open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qərb düzənlik qorillası

**Qərb düzənlik qorillası** () — Qərb qorillasına (*Gorilla gorilla*) daxil olan bir yarımnöv

## Yayılması
Dağ ətəklərindəki meşəliklərdə və bataqlıq ərazilərdə ən mox rastlanılırlar. Konqo Respublikası, Anqola, Ekvatorial Qvineya və Qabon kimi ölkələrdə yayılmışlar. Konqo Demokratik Respublikası ərazisində isə nəsli kəsilmişdir. İlk dəfə bu yarımnövə aid qorilla Birmingem zooparkına gətirilmişdir. Bu yarımnövdə olan yeganə albinos "Qar dənəsi" ləqəbli bir erkək qorilla olmuşdur.

## Təsviri

Qərb düzənlik qorillaları Qərb çay qorillalarına nisbətdə nisbətən kiçik olurlar. Erkəklər 1.8 m boya, 140 ka çəkiyə, dişilər isə 1.5 m boya və 70 kq çəkiyə sahib olurlar.

Bir ailənin yayılma arealı 3 – 18&nbsp;km² arasında dəyişir. Yaşadığı əraziləri qorumadığından bəzən yayılma zonaları kəsişə bilir. Bir gün ərzində 0,3–1,8&nbsp;km yol qət edirlər. Qruplar 1 erkək, 5–7 dişidən və onların balalarından ibarət olur.

Çütləşmə dönəmi 9–10 ilində baş tutur. Dişi beş ildə bir bala doğur.

## Qurunma statusu
1980-ci illərdə Ekvatorial Afrikada 100 000 baş qorilla yaşayırdı. Harırda isə sayları 50 000 başa qədər azalmışdır. 2006–2007-ci illər araşdırması göstərir ki, Konqo Respublikası ərazisində yerləşən Tele gölü ətrafında 100 000 qərb qorillası yaşayır. Onların ümumi sayı 150 000–200 000 baş olması ehtimal edilir. Bunla belə brakonerlik, meşələrin qırılması oların sayına təsir göstərir.

Dünya zooparklarında bu yarımnnövə aid 550 baş qorilla saxlanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tele gölü

**Tele gölü** () — Mərkəzi Afrika regionunda yerləşən göl. Konqo Respublikasının şimal-şərqində yerləşir.

Onun sahəsi 23 km², su həcmi 71 mln m³-dir. Demək olar ki, dairəvi formaya malikdir (6 km uzunluğa və 5 km enə malikdir). Konqo çayına axan qolla birləşir.

Gölün yerləşdiyi rayonda iri Qərb düzənlik qorillası populyasiyası vardır. Onların sayı 100 000 baş olaraq qiymətləndirilir

## İstinadlar

## Mənbə
* Origin and function of a closed depression in equatorial humid zones: The Lake Télé in North Congo
Tanısau (Uçalı)

**Tanısau** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Axun kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 32&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Axun): 7&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Uçalı stansiyası): 37&nbsp;km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (49 %), başqırdlar (50 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qar dənəsi (qorilla)

**Qar dənəsi** (, ; 1964 — 24 noyabr 2003) — zooloji müşahidələr nəticəsində indiyənə kimi qeydə alınmış yeganə albinos qorilla. Bu erkək qorilla uzun zaman İspaniyanın Barselona zooparkında yaşamışdır.

Qar dənəsi Qərb düzənlik qorillası yarımnövünə aid olmuşdur. Rəsmi məlumata görə bu canlı İspaniya Qvineyası ərazisində 1966-cı ildə tutulmuşdur. Sonra isə Barselona şəhərinə gətirilmişdir. İlk əvvəllər onu ovlayan ovçunun dilində (famnq dili) *Nfumu Ngui* olaraq adlandırılır. Bu sözün hərfi mənası isə "Ağ qorilla" anlamını verir. Qorilla 15 000 pesetaya satın alınır. Bu isə onu ən bahalı canlı olaraq qeydə alınmasına səbəb olmuşdur. Qorilla tutularkən onun cəmi iki yaşı vardı. Bir müddət sonra Qar dənəsi nəyinki İspaniyada həmçinin bütün Qərb dünyasında məşhurluq qazanır:o Barselona zooparkının talismanına çevrilir. Bir çox açıqcalarda təsvir olunur və onun haqqında sənədli filmlər çəkilir.

Ümumən üç dişidən 21 balaya sahib olmuşdur. Ancaq onun balaları arasında heç biri albinos olmamışdır. Araşdırmaçıların qənayətinə görə Qar dənəsi inbridinq olmuşdur. 1980-ci ildə London zooparkının əməkdaşları bu canlıdan sperma toplamağa başlamışlar. Hədəf ondan albinos balaların doğulma ehtimalını araşdırmaq olur. Ancaq araşdırtmalar uğursuzluqla bitir.  2001-ci ildən bu canlı dəri xərçənginin qeyri-adi formasından əziyyət çəkirdi. Buda böyük ehtimalla albinizmlə əlaqədar olmuşdur. 2003-cü ilin noyabrında evtanaziya yolu ilə 40 yaşında həyatına son qoyulur (qorillalar ortalama 30—50 il yaşayırlar).

Asteroid (95962) Kapito onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Snowy stardom — *avqust 2004 il*
Sabir Bəşirov

**Sabir Bəşirov** (20 noyabr 1956-cı ildə Yardımlı r., Peştəsər k. – 21 sentyabr 2018 Yardımlı, Peştəsər) — görkəmli ziyalı, ədəbiyyatşünas, tənqidçi-esseist,filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Yazıçılar Birliyinin üzvü. 

## Həyatı

Sabir Bəşirov 20 noyabr 1956-cı ildə Yardımlı rayonunun Peştəsər kəndində anadan olub. Orta məktəbi 1973-cü ildə bitirib. 1978-ci ildə BDU-nun filologiya fakültəsini, sonra AMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspiranturasını bitirib. Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktorudur.

## Pedoqoji fəaliyyəti

Sabir Bəşirov 40 ilə yaхındır ki pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldur. 1978-ci ildən Peştəsər kənd ümumi orta məktəbində müəllim işləyir. Sabir Bəşirov içərisində şəhid Şahlar Nəzərova, habelə yazıçı Anar və b. həsr edilmiş 15-dən çox kitabın, 100-ə qədər elmi məqalənin, çağdaş ədəbiyyatımızın nümayəndələri haqqında onlarla ədəbi-tənqidi məqalənin müəllifidir.

### Monoqrafiyaları
 
* "*Anar*" (1994) 
* "*Əlabbas: Sözün köhnə kişisi*" (2005) 
* "*Sabir Rüstəmхanlı: Sərhədsiz ruhumuzun yolçusu*" (2006) 
* "*60-cılar nəsrinin etik problemləri*" (2006) 
* "*Yaradıcılıq şəхsiyyətlə üst-üstə düşəndə...*" (2010)
* "*Nizami Cəfərov: Şəхsiyyət və yaradıcılıq fenomeni*" (2010) 
* "*Nəriman Əbdülrəhmanlı: işıq adamı*" (2010) 
* "*Xanəli Kərimli: Bir ömrün nağılı*" (2011) 
* "*Firuz Mustafa: İdrakla hissin vəhdəti*" (2012) 
* "*Əjdər Ol: nəsrin imkanları*" (2014)
* "*Yunus Oğuz: Elmi təfəkkürlə bədii təfəkkürün vəhdəti*"

## Vəfatı

Sabir Bəşirov çalışdığı Yardımlı rayon Peştəsər kənd orta məktəbində ürək tutmasından 62 yaşında vəfat edib.

## Haqqında yazılanlar

Əsgər Rəsulov: Sabir Bəşirov haqqında portret oçerk

## Mükafatları

Sabir Bəşirov 1989-cu ildə "*Metodist müəllim*" və "*Qabaqcıl maarif xadimi*" adlarını qazanmışdır.

## Həmçinin bax

* Anar
* Nəriman Əbdülrəhmanlı
* Ələmdar Cabbarlı

## Xarici keçidlər

* Əyalətdən boylanan ədəbiyyatşünas-filosof
* Ömrü ləyaqətlə yaşamaq

## İstinadlar
Çivetel Eciofor

**Çivetel Umidi Eciofor** ( ) — İngilis aktyor. 2006-da yüksələn ulduz mükafatına, 2007-də isə Qızıl qlobus mükafatına ən yaxşı musiqili komediya  aktyoru və ən yaxşı aktyor  TV filmi kateqoriyalarında namizəd göstərilmişdir.

2007-ci ildə Academy of Motion Picture Arts and Sciences'ə qatılması üçün akademiyadan dəvət aldı.

## Filmoqrafiyası

### Film

### Serial

## Qalereya

'The Martian' World Premiere (NHQ201509110009).jpg| Toronto Beynəlxalq Film Festivalı
Doctor Strange cast by Gage Skidmore (cropped).jpg| Doktor Strenc
Tribute-Neil Grabowsky-TTL 8694 (26168683544).jpg| Montclair, Film Festivalı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* IMDb'də Chiwetel Ejiofor
Stiven Frirz

**Stiven Artur Frirz** ( ) — Akademiya mükafatına namizədliyi olan İngilis film rejissoru. The Queen və The Grifters filmləri ilə *"Ən Yaxşı [[Rejissor]]"* namizədliyində  *Akademiya Mükafatına* namizəd olmuşdur.

2007 ''Cannes Film Festivalı''*nd*a  baş münsif olaraq  yer almışdır.

## Filmoqrafiya
* *The Burning ([[1968]]) (qısa film)*              *
* *Gumshoe (1971)*
* *Bloody Kids (1979)*
* *Walter and June (TV) (1983)*
* *The Hit (1984)*
* *My Beautiful Laundrette (1985*)
* *Prick Up Your Ears (1987)*
* *Sammy and Rosie Get Laid (1987*)
* *Dangerous Liaisons (1988)*
* *The Grifters (1990)*
* *Hero (1992)*
* *The Snapper (1993)*
* *Mary Reilly (1996)*
* *The Hi-Lo Country (1998)*
* *Yüksək keyfiyyət (2000)*
* *Liam (2000)*
* *Fail-Safe (TV) (2000)*
* *Dirty Pretty Things (2002)*
* *The Deal (2003) (TV)*
* *Mrs Henderson Presents (2005)*
* *The Queen (2006)*
* *Skip Tracer (2008) (TV)*
* *Chéri (2009)*
* *Tamara Drewe (2010)*
* *Lay the Favorite (2012)*
* *Philomena (2013)''

## Xarici keçidlər

* IMDb'də Stephen Frears

## İstinadlar
Vədud Müəzzin

**Vədud Müəzzin** — azərbaycanlı heykəltaraş, rəssam və musiqiçi.

## Həyatı və təhsili
Vədud Səlim oğlu Müəzzin 1960-cı il avqust ayının 11-də Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. Ali təhsil almaq üçün Tehrana gedib. Lakin İran inqilabından sonra oxuduğu universitet bağlanır. Daha sonra ali təhsil almaq üçün Türkiyəyə gedib Memar Sinan Universitetində rəssamlıq üzrə təhsil alıb.

## Fəaliyyəti
1980-ci ildə peşəkar rəssamlıq fəaliyyətinə başlayıb. Bir sıra rəssamlıq və incəsənət kurslarında iştirak edib. Vətənə geri döndükdən sonra da həm ölkədə həm də ölkə xaricində sərgiləri keçirilir. 1990 və 2000-ci illərdə Los-Anceles şəhərində, 1992–ci ildə Fransada, 1995–ci ildə Kanadada, 1997 – 1999 - 2012-ci illərdə Tehranda, 1998-ci ildə Dubayda, 2000 - 2013 - 2018-ci illərdə Bakıda, 2004–cü ildə Təbrizdə, 2005 - 2007-ci illərdə Ərdəbildə fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Rəsm əsərlərindən ibarət 4 albom-kataloq işıq üzü görüb. Həmin albomlardan özəl rəssamlıq məktəblərində geniş istifadə edilir.

Heykəltəraşlığa olan həvəsinə görə Bakıya gəlib 10 ay burda qalır, müxtəlif heykəltaraşlarla görüşür. Xüsusən də heykəltaraş Azad Əsgərovdan sənətin sirlərini öyrənib. Bundan sonra Ərdəbilə qayıtdaraq, orada böyük bir emalatxana götürüb işləməyə başlayır. Ölkənin bir sıra dövlət muzeyləri üçün dini, tarixi və ədəbi şəxsiyyətlərin heykəllərini düzəldib. Düzəltdiyim heykəllər Ərdəbildə, Təbrizdə, Tehranda və başqa şəhərlərdə qoyulub.

Məşhur müzəzzinlər nəslindən olduğuna görə həm də gözəl səsə malikdir. 14 il İranda fars muğamlarını öyrənib. Sonradan Bakıda Ağaxan Abdullayevlə tanış olaraq ondan Azərbaycan muğamlarını öyrənib. Habil Əliyev ilk dəfə İrana gələndə onun İran musiqiçiləri üçün ayrıca konserti keçirilib. İlk dəfə onda “Rast” muğamını başdan-ayağa oxuyaraq muğam oxumağa başlayır. Dostları ilə birgə “Səhənd” ansamblı yaradaraq, Azərbaycan musiqilərindən ibarət konsertlər verirlər. 10 il həmin ansamblda çıxış edib. Daha sonra 5 il müddətində Ərdəbil və Tehranda tələbələrə Azərbaycan muğamlarını öyrədib. 2002-ci ildə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında konserti olub. Son illər Aşıq Çingiz Mehdipurun yaratdığı Dalğa qrupu ilə birgə çıxışlar edir.

2002-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının fəxri üzvüdür.

## Ailəsi
Atası Səlim Müəzzin İranda çox məşhur müəzzin olub. Ata babası Şeyx Kərim soylarından ilk azan çəkən olub. Ondan sonra uşaqları və nəvələri müəzzinlik ediblər. İndi də bu sənəti nəsllərində davam etdirənlər var. Atamsın və əmilərinin azanları lentə yazılıb və hazırda İranda və Azərbaycanda bir çox məscidlərdə məhz bu yazılan azanlar səsləndirilir.

İki övladı var. Böyük qızı Ayna Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Sənətşünaslıq fakültəsində təhsil alır. Fotoqrafiyanı, rəssamlığı bilir. Kiçik qızı Dəniz isə hələ məktəblidir.

## Rəsm əsərləri

* "Köhnə Bakı"
* "Meyvə bazarı"
* "Ərdəbil bazarı"
* "Ənzəli bazarı"
* "Balıqçılar"
* "Bağ küçəsi"
* "O olmasın, bu olsun"
* "Xocalı"
* "Xalxal dərəsi"
* "Natürmort"

## Həmçinin bax
* Aşıq Çingiz Mehdipur
* Ərdəbil

## Xarici keçidlər
* 2013-cü ildə Bakıda keçirilinə sərgisindən görüntülər.

## İstinadlar
Zaqafqaziya təlxəsi

**Zaqafqaziya təlxəsi**() — zəhərli ilan növü.

## Görünüşü
Zaqafqaziya təlxəsinin bədəninin uzunluğu 75 sm -ə , quyruğu bundan 4–5 dəfə qısa olan orta ölçülü ilandır. Bir gözünü qalxancığı var. Gözaltı qalxancığı yoxdur. İki gözarxası, adətən 8, seyrək hallarda 7 və ya 9 üstdodaq qalxancığı vardır. Gövdənin ortası ətrafında 23, seyrək hallarda 21 və ya 25 pulcuq olur. Qarın qalxancıqları 195–226, quyruqaltı qalxancıqlar 57–74 cütdür. Üstdən qəhvəyimtil-qonur, qonurumtul-boz və ya açıq qəhvəyi rəngdə olub, bəzi yerlərdə gödək köndələn zolaqlar əmələ gətirən qəhvəyi, qonur və ya az qala qara xallardan ibarət iki uzununa sırası vardır. Əksər hallarda bu xalların sıraları bel tirəsi boyunca gedən ensiz açıq zolaqla bir birindən ayrılır. Bədənin böyürləri boyunca xırda tünd xallardan ibarətbir sıra uzanır. Başı üstdən qara çilli, ənsə qalxancıqlarında isə bir qədər iri çillidir. Peysərindəki iki səciyyəvi tünd xal irəliyə doğru daralan birləşmiş kənarları ilə uzunsov yabanı xatırladır. Qarnı qonurumtul-boz, çoxsaylı tünd xallı və səciyyəvi sədəf çalarlıdır.

## Yayılması
Kiçik Asiyada, Şimali-Qərbi İranda, Zaqafqaziyada, Dağıstanda, Şimali Osetiyada və Çeçen-İnquşetiyada yayılmışdır. İki yarımnövündən Azərbaycanda nominativ növ yaşayır. Başlıca olaraq dağətəyi meşələrdə yaşasa da aran meşələrinə də girir. Meşənin seyrək hissələrində, talalarında, kol bitkiçiliyi ilə zəngin olan dərə və yarğanlarda olur. Daşların altında, gəmirici yuvalarında və torpaqdakı müxtəlif çuxurlarda gizlənir. İnsanla yaxınlıqdan qaçmayaraq üzümlüklərdə və bağlarda məskunlaşır. 2500 m-ə qədər dağlara qalxır.

## Çoxalması
İyunun ikinci yarısı – iyulda 23–40 mm uzunluğunda 3–7 yumurta qoyur. Körpələr avqustun sonu – sentyabrda üzə çıxır. Siçankimi gəmiricilərlə qidalanaraq çox vaxt onları öz yuvalarında udur. Müxtəlif kərtənkələlərlə qidalanır. Körpələri cücülərlə qidalanır. Çox hərəkətli ilan olub sərt qayalara və ağaclara yaxşı dırmaşır. Təhlükə zamanı başın arxa hissəsini güclü şəkildə enlədərək fışıltı ilə düşmən tərəfə atılır, ancaq nadir hallarda dişləyir. İnsan üçün zərərsizdir. Zahirən gürzəyə çox oxşadığına görə çox vaxt onu öldürürlər. Nadir növ olduğundan Azərbaycan respublikasının Qırmızı kitabına daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı "Elm". 2004–620 s.

## Xarici keçidlər
* Coluber constrictor — Video Learning — WizScience.com

## Həmçinin bax
Sevil (ansambl)

**"Sevil" vokal-instrumental ansamblı** — 1971–1977-ci illərdə mövcud olmuş və Azərbaycanın qadınlardan ibarət ilk caz qrupu və vokal kvarteti.

## Tarixi
Vaqif Mustafazadə Elza Mustafazadə ilə 1969-cu ildə Azərbaycana qayıtdıqdan sonra 1971-ci ilin noyabr 1-də Sevil qrupunu yaradır. Qrupun adı Cəfər Cabbarlının eyniadlı əsərindən götürülmüşdü. Ansambl 1971-ci ilin dekabrın 31-də ilk dəfə televiziyada çıxış edir. 1975-ci ildə Rəna Talıbova qrupa qatılır və ansambl Tiflisdə "Zaqafqaziya baharı" festivalında iştirak edir. Bundan bir il sonra qrup Varşavada konsert verməyə dəvət olunur.

Ansamblın üzvləri yalnız qadın vokalistlər olsa da, Vaqif Mustafazadə qrupu pianoda müşayiət edir və bədii rəhbərlik edirdi. Müxtəlif vaxtlarda tarda Azər Rzayev, saksafonda Tofiq Şabanov, orqanda Çingiz Tağıyev, həmçinin Tahir Rzayev, Heybət Məmmədbəyli (bazqitara),David Poysman və Yalçın Rzazadə olmaqla qrupu müşayiət edən musiqiçilər də dəvət olunmuşdur.

Qrup 1977-ci ildə fəaliyyətini dayandırmışdır. Qrupunun dağılma səbəblərindən biri qrup üzvlərinin şəxsi həyatları ilə bağlı olmuşdur. Ansambl dağıldıqdan sonra Vaqif Mustafazadə "Muğam" caz üçlüyünü yaratmışdır.

## Üzvlər
* Elza Mustafazadə (1971–1977)
* Sədaqət Dadaşova (1971–1974)
* Sevil Allahverdiyeva (1974–1977)
* Rəna Talıbova (1975–1977)
* Dilarə Cahangirova
* Rəna Hüseynova

## İstinadlar
İkinci Kontinental Konqres

**İkinci Kontinental konqres** — Filadelfiya Konqresi kimi də tanınan Kontinental Konqres On Üç Koloniya təmsilçilərinin birgə qəbul etdikləri sözləşmə əsasında formalaşmışdır. Konqres Amerikan İnqilabı zamanında Birləşmiş Ştatların rəhbər orqanı halına gəlmişdir.

Konqres 1774-cü ildən, 1789-cu ilədək üç məsələnin həlli üçün bir araya gəlmişdir. Konqres üçün ilk çağırış 1774-cü ildə Benjamin Franklinə Koloniyalara nümayəndə heyətlərinin formalaşmasına razılığını bildirən, həmçinin Massaçusets ştatında baş verən blokadalara və Dözümsüzlük nümayişlərinə qarşı cəza tədbirlərinin görülməsini nəzərdə tutan qanunların qəbul olunması ilə bağlı idi. Bugünədək qəbul olunan konvensiyalar və sərəncamlar Kontinental Konqresin illər boyu qəbul etdiyi qərarların bir növ tərkib hissəsi olması da bilinməkdədir.

Birləşmiş Krallığın təmsilçilərinin nəzərdə tutulan bölüşdürücülüklə razı olub-olmayacağına baxmayaraq, 1776-cı ildə Konqresin                 ikinci- "Müstəqillik Haqqında Qanun"u yekdilliklə qəbul edildi. Müstəqillik haqqında qətnamənin qəbulundan iki gün sonra yeni dövlətin-Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaradılmaaının əsası qoyuldu. Bu, həm də Virciniyadan olan Corc Vaşinqtonun başçılıq etdiyi Kontinental Ordunun yaradılmasını da rəsmiləşdirdi. Ordu Böyük Britaniya ilə müharibə etmiş, Fransa ilə Hərbi İttifaq bağlamış və müharibə iştirakçılarını kreditlər və kağız pullarla maliyyələşdirmişdir.

## Həmçinin bax

Əvvəlki Konqreslər
Təsviri sənət muzeyi (Sevilya)

**İncəsənət Muzeyi Sevilya ** şəhərində () — Sevilya şəhərində yerləşən incəsənət muzeyi .

## Tarix
Muzeyin hal-hazırda yerləşdiyi bina, əslində, Fernando III dövründə Pyotr Nolasko tərəfindən təsis edilmiş Merced Kalsada de la Asunon ordeni monastırına aiddir. 22 noyabr 1248-ci ildə şəhərin alınmasından sonra kral monastırın tikintisi üçün torpaq sahəsi ayırdı. Bina mudexar üslubunda memar Juan de Oviedo tərəfindən inşa edilmiş, 1668-ci ildə tikinti tamamlanmışdır. 1810-cu ildə Fransanın işğalı zamanı binanın yanması nəticəsində böyük ziyan dəymişdir.

16 sentyabr 1835-ci ildə bərpa və yenidənqurmadan sonra binada muzey açıldı. 1868–1869-cu illərdə bina yenidən qurulub. Bütün düzəlişlərdən sonra, binanın fasadı klassik xüsusiyyətlərə malikdir.

## Kolleksiya
Muzeyin ilk kolleksiyası yaxın kilsə və monastırlar olan rəsm və heykəltəraşlıq əsərləri təşkil edir, belə işləri barokko üslubunda yazılmış Sevilya sənətçisi, üstünlük təşkil edir, burada dini incəsənət təmsil edilib. Kolleksiyada geniş yer almış : Murillo, Velaskes, Zurbaran, Juan de Valdes Leal, Francisco Herrera Elder, Lucas Valdes, Gonzalo Bilbao kimi rəssamların əsərləri təqdim olunur.

