open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linköping kafedralı

**Linköping kafedralı** — İsveçin Östergötland bölgəsində, Linköping şəhərinin mərkəzində yerləşən lüteran kilsəsidir. İsveç Kilsəsinə bağlı olan bu kafedralı Linköping yeparxiyasının mərkəzi kimi xidmət edir. Skandinaviyanın ən böyük və yaxşı qorunmuş gotik kilsələrindən biri hesab olunur.

## Tarix
İlk kilsə binası 11-ci əsrdə inşa edilmiş taxta kilsə idi. Bu tikili 1120-ci illərdə yarı ölçülü bir daş bazilika ilə əvəz olundu. 13-cü əsrin əvvəllərində, yepiskop Bengt Folkunga tərəfindən Roma Papasından alınan icazə əsasında daha böyük bir kilsənin inşasına başlanıldı. Kilsənin əsas strukturu 1251-ci ildə, kral Valdemarın tacqoyma mərasimi zamanı tamamlanmışdı. 1408–1420-ci illər arasında, kilsəyə üç əlavə xapel əlavə edildi. Linköping kafedralı 1546 və 1567-ci illərdə baş vermiş yanğınlar nəticəsində ciddi zədələnmiş, xüsusilə dam örtüyü məhv olmuşdu. 18-ci əsrdə, qərb qülləsi 1747–1758-ci illərdə yenidən inşa olundu. Daha sonra, 1877–1886-cı illərdə memar Helqo Zettervall tərəfindən kilsə neoqotik üslubda bərpa edilmişdir.

1967-ci ildə isə şərq tərəfdəki dam orijinal formasına uyğun şəkildə təmir olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xilaskar İsa kafedralı

**Xilaskar İsa kafedralı** — Moskvanın mərkəzində, Moskva çayı sahilində yerləşən Rus Pravoslav Kilsəsinə məxsus kilsə. Kilsə Rusiya tarixində həm dini, həm siyasi, həm də memarlıq baxımından mühüm rol oynamışdır. Hündürlüyü 103 metr olan bu kafedral dünyada üçüncü ən hündür pravoslav xristian kilsə binasıdır.

## Tarixi
I Aleksandr tərəfindən Moskvada böyük bir məbədin tikilməsi planlaşdırıldı. Tikinti işlərinə 1839-cu ildə imperator I Nikolayın əmri ilə memar Konstantin Tonun layihəsi əsasında başlanıldı. Məbədin tikintisi 1883-cü ildə imperator III Aleksandrın hakimiyyəti dövründə tamamlandı. 1931-ci ilin dekabrında Sovet hökuməti tərəfindən “dinə qarşı mübarizə” siyasəti çərçivəsində məbəd partladılaraq tamamilə dağıdıldı. Onun yerində "Sovetlər Sarayı" adlı nəhəng inzibati bina inşa olunmalı idi. Lakin layihə heç vaxt həyata keçirilmədi və ərazi sonradan Moskva Hovuzu adlı açıq hovuza çevrildi və bu hovuz dünyanın ən böyük hovuzlarından biri oldu. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra, 1994-cü ildə Rusiya Pravoslav Kilsəsi və Moskva rəhbərliyi tərəfindən məbədin yenidən inşasına qərar verildi.

1995–2000-ci illər arasında məbəd orijinal layihəyə əsasən yenidən tikildi. Yeni tikili 19 avqust 2000-ci ildə tamamlanaraq yenidən ibadətə açıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mühakimə

**Mühakimə** — insanın müşahidə, təcrübə və düşüncəyə əsaslanaraq nəticə çıxarma və qərar vermə prosesi. Mühakimə həm psixoloji, həm fəlsəfi, həm də hüquqi sahələrdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mühakimə həm şüurlu analiz, həm də qeyri-şüuri proseslərlə müşayiət oluna bilər və insanın dünyanı qavrama, situasiyaları dəyərləndirmə və seçim etmə qabiliyyətinin əsasını təşkil edir.

Mühakimə insan düşüncəsinin əsas funksiyalarından biri kimi intellektual fəaliyyəti və davranış qərarlarını yönləndirir. Həm fərdi səviyyədə, həm də kollektiv qərarvermədə düzgün mühakimə bacarığı uğurlu nəticələr əldə etmək üçün həlledici rol oynayır.

## Psixologiyada mühakimə
Psixologiyada mühakimə — fərdin informasiyanı emal etməsi, dəyərləndirməsi və qərara gəlməsi prosesidir. Bu sahədə mühakimə tez-tez qərarvermə ilə birlikdə öyrənilir və aşağıdakı amillərlə bağlıdır:

* *Hevristikalar və önyarğılar* — insanlar tez-tez məntiqdən kənar, sadələşdirilmiş qaydalardan istifadə edərək qərar verirlər. Məsələn, əlçatanlıq hevristikası, nümayəndəlik hevristikası və s.
* *Qərarvermə nəzəriyyəsi* — mühakimə rasionallıq, risk və qeyri-müəyyənlik şəraitində qərar qəbul etmə proseslərini əhatə edir.
* *Koqnitiv önyarğılar* — təsdiqləmə önyarğısı, çərçivələmə effekti və digər psixoloji faktorlar mühakiməyə təsir göstərir.

## Fəlsəfədə mühakimə
Fəlsəfədə mühakimə anlayışı Aristoteldən başlayaraq Kant, Dekart və digər filosofların əsərlərində geniş işlənmişdir. Mühakimə burada daha çox idrakın struktur elementi kimi nəzərdən keçirilir:

* İmmanuel Kant mühakiməni insan ağlının əsas qabiliyyətlərindən biri kimi təsnif edirdi və onu "anlama gücü" ilə əlaqələndirirdi.
* *Formal məntiqdə* mühakimə — predmet haqqında ya təsdiq, ya da inkar bildirən düşüncə aktıdır. Ən sadə formal mühakimə hökm şəklində olur: "*Bütün insanlar ölümlüdür*".

## Hüquqda mühakimə
Hüquqi mühakimə — qanunverici və ya hakim tərəfindən faktlara və qanunlara əsasən qərar çıxarılmasıdır. Burada mühakimə hüquqi presedentlər, sübutlar və hüquqi məntiqə əsaslanır. Hüquqi mühakimə həm məhkəmə qərarlarının əsasını təşkil edir, həm də hüquqi interpretasiyalar zamanı tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Fenomenoqrafiya

**Fenomenoqrafiya** — insanların müəyyən bir fenomeni necə anladığını, təcrübə etdiyini və anlamlandırdığını öyrənən keyfiyyət yönümlü tədqiqat yanaşması. Bu metod 1970-ci illərdə İsveçdə, xüsusilə Ferents Marton və onun həmkarları tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Fenomenoqrafiyanın əsas məqsədi insanların müəyyən anlayışlara dair fərqli düşüncə və təcrübə yollarını sistematik şəkildə araşdırmaqdır.

Fenomenoqrafiyanın əsas məqsədi insanların müəyyən bir hadisə, anlayış və ya təcrübə haqqında fərqli anlamlarını və bu anlamların kateqoriyalarını üzə çıxarmaqdır. O, "*fenomenin özündən*" daha çox "*fenomenin insan təcrübəsində necə ortaya çıxdığına*" fokuslanır. Bu yanaşma fərqli insanların eyni fenomeni necə fərqli şəkildə qavradığını göstərməklə, insan təcrübəsinin müxtəlifliyini ortaya qoyur.

Fenomenoqrafiya öyrənmə, bilik və təcrübənin insan şüurundakı müxtəlif formasını anlamağa imkan verir. Bu metod təhsil siyasətlərinin və təlim yanaşmalarının dizaynında daha effektiv və fərdi yanaşmaların formalaşmasına töhfə verir.

