open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paris Xartiyası

**Paris xartiyası** () və ya **Yeni Avropa üçün Paris xartiyası** () — Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Konfransının (ATƏT) iştirakçısı olan dövlətlərin - Avstriya, Belçika, Bolqarıstan, Macarıstan, Almaniya, Yunanıstan, Danimarka, İrlandiya, İslandiya, İspaniya, İtaliya, Kanada, Kipr, Lixtenşteyn, Lüksemburq, Malta, Monako, Hollandiya, Norveç, Polşa, Portuqaliya, Rumıniya, San Marino, Müqəddəs Taxt, Böyük Britaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları Sovet İttifaqı, Türkiyə, Finlandiya, Fransa, Çexiya və Slovakiya Federativ Respublikası, İsveçrə, İsveç və Yuqoslaviya dövlət və hökumət başçılarının görüşündə 1990-cı il noyabrında Parisdə qəbul edilmişdir.

Xartiyanın imzalanması üçün ilkin şərt Qərb dövlətləri ilə etimad və qarşılıqlı anlaşma mühitinin yaradılması kursunu təyin edən M.S.Qorbaçovun hakimiyyətə gəlməsi idi. Paris xartiyası 32 Avropa dövləti, ABŞ və Kanada tərəfindən qəbul edilmişdir. İclasda Varşava Təşkilatı və NATO-nun silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı ixtisarına dair razılıq əldə olundu. Xartiya konfrans iştirakçılarının 1975-ci ildə Helsinkidə qəbul edilmiş Yekun aktının 10 prinsipinə sadiqliyi təsdiq edildi. Parisdəki görüş Helsinki görüşündən sonra ilk beynəlxalq görüş idi. Beynəlxalq əməkdaşlıq proqramı açıqlanmış, iştirakçı ölkələrin iqtisadi azadlıq və sosial ədaləti təmin etməklə yanaşı, insan hüquqlarına hörmət və ortaq rifahın təmin edilməsi əsasında demokratiyaya sadiqliyi nümayiş etdirilmişdir. Paris Xartiyasının imzalanması Avropada düşmənçilik qarşıdurmasının sona çatmasından xəbər verirdi.
Azərbaycan Avtomobil Federasiyası

**Azərbaycan Avtomobil Federasiyası** – avtomobil idmanı və yol hərəkəti təhlükəsizliyi ilə bağlı olan bütün peşəkar və həvəskar təşkilatları bir araya gətirən, onların birgə fəaliyyətini təşkil dövlət qurumu.

## İstinadlar
Bolton Universiteti

**Bolton Universiteti** — İngiltərənin Böyük Mançester qraflığının Bolton şəhərində dövlət universiteti. Universitet Birləşmiş Krallıq Universitetləri, Million+ və All Party Parlament Universitetləri Qrupunun üzvüdür.

## Tarixi

Bolton Universiteti 1824-cü ildə Bolton Mexanika məktəbi kimi açılmışdır. 1926-cı ildə Bolton Texniki kolleci oldu.

1964-cü ildə Bolton Texniki Kolleci və Bolton Texnologiya İnstitutu iki ayrı təşkilata bölündü. Bolton Ali Təhsil İnstitutu 1982-ci ildə Bolton Texnologiya İnstitutu və Bolton Təhsil Kollecinin birləşməsindən yarandı.

Universitet 1990-cı ildə dərəcələrin verilməsi səlahiyyətlərini aldı
və 1992-ci ildə Elmi dərəcələrin verilməsi hüququnu, 1996-cı ildə isə Tədqiqat-elmi dərəcələrin verilməsi hüququnu qazanmışdır.

## Kampusları

* Senat Evi
* Kanslerin binası
* Qartal qalası
* Bolton Bir
* Yaşayış otaqları

## Təşkilatı və idarəetməsi
Kanslerləri:

* 2010-2014: Patricia Morris, Bolton Baronessa Morris
* 2014–2017: Ser Ernest Rayder
* 2017-indiki: Jorc Filip Nikolas Vindsor, Sent-Endrus

Vise-Kansleri:

* 2005-indiki: George Holms.

## Həmçinin bax
* Birləşmiş Krallıq universitetlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Hackitt Report on Building regulations and fire safety (interim)
Qall dili

**Qall dili** — Kelt dillərinə daxil dillərdən biri olub, əsasən Qalliya ərazisində işlədilmişdir. Romanın Şimali İtaliyanı, Qalliyanı və İspaniyanı tutmasından sonra bu vilayətlərin kelt əhalisinin romalı köçkünlərlə qaynayıb-qarışması nəticəsində müvafiq olaraq qall-Roma və qall-ispan xalqları əmələ gəlmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Saba Sazonov

**Saba Sazonov** (,  ) — Gürcüstanlı futbolçu. İtaliyanın Torino klubunun və Gürcüstan milli komandasının müdafiəçisi.

## Bioqrafiya
1 fevral 2002-ci ildə anadan olub. Atası Andrey Sazonov rus, anası Nino Nişnianidze gürcüdür. Anası əslən Gürcüstanın Samtredia şəhərindəndir və Gürcüstanda peşəkar voleybol oynayıb. Daha sonra Sankt-Peterburqa köçür və orada Andrey ilə tanış olur. Saba Sazonov Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində anadan olur.

## Karyera

### Klub
Saba 6 yaşında qardaşı Davidlə (bir yaş kiçik), Zenit klubunun futbol məktəbi olan "Smena" fubol məktəbinə getməyə başlayır, onların burda ilk məşqçisi Vladimir Vilde olur.

1 mart 2019-cu ildə Ural komandası ilə oyunda "Zenit"in gənclər komandasında debüt edir.

16 avqust 2019-cu ildə "Zenit"in əvəzedici heyətində ilk oyununu keçirir.

16 may 2021-ci ildə "Tambov" klubuyla səfər matçında (5:1), "Zenit"in əsas heyətində meydana çıxaraq, Rusiya çempionatında debüt edir.

2021-ci ilin iyun ayında Moskvanın Dinamo klubuna baxışa çağrılır. Təlim-məşq toplanışında bir neçə yoldaşlıq oyunu keçirir. 9 iyul 2021-ci ildə "Dinamo Moskva" ilə 3 illik müqavilə imzalayır. "Dinamo"nun heyətində o, Rusiya çempionatında 34 matçda meydana çıxır və 1 qol vurur. Futbolçu 5 dəfə Rusiya çempionatıənda turun rəmzi komandasına daxil edilr. Futbolçu həmçinin Rusiya Futbol Kubokunun 10 matçında iştirak edir.

2023-cü ilin 31 avqustunda o, İtaliyanın Torino klubuna keçir.

### Milli komanda
2022-ci ilin sentyabrında o, Gürcüstan millisində oynamağa qərar verir. 2022-ci ilin sentyabrında Sazonov 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Gürcüstan milli komandasına çağırılır.

O, 17 noyabr 2022-ci ildə Mərakeşə 3:0 hesabı ilə uduzduqları yoldaşlıq oyununda Gürcüstanın əsas milli komandasının heyətində debüt edir.

## Şəxsi həyatı
"Sankt-Peterburq Dövlət Nəqliyyat Universiteti"nin, İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinin, istiqamət-tətbiqi psixologiya ixtisası üzrə məzunudur.

## Karyera statistikası

## Uğurları

###### "Zenit" (Sankt-Peterburq)
* Rusiya çempionu : 2020/21

###### "Dinamo Moskva"
* Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı : 2021/22
* CIES Football Observatory tərəfindən, 2022-ci il üçün Bütün dünya üzrə U21 istedadları siyahısına, ən perspektivli mərkəz müdafiəçiləri arasında 7 nömrə kimi daxil edilmişdir.

###### Gürcüstan Futbol Federasiyası (Gürcüstan)
* Ən Yaxşı Gənc Oyunçu 2023

## İstinadlar
Trombodinamika testi

**Trombodinamika testi** qan laxtalanması sisteminin qlobal bir testidir. Yüksək həssaslıqla qan laxtalanma sisteminin pozğunluqlarını, həm hipo, həm də hiperkoaqulyasiyanı aşkar etməyə imkan verir. Trombların əmələ gəlməsinə meyilliliyin erkən diaqnozu üçün uyğundur.  Metod Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Hematoloji Elmi Mərkəzinin fiziki biokimya laboratoriyasında biologiya elmləri doktoru Fəzail  Ataullaxanovun rəhbərliyi ilə hazırlanmışdır. Bu üsula əsaslanan diaqnostik avadanlıq "Hemakor" şirkəti tərəfindən istehsal olunur.

## Metodu

Trombodinamika testi - *in vivo* laxtalanma şəraitinə yaxın şəraitdə, lokallaşdırılmış laxtalanma aktivatoru vasitəsilə başlayan qan laxtalanmasının məkan-zaman dinamikasının in vitro tədqiqi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Trombodinamika testi qan laxtalanması zamanı baş verən proseslərin məkan fərqliliyini nəzərə alır.  Test plazmanın incə qatında qarışdırılmadan aparılır. Bunu həyata keçirmək üçün qan plazma nümunələri su termostatında yerləşən şəffaf ölçmə küvətinin kanallarına yerləşdirilir.  Sonra laxtalanmış qan ilə əhatə olunmuş lövhə küvətə daxil edilir.  Beləliklə , aktivator zədələnmiş boru divarını modelləşdirir. Qan plazması aktivatorla təmasda olan kimi laxtalanma prosesi başlayır : lokallaşdırılmış toxuma faktorunun kənarlarında plazma həcmində  zədələnmiş damar divarlarında *in vivo* olduğu kimi fibrin laxtası böyüməyə başlayır. Fibrin laxtasının meydana gəlməsi və böyüməsi prosesi rəqəmsal videokamera vasitəsilə bərabər paylanan işıqda qeydə alınır.
Əldə edilmiş kadrlar seriyası qan laxtalanmasının  zaman və məkan dinamikası barədə ətraflı məlumat verir.  Bu məlumatlar əsasında fibrin laxtasının böyüməsinin məkan-zaman dinamikasının ədədi parametrləri : laxtanın böyüməsinin gecikmə müddəti, laxtanın böyümə sürəti, spontan trombozun olması (aktivatordan uzaqda) hesablanır.
Bu  eksperimental model tədqiqat işində laxtalanma sisteminin müxtəlif pozğunluqlarına qarşı göstərdiyi yüksək həssaslıqla  özünü doğrultdu.

## Metodun üstünlükləri
* Trombodinamika  qan laxtalanması zamanı baş verən məkan-heterogen prosesləri nəzərə alan hemostazın diaqnoz metodur.
* Trombodinamika laxtalanma sisteminin müxtəlif pozğunluqlarına yüksək həssaslıq göstərir.
* Trombodinamika  digər üsulların  kifayət qədər həssas olmadığı hallarda hiperkoaqulyasiya vəziyyətlərinə meyilliliyin erkən aşkarlanmasına imkan verir.

## Tətbiq sahəsi
* Cərrahiyyə  (əməliyyatdan sonrakı dövr)
* Travmatologiya (ağır xəsarət hallarında, yanıq xəstəliklərində)
* Onkologiya (cərrahi və  və ya kimyaterapiya müalicəsində)
* Antikoaqulyant terapiyanın monitorinqi
* Əvəzedici terapiyanın monitorinqi
* Laxtalanma faktorlarının çatışmazlığının diaqnozu (kütləvi qan itkisi, hemofiliya     A və B, antikoagulyantların həddindən artıq dozası)
* Damar  içərisində yad bir səthin olması (süni ürək klapanları, kardiostimulyatorlar və mərkəzi venoz kateterlərı)
* Tromboza meyilliyi aşkar etmək üçün sağlam əhalinin müayinəsi

## Həmçinin bax
* Quick göstəricisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Российская компания "ГемаКор", разработчик и производитель прибора на базе данного метода.

|
Sem Aaronoviç

**Sem Aaronoviç** (; ) — britaniyalı iqtisadçı-marksist. Bir neçə kitabın müəllifi. Böyük Britaniya Kommunist Partiyasının üzvü.

O, South Bank Polytechnic-də iqtisadiyyat departamentinin rəhbəri olmuşdur. Sənaye qiymətləri, sığorta, inhisar kimi amillərin London iqtisadiyyatına təsiri və makroiqtisadi siyasət kimi mövzularda bir sıra kitab və məqalələr nəşr etmişdir. Kommunist Partiyasının üzvü və sadiq marksist olaraq qalmasına baxmayaraq, partiya pravoslavlığını tənqid edirdi.

## İstinadlar
Müstənsir (Abbasi-Məmlük xəlifəsi)

**Müstənsir,** Tam adı: **Əbül Qasım Əhməd bin Zahir əl-Müstənsir Billah** ( ərəb : ‏أبو القاسم أحمد المستنصر بالله الثاني‎) (ö. 1262) 58. 58-ci İslam xəlifəsi . O, həmçinin **əl-Müstənsir Billah ət-Sani** *(İkinci Müstənsir Billah(* kimi də tanınır.

Abbasilər sülaləsinə mənsubdur. O, 1261-1262-ci illər arasında Qahirədə Məmlük dövlətinin himayəsi altında xəlifəlik etmişdir.
Lui Bazin

**Lui Bazin** (; ) — fransız şərşünas-türkoloqu.

## Həyatı
Lui Bazin 29 dekabr 1920-ci ildə Normandiyanın Kalvados bölgəsində anadan olub. Orta məktəbdə oxuduğu müddətdə yunan, latın, alman dillərini öyrənmiş, klassik ədəbiyyat kursları keçmişdir. 1943-cü ildə universiteti bitirmiş və Fransa Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzində elmi işçi kimi işləməyə başlamışdır. Burada daha çox ümumi dilçilik sahəsində çalışmışdır. O, dövrün tanınmış dilçilərindən Jozef Vendryesin məsləhəti ilə türk dilini öyrənməyə başlayır. Şərq Dilləri Bölməsində Türkiyə türkcəsi üzərində işləyən Jan Deni ilə üç il oxumuş və Milli Yaşayan Şərq Dilləri Məktəbinin məzunu olmuşdur. Türkologiya üzrə ixtisaslaşmaq üçün monqol dili ilə yanaşı, Azərbaycan, türkmən və qırğız dillərini də öyrənmişdir.

1945–1948-ci illərdə Türkiyədə yaşadı. Ankarada Fuad Köprülü, Orhan Vəli, Nurullah Ataç kimi əhəmiyyətli adlarla eyni mühitdə yaşadı. Müəllimi Jan Deninin ölümündən sonra o, qırx ilə yaxın Şərq Dilləri İnstitutunda professor kimi türk dili dərsləri deyib. 1950-ci ildə Sorbonna Universiteti Ali Araşdırmalar Məktəbində yaratdığı kafedrada türk dilinin tarixi və türk ləhcələri üzrə kurslar verdi. 1978-ci ildə təyin olunduğu III. Paris Universitetindən 1990-cı ildə təqaüdə çıxdı. 1960–1989-cu illərdə həmin universitetin Türk Araşdırmaları İnstitutunun müdiri olmuşdur. "Turcica" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü idi. 2011-ci il martın 2-də vəfat etdi.

Lui Bazin türk dili, türk mədəniyyəti və inancları, köhnə türk epiqrafik ədəbiyyatı, türk təqvimləri, türklərdə buddizmin təsiri və ilk mətnlər kimi mövzularda yetmişə yaxın məqalə və bir çox əsər yazmışdır. Onun tərcümələri arasında Azərbaycan dramaturqu Mirzə Fətəli Axundzadənin komediyaları kimi əsərlər də var.

## Əsərləri

* Aventures merveilleuses sous terre et ailleurs de Er-Töshtük le géant des steppes (1989) de Er-Töshtük, Pertev Boratav (Sous la direction de), Louis Bazin (Sous la direction de)

* Les systèmes chronologiques dans le monde turc ancien. Bibliothéca orientalis hungarica (1991) de Louis Bazin

* Mélanges offerts à Louis Bazin par ses disciples, collègues et amis (17 avril 1992) de Louis Bazin, Jean-Louis Bacqué-Grammont, Institut français d'études anatoliennes d'Istanbul

* Introduction à l'étude pratique de la langue turque - Louis Bazin - 1987 - Librairie d'Amérique et d'Orient - J. Maisonneuve, succ.

* Le Livre de Dédé Korkut, récit de la geste Oghuz - Louis Bazin - Altan Gökalp

## İstinadlar
Yemanjelinsk

**Yemanjelinsk** () — Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində yerləşən və Yemanjelinski rayonunun inzibati mərkəzi. Əhalisi 2010-cu ildə 30.216 nəfər idi.

## İstinadlar
Piran körfəzi

**Piran** (  və ya , ) — Adriatik dənizinin şimalında körfəz. Piran körfəzi həm də Triest körfəzinin cənub hissəsi hesab olunur.

## Ümumi məlumat
Körfəz Sloveniyanın Piran şəhərinin adını daşıyır. Körfəz sahilləri Xorvatiya və Sloveniyaya məxsudur. Sahəsi 19 km²  olan körfəz  cənubdan Savudri, şimaldan isə Madonı burunularını birləşdirən xətt ilə Triest körfəzindən ayrılır. 1990-cı ildən Xorvatiyada körfəz Savudriya adlanır.

Körfəzin Sloveniyaya məxsus şərq sahillərində Piran, Portoroj və Lusiya şəhərləri yerləşir. Cənub sahillərində, Xorvatiya ərazisində 1980-cı ildə inşa edilmiş Srveni-Brx və Kaneqra turist düşərgələri var. 

Körfəzə tökülən əsas çay Draqoniyadı. Çayın yuxarı axarlarında Sloveniyanın duz hasil olunan Seçovel duzlu gölü yerləşir. Gölün sahəsi 650 hektardır.

Körfəz akvatoriyası Sloveniya və Xorvatiya arasında hərbi əməliyyatların meydanına çevrilmişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Triest şəhərindən şimaldakı ərazilər, eləcə də cənubda Mirna çayına kimi Azad Triest ərazisi hesab olunurdu. 1954-cü ildə ərazi İtaliya və Yuqoslaviya arasında şərti olaraq bölündü. Yekun olaraq 1975-ci ildə Osimo müqaviləsinə əsasən bölgü təsdiqlənmişdir.

1991-ci ildə Yuqoslaviyanın parçalanmasından sonra hər iki ölkənin müstəqillik əldə etməsindən sonra Sloveniya ilə Xorvatiya arasında ərazi mübahisəsi yarandı. Mübahisənin əsas səbəbi Piran körfəzinin suları idi.

İki dövlət arasında 29 iyun 2017-ci ilində razılaşma əldə olunsa da, Sloveniya hələ də müəyyən ərazilərə iddialıdır.

2000-ci illərdə körfəzə Xorvatiyada Savudri və Draqoniya adları verildi. Sonuncu ad sonrada populyarlıq qazanmadığına görə aradan çıxdı.

## İstinadlar
Alina Sanko

**Alina Stanislavovna Sanko** (; ) — 2019 "Miss Rusiya" gözəllik müsabiqəsinin qalibi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vayz (qraflıq, Virciniya)

**Vayz qraflığı** () — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən qraflıq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceriko (Nyu-York)

**Ceriko** () — ABŞ-nin Nyu-York ştatındakı Lonq-Aylendin şimal sərhədində, Manhettenin təxminən 47 km şərqində yerləşən siyahıyaalınma üçün müəyyənləşdirilmiş yaşayış məntəqəsi. 2020-ci ildə əhalisi təqribən 14.000 idi.

## İstinadlar
Manic

***Manic*** — ABŞ müğənnisi Holzinin üçüncü studiya albomu. 17 yanvar 2020-ci ildə "Capitol Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Cracker Island

***Cracker Island*** — Böyük Britaniyanın virtual musiqi qrupu Gorillaz-ın səkkizinci studiya albomu. 24 fevral 2023-cü ildə "Parlophone və Warner Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Blonde

***Blonde*** (alternativ adı ilə *blond*) — ABŞ müğənnisi  ikinci studiya albomu. 20 avqust 2016-cı ildə Boys Don't Cry tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Channel Orange

***Channel Orange*** — ABŞ müğənnisi  debüt studiya albomu. 10 iyul 2012-ci ildə "Def Jam Recordings" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Roy Allen

Sir **Roy Corc Duqlas Allen** (; ) — ingilis riyaziyyatçı iqtisadçısı və statistikaçısı, marjinal faydalılıq nəzəriyyəsi çərçivəsində ordinalizmin tərəfdarıdır.

## Ədəbiyyat
* Mathematical Analysis for Economists (1938)
* *[[Con  Hiks|Хикс Дж. Р.]], Аллен Р. Дж. Д.* Пересмотр теории ценности // Вехи экономической мысли. Том 1. Теория потребления и спроса / Под ред. В. М. Гальперина — СПб: Экономическая школа, 2000. — С.117—141 — 380с. — ISBN 5-900428-48-6 (англ. A Reconsideration of the Theory of Value, 1934);
* «Статистика для экономистов» («Statistics for Economists», 1949);
* *Аллен Р.* Математическая экономия. М.: Издательство иностранной литературы, 1963, 670 с. («Mathematical Economics», 1956)
* «Макроэкономическая теория» («Macroeconomic Theory», 1967).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Roy Allen (1906—1983)
* Roy Allenin biblioqrafiyası
* Bioqrafiyası
Nothing Happens

***Nothing Happens*** — ABŞ musiqi qrupu Wallows-un debüt studiya albomu. 22 mart 2019-cu ildə "Atlantic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Tell Me That It's Over

***Tell Me That It's Over*** — ABŞ indi-rok musiqi qrupu Wallows-un ikinci studiya albomu. 25 mart 2022-ci ildə "Atlantic Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Atlanta Millionaires Club

***Atlanta Millionaires Club*** — ABŞ müğənnisi Fey Vebsterin üçüncü studiya albomu. 24 may 2019-cu ildə "Secretly Canadian" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Stranger in the Alps

***Stranger in the Alps*** — ABŞ müğənnisi Fibi Bricersin debüt studiya albomu. 22 sentyabr 2017-ci ildə "Dead Oceans" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Bonito Generation

***Bonito Generation*** — Böyük Britaniyanın indi-pop qrupu Kero Kero Bonito-nun debüt studiya albomu. 21 oktyabr 2016-cı ildə Double Denim Records tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Titanic Rising

***Titanic Rising*** — ABŞ müğənnisi Vayz Bladın dördüncü studiya albomu. 5 aprel 2019-cu ildə "Sub Pop" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Tokio Qakuqey Universiteti

**Tokio Qakuqey Universiteti** (TQU) — Tokionun Koganey şəhərində milli universitet. 1873-cü ildə əsası qoyulmuş və 1949-cu ildə universitet kimi təsis edilmişdir.

Universitetin Koganei şəhərciyi ilə yanaşı, Tokionun müxtəlif yerlərində ibtidai, orta və xüsusi təhsil proqramları təklif edən dövlət məktəbləri də var.

## Tarixi
Universitet 1873-cü ildə yaradılmışdır. O, 1949-cu ildə 4 Pedaqoji institutunun birləşdirilməsindən sonra rəsmi olaraq universitet kimi təsis edilmişdir.

1966-cı ildə Tokio Gakugei Universitetinin Ali Məktəbi yaradılmış və 1996-cı ildən Çiba Universiteti, Saitama Universiteti və Yokohama Milli Universitetinin daxil olduğu təhsil müəssisələrinin koalisiyasının bir hissəsi olaraq təhsil sahəsində doktorluq dərəcələri təklif etmişdir.

Son illərdə Tokio Qakugei Universiteti peşəkar məktəb müəllimləri üçün proqramlar hazırlayıb. Universitet həmçinin təhsillə bağlı sahələrdə bir sıra milli tədqiqat mərkəzlərinə malikdir.

