Sərdar Berdiməhəmmədov

**Sərdar Berdiməhəmmədov** — (Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow,**** Sərdar Qurbanqulu oğlu Berdiməhəmmədov; ) — 19 mart 2022-ci ildən bəri vəzifəsini icra edən Türkmənistan Respublikasının 3-cü Prezidenti və hazırkı prezidenti.

Berdiməhəmmədov əvvəllər atası, prezident Qurbanqulu Berdiməhəmmədov hökumətində bir sıra digər vəzifələrdə çalışıb. 2021-ci ildə o, Türkmənistan Respublikası Nazirlər Kabinetinin bir neçə sədr müavinindən biri olub. Nə azad, nə də ədalətli sayılan Türkmənistan prezident seçkiləri 2022-ci ildə Türkmənistan Respublikasında keçirilən prezident seçkilərində səslərin 73 faizini qazanaraq atasının 15 illik avtoritar prezidentlik dövründə uğur qazanıb.

## İlk karyera və təhsil
Serdar Berdiməhəmmədov 22 sentyabr 1981-ci ildə Aşqabadda anadan olub. 1987–1997-ci illərdə Aşqabad şəhər 43 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. 1997–2001-ci illərdə *Türkmənistan Kənd Təsərrüfatı Universitetində* mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə təhsil alıb.

2001-ci ilin iyul-noyabr aylarında Ərzaq Emalı Birliyinin Xarici İqtisadi Əlaqələr Müdirliyində çalışıb, sonra iki il müddətli həqiqi hərbi xidmət keçib. 2003–2008-ci illərdə yenidən Ərzaq Emalı Birliyində meyvə-tərəvəz şöbəsində və alkoqolsuz pivə və şərab şöbəsində işləyib.

2008–2011-ci illərdə Berdiməhəmmədov Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasında təhsil alıb və beynəlxalq əlaqələr üzrə diplom qazanıb. Bu müddətdə o, həm də Türkmənistanın Moskvadakı səfirliyinə səfirlik müşaviri vəzifəsinə təyin olunub. 2011–2013-cü illərdə Cenevrə Təhlükəsizlik Siyasəti Mərkəzində təhsil alıb, Avropa və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri üzrə aspirantura dərəcəsi qazanıb. O, eyni zamanda Cenevrədə BMT-dəki Türkmən missiyasına səfirliyin müşaviri təyin edilib.

2013-cü ilin avqust-dekabr aylarında Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin Avropa Departamentinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb. 2013–2016-cı illərdə Karbohidrogen Ehtiyatlarının İdarə Edilməsi və İstifadəsi üzrə Dövlət Agentliyinin direktor müavini olub. 2016–2017-ci illərdə Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinin Beynəlxalq İnformasiya Departamentinin sədri olub.

18 avqust 2014-cü ildə Serdar Berdiməhəmmədov elmlər namizədi kimi alimlik dərəcəsi almaq üçün Türkmənistan Elmlər Akademiyasında dissertasiya müdafiə etmişdir. 2015-ci ilin iyul ayında texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.

Türkmənistanda dövlət mediası onu tez-tez "millət oğlu" kimi qələmə verirdi.

## Hərbi xidmət
Berdiməhəmmədov 2001–2003-cü illərdə iki il məcburi hərbi xidmət keçib. 27 oktyabr 2017-ci ildə Berdiməhəmmədov mayor rütbəsindən polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlib. Onun təqdimat mərasimi ölkə televiziyası ilə yayımlanıb. Onun xidmət etdiyi şöbə məlum deyil, lakin o, 7 mart 2021-ci ildə milli televiziyada Türkmənistan Silahlı Qüvvələrinin çiyin poqonu geyinmiş formada göstərilib. Həmin videoda onun polkovnik rütbəsini göstərən çiyin poqonları taxdığı və ona "Vətən Türkmənistanın müdafiəçisi" fəxri adının verilməsi haqqında sərəncamda onun polkovnik kimi qeyd olunduğu əks olunub.

