open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1841

## Hadisələr
* 19 fevral - Paraqvayda hərbi çevriliş nəticəsində mülki tpiumviratın devrilməsi və hakimiyyətə ordu komandanı Mariano Roke Alonsonun gəlməsi.
* 4 mart - ABŞ prezidenti vəzifəsinə 9-cu prezidenti general Vilyam Henri Harrisonun gəlməsi.
* 4 aprel - ABŞ-nin yeni prezidenti general Vilyam Henri Harrisonun sətəlcəmdən vəfat etməsi və vitse-prezident Con Taylerin ABŞ-nin 10-cu prezidenti kimi and içməsi.
* 11 iyun - General Xose Migel Velasko Frankonun Boliviya prezidenti vəzifəsini tərk etməsi.
* 25 noyabr - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişində Kabul çayı üzərindəki körpüdə ingilis komandanlığı ilə Dost Məhəmmədin oğlu Əkbər xanın başçılığı ilə üsyançılar arasında danışığların başlanması.
* İngilis eskadrasının İran körfəzinə daxil olaraq Xərək adasını ələ keçirməsi.
* oktyabr - İngiltərə ilə İran arasında ticarət müqaviləsinin imzalanması.
* 1 yanvar - Çar I Nikolayın imzaladığı inzibati islahat qanununa (10.04.1840) əsasən, Cənubi Qafqaz paytaxtı Tiflis olmaqla Gürcüstan-İmeretiya quberniyasına və paytaxtı Şamaxı olmaqla Kaspi (Xəzər) vilayətinə bolünməsi.
* 25 aprel - Qazax, Şəmşəddil və Borçalı nahiyələrində yaşayan ağaların torpaq sahibliyindən və həmin torpaqları becərən kəndlilər üzərindəki hüquqlarından məhrum edilməsi barədə qanun qəbul olunması.
* 28 may - Xəzər vilayəti bəylərinin torpaq sahibliyindən və həmin torpaqları becərən kəndlilər üzərindəki hüquqlarından məhrum edilməsi barədə qanun qəbul olunması.
* Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Gülüstani-İrəm" əsərini yazması.

## Doğumlar
* Fransanın siyasi və dövlət xadimi Corc Klemanso

## Vəfatlar
* Rus şairi Mixail Yuryeviç Lermontov.
1842

## Hadisələr
* 6 yanvar — Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişində ingilis ordusunun Əfqanıstandan çıxarılmağa başlanılması, general Vilyam Elfinstonun başçılığı ilə qoşunların Kabuldan Cəlilabada doğru hərəkət etməsi.
* Kazan quberniyasında çuvaş və mari kəndlilərinin çıxışlarının baş verməsi.
* 13 aprel — Fransisko Morasanın başçılığı ilə onun tərəfinə keçmiş ordu ilə birlikdə Kosta-Rikanın paytaxtı San Xose şəhərinə daxil olması
* 29 avqust- Nankində Çinlə İngiltərə arasında "Sülh, dostluq, ticarət və zərərin ödənilməsi" barədə sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 11 sentyabr — Kosta-Rikada hərbi çevriliş nəticəsində Fransisko Morasanın devrilməsi.
* 15 sentyabr — Kosta-Rikanın paytaxtı San-Xose şəhərinin mərkəzi meydanında Mərkəzi Amerika federal Respublikasının keşmiş rəhbəri Fransisko Morasanın güllələnməsi.
* İngilis fiziki D. Coul və alman fiziki R. Mayer tərəfindən təcrübələr yolu ilə enerjinin itməməsi və çevrilməsi qanununun kəşf edilməsi.
* Azərbaycanda ilk rus köçkünləri tərəfindən Yelizavetpol qəzasında Rus Borisi kəndinin salınması.

## Doğumlar
* 15 yanvar — Pol Lafarq, fransız iqtisadçı və siyasi xadim.
* 17 yanvar — Vasili Qriqoryeviç Avseyenko, rus yazıçısı, ədəbi tənqidçi və publisist.
* 25 fevral — Karl May, alman yazıçısı
* 26 fevral — Kamil Flammarion, fransız aair-simvolisti
* 18 mart — Fransız simvolizminin başçısı, şair — Stefan Mallarme.
* 1 aprel — Əhməd Orabi-paşa, Misir hərbi və siyasi xadimi, 1882-ci ildə İngilis-Misir müharibəsi dövründə ingilislərə qarşı mübarizənin rəhbəri.
* 25 aprel — Fyodor Nikiforoviç Plevako, rus vəkili və məhkəmə natiqi.
* 23 may — Mariya Konolnitskaya — Polşa yazıçısı
* 24 iyun — Ambroz Birs — Amerika yazıçısı
* 11 sentyabr — Varfolomey Zaytsev, rus publisisti və ədəbi tənqidçisi
* 21 sentyabr — II Əbdülhəmid, 34-cü Osmanlı sultanı və 113-cü İslam xəlifəsi.
* 26 oktyabr — Vasili Vasilyeviç Vereşagin, rus rəssamı.
* 27 noyabr — Nikolay Konstantinoviç Mixaylovski, rus publisisti, sosioloq, ədəbi tənqidçi.
* 9 dekabr — Pyotr Kropotkin, rus anarxizminin nəzəriyyəçisi, tarixçi.
* 12 dekabr — Alfred Parland, rus memarı.
* Ayətullah Seyid Əli İrəvani
* 27 oktyabr – Colitti Covanni, dövlət və siyasi xadimi

## Vəfatlar
* Cənubi Azərbaycan şairi — Fazil xan Şeyda.
1845

## Hadisələr
* Rusiyada M.V.Butaşeviç - Petraşevski tərəfindən "Petraşevskiçilər dərnəyi" təşkil edildi.
* Mirzə Adıgözəl bəy "Qarabağnamə" əsərini yazmışdır.

## Doğumlar
* Mirzə Əli Ləli
* Qazax şairi, yazıçısı, ictimai xadim Abay Kunanbayev  
* Bakı muğam məclislərinin yaradıcısı Məşədi Məlik bəy Mansurov
* Georq Kantor

## Vəfatlar
1846

## Hadisələr
* ABŞ Meksikanın bir hissəsi olan Kaliforniyanın anneksiyasını elan etdi.
* Böyük Jüz Rusiya tərəfindən işğal edildi.
* 6 dekabr - Rusiya çarı I Nikolay tərəfindən bəy və ağaların hüquqları haqqında reskript imzalanması.
* 14 dekabr - Rusiya çarı I Nikolayın fərmanı ilə Gürcüstan-İmeretiya quberniyası xə Xəzər vilayətinin ləğv olunması, onların əvəzində Tiflis, Kutais, Dərbənd və Şamaxı quberniyalarının yaradılması.
* Xəzər dənizində "Volqa" adlı ilk buxar gəmisinin üzməyə başlaması.

## Doğumlar
* Azərbaycan xanəndəsi və tarzanı Mirzə Sadıqcan

## Vəfatlar
* dekabr - Abbasqulu ağa Bakıxanov.
1847

## Hadisələr
* İngiltərədə qadınlar və yeniyetmələr üçün 10 saatlıq iş gününün müəyyənləşdirilməsi.
* Vladiqafqazda ilk ictimai kitabxana açılması.
* Filadelfiyada Amerika Tibb Assosiasiyasının əsasının qoyulması.
* Mirzə Camal tərəfindən "Qarabağ tarixi" əsərinin yazılması.
* fevral - Məşhur xanəndə Səttarın Tiflis Xeyriyyə Cəmiyyətinin salonundakı konsertdə muğam ifa etməsi.

## Doğumlar
* 11 fevral – Tomas Alva Edison
* Azərbaycan tarixçisi Həsənəlixan Qaradağı.
* Salman Nərimanov
* 9 avqust — Mariya Viktoriya dal Pozzo, İspaniya kralı I Amadeusun xanımı, İspaniyanın kraliça-konsortu.

