open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Məhəmməd Qarabaği

**Məhəmməd Qarabaği** – filosof və ilahiyyatçıdır. 15-ci əsrin ikinci yarısında Qarabağda doğulub. O, hənəfilik məzhəbi üzrə hüqüqşünas olduğundan, "hənəfi" adı ilə tanınıb. Sonradan Rum ölkəsinə (Kiçik Asiya) gedib, orda fəaliyyət göstərdiyindən, mənbələrdə Rumi deyə də yad edilir. İstambulun bir çox mədrəsələrində dərs deyib. İznikdə Süleyman Paşa və Orxan Qazi mədrəsəsində işləyib. 1535-ci ildə İznikdə vəfat edib.

Qarabağinin fəlsəfəyə dair "Elmin və idrakın mahiyyətinin təhqiqinə aid traktat"ı və digər şərhləri 1963-cü ildən Qahirənin "Xədiviyyə" kitabxanasında saxlanılır. Türkiyənin Darül Məsnəvi, Carullah kitabxanalarında saxlanılan əlyazma topluları da məşhurdur. Azərbaycan filosofunun Siracəddin Əli Uşi Fərqaninin (12 əsr) ilahiyyata dair "İmamların başlanğıcı" əsərinə həsr etdiyi şərhlə Mustafa ibn Yusif Müstarinin 1691-ci ildə öz əli ilə yazdığı haşiyə Saltıkov-Şedrin adına Sankt-Peterburq Dövlət Kitabxanasında saxlanılır.

Qarabağinin "Mühazirələr" kitabı onun haqqında sğhbət açan bütün müəllifləri özünə cəlb edib. Əsərdə 23 dini, fəlsəfi, etik, siyasi məsələdən bəhs olunur. Dünyanın müxtəlif şəhərlərində "Mühazirələr" kitabının on beşdən çox əlyazması nüsxəsi saxlanılır. Onlardan ən qədim nüsxə 1571-ci ilə aiddirç əksəriyyəti Türkiyədə saxlanılır. "Filosofların təkzibi" əsəri Əl Qəzali ilə İbn Rüşdün eyniadlı deyişməsinə xitabən yazılıb. Onun mübahisə etmək qaydalarına dair əsəri 1907-ci ildə Temirxan Şurada nəşr edilib.

## Fəlsəfəsi
Gah peripatetikləri, gah mütəkəllimləri tənqid etmiş, rdan birinə haqq qazandırmış, nəticə etibarilə, barışdırıcı mövqü tutmuşdur. Qarabağinin ontoloji görüşləri varlığın vacib və mümkün qisimlərə bölünməsi, Vacib Varlığın isbatı kimi məsələlərin şərhində ortaya çıxır. "Filosofların təkzibi" əsərində Fərabi, İbn Sina, Bəhmənyar və s. peripatetiklərin, Ə. Qəzali, Fəxrəddin Razi, Əzüdəddin İci və digər filosofların ideyaları zəminində maraqlı fəlsəfi ümumiləşdirmələr aparıb. Qarabaği peripatetiklərlə mütəkəllimlər arasında fikir yaxınlığı yaratmağa çalışır. O, Allahın fəaliyyətində hikmət, məsləhət, iradə, üstünlük olduğunu geniş izah edib. Peripatetik müddəaları sxolastların əqidəsinə uyğunlaşdırmağa çalışıb.

Filosof aləmin əzəliliyini Yaradıcının öz-özlüyündə vacib etməsinə görə deyil, azad iradə ilə fəaliyyət göstərməsinə görə inkar edir: "Aləmin yaradıcısının aləmin yaradılması ilə əlaqədar bütün şərtləri əzəldə toplamış olması aləmin qədim olmasını lazım bilməz…" İlahiyyatçı mövqe ilə təbiətçi mövqeyi barışdırmağa cəhd edən Qarabaği mütəkəllimlərin fiosoflara qarşı qərəzini də qeyd etməklə ideologiyada belə münasibəti məqbul saymayıb, tədqiqatda obyektivliyi üstün sayıb.

## Mənbə
*
Qahirə

**Qahirə** () — Misir Ərəb Respublikasının paytaxtı. Afrikada ən böyük şəhərlərdən biri. Zəngin memarlıq, mədəniyyət nümunələri və təbiət mənzərələrinə malikdir. Əhalisi təxminən 7 milyon nəfərdir (2006). 

Abbasilər, Əyyubilər və Məmluk Dövlətlərinin paytaxtları olmuşdur 

## Haqqında
Qahirə şəhəri Misirin iqtisadi, siyasi, inzibati mərkəzidir. Şimali Afrikanın və ümumilikdə Ərəb dünyasının ən böyük şəhəridir.

## Yerləşdiyi ərazi
Afrika qitəsinin şimal-şərqində, Nil çayının sahilində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cairo .
McDonnell Douglas F/A-18 Hornet

**F/A-18 Hornet** — Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən 1970-ci illərdə istehsal edilən, hərbi hücum-döyüş göyərtə təyyarəsi. Hal-hazırda ABŞ HHQ-nin əsas hücum-döyüş təyyarəsidir. Bəzi Avropa və Asiya ölkələri tərəfindən istifadə edilir. Liviya, İraq və Yuqoslaviyadakı döyüşlərdə tətbiq edilib.

Bəzi mənbələrdə F-18 kim qeyd edilir, lakin bu düz deyil belə ki 1982-ci ildə belə qeyd edilmə ləğv edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Douglas C-47 Skytrain

**C-47 Göyqatarı**, *(Skytrain)* 1935-ci ildən etibarən ABŞ tərəfindən istehsal edilən nəqliyyat təyyarəsi.

## Xarici keçidlər
* Türk Hava Qüvvətləri saytındaki C-47 səhifəsi
Lətif Feyzullayev

**Lətif Mirəbdülbaqi oğlu Feyzullayev** () — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1977).

## Yaradıcılığı
1939-cu ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumuna daxil olan Lətif Feyzullayev buranı bitirdikdən sonra təhsilini Moskvada – V. İ. Surikov adına Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun rəngkarlıq fakültəsində davam etdirmişdir. Bu illərdə o, müəllimləri Moçalski, Pokarjevski və Qrabardan təsviri sənətin incəliklərini böyük həvəslə öyrənir. Hələ tələbə ikən gələcək rəssam "Qaçaq Nəbi" və "Qatır Məmməd" kimi tarixi mövzulu əsərləri ilə respublika sərgilərində iştirak edir. Rəssam Böyük Vətən Müharibəsi illərində hərbi vətənpərvərlik ruhunda bir sıra əsərlər yaradır, hərbi hissələrdə təbliğat-təşviqat xarakterli plakatların müəllifi kimi tanınır. O, eyni zamanda Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda da dərs deyir.

1944-cü ildə Lətif Feyzullayev yarımçıq qalmış təhsilini davam etdirmək məqsədi ilə Moskvaya qayıdır. Elə həmin il Moskvada təhsil alan Vəcihə Səmədova ilə ailə qurur.

