open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
35

**35-ci il** (**Otuz beşinci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Antioxiyalı İqnati
## Vəfatlar
## İstinadlar
36

**36-cı il** (**otuz altıncı il**) — qriqorian təqvimi ilə çərşənbə axşamıdan başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
37

**37 il** (**Otuz yeddinci il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Tiberi ( — 37)

## Doğumlar
* 15 dekabr — Neron – Roma imperatoru
* İosifus — Qədim Roma tarixçisi.

## Vəfatlar
* Tiberi.
40

**40-cı il** (**Qırxıncı il**) — Bazar günündən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Klaudia Oktavia

## Vəfatlar
41

**41-ci il** (**Qırx birinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 24 yanvar — Kaliqula, Roma İmperatoru (d. 12).
42

**42-ci il** (**Qırx ikinci il**) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Sikst

## Vəfatlar
38

**38-ci il** (**Otuz səkkizinci il**) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Aleksandr (papa)

## Vəfatlar

## İstinadlar
39

**39-cu il** (**Otuz doqquzuncu il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
45

**45-ci il** (**Qırx beşinci il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Plutarx

## Vəfatlar
* Filon İskəndəriyyəli
46

**46-cı il** (**Qırx altıncı il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yü
47

**47-ci il** (**Qırx yeddinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Kral Taejodae

## Vəfatlar
48

**48-ci il** (**Qırx səkkizinci il**) — Çərşənbədən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Kral Minjunq
49

**49-cu il** (**Qırx doqquzuncu il**) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
50

**50-ci il** (**Əllinci il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Epiktet
* Tit Flavi Klement (konsul)

## Vəfatlar
* Filon (İsgəndəıriyyəli Filon) (lat. Philos Alexandros) ya Yəhudi Filon e.ə. 25-e.50 ci illərində İsgəndəriyyə şəhərində doğulub yaşamış "ellinizmin" görkəmli nümayəndəsi, dini mütəfəkkir, ilahiyyatçi.

## İstinadlar
43

**43-cü il** (**Qırx üçüncü il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
44

**44-cü il** (**Qırx dördüncü il**) — Cümədən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Evarist

## Vəfatlar
* Kral Demusin
51

**51-ci il** (**Əlli birinci il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* 24 oktyabr — Domisian

## Vəfatlar
* II Qotarz
* II Vonon
* İberiyalı Mitridat

## İstinadlar
52

**52-ci il** (**Əlli ikinci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
53

**53-cü il** (**Əlli üçüncü il**) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Kral Mobon
54

**54-cü il** (**Əlli dördüncü il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Roma imperatoru Klavdi zəhərlənərək öldürüldü.
* 13 oktyabr — Neron Roma imperatoru (54-68) elan edildi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
55

**55-ci il** (**Əlli beşinci il**) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Huxanye (və ya 56 ildə)
56

**56-cı il** (**Əlli altıncı il**) — Şənbədən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
57

**57-ci il** (**Əlli yeddinci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
58

**58-ci il** (**Əlli səkkizinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Qədim Roma tarixçisi Korneli Tasit

## Vəfatlar
59

**59-cu il** (**Əlli doqquzucu il**) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
61

**61-ci il** (**Altmış birıncı il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Kiçik Plini
## Vəfatlar
* Boudikka

## İstinadlar
62

**62-ci il** (**Altmış ikinci il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Klaudia Oktavia
* Boudikka

## İstinadlar
63

**69-cü il** (**Yetmiş ikinci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Romanın Parfiya ilə sülh müqaviləsi

## Doğumlar
* Yuliya Flaviya

## Vəfatlar

## İstinadlar
64

**64-cü il** (**Altmış dördüncü il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun il.

## Hadisələr
* Romada yanğın baş vermişdir. Demək olar ki, bütün şəhər tamamilə dağılmışdı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Həvari Pavel
* Müqəddəs Pyotr

## İstinadlar
65

**65-ci il** (**Altmış beşinci il**) — Cümə axşamından başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Seneka Lutsi - Roma filosofu.
67

**67-ci il** (**Altmış yeddinci il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Müqəddəs Petrus
* Qney Domisi Korbulon

## İstinadlar
66

**66-cı il** (**Altmış altıncı il**) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Petroni — qədim Roma yazıçısı.

## İstinadlar
68

**68-ci il** (**Altmış səkkizinci il**) — Bazar günündən başlayan uzun il.

## Hadisələr
* Roma imperatoru Neron Albanlara qarşı böyük yürüşə hazırlaşmağa başladı. Dərbənd keçidinə hərbi dəstələr göndərdi. Onun bu yürüşü baş tutmadı. Roma əhalisinin üsyanı zamanı öldürüldü. Bir qədər sonra Roma hərbi dəstələri Abşeron yarımadasına gəlib çatmışdılar. Qobustandakı latın yazılı daş kitabə bunun şahididi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Qay Yuli Vindeks
* Neron

## İstinadlar
69

**69-cu il** (**Altmış doqquzuncu il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Qay Svetoni Trankvill — Qədim Roma tarixçi
* Smirnalı Polikarp — Smirna yepiskopu,

## Vəfatlar
70

**70-ci il** (**Yetmişinci il**) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* 8 sentyabr — İmperator Titin rəhbərliyindəki Roma ordusu Qüdsü talan etdi.

## Doğumlar
* Teon Smirnalı

## Vəfatlar
* Heron
71

**71-ci il** (**Yetmiş birinci il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Kral Çadae

## Vəfatlar
72

**72-ci il** (**Yetmiş ikinci il**) — Cümədən başlayan uzun il.

## Hadisələr
* Roma şəhərində Kolizeyin tikintisinə başlanılır.
* 72-74-cü illərdə alanların Cənubi Qafqazda Midiya və Atropatenaya qarşı yürüşləri başlanır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
73

**73-cü il** (**Yetmiş üçüncü il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
74

**74-cü il** (**Yetmiş dördüncü il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Həvari Matfey
75

**75-ci il** (**Yetmiş beşinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
76

**76-cı il** (**Yetmiş altıncı il**) — çərşənbədən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Adrian — eramızın 117-138-ci illərində hakimiyyətdə olmuş XIV Roma İmperatoru.

## Vəfatlar
* Lin
79

**79-cu il** (**Yetmiş doqquzuncu il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lin

## İstinadlar
80

**80-ci il** (**Səksəninci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
82

**82-ci il** (**Səksən ikinci il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
86

**86-cı il** (**səksən altıncı il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
88

**88-ci il** (**Səksən səkkizinci il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Trdat
* Klet

## İstinadlar
89

**89-cu il** (**Səksən doqquzuncu il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Kral Sindae

## Vəfatlar
90

**90-cı il** (**Doxsanıncı il**) — Bazar günündən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Antoni Polemon
## Vəfatlar
## İstinadlar
91

**91-ci il** (**Doxsan birinci il**) — Bazar ertəsidən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yuliya Flaviya

## İstinadlar
92

**92-ci il** (**Doxsan ikinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Klet
*Xalkisli Aristobul

## İstinadlar
93

**93-cü il** (**Doxsan üçüncü il**) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Tuntuhe

## İstinadlar
95

**95-ci il** (**Doxsan beşinci il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* İsgəndəriyyəli Appian

## Vəfatlar
* İosif Flavi — Yəhudi tarixçisi (d. 37).
* Tit Flavi Klement (konsul)
## İstinadlar
96

**96-cı il** (**Doxsan altıncı il**) — Bazar günündən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
97

**97-ci il** (**Doxsan yeddinci il**) — Çərşənbə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
98

**98-ci il** (**Doxsan səkkizinci il**) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* 23 yanvar — Trayan Roma imperatorluğuna rəhbərliyi ələ keçirib.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Apollonius (Tianalı)
100

**100-cü il** (**Yüzüncü il**) — Cümədən başlayan uzun il.

## Hadisələr

## Doğumlar
* Yustin

## Vəfatlar
* İosifus — Qədim Roma tarixçisi.
101

## Hadisələr
Roma:
* Konsullar İmperator Sezar Nerva Trayan A. və Kvint Artikuley Pet.
* Kvestor — Adrian.
* 101–102 — Trayanın birinci Dak müharibəsi.
* 101–105 — Papa müqəddəs Evarist.
Çin:
* Syanbilərin hücumu dəf edilmişdir.

