open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hatəm Cabbarlı

**Cabbarlı Hatəm Qulu oğlu** (27 dekabr 1969, Çobankərə, Zəngibasar, Ermənistan SSR) — azərbaycanlı alim, siyasi elmlər doktoru,

## Həyatı
27 dekabr 1969-cu ildə Ermənistan Respublikasının Zəngibasar (Masis) rayonunun Rəhimabad (Çobankərə) kəndində doğulmuşdur. 1976-1986-cı illərdə Cəlil Məmmədquluzadə adına Qaraqışlaq (Dostluq) kənd orta məktəbində orta təhsilini tamamlamışdır. 1988-1990-cı illərdə Sovet ordusunda hərbi xidmətdə olmuşdur. 1991-1993-cü illərdə könüllü olaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən hərbi əməliyyatlarda iştirak etmişdir. Qarabağ müharibəsi qazisidir.

1997-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər fakültəsindən məzun olmuş, 2002-ci ildə Ankara Universiteti Sosial Elmlər İnstitutunda magistr təhsilini tamamlamışdır. 2008-ci ildə Türkiyədə Qazi Universitetində siyasi elmlər doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 2001-2005-ci illərdə Ankarada fəaliyyət göstərən Avrasiya Strateji Araşdırmalar Mərkəzində Cənubi Qafqaz (Ermənistan) üzrə ekspert işləmişdir. Bir çox məqalələri və analizləri Azərbaycan, Türkiyə və region mətbuatında dərc edilmişdir.

2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə III dərəcə dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi verilmişdir. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) Ermənistan İqtisadiyyatının Araşdırma Mərkəzinin üzvüdür.

Türk, rus, erməni və ingilis dillərini bilir. Evlidir, Alp Ər Tunqa və Alp Arslan adında iki oğlu var.

## Elmi fəaliyyəti
### Kitabları
# Erməni dili,  Azərbaycan Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi nəşri. Azərbaycan, Bakı, 2015,
# Ermenistan’da Siyasi Aktörler ve Partiler,  2015, Azərbaycan Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi nəşri. Azərbaycan, Bakı, 2015,
# Ermənistanın xarici siyasəti 1991-2013. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında QHT-rə dəstək Şurasının nəşri. Azərbaycan, Bakı, 2014.
# Ermenistan'da İktidar Mücadelesi, Türkiyə, Ankara, Platin Yayımevi, 2005.
# Bağımsızlık Sonrası Ermenistan Rusıya ilişkileri.


Fayl:Hatəm Cabbarlı. Erməni dili.jpg
Fayl:Hatəm Cabbarlı. Ermenistan’da Siyasi Aktörler ve Partiler.jpg
Fayl:Hatəm Cabbarlı. Ermənistanın xarici siyasəti 1991-2013.jpg
Fayl:Hatəm Cabbarlı. Ermenistan'da İktidar Mücadelesi.jpg


## İstinadlar
Siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqəsi

**Siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqəsi** — ABŞ siyahıyaalma bürosu tərəfindən statistik məqsədlə müəyyənləşdirilmiş ərazilərə verilən ad.

## İstinadlar
Eusauropoda

***' () —  aləminin  tipinin  kladına aid heyvan kladı. 

Əsasən [[Yura dövrü|Yura]] və [[Təbaşir dövrü|Təbaşir]] dövrlərində yayılmış canlılardır. Əsasən bütün materiklərdə yayılmışlar.

== Klassifikasiya ==

=== Bölgü ===
* '''Qrup:''' ''Eusauropoda''
** Cins: ''[[Amygdalodon]]''
** Cins: ''[[Aragosaurus]]''
** Cins: ''[[Hudiesaurus]]''
** Cins: ''[[Liubangosaurus]]''
** Cins: ''[[Patagosaurus]]''
** Cins: ''[[Rhoetosaurus]]''
** Cins: ''[[Shunosaurus]]''
** Fəsilə: ''[[Cetiosauridae]]''
** Fədilə: ''[[Euhelopodidae]]''
** '''Qrup:''' ***Neosauropoda***
*** Cins: ?''[[Atlasaurus]]''
*** Cins: ?''[[Bellusaurus]]''
*** Cins: ''[[Ferganasaurus]]''
*** Cins: ''[[Haplocanthosaurus]]''
*** Cins: ''[[Xenoposeidon]]''
*** '''Üstfəsilə:''' ***Diplodocoidea***
**** Fəsilə [[Dicraeosauridae]]
**** Fəsilə [[Diplodocidae]]
**** Fəsilə [[Rebbachisauridae]]
*** '''Qrup:''' ***Macronaria***
**** Üstfəsilə: ''[[Camarasauromorpha]]''
***** Fəsilə [[Camarasauridae]]
****** Cins: ''[[Camarasaurus]]''
***** '''Qrup: ''[[Titanosauriformes]]***
****** Fəsilə: *[[Andesauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Antarctosauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Brachiosauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Huanghetitanidae]]*
****** Fəsilə: *[[Nemegtosauridae]]*
****** Fəsilə: *[[Saltasauridae]]*
****** Kaqorta: *[[Somphospondyli]]*
****** Fəsilə: *[[Titanosauridae]]*

### Filoqenetika
Kladoqramma *Wilson* tərəfindən 2002-ci ildə irəli sürülüb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bessatsu Friend

— Yaponiyanın Kodansha nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan aylıq şoco manqası jurnalı. Jurnal yeniyetmə qızlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. İlk əvvəl "*[[Shojo Friend]]"* jurnalı ilə birlikdə şərikli nəşr olunması planlaşdırılsa da, bu, baş tutmamışdır. *"Bessatsu Friend"* jurnalı daha çox qısaldılmış adı olan  adı ilə tanınır və hər ayın 8-i çap olunur.

2005-ci ilin oktyabrında jurnalda nəşr olunan *"Flower of Eden"* manqa seriyası müəllifi Yuki Suetsuqunun Takehiko İnouenin *"Slam Dunk"* və *"Real"* manqalarından bəhrələndiyi məlum olduqdan sonra Kodansha və Tokyopop tərəfindən jurnaldan çıxarılmışdır. Jurnalda daha çox romantika janrına üstünlük verilir, lakin Keyko Suenobu kimi bəzi manqakalar bu janra üstünlük verməmişdirlər. Jurnalda fəaliyyət göstərmiş tanınmış manqakalar Miva Ueda, Satomi İkezava, Ayu Vatanabe, Fuyumi Soryo, Nanba Atsuko və Keyko Suenobudur.
__TOC__

## Manqaka və manqa siyahısı

## Əlaqəli jurnallar
* *"[[Nakayoshi]]"*
* *"[[Shojo Friend]]"*
* *"[[Dessert (jurnal)|Dessert]]"*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
*
Sövran

**Sövran** (; ) — Suriyanın Hələb mühafəzəsində şəhər, Əzaz məntəqəsində eyniadlı nahiyənin inzibati mərkəzidir. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 6.988 nəfərdir. Əhalini türkmanlar təşkil edir.

## İstinadlar
Ermənistan çöl gürzəsi

**Ermənistan çöl gürzəsi** () — Əsl gürzələr fəsiləsinə aid ilan növü.

## Təsviri
Elədə iri olmayan ilandır və uzunluğu 480 mm təşkil edir. Quyruqları 70–80 mm ola bilir. Bədəninin mərkəz hissəsində 19–21 cərgə pulcuq keçir. Üzəri parlaq-boz olur. Rəngin üzəri qara-qəhvəyi ziqzaqvari şəkil vardır.

## Yayılması
Onlara Türkiyənin Kars, Ərzurun vilayətlərində və Ermənistanın dağ çöllərində yayılmışlar. 1000–2200 m yüksəkliklərdə yayılırlar. Qışlamadan aprel-may aylarında qayıdırlar.

## Zəhəri
Digər gürzələr kimi bu növ ilanlarda zəhərli olurlar. Zəhəri insan və heyvanlar üçün təhlükəlidir. Zəhər qana keçdikdən sonra daxili orqanlarda qanaxma yatadır və şikar daxili qanaxmadan tələf olur.

## Qidalanması
İlanlar əsasən gəmiricilər, sürünənlər və kərtənkələlərlə qaidalanır. Bu növün nümayəndələri mağaralar və gəmiricilərin yuvalarında qışlayır. Qışlama oktyabrdan başlayır.

