open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qurbanzadə

**Qurbanzadə** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Fəxralı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Qurbanzadə kəndi Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsini inqilabdan əvvəl Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından gəlib Fəxralı kəndində rəncbərlik edənlər 1924-cü ildə salmışlar. Yeni salınmış kənd əvvəllər Tatlar adlanırdı (yerli əhali Cənubi Azərbaycandan gələn rəncbərlərə tat deyirdi). Sonralar kəndin adı dəyişdirilərək ona vaxtila yaşayış məntəqəsinin salınması üçün torpaq sahəsi ayırmış Gəncə Qəza İcraiyyə Komitəsinin torpaq şöbəsi idarəsinin müdiri Qurban Məmmadovun adı vərilmişdir. Oykonim "Qurbanın övladları” mənasındadır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 632 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Quşçular (Goranboy)

**Quşçular** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Quşçular kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Quşçular kəndi Sarov kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Quşçular kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı quşçu (etn.) sözü və -lar (cəmlik, lakin toponimlərdə yer, məkan bildirir) şəkilçisindən düzəlib. Yaşayış məntəqəsi quşçu tayfasının adı ilə bağlıdır.

Quşçular kəndinin adı qədim mifoloji inamlara söykənir. Belə ki, qədim dövrlərdə Azərbaycan türkləri arasında quş onqonu geniş yayılmışdır. Odur ki, nağıl və dastanlarımızda quşlara xüsusi yer verilmişdir. Hətta oğuz qəbilələri quşu özləri üçün simvol seçmişlər. Xalq arasında, eləcə də nağıl və dastanlarımızda geniş şəkildə özünə yer almış "Dövlət quşu" haqqında rəvayətlər imkan verir deyək ki, quş var-dövlət, başda ağıl simvolu sayılmış, Dövlət quşu kimin başına qonarsa onu padşah seçərmişlər. Azərbaycan xalqının əski mifologiyasında Simurq, Səməndər, Humay, Şahin və s. quşlara insanın köməkçisi, uğur gətirən bir varlıq kimi baxmışlar. Odur ki, Azərbaycan xalqının quş onqonuna inamının nəticəsidir ki, Azərbaycanda quş adları toponim kimi geniş yayılmışdır. Ehtimal olunur ki, bu yer adları türkdilli quşçu tayfasının adı ilə bağlıdır. Bu tayfa məskunlaşdığı ərazini quşçu tayfasının yaşadığı ərazi kimi adlandırmışlar.

Tədqiqatçıların fikrincə, Azərbaycan ərazisində bu tayfanın məskunlaşması nəticəsində yaranmış bir sıra toponimlər vardır: "Quşçu dağı" (Şamaxı və Daşkəsən rayonları), "Quşçu yol ayrıcı" (Laçın rayonu), "Quşçu qalası dağı" (Laçın rayonu), "Quşçular dağı" (Xocavənd rayonu, Tyan kəndi), "Quşçunun yalı" (Gədəbəy rayonu, Göyəli kəndi). Eyni zamanda bu topokomponent Orta Asiya (xüsusilə Türkmənistan), Ermənistan, Gürcüstan, Şimali Qafqaz, Türkiyə və Cənubi Azərbaycan ərazisində də yayılmışdır. Ermənistan ərazisindəki, quş etnoimi ilə bağlı yer adları (sonuncu 1946-cı ildə ləğv olunub) dəyişdirilmişdir. Azərbaycanda Aşağı Quşçu, Dondar Quşçu (Tovuz rayonu), Quşçu (Daşkəsən rayonu), Quşçu (Yevlax rayonu) və Quşçu Şamaxı rayonlarının inzibati ərazi vahidində kənd adları hazırda da mövcuddur. XIX əsrdə Qafqazda quş komponentli 38 toponim qeydə alınmışdır. Quşçu etnonimi ilə bağlı toponimlərin erkən orta əsrlərdə meydana çıxmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 838 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Rus Borisi

**Rus Borisi** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Rus Borisi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kəndin əhalisi əhalisi 1893-cü ildə bura Rusiya çarı tərəfindən köçürülmüş rus kolonistlərindən ibarət olub. Sovet dövründə kənd xeyli böyümüş, kəndin əhalisi təxminən 2.000 nəfərə yaxın olub. Lakin Azərbaycan öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra rusların bir çoxu kimi, bu kəndin də əhalisi Azərbaycanı tərk etməyə başladılar. Boş qalmış evlərdə əsasən Xocalıdan olan azərbaycanlılar məskunlaşıb.

## Toponimikası
Rus Borisi kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini 1842-ci ildə Çar hökumətinin ucqarlara köçürdüyü Tambov və Saratov quberniyalarından olan duxobor və malakan ailələri salmışdır. Yaşayış məntəqəsi o zaman Paris adlanan kəndin yaxınlığında yerləşdiyinə görə Rus Parisi, sonralar təhrif olunaraq Rus Borisi adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 251 nəfər əhali yaşayır.. Hal-hazırda kəndin 500 nəfərə yaxın əhalisi var, bunun 80%-ni azərbaycanlılar təşkil edir.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Şadılı (Goranboy)

**Şadılı** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Şadılı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Şadılı kəndi Qaradağlı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şadılı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi keçmişdə maldarlıqla məşğul olmuş şadılı tayfasının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Bu tayfanın mənşəcə Şato adlı qədim türk tayfası ilə bağlılığı ehtimal olunur.

## Tarixi
Kənd yerləşdiyi ərazisini bir neçə dəfə dəyişib. İndiki yerində çox keçmişdən yerləşib. Arxeoloqların qoyduğu tarixə görə kəndin 5000 il tarixi var.

### Tarixi abidələri
Şadılı kəndində məşhur ipək yolunun üstündə olan karvansara olub. Məşhur körpü gözləri var. Kürəkçayın üstündə olan körpü gözləri hələ də durur.

Qazıntılar zamanı Şadılı kurqanlarından tunc dövrünə aid çoxlu əşyalar tapılıb. Arxeloqların apardığı qazıntılar zamanı ayrı-ayrı kurqanlardan qəbilə başçısına aid iki möhür çıxıb. Bu möhür üç ədəd olub. Biri Türkiyədə, ikisi isə Şadılı ərazisində tapılıb. Kurqanlardan çıxan əşyalar AMEA İnstitutunda saxlanılır.

O vaxtlar kənddə 7 ədəd su dəyirmanı olub. Hazırda işləyən su dəyirmanını Şadılı İsgəndər adı ilə məşhur olan şəxs tikdirib. Təxminən 100-150 il arası tarixi var. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bu dəyirman Şadılı İsgəndərin adı ilə hökumətə verilib. Hazırda işlək vəziyyətdədir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Kiçik Qafqaz dağlarının ətəyində yerləşir. Kəndin ərazisi 1110 hektardır.

Kəndin ərazisində müxtəlif növ heyvanlara rast gəmək olar. Məsələn: canavar, tülkü, çöl pişiyi, gəlincik, oxatan kirpi, yatağan ilan, kəklik, turac, qırqovul, ilanbalıq, balıqudan, qızılbalıq, qızılquş, leylək, dovşan, şanapipik vardır. Həmçinin kəndin bitki örtüyüdə zəngindir. Bunlara misal olaraq çinar, qarğı, qamış, ətotu, itburnu, cil, əvəlik, iydə, qonaq ağacını misal göstərmək olar.

Goranboy ekologiya nümayəndəsi kənddəki çinarların ikisinə 2017-ci ildə 188 il yaş təyin edib.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 689 nəfər əhali yaşayır.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi əsasən əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.

## Mədəniyyəti
Məşhur Şadılı xalçaları Azərbaycanda Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Gəncə qrupuna daxil olan xovlu xalçalardır.

## Təhsil
Şadılı kənd tam orta məktəbi şəhid Cabbarov Rauf Fərrux oğlunun adını daşıyır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şahməmmədli

**Şahməmmədli** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Goranboy şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yerli əhali kəndi Şəmmədli adlandırır. Oykonim Şahməmmədli nəslinin burada məskunlaşması ilə bağlı yaranmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 771 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Sarov (Goranboy)

**Sarov** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Sarov kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası

Sarov kəndi Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Oykonim özündə Sərab mahalının adını əks etdirir. Yasayış məntəqəsi 1820-ci ildə Şəkiyə, oradan isə bu əraziyə köçmüş ailələr tarəfindən məskunlaşmışdı. Sonralar Qarabağdan, Gəncə ətrafı kəndlərdən, Qazax, Gədəbəy r-nlarından, Dağıstandan gəlmis ailələr də burada yerləsdilər. İkinci kənd isə həm də Erməni Sarov, Təzə Sarov, Paşakənd də adlanır. 1937-ci ildə Ermənistanın Axta (indiki Razdan) rayonunun Paşakand (indiki Marmarik) kəndindən yerli azərbaycanlıları köçürüb ennəniləri yərləşdirdilər. Azərbaycan ailələr isə buraya gəlib Sarov kəndinə məxsus torpaq sahəsində məskunlaşaraq yeni yaşayış məntəqəsinin əsasını qoydular. Kəndin adl 1992-ci ildən Sarovlu kimi rəsmiləşdirilmisdir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 914 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Şəfəq (Goranboy)

**Şəfəq** (keçmiş adı: **Mollavələdli**) — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Şəfəq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Gəncə-Qarabağ əyalətinin 1727-ci il tarixli müfəssəl dəftərində Gəncə qəzasının Şuturbasan nahiyəsində Mollavələdli kəndinin olduğu göstərilir. 1804-cü il Gəncəbasarın kameral təsvirində 6 ev olmaqla Mollavələdli kimi qeydə alınmışdır.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı **Mollavələdli** olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini mollavələdli (mollauşağı) nəslinə mənsub ailələr salmışlar. 1930-cu ildə kəndin adı dəyişdirilmiş və rəsmi olaraq **Şəfəq** adlandırılmışdır. Oykonim "işıqlı" həyata, gələcəyə inamı əks etdirir.

Kənd Murovdağ silsiləsinin (Kiçik Qafqaz) ətəyində, dəniz səviyyəsindən 678 metr hündürlükdə yerləşir. Qərbdən Qaraçinar, şərqdən Zeyvə kəndləri ilə qonşudur.

## Tarixi abidə
Goranboy rayonu Şəfəq kənd qəbiristanlığının ərazisində yerləşən, XII–XIII əsrlərə aid memarlıq abidəsidir. Kəsik dairə formalı türbə qırmızı kərpic və çay daşından Arran memarlıq üslubunda hörülmüşdür. Hündürlüyü 1.2 m, divarın eni 40 sm, giriş qapısının hündürlüyü 0.5 metrdir. Eni 1 metr olan səkkiz guşədən ibarətdir. Guşələr arasında kərpiclər 7 sm kənara çıxmışdır. Yarı uçuq vəziyyətdədir. Arxeoloq A. Məmmədov tərəfindən tədqiq olunmuşdur.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 745 nəfər yaşayır.

## Şəkilləri

Shafaq kendi2.jpg
Shafaq kendi.jpg
Safaq kendi3.JPG


## Həmçinin bax
* Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Şəfibəyli (Goranboy)

**Şəfibəyli** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qarqucaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Qaraçayın hər iki sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini vaxtilə şuşalı İsabəyin oğlu Şəfibəy salmışdır. Şəfibəyin köhnə qəbiristandakı qəbrinin kitabəsindən onun XVIII əsrdə yaşadığı məlum olur.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 403 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Səfikürd (Göygöl)

**Səfikürd** — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
* Səfikürd oyk., miir.
* Goranboy r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Kiçik Qafqazın ətəyindədir. Yerli məlumata görə yaşayış məntəqəsi Səfi adlı bir kürdün yurd yerində salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Tədqiqatçılar isə oykonimi sufikürd tayfa adı ilə əlaqələndirirlər. Kənd 1917-ci ildə Gəncə qəzasına daxil olmuş və Sefmyurd variantında qeydə alınmışdır. R-nun ərazisində eyniadlı dağ da vardır. Görünür dağın və kəndin adı dağdakı yaylaq yurdlarına görə verilmişdir. Oykonim “Səfinin yurdu“ və ya “cərgə ilə düzülmüş yurdlar” mənasındadır.
* Dağlıq ərazidədir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 114 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Göygöl rayonu

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Göygöl Rayon İcra Hakimiyyəti

## İstinadlar
Səmədabad (Goranboy)

**Səmədabad** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Səmədabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Səmədabad kəndi Əzizbəyov kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Səmədabad kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Keçmiş adı Bala Dəliməmmədli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini inqilabdan əvvəl Cənubi Azərbaycandan gəlib Tatoğlü adlı mülkədarın mülkündə işləyən rəncbərlər salmışdılar. 1922—ci ildə həmin rəncbərlərdən olan inqilabçı Səməd Əlizadə öldürüldükdən sonra kənd onun adı ilə adlandırıldı. Memorial toponimdir. Yerli ləhcədə "Səmədavad" kimi deyilir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1006 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Tap (Goranboy)

**Tap** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Tap kəndi dağətəyi ərazidədir. Keçmiş tam adı **Tap Rus** olmuşdur. XIX əsrdə Rus Borisi kəndindən ayrılmış rus ailələri Tap Qaraqoyunlu kəndi yaxınlığında saldığına görə belə adlandırılmışdır. Azərbaycan dilində tap “dağ döşündə, ətrafı dərə, yaxud yarğanla əhatə olunmuş kiçik düzən sahə”yə deyilir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 487 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Tatarlı (Goranboy)

**Tatarlı** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Tatarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 3 iyul 1998-ci il tarixli 518-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun faktiki mövcud olan Tatarlı kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında Səfikürd kənd inzibati ərazi vahidi tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Tatarlı kəndi Şəfikürd kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Tatarlı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır. 14 aprel 2009-cu il tarixli 793-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Tatarlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tatarlı kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 2,5 ha, habelə meşə fonduna aid 534,02 ha, 31 may 2010-cu il tarixli 1018-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə isə bələdiyyə mülkiyyətində olan 229,68 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 125,48 ha (cəmi — 355,16 ha) torpaq sahəsi Naftalan şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.

## Toponimikası
Bu adda Şəmkir rayonunda da kənd qeyda alınmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2046 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Təklə (Goranboy)

**Təklə** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Yeni yol kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Xan Qərvənd kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Təklə kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 27 mart 2001-ci il tarixli 110-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Təklə kəndi Xan Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Yeni yol kəndi olmaqla, Yeni yol kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Bərdə rayonunda da bu adda kənd mövcuddur.

Borcalı mahalında da bu adda kənd mövcudur Ağtəklə

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 399 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Todan

**Todan** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Todan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Pir Davidan olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi oradakı Pirin adı ilə adlandırılmışdır. Oykonim ehtimal ki, Pir Cavidan (xürəmilərin ilk başçısı) adının yerli əhali tərəfindən təhrif edilmiş formasıdır. Bəzi tədqiqatçılar isə oykonimi türk dillərində todan (sıldırım qaya, dik yamac) coğrafi termini ilə əlaqələndirirlər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir. 

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 970 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Türk-Xoylu

**Türk-Xoylu** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Gəncə-Qazax düzənliyindədir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 124 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
* Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Xınalı

**Xınalı** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Xınalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi

## Toponimikası
Xınalı kəndi Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə indiki Tovuz r-nundakı Zəyəm çayı boyunca yerləşən Xınna dərəsi adlı ərazidəki kəndlərdən köçüb gəlmiş ailələr saldığına görə belə adlandırılmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 931 nəfər əhali yaşayır.

### Tanınmışları
* Seymur Aydın oğlu Musayev — Ürək-damar cərrahı, tibb elmləri namizədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Xoylu (Goranboy)

**Xoylu** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Xoylu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Xoylu kəndinin tarixi cox qədimlərə gedib çixir. Xoylu kəndi 3-cu 5-ci əsirlərdə yaranmış və indiki dövrə kimi öz caamati ile fərqlənmişdir. XVIII əsrin ortalarında bu kənd Gəncə xanlığına daxil olmuş ona xidmət ve sədaqətini göstərmişdir.

7 fevral 1991-ci ildə Nizami kəndi Xoylu kənd Sovetindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla Nizami kənd Soveti yaradılmışdır.

## Toponimikası
Xoylu kənd yaşayış məntəqəsini XIX əsrin əvvəllərində Rusiya tabelliyini qəbul etmiş Xoy əyalətinin hakimi Cəfərqulu xanla birlikdə Cənubi Azərbaycandan gələnlər salmışlar. Oykonim "Xoy Ģəhərindən gələnlər", "xoylular" mənasındadır. 1998- ci ildə kəndin adı dəyişdirilmiş, şirvanlı kimi rəsmiləşdirilmişdir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2105 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
İrəvanlı (Goranboy)

**İrəvanlı** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Goranboy şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Toponimikası
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyindədir. İrəvanlı adda Tərtər rayonunda kənd və Yevlax rayonununda qəsəbə qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 245 nəfər əhali yaşayır.

## Həmçinin bax
*Goranboy rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti
Xasadarlı (Goranboy)

**Xasadarlı** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Səmədabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Əzizbəyov kənd inzibati ərazi vahidinin Xasadarlı kəndi Səmədabad kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Tədqiqatçılara görə, oykonimin əsli Xasadərəli olmalıdır. Onların fikrincə, xasa (Azərbaycan dilinin bəzi dialektlərində "yaşıllıq, göylük" mənasında işlənir) və dərə komponentlərindən düzəlmiş bu oykonim "yaşıl dərə" mənasındadır. Lakin eyni zamanda, dialektlərimizdə "çirkli, bulanıq" mənasında həsə sözü də işlənir ki, bu da Xəsədərəli (Həsədərəli) toponiminin Qarasuçay dərəsi coğrafi adı ilə eyni mənanı daşıdığını söyləməyə əsas verir.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarasuçayın dərəsində, Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 255 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Yolpaq

**Yolpaq** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Yolpaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Yolpaq kəndi Muzdurlar kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Yolpaq kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini miskinli tayfasına mənsub ailələr Yolpaq adlı yerdə salmışlar. Tədqiqatçılar bu oykonimi qırğız dilindəki çolpaq (çöl, düzənlik, hamar yer) coğrafi termininin variantı hesab edirlər. Xalq etimologiyasına görə, kəndin adı Yelpaq olub, "yel tutan yer" deməkdir. Azərbaycan dilində "başıkəsik ot, kol" mənasında yol/yolpan, "dağıtmaq, dağınıq hala salmaq, qoparmaq" mənalarında yolpalamaq sözləri işlənir. Görunür, kənd qırılmış, kəsilmiş, hamarlanmış kolluq yerdə salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## Tarixi

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 611 nəfər əhali yaşayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Goranboy Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Cek xalçaları

**"Cek" xalçaları** və ya **"Cək" xalçaları** — Quba xalçalarının ən parlaq kompozisiyalarından biri. Quba xalçalarının 35 çeşnisindən biri.

## İstehsalı
Quba xalçalarının ən parlaq kompozisiyalarından biri olan "Cek" xalçalarının mərkəzləşmiş məntəqəsi Cek kəndi hesab olunur. "Cek" xalçaları Azərbaycan xalçalarının Quba-Şirvan tipinin Quba qrupunun dağlıq hissəsinə aid edilir. Əsasən ceklilər tərəfindən toxunmuşdur.

"Cek" xalçaları Quba şəhərindən 35 km qərb istiqamətində yerləşən Cek kəndinin adını daşıyır. "Cek" xalçaları həm də Qrız, Xınalıq, Söhüb, Buduq və Qalayxudat kəndlərində də istehsal olunmuşdur.

## Xüsusiyyətləri

### Bədii xüsusiyyətləri
"Cek" xalçaları həm bədii, həm də texniki nöqteyi nəzərdən "Qrız" xalçalarına bənzəyir, lakin "Cek" xalçasının kompozisiyası daha sadədir. Ənənəyə zidd olaraq, ara sahənin və ara haşiyənin fonu eyni rəngdədir. Onun koloriti ciddidir, ara sahənin fonu sürməyi və ya qırmızı olur.

### Texniki xüsusiyyətləri
"Cek" xalçaları əsasən uzunsov formada olur. Belə xalçaların ölçüsü 100 x 250 sm-dən 110 x 350 sm-ə qədərdir. Bəzən isə uzunsov formada olmayan "Cek" xalçalarına da rast gəlmək olur.

İlmələrin sıxlığı 50 x 50 ilmədən 55 x 55 ilməyə qədərdir. Bu da bir kvadrat metrdə 250000 ilmədən 30000 ilməyə qədər edir. Xovun hündürlüyü isə 4–5 mm-dir.

## Mənbə
* '''Лятиф Керимов''', ''"Азербайджанский ковер" (Том II)'', Баку, "Гянджлик", 1983, ст. 189–190, табл. 28. 
* Quba qrupu, Cək xalçası. '''carpet.intangible.az'''   

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Quba xalçaçılıq məktəbi

## Xarici keçidlər
Kürəkçay (Goranboy)

**Kürəkçay** — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. 10 oktyabr 2006-cı il tarixli 151-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Goranboy rayonunun Kürəkçay qəsəbəsi Goranlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qazançı kəndi mərkəz olmaqla, Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Qəsəbə Kürəkçay dəmir yolu stansiyası yanında salınmışdır. Dəmir yolu stansiyası 1908-ci ildə tikilmiş, yaxınlıqdan axan Kürəkçayın adı ilə adlandırılmışdır. Yaşayış məntəqəsinin adı da çayın adındandır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə düzənlikdə yerləşir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cücələrim pirojnası

## Ərzaqlar

*Biskvit üçün*

* 4 ədəd yumurta;
* 1 stəkan şəkər;
8 1 stəkan  un.