Hal-hazırda, muzeyin ümumi sahəsi 7775 m², 14 otaq yerləşir:

* Zal I: İspan ortaçağ sənəti.
* Zal II: Rönesans sənəti.
* Zal III: Francisco Pacheco və onun məktəbi.
* Zal IV: Kiçik şah əsərləri.
* Zal V (monastır keçmiş kilsə) Sevilya Böyük Masters.
* Zal VI: Sevilya Barosu.
* Zal VII: Murillo və onun şagirdləri.
* Zal VIII: Juan de Valdes Leal.
* Zal IX: Avropa Barokunun rəsmidir.
* Zal X: Francisco de Zurbaran tərəfindən rəsm. Monastırlardan heykəl.
* Zal XI: XVIII əsrin ispan rəsmidir.
* Zal XII: XIX əsrin Sevilliyin rəssamı, romantizmdən realizmə keçid.
* Zal XIII: Romantizm tərzində rəsm.
* Zal XIV: 7 əsrin ilk yarısı Sevilya rəsmidir.

### Muzeyin rəssam və heykəltəraşları

## Muzeyin kolleksiyasından əsərlərin qalereyası

Fayl:Sagrada Cena, por Alonso Vázquez.jpg|Alonso Vaskes. Müqəddəs gecələr
Fayl:San Hugo en el Refectorio.jpg|Fransisko Surbaran. 
Fayl:San Antonio de Padua con Niño (Murillo).jpg|Bartolome Esteban Murillo. Müqəddəs Antonio de Padua körpə ilə
Fayl:San Jerónimo penitente 001.jpg|Pyetro Torriciano. Müqəddəs İeronim
Fayl:MuseoBellasA04012009Santo Domingo 001.jpg|Xuan Martines Montanyes. Müqəddəs Dominik
Fayl:San Juan Bautista 001.jpg|Xuan de Mesa. İoann
Fayl:San Juan Bautista niño 001.jpg|Pedro de Mena. İoann


## Ədəbiyyat
* *Никитюк* О. Д., Кордова Гранада Севилья (древние центры Андалусии),Редактор Л. М. Азарова, художественный редактор Л. А. Иванова, Москва, Искусство, 1972, стр.190

## Xarici keçidlər
* http://www.visitasevilla.es/es/lugar-interes/museo-de-bellas-artes
Rasim Hüseynov

**Rasim Hüseynov** () — azərbaycanlı rəssam.

## Həyatı
Rasim Hüseynov 1964-cü ildə Bakının Zirə qəsəbəsində anadan olub. 1984-cü ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1992-ci ildə indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rəssamlıq fakültəsini bitirib. 1999-cu ildən ailəsi ilə Hollandiyaya köçüb. Həyat yoldaşı Vəfa Rüstəmova da rəssamdır. Onlar bir yerdə təhsil alıb və eyni vaxtda sərgilərdə iştirak etməyə başlayıblar. 2000-ci ildən isə Hollandiyada 70-dən çox fərdi və birgə sərgilərdə iştirak ediblər. Əsərləri maraqla qarşılanıb, yaratdıqları milli obrazlar xarici sənətsevərləri heyrətləndirib.

## Fəaliyyəti
Rasim Hüseynov həyat yoldaşı ilə birgə Hollandiyada rəsm sərgiləri keçirərək, Azərbaycan mədəniyyətini, tarixini az da olsa əsərlərində əks etdirməyə çalışmış və 1988-ci ildən bəri 100-dən çox beynəlxalq sərgidə iştirak etmişlər. Təkcə Hollandiyanın Amsterdam, Utrext və Haaqa şəhərlərində, eləcə də qonşu Almaniyada onların əsərləri 30 dəfə müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilmişdir.

2001-ci ilin yanvar ayında Hollandiyanın Draxten şəhərində həyat yoldaşı ilə birgə sərgisi olur və bu sərgi sayəsində Hollandiya vətəndaşları həm sərgi, həm də vətən haqqında maraqlanmış və bilgilər əldə etmişlər.

2004-cü ildə Amsterdam, Haaqa və Utrext şəhərlərində keçirilən, ayrı-ayrı ölkələrdən olan 32 rəssamın iştirak etdiyi sərgi olmuşdur. Həmin sərgidə münsiflər heyəti əsərlərə baxandan sonra sərginin adını "Azərbaycandan Stadskanaala kimi" qoydular. Ən böyük layihələrdən biri 2004-cü ildə Amsterdam, Haaqa və hər rəssamın əsəri üçün ayrılıqda 700-dən artıq afişa buraxıldı və bütün afişalarda sərginin adı yazıldı. Bu afişalar ölkə parlamentinə, diplomatik korpuslara göndərildi, yuxarıda adları çəkilən şəhərlərdə üç ay ərzində reklam lövhələrinə vuruldu. Açılış günü sərgi salonuna daxil olanda kurator Herman Difendal Rasim Hüseynovu və onun həyat yoldaşı Vəfa Rüstəmovanı göstərərək mikrofonla dedi: "Baxın, "Azərbaycandan Stadskanaala kimi" bunlardır".

R. Hüseynovun əsərlərindəki milli özünəməxsusluq ilk baxışda diqqəti cəlb edir. 2008-ci ildən Boxtel şəhərindəki Sintlucas adına Dizayn İnstitutunda rəssamlıqdan dərs deyir. O, bu illərdə iki dəfə çalışdığı institutda sərgi keçirmiş və maraqla qarşılanmışdır.

2015-ci il dekabrın 13-də Hollandiyanın Haarlem şəhərində R. Hüseynovun fərdi sərgisi açılır. Mərasimdə Azərbaycanın Niderland Krallığındakı səfiri Mirhəmzə Əfəndiyev iştirak edir. Yerli tamaşaçılar əsərləri maraqla qarşılanıb. Hazırda R. Hüseynov yeni əsərlər üzərində çalışır, bədii axtarışlarını davam etdirir.

Niderlanddın "Diplomat maqazin" saytının müxbiri Roy Strik:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rasim Hüseynovun sərgisi
* Hollandiyada Azərbaycan incəsənətinin təbliği
Svaroq

**Svaroq** — slavyanların səma panteonunun tanrılarından biri.

## Mifologiyası
Adətən Svaroqu odla və səma ilə, eləcə də səma odu ilə əlaqələndirirlər. Qədim xalqlarının əksəriyyəti ndə belə bir inam hökm sürmüşdür ki, yerdəki od səma odundan yaranır. Təsdüfi deyil ki, şərqi slavyanların mifologiyasında yer odunun ruhu Svaroqun oğlu — Svarojiç adlandırılmışdır. Svaroq ikinci oğlu Dajboq slavyan mifologiyasında geniş şəkildə məlumdur. Onlar səma odunu və Günəşin istiliyini təcəssüm etdirərək bütün canlılara həyat verir.

## Haqqında
Səma tanrısı (səma atası) Svaroq qədim köklərə malikdir.

Qədim hind sözü olan "svarqa" iki hissədən: "svar" — səma, işıq və "qa" hərəkət etmə -sözlə, ümumiyyətlə səmanı deyil, Günəşin səmada gündüz hərəkət yolunu ifadə edirdi. Sonralar Svaroq təxminən yunan tanrısı Urana müvafiq gəlirdi. O ən qədim mifik zamana aid edilirdi və Uran kimi dünya yarandıqdan sonra öz yerini allahların növbəti nəslinə verməli olurdu.

Qədim hind-Avropa tanrıları içərisində Svaroq ali səma allahı hesab olunurdu. Sonralar onun bütün funksiyaları Peruna keçmişdir.

"Svaroq" adı qədim hind sözü "svarqa" ilə əlaqədar olmuşdur. Svarqa səma deməkdir. Elə buradan da Tanrı adı meydana gəlmişdir. "sva" kökü rus dilində "svaxa", "svatya", "svat" kimi məlumdur. Qədim hind mifologiyasında tanrılara qurban gətirərkən sağlıq, dua ifadə verən nidanı əks etdirirdi. Rus toy mərasimində svaxanın rolu, onun ilahi ittifaqa xeyir-dua verməsi hamıya məlumdur.