## Ədəbiyyat
Ананьева Н. Б., Орлов Н. Л., Халиков Р. Г., Даревский И. С., Рябов С. А., Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — 232 с. — 1000 экз. — ISBN 5-98092-007-2.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarpan

**Tarpan** (*Equus ferus ferus*), Avrasiya vəhşi atı kimi də tanınan ,nəsli kəsilmiş vəhşi at növünün yarımnövüdür. Yarımnövə aid sonuncu nümayəndənin 1909-cu ildə Rusiyada əsirlik altında öldüyü güman edilir. Bəzi mənbələr isə yarımnövün nümayəndələrinin əhliləşdirilmiş atla oxşarlığını nəzərə alıb bunun həqiqi vəhşi at olmadığını iddia edirlər. 

1930-cu illərin əvvəllərində, "təkrari seçmə" adlanan süni seçmə yolu ilə tarpanlara bənzəyən at növlərininin alınmasına cəhdlər olmuşdur. Bu vasitə ilə alınan bəzi atlar kommersiya məqsədi ilə "tarpan" kimi təqdim olunur. Ancaq qədim vəhşi atların tarixi haqqında təhsil alanlar iddia edirlər ki, "tarpan" adı yalnız həqiqi vəhşi atı xarakterizə edir.

## Adı və etimologiyası
"Tarpan" və ya "tarpani" adı Türk dillərindən (Qırğız və ya Qazax) tərcümədə "vəhşi at" mənasına gəlir. Tatarlar və Kazaklar vəhşi atlarla yarım əhliləşdirilmiş (feral) atları ayırırlar, və sonuncuları *Takca və ya Muzin *adlandırırlar.

Müasir dövrdə, bu termin daha çox müasir atların əhliləşdirilməmiş əcdadlarını, *Equus ferus,* tarixi dövrlərdə yaşaması güman olunan əhilləşdirilməmiş yarımnövlərini, *Equus ferus ferus, *və bütün primitiv və ya vəhşi Avropa atlarını ifadə etmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
## Həmçinin bax
Vəhşi at

Monqol atı

Saxa atı
Baltazar Monkornet

**Baltazar Monkornet** () — fransız qravürçü və tapisyer.

## Həyatı və yaradıcılığı
1600-cü ildə Ruanda doğulmuş və 1668-ci ildə Parisdə vəfat etmişdir.

XVII əsrin ən məşhur 45 şəxsinin portretini çəkmişdir.O həmçinin Səfəvi dövlətinin 7-ci şahı olan Şah 2-ci Abbasında portretini ştrixlərlə işləmişdir

## Qalereya

Fayl:Henri Prince of Conde Moncornet.jpg|II Henri Burbon
Fayl:Michel Particelli d'Émery.jpg|Mişel Partiçelli
Fayl:Moncornet - Françoise Madeleine d'Orléans.jpg|Madeleyn d'Orlean
Fayl:Alphonse-Louis du Plessis de Richelieu (1582-1653), frère aîné du cardinal de Richelieu.jpg|Alfons-Luiz de Rişelye
Fayl:Flamel.jpg|Nikolas Flamel


## İstinadlar
Thyreophora

**** ()  sinfinə aid nəsli kəsilmiş heyvan dəstəüstü.

Onlar otyeyən dinozavrlar olaraq Yuranın dövrünün sonları və Təbaşir dövrünün əvvəllərində yayılmışlar. Bura daxil dinozavrların üzərində bədən boyunca yayılmı xüsusi donqarlara malik olurlar.

## Təsnifatı
### Bölgü
* **Dəstə:** **[[Quşçanaqlılar]]** (*Ornithischia*)
** **†Altdəstə: Thyreophora** 
*** Cins: *[[Scutellosaurus]]*
*** Cins: *[[Tatisaurus]]*
*** †İnfradəstə: Stegosauria 
**** Fəsilə: *[[Huayangosauridae]]*
**** Fəsilə: *[[Stegosauridae]]*
*** †İnfradəstə Ankylosauria 
**** †Fəsilə Ankylosauridae 
**** †Fəsilə: Nodosauridae

### Kladoqramma
Kladoqrammanı Riçard Tompson tərəfindən 2011-ci ildə təşkil edilmişdir:

## İstinadlar
Boxum Rur Universiteti

**Boxum Rur Universiteti** () — Almaniyanın Boxum şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1962-ci ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Utrext Şəbəkəsinin üzvüdür.

## Şəkilləri


Bochum-100406-11925-Astronomie.jpg|
IPA Anbau.jpg|
Uni Bochum ubahn.jpg|
Querforum-West.JPG|



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
İoniya bərqvuranı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açıq halda 40-50 mm-dir. Ön qanadların xarici kənar boyunca ensiz qonur haşiyə keçir. Qanadların ümumi rəngi narıncı, əsası tünddür. Ön qanadların yuxarı küncündə bir neçə ağ ləkə vardır. Qanadların yığmış vəziyyətdə budaqda oturmuş kəpənək rənginə və formasına görə saralmış, quru yarpağı xatırladır.

## Yayılması
Kiçik Asiya, Türkiyə, Şimali İran, Cənubi Qafqazda rast gəlinir. Azərbaycanda Zəngəzur və Dərələyəz silsiləsinin cənub yamaclarında yayılmışlar.

## Həyat tərzi
Kserofil kol bitkiləri olan yamaclar və ya seyrək meşəliklər, tək-tək hallarda yolların kənarı. Kəpənəklər may–iyun aylarında uçur, günün isti vaxtında yol üstünə, bulaq və gölməçə yanına qonurlar, ağacların aşağı budaqlarıüzərinə daha çox dağdağan və söyüd ağaclarına qonmağı xoşlayırlar. İyunun axırında elə həmin budaqlara yumurta qoyurlar. Tırtıllar iyulda və avqustun əvvəlində söyüd yarpaqları ilə qidalanır və sonradan müxtəlif sığınacaqlarda puplaşır və qışlayırlar. İldə bir nəsil verir. Puplar üzərində parazitlik edən təbii düşmənləri Chalcidae fəsiləsindən olan xırda zarqanadlılardır.

## Sayı
R. Əffəndi tərəfindən 5 kəpənəyi qeydə alınmışdır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Ağacların qırılması, ot çalımı kəpənəyin sayına ciddi təsir göstərir. Avtomobillərdən çıxan zərərli qazlar da yol kənarlarında rast gəlinən gəlinən ioniya bərqvuranının populyasiya sıxlığına mənfi təsir göstərir. Həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən ovlanması da kəpənəyin sayını azaldan amillərdəndir.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ının I nəşrinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Saravak

**Saravak** — Kalimantan adasında yerləşən Malayziyanın iki ştatından biri. Ştat həmçinin Sabah, Sinqapur (1965-ci ildə Malayziyadan ayrılıb) və Malaya federasiyası ilə yanaşı Malayziya federasiyasının yaradıcılarından biridir. Bu ərazi Malayziya yarımadasının ştatlarından kənarda qaldığına görə xüsusi muxtariyyət hüququna malikdir. İndiki dövrdə ştat *Bumi Kenyalang* (kərgədan quşlarının torpağı) kimi tanınır.

Ştat müstəqil Bruney dövlətinin ətrafını əhatə etməklə bərabər, cənubdan İndoneziya dövləti ilə, şimal-şərqdən Sabah ştatı ilə sərhədlərə malikdir. Saravak Kalimantan adasının şimal-qərbində yerləşir. Ştatın inzibati mərkəzi əhalisinin sayı 700,000 olan Kuçinq şəhəridir. Saravakın əsas şəhərləri Miri, Sibu və Bintuludur. 2010-cu il sıyahıyaalmasına əsasən ştatın əhalisi 2,420,009 nəfərdir.

## İstinadlar
Bərqvuran

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Əsasən elə də iri kəpənəklər deyil. Ön qanadları sarı-qırmızı rəngdə olsa da, üzərində nöqtələr vardır. Arxa qanadları sarı-qəhvəyi olur.

## Növləri
* *[[Thaleropis ammonia]]* (Herrich-Schäffer 1851)
* *[[Thaleropis ionia]]* (Fischer von Waldheim & Eversmann 1851)
* *[[Thaleropis jonina]]* (Kind 1856)
* *[[Thaleropis kilusa]]* (Smith 1891)
* *[[Thaleropis trigona]]* (Holland 1892)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kedah

**Kedah**— Malayziya yarımadasının şimal-qərb hissəsində yerləşən Malayziya ştatı. Ştatın ərazisi ümumilikdə 9,000&nbsp;km²-dir . Kedah materik hissə və Lanqkavi arxipelağından ibarətdir. Materik hissəsi nisbətən hamar relyefə malikdir və düyü becərilməsi üçün istifadə olunur. Lanqkavi adalardan ibarət arxipelaqdır və ərazisinin çox hissəsində məskunlaşma yoxdur.

Kedah Tailandın Yala və Sonqkhla əyalətləri ilə beynəlxalq sərhədlərə malikdir. Ştat həmçinin şimaldan Perlis, cənubdan Perak, cənub-qərbdən Pinanq ştatı ilə həmsərhəddir.

Ştatın inzibati mərkəzi Alor Setardır. Digər əsas şəhərlər materik ərazisində yerləşən *Sunqai Petani və Kulim*, arxipelaq ərazisində yerləşən *Kuahdır*.

## Xarici keçidlər
*Kedah - Virtual Malayziya 
*Turizm Malayziyada – Kedah 
*Lanqkavi rəsmi sayt
Stygimoloch

**Stiqimoloh** () — Pachycephalosauridae fəsiləsinə daxil olan dinozavr cinsi. Cinsə yalnız bir növ daxildir. Onllar 115–108 milyon il əvvəl ABŞ ərazisində yayılmıdırlar.

Onların ilk dəfə qalıqları Çikaqoda 1957-ci ildə aşkarlanmışdır. Qalıqlar arasında dişlər aşkarlanmışdı. Əslində isə bu dişllər yırtıcı Deynonixlərə mənsub imiş. Onlar isə ot yeyən canlılar olmuşlar. Başın üst hissəsində buynuzları olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sultan Bədiüzzaman mirzə Səfəvi

**Bədiüzzaman Səfəvi** — Səfəvi şahzadəsi. I Şah İsmayılın ən kiçik oğlu və görkəmli sərkərdə Bəhram Mirzə Səfəvinin oğlu.

## Həyatı
Bədiüzzaman Mirzənin İbrahim Mirzə və Sultan Hüseyn Mirzə adlı iki qardaşı olmuşdur. Onların ataları Bəhram Mirzə Səfəvi 1549-cu ildə vəfat etmiş, bundan sonra Bəhram Mirzənin qardaşı və Səfəvi şahı I Təhmasib qardaşının övladlarını öz himayəsinə götürmüşdür. Hətta I Təhmasib Bədiüzzaman Mirzəni öz oğlu elan etmişdir. Bundan sonra o, 1557-ci ildə Sistanın hakimi təyin edilmiş və Təhmasibin qızı Pərixan xanım ilə evlənmişdir. Lakin Pərixan xanım Təhmasibin ən sevimli qızı olduğuna görə ona əri ilə birlikdə Sistana getmək icazəsi verilməmişdir. Həmçinin bəzi qaynaqlar da bildirir ki, Pərixan xanım Bədiüzzaman Mirzə ilə sadəcə nişanlanmış, amma evlənməmişdir. Shohreh Gholsorkhi bu son iddianı daha məntiqli olduğunu bildirir. İddialara görə, Pərixan xanım Sistanda evlilik həyatındansa atası ilə yanaşı paytaxtda bürokratik həyatı seçdiyi üçün evlilik daha da uzağa getməyib. 

I Təhmasib 1576-cı ildə vəfat edir. O, sağlığında özünə varis seçməmişdi, buna görə də, taxt uğrunda oğlu Heydər Mirzə ilə İsmayıl Mirzə arasında mübarizə başlayır. Taxta keçən İsmayıl Mirzə bir müddət keçdikdən sonra yerinə iddialı ola biləcək bütün sülalə üzvlərini öldürtməyə başlayır. Bu prosesin bir hissəsi kimi 26 mart 1577-ci ildə Bədiüzzaman Mirzə Qəndəharda II İsmayılın əmri ilə öldürülür.

## Ailəsi
* Bəhram Mirzə - 1575-ci ildə doğulmuşdu. II Şah İsmayıl tərəfindən öldürülmüşdür.
* qızı Zivər Sultan - 1591-ci ildə Loristan hakimi Şahverdi xan ilə evlənmişdi.
Bundan başqa, Səfəvilərin Hindistan qolunun əsası onun qardaşı Sultan Hüseyn Mirzənin soyundan gələnlər tərəfindən qoyulmuşdur. Hüseyn Mirzənin oğlu Rüstəm Mirzə Böyük Moğol imperiyasına köçmüş, özü və özündən sonrakı övladları bu imperiyada mühüm vəzifələrdə çalışmışdırlar.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Aedophron phlebophora

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açılmış halda 25–30 mm-dir. Ön qanadları naxışsız olub, zəif şəkildə sarımtıl-qırmızıdır, damarları tünd qırmızı şüaya oxşayır, bu da kəpənəyə gözəl görkəm verir.

## Yayılması
Kiçik Asiya, Türkiyə, Suriya, Yunanıstan, İran, Qafqaz ərazilərində yayılmışlar. Azərbaycanda isə Naxçıvan Muxtar Respublikasında və Talış dağ-səhra ərazisində məhdud halda təsadüf edilir.

## Həyat tərzi
Kserofit dağlıq stasiyalarda. Yaşayış tərzi və qidalandığı bitkilər məlum deyil. Kəpənəyi iyunun əvvəllərindən iyulun axırlarına qədər uçur.

## Sayı
Azsayda təsadüf edilir, cəmi 4 kəpənəyi tutulmuşdur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bulbazavr

— iki növlü çəmən/zəhər Pokemon növü. Milli Pokedexdə ilk Pokemon və eyni vaxtda Kanto və Fieo Pokedexində də ilk Pokemondur. Kanto ərazisində 3 başlanğıc Pokemonundan biridir oyunçu eyni vaxtda Çarmendr və Skörtllə də oyuçu tərəfindən seçilə bilər. Həm Pokemon; Red, Green, Blue həm də FireRed və LeafGreendə başlanğıc Pokemonu olaraq seçilə bilər. Eyni vaxtda HeartGold və SoulSilverdə onu əldə etmek nişanlar aldıqdan sonra və Red(reqibini)i məğlub etmək lazımdır. Bulbazavr səviyyə 16 da İvyzavr, İvyzavr da səviyyə 32 də Venuzavra çevrilir.

## Fizioloji
**Bulbazavr** göy-yaşıl ləkəli qurbağa və gənc bir dinozavr bənzəri pokemondur.Gözləri parlaq qırmızıdır,ancaq bu Pokemonun ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti arxasında soğan bənzəri bir çiçək soğanı olmasıdır.Bu çiçək soğanı doğumda anası tərəfindən toxum olaraq kürəriyində tikildiyində pokemonla birlikdə simbiotik əlaqə içərisində böyüyər.Əksinə Parasın arxasında böyüyən parazitar tchukaso göbələk içinə doğru inkişaf yalnız evrimləşirkən Parasekt olduğunda inkişaf,Bulbazavrın çiçək soğanı həm simbiotik əlaqəylə böyüyər həm də onabir çox fayda təmin edir.Bulbazavr səhərlər çiçək soğanına işıq anbarlar və gecələri bunu istifadə edirlər.Çiçək soğanı eyni vaxtda onun qida ehtiyacını təmin edir.Ümumiyyətlə dörd ayaq üzərində getməsinə baxmayaraq gənc bir Bulbazavr arxa ayaqları üzərində çixa bilər.Çiçək soğanı evrimləşincə ağırlaşır və buna görə Bulbazavr bu qabiliyyətini itirir.Bu da sonra təkamülü sürətini itirilməsinə səbəb olur.
Naxışlı dırmanantəlxə

**Naxışlı dırmanantəlxə** () — Suilanıkimilər fəsiləsinə, Dırmanan təlxələr cinsinə aid növ.

## Görünüşü
Uzunluğu 1,5 m, quyruğu isə bir qayda olaraq 17–30 sm olur. Boğaz nahiyəsində pulcuqları yumşaqdır. Boğaz nahiyələri bozumtul və ya sarı olur, üzəri isə qırmızı naxışlarla örtülü olur. Üzəri bozumtul rəngə çalır. Bəzən qara rəngdə olan nümayəndələri də olur.

## Yayılması
Onlara Koreya, Monqolustan, Şimali Çin, Orta Asiya (Qırğızıstan, Tacikistan, Özbəkistan, Türkmənistan), Qazaxıstan), Rusiya (Sibir, Başqırdıstan, Orenburq vilayəti və Samara vilayəti), Ukrayna, Şimali İran, Əfqanıstan və Cənubi Qafqaz (Azərbaycan, Gürcüstan) ərazilərində yayılmışlar. Yarımnöv əmələ gətirmir.

## Həyat tərzi

Naxışlı təlxələr bir çox şəraitlərə uyğunlaşa bilmişlər. Səhralar, yarımsəhralar, iynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdə yayıla bilirlər. Üstəlik Tuqay meşələri, qamışlıqlarda, bataqlıqlarda, soranlıq və Takır, barxanlarda belə rast gəlinir. 3600 m hündürlüyə malik ərazilərdə belə görünürlər.

Qidalanmasına gəldikdə kiçik gəmiricilər, balıqlar, cücülər, özlərindən daha balaca ilanlar və quşlarla qidalanırlar. Şikarlarını baş hissədən udurlar. Bəzən quş yuvalarına girərək onların yumurtalarını udurlar. Naxışlı dırmanantəlxələr arasında kannibalizm belə müşahidə edilir. 

Gündüz həyatı sürür. Qışlama sentyabr-oktyabrdan aprel ayına qədər davam edir. Cənub ərazilərdə isə fevralda belə onları görmək olar. Cütləşmə dövrü aprel-may, bəzən isə iyun ayına qədər davam edir. 5–25 olmaqla yumurta qoya bilirlər. Onların hətta kollektiv yumurta qoyması qeydə alınmışdır. Bu kollektiv yuvalarda 120 yaxın yumurta aşkarlanmışdır. Balalar iyuldan sentyabr ayına qədər yumurtadan çıxırlar. Onların 18–25 sm uzunluğa və 2,8–9,3 q çəkiyə malik olurlar. İlk olaraq yetkin fərdlər qışlamağa gedir.

## Həmçinin bax

* Cənubi Qafqaz dırmanantəlxəsi
* Eskulap dırmanantəlxəsi
* Pallas dırmanantəlxəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxışlı dırmanantəlxəsi
Selanqor

**Selanqor** — Malayziyanın 13 ştatından biri. Ştat Malayziya yarımadasının qərb sahilində yerləşir və qərbdən Malakka boğazı, cənubdan Neqeri Sembilan, şərqdən Pahanq, şimaldan Perak ştatları ilə sərhədə malikdir. Ştat Kuala Lumpur və Putracaya federal ərazilərini əhatə edir.

Ştatın inzibati mərkəzi Şah Alamdır, lakin ştatı idarə edən sultanın iqamətqahı Klanq şəhərində yerləşir. Selanqor ştatında daha bir əsas şəhər 20 iyun 2006-cı ildə şəhər statusu verilmiş *Petalinq Cayadır*.

Selanqor ştatı Ümumi daxili məhsulun həcminə görə Malyziyada ən böyük iqtisadiyyata malikdir. Malayziyanın ümumi daxili məhsulunun 23%-ni təşkil edən ştatın 2010-cu ildəki ÜDM-un həcmi təxminən 42 milyard ABŞ dolları həcmində olmuşdur. Selanqor həmçinin yaxşı infrastruktura eləcə də magistral yolları və nəqliyyatına görə Malayziyada ən çox inkişaf etmiş ştatdır. Selanqor ştatı Malayziyada ən çox əhali yaşayan ştat olmaqla yanaşı, yüksək həyat səviyyəsinə və yoxsulluğun sayının ən aşağı göstəricilərinə malikdir.

## İstinadlar
Loxagrotis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan yarımcinsi.

## Növ
* *[[Dichagyris acclivis]]* (Morrison, 1875)
* *[[Dichagyris albicosta]]* (Smith, 1888)
* *[[Dichagyris capnota]]* (Smith, 1908)
* *[[Dichagyris grotei]]* Franclemont & Todd, 1983
* *[[Dichagyris kyune]]* (Barnes, 1904)
* *[[Dichagyris neoclivis]]* (Smith, 1888)
* *[[Dichagyris proclivis]]* (Smith, 1888)
* *[[Dichagyris salina]]* (Barnes, 1904)
* *[[Dichagyris socorro]]* (Barnes, 1904)
* *[[Dichagyris timbor]]* (Dyar, 1919)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Saleh Əliyev

**Saleh Məmməd oğlu Əliyev** () — Sovet–Rusiya tarixçi alimi, şərqşünas–iranşünas, tarix elmləri doktoru, professor.

## Həyatı
Saleh Əliyev 13 dekabr 1929–cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini bitirdikdən sonra 1947–ci ildən 1952–ci ilədək Bakı Dövlət Universitetində Şərqşünaslıq fakültəsinin Fars dili bölməsində ali təhsil alıb. 1955–ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda aspiranturaya qəbul olunmuş, dissertasiyasının uğurlu müdafiəsindən sonra Moskvada qalaraq ömrünün sonunadək həmin elmi–tədqiqat institutunda çalışmışdır.

## Kitabları
* Neft və XX əsrdə İranın ictimai – siyasi inkişafı. Moskva, 1985, 302 s. 
* Müasir İran: arayış kitabçası. Moskva, 1993, 428 s. 
* İranın tarixi: XX əsr. Moskva, 2004, 643 s. ISBN 9785936750755 

## İstinadlar
Do Ya Do Ya (Wanna Please Me)

**Do Ya Do Ya (Wanna Please Me)** – Samanta Foks tərəfindən 1986-cı ildə ifa edilmiş mahnıdır.

## Komplizasiyaların siyahısı
; **12" Vinyl** UK (0577346)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Vixen Mix)" (6:13)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Extended Version)" (5:18)

; **12" Vinyl** DE (6.20627 AE)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Foxy Mix)" (6:13)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Extended Version)" (5:18)
#"Drop Me A Line" (3:48)

;**12" Vinyl** US (1033-1-JD)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Extended Version)" (5:18)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (7" Version)" (3:48)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Vixen Mix)" (6:13)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me) (Instrumental Version)" (3:48) 	
#"Want You To Want Me" 	(3:30)

;**7" Vinyl** UK (FOXY 2)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me)" (3:48)
#"Never Gonna Fall In Love Again" (5:10)

;**7" Vinyl** CAN (1031-7-J)
#"Do Ya Do Ya (Wanna Please Me)" (3:48)
#"Want You To Want Me" (3:30)
 
## Hit-paradlarda mövqeyi

## İstinadlar
Dichagyris musiva

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açılmış halda 38-44 mm-dir. Rəngi qırmızımtıl-qəhvəyi olub, qara pulcuqlarla qarışıqdır. Kostal kənar açıq-sarı (krem) rəngindədir. Pazşəkilli ləkə aydın görünmür. O, ya yayılmış halda olur, ya da bir neçə qara pulcuq şəklində görünür. Eninə uzanan 1-ci zolaq görünmür, 2-ci eninə zolaq qaradır. Qanadın əsaında yerləşən yumuru ləkənin ortası qara olub, qanadın kostal kənarı ilə dövrələnmiş və nazik zolaq şəklində yumuru ləkənin altına qədər uzanır. Böyrəkşəkilli naxış bozumtul-qəhvəyi rəngdə olub, açıq rəngli xətlə haşiyələnmişdir. Arxa qanadı bozumtul açıq-sarı rəngdədir. Kənarları sarı saçaqlarla əhatələnmişdir.

## Yayılması
Avropa, Sibir, Monqolustan, Qazaxıstan, Orta və Mərkəzi Asiya, Çin, Yaponiya, Azərbaycanda Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi və dağlıq meşələri, Lənkəranın dağ-səhralıq yerləri.

## Həyat tərzi
Dağətəyi və dağ meşələrinin açıqlıqları. Dağ-səhrasının tuqay meşələri. Həyat tərzi tam öyrənilməmişdir. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Yumurtasını torpağa qoyur. Kəpənəyi iyunun əvvəllərində sentyabra qədər uçur. Yaşlı tırtılların rəngi sarımtıl-yaşıl rəngdə olub, may və sentyabrda qatıqotu, kasnı və digər ot bitkiləri ilə qidalanır.

## Sayı
Cəmi 3 kəpənəyi Zuvandın Qasmalyan kəndindən sentyabrın əvvəlində işıqdan tutulmuşdur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması ilə yoluxması.

## Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yaşayış yerlərini qorumaq və kəpənəklərin toplanmasını qadağan etmək.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əgər sabah açılsa (novella)

**Əgər sabah açılsa** () — Sidni Şeldonun 1985-ci ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Review — If Tomorrow Comes by Sidney Sheldon
Labuan

**Labuan** — Malayya Federasiyasının tərkibinə daxil olan federal ərazidir. Ərazi tərkibinə bir neçə ada daxildir ki, bunlarda əsas Labuan-ın indinki adını daşıyır.

İnzibati mərkəz — Bandar-Labuan şəhəridir.

## İstinadlar
Zamanın qumları

**Zamanın qumları** () — Sidni Şeldonun 1988-ci ildə yazdığı romandır.

## Ədəbiyyat
* Sidney Sheldon, The Sands of Time, published by Grand Central Publishing (1988) ISBN 978-0-446-35683-1.
Erfurt Universiteti

**Erfurt Universiteti** () — Almaniyanın Erfurt şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1389-cu ildə qoyulmuşdur. 1815–1993-cü illərdə fəaliyyət göstərməmişdir. 1994-cü ildə fəaliyyəti yenidən bərpa edilmişdir.

## Şəkilləri


Eingangsbereich der Universität Erfurt.jpg|
Audimax der Universität Erfurt.jpg|
LG4-Erfurt.JPG|
Verwaltungsgebaeude der Uni Erfurt (Abteilung Studium und Lehre).jpg|



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Maskasız sima

**Maskasız sima** () — Sidni Şeldonun 1970-ci ildə yazdığı romandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sydney Sheldon The Naked Face Pinterest.com
Fresno (miniserial, 1986)

**Fresno** () - 1986-cı ildə çəkilmiş miniserialdır. Mini-serial komediya janrında çəkilmişdir.

## Xarici keçidlər
*
Gecə yarısının özgə tərəfi

**Gecə yarısının özgə tərəfi** () — Sidni Şeldonun 1973-cü ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Sydney Sheldon The Other Side of Midnight Goodreads.com
Güzgüdə özgə

**Güzgüdə özgə** () — Sidni Şeldonun 1976-cı ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Sydney Sheldon A Stranger in the Mirror Goodreads.com
Qan xətti (novella)

**Qan xətti** () — Sidni Şeldonun 1977-ci ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Sydney Sheldon Bloodline Goodreads.com
Manipur

**Manipur** - Hindistanın şimal-şərqində yerləşən ştat. İnzibati mərkəzi İmfal şəhəridir. Şimalda Naqalend, cənubda Mizoram, qərbdə Assam, şərqdə isə Myanma ilə həmsərhəddir. Ştatın digər adları **Kangleipak** və ya **Sanaleibak**-dır.

Manipur 2500 ildən artıq müddətdə Asiyanın iqtisadi və mədəni kəsişmə nöqtəsi olmuşdu.

## Tarixi
Manipur krallığı cənub və cənub-şərqi Asiyadakı mövcud olmuş yüzlərlər krallıqdan biri olmuşdu. Qədim Manipurun tarixi e.ə. 50-ci illərə qədər uzanır. O vaxtlar Manipur Naqalend, Mizoram və Assamın da bəzi hissələrini öz tərkibində birləşdirirdi. Manipurun ilkin tarixi haqqında yazılı mənbə yoxdur.

Manipur on yeddinci əsrdə Britaniya İmperiyasının əsarətinə keçmişdi. Avropalılar ilk dəfə yerli əhalinin oynadığı polo oyunun görmüş və bu oyunu özlərinə götürmüşdülər. İkinci dünya müharibəsi ərzində Manipurda Yapon ordusu və ingilis-hind qüvvələri arasında qanlı döyüşlər baş vermişdi. 
## Demoqrafiya
2011-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə Manipurda 2855794 nəfər əhalisi vardır. Bunlardan 1438586 nəfər kişi,  1417208 nəfər qadındır. Hə4 100 kişiyə 985 qadın düşür.

### Din
Ştatda ən geniş yayılmış din Hinduizmi (41.39%) ondan bir qədər az tərəfdarı olan Xristianlıq (41.29%) və İslam (8.40%) izləyir. Bundan başqa ştatda Sanamahizm, Buddizm(0.25%) və digər yerli xalqlara aid dinlərə də sitayiş edənlər vardır.

## İnzibati bölgü

Manipur 9 rayondan ibarətdir :

## İstinadlar
Gecə yarısının digər tərəfi (film)

**Gecə yarısının özgə tərəfi** () — 1977-ci ildə çəkilmiş ABŞ filmi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Müzəffər Hüseyn Mirzə

**Müzəffər Hüseyn Mirzə Səfəvi —** Sultan Hüseynin ikinci oğlu.

## Həyatı
1562-ci ildə, Qəndəharda doğulmuşdu. Xüsusi təhsil almışdı. 1578-1595-ci illərdə Qəndəhar hakimi olmuş, 1594-cü ildə Qəndəharı I Əkbərə təslim etmişdi. Buna görə də Əkbər şah tərəfindən "Fərzənd" (Oğul) titulu və mənsəbdarlıq verilmişdi. 5000 zat və 4000 səvarı vardı. 1599-cu ildə istefaya çıxaraq Dehliyə köçdü və ömrünün axırınacan orada yaşadı. 1603-cü ilin oktyabrı elə orada vəfat etdi və basdırıldı. Molla Heydər Xisali kimi şairlərə hamilik etmişdi. Sambhal şəhəri onun irsi mülkü idi. Səfəvilər nəslinin Hindistan qolu onun sayəsində ən güclü ailələrdən biri oldu.

## Ailəsi
Əvvəlcə Məlik Mahmud xan Sistaninin qızı ilə, daha sonra isə Mirzə Süleyman Bədəxşanlının qızı ilə evlənmişdi. Övladları:
* Mirzə Bəhram Səfəvi - Kutç sərdarı
* Mirzə Heydər Səfəvi 
* Mirzə Əlqas Səfəvi
* Mirzə Təhmasib Səfəvi
* Mirzə İsmayıl Səfəvi
* İffət Cahan Banu - Cahangir şahın oğlu Pərviz Mirzə ilə evləndi.
* Nəvab Qəndəhari Bəyim - Cahan şah ilə evləndi.

## İstinadlar
Tarla ayıcası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Qanadları açılmış halda 50–54 mm-dir. Ön qanadlar tünd qara rəngdədir, üzərində 8 iri sarımtıl-ağ rəngli ləkələr vardır. Bunlardan zirvəyə yaxın ləkələr iri və yumru, əsasına birləşən ləklər isə pazşəkillidir. Arxa qanadları narıncı rəngdədir. Hər iki qanadın zirvəsi ön qanadların rəngi kimi tünd qaradır. Bunun altında iki yumru qara ləkə, əsasına yaxın bir kiçik qara ləkə yerləşir. Baş və döşün üzəri sıx qara rəngli tükcüklərlə örtülüdür. Qarıncığı qırmızımtıldır, hər buğum üzərində çox kiçik qara nöqtələr vardır.

## Yayılması
Cənubi və Orta Avropa, Rusiya, Qafqaz, Kiçik Asiya, Türkmənistan və Şimali Afrika ərazisində rast gəlinir. Azərbaycanda isə Abşeron, Şirvan düzənliyi, Lənkəranda Xəzər dənizi sahillərində Və Talışın dağ-səhra hissəsində və Naxçıvan MR.

## Həyat tərzi
Düzənliklərdə və dağ-səhra kserofit biotoplarda yaşayır. Kəpənəkləri iyun-iyul aylarında uçur. Tırtılları payız və yazda bağayarpağı, gicitkan, boymadərən, çiyələk və s. ot bitkiləri üzərində yaşayır.

## Sayı
Azsaylıdır. 2 kəpənəyi Talışdan tutulmuşdur.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşadığı biotopların əkin üçün istifadə olunması, həvəskar kolleksiyaçılar tərəfindən toplanması.

## Qorunması üçün məsləhət görülən tədbirlər
Yaşayış yerlərində yasaqlıq təşkil etmək, biologiyasını ətraflı öyrənmək, süni surətdə artıraraq təbiətə buraxmaq lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Corc Seyl

**Corc Seyl**(; ) — ingilis şərşünası, tərcüməçisi.

## Həyatı
Corc Seyl 1697-ci ildə Kentdə doğulmuşdu. Atası London tacirlərindən Samuel Seyldir. Kenterberidəki Kings Schoolda təhsil gördü. Hüquq təhsilinin ardından qısa bir müddət vəkillik etdi. 1720-ci ildə Society for the Promoting Christian Knowlədgea (SPCK) bağlı Inner Templə adlı instituta daxil oldu. İlk Ərəbcə təhsilini, Zəburun və İncilin Ərəb dilinə tərcüməsinin hazırlanması üçün Antakya patriki tərəfindən Londona göndərilən keşiş Süleyman əs-Sadidən (Salamo Negri) aldı. İngiltərə kralının mütərcimi Suriyalı xristian Dadichi ilə Ərəbcənin ləhcələri üzərinə incələmələr apardı. Volter, Fəlsəfə lüğətindədə Seylin Ərəblər arasında iyirmi il qaldığını söyləməkdəysə də bunun doğru olmadığı bildirmişdir. Kitablarına düşdüyü qeydlərdən və apardığı çalışmalardan Salenin İbranicəni bildiyi anlaşılır. Sale, 1726–1734-cü illər arasında Society for the Promoting Christian Knowledgeın hazırlatdığı İncilin Ərəb dilinə çevrilməsi işinə qatıldı və bu cəmiyətin hüquq işlərini apardı. Bu arada Quranın İngiliscəyə tərcüməsi çalışmalarını sürdürdü. Ərəbcə, Farsca və Türkcə əlyazmalardan ibarət bir kitabxana qurdu.

Corc Seyl 13 noyabr 1736-cı ildə həyat yoldaşını və beş uşağənı böyük bir iqtisadi sıxıntı içində buraxaraq Londonda öldü. Kitabları Oxford Universitəti müəllimlərindən rahib Thomas Hunt tərəfindən Radcliffe kitabxanası üçün satın alındı. Bu kitablar daha sonra Oxford Universitətindəki Bodleian Libraryə gətirildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xuana İnes de la Krus

**Xuana İnes de la Krus**(; ) — Meksika şairəsi.

## İlk illəri
Dona İnes de Asbaxe i Ramires de Santilyana 1648-ci ildə Mexiko şəhəri yaxınlığında doğulmuşdur. İspanəsilli meksikalı olan o, ispan məmur Don Pedro Manuel de Asuaxe i Varqa-Maçukanın nikahdan kənar qızı idi. 2 dekabr 1651-ci ildə İnes adı ilə xaç suyuna salınmışdır.

## Fəaliyyəti
Xuana yazıçı, filosof, bəstəkar, şair olmuşdur. İspan qızıl dövründə verdiyi töhfələri səbəbilə "Onuncu muza" və "Amerika feniksi" ləqəbləri ilə tanınmışdır. "Birinci yuxu" adlı fəlsəfi silvanın müəllifi olmuşdur. Onun "Kastalida daşqını" adlı ilk sevgi poeziyası əsəri İspaniyada nəşr olunmuşdur. 1680-ci illərdə yazdığı "Axmaq kişilər" əsəri Amerika yazılmış ilk proto-feminist əsərlərdən biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# . Чежегова И. Хуана Инес де ла Крус. Десятая муза. "Художественная литература", Москва, 1966, с.4–5.
# . Кутейников В.Н. Литература испано-португальских колоний в Америке. "История всемирной зарубежной литературы", Москва, "Наука", 1987, т.4, с.555.
# . http:// www.stihi – rus.ru/love/kruz1.htm
Məzar

**Məzar**, **qəbir**, və ya **başdaşı** — İnsanların ölərkən basdırıldığı yer. Məzarların toplu olaraq olduğu yer isə məzarlıq və ya qəbiristanlıq adlanır.

## Qəbrin növləri
	 
* Kurqan 
* Küp qəbir
	 
## Dinlərdə qəbir və dəfn
	 
Bir çox dinlərdə qəbir ölən insanın axirətə keçidi üçün mühüm mərhələ hesab olunur.
	 
## Həmçinin bax
	 
* Mumiya

## İstinadlar
T.N.T. for the Brain

**T. N. T. for the Brain** (azəricə "Beyin üçün Trinitrotoluol (TNT)) — 1996-cı ilde Enigma adından çıxarılmiş sinql. Bu sinql Le Roi Est Mort, Vive Le Roi! albomuna daxildir.

## İstinadlar
Şeyx Xacə Əlaəddin Əli

**Şeyx Xacə Əlaəddin Əli** — Şeyx Sədrəddin Ərdəbilinin oğlu.

## Həyat və fəaliyyəti
1391-ci ildə Səfəvi (Ərdəbil) hakimliyinin başçısı olmuş, şafii məzhəbindən şiəliyə keçmişdir. Şeyxin dövrü mürəkkəb siyasi dövrə təsadüf edirdi. Ankara savaşından sonra (1402) Əmir Teymur xeyli türk generalı və əsgəri əsir etmişdi. Onları qul kimi Səmərqəndə göndərmək istəyirdi. Əmir Teymur ilə Şeyxin yaxşı əlaqələri mövcud idi. . Odur ki, Şeyx buna izin vermədi və ondan əsirləri azad etməsini istədi. Əmir Teymur onun istəyini qəbul etdi və türkləri azadlığa buraxdı. Türklər Şeyxin sayəsində Ərdəbildə qaldı. Əmir Teymurun ölümündən sonra (1405) Şeyx Teymurilərə qarşı mövqeyini dəyişdi və müttəfiqləri ilə Əmir Teymurun böyük nəvəsinə - Mirzə Ömərə qarşı mübarizəyə başladı. Müttəfiqlər onu 1405-ci ildə Kür savaşında məğlub etdilər. Əsas Teymuri qoşunları Azərbaycandan qovuldu. Şeyx 1429-cu ildə, həccdən qayıdarkən Qüdsdə vəfat etmiş, Təbrizdə basdırılmışdır.

## Ailəsi
Sultan Cəlaləddin Hüseynin nəvəsi ilə evlənmiş, iki oğlu olmuşdu:
* Şeyx İbrahim
* Şeyx Cəfər

## İstinadlar
Şeyx İbrahim

**Şeyx İbrahim (Səfəvi)**  —  Ərdəbil hakimliyinin IV şeyxi.

## Ailəsi
Şeyx İbrahim Şeyx Əli ilə Qədəm xanımın böyük oğlu olmuşdur. Qədəm xanım Cəlari Şeyx Hüseynin nəvəsi idi.

## Hakimliyi
Şeyx İbrahim atasının sağlığında hakimiyyətə gəlmişdi və onun dövründə onun tabeliyində olan şiə əqidəli siyasi-hərbi səfəvi birləşmələrinin Qaraqoyunlulara müttəfiq olduğu aydın  sezilir. Metsoflu Tomas adlı erməni tarixçi XV əsrdə yazdığı "Teymur və onun xələflərinin tarixi" əsərində Şeyx İbrahimin də adını çəkir. 1440-1441-ci illərdə Cahanşahın Gürcüstan səfərində Şeyx İbrahimin qaraqoyunlular tərəfindən iştirak edir. Tarixçi yazır ki, Gürcüstan hökümdarı İsgəndərin Cahanşahı təhqir etməsi və təslim olmaması bu ölkəyə fəlakət gətirdi. Həmçinin erməni tarixçi əsərində maraqlı bir ifadə işlədir:"Budur Türkmənlər!...Biz ermənilər isə həmişə gürcülərə ümid bağlayardıq, kafirlər arasında öyünərdik, lakin bundan sonra məyus olduq və kafirlərin önündə dağılan qaldıq. Peyğəmbərin sözləri yerinə yetdi: insana ümid bağlayan insana lənət gəldi... Çarmıxa çəkilən, kilsə üçün canını verən Rəbb İsa Məsihdən başqa bizə kömək edəcək kimsə yox idi". Gürcüstanın təslimiyyətindən sonra Şeyx İbrahim Cahanşaha məsləhət gördü ki, kafirlərin dinimizi təhqirlərinə qarşılıq onları vassal etməklə yanaşı, cizyə və xəraca məruz qoysunlar. Bu məsləhət yerinə yetdi.

## Ölümü
Şeyx İbrahim ani xəstəlikdən 1447-ci ildə  vəfat edir. Məzarı Ərdəbildədir. Ölümündən sonra qardaşı Şeyx Cəfər və oğlu Şeyx Cüneyd arasında Ərdəbilə hakimiyyət üçün mübarizə başlamışdır.

## İstinadlar
Gecə yarısının xatirələri

**Gecə yarısının xatirələri** () — Sidni Şeldonun 1990-cı ildə yazdığı roman.

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon Memories of Midnight Goodreads.com
İshaq Rabin

**İshaq Rabin** () — İki dəfə İsrailin Baş naziri (1974–1977 və 1992–1995), İsrailin müdafiə naziri (1984–1990).

## Həyatı
İshaq Rabin 1922-ci il martın 1-də o zamanlar Fələstinin tərkibində olan Yerusəlimdə anadan olub. Onun ailəsi bir ildən sonra Təl-Əvivə köçmüşlər. Valideynləri qatı sionist və yəhudi dövlətinin yaradılmasını hədəfləyən kampaniyalarda fəal şəkildə iştirak etmişdirlər.

Rabinin komandanlığı ilə İsrail 1967-ci il iyunun əvvəlində Altı günlük müharibədə Misirə, Suriyaya, İordaniyaya sarsıdıcı zərbələr vurur. Rabin bir ildən sonra hərbi karyeradan imtina edib beş il Birləşmiş Ştatlarda İsrailin səfiri olur.

## Mükafatları
İshaq Rabin 1994-cü ildə Yasir Ərəfat və Şimon Pereslə birlikdə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.

## Ölümü
İshaq Rabinin qatili Eqal Amir dəfələrlə ona qarşı sui-qəsd etmək istəsədə son anda fikrindən daşınmışdır.

1995-ci il noyabrın 4-də Rabin Təl-Əvivdə Çar meydanında kütlə qarşısında çıxış edir. Rabinin nitqini eşitmək və ona dəstək verməkdən ötrü yüz min adam meydana yığışmışdı. Rabin nitqini sülh barədə sözlərlə bitirib camaatla vidalaşır və axşam saat 9.20-də öz maşınına doğru getməyə başlayır. Özünü rəsmi sürücülərdən biri kimi qələmə verən qatil Amir baş nazirin pilləkanla maşınların saxlandığı meydana necə endiyni görür. Beretta markalı altıpatronluq tapança ilə silahlanmış Amir sürətlə İshaq Rabinə doğru yaxınlaşır. Rabin maşına minmək anında beş metrdən də az məsafədə olan Amir baş nazirə üç dəfə atəş açır. Güllələrdən iksi Rabinin kürəyinə dəyir. O, yerə yıxılır. Üçüncü güllə cangüdən Yoram Rubinin sol əlinə dəyir. Yaralı cangüdən Rabini maşına qoyub böyük bir sürətlə yaxınlıqdakı xətəxanaya aparır. Həkimlərin bütün səylərinə baxmayaraq iki saat keçməmiş Rabin ölür.

1995-ci il noyabrın 6-da Yerusəlimdə Rabinin dəfni keçirilir. Birləşmiş Ştatların prezidenti Bill Klinton və dünyanın 40-dan çox aparıcı dövlət xadimi və siyasətçisi mərasimdə iştirak etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şeyx Cəfər

**Şeyx Cəfər** () — Şeyx Xacə Əlaəddin Əlinin ikinci oğlu. Səfəviyyə ordeninin de-fakto şeyxi. Şeyx Cüneydin qovulmasından Qaraqoyunlular tərəfindən şeyxliyə gətirilmişdi və 1460-cı ildə yerinə Şeyx Heydər keçmişdir.

## İstinadlar
Lobbizm

**Lobbizm**(—Lobbizm – ingilis sözü olan «lobbi»-dən yaranmış, «gəzintilər üçün qapalı yer, dəhliz, vestibül, kuluar» deməkdir.

## Ümumi məlumat

Hesab edilir ki, lobbizmin ənənələri, spesifik siyasi hadisə olaraq, Amerikada Vətəndaş müharibəsinin şöhrətli generalı – prezident Uliss Qrantın vaxtına gedib çıxır. Axşamlar bu prezident öz «komandası» ilə Vaşinqtonun otellərindən birinin xollunda dincəlməyə vərdiş etmişdi. Orada onun nazirləri, həmçinin də Senatorları müxtəlif adamlarla görüşür, xahişləri dinləyir və onları yerinə yetirməyə söz verirdilər. XIX əsrin ortalarında ABŞ-də termin xüsusi siyasi çalar aldı.

Lobbizmin mahiyyətinə iki əks yanaşma mövcuddur: bir tərəfdən o, ictimaiyyət və dövlət arasında vasitəçi fəaliyyət mexanizmi kimi; digər tərəfdən, ayrı-ayrı maliyyə-sənaye qruplarının və korporasiyaların maraqlarını irəliçəkmə məqsədilə qanunverici və icra hakimiyyəti üzvlərinin hərəkətləri ilə manipulyasiya etmə mexanizmi kimi nəzərdən keçirilir. Həm bu, həm də digər hallarda lobbizm siyasi həyatın ayrılmaz hissəsi olaraq çıxış edir.
Lobbizm müasir, sivil formalarda dövlət hakimiyyəti apparatına aşağıdan geniş istifadə edilən leqal təsir vasitəsidir. Lobbiçiliyin əsas vəzifəsi cəmiyyətin maraqlarına zidd olmayan ictimaiyyət və təşkilatların müxtəlif qruplarının spesifik maraqlarının qanunverici və normativ aktlarında nəzərə alınmasına nail olmaqdır. Bu, əslində klassik tərifi əks edir: lobbizm qanunverici və icra dövlət hakimiyyəti orqanlarına məqsədyönlü təsiretmə yolu ilə ayrı-ayrı təşkilatların və ictimaiyyətin müxtəlif qruplarının maraqlarının reallaşmasının xüsusi sistemi və praktikasıdır.

ABŞ-də 1946-cı ildən lobbi fəaliyyətinin qanuniləşdirilməsi haqqında federal qanun işləyir. Bu qanunun 308-ci maddəsinə əsasən, mükafat, yaxud digər fikirlə lobbist fəaliyyətini həyata
keçirən istənilən şəxs konqressdə mütləq qeydiyyata düşməli və yazılı surətdə, and içərək özü və maraqlarını lobbiləşdirdiyi şəxs ya da təşkilat haqqında məlumat təqdim etməli, öhdəliklərin yerinə yetirilmə müddətini, maliyyələşmə mənbələrini göstərməli,
hər kvartal maliyyə hesabatlarını verməlidir.

1953-cü ildə ABŞ-nın Ali Məhkəmsi bu qanunun işləməsini dəqiqləşdirdi. Lobbiləşdirməyə, həmçinin KİV-də qanunvericilik aktının bəyənilməsi və yaxud ona qarşı çıxmaq məqsədi ilə
ödənmiş nəşr edilmələri də aid etdilər. Bundan başqa, Ali Məhkəmə təyin etdi ki, maraqlı şəxsin konqress üzvləri ilə görüşməsi də lobbist fəaliyyətidir.

