open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Aqustin Arxeoloji Parkı

**San Aqustin Arxeoloji Parkı** — San Aqustín Arxeoloji Parkı, Kolumbiyanın Huila şöbəsindəki San Aqustin şəhəri yaxınlığında yerləşən böyük bir arxeoloji ərazidir. Park Latın Amerikasında ən böyük dini abidələrin və meqalit heykəllərinin kolleksiyasını özündə birləşdirir, dünyanın ən böyük nekropolu hesab olunur. Sahə qədim San Aqustin mədəniyyətinə aid Kolumbiyadan əvvəlki arxeoloji yerləri ilə çox məşhurdur. İndi həm Kolumbiyalı, həm də xarici vətəndaşların çox olması səbəbiylə iqtisadiyyata əhəmiyyətli gəlir gətirən "San Aqustín Arxeoloji Parkı" kimi tanınır. San Aqustin mədəniyyətinə aid olan bu ərazi 1995-ci ildə YUNESKO tərəfindən dünya mirası elan edilib. Heykəllərin tarixləri bəlli deyil, lakin eramızın 5–400 arasında oyulduğuna inanılır. Ərazinin çox hissəsi kəşf edilmədiyi üçün oyma maşınlarının mənşəyi sirr olaraq qalır. Burada il ərzində orta temperatur 18 ° C olur.

San Aqustinin əsas arxeoloji parkından əlavə olaraq, daha iki müstəqil yer, İdnların Hündürlüyü (Alto de los Ídolos) və Daşların Hündürlüyü (Alto de las Piedras) də var. Onlar San Aqustindən bir neçə kilometr aralıda Isnos bələdiyyəsində yerləşir. Bütlərin hündürlüyü Isnos şəhərindən 4 km məsafədədir və bütün parkların ən hündür heykəli 7 metrdir. Daşlar parkındakı hündürlüklər, Isnos-dan 7 km məsafədə məşhur "Cüt mən" ("Doble Yo") heykəlini ehtiva edir.

## Tarix
Heykəllər ilk dəfə 1756–57-ci illərdə Kolumbiya, Ekvador və Peru ölkələrini missioner kimi ziyarət edən bir ispan rahibi Fray Juan de Santa Gertrudis (1724–1799) tərəfindən təsvir edilmişdir. O,1756-cı ilin ortalarında San Aqustində olub və dörd cildlik "Maravillas de la naturaleza" əsərində heykəllər haqqında yazıb.

## Coğrafiya
Qədim mədəniyyət qruplarının qalıqları Maqdalena çayının yuxarı hissəsində əmələ gələn Kanyonun hər iki tərəfində yerləşən yaylalarda 50 kvadrat kilometrdən çox əraziyə səpələnmişdir. Parkın özü qəbirlərin yüksək konsentrasiyası olan kiçik bir əraziyə uyğundur və naməlum mənşəli 500-dən çox heykəl var.San Aqustín Arxeoloji Parkına daxildir:

* Mənbə Lavapatas.

* Taxta.

* Alto de Lavapatas.

* Chaquira.

* Alto de las Piedras.

* Yüksək bütlər.

## Heykəllər
Heykəllər həm antropomorfik, həm də zoomorfik xüsusiyyətlərə malikdirlər. Burada, əsasən, sarı, qırmızı, qara, ağ, parlaq rənglərə boyanmış təxminən 300 heykəl tapılıb, amma bu gün onlardan yalnız bir qismi rənglidir.
Heykəllər hündürlüyünə görə dəyişir, ən hündürü 23 fut (7.0 m) hündürlükdədir. Onların cənazə heykəli olması şübhə oyadır. Arxeoloji ərazinin böyük dəfn kurqanlarının yerləşdiyi digər bölgələrində, ilan, qurbağa və quşlar kimi daha qorxunc fiqurlar var. Bu rəqəmlər və heykəllər tədqiqatçılara onların sivilizasiya düşüncələri, həyat və ölüm qavrayışları haqqında məlumat verir.

## İstinadlar
Martqopi döyüşü

**Martqopi döyüşü** () 1625-ci ildə Gürcüstan Kartli çarlığı və Səfəvilər arasında hərbi qarşıdurma. General Georgi Saakadzenin rəhbərliyi ilə gürcülər I Şah Abbas-ın Səfəvi dəstəsini darmadağın etdilər.

1625-ci ilin yazında yaxınlaşan qiyamın qarşısını almaq üçün I Şah Abbas Qaraçaqay xanın komandanlığı ilə qoşunlarını Gürcüstana göndərdi. Kartlidə kütləvi qırğın və deportasiya siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Göründüyü kimi Şah Georgini Səfəvi generalına müşavir təyin etdikdən sonra oğlu Paatanı girov götürdüyü üçün Georgiyə tam etibar etmirdi. Düşmən ordusunda Georgi tərəfində onun başqa bir oğlu Avtandil də var idi. Georginin məsləhəti ilə Qaraçaqay xan qoşununun çox hissəsini Cavaxetiyanın müxtəlif bölgələrinə göndərdi, onların dağılmasını və məğlub olmalarını asanlaşdırdı. Gürcülər uğurlarını baş komandan Saakadzenin hazırlıqlarına borc bilirlər. Üsyan başçılarının planlarına görə gürcülər düşərgəyə planlaşdırılandan daha əvvəl hücum etməli idilər; Saakadze və ətrafındakılar Səfəvi ordusunun komandirlərini öldürməli idilər. Martın 25-də, səhər tezdən Kartli və Kaxetiya qoşunları düşmən düşərgəsinə yaxınlaşdı. Səs-küyü eşidən mühafizəçilər həyəcan siqnalını verdilər. Bütün Səfəvi komandirləri Qaraçaqay xanın çadırına toplaşaraq Georgini də çağırdılar. Georgi Qaraçaqay xanını oğlunun köməyi ilə öldürdü, Avtandil isə Qaraçaqay oğlunun canını aldı. Çox keçmədi ki, Georgi və ətrafındakılar heyrətlənmiş Səfəvi komandirlərini öldürdülər. İkinci komandir Zurab Eristavi (Araqvi şahzadəsi-Kartli Krallığının knyazlığı) rəhbərliyi altında olan gürcülərin geri qalanı o dövrdə heç bir rəhbər olmadan qalan çaşqın düşmənin üstünə girdilər. Bütün axşam şiddətli və qanlı bir qırğından sonra gürcülər sarsıdıcı qələbə qazandılar. Martqopi döyüşü haqqında məlumatlar "Kartlinin həyatı" nda və 17-ci əsrin bir türk salnaməçisi Mustafa Naima tərəfindən verilmişdir. Döyüşün ardından gürcülər Tiflisi aldılar və Səfəviləri başqa bölgələrdən qovdular, döyüşdə iştirak etməyən Şah ordusunun yarısı isə yenə də təsirli bir şəkildə qaldı.

## İstinadlar
Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan

**Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan** (vəf. 1636) — Səfəvi rəsmisi və erməni mənşəli qulam.

Atası Qaraçaqay xan kimi Mənuçöhr Məşhəddə general və Xorasan bəylərbəyi olaraq I Şah Abbas (1588–1629) və I Şah Səfi (1629–1642) hakimiyyəti altında təyin olundu. Qardaşı Əliqulu xan Qum hakimi oldu və Şah Abbas Mənuçöhr xanın oğlu II Qaraçaqay xan (d. 1668) kitabxanasının rəhbəri oldu, eyni zamanda Məşhəd bəylərbəyi oldu. Onların hamısı "bilik və bütövlük adamları" (Əhli-i fazl u kamal) və "möhtəşəm hərəkətlər və əməllər" (ṣāhib-i mu'āṣir u asrār) kimi tanınan Səfəvi mədəni və intellektual elitalarından idi.