1949-cu ildə institutu uğurla bitirən gənc rəssam Lətif Feyzullayev Bakıya qayıdır. Müharibədən sonrakı illərdə qurub-yaradan insanların – müharibə qəhrəmanlarının, kənd zəhmətkeşlərinin, fəhlələrin əməyi rəssamın əsərlərinin əsas mövzusunu təşkil edir.

50-ci illərdən əfsanəvi Neft Daşlarının istismarına başlanılması ilə Lətif Feyzullayevin yaradıcılığında Xəzər neftçilərinə həsr olunmuş yeni, romantik mövzulu silsilə əsərlər dövrü başlanır. "Vaxta" (1951), "Küləkli gün" (1957), "Tufandan qabaq" (1959), "Fontan" (1962) bu silsiləyə aid olan əsərlərdəndir.

Abşeronun özünəməxsus, təkrarolunmaz təbiəti rəssamı klassik mənzərə janrından kənara çıxan, sərt kontrastları və parlaq rəng üslubu ilə seçilən bir sıra orijinal mənzərələr yaratmağa sövq edir. "Abşeronda bahar", "Buruqlar", "Yay", "Abşeron qumları", "Qayalar", "Abşeron bağları" əsərləri buna bariz nümunədir.

İstedadlı rəssam bir çox maraqlı portretlərin müəllifi kimi də tanınır. Buna misal olaraq "Rəssam Vəcihə Səmədovanın portreti", "Neftçi Gülbala Əliyev", "Fatimə", "Qoca", "Abşeronun qonağı" və "Güclü"nu göstərmək olar.

60-cı illərdə Lətif Feyzullayevin Bolqarıstana yaradıcılıq ezamiyyəti çox məhsuldar keçir. Rəssam bu ölkə haqqında maraqlı bir sərgi ilə sənətsevərlər qarşısında hesabat verir.

Lətif Feyzullayev 25 mart 1987-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Sərgilər
Abşeron rəngkarlıq məktəbinin bənzərsiz nümayəndələrindən sayılan, pedaqoji fəaliyyəti dövrundə böyük bir rəssam nəsli yetişdirən Lətif Feyzullayevin əsərləri bu gün də bir çox muzeyləri bəzəyir və sərgilərdə tamaşaçıların böyük marağına səbəb olur.

14 iyul 2018-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə Fransanın Kann şəhərində baş tutan "Azərbaycan mədəniyyəti günləri" çərçivəsində Festivallar və Konqreslər Sarayında Lətif Feyzullayev və Vəcihə Səmədovanın əsərlərindən ibarət "Məhəbbət tandemi" sərgisi keçirilib.

## İstinadlar
Serbiya və Monteneqro

**Serbiya və Monteneqro** — 2003–2006-cı illərdə Balkan yarımadasının mərkəzində, Serbiya və Monteneqro azad ittifaqı kimi mövcud olmuş Avropa dövləti.
Flüor

**Flüor** (**F**) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 9-cu elementdir. Atom radiusu qrupunun elementlərinə nisbətən kiçikdir, flüor atomu elektronu özünə daha güclü cəzb edir, yəni flüor kimyəvi cəhətdən daha aktivdir, oksidləşdiricilik qabiliyyəti daha yüksəkdir və elektromənfiliyi ən yüksək elementdir.

## Tapılması,təbii birləşmələri
Flüor kimyəvi cəhətdən aktiv olduğuna görə yalnız birləşmələr şəklində rast gəlinir. Flüorun təbiətdə ən geniş yayılmış mineralı kalsium-Flüoriddir. Flüor müxtəlif dağ mədənlərinin tərkibində xüsusəndə apatitlərin tərkibində olur.

## Atom xüsusiyyətləri
* Kristal quruluşu-kub
* Atom radiusu- 50 pm
* Atom radiusu(hes.)- 42 pm
* Kovalent radiusu-72 pm

## Alınması
Flüor yüksək aktivliyinə görə sərbəst halda ayrılması çətindir. Halogenlərdən yalnız flüor duzların ərintisinin elektrolizi ilə alınır. Onu, az miqdarda qurğuşun aparaturada biflüorid KF*HF ərintisinin elektrolizi ilə alırlar.

## Fiziki xassələri
Flüor adi şəraitdə açıq sarı rəngli, xarakterik kəskin iyli qazdır. Flüor hətta adi şəraitdə belə su ilə şiddətli reaksiyaya girir və buna görə də onun suda məhlulunu almaq mümkün deyil. Flüor −181.1oC-də maye hala keçir, −219.6oC-də isə bərkiyir. Bütün həll edicilər onun təsirindən dağılır.

## Kimyəvi xassələri
Flüorun xarici elektron təbəqəsində 7 elektron (2s22p5) vardır. Bu elektron təbəqəsi xlor, brom və yoddan fərqli olaraq flüor atomunda nüvəyə daha yaxındır. Flüorun yüksək kimyəvi aktivliyi bununla izah olunur. Flüor həmişə elektron alır. O demək olar ki, bütün elementlərlə qarşılıqlı təsirdə olur.
Bəzi metallar — Pb, Cu, Ni, Mg flüor ilə reaksiyaya girəndə səthində flüorid təbəqəsi əmələ gəlir ki, buda reaksiyanın sonrakı gedişinə mane olur.
Qeyri-metallar toz halında flüor ilə çox güclü reaksiyaya girsədə, kompakt halda çox çətin reaksiyaya girir.
Amorf kömür his şəklində flüor atmosferində yanır, ancaq qarfit isə yüksək temperaturda reaksiyaya girir. Oksigen və azotla flüor birbaşa reaksiyaya girmir.

## Tətbiqi
Halogenlər içində tətbiqinə görə Xlordan sonra 2-ci yeri tutur. Ondan üzvi birləşmələrin ftorlaşdırılmasında istifadə edilir.
Flüor və birləşmələri, uran başda olmaq üzrə, çox sayda ticari kimyəvi maddənin istehsalında istifadə olunur. Hidroflorik turşu, işıqlandırma lampalarının şüşələri üzərinə yazı yazılması əməliyyatında istifadə olunarkən; son illərdə ozon təbəqəsi üzərindəki zərərli təsirlərindən ötəri istehsalı və istifadəsi məhdudlaşdırılmağa çalışılan xloroflüorokarbon qazları (CFC) ventilyasiya və soyutma cihazlarından istifadə edilir. Teflon tərkibində də flüor yer alır. Flüor insan orqanizmində sümüklərdə vardır. Diş pastaları tərkibində olan flüorit, müəyyən bir faizin altında olduğu müddətcə, diş çürüklərinin meydana gəlməsini önləyər. Element halındakı flüor, yüksək spesifik itələyici gücü səbəbiylə, raketlərdə itələyici qüvvə təmin etmək məqsədilə sınanır. Flüor ən güclü qeyri-metal olduğundan heç bir atoma elektron vermir və maksimum oksidləşmə dərəcəsi digər halogenlər kimi +7 yox, 0 olur. Sərbəst halda flüor az tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qalatasaray FK

**Qalatasaray Futbol Klubu** — Türkiyə Super Liqasında mübarizə aparan futbol klubudur. Türkiyənin İstanbul şəhərini təmsil edir. 1905-ci ildə Ali Sami Yen və dostları tərəfindən təhsil aldıqları Qalatasaray Liseyində təsis olunan İdman Klubunun ilk bölməsidir. Bu günə qədər 25 dəfə Türkiyə Super Liqasının Çempionu olub, 19 dəfə Türkiyə Kuboku və 16 dəfə Türkiyə Super-Kubokunu qazanıb.

## Tarixi

### 1999–2000
Fatih Terim rəhbərliyində və Faruk Süren Prezidentliyində Qalatasaray, 1999–2000 sezonunun əvvəlində heyətini Mehmet Yozgatlı, Ahmet Yıldırım, Emrah Eren, Kapone və Bruno ilə gücləndirdi. Heyətdən isə Tolunay Kafkas, Ceyhun Eriş, Ufuk Taley və Orkun Uşak kimi futbolçular ayrıldı. Qalatasaray UEFA Çempiyonlar Liqasına pis başlamışdır, 14 sentyabr 1999-cu il tarixində Ali Sami Yen Stadionunda oynanılan ilk qrup mərhələsinin oyununda Herta Berlin ilə 2–2 hesablı heç-heçəyə razılaşmışdır. 22 sentyabr 1999-cu il tarixindəki ikinci oyununda İtaliya nəhəngi Milana 2–1 hesabı ilə məğlub olaraq qrup mərhələsindəki ilk məğlubiyyətini alan Qalatasaray, 29 sentyabr 1999-cu il tarixində üçüncü oyununda İngiltərə nəhəngi Çelsiyə 1–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. 19 oktyabr 1999-cu il tarixində dördüncü oyununda Çelsiyə Ali Sami Yen Stadionunda 5–0 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Bu oyundan sonra UEFA Çempionlar Liqasında mübarizəni dayandırması dəqiqləşən Qalatasarayın yeganə hədəfi UEFA Avropa Liqasında iştirak etmək olmuşdur. Beşinci oyununda Herta Berlini 1–0 hesabı ilə geri düşməsinə baxmayaraq 4–1 məğlub edən Qalatasaray, son oyunda Milan ilə qarşılaşacaqdı.

### 2017–2018
Sezona İqor Tudor rəhbərliyində başlayan aslan heyətinə Bafetimbi Qomis, Maicon, Younis Belhanda, Mariano, Fernando, Sofian Feghouli və Ndiayeni cəlb etdi. Klubda Lukas Podolski, Uesli Sneyder, Bruma, Orelyan Seyşu, Semih Kaya, Josué Pesqueira və Cenk Gönen ilə yollar ayrıldı. Yuto Naqatomo "İnter Milan"dan kirayə heyətə qoşuldu. İlk həfdə də Konyasporu 4–1 məğlub etdilər. 16-cı həftədə İqor Tudorun yerinə Fatih Terim gətirildi. Həmin sezonda komandasına qolları ilə dəstək olan Bafetimbi Qomis liqanın bombardiri olmuşdur. 24-cü həftədə Bafetimbi Qomisin 4 qol vurduğu oyunda Qalatasaray Kardemir Karabüksporu 7–0 məğlub etmişdir. Liqanın 2-ci yarısında Qalatasaray Fatih Terim rəhbərliyində derbilərdə məğlubiyyət üzü görməmişdir. Son həftədə Göztəpə matçı çempionluq oyunu oldu.

## Azarkeşləri

Qalatasarayın İstanbul şəhərini təmsil etməyinə baxmayaraq Türkiyədə böyük azarkeş topluluğuna malikdir. 2013-cü ilin aprel ayında aparılan tədqiqata görə ölkədə ən çox azarkeşi olan ilk 3 klubdan biridir. Klubun əsas azarkeş qrupu *ultrAslan*’dır. Qalatasarayın oyunlarından əvvəl *Ciao Bella* mahnısı azarkeşlər tərəfindən səsləndirilir. Azarkeşlərin şüarı isə *Hərkəs gedər biz qalarıq biz Qalatasaraylıyıq*’dır.

## UEFA reytinqində

## Heyəti

## İstinadlar
AH-64 Apache

**AH-64 Apaçi helikopteri** (*AH-64 Apache*) — Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən istehsal edilən, 2 nəfər ekipaja malik, zirehli hərbi döyüş vertolyotu. Amerika ordusunun əsas helikopteridir. AH-1 Kobra vertolyotunun xələfi hesab edilir. Bell şirkəti tərəfindən istehsal olunmuşdur. İlk uçuşunu 1979-cu ildə edib, 1984-cü ildən etibarən orduda istifadə olunur. Orduya qəbul olunandan sonra bir çox əməliyyatlarda istifadə olunub. Başlıca modelləri AH-64A və AH-64D Longbow hesab olunur.

Helikopterin istehsal olunmasında əsas məqsəd ABŞ ordusunda olan AH-1 Kobra helikopterlərini əvəz etməsidir. İlk prototip olan YAH-64 ilk uçuşunu 30 sentyabr 1975-ci ildə həyata keçirmişdir. Helikopter 1986-cı ilin aprelində ABŞ ordusunda xidmətə başlamışdır. İlk istehsal olunmuş AH-64D Lonqbou helikopteri 1997-ci ilin mart ayında orduya təhvil verilmişdir. Hal-hazırda da istehsalı Boeing şirkəti tərəfindən davam etdirilən helikopterdən 2013-cü ilin mart ayına qədər 2,000 helikopter istehsal etmişdir.

Hal-hazırda əsas istifadəçisi ABŞ ordusudur. Bununla yanaşı bir çox digər ölkələrin də əsas döyüş helikopteri hesab olunur. Bu ölkələrə Yunanıstan, Yaponiya, İsrail, Niderland, Sinqapur və BƏƏ daxildir. Həmçinin bu helikopterlər Böyük Britaniyada da lisenziya altında istehsal olunur. Amerikan AH-64 helikopterləri Panama, İraq, Kosovo, Əfqanıstan, Fars körfəzi kimi ərazilərdə bir çox əməliyyatlara cəlb olunub. İsrail ordusuna məxsus "Apaçi"lər Livan və Qəzzə zolağında; İngilis və alman ordusuna məxsus helikopterlər isə Əfqanıstan və İraqda əməliyyatlara cəlb olunub.

## Qalereya

Fayl:Apache DOS.jpg
Fayl:AH-64 dsc04577.jpg
Fayl:McDonnell Douglas AH-64 Apache 3-view line drawing.png


## İstinadlar
Zaur

**Zaur** — Qafqazın ən məşhur kişi adlarından biri. Ərəb dilində "zəvvar" mənasında işlənir və ziyarət edən, ziyarətçi anlamına gəlir. Bundan başqa bu ad ərəb dilində Aslan nəriltisinə də uyğun gəlir. Gürcüstan, Azərbaycan və İtaliya müxtəlif yazılma və tələffüz olunma şəklində geniş yayılıb.