Çexlerdə, ukraynalılarda, slovaklarda Svaroqa odlu ruh paroq analogiyası şərqi slavyanların sui-qəsdlərində "Straxa" (Raxa) analogiyası özünü göstərir.

Svaroqun adı yazılı abidələrdə çoxdan məlumdur. Məsələn, İpatyev salnaməsində haçansa Svaroq məmləkətində böyük varlıq, işığın atası mövcud olmuşdur. O insanlara dəmir döymək (nallamaq) sənətini öyrətmiş və nikah ittifaqlarının əsasını qoymuşdur. Başqa bir salnamədə Svaroqun — Günəş adlı oğlunun hökmranlığından sğhbət gedirdi. Svroq — Svarojiç səma ilə yer arasında vasitəçi olmuşdur. Rus nağıllarında svaroq obrazına tez-tez rast gəlmək mümkündür.

Əslində Svaroqun adı yazılı ədəbiyyatlarda da tez-tez çəkilir. Məsələn, İpatyevin salnaməsində deyilir: "Nə vaxtsa yerdə Svaroq hökmranlıq etmişdir. İşıq atası insanlara dəmir döyməyi, və evlənməyi öyrətmişdir".

## Həmçinin bax
* Volos
* Perun
* Svarojiçilər
* Dajboq
* Xors
* Striboq
* Svyatoy Vit
* Rod
* Yarilo
* Lada və  Lela

## İstinadlar
Sent-Pols adası

**Sent-Pols** ( — *«Müqəddəs Pavel adası»*) və ya *Selmunett* () — Malta arxipelaqına daxil olan ada. Əslində iki adadır. Adalar ensiz bərzəxlə bir-birinə birləşir. Yeganə fermer adanı tərk etdikdən sonra artıq bir necə on illikdir ki, adada yayayış yoxdur. Adanın sahəsi 0,1&nbsp;km²-dir.

## Mənbə
* 
* Sent-Pols adası 

## İstinadlar
Lütfəli Nuriyev

**Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev** () — "Bakı Metropliteni QSC"-in ilk rəisi (1966–1976)

## Həyatı
Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev 1916-cı ildə Gəncə şəhərində Qarabağ bəylərindən olan Cahangir xan Nurubəyovun ailəsində anadan olub.

Tbilisi Dəmiryol Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunu hərəkətin təşkili ixtisası üzrə bitirib. Lütfəli Cahangir oğlu Nuriyev 1984-cü il dekabr ayının 9-u vəfat edib.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Taqanroq stansiyası rəisinin müavini kimi başlayıb. Sonralar "Biləcəri" stansiyasının rəis müavini, Azərbaycan dəmiryolunun operativ dispetçer bölməsində böyük dispetçer, Azərbaycan Dəmir yolunda hərəkət xidmətinin rəisi, 1963–1966-cı illərdə Zaqafqaziya Dəmiryol İdarəsi rəisinin müavini vəzifələrində çalışıb.

1966-cı ildə Azərbaycan KP MK plenumunun qərarı ilə metropolitenin buraxılışına bir il qalmış Bakı metropoliteninin ilk rəisi vəzifəsinə təyin edilib. 1976-cı ilin may ayına kimi bu vəzifədə çalışıb. Bu müddətdə "Şərəf Nişanı" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri ilə təltif edilib.

## İstinadlar

* Bakı metropoliteninin rəhbərləri
Rhithropanopeus harrisii

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

Şimali Amerika materikinin Atlantik okean sahilləsi boyunca Nyu-Brunsvikdən Verakruz sahillərinə qədər yayılmışlar.

Əsasən açıq dəniz sularında yaşayırlar. Bununla belə şirin sulu sahələrdə belə olara rastlamaq mümkündür. Bu yengəclərin maksimum uzunluğu 2–2.5 sm-dir. Zeytuni-yaşıl-qəhvəyi rəngə malikdir. Bəzən qara nöqtələr çanağının üzərini örtə bilir.

Texas və Florida estuarilərində geniş yayılsa da sonradan dünyanın bir çox ərazilərinə yayılmışdır 1937-ci ildə San Fransisko körfəzimnə belə yayılmışlar.

Avropada ilk olaraq Hollandiyanın Zyoydeze körfəzində aşkar edilir. Sonradan isə onlar Danimarka, Belçika, Almaniya, Fransa, Polşa, Estoniya, Finlandiya, Rusiya, Portuqaliya, İspaniya, İtaliya, Rumıniya, Bolqarıstan, Qara dəniz və Xəzər dənizi sahillərində peyda olmuşdur.

Britaniya adalarında isə ilk dəfə Kardiff sahillərində görülmüşdür. Bu canlılar ərazidə 12 ‰ duzluğa malik sularda yaşayır.

## Rhithropanopeus harrisi tridentata (Maitland, 1874)

Rhithropanopeus harrisii növünə daxil olan bir yarımnöv. Hollandiya yengəci olaraq da adlandırılır. Maksimal olaraq 2,5 sm uzunluğa malik olurlar. Adətən erkəklər dişilərdən iri olur. Onların əsas fərqi qarın seqmentlərinin formasıdır: dişilərdə, geniş, yuvarlaq, erkəklərdə isə dar və əyri. Rəngləri qonur olsa da bəzən tam qara rəngdə belə ola bilir.

Əsas arealı Hollandiya və Almaniya sahilləri olsa da 1957-ci ildən Xəzər dənizində belə görülmüşdür. Xəzərə Volqa-Don kanalı ilə Azov dənizindən gəlməsi ehtimal edilir. Xəzər mühitinə asanlıqla adaptasiya olunmuş və geniş ərazidə yayılmışdır.

Təbiətdə yosun, kiçik qurdlar və hətta ölü orqanizmlərlə belə qidalanırlar. Bununla da sanitar rolunu oynayırlar.

Əsasən qumlu, qumlu-lilli sahələrdə yaşayırlıar. Qabıq dəyişmə zamanları müdafiyəsiz olduqlarından daha çox dalğalardan qorunan sakit suları üstün tuturlar. Yengəclərin qoyduğu kürülər temperaturdan asılı olaraq ən azı bir ay müddətində inkubasiya dövrü keçir. Bir aydan sonra isə uzunluğu 2–3&nbsp;mm olana yengəclər müşahidə olunur. Bu canlıları akvarium şəraitində belə saxlamaq mümkündür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaz sabiti

**Qaz sabiti <math>\left(R\right)</math>** — fundamental fiziki sabit olub 1 mol ideal qazın hal tənliyinə daxildir: pV_{\mu}=RT. Burada p- təzyiq, V_{\mu}- 1\,\rm{}mol qazın həcmi (molyar həcm), T- mütləq temperatur, R isə universal (molyar) qaz sabitidir.

Qaz sabiti ədədi qiymətcə maddə miqdarı 1 mol olan ideal qazın sabit təzyiqdə 1 K qızdıqda genişlənərkən gördüyü işə bərabərdir.

Qaz sabitinin BS-də ədədi qiyməti aşağıdaakı kimidir:

:R=8.3144598(48) \frac{C}{\rm{mol}\cdot\rm{K}}.

Dairəvi mötərizələrdəki ədəd kəmiyyətin qiymətinin axırıncı rəqəmlərdəki standart xətasını göstərir.

## Qaz sabiti ilə Boltsman sabiti arasında əlaqə

R universal (molyar) qaz sabiti k_{\rm{B}} (çox vaxt k kimi işarə edilir) Boltsman sabiti ilə N_{\rm{A}} Avoqadro sabitinin hasilinə bərabərdir:

:R=kN_{\rm{A}}.

R universal (molyar) qaz sabitinin maddənin M molyar kütləsinə nisbətinə xüsusi qaz sabiti deyilir və B kimi işarə edilir \left([B]=\frac{\rm{C}}{\rm{kq\cdot K}}\right):

:B=\frac{R}{M}.

## Həmçinin bax
* Boltsman sabiti
* Avoqadro sabiti
* Maddə miqdarı
* Molyar kütlə

## İstinad
Ürqün (Uçalı)

**Ürqün** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Uçalı kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 16&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Uçalı): 8&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Uçalı stansiyası): 8&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Valensiya Təsviri Sənət Muzeyi

**Təsviri sənət muzeyi** — Valensiya şəhərində () —  İspaniyada ən zəngin rəsm əsərlərindən birinə sahib incəsənət muzeyi.

Muzey köhnə Turia çayının, parkın kənarında yerləşir. Müqəddəs Pius adlı 5-ci Katolik Kollecinin qədim binasıdır. Bina iki tarixi hissədən ibarətdir - əsl kollec və kilsə. Binanın kvadrat fasadları iki qüllələ bəzədilib, binanın köşeleri rustikdir, tavanı kütləvi vaza və toplarla bəzədilmiş, möhkəm bir balyustrada ilə taclanıb. Kilidin yarımdöşməli qübbəsi mavi keramika plitələrlə bəzədilmişdir və daha kiçik bir qübbə ilə yüksək tamburla taclanıb. Muzey İspan Vətəndaş müharibəsindən sonra bu binada yerləşdirilib, binanın hərbi bir xəstəxana olaraq istifadə edildiyi də bilinir. Muzeyin köhnə binası müharibə zamanı zərər gördü. Muzeyin daha sonra direktoru  González Martí olmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Cupula Museo Bellas Artes de Valencia 1.JPG|Muzeyin kupolu
Fayl:Museu pius.jpg|Muzeyin binası.
Fayl:España, València - Museo de Bellas Artes San Pío V - " retablos ".jpg|Zal
Fayl:Museu de Belles Arts de València, gòtic.JPG|Qotik rəsm.
Fayl:Interior del museu de Belles Arts de València, retaule de la Puríssima Concepció.JPG|Qotik rəsm.
Fayl:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|Diyeqo Velaskesin Avtoportreti .
Fayl:El Grego - San Juan Bautista detalle - Óleo sobre lienzo 103 x 62cm - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg| İoann
Fayl:Manuel Godoy com a fundador de l'Institut Pestalozzi, Agustí Esteve Marqués, Museu de Belles Arts de València.jpg|
Fayl:Louis Gabriel Suchet, Vicent López Portaña, Museu de Belles Arts de València.JPG|
Fayl:Ramon Maria Narvaez.jpg|Narvaes Ramon portreti 
Fayl:Bargueño - Museo de Bellas Artes de Valencia.JPG|
Fayl:Retrats femenins, museu de Belles Arts de València.JPG|19 əsrin qadın portretləri
Fayl:Castell de la Mota, Darío de Regoyos, Museu de Belles Arts de València.JPG|Dario de Reqeyos (1857 - 1913) " De la Mota" qalası.
Fayl:Palau reial d'Erriberri, Darío de Regoyos, Museu de Belles Arts de València.JPG|Dario de Reqeyos."Palau reial d'Erriberri". 
Fayl:La sega de l'arròs a l'albufera de València, Antoni Fillol Granell, Museu de Belles Arts de València.JPG|
Fayl:Coecke01-800px.jpg|"Çobanların ibadəti", Kuk Piter Van Alsta.


## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
## İstinadlar
Əzimə Ağalarova

**Əzimə Ağalarova**  (*Əzimə Xaspolad qızı Agalarova*; ) — Azərbaycan yazıçısı.

## Həyatı
Əzimə Ağalarova 1959-cu ildə mart ayının 18-də Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonunda anadan olub. 1976-cı ildə Ş.Qurbanov adına 2 nömrəli orta məktəbi bitirimiş, həmin ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dillər Universiteti) İngilis-Fransız dilləri fakültəsinə qəbul olmuş, 1981-ci ildə məzun olmuşdur. İlk işinə 1984-cü ildə Azərbaycan Respublikası Daxili işlər Nazirliyində başlamış, 1993-cü il dekabr ayında Almaniyanın Hamburq şəhərinə köçmüşdür. 6 dildə bilən yazıçı Almaniyada müxtəlif sahələr üzrə tərcüməçi işləmişdir. 1 oğlu, 3 nəvəsi var.

## Yaradıcılığı
Yazarliga 6 il əvvəl 2013-cü ildə başlayan Əzimə Ağalarova 6 kitab, 5 roman müəllifidir. Bir il ərzində iki kitabı nəşr olunmuş yazarın əsərlərinin əsas mövzusu gizli təskilatlar, dərin dövlət və eşqdir. Belletristik janrlarda yazır.

### Romanları

* Yıpranmış hayellerin peşinde romanı (2016-cı ildə İstanbulda anadolu türkcəsi ilə, Mərmərə Universitetində əsərin təqdimatı keçirildi);
* Bakıdan Qahirəyə və Stokholma uzanan yol romanı (2015-ci ildə ingilis dilində "*A long trip from Baku to Cairo and Stokholm*" adı ilə İsveçdə yayımlanmış, Avropanın 5 ölkəsində online satışa verilmiş, 2016-cı ildə isə Azərbaycanda da azerbaycan dilində nəşr olunmuşdur. Hal-hazırda isveç dilinə təcümə olunur);
* Gecələrdə gizli qaldim (Azərbaycanda);
* Təyyarə qanadinda uçan ruh. (Azərbaycanda)
* Ağlayan Duvar romanı (Qısa zamanda Türkiyədə anadolu türkcəsi ilə yayımlanacaq)

## Həmçinin bax

* Sevinc Nuruqızı
* Güllü Yoloğlu

## Xarici  keçidlər

* Azərbaycanlı yazıçının Türkiyədə yeni kitabı nəşr olunub
* Azərbaycanlı yazıçının müsahibəsi
* Azərbaycanlı Yazıçının Türkiyədə Kitabı Çıxdı – Foto

## İstinadlar
Birili

**Birili** — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Birili- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı. İndi Brili şəklində Xaşur, Sxinvali və Şuaxevi rayonlarında üç kənd adıdır. İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında Birəli, Batum əyalətində Artvin dairəsində Brili, Şimali Qafqazda Vladiqafqaz dairəsində Biracenq, Bakı quberniyasının Cavad qəzasında Biralambek, Zəngəzur qəzasında Biriulu toponimləri ilə eynidir. Altay-türk dillərində birə "kiçik çay" sözündəndir. Amur çayının Böyük Bira və Kiçik Bira qolları vardır (yenə orada). Naxçıvanda (Şərur rayonu) Birəliçay da bu sıradandır. Lakin 1593-cü ilə aid mənbədə Gəncə sancağının Ahiştabad dairəsində bir tayfanın adı Peyrəlu kimi yazılmışdır. Qazax bölgəsində bir çay Pərili adlanırdı. Ola bilsin ki, Birili tayfa adıdır. İrəvan quberniyasında Aşağı Pirülü və Yuxarı Pirülü Qəbələ rayonunda Pirəli kənd adları ilə eynidir.

## Həmçinin bax
* Birili - Tiflis quberniyasının Batum dairəsində kənd adı.
* Birili - Kutaisi quberniyasının Raçin qəzasında kənd adı.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* lib.az/maps
Vədad Albayraq

**Vedat Albayrak** — Türkiyəni təmsil edən cüdoçu.

2 mart 1993-cü ildə Gürcüstanda anadan olan **Vane Revazişvili** cüdo ilə məşğul olmağa başladıqdan sonra, Yunanıstana yollanaraq, **Roman Moustopoulos** ad-soyadı ilə mübarizə aparmağa başlayıb və hətta 2016-cı il Rio-de-Janeyro Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazanıb.

2017-ci ildən isə o, Türkiyə millisində **Vedat Albayrak** ad-soyadı ilə çıxış edir.

2018-ci ildə Bakıda keçirilən cüdo üzrə dünya çempionatında Türkiyə millisinə dünya çempionatlarında 17 ildən sonra ilk medalı qazandıraraq, 81 kq çəki dərəcəsində bürünc medala sahib olub.

## İstinadlar
Sallaq şinus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Peru, Cənubi Braziliya, Uruqvay, Argentina və Çilidə təbii halda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
1-3 m hündürlükdə ağac və ya koldur. Yarpaqları növbəli, sadə, təxminən dərili, lansetvari və ya uzunsovdur. Çiçək qrupları qoltuqda, çiçəkləri sarımtıl, diametri təxminən 0,5 sm, 4-5 ədəd kasayarpaqlı və ləçəklidir. Meyvələrinin diametri 0,3 sm, bənövşəyi və ya qara, yumru giləmeyvəlidir. Toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Şaxtaya və quraqlığa davamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Mərdəkan dendrarisində və Mərkəzi Nəbatat Bağında becərilir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada, canlı çəpərlərin salınmasında, tək əkinlərdə istifadə edilə bilər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Eduard Abdullayev

**Eduard Əsəd oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan rəssamı.

## Həyatı
Eduard Abdullayev 4 sentyabr 1928-ci ildə doğulub. Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Bir çox bədii filmlərin rəssam-dekorçusu olmuşdur. 17 noyabr 1988-ci ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya
**Rəssam-dekorçu kimi**
* Bəxtiyar (film, 1955)
* O olmasın, bu olsun (film, 1956)
* Bir qalanın sirri (film, 1959)
* Koroğlu (film, 1960)
* Leyli və Məcnun (film, 1961)
* Telefonçu qız (film, 1962)

**Quraşdırma çəkilişləri üzrə rəssam kimi**
* Möcüzələr adası (film, 1963)
* Arşın mal alan (film, 1965)
* Dəli Kür (film, 1969)
* Bizim Cəbiş müəllim (film, 1969)
* Həyat bizi sınayır (film, 1972)
* Ömrün ilk saatı (film, 1973)
* Dədə Qorqud (film, 1975)
* Xoşbəxtlik qayğıları (film, 1976)
* Qərib cinlər diyarında (film, 1977)
* Anın quruluşu (film, 1980)
* Asif, Vasif, Ağasif (film, 1983)
* Tənha narın nağılı (film, 1984)

## İstinadlar
Şərip (Uçalı)

**Şərip** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tunqatar kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 72 km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Kuramino stansiyası): 24 km.

## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yumşaq şinus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Sinonimləri
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
* 

## Arealı
Təbii halda Cənubi Afrikanın, Avstraliyanın, Cənubi Amerikanın və Meksikanın quraqlıq ərazilərində yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Düz dayanan, gövdəsi qaramtıl qabıqlıdır. Hündürlüyü 15 m-ə çatan, sallaq budaqlı və kobud boz qabığı olan, tez böyüyən, həmişəyaşıl, ikievli ağacdır. Yarpaqlarının uzunluğu 8-25 sm olub, lələkvari, 19-40 yarpaqcıqdan ibarətdir. Çiçəkləri salxımlarda yığılıb, qırmızı, ağ-sarı rəngli olur. Meyvələri yumru, diametri 5-7 mm, birtoxumludur, əvvəlcə yaşıl, sonra qırmızı, çəhrayı və ya al-qırmızı rəng alır. Meyvələri budaqların üzərində salxımlar əmələ gətirir. Qələmlərlə və toxumlarla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Yumşaq şinus quraqlığadavamlı, uzunömürlü bitkidir. Bitki açıq günəşli sahələrdə yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 1986-cı ildə introduksiya olunmuşdur. Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.

## İstifadəsi
Yumşaq şinusun qurudulmuş meyvələri ədviyyat kimi, təbabətdə diş ağrısında, revmatizm zamanı istifadə edilir. Ancaq meyvələri və toxumları heyvanlar üçün zəhərlidir. Meyvələri içkilərdə istifadə edilir. Bitkinin bütün hissələrində efir yağları vardır və xalq təbabətində büzüşdürücü, antibakterial maddə kimi istifadə edilir, yaranı sağaldır, qan təzyiqini aşağı endirir, qanaxmanı saxlayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yoldaş (Uçalı)

**Yoldaş** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kunakbay kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Şaran): 16&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Kunakbay): 9&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Uçalı stansiyası): 21&nbsp;km.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Calycanthus floridus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali Amerikanın cənub-şərqində Virginiyadan tutmuş, Şimali Karolina, Florida, Alabama və Missisipiyə qədər yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5 m olan, budaqlanan, yarpağını tökən koldur. Cavan budaqları nazik, yumşaq tüklü, qəhvəyi rəngdə olub, üzəri çoxlu miqdarda açıq mərciməklərlə örtülmüşdür. Yarpaqları iti və ya sivriləşmiş, nadir hallarda küt pazvari, dairəvi enli yumurtavari, ellips və ya ensiz-ellips şəklində olub, uzunluğu 6–12 sm, eni 4–6 sm-ə çatır, cavan vaxtı hər iki tərəfdən tükcüklərlə örtülü olur. Saplaqları 0,5–1 sm uzunluqdadır. Mayda çiçəkləyir. Çiçəkləri 3,5–7 sm diametrində, qəhvəyi-qırmızı rəngdə olub, qoltuq zoğlarının uclarında yerləşir. Erkəkciklər 10–30 ədəddir, spiral şəklində yerləşmişdir. Tumurcuqlar çılpaq, qaramtıl dairəvi formalı, yarpağın əsası isə örtülmüş və ya açıq halda olur. Çiçəkyanlığının çoxsaylı yarpaqları ləçəkşəkilli, ensiz-xətvari, spiral şəklindədir. Meyvə yatağı 6–7 sm uzunluğunda olub, tərs yumurtavaridir, adətən yuxarıdan sıxılmış olur. Toxum, qələm və kolların bölünməsi ilə artır.

## Ekologiyası
Məhsuldar, rütubətli torpaqlarda, günəşli yerlərdə normal böyüyüb inkişaf edir. Soyuğadavamlıdır.

## Azərbaycanda yayılması
Bakı, Gəncə, Zaqatala, Zərdabda və Kür-Araz ovalığında rast gəlinir.

## İstifadəsi
Alkaloidləri olduğu üçün zəhərlidir. Xüsusilə ətirli çiçəklərinə görə çox qiymətlidir. Tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Üçpər azimina

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimali Amerikadan Florida və Texasa qədər yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
15 m hündürlükdə koldur. Zoğları sıx tüklü, birillikləri çılpaq, qəhvəyi rəngdə, parıldayan, ikiillikləri isə boz, yaxşı gözə çarpan mərciməklərə malikdir. Tumurcuqlar qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdə, tüklüdür. Yarpaqları tərs uzunsov-yumurtavari, uzunluğu 12-30 sm, eni 4,5-12 sm, uclardan qısa sivrləşmiş qaidəyə doğru getdikcə yastılaşmış, tamkənarlı, dərivari, xırda nöqtəvari vəzilərə malikdir. Çiçəkləri qəhvəyi və ya qırmızımtıl-qonurdur, 1-3 sm uzunluqda, tüklərlə örtülü çiçək saplağı üzərində yerləşir. Çiçəkyanlığı 9 yarpaqcıqdan ibarətdir. Erkəkcikləri spiral şəklində düzülmüşdür. Dişicik 3-15 sərbəst, 3-20 yumurtacığa malikdir. Kasa yarpaqları 3 ədəd, yumurtavarı iti, yaşılımtıl və tüklüdür. Ləçəklər enli yumurtavari, ucları dairəvi, arxaya əyilmiş olur. Aprel və may aylarında çiçəkləyir. Meyvəsi ellips formalı, 5-7 sm uzunluqda, yaşılımtıl-sarı, sonradan qonurlaşandır. Toxumları 2-2,5 sm uzunluqdadır. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.

## Ekologiyası
Şaxtayadavamlıdır, rütubət, işıqsevəndir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərdəkan dendrarisində 2001-ci ildə introduksia olunmuşdur. Park və bağlarda çox az rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada,tək və qrup əkinlərində istifadə olunur. Tərkibində asitogen,toxumunda insan üçün lazım olan mikroelementlər vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İncəsənət Muzeyi (Nitsa)

**İncəsənət Muzeyi [[Nitsa]] şəhərində** () — bələdiyyə muzeyi. Muzey 1932-ci ildə Nitsa şəhərində dünyasını dəyişən müasir posterin təsisçisi, tanınmış rəssam və qrafik rəssamı Jyul Şere adına layiq görülmüşdür. Muzeydə onun əsərlərinin bir kolleksiyası təqdim edilib.

