open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aruz Vartan

**Aruz Vartan** (ermənicə: Հարութ Վարդան) (23 iyun 1880 – 14 aprel 1945) — Naxçıvanda anadan olmuş erməni əsilli alman film aktyoru. O, karyerası ərzində əsasən dəstəkləyici rollar olmaqla 90-dan çox filmə çəkilmişdir. 

## Həyatı
Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında anadan olan Aruz Vartan Gürcüstan irsinə sahibdir. O, 1898-ci ildə Tiflisdə orta məktəbi bitirmiş, daha sonra qısa müddətdə Xarkovda (indiki Ukrayna ərazisi) tibb təhsili almışdır. O, Sankt-Peterburqa köçməmişdən əvvəl bir müddət Yaponiyada yaşamışdır. 

## Fəaliyyəti
1905-ci il inqilabı zamanı o, Almaniyada Saksoniyaya köçdü və Frayburq Mədən və Texnologiya Universitetində təhsil aldı. O, Almaniyaya qayıtmamışdan əvvəl Çilidə və Boliviyada mədən mühəndisi kimi işləmişdir, daha sonra isə səhnədə və ekranlarda aktyor və ifaçı kimi fəaliyyət göstərmişdir. 

Öz fəaliyyətinin ilk illərində o, əsasən aparıcı rollarda yer alırdı, lakin zaman keçdikcə xarakterik rolları ifa etməyə başladı. Faşizm dövründə o, kiçik rollarda yer aldı, xüsusilə də ruslarda, məsələn, Bakıya hücumlar (1942). Aruz Vartan İkinci Dünya müharibəsinin son həftələrində təbii səbəblərdən dünyasını dəyişdi. 

## Seçilmiş filmləri
* *Margot de Plaisance* (1919)
* *Evelyn's Love Adventures* (1921)
* *The Living Propeller* (1921)
* *[[Ihre Hoheit die Tänzerin (film)|Her Highness the Dancer]]* (1922)
* *Girl of the Berlin Streets* (1922)
* *[[The Shadow of the Mosque]]* (1923)
* *[[Father Voss]]* (1925)
* *[[The Man on the Comet]]* (1925)
* *[[The Eleven Schill Officers (1926 film)|The Eleven Schill Officers]]* (1926)
* *[[The Red Mouse]]* (1926)
* *[[The Villa in Tiergarten Park]]* (1927)
* *[[Escape from Hell (1928 film)|Escape from Hell]]* (1928)
* *[[Luther (1928 film)|Luther]]* (1928)
* *[[Orient (film)|Orient]]* (1928)
* *[[Volga Volga (1928 film)|Volga Volga]]* (1928)
* *[[Taxi at Midnight]]* (1929)
* *[[Men Without Work]]* (1929)
* *[[His Best Friend (1929 film)|His Best Friend]]* (1929)
* *[[The Ship of Lost Souls]]* (1929)
* *[[A Storm Over Zakopane]]* (1931)
* *[[Road to Rio (1931 film)|Road to Rio]]* (1931)
* *[[Tannenberg (film)|Tannenberg]]* (1932)
* *[[Death Over Shanghai]]* (1932)
* *[[Asew]]* (1935)
* *[[Across the Desert]]* (1936)
* *[[City of Anatol]]* (1936)
* *[[The Desert Song]]* (1939)
* *[[Carl Peters (film)|Carl Peters]]* (1941)
* *[[Geheimakte W.B.1]]* (1942)
* *[[The Adventures of Baron Munchausen]]* (1943)

## Həmçinin bax
* İkinci Dünya müharibəsi
* Faşizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aruz Vartan İMDB
Monoxrom

**Monoxrom** və ya **monoxromatik** bir şəkil, obyekt və ya palitrası tək bir rəngdən (və ya eyni rəngli dəyərlərdən) ibarətdir. Yalnız boz çalarları istifadə edən şəkillər boz şkala (adətən rəqəmsal) və ya ağ-qara (adətən analoq) adlanır. Fizikada monoxromatik işıq dar bir dalğa uzunluğu olan elektromaqnit şüalanmaya aiddir ki, bu da fərqli anlayışdır.

## İstinadlar
Qərar qəbuledici dəstək sistemi

**Qərar qəbuletməyə dəstək sistemi** (en. decision support system (DSS)), (ru. система поддержки принятия решений), (tr. karar destek sistemi) – təşkilat daxilində qərarların təhlili və qəbuledilməsi zamanı istifadə olunan, qarşılıqlı əlaqəli proqramlar və verilənlər dəsti. DSS idarəetmə informasiya sistemi (*management information system, MIS*) və icra informasiya sistemi (*executive information system, EIS*) kimidir, ancaq istifadəçiyə alternativ qərarların yaradılmasında və ən münasib hərəkət tərzinin seçilməsində daha çox yardımçı olur. DSS-in tərkibinə bunlar daxildir: informasiya verilənləri bazası (*qərarın qəbul edəcəyi sahə haqqında biliklər toplusu*); məsələləri təsvir etmək və sualları formalaşdırmaq üçün istifadə oluna bilən "*dil*"; alternativ qərarları sınaqdan keçirmək üçün modelləşdirmə proqramı.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
* Verilənlər
Limitləşdirici

**Limitləşdirici** – kompüter proqramının xüsusi hissəsinin başlanğıcını və sonunu işarələyən simvol və ya ayrı-ayrı elementləri seçdirmək üçün xüsusi simvol. Aşağıdakı misalda verilənlər bazasının yazılarının sahələrinin vergüllə necə ayrılması göstərilib (*hər bir ədədi olmayan sahə dırnağa alınıb*).

"Azərbaycan", AZ1001, "Bakı", "Azadlıq küçəsi", 10;
"Azərbaycan", AZ1221, "Bakı", "Təbriz küçəsi", 4;

Verilənlər bazalarında çox zaman iki növ ayırıcıdan istifadə olunur: sahə ayırıcıları və yazı ayırıcıları. Yuxarıda verilmiş misalın hər iki sətrindəki vergüllərin hər biri sahə ayırıcısıdır, çünki o, bir verilənlər sahəsini digərindən ayırır. Hər bir sətrin sonundakı nöqtə-vergül isə yazı ayırıcısıdır, çünki o, bir yazını digərindən ayırır. Tabulyasiya simvolları, karetin dönüşü simvolları və ya iki nöqtə ayrıcı ola bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
* C proqramlaşdırma dili
* Proqramlaşdırma
* Proqramlaşdırma dilləri
Kommunikasiya

**Kommunikasiya** [lat. communikato – rabitə, əlaqə] sözü aşağıda sadalanan mənalarda istifadə olunur:


1. İnformasiyanın mübadilə prosesi, üç cəhətdən fərqləndirilir: 
      1.1 Texniki kommunikasiya – bir nöqtədən, qurğudan və şəxsdən digərinə müəyyən rabitə kanalı ilə məlumatın verilməsi; 
      1.2 Semantik kommunikasiya – informasiyanın məzmununun qəbuledici tərəfindən başa düşülməsi şərtilə verilməsi və qəbul edilməsi; 
      1.3 Praqmatik kommunikasiya – verilən informasiyanın qəbuledicinin fəaliyyətinə təsiri və səmərəli istifadə edilməsi. 
2. Nəqliyyat vasitələrinin hərəkət marşrutları, rabitə kanalları, şəhər təsərrüfatının yeraltı şəbəkəsi və s; 
3. İnformasiya mübadiləsi, informasiyanin ötürülməsi.


## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
Yataq

**Yataq** — sahil çimərliyi olaraq çoxlu sayda canlının toplaşdığı ərazi nəzərdə tutulur. Bu termin bir qayda olaraq sahildə cəm şəkildə toplanmış dəniz məməliləri üçün işlədilir. Sahil yataqları əsasən qulaqlı suitilər tərəfindən təşkil olunur.

## Yataqların tipi
«Yataq» termini sahildə cəmləşmiş pərayaqlılar üçün işlədilir. Bu yataqları bir necə tipə bölünür: Çoxalma yatağı (rookery) və Subay yatağı (haulout). Birinci tipə daxil olan yataqlarda canlılar çütləşmə və çoxalma dönəmini keçirirlər. İkinci tipə aid yataqlarda isə heyvanlar dincəlirlər.

Öz növbəsində bu yataqların yerləşdiyi ərazinin örtüyündən (suxur və ya buzlaq) və heyvanın növündən asılı olaraq tiplərə bölmək mümkündür. Məsələn: dəniz şirləri Mednı adasında gilli, adi suitilər və morjlar müvəqqəti istirahət yerlərini daşlı, şimal dəniz fili Kaliforniya sahillərində qumlu çimərliklərdə yataqlar təşkil edirlər. Bəzi növlər məsələn: Ueddell suitisi öz yataqlarını buz üzərində qurur.

## Yataqların heyvanlar üçün əhəmiyyəti
Pərayaqlılar bir qayda olaraq ənənəvi yataqlarda çoxalırlar. Denək olar ki, onların sayı olduqca məhduddur. Misal olaraq Şimal dəniz şiri Sakit okeanın geniş əraziyə sahib şimal hissəsində yayılsalarda cəmi bir necə adada yataqlar təşkil edirlər. Yataqların həcmi genişmiqyaslı xarakter ala bilər. Suiti adasında hazırda 55&nbsp;000 dəniz şirini görmək olar. XX əsrin ortalarında say 100&nbsp;000 başı keçirdi.

Qulaqlı suitilərin yataqları olduqca məhdud olması ilə yanaşı qısa dönəmlər üçündür. Bala verdikdən bir müddətdən sonra körpələr anasının arxasınca açıq dənizə istiqamətlənirlər. Ancaq onlar bu dönəmdə qurudan böyük məsafələrdə uzaqlaşmırlar. Yataqlar əsasən əlçatmaz ərazilərdə, qayalıqlar, iri daş lövhələr üzərində təşkil edilir. Bəzi hallarda yırtıcılar yatağa daxil olurlar. Bu zaman bütün yeni doğulan nəslin məhvi belə müşahidə edilə bilir. Buna bənzər hadisələr Kamçatkanın şərq sahillərində yerləşən Kozlov burnunda yerləşən yataqda müşahidə edilir. Bəzən Ağ ayıların yatağa daxil olması müşahidə edilir. Digər təhlükə isə Osalar tərəfindən törədilir.

## Həmçinin bax
*Quş koloniyası

## İstinadlar
Siçanın göstəricisi

**Siçanın göstəricisi ** ( , ) — siçan hərəkət etdikcə öz mövqeyini dəyişən ekran interfeysi elementi (nişanı). IBM-uyumlu kompüterlərdə proqramdan, videoadapterin iş rejimindən və özünün ekranda mövqeyindən asılı olaraq siçan göstəricisi müxtəlif şəkil ala bilər. Məsələn, videoadapterin mətn rejimində siçan göstəricisi şaquli düzbucaqlı kimi (onu, adətən, "kursor" adlandırırlar) görsənir, qrafik rejimində siçan göstəricisi bir neçə şəkil ala bilər: çox zaman yuxarıya və sola yönəlmiş ox şəklində olur; bu rejimdə göstəricinin ekranda yerini dəqiq müəyyən edən qaynar nöqtəsi (HOT SPOT) olur; göstəricinin adi formasında (ox şəklində) qaynar nöqtə oxun ucudur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Səviyyə (informatika)

**Səviyyə**, **qat** (en. layer) – *rabitə və verilənlərin paylanmış emalı sahəsində*: spesifik hadisələr siniflərini emal edən strukturlar və altproqramlar toplusu. Məsələn, yeddi qatı (səviyyəsi) olan ISO/OSI modelində fiziki səviyyə aparat vasitələrinin birləşmələrinə, verilənlərin ötürülməsi səviyyəsi ötürülən siqnallara aiddir, şəbəkə səviyyəsi isə siqnalların qəbuledicilər üzrə paylanmasına cavabdehdir.

**Qatlara bölmə** (en. layering) – *[[kompüter qrafikası]]nda*: şəklin məntiqi bağlı elementlərdən ibarət qruplara bölünməsi. Qatlara bölmə, işi dayandırmadan obyektlərin bir hissəsinə bütöv şəkillə birlikdə baxmağa imkan verir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Halqaşəkilli şəbəkə

**Halqaşəkilli şəbəkə** (en. ring network) - bəndləri qapalı kontur (halqa) boyunca birləşdirlmiş lokal kompüter şəbəkəsi (LAN). *Halqaşəkilli şəbəkədə* məlumatlar bir bənddən başqa bəndə bir istiqamətdə keçir, yəni məlumat halqa boyunca hərəkət edir və hər bir bənd məlumatda olan təyinat məntəqəsinin ünvanını yoxlayır. Ünvan verilmiş bəndin ünvanı ilə üst-üstə düşürsə, həmin bənd məlumatı qəbul edir, əks halda, bənd siqnalı yenidən generasiya edir və məlumatı çevrə boyunca növbəti bəndə yönəldir. Belə ötürmə üsulu ulduzşəkilli (STAR NETWORK), yaxud şin şəbəkələrə (BUS NETWORK) nisbətən *halqaşəkilli şəbəkə* ilə daha böyük məsafəni əhatə etməyə və korlanmış bəndlərdən yan keçməyə imkan verir. Ancaq kontur qapalı olduğundan şəbəkəyə yeni bəndlərin qoşulması çətin ola bilər.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Gəzici istifadəçi profili

**Gəzici istifadəçi profili** (en. roaming user profile) - Microsoft Windows əməliyyat sistemləri ailəsində Windows Server domeninə qoşulmuş istifadəçilərə lokal şəbəkənin müxtəlif kompüterlərindən əməliyyat sisteminə daxil olarkən öz profilinə erişmə hüququ əldə etməyə  imkan verən texnologiya. *Gəzici istifadəçi profilinə* proqramların, sənədlərin köklənmiş parametrləri, iş mühiti, o cümlədən simgələrin iş masasında yerləşməsi və başqa parametrlər daxildir. Sistemdən çıxarkən profilin bütün dəyişdirilmiş parametrləri və sənədlər server ilə sinxronlaşır.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Panteon (dəqiqləşdirmə)

**Panteon** (yun. Πάνθειον, ""Bütün tanrılara (məbəd)") hansısa bir din və ya mifologiyaya aid olan tanrılar qrupu, həmçinin məbəd və ya hər hansı bir dinin bütün tanrılarına həsr olunmuş müqəddəs bina.
* Panteon — hansısa bir dinə və ya mifologiyaya mənsub olan tanrılar qrupu.
* Panteon —  tanınmış insanların dəfn olduğu dəfn yerinin ümumi adı.
* **Görkəmli şəxsiyyətlərin xatirə nekropollar**, onun prototipi əvvəlcə bütün tanrıların məbədi olan Roma Panteonudu
** Panteon (Roma) — təxminən b.e. 125-ci ildə tikilən və Roma şəhərinin *Campus Martius* hissəsində yerləşən məbəd
** Panteon — 1764-cü ildə tikilmiş Fransanın görkəmli şəxsiyyətlərinin dəfn edildiyi yer.
** Panteon — Mexikonun mərkəzində yerləşən meksikan qəbiristanlığı, orada tanınmış meksikalı mədəniyyət və incəsənət xadimləri dəfn olunub.
** Mtatsminda —  Gürcüstanın yazıçı və ictimai xadimlərinin panteonu.
** Görkəmli Azərbaycanlılar panteonu — Tbilisidə yerləşən Azərbaycan yazıçılar və ictimai xadimlərin panteonu.
** Moskva panteonu — Leninin, Stalinin və SSRİ-nin görkəmli xadimlərinin xatirə türbəsi, lakin bu layihə həyata keçirilməmişdi.
** Komitas — Ermənistanda memorial qəbiristanlıq.
* Panteon Universiteti — Afinada siyasi təhsil verən universitet
İslamda xüsusi günlər

İslam dinində Ramazan bayramı və Qurban Bayramı olmaq üzrə iki böyük bayram vardır. Bayramlar mədəniyyət və məzhəblərin fərqliliyinə görə müxtəlif şəkillərdə qeyd edilir. **İslami bayramlar** ay təqviminə görə tənzimlənir. İslami təqvimdə 12 ay və 354–355 gün vardır. Sünni və şiə ay təqvimləri hər dəfə üst-üstə düşmür. Bəzən həm şiələrin həm də sünnilərin qeyd etdiyi bir bayram fərqli günlərə təsadüf edə bilər. İslami bayramlar ay təqviminə görə təşkil edildiyindən 1-2 günlük fərqliliklər ola bilər.

## Müqəddəs günlər, gecələr və bayramlar
Müsəlmanlar tərəfindən müqəddəs sayılan gecələrdir. Bu gecələrə "qəndil gecələri" də deyilir. Qəndil gecələrini peyğəmbər keçirtməyib. Hicrət sonrası 3-cü əsrdən etibarən təsəvvüfi mühitlərdə qeyd edilməyə başlanmışdır.

Quranda müqəddəs gecələrlə əlaqəli:"Açıq-aşkar olan Kitaba and olsun ki, biz onu müqəddəs bir gecədə endirdik. Şübhəsiz biz insanları xəbərdarlıq etməkdəyik"."Qədr gecəsi min aydan daha xeyirlidir". Qəndil gecələri namazların qılındığı, Quranın oxunduğu, duaların edildiyi və salavatların gətirildiyi gecələrdir. Qəndil gecələri bir Ay təqvimi olan Hicri təqvim əsas götürülərək müəyyən edilir.

## Əsas günlər
* Aşura günü
* Qədr gecəsi
* Merac
* Mövlüd bayramı

## Dini ibadətlər
* Oruc
* Həcc

## Təqvim

## İstinadlar
Minin şxeri

**Minin şxeri** — şxerlərdən ibarət olan arxipelaq. Kiçik adalar qrupu Kara dənizi ərazisində, Taymır yarımadasından bir qədər aralıda, Pyasin çayının mənsəbində yerləşir. Adalar şturman Fyodr Alekseyeviç Mininin şərəfinə adlandırmışdır. O, Böyük Şimal Espedisiyasının Ob-Yenisey dəstəsinə rəhbərlik etmişdir. Adalar 1740-cı ildə kəşf edilmişdir. Minin isə adaları «Kamennıe» adlandır.

İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir. Şxerlər tundra ilə örtülüdür.  Ərazisi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir.  
## Tərkibi
* Kolosovıx adaları
* Popov-Çukçin adası
* Sıqanyuk
* Bolşoy
* Nerpiçi adası
* Vxodnıe
*: Priqlubnıe
*: Emelyanov adası
* Trosovı adası
* Sirkul adası
* Çelman adası
*: Diabazovı
*: Dlinnı adası
* Mısovı adası
* Ploski adası
* Oleniy
* Skalistiy adası

## İstinadlar
Quş koloniyası

[thumb|[Kral pinqvini koloniyası]]
**Quş koloniyası** — Dəniz quşlarının sahil ərazilərinə yaxın ərazilərdə təşkil etdikləri kütləvi yuvalama ərazisidir. Dəniz quşları arasında Təmizçilər, Qağayılar, Çovdarçıkimilər, Fırtınaquşukimilər, Qarabatdaq, Ördəklər, Oluşalar və pinqvinlər üstünlük təşkil edir. Onlar əsas sahilə yaxın qayalıqlarda və bəzəndə qumluqlarda yuva qururlar. Xüsusi ilə qütb enliklərdə yerləşən adalarda bu koloniyaların həcmi dahada böyükdür.  

Quş koloniyalarının olduğu ərazilər: Şimal Torpağı, Yeni Sibir adaları, Kuril adaları, Aleut adaları, Kanada Arktik arxipelaqı, Odlu Torpaq, Kamçatka, Kola yarımadası, Qalapaqos adaları. Azərbaycanda bu tip koloniyaya Gil adasında rast gəlinir. Adada 10 000 baş olan qağayı koloniyası vardır
## İnsanlar tərəfindən istifadə
Koloniyalarda quano, quş yumurtası və qiymətli quş lələkləri və tükü toplanılır. Üstəlik bu ərazilərdə kütləvi şəkildə quş ovlanılır.  

## Həmçinin bax
*Yataq
## İstinadlar
Obite N'Dikka

**Obite Evan N'Dikka** (20.8.1999) — Bundesliqa təmsilçilərindən olan Ayntraxt Frankfurt klubunda və Fransa U-18 millisində müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu. O, Oser klubunun yetirməsidir. Obite 2017-ci ilin yanvar ayında 17 yaşı olarkən debüt etmişdir.

## Klub karyerası

### Oser
Obite futbolçu karyerasına 13 yaşı olarkən Liqa 2 təmsilçilərindən olan Oser klubunda başlamışdır. Obite klubun akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, öz peşəkar karyerasında debütünü Oser klubu ilə 27 yanvar 2017-ci ildə etmişdir. Həmin görüşdə Oser liqa görüşündə *Klermon* klubuna 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 5 fevral 2017-ci ildə Obite klub ilə ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır.

### Ayntraxt Frankfurt
5 iyul 2018-ci ildə N'Dikka Bundesliqa təmsilçilərindən olan Ayntraxt Frankfurt klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Obite Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Kamerun vətəndaşlarıdır. O, Fransanın U-16 və U-17 millilərində bir müddət çıxış etmişdir. Obite ilk dəfə U-18 millisinə 2017-ci ilin mart ayında baş məşqçi Bernard Diomedenin rəhbərliyi altında çağırılmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*France profile  at FFF
Cərrahilik

**Cərrahilik** (osm. ) bir İslam təriqəti, Xəlvətiyyənin qolu olan Ramazaniyyənin alt şöbəsi. Cərrahilik adını qurucusu olan Nurəddin Məhəmməd ibn Abdullah ər-Rumi əl-İstanbuli əl-Cərrahidən alır. 17-ci əsrin sonlarında qurulmuş olan Cərrahi təriqəti, qədim İstanbulun ən çox yayılmış təriqətlərindən biri idi.

## Qədim Cərrahi təkyələri
30 noyabr 1925 tarixində Təkyə və zaviyələrin bağlanmasına dair qanun qüvvəyə mindiyində, İstanbulda olan Cərrahi təkyələri bunlar idi:

* Arif Dədə təkyəsi, Üsküdar, Mehmet Ağa Camii
* Çaylaqzadə təkyəsi, Nuruosmaniyyə
* Halil Nizaməddin təkyəsi, Ədirnəqapı, Acıçeşmə
* İplikçi təkyəsi, Otluqçu Yoxuşu
* Qarabaş təkyəsi, Rumelihisarı
* Qaragöz təkyəsi, Silivriqapı
* Nurəddin Cərrahi təkyəsi, Qaragömrük (Asitanə)
* Sərtarikzadə təkyəsi, Eyyub Nişancası
* Sərtarikzadə təkyəsi, Fatih, Qumrulu Məscid yanı
* Şeyz Əli təkyəsi, Otlaqçılar
* Tameşvar təkyəsi, Eyyub
* Yağcızadə (Balaban) təkyəsi, Üsküdar, Balaban Körpüsü
* Yəsarizadə (Ordu Şeyxi) təkyəsi, Sofular
* Ulduz Dədə təkyəsi, Bağçaqapı, Ulduz Hamamı yanı

## Cərrahi şeyxləri
Cərrahi təriqətinin asitanə postnişinlərinin adları belə idi:
# Nurəddin Cərrahi (1678–1720)
# Süleyman Vəliyüddin Əfəndi (1673–1745)
# Mehmet Hüsaməddin Əfəndi (1675–1754)
# Sərtarikzadə Mehmet Əmin Əfəndi (1686–1758)
# Seyid Əbdüləziz Əfəndi (1700–1760)
# Yəhya Şərafəddin Əfəndi (1650–1770)
# Abduşşəkur Əfəndi (1686–1773)
# İbrahim Əfəndi (1697–1779)
# Morevi Mehmet Əmin Əfəndi (1730–1794)
# Abdurrəhman Hilmi Əfəndi (1688–1800)
# Mehmet Sadıq Əfəndi (1738–1800)
# Hafiz Mustafa Əfəndi (1715–1804)
# Qadı Mehmet Əfəndi (1742–1805)
# Mehmet Arif Dədə (1747–1822)
# Əbdüləziz Zihni Əfəndi (1798–1853)
# Yəhya Qalib Həyati Əfəndi (1832–1897)
# Mehmet Rza Yaşar Əfəndi (1845–1912)
# İbrahim Fəxrəddin Əfəndi (1886–1966)
# Müzəffər Ozaq (1916–1985)
# Səfər Dal (1926–1999)
# Ömər Tuğrul İnançər (1946–2022)
# Ahmət Özhan (1950-…)