* Zaur Rzayev — müğənni
* Zaur Məhərrəmov — Rejissor. Operator. Ssenari müəllifi.
* Zaur Tağızadə — Azərbaycan futbolçusu. 
* Zaur Ustac — Azərbaycanlı yazıçı.
* Zaur Kamal — Azərbaycanlı aparıcı.
Arvad (film, 1916)

**Arvad** tammetrajlı bədii filmi rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Filma" səhmdar cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları A.Polonski, P.Amiraqon, K.Piontkovskaya, Regina Lazareva və Y.İvanova ifa edirlər.

## Məzmun
Film o vaxtlar dəbdə olan yazıçı Artsıbaşovun "Ər" romanına müəlliflərin ekran cavabıdır, yəni parodiyadır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** A.D.Panova-Potyomkina
:**Rejissor:** Boris Svetlov
:**Operator:** Qriqori Lemberq

## Rollarda
:A.Polonski
:P.Amiraqon
:K.Piontkovskaya
:Regina Lazareva — Odintsova
:Y.İvanova
:Yevgeni Muromski — milyoner-neftçi Karuzov
:Q.Rozen — Odintsovanın atası
:N.Bazanova — ana
:V.Lenin — Flerov
:K.Dobjinski — tələbə Orlov
:İ.Şulqin

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
*[Художественные фильмы дореволюционной России. Век Вишневский. Москва 1945. стр. 94](https://adview.ru/books/History_of_cinema_8_encyclopedies_1/%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B8%CC%86.%20%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D1%8B%20%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B8%CC%86%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8%20(1945).pdf)
Yeni tərzdə köhnə əhvalat

**Yeni tərzdə köhnə əhvalat** — 1916-cı ildə çəkilmiş qısametrajlı bədii film.

## Məzmun
Film günün məsələlərinə həsr olunmuşdur. Bu II Vilhelm və Frans İosif haqqında satirik komediyadır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Quruluşçu rejissor:** Boris Svetlov
:**Quruluşçu operator:** Qriqori Lemberq

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
*[Художественные фильмы дореволюционной России. Век Вишневский. Москва 1945. стр. 158](https://adview.ru/books/History_of_cinema_8_encyclopedies_1/%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B8%CC%86.%20%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D1%8B%20%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B8%CC%86%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8%20(1945).pdf)

## İstinadlar
Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar

**Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar** — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. Film "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Boris Svetlov, Y.Buranovskaya, A.D.Panova-Potyomkina, S.Şoloxova, A.Verner və Q.Kramer ifa edirlər.

## Məzmun
Film bir zadəgan ailəsinin həyatı haqqındadır.

## Film haqqında
Kinopovestin hər hissəsinin öz başlığı var: "Əyalət bataqlığı", "Coşmuş qan alovdan güclüdür", "Məhəbbət məclisi başlasın", "Ərlərə iş düzəldirlər", "Şərab pərisinin ayaqları altında", "Arvadlar həmişə günahsızdırlar". Bunlar filmdə baş verən hadisələrin mənasını açır.

## Film haqqında

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Boris Svetlov
:**Operator:** Qriqori Lemberq

## Rollarda
:* Boris Svetlov
:* Y.Buranovskaya
:* A.D.Panova-Potyomkina
:* S.Şoloxova
:* A.Verner
:* Q.Kramer

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
Ayaqyalın məhəbbət

**Ayaqyalın məhəbbət** qısametrajlı bədii filmi rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Kinoyumoreska Bakı sakinlərinin həyatından söhbət açır. Hadisələr Bakının küçələrində, gəmidə və mehmanxanada cərəyan edir. Filmdə əsas rolları A. Panova-Potyomkina, Regina Lazareva, Yevgeni Muromski və V. Lenin ifa edirlər.

## Məzmun
Kinoyumoreska Bakı sakinlərinin həyatından söhbət açır. Hadisələr Bakının küçələrində, gəmidə və mehmanxanada cərəyan edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Boris Svetlov
:**Operator:** Qriqori Lemberq

## Rollarda
:A.Panova-Potyomkina
:Regina Lazareva
:Yevgeni Muromski
:V.Lenin

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
*[Художественные фильмы дореволюционной России. Век Вишневский. Москва 1945. стр. 102](https://adview.ru/books/History_of_cinema_8_encyclopedies_1/%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B8%CC%86.%20%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D1%8B%20%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B8%CC%86%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8%20(1945).pdf)
İlişdin

**İlişdin** — 1898-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı bədii film.

## Məzmun
Kinosüjetdə Bakı şəhər bağında baş vermiş məzəli əhvalat öz əksini tapır.

Bakı. Şəhər bağı. Əlində günəş çətiri tutmuş zadəgan xanım gəlib skamyalardan birində oturur. Arxadan xanıma yaxınlaşan bir cibgir ehmallıca onun qolundan salladığı əl çantasından pulu götürmək istərkən möhkəm və ağır bir əl oğrunun qolundan yapışır. Bunu gözləməyən cibgir gözləri qorxudan bərəlmiş halda dönüb onu yaxalayan adama yazıq-yazıq baxır. Jandarm özündən razı halda gülümsəyir və cibgirə deyir: İlişdin.

## Film haqqında
Kinosüjet Bakıda V.İ.Vasilyev-Vyatskinin teatr-sirkində avqustun 2-də axşam saat 21.00-da ayrıca proqramla nümayiş etdirilmişdir.

"İlişdin" kinosüjeti ilə Azərbaycan bədii kinosunun əsası qoyulmuşdur.

Kinolent barədə məlumat "Kaspi qəzeti"ndə verilmişdir.

Kinosüjet "Canlı fotoşəkillər" kolleksiyası adı altında 1900-cü ildə Parisdə Ümumdünya sərgisində böyük uğurla nümayiş etdirilmişdir. Nümayiş etdirilən süjetlər arasında "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi", "Qafqaz rəqsi, "1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı" kinosüjetləri də var idi. Bunları izləyən Lümyer qardaşları onlardan bir neçəsini almış və öz kolleksiyalarına daxil etmişlər. Sonradan həmin kinosüjetlər Paris kinoarxivinə təhvil verilmiş və bu günə kimi orada qorunub saxlanılır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Aleksandr Mişon
:**Quruluşçu rejissor:** Aleksandr Mişon
:**Quruluşçu operator:** Aleksandr Mişon

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 12.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.
* Aydın Kazımzadə. "Bu belə olub". [Azərbaycan kinosu - 110] //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 10-11.
Knyaz Dəmir Bulat

**Knyaz Dəmir Bulat** — 1916-cı ildə çəkilmiş tammetrajlı bədii film.

## Məzmun
Film mürəkkəb insani münasibətlər, məişət şərtilikləri, onun mövcud olan və illərdən bəri müqəddəs sayılan adi qaydaları haqqındadır. Bu qaydaların pozulması faciəli nəticələrə gətirib çıxarır.

Kinoroman Xəzər dənizçilərinin həyatından bəhs edir.