## Vəfatlar
* Aşıq Pəri
* Abbasqulu ağa Bakıxanov.
1848

## Hadisələr
* 12 yanvar - İtaliyada 1848-1849-cu illər inqilabının başlanması. Palrmoda - Siciliyada üsyanın baş verməsi.
* 2 fevral - Quadalupe-İdalqoda Meksika ilə ABŞ arasında imzalanmış sülh müqaviləsinə əsasən Meksikanın ABŞ-nin xeyrinə ölkə ərazisinin təxminən 55%-ni təşkil edən Texas, Yeni Meksika, Yuxarı Kaliforniya və digər ərazilərdən əl çəkməsi.
* 15 fevral – Londonda Karl Marks və Fridrix Engelsin birgə yazdığı "Kommunist Partiyasının Manifesti" əsərinin çapdan çıxması.
*22 fevral - Fransa inqilabının başlanması
* 24 fevral-Fransada Burbonlar sülaləsinin sonuncu nümayəndəsi olan I Lui-Filippin hakimiyyətdən devrilməsi, Fransada inqilabın başlanması.
* 27 fevral - Almaniyanın cənub-qərb hissəsində və Reyn əyalətində inqilabi çıxışların baş verməsi, 1848-1849-cu illər Almaniya inqilabının başlanması.
* 3 mart - Layoş Koşutun Avstriya imperatoru İ Ferdinanddan Macarıstan Konstitusiyasının tətbiqini və müstəqil Macarıstan hökumətinin yaradılmasını tələb etməsi
* 13 mart- Avstriyanın paytaxtı Vyanada üsyanın başlanması. 
* 15 mart -Macarıstanda Avstriya zülmünə qarşı üsyanın başlanması.
* 18 mart- Berlində silalı üsyanın baş verməsi.
* 18-22 mart- Milanda baş verən üsyan nəticəsində avstraliyalıların Vyanadan qovulması. 
* 23 mart:
** Korteslərdən qeyri-məhdud səlahiyyət alan İspaniyanın baş naziri general Ramon Narvaes tərəfindən parlamentin buraxılması.
** Layoş Battayani tərəfindən ilk müstəqil Macarıstan hökumətinin təşkil edilməsi.
* 25 mart - Sardiniya krallığının kralı Karl Albertonun Avstriyaya müharibə elan etməsi. Avstriya-İtaliya müharibəsinin başlanması.
* 25 aprel - Vyanada İmperiya ərazisində yaşayan bütün millətlərə bərabər hüquqlar vəd edilən imperiya konstitusiyasının lahiyəsinin dərc olunması
* may - Frankfurt-Maynda Ümumalman parlamentinin fəaliyyətə başlaması.
* may -Berlində Prussiya Milli Məclisinin açılması.
* 12 iyun -Praqada fəhlə və tələbələrin dinc nümayişinin gülləbaran edilməsi. Praqa üsyanının başlanması.
* 17 iyun - Avstriya qoşunları tərəfindən Praqa üsyanının yatırılması.
* 22 iyun - Parisdə üsyanın başlanması.
* 26 iyun - Paris üsyanının yatırılması.
* 22 iyul - Vyanada Avstriya parlamentinin - reyxstaqın fəaliyyətə başlaması.
* 11 avqust - Sardiniya ilə Avstriya arasında bağlanmış barışığa əsasən Sardiniya qoşunlarının Lombardiya, Venesiya və digər əyalətləri tərk etməyi öhdəsinə götürməsi.
* 18 sentyabr - Frankfurt na-Maynda üsyanın yatırılması.
* 6 oktyabr -Vyanada Avstriya zülmünə qarşı üsyanın baş verməsi.
* 31 oktyabr - İmperator qoşunlarının Vyanaya daxil olması və üsyanın yatırılması.
* 15 noyabr - Avstriya parlamentinin - reyxstaqının fəaliyyətinin başa çatması.
* noyabr - Romada üsyanın baş verməsi və Papa IX Piyin Vatikandan qaçması.
* İranda Babilər hərəkatının (1848-1852) başlanması.
* Bibiheybətdə texnik Semyonov tərəfindən mexaniki üsulla dünyada ilk dəfə neft quyusunun qazılması.
* Şamaxıda eyni adlı xeyriyyə cəmiyyəti tərəfindən ibtidai məktəb sinfi olan Müqəddəs Nina məktəbinin açılması.

## Doğumlar
* Məhəmməd Kazım Əsrar Əlişah Təbrizi
* 28 yanvar – Həsənəli xan Qaradaği.
* İvan Yakоvlеv
* Mariyana Marraş

## Vəfatlar
* Azərbaycan tarixçisi - Mirzə Adıgözəl bəy.
1849

## Hadisələr
* 1 yanvar - Fransada ilk poçt markasının buraxılması
* 12 yanvar - Siciliyada, Palermoda Avstriya ordusuna qarşı üsyanların baş verməsi. 
* 9 fevral - Romanın respublika elan edilməsi. 
* 23 fevral - Toskanada üsyan və böyük hersoq II Leopoldun Florensiyadan qaçması.
* 7 mart - Avstriya imperiyasında imperator Frans İosif tərəfindən diktə edilən Konstitusiyanın dərc olunması, Avstriya reyxstaqının buraxılması.
* 20 mart - Sardiniya kralı Karl Albert 1848-ci il sülhünü pozaraq Avstriya ilə yenidən müharibəyə başlaması.
* 29 mart - Ost-Hind şirkəti Pəncabın işğalı ilə Hindistan torpaqlarının zəbt olunmasının başa çatdırılması. 
* 24 aprel - Macarıstan ordusu tərəfindən Peştin azad edilməsi. 
* 3 may - Almaniyanın Drezden şəhərində və Baden hersoqluğunda üsyanların baş verməsi.
* 6 may - Reyn əyalətinin və Vestfaliyanın  fəhlə ittifaqının konqresinin çağrılması.
* 13 may - Fransada Qanunverici Məclisə seçkilərin keçirilməsi.   
* 28 may -Fransada Qanunverici Məclisin öz işinə başlaması.
* 18 iyun - Rusiya ordusunun Macarıstan sərhəddini keçməsi.
* 3 iyun - Fransa ordusunun Romaya daxil olması. Roma respublikasının süqutu.
* 13 iyul - Macarıstan ordusunun Buda və Peşti tərk etməsi.
* 14 iyul - General Nikola Udino tərəfindən Romada Roma papasının dünyəvi hakimiyyətinin bəpa edildiyinin elan edilməsi.
* 24 avqust - Dörd aylıq mühasirədən sonra Venesiyanın Avstriya ordusu tərəfindən tutulması
* İrəvan quberniyasının təşkil olunması.
* Qafqaz Tədris dairəsinin yaradılması.
* Rusiya hökuməti tərəfindən Gəncə, Şuşa, Şamaxı və Bakıda yeni tipli təhsil müəssisələrinin - "müsəlman məktəbləri"nin təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* Paşa ağa Sultanov
* Eduar Anri Avril

## Vəfatlar
* Polyak bəstəkarı Fredik Şopen.
* Kavalalı Mehmed Əli Paşa
* Hokusay
1850

## Hadisələr
* 2 mart - Prussiyada ödənc əvəzində təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* 9 sentyabr - Kaliforniyanın ABŞ-nin 31-ci ştatı kimi təşkil olunması.
* 1 oktyabr - Avstriya imperiyasında Avstriya və Macarıstan gömrük sərhəddinin ləğv edilməsi.
* Çində Taypinlər hərəkatının (1850-1864) başlanması.
* iyul-dekabr - Zəncan üsyanı
* Tiflisdə "Qafqaz kənd təsərrüfatı cəmiyyəti" yaradıldı.
* Rusiya hökuməti tərəfindən Salyan, Lənkəran və Nuxada yeni tipli təhsil müəssisələrinin - "müsəlman məktəbləri"nin təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 6 iyun – Karl Ferdinand Braun, alman fiziki.
* 5 avqust - Gi de Mopassan - fransız yazıçısı.
* Firudun bəy Cəlal oğlu Vəzirov - Rusiya ordusunda general.

## Vəfatlar
* Heman Hess - İsveçrə-Rusiya kimyaçısı.
* Kaltur Semyonov - Xalq mahnılarının müəllifi.
* 16 aprel - Mariya Tüsso - Bal mumu heykəltəraşı , Filips Kertisin qardaşı qızı.
1844

## Hadisələr
* 4 yanvar - General Şarl Errar Haiti prezidenti seçilir.
* 27 fevral - Haiti adasında üsyançılar tərəfindən Santo-Dominqonun tutulması və Haiti Respublikasından asılı olmayan Dominikan Respublikasının elan edilməsi.
* Almaniyada Sileziya toxucularının üsyanının baş verməsi.
* Qafqaz canişinliyiini təşkil olunması.
* Tiflisdə M.Ş.Vazehin başçılıq etdiyi "Divani-hikmət" ədəbi məclisinin təşkil olunması.
* Azərbaycanda ilk rus köçkünləri tərəfindən Yelizavetpol qəzasında Slavyanka kəndinin salınması.

## Doğumlar
* 14 mart — I Umberto
* Fransız simvolizminin nümayəndəsi, şair Pol Verlen.
* Əsədulla bəy Mustafa bəy oğlu Yadigarov, rus ordusunda general.
*30 avqust — Fridrix Ratsel, alman etnoloqu, sosioloqu və coğrafiyaşünası.