;Xüsusiyyətləri

* *İkinci dərəcəli perspektiv* — fenomenoqrafiya "insanların dünya haqqında düşüncələrini" araşdırır (birinci dərəcəli reallıq deyil, onların bu reallığı necə qavradıqları).
* *Nəticə məhdudluğu* — adətən nəticələr məhdud sayda təcrübə və anlam kateqoriyası ilə yekunlaşır.
* *Kateqoriyaların təsviri* — fərqli təcrübə formaları təsvir edilir və adətən iyerarxik və ya strukturlaşdırılmış şəkildə təqdim olunur.
* *Mətn yönümlü təhlil* — tədqiqat əsasən müsahibələrə və ya açıq cavablı sorğulara əsaslanır.

## Fenomenoqrafiya və fenomenologiya
Fenomenoqrafiya tez-tez fenomenologiya ilə qarışdırılır, lakin ikisi arasında əsas fərqlər vardır. Fenomenologiya fərdin təcrübəsini mümkün qədər dərindən və təfərrüatlı şəkildə anlamağa çalışır. Fenomenoqrafiya isə fərqli insanların bir fenomeni necə fərqli şəkildə qavradığını araşdırır. Beləliklə, fenomenoqrafiya "*təcrübələrin müxtəlifliyi*", fenomenologiya isə "*təcrübənin dərinliyi*" ilə maraqlanır.

## İstinadlar
Cin Kazama

**Cin Kazama** () — "*[[Tekken]]*" videooyun seriyasının mərkəzi qəhrəmanı. O, 1997-ci ildə "*[[Tekken 3]]*" oyununda ilk dəfə oyunçuların qarşısına çıxmışdır. Onun həyat hekayəsi anası Cun Kazamanın faciəvi şəkildə Oqre adlı məxluq tərəfindən qətlə yetirilməsi ilə dramatik dönüş almışdır. Bu hadisədən sonra babası Heyhaçi Mişima onu himayəsinə götürərək döyüş sənətlərini öyrətmiş və qisas üçün hazırlamışdır. Cinin taleyini müəyyən edən əsas faktor onun qanında daşıdığı mistik Şeytan genidir. Yaponca "Debiru no Chi" (デビルの血) - "Şeytan qanı" adlanan bu genetik xüsusiyyət ona fövqəltəbii güclər bəxş edir. Babası məhz bu gücü aşkar etdikdən sonra nəvəsini öz məqsədləri üçün istifadə etməyə cəhd göstərmişdir. Bu xəyanət Cinin qəlbində babasına qarşı dərin nifrət və qisas hissi oyatmışdır.

"*Tekken*" videooyun seriyasının mərkəzində duran ata-oğul münasibəti, Kazuya Mişima və Cin Kazama arasındakı qarşıdurma dərin psixoloji və mistik elementlərlə zəngindir. Bu münasibət şeytan geni adlanan genetik faktorla mürəkkəbləşir. Kazuyanın öz oğluna qarşı düşmənçiliyinin kökündə məhz bu genetik miras dayanır. Cin, doğuluşundan atasından aldığı bu genin təsiri altında ailəvi münasibətlərində daim çətinliklərlə üzləşir. Genin aktivləşməsi zamanı onda baş verən transformasiya - Devil Cinə çevrilmə prosesi onun şəxsiyyətini tamamilə dəyişdirir və nəzarətdən çıxmasına səbəb olur.

Devil Cin obrazı "*Tekken*" seriyasının təkamülündə əhəmiyyətli yer tutur. İlk dəfə "*Tekken 3*"də oyunçulara qeyri-aktiv personaj kimi təqdim edilən bu obraz, seriyada baş verən süjet inkişafı nəticəsində "*[[Tekken 5]]*"dən etibarən tam oynanıla bilən xarakterə çevrilmişdir. Cin Kazama obrazı təkcə videooyunlarla məhdudlaşmayıb, franşizanın sərhədlərini aşaraq animasiya filmlərində və canlı aktyorlarla çəkilmiş film adaptasiyalarında da mərkəzi rol oynamışdır.

## Təsvir

## İstinadlar
İkincili tədqiqat

**İkincili tədqiqat** —  əvvəlcədən toplanmış və dərc edilmiş məlumatların, tədqiqat nəticələrinin və statistik göstəricilərin təhlili və yenidən şərhi yolu ilə həyata keçirilən elmi tədqiqat növü. Bu metod ilkin tədqiqatdan fərqli olaraq yeni məlumat toplamaq yerinə, mövcud məlumatlar əsasında analiz və interpretasiya aparır. İkincili tədqiqat mövcud ədəbiyyatın, arxiv sənədlərinin, rəsmi statistikaların, əvvəlki tədqiqat hesabatlarının, məqalələrin və digər etibarlı mənbələrin sistemli şəkildə öyrənilməsi əsasında qurulur. Bu üsul daha az resurs tələb etdiyinə görə tez-tez ilkin mərhələlərdə istifadə edilir və tədqiqatın istiqamətini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

*İkincili tədqiqat* — əvvəllər aparılmış və artıq mövcud olan məlumatların, sənədlərin və ya araşdırmaların təhlilinə əsaslanan tədqiqat növüdür. İkincili tədqiqatın ümumi nümunələrinə dərsliklər, ensiklopediyalar, xəbər məqalələri, icmal məqalələri və metaanalizlər daxildir.

İkincili tədqiqat aparılarkən tədqiqatçılar tez-tez akademik məqalələr, hökumət sənədləri, statistik bazalar və tarixi qeydlər kimi mənbələrə istinad edirlər.

## Tətbiq sahələri
İkincili tədqiqat termini tarix, hüquqi tədqiqatlar, bazar araşdırmaları və Vikipediya redaktəsi kimi müxtəlif sahələrdə geniş şəkildə istifadə olunur. Sağlamlıq sahəsində ikincili tədqiqatın əsas metodologiyası sistematik icmaldır və bu zaman tez-tez metaanalitik statistik texnikalardan istifadə olunur. XXI əsrdə realist icmallar və meta-narrativ icmallar kimi digər sintetik metodlar da inkişaf etdirilmişdir.

İkincili bazar tədqiqatı birinci tərəf tərəfindən toplanmış məlumatların (məsələn, telefon müsahibələri və ya sorğular) ikinci tərəf tərəfindən təkrar istifadəsini əhatə edir. Bu tədqiqat iki əsas kateqoriyaya bölünür: agentlik və ya şirkət daxilindəki daxili mənbələrdən əldə olunan məlumatlar və agentlikdən kənarda yerləşən xarici mənbələrdən toplanan məlumatlar. İkincili bazar tədqiqatı əvvəlki məlumatlardan istifadə edir, artıq toplanmış məlumatları təkrar təhlil edir və bir qayda olaraq daha qənaətcildir.

## Birincili tədqiqatla fərqi
**Birincili tədqiqat** — birbaşa şəkildə toplanan və tədqiqatçının özünə məxsus orijinal məlumatlara əsaslanan tədqiqat növüdür. Bu cür tədqiqatın məqsədi əvvəllər cavablandırılmamış suallara cavab tapmaqdır. Bundan əlavə, bu tədqiqat başqaları tərəfindən təsdiqlənməlidir ki, fərdi qərəzlər aradan qaldırılsın. Birincili tədqiqatın formalarına sorğular, müşahidələr və müsahibələr daxildir. Bu növ tədqiqat daha çox vaxt və maliyyə tələb edir.

Digər tərəfdən, ikincili tədqiqat artıq dərc olunmuş məlumatlar və başqa şəxslər tərəfindən aparılmış tədqiqatların nəticələri əsasında aparılır. Tədqiqatçılar tez-tez birincili tədqiqata başlamazdan əvvəl, mövcud bilik səviyyəsini öyrənmək və boşluqları müəyyənləşdirmək üçün ikincili tədqiqat aparırlar. Yeni tədqiqat layihəsinə başlamaq üçün ikincili tədqiqat əlverişli başlanğıc nöqtəsidir. Bununla belə, məlumatların etibarlılığı onun mənbə və müəllifindən asılı olaraq dəyişə bilər.

