open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janna P.M.R. Vinaktu

**Admiral Dr. Janna P.M.R. Vinaktu** () — İndoneziyanın yüksək vəzifəli qadın əsgəri və həkimi.
## Həyatı
Vinaktu 20 mart 1955-ci ildə İndoneziyanın Cakarta şəhərində anadan olub. 1982-ci ildə İndoneziyanın İcbari Hərbi Təhsil Məktəbini (Sepawamil) bitirib. İndoneziya Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət edən ikinci qadın yüksək rütbəli əsgər idi. Dr. Janna PMR Vinaktu , 9 yanvar 2012-ci ildə Briqada rütbəsində olarkən irəli çəkildi və Admiral Kristina Maria Rantetanadan sonra İndoneziya Silahlı Qüvvələri daxilində Səhiyyə xidmətləri rəhbəri təyin edilən ikinci qadın rütbəsi oldu.

## Ölüm
Vinaktu, doğum yeri olan Cakarta şəhərində, COVID-19 xəstəliyi səbəbi ilə 2 aprel 2020-ci ildə, 65 yaşında vəfat etdi.
## Hərbi Təhsil
*1982: İndoneziya İcbari Hərbi Təhsil Məktəbi (Sepawamil) (tibb məktəbini bitirdikdən sonra)
*1983: Əsas və orta akupunktur
*1984: qabaqcıl tibbi akupunktur
*1985: İdman Tibb Kursu
*1986: İngilis dili kursu
*1996: S-2 Neyrocərrahiyyə
*S-2 dəniz tibb mütəxəssisi 2009
*Diklapa II / 1998 Tətbiqi
*Sesfung TNI AL 7-ci nəsil 2003
*2011: 3. Donanma Təlim Güc-2
## Hərbi Karyera
*Rumkital Səhiyyə Məmuru dr. Mintohardjo, Cakarta
*Western Armada İndoneziya Respublikası Fleet İlçe Xalq Sağlamlığı Başçısı
*Kasubdep Plastik Cərrahiyyə
*Ümumi Cərrahiyyə şöbəsinin müdiri
*Kuta amma KADEP
*Cərrahi kubok
*Rumkitalda Kadepkes Ana və Uşaq Mintohardjo, Cakarta
*Wakamed Rumkital Dr. Mintohardjo, Cakarta
*İndoneziya Hərbi Dəniz Xəstəxanası Başçısı Mintohardjo, Cakarta
*İndoneziya Donanması Xəstəxanası Başçısı Dr. Ramelan, Surabaya
*İndoneziya Dəniz Sağlamlığı Xidmətləri Başçısı (2012)
## Mükafatları
*Satya 8 illik Xüsusi Xidmət Medalı
*Satya 16 illik Xüsusi Xidmət Medalı
*Satya 24 illik Xüsusi Xidmət Medalı
*Satya Sosial Xidmət Medalı
*Bintang Jalasena Nararya

## Xarici keçidlər
*  Sertijab Perwira TInggi TNI 
*  Mutasi Pati TNI
Sevgi gülləri (albom)

**Sevgi gülləri** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın studiya albomu. Alboma 14 mahnı daxildir.

## Hazırlanması
Albomdakı bütün mahnıların bəstəsi Eldar Mansurova aiddir. Aygün Kazımova albomdakı "**Bir daha**" mahnısını Samir Bağırovla, "**Niyə danırsan ?**" mahnısını Səməd Səmədovla duet şəklində ifa etmişdir.

## Mahnıların Siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Qornı ulusu

**Qornı ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Berdiqestyax kəndi, respublikanın paytaxtı Yakutsk şəhərindən quru yolu ilə 184&nbsp;km, hava ilə 150&nbsp;km məsafədə yerləşir.
## Coğrafiyası
Mərkəzi Yakutiyada yerləşir. Sahəsi 45,6 min km²-dir. Ulusun çox hissəsi Prilenski yaylasında yerləşir. Şimalda Mərkəzi Yakut ovalığı yerləşir.
Bölgənin əsas çayları: Sinya, Sitte, Tyuqyuene (Lena çayının sol qolları). Respublikanın 6 ulus ilə sərhəddir:Yuxarı Vilyoy, Olekminski, Vilyoy, Kobyayski, Nam, Xanqalas və Yakutsk şəhər dairəsi.
Ulusda vəhşi heyvanların və onların yaşayış yerlərini qorumaq, çoxaltmaq və bərpa etmək üçün Sinyaya Milli Təbiət Parkı və ehtiyat qoruqları qurulmuşdur. Xüsusi mühafizə olunan ərazilər ulusun ümumi ərazisinin 35,7% -ni tutur. Ulus güclü turistik və rekreasiya potensialına malikdir. Sinaya Milli Təbiət Parkının və ov obyektlərinin bazasında hər il ovçuluq və ekoloji turizm təşkil edilir.

## Tarixi
Rayon 25 iyun 1931-ci ildə qurulmuşdur.
## Əhalisi
;Milli tərkib
Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, evenlər, evenklər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.

2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar - 10 854 nəfər (95.03%), ruslar - 209 nəfər (1.83%), evenklər - 112 nəfər (0.98%), evenlər - 57 nəfər (0, 50%), digər millətlər - 190 nəfər (1.66%).
;Yaş tərkibi
Əhalinin orta yaşı 28-dir.

## Yerli özünü idarəetmə
Qornı ulusu ərazisinə 9 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 16 yaşayış məntəqəsi daxildir.
### Ulus başçıları
2002—2007 - Nikolay İvanoviç Andreyev

2008—2013 - Pyotr Nikolayeviç Alekseyev

2013-cü ildən - Nikita Viktoroviç Andreyev.

## İqtisadiyyat
Ulus iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Onun əsas sahəsi heyvandarlıqdır (ətlik və südlük maldarlıq, at yetişdirilməsi). Kənd təsərrüfatı torpaqları 54,9 min ha təşkil edir.
## Tanınmış şəxsləri
Semyon Petroviç Danilov (1917-1978) - Yakut şairi.

Sofron Petroviç Danilov (1923-1993) - Yakut yazıçısı.

Afanasi Nikolayeviç Osipov (1928) - Sovet, Yakut və Rus rəssamı.

Avqustina Nikolaevna Filippova - Moda dizayneri, Yakutiyanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Rusiya Rəssamlar İttifaqının üzvü.
## İstinadlar
Həsən İsrafilov

**Həsən İsrafilov** (tam adı:*İsrafilov Həsən Abid oğlu*;)— iqtisad elmləri doktoru, professor

## Həyatı və təhsili

1946-cı ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur.

1970-ci ildə Dadaş Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İstitutunu, 1978-ci ildə isə bu institutun aspiranturasını bitirmişdir.

1981-ci ildə Kiyev Ticarət-iqtisad İnstitutunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini qazanmışdır.

### Ailəsi

Ailəlidir, bir övladı var.

## Fəaliyyəti

### Pedaqoji fəaliyyəti

Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda baş laborant vəzifəsindən başlayaraq müxtəlif illərdə müəllim, baş müəllim, “Ticarət-əmtəəşünaslıq” fakültəsinin dekan müavini, “Kommersiya” və “Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər” fakültələrinin dekanı vəzifələrində çalışmışdır.

2005-2014-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Magistratura Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.

### Elmi fəaliyyəti
Xarici ölkələrdə keçirilən bir çox beynəlxalq konqres və simpoziumlarda ölkəmizi təmsil etmişdir.
100-dən çox elmi əsərin, o cümlədən monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti, metodiki göstəriş və elmi məqalənin müəllifidir.

## Mükafat və təltifləri
* 2005-ci ildə “Vektor” Beynəlxalq Elm Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə “XXI əsrin tanınmış ziyalısı” Beynəlxalq diplomu ilə təltif edilmişdir.
 
* 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərə görə ona “Əməkdar müəllim” fəxri adı verilmişdir.
 
* 27 sentyabr 2011-ci ildə «Tərəqqi» medalına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Yair Dalal

**Yair Dalal** (; ) — İraq-Yəhudi mənşəli bir İsrail musiqiçisidir.

Onun əsas alətləri ud və skripkadır və o, bəzən müşayiət kimi də oxuyur. Öz musiqisini bəstələyir və ərəb və yəhudi adət-ənənələrini, eləcə də Avropa klassik və hind musiqiləri yardır. O, eyni zamanda bir sülh fəalıdır və ərəblər və yəhudilər arasında anlaşma və ünsiyyəti artırmaq üçün çalışan aktivistdir.
## İstinadlar
Zaməddin Ziyadoğlu

**Zaməddin Ziyadoğlu** (tam adı:*Həmişəyev Zaməddin Ziyad oğlu*; ) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## Həyatı və təhsili

Həmişəyev Zaməddin Ziyad oğlu 1947-ci il 1 aprel-də Qazax rayonunun Xanlıqlar kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini öz doğma kəndlərində alıb. Bakıda neft texnikumunu bitirmişdir. Sonra Moskavada Sosial Münasibətlər Akademiyasının məzunu olmuşdur.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti

Gənc neftçi kimi əmək fəaliyyətinə Neft Daşlarında başlamışdır. 25 il Neft Daşlarında işləmişdir.

### Bədii yaradıcılığı

Şeirləri, publisist məqalələri, yumorlu hekayələri, poemaları “Neft daşları”, “Vışka”, “Qaradağ”, “İki sahil”, “Xalq qəzeti”, “Azərbaycan”, “Yeni Azərbaycan”, “Müstəqil Respublika”, “Respublika”, “Şərq”,“Ədalət”, “Göyəzən”, “Dəli Kür” qəzetlərində, “Məshəti”, “Kulina” jurnallarında, ədəbiyyat, o cümlədən müxtəlif mədəniyyət və ədəbiyyat portallarında dərc olunub. “Neftçi” Ədəbi Məclisinin sədridir.Yüz iyirmidən çox neftçi-şairi “Neftçi” Ədəbi Məclisi ətrafında birləşdirə bilmişdir.Otuz dörd qələm sahibinin kitabının redaktoru və ön söz müəllifi olmuşdur. Şeirləri 50-yə yaxın tanınmış şairin kitabına salınmış, publisistik yazıları, müsahibələri, bədii yaradıcılıq nümunələri Azərbaycan, Türkiyə və Rusiyanın 100-dək qəzet, jurnal və dərgisində çap edilmişdir.

## Kitabları
* ”İlham bulağı”, 
* “Vurğuna Vurğun gəlin”, 
* “Tale yolum”, 
* “Turşməzə əhvalatlar”, 
* “Ümid çırağım”, 
* “Borçalı nisgili”, 
* “Həncərisən”,
* “60 ildən 60 yarpaq”, 
* “İzim, sorağım”, 
* “Həncərisən”.

## Təltif və mükafatları
”Əmək veteranı” medalı, keçmiş SSRİ və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının 40-dan artıq Fəxri fərmanı ilə təltif edilmiş, o, “Səməd Vurğun”, “Qızıl qələm”, “Əliağa Şıxlınski”, “XXI əsrin neftçisi” mükafatları laureatı olmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin bərpasının 20 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezident İlham Əliyevin 18 oktyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zaməddin Ziyad oğlu Həmişəyev ölkənin ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni həyatında xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Nihat Bekdik

**Nihat Asım Bekdik** () — müdafiəçi mövqeyində oynamış Türkiyə futbolçusu.

## Klub karyerası
Qalatasaray liseyinin şagirdi olan Nihat Bekdik karyerası boyu (1916–1936) Qalatasarayda çıxış etmişdir. Klubun heyətində 6 dəfə İstanbul Futbol Liqasını qazanmışdır, komandanın kapitanı olmuşdur.

Formasında təsvir olunmuş şir şəklinə və göstərdiyi oyuna görə azərkeşlər ona "aslan" ləqəbini vermişdilər. Sonradan bu ləqəb bütöv "Qalatasaray" klubuna şamil olunmağa başlandı.

## Milli yığma karyerası
26 oktyabr 1923-cü ildə Nihat Bekdik, Rumıniya ilə yoldaşlıq oyununda Türkiyə millisinin heyətində debüt etdi. 1924 və 1928-ci illərdə Olimpiya oyunlarının iki futbol turnirində iştirak etmişdir. 14 oktyabr 1927-ci ildə Nihat Bekdik Bolqarıstan komandası ilə yoldaşlıq oyununun 85-ci dəqiqəsində fərqlənərək millinin heyətində ilk və yeganə qolunu vurdu.

## Digər idman növlərində
Nihat Bekdik üçqat atlama və yüksək atlama yarışlarında da müvəffəqiyyət qazanmışdır. 1923-cü ildə üçqat (11,92 m) və yüksək atlamalarda (1.58 m) Türkiyə rekordlarını vurdu. Futbol karyerasını başa vurduqdan sonra at minmə, avarçəkmə və üzgüçülüklə məşğul olurdu. Aslan adlı qayığısında Nihat çoxlu kubok qazanmışdır.

## Siyasi karyerası
1957–1960-cı illərdə Nihat Bekdik Demokrat Partiyasından Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü olmuşdur.

## Statistikası

### Milli yığma

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* tff.org saytında oyunçunun profili
Bekir Refet

**Bekir Refet Teker** () — hücumçu mövqeyində oynamış Türkiyə futbolçusu. Türkiyə millisinin heyətində çıxış etmişdir.

## Həyatı
Bekir Refet 22 may 1899-cu ildə İstanbulda anadan olmuşdur.

Gəncliyində Fənərbaxçada futbol oynayırdı. 1914-cü ildə İstanbul Gənclər Futbol Liqasının çempionu oldu. Həmən klubda hücumçu mövqeyində oynayaraq peşəkar karyerasına başladı. 1915–1916-cı illərdə Fənərbaxça, 1916–1918-ci illərdə Altınordu, 1920–1921-ci illərdə İttihatspor klublarında oynamışdır.

1921-ci ilin avqust ayında Qalatasarayın Almaniya turuna qatıldı, burada Hamburq, Verder Bremen, Nürnberq və Sparta Praqa klublarına qarşı oynamışdır. Karlsrue komandasına qarşı qələbədən sonra alman klubunun nümayəndələrini maraqlarına tuş gəldi və onlar onu Almaniyada qalmağa razı saldılar. O, Feniks (1921–1923), Pfortshaym (1923–1926) və Karlsrue FF (1926–1935) klublarında çıxış etmişdir. 1927–1928 illərdə qısa müddətlik Fənərbaxçanın heyətinə qatılmışdır. 1927-ci ildə Karlsrue FF klubunun heyətində Baden-Vürtemberq betsirksliqasının çempionu oldu, 1928-ci ildə isə Baden betsirksliqasının. Komandanın fəxri kapitanı idi.

1924-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətinə qatılmışdır. 2: 5 hesabı ilə bitən Çexoslovakiya yığmasına qarşı 1/16 final matçında oynamış və 2 qolun müəllifi olmuşdur. Komanda kapitanı idi.

Amsterdamda keçirilən növbəti Yay Olimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətinə qatılmışdır. 1: 7 hesabı ilə bitən Misir millisinə qarşı 1/8 final matçında oynamış və 1 qol vurmağı bacarmışdır.

Millidə üçüncü və sonuncu oyununu 3:1 hesabı ilə bitən Bolqarıstan millisinə qarşı yoldaşlıq oynuna təsadüf etmişdir.

1937-ci ildə oyunçu karyerasını başa vurdu. Ondan sonra Elza adlı alman həyat yoldaşı ilə birlikdə Ettlingen və Karlsrue şəhərlərində yaşamış və biznes ilə məşğul olmuşdur.

5 aprel 1977-ci ildə Karlsruedə infarktdan vəfat etmişdir. Elə orada İslam ayini ilə dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Dennis Lyold

**Dennis Lyold** (;) — İsrail musiqiçisi, prodüser, müğənni, mahnı müəllifi və çox instrumentalistdir. Onun 2016-cı ildə çəkilən "Nevermind" adlı mahnısı Almaniya, İsveçrə, Kanada, Birləşmiş Krallıq və ABŞ da daxil olmaqla bir sıra ölkələrdə qrafik çəkmiş və İtaliya, Kanada, Almaniya və İsveçrədə platin mükafatına sahib olmuşdur.
## İstinadlar
Eniş dəsti

**Eniş dəsti** — Aviasiya sahəsində təyyarənin yerə enməsini asanlaşdıran qurğuya (adətən bu təkər olur) deyilir. Eniş dəstinin qapıları təyyarə havaya qalxdıqdan sonra enənə kimi bağlı vəziyyətdə saxlanılır.

