open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Natali Portman

**Natali Portman** (; ) — israilli ABŞ aktrisası. 1994-cü ildə "Leon" filmində ilk rolunu alıb, lakin ona dünya şöhrətini Star Wars prequel trilogy filmində oynadığı Padme Amidala obrazı gətirib.

## Həyatı
Məşhur Amerika aktrisası **Natali Portman** 1981-ci il iyun ayının 9-da Qüdsdə, Avner Herşlaq və Şelli Stivensin ailəsində anadan olub. Atası ixtisasca endokrinoloqdur, hazırda qızına agentlik edən anası isə evdar qadın idi. Aktrisanın ana tərəfi Rusiya və Avstriyadan, ata tərəfi isə Rumıniya və Polşadan gəlmiş yəhudilərdir. Səhnə ləqəbi olan "Portman" Natalinin ana nənəsinin qızlıq soyadıdır. Aktrisanın 3 yaşı olanda ailəsi İsraildən Amerikaya köçüb. Əvvəlcə Vaşinqtonda yaşayan ailə 1988-ci ildə Konnektikuta yerləşir, 1999-cu ildə isə Nyu-York ştatının Lonq-Aylend şəhərində məskunlaşır. Ona doğma olan ivrit və ingilis dillərindən başqa, fransız, alman, yapon və ərəb dillərini öyrənir.

## Karyerası
Aktrisa "Leon" (1994) və "Yaxınlıq" (2004) filmlərindən sonra məşhurlaşıb. 2009-cu ildə çəkilməsi nəzərdə tutulan "Qardaşlar" hərbi dramında Ceyk Cillenhal, Tobi Maquayr və Natali baş rolları ifa edəcəklər. Uşaqlıqdan vegetarian olan Portman heyvanların və ətraf mühitin hüquqlarını qoruyur. O, ət məhsulları ilə qidalanmır, xəz, lələk və dəridən olan geyimlərdən istifadə etmir. 2007-ci ildə Natali süni materiallardan hazırlanan ayaqqabı istehsalına başlayaraq öz biznesini qurur. Portmanın aktyorlar Qael Qarsiya Bernal və Ceyk Cillenhalla romantik münasibəti olub. Natalinin multimilyarderlər Net Rotşildlə görüşdüyü ehtimal edilir. Aktrisa "Carmensita" klipinə çəkiləndən sonra, Venesuelanın folklor-müğənnisi Devendra Banhart ilə görüşməyə başlayıb.

## Filmoqrafiya
# Leon (film, 1994) / Léon
# Soyuq dağ (film, 2003) / Cold Mountain
# Bağ ştatı (film, 2004) / Garden State
# V — Vendetta deməkdir (film, 2006) / V for Vendetta
# Paris, mən səni sevirəm (film, 2006) / Paris, je t'aime
# Qara qu quşu (film, 2010) / Black Swan
# Məhv olma (film) / Annihilation

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
*
Telia Company

**Telia Company** — İsveçin Telia və Finlandiyanın Sonera adlı 2 GSM operatorlarınun 2002 ci ildə birləşərək qurduqları Skandinaviyanın ən böyük GSM operatoru.
Şirkətin 150 milyona yaxın abonenti vardır.(2009) İşçilərini sayı isə 30.000 dir. Ayrıca Azercellin ortaqlarından biri olmuşdur.

## Tarixi
Şirkət 2002-ci ildə Telia Sonera adı altında Finlandiya və İsveçin Telia və Sonera telekomunikasiya şikətlərinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Bu birləşmə Telianın Norveçin Telenor firması ilə birləşməsi zamanı qısa müddətdə iflasından sonra baş verdi.
Özəlləşmədən öncə, Telia dövlət telefon inhisarına malik idi.  Sonera isə yalnız magistral şəbəkə çağırışlarında   inhisara sahib idi, 75% yerli telekomunikasiyanı telefon korporativləri təmin edirdi. 
## Birləşmədən sonra
2006-cı il seçkilərə qədər İsveç liberal mühafizəkar Alyansı öz siyasətinin bir hissəsi kimi ticari müəssisələrdə hökumətin mülkiyyətini azaltmağı və xüsusilə də TeliaSonera'daki payını satmaq məqsədi var idi.

16 mart 2011-ci ildə bütün müxalifət partiyaları - Sol Partiya, Sosial Demokrat Partiya, Yaşıllar Partiyası və İsveç Demokratlar – Alyansa qarşı birləşdikdən sonra Alyans rəhbərliyi dövlətə məxsus mülkiyyətin satışı və həmçinin TeliaSonera üzərində hüquqlardan məhrum oldu.

TeliaSonera 2008-ci ilin əvvəlində təxminən 500 milyon avro qənaət etmək üçün tədbirlər elan etdi ki, bu da 2900 işdən azad olunmanı nəzərdə tuturdu: 2000 İsveç, 900  Finlandiya.

Fransa Télécom (indi Orange S.A.), 5 İyun 2008-ci ildə TeliaSonera üçün 33 milyard avro satın alma təklifi etdi və şirkətin idarə heyəti tərəfindən dərhal rədd edildi.

2010-cu ildən Azercell ilə iş birliyinə başlasa da, 2018-ci ildə TeliaSonera yaranmış problemlərlə əlaqədar olaraq, Azercell səhmlərinin satıldığını bəyan etdi.

## Xarici keçidlər
* Telia Company web saytı
* Yahoo! - TeliaSonera AB Company Profile
* "TeliaSonera Azercell-dəki payını satır"
Ləçəkotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Fillantkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Cinsləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Aşıq Çingiz Mehdipur

**Aşıq Çingiz Mehdipur** () — Dalğa musiqi qrupunun, Rövşən musiqi məktəbinin qurucusu, ilk dəfə aşıq musiqisini, saz havalarını nota köçürən azərbaycanlı aşıq.

## Həyatı
1961-ci ildə Güney Azərbaycanın Qaradağ bölgəsinin Kəleybər şəhərinə bağlı olan Şıx Həsənli kəndində anadan olub. Uşaqlıqdan musiqiyə maraq göstərib və Qaradağın seçilən aşıqlarında olan əmisi, Aşıq Eynullanın yanında, aşıqlığı və qopuz çalmağı öyrənməyə başlayır. 1977-ci ildə Tehrana gedib orada musiqi təhsilini davam etdirir. 1989-cu ildə Təbrizə qayıdandan sonra ustad Yəhya İsmayılzadədən musiqi nəzəriyyəsini öyrənib.

## Fəaliyyəti
1983-cü il də, Tehran Çəng musiqi məktəbində musiqi yazmağa və notları toplamağa başladı. 1990-cı ildə öz Dalğa Musiqi Qrupunu yaradaraq dünyanın bir çox yerində məşhurlaşdı.

1992-ci ildə Rövşən Musiqi Məktəbini qurub qopuz çalmağı öyrətməklə yanaşı "Qopuz məktəbi və onun elmi öyrənməsi" kitabını yazmağa başlayıb. Aşıq Çingiz bu kitabı 2000-ci ildə çap etdirəndən 4 il sonra, Aşıq Havaları adlı kitabını yazıb.

Saz havalarını ilk dəfə notlaşdıran Çingiz Mehdipurdur. Müasir saz məktəbinin gec yaranması hər şeydən əvvəl sazı tədqiq edən, notlaşdıran peşəkar musiqiçinin, elmi ədəbiyyatın, elmi-metodik vasitələrin olmamasından irəli gəlirdi. Ç.Mehdipurun 2000-ci ildə Təbrizdə nəşr etdirdiyi "Qopuz məktəbi" kitabı bu sahədə bir ilk oldu. Ayrı-ayrı aşıq məktəblərimizin saz havalarını qarşılıqlı müqayisə metodu ilə incələyən Ç.Mehdipur 2004-cü ildə Təbrizdə "Aşıq havaları" kitabını çap etdirir. Əsərdə "mi" kökü və "Segah" üzərində incələnərək nota köçürülmüş 36 hava yer alır. Bunun ardınca 2007-ci ildə Bakıda konservatoriyanın xətti ilə "Saz məktəbi" kitabı çap olunur ki, 2012-ci ildə folklor institutunun, elmi şurasının qərarı ilə dərs vəsaiti kimi təsdiq edilir və İncəsənət Universitetində tədris olunur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan aşıq sənəti

## İstinadlar
Orange

**Orange** fransız mənşəli, beynəlxalq GSM Operatorudur.

## Tarixi
1994-cü ildə Parisdə yaradılmışdır. 2000-ci ildə France Télécom 'la birləşərək Fransanın ən böyük telekommunikasiya quruluşu olmaqla qalmamış dünya arenasına da çıxmışdır. 2001-ci ildə Itineris, Ola və Mobicarte şirkətləri Orange 'ın sıralarına qatılmışdır. Bunu 2006-cı ildə Wanadoo və MaLigneTV də izləmişdir. % 100 Fransız kapitalı olan şirkət hal-hazırda da bu xüsusiyyətini itirməmiş bir anonim şirkətidir.

