open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onderdalen Milli Parkı

**Onderdalen Milli Parkı** () — Norveçin Troms vilayətində yerləşən milli park. Milli park krallıq qərarı ilə 6 fevral 1970-ci ildə qurulmuş, 2004-cü ildə genişlətdirilmişdir.

## Coğrafiya
Onderdalen Senjanın cənubunda yerləşir. Kəskin kənarlı dağlar, göllər, çaylar, bataqlıqlar və meşə ilə örtülmüşdür. Böyük və qədim Lodqepole şam meşələri milli parkın qurulması üçün böyük səbəb olmuşdur. Parkdakı bəzi ağacların yaşı 500 ildir.

Parkdakı ağacların hündürlüyü olduqca yüksəkdir.

Parkın şimalında Kaperfyellet və Tverfyellet təpələri yerləşir.

## Biologiya
Park şimal maralları üçün əhəmiyyətli otlama sahəsidir. Parkda tez-tez görünən kiçik heyvanlara qırmızı tülkü, dovşan, kiçik gəmiricilər və siçanlardır. Parkdakı dağlarda Empetrum nigrum, qaragilə, söyüd, süpürgəotu kimi bitkilər yetişir. Milli parkda 90 quş növü yaşayır. Ən geniş yayılanları qaradöş qarqar, boz qaz və harayçı qu quşudur.

Çaylarda alabalıq, salvelinus alpinus ve qızılbalıqlar yaşayır.

Ən böyük məməlilər sığın, qırmızı tülkü, dovşan və su samurudur.

## İstinadlar
Qlen Etiv

**Qlen Etiv** (; ) – Şotlandiyanın Haylends ərazisində yerləşən dərə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alas boğazı

**Alas boğazı** - Lombok adasını Sumbava adasından ayırır. Bu adalar İndoneziyanın Qərbi Nusa Tenggara vilayətinə aiddir. Boğazın əmələ gəlməsi 14000 il bundan əvvələ aiddir. Uzunluğu 75&nbsp;km, eni 15–40&nbsp;km arası dəyişir. Boğazın yaxınlığında Alor boğazı və Lombok boğazı vardır. Boğazda Lombok, Adonara, Sumbava, Flores, Sumbata, Solor və Konada adaları yerləşir. Hind okeanını Sakit okeanından ayırır.

## Mənbə
*Boğazın yerləşdiyi bölgə haqqında məlumat
Benzoil peroksid

**Benzoil peroksid (dibenzoil peroksid, peroksid benzoil)** — peroksid qrupu O-O saxlayan aromatik sırası üzvü birləşmə olub, iki benzoil qrupu ilə C6H5–(C)O- əlaqələnmişdir.

## Fiziki və kimyəvi tərkibi
Benzoil peroksid — rəngsiz kristal olub, 108°C-də parşalanır. Qızdırıldıqda partlayış əmələ gətirir.

## İstinadlar
Fərdi cib kompüteri

**PDA** — (ing. Personal Digital Assistant, PDA — "fərdi cib kompüteri") —geniş funksional imkanlara malik olan portativ hesablama qurğusudur. Əvvəlcə PDA orqanayzer kimi istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Klassik PDA-da zəng etmək xidməti yoxdur. Buna görə də hal-hazırda klassik PDA-lar mobil rabitə funksiyası olan smartfonarla əvəz olunmuşdur. İngilis dilində "cib kompüteri" söz birləşməsi (Pocket PC) Microsoft firmasının ticarət markasıdır, yəni yalnız PDA növlərindən birinə aiddir, amma qurğuların bütün sinfini ifadə etmir. İngilis dilində bu tip qurğuların bütün sinfi üçün PDA abreviaturu istifadə olunur.

## Tarixi
PDA ixitirasının dəqiq tarixi məlum deyil. Ancaq onu demək olar ki, cib kompüterləri ideyası 1970–1990-cı illərdə meydana gəlmişdir. ilk illərdə yalnız proqramlaşdırılan kalkulyatorlardan ibarət olan PDA daha sonralar videoya baxmağa və internetə girməyə imkan verən rəngli PDA qurğuları ilə əvəz olunmuşdur. Bu dövrdə təxminən 10 yeni əməliyyat sistemi və 100-ə yaxın PDA qurğusu istehsal edilmişdir. Orijinal termin ilk dəfə 7 yanvar 1992-ci il John Sculley tərəfindən Las-Veqasda Consumer Electronics Show sərgisində Apple Newton üçün istifadə edilmişdir. Lakin Apple Newton-dan əvvəl də PDA xüsusiyyətlərinə malik ola biləcək cihazlar var idi (Psion ve Sharp Wizard kimi). PDA-ların geniş yayılması Palm şirkəti tərəfindən 1996-cı ildə istehsal olunmuş PalmPilotla başlamışdır. Palmın ilk modeli qısa müddətdə PDA bazarının ən məşhur məhsulu oldu.90-cı illərin sonlarında Microsoft tərəfindın istehsal olunan Pocket PC adı ilə təqdim olundu. Microsoft şirkəti üçün ilk pocket pc HTC tərəfindən hazırlanmışdır.

## Əməliyyat sistemləri
Stolüstü kompüterlərdən fərqli olaraq əksər PDA-ların öz xüsusi əməliyyat sistemi olur.

Hazırda PDA-lar üçün olan əsas ƏS-ləri bunlardir;
* Android
* İOS
* Windows Phone
Həmçinin digər ƏS-ləri də tətbiq olunur:
* Windows Mobile (daha əvvəl Pocket PC);
* Palm OS;
* Symbian OS;
* GNU/Linux

## Xarici keçidlər
* История карманных компьютеров 
* КПК: исторический экскурс
* Карманные компьютеры. Расцвет и закат электронных помощников
* Эволюция КПК — от рассвета до заката — журнал Мир ПК, 10.01.2007 г.
* FAQ по КПК на платформах Pocket PC и Windows Mobile 2003 

## Xarici keçidlər
Alor boğazı

**Alor boğazı** () və ya **Alloo boğazı** — İndoneziyada yerləşən və Solor arxipelaqını Alor arxipelaqından ayıran boğaz. Bu adalar İndoneziyanın Şərqi Nusa Tenqqara vilayətinə aiddir. Sakit okeanına aid olan Banda dənizini Savu dənizi ilə birləşdirir. Pantar adasını Lembata adasından ayırır.

## İstinadlar
Litke boğazı

**Litke boğazı** () - Avrasiya materikini Karaqin adasından ayırır. Boğaz Berinq dənizində yerləşir. Uzunluğu 120&nbsp;km, ən dar yerdə eni 26&nbsp;km təşkil edir. Boğaz rus dəniz səyyahı Fedora Petroviç Litkenin şərəfinə adlandırılmışdır. Boğazın sahilində Ossara qəsəbəsi yerləşir. Bölgə Kamçatka diyarına aid ərazidə yerləşir.

## Mənbə
Müqqəddəs Georgi boğazı

**Müqqəddəs Georqi boğazı** (, ) — Böyük Britaniya adasını İrlandiya adalarını ayırır. Kelt dənizi ilə İrland dənizini birləşirir. Boğazın uzunluğu 154&nbsp;km, eni isə 75&nbsp;km təşkil edir. Ən dərin yeri 82 metrdir. İrland dənizinin şimal çıxışı isə Şimal boğazı yerləşir.