## Xarici keçidlər
* Cərrahi təriqətinin Nyu-York şöbəsi
* Cərrahi təriqətinin Kanada şöbəsi
* Cərrahi təriqətinin Argentina şöbəsi 
* Cərrahi təriqətinin Çikaqo şöbəsi 
* Cərrahi təriqətinin Los-Anceles şöbəsi 

## İstinadlar
* *Cərrahilik: Hz. Pir Nurəddin Cərrahi və Cərrahi Təriqəti*, Mehmet Camal Öztürk, "Gelenek" Nəşriyyatı, 2004, ISBN 9758861263
* *Gönül Cərrahı Nurəddin Cərrahi və Cərrahiler*, Mustafa Özdamar, "Kırk Kandil" Yayınevi, 2011, ISBN 9758225332
* *Anadolu Ərənləri*, Nəzihə Araz, "Özgür" Nəşriyyatı, ISBN 9754471193
* *Təsəvvüf Tarii*, Mehmet Əli Ayni, "Kitabevi" Nəşriyyatı, ISBN 9757321026
* *Təkkələr və Zaviyələr*, Mustafa Qara, "Dergah" Nəəşriyyatı, 2013, ISBN 9759954406
* *Təsəvvüf və Təriqətlər Tarixi*, Mustafa Qara, "Dergah" Nəşriyyatı, 2013, ISBN 9759953379
* *İslamda Məzhəblər və İnanç Yolları Ansiklopediyası*, "Güneş" Qəzet Nəşriyyatı
* *İstanbul Mədəniyyət və Sənət Ansiklopediyası*, "Tercüman Gazetesi Kültür" Nəşriyyatı, 1983
Battle.net

**Battle.net** oyun qurucu Blizzard Entertainment tərəfindən 1996-da Bllizard oyunlarını yayımlamaq və onlayn dəstək vermək üçün açılan videooyun saytıdır. Funksiya olaraq Bllizard Entertainment tərəfindən onlayn olaraq yayımlanan oyunların oyunçu qeydiyyat əməliyyatı edilir. Edilən qeydiyyatlar yayımlanan oyunların girişi üçün istənilir.

İlk olaraq 1996-cı ildə Diablo oyununda bu sistem istifadə edilmiş, daha sonra şirkətin digər oyunları izləmişdir. Sayt ən son olaraq Overwatch videooyunun onlayn oyunçu qeydiyyat sistemini və dəstəyini təmin etməkdədir.

## Dəstək verdiyi oyunlar
* Diablo
* StarCraft
* Warcraft II
* Diablo II
* Warcraft III
* StarCraft II: Wings of Liberty
* Hearthstone: Heroes of Warcraft
* World of Warcraft
* Diablo III
* Overwatch

## Söhbət sistemi

Saytın dəstək verdiyi oyunlar içində xüsusi olaraq hazırlanmış bir söhbət sistemi vardır. Bu sistem battle.net vasitəsilə yayımlanan bütün oyunlarda oyunçuların bir-biriylə söhbət etməsini və eyni vaxtda fərqli Blizzard oyunları oynayan adamların bir-biriylə əlaqə qurmasını təmin edir.

## Xarici keçidlər
* Blizzard-ın rəsmi saytı
* Blizzard-ın Avropa saytı
* Battle.net saytı
K-9 Thunder

**K-9 Thunder** Cənubi Koreya istehsalı özüyeriyən artilleriya qurğusudur. Bu artilleriya qurğusu Cənubi Koreya Silahlı Qüvvələrində istismar olunan K-55 artilleriya sistemini əvəz etmək məqsədilə hazırlanmışdır. K-9 haubitsası K-10 avtomatik mərmi təchizat maşını ilə birlikdə fəaliyyət göstərir.

## İxrac
İlk dəfə texnologiya transferi Türkiyəyə həyata keçirilmiş və 2004-cü ildən etibarən T-155 Fırtına adı ilə lisenziya altında istehsal olunmağa başlamışdır. Bu texnologiya transferi qarşılığında Türkiyə Cənubi Koreyaya 1 milyard ABŞ dolları ödəmişdir. Türkiyə 2011-ci ilə qədər 300 ədəd Fırtına istehsal etməyi planlaşdırmışdır.

2015-ci ilin sentyabrında "Larsen və Toubro" konqlomeratı Hindistan ordusunu 100 ədəd K-9 haubitsası ilə təmin etmək üçün 800 milyon $ dəyərində müqavilə imzalamışdır. Hindistan üçün istehsal olunmuş K-9 Vajra-T xüsusilə ölkənin Pakistanla sərhəd ərazilərində səhra şəraitində istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur.

2016-cı ilin iyulunda Finlandiya müdafiə naziri açıqlanmayan sayda K-9 haubitsasının alınması məqsədilə Cənubi Koreya ilə danışıqların davam etdiyini açıqlamışdır. 2017-ci ilin fevralında isə ölkənin müdafiə naziri növbəti açıqlamasında 2017-ci ildən başlayaraq yeddi il ərzində Finlandiyanın 48 ədəd K-9 alacağını bildirmişdir.

Norveç və Estoniya da K-9-ların alınmasının qərara alındığını bildirmişdir. Norveçlə Koreya arasında satınalma haqqında müqavilənin 2017-ci ilin ortalarında imzalanacağı gözlənilir. Bir sıra digər mənbələrə istinadən yayılan xəbərlərə görə Estoniyanın Finlandiyadan 12 ədəd K-9 alacağı gözlənilir.

## Variantları
* XK-9: Prototip.
* K-9: İlk istehsal variantı.
* K-9 VAJRA-T: Hindistan üçün nəzərdə tutulmuş variant.
* K9FIN Moukari: Finlandiya üçün nəzərdə tutulmuş variant.
* K-10: Mərmi təchizat maşını. (K-9 şassisi üzərində hazırlanmışdır)

## İstifadəçiləri

### Hazırkı istifadəçilər
* : 48 ədəd. Çatdırılmasına 2017-ci ildən etibarən başlanılacaq.
* : 100 ədəd. "Larsen və Toubro" şirkəti tərəfindən Hindistan Silahlı Qüvvələri üçün istehsal olunmuşdur.
*  Cənubi Koreya: 1,136 ədəd K-9 və 179 ədəd K-10.
* : 120 ədəd. AHS Krab proqramı çərçivəsində istehsal olunacaq.
* 
* : 24 + 12 (2026-cı ilə qədər təhvil verilləcək)

### Potensial istifadəçilər
* : Norveçin hazırda silahlanmada olan M109-ları K-9 haubitsaları ilə əvəz edəcəyi gözlənilir.

## Həmçinin bax
* Özüyeriyən artilleriya
* 2S19 Msta-S
* T-155 Fırtına

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morjov adası

**Morjov adası** — Kara dənizində, Pyasin körfəzində, Sibir sahillərindən şimalda, Pyotr Çiçakov sahilindən şimalda yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir. Taymır yarımadasından Kuroçkin (11&nbsp;km) boğazı ilə ayrılır. Rastorquyev adasından 14&nbsp;km məsafədə yerləşir. Adanın uzunluğu 4,4&nbsp;km, maksimal eni isə 2,4&nbsp;km təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 12,5&nbsp;km-dir. Sahilləri sıldırımlıdır. Elədə böyük olmayan buxtalara adanın şərq və şimalıbda rastlanır. Kamennıye adaları qrupuna daxildir.
Rastorquyev adası

**Rastorquyev adası** — Kara dənizində, Pyasin körfəzində, Sibir sahillərindən şimalda, Pyotr Çiçakov sahilindən şimalda yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir. Şərqi Kamennı adasından şərqdə yerləşir. Onları eni 9,2&nbsp;km olan Alekseev boğazı ayırır. Böyük Arktik qoruğunun tərkibinə daxildir. Ada kazak Stepan İnnokenteviç Rastorquevin şərəfinə adlandırılmışdır. ilə ayrılır. Adanın uzunluğu 16&nbsp;km, orta eni isə 3&nbsp;km təşkil edir. Şimal-şərqində Dolqiy, cənub-şərqində Morjov, şərqində isə Zveroboy və Böyük Labirint adaları yerləşir. Adanın ucqar cənub nöqtəsi ilə materik arasında məsafə 27,2&nbsp;km-dir. Kamennıe adaları qrupuna daxildir.
## İstinadlar
Elektron aviabilet

**Elektron aviabilet** — İnternetdən axtarış edilib alınan və, bu prosəsin tamamının elektron ortamda kəçirilməsi ilə alınmış, elektron formada qəbz / çıxarış ilə təqdim olunan aviabiletlər elektron aviabilet və ya digər adı ilə e-ticket adlanır. Elektron aviabilet, hava nəqliyyatında sərnişin və ya yük daşınması üçün bağlanmış müqavilənin elektron sənədidir. Bu elektron qəbz, özündə marşrut haqqında dolğun informasiyanı – biletin qiyməti, uçuş tarixi və saatı, səyahəti təşkil edəcək aviaşirkət, yük daşıma şərtləri və s. məlumatları tam ehtiva edir.

Bundan başqa bir çox mobil telefonlar, elektron aviabiletləri başa düşərək avtomatik təqvimə əlavə edir və uçuşa bir neçə müddət qalmış alıcını xəbərdar edir. Məhz bu kimi üstünlükləri ilə, elektron aviabiletlərin, kağız aviabiletlərə nəzərən itməsi imkansızdır.
Aviabilet

**Aviabilet** — sərnişin və aviaşirkət arasında, sərnişinin və onun yükünün hava yolu ilə daşınması ilə əlaqədar bağlanmış müqaviləni və xidmət şərtlərini təsdiqləyən sənəddir. Aviabileti almazdan əvvəl sərnişin onun təqdim etdiyi xidmət və hava yolu şirkətinin xidmət şərtləri ilə tanış olmalıdır, çünki beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq, biletin alınması sərnişinin müqavilənin şərtləri ilə tanış olması kimi və onunla razılaşması kimi qiymətləndirilir.

## Elektron aviabilet
Elektron sərnişin bileti – ənənəvi kağız blankın əvəzinə təklif olunan aviabiletin elektron formasıdır, o, Sizin uçuşa hazırlığınızı asan və rahat etməyə imkan verir. Bütün informasiya etibarlı şəkildə aviaşirkətin xüsusi məlumat bazasında elektron formada saxlanılır. Sərnişinə elektron aviabiletin surəti verilir (Passenger Itinerary Receipt), burada sərnişin haqqında, marşrut, tarif, ödəniş, satış ofisi və s. haqqında məlumat verilir. Elektron aviabilet, həmçinin onun kağız variantı sərnişin və aviaşirkət arasında, sərnişinin və onun yükünün hava yolu ilə daşınması ilə əlaqədar bağlanmış Müqaviləni təsdiqləyən rəsmi sənəddir.

## Xarici keçidlər
Kommunar adası

**Kommunar adası** — Şimal Torpağının tərkib hissəsi olan ada. Şimal Buzlu okeannın Kara dənizi suları ilə əhatələnmişdur. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. Ada Oktyabr İnqilabı adasından 600 m qərbdə yerləşir. Kommunar adasından 12 km cənubda Sedov arxipelaqı yerləşir.

## Təsviri
Qərbdən şərqə doğru uzanmış ovalvari formaya malikdir. Şimal-şərqinfə ensiz yarımada vardır. Ada 750 m uzunluğa və 600 m enə malikdir. Burada yeksəklik yoxdur. Şimalı sahili hamar, cənub sahili isə 5 m olan hündürlüklü sıldırıma malikdir.

## Xəritə
* Xəritə
Korqa adası

**Korqa adası** — Krasnoflotskie adaları qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Sverdlov burnundan 11,5 km aralıda yerləşir. Adadan 4 km şimalda Xitrıy adası, 4 km cənubda isə Bolşoy adası yerləşir. Ada 200 m uzunluğa malikdir. Bütünlüklə buzla örtülüdür. Gözlə seçiləcək yüksəkliyə sahib deyildir.

## Xəritə
* Xəritə
Qanunvericilik

**Qanunvericilikː** 
# Obyektiv hüququn əks etdirilməsinin zahiri forması. 
# Hakim sinfin (ümumxalq dövlətində bütün xalqın) iradəsini ifadə edən və rəsmən ümumi – məcburi qaydalarda möhkəmləndirilən aktlar.
# Qanunverici orqanın əsas fəaliyyət növü, dövlət qanunlarının işlənməsi, hazırlanması və qəbulu.
# İctimai, iqtisadi, mülki münasibətləri tənzimləyən ölkədə fəaliyyət göstərən qanunların məcmusu.
# Dövlətin öz funksiyalarını həyata keçirməsində əsas metodlardan biri; dövlət hakimiyyəti orqanlarının qanunlar verməsindən ibarətdir.

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki: İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
* H.Qurbanov. Qanunvericilik texnikası. Tam mətn. Metafizika Jurnalı, p-ISSN 2616-6879; e-ISSN 2617-751X  Cild 5, Say 4, Sıra 20, 2022. ss.129-139
Kiçik Hərəmi palçıq vulkanı

**Kiçik hərəmi palçıq vulkanı**- eyni adlı tirənin cənub-şərq qurtaracağında yaranmış yəhərvari alçalamada yerləşir. 
## Ümumi məlumat

440 m mütləq yüksəkliyə malik olan bu vulkan Hacıqabul şəhərindən  şimalda dəniz səthindən 395-400 m ucalır. Bu vulkan Kiçik hərəmi braxiantiklinalının Məhsuldarqat çöküntülərinin üzə çıxdığı, eləcə də eninə və uzununa istiqamətdə keçən sınmaların kəsişdiyi yerdə yaranmışdır. Vulkanın ətraf  hissələrində Məhsuldarqatdan başqa Ağcagil, Abşeron və aşağı Dördüncü dövr süxurları da intişar tapmışdır (Ə.Ə.Yaqubov, Ə.Ə.Əlizadə, M.M.Zeynalov, 1971). Hazırda palçıq vulkanının kraterində bir neçə təpəcik və qrifonlar vardır. Onlardan zəif də olsa bulanıq su və palçıq ayrılır. 

Kiçik hərəmi palçıq vulkanının ümumi geomorfoloji quruluşunda, ancaq bu vulkana xas olan bir cəhət vardır. Bu vulkan brekçiyalarının ana süxurlardan təşkil olunmuş dik yamacların arası ilə axaraq sıxılması, qatı brekçiyanın qabarması, qədim brekçiyalardan qismən hündür pillələrdə ayrılması  və nəhayət onlara dərinliyi 15-20 m bəzən daha artıq olan yarğanların kəsilməsidir. Kiçik hərəmin palçıq vulkanının krater sahəsində brekçiyalardan əlavə ana süxurlar da üzə çıxdığından onun səthi cavan quruluşlu yastanı xatırladır. Krater sahəsi zəif parçalanmışdır. Vulkanın yamac və krater hissəsində olan brekçiyalar əsasən orta və yuxarı Dördüncü dövr  yaşlıdır. 

## Həmçinin bax
* Vulkan
* Palçıq vulkanı
## Xarici keçidlər
* Vulkanlar təbiətin möcüzəsi və sərvətidir
## İstinadlar
Qarantiya (dəqiqləşdirmə)

**Qarantiya** və ya **təminat** (,  – təmin etmək) — 1) zəmanət; 2) öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsullarından biri: yalnız dövlət təşkilatları arasında münasibətlərdə tətbiq edilir. Həmçinin aşağıdakı mənalara istinad edə bilər:

* Bank təminatı
* Dövlət təminatı
* Hüquqi təminatlar

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Makrovirus

**Makrovirus** () — kompüter viruslarının geniş yayılmış sinfi; Windows üçün Word və Excel fayllarını yoluxdurur. Daha ümumi anlamda: tətbiqi proqramın makrodilində yazılmış olan, sənəd faylına yazılan və həmin faylın açılması zamanı yerinə yetirilən virus.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Fundamental ardıcıllıq

**Fundamental ardıcıllıq** və ya **Koşi ardıcıllığı** hədləri getdikcə bir-birinə yaxınlaşan ardıcıllıqdır. Yəni, istənilən qədər kiçik müsbət ədəd verildikdə, ardıcıllığın sonlu sayda həddi istisna olmaqla bütün digər hədləri arasındakı məsafələr həmin verilmiş ədəddən kiçik olur.

## Tərifi

Aşağıdakı şərti ödəyən \{ x_{n} \} ədədi ardıcıllığı *fundamental ardıcıllıq* adlanır: ixtiyari müsbət \varepsilon ədədi üçün elə n_{0} nömrəsi var ki, ixtiyari n>n_{0} və ixtiyari p \in \mathbb{N} üçün \mid x_{n+p}-x_{n}\mid olsun.

## Ədəbiyyat
# Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti
# Колмогоров, Фомин, Элементы теории функций и функ анализа, 1976
Beriev A-50

**Beriev A-50** ("A" məhsulu, NATO kodlaşdırılmasına görə: **Mainstay** — *"İstinadgah"*) — uzaq radiolokasiya müəyyən və idarə edilməsi təyyarəsi. "Moss"u əvəz etmək üçün nəzərdə tutulmuş "A-50" ilk uçuşunu 1978-ci ildə gerçəkləşdirmişdir. 1984-cü ildə, Rusiya HHQ-də istifadəyə verilmiş və 1992-ci ildən bu yana təxminən 40 ədəd istehsal edilmişdir.

## Layihələndirilməsi və hazırlanması

15 nəfərdən ibarət olan heyəti, antennası təyyarənin üst hissəsində 29 ft 9 in (9.00 m) hündürlüyündəki fırlanan radar günbəzinə yerləşdirilmiş Liana izləmə radarından məlumatları toplayır. A-50 maksimum 10 dədə hərbi təyyarəni idarə edə bilir. Təyyarənin maksimum qalxış çəkisi olan 190 ton ilə aviabazadan havaya qalxıb 1000 km mənzilə qədər 4 saat dayanmadan uça bilər.

Təyyarə nəzəri olaraq İL-78 tərəfindən havada yanacaqdoldurma qabiliyyətinə malik olmasına baxmayaraq test uçuşları zamanı tanker təyyarənin quyruq turbulentliyinə girərək həddindən artıq silkələndiyinə görə demək olar ki, bunun mümkün olmadığı görünmüşdür. "Veqa-M" radarı Moskvada *MNIIP* tərəfindən modernləşdirilimişdir və *NPO-Vega-M tərəfindən* istehsal olunmuşdur. "Vega-M" radarı 230 km mənzil içindəki 50 müxtəlif hədəfi eyni zamanda izləyə bilir. Gəmi kimi böyük hədəfləri 400 km uzaqlıqdan da görmək olur.

## Modelləri

* **A-50m** — təkmilləşdirilmiş Rus Modeli
* **A-50У** — yenilənmiş Modeli, Rusiya üçün
* **İzdeli-676 — bir nüsxədə istehsal olunan telemetriyaya nəzarət modeli**
* **İzdeli-776 — bir nüsxədə istehsal onunan telemetriya və izləmə modeli**
* **İzdeli-976 (SKİP)** (СКИП — Təyyarə Nəzarət-İdarəetmə Məntəqəsi) — İl-76 bazasında yaradılan Məsafədan İdarəetmə və Raket İzləmə platforması. İlk olaraq *Raduga Kh-55* idarə olunan nüvə raketləri sınaqlar dəstəkləmək üçün istehsal edilmişdir. Digər avadanlıqlarlala təchiz olunumuş stasionar radar qapağı və monitorlu izləmə operatoru kabinəsi vardır (bir prototip və beş nüsxə istehsal edilib).
* **İzdeli-1076 — bir nüsxədə buraxılan xüsusi xidmət modeli. Missiyası haqqında məlumat mövcud deyil.**
* **A-50İ** — İsrail *Phalcon* radarı ilə təchiz edilmiş model, Çin Xalq Respublikası üçün dizayn edilmişdir, ABŞ-nin təzyiqi ilə layihə ləğv edilmişdir.
* **A-50E/I** — Rus *Shmel və ya* İsrail *Phalcon* radar ilə təchiz edilmiş ixrac modeli.
* **KJ-2000** — Çin şirkəti tərəfindən işlənib hazırlanmış A-50İ bazalı model.

## İstifadəçilər
;  Rusiya
* Rusiya HHQ — 29 ədəd

### Keçmiş istifadəçilər
;  SSRİ
* Sovet Hərbi Hava Qüvvələri
* Sovet Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri

## Texniki Xüsusiyyətləri (A-50)
**Ümumi Xarakteristikaları**
* Ekipaj: 15
* Uzunluq: 49.59 metr (152 ft 8 in)
* Qanad açıqlığı: 50.50 metr (165 ft 6 in)
* Yüksəklik: 14.76 metr (48 ft 5 in)
* Qanadın sahəsi: 300 m² (3,228 ft²)
* Boş çəkisi: 75,000 kq (165,347 lb)
* Maksimum qalxış ağırlığı: 170,000 kq (374,786 lb)
* Güc qurğuları: 4× D-30KP Turbofan, 117,68 kN (35,200 lbf) bir ədədi
* Maksimum sürət: 800 km/s (497 mph)
* Uçuş mənzili: 6,400 km (3,977 mi)
* Xidmət hündürlüyü: 12,000 m (39,371 ft)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
**Müasirləşdirmə il bağlı:**
İl-76, KJ-2000

**Həmkarı olan Hava Gəmiləri:**
E-3 Sentry
I Bist körpüsü

Ordubad rayonunun ucqar, yüksək dağlıq ərazidə yerləşən yaşayış məskənlərindən olan Bist kəndində dövrümüzədək iki körpü qalmışdır. Şərti olaraq I Bist körpüsü adlandırılan körpü kəndin qərb tərəfindən keçən Ələhi çayının üzərində qaba şəkildə yonulmuş boz rəngli dağ daşından və bişmiş kərpicdən yarım dairə formasında inşa edilmişdir.

## Memarlıq quruluşu
Körpü bir aşırımlı şəkildə inşa olunmuşdur. Yarım dairə hissəsinin kənarları yonulmuş dağ daşı ilə səliqəli şəkildə işlənmişdir. Uzunluğu 21 metr, eni 3,8 metr, hündürlüyü 10 metrdir.

## Tarixi
Oxşar abidələrlə müqayisə edərək körpünü XVII əsrə aid etmək olar.

## Mənbə
* Hacıfəxrəddin Səfərli. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyəti abidələri. Naxçıvan: "Əcəmi" Nəşriyyat Poliqrafiya Birliyi, 2017, 115 s.
İncə boşluq

**İncə boşluq** – thin space ~ минимальный интервал ~ ince boşluk ~ şriftin ölçüsünün dörddə birinə (bəzən altıda birinə) bərabər olan sözlərarası boşluq; məsələn, ölçüsü 12-punkt olan şriftdə incə boşluq 3 punkt olur. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Sətirlər üzərində əməllər

**Sətirlər üzərində əməllər**(string operations,операции над строками,dizgi işlemleri)-sətirlər üzərində yerinə yetirilən əməllər. Tutaq ki, A dəyişəni “ÜZEYİR” sətrini, B dəyişəni isə “HACIBƏYLİ” sətrini ifadə edir. Aşağıda Java dilində bəzi nümunələr verilib: 1.İki sətrin eyni olub-olmamasını bilmək üçün onları müqayisə etmək. Məsələn,
   
 *A.equals(B)*
 
(başqa proqramlaşdırma dillərində A==B, yaxud A=B) yalan olacaq.

2.	Bir sətrin əlifba üzrə obiri sətirdən öndə gəlməsini müəyyənləşdirmək. Məsələn,

  *A.compareTo(B)<=0*

yalan olacaq (çünki ÜZEYİR sətri əlifba üzrə HACIBƏYLİ sətrindən sonra gəlir). Başqa proqramlaşdırma dillərində bu, A<B kimi ifadə olunur. Əlifba sırası Unicode simvol kodlarının əsasında müəyyən olunur, ona görə də kiçik hərflər böyük hərflərdən sonra gəlir (Bax: UNICODE). 

3.	Sətirləri ardarda qoşmaq (konkatenasiya). Məsələn, 

  *A+“ ”+B*

nəticəsində “ÜZEYİR HACIBƏYLİ” alınacaq.

4.	Sətrin uzunluğunu hesablamaq. Məsələn,  *A.length()* 6 olacaq.

5.	Sətrin istənilən yerindən başlayaraq müəyyən sayda simvolu seçmək. Məsələn,
 
    *
  B.substring(4,7)
*

əməlinin nəticəsi “BƏY” sətri olacaq.

6.	Bir sətrin başqa bir sətrin daxilində olmasını və onun hansı mövqedən başlamasını müəyyənləşdirmək. Məsələn,

   *A.indexOf(“EY”)*

nəticəsi 2-dir, çünki EY sətri ÜZEYİR sətrinin daxilində 2-ci simvoldan başlayır (birinci simvolun nömrəsi 0-dır). Ancaq
    *B.indexOf(“EY”)*
 
nəticəsi -1 olacaq, çünki HACIBƏYLİ sətrinin daxilində EY sətri yoxdur.

7.	Ayrıca simvolun Unicode qiymətini müəyyənləşdirmək. Məsələn, əgər C simvol dəyişənidirsə, onda

   *(short)C*

onun Unicode qiymətini verəcək. Burada short tam dəyişənin tipidir.

8.	Verilmiş Unicode qiyməti ilə bağlı olan simvolu müəyyənləşdirmək. Məsələn, əgər K tam dəyişəndirsə, onda

   *(char)K*

həmin qiymətə uyğun simvoldur.

9.	Ədədi təmsil edən sətrin ədədi qiymətini müəyyənləşdirmək. Aşağıda iki nümunə verilib (tam ədəd və sətir üçün):

  *String x = “234”;
   int z = Integer.parseInt(x);
*

   *String x2 = “234.567”;
    double z2 = (Double.valueOf(x2)).doubleValue();
*

10.Ədədi qiyməti sətrə çevirmək. Məsələn,

   *String x = String.valueOf(567);
*
əməlinin nəticəsində x -in qiyməti “567” sətri olacaq.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 819 s.
Üstüpü hamamı

**Üstüpü hamamı** — Orta əsrlər zamanı Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərən ən möhtəşəm hamamlardan biri.

## Yerləşdiyi ərazi
Hamam Üstüpü kəndinin cənub tərəfində yerləşən Hacalı məhəlləsində, Düylünçayın sol sahilində inşa olunmuşdur. Hamam tikintisində yerli dağ və çay daşından, həmçinin bişmiş kərpicdən istifadə olunmuşdur. Zəmanəmizə dağılmış vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

## Memarlıq quruluşu
Hamamın girişi qərbdəndir. İndiyədək onun soyunma otağı, yuyunma salonu və tulanbarxanası qalmaqdadır. İnşa olunarkən binanın üç günbəzi olmuşdur. Zaman keçdikcə soyunma otağının günbəzi dağılmışdır. Ancaq şimal günbəz salamat qalmışdır. Hamam şərqdən qərbə doğru yenən yamacda inşa edildiyindən şərq tərəfdə binanın damı yer səviyyəsindədir. Ancaq günbəzlər yer səviyyəsindən yuxarıdadır. Qərb tərəfdən isə bina tam açıq görünür. Girişi qərbdəndir. Çatma tağlı koridordan keçib soyunma və yuyunma salonuna daxil olursan. Soyunma və yuyunma salonlarında hücrələr vardır.

## Tarixi
Hamam binası XVII–XVIII əsrlərdə inşa olunmuşdur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Kiçik Kənizədağ palçıq vulkanı

**Kiçik Kənizədağ palçıq vulkanı** -(300 m) Böyük Kənizədağ palçıq vulkanının cənub-şərq qurtaracağında yerləşir. 
## Ümumi məlumat

O, relyefdə yaxşı əks olunan kəsik konus əmələ gətirir. Bu vulkanın qurluşunda əsasən Məhsuldarqat, Ağcagil çöküntüləri iştirak edir. Sonuncu çöküntülər bəzi yarğanların dibində də üzə çıxır. Kiçik Kənizədağ palçıq vulkanı Duvannı qırışığının şimal-qərb qurtaracağının periklinal hissəsinin oxunda yerləşmişdir ( Ə.Ə. Yaqubov, Ə.Ə.Əlizadə, M.M.Zeynalov 1971).

Kiçik Kənizədağ palçıq vulkanının krater hissəsi yarımdairə şəklində olub, səthi az qabarıq olub zəif  parçalanmışdır. Onun şimal və qərb yamacı zəif, cənub, cənub-şərq yamacı orta, şərq, şimal-şərq yamacı arid-denudasiya prosesləri ilə intensiv parçalanmışdır.  Sonuncu səmtli yamaca kəsilmiş yarğanların dərinliyi aşağı hissədə 15-20 m və daha artıqdır. 

## Həmçinin bax
* Vulkan 
* Palçıq vulkanı
## Xarici keçidlər
*  Palçıq Vulkanları
## İstinadlar
Yaddasaxlama qurğusu

**Yaddasaxlama qurğusu** (storage,запоминающее устройство (ЗУ), depolama, bellek) — hesablama texnikasında: verilənlərin saxlandığı istənilən xarici qurğu. Mikrokompüterlərdə əsasən iki növ yaddasaxlama qurğusu olur. Onun özünün operativ yaddaşında iş gedişində proqramlar və müxtəlif növ daxili idarəedici informasiyalar müvəqqəti olaraq saxlanılır. Kompüterin disksürənlərində və başqa yaddasaxlama qurğularında informasiya həmişəlik saxlanılır və onlara yalnız mikroprosessora lazım olduqda erişilir. Kompüterlərdə başqa növ yaddasaxlama qurğuları da olur. Onun daimi yaddaşı (ROM) başlatma komandaları və giriş-çıxış prosedurları kimi zəruri informasiyanı saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş silinməyən yaddasaxlama qurğusudur. Bundan başqa, kompüterdə müəyyən verilənləri (məsələn, printerə göndərilən və ya klaviaturadan oxunan simvolları) müvəqqəti saxlamaq üçün ehtiyat yaddaş hissələrindən – buferlərdən istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* DASD (birbaşa keçidli yaddasaxlama qurğusu)

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 816 s.
Paşalı Axtarma palçıq vulkanı

**Paşalı Axtarması palçıq vulkanı** - Azərbaycanda olan ən iri palçıq vulkanlarından biridir.

## Ümumi məlumat
Bu palçıq vulkanında Osmanbozdağ palçıq vulkanı kimi antiklinalın Böyük hərəmi, Kiçik hərəmi və Qalamədin kəsişdiyi düyündə yerləşir. Bu vulkan relyefdə Ləngəbiz silsiləsinin bir qədər alçalmış gədik hissəsinə uyğun gəlir. Şirvan düzündən 300 m, Pirsaatçayın dərəsindən isə 140 m ucalır. Vulkanın krateri dairəvi formaya yaxın olub vallarla haşiyələnmişdir. Bu valların nisbi yüksəkliyi 5–10 m-ə çatır.

Paşalı Axtarması palçıq vulkanı da respublikamızın ən iri və uca (299,5m) palçıq vulkanından biri olduğundan o da aşağı Bakı dövründən başlayaraq dəniz altından azad olmağa başlamışdır. Bu palçıq vulkanı zirvəsi səviyyəsində, ondan cənuba və şimala doğru Ləngəbiz silsiləsinin qərb yamacında aşağı Bakı yaşlı dəniz terrasları intişar tapmışdır.

## Həmçinin bax
* Vulkan
* Palçıq vulkanı

## Xarici keçidlər
* PALÇIQ VULKANLARI 

## İstinadlar
Rahat bayraqlar

**Rahat bayraqlar** — dövlət bayraqları. Vergilərə, əmək haqqına, sosial sığortaya və s. çəkilən xərcləri aşağı salmaq məqsədilə bir sıra inkişaf etmiş ölkələrin sahibkarları öz gəmilərini dövlət bayraqları altında üzdürürlər. Məsələn, gəmilərin ingilis bayrağı altında üzməsi əlavə olaraq vergi güzəştləri əldə etmək deməkdir. Bundan ötrü gəmi şirkətlərinin gəmilərini Qibraltar, Men adası kimi Britaniya limanlarında qeydiy-yata salması kifayətdir.