## Doğumlar
* Herodes Attikus

## Vəfatlar
* təx. 101-ci il — I Klement, 4-cü Roma papası (d. təx. I əsrin əvvəlləri — ö. təx. 97 (99) və ya 101-ci il)
* Sarvil və Veveya — əzabkeş xristian müqəddəsləri, əzabkeşlər.
* Təx. 101-ci il — Sili İtalik, Roma epik şairi (d. təx. 26 — ö. təx. 101).
105

## Hadisələr
* Çində Çay Lun ilk dəfə kağızı icad etmişdir.

## Doğumlar
* Paflaqoniyalı Aleksandr

## Vəfatlar
## İstinadlar
113

## Hadisələr
* Roma imperatoru Trayanın Parfiya əleyhinə İberiya və Kolxida hökmdarları ilə ittifaq bağlaması.
* Roma ilə Parfiya arasında müharibənin (113-117) başlanması.
* Roma ordusunun Ermənistana hücum etməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
114

## Hadisələr
* Trayan tərəfindən Ərməniyyənin tutulması.
* Roma ilə Parfiya arasında Armeniya uğrunda müharibə. Parfiyalılar məğlub oldu. 115-ci ildə Armeniya Romanın bir əyalətinə çevrildi. Albanların ərazisi toxunulmaz qaldı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Kiçik Plini

## İstinadlar
115

## Hadisələr
* Ərməniyyənin Roma vilayətinə çevirilməsi.

## Doğumlar
* Pavsani (coğrafiyaçı)

## Vəfatlar
* I Aleksandr (papa)

## İstinadlar
117

## Hadisələr
* Roma imperatoru Adrianın hakimiyyətə (117-138) gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Publi Korneli Tasit
120

## Hadisələr

## Doğumlar
* Tatian
* Lukian

## Vəfatlar
* Nikomaxus (Gerasalı)
* Plutarx
* Publi Korneli Tasit

## İstinadlar
125

## Hadisələr

## Doğumlar
* Apuley — Qədim Roma yazıçısı, şairi, orta platonçu filosof.

## Vəfatlar
* I Sikst — Roma Papası vəzifəsində çalışan 7-ci din xadimi.

## İstinadlar
130

## Hadisələr

## Doğumlar
* Lusi Ver

## Vəfatlar
* Tirli Marin — qədim coğrafiyaçı, kartoqraf, riyazi kartoqrafiyanın banisi hesab olunur.

## İstinadlar
132

## Hadisələr
* "Can-Hen seysmoqrafı" — Çinli Can-Hen tərəfindən düzəldilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
133

## Hadisələr
* Alban hökmdarı Farasman tərəfindən Atropatenanın məğlubiyytə uğradılması.

## Doğumlar
* Afinoqor

## Vəfatlar
135

## Hadisələr
* Müqəddəs Mələk qəsri - Romada yerləşən memarlıq abidəsinin tikintisinə başlanılıb.
* Roma imperatoru Andriyan Qüdsü alaraq yəhudilərin çoxunu qılıncdan keçirdi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Teon Smirnalı
## İstinadlar
138

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Adrian — eramızın 117-138-ci illərində hakimiyyətdə olmuş XIV Roma İmperatoru.
* Epiktet — 
* II Parsman — 

## İstinadlar
77

**77-ci il** (**Yetmiş yeddinci il**) — Cümədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Avendras

## İstinadlar
140

## Hadisələr

## Doğumlar
* İrineus Lionlu

## Vəfatlar
 
* İskəndəriyyəli Menelay
* Qay Svetoni Trankvill
* Süli

## İstinadlar
150

## Hadisələr

## Doğumlar
* Klement — xristian apologeti, nəzəriyyəçisi, İsgəndəriyyə ilahiyyat məktəbinin rəhbəri.
* Yufuluo — hunların 40-cı hökmdarı idi.
* Naqarcuna — görkəmli hind mütəfəkkiri

## Vəfatlar

## İstinadlar
144

## Hadisələr
* Kuşan dövləti, ən parlaq zamanını I Kanişka dönəmində (78-144) yaşadı.
* I Kanişka — 78–144-ci illərdə Kuşan imperiyasının xaqanı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Antoni Polemon
## İstinadlar
154

**154-cü il** — Yuli təqvimində bazar ertəsindən başlayan və uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Lusi Ver konsul təyin olundu.

## Doğumlar
* Suriya filosofu Bardesan

## Vəfatlar
* Roma Papası I Piy
155

## Hadisələr

## Doğumlar
* Çao Çao — Çin ordu sərkərdəsi, hərb elminin bilicisi, Han sülaləsinin baş naziri, faktiki Han imperiyasının III əsrdə həm idarə edicisi və həm də "qəbirqazanı".

## Vəfatlar
* Smirnalı Polikarp — Smirna yepiskopu, apostol atalarından biri, xristian əzabkeşi. Pravoslav və Katolik kilsələrində müqəddəs hesab olunur.

## İstinadlar
160

## Hadisələr

## Doğumlar
* Sekstus Empirikus
* Tertullian
* Yuliya Mesa — imperator Helioqabalın nənəsi. Onun digər adı Diva Mesa idi.

## Vəfatlar

## İstinadlar
162

## Hadisələr
* Lusi Ver 162—166-ci illərdə Parfiya çarlığı ilə müharibədə imperiya qoşunlarına rəhbərlik etmişdir. 

## Doğumlar
* Mark Annius Verus Sezar

## Vəfatlar
164

## Hadisələr

## Doğumlar
* Pupien — Roma imperatoru.
* Makrin — Sever sülaləsinə mənsub Roma imperatoru.

## Vəfatlar

## İstinadlar
165

## Hadisələr

## Doğumlar
* Makrin — Sever sülaləsinə mənsub Roma imperatoru.

## Vəfatlar
* Kral Taejodae
* Kral Çadae
* Əzabkeş Yustin
* İsgəndəriyyəli Appian

## İstinadlar
169

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lusi Ver — Mark Avreli ilə müştərək 161–169-cu illərdə Roma imperatoru olmuşdur.
* Mark Annius Verus Sezar — Roma imperatoru Mark Avreli və imperatriça  Anniya Qaleriya Faustinanın 13 uşağından 12-cisi.

