Şpitsbergen

**Şpitsbergen** (), həmçinin **Svalbard** (), pomor *Qrumant* — Şimal Buzlu Okeanında, 76°26' və 80°50' şimal genişliyi, 10° və 32° şərq uzunluğunda yerləşən böyük qütb arxipelaqı. Norveçin ən şimal hissəsi. Mərkəzi Lonqyirbyuen şəhəridir. Bu Yer Kürəsində ən şimalda yerləşən inzibati mərkəz hesab olunur. Arxipelaq və ətraf zona hərbisizləşdirilmiş ərazidir. Əhalisi 2600 nəfərdir, 2009-cu il.

17-18-ci əsrlərdə uzaq şimala üzən balinaçılar adalardan baza kimi istifadə edirdilər;  sonradan arxipelaq tərk edildi.  Kömür hasilatı 20-ci əsrin əvvəllərində başlamış və bir neçə daimi icma yaradılmışdır.  1920-ci il Svalbard Müqaviləsi Norveçin suverenliyini tanıyır və 1925-ci il Svalbard Aktı Svalbardı Norveç Krallığının tam tərkib hissəsi etdi.  Svalbard müqaviləsi Svalbardı azad iqtisadi zona və silahsızlaşdırılmış zona kimi təsis etdi.  Norwegian Store Norske və Rus Arktikugol yeganə mədən şirkətləri olaraq qalır.  Tədqiqat və turizm, Svalbard Universitet Mərkəzi və Svalbard Qlobal Toxum Anbarı ilə yerli iqtisadiyyatda mühüm rol oynayan mühüm əlavə sənaye sahələrinə çevrilmişdir.  Longyearbyendən başqa, digər yaşayış məntəqələrinə Rusiyanın Barentsburq mədən icması, Norveçin Ny-Alesund tədqiqat stansiyası və İsveç-Norveç mədənçıxarma məntəqəsi olan Sveaqruva (2020-ci ildə bağlanıb) daxildir.  Digər yaşayış məntəqələri daha şimalda yerləşir, lakin burada yalnız fırlanan tədqiqatçılar qrupları yaşayır.  Yaşayış məntəqələrini birləşdirən yollar yoxdur;  əvəzinə qar arabaları, təyyarələr və qayıqlar qəsəbələrarası nəqliyyatı təmin edir.  Svalbard hava limanı əsas qapı kimi xidmət edir.
 
Arxipelaqın təxminən 60%-i buzlaqlarla örtülüdür və adalarda çoxlu dağlar və fyordlar var.  Arxipelaq Arktik iqlimə malikdir, baxmayaraq ki, eyni enlikdəki digər ərazilərə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək temperatura malikdir.  Flora qütb gecəsini kompensasiya etmək üçün gecə yarısı günəşinin uzun müddətindən istifadə etməyə uyğunlaşdı.  Bir çox dəniz quşları Svalbarddan çoxalma yeri kimi istifadə edir və burada qütb ayıları, şimal maralları, Arktika tülküləri və bəzi dəniz məməliləri yaşayır.  Yeddi milli park və 23 təbiət qoruğu arxipelaqın üçdə ikisini əhatə edir və əsasən toxunulmamış kövrək mühiti qoruyur.
 
1925-ci ildən Norveç Krallığının bir hissəsi olsa da, Svalbard coğrafi Norveçin bir hissəsi deyil;  inzibati cəhətdən arxipelaq heç bir Norveç qraflığının bir hissəsi deyil, lakin qeyri-korporativ ərazini təşkil edir.  Bu o deməkdir ki, o, təyin olunmuş qubernator vasitəsilə birbaşa Norveç hökuməti tərəfindən idarə olunur və Şengen Bölgəsi, Şimal Pasport İttifaqı və Avropa İqtisadi Bölgəsi xaricində olan Svalbard Müqaviləsinə tabe olan xüsusi yurisdiksiyadır.  Svalbard və Yan Mayen birlikdə ISO 3166-1 alfa-2 ölkə kodu "SJ" ilə təsbit edilmişdir.  Hər iki ərazi Norveç tərəfindən idarə olunur, baxmayaraq ki, onlar 950 kilometrdən (510 dəniz mili) çox məsafə ilə ayrılır və çox fərqli inzibati strukturlara malikdir.

## Şəkillər

Şəkil:Longyearbyen4.jpg|Şpitsbergen
Şəkil:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Lonqyirbyuen'in şimalında, Adventfjordendəki Adventtoppen və Hiorthfjellet dağları
Şəkil:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Lonqyirbyuen'in şimal-şərq sərhəddində qütb ayısı xəbərdarlığı işarəsi 


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Кокин О. В. Рельеф и отложения краевых зон ледников Западного Шпицбергена.
* Русcкоязычный сайт — Шпицберген Ру 
* TopoSvalbard — interaktiv xəritə 

## Foto
* Şpitsbergen şəkillərdə
* Qərbi Şpitsbergen şəkillərdə
* Barensburqda şaxtaya dəmir yolu

## Həmçinin bax
* Yeni Torpaq (Şpitsbergen)
* Cənubi Şpitsbergen Milli Parkı