## Saray
1878-ci ildə Rus İmperatoru Aleksandrın 1859-cu ildən bəri gizli məsləhətçisi Şahzadə Lev Kochubey həyat yoldaşı Elizaveta Vasilievna ilə Niceə köçdü. Şahzadə torpaq qazanmışdı və onun adından Mayın 30-dan başlayaraq neo-Renaissance üslubunda bir ev qurmağa başladı .

1881-ci ildə saray tamamlanmadı. Bəlkə də, işin yavaş templəri şahzadənin tikiliyi hələ tikinti mərhələsində satma qərarının səbəbi idi. 18 aprel 1883-cü ildə saray, Amerika sənayeçisi James Thompson tərəfindən alındı. Quruluş mərhələsinin sonunda əsərləri İtalyan memarı Konstantin Skala idarə edir . Thompson öz xeyli vəsaitlərini saraya salırdı, onun xoşuna gəldi. O, 1897-ci il dekabrın 11-də vəfat etmişdir. Saray 1920-ci ildə satıldı.

1925-ci ildə Nice şəhərinin gözəllik muzeyini yerləşdirmək üçün şəhərin rəsmi şəxsləri tərəfindən tikilmişdir. 1928-ci ildə muzey sarayın binasında açıldı .

Ceneviz manzaralı üslubda və saray damının cəbhələri 17 dekabr 1976-cı ildə tarixi bir abidə elan edilmişdir.

## Muzey
Muzeyin başlanğıcı 1860-cı ildə Fransanın imperatoru Napoleon III tərəfindən qoyulmuşdur. Fransanın Nice şəhərinə qoşulması ilə əlaqədar şəhərə bir neçə rəsm təqdim etmişdir. Daha sonra prefekturiya və şəhər kitabxanalarının binalarına yerləşdirildi. Şəhər hakimiyyəti Thompson'un sarayı satın alana qədər orada bir neçə yer dəyişdi və orada muzey açdı .

## Kolleksiyaları
Muzeyin kolleksiyasından sənət obyektləri sarayın iki mərtəbəsində sərgilənir. mərtəbəsində iki otaq Jean-Honoré Fragonard, Hubert Robert, Donato Chrétien kimi rəssamlar, o cümlədən XVII-XVIII əsrlər əsərləri var. Üçüncü otaqda Van Loo ailəsindən ustaların rəsmləri var. Ən məşhurları, 1705-ci ildə Nice şəhərində doğulan Charles, məhkəmə rəssam idi. XIX əsrin salon rəsm həsr olunmuş Böyük qalereya, bu otaq bir yol Auguste Rodin nin "Tunc" (1877) bir heykəltəraşlıq edir konservatoriya gətirib çıxarır.

ikinci mərtəbə pilləkən Jyul Şere ilə plakatlar yerləşdirilib yanaşı, hər 3 ayda əvəz. yuxarı mərtəbə XIX əsrin rəsm həsr olunur - XX əsrin əvvəllərində də heykəltəraşlıq bəzi nümunələr var. təmsil rəssamlar arasında Pierre Bonnard, Luc-Olivier Merson, Eugène Boudin, Impressionists Claude Monet, Alfred Sisley tərəfindən müəyyən edilə bilər. Jyul Şere tərəfindən əsərlərin ekspozisiyasına tamamilə həsr olunmuş bir zal da var.

Həmçinin wife Eugenie Brisson Raoul Dufy, Nice bir doğma əsərlərinin toplanması altında ayrı-ayrı otaq ayrılmış, doğma şəhər ərinin əsasən son işlərin böyük bir kolleksiya vəsiyyət. 28 nanə şəkilləri, 97 ədəd rəsm və gravür, keramika və parçalardan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Официальный сайт музея
* Conseil général des Alpes-Maritimes — Route des jardins : Musée Chéret
Kamran Əliyev

* Kamran Əliyev (filoloq) — AMEA-nın müxbir üzvü (2017), filologiya elmləri doktoru, professor.
* Kamran Əliyev (hüquqşünas) — Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru (2020-ci ildən), Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının vitse prezidenti, I dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri.
* Kamran Əliyev (futbolçu) — Azərbaycanlı futbolçu.

## Həmçinin bax
* Kamran
* Əliyev
Avanqard (İşembay)

**Avanqard** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının İşembay rayonunda yerləşən kənd. Kənd Etkol kənd şurasının tərkibindədir.

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (İşembay): 30 km,
* kənd sovetliyindən (Urqe Etkol): 8 km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Salavat stansiyası): 47 km.

## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qarağan

* Qarağan Saatlı — Ağdaş rayonunda kənd.
* Qarağan Sədi — Ağdaş rayonunda kənd.
* Qarağan Şıxlar — Ağdaş rayonunda kənd.
Göbələk qayası

**Göbələk qayası** (, ) — Malta arxipelaqına daxil olan ada. 60 metr hündürlüyə malik ada Qozo adasından 50 metrlik boğazla ayrılır.

Malta cəngavərlərinin generalı qaya üzərində nadir bitki növünü aşkar edir (*[[Cynomorium coccineum]]*). Cəngavərlər bu bitkidən yaralar üçün qan kəsici məlhəm kimi və Dizenteriyanın müalicəsində istifadə edirdilər. Bitki o qədər qiymətli idi ki, onu ali aristokratlar və adanı ziyarətə gələnlərə verirdilər. Böyük maqistr Manuel Pinto de Fonmseka 1746-cı ildə qanı ziyarət etməyi qadağan etmişdir. O, burada gözətçi məntəqəsi təşkil edir. Ada kanat yoluna bənzər 50 metrlik kəndirlərlə Qozo adasına nirləşdirilir. Sonradan isə məlum olur ki, *Cynomorium coccineum* heç bir müalicə əhəmiyyəti kəsb etmir.

Hazırda Göbələk qayası bir yasaqlıqdır. Bununla belə onun sahillərində üzmək və dalışlar etməyə icazə verilir.

## İstinadlar
Malta arxipelaqı

**Malta arxipelaqı** — Aralıq dənizinin mərkəzində yerləşən elə də böyük olmayan arxipelaq. Siciliya adasından 93&nbsp;km cənubda, Tunisdən isə 288&nbsp;km aralıda yerləşir.

## Coğrafiyası
Malta arxipelaqının ümumi sahəsi 316 km²-dir. adalar içməli su baxımından klasıbdır. Adalar Malta dövlətinə məxsusdur. Malta heç bir ölkə ilə quru sərhədinə malik deyildir. Şimaldan Siçiliya adasından Malta boğazı iilə ayrılır. Arxipelaqa 3 yaşayışı olan ada daxildir: Malta, Qozo və Komino. Digər adalar isə əsasən iri qaya parçaları olduğundan onlarda yaşauış yioxdur.

Adalar son buz dövründə Afrika ilə Avrasiya materikləri arasında quru yol üzərində olmuşdur. Arxipelaq Malta platosu üzərində yerləşir. Arxipelaqın yerləşdiyoi rayondan Avrasiya və Afrika litosfer tavalarının sərhəddi keçir.

Geoloji baxımından adalar əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Ən hündür nöqtəsi Ta-Dmeyrek (253 m) dağıdır. irvə Malta dasının cənub-qərbində yerləşir. Gil və qumlaq sahələrə malikdir. relyefi əsasən düzəndir.  Adalar küləyin təsiririnə məruz qalırlar.

İqlimi subtropidir. Temperatur qışda +12 — +13 °С , yayda isə +25 — +26&nbsp;°C arasında dəyişir. İl ərzində 553.3 mm yağıntı düşür. Yağıntılar sentyabr-mart ayları arası düşür.

Qozo və Malta adaları ərazisinin böyük hissəsini yaşayış məntəqələri tutur. Digər adalar isə qorunur. Burada kifayət qədər endemik növlərə rast gəlinir.

## Adalar

## İstinadlar