open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zülqərneyn

**Zülqərneyn** () — İslamın müqəddəs kitabı Qurani Kərimin Kəhf surəsində adı keçən saleh insan. Lakin, bəzi alimlər onu Allahın peyğəmbəri hesab edirlər. Bəzi mənbələrə görə onun əsl adı İskəndər olmuşdur. Hansı dövrdə yaşadığı bilinmir. Yəcuc və Məcuc qövmlərinin qarşısına sədd tikmişdir.

## Kimliyi
Bəziləri onu Makedoniyalı İsgəndər, bəziləri II Kir, bəziləri I İmrul-Qays bəziləri I İrakli, bəziləri I Dara, bəziləri Gilqameş, bəziləri Bilgə kağan, digərləri isə Qara Xanın oğlu Oğuz Xan sayır.

## Adının mənası
"Zülqərneyn" adı ərəbcədir (ذو القرنين) və ərəbcə "Zül-qarnəyn" kimi oxunur. Mənası "İki buynuz sahibi" deməkdir.Bəziləri bu adı belə yozurlar ki, Zülqərneynə o ləqəb ona görə verilmişdir ki, onun dəbilqəsində iki buynuz var idi. Digərləri isə bu adı belə yozurlar ki, Zülqərneynin ləqəbi ona görə belə idi ki, onun dövləti Şərqi də,Qərbi də əhatə etmişdi.

Şəkil:Hérosmaîtrisantunlion.jpg|Gilqameş
Şəkil:Epitaph Imru-l-Qays Louvre AO4083.jpg|I İmrul-Qaysın Epitafiyası 
Şəkil:Alexander-Coin.jpg|Makedoniyalı İsgəndər
Şəkil:100 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg|Türkmənistan manatında Oğuz xan
Şəkil:Darius In Parse.JPG|I Dara
İqor Sergeyev

**İqor Dmitriyeviç Sergeyev** (, ) — Rus hərbi lider. Rusiya Federasiyasının Müdafiə Naziri (1997-2001). Strateji Raket Qüvvələrinin baş komandanı (1992-1997). Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1999). Rusiya Federasiyasının yeganə Marşalı (21 noyabr 1997).

## İstinadlar
Zemun icması

**Zemun** () — Belqrad dairəsinə daxil olan Serbiyada icma.

İcmanın əhalisi 168.170 nəfərdən ibarətdir (2012-ci il), əhali sıxlığı isə 1047 nəfər/km² təşkil edir. Əhatə etdiyi sahə 150 km² bərabərdir, onların 63,0 %-i sənaye məqsədləri üçün istifadə olunur.

İcmanın inzibati mərkəzi Belqrad şəhərinin ərazisində, Zemunda yerləşir. Zemun icması 2 yaşayış məntəqəsindən ibarətdir, yaşayış məntəqələrin orta sahəsi 75,0 km²-dır.

Yevangeliya kirxası 2005-ci ildən bəri mədəniyyət abidəsi sayılır, onu Huqa Erlix və Viktor Kovaç məktəbinin memarları inşa etmişdilər.

## İcma əhalisinin statistikası

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Serbiya rəsmi statistikası  
* «Издаје и штампа — Републички завод за статистику Србије» nəşrin PDF versiyası
Ağsu döyüşü (717)

**Ağsu döyüşü** — 717-ci ildə, Əməvilər xilafəti, onların müttəfiqləri olan Türgiş xaqanlığı və Tibet imperiyası ilə Tan Çini arasında baş vermiş döyüş. Türgişlərin köməyi ilə irəliləyən ərəblər həmin il Sincan regionunda yerləşən Ağsu və Üçturfan şəhərlərini mühasirəyə alır. Regiondakı protektoratlarından kömək olan tan qoşunları ərəb qüvvələrinə hücum edir və onları regiondan qovur.

## Yer
Döyüş Sincan regionunda, Çin–Qırğızıstan sərhədi yaxınlıqlarında baş vermişdir.

## Döyüş
717-ci ildə Əməvilər xilafəti öndərliyindəki ərəblər türgiş və tibetli müttəfiqləri ilə Ağsu regionundakı Çin tərəfindən qorunan iki şəhəri mühasirəyə alır. Çinin Mərkəzi Asiyadakı qüvvələrinə öndərlik edən Tan Tszyaxuey ərəblərə qarşı iki ordu göndərir ki, onlardan birinə özü, karluk atlılarından ibarət digərlərinə isə Aşina Sin rəhbərlik edirdi. Döyüşdə ərəblər ağır şəkildə məğlub edilir və regiondan çəkilməli olur. Ərəblərin çoxu əsir götürülür, lakin xilafət onların azad buraxılması üçün xərac ödəyir.

## Nəticə
Döyüşün nəticəsində ərəblər Mavəraünnəhrin şimalından dəf edilir. Türgişlər Tan sülaləsindən asılı vəziyyətdə qalır və axırda, Fərqanə vadisindəki ərəblərə hücum edir.

## İstinadlar
Malmö MFI-9

**Malmö MFI-9** — 1960-cı illərdə İsveçdə istehsal olunan yüngül təyyarə. Byörn Andreason tərəfindən BA-7 adı ilə hazırlanmış və prototipi ilk dəfə 10 oktyabr 1958-ci ildə uçmuşdur. Andreason ilk təyyarə layihəsini ABŞ-də işləyərkən Convair üçün hazırlamışdır. Hazırladığı təyyarə hava soyuducu, 56 kVt (75 HP) Kontinental A-75 mühərriki və dəyişkən meydançası olan iki bıçaqlı pərə sahib olmuşdur.

1960-cı ildə Byörn Andreason İsveçə qayıtdı və Malmö Flygindustri şirkətində işə başladı. Burada BA-7 təyyarəsinin təkmilləşdirilmiş bir versiyasını hazırlayan Adnreasonun dizaynı MFI-9 Junior adı altında istehsala başladı. Onun hazırladığı təyyarə BA-7-dən fərqli olaraq böyük bir kokpit və 75 kVt (100 HP) Continental O-200 dörd silindrli mühərrikə malik olmuşdur. Yeni modelləri 1962-ci ildə MFI-9B, 1963-cü ildə MFI-9B hərbi təlim təyyarələri olmuşdur.
## İstehsalı
BA-7 Byörn Andreasson tərəfindən tərtib edilmiş və 10 oktyabr 1958-ci ildə ilk dəfə uçmuşdur. O, ilk təyyarəsini boş vaxtlarında ABŞ-da Convair şirkətində işləyərkən inşa etmişdir. Onun hazırladığı ilk təyyarə 56 kVt (75 at gücünə) malik Kontinental A-75 mühərriki ilə təchiz olunmuşdur. 1960-cı ildə Andreasson İsveçə qayıtdı və MFI-9 Junior olaraq istehsala çıxan BA-7 təyyarəsinin təkmilləşdirilmiş versiyasını hazırladığı Malmö Flygindustri şirkətində işə başladı. Dəyişikliklərə daha böyük bir kokpit və 75 kVt (100 HP) gücə malik pistonlu mühərrik aid olmuşdur. 1962-cü ildə MFI-9B, 1963-cü ildə isə MFI-9B hərbi təlim təyyarələrinin müəllifi olmuşdur.
## Xüsusiyyətlər
frameless|right
### Ümumi xüsusiyyətlər
*Ekipaj: İki
*Uzunluq: 5.85 m (19&nbsp;ft 2 in)
*Qanadlar: 7.43 m (24&nbsp;ft 5 in)
*Boy: 2.00 m (6 fut 7 in)
*Qanad sahəsi: 8.70 m2 (93.6 kv fut)
*Aspekt nisbəti: 6: 1
*Hava məlumatı: NACA 23008.5 (mod.)
*Boş çəki: 340 kq (750 funt)
*Maksimum uçuş çəkisi: 575 kq (1,268 funt)
*Yanacaq tutumu: 80 L (21 ABŞ qal.; 18 imp qal)
*Mühərrik: 1 ədəd 75 kVt (100 at gücünə) malik Rolls-Royce Kontinental O-200-A
## Mənbə
;İstinadlar

;Biblioqrafiya
*
* 
* 
* 'Fleas versus Falcons over Biafra' (retrieved February 23, 2008)
## Xarici keçidlər
*SAAB təlimçiləri: Safir, SAAB 105, və dəstəkçi
Uinnipesoki (göl)

**Uinnipesoki** () —  Nyu-Hempşir ştatın ən böyük gölü, ABŞ.

## Ümumi məlumat
Gölün ölçüləri təxminən 34 km və eni 1,6-15 km-dir. Su səthinin sahəsi 180 km², maksimal dərinliyi 64,6 m-dir.

Göldə 253 ada var, yarısı 1 km²-dən azdır. Uinnipesokinin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 153 m'dir . Eyni adlı çay göldən qaynaqlanır, göldən axın Leykport anbarı tərəfindən tənzimlənir.

## Xüsusiyyətləri
Uinnipesoki Boston və Nyu-York üçün ən məşhur tətil yerlərindən biridir. Bu yerlərin gözəlliyi üçün hindular gölə "Böyük ruhun gülüşü" və "Yüksək yerdəki gözəl su" kimi adlar verdilər. Tanınmış xarici qonaqlar arasında 2007-ci ildə göldə istirahət edən Fransa prezidenti Nikola Sarkozini də qeyd etmək lazımdır.

1872-ci ildə Meredit şəhərində bir gölün sahilində, təməl çuxur qazarkən yerli cazibədar yerlərdən biri olan Meredit daşı adlanan bir əsər tapıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

### Web-kameralar
* 
* 
*
Portsmut (Nyu-Hempşir)

**Portsmut** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən Nyu-Hempşir () ştatında şəhər. 2010-cu ildə şəhərin əhalisi 20 779 nəfər təşkil edirdi.

ABŞ-nin Müstəqillik Döyüşü zamanı Nyu-Hempşir İngiltərə idarəçiliyinə üsyan edən və müstəqilliyini elan edən ilk dövlət olan on koloniyalardan biri oldu. Portsmut artıq gəmi inşası üçün böyük bir mərkəz idi və hətta ABŞ-nin yeni donanması üçün Kontinental Konqres tərəfindən sifariş edilən ilk on üç (üsyançı dövlətlərin sayına görə) gəmilərindən biri olan frigate USS Raleigh-in təsvir olunduğu dövlət möhüründə öz əksini tapdı.

Piskataka çayının ağzında hələ ABŞ-nin nüvə sualtı qayıqlarının tikildiyi ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Portsmut Gəmiqayırma Zavodu yerləşir. Rusiyanın qardaş Portsmut şəhəri Severodvinsk eyni hərbi-sənaye ixtisasına sahibdir.

Soyuq Müharibə illərində Portsmut ABŞ silahlı qüvvələri üçün yüksək səviyyəli bir hərbi baza idi (bu səbəbdən Portsmut haqqında məlumat çox qıtdır), lakin indi bu, böyük ölçüdə, ölkənin ofisi və turizm mərkəzidir.

## Etimologiyası
Nyu-Hempşirdə ilk qəsəbə olan Portsmut, 1623-cü ildə İngilis Con Meyson tərəfindən təsis edilmiş və bu günə qədər ştatdakı yeganə okean limanıdır. Dövlət adını Hempşir ingilis ştatının şərəfinə aldı və kapitan Meyson ingilis bayrağı altında  Portsmut şəhərinin şərəfinə xidmət etmişdir.

## Portsmut sülh müqaviləsi
Rusiya imperiyasında şəhər 1905-ci ildə, 23 avqust (5 sentyabr) - 1904-cü ildə Rus-Yapon müharibəsinə son qoyan Rusiya İmperiyası ilə Yaponiya arasında imzalanan müqavilənin ardından Portsmut sülh müqaviləsi imzalanan zaman 1905-ci ildə geniş tanındı. Rusiya tərəfdən, müqaviləni Sergey Vitte və Roman Rozen, Yaponiya tərəfdən - Komura Dzyutaro və Takahira Koqoro imzaladılar.
## İstinadlar
506 Marion

**506 Marion** () — qaranlıq spektral C sinfinə aid olan əsas qurşağın kifayət qədər böyük asteroidi. 18 yanvar 1903-cü ildə Heydelberq rəsədxanasında amerika astronomu Raymond Duqan tərəfindən kəşf edildi və kəşfçinin əmisi oğlunun şərəfinə adlandırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* NASA JPL
* MPC
* Кривая света астероида (506) Марион
Sikaso (bölgə)

**Sikaso** (Bambara: ߛߌߞߊߛߏ ߘߌߣߋߖߊ təl. Sikaso Dineya) — Malinin ən cənub bölgəsi. Bölgənin paytaxtı Sikaso, ölkənin ikinci ən böyük şəhəridir və Kot-d'İvuardakı şiddətdən cənuba qaçan insanlar səbəbiylə sürətlə böyüyür. Əsas etnik qruplar arasında maskaları və heyvanlara hörmətləri ilə tanınan Senoufolar, Malinin ən yaxşı fermerləri kimi tanınan Samaqolar və Malidəki əsas etnik qrup olan Bambara qəbiləsi var. Bölgənin yerli iqtisadiyyatı əkinçiliyə əsaslanır və Malinin digər bölgələrindən daha çox yağış aldığından meyvə və tərəvəz ilə tanınır.

## İnzibati bölgüsü
Sikaso bölgəsi yeddi *[[Mali dairələri|dairəyə]]* bölünür:

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Əliabad (Əhər)

**Əliabad** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 55 nəfər yaşayır (9 ailə).

## İstinadlar
Minilliyin sonu (albom)

**Minilliyin sonu** – Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, müğənni Faiq Ağayevin dördüncü studiya albomu.

## Albom haqqında
Tərkibində 13 mahnı olan alboma Xanım İsmayılqızı, Natiq Qəzənfəroğlu, Novruz Aslanov, Əlibaba Məmmədov, Polad Bülbüloğlu və Gövhər Həsənzadənun bəstələri daxildir. Aranjimanların müəllifi Yaşar Baxış, Rüstəm Rzayev, Siyavuş Kərimi və Azər Cəfərovdur. Albom 29 dekabr, 2000-ci il tarixində işıq üzü görmüşdür.

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Apple Music-də dinlə
* Spotify-da dinlə
* Deezer-də dinlə
Cənab Pundalik (film, 1912)

"Cənab Pundalik" filmi — Rejissor Dadasaheb Tornenin çəkdiyi 1912-ci il Hindistan filmidir. Hindistan kino tarixində ilk  filmlərdən biri hesab olunur.

## Tarix
"Cənab Pundalik" səssiz filmi Hindistan kino tarixində ilk filmlərdən biri hesab olunur. Filmi Dadasaheb Torne özü tək çəkmişdir. Filmin çəkilişi 2 həftə sürdü. Ondan sonra çəkilmiş kinolentlər Londona göndərilib emal edildi. 18 may 1912-ci ildə film Hindistanda göstərildi.

Bəziləri bu filmin ilk Hindistan filmi olmağa layiq olmadığını qeyd etdi. Onlar 1913-cü ildə çəkilmiş Raca Harişçandranın ilk film olduğunu iddia etdilər. Bu fikirlər mübahisəli olaraq qaldı, çünki, sübuta yetirilməmişdi. Bu fikirlər həm də iki Dadasahebin arasında buzların ərimədiyini də göstərirdi.

Filmin Londona göndərilməsi və Conson adlı bir ingilisin bu barədə bir pyes yazması da tənqid olundu.

1996-cı ildə çap olunan "Marathi və Hind kino əlaqələri" kitabında "Cənab Pundalik" filminin bir neçə kadrlarının şəkli də çap olundu. Bu, neçə ildən sonra ilk idi.

2012-ci ilin 18 mayı filmin 100 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu.

## Xarici keçidlər
"Pundalik" ilk olmaq şərəfini əldən verdi
Ədalət Məmmədov (memar)

**Ədalət Eyvaz oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı.

1980–1989-cu illərdə Şuşa Memarlıq Qoruğundakı abidələrin sənədləşdirilməsi və bərpası işləri ilə məşğul olub. Yuxarı Gövhər ağa məscidi , Şükür Mirsiyab oğlu karvansarası, Şirin su hamamı kompleksi, Köçərilər məscidi, Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi, Şuşa qalasıın divarları, Mir Möhsün Nəvvabın ev-muzeyi və bir sıra tarixi abidələrin bərpa layihələrini işləyib.

Azərbaycan abidələrinin ilkin siyahısının və İçəri Şəhər qoruq kompleksinin UNESCO tərəfindən siyahıyasalınma layihəsində memarlar qrupuna rəhbərlik edib.

2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı adına layiq görülüb. 2019-cu ildə Azərbaycan Memarlar İttifaqı ona "Ustad Memar" adını təqdim edib.

## Bioqrafiyası

### Uşaqlıq və gənclik illəri
1959-cu ildə Bərdə şəhərində dünyaya gəlib. 1966–1976-cı illərdə Bakı şəhəri, 4 nömrəli Fars təmayüllü məktəbdə orta təhsilini alıb. 1977-ci ildə ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun memarlıq fakultəsinə daxil olub. 1983-cü ildə ali təhslini bitirib. Tələbəlik illərindən, 1980-ci ildən etibarən, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyində, Tarix və Mədəniyyət abidələrinin bərpası sahəsində çalışmağa başlayıb.

### Fəaliyyəti
1980–89-cu illərdə Şuşa Memarlıq Qoruğundakı abidələrin sənədləşdirilməsi və bərpası işləri ilə məşğul olub. Yuxarı Gövhərağa məscidi , Şükür Mirsiyab oğlu karvansarası, Şirin su hamamı kompleksi, Köçərilər məscidi, Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi, Şuşa qalasıın divarları, Mir Möhsün Nəvvabın ev-muzeyi və bir sıra tarixi abidələrin bərpa layihələrini işləyib.

1986-cı ildə Ağdam Cümə məscidinin, 2010-cu ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sarayının, 2012-ci ildə Bərdə türbəsinin və Torpaqqalanın, 2014-cü ildə Tərtər çayı üzərində qədim körpü qalıqlarının bərpa–konservasiya layihəsinin müəllifidir.

2009-cu ildə Maştağadakı, Şamxal hamamının, 2016-cı ildə İmamzadə türbəsinin, 2019-cu ildə Hüseyniyyə məscidinin, 2017-ci il Uğurlu Xan karvansarayının və Şah Abbas karvansarayının bərpası və funksional istifadəsi layihəsinin müəllifidir.

2014-cü ildə Bibiheybət və Təzəpir məscidilərinin, 2015-ci ildə Əjdərbəy məscidinin, 2018-ci ildə Qarabağlar türbəsinin bərpa və yenidənqurma işlərinin müəllifidir.

1998–2000-ci illərdə İçərişəhər tarix-memarlıq qoruğunun, Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı kompleksinin UNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilməsi işində çalışan memarlar qrupuna rəhbərlik edib.

## Memarı olduğu tikililər
* 2013–2014. Heydər məscidi
* 2018–2019. Hacı Cavad məscidi
* 2019–2020. Xanım Fatimeyi-Zəhra məscidi

## Mükafatları
* 2002. UNESCO-nun çiy kərpicdən inşa edilmiş tikililərin mühafizəsi üzrə mütəxəssis sertifikatı
* 2012. ICOMOS-un Tarix və Memarlıq Abidələri Qoruğunun İdarə olunması üzrə sertifikat
* 2018. Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı
* 2019. Azərbaycan Memarlar İttifaqının "Ustad Memar"ı

## İstinadlar
Vladimir Otradinski

**Vladimir Vladimiroviç Otradinski** (; ) — Azərbaycan-sovet teatr aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1956).

## Həyatı
Vladimir Otradinski -cü ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. 1925-ci ildə Tiflisdəki teatr studiyasını bitirmişdir. Elə həmin ildən peşəkar səhnə fəaliyyətinə başlamışdır. Maqnitoqorsk və Sverdlovskdakı teatrlarda işləmişdir. 1934-cü ildə Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının truppasına daxil olmuşdur.

Müxtəlif xarakterli rolların ifaçısı olan Otradinskinin yaradıcılıq fəaliyyətinə kəskin satirik və komik obrazlar daha yaxın olmuşdur. Aktyor 22 oktyabr 1970-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
* "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 2 fevral 1956
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 8 yanvar 1941
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı — 24 mart 1961

## İfa etdiyi əsas rollar

* "Kreml saatı", Nikolay Poqodin — *Zabelin
* "[[Vaqif (dram)|Vaqif]]", [[Səməd Vurğun]] — *Vaqif
* "Nazirin xanımı", Branislav Nuşiç — *Ninkoviç
* "Hamam", [[Vladimir Mayakovski]] — *İvan İvanoviç
* "Bir stəkan su", Ejen Oqüst — *Bolinqbrok
* "Qağayı", [[Anton Çexov]] — *Dorn
* "Fiqaronun toyu", Pyer Bomarşe — *Qraf Almaviva
* "Orfey cəhənnəmə düşür", Tenessi Vilyams — *Ceyb Torrens
* "Afrodita adası", Aleksis Parnis — *Eduard Vilson
* "Nikbin faciə", Vsevolod Vişnevski — *Zabit
* "Təyinat", Aleksandr Volodin — *Ata
* "Qanadlar", [[Aleksandr Korneyçuk]] — *Fyodor Tereşenko
* "Məkr və məhəbbət", Fridrix Şiller — *Vurm
* "Vassa Jeleznova", [[Maksim Qorki]] — *Sergey Petroviç
* "Barbarlar", Maksim Qorki — *Sergey Siqankov
* "Günəş övladları", Maksim Qorki — *Pavel Protasov
* "Şıltaq qızın yumşalması", Vilyam Şekspir — ''Baptista

## Filmoqrafiya
* Bakılılar (film, 1938) — menşevik
* Səhər (film, 1960) — polkovnik
* Əmək və qızılgül (film, 1962)
* Zəncirlənmiş adam (film, 1964)

## İstinadlar
Çəhrayı Panter və dostları

**Çəhrayı Panter və dostları** () — detektiv janrında amerikan cizgi-serialı. Cizgi-serial Desert Panther Production və Rubicon Studios tərəfindən MGM Television ilə birlikdə Cartoon Network üçün hazırlanmış və 7 mart 2010-cu ildə ilk seriyası yayımlanmışdır.

Çəhrayı Panter şou boyu səssiz qalır. Kiçik Adam Alex Nussbaum tərəfindən təqdim olunan vokal effektləri ilə bu seriala "Böyük Burun" adını vermişdir. Çəhrayı Pantherin atı və Böyük Burunun sevilən qamış yoldaşı da yenidən proqrama geri gətirilmişdir. Personajlar isə 1993 seriyasından daha müasirdir.
## Personajlar
***Çəhrayı panter** — Serialın baş qəhrəmanı. O, hər zaman Big Burunu yanlış şəkildə ovuşduran kimi görünən sərin və toplanmış bir xarakterdir. Klassik seriyada olduğu kimi, əksər hallarda səssiz bir qəhrəmandır. O, həmçinin Çəhrayı və ya Çəhrayı ləqəbidir.
***Yekə burun** — Klassik seriyadan olan orijinal "Kiçik Adam" əsasında. Çəhrayı panteranın qonşusu və düşmənidir və ümumiyyətlə sevmir. Həmişə Çəhrayı Panteranı geri aldığı yerdə etməyə çalışdığı hər şeydə Pink Panther tərəfindən ayağa qalxması ilə sona çatır, onu əvvəlki incarnasyonlardan daha çox iyrənc və sevilməz hala gətirdi (burada Pink Panther-in varlığını nəzərə almamış olduğu). Qısa, böyük bir burun və bığ ilə təsvir edilmişdir, düz rəngli ağ rəngdədir. Heyvan itindən, ustasından fərqli olaraq, Pink Panther ilə ümumiyyətlə heç bir problemi yoxdur.
***Dəli** — Klassik seriyanın bir neçə cizgi filmində ona çətinlik verən bir ata əsaslanan Pink Pantherin ağ atı.
***İt** — Böyük Burunun ağ və köklü iti. Ustası kimi, düz bir ağ rənglidir və çox görkəmli deyil. Həmişə Çəhrayı Pantheri sevmir və narazılığını göstərməkdən qorxmur. Ancaq zaman-zaman Pink Panther-in musiqi və rəqs kimi fəaliyyətlərindən zövq aldığını nümayiş etdirir.
***Qarışqa** — Kiçik bir qırmızı qarışqa və "Qarışqa və Aardvark" eskizlərinin başlıq simvollarından biri. O, olduqca kəskin və ağıllıdır və real həyatdakı qarışqalar kimi, fiziki cəhətdən çox güclüdür, ağırlığından dəfələrlə çox şey aparmağı bacarır. Aardvarka dair və onun söylədikləri, əvvəlkindən hazırlanmış təcəssümlərindən daha kəskin və sərsəmdir.
***Aardvark** — Mavi aardvark və "Qarışqa və Aardvark" eskizlərinin əsas qəhrəmanı. Əsl aardvarks kimi, qarışqa yeməyi də istəyir. Hiyləgər, gizli və dördüncü divardan istifadə edir; baş verənlərlə bağlı tez-tez tamaşaçıya müraciət edir.
***Eli** — Bir fil, Qarışqanın dostudur və bir çox hallarda Qarışqanı Aardvarkdan qoruyur.