## Rahat bayrağın qeydə alınmasının üstünlükləri
* aşağı vergi dərəcələri
* mütləq minimal əmək haqqı ödənişlərinin aşağı səviyyəsi
* aşağı qeydiyyat haqları
* olduqca qısa qeydiyyat müddəti (digərlərinə nisbətən)
* ekipaj üzvlərinin vətəndaşlığı üçün tələbin olmaması
* bayraq dövlətinin xaricindən qeyri-rezident tərəfindən gəminin kommersiya məqsədli istifadə imkanı

## Həmçinin bax
* Maliyyə nəzarəti

## Xarici keçidlər
* УДОБНЫЕ ФЛАГИ

## İstinadlar
Funksional

Əgər müəyyən S funksiyalar çoxluğundan götürülmüş hər bir \varphi funksiyasına müəyyən bir F(\varphi) ədədi qarşı qoyulursa, onda S çoxluğunda F funksionalı təyin edilmişdir. Başqa sözlə **funksional** qiymətləri ədədlərdən ibarət olan və funksiyalar çoxluğunda təyin olunmuş funksiyadır.

Məsələn, [0;1] parçasında təyin olunmuş kəsilməz funksiyalar sinfində F(\varphi)=\varphi^{2}(0) qaydası ilə təyin edilmiş funksiya funksionaldır.

Xətti funksional adlanan, yəni F(a_{1}\varphi_{1}+a_{2}\varphi_{2})=a_{1}F(\varphi_{1})+a_{2}F(\varphi_{2}) şərtini ödəyən funksional riyaziyyatda xüsusi əhəmiyyətə malikdir (burada a_{1},a_{2} ədədlər, \varphi_{1},\varphi_{2}\in S). Xətti funksionalın təyin oblastı hökmən xətti fəza olmalıdır.

## Həmçinin bax
* Funksional klavişlər
* Funksional maliyyə
* Funksional tənlik

## Ədəbiyyat
# Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti
# Колмогоров,Фомин,_Элементы_теории_функций_и_функ_анализа,1976
Diagenez

**Diagenez,** Gumbel, 1888; Walter, 1893 **-** etimoloji baxımdan diagenez sözu "dəyişilmə" və ya "yenidən əmələ gəlmə" mənasını verir. Elə buna görə də onu iki mənada işlədirlər. Tədqiqatçıların bir qisimi diagenez dedikdə çöküntünün ilk halından metamorfizmə qədər olan bütün dəyişilmələr məcmusunu nəzərdə tutur və Qərb litoloji ədəbiyyatında diagenez məhz bu mənada başa düşülür. Digər tədqiqatçılar isə çöküntü yalnız ilk anlarda, yəni onun çöküntü süxura çevrilməsinə qədər baş verən dəyişilmələri nəzərdə tutur və sonrakı dəyişmələri isə xüsusi mərhələlər (katagenez və metagenez), yaxud da erkən metamorfizm mərhələsi kimi ayırırlar. Rus və Azərbaycan geoloji ədəbiyyatında diagenez məhz bu mənada işlədilir.

## Diagenezin geokimyası
Diagenezin geokimyası formalaşmaqda olan çöküntü süxurlarda kimyəvi elementlərin miqrasion prosesləri (o cümlədən səpələnmə və konsentrasiya). Erkən və gec diagenez mərhələləri üçün bu proseslər müxtəlif olur. Diagenezin erkən mərhələsində geokimyəvi proseslər əsasən hipergen tipli olub oksidləşmə proseslərinin üstünlük təşkil etməsi, həll olma və yenidən kristallaşma, su axını təsirindən maddələrin yerdəyişməsi, həmçinin dibyanı makro- və mikroorqanizmlərin həyat fəaliyyəti ilə bağlı olan müxtəlif dəyişilmələrlə səciyyələnir. Diagenezin gec mərhələsində kimyəvi elementlərin miqrasiyasının əsas şərti sərbəst oksigenin itməsidir. Bu zaman oksigen parçalanan üzvi maddələrin oksidləşməsinə, Elektrik hərəkəti qiymətini mənfi 500 *mV* qədər azalması ilə bərpaedici mühitin inkişafına sərf olunur. Belə şəraitdə kəskin oksidləşmiş elementlər bərpa olunur (sulfatların kükürdü, üçvalentli dəmir, dördvalentli Mn və b.) və bir sıra yeni elementlər əmələ gəlir. Bu birləşmələr üzvi maddələrin parçalanma məhsulları ilə birlikdə hipergen mühitdən köklü surətdə fərqlənən geokimyəvi mühit yaradırlar. Elementlərin miqrasiyasının konkret gedişi ilkin çöküntüdən asılıdır (üzvi maddələrin və sulfatların miqdarı, yuyulub çıxarıla biləcək kationların tərkibi və miqdarı və b.). Diagenez mərhələsində daha çox müxtəlif sulfidlər, habelə Fe, Ca, Mg, Mn və b. karbonatları əmələ gəlir.

## Diagenetik yataq
Diagenetik yataq sənaye əhəmiyyətli filizləri diagenez mərhələsində yaranan çökmə mənşəli yataqlardır (Cu, Pb, Zn, və b. stratiform yataqlar). Bu mərhələdə çöküntülərdə reaksiya qabiliyyətli maddələr həll olaraq lilləri zənginləşdirir və qələvi-reduksiya mühitinə davamlı autigen minerallar toplanır. Diagenez zamanı çöküntülərdə metalların miqdarının artması onların qrunt məhlullarından aktiv komponentlər vasitəsilə desorbsiyası və dib sularından metal duzlarının diffuziyası hesabına baş verir. Diagenetik yataq əmələ gəlməsi üçün mühüm şərtlərdən biri də metalların miqdarının çöküntülərdə az, dib sularında isə çox olmasıdır. Sideritin və şamozitin diagenetik yataqları rodoxrozit, rodonit və oliqonit kimi manqan filizləri, fosforit konkresiyaları, mis, qurğuşun və sinkin çökmə-pürüz və nazik damar tipli yataqları diagenetik yatağa aiddir.

## Həmçinin bax
* Çöküntülər
* Metamorfizm
* Süxurlar

## Mənbə
*
Statik elektrik

**Statik elektrik** — obyektdə toplanmış elektrik yükü. 

Yük daşıyıcıları hərəkət etmədiyindən "statik" adlandırılır. Statik yüklər 1000 V və ya daha yüksək səviyyəyə çata bilər, ancaq bu, insan üçün təhlükəsizdir, çünki bu halda cərəyan çox da böyük olmur (Canlı toxumaların zədələnməsinə yalnız gərginlik deyil, cərəyan və gərginliyin kombinasiyası səbəb olur). Ancaq elektron sxemlərdən keçən statik elektrikin boşalması tez-tez onları sıradan çıxarır, çünki inteqral sxemlərin əksəriyyəti statik yüklərin yaratdığı gərginlikdən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı gərginlik üçün nəzərdə tutulub.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 813 s.
Diskordant yatım

**Diskordant (qeyri-uyğun) yatım -** təbəqəli süxurların nəinki vəziyyətini, onların qarşılıqlı tarixi münasibətlərini müəyyən edir. Diskordant yatım şəraitində daha cavan çöküntülərlə daha qədim laylar arasında yuyulma səthi və ya çöküntütoplanma fasilələri müşahidə olunur. Diskordant yatım tektonik hərəkətlər nəticəsində Yer qabığının müəyyən sahəsinin əvvəlcə qalxması və denudasiyaya məruz qalması, sonra çökərək yenidən çöküntütoplanma sahəsinə çevriliməsi və onun üzərinə cavan çöküntülərin toplanması səbəb olur. Diskordant yatım uyğunsuzluğu əmələ gətirən tektonik hərkətlərin nisbi yaşını göstərir. Diskordant yatım tektonik hərəkətlərin iştirakı olmadan, su hövzəsinin dib axınları, sualtı sürüşmələr və b. səbəblərdən də yarana bilər. Diskordant yatım sırasına stratiqrafik gizli, bucaq, struktur, azimut və b. uyğunsuzluqlar aid edilir.

## Həmçinin bax
* Süxurlar
* Çöküntülər
* Yer qabığı

## Mənbə
*