open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Harald Gözəlsaç

**I Harald Gözəlsaç** və ya **I Harald Horfaqer** (, ; 850- təx. 933) - Norveçin birinci kralı. Gözəlsaçlılar və ya Horfaqerlər sülaləsinin banisi.

## Bioqrafiyası
I Harald Vefstfoldun İnlinqlər sülaləsindən olan konunqu Qara Halvdanın və Hrinqarik konunqu Siqurdun qızı Raqinhildin yeganə övladı idi.

Təxminən 860-cı ildə Qara Halvdan vəfat edir. Bu zaman Haraldın 10 yaşı var idi.

866-cı ildə Harald bütün Norveçi öz hakimiyyəti altında birləşdirməyə başladı. Altı il davam edən yürüşlərdən sonra 872-ci ildə baş verən Hafsfyord döyüşündə əldə edilən qələbədən sonra Harald buna nail oldu.

Haraldın təzyiqi ilə ona tabe olmayan güclü hakimlər Îslandiyaya və Britaniya adalarına qaçdılar. Harald yaratdığı dövləti hücumlardan qorumaq və təhlükəsizliyini təmin etmək üçün sonrakî illərdə yaxın adalara və Şotlandiyaya hücum edərək oraları rəqiblərindən təmizlədi. Bununla yanaşı o həm də Vermland və ətraf ərazilər uğrunda İsveç kralı Erik Emundssonla mübarizə apardı.

Hakimiyyətinin sonuna yaxın mərkəzi hakimiyyĕt zəifləyir. Beləki sayı hələ də dəqiqləşdirilməyən oğulları atalarının taxtı uğrunda çəkişməyə başlayırlar. Ancaq onlardan yalnız biri Haraldın rəğbətini qazanır. 930-cu ildə ölümündən sonra Eyrik Qanlı Balta Norveçin yeni hökmdarı olur.

## Ailəsi
*Asdan olan övladları:
**Quttorm
**Qara Halvdan
**Bəyaz Halvdan
**Siqfröd
*Qidadan olan övladları:
**Olof Krasa Qoda
**Hrörek
**Siqtrük
**Frodi
**Torqisl
*Raqnhilddən olan övladları:
**Eyrik Qanlı Balta
*Sanqhildən olan övladları:
**Byörn
**Olaf
**Raqnar Rükkil
*Ashilddən olan övladlar:
**Hrinq
**Daq
**Qudröd
**İnqiqerq
*Torada olan övladları:
**Hakon
*Snefriddən olan övladları:
**Halvdan
**Qudröd
**Röqinvald
**Siqurd Hrisi
*Digər uşaqları:
**İnqeborq

## Xatirəsi

#### Abidələr

*1872-ci ildə Höuqesun şəhərində I Haraldın şərəfinə o zammənlar zarının olduğu güman edilən yerdə abidə ucaldılmışdır.

#### Filmlər
* History Channel kanalı üçün çəkilən və İrlandiya-Kanada istehsalı olan Vikinqlər teleserialının 4-cü sezonunda Harald Gözəlsaç personajı daxil edilir.

#### Musiqi
**Rebellion* pauer-metal qrupunun I Haralda həsr edilmiş mahnısı *Sagas of Iceland* albomuna daxil edilmişdir.
**Leaves' Eyes* alman simfonik metal qrupunun I Haraldın fəthlərinə həsr olunmuş *King of Kings* albomu işıq üzü görmüşdür.

#### Kitablar
*I Harald *Vinland Saga* manqasında qeyd edilib.

#### Oyunlar
*Harald Gözəlsaç  *Crusader Kings II* oyununun personajlarındandır.

## İstinadlar
Futbol üzrə Danimarka çempionatı

**Superliqa** () - Futbol üzrə Danimarka çempionatlarının ən yüksək liqası. Əsası 1991-ci ildə qoyulmuş və I divizionu əvəz etmişdir.

## Format
Çempionat 14 komandadan ibarət olub üç dövrəli turnir şəklində keçirilir. İyulda startı verilən yarış mayda bitir. 26-cı turdan sonra klublar 2 hissəyə ayrılır. Turnir cədvəlində ilk 6 yeri tutan komanda Çempionlar qrupunda çıxış edir. Qalan 8 komanda isə bərabər saylı 2 qrupa bölünürlər. Çempionatın sonu Çempionlar qrupunda 4-cü yerin sahibi ilə ikinci səbətdəki hər bir qrupun ilk 2 komandası arasında Avropa liqasına vəsiqə uģrunda pley/off maçları oynanır. Bununla yanaşı ikinci səbətdə hər bir qrupda son 2 yerin sahibi çempionstds qalmaq uğrunda ev və səfərdə olmaqla qarşılıqlı oyunlar keçirilir. Məğlub olan 2 klub aşağı liqaya düşür. Hazır ki UEFA reytinqinə əsasən Danimatka Çempionlar liqasıda bir, Avropa liqasıda isə 3 təmsilçisi çıxış edir.

## Klublar

;2019/2020 mövsümünün iştirakçıları

## Azərkeş sayı

## Çempionlar

### Milli futbol turniri () (1912-1927)

### Danimarka turniri () (1927-1929)

### Seriya çempionatı () (1929—1940)

### Müharibə illəri (1940—1945)

### I Divizion () (1945—1990)

### Superliqa () (1991-)

## Klubların statistikası

## Rekordlar
*Superliqa tarixinin ən çox qol vuran futbolçusu Morten Rasmussendjr (145 qol).
*Çempionatda ən çox oyun keçirən futbolçu Rasmus Vürtsdür (434 oyun).
*Çempionatda ən çox oyun keçirən legioner futbolçu isə Arkadiuş Onışkodur (362 oyun).

## İstinadlar
Layoş Kerestaş

**Layoş Kerestaş** (; ) — macar Yunan-Roma güləşçisi, Olimpiya və Avropa çempionu.

O, Paris Yay Olimpiya Oyunlarında Yunan-Roma güləşində gümüş medalı qazanmışdır. 1928-ci ildə Amsterdam Yay Olimpiya Oyunlarında Yunan-Roma güləşində qızıl medala yiyələndi. Güləş karyerasını bitirdikdən sonra məşqçi oldu. İkiqat Olimpiya çempionu İştvan Kozma və dünya çempionu Dyordya Quriçanın məşqçisi olmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Layoş Kerestaş  — Sports-Reference.com saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Layoş Kerestaş — International Wrestling Database saytında profili (ing.)
Elşən Qəmbərov

**Elşən Qəmbərov** (30 oktyabr 1970, Bakı) - Azərbaycan milli yığmasının sabiq üzvü, sabiq futbolçu, uşaq futbolu məşqçisi.
Gəncə qəzası (1989)

**Gəncə qəzası**  —  12 oktyabr 1989-cu il cümə axşamı günü Gəncə aviabazasında (AzSSR) iki hərbi təyyarənin toqquşması nəticəsində 7 nəfərin ölümü ilə nəticələnən təyyarə qəzası.

## Təyyarələr
SSRİ-11229 (zavod - 4342006, seriya - 20-06) qeydiyyat nömrəsi olan An-12B (digər mənbələrə görə - An-12BP) 1964-cü ildə Daşkənd Aviasiya Zavodu tərəfindən buraxılmışdır. Hadisə baş verən zaman Klin hava limanında yerləşən və əslində SSRİ hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin hərbi nəqliyyat aviasiyası funksiyasını yerinə yetirən 978-ci ayrı hərbi nəqliyyat aviasiya alayına aid idi. Onun heyəti yeddi nəfərdən ibarət idi.

Su-24 bombardmançısının ekipajı iki nəfərdən ibarət idi: təyyarənin komandiri, polkovnik Y. Qriqoryev və naviqator, kapitan A. Qorodçukov.

## Qəza
Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin bombardmançı Su-24 gecə uçuşu etməli idi. Ekipaj ehtiyat uşuş zolağına necə keçməyin fərqinə varmadı. Cəmi beş yüz metr məsafə getdikdən sonra Su-24 təyyarəsinin qanadı boş bir avtobusa, daha sonra həmin vaxt yanacaq dolduran An-12 nəqliyyat vasitəsinə çırpıldı. Sonra hər iki təyyarə partladı. Bombardmançısının naviqatoru Qorodçuk toqquşmadan əvvəl katapult etdi və sağ qaldı. Pilot Qriqoryev isə öldü. Digər nəqliyyat təyyarəsinin göyərtəsində olan 4 heyət üzvü həlak oldu. Qalan 3 nəfər hava limanında çöldə idi, buna görə xəsarət almamışdılar. Aerodromun quru heyətinin iki hərbi əməkdaşı - tanker sürücüsü və yanacaq-sürtkü xidməti işçisi həlak oldu. Beləliklə, fəlakət qurbanlarının ümumi sayı 7 nəfər oldu.
## İstinadlar
Rozenhaym

**Rozenhaym** () — Bavariyada (Almaniya) şəhər. İnn və Manqfal çaylarının qovuşduğu yerdə yerləşir.

## Əhali
2017-ci ilin məlumatına əsasən əhalinin sayı 63.080 nəfərdir.

## Qardaş şəhərlər

* , Brianson
* , Lasie

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* rosenheim.de rəsmi sayt

## Həmçinin bax
* Almaniya şəhərləri
*
Şamxor döyüşü (1195)

**Şamxor döyüşü** () — 1 iyun 1195-ci ildə Gürcüstan krallığının ordusu ilə Şəmkir şəhəri yaxınlığında Atabəy Əbu Bəkr arasında döyüş.
## Səbəb
Gürcüstan hərbi təşkilatı Şimali İrandakı Xorazmlərə məğlub olduqdan sonra başlayan Səlcuqlulara qarşı ümumi hücumun başlanğıcında onlara uğur qazandırdı.
## Gürcüstan qarşı səfər
Gürcü qoşunlarının davamlı basqınlarından hiddətlənən Səlcuqlular Gürcüstanın artan gücünü qırmaq üçün bir kampaniya təşkil etmək qərarına gəldilər. Bunun üçün Bağdad xəlifəsi Ən-Nasirə müraciət etdilər. Bağdad xəlifəsi müsəlmanların mənəvi başçısı olaraq, xristianlar tərəfindən məzlum edilən dindarların müdafiəsinə qalxmağı müqəddəs vəzifə saydı və Gürcüstanın cəzalandırılması təklifini dəstəklədi. Kampaniyanın hazırlanmasına görə An-Nasir ödənc ayırır və bayrağını sadiqlərin ordusuna təhvil verir.

Ən-Nasirdən maddi yardım ayırması və möminlərin dini hisslərinə müraciət etməsi Əbu Bəkrə böyük bir ordu toplamağa imkan verdi. Bu ordunun cəmləşməsi dərin gizlilik şəraitində aparıldı və gürcülər düşmənin artıq Güney Azərbaycanda olanda yaxınlaşan hücumu barədə məlumat aldılar.

Əbu Bəkr əvvəlcə Gürcüstanın bir vassalı olaraq daim saray intriqalarında iştirak edən Şirvanşah I Axsitanı cəzalandırmaq qərarına gəldi.  Əbu Bəkr Axsitanı Şirvandan qovdu. Axsitan himayədarı Kraliça Tamara tərəf dönərək, onun üçün yardım etməsini istədi. Tamara müttəfiqini inandırdı və tez bir zamanda ordu toplayacaqi. 10 gün ərzində ordu kampaniyaya hazırlaşdı və Tamaranın ikinci əri David Soslanın rəhbərliyi ilə düşmənlə qarşı-qarşıya gəldi.
## Nəticə
Səlcuq ordusu ağır bir məğlubiyyətə uğradı. Gəncə və Şəmkir qalib gələnlərə təslim oldu.
## Türklər üçün mənfi təsiri
Şamxor döyüşü gürcülərin Qafqazdakı hərbi üstünlüyünü ortaya qoydu. Gürcüstan ordusu hücuma keçdi: səlcuk zəfərlərinin müqaviməti zəiflədi. Tədricən Kraliça Tamara Göyçə gölü ətrafındakı əraziləri, Ağrı vadisinin bir hissəsini, həmçinin Çorox çayının yuxarı axarındakı əraziləri özünə tabe etdi.
Bəzi Səlcuqlu hökmdarları Gürcüstan kraliçası ilə barışıq axtarmağa başladılar.
## Ədəbiyyat
* Хроники. Т. I. — Тифлис, 1892, с. 282.
* *Абдаладзе А. П.* О дате Шамхорской битвы. — Мацне, серия "История". 1973, № 1.
* *Кикнадзе Р. К.* Очерки по источниковедению истории Грузии. — Тбилиси. 1980, с. 138—139.
* *Джавахишвили И. А.* История грузинского народа, II. — Соч., т. II. — Тбилиси, 1983, с. 270 (на груз. яз.).
Stefani Topalyan

**Stefani Nonoşita Topalyan** (; ) və ya qısaca tanınan adı ilə  – erməniəsilli Yaponiya müğənnisi. SME Records Japan ilə əməkdaşlıq edir. Yaponiyada iki albom buraxıb: 2008-ci ildə "Stephanie" və 2009-cu ildə "Colors of My Voice". 2007-ci ildə Yaponiya Musiqi Mükafatına layiq görülüb. Yaponiya filmlərində bir çox mahnısı səsləndirilib. Bəzi Yaponiya filmlərində ("Qürur", "Tokio qəbiləsi") rol alıb. 2015-ci ildə erməni superqrup layihəsi olan "Genealogy"-ə qoşulub və Ermənistanı 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Face the Shadow" mahnısı ilə təmsil edib.

## Həyatı
Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində yapon ananın və Amerika ermənisi atanın qızı kimi doğulub. Yaponiyada yaşasa da, erməni köklərinə əhəmiyyət verir. Nənəsi Koharik Mikaelyan Topalyan Livanda doğulub, babası Jan Pyer Topalyan isə Fransadandır.

Stefani Aoyama Qakuin Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. İngiliscə və yaponca danışa bilir.

Gənc yaşlarında oxumağa başlayıb və 13 yaşında ailəsi ilə Yaponiyaya köçüb. 14 yaşında öz ifalarını qeydə alaraq müxtəlif musiqi şirkətlərinə göndərib və Yaponiya musiqi prodüseri Joe Rinoiedən cavab alıb. Rinoie onun ifasından təsirlənib və Stefani 19 yaşında SME Records ilə debüt edib. 49-cu Yaponiya Musiqi Mükafatında "Ən yaxşı yeni sənətkar" mükafatına layiq görülüb və daha sonra iki albom buraxıb.

Debüt sinqlı "Kimiga Iru Kagiri" və növbəti sinqlı 2Because of You" "Kiss Dum" animesinin bağlanış mahnıları olub. Beşinci sinqlı "Changin" "D.Gray-man" animesinin sonuncu bağlanış mahnısı seçilib. 2008-ci ilin əvvəlində "Friends" adlı sinqlı "Gundam 00" animesinin 2-ci bağlanış mahnısı olub. Mahnı Yaponiya Oricon çartlarında Top-10-luqda görünüb.

Film karyerasına 2009-cu ildə "Qürur" filmi ilə başlayıb. Film Yukari İçiconun şoco manqasına əsaslanır. Stefani filmdə protaqonist Şio Asamini canlandırır. Həmçinin filmin bağlanış mahnısını ifa edib. Bundan əlavə 2009-cu ildə "It's All Good" adlı qısametrajlı filmdə və 2014-cü ildə "Tokio qəbiləsi" adlı filmdə rol alıb.

2015-ci ilin fevralında Stefani erməni diasporundan olan müğənnilərdən ibarət "Genealogy" qrupunun üzvü olub. Qrup Ermənistanı 2015-ci il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edib. Qrupda hər üzv bir qitəni təmsil edirdi, Stefani isə Asiya qitəsini təmsil edirdi. Bu münasibətlə Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan tərəfindən ona və digər üzvlərə 28 aprel 2015-ci ildə Ermənistan pasportları verilmişdir.

## Diskoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  arvivi
Yəhudiəsilli dövlət başçılarının siyahısı

**Yəhudi dövlət və hökumət başçıları** — dünya tarixində yəhudi olan və ya yəhudi köklərə sahib olan dövlət və hökumət başçılarının siyahısı.

## Hal-hazırda

Fayl:Reuven Rivlin as the president of Israel.jpg|İsrail prezidenti Reuven Rivlin (2014-indiyədək)
Fayl:Sergio Mattarella and Latvian President Levits at the 16th Arraiolos meeting (2) (cropped).jpg|Latviya prezidenti Eqils Levits (2019-indiyədək)
Fayl:Volodymyr Zelensky in March 31, 2019 (I).png|Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski (2019-indiyədək)
Fayl:Nicolás Maduro en 2016 (cropped).jpg|Venesuela prezidenti Nikolas Maduro (2013-indiyədək)


## İstinadlar
Kamo no Çoumei

**Kamo no Çoumei** (yaponca: 鴨 長明, ) — ədib, musiqiçi, poetik,  Akademiyanın üzvü.

## Haqqında
XII əsrin sonu və XIV əsrin ortaları ilk syuequn dövlətçiliyinin epoxasıdır. Yeni rejimin paytaxtı kimi Kamakura şəhəri ilə bağlı olduğuna görə bu dövrü adətən Kamakura dövrü adlandırırlar. Bu dövrdə Çoumei adlı bir müəllif meydana çıxdı.

O, doğma Şinto dininin qədim məbədi ətrafında qruplaşan adamların nümayəndəsi idi. Onu Kamo-no Çoumei adlandırırdılar. Bu adamın həyatı qaranlıq olaraq qalır.

Kamo no Çoumei 1154–1216-cı illər arasında yaşamışdır və o zaman haqqında da bizim etibarlı mənbələrimiz yoxdur. O, tanınmış nəslə mənsub idi, atası Kamo məbədinin xidmətçilərindən idi. Nənəsi sarayda qulluq eləmişdi. O, hələ gənc yaşlarından saraya yol tapmışdır. Çoumei mahir bir musiqiçi kimi də tanınırdı. O, poetik Akademiyanın üzvü idi. Burada o, öz tankalarını oxuyurdu. Otuz yaşına çatanda Kamo no Çoumei cəhd edir ki, atababalarının yolu ilə getsin və buna görə də Kama məbədində bir vəzifə almaq istəyir. Lakin ona məbəddə vəzifə vermirlər və o da dərviş həyatı keçirməyə məcbur olur və ev-eşiyini də atıb güşənişin olur. Çoumei dağında yaşayır və orada məşhur əsərlərini yazır. Ömrünün son günlərini tamamilə tənhalıqla, bir balaca məbəd hücrəsində keçirir (Hanayamo dağları yanında). Burada o, məşhur "Hücrədən qeydlər (1261) əsərini yazır. Çoumei 1216-cı ildə vəfat etmişdir. Çoumei nə üçün dünyadan narazı idi? Nəyə görə özü Şintoist olan bir adam birdən-birə başqa dinə keçir, sanki öz doğma allahlarını da unudur. "Qeydlər"ində hər bir təfərrüat Buddizmlə bağlıdır. Çünki bu yazıçı çox uğursuzluqla qarşılaşmışdı, həyatla özü arasında olan bağları qırmışdır. "Qeydlər" sözü yaponca "Hocoki" kimi tərcümə olunur. Bu əsər ətrafında qızğın mübahisələr getmişdir. Bu əsərin bir neçə bölməsi azca dəyişikliklə başqa bir əsərdə "Heyke-monoqatari" əsərində təkrar olunmuşdur.

Professor Fucioko belə deyir ki, "Hocoki" orijinal əsər deyil və bu əsər "Heyke-monoqatari"dən kompilyasiyadır. Bu cür əsərlər "dzuyhitsu" adlanan janra daxildir. Bu sözün mənası "Fırça ardınca" deməkdir. Bu, o deməkdir ki, "ağlına nə gəldi, yaz!" Belə əsərlərin heç birini xalis prozaik janra daxil etmək olmaz. Bunlarda təsvirdə, mühakimə də qarışıq haldadır. Yapon ədəbiyyatının başqa tədqiqatçıları da, məsələn Uqarisi bu əsəri lirik-prozaik mühakimələr kitabı adlandırır. Bu kitab bütünlüklə bir mövzunu təsdiq etmək naminə yazırdı. Bu da ki, yuxarıda deyildiyi kimi dünyanın etibarsızlığı məsələsidir. Belə bir pessimist ideyanın meydana gəlməsinin əsl səbəbi isə həyatda olan problemlərdir. Yazıçı bu əsərdə öz həyatının xronikasını verir.

## İstinadlar
İnkişaf iqtisadiyyatı

**İnkişaf iqtisadiyyatı** aşağı gəlirli ölkələrdə inkişaf prosesinin iqtisadi aspektlərini öyrənən iqtisadiyyatın alt sahəsidir. Bu sahə təkcə iqtisadi inkişaf, iqtisadi artım və struktur dəyişikliyinin metodları ilə maraqlanmır, həmçinin əhali artım potensialının inkişaf etdirilməsi üçün səhiyyə, təhsil və iş yeri şəraitinin özəl və ya dövlət kanalından istifadəni də araşdırır.

İnkişaf iqtisadiyyatı özündə siyasət və praktikaların təyinində və onların həm ölkənin daxili, həm də beynəlxalq səviyyədə tətbiq edilməsinə kömək edən nəzəriyyələrin və metodların yaradılmasını birləşdirir. Bu bazar təşviqlərinin yenidən qurulması və ya layihə təhlilləri üçün aralıq optimizasiyası kimi riyazi üsulların istifadəsini də əhatə edə bilir. İnkişaf iqtisadiyyatında keyfiyyət və kəmiyyət üsulları birlikdə istifadə oluna bilər.

İqtisadiyyatın digər sahələrindən fərqli olaraq, inkişaf iqtisadiyyatında yaxınlaşmalar xüsusi planları qurmaq üçün siyasi və sosial faktorlarla əməkdaşlıq edə bilər. Yenə, digər iqtisadiyyat sahələrindən fərqli olaraq tələbələrin bu sahəylə bağlı nəyi bilməli olduğuyla bağlı bir konsensus yoxdur. Müxtəlif nəzəriyyələr iqtisadi birləşmə və ya ayrılmaya ev camaatı, region və ölkələr üzərindən töhfə verən faktorlardan istifadə edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Development Economics and Economic Development - İnkişaf iqtisadiyyatının öyrənilməsində istifadə edilə biləcək mənbələrin siyahısı
* Technology in emerging economies (*[[The Economist]]*).
* Top 10% institutions in the field of Development - İnkişaf iqtisadiyyatında ixtisaslaşmış qurumların siyahısı
Qaz nəhəngi

**Qaz nəhəngi** əsas olaraq hidrogen və heliumdan ibarət olan nəhəng planetdir. Qaz nəhəngləri bəzən sönmüş ulduz olaraq da bilinirlər, çünki bu nəhənglər ulduz kimi eyni təməl elementlərdən təşkil olunurlar. Yupiter və Saturn Günəş sisteminin qaz nəhəngləridir. Qaz nəhəngi termini, əslində, "nəhəng planet"-lə sinonim idi, ancaq 1990-cı illərdə daha ağır maddələrdən təşkil olunan Uran və Neptunun nəhəng planet sinfindən olduqca ayrı olduğu bilindi. Bu səbəbdən, Uran və Neptun indi buz nəhəngləri kimi ayrı bir kateqoriyada sinifləşdirilirlər. Yupiter və Saturn, əsasən, hidrogen və helyum kimi yüngül qazlardan ibarətdir, nisbətən ağır elementlər onların ümumi kütləsinin 3-13%-ə qədərini təşkil edir.

## İstinadlar
Pescara 2F

**Peskara 2F** () — Argentinalı eksperimental helikopter.Argentinalı mühəndis Raul Pateras Pescara tərəfindən dizayn və inşa edilmişdir. Soos sxeminin ilk helikopterlərindən biri olan aparat 4 vintə malik idi, əks tərəflərdə isə biplan tipinə görə birləşdirilmiş vintlər cütlüyü fırlanırdı.

16 yanvar 1924-cü ildə Paris yaxınlığındakı Issy-les-Moulineaux-da Raul Pescara 8 dəqiqə 13 13/5 saniyə havada 1 160 metr (3 810 fut) uçaraq, helikopter uçuşu ilə özünün dünya rekordunu qırdı. 29 yanvar 1924-cü ildə 1 kilometr (0.62 mil) məsafədə bir Fransız aeroklub mükafatını qazanmağa çalışan Pescara 10 dəqiqə, 33 saniyədən sonra uçuşu tamamladı, ancaq qurğusunun yerlə qısa təması səbəbindən qələbə sayılmadı. 18 aprel 1924, yeni, koaksial rotorla təchiz edilmiş mühəndis, Beynəlxalq Aviasiya Federasiyası (FAI) tərəfindən tanınan ilk vertolyot rekordunu- 4 dəqiqə, 11 saniyədə (təqribən 13&nbsp;km / saat) və 1,8 m yüksəklikdə 736 metr göstərdi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Pateras Pescara
* Pescara History by Robert Huber, former Director of "Bureau Technique Pescara"
* "Helicopter With Six Blades Succeeds In Tests", March 1931, Popular Mechanics
* "The Pescara Helicopter" *Flight* 1921
Ernst Ştayniq

**Ernst Ştayniq** (; ) — Almaniya güləşçisi, Avropa Çempionatları mükafatçısı.

## Həyatı
1900-cü ildə Klyayn-Lasovis (müasir Polşanın ərazisi) kəndində  anadan olmuşdur, amma Dortmundda böyümüşdür və orada da güləş ilə məşğul olmağa başladı və 1920-ci ildə ən görkəmli alman pəhləvanlarından biri oldu. 1924-cü ildə Almaniya çempionatında 2-ci yeri tutdu və Avropa çempionatında 7-ci oldu. 1925-ci ildə Almaniyan çempionu və Avropa Çempionatının gümüş mükafatçısı oldu. 1926-cı ildə yenə Almaniya çempionu ola bildi və Avropa Çempionatında bürünc medalı qazandı. 1927-ci ildə keçirilən Avropa çempionatında 9-cu yeri tutdu. 1928-ci ildə Amsterdam Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və orada 5-ci yeri tutdu. 1929-cu ildə keçirilən Avropa çempionatında 4-cü oldu.

## Xarici keçidlər
*Ernst Ştayniq  — Sports-Reference.com saytında Olimpiya statistikası (ing.)
*Ernst Ştayniq — International Wrestling Database saytında profili (ing.)
Suhaee Abro

**Suhaee Abro** (d. 13 may, 1994, Kəraçi, Pakistan) — Pakistanlı rəqqas və aktrisa.

## Haqqında
Suhaee Abro 13 may, 1994-cü il tarixində Pakistanın Kəraçi bölgəsində anadan olub. Anası Attiya Davud məşhur şairədir. Atası Xuda Bux Abro onu dünyanın müxtəlif növ musiqiləri ilə tanış edib. Abro onun klassik rəqs təlimlərinə 7 yaşından başlayıb. Müəllimi Şeema Kermani olub. İlk musiqili videosunu 8 yaşında çəkib.

O, rəqs sahəsində peşəkardır və klassik rəqslər üzrə təlim keçir. Suhaee televiziya tamaşaları, teatrları, sənədli filmləri və musiqili videolar çəkilməsində iştirak edir. 2013-cü ildə 1-ci Hum Mükafatı ilə təltif olunub.

2010-cu ildə quyruq sümüyündən travma alldığına görə əməliyyat olunur. Həkim Abroya rəqs etməməklə bağlı xəbərdarlıq edir. Bu səbəbdən də Abro səhnənin kənarında oturaraq sadəcə əllərini və üzünü tərpətməklə tamaşaçıların alqışlarını qazanırdı. Abroya yeniyetmə yaşlarında epilepsiya diaqnozu qoyuldu.

## Fəaliyyəti
Bir çox musiqili kliplərdə çıxış edən Abro ilk solo çıxışını 2011-ci ildə edir. Kəraçidə T2F-də bu tədbir baş tutur.

Abro Bxaratanatyam üzrə ixtisaslaşmış, katxak və odissini də öyrənmişdi. Bu rəqs növləri klassik hind rəqsləridir. O həmçinin xareoqrafiya və sufi, xalq, müasir, o cümlədən də digər janrlarda olan klassik rəqsləri ifa edirdi. Abro Nritaal rəqs qrupunun yaradıcısı və rəqs direktorudur.

## Rəqs və xoreoqrafiyaları
2001-ci ildən etibarən Suhaee Abro bir çox tədbirlərdə çıxış edib. O tədbirlərdə əvvəlcə iştirakçı kimi çıxış etsə də, artıq 2010-cu ildən əvvəlcə rəcəb Əli Sayed ilə birlikdə Kəraçidə keçirilən tədbirdə, daha sonra 2011-ci ildə yaradılmasında pay sahibi olduğu Nritaal qrupu ilə birlikdə bir çox rəqslərə tərtibat vermişdir. 24 yaşı olmasına baxmayaraq artıq 17 yaşından xoreoqrafiya ilə məşğul olmağa başlamışdır.

## Filmləri
2006-cı ildən etibarən filmlərdə rol almağa başlayan Abro aktrisa kimi də özünü sınamış və indiyə qədər 16 filmdə rol almışdır. 2014–2015-ci illərdə karyerasında qısa fasilə yaransa da son illərdə baş rolu ifa etdiyi Mənim saf yurdum filmi qadın mübarizliyini ifadə edən ən gözəl filmlərindən biri olmuşdur. Belə ki, Britaniyanın Pakistan əsilli kinorejissoru Sarmad Məsudun çəkdiyi bu filmdə o, baş rolda Nazo Dharejonu canlandırmışdır. Nazo Dharejo öz kişi qohumlarına qarşı təsərrüfat torpağını müdafiə etdiyinə görə "Pakistanın ən mübariz qadını" ünvanına sahibdir. O həm də Pakistan Müsəlman Liqası partiyası tərkibində aktiv siyasi fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Thari Mirvah

**Thari Mirvah (Sind dilində: ٺري ميرواهه‎)** və ya **Thari (Sind dilində: ٺري‎)** — Pakistanın Sind əyalətində Xayrpur dairəsində Mirvah talukasının paytaxt şəhər.

## Şəhərin tarixi
Thari Mirwah adı iki sözdən, dükançı qadının adı olan Thari sözündən və Mirvah, Sukkur barajında Hind çayından çıxarılan və şimaldan axan Sukkur barajının şərq tərəfindəki kanaldır. cənubdan Thari tehsil. Thari şəhəri Jogi icması tərəfindən quruldu və ofislər, məktəblər, xəstəxanalar yaratmaq üçün torpaqlarını hökumətə bağışladı. Wadero Pirano Jogi, Thari-də Kənd Sağlamlıq Mərkəzi yaratmaq üçün torpaqlarını hökumətə bağışladı.

Thari Mirwah şəhəri Mirvah bölməsinin paytaxtıdır, adı Xeyrpur əyalətinin ikinci hökmdarı və Mirva qolunun nəslindən olan Mir Əli Murad Xan Talpurun şərəfinə verilmişdir.

## Coğrafiyası
Bu şəhərin əhalisi 1.5 milyon nəfərdən çoxdur. Ərazisi 15910 kvadrat kilometrdir. Xayrpur dairəsinin 8 talukasından biridir. Thari Mirvahın havası qarışıqdır. Orta temperatur qış və yay aylarında 14-40 dərəcə arası dəyişir.  Hava şəraiti xeyli taxıl və tərəvəz məhsulları əkməyə imkan verir. Buğda, kələm, qarpız, şalğam, xiyar, kök, banan, pomidor, soğan, kartof və s. ərzaq məhsulları əkilir.

Yeraltı suları içmək üçün əlverişlidir və şirindir.

## Təhsil
Thari Mirvahda dövlətin nəzarətində olan təhsil müəssisələrinə oğlanlar üçün Ali Məktəb, qızlar üçün Ali Məktəb, Dərəcə Kolleci, Hökumət İnformasiya Texnologiyaları Mərkəzi və Mono-Texniki və Peşə Kolleci daxildir.

## Yollar və infrastruktur
Sindin başqa ərazilərində olduğu kimi Thari Mirvahda şəhərində də yolların vəziyyəti bərbaddır. Bununla belə, Tari-Setxardja yolunun bərpası davam edir və bu istiqamətdə görülən bəzi işlər artıq başa çatmışdır. Tharinin şərq tərəfində yerləşən Nara səhrası kimi tanınan məşhur səhra var.  Bu səhra Pakistanın Sind əyalətinin Mirpurxas dairəsinə daxildir. Bu ərazi vəhşi heyvanlarla zəngin olduğuna görə yeganə rahat yol Dedano kəndindən Savan qaz sahəsinə doğru olan istiqamətdədir. Yolun həmin hissəsi qaz şirkətinin asfalt şosesinə birləşir.