## İstinadlar
Broyler

**Broyler toyuqları** ət istehsalı məqsədilə xüsusi seleksiya edilmiş və intensiv yetişdirilən quş cinsidir. Bu toyuqlar sürətli boy artımı və yüksək yem mənimsəmə qabiliyyətinə malikdirlər. Onların əsas xarakterik xüsusiyyətləri kimi ağ lələk örtüyü və sarımtıl dəri rəngi qeyd edilir. Müasir broyler cinslərinin əksəriyyəti 4-6 həftə ərzində kəsim çəkisinə çatır, lakin bəzi növlərdə bu müddət 14 həftəyədək uzana bilər. Onların erkən yaşda kəsim çəkisinə çatması, yüksək keyfiyyətli ət verimi və səmərəli yem konversiyası broyler yetişdirilməsini kommersiya quşçuluğunun ən gəlirli sahələrindən birinə çevirmişdir.

Sürətli böyümə və intensiv yetişdirmə üçün seçilən broyler toyuqları bir sıra sağlamlıq problemlərinə həssasdırlar. Onların sümük sistemində deformasiyalar və funksional pozğunluqlar, dəri və göz zədələnmələri, ürək-damar sistemi ilə bağlı problemlər müşahidə edilir. Fermalarda havalandırma, yerləşdirmə şəraiti, toyuqların sıxlığı və daxili prosedurlar sürünün rifahını təmin etmək üçün mütəmadi olaraq qiymətləndirilməlidir. Damazlıq broyler toyuqları yetkinliyə çatır, lakin onlarda da yüksək qidalanma tələbatının frustrasiyası və dimdik kəsilməsi ilə əlaqədar rifah problemləri mövcuddur. Broyler toyuqları adətən qarışıq cinsdə böyük tövlələrdə intensiv şəraitdə yetişdirilir.

## İstinadlar
Bothriechis aurifer

**Bothriechis aurifer** — Meksika və Qvatemalada rast gəlinən bir çuxurbaş ilan növü. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.

## Təsvir

Yetkin fərdlər ümumiyyətlə 70 santimetrdən (28 düym) az uzunluğa malik olurlar, lakin bəzən 1 metrdən (3 fut 3 düym) çox da ola bilər. Bədən nisbətən incədir və tutucu quyruğa malikdir. Pullanma tərkibinə 1-5 intersupraokulyar pul, 8-12 supralabial, 9-13 infralabial və orta bədəndə 18-21 (ən çox 19) sıra dorsal pul daxildir. İkinci supralabial, prelakunal ilə birləşərək lakunolabial əmələ gətirir və interriktalların sayı 16-21 arasında dəyişir. Erkəklərdə 148-167 qarın pulu və 58-64 subkaudal (əsasən bölünməmiş) olur, dişilərdə isə 152-162 qarın və 48-61 subkaudal pul olur. Rəng naxışı yaşıl zəmin rəngindən ibarətdir və üzərində qara haşiyəli sarı ləkələr seriyası var. Ləkələr arasında qeyri-müntəzəm, tez-tez qırıq bir dorsal zolaq görünə bilər. Sarımtıl-yaşıl qarın hissəsi çox vaxt dorsumdan daha açıq rəngdə olur. Başda tünd postokulyar zolaq mövcuddur. İris adətən sarımtıl-yaşıl, bəzən tünd qəhvəyi rəngdə olur və qara nöqtələr və ya torlu naxışlar var. Bütün nümunələrin 90%-dən çoxunda adi tünd dorsal naxış var, lakin bəziləri vahid yaşıl rəngdədir və postokulyar zolaqları yoxdur. Cavan fərdlərin rəng naxışı açıq limon yaşıl zəmin rəngi və rəngli quyruq ucundan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bothriechis rowleyi

**Bothriechis rowleyi** — Viperidae fəsiləsinin Crotalinae yarımfəsiləsinə aid olan zəhərli bir çuxurbaş ilan növü. Bu növ Meksikaya endemikdir və heç bir yarımnövü tanınmır.

## Coğrafi yayılması

"B. rowleyi" Meksikanın cənub-şərqi Oaxaka və şimali Çiapas bölgələrində rast gəlinir. Bu növ 1,500–1,830 metr (4,920–6,000 fut) yüksəklikdə bulud meşələrində yaşayır. Tip lokaliteti "Rancho Vicente"-dən şimala doğru uzanan bir silsilə, Kolonia Rodolfo Figeroa, Serro Baul-dan təxminən 5 mil qərbdə" kimi göstərilir. Bu ərazi təxminən 1,520 metr (4,990 fut) yüksəklikdə, Rio Qricalva çayının mənbəyində, San Pedero Tapanatepek-dən təxminən 30 kilometr (19 mil) şimal və bir qədər şərqdə, Oaxaka ştatınınl Yuçitan rayonunda yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Armando

**Armando** — ad.

* Armando Manzanero — geniş Premyer Meksika romantiki və Müharibədən sonrakı dövrün bəstəkarı
* Armando Merodio ― hücumçu mövqeyində oynamış futbolçu.
* Armando Broya — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Çelsinin albaniyalı futbolçusu.
* Armando Barsellos — Braziliyanı təmsil edən triatlonçu.
* Armando Teodoro Hunziker — İsveçrə mənşəli Argentina botaniki.
* Armando Obispo — Niderland futbolçusu.
Lonchura kelaarti

**Lonchura kelaarti** (*Qaraboğaz munia*) — kiçik bir sərçəkimilərə aid quş növü. Bu  növ, Hindistanın cənub-qərb dağlıq ərazilərində, Qərbi Qat, Şərqi Qat və Şri-Lankada yaşayan və çoxalan bir quşdur.

## Xüsusiyyətlər

"Lonchura kelaarti" 12 sm uzunluğunda və uzun qara quyruğa malikdir. Cənub-qərb Hindistan populyasiyası olan "L. k. jerdoni" yetkin fərdlərinin qısa boz dimdiyi, tünd qəhvəyi üst hissələri və açıq rəngli lələk oxları var. Qara üz, boğaz və çəhrayı-qəhvəyi alt hissələri ilə ventə doğru təbəqəli işarələr var. Şərqi Qat forması olan "vernayi" daha açıq çəhrayı alt hissələrə malikdir. Şri-Lankada yaşayan nominal forma "L. k. kelaarti" isə alt hissələrində və ventində təbəqəli naxışlara malikdir və tünd rəngli belində açıq, demək olar ki, ağ lələk oxları ziddiyyət təşkil edir. Bütün populyasiyalarda cinslər oxşardır, lakin cavan fərdlərdə tünd üz rəngi yoxdur və alt hissələri daha bircinslidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Anthracothorax nigricollis

**Anthracothorax nigricollis** (*Qara boğazlı manqo*) — Trochilidae fəsiləsinin "Polytminae" yarımfəsiləsinə aid quş növü.  Panamada, Çili istisna olmaqla bütün Cənubi Amerika ölkələrində və Trinidad və Tobaqoda rast gəlinir.

## Taksonomiya və sistematika

"Anthracothorax nigricollis", bir çox kolibri kimi, hazırda məskunlaşdığı "Anthracothorax" cinsinə qədər, bir neçə cins arasında yer dəyişdirib. 2023-cü ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən, dünya taksonomik sistemləri ona iki yarımnöv ayırır: nominativ "*A. n. nigricollis*" (Vyeyo, 1817) və "*A. n. iridescens*" (Quld, 1861). "*A. n. iridescens*" yarımnövü əvvəllər "yaşıl sinəli manqo" (*A. prevostii*) növünə aid edilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
O uzaq qonşu kənddə

**O uzaq qonşu kənddə** — Ermənistanın Aygepar kəndindəki ermənilərin və Azərbaycanın Əlibəyli kəndindəki azərbaycanlıların həyatından bəhs edən iki 25 dəqiqəlik filmin adı. Erməni dilində olan filmin rejissoru Ara Şirinyan, ssenari müəllifi Tiqran Paskeviçyan, Azərbaycan dilində olan filmin rejissoru Ayaz Salayev və ssenari müəllifi Elcan Məmmədovdur. Filmin erməni versiyasını Ermənistanın "Şoğakat TV" telekanalı, Azərbaycan versiyasını isə "İnternyus Azərbaycan" təşkilatı hazırlayıb.

Birinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl və sonra kənd sakinlərinin həyatından bəhs edən filmlər Katolik Yardım Xidmətinin Ermənistan bölməsi (CRS), Ermənistan Dəyirmi Masa Fondu (ARTF) və Hollandiyanın Kilsələrarası Əməkdaşlıq Təşkilatı (ICCO) tərəfindən birgə maliyyələşdirilib.

Filmlərin premyerası İrəvanda keçirilən "Qızıl ərik" Beynəlxalq Film Festivalında (iyul 2006) olub və burada erməni, azərbaycanlı və beynəlxalq jurnalistlər tərəfindən müzakirə edilib.

## İstinadlar
Setophaga virens

**Setophaga virens** (*Qaraboğaz yaşıl kolluq quşu*) — "Yeni Dünya" kolluq quşları fəsiləsinə aid olan kiçik bir oxuyan quş növü.

## Yaşayış mühiti və yayılması

"Setophaga virens"in çoxalma yaşayış mühiti şərqi Şimali Amerika və qərbi Kanadada iynəyarpaqlı və qarışıq meşələr, həmçinin cənub Atlantik sahilindəki sərv bataqlıqlarıdır. Bu quşlar sıx iynəyarpaqlı meşələri üstün tutur. Yuvaları açıq fincan şəklindədir və adətən ağac gövdəsinə yaxın yerləşir. Bu quşlar Meksikaya, Mərkəzi Amerikaya, Vest-Hind adalarına və cənubi Floridaya köç edirlər. Bir məqsəd Yukanatanın Petenes manqrovlarıdır. Bəzi quşlar Cənubi Amerikaya qədər səyahət edir, ən cənub qeydləri Ekvadordan gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haylends (Nyu-Cersi)

**Haylends** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-Cersi ştatının Monmut dairəsində yerləşən şəhər. 26 noyabr 2009-cu il tarixinə olan statistik məlumatlara əsasən şəhərin əhalisi 5005 nəfər təşkil etmişdir.

## Demoqrafiyası

### 2010-cu ilin siyahıyaalınmasının nəticələri
2010-cu il mart ayının 15-də həyata keçirilmiş əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən şəhərin əhalisinin 65 496 nəfər, 26 845 ev və 17 835 ailədən ibarət olduğu müəyyən edilmişdir. Şəhərin əhali bölgüsünün göstəriciləri isə aşağıdakı kimidir: 64,0% ağ dərili insanlar, 33,0% afroamerikalılar, 0,1% yerli amerikalılar, 1,2% asiyalılar və 0,6% digər etnik qruplar.

### 2000-ci ilin siyahıyaalınmasının nəticələri
2000-ci il aprel ayının 1-də həyata keçirilmiş əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən şəhərin əhalisinin 57537 nəfər, 23685 ev və 17708 ailədən ibarət olduğu müəyyən edilmişdir.  Şəhərin əhali bölgüsünün göstəriciləri isə aşağıdakı kimidir: 64,0% ağ dərili insanlar, 33,0% afroamerikalılar, 0,1% yerli amerikalılar, 1,2% asiyalılar və 0,6% digər etnik qruplar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Centropus leucogaster

**Centropus leucogaster** (*Qaraboğaz kukal*) — "Cuculidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Qərbi Afrikada, meşə kənarları boyunca, sıx ikinci dərəcəli bitkilərdə və otlu bataqlıqlarda tapılır. Şimali və mərkəzi Zairdə tapılan yarımnöv bəzən "Neumann kukalı" (Centropus neumanni) kimi ayrıca təsnif edilir.

## Təsvir
"Centropus leucogaster", "Centropus" cinsinin ən böyük növüdür və uzunluğu 46 ilə 58 sm arasında dəyişir. Cinslər oxşardır; yetkin fərdlərdə baş, boyun, üst sinə və mantiya qara rəngdədir və bənövşəyi-mavi parıltıya malikdir. Qanadlar qırmızımtıl-kəstənə rəngdə, arxa hissə qara üzərində ağ zolaqlı, quyruq isə qara rəngdədir. Quyruq lələklərinin əsası daha açıq rəngdədir. Alt sinə və qarın ağ, budlar, yan tərəflər və quyruqaltı örtükləri qırmızımtıl rəngdədir. Cavan fərdlərin lələkləri yetkinlərə bənzəsə də, açıq rəngli zolaqlı və xətlidir, başda parıltı yoxdur.

## Həmçinin bax
* Centropus andamanensis
* Centropus grillii 
* Centropus monachus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Setophaga nigrescens

**Setophaga nigrescens** (*Qaraboğaz boz kolluq quşu*) — "Parulidae" fəsiləsinə aid olan "Yeni Dünya" kolluq quşu növü.

## Təsvir

"Setophaga nigrescens" əsasən qara, boz və ağ lələklərə malikdir, lələkləri yumşaqdır və parıltılı deyil. Zolaqları və göz ilə dimdik arasındakı kiçik sarı ləkəsi ilə fərqlənir. Erkək və dişi fərdlər bir qədər fərqlidir, hər ikisinin üst hissələri boz rəngdədir və qara zolaqlara malikdir, alt hissələri isə ağ rəngdədir və yan tərəflərində qara zolaqlar var. Yetkin erkəklərin başında, boğazında və göz altında qara zolaqlar var, çənəsi və göz üstü ağ rəngdədir. Yetkin dişilərin baş lələkləri daha solğundur, boğazı ağdır və yanaqları tünd boz rəngdədir. "Setophaga nigrescens"ə ən oxşar quşlar qara-ağ kolluq quşu və qaraquyruq kolluq quşudur, lakin onların lələk naxışları tamamilə fərqlidir. Bu quş adətən 13 sm uzunluğunda və 8,4 qram çəkisindədir. Qanad uzunluğu 5,6–6,9 sm, quyruq uzunluğu 4,7–5,5 sm, dimdik uzunluğu 8,4–9,6 mm və ayaq uzunluğu 1,66–1,88 sm arasındadır. Dişilər erkəklərdən bir qədər kiçikdir. Qanadları arası məsafə 7,5–7,8 düym (19–19,7 sm) arasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heliodoxa schreibersii

**Heliodoxa schreibersii** (*Qaraboğaz parlaq kolibri*) —- "Lesbiinae" yarımfəsiləsinin "Heliantheini" qəbiləsinə aid olan bir kolibri növü. Braziliya, Kolumbiya, Ekvador və Peruda yaşayır.

## Təsvir

Nominal yarımnöv "H. s. schreibersii" 11,5–13 sm  uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi təxminən 9,9 qram (0,35 unsiya), dişilərin çəkisi isə 7,1–8,5 qram (0,25–0,30 unsiya) arasındadır. Hər iki cinsin təxminən 2,8 sm  uzunluğunda demək olar ki, düz qara dimdiyi və gözün arxasında kiçik ağ ləkəsi var. Erkəklərin üst hissələri parlaq yaşıl rəngdədir, alın hissəsi parıldayan yaşıl rəngdədir. Alt hissələri qara rəngdədir, kiçik parıldayan bənövşəyi ləkə və aşağı boğazda dar parıldayan yaşıl zolaq var. Polad mavi rəngli quyruq çox uzun və dərin çəngəlşəkilli formadadır. Dişilərin üst hissələri erkəklərə bənzəyir, əlavə olaraq ağdan qırmızımtıl-qəhvəyiyə qədər dəyişən yanaq zolağına malikdirlər. Alt hissələri boz rəngdədir və tünd yaşıl ləkələrlə örtülüdür. Mərkəzi quyruq lələkləri yaşıl rəngdədir və quyruq erkəklərin quyruğundan daha az çəngəlşəkilli formadadır. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin yanaq zolaqları daha canlı rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi

**Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi** — Quba rayonunun Hacıhüseynli kəndində 1897-ci ildə tikilmiş kilsə və tarix memarlıq abidəsi.

