open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan texnopark rezidentlərinin siyahısı

**Azərbaycan texnopark rezidentlərinin siyahısı** — texnologiyalar parkı, Azərbaycanın texnologiya sahəsində inkişafına töhfə verən layihədir. Texnologiyalar parkının əsas məqsədi, elmi-texniki araşdırmaları, innovasiya layihələrini və texnoloji sahələrdəki startapları dəstəkləmək, texnoloji məhsulların istehsalını və ixracını artırmaqdır. Texnologiyalar parkı, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları, nanotexnologiyalar, biotexnologiyalar, kosmik texnologiyalar, enerji texnologiyaları və ekologiya texnologiyaları kimi müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərir. Texnologiyalar parkının rezidentləri, bu sahələrdə fəal olan şirkətlər, təşkilatlar və fərdilərdir. Rezidentlər, texnologiyalar parkından vergi güzəştləri, infrastruktur imkanları, maliyyə və məsləhət xidmətləri kimi müxtəlif imtiyazlardan yararlana bilirlər. Hal-hazırda texnologiyalar parkının 50-dən çox rezidenti var.

## Terminlər

### Sistem inteqrasiyası
Müxtəlif texniki və proqram komponentlərinin birlikdə işləməsinə imkan verən prosesdir. Sistem inteqrasiyası, müştərilərin tələblərinə uyğun olaraq, mövcud sistemləri və ya yeni sistemləri birləşdirərək, daha effektiv və funksional həllər yaratmağı hədəfləyir. Sistem inteqrasiyası, texnologiya sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər, təşkilatlar və fərdilər üçün vacib bir xidmətdir. Sistem inteqrasiyası, texnologiya parkının rezidentlərinə verilən güzəştlərdən biridir.

### Proqram təminatının hazırlanması və inkişafı
Kompüter sistemləri, proqramlar və tətbiqlər yaratmaq üçün istifadə olunan prosesdir. Proqram təminatının hazırlanması və inkişafı, texnologiya sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər, təşkilatlar və fərdilər üçün əsas bir fəaliyyətdir. Proqram təminatının hazırlanması və inkişafı, texnologiya parkının rezidentlərinə verilən güzəştlərdən biridir.

## Siyahı

## Həmçinin bax
* Azərbaycan startaplarının siyahısı
* Azərbaycan operator və provayderlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Texnologiyalar parkı haqqında Nümunəvi Əsasnamə"nin təsdiq edilməsi barədə
* "Texnologiyalar parkı haqqında Nümunəvi Əsasnamə"də dəyişiklik edilməsi barədə
İtaliya himni

** İtaliya himni** — bayrağı və gerbi ilə birlikdə İtaliyanın əsas dövlət rəmzlərindən biridir. İtalyanca adı "Inno di Mameli" olaraq adlanır. Müəllifin adına görə himnin adı belə adlandırılmışdır. Himnin mətnini 1847-ci ilin payızında Qoffredo Mameli, musiqisini isə bir qədər sonra Mişel Novaro yazıb. “İtalyanların mahnısı” de-yure şəklində yalnız 15 noyabr 2017-ci ildə dövlət himni oldu.

## Himnin digər variantları
1861-ci ildən 1946-cı ilə qədər İtaliya Krallığının himni Kral Yürüşü idi (İtalyanca: Marcia Reale d'Ordinanza). Lakin İtaliyada monarxiyanın ləğvi, həmçinin ölkənin faşist keçmişi ilə bağlı olması səbəbindən ləğv edildi. "İtaliya Qardaşları" 1946-cı ildən faktiki olaraq dövlət himninə çevrilib.  1990-cı illərdə bu himnin başqa, daha uyğun olanı ilə əvəz edilməsi ilə bağlı müzakirələr gedirdi. Bu himn, bir qrup insanların fikrincə, Cüzeppe Verdinin musiqisinə verilmiş Va pensiero himni idi. Himni dəstəkləyənlər altmış illik tarixi olan himni dəyişdirməyin mənasız olduğunu müdafiə etdilər.Referendumun nəticələrinə görə, Fratelli d’İtalia de-fakto İtaliyanın dövlət himni olaraq qalıb.
2006-cı ildə İtaliya Senatının konstitusiya komissiyası Fratelli d'Italia-nın mətninin və musiqisinin dövlət himni kimi qəbul edilməsini nəzərdə tutan qanun layihəsini müzakirə etdi və elə həmin ildə İtaliya Konstitusiyasının 12-ci maddəsinə yeni bənd əlavə edilsin: “Respublikanın himni “İtaliya qardaşlarıdır”. 
2012-ci ilin iyununda məktəblərdə “İtaliya Qardaşları” mətninin dövlət himni kimi tədris olunmasını tələb edən qanun layihəsi təsdiq edildi.

## İstinadlar

​
Mehriban Şükürova

**Mehriban Şükürova** () — azərbaycanlı şahmatçı. İdmançı, 2000-ci ildə "FIDE"nin "Woman International Master" (WIM) titulunu qazanmışdır.

## Haqqında
1990-2000-ci illərdə Mehriban Şükürova Azərbaycanın aparıcı qadın şahmatçılarından biri olub.

İdmançı, "Qadınların Şahmat Olimpiadaları"nda Azərbaycanı təmsil edib:

* 1998-ci ildə Elistada keçirilən 33-cü Şahmat Olimpiadasında (qadınlar) üçüncü lövhədə (+8, =4, -1),
* 2000-ci ildə İstanbulda keçirilən 34-cü Şahmat Olimpiadasında (qadınlar) üçüncü lövhədə (+5, =3, -4),
* 2002-ci ildə Bleddə keçirilən 35-ci Şahmat Olimpiadasında (qadınlar) ikinci lövhədə (+5, =4, -4),
* 2004-cü ildə Kalvia şəhərində keçirilən 36-cı Şahmat Olimpiadasında (qadınlar) üçüncü lövhədə (+7, =4, -3).
O, həmçinin Avropa Qadınlar Komandası Şahmat Çempionatında Azərbaycan üçün çıxış edib:
* 1999-cu ildə Batumidə keçirilən 3-cü Avropa Komanda Çempionatında (qadınlar) ikinci lövhədə (+5, =2, -2) komanda hesabında bürünc və iki fərdi qızıl medal qazanmışdır.
* 2001-ci ildə Leonda keçirilən 4-cü Avropa Komanda Çempionatında (qadınlar) ikinci lövhədə (+3, =4, -2).

Mehriban Şükürova, artıq 2008-ci ildən etibarən şahmat turnirlərində nadir hallarda iştirak etməyə başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Roini İsmayılov

**Roini Arzuman oğlu İsmayılov** () —  Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan İkinci Liqasında çıxış edən "Zaqatala" PFK-nin yarımmüdafiəçisi.

## Erkən həyatı
Roini Arzuman oğlu İsmayılov 13 dekabr 1994-cü ildə anadan olmuşdur. Əslən ingiloydur. Roini İsmayılov 2004-cü ildə, Gürcüstanda yaşadığı dövrdə ölkədə keçirilən futbol turnirlərinə qoşulmuşdur. O, 2008-ci ildə "Simurq" PİK-nin uşaq qruplarında fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## Karyerası
Roini İsmayılov 2011-ci ildə "Simurq"un əvəzedicilərinə cəlb olunmuş və peşəkar futbol karyerasına başlamışdır. O, 2012-də zədələnmiş və 8 ay futboldan uzaqlaşmışdır. Azərbaycan Topaz Premyer Liqasının 2013/2014 mövsümünün 5-ci turunun oyunlarında Roini İsmayılov iki dəfə xəbərdarlıq alaraq meydandan kənarlaşdırıldığı üçün AFFA klubu 100 manat cərimələmişdir. 2014-cü ildə "Rəvan" FK-yə transfer olmuşdur, 6 aydan sonra "Neftçala"ya keçmişdir. İsmayılov komanda ilə ilk dəfə 2014/2015-ci illər mövsümündə Kamal Quliyevin başçılığı altında I Divizionda çempion olmuşdur. Premyer Liqada oynamaq üçün lisenziya ala bilməyən "Neftçala" növbəti mövsümündə də I Divizionda mübarizə aparmış və 2016-cı ildə klub fəaliyyətini dayandırmışdır. Bundan sonra İsmayılov "Zaqatala" PFK-yə transfer edilmişdir. O, "Zaqatala" PFK-də çıxış etdiyi dövrdə komandanın aparıcı futbolçularından biri hesab olunmuşdur.

Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun 2020/2021-ci il mövsümünün ilk mərhələsində 3:2 hesabı ilə yekunlaşan "Səbail"–"Zaqatala” matçında İsmayılov 30-cu dəqiqədə klubun ilk qolunu vurmuşdur. O, oyunda sarı vərəqə almış və 75-ci dəqiqədə Əli Abdullayev ilə əvəz olunmuşdur. Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun 2021/2022-ci il mövsümünün 1/8 final mərhələsinin ilk oyun günündə 1:3 hesabı ilə yekunlaşan "Zaqatala"–"Səbail” matçında İsmayılov 57-ci dəqiqədə klubun yeganə qolunu vurmuşdur. O, oyunda sarı vərəqə almış və 75-ci dəqiqədə Əli Abdullayev ilə əvəz olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Roini İsmayılov "Çelsi" azarkeşidir. O, Frenk Lamparda simpatiya bəsləyir. İsmayılov Azərbaycan daxilində "Qarabağ"ı dəstəkləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Skantorp problemi

**Skantorp problemi** — mətnində uyğun olmayan və ya başqa cür qəbuledilməz məna daşıyan hərflər sətri (və ya alt sətir) olan onlayn məzmunun spam filtri və ya axtarış mühərriki tərəfindən qəsdən bloklanması. Adlar, abbreviaturalar və texniki terminlər tez-tez bu problemin təsirinə məruz qalır.

Problem kompüterlərin sənəd daxilində mətn sətirlərini asanlıqla müəyyən edə bildiyi vaxtdan bəri yaranır. Bu cür sözlərin tərcüməsi geniş kontekstləri, ola bilsin ki, bir çox mədəniyyətlər arasında şərh etmək üçün kifayət qədər bacarıq tələb edir ki, bu da olduqca çətin işdir. Nəticədə, geniş bloklama qaydaları problemsiz ifadələrə təsir edən yalan müsbətlərlə nəticələnə bilir.

## Etimologiyası və mənşəyi
Problemin mənşəyi 1996-cı ildə AOL-un söz filtrinin İngiltərənin Şimali Linkolnşir əyalətinin Skantorp şəhərinin sakinlərinə şəhərin adı "cunt" sözünü ehtiva etdiyi üçün AOL hesabları yaratmağa icazə verməməsindən gəlir. 2000-ci illərin əvvəllərində Google-un SafeSearch filtrləri eyni səhvə yol verdi, yerli xidmətlər və adlarına və ya URL-lərinə "Scunthorpe" daxil edən şirkətlər səhvən axtarış nəticələrində görünməkdən kənarlaşdırılanlar arasında idi.

## Dolayı yollar
Skantorp problemini kontekstdə sözləri başa düşə bilən bir filtr yaratmağın çətin olması səbəbindən tamamilə həll etmək çətindir.

Həll yollarından biri bilinən yanlış müsbətlərin siyahısının yaradılmasını nəzərdə tutur. Ağ siyahıda görünən hər hansı bir söz, əks halda icazə verilməyəcək mətndən ibarət olsa da, filtr tərəfindən gözardı edilə bilər.

## Həmçinin bax
* Google senzurası
* Yalan müsbət
* Predikativ sözlər
* Anti-spam metodları
* Söz filtri

## İstinadlar
Süni intellektin hallüsinasiyası

**Süni intellektin hallüsinasiyası** — süni intellekt tərəfindən fakt kimi təqdim edilən yalan və ya çaşdırıcı məlumatları ehtiva edən cavab.

Məsələn, hallüsinasiya edən bir çatbotdan şirkət üçün maliyyə hesabatı hazırlamaq istənildikdə, yanlış olaraq şirkətin gəlirinin 13,6 milyard dollar olduğunu göstərə bilər. Bu cür hadisələr insan psixologiyasındakı hallüsinasiya fenomeni ilə bənzədilərək "hallüsinasiyalar" adlanır. Bununla belə, əsas fərqlərdən biri odur ki, insan hallüsinasiyası adətən yanlış qavrayışlarla əlaqələndirilir, lakin Sİ halüsinasiyası əsassız cavablar və ya inanclar kateqoriyası ilə əlaqələndirilir. Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, xüsusi "Sİ hallüsinasiyası" termini əsassız olaraq kompüterləri antropomorflaşdırır.

Süni intellekt hallüsinasiyası 2022-ci ildə ChatGPT kimi müəyyən böyük dil modellərinin (LLM) tətbiqi ilə ortaya çıxdı. İstifadəçilər şikayət edirdilər ki, bu cür çatbotlar çox vaxt yaratdıqları məzmuna ağlabatan səslənən təsadüfi yalanları mənasız şəkildə yerləşdirirlər. 2023-cü ilə qədər analitiklər hallüsinasiyaları LLM texnologiyasında əsas problem hesab edirdilər. Bəzi təxminlərə görə çatbotların hallüsinasiya "görmə" ehtimalı 27%-dir.
## Analiz
Wired tərəfindən sitat gətirilən müxtəlif tədqiqatçılar rəqib hallüsinasiyaları yüksək ölçülü statistik hadisə kimi təsnif etmişlər və ya hallüsinasiyaları kifayət qədər təlim məlumatlarının olmaması ilə əlaqələndirmişlər. Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, insanlar tərəfindən obyektin aşkarlanması zamanı "hallüsinasiyalar" kimi təsnif edilən bəzi "yanlış" cavablar əslində təlim məlumatları ilə əsaslandırıla bilər və ya hətta süni intellekt insanların görə bilmədiyi "düzgün" cavabı verir.

Məsələn, insana adi bir it kimi görünən obrazın süni intellekt tərəfindən əslində (real şəkillərdə) yalnız pişiyə baxarkən görünən kiçik modellər ehtiva etdiyi görülə bilər. Süni intellekt insanların həssas olmadığı real dünyadakı vizual nümunələri oxuyur. Ancaq bu fikirlər digər tədqiqatçılar tərəfindən qəbul edilməyib. Məsələn, modellərin səthi statistikaya qarşı qərəzli ola biləcəyi və bunun rəqib təlimin real dünya ssenarilərində möhkəm olmamasına səbəb ola biləcəyi bildirildi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
## Xarici keçidlər
*Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı və tətbiqinin sosial nəticələri
*What are AI hallucinations?
Erazm Darvin

**Erazm Darvin** (; ) — ingilis həkimi, təbiətşünası, ixtiraçı və şairi. İngilis maarifçiliyinin ən görkəmli simalarından biri. Derbi Fəlsəfə Cəmiyyətinin təsisçisi, Lichfield Botanika Cəmiyyətinin təşkilatçısı və Lunar Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri, London Kral Cəmiyyətinin üzvü. O, köləliyin əleyhdarı idi və qadınların təhsil almasını müdafiə edirdi.

Təkamülçü Çarlz Darvinin babası və antropoloq Frensis Qalton, həkim Robert Darvinin atası. İsveç Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Karl Linneyin əsərlərinin ingilis dilinə tərcümələrinin müəllifidir. J.J.Russonun həmsöhbəti olmuşdur.

## İstinadlar
Yaşıl paradoks

**Yaşıl paradoks** () — alman iqtisadçısı Hans-Verner Zinnin mübahisəli kitabı, zaman keçdikcə yaşıllaşan, lakin qalıq yanacaq sahibləri üçün milliləşdirmə rolunu oynayan, onları resurs hasilatını sürətləndirməyə və buna görə də qlobal istiləşməni sürətləndirməyə təşviq edən ekoloji siyasətlər haqqında müşahidəni təsvir edir.

## Əsaslandırma xətti
Yaşıl Paradoks arqumenti fundamental, qaçılmaz faktın tanınması ilə başlayır: yanan qaz, kömür və ya neftdəki hər bir karbon atomu atmosferə buraxılır (əgər yanma his əmələ gətirməyəcək qədər səmərəli olarsa). Atılan karbonun təxminən dörddə biri atmosferdə demək olar ki, əbədi olaraq qalacaq və qlobal istiləşməyə səbəb olan istixana effektinə töhfə verəcək.