## Sektordakı yeri
Orange Telekom 17 ölkədə xidmət verən dünyanın ən böyük GSM Operatorlarından biridir. Vodafone ilə arasında böyük bir rəqabət vardır. Ingilislər ilə fransızların arasındakı tarixi səbəblərdən yaranan rəqabət Vodafone və Orange arasında da eyni şəkildə davam etməkdədir. Xüsusilə bu 2 operator bir-birlərindən abunə oğurlamaq və digər operatoru oyundan kənar buraxmaq üçün bir çox bazarda müxtəlif taktikalar tətbiq etməkdədirlər. (Xidmət keyfiyyətini artırma, qiymət qırma kimi.)

Fransada bu rəqabət Orange — SfR arasında gedir. Səbəbi 100% fransız kapitalı olan Orange ın, milliyyətçi fikirlərini sıx olaraq yaşayan fransızlara İngilis Vodafonenin SfR operatoru olaraq ön plana çıxarmaqdır.

30 oktyabr 2009 hesabatlarına görə şirkətin bazar dəyəri, 38,2 milyard avrodur.

Orange 113,784 milyon abonenti ilə dünyanın böyük telekommunikasiya şirketlerindendir. (30 iyun 2008-ci il tarixli Hesabat) Bazar payı 43,5 % ilə 24,326 milyon abonenti ilə də Fransanın ən böyüyüdür.

## Beynəlxalq xidməti

## Xidməti (Orange Business Services)
Livebox, Flybox, Unik, İnternet Everywhere və Orange World məhsullarıyla xidmət göstərir.

Orange Business Services 1 iyun 2006 tarixindən etibarən, France Telecom qrupunun bütün təşkilati işlərini və xidmətlərini iş dünyasına təqdim etməkdədir. Bu həll və xidmətlər daha əvvəl Equant, France Telecom Intelmatique, Orange, Etrali, France Telecom, Almerys, SETIB, Expertel Consulting, EGT və Solicia firmaları tərəfindən təqdim olunmaqdaydı. Orange Business Services 166 qlobal nöqtədə yerləşdirilmiş şöbə və personallarıyla 220 ölkəyə xidmət göstərməkdədir.

## Mükafatları
*Telemark qiymətləndirmələrinə və Müştəri Məmnuniyyəti indeksində görə;*

Orange Business Services Müştəri Dəstəyi və Görüş sahəsində Ən Yaxşı Qlobal Operator (Best Global Operator for Customer Support and Meeting Requirements) olaraq qəbul edilməkdədir.
* Bundan başqa Orange Business Services ən yüksək Sədaqət faizinə 64 % ilə çataraq rəqiblərini geridə qoymuşdur. Orange Business Services 3,15 % ilə ən aşağı məmnuniyyətsizlik fazizinə malikdir.
* Müsahibə edilən 173 müştərilərdən 60 % qədəri Orange Business Services 'i başqalarına məsləhət verəcəklərini ifadə etmişlər, bu nisbət digər operatorlarınkından çox üstündədir.
* Şəbəkə güvənirlik təmini mövzusunda Orange Business Services "Fövqəladə" deyə qeyd etmişdir,
* Təhlükəsiz Məlumat Transferi ilə Güvənirlik mövzusunda iki ədəd Telemark "Gold Award" mükafatı daha qazanmışdır.

Orange Business Services eyni zamanda bir çox "Best class" mükafatı da alıb. Mükafatlar səkkiz meyara görə verilir.

## İstinadlar
Telefonica

**Telefonica** — İspaniya telekommunikasiya şirkəti.

İspaniya və Latın Amerika bazarlarında əsasən fəaliyyət göstərən şirkət dünyada ənənəvi və mobil rabitə sektorunda ən böyük şirkətlərindən biri, müştəri bazasının ölçüsü və bazar payı ilə altıncı, dünyada isə dördüncüdür. 1997-ci ildən, İspan hökuməti şirkəti özəlləşdirilmişdir.
Fauna (zoologiya)

**Fauna** ( — meşə və çöl ilahəsi, heyvanların himayədarı) — müəyyən ərazi, rayon, ekosistem və ya biosenozun heyvan növlərinin məcmusu. Süxurların və ya çöküntü qatlarının arasında olan orqanizm qalıqlarının kompleksi də fauna adlanır.

Bu və ya digər rayonun faunası müxtəlif heyvan qruplarından (faunistik kompleksdən) ibarətdir. Tundra, meşə, çöl, yarımsəhra, səhra faunistik kompleksləri olur. fauna termini müxtəlif istematik kateqoriyadan olan heyvanlara müəyyən ərazidə (quşların faunası, böcəklərin faunası) aid edilə
bilər.

Yerin çoxəsrlik tarixində bir çox faunalar biri digərini əvəz etmişdir. Bu, bir tərəfdən yeni növlərin yayılmasına, digər tərəfdənsə sayın azalmasına və əvvəllər dominant olmuş bir sıra növlərin məhvinə səbəb olmuşdur. Fauna termini həm müxtəlif sistematik qruplara aid heyvanlara, həm həyat tərzi və yaşayış şəraitinin oxşar olmasına görə birləşdirilmiş heyvan qruplarına, həm də insan üçün əhəmiyyəti olan heyvanlara aid edilir.

## Fauna analizi
Fauna analizi – hər hansı əraziyə və ya müəyyən biosenozun tərkibinə daxil olan heyvanların tam növ tərkibi. Fauna fondu – müəyyən regionun heyvanat aləmi növlərinin məcmusu.

## Həmçinin bax
* Flora
* Ətraf mühit
* Fauna (mifologiya)
* İnfauna
* Vəhşi fauna və flora və təbii yaşayış yerlərinin mühafizəsi haqqında Bern Konvensiyası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BSE
Kalori

**Kalori** — istiliyin sistemdən kənar vahidi; Adətən 1 q suyu 1 °C qızdırmaq üçün sərf olunan istilik miqdarı Kalori götürülür.

Beynəlxalq kkal kimi beynəlxalq kvt. saatın 1/861 -i götürülür. Beynəlxalq vahidlər sistemində istilik vahidi couldur. 1 kal = 4,1868 °C, 20 dərəcəli K = 4,181 °C. K. müxtəlif vaxtlarda başqa temperatur intervallarında da təyin olunmuşdur..

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Ətraf mühit
* İstilik
Kələk (nəqliyyat)

**Kələk** — su nəqliyyatı vasitəsi.

## Ümumi məlumat
XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda su nəqliyyatı vasitələrinin məhəlli-lokal xüsusiyyəti ilə fərqlənən növləri də mövcud olmuşdur. Naxçıvan bolgəsi ucun səciyyəvi olan, ibtidai salın nisbətən təkmilləşdirilmiş forması hesab edilən pələ və kələk belə su nəqliyyatı vasitələrindəndir. Quruluşuna və təyinatına görə hər iki su nəqliyyatı vasitəsi oxşarlıq təşkil etsə də, ölçülərinə və yukgöturmə qabiliyytəinə görə pələ kiçik, kələk isə nisbətən iri ölçudə hazırlanırdı.

Kələk öz həcminə görə pələdən uç-dörd dəfə iri düzəldilirdi. Adətən bir kələyin düzəldilməsi üçün 5–6 m uzunluğunda beş ədəd ağac, təxminən bir o qədər də atmalar gərək olurdu. Kələyə bağlanmış tuluqların sayı isə 12–16 ədədə çatırdı. Kələk də xüsusi çəp vasitəsilə idarə olunurdu və təxminən 150–170 puda qədər yuk götürə bilirdi. Culfa rayonunun Yaycı kəndi ərazisində "Kələkişləyən yer" adlanan sahə indi də qalamqdadır. Buradan suya salınan kələk Üctəpədə digər sahilə çıxa bilirdi.

