Mistifikasiya

**Mistifikasiya** — insanları (oxucuları, tamaşaçıları, dinləyiciləri, alıcıları və s.) çaşdırmaq üçün edilən məqsədyönlü cəhd.

Konsepsiya əsasən incəsənət sahəsinə aiddir və aldatma yolu ilə mənəvi və ya mülki ziyanın vurulmasını nəzərdə tutmur; sonuncu *[[dələduzluq]]* adlanır.

## Ədəbiyyatda mistifikasiya
Ədəbi mistifikasiya əsl müəllifin başqa bir müəllifə (əsl yazıçıya, uydurma şəxsə, onu yazmamış real şəxsə) aid etdiyi və ya “xalq yaradıcılığı” əsəri kimi ötürdüyü əsərdir. Mistfikasiya öz təbiətinə görə ədəbi polemika və siyasi satira vasitəsidir, çox vaxt parodiyadan istifadə edir. Bununla belə, şübhəsiz ki, parodiya kimi nəzərdə tutulan bir sıra saxtakarlıqlar ədəbi praktikada “ciddi” əsərlər kimi qəbul edilirdi (“Romantiklərin “yerli rəngi”nin parodiya edildiyi Merimenin “Klara Qazul Teatrı” və “ Guzla ”).

## Musiqidə mistifikasiya
Musiqidə mistifikasiya bəstəkarın başqa, “az tanınan” bəstəkara aid etdiyi və ya “məşhur” bəstəkarın “sensasiyalı kəşf edilmiş” əsəri kimi təqdim etdiyi əsərdir. İlk yüksək səviyyəli musiqi mistifikasiyası 1637-38-ci illərdəki Siciliya səyahətləri zamanı Afanasi Kirxer tərəfindən kəşf edildiyi iddia edilən Pindar üçün oda idi. Pindarın "Universal muzurgiya" (1650) traktatında dərc edilmiş oda uzun müddətdir ki, indiyə qədər ən qədim musiqi parçası hesab olunur  . Filoloq A. Rom (1932) Kirxerin odanın yunanca mətnini səsləndirməsindəki səhvlərə və hərf səhvlərinə diqqət çəkən ilk şəxs olmuşdur. O, 1616-cı ildə Erasmus Şmid tərəfindən tamamlanan Pindarın şeirlərinin nəşrinin mətnini (qeydlər olmadan) dəqiq şəkildə təkrarladıqlarını müəyyən etdi. Göründüyü kimi, bu nəşr Kirxerin təqdim etdiyi kimi heç də "sensasiyalı Siciliya tapıntısı" deyil, musiqi mistifikasiya üçün əsas rolunu oynadı. Musiqi hiylələri 20-ci əsrdə geniş yayılmışdır.

Musiqi mistifikasiyalarına nümunələr:

* İohann Georq Benda tərəfindən *Grave* (əslində S. Duşkin tərəfindən yazılmışdır);
* Culio Kaççini tərəfindən *Ave Maria* (əsl müəllif V.F. Vavilovdur, o, həmçinin "qədim bəstəkarların" daha bir neçə məşhur əsərini bəstələyib);
* V.A.Motsartın skripka və orkestr üçün “Adelaida” konserti  (əsl müəlliflər Henri Casadesus və onun qardaşı Mariusdur, onlar həmçinin J.C.Bach, C.F.E.Bach və G.F. Handelin daha bir neçə “yenidən kəşf edilmiş” əsərlərinin müəllifləridir) ;
* Cüzeppe Tartini tərəfindən *Corelli* mövzusunda variasiyalar (əsl müəllif F. Kreislerdir ; Tartininin orijinal əsəri ilə qarışdırılmamalıdır: "L'arte del arco" kimi də tanınan "Corelli's Gavotte Mövzusunda Variasiyalar");
* Puqnaninin “Prelüd və Alleqro”, “Bir dəqiqənin tempində” (əsl müəllif F. Kreyslerdir, o, həmçinin “XVIII əsr bəstəkarlarının” bir sıra digər skripka əsərlərini də bəstələmişdir);
* A. Stradella tərəfindən "Pietà, Signore" ariyası. Əslində, 1830-cu illərdə F.-J Fetis tərəfindən yazılmışdır.
* Adagio Albinoni italyan musiqişünası Remo Giazottoya məxsusdur, o, öz bəstəsini Drezden xarabalıqlarında tapdığı Albinoninin orijinal musiqisinin "qopmasının" "yenidən qurulması" kimi təqdim etdi.
* Violonçel və orkestr üçün 5 nömrəli konsert do-major, Hob. VIIb:5 Haydn (əsl müəllif 19-cu əsr Avstriya violonçel ifaçısı David Popperdir )  .

## Ədəbiyyat

* *Rome A.* L’origine de la prétendue mélodie de Pindare // Les Études Classiques 1 (1932), p. 3-11.
* *Rome A.* Pindare ou Kircher // Les Études Classiques 4 (1935), p. 337—350.
* *[[:ru:Ланн,_Евгений_Львович|Ланн Е. Л.]]* Литературная мистификация. — М. ; Л. : Гос. изд-во, 1930 (Л. : тип. Печатный двор). — 232 с.
* *Насонов Р. А.* «Ода Пиндара» Афанасия Кирхера: научная достоверность и историческое сознание // Памяти Романа Ильича Грубера: Статьи. Исследования. Воспоминания. Вып.1. М.: Московская гос. консерватория, 2008, с. 124—137.

## İstinadlar