open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gulnaz Abubakirova

**Gulnaz Ahmatova Abubakirova** () — başqırd dama oyunçusu. Rusiya və beynəlxalq dərəcəli oyunçu. Dəfələrlə Rusiya və Avropa çempionatlarının qalibi. İdman ustalığına namizəd. Dama üzrə beynəlxalq turnirdə Rusiya komandasını təmsil edir (2004).

## Biqorafiyası
2002-ci ildən 2013-cü ilə qədər A.Validi adına 2 nömrəli Başqırdıstan Respublika Gimnaziyasında (İşimbəy şəhəri) oxuyub. 2013-cü ildən Başqırd Dövlət Universitetinin Riyaziyyat və İnformasiya Texnologiyaları fakültəsinin tələbəsi olmuşdur. Oxuduğu zaman bu təhsil ocaqlarının komandalarında oynamışdır.

6 yaşından, uşaq bağçasına gedən zamandan dama oynamağa başlamışdır. Birinci sinifə getdikdən sonra məktəbdəki yarışlara qatılmağa başladı. 1993-cü il təvəllüdlü və daha kiçik qızlar arasında rus daması yarışlarında Başqırdıstan Respublikası çempionatında 3 və 2-ci yerləri tutaraq 7 yaşında ən yüksək səviyyədə debüt etdi. İşimbay şəhərinin Olimpiya İdman Məktəbinin şagirdi (məşqçi Gatiyatullin I.S.) və Peşəkar Başneft dama klubunun üzvü.

2005-ci ildə ilk dəfə Rusiya çempionatında iştirak edərək 2-ci yeri tutdu və Avropa çempionatına vəsiqə qazana bildi. 1995-ci il təvəllüdlü qızlar arasında beynəlxalq layihələr üzrə Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı (2005, Sankt-Peterburq), eləcə də sürətli dama üzrə Avropa çempionatının bürünc medalçısı (2005, Kluczbork, Polşa).

2006-cı ildə - Ufada Rusiya çempionatının qalibi oldu. Avropa çempionatında Rusiya gənclər komandasına düşür (2006, Tallinn, Estoniya). Əsas proqramda beynəlxalq layihələr üzrə Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı (2006, Tallinn, Estoniya).

Rusiya komandasının tərkibində rus daması üzrə Avropa çempionatının qalibi (2006, Brest, Belarus). Sürətli dama üzrə Avropa çempionatının gümüş mükafatçısı (2006, Brest, Belarus).

2011-ci ildə üç böyüklərin yarışında iştirak etdi. Qadınlar arasında Dünya Kubokunda (Ufa) mümkün 18-dən 9 xal toplayaraq 19-cu yeri tutdu. Rəqibləri arasında qrossmeysterlər Nona Savina, Elena Milşina, Tamara Tansykkujina, Olga Baltaji, Guzel Georgieva da var idi.

2019-cu ildə magistr dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

## İstinadlar
Şahbuz Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Şahbuz Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1982-ci ildən Şahbuz şəhərində fəaliyyət göstərir. 

## Muzeyin tarixi
Şahbuz Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1982-ci ildən fəaliyyətə başlamışdır.

## Muzeyin ekspozisiyası
Muzeydə Şahbuz rayonu ərazisində müxtəlif dövrləri əhatə edən milli-mədəni nümunələr, dəyərli eksponatlar qorunub saxlanılır və nümayiş etdirilir. Muzey ekspozisiya zalından və iş otaqlarından ibarətdir. Muzeyin fondunda 4600-dən çox eksponat qorunub saxlanılır ki, onlardan 1000-dən çoxu ekspozisiya zalında nümayiş olunur. Ekspozisiya zalında qədim bəzək əşyaları, numizmatika məmulatları, saxsıdan və gildən hazırlanmış məişət və təsərrüfat alətləri, rayon ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanmış küp qəbirlər, məzarüstü daşlar və sənduqələr, qədim toxuculuq alətləri, rayonun flora və faunasını əks etdirən nümunələr, kitablar və digər dəyərli eksponatlar nümayiş olunur.

## Haqqında
Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi sistemindədir. 6 şöbədən ibarətdir. Muzeydə 3500-dən çox eksponat, o cümlədən el sənətkarlarının əsərləri, xalça məmulatı, toxuculuq əşyaları, bədii tikmələr, bəzəklər, mis və saxsı qablar, fotoşəkillər, tətbiqi və təsviri sənət nümunələri, rayonun ərazisindən aşkara çıxarılmış arxeoloji materiallar və s. toplanmışdır. Xalq şairi Məmməd Arazın həyat və fəaliyyətini əks etdirən guşə muzeydə xüsusi yer tutur.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Nehrəm su anbarı

**Nehrəm su anbarı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Nehrəm kəndi yaxınlığında yerləşən su anbarı.

## Haqqında
İki su anbarından ibarətdir: 
# Köhnə Nehrəm su anbarı — 1953-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Sahəsi 0,40 km², faydalı həcmi 2,4 mln.m³;
# Yeni Nehrəm su anbarı — 1965-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Sah 0,85 m², faydalı həcmi 6 mln.m³. Suyu Künnüt arxı vasitəsilə Əlincəçaydan götürülür. Suvarmada istifadə edilir. Mövsümi tənzimləməyə malikdir.

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
Bənənyar qəbiristanlığı

**Bənənyar Qəbiristanı ** —  Culfa rayonunun eyniadlı kəndi yaxınlığında, Əlincəçayın sağ sahilində orta əsrlərə aid abidə. 

## Tarixi
Nekropol düzbucaqlı formalı, qərbdən şərqə doğru istiqamətlənmiş torpaq qəbirlərdən ibarətdir. Ərazisində qırmızı tufdan orta əsrlərə aid qoç formalı baş daşlarına təsadüf edilmişdir; üst hissəsində ərəbdilli yzaılar var. Qəbristanlıq e.ə. XIII əsr XIV əsrlərə aid edilir.

## Mənbə
*
Nikolas Eyluord Vigors

**Nikolas Eyluord Vigors** (, ) — İrlandiya zooloqu və siyasi xadimi. Daha çox quşların öyrənilməsinə dair 40 işin müəllifi kimi tanınır.

## Elmi irsi

1825-ci ildən başlayaraq Vigors elmi jurnallarda ornitologiya üzrə 6-sı digər həmmüəlliflərlə olmaqla 40-a yaxın məqalə dərc etdirmişdir.

#### Bəzi nəşr olunmuş əsərləri
* An inquiry into the nature and extent of poetic licence / by Vigors, Nicholas Aylward, 1785—1840 London : printed for J. Mackinlay, by T. Bensley, 1810
* A century of birds from the Himalaya Mountains / by Gould, John, 1804—1881 Letterpress by N. A. Vigors. London, 1832

## Ədəbiyyat
* Leslie Stephen, George Smith, Sidney Lee, Robert Blake, Christine S Nicholls, Edgar T Williams./Dictionary of national biography. Smith, Elder, & co., 1899
* Kavanagh, P. J. (1983). «Nicholas Aylward Vigors, MP, 1786—1840». Carloviana: Journal of the Old Carlow Society 30: 15-19.

## İstinadlar
Vilyam Tornton

**Dr. William Thornton** () — Amerikalı fizik, ixtiraçı, rəssam və memar

William Thorntonun ən böyük və ən vacib əsəri Birləşmiş Ştatlar Konqres Binasıdır. Dizaynı ona aiddir. Thornton, ABŞ Konqres binasının cavabdeh şəxsinə verilən və vəzifələri arasında binanın qorunması, mühafizəsi, inkişaf etdirilməsi, binaya işçilər qəbul edilməsi və daha da əhəmiyyətlisi Konqres binasının tikilməsinə cavabdeh olan Bina Memarlığı vəzifəsinə təyin edilmiş ilk insandır. Amerika Birləşmiş Ştatları Patent Administrasiyasının ilk prezidentidir.

## İstinadlar
Naxçıvan Çınqıl Qum Qarışığı Yatağı-I

**Naxçıvan Çınqıl Qum Qarışığı Yatağı- I** — Naxçıvan şəhərinin cənub hissəsindədir.

## Haqqında
Geoloji quruluşunda müasir dövrün çaqıl, çınqıl, qayma və qum qarıçığından ibarət allüvial çöküntüləri iştirak edir. Çaqıl-çınqıl qarışığı yuvarlaqlaşmış əhəngdaşı, qumdaşı, andezit -dasit və diorit süxurlarından ibarətdir. Yatağın sahəsi 1,33 *km2*, faydalı qatın qalınlığı 9,7–9,8 metrdir. Texnoloji tədqiqatların nəticələrinə görə, çaqıl-çınqıl qarışığı "200–250" markalı beton, asfalt-beton istehsalına və hidrotexniki qurğuların tikintisinə yararlıdır. Yatağın V+S1 kateqoriyaları üzrə ehtiyatı 27957 min *m3* -dir.

## Mənbə
*
Kapitol Hill

**Capitol Hill** ABŞ Konqresinin metaforası olsa da, Vaşinqton şəhərində ən böyük tarixi məhəllədir. Geniş küçələri ilə Capitol adlı ABŞ Konqres Binasının önündən şərqə doğru uzanır. Vaşinqtonun ən qədim məhəllələrindən biri olsa da, 5&nbsp;km² ərazisində təxminən 35.000 əhalisi ilə ən sıx məskunlaşılan məhəllələrdən biridir.

## İstinadlar
ABŞ Konqres Binası

**ABŞ Konqres Binası** (*[[İngilis dili|ing]]. United States Capitol*) ABŞ-ni idarə edən ABŞ Konqresinin iqamətgahıdır. Bina ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərindəki Capitol Hill bölgəsində və National Mall dairəsinin şərq ucunda yerləşir.

Orijinal binanın 1792-ci ildə Tomas Jefferson tərəfindən təşkil edilən bir yarışma ilə təyin edilməsi qərara alındı. Ən azı 10 memarın qatıldığı yarışmada Stephen Halletin dizaynı ən ideal olaraq təyin olunsa da, sonradan seçim edilmədi, çünki həmin bina tikilsəydi dəyəri çox yüksək olacaqdı. Müsabiqəyə son anda girən həvəskar memar William Thorntonun 31 yanvar 1793-cü ildə təqdim etdiyi dizaynı 5 aprel 1793-cü ildə rəsmi olaraq qəbul edildi. Bununla birlikdə bu dizayn həm inşaat zamanı, həm də gələcək illərdə xeyli dəyişikliyə məruz qaldı.

## İstinadlar
Nurziya Bahmanova

**Nurziya Yaxinova Baqmanova** (*)*; ) — rusiyalı yüngül atlet (qaçışçı), dünya və Avropa çempionu, Rusiyanın əməkdar idman ustası (2000).

## Bioqrafiyası
Moskva Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məşqçilik fakültəsinin məzunudur. Orta məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Həm də Lenin təqaüdçüsü, Moskva universitetləri arasında fəlsəfə mövzusunda elmi konfransın qalibi olmuşdur. 1990–1992-ci illərdə atletika üzrə SSRİ yığma komandasının (MDB) üzvü. 1993–1998-ci illərdə Rusiya milli yüngül atletika komandasının üzvü.

Nurziya əsasən marafon qaçışı üzrə və yüksəkmarafon (100 km qaçış) üzrə ixtisaslaşmışdlır. Nurziya Rusiyanın 100 km-lik marafon yürüşündə ilk dünya çempionudur.

Ailəlidir. İki övladı var. Moskva şəhərində yaşayır. Oğlu — Pavel, qızı — Yaroslava Şvedova peşəkar tennisçidir. 2008-ci ildən Qazaxıstan Respublikası adından çıxış edir.

## Uğurları
Nurziya 1991-ci ilin 25–26 mayında İtaliyanın Florensiya şəhərində keçirilən 100 km qaçış üzrə dünya çempionatında altıncı yerə layiq görüldü. Onun nəticəsi — 8:42.54. 1992-ci il Nurziya üçün uğurlu oldu. İlk öncə İspaniyanın Palamos şəhərində keçirilən dünya çempionatında 7:44.37 nəticə ilə qalib oldu. Daha sonra İspaniya (Madrid) açıq çempionatını qazandı. Barselonada olimpiya öncəsi çempionatının və Belçika açıq çempionatının birincisi oldu. İlin yekunlarına görə Nurziya Bahmanova "*Dünyanın ən dözümlü qadını"* tituluna layiq görüldü. 1992-ci ildə ona "Beynəlxalq dərəcəli idman ustası" adı verildi.

1993-cü ildə Paris marafonununda çempion oldu. 1994-cü ildə isə 100 km qaçış marafonunda komanda hesabında Avropa çempionu oldu. Həmən il Avropa çempionatının gümüş medalına layiq görüldü. 1995-ci ildə keçirilən Rusiya çempionatında (Podolsk) Avropa rekordunu müəyyənləşdirdi.

Nurziya müxtəlif beynəlxalq səviyyəli marafonların iştirakçısı və qalibidir. 2000-ci ildə ona əməkdar idman ustası adı verildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Naxçıvan Çınqıl-Qum Qarışığı Yatağı-II

**Naxçıvan Çınqıl-Qum Qarışığı Yatağı-II** — Naxçıvan şəhərindən 10 km şimal-şərqdədir.

## Haqqında
Geoloji quruluşunda Müasir dövrün çaqıl , çınqıl və qum qarışığından ibarət allüvial-prolüvial çöküntüləri iştirak edir. Sahəsi. 2 *km2*, faydalı qatın qalınlığı 4,5–6,2 metrdir. Texnoloji tədqiqatlara görə, çınqıl-qum qarışığı "250" markalı adi və hidrotexniki beton istehsalına yararlıdır Yatağın V+S1 kateqoriyaları üzrə ehtiyatı 11047 min *m3*-dir. Yataq 1979-cu ildən istismar olunur.

## Mənbə
*
Naxçıvan Dövlət Filarmoniyası

**Naxçıvan Dövlət Filarmoniyası** — Naxçıvan şəhərində fəaliyyət göstərir.

## Tarixi

1983-cü ildə yaradılmış, Naxçıvan Dövlət “Araz” Mahnı və Rəqs Ansamblının bazası əsasında fəaliyyətə başlamışdır.  Burada xalq çalğı alətləri ansamblı, rəqs kollektivi, instrumental ansambl, simfonik heyət fəaliyyət göstərir. Filarmoniyanın yaradıcı kollektivləri, solistləri Rusiya, Özbəkistan, Türkiyə, İran, İsveçrə, Finlandiya, Almaniya və s. ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuş, konsert proqramları ilə çıxış etmişlər.
## Estrada Orkestri
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 10 yanvar 2012-ci il tarixli, 63-04/S nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmışdır.

## Mənbə
*
Padşahın məhəbbəti

**Padşahın məhəbbəti (pyes)** — Əbdürrəhimbəy Haqverdiyev pyesi 1921-ci ildə yazmışdır. 
## Əsər haqqında
Əsər 1923-cü ildə "Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığı, Ali-Siyasi Maarif İdarəsinin Nəşriyyatı" tərəfindən Bakıda nəşr olunmuşdur. Əsər bir pərdədən ibarətdir. Müəllifin bu əsəri yazmaqda məqsədi feodalizm dövrünün çatışmazlıqlarını yeni yaranmış sosializm cəmiyyətinə izah etməkdir. Əsər Əbdürrəhimbəy Haqverdiyevin sovet dövründə yazdığı ilk əsərlərdən biridir.

Əsərdə ölkəsində qəddar bir padşahın etdiyi haqsızlıqlardan bəhs edilir. O, kənd sakinlərindən Səidin arvadına aşiq olur və öz vəzifəsindən istifadə edərək məqsədinə çatmağa çalışır. Bunun üçün Səidi həbsxanaya salır və ona işgəncə verir. Nəhayət qazıya rüşvət verir və Səidin arvadını alır. Etdiyi bu haqsızlıq Səidin ölümünə səbəb olur.