Meşələrin salınmasından başqa, yalnız iki şey atmosferdə karbonun yığılmasını azalda bilər: ya yerdən daha az karbon çıxarmaq, ya da enerjini yığdıqdan sonra onu yeraltına qaytarmaq. 

Ekoloji siyasət səyləri, xüsusən də Avropada, alternativ, CO2-siz enerji mənbələrini və daha səmərəli enerji istifadəsini təşviq etmək məqsədi daşıyan birinci istiqamətdə irəliləyir. Hər iki yanaşma karbohidrogenlərə tələbatı azaltmalıdır. Müəllif, xüsusən də Hans-Verner Zinn, bərpa olunan enerjiyə dəstək sxemlərinin az təsir göstərdiyini iddia etsə də, o, yanacaq istehlakı və istehsalı üçün hökumət dəstəyini nəzərdən qaçırır. OECD hesabatına görə, bu cür dəstək OECD ölkələrində və əsas inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda yüksəkdir və ildə 160-200 milyard ABŞ dolları təşkil edir. Bu dəstəyin emissiyaların azaldılması və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üzrə qlobal səylərə mane olduğu bildirilir.

## İstinadlar
Kambre

**Kambre** (, ) — Fransanın şimalında, O-de-Frans bölgəsində, Nor departamentində, eyniadlı kantonun mərkəzində yerləşən şəhər və kommuna. Şəhər Lilldən 52 km və Arrasdan 36 km məsafədə Şeldt çayı üzərində yerləşir. Kommunanın mərkəzində Kambre-Dui və Byuzini-Somen xətlərində Kambre qatar stansiyası yerləşir.

## Demoqrafiya

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.8)
 id:darkgrey value:gray(0.6)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize = width:455 height:300
PlotArea  = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:40000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1793 text:1793
 bar:1831 text:1831
 bar:1851 text:1851
 bar:1876 text:1876
 bar:1901 text:1901
 bar:1926 text:1926
 bar:1954 text:1954
 bar:1975 text:1975
 bar:1990 text:1990
 bar:1999 text:1999
 bar:2006 text:2006
 bar:2017 text:2017

PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1793 from:0 till:15427
 bar:1831 from:0 till:17646
 bar:1851 from:0 till:21344
 bar:1876 from:0 till:22079
 bar:1901 from:0 till:26586
 bar:1926 from:0 till:29193
 bar:1954 from:0 till:29567
 bar:1975 from:0 till:39049
 bar:1990 from:0 till:33092
 bar:1999 from:0 till:33738
 bar:2006 from:0 till:32594
 bar:2017 from:0 till:32558


## Qardaşlaşmış şəhərlər
*  Puşkin, Rusiya
* Houme, Luiziana, ABŞ
* Şatoqe, Kvebek, Kanada
* Kamp-Linfort, Almaniya
* Esterqom, Macarıstan

## Qalereya

Fayl:Hôtel de ville de Cambrai (18387).jpg|Şəhər meriyasının zəngi. Martin və Martinanın fiqurları ilə.
Fayl:Cambrai Porte Notre-Dame.JPG|Notrdam darvazası
Fayl:Citadelle Cambrai 2.jpg|Qala
Fayl:Tour des Arquets Cambrai 2.JPG|Arket qalası
Fayl:Monument à Louis Blériot Cambrai.JPG|Lui Blerionun abidəsi
Fayl:Chapelle des Jésuites de Cambrai.jpg|Yezuit kolleci
Fayl:Palais archiépiscopal de Cambrai.jpg|Yepiskop sarayının salamat qalan hissəsi
Fayl:Château de Selles de Cambrai.jpg|Şato-de-Sel
Fayl:Boulevard Faidherbe à Cambrai.jpg|Federbes bulvarı


## Həmçinin bax
* Kambre döyüşü (1917)

## İstinadlar
Leviafan

**Leviafan** (  transliterasiya: *livyatan* - “burulmuş, bükülmüş”; müasir “balina” mənasını verir) —  bibliyada Tanrı tərəfindən yaradılmış digər dəniz bədheybətləri arasında od püskürən və çoxbaşlı dəniz ilanı. Leviafanın inanılmaz gücü və ölçüsü var və zamanın sonunda Tanrı tərəfindən məhv edilməlidir. Leviafan Uqarit eposunda - “Baal dövrü”ndə fırtına tanrısı Baalın və Lotanı məğlub edən müharibə ilahəsi Anatın düşməni kimi çıxış edən yeddibaşlı dəniz ilanı **Lotanın** adı ilə mövcuddur. Ehtimal ki, mif tanrı Hadad və ilan Temtum arasındakı mübarizə haqqında daha qədim nağıllardan, həmçinin Mesopotamiya müharibə tanrısı Ninurtanın yeddi başlı əjdaha ilə döyüşü haqqında mifdən yaranmışdır ki, bu da eramızdan əvvəl III minilliyə aiddir. 

Fərqli dinlərdə Leviafana fərqli baxılır. Yəhudi təfsir ədəbiyyatında deyilir ki, salehlər Moşiakın gəlişindən sonra məğlub olmuş Leviafanın ətini yeyəcək və dərisindən istifadə edəcəklər. Zoqar kitabının sonrakı təfsiri  "maariflənmə" üçün metafora kimi danışır. Xristian ilahiyyatçıları Leviatanı paxıllıq iblisi ilə eyniləşdirdilər. Sonrakı xristian təfsirləri Leviatanı timsahla eyniləşdirir. Ola bilsin ki, Leviafanın obrazı dənizdən çıxan Əhdi-Cədid heyvanında əks olunub. Ofite qnostikləri Leviafanı kainatı əhatə edən və günahkarların ruhlarını yerə qaytaran bir varlıq kimi baxırdılar. Leviafan Mandeizm və Maniheizmdə də şeytan kimi mövcuddur.

Leviafanın obrazı mədəniyyətdə geniş əksini tapmışdır: qədim kaşalot onun adını almışdır - Melvilin leviafanı ; ingilis filosofu Tomas Hobbsun "Leviafan" kitabı onun adını daşıyır. Dəniz canavarı Con Miltonun "İtirilmiş cənnət" şeirində də xatırlanır.
Hamının hamıya qarşı müharibəsi

"**Hamının hamıya qarşı müharibəsi**" () — Tomas Hobbsun sosial fəlsəfəsində cəmiyyətin "ictimai müqavilə"nin bağlanmasından və dövlətin formalaşmasından əvvəlki təbii vəziyyətini təsvir edən konsepsiya.

Dövlət haqqında fikirlərini əsaslandırmaq üçün Hobbs "təbii vəziyyəti" təsvir etmək üçün artıq sübut edilmiş texnikaya müraciət edir. Burada bütün insanlar bərabərdir və hər kəs öz ehtiyac və maraqlarını rəhbər tutur. İnsan eqoistdir, bu ona güclü ehtiraslar verir və insan hakimiyyət, sərvət, ləzzətlər arzulayır. Onun davranış prinsipi son dərəcə sadədir: insan mümkün qədər çox fayda əldə etməyə, əziyyətdən isə qaçmağa çalışır. İnsan azaddır: hər kəsin hər şeyə, hətta başqa bir insanın həyatına belə haqqı var. Bu, daimi münaqişələrə, ictimai rifahı təmin edə və özümüzü şərdən qoruya bilməməyə gətirib çıxarır. Beləcə, hamının hamıya qarşı müharibəsi yaranır.

Bu ideya ilk dəfə "Leviafan" traktatında təqdim edilmişdir: *Birincisi, sübut edirəm ki, vətəndaş cəmiyyətinə malik olmayan insanların vəziyyəti (bu vəziyyətə biz düzgün şəkildə təbii vəziyyət deyə bilərik) hamının hamıya qarşı sadə müharibəsindən başqa bir şey deyildir; və bu müharibədə bütün insanlar hər şeyə bərabər hüquqa malikdirlər.*Belə bir fikir var ki, Hobbs üçün bu konsepsiyanın mənbəyi İngiltərədəki vətəndaş müharibəsi təcrübəsidir.

