənubi Koreya)
# İstanbul küçələri (teleserial, 2016) (Türkiyə) — Kazım
# Qardaşım mənim 2 (Türkiyə) — Bico
# Kəklikotu (film, 2017) — Məşədi
# Bəlkə də... (film, 2025) — cəngavər

## İstinadlar

## Mənbə
* Кямран Агабалаев: Каждый человек должен бороться за свою любовь любыми способами 

## Xarici keçidlər
* Könül Nağıyeva və Kamran Ağabalayev Türkiyədə ilk dəfə bədii filmdə baş rollarda çəkiləcəklər 
* Кямран Агабалаев: ""Çirkin" еще не потерян и скоро вернется на экраны" 
* Кенуль Нагиева и Кямран Агабалаев: "Все пороки современного общества в фильме "Terkedilmiş" вы увидите без прикрас…" — ФОТО
* Кенуль Нагиева и Кямран Агабалаев снимутся в главных ролях в фильме производства Турции 
* Актер Кямран Агабалаев: "Наши преступники тоже были благородными людьми"
* Драму Yarımdünya покажут в кинотеатрах 
* В Стамбуле прошла премьера фильма "Tərkedilmiş" 
* В Стамбуле прошла премьера фильма "Tərkedilmiş" — ФОТО
* В Азербайджане снимается сериал про воров в законе (ВИДЕО) 
* Звезды на премьере фильма "YARIMDUNYA" (ФОТО) 
* О премьере белорусско-азербайджанского фильма "Бабу"
* 26 февраля состоится презентация последнего фильма с участием Яшара Нури 
* Aktyor Kamran Ağabalayev: "Bizdə hansı xalq artistini təhsil almağa göndərmək olar?"
Moon Pride

**Moon Pride** (və ya **MOON PRIDE**) — 30 iyul 2014-cü ildə yayımlanan, Yaponiyanın Momoiro Clover Z qız musiqi qrupunun 12-ci sinqlı.

## Haqqında

Sinqlda 2014-cü ildən göstərilməyə başlanılan *"[[Seylor Mun|Sailor Moon Crystal]]"* cizgi serialının mövzu musiqiləri yer almışdır. ("Moon Pride" açılış mahnısı, "Gekko" bağlanış mahnısıdır.)

"Moon Pride" Sound Horizon orkestrından Revo tərəfindən yazılmış, bəstələnmiş və hazırlanmışdır. Qitara soloları ABŞ rok musiqiçisi Marti Fridman tərəfindən ifa edilmişdir.

Sinqlın yayınlanmış 2 versiyası mövcuddur: *"Sailor Moon Edition"* və *"Momoclo Edition"*. *"Sailor Moon Edition"*-nun Blu-ray diski və musiqili videosu mövcuddur. "Momoclo Edition"-nun sadəcə CD formatı mövcuddur, bununla əlavə *"Seylor Mun R: Film"* filmindən *"Moon Revenge"*  mahnısı əlavə olunmuşdur.

Musiqili video Yasuşi Uemura tərəfindən hazırlanmış, *"[[Seylor Mun|Sailor Moon Crystal]]"* cizgi serialının direktoru Munehisa Sakai tərəfindən nəzarət edilmiş və Toei Animation tərəfindən canlandırılmışdır. Musiqili videoda *"[[Seylor Mun|Sailor Moon Crystal]]"* cizgi serialından səhnələr var. Videoda 3 Seylor döyüşçüsünün çevrilməsinə yer verilmişdi: Seylor Mars, Seylor Venera və Seylor Yupiter.

## Mahnı siyahısı
### Sailor Moon Edition (CD+Blu-ray)

### Momoclo Edition

## Şəxsi

## Hit paradlarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Moon Pride" Momoiro Clover Z diskoqrafiyasında
* Youtube videosu.
Ksanten

**Ksanten** — Almaniyanın Şimali Reyn — Vestfaliya əyalətində iştirak edən bir şəhərdir.

Şəhərin əhalisi 31 dekabr 2010 statistikasına görə 21.572 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər