open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kitabüt-Təbəqat

**Kitabüt-Təbəqat** () və ya **Təbəqat Xəlifə ibn Xəyyat** () — Xəlifə ibn Xəyyat tərəfindən qələmə alınmış erkən İslam tarixi və bioqrafiya ilə bağlı əsər. "Kitabüt-Təbəqat" dövrümüzə qədər gəlib çatmış ən qədim təbəqat kitablarından biridir.

## Əsər
Digər adı "*Təbəqatür-rüvət*"dir. Əsərdə səhabədən, tabiindən və təbəut-tabiindən olmaqla 3358 ravinin (3229-u kişi, 129-u qadın) bioqrafiyasına yer verilmişdir. Əsərdə bəzi şəxslər haqda olan tərcümeyi-hallar təkrarlanmışdır: Əbu Ubeydə ibn Cərrahın bioqrafiyası iki, Zübeyr ibn Əvvam üç, Abdullah ibn Əbül-Cəda dörd, Əmmar ibn Yasir beş ayrı yerdə təkrar qeyd edilmişdir. Bu da səhabələrin Mədinə xaricdəki fəaliyyətlərini göstərməsi baxımından mühüm hesab edilir. Müəllif əsərini nəsəb, təbəqə və şəhər əsasında təsnif etmişdir. Əsərdə əvvəl Mədinədən başlanılmış, ardınca növbə ilə Kufə, Bəsrə, yenidən Mədinə, Məkkə, Taif, Yəmən, Yəmamə, Misir, Məğrib-Əndəlüs, Şəmat (Suriya), Əvasim, əl-Cəzirə, Mosul, Xorasan, Rey, Mədain, Vasit, Bağdad şəhərlərindəki ravilərdən bəhs edilmişdir. Kitabın sonunda isə hədis əzbərləyən qadın səhabələrə yer verilmişdir. Xəlifə ibn Xəyyat, müasiri olan İbn Sədin "Kitabüt-Təbəqatil-kəbir" adlı əsərindəki üslubub əksinə səhabələri təbəqələrə ayırmamış, xəlifə Ömərin divan təşkilatında etdiyi kimi Məhəmməd peyğəmbərin qohumu Haşimoğullarından başlayaraq əvvəlcə Qureyşin qol və bu qrupların mevalilərini, sonra ənsar və digər ərəb tayfalarını ənsab alimlərinin qəbul etdiyi prinsiplərə əsasən sıralamışdır. Uşaq səhabələr, tabiin və təbəut-tabiin nəsillərini isə, öncə əşəreyi-mübəşşirə ilə görüşənlər də daxil olmaqla, müxtəlif təbəqələrə bölərək təsnif etmişdir (Mədinəni 9, Kufəni 11, Bəsrəni 12 və s.).

"Kitabüt-Təbəqat", Musa ibn Zəkəriyya ət-Tüstəri və Bəqi ibn Məhləd vasitəsilə ayrı-ayrılıqda rəvayət olunmuş, lakin dövrümüzə yalnız Musa ibn Zəkəriyyanın rəvayəti çatmışdır. Xəlifə əsərin əvvəlində faydalandığı alimlərin adlarını qeyd etmiş, əsərin içində isə demək olar ki, heç bir isnad verməmişdir. Lakin mübahisəli mövzularda rəvayət məsuliyyətini üzərinə götürmək istəmədiyi yerlərdə nadir hallarda isnad göstərmişdir. Xüsusilə nəsəb mövzusunda Əbül-Yəqzan Süheym ibn Həfs əl-Hüzəli və Hişam ibn Məhəmməd əl-Kəlbidən faydalanmış, həmçinin tarix, ənsab və əxbərlə bağlı məlumatları İbn İshaq, Əbu Ubeydə Məmər ibn Müsənna, Vəqidi və Əli ibn Məhəmməd əl-Mədainidən almışdır.

Xəlifə ibn Xəyyat əsərinə Məhəmməd peyğəmbərin anası və atasının nəsəbi ilə başlamış, daha sonra qısa şəkildə Ədnanilər və Qəhtanilərə toxunmuşdur. Xəlifə İbn Sədin qeyd etdiyi Həmədan, Qum, Ənbar, Bəhreyn, Suğur, Eylə şəhərlərinə əsərində yer verməmiş, əvəzində onun qeyd etmədiyi Mosul və Məğribə geniş yer ayırmışdır.

"Kitabüt-Təbəqat"dan, başda "ət-Tarixul-kəbir"ində Buxari olmaqla bir çox müəllif rəvayətlərdə istifadə etmişdir. Əsəri rəvayət edənlərdən Bəqi ibn Məhləd bu kitabı Əndəlüsə apararaq tanıtmışdır. Əlyazma nüsxəsi Dəməşqin Zahiriyyə kitabxanasında saxlanılan əsər (ümumi, № 1248; hədis, № 544) Əkrəm Ziya əl-Öməri (Bağdad: 1967; Ər-Riyad: 1982) və Süheyl Zəkkar (I–II, Dəməşq: 1966–1967) tərəfindən nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Volter Mişel

**Volter Mişel** və ya **Uolter Mişel** (; ) — Şəxsiyyət nəzəriyyəsi və Sosial psixologiya sahəsində ixtisaslaşmış amerikalı psixoloq. "Review of General Psychology" jurnalının 2002-ci ildə apardığı sorğuya əsasən, XX əsrin ən çox istinad edilən 25-ci psixoloqu seçilmişdir.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (2004) olmuşdur. O, "Zefir testi"ndə (*Marshmallow experiment*) Gecikmiş həzz fenomenini öyrənməsi ilə dünya şöhrəti qazanmışdır.

## Erkən illəri

Volter Mişel 22 fevral 1930-cu ildə Avstriyanın Vyana şəhərində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Vyana nasistlər tərəfindən işğal edildikdən sonra onun ailəsi ABŞ-a qaçmışdır.

O, Nyu-Yorkun Bruklin rayonunda böyümüş, Ohayo Universitetində Corc Kelli və Culian Rotterin rəhbərliyi altında təhsil almışdır. 1956-cı ildə həmin universitetdə klinik psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsinə layiq görülmüşdür.

## Karyerası

Volter Mişel müxtəlif illərdə dünyanın nüfuzlu universitetlərində dərs demişdir:
* 1956–1958-ci illərdə — Kolorado Universiteti;
* 1958–1962-ci illərdə — Harvard Universiteti;
* 1962–1983-cü illərdə — Stanford Universiteti.

1983-cü ildə o, Kolumbiya Universitetinin psixologiya fakültəsinə qəbul olmuş və elmi fəaliyyətini orada davam etdirmişdir. Mişel karyerası ərzində şəxsiyyətin qiymətləndirilməsi və davranışın proqnozlaşdırılması sahəsindəki fundamental yanaşmaları ilə tanınmışdır.

Mişel öz tədqiqatlarında şəxsiyyətin sabit xüsusiyyətlərdən çox, konkret situasiyalardan asılı olaraq dəyişdiyini müdafiə edən "situasiyaizm" yanaşması ilə psixologiyada inqilab etmişdir.

## Mükafatları

* Psixologiya elminə görə "Qrauemer" mükafatı ();
* Amerika Psixologiya Assosiasiyasının (APA) "Görkəmli elmi töhfə" mükafatı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Columbia University Department of Psychology: Walter Mischel
* Don't! The secret of self-control, by Jonah Lehrer *[[The New Yorker]]* May 18, 2009

* Walter Mischel—The Marshmallow Test "Comedy Central" September 25, 2014
* The Personality Myth, by Lulu Miller and Alix Spiegel "National Public Radio" June 24, 2016
Kolorado Universiteti

