open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmməd ibn Əbdülvahhab

**Məhəmməd ibn Əbdilvəhhab ibn Süleyman ət-Təmimi ən-Nəcdi** (; ) – Vəhhabilik dini-siyasi hərəkatının banisi.

## Həyatı
Məhəmməd ibn Əbdülvahab 1695-ci ildə Osmanlı imperiyasının Ərəbistan yarımadasının Nəcd vilayətinin Üyeynə şəhərində doğulmuşdur.

### Təhsili
Atası hənbəli məzhəbli alim və Nəcd vilayətinin qazısı olmuşdur. Məhəmməd hələ uşaqlıqdan təfsir, əqaid və hədis kitablarını oxumağa böyük həvəs göstərmişdir. İlk təhsilini atasından almışdır. Hələ uşaqlıqdan bəzi qayda-qanunları və adət-ənənələri qəbul etməmiş, bunları yenilik adlandıraraq inkar etmişdir. İlkin təhsilini Üyeynədə aldıqda sonra Bəsrə, Zübeyr, Əhsa, və Hüreymilə kimi şəhərlərə səfərlər emişdir. 1719-cu ildə atası Əbülvahab da Hüreymiləyə gəlmiş və birikdə yaşamışlar. 1733-cü ildə atası vəfat etmişdir. Məhəmməd atasının vəfatından sonra özünün bir çox yeni fikir və ideyaları ilə məşhurlaşmışdır. Bu dövrdən İbn Əbdülvahabın tərəfdarlarına vəhabi adı verilmişdir. Daha sonra Hüreymilədən öz doğma şəhəri Üyeynəyə qayıtmışdır. Həmin vaxt Üyeynə şəhərinə Osman ibn Həmd rəhbərlik etmişdir. Burada Osman ibn Həmdlə Məhəmməd ibn Əbdülvahab arasında mübahisə baş vermişdir. Və nəticədə İbn Əbdülvahab 1740-cı ildə Üyeynədən Nəcdin başqa bir şəhəri olan Dəriyyəyə köçmüşdür. Həmin dövrdə Diriyyə şəhərinə Məhəmməd ibn Səud rəhbərlik etmişdir. İbn Səudla İbn Əbdülvahab arasında sıx əlaqələr yaranmışdır. Əvvəllər Diriyyə şəhərində yoxsulluq və aclıq hökm sürsə də İbn Səud zamanında bu problemlərin hamısı aradan qaldırılmışdır.

### Ölümü
Məhəmməd ibn Əbdülvahab 1786-cı ildə Osmanlı imperiyasının tərkibində olan Ərəbistan yarımadasında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Vəhhabilik

## Xarici keçidlər
1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 23-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Mari Miriamın ifa etdiyi "L'oiseau et l'enfant" mahnısı ilə 1977 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1978-ci ildə Fransa müsabiqəyə üçüncü dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Paris şəhərində "Palais des Congrès" sarayında keçirilmişdir. Müsabiqə 1978-ci ilin 22 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1978-ci ildə on bir illik fasilədən sonra Danimarka və iki illik fasilədən sonra Türkiyə müsabiqəyə geri dönmüşdür. Bu Yunanıstan ilə Türkiyənin birlikdə iştirak etdiyi ilk Avroviziya idi. Müsabiqədə ümumilikdə 20 ölkə iştirak etmişdir və bu 23 illik müsabiqə tarixində ən yüksək göstərici idi. Avroviziya 1978-də İsrail təmsilçiləri İzhar Kohen və The Alphabeta qrupu ifa etdikləri "A-Ba-Ni-Bi" adlı mahnı qalib gəlmişdir. Müsabiqəni canlı yayımlayan Mərakeş və İordaniya İsrailin səsvermədə önə keçdiyi anda yayımı dayandırmışdırlar. Bu İsrailin Avroviziyada ilk qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
İnsitat

**İnsitat** (, "sürətli") — Roma imperatoru Kaliqulanın senator təyin etdiyi sevimli atı.

Məcazi mənada — hökmdarın özbaşınalığına və hər hansı şəxsin ona yaramayan vəzifəyə təyin edilməsinə nümunə kimi istifadə edilir.

Əvvəlki adı *Porsellius* (Donuz balası) olsa da, Kaliqula bu adı bəyənməyərək onu dəyişdirmişdir.

## Siyasi karyerası
Kaliqula İnsitata Roma vətəndaşlığı vermiş, senator təyin etmiş və konsulluğa namizəd elan etmişdi. Özünü allah elan etdikdən sonra isə İnsitatı öz məbədində 19 köməkçi kahindən biri təyin etdi.

41-ci ildə Kaliqulanın öldürülməsindən sonra İnsitatın senator səlahiyyətlərindən məhrum edilməsi məsələsi qalxdıqda onu müdafiə etməyə çalışan şəxslər digər senatorlardan fərqli olaraq İnsitatın heç kimi öldürmədiyini və imperatora axmaq məsləhətlər vermədiyini bildirirdilər. Eyni zamanda Roma qanunlarına görə senatorlar səlahiyyət müddətləri başa çatmadan senatdan qovula bilməzdilər. Lakin yeni imperator Klavdi çıxış yolunu tapdı. O, İnsitat üçün dövlət tərəfindən ayrılan xərcləri azaltdı və beləliklə, senator olmaq üçün müəyyən olunmuş əmlak senzindən keçə bilmədiyi üçün at senator səlahiyyətlərindən məhrum edildi.

## İstinadlar
İstedadlı cənab Ripli (film)

## Məzmun

Tom Ripli təsadüfən ABŞ-nin ən varlı adamlarından biri ilə tanış olur. Milyonçu Ripliyə İtaliyaya gedərək onun oğlunu vətənə geri qayıtmağa vadar etməyi tapşırır. Tom İtaliyaya gələrək milyonçunun oğlu Diki Qrinlif və Marcla tanış olur. Cütlüyün həyatını bəyənən Tom Dikinin yerinə keçməyə çalışır.

## Rollarda

* Mett Deymon — *Tom Ripli*
* Cud Lou — *Dikki Qrinlif*
* Qvinet Peltrou — *Marc Şervud*
* Keyt Blanşett — *Meredit Loq*
* Filip Seymur Hoffman — *Freddi Mayls*
## İstinadlar
Xatınlı

**Xatınlı** — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Xatınlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Kür çayı sahilində olan Xatınlı kəndinin əhalisinin 1930-1936-cı illərdə Xunni düzündə həmin kəndə məxsus əkin yerlərində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tədqiqatçıların bir qismi oykonimi etnotoponim hesab edir. Bəzi tədqiqatçılar isə oykonimi Atabəy Özbəyin sonralar isə Cəlaləddin Xarəzmşahın zövcəsi Mehri Cahan Xatunun (XIII əsr) adı ilə bağlayırlar. *Xatun* "xan arvadı, xan qadını" mənasındadır.

## Tarixi
Kənd XX əsrin 30-cu illərində kolxoz islahatı ilə əlaqədar Kür çayının sağ sahilindən indiki əraziyə köçürülmüşdür.

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti ticarət, əkinçilik, heyvandarlıq və tikinti işləridir.

Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri kəndin ərazisindən keçir.

2009-cu ildə BP şirkəti Xatınlıda kənd təsərrüfatının məhsuldarlığının artırılması üçün buraya 226 000 ABŞ dolları dəyərində qrant ayırmışdır.