*Bəzəməyi üçün:*

* marmelad;
* qarğıdalı çubuqları;
* kişmiş.

*Krem üçün:*

* 33 %-200 ml qaymaq;
* 1 stəkan şəkər tozu.

## Hazırlanma qaydası

Biskvit xəmiri hazırlayıb, onu keks üçün xüsusi  forma qablarına qaşıqla yerləşdirin.
180 dərəcə qızdırılmış sobada 35-45 dəqiqə ərzində bişirin. Sonra bişmiş keksləri forma qablarından çıxarıb soyumağa qoyun.
Qarğıdalı çubuqlarını  əlinizlə ovub, üzərinə xırdalanmış kokos əlavə edib, yaxşıca qarışdırırsız.
Kremi hazırlamaq üçün: soyudulmuş qaymağı şəkər tozu ilə yaxşıca köpük alınana qədər çalın (qaymağın yağlılığı 33%-dən aşağı olmamalıdır).
Hər keksi eninə 2 hissəyə kəsib, içinə çalınmış qaymaqdan sürtüb yenidən bu hissələri birləşdirin.
Keksin qabarıq hissəsini yaxşıca qaymaqla sürtüb, üzərinə qarışdırılmış qarğıdalı çubuqları ilə kokos ovuntularını səpin.
Kişmişin yarı hissəsindən cücənin gözünü hazırlayın.
Qırmızı marmeladdan pipik düzəldin,  sarı marmeladdan isə cücənin dimdiyini hazırlayın (dimdiyi kəsilmiş badamdan da hazırlamaq olar).

## Mənbə

* Cücələrim pirojnası
Azərbaycan Xalçası Muzeyi (Naxçıvan)

**"''Azərbaycan xalçası''" muzeyi** — Naxçıvan şəhərində muzey.

1998-ci ilin aprelində Naxçıvan xalça muzeyi kimi yaradılmış, az sonra "*Azərbaycan xalçası*" Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Muzeyi adlandırılmışdır. Muzey Naxçıvan şəhərində Xan dikindəki (Qala məhəlləsi) 200 illik tarixə malik "*Xan evində*" yerləşir. "*Əcəmi seyrangahı*" istirahət kompleksinin daxilindədir. Muzey 8 zaldan ibarətdir. Yaradıldığı vaxt muzeydə 359 eksponat qeydə alındığı halda, hazırda onların sayı 1800-ü (241 xalça) ötmüşdür (2000). Burada bütün xalça növlərinin (xovlu və xovsuz kilim, sumax, vərni, şəddə, palaz, cecim və.s.) və xalça məmulatlarının (məfrəş, heybə, çanta, torba, xurcun, örkən və.s.) nümunələri nümayiş etdirilir. Muzeydə Gəncə-Qazax, Quba-Şirvan, Qarabağ, Təbriz-Naxçıvan xalçaçılıq məktəblərinə məxsus XVIII-XIX əsrlərə aid xalça nümunələri saxlanılır. Çeşnilərinə görə "*Qollu çiçi*" "*Pirəbədil*", "*Alpan*", "*Qədim əfşan*", "*Ovçuluq*", "*Zili*", "*Köhnə buta*", "*Naxçıvan*", "*Qasımuşağı*", və s. yanaşı, süjetli xalçalar (Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin portreti toxunmuş xalça (xalq rəssamı K.Əliyev), "*Leyli və Məcnun*", "*Qarabağ mənzərəsi*", "*Boz qurdlar*", "*Gəncə gözəli*" və s) da əhəmiyyətli yer tutur. 

Muzeydə məişət əşyaları - mis məcməyilər, saxsı və çini qablar, qədim kişi və qadın milli geyimləri də nümayiş etdirilir. Burada respublika xalçaçılarını sərgisi təşkil olunur, sənət adamları ilə görüşlər keçirilir və video lentə alınıb muzeyin fondunda saxlanılır. Həmçinin muzeyin nəzdində Mömünə xatun türbə - muzeyi də fəaliyyət göstərir. Respublikada yeganə olan bu muzeydə xalqımızın Atabəylər dövrü tarixinə dair dəyərli məlumatlar verilir. Hər iki muzeydə geniş maarifçilik və tədqiqat işləri də aparılır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının 75 illik yubileyi ilə əlaqədar Naxçıvanda olarkən (1999,oktyabr) muzeyin eksponatlarına baxmışdır. 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan xalçaları 
* Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyi 
* Naxçıvan muzeyləri (film, 2003)

## Xarici keçidlər

* Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyi haqqında
* Naxcivan xalca muzeyi saytinin teqdimati
* Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyinin yenidənqurmadan sonra təqdimatı olmuşdur 
* Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyi ziyarət edilib

## İstinadlar
Heydər Əliyev muzeyi

* Heydər Əliyev Muzeyi — Gəncədə muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Göyçayda muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Qubada muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Mingəçevirda muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Naxçıvanda muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Salyanda muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Qaradağda muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Siyəzəndə muzey.
* Heydər Əliyev Muzeyi — Qaxda muzey
* Heydər Əliyev Muzeyi — Şəkidə muzey
* Heydər Əliyev Muzeyi — Astarada muzey
Ömər Seyfəddin

**Ömər Seyfəddin** (1884–1920) — türk ədəbiyyatının tanınmış hekayə yazıçısı. Kiçik həcmli hekayələri ilə ədəbiyyatda güclü iz buraxmışdır. Ədəbiyyata türkçülük anlayışı gətirənlərdən hesab edilir. Qısa həyatı zəngin yaradıclığı ilə seçilmişdir.

## Həyat
Ömər Seyfəddin 1884-cü ildə anadan olmuşdur. Öz yaşıdlarından fərqli olaraq о, məktəbə
4 yaşında getmiş və məktəbdə fəallığı ilə seçilmişdir. Ailələrinin İstanbula köçməsi
səbəbindən Ömər Seyfəddin təhsilini *Məktəbi-Osmaniyyə*də davam etdirmişdir. О, təhsilini
Ədirnədə tamamlamışdır. Ömər Seyfəddin daha sonra *Məktəbihərbiyyə* də təhsil almış, ədəbiyyata da bu dövrlərdə şeir yazmaqla gəlmişdir. О, hərbi təhsilini Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində davam etdirmiş, 1906-cı ildə İzmir jandarm məktəbinə müəllim təyin edilmişdir. Ömər Seyfəddin bir neçə müddət Bolqarıstanda müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Balkanlarda gedən anti-türk hərəkatını müşahidə etmiş, onlara qarşı mübarizənin iştirakçısı
olmuşdur.

Ömər Seyfəddin 1910-cu ildə əsgərlikdən azad olunmuşdur. Bundan sonra isə *Gənc qələmlər* birliyində çalışmışdır.