## Həmçinin bax
* İnsan insanın canavarıdır

## İstinadlar
Şəhərçay körpüsü

**Şəhərçay körpüsü** ― Miyanə şəhərində Şəhərçay çayının üzərində yerləşən tarixi körpü. Körpünün Hülakülər və ya Səfəvilər dövründə tikilməsi ilə bağlı məlumatlar var.

Körpü 1969-cu il avqustun 19-da İranın milli abidələrindən biri kimi qeydə alınıb.

## Haqqında
Şəhərçay körpüsünün dəqiq hansı tarixdə tikilməsi məlum deyil. Bəzilərinə görə bu körpü Hülakülər dövründə, bəzilərinə görə isə Səfəvilər dövründə tikilib. Miyanə şəhərindən 12 km cənubda yerləşir. Uzunluğu 260 metr, 23 tağdan ibarət olan körpü Şərqi Azərbaycanın ən uzun körpüsüdür. Özülü daşdan özü isə kərpicdən tikilib. Körpü Səfəvilər dövründə və XIX əsrdə Abbas Mirzənin hakimiyyəti dövründə bərpa edilib. 1969-cu il avqustun 19-da İranın milli abidələrindən biri kimi qeydə alınıb.

## Həmçinin bax
* Acıçay körpüsü
* Marağa körpüsü

## İstinadlar
Üçüncü silk

**Üçüncü silk** (, ) —  köhnə rejim Fransasında (orta əsrlərin sonundan 1789-cu ilə qədər) imtiyazlılar, yəni ruhanilər (birinci silk) və zadəganlar (ikinci silk) istisna olmaqla, əhalinin bütün qrupları. İlk iki silkdən fərqli olaraq, üçüncü silk vergi ödəyirdi. Üçüncü silkin zirvəsi (burjuaziya) Baş Ştatlarda nümayəndəliyə malik idi, həmçinin Paris və əyalət parlamentlərində üstünlük təşkil edirdi.

## Ədəbiyyat

* Классическое сочинение по истории третьего сословия — Огюстена Тьерри, «Essai sur la formation et les progrès du Tiers Etat» (1850, переведено на русский яз., M., 1899).
* *Конский П. А.* Третье сословие // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Смирнов, «Коммуна средневековой Франции» (Казань, 1873).
* А. Lucheire, «Les Communes françaises à l'époque des Capé tiens directs» (П., 1890).
* J. Flach, «Les origines Communales».
* Е. Bonvalot, «Le Tiers État, d’après la charte de Beaumont et ses filiales» (П., 1884);
* Désmolins, «Mouvement communal et municipal au moyen âge»;
* Bardoux, «La bourgeoisie française»;
* Perrens, «La démocratie en France au moyen âge»;
* Giraud-Teulon, «La royauté et la bourgeoisie»;
* A. Babeau, «La ville sous l’ancien régime».
Electranthera

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rikki e Poveri

**Rikki e Poveri** () — məşhur İtalyan musiqi pop qrupu. Qrup 1967-ci ildə Genuyada yaranıb. Onların ilk ictimai çıxışı 1968-ci ildə "L'ultimo amore" mahnısı ilə oldu. Qrup İtaliyanı 1978-ci ildə 1978 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Questo amore" mahnısı ilə təmsil edir və 12-ci yeri tutur. 1981-ci ildə Marina Okkyena solo karyerasını qurmaq üçün qrupdan ayrılır. Rikki e Poveri 1970-ci ildən bəri bir neçə dəfə Sanremo Musiqi Festivalında iştirak edir və nəhayət 1985-ci ildə "Se m'innamoro" mahnısı onlara festivalda qalibiyyət gətirir. 2020-ci ildə qrupun 50-ci ildönümünü qeyd etmək üçün onlar yenidən Sanremo festivalında kvartet şəklində birlikdə çıxış edirlər. 

## Heyət
* Ancela Brambati () - (20 oktyabr 1947)
* Ancelo Sotcu () - (22 fevral 1946)
* Franko Qatti () - (4 oktyabr 1942 - 18 oktyabr 2022)
* Marina Okkyena () - (19 mart 1950)  

## Albomlar
*Ricchi e Poveri (1970)
*Amici miei (1971)
*Penso sorrido e canto (1974)
*RP2 (1975)
*Ricchi & Poveri (1976)
*I musicanti (1976)
*Questo amore (1978)
*La stagione dell'amore (1980)
*E penso a te (1981)
*Mamma Maria (1982)
*Voulez-vous danser (1983)
*Dimmi quando (1985)
*Pubblicità (1987)
*Buona giornata e... (1990)
*Allegro italiano (1992)
*Parla col cuore (1999)
*Perdutamente amore (2012)
*ReuniON (2021)

## İstinadlar
ABŞ Ticarət Nazirliyi

**Amerika Birləşmiş Ştatları Ticarət Nazirliyi** (*; DOC*) — iqtisadi artım və imkanlar üçün şərait yaratmaqla məşğul olan ABŞ federal hökumətinin icra hakimiyyəti orqanı. Onun vəzifələri arasında biznes və hökumət qərarlarının qəbulu üçün iqtisadi və demoqrafik məlumatların toplanması və sənaye standartlarının müəyyənləşdirilməsinə köməklik daxildir. Onun əsas məqsədi iş yerləri yaratmaq, iqtisadi artımı təşviq etmək, davamlı inkişafı təşviq etmək və digər xalqların zərərli ticarət təcrübələrini isə əngəlləməkdir. 1903-cü ildə yaradılmış bu nazirliyə birbaşa ABŞ Prezidentinə hesabat verən və prezidentin Nazirlər Kabinetinin üzvü olan Ticarət Naziri rəhbərlik edir. Ticarət Departamentinin baş ofisi Vaşinqtonda, Herbert C. Hoover binasında yerləşir.

## İstinadlar
Köpəkbalığları

**Köpəkbalığları** () — Krallıq donanmasına məxsus olmuş helikopterlərdən ibarət aerobatika eskadronudur.

## Tarixi
Köpəkbalığları aerobatika komandası 1975-ci ildə qurulmuşdur və hər il davamlı olaraq dəyişirdi. Uçuşlar üçün  helikopterləri istifadə olunurdu.

### Ləğv olunması
Komanda 1992-ci ildə Kral Donanmasının əməliyyat və büdcə öhdəliklərinə görə dağıldı. Buna baxmayaraq, 2 helikopterlə 1996-cı ilə qədər uçuşlar həyata keçirməyə davam etdilər.  helikpterlərinin ordadan kənarlaşdırılması ilə 1996-cı ildə eskadronun sonu qoyuldu.

Krallıq donanmasının helikopterlərdən ibarət yeni aerobatika eskadronu isə 2001-ci ildə qoruldu. Və 2004-cü ildən etibarən Qara Pişiklər adlanmağa başladı.

## İstinadlar
Pol Moran

**Pol Moran** ( ; ) — fransız səfir, yazıçı və 1968–1976-cı illərdə Fransa Akademiyasının üzvü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şarl Qarnye

**Şarl Qarnye** (; ) — fransız memar. Parisdəki Qarnye Sarayının memarı olmuş.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhər Cümə məscidi

**Əhər Cümə məscidi** — Səlcuqlar və Atabəylər dövründə tikilmiş və Əhərdə yerləşən məscid.

## Haqqında
Əhər Cümə məscidi Səlcuqlar və Atabəylər dövründə tikilib. Müxtəlif dövrlərdə əlavə olunmuş 21 günbəzi var. Məscidin böyük sütunlu nefi var. Həyətinin uzunluğu 10.31 metr eni isə 5.28 metrdir.

Abidə 2001-ci il oktyabrın 7-də  İranın milli abidələr siyahısına daxil edilib. Siyahıda nömrəsi 6153-dür. 

## İstinadlar
Marmaris Qalası

**Marmaris Qalası** — Türkiyənin Muğla şəhərinin Marmaris rayonunda yerləşən tarixi qala. Qala Sultan Süleyman Qanuni tərəfindən Rodosa səfəri zamanı qurulmuşdur. Marmaris Qalası Türkiyədə muzeyi olan nadir qalalardan biridir.
## Tarixi

Yunan tarixçisi Herodotun yazdığına görə, Marmarisdə ilk şəhər divarları e.ə. 3000-ci ildə tikilmişdir. Lakin qalanın inşası ilə bağlı məlum olan yeganə yazılı mənbə məşhur Osmanlı səyyahı Övliya Çələbinin "Səyahətnamə" əsərindədir. XVII-ci əsrdə Muğla və ətrafını ziyarət edən Çələbi, Sultan Süleymanın Rodos səfərindən əvvəl qalanın inşasına göstəriş verdiyini və səfər zamanı qalanın Osmanlı ordusu üçün hərbi baza rolunu oynadığını söyləyir.

Marmaris Qalasının mühüm bir hissəsi Birinci Dünya müharibəsi zamanı fransız hərbi gəmisi tərəfindən dağıdılmışdır. 1957-ci ildə Fəthiyə zəlzələsi şəhəri demək olar ki, tamamilə dağıtdı. Yalnız qala və qalanı əhatə edən tarixi tikililər toxunulmaz qaldı. 1979-cu ilə qədər qalada Marmaris sakinləri yaşayırdılar.

## Arxeoloji muzeyi

Marmaris qalası Türkiyədə muzeyi olan nadir qalalardan biridir. 1980-1990-cı illərdə bərpa olunan qala 1991-ci ildə Türkiyə Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən muzey kimi istifadəyə verilib. O vaxtdan bəri Marmaris Arxeologiya Muzeyi qalanın içərisində ictimaiyyətin ziyarətinə açıqdır.

Muzeydə gəmi, ümumilikdə 18 otaq, fəvvarə, 7 qapalı məkan, 2 arxeologiya zalı və 1 etnoqrafiya zalı var. Muzeyin digər hissələri sərgi salonlarına və anbarlara bölünür.

Muzeyin arxeoloji bölməsində ellinistik, Roma və Bizans dövrlərinə aid müxtəlif amfora artefaktları sərgilənir.

Muzeyin etnoqrafiya bölməsində Osmanlı dövrünə aid müxtəlif əşyalar, sikkələr, alətlər və avadanlıqlar sərgilənir.

Muzey inventarında arxeoloji qalıqlar, sikkələr və etnoqrafik əsərlər kimi müxtəlif kateqoriyalar üzrə ümumilikdə 14 min 984 əsərin qeydə alındığı açıqlanıb. 2018-ci ilin ilk 5 ayında 19.708 turistin ziyarət etdiyi muzey, 2017-ci ilin statistikasına görə Türkiyədə ən çox gəlir əldə edən 22 muzey arasındadır.

## Məkanı

Marmaris qalası Muğlanın Marmaris rayonunda, Egey dənizi ilə Aralıq dənizi arasındakı keçid zonasında yerləşir.
## İstinadlar
Göygöl FK

**Göygöl FK** — Göygöl şəhərini təmsil edən futbol klubu. Azərbaycan İkinci Liqasında çıxış edir.

## Tarixi
Göygöl Futbol Klubunun əsası 2022-ci ildə rayonun icra hakimiyyəti və Göygölün həvəskar futbolçuları tərəfindən qoyulmuşdur. Klub əvvəlcə Birinci Liqada çıxış etmək üçün müraciət edib, lakin buna nail ola bilməyib. Klubun əsas strategiyası 2023–25-ci illərdə tam peşəkar klub olaraq formalaşmaqdır. "Göygöl" klubu baza olaraq hal-hazırda Göygöl Olimpiya İdman Kompleksindən istifadə edir. Klubun əsas komandasının baş məşqçisi Araz Mansurovdur. 2023-cü il mövsümündən Azərbaycan İkinci Liqasında çıxış edir.

### 2023–24 mövsümü
"Göygöl" 14 komandanın iştirakı ilə təşkil olunan Azərbaycan İkinci Liqasında mübarizə aparır. "Göygöl" klubu İkinci Liqanın 11-ci turunda "Şəmkir" klubuna 8–2 hesabı ilə qalib gələrək mövsümün reakordunu vurub. Həmin mövsüm klub Azərbaycan kubokunda da mübarizəyə qoşulub. İlk təsnifat mərhələsində "Dinamo" klubuna 2–1 hesabı ilə qalib gələn "Göygöl" II təsnifat mərhələsində "Turan Tovuz" klubu ilə qarşılaşıb. Bu mərhələdə rəqibinə 5–1 hesabı ilə məğlub olaraq klub bu mərhələdə mübarizəni dayandırıb. Klubun heyətində legioner yoxdur.

## Klubun heyəti
Son yeniləmə: 09.12.2023

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Göygöl FK transfermarkt profili
Samir Zərgərov

**Samir Zərgərov** (; , Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı futbolçu, yarımmüdafiəçi. O, Azərbaycanın gənclərdən ibarət yığmasının da rənglərini qorumuşdur.

## Karyerası
Peşəkar futbolçu karyerasına 2004-cü ildə Bakının “Ədliyyə” komandasında çıxış etməklə başlayıb. O, Azərbaycan Premyer Liqasının “Standard” (Sumqayıt), “Qəbələ” və “Gəncə” klublarında da çıxış edib.

2011-ci ildə Bakının “İnter” klubunun futbolçusu olub. O, avrokuboklarda debütünü 2013-cü il iyulun 18-də Avropa Liqasının ikinci təsnifat mərhələsinin ilk oyununda Norveç “Tromso”su ilə keçirib.

### Milli yığmada
O, 2007-ci il iyunun 2-də Yunanıstan millisi ilə Avropa çempionatının seçmə mərhələsində Azərbaycanın gənclərdən ibarət milli komandasının (U 21) heyətində debüt edib.

## Nailiyyətləri
* FC Inter Baku-nun tərkibində 2011-ci ildə Birlik Çempionlar Kubokunun qalibi.
* FK İnter Bakının tərkibində 2011/12 mövsümündə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatçısı 
*
*
*
*
*
* FK İnter Bakının tərkibində 2012/13 mövsümündə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatçısı.

## İstinadlar in

## Xarici keçidlər
* 
* Samir Zərgərov Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqasının saytında
*  "İnter" klubunun rəsmi saytında futbolçu haqqında məlumat
* UEFA səhifəsində idmançının səhifəsi
Ziyabil Məmmədov

**Ziyabil Məmmədov** (; ) — azərbaycanlı futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynamışdır.

## Bioqrafiyası
Ziyabil 11 yaşında futbol oynamağa başlamışdır. Gəncənin "Spartak" komandasında məşqçi Əvəz Məmmədovun rəhbərliyi altında bu oyunun əsaslarına yiyələnmişdir. 16 yaşında Rövşən Əhmədov futbolçunun müəllimi olmuşdur. Daha sonra Arzu Mirzəyevin rəhbərliyi altında "Tim Gəncə" () komandasının tərkibində həvəskarlar liqasında çıxış etməyə başlayıb.

## Karyerası

### Çempionat
O, futbolçu karyerasına 2009-cu ildə Bakının ÇSKA-nın əvəzedici komandasında çıxış etməklə başlayıb. Sonra hərbi xidmətlə əlaqədar futbolçunun karyerasında qısamüddətli fasilə yarandı. 2011-ci ildə isə Azərbaycan çempionatının Birinci Divizion klubu Şəmkir FK-da debüt etdi. 2012-ci ilin yayında mövsümün sonunda Premyer Liqa klubu "Kəpəz"ə transfer oldu. Yarım mövsümü Gəncə təmsilçisində keçirdikdən sonra 2013-cü ilin yanvarında birinci liqada çıxış edən Bakının "Tərəqqi" klubu ilə müqavilə imzaladı. Həmin ilin yay transfer pəncərəsində o, "Zaqatala Simurq"un əvəzedici komandasına yer aldı və mövsümün yarısını da burada keçirdi

2014-cü ilin yanvarında "Kəpəz" klubuna qayıdıb. O vaxta qədər komanda artıq Birinci Divizionda oynayıb, lakin çempionatın nəticələrinə görə yenidən Premyer Liqada oynamaq hüququ qazanıb. 2015-ci ilin iyun ayında Gəncədə keçirilən seleksiya düşərgəsində Məhərrəm Hüseynov və Tural Rzayevlə birlikdə əsas komandaya cəlb olunan 3 futbolçudan biri olub. Lakin yeni müqavilə imzalanan digər iki futbolçudan fərqli olaraq, Məmmədovun müqaviləsi uzadılıb. O, "Kəpəz"də 77 nömrəli forma altında oynayır.

### Kubok
Gəncə Kəpəz PFK-nın futbolçusu kimi Azərbaycan Kubokunda aşağıdakı oyunları keçirib:

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* Ziyabil Mammadov profile on transfermarkt.co.uk

## Xarici keçidlər
* APFL - Azərbaycan Peşəkar Futbol Liqasının saytında futbolçunun profili
* Ziyabil Mammadov Vereinsstationen als Spieler
Viktor Ryabokon

**Viktor Ryabokon** (; ) — sovet futbol hakimi. Ümumittifaq kateqoriyalı hakim olmuşdur.

1937-ci il oktyabrın 21-də əksinqilabi faşist təşkilatında və terrorda iştirakda ittiham edilərək həbs edilib. 27 aprel 1938-ci ildə məhkum edilmiş və edam edilmişdir. 1957-ci ildə bəraət almışdır.

## İdman karyerası

### Hakimlik
"A" sinfində baş hakim kimi 6 oyunda hakimlik edib (1936–1937). 1936-cı il SSRİ kubokunun yarımfinalında (Tbilisi "Dinamo"su ilə "Qırmızı Bayraqlı Qluxovo" (5:1) matçında, Uruqvay və Finlandiya işçi komandaları arasında 1928-ci il Ümumittifaq Spartakiadasının 1/4 final oyununda və 1934-cü ildə SSRİ və Türkiyə yığmaları arasında keçirilən oyunda hakimlik edib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Рябоконь В. А.
Dina Qəhrəmanova

**Dina Qəhrəmanova** () — azərbaycanəsilli, Kanada qadın şahmatçısı. 

## Həyatı
İdmançı, 26 avqust 1986-cı ildə Azərbaycanın Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlığı Kanadanın Ontario ştatında keçib. Torontoda York Universitetində psixologiya təhsili alıb və 2009-cu ildə bakalavrı fərqlənmə dərəcəsi ilə bitirib.

O, 2002-ci ildə 1-ci Ontario Qadınlar Çempionatının və 2003-cü ildə Kanada U18 Qadın Gənclər Çempionatının qalibi oldu. 2006-cı ildə Torontoda keçirilən Kanada Qadınlar Çempionatında Dina Qəhrəmanova, özü ilə eyni xala sahib olan Nataliya Xodqariyandan sonra 2-ci yerin sahibi oldu. 2007-ci ildə Kitçenerdə keçirilən Qadınlar Çempionatında da o, yenə Nataliya Xodqariyandan sonra ikinci oldu.

2009-cu ilin avqustunda o, Nava Starr və Yuanlinq Yuanı qabaqlayaraq Ontario ştatının Kitçener şəhərində keçirilən qadınlar arasında şahmat üzrə Kanada çempionatının qalibi olub. Qələbəsinə görə o, Qadın Beynəlxalq Usta (WIM) titulunu qazandı və 2010-cu ildə Türkiyənin Antakya şəhərində qadınlar arasında şahmat üzrə dünya çempionatına vəsiqə qazandı. Lakin orada ilk raundda Nana Dzaqnidzeyə məğlub oldu.

O, Kanadanın qadınlardan ibarət milli komandasının heyətində üç Şahmat Olimpiadasında  çıxış edib:

* 2002-ci ildə Bleddə ikinci lövhədə, 
* 2008-ci ildə Drezdendə üçüncü lövhədə
* 2010-cu ildə Xantı-Mansiyskdə ikinci lövhədə. 
Şahmat Olimpiadalarında keçirdiyi 30 oyundan 18,5 xal (+16 =5 -9; 61,7 faiz) müsbət nəticə əldə edib. 2002 Şahmat Olimpiadasında "WIM" titulunu qoruyacaq bir standarta çatdı.

O, 2011-ci ilin iyulunda, Kanada Açıq Çempionatından bəri Elo dərəcəli şahmat oyunu oynamadığı üçün Dünya Şahmat Federasiyası FIDE tərəfindən qeyri-aktiv hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dina Kagramanov Kanada Şahmat Federasiyasının saytında (ingiliscə)
İsgəndər Məlikov

**İsgəndər Nəcəf oğlu Məlikov** () — Azərbaycanı üzümçüsü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).

## Həyatı
İsgəndər Məlikov 1911-ci il fevralın 10-da Yelizavetpol qəzasının Yelizavetpol şəhərində anadan olub.

1948-ci ildən Azərbaycan üzümçülük sovxozunun direktoru, Azərbaycan SSR yeyinti sənayesi nazirinin müavini, Kirovabad şəhər Fəhlə Deputatları Soveti icraiyyə komitəsinin sədri kimi vəzifələrdə çalışmışdır. 1949-cu ildə 81 hektar sahədən hər hektardan 189,2 sentner üzüm məhsulu almışdır.

1962-ci ildən Xanlar Rayon Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin rəisi olmuşdur.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4 sentyabr 1950-ci il tarixli fərmanı ilə 1949-cu ildə suvarılan üzüm bağlarında yüksək üzüm məhsulu əldə etdiyinə görə Məlikov İsgəndər Nəcəf oğlu "Lenin" ordeni və "Oraq və çəkic" medalı ilə təltif olunmaqla Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1946-cı ildən Sov.İKP-nın üzvü olmuş, Azərbaycanın ictimai həyatında fəal iştirak etmişdir.

1971-ci il martın 5-də Xanlar şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Rüstəm Rəhimov

**Rüstəm Rəhimov** () — Azərbaycanlı futbol hakimi, futbolçu, ümumittifaq dərəcəli hakim və Azərbaycanın əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi (2010).

## Həyatı
Rüstəm Rəhimov 1948-ci il martın 6-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, orta təhsilini Bakı şəhərinin 132 nömrəli tam orta məktəbində başa vurmuşdur.

### Futbolçu karyerası
Rüstəm Rəhimov 1960-cı illərin əvvəllərində "Neftyanik" klubunun hazırlıq qrupuna yazılmış, 1964-cü ildə isə artıq Azərbaycanın gənclərdən ibarət komandasının kapitanı seçilmişdir. 1966-cı ildə həmin klubda əvəzedici heyətdə debüt edən Rəhimov daha sonra futbolçu karyerasına bir il ərzində "Dinamo Mahaçqala" komandasında davam etmişdir. Məşqçi Əhməd Ələsgərovun dəvəti ilə 1971-ci ildə növbəti iki il Tacikistanın "Pamir Düşənbə" klubunun formasını geyinmişdir. Sonralar "Dinamo Kirovabad" komandasının şərəfini qorumuş, elə burda da 1975-ci ildə futbolçu karyerasını bitirmiş, ardınca da Bakı Bədən Tərbiyəsi Texnikumunda işləməyə başlamışdır.

### Hakimlik karyerası
Hakimlik fəaliyyətinə FİFA arbitri Eldar Əzimzadənin təkidi ilə 1977–1978-ci illərdə ikinci dəstənin oyunlarını idarə etməklə başlamış Rüstəm Rəhimov sonralar Sovet İttifaqında məşhur derbiləri, o cümlədən Lujniki stadionunda Dinamo Kiyev FK və Spartak Moskva FK arasındakı oyunu idarə etmişdir. Rusiya SFSR-in klublarından ən çox Torpedo Moskva FK-nın oyunlarında ədaləti qorumuş Rəhimov üç dəfə — 1987-ci, 1990-cı və 1991-ci illərdə SSRİ-nin 10 ən yaxşı hakimi siyahısına daxil edilmişdir. SSRİ birinciliyi və kubok oyunlarında 120-dən çox oyuna təyinat alan hakim gümüş və qızıl medallara layiq görülmüşdür. 1993-cü ildə Azərbaycanla Gürcüstan arasında baş tutmuş və Azərbaycan millisinin qələbəsi ilə başa çatmış, Gəncə şəhər stadionunda keçirilmiş yoldaşlıq oyununu da idarə etmişdir.