## İstinadlar
170

## Hadisələr

## Doğumlar
* Yuliya Domna
* İppolit Romalı
* Ulpian
* Cinqu

## Vəfatlar
* Apuleyus
* İsgəndəriyyəli Appian
* Paflaqoniyalı Aleksandr

## İstinadlar
171

**171-ci il** — Yuli təqvimində bazar ertəsindən başlayan və uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Karunt dağlarında 3 il keçirərək uzun müharibədən sonra Mark Avreli qələbə qazandı və Pannoniyanı azad etdi.
* Ermənistan və Mesopotamiya Roma İmperiyasınln protektoratı oldular.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Korinfli Dionisi

## İstinadlar
178

## Hadisələr

## Doğumlar
* Balbin — Roma imperatoru. Onun imperatorluğunun müddəti 3 aydır.

## Vəfatlar
* Tutejoşiçjuçzyu

## İstinadlar
182

## Hadisələr

## Doğumlar
* Sun Çyuan — Sun-çzı nəslindən olan Sun Çzyanın oğlu, U çarlığının birinci hökmdarı.

## Vəfatlar
## İstinadlar
184

**184** -cü il ( **CLXXXIV** ) Julian təqviminin çərşənbə günü (link tam təqvimi göstərəcək ) başlayan sıçrayış ili idi . O dövrdə **Eqgius və Aelianusun Konsulluğu İli** (və ya daha az tez-tez **937 ''Ab urbe condita ili*** ) kimi tanınırdı. Bu il üçün 184 nominasiyası ilk orta əsrlər dövründən, Anno Domini təqvim dövrü Avropada illərin adlandırılması üçün geniş yayılmış üsula çevrildiyi zamandan istifadə edilmişdir.


== Hadisələr ==

==== Çin ====

* Çində Sarısarıqlılar Üsyanı və Liang Əyalətinin Üsyanları başladı .
* Partizan qadağalarının fəlakətləri sona çatır.
* Zhang Jue Şərqi Han sülaləsindən olan Han imperatoru Linqə qarşı kəndli üsyanına rəhbərlik edir . Luoyanın paytaxtına doğru hərəkət edən onun kütləvi və intizamsız ordusu (360.000 nəfər) dövlət idarələrini və postlarını yandırır və məhv edir.
* İyun - Han Linq qaynı He Cini imperator ordusuna komandanlıq edir və onları Sarı Turban üsyançılarına hücuma göndərir.
* Qış - Zhang Jue xəstəlikdən ölür, qardaşları Zhang Bao və Zhang Liang isə Han imperiya qüvvələrinə qarşı döyüşlərdə öldürülür. Sarı türbanlı üsyançılar dağınıq olurlar.
* Quanqhe dövrünün son (6-cı) ili və Şərqi Han sülaləsinin Zhongping dövrünün başlanğıcı.

==== Koreya ====

* Goguryeo (Gaogouli ) kralı Gogukcheon (Gaonanwu) Çin ordularını Liaodong'a qədər geri itələyir .
* Beolhyu Silla kralı olur . 

== Doğumlar ==
* Quo Nüvanq — Cao Vey dövlətinin Çin imperatoru (ö. 235)
* [[Origen]] — xristian alimi və ilahiyyatçı (təxmini tarix)

== Vəfatlar ==

* 6 iyun – Qiao Xuan (və ya *'Qonzu''' ), Çin məmuru (d. 110 )
* Silla Adalla , Koreya hökmdarı ( Park Evi ) 
* Zhang Jue , Sarı Turban Üsyanının Çin lideri
185

## Hadisələr

## Doğumlar
* Origen – Kilsə atalarından biri (ö. 254).

## Vəfatlar
* Tatian
* Elevferi (Roma papası)
## İstinadlar
180

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Ərdəşir
* Yuliya Mameya
* Yuliya Soemiya

## Vəfatlar
* Teofil
* Lukian
* Qay (hüquqşünas)
* Mark Avreli
* Sardlı Meliton
* Pavsani (coğrafiyaçı)

## İstinadlar
187

## Hadisələr

## Doğumlar
* Çao Pey — Vey hökmdarı, dahi Çin şairi və sərkərdəsi, Çao Çaonun konkubina Biandan olan oğlu, Çao Çjinin qardaşı, Vey sülaləsinin banisi.

## Vəfatlar
188

## Hadisələr

## Doğumlar
* Karakalla — 198-ci ildən 217-ci ilə Roma imperatoru.

## Vəfatlar
* Çyançü
78

**78-ci il** (**Yetmiş səkkizinci il**) — Şənbədən başlayan uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Kuşan dövləti, ən parlaq zamanını I Kanişka dönəmində (78-144) yaşadı.
* I Kanişka — 78-144-cü illərdə Kuşan imperiyasının xaqanı.

## Doğumlar
* Çjan Xen

## Vəfatlar
* I Vologez

## İstinadlar
192

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Kommod — eramızın 180–192-ci illərində Roma imperatoru.

## İstinadlar
204

## Hadisələr

## Doğumlar
* Çao Yui
* Ərəb Filip — ərəb əsilli Roma imperatoru.

## Vəfatlar
## İstinadlar
218

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Diadumenian — Roma imperatoru.
* Makrin — Sever sülaləsinə mənsub Roma imperatoru.

## İstinadlar
220

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Çao Çao — Çin ordu sərkərdəsi, hərb elminin bilicisi, Han sülaləsinin baş naziri, faktiki Han imperiyasının III əsrdə həm idarə edicisi və həm də "qəbirqazanı".

## İstinadlar
224

## Hadisələr
* aprel - V Artabanın başçılıq etdiyi Parfiya ordusu ilə farslar arasında Suzian döyüşü.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yuliya Mesa — imperator Helioqabalın nənəsi. Onun digər adı Diva Mesa idi.

## İstinadlar
225

## Hadisələr

## Doğumlar
* Xuey Lyu (v. 295) — Çin riyaziyyatçısı.
* III Qordian — Roma imperatoru.

## Vəfatlar

## İstinadlar
226

## Hadisələr
* İranda parfların hakimiyyətinə son qoyulmuşdur.
* İranda sasanilər sülaləsi hakimiyyətə gəlmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 29 iyun — Çao Pey

## İstinadlar
227

## Hadisələr
* Atropatena Sasanilər tərəfindən işğal edilməsi.
* Dərbənd keçidi vasitəsilə hunların və sabirlərin Albaniyaya və Atropatenaya hücumlarının baş verməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
233

## Hadisələr
* Cənubu göstərən araba Ma Tszyun tərəfindən Üç çarlıq dövründə icad edilmiş və Vey çarlığının hökmdarı Min-di üçün hazırlamışır.

## Doğumlar
* Porfiri (filosof)

## Vəfatlar

## İstinadlar
223

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lyu Bey — Çin ərazisində Üç çarlıq dövründə Şu çarlığının birinci hökmdarı və Şu sülaləsinin banisi.
* Ulpian — qədim Roma hüquqşünası.

## İstinadlar
238

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Frakiyalı Maksimin
* Pupien — Roma imperatoru.
* I Qordian — Roma imperatoru.
* Balbin — Roma imperatoru. Onun imperatorluğunun müddəti 3 aydır.

## İstinadlar
240

## Hadisələr
* Pınarada 240-cı ildə zəlzələ olmuşdur.

## Doğumlar
* Laktansius

## Vəfatlar
* Tertullian

## İstinadlar
248

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Himiko — Yaponiyanın erkən dövlət qurumlarından birinin hakimi (173-250).

## İstinadlar
252

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Sun Çyuan — Sun-çzı nəslindən olan Sun Çzyanın oğlu, U çarlığının birinci hökmdarı.

## İstinadlar
260

## Hadisələr
* Edessa döyüşü
* Sasani hökmdarı I Şapur tərəfindən Roma ordusu tərəfindən məğlub edilməsi, imperator Valerianın əsir alınması.