## Mədəniyyəti
Kənddə Xatınlı kənd kitabxana filialı, Xatınlı kənd klubu, Xatınlı poçt şöbəsi (AZ6033) fəaliyyət göstərir.

## Təhsil
Kənddə Firudin Qasımov adına Xatınlı kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.

Bundan başqa kənddə Xatınlı kənd körpələr evi-uşaq bağçası fəaliyyətdədir.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə Xatınlı kənd xəstəxanası yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Bakı Kompüter Kolleci

**Bakı Kompüter Kolleci** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olmuş orta-ixtisas təhsili müəssisəsi

## Tarixi
30 iyun 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarına əsasən Bakı Kompüter Litseyinin bazasında yaradılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 fevral 2016-cı il tarixli 30 nömrəli Qərarına əsasən Bakı İdarəetmə və Texnologiya Kollecinə qoşulmuşdur.

Bakı Kompüter Litseyi 1996–2001-ci illərdə fəailyyət göstərmişdir. İlk dövrdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin eksperimental bazası kimi fəaliyyətə başlayan Bakı Kompüter Kolleci 2001-ci ilin iyul ayının sonunda Təhsil naziri Misir Mərdanovun təşəbbüsü ilə yaradılmışdır.

Bu təhsil müəssisəsi profilinə görə respublikamızda nadir orta ixtisas məktəblərindən biridir. Kollecin yaradılmasında onun ilk direktoru, təhsil nazirliyinin idarə edilməsinin məlumat sistemi şöbəsinin müdiri, ümumtəhsil məktəblərində İKT-nin tətbiqi üzrə BMT layihəsinin direktoru vəzifələrində çalışmış, hazırda Təhsil Nazirliyinin nəzdində yaradılan təhsil sisteminin informasiyalaşması idarəsində şöbə müdiri, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi Bilal Hüseynovun böyük əməyi olmuşdur. Məhz bu şəxsin zəhməti və ciddi səyləri nəticəsində Kollecdə bacarıqlı və elmi səviyyəsi yüksək olan bir pedaqoji kollektiv formalaşmışdır.

Hazırda kollektivə informatika sahəsində respublikamızda tanınmış mütəxəssislərdən biri, 2000–2004-cü illərdə Dünya Bankının bir sıra mövzuları üzrə milli məsləhətçisi olmuş İradə Səfərova rəhbərlik edir.

Kollec dövlət təhsil müəssisəsidir. Burada 4 ixtisas üzrə təhsil almaq mümkündür:
* 1. Avtomatlaşdırılmış sistemləri və hesablama texnikasının proqram təminatı (Bu peşənin əsas aspekti proqramlaşmanın əsaslarını tələbələrə aşılamaqdan ibarətdir).
* 2. Avtomatlaşdırılmış sistemlərin və hesablama texnikasının istismarı və servis xidməti (Tələbələr diaqnostlaşmanın əsas elementləri, quraşdırılması, FK-nın texniki qüsurlarının aradan qaldırılması və onun periferiya quruluşunu öyrənirlər).
* 3. Laboratoiya diaqnostikası (Tələbələr tibbi diaqnostikada istifadə olunan kompüter texnikası ilə davranmaq bacarıq və vərdişlərinə yiyələnirlər).
* 4. İnformatika (I–IX siniflərdə infomatika fənninin tədrisi ilə bağlı bilik və bacariqları əldə edirlər).

## Kollecin məqsədləri
# Tələbə və şagirdlərin şəxsi, potensial intellektual və yaradıcılıq imkanlarının hərtərəfli inkişafını təmin etmək;
# Tələbə və şagirdləri cəmiyyət və şəxsi həyatda yaradıcılığa hazırlamaq;
# Təhsil prosesində effektli nəticələrə nail olmaq üçün təhsil alan hər bir fərdin şəxsi təhsil trayektoriyasının həyata keçməsinə şərait yaratmaq;

## İxtisaslar
Kollecdə aşağıdakı ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlanır:
* İnformatika müəllimliyi (ümumi orta təhsil bazası üçün);
* Kompüter şəbəkələrinin və hesablama texnikasının təmiri və servis xidməti;
* Avtomatlaşmış sistemlərin və hesablama texnikasının proqram təminatı;
* İnformasiya texnologiyası sistemləri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Bakı Kompüter Kolleci  bilgi.az saytında
Roberto Karlos

**Roberto Karlos da Silva Roşa** (; ) — keçmiş Braziliya futbolçusu, sol müdafiəçi. Eləcə də mərkəz müdafiəçisi və dayaq yarımmüdafiəçi mövqelərində oynayıb. Türkiyənin Sivasspor futbol klubunun baş məşqçisidir. Futbol üzrə dünya çempionatı 2002-nin qızıl, Futbol üzrə dünya çempionatı 1998-in gümüş mükafatçısıdır. FİFA 100 siyahısına daxildir. UEFA Çempionlar Liqasında 100-dən çox oyun keçirən 19 oyunçudan biri.

## Həyatı
Braziliyada doğulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
1979 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1979 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 24-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. İzhar Kohen və The Alphabeta qrupunun ifa etdikləri "A-Ba-Ni-Bi" mahnısı ilə 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1979-cu ildə İsrail müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Qüds şəhərində Beynəlxalq Konvensiya mərkəzində keçirilmişdir. Müsabiqə 1979-cu ilin 31 mart tarixində baş tutmuşdur.

Türkiyə Qüdsdə keçirilən müsabiqədə iştirak etməyə hazırlaşsa da, ərəb ölkələrinin basqısı ilə Türkiyə Radio Televiziya Qurumu iştirakdan imtina etmişdir. Türkiyəni müsabiqədə 11-ci nömrə altında Mariya Rita Epik və 21. Peron rok qrupu "Seviyorum" mahnısı ilə təmsil etməli idi. Lakin Türkiyə 20 il sonra İsrailin paytaxtı Qüdsdə keçirilən 1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak etmişdir. Ümumilikdə 19 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 1979-da ev sahibi ölkə İsraili təmsil edən Qali Atari və Milk & Honey qrupu ifa etdikləri "Hallelujah" adlı mahnı qalib gəlmişdirlər. Bu İsrailin Avroviziyada ikinci qalibiyyəti idi.

## Final
Fransa təmsilçisi Ann-Mari David "Tu te reconnaîtras" adlı mahnı ilə 1973 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Lüksemburqa qələbə qazandırmışdır.

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Sərxan Ocaqverdiyev

**Sərxan Ocaqverdiyev** () — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Sərxan Ocaqverdiyev 16 iyul 1967-ci ildə Goranboy rayonu Səfikürd kəndində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Tatarlı kənd orta məktəbinin I sinfinə getmiş, 1985-ci ildə həmin məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1985-ci ildə Sovet ordusu  sıralarında xidmət etmiş, 1987-ci ildə ordudan tərxis olunmuşdur. Həmin il Gəncə Maşınqayırma Texnikumuna daxil olmuş 1989-cu ildə oranı bitirərk Gəncə Maşınqayırma Zavodunda işə daxil olmuşdur.

## Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci ildə Xocalı soyqırımından sonra, bu vəhşiliyə dözə bilməyən Sərxan yerli könüllü batalyonuna yazılmışdır. Bir çox doyüşlərdə igidlik göstərən qəhrəmanın son döyüşü Talış kəndində 5 may 1992-ci ildə olmuşdur.
 
Goranboy rayonun Səfikürd kəndində dəfn edilmişdir.

Nişanlı idi.