## İstinadlar
Kirjim

**Kirjim** — yastıdibli gəmi, su nəqliyyatı vasitəsi.

## Ümumi məlumat
Ağac materialından hazırlanan kiçik həcmli bu nəqliyyat vasitəsi ən çox Xəzər dənizində işlədilmişdir.

Kirjimdən əsasən dənizin dayaz yerlərində limana yan ala bilməyən gəmilərin yükünü sahilə daşımaq üçün istifadə edilirdi. Bu nəqliyyat vasitəsi də avarla və ya yelkənlə hərəkətə gətirilirdi. Bəzən kirjimlə uzaq səfərlərə də çıxırdılar. Arxiv sənədləri göstərir ki, hələ XVIII əsrin ikinci yarısında kirjim və sandal inşa etmək üçün Bakıda gəmi tərsanəsi olmuşdur.

Azərbaycanda bəzi nəqliyyat vasitələrindən hərbi məqsədlər üçün də istifadə edilmişdir. Rusiya-İran müharibəsi illərində (1826-1828-ci illər) Təbriz istiqamətində hərəkət edən çar ordusu üçün lazımi ərzaq və digər yükləri Azərbaycan kəndlərindən balıqçılar kirjimlə Kür çayı vasitəsilə Zərdaba qədər daşımışlar.

## Həmçinin bax
Mahmud Dərviş

**Mahmud Dərviş** (; 13 mart 1941 — 9 avqust 2008, Hyuston, Texas) — fələstinli şair və yazıçı, ədəbiyyat üzrə bir sıra mükafatların laureatı, Fələstinin milli şairi.

Mahmud Dərvişin poeziyasında Fələstin itirilmiş cənnətin, ölümün və zühurun, məcburi vətəndən qovulmanın əzab-əziyyətinin təcəssümü kimi canlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Abdelğani Nasri, Abdelmalek Belmihoub, Fouad Aldji, Amar Benseghier*. MAHMUD DƏRVİŞİN “ŞİRXAN YEMƏKXANADA QƏHVƏ İÇİR” ŞEİRİNDƏKİ BƏYAN VƏ GÖSTƏRİŞ ÜSLUBLARI VASİTƏSİLƏ GERÇƏKLİYİN VƏ BƏDİİ YARADICILIĞIN DİALEKTİKASI. Metafizika Jurnalı (ISSN: 2616-6879), Volume. 9, Issue 1, Serial № 37, 2026. ss.427-439
Şxun

**Şxun** — iki və daha artıq dor ağacı olan yelkənli gəmi.

## Ümumi məlumat

Şxun ingilscə “Schonner” sozundən olub, iki və daha artıq dor
ağacı olan yelkənli gəmi deməkdir. Sürətinə və davamlılığına görə
şxun digər su nəqliyyatı vasitələrindən fərqlənirdi. Onunla ancaq sabit havada dənizə çıxmaq olardı.

Sonrakı dovrdə şxun daxili yanma muhərriki ilə təmin olunduğundan, onunla uzaq səfərlərə də çıxmaq mümkün oldu. Hazırda şxundan həm nəqliyyat vasitəsi kimi, həm də balıqçılıq və su idmanı oyunlarında geniş istifadə edilir. İstifadə tərzindən asılı olaraq şxunun müxtəlif formaları yaradılmışdır.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sandal

**Sandal** — təknəvari quruluşa malik gəmi, su nəqliyyatı vasitəsi.

## Ümumi məlumat
Sandal əsasən, yelkənlə təhciz olunuduğu ucun səmt kuləyinin gucu ilə hərəkət edir.

Arxiv sənədləri göstərir ki, hələ XVIII əsrin ikinci yarısında sandal və kirjim inşa etmək üçün Bakıda gəmi tərsanəsi olmuşdur.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Barja

**Barja** — yedək gəmisi, su nəqliyyatı vasitə.

## Ümumi məlumat
Barja taxta və dəmir hissələrdən hazırlanırdı. Barjanın dəniz, göl, çay, kanal sularında işlədilən müxtəlif formaları olmuşdur. Yük tutumu böyük olan və yaxşı materialdan hazırlanmış barjalar 20 il müddətində iş üçün yararlı olurdu.

## Həmçinin bax
Layihə

**Layihə** — başlanğıc və son zaman nöqtələri olan, yeni məhsul və ya xidmət yaradılmasını nəzərdə tutan, konkret resursa malik olan, keyfiyyət və risk tələblərinə malik unikal fəaliyyət.

## Layihə mərhələləri
* **Planlaşdırma** — bu ilkin mərhələdə problemlər və tərəfdaşlar, hədəflər və bunlara çatmaq üçün ehtiyaclar müəyyən olunur;
* **Hazırlıq -** fərdi tapşırıqlar bölüşdürülür, qrafik və büdcə hazırlanır, ilk iclas — açılış icrası keçirilir;
* **İcra (başlama)** — müntəzəm iclaslar, qrafik və büdcəyə nəzarət, ardıcıl hesabatlar hazırlanır. Gözlənilən və gözlənilməyən çətinliklər aradan qaldırılır;
* **Təslim (tamamlama)** — son məhsul, yaxud proses hazırdır və məsul şəxsə ötürülə bilər. Bunun üçün son hesabat hazırlanır.

## Layihə idarəedilməsinin müxtəlif səviyyələri
* Vaxtın idarəedilməsi
* Büdcənin idarəedilməsi
* Resursların idarəedilməsi
* Keyfiyyətin idarəedilməsi
* İnsan resurslarının idarəedilməsi
* Risklərin idarəedilməsi

## Layihənin növləri
* Sosial layihələr
* İqtisadi layihələr
* Ekoloji layihələr

1)hazırlanan hər bir şeyin ilk variantı; 2)tikiləcək bina, yaradılacaq qurğunun, məmulatın quruluşu və s. haqqında lazımi təsəvvür verən və sonrakı mərhələdə iş sənədlərinin işlənib hazırlanması üçün kafi məlumat əks etdirən konstruktor sənədlər kompleksi; hər hansı bir əsaslı tikinti layihəsi fərdi və ya birtipli ola bilər. Fərdi layihələr işlənilib hazırlanarkən birtipli konstruksiya, memarlıq layihələri və s.-dən istifadə olunur. 3)mahiyyəti və onun praktiki reallaşması imkanları təsvirlər, əsaslandırmalar, hesablamalar, rəsmlər formasında açıqlanan fikir, ideya, surət; 4)tikiləcək, qurulacaq, yaradılacaq bir şeyin əvvəlcədən düşünülüb hazırlanmış, işlənmiş planı; proyekt. Məsələn, tikintinin layihəsi; 5)hər hansı bir sənədin, qərarın və s.-nin əvvəlcədən yazılmış təxmini mətni. Məsələn, qərarın layihəsini hazırlamaq, nizamnamənin layihəsi, müqavilənin layihəsi; 6)nəzərdə tutulmuş niyyət, fikir mənasında.

Layihələr vahid nəticəyə çatmaq üçün layihələr proqramına və səmərəli idarəetmə üçün layihələr portfelinə malik ola bilər. Layihələr portfeli ayrı-ayrı proqramlardan ibarət ola bilər.

## Ədəbiyyat
* Практическое руководство к Своду знаний по управлению проектами Американского Проектного Института (PMI PMBOK). Третье издание. (Американский национальный стандарт ANSI/PMI 99-001-2004)
* GreenWire ekoloji layihələri
* http://www.iteam.ru/publications/quality/section_60/article_750/

## İstinadlar
Konka

**Konka** — relslər üzərində at qüvvəsi ilə hərəkətə gətirilən nəqliyyat vasitəsi, at-dəmiryolu.

## Ümumi məlumat
XIX əsrin axırlarında Bakıda sərnişin daşımaq üçün relslər üzərində at qüvvəsi ilə hərəkətə gətirilən nəqliyyat vasitəsindən, konkadan da istifadə olunurdu. Bakıda "At-dəmir yolu səhmdar cəmiyyəti"nə məxsus ilk konka 1889-cu ildə işə salınmışdı. Yolun vəziyyətindən və yükün ağırlığından fərqli olaraq konkaya bir, iki və daha çox at qoşulurdu. Atlar vaqonu dartqıya bağlanmış yan qayışları vasitəsilə çəkirdilər. Dayanacaqlarda konkanı saxlamaq ucun əl ilə idarə olunan tormozlayıcı mexanizmdən istifadə olunurdu. Hərəkət zamanı sürücü bir əli ilə atların cilovunu, digər əli ilə isə həmin mexanizmin dəstəyini tuturdu.

