Manqup

**Manqup** (, ) — Bağçasaray rayonu ərazisində mövcud olmuş şəhər-qala. Tarixi adı Baba-Dağ olmuşdur. Feodoro knyazlığınln paytaxtı olmuşdur. Sonradan türk qalasına çevrilmişdir. Dağ hündürlüyü 250 m olan vadidə yerləşir. Dağın hündürlüyü 583 metr təşkil edir. Platosunun sahəsi 90 ha-dır. Qalada iki bulaq vardır. Onlar müvafuq olaraq Kişi və Qadın bulağı olaraq adlanır. 1975-ci ildə qala ərazisində Maqup təbiət qoruğu təşkil edilmişdir.

## Təbiəti
Manqup-Qala Baba-Dağın platosunda yerləşir. Ən hündür zirvəsi 583 metrdir. Bir tənha dağ olaraq cənub yamacı sıldırımlıdır.

## Tarixi
* B.e.ə I min illikdən tavr qəbilələri ərazidə məskən salmışlar. Burada Arilərə xass katakomba qəbrlər buna sübutdur. Onlar bura Manqup adını vermişlər
* III—IV əsrlərdə manqup platosunu skiflər tutmuşlar.
* IV—V əsrlərdə platoya Alanlar və Qotların köçü olmuşdur.
* V əsrdə burada ilk müdafiə tikililəri meydana gəlmişdir. Bura Doros adlanır. Dori dövləyinin paytaxtı olur.
* VII əsrin sonları Xəzər xaqanlığı Dorosu ələ keçirir. Şəhətdə Xəzər qarnizonu yerləşdirilir. Şəhərin işğalı antixəzər üsyanlarına səbəb olmuşdur.
* XIII — XV əsrlərdə Feodoro knyazlığının paytaxtı olur. Onlar Krımın cənub-qərbini nəzarətində saxlayırdı. Şəhərin özünü isə Feodoro adlandırılırdı. Bu dövrə aid müdafiə tikililəri və suni mağaraları bu gündə müşahidə etmək olar.
* 1475-ci ildə yarımaylıq mühasirədən şəhər və knyazlıq Osmanlı İmperiyanın nəzarətinə keçmişdir. Türklər şəhərdə qala inşa edərək adını Manqup-Qala olaraq dəyişdirmişlər. 1774-cü ildə Kadılığın mərkəzi olmuşdur.
* 1774-cü ildə türk qoşunları qalanı tərk etmişlər.
* 1790-cı ildə Manqup onun son sakinləri olan karaimlər tərəfindən tərk edilmişdir. Tabana-Dərə ərazisində bu gündə karaimlərə aid qəbrsanlıq qalmışdır.

## Tanınmış sakinləri
* Dmitriy — Feodoronun ilk sahibi, 1362-ci ildə baş vermiş Mavi sular döyüşünün iştirakçısıdır.
* Mariya Manqupskaya (?-1477) — Feodoro şahzadəsi III Böyük Stepanın 17-ci həyat yoldaşı,
* **Qotlu Mariya** — Feodoro şahzadəsi, Trapezund imperatoru Böyük Komninin həyat yoldaşı.
* Kasian Qrek (dünyaya Konstantin kimi tanınır), Manqup knyazı.

## Ədəbiyyat
* Бармина Н. И. Археологическое изучение Мангупской базилики в 1850–1930-е гг. (источниковедческий аспект) // Античная древность и средние века. — Екатеринбург: [Изд-во Урал. ун-та], 2009. — Вып. 39: К 60-летию д. и. н., профессора В. П. Степаненко. — С. 409–422.
* Герцен А. Г. Октагональная церковь Мангупской цитадели по данным археологических исследований 1997–1999 гг.: планировка, стратиграфия, хронология / А. Г. Герцен, В. Е. Науменко // Античная древность и средние века. — Екатеринбург: [Изд-во Урал. ун-та], 2009. — Вып. 39: К 60-летию д. и. н., профессора В. П. Степаненко. — С. 423–466.

## İstinadlar

## Mənbə
* Сайт пещерного города Мангуп-Кале
* Столица феодоритов научно-популярный-очерк 1973 
* Сайт Мангупской археологической экспедиции
* Сайт пещерного города Мангуп-Кале 
* mangup.com.ua — сайт о Пещерных Городах Крыма  |RSS 
* План Мангупского городища
* Неофициальный сайт Мангупской археологической экспедиции
* Статьи АГ Герцена по истории и археологии Мангупа
* Публикации А. Г. Герцена в электронном архиве УрФУ.
* Мангуп: столица княжества Феодоро; Фотографии 2002 года.
* Топографическая карта Мангуп-Кале и окрестностей 
* Схема оборонительных сооружений крепости
* Археологические находки
* Туристический объект Крыма Мангуп-Кале
* Фрески южного монастыря на Мангупе
* Пещерные города Крыма. Мангуп 
* Видео-ролик о пещерном городе Мангуп