## Film haqqında
Film Abbas Mirzə Şərifzadənin kinoda ilk işidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** Yevgeni Muromski
: **Quruluşçu rejissor:** Boris Svetlov
: **Quruluşçu operator:** Qriqori Lemberq

### Rollarda
: Abbas Mirzə Şərifzadə
: Regina Lazareva
: V. Lenin
: A. Polonski
: Yevgeni Muromski
: A. Morozovski
: L. Zakom

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
* [Художественные фильмы дореволюционной России. Век Вишневский. Москва 1945. стр. 99](https://adview.ru/books/History_of_cinema_8_encyclopedies_1/%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B8%CC%86.%20%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D1%8B%20%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B8%CC%86%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8%20(1945).pdf)

## İstinadlar
Bir alçalmanın tarixi

**Bir alçalmanın tarixi** — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1919-cu ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür. Əsas rolları A. Polonski, Regina Lazareva və Yevgeni Muromski ifa edirlər.

## Məzmun
Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Boris Svetlov
:**Ssenari müəllifi:** P.Muravyov
:**Operator:** Qriqori Lemberq

## Rollarda
:A.Polonski
:Regina Lazareva
:Yevgeni Muromski

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 14.
Miladi tarix

**Miladi tarix** () — İsa Məsihin doğumunun yeni eranın başlanğıcı kimi qəbul edilməsi və həmin tarixin il hesablanması üçün başlanğıc nöqtəsi götürülməsinə əsaslanan anlayış. Qriqorian təqvimi (Ay təqvimi)nə əsasən bəşəriyyət tarixi eramızdan əvvələ və bizim eraya bölünür. Bu hesablamada sıfırıncı il yoxdur. Belə ki, eramızdan əvvəl 1-ci ildən sonra eramızın 1-ci ili gəlir.

Bu il hesablama sistemi eramızın VI əsrində kilsə xadimi İqumen Kiçik Dionisi tərəfindən müəyyənləşdirilmiş İsa Məsihin doğum tarixinə əsaslanır. Lakin hazırda onun hesablamalarının səhv olduğu güman edilir. Belə ki, İsanın eramızdan əvvəl 4-cü ildən (Böyük İrodun vəfat ili) sonra doğulmuş olması mümkün sayılmır.

İsa peyğəmbərin doğulması ilə milad təqvimi başlayır.
Bayquş (film, 1924)

**Bayquş** — rejissor Georgi Kravçenko tərəfindən 1924-cü ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. AFKİ-də istehsal edilmişdir. Azərbaycanda Sovet Hakimiyyətinin qurulması ərəfəsində kənddə müxtəlif sosial təbəqələr arasında gedən sinfi mübarizə, bəzi ruhanilərin acgözlüyü, din pərdəsi altında avam camaatı aldatmaları filmdə öz əksini tapmışdır. Əsas rolları Abbas Mirzə Şərifzadə, Ağarza Quliyev, Möhsün Sənani və Aleksandr Makovski ifa edirlər.

Film SSRİ-nin ilk illərində dinlə mübarizə və ateizmin təbliği məqsədilə çəkilib.

## Məzmun
Azərbaycanda Sovet Hakimiyyətinin qurulması ərəfəsində kənddə müxtəlif sosial təbəqələr arasında gedən sinfi mübarizə, bəzi ruhanilərin acgözlüyü, din pərdəsi altında avam camaatı aldatmaları kinodramda öz əksini tapmışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Leo Mur
:**Rejissor:** Georgi Kravçenko
:**Operator:** V.Lemke

## Rollarda
:Abbas Mirzə Şərifzadə — Xan
:Ağarza Quliyev — Əli
:Möhsün Sənani
:Aleksandr Makovski

## İstinadlar

## Mənbə
* Məmməd Səid Ordubadi ("Kəndli"). “Kino aktyorları Hökməlidə” [Bakının Hökməli kəndində çəkilmiş "Bayquş" kino filmi haqqında] //Yeni yol.- 1924.- 16 oktyabr.
* Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 38.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
Əvəz-əvəzə (film, 1925)

## Məzmun
Filmdə xarici kəşfiyyat agentlərinin axtarılıb tapılması və Azərbaycan çekistlərinin onlarla mübarizəsi haqqında danışılır.

## Film haqqında
Film ilk Azərbaycan detektiv filmidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Pavel Velski, Sergey Trotski, Aleksandr Litvinov
:**Quruluşçu rejissor:** Aleksandr Litvinov
:**Quruluşçu operator:** V.Lemke
:**Quruluşçu rəssam:** A.Plaksin

### Rollarda
:Abbas Mirzə Şərifzadə
:Pyotr Kirillov
:Nadejda Vendelin
:Sergey Trotski
:K.Vyaznova
:Pavel Velski — Pavel Dobrov

## İstinadlar

## Mənbə
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 238.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
Müxtəlif sahillərdə

**Müxtəlif sahillərdə** — rejissor Aleksandr Litvinov tərəfindən 1926-cı ildə ekranlaşdırılmış tammmetrajlı bədii film.

## Məzmun
Film neft mədənlərində gərgin əməklə məşğul olan fəhlə və mühəndislərlə qarşı çıxan qüvvələrin konflikti ətrafında qurulub. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycanda fəhlə sinfinin neft sənayesinin inkişafı uğrunda gördüyü işlərdən söhbət açılır. Dağıdılmış təsərrüfatı yenidən bərpa etmək üçün Azərbaycana Amerikadan mütəxəssislər dəvət olunur. Bu mütəxəssislərin bəziləri onlara tapşırılan işi qəsdən yerinə yetirmirlər. Bunu görən yerli mütəxəssislərin özləri mədənlərdə işi qaydaya salmağa çalışırlar. Beləliklə, yerli və gəlmə mütəxəssislər arasında münaqişə yaranır və getdikcə kəskin şəkil alır. Məhz bu münaqişə filmin əsasını təşkil edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Aleksandr Litvinov
:**Ssenari müəllifi:** Aleksandr Litvinov, P.Vaynşteyn, İvan Tartakovski
:**Operator:** İvan Tartakovski
:**Rəssam:** A.Plaksin, Mixail Vlasov

## Rollarda
:Mirzəağa Əliyev — Amerikan fəhləsi
:Mustafa Mərdanov — Abbas
:Nadejda Vendelin
:Mikayıl Mikayılov
:Sergey Trotski
:Pyotr Kirillov

## Mənbə
* Şəmsəddin Abbasov. "Sovet Azərbaycanının kinosu" //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920–1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 238.
* Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu. Filmlərin izahlı kataloqu: 1898–2002. 2 cilddə. 1-ci cild. Bakı: Nağıl evi, 2003.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
Balıqçılar (film, 1927)

**Balıqçılar** — rejissor Rza Təhmasib tərəfindən 1927-ci ildə ekranlaşdırılmış qısametrajlı bədii film. "Azdövlətkino"da istehsal edilmişdir. Film bir balıqçının faciəli həyatından bəhs edir. Əsas rolları Cəfər Cabbarlı və Ağarza Quliyev ifa edirlər.

## Məzmun
Film bir balıqçının faciəli həyatından bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Rza Təhmasib
:**Operator:** İvan Tartakovski

## Rollarda
:Cəfər Cabbarlı — balıqçı
:Ağarza Quliyev — balıqçı

## İstinadlar
Mədənçi-neftçi istirahətdə və müalicədə

## Məzmun
Film fəhlə-neftçilərin sanatoriya və istirahət evlərindən söhbət açır. Eyni zamanda keçən əsrin 20-ci illərində zəhmətkeşlərin istirahət və müalicəsi ilə bağlı mövcud olan bəzi çatışmazlıqlar tənqid olunur.