## Əsərləri
Mənuçöhr xan astronomiyaya güclü marağı olan aparıcı sənət hamisi idi. Dövrün ən yaxşı təsvir edilmiş əlyazmalarından birini, 1630–1633-cü illər arasında kopyalanan Əbdürrəhman əs-Sufinin "Süvar əl-Kəvaqib əl-Tahibitah" ("sabit ulduzların təsviri") adlı bir farsca tərcüməsini tapşırdı və bu əsər Nyu-York Dövlət Kitabxanası kolleksiyasında qorunur.

1632–1633-cü illərdə Mənuçöhr xan sonradan Mənuçöhr qlobusu olaraq bilinən bir göy cismi istehsal etmək üçün Həsən ibn Səəd əl-Qani, usta Malik Huseyn Nəqqaş İsfahani və Rizvan bəy Zarnişana tapşırıq verdi.

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
* Schmitz 1992, no.123, p.&nbsp;55 ; Robinson, Sims, Bayani, 2007, p.&nbsp;19.
* Mənuçöhr qlobusu
Üparlak

**Üparlak** (, ) — Fransa kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sent-Aman-de-Kot kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Rodez.

INSEE kodu — 12116.

Kommuna təxminən Paris 470 &nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 165 &nbsp;km şimal-şərqdə, Rodez isə 45 &nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 243 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 155 nəfərin (15-64 yaş arasında) 124 nəfəri İqtisadi fəal, 31 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 80.0%, 1999-cu ildə 77.3%). Fəal olan 124 nəfərdən 122 nəfər (69 kişi və 53 qadın), 2 nəfəri işsizdir (0 kişi və 2 qadın). 31 hərəkətsiz 13 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 4 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sabitlik və idarəetmə

**Sabitlik və idarəetmə** təyyarənin — uçuş dinamikasının bir-biri ilə əlaqəli xüsusiyyətləridir.
* Təyyarənin idarəolunması onun rejimi dəyişdirmək qabiliyyətidir pilotun istəyi ilə uçuş (idarəetmə qollarını rədd etdikdə). Eyni zamanda nəzarət qollarının hərəkətləri sadə olmalıdır və onlara kiçik, lakin yaxşı hiss olunan səylərlə müşayiət olunmalıdır.
* Təyyarə sabitliyi — müstəqil olaraq, pilot müdaxiləsi olmadan verilən uçuş rejimini qorumaq və xarici iğtişaşlar dayandırıldıqdan sonra orijinal tarazlığa qayıtmaq. Başqa sözlə, N. E. Jukovskinin müəyyən etdiyi sabitliyi tarazlığın "gücü" kimi başa düşmək olar.

Təyyarə hər üç oxa münasibətdə sabit olmalıdır. Yaxşı dayanıqlıq xüsusiyyətləri daha yaxşı işləmək üçün vacibdir. Sabit bir təyyarənin idarəetmə qolları ilə daha sadə hərəkətləri və pilotun sinir və əzələ enerjisini idarəetməyə az xərcləməsi var.

Baxışın rahatlığı üçün sabitlik şərti olaraq statik sabitliyə bölünür — vaxtın başlanğıc anında pozulmuş tarazlığı bərpa etmək meylini aşkar etmək üçün bir təyyarənin mülkiyyəti və dinamik sabitlik — Narahatlıq dayandırıldıqdan bir müddət sonra pilot müdaxiləsi olmadan ilkin uçuş rejimini bərpa etmək üçün bir təyyarənin mülkiyyəti. Uzunlamasına statik sabitlik həddindən artıq yükləmə sabitliyinə bölünür — təyyarənin pilot müdaxiləsi və sürət olmadan orijinal uçuş rejiminin həddindən artıq yüklənməsini müstəqil şəkildə qoruyub saxlamaq qabiliyyəti — təyyarənin pilot müdaxiləsi olmadan orijinal uçuş rejiminin sürətini müstəqil şəkildə qorumaq imkanı.

Sürüşən uçuş vəziyyətində, təyyarə statik (O y oxuna nisbətən) və eninə (Ols oxuna nisbətən) statik anlar yaşayır. Parçalı (fluger) sabitliyə sahib bir təyyarədə sürüşmə zamanı yaranan an sürüşməni məhv etməyə meyillidir. Tərsinə sabit bir təyyarədə sürüşmə zamanı meydana gələn an uçuşu sürüşməyə qarşı istiqamətdə uçur. Təyyarənin bank işlənməsi rulon istiqamətində bir yuvarlanmaya səbəb olur və beləliklə şpalın məhv edilməsinə kömək edir.

Təyyarənin istiqamət sabitliyi əsasən şaquli plumage ilə təmin edilir. Bütün şaquli səthlərin sahəsi (keel, çəngəl, yuyucular, silsilələr və s.) Və bu səthlərin çiyni təyyarənin ağırlıq mərkəzinə nə qədər böyük olarsa, təyyarənin istiqaməti sabit olar.

Təyyarənin eninə dayanıqlığı eninə V qanadının açısı və keelin hündürlüyü ilə təmin edilir. Transvers V qanadının bucağı nə qədər böyük və enli olarsa, təyyarənin yanal dayanıqlığı bir o qədər yaxşı olar. Qanadın süpürülməsində artım da təyyarənin yanal dayanıqlığını artırmağa kömək edir.

Süpürülən qanadları olan təyyarələrdə yanal sabitlik, artdıqca artan dərəcədə hücum bucağına bağlıdır.

Yüksək yanal sabitliyə sahib bir təyyarə sürüşmənin meydana gəlməsinə ciddi meyllə cavab verir. Həddindən artıq yanal sabitlik ilə, turbulansa uçuş vəziyyətində və asimmetrik bükülmə vəziyyətində pilotlaşdırma daha mürəkkəb olur.

## Xarici keçidlər
* Управляемость и устойчивость самолета.
Xüsusi dartı qüvvəsi

**Xüsusi dartı qüvvəsi** — dartma nisbətinin mühərrikin və ya istismarın istənilən parametrinə nisbəti. Dizaynın effektivliyini xarakterizə etmək üçün istifadə olunur; məxrəc parametrləri adətən seçildiyi üçün:
* mühərrik çəkisi. "Xüsusi cazibə qüvvəsi", "çəkidən çəkiyə nisbəti" (Mühərrikin çəkidən çəkiyə nisbəti) müxtəlif mühərrik dizaynlarını müqayisə etməyə imkan verir;
* reaktiv mühərriklər üçün kütləvi hava axını (bu məna ümumiyyətlə İngilis dilindəki xüsusi vuruşa uyğundur);
* raket mühərrikləri üçün işləyən mayenin kütləvi axını (bu vəziyyətdə adətən "spesifik impuls" termini istifadə olunur);
* qüvvə xarakterizə etmək gücü .

## İstinadlar
Beynəlxalq Aviadispetçer Günü

**Beynəlxalq Aviadispetçer Günü** — hava hərəkətinə nəzarət edənlər və hava hərəkətinə nəzarət edənlər üçün peşəkar bir tətildir. Aviadispetçer Günü hər il 20 oktyabrda qeyd olunur.

## Bayramin tarixi
Beynəlxalq Aviadispetçer Günü üçün 20 oktyabr tarixi təsadüfən seçilmədi. 1961-ci ildə bu gün Hollandiyanın paytaxtı Amsterdamda Beynəlxalq Hava Trafikinə Nəzarət Assosiasiyaları Federasiyası yaradıldı. Yük və sərnişin hava nəqliyyatı idarəetməsinin standartlaşdırılması üçün vacib olan bu hadisə yeni peşə bayramının əsasını qoydu.

Federal Hava Naviqasiya Xidmətinin rəhbəri A. V. Neradko, Hava Hərəkətinə Nəzarət Günü münasibətilə təbrikində bunları söylədi.

Aviasiya həmişə çətinliklərlə cəsarətlə öhdəsindən gələ bilən, peşəyə sadiq qalan və qürur və şöhrətini yaradan veteran ənənələrini davam etdirən bacarıqlı, ağıllı və cəsarətli insanları özünə cəlb etmişdir. Göy ölkələri və qitələri görünməz şəkildə birləşdirir, peşəkar həmrəylik, qarşılıqlı yardım və böyük məsuliyyət, təhlükəsiz və dinc istifadə üçün açıq olmağımıza kömək edir. Günümüzdə, sözün həqiqi mənasında beş milyondan çox insanın həyatını əmanətə gətirən on minlərlə hava nəqliyyatı idarəedicisi işləyir.