## Siyasi karyera

2016-cı ilin noyabrında Berdiməhəmmədov mərkəzi Ahal vilayətinin Duşak şəhərində yerləşən 25-ci parlament dairəsini təmsil edən Məclisdə mandat qazandı. 2018-ci ilin mart ayında o, yaşadığı bölgədə səslərin 90%-dən çoxunu toplayaraq yenidən Türkmənistan Məclisinə seçilib. 2017-ci ilin mart ayından qanunvericilik və normalar komitəsinə sədrlik edib.

Berdiməhəmmədov 2018-ci ilin martında xarici işlər nazirinin müavini təyin edildikdən sonra siyasi diqqət mərkəzinə düşüb. 2019-cu ilin yanvarında Berdiməhəmmədov türkmən elitasının əksəriyyətinin doğma bölgəsi olan Ahal vilayətinin qubernatorunun müavini vəzifəsinə keçirilib. 2019-cu ilin iyun ayında Berdiməhəmmədov Ahal vilayətinin qubernatoru (hakim) vəzifəsinə gətirildi. 2020-ci ilin fevralında Berdiməhəmmədov Türkmənistanın sənaye və tikinti materialları naziri təyin edilib.

2021-ci il fevralın 11-də Berdiməhəmmədov Nazirlər Kabineti sədrinin innovasiyalar və rəqəmsallaşdırma üzrə müavini kimi yeni vəzifəyə yüksəldi. O, eyni vaxtda Türkmənistanın Dövlət Təhlükəsizlik Şurası və Ali Nəzarət Palatasının sədri təyin edilib. 9 iyul 2021-ci ildə Berdiməhəmmədov Dövlət Təhlükəsizlik Şurası və Ali Nəzarət Palatasındakı vəzifələrindən azad edilib və sədr müavini kimi "iqtisadi və bank məsələləri və beynəlxalq maliyyə təşkilatları" üzrə xüsusi məsuliyyət daşıyan iqtisadiyyat və maliyyə portfeli həvalə edilib.

O, Türkmən Alabay İt Dərnəyinin sədri və Beynəlxalq Ahal Təkə Atçılıq Assosiasiyasının prezidentidir.

## Prezidentlik (2022–indiki)

### Seçki
2022-ci ilin fevralında Berdiməhəmmədovun martın 12-də keçiriləcək növbədənkənar prezident seçkilərində iştirak edəcəyi təsdiqləndi və bu, onun Türkmənistan prezidenti olaraq atasının varisi olacağı ilə bağlı fərziyyələri gücləndirdi. O, 72,97% səslə seçkidə qalib gəldi və atasının Prezident kimi davamçısı oldu və siyasi sülalə qurdu. Bir çox beynəlxalq müşahidəçilər seçkiləri nə azad, nə də ədalətli kimi qiymətləndiriblər.

### İnauqurasiya
Serdarın təntənəli andiçmə mərasimi martın 19-da Ruhyyet Sarayında baş tutub. O Türkmənistan Konstitusiyası və Quran üzrə xalqa and içib. Daha sonra ona türkmən ağsaqqalları tərəfindən prezidentlik nişanı təqdim edilib. Berdiməhəmmədov atlı müşayiətçinin müşayiəti ilə saraydan Qalxınış meydanına, oradan isə Türkmənistan Silahlı Qüvvələrinin hərbi parad keçirdiyi Oğuzhan Prezident Sarayı Kompleksinə gedib. Türkmənistan Baş nazirinin müavini və Dövlət Təhlükəsizlik Şurasının katibi Çarımirat Əmənov Berdiməhəmmədova məruzə edib. Həmin gün Türkmənistanın Tamaşaçılar Mərkəzində rəsmi ziyafət verildi. Həzrət Ömər məscidində də bayram sədəqəsi verilib.

### Hökumət siyasəti
Sərdar Berdiməhəmmədov martın 25-də kabinetinin yeni tərkibini açıqlayıb. Onun təyin etdiyi yeganə yeni hökumət üzvü onu Nazirlər Kabineti sədrinin iqtisadiyyat və maliyyə məsələləri üzrə müavini vəzifəsinə təyin edən Məhəmmədquli Məhəmmədov olub. Bəzilərinin fikrincə, o, Türkmənistanın xarici işlər naziri və de-fakto vitse-prezidenti Rəşid Meredovu Beynəlxalq Humanitar Elmlər və İnkişaf Universitetinin rektoru Əsən Aydoğduyev ilə əvəzləmək niyyətindədir.

### Xarici siyasət

Prezidentliyinin ilk günündə Berdiməhəmmədov Fəzal Məhəmməd Sabirin etimadnaməsini qəbul edərək, Türkmənistanı Mərkəzi Asiyada Əfqanıstanın Taliban hökumətinin diplomatlarını qəbul edən ilk ölkə olub. Hindistan Prezidenti Ram Nath Kovind aprelin 1–4-də Türkmənistana dövlət səfəri edib, Hindistan prezidentinin Türkmənistana ilk səfəri və Berdiməhəmmədov tərəfindən qəbul edilən ilk xarici dövlət başçısı olub. İki lider ticarət və enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsini müzakirə ediblər. Prezident Berdiməhəmmədov ilk xarici səfərini 1 – 2 iyun tarixlərində Səudiyyə Ərəbistanına etdi. Həmin ayın sonunda o, Rusiya və İrana səfər etdi, sonuncu səfərdə Türkmən hökuməti tərəfindən satın alınan ilk Aurus Senat limuzinini istifadə etdi.

### Milli təhlükəsizlik siyasəti
Aprelin əvvəlində Dövlət Təhlükəsizlik Şurasının iclası zamanı o, general-polkovnik Çarımirat Amanovu da "başqa işə keçməsi" ilə əlaqədar Müdafiə Nazirliyinin rəhbəri Begenç Gündoğduyevin xeyrinə Türkmənistan Dövlət Təhlükəsizlik Şurasının katibi vəzifəsindən uzaqlaşdırıb. O, həmçinin Amanovun Təhlükəsizlik, Hərbi və Ədliyyədən məsul olan Nazirlər Kabineti sədrinin müavini vəzifəsini də ləğv etdi. O, həmçinin "nöqsanlara" və "ictimai qaydaya, yol hərəkəti təhlükəsizliyinə, habelə yerli polis nümayəndələrinin fəaliyyətinə düzgün nəzarət etmədiyinə" görə daxili işlər naziri, polkovnik Övəzdurdu Xocaniyazovu polkovnik Məhəmməd Xıdırov ilə əvəz edib.

## Mükafatlar

### Təltiflər
* "Garaşsyz Türkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin" ("Müstəqil Türkmənistana böyük məhəbbətə görə") ordeni
* "Mälikguly Berdimuhamedow" medalı
* "Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygyna" ("Türkmənistanın müstəqilliyinin 25 illiyi") yubiley medalı
* "Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna" ("Türkmənistanın neytrallığının 25 ili") yubiley medalı
* "Altın Ay" medalı

### Xarici mükafatlar
*  Rusiya – Dostluq ordeni (2022)

### Fəxri adlar
* "Türkmenistanyň Watan goragçysy" (2021) ("Vətən Türkmənistanın Müdafiəçisi")
* "Türkmenistanyň at gazanan itşynasy" (2021) ("Türkmənistanın əməkdar it damazlıqçısı")

## Şəxsi həyat
Berdiməhəmmədov evlidir və dörd övladı var. Rusiya Diplomatik Akademiyasında bir sinif yoldaşı onu səbirli və təvazökar biri kimi təsvir etdi. Məlumata görə, təlimatçılar və digər sinif yoldaşları onu "təvazökar, həssas, nəzakətli və sakit" kimi xarakterizə ediblər.

Berdiməhəmmədov türkmən, rus və ingilis dillərini bilir.

30 may 2022-ci ildə Berdiməhəmmədovun anası Oğulgərək Berdiməhəmmədova uzun illər Göktəpə şəhərindəki xalça fabrikində çalışdığına görə Türkmənistanın Əməkdar Xalçaçısı adına layiq görülüb.

1 – 2 iyun 2022-ci ildə o, ilk xarici səfərini Səudiyyə Ərəbistanına etdi və burada oğlu ilə birlikdə Ümrə etdi.

2023-cü il yanvarın 21-də Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdiməhəmmədov keçmiş dövlət başçısı Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və onun ailə üzvlərinə hüquqi toxunulmazlıq və bir sıra digər imtiyazlar verən "Türkmən xalqının milli lideri haqqında" konstitusiya qanununu imzalayıb.

## Notlar

## İstinadlar