## Vəfatlar
* Azərbaycan şairi - Baba bəy Şakir.
1843

## Hadisələr
* 20 yanvar - Birinci ingilis-əfqan müharibəsinin gedişində Əfqanıstan əmiri Dost Məhəmmədin ingilislərdən azad edilmiş Lahorda təntənəli şəkildə qarşılanması və Kabula doğru hərəkət etməsi. 
* 14 mart - Haiti prezidenti Jan-Pyer Buayenin devrilməsi.
* 13 oktyabr - Nyu-Yorkda Bnay Brit yəhudi təşkilatının əsasının qoyulması.
* 30 dekabr - Haiti Pespublikasının yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Almaniyanın Hamburq şəhərində müasir tipli ilk kanalizasiyanın inşa edilməsi.
* Nuxa şəhərində "Təcrübə ipəkçilik məktəbi"nin fəaliyyətə başlaması.
* 10 mart - Rusiya çarı I Nikolayın fərmanına əsasən "Ali müsəlman silki"nin təsis edilməsi.

## Doğumlar
* 30 mart - Konsstantin Mixayloviç Stanükoviç, rus yazıçısı.
* 15 iyun - Edvard Qriq, Norveç bəstəkarı.
* 2 iyul - Antonio Labriola, İtalyan marksizminin banisi, filosof 
* 20 sentyabr - Nikolay Aleksandroviç - böyük knyaz 

## Vəfatlar
* 15 fevral - Teodoros Kolokotronis, Yunanıstanın istiqlaliyyəti uğrunda müharibə dövründə yunan sərkərdəsi.
* 29 aprel - Aleksey Nikolayeviç Olenin, rus dövlət xadimi.
* 19 mart - Anton Reynqard Falk, Niderland siyasi xadimi.
* 21 mart - Robert Sauti, ingilis şairi.
* 7 iyun - İohann Xristian Fridrix Qyölderlin, alman şairi.
* 11 iyun - qraf Pyotr Xristianoviç Vitgenşteyn, rus hərbi xadimi.
* 16 iyun - Vilyam Şau Katkart, Böyük Britaniya generalı və diplomatı.
* 24 iyun - İohann Fridrix Kind, alman şairi və dramaturqu.
* 19 sentyabr - Qustav Kaspar Koriolis, fransız riyaziyyatçısı.
* 6 oktyabr - Arçibald Kempbell, Böyük Britaniya generalı.
* 25 oktyabr - qraf YevqrafFedotoviç Komarovski, rus dövlət xadimi və memuaristi. 
* Ehsan xan Kəlbalı xan oğlu Naxçıvanski, Rusiya ordusunda general.

## İstinadlar
1851

## Hadisələr
* 15 yanvar - ABŞ-la əməkdaşlıq tərəfdarı olan general Mariano Aristanın Meksika prezidenti seçilməsi.
* 24 yanvar - Fransa prezidenti Lui Napoleon tərəfindən yeni hökumətin təşkili.
* 2 fevral - Birləşmiş Salvador və Honduras ordusunun Arada adlanan yerdə Qvatemala ordusu tərəfindən darmadağın edilməsi.
* 21 may - Yeni Qranada Respublikasında quldarlığın birdəfəlik olaraq ləğv edilməsi.
* 27 avqust - Çində Yunyan şəhərinin taypinlər tərəfindən tutulması, bu şəhərdə "Səmavi rifah dövlətinin" (Taypin Tyanqo) dövlətinin yaradıldığının elan edilməsi və yeni hökumətin yaradılması.
* 18 sentyabr - Mühafizəkar Manuel Monttun Cili prezidenti seçilməsi.
* 1 noyabr - Rusiyada Moskvanı Sankt-Peterburqla birləşdirən Nikolayevski dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.
* 2 dekabr - Fransa prezidenti Lui Napoleon tərəfindən dövlət çevrilişi edilməsi, Qanunverici Məclisin buraxılması.
* Avstraliyada qızıl mədənlərinin kəşf edilməsi.
* İstanbulda Elm Komitəsinin yaradılması.
* İranda "Bilik evi" adlandırılan darülfünunun və ilk rəsmi dövlət qəzetinin fəalyyətə başlaması.

## Doğumlar
* Şahzadə Əbdülsəməd Bəhmən Mirzə oğlu Qacar, Rusiya ordusunda general
* Ferdinand Foş

## Vəfatlar
* Henrix Fridrix Link — Alman təbiətçisi və botaniki.
1852

## Hadisələr
* 9 fevral - Çində taypinlərin Uxan və Nankin şəhərlərindən yürüşlərinin başlanması.
* 30 iyun - Yeni Zelandiyada ölkənin Parlamentinin yaradılmasına imkan yaradan ilk Konstitusiya Fərmanının qəbul edilməsi. 
* 24 sentyabr - Anri Jiffar tərəfindən dirijablla ilk uçuşun həyata keçirilməsi.
* İkinci İngiltərə-Birma müharibəsinin baş verməsi.
* 23 noyabr - İngiltərədə ilk dəfə poçt qutularının quraşdırılması
* 2 dekabr - Fransada monarxiyanın bərpa edilməsi. 
* Fransada II Respublika dövrünə (1848 - 1852) son qoyulması və II İmperiya  (1852-1870) dövrünün başlanması.
* Natural vergilərin pul vergisi ilə əvəz edilməsi

## Doğumlar
* Karl Lindeman
* 14 oktyabr – Otto Binsvanger, alman&nbsp;psixiatrı.

## Vəfatlar
* 17 iyul — italyan şairi, dramaturq və librettoçusu Salvador Kammarano
* Mirzə Şəfi Vazeh
* 28 may — Ejen Bürnuf
* 26 oktyabr — Coberti Vinçenso
1853

## Hadisələr
* 19 mart - Çində Nankin şəhərinin taypinlər tərəfindən ələ keçirilməsi.
* 10 may - Osmanlı imperiyası tərəfindən knyaz Menşikovun ultimatumunun rədd edilməsi.
* 3 iyul - knyaz Mixail Qorçakovun rəhbərlik etdiyi rus ordusunun Türkiyənin himayəsindı olan Moldaviya və Valaxiyaya ərazisinə daxil olması
* 9 oktyabr - Osmanlı imperiyası tərəfindən rus ordusunun Dunay knyazlığından çıxarılması.
* 16 oktyabr - Rusiya ilə Osmanlı imperiyası arasında Krım müharibəsinin (1853-1856) başlanması.
* 18 noyabr - Sinop buxtasında baş vermiş döyüşdə rus donanmasının qalib gəlməsi
* Şimali Azərbaycanda dövlət kəndlilərinin bir yerdən başqa yerə köçmək hüququnun ləğv olunması.
* Yeni məktəb Nizamnaməsinin qəbul olunması.
* Sankt - Peterburq universitetinin Şərqşünaslıq fakultəsinin açılması və M. Kazımbəyin fakultənin ilk dekanı seçilməsi.
* Rusiya hökuməti tərəfindən Zaqatalada yeni tipli təhsil müəssisələrinin - "müsəlman məktəbləri"nin təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 5 iyul — Tivadar Kostka Çontvari
* Məmmədtağı Səfərov ("Sidqi")
* İbrahim ağa Raşa ağa oğlu Vəkilov, rus ordusunda general.

