Sənaye dizayn hüququ

**Sənaye dizayn hüququ** () — məhsulun görünüşü ilə bağlı hüquqlardır və bir məhsulun xarici görünüşünü qorumaq üçün verilir. Sənaye dizayn hüququ məhsulun estetik xüsusiyyətlərini, dizaynını, formalarını, rənglərini, teksturalarını və ya ornamentlərini qoruyur. Sənaye dizaynı bir məhsulun görünüşünü digər məhsullardan fərqləndirən əsas amillərdən biridir və istehlakçılar tərəfindən məhsulun seçilməsində mühüm rol oynayır.

## Əsas xüsusiyyətləri
#Müddət 
#*Sənaye dizayn hüququ adətən müəyyən müddət üçün verilir. Azərbaycanda bu müddət adətən 5 il olur və daha sonra müəyyən şərtlər altında uzadıla bilər. Ümumi olaraq bu müddət 25 ilə qədər uzadıla bilər.
#Mühafizə olunan elementlər 
#*Sənaye dizayn hüququ məhsulun yalnız vizual elementlərini qoruyur, funksional və ya texniki aspektlərini deyil. Yəni, əgər bir məhsulun formasının və ya görünüşünün müəyyən bir texniki funksiyası varsa, bu hüquq bu funksiyanı deyil, yalnız görünüşü qoruyur.
#Qeydiyyat prosesi
#*Sənaye dizaynlarının qorunması üçün adətən milli və ya beynəlxalq səviyyədə qeydiyyat tələb olunur. Bu hüquq ancaq qeydiyyatdan sonra qüvvəyə minir və müəyyən bir ölkədə hüquqi qüvvəyə malik olur.
#Qoruma sahəsi
#*Qeydiyyat olunan ölkədə məhsulun dizaynını üçüncü tərəflərin icazəsiz istifadəsindən qoruyur. Bu, məhsulun dizaynının surətinin çıxarılmasının və ya bənzər dizaynın istifadə olunmasının qarşısını almağa kömək edir.

Sənaye dizayn hüququ, dizaynerlərin və şirkətlərin məhsullarının estetik dəyərini qorumaq və rəqiblərin bu dizaynları təkrar istifadə etməsini məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır.

## Dizayn hüquqlarının müddəti
Yurisdiksiyadan asılı olaraq, qeydə alınmış dizayn hüquqları 15 ildən 50 ilə qədər davam edir. ÜƏMT Haaqa Sisteminin üzvləri dizayn hüquqlarının qorunması üçün maksimum müddəti dərc etməlidirlər. Qeyd olunan müddətlər aşağıdakı cədvəldə təqdim olunur. Aşağıdakı yurisdiksiyalardan bəziləri Afrika Əqli Mülkiyyət Təşkilatı, Avropa Birliyi və Benilüks kimi birliklər və ya birgə dizayn qeydiyyat idarələridir.

## Sənaye dizayn tətbiqləri

1883-cü ildən 1950-ci illərin əvvəlləri arasında Yaponiya və Amerika Birləşmiş Ştatlarının ofisləri orta hesabla oxşar sayda dizayn ərizələri təqdim etmişlər, nadir hallarda 1950-ci illərdən 1990-cı illərin sonuna qədər Yaponiya Ofisi hər il ən çox müraciət qəbul etmişdir. zirvəsində təxminən 50,000 illik müraciətlərə çatır. 1985-ci ildə ilk müraciətləri qəbul etməyə başladığı zaman 640 müraciət qəbul edən Çin ofisi, 2021-ci ildə 805,710 müraciətə çataraq, görünməmiş bir artım gördü. Koreya Respublikasının Ofisi 2004-cü ildə Yaponiyanı qabaqlayıb və o vaxtdan bəri ikinci yerdə qalıb. 2012-ci ildə ABŞ agentliyi Yaponiyanı geridə qoyaraq dünyada üçüncü oldu. EUIPO 2003-cü ildə müraciətləri qəbul etməyə başladı və 2019-cu ildə dördüncü yerə yüksəldi. Qeyd olunan beş aparıcı sahə arasında EUIPO çox dizayn sisteminə malik yeganə qurumdur. 2022-ci ildə Avropa Əqli Mülkiyyət Ofisinə təqdim edilən ərizələrdə 109 132 dizayn mövcud idi.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Brian W. Gray & Effie Bouzalas, editors, *Industrial Design Rights: An International Perspective* (Kluwer Law International: The Hague, 2001) 

## Xarici keçidlər
* Information about industrial design rights on the Kenya Industrial Property Institute website.
* Information about industrial design rights on the IPAustralia website.
* Information about industrial design rights on the UK Patent Office web site
* International Designs on the WIPO web site
* Hague System for the International Registration of Industrial Designs on the WIPO web site