1920-ci ilə yaxın konkanın 14,4 km-lik yolu, 44 vaqonu var idi. Konka əsasən, Vağzal-Bayıl, Vağzal-Şamaxinka, Bayıl-Şamaxinka və Vağzal-Qaraşəhər istiqamətində işləyirdi. Butun istiqamətlərdən gediş-gəliş haqqı beş qəpik idi.

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Tramvay

**Tramvay** — relslər üzərində hərəkət edən nəqliyyat vasitəsi.

## Ümumi məlumat
1924-cü ilin fevralında Bakının küçələrində özunə möhkəm yer tutan tramvayın meydana gəlməsi ilə əlaqədar konka aradan çıxmışdır. Bu tramvayın əsasında ilk dəfə olaraq elektrik dəmir yolu çəkimlişdir. 1926-cı il 6 iyulda istifadəyə verilən bu yol Bakı-Sabunçu-Suraxanı xəttini birləşdirmişdir.

SSRİ vaxtı Bakı şəhərinin küçələrini bəzəyən tramvaylar SSRİ dağıldıqdan sonra öz çətin zamanlarını yaşamışdır. Belə ki, 2000-ci ildən başlayaraq əvvəlcə mərkəzi küçələrdən, sonra isə kənar küçələrdən tramvaylar yığışdırılmışdır. Bakı Tramvay Parkı 2003-cü ilin noyabr ayında öz fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Həmçinin bax
* Tramvay problemi
* Bakı tramvayı
* Gəncə tramvayı
* Sumqayıt tramvayı
* Bakı trolleybusu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Beren Saat

**Beren Saat** () — Türkiyə aktrisası.

## Bioqrafiya
Beren Saat 26 fevral 1984-cü il tarixində Ankarada dünyaya göz açıb. Atası Hüseyn futbolçu, anası Ayla isə müəllimdir. Özündən böyük Cem adlı qardaşı var. İlk dəfə "Aşkımızda ölüm var" serialında rol alıb. Daha sonra Eşqə sürgündə Zilan, "Xatırla sevgili"-də Yasəmən obrazını canlandırıb. 2008–2010-cu illərdə Aşk-ı Memnu serialında Bihtər Ziyagil obrazını canlandırıb, hansı ki onu bütün dünyada tanıdıb və bu roluna görə daha çox sevilib. Daha sonra isə "Fatmagülün suçu nə?", İntiqam kimi seriallarda da oynayıb. Son olaraq 2015-ci ildə Möhtəşəm Yüz İl Kösəm serialında Kösəm Sultan rolunu canlandırıb. 2014-cü ildə Kənan Doğulu ilə Los Ancelesdə ailə qurub. Nəhayət, 2019-2021-ci illərdə Netflix-də yayımlanan "Atiye" serialında və 2023-cü ildə Netflix-də yayımlanan "İstanbul İçin Son Çağrı" filmində rol aldı. İngilis və ispan dillərini bilir, vokal ilə maraqlanır. Ona "Türkiyənin alnazı" da deyirlər.

## Filmoqrafiya
* *Aşkımızda Ölüm Var* (2004) - Nermin
* *Aşka Sürgün* (2005) - Zilan Şahvar Azizoğlu
* *Hatırla Sevgili* (2006) - Yasemin Ünsal
* Avrupa Yakası (2007) 121. bölüm - Özü/Yasemin Ünsal 
* *Güz Sancısı* (film, 2008) - Elena
* *[[Aşk-ı Memnu]]* (2008) - Bihtər Yöreoğlu Ziyagil
* *Gecenin Kanatları* (film, 2009) - Gecə
* *Fatmagül'ün Suçu Ne?* (2010) - Fatmagül Ketenci
* *Oyuncak Hikayesi 3* (animasiya, 2010) - Barbie (dublyaj)
* *[[İntiqam]]* (2013) - Yağmur Özden/Derin Çelik
* *[[Mənim dünyam (film, 2013)|Mənim Dünyam (film, 2013)]]* - Ela Bayındır
* *[[Möhtəşəm Yüz İl Kösəm (teleserial, 2015)]]* - Mahpeyker Kösəm Sultan
* Atiye (internet serialı, 2019-2021) - Atiye Özgürsoy
* Night on Earth (sənədli film, 2020) - Özü, (Təqdimatçı-Səsləndirici) 
* İstanbul İçin Son Çağrı (2023) - Serin YIlmaz

## Xarici keçidlər
* Beren Saat
* 
* Beren Saat Facebook səhifəsi
* Beren Saat Twitter səhifəsi
Anonim

**Anonim** ( və ya biimza — müəllifinin adı bəlli olmayan, yaxud göstərilməyən əsər. İmzasız mətn kimi məktub, SMS, şikayət, məlumat ola bilər."Anonim" kimi həm imzasız və ya digər adla imzalanma götürülə bilər. Əsas motiv kimi imzalayan şəxsin qeyri-müəyyənliyi götürülür. Ədəbiyyatda anonim kimi imzası olmayan əsər götürülür. Ləqəb və şərti ad anonim hesab edilmir. Müəllif mürtəce qüvvələrin, senzuranın təqibindən qorunmaq məqsədilə, yaxud bu və ya başqa bir səbəbə görə öz müəllifliyini bildirmək istəmədikdə əsərlərini anonim – adsız, imzasız nəşr etdirməli olur. M. F. Axundzadə istibdad və fanatizm əleyhinə yazılmış "Kəmalüddövlə məktubları" adlı fəlsəfi əsərində müəllifliyini gizlətməyə məcbur olmuşdur. "Molla Nəsrəddin" jurnalında satirik yazıların və miniatürlərin çoxu imzasız dərc edilmişdir. Anonim əsərin müəllifinin müəyyənləşdirilməsi tarixi sənəd və məxəzlərin dərindən araşdırılmasını, əsərin dil və üslubunun müqayisəli təhlil olunmasını tələb edir.

## Həmçinin bax
* Anonim əsərlər

## İstinadlar
Meydan

**Meydan** — binalarla və yaşıllıqlarla əhatə olunmuş, xüsusi memarlıqla layihələndirilmiş açıq şəhər sahəsi.

Aşağıdakı meydanlar vardır:
* piyada meydanları: teatr, ticarət, memorial meydanları.
* nəqliyyat meydanları: vağzal, müəssisə qarşısı və s.
* kiçik yaşayış məskənləri meydanları: kənd, qəsəbə və s.

## Həmçinin bax
* Şəhər
* Arxitektura
* Saytda ticarət
Son

**Son**:

* hansısa sırada axırıncı;
* ən yeni olan;
* hansısa ana qətiləşmiş vəziyyət, hal, forma;
* axıra qalan, yerində qalan nəsə.

## Həmçinin bax
* Son (soyad)
Öküz

**Öküz** — iş heyvanı kimi istifadə edilən buğa (burulmuş erkək inək).

## Ümumi məlumat
Kecmişdə minik-yük nəqliyyatı vasitəsi kimi iribuynuzlu heyvanlardan (kəl, öküz, zebu) da geniş istifadə edilmişdir. Hələ qədim zamanlardan iribuynuzlu mal-qara qoşqu qüvvəsi kimi əkinçilərin həyatında mühüm rol oynamışdır. Qafqazda və Ön Asiyada əsas iş heyvanı hesab edilən öküz və kəllər maldar tayfalar və əkincilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş və nəhayət, sitayiş obyektlərindən birinə cevrilmişdir.