## Fakültələri

* A Kursu: İbtidai məktəbin müəllim hazırlığı şöbəsi
* B Kursu: Orta məktəb və lisey müəllim hazırlığı şöbəsi
* C Kursu: Xüsusi məktəbin müəllim hazırlığı kafedrası
* L Kursu : Uzunmüddətli tədqiqatlar şöbəsi
* N Kursu: İnsan Rifahı Tədqiqatları şöbəsi
* K Kursu: Beynəlxalq Anlaşma və Təhsil şöbəsi
* F Kursu: Ətraf Mühit Elmləri şöbəsi
* J Kursu: İnformasiya öyrənilməsi şöbəsi
* G Kursu: İncəsənət və mədəniyyətşünaslıq kafedrası

## Həmçinin bax
* Yaponiya universitetlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
* Tokyo Gakugei University
* Official English Website
* Music Education Department, Tokyo Gakugei University
Ordinalist faydalılıq nəzəriyyəsi

İqtisadiyyat **ordinalist (ordinal) faydalılıq funksiyası** — agentin üstünlüklərini ordinal miqyasda təmsil edən funksiyadır. Ordinal faydalılıq nəzəriyyəsi bildirir ki, yalnız hansı variantın digərindən daha yaxşı olduğunu soruşmağın mənası var, lakin onun nə qədər yaxşı və ya nə qədər düzgün olduğunu soruşmaq mənasızdır. Müəyyənlik altında istehlakçının qərar qəbul etməsinin bütün nəzəriyyəsi sıravi faydalılıq baxımından ifadə edilə bilər və adətən ifadə olunur.

Məsələn X insan deyir ki, mən A əvəzinə B seçirəm ya da B əvəzinə C seçirəm. *u* funksiyasından məlum olur ki:u(A)=9, u(B)=8, u(C)=1

## İstinadlar
Həsən Polatkan

**Həsən Polatkan** (; ) — Krım tatar əsilli türk siyasətçi və iqtisadçısı.

1950-ci ilin may-dekabr ayları arasında qısa müddətə Əmək və Sosial Müdafiə naziri, 1950-60-cı illərdə isə Türkiyə Cümhuriyyətinin Xəzinə və Maliyyə naziri vəzifələrində çalışıb. 27 may çevrilişindən sonra başlayan Yassıada məhkəmələri nəticəsində baş nazir Adnan Menderes və Xarici İşlər naziri Fatin Rüştü Zorlu ilə birlikdə İmralı adasında edam edilib.
## Həyatı

İbtidai və orta təhsilini Əskişəhərdə alan Həsən Polatkan, 1936-cı ildə Siyasi Elmlər Məktəbini bitirib. Elə həmin il Ziraat Bankında müfəttiş köməkçisi kimi işə başlayan Həsən bəy 3 ildən sonra müfəttiş vəzifəsinə təyin olunub.

O, 21 iyul 1946-cı ildə Demokrat Partiyasından (DP) Əskişəhər millət vəkili seçilib. 14 may 1950-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə yenidən Əskişəhər millət vəkili seçilən Polatkan mayın 22-də Adnan Menderes tərəfindən qurulan ilk hökumətdə Əmək və Sosial Müdafiə naziri vəzifəsinə təyin olundu. Dekabrın 14-də Xəzinə və Maliyyə naziri vəzifəsinə təyin edilən Polatkan, sonrakı dörd Menderes hökumətində də bu vəzifəsini davam etdirdi. Polatkanın dəstəyi ilə həyata keçirilən fiskal siyasətlər yüksək və davamlı inflyasiyaya səbəb oldu. "Sürətli artım" hədəfi ön planda tutulduğu üçün, balanslaşdırılmış büdcə göz ardı edilərək, investisiyaların qəbulu dayandırılmadı. Məqsəd ilk növbədə artan büdcə kəsirlərinin xarici investisayalarla ödənilməsi idi. Lakin hadisələr istədikləri şəkildə irəliləmədiyi üçün, daxili qaynaqlara müraciət etməli oldular. 1955-ci ildən sonra pul təchizatı sürətlə artdı. İnflyasiyaya təkan verən bu tətbiqlər sabit və aşağı gəlirli insanların, hərbi və mülki bürokratların sərt reaksiyasına səbəb oldu. 
### Haqqında söylənənlər
Dövrün müxalif yazarlarından Mətin Tokərin redaktoru olduğu "Akis" jurnalının 1955-ci il 1 yanvar tarixli nömrəsində Həsən Polatkan haqqında aşağıdakı fikirlər qeyd olunmuşdu:
Hasan Polatkan zəhmətkeş millət vəkilidir. Onu səhər-axşam saat 8-də kabinetində görmək mümkündür. Demokrat Partiyası hökumətinin büdcəsini yenidən qurmaq o qədər də asan olmadı... Polatkan bu işin öhdəsindən layiqincə gələn hökumətin ən güclü deputatlarından biridir.

## Edamı
27 may çevrilişi zamanı Adnan Mendereslə birlikdə Kütahyada həbs edilərək Yassıadaya göndərildi. Prezident Cəlal Bayar, Baş nazir Adnan Menderes, digər hökumət üzvləri və Demokrat Partiyası millət vəkilləri ilə birgə konstitusiya quruluşunu pozmaq və dəyişdirməyə cəhd etmək cinayətinə görə mühakimə olundu. Ali Məhkəmənin Yassıadada keçirilən məhkəmə prosesinin sonunda o, ölüm cəzasına məhkum edildi. Hökm ertəsi gün İmralı adasında icra edildi.

1987-ci ildə məzarının münasib yerə köçürülməsi haqqında qanun qəbul edildi. 1990-cı ildə qəbul edilən qanunla həsən Polatkanın reputasiyası bütün məhkum edilmiş Demokrat Partiyası üzvləri ilə birlikdə bərpa olundu. Polatkan, Menderes və Fatin Rüştü Zorlunun cənazələri dövlət mərasimi ilə İmralı adasındakı məzarlarından çıxarılaraq 17 sentyabr 1990-cı ildə İstanbulun Topqapı səmtində inşa edilən anıt məzara nəql edildi.

## İstinadlar
Tunisin fəthi (1534)

**Tunisin fəthi** 16 avqust 1534-cü ildə baş vermiş və şəhər Osmanlı imperiyasının ərazisinə birləşdirilmişdir.

Barbaros Xeyrəddin Paşa Osmanlı donanması ilə İstanbuldan yola düşərək, əvvəlcə İtaliya sahillərini vurmuş, daha sonra isə cənub istiqamətində hərəkət edərək 16 avqust 1534-cü ildə Tunis sahillərinə çıxmışdır.  O, şəhəri Hafsi hökmdarı olan Mövla Həsənin əlindən alır. Lakin Mövla Həsən mövcud vəziyyət barədə ispanlara şikayət etdikdən sonra, ispanlar tezliklə şəhərin üstünə bir ordu göndərərək 1535-ci ilin iyununda Tunisi yenidən tutmuşdurlar. Bu yeni qüvvənin gəlməsi ilə Osmanlılar geri çəkilməyə məcbur olmuşdurlar.
Sinqapur İncəsənət Universiteti

**Sinqapur İncəsənət Universiteti**  — Sinqapurun dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən ilk özəl incəsənət universiteti.

## Tarixi
2021-ci ildə LASALLE İncəsənət Kolleci və Nanyang Gözəl Sənətlər Akademiyası arasında bir ittifaq yarandı və rəsmi olaraq elan edildi. Bu razılaşmaya əsasən, 2 məktəb ayrı-ayrı qurumlar kimi fəaliyyət göstərir, eyni zamanda tələbələrə hər iki məktəbin dərslərinə daxil ola bilirlər.

## Proqramları
* Təsviri incəsənət
* Dizayn
* Media 
* İncəsənətinin idarə edilməsi

Bu proqramlar üzrə bakalavr və magistr proqramları təklif olunur. Bakalavr tələbələri ixtisaslaşdırılmış incəsənət təhsillərini tamamlamaq üçün ümumi proqram və dərslərdən də keçməlidilər.

## İstinadlar
Spiridon Putin

**Spiridon İvanoviç Putin** (; ) — Rusiya aşpazı, Vladimir Lenin və İosif Stalinin şəxsi aşpazı. O, Vladimir Putinin ata tərəfdən babası idi.

## Erkən illəri
Spiridon Putin Rusiya imperiyasının Tver quberniyasında rusmənşəli İvan Petroviç Putin (1845–1918) və Paraskeva Matveyevna Putinanın (qızlıq soyadı Qolubyeva; 1844–1906) ailəsində anadan olmuşdur. 12 yaşında kuzeni ilə Tverdə mehmanxanada işləmiş və 15 yaşında aşpazlıq təhsili almaq üçün Sankt-Peterburqa köçmüşdür.

## Karyerası
Putin bir vaxtlar Qriqori Rasputinə qulluq etdiyi məşhur "Astoriya" otelində işləmişdir. Aşpazlığına heyran olan və adlarındakı oxşarlığı görən Rasputin Putinə qızıl rubl vermişdir. 1917-ci il Rusiya inqilabından sonra Putin Tver quberniyasına getmişdir. Daha sonra Petroqrada qayıtmış, ardınca Moskvaya köçmüşdür.

Moskvada Vladimir Leninin aşpazı olmuşdur. 1924-cü ildə Leninin ölümündən sonra Putin onun dul arvadı Nadejda Krupskaya və bacısı üçün illər sonra ölənə qədər yemək bişirmişdir. Bu müddət ərzində Putin bəzi hallarda İosif Stalin üçün yemək bişirmişdir. Putinin DTK-nin gizli polis sələfi olan NKVD-də çalışdığı güman edilir. 1939-cu ildə Krupskayanın ölümündən sonra Putin Moskva vilayətinin İlyinski qəsəbəsində Moskva Kommunist Partiyasının pansionatında aşpaz işləmişdir. Putin Moskvada vəfat edənə qədər aşpaz kimi işləməyə davam etmişdir. 

## Şəxsi həyatı
Spiridon Putin 1965-ci ildə vəfat etmişdir. Onun dörd oğlundan ikisi İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuşdur. Vladimir Putinin atası Vladimir də döyüşdə fiziki məhdudiyyət qazanmışdır. Yalnız bir oğlu – Aleksandr müharibədən sağ-salamat qayıtmışdır.

## İstinadlar
Con Stal

**Con Malkolm Stal** (; ) — amerikalı kinorejissor və prodüser. O, daha çox "Onu cənnətə buraxın (1945)", "Həyatın imitasiyası" (1934), "Krallığın açarları" (1945) və "Arxa küçə" (1932) kimi filmləri ilə tanınır.

## Həyatı və karyerası
Yakob Morris Strelitski Bakıda rus-yəhudi ailəsində anadan olub. O, uşaq olanda ailəsi Rusiya imperiyasını tərk edərək Nyu-Yorka köçüb. Gənc yaşda Con Malkolm Stal adını götürüb və əvvəlcə teatrda, sonra isə şəhərin böyüyən kino sənayesində işləməyə başlayıb. İlk qısametrajlı səssiz filmini 1913-cü ildə çəkib.

1919-cu ildə Hollivudda Louis B. Mayer Pictures ilə müqavilə bağlayıb. 1924-cü ildə MGM Studios-u quran Mayer komandasının üzvlərindən biri idi. 1927-ci ildə Stal Kino Sənəti və Elmləri Akademiyasının otuz altı qurucu üzvündən biri olmuşdur. 1927-ci ildən 1929-cu ilə qədər  qısa müddətli müstəqil Tiffany Pictures studiyasında icraçı olub və şirkətin adını "Tiffany-Stahl Productions" olaraq dəyişdirib.
## İstinadlar
Zoya Zelinskaya

**Zoya Nikolayevna Zelinskaya** () — Rusiya aktrisası. Rusiyanın xalq artisti.

## Həyatı
Zoya Nikolayevna 8 dekabr 1929-cu ildə Moskva şəhərində doğulub. Müharibə illərində Zoya da digər uşaqlar kimi qızıl mədənlərində işləyirdi. Müharibədən sonra ailəsi ilə birlikdə Moskvaya qayıtdı. Məktəb illərində Modalar Evində model kimi fəaliyyətə başlayıb. Vokal təhsili almışdır.

1954-cü ildə Rusiya Teatr Sənəti Universitetinin musiqili teatr aktyorları fakültəsini (Andrey Qonçarovun kursu) bitirmişdir. 1954-cü ildən Satira Teatrında çalışırdı. O, bir çox film və tamaşalarda rol alıb.

Zoya Zelinskaya 95 yaşında vəfat edib.

## Təltifləri
1976-cı ildə Polşa Xalq Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, 1991-ci ildə isə RSFSR xalq artisti fəxri adlarına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
* Öncəgörmə (film, 1993)
* "13 stul"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hərbi dəniz qüvvələri

**Hərbi dəniz qüvvələri**, həmçinin **donanma** və ya **flot** — hərbi əməliyyatların okean və dəniz teatrlarında strateji və əməliyyat vəzifələrini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuş silahlı qüvvələr növü. Hərbi dəniz qüvvələri həm müstəqil əməliyyatlar keçirməklə, həm də silahlı qüvvələrin digər qolları ilə birgə səylərlə öz problemlərini həll edir.

## Tarixi
Azərbaycan donanma tarixi çox qədim çağlara gedib çıxır. Buna sübut olaraq Qobustandakı qayaüstü rəsmləri göstərmək olar. Orta Çağlarda Azərbaycanda feodal xanlıqlarının yaranması, eləcə də IX–X əsrlərdə vikinqlərin və rusların dəniz tərəfdən hücumları ilə gəmi tikintisi yeni inkişaf qazanır. Özəlliklə Şirvanşahlar dövlətinin güclənməsi ilə Bakının önəmi bir liman şəhəri kimi artır. 1175-ci ildə I Axsitan Bakı yaxınlığında 73 rəqib gəmisini qıraraq rus donanmasını məğlub edir. Bu fakt XII əsrdə Şirvan donanmasının yüksək keyfiyyətindən xəbər verir. 1172-ci ildəki Şamaxı zəlzələsindən sonra paytaxtın köçürülməsi Bakının önəmin daha da artırır. Saray şairi Xaqani Şirvaninin yazdığına görə, Bakı böyük limana və Xəzərdə uluslararası ticarətin mərkəzinə çevrilir. Şirvanşah III Fəribürzun vaxtında Bakı adaların birində hərbi baza kimi istifadə edilən Səbayıl qalası tikilir.

Orta Çağ səyyahlarının qeydlərindən Şirvan gəmilərinin görünüşü haqqda əldə etmək olur: "görkəmcə qaleraya oxşayırlar, amma ölçüləri tartanınkı kimidir". Beləliklə, Şirvan gəmisi uzunburun, hündürdallı, əyik dirəkləri və qıyqacı yelkənləri olan iki dorlu, qaleraya oxşayan və tartana ölçülü, 30 tonnadək yükü qaldıra biləcək gəmi olmalı idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Hiroşima Universiteti

**Hirosima Universiteti** (広島大学, Hiroshima Daigaku) — ​​Yaponiyanın Hiqaşirosima və Hirosima şəhərlərində milli—tədqiqat universiteti. Universitet 1929-cu ildə yaradılmış və 1949-cu ildə bir sıra milli təhsil müəssisələrinin birləşməsindən sonra universitet kimi təsis edilmişdir.

## Tarixi

Milli Məktəb Təsis Qanununa əsasən, Hirosima Universiteti 31 may 1949-cu ildə yaradılmışdır. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Yaponiyada məktəb sistemi tamamilə islahat edilmiş və müharibədən əvvəlki sistemdə olan ali təhsil müəssisələrinin hər biri yenidən təşkil edilmişdir.

Ümumi qayda olaraq, hər prefekturada bir milli universitet yaradılmış və Hirosima Universiteti müharibədən əvvəlki ali təhsil müəssisələrini Hirosima prefekturasında birləşdirərək yeni sistemə uyğun olaraq milli universitetə ​​çevrilmişdir.

Aşağıdakı 8 məktəb yeni təhsil sisteminə uyğun olaraq Hirosima Universitetinə birləşdirilib:

* Hirosima Ədəbiyyat və Elm Universiteti
* Hirosima Ali məktəbi
* Hirosima Qadın Ali Pedaqojı məktəbi
* Hirosima Ali məktəbi
* Hirosima Pedaqojı məktəbi
* Hirosima Gənclər məktəbi
* Hirosima Ali Texniki məktəbi
* Hirosima Bələdiyyə Ali Texniki məktəbi

1953-1956-cı illərdə Hirosima Tibb Kolleci Hirosima Universitetinə birləşdirildi.