Filmin qəhrəmanı putyovkaların bölüşdürülməsi ilə məşğul olan sanatoriya-kurort  komissiyasının sədridir. Onun əməlləri ilə bağlı gülməli əhvalatlar kinokomediyanın əsas süjet xəttini təşkil edir.

## Film haqqında
Filmdə xronikal kadrlardan da istifadə edilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
**Ssenari müəllifi:** Aleksandr Litvinov, Pavel Velski
:**Quruluşçu rejissor:** Aleksandr Litvinov
:**Quruluşçu operator:** V.Lemke

### Rollarda
:Pavel Velski
:Vladimir Leqoşin

## Mənbə
* Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 38.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 238.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
Elektron indikator

**Elektron indikator** — siqnalları əyani əks etdirən cihaz. Daxil olan siqnalın mövcudluğu və/və ya xəta qeyd etmədən onun həcmini göstərə bilir. Məlumatların indikator tərəfindən əks edilməsi uzunmüddətli fiksasiya olmadan həyata keçirilir. İndikatorun siqnalı proses və obyektin vəziyyətini təsvir edir.

Elektron indikatorlar insanlara gərginlik, cərəyan, istilik, batareya doldurma və s. kimi müxtəlif parametrlərin səviyyəsi və ya mənası barədə məlumat vermək üçün müxtəlif ev və sənaye avadanlıqlarında quraşdırılır.

## Təyinatı
Elektron indikator insana lazımi parametrləri, xüsusən də bir insanın hisslərinin köməyi ilə birbaşa təyin edə bilmədiyi parametrləri tez və aydın qiymətləndirməyə kömək edir. Bu cür qiymətləndirmənin yüksək dəqiqliyi tələb olunursa, çoxrəqəmli rəqəmsal indikatorlar quraşdırılır; dəqiqliyin tələb olunmadığı və yalnız bir siqnalın olub-olmadığını görmək zəruriyyətində tək-tək indikatorlar istifadə olunur.

Hər-hansısa cihazın indikatorlara aid edilməsi onların tətbiqi ilə müəyyən edilir. Belə ki, məsələn işıqlandırma üçün istehsal edilmiş adi közərmə lampası xəbərdarlıq sistemləri və ya idarəetmə və nəzarət pultlarında istifadə edildikdə elektron indikator hesab edilə bilər. Eyni zamanda, matrisa işıqdiodlu indikatorlardan hazırlanan və reklam məqsədilə istifadə olunan elektron tablo artıq indikator hesab edilmir. Beləliklə, "elektron indikator" adı çox vaxt yalnız məhsulun dizaynı və ya fiziki xüsusiyyətləri ilə deyil, müəyyən cihaz və ya sistemdə istifadəsi yolu ilə müəyyən edilir.

## İstinadlar

*
Qoşulmama Hərəkatı

**Qoşulmama Hərəkatı** (*Non-Aligned Movement* - *NAM*) — özlərinin formal olaraq heç bir hərbi bloka tərəf olmadığını bildirmiş 120 dövlətin üzv olduğu, digər 17 ölkənin və 10 beynəlxalq təşkilatın müşahidəçi statusunda çıxış etdiyi beynəlxalq təşkilat.

Hərəkatın yaradılması ideyası 1955-ci ildə Bandunq konfransında (İndoneziya) irəli sürülüb. 1961-ci ildə isə Fidel Kastro və marşal İosif Broz Titonun rəhbərliyi ilə Yuqoslaviyada keçirilən konfransda Bitərəf Dövlətlər Hərəkatının yaradıldığı elan olunub.

Bitərəf Dövlətlər Hərəkatına üzv ölkələrin başçıları səviyyəsində 15 sammit keçirilib. Bu hərəkatın üzvü olan 53 ölkə Afrika, 37-i Asiya, 26-sı Latın Amerikası və 2-si Avropadandır.

## Zirvə toplantıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lətif (film)

**Lətif** — 1930-cu ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.

Bu film Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli 211 nömrəli Qərarı ilə Azərbaycan Respublikasında dövlət varidatı elan edilən filmlərin siyahısına daxil edilmişdir.

## Məzmun
Film Azərbaycan kəndlərində gedən kolxoz quruculuğuna və sosialist kəndinin adamlarına həsr olunmuşdur. Kollektiv təsərrüfatların yaradılması dövründə kəndlərin birində baş verən hadisələr zamanı yeddi yaşlı oğlanın qoçaqlığı filmin əsas süjet xəttini təşkil edir..

## Film haqqında
Film rejissor Mikayıl Mikayılovun kinoda ilk müstəqil işidir.

2001-ci ildə filmə bəstəkar Salman Qəmbərov tərəfindən musiqi bəstələnmişdir.

Film Azərbaycan kinosu tarixində qəhrəmanı uşaq olan ilk filmdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifi:** Mikayıl Mikayılov
: **Quruluşçu rejissor:** Mikayıl Mikayılov
: **Quruluşçu operator:** İvan Tartakovski
: **Quruluşçu rəssam:** Aleksandr S. Qonçarski
: **Bəstəkar:** Salman Qəmbərov (2001) (titrlərdə yoxdur)

### Rollarda
: Lətif Səfərov — Lətif
: Ələsgər Ələkbərov — kolxoz sədri
: Həqiqət Rzayeva — ögey ana
: Mustafa Mərdanov — Ələsgər
: A. İ. Bəzirganov — Hacı Səməd
: Əjdər Sultanov — Hacı Səmədin oğlu
: Qasım Zeynalov — İbrahim
: Məcid Şamxalov — traktorçu
: Kamil Qubuşov
: İzzət Oruczadə
: Rüstəm Kazımov

## Mənbə
* Şəmsəddin Abbasov. "Sovet Azərbaycanının kinosu" //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920–1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 16.
* Talıbzadə, A. "Kolxoz" //Bizim əsr.- 2001.- 21 iyun.
* Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu. Filmlərin izahlı kataloqu: 1898–2002. 2 cilddə. 1-ci cild. Bakı: Nağıl evi, 2003.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 31–33.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
* Beynəlxalq festivalda "Lətif" filmi nümayiş etdirilib VİDEO
* "Lətif"-80
* Lətif Səfərovun "LƏTİF"i
Bismillah (film)

**Bismillah** — rejissor Abbas Mirzə Şərifzadə tərəfindən 1925-ci ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. "Azdövlətkinosənaye"də istehsal edilmişdir. Dini fanatizm əleyhinə təşviqat-təbliğat məqsədilə çəkilmiş film yalançı mollaların törətdikləri cinayətlərdən bəhs edir. Əsas rolları Mirzəağa Əliyev, K.Vyaznova, Mustafa Mərdanov, T.Vişnevskaya və İbrahim Azəri ifa edirlər.

Film SSRİ-nin ilk illərində dinlə mübarizə və ateizmin təbliği məqsədilə çəkilib.

## Məzmun
Dini fanatizm əleyhinə təşviqat-təbliğat məqsədilə çəkilmiş film yalançı mollaların törətdikləri cinayətlərdən, dilsiz və yoxsul kəndlilərin başına gətirilən oyunlardan, öz xeyri üçün fırıldaqçı mollalara tərəfdar çıxan yerli bəylərin əməllərindən bəhs edir.Burada Azərbaycan qadınının köhnə adət-ənənələrə qarşı fəal etirazı da öz əksini tapmışdır.

## Film haqqında
Film Azərbaycanın ilk milli kinorejissoru Abbas Mirzə Şərifzadənin rejissor kimi bədii kinoda ilk işidir.

Filmin rejissoru Abbas Mirzə Şərifzadə "xalq düşməni" elan olunduqdan sonra onun adı lentdən vəhşicəsinə cırılıb götürülmşdür.

Filmdə məhərrəmlik görüntüləri xronikal kadrlardır, yəni Aşura günündə Bakıda çəkilib. Aktyor Mustafa Mərdanov isə özlərini döyənlərin arasına qatılmış və kinonun o səhnəsi beləcə quraşdırılmışdır.

Baş Kinolaşdırma İdarəsi (Moskva) filmi yüksək qiymətləndirərək sovetlər ekranına layiq görüb.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Abbas Mirzə Şərifzadə
:**Ssenari müəllifi:** Pavel Blyaxin
:**Operator:** Arkadi Yalovoy 
:**Rəssam:** K.Yevseyev, A.Plaksik

## Rollarda
:Mirzəağa Əliyev — molla Mirzə Əbdürrəhim
:K.Vyaznova — Zeynəb
:Mustafa Mərdanov — muzdur Qulu
:T.Vişnevskaya — Hökümə
:İbrahim Azəri — Cəfər
:Mirseyfəddin Kirmanşahlı — bəy
:Kazım Ziya — molla Rövzəxan
:Möhsün Sənani — qoçu

## İstinadlar

## Mənbə
* Yenici. “Bismillah” şəkili. [Eyniadlı Azərbaycan kinofilmi haqqında] //Yeni yol.- 1925.- 2 dekabr.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
* Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 12.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 17.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20-22.
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 812.

## Həmçinin bax
Gilan qızı

**Gilan qızı** — rejissor Leo Murun 1928-ci ildə ekranlaşdırdığı tammmetrajlı bədii film.

## Məzmun
Filmdə 1920-ci illərdə İranda gedən milli-azadlıq hərəkatından, qüvvəcə üstün olan şah və ingilis qoşunlarının güclü təzyiqi altında Gilanın faciəli süqutundan bəhs olunur.

## Film haqqında
Film Yuri Slyozkinin "Tunc Ay" romanının mövzusu əsasında çəkilmişdir.

Film aktyor Lətif Səfərovun kinoda ilk işidir.

Azərbaycan kinematoqrafı tarixində ilk dəfə bu filmdə qısa montajdan istifadə edilir. Bu da filmə dinamika qatıb.

Film çəkildiyi günlərdə yazıçı Seyid Hüseynin "Gilan qızı" adlı bir hekayəsi çıxmış və az vaxt ərzində geniş oxucu kütləsinin rəğbətini qazanmışdır. "Tunc ay" romanı kimi, "Gilan qızı" hekayəsi də eyni mövzuya həsr edilmişdir. Çox güman ki, rejissor hekayənin adını münasib görmüş və öz filmini də "Gilan qızı" adlandırmışdır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Leo Mur
:**Ssenari müəllifi:** Leo MurA.V.Bıxovski
:**Əsərin müəllifi:** Yuri Slyozkin
:**Operator:** İvan Frolov 
:**Rəssam:** Aleksandr S.Qonçarski

## Rollarda
:Sidqi Ruhulla — Hacı Zəkidər
:S.A.Makuxina — Səkinə
:Lətif Səfərov — Gülgül 
:Georgi Parisaşvili — kiçik xan
:Ağarza Quliyev — Əli
:Əhsənullah — Əhsənullah
:A.İ.Bəzirganov — Hacı Mübarək
:Z.D.Tsıs — Rəqqasə Maro
:Qasım Zeynalov — Hacıbəy 
:A.A.Qlinski — kababxana sahibi
:V.M.Korolyov — Həsən
:Mirseyfəddin Kirmanşahlı
:A.Aleksandrovski

## İstinadlar

## Mənbə
* Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
* “Azərbaycanın kino tarixindən...” ["Kəndlilər", "İsmət", "Gilan qızı", "Fətəli xan" və "Səbuhi" filmləri haqqında] //Kino yenilikləri.- 1968, № 29-30. — səh. 7.
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
* "Almaz", "İsmət", "Gilan qızı"... yenidən ekranda. //Kino yenilikləri.- 1970.- 21-30-dək.
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 222.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 20.
* Azərbaycanın ilk erotik filmi (VİDEO)

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
2006 FİFA Dünya Kuboku

**2006 FİFA Dünya Kuboku** — 2006-cı il 9 iyun-da Münhendə yerli Almaniyanın Kosta Rikaya qarşı oyunu ilə başlamış, 2006-cı il 9 iyul-da Berlindəki final matçı ilə sona yetən sayca XVIII Dünya Kuboku turniri. Almaniya turniri keçirmə haqqını 2000-ci ildə FİFA tərəfindən keçirilən səsvermədə İngiltərə, Cənubi Afrika Respublikası, Braziliya və Mərakeşi geridə qoyaraq qazanmışdır. Səsvermə Almaniya tərəfindən hiylə işlədildiyi iddiası ilə qalmaqallı bitmiş, nəticədə FİFA növbəti turnirin CAR-da keçirilməsinə qərar vermişdir.

Səkkiz komanda çempionatda ilk dəfə olaraq iştirak etdi. Bu komandalar Anqola, Qana, Kot-d’İvuar, Serbiya və Monteneqro, Toqo, Trinidad və Tobaqo, Ukrayna, Çexiya milli komandaları idi.

Dünya çempionatları tarixində ikinci dəfə oyunsonrası penaltilər təyin olundu. İtaliya komandası çempion adına layiq görüldü.

## Stadionlar





## Komandalar

Dünya Kubokunun final mərhələsində iştirak edən komandalar aşağıdakılardır. Mötərizədə komandaların püşkatma üçün sıralamaları göstərilmişdir. Bu sıralama iki faktora görə müəyyən olunmuşdur:
* Komandaların son iki Dünya Kubokundakı nəticələri və;
* Son illərdə FİFA reytinq cədvəlindəki yeri.

## Qruplar
**Xal Sistemi**

Komandalara qrup mərhələsindəki hər qələbəyə görə 3 xal, heç-heçə nəticəsinə 1 xal, məğlubiyyətə görə isə 0 xal verilir.