Qədim Mingəçevirdən tapılan heyvan fiqurunun təsdiqi göstərir ki, e.ə. I minillikdə öküzlərdən yük heyvanı kimi istifadə etmişlər. Sonrakı dövrlərdə də, hətta XIX əsrin 30-40-cı illərinə qədər iribuynuzlu heyvanlardan yük və qoşqu qüvvəsi kimi istifadə edildiyini müxtəlif yazılı və etnoqrafik məlumatlar təsdiq edir. İribuynuzlu heyvanlardan yükdaşıma vasitəsi kimi köçmə maldarlıqla məşğul olan əhali daha çox istifadə edirdi. Xüsusilə arandan yaylağa doğru uzanan köç yollarında ev müxəlləfatı və barxana doldurulmuş fərməşləri iribuynuzlu heyvanlara yükləyir, qadın və uşaqları da onun üstünə mindirirdilər. İctmai, iqtisadi və siyasi vəziyyətlə əlaqdar iribuynuzlu heyvanlardan yük daşımaq məqsədilə təkcə kəndli təsərrüfatlarında deyil, hərbi hissələrdə də istifadə olunmuşdur. XIX əsrin əvvəllərinə aid məlumatda deyilir ki, ordu üçün lazım olan yükü Qori, Tiflis və oradan Yelizavetpola (Gəncə) aparmaq ucun Qazax əhalisindən 100 baş, Borçalı və Dəmirçilərdən isə 600 baş öküz toplanmışdır. Onların 400 başını arabaya qoşmuş, qalanın isə yükləmişlər.

Lerik, Naxçıvan, Laçın, Kəlbəcər rayonlarından toplanmış etnoqrafik materiallar göstərir ki, iribuynuzlu heyvanlardan bəzən minik vasitəsi kimi də istifadə edilmişdir. Bu hal Azərbaycanın digər bolgələri ucun xarakterik olmamışdır. Çünki öküz və kəllər əhalinin əsas gəlir mənbəyi olduğundan, bu heyvanlardan minik vasitəsi kimi istifadə edilməsi günah hesab edilirdi.

Şahdağ xalqlarının məskunlaşdığı dağlıq bölgələrində yükdaşımada xüsusilə öküz çox mühüm yer tutmuş və əsas yükdaşıma vasitəsi sayılırdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türkmənbaşı

**Türkmənbaşı** (; keçmiş adı **Krasnovodsk**, *Qızıl su*) — Türkmənistanın Balkan vilayətində Xəzər dənizinin sahilində yerləşən etrap hüquqlu liman şəhəri.

Əsası 1869-cu ildə qoyulmuşdur. Türkmən dilindəki ilkin adı "Qızıl su" olmuş, lakin 1993-cü ildəki addəyişməyə qədər rəsmi olaraq rus dilində Krasnovodsk adlanmışdır. Həmin il Türkmənistanın dövlət başçısı Saparmurad Niyazovun şərəfinə şəhərin adı dəyişdirilərək Türkmənbaşı adlandırılmışdır.

## Qardaş şəhərlər
* , Yurmala (2013)

## Həmçinin bax
* Krosnovodsk qoruğu

## İstinadlar
Vena kava kompression sindrom

**Vena kava kompression sindrom** və ya **Hamiləlikdə hipotoniya sindromu** hamiləlik zamanı dölün eyni zamanda uşaqlığın böyüyərək aşağı boş venanı sıxaraq, qanın ürəyə axınına maneə törətməsindən meydana çıxan hamiləlik fəsadı olan şok vəziyyəti. Bu halı qarın boşluğunda sürətlə inkişaf edən irihəcmli şiş toxuması da yarada bilər.

Bu hal əsasən hamiləliyin sonuna yaxın özünü büruzə verir. Bu zaman hamilə qadınlar arxası ustə uzana bilmirlər. Ürəkdöyünmə, tənginəfəslik, ürəkbulanma, qan təzyiqinin kəskin düşməsi, dəri və selikli qişaların avazıması və göyərməsi, soyuq tərbasma, huşun qaralması bu sindromun əsas simptomları sayılır. Sol yanıüstə çevrildikdə və bir qədər şok vəziyyəti aldıqda (baş aşağı ayaqlar yuxarı) bu simptomlar tezliklə aradan qalxmış olur.

## Mənbə
* Stauber, Weyerstahl (Hrsg.): *Gynäkologie und Geburtshilfe.* Thieme, Stuttgart; 2. Auflage 2005. ISBN 978–3131253422
* Peter Sefrin, Rainer Schua Hexal Notfall Manual, 5., aktualisierte u. erweiterte Auflage, Urban&Fischer
Filipp Kirkorov

**Filipp Bedrosoviç Kirkorov** (; ) — sovet-rus estrada müğənnisi, aktyor, bəstəkar və prodüseri.

5 dəfə Rusiyanın ən populyar müğənnisi kimi "World Music Awards" mükafatının laureatı, 2002-ci ildə "Kinotavr" kinofestivalında "Dikanka yaxınlığındakı xutorda gecələr" (*Вечера на хуторе близ Диканьки*) müziklindəki roluna görə "Ən yaxşı kişi rolu" nominasiyasının qalibi.

Erməni əsilli bolqar müğənnisi Bedros Kirkorovun ailəsində dünyaya gəlmişdir. 1994–2005-ci illərdə Alla Puqaçova ilə evli olmuşdur.

## Diskoqrafiyası
;Studio albums
* 1990 Filip
* 1990 Sinbad-Morexod
* 1991 Nebo I Zemlya
* 1991 Ti, Ti, Ti
* 1992 Takoy Sakoy
* 1994 Ya Ne Rafael
* 1995 Primadonna
* 1995 Skajı Solnsu: "DA"
* 1998 S Lyubovyu k Edinstvennoy
* 1998 Oy, Mama, Şıka Dam
* 2000 Çelofilia
* 2001 Magico Amor
* 2002 Vlubloniy I Bezumno Odinokiy Filip Kirkorov albom
* 2003 Neznakomka
* 2007 For You
* 2010 DruGOY

;Sinqlar
* 1999 Mış
* 2000 Ogon I Voda
* 2000 Kilimancaro
* 2001 Diva
* 2001 Ti Poveriş ?
* 2001 Ya Za Tebya Umru
* 2001 Maria
* 2002 Jestokaya Lyubov
* 2004 Sam P..A?! Ili Kirkorov MAZZDie!!!
* 2005 Kak Sumaşedşiy Ya *([[Sakis Ruvas]]la duet)*
* 2009 Jara
* 2018 Əhval rəngi mavi
;Canlı
* 2001 Vçera, Segodnya, Zavtra...
;Toplama
* 2003 Luçşie Pesni
* 2004 Dueti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiyanın xalq artisti Filipp Kirkorov Bakıdadır
* Səda — "Jara" — postsovet məkanının əsas yay festivalı (12.07.2016)
Üzümçülük

**Üzümçülük** — üzümün becərilməsi və yığımı. Bitkiçilik elminin bir növü olaraq sayılır.

Dünyada istehsal olunan üzümün təxminən 71%-i şərab hazırlaması üçün, 27%-i təzə meyvə şəkildə, 2%-i isə kişmiş hazırlaması üçün işlənilir.

## Tarixi
Hazırda mövcud olan arxeoloji tapıntılara əsaslanan ən geniş şəkildə qəbul olunmuş hipoteza odur ki, mədəni üzümün əhliləşdirməsi təxminən e.ə. 6000–5800 illərində Qara və Xəzər dənizləri arasında yerləşən Cənubi Qafqazda baş verib. Bundan başqa, bu prosesin həmin ərazidə 20 min il əvvəl başlandığı da iddia edilir.

## Ölkələrinə görə üzüm istehsalı

## Üzüm sortları
Dünyada ən çox əkilən üzüm sortu siyahılaşmanın metoduna və ilinə görə dəyişir. Kioho, Kaberne Sovinyon və sultana (kişmiş) dünyanın ən çox əkilən növlərin arasəndadır.

## Xarici keçidlər
Mobile TeleSystems

**Mobil Telesystems** və ya **MTS** (, abbr. *МТС*) — 31 dekabr 2009-cu ilə kimi 102,4 milyon abonenti ilə Rusiya və MDB-nin ən iri mobil operatoru.

## Xarici keçidlər
*MTS Rəsmi Saytı (ingiliscə)
*MTS Rəsmi Saytı (rusça)
Hampiq Sasunyan

**Hampinq Sasunyan** (; ) — türk diplomatını qətlə yetirmiş erməni terrorçusu.

Sasunyan 28 yanvar 1982-ci ildə Türkiyənin Los-Ancelesdəki baş konsulu Kamal Arıkanı onun avtomobilində qətlə yetirmişdir. Polis tərəfindən dərhal həbs olunan Sasunyana cinayət işi açılmış, işin istintaqı nəticəsində onun "ESƏD" in üzvü olduğu aşkarlanmışdır.