## Doğumlar
* Arnobius

## Vəfatlar
* Çao Mao
* Sun Lian

## İstinadlar
262

## Hadisələr
* Albaniyanın Sasani imperiyasının tərkibinə qatılması.
*Qotların basqını ilə Anadoludakı Efes şəhərinin dağıdılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Ərdəşir
270

## Hadisələr

## Doğumlar
* Müqəddəs Dimitri
* II Maksimin Daza

## Vəfatlar
* Yamblix
* I Şapur
* Qriqori Tavmaturq
## İstinadlar
274

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şi Le
* I Konstantin

## Vəfatlar
* Çao Fanq
* I Bəhram
* Mani (peyğəmbər)

## İstinadlar
275

**275-ci il** — Yuli təqvimində cümədən başlayan və uzun olmayan il.

## Hadisələr
* Franklar və Alemanlar Qalliyanı qarət edirlər.

## Doğumlar
* Müqəddəs Georgi Roma imperiyasının döyüşçüsü, sonra isə xristian məzlum (başqa təxmini olaraq 281-ci ildə qeyd olunur).

## Vəfatlar
* Suriyada hökm sürən Palmira İmperatorluğunun kraliçasi Zenobiya.
* Roma imperatoru Avrelian.
276

## Hadisələr
* Mani Sasani hökmdarı I Bəhram tərəfindən edam edildi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Bəhram
280

## Hadisələr

## Doğumlar
* Yamblik — antik dövrün neoplatonçu filosofu, Porfiriusun öyrəncisi, Apameyada yerləşən neoplatonçuluğun Suriya məktəbinin yaradıcısı.

## Vəfatlar

## İstinadlar
284

## Hadisələr
* Diokletian (284— 305) 284 cü ilə qədər bir uzurpator kimi Roma imperatoru olmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Sun Hao
## İstinadlar
286

## Hadisələr
* 286-cı ildə Ob ətrafı torpaq Roma imperatoru II Yulianı məğlub edərək, Truanı işğal etmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
287

## Hadisələr
* Diokletianın köməyi ilə Tiridat Ermənistan taxtında oturur. Xristianların təqibi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
288

## Hadisələr
* Roma imperatoru Diokletianın Retiyaya hərbi yürüşü.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
293

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Bəhram — 276–293 illər arasında Sasani dövlətinin şahı.

## İstinadlar
297

## Hadisələr

## Doğumlar
* İskəndəriyyəli Afanasi — Kilsə atalarından biri, erkən dövr xristian din xadimi, İsgəndəriyyə yepiskopu.

## Vəfatlar
299

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İskəndəriyyəli Diofant — qədim yunan riyaziyyatçısı. 

## İstinadlar
306

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Müqəddəs Dimitri
* I Konstansi Xlor
* Nikomediyalı Adrian

## İstinadlar
307

## Hadisələr

## Doğumlar
* Edessalı Aviv — xristian diakon. O, Roma imperatoru Lisinin hakimiyyəti dövründə Edessada əzabkeş olmuşdur.

## Vəfatlar
* II Sever

## İstinadlar
300

## Hadisələr
* Tsuy Bao xəbər verir ki, "cənubu göstərən araba" haqqında Şan Fan Ku Şi kitabəsində (günümüzə gəlib çatmamış) yazılmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
309

## Hadisələr
* 309-379-cu illər – Sasani şahı II Şapurun hakimiyyəti.

## Doğumlar
* II Şapur

## Vəfatlar
*II Hörmüz

## İstinadlar
315

## Hadisələr

## Doğumlar
* Hilarius Piktaviyalı
* Kiprli Epifani — ilk Kilsə Atalarından biri.

## Vəfatlar
* Priska
## İstinadlar
319

## Hadisələr
* İsgəndəriyyəli keşiş Arius yepiskopla Məsihin ilahiliyi ilə bağlı mübahisəyə girdi.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
313

## Hadisələr
* Udilər tərəfindən xristianlığın qəbul edilməsi tarixi.
* İmperator Konstantinin fərmanına əsasən bütün dinlərə, o cümlədən, xristianlığa ibadət azadlığının verilməsi.

## Vəfatlar
* II Maksimin Daza
* I Vaçe

## İstinadlar
325

## Hadisələr
* Sıma Yan — 325—342-ci illərdə hakimiyyətdə olub. 
* I Ümumdünya Kilsə Məclisi keçirilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yamblik
328

## Hadisələr
* Romadakı konsullar: Flavius ​​Yanuarinus və Vettius Justus

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
330

## Hadisələr
* Roma imperiyasının paytaxtının Konstantinopola köçürülməsi.

## Doğumlar
* Ammian Marsellin
* Basil Qeysəriyyəli
* Qriqor Nazianzen

## Vəfatlar
* Yamblik
333

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Şi Le — əslən Hunların Ci tayfasından olan əyan idi. Hu Çao imperiyasını qurmuşdu.

## İstinadlar
326

## Hadisələr
* Panagia Ekatontapiliani

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 17 aprel — İsgəndəriyyəli Aleksandr.

## İstinadlar
334

## Hadisələr
* Konsullar Flavi Optat və Amni Mani Sezoni Nikomax Anitsi Paulin.
* Roma İmperiyası Dunay sahillərində sarmatlara qarşı uğurlu müharibə keçirmişdir. I Böyük Konstantin Arini sürgündən geri gətirmişdir.
* Böyük Dalmatsi Kalokerin üsyanını yatırmışdır.
* Protobolqarlar haqqında ilk tarixi qeydlərə rast gəlinmişdir.
* Şərqi Szin Kiçik Çjaoya hücum etmişdir.
* Muyun Xuana qarşı üsyan qaldıranlar uğur qazanmışlar, amma sonra bu uğurlarını davam etdirə bilməmişlər. Muyun Xuan duanların hücumunun qaşısını almış və Lyaodunu özünə tape etdirmişdir.
* Gena taxt-tacını geri qaytarmışdır. İxuay Şi Xuya qaçmışdır.
* 334-337 — Gena tabqaçların xayı olmuşdur (ikinci dəfə).

## Doğumlar
* Qot Sava — xristian əzabkeş və müqəddəs.

## Vəfatlar
337

## Hadisələr
* Sanatürk albanlardan ibarət 30 minlik ordu toplayıb Armeniyaya yürüş təşkil etdi. Bir il Armeniyanı əlində saxladı.
* I Yulius (Julius) (337-352) — Roma yepiskopu

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Konstantin (Böyük Konstantin) - Roma imparatoru
 
## İstinadlar
342

## Hadisələr
* Sıma Yan — 325—342-ci illərdə hakimiyyətdə olub.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
343

## Hadisələr
* Koreya Mujunqlara xərac göndərdi.
* Yaponiyanın 14-cü İmperatoru Çuay (343—346)

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
344

## Hadisələr
* Sıma Yuz 342—344-cü illərdə hakimiyyətdə oub.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
346

## Hadisələr
* Cənub-qərbi Koreyada Bekçenin krallıq kimi ilk qeydi Çin salnamələrindədir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
339

## Hadisələr
* 31 may 339-cu il — Vifleyemdəki Məsihin Miladı Bazilikası müqəddəs yer statusu almışdır.
* Konsullar imperator II Konstansi (2-ci dəfə) və imperator I Konstant.
* 339-341 — Konstantinopolun yepiskopu arian Nikomediyalı Yevsevi olmuşdur (əvvəllər Nikomediyanın yepiskopu).
* Szin generalı Yuy Lyanın qoşunları Xubeydə xunnular tərəfindən darmadağın edilmişdir.
* Muyun Xuan Koreyaya yürüş etmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
354

