Qabriel Marsel

**Qabriel Onore Marsel** (; ) —  fransız ekzistensialist filosofu, Mənəvi və Siyasi Elmlər Akademiyasının üzvü. Əsas əsərlərinə "Metafizik gündəlik", "Konkret fəlsəfə haqqında Esse" aiddir.

## Bioqrafiya

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Qırmızı Xaç təşkilatında xidmət etmişdir. Bir neçə ədəbi jurnalda çalışaraq xarici ədəbiyyatlara rəy vermişdir. 1920-ci illərdə Parisdə səhnələşdirilən bir neçə pyes yazmışdır. Əvvəlcə Sorn Kyerkeqorun güclü təsiri altında olan Marsel 1929-cu ildə dindar katolik olmuşdur. Dərin dindarlığı və humanizmi onu sonrakı fransız ekzistensialistlərindən (məsələn , Jan-Pol Sartr) fərqləndirirdi. 1945-ci ildən etibarən o, musiqi bəstələməyə maraq göstərməyə başlamışdır (Şarl Bodler və Rayner Maria Rilkenin şeirlərinə əsaslanaraq).

## Fəlsəfi baxışları
Marselin fəlsəfəsinin əsas kateqoriyaları "varlıq" və "sahib olma"dır. Hər bir insanda şəxs kimi bir "mən" kimi mövcuddur. İnsanın varlığı ondan ayrılmazdır; o, obyektiv və xarici bir şey deyil, daxili, yaşanılan bir şeydir. Əksinə, bir insanın sahib olduğu şeylər —  əşyalar, mal-mülk insanı "mən"dən uzaqlaşdırıla bilər. Marselin təlimində "bədən" anlayışı xüsusi rol oynayır. Mənim bədənim yalnız sahib olduğum şey deyil; o, həm də mənim varlığımın bir elementidir. Bədənim "varlıq" (to be) və "sahib olmaq" (to have) arasındakı sərhəddir, çünki bədənin mövcudluğu bütün sahiblik üçün zəruri şərtdir. Bədəndən fərqli olaraq, ruh ideal varlıqdır.

Sahiblik dünyası varlıq sferasından sonra ikinci dərəcəlidir. Lakin müasir iqtisadiyyat və texnologiya bəşəriyyəti öz sahiblik dünyasına qərq etməyə sövq edir, varlıq dünyasını unudulmağa məhkum edir. Və buna görə də Marsel bu ölümcül meyli aradan qaldırmağa çağırış edirdi. Üstəlik, o, insanın həqiqi varlıq dünyasından uzaqlaşmasını dövlətin mövcudluğu ilə əlaqələndirdi. O, ən böyük və ən güclü sosial və siyasi qurum olaraq insanların şüurunda Tanrının yerini tutdu ki, bu da əsl dəyərlərin itirilməsinə və insan həyatının təyin olunmuş funksiyaların yerinə yetirilməsi vasitəsinə çevrilməsinə səbəb oldu. Marsel müasir cəmiyyət üçün iki yol proqnozlaşdırır: ümid və ya ümidsizlik yolu. Mütəfəkkir bütün bəşəriyyətin mövcud ekzistensial böhrandan çıxış yolunu insanın bir şəxsiyyət kimi dəyərinin bərpasında, fərdiləşmədə və həyat anlayışından qeyri-şəxsi tərəqqinin xeyrinə yerinə yetirilən bir sıra funksiyalar kimi uzaqlaşmada görürdü.

Marsel həmçinin müasir insanın vəziyyətini özünü itirmək, varlığının mənasını itirmək kimi təsvir etmişdir. O, cəmiyyətin getdikcə artan kütləviləşməsinin və şəxsi həyatın, fərdin özünün devalvasiyasının şahidi olmuşdur. Bu dəyişikliklərin nəticəsi fərdin cəmiyyətdəki funksiyasının varlığının məqsədinə çevrilməsi olmuşdur. Nəticədə, müasir insan azadlığını itirmişdir, çünki o, artıq özü üçün yaratmır, yaradıcılıq prosesində sevinc hiss etmir, sadəcə sosial rolunu yerinə yetirir.

Fliosof belə hesab edir ki, insan problemlərinin yalnız obyektiv, sırf elmi biliklər vasitəsilə həll edilməsi mümkün deyil. Buna görə də o, "problem" anlayışını "müəmma" anlayışı ilə müqayisə edirdi. Problem mənim qarşıma çıxan bir şeydir; o, tamamilə qarşımdadır. Müəmma isə məni valeh edir, mənim özümün bir hissəmdir; ona sırf rasional vasitələrlə nüfuz etmək olmur. Bundan əlavə, Marsel elmin problemini onun həddindən artıq obyektivliyində görürdü. O, bunu elmi nəticələrdə qərəzsizliyə ehtiyacla əlaqəli olaraq subyektin bilik obyektindən total şəkildə uzaqlaşması (yadlaşması) kimi başa düşürdü. Beləcə elm bir çox ölümcül obyektlər yaratmışdır: nüvə silahları, elmi və texnoloji tərəqqinin müxtəlif digər nailiyyətləri və s. Subyektin öyrəndiyi şeylərə şəxsi münasibətinin tamamilə boğulması, heç bir şəkildə aktual problemlərin həlli adlandırıla bilməyən bu cür şeylərin yaranmasına səbəb olmuşdur.

Varlıq aləmində əşyalara və obyektlərə müxtəlif münasibətlərin yerini "mən" və "sən"in birbaşa subyektlərarası münasibətləri tutur. Başqa bir insana "sən" kimi yanaşmaq həqiqidir; bu, ona "o" kimi yanaşmaqla ziddiyyət təşkil edir ki, bu da onu bir şey səviyyəsinə endirər. Başqa bir insana "sən" kimi yanaşmaq Tanrıya mütləq "Sən" kimi yol açır.

Bəşər tarixindəki ən qanlı iki müharibədə iştirak filosofu müasir dünyada insanın vəziyyəti haqqında düşünməyə vadar etmişdir. O, qəddarlığın bu cür artmasının səbəbini insan şüurunda bir növ Mütləqin (Tanrının) itirilməsində görürdü. Onun yerini müxtəlif insanlar (istər kapital, istər irq, istər millət və s.) tərəfindən yüksək qiymətləndirilən xüsusi, mücərrəd ideallar tutmuşdur. Bəşəriyyətin bu atomlaşması səbəbindən, bəşəriyyəti birləşdirən bir bağlayıcı artıq qalmadığı üçün daha böyük qəddarlıq təhlükəsi artır.

Beləliklə, onun fəlsəfi tədqiqatlarının mövzularından biri bəşəriyyətin itirdiyi Absolyut və ya iman oldu. Filosof başa düşürdü ki, ənənəvi din müasir dünyada artıq insan ruhunu təmin edə bilmir. Buna görə də, o, mövcudluq konsepsiyasını müxtəlif dini həqiqətlərin sintezindən istifadə edərək inkişaf etdirmiş və onları müasir ehtiyaclara "uyğunlaşdırmışdır". Hətta bu səbəbdən, ateist ekzistensializmin nümayəndəsi Jan-Pol Sartr tərəfindən "Xristian ekzistensialisti" adlandırılmışdır.

## İstinadlar