İstintaq və məhkəmə prosesi nəticəsində Sasunyanın konsulu milli zəmində türklərə bəslədiyi nifrətin nəticəsində qətlə yetirdiyi təsdiqlənmişdir. Məhkəmənin hökmü ilə Sasunyan ömürlük həbs cəzasına məhkum olunmuşdur.

Əslən Livan ermənisi olan Sasunyan məhkəmə prosesi zamanı bu cinayəti "erməni soyqırımında" həlak olan ermənilərin qisasını almaq üçün törətdiyini bildirmişdir.

ABŞ prezidenti Ronald Reyqan bu cinayəti pisləyir, və bunun bir mənalı olaraq terror olduğunu bildirir. 2002 ci ildə Sasunyanın vəkilləri onun *"peşmanlığı"* barədə məktubu məhkəməyə təqdim edirlər, və cəzasının yüngülləşdirilməsini tələb edirlər. Lakin məsələyə baxan Kaliforniya məhkəməsi vəsadətə rədd cavabı verir və iki dəfə 2006 cı və 2010 cu ildə əvvəl çıxarılmış cəzanın güvvədə qalması barədə qərar çıxarır.

1982-ci ildən etibarən Daşnaksütyun Sasunyanı "vicdan məhkumu" elan edib, və onun azad olunması üçün kompaniya aparır, həmçinin bu vaxt ərzində Sasunyanın bütün xərclərini  (vəkillər və sair) Daşnaksütyun ödəyir.



Fayl: Kemal Arikan.jpg|Kamal Arıkan
Fayl: Baskonsolos Kemal ARIKAN.JPG|"Tərcuman" qazetinin manşeti. 



## Həmçinin bax
* Erməni terrorizmi
* ESƏD

## Xarici keçidlər
* Hampig Sasunyan

## İstinadlar
Poçt ünvanı

**Poçt ünvanı, ünvan** — şəxsin yaşadığı və ya müəssisə və ya idarənin yerləşdiyi yer. Coğrafi mənada  — Yer səthində nəyinsə yerləşmə koordinatları.

## İnformatikada
* Şəbəkə ünvanı
** MAC-ünvan
** IP-ünvan
*** "Boz" IP-ünvan
* Elektron poçt ünvanı

## Həmçinin bax
* Bina nömrəsi

## Xarici keçidlər
* Poçt indekslərin axtarış sistemi - Azərbaycan
Şəxs

**Şəxs** — ümumdanışıq, hüquqi və elmi termin.

* Şəxs — qrammatika kateqoriyası.
* Hüquqda:
** Hüquqi şəxs
** Fiziki şəxs
* Vəzifəli şəxs

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fitopatologiya

**Fitopatologiya** — bitki xəstəlikləri, onların profilaktikası və ləğv edilməsi üsullarını öyrənən elm. Ümumi və xüsusi hissəyə
bölünür.

Ümumi Fitopatologiya xəstəlik törədiciləri, onların başvermə səbəbini və şəraitini, inkişaf və yayılma qanunauyğunluqlarını, xəstə orqanizmdə anatomik, fizioloji dəyişkənlikləri, bitki immuniteti və karantini məsələlərini öyrənir. Fitopatologiyaya kənd təsərrüfatı fitopatologiyası, ağac və kolların xəstəliklərini öyrənən meşə fitopatologiyası, dekorativ bitkilərin fitopatologiyası aiddir.

## Həmçinin bax
* Fitonsidlər

## Mənbə
Fiziki coğrafiya

**Fiziki coğrafiya** — Yerin coğrafi qatı və onun struktur hissələri haqqında elm. Əsasən, yerşünaslıq və landşaftşünaslıq
hissələrinə bölünür. Bundan əlavə F.c.-ya paleocoğrafiya da aid edilir.

Fiziki coğrafiya elmləri qrupuna təbii mühitin ayrı-ayrı komponentlərini öyrənən
elmlər – geomorfologiya, iqlimşünaslıq, hidrologiya, okeanologiya, qlyasiologiya, geokriologiya, torpaq coğrafiyası, biocoğrafiya daxildir.

Fiziki coğrafiyanın əsas vəzifələri Yerin qatları arasındakı enerji və kütlə mübadiləsini, həmin qatların struktur dəyişkənliyini, rütubət dövranını, bioloji məhsuldarlığını, təbii-ərazi komplekslərini və onlardan səmərəli istifadə yollarını və s. öyrənməkdən ibarətdir.

## Həmçinin bax
* İqtisadi coğrafiya

## İstinadlar
Flora (botanika)

**Flora** (lat. Flora – Roma mifologiyasında çiçək və bahar tanrısı) — bitki növlərinin, mikroorqanizmlərin və göbələklərin müəyyən vilayət, zona, rayon, bitki tipi, formasiya və ya biosenoz daxilində onların müasir təbii şəraiti və geoloji keçmişi ilə bağlı tarixən təşəkkültapmış məcmusu. Flora müxtəlif bitki qruplaşmalarının cəmidir. Florada növ əmələgəlmə prosesləri, bir növün digərini sıxışdırması, bitkilərin miqrasiyası və s. hadisələr səciyyəvidir. Hər hansı flora özünə məxsus müxtəlifliyi, yaş tərkibi, endemikliyi ilə fərqlənir. Müəyyən ərazilərin lorası arasında fərqlər bu regionların geoloji tarixləri, həmçinin torpaq və iqlim şəraitlərinin müxtəlifliyi ilə bağlıdır.

Məs. Qafqazın florası, Azərbaycanın florası, sporlu bitkilərin florası, mamırların florası (brioflora), yosunların florası (alqoflora) və s. Hər bir floranın təyin əsası onun növ və cins tərkibinin aşkar edilməsidir. Flora haqqında məlumat (bilik) bitki örtüyünün təsnifatını düzgün tərtib etmək (qurmaq), geobotaniki məsələlərin həlli üçün vacib
şərtdir.

Flora fondu – müəyyən regionun bitki növlərinin məcmusu.

## Flora və faunanın analizi

Flora və faunanın analizi növlərin genetik, coğrafi, ekoloji, təsərrüfat və digər xassələrinə uyğun olaraq müəyyən
ərazidə, bitki tipində və ya ekosistemdə flora və faunanın təhlili. Bütün hallarda flora və faunanın zənginliyinə və sistematik tərkibinə diqqət yetirilir. Bütün bunlar növlərin yerləşməsindən, mənşəyindən və tutduğu
ərazinin böyüklüyündən asılıdır. Genetik təhlil zamanı genoelementlər ayırırlar: məs. keçmiş floranın reliktləri; müxtəlif dərəcədə adaptasiya olunmuş müxtəlif dövrlərin immiqrantları; gətirilmiş növlər (neofitlər). Coğrafi təhlildə geoelementlər ayırd edilir: endemlər, alloxtonlar və s.

Ekoloji təhlildə ekomorf və ya ekobiomorflar kimi ekoelementlər ayırd edilir. Flora və faunanın faydalılığı bu və ya digər coğrafi və ya inzibati rayonlara və vilayətlərə görə müəyyənləşdirilir. Bu zaman faydalı növlərin miqdarı müəyyən edilir və onlar müvafiq qruplara (dərman, qida, texniki, xəzlilik və s.) bölünür.

## Yerin florası

Yerin florası hazırda 375 min növü birləşdirir ki, bunun da 250 mini çiçəkli bitkilərin payına düşür. Yerin florası materiklərin və onların hissələrinin florası, ada florası, dağ sistemlərinin florası və s.-a ayrılır. Bundan başqa, ayrı-ayrı sistematik qrupların, məsələn, yosunların florası, mamırların florası və s. ayırd edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vəhşi fauna və flora və təbii yaşayış yerlərinin mühafizəsi haqqında Bern Konvensiyası
* Flora (mifologiya)
* Fauna (zoologiya)
Dördlüklər (kitab)

**Dördlüklər** — Hamlet İsaxanlının 2007-ci ildə Xəzər Universiteti Nəşriyyatında işıq üzü görmüş kitabı. Kitaba müxtəlif illərdə yazılmış və böyük əksəriyyatı ilk dəfə çap olunan şeirlər — dördlüklər daxil edilmişdir.

