open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süni intellekt təhlükəsizliyi

**Süni intellekt təhlükəsizliyi** — süni intellekt (Sİ) sistemləri nəticəsində yarana biləcək qəzaların, sui-istifadənin və ya digər zərərli nəticələrin qarşısının alınması ilə əlaqəli fənlərarası sahə. O, süni intellekt sistemlərini əxlaqlı və faydalı etmək məqsədi daşıyan maşın etikasını və süni intellektin uyğunlaşdırılmasını, süni intellekt təhlükəsizliyi isə risklərin monitorinqi sistemləri və onların daha etibarlı vəziyyətə gətirilməsi də daxil olmaqla texniki problemləri əhatə edir. Süni intellektlə bağlı araşdırmalardan əlavə, bu, təhlükəsizliyi təşviq edən norma və siyasətlərin işlənib hazırlanmasını da nəzərdə tutur.

## Motivasiyalar

Süni intellekt tədqiqatçılarının süni intellekt texnologiyasının yaratdığı riskin şiddəti və əsas mənbələri haqqında çox fərqli fikirləri var, baxmayaraq ki, sorğular ekspertlərin yüksək nəticəli riskləri ciddi qəbul etdiyini göstərir. Süni intellekt tədqiqatçılarının iki sorğusunda, iştirakçılar ortaq fikir olaraq ümumilikdə süni intellektə nikbin baxıb, lakin qabaqcıl süni intellektin "çox pis (məsələn, bəşəriyyətin məhvi)" nəticəsinə 5% ehtimal verib. 2022-ci ildə "Natural Language Processing" (NLP) icmasının sorğusunda iştirakçıların 37%-i süni intellektlə bağlı qərarların "ən azı nüvə müharibəsi qədər pis" fəlakətə səbəb ola biləcəyi fikri ilə tam və qismən razılaşıb. Alimlər kritik sistem uğursuzluqları, qərəzlilik və süni intellektlə işləyən müşahidədən yaranan cari riskləri, texnoloji işsizlikdən, rəqəmsal manipulyasiyadan və silahlaşdırmadan yaranan riskləri və gələcək süni ümumi intellekt (SÜİ) agentlərinə nəzarəti itirməkdən yaranan spekulyativ riskləri müzakirə edirlər.

Bəziləri, 2015-ci ildə onları "Marsa hələ ayaq basmamış əhalinin aşırı çoxluğundan narahat olmaq" ilə müqayisə edən Endryu In kimi SÜİ ilə bağlı narahatlıqları tənqid etdi. Digər tərəfdən Stüart Rassel, "insan ixtirasını az qiymətləndirməkdənsə, onu təxmin etmək daha yaxşıdır" deyərək ehtiyatlı olmağa çağırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* AI Accidents: An Emerging Threat
* Engineering a Safer World
Omega

* Omega (şirkət) — Omega markası altında lüks saatlar istehsal edən İsveçrə saat şirkəti.
* Omega (qrup) —
* Omeqa çimərliyi —
Rassel

**Rassel** — ad.

* Rassel Kit
* Rassel Malifant — 
* Rassel Krou — Yeni Zelandiya əsilli Avstraliya və ABŞ kinoaktyoru, rejissor.
* Kurt Rassel — ABŞ aktyoru.
* Con Rassel —
* Vilyam Rassel Sayks — Yeni Zelandiya botaniki.
* Çarlz Teyz Rassel – katib və baş mühasib.
Xaqani (ad)

**Xaqani** və ya **Xəqani** — kişi adı.

;Xaqani
* Xaqani — klassik Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, şair-filosof, nasir.
* Xaqani Savalan -
* Xaqani Qayıblı -
* Xaqani Quluzadə -
* Xaqani Sadıxov -

;Xəqani
* Xəqani Məcnunov -
* Xəqani Cəbrayılov -

## Həmçinin bax
* Xaqani (dəqiqləşdirmə)
Əməyin intensivliyi və ekstensivliyi

**Əməyin intensivliyi və ekstensivliyi** — həm iş vaxtının uzunluğu (ekstensiv göstəricilər) , həm də əmək intensivliyi səviyyəsi (intensiv göstəricilər) ilə onun kəmiyyətini xarakterizə edən əməyin göstəriciləri.

## Əməyin ekstensivliyi
Əməyin genişliyi iş vaxtının müddəti ilə əlaqədar əməyin miqdarının dəyişməsidir: iş saatlarının, iş günlərinin, iş həftələrinin, ayların sayı . Geniş əmək göstəricilərini ölçmək, planlaşdırmaq və nəzarət etmək asandır. Əksər ölkələrdə onların sərhədləri qanunla tənzimlənir. Beləliklə, Rusiyada iş vaxtının uzunluğu və ona nəzarət ilə bağlı əsas məsələlər Əmək Məcəlləsinin IV bölməsində nəzərdən keçirilir.

Minimum əmək haqqı ilə sistematik əlaqədə iş vaxtının müddəti əsas yaşayış səviyyəsini təşkil edir.

Ekstensiv göstəricilər iş vaxtı ərzində müəyyən standart sabit yük səviyyəsini nəzərdə tutan zamanla yalnız əməyin müddətini nəzərə alır .

Əmək ehtiyatlarının səviyyəsi adətən əmək qabiliyyətli əhalinin ölçüsü ilə ölçülür, lakin ümumi iş vaxtı fondunun hesablamaları da mümkündür ki, bu da bu göstəricini sənaye və ya ölkə daxilində ümumi əməyin geniş ölçüsünə çevirir.

Tələb olunan işi yerinə yetirmək üçün standart insan-saat sayı planlaşdırma sistemlərində tez-tez istifadə olunur (məsələn, giriş-çıxış üsulu, xətti proqramlaşdırma, şəbəkə diaqramı).

## İstinadlar
Reqressiya teoremi

**Reqressiya teoremi** — pulun dəyərinin (dəyərinin) dəyərini aldıqları əmtəə və xidmətlərin izlənilməsi (“reqressiya”) ilə bağlı ifadə. Ehtimal edilir ki, müəyyən bir zamanda “obyektiv dəyəri” olan əmtəə mövcud olmuşdur, bu əmtəə müəyyən şəraitdə müəyyən sayda başqa əmtəə ilə dəyişdirilmiş və mübadilədə ekvivalent kimi istifadə olunmağa başlamışdır. İnsan emosiyalarına əsaslanan əmtəə qiymətləndirilməsinin adi üsulu ilə formalaşmışdır.

Bu bəyanatı Avstriya məktəbinin yaradıcılarından biri Lüdviq fon Mizes 1912-ci ildə özünün “Pul və kredit nəzəriyyəsi” kitabında pulun alıcılıq qabiliyyətinə malik olmasının səbəblərini izah etmək kimi tərtib etmişdir. Növbəti əsərində İnsan Fəaliyyəti. Mises teoremi Benjamin Anderson və Hovard Ellisin tənqidlərinə qarşı müdafiə edir. Özündə reqressiya teoremi pulun sosial institut kimi təkamül mənşəyi nəzəriyyəsinin ilkin olaraq Karl Menqer tərəfindən təqdim edilmiş retrospektiv tətbiqinin nəticəsidir.

Bir çox iqtisadçılar üçün alıcılıq qabiliyyətinin mənşəyinin izahı

Şiddətli dairəni qırmaq üçün Mises, pulun “dünənki” alıcılıq qabiliyyəti (əvvəlki mübadilələrdə baş verənlər) haqqında mövcud məlumatla hazırda müəyyən edilmiş qiymətə pul almağa (almağa) qərar verən şəxsin davranışını şərtləndirir. Eyni şəkildə, “dünən” pula olan tələbi “srağagün” onun alıcılıq qabiliyyəti müəyyən edirdi. Bu, sonsuzluğa qədər reqressiyaya gətirib çıxarmır, çünki əvvəllər yalnız istehsal və ya istehlaka xidmət edən qeyri-pul birjalarından pulun müəyyən bir nöqtəsi var.

Mizes tələbin iki növünü fərqləndirir:

* məhsuldan istehlak və istehsal üçün istifadə etmək niyyətindən irəli gələn;
* maldan yalnız sonrakı mübadilə üçün istifadə etmək niyyətindən irəli gələn.

Bu halda ikinci variant birinciyə nisbətən həmişə ikinci dərəcəli olur. Külçəyə gəlincə, onu "sənaye" və "pul" tələbi kimi təyin etmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* *Мизес Л.* Человеческая деятельность: Трактат по экономической теории. — М.: Экономика, 2000. — 878 с. — ISBN 5-282-02039-4.
Benjamin Anderson

**Benjamin Anderson** (; ) — avstriya məktəbinin amerikalı iqtisadçısı.

## Əsas əsərləri
* Social Value: A Study in Economic Theory Critical and Constructive (1911)
* The Value of Money (1917) (e-text)
* Effects of the War on Money, Credit and Banking in France and the U.S. (1919)
* «İqtisadiyyat və İcma Rifahı: ABŞ-ın Maliyyə və İqtisadi Tarixi» (), 1914—1946 (1949)

## Həmçinin bax
* Reqressiya teoremi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təvəkkül

**Təvəkkül** və ya **Təvəkgül** — kişi adı.

* **[[Təvəkkül Əliyev]]**
:* Təvəkkül Əliyev (alim) — Azərbaycan arxeoloq alimi.
:* Təvəkkül Əliyev (aktyor) — Azərbaycan aktyoru, Azərbaycanın əməkdar artisti.
* Təvəkkül Şükürbəyli
* Təvəkkül Xankişiyev — Azərbaycanın dövlət və ictimai-siyasi xadimi
* Təvəkkül Hüseynov — Azərbaycan SSR yüngül sənaye nazirinin birinci müavini (1978–1982).
* Təvəkkül İsmayılov — aktyor.
* Təvəkkül Məmmədov — Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.
İnternalizasiya (iqtisadiyyat)

**İnternalizasiya** () — 1) xarici təsirlərin (mənfi və ya müsbət) bu təsirlərin istehsalçısının xərclərinə/gəlirlərinə daxil edilməsi; 2) bu istehsal növlərini ayrı-ayrı müəssisələr arasında ayrı-ayrılıqda bölüşdürmək əvəzinə iki və ya daha çox homogen istehsal növünün bir müəssisənin fəaliyyətinə daxil edilməsi, sonradan bazar əməliyyatları vasitəsilə sinxronlaşdırılması. İnternalizasiyanın xüsusi halı şaquli inteqrasiyadır.

## Tərifi
Xarici təsirlərin (mənfi və müsbət) bu təsirlərin istehsalçısının xərclərinə (gəlirlərinə) daxil edilməsi. İnternalizasiya xarici təsirlərin bazar tənzimlənməsinə şərait yaradır və onları optimal səviyyədə təyin edir

## Şaquli inteqrasiya

İqtisadiyyat üzrə Alfred Nobel mükafatı laureatı O.İ.Vilyamsona görə, internalizasiya müəssisələr arasında bazar mübadiləsinin müəssisə daxilində daxili təşkilatlanma ilə əvəz edilməsidir. İnternalizasiya nümunəsi, oxşar fəaliyyətlərin texnoloji ardıcıllıqla birləşdirildiyi şaquli inteqrasiyadır.

## İstinadlar
Şükran Saleh ibn Adi

**Şükran Saleh ibn Adi** (,  ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin səhabəsi. Bədr döyüşünün şahidi və Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra dəfn mərasimində iştirak edənlərdən biri olmuşdur. Saleh ibn Adi adı ilə deyil, Şükran ləqəbi ilə tanınır.
## Bioqrafiya
Şükran Həbəş köləsi olmuşdur. Onun Həbəşistandan (Efiopiya) Ərəbistan yarımadasına nə vaxt və necə gəldiyi məlum deyil. Onun azadlığını necə əldə etməsi ilə bağlı mübahisələr vardır. Bir rəvayətə görə Şükran Məhəmməd peyğəmbərin atası Abdullahdan miras qalmış, başqa bir xəbərə görə isə Əbdurrəhman ibn Ovf tərəfindən Peyğəmbərə hədiyyə edilmişdir. İlkin mənbələrin üstünlük verdiyi üçüncü rəvayətə görə, Peyğəmbər onu Əbdürrəhman ibn Ovfdan alıb bir müddət sonra azad etmişdir.

Şükran Əbdürrəhman ibn Ovfun qulu olarkən Bədr döyüşünün şahidi olur. Məhəmməd peyğəmbər ondan əsir düşən Məkkəli müşrikləri qorumaq üçün istifadə edirdi. Hələ qul olduğu üçün ona döyüş qənimətlərindən pay verilməsə də, müsəlmanların köməyi sayəsində hamıdan çox qazanır. Məhəmməd peyğəmbər əl-Mureysiyyədə ona döyüş qənimətlərini qorumağı tapşırır.

Şakran Bədr döyüşündən sonra azad edilir. Azad olunaraq “Əshabi-süffə”yə qoşulur.

O, Peyğəmbərin vəfatından sonra cənazə işlərində iştirak edənlərdən və Abbas ibn Əbdülmüttəlib, əl-Fədl ibn əl-Abbas və Aus ibn Xuli ilə birlikdə onun qəbrinə enənlərdən olmuşdur. O, Məhəmmədin bədəninin altına bir parça məxmər parça qoyur, hansı ki onu paltar kimi geyinmişdir.

Peyğəmbərin vəfatından sonra Şükran Mədinədə yaşayır. Onun Bəsrəyə köçüb orada məskunlaşdığı da bildirilir. Şükranın sonuncu övladı Harun ər-Rəşidin dövründə Mədinədə vəfat etmişdir.

Baxmayaraq ki, Şükranın ölüm tarixi ilə bağlı mübahisə vardır. O, bir müddət zəkat toplayan vəzifəsində çalışmış və çox güman ki, xəlifə Ömərin hakimiyyətinin sonlarına yaxın və ya xəlifə Osmanın hakimiyyətinin ilk illərində vəfat etmişdir. Ömər fəzilətli həyat sürən Şükranı saleh bir insan kimi səciyyələndirmiş və Şükran oğlu Əbdürrəhmanı İraqa Əbu Musa əl-Əşarinin yanına göndərərkən, saleh kişinin oğlunu onun yanına göndərdiyini və ona yaxşı davranmasını xahiş etmişdir. 

Əhməd ibn Hənbəl “Müsnəd”də ondan hədis rəvayət etmişdir. Şükrandan ahədis nəql etlmişlər: Ubeydullah ibn Əbu Rafi, Əbu Cəfər Məhəmməd əl-Bəkir, Yəhya ibn Ömər əl-Muzani.

## İstinadlar
The Who

**The Who** — 1964-cü ilin fevralında Londonda qurulan ingilis rok qrupudur. Musiqi tənqidçiləri Who qrupunu hard-rok baniləri arasında görürlər. Eyni zamanda qrupun preqressiv rok və art-rokun inkişafına olan töhfələrini yüksək qiymətləndirirlər. Qrupun səsyazmaları bütün dünyada 100 milyondan çox satmış və bu nəticə ilə The Who Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Diskoqrafiya

### Studiya albomları
* *My Generation* (1965)
* *A Quick One* (1966)
* *The Who Sell Out* (1967)
* *Tommy* (1969)
* *Who’s Next* (1971)
* *Quadrophenia* (1973)
* *The Who by Numbers* (1975)
* *Who Are You* (1978)
* *Face Dances* (1981)
* *It’s Hard* (1982)
* *Endless Wire* (2006)
* *Who* (2019)

## Həmçinin bax
* The Beatles
* The Rolling Stones

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Əbu Əbdürrəhman Suləmi

**Əbu Əbdürrəhman əs-Suləmi əl-Kufi** (; ) — hədis ravisi, Quran hafizi.

## Bioqrafiya
Tam adı Əbu Əbdürrəhman Abdullah ibn Həbib ibn Rəbiə əs-Sulami əl-Kufidir. Məhəmməd peyğəmbərin sağlığında doğulub. Atası Həbib ibn Rəbiə əl-Suləmi Məhəmməd peyğəmbərin səhabəsi olmuşdur. Əbu Əbdürrəhman əl-Suləminin hicri 73-cü (692/693) və ya hicri 74-cü (693/694) ildə Kufədə vəfat etdiyi güman edilir.

Əbu Əbdürrəhman əs-Suləmi Quran hafizi olaraq Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbu Talib, Zeyd ibn Sabit, Abdullah ibn Məsud və Ubeyy ibn Kəbdən Quran oxumağı öyrənmişdir.

Onun tələbələri arasında: Asim ibn Əbun-Nücud, Yəhya ibn Vətəba, Əta ibn əl-Saibə, Abdullah ibn İsa ibn Əbdürrəhman ibn Əbu Leyla, Məhəmməd ibn Əbu Əyyub, Amir əş-Şəbi və İsmayıl ibn Əbu Xalid var idi. Osman ibn Əffanın səltənətindən ölümünə qədər Kufə Böyük Məscidində Quran tilavəti dərsləri keçdiyi bilidirilib. Əbu Əbdürrəhman əs-Suləmi heç vaxt Quran oxumaq üçün ödənc almamışdır.

Əbu Əbdürrəhman əs-Süləmi hədislərin nəqlçisi idi. O, Ömər ibn Xəttab, Osman ibn Əffan, Abdullah ibn Məsud, Huzeyfə ibn əl-Yəman, Xalid ibn Vəlid, Səd ibn Əbu Vəqqas, Əbu Musa əl-Əşəri, Əli ibn Əbu Talib, Əbu əd-Dərda və Əbu Hüreyrədən hədis rəvayət etmişdir. Ondan rəvayət etmişlər: Asim ibn Əbu ən-Nücud, Əbu İshaq əl-Subayi, Əlqamə ibn Mərtəd, Əta ibn əs-Sahib İbrahim ibn Yezid ən-Nahi, İsmayıl ibn Əbdürrəhman əs-Sədi, Səd ibn Ubeydə, Səid ibn Cübeyr, Osman ibn əl-Muğirə əs-Səqəfi, Qeys ibn Vəhb, Müslim əl-Batin, Əbu Hüseyn əl-Əsədi və b.

## İstinadlar
Əl-Xətib ət-Təbrizi

**Vəliəddin Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Abdullah əl-Umari** (; ) — daha çox **əl-Xatib ət-Təbrizi** adı ilə məşhurdur.

Hədisşünas, əl-Bəğavinin “Məsabih əl-Sünnə” kitabının genişləndirilmiş variantı olan “Mişkatul-Məsabih” hədislər toplusunun müəllifi. Təbrizi “əl-İqmal fi əsma ər-rical” kitabını da yazmışdır. “Mişkat” məşhur hədislər toplusuna çevrilir və Orta Asiyada mədrəsələrdə öyrənilir. Sonradan kolleksiya dəfələrlə təkrar nəşr olundu və müxtəlif dillərə (ingilis, benqal və s.) tərcümə edilir.

Daşkəndli xəttat Əbdülvədud Əhməd tərəfindən 1339-cu ildə köçürülmüş Təbrizi əlyazması Özbəkistanda saxlanılır.

Biblioqrafiya:
* 
* 

## İstinadlar
Beşmərtəbə

**Beşmərtəbə** — Bakıda tarixi bina. Füzuli küçəsi, 15 ünvanında yerləşir. 1929-cu ildə şəhərdə ilk çoxmərtəbəli bina olmuşdur, buna görə də el arasında Beşmərtəbə adını almışdır. Sovet dövründə "Metalist" yaşayış binası kimi tikilmişdir. Bina geniş yolun ayrıcında yerləşdiyinə görə ilk yeraltı keçidlər sonralar burada yaranmışdır.

Beşmərtəbənin yerində Abbasqulu ağa Bakıxanovun qızı Tuğra xanıma məxsus olan birmərtəbəli karvansara var idi. Həmin ərazidə bazar da var idi. 1903-cü ildə şəhər hakimiyyəti antisanitariya və kriminogen vəziyyətə görə bazarı sökmək qərarına gəldi. Sonra karvansara xarabalıqlarının daxil olduğu təmizlənmiş ərazidə Beşmərtəbə binası tikilmişdir. "Sovet Azərbaycanının memarlığı" kitabına görə binanın memarları M. S. Finkelşteyn və A. M. Şuşerov, "Azərbaycan Milli Ensiklopediyasına" görə isə memarı binada milli adət-ənənələrdən istifadə etmiş A. A. Nikitin olub. Binada bərpa işləri aparılmışdır, fasadlar yenilənib.

## Görüntülər

File:Beşmərtəbə - panoramio.jpg|Ümumi görüntü
File:Beşmərtəbə, 1926.jpg|Fasadın görüntüsü 
Fayl:Beşmərtəbə (təmirdən sonra) - panoramio.jpg|Beşmərtəbə 2008-ci ildə


## İstinadlar
"Xidmətlərə görə" ordeni (Livan)

**Xidmətlərə görə ordeni** — 16 yanvar 1922-ci ildə təsis edilmiş Livanın xidmətlərinə görə ordendir.

## Tarix
Livanın Fəxri Ordeni 1080 saylı qərarla (16 yanvar 1922-ci il tarixli) yaradılmışdır və mükafatlar haqqında fərmanla (12 iyun 1959-cu il tarixli 122 saylı Qanun) tənzimlənir.

## Təltif olunanlar
**Fövqəladə Dərəcə — Üst dərəcəli**

* Akihito
* İordaniya II Abdullah
* Maria Barroso
* Jean-Bédel Bokassa
* II Elizabet
* İspaniyalı John Charles I
* İsaak Kalonji
* Jules Yeddi Fəvvarəsi
* İspaniya kraliçası Sofiya
* Böyük Kordonlar
* Mounir Abu Fadel
* Qabus ibn Səid
* İspaniya kralı VI Filipp
* Casim bin Həməd bin Xəlifə Al Tani
* Lalla Meryem
* Letisiya
* Mahathir Mohamad
* İspaniya kraliçası Sofiya

**1-ci sinif dərəcə**

* Ardem Patapoutian
* Edvard Guillaud
* Frensis əl-Həcc
* Mişel Süleyman

**2-ci sinif**

* Mişel Süleyman

**3-cü sinif**

* Frensis əl-Həcc
* Mişel Süleyman
* Maha Bayrakdar
* Emil Boustany
* Alice Delysia
* Fəyruz
* Mustafa Fərruk
* Faten Hamama
* Jesse B. Jackson
* Aram Karamanukyan
* Stenli Kerr
* Duraid Lahham
* Əhməd Rami (şair)
* Anissa Rawda Najjar
* Əsəd Rüstəm
* Əli Vehbi
* Mayyas

## Dərcə və sinif
***Bu orden aşağıdakı kimi iki dərəcə və dörd adi sinifdən ibarətdir:***

* Dövlət başçıları üçün fövqəladə sinif (Fövqəladə dərəcə)

* Baş nazirlər, kral ailəsi və digər nüfuzlu şəxslər üçün Böyük Kordon

* *Birinci sinif*
* *İkinci sinif*
* *üçüncü sinif*
* *Dördüncü sinif*

## İstinadlar
Populus lindleyana

*  — Populus balsamifera bitki növünün sinonimi.
*  — Populus deltoides subsp. monilifera bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Populus laurifolia bitki növünün sinonimi.
650-ci illər

**650-ci illər** — Qriqori təqvimində 650-ci il yanvarın 1-də başlayan və 659-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.

## İcmal

## Mədəniyyət

### Ədəbiyyat

### İncəsənət

## Yarananlar
* Toxaristan yabquluğu

## Ləğv olunanlar
* Samo dövləti

## Doğulanlar
* Vəhb ibn Münəbbih

## Vəfat edənlər
* Şükran Saleh ibn Adi

## İstinadlar
Taron Egerton

**Taron David Egerton** () — britaniyalı aktyor.

## Filmoqrafiya
* 2013: *[[Lewis (TV series)|Lewis]]* … Liam Jay
* 2014: *[[The Smoke (TV series)|The Smoke]]* … Dennis "Asbo" Severs
* 2014: *[[Testament of Youth (film)|Testament of Youth]]* … Edward Brittain
* 2015: **' … Gary "Eggsy" Unwin	
* 2015: ''[[Legend (2015 film)|Legend]]'' … Edward "Mad Teddy" Smith	
* 2016: ''[[Eddie the Eagle (film)|Eddie the Eagle]]'' … Eddie "The Eagle" Edwards
* 2016: ''[[Sing (2016 American film)|Sing]]'' … Johnny
* 2017: **' … Gary "Eggsy" Unwin
* 2018: *[[Billionaire Boys Club (2018 film)|Billionaire Boys Club]]* … Dean Karny
* 2018: *[[Robin Hood (2018 film)|Robin Hood]]* … Robin Hood
* 2018: *[[Watership Down (2018 TV series)|Watership Down]]* … El-Ahrairah
* 2019–2020: *[[Moominvalley (TV series)|Moominvalley]]* … Moomintroll
* 2019: *[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]* … Rian
* 2019: *[[Rocketman (film)|Rocketman]]* … Elton John
* 2021: *[[Sing 2]]* … Johnny
* 2022: *[[Black Bird (miniseries)|Black Bird]]* … Jimmy Keene
* 2023: *[[Tetris (film)|Tetris]]* … Henk Rogers

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* taron-egerton.com
* Taron Egerton — IMDb
OMIM

**OMIM** () — gen-fenotip əlaqəsinə xüsusi diqqət yetirməklə insan genlərinin və genetik xəstəliklərin və əlamətlərin davamlı olaraq yenilənən kataloqudur. 28 iyun 2019-cu il tarixinə OMIM-dəki 25.000-dən çox girişdən təxminən 9.000-i fenotipləri təmsil edirdi; qalanları genləri təmsil edirdi, onların çoxu məlum fenotiplərlə əlaqəli idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Viktor

**Viktor** — kişi adı.

* Viktor Avdyuşko
* Viktor Budantsev
* Viktor Lyapkalo
* Viktor Lüstiq
* Viktor Medvedçuk
* Viktor Nekipelov
* Viktor Suxorukov
* Viktor Xodukin
* Viktor Şerbakov
* Viktor Raul Ayya de la Torre
Vilyam

**Vilyam** — ad.

* Vilyam Ceyms Sidis
* Vilyam Fariş (kimyaçı)
* Vilyam Hayd Vollaston
* Vilyam Le Bon Cenni
* Vilyam Çitik
* Vilyam (Uels şahzadəsi)
Vyaçeslav

**Vyaçeslav** — ad.
	
* Vyaçeslav Tenişov — rus etnoqrafı, arxeoloqu, sosioloqu.
* Vyaçeslav İvankov — Yaponçik ləqəbi ilə tanınır.
* Vyaçeslav Molotov
* Vyaçeslav Filip
* Vyaçeslav Kovalenko
"Zuğulba" iqamətgahı

**"Zuğulba" iqamətgahı** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi şəhərətrafı iqamətgahı. Bakıdan 40 km aralıda, Xəzər dənizinin yaxınlığında, Zuğulbada yerləşir.

## Tarixi
Sovet dövründə bu ərazidə Azərbaycan Kommunist Partiyası və Azərbaycan SSR rəhbərlərinin hökumət daçaları yerləşirdi.

"Zuğulba" iqamətgahı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 dekabr 2005-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin tabeliyində olan dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin şöbəsi statusuna malik olan təşkilatlar siyahısına daxil edilmişdir.

## Təsviri
İqamətgah Xəzər dənizinin sahilində yerləşir və rəsmi görüşlər və tədbirlər zamanı istifadə üçün nəzərdə tutulub. Memarlığı Qərb memarlığının elementlərini Azərbaycan milli üslubu ilə birləşdirir. Sarayda İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Rusiya prezidentləri Dmitri Medvedyev və Vladimir Putin, Gürcüstan Prezidenti Giorgi Marqvelaşvili kimi bir sıra dövlət rəsmiləri qəbul edilib.
Fayl:Petro Poroshenko in Azerbaijan (07-14-2016) 02.jpg|alt=The Azerbaijani National Guard at the palace| Azərbaycan Milli Qvardiyası iqamətgahda


## İstinadlar
Livinqston (Montana)

**Livinqston** () — Montana ştatında (ABŞ) şəhər, Park qraflığının inzibati mərkəzi .

## Coğrafiya
Livinqston ştatın cənub hissəsində, Yellowstone çayının sahilində yerləşir. Şəhərin cənubunda ABŞ-ın ən uzun magistral yolu I-90 yerləşir. Şəhərin sahəsi 15,62&nbsp;km²-dir, açıq su sahələri demək olar ki, yoxdur. Şəhərə 9 kilometr şimal-şərqdə yerləşən  Hava Limanı xidmət göstərir.

## İqtisadiyyat
80-ci illərin ortalarına qədər şəhər əsasən dəmir yolu istiqamətində idi. Hazırda əsas gəlir mənbəyi turizm və kənd təsərrüfatıdır.

## Demoqrafiya

; İrqi tərkibi (2010-cu il)

* ağlar — 96,2% (2000-ci ildə 96,4%)
* afroamerikalılar — 0,1% (0,3%)
* yerli amerikalılar — 0,8% (1,0%)
* asiyalılar — 0,3% (0,5%)
* digər irqlər — 0,6% (0,6%)
* qarışıq irqlər — 2,0% (1,2%)
* latın amerikalıları (istənilən irq) — 2,5% (2,2%)

## İstinadlar
Ədalət Kaya

**Ədalət Kaya** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Ədalət Kaya 1977-ci ildə Diyarbəkir ilinin Kulp ilçəsində anadan olub. Qazi Universiteti Siyasi və İctimai Elmlər Bölməsindən məzun olub.

Milli Təhsil Nazirliyində və TBMM-də çalışıb. Mardin Şəhər Bələdiyyəsində şöbə müdiri vəzifəsində təmsil olunub. Rosa Qadınlar Dərnəyinin qurucu prezidenti olub.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Diyarbəkir ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Kişi və qadınlar üçün bərabər cəmiyyət Komissiyasının Katibi vəzifəsində təmsil olunub.

1 uşaq anasıdır.

## İstinadlar
Əli Bozan

**Əli Bozan** () — hüquqşünas və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Əli Bozan 1978-ci ildə Adıyaman ilinin Yaylaqonaq ilçəsində anadan olub. İbtidai və orta təhsili Mərsində, lisey təhsilini Adıyamanda Anadolu Liseyində alıb. 2002-ci ildə Doqquz Eylül Universiteti Hüquq Bölməsindən məzun olub.

2004-cü ildən Mərsin Vəkillər Kollegiyasında çalışıb. İnsan Hüquqları Dərnəyində və Azadlıq Naminə Hüquqşünaslar Dərnəyində vəzifələrdə təmsil olunub.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Mərsin ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Konstitusiya Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Ayşəgül Doğan Dağlı

**Ayşəgül Doğan Dağlı** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Ayşəgül Doğan Dağlı 1977-ci ildə Ankara şəhərində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Cizrə ilçəsində alıb. Fransanın Metz Universitetindən məzun olub.

Tələbə olan illərdə Agence France-Presse (AFP), Courrier International və Voice of America (VoA) Kürdcə xidmətində, həmçinin Şərqi Dilləri və Sivilizasiyaları üzrə Milli İnstitutunun (INALCO) Kürdologiya şöbəsində çalışıb. Vətənə qayıtdıqdan sonra Le Monde Diplomatique qəzetində tərcüməçi-jurnalist olaraq çalışıb. Növbəti illərdə isə HaberSİZsiniz, webiz, Tele1, Gazete Duvarda çalışıb. 2020-ci ildə Yeniden TV-ni təsis edib.

Barış Məclisində Leyla Zananın siyasi əlaqələr üzrə məsləhətçisi olub. 2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Şırnak ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Konstitusiya Komissiyasının Katibi, Avropa İttifaqının Birgə Parlament Komissiyasının isə üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Atası Orxan Doğan da siyasətçi olub və 1991-ci ildə deputat seçilib. Kürdcə və Fransızca bilir.

## İstinadlar
Pollyusiya

**Pollyusiya** (*pollutio* — çirkləndirmə) —  kişilərdə, eləcə də qadınlarda yuxu zamanı qeyri-iradi (bəzən cinsi oyanma obyekti olan yuxularla müşayiət olunan) boşalma. Adətən 14–16 yaş arası müşahidə olunur. Yetkinlərdə cinsi çəkinmə (abstinensiya) zamanı baş verə bilər. Pollyusiya cinsi yetkinliyin təzahürlərindən biridir. Pollyusiyanın tezliyi hər bir insan üçün fərdidir. Bəzi hallarda pollyusiya hər gecə, hətta gecə ərzində bir neçə dəfə baş verə bilər. Abstinensiya zamanı pollyusiyalar oyaq ikən də baş verir. Bunun baş verməsi adətən həftədə 1–2 dəfədən ayda 2–3 dəfəyə qədər hesab olunur. 

Bir kişi masturbasiya etmirsə və ya cinsi əlaqəyə girmirsə, pollyusiya daha tez-tez baş verir. Bu mənada kifayət qədər tez-tez cinsi fəaliyyət pollyusiyanın baş verməsinin qarşısını alır. Bununla belə, uzunmüddətli cinsi abstinensiya (bir neçə ay və ya il) pollyusiyaların tezliyinin azalmasına səbəb olur və bu hal yalnız 50–60 yaşda bir sıra kişilərdə tamamilə aradan qalxır.

## İnsan orqanizminə təsiri
Seksoloqlar qeyd edirlər ki, yuxuda orqazmlar, yəni pollyusiyalar sapma və ya cinsi pozğunluğun əlaməti deyil, lakin bəzən onlar yenə də zehni və fiziki sağlamlıq üçün təhlükə yarada bilər. Belə ki, tez-tez görülən erotik yuxular yuxuya və istirahətə mane olur.

Pollyusiya insanların cinsi əlaqə zamanı yaşadığı orqazmdan heç nə ilə fərqlənmir. Bu hal sözdə psixoemosional orqazmın bir variantı hesab olunur. Bu, beynin cinsi azadlığa cavabdeh olan sahələri stimullaşdırıldıqda baş verir. Lakin erogen zonaların stimullaşdırılması olmur və ya minimaldır. Həmçinin, bəzi insanlarda yuxu zamanı orqazm günahkarlıq və hətta narahatlıq hisslərinə səbəb ola bilər. Belə hallarda psixoloqa müraciət etmək lazımdır.

## Qadınlarda
Seksologiyada pollyusiya daha çox kişilərə aid termin kimi istifadə olunsa da, seksologiya ədəbiyyatında qadın cinsiyyətliliyi ilə bağlı "yaş yuxular" termininin istifadəsinə rast gəlmək olar. Bu, qadınlarda cinsi əlaqədən kənarda baş verən uşaqlıq vəzilərindən və Bartolin vəzilərindən ifrazatın ifraz olunmasına aiddir. Belə "yaş yuxular" ən çox adi cinsi fəaliyyətlərindən məhrum olan qadınlarda müşahidə olunur. 

37% qadınlar 45 yaşına qədər yuxuda bu halı yaşayırlar. Kişilərdə isə bu rəqəm 80 faizdir.

## İstinadlar
Patogen

**Patogen** ( ←  "əzab" +  "yaradan") — istənilən mikroorqanizm (göbələklər, viruslar, bakteriyalar və d.), həm də başqa canlı varlıqda xəstəlik törədən, patoloji xarakter daşıya bilən zülal — priondur. Daha ümumi halda, patogen hər hansı bir orqanizm sisteminə zərər verə bilən və ya hər hansı bir xəstəliyin inkişafına səbəb ola biləcək hər hansı bir ekoloji amil kimi başa düşülür. Patogen mikroorqanizmlər öz sahibinə münasibətdə parazitlik edən mikroorqanizmlərdir (xüsusilə heyvanlarda bakteriyalar, bitkilərdə göbələklər).

"Patogen" termini 1880-ci illərdə istifadəyə verilmişdir. Ümumiyyətlə, bu termin virus, bakteriya, protozoy, prion, viroid və ya göbələk kimi yoluxucu mikroorqanizm və ya agenti təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bəzi qurdlar və həşərat sürfələri kimi kiçik heyvanlar da xəstəliyə səbəb ola bilər. Bununla belə, bu canlılara bir qayda olaraq, patogen deyil, parazit deyilir. Mikroskopik orqanizmlərin, o cümlədən mikroskopik patogen orqanizmlərin elmi tədqiqi ilə mikrobiologiya məşğul olur. Bu patogenləri cəlb edə bilən xəstəliklərin öyrənilməsiylə isə patologiya məşğul olur. Parazitologiya — parazitlər və onların tərkibində olan orqanizmlər haqqında elmi tədqiqatdır.

Patogenlərin orqanizmə mənfi təsiri müxtəlif mexanizmlər vasitəsilə (toxumaların məhv edilməsi, tənzimləmə mexanizmlərinin pozulması və ya digər yollar) əldə edilə bilər ki, bu da intoksikasiyaya səbəb olur. Yoluxucu patogen mikroorqanizmlərin mənfi təsiri adətən onların orqanizmdə çoxalması və onların metabolik məhsullarının ev sahibinə təsiri ilə əlaqələndirilir. Yoluxucu patogenlər adətən müxtəlif ev sahibləri arasında miqrasiya qabiliyyətinə malikdirlər, yəni ev sahibi əhali içərisində yoluxucu xəstəliyə səbəb olurlar.

## İstinadlar
Xyuryak

**Xyuryak** (rusca:*Хюряк*) — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında əhalisinin əksəriyyətini azərbaycanlıların təşkil etdiyi kənd.

## Coğrafi mövqe
Xyuryak kəndi Tabasaran rayonunun inzibati mərkəzi olan Xuçnidən 13 km cənub-şərqdə yerləşməkdədir.

## Əhalisi
Tabasaran bölgəsində təkcəyaşayan azərbaycanlıların yaşadığı məntəqələr Marağa, Xili, Pənceh, Zil, Yekraq, Dərvaq, Arak, Canaq və Yersi kəndləridirlər. Tabasaranda azərbaycanlılar yaşayan məntəqələrin bir hissəsi ikidillidir. Bu ikidilli məntəqələrə Xuçni, Ərkit, Xyuryak daxildir. Ərkit məntəqəsinin də əhalisi ikidillidir. Xyuryak kimi digər ikidilli kəndlərin də əhalisi azərbaycanlılar və tabasaranlılardan ibarətdirlər.

Əhali sayında 1895-ci ildən yaşanan dəyişikliklər:

## Qeydlər

## Həmçinin bax
* Dağıstan azərbaycanlıları

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
*
Məmmədəmin Salayev

**Məmmədəmin Məmmədəli oğlu Salayev** (5 aprel 1909, Bakı - 2000, Bakı) — kənd təsərrüfatı elmləri doktoru (1966), professor (1968), AMEA-nın müxbir üzvü (1972), Əməkdar elm xadimi.

## Haqqında
Məmmədəmin Salayev 5 aprel 1909-cu ildə Bakıda anadan olub. 1930-cu ildə Azərbaycan Texniki Universitetinin Kənd təsərrüfatı fakültəsini bitirib. O, 1941-ci ildə elmlər namizədi, 1966-cı ildə elmlər doktoru və 1968-ci ildə professor elmi adını alıb. 1972-ci ilə AMEA-nın müxbir üzvü seçilib.

## Əmək fəaliyyəti
Məmmədəmin Salayev 1930-1933-cü illərdə Azərbaycan Təcrübə Seleksiya Stansiyasında (Gəncə şəhəri) kiçik elmi işçi, 1933-1935-ci illərdə isə Ümumittifaq Aqrotorpaqşünaslıq və Gübrə İnstitutunun Azərbaycan filialında baş elmi işçi olaraq çalışıb. O, 1935-1938-ci illərdə Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Torpaqşünaslıq Elmi Tədqiqat İnstitutunun aspirantı olan Salayev 1938-1940-cı illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan filialının Torpaqşünaslıq Bölməsində baş elmi işçi, 1945-1947-ci illərdə isə Azərbaycan EA Kənd Təsərrüfatı Elmləri Bölməsinin elmi katibi vəzifəsində çalışıb.

Məmmədəmin Salayev 1945-1987-ci illərdə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun Torpaqların genezisi, coğrafiyası və xəritəçiliyi laboratoriyasının rəhbəri, 1951-1953-cü illərdə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun direktor müavini, 1961-1963-cü illərdə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun müvəqqəti direktoru, 1983-1987-ci ildə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun direktoru vəzifələrini icra edib.

Məmmədəmin Salayev Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu­nun Namizədlik Dis­sertasiyası üzrə Müdafiə Şurasının sədri, 1987-ci ildən ömrü­nün sonuna kimi Torpaqşünaslıq və Aqro­kimya İnstitutunun müşaviri, institutdakı Dok­torluq Dissertasiyasının Müdafiə üzrə D-004.16.01 İxtisaslaşdırılmış Şuranın sədri vəzifəsində çalışıb.

### Üzv olduğu komissiyalar
* Keçmiş Ümumittifaq Torpaqşünaslar Cəmiyyətinin fəxri üzvü;
* SSRİ Nazirlər Soveti yanında Elm və Texnika üzrə Komissiyanın üzvü;
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Elm-Redak­siya Heyətinin üzvü;
* AR Ali Attestasiya Komissiyasının Biologiya və Kənd təsərrüfatı elm sahələri üzrə Ekspert Komissiyasının üzvü;

## Akademik fəaliyyəti
Məmmədəmin Salayevin tədqiqatı torpaqların sistematikasına, xəritələşdirilməsinə, torpaq meliorasiyası məsələlərinə, Kiçik Qafqaz dağlıq vilayəti torpaqlarının morfoloji, gene­tik və kimyəvi-mineraloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə həsr edilib. Onun rəhbərliyi ilə yüksək ixtisaslı 1 elmlər və 25 fəlsəfə doktoru hazırlanıb. Alim 5 kitab, 100 məqalə, 96 xəritənin müəllifidir.

## Təltif və mükafatları
Məmməd Salayev Əməkdar elm xadimi adına layiq görülüb, dəfələrlə orden, medal və fəxri fər­manlarla təltif olunub.

## Ölümü
Məmmədəmin Salayev 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. 

## İstinadlar
Yava (siqaret)

**Yava** — hazırda British American Tobacco-nun törəmə şirkəti olan BAT Russia-ya məxsus və istehsal olunan Rusiya siqaret markası. Yava brendi 1966-cı ildə yaradılıb və Sovet İttifaqında siqaret filtrləri istehsal edən ilk şirkət olub.

## Həmçinin bax
* Kent
* Pall Mall
* Winchester
* Winston
* Vest
* More
* LD
* Parliament
* 57
* Kapitan Blek
* Djarum

## İstinadlar
Əsəd

**Əsəd** — kişi adı.

* Əsəd Oktay — Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı.
* Əsəd Qeysər —
* Əsəd Saqay —
* Əsəd Əsədli — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri
* Əsəd İsgəndərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
Kent (siqaret)

**Kent** — Amerika siqaret markası. Hazırda ABŞ-də "R. J. Reynolds Tobacco Company" və başqa yerlərdə "British American Tobacco" tərəfindən istehsal olunur. Brend "Lorillard Tobacco Company"nin keçmiş icraçı direktoru Herbert Kentin adını daşıyır.

## Məhsullar

### Azərbaycan
* Kent 1
* Kent 4 (nazik)
* Kent 4 (qalın)
* Kent 8
* Kent Mentol
* Kent Kristal – satışı dayandırılıb.

## Həmçinin bax
* Parliament
* Pall Mall
* Vest
* Winchester
* Winston
* Davidoff
* Prima (siqaret)
* Rotmans
* Sobranie
* More (siqaret)
* LD
* Senate (siqaret)
* Uant (siqaret)
* Yava (siqaret)
* 57 (siqaret)
* Kapitan Blek
* Djarum

## İstinadlar
Tell Me More (mahnı)

**Tell Me More** () – Azərbaycanı 2023 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən "TuralTuranX" duetinin müsabiqədə ifa etdiyi mahnı. Müsabiqənin birinci yarımfinalında mahnı 14-cü yeri tutaraq finala vəsiqə qazana bilməmişdir. 

## İstinadlar


## Həmçinin bax
Nejla Dəmir

**Nejla Dəmir** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Nejla Dəmir 1988-ci ildə Ağrı ilində anadan olub. Van Yüzüncü İl Universiteti Kənd təsərrüfatı Bölməsindən məzun olub. Həmin universitetdə heyvanşünaslıq üzrə magistr dərəcəsi alıb.

Ağrıda aqrar sahəsində çalışıb. Ağrı Kənd təsərrüfatı Palatasında təmsil olunub.

2019-cu ildə Sülh Bulağı əməliyyatı ilə bağlı *Gazete Karınca* nəşrində dərc olunan məqalələrinə görə barəsində açılan istintaqa əsasən həbs edilib. Bir müddət Ağrı həbsxanasında, daha sonra isə Oltu həbsxanasında saxlanılıb. Həmin ildə bəraət alıb və azadlığa buraxılıb. 2016-cı ildə *Gazete Karınca* nəşrində dərc olunan digər məqalələrində "prezidenti təhqir etmə" ittihamı ilə 2019-cu ildə barəsində daha bir istintaq açılıb, elə həmin ildəcə bəraət alıb.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Ağrı ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Kənd Təsərrüfatı, Meşə və Kənd Məsələləri Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

İngiliscə bilir. Evli və 2 uşaq anasıdır.

## İstinadlar
Təqaüd

**Təqaüd** ( — oturaq), qanunla təyin edilmiş, tələbələrə, təhsildə, yaradıcılğında uğur qazanan, çalişdığı sahədə fərqlənən insanlara, veteran idmançı, alim, dövlət, səhiyyə və incəsənət xadimi, mühəndis və s. peşə sahiblərinə müntəzəm surətdə verilən pul yardımı. Təqaüdlər həm dövlət, həm də müxtəlif fond, şirkət, təşkilat və insanlar (mesenatlar) tərəfindən verilə bilər.

## Tarixi
Təqaüd VII əsrdə xəlifə Ömər ibn Xəttab tərəfindən yeridilmişdir. Zəkatdan və Cizyədən yığılan pulların bir hissəsi ehtiyacı olan insanlara, kasıblara, qocalara, yetimlərə, dul qadınlara və əlillərə Xilafət hökuməti tərəfindən verilirdi.

## İstinadlar
Heval Bozdağ

**Heval Bozdağ** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Heval Bozdağ 1977-ci ildə Ağrı ilində anadan olub. 2000-ci ildə Cümhuriyyət Universiteti Tibb Bölməsindən məzun olub. 2008-ci ildə İzmir Təhsil və Araşdırma Xəstəxanasında ixtisaslaşmanı bitirib.

Ağrı Dövlət Xəstəxanasında çalışıb. Ağrı Tibb Palatasının Baş Katibi, Səhiyyə və Sosial Xidmətlər İşçiləri İttifaqının (SES) Ağrı şöbəsinin sədri və Ağrı Tibb Palatasının sədri vəzifələrində təmsil olunub. İnsan Hüquqları Dərnəyinin və KLİMİK Dərnəyinin üzvüdür.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Ağrı ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Plan və Büdcə Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

## İstinadlar
Zeynəb Oduncu

**Zeynəb Oduncu** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Zeynəb Oduncu 1987-ci ildə Batman ilinin Gercüş ilçəsində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini Gercüş ilçəsində alıb. Van Yüzüncü İl Universitetinin Tatvan Peşə Liseyində Kompüter Texnologiyaları və Proqramlaşdırma Bölməsindən məzun olub. Təhsilini Batman Universitetinin Sosiologiya Bölməsində davam edir.

Milli Təhsil Nazirliyində və özəl təhsil müəssisələrində çalışıb.

2014-cü ilin martında Bölgələr Partiyasından Gercüş bələdiyyəsinin həmsədri seçilib. 2016-cı ildə əvəzinə qəyyum təyin olunaraq vəzifəsindən azad edilib. 2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Batman ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM İctimai İşlər, Rayonlaşdırma, Nəqliyyat və Turizm Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Kürdcə bilir.

## İstinadlar
Pərvin Büldan

**Pərvin Büldan** () — siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23, 24, 25, 26, 27 və 28-ci çağırışlarının deputatı.

## Həyatı
Pərvin Büldan 6 noyabr 1967-ci ildə Hakkari ilində anadan olub.

## Fəaliyyəti
2007-ci ildə 10% barajını aşmaq üçün DTP, SOL, SDP və EMEP namizədlərindən ibarət qurulan “Min Ümid Namizədləri” ittifaqında bitərəf namizəd olaraq İğdır ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23-cü çağırışının deputatı seçilib. İğdır ilindən seçilən birinci qadın deputat idi. Deputat olduqdan DTP üzvü olub. DTP-nin qapadılmasından sonra BDP-də təmsil olunub.

2008-ci ilin martında İğdırda baş tutan mitinqdə Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) lideri Abdullah Öcalanı tərifləyən çıxışlar etdiyi iddiası ilə Cəza Məcəlləsinin 215-ci (cinayəti və cinayət törədənə tərif) və 216/1-ci (ictimaiyyəti nifrət və düşmənçiliyə sövq etmə və ya alçaltma) maddələrinə əsasən istintaqa başlanılıb.

## İstinadlar
Likvidlik tələsi

**Likvidlik tələsi** — monetar orqanların ya faiz dərəcələrini aşağı salmaqla, ya da pul kütləsini artırmaqla iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq üçün alətlərə malik olmadığı Keyns nəzəriyyəsində makroiqtisadi vəziyyət. Keynsçilər iddia edirlər ki, likvidlik tələsi adətən mənfi hadisələrin (deflyasiya, zəif məcmu tələb, vətəndaş və ya dünya müharibəsi) gözləntiləri insanların likvidliyə üstünlük vermələrinə səbəb olduqda baş verir.

## Tərifi
Bu makroiqtisadi vəziyyətdə, qiymətlərin düşməsi gözləntilərinə görə, monetar orqanların hər hansı hərəkəti ilə real faiz dərəcələrini daha da aşağı salmaq mümkün deyil. Ümumi qiymət səviyyəsinin aşağı düşməsi gözlənilirsə, hər kəs nağd pul saxlamağa üstünlük verir, çünki bu, deflyasiya dərəcəsinə bərabər real gəlirlərin artması ilə nəticələnir. Pul kütləsinin artımından asılı olmayaraq real faiz dərəcəsi nominal faiz dərəcəsinin sıfır olduğu səviyyədən aşağı salına bilməz. Beləliklə, monetar orqanlar real faiz dərəcələrini aşağı salmaqla investisiyaları stimullaşdıra bilmirlər.

## İstinadlar
Gülcan Kaçmaz Sayyiğit

**Gülcan Kaçmaz Sayyiğit** () — coğrafiya müəllimi və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Gülcan Kaçmaz Sayyiğit 1982-ci ildə Van ilinin Gevaş ilçəsində anadan olub. Van Yüzüncü İl Universiteti Coğrafiya Bölməsindən məzun olub. Həmin universitetdə magistr dərəcəsi, Anadolu Universiteti Ədliyyə Bölməsində isə PhD dərəcəsi alıb.

Van ilinin Çataq və Edremit ilçələrində coğrafiya müəllimi olaraq çalışıb. 2007-ci ildə Təhsil və Elm İşçiləri İttifaqının (EĞİTİM SEN) Çataq ilçə nümayəndəsi, 2014–2017-ci illərdə isə EĞİTİM SEN Van şöbəsinin sədri vəzifələrində təmsil olunub.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq Van ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Plan və Büdcə Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Kürdcə bilir. Evli və 1 uşaq anasıdır.

## İstinadlar
Göytürk-Sasani müharibələri

**Göytürk-Sasani müharibələri** və ya **türk-fars müharibələri** 569-dan 630-a qədər Göytürklər və Sasanilər arasında gedən müharibələrdir.

## Siyahısı
*İstəmi Yabgunun Xorasan Səfəri (569-571)
*Birinci Göytürk-Sasani Müharibəsi (588-589) 
*İkinci Göytürk-Sasani Müharibəsi
*Tonq Yabqunun Şərqi İran Səfəri (625)
*Ermənistan səfəri (630)
*Üçüncü Göytürk Sasani Müharibəsi (627-630) 
## Həmçinin bax
Bizans imperiyası

Kuşanlar

İberiya

Qərbi Göytürklər

İstəmi xaqan

Tonq yabqu xaqan
Qasımbəy məscidi

**Qasımbəy məscidi —** XIX əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycanın Bakı şəhərində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid fəaliyyətini bərpa edib.

## Haqqında
Qasımbəy məscidi 1892–1896-cı illərdə Bakı şəhərində tikilib. Yasamal rayonu Həzi Aslanov küçəsi 23 ünvanında yerləşir. Memarı Məşədi Mirzə Qafar İsmayılov olan məscidin sifarişçisi Qasım bəydir.

Sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1933-cü ildə isə 17 idi. Qasımbəy məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 1992-ci ildən fəaliyyətini bərpa edib. Məsciddə dövlət qeydiyyatından keçmiş "Qasımbəy" Cümə məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## Memarlığı
Məscidin ümumi sahəsi 330 m², iç sahəsi 250 kv. metrdir. Məscidin 31 metr hündürlüyü olan bir minarəsi var. Minarənin aşağı hissəsi düzbucaqlıdır və eni 2,5 metrdir. Minarənin bu hissəsinin hündürlüyü 6 metrdir. Minarə yonulmuş daşlarla tikilib, şərəfənin aşağı hissəsi üçqat stalaktitlərlə işlənib. Ondan aşağı hissədə isə ərəb əlifbası ilə Quran ayəsi yazılıb. Şərəfə dəmirdəndir.

Məscidin əsas giriş qapısının sol tərəfindəki divarda 5 mehrab şəkilli pəncərə var. Pəncərələr taxtadandır, hündürlükləri 3 metrdir. Məscidin əsas ibadət zalının giriş qapısının üstündəki eyvan qadınlar üçün nəzərdə tutulub. Şöbəyə giriş üçün həyətdən pilləkən qoyulub.

İbadət zalı dörd böyük sütun üzərində dayanıb. Sütunların qalınlığı 1 metrdir. Sütunlar bütöv daşlardan olub, on iki nəhəng tağla əlaqələndirilib. Məscidin günbəzinin diametri 6 metrdir. Günbəzdə səkkiz düzbucaqlı pəncərə qoyulub.

Günbəz və tağlar həndəsi və nəbati ornamentlərlə işlənib. Günbəzin tağlar qovuşan hissəsindən daş üzərində dairəvi formada ərəbcə "Kəlmeyi-şəhadət" həkk edilib. Həmin yazı yeddi dəfə təkrar olunur. Mehrab məscidin mərkəzi hissəsində yerləşib. Mehrabın üç tərəfində "Cümə" surəsi yazılıb.

## Həmçinin bax
* Təzəpir məscidi
* Əjdərbəy məscidi

## İstinadlar
Özünümaliyyələşdirmə

**Özünümaliyyələşdirmə** — müəssisənin sadə və genişləndirilmiş təkrar istehsalı üçün vəsait mənbələri ilə bağlı müstəqil qərar qəbul etmək qabiliyyətini və ehtiyacını xarakterizə edən iqtisadi termin. Özünümaliyyələşdirmə çox vaxt müəssisənin fəaliyyətinin yalnız müəssisənin öz vəsaitlərindən (amortizasiya və mənfəət) istifadə etməklə maliyyələşdirilməsi kimi başa düşülür.

İqtisadi kateqoriya kimi özünümaliyyələşdirmə 1987-ci ildə SSRİ-də iqtisadi islahatlar prosesində geniş istifadə olunmağa başladı. Əslində, müəssisələrin özünümaliyyələşdirməyə keçirilməsi cəhdi hələ Yeni iqtisadi siyasət illərində edilib. Bununla belə, təsərrüfat idarəçiliyinin sovet dövrünün əksər hissəsində mərkəzləşdirilmiş maliyyələşdirmə prinsipi qüvvədə idi. Mərkəzləşdirilmiş maliyyələşdirmə sosialist müəssisələrinin qazandıqları vəsaitdən istifadə etməkdə müstəqil olmadığını nəzərdə tuturdu. Müəssisələrdən əldə olunan mənfəət tamamilə və ya qismən dövlət tərəfindən müsadirə edilir və sonradan sənayelər arasında, eyni sənayenin müəssisələri arasında yenidən bölüşdürülürdü.

1987-ci ilin yayından müəssisənin fəaliyyətinin prinsipi kimi özünümaliyyələşdirmə digər iki prinsiplə yanaşı əsas prinsiplərdən biri kimi elan edilmişdir: özünütəminat və müstəqillik. Bununla da müəssisələrin özünütəminatlılığa, müstəqilliyə və özünümaliyyələşdirməyə keçidi başlandı (üç "S" adlanan konsepsiya).

Bazar münasibətləri şəraitində dövlətdən asılı olmayaraq müəssisə və ya firmanın fəaliyyətinin prinsipi kimi özünümaliyyələşdirmə əsas məqsədlərdən biridir.

## İstinadlar
Ailə (dəqiqləşdirmə)

* Ailə — aralarında qohumluq münasibəti olan insanlar.
* Ailə (film) — film.
* Ailə büdcəsi
* Ailə tərbiyəsi
Əhval

**Əhval** — hər hansı bir anda fərdin fiziki və mənəvi vəziyyətinin ümumi psixi göstəricisi; xüsusi hisslərdən və ümumi hisslərdən ibarətdir. Beləliklə, əhval hallarından biri — aclıq hissi — mədədə yerli hisslərdən və bütün bədəndə ümumi qeyri-müəyyən bir hissdən ibarətdir. Əhval fərdin özünü qorumaq instinkti ilə sıx bağlıdır: o, orqanizmə ehtiyaclarını xatırladır və onu təhdid edən təhlükələrə yönəldir.

## Əhvalın formalaşması
Xüsusən də əhval rifahdan asılıdır. Əhval yaratmaq üçün hərəkətlərin və şərtlərin dəqiq tərifi yoxdur. Əhval ətraf mühitin və onun doğurduğu emosiyaların qiymətləndirilməsi yolu ilə inkişaf edir, sonra isə əhvalı formalaşdıran öz şəxsi müqəddəratını təyinetmənin təfsiri inkişaf edir. Əhvalın iki fərqli növü var: koqnitiv və affektiv.

## Əhvalın subyektiv əsasları
Subyektiv nöqteyi-nəzərdən əhval "hər bir insanın həyatı haqqında düşündüyü və hiss etdiyi hər şeyin əhəmiyyətli olması fikrinə əsaslanır".
. Əhval subyektivdir, çünki insan başqa insanlara və cəmiyyətə baxaraq özünü hiss edir. Əhval insanın ehtiyaclarının ödənilmə dərəcəsi ilə də müəyyən edilə bilər, baxmayaraq ki, sırf nəzəri cəhətdən fərdin ehtiyacları və istəkləri heç vaxt tam təmin edilə bilməz.

## İstinadlar
Arif Axundov (dövlət xadimi)

**Arif İmaməli oğlu Axundov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdiri (1980–1986), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X və XI çağırış deputatı.

## Həyatı
Arif İmaməli oğlu Axundov 1926-cı ildə Quba şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1944-cü ildən 1947-ci ilədək Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmət keçmişdir. 1948-ci ildən fabrik-zavod təhsili və sənət məktəblərində tərbiyəçi, direktorun siyasi kütləvi iş üzrə köməkçisi olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. 1958-ci ildən Azərbaycan Kommunist Partiyası Dzerjinski və Lenin rayon və Bakı şəhər komitələrinin təlimatçısı olmuş, Bakı Şəhər Partiya-Dövlət Nəzarəti Komitəsində inspektor vəzifəsində çalışmışdır.

Arif Axundov 1963–1971-ci illərdə Azərbaycan KP Qaradağ Rayon Komitəsinin ikinci katibi, Qaradağ Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuşdur. 1971-ci ildən 1980-ci ilədək Bakı Şəhər Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, 1980-ci ildən həyatının sonunadək Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin işlər müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Arif Axundov 1955-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuş, X və XI çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvlüyünə namizəd olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı", "Xalqlar dostluğu" ordenləri, SSRİ medalları, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.

Arif Axundov ağır xəstəlikdən sonra 1986-cı il iyunun 23-də 60 yaşında vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Arif Axundov

* Arif İmaməli oğlu Axundov — Azərbaycan dövlət xadimi
* Arif Axundov — azərbaycanlı atlet

## Həmçinin bax
* Arif
* Axundov
Yılmaz Hun

**Yılmaz Hun** () — müəllim və siyasətçi; Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı.

## Həyatı
Yılmaz Hun 1977-ci ildə İğdır ilinin Aralıq ilçəsində anadan olub. İbtidai, orta və lisey təhsilini İğdırda alıb. 2000-ci ildə Van Yüzüncü İl Universiteti Təhsil Bölməsindən məzun olub.

Müəllim olaraq çalışıb. Təhsil və Elm İşçiləri İttifaqının (EĞİTİM SEN) İğdır nümayəndəsi, İğdır şöbəsinin sədri vəzifələrində təmsil olunub.

2023-cü il mayın 14-də Yaşıl Sol Partiyasının namizədi olaraq İğdır ilindən Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 28-ci çağırışının deputatı seçilib. TBMM Milli Təhsil, Mədəniyyət, Gənclər və İdman Komissiyasının üzvü vəzifəsində təmsil olunub.

Kürdcə bilir. Evli və 2 uşaq atasıdır.

## İstinadlar