## Faktlari
Bu gün, 20 oktyabr 2014-cü il tarixində, Moskvanın Vnukovo hava limanında dörd nəfərin ölümü ilə nəticələnən bir fəlakət baş verdi. Qəzanın günahkarlarından biri hava nəqliyyatının idarəedicisi hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Федеральный профсоюз авиационных диспетчеров России (ФПАД России)
Xabez rayonu

**Xabez** (, , , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Xabez auludur.
## Coğrafiyası
Xabez rayonu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının qərb hissəsində yerləşir. Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir:şimalda Adıge-Xabl və Noqay rayonları, şərqdə Abazin və Prikuban rayonları, cənub-şərqdə Ust-Cequtinski rayonu, cənub və cənub-qərbdə Zelençuk rayonu, qərbdə Krasnodar diyarının Otradnenski rayonu.

Zonalıq üzrə rayon şimaldan cənuba 2 zonaya bölünür: dağətəyi və dağlıq. Rayonda yüksəklik dəniz səviyyəsindən 500 ilə 1600 metr arasında dəyişir.

Rayondakı hidroqrafik şəbəkə əsasən çoxlu sayda qolu olan Bolşoy Zelençuk və Malı Zelençuk çaylarının alt hövzələri ilə təmsil olunur.

Rayonun ümumi sahəsi 528.53 km²-dir (2013-cü ildən bəri).

## Tarixi

1 fevral 1963-cü ildə mövcud olan 6 kənd rayonlarının yerində təşkil edilir: Adıge-Xabl (mərkəzi Adıge-Xabl auılu), Zelençuk (mərkəzi Zelençukskaya aulu), Qaraçaevsk (mərkəzi Qaraçevsk şəhəri), Maloqaraçaevsk (mərkəzi Üçkeken aulu); Prikubanski (mərkəzi Ust-Çequtinski aulu), Xabez (mərkəzi Xabez aulu)

12 yanvar 1965-ci ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərara alır:

* Urup rayonunu təşkil edilsin - mərkəzi Pregradnaya auludur;
* Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Urup sənaye rayonu ləğv edilsin;
* Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Adıge-Xabl, Zelençuk, Qaraçay, Maloqaraçaevsk, Prikubanski və Xabez kənd rayonları inzibati rayonlara çevrilsin.
1997-ci ildə rayonda 10 inzibati vahid qurulur. 2004-cü ildə rayon ərazisində kənd yaşayış məntəqəsi statusuna malik 12 bələdiyyə təşkil olunur.

2006-cı ildə İnjiç-Çukun və Elburqan kəndləri yeni təşkil olunan Abazin rayonuna verildi.

## Əhali
; Milli tərkib

; Cins tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasına olan məlumat:

Kişilər — 14 501 nəf. (47,8 %). Qadınlar — 15 855 nəf. (52,2 %).

Əhalinin orta yaşı —  34,4 yaş. Kişilərin orta yaşı — 33,2 yaş. Qadınların orta yaşı — 35,5 yaş.

## İnfrastruktur
2000-ci illərdə rayondakı bir sıra yaşayış məntəqələri qazlaşdırıldı. Bəzi kəndlərdə məktəb, uşaq bağçası və digər sosial obyektlər açıldı. Xabez kəndində «Adiyuh-Palace» otel-sağlamlıq kompleksi fəaliyyət göstərir. Ayrıca rayonda bəzi mənbələrə görə, beynəlxalq nüvə sınağı izləmə sistemi üçün bir stansiya da vardır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики
* Административно-территориальное деление КЧР
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО / налоговых инспекций ФНС / адресов
Metal dalğaötürən

**Metal dalğaötürən** —  dalğaötürən, alüminiumdan hazırlanmış və içərisində gümüş və ya digər yaxşı keçirici metal ilə örtülmüş dalğa aparıcı.Bölmədəki dalğa dirəkləri dəyirmi, düzbucaqlı, eliptik ola bilər. Dalğa bələdçilərini əymək mümkündür.
Dalğa qurğularının kəsişməsi istifadə olunan tezlik aralığından asılıdır. Məsələn, Ku-bant üçün 16 × 8&nbsp;mm ölçülü bir kəsik. 2 tərəfdən dalğa bələdçiləri, dalğa cihazı texnikasının digər elementlərinə yapışdırmaq üçün flanşlara malikdirlər.
Flanşlarda vida delikləri var. Flanşlar dəyirmi və ya düzbucaqlı ola bilər.

Dalğa bələdçiləri mikrodalğalı tezlik diapazonunda istifadə olunur. Kabellər yüksək tezlik diapazonundakı dalğalandırıcıların ən böyük kəsişməsinə görə aşağı tezlik diapazonunda istifadə olunur.

Dalğa dirijorlarının seqmentlərini bir-biri ilə bağlayarkən, mikrodalğalı enerji itkisini azaltmaq üçün metal qatlardan istifadə olunur, flanşlarda rezonans doğuran dalğa yivləri hazırlanır.

Dalğa tənzimləyicisi tərəfindən enerji ötürülməsinin keyfiyyəti aşağıdakı parametrlərlə xarakterizə olunur: KZ - enerjinin azalması, SWR (daimi dalğa əmsalı) və ya KBW (hərəkət dalğası əmsalı).

Dalğa bələdçiləri dəyişkən bir kəsişmə ola bilər - müəyyən dalğaların ötürülməsi və başqalarının susması üçün.

Metal dalğa bələdçiləri kosmik texnologiyada geniş istifadə olunur.

## Həmçinin bax

* Dalğaötürən
* Radio dalğaötürən

## Xarici keçidlər

* Fizika ensiklopediyası
Kömür (film, 2019)

**Kömür ** — ssenari müəllifi və rejissoru azərbaycanlı İsmayıl Münsif, prodüseri isə fransalı Etien de Rikaud olan film. Filmin Azərbaycan türkcəsində çəkilməsi bəzi qadağalara səbəb olub. Film Fəcr kinofestivalında heç bir mükafata layiq görülməyib. Rejissor buna filmin Azərbaycan türkcəsində çəkilməsinin səbəb olduğunu bildirib. Daha sonra Ərdəbil şəhərində filmin nümayişi pantürkizmin təbliğatı bəhanəsi ilə qadağan edilib. Ərdəbil vilayətinin İrşad və Mədəniyyət İdarəsinin tapşırığı ilə filmin nümayişinə qoyulan qadağadan bir gün sonra etirazlar qarşısında türkdilli "Kömür" filminin Ərdəbildə ekranlara çıxmasına icazə verilib.

## Haqqında
Fransa ilə ortaq məhsul olan Kömür filmi Azərbaycan türkcəsində çəkilib. Astara şəhərində çəkilmiş filminin ssenari müəllifi və rejissoru İsmayıl Münsif və prodüseri isə fransalı Etien de Rikaudur. Filmin premyerası oktyabrın 9-da Təbrizin Setare-Baran kinoteatrında baş tutub. Lakin film İranın "Fəcr" adlı kinofestivalında diqqətləri cəlb etsə də, heç bir mükafat qazanmağa müvəffəq olmayıb. Filmin rejissoru İsmayıl Münsif öz instagram səhifəsində filmin heç bir mükafata layiq görülməməsinin belə izah edib:

Film Tehran və Təbrizdə nümayiş edilsə də Ərdəbildə nümayiş edilməsinə qadağa qoyulub. Filmin nümayişini pantürkizmin təbliğatı bəhanəsi ilə qadağan ediblər. Ərdəbil vilayətinin İrşad və Mədəniyyət İdarəsinin tapşırığı ilə filmin nümayişinə qoyulan qadağadan bir gün sonra etirazlar qarşısında türkdilli "Kömür" filminin Ərdəbildə ekranlara çıxmasına icazə verilib. Fransada da filmin nümayiş ediləcəyi gözlənilir.