Kilsə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
Kilsənin tikildiyi kənd 1892-ci ilə qədər Hacıhüseynli kəndi adlanıb. 1891-ci ildə kəndin yerli türk əhalisi köçürülüb və onların yerinə əraziyə ruslar yerləşdiriliblər. Daha sonra isə kəndin adı dəyişdirilərək Bakı qubernatoru Vladimir Roggenin həyat yoldaşının şərəfinə Yelenovka adlandırılıb. Eyni dövrdə ətraf ərazilərdə başqa 3 rus kəndi də salınıb. Yeni köçürülən rusların istəyi ilə Yelenovka kəndində kilsənin tikilməsi ilə bağlı qərar qəbul olunub. Tikinti üçün Rus imperiyasının Daxili İşlər Nazirliyi vəsait ayırıb. Kilsənin memarı mühəndis Pavel Koqnovitski, podratçısı isə Mir İsmayıl Mirzəyev olub. Kilsənin tikintisi 1897-ci ildə yekunlaşıb, və avqustun 10-da protoierey Aleksandr Yunitski tərəfindən kilsə təqdis olunub. Kilsədə ibadət edənlər əsasən Yelenovka, Aleksandrovka, Petropavlovka və Borispol kəndlərinin sakinləri olublar.

Sovet işğalından sonra Azərbaycanda 1928-ci ildə rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Müqəddəs Məryəm Ananın Dua Örpəyi Kilsəsi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb və kilsənin binasından anbar kimi istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqlilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsə binası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Kilsə istifadə olunmadığı üçün baxımsız vəziyyətdədir.

## Memarlığı
Bişmiş kərpicdən tikilmiş kilsənin bünövrəsi daşdandır. Binanın ümumi uzunluğu 9 sajen (19.2 metr), eni isə 4.5 sajendir (9.6 metr). Kilsənin ümumilikdə 10 pəncərəsi və 5 qapısı var. Qapılardan biri əsas giriş üçündür. Digər qapılar isə daha kiçikdirlər və binanın yan tərəflərində yerləşirlər. Qapı və pəncərələr ağ boya ilə rənglənib, pəncərələrə dəmir barmaqlıqlar quraşdırılıb. Kilsənin damı dəmir təbəqə ilə örtülüb və mis tərkibli boya ilə rənglənib. Damın üstündə isə qızıl suyuna salınmış 2 dəmir xaç quraşdırılıb. Hündürlüyü 7 sajen (14.9 metr) olan kilsənin zəng qülləsi giriş zalının üzərində yerləşir.

## Şəkilləri

Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi (6).jpg| 
Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi (4).jpg|
Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi (3).jpg|
Müqəddəs Məryəmin Himayəsi kilsəsi (2).jpg|


## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Ədalət (etika)

Tədqiqat etikasında **ədalət** — tədqiqatın risklərinin və faydalarının bölüşdürülməsində ədalət prinsipinə əsaslanır. Məsələn, ədalət, könüllü tədqiqat iştirakçılarının seçilməsində, onların mənsub olduqları qrupların (məsələn, tarixi olaraq marjinallaşdırılmış icmalar) mövcud yüklərlə üzləşib-üzləşmədiklərinin nəzərə alınmasında və tədqiqatın potensial faydaları ilə yanaşı risklərinin də qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır.

## Tədqiqat ədalətinin müəyyən edilməsi
Ədalət prinsipinin əhəmiyyətini vurğulayan ən məşhur sənədlərdən biri Belmont hesabatıdır. Bu sənəd tədqiqat mövzularının seçilməsi üçün bir sıra təlimatları təqdim edərkən “ədalət” terminindən istifadə edir. Bu prinsip, klinik tədqiqatın etik cəhətdən əsaslandırılmış olması üçün əsas təminatlardan biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*the Belmont Report, a United States guideline
Synallaxis castanea

**Synallaxis castanea** (*Qara boğazlı tikanquyruq*) — "Furnariidae fəsiləsinin, Furnariinae yarımfəsiləsinə aid bir quş növü.

## Təsvir

Qara boğazlı tikanquyruq 16-18 sm uzunluğundadır. "Synallaxis" cinsinin daha böyük üzvlərindən biridir. Cinsiyyətlər eyni lələk örtüyünə malikdir. Yetkinlər əsasən parlaq qırmızımtıldır. Onların daha solğun bir çənəsi və eyniadlı qara boğazı var. Göz içi tünd qırmızımtıl qəhvəyi, dimdiyi qara, ayaqları və pəncələri isə mavi-bozdur. Cavanlar donuq və yetkinlərdən daha qəhvəyidir, donuq və qeyri-müəyyən bir boğaz ləkəsi və baş və alt hissələrdə zəif tünd işarələri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şahmat lövhəsi palatası

**Şahmat lövhəsi palatası** (, **Eksçeker**; ) — Orta əsrlərdə İngiltərə, Normandiya və Şotlandiyada fəaliyyət göstərmiş ali maliyyə və hüquqi dövlət orqanı. Palata dövlət gəlirləri üzrə uçot, audit və bəzi hallarda məhkəmə funksiyalarını yerinə yetirirdi. Adını hesablamalarda istifadə olunan, şahmat lövhəsini xatırladan zolaqlı masadan almışdır.

## Tarixi yaranış
İngiltərədə Şahmat lövhəsi palatası XII əsrin əvvəllərində formalaşmışdır. Onun maliyyə uçotu sistemi — "mədaxil və məxaric" () — təqribən 1110-cu ildən istifadə olunurdu. Sistem kral məmurları tərəfindən borc və gəlirlərin yoxlanmasına əsaslanırdı. Palatanın iş prinsipləri 1179–1188-ci illər arasında yazılmış "Dialogus de Scaccario" traktatında izah olunmuşdur.

## Strukturu
XIII əsrdə Palata iki hissəyə bölündü:
* **Hesablar Palatası** () — gəlir və ödənişlərin real uçotu ilə məşğul olurdu.
* **Şahmat lövhəsi məhkəməsi** ( və ya ) — audit və maliyyə mübahisələrinin araşdırılması ilə məşğul olurdu. Bu qurum kralın maliyyə maraqlarını qoruyan xüsusi məhkəmə kimi fəaliyyət göstərirdi.

## Əhəmiyyəti
Şahmat lövhəsi palatası uzun müddət İngiltərənin əsas maliyyə nəzarəti orqanı olmuşdur. Onun sərt uçot və hesabat tələbləri digər Avropa təsisatlarına da nümunə olmuşdur.

## Normandiya və Şotlandiyada
Normandiyada da oxşar strukturlar formalaşdırılmış və bu sistem Parisdəki Hesablar Palatasına (*Chambre des comptes*) təsir göstərmişdir.

Şotlandiyada isə Palata XIII əsrdən fəaliyyət göstərmiş və sonradan müstəqil Eksçeker məhkəməsi kimi hüquqi orqana çevrilmişdir.

## Tənəzzül və ləğv
Tüdorlar dövründə Palatanın bir çox funksiyası Xəzinədarlığa keçmişdir. I Yelizaveta dövründə bəzi islahatlar aparılsa da, Palata XIX əsrin əvvəllərində ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Jones, M. J. (2009). Origins of medieval Exchequer accounting. "Accounting History Review", 19(3), 261–289.
* Bryson, W. H. (2005). "Reports of Cases in the Court of Exchequer in the Time of Henry VI". University of Richmond.
* FitzNigel, R. (1179). "Dialogus de Scaccario". Translated by Charles Johnson, Oxford, 1950.
* Smith, T. B. (1961). The Exchequer in Scotland. "Scottish Historical Review", 40(130), 112–127.
* MacCaffrey, W. (1970). "The Elizabethan Exchequer: War in the Receipt". Harvard University Press.