Şossenin yaxın vaxtlarda tikilmiş Mexran yolu Nəvabşah dairəsini Xayrpurla birləşdirən yeganə yoldur. Şosse Tari Mirva, Fayz Qandj, Bandxi və Daur yurisdiksiyalarının ərazisindən keçir. Tikinti yeddi ildir ki, davam edirdi. Həmin yolda bir çox bədbəxt hadisələr baş vermişdir. Bu yoldan eyni zamanda Pəncaba və Xayber-Paxtunxvaya gedən qanunsuz avtobuslar da istifadə edir.

24 avqust 2014-cü il Pəncabdan yola düşən avtobus Kot lalulda Tari şəhərindən çıxan avtobusla toqquşur. Nəticədə 10 sərnişin bu qəza nəticəsində həlak oldu və 11 nəfər isə yaralanır. Xəsarət alanların hamısı da Thari Mirvah şəhərinin sakinləri idi.

## Dubbi kəndində göllər
Dubbi kəndi Thari Mirvah şəhərindən 10&nbsp;km məsafədə yerləşir və Xayrpur şəhəri ilə arası 63&nbsp;km-dir. Orada 7 gözəl göl vardır ki, bu göllər Thari Mirvah yaxınlığında - Dubbi kəndində yerləşir:

* Bakri Varo
* Xuz Sim
* Vadi Sim
* Camal şah
* Tal
* Vairo
* Qanairo

## İstinadlar
Farman IV

**Farman IV** () — 1909-cu ildə Henri Farman tərəfindən qurulan təyyarə. İlk uçuş 1909-cu ildə baş tutdu.

## Təyyarə haqqında
Müharibədən əvvəlki dövrün ən kütləvi təyyarələrindən biri də Henri Farmanın təyyarəsi idi. Sadə bir dizayn və o dövrlər üçün yaxşı uçuş məlumatları sayəsində bu təyyarə bir çox dizayner üçün standart hala gəldi.Onu lisenziya ilə buraxırdılar. "Fərman tipli təyyarə "ifadəsi isə istənilən firma biplanını itələyən vintlə və qanadın qarşısındakı tirlərdə hündürlüyün əlavə sükanı ilə ifadə edirdi.
Təyyarəni UMMC Avtomobil Muzeyinin eksponatları arasında görmək mümkündür.

## Qısa texniki təsvir

Farman IV təyyarəsi 1910-1916-cı illərdə bir-birindən bir qədər fərqlənən bir çox versiyada istehsal edilmişdir. Qanad və sükanlar dop ilə emprenye edildikdən sonra sarımtıl bir rəng əldə edən açıq krem rəngli bir parça ilə təchiz edildi. Metal hissələri rənglənməmiş, taxta olanlar laklanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 2010-cu ildə aviasiyanın 100 illiyi üçün Rusiyada Farman IV təyyarəsinin inşası  
* Farman IV və digər tarixi təyyarələrin yenidən qurulması barədə hesabat
* 100 il əvvəl ... Aviasiya həyatı hadisələrinin salnaməsi
Suhrab Faqir

**Suhrab Faqir** (Sin*d dilində: سُهراب فقير صوفي‎) ( d.[[1934]] – ö. 23 oktyabr, [[2009]])* **—** Pakistanın Sind əyalətindən olan sufi musiqiçi.

## Haqqında
Suhrab Faqirin tam adı Sohrab Fakir Manganhar idi. Suhrab Faqir 1936-cı ildə Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərinin Talpur Vada kəndində dünyaya göz açmışdırb. Suhrab Faqirin atası Hammal Faqir tabla və sarangi üzrə böyük istedada sahib musiqiçi idi. Suhrab Faqir Sinddə sufi musiqisinin kralı hesab edilirdi və Pakistanın ən böyük mistik musiqiçilərindən biri idi. Suhrab Faqir musiqiçi ailəsində dünyaya gəlib. Bu da onun yetişməsində müstəsna rol oynayıb. Suhrab Faqirin ailəsi Birtaniya Hindistanında Racastanın Caisalmer ştatından köçüb gəlmişdi. 23 oktyabr 2009-cu il tarixində Suhrab Faqir doğulduğu Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərinin Talpur Vada kəndində də vəfat edib. Suhrab Faqi uzun müddət sağalmaz xəstəlikdən əziyyət çəkib. Daha əvvəl də, 2006-cı ilin avqustunda, o həmçinin sinəsində yaranan və diabetik ağrılara görə xəstəxanaya yerləşdirilmişdi.

Suhrab Faqir ailəli idi. Onun 2 həyat yoldaşı, 5 oğlu, 6 qızı var idi.

## Fəaliyyəti
Suhrab Faqir tablanı Ustad Xurşid Əli Xandan öyrənmişdir. Suhrab Faqirin musiqi karyerası 1974-cü ildən başlanır. 1974-cü ildə Ustad Mənsur Əli Xan ondan Tando Məhəmməd Xanın yanında Sakxi Allahyarın Ursa tədbirində oxumağı xahiş etmiş və bu da onun karyerasında bir başlanğıc olmuşdur. O, Radio Pakistan Xayrpur  radiosunda məşhur yazıçı Tanvir Abbasi tərəfindən təqdim olunmuşdur. həmin radioda o, bütün Sinddə məşhur olacaq Qalyan Prem Nagar Diyanda da daxil olmaqla da iki musiqini  yazmışdır.

1980-ci illərin əvvəllərində o, Sunq sufi musiqi qrupunun əsasını qoymuşdur və Fakir Dur Məhəmməd Xisbaninin tələbəsi olur.

O, Böyük Britaniya, Almaniya, Belçika, Hollandiya, Norveç və Fransa kimi Avropa ölkələrinə səfərlər etmiş və həmin səfərlər zamanı onun ifası çox yüksək qiymətləndirilmişdir. Suhab Faqir  digər musiqiçilərlə birgə də ifa etmişdir.  Birgə ifa etdiyi müğənnilərdən Camal Fakiri qeyd etmək olar. Suhrab Faqirin ən məşhur mahnıları Ghund Khol Deedar Karao, Mein Aaya Mukh Waikhan və Galyan Prem Nagar Diyandır.

## Mükafatları

* Şah Abdul Latif Bhittai mükafatı ilə təltif olunub. 
* Saçal Sarmast mükafatı ilə təltif olunub. 
* 1999-cu ildə Pakistan prezidenti tərəfindən mükafatlandırılıb.

## İstinadlar
Milli İncəsənət, Memarlıq və Dizayn Muzeyi

**Milli İncəsənət, Memarlıq və Dizayn Muzeyi** () — Norveçin paytaxtı olan Oslo şəhərində muzey.

Muzey 1 iyul 2003-cü il tarixində təsis olunmuşdur. Muzey Memarlıq Muzeyi, İncəsənət Sənayesi Muzeyi, Milli Sərgilər, Dekorativ İncəsənət və Dizayn Muzeyi, Müasir İncəsənət Muzeyi və Norveç Milli Qalereyasının birləşməsindən ibarətdir.

Üç əsas sərgi İncəsənət Muzeyi, Müasir İncəsənət Muzeyi və Milli Qalereyanın binalarında keçirilir. Milli Qalereya 2019-cu ildə bərpa işlərinə görə bağlanılmışdır. Binanın açılışı 2020-ci il üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Milli Muzey ölkənin ən geniş incəsənət, memarlıq və dizayn kolleksiyasını yığır, qoruyur və nümayiş etdirir. Muzeyin kolleksiyasına təxminən 400.000 əsər aiddir.

## Kolleksiyalar
### Milli Qalereya
Milli Qalereya () 1837-ci il tarixində Norveç Dövlət Mərkəzi İncəsənət Muzeyi adı altında təsis olunmuşdur. Burada Norveç incəsənətinin ən böyük kolleksiyası yerləşir. Bu kolleksiyaya Edvard Munkun, eləcə də Rembrandt, Pablo Pikasso, Rafael Santi, Vinsent van Qoq, Albrext Dürer, Klod Mone, Fransisko Qoyya və Anri Matiss kimi xarici rəssamların rəsm əsərləri aiddir. Kolleksiyanın əsas hissəsi XIX əsrə aid Norveç rəssamlıq və heykəltəraşlıq əsərlərindən təşkil olunmuşdur.

Muzeydə 1945-ci ilə qədər çəkilmiş rəsm əsərləri yerləşir. 1990-cı ildə alınan qərara görə, 1945-ci ildən sonrakı dövrə aid olan rəsm əsərləri Müasir İncəsənət Muzeyinə yerləşdirilmişdir.

Binanın xarici və daxili hissəsi 2012-ci ilin yanvar ayında Mədəni İrs üzrə Norveç Direktoratı tərəfindən siyahıya alınmışdır.

### Müasir İncəsənət
Müasir İncəsənət Muzeyi () 1988-ci ildə təsis olunmuşdur. Buradakı kolleksiya Milli Sərgi və Milli Qalereyadan götürülən əsərlərdən təşkil olunmuşdur. Muzey binası 1907-ci ildə tikilmişdir. Binanın memarı İnqvar Hyort olmuşdur. Muzey 1990-cı ildə ictimaiyyətə açılmışdır və 2003-cü ildə Milli Muzeyin bir parçası olmuşdur.

Muzeyin kolleksiyasında 1945-ci ildən sonrakı illərə aid 5.000-dən çox Norveç və xarici rəsm əsəri var.

### Milli Sərgilər
Milli Sərgilər () 1953-cü ildə mədəniyyət departamenti nəzdində hökumət idarəsi olaraq təsis olunmuşdur. Bu idarənin məqsədi Norveç və Skandinaviya incəsənət nümunələrini ölkənin digər hissələrində nümayiş etdirmək idi. İdarə mövcud olduğu 34 ildə 142 sərgi keçirmişdir. Bu, o dövrdə "Riksgalleriet" () adlandırılırdı. Bu muzey binası 1988-ci ildən Müasir İncəsənət Muzeyi ilə əməkdaşlıq edir, ancaq bu əməkdaşlıq 1996-cı ildə sona çatdırılmışdır.

## Qalereya

Fayl:Nero NationalGalleryOslo 01.jpg|Roma imperatoru Neronun büstü.
Fayl:Frans Snyders - A game shop - Vilthandlerbod - Nasjonalmuseet - NG.M.01356.jpg|*Ət taciri*. Frans Sneyders. XVII əsrin ikinci yarısı.
Fayl:Manet - Blick auf die Weltausstellung von 1867.jpg|*1867-ci il Dünya Yarmasının görünüşü*. Eduar Mane. 1867-ci il.
Fayl:Paysage près de Melun, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Ja de Buffan mənzərəsi*. Pol Sezann. 1878–1885-ci illər.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  
*
Polşa kampaniyası (1939)

**[[Vermaxt]]ın Polşa kampaniyası**  və ya **Polşanın işğalı** (polyak tarixşünaslığında **"Sentyabr kampaniyası" ** kimi də tanınır) — 1939-cü ilin sentyabr-oktyabr aylarında polyak və alman qoşunları arasında baş vermiş və İkinci Dünya müharibəsinin başlanmasına səbəb olmuş hərbi əməliyyatlar.

Nasist Almaniyası və Slovakiya silahlı qüvvələrinin hücumu Polşa silahlı qüvvələrinin məğlubiyyəti ilə nəticələndi və Qərbi Polşanın ərazisi işğal olundu.

## Tarixi
Nasist Almaniyasının Polşaya hücum əməliyyatı 1939-cu ilin aprel-iyun aylarında hazırlanmış “Vays” planına (“Ağ plan”) əsaslanırdı. Plan müharibə elan etmədən, Almaniyanın Fransa və Benilüks ölkələri ilə sərhədlərində yerləşdirilmiş qoşunların zəiflədilməsi hesabına maksimum qüvvə ilə sürətli hücum əməliyyatlarının başladılmasını nəzərdə tuturdu. Alman qoşunlarının Polşa ərazisinə qəfil girməsi Polşa ordusunun mütəşəkkil səfərbərliyini və vahid cəbhədə birləşməsini əngəlləməli idi.

Alman qoşunları Polşaya üç istiqamətdə hücum etməli idi: 1) Əsas zərbə Almaniyanın Polşa ilə olan qərb sərhəddindən vurulmalı idi; 2) Şimaldan zərbə Qərbi Prussiya ərazisindən vurulmalı idi; 3) Alman və slovak müttəfiq qoşunları isə, Slovakiya ərazisindən zərbə vurulmalı idi. Hücumun hər üç istiqaməti Vislanın qərbində Polşa ordusunun mühasirəyə alınmasına və Varşavada məhv edilməsinə yönəlmişdi.

1 sentyabr 1939-cu ildə, səhər saat 4:30-da, Almaniya Hərbi Hava Qüvvələri (“Lüftvaffe”) Polşanın hava limanlarına kütləvi zərbələr endirdilər, saat 4:45-də “Şlezviq-Holşteyn” zirehli gəmisinin Polşanın Dansiq şəhəri yaxınlığındakı Vesterplatte hərbi-dəniz bazasına atəş açması ilə Vesterplattenin yeddi günlük müdafiəsi (1-7 sentyabr 1939) başlandı.

Sentyabrın 3-də Almaniyanın Polşaya hücumuna cavab olaraq, Böyük Britaniya və Fransa, Polşa ilə qarşılıqlı yardım haqqında razılaşmaya əsasən, Almaniyaya müharibə elan etdilər ki, bununla da 6 il davam edən  İkinci Dünya müharibəsinin başlandı Müharibənin başlandığı tarix 1 sentyabr 1939  — Polşanın işğalı günü hesab olunur.

17 sentyabrda Polşa hökuməti Rumıniyaya qaçdı. Elə həmin gün sovet qoşunları Qərbi Belarus və Qərbi Ukraynanı SSRİ-yə birləşdirmək məqsədilə Polşa ərazisinə girdilər. 6 oktyabr 1939-cu ildə Polşa qoşunlarının son hissələri təslim oldu.

Təslim olduqdan sonra Polşa ərazisi Almaniya ilə Sovet İttifaqı arasında bölündü. Bəzi ərazilər Litva və Slovakiyaya verildi.

## Həmçinin bax
* Qızıl Ordunun Polşaya yürüşü (1939)
* Varşavanın mühasirəsi (1939)
* Polşanın işğalı (1939–1945)

## İstinadlar
Dalğa (qrup)

**"Dalğa" qrupu** — Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində fəaliyyət göstərən musiqi qrupu. Repertuarlarında Azərbaycan xalq və aşıq mahnıları xüsusi yer tutur. Qurucusu və rəhbəri aşıq Çingiz Mehdipurdur.

## Haqqında

1990-cı ildə, Təbriz şəhərində aşıq Çingiz Mehdipur tərəfindən təsis edilib. Dünyanın 30-dan artıq ölkəsində Azərbaycan aşıq sənətinin təbliği yönümlü geniş konsert proqramı ilə çıxış edib. Dəfələrlə Bakıda geniş konsertləri olub. Bakıdakı ən son konserti "Qarabağ dərdi" adı ilə Qarabağa həsr olunub.

## İstinadlar
1492: Cənnətin fəthi

**1492: Cənnətin fəthi** () — ABŞ, İngiltərə, Fransa və İspaniyanın birgə istehsal etdiyi tarixi film. Filmin buraxılışı Yeni Dünyanın Kolumb tərəfindən rəsmi kəşfinin beş yüzilliyinə təsadüf etmişdir.

## Süjet

Filmdə Xristofor Kolumb tərəfindən Yeni Dünyanın kəşfindən, bu kəşfin Amerikanın yerli əhalisinə, Avropaya və Kolumbun özünə təsiri haqqında danışılır.

## Mükafat və nominasiyalar

## Xarici keçidlər
*
* ''1492 Conquest of Paradise'' Rotten Tomatoes-də
* 

## İstinadlar
İsveç imperiyası

**İsveç İmperiyası** (, "Böyük gücün dövrü") 17 və erkən 18-ci əsrlər ərzində Baltik regionunun böyük hissəsinin ərazi olaraq idarə edən Avropanın tarixi böyük gücü. İmperiyanın başlanğıc tarixi Qustav II Adolfun taxta çıxıb hakimiyyəti ələ aldığı 1611-ci il, süqut tarixi isə Şimal müharibəsindən sonra böyük torpaq sahələrini itirdiyi 1721-ci il qəbul edilir.

1632-ci ildə Qustav Adolfun ölümündən sonra imperiya uzun periodlar ərzində kiçik monarxların regentləri kimi davranan Oksenstierna ailəsi kimi zadəganlar tərəfinən idarə olunmağa başladı. Yüksək zadəganlığın maraqları vahidlik siyasəti ilə ziddiyyət təşkil etdi (yəni, padşahlar və kəndlilər tərəfindən bəyənilən İsveç qəbilələri statusunda ənənəvi bərabərliyi dəstəkləyirdilər). Faktiki ali idarəetmə dövründə əldə edilən ərazilərdə təhkimçilik hüququ ləğv edilmədi və İsveçdə şəxsi mülklərin qurulma tendensiyası da mövcud idi. 1680-ci ilin Böyük Azaltması zadəganların bu səylərinə son verdi və onlardan kraldan əldə etdikləri mülkləri yenidən onun ixtiyarına verməyi tələb etdi. Təhkimçilik hüququ Müqəddəs Roma İmperiyasında və İsveç Estoniyasında qazanılan hökmranlıqlarda qüvvədə qaldı və burada vahidlik siyasətinin sonradan tətbiq edilməsi əldə etdikləri müqavilələr tərəfindən əngəlləndi.

Otuz illik müharibədəki qələbələrdən sonra İsveç İkinci Şimal Döyüşü əsnasında 1658-ci ildə Roskilde müqaviləsi ilə əsas düşməni Danimarkanın zərərsizləşdirilməsiylə böyük güc dövrünün zirvəsinə çatdı. Bu müharibənin gedişatında, sonrakı Skan müharibəsində olduğu kimi, İsveç də imperatorluğunu yalnız ən yaxın müttəfiqi olan Fransanın dəstəyi ilə qoruya bildi. İsveç kralı XI Çarlz imperiyanı möhkəmləndirdi. Lakin süqut dövrü oğlu XII Çarlz Çarlz ilə başladı. İsveçin ilk qələbələrindən sonra Çarlz Rusiyadakı kral müharibəsindən sonra baş verən fəlakətdən əvvəl imperatorluğu bir müddət Travendal sülhü (1700) və Altranştadt müqaviləsi (1706) ilə ayaqda saxladı. Poltava döyüşündə Rusiyanın qələbəsi İsveçin şərqə doğru genişlənməsinə son qoydu və 1718-ci ildə XII Çarlzın ölümünə qədər yalnız çox zəifləmiş və çox kiçik bir ərazisi qalmış ölkəyə çevrilmişdi. İşğal edilmiş kontinental ərazinin son izləri Napoleon müharibələri zamanı itirildi və Finlandiya da 1809-cu ildə Rusiyanın tərkibinə qatıldı.

İsveç tarixi hekayələrində Qustav II Adolf və XII Çarlz qəhrəman döyüşçülər olaraq rəvayət edilirlər. İsveç tarix boyunca hərbi böyük güc statusunu qazanmış yeganə Skandinaviya ölkəsidir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Raymund Bado

**Raymund Bado** (; ) —  macar Yunan-Roma güləşçisi, Avropa çempionu.

Raymund Bado 1902-ci ildə Budapeştdə anadan olmuşdur. 1924-cü ildə cavan olmasına baxmayaraq, o, Olimpiya yığmasına daxil edilmişdi və Paris Olimpiya Oyunlarında 82,5 kq-dan yuxarı çəki kateqoriyasında gümüş medalı qazanmışdır. 1925-ci ildə o, Avropa Çempionatının gümüş medalını qazana bilmişdir və 1927-ci il Avropa Çempionatında birinci yeri tutdu. 1928-ci ildə o, Amsterdam Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi, amma orada yalnız altıncı oldu.

1934-cü ildə Raymund Bado Misirə köçdü və orada məşqçi kimi fəaliyyət görməyə başladı. Onun sonrakı həyatı haqqında məlumat demək olar ki yoxdur.

## Xarici keçidlər

* Raymund Bado  — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası (ing.)
* Raymund Bado — *International Wrestling Database* saytında profili (ing.)
Gərtək (Sərdəşt)

**Gərtək** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 25 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karlo Ponte

** Karlo Ponte** (; ) — italyan Yunan-Roma güləşçisi, Avropa çempionatının mükafatçısı.

1890-cı ildə Genuyada anadan olmuşdur. 1924-cü ildə Paris Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir, amma uğursuz nəticə almışdır. 1925-ci ildə Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Karlo Ponte  — *Sports-Reference.com* saytında Olimpiya statistikası (ing.)
*  Karlo Ponte — *International Wrestling Database* saytında profili (ing.)
Lvov poqromu (1941)

**Lvov poqromu** — 1941-ci ilin iyun və iyul aylarında Şərqi Polşa və Qərbi Ukraynanın Lvov şəhərində yaşayan yerli yəhudi əhalisinə qarşı törədilmiş ardıcıl qırğın hadisələri. Qırğınlar ukraynalı millətçiləri, alman səyyar ölüm qrupları olan Aynzats əsgərləri və şəhərin qeyri-yəhudi əhalisi tərəfindən törədilmişdir. Poqromun baş verməsinin əsas səbəblərindən biri kimi almanların Barbarossa əməliyyatına başlaması göstərilmişdir.

## Arxa plan

## Birinci qətliam və Aynzatsın fəaliyyəti

## Qurbanların sayı

## Nəticə

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
Sacidə Talfa

**Sacidə Talfa**(; ) — İraqın 1-ci xanımı. Səddam Hüseynin ilk xanımı və dayısı qızı.

## Həmçinin bax
* Qusey Hüseyn
* Səddam Hüseyn
* Udey Hüseyn

## İstinadlar
E.ə. 678

## Hadisələr

## Doğumlar
* Andreak — Roma qladiatoru
* Leonid — Qədim yunan astroloqu

## Vəfatlar

## İstinadlar
Qılıncxan Bayramov

**Bayramov Qılıncxan Həmzə oğlu** () — tərcüməçi, pedoqoq, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Azərbaycan Dillər Universitetinin professoru.

## Həyatı
Qılıncxan Bayramov 1967-ci ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunun (indiki Dillər Universiteti) ingilis dili fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Fəaliyyəti dövründə, Azərbaycan Dillər Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, Qafqaz Universiteti kimi ali məktəblərdə ingilis dili və tərcümə sahələri üzrə dərslər keçmişdir. Azərbaycan İngilis dili Müəllimləri Assosiasiyasının ilk prezidenti olmuşdur. Ali məktəblər üçün "Tərcümə sənəti" (2008) dərsliyinin, bir sıra elmi-tənqidi məqalələrin müəllifidir.

Polkovnik Adil Bayramovun atasıdır.

## İngilis dilinə tərcümələri
1. Azadə. Nizami Gəncəvi (elmi əsər) Bakı, "Yazıçı" nəşriyyatı, 1983, 75 səh.

2. Nizami Gəncəvi . Xəmsəyə çəkilmiş miniatürlər. Giriş və şərhlər. Bakı, "Yazıçı" nəşriyyatı, 1983, 750 səh.

3. Azadə. Nizami Gəncəvi (elmi əsər) Bakı. " Elm" nəşriyyatı, 1983, 125 səh.

4. Üzeyir Hacıbəyov. Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları. Bakı, " Yazıçı" nəşriyyatı, 1985, 275 səh.

5. Heydər Əliyev . Azərbaycan nefti dünya siyasətində. 5 cilddə. Bakı, "Azərbaycan " nəşriyyatı. 1997, 2000 səh.

6. Vaqif Abdullayev. O, böyük siyasətə hazırdır. Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 1999, 125 səh.

7. Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ailəsində. Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 2000, 500 səh.

8. Sülh və Təhlükəsizlik naminə. Bakı," Azərbaycan" nəşriyyatı, 2000, 500 səh.

9. Sülhə aparan yollar. Bakı, " Azərbaycan" nəşriyyatı, 2000, 500 səh.

10. Kamil Əliyevin Xalça Sənəti, Bakı, "Azərbaycan" nəşriyyatı, 2001

11. Oqtay Əsədov, Rafael Cəbrayilov, Azərbaycan Demokratik Respublikasının Parlamenti. Bakı, " Azərbaycan" nəşriyyatı, 2008, 625 səh.

12. Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Orqanlarının Tarixi. Bakı, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin nəşriyyatı, 2009, 750 səh.

13. Sülhə aparan yollar. Bakı, "Oka-Ofset " nəşriyyatı, 2010

14. Dilarə Seyidzadə. Azərbaycan iyirminci əsrin əvvəllərində. Azadlığa aparan yollar. Bakı, "Oka-Ofset " nəşriyyatı, 2010, 500 səh.

15. Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti. Bakı, " Şərq-Qərb " nəşriyyatı, 2011, 862 səh.

16. Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti. Bakı, Şərq-Qərb " nəşriyyatı, 2013, 883 səh.

17. İlham Əliyev . Qaçqınların və məcburi köçkünlərin rifahı naminə. 3 cilddə. Bakı, " Oka-Ofset nəşriyyatı, ---------1500 səh.

18. Məmməd Səid Ordubadi. Qanlı Sənələr. London, 2011, 201 səh.

19. Müasir Azərbaycan qadın nasirlərinin hekayələri (6 hekayə və povest) ABŞ. 2014

## İngilis dilindən tərcümələri
1. Antil Keyt . Yerə enmiş Ay (roman) Bakı, " Yazıçı" nəçriyyatı, 1985, 220 səh.

2. V. Skott. Ayvənhəu (roman) Bakı, " Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2013, 518 səh.

## İstinadlar
Direhavsbakken

**Direhavsbakken** ( - Maral otlağı təpəsi) və ya sadəcə **Bakken** () — Kopenhagen ilə yanında yerləşən, 1583-cü ildə yaradılan və beləliklə, dünyanın ən köhnə olan əyləncə parkı.

Bakkenı hər il 2,5–2,7 million adam ziyarət edir. Deməli, o Tivoli bağlarından sonra Danimarkanın ən populyar əyləncə parkıdır.

## Tarix

1583-cü ildə Kirsten Piil Yəgersborq Direhavedə bulaq tapıb. O dövrdə mərkəzi Kopenhaqendə su keyfiyyəti aşağı olduğuna görə, şəhərin sakinlərini təmiz bulaq suyu bu yerə cəlb edirdi. Bəziləri, bu suyun sağaldıcı xüsusiyyətləri olduğuna inanırdılar. Buna görə bulağı ziyarət etməyə böyük kütlələr yığılırdı, özəlliklə yaz zamanı. 1669-cu ildə Kral III Frederik bu ərazidə heyvan parkı yaradıb. Bir il sonra, Kral Frederikin oğlu, V Kristian olub və o, 1670-ci ildə parkın ərazisini təxminən 4 dəfə böyütdü. O vaxtdan bəri, 1756-cı ilə qədər park Kralın ovçuluq torpağı sayılırdı və ictimaət üçün bağlı idi.

Park yenidən ictimaət üçün açılan kimi, onun şöhrəti Avropa ətrafında yayılıb və bu şöhrət artistləri cəlb edirdi. O vaxtdan bəri parkda Pyeronu görmək olar.

## Atraksionlar

Hazırda parkda 32 atraksion mövcuddur. Başqa mənbələrinə görə isə ordaki atraksionların sayı 34-dür bə beləliklə *Direhavsbakken* Skandinaviyada ən çox atraksionları olan parkdır. Onlardan biri 1932-ci ildə taxtadan qurulan *Rutschebanen* adlı amerikan dağlarıdır. Amerikan dağlarından başqa, parkda bamper maşınları, nəhəng yelləncək, həyalət qatarı, bir neçə karusel, 30 metrəlik düşmə qalası, yellənən vikinq gəmisi, üzən kərən və s. atraksionları var.

Park martın sonundan, avqustun sonuna qədər fəaliyyət göstərir. Giriş pulzudur, amma atraksionların minməsi pulludur.

## Başqa obyektləri

Parkda 160-dan çox biznes obyekti fəaliyyət göstərir.

## Mərasimlər və nümayişlər

### Revyü sirki

Direhavsbakkendə Danimarkanın ən böyük sirk nümayişi olan Revyü sirki () keçirilir.

### Dünya Santa Klaus Konqresi

1957-ci ildən bəri hər yay Direhavsbakkendə Dünya Santa Klaus Konqresi keçirilir.

## İstinadlar
Frans Halder

**Frans Halder** (; ) — alman hərb xadimi, general-polkovnik, 1938–1942-ci illərdə Vermaxtın quru qoşunları Baş qərargahının (Oberkommando des Heeres) rəisi.

## İstinadlar
Helheym

**Helheym** (;  *Helin ağalıq etdiyi yer*) — german-skandinav mifologiyasında ölülər diyarı. Hel adlı div tanrı Odini devirdikdən sonra Helheymə ağalıq edir.

## Etimologiya
Qədim skandinav dilində qadın cinsində olan "**'" xüsusi ismi bu diyara ağalıq edən varlıq ilə eynidir. Bu terminin müasir [[ingilis dili]]ndəki "**'", eləcə də qədim skandinav dilindəki "**'" () sözü ilə əlaqəsi var. Bu sözü bütün [[german dilləri]]ndə tapmaq mümkündür. Məsəlüçün, [[qədim ingilis dili]]ndəki "**'", qədim friz dilindəki "**'", [[qədim sakson dili]]ndəki "**'", qədim yuxarı alman dilindəki "**'" və [[qot dili]]ndəki "**'" bu nümunələrə aiddir. Bu sözün bütün formaları bərpa edilmiş pragerman dilindəki qadın cinsində olan ***" () ismindən törəmişdir. Bu sözün pragerman dilindəki forması da prahind-Avropa dilindəki "*kel-" və "*kol-" () sözlərindən törəmişdir.

## Nəzəriyyələr
Snorri Sturlusonun müəllifi olduğu "*[[Böyük Edda]]*" kitabında Helheym haqqında yazdıqları üzərində tədqiqat aparmış Hilda Ellis-Devidson qeyd edir ki, "Snorrinin cəhənnəm haqqında yazdıqlarının əsasən öz işindən ibarət olması doğruyabənzər görünür". Ellis-Devidsona görə, xəstəlikdən və yaşlılıqdan ölənlərin Helheymə daxil olması fikri Snorrinin bu ənənəni Valhalla ilə barışdırmaq cəhdidir və o, bunu Snorrinin verdiyi "Helheymin yeganə ətraflı izahı"nın Baldrın Helheymə yaşlılıqdan və ya xəstəlikdən ölməyərək daxil olması ilə əsaslandırır. Ellis-Devidson yazır ki, Snorri Helheymi izah edərkən böyük ehtimalla bizə məlum olmayan "zəngin bir mənbə"dən istifadə edirdi, ancaq bu mənbə ona çox məlumat verməyib. Ellis-Devidson əlavə olaraq, Snorrinin təqdim etdiyi Helheym təsvirinin bəzi hallarda xristian doktrinasındakı cənnət ilə bağlı öyrədilən məlumatlardan təsirləndiyini irəli sürür.

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Oppslagsordet "Hel" i ''Nordisk familjebok'' fra 1909
Gərvis (Sərdəşt)

**Gərvis** () - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 158 nəfər yaşayır (31 ailə).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan şəhərləri haqqında mahnıların siyahısı

Bu məqalədə **Azərbaycan şəhərləri haqqında mahnıların siyahısı** qeyd olunub. İnstrumental parçalar "(İ)" ilə qeyd olunmuşdur.

Siyahıya **daxildir**:

:* Azərbaycan şəhəri və ya Azərbaycan şəhərinin hər hansı bir yeri və ya məkanı haqqında mahnılar.
:* Sözləri Azərbaycan şəhərində əsaslanan mahnılar.

Siyahıya **daxil deyl**:

:* Azərbaycan şəhərinin sadəcə qısa adı qeyd olunan mahnılar.



## A
### Ağdam

## B
### Bakı

## C
### Cəlilabad

## F
### Füzuli

## G
### Gəncə

### Göyçay

## X
### Xızı

### Xocalı

## İ
### İsmayıllı

## Q
### Quba

## L
### Laçın

### Lənkəran

## M
### Mingəçevir

## N
### Naxçıvan

## S
### Salyan

### Sumqayıt

## Ş
### Şamaxı

### Şəki

### Şəmkir

### Şuşa

## İstinadlar
E.ə. 714

## Hadisələr
* Sarqon Mannaya yürüyüş etdi.
* e.ə. 714: Assuriyalılar və Kimmerlər tərəfindən məğlub olduqdan sonra Urartu kralı I Rusanın intiharı.

## Doğumlar
* II Argişti

## Vəfatlar
* I Rusa

## İstinadlar
E.ə. 53

## Hadisələr
* Karra şəhəri yaxınlığında parfiyalılar romalıları məğlubiyyətə uğratmışdılar.
* Trumvinat dağıdılıb.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Mark Krass
* Strans - Pompeyin əziz dostu.
* II Abqar