Rüstəm Rəhimovun peşəkar hakimlik karyerasında sonuncu dəfə idarə etdiyi oyun 1994-cü ildə Neftçi Fərqanə FK və Spartak Moskva FK arasında baş tutmuş və sonuncunun qələbəsi ilə başa çatmış Birlik kubokunun final oyunu olmuşdur. Həmin vaxtdan etibarən yalnız veteranların oyununu idarə edən Rəhimov sonuncu dəfə 2013-cü ildə Heydər Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş Azərbaycanın və Avropanın veteranlardan ibarət komandalarının görüşündə ədaləti qorumuşdur.

Rəhimov hakimliyi bitirdikdən sonra da futbol üzrə fəaliyyətini davam etdirmiş, Azərbaycanın uşaq və gənclər futbol komandalarında məşqçi və Alman-Azərbaycan Cəmiyyətində idman işləri üzrə koordinator kimi çalışmışdır. 2004-cü ildə UEFA-nın təsis olunmasının 50 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycanın "Ən yaxşı hakimi", 2010-cu ildə isə Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin "Ən ədalətli hakimi" mükafatlarına layiq görülmüşdür.

FİFA-nın hakimi Tofiq Bəhramova həsr olunmuş *"[[Hakim mərkəzi göstərir (film, 2009)|Hakim mərkəzi göstərir]]"* filmində çəkilmişdir.

Rüstəm Rəhimov 2023-cü ildən Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmış Xankəndi şəhər stadionuna baxış keçirilməsində yaxından iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Vaqinak Zaxaryan

**Vaqinak Semyonoviç Zaxaryan** () — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı, sovet zabiti, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, qvardiya baş leytenantı, 1-ci Ukrayna cəbhəsinin, 5 qvardiya ordusunun 4-cü qvardiya tank korpusunun 13-cü Ternopol-Şepetov tank briqadasında tank taqımının komandiri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Uçan ulduzlar

**Uçan ulduzlar** () — Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasına, daha sonra isə Serbiya və Monteneqroya məxsus olmuş aerobatika eskadronudur.

## Tarixi
1985-ci ildə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası Hərbi Hava Qüvvələri tərkibində qurulmuşdur. Uçuşlar üçün  Təyyarələri istifadə olunurdu. 1990-cı ildə bu təyyarələr  əvəz olundu. 1991-ci ildə başlayan Yuqoslaviya müharibələri əvvəlcə komandanın, daha sonra isə Yuqoslaviya dövlətinin dağılmasına səbəb oldu.

## İstinadlar
Bastiliya Operası

**Bastiliya Operası** () — Parisdə bir teatr. Əsası 1989-cu ildə qoyulmuşdur. Bu binanın memarı Karlos Ottdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paris Operası

**Paris Operası** (), rəsmi adıyla **Paris Milli Operası** () — Parisdə bir mədəni müəssisə. XIV Lüdovik tərəfindən əsası 1669-cu ildə qoyulmuşdur. Burada xarici və fransız operalar və baletləri tamaşaya qoyulur. Paris Operasında çalışan müğənnilər və balet ustaları dünya şöhrəti qazanmışlar.

## Teatrları
* Qarnye Sarayı
* Bastiliya Operası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Palantökən dağı

Palantökən dağı Ərzurumda yerləşən, 3125 metr yüksəklikdə olan tektonik dağdır.
Yalnız Palantökənə xas bir çiçək olan Palantökənensis may ayında rast gəlinir.
Başköydə bir xizək kurortu var.

Adı palan (eşşək yəhəri) və tökmə sözlərindən düzəlib.
Sıldırım dağ yollarında eşşəyin yəhərinə bərkidilmiş xurcunların aşmasına bir eyhamdır.
Adı mifologiyada, xüsusilə Anadoluda bir çox rəvayətlərdə çəkilir.

Ərzurum şəhərindən 10 km cənubda yerləşən zirvəsi ətraf ərazinin ən yüksək nöqtəsidir.
Ərzurum şəhər mərkəzinin 1950 metrə çatan hündürlüyündən və dağ silsiləsi olduğuna görə Türkiyənin hündürlüyü 3000 metrdən yuxarı digər dağları qədər böyük görünmür.

Palantökən qışda şimal yamacına yağan qar miqdarı, qarın keyfiyyəti və Türkiyənin ən uzun sürüşmə zolağına malik xizək mərkəzi ilə ölkənin öndə gedən xizək kurortlarından biridir.
Texniki dırmanma baxımından heç bir çətinlik olmasa da qışda digər 3000 metr hündürlüyə dırmaşmada olduğu kimi bütün mümkün çətinliklər nəzərə alınaraq texniki avadanlıqla dırmaşmalıdır.
Dağın bəzi sıldırım yolları qışın son dərəcə sərt keçməsi səbəbindən təhlükəli ola bilər.
Ərzurum şəhər mərkəzindən 3125 m yüksəklikdəki zirvəyə ən yaxşı və ən rahat yol xizək kurortundan keçir.
Ərzurum şəhər mərkəzinə təxminən 4 km məsafədə yerləşən 2100 m yüksəklikdə yerləşən otellərin ərazisində hər cür ehtiyacı ödəmək imkanları var.
Təhlükəsizlik məqsədilə jandarm 24 saat növbətçilik edir. Bu yer həm də düşərgə üçün idealdır.
Davam edən magistral yolu ilə daha yüksəkdə yerləşən otellərə çata bilərsiniz.
Bu yer 2450 m hündürlükdədir və bu səviyyədən sonra kanat xəttini izləməklə zirvəyə dağ silsiləsi ilə çatmaq olar.

Digər yol isə dağın cənub yamacında yerləşən Başköy kəndindən zirvəyə çatan yoldur.
Bu marşrut həm də texniki dırmaşmaq üçün heç bir çətinlik yaratmır.
Palantökən dağlarının ən yüksək nöqtəsi Böyükəjdər Təpəsi adlanır.
Burada rabitə ötürücüləri və özəl yeməkxana var və xizək mövsümündə zirvəyə kanat vasitəsiylə də qalxmaq olar.
Zirvədən enən xətt üzərində, 2500 metr hündürlükdə Əjdər kanat xəttinin sonunda xüsusi bir yeməkxana var.

Bundan əlavə, Palantökən dağı və Ərzurumda yaradılmış bir çox obyekt və xizək mərkəzləri 2011 Dünya Universitetlərarası Qış Oyunlarına ev sahibliyi etmişdi.
## Həmçinin bax
Türkiyədəki dağların siyahısı
## İstinadlar
Boris Belaş

**Boris Fedoroviç Belaş** (; 1941, Çiraqidzor şaxtası, Xanlar rayonu) — sovet, ukraynalı yazıçı və şair, Ukrayna Milli Yazıçılar Birliyinin üzvü, siyasətçi, Rusiya Bloku partiyasının üzvü, həmçinin Regionlar Partiyası kimi, V, VI çağırış Ukraynanın xalq deputatı, Ukrayna Qəhrəmanı (2011). Ukraynanın əməkdar mədəniyyət işçisi (1999).

## Bioqrafiya
1941-ci il avqustun 1-də Azərbaycanın Çiraqidzor mədənində anadan olub.

1944-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Donbasa köçüb. İlk illəri Qorlovkada keçib, burada Sənaye Texnikumunu bitirib, sonra o, Donbas Koçeqarka mədənində uzunvallı mədənçi kimi çalışıb.

Ali təhsilli, əvvəlcə Xarkov Pedaqoji İnstitutunu, daha sonra 1974-cü ildə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu poeziya fakültəsini bitirib. SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, Ukrayna Yazıçılar İttifaqının üzvü, bir çox şeir kitablarının müəllifidir. O, həm də Svyatogorsk şəhərinin himninin müəllifidir.

1980-ci illərdə Donetskdə Vladimir Sosyura adına regional ədəbi birliyə rəhbərlik edib.