## Hadisələr

## Doğumlar
* Avqustin Avrelius — qərb Xristianlığının ən böyük ilahiyyatçılarından və filosoflarından biri

## Vəfatlar
* Konstantina
## İstinadlar
355

## Hadisələr
* 355-ci ildə imperator Konstansius (Constantius) *Mediolan* (indiki Milan) şəhərində növbəti Kilsə Məclisi yığmışdı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
357

## Hadisələr
* Konstantius Dunayda almanlar və sarmatlarla müharibə aparır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
358

## Hadisələr
* Liu Elutu devirildi.
* Liu Hsiuki başçılığa gəldi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
359

## Hadisələr
* Sasanilərlə Roma arasında baş verən Amid döyüşündə Sasanilər albanların köməyi ilə qələbə qazandılar. Bu qələbədən sonra alban hökmdarı Urnayr (341-371) Arsax, Marlar ölkəsi və Kaspiana vilayətlərini geri qaytardı.
* Liu Hsiuki devirildi.
* Liu Veyçen başçılığa gəldi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Liu Hsiuki

## İstinadlar
353

## Hadisələr
* Xionitlər Soğdianaya hücum etdilər və İranla toqquşdular.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
362

## Hadisələr
* Apollo məbədi yandırılmışdır.
* 18 iyul - İmperator Mürtəd Yulian imperatorluq ərazisində 60.000-lik dəniz piyadası və atlı qoşunu ilə indiki İran ərazilərinə yürüş etmişdir.
* İznik (Nicea) zəlzələsi (Türkiyə).
* Al-Karak zəlzələsi (İordaniya).
* Aniox aclığı.

## Doğumlar
* Flavia Maxima Constantia
* İmterator Jin (Şərqi Jin sülaləsi)

## Vəfatlar
* Keşiş Mark 
* Keşik Flavius Gallikanus
* Roma hakimi Paul Catena
364

## Hadisələr
* 28 mart — Valentinian qardaşı Valensi Konstantinopolda imperator elan edir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
369

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Farandzem (erm. Փառանձեմ; IV əsr, Sünik – 369) — Ermənistan Kralı II Arşakın həyat yoldaşı. O, Sünik ailəsinin üzvü idi.

## İstinadlar
370

## Hadisələr
* Hunlar tərəfindən Don çayı sahillərində Alan tayfaları məğlub edilmişlər.

## Doğumlar
* İsgəndəriyyəli Hipatiya
* Melitinalı Akaki
* Amvrosi Feodosi Makrobi

## Vəfatlar
371

## Hadisələr
* Sasanilərlə Roma arasında baş vermiş Dzirav döyüşü romalıların qələbəsi ilə başa çatmış, Sasanilər tərəfində vuruşan Albaniya Uti, Şakaşena, Kolt və Girdiman vilayətlərini itirmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Urnayr - Albaniya hökmdarı.
366

## Hadisələr
* Romada qəsbkar Prokopinin edamı və qəsbkar Marselin Konstantinopolda qısa müddətli hakimiyyəti.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
373

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İskəndəriyyəli Afanasi — Kilsə atalarından biri, erkən dövr xristian din xadimi, İsgəndəriyyə yepiskopu.
374

## Hadisələr
* Qərbi Hun dövlətində Balamirin hakimiyyətə (374-400) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
375

## Hadisələr
* Hunlar tərəfindən ostqot tayfa birliyi darmadağın edilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Valentinian

## İstinadlar
377

## Hadisələr

## Doğumlar
* İsgəndəriyyəli Kirill — IV-V əsrlərdə İsgəndəriyyə yepiskopu., xristian müqəddəsi, ilahiyyatçı.
* Böyük Yevfimi

## Vəfatlar
380

## Hadisələr

## Doğumlar
* Koryun (erm. Կորյուն) — V əsr erməni tarixçi və yazıçısı.
* Konstantinopollu Yevpraksiya

## Vəfatlar

## İstinadlar
382

## Hadisələr
* Konsullar Flavius ​​Klaudius Antonius və Flavius ​​Afranius Syagrius.
* Romadakı Sinod. Epifanius fəal iştirak etdi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
383

## Hadisələr
* Maqn Maksim  (383 — 28 avqust 388) Edame edilmiştir. Maqn Maksim senator və keçmiş konsul olmuş, imperator Aleksandr Sever öldükdən sonra sələf yeni imperator I Maksimə sui-qəsd hazırlayaraq hakimiyyəti öz əlinə almağa cəhd göstərmiş.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Ərdəşir (Sasani)
* II Vaçaqan
* Liu Kuren
378

## Hadisələr
* Adrianopol döyüşü
* Adrianopolun mühasirəsi (378)
* Vestqotlar Ədirnə yaxınlığında Roma qoşunlarına qalib gəlmişlər.
* Dunay çayı sahilində digər qot tayflarını məğlub edərək Pannoniyada (Macarıstanın qərbində) məskunlaşan hunlar Ural dağları və İdil(Volqa) çayından Dunay çayına qədər ərazilərdə Qərbi(Avropa)Hun dövlətini qurdular

## Doğumlar

## Vəfatlar
379

## Hadisələr
* 309-379-cu illər – Sasani şahı II Şapurun hakimiyyəti.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Şapur
387

## Hadisələr
* Sasanilərlə Roma arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən erməni dövləti ləğv edildi, onun ərazisi iki hissəyə bölündü. Albaniya Dzirav döyüşündə - 371-ci ildə itirdiyi əraziləri geri qaytardı.

## Doğumlar
* Vasak Süni

## Vəfatlar
* Liu Hsian

## İstinadlar
394

## Hadisələr
* Bütöv Roma İmperiyasının sonuncu imperatoru Feodosi Olimpiya oyunlarını bütpərəstlərin (paqan) oyunu kimi qadağan etmişdir.
* Flavi Yevgeni (392 — 394) II Valentinianın müəmmalı ölümündən sonra imperatorun  dəftərxana rəisi Flavi Yevgeni hərbi magistr Flaviy Arboqastın dəstəyi ilə özünü 392 ci ildə Qərbi Roma imperatoru elan edir. Şərqi Romada bunu uzurpasiya hesab edirlər. Şərqi Roma imperatoru I Feodosi müdaxilə edərək uzurpator 394 cü ildə tutularaq edam edilir.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
395

## Hadisələr
* Roma imperiyasının Qərbi və Şərqi Roma imperiyalarına parçalanmışdır.
* Hunlar Şimali Qafqazdan keçərək Azərbaycana və Ön Asiyaya hücum etmişlər.

## Doğumlar
* Avit

## Vəfatlar
* Ammian Marsellin
* I Feodosi
* Desim Maqn Avsoni

## İstinadlar
396

## Hadisələr
* Alarikin rəhbərlik etdiyi Vestqotlar Makedoniya və Fessaliyaya üz tutdular, Yunanıstana girdilər, Korinf, Arqosu və Spartanı məhv etdilər və Peloponnes ərazisini viran qoydular.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
397

## Hadisələr
* Gildo (397 — 398) Afrikada  uzurpator.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Müqəddəs Ambrosi
## İstinadlar
391

## Hadisələr
* Konsullar Flavius ​​Eutholmius Tatian və Quintus Aurelius Symmachus.
* Ermənistanın Roma hissəsində kral hakimiyyətinin ləğvi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Liu Veyçen
## İstinadlar
400

## Hadisələr
* Qərbi Hun dövlətində Ulduz xanın hakimiyyətə (400–410) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar
* Aspar — Bizans generalı. Milliyyətcə Alan olmuşdur.