2024-cü il oktyabr ayında Bakıda keçirilən XV Bakı Beynəlxalq Film Festivalında filmin Azərbaycan premyerası keçirilib.

## Süjet
Qeyrət adlı xarakter Azərbaycanın sərhəd kəndlərindən birində kömür istehsalı işi ilə məşğuldur. Qızıl oğurladığına görə həbsxanada olan oğlu Yaşar bacısının toyu üçün məzuniyyətə çıxır. Ancaq Yaşarın qəfil yoxa çıxması ilə Qeyrət yeni bir problemlə üzləşir.

## Həmçinin bax
* Saray (film, 1997)
* Üç üz (film, 2018)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmin treyleri
* The Charcoal (Kömür) | Fragman
Qaraçay rayonu

**Qaraçay rayonu** (, , , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qaraçayevsk şəhəridir (rayon ərazisinə daxil deyildir).
## Coğrafiyası
Qaraçay rayonu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının cənub-şərq hissəsində yerləşir. Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir:şimal-şərqdə Maloqaraçaevsk rayonu, şərqdə Kabarda-Balkariya Respublikası, cənubda Gürcüstan, şimalda Ust-Cequtinski, qərbdə Zelençuk rayonu. Rayonun ərazisi 3917,24 km²-dir (2010-cu ildən bəri). Rayon respublikanın dağlıq hissəsində Baş Qafqaz və Skalistı silsilələri arasında yerləşir. Ən yüksək nöqtəsi Elbrus dağıdır (5642 m). Qərbi Qafqazın ən yüksək nöqtəsi olan Dombay-Ulgen zirvəsi (4046 m) rayonda yerləşir.
## Tarixi
1943-cü ildə Qaraçay Muxtar Vilayətinin ləğvi və qaraçayların sürgün edilməsi ilə əlaqədar, təqribi olaraq indiki Qaraçay rayonuna uyğun iki rayon (Mikoyanovski və Uçkulan) Gürcüstan SSR-ə verildi və burada Kluxor rayonunu təşkil olundu.

14 mart 1955-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Kluxor rayonu Gürcüstan SSR-dən Stavropol diyarına birləşdirilir.

12 yanvar 1957-ci ildə Kluxor rayonu Qaraçay olaraq adlandırıldı. Elə həmin gün Çərkəz Muxtar Vilayəti Stavropol diyarının bir hissəsi olaraq Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinə çevrildi. Bu zaman Stavropol diyarının Zelençuk, Qaraçay və Ust-Cequtinski rayonları muxtar vilayətə birləşdiridi.

1 fevral 1963-cü ildə mövcud olan 6 kənd rayonlarının yerində təşkil edilir: Adıge-Xabl (mərkəzi Adıge-Xabl auılu), Zelençuk (mərkəzi Zelençukskaya aulu), Qaraçaevsk (mərkəzi Qaraçevsk şəhəri), Maloqaraçaevsk (mərkəzi Üçkeken aulu); Prikubanski (mərkəzi Ust-Cequtinski aulu), Xabez (mərkəzi Xabez aulu)

12 yanvar 1965-ci ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti qərara alır:

* Urup rayonunu təşkil edilsin - mərkəzi Pregradnaya auludur;
* Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Urup sənaye rayonu ləğv edilsin;
* Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Adıge-Xabl, Zelençuk, Qaraçay, Maloqaraçaevsk, Prikubanski və Xabez kənd rayonları inzibati rayonlara çevrilsin.

## Əhali
Rusiya Federasiyasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə əhalinin sayı belə olacaqdır:
* 2024 — 31,36 min nəf.
* 2035 — 29,38 min nəf.
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində rayon əhalisinin 20,77 % yaşayır.
; Milli tərkib

## İstinadlar

## Mənbə
* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики
* Административно-территориальное деление КЧР
Qədim şəhər (Vilnüs)

**Qədim şəhər (Vilnüs)** (, , , ) — Şimali Avropanın ən böyük orta əsrə aid qədim şəhərlərindən biri. 3,59&nbsp;km² (887 akr) sahəyə malikdir. Mərtəbələrinin ümumi sahəsi 1,497,000 m² olan 1487 bina və 70 küçə ilə birlikdə 74 məhəlləni əhatə edir. Litvanın paytaxtı Vilnüsün ən qədim hissəsi olmaqla, şəhər bir neçə əsr ərzində inkişaf etmiş və özündə həm şəhərin qədim tarixini, həm də daim dəyişən mədəni təsirləri əks etdirmişdir. Burada Avropanın ən qədim memarlıq üslublarının bəziləri — qotika, intibah memarlığı, barokko memarlığı və neoklassik memarlığı yanaşı gəlir və bir-birini tamamlayır.

Pilies küçəsi Qədim şəhərin ana xəttini təşkil etməklə bərabər, kafelərin və küçə bazar həyatının da mərkəzidir. Vilnüsün mərkəzi küçəsi olan Gedimina prospektinin bir hissəsi Qədim şəhərdə yerləşir. Qədim şəhərin mərkəzi meydanlarına Kafedral meydanı və Ratuşa daxildir.

Ən mükəmməl memarlıq komplekslərindən biri Qədim şəhərin böyük bir hissəsini tutan və 13 həyəti olan Vilnüs Universiteti Memarlıq Ansamblıdır. Bu kompleks Litvanı Brüsseldəki Mini-Avropa Parkında təmsil etmək üçün seçilmişdi.

1994-cü ildə Vilnüs Qədim şəhəri universal dəyəri və orijinallığının tanınması ilə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına (N.541) daxil edilmişdir. Rəsmi adında qeyd olunmuş "Tarixi mərkəz" anlayışının əvvəllər müdafiə divarları ilə əhatələnmiş Qədim şəhərdən daha geniş mənası vardır. Belə ki, bu ifadə tarixən şəhər hüdudlarından kənarda qalmış Ujupis kimi Vilnüsün qiymətli tarixi şəhərkənarı rayonlarını da əhatə edir. Buna görə də Ujupis çox zaman Vilnüs Qədim şəhərinin bir hissəsi hesab edilir.

## Memarlıq abidələri
Vilnüsün digər yerləri ilə müqayisədə Qədim şəhərdə diqqət cəlb edən memarlıq abidələri daha çoxdur. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

### Saraylar
* Prezident sarayı
* Sluşko sarayı
* Radzivillov sarayı
* Tizenhauzov sarayı
* Vilnüs qala kompleksi (Gedimina qalası və Litva Kral sarayı ilə birlikdə)

### Dini abidələr
* Müqəddəs Anna kilsəsi
* Kafedral meydanında Vilnüs kafedralı
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi
* Bütün Müqəddəslər kilsəsi
* Şəfəq qapısı
* Üç xaç
* Teotokos kafedralı

### Digər görməli yerlər
* İmzalayanlar Evi
* Litva Milli Muzeyi
* Litva Milli Dram Teatrı
* Vilnüs şəhər divarlarından fraqmentlər
* Müqəddəs Ruh Dominikan kilsəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qədim şəhər (Vilnüs) poçt markalarında
* Qədim şəhər (Vilnüs) — Litvaya səyahət
Qədim şəhər (dəqiqləşdirmə)

