İkinci Dünya müharibəsindən sonra almanların deportasiyası

**İkinci Dünya müharibəsi zamanı və ondan sonra almanların deportasiyası və qovulması** — Almaniyanın İkinci Dünya müharibəsində məğlub olmasından sonra, 1945–1950-ci illərdə baş vermiş Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin alman əhalisinin Almaniyaya və Avstriyaya məcburi deportasiyası prosesi. Ümumilikdə təxminən 12–14 milyon alman məcburi köçürməyə məruz qaldı . Almanların Şərqi Avropadan köçürülməsi prosesi 1945-ci ilin avqustunda beynəlxalq hərbi tribunalının statutunda insanlığa qarşı cinayət kimi tanınmasına baxmayaraq, geniş miqyasda mütəşəkkil zorakılıq, o cümlədən bütün əmlakın tam müsadirə edilməsi, alman mülki vətəndaşlarının konsentrasiya düşərgələrində yerləşdirilməsi ilə müşayiət olundu.

## Deportasiya prosesi

### Birinci mərhələ: qaçma və təxliyə

1944-cü ilin payızında Sovet qoşunlarının uğurlu hücumu inkişaf etdikcə, alman hakimiyyəti alman əhalisinin Şərqi Prussiyadan və qərbə digər ərazilərdən təxliyəsini təşkil etdi. Evakuasiya könüllü idi və Köniqsberqin alman əhalisinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olmuş, cəmi bir neçə ay ərzində almanların sayı 340 mindən 200 minə düşmüşdü. Qırmızı Ordu hissələri yaxınlaşdıqca evakuasiya getdikcə xaotik xarakter aldı. Bir çox almanlar repressiyalardan qorxaraq özbaşına qaçdılar. Adi insanların bu cür qorxuları Reyx Təbliğat Nazirliyinin həyəcan mesajları ilə aktiv şəkildə stimullaşdırıldı.

Bu və ya digər şəkildə alman əhalisi labüd sovet işğalının başlanmasından sonra yalnız pis rəftar gözləyərək Qırmızı Ordu hissələrinin irəliləyişini qabaqcadan və qorxu ilə gözləyirdi . Reyx vətəndaşlarının əksəriyyəti yerli əhaliyə qarşı çoxsaylı repressiyaların başlandığına və sovet qoşunlarının zorlama və digər cinayətlər törətdiyinə tam əmin idi .

### İkinci mərhələ: Potsdam konfransından əvvəl və sonra deportasiya
Müttəfiq ölkələrin ordularının qəti qələbəsindən sonra SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniya liderlərinin görüşdüyü Potsdam konfransı əslində deportasiyanı qanuniləşdirdi.

Volksdeutsche-nin əksəriyyəti müharibə bitdikdən dərhal sonra yaşayış yerlərini tərk etdilər. Bu proses kütləvi miqyasına və Avropanın etnik mənzərəsinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyinə görə ayrıca bir anlayış kimi müəyyən edildi və "Almanların Şərqi Avropa ölkələrindən köçü" adlandırıldı. Məsələn, 1945-ci ilin yay və payız aylarında qanuni seçilmiş parlament olmadığı halda, Çexoslovakiya Prezidenti Edvard Beneş almanların Çexoslovakiyadan qovulması da daxil olmaqla qanun qüvvəsinə malik prezident fərmanlarını (Benes fərmanları adlanan) imzaladı. Almanlarla yanaşı, macarlar və kollaborasionistlər də qovuldu. Müttəfiq dövlətlərin dəstəyini alan almanların Çexoslovakiyadan deportasiyası 1945–1946-cı illərdə həyata keçirildi. Bu hadisələrlə bağlı ən məşhuru sözdə idi. Brunn Ölüm marşı zamanı 1945-ci ilin iyulunda Aussig şəhərində baş verən faciədə 5 minə qədər Sudetli alman həyatını itirdi. Almanların Şərqi Avropadan qovulması geniş mütəşəkkil zorakılıq, o cümlədən əmlakın müsadirə edilməsi, konsentrasiya düşərgələrinə salınması və deportasiya ilə müşayiət olundu .

## Nəticəsi və onun qiymətləndirilməsi

Deportasiyalar nəticəsində ölənlərin sayının 500 mindən 2 milyon nəfərə qədər olduğu təxmin edilir. Sonuncu rəqəm 1950-ci illərdə Qərbi Almaniyada edilən demoqrafik təxminləri əks etdirir. Daha sonra bir sıra tarixçilərin hesablamalarına görə, 500.000–600.000 təsdiqlənmiş ölüm var. Onlar Qərbi Almaniya hökumətinin şişirdilmiş rəqəmlərinin əsassız olduğunu və Soyuq müharibə dövründə siyasi təbliğat üçün istifadə edildiyini iddia edirlər. Alman Tarixi Muzeyi deportasiya nəticəsində ölənlərin sayını 600.000 nəfər olaraq qiymətləndirərək, əvvəllər dərc edilmiş 2 milyon ölüm rəqəminin təsdiqlənmədiyini qeyd edir.