## Vəfatlar

## İstinadlar
410

## Hadisələr
* Qərbi Hun dövlətində Qaradonlu xanın hakimiyyətə gəlməsi.
* 24 avqust — I Alarixin başçılığı ilə vestqotların Roma şəhərini tutması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* I Alarix
* Qərbi Hun dövlətinin hökmdarı Ulduz xan.
* Konstantinopollu Yevpraksiya
* Tuluzalı Ekzuperi

## İstinadlar
420

## Hadisələr
* Arran yepiskopluğu yaranıb.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yeronim Stridonlu
* I Yezdəgird
* Stridonlu İyeronim
* Yevstoxiya

## İstinadlar
423

## Hadisələr
* May Yue "cənubu göstərən araba" düzəldə bilmiş, lakin Qo Şanmin tərəfindən öldürülür.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
417

## Hadisələr
* Linxu Şenin "Cənubu göstərən arabasına" imperator Tszin sülaləsi imperatoru An-di sahib olur. Məlumat verilirdi ki, guya onun içərisində mexanizm yoxdur və heykəlcik içəridə oturmuş canlı insan tərəfindən fırlanır.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
418

## Hadisələr
* Roma imperiyası ərazisində paytaxtı Toloza (müasir Tuluza) olan İlk barbar dövlətinin - Vestqot krallığının yaranması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Pelagi

## İstinadlar
428

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Anaksaqor — qədim yunan materialist filosofu (d. 500).

## İstinadlar
429

## Hadisələr
* Şimali Afrikada Vandal-Alan krallığına son qoyulması.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
432

## Hadisələr
* Konstantin şəhəri 432-ci ildə vandalların əlinə keçmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
433

## Hadisələr

## Doğumlar
* Odoakr — Dunay vadisində yaşayan Gerulların, Ruqilərin başçısı.

## Vəfatlar
## İstinadlar
434

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Rua — Avropa Hun İmperiyasının hökmdarı. Attilanın əmisi.

## İstinadlar
436

## Hadisələr
* Hunlar paytaxtı Vormsda yerləşən Burqundiyalıların Reyn krallığını fəth edib dağıtdılar.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
430

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Avqustin Avrelius — qərb Xristianlığının ən böyük ilahiyyatçılarından və filosoflarından biri.
* Amvrosi Feodosi Makrobi

## İstinadlar
431

## Hadisələr
* III Ümumdünya Kilsə Məclisi keçirilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Helian Dinq 
* Plutarx (Afinalı)
439

**439-cu il** — Bazar günü başlayan adi bir il. Bu, eramızın 439-cu ilidir, eramızın I minilliyinin V əsrinin 4-cü onilliyinin 9-cu ili, 430-cu illərin onuncu ilidir.

## Hadisələr
* Konstantinopolda Böyük Divarın tikintisi.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
440

## Hadisələr
* Albaniyada II Vaçenin hakimiyyətə (440-463) gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Braqalı Avit
## İstinadlar
441

## Hadisələr

## Doğumlar
* Lazar Parapetsi (erm. Ղազար Փարպեցի) — V əsr erməni tarixçisi.

## Vəfatlar
445

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bleda — 434–444-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş hun başçısı, İdil xanın (Atilla) qardaşı və hakimiyyət şəriki.

## İstinadlar
447

## Hadisələr
* Qərbi hun hökmdarı Attilanın yeni təşkil edilmiş ordusu ilə ikinci Balkan yürüşünə çıxması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
449

## Hadisələr
* 8 Anqlosaksların Britaniyanın işğalına başlamaları.
* IV Ümumdünya Kilsə Məclisinin çağırılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
450

## Hadisələr
* Sasani əsarətinə qarşı üsyan. Ona Vardan Mamikonyan başçılıq edirdi. Xalxal yanında döyüşdə birləşmiş erməni - alban üsyançıları sasani dəstələrini məğlub etdilər.

## Doğumlar
* Vyanalı Avit
* I Yustin

## Vəfatlar
* Koryun (erm. Կորյուն) — V əsr erməni tarixçi və yazıçısı.

## İstinadlar
451

## Hadisələr
* IV Ümumdünya Kilsə Məclisi keçirilmişdir.
***
# ***Avarayr döyüşü

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Vardan Mamikonyan

## İstinadlar
452

## Hadisələr
* Qərbi Hun dövlətinin hökmdarı Atillanın Roma üzərinə yürüşü.

## Doğumlar
* Ariadne (İmperatriçə)

## Vəfatlar
* Vasak Süni

## İstinadlar
453

## Hadisələr

## Doğumlar
* Otyön Yevfroni

## Vəfatlar
* Attila — Qərbi Hun hökmdarı.
* Pulxeriya

## İstinadlar
459

## Hadisələr
* Ağ Hun hökmdarı Ağsuvar xanın köməyi ilə Firuzun Sasani taxtına çıxmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
460

## Hadisələr
* II Vaçenin Sasanilərə qarşı apardığı bu müharibə məğlubiyyətlə və onun hakimiyyətdən əl çəkməsi ilə nəticələndi.

## Doğumlar
* Romul Avqust

## Vəfatlar
* I Talork

## İstinadlar
462

## Hadisələr
* Hunlar Albaniyaya hücum etdilər, Albaniyanın sürətlə xristianlaşmasının qarşısı alındı.
* Vaçenin dönüklüyündən sonra Sasani şahənşahı Firuz hünları alban hökmdarına qarşı müharibəyə qaldırdı. Onlar Albaniyaya soxuldular. Bu mübarizə II Vaçenin hakimiyyətdən əl çəkməsi ilə başa çatdı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
457

## Hadisələr
* Paytaxtı Lion olan Burqund krallığının yaranması.
* Albaniya hökmdarı II Vaçe tərəfindən Sasani hökmdarı II Yezdəgerdin ölümündən sonra xristianlığı yenidən qəbul etməsi.

## Doğumlar
* Ariadne (İmperatriçə)

## Vəfatlar
* II Yezdəgird - Sasani hökmdarı.
* Avit
## İstinadlar
470

## Hadisələr
* Qərbi Hun dövlətinin dağılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* II Arşuşa — Quqark knyazlığının beşinci knyazı.

## İstinadlar
478

## Hadisələr
* Tszu Çunçji, Lyu Sun sülaləsinin nümayəndəsi Şun-di üçün təkmilləşdirilmiş bürünc dişcikli çarxlardan "cənubu göstərən araba" hazırlamışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
471

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Aspar — Bizans generalı. Milliyyətcə Alan olmuşdur.

## İstinadlar
479

## Hadisələr
* Şimali Çsi sülaləsinin hakimiyyəti dövrü (479–507)

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
480

## Hadisələr

## Doğumlar
* Boesi
* Nursiyalı Benedikt

## Vəfatlar
* Ksenofan — Qədim Yunan filosofu (d. 580).

## İstinadlar
481

## Hadisələr
* Frank krallığı
* İranda Məzdəkilər hərəkatının başlanması

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
487

## Hadisələr
* Müqəddəs tərcüməçilər monastırı

## Doğumlar
* Kassiodor

## Vəfatlar
## İstinadlar
489

## Hadisələr
* 489-cu ildə Qafqaz Albaniyası hökmdarı III Mömün Vaçaqanın göstərişi ilə Müqəddəs Qriqorisin məzarı üzərində Amaras monastırı inşa edilmişdir (başqa bir varianta görə Vaçaqan monastırı bərpa etdirmişdir).

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
485

## Hadisələr
* Sasanilər dövləti ilə Cənubi Qafqaz dövlətləri arasında Nvarsak sülh müqaviləsi imzalanmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
*Prokl Diadox
*Yuyçzülyü Yuçenq
## İstinadlar
493

## Hadisələr
* İtaliyada paytaxtı Ravenne olan Ostqot krallığı yaranmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Odoakr — Dunay vadisində yaşayan Gerulların, Ruqilərin başçısı.

## İstinadlar
500

## Hadisələr

## Doğumlar
* Teodora (I Yustinianın həyat yoldaşı)
* Əbdülmütəllib ibn Haşim

## Vəfatlar

## İstinadlar
498

## Hadisələr
* Qafqaz Albaniyasının xristian ruhanilərinin Aquendə ( indiki Ağdam rayonu ərazisində) alban hökmdarı III Mömin Vaçaqan tərəfindən kilsə yığıncağı keçirildi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
506

## Hadisələr

### Bizans imperiyası
Noyabr — İmperator I Anastasius Sasanilər imperiyası (Fars) ilə status-kvo sülh müqaviləsini qəbul edir. Batnae, Edessa və Amida (Şimali Mesopotamiya) istehkamlarını yaxşılaşdırır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yuyçzülyü Naqay — Jujanların VIII xaqanı.

## İstinadlar
507

## Hadisələr
* Tuluza krallığına son qoyulması.
* Puatye döyüşü. Frankların Akvitaniyanı tutması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Romul Avqust
* I Domanqart

## İstinadlar
509

## Hadisələr
* Frank kralı I Xlodviq 509-511-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.
* Ajen 509-cu ildə Xlodviq tərəfindən fəth edilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
515

## Hadisələr
* Ağ Hun dövlətində Mihraqula xanın hakimiyyət gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lazar Parapetsi (erm. Ղազար Փարպեցի) — V əsr erməni tarixçisi.
* Ariadne (İmperatriçə)

## İstinadlar
516

## Hadisələr
* I Anastasi Dikordan Romaya məktub. İmperator Anastasius kilsə birliyi məsələsini müzakirə etmək üçün Papanı Konstantinopolda keçirilən məclisə dəvət etdi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
## İstinadlar
510

## Hadisələr
* Sasanilər Albaniyaya ağalıq edib.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lazar Parapetsi (erm. Ղազար Փարպեցի) — V əsr erməni tarixçisi.
* II Drest
* III Vaçaqan

## İstinadlar
520

## Hadisələr

## Doğumlar
* Zuheyr ibn Əbu Sulmə
* Pavel Silentari

## Vəfatlar
* Yuyçzülyü Çunu

## İstinadlar
525

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əntərə ibn Şəddad

## Vəfatlar
* Yuyçzülyü Polomen
* Vyanalı Avit

## İstinadlar
526

## Hadisələr
* Antioxiya zəlzələsi (526)

## Doğumlar
* Əmr ibn Külsüm

## Vəfatlar
* Böyük Teodorix

## İstinadlar
527

## Hadisələr
* Yustinianın Qərbi Roma imperatoru (527-565) elan edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Romul Avqust
## İstinadlar
529

## Hadisələr
* İranda Sasani hökmdarı I Xosrov Ənuşirəvan tərəfindən Məzdəkilər hərəkatının yatırılması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Məzdək
## İstinadlar
524

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Boesi
* Yuyçzülyü Polomen
* Evfemiya (İmperatriçə)

## İstinadlar
531

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bavi — Sasani generalı, ordu komandanı.
* I Qubad
* Məzdək

## İstinadlar
533

## Hadisələr
* 30 dekabr - Roma imperiyasında "Yustinian qanunları"nın qüvvəyə minməsi.
* V Ümumdünya Kilsə Məclisinin keçirilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
536

## Hadisələr
* Guman edilir ki, vulkan püskürməsi nəticəsində əmələ gəlmiş qara buludlar 18 ay ərzində Yerin şimal yarımkürəsini qaranlıqda saxlamışdır.
* Yay vaxtı Çində qar yağması nəticəsində tarlalarda məhsul məhv olmuş, insanlar aclıq çəkmişlər.
* İrland salnamələrində 536-cı il 539-cu ilə qədər davam edən "çörək qıtlığı illəri" kimi qeyd olunmuşdur.
* Yayda orta temperatur 1.5C-2.5C dərəcə aşağı düşmüşdür ki, bu da öz növbəsində, son 2300 illik tarixdə ən soyuq onilliyə səbəb olmuşdur.

## Doğumlar
* Aqafiy

## Vəfatlar

## İstinadlar
537

## Hadisələr
* İrland salnamələrində 536-cı ildə başlayan "çörək qıtlığı illəri" 537-ci ildə də davam etmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Miletli İsidor

## İstinadlar
539

## Hadisələr
* İrland salnamələrində 536-cı ildə başlayan "çörək qıtlığı illəri" 539-cu ildə başa çatmışdır.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
540

## Hadisələr
* Sasani hökmdarı I Xosrov Ənuşirəvanın Suriyaya hücum etmişdir.

## Doğumlar
* İşbara xaqan
* I Qriqori

## Vəfatlar
541

## Hadisələr
* Roma İmperiyasının Misirdə yerləşən Pelusium limanında bubon taunu epidemiyası başlamışdır. Nəticədə, Roma İmperiyasının şərq hissəsində əhalinin 30-50 faizi qırılıb, həmin epidemiya Roma İmperiyasının süqutunu da tezləşdirib.

## Doğumlar

## Vəfatlar

## İstinadlar
534

## Hadisələr
* Şərqi Roma imperatoru Yustinian tərəfindən Vandal-Alan krallığına son qoyulması.
* Frankların Burqundiyanı işğal etməsi.
* Turingiya krallığının süqutu.

## Doğumlar
* Kenterberili Avqustin

## Vəfatlar
* Trallı Anfimi

## İstinadlar
535

## Hadisələr
* Siciliya Bizans imperiyasının nəzarəti altında olan bir ərazi idi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
543

## Hadisələr

## Doğumlar
* Tərəfə ibn əl-Əbd — ərəb şairi.
* Fredequnda — Frank kraliçasıdır.

## Vəfatlar

## İstinadlar
544

## Hadisələr
* İohann 544-cü ildə I Abanın sinodunda qəbul edilən aktları təsdiqləmişdi.

## Doğumlar
* İmrul-Qeys

## Vəfatlar

## İstinadlar
545

## Hadisələr

## Doğumlar
* Abdullah ibn Əbdülmütəllib — Məhəmməd peyğəmbərin atası.
* Fredequnda

## Vəfatlar

## İstinadlar
546

## Hadisələr
* 546-cı ildə teles tayfaları jujanlara qarşı üsyan qaldırdı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
549

## Hadisələr

## Doğumlar
* Aminə binti Vəhb — İslam peyğəmbəri Məhəmməd Peyğəmbərin anası.
* Əbu Ləhəb

## Vəfatlar
550

## Hadisələr
* Oponinin dağılma tarixi.

## Doğumlar
* Çjan Tszitsyan (550-617)
* Süməyyə binti Həyat

## Vəfatlar
551

## Hadisələr

* Dəbil məclisində Alban kilsəsi Bizans kilsəsindən ayrılaraq avtokefal (müstəqil) olmuşdur.