İndiki Hirosima Universiteti Yaponiya universitetləri və kollecləri arasında mühüm mövqe tutur. İstehsalat sənayesində bir çox məzunu olan Hirosima Ali Texniki Məktəbi 1920-ci ildə yaradılmış və 1944-cü ildə Texniki Kollec kimi yüksəlmişdir.

Hirosima Ali Məktəbi 1923-cü ildə İmperator və hökumət tərəfindən dəstəklənən digər universitetlər üçün tələbələr hazırlayan müharibədən əvvəlki ali məktəblərdən biri kimi yaradılmışdır. Bu institutlar 6 avqust 1945-ci ildə Hirosimaya atılan atom bombası səbəbindən böyük ziyan görsələr də, yenidən qurularaq, birləşərək Hirosima Universitetinə çevrildilər.

Universitetin Aspiranturası 1953-cü ildə açılmışdır.

## Məktəb və Kollecləri

### Məktəbləri
* İnteqrasiya İncəsənət və Elmlər məktəbi
* Ədəbiyyat məktəbi
* Təhsil məktəbi
* Hüquq fakültəsi
* İqtisadiyyat məktəbi
* Elm Məktəbi
* Tibb fakültəsi
* Stomatologiya fakültəsi
* Əczaçılıq Elmləri məktəbi
* Mühəndislik məktəbi
* Tətbiqi Biologiya məktəbi
* Kompüter və Məlumat Elmləri məktəbi

### Kollecləri
* Humanitar və Sosial Elmlər Kolleci
* Qabaqcıl Elm və Mühəndislik Ali Kolleci
* Həyat üçün İnteqrasiya Elmləri Lisansüstü Kolleci
* Biotibbi və Sağlamlıq Elmləri Ali Kolleci
* Ağıllı Cəmiyyət üçün İnnovasiya və Təcrübə Kolleci

## Kampusları
* Hiqaşi-Hirosima Kampusu
* Kasumi Kampusu
* Hiqaşisenda Kampusu

## Həmçinin bax
* Yaponiya universitetlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Hiroshima University
*Hiroshima University Study Abroad Program: Information for incoming exchange students from partner universities
Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Ordusu

**Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Ordusu** — 1942–1945-ci illərdə Azərbaycan SSR-də mövcud olmuş SSRİ Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri birləşməsi.

## Tarixi
Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Ordusu Dövlət Müdafiə Komitəsinin 5 aprel 1942-ci il tarixli fərmanı ilə müharibənin Şərq cəbhəsində yaradılmışdır. Əvvəllər Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Korpusu kimi tanınan birləşmənin əsas məqsədi Bakı neft mədənlərinin almanların hava hücumlarından qorumaq idi. Vermaxt Edelveys əməliyyatı kod adı ilə neft mədənlərini ələ keçirməyi planlaşdırırdı. 1942-ci ilin may-oktyabr aylarında Almaniyanın intensiv hava kəşfiyyatı zamanı orduya 8-ci Hava Hücumundan Müdafiə Qırıcı Korpusu, yeddi zenit alayı, bir zenit-pulemyot alayı, bir projektor alayı, bir baraj aerostatı alayı və digər bölmələr daxil idi. Fəaliyyəti zamanı ordu səkkiz təyyarəni vurub. 

1946-cı ilin əvvəlində Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Ordusu Cənub-Qərb Hava Hücumundan Müdafiə Dairəsinin tərkibində 17-ci Hava Hücumundan Müdafiə Korpusuna çevrildi. SSRİ Silahlı Qüvvələr nazirinin 24 iyun 1947-ci il tarixli göstərişinə uyğun olaraq 17-ci Hava Hücumundan Müdafiə Korpusunun bazasında Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Ordusu, 1948-ci ilin payızında isə onun administrasiyası əsasında Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Rayonu yenidən yaradıldı. Bu rayona sonradan ləğv edilmiş 49-cu Qırıcı Aviasiya Korpusu daxil idi.

1954-cü ildən 5 yanvar 1980-ci ildə ləğv edilənə qədər SSRİ Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının (PVO) Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Dairəsi adlandırılmışdır. O, Bakı və Abşeron yarımadasının neft yataqlarını hava hücumundan müdafiə etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu.

## Komandirləri
Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Dairəsinin və ondan sonrakı birləşmələrin komandirləri aşağıdakılar olmuşdur:
# general-polkovnik Konstantin Verşinin
# general-polkovnik Vladimir İvanov
# general-polkovnik Atanasius Şçeqlov
# general-polkovnik Fyodor Olifirov
# general-polkovnik Anatoli Konstantinov
## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*Бакинский округ противовоздушной обороны:Исторический очерк: 1920-1974 гг. [Baku Anti-air Defence District: An historical outline 1920-1974], Baku, 1974
Pike əməliyyatı

**Pike əməliyyatı** — İkinci Dünya müharibəsinin ilk illərində Qafqazda neft hasilatı obyektlərini məhv etmək üçün təklif olunan ingilis-fransız strateji bombardman planı. Plan Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı Con Slesor tərəfindən hazırlanmışdı. Sovet İttifaqına qarşı ingilis hərbi planlaması, İkinci Dünya müharibəsinin ilk iki ilində (1939–1941), ingilislər və fransızlar alman–sovet ticarət müqaviləsi və Molotov-Ribbentrop paktının Stalini Hitler və Nasist Almaniyası ilə ortaq etdiyi qənaətinə gəldikdə həyata keçirilməyə başlandı. Plan Sovet iqtisadiyyatının dağıdılmasına nail olmaq və Almaniyanı Sovet resurslarından məhrum etmək üçün sovet neft sənayesinin məhv etməyi nəzərdə tuturdu.
## Plan
Molotov-Ribbentrop paktı bağlandıqdan sonra İngiltərə və Fransa SSRİ-nin almanlara neft satmasından narahat olmağa başladılar. Planlaşdırma 1939-cu ilin sentyabrında Sovet qoşunlarının Polşaya hücumundan dərhal sonra başladı və Stalin 1939-cu ilin noyabrında Finlandiyaya qarşı Qış müharibəsinə başladıqdan sonra genişləndi. Plana Şimali Norveç və İsveçin ələ keçirilməsi və Baltik dənizində Sovet qoşunları və dəniz qüvvələri ilə qarşıdurma aparmaq üçün Finlandiyaya irəliləmə daxil edilmişdi.
## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 
## Xarici istinadlar
* İkinci Dünya Müharibəsi: Qərbin Bakını bombalamaq planı
Regina Universiteti

**Regina Universiteti** — Kanadanın Regina şəhərində ictimai tədqiqat universiteti.

1911-ci ildə Kanada Metodist Kilsəsinin himayəsi ilə Regina Kolleci adı altında yaradılmışdır (Methodist Church of CanadaMethodist Church of Canada). 1925-ci ildə kiçik bir kollec olaraq Saskaçevan Universiteti nərzində fəaliyyət göstərirdi 1934-cü ildə kilsədən ayrıldı və müstəqil universit oldu. 1961-ci ildən Regina Universiteti dərəcə vermək statusu qazandı.

## Kollecləri
Universitetin 3 federal kolleci var:

* Çempion Kolleci 
* Kanada Yerli Millətlər Universiteti
* Lüter Kolleci

## Fakültələri
Regina Universitetində sertifikat, diplom, bakalavr və magistr dərəcələri üzrə müxtəlif proqramlar təklif edən 10 fakültə və 1 məktəb var.

## Qallereyası

File:University of Regina Library viewed from the Oval.jpg|Dr. Jon Arher Kitabxanası
File:Lab, classroom and library buildings.jpg|Məktəb binası, Arher Kitabxanası və Tədqiqat və İnnovasiya mərkəzi 
File:Riddell Building, New Campus.jpg|Teras, Regina Araşdırma parkı. 
File:Riddell Centre and College West.jpg|Riddell Mərkəzi kollec
File:Terrace Building, University of Regina.jpg|Tədqiqat Parkında Teras binası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yırtıcı jurnallar

**Yırtıcı jurnallar** — məqalələrin keyfiyyəti və etibarlılığı üçün sadəcə səthi yoxlama aparan və etibarlı akademik jurnalların təqdim etdiyi redaktə və nəşr xidmətlərini təqdim etmədən müəlliflərdən nəşr haqqının alınmasını nəzərdə tutan istismarçı akademik nəşriyyat biznes modeli. Yırtıcı jurnallarda rədd edilmə nisbəti aşağıdır, nadir hallarda isə sıfıra bərabərdir. "Açıq çıxışlı yırtıcı jurnallar" fenomeni ilk dəfə "ödəniş üçün istənilən məqaləni dərc etməyə hazır olan jurnallar"dan bəhs edən Cefri Bill tərəfindən istifadə edilmişdir.  Habelə, "yırtıcı" sözü ilə də bağlı müxtəlif tənqidlər səsləndirilib. Bill tərəfindən başlanan qalmaqalın uzun icmalı "The Journal of Academic Librarianship"-də əlçatandır.

Bu jurnallar tədqiqatçıları aldadaraq nəşr etdikləri üçün "yırtıcı" hesab olunurlar. Baxmayaraq ki, bəzi müəlliflər jurnalın keyfiyyətsiz və hətta saxta olduğunu bilsələr də, yenə də orada məqalə dərc edirlər. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdən olan yeni tədqiqatçıların xüsusilə yırtıcı jurnallar tərəfindən aldadılma riski altında olduqları bildirilir. Aparılan bir araşdırmaya görə, yırtıcı jurnallarda dərc olunan məqalələrin 60%-i dərc olunduqdan sonrakı beş il ərzində heç bir istinad almır.

Cefri Bell tərəfindən 2017-ci ilin yanvar ayına qədər beş il ərzində mütəmadi olaraq yenilənən "Beall's List" hesabatında jurnalları yırtıcı kimi təsnif etmək üçün meyarlar ortaya qoyulmuşdu. Frontiers Media nəşrinin Billə qarşı açılmış və daha sonra heç bir nəticə vermədən bağlanan məhkəmə işinin açılması tələbi, Billin siyahısının oflayn olmasının bir neçə səbəblərindən biri idi. Lakin Bill əsas səbəbi heç vaxt açıq şəkildə paylaşmadı. Bağlandıqdan sonra yırtıcı jurnalları müəyyən etmək üçün ödənişli "Cabell siyahısı" kimi müxtəlif siyahılar ortaya çıxmağa başladı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Think. Check. Submit. Azərbaycanca
* Azərbaycan akademik mühitində yırtıcı jurnallar
* ["Yırtıcı" jurnalları xarakterizə edən xüsusiyyətlərin identifikasiyası](https://www.anl.az/down/meqale/inf_cem_prob/2018/02/802485(meqale).pdf)
Soyuq müharibə liberalı

**Soyuq müharibə liberalı** — ABŞ-də İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra başlayan Soyuq müharibə dövründə istifadə edilən termin. Termin demokratiya və bərabərliyi dəstəkləyən liberal siyasətçiləri və həmkarlar ittifaqı liderlərini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Onlar həmkarlar ittifaqlarının böyüməsini, vətəndaş hüquqları hərəkatını və yoxsulluğa qarşı müharibəni dəstəkləmiş, eyni zamanda kommunist idarəçiliyi altında ümumi şəkildə görülən totalitarizmə qarşı çıxmışdılar. İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə diplomat Corc F. Kennan və ABŞ Prezidenti Harri S. Truman kimi Soyuq müharibə liberalları sovet kommunizminə qarşı əhatələmə səylərini dəstəkləmişdilər.

## Zəmin
Soyuq müharibə dövrünün müasir ABŞ liberalizmi Franklin D. Ruzveltin yeni kursunun bilavasitə varisi və XX əsrin əvvəllərindəki proqressiv dövrün bir az daha uzaq davamçısı idi. Sol Stern yazmışdır ki, "Soyuq müharibə liberalizmi İkinci Dünya müharibəsindən sonra Amerikanın ən böyük uğuru – Soyuq müharibədə qalib gəldiyi üçün tərifə layiqdir".

İlkin mərhələlərdə liberallar, ümumiyyətlə, Franklin D. Ruzveltin davamçısı Harri S. Trumeni özlərindən biri kimi görmürdülər və ona Demokrat Partiyasının çıxıntısı kimi baxırdılar. Demokratik Fəaliyyət uğrunda Amerikalılar (ADA) kimi digər liberal siyasətçilər və liberal təşkilatlar həm daxildə, həm də xaricdə kommunizmə qarşı çıxaraq, bəzən vətəndaş azadlıqlarını qurban verərək Trumenin tərəfini tutmuşdular. Eyni zamanda, ADA vətəndaş hüquqları hərəkatı kimi məsələlərdə Trumeni solçuluğa itələməyə müvəffəq olmuşdu.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Faulks, Keith. *Political sociology: a critical introduction*. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1999.
* Fernbach, Alfred and Bishko, Charles Julian, *Charting Democracy in America* (1995)
* Frost, Bryan-Paul and Sikkenga, Jeffrey (2003). *History of American Political Thought*. Lexington Books. p.&nbsp;33.
* Hamby, Alonzo L., Liberalism and Its Challengers: From F.D.R. to Bush (1992)
* 
* Schlesinger, Arthur, "Liberalism in America: A Note for Europeans", in *The Politics of Hope*, (1962)
Wordtris

**Wordtris** – Sergey Utkin, Vyaçeslav Tsoy və Ermənistanın keçmiş prezidenti Armen Sarkisyan tərəfindən dizayn olunmuş və 1991-ci ildə buraxılmış videooyun. *"[[Tetris]]"* oyununun davamı kimi buraxılmışdır.

## Qeympley
Oyunun qeympleyi *"[[Tetris]]"* oyununa olduqca oxşardır. Oyunun məqsədi yuxarıdan düşən hərflərlə ən az 3 hərfən ibarət olan sözlər yaratmaqdır. Sözlər şaquli və ya üfüqi formada yaradıla bilər. Əgər oyunçu ekranın yuxarısında qeyd olunan sehrli sözü yığa bilsə, bütün sətirlər təmizlənir və oyunçu böyük bonus qazanır.

Bəzən yuxarıdan "?" kimi işarə olunan sərbəst hərf düşür. Oyunçu bu dropu istədiyi hərf kimi seçə bilər. Əgər seçim etməsə, drop təsadüfi bir hərfə çevrilir.

## İstehsal
Oyun 1980-ci illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasında işləyən Armen Sarkisyan, Sergey Utkin və Vyaçeslav Tsoy tərəfindən hazırlanmışdır. Oyunun ideyası bir dildən digər dilə tərcümə aparan faks maşını hazırlayarkən yaranmışdır. Onlar hazırladıqları oyunu dostlarına göstərsələr də, sovet rejimi səbəbilə oyunu yayımlaya bilməmişdirlər.

1987-ci ildə Sarkisyan SSRİ-nin icazəsi ilə ABŞ-də təhsil almağa yollanmış və oyunun bir neçə nüsxəsini özü ilə aparmışdır. ABŞ-də erməni diasporundan olan vəkillərin məsləhəti ilə oyunun hüquqlarını ABŞ-dəki bir videooyun şirkətinə verməyə qərar vermişdir. Sarkisyan oyun üçün əvvəlcə "Armenia" və "America" sözlərinin birləşməsindən ibarət olan *"Armenica"* adını təklif etmişdir. O, Kaliforniyaya yollanaraq *"[[Mirrorsoft]]"* şirkəti ilə əməkdaşlıq edən *"[[Spectrum Holobyte]]"* şirkətinə oyunun demosunu təqdim etmişdir.