## Xarici keçidlər
* İngiltərə Xəzinədarlığının veb-saytında ''Eksçekerin tarixi''
Teodor Henş

**Teodor Volfqanq Henş** — () — alman fizik.  O, Heydelberq Universitetində namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
O, “Lazer əsaslı həssas spektroskopiyanın, o cümlədən optik tezlik standartlarında (optik daraqlar) işığın dəyişməsinin dəqiq hesablanması üsullarının inkişafına verdiyi töhfələrə görə” 2005-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatına layiq görülmüşdür. O, mükafatın yarısını amerikalı alim Con Holla bölüşdürmüşdür (digər yarısı isə Roy Qlauberə verilmişdir).
## Həyatı
Teodor Henş 30 oktyabr 1941-ci ildə Almaniyanın Heydelberq şəhərində anadan olmuşdur. O, fizika üzrə təhsilini Heydelberq Universitetində almış və 1969-cu ildə bu universitetdən doktorluq dərəcəsi qazanmışdır.

Teodor Henş elmi karyerasına 1970-ci illərdə ABŞ-ın Stenford Universitetində başlamışdır. Burada o, lazer spektroskopiyası sahəsində mühüm araşdırmalar aparmışdır. Onun əsas nailiyyətlərindən biri atom və molekulların yüksək dəqiqliklə ölçülməsi üçün lazer əsaslı metodların inkişafı olmuşdur.

1986-cı ildə o, Almaniyaya qayıdaraq Münxen Texniki Universitetində professor və Max Planck Kvant Optik İnstitutunun direktoru olmuşdur.

Teodor Henşin ən böyük elmi nailiyyətlərindən biri optik tezlik darağı texnologiyasının inkişafıdır. Bu metod lazer işığının tezliklərini böyük dəqiqliklə ölçməyə imkan verir. 

Teodor Henş 2005-ci ildə Roy Qlauber və Con Holl ilə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. Onlar "lazer əsaslı dəqiq spektroskopiya sahəsində töhfələrinə görə" bu mükafatı qazanıblar.

Henş müasir kvant optikası və lazer spektroskopiyası sahəsində böyük töhfələr vermiş fiziklərdən biridir. Onun araşdırmaları elmin müxtəlif sahələrində tətbiq edilir və texnologiyanın inkişafına təkan verir. O, hələ də elmi fəaliyyətini davam etdirir və kvant texnologiyalarının gələcəyini formalaşdırır.

## Mükafatları
* 1983-cü il — Comstok mükafatı
* 1986-cı il — Albert Maykelson medalı
* 1989-cu il — Qotfrid Leybnits mükafatı
* 1989-cu il — Kral Faysal Beynəlxalq Mükafatı
* 2001-ci il — Matteucci medalı
* 2001-ci il — Kvant elektronikası və optika üzrə mükafat
* 2005-ci il — Fizika üzrə Nobel Mükafatı
* 2005-ci il — Frederik Ayves medalı
* 2005-ci il — Otto Hann Mükafatı
* 2012-ci il — Vilhelm Exner medalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Max-Planck-Institute of Quantum Optics
* United States Patents by Theodor Hansch
* Hänsch's homepage at the MPI for Quantum Optics
* A video interview with Theodor Hänsch
* Hänsch's homepage at LENS(Firenze)
* Group photograph taken at ''Lasers'' '95 including (right to left) :en:Marlan Scully, Theodor W. Hänsch, :en:Carl E. Wieman, and :en:F. J. Duarte.
Stuart Devis

**Edvard Stuart Devis** (; ) — XX əsr Amerikalı rəssam və qrafik dizayner. O, modernizm incəsənət hərəkatının əsas nümayəndələrindən biri olub və öz unikal üslubu ilə Amerika incəsənətinə böyük təsir göstərib. Devis, kubizm və fovizm kimi Avropa cərəyanlarından ilham alaraq onları Amerika şəhər həyatının və caz musiqisinin dinamikliyi ilə birləşdirib. 
## Həyatı
Stuart Devis 7 dekabr 1892-ci ildə Filadelfiyada anadan olub. Onun valideynləri incəsənətlə məşğul idi, atası incəsənət redaktoru, anası isə heykəltəraş olub. Bu mühit Devisin incəsənətə marağını erkən yaşlarda formalaşdırıb. O, Nyu-York şəhərində yerləşən Robert Henri tərəfindən idarə olunan "Aşkan Skul"da təhsil almış və burada incəsənətin realizm istiqamətinə maraq göstərməyə başlayıb. 
## Yaradıcılığı və üslubu
Stuart Devisin yaradıcılığı müxtəlif dövrlərə bölünür. İlk əsərlərində "Aşkan Skul"un təsiri hiss olunsa da, o, sonralar Avropada yaranan modernizm cərəyanlara yönəlib. 1920-ci illərdə Parisə səyahət edərək kubizm və fovizmlə yaxından tanış olub və bu üslubları öz əsərlərinə uyğun şəkildə tətbiq edib. Devisin əsərləri əsasən parlaq rənglər, abstrakt formalar və güclü ritm duyğusu ilə seçilib. O, gündəlik şəhər həyatının vizual elementlərini, mağaza lövhələri, reklam afişaları, qəzetlər və caz musiqisinin tempini öz rəsmlərinə daxil edirdi. "Lucky Strike" (1921) və "Hot Still-Scape for Six Colors – 7th Avenue Style" (1940) kimi əsərləri bu üslubun parlaq nümunələridir.  
## Amerika modernizminə təsiri
Stuart Davis, modernizmi Amerikanın mədəni kontekstinə uyğunlaşdırmağa çalışan ən mühüm sənətkarlardan biri idi. Onun sənəti xüsusilə 1930-cu illərdə böyük diqqət çəkmiş və o, müxtəlif sərgilərdə iştirak edib. 1940-1950-ci illərdə o, abstrakt ekspressionizmin inkişafına da təsir göstərib. Devis, eyni zamanda, sənət nəzəriyyələri ilə də məşğul olurdu və öz ideyalarını rəssamlıq sahəsində dərs deyərək və məqalələr yazaraq paylaşırdı. O, Amerika incəsənətinin kommersiya təsirlərindən uzaq, orijinal bir ifadə vasitəsi olmasını müdafiə edirdi.

## Qalereya

Fayl:Davis_garage_no_1.jpg|1917: „Qaraj №. 1“
Fayl:Davis_Stuart_Tree_and_Urn_1921.jpg|1921: Ağac və zibil qabı
Fayl:Davis_Stuart_Lucky_Strike_1921.jpg|1921: „Laki Strayk“
Fayl:Davis steeple street.jpg|1922: „Zəng qülləsi və küçə“


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* )
* 
* :en:Lowery Stokes Sims et al., *Stuart Davis: American Painter,* 333 pages, 129 color illus., :en:The Metropolitan Museum of Art and :en:Harry N. Abrams, Inc. 1991.
* :en:Karen Wilkin 1999 - *Stuart Davis in Gloucester* ()

## Xarici keçidlər

* Stuart Davis Artwork Examples on AskART.
* Stuart Davis Artwork Examples on ibiblio's WebMuseum.
* Comrades in Art:  Stuart Davis
* Stuart Davis' Swing Landscape
* "STUART DAVIS: IN FULL SWING" retrospective at the Whitney Museum June 10 – Sept 25 2016,
* ''Blips and Ifs'' (1963–1964), a painting in the collection of the Amon Carter Museum of American Art
* ''Self-Portrait'' (1919), a painting in the collection of the Amon Carter Museum of American Art
Bilik brokeri

**Bilik brokeri** — vasitəçi (bir təşkilat və ya şəxs) olaraq, öz şəbəkəsində yerləşən təşkilatlara bilik mənbələri və bəzi hallarda biliklərin özünü (məsələn, texniki biliklər, bazar informasiyası, elmi tədqiqat sübutları) təqdim edərək bilik istehsalçıları və istifadəçiləri arasında əlaqələr və şəbəkələr qurmağa çalışır.

## İcmal
Bilik vasitəçilərinin dəqiq rolları və funksiyaları müxtəlif sahə və kontekstlərdə fərqli şəkildə nəzəri və praktiki baxımdan müəyyən edilsə də, əsas xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif maraqlı tərəflər – tədqiqatçılar, praktiklər və siyasətçilər arasında bilik mübadiləsinin və paylaşımının təşviqidir.

Bilik vasitəçisi bir neçə bazar və texnologiya sahəsində fəaliyyət göstərə bilər.

Bilik vasitəçisi anlayışı bilik sızması anlayışı ilə yaxından əlaqəlidir.

İctimai səhiyyə, tətbiqi səhiyyə xidmətləri tədqiqatı və ictimai elmlər sahələrində bilik vasitəçiləri tez-tez körpü və ya vasitəçi kimi təsvir olunur – bu vasitəçilər tədqiqat sübutlarını istehsal edənlərlə istifadə edənlər arasında əlaqə yaradaraq, məsələlərin müəyyənləşdirilməsi, problemlərin həlli, və sübuta əsaslanan qərar qəbulunu (EIDM) təşviq edirlər. Bu, siyasət və təcrübə qərarlarında ən yaxşı mövcud tədqiqat sübutlarının və digər mənbələrdən əldə olunan sübutların tənqidi qiymətləndirilməsi və tətbiq edilməsini əhatə edir.

Biliklərin mübadiləsini və anlayışların tətbiqini asanlaşdırmaq üçün bilik vasitəçisindən istifadə etmək, bilik idarəetməsi sahəsində tətbiq olunan strategiyalardan biridir.

## Funksiyası
Bilik vasitəçiləri biliklərin bol olduğu yerlərdən ehtiyac duyulan sahələrə ötürülməsini və dəyişimini asanlaşdıraraq, birgə inkişafı dəstəkləyir və şəbəkələrindəki təşkilatların innovativ imkanlarını artırırlar. İctimai səhiyyə sahəsində bilik vasitəçiləri qərar qəbuletmə proseslərində mövcud olan ən yaxşı tədqiqat sübutlarının müvafiq istifadəsini asanlaşdırır, fərdi və təşkilati səviyyədə sübuta əsaslanan qərar qəbuletmədə effektiv iştirak qabiliyyətini artırırlar. Bu kontekstdə bilik vasitəçiləri tədqiqatların istifadəsini təşviq edirlər.

Bilik vasitəçiləri adətən aşağıdakı fəaliyyətlərdə iştirak edirlər:

* maneələrin qiymətləndirilməsi və biliklərə çıxışın təmin edilməsi (məsələn, təşkilatlar və sənayelər üzrə dəyərli biliklərin seçilməsi və tanınması)
* öyrənmə (məsələn, sənaye, texnologiya və səhiyyə kimi müxtəlif sahələrdən təcrübələri mənimsəmə)
* ayrı-ayrı bilik hovuzlarının əlaqələndirilməsi (məsələn, birgə tədqiqatlar, konsaltinq xidmətləri vasitəsilə məqsəd və mədəniyyətlərin qarşılıqlı anlaşılmasının inkişaf etdirilməsi)
* bilik və bacarıqların inkişaf etdirilməsinin dəstəklənməsi
* bilikdən istifadə üçün fərdi/təşkilati imkanların gücləndirilməsi (məsələn, cari bilik istifadəsinin, mənimsəmə və qəbul qabiliyyətinin və dəyişikliyə hazırlığın qiymətləndirilməsi)
* mövcud biliklərin yeni kontekstlərdə tətbiqi (məsələn, mövcud biliklərin yeni yollarla birləşdirilməsi)

## İstinadlar
Yeti xərçəngi

**Yeti xərçəngi** və ya **Tüklü kiva** () — Sakit okeanın cənub dərinliklərində yaşayan, onayaqlılar dəstəsinin anomura infradəstəsinə aid nadir dəniz xərçəngi. Yeti xərçəngi 2005-ci ildə Yeni Zelandiya sahillərində tapılıb və bu tapıntı, elm dünyasında böyük marağa səbəb olub. Onun bədənindəki uzun, tükə bənzər strukturlarına əsaslanaraq ona "Yeti" (qar adamı) adı verilib. Bu xüsusi tükə bənzər hissəciklər onun bədənində qeyri-adi bir xüsusiyyət olaraq nəzərə çarpır.
## Fiziki təsviri və xüsusiyyətləri
Yeti xərçəngi təxminən 15 santimetr uzunluğunda olur və bədəni tükə bənzəyən mikrostrukturla örtülüb. Uzun pəncələri tük və bakteriyalarla örtülüdür. Bu bakteriyalar, Yeti xərçənginin qidalanmasında mühüm rol oynayır. Tükə bənzəyən strukturlar, həm də xərçəngin oksigen mübadiləsini təmin etməyə kömək edir.
Bədənindəki tük strukturları xərçəngin həyatını təmin edən bakteriyaların böyüməsini dəstəkləyir.
## Yaşayış yeri
Yeti xərçəngi Yeni Zellandiyanın Sakit okean sahilləri yaxınlığında, dərin okean bölgələrində yaşayan xüsusi bir növdür. Bu heyvanlara xüsusən 220 metr dərinlikdəki su altında rast gəlinir. Onlar, yerli ekosistemdə çox mühüm rol oynayır, çünki bu dərinliklərdə yaşayan çoxsaylı orqanizmlərlə qarşılıqlı əlaqədə olurlar. Yeti krabları, xüsusən dərin dənizlərdəki qızmar və kükürdlə zəngin mühitlərdə yaşamağa uyğundur. Bu mühitlərdə yaşayan bakteriyalar, krabın qidalanmasında əsas rol oynayır. Yeti krablarının Yeti xərçəngləri yerlər, dərin okean həyatına dair məlumatların toplanmasında əhəmiyyətlidirlər.
## Təbiətə təsiri
Yeti xərçəngi yalnız nadir olması ilə deyil, həm də ekosistemdəki yeri ilə diqqət çəkir. Bu xərçəngin bakteriyalarla qurduğu əlaqə, sualtı həyatın təbiəti haqqında yeni fikirlər yaradır. Xərçəngin tük strukturlarında yaşayan bakteriyalar, sualtı ekosistemdəki kükürd dövranı ilə əlaqəlidir. Tədqiqatçılar bu heyvanın ekosistemdəki rolunu daha dərindən öyrənmək məqsədilə müxtəlif tədqiqatlar aparırlar. Bu araşdırmalar, həm də digər dəniz krablarının həyat tərzini anlamağa kömək edir və tədqiqatçılara dərin dəniz ekosistemlərinin necə işlədiyini daha yaxşı başa düşməyə imkan verir.
## Təhlükələr və qorunması
Yeti xərçəngi əsasən insanlar tərəfindən hələ də çox az tanınır və bu növün təhdid altına düşməsi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar mövcuddur. Qlobal istiləşmə, dənizlərdəki kimyəvi dəyişikliklər və digər ekoloji təzyiqlər, Yeti xərçənginin həyat sahələrinə təsir edə bilər. Həmçinin, dərin dənizlərə edilən tədqiqatlar və insan müdaxiləsi, Yeti xərçənglərinin həyatını təhlükəyə atmaqdadır. Bu səbəbdən, Yeti xərçənginin qorunması və dərin dəniz ekosistemlərinin mühafizəsi böyük əhəmiyyət daşıyır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Сайт, посвящённый ''Kiwa hirsuta''  
* Фотография самца ''Kiwa hirsuta''
Amphispiza bilineata

**Amphispiza bilineata** (*Qaraboğaz sərçə*) — Əsasən ABŞ-nin cənub-qərbində və Meksikada rast gəlinən kiçik Yeni Dünya sərçə növü. "Amphispiza" cinsinin yeganə üzvüdür. Əvvəllər "Amphispiza" cinsinə aid edilən beşzolaqlı sərçə isə indi "Amphispizopsis" monootipik cinsinə daxil edilir. Bəzən quru çöl yamacları və kolluqları üstün tutduğu üçün "çöl sərçəsi" adlandırılır. Lakin bu ad adətən Afrika və Asiyada yaşayan çöl sərçəsinə aid edilir.