## Səsləndirmə
*Qarışqa rolunda Kell Mişel
*Aardvark rolunda Eddi Qervar
*Yekə burun rolunda Aleks Nussbaum
*Dahi rolunda Cenni Eliyas
*Eli rolunda Con Ouard
*Miley rolunda Bob Spanc

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Cartoon Network
Son söz (albom)

**Son söz** – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın studiya albomu. Alboma 12 mahnı daxildir.

## Hazırlanması
Aygün Kazımovanın 2004-cü ildə "Melodiya Azərbaycan" şirkətinin logosu ilə satışa çıxardığı audio-kaset və CD formatındakı albomudur. Albomdakı "Son söz" və "Ayağıma dəyən daşlar" mahnılarına gürcüstanlı rejissor **Basa Potskhishvili** Gürcüstanda lentə almışdır. Aygün Kazımova albomdakı **Bir söz yetər** mahnısına çəkilən klipin rejissorluğunu özü etmişdir. Albomdakı **Siqara** mahnısına rejissor Nailə Əkbərova Türkiyədə klip çəkmişdir. Albomdakı **[[Sevgilim, süz (mahnı)|Sevgilim, Süz]]** mahnısına Aqil M. Quliyev klip çəkmişdir. Albomdakı **Mən Aygünəm** mahnısına Fuad Əlişov klip çəkmişdir. Aygün Kazımovanın albomdakı yeganə dueti olan **Sevdi Ürək** mahnısını meyxanaçı-müğənni Namiq Qaraçuxurlu  ilə duet şəklində ifa etmişdir. Aygün Kazımovanın albomundakı ən son ifası **Uçacaksın** mahnısıdır. Mahnının söz və musiqisi türkiyəli musiqiçi Şehrazata aiddir.

## Mahnıların Siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
*Rəsmi YouTube Kanalı
*Rəsmi Facebook Səhifəsi
*Rəsmi İnstagram Səhifəsi

## Həmçinin bax
Validə Məmmədova

**Validə İmran qızı Məmmədova** () — Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin tədris işləri üzrə prorektoru (2015–2021), professor (2010), Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2008).

## Həyatı
Validə İmran qızı Məmmədova 1950-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub.

## Təhsili
1967-ci ildə Bakının 172 saylı orta məktəbi, 1972-ci ildə V. İ. Lenin ad. APİ-nin (indi ADPU) Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirib.

1973-cü ildə M. Lomonosov ad. MDU-nun "Psixologiya" fakültəsində ixtisasartırma keçib.

1981–1984-cü illərdə istehsalatdan ayrılmaqla AR Milli Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat institutunun aspirantı;

## Əmək fəaliyyəti
1974–1976-cı illərdə Xalq Təsərrüfatı işçilərinin ali ixtisasartırma kurslarında Peşə etikası və psixologiya fənni üzrə müəllim;

1975-ci ildən bu günə qədər pedaqoji fəaliyyəti Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti ilə bağlıdır.

1991–1994-cü illərdə müəllimliklə yanaşı eyni zamanda əvəzçiliklə Universitetin Elmi Şurasının katibi vəzifəsində çalışıb.

2001–2010-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının "Humanitar və ictimai fənlər" kafedrasının müdiri;

2010–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında Tədris işləri üzrə prorektor;

2015–2021-ci illərdə ADMİU-da Tədris işləri üzrə prorektor;

2021-dən bu günə kimi ADMİU-nun rektor müşaviri vəzifəsində çalışır.

1988-ci ildən filologiya elmləri namizədi, 1990-cı ildən dosent, 2010-cu ildən professordur.

2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb.

13 dekabr 2023-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin 100 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## İctimai fəaliyyəti
1994–2015-ci illərdə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının Azərbaycan dili və ədəbiyyatı üzrə ekspert, seminar rəhbəri

2005-ci ildən Təhsil Nazirliyinin Dərslikləri Qiymətləndirmə Şurasının üzvü;

2008-ci ildən Milli Elmlər Akademiyasının İncəsənət və memarlıq üzrə Koordinasiya Şurasının üzvü.

2015-ci ildən Təhsil Nazirliyinin ali təhsil pilləsinin səviyyələri üçün Dövlətstandartı və təhsil proqramları hazırlayan işçi qrupun üzvü;
Mədəniyyət və incəsənət ixtisasları üzrə işçi qrupun sədri;

2015-ci ildən AAK-ın eksperti;

Bir monoqrafiya, ali məktəb tələbələri üçün "Müasir rus ədəbiyyatı", "Rus mühacirət ədəbiyyatı" dərsliklərinin müəllifi, "Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi" və "Beynəlxalq mədəni əlaqələr" dərsliklərinin (I və II cild) həmmüəllifidir.

Ailəlidir. Bir övladı var.

## İstinadlar

## Mənbə
Kiriniya Amerikan Universiteti

**Kiriniya Amerikan Universiteti** (, ) — Şimali Kipr Türk Respublikasının Kiriniya şəhərində yerləşən özəl universitet. Universitet 1985-ci ildə Sərhad Akpınar tərəfindən amerikan tipli ali təhsil müəssisəsi olaraq qurulmuşdur. 31-ci ili ilə bağlı xüsusi tədbirlər keçirən universitet tabeliyində 10 fakültə və kollec var.

Həmçinin universitetin tərkibində GAU TV adlı televiziya kanalı fəaliyyət göstərir. Kanalı bütün Kipr adasından izləmək mümkündür. Universitet bina adlarına verilən "Freedom, Millenium, Spectrum" kimi müxtəlif adlarla diqqəti cəlb etmişdir. Universitet Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.
## Fakültələr
Universitetin tərkibində 10 fakültə və kollec fəaliyyət göstərir.
*Biznes və iqtisadiyyat fakültəsi
*Mühəndislik fakültəsi
*Memarlıq, dizayn və incəsənət fakültəsi
*Pedaqoji fakültə
*Rabitə fakültəsi
*Humanitar elmlər fakültəsi
*Hüquq fakultəsi
*Dənizçilik və nəqliyyat kolleci
*İdman və bədən tərbiyə kolleci
*Musiqi kolleci
## Araşdırma mərkəzləri
GAU tədqiqat mərkəzləri və laboratoriyalarında tətbiqi elm, mühəndislik və texnologiya sahələri üzrə qabaqcıl tədqiqatlar aparılır. Beynəlxalq İrs Tədqiqatları Mərkəzi memarlıq, dizayn və incəsənət fakültəsi çərçivəsində 2012-ci ildə qurulmuşdur və bir tədqiqat və dizayn mərkəzi kimi incəsənət üzərində tədqiqatlar aparır. Arxeoloji tədqiqatlar mərkəzi isə tarixi və arxeoloji tapıntılar üzərində araşdırmalar aparır.
## Media
Kiriniya Amerikan Universiteti tərəfindən "GAU Journal of Social and Applied Science" adlı elmi jurnal nəşr edilir. Bununla yanaşı universitetin nəzdində bütün Kipr adasına yayımlanan GAU TV fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Kiriniya Amerikan Universiteti rəsmi sayt
*Kiriniya Amerikan Universiteti fakültələr
*Tələbələr üçün GAU kitabçası
Alpout (Əhər)

**Alpout** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 122 nəfər yaşayır (21 ailə).

## İstinadlar
Klark Abel

**Klark Abel** (; ) — Böyük Britaniya botaniki.    
## Elmi fəaliyyəti
Klark Abel toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
*Narrative of a Journey in the Interior of China and of a Voyage to and from that country, in 1816 and 1817 Londres (1818)

## Şərəfinə adlandırılmış taksonlar
* (Caprifoliaceae) *[[Abelia]]* R.Br.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Абель Кларкъ // Энциклопедический словарь, составленный русскими учёными и литераторами. СПб., 1861.