## Ümumi baxış
Aviasiyada eniş qurğuları təyyarələrin taksi hərəkətini etməsini, yerə enməsini və yerdən qalxmasını təmin edən mexaniki sistemlərdir. Eniş qurğuları ümumiyyətlə təkərlidir, ancaq eniş və ya qalxma həyata keçirdəcəyi əraziyə görə təkərlər, kirşələr və xizək olmaqla müxtəlif növlərin fərqli birləşmələri mövcuddur. Təyyarənin eniş qurğusunun tipi mühəndislər tərəfindən hava gəmisinin hansı məqsədli və necə uçuş pistlərində hərəkət edəcəyinə görə müəyyənləşdirilir. Bərk səthlərdə (uçuş-enmə zolağı, yol, gəmi göyərtəsində) uçuş həyata keçirdəcək təyyarələr eniş şok əmici sistemlər ilə təchiz edilmiş təkərli eniş dəstindən istifadə edir, müasir dövrdə bir çox təyyarədə təkərli eniş dəsti mövcuddur, amma qarlı səthlərə və suya eniş və ya qalxma həyata keçirən təyyarələr də vardır və onlar xizəklər və ya kirşələr ilə təchiz edilirlər. Eniş dəsti təyyarənin ən ağır hissələrindən biridir, təyyarənin ağırlığının 7% -i qədər ola bilərlər, lakin adətən ümumi ağırlığın 4-5 faizi civarında olurlar.
## Həmçinin bax
Üç təkərli eniş dəsti
Benaia Barabi

**Benaia Barabi** (; ) — İsrail müğənnisi, mahnı müəllifi, bəstəkar və musiqiçi. Barabi bir çox tanınmış İsrail musiqiçiləri və sənətçiləri ilə əməkdaşlıq etmiş və Müəlliflər, Bəstəkarlar və Musiqi Cəmiyyəti tərəfindən 2019-cu il üçün "İlin kəşfi" elan edilmişdi.
Üç təkərli eniş dəsti

**Üç təkərli eniş dəsti** sistemi, üç təkərli velosiped formasında yaradılmış bir təyyarə eniş dəsti sistemidir. Üç təkərli eniş dəsti sistemi tənzimləməsində ön tərəfdə bir burun təkəri və ağırlıq mərkəzindən bir qədər arxada iki və ya daha çox əsas təkər mövcud olur. Üç təkərli eniş dəsti enmə, qalxma və taksi üçün ən asan bir konfiqurasiya sayılır, buna görə təyyarələrdə ən çox görülən tənzimləmədir.

Bir neçə erkən dövr təyyarələrində üç təkərli velosiped avadanlığı mövcud olmuşdur.
## İstinadlar
Patrik Vinston

**Patrik Henri Vinston** () — amerikalı alim, kompüter elmləri mütəxəssisi. Vinston Marvin Minskinin yerinə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda süni intellekt laboratoriyasının direktoru vəzifəsini icra etdi və 1972-ci ildən 1997-ci ilə qədər rəhbərlik etdi. Sonradan laboratoriya İnformatika və Süni İntellekt MİT Laboratoriyasında İnformatika Laboratoriyası ilə birləşdirildi

Patrick Vinston proqramlaşdırma və süni intellekt sahəsində bir sıra nəşrlərin müəllifidir.

Vinston, "Necə danışmaq" () mövzusunda illik açıq mühazirələr seriyasını təşkil etdi, bu müddət ərzində tədris prosesində təsirli və spesifik təqdimat qaydalarına töhfə verən bir çox praktik tövsiyələr təqdim etdi.

## Biblioqrafiya
* *Artificial Intelligence*
* *Lisp* (совместно с :en:Berthold K. P. Horn)
* *On to C*
* *On to C++*
* *On to Java* (совместно с :en:Sundar Narasimhan)
* *On to Smalltalk*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəxsi səhifəsi
Saxlanma itkisi

[thumb|sağ|Şəkildəki [ağ ox səthə toxunan mayenin istiqaməti, **[[Alfa|α]]** bucağı da səthin mayenin normal axıntı istiqaməti ilə həyata keçirdiyi bucaq, yəni hücum bucağıdır]]
[thumb|sağ|Rəsimdəki kimi yüksək hücum bucağındakı bir [qanadda meydana çıxan axıntı ayrılması qanadın dayaq olmasına səbəb ola bilər.]]

**Dayaq** və ya **saxlanma itkisi** — mayelər dinamikasında, bir maye içərisində hərəkət edən cismə təsir edən daşıma qüvvəsinin - hücum bucağının (AOA) kritik qiyməti keçməsinə görə - azalması və ya yox olması nəticəsində cismin maye içərisində özünü saxlaya bilməməsidir. 

Cismin özünü saxlaya bilməməsinin müxtəlif səbəbləri mövcuddur. Ən əsas olan iki səbəb aşağıdakılardır:
*Daşıyıcı səth üzərində tələb olunan maye sürətinin əldə edilməsinin mümkün olmaması;
*Nəzarət və ya daşıma səthləri üzərində meydana çıxan axıntı ayrılığı.

## Aviavasitələrdə
Aviavasitələrdə dayaq kritik hücum bucağının aşıldığı hər vəziyyətdə “sürətdən müstəqil olaraq” reallaşır. Yəni dayaq bu bucağın keçildiyi bütün sürətlərdə reallaşır.

Saxlanma itkisinə bütün qanad məruz qala biləcəyi kimi, nəzarət səthlərinin olduğu qanad hissələri də qala bilər. Hər ikisi də nəzarət itkisinə, dolayı yolla saxlanma itkisinə səbəb olacaqdır. Məsələn, ox bucağı verilmiş qanadlarda qanad ucunda olan nəzarət səthləri, təyyarədən və qanadın hamısından daha əvvəl saxlanma itkisinə uğrayır. Buna görə də, daşınma mərkəzi ağırlıq mərkəzinin qabağına keçir və bu da  pozitiv yunuslama momenti meydana gətirir. Yəni təyyarə, burnunu qaldırma meylinə girir. Artıq nəzarət səthləri üzərində hakimiyyət zəiflədiyinə görə, saxlanma qabiliyyəti belə bir vəziyyətdə qəzaya səbəb ola bilər. 

Türbülanslı hava axınlarında meydana gələn nəzarət itkisi, saxlanma itkisi ilə qarışıq salınmamalıdır. 

### Dönüşdə dayaq

Dönüş əsnasında hücum bucağının düz və meylsiz uçuşa nisbətən daha artıq olması lazımdır. Bu səbəblə dönüş əsnasında dayaq hücum bucağına daha yüksək sürətdə (daha tez) çatılır. Bu sürət artımları aşağıdakı şəkildədir:

* 30° əyilmədə %7 artım
* 45° əyilmədə %19 artım
* 60° əyilmədə %41 artım
* 75° əyilmədə %100 artım

Məsələn, düz və əyilməsiz (meylsiz) uçuşda 50 KIAS sürətdə kritik hücum bucağını keçib dayaq olan bir təyyarə 60° əyilməli bir dönüş əsnasında  71 KIAS-da (daha tez) dayaq olacaqdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı
* USAF & NATO Report RTO-TR-015 AC/323/(HFM-015)/TP-1 (2001
* Anderson, J.D., *A History of Aerodynamics* (1997). Cambridge University Press.  
* 
* L. J. Clancy (1975), *Aerodynamics*, Pitman Publishing Limited, London.  
* Stengel, R. (2004), *Flight Dynamics*, Princeton University Press,
Səyyad Əlizadə

**Səyyad Əşrəf oğlu Əlizadə** () — Azərbaycan müğənnisi.

## Həyatı
Səyyad Əlizadə 6 avqust 1958-ci ildə Füzuli rayonunun Babı kəndində anadan olub. İlk təhsilini Babı kəndindəki orta məktəbdə alıb. Uşaq yaşlarından məktəbdə keçirilən şənliklərdə və rayon ansamblında oxumağa başladı. 8-ci sinifdə oxuyarkən Füzuli rayonunda münsiflər heyətinə Ağabala Abdullayevin rəhbərlik etdiyi müsabiqədə qalib olmuşdur. 19 yaşında Azərbaycan Dövlət Televiziyasında "Xoş gördük, tələbə" verilişində çıxış etmişdir. 1977-ci ildə İnşaat Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub. İnstitutda "Arzu" Xalq Çalğı Alətləri Ansamblı ilə "Oxu tar", "İstedadlar axtarırıq", müsabiqələrinin, "SSRİ-Yunan gəncləri" Festivalının laureatı olmuşdur. Tələbəlik illərində İslam Rzayevin "Araz" ansamblında çalışmışdır. İnstitutu qurtaranda, 1981-ci ildə Kiyev şəhərinə Metrotikinti idarəsinə növbə rəisi göndərilmişdir. 1984-cü ildən 1994-cü ilə qədər burada işləmişdir. 1988-ci ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan İncəsənət İnstitutunun nəzdindəki Bakı Xalq İncəsənət Universitetinə daxil olmuş və 1990-cı ildə vokal ixtisası üzrə iki illik kursu bitirmişdir.