**Kolorado Universiteti** () — Kolorado ştatında dörd kampusdan ibarət olan dövlət universitetləri sistemidir.

## Kampuslar

* **[[Boulder Kolorado Universiteti]]** () — universitet sisteminin flaqmanıdır. Kolorado ştatının Boulder şəhərində yerləşir. 1876-cı ildə əsası qoyulmuşdur; 33.000-dən çox tələbə və aspirantın təhsil aldığı genişmiqyaslı tədqiqat universitetidir. Universitet 150-dən çox təhsil istiqaməti üzrə 2.500-dən çox kurs təklif edir. Tərkibinə doqquz kollec və məktəb daxildir.
* **Kolorado Sprinqs Kolorado Universiteti** (*[[Abreviatura|Qısaca]]: UCCS*) — bakalavr və magistr dərəcələri təklif edən üç kampus arasında ən sürətlə böyüyənidir və burada təxminən 12.000 tələbə təhsil alır. 34 bakalavr, 19 magistr və beş doktorantura proqramı təklif edir. Tərkibinə altı kollec daxildir.
* **Denver Kolorado Universiteti** (*[[Abreviatura|Qısaca]]: CU Denver*) — Koloradonun ən böyük tədqiqat universitetidir. Tədqiqatlar üçün illik 420 milyon dollardan çox büdcəyə malikdir ki, bu da Koloradodakı digər bütün təşkilatların büdcələrindən yüksəkdir. Səkkiz məktəb və kollecdən ibarətdir. Denver şəhərinin mərkəzində yerləşir və burada 18.000-dən çox tələbə təhsil alır.
* **Avroradakı Anşuts Tibb Kampusu** () — Denver Kolorado Universitetinin kampusudur. Tibb elmləri üzrə təhsil verən və geniş tədqiqatların aparıldığı altı məktəbi özündə birləşdirir. Kampusda 4.000-dən çox tələbə təhsil alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi Universitet veb-saytı
* Boulder Universitetinin Rəsmi veb-saytı
* Kolorado Sprinqs Universitetinin Rəsmi veb-saytı
* Denver Universitetinin Rəsmi Veb-saytı 
* CU Anschutz Tibb Kampusu
Domeniko di Mikelino

**Domeniko di Mikelino** () — İtalyan intibahının Kvattroçento dövründə fəaliyyət göstərmiş italyan rəssam, Florensiya məktəbinin təmsilçisi.
Jan Niko

**Jan Niko** (; ) – fransız diplomat və tədqiqatçı. Tütünü Fransaya ilk gətirən şəxs kimi tanınır. Nikotin sözü tütün bitkisi olan *[[Nicotiana tabacum]]* növündən gəlir. Bu növ isə öz növbəsində Jan Nikonun şərəfinə adlandırılmışdır. Belə ki, o, 1560-cı ildə tütün və tütün toxumlarını Parisə göndərmiş, kral II Fransiskə təqdim etmişdir. Niko tütündən tibbi məqsədlər üçün istifadə etmişdir. Tütün çəkməyin xəstəliklərə yaxşı gəldiyi, xüsusilə, vəbaya dərman olduğu güman edilmişdir.

## İlk illəri
Jan Niko 1530-cu ildə Fransanın cənubunda yerləşən Nim şəhərində doğulmuşdur. Atası notarius idi. Niko Tuluza və Paris şəhərlərində təhsil almışdır.

## Karyerası
1559-cu ildə Fransadan Portuqaliyaya 6 yaşlı şahzadə Marqarita de Valua ilə 5 yaşlı kral I Sebastyan arasında baş tutmalı olan evlilik məsələsini müzakirə etmək üçün göndərilmişdir. O, 1559–1561-ci ildə Fransanın Portuqaliyadakı səfiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

### Tütünü tanıtması
Niko Portuqaliyadan Fransaya qayıdarkən tütün toxumları almışdır. Fransa saray əyanlarını burunotu tütünü ilə tanış etmişdir. Bitki populyarlaşmış, Maltanın Ali Atası tütünü bütün keşişləri ilə bölüşmüşdür. Parisdə bir çox məşhur şəxs tütündən istifadə etməyə başlamış və Niko məşhurlaşmışdır.

Andre Teve tütünü Fransaya gətirən ilk şəxs olduğunu iddia etsə də, bitki *[[Tütün|Nicotina]]* adlandırılmışdır. Daha sonra nikotin sözü bitkidəki müəyyən bir kimyəvi birləşməni bildirmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Bir bağ bitkisi olan *[[Nicotiana]]* da Karl Linney tərəfindən onun şərəfinə adlandırılmışdır. Niko tütünün tibbi xüsusiyyətlərinin olduğuna inanmış və Fransa sarayına dərman kimi göndərmişdir.

### Fransız lüğəti
Fransa sarayı üçün verdiyi xidmətlərə görə ona "de Villeman" adı verilmiş və Bri-Komte-Rober yaxınlığında torpaq hədiyyə edilmişdir. Burada ilk fransız lüğətlərindən biri olan *"Thresor de la langue françoyse tant ancienne que moderne"* lüğətini tərtib etmişdir. Əsər 1606-cı ildə nəşr olunmuşdur. İbram Ks. Kendiyə görə bu lüğət irq konsepsiyanın yer aldığı ilk lüğət olmuşdur.

## Ölümü
Jan Niko 4 may 1604-cü ildə Paris şəhərində ölmüşdür.

## İstinadlar
Alesso Baldovinetti

**Alesso Baldovinetti** () — İtalyan intibahının Kvattroçento dövründə fəaliyyət göstərmiş italyan rəssam, mozaika ustası, intarsiya və vitrajustası, Florensiya məktəbinin təmsilçisi.

## İstinadlar
Əl-İsabə fi təmyiz əs-səhabə

**Əl-İsabə fi təmyiz əs-səhabə** () və ya **əl-İsabə** () — səhabələr haqqında bioqrafik əsər.

## Əsər
"Əl-İsabə fi təmyiz əs-səhabə" İbn Həcərin əl-Əsqəlaninin "Fəthül-Bari"dən sonra ən mühüm əsəri hesab olunur. Müəllif bu əsəri əvvəllər yazılmış əsərlərin yetərsiz olması və səhabə olmayan şəxslərin səhabə kimi qələmə verilməsi səbəbidən yazmışdır. Müəllif əsəri hicri 809-cu (1406) ildə yazmağa başlamış və 40 il ərzində tamamlamışdır. Əsərin müqəddiməsində səhabələrin etibarlı şəxslər olduğu haqqındakı ayə və hədislər qeyd edilmiş, səhabəliyin tərifi verilmiş, səhabələrlə bağlı məlumatlat təqdim edilmişdir.

Əsər dörd hissədən ibarətdir. Bu bölmələrdə məlumatlar əlifba sırası ilə təqdim edimişdir. Birinci hissədə səhabə olduğu dəqiq bilinən şəxslər, ikincidə hədis rəvayət edə bilməmiş uşaq səhabələr, üçüncü bölmədən Məhəmməd peyğəmpərlə eyni dövrdə yaşamış, lakin onu görmədiyi üçün səgabə hesab olunmayan müsəlmanlar verilmişdir. Dördüncü gissədə isə tabiin olduğu halda bəzi mənbələrdə səhabə kimi qələmə verilmiş şəxslər və onlar haqqında məlumatlar təqdim edilmişdir. İbn Həcərin əl-Əsqəlani əsəri qələmə alarkən 940-dan çox mənbədən bəhrələnmişdir.

"Əl-İsabə fi təmyiz əs-səhabə"ni Cəlaləddin əs-Süyuti, "Eynül-İsabə fi mərifətis-səhabə" adı altında ixtisar etmişdir. Əsər müxtəlif tarix (Kəlkətə, Bağdad, Beyrut və s.) və yerlərdə (1853–1874, 1909, 1997 və s.) dəfələrdə nəşr edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Qəmzə Nur Yaman

**Qəmzə Nur Yaman** (, ) — Türkiyəli qadın futbolçu. Türkiyənin Trabzonspor klubunun qadınlar komandasında və qadınlardan ibarət Türkiyə milli komandasında qapıçı kimi çıxış edir.

## Həyatı
Qəmzə Nur Yaman 25 aprel 1999-cu ildə İstanbulun Qaziosmanpaşa rayonunda anadan olmuşdur. Futbola marağı gənc yaşda formalaşan Yaman qapıçı mövqeyində istedadını nümayiş etdirmişdir.

## Klub karyerası

### Beşikdaş
Qəmzə Yaman futbol karyerasına Beşikdaş Gimnastika klubunun qadın futbol komandasında başlamışdır. Onun futbolçu lisenziyası 30 may 2015-ci ildə alınmışdır. Xanım futbolçunun debütu, Türkiyə Qadınlar Üçuncu Liqasının 2014–15 sezonunda baş tutmuşdur. Bu mövsümdə komanda çempion olaraq yeni mövsümdə Türkiyə Qadınlar İkinci Liqasına yüksəlmişdir. Daha sonra Yaman "Beşikdaş" ilə birlikdə Birinci Liqada çıxış etmiş və 2018–19 mövsümündə çempionluq sevinci yaşamışdır.