* **[[Qədim şəhər]]** — ümumi əhəmiyyətli ictimai bina və tikililərin cəmləşdiyi yaşayış məntəqəsinin (şəhər, kənd və s.) ərazisinin tarixən və planlaşdırma ilə müəyyən edilmiş hissəsi.
* Qədim şəhər (Bakı)
* Qədim şəhər (Tbilisi)
* Qədim Şəhər (Vyana)
* Qədim şəhər (Vilnüs)
Dağıstan teatrı

thumb|Qumuq Musiqili Dram Teatrı
1910–20-ci illərdə Dağıstanın ayrı-ayrı kəndlərində həvəskar dram dərnəkləri yaranmış və sonralar onların əsasında peşəkar teatrlar formalaşmışdır. Mahaçqalada M. Qorki adına Respublika Rus Dram Teatrı (1925), Qumuq Musiqili Dram Teatrı (1930, 1955 ildən A.P. Salavatov ad.), Lak Musiqili Dram Teatrı (1935, 1952 ildən Ə. Kapiyev ad.), Avar Musiqili Dram Teatrı (əsası 1935-ci ildə Xunzax k.-ndə qoyulmuşdur, 1951-ci ildən H. Sadasa ad.), Kukla teatrı (1941), Opera və balet teatrı (1999), Dərbənddə Azərbaycan Dram Teatrı (1930), S. Stalski ad. Ləzgi Musiqili Dram Teatrı (1938), Tatteatrı (1962); İzberbaşda O. Batıray ad. Dargin Musiqili Dram Teatrı (1961). Tabasaran dram teatrı (2001) fəaliyyət göstərir. Dağıstanın müxtəlif illərin teatr sənəti xadimləri arasında A.A. Maqayev, Z.N. Nəbiyeva, M.A. Abdulxalıqov, P.X. Xizroyeva, B.M. İnusilov, N.M. İbrahimov, N.M. Əliyev, Q.İ. İsayev və b. var.

1935-ci ildə Sovkralak aulunun sakinləri A. Abakarov, Y. Hacıqurbanov, M. Zakirbəyov və S. Qurbanov Mahaçqala da kəndirbazlar sənətinin özünəməxsus ənənələrini inkişaf etdirən “4 Sovkra” peşəkar kollektivini yaratmışlar. 1947-ci ildən kollektiv iki müstəqil qrupa (“Dağıstan kəndirbazları” və “Sovkra”) bölünmüşdür. 1984-cü ildə Mahaçqalada Dağıstan teatrlar tarixi muzeyi açılmışdır. Respublikada həmçinin Dağıstan mahnı və rəqs ansamblı, “Ləzginka” rəqs ansamblı, “Dağıstan gəncliyi” Qafqaz xalqlarının rəqsləri ansamblı fəaliyyət göstərir. 

### M. Qorki adına Respublika Rus Dram Teatrı
Mahaçqala şəhərində yerləşir. 1925-ci ilin oktyabrında yaradılmış. İlk peşəkar səhnə 9 oktyabr 1925-ci ildə Aleksandr Qriboyedovun "Ağıldan bəla" komediyası oynanılmışdır. 1936-cı ildə teatra M. Qorkinin adı verilmişdir.

### Qumuq Musiqili Dram Teatrı
Mahaçqalada, 1925-ci ildə yaradılmış. Pedoqoji texnikumun bazası əsasənda yaradılmış və rəsmi olaraq 1930-cu ildə Abdulhəmidin "Hindli qız" pyesi ilə açılmış.

### Avar Musiqili Dram Teatrı
Teatrın yaranmasında A. Maqayev böyük rol oynamışdır. Teatrın ilk rəhbərləri və rejisorları isə A.Maqayev, A.Artyomov, P.Şyanovski olmuşdur.

## Mənbə

* Поэты Дагестана. Махачкала, 1959;
* Деятели музыкального искусства Дагестана. Махачкала, 1960; 
* Я к у б о в М.А. Очерки истории дагестанской советской музыки. Махачкала, 1974. Т. 1: 1917–1945; 
* Г а м з а т о в Г.Г. Литература народов Дагестана дооктябрьского периода. Типология и своеобразие художественного опыта. М., 1982; 
* Г а з и м а г о м е д о в М.Г. Народные художественные промыслы Дагестана. Махачкала. 1988; 
* Древняя и средне вековая архитектура Дагестана / Сост. М.С. Гаджи ев. Махачкала, 1989; 
* Культурная география Дагестана. М., 2002; М а р к о в и н В.И. Наскальные изображения предгорий Дагестана. М., 2006. 
* 

## İstinadlar
Monreal Konvensiyası (1971)

**1971-ci il Monreal Konvensiyası** — (tam adı "23 sentyabr 1971-ci il tarixli Mülki Aviasiya Təhlükəsizliyinə qarşı qanunsuz hərəkətlərin qarşısının alınması haqqında Konvensiya") mülki aviasiyanın təhlükəsizliyinə təhdid yarada biləcək cinayət və davranışların qarşısını almağa yönəlmiş beynəlxalq bir konvensiyadır.

## Tərkibi
Konvensiyaya görə, istənilən şəxs cinayət törətmiş sayılır, əgər:
* Uçuşda bir təyyarədə olan bir şəxsə qarşı zorakılıq aktı törədir
* Təyyarənin uçması və ya uçuş zamanı təhlükəsizliyinə təhlükə yarada biləcək bir şəkildə hava gəmisinin dağıdılması və ya zədələnməsi
* Təyyarəni məhv edə və ya zədələyə biləcək bir cihazın və ya maddənin təyyarəsinə yerləşdirilməsi və ya üst-üstə düşməsi
* Hava naviqasiya vasitələrinin məhv edilməsi və ya zədələnməsi və ya hava gəmisinin təhlükəsizliyinə təhlükə yarada bilərsə onların işinə müdaxilə
* Uçuş zamanı təyyarənin təhlükəsizliyini təhlükə altına alan yalan məlumatların ötürülməsi
* Yuxarıda göstərilən hərəkətlərdən birini etməyə cəhd
* Yuxarıda göstərilən hərəkətlərdən birində iştirak edən
Qeyd etmək lazımdır - Konvensiya gömrük, hüquq-mühafizə və hərbi təyyarələrə şamil edilmir. Yalnız mülki təyyarələrə.

Konvensiya, aut dedere aut judicare prinsipini müəyyənləşdirir, buna görə müqavilə tərəfi ya cinayətlərdən birini törədən şəxsi mühakimə etməli, ya da cinayətin mühakimə olunması üçün ekstradisiyasını tələb edən şəxsi başqa bir dövlətə göndərməlidir.

## Yaradılması və qüvvəyə minməsi
Konvensiya 23 sentyabr 1971-ci ildə Monrealda Beynəlxalq Hava Hüququ Konfransı tərəfindən qəbul edilmişdir. Lakin bu, 10 dövlət tərəfindən ratifikasiya olunduqdan sonra 26 yanvar 1973-cü ildə qüvvəyə minmişdir.

2013-cü ilədək Konvensiyada 186 iştirakçı dövlət var, o cümlədən BMT-nin 186 üzvü, həmçinin Kuk adaları və Niue.

## İstinadlar
Uşba

**Uşba** (, , **Ужба**) — Böyük Qafqazın Gürcüstan ərazisində olan zirvələrdən biri. Uşba dağı Gürcüstanın Sameqrelo-Yuxarı Svaneti ərazisində (tarixi Svaneti vilayəti) yerləşir. Zirvə Rusiyanın Kabrda-Balkariya Respublikasından 1,5 km cənubdadır. Baxmayaraq ki, Uşba dünyanın ən yüksək on zirvəsinə daxil deyil, ancaq Uşba öz forması ilə Qafqazın Matterhornu adlanır. Çox dik yamacına və çətin iqlim şəraitinə görə Uşba bir çox alpinistlərin fikrinə görə Qafqazın ən çətin zirvələrindən biri hesab edilir. Şimal tərəfdə böyük olmayan tam dik divar mövcuddur. Bu ərazi "Uşba güzgüsü" adlanır. Tanınmış alpinist Mixail Xerqiani zirvəni bu ərazidən fəth etmiş. Rusiyalı turistlər Viktoriya Buruşeva və Andrey Sidirov 2013-cü ilin sentyabrında Uşbada itkin düşmüşlər. Rus rok qrupu " Мельница " özünün dördüncü albomunda "Uşba" mahnısını yazmış. Mahnı gürcü alpinistinə həsr olunur. Hansı ki, Uşbada həlak olmuş.