## Xarici keçidlər
* Dr. Clarke Abel bio and dwarf trees.
Çarlz Dennis Adams

**Çarlz Dennis Adams** (; ) — Böyük Britaniya botaniki.    
## Elmi fəaliyyəti
Çarlz Dennis Adams toxumlu bitkilər, qıjıkimilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
* charles dennis Adams, ahg Aiston. 1955. *A list of the Gold Coast Pteridophyta*. Bull. of the British Museum (Natural History). Botany 1 (6 ). Vol. 1, Nº 6 de Bulletin of the British Museum. 185 pp.
* charles dennis Adams, kenneth Magnus, compton Seaforth. 1963. *Poisonous plants in Jamaica: a brief review of Jamaican plants which contain known poisons*. Nº 2 de Caribbean affairs. Ed. Dept. of Extra-Mural Studies, University of the West Indies. 40 pp.
* 1971. *The blue mahoe & other bush: an introduction to plant life in Jamaica*. Ed. McGraw-Hill Far Eastern Publish. 159 pp.
* 1972. *Flowering plants of Jamaica*. University of the West Indies. 848 pp.
* 1976. *Caribbean flora*. Ed. Nelson Caribbean. 61 pp.
* deborah a. Lachman-White, charles dennis Adams, ulric o'D Trotz. 1992. *A guide to the medicinal plants of coastal Guyana*. Ed. Commonwealth Secretariat. Nº 225 de Commonwealth Science Council Technical Paper. 350 pp. ISBN 0-85092-387-5 http://books.google.com.ar/books?id=NTpZiVrKG2AC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0
* 1994. *Caribbean Flora [Illustrated]*. 61 pp. ISBN 0-17-566186-3

## Şərəfinə adlandırılmış taksonlar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* R.E.G.Pichi Sermolli Oct. 1991. Obit in Brit. Pterid. Soc. Bull. 6(4): 344—345 (2005), incl. portr.

## Xarici keçidlər
* International Plant Names Index: Charles Dennis Adams (1920—2005)
Robert Stiven Adamson

**Robert Stiven Adamson** (; ) — Böyük Britaniya botaniki.

## Elmi fəaliyyəti
Robert Stiven Adamson toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
* 1938 . *Vegetation of South Africa*. Monographs of British Empire vegetation, Londres, xvi + 235 pp..
* 1938. *Notes on the vegetation of the Kamiesberg*, Memoirs of the Botanical Survey of South Africa, Pretoria, 25 pp.
* 1950. *Flora of the Cape Peninsula* (con T. M. Salter), Cape Town, Juta & Co, xix + 889 pp.

## Şərəfinə adlandırılmış taksonlar

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

## Xarici keçidlər
İohann Amman

**İohann Amman** (; ) — Böyük Britaniya botaniki.  
 
## Elmi fəaliyyəti
İohann Amman toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
* ''Stirpium rariorum in Imperio Rutheno sponte provenientium icones et descriptiones'' / Collectae ab Joanne Ammano, M. D. Acad. Imper. scient. membro et botanices professore, Regiae Societatis Londinensis sodali; Instar supplementi ad Commentar. Acad. scient. Imper. Petropoli [St. Petersburg]: Ex Typographia Academiae scientiarum. 1739. [12] + 210 + [13] p., [34] tab.

## Şərəfinə adlandırılmış taksonlar
* (Asteraceae) *Aster ammani* Lindl. ex DC.
* (Asteraceae) *Artemisia ammaniana* Besser
* (Fabaceae) *Pentaphyllon ammani* Ledeb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Adelung’s Fortsetzung zu Jocher I, 740. — Архив АН СССР, 1933, 173.
* *Bongard Н. G*. in Recueil des actes seances publiques de I’Acad. des Sci. de St.-Petersb., 1834, 89, 90 .
* *Бородин И. П*. Коллекторы и коллекции по флоре Сибири. СПб., 1908, 3—4.
* *Brandt J. F*. J. Amman. Biographischer Versuch. Recueil des actes des seances publiques de l 'Acad. des Sci. de St.-Petersb., 1831, 110—111.
* *Bretschneider E.* Hist. Europ. Botan. Discov. China, 1, 1898, 317—318.
* *Венгеров С. А*. Критико-биографический словарь русских писателей и ученых, I, СПб., 1889, 504—505.
* *Наller*. Bibliotheca botanica. II, 291.
* *Геннади*. Справочный словарь русских писателей и ученых, I, Берлин, 1870, 25.
* *Karamyshew A*. Necessitas Historiae Naturalis Rossiae … in С. Linne, Amoenitates academicae VII, 1769, 447—448.
* *Липшиц С. Ю*. Русские ботаники. Справочно-библиографический словарь. М.: МОИП, 1950. — Т. 1. А—Г. - С. 54—55
* *Литвинов Д. И*. Библиография флоры Сибири. СПб., 1909, 3—4.
* Материалы для истории императорской Академия наук, I—Х, 1885—1900.
* *Pallas P. S*. Flora Rossica, I, 1784, 1.
* *Пекарский П*. История императорской Академии наук в Петербурге, 1, 1870, 493—497.
* Протоколы заседаний конференции императорской Академии наук с 1725 по 1803, I, II, 1897, 1899.
* *Рихтер В*. История медицины в России, III, 1820, 266—270.
* *Рупрехт Ф. И*. Материалы для истории императорской Академии наук по части ботаники. Прил. 3 к VII т. Зап. АН, СПб., 1865, 7—8, 16.
* *Рупрехт Ф. И*. Очерк истории Ботанического музея Академии наук. Зап. АН V, 2, 1864, 139—140.
* Словарь светских писателей митрополита Евгения, I, 1845, 136; II, 1845, 206.
* *Trautvetter E. R*. Florae Rossicae fontes, 1880, 11—12.
* Энциклопедический словарь, изд. русскими учеными и литераторами, т. IV.

## Xarici keçidlər
* İsveçrə tarixi lüğəti
* Stirpium rariorum… botanicus.org
Abies communis

*  — Picea abies bitki növünün sinonimi.
*  — Picea abies var. abies bitki yarımnövünün sinonimi.
Abies excelsa

*  — Abies alba bitki növünün sinonimi.
*  — Picea abies var. abies bitki yarımnövünün sinonimi.
Abies pectinata

*  — Tsuga canadensis bitki növünün sinonimi.
*  — Abies alba bitki növünün sinonimi.
*  — Abies nebrodensis bitki növünün sinonimi.
*  — Picea abies var. abies bitki yarımnövünün sinonimi.
Şotlandiya krallığı

**Şotlandiya krallığı** (, , ) — 843-1707-ci illərdə hökm sürmüş suveren dövlət. 1707-ci ildə İngiltərə krallığı ilə birləşərək Böyük Britaniya krallığının əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar
Tomas Arçer

**Tomas Arçer** (; ) — Böyük Britaniya botaniki.    
## Elmi fəaliyyəti
Tomas Arçer toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri

## Təsnif etdiyi taksonlar
*
*
*
*

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* C.D. Waterston; A. Macmillan Shearer. 2006. *Former Fellows of The Royal Society of Edinburgh, 1783–2002*, Royal Society of Edinburgh (Edinburgo) : 1024 pp. ISBN 0-902198-84-X

## Xarici keçidlər
Anna Atkins

**Anna Atkins** (; ) — Böyük Britaniya botaniki, illüstrator, ilk qadın-fotoqraflardan biri. Anna Atkins maraqlı fotolarla illüstrasiyalı ilk kitabı nəşr etdirmişdir.

## Elmi fəaliyyəti
Anna Atkins bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
* 1843/44: *British Algae: Cyanotype Impressions*
* 1852: *The Perils of Fashion*
* 1843—1853: *British Algae in parts*
* 1853: *Memoir Of J G Children*
* 1854: *Cyanotypes of British and Foreign Flowering Plants and Ferns*
* 1859: *Murder Will Out*
* 1863: *A Page from the Peerage*

## Qalereya

Fayl:Anna Atkins algae cyanotype.jpg|
Fayl:Anna Atkins woodhorsetail cyanotype.jpg|
Fayl:Anna Atkins Himanthalia lorea.jpg|alt=En fondo azul un alga en blanco|Himanthalia lorea
Fayl:Anna Atkins Title Page of Photographs of British Algae Cyanotype Impressions (Detail).jpg|


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Larry J. Schaaf: *Sun gardens: Victorian photograms by Anna Atkins*. Aperture, New York 1985, ISBN 0-89381-203-X

## Xarici keçidlər
Vikianbar
Alisiya Amxerst

**Alisiya Amxerst** (; ) — Böyük Britaniya botaniki, bağban və ingilis bağçılığın tarixinə dair ilk elmi kitabın müəllifi.

## Elmi fəaliyyəti
Alisiya Amxerst toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
* "The History of Gardening in England" (1896)
* "Children'S Gardens" (1902)
* "London Parks and Gardens" (1907)
* "Children and Gardens" (1908)
* "Wild Flowers of the Great Dominions of the British Empire" (1935)
* "Some Canadian Wildflowers: Being the First Part of Wild Flowers of the Great Dominions of the British Empire" (1937)
* "Historic Gardens of England" (1938)

## Şərəfinə adlandırılmalar
*1918-ci ildə Alisiya Amxerst Britaniya İmperiyası Ordeninə layiq görülmüşdür.
*"Hebe" cinsinə aid 'Alicia Amherst' (sinonim "H. veitchii") sortu .

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Frederik Vilyam Anderson

**Frederik Vilyam Anderson** (; ) — Böyük Britaniya mikoloqu, alqoloqu, botaniki.    
## Elmi fəaliyyəti
Frederik Vilyam Anderson mikologiya və alqologiya üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Əsərləri
*Ellis, J.B.; Anderson, F.W. New species of Montana fungi (неопр.) // Botanical Gazette Crawfordsville. — 1891. — Т. 16, № 2. — С. 45—49.
*Ellis, J.B.; Everhart, B.M. The North American Pyrenomycetes. A contribution to mycologic botany / With original illustrations by F.W. Anderson. — Newfield, N.J., 1892. — 793 p.

## Şərəfinə adlandırılmış göbələkələr
* 
*  [≡ ]
* 
* 
* 
* 
*  [≡ ]

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Kelsey, F.D. F. W. Anderson, Sc. D. (ing.) // Botanical Gazette : journal. — 1892. — Vol. 17. — P. 78—81.

## Xarici keçidlər
Şəhriyar Əbilov

**Şəhriyar Əbilov** () — Azərbaycan aktyoru, aparıcı.

## Həyatı
Əbilov Şəhriyar İbrahim oğlu 30 avqust 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1996-cı ildə məktəbi birdiyi il Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Ali təhsili iə yanaşı aktyor dərnəyində fəaliyyət göstərib. 2002-ci İldə Neft şirkətinin Günəşli Neft Yatağında neftçi (operator) işləyib, 2006-cı ildə "Qəfəs" Realiti şousunda iştirak edib və qaliblərdən biri olub. Uzun müddət restoranlarda, toylarda, konsertlərdə aparıcı kimi fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildən bu günə kimi mütəmadi olaraq filmlərdə iştirak edir. 2011–2012-ci ildə 101 Anten FM radio kanalında DJ fəaliyyəti göstərib. 2012–2017-ci illərdə "Azad Azərbaycan TV" telekanalında Səhər proqramı ilə aparıcılığ fəaliyyətinə başlayıb, ardından Fort Boyard yarışmasında iştrakçı kimi iştrakçısı olub. "Böyük Səhnə", "Big Show", "Oyuncaq" kimi layihələrinin aprıcısı olub.

2021n ildə AzTv televiziyasında "Evimizdə" verlişinin aparıcısı kimi çalışıb. 2025-ci ilin iyulunda AzTvdən ayrılıb.

## Filmoqrafiya
# Xoxan (film, 2014)
# Şər qarışanda (film, 2016)
# Zaman adlı qatar (film, 2016)
# Mələyin öpüşü (film, 2017)
# 3 badam 1 qoz (film, 2017)
# Lal yuxu (teleserial, 2017)
# Mən klounam (film, 2018)
# Məşhur Gəlin (film, 2018)
# Sevgi romanı (film, 2020)
# Evdə qalmış (film, 2023)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhriyar Əbilov: Karyerama görə ailədən vaz keçdim — MÜSAHİBƏ
* Şəhriyar Əbilov: "Futbol pula görə inkişaf etdirilməməlidir"
* Şəhriyar Əbilov: "Ailəli qadına heç vaxt yaxın durmaram, çünki…"
* Şəhriyar Əbilov: "Həyat hərəkətdən ibarətdir" FOTOLAR
* Şəhriyar Əbilov: arzum məni həmişə irəli aparırdı
* Şəhriyar Əbilov: Filmlərdə ehtiraslı səhnələrə çəkilərəm, amma pornoya yox
Nina Duvakina

**Nina Duvakina** (, 2 fevral 1963, Sosnovka kəndi, Kemerovo vilayəti, Rusiya) — xakas şairi, yazıçısı, publisisti, tərcüməçi və naşiri, M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun məzunu, Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü.
## Həyatı
Nina Maksimovna Duvakina 2 fevral 1963-cü ildə Kemorovo vilayətinin Sosnovka kəndində fəhlə ailəsində doğulmuşdur. Milliyyətcə xakas türküdür. İlk təhsilini doğulduğu kənddə almış, 1986-cı ildə Novosibirsk Elektrotexnika İnstitutunu bitirmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra Novosibirskdə (1980-1982), Altay vilayətinin Slavqorod rayoununda (1987-1988), Xakasiya Respublikasının Çernoqorsk şəhərində (1990-1996) şöbə müdiri, müxbir, müəssisə direktoru və başqa vəzifələrdə çalışmışdır.

Xüsusilə, Xakasiyanın rusca yayınlanan “Çernoqorsk fəhləsi” () qəzetinin müxbiri kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə (1990-1996) ədəbi-publisistik yaradıcılığa daha çox bağlanmışdır. Abakanda “Rosa” () nəşriyyatında redaktor işləmişdir (1996-1999).

N.F.Katanov adına Xakasiya Dövlət Universitetinin Filologiya və Mədəniyyətlərarası Əlaqələr İnstitutunun ədəbiyyat bölümündə aspirantura təhsili almışdır. Ədəbi tənqid və ədəbiyyatşünaslıqla bağlı bir sıra araşdırmaların
müəllifidir. 2000-ci ildən Xakasiya Elmlər Akademiyasının Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda elmi işçi kimi fəaliyyət göstərməkdədir.

1998-2002-ci illərdə Moskvada M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda qiyabi təhsil almışdır. 2005-ci ildə Abakanda “Briqantina” kitab nəşriyyatını təsis etmiş və onun direktoru seçilmişdir. Həmin dövrdən başlayaraq xakas ədəbiyyatının nəşri, tədqiqi və təbliğində mühüm rol oynamışdır. Xüsusilə, gənc yazarların əsərlərinin nəşri və uşaq ədəbiyyatının yayınlanmasında ciddi əmək sərf etməkdədir. Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Hazırda Xakasiya Respublikasının paytaxtı Abakan şəhərində yaşayır.
## Yaradıcılığı
Əsərlərini xakas və rus dillərində yazan Nina Duvakina bədii yaradıcılığa Xakasiyanın Çernoqrsk şəhərində yazıçı Georgi Morozovun rəhbərlik etdiyi “Qığılcım” ədəbi birliyində fəaliyyət göstərdiyi illərdə başlamışdır. 1987-ci ildən mətbuatda dərc olunur. İlk yazıları “Ədəbi Abakan” (), ”Çubuq” () və başqa dərgilərdə yayınlanmışdır. Onun yaradıcılığında poeziya və nəsr aparıcı yer tutur. Bununla yanaşı, ədəbi tənqid və publisistika sahəsində də xeyli əsərin müəllifidir. Abakanda nəşr olunan “Sənin haqqında” (1998), “Şeirlər və hekayələr” (1999), “Üfüqlərin o tayına boylanmaq” (1999) və başqa poeziya və hekayələr kitablarının müəllifidir.

## Əsərləri
* О тебе. Стихи. Абакан: Изд-во Роса, 1998;
* Стихи и рассказы. Абакан: Изл-во Роса, 1999;
* Загляжусь за горизонт. Стихи. Абакан: Изд-во Роса, 1999;
* Жанрово-стилистическое своеобразие творчества в. Личутина (по произведениям «скитальцы», «раскол») в контексте русской прозы европейского севера. Абакан: Научное Обозрение Саяно-Алтая, 2013.

## İstinadlar
Konkord (Nyu-Hempşir)

**Konkord** () — ABŞ-nin şimal-şərqində yerləşən şəhər, Nyu-Hempşir ştatının və Merrimak dairəsinin paytaxtı. Əhalisi — 42,7 min nəfər (2010).

## Tarixi
Ağ insanların gəlməsindən əvvəl indiki Konkordun ərazisi əsas məşğuliyyəti balıq tutan Abenaki hindu tayfası yaşayırdı.

Merrimak çayının qərbindəki bütün ərazini iddia edən Massaçusets Bey əyaləti, Penakuk koloniyasını qurdu. Bu, 1725 ilə 1727 arasında Haverhill sakinləri tərəfindən kapitan E. İstmen rəburadan götürmüşdür. Rumford və Bow şəhərinin sərhədləri ilə bağlı acı mübahisədən sonra 1765-ci ildə qubernator Benninq Ventvort tərəfindən Rumford şəhərinin adı Konkorda dəyişdirildi. Yeni ad, mübahisə edən şəhərlər arasındakı yeni sülh və harmoniyanı əks etdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdu . Məhkəməni uduzan şəhər sakinlərinə təzminat olaraq başqa yerlər verildi.

Şəhər XVIII əsr boyu böyüdü və bəzi qədim binalar hələ də Mein stritin şimal ucunda yaşayır. İnqilab Müharibəsindən sonrakı illərdə, Nyu-Hempşirin mərkəzindəki əlverişli coğrafi mövqe, xüsusilə Samuel Blocetin 1807-ci ildə gəmilər üçün kanal və şlak sistemini açmasından sonra, Konkord şəhərinin dövlət paytaxtı üçün ən çox namizəd olmasına səbəb oldu. Bu hadisə Konkordu Bostona birləşdirdi. 1808-ci ildə Konkorde əyalət hökumətinin rəsmi oturacağı adlandırıldı. 1819-cu ildə inşa edilən Nyu-Hempşir, əyalət qanunverici orqanının orijinal salonda olduğu ən qədim sağ qalan kapitoludur. XIX əsrdə şəhər əhəmiyyətli bir dəmir yolu qovşağına, eyni zamanda ABŞ-də mebel və toxuma istehsalı üçün məşhur bir mərkəzə çevrildi. Hal-hazırda Concord səhiyyə, sığorta və nəşriyyat mərkəzidir.

## Coğrafiyası və iqlimi

### Coğrafi məlumatlar
ABŞ siyahıyaalma bürosunun məlumatına görə, şəhərin ümumi sahəsi 175 km², bunlardan yalnız 8.3 km² su təşkil edir. Konkordun su təchizatı sistemi bütün şəhərin yerləşdiyi hövzədə Merrimak çayı ilə sıx bağlıdır. Çay şəhərdən şimal-qərbdən cənub-şərqə axır. Konkordun şərq sərhədi Merrimakın bir qolu olan Sukuk çayı tərəfindən meydana gəlir. Terki çayı şəhərin cənub-qərb hissəsindən axır. Penakuk gölü qərbdə yerləşir. Konkordun ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 260 metr yüksəklikdə yerləşən Oak təpəsidir ().

Konkord, cənubdan Bou, cənub-şərqdən Pembrok, şimal-şərqdən Laudon, şimaldan Kenterberi, şimaldan Boskaven və Uebsten, qərbdən isə Hopkinton şəhərlərinə bitişikdir.

### İqlimi
Şəhər Atlantikanın təsiri ilə mülayim kontinental iqlim zonasında yerləşir. Qış uzun, soyuq və qarlı, yay isti və yağışlı, yaz və payız qısa iqliminə sahibdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Concord, NH Official Website
* New Hampshire Economic and Labor Market Information Bureau Profile
* Volume One of James Lyford’s History of Concord (Downloadable PDF)
* Volume Two of James Lyford’s History of Concord (Downloadable PDF)
* The Concord Monitor
* The Granite State Symphony Orchestra
* The New Hampshire Historical Society
* The Pierce Manse
* The Walker-Woodman House
* Christa McAuliffe Planetarium
* Greater Concord Chamber of Commerce
Xüsusi törəmə

**Xüsusi törəmə**, çoxdəyişənli funksiyanın digər dəyişənləri sabit saxlanmaqla bir dəyişənə görə törəməsidir. f(x, y, \dots) funksiyasının x dəyişəninə görə xüsusi törəməsi
: \frac{\partial f}{\partial x} = \lim_{h\to 0} \frac{f(x+h, y, ...) - f(x, y, ...)}{h}
kimi təyin olunur.

f-in x-a görə xüsusi törəməsi
: f'_x, f_x, \partial_x f,\ D_xf, D_1f, \text{ ya da } \frac{\partial}{\partial x}f

kimi də ifadə oluna bilər. Bəzi hallarda, təyin olunmuş z=f(x, y, \ldots) funksiyası üçün z-in x-a görə xüsusi törəməsi \tfrac{\partial z}{\partial x} kimi ifadə edilir.

Xüsusi törəməni birdəyişənli törəmədən ayırmaq üçün d simvolu əvəzinə \partial simvolu işlədilir. Bu simvol ilk dəfə 1770-ci ildə Markus de Kondorket tərəfindən, xüsusi törəməni bildirmək üçün riyaziyyata daxil olub. Xüsusi törəmənin müasir yazılış forması isə Adrien Mari Lejandra(1786) məxsusdur. Sonradan o, bu yazılışdan imtina etsə də 1841-ci ildə Karl Qustav Yakob Yakobi tərəfindən yenidən gətirilmişdir.

## İzahı

Tutaq ki, *f* funksiyasının birdən çox dəyişəni var. Məsələn,

: z = f(x,y) = x^2 + xy + y^2.

Bu funksiyanın qrafiki Evklid fəzasında bir səth təyin edir. Bu səthdəki hər nöqtənin sonsuz sayda toxunanı var. Xüsusi differensiallama, bu toxunanlardan birini seçmək və onun bucaq əmsalını tapmaq aktıdır. Adətən, ən çox maraq doğuran xətlər xz və *yz* müstəvisinə paralel olan xəttlərdir(müvafiq olaraq, *y* və ya *x* dəyişənini sabit saxlamaqla).

Bu funksiyanın P(1, 1) nöqtəsinə toxunan və eyni zamanda xz müstəvisinə paralel olan xəttin bucaq əmsalını tapmaq üçün y dəyişənini sabit kimi götürürük. Qrafik və müvafiq müstəvi sağda göstərilib. Aşağıdakı şəkilsə funksiyanın y=1 müstəvisində necə göründüyünün təsviridir. y sabit kimi götürməklə tapılan törəmə bizə *<math>f</math>* funksiyasının (x, y) nöqtəsinə toxunan xəttin bucaq əmsalını verir:

: \frac{\partial z}{\partial x} = 2x+y.