## Təsvir

*Uzunluq: 12–14 sm 
*Çəki: 11–14 qram 
*Qanadları arası məsafə: 20 sm 
"Amphispiza bilineata" üst hissələrdə açıq boz rəngdədir və fərqləndirici qara-ağ baş naxışına malikdir. Cavan fərdlər oxşardır, lakin qara boğazları yoxdur. Çağırışı yüksək və zəng səsinə bənzəyir, nəğməsi isə olduqca sadə və mexaniki cingiltidir. Əsasən həşəratlar və toxumlarla qidalanır və kiçik qruplar halında hərəkət edir, baxmayaraq ki, çöldə su mənbələri ətrafında daha böyük qruplar yarana bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aulacorhynchus atrogularis

**Aulacorhynchus atrogularis** (*Qaraboğaz tukankimisi*) — Ramphastidae fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Boliviya, Braziliya, Ekvador və Peruda rast gəlinir.

## Təsvir
Digər tukanlar kimi, "Aulacorhynchus atrogularis" da parlaq rənglərə və böyük bir dimdiyə malikdir. Yetkin fərdlər 33–38 sm uzunluğunda və təxminən 120–210 qram (4,2–7,4 unsiya) çəkisindədir. Erkək və dişi fərdlər görünüş etibarilə oxşardır, lakin dişilər ümumiyyətlə daha kiçik və qısa dimdiyə malikdir. "A. a. dimidiatus" və "A. a. atrogularis" yarımnövlərinin dimdiyi qara rəngdədir və dimdik üzərində geniş sarı zolaq var; "A. a. cyanolaemus" yarımnövünün dimdiyi qara rəngdədir və yalnız üst çənənin ucunda sarı rəng var. Hər üç yarımnövün dimdiyinin əsasında ağ şaquli zolaq var. Hər üç yarımnövün əsas lələkləri yaşıl rəngdədir, digər "Aulacorhynchus" növləri kimi, alt hissələri üst hissələrdən bir qədər açıq rəngdədir. "A. a. dimidiatus" və "A. a. atrogularis" yarımnövlərinin boğazı qara, "A. a. cyanolaemus" yarımnövünün boğazı mavi rəngdədir. Bütün yarımnövlərin ayaqları və pəncələri zeytun-yaşıl rəngdədir, tünd sarı ayaqaltları var.

## Həmçinin bax
* Aulacorhynchus caeruleogularis
* Aulacorhynchus coeruleicinctis
* Aulacorhynchus derbianus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Craspedocephalus gramineus

**Craspedocephalus gramineus** — "Bambuk çuxurbaş ilanı", "Hindistan yaşıl çuxurbaş ilanı" və ya "adi yaşıl çuxurbaş ilan" kimi tanınan, Hindistanın cənub və şimal-şərq hissələrində tapılan zəhərli bir çuxurbaş ilan növüdür. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır.

## Təsvir
Rostral pulcuq eni qədər dərin və ya daha genişdir. Başın üst hissəsindəki pulcuqlar kiçik, hamar və üst-üstə düşəndir; supraokulyar pulcuq dar, nadir hallarda parçalanmışdır. İnternazallar bir-biri ilə təmasda və ya bir-iki pulcuq ilə ayrılmışdır. Supraokulyarlar arasında 8 ilə 13 arasında pul xətti var; adətən bir və ya iki, nadir hallarda üç sıra pul subokulyarlar və labiallar arasında yerləşir. Üst hissələr adətən parlaq yaşıl, nadir hallarda sarımtıl, boz və ya bənövşəyi-qəhvəyi rəngdədir, qara, qəhvəyi və ya qırmızı ləkələrlə və ya ləkəsiz ola bilər. Adətən pulların xarici sırası boyunca açıq, ağ, sarı və ya qırmızı zolaq var. Quyruq ucu tez-tez sarı və ya qırmızı, alt hissələr yaşıl, sarı və ya ağ rəngdədir. Ümumi uzunluğu 3.25 fut (0.99 m) çatır. Quyruq uzunluğu 5.5 düym (14 sm) təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Craspedocephalus macrolepis
* Craspedocephalus malabaricus
* Craspedocephalus puniceus
* Craspedocephalus strigatus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şərq dünyası

**Şərq dünyası** və ya **Şərq sivilizasiyası** — Avropanın şərqində yerləşən və Qərb dünyasıından fərqli olan Asiyadakı müxtəlif mədəni, sosial və fəlsəfi sistemləri təsvir etmək üçün istifadə edilən termin. Hindistan yarımqitəsi, Uzaq Şərq, Avstralaziya, Orta Şərq, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq regionları üçün istifadə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
Hemitriccus granadensis

**Hemitriccus granadensis** (*Qara boğazlı todi-tiran*) — Tiran qəhvəyi quşları fəsiləsinə (Tyrannidae) aid bir quş növü. Boliviyada, Kolumbiyada, Ekvadorda, Peruda və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Hemitriccus granadensis" 8,5-11 sm uzunluğunda və 6,5-8,5 q ağırlığındadır. Cinsiyyətlər eyni lələk örtüyünə malikdir. Nominativ yarımnöv "H. g. granadensis"-in yetkinlərinin tünd zeytun rəngli tacı var. Onların loraları və geniş göz halqası ağdır, qulaq örtükləri isə boz-zeytun rənglidir. Arxa və sağrıları tünd zeytun rənglidir. Qanadları örtüklərdə qeyri-müəyyən sarı kənarları olan tünd zeytun rənglidir. Quyruğu tünd boz-zeytun rənglidir. Üst boğazı və aşağı yanaqları qaradır, aşağı boğazı isə boz kənarları olan ağdır. Sinə boyunca aşağı sinə və qarında ağa çevrilən diffuz boz zolağı var. Aşağı böyürləri və quyruq altı örtükləri sarı rəngə çalır. Bütün yarımnövlərin qara dimdiyi və  çəhrayı-boz ayaqları və pəncələri var. Əksəriyyətinin yüksək dərəcədə dəyişən şabalıdıdan solğun narıncıya qədər göz içi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psophodes nigrogularis

**Psophodes nigrogularis** (*Qara boğazlı qamçıquyruq*) — Avstraliyanın cənub-qərbində bir neçə səpələnmiş populyasiyada rast gəlinən bir sərçəyəbənzər quş növü. Əsasən zeytun yaşılı rəngdədir. Əvvəllər ağ qarınlı qamçıquyruq (Psophodes leucogaster) ilə eyni növ hesab edilirdi, buna görə də "qərb qamçıquyruğu" ümumi adını daşıyır.

## Təsvir

"Psophodes nigrogularis", təxminən 21-25 sm uzunluğunda incə bir quşdur. Əsasən qara boğazı və üzündə qara ilə haşiyələnmiş dar ağ yanaq ləkəsi olan, zeytun yaşılı rəngdədir. Kiçik bir tacı və ağ uclu uzun tünd zeytun-yaşıl quyruğu var, alt hissələri daha solğun zeytun rəngindədir. Pəncələri qaradır. Cavanlar daha donuq zeytun-qəhvəyi rəngdədir və ağ yanaq zolaqları və tünd boğazı yoxdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Protobothrops mucrosquamatus

**Protobothrops mucrosquamatus** — Asiyaya endemik olan bir çuxurbaş ilan növü. Ümumi adları arasında "qəhvəyi ləkəli pitviper", "Tayvan habusu" və "iti təpəli pitviper" daxildir. Hal-hazırda heç bir yarımnövü tanınmır. Növ ilk dəfə 1839-cu ildə Teodor Kantor tərəfindən təsvir edilmişdir.

## Təsvir

Erkəklər maksimum 112 sm (44 düym) ümumi uzunluğa və 19.5 sm (7.7 düym) quyruq uzunluğuna çatır. Dişilər isə maksimum 116 sm (46 düym) ümumi uzunluğa və 20.5 sm (8.1 düym) quyruq uzunluğuna çatır. Hemipenlər tikanlıdır.
Rəng naxışı: üst tərəfdən boz və ya zeytun-qəhvəyi rəngdədir, dorsal sırada böyük qəhvəyi, qara haşiyəli ləkələr və yan tərəfdə daha kiçik ləkələr var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər