open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avidya

**Ави́дья** (, , hərfi tərcümədə "biliksizlik", "məlumatsızlıq") — hind fəlsəfəsində və buddizmdə mərkəzi anlayışlardan biri. Mənası aşağıdakı kimidir:

* həyatın başlanğıcsız qüvvəsi kimi cəhalət, varlıqları əzab çəkməyə və samsarada yenidən doğulmağa məhkum etməsi.
* həqiqi reallığa birbaşa intuitiv baxışın olmaması.
* şüurumuzun qurtuluş yolunun ən yüksək mənəvi məqsədini görməyimizə mane olan xaosu, saxta olanı gerçək, qeyri-əbədi olanı əbədi, mövcud Mən üçün mövcud olan boşluğu qəbul etməyə məcbur edən xaosu.
* 4 nəcib həqiqəti bilməmək, onları Yolda tətbiq edə bilməmək.

Avidya keçmiş doğuşun cəhalət və xaos içində keçən (karma ilə birlikdə yeni doğuşun səbəbinə çevrilən) bir həyat kimi əsas xarakterik xüsusiyyətini verən bir-birindən asılı olan 12 üzvlü mənşə zəncirinin ilk halqasıdır. Bu mənada avidya insanın hərəkətlərini, sözlərini, düşüncələrini idarə edən və karma yaradan istəklər, xəyallar, çağırışlar, qorxular və s. ilə şüurun bütün həvəsləndirici sahəsidir. Buna görə də, avidya yenidən doğulmuş bir insan üçün on boyunduruq arasında ən güclüsüdür. Ondan yalnız buddizmin müqəddəsləri, 10-cu səviyyəli arhatlar və bodhisattvalar artıq mənəvi yolun sonunda sərbəst buraxılır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ajahn Sucitto (2010). *Turning the Wheel of Truth: Commentary on the Buddha's First Teaching*. Shambhala.
* Bhikkhu Bodhi (2003), *A Comprehensive Manual of Abhidhamma*, Pariyatti Publishing
* Chogyam Trungpa (1972). *"Karma and Rebirth: The Twelve Nidanas, by Chogyam Trungpa Rinpoche." Karma and the Twelve Nidanas, A Sourcebook for the Shambhala School of Buddhist Studies.* Vajradhatu Publications.
* Dalai Lama (1992). *The Meaning of Life*, translated and edited by Jeffrey Hopkins, Boston: Wisdom.
* Mingyur Rinpoche (2007). *The Joy of Living: Unlocking the Secret and Science of Happiness*. Harmony. Kindle Edition.
* Sonam Rinchen (2006). *How Karma Works: The Twelve Links of Dependent Arising*, Snow Lion.
* Daniel Goleman: *Vital Lies, Simple Truths: The Psychology of Self Deception* (1985) Bloomsbury Publishing. 
* Avijja Sutta Translated from the Pali by Thanissaro Bhikkhu
Mixail Avilov (rəssam)

**Mixail İvanoviç Avilov** (; ) — Rusiya və SSRİ rəssamı və pedaqoqu, RSFSR Xalq Rəssamı (1953), SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1947), birinci dərəcəli "Stalin" mükafatı laureatı ( 1946).

## Həyatı
6 sentyabr 1882-ci ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1893-cü ildə İncəsənəti Təşviq edən İmperator Cəmiyyətinin Rəssamlıq Məktəbində oxumuşdur. 1903-cü ildə Lev Yevqrafoviç Dmitriyev-Kavkazskinin studiyasında çalışmışdır. 1904-cü ildə Ali Rəssamlıq Məktəbində, Frans Rubonun, 1910-cu ildən Nikolay Samokişin emalatxanasında çalışmışdır. 1913-cü "*Şahzadə gəzintidə*" tablosuna görə rəssam adına layiq görülmüşdür.

## Mükafatlar
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (15.05.1941)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
* RSFSR xalq artisti (1953)
* RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1944)
* Birinci dərəcəli "Stalin" mükafatı (1946)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* *Двести лет Академии художеств СССР. Каталог выставки*. — Л.-М.: Искусство, 1958. — С. 213.
* *Государственный Русский музей. Живопись. Первая половина XX века. Каталог. А—В. Т.8.* — СПб.: Palace Edition, 1997. — С. 17—18.
* 
* *Ленинградская школа живописи. Очерки истории*. СПб: Галерея АРКА, 2019.

## Xarici keçidlər
* Биографии
Yeni fikir (dəqiqləşdirmə)

* Yeni fikir — Tiflisdə Azərbaycan dilində çap olunan həftəlik qəzet.
* "Yeni fikir" qəzeti — Naxçıvan Dövlət Universitetində fəaliyyət göstərən ali məktəb qəzeti.
* Yeni Fikir — İnkubasiya və Akselerasiya mərkəzi və eyniadlı startap müsabiqəsi.
Ərəbistan plitəsi

thumb|right|375x375px|Ərəbistan plitəsi
**Ərəbistan plitəsi** — coğrafi baxımdan Ərəbistan yarımadasına uyğun gələn qədim platformalardan, yer qabığının sabit ərazilərindən biridir. Ərəbistan plitəsinin sahəsi 0,12082 steradian və ya təxminən 2 milyon km²-dir. Litosfer plitəsinin sərhədləri bunlardır: şərqdə - Hind-Avstraliya plitəsi, cənubda - Afrika plitəsi, qərbdə Afrika plitəsi ilə sərhəd Qırmızı dəniz və Ölü dəniz riftləri ilə, şimalda - Anadolu və Avrasiya plitələri.

Fanerozoy (paleozoy - kaynozoy) dövründə Ərəbistan plitəsi Afrika plitəsinin bir hissəsi idi və hələ də onunla əlaqəni tamamilə itirməmişdir, buna görə də bəzən onları vahid Afrika-Ərəbistan platformasının komponentləri hesab edirlər. Qırmızı dəniz Eosenin əvvəlində meydana çıxır , lakin Afrikanın Ərəbistandan ayrılması Oliqosendə baş verir. O vaxtdan Ərəbistan plitəsi yavaş-yavaş Avrasiya plitəsinə doğru irəliləyir.

Müasir dövrdə Ərəbistan plitəsi Qondvananın şimala doğru hərəkət edən fraqmentləri olan üç böyük tektonik plitədən (Afrika və Hindistan ilə birlikdə) biridir, Avrasiya ilə toqquşması Pireneylərdən Alp qırışlarının geniş Aralıq dənizi qurşağının yaranmasına səbəb olmuşdur. Ərəbistan plitəsinin birbaşa Avrasiyaya təzyiqi İranda Zaqros dağ sisteminin, Anadoluda isə Türkiyədə Tavr dağ sisteminin formalaşmasına səbəb olur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Ağ saksaul

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
1,5 - 2,5 m, bəzən isə 5 m-ə qədər hündürlükdə olan, qumluq səhralarda bitən kol bitkisidir. Yarpaqları çoxda böyük olmayan pulcuqşəkillidir. Yem kimi yaşıl gövdələri istifadə olunur. İllərdir dəvələrin ən yaxşı, bəzən isə yeganə qidasıdır. Dəvələr saksaul kolunu 3 m-ə hündürlüyə qədər yeyə bilirlər və bir koldan 12 kq-a qədər yem kütləsi əldə edirlər. Qoyunlar isə yerə düşmüş quru yarpaq və budaqlarla qidalanırlar (bir koldan 1 kq-a qədər yem).

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Disfaniya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Randoseru

– Yaponiyada geniş istifadə olunan məktəbli çantası növü.

## Tarixi
Randoserunun mənşəyi Edo dövründə əsgərlər üçün yaradılmış bel çantaları ilə bağlıdır. Edo dövründə şoqunluq Niderlandın hərbi sistemindən təsirlənərək randoserunun ilk nümunələrini yaratmışdır. Sözün mənşəyi niderland dilində bel çantasını bildirən *"ransel"* sözündən yaranmışdır.

1885-ci ildə Tokioda yerləşən təhsil müəssisəsi Qakuşuin ilk dəfə randoserudan istifadə etməyə başlamışdır. 1887-ci ildə baş nazir İto Hirobumi Qakuşuinə daxil olan Şahzadə Yoşihitoya randoseru hədiyyə etmişdir. Bu hadisə randoserunun populyarlaşmasına səbəb olmuşdur. Buna baxmayaraq, randoserunun istifadəsi ancaq şəhərlərlə məhdudlaşırdı; Regionlarda şagirdlər kitablarını daşımaq üçün furoşikidən istifadə edirdilər.

1960-cı illərdə Yaponiyada iqtisadiyyatın sürətli inkişafı ilə əlaqədar olaraq randoserular bütün ölkədə geniş istifadə olunmağa başlamışdır. 1960-cı illərdən sonra qara rəngli randoseru oğlanlara, qırmızı rəngli randoseru isə qızlara aid edilmişdir. Bu gender bölgüsünün ənənəvi yapon sandalı olan qetalarla əlaqədar yarandığı düşünülür.

## Hazırlanması və istifadəsi
Orijinal randoserular ağır, amma uzunömürlü dəridən hazırlanır, lakin müasir dövrdə randoseruların 70%-i 1965-ci ildə ixtira edilmiş, *"[[Clarino]]"* adlı sintetik dəridən hazırlanır. Bir az kobud material olsa da, daha yüngül, suyadavamlı və gündəlik istifadəyə dözümlüdür.

Randoserunun arxa planı yumşaq parçadan hazırlanır ki, belə taxılanda rahat hiss etdirsin. Yan panellər plastik daxili qatla möhkəmləndirilir, beləcə, çanta formasını qoruyur və maksimum yeri təmin edir. Qayışlar çantaya metalla taxılır. Randoseruda bento qutularını və açarlıqları yerləşdirmək üçün yerlər də ola bilər.

Adətən randoseru məktəblilərə valideynləri tərəfindən hədiyyə kimi verilir. Məktəblilər üçün nəzərdə tutulsa da, böyüklər üçün hazırlanan növləri də hazırlanır.

## Qalereya

Randoseru-red-walkinggirls-feb14-2019.jpg|İki məktəbli qız qırmızı randoserularla.
Heiwa elementary school 16.jpg|Heyva ibtidai məktəbində randoserular.
Randoseru Dec 21 2018 07-07-33 PM.jpeg|Yaponiyada satışda olan randoserular.
ランドセル (5829920631).jpg|Randoserudan istifadən edən yetkin şəxs.
Seiban-tenshinohane.jpg|Qızlar üçün randoserular.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara Oxlar

**Qara Oxlar** () — Böyük Britaniyanın Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş ilk rəsmi aerobatika eskadronu.

Eskadron təyyarələri qara rəngə boyadılmışdı və ilk komanda 5 təyyarədən ibarət idi.  1957-ci ildə ilk dəfə 9 təyyarə ilə şou göstərilməyə başlandı. Komanda 1958-ci ildə  22 təyyarə ilə   və  fiqurlarını icra etməklə şou göstərdilər, bu rekord hələ də təzələnməyib. 1961-ci ildə "Qara Oxlar" eskadronu ləğv olundu və onların yerinə Göy Almazlar  eskadronu yaradıldı.

## İstinadlar
Əfrasiyab (dəqiqləşdirmə)

**Şəxslər** 

* Əfrasiyab Bədəlbəyli — xalq artisti.
* Əfrasiyab Məmmədov — aktyor.
* Əfrasiyab Əzimov — xalq qəhrəmanı.
* Əfrasiyab Vəkilov — Sovet türkoloq və filoloqu.
* Əfrasiyab — mifik hökümdar.

**Digərləri**

* Əfrasiyab (qədim şəhər) — Səmərqəndin şimalında arxeoloji yer.
* Əfrasiyab muzeyi — Eyniadlı qədim şəhər arxeoloji yerinin şərqində tarixi muzey.
* Əfrasiyab (Divandərə) — İranın Kürdüstan ostanı, Divandərə şəhristanında kənd.
* Əfrasiyab (Babül) — İranın Mazandaran ostanı, Babül şəhristanında kənd.
* Əfrasiyab sülaləsi — 1349 və 1504-cü illər arası mövcud olmuş Təbəristanda kiçik şiə sülalə.
Əməliyyat büdcəsi

**Əməliyyat büdcəsi** () —  növbəti əməliyyat dövrü üçün gəlir və xərcləri, o cümlədən satış, istehsal və əməliyyat xərclərini proqnozlaşdıran büdcə.

## Tərifi
Professor Entoni Atkinsona görə, əməliyyat büdcəsi satış, istehsal və əməliyyat xərcləri ilə bağlı proqnozlar daxil olmaqla, növbəti əməliyyat dövrü üçün gəlir və xərcləri proqnozlaşdıran sənəddir.

## Əməliyyat büdcəsinin strukturu
Əməliyyat büdcəsi aşağıdakılardan ibarətdir:.

Funksional büdcələr:
# satış büdcəsi;
# kapital büdcəsi;
# istehsal planı;
# qaimə büdcəsi;
# materialların satınalınması büdcəsi;
# hazır məhsul ehtiyatlarının hərəkəti planı;
# əmək haqqı fondunun büdcəsi və kadrların işə qəbulu və təlimi xərcləri;
# səyahət büdcəsi
# idarəetmə xərcləri üçün büdcə;
# biznes xərcləri büdcəsi.
# İnvestisiya büdcələri:
# bazara yeni məhsulların çıxarılması üçün büdcə;
# yeni filial və ya bölmənin yaradılması üçün büdcə;
# yeni avadanlıqların tətbiqi üzrə investisiya layihəsi;
# yeni obyektlərin tikintisi üçün smeta.
# CFD büdcələri:
# marketinq şöbəsinin büdcəsi
# logistika şöbəsinin büdcəsi;
# istehsal şöbəsinin büdcəsi;
# filial və şöbələrin büdcələri.

## İstinadlar
Roger Dubuis

**Roger Dubuis** — İsveçrə saat şirkətidir, kişilər və qadınlar üçün dəbdəbəli saatlar istehsalçısıdır.

## Tarixi
Şirkət 1995-ci ildə saat ustası Rocer Dubuis və saat dizayneri Karlos Diaz tərəfindən yaradılıb. Roger Dubuis, Excalibur və Velvet kolleksiyaları vasitəsilə ifadə olunan, saatqayırma ənənəsini qeyri-adi və innovativ dizaynla birləşdirən mürəkkəb saat mexanizmləri istehsal edir. Roger Dubuis şirkətində 2012-ci ilin əvvəlindən öz saatlarının çeşidini yenilədi. Bu gün saat markası aşağıdakı dörd kolleksiya ilə təmsil olunur: La Monégasque, Excalibur, Pulsion və Velvet. Roger Dubuis yeganə saat markasıdır ki, onun modelləri istisnasız olaraq ən yüksək keyfiyyətin zəmanəti olan Cenevrə Əlamətini daşıyır. Şirkətin ənənələrinə uyğun olaraq saat mexanizminin bütün hissələri və dekorasiyası əl ilə hazırlanır.

## Həmçinin bax
* Tudor

## İstinadlar
Dario Argento

**Dario Argento** () — İtaliya kinorejissoru, prodüseri, redaktor və ssenari müəllifi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mixail Avilov (şair)

**Mixail Aleksandroviç Avilov** (; ) — Rusiya-sovet şairi.

## Həyatı
Mixail Aleksandroviç Avilov 21 noyabr 1907-ci ildə Donda, Tsimlyanskaya kəndində ömürlük həkim kazak ailəsində anadan olmuşdur. Atası feldşer və baytar idi, Mixailə at sürməyi öyrətmişdir. O, uşaqlıqdan atları çox sevmişdir və bu, onun gələcək peşəsini müəyyənləşdirməsində önəmli rol oynamışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Писатели Дона: Библиографический указатель. — Изд. 2-е, испр. и доп. — Ростов н/Д: Кн. изд-во, 1986. — 416 с.

## Xarici keçidlər
* Авилов Михаил Александрович 
* Праведник, вернувшийся из ада 
* Авилов Михаил Александрович (1907—1974)
Avis sülaləsi

**Avis sülaləsi** () — Portuqaliya kralları sülaləsi (1385–1580). Burqundiya sülaləsinin yan qolu və beləliklə də Kapetinqlər sülaləsi ilə əlaqəli olmuşdur. Sülalənin banisi I Juan, kral I Pedronun zadəgan qalisiyalı zadəgan Teresa Lourensodan olan qeyri-qanuni oğludur.

Juan 14 avqust 1385-ci ildə Aljubarrote döyüşündə I Xuanı məğlub etmiş və hakimiyyətini təsdiqləmişdir.

## İstinadlar
Tudor

**Tudor** — İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən İsveçrə saat şirkətidir.

## Tarixi
1926-cı ildə Rolex-in qurucusu Hans Wilsdorf tərəfindən yaradılmış brend Rolex-in törəmə şirkəti olaraq qalır; hər iki şirkət Hans Wilsdorf Fonduna məxsusdur.

## İstinadlar
Vyanalı Avit

**Vyanalı Avit** və ya **Alkim Ekdikiy Avit** (; ) - müqəddəs, Vyana yepiskopu (Burqon). Ondan frank və burqund padşahlarına və bir sıra yepiskoplara 80 məktub, həmçinin "*De mundi Principio*" didaktik kitabı qorunub-saxlanılmışdır.

Vyanalı Avit katoliklər və pravoslavlar tərəfindən müqəddəs kimi anılır.

## İstinadlar
Braqalı Avit

**Braqalı Avit** () — Portuqaliya ədəbi keşişi. O, Braqa kilsəsində keşişlik edir. Avqustinlə məsləhətləşmək və Pelagi qarşı tapılan 415-ci ildə Yerusəlim şurasında iştirak etmək üçün səyahət etmişdir. O, 415-ci ildə Yerusəlim yaxınlığında Müqəddəs Stefanın məqbərəsinin möcüzəvi şəkildə tapılması haqqında birinci şəxsdən hesabın latın dilində tərcüməsini hazırlaması ilə tanınır.

## İstinadlar
Avit

**Mark Mesili Flavi Eparxi Avit** (), Roma tarixşünaslığında daha çox **Avit** kimi tanınır () — 455–456-cı illərdə Qərbi Roma imperatoru. 455-ci ildə Petroni Maksim vəfat etdikdən sonra Şimali Afrikada məskunlaşan vandallara qarşı mübarizəyə rəhbərlik etmək üçün vestqotlar tərəfindən imperator seçilmişdir. Şərqi Roma imperiyasından kömək ala bilmədiyi üçün 456-cı ildə vestqotlar tərəfindən taxtdan salınmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Sidonius Apollinaris, *Panegyric for Avitus*
* Hydatius, *Chronicle*
* John of Antioch, *Chronicle*
* Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, "Eparchius Avitus 5", *[[:en:Prosopography of the Later Roman Empire|Prosopography of the Later Roman Empire]]*, Volume 2, Cambridge University Press, 1992, , pp.&nbsp;196–198.
* Mathisen, Ralph W., "Avitus (9/10 July 455 – 17/18 October 456)", *De Imperatoribus Romanis*
* Max, Gerald E., *Political Intrigue During the Reigns of the Western Roman Emperors Avitus and Majorian,* Historia, 1979, pp.&nbsp;225–237.
* Randers-Pehrson, Justine Davis. "Barbarians and Romans: The Birth Struggle of Europe, A.D. 400–700". Norman University of Oklahoma Press, 1983. p.&nbsp;251.
* 

## Xarici keçidlər
* 
* Gibbon chapter XXXVI
* Latin text of Sidonius's ''carmen''
* https://archive.org/stream/doctrinanumorum04hohlgoog#page/n208/mode/2up
* Arthur Penryhn Stanley, "M. Maecilius Avitus", in the Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, William Smith, ed., vol. I, p.&nbsp;435 (1870).
Şərqi Anadolu fay xətti

**Şərqi Anadolu fay xətti** və ya **Şərqi Anadolu qırılma xətti** — Türkiyədə Anadolu plitəsinin qərbə doğru irəliləməsini və Ərəbistan plitəsi ilə Qafqazın yaxınlaşmasını təmin edən aktiv sol qırılma. Bu, İskəndərun körfəzinin şərqində Antakyaşəhəri yaxınlığında birləşdiyi meridional Levant qırığının davamıdır.
 
## Xüsusiyyətləri
Şərqi Anadolu fay xətti Kür çayının yuxarı axınına qədər davam edərək şimal-şərqə doğru uzanır. Ərzincan şəhəri yaxınlığında, Şimali Anadolu fay xətti ilə demək olar ki, düz bucaq altında kəsişir. Kəsişməyə yaxın hər iki qırılma digər qırılma boyunca kəsici yerdəyişmələr istiqamətində əyilir. Bu iki qırılmanın kəsişmə sahəsi seysmik baxımdan ən təhlükəlidir. Bu ərazidə dəfələrlə maqnitudası ən azı 7 bal olan zəlzələlər qeydə alınıb. 1971-ci ildə 6,9 bal gücündə olan Bingöl zəlzələsi zamanı 20 sm sola sürüşmə baş verdi. Davamı Kazbek dağına çatan yeni Kazbek-Tsxinvali qırığıdır.

Şərqi Anadolu qırağının şimalında, Sarıqamış şəhərindən 50 km qərbdə Şimali Ermənistanın iri aktiv qırılmaları qırılmadan ayrılaraq şimala doğru iki əsas qırılmadan ibarət qövs qabarıqlığı əmələ gətirir. Bu qırılmalar Qərbdə Amasiya-Sarıqamış, şərqdə isə Pəmbək-Göyçədir. Onlar çox kəskin bucaq altında birləşir və cənubdan daha kiçik qırıqlara söykənirlər. 1988-ci ildə Spitak zəlzələsi bu qövsün cənubunda baş verib.

1939-cu ildən 1999-cu ilə qədər bir sıra zəlzələlər Şimali Anadolu qırığı boyunca qərbə doğru irəliləyirdi. Amma 1998-ci ildən Şərqi Anadolu fayı ilə bağlı bir neçə silsilə zəlzələ olub. Bunlara 1998-ci ildə Adana-Ceyhan zəlzələsi ilə başlamış və 2003-cü il Bingöl zəlzələsi, 2010-cu il Elazığ zəlzələsi, 2020-ci il Elazığ zəlzələsi və 2023-cü il Türkiyə-Suriya zəlzələsi daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər
*YENİLENMİŞ DİRİ FAY HARİTALARI
Şimali Anadolu fay xətti

**Şimali Anadolu fay xətti** və ya **Şimali Anadolu qırılma xətti** yaxud **Baş Anadolu fay xətti** — Türkiyənin şimalında dərinlikdə yerləşən aktiv sağ tərəfli qırılma xətti. O, Avrasiya və Afrika plitələrinə nisbətən Anadolu plitəsinin qərbə doğru irəliləmə hərəkətinin böyük hissəsini təmin edən aktiv dərin sağ tərəfli sürüşmə qırılma xəttidir. 
## Xüsusiyyətləri
Qırılma xətti Kiçik Asiyanın şimal hissəsində Mərmərə dənizindən şərqə, sonra isə cənub-şərqdən Van gölünə qədər uzanır. Fay xəttinin əsas davamı müasir Zaqros qırığıdır. Ərzincan şəhəri ərazisindən başlayaraq ekstremal qərbdə demək olar ki, paralel üç qolu var. Ərzincan şəhəri yaxınlığında Şərqi Anadolu fay xətti ilə demək olar ki, düz bucaq altında kəsişir. Kəsişməyə yaxın hər iki qırılma digər qırılma boyunca kəsici yerdəyişmələr istiqamətində əyilir. Bu iki qırılmanın kəsişmə sahəsi seysmik baxımdan ən təhlükəlidir. Bu ərazidə dəfələrlə maqnitudası 7 baldan az olmayan zəlzələlər qeydə alınıb.   

1912-ci ildə Çanaqqalada zəlzələ olub. 26 dekabr 1939-cu ildə bölgənin ən böyük zəlzələsi Ərzincan şəhəri yaxınlığında baş verib. 
1939-1944-cü illərdə baş vermiş bir sıra fəlakətli zəlzələlər ümumi sağ tərəfin 3-4,4 m sürüşməsinə və cənub cinahının 1 m-ə qədər qalxmasına səbəb olub. 1966-cı ildə Varto kəndi yaxınlığında baş verən güclü zəlzələ sağa sürüşməyə gətirib çıxarıb.

1999-cu ildə fay xəttində qərb ucunda 7,6 bal gücündə İzmit zəlzələsi Türkiyənin ən sıx məskunlaşdığı və sənayeləşmiş şəhər ərazilərindən birini vurdu. Zəlzələ 17.000-dən çox insanın ölümünə səbəb oldu. 

Şimali Anadolu fay xətti boyunca 1939-cu ildən sonra 6 maqnituddan yuxarı zəlzələlər aşağıdakı cədvəldə əks olunub. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Latest seismicity In Turkey
* Kuzey Anadolu Fayı'nın Keşfi 
* YENİLENMİŞ DİRİ FAY HARİTALARI
Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu

* Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu (Azərbaycan)
* Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu (Pəncab)
* Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu (Ravalpindi)
Santi-Simoni və Cuda kilsəsi (Florensiya)

**Santi Simoni və Cuda** () — (Müqəddəs Simon və Yəhuda) Florensiyada, Piazza Santa Croce və Piazza della Signoria arasındakı dar küçələr sahəsində San Simone meydanında yerləşən bir kilsədir. Hazırkı quruluş 1243-cü ilə aiddir, lakin 1630-cu ildə Gherardo Silvaninin layihəsinə uyğun olaraq əsaslı təmir edildi. Bu gün Ukrayna Yunan Katolik Kilsəsinə aiddir.

## Tarixi
Kilsə öz həyatına 1192-ci ildə Badia Fiorentina rahiblərinə məxsus üzüm bağları arasında şəhər divarlarının kənarında yerləşən kiçik bir ibadətgah kimi başlamışdır. 1209-cu ildə genişləndirilmiş və 1243-cü ildə tamamilə yenidən qurulmuşdur. Yeni bina 1247-ci ildə Ardenqo yepiskopu Trotti tərəfindən təqdis edildi və kilsə kilsəsi oldu. 1527-ci ildə Arno daşqını zamanı ciddi ziyan gördü. Zərərlər arasında ağacdan hazırlanmış və tamamilə su ilə yuyulan siboriumun itməsi də var. Kilsənin ciddi şəkildə yenidən qurulması 17-ci əsrin birinci rübündə, Florensiya arxiyepiskopu Alessandro Marzi de' Medicinin onu monastıra yüksəltməsindən və 1608-ci ildə Covanni Nikolay'ı ilk başçı təyin edənə qədər başlamadı. onun ölümü. 1642-ci ildə Nikolay zəngin və mədəni Toskana ailəsindən gəldi və kilsənin yenidən qurulmasına başladı. 1619-cu ilə qədər Carrara mərmərindən yeni bir yüksək qurbangah əlavə edildi və xor və presviteriya Qalileonun qohumu Bartolomeo Qalileyin himayəsi altında tamamilə təmir edildi. Yenidənqurmanın növbəti mərhələsi 1630-cu ildə başladı. Onu Gerardo Silvani hazırlayıb və pulunu Bartolomeonun qardaşı oğlu ödəyib. Onun da adı Bartoleomeo Qaliley idi, o, Malta cəngavərləri və Leopoldo Mediçinin stüardçısı idi. Silvaninin (bəzəkli tavan) yenidən qurulmasının son mərhələsi 1665-ci ildə tamamlandı. Kilsə həm Qaliley ailəsinin, həm də Malta cəngavərlərinin çoxsaylı emblemlərinə malikdir.

## Qəbirlər
Kilsədə dəfn edilən görkəmli Florensiyalılar daxildir
* Raffaellino del Garbo (ca. 1466–1524), painter
* Andrea Salvadori (1591–1634), poet and librettist
Müqəddəs Amvrosi kilsəsi (Florensiya)

**Sant- Ambrodjo Florensiya** — Sant'Ambrogio, İtaliyanın Toskana bölgəsi, Florensiyadakı Roma Katolik kilsəsidir. Adını Müqəddəs Ambrozun şərəfinə almışdır.

## Tarixi
Müqəddəs Ambrozun 393-cü ildə Florensiyada qaldığı yerdə tikildiyi iddia edilən kilsə ilk dəfə 998-ci ildə xatırlansa da, yəqin ki, daha qədimdir. Kilsə 17-ci əsrdə Covanni Battista Foggini tərəfindən yenidən tikilmişdir.

Rəvayətə görə, 30 dekabr 1230-cu ildə təmizlənməmiş bir stəkanda ertəsi gün kilsə keşişi Uguccione şərab deyil, qan tapdı. Bu Eucharistic möcüzəsi məbədi ziyarət yeri etdi.

İtalyan İntibah rəssamı və Mikelancelo Buonarrotinin çoxdankı dostu Françesko Qranaççi (1469–1543) bu kilsədə dəfn edilmişdir.

## İncəsənəti
Kilsə Andrea Orcagna, Agnolo Gaddi, Niccolò Guerini, Lorenzo di Bicci, Masaccio, Filippo Lippi, Sandro Botticelli, Alesso Baldovinetti, Fra Bartolomeo və Leonardo Tassini-yə aid çoxsaylı freskalar, qurbangahlar və digər sənət əsərlərinə malikdir.

Misericordia Kapellasındakı mərmər qurbangah Mino da Fiesole tərəfindən hazırlanmışdır; eyni kapellada Cosimo Roselli tərəfindən şərab fincanı möcüzəsi ilə bağlı hadisələri əks etdirən freska (1476) var.

Filippo Lippinin 1441–1447-ci illərdə kilsənin əsas qurbangahı üçün hazırlanmış "Məryəmin tacqoyma mərasimi" tablosu hazırda Uffizidədir.

## İstinadlar
Zarina İvanovna

**Yekaterina İvanovna Zarina ** (Novikova, 1 oktyabr 1837 – 25 yanvar 1940) rus yazıçısı və memuarçısı idi.

## Haqqında
Yekaterina İvanovna Zarina 1837-ci il oktyabrın 1-də (bəzi mənbələrə görə 1835-ci ildə) Anapa şəhərində anadan olub. Uzun müddət Serdobskda və Penza vilayətinin Serdobski rayonunun Pyaşa kəndində yaşayıb. Penzada zadəgan internat məktəbini bitirib. 1859-cu ildə Sankt-Peterburqa köçdü. "Sovremennik" jurnalı, "Rus" qəzeti, "Rusiyanın Pilgrim" jurnalı ilə əməkdaşlıq edib.

Yekaterina İvanovna bir çox hekayə, roman və pyeslərin müəllifidir. Onun ən mühüm əsəri "Nikolay Bronski" romanıdır. Onun xatirələrində Penzaya həsr olunmuş səhifələr var.

Yekaterina İvanovna Zarina ədəbiyyatşünas, şair, tərcüməçi Efim Fedoroviç Zarin ilə evli idi. Yazıçı və ədəbiyyatşünas olan Andrey (1862–1929) və Fyodr Efimoviç (1870–1941), Zarinin və memar olan Sergey Zarinin anasıdır..

Ədəbi fəaliyyətinə Nekrasovun "Sovremennik"ında başlamış, 1863-cü ilin dekabrında onun ilk "Ev heyvanları" əsəri anonim olaraq nəşr olunmuşdur.

Ahıl yaşlarında memuarlar yazırdı. Təxminən 900 səhifəlik əlyazma mətndən ibarət xatirələr bu günə qədər çap olunmayıb. Yekaterina İvanovna yarım əsrdən çox Sankt-Peterburqun ədəbi mühitinə yaxın idi. Əsasən o bir neçə dəfə "Oteçestvennıe Zapiski" jurnalının təsisçisi olan A. A. Kraevski ilə görüşüb.

Yekaterina İvanovna Zarina 1940-cı il yanvarın 25-də Leninqrad yaxınlığındakı, Puşkin şəhərində 103 yaşında vəfat etmişdir.

## Nəşrləri
* Novikova-Zarina E. I. Qafqaz hekayələri: — Nəş. D. A. Naumova, 1897. — 223 s.

* Zarina-Novikova E. I., Tuganov R. U., Jelihovskaya V. P. Qafqaz legionu: 19-cu əsr rus yazıçılarının romanları və hekayələri. — "El-Fa" Nəşriyyat Mərkəzi. — T. 1. — 550 s. — (CLIO). — ISBN 5881950690.

* "Dağılmış həyat" romanı, Sankt-Peterburq, 1894

* "Alınmaz", 1898

* Roman "Knyaz Boris Tişin", Sankt-Peterburq, 1904-cü il

* "Dağlılar tərəfindən əsir", M., 1915

* "Ev heyvanları" hekayəsi, 1863

* "Nikolay Bronski" romanı

* "Üç dost" M., 1910, 1917

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Савин О. М. Зарины // Пензенская энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2001. — С. 191–192.

* Некролог // Лит. газ. — 1940. — № 7 (858; 5 февр.). — С. 6.

## Xarici keçidlər

* Фундаментальная электронная библиотека "Русская литература и фольклор" Архивная копия от 7 марта 2016 на Wayback Machine

* Бековский район Пензенской области
Teodor Aman

**Teodor Aman** () — rumın rəssamı, çap ustası və professoru.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Absorbsiya xərcləri

**Absorbsiya xərcləri** (*ümumi məsrəflərin mənimsənilməsi üsulu*, ) — maya dəyərinin tam bölüşdürülməsi ilə hazır məhsul və ehtiyatların maya dəyərinin uçotu metodu və maya dəyərinin hesablanması sistemi.

## Tərifi
İngilis professoru Kolin Druri udma maya dəyərini tam xərclərin bölüşdürülməsi ilə məsrəf hesablama sistemi kimi müəyyən edir.

Bütün istehsal məsrəfləri istehsal olunmuş məhsullara aid edilir və satılmamış məhsulların ehtiyatları onların istehsalının ümumi maya dəyəri ilə qiymətləndirilir. Qeyri-istehsal məsrəfləri məhsullara aid edilmir, lakin birbaşa dövrün maliyyə nəticəsi ilə bağlıdır və ehtiyatların qiymətləndirilməsindən kənarlaşdırılır.

## Tənqidi
Birbaşa maya dəyərinin tətbiqi məhsulların qiymətini yalnız dəyişən məsrəflər əsasında müəyyənləşdirərkən qərar qəbul etməyə imkan vermir, çünki bu halda marjinal gəlirin ümumi səviyyəsi müəssisənin sabit xərclərini ödəməyə bilər. Bununla belə, udma maya dəyəri metodu ilə belə, bütün xərclər bölüşdürüldükdə, qaimə xərclərin faktiki paylanma dərəcəsi ilə təxmin etmək çox vaxt mümkün deyil (faktiki satış həcmi çox vaxt planlaşdırılan göstəricilərdən aşağı olur). Top menecerlərin məhsulların qiymətini təyin edərkən öz sabit məsrəf səviyyəsinə məhəl qoymamaq meyli məsrəf uçotu sistemindən kənarda baş verir.

İstehsalın maya dəyərini hesablamaq üçün udma maya dəyəri metodundan istifadə müəssisəyə, öz məhsullarının satışında açıq-aşkar mövsümilik olduqda, azalma (ehtiyatların yığılması dövründə) və artan mənfəət zamanı itkiləri qeyd etməyə imkan vermir. artım zamanı (aktiv satış zamanı) birbaşa maya dəyərinin hesablanması metodunda olduğu kimi (bütün sabit xərclər dövr ərzində silindikdə və balansda yalnız dəyişən xərclər qeydə alındıqda). Beləliklə, balansda olan inventarların dəyəri faktiki vəziyyəti əks etdirir.

Hesab edilir ki, sabit istehsal xərcləri məhsulun maya dəyərinin mühüm elementidir və onlar məhsul vahidinin maya dəyərinə aid edilməli və inventar smetasına daxil edilməlidir. Məhsulun dəyər zənciri davamlı istehsal qaimə məsrəfləri ilə tamamlanır.

Hesab edilir ki, standart maya dəyəri metodu ilə, eləcə də udma maya dəyərinin hesablanması onları müəssisənin xarici maliyyə hesabatları ilə əlaqələndirməyə imkan verir. Müəssisənin maliyyə nəticəsi satılan kəmiyyətə vurulan məhsulların hesablanması ilə müqayisə edilə bilər və beləliklə, müəssisənin daxili və xarici hesabatı xarici istifadəçilər üçün başa düşülən olacaqdır.

## İstinadlar
Nil Mohan

**Nil Mohan** () — 16 fevral 2023-cü ildə Syuzan Voyçiçkidən sonra YouTube-un dördüncü və hazırkı CEO-su olan Hindistan əsilli amerikalı biznes meneceri.

## İstinadlar
Bartoldi muzeyi

**Bartoldi muzeyi** — fransız heykəltaraş Avqust Bartoldiyə həsr olunmuş muzey. Rəssamın doğulduğu yer olan Kolmarda yerləşir. Muzey "Fransa Muzeyi" kimi qeyd olunur. 2011-ci ildə Mədəniyyət və Rabitə Nazirliyi tərəfindən binaya Fransa keyfiyyət nişanı olan “Maisons des Illustres” () statusu verilib. Həyətində "Statue des grands soutiens du monde" () adlı bir heykəl var. 17-ci əsrə aid iki qapı 1926-cı il iyunun 18-də tarixi abidə kimi qeydə alınıb. 2012-ci ildə muzeyi 16.000-dən çox insan ziyarət edib.

## Əsərləri
Muzeydə nümayiş olunan bir çox başqa əsərlər arasında Bartoldinin əsərləri də var və bunlara  heykəltaraşın şəhərdə yaratdığı abidələrin hazırlıq maketləri daxildir: 
* general Rappın heykəli 
* Rosselmann fəvvarəsi
* Hirn abidəsi 
* Şvendi fəvvarəsi
* Martin Şonqauer heykəli
* Admiral Bruatın heykəli
* Kiçik şərabçı heykəli
* Elzaslı çəlləkçi heykəli
* Belfort Şiri üçün hazırlıq modelləri
* Polşanın rus çarlarına qarşı son vətənpərvərlik üsyanını simvolizə edən "Müasir şəhid" (Prometey|Prometey mifinin alleqoriyası);
* Bartoldi Fəvvarəsi üçün at başının hazırlıq modeli;
* Muzeydə, həmçinin Elzas|Elzasda əsrlər boyu məşhur olan yəhudi icmasının mövcudluğuna dəlalət edən əşyalar toplusu qorunmaqdadır.

## Qalereya

Şəkil:Auguste Bartholdi est né dans cette maison.jpg|Bartoldinin burada doğulduğunu göstərən lövhə
Şəkil:Entrance of Musée Bartholdi, Colmar.jpg|Muzeyin girişi
Şəkil:Bartholdi, Tête de cheval 01.jpg|"At başı"(real ölçüdə), 1888-ci il
Şəkil:Bartholdi, Le Martyr Moderne.jpg|"Müasir şəhid", 1874-cü il


## İstinadlar
Büdcəsiz idarəetmə

**Büdcəsiz idarəetmə** () — idarəetmə sisteminin sadələşdirilməsi və qərarların qəbulunun qeyri-mərkəzləşdirilməsi yolu ilə büdcələşdirmə prosesindən istifadə etmədən müəssisənin idarə edilməsi konsepsiyası.

## Tarixi
Büdcə tənqidi fonunda “Büdcədən kənar” konsepsiyası 1970-ci illərin əvvəllərindən, İsveçin böyük bankı Svenska Handelsbanken tərəfindən uğurla tətbiq olunduğu vaxtdan formalaşmışdır. Sonra bu konsepsiya American Express, Google, Guardian, SpareBank, Coloplast, Telenor, Wallenius Wilhelmsen Logistics, Arla Foods, IKEA və bir çox başqa şirkətlər tərəfindən elan edildi. 1998-ci ildə hətta Beynəlxalq Proqressiv İstehsalçılar Konsorsiumunun bir hissəsi olan "Büdcədən kənarda dəyirmi masa" (BBRT) beynəlxalq təşkilatı təşkil edildi.

## Büdcəsiz idarəetmə prinsipləri
2004-cü ildə Ceremi Houp və Robin Frayzer  tərəfindən büdcəsiz idarəetmənin 12 əsas prinsipi ilə bir kitab nəşr olundu:

I. Rəhbərliyin prinsipləri (səlahiyyətlərin verilməsi):

:1. daxili büdcələrin icrasını deyil, müəssisənin rəqabət üstünlüklərini artıran idarəetmə mühitinin yaradılması;
:2. müəssisə üçün dəqiq müəyyən edilmiş dəyərlərin artırılması əsasında kadrların motivasiyası;
:3. məsuliyyətin öz qərarlarını qəbul edə bilən əməliyyat menecerlərinə həvalə edilməsi;
:4. əməliyyat menecerlərinə fəaliyyət azadlığı (resurslara çıxış) verməklə gücləndirilməsi;
:5. müştərilərin razı qalması və qazanc əldə etməsinə cavabdeh olan müştəri yönümlü komandanın yaradılması;
:6. Açıq və şəffaf informasiya sisteminin köməyi ilə təşkilatda sadə “həqiqətlər”in yaradılması.

II. İdarəetmə prinsipləri:

:7. mövcud xarici göstəriciləri nəzərə almaqla, icra potensialının maksimuma çatdırılmasına yönəlmiş məqsədlərin müəyyən edilməsi;
:8. motivasiya və mükafat rəqiblərlə müqayisədə komandanın uğuruna əsaslanır;
:9. strateji və taktiki planlaşdırma əməliyyat menecerlərinə həvalə edilir və davam edir;
:10. resurslardan istifadə resurslara birbaşa və sərbəst çıxışa əsaslanır (müəyyən parametrlər daxilində);
:11. daxili xidmətlərin əlaqələndirilməsi daxili bazarlarda resurslardan istifadə qaydasına əsaslanır;
:12. Qiymətləndirmə və nəzarət çox səviyyəli nəzarət üçün sürətli və açıq informasiya ilə təmin edilir.

## Konsepsiyanın tənqidi
Qeyd etmək lazımdır ki, büdcəsiz idarəetmə konsepsiyası proqnozlaşdırmadan, planlaşdırmadan, biznes modelləşdirmədən imtina etmir, yalnız təfərrüatlı, uzunmüddətli, təfərrüatlı büdcələrdən, həmçinin büdcənin direktivliyindən və təsdiqləmə prosesindən imtina edir. Bununla belə, açıq büdcə idarəçiliyini tənqid edənlər qeyd edirlər ki, yaxşı işlənmiş metodologiyalar, açıq nümunələr, uyğun informasiya sistemləri yoxdur.

## İstinadlar
Taişi

**Taişi** () ― *[[Böyük Ustad]]* və ya *Böyük Təlimçi* kimi tərcümə edilən çin titulu. Bu titul Çinin Çjou sülaləsidə ən yüksək üç mülki vəzifələrdən biri idi. Digər ikisi müvafiq olaraq *Böyük Tərbiyəçi* (Taifu - 太傅) və *Böyük Qoruyucu* (Taibao - 太保) idi. Bu üç titul birlikdə *Sanqonq* kimi tanınırdı. Bu üç titulun adları və vəzifələri sonrakı sülalələrdə dəyişdi. *Böyük Təlimçi* adı Han sülaləsinin sonrakı dövrlərində, xüsusən də o zamankı *çenhsian* Dun Çjo tərəfindən istifadə olunmağa davam etmişdidi.

O, həmçinin Şimali Yuan sülaləsində Börçigin nəslinin bir hissəsi olmayan güclü zadəganlar üçün bir titul kimi istifadə edilmişdir. Məsələn, Esen Taişi.

Rütbə Dayviet dövlətində təqlid edilmişdi.

## İstinadlar
Cinşi

**Cinşi** (; pinyin: *jìnshì*) ― Çin imperiyasında imperiya imtahanında ən yüksək və son dərəcə idi. İmtahan adətən imperiyanın paytaxtında sarayda aparılırdı və buna *Paytaxt İmtahanı* da deyirdilər.

Cinşi dərəcəsi ilk dəfə dövlət qulluğu imtahanının institutlaşdırılmasından sonra yaradılmışdır. Əvvəlcə altı kateqoriya üçün idi, lakin sonradan vahid dərəcəyə birləşdirildi. Bu sistem ilk dəfə Han sülaləsi dövründə yaradıldı. Tan sülaləsi boyunca hər il imtahan verənlərin təxminən 1-2%-i cinşi titulu qazanırdı.

## Növləri

* ***Cinshi cidi*** (, hərf. "seçilmiş *cinşi*"), saray imtahanındakı birinci dərəcəli məzunlar, adətən yalnız ilk üç şəxs bu ada layiq görülürdü.
** ***Çuanqyuan*** (, hərf. "əsas tezis müəllifi"), dövlətin ən yüksək dərəcəli cinşisi.
** ***Banqyan*** (, hərf. "yanbayan gözlər"), dövlətin ən yüksək ikinci dərəcəli cinşisi.
** ***Tanhua*** (, hərf. "çiçək tutan"), dövlətin ən yüksək üçüncü dərəcəli cinşisi.
* ***Cinşi Çuşen*** (, hərf. "arxadakı cinşi"), saray imtahanındakı ikinci dərəcəli məzunlar
* ***Tonq Cinşi Çuşen*** (, hərf. "arxadakı cinşilərlə bərabər"), saray imtahanındakı üçüncü dərəcəli məzunlar

## İstinadlar
Ərdəbil zəlzələsi (1997)

**Ərdəbil zəlzələsi (1997)** —  1997-ci il fevral ayının 28-də Ərdəbildə 6.1 bal gücündə baş vermiş zəlzələ.

## Zəlzələ öncəsi baş verənlər
İran İslam Respublikasının şimalında, Ərdəbil şəhəri yaxınlığında baş verən zəlzələ Merkalli şkalası üzrə VIII göstəricidə baş vermişdir. Bu zəlzələdən bir ay əvvəl baş vermiş zəlzələdə Şimali İranda ölən insan sayı ən azı 79 nəfər olmuşdur.  

## Zərər və itkilər
Zəlzələ 12ː57-də (İran standart vaxtı ilə 4:27-də) baş vermiş və 15 saniyə davam etmişdir. Ən azı 1100 nəfər ölmüş, 2600 nəfər yaralanmış, 36.000 nəfər evsiz qalmışdır. 12.000 ev isə zərər görmüş və ya dağılmışdır.  Şimal qərbi İranın Ərdəbil hissəsində 160.000 mal-qara tələf olmuşdur. Ərdəbil ətrafında elektrik enerji xətlərinə, yollara, rabitə xətlərinə və su paylayıcı sistemlərə ciddi ziyan dəymişdir. Zəlzələ nəticəsində xəstəxanalar və digər tibb müəssisələri xəstələrlə dolub daşıb. 83-dən çox kənd müəyyən formada zəlzələdən zərər görmüşdür. 

Villadərə kəndində dağıntılar altından 85 nəfərin cəsədi çıxarılmışdır. Episentrə yaxın 85 nəfər sakini olmuş digər kiçik bir kənddə - Varanyada 20 sakindən başqa hamısı həlak olmuşdur.

## Afterşoklar
Ərdəbil zəlzələsindən sonra 350 afterşok - yeraltı təkanlar qeydə alınmışdır. Onlardan ən böyüyü Rixter şkalası üzrə 5.2 bal gücündə olmuşdur. Humanitar yardım işçiləri və xilasedicilər ölənlərin sayının təxminnən 3000-dən çox olmasını qiymətləndirir. 

## Nəticələri və yardım cəhdləri
Zəlzələdən sonra yağan 18 inç (46 sm) qalınlığında qar xilasetmə işlərinə əngəl törədib. İran hökuməti ölənlərin xatirəsinə ölkədə 3 günlük matəm elan edib. İran prezidenti mart ayının 4-də zərər görmüş əraziyə səfər edib. Hadisə yerində olan xilasedicilər ölənlərin sayının üç dəfədən çox olması barədə hökumətlə mübahisə etmişdir. Buna baxmayaraq, Qızıl Ayparanın İran bölməsinin rəhbəri Seyfullah Vahid Dəstcerdi yardım işlərinin sürətindən razı qalıb. Hadisə qurbanlarına 8700-dən çox çadır, 21800 ədyal, 15300 qızdırıcı və fənər, 2000 şüşə uşaq qarışığı və 80 ton çörək yardım edilib. Bundan başqa, 60 təcili yardım maşını, 127 yük maşını və mikroavtobus və iki helikopter zərərçəkənləri, xilasediciləri və ləvazimatları zərər çəkmiş bölgəyə və oradan daşıyıb.

## Təyyarə qəzası
Mart ayının 3-də Ərdəbildən 16 mil (25 km) şimal şərqdə xilasedici missiyasını yerinə yetirən kiçik təyyarə qəzaya uğrayıb. Onun qalıqları ertəsi gün aşkar edilib. Falkon təyyarəsinin göyərtəsində dörd nəfər olmuş, lakin heç biri sağ çıxmamışdır. Qəzaya səbəb pis hava şəraiti və güclü qar olub.

## Həmçinin bax

* Zəlzələ

## İstinadlar
Çoko (fincan)

və ya bəzən **çoku** – sake fincanı növü. Sadə dizayna və kiçik ölçüyə malikdir.

## Tarixi
Keçmişdə çoko *[[sake]]* içmək üçün yox, sirkə və sousları saxlamaq üçün istifadə olunan adi qab növü idi. Edo dövründə sake içmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Belə ki, bu dövrdə sakedəki spirtin faizi artdığı üçün çoko gibi kiçikölçülü fincandan sake içmək daha uyğun idi.

## Xüsusiyyətlər
Adətən çokunun içərisində iki göy halqa təsviri olur. Bu halqalar *kikiçoko* adlanır və sakeni dadarkən istifadə olunur. Halqaların rəngi standart olduğu üçün sakeni içən şəxs halqalara baxaraq sakenin saflığı və keyfiyyəti haqqında məlumat deyə bilər.

Çokonun həcmi 20–90 millilitr olur. Adətən sake butulkası olan *[[tokkuri]]* ilə birlikdə istifadə olunur. Sake süzülərkən tokkurinin ağzının çokoya dəyməməsinə diqqət yetirilir və sake çokonun 80% həcminə qədər doldurulur. Sakeni başqa şəxs süzürsə, içən şəxs sake süzülərkən çokonu havada tutmalıdır.

Çoko adətən keramikadan hazırlanır, lakin qalay, saxsı, şüşə və ya titandan da hazırlana bilər. Saxsıdan hazırlanan çoko sakenin şirinliyini artırır və ilıq sake üçün uyğundur. Keramikadan hazırlanan çoko quru sakeni içmək üçündür. Qalaydan hazırlanan çoko isə sakedəki dadını yumşaldır.

## Həmçinin bax
* Sakazuki
* Masu

## İstinadlar
Hanlin Akademiyası

**Hanlin Akademiyası** () ― VIII əsrdə Tan sülaləsinin imperatoru Hsüançunq tərəfindən Çanqanda qurulmuş akademik və inzibati ali təhsil müəssisəsi idi. Akademiyaya üzvlük saray üçün katiblik vəzifələri yerinə yetirən elit bir qrup alimlə məhdudlaşırdı. Onun əsas vəzifələrindən biri Çin klassiklərinin təfsirinə qərar vermək idi. Bu, hökumət bürokratlarının daha yüksək səviyyəli dövlət vəzifələrinə çatmaq üçün keçməli olduğu imperiya imtahanlarının əsasını təşkil etdi. Sarayda işləyən rəssamlar da akademiyanın üzvü idi.

Min sülaləsi dövründə, 1407-ci ildə akademiya nəzdində Tərcüməçilər Bürosu yaradılmışdı. Bu büroda tunqus, monqol, koreya, ryükyü, yapon, tibet, fars, Vyetnam, Myanmar dillərini öyrənən şöbələr təşkil edilmişdi. Daha sonra bu büroya Qədim Uyğur dili və Sanskrit şöbələri də əlavə edildi. 1511 və 1579-cu illərdə Lao və Tay dilləri əlavə edildi. Malay dili və Çam dili də sonradan artırıldı.

Akademiya 1911-ci ildəki Sinxay inqilabınadək fəaliyyətini davam etdirdi.

## İstinadlar
Andrea Querra

**Andrea Querra** (; ) — İtaliya bəstəkarı, bir çox kinofilmlərin musiqi müəllifi.

## Həyatı
Şair və ssenarist Tonino Querranın oğlu Andrea Querra 1961-ci ilin oktyabrında İtaliyanın şimalındakı Santarkancelo di Romanya şəhərində doğulub. Maestro Ettore Ballottanın rəhbərliyi altında bəstəkarlıq və aranjimançılıq üzrə təhsil aldıqdan sonra o, Romaya köçür və burada karyerasını sənədli filmlər üçün musiqi bəstələməklə başlayır. Sonrakı illərdə o, Fərzan Özpətək, Roberto Faentsa, Cuzeppe Bertoluççi, Paolo Cenoveze və digər məşhur rejissorların filmlərinə musiqi yazır.

## Filmoqrafiya
# Ruanda oteli (film, 2004) / Hotel Rwanda

## İstinadlar
Vifiniyalı Avksenti

**Vifiniyalı Avksenti** (; ) — erkən xristian müqəddəsi, zahidi və himnoqrafı. Anım günü 27 fevraldır.

## Həyatı
Avksenti Suriyada anadan olmuşdur və fars əsillidir. O, Bizans imperatoru II Feodosinin süvari qvardiyasında xidmət etmiş, lakin oradan ayrılmış və Konstantinopol yaxınlığındakı Oksiya dağında zahidlik həyatına başlamışdır. Onun təcrid olunmuş məkanı qoyunlarını axtaran çobanlar tərəfindən kəşf edilmişdir və çox keçməmiş, yeri barədə məlumat yayıldıqca xəstə insanlar sağalmaq üçün Avksentinin yanına gəlməyə başlamışdılar. O, həmçinin IV Ekumenik Kilsə Məclisinə çağırılmış və orada nestorian inancları rədd etmişdir. Sonralar isə ardıcıllarını yetişdirməyə çalışmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Patron Saints Index at Catholic Forum
Nikolay Avksentiyev

**Nikolay Dmitrieviç Avksentiyev** (; ) — Rusiya siyasətçisi, publisisti, memuaristi. O, Sosialist İnqilabçılar Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Müvəqqəti Ümumrusiya Hökumətinin sədri olmuşdur.

## Həyatı
Nikolay Dmitrieviç Avksentiyev 29 noyabr 1878[-ci ildə Penzada, zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. O, 1905-ci ildə partiya nümayəndəsi kimi Sankt-Peterburq Fəhlə Deputatları Sovetinin üzvü olmuşdur. Avksentiyev Obdorska sürgün edilmiş və 1907-ci ildə oradan xaricə qaçmışdır. Almaniyada "Superman" (Nitşe) mövzusunda dissertasiyasına görə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*  (в пер.)
* *Аракелова М. П., Городницкий Р. А.* Николай Дмитриевич Авксентьев: министр, партийный лидер, человек. // Вестник Московского университета. Серия 21: Управление (государство и общество). — 2005. — № 1. — С. 66–77.
*
Bolqar Avraami

**Bolqar Avraami** () —  Rus Pravoslav müqəddəsi və əzabkeşi.

## Həyatı
O, müasir Rusiyada, indiki Tatarıstan ərazisində müsəlman İdil bulqarlarından olan tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, müsəlman olmuş, yoxsullara qarşı yaxşı və mehriban davranmışdır. Daha sonra xristianlığı qəbul etmişdir. Müsəlmanlar israrla onun xristianlıqdan imtina etməsinə çalışmış, lakin Avraami öz imanında qalmışdır. O, mürtəd olduğu üçün bulqarlar tərəfindən edam edilmişdir. Avraami Bolqarda rus tacirləri tərəfindən dəfn edilmişdir. 1230-cu ildə, böyük knyaz Yuri Vsevolodoviçin dövründə, İbrahimin qalıqları Vladimirə aparıldı və Knyaginin monastırında böyük knyaz və yepiskopun iştirakı ilə dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Журавский А. В. Авраамий (Аврамий) Болгарский // Православная энциклопедия. — М., 2000. — Т. I : «А — Алексий Студит». — С. 172—173. — 752 с. — 40 000 экз. — .
* Алексеев И. Е. Почитание святого мученика Авраамия (Аврамия) Болгарского в Казанской епархии во второй половине XIX - начале XX вв.
* Житие святого мученика Авраамия Болгарского// Православный Болгар
Tokkuri

və ya bəzən **tokuri** – sake süzmək və saxlamaq üçün istifadə olunan butulka. Əsasən keramikadan hazırlanır.

## Tarixi
*"Tokkuri"* sözünün mənşəyi sake süzərkən çıxan səslə (yaponca "tokuri-tokuri") bağlıdır. Digər bir versiyaya görə bu söz koreya mənşəli olub *"tokku uru"* ("bərk keramika") ifadəsindən yaranmışdır.

Plastik butulkaların ixtirasına qədərki dövrdə yaponlar sake, soya sousu və yağ kimi maye məhsulları saxlamaq üçün tokkuridən geniş istifadə edirdilər. Sake satıcıları sakeni tokkurilərlə satırdılar və üzərinə dükkanın və ya brendin adını yazırdılar. Müştərilər sakeni içib bitirdikdən sonra boş tokkurini qaytarırdılar və pul alırdılar. Bu praktika *kayoy tokkuri* adlanırdı.

## Xüsusiyyətlər
Tokkuri əsasən keramikadan hazırlansa da, metal və ya şüşədən də hazırlana bilər. Həcmi 0,18–1,8 litr arasında dəyişir. Hazırda 1–2 qo həcmində olan tokkurilər populyardır.

Tokkuridən sake süzərkən "qlaq-qlaq" səsinin çıxması müsbət qarşılanır. Buna görə də tokkurinin ağzının geniş olmamasına diqqət yetirilir və çeçələ barmaq ölçüsündə olan ağzı olur.

## Qalereya


Pair of Sake Flasks Momoyama Period Yale University Art Gallery.jpg|Momoyama dövrünə aid tokkurilər.
徳利 tokkuri2.jpg|Müxtəlif formalı tokkurilər.
Aichi Prefectural Ceramic Museum (64).jpg|Ayçi Prefektura Keramika Muzeyində saxlanılan tokkuri.
色絵梅雲文大徳利-Large Wine Bottle MET 93 3 109.jpg|Naxışlı tokkuri.
仁清様式 花文徳利-Ninsei-style Sake Bottle with Floral Patterning MET DP268797.jpg|Ninsey üslubunda tokkuri.



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İslam Maxaçev

**İslam Ramazan oğlu Maxaçev** () — Yüngül çəkidə UFC-nin himayəsi altında çıxış edən rusiyalı qarışıq döyüş sənətçisi. Hazırkı UFC-nin yüngül çəkidəki çempionu. Döyüş sambosu üzrə ikiqat Rusiya çempionu (2014, 2016), döyüş sambosu üzrə dünya çempionu (2016). Titulun ikinci müdafiəsindən sonra çəki dərəcəsindən asılı olmayaraq ən yaxşı döyüşçülər arasında rəsmi UFC-nin reytinqinin 1-ci sırasına yüksəldi.16 noyabr 2025 tarixində o, UFC-nin yarımorta çəki dərəcəsində çempion oldu.

16 Noyabr 2025-ci il tarixində Nyu-York şəhərində UFC 322 turnirində yarımorta çəki dərəcəsində yeni UFC çempionu adını qazanıb.

## Şəxsi həyatı
Etnik lak olan Maxaçev Mahaçqalada anadan olub və ucqar Burşi kəndində (o zaman Dağıstan MSSR, Sovet İttifaqının, indi Rusiyanın Dağıstan Respublikasının bir hissəsi) böyüyüb.Maxaçevin atası pomidor yetişdirir və sürücü işləyirdi; anası evdar qadın idi və kiçik bir kafe işlədirdi. Onun Qurbanismail adlı böyük qardaşı var. Yeddi yaşından başlayaraq o, mükafatlandırılmış çempion Seyfula Maqomedovun rəhbərliyi altında taekvondo ilə məşğul olmağa başladı.

## Xarici keçidlər
İslam Maxaçev yarımorta çəkidə yeni UFC çempionu oldu
Adriatik plitəsi

thumb|right|375x375px|Adriatik plitəsi
**Adriatik plitəsi** —  Təbaşir dövründə transformasiya qırılması ilə Afrika plitəsindən qopan kiçik tektonik mikroplitədir. Kontinental qabığasahibdir.

Avrasiya plitəsi ilə toqquşma zamanı lövhənin şimal hissəsi Alp qırışıqlığı zamanı deformasiyaya məruz qalmışdır. Adətən Avrasiya lövhəsinin bir hissəsi hesab olunur.

Adriatik plitəsi hələ də Avrasiya plitəsinə doğru irəliləyir, bununla belə ikincisi birincinin altına enir. Alp dağlarından keçən periadriatik qırılma bu lövhələri ayırır. Afrika plitəsinin okean qabığının bir hissəsi Adriatik plitəsinin cənub sərhəddində aşağı enərək İtaliyanın cənubundakı vulkanları əmələ gətirir.

Apennin yarımadasının şərqi və Adriatik dənizi Adriatik plitəsinin bir hissəsidir. Mezozoy çöküntüləri plitə introduksiyasıdır, əhəngdaşıdan ibarətdir və Cənubi Əhəngdaşı Alplarını təşkil edir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Şarlis Oliveyra da Silva

**Şarlis Oliveyra da Silva (**port.-braz. Charles Oliveira da Silva; 17 oktyabr 1989, Quaruja) — Braziliyalı qarışıq döyüş ustası, yüngül və yüngül çəki dərəcələrinin nümayəndəsi. Peşəkar idman karyerasına 2008-ci ildə müxtəlif regional yarışlarda çıxış etməklə başlayıb, 2010-cu ildən Ultimate Fighting Championship döyüş təşkilatında çıxış edir. Yüngül çəkidə keçmiş UFC çempionu. Çəki kateqoriyasından asılı olmayaraq ən yaxşı döyüşçülər arasında rəsmi UFC reytinqində 7-ci yeri tutur (ingilis funt-for-pound). 10 may 2022-ci il tarixinə o, rəsmi UFC-nin yüngül çəki reytinqində 1-ci yerdədir.

**HƏYATI VƏ UĞURLARI**

Ultimate Fighting Championship — Yüngül çəkidə keçmiş UFC çempionu (1 dəfə).

## İstinadlar
Anadolu plitəsi

thumb|right|375x375px|Anadolu plitəsi
**Anadolu plitəsi** — kontinental plitə olaraq demək olar ki, tamamilə Türkiyə ərazisində yerləşir. Sahəsi 0,01418 steradiandır. Adətən Avrasiya plitəsinin bir hissəsi hesab olunur.

Şərq kənarı sol tərəfdən Ərəbistan plitəsi ilə Şərqi Anadolu fay xəttində həmsərhəddir.

Cənubda və cənub-qərbdə Afrika plitəsi ilə konvergent sərhədi var ki, bu da okean qabığının Aralıq dənizi altında, eləcə də Anadolunun kontinental qabığı daxilində sıxılma xüsusiyyətlərində, eləcə də sahil boyu subduksiya zonalarında özünü göstərir. 

Qərb kənarı Egey dənizi plitəsi ilə divergent sərhədə malikdir.

Şimal kənarı Avrasiya plitəsi ilə sərhəd boyunca, 500 mil uzunluğunda Şimali Anadolu qırılma zonasını təşkil edir. Onun qərb ucunda Egey dənizinin ortasından keçən vulkanik sualtı Şimali Egey qırılma xətti var. Qırılma zonası daha sonra Yunanıstan ərazisindən keçməklə İoniya və Adriatik dənizlərinin altına doğru uzanır. Bu iri qırılmalar boyunca aktiv qarşılıqlı təsir və hərəkət nəticəsində bu bölgədə hər il müxtəlif maqnitudalarda yüzlərlə zəlzələ qeydə alınır.

Anadolu plitəsi şimaldan Avrasiya plitəsi, cənubdan Afrika plitəsi və Ərəbistan plitəsi ilə sıxıldığı üçün qərbə doğru (2-2,5 sm/il) hərəkət edir.

## Həmçinin bax

## Mənbə
* Peter Bird,''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
Öncəgörmə

**Öncəgörmə** beş hiss orqanının (paranormal) köməyi olmadan canlı və cansız cisim və hadisələrin aşkarlanmasına verilən addır.