Ömər Seyfəddinin ilk mənzuməsi *Məcmuəyi-ədəbiyyə*də nəşr olunsa da, əsl ədəbi fəaliyyətə *Gənc qələmlər* məcmuəsində çap etdirdiyi məqalələrlə başlamışdır. Qısa vaxtda о, Ziya
Göyalpla birlikdə bu təşkilatın nəzdində *Türkçü Ədəbiyyat Cəbhəsi* yaratmışdır. 1912-ci ildə Balkan müharibəsi başladığı üçün Ömər Seyfəddin yenidən orduya çağırılmışdır. О,
Yunanıstanla aparılan döyüşlərin birində əsir düşmüş və Nafliyon qəsəbəsində bir il əsirlik həyatı keçirmişdir. Əsirlik həyatı başa çatdıqdan sonra Ömər Seyfəddin İstanbula qayıtmış və *Türk sözü* məcmuəsində baş mühərrir işləmişdir.

Ömər Seyfəddin mühərrir olduğu məcmuədə Balkan müharibəsində və əsirlikdə şahidi olduğu hadisələri özündə əks etdirən bir çox əsərlər çap etdirmişdir. Görkəmli yazıçı *Türk
sözü* məcmuəsində çalışmaqla yanaşı, eyni zamanda müəllimlik də etmişdir. Onun İstanbul Kişi Müəllim məktəbində müəllimlik fəaliyyəti xüsusi diqqət cəlb edir.

Ömər Seyfəddin yaradıcılığının 1913-cü il dövrü onun sənətinin yeni mərhələsi kimi xarakterizə olunur. Bu mərhələdə onun hekayələri ilə yanaşı, həm də sadə dil uğrunda mübarizəsini
özündə əks etdirən çoxsaylı yazıları maraq doğurur. Ömər Seyfəddinin rəhbərlik etdiyi *Bilgi dərnəyi* adlı ədəbi qurum Türk dilinin saflığı uğrunda mübarizə aparır, *Sərvəti fünun*çulara qarşı kəskin etiraz edirdi. Yaranmış ədəbi təşkilat Türk dilini korlayanları, xüsusilə *Sərvəti-fünun*çuları *ədəbiyyat zalımları* adlandırır, bütün sağlam qüvvələri Türk dilinin düşmənləri hesab etdikləri bu *zalımlarla* mübarizəyə səsləyirdi.

Ömər Seyfəddin ömrünün sonlarında qəzetçilik fəaliyyəti ilə daha çox məşğul olmuşdur. О, *Böyük məcmuə* və *Zaman qəzeti* kimi nüfuzlu mətbu orqanlarında çalışmışdır. Ömər
Seyfəddin yaradıcılığının ən məhsuldar dövründə amansız xəstəliklə üzləşmiş və 1920-ci ildə 36 yaşında vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Türkiyə ədəbiyyatı

## Xarici keçidlər
* Ömer Seyfettin Biyografisi
The Washington Post

**The Washington Post** — 1877-ci ildə yaranmış ABŞ qəzeti.

## Tarixi
Qəzet 1877-ci ildə Stilson Hutchins (ingiliscə) tərəfindən rus dilində yaradılıb. O, 6 dekabr 1877-ci ildə 10 min nüsxə tirajla nəşr olunmağa başlamışdır. Qəzet dörd səhifədən ibarətdir və üç sentə başa gəlir. 1880-ci ildə Bazar nəşrini əlavə edib, həftənin 7 günü nəşr olunan ilk şəhər qəzeti oldu. Cozef Pulits, müvəqqəti olaraq Vaşinqtonda yaşarkən Post üçün yazdı.

Təxminən bir il sonra abunə təşviqat kampaniyasının bir hissəsi kimi, sahiblər, ABŞ-nin Hərbi Band qrupunun rəhbəri bəstəkar John Philip Sousanın mükafat qazanmış esse mükafatına layiq görülməsi üçün yürüş təşkil etdiyini irəli sürdülər. Washington Post Mart, Susa'nın klassik əsərlərindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Washington Post qəzetinin rəsmi saytı
Nina Qrebeşkova

**Nina Pavlovna Qrebeşkova** (; ) — Rusiya aktrisası, Rusiyanın əməkdar artisti (2001).

## Həyatı
Nina Pavlovna Qrebeşkova 29 noyabr 1930-cu ildə Moskvada anadan olmuşdur. 1954-cü ildə, 24 yaşı olarkən, o, Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunu bitirmişdir. Nina öz sənətinə qız, məktəbli, pioner kimi rollarla başlamışdır. Daha sonralar isə gənc ana və müəllim obrazlarını ifa etmişdir. Onun böyük sənət yolu isə İvan Pıryevin "Düzlüyün sınağı" filminə çəkildikdən sonra başlayır.

N. Qrebeşkova Leonid Qaydayın əksər əsas filmlərində ikinci plan rollarını ifa etmişdir.

10 may 2025-ci ildə vəfat etmişdir.

* Kinorejissor Leonid Qaydayın həyat yoldaşı olmuşdur.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
.

## Xarici keçidlər

*
Bakinskiye izvestiya

**"Bakinskiye izvestiya"** () — Bakıda rus dilində çap olunmuş qəzet.

## Taricxi
1876-cı ildə Bakıda "*Bakinskiye izvestiya*" adlı ikinci rusdilli qəzet nəşrə başladı. Bu qəzet Quberniya İdarəsinin rəsmi orqanı idi və general – qubernator D. S. Staroselskinin təşəbbüsü ilə nəşr olunurdu.

İlk əvvəllər müxtəlif vaxtlarda qəzetin redaktorları Stepan Qulişambarov, O de Monfor, V. Kumin, V. Abramoviç, V. Neruçev və s olmuşdur. Qubernatorun "*Bakinskiye izvestiya*" qəzetini çıxarmaqda məqsədi Bakı quberniyası haqqında oxuculara geniş məlumat vermək idi. О, hələ qəzet çıxarmazdan xeyli əvvəl Quberniya İdarəsinin nəzdində mətbəə açmışdı, çapçılar dəvət etmişdi.

Staroselski 1875-ci ildə "Əkinçi (qəzet)" qəzetinin nəşrinə də kömək etmişdi. Həsən bəy Zərdabi də "*Bakinskiye izvestiya*" ilə əməkdaşlıq etmişdir.

1879-cu ildən "Bakinski izvestiya" Rus Texniki Cəmiyyətinin Bakı filialının nəzdinə keçir.

"Bakinski izvestiya" qəzeti 1876–1887-ci illər ərzində həftədə bir dəfə, 1877-ci ildən isə həftədə iki dəfə buraxılırdı. Sonradan isə günlük paytaxt qəzertləri formatına kerçir. Binanın təmiatı üçün quberniya xəbərlərinə cavab verirdi.

### Ad dəyişməsi
İlk 10 il fəaliyyəti zamanı "Bakinski izvestiya" qəzeti dəfələrlə borc səbəbindən dövlət tərəfindən fəaliyyəti dayandırılır və əldən-ələ keçirdi.