Uşba — svan dilində *yş* — bədbaxtlıq, bəla; *ba*— dağ deməkdir. "Bəla gətirən dağ". Qaraçay-balkar dilində *uç* —üç ; *baş* — zirvə, yuxarı, baş mənasını verir. "Üç başlı dağ".

Uşbanın cənub zirvəsi nisbətən yüksəkdir. Şimal zirvəsinin hündürlüyü 4690 metrdir. Şimal zirvəni 1888-ci ildə ilk dəfə John Garford və Ulrich Almer fəth etmiş. Cənub zirvə isə 1903-cü ildə B. Rickmer-Rickmersanın rəhbərlik etdiyi alman-isveçrə ekspedisiyası tərəfindən fəth edilmiş.

Hündürlüyü çox mənbələrdə 4690 metr göstərilir. Bəzi topoqrafiq xəritələrdə isə (К-38–26) Uşbanın zirvəsi 4700 metr göstərilmiş. İki başlı zirvə qranit mənşəli süxurlardan təşkil olunmuş. Zirvədən Qul və Uşbin buzlağı qidalanır. Cənub-şərq zirvəsindən 10 km məsafədə Mestia rayon mərkəzi yerləşir. Uşba dağı şimali-qərb Gürcüstan əyaləti olan — Svanetinin Şxeldin dərəsinin ən son nöqtəsində yerləşir.

Müasir dövrdə Uşbaya bir çox marşrut mövcuddur. Çətinliyinə görə bunlar 4A -dan 6A -ya kimi bölünür.

## Şəkillər

Fayl:Ushba.jpg|Elbrus dağından Uşbanın görünüşü
Fayl:Ushba summit.jpg|Cənub-cənubi-şərqdən Uşbanın görünüşü


## İstinadlar
Xəzər ovalığı

**Xəzər ovalığı** () — Qazaxıstan və Rusiyanın Şərqi Avropa düzənliyində yerləşir. Xəzər dənizinin şimal hissəsini əhatə edir. 
## Coğrafiya
Xəzər ovalığı şimalda - Obşı Syrt,  qərbdə Volqa dağları və Eeqeni, şərqdə - Ural yaylası  və Üstyurd ilə əhatə olunmuşdur. Ovalığın sahəsi 200 min km²-dir. Ovalığın maksimal hündürlüyü 149 m-ə qədərdir. Cənub hissəsi isə dəniz səviyyəsindən 28 m aşağıda yerləşir. Ovalığın şimal-qərb hissəsi, Erqeni dağları, Kumo-Manc çökəkliyi və Volqa arasındakı ərazi Qara torpaqlar adlanır. Səhra Xəzər çökəkliyinin 3,5 mln. ha ərazisi əhatə edir.

Kalmıkiya ərazisinin 47,3 % təşkil edir. Səhranın adı qışda qarın az yağması və bitkilərin qurumuş (qaralmış) çubuqlarının qara rəngə çalmasına görə verilmişdir. Səhranın sahəsi 40 000&nbsp;km² təşkil edir.

Xəzər ovalığı dənizə doğru mailliyi ilə seçilir. Bununla belə ərazisində ayrı-ayrı yüksəkliklər qalxır - İnder dağları, Böyük Boqdo, Kiçik Boqdo və s.

Ovalıqdan axan çaylar: Volqa, Ural, Emba, Kuma), Terek və s. Kiçik çayları (Böyük və Kiçik Uzen, Vil, Saqiz) yayda quruyur və ya bir sıra boşluqlara dolaraq göl əmələ gətirir - Kamış-Samara gölü, Sarpa gölü. Ərazidə çoxlu duzlu göllər vardır (Baskunçak, Elton, İnder, Botkul və s.).

## Geoloji quruluş
Xəzər ovalığı bir neçə iri tektonik stuktura sahibdir. Bunlar arasında Xəzər sineklizi, Erqeninski qalıxması, Noqay və Terek çökəkliklərini göstərmək olar. Ovalığın dörddə biri dəfələrlə dəniz altında qalmışdır. Şimal hissədə gilli, cənubda isə qumlu düzənliklər bunun bariz nümunəsidir.
## iqlim və bitki örtüyü
İqlimi kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu şimalda -14&nbsp;°C, sahildə −8&nbsp;°C, iyulda şimalda +22&nbsp;°C, cənubda isə  + 24&nbsp;°C-ə qədər dəyişir. Yağıntılar cənub-şərqdə 200–150&nbsp;mm-dən şimal-qərbdə 350&nbsp;mm-ə, buxarlanma isə 1000&nbsp;mm-ə qədərdir. Tez-tez quru küləklər müşahidə olunur.
Xəzər ovalığının torpaqları və bitki örtüyü daha mürəkkəbliyi ilə xarakterizə olunur. Tez-tez duz bataqlığı, şoranlıqlar müşahidə olunur. Şimalda açıq şabalıdı torpaqlarda yovşan bitir. Cənubda qəhvəyi və qumlu torpaqlarda yarımsəhra və çöllər yayılmışdır.

## İqtisadi əhəmiyyəti
Otlaq kimi istifadə olunur.

Volqa-Axtuba yaylasında bostançılıq, bağçılıq və tərəvəzçilik geniş yayılmışdır.

Neft və qaz hasilatı (Xəzər neft-qaz əyaləti), göllərdə - duz istehsalı (Baskunçak, Elton və s.) həyata keçirilir.

## Mənbə
* Həştərxan diyarının təbiəti 
* PaleoKazakhstan.info: Şimali Xəzər ovalığı
## İstinadlar
Aida Hüseynova

* Aida Hüseynova (aktrisa) — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycanın əməkdar artisti (2018).
* Aida Hüseynova (musiqişünas) — musiqişünas, pedaqoq, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru (1992), Bakı Musiqi Akademiyasının professoru (2005), İndiana Universitetinin müəllimi (2007).

## Həmçinin bax
* Aida
* Hüseynova
Mehrab xan

**Mehrab xan** (vəfatı 1649) — Səfəvi sərkərdəsi. Mirimanidze nəslinin üzvü əvvəlcə naməlum bir tarixdə Bust bəylərbəyi vəzifəsində adı çəkilir. Sonralar Astrabad bəylərbəyi, 1649-cu ildə isə eyni il ərzində öldüyü Qəndəhar şəhərinin bəylərbəyi təyin edildi. Qəndəharda onun yerinə gürcü qohumu Otar bəy gəldi.

## Mənbələr
*  
* 
*
Allahverdi xan (erməni)

**Allahverdi xan** (vəfatı 1662) — erməni əsilli Səfəvi hərbi zabiti. Xosrov xanın oğlu hesab olunur və İmamverdi bəy adlı bir qardaşı var idi.

## Mənbələr
* 
*  
* 
* 
* Roger Savory. Iran under the Safavids. Cambridge: Cambridge University Press, 1980, X+277 p. ISBN 0521224837
*
Ust-Cequtinski rayonu

**Ust-Cequtinski rayonu** (, , , ) — Rusiya Federasiyası, Qaraçay-Çerkesiya Respublikasının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ust-Cequta şəhəridir.
## Coğrafiyası
Qaraçay rayonu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının şimal-şərq hissəsində yerləşir. Aşağıdakı ərazilərlə həmsərhəddir:qərbdə Abazin rayonu, cənubda Qaraçay rayonu, şərqdə Maloqaraçayevsk rayonu, şimal-şərqdə Stavropol diyarı, cənub-qərbdə Xabez rayonu, şimalda Prikuban rayonu. Rayonun ərazisi 890,15 km²-dir (2010-cu ildən bəri).

## Tarixi
Ust-Cequtinski rayonu 23 yanvar 1935-ci il tarixli Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə təşkil edilir. 1943-cü ildə Qaraçay Muxtar Vilayətinin ləğvi və qaraçayların sürgün edilməsi ilə əlaqədar Ust-Cequtinski rayonu, bütün yaşayış məntəqələri ilə birlikdə Stavropol diyarına birləşdirilir.