## Əsərin xülasəsi
Hadisələr padşahın sarayında baş verir. Kənddən evli bir qadına aşiq olan padşah sarayında narahat olmağa başlayır. Vəziyyəti öyrənən həyat yoldaşı ona bu sevgidən imtina etməsi üçün
yalvarır. Amma padşah həyat yoldaşına deyir ki, sevdiyi qadını almasa, onu hərəmdəki bütün qadınlarla birlikdə öldürəcəkdir. Həyat yoldaşı getdikdən sonra vəzir otağa girib Səidlə danışmağın mümkün olmadığını bildirir. Səid padşahın aşiq olduğu qadının əridir. Zindana atılan Səid həyat yoldaşından boşanmaq fikrində deyil. Bu vəziyyətdən qəzəblənən sultan vəzirdən şəhər qazısına rüşvət verməsini və işləri həll etməsini əmr edir.

Vəzir, padşahın olduğu otağa girib və ona qazının bu problemi həll edə biləcək planı olduğunu söyləyir. Yalnız padşahdan digər otaqda gözləməsini xahiş edir. Padşah getdikdən sonra qazı və vəzir Səidi razı salmağa çalışırlar. Əvvəlcə razılaşmayan Səid, daha sonra qazının hiyləgərliyi ilə kağıza imza atır. Başqa sözlə, istəmədən də olsa öz razılığı ilə həyat yoldaşını  üç aylıq padşahla evləndirir. Daha sonra bunu başa düşür, amma artıq hər şey çox gecdir. Bu vəziyyətə dözə bilməyən Səid ölür.

## Obrazlar
* Padşah        
* Övrəti
* Vəzir
* Tacül-üləma 
* Səid
* Təlxək
* Qulam

## Əsərin dili və üslub xüsusiyyətləri
"Padşahın məhəbbəti" pyesində müəllif əvvəlki əsərlərində istifadə etdiyi üslubu özündə cəmləşdirmişdir. Yazıçı əsərdə köhnə dövrlərdən bəhs etsə də, tarixi sözlərdən çox az istifadə edir. 
Bugünkü Azərbaycan türkcəsində istifadə olunmayan ərəb və fars sözlər bunlardır: "Bimərrə", "fövrən", "müncər", "vəcihəl", "bəşərt", "mürtəkib", "talaq" və b. 

Əsərdə müəllif çox olmasa da, jarqon sözlərə də yer verir. Bu tip sözlər xarakterlərdən daha çox padşahın dilindən səslənir: “Gəda”, “əbləh”, “namərburt”, “rədd ol”.

## İstinadlar
National Mall

**National Mall**  () — ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqton şəhərində yerləşən milli parkdır. Milli Park Xidməti tərəfindən idarə olunur. Hər il təxminən 24 milyon insan ziyarət edir.
## Tarixi
Milli Xiyabanın əsasında layihə, XVIII əsrin sonlarında hazırlanmışdır. Pyer Şarl Lanfan, layihənin özü yalnız XX əsrin əvvəllərində həyata keçirildi.

## Baxış
Milli Xiyabanın bütün məkanı əsas abidələrin yerləşdiyi zonalara bölünür. Hava mənzərəsindən baxıldığında, xiyabanda mərkəzində Vaşinqtonun bir heykəli, şimalda — Ağ Ev, şərqdə — Kapitol, cənubda — Tomas Cefferson memorialı, qərbdə — Avraam Linkoln heykəli yerləşir. Bu abidələr arasında parklar, muzeylər və ABŞ Nəbatat bağı yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* National Mall - rəsmi səhifəsi
* Smitson Universitetinin rəsmi səhifəsi
Monomerlər

**Aromatik poliamidlərin sintezində istifadə olunan monomerlər**
Tere- və izoftar turşularından alınan aromatik poliamidlər alifatik poliamidlərdən (məsələn, poliamid-6 və -6,6) daha yüksək ərimə temperaturuna malik olması ilə fərqlənir: bir qayda olaraq bu göstərici 573 K-dən yüksək olur. Belə ki, tereftal turşusunun N,N-difenil-p- fenilendiaminlə kondensləşməsi zamanı ərimə temperaturu 663 K olan lifəmələgətirən polimer alınır. Tereftal turşusu ilə pepetazindən alınan lifəmələgətirən polimerin ərimə temperaturu 623-673 K-dir.
Tereftal turşusundan alınan poliamidlər izoftal turşusu əsasında poliamidlərlə müqayisədə daha yüksək ərimə temperaturuna malikdir. Məsələn, 2,5-dimetilpiperazinin (trans-forma) vakumda tereftal turşusu ilə qarşılıqlı təsirdən parçalanma temperaturu 673 K-dən yüksək olan lifəmələgətirən polimer alınır. İzoftal turşusu əsasında hazırlanmış analoji polimer 588 K ərimə temperaturuna malikdir. Tereftal turşusu ilə 4,4-diaminditsikloheksilmetandan sintez olunmuş lifəmələgətirən polimer 648 K-də əriyir. İzoftal turşusunun müvafiq polimerinin  ərimə temperaturu 473 K-ə bərabərdir.
Aromatik dikarbon turşuları ilə piperazinlərdən polimerlərin alınmasında  müvafiq turşulardan və yaxud onların törəmələrindən: efirlər, anhidridlər, xloranhidridlər, amidlərdən istifadə olunur. Tsikloalifatik diaminlərdən poliamidlər sintez etmək üçün turşulardan, aromatik diaminlərdən sintez üçün isə turşuların xloranhidridlərindən istifadə edilir.

## Flüor tərkibli monomerlər
Flüorlu polimerlər-etilenin flüor törəməli homopolimeri və onların başqa olefinlərlə və flüor saxlayan olefinlərlə birgə polimerləri – bir çox qiymətli xassələrə malikdirlər: bir cox kimyəvi maddələrə qarşı inertlilik, istiliyə, şaxtaya və atmosfer təsirlərinə qarşı davamlılıq, sürtünmə əmsalının azlığı, yanmamış, suya və yağa qarışmaması kimi xassələr.

Bütün bunlara və yaxşı dielektrik xassələrinə görə flüorpolimerlər plastik kütlələr arasında vacib yerlərdən birini tutur. Bunlar tibbdə və texnikada geniş tətbiq olunur.

Ən geniş yayılmışlar politetraftoretilen, politrixlorfiüoretilen, polivinilidenflüorid və tetraflüoretilenin etilenlə, vinilidenflüoridlə, heksaflüorpropilenlə, flüoralkilvinil efirləri ilə birgə polimeri, həmçinin xlortriflüoretilenin etilenlə birgə polimerləridir.
## İstinadlar

http://asoiu.edu.az/docs/proqramlar/KIMYA_TEXNOLOGIYA_IXTISASLAR/2304.01.pdf
Konurbanizasiya

[thumb|[Rur regionu]]

**Konurbanizasiya** bir neçə şəhərin və digər urbanizasiyalaşmış ərazilərdən meydana gəlmiş bir regiondur. Əksər hallarda, bu çox mərkəzli bir urbanizasiyalaşmış zonadır və nəqliyyat vahid bir şəhər əmək iqtisadiyyatını yaratmaq üçün  birləşdirmək və ya əmək regionuna səyahət etmək üçün inkişaf etdirilmişdir. 

Bu anlayış ilk dəfə 1915-ci ildə Patrik Geddesin *Cities In Evolution* adlı kitabında işlənilib.