## Adı
Ehtimallara görə XIV əsrdə Müqqəddəs Qeorqi Anqlii bu əraziləri ziyarət etmişdir. Əfsanəyə görə O boğazı üzərək keçmişdir. 
## Ətraf mühüt
Boğazda ekoloji vəziyyət çox yaxşıdır. Burada suyun təmizliyi və zəngin qida ehtiyatının olması boğaza delfin, nəhəng akula, dəniz donuzunu cəlb edir. Üstəlik durada Boz suiti, dəniz tısbağası və omarlarla zəngindir. 
## Mənbə
*İrland dənizi haqqında ensilopedik məlumatlar
Müqəddəs Georgi boğazı (Papua-Yeni Qvineya)

**Müqqəddəs Georgi boğazı** (). Boğaz Bismar arxipelaqına aid olan (qərbdə) Yeni Britaniya ,(şərqdə) Yeni İrlandiya adalarını ayırır. Bismark dənizi ilə Solomon dənizini birləşdirir. Boğaz İrlandiya və Böyük Britaniya arasında yerləşən boğazın şərəfinə adlandırılmışdır. Boğazın uzunluğu 130&nbsp;km,eni isə ən dar yerdə 8&nbsp;km təşkil edir.
Donuzlar körfəzi

**Donuzlar körfəzi** və ya **Donuzlar buxtası** ()  — Kubanın cəbubunda Mantanas vilayətinin sahilində yerləşir. 1910-cı ildən Santa Klara vilayətinə, 1961-ci ildən isə Vilya Klara vilayətinə verilir. 1976-cı ildə edilən inzibati dəyişiliklər nəticəsində körfəz sahili ərazilər Mantanas vilayətinin ərazisi olur. Vilayətin körfəz sahili ərazisi acıq dənizdə üzmək və dəniz canlilarını seyr etmək baxımından gözəl yer olaraq dünyada məşhurdur. Körfəz Haquey Qrandedən (cənub) 30&nbsp;km,Senfeurqosodan 75&nbsp;km (qərbdə),Havanadan isə 150&nbsp;km (cənub-şərqdə) aralı yerləşir. Körfəzin şərqində Sanata bataqlığı və eyni adlı yarmada vardır. Qərb sahillərində mərcan rifləri geniş yayılmışdır. Boğazın adlanmasına gəldikdə isə bunun donuzlarla hec bir əlaqəsi yoxdur. Belə ki, İspanlar Atlantik okeanında yaşıyan balıqları Kocino adlandırırdılar (). Körfəzin şimal qutaracağında Buenos-Vertura kəndi yerləşir. 35&nbsp;km cənub şərqdə isə Xirona şəhərçiyi mövcuddur. Bu ad isə məşhur fransın dəniz qulduru Plaiya Xironinin şərəfinə adlandırılmışdır. Burada eyni adlı çimərlik də vardır. 1961-ci ildə Kuba emiqrantlarının sahilə çıxardılması baş verir ki, bu da tarixə Donuzlar Körfəzi əməliyyatı adlandırılmışdır. ABŞ xüsusi xidmət orqanlarının təşkil etdiyi əməliyyatda hədəf Fidel Kastronu devirmək olmuşdur.

## Mənbə
*Donuzlar körfəzi
Karpentariya körfəzi

**Karpentariya körfəzi** () — Avstraliya materikinin şimal-şərq hissəsində, Arnhem torpağı ilə Keyp York yarımadası arasında yerləşən körfəz. O, Arafur dənzinin Avstraliya materikinin iç hissəsinə düzbucaqlı uzanmış dayaz davamıdır. Əsrlərdir istifadəsiz olan körfəz XX əsrin sonu XXI əsrin əvvəllərində boksit, manqan və böyük dəniz xərçəngləri ehtiyatlarının istismar edilməsi ilə əlaqədar olaraq beynəlxalq əhəmiyyət kəsb etməyə başladı. Körfəzin ümumi sahəsi 310,000&nbsp;km², ən dərin yeri isə 70 m-dir. . Lakin, bəzi mənbələrdə körfəzin ən dərin yerinin 82 metrdən artıq olmadığı, sahəsinin isə 300,000&nbsp;km² olduğu vurğulanır. Karpentariya körfəzi müasir dövrün ən nadir epikontinental (materikin üst tərəfində yerləşən dayaz dəniz) körfəzlərdəndir. Belə körfəzlər Yerin geoloji tarixinin erkən dövrlərində geniş yayılmışdır.

## Tədqiqi
Avropalıların buranı tədqiq etməsi 1606-cı ildə hollandiyalı Villiam Yansonun səyahəti ilə başlamışdır. V.Yansonun 1623-cü ildə buraya gəlmiş həmyerlisi Yan Karstenszoon körfəzi o dövrdə İst-Hind-in general-qubernatoru olmuş Piter de Karpentierin şərəfinə adlandırdı. Abel Tasman da həmçinin buranı 1644-cü ildə tədqiq etmişdir. Region 1802-1803-cü illərdə Matteu Flinders tərəfindən tədqiq olunmuşdur. Körfəzə quru yolla çatan ilk ekspedisiya Robert O Hara Burke və Ulliam Con Uillsin rəhbərlik etdiyi ekspedisiya olmuşdur. Onlar 1860-cı ildə Melburun, Viktoriyadan yola çıxmış və 1861-ci ilin fevralında Bynou çayına (ing. Bynoe River) çatmışlar.

## Əsas çayları
Körfəzə 20-dən çox çay tökülür. Qərb istiqamətdən Roper və Uilton çayları buna misaldır. Keyp York yarımadasından körfəzə onlarla kiçik çay tökülür. Buraya Smitburn, Mitçel, Uenlok çayları və digərləri daxildir.

## İstinadlar
La İzabela

**La İzabela** — Dominikan Respublikasının ərazisində yerləşən şəhər. *La İzabela* Avropalıların Amerika ərazisində məskunlaşdığı ilk yer hesab olunur. Şəhər Xristofor Kolumbun ikinci səfəri zamanı 1493-cü ildə salınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İohann Henrix Ross

**İohann Henrix Ross** (; ) — Barokko dövrü alman rəssamı və qravürçü.

## Həyatı
Onun ailəsi Otuzillik müharibəyə görə Amsterdama miqrasiya etmişdi. O, Uilyam du Qardiyndən, Korneliz de Biedən və Barent Qraatdan dərslər alıb, amma ona ən çox təsir edənlər peyzaj rəssamları Nikolaz Berkem və Karel Duyardin olub. 1653-cü ildə Rossun ailəsi Almaniyaya qayıdıb. Burada, Maynsda İohann və onun qardaşı Teodor Ross monastır üçün komissiyada birgə çalışıblar. 1654–1659-cu illərdə o, İohann Ernst üçün işləyib. O, *Prins*in portretini (1654, Heydelberq, Kurpfalzişes Muzeyi) və dini səhnələrə aid rəsmlər çəkib. 1664-cü ildə o, Karl I Lüdoviqin sarayında rəsm çəkməyə dəvət olunub. İşlərinin vəziyyəti qənaətbəxş olmadığından o, 1667-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Frankfurta köçüb və bu, çox uğurlu olub, Amma 1685-ci ildə baş vermiş yanğında hər şeyini itirib. İohann Henrix Ross ona məxsus əşyaları xilas etməyə çalışarkən dünyasını dəyişib. Dörd oğlu və qızı yanğından xilas olub və daha sonra məşhur rəssamlar olublar.

### Şəcərəsi

## Yaradıcılığı
Ross pastoral idilayalar üzrə ixtisaslaşmışdı, qədim dağıntılarla landşaftı ideallaşdırmışdı. O, qravürlərdə ruh yüksəkliyi qazanmışdı. Bu pastoral mənzərələr insanlar və heyvanlar arasında təbiət ilə uyğunluq yaratmaq üçün Rossun arzusunu ifadə edir. Bibliya, tarixi və dövr səhnələri arasında Ross heyvanlar daxil olan mövzulara üstünlük verirdi: İsanın doğulması, Venera, Adonisin çobanları.

Ross həmçinin dövrünün ən yaxşı alman portret rəssamlarından biri idi. O prinsləri, kübar xanımları və zabitlərin portretlərini çəkirdi. Ross əsasən ev heyvanlarını çoxlu fərdi təsvirlərlə də işləmişdir. O, hər xüsusiyyətin unikallığını dərindən göstərirdi.



Fayl:Roos, Johann Heinrich - Landscape - Google Art Project.jpg|Peyzaj, təxm. 1681, Dulviç Şəkil Qalereyası, London
Fayl:Роос Иоган Генрих, Стадо.jpg|Sürü, 1676, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi
Fayl:Roos Landschaft 03.jpg|Alatoran vaxtı məbəd ilə peyzaj, 1669, Aşağı Saksoniya Dövlət Muzeyi
Fayl:1671 Roos Zigeunerlager anagoria.JPG|Qədim Roma xarabalığında qaraçı dəstəsi, 1671, Ştedel Rəssamlıq İnstitutu
Fayl:Johann Heinrich Roos (attr) Landschaft mit Vieh.jpg|Sürü ilə peyzaj, XVII əsr.



## İctimai kolleksiyaları
Roos aşağıdakı kolleksiyalarda təmsil olunub: Kunsthistoriches Muzeyi, Vyana; San Fransisko İncəsənət Muzeyi; Detroit İncəsənət İnstitutu, Miçiqan; Dulviç Şəkil Qalereyası, London; Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Kroker İncəsənət Muzeyi, Kaliforniya; İndianapolis İncəsənət Muzeyi, İndiana; Dallas İncəsənət Muzeyi, Texas; Palazzo, Bianco, Cenoa və başqaları.

## Ailəsi
Onun oğulları Filip Peter Ross (Rosa di Tivoli) və İohann Melkior Ross rəssam kimi məşhurlaşdılar. Onların işləri Frankfort, Köln, Desau, Darmştadt və Ştuttqartda müxtəlif muzeylərsə saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Artcyclopedia məlumat
* Columbia Encyclopedia
* Ross Kunsthistorisches Muzeyində
* Ross San Fransisko İncəsənət Muzeyində 
* Ross Destroit İncəsənət İnstitutunda 
* Ross Dulvik Şəkil Qalereyasında
Mons Meg

**Mons Meg** — XV əsrdə düzəldilmiş dünyanın ən böyük toplarından biri. Top Burqund hersoqunun göstərişi ilə 1449-cu ildə düzəldilib və 1454-cü ildə Şotlandiya kralı II Ceymsə hədiyyə edilmişdir. Şotlandiyanın Edinburq qalasında saxlanılır. Topun ağırlığı 6 ton, mərmilərinin ağırlığı isə 150 kq-dır. Top 2&nbsp;km uzaqlığa qədər atəş açmaq xüsusiyyətinə malikdir. Güllələrdən bir neçəsi indiyə qədər topun yanında nümayiş etdirilir.

Top Belçikada Mons adlanan ərazidə düzəldildiyi üçün Mons Meg adlandırılmışdır. İlk dəfə XV əsrdə Edinburq qalası mühasirəyə alınan zaman, qalanın müdafiəsi üçün ingilislərə qarşı istifadə edilmişdir.

Mons Meg son olaraq XVII əsrdə salamlama üçün atəşfəşanlıq mərasimində istifadə edilmişdir. 1754-cü ildə London qülləsinə aparılan top, 1829-cu ildə yenidənə öz yerinə, Edinburq qalasına qaytarılmşdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*The official Edinburgh Castle website
İvrit əlifbası

**İvrit əlifbası** — Sami dil ailəsinə daxil olan və İsrail dövlətinin rəsmi dövlət dili olan İvrit dilinin yazılması üçün istifadə olunan əlifba.

İvrit əlifbasında yazı digər Sami əlifbasındakılar kimi sağdan sola yazılır. Əlifba 22 samit hərfdən ibarətdir. Sait səslər yazılmır və sait hərf də yoxdur. Hərflər bitişdirilməz və ayrı yazılır. 5 hərfin sözün sonunda yazılışı başqa cürdür.

Sait səslər (*Nikkud*, cəm: *Nikkudot*) əsas hərflərə qoyulan işarələrlə ifadə olunur, amma bu nöqtələmə çox vaxt istifadə olunmur. Bunlar ancaq dini mətnlərdə tətbiq olunur.

İvrit əlifbası təkcə İsrail yəhudilərinin deyil, həmçinin Aşkenazilərin danışdığı və German mənşəli olan *yidiş* (yəhudi almanca) ilə Seferad mənşəli yəhudilərin danışdığı *ladino* (yəhudi ispanca) dilinin yazılmasında da istifadə olunur. Musa peyğəmbərin dövründə yəhudilərin müqəddəs kitabı olan Tövrat ivrit dilində yazıldığına görə yəhudilər bu dili "Müqəddəs Dil" də adlandırırlar.

Tarix boyunca çox az şəkil dəyişdirmiş əlifbanın antik dövr İvrit əlifbası, Xana yazı, əl yazısı, raşi və solitreo kimi formaları mövcuddur.

Hər ivrit hərfinin öz cəbri dəyəri vardır. Məsələn, alefin dəyəri 1, yodun dəyəri 10-dur. 11 ədədi isə bu iki hərfin birləşməsi ilə əmələ gəlir. (יא).

## Əlifba
Gənəgərçək yağı

**Gənəgərçək yağı** () — gənəgərçək bitkisindən əldə olunan yağ. Əsasən təbabətdə, kosmetologiyada və sənayedə istifadə olunur.

## Xalq təbabətində istifadəsi
Gənəgərçək yağı saçlara əvəzolunmaz xeyir verərək onlara çox yaxşı təsir göstəriir. O, unikal tərkibi sayəsində hər bir tükü görünməz plyonka ilə örtərək saçları çox yaxşı qidalandırır. Xüsusi ortük saç özəyinə qidalı maddələr hopdurur və üzərində nəmi qoruyub saxlayır. Bundan əlavə o, üzərində olan pulcuqları yapışdıraraq, zədələnmiş sahələri hamarlaşdırır. Nəticədə zədələnmiş saç strukturu hamarlaşaraq, saçın görkəminə sağlamlıq, parlaqlıq və hamarlıq verir.

Bundan əlavə  gənəgərçək yağı  nəinki saçın strukturuna, həmçinin baş dərisinə də çox yaxşı  təsir göstərir. Epitellərə hoparaq, hüceyrələrdə olan mübadilə prosesslərini yaxşılaşdırır, bakteriyaları məhv edir, iltihabı aradan qaldırır, dərinin elastikliyini artırır və qan dövranını gücləndirir. Saç soğanaqları xeyirli maddələrdən qidalanır və nəticədə güclənir və işi aktivləşir. Məhz follikul funksiyası və mübadilə prosesslərinin gücləndirilməsi səbəbindən, gənəgərçək yağını saçların uzadılması və həcmin artması üçün geniş istifadə edirlər.

Gənəgərçək yağı həmçinin müxtəlif dəri  xəstəlikərində istifadə olunur. Onun antibakteriyal, nəmlədirici, sağaldıcı və təmizləyici xüsusiyyətləri - kəpək, qaşınma, dərinin quruluğu , qıcıqlanma və qırmızılıq kimi problemlərin həllində köməkçi olur.
Gənəgərçək yağından olan maskalar, saçların uzanmasını tezləşdirir və yatmış soğanaqları oyadaraq, nazik saçları xilas edir.
Unutmayın, gənəgərçək yağını maska kimi istifadə etdikdən əvvəl 15 dəqiqə isitməniz məsləhət görülür(isti suyun içində). Bu halda onun xeyirli komponentləri saç səthinə daha yaxşı hopur. 2 qaşıq gənəgərçək yağı, 1 yumurta sarısı, 1 qaşıq bal-ı qarışdırıb həftədə 2 dəfə 2 ay müddətində saçınıza çəkərək nail ola bilərsiniz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gənəgərçək yağının 6 faydası
* Gənəgərçək yağının faydaları
* Dəri üçün Gənəgərçək yağı
Arqan yağı

**Arqan yağı** — arqan bitkisindən əldə olunan yağ. Arqan bitkisinin meyvəsinin çəyirdəyini qovurub üyüdürlər. Alınan yağ "Duru qızıl" adlandırırlar.

## Xalq təbabətində əhəmiyyəti
Arqan yağı kosmetika yağlarının içərisində qidalandırma baxımından ən dəyərli və ən zəngin yağdır. Bu yağ saçda, dəridə, əldə və bədənin hər yerində istifadə edə biləcəyiniz möcüzəvi bir yağdır. Arqan yağı tərkibli kremlər, şampunlar, əl kremləri dəri qırışıqlığının düzəlməsində möcüzəvi təsir göstərir. Bu möcüzəvi yağ dərini çox tez bir zamanda nəmləndirir və hüceyrələri yeniləşdirir. Dərinin quru və ya yağlı olmasından aslı olmayaraq hər kəs bu faydalı yağdan tərəddüd etmədən istifadə edə bilər. İstər səhər, istər gecə istifadə edilə bilən bu faydalı yağı hamilə qadınlar da hamiləlik zamanı və hamiləlikdən sonra bədəndə yaranan dəri süzülmələrinin müalicəsində istifadə edə bilər. Tez bir zamanda gözlə görünəbiləcək qədər təsir göstərir. Duru qızıl adlandırılan arqan yağından ətir istehsalında da istifadə edirlər.

Arqan yağından üzüm çəyirdəyinin yağını, məxmər çiçəyi, meyan kökü, peyğəmbər çiçəyi, yaşıl çay, öskürək otu, çobanyastığı yağı, lavanda və ya quşburnu ilə birlikdə qarışdıraraq istifadə etmək olar. Arqan yağının ən gözəl xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, dərini cavanlaşdırır və təravətləndirir. Arqan yağı saç tökülməsinin də qarşısını alır və kökdən uca qədər qidalandırır.

## İstinadlar
Pitt boğazı

**Pitt boğazı** () Boğaz 25&nbsp;km enə malikdir. Catem adasını Pitt adasından ayırır. Boğazı ilk dəfə avropalılar 1791-ci ildə üzüb keçmişlər. Bundan 1000 il əvvəl isə Maorilər bura məskun olmuşlar. Boğazın sahilində Catem adasında 600 nəfərin yaşadığı kiçik yaşayış məntəqəsi vardır.
Busefal

**Busefal** (: d. E.ə. 355 - ö. E.ə. 326) — Makedoniyalı İsgəndərin sahibi olduğu və antik dövrün ən tanınan əfsanəvi müharibə atı. Makedoniyadan Hindistana qədər uzanan səfərlərdə İsgəndərin yanında olmuş, Şimali Hindistanda baş verən Hydaspes döyüşündən sonra ölmüş və Bukefalyada basdırılmışdır. Bukefalya, Makedoniyalı İsgəndərin Busefalın xatirəsinə qurduğu bir şəhər olub hazırda Pakistan sərhədləri daxilində yerləşir və Jhelum olaraq adlandırılır.

## Əhliləşdirilməsi

Plutarkhosun dediklərinə görə Busefal Tesalyadan təlim edilməsi üçün Makedoniyaya gətirilən atlardandır. Bir at taciri olan Philoneicus tərəfindən e.ə. 344-cü ildə satılmaq üçün kral Makedoniyalı II Filipə təqdim edilmişdir.
 
Atın Filipə təqdim olunma anında dəlisov hərəkətləri və bir növ nəzarət altında olunmamasına görə Filip atı almaqdan imtina etmişdir. Amma o günlərdə 13 yaşında olan İsgəndər atı tərbiyə edəcəyini söyləyərək bir şans istəmişdir. Atın öz kölgəsindən qorxduğuna görə narahat olduğunu anlayan İsgəndər onun başını günəşə doğru çevirmiş və atın öz kölgəsini görməsinə mane olaraq sakitləşdirmişdir. Bu arada İsgəndər ata daha çox yaxınlaşmış sonra atın üstünə çıxmışdır. At  ilk başda qəbul etmək istəməmiş, lakin İsgəndər daha kiçik yaşlarından at mindiyindən ata sıx sarılmışdır.  At bir müddət dəlisovluq etmişdirsə də sonradan sakitləşmiş, İsgəndərlə kiçik bir ekskursiya edib qayıdanda, orada olanlar və ən çox da atası Kral II Filip çox təəccübləniblər. Bu hadisədən sonra yenə Plutarkhosun dediklərinə görə, Filip oğluna *"Get özünə başqa bir məmləkət ara oğlum. Bura sənin üçün çox kiçikdir"* demiştir. Bukefalosa maraq və şəfqət göstərərək bağlılığını qazanan İskəndər ilə Busefal arasında güclü bir bağ yaranmışdır.

## Qaçırılması
Bukefalosun Sadrakarta şəhərində oğurlanmasından sonra İsgəndər yerli xalqa atın qaytarılmasını, əks təqdirdə yaşayış mərkəzinin yerlə-yeksan ediləcəyini bildirmişdir. Buna görə də oğrular atı geri gətirmişdilər. İsgəndər isə oğruları cəzalandırmaq əvəzinə onları mükafatlandıraraq qayıtmalarına icazə vermişdir.

## Sənət və populyar mədəniyyətdə Busefal
Antik dünyanın əfsanə atlarından biri olan Busefal sənətkarlara da ilham mənbəyi olmuşdur. Belə ki, Luvr Muzeyində İsgəndər və Busefalın rəsmlərindən ibarət xüsusi sərgi sahəsi var. 2004-cü ildə çəkilən *[[Büyük İskender (film, 2004)|Böyük İsgəndər]]* filmində Busefalı Friesian cinsindən olan bir at canlandırmışdır. Bundan başqa, Baron Munchausenin Macəraları filmində də fantastik xüsusiyyətlərə sahib bir atın adı da Busefaldır.

2011-2012-ci illərdə yayımlanmış *"[[Fate/Zero]]"* anime serialının 22-ci seriyasında Busefal Rayderin (Makedoniyalı İsgəndər) atı kimi görünmüşdür.
 
Uzun yallı, qara, cəsur və nəhəng başlı bir heyvan olaraq təsvir edilən Busefal bir çox mifoloji hekayələrdə də mövzu olmuş, hətta bəzi miflərdə Pegasusdan belə yüksəkdə tutulmuşdur. Miflərdən birində Delfi kahinlərindən biri Makedoniyalı II Filipə bu ata minməyi bilənin dünyaya hökm edəcəyini söylədiyi bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Büyük İskender’in atı - Bukefalos
*  TARİHİ TAŞIYAN 8 EFSANE AT
Samuray Cek

**Samuray Cek** () — ABŞ cizgi serialı.

## Süjet
Samuray Cek hekayəsi, Feodal Yaponiyada Cek (Fil LaMarr səsləndirir) adlı bir gənc şahzadənin atasının imperiyası cild dəyişən cin Aku (Mako İvamatsu) tərəfindən məhv edilməsindən bəhs edir.

## Personajlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Malyorka

**Malyorka** ya **Mayorka** (,  [maʎorka], [majorka]; ) — Aralıq dənizinin İspaniya sahillərinə aid Balear adalarından ən böyüyü, Barselona sahillərindən 170&nbsp;km aralıda yerləşmiş ada.

## Coğrafiyası
Sahəsi 3640,16&nbsp;km², əhalisi 777 821 nəfərdir (2005). Ada turizm və kurort mərkəzi kimi çox məşhurdur. Malyorka Pityusa adası ilə birlikdə İspaniya daxilində muxtar region statusuna malikdir. Malyorkanın əsas inzibati mərkəzi Palma de Malyorka şəhəri sayılır. Rəsmi dil ispan və katalan dilləridir.

Ümumi sahil uzunluğu 554&nbsp;km-dir. Malyorka adası landşaftına görə 6 zonaya bölünür. Şimal-qərbində və şərqində hər biri təxminən 70&nbsp;km uzanan iki dağlıq əraziyə malikdir.

* Puiq Mayor (1445 m)
* Puiq de Massanella (1365 m)
* Tossals Verds (1115 m)
* Puiq de sa Rateta (1113 m)
* Puiq Tomir (1103 m)
* Puiq de l’Ofre (1093 m)
* Serra d’Alfàbia (1068 m)
* Puiq des Teix (1064 m)
* Puiq de n’Alí (1035 m)
* Puiq de Galatzó (1027 m)
* Puiq Roiq (1002 m)


Fayl:Localització de Palma (comarca).png|*Palma regionu*
Fayl:Localització de la Serra de la Tramuntana.png|*Serra de Tramuntana regionu*
Fayl:Localització del Raiguer.png|*Rayquer regionu*
Fayl:Localització del Pla de Mallorca.png|*Pla de Mayorka regionu *
Fayl:Localització del Llevant.png|*Llevant regionu*
Fayl:Localització del Migjorn.png|*Micorn regionu*

### İqlimi
Frenc-Pass boğazı

**Frenc-Pasd boğazı** ( Fransız keçidi, Maori dili Te Aumiti). Dar və təhlükli boğaz. Yeni Zelandiya adalarına daxil olan Dyarvil və Cənub adalarını ayırır. Boğazdan şərqdə Kuk boğazı, qərbdə isə Tasman körfəzi yerləşir.

## Açılışı
Boğazı üzüb keçən fransız səyyahı İyol Sebasten Sezar Dyumon Dyorvil olur. O 1827-ci ildə Yeni Zellandiyaya ikinci səfəri zamanı kəşf edilir. Boğazı keçən Dyumon ən dar yerdə "Astrolyabiya" Korveti iki dəfə sıldırımlı daşlara dəyir və rifə çıxır. Dyuman bu sözləri deyirdi: əgər gərək yoxdursa onda boğazı keçmək lazım deyil.

## Xüsusiyyətləri
Burada axın sürəti 8 dəniz milinə (4&nbsp;km/s) çatır. Yeni Zellandiya adalarında yerləşən ən sürətli axına malik boğazdır. Boğazın eni 500 m təşkil edir. Ancaq gəmiçilik üçün 100 m-lik məsafə əlverişlidir. Boğazda şaquli çökəkliklər 100 m-ə çatır. Halbuki Tasman körfəzində dərinlik fərqi 4 m, Kuk boğazıda isə 2 m təşkil edir.

## Mənbə
* Frenc-Pass boğazı
Searaser

**Searaser** — Böyük Britaniyada bir elm adamı tərəfindən icad olunan və suda işləyən pedallı hava nasosu dəniz suyu elektrikə çevirə bilir.

"Searaser" adı verilən alətlə aparılan testlərdə onun yaxınlığında yerləşdirilən lampanı yandıra bildiyi sübut olundu. Bu nümunənin 13 dəfə daha böyük olması planlaşdırılır. Bu həqiqətən də suda üzən bir velisoped nasosudur. Pedal aşağı yuxarı hərəkət etdikcə, dəniz suyunu çəkib geri qaytarır. Elvin Smit hələ 10 il əvvəl üzgüçülük hovuzunda batmayan bir topla oynayarkən bu fikir ağlına gəlir. "Searaser" adı verdiyimiz bu nasosu suya saldıqda dalğa və axın vasitəsilə hərəkət edə bilir. Yarım metr dərinlik bəs edər ki, qurğu hərəkətə gəlsin. Bunu bir çəllək sovurub bir trubin vasitəsilə elektrik istehsal etmək olur. Dəniz axınıtsı iki barjanı yuxarı və aşağı hərəkət etdirdiyində nasos suyu borulardan çəkib sahildəki çəlləyə doldurur. Bu avadanlıqlar üçün ən uyğun məkan yamac kənarında yerləşən sular hesab olunur. Elvin Smit bu alətin ən önəmli xüsusiyyətinin aşağı karbonlu enerjili anbarlarda saxlayaraq ehtiyac olduğunda istifadə etmək mümkün olduğunu söyləyir. Bu yolla daha çox enerji əldə etmək olar.

## İstinadlar
Kris Hoy

**Kris Hoy** (; ) — Britaniya avtoidmançısı və keçmiş cığır velosipedçisi. O, Böyük Britaniyanı Olimpiya oyunlarında və Dünya çempionatlarında və Şotlandiyanı İngilis Millətlər Birliyi Oyunlarında təmsil etmişdir.

Hoy on bir qat dünya çempionu və altı qat olimpiya çempionudur. Cəmi yeddi olimpiya medalına sahibdir, bunlardan altısı qızıl, biri isə gümüşdür. Hoy indiyə qədərki ən çox Olimpiya titulu olan velosipedçidir.

2008 Yay Olimpiya Oyunlarındakı üç qızıl medalla Hoy Şotlandiyanı Olimpiya oyunlarında təmsil edən ən uğurlu idmançı adına yiyələnib. 1908-ci ildə Henri Taylorun qazandığı nəticədən bəri bir Olimpiya oyunlarında üç qızıl medal qazanan ilk Britaniya atleti olub. Həmçinin bütün dövrlərin ən uğurlu Olimpiya velosipedçisidir. 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında sonuncu iki qızıl medal qazandıqdan sonra Hoy yeddi medalla Britaniya atletləri arasında ən çox medal qazanan idmançı oldu.

## Qazandığı medallar
; Dünya çempionatları
* 1999 –  Komanda sprinti
* 2000 –  Komanda sprinti
* 2001 –  Komanda sprinti
* 2002 –  1 km vaxt sınağı;  Komanda sprinti
* 2003 –  Komanda sprinti
* 2004 –  1 km vaxt sınağı;  Komanda sprinti
* 2005 –  Komanda sprinti;  1 km vaxt sınağı
* 2006 –  1 km vaxt sınağı;  Komanda sprinti
* 2007 –  Keirin;  1 km vaxt sınağı;  Komanda sprinti
* 2008 –  Sprint;  Keirin;  Komanda sprinti
* 2010 –  Keirin;  Komanda sprinti
* 2011 –  Keirin;  Komanda sprinti;  Sprint
* 2012 –  Keirin;  Sprint
; Olimpiya Oyunları
* 2000 –  Komanda sprinti (Kreyq Maklin və Ceyson Kveali ilə)
* 2004 –  1 km Cığır vaxt sınağı
* 2008 –  Komanda sprinti (Ceyson Keni və Ceymi Ştaf ilə);  Keirin;  Sprint
* 2012 –  Komanda sprinti (Ceyson Keni və Filip Hindz ilə);  Keirin

; Cığır Velosipedi Dünya Reytinqi
* 2009–10 – Üçüncü (Keirin)
* 2010–11 – İkinci (Keirin), Üçüncü (Komanda sprinti)
* 2011–12 – Birinci (Keirin)

; Birlik Oyunları
* 2002 –  1 km zaman sınağı;  Komanda sprinti (Kreyq Maklin və Ross Edqar ilə)
* 2006 –  Komanda sprinti (Kreyn Maklin və Ross Edqar ilə]]);  1 km vaxt intervalı

; Şəxsi mükafatlar
* 2003, 2008 – BBC Şotlandiyada İlin İdman Adamı
* 2008 – BBC İlin İdman Adamı
* 2014 – BBC İlin İdman Adamı Ömürlük Nailiyyət Mükafatı

## Fəxri adlar
* 2005: Edinburq Universitetini Fəxri Elmlər Doktoru
* 2005: 2005 Yeni İl Fəxri Adlarında "velosiped idmanına xidmətlərinə görə" Britaniya İmperiyasının Ən Yüksək Orderi fəxri adı.
* 2008: İlin idmançısı (İdman Jurnalistləri Assosiasiyasının rəyinə görə)
* 2008: BBC İlin İdman Adamı.
* 2009: Sent-Endryus Universitetinin Fəxri Elmlər Doktoru
* 2009: 2009 Yeni İl Fəxri Adlarında "idmandakı xidmətlərinə görə" Cəngavər dərəcəsi
* 2009: Edinburq Universitetinin İdman Şöhrət Zalına əlavə edilmə.
* 2009: Qatar istismar kompaniyası SouthEastern yüksək sürətli Klass 395 qatarına onun adını verib.
* 2012: 2014-cü ildə Birlik Oyunları üçün Qlazqoda onun adına Sir Kris Hoy Velodromu tikilmişdir.
* 2013: Royal Hava Qüvvələri Ehtiyat Könüllüləri polkovniki, Royal Hava Qüvvələri Hava Kadetlərinin səfiri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Sırxavənd oymağı

**Sırxavənd oymağı** — Kolanı elinin qollarından biri.

## Tarixi

Sırxavənd adını Surxay və vənd pəsvəndindən (şəkilçisindən) alıb. Kolanı elinin qollarından biridir. Qarabağ xanlığında Kolanı mahalında yaşam sürürdü.

İbrahim xanın dövründə oymağın başçısı Bayraməli bəy Sırxavənd idi. 1823-cü ildə obanın yüzbaşısı Mərdan bəy Sırxavənd olmuşdu.

Kirmanşahda yaşayan Səncabi elinin də Sırxavənd adlı tayfası var.

## Ən yeni dövr
Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, yazıçı–jurnalist Vüqar Əsgərovun "Sinəmdə yurd dağı var" adlı kitabı Sırxavənddə doğulan "Azərbaycan Bayrağı" ordeni və "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmiş Məmmədov Bilal Əhliman oğlunun həyat və qəhrəmanlıqlarla dolu döyüş yollarından bəhs edir. Kitabda həmçinin Aran Qarabağla Dağ Qarabağın "sərhəddi" olan qədim Sırxavənd kəndinin düşmənə sinə gərən şəhid övladlarının qəhrəmanlıqlarından da söhbət açılır.

## Həmçinin bax
*Sırxavənd

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Kolanı eli, Bakı: Mütərcim, 2015, 320 səh.

## İstinadlar
Haim Revivo

**Haim Maykl Revivo** (; ) — İsrailli keçmiş futbolçu.

## Karyerası
İspaniyanın "Selta Viqo" komandasına keçməmişdən qabaq İsrailin "Bney Yehuda", "Hapoel Tel-Əviv" və "Makkabi Hayfa" klublarında top qovmuşdur. Həmçinin Türkiyənin "Fənərbaxça" və "Qalatasaray" klublarının da şərəfini qorumuşdur.

İspaniyada inamlı çıxışından sonra "Fənərbaxça"ya transfer olunmuşdur. "Fənərbaxça"da ilk iki ildə əla oyun sərgiləmiş, 2001-ci ilidə çempionluğun qazanılmasında pay sahibi olmuşdur. Oyunu ilə azarkeşlərin ürəyində taxt qurmuşdur. Amma 2002-ci ildə yeni oyunçuların transferindən sonra komandadan buraxılmışdır. "Qalatasaray"da sərbəst agent kimi keçmişdir. Fənərbaxçalılar buna görə onun adını "Xain Revivo" qoydular. Qalatasarayda bir neçə həftə oynadıqdan sonra komandadan ayrılmışdır. 2003-cü ilin yayında müqaviləsi rəsmən ləğv olunmuşdur.

Türkiyədən İsrailin "Aşdod" klubuna gəlmişdir. 12 oyun keçirdikdən sonra futbol karyerasını bitirmişdir. Hazırda biznes sahəsində fəaliyyət göstərir.

## Uğurları

### Klub
* Bney Yehuda Tel-Əviv:
** **Toto Kuboku**: 1991/92
* Makkabi Hayfa:
** **İsrail Kuboku**: 1994/95
* Fənərbaxça:
** **Türkiyə çempionatı**: 2000/01

### Şəxsi
* İsrail çempionatı:
** **Bombardir** (2): 1994/95, 1995/96
** **Ən yaxşı oyunçu** (2): 1994/95, 1995/96

## İstinadlar
Sərdar Rəfi Yanehsari

**Sərdar Rəfi Yanehsari** (1856-1930) – Astrabadın, Qorqanın valisi.

## Həyatı

Məhəmmədbağır xan ibn Lütfəli xan bin Məhəmmədbağır xan bin Mehdi xan bin Məhəmmədtağı xan bin Kərbalayı Məhəmmədqulu xan bin Sadıq sultan Qorqanın, Həzarcəribin maliklərindən, sahibmənsəblərindən idi. Əsliyyəti Firuzkuhdan Həzarcəribə gəlmədirlər. 

Məhəmmədbağır xan Sərdar Rəfi Yanehsari kimi tanınırdı. Siyasətçi idi. Orduda xidmət etmişdi. O, Məhəmmədəli şah Qacarın dövründə Qorqanın, Şahrudun və Bəstamın hakimi, iki dəfə isə Asrtabadın hakiminin müavini olmuşdu.

Sərdar Rəfi ulu babası Sadıq sultan Ağaməhəmməd şah Qovanlı-Qacarın müasiri idi. 

Sərdar Rəfi Yanehsari 1930-cu ildə vəfat edib.

## Mənbə
*''' Ənvər Çingizoğlu, Məşrutə ensiklopediyası, Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Spenser körfəzi

**Spenser körfəzi** () – Avstraliya qitəsi sahillərində, Cənubi Avstraliya ştatında, Böyük Avstraliya körfəzindən yuxarıda yerləşən körfəz. Körfəzin ən uzun hissəsi 320&nbsp;km, ən enli hissəsi isə 129&nbsp;km-dir. Körfəzin qərb sahilində Eyr yarımadası, şərq hissəsində isə onu Müqəddəs Vinsent körfəzindən ayıran York yarımadası yerləşir. Körfəzi Böyük Avstralia körfəzindən ayıran şərti sərhəd Matteu Flinders tərəfindən Eyr yarımadasındakı Keyp ucqarından York yarımadasındakı Keyp Spenserə qədər uzanan xətt müəyyən edilmişdir.
Körfəzin sahillərində yerləşən ən böyük şəhərlər Port Linkoln, Uaylla, Port Payri və Port Avqustdur.

## Tarix
Körfəz Matteu Flinders tərəfindən 20 mart 1802-ci ildə Uels şahzadəsi Diananın əcdadı Corc Con Spenserin (İkinci Örl Spenser) şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Marenqo (at)

**Marengo** — Fransa imperatoru Napoleon Bonapartın atı. Ata Napoleonun Avstraliyalılara qarşı İtaliyada qələbə qazandığı Marengo müharibəsinə görə Marengo adı verilmişdir. Skleti bu gün Sandhurst Hərbi Akademiyasının muzeyində nümayiş etdirilən Marengo haqqında İngilis mənbələrində saysız-hesabsız əfsanələr danışılır. Austerlitz, Jena, Vagram müharibələrində imperator Napoleon Bonapartı daşımış, bir ara Vyana ilə Semmering arasındakı 80&nbsp;km yolu ac-susuz keçmiş və ta Moskvaya qədər gedib-qayıtmışdır bu at. Fransız mənbələrinə görə, O, həqiqətən də imperatorun çox sevdiyi bir at olmuşdur. amma bunların hamısını etməmişdi. Napoleon Bonapartın tanınan atlarının sayı 100-ü keçirdi. Aralarında III Səlimin hədiyyə etdiyi, hazırda doldurulmuş olaraq, Muzeydə larmede olan ağ ayğır "Vizir" də vardı. Amma heç birinin şöhrəti Marengonun şöhrəti ilə eyni deyildir. Napoleonun müharibələri dedikdə ağıla gələn ilk at həmişə Marengo oldu.
Marengo 1815-ci ildə İngiltərə ilə Fransa arasında aparılan Vaterloo döyüşündən sonra İngilislər tərəfindən İngiltərəyə aparılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Napoléon’un atı – MARENGO
Lombok boğazı

**Lombok boğazı** () - Lombok boğazı Malay arxipelaqına aid olan İndoneziyaya məxsus Bali, Nusa Penida və Lombok adalarını ayırır. 
## Coğrafiyası
Sakit okeanına aid olan Bali dənizini (şimaldan) Hind okeanı (qərbdən) ilə birləşdirir. Boğazın cənub-qərbində Bali və Nusa Penida adaları arasında Badunq boğazına çevrilir. Ən dar yeri 18&nbsp;km təşkil edir. Nusa Penida adası qərbdə, Lombok adası isə şərqdə yerləşir. Ən dərin yeri 1400 m təşkil edir ki, o da boğazın şimalında yerləşir. Ən dayaz yeri isə 250 m-dən aşağıdır. Boğaz İndoneziyanın iki vilayəti olan Bali və Qərbi Kiçik Zond adaları arasında sərhəd təşkil edir. Sahilində Bali adasında Manqqis və Kubu, Lombok adasında Matarom və Lembar şəhərləri yerləşir. Burada xırda adalar vardır. Lombok adasının qurtaracağında Qili arxipelaqı yerləşir.

## Təbiəti
Lombok boğazı Volles xəttində yerləşir və Asiya və Avstraliya arasında yerləşir. Sualtı relyef çox mürəkkəbdir. Əsasən dərinlik birdən yüksəlir və sualtı pillə əmələ gətirir. Suyun temperaturu 27-28&nbsp;°C təşkil edir. Sakit okeanına aid olan hissədə suyun duzluğu nisbətən zəifdir. Hind okeanına aid hissədə isə 33-34 ‰ təşkil edir. Burya tökülən çaylar boğazın suyuna elə də təsir göstərmir. Boğazın sahilində Bali, Lombok və Nusa Penida adalarında çimərliklər vardır.

## Nəqliyyat əhəmiyyəti
Boğaz özünün rahatlığı, təhlükəsizliyi və istənilən növ gəmilərin maneəsiz keçidi üçün əlverişli olmağı ilə seçilir. Boğaz Sakit və Hind okeanları arasında ən əlverişli boğazdır. Lembara və Podanq Bem limanları arasında istər sərnişin, istərsə də yükdaşımada adalararası böyük əhəmiyyətə malikdir. 
## Mənbə
*Bölgədən keçən xəttlər haqqında məlumat
Orkney adaları

**Orkney adaları** () — Şotlandiyanın şimalında, Orkney qraflığına bağlı olan arxipelaq. Sahəsi 900&nbsp;km2-dir.

## Haqqında

Adalar üzərindən minlərlə ildir ki, insanlar yaşayır. 70-dən çox adadan ibarət arxipelaqda 20 adada insan məskənləri vardır. Adaların 5.500-dən çox tarixi vardır. YUNESKO bu adaları qorumaya aldığını bildirmişdir.

## Əsas adaları
* Auskerri adası
* Eday adası
* Eqilsay adası
* Qersey adası
* Şimali Ronaldsay adası
* Papa Stronsay adası
* Papa Uestray adası
* Rousay adası
* Şapinsay adası

## Maraqlı fakt
Hazırda dünyada rəsmi olaraq tanınan ən qısa aviareys iki Orkney adası (Vestrey və Papa Vestrey) arasında təşkil olunan uçuş hesab olunur. Adalar arasında məsafə 2,5&nbsp;km-dən bir qədər çoxdur. Təyyarə bu məsafəni cəmi 2 dəqiqəyə qət edir.

## Qalereya

OldManofHoycloseJM.jpg
RingofBrodgarJM.jpg
Blaeu - Atlas of Scotland 1654 - ORCADVM ET SCHETLANDIÆ - Orkney and Shetland.jpg
Kirkwall cathedral.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The Orkney Folk Festival
* Orkney Today , one of Orkney's two local newspapers
* Orkneyjar, an Orcadian History and Heritage Site
* Orkneycommunities.co.uk, community news, pictures and websites
* Orkneys with map
Lox Ness

**Lox Ness** (, ) — Şotlandiyanın sahəsinə görə ikinci ən böyük gölü. Şirin sulu olan bu göl su həcminə görə ölkədə birincidir.  
## Ümumi xarakteriska
Göl Qreyt Qlen yüksəkliyində yerləşib. İndiyə qədər bütün dünyanın geoloqları Qreyt Qlenin tektonik quruluşu haqqında mübahisə edirlər. Göl üzərində olan böyük dalğalara, köpüklərə, tez-tez təkrar olunan zəlzələlər  təsir edir. Buzlaq mənşəli olan bu gölün şəffaflığı o qədər də yüksək deyil. Səbəb torf ehtiyatının yüksək konsentrasiyasıdır. Gölün kənarında Urkxart qəsəbəsi və qəsri yerləşir. Lox Ness gölü hal hazırda Kaledon kanalının bir hissəsidir. Kanalın tikintisi zamanı gölün səviyyəsi 3 m. qaldırılmış.Səbəb kanalda olan ümumi hərəkəti asanlaşdırmaq olub. Uzunluğu 37&nbsp;km olan göldə bir təbii ada olsa da, çoxlu süni adalar var. Bu adalar əslində krannoqlardı. Krannoqlar tarixən insanların yaşayış yerilər olmuş.

## Fauna və flora
Böyük Britaniyanın ən zəngin fauna və florasına malik olan bu göldə Qızılbalıqlar, İlan balığı, Kumja, Durnabalığı və s geniş yayılmışdır. Göl ətrafında palıd, göyrüş, adi fındıq və şam ağacı bitkiləri üstünlük təşkil edir.  Gölün ətrafındakı heyranedici mənzərələr istənilən turisti heyran qoya bilər.

## Lox Ness əjdahası

Göl təkcə öz gözəlliyi ilə məşhur deyil. Lox Ness gölü dünyanın ən sirli yerlərindən biri hesab olunur. Bu isə Lox Ness bədheybətinin – Nessinin sayəsindədir. Təəssüf ki, hələ heç bir mütəxəssis göl üzərində qurulmuş videokameralara baxmayaraq onun mövcudluğunu sübut edə bilməmişdir.

## Şəkillər


Şəkil:Caledonian canal at Fort Augustus.jpg|Lox Ness gölü və Kaledon kanalı
Şəkil:Loch Ness mit Urquhart Castle.jpg|Urquhat qəsri
Şəkil:Dores Beach - geograph.org.uk - 884678.jpg|Dores çimərliyi
Şəkil: Loch Ness - geograph.org.uk - 384502.jpg|Beinn Bachaidh zirvəsindən gölün görünüşü.



## İstinadlar
Badunq boğazı

**Bodunq boğazı** () - Bodunq boğazı Malay arxipelaqına aid olan İndoneziyaya məxsus Bali, Nusa Penida adalarını ayırır. Fevral 1942-ci ildə İkinci Dünya müharibəsinə aid olan Bodunq boğazı döyüşü baş vermişdir. Boğazın əsas limanı Padanq Bey  şəhəridir. 
## Coğrafiyası
Sakit okeanına aid olan Bali dənizininə aid (şimaldan) Lombok boğazını Hind okeanı (qərbdən) ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu 60&nbsp;km, eni isə 20&nbsp;km təşkil edir. Lombok boğazının bir keçidini təşkil edir.
## Mənbə
*Bölgədən keçən xəttlər haqqında məlumat
Edinburq mərkəz məscidi

**Edinburq mərkəz məscidi** () — Şotlandiyanın paytaxtı Edinburq şəhərində yerləşən məscid. Məscid şəhərin mərkəzi hissəsində, Edinburq Universitetinin yaxınlığında yerləşir. Tikilini və ərazisinə daxil olan İslam Mərkəzinin memarı Vasil Əl-Bəyatidir. Altı il davam edən tikinti işləri 1998-ci ildə yekunlaşmış və toplamda 3.5 milyon funt sterlinqə başa gəlmişdir. Edinburq mərkəzi məscidi ənənəvi İslam memarlığı formasında inşa olunsa da, məsciddə şotland memarlığının ornamentlərindən də istifadə olunmuşdur. İbadət evinin daxilində daha çox adamın dua edə bilməsi üçün az sayda əşyadan istifadə edilmişdir. Qadınlar üçün xüsusi ibadətxana mövcuddur.

## Qalereya


Edinburgh central mosque edit.jpg|
Front Entrance of Edinburgh Central mosque.jpg|
Mosque, central Edinburgh - geograph.org.uk - 1575285.jpg|



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qlazqo mərkəz məscidi

**Qlazqo mərkəz məscidi** () — Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində yerləşən mərkəzi məscid.

Məscid 1983-cü ildə inşa edilib. İş adamı *Məhəmməd Tufail* və şəhərdə yaşayan müsəlman icmasının maliyyə vəsaiti hesabına inşa edilən məscid 3 milyon funt sterlinqə başa gəlib. *Qlazqo mərkəz məscidi* ənənəvi ərəb memarlığı üslubunda inşa edilib. Xarici quruluşu ilə fərqlənən məscidin bir minarəsi var. Edilən son əlavələrdən sonra bu gün məsciddə eyni anda 2.500 müsəlmanın ibadət etməsi mümkündür. Şəhərdə yaşayan İslam icmasının əsas görüş yeri olan Qlazqo məscidi İslam dini ilə bağlı müxtəlif bayramların keçirilməsi üçündə istifadə edilməkdədir.

Qlazqo mərkəz məscidi Şotlandiya ərazisində yerləşən ən böyük məsciddir. Dini ibadətgah yerləşdiyi ərazinin bütün dini inanclı insanları üçün xidmət edir.

### İmamları
* Şeyx Həbib Rəhman Rauf
* Şeyx Əbdul Qafar Əhməd
* Şeyx Ömər Maliki

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Malbork qalası

**Malbork qalası** və ya orijinal dialekt adıyla **Zamek w Malborku** ərazisi baxımından dünyanın ən böyük qalası və eyni zamanda Avropadakı kərpic ilə inşa edilmiş ən geniş binadır. Polşanın cənub-şərqində, Nogat çayına təxminən 60&nbsp;km məsafədə olan Malbork şəhərində yerləşir.
 
Polşanın 2-ci möcüzəsi olaraq tanınan orta əsr şəhəri Toru yaxınlığında yerləşən (Şimali Polşa) Malbork qalası, Töton cəngavərləri (Teutonik cəngavərləri) tərəfindən inşa edilmiş və 1406-cı ildə tamamlanmışdır.
 
Əsrlərlə bir çox çara və pensə ev sahibliyi etmiş olan bu möhtəşəm qala 1997-ci ildən UNESCO Dunya Mədəni İrsi siyahısındadır. Malbork qalası eyni zamanda Polşanın Milli Tarixi Abidələrindən biridir.

## Mənbə
*  Malborku Kalesi - Polonya
Oqtay Hacıyev

**Oqtay Hacıyev** () — Azərbaycan Televiziyasının Xalq Çalğı Alətləri Orkestrinin solisti, Xan Şuşinskinin sonuncu tələbəsi, Azərbaycan Dövlət Televiziyası və Radiosunun C. Cahangirov adına xorunun ali dərəcəli tenor ifaçısı, solist və konsermeyster.

## Həyatı
Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəsi olan Oqtay Hacıyevin pərəstiş etdiyi xanəndə Xan Şuşinski idi. Bir gün tar çalmaq həvəsinə düşən Oqtay üçün xalası oğlu Bakıdan tar alıb gətirir. Əlinə ilk dəfə musiqi aləti alan Oqtay, ailədə xoş qarşılanmasına baxmayaraq musiqiçi olmaq qərarını qəti olaraq bildirir. Lakin atası bu işdə ona ilk dəstəkçi olur. İlk tar müəllimi atasının xalası oğlu olur və ona cəmi 3 not və bu 3 notdan ibarət Rəşid Behbudovun ifa etdiyi Telman Hacıyevin “Lalələr” mahnısını öyrədir.

22 aprel 2022-ci ildə Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar
Hələb qalası

thumb|right|300px|Hələb qalası
**Hələb qalası** () — Suriyanın Hələb şəhərində, möhkəmləndirilmiş böyük orta əsr sarayı. Dünyanın ən qədim və ən böyük qalalarından biri sayılır. Qala təpəsinin istifadəsi e.ə.3000-cü illərə əsaslanır. Sonradan Yunan, Bizans, Əyyubi, Məmlük və Osmanlı mədəniyyətləri tərəfindən zəbt edilmişdir. Tikilinin çoxu Əyyubi dövrünə əsaslandığı güman edilir. 2000-ci illərdə *Aga Khan Trust for Culture* ilə *Aleppo Archeological Society* tərəfindən hərtərəfli bərpa işi aparılmışdır. Şəhərə hakim olan qala, 1986-cı ildən YUNESKO-nun Dünya İrs Siyahısındadır.

## İstinadlar
Fovo boğazı

**Fovo boğazı** ( ,). Yeni Zelandiya adalarına aid olan Styuart və Cənub adalarını ayırır. Sakit okean və Tasman dənizini isə birləşdirir. Boğazın şimal hissəsində üç buxta var: Te Uaceuae, Oreti Biç, Taumauc-Bey. Burada iri olmayan Bloff qəsəbəsi yerləşir. Boğazda Solender, Puapuke və Styuarart adaları vardır. Uzunluğu 130&nbsp;km olaraq Puapuke adası ilə Styuart adası arasında yerləşir. Eni  isə 14 – 50&nbsp;km arası dəyişir. Ən dərin yeri 120 m-dir. Suyun istiqaməti qərbdən şərqədir. Axınların gücü 3 dəniz milinə çatır. Dənizdə güclü dalğalar və tufanlar baş verir. Boğaz kontinental şelf sərhədində yerləşir.

## Tarixi
Boğazın şərq hissəsi ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən aşkarlanır. Bu hadisə 1770-ci ilin 6 martında baş verir. O, boğazı üzüb keçmədiyindən Syuart adasını yarmada bilir. Onu ilk dəfə üzüb keçən amerikalı kapitan Ouen Folger Şmit olur. O, suiti ovu üçün əlverişli yer axtararkən boğazı aşkarlayır (1804). Kapitan boğazı Şmit adlandırır (). Sidneyə qayıtdıqdan sonra kəşfi barədə Yeni Cənubi Uels qubernatorunu məlumatlandırır və boğazın xəritəsini ona təqdim edir. Bir müddət sonra bölgədə suitinə qoyulan qadağa kəşfi yaddan çıxarır. Boğazı bəzən Fovarita adlandırırdılar. Səbəb isə bu adın Şmitin gəmisinin adı olmasıdır. 1809-cu ildə boğaz haqqında məlumat dərc edilir. Elə həmin ildən boğazın adı Fovo adlandırılır. Bu isə Yeni Cənubi Uels qubernatoru Cozef Fovonun şərəfinə adlandırılır. Bir müddət balina ovu yeri kimi məşhurlaşır. XIX əsrin sonunda isə Balina ovuna son verilir. Burada dəniz məhsuları tədarük edilir.

## Mənbə
* Fovo boğazı
Tamaki boğazı

**Tamaki boğazı** (). Boğaz Hauraki körfəzində aid olan adaları ayırır. Körfəzin cənubunda yerləşərək ,onun sularını birləşdirir. Sahilində Ausklənd limanı vardır. Yeni Zellandiyaya aid olan Şimal adasını Vaiheke adasından ayırır. Körfəzdə,yerləşən iki boğazdan biridir.

## Mənbə
* Tamaki boğazı
Rangitoto boğazı

**Rangitoto boğazı** () – Hauraki körfəzində aid olan adaları ayıran boğaz. Körfəzin sularında yerləşərək, onun sularını birləşdirir. Sahilində Nort Şor limanı vardır. Yeni Zellandiyaya aid olan Şimal adasını Rangitoto adasından ayırır. Körfəzdə yerləşən iki boğazdan biridir.
Yeni Corciya boğazı

**Corciya boğazı** () -  Solomon adalarını təxmini olaraq tən ortadan bölür. Şimaldan boğaz Şuazel,Santa İsabel və Nqqella adaları ilə, cənubdan isə Velya-Lavelya, Kolomnanqara və Yeni Corciya və Rassell adaları arasında yerləşir. Buqenvil adası qərbdə,Quadalkanal adası isə şərqdə yerləşir. Boğaz İkinci Dünya müharibəsi dönəmində növbəti ismi  adlandırılır. Yaponlar uzun zaman bölgəni ələ keçirmək üçün uzun zaman müharibə aparmışdır. 1942 - 1943 ci illərdə ABŞ ,Avstraliya və Yeni Zellandiya donanmaları Yapon İmperiyası donanmasına qarşı vuruşmuşdur. Vulkan məşəlli ada olan Savo adası Quadalkanaldan şimal qərbdə yerləşir. Boğazın daxilində tək nisbətən iri adadır. Boğazın uzunluğu 450&nbsp;km,eni isə 40–100&nbsp;km arası dəyişir.
Jeopardy!

**"Jeopardy!"** — yarışma janrında olan dünyaca məşhur televiziya şousu

Proqramın müəllifi Merv Qriffindir. Şou ilk dəfə 1964-cü il martın 30-da ABŞ-də NBC kanalında yayımlanıb.

Lisenziyalı layihənin Azərbaycanda — AzTV-də yayımlanan versiyası "61!" adlanır.

## İstinadlar
Roy Makaay

**Rudolfus "Roy" Antonius Makaay** (; ) — keçmiş Niderland futbolçusu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi saytı
Bodrum qalası

**Bodrum qalası** — Bodrumun simvolu halına gəlmiş və bu gün Sualtı Arxeologiya Muzeyi kimi istifadə olunan qala. Sent Con Cəngavərləri tərəfindən Zephyiria deyə bilinən keçmiş adda, ancaq günümüzdə yarımada kimi tanınan ərazidə inşa edilmişdir.
Bodrum qalası iki liman arasında qayalıq bir sahə üzərində qurulmuşdur. Antik dövrdə əvvəl ada olan bu sahə sonra şəhərə bağlanaraq yarımada vəziyyətinə gəlmişdir.
 
1523-cü illər arasında inşa edilən St. Jan Cəngavərlərinin qalası, kvadrat planlı, 180 x 185 mt həddindədir. İç qala içində müxtəlif ölkə adları verilmiş qurğular yerləşir. Ən hündür qüllə dəniz səviyyəsindən 47,50 mt hündürlükdə olan Fransız qülləsidir. Digər qüllələr İtalyan qülləsi, Alman qalası, İlanlı qüllə və İngilis qülləsidir.

Şimalda, antik dünyanın yeddi möcüzəsindən biri olan Kral Mousollosun Mausoleum (indi "mozole" deyilir) bir zəlzələ nəticəsində az qala yerlə bir olmuşdur. Minlərlə il boyunca bir-birinin ardınca müxtəlif xalqların yaşadığı bu yerlərdə, hər qrup öz quruluşlarında, özündən əvvəlki cəmiyyətin qalıqlarını istifadə etmişdir. Bodrumun arxa küçələrində dolaşan diqqətli bir müşahidəçi, antik bloklar istifadə edilərək qüllələrin kənarlarına inşa edilmiş bir çox qədim ev görür. 1846-cı ildə İstanbuldakı İngilis səfiri Ser Stratford Canning, bu qaladan, Yunanıstanlılar ilə Amazonkalar (Böyük ehtimalla Cəngavərlər tərəfindən Mouseleumdan alınıb qala divarlarında istifadə etmişdilər) arasında müharibəni təsvir edən 12 mərmər relyefi alaraq, İngiltərəyə göndərib.

Qalanın şərq divarı kənarda qalan hissələri iki bədən divarları kimi kömək edilmişdir. Daxili qalaya 7 qapı keçilərək çatılır. Qapılar üzərində gerblər var. Gerblər üzərində xaçlar, düz və ya üfüqi lentlər, əjdər və aslan fiqurları var. İç qalada Sapelin altı daxil olmaqla 14 ov var. Qala qoruyanı, ikili divarlar arası su xəndəyi, asma körpü, nəzarət qülləsi, II Mahmud sikkənin üz tərəfi qalanın gözə çarpan yerlərindəndir.
 
Bodrum qalası, XIX əsrin sonunda qalanın həbsxana kimi istifadə edildiyi dövrdə bir hamam quruluşu ilə Osmanlı keyfiyyəti qazanmışdır.

Qala bu gün Sualtı Arxeologiya Muzeyi olaraq istifadə edilir. Muzey kolleksiyasında olan əsərlər Türk hamamı, Amphora nümayiş etdirməsi, Şərqi Roma gəmisi, Şüşə zalı, Şüşə yarımdalma, Sikkə və Cəvahirat zalı, Karyalı Knyaginya otağı, İngilis qülləsi, İşgəncə və Qətl otaqları və Alman qülləsində nümayiş etdirilir. Bundan başqa, 33.5 dönüş uzunluğundakı bir ərazi üzərində qurulmuş qalada açıq məkanlarda da əsər nümayiş etdirilir.
 
Muzey 1995-ci ildə Avropada İlin Muzeyi Müsabiqəsində "Xüsusi Alqış" mükafatını almışdır.

## Xarici keçidlər