## Qısa məzmun
Kitab dörd hissədən ibarətdir, hər hissə bir növ dördlüklərdən (dörd misralı şeirlərdən) təşkil olunmuşdur.
* **Rübailər**: bu halda *"aaba"* şəklində qafiyələnmiş 11 hecalı dördlüklər.
* **Bayatılar**: *"aaba"* şəklində qafiyələnmiş 7 hecalı dördlüklər
* **Yarpaqlar**: xüsusi qafiyə və heca məhdudiyyəti olmayan dördlüklər
* **Məcazlar**: Sabirsayağı yazılmış dördlüklər.

*"Hamlet İsaxanlı az sözdə vəznli fikir ifadə tmək ustalığına malik şairdir"* (Camal Mustafayev -"Dördlüklər" kitabının arxa qabığından)

## Qeyd
Dördlüklərin bir hissəsi Alla Axundova tərəfindən ruscaya tərcümə edilmiş və Hamlet İsaxanlının Moskva da nəşr olunan kitabına daxil edilmişdir.
Həmin dördlüklər şairin "Təzadlar" kitabının Təbriz nəşrinə də daxil edilmişdir.

## Rübailər
Rübailər içində dünya işləri, həyat-ölüm mövzusu və sevgi rübailəri xüsusi yer tuturlar.

**Nümunələr:**

: Biri kefsiz, biri kef-damaqdadır
: Dünən solçu olan bu gün sağdadır
: İlan dərisini dəyişir tez-tez
: Kirpi öz kürkünü yamamaqdadır.


Doğru yolla getmək deyilsə asan
Gərək sağa, sola sapmasın insan –
Əqidə nə bığdır, nə də ki, saqqal
Hərdən uzadasan, hərdən qırxasan.


: Həya üzdə, ismət canımızdadır
: Könül hərarəti qanımızdadır
: Sevinc də, kədər də uzaqda deyil
: Biri sağ, biri sol yanımızdadır.


Nədəndir gen dünya mənə dar gəlir,
Sevinc üz döndərir, intizar gəlir?
Kişiyə ağlamaq yaraşmasa da
Bəzən ağlamamaq mənə ar gəlir.


: Qayda yaradanam, qayda pozanam
: Sufiyəm, Dərvişəm, Dəli Ozanam
: Şairlik sevdası yoxdur başımda
: Məhəbbət coşanda şeir yazanam.


Quş quşa söykənib budağa qonur
Nuru görən yoxsa, nur olmaz ki nur;
Sevgi iki könül, iki can istər
Özünü sevməklə məhəbbət olmur.


## Bayatılar
Dünya işlərinə və sevgiyə aid bayatılara **nümunələr**:

: Müdriklər tez od almaz
: Boş sözü saya salmaz
: Hər hürənə daş atsaq
: Yurdumuzda daş qalmaz.


Od soyuyub sönərmiş
Sular buza dönərmiş;
Olduğu kimi qalmaq
Demə böyük hünərmiş.


: Təbiətdə qayda var:
: Geriyə axmaz çaylar.
: Könlümsə qayda bilməz
: Ötən günü haraylar.


Sevdi, ya sevmədi yar-
Şerə dönür duyğular.
Eşqin tək özündə yox
Sözündə də nəşə var


: Aşıb-daşır eşqımız
: Sevməsək ölərik biz
: Ölüm allah əmridir
: Sevməksə – öz işimiz.


Eşq oddur, möcüzədir
İçimizdə közərir
Eşq yanağa hərarət
Gözə parlaqlıq verir.


## Yarpaqlar
**Nümunə:**

Gözümüzü tutur pərdə
Ağı qaradan seçmirik;
Eşq bizi gözləyən yerdə
Yolu düzünə keçmirik.


## Məcazlar
**Nümunələr:**

: Qaydasız oyundur həyat
: Yaxşı oyna, arzuna çat.
: İndi də belə zamandır
: Bacarana baş qurbandır.


Millətin işləri başından aşır
Gecə-gündüz toyda, ya bazardadır.
Millətə oynayıb gülmək yaraşır
Elmə, fəlsəfəyə vaxtı hardadır?!


: Tərifşünas olub tənqidşünaslar
: Ürəyə… çörəyə bunun xeyri var.
: Tərif xoşhallıqdır, tənqid evyıxmaq
: Tənqidə qurşanar, de, hansı axmaq


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hamlet İsaxanlı
Maykl Dirnt

**Maykl Rayan Pritçard** (Michael Ryan Pritchard),yəni Mike Dirnt 1972-ci ilin 4 may tarixində anadan olmuşdur. Onun anası narkoman olduğundan o, uşaqlığını uşaq evində keçirmişdi. Amma Mayklın cəmi 7 yaşı olanda onun analığı və atalığı boşanmışdı. Əvvəllər Maykl atası ilə qalsa da, sonradan anası ilə yaşamağa məcbur oldu. "Həyatda hər şey baş verə bilər" Maykl deyir, " Mən 4-cü ya da 5-ci sinifdə oxuyanda anam bütün gecə evə gəlmirdi. Səhərisi gün isə o, hansısa kişi ilə evə qayıtdı və həmin kişi bizim evimizə köçdü. Mən də bununla barışa bilmirdim. Lakin mən məktəbi bitirəndən sonra onunla dostlaşdım. O, mənə hər şeyi verdi. O, mənim daxilimdə işçi ruhunu möhkəmləndirdi. Mənim cəmi 17 yaşım olanda, o, vəfat etdi."

Artıq 2 il idi ki, Maykl ailəsindən ayrı yaşayırdı. Əvvəllər o, Billie Joe Armstrong və onun anasının evində qalırdı. Maykl və Billi bütün boş vaxtlarını Gilman Street qrupu ilə keçirirdilər. O vaxtlar Maykl həm məktəbdə oxuyur, həm Sweet Children qrupunda bass çalır, həm də aşpaz işləyirdi. Məktəbi böyük çətinliklərlə bitirdi. Həmçinin o, kollecdə təhsil alırdı. Sonradan Billi Co Armstronq, Maykl və Tre Cool Green Day qrupunu yaratdılar.

!996-cı ildə Maykl Anastisiya adlı qadın ilə evlənir. 1997-ci ilin aprel ayında onların qızı-Estella (Estella-Desiree) dünyaya gəldi. İndi Maykl ili Anastasiya 1 yerdə yaşamasalar da onların arasında isti münasibətlər var. 2004-cü ildə o, yenidən evlənir lakin yeni həyat yoldaşı onu tərk etdi, çünki o, vaxtının böyük hissəsini American Idiot albomuna həsr edirdi. Hal-hazırda o, Okland (Kaliforniya) şəhərində yaşayır.

Maykl Frustrators, Screeching Weasel, Crummy Musicians, Squirtgun, kimi qruplarda çıxış edirdi. Onun əsas ampluası bass gitaradır. Lakin o, akustik gitarada da ifa edə bilir. Həmçinin mahnıların çoxunda onun bek-vokalını eşidə bilirik.
Redaktor

**Redaktor** — nəşr, kitab və ya qəzet, jurnal işinə rəhbərlik edən məsul şəxs.

Redaktor nəşriyyatlarda çalışan, yaxud müqavilə əsasında kənardan cəlb olunan, nəşriyyat əlyazmasının mətnini elmi, ədəbi, texniki və bədii cəhətdən işləyib nəşrə hazırlayan aparıcı mütəxəssisdir.

Tutduğu vəzifəyə görə:
* Ədəbi redaktor
* Bədii redaktor
* Filmin redaktoru vəzifələri olur.

Qəzet və jurnalların əsas məsul şəxsi baş redaktor adlanır və, əsasən, inzibati məsələlərlə məşğul olur.

## Mənbə
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Əlaqə keçidləri
Tre Kul

**Tre Kul** (əsl adı Frenk Edvin Rayt III) Green Day qrupunun təbilçisi və qrupun ən cavan üzvüdür. O, 1972-ci ilin 9 dekabrında Frankfurt, Almaniyada anadan olmuşdur. Lakin o, Kaliforniyanın Villits şəhərində atası və 2 böyük bacısı ilə yaşayırdı. Trenin 12 yaşı olanda onun qonşusu — Lourens Livmor onu The Lookout qrupuna dəvət edib Frenkə yeni ləqəb yəni "Tre Coll" ləqəbini verir.
Green Day qrupunun 1-ci turnesindən sonra Al Sobrante kollecdə oxumaq üçün qrupu tərk edir. Onun yerinə də Tre gəlir.