## Həmçinin bax
*Aqlomerasiya regionu
*Meqalopolis

## İstinadlar
Randstad

Randstad, Hollandiyada bir çox böyük şəhər və kiçik şəhərlərdən ibarət birləşmiş bir şəhər regionudur. Hollandiyanın Amsterdam, Rotterdam, Haaqa və Utrext kimi dörd ən böyük şəhərini, həmçinin ətrafındakı onlarla kiçik şəhərləri əhatə edir. Bu şəhərlərin əhalisi 8.1 milyona çatır (2016), bu Hollandiya əhalisinin təxminən yarısına yaxındır. Randstad regionu eyni zamanda Avropanın ən böyük şəhər regionlarından biridir. Regionun əsas şəhərləri Almere, Amsterdam, Delft, Dordrext, Gouda, Haarlem, Hilversum, Leiden, Rotterdam, Haaqa, Utrext və Zoetermeerdir. Regiona yaxın və ya regionda yerləşən digər kiçik şəhərlər: Alphen aan den Rijn, Amstelveen, Capelle aan den IJssel, Hoofddorp, Katwijk, Leidschendam, Maassluis, Nieuwegein, Houten, Purmerend, Rijswijk, Schiedam, Spijkenisse, Vlaanstad, Voorst. 

Randstad bölgəsindəki şəhərlər təxminən yarım ay forması meydana gətirirlər. Bu dairəvi forma eyni zamanda regiona da adını verdirmişdir. Rand Holland dilində Rand dairə, çəmbər, halqa deməkdir, stad sözü isə şəhər, qəsəbə deməkdir.

Son illərdə Randstad regionundakı şəhərlər arasında bir çox mövzularda mübahisələr olmuşdur. Bölgədəki kiçik şəhərlər böyük şəhərlərə nisbətən daha yaşıl və təmizdir. Bu kiçik yaşayış məntəqələrindən hər gün minlərlə insan işləmək üçün böyük şəhərlərə gedir. Bu kiçik şəhərlər həmçinin sağlamlıq və mədəniyyət kimi sahələrdə böyük şəhərlərdən asılıdırlar. Bununla birlikdə, böyük şəhərlərdə şəhər ərazilərini genişləndirmək üçün yeni ərazilərə də ehtiyac duyurlar. Kiçik yaşayış məntəqələri bu genişlənməyə şübhə ilə yanaşırlar, çünki şəxsiyyətlərini və inzibati vahidlərini itirməkdən qorxurlar.

Randstadın sərhədləri ilə bağlı dəqiq bir xətt çəkmək də mümkün deyildir. Bölgənin başladığı və ya bitdiyi regionlar nisbi bir anlayışdır. Bəziləri bu regionu təşkil edən yaşayış məntəqələrinin yalnız dörd böyük Hollandiya şəhəri (Amsterdam, Rotterdam, Haaqa və Utrext) ilə bitdiyi fikrini müdafiə edərkən, bəziləri isə bu regionun sərhədlərindəki kiçik şəhər və qəsəbələrin də buraya aid olduğunu iddia edirlər. Bölgədəki şəhərlərin öz bələdiyyə idarələri və sosial mərkəzləri olmasına baxmayaraq, hələ də bir çox mövzuda böyük regionlardan asılı vəziyyətdədirlər.

## Həmçinin bax
*Aqlomerasiya regionu
*Meqalopolis
*Urbanizasiyalaşmış ərazi
*Konurbanizasiya
Naxçıvan Daşduz Yatağı

**Naxçıvan Daşduz Yatağı ** — Babək rayonunu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 12*km* şimal-qərbdə, Duzdağın cənub yamacındadır.

## Haqqında
Geoloji quruluşunda Üst Miosen və Dördüncü dövr yaşlı çöküntülər iştirak edir. Üst Miosen çöküntüləri tərkibində əhəngdaşı, mergel, alevrolit və vulkan külü laycıqları olan gil, qumdaşı və müxtəlif dənəvər qumlardan ibarətdir. Yataqda 5 daşduz layı aşkar edilmişdir və yalnız üst hissədəki iki lay sənaye əhəmiyyətlidir.. I lay yer səthindən *105*-*178* *m* aşağıda yerləşir və duzun qalınlığı 4,4–10,3 m (orta qalınlıq 6,0m) təşkil edir. II lay I laydan 6–9 m qalınlığında gil layı ilə ayrılır və duzun qalınlığı 6,3–10,8 m təşkil edir. Duzun rəngi gilli-qumlu törəmələrin miqdarından asılı olaraq ağ və açıq-bozdur. Yataq 1926-cı ildən istismar olunur. NaCl-un miqdarı 92–98,5%-dir. Yatağın sənaye ehtiyatı 124506 min tondur.

## Mənbə
*
Mürəkkəb poliefirlər

Mürəkkəb poliefirlər adətən ikiəsaslı turşuların diollarla polikondensləşməsindən alınır. Poliefirlər sırasında tereftalat turşusunun (TFT) və ya onun diametil efirinin (DME) etilenqlikolla polikondensləşməsindən alınan polietilenqlikol - tereftalatlar daha geniş tanınmışdır. Poliefirlərin sintezində iki əsaslı doymamış turşu kimi tereftal turşusu ilə yanaşı anhidrid formasında ftal turşusu və həmçinin izofital, adipin, sebasin turşusundan istifadə edilir. Bundan əlavə ikiəsaslı turşu kimi doymamış malein turşusu və fumar turşusu anhidridləri də tətbiq olunur. Polikondensləşmədə diol kimi adətən etilenqlikol, 1,4-butandiol və nəhayət 1,4-dihidroksimetiltsikloheksandan (HOCH2-C6-H10-CH2OH) istifadə edilir. Polibutilenqlikoltereftalatin sintezində tereftal turşusu ilə kondensləşmə reaksiyasında əsasən 1,4-butandiol tətbiq olunur.
Mürəkkəb poliefirlər liflərin, plyonkaların, lak, emal və örtüklərin alınmasında istifadə edilir. Poliefirlər sırasında polietilentereftalat daha çox sənaye əhəmiyyətinə malikdir, ondan: lavsan, terilen, dakron və digər polietilentereftalat liflərinin və həmçinin kinofotosənayesi və qablaşdırıcı materiallar üçün möhkəm və şəffaf plyonkalar istehsalında istifadə olunur.
Polietilentereftalat liflərin 293 K temperaturda və havanın 65% nəmliyi şəraitində su udması 0,3-0,4%-dir, nəm halda möhkəmlik 100%, ilmədə isə 80-90% saxlanır, burma zamanı yerdəyişmə modulu 80-150 MPa, termiki emal edilməmiş lifin qaynar suda saxlama əmsalı 5-10%, işçi temperatur intervalı 213-443K-dır.
Yüksək kristallaşmaya və termiki stabilliyə malik lif əmələ gətirən polimerlər 2,6-naftalindikardon turşusu (2,6-NDK) əsasında alınır. Bu turşunun polietilentereftalatın tərkibinə daxil edilməsi polimerin möhkəmliyini, dartılma göstəricisini, boyanma qabliyyətini, ərimə və şüşələşmə temperaturunu artırır. Bu liflər şin kordlarının, məişətdə istifadə olunan parçalar və s. hazırlamasında istifadə edilə bilər.
Atsiklik dikarbon turşuları, etilenqlikol və heksametilenqlikol əsaslı qarışıq tərkibli poliefirlərə 2,6-naftalindikarbon turşusunun əlavə edilməsi yüksək möhkəmliyə malik liflərin alınmasını təmin edir. Polietilen 2,6-naftalin- dikarboksilat 2,6-NDK ionlaşdırıcı şüalanmaya qarşı lavsana nisbətən beş dəfə davamlıdır. 2,6- NDK əsasında sürtünməyə davamlı plyonka və liftlər  və həmçinin termiki davamlı yapışqanların, germetikləşdirici örtüklərin, qəliblənmiş məmulatların və örtüklərin alınmasında istifadə olunan termoplastik polimerlər istehsal olunur.
## İstinadlar

http://asoiu.edu.az/docs/proqramlar/KIMYA_TEXNOLOGIYA_IXTISASLAR/2304.01.pdf
Böyük Qahirə

Böyük Qahirə (arb: القاهرة الكبرى rom: əl-Qahirə əl-Kübra) - Misirin paytaxtı Qahirə şəhəri və ətrafını əhatə edən aqlomerasiya regionudur. Sahəsi 1,709 km² olan regionun əhalisi 2012-ci ilə görə 20 901 000 nəfərdir. Afrika, Orta Şərq və Ərəb dünyasının ən böyük aqlomerasiya regionu sayılır.

## Həmçinin bax
Yeni Qahirə
## İstinadlar
Urbanizasiyalaşmış ərazi

Urbanizasiyalaşmış ərazi, urbanizasiyalaşmış sahə, urbanizasiyalaşmış region, şəhər sahəsi, şəhər aqlomerasiyası, şəhər regionu, şəhər bölgəsi, urbanizasiyalaşmış şəhər regionu, kütləvi yaşayış sahəsi, kütləvi yaşayış məntəqəsi və ya metropoliya ərazisi əhalinin yüksək sıxlığı və strukturlaşdırılmış infrastrukturu olan bir yaşayış yeridir. Şəhər əraziləri urbanizasiya yolu ilə yaradılır və şəhər morfologiyası ilə şəhərlər, qəsəbələr, konurbanizasiya və ya şəhərətrafı zonalar kimi təsnif edilir.

Nisan 2011-ci ilin aprel ayının nəticələrinə görə dünyanın ən böyük 10 urbanizasiyalaşmış əraziləri aşağıdakılardır::

## Həmçinin bax
* Aqlomerasiya regionu
* Meqalopolis
* Konurbanizasiya
* Əhalisinə görə meqapolislərin siyahısı

## İstinadlar
Yeni Qahirə

Yeni Qahirə (arb: القاهرة الجديدة rom: əl-Qahirə əl-Cədidə) - Misirin Qahirə regionunda yerləşən şəhər. Şəhər, paytaxt Qahirənin cənub-şərqində, Maadidən 25 km məsafədə yerləşir və Böyük Qahirə aqlomerasiya regionunun bir hissəsidir. Şəhərin sahəsi 500 km², əhalisi isə 298,343 nəfərdir.

Yeni Qahirə, Qahirənin şəhər mərkəzində tıxacları azaltmaq üçün Qahirədə və ətrafında qurulan yeni şəhərlərdən biridir. 2000-ci ildə prezidentin 191 nömrəli sərəncamı ilə qurulmuşdur.
## İstinadlar
Maadi

Maadi (arb: المعادي / rom: əl-Maadi) - Misirin paytaxtı Qahirənin ətrafında yerləşən şəhərətrafı zona. Buraya Misir Ali Konstitusiya Məhkəməsi, Amerika Kolleci, İngilis Beynəlxalq Məktəbi və Misir Geologiya Muzeyi daxildir.

## İstinadlar
Misir Ali Konstitusiya Məhkəməsi

Misir Ali Konstitusiya Məhkəməsi, (arb: المحكمة الدستورية العليا / rom: Əl-Məhkəməh əl-Dustüriyah əl-‘Ulyā — ing: Supreme Constitutional Court of Egypt) Misirin müstəqil məhkəmə orqanıdır. 1979-cu ildə qurulub. Paytaxt Qahirənin Maadi bölgəsində yerləşir.

Məhkəmə Misirdə yüksək məhkəmə hakimiyyətinə malikdir və yalnız qanunla müəyyən edilmiş qaydalara uyğun olaraq qanun və qaydaların və hüquqi mətnlərin təfsirini həyata keçirən konstitusiyaya məhkəmə nəzarəti orqanıdır. Həmçinin digər məhkəmələr və inzibati məhkəmələr arasındakı səlahiyyət mübahisələrini həll etmək səlahiyyətinə malikdir. Əbdülvahab Əbdül Rəzik 30 iyun 2016 tarixindən bəri konstitusiya məhkəməsinin sədridir.
Rusiyon (İzer)

**Rusiyon** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Rusiyon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen. 

INSEE kodu — 38344. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 8 047 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 6490 km cənub-şərqdə, Lion  6000 km cənub-şərqdə, Qrenobldan  6100 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:600 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:8000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:1549
  bar:1806 from:0 till:937
  bar:1821 from:0 till:1260
  bar:1831 from:0 till:1337
  bar:1841 from:0 till:1594
  bar:1851 from:0 till:1532
  bar:1861 from:0 till:1528
  bar:1872 from:0 till:1578
  bar:1881 from:0 till:1478
  bar:1891 from:0 till:1277
  bar:1901 from:0 till:1263
  bar:1911 from:0 till:1172
  bar:1921 from:0 till:1195
  bar:1931 from:0 till:3088
  bar:1946 from:0 till:3576
  bar:1954 from:0 till:4623
  bar:1968 from:0 till:7339
  bar:1982 from:0 till:7173
  bar:1990 from:0 till:7365
  bar:1999 from:0 till:7437
  bar:2006 from:0 till:7806


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rusiyon haqqında ümumi məlumat
Rüi

**Rüi** və ya **Rüi-Monso** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Burquen-Jalyö kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dü-Pen. 4 avqust 2015-ci ildə kommunanın adı Ryuydan Ryuy-Monsoya dəyişilmişdir.

INSEE kodu — 38348. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1810 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 244 ilə 505 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 430 km cənub-şərqdə, Lion 45 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 55 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:360 height:360
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:1763
  bar:1968 from:0 till:1849
  bar:1975 from:0 till:2184
  bar:1982 from:0 till:2619
  bar:1990 from:0 till:3143
  bar:1999 from:0 till:3762


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ryuy haqqında ümumi məlumat
Viktor Durnev

**Viktor Vasilyeviç Durnev** () — Sovet və Rusiya idmançısıdır. İdman ustalığına namizəd (1976); SSRİ ağır atletika idman ustası (1977); Ağır atletika üzrə beynəlxalq dərəcəli SSRİ idman ustası (1982). PODA üzrə Poverliftinq atletlərində İdman namizədi (2015). Başqırdıstan Respublikasının görkəmli idmançısı (1997). "Podolskiy rayonuna 3-cü dərəcəli xidmətə görə" fəxri nişan sahibi (2003).

## Bioqrafiyası
Durnev Viktor Vasilieviç 14 avqust 1961-ci ildə Orenburq vilayətinin Efremovo-Zykovo kəndində anadan olmuşdur. İdmanla "Batır" (1975–1981) (məşqiçi L. N. Kopnin) və "Kimyaçı" (1981–1985) (Ufa; məşqçilər G. L. Aferin R. Z. Siraev) idman klublarında məşğul olmuşdur. 1991-ci ildə onurğa zədəsi (qəza) aldı, 1-ci qrup əlildir. "Vityaz" idman klubu, Podolsk (1998–2004); idman klubu MBU FOKI "Mustang" (2013)-ın, 1982–1984-cü illərdə SSRİ milli ağır atletika komandasının üzvü idi. 1998–2004-cü illərdə PODA pauerliftinq idmanı üzrə Rusiya millisinin üzvü idi.

## Uğurları
1977-ci ildə Viktor yeniyetmələr arasında SSRI çempionatında gümüş mükafata layiq görüldü. Bir il sonra o SSRİ çempionu adını qazandı. 1982-ci ildə ilsə artıq birdən qaldırma üzrə ölkə çempionu oldu. Eləcə də təkanla qaldırmada gümüş medalın sahibidir. 1982 və 1983-cü il SSRİ Kubokunun sahibidir. 1982-və 1978-ci il yeniyetmələr arasında ölkə çempionudur.

1982–1983-cü illərdə orta çəkidə SSRI və Dünya çempionu (birdən qaldımra). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionu (1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2016). Pauerliftinq üzrə Avropa çempionu (1999). VII Beynəlxalq spartakiadanın qalibi (1999). Belçika açıq çempionatının gümüş mükafatçısı (2000). Sidney paralimpiya oyunlarının finalçısı (6 yer). Moskvada keçirilən açıq çempionatının qalibi (2001). Pauerliftinq üzrə Rusiya çempionatının gümüş mükafatçısı (2015). 2013-cü ildə keçirilən Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı. 2015-ci ildə keçirilən Moskva vilayəti üzrə pauerliftinq üzrə yarışımanın mütləq qalibi.