Hal-hazırda oxuduğu Tatarlı kənd orta məktəbi onun adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
* Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 234.

## İstinadlar
1980 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1980 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 25-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. 1979 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin ev sahibi ölkəsi İsraili təmsil edən Qali Atari və Milk & Honey qrupunun ifa etdikləri "Hallelujah" mahnısı ilə müsabiqədə qələbə qazanmalarının ardınca 1980-ci ildə İsrail müsabiqəyə ikinci dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Lakin İsrailin dövlət kanalı (IBA) iki il ard-arda Avroviziyanı təşkil etməyə kanalın maliyyə cəhətdən hazır olmadığını açıqlayaraq, ev sahibliyindən imtina etmişdir. 1980-ci ildə Avroviziyaya ev sahibliyini Niderland dördüncü dəfə öz üzərinə götürmüşdür. Müsabiqə ölkənin üçüncü ən böyük şəhəri olan Haaqada "Nederlands Congresgebouw" zalında keçirilmişdir. Müsabiqə 1980-ci ilin 19 aprel tarixində baş tutmuşdur.

Avroviziya 1980-nin keçiriləcəyi tarix Avropa Yayımlar Birliyi tərəfindən elan edildiyi gün İsrail həmin müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Buna səbəb müsabiqənin keçirildiyi tarixin İsrailin müharibədə həlak olan əsgərləri və eyni zamanda terror qurbanlarını Anım günü ilə üst-üstə düşməsi idi. Monako da maliyyə problemlərini səbəb göstərərək, müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Avropanın kiçik ölçülü ölkələrindən olan Monako müsabiqəyə 2004-cü ilədək qayıtmamışdır. 1980-ci ildə Mərakeş ilk dəfə Avroviziyaya qoşuldu və bu Afrika ölkəsinin müsabiqədə yeganə iştirakı olaraq qalmaqdadır. Eyni zamanda 1980-ci ildə Türkiyə bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Ümumilikdə 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə İrlandiya təmsilçisi Conni Loqan ifa etdiyi "What's Another Year" adlı mahnı qalib gəlmişdir. Bu İrlandiyanın Avroviziyada ikinci qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1981 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1981 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 26-cı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Conni Loqanın ifa etdiyi "What's Another Year" mahnısı ilə 1980 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1981-ci ildə İrlandiya müsabiqəyə ikinci dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Dublin şəhərində RDS Simmonscourt Pavilion-da keçirilmişdir. Müsabiqə 1981-ci ilin 4 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1981-ci ildə Kipr adası Avroviziyaya ilk dəfə qoşulmuşdur. Eyni zamanda Yuqoslaviya dörd illik, İsrail isə bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. İsrailin müsabiqəyə geri dönməsi ilə birlikdə Mərakeş etiraz olaraq müsabiqədə iştirakdan imtina etmiş və bir daha Avroviziyaya geri dönməmişdir. Eyni zamanda İtaliya son illərdə ölkədə müsabiqənin reytinqinin aşağı düşməsi səbəbi ilə Avroviziya 1981-də iştirak etməmişdir. Ümumilikdə 20 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Böyük Britaniya təmsilçiləri Bucks Fizz qrupu ifa etdikləri "Making Your Mind Up" adlı mahnı ilə qalib gəlmişdirlər. Bu Böyük Britaniyanın Avroviziyada 26 ildə dördüncü qalibiyyəti idi.

## Final
Lüksemburq təmsilçisi Jan-Klod Paskal "Nous les amoureux" adlı mahnı ilə 1961 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Lüksemburqa qələbə qazandırmışdır.

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Xurşid Ağayeva

**Xurşid Həsən bəy qızı Ağayeva** () — ilk azərbaycanlı musiqişünas qadın, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943).

## Həyatı

Xurşid Ağayeva 20 aprel 1906-cı ildə anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir (1935). Üzeyir Hacıbəyli haqqında ilk monoqrafiyanın müəllifidir. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında musiqi tarixindən dərs demiş, elmi işlər üzrə prorektor (1944-1946) olmuşdur.

Xurşid Ağayeva 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Parlamentinin ilk sədrinin birinci müavini olmuş Həsən bəy Ağayevin qızıdır. O, 1930-cu ildə isə musiqiçi müəllimlərin Moskva ixtisasartırma İnstitutuna oxumağa göndərilmişdir. Xurşid xanım musiqi nəzəriyyəsi və tarixi üzrə tədris kitablarının Azərbaycan dilinə tərcüməsi üzərində işləmişdir.

O, 1940-cı ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının prorektoru vəzifəsində çalışmışdır.

Xurşid Ağayeva "Ü.Hacıbəyov" monoqrafiyasının, Azərbaycan musiqisinə aid məqalələrin, "XIX əsrdə Azərbaycan musiqi mədəniyyəti ocaqları" (ölümü ilə əlaqədar tamamlanmamışdır) əsərinin müəllifidir.

Xurşid Ağayeva 3 dekabr 1953-cü ildə vəfat edib.

## Ailəsi
* Görkəmli göz həkimi Bahadur Eyvazovun həyat yoldaşı idi. 
* Musiqişünas Xurşid Abdullayevanın nənəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar - SİYAHI
Kövkəb Səfərəliyeva

**Kövkəb Kamil qızı Səfərəliyeva** () — pianoçu, pedaqoq, professor, Azərbaycanın ilk pianoçu-pedaqoqu, metodist, publisist, maarifçi və təşkilatçı, Azərbaycan SSR xalq artisti (1972).

## Həyatı
Kövkəb Kamil qızı Səfərəliyeva 1907-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1915-ci ildə səkkiz yaşlı Kövkəb Marinski adına ümumtəhsil məktəbinə daxil olur. Eyni vaxtda o həm də fortopiano sinfində musiqi dərsləri də alırdı. 1916-cı ildə isə təhsilini musiqi texnikumunda davam etdirir. 1917–18-ci illərdə artıq Azərbaycanda Demokratik Respublikasının yaradılması və bu yöndə baş verən siyasi olaylarla bağlı vəziyyət getdikcə dəyişməyə başlayır. 20-ci illərdə isə demokratik təbəqəyə qarşı kəskin repressiyalar başlayır. Bu repressiyaların təsiri Səfərəliyevlər ailəsindən də yan keçmir. Baş verən hadisələrlə bağlı keçirdiyi məşəqqətli əzablar nəticəsində Kövkəbin atası Kamil bəy Səfərəliyev 1920-ci il noyabr ayının 27-də ürək tutmasından 48 yaşında vəfat edir.

1926-cı ildə Kövkəb Səfərəliyeva Musiqi texnikumunu bitirir və çox gənc olmasına baxmayaraq onu Türk qadın seminariyasına işə dəvət edirlər. Burada o ilk pedaqoji fəaliyyətinə başlayır. Məhz bu seminariyada da möhtəşəm ikilinin — Üzeyir bəylə Kövkəb xanımın tanışlığı və birgə fəaliyyətləri başlayır.

Musiqi Texnikumundan sonra Səfərəliyeva dövlət konseravatoriyasının fortopiano şöbəsinə daxil olur. Öz dövrünün dəyərli mütəxəssislərindən dərs alır. Onlardan öyrəndiklərini isə o, illər sonra məhz elə bu musiqi ocağında yeni nəslə öyrədəcəkdi. Əvvəlcə təcrübəçi-pedaqoq sonra isə xüsusi fortopiano sinfinin pedaqoqu kimi.

Kövkəb Səfərəliyeva bəstəkar Asəf Zeynallının nişanlısı olub. Asəf Zeynallı 1932-ci ildə 23 yaşında vəfat etdikdən sonra Kövkəb xanım ondan sonra heç kimlə ailə həyatı qurmayıb.

Kövkəb Səfərəliyeva 1932-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmiş, həmin tədris müəssisəsinin professoru olmuşdur (1952).

Musiqi təhsilinin inkişafında böyük əməyi olan Kövkəb xanım 1937-ci ildə Konservatoriyanın nəzdində orta ixtisas musiqi məktəbinin (indiki Bülbül adına məktəb) direktoru olmuşdur (1937–1952).

Kövkəb Səfərəliyeva bir sıra elmi-metodik dərsliklərin, fortepiano üçün külliyatın tərtibçisi, musiqi haqqında məqalələrin müəllifidir.

Bakı şəhərində 16 nömrəli Uşaq Musiqi Məktəbi Kövkəb Səfərəliyevanın adını daşıyır. Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsində adına küçə vardır (küçə Üzeyir Hacibəyov küçəsi ilə kəsişir).

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 19 aprel 1972
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940
* "Şərəf nişanı" ordeni — 25 fevral 1946

## İstinadlar

## Mənbə
* Görkəmli musiqi xadimləri — Kövkəb Səfərəliyeva
Əşrəf Həsənov

**Əşrəf Həsən oğlu Həsənov** () — dirijor, pedaqoq, Azərbaycan SSR xalq artisti (1959), peşəkar təhsil almış ilk azərbaycanlı dirijorlardan biri.

## Həyatı
Əşrəf Həsən oğlu Həsənov 24 yanvar 1909-cu ildə Nuxada anadan olmuşdur. 1927–1932-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının orkestr sinfində, 1933–1938-ci illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının dirijorluq sinfində təhsil almışdır.

1938–1950-ci illərdə Azərbaycan Radio Komitəsinin nəzdindəki simfonik orkestrə rəhbərlik etmişdir. 1932 və 1938–1979-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında dirijor işləyib. 1949–1962-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında opera hazırlığı şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Dosent idi.

Əşrəf Həsənov Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında "Leyli və Məcnun", "Koroğlu" (Üzeyir Hacıbəyov), "Aşıq Qərib" (Zülfüqar Hacıbəyov), "Şahsənəm" (Reynqold Qlier), "İvan Susanin" (Mixail Qlinka), "Knyaz İqor" (Aleksandr Borodin), "Qaratoxmaq qadın", "Yevgeni Onegin", "İolanta" (Pyotr Çaykovski), "Qar qızı" (Nikolay Rimski-Korsakov), "Su pərisi" (Aleksandr Darqomıjski), "Aleko" (Sergey Raxmaninov), "Traviata", "Aida" (Cüzeppe Verdi), "Karmen" (Jorj Bize) və s. kimi Azərbaycan və Qərbi Avropa opera və baletlərinə dirijorluq etmişdir. Gürcüstan, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Bolqarıstan, Almaniya, Çexiya və digər ölkələrdə qastrol səfərləri olmuşdur.

Ə. Həsənov 9 avqust 1983-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959
* "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 23 aprel 1940
* "Şərəf nişanı" ordeni — 17 aprel 1938
* Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı — 23 yanvar 1979

## İstinadlar
İslam Abdullayev

**İslam Əbdül oğlu Abdullayev** və ya **Segah İslam** () — Azərbaycan xanəndəsi, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndələrindən biri, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949).

## Həyatı
Abdullayev İslam Əbdül oğlu 1876-cı ilin dekabr ayında Şuşa şəhərində anadan olmuş, Şuşa şəhər məktəbində təhsil almışdır. Azərbaycanın musiqi tarixində İslam Abdullayev "Segah" muğamının təkrarsız ifaçısı kimi tanınmışdır.

1883-cü ildə Şuşada "Xanəndələr məclisi" yaratmış musiqişünas alim Mir Möhsün Nəvvab İ. Abdullayevi bu məclisə dəvət edir. Beləliklə, o, Mir Möhsün Nəvvab, Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Mirzə Muxtar Məmmədov, Dəli İsmayıl, Keştazlı Həşim kimi sənətkarlardan dərs almış, Sadıqcanın müşayiəti ilə ifalar etmişdir. İslam Abdullayevin ilk "Segah" ifası Sadıqcanın oğlunun toyunda olmuş, həmin ifadan sonra şöhrəti yayılmışdır. 1901–1905-ci illərdə tarzən Qurban Pirimovla birlikdə Qarabağ və Gəncə məclislərində çıxış etmişdir.

Xanəndə uzun illər Azərbaycan Dövlət Estradasının solisti olur.

"Segah" muğamını və onun bütün variantlarını – "Zabul-Segah", "Mirzə Hüseyn segahı", "Orta Segah"," Xaric Segah" muğamlarını xüsusi bir şövq və məharətlə oxuduğuna görə xalq tərəfindən "Segah İslam" adlandırılmışdır. 1910–1915-ci illərdə "Sport-Rekord" və "Ekstrafon" səsyazma şirkətləri tərəfindən "Segah", "Bayatı-Qacar", "Şahnaz", "Şüştər" muğamları və bir sıra təsniflər İslam Abdullayevin ifasında qramofon vallarına yazılmışdır.

İslam Abdullayev eyni zamanda pedoqoq olmuşdur. Xan Şuşinski, Yaqub Məmmədov, Sahib Şükürov kimi xanəndələrin yetişməsində böyük rol oynamışdır. Şuşada musiqi məktəbində direktor vəzifəsində işləmiş, Gəncədə xalq çalğı alətləri orkestri təşkil etmişdir. Ömrünün sonuna yaxın Ağdama köçmüş, musiqi məktəbində muğamdan dərs demiş, bir çox xanəndələrin ustadı olmuşdur.

İ. Abdullayev 22 sentyabr 1964-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar artisti — 1949

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Həmçinin bax
* Ələsgər Abdullayev
* Ağabala Abdullayev
* Qasım Abdullayev
Yavər Kələntərli

**Yavər Abbas qızı Kələntərli** () — Azərbaycan xanəndəsi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1940).

## Həyatı

Yavər Kələntərli 26 mart 1902-ci ildə Şamaxıda anadan olmuşdur. O, muğam, təsnif və Azərbaycan xalq mahnılarının mahir ifaçısıdır. 1932–1937-ci illərdə Azərbaycan radiosununun və 1937–1941, 1945–1951-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti olmuşdur.

Leyli, Leylinin anası ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyov), Əsli ("Əsli və Kərəm", Üzeyir Hacıbəyov), Ərəbzəngi ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) və digər partiyaları ifa etmişdir.

## Ailəsi
Yavər Kələntərlinin qızlıq soyadı Zamanova olmuşdur. Xudaverdi Kələntərli ilə evlənmişdir. Şair Abbas Səhhət Yavərin doğma bibisi oğlu idi.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 27 aprel 1940

## İstinadlar

## Mənbə
* Yavər Kələntərli
* Yavər Kələntərli

## Xarici keçidlər
*Yaver Kalantarli — 70 (1972)
*Yaver Kalantarli — "Shur" 
*Mircəfər Bağırovun bayquş adlandırdığı məşhur xanəndə. kulis.az, 23.04.2014
Xurşid Qacar

**Xurşid Rəhim xan qızı Qacar (Naxçıvanski)** () — Azərbaycan opera müğənnisi (lirik soprano), Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1960). Azərbaycandan kənarda vokal təhsili almış ilk azərbaycanlı qadınlardan biridir.

## Həyatı
Xurşid Qacar 1894-cü ildə Naxçıvan şəhərində Rəhim xan Naxçıvanskinin ailəsində anadan olmuşdur. Peşəkar vokal təhsilini Moskva Konservatoriyasında (professor U. Mozettilinskinin sinfi) almış, 1915-ci ildə buranı bitirmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra Moskvada Maarif Komissarlığının incəsənət şöbəsində işləmiş, 1919–1924-cü illərdə Moskva estrada ansamblının solisti olmuşdur.

Xurşid Qacar 1924–1934-cü illərdə Azərbaycan Opera və Balet Teatrında fəaliyyət göstərmiş, Gülzar ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev), Xurşidbanu, Gülçöhrə və Asya, Gülnaz ("Şah Abbas və Xurşidbanu", "Arşın mal alan", "O olmasın, bu olsun", Üzeyir Hacıbəyov), Mikaela ("Karmen", Jorj Bize) və başqa partiyalarda çıxış etmişdir.

1934-cü ildən "Azərnəşr"də öz təşəbbüsü ilə yaradılmış musiqi nəşriyyatının müdiri işləmiş, eyni zamanda 1935-ci ildə Azərbaycan Opera və Balet Teatrı nəzdində studiya yaradaraq tələbələrin ifasında "Demon" (Anton Rubinşteyn), "Çar gəlini" (Nikolay Rimski-Korsakov) operalarını tamaşaya hazırlamışdır. "Dügah", "Rast", "Segah-Zabul" muğamlarının nota alınmasına töhfə vermişdir.

Xurşid Qacar 1963-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Hüseynağa Hacıbababəyov

**Hüseynağa Sultan oğlu Hacıbababəyov** () — opera müğənnisi (lirik tenor). Azərbaycanın xalq artisti (1938).

## Həyatı
Hüseynağa Hacıbababəyov 1898-ci il may ayının 19-da Şamaxıda anadan olmuşdur. Ailəsi ilə birlikdə 1902-ci ildə Bakıya köçmüşdür.

Hüseynağa burada əvvəlcə "Alekseyski" məktəbində, sonra məşhur teatr xadimi Həbib bəy Mahmudbəyovun təşkil etdiyi təhsil ocağında təhsil almışdır. 1910-cu ildə "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyəti teatr truppasının xoruna qəbul olunmuş, 1913-cü ildən başlayaraq "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətinin teatr truppasında, Hüseynqulu Sarabskinin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman opera artistləri" dəstəsində, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti"ndə dramatik və musiqili teatr aktyoru kimi çalışmışdır.

1919-cu ildən 1925-ci ilin avqustuna qədər Milli Dram Teatrının truppasında çalışmış, 1925-ci ilin payız mövsümündən Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında solist işləmişdir.

Müxtəlif truppalarda çoxlu dramatik obrazlarla yanaşı, opera və operettalarda qadın obrazlarından Leylinin, Əslinin, Xurşidbanunun, Gülçöhrə və Cahan xalanın, Gülnazın ("Leyli və Məcnun", "Əsli və Kərəm", "Şah Abbas və Xurşid banu", "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun", Üzeyir bəy Hacıbəyov), Qəribin anasının ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Gülzarın ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) partiyalarını ifa etmişdir.

1925-ci ildən 1972-ci ilə qədər çıxış etdiyi əsas tamaşalar onun sənətkarlığını açıqca göstərmişdir: Çar Brendey, Hindli qonaq ("Qar qız" və "Sadko", Nikolay Rimski-Korsakov), Qərib ("Aşıq Qərib", Zülfüqar bəy Hacıbəyov), Sərvər, Əsgər, Məcnun, Kərəm ("Məşədi İbad", "Arşın mal alan", "Leyli və Məcnun" və "Əsli və Kərəm", Üzeyir bəy Hacıbəyli), Lenski ("Yevgeni Onegin", Pyotr Çaykovski), Əlyar, Şah İsmayıl ("Nərgiz" və "Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev), Qraf Almavivo ("Sevilya bərbəri", Coakkino Rossini).

Milli opera sənətinin nümayəndəsi, müğənni Hüseynağa Hacıbababəyov 1972-ci il noyabr ayının 10-da Bakıda vəfat etmiş, II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 25 may 1934
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 4 dekabr 1938
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 aprel 1938
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
Mariya Titarenko

**Mariya Sergeyevna Titarenko** () — Azərbaycanın opera müğənnisi. Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1960).

## Yaradıcılığı
Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil aldığı illərdə M.Titarenko Üzeyir Hacıbəyovun diqqətini cəlb etmiş və dahi bəstəkar ona "Koroğlu" operasında Nigarın partiyasını ifa etməyi təklif etmişdir.

Beləliklə, o, 1943-cü ildən opera teatrında işləməyə başlamış, 1944-cü ildə Koroğlu partiyasının ifaçısı Bülbüllə birlikdə Nigar partiyasını Azərbaycan dilində ifa etmişdir. M. Titarenkonun yaratdığı 35 səhnə obrazından 6-nı: "Koroğlu", "Azad", "Nizami", "Vaqif", "Sevil" operalarındakı obrazları və "Arşin mal alan" operettasının ekran versiyasında Validə Vəzirova ilə birlikdə ifa etdiyi Gülçöhrə obrazını (aktrisa Leyla Bədirbəyli) Azərbaycan dilində səsləndirmişdir. Ekran əsərinin rus variantında obraz yalnız Titarenkonun ifasında səslənmişdir. O, "Faust", "Bohema", "İolanta", "Yevgeni Onegin", "Qar qız", "Maskarad" və s. operalarda aparıcı partiyaları ifa etmişdir.

## Mənbə
*Görkəmli musiqi xadimləri — Mariya Titarenko

## Həmçinin bax
* Azərbaycan musiqisi
Sıravi Rayanı xilas etmək

**"Sıravi Rayanı xilas etmək"** və ya **"Sıravi Rayanı xilas edərkən"** 1998-ci il amerikan filmi. Ən yaxşı kinodrama görə 1999-cu ildə Qızıl Qlobus mükafatını almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Sıravi Rayanı Xilas Etməli" onlyan ensiklopediyası
Qasımxan qalası

## Ümumi məlumat
İsmayıllı rayonunun Qalacıq kəndi yaxınlığında kənddən təqribən 7–8 km şimalda Göyçay çayının mənbəyinə yaxın bir sahədə, "səngər" adlanan ərazidə, qayaların üstündə yerləşir. Qalanın mövcudluğu yalnız torpaq səddən və kərpic qırıntılardan məlum olur. Rayon ərazisində ən çox dağıntıya məruz qalan tarixi abidələrdəndir. "Qasımxan" qalasının XVIII əsrdə tikilməsi güman edilir. Qədim zamanlarda qalanın yaxınlığından Dağıstana yol gedirmiş. Bu yolun qalıqları indi də müşahidə olunur. Qala müdafiə məqsədli istehkamdır. Qalanın özünə qədər nəqliyyat yolu yoxdur. Son 2 km-ə qədər yolu atla və ya piyada getmək lazımdır.

## Mənbə
*http://ismayilli-ih.gov.az/?/az/content/181/

## Həmçinin bax
Xan qalası

**Xan qalası** — Azərbaycanın İsmayıllı rayonu ərazisində qala.

## Ümumi məlumat
Xan qalası adı ilə məlum olan abidədən bu gün bir neçə metr uzunluğu olan nisbətən hündür daş divar qalıb. Bu qala divarlarının qalıqlarıdır. Qalanın içərisində saray – kompleksi – Şirvan hakimlərinin yay iqamətgahı olub. Həmin saray kompleksinə aid olan otaqlardan ikisi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının əməkdaşları tərəfindən bir neçə il əvvəl təmizlənmişdir. Qalanın XII – XIII əsrlərdən gec olmayaraq tikildiyi güman edilir. Qalanın tikintisində 24*24*6, 25*25*6 və 26*26*6 sm ölçüdə olan kərpiclərdən daha çox istifadə edilmişdir. Qalaya avtomobilə getmək olar.

## Mənbə
* http://ismayilli-ih.gov.az/?/az/content/181/
Haram qalası

Qala İsmayıllı rayonunun Sulut kəndi yaxınlığında, Haram çayının sağ sahilində, çox da hündür olmayan və təbii cəhətdən son dərəcə mənzərəli bir sahədə yerləşir. Yerli sakinlər bu qalaya "Qırxotaq" və ya "Qırxqız" qəsri də deyirlər. Kirəc məhlulundan istifadə etməklə tikilən bu abidə olduqca yaxşı mühafizə olunub. Müəyyən hissələrini nəzərə almasaq abidənin divarları bütünlüklə salamat qalıb. Abidə "Qırxotaq" adlandırılsa da, oradakı otaqların sayı 40-dan çoxdur. İri dəhliz yerləri aydın görünür. Rəvayətə görə Şirvan xanları hər otaqda bir gözəl qız (hərəm) saxlayırmış və onların bir – birindən xəbəri olmazmış. Belə fikir yürüdülür ki, "Haram qalası" doğrudan həm də hərəm qalası olub. Qalaya Sulut kəndinə qədər avtomobillə kənddən qalaya qədər yolu isə piyada və ya atla getmək lazımdır.

## Mənbə
*İsmayıllı rayonu ərazisində olan tarixi qalalar haqqında məlumat

## Həmçinin bax
Sulut buzxanası

**Qədim buzxana** — Azərbaycanın İsmayıllı rayonunun Sulut kəndi yaxınlığında yerləşir. Uzunluğu 12 m, eni 7 m olan bu tarixi abidə çay daşından tikilib. Abidənin üstü dağvari formada tamamlanıb. Onun əsas hissəsi yerin altında və yalnız üstünün tağı yer səthindədir. İçəri tərəfdən divarlarının bir hissəsi hamar və yonulmuş daşlarla üzlənmişdir. Buzxananın cənub – qərb burnunda onun kiçik və darısqal qapısı yerləşir. 

"Buzxana" adı ilə məlum olan bu tikilidən hansı məqsədlə istifadə edildiyi məlum deyil. Şirvan xanlarının buradan ərzaq məhsullarını saxlamaq üçün soyuducu kimi istifadə etdiyi ehtimal olunur. Bununla belə, bura həm də çox kiçik həbsxana kamerasına da oxşayır. Abidəyə Sulut kəndinə qədər avtomobillə, kənddən abidəyə qədər yolu isə piyada və ya atla getmək lazımdır.

## Mənbə
*http://ismayilli-ih.gov.az/?/az/content/181/
1982 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1982 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 27-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Bucks Fizz qrupunun ifa etdiyi "Making Your Mind Up"  mahnısı ilə 1981 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1982-ci ildə Böyük Britaniya müsabiqəyə yeddinci dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə Böyük Britaniyada yerləşən Harroqeyt kurortunda Harroqeyt Beynəlxalq mərkəzində keçirilmişdir. Müsabiqə 1982-ci ilin 24 aprel tarixində baş tutmuşdur. Müsabiqənin açılışında əvvəlcə Avropanın xəritəsi, daha sonra isə zalda müsabiqədə iştirak edən ölkələrin dilində "Where is Harrogate?" (Harroqeyt haradır?) yazıları görünmüşdür.

Fransa son illərdə ölkədə müsabiqənin reytinqinin aşağı düşməsi səbəbi ilə Avroviziya 1982-də iştirakdan imtina etmişdir. Yunanıstan da ilk öncə iştirak etməyi planlaşdırsa da, daha sonra maliyyə çətinliklərini səbəb göstərərək iştirakdan imtina etmişdir. Ümumilikdə 18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Almaniya təmsilçisi Nikol ifa etdiyi "Ein Bißchen Frieden" adlı mahnı ilə qalib gəlmişdir. Bu Almaniyanın Avroviziyada ilk qalibiyyəti idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Həsən Seyidov (siyasətçi, 1932)

**Həsən Neymət oğlu Seyidov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 9-cu sədri (1981–1989), SSRİ Nazirlər Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycan KP MK-nın katibi.

## Həyatı
Həsən Seyidov 16 avqust 1932-ci ildə Marneuli rayonunun Qaçağan kəndində anadan olmuşdur. 1939-cu ildə Qaçağan kənd orta məktəbinin I sinfinə daxil olmuş, 1946-cı ildə Dağ Borçalının Cəlaloğlu rayonunun Çubuxlu (indiki Ermənistan Respublikası Stepanavan rayonunun Kuybışev kəndi) kənd natamam orta məktəbinin 7-ci sinfində təhsilini davam etdirmiş, 1951-ci ildə Cəlaloğlu orta məktəbini bitirmişdir. Həmin ildə Bakıya gələrək Azərbaycan Politexnik İnstitutunun mexanika fakültəsinə daxil olmuş və 1956-cı ildə bu institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Ali məktəbdə təhsil aldığı illərdə Həsən Seyidov əla oxumaqla yanaşı, institutun ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmiş, fakültə komsomol komitəsinin katibi vəzifəsində işləmişdir.

Həsən Seyidov əmək fəaliyyətinə 1956-cı ildə SSRİ Kimya və Neft Maşınqayırma Nazirliyinin L. Şmidt (indiki Səttərxan) adına zavodunda usta köməkçisi vəzifəsində başlamış, 9 il ərzində mühəndis və baş mühəndisin müavini vəzifələrində çalışmış, 1965-ci ildə zavod direktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Zavod Sovet İttifaqının və Respublikanın bir neçə dəfə keçici bayraqları ilə mükafatlandırılmışdır.

Bu müddət ərzində Həsən Seyidov Nərimanov rayon, Bakı şəhər Partiya və Sovet orqanlarının üzvü seçilmişdir. 1971-ci ilin fevral ayında Həsən Seyidov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sənaye-nəqliyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1971–1981-ci illərdə MK-nın katibi, 1971–1989-cu illərdə MK-nın büro üzvü, 1971–1991-ci illərdə Azərbaycan KP MK-nın üzvü və 1971–1990-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

1981–1989-cu illərdə Həsən Seyidov Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. Bu müddətdə o Sov. İKP MK-nın XXVI və XXVII qurultaylarına nümayəndə seçilmiş, Sov. İKP MK-nın üzvlüyünə namizəd, həmçinin X və XI çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Həsən Seyidov Azərbaycan KP MK-nın katibi və Nazirlər Sovetinin sədri vəzifələrində işləmişdir.

1989-cu ilin aprel ayında fəxri təqaüdə çıxdıqdan sonra, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında SSRİ Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyinin müvəkkili təyin edilmişdir.

1991-ci ilin noyabr ayında "Azərinkom" informasiya-kommersiya birliyinin, 1997-ci ildən isə "Azərinkom" səhmdar cəmiyyətinin baş direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

Həsən Seyidov "Lenin" ordeni, üç dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif etmişdir. 1969-cu ildə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmişdir. Bundan başqa, o bir neçə dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri diplomu ilə mükafatlandırılmışdır.

Həsən Seyidov 2004-cü ildə Bakıda vəfat edib. Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
1983 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1983 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 28-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Nikolun ifa etdiyi "Ein Bißchen Frieden" mahnı ilə 1982 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1983-cü ildə Almaniya ilk dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə Almaniyanın üçüncü ən böyük şəhəri olan Münhendə, Rudi-Sedlmayer-Halle sarayında keçirilmişdir. Müsabiqə 1983-cü ilin 23 aprel tarixində baş tutmuşdur.

1983-cü ildə İtaliya iki illik, Fransa və Yunanıstan isə bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. İrlandiyanın dövlət kanalı RTÉ-nin işçilərinin başlatdığı tətil səbəbindən ölkənin Avroviziya 1983-də iştirakı baş tutmamışdır. 2015-ci ildə Avroviziya ailəsinə qoşulan Avstraliya ilk dəfə müsabiqəni məhz 1983-cü ildə canlı olaraq SBS kanalında yayımlamışdır. Ümumilikdə 20 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Lüksemburq təmsilçisi Korinn Erme ifa etdiyi "Si la vie est cadeau" adlı mahnı ilə qalib gəlmişdir. Lüksemburqun müsabiqədəki beşinci qalibiyyəti Fransanın 1977-ci ildəki rekordunu yeniləmişdir.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1984 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**1984 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 29-cu Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Korinn Ermenin ifa etdiyi "Si la vie est cadeau" mahnısı ilə 1983 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1984-cü ildə Lüksemburq dördüncü dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Avroviziya 1984 ölkənin paytaxtı Lüksemburq şəhərində "Grand Théâtre" zalında keçirilmişdir. Müsabiqə 1984-cü ilin 5 may tarixində baş tutmuşdur.

1984-cü ildə İrlandiya bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Müsabiqənin keçirildiyi tarixin İsrailin müharibədə həlak olan əsgərləri və eyni zamanda terror qurbanlarını Anım günü ilə üst-üstə düşməsi səbəbindən İsrailin Lüksemburqda keçirilən müsabiqədə iştirakı baş tutmamışdır. İsrail ilə bərabər Yunanıstanda maliyyə çətinliklərini səbəb göstərərək, müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. Ümumilikdə 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə İsveç təmsilçiləri "Herreys" qrupu ifa etdikləri "Diggi-Loo Diggi-Ley" adlı mahnı ilə qalib gəlmişlər. Bu sonuncu dəfə Avroviziyada 1974-cü ildə məşhur ABBA qrupunun təmsilində qalibiyyət əldə edən İsveçin müsabiqədə ikinci qələbəsi idi.

## Final

## Nəticələr

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Andorra la Vella

**Andorra la Vella** (Andorra-la-Velya) — Andorranın paytaxtı. Şəhər Vellero-del-Nor və Vellero-del-Olira dağlarının arasında yerləşir. Şərqi Pireney dağlarında (1070 m yüksəklikdə) dağarası çökəklikdə, Valira çayı (Ebro hövzəsi) üzərindədir. Əhalisi 22,615 min (2014). İspaniya ilə Fransanı birləşdirən avtomobil yolu üstündə ticarət-nəqliyyat, bank fəaliyyəti və beynəlxalq turizm mərkəzidir. İqtisadiyyatında xidmət sahələri üstünlük təşkil edir. Suvenir və bəzək əşyalarının kustar istehsalı, ağac və daş üzərində oyma geniş yayılmışdır. Rəvayətə görə, ərəblərin şimala irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilə 9-cu əsrin əvvəlində Böyük Karl tərəfindən salınmışdır. Şəhərin memarlıq abidələri arasında Müqəddəs Armenqol kilsəsi (roman üslubu, 11–12-ci əsrlər), intibah dövrünə aid "Vadilər Evi" (Kassa-de-la-val, 1580, hazırda Andorra incəsənəti və tarixi muzeyinin binası), Ədliyyə sarayı, parlament binası (Sala-del-Konsell) və dövlət arxivi (Set-Panis); 19–20-ci əsrlərə aid binalar, Musiqi Akademiyası, Dövlət Teatrı var.

## Qardaş şəhərlər

## Yaşayış məntəqələri

## Əhali

## İstinadlar
Endodontiya

**Endodontiya** — diş əti müalicəsi və öyrənilməsi ilə maraqlanan stomatologiya sahəsi.

## İstinadlar
Bellona (mifologiya)

**Bellona** – Qədim Roma mifologiyasına görə müharibə və yeraltı dünya ilahəsi.

Bellona sözünün mənası (bellum və ya duellum) müharibə deməkdir. Digər əfsanəyə görə Marsın anasıdır. Şəkillərdə uzun ətəkli donda, bir əlində qılınc, digər əlində məşəl təsəvvür olunur.

E.ə. 458-ci ildə Romada Bellonanın şərəfinə məbəd inşa edilmişdir.

Çox zaman Bellona Yunan mifologiyasındakı Enio ilahəsi ilə eyniləşdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tanrılar (Rus dilində)
Elman Bədəlov

**Elman Kərim oğlu Bədəlov** () — kamançaçalan, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982).

## Həyatı

Elman Bədəlov 4 iyun 1929-cu ildə Ağdam rayonunda anadan olmuşdur.  Gənc yaşlarından musiqi ilə məşğul olmuş, tar və kamaça alətlərində məharətlə çalmışdır.

Ağdam Dövlət Dram Teatrının tamaşalarında , kosertlərlə çıxış etmiş, Azərbaycan gənclırinin II festivalının laureatı olmuşdur (1957). Bununla yanaşı , Ağdam Pedoqoji Məktəbində fizika-riyaziyyat sahəsində təhsil almış və müəllim kimi çalışmışdır (1947-1951) Peşəkar musiqi təhsilini Azərbaycan Dövlət Musiqi Məktəbində (1957-1961) və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (1975-1980) almışdır.

1958-ci ildən ömrünün sonuna kimi AzTRV QSC S.Rüstəmov adına xalq çalğı ansambl orkestrinin solisti və kamaça qrupunun konsertmeysteri olmuşdur. Elman Bədəlov solo ifaçı və muğam üçlüyünün tərkibində konsertlərdə çıxış etmiş, bir çox ölkələrdə (Türkiyə, Yaponiya, Danimarka, İsveç, Norveç və başqa ölkələrdə qastrol səfərlərində, beynəlxalq musiqi festivallarında çıxış etmişdir.

Kamançada çaldığı "Bayatı-Şiraz" "Dilkəş", "Şüştər" və s. muğamları, bəstəkarların əsərlərini məharətlə ifa edirdi.

Elman Bədəlov 25 iyun 1991-ci ildə vəfat etmişdir.

Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs demiş, Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsində xalq çalğı alətləri orkestrində işləmişdir.

Kamançada çaldığı "Bayatı-Şiraz" "Dilkəş", "Şüştər" və s. muğamları, bəstəkarların əsərlərini məharətlə ifa edirdi.

Bir çox olimpiadalarda və festivallarda iştirak etmişdir.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar artisti — 9 dekabr 1982

## Həmçinin Bax
* Azərbaycan musiqisi

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Görkəmli musiqi xadimləri - Elman Bədəlov
*  Elman Bədəlov
Azad Əliyev (skripkaçı)

**Azad Həmzə oğlu Əliyev** () — skripkaçı, Azərbaycanın əməkdar artisti (1959), Azərbaycan SSR xalq artisti (1982).

## Həyatı
1951–1971-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Simli Kvarteti tərkibində çıxış etmişdir.

Azərbaycan bəstəkarlarının skripka üçün əsərlərinin ilk ifaçısı olmuşdur. Repertuarına rus və Qərbi Avropa bəstəkarlarının əsərləri də daxil idi. Kvartetin tərkibində Beynəlxalq müsabiqələrin laureatı və diplomantı olmuşdur.

1970–1976-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin konsertmeysteri, 1951-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının müəllimi olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Görkəmli musiqi xadimləri — Azad Əliyev
Həbib Bayramov

**Həbib Əbdül Hüseyn oğlu Bayramov** () — azərbaycanlı tarzən, Azərbaycan SSR xalq artisti (1989).

## Həyat və yaradıcılığı
Həbib Bayramov 14 iyun 1926-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bayramovun hələ uşaq olarkən musiqiyə olan həvəsini görən atası Əbdül Hüseyn Bayramov oğluna tar alaraq onu Əhməd Bakıxanovun yanına aparmışdır. Həbib Bayramov 1941-ci ildən Ə.Bakıxanovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Xalq Alətləri Ansamblında çalışmış, 1973-cü ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin Əhməd Bakıxanov adına ansamblının bədii rəhbəri olmuşdur.

Həbib Bayramov 1943-cü ildə Asəf Zeynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbində həm təhsil almış, həm də
müəllim çatışmadığı üçün burada muğamat sinfində dərs demişdir. Daha sonra 1949-cu ildən Müslüm Maqomayev adına
Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Azərbaycan Qastrol-Konsert Birliyi təşkil olunandan sonra isə bu birliyin
solisti olmuşdur.

Həbib Bayramov repertuarında "Rast", "Şur", "Çahargah", "Humayun", "Segah" və digər muğamlar əsas yeri tuturdu. Həbib Bayramov həmçinin saz ifaçısı olmuşdur. Onun sazda ifa etdiyi "Segah", "Humayun",
"Bayatı-Qacar" muğamları radionun qızıl fondunda saxlanılmaqdadır.

Həbib Bayramov 15 avqust 1994-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmiş, II Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
Həbib Bayramov Tükəzban İsmayılovanın həyat yoldaşı, İlhamə Quliyevanın ögey atası olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 17 may 1989
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 29 iyun 1964

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tarzən Həbib Bayramovun xatirəsi yad edilib
* Həbib Bayramov-90
Parodontologiya

**Parodontologiya** — dişətrafı toxumalarının və çənə sümüklərinin xəstəliklərin profilaktikası, müalicəsi və bərpası ilə məşgul olan stomatologiya sahəsidir.

## Xarici keçidlər
* British Society of Periodontology
* Blue Cross Animal Hospital's article on Periodontal Disease
Mənəvi dəyər

**Mənəvi dəyər** – özünün fiziki və mənəvi varlığını qoruyub saxlamaq, yaşatmaq üçün hər hansı sosial qrup və ya cəmiyyətin əksər üzvlərinin doğru və lazımlı olduğuna inanıb qəbul etdikləri ortaq dünyagörüş, məqsəd, əxlaq normaları və inanclardır.

Azərbaycan məktəblərində formalaşdırılan başlıca dəyərlər bunlardır:

## Mənbə
*Fikrət Süleymanoğlu. İbtidai təhsil pilləsi üçün "Həyat bilgisi" kurrikulumu ilə bağlı bəzi qeydlər. İbtidai məktəb və məktəbəqədər tərbiyə jurnalı, 2007,№4, s.76-80.
Antik fəlsəfə

**Antik fəlsəfə** — antik dövrün fəlsəfəsidir, qədim yunan, ellinizm və qədim Roma dönəmlərini əhatə edir (m. ö. VII — m. VI). Fəlsəfi irsin formalaşması yunan fəlsəfəöncəsi dövrdən başlanmışdır. Eyni zamanda bu prosesə Misir, Mesopotamiya və orta Şərq xalqlarının dünyagörüşü də təsir etmişdir. Birinci filosof Fales, sonuncu isə Boesius sayılır.

## Dövrləşməsi
# **Naturalistik dövr.** Sokrata qədərki filosofları dünyanın quruluşu və başlanğıcı problemləri maraqlandırırdı;
# ***Humanistik dövr.*** Sofistlər və Sokratdan sonra filosoflar diqqəti daha çox insan və cəmiyyət problemlərinə yönəltmişdirlər;
# ***Klassik dövr''.''' [[Platon]] və [[Aristotel]]dən başlayaraq bütün fəlsəfi problemlərə sintez şəklində hərtərəfli baxılmış, fəlsəfə sistemləşdirilmişdir;
# ***Ellinistik dövr.*** Fəlsəfi mərkəzlər Yunanıstandan Romaya köçmüş, [[Epikürçülük|Epikürçülər]], [[Stoaçılıq|stoaçılar]], [[Skeptisizm|skeptiklər]] fəlsəfənin əsas problemi kimi insanın xoşbəxtliyə çatmasının yollarını araşdırmağa cəhd etmişdirlər.
# ***Dini* *dövr.*** [[Neoplatonizm]]in yaranmasından sonra fəlsəfə dini inanclarla qarışıq şəkildə inkişaf etmişdir.
# ***Erkən Xristianlıq dövrü*.*' Monoteistik dinlərin qalib gəlməsi, onların üzərində fəlsəfənin gələcək inkişaf təməllərinin qoyulması.

## Mənbələr
* 
* 

## Ədəbiyyat
* Adil Əsədov. Fəlsəfə tarixindən etüdlər: İdeal və reallıq arasında ziddiyyət və onun Qərb, rus və Şərq təfəkküründə həll imkankarı. Bakı: Təknur, 2007. – 116s.
* Adil Əsədov. Yunan fəlsəfəsiindən etüdlər: yunan fəlsəfəsiində idealin və realliğin münasibətlərinə dair. Ön sözün müəllifi – fəlsəfə elmləri doktioru Tahirə Allahyarova. Bakı: Təknur, 2008.
* Aydın Əlizadə. Antik fəlsəfə tarixi. Bakı: 3 saylı Bakı Mətbəəsi ASC, 2016, 298 s.
* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: Tarix və fəlsəfə (ilk çağlar). Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007, s. 104–114.
* Vill Dürant. Fəlsəfi hekayətlər: dünya fəlsəfəsinin ən görkəmli nümayəndələrinin həyat və baxışları. Azərbaycan dilinə tərcümə edən — fəlsəfə elmləri doktoru Adil Əsədov. Bakı: Zəkioğlu, 2006.
* Gunnar Skirbekk, Nils Gilye. Fəlsəfə tarixi. Azərbaycan dilinə tərcümə edən — fəlsəfə elmləri doktioru Adil Əsədov. Bakı: Zəkioğlu, 2007.
Eldar Həsənov

* Eldar Həsənov (hüquqşünas) — Azərbaycan hüquqşünası.
* Eldar Həsənov (hərbçi) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## Həmçinin bax
* Eldar
* Həsənov