## Doğumlar
* İmperatriça Aşina

## Vəfatlar
552

## Hadisələr
* Bumın xaqan tərəfindən I Göytürk dövlətinin (552-588) əsasının qoyulması.
* Alban katolikosunun iqamətgahının Çoladan Bərdəyə köçürülməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bumın xaqan
* Aaron Aletli

## İstinadlar
553

## Hadisələr
* Sasani hökmdarı I Xosrov Ənuşirəvan tərəfindən xəzərlərin bir hissəsinin Albaniyada yerləşdirilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
554

## Hadisələr
* Bumın xaqanın ikinci oğlu Muğan xaqan taxta çıxır.

## Doğumlar
* Həssən ibn Sabit

## Vəfatlar
547

## Hadisələr
* Ehtimal edilir ki Dərbənd qalası tikilib tamamlanıb.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Nursiyalı Benedikt

## İstinadlar
548

## Hadisələr
* II Qubazes 548-ci ildən Bizansdan yardım tələb etdi və növbəti il boyunca onunla müttəfiq oldu.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Teodora (I Yustinianın həyat yoldaşı)

## İstinadlar
555

## Hadisələr
* Göytürk hökmdarı İstəmi xaqanın Yeddisu, Xarəzm və Mərkəzi Qazaxıstanı zəbt etməsi.
* Göytürk hökmdarı İstəmi xaqan tərəfindən Qərb istiqamətində işğallar aparılması və Aral gölü ətrafındakı ərazilərin ələ keçirilməsi.
* Qərbi Roma imperatoru Yustinian tərəfindən Ostqot krallığının varlığına son qoyulması.

## Doğumlar
* Xədicə

## Vəfatlar
* II Qubazes
556

## Hadisələr
* Xionitlər 556-cı ildə Aşina türkləri tərəfindən darmadağın edildilər.

## Doğumlar
* Süheyl ibn Əmr

## Vəfatlar
558

## Hadisələr
* Göytürk hökmdarı İstəmi xaqan tərəfindən xionit və uqor tayfalarının məğlub edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
562

## Hadisələr
* I Bayan idarəçi və döyüşçü kimi Avarların başına keçmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
564

## Hadisələr
* Qubad əyan və ruhanilərlə razılığa gəldikdən sonra 564-cü il 25 yanvarda Məzdək və onun tərəfdarlarına divan tutmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
565

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əbu Süfyan

## Vəfatlar
* Belisarius
* 14 noyabr — I Yustinian – Bizans imperatoru.
566

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əmmar ibn Yasir — Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi, Dörd sadiq səhabədən biri.

## Vəfatlar

## İstinadlar
567

## Hadisələr
* Ağ Hun dövlətinə göytürklər tərəfindən son qoyulması.

## Doğumlar
* Ütbə ibn Rəbiə

## Vəfatlar
560

## Hadisələr

## Doğumlar
* Sevilyalı İsidor 
* Yerusəlimli Sofroni

## Vəfatlar
* Qabran

## İstinadlar
568

## Hadisələr

## Doğumlar
* Həmzə ibn Əbdülmüttəlib
* Abbas ibn Əbdülmüttəlib
* Salman Farsi

## Vəfatlar
571

## Hadisələr

## Doğumlar
* 20 aprel – Məhəmməd peyğəmbər.
* Əbdurrəhman ibn Ovf
* Talib ibn Əbu Talib
* Əbdürrəhman ibn Əvf
* Əbu Talib

## Vəfatlar

## İstinadlar
572

## Hadisələr
* Göytürk dövlətində Tobo xanın hakimiyyətə gəlməsi.
* Göytürk hökmdarı Tobo xan tərəfindən buddizmin rəsmi din kimi qəbul edilməsi.
* Bumın xaqanın kiçik oğlu Taspar xaqan, qardaşının ölümündən sonra xaqan oldu.

## Doğumlar
* Əbu Bəkr
* İoann Mayravanetsi

## Vəfatlar
* Göytürk dövlətinin hökmdarı Muğan xaqan
575

## Hadisələr

## Doğumlar
* I İrakli
* Əl-Hənsə
* Kahinə

## Vəfatlar
* Əminə binti Vəhb
* Pavel Silentari

## İstinadlar
578

## Hadisələr
* Göytürk hökmdarı Tobo xaqanın Çində Çjou dövləti ilə müharibəyə başlaması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Kassiodor
* Əbdülmütəllib ibn Haşim

## İstinadlar
580

## Hadisələr

## Doğumlar
* Abdullah bin Cəhş
* Bilal Həbəşi
* Əbu əd-Dərda
* Feofilakt Simokatta
* Maksim
* Ümmü Sələmə

## Vəfatlar
* III Bakur

## İstinadlar
581

## Hadisələr
* Tardu xaqan, qərbdəki ikinci yabqu Krımı mühasirəyə aldı.

## Doğumlar
* Əbu Huzeyfə
* Ömər ibn Xəttab
* Zeyd ibn Harisə

## Vəfatlar
583

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əbu Übeydə ibn Cərrah
* Kilibi xaqan
* Şurahbil ibn Həsən

## Vəfatlar
584

## Hadisələr
* Taspar xaqan ölür, vətəndaş müharibəsi başlayır.

## Doğumlar
* Hind binti Utba
* Kubrat xan (d. 584 — ö. 665) — Böyük Bolqar xanlığının qurucusu, hakimiyyət illəri (632–638). Eyni zamanda Organanın qardaşı oğludur.

## Vəfatlar
* Tamqan şad
585

## Hadisələr

## Doğumlar
* Malik Əştər
* Musab ibn Umeyr
* Ömər ibn Xəttab

## Vəfatlar
## İstinadlar
588

## Hadisələr
* Daxili ziddiyyərlər və çəkişmələr nəticəsində I Göytürk dövlətinin parçalanması.
* Şərqi Göytürk dövlətinin (588 - 634) yaranması.
* Qərbi Göytürk dövlətinin (588 - 659) yaranması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
589

## Hadisələr
* Çinin yenidən vahid dövlət halında birləşdirilməsi.

## Doğumlar
* Məhəmməd ibn Məsləmə
* Miqdad ibn Əmr
* Abbad ibn Bişr

## Vəfatlar
590

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əqil bin Əbi Talib
* Əkrəm ibn Əbu əl-Əkrəm 
* Harşa 
* Miqdad ibn Əmr

## Vəfatlar

* I Quaram
* IV Hörmüz

## İstinadlar
591

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şəmmas ibn Osman — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabəsi. 

## Vəfatlar
* Bəhram Çubin — Mihrani sülaləsinə mənsub Sasani sərkərdəsi və İran imperatoru (590 591).

## İstinadlar
592

## Hadisələr

## Doğumlar

* Ərfaca əl-Bəriqi
* Xalid ibn Vəlid
* Meymunə binti əl-Haris
* Zeynəb binti Cəhş

## Vəfatlar
* Bəhram Çubin
593

## Hadisələr
* Qərbi Göytürk xaqanlığı yaranıb.

## Doğumlar
* Səid ibn Zeyd
* Lübabə binti Haris

## Vəfatlar
587

## Hadisələr

## Doğumlar
* Həbbab ibn əl-Əratt
* Şüheyb ər-Rumi

## Vəfatlar
* Apa xaqan
* İşbara xaqan
586

## Hadisələr
* Çində sərkərdə Yan Szyan tərəfindən Suy sülaləsinin (586–618) əsasının qoyulması.

## Doğumlar
* Əmir ibn Fuheyrə
*Ubadə ibn əs-Samit

## Vəfatlar
594

## Hadisələr

## Doğumlar
* Veysəl Qarani
* Rəmlə binti Əbu Süfyan
* Zübeyr ibn Əvvam

## Vəfatlar
* Vinduyə

## İstinadlar
598

## Hadisələr

## Doğumlar
* 23 oktyabr — Əli bin Əbu Talib
* Brahmaqupta
* Rüqəyya binti Məhəmməd
* Qasım ibn Məhəmməd
* İkrimə ibn Əbu Cəhl

## Vəfatlar