## İstinadlar
Ağ qargiləmeyvə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Şimаli Аmеrikаnın mеşə zоnаsındа yаyılmışdır. Hündürlüyü 1,5-2 m оlаn аlçаqbоy budаqlı kоldur. Оduncаğı yаşımtıl-аğdır. Zоğlаrı nаzik, bоz-qоnur və yа qоnur rənglidir. Tumurcuqlаrı kоnusvаri, хırdа, 1-2 mm, uzunluğundа, qırmızı-qоnur çаlаrlıdır.

## Botaniki xarakteristikası
Yаrpаqlаrı yumurtаşəkilli və yа оvаl fоrmаlı оlub, uzunluğu 2-6 sm-dir. Ucu küt və yа biz, bünövrəsi yumru, sаplаğı qısаdır. Yаrpаq аyаlаrının üstü tünd yаşıl, аlt hissəsi isə аçıq yаşıldır, çılpаq  və yа аz tüklü, kənаrlаrı bütöv və yа zəif görünən çıхıntılıdır. Çiçəkləri çəhrаyi və хırdаdır. Hаmаşçiçəyi sаlхımşəkillidir, bir nеçə хırdа çiçəkli sаlхımlаrı zоğun yuхаrı hissəsindəki yаrpаqlаrının qоltuqlаrındа yеrləşir. Kаsаcığı 5 dişlidir. Çiçək tаcı zəngvаri, içərisi tüklü və küt hissəlidir. Bütün yаy ərzində çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Mеyvələri sеntyаbr-nоyаbrdа yеtişir, şаrşəkilli, аğ, giləmеyvəlidir. Mеyvələrinin içərisində 2 ədəd аğ çəyirdək yеrləşir, qışın оrtаlаrınа qədər budаqlаrın üzərində qаlır. Bəzi hаllаrdа bitkidə ikinci çiçəkləmə də müşаhidə еdilir. Bunа görə də pаyızdа zоğlаrdа mеyvələri ilə birgə müхtəlif inkişаf fаzаlаrındа оlаn çiçəkləri də görmək оlаr. Bitkinin mеyvələri quşlаr tərəfindən yаyılır və gеniş ərаzilərdə yаbаnı hаldа bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Gəbit Əxmərov

**Gəbit Abdulla oğlu Əxmərov** (, ; ) — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, 62-ci qvardiya süvari alayının 45&nbsp;mm-lik silah batareyasının atəş taqımı komandirinin köməkçisi (16-cı qvardiya süvari diviziyası, 7-ci qvaridya süvari korpusu, Mərkəzi cəbhə), sovet qvardiyasının baş çavuşu.

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (02.09.1944), 1945-ci ildən ehtiyatda olan leytenant.

## Həyatı
24 fevral 1921-ci ildə Başqırdıstanın Fyodorovski rayonunun Starı Çetırman kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Milliyətçə başqırd idi. 1943-cü ildən BKP (b) üzvü. 1941-ci ilin dekabr ayında Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Fyodorovski rayon hərbi qeydiyyatdan könüllü olaraq Qırmızı Orduya qoşuldu. 1942-ci ilin aprel ayından fəaliyyətdə olan orduda xidmət etməyə başladı.

O, ən çox Ukraynanın Çerniqov vilayəti ətrafında keçirilən döyüşlərdə fərqlənmişdir.

SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 9 fevral 1944-cü il tarixli fərmanı əsasında qvardiyanın baş çavuşu Gəbit Abdulloviç oğlu Əxmərova Lenin ordeni və "Qızıl Ulduz" medalı  (№ 3024) verilməklə o, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı elan olundu.

1945-ci ildə G. A. Axmerov Tambov süvari məktəbini bitirdi. 1945-ci ilin noyabr ayından leytenant Axmerov ehtiyatda qalan leytenant oldu. Fyodorovski rayonunda Daxili İşlər Nazirliyinin regional şöbəsinin rayon müfəttişi, Puşkin adına "Salavat" kolxozlarının sədri,  "Puqaçevski" sovxozunda yerləşən Bala-Çetırman kənd sovetinin sədri.

11 aprel 1996-cı ildə vəfat etdi.

## Mükafatları

* Sovet İttifaqı Qəhrəmanının "Qızıl Ulduz" medalı (№ 3024) (09.02.1944)
* Lenin ordeni
* 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (03.11.1943)
* 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (06.04.1985)
* Həmçinin bu medallar:
**"İgidliyə görə" medalı (18.06.1943)
** "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı
** "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 20 illiyi" yubiley medalı
** "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı
** "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində qələbənin 40 illiyi" yubiley medalı

## Xatirəsi

* Başqırdıstanın Fyodorovski rayonunun Starı Çetırman kəndində dəfn olunmuşdur.
* G.A. Axmerovun adı 12-ci (16-cı qvardiya) Başqırd Süvari Diviziyasının qalan 78 Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının adı ilə yanaşı Başqırdıstan Respublikasının Milli Muzeyi (Ufa, Sovetskaya küçəsi, 14) və 112-ci (16-cı qvardiya) Başqırd Süvari Diviziyasının Muzeyində qızıl hərflərlə həkk olunub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

## Xarici keçidlər
* Ахмеров, Габит Абдуллович. "Geroi stranı" saytı
Paul Braytner

**Paul Braytner** (, ) — müdafiəçi və yarımmüdafiəçi mövqelərində çıxış etmiş keçmiş Alman futbolçusu. Qərbi Almaniya millisinin formasını 48 dəfə geyinmiş Braytner, Almaniya millisinin tarixində ən mübariz oyunçulardan biri kimi qəbul edilir. Bir müddət Almaniya millisində Braytner — Bekkenbauer — Foqts müdafiə üçlüsü, Bayern Münhendə isə Rummenigge — Braytner yarımmüdafiə ikilisi çox məşhur idi.

Braytner 1974 FİFA Dünya Kubokunu qazanan kazanan Qərbi Almaniya millisinin ayrılmaz bir parçası idi, hətta final matçında qol da vurmuşdu. Üstəlik 1982 FİFA Dünya Kubokunda fərqlənməklə iki fərqli Dünya Çempionatında qol vuran 4 futbolçudan biri oldu — digərləri isə Pele, Vava və Zinəddin Zidan idi.

Bütün zamanların ən güclü alman futbolçularından biri olan Braytner 1994-cü ilə FİFA tərəfindən FİFA Dünya Kuboku Bütün Zamanların Komandasına seçildi. 2004-cü ildə FİFAnın mükafatlandırma mərasimində Pelenin tərtib etdiyi yaşayan ən güclü futbolçuların siyahısına — FİFA 100-ə əlavə edildi. Braytner karyerasını bitirdikdən sonra Almaniyada şərhçi, alim və köşə yazarı kimi çalışıb, eyni zamanda Bavariyanın idarəetmə şurasının məsləhətçisidir.

## Futbolçu karyerası
Braytnerin futbol karyerası 1970-ci ildən 1983-cü ilə qədər davam etdi. Əsasən Bayern Münhen (1970–74 və 1978–83-cü illər) və Real Madrid (1974–77-ci illər) komandalarında oynadı, bir mövsüm isə Ayntraxt Braunşveyqdə çıxış etmişdir. Karyerasının əvvəlində sol cinah müdafiəçisi kimi çıxış edən Braytner daha sonra orta sahəyə keçdi və 1980-ci illərin əvvəllərində ən yaxşı yarımmüdafiəçilərdən biri oldu.

Braytnerin uzun və uğurlu karyerasının ilk zirvəsi 21 yaşında 1972-ci il Futbol üzrə Avropa Çempionatının qalibi olan Qərbi Almaniya millisinin tərkibində olması ilə başladı. 2 il sonra 1974 FİFA Dünya Kubokunu qazandı. Final matçında — Münhendə Niderland millisinə qarşı keçirilən oyunda penaltidən almanların ilk qolunu vurdu. Finalda Braytner, Bekkenbauer və Foqtsun qətiyyətli müdafiəsi hollandların bir çox qol şansları əldə etməsinə mane oldu. Dünya çempionatından sonra Real Madridə transfer oldu və 1981-ci ildə Yupp Dervall tərəfindən yenidən milliyə qaytarılan qədər millidən ayrıldı. Braytner Pele, Vava və Zidan ilə birlikdə iki fərqli Dünya Kuboku final matçlarında qol vurma şansı qazanan dörd futbolçudan biridir. O, buna 1974 FİFA Dünya Kubokunda Niderland millisi ilə görüşdə, 1982 FİFA Dünya Kubokunda isə İtaliya millisi ilə oyunda nail oldu.

## Uğurları

## Karyerasını bitirdikdən sonra

## İstinadlar
Başqırdıstan çayları

**Başqırdıstan çayları** — Başqırdıstan Respublikasının ərazisindən axan bütün çayların məcmusu.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Respublikanın çayları əsasən iki çay hövzəsinə — Volqa və Urala aiddir. Respublikanın şimal-şərqindəki kiçik çayların yalnız bir hissəsi — yuxarı hövzələri olan Uy, Miass və digərləri Ob hövzəsinə aiddir.

Ümumilikdə respublikada ümumi uzunluğu 57,366 kilometr olan 12 min 725 çay var.

Belaya çaylarının sistemləri, Ural (Xəndəkləri ilə — Yanqelka, Böyük Qızıl, Xudolaz, Bolshaya Urtazymka və Tanalık) və Urals'ın ən böyük qolu — Sakmara çayı (Kurgashlı, Urman Zilair, Yalan Zilair, Bolshoy Servis və Maly Ikk) yağış axını yolları üç istiqamətdə — qərb, şərq və cənub.

Eyni zamanda, Ağidel çay sistemi Başqırd Uralının qərb yamacını dağətəyi zonalar, Ural çay sistemi — şərq yamacları, Sakmara çay sistemi — Cənubi Ural köpük bölgəsi ilə qurudur.

Respublikanın qərb hissəsindəki çaylar (eninə dizdən aşağıda Belaya çayı da daxil olmaqla) geniş Ural düzənliyinin incə dərələrinin dibi ilə axır və buna görə də sahilləri aşağı və kurs yavaş. Pribelskaya dağlıq düzən düzənliyində çay şəbəkəsinin sıxlığı 0,25–0,35 km / km², Ufa yaylasında isə 0,2–0,3 km / km² təşkil edir.

Ağidel çayında illik axın (çayın axını) həcmi 30 km³, çayda. Ufa — 12,3 km³, çayda Sime — 4.3 km³, çayda. Dyom — 1,49 km³, çayda. Tez Tanype — 1,5 km³, çayda. Ai — 2.65 km³, çayda. Yuryuzani — 1,95 km³.

## Ekoloji vəziyyət

## Bəzi faktlar

## İstinadlar
Püsyan Daşduz Yatağı

**Püsyan Daşduz Yatağı** — Şərur rayonunun Püsyan kəndi ətrafındadır.

## Haqqında
1955-ci ildə aşkar edilmişdir. Düz laylarının qalınlığına görə yataq Nehrəm daşduz yatağını xatırladır. Geoloji yaşına görə duz daşıyan çöküntüləri Orta Miosen dövrünə hesablanmışdır. Yataq hələlik dəqiq öyrənilməmişdir. Daşduzdan məişətdə və mal-qaranın yemlənməsində, kalsitləşdirilmiş soda hazırlanmasında və.istifadə olunur.

## Mənbə
*
Tiya (arxeoloji ərazi)

**Tiya** — mərkəzi Efiopiyada arxeoloji ərazidir. Əddis-Əbəbədən cənubda yerləşən Quraqe zonasındadır.

## Təsviri
Tiya Efiopiyanın Soddo bölgəsində yerləşir. Arxeoloji yeri, UNESCO-nun Ümumdünya İrsi ərazisi, böyük daş sütunları ilə diqqət çəkən bir çox formalaşmaya sahibdir. 32-si üzərində müəmmalı simvollar həkk olunmuş menhirlər ibtidai icmaya aid böyük bir məzarlıq kompleksini qeyd edir.  Alman etnoqrafik ekspedisiyası 1935-ci ilin aprel ayında əraziyə baş çəkmiş və bir saatlıq səyahət zamanı üzərində qılınc simvolu olan daş monolitləri tapmışdır. Arxeoloji sahə 1980-ci ildə Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Tiyada az araşdırma aparılmışdır və bu tip yerləri arxeoloji baxımdan anlamaqda bir sıra çətinliklər var. Birincisi meqalit qurucularının kimliyini müəyyənləşdirmək çətindir. İkincisi arxeoloqlar şifahi tarixi hesablar vasitəsilə etnik tarixlərin yenidən qurulması ilə məşğuldurlar, lakin bunlar bir çox hallarda əlçatmaz və ya məlumatsızdır.

Tiyadakı yerüstü tapıntılar Qademotta və Kulkulettidə tapılan alətlərə texnoloji cəhətdən oxşar Orta Daş dövrü alətlərinin bir seçimini ehtiva edir. "Tranşet zərbələri" adındakı bənzərsiz bir istehsal prosesindən istifadə edildiyinə görə Tiya alətləri də digər iki sahə ilə eyni vaxta aid ola bilər.

Tiyada aparılan arxeoloji işlərə rəhbərlik edən Gosssaumeyə (1995) görə, ərazi nisbətən yaxın dövrlərə, eramızın 11-ci və 13-cü əsrləri arasındakı bir dövrə aiddir. Daha sonrakı tanışlığa görə isə menhirlərin inşasını eramızın 10-15 əsrləri arasındakı bir müddətə təsadüf edir.

Tiya və mərkəzi Efiopiyanın digər ərazilərindəki menhirlər, Cibutidəki Cibuti və Loyada arasındakı arasındakı marşrutda olanlara bənzəyir. Cibuti-Loyadakı menhirlər qeyri-müəyyən yaşa malikdir və bəziləri analoq T şəkilli gerbi ilə bəzədilib. Bundan əlavə, Tiya qaya plitələrində də tez-tez T şəkilli bir simvol olur.

Bundan əlavə, Tiyada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı türbələr də aşkar edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Tiya, parco delle stele, secondo gruppo, stele databili all'xi-xii secolo circa 03,2.jpg|Meqalitlərin (menhirlərin) görüntüsü
Fayl:Tiya Stèles.JPG|Tiyada üzərində rəqəmlər təsvir edilmiş meqalitlər
Fayl:Tiya, parco delle stele, terzo gruppo, stele databili all'xi-xii secolo circa 03.jpg|Üzərində qılınc və kişi təsvir edilmiş menhir
Fayl:20-022 20 - Tiya Stele Field.jpg|Üzərində qılınc təsvir edilmiş menhir


## İstinadlar
Başinformsvyaz

**Başinformsvyaz** () — baş ofisi Ufa şəhərində yerləşən Rusiya telekommunikasiya şirkəti, Rostelekomun törəmə şirkəti.

## Tarixi
Başinformsvyaz ASC, Başqırdıstan Respublikasının dövlət rabitə və informatika müəssisəsinin səhimdarlaşdırması nəticəsində 1992-ci ildə yaradılmışdır.

1993-cü ildə şirkət NMT-450 standartı, 1998-ci ildə GSM-900 standartı, 2000-ci ildə CDMA texnologiyasından istifadə edərək mobil xidmətlər göstərməyə başladı.

2004-cü ildə şirkət ADSL texnologiyasından istifadə edərək genişzolaqlı İnternet xidmətləri təqdim etməyə başladı.

2009-cu ildə şirkət "Başqırdıstan Mobil Rabitə" ASC-nin 98.77% səhmini aldı.

2016-cı ildə şirkət Samara vilayətinin regional operatoru AIST əldə etdi.

## Şirkətin rəhbərliyi
Şirkətin yeganə səhmdarı "Rostelekom" ASC-dir.

Baş direktor Sergey Aleksandroviç Alferovdur. Direktorlar Şurasının sədri İvan İvanoviç Zimadır.

## Fəaliyyətinin göstəriciləri
Bashinformsvyaz Başqırdıstanın ən böyük telekommunikasiya operatorudur, telefon əlaqəsi bazarının 93%-nı və İnternetə çıxış bazarının 78%-nı idarə edir.

2011-ci il mart ayının sonunda şirkətin abunə bazasında 1 milyondan çox sabit telefoniya abunəçisi, 251 min genişzolaqlı İnternet abunəçisi, 32 min IPTV abunəçisi, 84 min kabel televiziyası abunəçisi var idi.

2010-2012-ci illər üçün əsas maliyyə göstəriciləri:

## İstinadlar
Başqırdıstan gölləri

**Başqırdıstan gölləri** — Başqırdıstan respublikası ərazisində yerləşən bütün göllər.

## Ümumi xüsusiyyətləri
Başqırdıstan respublikasında irili xırdalı 2.200 göl var. Göllərin 75 %-i respublikanın qərb rayonlarında düzənlik ərazilərdə yerləşir. Çay hövzələrinə görə göllər belə paylanıb:

* Belaya (Agidel) çayının hövzəsi boyunca - 75%-ə yaxın 
* Dyoma (Kugidel) çayının hövzəsi boyunca - 12% 
* İk çayının hövzəsi boyunca - 8% 
* Ufa (Karaidel) çayının hövzəsi boyunca - 7%

Böyük göllər aşağı ön Uralda yerləşir. Bunlar, Asılkul, Kandrıkul (karst-uçqun mənşəlli), Akkul, Ylankul və digər göllərdir. Başqırd Uralsonrası ərazilərində isə Urqun, Bolşoe Uçalı, Karaqaylı, Uzunkul, Yaktıkul, Surtandı, Çebarkul, Atavdı, Yauqul, Muldak, Talkas və digərləri. Bunlardan Akkul axarlı, Atavdı, Muldak, Yauqul isə axarsız göllərdir. 

Başqırdıstan Respublikasında göllərin çoxu evtrof mənşəllidir. Yaktıkul gölü isə oliqotrof mənşəllidir. Kieşki, Sarvinsk, Şınqakkul gölləri isə təbiət abidəsidir.

## Böyük göllərin xüsusiyyətləri

## Bəzi faktlar
* Başqırdıstanın ən böyük gölü həm həcminə həm də ümumi su tutumuna görə Asılkul gölüdür. Gölün uzunluğu 7.1 km eni isə 3.3 km-dir. Orta dərinliyi 5.3 metrdir.
* Başqırdıstanın ən dərin gölü Yaktıkul gölüdür. Dərinliyi 28 metr orta dərinliyi isə 11 metrdir.
* Başqırdıstanın ən duzlu gölü Muldakul gölüdür.
*

## Ədəbiyyat
* Атлас туристических ресурсов Республики Башкортостан. Уфа, 2007. 276 с. / Başqırdıstan respublikasının turistik ehtiyyatlarının atlası. Ufa, 2007. 276 s.
* Балков В. А. Водные ресурсы Башкирии. Уфа, 1978. / V. Balkov Başqırdıstanın su ehtiyyatları. Ufa, 1978.
* Гареев А. М. Реки, озёра и болотные комплексы Республики Башкортостан. Уфа, 2012. / A.Qareyev Başqırdıstan Respublikasının çayları, gölləri və bataqlıq kompleksləri. Ufa, 2012.
* Синенко С. Г. Уфа старая и новая. — Уфа: Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с./ S.Sinenko Qədim və yeni Ufa. - Ufa: Başqırdıstan Dövlət Respublika nəşriyyatı, 2007. - 272 s.
* Черняева Л. Е. и др. Гидрология озёр. Л., 1977./ L. Çernyayeva və digərləri. Göllərin hidrologiyası, 1977

## İstinadlar
Svetlana Arqinbayeva

**Svetlana Arqinbayeva** (; ) — müğənni, Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2003).

## Bioqrafiyası
Svetlana Arqinbayeva 8 yanvar 1966-cı ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Sibay şəhərində anadan olmuşdur.

Ufa İncəsənət Kollecinin vokal şöbəsində (Başqırdıstan Əməkdar İncəsənət Xadimi A. X. Çembarisovanın sinfi) oxuyub.

1993-cü ildə Ufa Dövlət İncəsənət İnstitutunu (indiki Z. İsmaqilov adına Ufa Dövlət Rəssamlıq Akademiyası) solo oxuma ixtisası üzrə bitirmişdir (Rusiyanın əməkdar mədəniyyət işçisi, Başqırdıstanın xalq artisti, professor R. Q. Qalimullinanın sinfi).

1993-cü ildən Başqırdıstan Opera və Balet Teatrının opera truppasında çalışır.

1994-cü ildən 1997-ci ilə qədər Svetlana Arqinbayeva, Maestro Mario Melani ilə Osimo şəhərində (İtaliya) Opera Sənəti Akademiyasında təhsil almışdır. Sergio Seqallini (Fransa), Raina Kabaivanska (Bolqarıstan) tərəfindən ustad dərsləri alır. 2000-ci ildə Pesaro şəhərində C. Rossini (İtaliya) adına Akademiyada təhsil almışdır.

Leo Nucci (İtaliya), Rayna Kabayvanska (Bolqarıstan), Luis Lima (Argentina), Varren Mock (ABŞ) ilə eyni səhnədə ifa etmişdir. Dirijorlar arasında Anqelo İnglesi (İtaliya), Marko Qvidarini (İtaliya), Vennazio Sorbini (İtaliya), Xorxe Rubio (İspaniya), Jak Delakot (Fransa) ilə işləmişdir.

## Repertuar
Dorabella (V. A. Motsart "Hamı bunu edir")

Ulrika (C. Verdi "Maskarad-ball")

Karmen (C. Bizet "Karmen")

İsabella (C. Rossini "İtalyan Əlcəzairdə")

Rosina (C. Rossini "Sevilya bərbəri")

Suzuki (C. Puccini "Madame Butterfly")

Delilah (C. Saint-Saens "Samson və Delilah")

Postumiya (C. Massene "Roma")

Şarlotta (C. Massene "Külək")

Silva (İ. Kalman "Silva")

Kyunbikə (Z. İsmagilov "Salavat Yulaev")

Yaubike (Z. İsmaqilov "Şaura")

Kuyxılu (Z. İsmaqilov "Ural elçiləri")

## Konsert repertuarı
C. Verdi. "Requiem"

C. Rossini. "Stabat Mater"

C. Rossini. "Kiçik təntənəli kütlə"

N. Coz. "Requiem"

A. Borrani. "Messa di Requiem"

## Mükafatları
S. Y. Lemeşev Beynəlxalq Opera Müğənniləri Müsabiqəsində (Tver) diplom

Beynəlxalq Viotti Vokal Müsabiqəsinin 3-cü mükafatı laureatı (İspaniya) (1994)

Başqırdıstan Respublikasının əməkdar artisti (1995)

Başqırdıstan Respublikasının xalq artisti (2003)

## Mənbə
* ''Галимова Г. Л.'' Аргинбаева Светлана Робертовна.// Статья в Башкирской энциклопедии. 
* https://web.archive.org/web/20131103052323/http://www.bashopera.ru/person.49.html
* https://web.archive.org/web/20131102122721/http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/9402-arginbaeva-svetlana-robertovna
Seyfəddin Bilbəy

**Seyfəddin Bilbəy** və ya **Yelbəy** () — 4 dekabr 1467-ci il tarixlərində Misirin Məmlük sultanı.

## İstinadlar