Elmi biliyin sosiologiyası

**Elmi biliyin sosiologiyası** () — elmi biliklərin meydana gəlməsi, yayılması və qəbul edilməsinin sosial amillərlə necə əlaqəli olduğunu araşdıran sosioloji yanaşma. Bu sahə elmi nəzəriyyələrin yalnız daxili məntiq və empirik sübutlarla deyil, eyni zamanda sosial, mədəni və institusional kontekstlərlə formalaşdığını iddia edir.

## Tarixi
Elmi biliyin sosiologiyası XX əsrin ikinci yarısında elmi biliklərin təkcə obyektiv və neytral proses deyil, sosial mühitin məhsulu olduğunu iddia edən yanaşmaların inkişafı ilə formalaşmışdır. Bu sahənin əsasını qoyanlardan biri Robert Merton olmuşdur. O, elmin institusional prinsiplərini — universallıq, kommunalizm, qərəzsizlik və təşkil edilmiş skeptisizm kimi təsnif etmişdir.

1970–1980-ci illərdə isə SSK sahəsində daha radikal yanaşmalar meydana çıxdı. Xüsusilə Edinburq məktəbi (Barri Barns, Devid Blur və digərləri) Biliyin güclü proqramı (“Strong Programme”) ilə bütün elmi biliklərin — istər doğru, istərsə də yanlış hesab olunan — eyni sosioloji prinsiplərlə izah olunmalı olduğunu irəli sürdülər.

## Nəzəri yanaşmalar
Devid Blur tərəfindən formalaşdırılmış bu yanaşma elmi biliyin sosial səbəblərlə izah edilə biləcəyini və bu izahın həm “doğru”, həm də “səhv” hesab edilən biliklərə eyni dərəcədə tətbiq edilməli olduğunu iddia edir. Bu yanaşma səbəblərin simmetriyası, səbəblərin sosial olması və empirik təhlil prinsiplərinə əsaslanır. Bruno Latur, Stiv Vulqar və Karin Knorr-Tsetina kimi tədqiqatçılar elmi biliklərin laboratoriyalarda necə istehsal edildiyini etnoqrafik metodlarla araşdırmışlar. Onlar elmi faktların sosial qarşılıqlı təsirlər və texniki vasitələrin birgə fəaliyyəti nəticəsində “qurulduğunu” göstərmişlər. SSK həmçinin elmi təşkilatların, maliyyələşdirmə mexanizmlərinin və siyasət qurumlarının elmin istiqamətini necə formalaşdırdığını təhlil edir. Bu, elm siyasəti və ictimai elmi kommunikasiya sahələri ilə kəsişir.

## Tənqidi
Elmi biliyin sosiologiyası xüsusilə analitik fəlsəfə, elmi realizm və bəzi pozitivist yanaşmalar tərəfindən tənqid olunur. Bu tənqidlər SSK-nın elmə münasibətdə relatiivizmə sürüklənməsi və obyektiv həqiqət anlayışını zəiflətməsi ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
* Elmin fəlsəfəsi
* Bilik sosiologiyası
* Sosial epistemologiya
* Sosial konstruktivizm
* Elmin antropologiyası

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*Bloor, David (1976) *Knowledge and social imagery*. London: Routledge.
*Bloor, David (1999) "Anti-Latour". *Studies in History and Philosophy of Science Part A* Volume 30, Issue 1, March 1999, Pages 81–112.
*Chu, Dominique (2013), *The Science Myth---God, society, the self and what we will never know*, 
*Collins, H.M. (1975) *[https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/003803857500900202 The seven sexes: A study in the sociology of a phenomenon, or the replication of experiments in physics, Sociology]*, 9, 205-24.
*Collins, H.M. (1985). *[https://books.google.com/books?id=gPDHOo2IUbMC&dq=%22Changing+order%3A+Replication+and+induction+in+scientific+practice%22&pg=PA29 Changing order: Replication and induction in scientific practice]*. London: Sage.
*Harry Collins and Steven Yearley. (1992). "Epistemological Chicken" in *Science as Practice and Culture*,  A. Pickering (ed.). Chicago: The University of Chicago Press, 301-326.
*Edwards, D., Ashmore, M. & Potter, J. (1995). Death and furniture: The rhetoric, politics, and theology of bottom line arguments against relativism.  *History of the Human Sciences*, 8, 25-49.
*
*
*Gilbert, G. N. & Mulkay, M. (1984). *[https://books.google.com/books?id=jS88AAAAIAAJ&dq=%22Opening+Pandora%27s+box%3A+A+sociological+analysis+of+scientists%27+discourse%22&pg=PR6 Opening Pandora's box: A sociological analysis of scientists' discourse]*.  Cambridge: Cambridge University Press.
*Latour, B. & Woolgar, S. (1986). *Laboratory life: The construction of scientific facts*.  2nd Edition.  Princeton:  Princeton University Press. (not an SSK-book, but has a similar approach to science studies)
*Latour, B. (1987). *[https://books.google.com/books?id=sC4bk4DZXTQC&dq=%22Science+in+action+%3A+how+to+follow+scientists+and+engineers+through+society%22&pg=PA19 Science in action : how to follow scientists and engineers through society]*.  Cambridge, MA: Harvard University Press. (not an SSK-book, but has a similar approach to science studies)
*Pickering, A. (1984). *[https://aapt.scitation.org/doi/pdf/10.1119/1.14594 Constructing Quarks: A sociological history of particle physics]*.  Chicago; University of Chicago Press.
*Schantz, Richard and Markus Seidel (2011). *[http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/208994 The Problem of Relativism in the Sociology of (Scientific) Knowledge]*. Frankfurt: ontos.
*Shapin, S. & Schaffer, S. (1985).  *Leviathan and the Air-Pump*.  Princeton, NJ: Princeton University Press.
*Williams, R. & Edge, D. (1996). *The Social Shaping of Technology*. Research Policy, vol. 25, pp.&nbsp;856–899 https://web.archive.org/web/20090816034547/http://www.comunicazione.uniroma1.it/materiali/16.47.15_WilliamsEdge_1996_TheSocialShapingOfTechnology.pdf
*Willard, Charles Arthur. (1996). *[https://books.google.com/books?id=OU75AafuhvcC&dq=%22Liberalism+and+the+Problem+of+Knowledge%3A+A+New+Rhetoric+for+Modern+Democracy%22&pg=PP13 Liberalism and the Problem of Knowledge: A New Rhetoric for Modern Democracy]*, University of Chicago Press.
*Zuckerman, Harriet. (1988). "The sociology of science." In NJ Smelser (Ed.), Handbook of **sociology** (p.&nbsp;511–574). London: Sage.
*Jasanoff, S. Markle, G. Pinch T. & Petersen, J. (Eds)(2002), *Handbook of science, technology and society*, Rev Ed.. London: Sage.