Fransa Silahlı Qüvvələri

**Fransa Silahlı Qüvvələri** — Fransa Respublikasının hərbi gücünü təşkil edir. Əhalisinin, ərazisinin və milli maraqların müdafiəsinə cavabdehdir. Fransa Silahlı Qüvvələrinə əsasən bunlar daxildir: Quru Qoşunları, Milli Dəniz Qüvvələri, Hava və Kosmik Qüvvələri, Milli Jandarma, dəstək xidmətləri və birgə təşkilatlar (qərargahlar daxil olmaqla)

Fransa Ordusu peşəkar aktiv əsgərlər, ehtiyatda olan əsgərlər (keçmiş həqiqi hərbi xidmət əsgərləri və ya mülki könüllülər) və mülki şəxslərdən ibarət peşəkar orduya çevrilmişdir. Təqribən 270.000 hərbi və mülki personaldan ibarət ümumi işçi qüvvəsini təmsil edir..

Fransa, Böyük Britaniya və Almaniya mütləq mənada ən böyük hərbi büdcəyə malik üç Qərbi Avropa dövlətidir. 1990 və 2000-ci illərdən sonra sürətlə azalan hərbi xərclər 2017-ci ildən Almaniyada və 2018-ci ildən Fransada artmaqdadır. 2010-cu ilin əvvəlindən Rusiyanın hərbi xərcləri Fransa, Böyük Britaniya və Almaniyanın hərbi xərclərini ötüb. Fransa, Böyük Britaniya və Rusiya Avropada nüvə qarşısının alınmasına malik olan yeganə üç dövlətdir. 2017-ci ildə Fransa ordusu Avropada Rusiyadan sonra ikinci, dünya miqyasında isə beşinci yerdə idi. Amerika araşdırmasına görə, Fransa 2030-cu ildə Avropanın əsas hərbi gücü (Rusiya istisna olmaqla) və dünyada ilk beşlikdə qalacaq..

## Fransa Silahlı qüvvələrinin konstitusiya və hüquqi bazası
Silahlı qüvvələr Beşinci Respublikanın təsisatları və hökumətin müəyyən etdiyi müdafiə və milli təhlükəsizlik siyasəti çərçivəsində Fransa əhalisinin, ərazisinin və mənafelərinin silahlı hücumlardan və milli təhlükəsizliyə xələl gətirə biləcək digər təhdidlərdən qorunmasını təmin edir. Silahlı qüvvələr əsas missiyalarından başqa bir çox ictimai xidmət missiyalarında da iştirak edirlər.

Silahlı qüvvələrin hərəkəti Fransanı bağlayan beynəlxalq müqavilələr və sazişlər, xüsusən də Avropa İttifaqı haqqında Müqavilə və onun ümumi Avropa təhlükəsizlik və müdafiə siyasəti, eləcə də Atlantik Alyansı və onun hərbi təşkilatı NATO çərçivəsində həyata keçirilir.

### Konstitusiya müddəaları
Beşinci Respublikanın konstitusiyası milli müdafiə məsələlərində səlahiyyətlərin bölüşdürülməsi prinsiplərini müəyyən edir.

Konstitusiyanın 15-ci maddəsinə əsasən, Respublika Prezidenti Ali Baş Komandandır. O, Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik Şurasına və onun məhdud ixtisaslaşdırılmış birləşmələrinə sədrlik edir. O, milli müstəqilliyin, ərazi bütövlüyünün və müqavilələrə hörmətin təminatçısıdır. O, qüvvələrin tətbiqi ilə bağlı qərar qəbul edir və bu məqsədlə zəruri hallarda nüvə qüvvələrini cəlb etmək məsuliyyəti və səlahiyyətinə malikdir.

Konstitusiyanın 20-ci və 21-ci maddələrində Silahlı Qüvvələrin müstəsna olaraq Hökumətin tabeliyinə verilir: "Hökumət millətin siyasətini müəyyən edir və həyata keçirir. silahlı qüvvələrə sərəncam verir" (mad. 20); "Hökumətin fəaliyyətinə baş nazir rəhbərlik edir. O, milli müdafiəyə cavabdehdir. Hərbi vəzifələrə təyin edir. O, səlahiyyətlərinin bir hissəsini nazirlərə həvalə edə bilər" (maddə 21). Baş nazir bütün müdafiə və milli təhlükəsizlik sahəsində hökumətin fəaliyyətinin təminatçısıdır. O, milli təhlükəsizlik strategiyasına töhfə verən tədbirlərin hazırlanmasını koordinasiya edən və həyata keçirilməsini təmin edən Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik üzrə Baş Katibliyə (SGDSN) əsaslanır. Silahlı Qüvvələr Nazirliyi müdafiə siyasətinin hazırlanması və həyata keçirilməsinə cavabdehdir. O, xüsusilə hərbi infrastruktura, eləcə də silahlı qüvvələrin təşkili, idarə edilməsi, istifadəyə hazırlanması və səfərbər edilməsinə cavabdehdir.

Parlament milli təhlükəsizlik strategiyasının müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır. Silahlı qüvvələrin kənar müdaxilələri informasiya proseduruna və Konstitusiyanın 35-ci maddəsinə əsasən dörd aydan çox müddətə Parlamentin icazəsinə tabedir.

### Qanunvericilik və tənzimləyici müddəalar
Müdafiə Məcəlləsi müdafiənin ümumi təşkili, missiyaları, hərbi personalı və fəaliyyətinə aid mətnləri özündə birləşdirir. O, hər biri müvafiq olaraq müdafiənin ümumi prinsipləri, müdafiənin hüquqi sistemləri, nazirliyin təşkili, hərbi personal və inzibati-maliyyə məsələləri ilə bağlı beş hissəyə bölünən qanunvericilik və tənzimləyici hissədən ibarətdir.

Silahlı Qüvvələr Naziri silahlı qüvvələr, yardımçı xidmətlər, müştərək təşkilatlar və onlara əlavə edilmiş birləşmələr üzərində səlahiyyətlərə malikdir. Silahlı Qüvvələr üzrə Nazirə öz səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinə orduların ümumi təşkili üzrə Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi (CEMA), silahlı qüvvələrin təchiz edilməsi üzrə Baş Nümayəndə (DGA) və nazirliyin ümumi idarəçiliyinin bütün sahələrində idarəetmə üzrə baş katib (SGA)daxildir.

3 avqust 2009-cu il tarixli 13 saylı qanuna əsasən Milli Jandarma həm Silahlı Qüvvələr Nazirliyinə (hərbi işə qəbul, rüsum, təlim, nizam-intizam), həm də Daxili İşlər Nazirliyinə (büdcə, polis missiyaları və s.) tabedir. Milli Jandarma personalı hərbi statuslarını saxlayır və müəyyən ixtisaslaşdırılmış Jandarma birləşmələri (Dəniz Jandarma, Hava Jandarma) Müdafiənin səlahiyyətinə verilir.

1953-cü ildən Silahlı Qüvvələr-Gənclər Komissiyası gənclər və silahlı qüvvələr arasında münasibətləri əks etdirmək üçün bir çərçivə təmin etmişdir.

### Hərbi proqramlaşdırma qanunları
1960-cı ildən bəri hər beş ildən bir hərbi proqramlaşdırma qanunu (LPM) müdafiə siyasətinin məqsədlərini və nəticədə maliyyə proqramlaşdırmasını müəyyən edir. Beşinci Respublika ilə yaradılmış bu qanun, Silahlı Qüvvələrin vasitələrini təmin etməyə imkan verir.

Nikolya Sarkozinin prezidentliyi dövründə 2009–2014-cü illər hərbi proqramlaşdırma qanunu (LPM) 2008-ci ildən irəli gəlir. Eyni məntiqə əsasən, Prezident Olland 2013-cü ilin aprelində yeni sənədi qəbul etdi. Bu, 2016-cı ilin Müdafiə büdcəsində beynəlxalq kontekstin pisləşməsini nəzərə almaq üçün 2015-ci ilin yayında yeniləndi. 13 noyabr 2015-ci il hücumları Silahlı Qüvvələrin sayının azaldılmasına və 6 aprel 2016-cı ildə Müdafiə Şurası zamanı əlavə maliyyələşdirmə tədbirləri ilə bağlı qərarın dayandırılmasına səbəb oldu. LPM 2019–2025 layihəsi 2018-ci ilin fevralında ictimaiyyətə açıqlandı18..

## Silahlı Qüvvələrin Strateji Çərçivəsi
Müdafiə siyasəti digər dövlət siyasətləri ilə birlikdə Fransanın müdafiə və təhlükəsizlik strategiyasına töhfə verir, məqsədi Fransanın üzləşdiyi təhdid və risklərə cavab vermək üçün bütün strategiyaları müəyyən etməkdir. Müdafiə və milli təhlükəsizlik məsələləri beynəlxalq kontekstdə baş verən dəyişiklikləri, təhdidləri, texnikaları və ölkənin maliyyə resurslarını nəzərə almaq üçün vaxtaşırı yenidən qiymətləndirilir. 2008-ci ildən bəri ardıcıl iki sənəd və 2017-ci il Strateji Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik İcmalı 2009-cu ildə Müdafiə Məcəlləsinə təqdim edilmiş qanun müdafiə və milli təhlükəsizliyi nəzərə alır.

Müdafiə siyasətinin məqsədi əhalinin, ərazinin və milli maraqların hər cür adi, hibrid və ya rəqəmsal silahlı hücumlardan qorunmasını təmin etməkdir. O, silahlı qüvvələrin prioritetlərini, missiyalarını və vasitələrini, xüsusən Daxili İşlər Nazirliyi və Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən digər dövlət siyasətləri ilə əlaqəli və sinerji olaraq müəyyən edir. O, hökumət tərəfindən hazırlanır, Parlamentdə müzakirə edilir və çoxillik hərbi proqramlaşdırma qanununda (LPM) rəsmiləşdirilir.

### Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik üzrə Strateji İcmal
1972-ci ildən 2013-cü ilə qədər dörd müdafiə sənədi nəşr olundu. Birincisi, 1972-ci ildə Fransanın özünü müstəqil nüvə silahı ilə təchiz etmək seçimi nəzərə alınır. 1994-cü ildəki ikinci sənəd Avropada kommunist blokunun dağılmasının və soyuq müharibənin başa çatmasının nəticələrinə cavab verir. Üçüncüsü, 2008-ci ildə müharibənin yeni formaları, terror təhlükələri və xarici əməliyyatların inkişafı nəzərə alınır. 2013-cü ildə tərtib edilmiş dördüncüsü, son hadisələrin nəticələrini : Yaxın Şərq və Asiyada regional gərginliyin artması, Rusiyanın beynəlxalq səhnəyə qayıtması və kiber-terrorizmin yüksəlişi nəzərə alınır. 2017-ci ilin sonunda Strateji Müdafiə və Milli Təhlükəsizlik İcmalı qlobal strateji kontekstdə baş verən dəyişiklikləri, ölkənin təhlükəsizliyinə yeni təhdidləri təhlil edib və qarşıdakı illər üçün müdafiə strategiyasının prinsiplərini müəyyən edir.

Beşinci Respublikanın başlanğıcından Fransanın müdafiə strategiyası general De Qoll tərəfindən qəbul edilmiş və sonra ardıcıl prezidentlər tərəfindən dünyada baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşdırılan əsas prinsiplərə əsaslanır. Fransanın strateji muxtariyyəti bu prinsiplərdən birincisidir, çünki o, ölkənin suverenliyinin və fəaliyyət azadlığının həyata keçirilməsini şərtləndirir; qeyri-sabitlik və qeyri-müəyyənlik ilə seçilən beynəlxalq sistemdə Fransa öz maraqlarını müdafiə etmək üçün təkbaşına qərar vermək və hərəkət etmək qabiliyyətini saxlamaq istəyir. Fransanın etibarlılığının və maraqların qorunmasının vacib şərti, müstəqil nüvə strategiyasının qarşısının alınmasının uzunmüddətli saxlanması Fransanın müdafiə strategiyasının ikinci qeyri-maddi sütununu təşkil edir. 2017-ci ilin Strateji İcmalı təsdiq edir ki, o, modernləşdirilməsi LPM 2019–2025-də maliyyələşdirilən iki tamamlayıcı komponentə əsaslanır. Üçüncü prinsip Fransanın fəaliyyətinin Ümumi Avropa Təhlükəsizlik və Müdafiə Siyasətinə (CSDP) və NATO-ya daxil edilməsidir ki, bu da general De Qolun tarixi müdafiə strategiyasında ən diqqətəlayiq dəyişikliyi təşkil edir.

Soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra Fransa nüvə silahının yayılmamasına üstünlük verdi: 1992-ci ildə 1970-ci ildə qüvvəyə minmiş nüvə silahının yayılmaması haqqında müqavilə imzaladı. 1995-ci ildə və 1996-cı ilin əvvəlində Moruroada həyata keçirilən altı nüvə sınağından sonra Fransa 1996-cı ilin sentyabrında nüvə sınaqlarına qadağa qoyulması haqqında sazişi imzalayan ilk dövlətlərdən biri oldu. Bundan əlavə, Fransa 1993-cü ildə imzalanmaq üçün açılmış və 1997-ci ildə qüvvəyə minmiş Kimyəvi Silahların Qadağan edilməsi Konvensiyasını imzalayan ilk dövlətlərdən biri olmuşdur. O, həmçinin istifadənin qadağan edilməsinə dair Ottava Konvensiyasının qəbul edilməsində aparıcı rol oynamışdır.

## Orduda din xadimlərinin xidmətindən istifadə
459 minlik fransız ordusunda Roma-katolik, protestant və yəhudilərdən ibarət 419 din xadimi fəaliyyət göstərir. Orduda müsəlmanların sayının artması ilə əlaqədar olaraq 12 müsəlman din xadiminin də fəaliyyətinə icazə verilmişdir.

## Həmçinin bax
* AA 52

## İstinadlar