12 yanvar 1957-ci ildə Çərkəz Muxtar Vilayəti Stavropol diyarının bir hissəsi olaraq Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinə çevrildi. Bu zaman Stavropol diyarının Zelençuk, Qaraçay və Ust-Cequtinski rayonları muxtar vilayətə birləşdiridi.

1 fevral 1963-cü ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Ust-Cequtinski rayonu ləğv edildi.

RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 1 fevral 1963-cü il tarixli qərarı ilə Stavropol diyarının Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətində Prikubanski kənd rayonu yaradıldı. 1 fevral 1963-cü ildən etibarən Prikubanski kənd rayonunun mərkəzi Ust-Cequtinski aulu olmuşdur. Ləğv edilmiş Ust-Cequtinski rayonunun Cequtinski və Ust-Cequtinski kənd sovetlikləri Prikubanski kənd rayonuna verilir.

23 mart 1977-ci ildə RSFSR Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə mərkəzi Ust-Cequta şəhəri olan Ust-Cequtinski rayonu yenidən təsis edilmişdir.
## Əhali
Rusiya Federasiyasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə əhalinin sayı belə olacaqdır:
* 2024 — 52,1 min nəf.
* 2035 — 52,41 min nəf.
; Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Ust-Cequta şəhəri) rayon əhalisinin 60,75 % yaşayır.
; Milli tərkib

1959-cu il siyahıyaalınmasına görə Qaraçay-Çərkəz Muxtar Vilayətinin Ust-Cequtinski rayonunda qaraçaylılar 46.9 %, ruslar - 41.8 %, abazinlər - 7.5 % təşkil etmişdir

## Mənbə
* Официальный сайт администрации Усть-Джегутинского муниципального района
* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики
* Административно-территориальное деление КЧР
* Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО / налоговых инспекций ФНС / адресов
## İstinadlar
Otar bəy

**Otar bəy** və ya həmçinin **Otar xan**, daha sonra **Zuəl-Fəqər xan** kimi tanınan (təxminən 1583, - vəfat 1662/63) — Səfəvi hərbi komandiri, şah qulamı və gürcü Barataşvili-Orbelişvilinin (Orbeliani) nəslindən məmur.

## Həyatı
Otar bəyin erkən həyatı haqqında çox şey məlum deyil. Əsl ailə adı Barataşvili-Orbelişvili idi və bu da Orbeliani və Qaplanşvili olaraq xatırlanır.  Atasının adı Aslamaz idi və onun kimi kiçik vəzifələrdə çalışan iki kiçik qardaşı Vaxuşti və Qorcasbi (Mənsur) vardı. Aleksandr Orbelianinin (1802-1869) fikrincə, Otarın Keyxosrov adlı daha bir qardaşı var.   Bundan əlavə, atası Erizbar Barataşvili-Orbelişvilinin ölümündən sonra 17-ci əsrin əvvəllərində Səfəvilərə qaçan Qaplan Barataşili-Orbelişvili (Orbeliani) (? -1671) adlı məşhur gənc əmisi var idi. 

Otar ilk dəfə Səfəvi mənbələrində 1626-cı ildə Yeni Culfanın darğa (vəzifə) funksiyasını icra edərkən bu vəzifədə Mirman Mirimanidzenin (Səfiquli xan) yerinə yetirildiyi adı çəkilir. 1629-cu ildə I Şah Abbas vəfat etdikdə, o, artıq Simnanın bəylərbəyi vəzifəsinə təyin edilmiş və sultan rütbəsinə sahib idi.   Sonralar, 1649-cu ildə, II Şah Abbasın dövründə (1562-1666), şərq ərazilərindəki Qəndəhar valiliyi, həmçinin *Zu əl-Fəqər xan* fəxri adı verildi.  1653-cü ildə Qəndəhar Muğal qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındı, şəhər uzun sürən mühasirəyə görə yaxın zamanda qala zəbt olundu və Otar yumşaq rəftarına görə günahlandırıldı. Qəndəharda Otara şəxsən xidmət edən çağdaş Səfəvi tarixçisi və müəllifi Vəliqulu Şamlının dediyinə görə, Otar cavab verdi ki, sonuna qədər tək mübarizə aparacaq və generallar kimi öləcək. O, sitat gətirir: "Mən Səfəvi şahlarına yetmiş il xidmət etmişəm. Sümüklərim Şahın (padşahların) müxtəlif növ lütflərindən düzəldilmişdir." 

## İstinadlar

## Mənbələr
* 
*  
*
Mənsur xan (qullar ağası)

**Mənsur xan** və ya **Qorcasbi bəy** — Səfəvi hərbi komandiri, şah qulamı və gürcü Orbeliani tayfasından olan bir məmur. 1693-cü ildən bir müddət əvvəl imperiyanın şah qulam korpusunun (*qullar ağası*) komandiri və 1663-cü ildə Qəndəhar qubernatoru (bəylərbəyi) vəzifəsini daşımışdır.

O, gürcü zadəgan Aslamazın oğlu idi və ən azı iki qardaşı, Otar (Zu əl-Fəqər) və onun kimi nüfuzlu vəzifələri tutan Vaxuşti idi. Aleksandr Orbelianiyə (1802–1869) (gürcü romantizm şairi, dramaturq, jurnalist və tarixçi, Orbeliani sülaləsinin zadəganı) görə Keyxosrov adlı daha bir qardaşı vardı.

## Mənbələr
* 
* 
*  
*
Blomar

**Blomar** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03032.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 204 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 142 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 105 nəfər iqtisadi fəal, 37 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 73,9%, 1999-cu ildə 75.0%). Fəal olan 105 nəfərdən 96 nəfəri (54 kişi və 42 qadın), 9 nəfər işsiz (1 kişi və 8 qadın) idi. 37 hərəkətsiz şəxs arasında 10 nəfər şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Neoqotik üslubda Sen-Moris kilsəsi (XIII və XIX əsrlər)
* Sar qalası (XIX əsr)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Bolon

**Bolon** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şevan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03019.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1612 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 985 yaşda olan (15–64 yaş arasında) 697 nəfər iqtisadi cəhətdən, 288 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 70,8%, 1999-cu ildə 65,5%) idi. Fəal olan 697 nəfərdən 653 nəfər (369 kişi və 284 qadın), 44 nəfəri işsiz (15 kişi və 29 qadın) idi. 288 hərəkətsiz 48 nəfər arasında şagird və ya şagird, 122 nəfər təqaüdçü, 118 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* De Monpe markizinin qalası. Tarixi abidə.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Qreys hadisəsi (2019)

**Qreys hadisəsi** () — 2019-cu ilin 23 oktyabr tarixində yerli vaxtla saat 01:30-da Böyük Britaniyanın London şəhərindən təxminən 32 km məsafədəki Qreys adlanan sənaye ərazisində yük maşınından aşkarlanmış insan cəsədləri.

## Zəmin
Böyük Britaniya polisi çərşənbə günü Londonun şərqindəki sənaye bölgəsində bir yük maşinindakı konteynerdə ilkin olaraq Bolqarıstandan olduqları təxmin edilən 39 cəsəd aşkar edib. Təcili yardım xidməti konteynerdəki insan cəsədlərini Londondan təxminən 32 km məsafədəki Qreys adlanan sənaye ərazisində tapılıb.

Polis yük maşınının Şimali İrlandiyadan olan 25 yaşlı bir sürücünün qətllərdə şübhəli bilinən şəxs kimi həbs edildiyini bildirib. Baş nazir Boris Conson hadisənin onu dəhşətə gətirdiyini deyib.

## İstinadlar
Nəcəfqulu xan Çərkəz

**Nəcəfqulu xan** və ya **Nəcəfqulu xan ibn Qazaq xan Çərkəz** Şirvan əyaləti (1-ci dəfə; 1653, 2-ci dəfə; 1663–67) və İrəvan əyalətinin (Çuxursəəd adı ilə də tanınan) (1656–1663) bəylərbəyi olan çərkəz əsilli Səfəvi məmuru. Səfəvi-çərkəz hərbi komandiri və bəylərbəyi Qazaq xan Çərkəzin oğlu idi. Ümumilikdə Şirvanda 7 il bəylərbəyi oldu.

## Mənbələr
* 
* 
*
Bon-d'Alye

**Bon-d'Alye** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Monmaro kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03020.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 290 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 182 nəfər arasında (15-64 yaş) 138 nəfər iqtisadi fəal, 44 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.8%, 1999-cu ildə 65.2%). Fəal olan 138 nəfərdən 123 nəfər (72 kişi və 51 qadın), 15 nəfər işsiz (7 kişi və 8 qadın) idi. Aktiv olmayan 14 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 18 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sent-Enyan kilsəsi, əsrlər boyu öz görkəmliyini itirmişdir. XII əsrdə roman ülubunda tikilmişdir.  XVI və XIX əsrlərdə genişləndirilmişdir.
* Salebryun qalası (XVII əsr)
* Qiyome qalası (XVIII əsr)
* Şato-de-Viyar (XIV əsr)
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Bost (kommuna)

**Bost** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şimali Kyusse kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Vişi.

INSEE kodu — 03033.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 179 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 111 nəfər (15-64 yaş) arasında 98 nəfər iqtisadi fəal, 13 nəfər fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 88.3%, 1999-cu ildə 70.7%) idi. Fəal olan 98 nəfərdən 95 nəfər (48 kişi və 47 qadın) işləyir, 3 qadın işsizdir. Aktiv olmayan 13 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 6 nəfər təqaüdçü, 3 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Bransa

**Bransa** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Sen-Pursen-syur-Siul kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03038.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 513 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatın əsasını şərabçılıq təşkil edir.

2007-ci ildə 343 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 253 nəfər iqtisadi fəal, 90 nəfər fəaliyyətsiz olmuşdur (fəaliyyət göstərici 73.8%, 1999-cu ildə 75.5%). Fəal olan 253 nəfərdən 223 nəfəri (114 kişi və 109 qadın), 30 nəfəri işsiz (21 kişi və 9 qadın) idi. Aktiv olmayan 23 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 30 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Roman üslubunda Sen-Jorj kilsəsi
## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Xosrov xan Armani

**Xosrov xan** kimi də tanınan **Xosrov sultan Armani** (vəfatı 1653) — XVII əsrdə Səfəvi rəsmisi, hərbi sərkərdə və erməni əsilli qulam.

Müxtəlif vaxtlarda çox sayda vəzifə tutmuşdur. Əvvəlcə uzun müddət Bəxtiyari qəbiləsinin uzun müddət darğası (*daruğah-ye il-e Baxtiyar*) olmuşdur. Sonra Qarabağdakı Cavanşir qəbiləsinin idarəçisi (*hakem-e il-e Cavanşir*) vəzifəsini icra etdi. Daha sonra "ov ustası" (*mir shekār-bashi*) vəzifəsini tutdu və Əbhər (Sultaniyə) qubernatorluğuna (bəylərbəyi) təyin olundu. Nəhayət, 1643-1653-cü illərdə Şirvan qubernatoru (bəylərbəyi) vəzifəsini də icra etdi. Şirvanda qubernatorluğu dövründə Xosrov 1651-1653-cü illərdə  Səfəvi-Rusiya müharibəsi zamanı Terek çayının Səfəvilərin ərazisindəki rus qalasının dağıdılması və qarnizonun qovulması ilə nəticələnən  Səfəvilərin uğurlu hücumunda iştirak etdi.

Dini qəbul etdiyini bildirmək üçün o dövrdəki mənbələrdə Xosrovu "İslam üçün yeni" (*jadid ol-eslam*) adlandırırdılar. Oğulları Allahverdi xan (gürcü Allahverdi xanla səhv salmasaq) və İmamverdi bəy bir neçə nüfuzlu mövqe tutacaqdılar.

## Mənbələr
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
*
Brez

**Brez** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Seriyi kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Monlyuson.

INSEE kodu — 03037.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 286 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 183 nəfər (15-64 yaş) arasında 124 nəfər iqtisadi fəal, 59 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 67,8%, 1999-cu ildə 72.3%). Aktiv olan 124 nəfərdən 111 nəfər (62 kişi və 49 qadın) işləyir, 13 nəfər işsizdir (7 kişi və 6 qadın). 59 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 28 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Pa-de-la-Myul daşı
* Sent-Antuan kilsəsi (XII əsr). 17 may 1933-cü ildən tarixi abidə.
* Petuyon xaçı
* La-Pakodyer qalası. 2000-ci illərdə restavrasiya olunmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Église St Antoine de Braize.jpg|Sent-Antuan kilsəsi
Fayl:Le-Pas-de-la-Mule.jpg|Pa-de-la-Myul daşı
Fayl:La Croix Pétouillon.jpg|Petuyon xaçı
Fayl:Chemin des templiers.jpg|

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Qazaq xan Çərkəz

**Qazaq xan Çərkəz** — Şirvan (1624-1633) və Astrabad (1639-1640) qubernatoru (bəylərbəyi) vəzifələrini icra edən çərkəz əsilli Səfəvi hərbi komandiri.

Qulam hərbi korpusunun yüksək rütbəli üzvü, o dövrün hökmdarı I Şah Abbas (r. 1588–1629) tərəfindən qızılbaş siyasi təsirini azaltmaq üçün Qaramanlı və Kenesli Qızılbaş qoşunlarının başçısı təyin edildi. 1632-ci ildə I Şah Səfiin (1629-42) qanlı təmizlənməsi zamanı qohumu, görkəmli çərkəz sərkərdəsi qapıqulu (saray məmuru) Yusif ağa öldürüldü, Qazaq xan Çərkəz isə 1633-cü ildə vəzifəsindən xaric olundu və həbs edildi. Yenə də son olaraq siyasi səhnəyə qayıtdı. 1639-cu ildə yeni bir qubernatorluq verildiyi zaman Şah Səfinin hakimiyyəti illərində oğlu Nəcəfqulu xandə bir sıra nüfuzlu vəzifələrə sahib olacaqdı.

## Mənbələr
*  
* 
*
Brene

**Brene** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Suvinyi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03039.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 394 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatın əsasını üzümçülük təşkil edir.

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 238 nəfərdən (15–64 yaş) 187 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 51 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78,6%, 1999-cu ildə 68,4%). Fəal 187 nəfərdən 176 nəfəri (90 kişi və 86 qadın) işləyir, 11 nəfər işsizdir (5 kişi və 6 qadın). Qeyri-aktiv 18 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 21 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.

## Görməli yerləri
* Sen-Bartelemi kilsəsi
* Şato Ekose (XV əsr). Tarixi abidə.

## Qalereya

Fayl:Bresnay Allier 01.jpg|Brene
Fayl:Chateau des Ecossais Bresnay 01.jpg|Şato Ekose
Fayl:Chateau des Ecossais Bresnay 03.jpg|Şato Ekose


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Bressol (Alye)

**Bressol** () — Fransada kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Cənubi Mulen kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Mulen.

INSEE kodu — 03040.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1042 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 660 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 509 nəfər iqtisadi cəhətdən, 151 fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici - 77,1%, 1999-cu ildə 72.7%) olmuşdur. Fəal olan 509 nəfərdən 477 nəfər (245 kişi və 232 qadın), 32 nəfər işsiz (16 kişi və 16 qadın) idi. 151 hərəkətsiz şəxs arasında 49 nəfər şagird və ya tələbə, 71 nəfər təqaüdçü, 31 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
## Görməli yerləri
* Sakre-Kyor kilsəsi
* Bressol qalası
## Qalereya

Fayl:Bressolles Allier Eglise 03.jpg|Sakre-Kyor kilsəsi
Fayl:Chateau de Bressolles 01.jpg|Qala
Fayl:Les Guenaudins Bressolles.jpg|Bressol

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*