Trenin Ramona adlı qızı var (1995-ci ilin yanvar ayında anadan olub). Ramona doğulandan 2 ay sonra Tre uşağın anası olan Lize Lions ilə evlənir. Sonra onlar ayrıldılar.

2000-ci ildə Tre Klaudia adlı qadın ilə evlənir. 2001-ci ildə onların oğlu frankito dünyaya gəlir. Lakin bu evlilik də uzunömürlü deyildir. 2003-cü ildə onlar ayrıldılar.

## İstinadlar
Statut

**Statut** (qədim lat. *statutum* — qərar) — çoxmənalı termin.

* **Statut (orta əsrlər)** — orta əsrlərdə ayrı-ayrı şəhərlərin , korporasiyaların və nəsillərin hüquqi vəziyyətini müəyyənləşdirən hüquqi sənəd.
* **[[Qanun|Statut]] (anqlosakson hüququ)** — anqlo-sakson hüquq sistemində vacib əhəmiyyətli hüquqi akt.
* **Statut (təşkilatın nizamnaməsi)|** — təşkilatın təşkilini və fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi sənəd.
* **Ordenin statutu** — ordenin təsviri, təltif qaydaları və istifadə qaydaları.
* **Statut (təsvir)** — təsvir xarakterli hüquqi akt.
* **Statut (orqanik statut)** — XIX əsrdə bəzi ölkələrdə konstitusiya aktının qəbul edilmiş adları.
Qarsiniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qumluq ödotu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Kökümsovundan çoxlu miqdarda vegetativ gövdə və çiçəklər çıxır. Yarpaqları növbəli, gövdəsi isə keçəyəbənzər-tükcüklüdür. Aşağı yarpaqları uzunsov saplaqlı, orta və yuxarı yarpaqları isə oturaqdır. Çoxsaylı səbətciyi qalxanşəkilli çiçək qrupunda formalaşmışdır. Səbətciyin diametri 7–9 mm olur. Yarpaqları limonu-sarı rəngli, quru və kənarları bölünmüüş olur. Bütün çiçəkləri boruşəkilli, 5 dişcikli, yumşaq tükcükdən ibarət çəhrayı kəkillidir. Çiçək yatağı kiçik oyuqludur.

Aromatik zəif iyli olub, tünd-acı dadlıdır.

Quru qumsal, hətta daşlı torpaqlarda, bəzən qaratorpaq və gilli yerlərdə yayılır.

Bitkinin yan çiçəklərini təzə çiçəkləyən dövrdə toplayırlar. Çiçəklərini iti bıçaqla 1 sm ölçüdə kəsmək lazımdır. Çiçəkləri toplanılan sahədən təkrar toplanılma 7 gündən bir aparıla bilər. Gövdə və köklərin tamamilə və ya qismən qoparılması qadağandır. Eyni sahədən xammalın təkrar toplanılması 1–2 ildən sonra aparılmalıdır. Xammal çardax və naveslərdə, yaxşı ventiliyasiyalı yerlərdə kağız və parça üzərində 2–3 sm sərilərək və ya 40C0 temperaturda quruducu şkafda qurudulmalıdır. Metal şifrdən ibarət olan yerdə qurudulması yolverilməzdir.

Qaranlıq havalı yerlərdə, anbarlarda kisədə, apteklərdə isə yeşik və dəmirdən ibarət bağlı yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 4 ildir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
2025

UNESCO və Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı 2025-ci ili Beynəlxalq Buzlaqların Mühafizəsi İli elan ediblər.

## Planlaşdırılan və proqnozlaşdırılan hadisələr
### May
* 12 may — 2025 Filippin Ümumi seçkiləri
* 21 may — 2025 WMF Dünya Kuboku

### Oktyabr
* 26 oktyabr — 2025 Almaniya Federal seçkiləri

### Tarixi məlum deyil
* Yanvar — 2025 Böyük Britaniya Ümumi seçkiləri
* May — 2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
* Oktyabr — 2025 Kanada Federal seçkiləri
* Qazaxıstanın latın əlifbasına keçidi tamamlanacaq
* 2025 Polşa Prezident seçkiləri

## Doğumlar

## Vəfatlar
Şəfaət

Şəfaət kəlməsinin kök mənası "bir şeyi digərinə yapışdırmaq"dır. Bu kəlmə qüvvətli fərdin zəif bir fərdə köməyi mənasında da işlədilmişdir. Bu sözün adi dildə və şəriətdə iki müxtəlif mənası vardır.

1. Ümumi dildə, şəfaət edən şəxs öz nüfuzundan istifadə edərək, qüdrət sahibinin cəza sahibinə qarşı fikrini dəyişir. Bəzən öz nüfuzundan istifadə edərək, bəzən də qorxudaraq bu işi görür. Bəzən isə insan səhvən cəzalandırılır. Burada şəfaət şəfaətçinin fikri və istəyi ilə baş tutur. Bu növ şəfaət heç bir məzhəbdə qəbul olunmur. Çünki Allah Təala heç kəsdən qorxmur, nə də səhvən birinə cəza vermir ki, kiminsə təsiri ilə öz səhvini başa düşə.

2. Şəfaət olunanın məqamının dəyişməsi şəfaətin baş tutmasına səbəb olur. Yəni şəfaət olunan şəxsdə baş verən dəyişkliklər nəticəsində o, pis mövqedən yaxşı bir mövqeyə keçir. Özünü elə bir vəziyyətə gətirir ki, bağışlanmağa şans yaranır. Bu vəziyyət şəfaət edənlə əlaqə nəticəsində əmələ gəlir. İslam məntiqində bu şəfaət qəbul olunmuş şəfaətdir. Çünki ikinci məna şəfaət məntiqi mənaya malikdir və insanı islah edən bir şəfaətdir.

## Şəfaət haqqında Qurani-Kərimdə
İslam dinində Qiyamət günündə Allahın izin verdiyi bəzi insanların şəfaət məqamına sahib olması açıq-aşkar qeyd olunur:
# . "O gün Rəhmanın izin verdiyi və söz danışmağına razı olduğu kəslərdən başqa heç kimin şəfaəti fayda verməz!",
# . "(Allah) onların öndəkilərini də, arxalarındakını da (nə etdiklərini və nə edəcəklərini) bilir. Onlar yalnız (Allahın) razı olduğu (izin verdiyi) kəslərdən ötrü şəfaət edə bilər və Onun heybətindən qorxarlar." (Ənbiya, 28),
# . "Göylərdə neçə-neçə mələklər vardır ki, onların şəfaəti heç bir fayda verməz. Ancaq Allah Öz istədiyi və razı olduğu kimsəyə (mələyə, yaxud mö’minə) izin verdikdən sonra (onun şəfaəti fayda verər). "
şəfaət məsələsinişəfaət Bəzi

Məkkə müşriklərinin bütlərin onlara şəfaətçi olacaqları haqda iddialarının əksinə olaraq, Qurani-Kərimdə dünyadan kafir olaraq köçən kəslər üçün şəfaətin qəbul olunmaması birqiymətli şəkildə qeyd olunur: "(Müşriklər qiyamət günü) onlar üçün şəfaət diləsinlər (yaxud Allahın əzabını onlardan dəf etsinlər) deyə, Allahdan başqa tanrılar qəbul etdilər. Xeyr, (qiyamət günü tanrıları) onların ibadətini danacaq və onlara düşmən olacaqlar.". "Onun hüzurunda, izin verdiyi kimsələr istisna olamaqla, heç kəsin şəfaəti fayda verməz. (Elə isə hansı ağılla bütlər sizi Allaha yaxınlaşdıracaq, sizin üçün Allahdan şəfaət diləyəcəklər deyə, onlara ibadət edirsiniz?)"

"(Müşriklərin) Ondan qeyri ibadət etdikləri (Allah yanında heç bir kəs üçün) şəfaət edə bilməzlər. Ancaq haqqa şəhadət verənlər (dildə və ürəkdə "la ilahə illallah" deyənlər) müstəsnadır. Onlar (dediklərinin haqq olduğunu) bilirlər. (Məhz belələri Allahın izni ilə şəfaət edə bilmək şərəfinə nail olacaqlar)."

Qiyamət günü şəfaət olunulması yasaq olmuş insanların halı bü cür bəyan olunur: "İndi artıq nə şəfaət edən kimsələrimiz, nə də bir mehriban dostumuz var!"

## İstinadlar