### ALG
2019-cu ilin sentyabrında Yaman, Qaziantepi təmsil edən "ALG Spor" klubuna transfer edilmişdir. Burada bir mövsüm çıxış etmiş və doqquz oyunda meydana çıxmışdır. Diqqət çəkən məqam odur ki, qapıçı kimi oynadığı bu mövsümdə 1 qol da vurmuşdur. Bu, qapıçılar üçün nadir haldır.

### Jitlobud
2020-ci ilin 21 sentyabrında Yaman Ukrayna klubu "Jitlobud Xarkov" klubu ilə müqavilə bağlamışdır və burada da iki il müddət ərzində oynamışdır. Xarkov təmsilçisi ilə UEFA Qadınlar Çempionlar Liqasının 2021/22 mövsümündə 9 oyunda meydanda olmuşdur.

### Qalatasaray
3 mart 2022-ci ildə Yaman Qalatasaray futbol klubunun qadın komandasına transfer edilib. Burada o, əsas qapıçı kimi çıxış etmiş və komandanın Türkiyə Qadınlar Superliqası çempionluğunu qazandığı 2023–24 sezonunda komandanın əsas oyunçularından biri olmuşdur. O, həmçinin 2024–25 UEFA Çempionlar Liqası təsnifat mərhələsi və digər beynəlxalq matçlarda da iştirak etmişdir. 20 iyul 2025-ci ildə komandadan ayrılmış və "Qalatasaray" rəhbərliyi ona təşəkkür etmişdir.

### Trabzonspor
2025-ci ilin sentyabrında Yaman Trabzonspor klubunun qadın komandasına transfer olunmuşdur. Futbolçu hal hazırda Türkiyə Super Liqasında çıxışını davam etdirir.

## Milli komanda
Qəmzə Nur Yaman 2016-cə ildə qadınlardan ibarət Türkiyə U-19 komandasına dəvət edilmişdir. Milli komandada ilk oyununu UEFA İnkişaf Turnirində 9 iyun 2016-cı ildə Sloveniyaya qarşı keçirmişdir. Qəmzə Yaman Qadınlardan ibarət Türkiyənin U-19 komandası ilə bu turnirin çempionu olmuşdur.

2018-ci ildə Yaman Türkiyə qadın millî futbol komandasına çağırılmış və debütünü 11 noyabr 2018-ci ildə Gürcüstana qarşı oynanan yoldaşlıq görüşündə etmişdir. O, millin əsas qapıçılarından biri olaraq, 2022-ci ildə baş tutmuş UEFA Qadınlar Avropa Çempionatının bir neçə təsnifat matçında oynamışdır.

## Karyera Statistikası

## Uğurları

### Klub
**Türkiyə Super Liqası**

* Qalatasaray
** Çempion (1): 2023–24

**Türkiyə Birinci Liqası**

* Beşikdaş
** Çempion (1): 2018–19
** İkinci yer (2): 2016–17, 2017–18

**Türkiyə İkinci Liqası**

* Beşikdaş
** Çempion(1): 2015–16

**Türkiyə Üçüncü Liqası**

* Beşikdaş
** Çempion (1): 2014–15

### Milli komanda
**UEFA İnkişaf Turniri**

* Türkiyə U-19
** Çempion (1): 2016

## İstinadlar
Mark Olifant

Ser **Markus Lourens Elvin Olifant** (; ) — nüvə sintezinin ilk eksperimental nümayişində və nüvə silahlarının hazırlanmasında mühüm rol oynamış avstraliyalı fizik və humanitar yardımçıdır.

Cənubi Avstraliyanın Adelaida şəhərində doğulub boya-başa çatan Olifant 1922-ci ildə Adelaida Universitetini bitirmişdir. O, civə üzərində apardığı tədqiqatların uğurlu nəticəsi olaraq 1927-ci ildə "1851 Sərgisi Təqaüdü"nə layiq görülmüş və İngiltərəyə yollanaraq Kembric Universitetinin Kavendiş laboratoriyasında ser Ernest Rezerfordun rəhbərliyi altında təhsil almışdır. Olifant Kavendiş Laboratoriyasında helium-3 (helionlar) və tritiumun (tritonlar) nüvələrini kəşf etmişdir. O, həmçinin müəyyən etmişdir ki, bu nüvələr bir-biri ilə reaksiyaya girdikdə ayrılan hissəciklər ilkin vəziyyətdəkindən daha böyük enerjiyə malik olurlar. Enerji nüvənin daxilindən azad edilmişdi və o, bunun nüvə sintezinin nəticəsi olduğunu anlamışdı.

Olifant 1937-ci ildə Kavendiş Laboratoriyasından ayrılaraq Birminhem Universitetində fizika üzrə Pointinq professoru (Poynting Professor) vəzifəsini tutmuşdur. O, universitetdə 60 düymlük (150 sm) siklotron qurmağa təşəbbüs göstərsə də, 1939-cu ildə Avropada İkinci Dünya müharibəsinin başlaması onun tamamlanmasını təxirə salmışdır. O, Birminhem Universitetində Con Rendall və Harri Butun da daxil olduğu qrupa rəhbərlik edərək radar texnologiyasının inkişafına cəlb olunmuşdur. Onlar mikrodalğalı radarın istifadəsini mümkün edən radikal yeni konstruksiyanı — boşluqlu maqnetronu yaratmışlar. Olifant, həmçinin 1941-ci ilin iyulunda atom bombasının nəinki mümkünlüyü, həm də artıq 1943-cü ildə istehsal edilə biləcəyi barədə hesabat verən MAUD Komitəsinin üzvü olmuşdur. Olifant bu tapıntının ABŞ-da yayılmasında və beləliklə, sonradan "Manhetten layihəsi" adını alan fəaliyyətin başlamasında mühüm rol oynamışdır. Müharibənin sonrakı mərhələlərində o, Kaliforniyanın Berkli şəhərindəki Radiasiya Laboratoriyasında dostu Ernest Lourens ilə birlikdə elektromaqnit izotop ayrılması texnologiyası üzərində çalışmışdır. Bu texnologiya 1945-ci ilin avqustunda Hiroşimanın atom bombası ilə vurulmasında istifadə olunan "Little Boy" (Balaca oğlan) bombasının parçalanan komponentini təmin etmişdir.

Müharibədən sonra Olifant yeni yaradılmış Avstraliya Milli Universitetinin Fizika Elmləri və Mühəndislik Tədqiqat Məktəbinin ilk direktoru kimi Avstraliyaya qayıtmış və burada dünyanın ən böyük (500 meqajoul) homopolyar generatorunun layihələndirilməsinə və tikilməsinə başlamışdır. O, 1967-ci ildə təqaüdə çıxsa da, Baş nazir Don Danstanın tövsiyəsi ilə Cənubi Avstraliyanın qubernatoru təyin edilmişdir. O, Cənubi Avstraliyada doğulmuş ilk qubernator olmuşdur. Olifant Avstraliya Demokratlar Partiyasının yaradılmasında iştirak etmiş və partiyanın 1977-ci ildə Melburnda keçirilən təsis iclasına sədrlik etmişdir. Ömrünün son illərində həyat yoldaşı Rozanın 1987-ci ildəki ölümündən əvvəl çəkdiyi əzablara şahidlik edən Olifant könüllü evtanaziyanın tərəfdarına çevrilmişdir. O, 2000-ci ildə Kanberrada vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Video interview.
* 
*
Əs-Sirətün-nəbəviyyə (İbn Hişam)

**Əs-Sirətün-nəbəviyyə** () — İbn Hişamın Məhəmməd peyğəmbərin həyatı haqqında qələmə aldığı əsər.

## Əsər
"Əs-Sirətün-nəbəviyyə" Məhəmməd peyğəmbərin həyatı haqqında olub, bütünlükdə dövrümüzə qədər gəlib çata bilmiş yeganə əsərdir. Əsər İbn Hişamın misirli raviləri olan Məhəmməd ibn Həsən əl-Qəttan, Əbdürrəhim ibn Abdullah əl-Bəkri və qardaşı Əhməd əl-Bəkri tərəfindən digər İslam ölkələrinə yayılmışdır.

Əsərə bir çox şərh və haşiyə yazılmışdır. Əsər müxtəlif tarix (1971, 1985 və s.) və yerlərdə (Bulaq, Beyrut və s.) dəfələrlə nəşr edilmişdir. Əsər müxtəlif dillərə (alman, urdu, türk), o cümlədən 2012-ci ildə Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Müəlla ibn Xunəys

**Müəlla ibn Xunəys** () —  Hicri 131-ci ildə vəfat edib.  İmam Sadiqin (ə) rəvayətçilərindən və maliyyə vəkillərindən biri olmuşdur. İmamiyyə fəqihləri və Rical alimlərindən Şeyx Tusi, Əhməd ibn Məhəmməd Bərqi və Əllamə Hili onu siqə (etibarlı) hesab etmişlər. Ayətullah Xoinin dediyinə görə, Müəlla 80 rəvayət nəql etmişdir. Onun hədislərinin çoxu birbaşa İmam Sadiqdən (ə) nəql olunmuşdur. İbn Məskan kimi icma əshabından olan ravilər ondan rəvayət nəql ediblər. O, Novruzla bağlı nəql olunan hədislərin ravisidir. O, Abbasilərin əmri ilə hicri 131-ci ildə Mədinədə öldürülmüşdür.

## Haqqında
Əbu Abdullah Müəlla ibn Xunəys Bəzzaz Kufi İmam Sadiqin (ə) ravilərindən və səhabələrindən biri idi. O, həm də altıncı İmamın (ə) qulu[2] və maliyyə vəkili kimi təqdim edilmişdir. Mənbələrdə Müəlla ibn Xunəysin doğum tarixi qeyd edilməmişdir, lakin onun paltar satıcısı olduğu bildirilmişdir. Müəlla hicri 131-ci ildə Abbasi hökumətinin sərkərdələrindən olan Davud ibn Əlinin əmri ilə öldürülmüşdür. İmam Sadiq (ə) Müəllanın öldürülməsindən sonra Davud ibn Əliyə etiraz etmiş və Davud ibn Əlinin tabeliyində olan Müəllanın qatilindən qisas almışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Hüseyn Saidi*, Müəlla ibn Xunəys, onun şəhadəti, etibarlılığı və nəql zənciri, nəşr tarixi: 2020. 217 səh.
Əl-Müntəzəm fi tarixil-müluk vəl-üməm

**Əl-Müntəzəm fi tarixil-müluk vəl-üməm** () — İbn əl-Cəvzinin siyər və ümumi tarixlə bağlı əsəri.

## Əsər

### Məzmun
"Əl-Müntəzəm fi tarixil-müluk vəl-üməm" özündə kainatın (Adəmin yaradılışı da daxil olmaqla) yaradılışından başlayaraq 1179-cu ilədək baş vermiş hadisələri ehtiva edir. Əsərdə hicrətdən sonrakı hadisələr xronoloji ardıcıllıqla verilmişdir. Əsərə hər il üçün həmin ildə vəfat etmiş mühüm şəxslərin həyat hekayələri əlavə olunmuşdur.

### Nəşrlər
Əsərin 871–1179-cu illəri əhatə edən hissəsi Frits Krenkou və bir heyət tərəfindən nəşr edilmişdir (V–X cildlər, Heydərabad-Dəkkən, 1938–1940). Əsərin tam versiyası isə Məhəmməd Əbdülqədir Əta və Mustafa Əbdülqədir Əta tərəfindən nəşr olunmuşdur (I–XVIII cildlər, Beyrut, 1992–1995).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Üsd əl-qabə fi mərifət əs-səhabə

**Üsd əl-qabə fi mərifət əs-səhabə** () və ya **Üsdul-qabə** () — İbn əl-Əsirin səhabələrin həyatı haqqındakı əsəri.

## Əsər
"Üsd əl-qabə fi mərifət əs-səhabə"in girişdə verilən məlumara görə, əsərdə səhabələr haqqında məlumatlar əlifba sırası ilə verilmişdir. Müəllif bunu edərkən də sözün kökünü deyil, sözün baş hərfini əsas götürmüşdür. Əsərdə həmçinin hədisçilərin səhabə tərifi və özünü qeyd etdiyi hədis mənbələrini də təqdim etmişdir. Müəllif əsəri qələmə alınma səbəbinin müasirlərinin təşfiqi ilə olduğunu qeyd etmiş və məqsədinin digər ədəbiyyatlardakı səhabə tərcümeyi-hallarındakı qarışıqlıqları aradan qaldırmaq olduğunu demişdir.    

Əsərin qələmə alınmasında Əbu Nuaym əl-İsfahani, İbn Əbdülbər, İbn Məndə və Əbu Musa əl-Mədini  kimi müəlliflərin əsərlərindən bəhrələnilmişdir.    

"Üsd əl-qabə fi mərifət əs-səhabə" müxtəlif tarixlərdə dəfələrlə nəşr edilmişdir (Qahirə: 1868-1870; Tehran: 1958; Beyrut: 1997 və s.).    

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Əl-İstiəb fi mərifətil-əshab

**Əl-İstiəb fi mərifətil-əshab** () və ya **əl-İstiəb** () — İbn Əbdülbər ən-Nəməri tərəfindən səhabələrin həyatı haqqında qələmə alınmış əsər.

## Əsər
"Əl-İstiəb fi mərifətil-əshab" səhabələrin həyatı ilə bağlı dövrümüzə qədər gəlib çatmış ilk əsərlərdən biridir. Əsərin müqəddiməsində səhabə məvhumu, səhabələrin ədaləti kimi mövzular izah edilmişdir. Əsər dörd bölmədən ibarət olub, son bölmə qadın səhabələrə həsr edilmişdir. "Əl-İstiəb fi mərifətil-əshab"də bütün səhabələri əhatə etmədiyindən İbn Əbdülbərin tələbəsi Əbu Əli əl-Qəssani tərəfindən bir kitab daha yazılmışdır. Əsərin nəşrlərindəki tərcümeyi-halların saylarında fərqliklər vardır. Bicavi nəşrində 4228, "əl-İsabə" ilə birgə nəşr olunan nüsxədə isə 3624 tərcümeyi-hal verilmişdir. İbn Həcər əl-Əsqəlani əsərdə 3500 ətrafında tərcümeyi-hal olduğunu qeyd etmişdir. Əsərin qələmə alınmasında Musa ibn Uqbə, İbn İshaq, Vəqidi, Xəlifə ibn Xəyyat, Əhməd ibn Hənbəl, Buxari, Təbəri, Bağavi və başqalarının əsərlərindən bəhrələnilmişdir.

"Əl-İstiəb fi mərifətil-əshab" ilk dəfə Heydərabadda nəşr edilmişdir (I–II, 1900–1901).

## Həmçinin bax
* Sünni kitablarının siyahısı

## İstinadlar
Devid Oliv

**Devid İen Oliv** (; ) — britaniyalı nəzəri fizik. Oliv sim nəzəriyyəsi və ikilik nəzəriyyəsinə fundamental töhfələr vermişdir; o, xüsusilə GSO proyeksiyası və Montonen–Oliv ikiliyi üzrə tədqiqatları ilə tanınır.

O, 1984–1992-ci illərdə London İmperial Kollecində fizika professoru vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə isə yeni nəzəri fizika qrupunun yaradılmasına kömək etmək məqsədilə Svonsi Universitetinə keçmişdir.

1997-ci ildə Beynəlxalq Nəzəri Fizika Mərkəzi tərəfindən Dirak mükafatı və medalı ilə təltif olunmuşdur. Oliv Uels Elmi Cəmiyyətinin təsisçi üzvü olmuşdur. O, 1987-ci ildə Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmiş, 2002-ci ildə isə Britaniya İmperiyası ordeni (CBE) ilə təltif edilmişdir.

## Bioqrafiyası

### Erkən həyatı və təhsili
Devid Oliv 1937-ci ildə Midlseksdə anadan olmuş, Edinburq Kral Liseyində və Edinburq Universitetində təhsil almışdır. Daha sonra Kembricdəki Sent-Con Kollecinə daxil olmuş və 1963-cü ildə Con Teylorun elmi rəhbərliyi altında fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsini almışdır.

O, 1963-cü ildə Cenni ilə ailə həyatı qurmuşdur; onların iki qızı və bir nəvəsi var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Scientific publications of David Olive on INSPIRE-HEP
Kolvil Yanq

Ser **Kolvil Norbert Yanq** (; ) — Belizin ikinci general-qubernatoru vəzifəsində çalışmış belizli siyasətçidir. O, həmçinin Beliz Skaut Assosiasiyasının himayədarıdır. Kolvil Yanq 1993-cü ildə general-qubernator təyin edilmiş, həmin il noyabrın 17-də vəzifəsinin icrasına başlamış və 1994-cü ildə cəngavər ("sir") tituluna layiq görülmüşdür.

Onun 28 illik səlahiyyət müddəti Millətlər Birliyi (Commonwealth) tarihindəki general-qubernatorlar arasında ən uzunmüddətli xidmət dövrüdür.

## Təhsili

Ser Kolvil Belizdəki Sent-Maykl Kollecində (hazırda Anqlikan Kafedral Kollecinin (ACC) tərkib hissəsidir; hazırda Mod Vilyams Liseyi kimi tanınan müəssisə ilə qarışdırılmamalıdır) təhsil almışdır. O, İngiltərənin York Universitetində dilçilik üzrə doktorluq dərəcəsi almazdan əvvəl, Yamaykanın Mona şəhərində yerləşən Vest-İnd Universiteti şəhərciyində ingilis dili üzrə bakalavr (BA) dərəcəsi qazanmışdır. Yanq "Fulbrayt" təqaüdçüsü olmuş, Karib Hövzəsi İngilis Dili Müəllimləri Assosiasiyasının və Karib Dilçiliyi Cəmiyyətinin üzvüdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mirəli Seyidov (məşqçi)

**Mirəli Seyidov** (1956, Bakı — 27 yanvar 2026, Bakı) — Azərbaycan karate və ciu-citsu məktəbinin banisi, Azərbaycan Ciu-citsu Federasiyasının prezidenti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi, əməkdar idman ustası, fiziki tərbiyə və idman əməkdaşı, UNESCO müəllimi. Karate üzrə 7-ci dan qara kəmər sahibi, ciu-citsu üzrə 8-ci dan sahibi.

## Həyatı
Mirəli Seyidov 1956-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, Azərbaycan karate və ciu-citsu məktəbinin əsasını qoymuşdur.

1998-ci ildə Azərbaycan Ciu-citsu Federasiyasını yaratmışdır.
Uzun illər ərzində yüzlərlə idmançı və məşqçi yetişdirmişdir. O, SSRİ dövründə Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) və Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti (DTX) əməkdaşlarını təlimatlandırmışdır.

## Karyerası
Mirəli Seyidov Azərbaycanda karate və ciu-citsu idman növlərinin inkişafında böyük rol oynamışdır. O, UNESCO-nun müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Şagirdləri arasında SSRİ, Avropa və dünya çempionları, o cümlədən Yaşar Bəşirov (WKF-nin keçmiş prezidenti), Ülvi Quliyev (Azərbaycan Karate Federasiyasının prezidenti), Füzuli Musayev (AKF-nin vitse-prezidenti), Rəhman Hətəmov (AKF-nin vitse-prezidenti, dünya çempionu), Olimpiya mükafatçısı Rafael Ağayev, Milli qəhrəmanlar Əli Məmmədov, Yuri Kovalyov və İlqar Əliyev var.

2020-ci il yanvarın 18-də Bakıda keçirilən Ümumrespublika Alpaqut seminarında qonaq kimi iştirak etmiş, məşqçilər üçün texniki aspektlər üzrə master-klass keçirmişdir. Seminarın sonunda Dünya Alpaqut Federasiyasının fəxri üzvü seçilmiş və "Toraman Alpaqut" titulu ilə təltif olunmuşdur.

## Mükafatları
Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi

Azərbaycan Respublikasının əməkdar idman ustası

Azərbaycan Respublikasının fiziki tərbiyə və idman əməkdaşı

"Oskar" mükafatı laureatı (idman sahəsində)

Dzerjinski medalı kavaleri

"SSRİ-nin ən yaxşı məşqçisi" diplomu

Dünya Alpaqut Federasiyasının fəxri üzvü ("Toraman Alpaqut" titulu)

## Ölümü
Mirəli Seyidov uzun müddət xərçəng və şəkərli diabet xəstəliyi ilə mübarizə aparmışdır.

2025-ci il dekabrın 9-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə müraciət edərək səhhət vəziyyəti ilə əlaqədar kömək istəmişdir.

O, 27 yanvar 2026-cı ildə 69 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Müsahibə: Mirəli Seyidov — Ən böyük qazancım tələbələrimin uğurlarıdır (oxu.az)
Yuri Orlov

**Yuri Fyodoroviç Orlov** (; ) — elementar hissəciklər sürətləndiricisi üzrə fizik, insan hüquqları müdafiəçisi, sovet dissidenti, Moskva Helsinki Qrupunun və "Amnesty International" təşkilatının SSRİ bölməsinin təsisçisidir. Helsinki İnsan Hüquqları Sazişlərinə əməl olunmasına nəzarət etdiyi üçün doqquz il həbs və daxili sürgün cəzası çəkərkən, "Amnesty International" tərəfindən vicdan məhbusu elan edilmişdir. Sürgündən azad edildikdən sonra Orlova ABŞ-yə mühacirət etməyə icazə verilmiş və o, Kornell Universitetinin fizika professoru olmuşdur.

## Həyatı
Yuri Orlov 13 avqust 1924-cü ildə fəhlə ailəsində anadan olmuş və Moskva yaxınlığındakı bir kənddə böyümüşdür. Valideynləri Klavdiya Petrovna Lebedeva və Fyodor Pavloviç Orlov idi. Atası 1933-cü ilin martında vəfat etmişdir.

1944–1946-cı illərdə Orlov Sovet Ordusunda zabit kimi xidmət etmişdir. 1952-ci ildə Moskva Dövlət Universitetini bitirmiş və Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunda aspirantura təhsilinə başlamış, sonradan orada fizik kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1956-cı ildə Orlov, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının (SİKP) XX qurultayında Xruşşovun "Şəxsiyyətə pərəstiş və onun nəticələri haqqında" məruzəsinin müzakirəsinə həsr olunmuş partiya iclasındakı çıxışına görə elmi karyerasını itirmək təhlükəsi ilə üzləşmişdir. O, Stalini və Beriyanı açıq şəkildə "hakimiyyətdə olmuş qatillər" adlandırmış və "sosializm əsasında demokratiya" tələbini irəli sürmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  Yuri Orlov Cornell University Homepage
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Страница Юрия Орлова на сайте Корнеллского университета
* Интервью на «Эхе Москвы»
* Передача «Человек имеет право» к 90-летию Ю. Орлова на :ru:Радио «Свобода», участвуют Л. Алексеева, Л. Пономарев, И. Велитова.
* Биографическая справка в базе данных «Заключённые пермских политлагерей (ИТК ВС-389/35, ВС-389/36, ВС-389/37) 1972—1992 гг.»
Cef Fleyk

**Cefri Leyn Fleyk** (ing. *Jeffrey Lane Flake* ) - ABŞ siyasətçisi, diplomatı və səfiri.

İyun 2021-ci ildə ABŞ Prezidenti Co Bayden tərəfindən Türkiyəyə ABŞ-ın səfiri vəzifəsinə namizəd göstərilmiş 26 oktyabr 2021-ci il tarixində Senatın təsdiqini almış və 26 yanvar 2022-ci ildə etimadnaməsini Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana təqdim edərək vəzifəsinin icrasına rəsmi olaraq başlamışdır.

## Həyatı
Arizona ştatının Snowflake şəhərində anadan olan Cef, Brigham Young Universitetində beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi, daha sonra isə siyasi elmlər üzrə magistr dərəcəsi almışdır. 1980-ci illərin əvvəllərində Cənubi Afrikada İsa Məsihin Son Zaman Müqəddəsləri Kilsəsi üçün missioner kimi fəaliyyət göstərmişdir. Amerika Birləşmiş Ştatlarına qayıtdıqdan sonra Goldwater İnstitutunun icraçı direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 2001–2013-cü illər arasında ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü olmuşdur.

Cef, vəzifədə olan Con Kaylın istefaya çıxacağını açıqlamasından sonra 2012-ci il Senat seçkiləri üçün namizəd olmuşdur. Ümumi seçkilərdə Demokrat Partiyanın namizədi Riçard Karmonanı məğlub etmişdir. Flake 2013-cü ildə immiqrasiya islahatı haqqında qanunun Senatdan keçməsini təmin edən iki partiyalı ABŞ senatorlarından ibarət “Səkkizlər Çətəsi”nun üzvlərindən biri olmuşdur.

## Türkiyədə Səfir olması
2021-ci ilin iyun ayında ABŞ Prezidenti Co Bayden Cef Fleyki Amerika Birləşmiş Ştatlarının Türkiyə üzrə səfiri vəzifəsinə namizəd göstərdiyini açıqlamışdır.
Cef açıqlamadan sonra verdiyi bəyanatda Baydenin partizanlığa qarşı mövqeyindən məmnunluq duyduğunu ifadə etmişdir.

### Keçmiş fəaliyyəti
Fleyk keçmişdə 1915-ci il Erməni qırğını hadisələrini “soyqırımı” kimi xarakterizə etməmiş və F-35 döyüş təyyarələrinin Türkiyəyə satılmaması məsələsində əleyhinə səs vermişdir. O, həmçinin Andrew Brunsonun azadlığa buraxılması ilə bağlı məktuba imza atan şəxslərdən biri olmuşdur.

Cef Konqresdəki fəaliyyəti dövründə əsasən Afrika ilə bağlı mövzularda aktiv olmuş, daha əvvəl isə Cənubi Afrika və Zimbabvedə mormon missioneri kimi xidmət göstərmişdir; bu səbəbdən Fleyk-in Türkiyə üzrə ABŞ səfiri vəzifəsinə namizəd göstərilməsi media tərəfindən gözlənilməz bir addım kimi dəyərləndirilmişdir.

## Trampla ziddiyyəti
Fleyk ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampla eyni partiyadan olmasına baxmayaraq, Trampın prezidentliyi dövründə onu tez-tez tənqid etməsi ilə tanınırdı. Fleyk 2018-ci ildə etdiyi bir çıxışda belə demişdi:

“Prezidentliyimiz hazırda dağıdıcılığa və ayrı-seçkiliyə qarşı tükənməz bir iştaha malik olan və Konstitusiyanın necə işlədiyi barədə yalnız səthi biliyi olan biri tərəfindən alçaldılır.” 

## İstinadlar
Mövcudiyyət

**Mövcudiyyət**, **Mövcudat** və ya **var olan** — Azərbaycan dilində "mövcud" (var olan, mövcud olan) sözündən yaranmışdır və fəlsəfi mənada "hal-hazırda var olan hər şeyin cəmi", "reallıqda mövcud olan varlıq" mənasını verir.

Fəlsəfədə mövcudat iki aspektdə nəzərdən keçirilir — öz müəyyənliyi, yəni mahiyyəti (essensiya) tərəfindən və öz varlığı (ekzistensiya) tərəfindən. Mövcudat termini konkret əşyaları, hadisələri və fərdləri əhatə edərək, onları mücərrəd "varlıq" (olmaq) anlayışından fərqləndirir.

Varlıq və ya mövcudluq (ekzistensiya) ilə mahiyyət (essensiya) arasındakı fərqləndirməni orta əsr filosofu Boesi (təqribən 480–524) aparmışdır. Şeyin mahiyyəti onun tərifində, ağıl tərəfindən qavranılan anlayışında ifadə olunur. Şeyin mövcudluğu haqqında isə biz təcrübədən öyrənirik. Boesiyə görə, varlıq və mahiyyət yalnız sadə substansiya olan Allahda üst-üstə düşür; yaradılmış şeylərdə isə varlıq və mahiyyət eyni deyildir. Müəyyən bir mahiyyətin mövcudluq qazanması üçün o, ilahi iradə tərəfindən həyata keçirilən yaradılış aktı vasitəsilə varlığa şərik olmalıdır.

Haydegger ilk dəfə olaraq Daseini (orada-varlıq) mövcud olan digər əşyalardan fərqli olaraq xüsusi bir mövcudat kimi ayırmışdır. "Orada-varlıq elə bir mövcudatdır ki, o, digər mövcudatlar arasında sadəcə baş vermir. Əksinə, o, ontik olaraq onunla fərqlənir ki, bu mövcudat üçün öz varlığında söhbət məhz bu varlığın özündən gedir" (Dasein — "varlığında söhbət (iş) məhz bu varlığın özündən gedən mövcudatdır"). O, ekzistensialların analitikasında qavranılır; digər mövcudatlar isə ənənəvi olaraq kateqoriyalar vasitəsilə (Aristotel) dərk edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*
Dasein

**Dasein** — (Alman dilinədən tərcümədə "mövcudluq", "orada-varlıq") — Martin Haydegger tərəfindən özünün fundamental əsəri olan "Varlıq və zaman"da istifadə edilmiş fəlsəfi termin. Haydeggerin əsas maraq dairəsi "Varlığın mənası"dır; lakin o, bunun xüsusilə insan varlığı üçün "bəzi varlıqların varlıq tərzi" olduğunu qeyd edir. Müəllif, varlığın mənasının "Ekzistensiyanın (var olmağın) analizi" yolu ilə kəşf edilməli olduğu tezisini irəli sürür. Onun fikrincə, bu, Antik Yunan mütəfəkkirlərindən bəri varlıq məsələsində davam edən Qordi düyününü (bu Qordi düyünü ən azı Aristoteldən bəri "varlığın özü" əvəzinə "var olanların" müzakirə edilməsinə əsaslanır) həll etməyin yeganə yoludur. Varlığa yaxınlaşmaq şeylərin deyil, varlıq tərzinin tədqiqindən asılıdır və bizə ən aydın olan varlıq tərzi öz varlığımız, yəni ekzistensiyamızdır.

Bu termin ilk dəfə alman filosofu Karl Yaspers tərəfindən istifadə edilmişdir. Yaspersə görə, Dasein insan varlığının iki fərqli səviyyəsindən birincisini — onun məkan və zaman ölçüsünü müəyyən edir. Bu, obyektləşmiş insan və ya əşyavi varlıqdır. Yaspersin fəlsəfəsində Dasein cəmiyyət daxilindəki varlıq, yerini başqasının tuta biləcəyi bir "zərrəcik"dir. Bu, daxili yaşantının yerini xarici institutların və düşüncələrin aldığı, kilsənin və ya partiyanın fərdi azad deyil, bərabər etməyə çalışdığı insan varlığı halını təsvir edir.

Termini geniş ictimaiyyətə tanıdan və Yaspersin "ekzistensiya" mənasında işlətdiyi anlayışa yeni fəlsəfi çalarlar əlavə edən isə Haydegger olmuşdur. Onun fəlsəfəsində Dasein xüsusi bir varlıq növüdür — insan fərdlərinin mövcudluq tərzidir. Haydeggerdəki əsas fərq ondan ibarətdir ki, Dasein üçün varlıq özü bir problemdir; bu, "var olmaq nə deməkdir?" sualını verən fərdin mövcudluğudur. O, bu anlayışı müasir dövrün insanını sadəcə "şüur varlığı" kimi mərkəzə qoyan subyekt fəlsəfəsinə alternativ olaraq təklif etmişdir. İnsan yalnız öz özünüdərki ətrafında dövr edə bilməz; o, hər şeyə özünəməxsus şəkildə baxır və təsir edir, lakin varlığı kökündən dəyişmək gücünə sahib deyil.

Dasein-ı xarakterizə edən üç təməl prinsip vardır:
#Faktiki mövcudluq ();
#Şəxsin məqsədyönlü varlığını və imkanlarını dərk etməsi;
#İnsanın gündəlik qayğılar içində özünü unutması, nəticədə özünəməxsus xüsusiyyətlərini və həqiqi ekzistensiyasını itirməsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Martin Heidegger (*[[Stenford fəlsəfə ensiklopediyası|Stanford Encyclopedia of Philosophy]]*)
Ağahüseyn Mustafayev

**Ağahüseyn Təbriz oğlu Mustafayev** () — Azərbaycanı təmsil etmiş sərbəst güləşçi, Avropa çempionatlarının gümüş mükafatçısı və Hərbçilərin Dünya Oyunlarının bürünc medalçısı.

## Həyatı
Ağahüseyn Mustafayev 11 aprel 1989-cu ildə anadan olmuşdur. Uzun illər sərbəst güləş üzrə Azərbaycan milli yığmasının heyətində çıxış etmişdir.

## Karyerası
Ağahüseyn Mustafayev sərbəst güləş üzrə əsasən 70 kq çəki dərəcəsində beynəlxalq turnirlərdə Azərbaycanı təmsil etmişdir.

2013-cü ildə Rusiyanın Kazan şəhərində keçirilən Yay Universiadasında iştirak etmişdir.

2015-ci ildə Cənubi Koreyanın Munqyon şəhərində keçirilən Hərbçilərin Dünya Oyunlarında 65 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanmışdır.

2019-cu ildə Rumıniyanın Buxarest şəhərində keçirilən Güləş üzrə Avropa çempionatında gümüş medal qazanmışdır.

2020-ci ildə İtaliyanın Roma şəhərində keçirilən Güləş üzrə Avropa çempionatında yenidən gümüş medal əldə etmişdir.

## İdman üslubu və çəki dərəcəsi
Ağahüseyn Mustafayev sərbəst güləş üzrə 65 kq və 70 kq çəki dərəcələrində çıxış etmiş, əsas uğurlarını 70 kq çəki dərəcəsində əldə etmişdir.

## Nailiyyətləri

## İstinadlar
Vielleicht vielleicht

**Vielleicht vielleicht** () — 2023-cü ildə alman müğənni-mahnı müəllifi MilleniumKid tərəfindən, alman repçisi və musiqi prodüseri JBS ilə əməkdaşlıq çərçivəsində buraxılmış mahnı. 

## Yazılma və yayımlanması

Mahnının sözləri, musiqisi əsas ifaçı Yasin Sert (MilleniumKid) tərəfindən yazılmış, eyni zamanda Sert həm də prodüsser kimi iştirak etmişdir. Prodüserlik prosesində ona Bencamin Fridrix (Nasskalt) dəstək vermişdir. JBS isə yalnız ifada iştirak etmiş, studiya işlərinə cəlb olunmamışdır. Hər iki ifaçı bununla 2023-cü ilin yanvarında buraxılmış *“Unendlichkeit”* adlı sinql ilə başlayan əməkdaşlıqlarını davam etdirmişdir.

“Vielleicht vielleicht” mahnısı ilk dəfə 20 oktyabr 2023-cü ildə Warner Music şirkəti tərəfindən sinql kimi yayımlanmışdır. Buraxılış rəqəmsal formatda, yükləmə və striminq üçün təqdim edilmişdir. 11 aprel 2025-ci ildə isə mahnı MilleniumKidin ilk studiya albomu olan “Dystopie”nin tərkibində dərc olunmuşdur (kataloq nömrəsi: 5021732623089).

## Tərzi

Elektron və pop musiqisinin elementlərini birləşdirən mahnı, ürək ağrısı, həsrət və emosional parçalanma kimi mövzuları əhatə edir.

## Musiqi videosu

20 oktyabr 2023-cü ildə “Vielleicht vielleicht” mahnısı üçün əvvəlcə vizualayzer yayımlanmışdır. 5 yanvar 2024-cü ildə isə mahnının rəsmi musiqi videosu video-platforma YouTube-da premyera etmişdir. Video Dan Trautweinin rejissorluğu ilə çəkilmiş və 2025-ci ilin oktyabr ayınadək 11,9 milyondan çox baxış toplamışdır.

## Kommersiya uğuru

### Hit-paradlarda

“Vielleicht vielleicht” mahnısı 12 aprel 2024-cü ildə Almaniya sinql çartlarına 87-ci pillədən daxil olmuş və “Unendlichkeit”dən (avqust 2023) sonra MilleniumKid üçün ikinci, “Unendlichkeit” və “Wegen dir”dən (mart 2024) sonra isə JBS üçün üçüncü çart hiti olmuşdur. 25 iyul 2025-ci ildə sinql ilk dəfə ilk onluğa daxil olaraq 7-ci pilləyə yüksəlmiş və hər iki ifaçı üçün ilk Top-10 hiti statusunu qazanmışdır. Mahnının ən yüksək mövqeyi 12 sentyabr 2025-ci ildə əldə edilmiş və 6-cı pillə olmuşdur.

Mahnı iki ay ərzində ikinci pillədə qərarlaşdıqdan sonra, 2025-ci ilin avqustunda "Breakthrough Artist Charts" siyahısında birinci yerə yüksəlmişdir. 2025-ci ilin sonuna olan yekun nəticələrə əsasən isə mahnı illik sinql çartlarında 18-ci yeri tutmuşdur.

Bundan əlavə, mahnı 2025-ci ilin yazında Avstriya sinql çartlarında 15-ci, İsveçrə sinql çartlarında isə 63-cü pilləyə yüksəlmişdir.

## İstinadlar
Karl Hagenbek

**Karl Hagenbek** (; ) – vəhşi heyvanların satışı ilə məşğul olmuş alman tacir. Bir çox Avropa zooparkını, eləcə də, Fineas Teylor Barnumu vəhşi heyvanlarla təmin etmişdir. O, ilk dəfə müasir zooparkların əsasını qoymuş, heyvanlar üçün barmaqlıqlı qəfəslər yox, onların təbii yaşayış yerinə yaxın saxlanma yerləri yaratmışdır. O, "vəhşi qəbilə üzvləri"nin nümayişi ilə də məşğul olaraq etnoqrafiya şoumeni kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Zoopark memarlığındakı yenilikləri **Hagenbek inqilabı** kimi tanınır.

## İlk illəri
Karl Hagenbek 10 iyun 1844-cü ildə doğulmuşdur. Atası Klaus Qottfrid Karl Hagenbek balıq satışı ilə məşğul olurdu və digər tərəfindən ekzotik heyvanların alışı və satışını təşkil edirdi. Hagenbekin 14 yaşı olanda atası ona bir neçə suiti və bir ağ ayı vermişdir.

## Karyerası
Hagenbek Hamburqdakı evini tərk edərək ovçular və səyyahlarla birlikdə cəngəllik regionlarına və qarlı dağlara səfər etmişdir. Dünyanın hər qitəsində heyvanlar yaxalamışdır. 1874-cü ildə rəssam və dostu Heynrix Leytmannın təklifi ilə samoalıları və samiləri "saf təbii" insanlar kimi sərgiləmişdir. 1875-ci ildə Avropanın böyük şəhərlərində və ABŞ-də heyvanlarını sərgiləməyə başlamışdır. 1876-cı ildə Misirə göndərdiyi həmkarı ona nubiyalılar gətirmiş, Paris, London və Berlində Nubiya sərgisi təşkil etmişdir. Fineas Teylor Barnum 1872-ci ildə ondan 3000 funt-sterlinq məbləğində heyvanlar almışdır.

Hagenbek 1893-cü ildə Çikaqoda keçirilmiş Dünya Kolumb Sərgisi üçün və 1904-cü ildə Sent-Luisdə keçirilmiş Luiziana Alış Sərgisi üçün sirk heyvanlarına təlim keçmişdir. Hagenbekin sirk heyvanları uğurlu olmuş, onun sirk heyvanları 1914-cü ilə qədər Koni-Aylendin əyləncə parklarında şou göstərmişlər.

Hagenbek yaşayan dinozavrlar haqqında məlumat verən ilk avropalılardan biri olmuşdur. O, Rodeziya regionunda "yarı fil, yarı əjdaha" görünüşündə olan bir bədheybət haqqında məlumatlar aldığını iddia etmişdir. O, bu canlının brontozavr olduğunu düşünmüş və tapmağa çalışmışdır. Onun iddiası yaşayan dinozavr axtarışlarını populyarlaşdırmışdır.

### Zooparkları müasirləşdirməsi
Hagenbek zooparklarda heyvanların qəfəslərdə deyil, onların təbii yaşayış şəraitinə uyğun yerlərdə saxlanılmasının tərəfdarı olmuşdur. O, 1907-ci ildə Hamburqda açdığı zooparkda bu konsepsiyanı tətbiq etmiş, saxta daşlardan və süni gölməçələrdən istifadə etmişdir. Barmaqlıqları xəndəklər və dərin qazılmış çuxurlarla əvəz etmişdir. Onun tətbiq etdiyi yeniliklər ziyarətçiləri cəlb etmiş və bu yeniliklər Hagenbek inqilabı kimi tanınmışdır.

## Qalereya

Carl Hagenbeck.jpg|Hagenbek şirləri ilə (1907)
Lovis Corinth - Carl Hagenbeck in seinem Tierpark (1911).jpg|"Karl Hagenbekin öz zooparkında portreti", Lovis Korint, 1911.
Grab Carl Hagenbeck.jpg|Məzarı.
Hagenbeck's trained animals LCCN2005694942.jpg|Hagenbekin təlim keçdiyi heyvanlar.


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Mayk Conson

**Ceyms Maykl Conson** (ing. *James Michael Johnson* ) — ABŞ siyasətçisi və hüquqşünası, ABŞ Nümayəndələr Palatasının 56-cı spikeri.

## Karyerası
Conson, hüquq sahəsində təhsil almış, millət vəkili seçilməzdən əvvəl universitetdə müəllim kimi çalışmış, həmçinin mühafizəkar bir radio proqramında aparıcılıq etmişdir.

ABŞ Konqresinə ilk dəfə 2016-cı ildə seçilən Conson, keçmiş Prezident Donald Trampın güclü tərəfdarıdır və 2020-ci il prezident seçkilərinin nəticəsini Trampın xeyrinə dəyişdirmək üçün səylər göstərmişdir

### Hüquq karyerası
Johnson siyasətə qoşulmazdan əvvəl konstitusiya hüququ üzrə vəkil kimi fəaliyyət göstərmişdir.

2002–2010-cu illərdə o, hazırda Alliance Defending Freedom adı ilə tanınan Alliance Defense Fund təşkilatında vəkil kimi çalışmışdır. Bu təşkilat ABŞ-də sosial mühafizəkar hüquqi müdafiə qrupu olub, konstitusionalizm hüquq nəzəriyyəsinə əsaslanır.

2004-cü ildə Consson Luiziana Konstitusiyasına 1-ci düzəlişi müdafiə etmişdir. Sözügedən düzəliş nikahı bir kişi ilə bir qadın arasında müəyyənləşdirirdi və hüquqi etirazlara məruz qalmışdı.

2010-cu ilin avqustunda Johnson Louisiana College nəzdində yaradılması planlaşdırılan Pressler Hüquq Məktəbinin "təsisçi dekanı" təyin edilmişdir. Hüquq məktəbi heç vaxt fəaliyyətə başlamamış və Johnson 2012-ci ilin avqustunda vəzifəsindən istefa vermişdir.

Universitetin prezidenti Joe Aguillard hüquq məktəbinin uğursuzluğunu Johnsonun istefası ilə əlaqələndirmişdir. Lakin sonradan Aguillard vəzifəsindən azad edilmiş və onun donorlar və Müşahidə Şurasına qarşı çoxsaylı saxtakarlıqlara yol verdiyi müəyyən olunmuşdur.

Johnson 2004–2012-ci illərdə Southern Baptist Convention təşkilatının Etika və Dini Azadlıqlar Komissiyasının üzvü olmuşdur.

2015-ci ildə Johnson dini azadlıqlar sahəsində məhkəmə işləri aparan qeyri-kommersiya hüquq firması olan Freedom Guard təşkilatını təsis etmiş və onun baş hüquq məsləhətçisi olmuşdur.

Bu dövrdə o, Luiziana Dövlət Universitetində idman keşişliyi proqramının konstitusiyaya zidd olduğu iddialarına qarşı hüquqi müdafiəsini həyata keçirmişdir.

Həmçinin, Kentukki ştatında yerləşən Ark Encounter mövzu parkı ilə bağlı vergi güzəştlərinin ləğvi işində parkın sahibi Answers in Genesis təşkilatını təmsil etmişdir. Məhkəmə bu işdə təşkilatın xeyrinə qərar vermişdir.

2018-ci ildən etibarən Conson Liberti Universitetinin Helms Dövlət İdarəçiliyi Məktəbində onlayn dərslər tədris edən dəvətli professor kimi fəaliyyət göstərmişdir.

## İstinadlar
Yunan və Danimarkalı Sofiya (İspaniya kraliçası)

**Yunan və Danimarkalı Sofiya** (; ) — Yunanıstan kralı Pavelin qızı, İspaniya kraliçası.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser XV. "Spanien". C.A. Starke Verlag, 1997, pp. 20, 100–101. (in German) ISBN 978-3-79800-814-4
* En Decelia: fragmentos cerámicos de Decelia y miscelánea arqueológica. Athens, (1959–1960). Edited in Spanish in Spain, 2013. ISBN 9788494103308

### İstinadlar
Akatalepsiya

**Akatalep&shy;siya** ( inkaredici prefiks və  — “qavramaq, ələ almaq” sözlərindən), fəlsəfədə anlaşılmazlıq, yəni bəzi və ya bütün şeylərin dərk edilməsinin və ya təsəvvür olunmasının mümkünsüzlüyü deməkdir. Qədim skeptik filosoflar tərəfindən irəli sürülən bu doktrinaya görə, insan biliyi heç vaxt qətiyyət (mütləqlik) səviyyəsinə çatmır, yalnız ehtimal dərəcəsində qalır.

Pirronçular bunu göstərməyə çalışmış, Platon Akademiyasına mənsub akademik skeptiklər isə mütləq akatalep&shy;siyanı təsdiqləmişlər; onlara görə, bütün insan elmi və biliyi yalnız zahiri görünüşlər və oxşarlıq (verisimilitude) səviyyəsindən irəli getmir. Bu anlayış, stoik doktrina olan katalepsisin (qavrayışın) antitezisidir. Stoiklərə görə katalepsis doğru qavrayışdır; lakin skeptiklərə görə bütün qavrayışlar akatalep&shy;tikdir, yəni ya qavranılan obyektlərə uyğun gəlmir, ya da hər hansı uyğunluq mövcud olsa belə, bunun heç vaxt bilinə bilməsi mümkün deyil.

## Həmçinin bax
* Definisiya yanılması
* Sokrat yanılması

## İstinadlar
Yunan və Danimarkalı İrina

**Yunan və Danimarkalı** **İrina** (; ) — Yunanıstan kralı Pavelin qızı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Philippe de Montjouvent. *Le Comte de Paris et sa Descendance*. Editions du Chaney, 1998, Charenton, France. pp. 21, 23–26, 34–36, 40–41, 187, 197, 310, 313, 467-468. (French) ISBN 2-913211-00-3
* Jørgen Pedersen: *Riddere af Elefantordenen 1559–2009*, Odense: Syddansk Universitetsforlag, 2009. ISBN 8776744345

### İstinadlar
Danimarkalı Anna-Mariya (Yunanıstan kraliçası)

**Danimarkalı Anna-Mariya** (; ) — Danimarka kralı IX Frederikin qızı, son Yunanıstan kraliçası.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Yunan və Danimarkalı Teodora

**Yunan və Danimarkalı** **Aleksiya** (; ) — son Yunanıstan kralı II Konstantinin qızı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Huberty, Michel; Giraud, Alain; Magdelaine, F. and B. (1994). *L'Allemagne Dynastique, Tome IV – Wittelsbach*. France: Laballery. pp. 258, 272, 328, 354, 356, 368. ISBN 2-901138-07-1
* de Badts de Cugnac, Chantal. Coutant de Saisseval, Guy. *Le Petit Gotha*. Nouvelle Imprimerie Laballery, Paris 2002, p. 539 (French) ISBN 2-9507974-3-1
* Willis, Daniel A., *The Descendants of King George I of Great Britain*, Clearfield Company, 2002, p. 414. ISBN 0-8063-5172-1
* Eilers, Marlene. Queen Victoria's Descendants. Rosvall Royal Books, Falkoping, Sweden, 1997. pp. 121, 128–132. ISBN 91-630-5964-9
* Walter Curley (1973). *Monarchs-in-Waiting*. Cornwall, NY: Dodd, Mead & Co. pp. 15, 206–207, 209, 225. ISBN 0-396-06840-5

### İstinadlar
Yunan və Danimarkalı Filipp

**Yunan və Danimarkalı** **Filipp** (; ) — son Yunanıstan kralı II Konstantinin oğlu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* de Badts de Cugnac, Chantal. Coutant de Saisseval, Guy. Le Petit Gotha. Nouvelle Imprimerie Laballery. Paris. 2002. pp. 522–525, 536–539 (French) ISBN 2-9507974-3-1
* Montgomery-Massingberd, Hugh. "Burke’s Royal Families of the World: *Volume I Europe & Latin America*, 1977, pp. 67, 316, 327–328. ISBN 0-85011-023-8
* Genealogisches Handbuch des Adels, Fürstliche Häuser XIX. "Danemark". C.A. Starke Verlag, 2011, p. 10. (German). ISBN 978-3-7980-0849-6

### İstinadlar
Yunan və Danimarkalı Pavel

**Yunan və Danimarkalı** **Filipp** (; ) — son Yunanıstan kralı II Konstantinin oğlu, Yunanıstan monarx ailəsinin başçısı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* Καδδάς, Αναστάσιος Γ. "Η Ελληνική Βασιλική Οικογένεια", Εκδόσεις Φερενίκη (2010)
* Ανδρέας Μέγκος "Εραλδικά Σύμβολα και Διάσημα του Βασιλείου της Ελλάδος", Εκδόσεις Στέμμα (2015)
* Εκδόσεις Στέμμα, "Κανονισμός Εθιμοταξίας και Τελετών της Βασιλικής Αυλής" (2016)

### İstinadlar