## Vəfatlar
* Azərbaycan tarixçisi Mirzə Camal.
1855

## Hadisələr
* 26 yanvar - Sardiniya krallığınınn Rusiya imperiyasına müharibə elan edərək Krım müharibəsinə daxil olması,
* 27 yanvar - Panama dəmiryolunun ilk dəfə Atlantik okeanı ilə Sakit okeanının birləşdirməsi.
* 7 fevral - Rusiya ilə Yaponiya arasında Simod müqaviləsinin imzalanması və iki ölkə arasında "Əbədi sülh və səmimi dostluq" elan edilməsi.
* 17 fevral - Rus ordusu tərəfindən Yevpatoriyanın ələ keçirilməsi üçün uğursuz cəhd göstərilməsi,
* 3 mart - Rusiyada II Aleksandrın (1855-1881) hakimiyyətə gəlməsi.
* 30 mart:
** Triyestdə İspaniya taxt-tacına iddiaçı Don Böyük Karlos vəfat etməsi, onun oğlu qraf Montemolinin VI Karl adını qəbul etməsi,
** Peşavarda Birinci ingilis-əfqan müharibəsini (1838-1842) formal şəkildə başa çatdıran ingilis-əfqan sülh müqaviləsinin imzalanması,
* 9 aprel - Müttəfiq qoşunları tərəfindən Sevastopolun ikinci dəfə bombardman edilməsi,
* 24 may - Kerçə (Krıma) fransız ekspedisiya korpusunun çıxarılması,
* 13 iyun - Nikaraquaya sonralar Qranadanı ələ keçirən və respublikanın prezidenti seçilən polkovnik Vilyam Uokerin başçılığı ilə Şimali Amerikadan könüllülər dəstəsinin gəlməsi.
* 18 iyun - Müttəfiqlərin Sevastopola uğursuz hücumu, 
* 15 avqust - Meksikada general Antonio Santa-Annanın diktaturasının devrilməsi. Santa-Annanın general Martin Karreranı prezident təyin etməsi,
* 16 avqust - Krımda Qara çay sahillərində rus qoşunlarının müttəfiqlərin mövqelərinə uğursuz hücumları.
* 18 avqust - Avstriya imperiyası ilə Müqəddəs Prestol arasında katolik kilsəsinin mətbuat və məktəb üzərində təsirini gücləndirən konkordatın imzalanması, 
* 8 sentyabr - Malaxov kurqanının süqutundan sonra rus ordusunun Qara dəniz donanmsının qalıqlarını batıraraq Sevastopolu tərk etməsi, 
* 12 sentyabr - Meksikada baş verən üsyan nəticəsində general Martin Karreranın diktaturasının devrilməsi,
* 4 oktyabr - Mexiko yaxınlığındakı Kuernavak şəhərində Meksikanın bütün ştatlarının nümayəndələrinin surasının çağırılması, Xuan Alvaresin ölkənin prezidenti seçilməsi, koalision hökumətin yaradılması.
* 20 noyabr:
** Xuan Alvaresin üsyançı ordusunun Mexikoya daxil olması,
** Kosta-Rikanın prezidenti Xuan Rafael Mor tərəfindən Vilyam Uokerin Başçılıq etdiyi Nikaraqua hökumətinin müdaxiləyə hazırlaşmaqda ittiham edilməsi və Nikaraquaya qarşı beynəlxalq ekspedisiyanın təşkili üçün çağırış edilməsi.  
* 28 noyabr - Qafqazda rus qoşunları tərəfindən mühasirəyə alınan türk qalası Qarsın təslim olması.
* Gədəbəydə kiçik bir misəritmə zavodu inşa edilmişdi.

## Doğumlar
* Mehdiqulu xan
* Şeyx İbrahim Zəncani
* Aşıq Molla Cümə
* Səməd bəy Sadıq bəy oğlu Mehmandarov, Rusiya ordusunda general.
* Mirkazım xan Mirəli xan oğlu Talışxanov, Rusiya ordusunda general.
* Edvin Holl
* Nevfidan Pərtəvpiyalə Qadınəfəndi

## Vəfatlar
* 26 yanvar – Riçard Cons, ingilis iqtisadçısı
* 23 fevral - Karl Fridrix Qauss, Görkəmli alman riyaziyyatçısı, astronom və fiziki
1857

## Hadisələr
* 5 fevral — Meksikada yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsi.
* 18 aprel — Venesuelanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* 20 aprel — Venesuela diktatoru Xose Tadeo Monaqasın 6 il müddətinə ölkənin prezidenti seçilməsi.
* 10 may — Hindistanın Mirut şəhərində üsyan qaldıran üç sipahi polkunun Dehliyə doğru hərəkət etməsi, İngiltərə müstəmləkəçiliyinə qarşı sipahilər üsyanının başlanması.
* 22 iyun — Fransada Qanunverici Korpusa seçkilərin keçirilməsi.
* 14 sentyabr — Hindistanda sipahilər üsyanı nəticəsində üsyançılar tərəfindən ələ keçirilən Dehliyə ingilis qoşunlarının üsyanının başlanması.
* 16 sentyabr — Meksika Respublikasının yenidən Meksika Birləşmiş Ştatları adlandırılması.
* 19 sentyabr — Hindistanda sipahilər üsyanının gedişində ingilis qoşunları tərəfindən Dehlinin işğal edilməsi.
* 17 dekabr — Meksika prezidenti general İqnasio Komonfort tərəfindən paytaxt qanizonunun qüvvələri ilə dövlət çevrilişinin həyata keçirilməsi, Konstitusiyanın ləğv edilməsi və konqresin buraxılması.
* Türkiyənin İzmir şəhərində masonların ilk böyük Türk lojasının qurulması.
* Hindistanda ilk dəmiryol xəttinin çəkilməsi.
* Leon Skott tərəfindən ilk səsyazma qurğususnun icad edilməsi.
* M.F.Axundovun "Aldanmış kəvakib" povestini yazması.

## Doğumlar
* Vilyam Taft, ABŞ-nin 27-ci Prezidenti.
* Əsəd bəy Ağaəli bəy oğlu Talışxanov, Rusiya ordusunun generalı.
* 1 noyabr – Con Coli – ingilis geoloqu və geofiziki
* 8 iyul – Alfred Bine, fransız psixoloqu
* Mehmet Şükrü Paşa – Osmanlı generalı.
* Yusif İzzəddin Əfəndi

## Vəfatlar
* 5 yanvar – Ogüst Kont – fransız sosioloqu və filosofu, sosiologiyanın banisi
* Satirik şair Qasım bəy Zakir.
1858

## Hadisələr
* 28 may - Rusiya imperiyası ilə Çin arasında sərhədlər, ticarət və digər məsələlərlə əlaqədar Aygün müqaviləsinin imzalanması
* 31 may - Rusiyada Xabarovsk şəhərinin əsasının qoyulması.
* 13 iyun - Rusiya ilə Çin arasında Tyanszin müqaviləsinin imzalanması.
* 2 avqust - İngiltərə parlamenti tərəfindən Ost-Hind şirkətinin ləğv edilməsi və Hindistanın İngiltərə taxt-tacının idarəçiliyi altına keçməsi barədə qanun qəbul edilməsi.
* 7 avqust - Türkiyə sultanının himayəçiliyi altında birləşmiş Moldaviya və Valaxiya knyazlıqlarının yaradılması haqqında Paris konvensiyasının imzalanması
* 10 oktyabr — Təbrizdə fars dilində "Azərbaycan" qəzetinin nəşrinə başlanması.
* 10 oktyabr — Kubanın müstəqilliyinin elan edilməsi.
* 1 noyabr - Böyük Britaniya kraliçası Viktoriya tərəfindən sipahilər üsyanında iştirak edən hind əyanlarının bağışlanması haqqında manifest verilməsi.
* Təbrizdə "Azərbaycan" qəzetinin nəşr olunması.
* Ost-Hind şirkətinin ləğv edilməsi.

## Doğumlar
* Əbülqasim Ordubadi
* 1 noyabr — Mixail Konovalov
* Robert Ouen - İngilis utopik sosialisti.
* Cüzeppe Peano
* 21 iyul — Avstriyalı Mariya Kristina, İspaniya kralı XII Alfonsonun xanımı, İspaniyanın kraliça-konsortu.

## Vəfatlar
* Azərbaycan tarixçisi Kərim ağa Şəkixanov.
* Məşrəfzadə Mehmed Arif Əfəndi

## İstinadlar
1859

## Hadisələr
* 5 yanvar - polkovnik Aleksandru İoan Kuzanın Moldaviya hökmdarı seçilməsi
* 15 yanvar - Haiti imperatoru I Fosten hökumət əleyhinə baş verən üsyanlar nəticəsində hakimiyyətdən kənarlaşdırılması. Haiti imperiyasının ləğv edilməsi, Haiti imperiyasının ləğv edilməsi və general Fabr Jeffarın respublika prezidenti seçilməsi.
* 14 fevral - Oreqonun ABŞ-nin 33-cü çtatı olması
* 3 mart - Parisdə Fransa ilə Rusiya imperiyası arasında Fransa, Pyemont və Avstriya arasında baş verəcək müharibədə Rusiyanın neytral mövqe tutması haqqında razılaşmanın imzalanması.
* 25 aprel - Süveyş kanalının çəkilişinə başlanması.
* 29 aprel - Avstriya-İtaliya-Fransa müharibəsinin başlanması.
* 20 may - İtaliyada Montebello yaxınlığında fransız ordusu tərəfindən Avstriya ordusunun məğlub edilməsi.
* 24 iyun - İtaliya və Fransanın birləşmiş qüvvələri ilə Avstriya ordusu arasında Solferino döyüşünün baş verməsi, Avstriya ordusunun məğlubiyyətə uğraması.
* 7 sentyabr - Londonda Biq Ben saatlarının istehsalına başlanması
* 23 oktyabr - ABŞ-də Con Braunun başçılığı ilə üsyan baş verməsi.
* Türkiyədə ilk milli dram teatrının fəaliyyətə başlaması.
* İngiltərənin Afrikanın şərq sahillərində yerləşən Zənzibar sultanlığını öz protektoratlığı elan etməsi.
* Bakıda "Qubernator bağı" adlanan bağın salınması
* Şamaxıda güclü zəlzələnin baş verməsi.
* Şamaxı quberniyasının mərkəzinin Bakı şəhərinə köçürülməsi
* Suraxanıda rus kapitalistləri Kokorev və Qubonin tərəfindən neft emal edən zavodunun inşa edilməsi.
* Şamaxıda və Şuşada ilk kütləvi kitabxanaların təşkil olunması

## Doğumlar
* 26 mart - Adolf Qurviç - Alman riyaziyyatçı.
* 22 may - Artur Konan Doyl - görkəmli şotland yazıçısı, Şerlok Holms və Professor Çellencer obrazlarının yaradıcısı (ö. 1930).
* Nikolay Qamaleya
* Bayraməli Abbaszadə - azərbaycanlı şair, mollanəsrəddinçi (ö.1926).
* 27 yanvar - II Vilhelm - Almaniya İmperiyasının kayzeri.
* 20 oktyabr - Con Dyui, Amerikalı filosof.
* Ələkbər bəy Qədimbəyov - Mirzə Qədim İrəvaninin oğlu.
* 15 dekabr - Lüdviq Lazar Zamenhof - Polyak göz həkimi , Esperanto dilinin yaradıcısı.

## Vəfatlar
* Peter Qustav Lejyon Dirixle
* Vaşinqton İrvinq, tanınmış Amerika yazıçısı, tarixçi, siyasətçi (d. 1783).
1860

## Hadisələr
* 5 aprel - "Dağıstan vilayətinin idarə olunma əsasmaməsi" təsdiq olundu.
* aprel - Siciliyada kəndli üsyanınını baş verməsi.
* 2 iyul - Vladivostok şəhərinin əsasının qoyuimas.
* sentyabr İtaliyada Cüzeppe Haribaldinın Neapola daxil olması.
* 13 oktyabr- Pekin şəhərinın ingilis- fransız qoşunları tərəfindən işğal edilməsi.
* Rusiya ilə Çin arasında Pekin müqaviləsinın imzalanması.
* Neapol krallığının Pyemonta birləşdirilməsi.
* Avstriya ilə bağlanan sülh müqaviləsinə görə Lombardiyanın Avstriya ağalığından azad olunması.
* noyabr - ABŞ-də prezident seçkilərində Respublikaçılar Partiyasını nümayəndəsi Avraam Linkolnun (1809-1865) qələbə qazanması.
* Dərbənd quberniyasının ləğv edilməsi.

## Doğumlar
* Aşıq Şivğa
* 24 iyun — Orleanlı Mariya Mersedes, İspaniya kralı XII Alfonsonun xanımı, İspaniyanın kraliça-konsortu.

## Vəfatlar
* Aşıq Məhəmməd Hüseyn.
1861

## Hadisələr
* 22 yanvar - Fransız səyyahı Anri Muo tərəfindən Kamboca cəngəlliklərində nəhəng Anqkor Bat məbədinin aşkar edilməsi.
* 19 fevral – İmperator II Aleksandr tərəfindən Rusiyada təhkimçilik hüququnun ləğv olunması barədə manifestin imzalanması.  
* 17 mart - Kral II Viktor Emmanuilin başçılığı ilə İtaliya krallığının təşkil edilməsi.
* 4 fevral - ABŞ-də Cənub ştatlarının Konfederasiyasının yaradılması.
* 12 aprel - Samter limanı uğrunda döyüş. ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin (1861-1865) başlanması.
* Cənubi Qafqaz Mərkəzi İslahat Komitəsinin yaradılması.
* iyun - Cənubi Qafqaz diyarının mərzləşdirilməsi haqqında "Əsasnamə""nin təsdiq edilməsi
* Pirallahı adasında Tiflis əczaçısı Vitte parafin zavodunun işə salınması.
* Nuxada Moskva sənayeçiləri Alekseyev və Voronin qardaşları tərəfindən ipək fabrikinin əsasının qoyulması

## Doğumlar
* 27 fevral - Şteyner Rudolf - alman mistik filosofu, yazıçısı.
* 11 iyun - Sigizmund Vladislavoviç Zaremba - bəstəkar
* 16 noyabr - Arvid Yarnefelt - Finlandiya yazışısı.
* 19 noyabr - Ernest Teodor Baaş - Alman tarixçisi və publisisti
* 5 dekabr - Konstantin Alekseyeviç Korovin - rus rəssamı.
* Azərbaycan xanəndəsi Cabbar Qaryağdı
1854

## Hadisələr
* 17 fevral — Böyük Britaniya Afrikadakı müstəmləkəsi olan Çəhrayı Respublikanın (indiki Cənubi Afrika Respublikası) müstəqilliyini tanıyıb. Bu, Afrika qitəsində müstəqillik əldə etmiş ilk dövlət idi.
* ABŞ-də Respublikaçılar Partiyasının  yaradılması.
* mart — İngiltərə və Fransanın Rusiyaya müharibə elan etməsi.
* Şamaxıda ali dördsinifli məktəb təsis olundu.
* Laribuazyer xəstəxanası

## Doğumlar
* Nəcəf bəy Vəzirov — Azərbaycan yazıçısı.
* Anri Puankare — fransız riyaziyyatçı , fiziki.
* Oskar Vayld — İngilis-İrlandiya yazıçı.

## Vəfatlar
1862

## Hadisələr
* 12 aprel - ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin (1861-1865) gedişində "Böyük parovoz yürüşü" adlandırılan hərbi əməliyyatların baş verməsi.
* may - ABŞ Konqresi tərəfindən Homstedlər haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* Otto Bismarkın Prussiya kralı tərəfindən birinci nazir təyin edilməsi.
* 17 sentyabr - Merilend ştatının Şarpsburq şəhəri yaxınlığında baş vermiş müharibə. Eynthem müharibəsi 
* sentyabr - ABŞ prezidenti A.Linkoln tərəfindən "Azadlıq haqqında bəyannaməsi"nin imzalanması.

## Doğumlar
* Mirzə Ələkbər Sabir
* Hacı Həkim
* David Hilbert

## Vəfatlar
* 21 yanvar — Bojena Nemtsova
* 7 noyabr — II Bahadır Şah
* 3 fevral – Jan Batist Bio, fransız fiziki, geodeziyaçısı və astronomu, Paris EA-nın üzvü (1803).
* Peter Barlov - İngilis riyaziyyatçısı və fiziki.
1863

## Hadisələr
* 1 yanvar - ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin gedişində ABŞ-də quldarlığı ləğv edilməsi.
* 10 yanvar - Londonda ilk metropoliten xəttinin işə salınması.
* 22 yanvar - Polşada "Yanvar qiyamı" ilə milli azadlıq hərəkatının başlanması.
* 17 fevral – Cenevrədə Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin təsis edilməsi. 
* 23 may - Leypsiqdə Ümumalman fəhlə ittifaqının yaradılması.
* 9 iyun - ABŞ-də vətəndaş müharibəsinin gedişində Brendi stansiyası yaxınlığında Amerika kontingentində ən iri süvari döyüşünün baş verməsi. 
* 26 oktyabr - İngiltərə futbol Assosiasiyasının əsasının qoyulması.
* 5 iyun - Zaqatalada Hacı Murtuzun başçılığı ilə çarizmin müstəmləkə zülmünə qarşı üsyan baş verdi.

## Doğumlar
* Böyük Britaniyanın dövlət və siyasi xadimi Devid Lloyd Corc.
* Yazıçı, dramaturq, etnoqraf, pedaqoq — Rəşid bəy Əfəndiyev
* Firudin bəy Köçərli.
* Hüseyn xan Kəlbalı xan oğlu Naxçıvanski, rus ordusunda general.
* 16 oktyabr – Ostin Çemberlen, Böyük Britaniya dövlət xadimi.
* Cəmil Sidqi Zəhavi

## Vəfatlar
1864

## Hadisələr
* Şərqi Gürcüstanda təhkimşilik hüququnun ləğv edilməsi.
* Fransada III Napoleon tərəfindən tətillərin qadağan edilməsi haqqında qanununun ləğv edilməsi.
* Rusiyada zemstvo idarələrinin yaradılması və məhkəmə islahatının keçirilməsi.
* Prussiyanın Danimarkanı məğlub edərək Şlezviq və Qolşteyni işğal etməsi.
* Rusların Aliyyə Ata, Türkistan və Çimkənd şəhərlərini işğal etmələri.
* Balaxanı neft mədənlərində kəndlilərin məcburi əməyi ləğv edildi.
* Tiflis-İrəvan-Naxçıvan-Culfa teleqraf xəttinin çəkilməsi.
* Kazan kilsəsi (Luqansk)

## Doğumlar
* Azərbaycan mütəfəkkiri - 26 fevral – Əli bəy Hüseynzadə
* Çar Rusiyası ordusunun polkovniki - Məmməd bəy Əhmədbəyov
* Azərbaycan xanəndəsi Keçəçi oğlu Məhəmməd
* Abram Dastakov
* German Minkovski
* İslam Krımşamxalov
* Appa Janibekov
* 5 may — Nelli Blay — amerikalı jurnalist, yazıçı, sahibkar.