;Qrup mərhələsinin oyunları

Cədvəllərdə aşağıdakı qısaltmalardan istifadə olunmuşdur:

* **Xal** – Qazanılmış xalların cəmi
* **O** – Oynanmış oyunların sayı
* **Q** – Qələbələrin cəmi
* **H** – Heç-heçə oyunların cəmi
* **M** – Məğlubiyyətlərin cəmi
* **VQ** – Vurulmuş qolların sayı
* **BQ** – Buraxılmış qolların sayı
* **QF** – Qol fərqi (VQ-BQ)

Bütün vaxtlar yerli vaxtla göstərilmişdir. (Qrinviç+1 saat)

### A Qrupu

### B Qrupu

### C Qrupu

### D Qrupu

### E Qrupu

### F Qrupu

### G Qrupu

### H Qrupu

## Final mərhələsi

## Bombardirlər

Turnirin sonunda ən çox qol vurmuş futbolçuya Adidas Qızıl Ayaqqabı Mükafatı təqdim ediləcək.

;5 Qol - Miroslav Kloze
*  Miroslav Kloze -5 qol
*  David Vilya -3
*  Fernando Torres - 3
*  Ernan Krespo -3 
* 20px|Almaniya Lukas Podolski -3
*  Maksi Rodrigez -3
* 20px|Braziliya Ronaldo - 3
* 20px|Fransa Tieri Anri - 3
* 20px|Fransa Zinətdin Zidan - 3
*  20px|Ekvador Agustin Delgado -2  

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* 2006 FİFA Dünya Kuboku rəsmi saytı 
* 2006 FİFA Dünya Kuboku stadion siyahısı
Dortmund

**Dortmund** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağında şəhər.

## Siyasət
Şəhərdə əsas güc Almaniya Sosial Demokrat Partiyasının əlindədir. 2004-cü ildə baş tutan seçkilərdə şəhər əhalisinin 41%i öz səsini Almaniya Sosial Demokrat Partiyasına verərək, partiyanı birinci ediblər. İkinci yerdə isə XDİ qərarlaşmışdır. Bu partiyaya şəhər əhalisinin 32%i səs verib. Üçün sırada isə Yaşıllar Partiyası qərarlaşmışdır. Bu partiya isə şəhər əhalisinin 11%inin səsini ala bilmişdir.

## Nəqliyyat
Şəhərin şərqində orta böyüklükdə şəhərin havalimanı yerləşir. Şəhərin dəmiryolu vağzalı isə Almaniyadakı ən çox qatar qəbul edən stansiyalardan biridir. Avtomobil nəqliyyatı isə şəhərdə azlıq təşkil edir.

## Əhali

## İdman
Dortmund şəhərində idman çox inkişa edib. Dortmund şəhəri Bundesliqada iddialı klub olan Borussia Dortmund klubuna ev sahibliyi edir. Bu klub, 1997-ci ildə UEFA Çempionlar liqasının qalibi olmuşdur.

## Təhsil
Dortmundda iki əsas böyük universitet var. Əsas universitet olan Dortmund Universitetində 25.000-dən çox tələbə və 4.000-ə yaxın işçi heyəti mövcuddur.

## Qardaş şəhərlər
*  Amiens, Fransa
*  Rostov-na-Donu, Rusiya
*  Lids, Böyük Britaniya

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Frankfurt-Mayn

**Frankfurt** ya da **Mayndakı Frankfurt** (alm. *Frankfurt am Main*) — tez-tez sadəcə Frankfurt adlandırılan, Hessen vilayətində ən böyük şəhər.  679.664 nəfər əhali ilə 2009-cu ilə görə Almaniyaın beşinci ən böyük şəhəri. Şəhər ətrafı ilə birlikdə əhalinin sayı 2.295.000 nəfər təşkil edir. Mayn çayı üzərində yerləşir.  Franklar tərəfindən tutulmuş şəhər əvvəllər Frankoniyanın bir hissəsi idi. Şəhərin adı da buradan gəlib və mənası "Frankların Keçidi" deməkdir. Frankfurt Almaniyanın maliyyə və nəqliyyat mərkəzidir və kontinental Avropanın ən böyük maliyyə mərkəzidir. Burada Avropa Mərkəzi Bankı, Almaniyanın Federal Bankı, Frankfurt Birjası və Frankfurt Yarmarkası yerləşir. Frankfurt Hava Limanı () dünyada ən çox istifadə olunan beynəlxalq hava limanlarından biridir. Frankfurtda Almaniyada ABŞ Ordusunun qərargahı yerləşirdi, şəhər özü isə İkinci dünya müharibəsindən sonra Amerika Zonasında İşğal zonasında () idi.

## Coğrafiya
Şəhər aşağı Main çayının hər iki tərəfində, mərkəzi Almaniyanın cənub-qərbində yerləşir. Şəhərin cənubunda meşə zolağı var. Ən hündür nöqtəsi Berger təpəsində tikilmiş Seckbach səmtidir. Seckbachın hündürlüyü 212 metrdir. Frankfurt-Mayn Hessen federasiyasının ən böyük şəhəridir.

Göydələnləri isə şəhərin ən məşhur tikililəridir.

## Əhalisi
Frankfurt-Maynın əhalisi 679.664 nəfərdir. Almaniyanın beşinci böyük şəhəridir.

Şəhər iqtisadiyyat, biznes və mədəniyyət mərkəzidir. Həmçinin Frankfurt-Maynın nəhəng aeroportu sayəsndə şəhərə  Bu səbəbdən Frankfurt-Maynda dünyanın hər ölkəsindən bir vətəndaş  burada məskunlaşmışdır. Hessen federasiyasında yaşayan əcnəbiləri təmsil edən bütün səfirliklər Frankfurt-Maynda yerləşmişdir. Almaniyanın ən çox əcnəbi yaşayan şəhərlərindən biridir.

Yəhudilərin say çoxluğu ilə tanınan Frankfurt-Mayn İkinci dünya müharibəsində ağır itkiyə məruz qalmışdır. Yəhudilərin bütün Almaniyadan olduğu kimi Frankfurt-Mayndan da məcburi köçürülməsi nəticəsində şəhərdən təxminən 11.000 və daha çox insan çıxmışdır. Müharibənin sonunda 160 Yəhudi Frankfurt-Maynda qalmışdır və bu gün təxminən 7.200 yəhudi Frankfurt-Maynda yaşayır. Rəsmi olaraq şəhərdə yarım milyondan bir az çox (679.664) nəfər yaşasa da Frankfurt-Mayna yaxın yerləşən yaşayış məskənlərindən gələn işçilərdən dolayı iş saatları ərzində Frankfurt-Maynda bir milyon və ya daha çox insan olur.

## İqtisadiyyatı
Liverpul Universitetinin araşdırmasına görə adam başına Satın alma paritetinə görə Frankfurt Avropanın ən zəngin şəhəri hesab olunur. Bundan başqa Frankfurt Almaniyanın ən işgüzar biznes mərkəzidir. Frankfurt və ətrafında böyük sənaye quruluşları mövcuddur. Şəhərin xidmət sahəsindəki şirkətlərin siyahısının başında böyük banklar dayanır. Banklar şəhəri olaraq tanınan Frankfurt, Almaniya və Avropa ərazisində fəaliyyətdə olan maliyyə şirkətlərinin mərkəzi olaraq seçilmişdir.

## Mədəniyyəti
Frankfurt-Maynda hər il Beynəlxalq Kitab Sərgisi keçirilir. Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi də bu şəhərdə fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər