open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frederik Rafael

**Frederik Rafael** () — ABŞ yazıçısı, ssenaristi və jurnalisti.

## Həyatı

Frederik Rafael 14 avqust 1931-ci ildə Çikaqoda anadan olmuşdur. 1938-ci ildə o, valideynlərilə birlikdə İngiltərənin Putni şəhərinə köçmüşdür.

Rafael iki müstəqil məktəbdə təhsil almışdır. Bunlar Koptorn xüsusi hazırlıq məktəbi və Çarterhaus məktəbi idi. Sonradan o, Kembric Universitetinin Seint Con Kollecində də oxumuşdur.

Frederik Rafael 1965-ci ildə "Əzizim" filminə görə "Oskar" mükafatı qazanır. İki ildən sonra isə "İki nəfər yolda" filminin ssenarisinə görə bu mükafata namizəd olur.

Onun məqalələri və kitab resenziyaları qəzet və jurnal nömrələrində çıxırdı. Bunların sırasına "*Los Angeles Times*" və "*The Sunday Times*" da daxil idi. Onun iyirmidən çox romanı işıq üzü görmüşdür. Yarıavtobioqrafik "Bərq vuran mükafatlar" (1976) əsəri daha çox tanınmışdır.

Rafael eləcə də tarixi kitablar, esselər toplusu və tərcümələr nəşr etdirir. O, həm də Somerset Moem və Corc Bayronun bioqrafiyasını yazmışdır. 1964-cü ildə o, ədəbiyyat üzrə Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir.

1999-cu ildə Rafael "Geniş açılmış gözlərlə" adlı xatirələrini nəşr etdirir. Burada o, Stenli Kubriklə "Geniş bağlanmış gözlərlə" filminin ssenarisi üzərində işləməkləri haqqında yazıb. Bu film Kubrikin kinoda son işi olmuşdu. Elə həmin ildə "*Penguin Books*" nəşriyyatı Artur Şnislerin "Arzu" əsərini yeni tərcümədə çap edir. "Geniş bağlanmış gözlərlə" filmi məhz bu əsər əsasında çəkilmişdi. Kitabın ön sözünü Frederik Rafael yazmışdır.

## Şəxsi həyatı

O, 17 yanvar 1955-ci ildə Silviya Betti Qlattla ailə qurmuşdur. Bu evlilikdən onların 3 övladı olmuşdur. Pol Simon kinoprodüser, Sara Nataşa (1960–2001) rəssam, Stefen Mettyu Coşua isə ssenaristdir.

## Filmoqrafiya
# İki nəfər yolda (film, 1967) / Two for the Road
# Geniş bağlanmış gözlərlə (film, 1999) / Eyes Wide Shut

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İran yaylası

**İran yaylası** () və ya Fars yaylası — Ön Asiyanın ən böyük və ən geniş yaylası.

## Coğrafi mövqeyi
İran yaylası Cənub-qərbi Asiyada yerləşən Ərəbistan və Hindistan yarımadası arasında qalan Avrasiya yaylalarının bir hissəsidir. Qərbdə Zaqros dağları, şimalda Xəzər dənizi və Kopetdağ, cənubda İran körfəzi, Ərəbistan dənizi və şərqdə Hinduquş dağları ilə əhatələnir

## Tarixi
Tarixi bir bölgə olaraq yayla Parfiya, Midiya, Əhəmənilər dövlətinin şərq hissələrini, Böyük İranın (müasir İran, İraq, Əfqanıstan və Pakistan ərazilərini əhatə edir) əsas bölgələrini ərazisi daxilinə almışdır. Zaqros dağları yaylanın qərb sərhədlərini formalaşdırmışdır və dağların cənuba doğru olan hissələri də buraya aid edilə bilər. Britaniya ensiklopediyası Xuzistan ovalığını İran yaylasının xaricində saxlayır və Elam dövləti Mesopotamiya ovalığını İran yaylasına bağlayan bölgəni(yəni Xuzistan ovalığını)əhatə edir deyə qeyd etmişdir.

## Həmçinin bax
* Ön Asiya
Nemanya Tomiç

**Nemanja Tomiç** (Serb dili: Немања Томић, 21 yanvar 1988, Kragujevac, Serbiya) — Serbiya futbolçusu. Türkiyənin Gənclərbirliyi klubunda orta səhədə oynamaqdadır.
İspaniyada futbol

**[[Futbol]]** İspaniyada ən məşhur idman növüdür. Kral İspan Futbol Federasiyası (Real Federación Española de Fútbol) milli idareetmə orqanı olaraq La Liqa, İspaniya Kral Kuboku və İspaniya milli futbol komandası, həmçinin FİFA Dünya Kubokunun cari çempionatını təşkil edir. Müasir futbol İspaniyada 19-cu əsrin sonlarında Britaniyadan gələn ingilis immiqrant işçilər, səfər dənizçiləri və İspan tələbələrinin bir araya gəlməsi ilə tanındı.

İspaniyada ən qədim futbol klubu 1889-cu il dekabrın 23-də Rio Tinto şirkətində çalışan Dr. Mackey və İngilis işçilər tərəfindən qurulan *Recreativo de Huelva* klubudur. Gimnàstic de Tarragona klubunun 1886-ci ildə və Sevilya klubunun 1890-cı ildə qurulmasına baxmayaraq, *Gimnastik* 1914-cü ilə kimi, *Sevilya* isə 1905-ci ilə kimi aktual olaraq futbol komandası təşkil etməyib. İspaniyada ilk rəsmi futbol oyunu 1890-cı ilin martın 8-də Sevilyadakı *Tablada Hippodrome* ərazisində keçirilib. Bu oyunda *Recreativo de Huelva* klubu *Sevilya FK*ya qarşı oynadı. Sevilya klubu həmin vaxtda *Sevilya Su İşləri (Seville Water Works)* işçilərindən təşkil olunmuşdu. Huelva komandasında 2 İspan futbolçu xaricində, hər iki komandanın oyunçuları İngilislərdən ibarət idi. Bunun səbəbi isə komandanın Sevilla CF (İspanca: club de fútbol) şəklində yox, Sevilla FC (football club-futbol klubu) şəklində adlandırılmasıdır. Sevilya bu oyunda 2-0 hesabı ilə qalib gəldi.

1890-cı illərin əvvəllərində Basklar ölkəsində Britaniyalı tərsanə işçiləri və mədənçilər tərəfindən Bilbao futbol klubu quruldu. 1899-cu ildə isə Britaniyadan gələn basklı tələbələr tərəfindən Atletik Bilbao futbol klubu yaradıldı. Hələ erkən vaxtlardan İngilislərin təsiri *Recreation Club*, *Athletic Club* və *Football Club* kimi İngilis adlarından istifadə edən klublarda öz əksini tapdı.

Barselona və Real Madrid klubları həm milli liqada, həm də qitə turnirlərində kifayət qədər uğur qazanan ən məşhur İspan klublarıdır. Onlar birlikdə 13 dəfə Avropa Kuboku/Çempionlar Liqası titulunu qazanmış və hər biri ayrı-ayrılıqda 3 dəfə finalist olmuşdur. Real Madrid 9 dəfə Çempionlar Liqası və 2 dəfə UEFA Kubokunu qazanmış Avropanın ən nüfuzlu klubudur. La Liqanın 80 illik tarixi ərzində (3 sezon liqada vətəndaş müharibəsi səbəbiylə ara verildi) Real Madrid və Barselona klubları arasında 51 adda çempionluq vardır. Bu illər ərzində İspan klubları 7 dəfə UEFA Kuboklar Kuboku, 6 dəfə UEFA Avropa Liqası turnirlərinin qalibi olmuşdur.

## İspaniya Kral Kuboku

Madriddə bir neçə klub yaradıldı, bunlardan ən önəmlisi 1902-ci ildə qurulmuş *[[Real Madrid FK|Real Madrid]]* klubu idi. Həmin ildə *[[Real Madrid FK|Madrid FK-nın]]* sonrakı prezidenti Karlos Padros XIII Alfonzonun tacqoyma mərasimində yeni bir müsabiqə təklif etdi. Belə ki, 4 komanda *Copa del Ayuntamiento de Madrid*, indiki *Copa del Rey ([[İspaniya Kral Kuboku]])* turnirinə daxil olunmalı idi, məhz onun daxilini inkişaf etdirmək üçün. Bura daxil olan klublar *[[Barselona FK|Barselona]]*, *[[RCD Espanyol]] (Club Español de Fútbol)*, *[[Bizkaya Klubu]] (Club Bizcaya)* və *[[Real Madrid FK|Real Madrid]] (New Foot-Ball de Madrid)* klubları idi.
Firuzkuh

**Firuzkuh** (Farsca: *Fîrûzkûh* فیروزکوه) — İranın Tehran ostanındakı Firuzkuh şəhristanının mərkəzi olan şəhər. 2016-cı il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 17 500 nəfər olmuşdur.

Tehranın şimal-şərqində, Əlburz dağlarının mərkəzində yerləşir. Əvvəllər Mazandaran ostanının bir hissəsi olub.

## Tarixi
XII–XIII əsrlərdə Firuzkuh Qurilər (1000–1215) dövlətinin mərkəzi idi. Hərirud çayının yuxarı hissəsində yerləşirdi.

## İstinadlar
Rüstəmdar

**Rüstəmdar** — Orta çağda İranın Mazandaran əyalətində vilayət.

## Tarixi
Rüstəmdar vilayətinin hakimi Əmir Hüseyn Kiya idi.

## Coğrafiyası
Rüstəmdar vilayəti İranın Mazandaran əyalətində Şahrud çayının axarında, Qəzvin və Amul şəhərlərinin arasında yerləşirdi. Həmdullah Qəzviniyə görə bu vilayət özündə 300 qəsəbə və kəndi birləşdirirdi. Le Strenc bu vilayət haqqında müfəssəl bilgi verir.

## İstinadlar
Denis Qolovanov

**Denis Qolovanov** (rus.:Денис Голованов) () — Rus tennisçi.

## Xarici keçidlər
* atpworldtour.com 

## İstinadlar
Hüseyn Əliyev (rəssam)

**Hüseyn Əlirza oğlu Əliyev** () — fırça ustası, Azərbaycan xalq rəssamı (1982). Bakı Rəssamlıq Texnikumunu bitirmiş (1932), Leninqrad Rəssamlıq, Memarlıq və Heykəltəraşlıq İnstitutunda oxumuşdur (1932–1935). Yaradıcılığında portret və mənzərələr mühüm yer tutur. 1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, onun bir sıra karikaturaları jurnalın səhifələrində çap olunmuşdur.

## Həyatı
Əliyev Hüseyn Əlirza oğlu 1911-ci il aprelin 22-də Comərdli kəndində Kərbəlayı Cəfər oğlu Əlirzanın və Narıngül xanımın ailəsində dünyaya göz açmışdır. Rəssam kimi ilk təbiət mənzərəsini çəkəndə onun 12 yaşı olub. Bakıda Rəssamlıq Texnikumunda oxumuşdur (1927–1932).

1922–1931-ci illərdə "Molla Nəsrəddin" jurnalı ilə əməkdaşlıq etmiş, onun bir sıra karikaturaları jurnalın səhifələrində çap olunmuşdur.

Hüseyn Əliyev Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirdiyi ildən (1932–1935) təqaüdə çıxanadək "Xalq qəzeti"nin ("Kommunist") bədii tərtibat şöbəsində əvvəlcə baş rəssam, sonra da bədii tərtibat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib (1935-ci il oktyabr ayının 4-dən).

Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısı olmuşdur. O, "Qafqazın müdafiəsinə görə", "1941–1945-ci illərdə arxa cəbhədəki şərəfli əməyinə görə", "Böyük Vətən müharibəsinin 30 illiyi" medalları və "Xalqlar dostluğu" ordeni ilə təltif olunub.

Hüseyn Əliyev bacarıqlı rəssam kimi üç dəfə Azərbaycan, bir dəfə Ukrayna Ali Sovetinin fəxri fərmanlarına layiq görülüb. 1940-cı ildən Rəssamlar İttifaqının üzvü olan Hüseyn Əliyev 1977-ci ildə Əməkdar rəssam, 1982-ci ildə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycan xalq rəssamı Hüseyn Əliyevin müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilən rəsm əsərləri arasında, onun Comərdli kəndində çəkdiyi "Yəhər Təpə" və "Mahmud bulağı" tabloları özünəməxsus yer tutur.

Hüseyn Əliyevin "Göygöl mənzərələri" adlı çap edilən albomunda rəssamın 17 mənzərəsi verilmişdi.

Hüseyn Əlirza oğlu Əliyev 25 may 1991-ci ildə vəfat edib.

## Mükafatları
* Ermənistan SSR əməkdar incəsənət xadimi — ?
* Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı — 05.12.1977
* Azərbaycan SSR xalq rəssamı — 01.12.1982

## Şəcərəsi
* Mirzə Əbdül
** Mirzə Əli
*** Alagöz Məhəmməd
**** Məşədi Əli
***** Kərbəlayı Cəfər
****** Əlirza

Hüseyn Əliyev

Həsən Əliyev, Heydər Əliyev, Aqil Əliyev , Cəlal Əliyev, Rəfiqə Əliyeva, Şəfiqə Əliyevanın qardaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Səda — Xalq rəssamı Hüseyn Əliyevin doğum günüdür (22.04.2016)
* Səda — Xalq rəssamı Hüseyn Əliyev -"Mənzərələr" (02.06.2016)
Nyaya

**Nyaya** (, , "qanun", "qayda") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri .

Nyaya e.ə. IV əsrdə yaranmışdır və tədricən vahid fəlsəfi sistemə çevrilmişdir.

Nyaya qnesoloji məktəbdir, belə ki, idrak prosesi öyrənilir. İdrakın 4 əsas mənbəyini fərqləndirirlər: qavrayış, nəticə-hökm, şahidlik və analogiya. Bu 4 aspekt insan davranışının motivasiyasını təyin edir.

Nyaya məktəbini qərb fəlsəfəsində empirizmlə müqayisə edirlər. Yəni, bu məktəb reallığı - yalnız yoxlamaq və öyrənmək imkanı olan şeyləri hesab edir. Amma "mən", "atman" kimi yoxlanması mümkün olmayan şeyləri təcrübə ilə intuitiv dərk edilə bilməsini söyləyir.

Sxematik olaraq bu nəzəriyyəni belə ifadə edirlər:

:İstənilən nəticə onu törədən səbəblə bağlıdır. 
:Aşkarlanmış (görünən) ətraf aləm nəticədən başqa bir şey deyil. 
:Beləliklə, aləm - Allah adlı səbəbin nəticəsidir.
 
Bu məktəb həm mücərrəd biliyi həm də praktik biliyi dəyərləndirir. Anlamaq ruhi inkişaf üçün yalnız zərruri şərt kimi qəbul edilir.

Bu təlimin konkret yaradıcısı yoxdur, 2000 illik fəlsəfi ənənənin bir növ kompelyasıyasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Satisçandra Çatterci, Dxirendramoxan Datta "Qədim hind fəlsəfəsi". Birinci hissə. 

## Həmçinin bax
* Veda ədəbiyyatı
Vayşeşika

**Vayşeşika** (, , "fərqli", "fərqlənən") —  hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri. Məktəbin əsası əsl adı Uluka olan müdrik Kanada (e.ə. III—II əsrlər) tərəfindən qoyulmuşdur. Vayşeşika öz adını "vişeşa" (xüsusiyyət) sözündən almışdır. Kanada adı atomları yeyən mənası verir.

Vayşeşika sisteminin əsas xüsusiyyəti onun buddist fenomenalizminə düşmən münasibət bəsləməsindədir.

## Həmçinin bax
* Veda ədəbiyyatı
Sankhya

**Sankhya**, **samkhya** (,  — "sadalama") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri, əsası Kapila (e.ə. 200)tərəfindən qoyulmuş hind dualizm fəlsəfəsi. Bu fəlsəfəyə görə dünyada iki başlanğıc var: prakriti (materiya) və puruşa (ruh). Sankhya fəlsəfəsnin məqsədi ruhu materiyadan ayırmaqdır.

Bu təlim ən qədim fəlsəfi məktəblərdən hesab olunur. Upanişada, Bhaqavad-Qita, Mahabharata və s. kimi müqəddəs yazılarda bu təlimə istinadlar var.

Təlimin qısa olaraq əsas ideyalarını belə demək olar: Sankhyaya görə son reallığın iki tsəzahürü var: prakriti və puruşa. Prakriti ilkin substansiyadır və üç elementlərin — qunnların müxtəlif kombinasıyasından ibarətdir. Bu elementlər aşağıdakılardır:
: Sattva — ən təmiz və yüksək xarakterisitikalar cəmi, gerçəklik, xoşbəxtlik mənbəyi.
: Radjas — enerji, ehtiras, aktivlik başlanğıcı. Bu aktivliyin nəticəsi ağrı doğurur.
: Tamas — zülmət, ətalətli başlanğıc — nadanlıq, ağılsızlıq yaradır.

Prakriti bu üç qunnların kombinasiyası kimi zaman və məkan baxımından sonlu olan material aləmdə təzahür edir. Lakin ilkin prakriti — təzahür olunmamış, zaman və məkan baxımından olmayan, empirik qavranması mümkün olmayan ruhsuz, şüursuz bir başlanğıcdır.

Yəni kainat təzahür olunmamış, qavranılması mümkün olmayan material substansiyadan törənmişdir. Bu substansiya qunnların müxtəlif kombinasiyası vasitəsilə təzahür edir, lakin özünü identifakasiya etmək mümkün deyil.

Puruşa isə təmiz ruhi başlanğıcdır. Lakin onu ağıl, eqo və intellekt kimi qəbul etmirlər, çünki bunları sankhya materiyanın zərif forması hesab edir. Puruşa əbədi, dəyişməz fərdi prinsipdir. Puruşa şəxsiyyətüstü bir kateqoriya deyil və ya hansısa bir tanrı kimi də qəbul olunmur (bu mənada bir növ ateizmi qabaqlayır). Puruşanı — təmiz fərdi şüur, universal və ölməz ruh kimi qəbul etmək olar, lakin eqo və intellekt kimi yox.

Puruşa tərəfindən ilhamlanmış (mayalanmış) prakriti təkamülə uğrayaraq nəticədə ardıcıl olaraq intellektın, eqonun, ağıl və hiss orqanlarını və fiziki örtük — bədən kimi təzahür edir.

Sankhya fəlsəfəsinə əsasən, özünüdərk prinsipi olan Jiva — özündə puruşa tərəfindən mayalanmış eqo (ahankara), hisslər və fiziki bədəni ehtiva edir. Yalnız nurlanmamışlar özlərini əsl "mən" — puruşa ilə eyniləşdirməyi bacarmır, davranışlarındakı motivasiya yalnız fiziki bədən və hissi ehtiyacla şərtlənir. Ona görə də tam azad olma yalnız puruşa və prakritinin tam differensiyasiyası ilə mümkündür.

Qnesoloji baxımdan Sankhya ətraf aləmin varlığını inkar etməməklə yanaşı, onun insan tərəfindən tam dərk olunmasını da mümkün hesab etmir. Bu baxımdan qərb fəlsəfəsində Kant ilə müqayisə olunur.

## Həmçinin bax
* Veda ədəbiyyatı
Vedanta

**Vedanta** (, , "Vedaların sonu") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri. Mahiyyətcə vedanta induizmdə bir sıra dini-fəlsəfi ənənələrin ümumi adıdır. Vedanta fəlsəfi təlimi özündən əvvəlki bütün konsepsiyalar da daxil olmaqla 2-ci əsrdə yaranmış "Vedanta sutra"dan başlayır.

Bu məktəb Vedaların fəlsəfi hissəsi kimi tanınan Upanişdanın interpretasiyası kimi qəbul olunur. 3 filisof və 3 interpretasiya mövcuddur:
* Advayta (dualist olmayan yaxud monizm) — filosof Şankarın adı ilə bağlıdır.
* Vişişta Advayta (fərqləndirən monizm) — Ramanudja.
* Dvayta (dualizm) — filosof Madxva.

Advaytada əsas ideya Brahman — əqli olaraq dərk olunmayan son həqiqət, lakin dua və dərin meditasiyalarla dərk olunandır.

Brahman — keyfiyyətsiz, yəni fenomenal aləmin bir hissəsi olmayandır. Yalnız şərtilik çərçivəsində konkret anlayış və keyfiyyət xarakteristikaları nəzərdə tutulur. Beləliklə, şərtilik çərçivəsində anlayışlar vasitəsilə Brahman dərk olunmayandır.

Brahman fiziki formada təzahür edir, lakin özü əbədi və dəyişməzdir. Beləliklə, mütləq reallıq dünya ilə eyniləşdirilir. Deyirlər ki, Brahman olmayan bir şey yoxdur, digər tərəfdən isə elə bir şey də yoxdur ki, o Brahman olsun. Bu ideya qərbi panteizm ideyalarına çox yaxındır.

Aləmdə mövcud nizam — karma, yaxud brahman iradəsi ilə baş verdiyinə aşkar cavab yoxdur.

Şankara deyir:
: Bütün təzahür etmiş fenomenal aləm, Mayyadan (illyuziya) başqa bir şey deyil, yeganə real mövcud varlıq Brahmandır. Bu mənada advayta — monizm ideyasını — vahid və bölünməz reallığı qəbul və təsdiq edir.

Brahmanın dərki yalnız Alı "mən" olan — Atmanın dərki ilə mümkündür.

Nirquna brahman — təmiz Şüur və Saquna Brahman — dərk olunmuş reallığı fərqləndirirlər. Bu ideyalar Kantın fəlsəfəsini xatırladır. Hər iki filosof qavrayışın məhdud olmasını deyir, hər ikisi aləmi (Brahmanı) noumen və fenomenlərə bölür.

Beləliklə, Şinkara dünyanı Ali iradə tərəfindən yaradılmış təkamül edən və dövri olaraq dəyişən bir konstruksiya kimi görür. Digər tərəfdən bu strukturun illyuziya olmasını da anlayır. İnsan həyatı bir yuxuya bənzəyir, yeganə reallıq Brahmandır. İnsan ruhu xarici örtüklərələ (o cümlədən bədənlə) zəncirlənib. Bu örtüklər karma şərtləri ilə tədricən dağılır və nəhayət, insanın əsl mahiyyəti olan Atman aşkarlanır.

Şankara Brahmanın müxtəlif təzahürlərini "səhəng misalı" ilə izah edir. Deyir ki, günəş bir olmasına baxmayaraq su ilə dolu olan müxtəlif səhənglərdə əks olunur.

Şankaranın fikirləri Kantın fikirlərinə uyğun gəlir. Zaman, məkan və səbəb — insan idrakının məhdudluğundan irəli gələn və mahiyyət etibarilə yalnız kateqoiyalardır. Yəni, əsl keyfiyyət xarakteristikaları deyil. Səbəb və nəticənin isə bölünməsini şərti hesab edir, əslində onlar eynidir. Şankaranın Brahman haqqındakı ideyaları Buddizmdə olan Şunya ideyasına oxşamasına görə onu gizli buddist də hesab edənlər var. Lakin, Şinklara özü buddizmi tənqid etmişdir. Məsələn, Buddizmdəki "mən" konsepsiyası onu tamamilə qane etmirdi.

## Həmçinin bax
* Veda ədəbiyyatı
Mir Veys xan

**Mir Veys xan** (1673—1715) (dəri. میروَیس) —  Gilzaylar tayfasının başçısı.

## Həyatı
Mir Veys xan Şahaləm xan oğlu Gilzaylar tayfasının Xotəki soyundan idi. 1673-cü ildə Qəndəhar şəhərində anadan olmuşdu.

XVIII əsrin əvvəllərində əfqan tayfalarında artıq feodal- patriarxal münasibətlər tədricən aradan qalxır və onlar inkişaf təkamülərində yeni mərhələyə qalxırdılar. Əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi ən güclü əfqan tayfaları Gilzay və Abdalilər idi. Gilzayi tayfalarının başçısı varlı tacir Mir Veys idi. Qəndəharda Mir Veysin rəhbərliyi ilə üsyan qalxdı və o iddia edirdi ki, şah hakimiyyətini tanımayacaq. Bu dövrdə şah Qəndəhara yeni bəylərbəyi təyin etdi. Bu şəxs gürcü mənşəli Qurgen xan idi və onu yerli camaat Şahnavaz xan adlandırırdı.  Bu şəxsin əsl adı isə Kartli  çarı XI Georgi idi. Şahnavaz xan şahın əmrilə Qəndəhara gəlir və burada baş qaldırmış üsyanı yatırır və üsyan rəhbəri Mir Veysi  şah sarayına gətirir.  Lakin sarayda olan hərcmərclikdən  və saray intriqalarından istifadə edən  Mir Veys Məkkəni ziyarət etmək adı ilə şah sarayını tərk edir. Daha sonra geri qayıdan Mir Veys özünü yaxşı kimi qələmə verir və bir ziyafət təşkil edərək Şahnavaz xanı və onun silahdaşlarını dəvət edir və onun bütün adamlarını burada qətlə yetirir. Qətlə yetirilmiş  xanın paltarlarını geyinib Qəndəhara daxil olur. 1709-cu ildə yenidən burada üsyan qaldırır. Şah üsyanı yatırmaq üçün Keyxosrov Mirzəni buraya göndərir, lakin   Mir Veys tərəfindən göndərilmiş qoşun məğlub edilir. Mir Veys 1715-ə qədər burada hakim olur.

## Həmçinin bax
*Gilzaylar
Mimansa

**Mimansa** və ya **mimamsa** ("tədqiqat") — hind fəlsəfəsinin altı əsas teist məktəbindən (mimansa, vedanta, yoqa, sankhya, nyaya, vayşeşika) biri. Digər adı purva-mimamsadır (dəqiq tərcüməsi "ilk mimamsa" və ya "ilk tədqiqatdır. Vedanta "Uttara-mimamsa" və ya "sonuncu tədqiqat" adlanır). Məktəbin əsas prinsipləri ortopraksiya, antiasketizm və antimistikadır.

Mimansa mokşanı (dövrandan qurtuluşu) yalnız Vedalara hörmətdə və ritualların, dharmanın icra edilməsində görür. İlkin olaraq 3-cü əsrdə Caymininin "Mimansa sutra"sında ifadə olunub.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Purva Mimamsa Home Page 
* Purva Mimamsa Sutras of Jaimini 
* Overview of World Religions entry 

## Həmçinin bax
* Veda ədəbiyyatı
Kerrot Top

**Skott "Kerrot Top" Tompson** (; d. 25 fevral 1965, Rockledge, Florida) — əsilli ABŞ aktyoru.

## Xarici keçidlər
*
Corc Karlin

**Corc Denis Patrik Karlin** (; ) — ABŞ əsilli komediyanın stend-ap janrında komik, aktyor, yazıçı, ssenarist, prodüser, dörd Qremmi və Mark Tven adına mükafatlarının sahibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Corc Dallas

**Corc Mifflin Dallas** (ing. *George Mifflin Dallas*; ) — Pensilvaniyanın ABŞ senatoru (1831–1833) və Amerika Birləşmiş Ştatlarının 11-ci vitse-prezidenti (1845–1849). Dallas, eyni zamanda, 1828–1829-cu illərdə Filadelfiyanın meri vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
Spiro Aqnyu

**Spiro Teodor Aqnyu** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 39-cu vitse-prezidenti (1969–1973). Agnew Merilendin 55-ci Qubernatoru (1967–1969) vəzifəsində çalışmışdır. O, bu vəzifələrdə çalışan ilk yunan əsilli amerikan olmuşdur. 10 oktyabr 1973-cü ildə vəzifəsindən istefa etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Didi Yulian

**Mark Didi Salvi Yulian Sever** (; ) — 28 mart 193-cü ildən 1 iyun 193-cü ilədək hakimiyyətdə olmuş Qədim Roma imperatoru. Öldürttüyü sələfi Pertniaksdan sonra hakimiyyəti pulla alaraq imperator oldu. Bu hərəkəti 193–197-ci illər arası Romada daxili müharibələrə gətirib çıxartdı. 193-cü ildə Didi Yulian xələfi Septimi Sever tərəfindən hakimiyyətdən salınıb, ölümə məhkum edildi.

## İstinadlar
Canon

**Canon  Inc.** () — mərkəzi Yaponiyada yerləşən şirkət. Optik məhsulları, *tək linza güzgü fotoaparatı* və *rəqəmli kameraları*, *printer* ve *skaner* alətləri ilə tanınır.

## Tarixi
Takeshi Mitarai, Goro Toshida, Saburo Uchida və Takeo Maeda **Canon Inc.** şirkətinin əsasını qoymazdan əvvəl 1937-ci ildə "Precision Optical Instruments Laboratory" (Həssas Optik Alətlər) şirkətini qurmuşdu.
1933-cü ildə Yaponiyada əsası qoyulan Canon şirkəti öz işinə Tokioda Takikavaya (Takekawaya Building) binasındakı birotaqlı optik laboratoriyadan başlamışdır. Laboratoriyanı 1933-cü ildə Qoro Yosida (Goro Yoshida) kürəkəni Saburo Utida (Saburo Uchida) ilə birgə yaratmışdı. 1934-cü ildə onlar ilk məhsulları olan 35&nbsp;mm-lik fotokameranı yaratmağa nail olmuşlar. Yosida kameranı budda rəhmdillik allahının şərəfinə Kvanon (Kwanon) adlandırmışdır. Sonradan dini təşkilatların iradlarından uzaq olmaq və şirkətə daha müasir ad vermək üçün 26 iyun 1935-ci ildə Utida “Canon” ticarət nişanını və loqotipini qeydiyyatdan keçirmişdir.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.
Ren

**Ren** (, IPA: *[ʁɛn]*) — Fransanın Brötan regionun paytaxtı , İl və Vilen departamentində yerləşən şəhər.

## Demoqrafiyası


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:450 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:220000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar:1793 text:1793
  bar:1836 text:1836
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2015 text:2015

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1793 from:0 till:30160
  bar:1836 from:0 till:35552
  bar:1851 from:0 till:39505
  bar:1876 from:0 till:57177
  bar:1901 from:0 till:74676
  bar:1926 from:0 till:83418
  bar:1954 from:0 till:124122
  bar:1975 from:0 till:198305
  bar:1990 from:0 till:197536
  bar:1999 from:0 till:206229
  bar:2006 from:0 till:209613
  bar:2015 from:0 till:215366


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Setif, Əlcəzair
*  Löven (, , ), Belçika
*  Ekseter (), Böyük Britaniya
*  Xyüe (), Vyetnam
*  Erlanqen (), Almaniya
*  Kork (, ), İrlandiya
*  Alma-Ata (), Qazaxıstan
*  Tszinan, Çin
*  Bandiaqara, Mali
*  Poznan, Polşa
*  Sibiu (), Rumıniya
*  Roçester (), Nyu-York ştatı, ABŞ
*  Brno (), Çexiya
*  Senday (), Yaponiya

## İstinadlar
Üzeyir Mehdizadə

**Üzeyir Bəxtiyar oğlu Mehdizadə** () — Azərbaycanlı bəstəkar-müğənni, meyxanaçı.

## Həyatı və yaradıcılığı
Üzeyir Mehdizadə 19 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Onun atası Bəxtiyar Mehdizadə 1963-cü ildə Lənkəran rayonunun Şağlaküçə kəndində anadan olub.

1995-ci ildə 114 nömrəli məktəbdə 1-ci sinfə gedib. 2008-ci ildə "Gəl yarına" adlı albomu işıq üzü görmüşdür. 2009-cu ildə isə artıq öz şəxsi studiyasını yaratmış və studiyanın ilk işi olan "O mənim olmalıdır" albomunu ərsəyə gətirmişdir.

2010-cu ildə "O, olmasa neynəyərəm" albomu dinləyicilərə təqdim edilib. 2015-ci ildə isə "Əlvida keçmişim", "Dostum", "Onsuz da bəxti qarayam", "Səndən ötrü", "Bunu da örgənəcən" adlı mahnıları daşıyan albomu ilə rekord baxış sayı qazanıb. 2016-cı ildə də Moskvada "Club Arena Star"-da konsert verib. "Ay ölmüş" mahnısı isə 2016-cı ilin ən populyar mahnısı olub.

2014-cü ildə ifa etdiyi və yalnız bir şəkil üzərində olan "Yaxşı olar" mahnısı qısa müddətdə dinləyənlərin rəğbətini qazanmışdır, həmçinin 50 milyondan artıq baxış sayı olan musiqiyə 10 iyun 2018-ci ildə (musiqinin 4 illiyinə) "Yaxşı olar" klipi də çəkilmişdir.

Üzeyir Mehdizadə dünyanın bir çox ölkə və şəhərlərində konsertlər vermişdir, bunlardan Türkiyəni, Almaniyanı, Rusiyanı, Özbəkistanı, Qazaxıstanı, Ukraynanı  və.s qeyd etmək olar.

Üzeyir Mehdizadə 2018-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur.

## Ailəsi
Atası Bəxtiyar Mehdizadə 1963-cü ildə anadan olub. 1985-ci ildə ailə qurub. Anası Mehparə Məmməd qızı Mehdizadə 2008-ci ildə ürək tutmasından vəfat edib. Üzeyirin 1 bacısı var. Evlidir.

## Mənbə
* Üzeyir Mehdizadə Kulisə danışdı.
* Milli. Az lent.az-a istinadən müğənni Üzeyir Mehdizadə müsahibəsini təqdim edir. Xəbərin yayınlanma tarixi: 24 yanvar 2014.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Üzeyir Mehdizadənin "YouTube" kanalı
* Apple Music — Uzeyir Mehdizade
Zahirəddin Fəryabi

**Zahirəddin Fəryabi** (1160-1202) — şair.

## Həyatı
Sədrülkəmal Əbul Fəzl Zahirəddin Tahir ibn Məhəmməd əl-Fəryabi Əfqanıstanın şimalında olan Fəryab vilayətinin Şirintagab bölgəsində doğulmuşdu. ibtidai təhsilini Fəryabda oxuduqdan sonra Nişapura getdi və oranın hökmdarı olan Tuğanşah bin Müəyyəd Ay Aba ilə yaxın dostluq qurdu. 1186-cı ildə İsfahana gedən Fəryabi şəhərin hakimi olan Sədrüddin Xocəndi ilə tanış olur və ona xidmət ətməyə başlayır. 1189-cu ildə Mazandarana yollanır və oradan da Azərbaycana keçərək Atabəy Nəsrəddin Qızıl Arslan bəyin sarayında çalışmağa başlayır və həyatının sonrakı hissəsini orada keçirir. Zahirəddin bəy sarayda yaşadığı müddətdə Qızıl Arslan bəy tərəfindən bir çox mükafata nail olur. Ömrünün son dönəmlərində saray işlərindən uzaqlaşan Fəryabi 1202-ci ildə haqqın rahmətinə qovuşur və  Təbriz şəhərinin Sürxab məhəlləsində Xaqaninin türbəsinin yanına dəfn edilir. Eyni zamanda Fəryab şəhərinin Şirintagab bölgəsində də Zəhirəddin bəy adını daşıyan və bölgə xalqı tərəfindən ziyarət edilməkdə olan bir türbə var. O həyatda olduğu müddətdə dünyaya çox sayda qəsidə və qəzəl kimi önəmli ədəbi əsər bəxş etmişdir. Onun ən önəmli əsərlərindən biri də 6000 beytlik divanıdır. Bunun xaricində astronomiya elmi haqqında da əsərərləri mövcuddur.

Məlikül-kəlam ünvanı alan Zahirəddin Tahir ibn Məhəmməd əl-Fəryabi (1160-1202) Orta Asiyanın Fəryab şəhərindən olub Azərbaycan Atabəylərindən Pəhləvanın, Qızıl Arslanın və Əbu Bəkrin xidmətində olmuş və Təbrizdə vəfat etmişdir. Qəsidə janrında çoxlu şeirlər yazmış, ələlxüsus da Xaqanini təqlid etmişdir.

## İstinadlar
Vilyam Ramzay

**Vilyam Ramzay** () — Şotlandiyalı kimyaçı. Arqon, neon, kripton və  ksenon kimi təsirsiz qazları kəşf etmişdir. Bu kəşfləri sayəsində o, 1904-cü ildə Kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə Ramzay əvvəllər yalnız Günəş spektrində müşahidə olunmuş, amma Yerdə müşahidə olunmamış heliumu da havadan ayırmağı bacarmışdır.

## Həyatı
Vilyam Ramzay 1852-ci ilin oktyabrın 2-də Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində anadan olmuşdur.

Təhsilini Qlazqo Akademiyasında alan Ramzay kimyanı öyrənməyi Qlazqo Universitetində Tomas Andersonun rəhbərliyi altında davam etdirdi. Sonra Tyubingen Universitetində Vilhelm Fittiqin rəhbərliyi altında aspiranturada oxudu. "Toluol və nitrotoluol turşuları" adlı dissertasiya müdafiə etdi.

Qlazqoya Andersonun asistenti kimi dönür və 1879-cu ildə Bristol Universitetində kimya professoru vəzifəsini alır. 1881-ci ildə universitetin rektoru seçilir və eyni zamanda tədqiqatlarını davam etdirir.

1887-ci ildə Ramzay London Universitetinin mötəbər kimya kafedrasında Aleksandr Vilyamsonu əvəz edir. Məhz burda Ramzay özünün əsas kəşflərini etmişdi. 1885-1890-cı illərdə o, azot oksidləri haqqında bir neçə maraqlı məqalələr çap etdi və gələcəkdə istifadə etmək üçün üsullar işlənib hazırlandı. 1894-cü ildə aprelin 19-da Ramzay Lord Relleyin mühazirəsinə qatıldı. Relley süni yolla alınmış azot ilə havanın digər komponentlərinin kənarlaşdırılması ilə alınan azotun sıxlıqları arasında fərq olduğunu söylədi. Qısa diskusiyadan sonra Ramzay və Relley bu hadisəni öyrənməyi razılaşdırdılar. Avqustda Ramzay Relleyə məlumat verdi ki, o, havanın əvvəllər məlum olmayan komponentini aşkar etmişdir ki, bu komponent çox güman ki, kimyəvi reaksiyaya girmir və Ramzay bu qazı arqon adlandırmışdı. Sonrakı illərdə o, neon, kripton və ksenon kimi qazları da kəşf etmişdi. Ramzay həmçinin, əvvəllər yalnız Günəş spektrində müşahidə olunmuş, amma Yerdə müşahidə olunmamış heliumu da havadan ayırdı.

Ramzay molekulyar fizika ilə də məşğul olmuş, broun hərəkətlərini, maddələrin kritik vəziyyətlərini tədqiq etmişdi. O, 1884-cü ildə sinkin atom çəkisini müəyyən etdi. 1887-ci ildə Ramzay asetilendən və hidrogen-sianiddən piridini sintez etdi. 1883-cü ildə mayenin səthi gərilmə qiymətinə əsasən onun molekul çəkisini təyin etmək üsulunu təklif etdi.

Ramzay 1910-cu ildə mikrotərəziləri kəşf etdi.

Onun son işləri elementlərin radioaktiv çevrilmələrinə aid idi.

Ramzay Peterburq Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü idi (1913).

Ramzay 1916-cı ilin iyulun 23-də Qlazqoda vəfat etmişdi. Onun ölümünə səbəb radioaktiv şüalanma nəticəsində burun boşluğunda əmələ gələn xərçəng xəstəliyi olmuşdu.

## İstinadlar
Amandin Burjua

**Amandin Burjua** — 12 iyun 1979-cu ildə anadan olan Fransız müğənni.

Amandin Burjua 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Fransanı "L'Enfer Et Moi" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Despina Olimpiu

**Despina Olimpiu** (Yunanca: Δέσποινα Ολυμπίου) — 1975-ci ildə anadan olan Kiprli müğənni.

Despina Olimpiu 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Kipri "An Me Thimasai" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Hanna Mançini

**Hanna Mançini** — Amerikalı müğənni.

Hanna Mançini 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Sloveniyanı "Straight Into Love" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Səbuhi Şahverdiyev

**Səbuhi Zəhmət oğlu Şahverdiyev** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının keçmiş prokuroru (2002–2023), II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Futbol Federasiyasının keçmiş rəhbəri (2004–2019).