Beləliklə (1, 1) nöqtəsində bucaq əmsalı 3 olur. Buna görə də (1, 1) nöqtəsində

: \frac{\partial z}{\partial x} = 3.

Yəni z-in (1, 1) nöqtəsində x-a görə xüsusi törəməsi qrafikdən də göründüyü kimi 3-ə bərabərdir..

## İstinadlar
Kürdlər (Əhər)

**Kürdlər** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 706 nəfər yaşayır (131 ailə).

## İstinadlar
Çaylı yemişi

**Çaylı yemişi** və ya **Dadaş tumu** – Abşeronda xalq seleksiyası yolu ilə yetişdirilmiş sort. Tağı qısa, yarpaqları böyrəkvaridir. Meyvələri uunsovdur. Rəngi açıq-yaşıl, qabığı narın torlu, ləti sıx, şirəli və ağ rəngdədir. Dadı çox şirindir. Toxumları ağımtıl-sarı, orta irilikdə, yumurtavaridir. 90–100 günə yetişir. Hər ha-dan 25 ton məhsul götürmək mümkündür. Saxlama və daşınma orta dözümlüdür.

## İstinadlar
Çoxobrazlı

**Çoxobrazlı** – nöqtələrinin ətrafı lokal olaraq Evklid fəzasına yaxın olan topoloji fəzadır. Başqa cür desək, *n*-ölçülü çoxobrazlı və ya qısaca *n-çoxobrazlısı* elə topoloji fəzaya deyilir ki, bu fəzanın hər bir nöqtəsi üçün *n*-ölçülü Evklid fəzasına homeomorf ətrafı təyin olunsun.

Birölçülü çoxobrazlılara xəttləri, çevrələri aid etmək olar. "8" formasında olan əyrini isə bu sıradan çoxobrazlı hesab edə bilmərik, çünki kəsişmə nöqtəsinin birölçülü Evklid fəzasına homemorf olan ətrafı yoxdur.

İkiölçülü çoxobrazlılara bəzən səthlər də deyilir. Məsələn, müstəvi, sfera, tor və ya Kleyn şüşəsi ikiölçülü çoxobrazlılara nümunədir.

Çoxobrazlının bütün nöqtələrinin Evklid fəzasına homemorf ətrafının olması o deməkdir ki, onun istənilən nöqtəsinə lokal olaraq Evklid fəzası kimi baxa bilərik. Lakin qlobal olaraq çoxobrazlının özü Evklid fəzasına homemorf olmaya bilər: sfera bütövlükdə Evklid müstəvisinə homemorf deyil, çünki məsələn, sfera kompakt çoxobrazlı olduğu halda Evklid fəzası bu xassəyə malik deyil.

Çoxobrazlıların xüsusi əhəmiyyət kəsb edən qrupu hamar çoxobrazlılardır. Riman çoxobrazlısı hamar çoxobrazlılara misaldır və xüsusən Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsi üçün olduqca əhəmiyyətlidir, çünki bu çoxobrazlıda iki nöqtə arasındakı məsafə, bucaq ölçüləri təyin olunur. Evklid fəzasının özü də Riman çoxobrazlısının xüsusi halı kimi götürülə bilər, belə ki, burada məsafə anlayışı Pifaqor teoreminə əsasən, bucaq anlayışı isə skalyar hasillə təyin olunur.

Çoxobrazlılar həndəsə və müasir riyazi fazikada ona görə əhəmiyyətlidir ki, çox kompleks strukturları Evklid fəzasına məxsus sadə topoloji xassələr ilə təsvir etməmizə imkan verir.
Əli Mütəhhəri

**Əli Mütəhhəri** (; d. 26 yanvar 1958) —   İranlı ilahiyyatçı, kəlamçı, fəlsəfəçi, siyasətçi. İslam fəlsəfəsi və kəlam müəllimi. Tehran Universitetinin müəllimi. Milli Məclisin deputatı. Məşhur filosof Mürtəza Mütəhhərinin oğludur.

## Təhsili

## Elmi fəaliyyəti

## Siyasi fəaliyyəti

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Afət Həsənova

**Afət Əbil qızı Həsənova** () — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin VI və VII çağırış deputatı.

## Həyatı
Afət Həsənova 1960-cı il sentyabrın 3-də Quba şəhərində anadan olub. 1967–1977-ci illərdə Quba şəhər 3 №-li orta məktəbdə təhsil alıb. 1979–1983-cü illərdə isə indiki Moskva Humanitar Elmlər Universitetində tarix üzrə ali təhsil alıb.

### Ailəsi
Afət Həsənova ailəlidir, 2 övladı var.

## Fəaliyyəti
İlk əmək fəaliyyətinə 1977-ci ildə Quba rayonunda başlayan Afət Həsənova 2001–2012-ci illərdə Slavyan Universitetində (BSU) tədqiqat laboratoriyasının elmi işçisi olmuş, 2012–2015-ci illərdə Quba RİH başçısının təhsil, səhiyyə və mədəniyyət məsələləri üzrə müavini, 2015–2020-ci illərdə isə Suraxanı RİH başçısının müavini vəzifəsində çalışmışdır.

2020-ci il fevralın 9-da baş tutan parlament seçkilərində 32 saylı Suraxanı III dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi olan Afət Həsənova, 65,10% səslə VI çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 2020-ci il martın 10-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Afət Həsənova, Milli Məclisin elm və təhsil Komitəsinin, təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya Komitəsinin, habelə İntizam Komissiyasının üzvü oldu.

2024-cü il oktyabrın 8-də Azərbaycan - Estoniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri seçilib.

3 fevral 2025-ci ildə Milli Məclisin İntizam komissiyasının tərkibinə daxil edilib.

## İstinadlar
Qədir Mirzə Əli

**Qədir Mirzə Əli** (, ; ) — Qazaxıstan xalq yazıçısı, şair və ilk Qazaxıstan himninin həmmüəllifidir. O, 50-dən çox şeir kitabı, ədəbi tənqid və uşaq kitabları müəllifidir.

## Həyatı
Qədir Mirzəliyev Ural oblastının Cambeytı kəndində anadan olmuşdur. O, uşaqlıqdan bəri kitablara maraq göstərmiş və yerli rayon kitabxanasının daimi ziyarətçisi idi. 11 yaşında bəstələdiyi ilk şeirində sinif yoldaşlarını zarafatcıl tərzdə təsvir etmişdir. Atasının ölümündən sonra o, internat məktəbinə göndərildi, burada  şeir sənəti üzrə təhsilini davam etdirdi. 1954-cü ildə gənc şair "Pioner" respublika jurnalında dərc olunmağa başlayır.

1958-ci ildə Qədir Mirzəliyev S. M. Kirov adına Qazax Milli Universitetinin filologiya fakültəsi, iki il sonra aspiranturasını bitirdi. Təhsil aldıqdan sonra uzun illər jurnalistikayla məşğul oldu. 1958—1962-ci illərdə "Baldırqan" ("Uşaq") uşaq jurnalının ədəbi əməkdaş kimi işləmişdir. 1962—1965-ci illərdə şeir və tənqid şöbəsinin müdiri, "Juldız" (Ulduz) jurnalının icraçı katibi olmuşdur. 1968—1973-cü ildə "Jazuşı" ("Yazıçı") nəşriyyatının poeziya redaksiyasının rəhbəri idi. 1973—1978-ci illərdə Qazaxıstan Yazıçılar Birliyinin şeir şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1992-ci ildə Qazaxıstan Respublikası Ali Şurasının Milli Siyasət, Mədəniyyət və Dil Komitəsi sədrinin müavini oldu. 1994-cü ildə Qazaxıstan Respublikasının xalq deputatı seçilmişdir.

2011-ci il yanvarın 23-dən 24-nə keçən gecə vəfat etdi.

## İstinadlar