## Vəfatlar
* Azərbaycan tarixçisi Mirzə Yusif.
1865

## Hadisələr
* 9 aprel - ABŞ-də şimallıların qoşunları tərəfindən Konfederasiyanın paytaxtı Riçmondun tutulması.
* Con Hyattın bilyard şarını patentləşdirməsi.
* İmeretiyada təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi.
* İstanbulda "Yeni osmanlılar cəmiyyəti"nin təşkil olunması.
* Daşkəndin Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Kənd cəmiyyətləri haqqında qanun qəbul edildi.
* Şimali Azərbaycanda rəsmi olaraq ilk orta məktəbin əsasının qoyulması.
* Gədəbəydə "Simens qardaşları və K" səhmdar cəmiyyəti tərəfindən inşa edilmiş iri misəritmə zavodu işə salındı.
* Daşkəsənda kobalt zavodu işə salındı.
* Bakıda dənizkənarı bulvarın salınmağa başlanılması

## Doğumlar
* Əlimərdan bəy Topçubaşov - Azərbaycanın siyasi xadimi.
* Hans Ferdinand Helmolt - Alman siyasi xadimi.
* Əliağa Hacı İsmayıl ağa oğlu Şıxlınski, rus ordusunda general.
* 25 sentyabr - Anri Lebask - Fransız rəssam.

## Vəfatlar
* 14 aprel - Avraam Linkoln - ABŞ prezidenti, muzdlu qatil tərəfindən öldürüldü.
1866

## Hadisələr
* Londonda keçirilən izdihamlı nümayiş nəticəsində fəhlələrin sərbəst toplaşmaq hüququ əldə etməsi. 
* Mərkəzi Asiyada Xocəntin Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Abxaziyada Rusiya müstəmləkəçiliyi əleyhinə üsyanın baş verməsi.
* Prussiyanın Sadova döyüşündə Avstriyanı məğlub etməsi. 
* Venesiyanın İtaliyaya birləşdirilməsi.
* ABŞ Konqresi tərəfindən zəncilərin vətəndaşlıq hüquqları haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* Aşağı Əylis kəndində Fransadan alınmış dəzgahlarla təchiz edilmiş fabrikin işə salınması.
* Bakı, Şuşa, Tiflis və İrəvan bəy komissiyalarının yaradılması.
* Məhkəmə islahatının keçirilməsi.

## Doğumlar
* Xasinto Benavente-i-Martines — "98-ci illər nəsli" ispan dramaturqu, 1922-ci il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (ö.1954).
* Sultan Məcid Qənizadə
* İtalo Santelli
* Azərbaycan xanəndəsi Ələsgər Abdullayev
* Erik İvar Fredholm
* Şarl Jan La Valle Pussen

## Vəfatlar
* Mehmed Sadəddin Əfəndi

## İstinadlar
1868

## Hadisələr
* 23 iyun — Buxara əmirliyi ilə Rusiya arasında sülh müqaviləsinin imzalanması.
* 18 avqust – fransız astronomu Pyer Jansen tərəfindən Günəş spektrində yeni elementin – heliumun kəşf olunması.
* Yaponiyada burjua inqilabının başlanması. Syoqun rejiminin devrilməsi.
* İstanbulda "Sultan liseyi"nin açılması. Osmanlı teatrının fəaliyyətə başlaması.
* Yelizavetpol quberniyasının təşkil olunması.
* Bakı-Tiflis teleqraf xəttinin çəkilməsi.

## Doğumlar
* Abdülməcid Osmanoğlu
* Feliks Hausdorf

## Vəfatlar
* 10 fevral – David Brüster
1869

## Hadisələr
* 1 mart - D.İ.Mendeleyev tərəfindən kimyəvi elementlərin dövri sisteminin ilk variantının təklif olunması.
* 10 may - ABŞ-də ilk qitələrarası dəmiryol xəttinin təntənəli açılışı.
* 17 noyabr - Süveyş kanalının gəmiçilik üçün təntənəli açılışı.
* Mərkəzi Asiyada Çimkəndin Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Süni boyaq maddəsinin - alizarinin kəşf olunması.
* Osmanlı imperiyasında xalq təhsili haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* Yaponiyada Yedo şəhərinin adının dəyişdirilərək Tokio adlandırılması.
* Təbrizdə "Mədrəseyi-Nasiri" adlı məktəbin açılması.

## Doğumlar
* 15 yanvar - Stanislav Vıslyanski, Polşa şairi, dramaturqu, rəssamı.
* 22 fevral — Cəlil Məmmədquluzadə
* 5 aprel — Abdulla Məhəmmədov
* 7 may - Rabindranat Taqor - Hindistan yazıçısı, filosofu, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laueratı (1913).
* 2 oktyabr - Mahatma Qandi, Hindistannı Böyük Britaniya əsarətindən azad edilməsi uğrunda hərəkatın ideoloqu və rəhbəri.
*  — Əhməd Ağaoğlu
* 11 noyabr — III Viktor Emanuel
* 31 deabr - Anri Matiss - fransızrəssamı və heykəltəraşı.
* Mustafa Səbri Əfəndi

## Vəfatlar
* 18 dekabr – Luis Moro Gotşalk, amerikalı bəstəkar.
* Mirzə Cəfər Əlimərdan bəy oğlu Topçubaşov — pedaqoq, şair, şərqşünas alim. Sankt-Peterburq universitetinin professoru.
* Azərbaycan tarixçisi Məhəmməd Rəzi Təbrizi.
* Səid Mehmed Paşa — Osmanlı sultanı II Mahmud və Sultan Əbdülməcid dönəmlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.

## İstinadlar
1870

## Hadisələr
* 2 yanvar - III Napoleon tərəfindən deputat Emil Olivyenin Fransanın Baş Naziri təyin edilməsi.
* 10 yanvar - ABŞ-də Con Rokfellerin başçılıq etdiyi Standart Oyl trestinin yaradılması haqqında aktın təsdiq olunması.
* 17 fevral - Böyük Britaniya parlamenti tərəfindən 5 yaşdan 12 yaşadək uşaqların icbari qaydada məktəbə getməsi barədə qanun layihəsinin qəbul edilməsi.
* 22 fevral - Meksikanın şimalındakı üsyanın yatırılması.
* 20 mart - Venesuela prezidenti Xose Ruperto Monasasın hakimiyyətdən devrilməsi.
* 8 may - Fransada keçirilən plebisitlə yeni Konstitusiyanın təsdiq edilməsi.
* 17 may - Argentinada Mərkəzi Argentina dəmiryol xəttinin açılması.
* 21 may - Fransada İkinci İmperiyanın yeni Konstitusiyasının qüvvəyə minməsi.
* 1 iyun - ABŞ-də əhalinin siyahıya alınması.
* 26 iyun - Kolumbiya və ABŞ arasında Panama tikintisi haqqında müqaviənin imzalanması.
* 19 iyul - Fransa - Prussiya müharibəsinin başlanması.
* 31 iyul - Yeni Zelandiyada Britaniya ordusu tərəfindən maori tayfasının üçüncü üsyanının yatırılması.
* 1 avqust - Böyük Btitaniyada İrlandiya üçün torpaq qanununun qəbul edilməsi.
* 9 avqust - Böyük Btitaniyada ibtidai təhsil haqqında qanunun qəbul edilməsi.
* 11 avqust - Fransada yenidən Milli qvardiyanın yenidən yaradılması.
* 2 sentyabr - Sedan ətrafında Fransa ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı.
* 4 sentyabr - Fransada II İmperiya dövrünə son qoyuldu.
* sentyabr - İtaliya könüllüləri və kral ordusu Romaya daxil oldu, Papa vilayəti İtaliya krallığına birləşdirildi.
* Abxaziyada təhkimçilik hüququ ləğv edildi.
* Rusiyada şəhər özünüidarə islahatının keçirilməsi.
* Rusiya imperatoru II Aleksandr tərəfindən "Cənubi Qafqaz quberniyaları: Yelizavetpol, Bakı, İrəvan və qismən Tiflis quberniyaları "ali müsəlman silki"ndən olan şəxslərin torpaqlarında sakin olan kəndlilərin torpaq quruluşu haqqında Əsasnamə"nin imzalanması.
* İrəvan quberniyasının tərkibində Şərur-Dərələyəz və Naxçıvan qəzalarının yaradılması.
* Bakıda incilçi lüteran icmasının yaradılması.

## Doğumlar
* 14 aprel – Nəriman Nərimanov.
* 22 aprel – Vladimir Lenin
* 17 may – Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev.
* 1 iyun – Selesten Buqle
* 12 dekabr – Edqar Bloşe, fransız şərqşünası.
* Həmdulla əfəndi Əfəndizadə – ictimai-siyasi və hərbi xadim.
* Ahıskalı aşıq Səfili

## Vəfatlar
* Görkəmli şərqşünas Məhəmməd Əli Mirzə Kazımbəy.
1871

## Hadisələr
* 18 yanvar- Versalda Almaniya imperiyasının yaradıldığının elan edilməsi.
* 26 mart - Fransada Paris kommunası (26 mart-28 may) dövrünün  başlanması.
* 4 aprel - Marsel Kommunasının süqutu.
* 29 iyun - Qvatemalada liberallar ordusunun ölkənin paytaxtının ələ keçirilməsi və marşal Visente Sernının rejiminin devrilməsi.
* 20 iyul - Britaniya Kolumbiyasının əyalət hüququ ilə Kanada federasiyasının tərkibinə daxil olması.
* Svanetiyada təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi.
* Romanın İtaliyanın paytaxtı elan edilməsi.
* aprel- Ümumalman Konstitusiyasının qəbul edilməsi.
* Poti - Tiflis dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.
* Balaxanıda buruqla ilk neft quyusu qazıldı.
* Bəhmən Mirzə Qacarın "Şükürnameyi-şahənşahi" əsərini yazması

## Doğumlar
* 3 fevral – Jan Batist Mimyaq
* 25 fevral - Lesya Ukrainka (Larisa Petrovna Kosaç)- Ukrayna yazıçısı.
* 25 mart - İqor Emmanuiloviç Qrabar, rus və Sovet rəssamı, sənətşünası, maarifçisi, muzey xadimi.
* 17 may - Ostroumova-Lebedeva Anna Petrovna, rus rəssamı.
* may — Corc Vaşinqton (ixtiraçı)
* 10 iyul - Marsel Prust, Fransa yazıçısı.
* 16  iyul - Sergey Nikolayeviç Bulqakov, rus filosofu, teoloqu, iqtisadçısı, din xadimi.
*27 iyul - Teodor Drayzer, Amerika yazıçısı
* 21 avqust - Leonid Nikolayeviç Andreyev, rus yazıçısı.
* 13 avqust - Karl Libxnet, alman inqilabçısı, marksist, Almaniya Kommunist Partiyasının banilərindən və liderlərindən biri.
* 27 avqust – Teodor Drayzer – amerikalı yazıçı və siyasi xadim.
* 30 oktyabr - Pol Valeri, Fransa yazıçısı
* 6 dekabr - Nikolay Kondratyeviç Voronoy, Ukrayna yazıçısı.
* Cakoma Balla
* Həsən Rza Paşa

## Vəfatlar
* 8 mart — Avqust de Morqan
1872

## Hadisələr
* 20 fevral - Nyu-Yorkda Metropoliten muzeyinin açılması.
* 5 aprel - Dağıstanda vilayət məhkəməsinin təşkil edilməsi.
* ABŞ konqresi tərəfindən qəbul edilən Qanunla və ABŞ prezidenti Uliss Qrantın təsdiqi ilə ilk ABŞ milli parkı olan Yellouston Milli Parkının yaradılması.
* fevral - Neft sənayesində iltizam sistemi ləğv edilməsi.
* 12 may - Şimali Azərbaycanda qəza məktəblərinin şəhər məktəbləri ilə əvəz olunmağa başlaması.
* dekabr - Neft yataqlarının ilk dəfə müzayidə (hərrac) vasitəsilə satışa qoyulması.

## Doğumlar
* 16 iyul – Roald Amundsen
* Azərbaycan yazıçısı və jurnalisti Məmməd Səid Ordubadi.
* Aleksandr Skryabin
* Əşrəfəddin Gilani
* 18 yanvar – İvan Bubnov
* Əbdül Kərim Paşa – Türk əsgəri.

## Vəfatlar
* 2 aprel — Samuel Morze
1873

## Hadisələr
* İngilis fiziki Ceyms Naksvell tərəfindən elektromaqnit sahəsinin mövcud olması nəzəriyyəsinin irəli sürülməsi.
* 1 may - Vyanada Beynəlxalq Sənaye sərgisinin açılması.
* 5 may - Danimarka ilə İsveç arasında Skandinaviya valyuta ittifaqının yaradılması haqqında müqavilə imzalanması
* 4 iyun - liberal Xusto Rufino Barriosun Qvatemalanın prezidenti vəzifəsinə seçilməsi.
* 24 avqust - Rusiya ilə Xivə xanlığı arasında Gendemian sülhünün imzalanması.
* 8 oktyabr -  ABŞ-də ilk qadın həbsxanası açılmışdır.
* 23 mart — Bakı realnı məktəbinin teatr həvəskarları truppası tərəfindən M.F.Axundovun "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" əsərinin tamaşaya qoyulması ilə Azərbaycanda milli teatr sənətinin əsasının qoyulması.
* Balaxanıda ilk neft fontanının vurması: Qara şəhər zavodlar rayonunun meydana gəlməsi.

## Doğumlar
* Tullio Levi-Çvita
* 25 fevral – Enriko Karuzo
* 14 oktyabr – Rey Yuri
* Nurəddin İbrahim Konyar

## Vəfatlar
* Seyid Əbülqasim Nəbati
* 22 may — Alesandro Manzoni
* 18 yanvar – Eduard Bulver-Litton
1867

## Hadisələr
* 13 mart - Haiti Respublikasının prezidenti general Fabr Jeffrarın və onun ailəsinin ölkədən Yamaykaya qaçması. Hakimiyyətin müvəqqəti olaraq dövlət katibləri Şurasının əlinə keçməsi.  
* 4 may - Silvan Salnavın protektor titulu ilə Haitinin dövlət başçısı olması 
* 11 may - Lüksemburq müstəqil dövlət elan edildi. 
* İngiltərə hökuməti tərəfindən Kanadaya dominion hüququnun verilməsi.
* İngiltərədə ikinci parlament islahatının keçirilməsi.
* Meqreliyada təhkimçilik hüququnun ləğv edilməsi.
* Prussiyanın başçılığı ilə Şimali Alman İttifaqı yaradılması.
* 26 iyul - Türküstan general- qubernatorluğunun yaradılması.
* Amerika Birləşmiş Ştatları Alyaskanı Rusiyadan 7,2 milyon dollara satın alması.

## Doğumlar
* 16 yanvar - Rus sovet yazıçısı Vikenti Vikentiyeviç Veresayev ( həqiqi soyadı Smidoviç).
* 18 yanvar - Latın Amerikalı şair Ruben Dario.
* 15 fevral - Rus yazıçısı, sair, publisist, ədəbi tənqidçi Nikolay Aleksandroviç Engelqardt.
* 1 aprel - Polyak rəssamı Juzef Balzukeviç.
* 17 mart - hərbi yazıçı, geosiyasət sahəsində bir sıra əsərlərin müəllifi Aleksey Edrixin. 
* 7 may - Polyak yazıçısı, ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatı laureatı (1924) Valdislav Reymont (həqiqi soyadı Peyment). 
* 4 iyun - fin hərbi və dövlət xadimi Mannerheym,Karl Qustav Emil.
* 8 iyun - Amerikan yenilikçi memarı Rayt Frenk LLoyd. 
* 16 iyun - rus yazıçısı, şair-simvolist Konstantin Dmitriyeviç Balmont.
* 28 iyun - İtalyan yazıçısı və dramaturqu, ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatı laureatı (1934) - Luici Pirandello 
* 8 iyul - Alman rəssamı, qrafik və heykəltəraşı Kolvits Kete.

## Vəfatlar
* 22 dekabr — Jan Viktor Ponsele
* Cəfərqulu ağa Mirzə Məhəmməd xan oğlu Bakıxanov, rus ordusunda general.
1874

## Hadisələr
* 1 yanvar - Rusiya imperiyasında ümumi hərbi mükəlləfiyyət haqqında Manifest və hərbi mükəlləfiyyət haqqında Nizamnamə qəbul edilməsi.  
* 3 yanvar - İspaniya korteslərinin prezident Emilio Kastelaranı istefaya getməyə məcbur etməsi. Fransisko Serranonun yeni prezident seçilməsi.
* Mart - Aston Villa futbol klubunun əsasının qoyulması.
* 15 mart - Sayqonda Fransa ilə arasında Fransaya bütün Cənubi Vyetnam ərazisində mülkiyyət hüququnu tanıyan və Vyetnamı qismən müstəqillik hüququndan məhrum edən dostluq və ittifaq haqqında müqavilənin imzalanması.
* 14 may - Haiti prezidenti general Jan Nikol Nissaj-Saqenin istefaya getməsi. 
* 9 oktyabr - Ümumpoçt ittifaqının yaradılması haqqında müqavilənin imzalanması
* Bakıda "Müqəddəs Nina" məktəbi əsasında ilk qadın gimnaziyasının təşkili.
* Ərəş qəzasının təşkil edilməsi.

## Doğumlar
* 24 may - Abbas Səhhət - şair, həkim
*30 noyabr — Vinston Çörçill, Böyük Britaniyanın dövlət xadimi.
* Şair, həkim və müəllim Abbas Səhhət (Abbasqulu Əlabbas oğlu Mehdizadə).
* 27 noyabr — Çarlz Ostin Bird, Amerika tarixçisi, politoloq, ABŞ tarixşünaslığında “iqtisadi” cərəyanın banisi.
* Yusif Etassami
* Əli Əkbər Tufan

## Vəfatlar
* Əbülqasım Nəbati
* Abdulla bəy Asi
* Məhəmmədrza Agahi
1875

## Hadisələr
* 2 yanvar - Qvatemalada ümumi ibtidai təhsil sisteminin tətbiq edilməsi.
* 20 yanvar - Haiti Respublikası ilə Dominikan Respublikası arasında dostluq haqqında müqavilənin bağlanması.
* Rostov - Vladiqafqaz dəmiryol xəttinin istifadəyə verilməsi.
* 22 iyun– Azərbaycanda “Əkinçi” qəzeti (1875-1877) nəşrə başlamışdır.
* "Əxtər" adlı mühacir qəzetinin nəşr olunması.

## Doğumlar
* 6 iyun - alman yazıçısı - Tomas Mann
* Tatoğlu Həsən
* Məleykə Cahan Bəyim

## Vəfatlar
1876

## Hadisələr
* 14 fevral - Amerikalı alim, Boston universitetinin professoru Aleksandr Qraham Bell tərəfindən telefonun ixtira edilməsi.
* 23 dekabr — Osmanlı tarixinin ilk konstitusiyası olan Birinci məşrutiyyət elan edildi.
* 31 dekabr — Saray çevrilişi nəticəsində Osmanlı sultanı V Murad devrildi və qardaşı II Əbdülhəmid taxta çıxarıldı.
* Rusiya imperatoru II Aleksandr tərəfindən Kokand xanlığının ləğv edilməsi.
* Rusiyada xalqçılar tərəfindən "Torpaq və azadlıq" adlı təşkilatın yaradılması.
* may - Osmanlı imperiyasında Sultan II Əbdülhəmidin hakimiyyətə gəlməsi.
* Cənubi Qafqazda Qori Müəllimlər Seminariyasının yaradılması.
* mart - Azərbaycanda gildiya  ticarət  qaydasının  tətbiqi
* Yaponiya   və   Koreya  arasında   Kanxva  müqaviləsi
* 

## Doğumlar
* 12 dekabr - Elvin Krenzlayn - yüngül atletika idmançısı.
* 12 yanvar - Cek London - amerikan yazıçı.
* Adams Uolter Sidni
* Lev Berq - rus coğrafiyaşünas.

## Vəfatlar
* 8 noyabr — Mariya Viktoriya dal Pozzo, İspaniya kralı I Amadeusun xanımı, İspaniyanın kraliça-konsortu.
1856

## Hadisələr
* 1 yanvar - Farer adaları ilə ticarət sahəsində inhisarın ləğv edilməsi.
* 18 fevral - Osmanlı sultanı tərəfindən islahatların keçirilməsi haqqında yeni fərmanın verılməsi.
* 25 fevral - Krım müharibəsinin (1853-1856) yekunlarının müzakirəsi ilə bağlı Paris konqresinin fəaliyyətə başlaması.
* 26 fevral - Kosta-Rika konqresi tərəfindən ölkə prezidenti Xuan Rafael Mora Nikaraqua əleyhinə gözlənilən müharibə ilə əlaqədar fövqəladə səlahiyyətlərin verilməsi.
* 1 mart - Kosta-Rika tərəfindən Vilyam Uokerin idarə etdiyi Nikaraquaya müharibə elan edilməsi. 
* 20 mart - Kosta-Rikanın ordusu tərəfindən Santa-Rose tərəfindən Uokerin dəstələrinin darmadağın edilməsi.
* 30 mart:
** Krım müharibəsinin yekunlarına dair Paris sülh müqaviləsinin imzalanması.
** Paris sülh müqaviləsi çərçivəsində Rusiya imperiyası, Fransa və Böyük Britaniya arasında imzalanmış birinci Aland konvensiyasına əsasən Rusiyanın ona məxsus olan Aland adalarında heç bir istehkam qurğusu yaratmamaq öhdəliyini öz üzərinə götürməsi.
* 16 aprel - dəniz müharibələri haqqında Paris bəyannaməsinin imzalanması.
* 11 aprel - Rivas yaxınlığında Kosta-Rika və Nikaraqua orduları arasında döyüşün baş verməsi.
* İngilis ixtiraçısı Q.Bessemer tərəfindən maye çuqundan polad və dəmir alınması üsulunun ixtira edilməsi.

## Doğumlar
* 10 iyul - Nikola Tesla, serb əsilli ABŞ alimi və ixtiraçısı
* 26 iyul - Corc Bernard Şou, irland əsilli Böyük Britaniya yazıçısı, dramaturq
* 16 oktyabr - Səməd bəy Mehmandarov, Rusiya İmperator ordusunun generalı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hərb naziri
* 28 dekabr - Vudro Vilson, ABŞ prezidenti, siyasi və dövlət xadimi
* İsmayıl Fazil Paşa, türk əsgəri və siyasətçisi

## Vəfatlar
* 24 fevral - Nikolay Lobaçevski, rus riyaziyyatçısı və fiziki
1878

## Hadisələr
* 13 fevral — Osmanlı tarixinin ilk parlamenti olan Məclis-i Məbusan bağlandı və beləliklə, birinci məşrutiyyət dövrü başa çatdı.
* 3 mart — 1877-1878 Rusiya-Osmanlı müharibəsi başa çatdı və tərəflər arasında Ədirnədə San-Stefano sülhü imzalandı. Nəticədə Osmanlı Balkan yarımadasında nəzarəti itirdi.
* Bakıda şəhər özünüidarə islahatı keçirildi, Bakı dövlət Duması təşkil olundu.
* Urmiyada Ali Tibb Məktəbi fəaliyyətə başladı.
* Bakıda mədənləri neftayırma müəssisələri ilə birləşdirən ilk neft kəmərinin işə salınması.

## Doğumlar
* sirk ustası, heyvan təlimçisi Ələkbər Fərrux
* Seyid Həsən Tağızadə
* şair, publisist, tərcüməçi Əli Nəzmi (Əli Məhəmməd oğlu Məmmədzadə).
* Maks Den
* Abdullah Alpdoğan

## Vəfatlar
* Abdulla ağa Mirzə Məhəmməd xan oğlu Bakıxanov, rus ordusunda general.
* Mirzə Fətəli Axundov
* 26 iyun — Orleanlı Mariya Mersedes, İspaniya kralı XII Alfonsonun xanımı, İspaniyanın kraliça-konsortu.

## İstinadlar
1880

## Hadisələr
* 17 fevral – Rusiya çarı II Aleksandra sayca beşinci sui-qəsd cəhdi olub. "Xalqçı" Stepan Xalturinin təşkil etdiyi terror nəticəsində Qış sarayında böyük partlayış baş versə də, çara heç nə olmamışdı. İki il sonra Xalturin Odessa hərbi prokurorunu öldürdü və ələ keçirilərək asıldı.
* Rusiyanın ilk fəhlə qəzeti "Raboçaya zarya"nın birinci nömrəsi çapdan çıxmışdır.
* Tiflisdə Azərbaycan türkcəsində "Kəşkül" qəzetinin nəşrə başlaması.
* Bakıda mədənlər arasında neft və sərnişin daşınması üçün ilk dəmiryol xəttinin çəkilməsi.
* Cənubi Azərbaycanda "Təbriz" adlı ilk xüsusi qəzetin nəşr edilməsi.
* İkinci ingilis-əfqan müharibəsində (1878-1880) iki ordu  arasında "Məyvan" döyüşünün baş verməsi.

## Doğumlar
* 7 may — Əzim Əzimzadə, Azərbaycanın xalq rəssamı.
* 23 iyun — Aruz Vartan
* Aleksandr Qrin
* 27 iyun – Helen Keller – amerikalı pedaqoq, aktivist, yazıçı, müəllimə və ictimai xadim.
* 17 iyun — Karl van Vexten, Amerikan yazıçısı və fotoqrafı.
* Xulian Palasios
* Stal Sayad
* Abdulcəlil Xuluqvi
* Alexandros Çalkokondilis
* Banovani
* Ayşə Tərzitər xanım

## Vəfatlar
* Aşıq Hüseyn.
* Azərbaycan şairi - Mirzə Baxış Nadim