open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İspaniya metanol zəhərlənməsi

**İspaniya metanol zəhərlənməsi** — 1963-cü ildə İspaniyada baş verən kütləvi zəhərlənmə. Zəhərlənmənin əsas səbəbi Qalisiya bölgəsinin Orense şəhərindən olan tacir Rogelio Akviların satdığı təhlükəli miqdarda metanol tərkibli içkilər olmuşdur. Rəsmi məlumata görə 51 nəfər ölmüş və 9 nəfər kor olmuşdur. Amma qeyri-rəsmi mənbələrə görə ölüm sayı 1000–5000 arasında olmuşdur.

## Səbəb
Rogelio Akvilar içkilərin tərkibinə ümumilikdə 175.000 litr metanol qatmışdır. Bu onun üçün daha sərfəli və qazanclı idi. Belə ki, metanol etil spirtinə nəzərən daha ucuz idi. Həmçinin Rogelio Akvilar Viqo şəhərində yerləşən *"Lago e Hijos"* adlı şirkətə də metanol satmışdır.

İlk ölüm halları 1963-cü ilin fevralında Lansarotedə müşahidə olunmuşdur. Əczaçılar bu zəhərlənmənin səbəbini fikirləşərkən 4 ölüm halının eyni şənlikdə baş verdiyini müşahidə etdilər. İçkilərin analiz edilməsindən sonra zəhərlənmənin səbəbinin metanol olduğu məlum olmuşdur. Xəbərdarlıqlara baxmayaraq ölüm halları artmağa davam etdi, Lansarote, La Qomera və Tenerife adalarından olan 16 insan öldü. Bu zaman gündəlik şəkildə Qalisiyada da ölüm halları qeydə alınırdı.

İctimai sağlamlığa zərər verdiyinə görə biznesmen 20 illik həbsə məhkum edildi. Zərərçəkənlər təzminat ödəniləcəyini gözləsələr də, heç bir pul ödənməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zəhərlənmə haqqında, Nekitchens
Kocaeli yarımadası

**Kocaeli yarımadası** ()  — Türkiyə ərazisində, Kiçik Asiya yarımadasının şimal-qərbində yerləşir. Qara dənizi (şimal) Mərmərə dənizindən (cənub) ayırır. Qərbdə Bosfor boğazı yerləşir. Cənubda Mərmərə dənizinin akvatoriyasına daxil olan İzmit körfəzi onun sahillərini yuyur. Bosfor və İzmit körfəzlərinin ərazisində sınma qırılma xətti keçdiyindən yarımada yüksək seysmikliyə malikdir.

Uzunluğu 75&nbsp;km, eni 50&nbsp;km təşkil edir. Yarımadadan vənubda arxipelaq yerlşir. Ərazidən dağ silsilələri keçir, bu da Pont dağlarının ardını təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi 537 m təşkil edir. Əsas çayları olan Riva, Çayağzı, Ağva və Çanaq Qara dənizə, Kurbağalıdere Mərmərə dənizininə, Göysu və Küçüksu isə Bosfor boğazına tökülür.. Mərkəzdə Omerli gölü vardır.

Aralıq dənizi iqlim tipinə malikdir. Bununla belə qışda şimaldan əraziyə soyuq hava kütlələri daxil olur. Burada əsasən şimalda makvis geniş yayılmışdır. Cənub isə tamamən antropogenləşmişdir. Kənt bitkiçiliyin üzüm və tut plantasiyaları salınmışdır. 
Yarımadanın cənub və cənub-qərbində insanlar daha çox məskunlaşmışlar. Burada İstanbulun 13 bölgəsi yerləşir.

Ekoloji cəhətdən vəziyyət ilbəil pisləşir. Bunula belə yarımadanın cənubunda kurort zonası vardır.

## İstinadlar
Sergey

**Sergey** — Rus kişi adı.

* Sergey Senyuşkin — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Sergey Murtuzəliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
* Sergey Mironov — Rusiya Federasiyası Federal Məclisinin Federasiya Şurasının sədri.
* Sergey Namyotkin — görkəmli üzvi kimyaçı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1939)
* Sergey Ojeqov — Məşhur rus linqvisti, leksikoqraf, filologiya elmləri doktoru, professor.
* Sergey Trubetskoy — Dekabristlər hərəkatının təşkilatçılarından.
* Sergey Çerenkeviç — Sovet və Belorus biofiziki.
* Sergey Filippov — Aktyor
* Sergey Kirov — sovet dövlət xadimi.
* Sergey Prokofiyev — rus bəstəkarı, pianoçusu və dirijoru.
* Sergey Şoyqu — Rusiya Federasiyasının müdafiə naziri, ordu generalı.
* Sergey Bağırov —
* Sergey Karyakin —
* Sergey Tatusyak —
* Sergey Abramov (riyaziyyatçı) —
* Sergey Adyan —
* Sergey Bədəlyan —
* Sergey Denisov —
* Sergey Obolenskiy

## İstinadlar
Oberqefell Hocesə qarşı

***Obergefell v. Hodges*** — ABŞ Ali Məhkəməsinin ABŞ Konstitusiyasına on dördüncü düzəlişi əsas tutaraq bütün ölkə ərazisində eynicinsli evliliklərin leqallaşdırılması haqqında qərar verdiyi işdir.

Tanco v. Haslam (Tennesi), DeBoer v. Snyder (Miçiqan), Bourke v. Beshear (Kentukki) adlı oxşar məzmunlu digər üç işlə dəstəklənən Obergefell v. Hodges işində eynicinsli evlilikləri qadağan edən dövlət qanununa yenidən baxılmışdır. Məhkəmə iş üzrə qarşı tərəfin arqumentlərini 28 aprel 2015-ci ildə dinləmişdir. 26 iyun 2015-ci ildə isə ABŞ Ali Məhkəməsi son qərarını açıqlayıb. Məhkəmə Amerika konstitusiyasının hər bir vətəndaşın eyni şəkildə müdafiəsini irəli sürdüyünü bildirərək, eynicinli nikahların yasaqlanmaması qərarına gəlib. Ali Məhkəmənin hökmü 1967-cı ildə irqlərarası nikahın qanuniləşməsindən sonra evlilik qanunlarında daha bir inkişaf hesab edilir.

ABŞ prezidenti Barak Obama "Twitter" səhifəsində yazıb ki, bu, bərabərlik istiqamətində atılan böyük bir addımdır. *“Homoseksuallar hər kəs kimi artıq evlənmək hüququ əldə edib”*-deyə prezident bildirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sixth Circuit Court of Appeals, ''Obergefell v. Hodges'', November 6, 2014
* ''Obergefell, v. Hodges'', No. 14-556: U.S. Supreme Court official Docket entry
* ''Obergefell, v. Hodges'', No. 14-556: SCOTUSblog official Docket entry
* U.S. Supreme Court oral arguments, Obergefell v. Hodges – Part 1 of 2
* U.S. Supreme Court oral arguments, Obergefell v. Hodges – Part 2 of 2
* U.S. Supreme Court oral arguments, Obergefell v. Hodges, parts 1 and 2, as a single web page
* Supreme Court opinion, ''Obergefell v. Hodges''
İraq Türkman Cəbhəsi

**İraq Türkman Cəbhəsi** və ya **İTC** — 1995-ci ildə əsası qoyulan, İraq türkmanlarının qurduğu siyasi hərəkat. 4-7 oktyabr, 1997-ci ildə Ərdəbildə keçirilən **Birinci Türkman Qurultayı** zamanı İTC-nin qurulma məqsədləri aşağıdakı kimi sıralanmışdır: 
* İraqın ərazi bütövlüyü içərisində türkmanların və digər millətlərin qanuni hüquqlarına çatması
* İraqda demokratik, insan hüquq və azadlıqlarına hörmət edən, çox partiyalı parlament sisteminin qurulması
* İraqda yaşayan bütün etnik, məzhəb və dini azlıqların arasında bərabərliyin yaradılması
* Siyasi və idarə etmənin bərabər hüquq prinsipinə əsasən qurulması

İTC aşağıdakı partiyaların birləşməsi nəticəsində yaranmışdır: 
*İraq Milli Türkman Partiyası
*Türkmaneli Partiyası
*Türkman Birtərəflilər Hərəkatı
*İraq Türkmanlarının Haqları Partiyası
*İraq Türkmanlarının İslam Hərəkatı
*Türkman Əyalət Partiyası

## Xarici keçidlər
*
Kanada Arktik arxipelaqı

**Kanada Arktik arxipelaqı** (, , Kanadada onu sadəcə **Аrktika arxipelaqı** adlandırırlar) — dünyanın ən iri arxipelaqlarında biri, 1,4 milyon km² sahəyə malikdir. Şimali Amerikanın şimalında yerləşir.

## Coğrafiyası

Arxipelaqın böyük hissəsi Nunavut, az bir hissəsi isə Şimal-Qərb ərazilərinə daxildir.

Adaların çoxu Şimal Buzlu okeanının, cənub-şərq hissədəki az bir qism adalar isə Atlantik okeanın akvatoriyasına aiddir.

Arxipelaqa daxil olan üç ada (Baffin Torpağı, Viktoriya (ada) və Elsmir (ada)) dünyada ölçüsünə görə ilk onluğa daxildir. Ümumuilikdə burada 36,563 ada vardırki onunda 15-nin sahəsi 10-min km² çodur.

İqlimi çox sərtdir, sahil əraziləri əsasən Tundra geniş yayılmışdır. Ərazinin böyük hissəsini arktik səhralar təşkil edir.

## Əhalisi
Adalarının böyülk hissəsində yaşayış yoxdur. Burada əsasən insanlar eskimosların qəsəbələrində, hərbi bazalarda ya da Qütb elmi stansiyalarında yaşayır. Arxipelaqda ümumilikdə 14 min insan yaşayır.

## Həmçinin bax
* Kraun-Prins-Federik adası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Coğrafi lüğət
Mədinə (ad)

**Mədinə** — Azərbaycan qadın adı.

* Mədinə Qiyasbəyli — Azərbaycan maarif xadimi, pedaqoq, məktəbdar, jurnalist, tərcüməçi.
* Mədinə Əliyeva — xoreoqraf, baletmeyster, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2002)
* Mədinə Gülgün — Azərbaycan şairəsi, Azərbaycanın əməkdar incəsənət
* Mədinə Səduaqasova — Qazaxıstan müğənnisi.

## Həmçinin bax
* Mədinə (dəqiqləşdirmə)
Aşağı Zağalı

**Aşağı Zağalı** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd. Zağalı (sonra Böyük Zağalı) kəndindən XIX əsrin əvvəllərində yaranmış məntəqədir.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km qərbdə, Göyçə gölünün cənub-şərq sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Basarkeçər rayonunda XIX əsrdə yalnız Zağalı kəndi olmuşdur Zağalı kəndinin sakinləri isə yalnız azərbaycanlılar olmuşlar.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "mağara", "kaha" mənasında işlənən zağa sözünə -lı şəkilçisinin artırılması əsasında yaranmışdır. Kənd dağlıq ərazidə, zağa olan yerdə salındığı üçün Zağalı adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan toponimdir. Aşağı fərqləndirici əlamət bildirən sözdür. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12.VIII.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Tsovak (Göllü)
qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Türkmənçay müqaviləsindən sonra 1828–29-cu illərdə Türkiyə və İrandan köçürülən ermənilərin bir hissəsi də Basarkeçər rayonu ərazisində yerləşdirilmişdir. Zağalı kəndinə isə ermənilər 1830-cu illərdən sonra köçürülmüşdür. Bura köçürülən ermənilər Zağalı kəndinin yaxınlığında ayrıca kənd salmış və Zağalı kəndindən fərqləndirmək üçün kəndi Aşağı Zağalı adlarıdırmışlar. Burada ermənilərlə yanaşı azərbaycanlılar yaşamışdır.1828–1832-ci illərdə İrandan və Türkiyədən gəlmə ermənilər də məskunlaşmış və azərbaycanlılarla qarışıq yaşamışlar. XX əsrin əvvəllərində onlar çıxardılmışdır.

## İstinadlar
Gödəkbulaq

**Gödəkbulaq** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə, Göyçə gölünün cənub-şərq tərəfində yerləşir.

## Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "qısa, uzun olmayan" mənasında işlənən gödək və bulaq hidroterminin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12. VIII.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Qarcaxpyur (Gödəkbulaq) qoyulmuşdur. Digər adı Xırdabulaq. Azərbaycan dilindəki ködək, "qısa", "kiçik" sözündəndir.

## Əhalisi
Kəndin əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərinə kimi burada yalnız Azərbaycan türkləri yaşamışdır. Türkmənçay sülh müqaviləsindən sonra1828–1829-cu illərdə Türkiyədən köçürülən ermənilər burada yerləşdirilmişdir. Kənddə 1886-cı ildə 26 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1890-cı illərdə azərbaycanlılar buradan tamamilə çıxarılmış, təkcə ermənilər qalmışdır. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır. XIX əsrin II yarısında xaricdən gəlmə ermənilər kənddə yerləşmiş və azərbaycanlılar tədricən sıxışdırılıb çıxarılmışdır.

## İstinadlar
Koiso Kuniaki

**Koiso Kuniaki** (yap.小磯 國昭, 1 aprel 1880, Uçunomiya, Yaponiya—3 noyabr 1950, Tokio, Yaponiya) — Yaponiya siyasi xadimi.

## Həyatı
*Hərbi akademiyanı bitirdikdən sonra Yaponiya ordusunda xidmət edib, rus-yapon müharibəsinin iştirakçısı.

*1932-ci ildə Kvantun ordusunun qərargah rəisi seçilir, sonralar 1934-cü ildə Koreyadakı yapon ordusunun baş komandanı seçilir.
*1939 Yaponiya hakimiyyətində. 1939-1940 Yaponiyanın xarici işlər nazirliyində işləyib.
*1942-1944 Koreya general-gubernatoru. 1944-də Yaponiyanın baş naziri seçilib, 1945-də vəzifəsindən azad edilib.
*Kapitulasiyadan sonra hərbi təxsirkar seçilib, muhakimə edilib və ömürlük həbs edilib.

## İstinadlar
*Биография КОИСО КУНИАКИ
*Кругосвет
Qırxbulaq (Göyçə)

**Qırxbulaq** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 2&nbsp;km cənubda, Göyçə gölünün cənub-şərqində yerləşir. «İrəvan
əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «çoxlu» mənasında işlənən qırx və bulaq sözləri əsasında yaranmışdır. Ərazidə çoxlu bulaq olduğu üçün kənd Qırxbulaq adlandırılmışdır. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Akunk qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 247 nəfər yalnız azərbaycanlı, 1897-ci ildə ermənilərlə yanaşı 23 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır.

1831-ci ildən sonra kəndə Türkiyənin Bayazid bölgəsindən köçürülən ermənilər
yerləşdirilmişdir. 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar sıxışdırılmış və kənddən tamamilə çıxarılmışlar. 1906-cı ildən sonra kənddə yalnız ermənilər yaşamışdır.

## İstinadlar
Tuskulu

**Tuskulu** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Çay kənarında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
II əsr müəllifı Klavdi Ptolomey Qafqaz dağları ilə Xəzər sahili arasında tuskların yaşadığını göstərir. Fikrimizcə, toponim həmin tayfa adı əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25. I. 1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lusakunk qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Yaponiyanın kapitulyasiyası

**Yaponiyanın [[kapitulyasiya]]sı** 2 sentyabr 1945-ci il— İkinci dünya müharibəsində hərbi əməliyyatlara son qoyan hadisə.

İyulun sonuna Yaponiya imperator donanması öz hazırlığını başa çatdıra bilmədi, müttəfiqçilərin Yaponiya ərazisinə soxulma təhlükəsi yarandı. Buna baxmayaraq açıqça sonuna kimi mübarizə aparmağı elan edən Yaponiyanın böyük hərbi şurası ("Böyük altılıq"), neytral Sovet hakimiyyəti ilə gizli öz maraqlarını güdən müqavilə bağlamaq istəyirdi. Həmin vaxtda Sovetlər birliyi Tehran və Yalta konfransının şərtlərini yerinə yetirmək üçün Yaponiyaya hücuma hazırlaşırdı.

6 avqustda amerikalılar Xirosimoya nüvə bombası atdılar. 8 avqustda Sovet hakimiyyəti Yaponiyaya müharibə elan etdi, 9 avqustda hərbi əməliyyatlara başlayaraq Mançjou-qoya hücum etdi. Bütün bu hadisələrin ümumi şoku imperator Hirohitonu işə qarışmağa vadar etdi və Böyük altılığı sülh müqaviləsini imzalamağa çağırdı. Bir neçə gün uğursuz müqavimətdən və nəticəsiz hakimiyyət çevrilişindən sonra, imperator Xirokito 15 avqustda xalqa radio vasitəsilə Yaponiyanın kapitulyasiyasını elan etdi.

28 avqustda Yaponiyanın müttəfiqçilər tərəfindən işğalı başlandı. Kapitulyasiyanın imzalanma mərasimi 2 sentyabrda ABŞ-nin "Missuri" adlı hərbi gəmisində baş tutdu. Kapitulyasiyanın imzalanmasına baxmayaraq Yaponiyanın bəzi ada ərazilərində hərbi qarşıdurmalar baş verirdi. Kapitulyasiyanın imzalanması İkinci Dünya müharibəsinin sona çatmağı hesab edilir.

Hərbi əməliyyatlar rəsmi olaraq 28 aprel 1952-də San-Fransiskoda sülh müqaviləsinin imzalanmasıyla başa çatdı.

## Böyük hərbi şura
Yaponiyanın əsas siyasi idarəçisi Böyük hərbi şura idi (1944-də baş nazir Koiso Kuniaki tərəfindən yaradılıb)— Böyük altılıq adnalan bu qruplaşmaya daxil idilər—Yaponiyanın baş naziri, xarici işlər naziri, hərbi nazir, donanma naziri, baş qərargah rəisi, hərbi donanma baş qərargah rəisi. Təzdən qurulan Sudzuki hakimiyyətində müvəqqəti daxil idilər:

* Yaponiyanın baş naziri— Kantaro Sudzuki
* Xarici işlər naziri— Siqenori Toqo
* Hərbi nazir— Koretike Anami
* Donanma naziri— Miçumasa Yonay
* Baş qərargah rəisi— Yosidziro Umedzu
* Hərbi donanma baş qərargah rəisi— Kosiro Oikava

Qanuna görə ordu və donanma nazirlər seçə bilər və yaxud onları işdən azad edə bilərdi. Beləliklə onlar istəmədikləri hakimiyyəti devrə bilər istədiklərini gətirə bilərdilər.

## Ədəbiyyat
* Статья в "Известиях" от 4 сентября 1945 года о капитуляции Японии
* "Капитуляцию Японии принял!" статья о Кузьме Николаевиче Деревянко
* National Archives & Records Administration Featured Document (англ.)

## İstinadlar
Bartolomeo Şedoni

**Bartolomeo Skedoni** (; doğum 1578 - ölüm 1615) — Recco nel Emiliyadan olan italyan erkən barokko rəssamı. Skedoni adı ilə də tanınır.

Skedoni Modenada anadan olub və sonra atası ilə Parmaya köçüb. O, 1598-ci ildən sonra Romada Federiko Zukarinin yanında Parma hersoqu Ranussi I Farnesenin himayədarlığı ilə dərslər keçib. Sonra Skedoni Parmaya geri dönüb. Barokko incəsənət tarixçisi Karlo Sezar Malvaziya onun Bolonyada Anibal Karraçinin yanında dərslər keçdiyini iddia edir. Skedoni qumarda böyük məğlubiyyətindən bir gecə sonra intihar edərək öldüyü ehtimal olunur. Onun rəsmləri Karavacconun işlərini bildiyini göstərir.

Onun şah əsərləri Parma Milli Qalereyasında saxlanılır.

## Əsərlərinin antologiyası

* *Dəfn*
* *Sərdabədə üç mariya*
* *Misirə uçuşda istirahət*
* *Xeyirxahlıq*

## İstinadlar
1916 Yay Olimpiya Oyunları

**VI Olimpiya oyunları** — BOK-un 27 aprel 1912-ci ildə qəbul etdiyi qərara əsasən 1916-cı ildə Berlində keçirilməsi planlaşdırılan yay olimpiya oyunları. Almaniyanın paytaxtı oyunların keçirilməsi hüququnu Brüssel, İsgəndəriyyə, Amsterdam, Budapeşt və ABŞ-nin Klivlend şəhərlərini üstələyərək əldə etmişdi.

Birinci Dünya müharibəsinin başlaması səbəbi ilə oyunlar ləğv edildi. Berlinin yeni stadionu oyunlara artıq hazır idi. Altıncı oyunların ləğv edilməsinə baxmayaraq, növbəti oyunlara yeddinci rəqəmi verildi.

Vacib təkliflərdən biri 1916-cı ildə Baden-Vürtemberqdə qış olimpiya oyunlarının keçirilməsi idi.

## İstinadlar
1944 Yay Olimpiya Oyunları

**XIII Yay olimpiya oyunları** — BOK-un iyun 1939-cu ildə aldığı qərarına əsasən oyunları 1944-də Londonda keçirilməsi planlaşdırılmışdı. London oyunların keçirilməsində Roma, Detroyt, Lozanna, Afina, Budapeşt, Helsinki və Monrealdan daha layiq görüldü. İkinci dünya müharibəsi başlaması səbəbi ilə oyunlar ləğv edildi. London oyunların keçirilməsi hüququnu 1948-ci ildə əldə etdi, üstəlik heç bir seçkisiz.

1944-cü ilin oyunları BOK-un 50 illiliyi münasibətilə keçiriləcəkdi. Müharibənin davam etməsinə baxmayaraq neytral İsveçrədə, BOK-un Lozannada yerləşən baş binasında komitənin yubileyi keçirildi.
Müqəddəs Nikolay kilsəsi

* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Bakı)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Mala Strana)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Stare Mesto)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Tallin)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Narikala)
* Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Kopenhagen)
Valdes yarımadası

**Valdes yarımadası** () — Argentinanın Atlantik okean sahillərində yerləşən yarımadası. Sahəsi — 3625&nbsp;km² təşkil edir. Yarımada materiklə Karlos-Ameqino

bərzəği ilə birləşir. Şimalda San-Xose, cənubda isə Qolfo-Nuevo körfəzləri onun sahillərini yuyur. Yarımadanın böyük hissəsi məskunlaşılmanışdır. Bir sıra duzlu göllərə malikdir. Onlardan biri 40 metr dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Bu Cənubi Amerikanın ən çökək yeridir.

1999-ci ildən yarımada özünün zəngin bitki örtüyünə görə UNESCO Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

Yarımadanın sahillərində çoxlu sayda dəniz canlıları yaşayır. Bunlara misal kimi Cənub dəniz fili (*Mirounga leonina*) və Qulaqlı suitini göstərmək olar. Nueva körfəzində () Cənub balinası (), həmçinin balinaların digər növlərinə rast gəlinir. Körfəz suları açıq okeanda sakitliyi və suyunun istiliyinə görə seçildiyindən burada Kosa kimi canlıları cəlb edir. Quruda isə Nandu, Quanako, Mara (Pataqoniya dovşanı olaraq adlandırılır) kimi canlılara rast gəlinir.
1958 və 1960 cı illərdə yarımadanın cənubunda Qolfo-Nuevo körfəzində Argentina ordusu tərəfindən nəməlum sualtı obyeklər aşkarlanmışdır. Belə bir fikir söyləmilir ki, bu ya ABŞ ya da SSRİ hərbi qüvvələrinə məxsus sualtıqayıqlardır.

## İatinadlar
Anjela Doroqan

**Anjela Doroqan** () — 2007–2009-cu illərdə Moldovanı, 2010–2018-ci illərdə isə Azərbaycanı təmsil edən qadın güləşçi, Avropa Oyunlarının qalibi.

## Karyerası
Anjela Doroqan birinci ciddi uğurunu 2009-cu ildə qazandı. Doroqan yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatının gümüş medalının sahibi oldu. Bu uğur Anjela Doroqan 2009-cu ilə qədər Moldova yığmasında sahib olduğu yeganə uğur idi. Daha sonra, Azərbaycan yığmasında çıxış edən Anjela Doroqan müxtəlif beynəlxalq yarışlarda medallar qazandı.

Anjela Doroqan 2015-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında I Avropa Oyunlarına qatıldı. O, 53 kiloqram çəki dərəcəsində 1/8 final mərhələsində Türkiyəli Mərvə Kəngəri 8:2, daha sonra isə Macarıstanlı Mercedesz Denesi 4:0 və Moldovalı Nataliya Budunu 7:2 hesabları ilə məğlub etdi və finala adladı. Finalda Polşa güləşçisi Roksana Zasina ilə üz-üzə gələn Anjela Doroqan 3:2 hesablı qələbə qazandı və I Avropa Oyunlarının çempionu oldu.

Anjela Doroqan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Pərviz Bağırov

* Pərviz Sadıq Saleh oğlu Bağırov (1950) — azərbaycanlı teatr sənətçisi.
* Pərviz Füzuli oğlu Bağırov (1994) — azərbaycanlı boksçu.

## Həmçinin bax
* Pərviz
* Bağırov
Odlu Torpaq (ada)

**Odlu Torpaq**, və ya **İsla-Qrande** ( — Cənubi Amerikanın cənub qutaracağında yerləşir. Materikdən Magellan boğazı vastəsi ilə ayrılır. Odlu Torpaq arxipelaqına daxil adadır.

## Coğrafiya
1881-ci ildə ada iki ölkə arasında bölünmüş adalar siyahısına daxildir. Beləki adanın qərb hissəsi, 29,485 km² ərazi (61,43 %) 150 826 insan (2002 год), inzibati cəhətdən Çilinin Maqalyanes-i-la-Antarktika-Çilena bölgəsinə daxildir). Şərqi isə 18,507 km² ərazi (38,57 %) 100,900 nəfər əhali ilə (2001 il) Argentinanın Odlu Torpaq, Argentika və Cənub Atlantik adaları vilayətinə aiddir.

Adanın sahəsi 47 992 km² təşkil edir və Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 29-cu yeri tutur. Adanın iri şəhərləri olan Uşuaya və Rio-Qrande şəhərləri Argentinana məxsusdur. Ən hündür zirvəsi Darvin zirvəsidir (2488 m, Çili). Bundan əlavə burada Toluin (Argentina) və Porvenir (Çili) kimi şəhərlərdə vardır.

## Tarix
Qədim insan məskənləri 10 min il önçə meydana gəlmişdir. Yqanlar Odlu Torpaq adasında məskən salan ilk insanlar olmuşlar.

## İstinadlar
Riçard Farnsuort

**Riçard Vilyam Farnsuort** () — ABŞ aktyoru.

## Həyatı
Riçard Farnsuort Kaliforniyanın Los-Anceles şəhərində doğulmuşdur. Anası ev xanımı, atası isə mühəndis idi. 7 yaşında olarkən atası vəfat etmişdir.

## Filmoqrafiya
* On əmr (1956)
* Adi hekayə (1999)

## İstinadlar
2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları

**2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları** və ya **IV İslam Həmrəyliyi Oyunları** (qeyri rəsmi adı **Bakı 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları**) — 2017-ci ilin 12–22 may tarixləri arasında Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən çoxmillətli, multi-idman turniri idi. Bundan öncə tunir 2005-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında, 2013-də isə İndoneziyada keçirilmişdir. Turnirin sayca ikinci dəfə 2009-cu ilin oktyabr ayında İranda keçirilməyi nəzərdə tutulsa da, sonradan təxirə salındı, daha sonra isə ləğv olundu.

## Yer seçiminin keçirilməsi
2012-ci ilin oktyabr ayında İslam Həmrəyliyi İdman Federasiyasının Səudiyyə Ərəbistanın Ciddə şəhərində keçirilən 18-ci iclası zamanı Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi İslam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməsi üçün öz namizədliyini irəli sürmüşdü. 2013-cü ildə İHİF-in Ciddə şəhərində keçirilən 8-ci Hesabat-seçki Baş Assambleyasında Azərbaycanın ev sahibliyi etməsi təsdiq olundu.

## İştirakçı ölkələr
İslam Həmrəyliyi İdman Federasiyasının bütün 56 üzvü Oyunlarda iştirak etmişilər. Küveyt Olimpiya Komitəsinin fəaliyyətininin dayandırılması səbəbindən Küveytli idmançılar oyunlarda İslam Həmrəyliyi Federasiyasının bayrağı altında İHİF-in müstəqil idmançıları kimi iştirak etməsi nəzərdə tutulurdu, amma bu ölkə Liviya və Sudan kimi açılış mərasimindən bir gün əvvəl Oyunlarda iştirakdan imtina etdilər.

Aşağıda iştirakçı ölkələrin siyahısı göstərilib, mötərizədə nümayəndə heyətinin sayı göstərilib.

* 

## Məkanlar
İslam Həmrəyliyi Oyunları üçün yeni heç bir idman arenası tikilmədi. Yarışlar 16 idman arenasında keçirildi.



## İdman növləri
* Ağır atletika
* Atıcılıq
* 3x3 Basketbol
* Bədii Gimnastika
* Boks
* Cüdo
* Futbol
* Güləş
* Həndbol
* İdman Gimnastikası
* Karate
* Stolüstü tennis
* Su polosu
* Suya tullanma
* Taekvondo
* Tennis
* Uşu
* Üzgüçülük
* Voleybol
* Atletika / Para-Aletika
* Zorxana

## Medal sıralaması

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Baku 2017
Adaların dünyada sahəsinə görə sıralaması

Bu sıralamada Dünyada sahəsi 1,000 km² qədər olan adalar göstərilmişdir.

## Sahəsi 250 000 km² çox adalar

## Sahəsi 25 000 km² — 250 000 km² arası olan adalar

## Sahəsi 10 000 km² — 25 000 km² arası olan adalar

## Sahəsi 5000 km² — 10 000 km² arası olan adalar

## Sahəsi 2 000 km² — 5 000 km² arası olan adalar

## Sahəsi 1000 km² — 2 000 km² arası olan adalar

## İstinadlar
Şimal-Qərb keçidi

thumb|333px|Şimali-Qərb yolunun xəritəsi
[thumb|[Nyu-York — Tokio:Şimal-Qərb yolu (qırmızı xətt) 14 000 km,Panama kanalıından keçən yol (yaşıl xətt) 18 200 km]]
**Şimal-Qərb yolu** () — Şimal Buzlu okeandan Kanada Arktik arxipelaqı ərazisindən keçməklə Şimali Amerikanın qərb sahillirəri istiqamətinə yönələn dəniz yol.

Atlantik okean və Sakit okeanı Şimal Buzlu okeanı keçməklə birləşdirir. Keçid Kanada Arktik arxipelaqına daxil adaların arasından keçməklə, keçid daxili alternativ yollar əmələ gətirir. Bunlar hamısı birlikdə **Şimal-Qərb keçidini** əmələ gətirir.

Şimal-Qərb dəniz yolunu tapmaq məqsədilə Flanklinin ekspedisiyası (1845-1847) uğursuzluğa uğramış və heyət üzvləri həlak olmuşlar. Ekspedisiyanın aşkarlanması və yoluntapılması məqsədilə bir çox dənizçilər və araşdırmaçılar, xüsusi ilə Eduard İnqfild, Con Pey, Frensis Mak-Klintok kimi səyyahlar fərqlənmişlər.

Keçidi ilk dəfə sudan sonuna qədər keçən ekspedisiya  Roald Amundsenin başçılıq etdiyi ekspedisiya 1903—1906 ci illərdə olmuşdur.

Sentyabr 2007-ci ildə Avropa Kosmik Agentliyi son 30 ildə yol üzərində yerləşən buzlaqların minimum həddə qədər əridiyini bildirmişdir. Bu isə Şimal-Qərb yolunun gəmiçilik üçün tam yararlı olduğunu bildirir. Kanada isə bu yolun onun daxili sularından keçdiyini bəyan etmişdir. Dünyanın mühün təşkilatları bu qərarı təstiqləyərək, yolun Kanadanın daxili sularında yerləşdiyini qəbul etmişdir.

## Həmçinin bax

* Şimal dəniz yolu

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Şimal-Qərb yolu Arktikada buzların əriməsi zamanı keçilməsi mümkün olur.
* Şimal-Qərb yolu
* Şimal-Qərb keçidi
2014/2015 Azərbaycan Kuboku

**2014–15 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun 23-cü mövsümü.

2014–15 mövsümündə 18 komanda mükafat üçün mübarizə aparmışdır. Kubokun final oyunu 3 iyun 2015-ci ildə keçirilib.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Komandalar

## Birinci mərhələ

## İkinci mərhələ
15 oktyabr 2014-ci il tarixində keçirilən püşkatmaya əsasən Birinci mərhələnin iki qalibi İkinci mərhələyə yüksələcək.

## 1/4 final
1/8 final mərhələsini keçmiş 8 komanda 1/4 finalda iki turda olmaqla bir-birlərilə qarşılaşırlar. 

----

----

----

## Yarımfinal
1/4 finalın 4 qalibi 2 mərhələdən ibarət yarımfinalda bir-birlərilə qarşılaşırlar. 

----

## Final

## Qeydlər
*“Qarabağ” Quzanlıdakı vəziyyətlə əlaqədar 1993-cü ildən ev oyunlarını Tofiq Bəhramovda keçirir.
*Araz-Naxçıvanın Azərbaycan Premyer Liqasından ayrılmasından sonra Xəzər Lənkəran avtomatik qələbə qazandı.

## Qol müəllifləri
**5 qol:**
* Vüqar Nadirov - Qarabağ

**4 qol:**

* Draqan Çeran - Simurq
* Reynaldo - Qarabağ

**3 qol:**
* Nikolas Kanales - Neftçi Bakı

**2 qol:**

* Bəxtiyar Soltanov - Qəbələ
* Arif Daşdəmirov - İnter Bakı
* Baçana Tsxadadze - İnter Bakı
* Röyal Nəcəfov - MOİK Bakı FK
* Ernest Nfor - Neftçi Bakı
* Cavid Tağıyev - Qarabağ

**1 goal:**

* Freddi Mombonqo-Dues - AZAL
* Laşa Kasradze - AZAL
* Pavol Farkaş - Qəbələ
* Mirsahib Abbasov - İnter Bakı
* Əfran İsmayilov - İnter Bakı
* Asif Məmmədov - İnter Bakı
* Elvin Məmmədov - İnter Bakı
* Mikel Alvaro - İnter Bakı
* Rafael Qəvami - MOİK Bakı FK
* Məhəmməd Əliyev - Neftçala
* Ruslan Qurbanov - Neftçi Bakı
* Denis Silva - Neftçi Bakı
* Julius Vobay - Neftçi Bakı
* Maksim Medvedev - Qarabağ
* Riçard Almeyda - Qarabağ
* Muarem Muarem - Qarabağ
* Innosent Emeqara - Qarabağ
* Ramil Nuriyev - Qaradağ
* Əli Gökdəmir - Simurq
* Rəşad Eyyubov - Simurq
* Benyamin Lambot - Simurq
* Styepan Polyak - Simurq
* Marko Stanoyeviç - Simurq

**Avtoqol:**
* Alfred Sankoh (4 Mart 2015 İnter Bakı ilə oyunda)

## Həmçinin bax
* 2014–15 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2014–15 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
Hacı Heybət məscidi

* Hacı Heybət məscidi (İçərişəhər) — İçərişəhərdə yerləşən və yerli əhəmiyyətli abidə olan məscid.
* Hacı Heybət məscidi (Fatmayı) — Fatmayıda yerləşən və yerli əhəmiyyətli abidə olan məscid.
Kenay yarımadası

**Kenay yarımadası** () — Alyaska ştatının cənub sahillərində yerləşir. Yarımada öz adını. Kuk körfəzinin rus variantı olan Kenay körfəzindən götürmüşdür.

Yarımada 240 km uzunluğa malikdir. Qərbdən Kuk körfəzi, şərqdən isə Şahzadə Vilhelm boğazı onun sahillərini yuyur. Yarımada haqqında ilk məlumatı 1789-cı ildə rus araşdırmaçısı Qerasim İzmaylov vermişdir.

Yarınadanın daxili ilə şimaldan cənuba Kenay sıra dağları uzanır. Ərazini əhəmiyyətli hissəsi Milli par ərazisi olaraq qorunur.

Yarımadada bir necə yaşayış məntəqəsi vardır ki, onlardan ən irisi Kenaydır.

Yarımadada neft, qaz və daş kömür yataqları aşkarlanışdır. Üstəlik balıqçılıq iqtisati əhəmiyyətlidir. Az miqdarda isə gəlir turizmdən əldə olunur.

## İstinadlar
Adamxan

**Adamxan**, **Vardadzor** () — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 14 km məsafədə yerləşir. Kəndin digər adı Atamxan olmuşdur. Qafqazın 5
verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.VII.1968-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vardadzor () qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828-ci ilə qədər burada azərbaycanlılar yaşamışdır.

1828-ci ildən sonra Türkiyədən köçürülən (169 nəfər) ermənilərin burada yerləşdirilməsi ilə bağlı
 azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.

## İstinadlar
Aşağı Alçalı

**Aşağı Alçalı**, **Ardzvanist** () — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18&nbsp;km şimal-şərqdə, Göyçə gölündən 2&nbsp;km aralıda, Alçalı
çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən aşağı sözü ilə məasubluq bildirən -lı şəkilçisi qəbul etmiş
alça bitki adı əsasında əmlə gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponiındir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 27.IX.1968-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Ardzvanist
qoyulmuşdur.
 
## Əhalisi
XIX əsrin 20-cı illərinə qədər burada azərbaycanlılar yaşamışdır. Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1829-30-cu illərdəTürkiyənin Alaşkerd bölgəsindən köçürülən ermənilər burada
yerləşdirilmişdir. Azərbaycanlılar həmin vaxtdan kənddən qovulmuşdur.

## İstinadlar
Aşağı Gözəldərə

**Aşağı Gözəldərə**, **Vardenik** — İrəvan quberniyasmda Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13&nbsp;km şimalda, Gözəldərə çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1728-ci ilə aid mənbədə "Kiçikli kimi də tanınan Aşağı Gözəldərə kəndi" kimi qeyd olunmuşdur. 1828-1832-ci illərdə kənddə çar Rusiyası tərəfindən İrandan və Türkiyədən köçürülən ermənilər də məskunlaşdırılmışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar kənddən qovulmuşdur.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən «aşağı» sözü ilə gözəl və dərə sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinnin 7.XII.1945-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vardenik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1828-ci ilə qədər burada yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənilər buraya Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1828-30-cu illərdə Türkiyədən köçürülüb yerləşdirilmişdir. 1897-ci ildə kənddə ermənilərlə yanaşı 108 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır .

XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə ermənilərin təcavüzünə mə'ruz qalan azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.
## Mənbə
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti. Bakı, 1998.

## İstinadlar
Abdalağalı

**Abdalağalı** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km məsafədə yerləşir. Erməni mənbələrində Avdalağalu
formasında qeyd edilir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türkmənşəli abdal etnonimi əsasında əmələ gələn abdalağalı tayfasının adından yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.1.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vağaşen qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 10 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində ermənilərin təzyiqi nəticəsində azərbaycanlılar kəndi tərk etmişlər.

## İstinadlar
Ofqui bərzəği

**Ofqui bərzəği** - Taytao yarımadasını Çilinln materik hissəsinə birləşdirir. Bərzəğin cənubunda Penas körfəzi, şimalında isə San Rafael laqunu onun sahillərini yuyur. Şərqdə Şimali Pataqoniya buzlağı ilə əhatələnmişdir. 

Geoloji cəhətdən bərzəx uç tavanın birləşdiyi yerdə qərar tutur. Beləki qərbdə Naska plitəsi, şərqdə Cənubi Amerika plitəsi, cənubdan isə Antarktika plitəsinin kəsişdiyi yerdir.

thumb|right|300px|

## Mənbə
* 
* 
* 

*
Aşağı Adyaman

**Aşağı Adyaman** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 6&nbsp;km məsafədə, Adyaman çayının yanında yerləşir. «İrəvan
əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Adyaman kəndindən köçənlər yeni yaşayış yerlərinə Aşağı Adyaman qoymuşlar. Mürəkkəb quruluşlu
toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Nerkin Getaşen (Aşağı
Çaykənd) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1897-ci ildə burada 13 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənilər buraya 1828-29-cu illərdə Türkiyənin Alaşkerd bölgəsindəki Topraqqala kəndindən köçürülmüşdür.

## İstinadlar
Sultan (ad)

**Sultan** və ya **Soltan** — kişi adı və təxəllüs.

* Sultan Hüseyn Fəttahi — İranın Emersan sənaye şirkətinin təsisçisi
* Sultan Xəlil — 1478-ci ildə Ağqoyunlu hökmdarı.
* Sultan Şaylikov — Şamaxı Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri
* Sultan Əhməd mirzə — 1469-cu ildə Mavərənnəhr sultanı oldu.
* Sultan Heydər
* Sultan Mehdizadə

;Bu təxəllüsü olan tanınmış şəxslər
* Səidə Sultan — Azərbaycan müğənnisi
* Vəfa Sultan
## Həmçinin bax
* Soltan
* Sultanlı
* Sultanov
* Sultanova
* Sultanzadə
* Sultan (dəqiqləşdirmə)
KME Group

**КМЕ Group** - Mis və mis ərintilərindən məhsullar istehsal edən sənaye konsernidir. Avropada fəaliyyət göstərən konsern öz sahəsində dünyada aparıcı yerlərdən birini tutur.

Avropanın bütün ölkələrində qədim tarixi ənənələrə və dərin köklərə malik olan КМЕ Group bu gün beynəlxalq aləmdə nüfuz qazanmış bir təşkilatdır. Dünyanın mis və mis ərintiləri məhsulları bazarında aparıcı yer tutur.

Beynəlxalq menecerlər komandası tərəfindən idarə olunan КМЕ Group şirkətinin beş qitədə nümayəndəliyi var. Bunun sayəsində müştərilər daim individual dəstək görürlər. Korporativ birlik və innovasiyalar konsernin əvəzolunmaz prinsipləridir.
Olimpik yarımadası

thumb|Olimpiya yarımadasının peyk fotoşəkili
thumb|Olimpiya sahili milli dəniz qoruğu
thumb|Kviits çayı
thumb|Olimpik dağ
[thumb|Olimpiya yarımadasının [Köppen iqlim təsnifatı|Köppen iqlim tipləri]]
**Olimpik yarımadası** () — yarımada Vaşinqton ştatının şimal-qərb, qərb hissəsini əhatə edir.

Yarımada materiklə cənub hissəfən birləşir. Şərqdən Pyucet-Saund körfəzi, qərbdən isə Sakit okean onun sahillərini yuyur. Şimaldan Vankuver adası ilə Xuan de Fuka boğazı vastəsilə ayrılır. Yarımadanın sahilləri parçalıdır.

Mərkəz hissədə Olimpik milli parkı yerləşir.

Yarımadanın ərazisi ümumi götürdükdə dağlıqdır. Mərkəzi hissəsində Olimpik dağları yerləşir (). Ən hündür nöqtəsi 2427 metr təşkil edir. Üstəlik adada hecdə böyük olmayan göl və dağ çayları vardır.

Yarımadada Amerika Birləşmiş Ştatlarının materik hissəsinin ən uçqar qərb nöqtəsi yerləşir (Alava burnu).

Yarımadanın ən iri yaşayış məntəqəsi Port-Ancelas şəhəridir (18,3 min.nəfər, 2000).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Olimpik milli parkı
Katansaro bərzəxi

**Katanzaro bərzəxi** () - Bərzəx Appenin yarımadasının cənub qutaracağını yarımadanın əsas hissəsi ilə birləşdirir. Bərzəx şimal-qərbdən Tirren dənizi, cənub-şərqdən İon dəniziin sularını ayırır.
Bərzəx İtaliyanın Catanzaro vilayətinin ərazisində yerləşir. Ərazi daxilində Tiriolo, Marsellinara və Katanzaro şəhərləri yerləşir. Bərxəğin daxilindən Appenin dağları keçir.
Keyp-Enn yarımadası

**Keyp-Enn** () — Qayalıqlarla zəngin olan yarımada şimaldan Massaçusets körfəzi ilə əhatələnir. Massaçusets ştatı ərazisində Bostondan 50&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Adlanması
Burnu ilk adlandıran İngilis dənizçi Con Smit Ceymstaun olur. O, yarımadanı *Traqabiqzanda* ( adlandırır (çox böyük ehtimal ki bu ad onun hindli sevgilisinin adı olmuşdur *Traqa*). Bir müddət sonra İngilis kralı I Karl burnu Anna olaraq adlandırır (öz anasının şərəfinə).
Yarımadada ilk  yaşayış məntəqəsi ingilislər tərəfindən 1624-ci ildə salınmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Keyp-Enn yarımadası
Muxtar

**Muxtar** — Azərbaycan kişi adı və təxəllüs.

* Muxtar Səqəfi — Hüseyn ibn Əlinin Kərbəla döyüşündəki ölümünün intiqamını almaq üçün İraqın Kufə şəhərində Əməvi xəlifəliyinə qarşı üsyana başçılıq edən mübahisəli bir erkən İslam inqilabçısı
* Muxtar Qasımov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi. 
* Muxtar Maniyev — Azərbaycanın görkəmli kino aktyoru, Azərbaycanın xalq artisti (2000).
* Muxtar Həmzəyev (alim) — psixologiya elmləri doktoru, professor.
* Muxtar Şaxanov — tanınmış qazax yazıçısı, hüquqşünası, Qazaxıstanın Qırğızıstandakı səfiri
* Muxtar İbadov — aktyor, inzibatçı.
* 

;Yaşayış məntəqələri
* Muxtar (Xocalı) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 

## Həmçinin bax
* Muxtarlı
* Muxtarov
* Muxtarzadə
Murad

**Murad** — Azərbaycan kişi adı və təxəllüs.

* I Murad — Osmanlı Dövləti’nin üçüncü padşahı.
* II Murad — Osmanlı sultanı I Mehmedin oğlu
* III Murad — Osmanlı sultanı II Sultan Səlimin oğlu
* IV Murad — 1623–1640-cı illərdə Osmanlı sultan I Əhmədin oğlu
* V Murad — Osmanlı sultanı. Əbdülməsidin oğlu
* Murad Dadaşov — azərbaycanlı aktyor, aparıcı, şoumen.
* Murad Sebastatsi — erməni qulduru, dəstə başçısı, Ermənistanın milli qəhrəmanı.
* Murad Rəhimov — ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan əsilli əsgəri.
* Murad bəy — Misir məmlüklərinin rəhbəri, süvari dəstəsinin komandiri.
* Murad Ömərov — texniki elmləri doktoru, professor.
* Murad Ağalarov —
* Murad Muradov (rejissor) —
* Murat Menteş —
* Hacı-Murad Muquyev
Digər:
* Murad darvazası — Şirvanşahlar saray kompleksinin XVI əsrə aid olan yeganə tikilisi
* Sultan II Murad türbəsi —
* Murad (Sərdəşt)

## Həmçinin bax
* Muradlı
Baş Gözəldərə

**Baş Gözəldərə**, **Yuxarı Gözəldərə** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Göyçə gölünün yaxınlığında, Gözəldərə çayının yanında, Gözəldərə başı dağının
ətəyində yerləşir. Kəndə həm də Yuxarı Gözəldərə deyilir.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən baş (yuxarı) sözü ilə gözəl və dərə sözlərinin
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi
Ermənilər buraya 1828-ci ildən sonra Türkiyədən köçürülmüşdür.

1897-ci ildə burada ermənilərlə yanaşı 108 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən deportasiya edilmişdir.

## İstinadlar
Gözəldərə

* Gözəldərə (Pəmbək) — Pəmbək mahalında kənd.
* Baş Gözəldərə — İrəvan quberniyasmda Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.
* Aşağı Gözəldərə — İrəvan quberniyasmda Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.
* Gözəldərə dehestanı — İranda, Zəncan ostanının Əbhər şəhristanının Sultaniyə bəxşində inzibati ərazi vahidi.
* Gözəldərə — Zəngəzur qəzasında, indiki Sisyan rayonu ərazisində kənd! olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində ləğv edilmişdir.
* Gözəldərə — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd.
* Gözəldərə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonunda dağ.
* Gözəldərə — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni) rayonunda çay.
* Gözəldərə-i Süfla (Sultaniyə)
* Gözəldərə (Duzluca)

## Həmçinin bax
Dəlikdaş (Göyçə)

**Dəlikdaş** — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km məsəfədə, Dəlikdaş çayının yanında, Göyçə gölünün sahilində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.1728-ci ilə aid mənbədə Göyçə nahiyəsində kənd kimi qeyd olunur

## Toponimi
Toponim "dərin, dar çuxur", "mağara" mənalarında işlənən dəlik sözü ilə Azərbaycan dilində "dağ, qaya" mənasında işlənən daş sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Kəndin adı 1920-ci ildə dəyişdirilib Tsaxkar (Dəlikdaş) qoyulmuşdur. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Göycə nahiyyəsində Dəlik Taş kimidir Həmin mənbədə Dəlik Taş adlı digər kəndin İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində yerləşdiyi göstərilir. Yaxındakı "Dəlikdaş" qayalı dağın adındandır.

## Əhalisi
1948-ci ildə əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Dəlikdaş (dağ)

## İstinadlar
I Aleksandr Torpağı

**I Aleksandr Torpağı ** () — Antarktidanın ən iri adası, sahəsi 43 250 km² təşkil edir.

## Coğafiya
Ada Antarktidadan 20 km qərbdə Bellinshauzen dənizi daxilində yerləşir. Uzunluğu 378 km, eni 200 km təşkil edir. Sahil xəttinin uzunluğu 2185 kilomertdir. Materikə Şelf buzlağı ilə birləşdiyindən kosmosdan görünməz olur. Ən hündür yeri 3140 metr təşkil edir. İqlimi Antarktikdir, iyul ayının orta temperaturu −15°S, yanvar ayında isə 0°S təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 500 mm-dir.

## Tarix
I Aleksandr Torpağı 28 yanvar 1821-ci ildə Birinci Rus Antarktik ekspedisiyası Faddey Bellinshauzen və Mixail Lazarev tərəfindən kəşf edilir. Ada Rusiya İmperiyası Çarı I Aleksandrın şərəfinə adlandırılmışdır. 1940-cı ilə qədər ərazi materikin bir hissəsi olduğundan onu ada deyil, torpaq olaraq adlandırılmışlar.

## Ərazi iddiası
Adaya ərazi iddiası ilə Böyük Britaniya, Argentina və Çili çıxış edir. 1961-ci ildə Antarktika haqqında konvensiyaya görə məsələ dondurulmuş olaq qalır. Hal-hazırda adada Böyük Britaniyaya məxsus elmi stansiya  fəaliyyət göstərir.
Doodle Jump

**Doodle Jump** — Xorvatiyanın Lima Sky videooyun şirkəti tərəfindən Windows Phone, BlackBerry, Android, Java Mobile, Nokia Symbian və Xbox 360 kimi platformalar üçün hazırlanan videooyun. İlk dəfə 2009-cu ilin 16 aprelində iOS qurğular üçün buraxılmışdır. Daha sonra oyunun 2 mart 2010-cu ildə Android və BlackBerry üçün, 1 may 2010-cu ildə Symbian üçün, 1 iyun 2011-ci ildə Windows Phone üçün, 1 sentyabr 2011-ci ildə iPad üçün olan versiyaları çıxmışdır. Oyun yaxşı rəylər almışdır. *Sunflat Games* tərəfindən hazırlanan *PaiJump* oyununda personajlar və oyunun quruluşu bu oyundan ilhamlanaraq yaradılmışdır. Hazırda oyun 9 platformada oynana bilinir.

Doodle Jump App Store-də 4 ay ardıcıl gündə 25.000 dəfə yüklənməsindən sonra məşhurlaşmışdır. iTunes və Google Playdan 10 milyon, ümumilikdə isə 15 milyon dəfə yüklənmişdir. Xorvat İqor və Marko Pusenyak oyunun yaradıcılarıdır.

## Oynanılması

Doodle Jump oyununda əsas məqsəd Dudler adlı 4 ayaqlı heyvanı idarə edərək sonsuz davam edən platformalar üzərində düşmədən yuxarı qalxmaqdır. Sensorlu qurğularda oyunçu Dudleri ekranı əyərək hərəkət etdirir. Oyunun standart mövzudan başqa Milad, kosmos, cəngəllik, futbol üzrə dünya çempionatı, pasxa, sualtı, qar çovğunu, Hellovin, quldur, nindza kimi mövzuları da vardır. Hər mövzuda arxa olan, Dudlerin silahı və Dudlerin geyimi dəyişir. Oyunçu platformalarla qalxdıqca müxtəlif obyektləri götürərək işini asanlaşdıra bilir. Standart rejimdə belə obyektlərə uçan papaq, raket, jetpak, yay, trampolin və qalxan aiddir. Quldur mövzusunda yolu göstərən xəritə, kosmos mövzusunda kosmik gəmi götürmək olur. Yolda məxluqlar və UNO-lar çıxır və onlardan qurtulmaq üçün Dudlerin onun üstünə tullanması və ya ona atəş açması lazımdır. Əgər Dudler qara dəliyə yaxalansa, platformadan düşsə, məxluqa dəysə və ya UNO tərəfindən qaçırılsa oyun bitir. Ninza və pirat mövzularında Dudlerə yeni geyim almaq mümkündür. iOS-lar üçün xüsusi Milad və Ho kimi ayrıca mövzular vardır.

## Platformalar
Standart mövzuda 6 cür platforma vardır:
#**Hərəkətsiz platformalar** - üzərində istənilən qədər tullanmaq mümkündür.
#**Sınıq platformalar** - üzərində tullanmaq olmur. Üstünə çıxanda sınır.
#**Yana hərəkət edən platformalar** - yana hərəkət edirlər.
#**Qalxıb-düşən platformalar** - ancaq yuxarı qalxır və aşağı enir.
#**Bir dəfəlik platformalar** - sadəcə bir dəfə üzərində tullanmaq olur. Bundan sonra yox olur.
#**Yox olan platformlar** - öz-özündən yox olurlar. Buna görə bu cür platformalarda çevik olmaq lazımdır.
Digər mövzularda olan platformalar:
#**Yarıhərəkətli platformalar** - ancaq nindza mövzusunda olur. Yalnızca üstündə tullandıqdan sonra yana hərəkət edib dayanırlar.
#**İpli platformalar** - ancaq quldur mövzusunda olur.

## Media

* National Geographic's Animal Jam oyununda Doodle Jumpa çox oxşar Sky High adlı mini-oyun vardır. Bu oyunda platformalar əvəzinə buludlar, məxluqlar əvəzinə fantomlar vardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lima Skayın rəsmi saytı
Kəsikbaş

**Kəsikbaş** - İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Qaranlıq (Martuni)
rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km məsafədə Mədinə kəndinin yanında yerləşirdi.

Toponim kəsikbaş tayfa adı əsasında əmələ gələn etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 7. XII. 1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lernakert qoyulmuşdur.

## Əhalisi

## İstinadlar
Timor

**Timor** (, ) — Malay arxipelaqının cənubunda, iki müstəqil ölkə arasında bölünən ada. Adanın şərq hissəsində Şərqi Timor, qərbində isə İndoneziyanın ərazisi yerləşir.

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 30,8 min. km² təşkil edir. Adı Malay dilində "Şərq" mənasını verir. Buda fakdır ki, ada Malay arxipelaqının şərqində yerləşir.

## İnzibati bölgü
Ada iki ölkə arasında bölünmüşdür: İndoneziya və Şərqi Timor.
* Şərqi Timor — 15 007 km², 1 066 409 nəf. (2010)
* İndoneziya — 14 660 км², 1 662 056 nəf. (2010)
** Kupanq (şəhər) — 160 km², 335 585 nəf.
** Kapunq vilayəti — 5 437 km², 303 998 nəf.
** Belu vilayəti — 2 446 km², 352 400 nəf.
** Cənubi Mərkəzi Timor — 3 947 km², 440 470 nəf.
** Şimali Mərkəzi Timor — 2 670 km², 229 603 nəf.
Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı

**Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı** () — Çin hökumətinin təşəbbüsü ilə yaradılmış beynəlxalq maliyyə institutu. Mənzil-qərargahı Çin Xalq Respublikasının Pekin şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Bankın yaradılması ilə bağlı ilk sənəd 24 oktyabr 2014-cü ildə imzalanmışdır. Həmin gün Asiya qitəsinin 21 ölkəsi bu nəhəng investisiya bankının yaradılması məqsədilə memorandum imzalayıblar.

## "Maddələr Sazişi"
Bankın əsas təsis sənədi olan "Maddələr Sazişi"dir.

2015-ci ilin 27-28 aprel tarixlərində Pekin şəhərində və 20-22 may tarixlərində Sinqapurda gələcək təsisçi üzvlərinin nümayəndələrinin müvafiq olaraq keçirilmiş 4-cü və 5-ci iclaslarında yekdilliklə razılaşdırılmış "Maddələr Sazişi"i 29 iyun 2015-ci il tarixində Pekində təsisçi üzv statusuna malik olan 57 ölkədən 50-si tərəfindən imzalanmışdır.

## Nizamnamə kapitalı
Əsasən Asiya regionunda infrastrukturun inkişaf etdirilməsini dəstəkləyəcək bankın nizamnamə kapitalı 100 milyard ABŞ dolları məbləğində müəyyən edilmişdir. Bunun da təxminən 75 faizini Asiya ölkələri təmin edəcəkdir. Ölkələrin payı onların iqtisadiyyatının həcminə uyğun müəyyən edilir. Bankın səhmdarları bunlardır:
*Çin - 26,06%;
*Hindistan - 7,5%;
*Rusiya - 5,92%;
*Azərbaycan - 0,25% (245,1 mln. dollar).

## Fəaliyyət planı
Fəaliyyəti Asiya ölkələrinin infrastruktur baxımdan inkişafına yönəlmişdir.

Bank ilk mərhələdə fəaliyyətini Avropaya yeni ticarət marşrutu olacaq Yeni İpək Yolunun yaradılmasına cəmləyəcək. Bankın maliyyələşdirməyi planlaşdırdığı layihələr sırasında Bağdad və Çin arasında birbaşa dəmir yol əlaqəsinin qurulması da yer alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Ministry of Finance of the People's Republic of China (MOF) 
*Asian investment bank: Realigning the status quo by The Straits Times
Eldar

**Eldar** — kişi adı.

* Eldar Qasımov — azərbaycanlı müğənni,
* Eldar Hacıyev — Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının (1997-ci il) üzvü.
* Eldar Mamayev — rusiya futbolçusu, müdafiəçi.
* Eldar Məmmədbəyli —
* Eldar Qasımov (alim) — Tibb elmləri doktoru, professor
* Eldar Zülfüqarov — professor, Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin rektoru (2000–2011-ci illər).
* Eldar Şəfiyev — Rəssamlar İttifaqının üzvü
* **[[Eldar Əliyev]]**
:* Eldar Əliyev — .
:* Eldar Əliyev — balet ustası.

* Eldar İsmayıl — şair.
* Eldar Həsənli — şair.
* Eldar Fətəliyev —
* Eldar Məsimov —
* Eldar Cangirov —
* Eldar Süleymanov —
* Eldar Rzayev —
* Eldar Piriyev —
* Eldar Abdinov —

## Həmçinin bax
* Eldarlı
* Eldarov
* Eldarzadə