1888-ci ildən sonra qəzet "*Bakinski torqovo-promışlenı listok*" ("Bakı ticarət və sənaye vərəqi") adı ilə çıxmışdır. Müxtəlif vaxtlarda qəzetin redaktorları О. de Monfor, St. Gülüşəmbərov, V. Kuzmin, V. Abramoviç, V. Neruçev və başqaları olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Bakinski listok (qəzet)
* Bakinskiye qubernskiye vedomosti

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* N. N. Zeynalov. "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı "ADU", 1973
* Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875–1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009 – 44 səh.
* "Kaspi", 1884, N-62.
* "Russkaya periodiçeskaya peçat", Moskva, 1959, səh.566

### İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan mətbuatı: tarixi-xronoloji baxış
* Milli mətbuat gününə dəyərli töhfə
* "Kaspi", "Ziya", "Ziyayi-Qafqaziyyə" — mətbuat tariximizin parlaq səhifələri…
Bakinskiye qubernskiye vedomosti

**"Bakinskiye qubernskiye vedomosti"** () — Bakıda rus dilində çap olunmuş rəsmi dövlət qəzeti.

## Haqqında məlumat
1894-cü ilin yanvarından "*Bakinskiy qubernskiy vedomosti*" adlı yeni bir qəzet fəaliyyətə başladı. Qəzet teleqram və elanları olan əlavəsi ilə çıxırdı. Bu teleqram və elanların bir hissəsi Azərbaycan dilində çap olunurdu. Qəzet 1916-cı ilə qədər çıxmışdır. Bu qəzetdə rəsmi xəbərlər, qərarlar, elanlar və teleqramlar geniş yer tuturdu.

## Həmçinin bax
* Bakinski listok (qəzet)
* Bakinskiye izvestiya (qəzet)

## Ədəbiyyat
* "Russkaya periodiçeskaya peçat", Moskva, 1959, səh.731.

## Mənbə
* N. N. Zeynalov. "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı "ADU", 1973
* Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875–1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009 – 44 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mətbuat tarixi
* Milli mətbuat gününə dəyərli töhfə
İdman (qəzet)

**"İdman" qəzeti** — Azərbaycanın idman mətbuatının ən qədim tarixə malik nəşri olan qəzet.

## Tarixi
"İdman" qəzeti 1932-ci ildə ilk dəfə "Azərbaycan bədən tərbiyəçisi" ("Fizkulturnik Azerbaydjana") adı ilə çap olunub. Fəaliyyətinin ilk illərində həm Azərbaycan, həm də rus dillərində olmaqla 4 səhifədə nəşr olunub.

Qəzetin ilk baş redaktorlarından biri tanınmış yazıçı Aleksandr Kiknadze olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi səbəbilə, 1941-ci ildə "İdman" qəzeti fəaliyyətini dayandırmış və əksər qəzet əməkdaşları cəbhəyə yollanmışlar. Müharibə dövründə və ondan sonrakı illərdə qəzet redaksiyası dəfələrlə yerdəyişməyə məruz qaldığından "İdman" qəzetinin nümunə cildləri, eləcə də bir çox tarixi sənədləri yoxa çıxmış və ya məhv olmuşdur. Məhz bu səbəbdən qəzetin 1932-ci ilin hansı ayında nəşrə başladığını araşdırmaq mümkün olmamışdır.

İkinci dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra "İdman" qəzeti öz fəaliyyətini yalnız 1950-ci ildə bərpa edə bilmişdir. 1968-ci il yanvarın 1-dən qəzetin adı dəyişdirilərək, "İdman" qoyulmuşdur.

"İdman" qəzeti Azərbaycan idman jurnalistikasının ilklərindən hesab edilir. Belə ki, "İdman" qəzetilə dünya şöhrətli İnna Rıskal, Vera Lantratova, Anatoli Banişevski, Tofiq Bəhramov, Ələkbər Məmmədov, İbrahimpaşa Dadaşov və başqa tanınmış idmançılar əməkdaşlıq edib və daimi əlaqə saxlayıblar. "İdman"da sənət fəaliyyətinə başlamış jurnalistlərdən bir çoxu sonralar "Sovetski Sport", "Futbol – hokkey" və s. kimi qəzetlərdə məsul vəzifələrdə işləyiblər.

1941-ci ilədək qəzetin rus variantına rəhbərlik etmiş Aleksandr Kiknadze sonralar Moskvada "Sovetski Sport"un futbol şöbəsinin redaktoru olub. "İdman" qəzetinin müxbiri olmuş Yuli Segeneviç də sonralar "Sovetski Sport"da həmin vəzifəni daşıyıb. Vaxtilə "Kommunist", "Azərbaycan gəncləri" və digər tanınmış qəzetlərə rəhbərlik etmiş bir çox şəxslər jurnalistikada ilk addımlarını məhz "İdman"da atıblar.

Hazırda qəzetin yetirməsi olan jurnalistlər Azərbaycanın bir çox telekanallarında və dövrü mətbuatda çalışırlar.

Vaxtilə "İdman" qəzeti 120 min nüsxə ilə (90 min azərbaycanca, 30 min rusca) çap olunub. Müstəqillik illərində isə 1500 – 2000 nüsxə ilə çap olunub. Son illərdə qəzet həftədə bir dəfə 8 səhifə həcmində nəşr olunub.

Müxtəlif vaxtlarda qəzetə əməkdar jurnalistlər, mərhum Mirpaşa Miriyev və Aqşin Kazımzadə, mərhum jurnalistlər Oqtay Atayev, Arif Şəfizadə, eləcə də Əməkdar jurnalist Oqtay Bayramov, Vaqif Əfəndiyev, Toğrul Bağırov rəhbərlik ediblər.

2000-ci ildən qəzetin baş redaktoru Respublikanın Əməkdar jurnalisti Qabil Mehdiyevdir. Son illərdə qəzetin yaradıcı heyəti tərəfindən bədən tərbiyəsi və idman mövzusunda 6 kitab nəşr etdirilib. Bundan başqa qəzetin 32 səhifəlik rəngli aylıq idman əlavəsi də işıq üzü görüb.

## İstinadlar

## Mənbə
* Şahverdiyev A.B. Azərbaycan mətbuatı tarixi. Bakı: Təhsil, 2006.
* 

## Xarici keçidlər

* 
* "İdman" qəzeti, No–20 (7115), 28 sentyabr 2021
Mahmud ağa Qənizadə

**Mahmud ağa Qənizadə** () — Azərbaycan jurnalisti, naşir, tarixçi, inqilab xadimi.

## Həyatı
Cənubi Azərbaycanın Salmas şəhərində doğulmuş, Təbrizdə vəfat etmişdir.

Dini – dünyəvi təhsilini valideynlərindən, görkəmli üləmalardan və məktəbdarlardan almış, ərəb, ingilis, fars, fransız, türk dillərini müstəqil öyrənmişdir. İran inqilabının (1906–11) iştirakçısı, Səttar xanın şəxsi katibi, Təbriz əncüməninin üzvü, azəri dili və ədəbiyyatının təbliğatçısı idi. 1907-ci ildən jurnalistlik fəaliyyətinə başlamış, ömrünün sonlarınadək bu sahədə çalışmışdır. "Fəryad" (Urmiyə, 1907), "Əncümən" (Təbriz, 1908–09), "Mühakimat" (Avropada, 1909), "Gavə" (Berlin), "Səhənd" (Təbriz, 1925-ci ildən) qəzetlərinin redaktoru, müdiri və naşiri olmuşdur.

## Mənbə
* **Şahverdiyev A. B.,** *Azərbaycan mətbuatı tarixi*, "Təhsil" nəşriyyatı, 2006
Orucəli Həsənov

**Оrucəli Yusif оğlu Həsənоv** () — Azərbaycan jurnalisti, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri namizədi, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının (Birliyinin) üzvü.

## Həyatı
Bakıda fəhlə ailəsində doğulmuş, orta və ali təhsil almış, mətbuatda, əsasən, 1934-cü ildən fəaliyyət göstərmişdir. Həmin ildən "Ədəbiyyat qəzeti", "Maarif işçisi", "İnqilab və mədəniyyət", "Vətən uğrunda" qəzet və jurnallarında, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında, respublika Nizami muzeyində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. Ərəb, fars, osmanlı türkcəsi, rus dilləri və ədəbiyyatlarını dərindən bilmişdir. Çoxlu sayda əsərlərin müəllifidir.

## Kitabları

* İ. E. Repin (böyük rus rəssamı). Bakı: Azərnəşr, 1942.
* V. İ. Surikov (böyük rus rəssamı). Bakı: Azərnəşr, 1942.
* Ədəbi qeydlər. Bakı: Azərnəşr, 1954.
* Səməd Vurğun. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1956.
* V. Q. Belinski. Bakı: Azərb.SSR Siyasi və Elmi Bilikləri Yayan Cəmiyyəti, 1961.
* Ədəbi qeydlər. Bakı: Azərnəşr, 1961.
* Yaradıcılıq üfüqləri. Bakı: Azərnəşr, 1965.
* Ədəbiyyat və zaman. Bakı: Azərnəşr, 1971.
* Həyati axtarışlar, bədii tapıntılar. Bakı: Yazıçı, 1979.

## İstinadlar
Hədiyyə Məmmədzadə

**Hədiyyə Məmmədzadə** (1892 Gürcüstanın Asxuri k.-1951Bakı) — Azərbaycan jurnalisti, maarifçi, pedaqоq, xeyriyyəçi.

## Həyatı
Hədiyyə Xəlil qızı Bakıda 2-ci rus-müsəlman qız məktəbində oxumuşdur. 1909-cu ildə "Səadət" cəmiyyətinin Ağdaşda açdığı ilk qız məktəbində müdir işləmişdir. "Məktəb", "İşıq" jurnallarında çıxış etmiş, xalqı maarifə çağırmışdır. 1914-18 illərdə Tiflisdə Qafqaz müsəlman qadınları "Xeyriyyə cəmiyyətinin" təşkil etdiyi uşaq himayədarlığı evində tərbiyəçi işləmişdir. Ali təhsil aldıqdan sonra Bakıda, Zaqatalada və s. yerlərdə müəllimlik etmişdir.

Gürcüstanın Asxuri kəndində maarifçi ailəsində dоğulmuş, təhsilini kəndində və Bakıdakı rus-müsəlman məktəbində almış, əmək fəaliyyətinə müəllimlikdən başlamışdır. Bir müddət Ağdaşda ilk qız məktəbinin müdiri, Tiflisdə, Bakıda, Zaqatalada və b. yerlərdə məktəbdarlıq etmişdir. Hədiyyə Məmmədzadə mətbuata tələbəlik illərindən sоnra gəlmiş, "Məktəb" və "İşıq" jurnallarının təsisində iştirak etmiş, həmin jurnalların əməkdaşı və maarif işləri üzrə məsul vəzifədə çalışmışdır. Haqqında əldə ətraflı məlumat yоxdur.

## Mənbə
***Şahverdiyev A.B.,** *Azərbaycan mətbuatı tarixi*, "Təhsil" nəşriyyatı, 2006

## İstinadlar
Xədicə Əlibəyova

**Xədicə Ələddin qızı Əlibəyova** () — Azərbaycan maarifçisi, publisist, naşir, Azərbaycanda ilk qadın redaktor.

## Həyatı

Xədicə Əlibəyova 1884-cü ildə Tiflisdə ruhani ailəsində doğulmuşdur. Atası Ələddin əfəndi Sübhanqulov ruhani olmasına baxmayaraq Xədicə Əlibəyova ilk təhsilini rus qız gimnaziyasında almış, sonra Zaqafqaziya Olginskaya Mamalıq İnstitutuna qəbul olmuşdur. Burada təhsilini davam etdirib 1907-ci ildə birinci dərəcəli mama ixtisasına yiyələnmişdir.

Hüquqşünas Mustafa bəy Əlibəyovla ailə qurmuşdur.

## Fəaliyyəti
Azərbaycan qadınlarının həyatında, qadın xeyriyyə cəmiyyətlərinin işində yaxından iştirak edirdi. Qadınların öz haqlarını bilmələri və maariflənmələri məqsədilə Azərbaycanda ilk qadın nəşri olan "İşıq" qəzəti işıq üzü görür. 1911-ci ildə nəşr olunmağa başlayan qəzətin (cəmi 68 nömrəsi buraxılmışdır) redaktoru Xədicə Əlibəyova, naşiri isə Mustafa bəy Əlibəyov olmuşdur. Qadınların maarif və mədəniyyətə, zaman nə qədər çətin olsa da, öz haqlarını müdafiə etməyə çağıran "İşıq" qəzətində çalışanlar da əsasən qadınlar idi. Haqsızlığa və savadsızlığa qarşı özlərinə xas bir şəkildə mücadilə etməyə çalışanlar sırasında Asiya Axundzadə, Xuraman Rəhimbəyzadə, Maral Nəbizadə, Gövhər Şövqiyyə, Səidə Şeyxzadə, Nabat Nərimanova və başqa maarifpərvər qadınlar "İşıq"ın ətrafında böyük bir ümidlə birləşmişdilər. X.Əlibəyova "İşıq"qəzeti "Hüquqlarımız" sərlövhəli silsilə məqalələr yazmışdır. Qadınların hüquq bərabərliyi, onları maarif və mədəniyyətə, ictimai həyatda iştiraka çağırış, qadın klublarının, savad kurslarının açılması, uşaqların tərbiyəsi, ev işləri və sağlamlıq məsələləri ətrafında gedən mübarizə və s. onun publusistik məqalələrinin əsas mövzusu idi. 1912-ci ildə "İşıq" qəzəti fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra Bakı Müsəlman Qadınları Xeyriyyə Cəmiyyətinin fəal üzvlərindən biri kimi fəaliyyət göstərən Xədicə Əlibəyova Şəkiyə köçərək həkim-ginekoloq işləmişdir. 1920-ci ildən 1946-cı ilədək Şəkidə həkim-ginekoloq kimi fəaliyyət göstərən xanım Xədicə Əlibəyova burada, həmçinin, savad kurslarının, qadın klubunun təşkilində də yaxından iştirak etmiş, ömrünün sonuna yaxın Bakıya qayıtmışdır. 1961-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax

* Şəfiqə Əfəndizadə
* Səkinə Axundzadə
* Qəribsoltan Məlikova

## İstinadlar
Həsən Şahgəldiyev

**Əlihəsən Əbdülhəsən Şahgəldiyev** () — Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika kafedrasının ilk müdiri (1946-1961), jurnalisti, publisist.

Bakının Balaxanı kəndində dоğulmuş, kəndində mədrəsə-mоllaxanada dini, Bakıda dünyəvi təhsil almış, Mоskvada Kоmmunist Jurnalistlər İnstitutunu bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə gənclik illərində Bakı mətbəələri, nəşriyyatları və redaksiyalarında şagird kimi başlamış, 1929-cu ildən respublikanın rayоn və kəndlərində "Kоmmunist" qəzetinin müxbiri, ədəbi işçi, şöbə müdiri, "Mübariz" qəzetinin redaktоru, "Yeni yоl" qəzetinin məsul redaktоru, Azərbaycan Teleqraf Agentliyinin rəhbəri, Təbrizdə "Vətən yоlunda" qəzetinin təsisçilərindən və redaktоrlarından biri оlmuşdur. Bir neçə il Mоskvada "Pravda" qəzetində əməli təcrübə keçmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində müstəql jurnalistika şöbəsi və fakülətəsinin yaradıcısı Şahgəldiyevdir. Respublikanın dövri mətbuat оrqanları üçün çоxlu sayda kadr hazırlamışdır. Bir çоx publisistik əsərin müəllifidir.

## Mənbə

* Jurnalistika fakültəsi 

## İstinadlar
Fitoterapiya

**Fitoterapiya** (yunanca phyton — "bitki" və therapeia — "terapiya") — dərman kimi bitkilərdən istifadə olunan müalicə üsulu.

Bu gün Fitoterapiya parafarmaseptikada xüsusi inkişaf yeri tutubdur. Bioloji aktiv əlavələrin işlənməsi üçün, insan sağlamlığının effektiv bərpa olunması üçün, nutrisevtika üçün, bitkilərin, otların tərkibinin öyrənilməsi və insan orqanizminə təsirlərini müəyyən etmək üçün bu istiqamətdə çoxlu sayda yeni elmi-tədqiqat biomühəndislik institutları yaranmışdır. Ümumdünya ekologiyasındakı fəlakəti və sağlamlığımıza təsirini göz önündə tutub desək, bu bizim həyat tərzimizdə çox mühüm həlledici rol oynayır. Praktiki olaraq hər insanda bir xroniki xəstəlik vardır və bu yaş keçdikcə daha ağır hal almağa başlayır. Ağrı kəsicilər, antibiotiklər, müxtəlif dərman vasitələri ilə hər dəfə zəhərlənmək də daha yeni xəstəliklərin yaranmasına yol açır.

Fitoterapiya insan orqanizminin yaxşılaşması və xəstəliklərin müalicəsində real effektiv üsuldur. Biz nə qədər təbiətə yaxın dursaq, bir o qədər az xəstələnəcəyik! Əgər sağlam yaşamaq istəyiriksə, biz təbiət və özümüzlə barışıq olmalıyıq. Müasir dünya ilə ayaqlaşmaq, öz tələbatlarımızı əldə etmək uğrundə əlimizdə olan ən dəyərli şeyi – sağlamlığımızı itirdiyimizi heç düşünmürük də…
Sağlam həyat siması daha çox bu aspektlərdə özünü göstərir:

* Düzgün və müxtəlif qidalanma
* Dünya ilə tamamlayıcı harmoniya
* Bitki və heyvan aləmi ilə yaxın münasibət
* İnsanlarla aktiv və sağlam ünsiyyət
* Aktiv ruhi fəaliyyət (yaradıcılıq)
* Və, əlbəttə ki, özünü təkmilləşdirmə, öz-özünü təhlil etmə və daimi mənəvi inkişaf.

Verilən aspektlər, əlbəttə ki, ideala yaxın tələblərdir, ancaq həmişə gərək məqsədə doğru səy göstərmək lazımdır. Əgər sizin məqsədləriniz yuxarıda sadalananları üzərində qurulsa, deməli, siz doğru yoldasınız və əmin ola bilərsinzi ki, Sizin həyatınız dolğun, xoşbəxt, işıqlı və tam olacaq. Yox, əgər siz sizin sağlamlığınız üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən məqsədlərə can atsanız, onda siz tamamilə səhv yolda olacaq, daim depressiv və gərgin, əsəbi və xəstə, bədbəxt bir həyat yaşayacaqsınız. Fitoterpiya – güclü və ziyansız üsuldur. Ciddi savadlı başlanğıc tələb edir, ola bilsin ki, bu sağlam həyat üçün ilk addım olacaq. Bitkilər sizin sağlamlığınız üçün çox böyük gücə sahibdirlər. Bu güc bizim ayaqlarımızın altındadırlar, sadəcə, o gücdən istifadə etməyin qaydalarını bilmək lazımdır.

## Xarici keçidlər
Fitoterapiya
Mirzə Qara Məhərrəmov

**Mirzə Qara Ağalar oğlu Məhərrəmov** (1892-1942) — pedaqoq.

## Həyatı
Mirzə Qara Ağalar oğlu 1892-ci ildə Şuşa qəzasının Tuğ kəndində anadan olmuşdu. 13 yaşında olarkən atası Ağaları erməni qəsbkarları öldürmüşdülər. Dayısı Behbud bəy Məlikyeqanov onu Bakı şəhərinə aparmış, Bibiheybət neft mədənlərində işə düzəltmişdi. O, gündüz işləmiş, gecə oxumuşdu. Ərəb, fars dillərini mükəmməl öyrənmişdi. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı.

Mirzə Qara 1918-ci il mart qırğınlarında doğma kəndinə qayıtmış, tezliklə Qarabulaq (Füzuli) kənd məktəbinə müəllim düzəlmişdi. Sovet dönəmində APİ-nin filologiya falkültəsini qiyabi bitirmişdi. Qaryagin Pedoqoji texnikumunda dərs demişdi. Oradan onu Qarğabazar kənd məktəbinə müəllim göndərmişdilər. Bir müddət burda dərs deyəndəndən sonra Horadiz kənd məktəbinə dəyişilmişdi.

Mirzə Qara Məhərrəmov 1931-ci ildə Qaryagin (Füzuli) maarif şöbəsinə inspektor təyin edilmişdi. Burda o, rayon maarifinin yayılması, genişlənməsi ilə məşğul olmuşdu. Qız uşaqlarını məktəbə cəlb etmişdi. Oradan yenicə yaranan Qaryagin (Füzuli) Kənd Təsərrüfatı texnikumuna dərs hissə müdiri təyin edilmişdi.

Mirzə Qara Məhərrəmov 1942-ci ildə vəfat edib.

## Ailəsi
Mirzə Qara Qəmər İbrahim qızı Cahangirova ilə ailə qurmuşdu. Ədhəm, Əkrəm adlı oğlanları, Rüxsarə, Məfkurə adlı qızları vardı.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Qarabağda maarif,	Bakı:	Zərdabi LTD,	2013,	288 səh.

## Həmçinin bax
Xaba ehramı

**Xaba ehramı**, **Pilləli ehram** (ərəb. الهرم المدور‎‎ - il-haram il-midawwar və ya  "dairəvi ehram", bəzən onu "qatlı ehram" da adlandırılar) - Sakkara şəhərinin bir neçə mil aralıqda Qize istiqamətində yerləşir. Günümüzə demək olar ki, tam dağılmış şəkildə gəlib çatmışdır.

Ehram haqqında ilk məlumatlara 1839 ildə  malik olmuşdur. Eyni zamanda ehram  Karl Rixard Lepsiusun ehramlar siyahısında XIV nömrədə öz əksini tapmışdır.