*"Spectrum Holobyte"* oyunu bəyənmiş və 1988-ci ildə Ermənistana gələrək oyunun tam versiyanı görmək istəyini bildirmişdir. Utkin və Tsoy İrəvana köçərək Sarkisyanla birlikdə oyunu mükəmmələşdirmişdirlər. Onlar oyuna ingilis dili dəstəyi və musiqi əlavə etmiş, oyunu qaraçı dilində "söz ustası" mənasına gələn *"Lavengro"* adlandırmışdırlar. ABŞ şirkətinin təmsilçiləri SSRİ-yə gizli şəkildə – turist kimi gələrək oyuna baxmış və Sarkisyanı müqavilə üçün ABŞ-yə dəvət etmişdirlər. Şirkət ona oyunun *"Wordtris"* adı ilə və *"Tetris"* oyununun davamı kimi buraxılacağını açıqlamışdır.

## Qəbul
*"[[Computer Gaming World]]"* oyun müsbət fikir bildirmişdir: "Xələfləri kimi *Wordtris* də əsəbedici olduğu qədər aludəçilik yaradan oyundur … *Tetris* klassik oyundur. *Wordtris* onun etdiyinin daha yaxşısını edir".

## İstinadlar
Dəvəquşu siyasəti

"**Dəvəquşu siyasəti**" — açıq-aşkar olan məsələlərə məhəl qoymamaq və onları yoxmuş kimi göstərmək tendensiyasına aid edilən metaforik ifadə. İfadə dəvəquşuların təhlükə ilə üzləşməkdənsə, başlarını quma soxmaq vərdişindən irəli gəlir. Dəvəquşu əslində təhlükədən qaçmaq üçün başlarını quma basdırmır.

## İstinadlar
Qallar

**Qallar** – Qalliya imperiyasının əsasını qoymuş, fransızların etnogenezində əhəmiyyətli rol oynamış, kelt dil ailəsinə mənsub olan Qalliyanın aborigen xalqıdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Olonxo

**Olonxo** — Yakut xalqının çoxəsrlik mədəni abidəsi olan qəhrəmanlıq eposu. Yakut folkloru sistemində mərkəzi yer tutur.

## Haqqında
Süjeti, surətləri və üslubi cəhətdən bir-birinə yaxın olan çoxlu dastandan ibarətdir. Olonxo musiqi müşayiəti olmadan ifa olunur. personajların çıxışları hər biri üçün xüsusi açarda oxunur, mətnin qalan hissəsi danışılır, ən böyük olonxolar yeddi gecə oxunurdu, Yakut olonxolarının ən məşhuru olan "Nyurgun Bootur Swift" 36.000 min poetik misradan ibarətdir. Baş qəhrəman Ayy qəbiləsindən olan qəhrəman və ya qəhrəman qadındır, onların əsas funksiyası ailənin yaradılması uğrunda mübarizə aparmaq və tayfanın mənafeyini qorumaqdır.

## Quruluşu
Hər dastan orta hesabla 10–15 min misralıq şeirdən və ritmli nəsrdən ibarət olur. Bəzən bu dastanlarda qısa nəsr parçalarına da rast gəlmək mümkündür.

## Mənbə
* Илларионов В. В. Искусство якутских олонхосутов. Якутск, 1982
* Уткин К.Д. Мифологические основы якутских олонхо. Якутск, 1994

## Xarici keçidlər
* https://www.yakutskhistory.net/ 

## İstinad
Məhəmməd Rəsulof

**Məhəmməd Rəsulof** (; ) — İranlı müstəqil ssenarist, prodüser, rejissor, Oskar Akademiyasının üzvü.

## Həyatı
Məhəmməd Rəsulof 1972-ci il noyabrın 25-də Şirazda anadan olub. O, Şiraz həbsxanasında məhbuslara oxuma-yazma öyrətməklə dərs deməyə başlayan müəllim cütlüyün oğludur. Rəsulof ilk dəfə səkkiz yaşında aktyor kimi teatr səhnəsinə çıxıb və bədii fəaliyyətini bu sahədə davam etdirib. Sənədli filmlərə olan marağı onu kino çəkməyə təhrik edib.

## Həmçinin bax
* İran
* Şiraz
* Həbsxana
* Teatr
* Sənədli film

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Valentin Lebedev

**Valentin Lebedev Vitalyeviç**(14. 4. 1942, Moskva)— SSRİ təyyarəçi-kosmonavtı. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1973). Texnika elmləri namizədi (1975). 1971 ildən Sov.İKP üzvü. 1966 ildən S. Orconikidze ad. Moskva Aviasiya İnstitunu bitirdikdən sonra konstruktor bürosunda işləmişdir.
1972-ci ildən kosmonavtlar dəstəsindədir. 1973-cü il dekabrın 18-26 da "Soyuz-13" kosmik gəmisində (P. İ. Klimukla birlikdə) gəmi mühəndisi kimi orbital uçuşda olmuşdur. Uçuş 7 gün 20 saat 55 dəqiqə davam etmişdir. Lenin ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Космонавт Валентин Лебедев
Nəzəri cərrahiyyə

**Nəzəri cərrahiyyə** qeyri-operativ qərarların təhlilinin və cərrahi müalicələri dəstəkləyən klinik tədqiqatlar sisteminin inteqrasiyasına əsaslanan bir yanaşmadır. Bu üsul akademik cərrahların əsas elm fənləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini koordinasiya etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu ideya ilk olaraq 1960-cı illərdə Marburq Universitetində irəli sürülmüşdür.

Təklif olunan fərziyələrə uyğun olaraq nəzəri cərrahiyyənin əsas struktur elementləri müəyyən edilmişdir:
* biotibbi və klinik elmlərin irəliləyişləri arasında tarazlığı qorumaq məqsədi ilə müxtəlif fundamental elm fənlərinin cərrahi tədqiqat metodologiyasına inteqrasiyası ;
* fundamental alimlər və cərrahlar arasında əməkdaşlığın yaradılması ilə işçi qrupların təşkili;
* həm metodoloji əsaslandırmaya əsaslanan , həm də klinik əhəmiyyəti ilə xarakterizə olunan elmi tədqiqatların aparılması (sübutlara əsaslanan tibb);
* tibbi statistika və meta-analiz alətlərindən istifadə etməklə elmi tədqiqatların nəticələrinə əsasən klinik problemlərin həlli.

Nəzəri cərrahiyyədə əsasən  üstünlük verilən təşkilati format 2 klinik cərrahdan, 1 fundamental tədqiqatçıdan (nəzəri cərrahdan), 1-2 laborant və  tələbədən ibarət daimi işçi qruplarından ibarətdir və ümumi fənlərarasındakı hər hansı bir  problemə birlikdə diqqət yetirilir.

## Tarixi
Cərrahi əməliyyatların elmi  planlaşdırılması və aparılmasına sistemli elmi yanaşmanın ilkin əsasları 1920-ci illərdə mübahisəli əsərləri ilə Ferdinand Zauerbrux, Ervin Lik və xüsusilə də  “Yol kəsişməsində cərrahiyyə” əsəri ilə  S. P. Fedorov tərəfindən qoymuşdur. S.P.Fedorovun cərrahi müdaxilələrin planlaşdırılması və aparılması üçün fundamental elmi əsaslar tələbini aydın şəkildə ifadə etdiyi təkliflər,  bir çox görkəmli müasirlər tərəfindən cərrahi texnikanın təkmilləşdirilməsi səylərinin əsassız tənqidi kimi qəbul edilmişdir. Bu dövrdə cərrahiyyə elminin inkişaf yolları ilə bağlı gedən müzakirələrdə görkəmli cərrahlar tərəfindən  müxtəlif fikirlər ifadə edilmişdir. Beləliklə, S. S. Yudin cərrahi əməliyyatların aparılması zamanı müxtəlif üsulların praktiki istifadəsinin uğurlu olduğunu qeyd etdi,  P. A. Herzen isə gələcək cərrahiyənin təkcə texniki təkmilləşmədən deyil, onun digər əlaqəli elmlərlə simbiozundan da ibarət olduğunu müdafiə etdi.

1960-1970-ci illərdə Marburq Universitetində fəaliyyət göstərən alman cərrah və alim Vilfrid Lorenz  perspektivli cərrahi müalicə üsullarını əsaslandırmaq üçün sistematik təhlillərdən istifadənin üstünlüyünü qeyd edərək nəzəri cərrahiyyənin inkişafına böyük töhfə verdi.

## İstinadlar