open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saqareco bələdiyyəsi

**Saqareco bələdiyyəsi** () — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək **Saqareco rayonu** adlanırdı.
## Tarix
## Coğrafiya
## İqtisadiyyat
## Yerli özünüidarə
### İnzibati-ərazi bölgüsü
## Əhali
### Sayının dinamikası
### Sıxlığı
### Artımı
### Yaş strukturu
### Dini tərkibi
### Etnik tərkibi

### Dil

## Nəqliyyat
## Mədəniyyət
## Sosial sfera
## KİV
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bern fəvvarələri

Bern şəhəri öz gözəl fəvvarələri ilə tanınır. Onların içərisində müxtəlif heykəllər ilə bəzədilmiş və XVI əsrdə heykəltaraş Hans Frayburq Ginqin emalaxanasında hazırlanmış fəvvarələrin adlarını qeyd etmək olar.

## Tarix
Artıq XIII əsrdə, Bern şəhəri müxtəlif quyu, fəvvarə, bulaqlar və özəl hovuzların çoxluğu ilə fərqlənirdi. O dövrün səlnamələri bildirirdi ki, insanlar XIV əsrin sonlarında şəhərin 5 fəvvarəsindən su istifadə edirdilər. Bu beş fəvvarədən günümüzə kimi yalnız Ştettbrunnen (Əbədi fəvvarə) qorunub saxlanmışdı (1885-ci ildə fəvvarənin taxta elementləri daşla əvəz olunmuşdur). Ümumiyyətlə şəhərin köhnə fəvvarələri dedikdə, məhz taxta fəvvarələr nəzərdə tutulur. Yalnız 1520-ci ildə Berndə ilk daş fəvvarə yaradılmışdır. 1542 və 1546-cı illər arasında mövcud taxta fəvvarələr heykəltaraş Hans Frayburq Ginq tərəfindən tipik Bern üslubunda, yəni müxtəlif heykəllərlə və daş materiallarla əvəz edilmişdir. Eyni zamanda yararsız vəziyyətə düşmüş fəvvarələrin təmiri və onların yaxınlığındakı asayişin saxlanılması məqsədilə, şəhərdə xüsusi kontora yaradılmışdı. XVI əsrin fəvvarə və çeşmələri daim yenilənirdi, yaxşı məlumdur ki, məsələn 1712–13-cü illər arasında şəhərin bütün fəvvarələri ümumi yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır.

1890–91-ci illərdə Bern şəhərinin 700-cü ildönümü münasibətilə fəvvarələr ehtiyatla bərpa edilmişdir. 1896-cı ildə Henri Fillip adlı bir çəkməçi Berndə fəvvarələrin saxlanılması üçün bütün sərvətini şəhər bələdiyyəsinə vəsiyyət etmişdir, bu da 1925-ci ildə ümumi yenilənmə işlərinin icra olunmasına böyük yardım olmuşdur.

Fəvvarə sütunları əvvəllər sadə rənglərə boyanmışdı. Hal-hazırda hava təsirinə müqavimət göstərmək üçün sütun və heykəllərdə daha parlaq rənglər istifadə olunur.

## Fəvvarələrin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" mit 3 Kapiteln zu den Berner Brunnen 
* Links zu allen Brunnenartikeln im Historisch-topographischen Lexikon der Stadt Bern
Sənəd dövriyyəsi

**Sənəd dövriyyəsi** — hər hansı fakt və hadisənin başlanğıcından onun yekunlaşdığı dövrədək tərtib edilmiş sənədlərə sənəd dövriyyəsi deyilir.

## Ümumi anlayış
Sənədlərin daxil olduğu və tərtib edildiyi vaxtdan onun icrasının yekunlaşdırılması və göndərilməsi dövründəki hərəkətinə sənəd dövriyyəsi deyilir. Kargüzarlıq xidməti üzrə bütün əməliyyatların dəqiq və təsirliliyi müəssisə və təşkilatlarda sənəd dövriyyəsinin düzgün təşkilindən asılıdır.

Sənəd dövriyyəsinin təşkili sənədlərin tərkibi, müxtəlif sənəd növlərinin nisbəti, onların daxil olma tezliyi kimi kəmiyyət parametrləri ilə xarakterizə olunur.

Müəssisə və təşkilatlarda sənəd dövriyyəsinin təşkili həmçinin sənədlərin hərəkəti, işlənilməsinin ardıcıllığı və dəqiqliyindən yəni onların tərtib olunma yerindən icra yerinə ən qısa yolla çatdırılması və icrasından, sənəd üzərində əməliyyatın bir dəfəyə aparılması yəni, sənədin aid olmayan idarəetmə mənbələrinə göndərilməsi, qaytarılması üzrə vaxt məhdudiyyətinin düzgünlüyündən, mexanikləşdirmə və avtomatlaşdırma vasitələrindən maksimum istifadə edilməsindən həlledici dərəcədə asılıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kargüzarlıq
* Elektron sənəd dövriyyəsi
Qərar

**Qərar** — yerli icra hakimiyyətləri, şəhər və kənd nümayəndələri tərəfindən onların səlahiyyətlərinə aid olan, vacib olan məsələlərin həlli üçün qəbul edilir.

Qərar həmçinin kollegiyal idarəetmə xüsusiyyətinə malik olan müəssisə və təşkilatların ümumi yığıncaqlarında idarə heyətinin iclasında qəbul edilir.

# Ali hakimiyyət orqanının — Parlamentin (Deputatların səsçoxluğu ilə) — Parlamentin təşkilati məsələlərinə dair, Hökumətin hesabatına dair, büdcənin icrasının hesabatına dair, eləcə də Hökumətin formalaşdırılması, fəaliyyətinin qənaətbəxş olubolmamasına (votum) dair, yuxarı Məhkəmə orqanlarına hakimlərin seçilməsinə dair və s. aktı;
# Ali hakimiyyət orqanının- Məhkəmənin (Hakimin, Hakimlər kolegiyasının, Məhkəmə plenumunun və ya Rəyasət heyətinin) baxdığı konkret işlərin yekun nəticəsi xarakterli və ya ümumi göstəriş xarakterlı aktı;
# Mərkəzi Hakimiyyət orqanının — Hökumətin (Nazirlər Kabinetinin) ən mühüm siyasi və təsərrüfat məsələləri barəsində qəbul etdiyi aktı;
# dövlət və yaxud qeyri dövlət arbitajında baxılan təsərrüfat mübahisəsinin həllinə dair aktı;
# dövlət orqanının və yaxud vəzifəli şəxsin konkret məqsədli istiqamətli aktı;
# Yerli İcra hakimiyyətinin idarəçilik xarakterli aktı;
# Bələdiyyə orqanlarının yerli əhəmiyyətli aktları;
# İctimai (siyasi) təşkilatların başçıları və ya kollegial üzvləri tərəfindən (misal: qurultay, kofrans, sessiya) məqsədlərini həyat keçirilməsi naminə qəbul etdikləri aktları.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qətnamə
* Qərardad
Kargüzarlıq

**Kargüzarlıq** — sənədlərin tərtib olunması, çap edilib çoxaldılması, əldə edilməsi, əldə edilməsinin rəsmiləşdirilməsi, qeydə alınması, arxivə təhvil vermək üçün hazırlanması, arxivə təhvil verilməsi və saxlanması prosesi başa düşülür.

Kargüzarlıq özü 2 yerə bölünür: ümumi kargüzarlıq və xüsusi kargüzarlıq. Müəssisə və təşkilatların bütün mərhələlərinin sənədli informasiya ilə təchiz edilməsi prosesi kargüzarlıq sferasını təşkil edir.

## Xüsusiyyətləri
Kargüzarlıqda rəhbər işçi və mütəxəssislər öz fəaliyyətlərini həyata keçirilməsi gedişində müəssisə və təşkilatlarda sənədlərlə aparılan üsulların, qaydaların və iş proseslərinin məcmuvi başa düşülür. Bu xüsusi növ idarəetmə fəaliyyəti olmaqla özündə sənədlərin hazırlanması, istifadə edilməsi, qəbulu, qeyd edilməsi, icraçılara çatdırılması, icrasına nəzarətin təşkili, onların çoxaldılması, göndərilməsi, verilməsi, müəyyən fəaliyyət üzrə sənədlər çoxluğundan ibarət olmaqla habelə işlənilmiş sənədlərin arxivdə saxlanması prosesini özündə birləşdirir.

Sənəd layihələrinin tərtibi, çap edilməsi, çoxaldılması, saxlanması, göndərilməsi ilə ələqadər olaraq olan əməliyyatlar ümumi yəni, inzibati kargüzarlığa aid edilir. Sənədləşdirmənin aparılması qaydası və tərtibi ilə ələqadar olan fəaliyyət isə xüsusi kargüzarlığa aid edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sənəd dövriyyəsi
Sərəncam

**Sərəncam** — hər hansı məsələləri həll etmək üçün,   səlahiyyətli vəzifəli şəxs tərəfindən verilən göstərişləri   özündə əks etdirən sənəd formasıdır. Bir qayda olaraq sərəncam hadisəyə əsaslanmaqla "buna uyğun olaraq, bununla əlaqədar" sözləri ilə davam etdirilir. Mətn isə əmr formasında tapşırılsın, təklif olunsun, təsdiq olunsun və s. şəklində şərh edilir.

## Həmçinin bax

* Fərman
* Qətnamə
* Qərar
Adrien Mari Lejandr

**Adrien Mari Lejandr** () — Fransa riyaziyyatçısı. O, ədədlər nəzəriyyəsi, elliptik inteqrallar və s. üzrə əsərlərin müəllifi olmuşdur. O həmçinin, ən kiçik kvadratlar üsuluna verdiyi töhfələrə görə tanınır və Karl Fridrix Qaussun bunu ondan əvvəl kəşf etməsinə baxmayaraq, bu barədə rəsmi olaraq ilk dəfə nəşr buraxan o olmuşdur.

## İstinadlar
Jozef Liuvill

**Jozef Liuvill** (; ) — Fransız riyaziyyatçısı; funksiyalar nəzəriyyəsi, diferensial tənliklər və mexanika üzrə əsərlərin müəllifi. O, həmçinin Liuvill teoremi, Liuvill funksiyası, Liuvill tənliyi və Liuvill say operatoru kimi bir çox anlayışların banisi kimi tanınır.

## Bioqrafiyası
Jozef Liuvill 24 mart 1809-cu ildə Sent-Usteş (Fransa) şəhərində anadan olmuşdur. O, Parisdə École Polytechnique və École Normale Supérieure kimi nüfuzlu ali məktəblərdə təhsil almış, sonradan bu məktəblərdə professor kimi çalışmışdır. Liuvill həm pedaqoji fəaliyyəti, həm də riyazi araşdırmaları ilə tanınmışdır. Liuvill kompleks dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsinin əsasını qoyanlardan biri hesab olunur. O, Liuvill teoremi (kompleks analiz) ilə məhdud və tam funksiyaların sabit olduğunu göstərmişdir. Bu nəticə kompleks analizin əsas qanunlarından biridir. Liuvill bir çox fərdi və ümumi diferensial tənliklərin inteqrasiyası və təhlili ilə məşğul olmuş, riyazi fizika sahəsində tətbiq olunan tənliklər üçün riyazi metodlar hazırlamışdır. O, Liuvill tənliyi adlanan tənliklə dinamik sistemlərin faza sahəsindəki sıxlığının zamanla dəyişməzliyini izah etmişdir. Liuvill Hamilton mexanikasının riyazi əsaslarını təkmilləşdirmiş və Liuvill teoremi (mexanika) vasitəsilə faza sahəsində həcmin qorunması prinsipini ifadə etmişdir. Bu teorem statistik mexanikanın əsas qanunlarından biri kimi qəbul edilir. Liuvill həm də riyaziyyatın yayılmasında mühüm rol oynamışdır. 1836-cı ildə o, özünün təsis etdiyi *Journal de Mathématiques Pures et Appliquées* adlı elmi jurnal vasitəsilə riyaziyyatçılar arasında ünsiyyət və ideya mübadiləsinə töhfə vermişdir. Bu jurnal bu günə qədər də fəaliyyət göstərir.

Jozef Liuvill 8 sentyabr 1882-ci ildə Parisdə vəfat etmişdir. Onun elmi irsi bu gün də riyaziyyat və fizika sahəsində tətbiq olunmaqda davam edir. 

## Əsərləri
* "Sur le développement des fonctions ou parties de fonctions en séries"
* "Mémoire sur quelques propriétés des fonctions doublement périodiques"
* "Sur les équations différentielles linéaires"

## Həmçinin bax
* Kompleks analiz
* Klassik mexanika
* Hamilton sistemləri
* Statistik mexanika
* Diferensial tənliklər

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Stenoqram

**Stenoqram** () — protokolun bir növüdür. İclas, müşavirə və s. kolegiyal orqanların yığıncaqlarından məruzələrin, mitinqlərin və s. çıxışların stenoqrafiya üsulu ilə tərtib edilmiş sənəddir. Stenoqrafik yazı adi yazıdan 4-5 dəfə sürətlə yazılır.

## Tarixi
Stenoqrafiya ilk dəfə qədim Misirdə meydana gəlmiş, sonralar Yunanıstanda və Romada təkmilləşmişdir. Qədim dövrün məşhur natiqi Siseronun qulu və şəxsi katibi Tiron Misir stenoqramları əsasında yeni, latın dilinə uyğun bir yazı sistemi yaratmışdır. Tiron bu yazı sistemini başqalarına da öyrətmişdir. Tironun şagirdləri isə yeni eradan əvvəl 63-cü ildə dekabrın 5-də Katonun Toiolina əleyhinə ittiham nitqini stenoqramlaşdırmışdılar. Bu hadisədən
2000 il sonra – 1937-ci ildə Londonda müxtəlif ölkələrin stenoqrafları bu yubileyi qeyd etmişlər. Rusiyada stenoqrafiya XVIII əsrdə, Azərbaycanda isə XX əsrdə meydana gəlmişdir. 
## Həmçinin bax
* Akt
* Qətnamə
* Sənəd

## İstinadlar
Anna Zayler fəvvarəsi

**Anna Zayler fəvvarəsi** () İsveçrənin Bern şəhərinin Marktqasse döngəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
XIV əsrdə taxta materiallardan inşa edilmiş fəvvarə 1545–1546-cı illərdə yenisi ilə əvəz edilmişdir. Fəvvarənin heykəli heykəltaraş Hans Ginq tərəfindən hazırlanmış və əsas fəzilət rəmzlərindən sayılır. Fəvvarə bir əlində fincan tutan, digər əli ilə isə küpədən su tökən qadını ifadə edir. Qadının üzərində o dövrə aid mülki geyim var. Onun geyimi uzun qırçınlı ətək, kvadrat dekolte, kəmər və lifdən ibarətdir.

Fəvvarə əvvəllər həbsxana olan qüllənin yanında yerləşir. Bu səbəbdən o əvvəllər Kefibrunnen adlanırdı (, *Chefi* — Bern ləhcəsində "həbsxana" deməkdir). Fəvvarənin hazırkı adı Bern Xəstəxanasının təsisçisi Anna Zaylerin adından götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Infos zum Anna-Seiler-Brunnen auf g26.ch
* Kapitel "Anna Seiler-Brunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" 

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Seringer fəvvarəsi

**Seringer fəvvarəsi** () — İsveçrənin Bern şəhərinin Kramqasse döngəsində və Sitqlogge saat qülləsinin yaxınlığında yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
Fəvvarənin layihəsi Hans Ginq tərəfindən 1535-ci ildə tərtib edilmişdir. Fəvvarənin indiki adı şəhərin əsasını qoyan Bertold fon Serengenin şərəfinə XIX əsrdə adlandırılmışdır. Buna baxmayaraq, fəvvarə həmçinin "Finstergesslibrunnen" və ya "Berenbrunnen" adları ilə də tanınır.

Fəvvarə qırmızı kəmərinə iki qılınc, başına isə dəbilgə taxan ayını ifadə edir. Ayı sağ pəncəsində bayraq, sol pəncəsində isə qalxan saxlayır. Gerb və qalxanda fon Seringer sülaləsinin rəmzi — qırmızı fon üzərində qızıl aslan təsvir edilib. Böyük ayının ayaqları arasında üzüm yeyən ayı balası oturub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Infos zum Zähringerbrunnen  auf g26.ch
* Kapitel ''Zähringerbrunnen''  in Band 1 der *Kunstdenkmäler des Kantons Bern*

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Samson fəvvarəsi

**Samson fəvvarəsi** () — İsveçrənin Bern şəhərinin Kramqasse döngəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
1527-ci ildə Hans Ginq tərəfindən inşa olunmuş taxta fəvvarə 1544-cü ildə daşla əvəzlənmişdir. Fəvvarənin hovuzu səkkizbucaqlı formaya malikdir. Fəvvarə şirin ağzını yaran məşhur bibley qəhrəmanı Samsonu ifadə edir. XVI əsrdə Samson güc təcəssümü idi və qədim yunan mifologiyasında qəhrəman Herakl ilə eyniləşdirilirdi.

Yəqin ki, bu fəvvarə qessab gildiyasının ianələri sayəsində inşa edilmişdir. Əvvəllər fəvvarə Şaalbrunnen adlanırdı (Bern ləhcəsində *Schaal* - sallaqxana deməkdir); 1687-ci ildə onun adı dəyişdirilərək "Qəssab" () qoyulmuş və yalnız 1827-ci ildə o özünün hazırkı adını qazanmışdır. 1973-cü ildə fəvvarənin heykəl və sütununun sürəti hazırlanmışdı, orijinal bəzək elementləri isə hal-hazırda Bern şəhərinin Tarix muzeyində saxlanılır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

* Infos zum Simsonbrunnen auf g26.ch 
* Kapitel "Simsonbrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern"

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Uşaqyeyən fəvvarəsi

**Uşaqyeyən fəvvarəsi** () — İsveçrənin Bern şəhərinin Kornhausplats meydanında fəvvarə. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
Əvvəllər fəvvarə "Platsbrunnen" adı ilə tanınırdı, lakin 1666-cı ildə o özünün indiki adını qazanmışdır. Uşaqyeyən fəvvarəsi çılpaq uşağı udan nəhəng-adamyeyəni təsvir edir. O əlində digər uşaqlar ilə dolu bir çanta saxlayır. Nəhəng divin başında Orta əsrlərdə yəhudilər tərəfindən güc yolu ilə geyinilən uzun papaq yerləşir. Bu fakt daha sonralar sakinlər arasında nəhəng-adamyeyən fiqurunun yəhudilərə istinad etməsinə və onların ritual cinayətlərinin xatırlatması kimi bir sıra fərziyyələrə səbəb oldumdur. Başqa nəzəriyyəyə əsasən, fəvvarədəki heykəl Yunan mifologiyasındakı Xronos tanrısını təcəssüm edir.

Çox güman ki, bu itaətsiz uşaqları qorxutmaq üçün istifadə edilmiş bir növ mifik fiqurdur. Sütunun aşağı hissəsinə, üzərində silahlı ayıların yürüyüşü təsvir olunan friz quraşdırılmışdır.

Məhz bu fəvvarə İsveçrə yazıçısı Jak Şessenin *L’Оgrе* ("Adamyeyən") adlı romanının yaradılmasında mühüm rol oynamışdı. 2007-ci ildə heykəl postamentdən çıxarılaraq tamamilə bərpa edilmişdi. Mətbuatda uzun müddət restavrasiya işlərinin 500 000 franka həyata keçirildiyi barədə çoxlu yanlış və şişirilmiş məlumatlar verilmişdi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Kapitel ''Kindlifresserbrunnen'' in Band 1 der ''Kunstdenkmäler des Kantons Bern'' 

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Lui-Ferdinand Selin

**Lui-Ferdinand Selin** (; ) — fransız yazıçısı və həkim. "Voyage au bout de la nuit" və "Mort à crédit" əsərləri ilə dünya şöhrəti qazanmışdır.

## Bioqrafiya

## Əsərləri
* *La vie et l’oeuvre de Philippe Ignace Semmelweis 1818–65* (1924)
* *[[Voyage au bout de la nuit]]* (1932)
* *L’Église* (1933)
* *Mort à crédit* (1936)
* *Mea culpa* (1936)
* *Bagatelles pour un massacre* (1937)
* *Les beaux draps* (1941)
* *L’École des cadavres* (1942)
* *Guignol’s band* (1944)
* *Foudres et flèches* (1948)
* *Scandale aux abysses* (1950)
* *Casse-pipe* (1952)
* *Normance. Féerie pour une autre fois II* (1952)
* *Entretien avec le Professeur Y* (1955)
* *D'un château l'autre* (1957)
* *Nord* (1960)
* *Guignol’s Band II: Le Pont de Londres* (1964)
* *Rigodon* (1969, ölümündən sonra dərc edilib)
* *Progrès* (1978, ölümündən sonra dərc edilib)
* *Histoire du petit Mouck* (1997, ölümündən sonra dərc edilib)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* "Lui-Ferdinand Selin"

## Həmçinin bax
Laqodexi bələdiyyəsi

**Laqodexi bələdiyyəsi** () — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək **Laqodexi rayonu** adlanırdı.

## İstinadlar
Musa fəvvarəsi

**Musa fəvvarəsi** () İsveçrənin Bern şəhərinin Münsterplats meydanında yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
Fəvvarənin layihəsi Nikolaus Şprünqli (hovuz və sütun) və Konstantslı Nikolaus Şporrer (fiqur) tərəfindən 1544-cü ildə tərtib edilmişdir. Fəvvarənin adı Musa peyğəmbərin şərəfinə adlandırılmışdır. Musa sol əlində On hökmün əks olunduğu açıq kitab saxlayır, sağ əli ilə isə "özünə büt və kumir yaratma"  () adlı hökmə işarə edir. Musanın fiquru fəvvarədə ilk dəfə 1544-cü ilin yayında quraşdırılmışdır. 1740-cı ildə heykəl çox yararsız vəziyyətə düşmüş və bu səbəbdən onu müvəqqəti çıxarılması barədə qərar alınmışdır. Hazırkı heykəl fiquru isə fəvvarəyə 1791-ci ildə quraşdırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Der Stadtbach und die Brunnen an der Kramgasse 
* Kapitel "Mosesbrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" 

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Travmatizm

**Travmatizm** — müəyyən anda konkret şəxsdə yaranan zədə toplumu. Travmatizm kişilərdə ən çox 20–49 yaşda, qadınlarda – 30–59 yaşında baş verir. Bütün yaş qruplarda kişilərdə travmatizim daha çox olur. İlkin əlillikdə və ölüm hadisələrində travmatizim üçüncü, işlək əhali qrupunda isə birinci yerdə durur.

Travmatizim əhalinin ümumi xəstəliklərindən biri sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Повышение роли обучения работников в системе предупредительных мер по охране труда
Riffli fəvvarəsi

**Riffli fəvvarəsi** (, ()) İsveçrənin Bern şəhərinin Aarbergerqasse küçəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
Arbalet kapitanın heykəli ilə bəzədilmiş fəvvarənin layihəsi Hans Ginqin köməkçiləri tərəfindən tərtib edilmişdir. Döyüşçüyə silisiumlu tüfənglə silahlanmış kiçik ayı yoldaşlıq edir. Bu fəvvarə XIV əsrə aid və şəhərin mərkəzində yerləşmiş qədim taxta fəvvarənin yerində, 1545-ci ildə ucaldılmışdır. XIX əsrin ortalarınadək fəvvarə *Qolatenmattqassbrunnen* adı ilə məşhur idi. Fəvvarənin indiki adı isə, çox guman ki, Laupen döyüşü zamanı məqsədönlü şəkildə III Yordanı qətlə yetirmiş əfsanəvi atıcı Rifflinin adından götürülmüşdür. Sakinlər iddia edirlər ki, heykəli yaratmaq təşəbbüsü hələ çox qədim zamanlarda, düşman qoşunlarının Bern qalasını alan zaman yaranmışdı. Bundan başqa digər fərziyyələrə əsasən, heykəlin siması həddindən artıq kapitan Anton Güderə bənzəyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Infos zum Ryfflibrunnen auf g26.ch 
* Kapitel "Ryfflibrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" 

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Zədə

**Zədə** (, *yara*) — xarici faktorlar nəticəsində orqanizmin fiziki zədələnməsi.

Yaralayan faktora görə zədələr mexaniki (əzilmə, sümük sınığı və s.), termik (yanıq, şaxta vurma), kimyəvi zədə, barozədə (atmosfer təzyiqinin dəyişməsi nəticəsində), elektrik cərəyanının vurması və s., həmçinin kombinə olunmuş olur.

Zədə alınmasına görə zədələnmə məişət, idman, istehsalat, döyüş idman növlərinin təsiri nəticəsində olur.

## Ədəbiyyat
* Волков В.Н., Датий А.В. Судебная медицина: Учебное пособие для вузов / Под ред. проф. А.Ф.Волынского. — М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и право, 2000. — 639 с. «Юнити» 2000
* Пиголкин Ю.И., Баринов Е.Х. Судебная медицина: Учебник / Под ред. Д.В.Богомолов, И.Н.Богомолова. — М.:ГЭОТАР-МЕД, 2002. — 360 с. — (Серия XXI век).
* Самищенко С.С. — Судебная медицина, 2006. — 329 с. «Палек» 1998

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* İdman zədəsi
Yardımlı meteoriti

**Yardımlı meteoriti** və ya **Ərus meteoriti** — 24 noyabr 1959-cu ildə Azərbaycanın Yardımlı rayonuna düşmüş dəmir meteorit. SSRİ ərazisinə düşmüş üçüncü böyük meteoritdir. Qalıqlar yaxınlıqdakı Ərus kəndində aşkar edilmişdir. Beş nümunə ilə birlikdə meteoritin ümumi çəkisi 150,29 kiloqram olaraq qiymətləndirilir. Meteorit Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Geologiya İnstitutunda saxlanılır. Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının direktoru Əyyub Quliyevin sözlərinə görə, Yardımlı meteoriti Perseid yağışından gəlmiş ola bilər.

Şahidlər parlaq bolidin buludların arasından cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uçduğunu görüblər. Sıx duman olmasına baxmayaraq, düşərkən təqribən 2800 km2 sahədə yaratdığı güclü işıqlanma 5-10 saniyə davam etmişdir. Ayrı-ayrı parçaların düşməsi reaktiv təyyarə və ya raketdən yaranana etdiyinə bənzəyən fit və dronla müşayiət olunurdu. Meteoritin kimyəvi və fiziki xüsusiyyətlərinin tədqiqinə azərbaycanlı tədqiqatçı Mirəli Qaşqay rəhbərlik edib. Meteoritdə böyük bir Vidmanştetten strukturu və anomal olaraq az miqdarda tritium mövcuddur. Oxşar tritium anomaliyaları əvvəllər digər dəmir meteoritlərində də aşkar edilmişdi.

Amerika alimlərinin xahişi ilə Sovet Meteorit Komitəsi meteorit nümunələrini Kaliforniya Universitetinə, Kembric Astrofizika Rəsədxanasına və Çikaqo Universitetinin Nüvə Tədqiqatları İnstitutuna, həmçinin CERN-ə göndərib. Nümunələrdən biri Fersman Mineralogiya Muzeyində saxlanılır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* SSRİ Dövlət Televiziyasında Yardımlı meteoriti haqqında reportaj 
* Yardımlı meteoriti — Geologiya və Geofizika İnstitutu
Soda

**Soda**:

* **Kalsium soda**, **Paltar ağartma sodası** — Natrium-karbonat - Na2CO3.
* **Kristallik soda** — Kiristallohidrat kalsiumlu sodanın ümumi adı:
** Natrit — Na2CO3*10H2O.
** Termonatrit — Na2CO3*H2O.
* **İçməli soda**, **ərzaq sodası** — Natrium-hidrokarbonat - NaHCO3.
* **[[Kaustik soda]]** — Natrium-hidroksid - NaOH.
Çiriş (Qafan)

**Çiriş** — Ermənistan Respublikasının cənubunda Sünik mərzində keçmiş Qafan rayonu ərazisində mövcud olmuş azərbaycanlılar yaşamış kənd.
 

Kənd Qafan şəhərindən 32 km şimal-qərbdə, Kurud kəndindən isə 2 km cənub-şərqdə, dağ ətəyində yerləşir.

## Ümumi məlumat
Kənddə 1897-ci ildə 27 nəfər, 1922-ci ildə 73 nəfər, 1926-cı ildə 79 nəfər, 1931-ci ildə 95 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci il qaçqınlığından sonra əhalisinin bir hissəsi geri qayıdan Çiriş kəndi 1939-cu ildə qonşu Kurud kəndi ilə birgə təşkil edilən kolxozda birləşdi. 1965-ci ildə Çirişin də daxil olduğu Kurud kolxozu Gığı heyvandarlıq sovxozuna birləşdirildi. 

50-ci illərdə Kurud və Kirs kəndlərinə köçən Çiriş əhalisi 1988-ci ildə Ermənistandan digər azərbaycanlılar kimi deportasiya olundular. Çirişlilər hal-hazırda əsasən Abşeron rayonunda məskunlaşıblar.

## Adı
Toponim  asfodelinakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi olan çirişin adı əsasında əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Həmçinin bax
* Kurud
* Kirs

## Xarici keçidlər
* Wikimapia.org: Çiriş

## İstinadlar
Reuven Rivlin

**Reuven Rivlin** () — İsrailin 10-cu prezidenti.

## Həyatı
Reuven Rivlin 1939-cu ildə Qüdsdə anadan olub. İxtisasca hüquqşünasdı. Şimon Peres hakimiyyətinin rabitə naziri olub.

## Siyasi fəaliyyəti
Reuven Rivlin 2014-cü ildəki prezident seçkilərində sağ mərkəzçi partiya olan "Likud"u təmsil edib. O, 2007-ci ildə də prezidentliyə namizəd olsa da, Şimon Peresə məğlub olub.

## İstinadlar
Volüntarizm

**Volüntarizm** və ya **voliuntarizm** ( — iradə) — təbiətin və cəmiyyətin inkişafında başlıca rolu insanın və ya ilahinin iradəsi ilə əlaqələndirən fəlsəfənin idealist istiqamətidir. Assosiativ psixologiyada yeni istiqamətdir. Banisi V.Vundtdur.

Volüntarizm, ətraf aləmi mütləqləşdirən və şəxsiyyətin rolunu heçə endirən, iradəsiz və heç nəyə təsir etməyən kimi təsvir edən panteizmə qarşı qoyulur.Qədim ənənələrə əsasən, panteizm taleyin əvvəlcədən müəyyən edilməsi fikrini əsas götürür.

## Haqqında
Alleqorik mənada volüntarizm, bir növ şəxsiyyətin mühitlə mübarizəsidir.

Volüntarizm termini XIX əsrin sonunda sosioloq F.Tyonnis tərəfindən işlənilmişdir. Buna baxmayaraq etika və fəlsəfədə Volüntarist ideyalar daha əvvəllər A.Şopenhauer, F.Nitşe, A.Berqson tərəfindən irəli sürülmüşdür.

### Digər mənaları
* Volüntarizm — ehtimal edilə biləcək nəticələr və obyektiv şəraiti nəzərə almadan arzuolunan məqsədlərə çatmaq istəyi.
* Eyni zamanda Qərbdə iqtisadi və siyasi sahədə Volüntarizm tamamilə başqa prinsip nəzərdə tutulur: sosial vı iqtisadi quruluşun bütün cəmiyyətin birbaşa iradəsi ilə və kənradan məcbur edilmədən (bu bir sıra anarxist məktəblərin fikirlərinə yaxındır) formalaşdırılması.
* İradəni mövcudluğun ən ali prinsipi kimi dəyərləndirən fəlsəfi istiqamət. Volüntarizm Avqustinin, İoann Duns Skor və digərlərinin fəlsəfələri üçün xarakterikdir.

## Metafizik volüntarizm
Metafizik volüntarizmin tərəfdarı XIX əsr alman filosofu Artur Şopenhauerdir. Onun fikrincə, iradə mülahizə deyil, irrasional, şüursuz impulsdur, ona münasibətdə intellekt ikinci dərəcəli hadisədir. İradə bütün reallığın altında yatan qüvvədir. Sürücünün, niyyətin və həyatın dinamikasının bu şəkildə aradan qaldırılması sonralar Fridrix Nitsşe (hakimiyyət istəyi), Filip Maynlender (ölüm istəyi), Eduard fon Hartman, Yulius Bahnsen və Ziqmund Freydə (zövq iradəsi) təsir etdi.

## Siyasi volüntarizm
Siyasi volüntarizm siyasi hakimiyyətin iradənin ifadəsi üzərində qurulduğu fikridir. Tomas Hobbs, Jan Jak Russo kimi nəzəriyyəçilər və alman idealist ənənəsində bir çoxları tərəfindən irəli sürülən bu baxış siyasi gücü iradədən irəli gələn kimi anlayır.

## İstinadlar
Cülyen Lametri

**Cülyen Ofre de Lametri** () — fransız teoloq-alim.

## Həyatı
O, əvvəlcə Parisdə, sonra isə Leydendə tibb təhsili almışdır. Lametri ləqəbi ilə yaşadığı məlum olduqdan sonra onu Hollandiyadan da çıxarırlar. II Fridrixin dəvəti ilə o, Berlinə gəlir və Berlin Universitetində elmi fəaliyyətini davam etdirir.
	
Lametri sensualizmi Dekartın insan davranışının maşınabənzər olması ideyası ilə birləşdirir. O hesab edirdi ki, Dekartın iki substansiya ilə bağlı ideyası ilahiyyatşıları aldatmaq üçün işlənilmiş “stilistik hiylədir”. Lametri materialist olaraq göstərirdi ki, ruh və bədən ayrılmazdır. O, bir həkim kimi müəyyənləşdirmişdi ki, güclü qızdırma nəticəsində qan dövranı onun ruhi vəziyyətinə və fikri fəaliyyətinə təsir göstərir.
	
Lametriyə görə, ruh mövcuddur, lakin o, bədəndən ayrılmazdır. İnsanın fəallığının mənbəyi tələbatlardır. O, ilk dəfə tələbat anlayışını irəli sürür, psixoloji və bioloji tələbatları ayırır.O. eyni zamanda ilk dəfə olaraq diqqət problemini tədqiq edir, onun ayrıca psixi proses olduğunu göstərir. O, həm də qeyd edir ki, diqqət digər idraf proseslərini yaxşılaşdırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xristian Volf

**Xristian Volf** (; ) — 18-ci əsrdə yaşamış alman filosof və psixoloq idi.
## Fəaliyyəti
XVIII əsrdə psixologiya elmində o, xüsusilə seçilirdi. İlahiyyat, riyaziyyat və fəlsəfə öyrənən Volf 1703-cü ildə Leypsiq Universitetində müəllimlik edir, 1706-cı ildə riyaziyyat kafedrasının professoru vəzifəsini tutur. **Volf**un ən böyük xidmətlərindən biri latın terminlərini alman psixoloji terminləri elə əvəz etməsindədir. Avropada psixologiya termininin yayılması da onun adı ilə bağlıdır. **Volf** həm də "qabiliyyətlərin psixologiyası" nəzəriyyəsinin müəllifidir. Bu nəzəriyyəinin əhəmiyyəti ondadır ki, insanın müxtəlif psixi keyfiyyətlərinin elmi əsasları verilir. Qabiliyyətlətin psixologiyasının mühüm müddəalarından biri də idrak prossesinə rasionalist yanaşma ilə başlıdır. Volfa görə, ruhun inkişafı ğrylərin əksolunma surəti ilə bağlıdır. Dumanli olan hissi idrak, ayıdn və dəqiq olanlar əqli idrak səviyyəsində qavranılır. Lakin bu təsəvvürlər statik deyil, hər bir təsəvvür insanın istəkləri ilə müşayiət olunur. Əgər obyektin təsviri razılıq hissi ilə bağlıdırsa, ruh onu saxlamağa çalışır. Narazılıq hissi isə əksinə.

**Volf** psixi hadisələrin müxtəlif təsnifatını verir, qruplara ayırır. Qabiliyyətlərlə bağlı təlimlər də bütün psixi proseslərin obyektiv şərhinin verilməsinə cəhd göstərilmişdir. O, hesab edirdi ki, beyində gedən proseslər əzələ hərəkətini yaradır və buna müvafiq olaraq arzu və iradi impulslar meydana çıxır. Beləliklə, bir tərəfdə fiziki hadisələr zəncirvari düzülür, digər tərəfdə isə psixi olanlar. Bu sıralar bir-biri ilə qarşılıqlı şəkildə bağlıdır. Əvəllər isə fiziki və psixi olanlar paralel şəkildə, bir-birində ayrılıqda təqdim olunurdu.

## İstinadlar
Vyursburq məktəbi

**[[Vürtsburq]] məktəbi** — Onlar ilk dəfə olaraq eksperimental metodla təfəkkürü öyrənməyə başlamışlar. Q. Kyulpe (1862–1915) Vyursburq məktəbinin yaradıcılarındandır. O, Vundtun tələbəsi olmuş, Leypsiq Universitetində təhsil almış, 1887-ci ildə doktorluq dissertasiya müdafiə etmişdir. O, özünün ilk kitabını – "Eksperimentə əsaslanan psixologiya oçerkləri"ni də Vundta həsr etmişdir. Universiteti bitirdikdən sonra o, Vundtun assisenti, daha sonra ekstraordinator – professor işləmişdir. 1896-cı ildə o, psixologiya laboratoriyası yaratmışdır.

Kyulpe təfəkkür prosesini eksperimental yolla öyrənmişdir. O bununla Vundtun belə bir fikrini rəddetmşdir ki, eksperiment metodu ilə yalnız sensor prosesləri öyrənmək mümkündür. Vyusberq məktəbinin eksperimentləri göstərdi ki, sınaq olunan tapşırığı yerinə yetirən zamanı əqli fəaliyyət göstərir. Lakin özü bunu bilmir. Burada belə bir nəticə cıxır ki, sensor materialla yanaşı. Insanın psixoloji həyatına duyğuya çevrilməyən elementlər də daxildir. Bu elementlər subyektin hərkəti, əqli fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bu aktların dərk olunması isə intospeksiya metoduna düzəlişlər olunmasını zəruri edir. Kyulpenin introspeksiy metoduna etdiyi düzəlişlər isə " Sistematik eksperimental introspeksiya"adlanırd. Sınaq olunan intelektual tap.ırıqları yerinə yetirərkən prosesin gedişində şüurun vəziyyəti barədə retrospektiv hesabat verməli idi. Bu hesabat sistemli, fasiləsiz adlanırdı. Çünki proses tamamilə hissələrə bölünür və korreksiya məqsədilə dəfələrlə təkrar olunurdu. Müəyyənləşdirildi ki, psixoloji nöqteyi-nəzərdən fikri yalnız neqativ yox, həm də pozitiv nəzərdən şərh etmək olar. Bununla da şüurun məzmunu ilə bağlı əvvəlki təsəvvürlərə ciddi düzəlişlər edildi. Yeni fenomen-əqli surətlər yarandı.

1960-cı ildə iradi aktları da tədqiq etməyə başladı.

Kyulpenin eksperimental proqramı 1909-cu ildə onun əvvəlcə Bonna sonra Münhenə gəlməsi ilə yerinə yetirilmiş oldu. Burada o, eksperimental psixologiyadan uzaqlaşır, fəlsəfə və estetika problemləri ilə məşğul olmağa başlayır. Kyulpedən sonra onun eksperimentlərini O. Zeltsem davam etdirir. Zeltsemin kəşfləri içərisində antisipator sxem xüsusilə əhəmiyyətlidir. Tapşırığın həlli prosesinin əvvəlcədən təsəvvür edilməsi, nəticənin fikri fəaliyyətdə irəlicədən görülməsi onun səmərəliliyini yeksəldir. Vyursburq məktəbində aparılan eksperimentlər göstərdi ki, təfəkkür bütöv bir prosesdir və o, tapşırığın həlli zamanı yaranan ustanovkadan asılıdır.
Bayraqdar fəvvarəsi

**Bayraqdar fəvvarəsi** () İsveçrənin Bern şəhərinin Rathausplats meydanında yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.

## Tarix
Fəvvarə Köhnə şəhər Ratuşa binasının önündə yerləşir. Fəvvarənin əsas bəzək elementi sayılan zirehli Bern bayraqdarının layihəsi 1542-ci ildə Hans Ginq tərəfindən tərtib edilmişdir. Bundan öncə, XIV əsrin taxta fəvvarəsi Şvendplats meydanda yerləşirdi. Bern sakinləri arasında "Bayraqdar" çox güclü mənəvi mövqe tutur. Kapitellərin yuxarı hissəsini dörd insan üz maskası bəzəyir.

1844-cü ildə meydanın yaxınlığında Nüdeqqbrükke körpüsünün tikintisi zamanı, fəvvarə müvəqqəti olaraq tikinti ərazisindən yığışdırılmışdır. Daha sonralar, yəni 1880–1913-cü illər arasında fəvvarə kiçik Amthausqasse döngəsində yer alırdı və yalnız 1913-cü ilin sonunda onu hazırkı meydana köçürmək barədə qərar alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Informationen zum Vennerbrunnen auf g26.ch 
* Kapitel "Vennerbrunnen" in Band 1 der "Kunstdenkmäler des Kantons Bern" 

## Həmçinin bax
* Bern fəvvarələri
Etnopsixologiya

**Etnopsixologiya** xalqların psixoloji və mədəni inkişaf xüsusiyyətlərini qarşılıqlı əlaqədə, sistemli şəkildə öyrənən elm sahəsi. Bəzi alimlər "xalqların psixologiyası", "psixoloji antropologiya", "müqayisəli mədəni psixologiya" və s. terminlədən istifadə etmişlər. Bu elm bir sıra digər elmlərlə bağlıdır. Bura sosiologiya, linqvistika, biologiya, ekologiya, tarix və sairəni aid etmək olar.

### Etnopsixoloji tarix

İlk etnopsixoloji fikirlərə hələ eramızdan əvvəl Herodot, Hippokrat və digər alimlərin əsərlərində rast gəlmək mümkündür. Antik yunan həkimi və tibbi coğrafiyanın yaradıcısı hippokrat ətraf mühitin insanlarınpsixoloji xüsusiyyətlərinin formalaşmasına təsiri iə bağlı fikirlər söyləmişdir. Onun fikrincə, xalqla arasındakı fərqlər, o cümlədən davranış və vərdişlər təbiət və iqlim şəraitinin müxtəlifliyi nəticəsində meydana çıxır. Herodot isə müxtəlif xalqların xarakteri və həyat yərzi ilə maraqlanmış, müxtəlifliyin səbəbini təbii mühitdə axtarmışdır.

Xalqların psixoloji müşahidələrin predmetinə çevrilməsi isə XVIII əsrdən başlamışdır. Burada da xalqlar arasındakı müxtəlifliyin başlıca amili kimi mühit və iqlim şəraiti götürülmüşdür XVIII əsr fransız maarifçiləri "Xalq ruhu" termini işlətmişlər. Fransız filosofu Şarl Lui Monteskyö (1689–1755) hesab edirdi ki, insanı çox şey, iqlim şəraiti, din, qanunlar, idarəetmə prinsipləri, adət-ənənələr idarə edir və nəticədə xalqın ümumi ruhu yaranır. O da çoxsaylı amillər içərisindən iqlim şəraitinin təsirini birinci yerə qoyur. Məsələn, onun fikrincə, isti iqlim şəraitində yaşayan xalqlar bir qayda olaraq tənbəl, ətalətli, güclü təxəyyülə malik olmayan və qorxaq insanlardır. Şimal xalqları isə cəsur və az hissiyyatlı olur, həzz almağa çox meyil etmirlər.

XVIII əsrin alman filosofu İ. Q. Herder (1744–1803) xalq ruhu anlayışına musiqini, dili və s. daxil edirdi. Herderə görə, xalqın ruhunu başa düşmək üçün onun işini, dilini, eləcə də həyat tərzini öyrənmək lazımdır. İlk yerə isə xalq yaradıcılığını qoyurdu.

### Etnopsixologiyanın vəzifələri
Bir sıra elmlərin , xüsusilə etnoqrafiya, psixologiya və dilçiliyin inkişafı XIX əsrin ortalaında müstəqil bir elm sahəsinin- etnopsixologyanın yaranmasına səbəb olduş onun yaradıcısı isə alman alimləri M. Latsarus (1824–1903) və X. Şteyntal (1823–1899) oldular. Onlar 1859-cu ildə "Xalqların psixologiyası və dilçilik" jurnalının nəşrinə başladılar. Jurnalın ilk nömrəsində onların "Xalq psixologiyası haqqında düşüncələr"adlı məqaləsi çap olundu. Elmi etnopsixologiyanın yaranması tarixi də bu vaxtdan götürülür. Onlar etnopsixologiyanın vəzifələrinə aşağıdakıları aid edirlər:
# Xalq ruhunun psixoloji mahiyyətinin dərk olunması;
# Xalqın psixoloji xüsusiyyətlərinin onların həyat tərzində, incəsənət və elmində öz əksini necə tapmasının müəyyənləşdirilməsi;
# Hər hansı bir xalqın inkişafı və yaməhf olmasının etnopsixoloji səbəblərinin öyrənilməsi;
Bu vəzifələrin qarşıya qoyulması göstəriri ki, Latsarus və Şteyntal xalqların psixologiyasına onlaın dili, dini, elmi, mədəniyyəti kontekstindən yanaşmışlar.

## Həmçinin bax
* Şarl Lui Monteskyö
Bəylər Eyyubov

**Bəylər Həsən oğlu Eyyubov** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Katibliyinin rəisi (2025-ci ildən), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi (2020–2025). Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti rəisinin birinci müavini — Prezidentin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi (1993–2020), general-polkovnik (2013).

## Həyatı
Bəylər Həsən oğlu Eyyubov 10 mart 1951-ci ildə Ermənistan SSR Vedi rayonunun Şirazlı kəndində anadan olmuşdur.

Bəylər Eyyubov 20 sentyabr 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsi rəisinin müavini, 2 iyun 2003-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti rəisinin birinci müavini — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi təyin edilmişdir.

16 mart 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ləğv edilmiş və onun əsasında yaradılan orqanlardan biri də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti olmuşdur. Bəylər Eyyubov bu qurumun rəisi təyin edilmişdir. O, 2025-ci ilədək bu quruma rəhbərlik etmişdir.

2025-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Katibliyinin rəisi təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərman və sərəncamları ilə Bəylər Eyyubova 26 dekabr 1995-ci ildə general-mayor, 22 avqust 2005-ci ildə general-leytenant, 25 dekabr 2013-cü ildə isə general-polkovnik ali hərbi rütbələri verilmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Bayrağı" ordeni — 26 dekabr 1998
* "Şərəf" ordeni — 10 mart 2021
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 9 mart 2011
* 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 21 avqust 2010
* 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 21 avqust 2008

## İstinadlar
İlxıdağ

**İlxıdağ** — Bakıdan şimal qərbdə yerləşmiş dağ zirvəsi. Sumqayıtçayın mənsəbinin yaxınlığında yerləşir. Zirvə dəniz səviyyəsindən 336 metr yüksəklikdədir. Baş Qafqaz silsiləsinin ucqar şərq qutaracağı hesab olunur.

## İstinadlar
Əhməd Kərədi Zəkuyev

**Əhməd Kərədi Zəkuyev** () — filosof, fəlsəfə elmləri doktoru, professor. Azərbaycanda yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanmasında böyük xidmətləri olmuşdur. O, 1921-ci ildə Türkiyədə təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıya gəlmiş, 1922–1960-cı illərdə APİ-də dərs demişdir. 1960-cı ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan EA-nın fəlsəfə şöbəsində çalışmışdır.

1933-cü ildə APİ-nin nəzdində aspirantura şöbəsi açılır. 1931-ci ildə F. İbrahimbəyov testlər metodunun milli psixologiyanı öyrənmək sahəsindəki zərərli nəticələri barədə danışmağa məcbur olur.

1931-ci ildə Azərbaycan Elmi–Tədqiqat Pedaqogika İnsititutu fəaliyyətə başlayır. İnsititutun nəzdində pedologiya-psixologiya kabineti və laboratoriyası da fəaliyyət göstərir.

1947–1948-ci tədris ilində Azərbaycan Dövlət Universitetində məntiq- psixologiya kafedrası yaradılır. Kafedraya rəhbərlik A. O. Makovlekskiyə tapşırılır. 1960-cı ilə qədər bu kafedraya rəhbərlik edir. 1960-cı ildən kafedra pedaqoqika və psixologiya kafedrası adı ilə fəaliyyətini davam etdirir. 1960–1970-ci illərdə kafedraya M. C. Məhərrəmov daha sonra professor Ə. Bayramaov, daha sonra B. Əliyev rəhbərlik edir.

## Mənbə
* Əliyev R. İ. Psixologiya tarixi. Bakı, 2006

## İstinadlar
Qadın ətri (film, 1992)

***Qadın ətri*** () 1992-ci il ABŞ istehsalı dram filmi.Film Covanni Arpinonun "Zülmət və bal" adlı romanı əsasında çəkilmişdir.İtalyan rejissor Dino Risinin 1974-cü ildə çəkdiyi eyni adlı fimin remeykidir.

## Məzmun

## İstinadlar
II Heysəm

**Heysəm ibn Məhəmməd** () — Şirvanşahlar dövlətinin üçüncü hökmdarı, Şirvanşah Məhəmməd ibn Heysəmin oğlu, Əli ibn Heysəmin atasıdır.

Üçüncü Şirvanşah Heysəm ibn Məhəmməd ibn Heysəm *"atası kimi, Cənubi [[Dağıstan]]da "kafir" qonşuları ilə vuruşmuşdur. O, bir neçə kəndi [[Dərbənd]] qazilərinə vəqf vermişdi; bütün məhsulu daşıyıb yığmaq və əl-Babın korluq çəkən sərhəd vilayətlərinin sakinləri və qazilər arasında paylamaq üçün paytaxtında anbarlar tikdirmişdi. O, əmir kimi mərhəmətli, ədalətli, (kafirlərlə) mübarizdə qeyrətli idi; o, uzun ömür sürmüşdür..."* 

## Həmçinin bax

* Məzyədilər
* Azərbaycan tarixi

## İstinadlar
Gürcüstan çarlığı

**Gürcüstan krallığı** () və ya **Gürcü imperiyası** — eramızdan əvvəl 1008- ci ildə meydana gələn orta əsr Avrasiya monarxiyası idi. 11-ci əsrdən 13-cü əsrlərə qədər çar IV David  və çariça Tamaranın hakimiyyəti dövründə siyasi və iqtisadi gücünün Qızıl çağına çatdı. Gürcüstan Qüdsdəki xaç monastırı və Yunanıstandakı Iviron Monastırı kimi, Şərqi xristianlıqdan və Şimali Qafqazdan İran və Anadolunun şərqinə qədər uzanan və eyni  zamanda xarici dini mülkləri qorumaqla, ən böyük ölçüdə Şərqi Avropadan ve Şimali Qafqazdan uzanan Pan-Qafqaz imperatorluğunun aparıcı millətlərindən biri oldu.Bu, indiki Gürcüstanın əsas tarixi müqəddiməsi idi.

Bir neçə əsr davam edən səltənət 13-cü əsrdə monqol istilalarının altına düşdü, lakin 1340-cı illərə qədər yenidən suverenliyini təmin etdi. Sonrakı onilliklərdə Qara Ölümlə yanaşı ölkənin iqtisadiyyatını, əhalisini və şəhər mərkəzlərini viran edən Timurun rəhbərliyi ilə çoxsaylı istilalarla yadda qaldı. Bizansın, sonra Trebizond imperiyasının süqutundan sonra çarlığın geosiyasi vəziyyəti daha da pisləşdi. Bu proseslər nəticəsində XV əsrin sonlarında Gürcüstan sınıq bir varlığa çevrildi. 1386-cı ildən etibarən Timur tərəfindən edilən hücumlarla yanaşı, Qara Qoyunlular və Ağ Qoyunluların sonrakı istilaları 1466-cı ilədək çarlığın son anarxiyaya uğramasına və Kartli, Kaxeti və İmereti'nin quruluşlu səltənətlərinin 1490 ilə 1950 arasında müstəqil çarlıq olaraq  tanınmasına gətirib çıxardı. 1493-cü ildə hər biri Baqrationi sülaləsinin rəqib bir qolu olmaqla  Odishi, Guria, Abxaziya, Svaneti və Samtsxe adlanan beş  feodal klanlar quruldu.

## Tarix

## Həmçinin bax
* Tamara
* VI David

## Qeydlər

## İstinadlar
Xalac (Qafan)

**Xalac** (; hal-hazırkı adı: **Atçanan**; ) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində yerləşən kənd və kənd icması.

## Tarixi
Xalac - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, ındi Qafan rayonunda kənd.

Rayon mərkəzindən şimal-şərqdə Xalacçayın sol sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim xalac qədim türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 23 nəfər, 1873 - cü ildə 34 nəfər, 1886-cı ildə 308 nəfər, 1897-ci ildə 329
nəfər, 1904 - cü ildə 319 nəfər, 1914 - cü ildə 300 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşlar. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk edən azərbaycanlılar öz
evlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 132 nəfər, 1926-cı ildə 94 nəfər, 1931-ci ildə 114 nəfər, 1939-cu ildə 780 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Kəndin sakinləri
1988-ci ilin noyabr ayının axırlarında Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunublar. İndi burada
ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Tavo Burat

**Tavo Burat** (*Gustavo Buratti Zanchi*, 22 may 1932, Stezzano — 8 dekabr 2009, Biella) — İtalyan yazıçı və jurnalist.

Burat həyatının çox hissəsini Pyemont dil adasını qoruyaraq  keçirdi. 1964-ci ildən başlayaraq, Burat yox olma təhlükəsi ilə üzləşmiş dilləri və mədəniyyətləri qoruyan beynəlxalq assosiasiyasının katibi olmuşdur. O, xüsusilə Pyemont və Franco-Provençalca dillərini qorumağa diqqətini yönəltmişdir. O, həmçinin İtaliya Sosialist Partiyası və Yaşıllar Partiyasının regional nümayəndəsi idi.

## Tərcümeyi-hal

O, 1938-ci ildə Stezzano anadan olmuşdur və  Graubündendə Hüquq adlı dissertasiya ilə hüquq fakultəsini bitirmişdir. O, 1968-ci ildən 1994-ci ilə qədər orta məktəbdə Fransız dili tədris edib.
O, *Sloria* regional baxışın birinci redaktoru və təsisçisi və həmçinin də 1974-cü ildən 2009-cu ilə qədər ALP alpinizminin redaktoru olub.

O, 1974-cü ildən-2009-cu ilə qədər *Centro Studi dolcinianinin* koordinasiyaçısı olub və  *Consiglio federativo della Resistenza di Biella*nin banisidir 

## İşləri

### İtalyan dili

* 1957: *Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni*
* 1974: *La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia*, dins *I diritti delle minoranze etnico-linguistiche*
* 1976: *In difesa degli altri*, dins U. Bernardi, *Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica*
* 1981: *Decolonizzare le Alpi*, dins *Prospettive dell'arco alpino*
* 1989: *Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni*
* 1997: *Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni*
* 2000: *Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi*
* 2002: *L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita* (Ed. Leone & Griffa)
* 2004: *Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità* (Ed. DeriveApprodi)
* 2006: *Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene* (Ed. Lampi di Stampa)

### Pyemont dili

* 1979: *Finagi* (Ca dë studi piemontèis)
* 2005: *Lassomse nen tajé la lenga*, (ALP) 
* 2008: *Poesìe*, (Ca dë studi piemontèis)

## İstinadlar
Dedoplistsğaro bələdiyyəsi

**Dedoplistsğaro bələdiyyəsi** () — Gürcüstan Respublikasının Kaxeti mxaresində inzibati ərazi vahidi. 2006-cı ilədək **Dedoplistsğaro rayonu** adlanırdı.

## İstinadlar
Qeyri-dindarlıq

**Qeyri-dindarlıq**, kontekstə bağlı olaraq, ateizm, aqnostisizm, deizm, skeptisizm, azad düşüncə və ya dünyəvi humanizm mənası daşıya bilən bir sözdür.

İnsanların dini baxışlar üzrə bölgüsündə *Dentsu Institute* (2006) və *Zuckerman* (2005) təşkilatlarının statistikası əsas götürülür. Verilən rəqəmlər maksimal qiymətlərdir. Statistikaya görə, 16% dünya əhalisi (1,1 milyard insan) özünü "qeyri-dindar" sayır, buraya aqnostiklər, ateistlər, dünyəvi humanistlər və dini görüş haqda suala "yox", "dini seçimim yoxdur" deyə cavab verən kəslər aiddir. Araşdırmalara görə, varlı ölkələr daha çox qeyri-dindardır, kasıblar isə dindardır; "təhsillilik" və "təhsilsizlik" göstəricisi də buna müvafiqdir..

Hesabatda qeyd olunur ki, qeyri-dindarlar müəyyən qədər inanclara malikdirlər, həmçinin qeyri-dindarların əksəriyyəti Asiya-Sakit okean bölgəsində yaşayırlar. 2012-ci il sorğusu göstərdi ki, ateistlər də daxil olmaqla 36% insan qeyri-dindardır və 2005-ci ildən 2012-ci ilə qədər onların sayı 9% artıb.. Həmin mənbəyə görə, təxminən 40–50% özünü dinə bağlı saymayan insan heç olmasa tək tanrıya və ya hansısa fövqəltəbii qüvvəyə inanır..

## Dünya ölkələrinin göstəriciləri

* Cədvəldə ölkələr üzrə qeyri-dindar əhalinin azalan faizlərlə göstəricisi verilib. :

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fövqəltəbii qüvvə

**Fövqəltəbii qüvvələr**
— varlığı isbat olunmayan, dini, mifoloji, əfsanəvi mahiyyət kəsb edən anlayışlar. Tanrı, ruh, tale, cin, şeytan, mələk, təpəgöz, pəri və s. fövqəltəbii qüvvələrə misal ola bilər. Bu qüvvələr və ya varlıqlar elmə məlum deyil, aşkarlanması isbat olunmayıb və təbii hesab olunmur.
Pyer Lui Mopertüi

**Pyer Lui Mopertüi** (; d. 1698, Fransa – 27 iyul, 1759, İsveçrə) — Fransız alimi; 1736-1737-ci illərdə dərəcə ölçmələri üçün lapland ekspedisiyasına rəhbərlik etmişdir; ən az təsir prinsipini ilk dəfə ifadə etmişdir.

## Həyatı

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
*

## Xarici keçidlər
*
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014-ün seçmə mərhələsi

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014-ün seçmə mərhələsi**  — 2014-cü ildə İtaliyada keçiriləcək dünya çempionatının təsnifat mərhələsidir.

## Afrika

## Asiya və Okeaniya

## Avropa

## Cənubi Amerika

## Şimali Amerika

## Həmçinin bax
* Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2018-in seçmə mərhələsi

## İstinadlar