open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Fərruxzad

**I Fərruxzad** () – Şirvanşahlar dövlətinin iyirmi dördüncü hökmdarı, Şirvanşah III Böyük Mənuçöhrün oğlu.

I Axsitanın qardaşı oğlu II Fəribürz ibn II Əfridundan sonra, Axsitanın qardaşı, III Mənuçöhrün dördüncü oğlu Fərruxzad hakimiyyətə keçmişdir.

İndiyədək Fərruxzadın sikkəsi tapılmamışdır. Görünür, o, çox qısa müddət, ehtimal ki, bir ilə yaxın hakimiyyət sürmüşdür. I Fərruxzadın adı onun öz şəcərəsini göstərən oğul və nəvələrinin sikkələrindəki kitabələrdə, habelə epiqrafık abidələrdə -Mərdəkan kəndindəki dairəvi qalada oxunur: *"...Gərşəsb ibn Fərruxzad ibn Mənuçöhr..."* Kitabədə tarix göstərilmişdir: mərdad ayı, altı yüzüncü il (avqust, 1204-cü il). Görünür, Fərruxzad qoca vaxtında, çox az, ehtimal ki, XIII əsrin əvvəlində hakimiyyətdə olmuş və onun hakimiyyəti h.600 (1204)-cü ildən gec olmayaraq başa çatmışdır. Fərruxzadın adı Pirsaatçay xanəgahının giriş portalındakı kitabədə(*"... (III) Fəribürz ibn Gərşəsb ibn Fərruxzad ibn Mənuçöhr..."*) və Göylər kəndindəki Pirmərdəkan türbəsinin içərisindəki kitabədə(*"Ən böyük padşah, xaqan... Fərruxzad ibn Fəziləlmüvəhhid Mənuçöhr..."*) çəkilir  Onun adı Dornun cədvəlində də var, lakin S. Aşurbəyliyə görə hakimiyyət illəri düzgün deyil.

## Ailəsi
*Atası III Böyük Mənuçöhr. Şirvanşah.
*Atasının həyat yoldaşı Tamar. Gürcüstan çarı IV Davidin qızı, Şirvan məleykəsi, ömrünün son dövlərində Tiğva monastırında rahibə, Baqrationi sülaləsindən. Şirvanşahdan 3 oğlu və 1 qızı olmuşdur.
**Tamarın oğullarından biri. Şervaşidze sülaləsinin qurucusu. Babası IV David tərəfindən Suxumiətrafı torpaqların idarəsi ona verilmişdir.
**Tamarın kiçik oğlu. III Mənuçöhrün ölümündən sonra Tamar kiçik oğlunu hakimiyyətə gətirməyə cəhd etmişdir.
*Qardaşı II Afridun ibn Mənuçöhr. Şirvanşah. Öldürülmüşdür.
**Qardaşı oğlu Fəribürz. Şirvanşah.
*Qardaşı I Axsitan. Şirvanşah. Taxta varis qoymadan ölmüşdür.
*Qardaşı Şahənşah ibn Mənuçöhr. Şirvanşah. 
*Qardaşı Fəribürz. Atasının hakimiyyəti dövründə xəstələnib ölmüşdür.
*Bacısı Alçiçək Sultan. Atasının hakimiyyəti dövründə xəstələnib ölmüşdür.
*Oğlu I Güştasp. Xələfi
*Oğlu Rəşid ibn Fərruxzad. Dərbənd hakimi (1221-1239)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kəsranilər
* Azərbaycan tarixi
Orijinal

**Orijinal** () — ilkin, saxta olmayan.

**Orijinal** – () – ən birinci, əvvəlinci, ilk, birinci, ilkin;

# Dərc edilmək üçün təqdim olunan elanın və ya başqa materialın əsli;
# Əsl, öz kökünun əsasında olan; 3)Özünəməxsus, özümlü;
# Hər hansı bir əsərin əlyazması, əsli (tərcümə, surət və s. fərqli olaraq), birinci, əsas nüsxəsi: ilk variantı;
# Beynəlxalq ticarət əqdlərində sənədin, müqavilənin birinci nüsxəsindəki möhür, ştamp;
# Özünəməxsus davranışlı, qəribə adam.

## Həmçinin bax
* Əlyazma

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar
Elers-Danlos sindromu

**Elers-Danlos sindromu** (EDS) — bu xəstəlik bəzən "hiperelastik dəri" xəstəliyi kimi də tanınır. Çünki, bu xəstəliyə tutulan şəxsin bütün bədən üzvləri çox elastik olur. İlk dəfə bu xəstəlik danimarka alimi Elers və fransız alimi Danlos tərəfindən kəşf edilmişdir. Xəstəliyin əsas səbəbi kollagenin kəmiyyətcə çatışmazlığıdır.

## Klassifikasiya
Elers-Danlos sindromunun aşağıdakı tipləri vardır:
* Hipermobil Elers-Danlos sindromu
* Klassik Elers-Danlos sindromu
* Vaskulyar Klassik Elers-Danlos sindromu
* Kifoskolitik Elers-Danlos sindromu
* Artro-Kalasik Elers-Danlos sindromu
* Dermato-Sparaksit Elers-Danlos sindromu

## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif edilənlərin siyahıları

;Azərbaycan Respublikasının ordenləri ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"İstiqlal" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Şah İsmayıl" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Rəşadət" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Şöhrət" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Şərəf" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Dostluq" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
----
;Azərbaycan Respublikasının medalları ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Tərəqqi" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Sərhəddə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
*"Vergi orqanlarında xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı
"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

**[["Heydər Əliyev" ordeni]] ilə təltif edilənlərin siyahısı** — Azərbaycanın ən ali dövlət təltifi. Orden Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2005-ci il 22 aprel tarixli 896-IIQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilən və 2005-ci il aprelin 28-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən təsis edilmişdir. 2005-ci ildən bu yana 28 nəfər bu ordenlə təltif edilmişdir.

"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilən 28 nəfərdən 12 nəfəri Azərbaycan vətəndaşı, 16 nəfəri isə xarici dövlətlərin vətəndaşlarıdır. Ordenlə təltif edilənlərdən 14 nəfəri təltif edilən zaman dövlət başçısı idilər.

Təltif edilənlərdən 2-si qadındır — Mehriban Əliyeva və Zeynəb Xanlarova.

"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərdən ən gənci İlham Əliyev (43 yaşında), ən yaşlısı isə Nəriman Həsənzadə  (95 yaşında) olmuşdur.

## Siyahı

## Qalereya

File:Ceremony of presenting awards was held (Azerbaijan-Tajikistan) 2.jpg|İlham Əliyev Emoməli Rəhmona "Heydər Əliyev" ordenini təqdim edən zaman (12 iyun 2012-ci il)
File:Kazakh President Nursultan Nazarbayev presented with "Heydar Aliyev" Order 2.jpg|İlham Əliyev Nursultan Nazarbayeva "Heydər Əliyev" ordenini təqdim edən zaman (3 aprel 2017-ci il)
File:Award ceremony was held as part of Italian President's official visit to Azerbaijan.jpg|İlham Əliyev Serco Mattarellaya "Heydər Əliyev" ordenini təqdim edən zaman (18 iyul 2018-ci il)


## Həmçinin bax
* "Heydər Əliyev" ordeni

## Qeydlər

## İstinadlar
Xocalı soyqırımı günü

**Xocalı soyqırımı günü** və ya **Xocalı genosidi günü** — 1992-ci il fevralın 26-da erməni təcavüzkarları tərəfindən törədilmiş, Azərbaycan xalqının milli faciələrindən və bəşər tarixinin qanlı səhifələrindən biri olan Xocalı hadisələrinin hər il qeyd olunduğu matəm günü.

## Şəkillər

Fayl:Tirəxtur yandaşları və Xocalı soyqırımının anması.jpg|Xocalı soyqırımı şəhidlərinin xatirəsinə


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı
* Xocalı soyqırımı qurbanlarının siyahısı
* Xocalıya ədalət
"Şöhrət" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

__NOTOC__
**[["Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)|"Şöhrət" ordeni]]** — Azərbaycan Milli Məclisinin 10 noyabr 1992-ci il tarixli 370 nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilmiş və Azərbaycan Prezidentinin 6 dekabr 1993-cü il tarixli Sərəncamına əsasən təsis edilmiş ordendir. "Şöhrət" ordeni Azərbaycanın vətəndaşlarına, əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə iqtisadi, elmi-texniki, sosial-mədəni inkişafda xüsusi xidmətlərinə, sülhün və xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsində və əməkdaşlığın inkişafında xüsusi xidmətlərinə, sənaye, nəqliyyat, rabitə, tikinti sahələrində və xalq təsərrüfatının digər sahələrində görkəmli əmək nəticələrinə görə verilir.

1994-cü ildən bu tərəfə **880 nəfər** "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

## Təsnifləndirmə

## 1994–1999

### 1994
# Kərim Əli oğlu Kərimov — 31.03.1994
# İlyas Məhəmməd oğlu Əfəndiyev — 24.05.1994
# Qurban Abasqulu oğlu Abasov — 16.06.1994
# Hüseyn Məmmədəli oğlu İbrahimov — 27.06.1994
# İsmayıl Qəhrəman oğlu Şıxlı (İsmayıl Şıxlı) — 04.07.1994
# Şeyxülislam Allahşükür Hümmət Paşazadə — 26.08.1994

### 1995

### 1996

### 1997

### 1998

### 1999

## 2000–2009

### 2000

### 2001

### 2002

### 2003

### 2004

### 2005

### 2006

### 2007

### 2008

### 2009

## 2010–2019

### 2010

### 2011

### 2012

### 2013

### 2014

### 2015

### 2016

### 2017

### 2018

### 2019

## 2020–2029

### 2020

### 2021

### 2022

### 2023

### 2024

### 2025
# Məmməd Qurban oğlu Musayev — 27.01.2025
# Fəxrəddin Manaf oğlu Manafov — 01.08.2025
# Counz Robert Qəri — 18.09.2025
# Rasim Məhəmməd oğlu Əlquliyev — 05.11.2025
# Əkpər Əkpər oğlu Feyzullayev — 05.11.2025
# İradə Məmməd qızı Hüseynova — 05.11.2025
# Kərim Kərəm oğlu Şükürov — 05.11.2025

### 2026
# Məsud Rüstəm oğlu Aşina — 07.01.2026
# Anar Camal oğlu İsgəndərov — 09.01.2026
# Nadejda Vasilyevna İsmayılova — 16.06.2026

## Qeydlər

## İstinadlar
Əli Əlizadə (futbolçu)

**Əli Əlizadə** () — İranlı futbol hücumçusudur. Əlizadə 2010-cu ilin iyul ayında Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Şirazın Fəcr-i Sipasi və Bərq futbol klubları və Tehranın Persepolis və İstiqlal futbol klublarında oynamışdır. O İran futbolunda, əlləri ilə çox uzun ovt atmaqla qol vurmaq durumu yartamaq için, tanınmışdır.

## İstinadlar
Məhəmməd Həsən İbrahimi

**Məhəmməd İbrahimi** () — İran futbolçusu, hücumçu. İbrahimi 2009-cü ildən Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Şirazın Muxabirat klubunda oynamışdır.
"İstiqlal" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı

__NOTOC__
**[["İstiqlal" ordeni]]** — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1992-ci il 10 noyabr tarixli 370 saylı Qanunu ilə təsis edilən "İstiqlal" ordeni 1992–2005-ci illərdə Azərbaycanın ən ali dövlət təltifi hesab olunub. 1995-ci ildən bu günədək **74 nəfər** bu ordenlə təltif edilib.

"İstiqlal" ordeni ilə təltif edilən 74 nəfərdən 66-sı Azərbaycan vətəndaşı, 9 nəfəri isə xarici dövlətlərin vətəndaşlarıdır. 2 nəfər — Xəlil Rza Ulutürk və Ziya Bünyadov ölümündən sonra ordenlə təltif edilib.

Ordenlə təltif edilən 75 nəfərdən cəmi 9 nəfəri qadındır — Mirvarid Dilbazi, Leyla Bədirbəyli, Vera Şirye, Əminə Dilbazi, Zeynəb Xanlarova, Fidan Qasımova, Xuraman Qasımova, Fatma Səttarova və Şəfiqə Məmmədova.

"İstiqlal" ordeni ilə təltif edilənlərdən ən gənci Şeyxülislam Hacı Allahşükür Paşazadə (50 yaşında), ən yaşlısı isə Lətif Hüseynzadə (99 yaşında) olub.

"İstiqlal" ordeni ilə təltif edilənlərdən 34 nəfəri Heydər Əliyev tərəfindən, 40 nəfəri isə İlham Əliyev tərəfindən mükafatlandırılıb.

## Siyahı

## Qalereya

Fayl:President Ilham Aliyev and Fidan Gasimova.jpg|İlham Əliyev Fidan Qasımovaya ordeni təqdim edən zaman (16 iyun 2017)
Fayl:President Ilham Aliyev and Rauf Abdullayev.jpg|İlham Əliyev Rauf Abdullayevə ordeni təqdim edən zaman (28 oktyabr 2017)
Fayl:President Ilham Aliyev and Farhad Badalbeyli.jpg|İlham Əliyev Fərhad Bədəlbəyliyə ordeni təqdim edən zaman (25 dekabr 2017)
Fayl:İlham Əliyev Milli Məclisin deputatı Fəttah Heydərova “İstiqlal” ordeni təqdim edib 2.jpg|İlham Əliyev Fəttah Heydərova ordeni təqdim edən zaman (22 fevral 2018)
Fayl:Ilham Aliyev presented “Istiglal” Order to Fatma Sattarova, Chairperson of Organization of War, Labor, and Armed Forces Veterans 03.jpg|İlham Əliyev Fatma Səttarovaya ordeni təqdim edən zaman (25 yanvar 2022)
Fayl:İlham Əliyev və Rasim Balayev (2023).jpg|İlham Əliyev Rasim Balayevə ordeni təqdim edən zaman (8 avqust 2023)


## Həmçinin bax
* "İstiqlal" ordeni

## Qeydlər

## İstinadlar
"Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilənlərin siyahısı

Bu siyahı **[["Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı]]** ilə təltif edilmiş şəxsləri ehtiva edir.

## 1-ci dərəcəli

## 2-ci dərəcəli

## 3-cü dərəcəli
# Əsgərli Emil Əlihüseyn oğlu — 15.11.2013
# Qasımov Sərxan Vaqif oğlu — 27.12.2013
# Cəfərov Elnur Cəfər oğlu — 23.01.2014
# Əzizov Səbuhi Rüstəm oğlu — 27.01.2014
# Quliyev Eşqin Firəddin oğlu — 07.02.2014
# Nöhbalayev Kərəm Şahin oğlu (ölümündən sonra) — 26.02.2014
# Həsənov Elvin Çingiz oğlu (ölümündən sonra) — 17.03.2014
# Abilov Xudaverdi Fərhad oğlu (ölümündən sonra) — 28.05.2014
# Kərimov Səməndər Fazil oğlu (ölümündən sonra) — 17.06.2014
# Almazov İsə Ziyad oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Əliyev Pərvin Səlahəddin oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Hüseynov Rahil Əfsər oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Əhmədov Elçin Rasim oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Quliyev Sənan Qeyrət oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Əhmədov Qaryağdı Eldar oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Məmmədov Səftər Əlihüseyn oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Rəhimov Əli Fətulla oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Coşqunov Mustafa Əhmədcan oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Abdulov Hüseyn Etibar oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# İbrahimov Elnur Məhiyəddin oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Poladov Vüqar Hidayət oğlu (ölümündən sonra) — 03.08.2014
# Qarazadə Anar Vidadi oğlu (ölümündən sonra) — 05.08.2014
# Muradov İlkin Məmməd oğlu — 12.11.2014
# Əzizov Rüstəm İzzət oğlu (ölümündən sonra) — 25.01.2015
# Həmidov Taleh Saleh oğlu (ölümündən sonra) — 14.03.2019
# Kərimli Məhəmməd Məzahim oğlu — 28.12.2020
# Mirzəxanov Ömər Roman oğlu — 28.12.2020
# Bəhrəmov Abuzər İltifat oğlu — 27.10.2019
# Məmmədov Səxavət Fizuli oğlu (ölümündən sonra) — 27.03.2019
# Fətizadə Elvin Xəyal oğlu — 16.02.2021
# Mursalov Qurban Ədalət oğlu-12.09.2022
# Yaqubov Cahid Etibar oğlu -2022
# Oruclu İlkin Oruc oğlu - 08.11.2024
# İsmayılov Babək Afər oğlu - 19.08.2025
## Həmçinin bax
* "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı
* Azərbaycan Respublikasının orden və medalları ilə təltif edilənlərin siyahıları

## İstinadlar
Davud Danişdust

**Davud Danişdust** (6 avqust 1985) — İran futbolçusu, müdafiəçi. Danişdust 2010-cu ildən Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Məşhədin Əbumüslüm klubunda oynamışdır.
Abbas Məhəmmədi

**Abbas Məhəmmədi** () — İran futbolçu, qapıçı.

## Həyatı
Abbas Məhəmmədi 2010-cu ildən Təbrizin Traktor Sazi klubunun oyunçusudur. O Traktor Sazi klubuna gəlməmişdən öncə Mis-i Kirman və Sipahan futbol klublarında oynamışdır. Abbas Məhəmmədi İran çempionatının 2010/2011 mövsümündə ən az (29) buraxan qapıçı olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəmil Çiçək

**Cəmil Çiçək** () — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri.

## Həyatı və fəaliyyəti
1946-cı ildə Yozqatda doğulan Cəmil Çiçək İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. Turqut Özalla bərabər Ana Vətən Partiyasının qurucularından olan Cəmil Çiçək bu qurumun hakimiyyəti illərində ailə məsələləri üzrə dövlət naziri vəzifəsini icra edib. TBMM-in 18, 20, 21, 22-ci çağırışlarında Ankaradan millət vəkili seçilib.

2002-ci ildə AKP-nin qurulmasında iştirak edən Cəmil Çiçək Rəcəb Teyyub Ərdoğan hökumətində ədliyyə naziri, baş nazirin müavini və hökumət sözçüsü vəzifələrində çalışıb.

Evlidir, 3 övladı var.

## [[Türkiyə Böyük Millət Məclisi]]nə sədr seçilməsi
2011-ci il iyulun 4-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinə sədr seçilib.

Cəmil Çiçəklə bərabər sədrliyə AKP-dən Zelkif Kazdal, Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından (MHP) Tunca Toskay namizəd olublar. İlk turda Cəmil Çiçək 302, Tunca Toskay 50, Zelkif Kazdal 23 səs alıb. Qələbə üçün millət vəkillərinin üçdə ikisinin (367) səsini almaq tələb olunduğundan ikinci tur keçirilib. Zelkif Kazdal namizədliyini geri çəkib və Cəmil Çiçək 322, Tunca Toskay isə 52 səs alıb. Bu turda da üçdə iki səs çoxluğu tələb olunduğu üçün yeni sədr üçüncü turda müəyyənləşib. Cəmil Çiçək bu turda da 322 səs alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* TÜRKİYƏ PARLAMENTİNİN SƏDRİ ÜÇÜNCÜ TURDA MÜƏYYƏNLƏŞDİ
Otto fon Habsburq

**Otto fon Habsburq** (; ) — son Avstriya-Macarıstan imperatoru I Karlın oğlu, son taxt vəliəhdi.

98 yaşında Almaniyada ölüb. Avstriya-Macarıstanın son imperatoru I Karlın oğlu Otto Habsburq Lotringen 20 il Almaniyanı Avropa Parlamentində millət vəkili qismində təmsil etmişdi.

1919-cu ildə kral I Karl ölkədən çıxarıldı və İsveçrəyə yollandı. Onun oğlu Otto isə 1996-cı ildə bütün haqlarından imtina etməsi barədə razılıq imzalayandan sonra ölkəyə dönə bilmişdi.

## İstinadlar

## Mənbə

* Son imperatorun oğlu öldü
Nağı bəy Əlizadə

**Nağı bəy Əlizadə** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Mühafizə Dəstəsinin rəisi, podpolkovnik.

## Həyatı
Əlizadə Nağı bəy 1897-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlib.

## Fəaliyyəti
1919-cu il fevralın 18-də Azərbaycan Parlamentində "Parlamenti Mühafizə Polisinin təşkili" məsələsini müzakirə edilir. Belə bir strukturun yaradılması zəruri hesab edilir və 4 maddədən ibarət qanun layihəsi təsdiq olunur. Yeni qanuna görə 200 nəfərlik polis dəstəsinin yaradılması məqbul sayılır. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təklifi ilə yeni yaradılan polis strukturu "Parlamenti Mühafizə Dəstəsi" adlandırılır(sənədlərdə "Parlamentin Qoruyucu Bölüyü" də yazılmışdır…). Yeni strukturun təşkilinə dövlət xəzinəsindən 2.200000 manat ayrılır. Parlamenti Mühafizə Dəstəsinin komanda (idarə) heyəti 6 ştat vahidi üzrə təsis olunur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Mühafizə Dəstəsinin rəisi podpolkovnik Nağı bəy Əlizadə təyin edilir. Onun aylıq məvacibi 4500 rubl idi. Parlamenti Mühafizə Dəstəsi Parlamentin Rəyasət Heyətinə tabe olub, onun tərəfindən də formalaşdırılır və vazxtaşırı ona hesabat verirdi. Lakin o bəzi məsələlərdə Azərbaycan Cümhuriyyəti DİN-ə də tabe idi və zəruri hallarda onun tədbirlərinə də cəlb olunurdu.

## Ölümü
Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentini Mühafizə Polisinin ilk rəisi Nağı bəy Əliyev Azərbaycanda sovet hakimiyyəti elan olunduqdan sonra bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək, elə 1920-ci ildə güllələnmişdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə özünün "Azərbaycan Cümhuriyyəti" kitabında qaimməqam Nağı bəy Əlizadəni "İstiqlal şəhidi" adlandırmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
Bloqosfera

**Bloqosfera** ()  – termini noosfera və bu kimi terminlərə analoji olaraq yaranmış, birlik və ya sosial şəbəkələrə oxşar “bloqlar toplusunu” özündə əks etdirir. 1999-cu ilin avqustunda San-Fransisko şəhərində (ABŞ) yerləşən Pyra Labs kompüter şirkəti ilk dəfə ödənişsiz, kütləvi istifadəyə yararlı və çox sadə istifadə vasitələri olan bloq saytı (Blogger.com) yaratdı. Sonradan bu sayt Google şirkəti tərəfindən alındı. Məhz *Blogger* çoxlu sayda bloqların yaranmasına və yeni noosfera olan **bloqosfer**anın sürətlə inkişafına təkan verdi.

## Yaranma tarixi
Bu ifadə ilk dəfə 10 sentyabr 1999-cu il tarixində Bred Qrehem (Brad Graham) tərəfindən zarafatla işlədilmişdir. İfadə ingilis dilində belə səslənirdi: “**Goodbye, cyberspace! Hello, blogiverse? Blogosphere? Blogmos?**”.

2002-ci ildə bu termin Vilyam Kvik (William Quick) tərəfindən yenidən işlədilməyə başladı. 
Həmin ifadə Amerikanın Əfqanıstanda həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatları işıqlandıran bloq şəbəkələrinə, sonradan isə başqa şəbəkələrə yayıldı.

## Azərbaycanda bloqosfera
Hazırda Azərbaycanda bloqosfera sürətlə inkişaf edir, minlərlə bloqlar aktiv olaraq yazılır və mütəmadi olaraq yenilənir. Azərbaycanda bloqların yazılması BarKamp tədbirlərindən sonra daha da sürətlənmişdir. Azərbaycanda həmçinin Bloqosfer adlı tədbir də keçirilib. Bloqçuluq Azərbaycanda sürətlə inkişaf etsə də, ATƏT və başqa təşkilatların hesabatlarında bloqçuluq və media ilə bağlı problemlərin qalması faktlarına ara-sıra rast gəlmək olur. Belə ki, Google və Mərkəzi Avropa Universitetinin birgə təşkil etdiyi "Azadlıqda İnternet 2010" adlı tədbirdə (20-22 sentyabr, 2010, Budapeşt, Macarıstan) ATƏT-dən olan nümayəndə Dunja Mijatovic Azərbaycanda bloqçuluq və medianın sıxılması barədə fikir bildirmişdi.

## İlk görüş
Azərbaycan bloqosferasında ilk görüş 2008-ci ilin 27 aprel tarixində Fərhad Əskərzadənin təşəbbüsü ilə Bakıda keçirilib. Görüşdə Azeriblog.com bloq saytının admini Fərhad Əskərzadə, Azeriblog.com-dan olan bloqerlər, BarKampdan Rəşad Mehbaliyev və Emin Hüseynzadə, "İrəli" İctimai Birliyinin İT departamentin bloqçuları iştirak ediblər. Görüşü keçirməkdə məqsəd Azərbaycanda bloqosferanın inkişafını müzakirə etmək olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Bloq
*Bloqçu
Fəxri Vəkilov

**Fəxri Məmmədrza oğlu Vəkilov** () — səhiyyə təşkilatçısı, tibb alimi, bir neçə dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, 1947–1952-ci illərdə SSRİ Səhiyyə naziri olmuş Yefim İvanoviç Smirnovun (1904–1989) baş referenti, Azərbaycan SSR səhiyyə naziri (1963–1970). Azərbaycan SSR əməkdar həkimi, səhiyyə əlaçısı, tibb elmləri namizədi. Şair Mənsur Vəkilovun atasıdır. ADR Parlamentinin üzvü, Azərbaycanda səhiyyənin ilk təşkilatçılarından biri olan Məmmədrza ağa Vəkilovun oğludur.

## Həyatı və fəaliyyəti
Fəxri Məmmədrza oğlu Vəkilov 1916-cı ildə oktyabr ayının 11də Qazax qəzasının Yuxarı Salahlı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.

1937–1941-ci illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutunda təhsil almışdır. İkinci dünya müharibəsi illərində sovet ordusunda xidmət etmiş, tibb xidməti kapitanı rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. 1946-cı ildə müharibədən qayıtdıqdan sonra Tibb İnstitutunu bitirmişdir. Moskvada səhiyyə təşkilatçılarının ali kurslarını bitirdikdən sonra 1947–1952-ci illərdə SSRİ Səhiyyə naziri Yefim İvanoviç Smirnovun (1904–1989) şəxsi təşəbbüsü ilə həmin Naziirliyin aparatına işə dəvət edilmiş, nazirin baş referenti kimi 1952-ci ilə qədər orada çalışmışdır.

1952-ci ildən Azərbaycan SSR səhiyyə nazirinin müavini, 4-cü Baş İdarənin rəisi vəzifəsini daşımışdır. 1959–1961-ci illərdə Bakı Şəhər Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin birinci müavini vəzifəsində işləmişdir. 1961–1963-cü illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti İşlər İdarəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1963–1970-ci illərdə Azərbaycan SSR səhiyyə naziri olmuş, 1970–1976-cı illərdə Elmi-Tədqiqat Vərəm İnstitutunda direktor işləmişdir.

Tibb elmləri namizədi idi. Doktorluq dissertasiyası üzərində işləyirdi. Dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

1987-ci ilin fevral ayının 2-də 70 yaşında dünyasını dəyişmişdi. Anadan olmasının 80 illiyi təntənə ilə qeyd edilmişdi.

### Ailəsi
Böyük qızı Adilə xanım Vəkilova (1937) Azərbaycan Musiqi Akademiyasının pedaqoqlarından biridir. Oğlu mərhum şair və tərcüməçi Mənsur Vəkilov (1939–2009), "Литературный Азербайджан" (rus dilində) jurnalının baş redaktoru idi. Bir sıra kitabların müəllifi olmuşdur. Mənsurun xanımı İradə Vəkilova (1935–1998) jurnalist, "Bakinski raboçi"  qəzetinin baş redaktoru idi. Onun da qələmindən bir sıra əsərlər çıxmışdır. Kiçik qızı Nailə xanım (1941) ata-babasının yolunu gedərək, özünə həkim peşəsini seçmişdir.

## Mükafatları
Fəxri Vəkilov "Azərbaycan SSR əməkdar həkimi", "Səhiyyə əlaçısı" adlarını daşıyırdı. 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, bir çox SSRİ medalları ilə təltif olunmuşdu.

Laos kralı Azərbaycanda səfərdə olarkən, şəxsən onu ölkəsinin "Milyon fil və çətir" ordeni ilə təltif etmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Fərzad Aşubi

**Fərzad (Qulam Abbas) Aşubi** (6 aprel 1980, Rey ya Şabdüləzim, Tehran)) — İran futbolçusu, müdafiəçi. Aşubi 2011-ci ilin iyul ayında Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə  Slovakiyanın Dunayska Streda, Uğab, Mis-i Kirman, Tehranın Persepolis və İstiqlal futbol klublarında oynamışdır. İran milli futbol komandasının oyunçusu olmuşdur.
Mehdi Sabiti

**Mehdi Sabiti** (1 fevral 1975, Tehran) — İran futbolçusu, qapıçı. Sabiti 2009-cu ildən Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Məşhədin Əbumüslüm, Zəncanın Şahab və Tehranın Dəmir Yolu futbol klublarında oynamışdır. Abbas Məhəmmədi Traktor Sazi klubunun heyətinə cəlb olunandan sonra Sabiti klubun ikinci qapıçısı oldu.

## İstinadlar
Mazandaran dili

**Mazandaran dili** (مازرونی),**Təbəri dili** və ya **Təbəristan dili** — Hind-Avropa dil ailəsinin İran dil qrupuna daxil olan dil. İranın şimalında, Xəzər dənizinin cənub sahilində yerləşən Mazandaran ostanında yayılmış dildir. Gilan və Talış dilinə yaxın dildir.

## Sözlər müqayisəsi
Hüseyn bəy Nəbibəyov

**Nəbibəyov Hüseyn bəy Qasım bəy oğlu** (15 yanvar 1892–1931) — Çar Rusiyası, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti, polkovnik, Sovet dönəmində hərbi hazırlıq müəllimi, 1930-cu il Şəki üsyanının rəhbərlərindən biri olmuş polkovnik Bəhram bəy Nəbibəyovun, AXC ordusunun podpolkovniki Zahid bəy Nəbibəyovun və AXC Birinci Cavanşir piyada alayının kapitanı Vahid bəy Nəbibəyovun qardaşı.

## Həyatı
Hüseyn bəy Nəbibəyov 1892-ci ildə Azərbaycanın Şəki şəhərində bəy ailəsində anadan olub. Şəkidə Rus-Tatar məktəbində bir müddt oxuduqdan sonra  təhsilini Kutaisi Realnı məktəbində davam etdirib. Sonra Sankt-Peterburqdakı Konstantin artilleriya məktəbini birinci dərəcəli diplomla başa vurub. Böyük qardaşı Bəhram bəy Nəbibəyovun komandiri olduğu Qafqaz iyirminci artilleriya briqadasında podporuçik kimi hərbi xidmətə başlayıb. Hüseyn bəy 1914-cü ildə poruçik, 1916-cı ildə ştabs-kapitan rütbəsinə layiq görülüb. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ordusunda podpolkovnik rütbəsi ilə yüksək vəzifədə çalışıb. Bir müddət Bakı hərbi dairəsi məhkəməsinin hakimi olub. Hakim işlədiyi dövrdə Cümhuriyyətin hərbi naziri, atilleriya generalı Səməd bəy Mehmandarova sui qəsd edən dəstənin məhkəmə işini aparan Hüseyn bəy cinayətkarların layiqli cəzalandrılmasına nail olmuşdur. 1920-ci ildə polkovnik rütbəsi almışdır.
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra hərbi fəaliyyətini davam etdirmiş və Azərbaycanda yaradılmış hərbi komandirlər məktəbində 1921-1926-cı illərdə müəllimlik etmişdir. 1926-cı ildə Şəkiyə köçmüş Hüseyn bəyin təşəbbüsü ilə bir neçə məktəbdə hərbi hazırlıq fənni tədris edilməyə başlanmış və özü məktəblərin biridə hərbi rəhbər işləmişdir.
1930-cu ildə baş vermiş Şəki üsyanı bolşeviklər tərəfindən amansızcasına yatırldıqdan və üsyanın hərbi rəhbəri, Hüseyn bəyin böyük qardaşı Bəhram bəy öldürüldükdən sonra Hüseyn bəy həbs olunmuş və sonrakı taleyindən heç bir məlumat olmamışdır. Ailəsinə şifahi, telefon vasitəsilə verilmiş məlumatda 1931-ci ildə vəfat etdiyi bildirilib.

## Həmçinin bax
* Nəbibəyovlar

## İstinadlar
Tarzən

**Tarzən** — Tar ifaçısı olan şəxs.

## Məşhur tarzənlər
* Ağasəlim Abdullayev
* Arslan Növrəsli
* Baba Salahov
* Bəhram Mansurov
* Ceyran Haşımova
* Elçin Həşimov
* Elxan Mansurov
* Əhməd Bakıxanov
* Əhsən Dadaşov
* Humay Qədimova

* Hacı Məmmədov
* Malıbəyli Həmid
* Malik Mansurov
* Məhbub Şüküroğlu
* Məmmədağa Muradov
* Məmmədxan Bakıxanov
* Məşədi Cəmil Əmirov
* Məşədi Zeynal Haqverdiyev
* Mirzə Mansur Mansurov
* Mirzə Sadıq
* Möhlət Müslümov
* Nadir Mansurov
* Ramiz Quliyev
* Sahib Paşazadə
* Səbuhi Cəfərov
* Sərvər İbrahimov
* Şövkət Babayeva
* Şəhriyar İmanov
* Şirin Axundov
* Vamiq Məmmədəliyev
* Varid Fərzəlibəyov
* Zamiq Əliyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Tar
* Azərbaycan musiqisi
Hatay dövləti

**Hatay dövləti** (Ərəbcə : لواء الإسكندرونة Lva 'Alaskandarune — İskəndərin Tugayı) hal-hazırda Türkiyə Respublikasına bağlı Hatay bölgəsində 7 sentyabr 1938 ilə 23 iyul 1939 tarixləri arasında qurulan dövlətdir. 23 iyul 1939 günü Türkiyə Respublikasına daxil olmuşdur.

## Hatayın tarixi
Hatay tarix boyu bir çox sivilizasiyaya ev sahibliyi etmiş və strateji mövqeyinə görə həmişə maraq bölgəsi olmuşdur. Hetlərdən farslara, Romalılardan Bizanslılara qədər bir çox sivilizasiyalar bölgədə hökm sürmüşdür. 16-cı əsrdə Osmanlı İmperatorluğunun hakimiyyəti altına keçən Hatay 1918-ci ildə Mudros barışıq müqaviləsi ilə fransızlar tərəfindən işğal edildi.

Türk xalqı Fransanın işğalı altında olan Hatayda müstəqillik mübarizəsini davam etdirdi. Bu mübarizəyə Hatay Türkçü Cəmiyyəti və Tayfur Sökmen kimi liderlər öncülük etmişlər.

1937-ci ildə Millətlər Cəmiyyətinin qərarı ilə Hatay xüsusi status aldı və Hatay Dövləti yaradıldı. 2 sentyabr 1938-ci ildə Hatay Millət Məclisinin qəbul etdiyi qərarla müstəqillik elan edildi. Dövlətin ilk prezidenti Tayfur Sökmen, baş naziri isə Əbdürrəhman Mələk olub.

## Hatay Dövlətinin Siyasi və İctimai Quruluşu
Hatay Dövlətinin əhalisi türk, ərəb, erməni və kürd kimi müxtəlif etnik qruplardan ibarət idi. Dövlətin rəsmi dilləri türk və ərəb dilləri idi. Hatay Milli Məclisində 40 yer var idi və bu yerlərin 22-si türklər, 18-i isə ərəblər üçün ayrılmışdı.

### Hatay Dövlətinin İqtisadiyyatı
Hatay dövlətinin iqtisadiyyatı əkinçilik və heyvandarlığa əsaslanırdı. Əsas kənd təsərrüfatı məhsulları pambıq, buğda, arpa və zeytun olub. Heyvandarlıqda mal-qara və qoyunçuluq geniş yayılmışdı.

## Hatayın Türkiyəyə qoşulması
1939-cu il iyunun 29-da Hatay Milli Məclisi Türkiyənin tərkibinə daxil olmaq qərarına gəldi. Bu qərar 7 iyul 1939-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən təsdiq edilmişdir. Beləliklə, Hatay Türkiyə Cümhuriyyətinin 63-cü şəhəri oldu.

## İstinadlar
Səid Məhəmmədpur

**Səid Məhəmmədpurkərkərağ** (d. 3 mart 1993, Ərdəbil, İran) — İran idmançısı, ağırlıqqaldıran. 2011-ci ildə Dünya Gənclər Yarışlarında 3 qızıl medal almışdır. Əslən azərbaycanlıdır.

## İstinadlar
Baqramda təyyarə qəzası (6 iyul 2011)

## Məlumat
Yük tutumu 40 ton olan təyyarə 2005-ci ildə hazırlanıb və 2011-ci ilin fevralında tam texniki baxışdan keçib. 2011-ci ilin iyununda o, növbəti texniki baxışdan keçib.

Bakı-Baqram marşrutu ilə hərəkət edən və 5 iyul 2011-ci il tarixində, saat 21:26-da (yerli vaxtla) havaya qalxan təyyarənin göyərtəsində Heydər Əliyev adına beynəlxalq hava limanından qəbul etdiyi 18 ton yük olub. Baqrama uçuşdan qabaq həmin gün təyyarə Küveyt-Bakı marşrutu üzrə uçuş yerinə yetirib və hər hansı nasazlıq qeydə alınmayıb.

Azərbaycan Mülki Aviasiya Administrasiyasından bildiriblər ki, İL-76 4K-AZ 55 yük təyyarəsinin göyərtəsində 9 nəfər heyət üzvü olub. Təyyarənin kapitanı 1969-cu il təvəllüdlü Kuzmin Sergey Viktoroviç 4576 saat uçuş həyata keçirmiş təcrübəli pilotdur.

Əfqanıstanın Hava Məkanının İdarə Edilməsi Xidmətinin məlumatına görə, iyulun 6-da saat 00:10-da (Bakı vaxtı ilə saat 02:10) Baqram aeroportu yaxınlığında yerə enməli olan Azərbaycanın "Silk Way" aviaşirkətinin İL-76 4K-AZ 55 yük təyyarəsi ilə əlaqə kəsilib və təyyarə radarlardan itib. Eyni zamanda, təyyarənin uçuşunu idarə edən dispetçer Kabil aeroportundan təxminən 25 kilometr məsafədə 4 kilometr yüksəlikdə alov gördüyü barədə məlumat verib.

Əlaqə kəsilənədək hava gəmisindən nasazlıq və ya qəza vəziyyəti ilə bağlı hər hansı məlumat daxil olmayıb.

"Taliban" hərəkatının nümayəndəsi Zəbibulla Mücahid Əfqanıstan KİV-inə bildirib ki, "Azərbaycan Hava Yolları"nın təyyarəsini "Taliban" vurub. Kabil Beynəlxalq Hava Limanının nümayəndəsi Azərbaycan təyyarəsinin "Taliban" tərəfindən vurulması barədə xəbərləri təkzib edib. Hava limanının vitse-prezidenti Cəlal Vahab xəbəri təsdiqləmək üçün əlində kifayət qədər informasiya olmadığını bildirib: *"Mənə bununla bağlı artıq müraciət ediblər. Lakin mən onu təsdiqləyə bilmərəm. Hələlik heç kim bu təyyarənin qəzaya uğramasına görə məsuliyyəti üzərinə götürməyib".* Azərbaycanın Pakistan və Əfqanıstandakı səfiri Daşqın Şikarov Azərbaycan təyyarəsinin "Taliban" hərəkatının üzvləri tərəfindən vurulduğunu deyib. "Azərbaycan Hava Yolları" QSC-nin baş direktor müavini İlham Əmirov bildirib ki, hava gəmisinin "Taliban" hərəkatı tərəfindən vurulması əsas versiyalardan biridir.

## Heyət
Təyyarənin 9 nəfərlik gəmi heyəti qəza nəticəsində ölüb. Onlardan 4-ü Azərbaycan, 3-ü Özbəkistan və 2 nəfər də Rusiya vətəndaşıdır. Həmin şəxslər aşağıdakılardır:

#  Gəmi kapitanı Sergey Kuzmin (1969-cu il təvəllüdlü)
#  İkinci pilot Oleq Marşixin (1979)
#  Şturman İqor Çjen (1966)
#  Bort mühəndisi Vladimir Şatobin (1969)
#  Bort-rabitəçi Əhmədcan Axmedjan Xacayev (1955)
#  Bort operatoru Elnur Mahmudov (1981)
#  Bort operatoru Tapdıq Qəhrəmanov (1964)
#  Aviatexnik Əfqan Rəhimov (1980)
#  Aviatexnik Mehman Hüseynov (1962)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Varlılar da ağlayır (teleserial, 1979)

**Varlılar da ağlayır** () — Meksikada 1979-cu ildə istehsal olunmuş telenovella.

## Məzmunu

Marianna Vilyareal atasını itirəndən sonra, ögey anası onu evdən qovur. Böyük bir sərvətin varisi olduğundan xəbərsiz olan bu biçarə qız səadəti üçün paytaxta gəlir. Sadəlövh Mariannanın başına min cür müsibətlər gəlir. Bütün Latın Amerikan seriallarında olduğu kimi, bu dəfə də baş qadın qəhrəmanı kişilər aralarında bölə bilmirlər.

## Təsiri

"Marianna" serialı dünya miqyasında da serial sektorunun inkişafında bir trampilin rolunu oynadı. Hazırda serial bazarında özünəməxsus yer tutan Türkiyədə də o vaxtlar bu serial geniş izlənilirdi, hətta bir neçə faciəyə belə səbəb olmuşdu. Bu barədə Orxan Pamuk "Qar" romanında yazıb:

Qarsda dindar qızlar baş örtüsü geyindiklərinə görə universitetə buraxılmırlar. Artıq qızlardan bəziləri intihar etmişdir. Qarsa jurnalist kimi gəlmiş K.A. intihar etmiş qızlardan birinin ailəsi ilə söhbət zamanı öyrənir ki, qız intihardan qabaq " Marianna" serialına baxıb, bundan sonra otağına keçib intihar edib. Yəqin ki, sevgisi uğrunda mübarizə aparan Mariannanın cəsarəti ilə özünün çarəsizliyini müqayisə etdikdən sonra çıxış yolunu intiharda görmüşdü bədbəxt qızcığaz.

## İstinadlar

## Mənbə

* Qızları intihara sövq edən serial — Marianna ESSE
Abbas ibn Əli

**Abbas ibn Əli, Əbəlfəzl Abbas** (****) ( 4 Şaban 26 AH – 10 Məhərrəm 61 AH;  təqribən 15 may 647 –  10 oktyabr 680) Əhli beytin üzvü, səhabə Həzrət Əlinin və Ümmül Bənin (oğulların anası) Fatimə binti Hişamın oğlu.

Abbas ibn Əli tarixdə daha çox, qardaşı Hüseyn ibn Əliyə qarşı sadiqliyi ilə, onun Əhli-Beytə sevgisi və Kərbəla döyüşündəki rolu ilə daha çox yadda qalıb. O, Ərəbistanda atası Əli ibn Əbu Talib kimi şücaətli qəhrəman kimi tanınmışdır.

## Xarici keçidlər
*QƏMƏRİ BƏNİ HAŞİM HƏZRƏT ƏBULFƏZL ABBASIN (Ə) NURLU ÇÖHRƏSİ 
*Bəni-Haşımin Qəməri: Həzrət Əbülfəzl ağa (ə) 
*Həzrət Əbül-Fəzl Abbas Həzrət İmam Hüseynin (ə) dilindən
Mürsəl bəy Sədrəddinbəyov

**Mürsəl bəy Həsən bəy oğlu Sədrəddinbəyov** — Nuxa Qəza Polis İdarəsinin rəisi, Nuxa qubernatoru, Müsavat Partiyasının üzvü.

## Həyatı
Mürsəl bəy Həsən bəy oğlu Sədrəddinbəyov Şəkidə anadan olmuşdur. Hacı Çələbi xanın nəslindəndir.

Müsavat Partiyasının Şəki özəyinin üzvü olmuşdur. O, partiyaya cəlb etdiyi polis idarəsinin əməkdaşları Əhmədağa Yusifbəyov və Zahidin vasitəsi ilə Müsavat ideyalarını təbliğ edir, onun sıralarını artırırdı. Mürsəl bəyin qurduğu təbliğat sisteminin təsir dairəsi Şəkinin hüdudlarını aşaraq Qəbələ və Ərəş nahiyələrini də əhatə edirdi.

1917-ci ilin aprelində Bakıda keçirilən Qafqaz müsəlmanlarının I qurultayında Şəkidən Şirəli bəy Əmircanov, Mürsəl bəy Sədrəddinbəyov iştirak edirdilər.

## Ailəsi
* Yazıçı Bəhram Çələbinin atası Nütvəli bəyin ata bir, ana ayrı qardaşıdır.
* Mürsəl bəyin atası Həsən bəy bir neçə dəfə evlənmişdir. Sonuncu izdivacından üç oğul: Nütvəli, Ələkbər, Niyazi və bir qız Təhminə xanım dünyaya göz açmışlar. Nütvəli bəy Mustafayev, Ələkbər və Niyazi isə Sədrəddinov soyadı daşımışlar.

## Mənbə
Veronika Kastro

**Veronika Kastro** (; 19 oktyabr 1952, Mexiko, Meksika) — Meksika aktrisası, müğənni, teleaparıcı.

## Həyatı
Veronika Kastro 1952-ci ildə Mexiko şəhərində anadan olub.

Veronika ilk dəfə 16 yaşında "Caballero" jurnalında çılpaq göründü.

Marianna rolunu oynadığı "Varlılar da ağlayır" serialınından sonra isə onun ulduzu parladı. Şöhrəti bütün Latın Amerikasına, İspaniyaya, Fransaya yayıldı. On il sonra isə daha bir serialla – bir zamanlar "Varlılar da ağlayır" serialı qədər sevib baxılan "Yabanı qızıl gül" serialı ilə şöhrətlənən Veronika artıq keçmiş SSRİ-də də bütün kişilərin sevimlisinə çevrilmişdi. Kastro 1992-ci ildə Rusiyaya gələndə isə onu burada təntənə ilə qarşıladılar. Elə bil Bill Klinton Rusiyaya gəlmşdi.

Aktrisanın bir oğlu olmasına baxmayaraq, heç vaxt ərə getməyib, hələ də subaydır.

## Filmoqrafiya

### Filmləri
* *[[La recogida]]* (1972)
* *[[Cuando quiero llorar no lloro]]* (1972)
* *[[La fuerza inútil]]* (1972)
* *[[El arte de engañar]]* (1972)
* *[[El ausente]]* (1972)
* *[[Un sueño de amor]]* (1972)
* *[[Bikinis y rock]]* (1972)
* *[[Mi mesera]]* (1973)
* *[[Novios y amantes]]* (1973)
* *[[Volveré a nacer]]* (1973) в роли Марии
* *[[El primer paso... de la mujer]]* (1974)
* *[[Acapulco 12-22]]* (1975)
* *[[Guadalajara es México]]* (1975)
* *[[Nobleza ranchera]]* (1977)
* *[[El niño y el Papa]]* (1979) в роли Алисии/Гваделупы
* *[[Nana (1985 film)|Nana]]* (1985)
* *[[Johnny Chicano]]* (1981)
* *[[Navajeros]]* (1981) в роли Тони
* *[[Chiquita pero picosa]]* (1986) в роли Флоринды Бенетес/Флор
* *[[El ausente]]* (1989)
* *[[Dios se lo pague]]* (1990)

### Serialları
* *[[No creo en los hombres]]* (1969)
* *[[El amor tiene cara de mujer]]* (1971)
* *[[El edificio de enfrente]]* (1972)
* *[[Barata de primavera]]* (1975) Karina Lobrada rolunda
* *[[Mañana será otro día]]* (1976) Qabriel rolunda
* *[[Pasiones Encendidas]]* (1978) Marta rolunda
* *[[Varlılar da ağlayır (teleserial, 1979)|Varlılar da ağlayır (teleserial)]] (Los ricos también lloran)* (1979) Mariana Villareal rolunda
* *[[El derecho de nacer]] (El derecho de nacer)* (1981) Mariya Yelena rolunda
* *[[Verónica: El rostro del amor]]* (1982) Veronika rolunda
* *[[Cara a cara]]* (1983) Laura rolunda
* *[[Yolanda Luján]] (Yolanda Luján)* (1984) İolanda Luxan rolunda
* *[[Felicidad, ¿dónde estás?]]* (1985) Karina rolunda
* *[[Amor prohibido]] (Amor prohibido)* (1986) Nora rolunda
* *[[Yabanı qızıl gül (teleserial, 1987)|Yabanı qızıl gül (teleserial)]] (Rosa salvaje)* (1987) Roza rolunda
* *[[Mi pequeña Soledad]] (Mi pequeña Soledad)* (1990) İsadora/Soledad
* *[[Valentina]]* (1993) Valentina İzabel Montero/Valentina de Los Anceles
* *[[Pueblo chico, infierno grande]] (Pueblo chico, infierno grande)* (1997) Leonardo Ruan rolunda
* *[[Código Postal]]* (2006) Beatris rolunda

## Mənbə
* Qızları intihara sövq edən serial -Marianna ESSE
Şirəli bəy Əmircanov

**Şirəli bəy Əmircanov** () — Nuxa Şəhər Dumasının sədri, Cavanşir qəzasının rəisi. Azərbaycan Cümhuriyyəti dövründə Nuxa Sülh Bölməsinin sülh hakimi olub. 

## Həyatı
Şirəli bəy Əmircanov 1843-cü ildə Şəkidə anadan olub. Şəki qəza məktəbinin tam kursunu bitirib. Bakı Valilik İdarəsinin 1864-cü il martın 10-da verdiyi qərarla kiçik dəftərxana işçisi kimi Şəki Qəza İdarəsində işləməyə başlayıb. 1868-ci sentyabrın 29-dan etibarən isə burada tərcüməçi vəzifəsinə təyinat alıb. 1875-ci il iyulun 13-də Şəki şəhər 2-ci hissəsinin pristavı, 1877-ci il oktyabrın 14-dən isə Şəki qəzasının polis pristavı təyin edilib. 1879-cu il fevralın 6-dan Gəncə valisinin tərcüməçisi, 1880-ci il noyabrın 7-dən Şəki qəzasının polis pristavı, 1881-ci il sentyabrın 28-dən Cavanşir qəzasının rəis müavini əvəzi, 1883-cü il aprelin 13-dən Cavanşir qəzası rəisinin əvəzi təyin edilib. 1884-cü il mayın 29-da Cavanşir qəzasının rəisi təyin olunub. Yürüş və döyüşlərdə olmayıb. Xidməti boyunca 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna və 3-cü dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordenləri ilə təltif olunub. 1917-ci ilin aprelində Bakıda keçirilən Qafqaz müsəlmanlarının I qurultayında Şəkini Şirəli bəy Əmircanov təmsil edib. O dövrdə o, Türk Sosial-Federativ İnqilabi Partiyasının yerli özək təşkilatına rəhbərlik edib və Nuxa Şəhər Dumasının sədri olub. 1917-ci ilin yanvarından Nuxa qəzası 1-ci sahəsinin sülh hakimi, 1918-ci il sentyabrın 14-dən isə tarixdən Nuxa Sülh Bölməsinin sülh hakimi vəzifəsində işləyib.

Şəki şəhərində onun rəhbərliyi ilə "Nuxa Təhsil Cəmiyyəti" yaradılıb. Cəmiyyət şəhərdə maarifin, mədəniyyətin inkişafında və yeni məktəblərin, mədəni-maarif müəssisələrinin təşkilində iştirak edirdi.

Şəki şəhərində 2 evi, Suçma kəndinin yarısı, əkin, biçin və otlaq yerləri olub.

1922-ci ildə dünyasını dəyişib.

## Ailəsi
18783-cü ildə kornet Mustafa ağa Şəkixanovun qızı Fatma xanımla ailə qurub. Bu evlilikdən Əbdüləli bəy, Lütfəli bəy, Haşım bəy, Bilqeyis xanım, Dilaram xanım, Xanım xanım adlı övladları dünyaya gəlib.

Oğlu Azərbaycan Əbdüləli bəy Əmircanov Azərbacyan Milli Şurasının üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin maliyyə naziri olub. Aprel işğalından sonra İstanbula mühacirət edib, orada fəaliyyət göstərən Azərbaycan Milli Mərkəzinin üzvü olub. O, 1948-ci ildə İstanbulda vəfat edib.

Oğlu Haşım bəy Əmircanov Dəvəçi sülh bölməsində müstəntiq işləyib. 1910-cu ildə "Nicat" Cəmiyyətinin İdarə Heyətinə üzv seçilib. 1911-ci ildə quberniya katibi mülki rütbəsini alıb. 1918-ci ildə Şəkiyə hücuma keçən erməni dəstəsi ilə danışıqlarda olan zaman öldürülüb.

## İstinadlar
Dünyanın xilaskarı (da Vinçi)

**Dünyanın xilskarı** () — Məşhur rəssam Leonardo da Vinçinin əsəri.

## Haqqında
Leonardo da Vinçi "Salvator Mundi" rəsmini 1506–1513-cü illərdə Fransa kralı XII Lüdovik üçün çəkib. XVII əsrdə əsərin sahibləri İngiltərə kralları I Karl və II Karl olub. Ancaq əsər XIX əsrin ikinci yarısında itib.

Uzun müddət bu əsərin Leonardo da Vinçinin şagirdlərindən birinə məxsus olduğu ehtimal edilsə də, restavrasiyadan sonra mütəxəssislər əsərin dahi rəssama məxsus olduğu qənaətinə gəliblər.

Əvvəllər "Salvator Mundi"nin sahibi amerikalı bir diller olmuşdur. Əsərin 2011-ci ilin noyabrında London milli qalereyasında auksiona çıxarılması gözlənilirdi.

"Salvador Mundi" 2017-ci ilin noyabrında "Kristis" auksionunda 450 milyon dollara satılmaqla, ən bahalı rəsm əsəridir.

## Həmçinin bax
* Ən bahalı rəsm əsərlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Qiyməti 201 milyon dollar olan portret!
Birbaşa çıxma

**Birbaşa çıxma** (*α*, *R. A.* — ) — Göy ekvatoru qövsü. Birbaşa çıxma ekvatorial koordinat sistemlərindən biridir.

## İstinadlar
* Right ascension and declination visualized
İnqilabçı

**İnqilabçı** — inqilabı hazırlayan, ona hazırlaşan və onda fəal iştirak edən şəxs. Dissidentlər kimi keyfiyyət dəyişiklikləri istəyirlər, ancaq dissidentlər onu dinc, qeyri-zorakılıq yolu ilə olmasına çalışırlar.

## Ədəbiyyat
* Nechayev, Spartacus Educational website by John Simkin 
* "Socialism and Man in Cuba" A letter to Carlos Quijano, editor of Marcha, a weekly published in Montevideo, Uruguay; published as "From Algiers, for Marcha: The Cuban Revolution Today" by Che Guevara on March 12, 1965 
* 'Krant', M.L.Verma (1997). Sarfaroshi Ki Tamanna. Delhi India: Praveen Prakashan. p. 174.  

## Həmçinin bax
* İnqilab
* Bolşeviklər
Səth parlaqlığı

**Səth parlaqlığı** və ya **Obyektin görünən səthi parlaqlığı** — obyektdən onun vahid səthinə düşən hissəsindən fəza bucağı vahidində gələn işıq selidir. 

Səth parlaqlığı obyektə qədər məsafədən asılı deyil.

## İstinadlar
* kosmologiyaya giriş
Habbl ardıcıllığı

**Xabbl ardıcıllığı** — 1936-cı ildə Edvin Xabbl tərəfindən təklif olunmuş qalaktikaların təsnifatı. İndiyədək daha ətraflı təsnifatlanma variantlarının olmasına baxmayaraq, Xabbl təsnifatı hələ də aktuallığını qoruyub saxlamışdır.

## İstinadlar
Dissident

**Dissident** ( — geri çəkilən, fərqli fikirli) — yaşadığı ölkədə siyasi baxışları rəsmi hakimiyyətin fikirlərindən radikal şəkildə fərqlənən insan. Bu fərqlilik bir çox hallarda hakimiyyət tərəfindən təqiblərə məruz qalır.

## Ədəbiyyat

* Диссидент в толковом словаре Ушакова.
* Диссидент в словаре по общественным наукам Глоссарий.ру
* Диссиденты в Энциклопедическом словаре «История Отечества с древнейших времен до наших дней».

## Mənbə
* Выдающиеся диссиденты всего мира 
* Илья Тюрин РУССКАЯ ДИССИДЕНТСКАЯ ПОЭЗИЯ XIX — XX ВЕКОВ
* Революционеры, диссиденты и демократы: круговорот протеста в России 2007-11-14 / Дмитрий Ефимович Фурман — доктор исторических наук, профессор, главный научный сотрудник Института Европы РАН
* Новые старые диссиденты России («The Washington Post», США) 
* Передача радиостанции «Свобода» «Возвращение понятий „диссидентство“ и „застой“ в современной России»
Bəsirət (qəzet)

**"Bəsirət" qəzeti ** — 1914-cü ildən 1920-ci ilə qədər Bakıda Azərbaycan dilində çap olunan siyasi-ictimai, ədəbi həftəlik qəzet.

Qəzetinin ümumilikdə 286 sayı işıq üzü görüb. Baş redaktoru Hacı İbrahim Qasımov, naşiri isə Qulamrza Şəfizadə olub.

## Haqqında
Bəsirət qəzetinin ilk sayı 1914-cü il aprelin 12-də Bakıda çap edilib. Baş redaktoru Hacı İbrahim Qasımov, naşiri isə Qulamrza Şəfizadə olub.Həftəlik qəzet olan Bəsirətin bayram günlərində xüsusi sayları çap edilirdi. Qəzetə bir müddət müvəqqəti olaraq Mirzə Bala Məmmədzadə redaktorluq edib. Hacı İbrahim Qasımov qəzetdə Həftəbecər rubrikasında "Kəlniyyət" imzası ilə yazılar yazıb. Qəzet müxtəlif dövrlərdə Orucov Qardaşları, Turan, Novruz və Səda mətbəələrində nəşr olunub.
 
Qəzetdə yazıları çıxan insanlar arasında - Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Nəriman Nərimanov, Seyid Cəfər Pişəvəri, Mirzə Bala Məmmədzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Məhəmməd Hadi, Səməd Mənsur, Mustafa bəy Əlibəyov, Əbdül Rəhman Dai, Əliabbas Müznib, Abbas Səhhət, Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi, Cəfər Cabbarlı və başqaları da  var.

1918-ci il Mart soyqırımdan sonra Bəsirət qəzetinin çapı qadağan edilir. Qəzet 1918-ci ilin sentyabr ayında Bakı işğaldan azad olunandan sonra noyabr ayının 16-da yenidən fəaliyyətini bərpa edib.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə nəşri bərpa olunub. Sovet işğalından sonra cəmi son 3 sayı çıxıb və qəzet 1920-ci il mayın 15-dən nəşrini dayandırıb.

## Həmçinin bax
* Gənclər yurdu
* İstiqlal
* Zənbur

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Çıraq - Bəsirət | 28.02.2023 / [Mədəniyyət TV]]
Qurut

**Qurut** (*qurub*) — Cənubi Qafqazda, Azərbaycanın qərb rayonlarında, Kürd mətbəxində, Iranda, Əfqanıstanda və Orta Asiyada geniş istifadə olunan süd məhsulu.

## Hazırlanması

Qurutu hazırlamaqdan ötrü qatıq və

ya ayran torbada qatılaşanadək süzülür. Sonra ona duz vuraraq xəmir kimi yoğurub yumrulayır və qurudurlar. Qurutu uzun müddət saxlamaq olur. İstifadə zamanı qurut isti su ilə yuyulub təmizlənərək məhlul halına salınır. Bu məhlulu sarımsaqlı və ya sarımsaqsız istifadə etmək olar.

## İstifadə
Alınmış məhlulu xəngəl, əriştə və s. xörəklərə əlavə edirlər. Qurutdan Naxçıvanda, Ağbaba mahalında və digər bölgələrdə qurut aşı, kələcoş və s. xörəklər bişirilir. Qurut pendir kimi də istifadə edilir.

## Həmçinin bax
* Şor

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Kulinariyası Ensiklopediyası. səh. 93.
* Azərbaycan mətbəxindən yemək reseptləri 

## Xarici keçidlər

* Qazaxda qədim üsullarla hazırlanan qurutu hətta xaricdən sifariş edənlər var - VİDEO
Eulophia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vegetarianlıq

**Vegetarian** () — ət yeməyən insan. "Vegetarian" latın sözü olub "sağlam həyat" mənasını bildirir. Adi halda vegetarianlıq dedikdə heyvan mənşəli məhsullardan - ət və ət məhsullarından pəhriz etmək nəzərdə tutulur. Vegetarianlar heyvan məhsulları olan süd, yumurta və bal istehlak etdikləri halda vegetarianlığın daha ciddi forması hesab olunan veqanlıqda təkcə ət və ət məhsulları yox, bütün heyvan mənşəli məhsulların istifadəsinin (qida və geyim daxil hər cür istifadə istismar hesab olunur) dayandırılması nəzərdə tutulur. Veqanlıq tək qidalanma növü yox, həm də həyat fəlsəfəsidir.

## Xüsusiyyətləri
Vegetarianlar öz rasionlarından əti və balığı çıxarırlar və yalnız göyərti, meyvə və südlü yeməklərlə qidalanırlar. Süd məhsullarından istifadə edənlər "laktovegetarian" adlanırlar. Yumurtadan istifadə edənlər isə "ovo-laktovegetarian" adlanırlar. Ciddi, tələbkar vegetarianlar nə yumurta yeyir, nə də süd içirlər. Vegetarianların əksəriyyəti alkoqollu içkilər içməyin və siqaret çəkmənin əleyhinədir.

## Qalereya


Fayl:Kapitolinischer Pythagoras adjusted.jpg|Pifaqor, klassik yunan filosofu
Fayl:Leonardo da Vinci - Self-Portrait - WGA12798.jpg|Leonardo da Vinçi, italyan ensiklopedik alim, riyaziyyatçı, mühəndis, ixtiraçı, rəssam, heykəltaraş, memar, musiqiçi və yazıçı
Fayl:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|Albert Eynşteyn, ABŞ-alman fiziki
Fayl:Portrait Gandhi.jpg|Mahatma Qandi, hindistanlı siyasi xadim
Fayl:George bernard shaw.jpg|Corc Bernard Şou, irland yazıçı
Fayl:Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|Lev Tolstoy, rus yazıçı
Fayl:Aziza BakuJazz2007.jpg|Əzizə Mustafazadə, azərbaycanlı pianoçu, bəstəkar və caz ifaçısı



## Mənbə
* Azərbaycan Kulinariyası Ensiklopediyası, səh. 151.

## Xarici keçidlər
* Vegetarianlıq və veqanlıq
Restrepia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Lachesis

**** () — gürzəkimilər fəsiləsinə aid ilan cinsi.

## Sinonimləri
*  – Daudin, 1803
*  – Oppel, 1811
*  – Rafinesque, 1815
*  – Merrem, 1820

## İstinadlar
Manqal

**Manqal** ( - *portativ*) — içində od qalayıb, üstündə şişlik ət, toyuq, balıq və s. bişirmək üçün istifadə edilən xüsusi ocaq növü.

## Hazırlanması

Manqal dəmirdən, misdən və ya gildən düzəldilir. Manqal adətən dördkünc və uzunsov olur. Üstündə şiş qoymaq üçün kəsiklər, kənarlarında daşımaq üçün qulp düzəldilir. Əksər manqallar dörd(4) ayaqlı olur. Manqalın uzunluğu müxtəlif, eni isə şişin üzunluğundan 10-15 sm qısa olur.

## İstifadə

Manqalın içində ağac, kömür və ya odun yandırılıb köz salınır. Qızardılan məhsul şişlərə taxılıb manqala eninə düzülür.

## Mənbə

* Azərbaycan Kulinariyası Ensiklopediyası, səh. 98

## İstinadlar