## Həyatı
Səbuhi Zəhmət oğlu Şahverdiyev 1972-ci il avqust ayının 10-da Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini, 2001-ci ildə isə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.

II dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri ali xüsusi rütbəsindədir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Fəaliyyəti
1996-cı ildən 2001-ci ilin sentyabr ayınadək Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili işlər orqanlarında müxtəlif məsul vəzifələrdə işləmiş, 2001-ci ilin sentyabr ayından Naxçıvan Muxtar Respublikası prokurorunun müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 dekabr 2002-ci il tarixli Fərmanı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının prokuroru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 31 yanvar 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Səbuhi Şahverdiyev 21 iyul 2004-cü ildə keçirilmiş Naxçıvan Muxtar Respublikası Futbol Federasiyasının növbədənkənar üçüncü konfransında federasiyanın rəhbəri seçilmişdir. O bu vəzifəni 2019-cu ilədək daşımışdır.

## İstinadlar
Vladimir Pozner

**Vladimir Vladimiroviç Pozner** () — SSRİ, ABŞ və Rusiya televiziya jurnalisti və aparıcısı, Rusiya Televiziyası Akademiyanın birinci Prezidentı (1994–2008).

## Həyatı
Vladimir Vladimiroviç Poznerin atası Rusiyadan 1922-ci ildə mühacirət edən, Vladimir Aleksandroviç Pozner (1908–1975) adlı bir yəhudi idi. Anası isə fransız Jeraldin Lütten (1910–1985) idi. Vladimir Vladimiroviça atasının şərəfinə ad verdilər və bir katoliki kimi Paris Notr-Dam kilsəsində vəftiz etdilər. Rusiya və Fransa yazıçısı, Vladimir Solomonoviç Pozner onun qohumudur.

Poznerin valideynləri onun beş yaşına qədər rəsmən evlənməmiş idilər. Vladimirin yaşı üç ayı olan kimi, anası onu ABŞ-yə aparıb.

## Tənqidi
Publisist Sergey Smirnovun fikrincə, Vladimir Pozner *Vremena* proqramında tarixi faktları təhrif edirdi və manipulyasiya texnologiyaları iştədirdi. 2018-ci ildə Yevgeniya Albats da, *[[Al Jazeera]]* kanalının efirində Poznerin o zaman çıxan proqramını *[[təbliğat]] maşını* () adlandırıb. Bundan əvvəl stdusiyadan çıxan Pozner az sonra verdiyi açığlamada *Al Jazeera* kanalını təbliğat kanalı olaraq saydığını yazmışdı.

## İstinadlar
Eytour İngi Qunnleyqsson

**Eytour İnqi Qunnleyqsson** (İslandca: Eyþór Ingi Gunnlagsson) 29 may 1989-cu ildə anadan olan İslandiyalı müğənni.

Eytour İnqi Qunnleyqsson 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İslandiyanı "Ég Á Líf" mahnısı ilə təmsil edib və İslandiyaya 17-ci yeri qazandırıb.

## İstinadlar
Ég Á Líf

**Ég Á Líf** — (Azərbaycanca: Mənim həyatım var) İslandiyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Tyananmen meydanı

**Tyananmen meydanı** () — Çinin paytaxtı Pekində yerləşən dünyanın ən böyük meydanı.

## Tarixi
Meydan 1417-ci ildə tikilmişdir. Meydanın ilk adı Çenq Tyan Man olub. Bu, imperatorların ölkəni cənnətin əmrinə uyğun idarə etdiklərini bildirirdi. Meydanda iki dəfə yanğın olub. Bundan sonra onun adı Tyananmenə dəyişdirilib. "Xalq qapısı" adı verilən meydan 1989-cu ildə burada baş verən hadisələrdən sonra dünyada tanınıb. Həmin il 15 aprel-4 iyun tarixləri arasında tələbələr, ziyalılar və fəhlələr meydanda nümayişlər keçiriblər. Ancaq etirazlar Çin hökuməti tərəfindən qanlı şəkildə yatırılmış və çoxlu adam qətlə yetirilmişdir. Nümayişçilər arasında yüz minlərlə tələbə vardı. Minlərlə tələbə aclıq aksiyası keçirirdi. Onlar hakimiyyətin meydanı boşaltmaq tələblərinə qarşı çıxandan sonra 20 mayda ölkədə hərbi vəziyyət elan edildi. İyunun 3-dən 4-nə keçən gecə isə hakimiyyət nümayişçilər üzərinə silahlı əsgərlər və zirehli texnika yeritdi. Rəsmi məlumatlara görə 200-300, Çin Qızıl Xaç təşkilatının məlumatına görə isə 2-3 min arası adam qətlə yetirildi. 5 iyun 1989-cu ildə fotoqraf Cef Uidner təkbaşına dörd tankı dayandırmağa çalışan bir nümayişçinin fotoşəklini çəkib yayımladı. Bu şəkil bütün dünyada məşhurlaşdı.

## Panoramı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Tiananmen Square
Əliyevçilik

**Əliyevçilik** — Azərbaycan və sovet dövlət xadimi, Azərbaycanın III Prezidenti Heydər Əliyevin irəli sürdüyü, uğrunda mübarizə apardığı, eyni zamanda həyata keçirdiyi ideyalar toplusu. Əliyevçilik ideoloji baxımdan türkçülüyün inkarı və Azərbaycançılıq, xarici siyasətdə isə Rusiya ilə Qərbin təsirinin balanslaşdırılması ilə xarakterizə edilir. Əliyevçi siyasət nəticəsində 1995-ci ildə "azərbaycanlı" və "Azərbaycan dili" ifadələri "türk" və "türk dili" ifadələrini əvəz etmişdir. Həmçinin, Azərbaycanda Heydər Əliyevin şəxsiyyətinə pərəstiş yayılmışdır. 2003-cü ildə Heydər Əliyevin oğlu İlham Əliyevin prezident seçilməsi ilə Azərbaycanda əliyevçilik siyasi dominantlığını qoruyub saxlamışdır. Eks-prezident Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyəti dövründə baş nazir olmuş Pənah Hüseynə görə, əliyevçiliyin ideoloji rəqibi elçibəyçilikdir.

Bəzi tədqiqatçılar Əliyevçiliyi **müasir azərbaycançılıq** hesab edirlər.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
İks-adamlar (film seriyası)

***İks-adamlar*** filmlər seriyası Marvel Comics super qəhrəman komandasının eyni adlı super qəhrəmanlarından ibarətdir. Filmin əsas diqqət çəkən rolları Volverin (Hyu Cekman), Professor Xavier (Patrik Stüart və Ceyms MakEvoy) və Maqneto (Yan MakKellen və Maykl Fassbender) obrazlarıdır. Filmdə Xavier və Maqneto arasındakı münaqişəyə Volverinin cəlb olunması, mutantlarla insanların əlaqələri üzərində olan fikirlər əks olunur. Xavier insanlarla mutantların bir yerdə ola biləcəyinə inanır, ancaq Maqneto mutantların insanlıq üzərində hakim olacağını hesab edir. Filmin altsahələri "Weapon X" və "Dark Phoenix" obrazları əsasında genişləndirilib.

20th Century Fox 1994-cü ildə xarakterlər film hüquqlarını əldə etdi və saysız qaralamalardan sonra Brayan Singer birbaşa "İks-adamlar" filmini yönəltdi və o "İks-adamlar 2" filmi üçün geri qayıtdı. O potensial üçüncü və dördüncü filmləri buraxdı və "Supermen qayıdır" filmini yönəltdi. "İks-adamlar: Son müqavimət" filminə Bret Retner rejissorluq etdi.

## Orijinal seriyaları
### '''''İks-adamlar'' (2000)'''

### '''''İks-adamlar 2'' (2003)'''

### '''''İks-adamlar: Son müqavimət'' (2006)'''

### '''Potensial davamı'''

## ''Volverin'' seriyaları
### '''''İks-adamlar: Başlanğıc: Volverin''' (2009)''

### '''''Volverin''' (2013)''

## Resepsiyon
### '''Gəlir performansı'''

Logan (film, 2017)

## İstinadlar
Köhnə Ürgənc

**Köhnə Ürgənc** (Türkməncə: Köneürgenç) — Türkmənistanın şimal-şərqində Ceyhunnun cənub sahilində Taşoğuz rayonunda yerləşən ortaçağ xarabalarının adıdır.

## Tarixi
Gürgənc şəhəri Əhəmənilər İmperiyasına bağlı Xarəzm bölgəsinin mərkəzi idi. Daha sonra Xarəzmşahlar dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Ancaq Böyük Monqol imperiyası tərəfindən dağıdılmış və təkrar inşa edilmişdir.

Ürgənc şəhəri müsəlman Şərqində ən böyük mədəni mərkəzlərdən biri hesab edilirdi.

1646-cı ildə şəhərin insanları yeni şehre (Taze Ürgenç’e) taşınınca, önceki şehir "Köhne Ürgenç" (Eski Ürgenç) olaraq anılmağa başladı.

Bu şəhərdə XI əsrda ve XVI əsrdə qalma bir sıra qalıntı var. Qaltıntıların ən önəmlileri, bir məscid, bir karvansara qapısı, qalalar, türbəler və bir minarədir. Qalıntılar, memari və sənət aləmində təsiri İran, Əfqanıstan və daha sonra XVI əsrdəki Hindistanındaki Böyük Moğol imperiyasına qədər uzanan başarıların bir bəlgesidir.

Köhnə Ürgəncdə, Kübraviyyə və Zəhəbiyyə təriqətlarının qurucusu Nəcməddin Kübranın türbesi, Türkmənlər'in dört büyük velisinin (Priyar Veli, Danıyar Veli, Şıhatar Veli ve Döven Veli) mezarları, Xarəzmşah İl Aslan'ın ve Sultan Təkişin türbesi (Gökgömmez - Mavi Kubbe olarak bilinir) ilə məscidi, Xarəzmşahlar sülaləsi hökmdarlarının sarayı olaraq işlənilən Türebeg xanım türbəsi yer alır.

Yayda istilik +40~+45, qışda soyuq -20~-30'dur.

Köhnə Ürgənc 2005-ci ildə  Ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.

## Ədəbiyyat
*Бартольд В.В. Работы по исторической географии / В.В. Бартольд; [Подгот. К изд. О. Большаковым; Отв. Ред. А.М. Беленицкий]. - [Перепеч. с изд. 1965 ] М: Вост. Лит., 2002. - 711 с. С. 403-404.
*Толстов С.П.: Древний Хорезм. Опыт историко-археологического исследования. — Москва: МГУ, 1948. — 352 с. + 87 табл. с.
*Толстов С.П.: По следам древнехорезмийской цивилизации. — Москва / Ленинград: АН СССР, 1948. — 328 с.

## Xarici keçidlər
Şaiq Vəli

**Şaiq Vəli** () — Tanınmış şair, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

## Həyatı
Şaiq Vəli 1950-ci ilin dekabr ayında Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndində anadan olub.

Şair Şaiq Vəli Moskvada Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun Poeziya şöbəsini bitirib.

O, 1990–1993-cü illərdə Qarabağ cəbhəsində döyüşüb. Cəbhədən qayıtdıqdan sonra sosial durumu ağır olduğu üçün Rusiyada işləməyə gedib.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan Şaiq Vəlinin şeirləri uzun müddət dövri mətbuatda çap olunub.

1996-cı ildən YAP üzvü olan yazar Şaiq Vəli 9 sentyabr 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının sıralarını tərk etmişdir.

Şaiq Vəli 6 fevral 2013-cü ildə axşam saatlarında uzun sürən xəstəlikdən sonra Sumqayıt şəhərində 62 yaşında vəfat edib.

## Ailəsi
Ömrünün son illərini Sumqayıtda yaşayan şairin 7 övladı dünyaya gəlmişdir. Şairin böyük oğlu 1994-cü ildə Bakıda hərbi xidmət keçərkən aldığı güllə yarasından həlak olub. İkinci oğlu Gəncədə yol qəzasında dünyasını dəyişib. Üçüncü oğlu isə bu ölümlərlə bağlı ruhi xəstəlik tapıb. Nəticə etibarilə yazarın ailəsi dağlıb. Bundan sonra ikinci dəfə evlənən Ş. Vəlinin üç övladı olub və yeni ailəsində doğulan uşaqlara əvvəlki uşaqlarının adlarını qoyub.

## Yaradıcılığı
Şaiq Vəlinin ilk şeirlər kitabı çap prosesindədir, şair öz kitabını görmədən həyata vida etdi. Onun kitabının belə gec çapa hazırlanması da, şeirə–sənətə sərt ölçülərlə yanaşmasından, kitab çıxarmağa tələsməməsindən qaynaqlanırdı.

## İstinadlar
Aslan Sultanov

**Sultanov Aslan bəy Kərbəlayi Hüseyn oğlu** — Zəngəzur qəzasının mahal pristavı, Qarabağın və Zəngəzurun Fövqəladə Komissarı.

## Həyatı
Aslan Sultanov 1888-ci ildə Zəngəzur qəzasının Qubadlı bölgəsində Hacılı kəndində anadan olmuş, ilk təhsilini kənddə əmisi oğlu Həsən bəyin müdir olduğu dördillik rus məktəbində almışdır. Sonradan Qori seminariyasını, ardından Rusiyada ali hərbi məktəb bitirmişdir. Böyük təşkilatçılıq qabiliyyətinə, fenomenal hərbi istedada malik olmaqla yanaşı, həm də fərd olaraq son dərəcə cəsarətə və döyüşkənliyə sahib Aslan bəy Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin dövründə Zəngəzur qəzasının mahal pristavı vəzifəsində çalışmışdı. Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti qurulduqdan sonra Azərbaycan Respublikası Mərkəzi İnqilab Komitəsinin sədri Nəriman Nərimanovun əmriylə Qarabağın və Zəngəzurun Fövqəladə Komissarı təyin edilib. Ona verilmiş Fövqəladə Komissarın Mandatında yazılıb: "Bu mandat sahibi yoldaş A.Sultanov Qarabağın və Zəngəzurun Fövqəladə Komissarı təyin edilir. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Hakimiyyətinin nümayəndəsi kimi ona bu qəzaların ərazisində fövqəladə və məhdudiyyətsiz səlahiyyətlər, yəni vəzifəsindən və kimliyindən asılı olmayaraq hər kəsi həbs eləmək, istintaqa cəlb etmək, həmçinin qurumların təşkili kimi hüququ verilir. Bütün partiya, təşkilatları, idarə və müəssisələr, hərbi təşkilatlar yoldaş Aslan Sultanovun əmrlərini sözsüz yerinə yetirməlidirlər. Onun əmrlərinə qarşı çıxan hər kəs dərhal həbs olunmalı və İnqilabi Tribunala verilməlidir".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sultanovlar (II)
Upload

**Upload** və ya **faylın yüklənməsi** () — faylın şəbəkə vasitəsilə digər kompüterdən və ya informasiya daşıyıcısından kompüterə yüklənməsi. Upload Azərbaycan dilinə tərcümədə "Yüklə" deməkdir.
Narın (şəhər)

**Narın** () — Qırğızıstanda şəhər.

## Ümumi məlumat
Narın viayəti Qırğızıstanın mərkəzindən uzanır və Çinlə, Qırğızıstanın Cui, İssuk — Kul, Calal Abad və Oş şəhəri ilə sərhəddir. Sahəsi 46707 kv kilometrdir. Əhalisi 27000 nəfərə yaxındır.

Narın şəhəri Qırğızıstanın ən soyuq şəhəridir. Burada temperatur qışda −40&nbsp;°C dir. İllik orta temperatur −6&nbsp;°C -dir. Buna baxmayaraq yayda hava kifayət qədər isti və tozlu olur. Ərazinin 70%-dən çoxu dağlarda, qalanı isə yüksək dağ yaylalarındadır. Karatal-Caparik qoruğu 1995-ci ildə Karqo dağlarının şimal təpələrinin meşəlik hissələrində yaradılıb. Burada Son Kul və Catır Kul kimi yüksək 72000 hektar ərazini əhatə edən dağlıq ərazilər var.

Narın şəhərinin yaxınlığında köhnə duz şaxtaları əsasında Kockor və Con Tus sanatoriyaları fəaliyyət göstərir. Bu şəhərdə Son Kul dağ gölündən aralıda 3000 metr ağacsız uzanan dağlar, qədim Taş karvansarası, Ece Narın vadisi və Salkintor dövlət parkı yerləşir. Çinlə sərhəddə yerləşən Çatır Kul gölü həmişə səyyaların və turistlərin sevimili məkanı olub.

## İstinadlar
Minik avtomobillərinin təsnifatı

Minik avtomobili — sürücünün oturacaq yeri daxil olmaqla, oturacaq yerlərinin sayı doqquzdan çox olmayan avtonəqliyyat vasitəsi.

Minik avtomobillərinin təsnifatı

Banın növü görə avtomobilləri qapalı (limuzin, sedan, universal), açıq (fayton, kabriolet, torpedo) və kombinə edilmiş (açılabilən) kuzalı olurlar. Qapılarının sayına görə kuzalar 2, 4 və 5 qapılı olurlar.

Mühərrikin işçi həcminə (litrlə) görə və öz kütləsinə görə minik avtomobilləri ən kiçik (1.2-dən az), böyük (3.5-dən çox) və ali (məhdudlanmır) siniflərə bölünürlər. Minik avtomobilləri əvvəllər tətbiq olunan sovet təsnifatında əsas təsnif əlaməti olaraq mühərrikin işçi həcmi istifadə olunurdu. Müasir avtomobilqayırma praktikasında bir modeldən olan avtomobillərin müxtəlif həcmli və güclü mühərriklərlə təchiz olunmasının geniş yayıldığı nəzərə alınarsa bu cür təsnifat səmərəli deyildir. Ona görə də, adətən minik avtomobillərinin Avropa təsnifatından istifadə edilir. Belə təsnifatda Minik avtomobilləri qabariti və kuza və şassinin konstruksiyasının xüsusiyyətlərinə görə fərqləndirilir. Təsnifatda istehlak məqsədləri və bazarın marketinq seqmentasiyası üçün şərti olaraq 10 qrup-altı sinif (A-dan F-ə qədər latın hərifləri ilə işarələnir) və dörd kuza və ya şassi növü ayırd edilir.

Kuzasının növünə görə;
Qapalı,
Limuzin,
Sedan,	
Furqon – Van,
Universal,
Hetçbek.

Kuzasının növünə görə;
Açıq,	
Fayton, Kabrolet, Torpedo — Kupe,
Pikap, Kupe, Kupe Sport,

Kombinə edilmiş (açılabilən, Kabrio, Rodster – Raritet (Nadir, Fayton,

Minik avtomobillərinin ümumi istifadə və təyinat süsusiyyətlərinə görə tipləri isə bunlardır (şərti):

Şəhər tipli avtomobillər, Ailəvi avtomobillər,
Yolsuzluq avtomobilləri,
Yolsuzluq avtomobilləri krossoverlər, İdman tipli avtomobillər,

## Mənbə
* Çingiz Rəhimov, Bakı şəhərində avtobus sərnişin daşımalarının təşkilində müasir üsulların tətbiqi
*  Chingiz Rehimov МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ТРЕБУЕМОГО КОЛИЧЕСТВА ЛЕГКОВЫХ АВТОМОБИЛЕЙ ТАКСИ И ПРАКТИКА МИРОВЫХ СТРАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ
Peterburqdan anonim adam

**"Peterburqdan anonim adam"** () — rejissor Leonid Qaydayın filmi.

## Məzmun

Bu film Nikolay Qoqolun "Müfəttiş" pyesi əsasında çəkilmiş ekssentrik komediyadır.

## Film haqqında

:*Film Nikolay Qoqolun "Müfəttiş" pyesinin sayca üçüncü ekranlaşdırılmasıdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Nikolay Qoqol
:**Ssenari müəllifləri :** Vladlen Baxnov, Leonid Qayday
:**Quruluşçu rejissor :** Leonid Qayday
:**Quruluşçu operator :** Sergey Poluyanov
:**Quruluşçu rəssam :** Yevgeni Kumankov
:**Bəstəkar :** Aleksandr Zasepin
:**Filmin direktoru :** Eduard Volkov

### Rollarda

:Anatoli Papanov – Anton Antonoviç
:Sergey Miqisko – İvan Xlestakov
:Nonna Mordyukova – Anna Andreyevna
:Olqa Anoxina – Mariya Antonovna
:Valeri Nosik – Xlopov
:Anatoli Kuznesov – Lyapkin-Tyapkin
:Vyaçeslav Nevinnı – Zemlyanika
:Leonid Kuravlyov – İvan Kuzmiç Şpekin
:Leonid Xaritonov – Dobçinski
:Oleq Anofriyev – Bobçinski
:Sergey Filippov – Osip
:Aleksandr Şirvindt – Gibner
:Stanislav Çekan – İvan Karpoviç
:Tamara Sovçi – İvanova
:Mixail Kokşenov – Derjimorda
:Lev Polyakov – jandarm
:V. Filippov
:S. Artamonov
:Vladimir Qoryuşin – aşxanadakı nökər
:Eduard Bredun – aşxana sahibi
:İrina Murzayeva
:Seryoja Kudryavsev
:Nataliya Beloqorseva-Kraçkovskaya – kök qadın
:Dmitri Orlovski – tacir
:Tatyana Kuznesova – qonaq
:Zoya İsayeva
:İ. Borisov
:Larisa Kronberq
:V. Kovalenko
:Tamara Yarenko
:V. Badayev
:Tatyana İqnatova – qonaq
:İ. Kuzin
:Viktor Uralski – Svistunov
:Qriqori Mixaylov
:Nikolay Qorlov – dirijor
:A. Smolenski
:Nikolay Malikov
:V. Reyşvis
:Aleksandr İqonin
:Anatoli Qolik
:İvan Jevaqo
:Zoya Vasilkova – Dobçinskinin arvadı

## İstinadlar
Marvel Comics

**Marvel Comics** () — Amerika komiks və komikslərlə bağlı media nəşriyyatı. Nəşr edilmiş komikslər arasında Fantastik Dördlük, Hörümçək-adam, Halk, Dəmir adam, Tor, Daredevil, Kapitan Amerika seriyaları var.

1960-cı illərdən bəri DC Comicsin yanında ABŞın ən böyük iki komiks şirkətindən biri olma xüsusiyyətini davam etdirmişdir.

31 avqust 2009 tarixində The Walt Disney Company tərəfindən 4.000.000.000 $-a alındığı bildirilmişdir.

## Tarixi
Pulp-jurnalının naşiri Martin Qudman 1939-cu ildə Timely Publications adı altında daha sonra Marvel Komiks kimi tanınan şirkəti yaratdı. 1933-cü ildə Qərb pulpası ilə başlayan Qudmen komikslərin yeni yaranan və o vaxta qədər çox populyarlaşan yeni mühitinə çevrildi. Timely-nin ilk nəşri olan Marvel Comics android superqəhrəmanı Karl Burqosun ilk görünüşü, İnsan Məşəli və Bill Everett-in anti-qəhrəman Namor ilk görünüşü daxildir.
Buraxılış böyük uğur qazandı.

## İstinadlar
Superqəhrəman filmləri

**Superqəhrəman filmi** — belə filmlər əsasən döyüş, fentezi və fantastik janrlarda olur. Superqəhrəman dedikdə fövqəltəbii qüvvələrə, xüsusi bacarıqlara (qeyri-adi fiziki qüvvə, ucmaq, görünməzlik, gözdən lazer çııxarma, cilddəyişmə və s.) sahib, əxlaqi cəhətədən yaxşı kimi xarakterizə olunan qəhrəmanlar başa düşülür. Superqəhrəmanı fövqəltəbii qüvvələri olan digər personajlardan (şəxs və ya məxluq) ayıran əsas xüsusiyyət onun yaxşı olması, yaxşılıq üçün çalışmasıdır. O, ədalətli, mərhəmətli və fədakardır.

## Nümunələr
Ən məşhur superqəhrəmanlar kimi aşağıdakıalrı nümunə göstərmək oalr:

* Superman
* Vonder qadın
* Tor
* Hörümçək adam
* Batman 
* Dəmir adam (Ayrınmen - İronman)
* Doktor Streng
* Qarışqa adam (Ant-Man)

## İstinadlar