Hazırda Almaniyada müxtəlif bölgələrdən deportasiya edilmiş, hazırda Polşa, Çexiya, Litvaya və Kalininqrad vilayətinə məxsus alman icmaları mövcuddur. İcmaların dəstəyi ilə müxtəlif tarixçilər öz tədqiqatlarını dərc edirlər, onların arasında keçmiş BMT rəsmisi Alfred de Zayas da geniş tanınır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Baziur, Grzegorz.* Armia Czerwona na Pomorzu Gdańskim 1945–1947, Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2003. 
* *Beneš, Z., D. Jančík et al.* Facing History: The Evolution of Czech and German Relations in the Czech Provinces, 1848–1948, Prague: Gallery. 
* *Blumenwitz, Dieter.* Flucht und Vertreibung, Cologne: Carl Heymanns, 1987
* *de Zayas, Alfred M.* "A terrible Revenge". Palgrave/Macmillan, New York, 1994. .
* *de Zayas, Alfred M.* "Nemesis at Potsdam." London, 1977. .
* R. M. Douglas: *Orderly and Humane. The Expulsion of the Germans after the Second World War*. Yale University Press 2012, 
* German statistics (Statistical and graphical data illustrating German population movements in the aftermath of the Second World War published in 1966 by the West German Ministry of Refugees and Displaced Persons)
* Grau, Karl F. *Silesian Inferno, War Crimes of the Red Army on its March into Silesia in 1945*, Valley Forge, PA: The Landpost Press, 1992. 
* *Hahn, Hans Henning; Hahn, Eva.* Die Vertreibung im deutschen Erinnern. Legenden, Mythos, Geschichte (нем.). — Paderborn: Ferdinand Schöningh Verlag, 2010. — .
* Jankowiak, Stanisław. *Wysiedlenie i emigracja ludności niemieckiej w polityce władz polskich w latach 1945–1970* [Expulsion and emigration of German population in the policies of Polish authorities in 1945–1970], Warsaw: Instytut Pamięci Narodowej, 2005. 
* Merten, Ulrich, "Forgotten Voices: The Expulsion of the Germans from Eastern Europe after World War II", Transaction Publishers, New Brunswick (USA) and London (UK), 2012, 
* Naimark, Norman M. *The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation, 1945–1949*, Cambridge: Harvard University Press, 1995. 
* Naimark, Norman M.: *Fires of Hatred. Ethnic Cleansing in Twentieth — Century Europe*. Cambridge: Harvard University Press, 2001.
* Overy, Richard. *The Penguin Historical Atlas of the Third Reich*, London: Penguin Books, 1996. . In particular, p. 111.
* Podlasek, Maria. *Wypędzenie Niemców z terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej*, Warsaw: Wydawnictwo Polsko-Niemieckie, 1995. 
* Prauser, Steffen and Arfon Rees (eds.). *The Expulsion of 'German' Communities from Eastern Europe at the end of the Second World War*, (EUI Working Paper HEC No. 2004/1) Florence: European University Institute.
* Reichling, Gerhard. *Die deutschen Vertriebenen in Zahlen*, 1986. 
* Truman Presidential Library: Marshal Plan Documents
* *February 1947&documentid=24&studycollectionid=mp&pagenumber=1 Report on Agricultural and Food Requirements of Germany*, 1947.
* Zybura, Marek. *Niemcy w Polsce* [Germans in Poland], Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004. 

## Xarici keçidlər

* Изгнаны и убиты // "Эксперт", 2008
* Выселение судетских немцев из Чехословакии после Второй мировой войны в передаче "Разница во времени" (Радио "Свобода", 18 мая 2013)
* *Timothy V. Waters* On the Legal Construction of Ethnic Cleansing, p. 951 // University of Mississippi School of Law, 2006
* Interest of the United States in the transfer of German populations from Poland, Czechoslovakia, Hungary, Rumania, and Austria, Foreign relations of the United States: diplomatic papers, Volume II (1945) pp. 1227–1327 (Note: Page 1227 begins with a Czechoslovak document dated 23 November 1944, several months before Czechoslovakia was "liberated" by the Soviet Army.) (Main URL, wisc.edu)
* Frontiers and areas of administration Foreign relations of the United States (the Potsdam Conference), Volume I (1945), wisc.edu
* History and Memory: mass expulsions and transfers 1939–1945-1949 M. Rutowska, Z. Mazur, H. Orłowski
* Forced Migration in Central and Eastern Europe, 1939–1950
* "Unsere Heimat ist uns ein fremdes Land geworden…" Die Deutschen östlich von Oder und Neiße 1945–1950. Dokumente aus polnischen Archiven. Band 1: Zentrale Behörden, Wojewodschaft Allenstein
* Dokumentation der Vertreibung 
* Displaced Persons Act of 1948