Lobbistlərin statusu daim dəqiqləşdirilir. 1989-cu ildən istefaya çıxmış yüksək vəzifəli məmur və konqressmenlərə bir il ərzində lobbi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağandır. 1994-cü ildə
ABŞ-nin Maliyyə Nazirliyi ilə dərc edilmiş sənəddə deyilir ki, federal səviyyədə və ştat səviyyəsində hadisələrin gedişatını «izləmək» üçün məsələn, qəzet və jurnalları gözdən keçirmək üçün tutulmuş adam hələ lobbi fəaliyyəti ilə məşğul olmur. Lakin elə ki,
o, qanunvericiliyə təsir etmək məqsədilə tədqiqat işi üçün məqalələri kəsib ayırır və tikir, o dəqiqə lobbiyə çevrilir.
Qətl gününün mühakiməsi

**Qətl gününün mühakiməsi** () — Sidni Şeldonun 1991-ci ildə yazdığı romandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon The Doomsday Conspiracy Goodreads.com
Goravan səhrası

**Goravan səhrası** () — Ermənistanın Ararat mərzi ərazisində Vedi və Goravan şəhərlərindən cənubda yerləşir. Səhra əsasən qumluqlarda ibarətdir. Səhra dəniz səviyəsindən 900–950 metr yüksəklikdə dağların arasında yerləşir. Səhranın ərazisində küləklərin fəaliyyəti nəticəsində qum düynləri əmələ gəlir.

Səhranın ümumi sahəsi 250–300 ha təşkil edir. Səhranın şərqində Urs sisiləsi yerləşir Səhranın yaxınlığında Ermənistan dövləti tərəfindən təşkil olunan "Goravan qumları" adlı yasaqlıq yaradılmışdır.

## İqlimi
Maksimal minimum −25°S, maksimum temperatur isə 42°S. olur. İlin 200–220 günü səhraya yağıntı düşmür. Qış dövrü noyabrdan martın əvvəllərinə qədər davam edir. İl ərzində 100–280 mm yağıntı müşahidə edilir. Yanvar ayınıda orta temperatur −4°S olur. Yazda temoeratur 26°S olmaqla bərabər, 10–15 mm arası yağıntı düşür. Yay ayları isə hava daha isti və quraq keçir. Orta illik temperatur 12°S təşkil edir. Səhra ilk baxışdan yarımsəhraya bənzəyir.

## Canlılar aləmi
### Flora
Səhra ərazisi əsasən yarımsəhra və səhra bitkiləri yayılmışdır. Ərazi boyunca 39 fəsiləyə, 125 cinsə və 160 növə yaxın bitki yayılmışdır. Onlarda 12 növü qırmızı kitaba daxil olmuşdur. Bitki örtüyü baxımından elə də kasıb adlandırmaq olmaz. Əsasən səhra şəraitinə uyğunlaşmış susuzluğa davamlı bitkilər üstünlük təşkil edir.

### Fauna
Səhra ərazisində 27 fəsiləyə, 33 cinsə daxil olan 36 növ yayılmışdır. Səhrada fauna nümayəndələrindən İlanlar, Əqrəblər, Kərtənkələlər, Qartallar, Tısbağalar və digər canlıların nümayəndələrinə rast gəlmək olar.

## İstinadlar

## Mənbə
* Annotated listing of protected areas of Armenia 
* Biodiversity of Caucasus region 
* Conservation Program for Persian Toad Headed Lizard
* Tadevosyan's Herpetological Resources
Səhər, günorta və gecə

**Səhər, günorta və gecə** () — Sidni Şeldonun 1995-ci ildə yazdığı romandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon Morning, Noon And Night Goodreads.com
Orxon çayı

**Orxon çayı** (, , ) — Monqolustanda böyük tarixi-mədəni əhəmiyyəti olan çay. Çayın uzunluğu 1 124&nbsp;km-dir, Hövzəsinin sahəsi 132 835&nbsp;km2

## Coğrafiyası

Xangai dağlarından, 1 124 m yüksəklikdən başlayan Orxon çayı şimala tərəf axır və Rusiya sərhəddini keçmədən Selenqa çayı() ilə birləşərək Baykal gölünə tökülür. Çayın uzunluğu 1 124&nbsp;km-dir. Selenqa çayından 100&nbsp;km uzun olan Orxon çayı Kerulen çayından (1254&nbsp;km) sonra Monqolustanın ən uzun çayıdır.
 
Qış aylarında buzla örtülü olur. May və Sentyabr aylarında çayın təqribən 175&nbsp;km-lik hissəsi gəmiçilik üçün yararlı olur.

Orxon çayının sol tərəfindən Tola çayı(), sağ tərəfindən Eqoo çayıdır (). Bundan başqa Sarin () və Tamir () çaylarıda Orxon çayına birləşir.

## Tarixi-mədəni əhəmiyyəti
2004-cü ildə UNESCO tərəfindən 1220&nbsp;km²-lik sahəni əhatə edən Orxon vadisi Ümumidünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Orxon çayının tarixi əhəmiyyətli yerləri:
* Orxon abidələri
* Uyğur xaqanlığının paytaxtı Ordu-Balıq
* XIII əsrdə Monqol imperiyasının paytaxtı Qaraqorum
* 1586-cı ildə Qaraqorum şəhərində inşa edilən Erdene Zuu Buddizm monastrı
* Çay boyunda Hun tayfalarına aid qədim məzarlıqlar

## Maraqlı faktlar
1731-ci ildə çayın sahilində Erdeni-Zuu monastrı yaxınlığında Tsin imperiyası ilə Cunqar xanlığı arasında döyüş baş vermişdi. Əfsanəyə görə, Cunqarlar məbədə girən zaman,məbədin himayəçisi tərəfindən qovulur və girişdəki daş şirlər nərildəməyə başlayır. Qorxuya düşən Cunqarlar Orxon çayına tərəf qaçırlar və çayda boğulurlar .
## Həmçinin bax
* Orxon abidələri

## İstinadlar
Ən yaxşı çəkilmiş planlar

**Ən yaxşı çəkilmiş planlar** () — Sidni Şeldonun 1997-ci ildə yazdığı romandır.

## Xarici keçidlər
* Sidney Sheldon The Best Laid Plans Goodreads.com
İmfal Beynəlxalq Hava Limanı

**İmfal Beynəlxalq Hava Limanı** (BMAT: **IMF**, BHNA: **VEI**) - şimal-şərqi Hindistanın ikinci ən böyük hava limanı. İmfal şəhərindən 8 km cənubda yerləşir. İmfal Beynəlxalq Hava Limanı şimal-şərqi Hindistanı Banqalor, Dehli, Kəlkətə, Mandalay kimi ölkənin böyük şəhərləri ilə birləşdirir. İmfal Beynəlxalq Hava Limanı şimal-şərqi Hindistanın ikinci ən böyük hava limanıdır. 
## Texniki məlumatlar
Hava Limanı dəniz səviyyəsindən 775 metr hündürlükdə yerləşibdir. Qalxma-enmə zolağının uzunluğu 2746 metr olub, asfalt örtüyə malikdir. İmfal Beynəlxalq Hava Limanı çoxlu müasir qurğulara sahibdir. Buna görə də gecə vaxtı da xidmət vermə imkanına malikdir. Hal-hazırda hava limanında 2 gəliş və 2 gediş qapısı mövcuddur. Gəliş hissəsi 60000, gediş hissəsi isə 35000 sərnişinə xidmət edə bilər. Hava limanı C tipi təyyarələrin (Airbus 320 və 321) qəbulu üçün əlverişlidir.

2014-cü il ərzində hava limanında 4991 uçuş həyata keçirilmiş, bu müddət ərzində 846895 sərnişin daşınmışdır.

## Hava yolları və istiqamətlər

## İctimai nəqliyyat
İmfal Beynəlxalq Hava Limanı ilə  İmfal şəhəri arasında ictimai və pullu avtobuslar və rikşavlar vasitəsilə çox sıx əlaqə yaradılmışdır. Həmçinin taksi və avtomobil kirayəsi də mümkündür. Hava limanınından İmfal şəhərinə İmfal Çuraçandpur avtomagistralı (həmçinin Tiddim yolu olaraq da tanınır) vasitəsilə getmək mümkündür.

## Qəzalar
16 avqust 1991-ci ildə Hindistan Hava Yollarına məxsus təyyarə 257 nömrəli uçuşu həyata keçirərkən İmfal Beynəlxalq Hava Limanı eniş vaxtı qəzaya uğramışdır. Sərnişin və təyyarənin bütün uçuş heyəti daxil olmaqla 69 nəfər ölmüşdü.
## İstinadlar