## Mükafatlar
* "Qüdrət" ordeni ilə təltif olunan Ukrayna Qəhrəmanı (23 avqust 2011-ci il) - *milli mədəni və bədii irsin zənginləşdirilməsində müstəsna şəxsi töhfəsinə, uzun illər səmərəli yaradıcılıq fəaliyyətinə görə*

## İstinadlar
Stadionlar səssiz olanda

**Stadionlar səssiz olanda** — kinorejissor Əli-səttar Quliyevin çəkdiyi bioqrafik, idman filmi.

Noyabrın 27-də Nizami Kino Mərkəzində futbol veteranı və məşqçi Qurban Qurbanova həsr edilmiş “Stadionlar səssiz olanda” idman dramının təqdimat mərasimi keçirilib.
Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə istehsal edilən filmdə Qurban Qurbanovun XX əsrin 80-ci illərindən başlayaraq həyatı, futbolçu karyerası və Çempionlar Liqasının qrup mərhələsinə yüksəlməsinə qədər məşqçilik fəaliyyəti göstərilib. Filmin təqdimatından sonra təcrübəli məşqçi karyerasında böyük rolu olan qardaşı barədə danışıb. O, filmdə də haqqında çox bəhs edilən qardaşı Musa Qurbanovdan danışarkən göz yaşlarını saxlaya bilməyib.

“Stadionlar səssiz olanda” filmi noyabrın 30-dan etibarən kinoteatrlarda nümayiş olunmağa başlayıb.

## İstinadlar
Anatoli Borisov

**Anatoli Borisov** (; ) — Sovet və rus fiziki, Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin professoru

## Bioqrafiya
Moskva Dövlət Universitetinin fizika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib (1972). Fizika-riyaziyyat elmlər namizədi (1976). Namizəd dissertasiyasının mövzusu: "Güclü sahələrdə sinxrotron şüalanma". 1992-ci ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru olub. Onun doktorluq dissertasiyasının mövzusu "Güclü xarici sahələrdə fermiyonlar və bozonların qarşılıqlı əlaqələrinin təsiri" olub. 1997-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinin nəzəri fizika kafedrasının professoru olub.

## Elmi fəaliyyət
Onun elmi maraq sahəsi elementar zərrəciklər fizikası olub.

O, sinxrotron şüalanma nəzəriyyəsini və super güclü maqnit sahəsində elektron-pozitron cütlərinin yaradılması və yox edilməsinin tək foton proseslərini qurdu. O, qütbləşmə effektlərini nəzərə alaraq, birləşmə sabitində daha yüksək sıralarda xarici elektromaqnit sahələrində elektrodinamik proseslərin nəzəriyyəsini işləyib hazırladı. O, xarici maqnit sahəsində hərəkət edən hissəciyin cüt yüklü hissəciklərin (bozonlar və fermiyonlar) əmələ gəlməsi proseslərini tədqiq etmişdir. Xarici elektromaqnit sahələrində hərəkət edən kütləvi Dirak və Mayorana neytrinolarının elektromaqnit xüsusiyyətlərini təhlil etdi və mümkün astrofizik təsirləri göstərdi. Mayorana neytrinolarının nadir mezon parçalanmalarında və gələcək superkollayderlərdə mümkün olan dərin qeyri-elastik proton-proton və lepton-proton səpilmə proseslərində mümkün təsirlərini araşdırdı.

O, 1985-ci ildə "gərgin sahələrdə kvant hissəcikləri" sahəsi üzrə müxtəlif təhsil müəssisələrində leksiyalar söyləmişdir. 

## Əsərləri
### Kitabları
# A. A. Sokolov, İ. M. Ternov, V. Ç. Jukovski, A. V. Borisov. "Kvant elektrodinamika" – 1983, 312 səh.
# A. A. Sokolov, İ. M. Ternov, V. Ç. Jukovski, A. V. Borisov. "Kalibrləmə sahələri" – 1986, 260 səh.
# A. V. Borisov. "Kvant mexanikasının əsasları" – 1999, 88 səh.

## Xarici keçidlər
* Moskva Dövlət Universitetinin nəzəri fizika kafedrasında A. Borisovun şəxsi səhifəsi
* Kişinyovda fizika məktəbi
* Fotoqrafiya (üst sıra, təyyarənin solundan 5-ci)
Azərbaycan Basketbol Liqası

**Azərbaycan Basketbol Liqası** – Azərbaycanın peşəkar basketbol klublarının çıxış etdiyi ən yüksək lokal turniridir. Liqa Azərbaycan Basketbol Federasiyası tərəfindən təşkil olunur.

## Tarixi
1994-cü ildə Azərbaycan Basketbol Federasiyası (ABF) Beynəlxalq Basketbol Federasiyasına (FİBA) tamhüquqlu üzv qəbul edilimişdir və bu da komandalarımıza beynəlxalq yarışlarda müstəqil dövlətimizin bayrağı altında çıxış etmək hüququ qazandırmışdır. Bununla yanaşı, həmin vaxtda Basketbol Liqasının ilk mövsümü başlamışdır.

## Cari klublar

## Performance by club
Clubs in **bold** currently play in the top division.

## İstinadlar
Füzuli FK

**Füzuli FK** — Füzuli rayonunu təmsil edən futbol klubu. Azərbaycanın İkinci Liqasında çıxış edir.

## Tarixi
Klubun əsası 2017-ci ildə qoyulub. Füzuli FK 2017–18 sezonundan 2022–23 sezonuna kimi Azərbaycan Region Liqasında çıxış edib. 2023-cü ildən Azərbaycan İkinci Liqasında çıxış edir.

10 oktyabr 2023-cü il tarixli xəbərə görə Füzuli FK ev oyunlarını Xankəndi şəhər stadionunda keçirtmək niyyətindədir.

## Klubun heyəti

## İstinadlar
Nəriman Axundzadə

**Nəriman Axundzadə** () — azərbaycanlı futbolçu.  Azərbaycan milli komandasının heyətində hücumçu mövqeyində çıxış edir.

## Erkən həyatı
Əslən Lənkərandan olan Nəriman Axundzadə 23 aprel 2004-cü ildə Bakıda anadan olub. Lənkəranın tanınmış ustası olan usta Nəriman və hərbi polis mayoru Tofiq Mustafayevin nəvəsidir. Axundovlar ailəsinin son beşiyi olan Nərimanın futbol karyerası "Xəzər-Lənkəran" klubundan başlayıb. 12-13 yaşından isə "Qarabağ"ın aşağı yaş klubunda futbol fəaliyyətini davam etdirib.

## Karyerası

### Qarabağ FK
"Xəzər Lənkəran" futbol klubunun yetirməsi olan Nəriman daha sonra "Qarabağ" klubuna qoşulub və digər yaş qruplar üzrə komandalarda da çıxış edib.
Nəriman Axundzadə 2022–23 mövsümünün 12-ci turunda "Qarabağ"ın heyətində "Şamaxı"ya qarşı oyunda 19-cu dəqiqədə Filip Ozobiçi əvəz edərək meydana çıxıb və komandasında debüt edib. Həmin mövsüm o, komandasının Azərbaycan Premyer Liqasında qalib gəlməsində rol oynadı.

N. Axundzadə avrokuboklarda ilk qolunu 2023/24 mövsümündə 1/16 final mərhələsində Bakıdakı cavab oyununda Portuqaliyanın "Braqa” klubuna 120+2-ci dəqiqədə vurmaqla komandasının 1/8 finala keçməsini təmin edib. Nəticədə Qarabağ 2:3 hesabı ilə məğlub olsa da, ümumi hesabda 6:5 qalib gəlib və Azərbaycan futbol tarixində avrokubokların 1/8 finalına yüksələn ilk klub olub.

### Milli komanda
Nəriman 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan milli komandasının heyətində çıxış edib. O, İslam Həmrəylik Oyunlarında Azərbaycan milli komandasının heyətinə cəlb edilmişdi. O, 19 noyabr 2023-cü ildə UEFA Avro 2024-ün seçmə mərhələsində Belçikaya qarşı uduzduqları oyunda Azərbaycan millisinin heyətində debüt edib.

## Oyun statistikası
### Klub

## İstinadlar