1987-ci ildə ilk "Təbrizim" albomu buraxmışdır. 1990-cı ildə hadisələrindən təsirlənən müğənni "Azərbaycanım" adlı ikinci albomunu buraxıb. Gənc yaşlarında xalq mahnıları, təsniflər ifa edən Səyyad 1993-cü ildən Niyaməddin Musayev məktəbinin davamçısı oldu. Sonra Cabbar Musayevlə albom üzərində işləyən Əlizadənin 1995-ci ilin mart ayında ilk "Gözlə, gələcəyəm" albomu Türkiyədə işıq üzü gördü. Və ilk kaset böyük dinləyici məhəbbəti qazandı. 1997-ci ilin iyun ayında müğənninin "Xallı qız" adlı növbəti albomu və diski satışa buraxıldı. 1999-cu ildə müğənni "Gözlərimin yaşı" adlı audio albom, "Xallı qız" adlı video albom və "Saçlarım bəyaz oldu" adlı disk buraxıb. Müğənninin 2000-ci ildə "Dünya gözəl dünyadır" və "Bizim uşaq dünyamız" adlı iki albomu, "Gözlərimin yaşı" adlı diski və "Sankt-Peterburq görüşləri" adlı video kaseti satışa buraxılıb. 2003-cü ildə "Su pərisi" adlı albomu, eyni adlı diski və "Gül ki, ürəyim gülsün" adlı video kaseti satışa buraxıldı. 2004-cü ildə müğənninin "Harda qaldın" albomu və diski, 2005-ci ildə müğənninin "Seçmələr" adlı audio kaseti və diski, 2006-cı ildə "Azəri qızları" adlı audio albomu və diski, 2008-ci ildə müğənninin "Sənin üçün oxuyuram" adlı audio kaseti və diski satışa buraxılıb. 11 oktyabr 2012-ci ildə müğənni, yeni "Bəyaz gecələrdən bəyaz xatirə" albomunun və həmin albomda yer alan, Bakı Metropoliteninin 45 illik yubileyinə həsr olunmuş "Bizim Metropoliten" mahnısına çəkilmiş klipin təqdimatını etmişdir.

Sənətkar Könül Kərimova, Rahidə Baxışova, Mətanət İsgəndərli, Mənzurə Musayeva, Türkanə Həsənova ilə duetlər ifa etmişdir. "Bəyaz gecələr" Yaradıcılıq Mərkəzinə və "Bəyaz gecələr" MMC-yə rəhbərlik edirdi.

Səyyad Əlizadə 13 sentyabrda Covid-19 xəstəliyi ilə əlaqədar Zığda yerləşən modul tipli xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Daha sonra 17 sentyabrda Mərkəzi Gömrük Hospitalına köçürülmüşdür. Səyyad Əlizadə 30 sentyabr 2021-ci ildə 63 yaşında Covid-19 xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Sevdi ürək (albom)

**Sevdi ürək** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımova və meyxanaçı-müğənni Namiq Qaraçuxurlunun studiya albomu. Alboma 15 mahnı daxildir.

## Hazırlanması
**Sevdi ürək** Xalq artisti Aygün Kazımova və meyxanaçı-müğənni Namiq Qaraçuxurlunun 2005-ci ildə birgə təqdim etdikləri video-CD albomudur.

## Mahnıların Siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Jıqan ulusu

**Jıqan ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Jıqansk kəndidir.
## Coğrafiyası
Sahəsi - 140,2 min km²-dir. Saxanın şimalında yerləşir. Şimaldan Bulun ulusu ilə, şərqdən Even-Bıtantay, cənub-şərqdən Kobyay, cənub-qərbdən Vilyoy və qərbdən Olenok ulusları ilə həmsərhəddir.

### Təbii şərait
Ulus Mərkəzi Yakut yaylasında, Verxoyansk silsiləsinin ətəklərində yerləşir.

Ulus Lena çayını cənubdan şimala keçir. Lenanın çoxsaylı qolları ulus ərazisindən axır - Linde, Muna.

Yanvar ayının orta temperaturu −36 ... −40&nbsp;°C, iyul + 14 ... + 16&nbsp;°C-dir. Yağıntının miqdarı illik olaraq 250–300&nbsp;mm, Verxoyansk silsiləsində 300–400&nbsp;mm-ə qdər ola bilir

### Hidroloji
Ərazisindən Babarına, Bas-Yuryax, Beqidyan, Kuelenke, Mısık-Syane, Kıstatıamka, Luktax, Melti, Muna, Oqonner-Yuryaqe, Oqo-Unquoxtax, Orucan çayları axır.

## Tarixi
Jıqan ulusunun mərkəzi 1632-ci ildə Pyotr Beketovun rəhbərlik etdiyi Rus kazaklarının dəstəsi tərəfindən qurulmuşdur.

1783-cü ildə Jıqansk Yakutsk vilayətinin Jiqansk qəzasının mərkəzinə çevrilərək bir şəhər statusunu alır. 1805-ci ildə Jiqansk qəzası ləğv edilir. Jiqansk Verxoyansk qəzasna daxil olur və şəhər statusunu itirir.

1822-ci ildə Jiqan ulusu Verxoyansk qəzasının bir hissəsi olaraq meydana gəlir.

1924-cü ildə Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Bulun rayonu qurulur, buraya Jiqan ulusunun ərazisi də daxil olur.

10 dekabr 1930-cu ildə Jiqan (Evenki) milli bölgəsi qurulur. Sonradan milli mahalın statusu ləğv edilir.

2008-ci ildə ulus yenidən Evenk milli statusunu alır.
## Əhalisi
;Milli tərkib
2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: Evenklər - 2046 nəfər (47.45%), saxalar - 1445 nəfər (33.51%), ruslar - 619 nəfər (14.36%), evenlər - 63 nəfər (1.46%), ukraynalılar - 52 nəfər (1 nəfər) , 21%) və digər millətlər - 87 nəfər (2.02%).
## Yerli özünü idarəetmə
Jıqan ulusu ərazisinə 4 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 4 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda aparıcı yeri kənd təsərrüfatı (şimal maralı) tutur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra yerli sovxoz və xəz fermaları ləğv edilmişdir. Kənd təsərrüfatı torpaqları 2,2 min hektardır. Ulusda kollektiv müəssisə, qəbilə icmaları, kəndli təsərrüfatları mövcuddur.

## İstinadlar
Ölçey-ool Monquş

**Ölçey-ool Kunqaa oğlu Monquş** (d. 22 dekabr 1934 – 31 mart 1996) – Tuvanın Uluğ Nehir bölgəsindəki Ak-Hem qəsəbəsində anadan olan tuvalı şair və yazıçı.

## Həyatı
1934-cü ilin 22 dekabrıda Tuvanın Uluğ Nehir adlı bölgəsinin Ak-Hem kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsil alarkən qəza nəticəsində şikəst qalmış və təhsilini evdə özbaşına davam etdirmişdir.

“Ulug-Hemnin çalqıqları” (Yeniseyin dalğaları) adlı dərnəyin həm yaradıcısı, həm də rəhbəri olmuşdur. SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olan Monquş Tuva türkcəsində adlandırdığı “Şılqaranqay küş-ajıl deeş” medalının da sahibidir.

İlk şerlərini 1950-ci illərin əvvəllərində “Sıldısçıqaş” qəzetində nəşr etdirmişdir. “Çaa-Höldün aydınında” (1966),  “Şiirler” (1971),  “Hööreerin çuqaaları” (1971), “Kokpalar” (1975), “Süzüglelim”  (1979), “Nazın” (1981), “Demisel” (1987), “Tanışpazım çeenner” (1993), “Tıva kiji” (1995), “Setkilimnin höönneri” (1996) adlı şerlər və nəsr antologiyasının yazçısıdır. O, həmçinin tərcüməçiliklə də mşğul olmuş və Yeseninin, Prokopyevin, Telpuqovun əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir.

## Həmçinin bax
* Kara-Kıs Munzuk 

* Mengi Oorjak

* Nikolay Serdobov 

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

* Çerliqool Kuular

## İstinadlar
Oleq Suvakpit

**Oleq Suvakpit** (tuvaca: Сувакпит, Олег Одербеевич, d. 9 may 1926 – ö. 7 yanvar 2002) – tuvalı yazıçı, şair və tərcüməçi.

## Həyatı
Tuva Xalq Respublikasında Çöön Hemçik bölgəsinin Bayanduqay kəndində 9 may 1926-cı il tarixində anadan olmuşdur. Qızıl şəhərində Tuva Musiqi Dram Teatrında təhsil almış, Moskvada ali təhsilini tamamlamışdır. Qərbli və rus şairlərin, Nazim Hikmətin və D. Jambılın bəzi şerlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. 7 yanvar 2002-ci il tarixində ölmüşdür.

## Əsərləri
O, Suvakpit “Sıldısçıqa”, “Tuvanın anıyaktarl” qəzetlərinin baş redaktorluğunu etmişdir. Şair və tərcüməçi yönü ağır olan Suvakpitin ədəbiyyat karyerası 1942-ci ildə başlamışdır.

* İlk şeir kitabı Sevinç musiqisi («Песня радости») 1955-ci ildə nəşr olundu.
* «Mоim mаlеnkim druzyam» (1959),
* «Drujbа» (1962),
* «Şаgi Pоbеdı» (1969),
* «Skоlkо mnе lеt?» (1971),
* «Sеrdtsе mаtеri» (1974),
* İzbrаnnое (1976),
* «Gоlоs vrеmеni» (1980),
* «Rеvsоmоlеts» (1982),
* «Nаpеvı rоdnоy Tuvı» (1984),
* «Zоv sеrdtsа» (1986),
* «Vоlşеbnıе bаbki» (1990),
* İzbrаnnое «Vеsnа duşi» (1995);
* knig prоzı «Оgоnеk mаyakа» (1961),
* «Smışlеnıy mаlçik» (1965),
* «Vstrеçi i prоisşеstviya» (1967),
* «Çаdаg-Аşаk» (1975),
* «Nеudеrjimıyе» (1993).

## Həmçinin bax
* Kara-Kıs Munzuk

* Mengi Oorjak

* Nikolay Serdobov 

* Moldurqa Salçak

* Badra İrgit

* Çerliqool Kuular

## İstinadlar
Kobyay ulusu

**Kobyay ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.
İnzibati mərkəzi şəhər tipli Sanqar qəsəbəsidir.

## Coğrafiyası
Sahəsi — 107,8 min km²-dir. Mərkəzi Saxanın şimal hissəsində yerləşir. Şimaldan Even-Bıtantay ulusu, şimal-şərqdən Verxoyansk, şərqdən Tompon ulusu, cənubdan Ust-Aldan, Nam və Qornı ulusları ilə, qərbdən Vilyoy ilə və şimal-qərbdən Jigan ulusu ilə həmsərhəddir.

### Təbii şərait
Ulusun relyefi dağlıq və düzəndir: şimalda və şimal-şərqdə Verxoyansk silsiləsi, ulusun qalan hissəsi Mərkəzi Yakut ovalığı.

Yanvar ayının orta temperaturu dağlarda −36 ° C-dən, vadidə −40 ° C-yə, iyul ayı dağlarda +10 ° C-dən, vadidə +18 ° C-ə qədərdir. Yağıntının miqdarı illik olaraq düzənliklərdə 200–250 mm, dağlarda isə 500–600 mm-ə düşür.

Əsas çayları: Lena (Aldan və Linda çayları) və Vilyoy. Digər çayları: Lampu.ka (uzunluğu 299 km), Lunkubey (uzunluğu 114 km), Mundalıq (103 km uzun), Balamakan (65 km).

Düzənlikdə çoxlu göl var, ən böyüyü Niqilidir (Nidili) (sahəsi 119 km², uzunluğu 33,5 km-dir).

Ulusun ərazisində Ust-Vilyoy Milli Təbiət Parkı yerləşir.

## Tarixi
Ulusun ərazisi uzun zamanlar öncəsi evenlər, evenklər və saxalar tərəfindən məskunlaşılmışdır.

Kobyay rayonu 20 aprel 1937-ci ildə mərkəzi Kobyay kəndində olmaqla qurulmuşdur. 1959-cu ildə inzibati mərkəzi Sanqara köçürülür. 1962-ci ildə ləğv edilmiş Sakkırır rayonunun Sebyan-Kyuyolski, Seqen-Kyuyolski kənd sovetlikləri ulusa birləşdirilir.

## Əhalisi
;Milli tərkib
Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, evenlər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.

2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar — 9209 nəfər (64,95%), ruslar — 3425 nəfər (24.16%), evenlər — 809 nəfər (5.71%), ukraynalılar — 235 nəfər (1.66%), evenklər — 64 nəfər (0.45%) və digər millətlər — 436 nəfər (3,07%).

Sebyan-Koyol kəndi evenlərin yığcam yaşayış yeridir.
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Sanqar) bölgə əhalisinin 43,67% -i yaşayır.
;Yaş tərkibi
Əhalinin orta yaşı 30-dir.

## Yerli özünü idarəetmə
Kobyay ulusu ərazisinə 1 şəhər və 11 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 23 yaşayış məntəqəsi daxildir.

## İstinadlar
Trendyol

**Trendyol** — Türkiyənin moda və e-ticarət sektorunda fəaliyyət göstərən alış-veriş saytlarıdır.  

Trendyol Group markalarına Trendyol.com, Modagram.com və Trendyol tərəfindən Milla daxildir. Bütün dünyada tanınan müxtəlif geyim markalarının məhsullarını satır. 700 nəfərlik bir heyət ilə çalışan Trendyol qurulmasından altı ay sonra investisiya şirkəti olan Tiger Globaldan investisiya almışdır. Bundan əlavə, Google, Amazon, Groupon, Zynga və Twitter kimi şirkətlərə sərmayə qoyan Kleiner Perkins və Avropa İnkişaf Bankı da investisiya qoymuşdur.. Trendyolun yaradıcısı Demet Mutludur.

Trendyol, alış-veriş veb saytında 128 bit şifrələmə ilə təhlükəsizliyi təmin edir və Facebook-da bir e-mağazası var. 2013-cü ildə İstanbul şəhərinin Sarıyer mahalında Maslak məhəlləsində yeni ofisinə köçmüşdür.  

Trendyol, 2016-cı ilin oktyabrında Qalatasaray Qadın Voleybol Komandası ilə 3 illik sponsorluq müqaviləsi imzalamışdır.  

Alibaba Group Türkiyənin bugünə qədərki ən böyük internet investisiya qoyaraq şirkətin stratejik şəriki olmuşdur. 
## İstinadlar
Lena ulusu

**Lena ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Lensk şəhəridir.
## Coğrafiyası
Respublikanın cənub-qərbində, Prilenski yaylasının daxilində yerləşir. Rayonun ərazisi 77,0 min km²-dir. Ulus şimaldan respublikanın Mirnin, şimal-şərqdən Suntar, şərqdən Olyokmin ulusları, qərbdən və cənubdan İrkutsk vilayəti ilə həmsərhəddir.

Böyük çayı: Lena çayı. Digər çayları: Vitim, Nuya, Peleduy.

## Tarixi
Rayon 30 yanvar 1930-cu ildə yaranmışdır.
## Əhalisi
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Lensk şəhəri, Vitim və Lepeduy qəsəbələri) ulus əhalisinin 87,15 % -i yaşayır.
## Yerli özünü idarəetmə
Lena ulusu ərazisinə 3 şəhər və 8 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 19 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Ulusa daxil olan yaşayış məntəqələri:Alısardax q., Batamay q., Beçença k., Vitim ş.t.q.,	Dorojnı q., İnnyalı q., Kristovski Lesouçastok k., Lensk ş., Murya k., Natora k., Nyura k., Nyura Severnaya k., Orto Naxara k., Peleduy ş.t.q., Tolon k., Turukta q., Xarma q., Çamça q., Yarovslavski q.

### Ləğv olunmuş yaşayış məntəqələri
Saxa Respublikası (Yakutiya) Hökumətinin 26 oktyabr 2001-ci il tarixli 558 nömrəli qərarı ilə Saldıkel kəndinin və Saldıkel kənd inzibati-ərazi bölgüsünün uçot məlumatları ləğv edilmişdir.

## İqtisadiyyat
### Sənaye
Ulus iqtisadiyyatında aparıcı yeri meşə sənayesi tutur (ağac kəsmə, ağac emalı). Digər sahələr: çay və yol nəqliyyat xidməti müəssisələri, tikinti materialları istehsalı, qida sənayesi. Neft sənayesi də inkişaf edir.

### Kənd təsərrüfatı
Kənd təsərrüfatı köməkçi xarakter daşıyır. Kənd təsərrüfatı torpaqları 15,9 min ha təşkil edir. Ətlik və maldarlıq, xəz ticarəti, donuzçuluq inkişaf etdirilir, kartof, tərəvəz və taxıl bitkiləri yetişdirilir.

### Nəqliyyat
Nəqliyyat əlaqələri çay, avtomobil yolu və hava nəqliyyatı ilə təmin edilir. Lenskdə böyük bir çay limanı vardır. Lena, Peleduy, Vitim, Yaroslavski, Xamra, Saldıkel, Nuya yaşayış məntəqələrində çay limanları vardır.
## Ulusla əlaqəli şəxslər
Böyük Vətən Müharibəsinin məşhur snayperi, Leninqrad Cəbhəsinin snayper yarışmasının banilərindən biri Yeqor Mıreev Beçençada anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Megino-Xanqalas ulusu

**Megino-Xanqalas ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi şəhər tipli Nijnı Bestyax qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Sahəsi - 11,7 min km²-dir. Şimaldan Ust-Aldan, şimal-şərqdən Çurapçı, cənub-şərqdən Amqin, cənub-qərbdən Xanqalas, qərbdən Yakutsk şəhər dairəsi ilə həmsərhəddir. Bu Saxa Respublikasındakı ən kiçik ulusudur. Onun sahəsi respublikanın ən böyük ulusundan - Olenok ulusundan 27 dəfə kiçikdir. Lakin eyni zamanda ulusun sahəsi İsrail ərazisi ilə müqayisə olunur.

### Təbii şərait
Ulus Mərkəzi Yakut ovalığı üzərində yerləşir. Cənub hissəsi Prilenski platosundadır.

Ulusun qərb sərhədi Lena çayının qolları boyunca yerləşir.

Ulusun ərazisində 3 düzənlik var: Mayinskaya, Neryuktyay, Tyunqyulunskaya.

Ərazisində çoxlu sayda göl vardır: Tyunqyulyu, Balıktax. Abalax gölü müalicəvi palçığa sahibdir. 

Yanvarda orta temperatur −41 ... −42 ° C, iyul + 17 ... + 18 ° C olur. Yağıntının miqdarı il ərzində 200-255 mm təşkil edir. 
## Tarixi
10 fevral 1930-cu ildə təsis edilmişdir. İki keçmiş Saxa ulusunun birləşdirilməsi ilə formalaşmışdır - Meginski və Şərqi Xanqalas.

8 noyabr 2007-ci ildə Saxa Respublikası Dövlət Məclisi (İl Tumen), ulus mərkəzinin Maya kəndindən Nijni Bestyaxa köçürülməsi haqqında qanun qəbul edir.
## Əhalisi
;Milli tərkib
2002-ci il siyahıyaalmasına görə saxalar əhalinin 91%, ruslar - 6,4%, ukraynalılar - 0.4%, Evens - 0.3%, digərləri 1.5% təşkil edir.
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Nijni Bestyax) ulus əhalisinin 13,41% -i yaşayır.
## Yerli özünü idarəetmə
Megino-Xanqalas ulusu ərazisinə 1 şəhər və 30 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 36 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Tanınmış şəxsləri
Yeqor Nikolaeviç Alekseev - məşhur Yakut sümük oymaçısı, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü.

Vladimir Petroviç Larionov - mexanik, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki. Şimalın Fizika və Texniki Problemlər İnstitutunun direktoru.

Marina Viktorovna Levtova - sovet, rus teatr və kino aktrisası, Rusiyanın əməkdar artisti.

Dmitri Fedoroviç Xodulov - Sovet rejissoru, aktyor, SSRİ xalq artisti.

Tuyara Anatolyevna Svinoboeva - Rus teatr və kino aktrisası

Fedor Kuzmiç Popov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.

## İstinadlar
Yenə tək (albom)

**Yenə tək** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın studiya albomu. Alboma 15 mahnı daxildir.

## Hazırlanması
Albomdakı "Yenə tək" mahnısının sözləri meyxanaçı-müğənni Namiq Qaraçuxurluya aiddir. Mahnıya klipi rejissor Ülviyyə Könül lentə almışdır. Klip ATV və Aygün Kazımovanın evində çəkilmişdir. Klipdə Sənubər İsgəndərli rol almışdır.Albomdakı "Yenə tək" mahnısı ilə yanaşı, Pop Diva "Sevgisiz Sevgi" və "Gülər" mahnılarına da klip çəkmişdir. Hər iki ekran işinin rejisoru Aqil M. Quliyevdir.

## Mahnıların Siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Muoma ulusu

**Muoma ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Xonuu kəndidir. Ulus ərazisində Muoma milli parkı yerləşir.
## Coğrafiyası
Yakutiyanın şimal-şərqində yerləşir. Rayonun ərazisində Çerski silsiləsinin ən yüksək nöqtəsi Pobeda dağı yerləşir. Sahəsi 104,6 min km²-dir. Cənubdan Oymoyakon, cənub-qərbdən Tompo, şimaldan Abıy, şimal-şərqdən Yuxarı kolıma, şimal-qərbdən Ust Yanski, qərbdən Verxoyansk ulusu ilə həmsərhəddir. Muoma ulusunun inzibati mərkəzi Xonuu kəndidir. Kənd Muoma çayının sağ sahilində yerləşir. Muoma çayı İndigirka çayının bir qoludur. Ərazinin qışda temperaturu -60 dərəcədir. Yayda temperatur +30-a qədər qızır. Yakutsk şəhərindən 2000&nbsp;km məsafədə yerləşir. 2010-cu il siyahıyaalınmasına görə əhalisi 2476 nəfərdir. Kənd 1931-ci ildə qurulub. Kənddə çay limanı, regional sənaye zavodu, Mədəniyyət evi, xalq teatrı, orta, ibtidai və musiqi məktəbləri, səhiyyə, ticarət və məişət xidməti vardır.

## Tarix
Rayon 20 may 1931-ci ildə quqrulmuşdur. Bundan əvvəl Verxoyansk vilayətinə daxil idi. Vilayət Muoma, Allaixov və Abıy naleqlərini əhatə edirdi.

## Əhalisi
;Milli tərkib
Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, ukraynalılar, evenlər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.

2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar - 3290 nəfər (70.01%), Evens - 781 nəfər (16.62%), Ruslar - 429 nəfər (9.13%), evenklər - 42 nəfər (0.89%), ukraynalılar - 38 nəfər (0,81%), yukagirlər - 16 nəfər (0.34%) və digər millətlər - 103 nəfər (2.19%).

## Yerli özünü idarəetmə
Muoma ulusu ərazisinə 6 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 7 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Ulusa daxil olan yaşayış məntəqələri:Buor-Sısı k., Kulun Elyut k., Sasır k., Sobolox k., Suon Tit q., Xonuu k., Çumçu kıtıl k.
## İqtisadiyyat
Bölgə iqtisadiyyatının əsasını maralçılıq, ətlik və südlük maldarlıq, ətlik istiqamətli atçılıq, xəzp-dəri istehsalı ticarəti təşkil edir.

Kənd təsərrüfatı torpaqları 17,5 min ha təşkil edir. Ulusda kəndli təsərrüfatları, kənd təsərrüfatı xammalı emalı üçün sənaye müəssisələri vardır.

## İstinadlar
Mirnı ulusu

**Mirnı ulusu** () — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Mirnı şəhəridir.
## Coğrafiyası
Sahəsi 165,8 min km²-dir. Şimaldan və şimal-şərqdən Olenok ulusu, şərqdən Nyurba və Suntar ulusları, cənubdan Lena ulusu, qərbdən İrkutsk və Krasnoyarsk vilayətləri ilə həmsərhəddir. Bu ərazidə böyük bir anomal vadilərdən biri Ölüm vadisi yerləşir.

### Təbii şərait
Relyefi platodur. Ulusun şimalında Vilyoy yaylası, cənubda Prilensi yaylası yerləşir.

Böyük çayı Vilyoydur. Ulus ərazisində Vilyoy su anbarı yerləşir.

Yanvar ayının orta temperaturu cənubda -32 ° C-dən şimalda -40 ° C, iyulda + 14 ... + 16 ° C arasında dəyişir. İllik yağıntının miqdarı 250-300 mm-dir.
## Tarixi
### Nüvə partlayışları
2 oktyabr 1974-cü ildə Udaçnı şəhərindən 2,5 km şimalda, 98 m dərinlikdə, 1,7 kiloton tutumlu yeraltı nüvə partlayışı reallaşır.

24 avqust 1978-ci il, Ayxaladan 39 km şərqdə, Kraton-3 qurğusunda 577 metr dərinlikdə, 19 kiloton tutumlu bir sənaye nüvə partlaması reallaşdırılır.

1976-1987-ci illərdə "Oka", "Vyatka", "Şeksna", "Neva" partlayışlarında tutumu 15 kiloton olan beş partlayış. Mirny şəhərindən 120 km cənub-qərbdə, Srednebotuobinski neft yatağında baş tutur.

### Ulusun tarixi
Mirnı rayonu 12 yanvar 1965-ci ildə Lena, Suntar və Olenok rayonlarının ərazilərinin bir hissəsindən qurulmuşdur.

1930-cu ildə müasir Mirnı ulusu ərazisinin bir hissəsini əhatə edən Sadınski rayonu qurulur. Onun ərazisinə Botuobinski, Sadınski, Çuoninski  daxil olur. 1948-ci ildə rayon ləğv edilir. 
## Əhalisi
;Milli tərkib

2002-ci il siyahıyaalmasına görə əhalisinin 67,5% - ruslar, 9,8% - ukraynalılar, 7,6% - saxalar, 6,5% - tatarlar, 1,3% - buryatlar, qalanları - digər millətlər təşkil edir.
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Mirnı və Udaçnı şəhərləri, Ayxal, Almaz, Svetlı və Çernışevski şəhər tipli qəsəbələri) ulus əhalisinin 96,52 % -i yaşayır.
## Yerli özünü idarəetmə
Mirnı ulusu ərazisinə 6 şəhər və 3 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 14 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## Nəqliyyat
Anabar (Lensk - Mirnı - Çernışevski - Udaçnı) və Vilyoy (Yakutsk - Vilyoysk - Mirnı) avtomobil yolları rayon ərazisindən keçir.

Mirnı və Polyarnıdə hava limanları vardır.

## İstinadlar
Kadri Aytaç

**Kadri Aytaç** () — Türkiyə futbolçusu və məşqçisi. O, Beyoğluspor, Fatih Karagümrük, Qalatasaray, Fənərbaxça və Mersin İdman Yurdu komandalarında oynamışdır. Baş məşqçisi kimi çalışdırdığı 4 klub Birinci Türkiyə Futbol Liqasına (onun dövründə türk futbol liqası sistemində ən yüksək səviyyə) vəsiqə qazana bilmişdir.

## Oyunçu karyerası
1958/1959 mövsümündə Aytaç Qalatasaraydan Fatih Karagümrük klubuna keçdi, transferin dəyəri 57.000 Türk lirəsi idi. Türkiyə Milli Liqasının ilk mövsümündə, 25 fevral 1959-cu ildə Vefa klubu ilə matçda penalti zərbəsini uğursuz yerinə yetirən ilk oyunçu olmuşdur. Oyunçu karyerası boyunca Kadri Aytaç iki dəfə ölkə çempionluğunu qazanmışdır, 1961-ci ildə Fənərbaxça ilə və 1963-cü ildə Qalatasarayla.

Kadri Aytaç Türkiyə millisinin heyətində 26 oyun keçirtmişdir.

1966/1967 mövsümündə Aytaç ikinci dərəcəli liqada çıxış edən Mersin İdman Yurduna qatıldı. O, bu klubun kapitan sarğısını daşıyırdı. Mövsümün sonunda klub Birinci Liqaya vəsiqə qazandı və futbolçu klubun heyətində Birinci Liqada daha iki mövsüm keçirtdi. 1968/1969 çempionatının sonunda peşəkar karyerasını başa vurdu, vida matçında Mersin İdman Yurdu məşhurlar komandası qarşı çıxış etmişdir.

## Məşqçi karyerası
Oyunçu karyerasını bitdikdən sonra Kadri Aytaç məşqçilik etməyə başladı. 1968/1969 mövsümündə hələ əsas komandada olarkən Mersin İdman Yurdunda gənclər komandasına rəhbərlik edirdi. 1969/1970 mövsümü başlamazdan əvvəl Kadri Aytaç Mersin İdman Yurdunun baş məşqçisinin köməkçisi oldu və xaricdə karyera qurmağı düşünürdü. Sonradan Rumıniyada kurslara qatıldı. Həmən mövsümdə Aytaç ikinci liqada çıxış edən Denizlispora rəhbərlik etməyə başladı. O, üç dəfə (1975–1977-ci illərdə və 1990/1991, 1992/1993 mövsümlərində) Mersin İdman Yurdunun baş məşqçisi təyin olunmuş və 1975/1976 mövsümündə kluba İkinci Liqanın çempionluğunu gətirmişdir.

Mersin İdman Yurdundan başqa o, həmçinin Orduspor, Gənclərbirliyi, İstanbulspor, Tirespor, Çaykur Rizəspor, Kayserispor, Ankaragücü və Karşıyaka kimi klubların baş məşqçisi olmuşdur. O, Mersin İdman Yurdu, Orduspor, Gənclərbirliyi və İstanbulspor klublarını Birinci Liqaya yüksəltmişdir. Onun rəhbərliyi altında Tirespor İkinci Liqaya daxil oldu, sonrakı mövsümdə isə klub turniri üçüncü yerdə başa vurdu. Məşqçi karyerasında sonuncu klubu Nişantaşıspor oldu.

## Şəxsi həyatı
Kadri Aytaç Akgül adlı xanım ilə evli idi və Güngər adlı qızı var idi. Həyatının son beş ilində əziyyət çəkdiyi Altsheymer xəstəliyi səbəbindən 72 yaşında vəfat etdi. O, Feriköy məzarlığında dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Salim Sürünool

**Salim Sürünool** (tuvaca: Салим Сазыгович Сүрүң-оол d. 15 aprel 1924 – ö. 10 aprel 1995) – Tuvanın Qərbi Xemçik bölgəsindəki Akka kəndində anadan olan tuvalı şair, nasir və tərcüməçi. Tuva millətinin milli yazıçılarından biri  və müasir Tuva ədəbiyyatında tanınmış şəxslərdən biri olmuşdur.

## Həyatı
Sürünool 1924-cü ilin 15 aprelində Tuva Respublikasının Barıın-Hemçik kojuunun Akka kəndində anadan olmuşdur. Qızıl Majalık ibtidai məktəbini, Qızıl şəhərindəki müəllim məktəbini, sovet partiya məktəbini və sonra da Dövlət Müəllim İnistitutunu bitirmişdir. 

## Yaradıcılığı
Süürünool ədəbi fəaliyyətinə 1946-cı ildə başlamışdır. “Baştayqı Nom” (İlk kitab) adlı şerlərinin antologiyası 1952-ci ildə nəşr edilmişdir. Çox sayda dərs kitabını, rusca-tuvac, tuvaca-rusca və Tuva dilinin izahlı lüğətinin hazırlanmasında iştirak etmişdir. Tuva dilinə Puşkinin 3 əsərini, Lermontovun mənzumələrini, Erşovun mənzum nağılını, Lu Sinnin romanını və başqa  bir çox ədəbi əsərləri tərcümə etmişdir. Sürünool  ədəbi fəaliyyəti 1946-cı ildə başladı. "İlk kitab" (Baştayqı nom.), "Kənarım" (Meqalalım), "Mavi dağlar" (Kök-kök dağılar) şeir toplularını yazmışdır. Nəsrində "Kənar qadın" (Öske kadi) və "Bir qarğa danışan Tuvan" (Tyvalaar Kuskun), "Bu Sevgi", "Vəhşi" (Ozalash khem), "Leytenantın komissiyası" (Leytenantlar daalgazy), "Ananın nəziri", "Kimin oğlu?" (Kımnyk oğlu?), "Bir insanın tərcümeyi-halı", "Yaşıl ada" (Nogaan Ortuluk). Syurun-ool - "Bağçada", "Bu barədə daha çox", "Çağırılmamış qonaq", "Həkim, sən gecsən" pyeslərinin müəllifidir. Əsərləri SSRİ və xarici ölkələrin xalqlarının dillərinə tərcümə edilmişdir. S. Syuryun-ool - 7-ci sinif "Doğma ədəbiyyatı" üçün oxu kitabının tərtibçisi, "Damyrak" ədəbi dərnəyinin rəhbəri, şairlər, yazıçılar A. Khovalyg, V. Saarymbuu, M. Khaydyp, L. Irgit, N. Kuular, A .Uerzhaa, V. Xomushku, A. Hertek [1]. Bundan əlavə Syurun-ool rus dilinin tuvan dilinə tərcüməsi ilə məşğul olmuşdur (A. Puşkinin "Qaraçı" şeirləri, "Tunc atlı", "Qafqaz əsiri", M. Lermontov "Tacir Kalaşnikov haqqında mahnı", P. Erşov "Kiçik itburnu atı", Lou Sin "A-Q əsl tarixi), Çin və Altay ədəbiyyatı. 1962-ci ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Əsərləri
# 2 tоmnug çоgааldаr çıındızı (Qızıl, 1974)
# 2 tоmnug şilittingеn çоgааldаr (Qızıl, 1991-1992)
# «Bаştаygı nоm» (Qızıl, 1952)
# «Mееñ ааlım» (Qızıl, 1957)
# «Аdıjоk» (Qızıl, 1966)
# «Kök-kök dаglаr» (Qızıl, 1969)
# «Çеçеn çugааlаr» (Qızıl, 1959)
# «Çаygı hünnеr» (Qızıl, 1963)
# «Inаkşıl-dır» (Qızıl, 1965)
# «Çоlааçınıñ оglu» (Qızıl, 1967)
# «Оzаlааş hеm» (çоgааl)|«Оzаlааş hеm» (Qızıl, 1968)
# «Lеytеnаntınıñ dааlgаzı» (Qızıl, 1970)
# «Аvаzıngа dаñgırаk» (Qızıl, 1973)
# «Kımnıñ оglul?» (Qızıl, 1977)
# «Öskе kаdаy» (Qızıl, 1980)
# «Аk-Töş» (Qızıl, 1984)
# «Nоgааn оrtuluk» (Qızıl, 1986)
# «Tıvаlааr kuskun» (Qızıl, 1994)

## Həmçinin bax
* Saylıkma Kombu

* Sıldıs Dongak

## İstinadlar
Saylıkma Kombu

**Saylıkma Kombu** (tuvaca: Сайлыкмаа Комбу  d. 12 dekabr 1960) – tuvalı ədəbiyyatçı, tənqidçi, tərcüməçi və şair.

## Həyatı
12 dekabr 1960-cı ildə Tuvanın Baytayqa bölgəsinin Baytal kəndində anadan olmuşdur. Qızıl Səhiyyə Məktəbindən 1979-cu ildə məzun olduqdan sonra, 1984-cü ildə filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmiş və oradan da məzun olmuşdur. Rusiya Federasiyasında Dünya Ədəbiyyatı İnistitutunda assistant olaraq işləmişdir. 1999-cu ildə  "Çağdaş Tuva şeri: növ sistemi" ilə doktorantura mövzusunu müdafiə etmişdir. Uzun müddətdir Tuva Dövlət Universitetində işləməkdədir. Tuva şer dünyasına bir çox dünya şairinin əsərlərini qazandırmışdır. Puşkin, Nekrasova, Tutçeva, Feta, Safpo, Ahmatov, Tsvetayev, Admadulin, Dobrinov kimi şairlərin əsərlərini tərcümə etmişdir. Türkiyə türkcəsi, Altay türkcəsi, Çuvaş türkcəsi və Monqol dilindən topladığı şerləri ruscaya tərcümə etmişdir. Sovet dövründə Tuva yazıçılarının sırf türk olduğu üçün tanış olduğu Nazim Hikmət haqqında və əsərlərinin tərcüməsi ilə əlaqəli fəaliyyətini davam etdirməkdədir. Antologiyu Tuvinskoqo soneta əsəri ilə Tuva sonetaları toplusu 2002-ci ildə nəşr edilmişdir. Tuva ədəbiyyat tarixi, Tuva ədəbiyyat lüğəti, Tuva yazıçıları haqqında araşdırmaları vardır. 

Dünya və rus ədəbiyyatının bir çox əsərlərini tərcümə etdi: Ömər Xəyyam, Rudaki, Safpo, A. Puşkin, N. Nekrasov, S. Yesenin, A. Axmatova, M. Tsvetaeva, B. Axmaduina. Tərcüməsində Galina Printsevanın (Qızıl) Tuvan dilindəki "Şanak" ("Bereyek", 2003), Tursynay Orosbayeva "Chaylagda don" ("Jayldakı gecə", 2003)  ədəbi dərnəyin rəhbəridir "Alantos" 2000-ci ildən bəri. "Alantos 1" (2005) adlı gənc şairlər toplusunu tərtib və nəşr etdirmişdir. Eyni zamanda respublikanın nəşriyyatlarında çap olunan bir çox gənc müəllif kolleksiyalarının tərtibçisi və redaktorudur. Rayon Sovetinin deputatı seçildi. Tuva Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü (1991), Rusiya Federasiyası Yazıçılar Birliyinin (1994), Rusiya Federasiyası Jurnalistlər Birliyinin (2001).

## Əsərləri
### Şeir kitabları
* Ujuk ("İpucu") şiirler , dil: Tıva dili. yayınevi: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -1990, Kızıl.
* Saydayak, şiirler yay, dil: Tıva dili. ınevi: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -1994, Kızıl.
* İyi Erik ("İki kıyı") şiirler, sonetler , dil: Tıva dili, yayınevi: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -2000, Kızıl.
* Sezon ottsvetaniya solntsa: stihi , dil: Rusça. yayınevi: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -2003, Kızıl.

### Tərcümələri
* Meyhua çeçee: Çin lirikleri ("Meyhua çiçeği") şerlər , tərcüməçi. Saylıkmaa Kombu. Nəşriyyat: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -1993, Qızıl.
* Printseva G. Şaanak şerləri. Redaktor: Yekaterina Tanova. yayınevi: Tıvanın Nom Ündürer Çeri -2003, Qızıl.
* Kazakistanlı şair Tursınay Orozbayeva'nın şer kitabı. Töreen hovum. Qızıl 2003.
* Buryatyalı M. Çoybonov şerləri. Önnükterim. Qızıl 2006.
* Saha (Yakutya) Türklerinden N. Luginov'un romanı. Çingis Haannın dujaalı bile (Çingiz xanın əmri ilə). I- II. ciltler. Qızıl 2009.
* Ugbaşkılar uran ırı. hereejen lirika dürgee. Abakan. 2010. Dünya şairlərindən şer seçmələri.

## Həmçinin bax
* Salim Sürünool

## İstinadlar