İncəsənət fəlsəfəsi

**İncəsənət fəlsəfəsi** — ümumi mədəniyyət fəlsəfəsinin bir seqmenti, özünəməxsusluğu estetikadır ki, bu da sənət fəlsəfəsinin əsasını və mahiyyətini təşkil edir.

İncəsənət fəlsəfəsinin (ciddi elmi kateqoriyalara aid edilmir) mərkəzində gerçəkliyin mənimsənilməsinin xüsusi təcrübəsini öyrənən fəlsəfənin bir qolu kimi estetika dayanır. Fəlsəfə İnstitutunun tərifi estetikanı konkret fəlsəfi termin kimi sözün gündəlik (vulqar) istifadəsindən aydın şəkildə ayırır.

"Estetika" termini müasir elmi ədəbiyyatda və gündəlik həyatda və fərqli mənada — mədəniyyətin estetik komponentinə və onun estetik komponentlərinə istinad etmək üçün istifadə olunur.

Halbuki, incəsənət, yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, təkcə "komponent" deyil, estetikanın hansı estetik işlədiyini öyrənmək, təhlil etmək və proqnozlaşdırmaq üzərində ictimai şüurun formasıdır.

Klassik dövrdə gizli estetika romantizm, realizm və simvolizm istiqamətlərində xüsusilə səmərəli inkişaf etmişdir. Mədəniyyətin bütün dəyərlərinin yenidən qiymətləndirilməsinə əsaslanan Nitsşe ilə başlayan postklassik dövr nəzəri estetikanı düzgün (açıq) arxa plana, məktəb nizam-intizamı səviyyəsinə çıxardı. XX əsrdə estetik biliklər digər elmlərin (fəlsəfə, filologiya, dilçilik, psixologiya, sosiologiya, sənətşünaslıq və s.) daxilində ən fəal şəkildə inkişaf etmişdir.

Fəlsəfi bir elm kimi estetika daxilində mübahisələr uzun əsrlər boyu davam edir və bu mübahisələrdəki "ayırıcı xətlər" tez-tez aparıcı milli fəlsəfi məktəblər arasındakı fərqləri təkrarlayır. Məsələn, klassik alman estetikası (Kant, Hegel, Şiller) incəsənəti *"məqsədsiz məqsədyönlü fəaliyyət", "görünürlük səltənəti", "yaradıcı qüvvələrin oyunu", "Mütləq Ruh"* varlığının təzahürü və ifadəsi hesab edir. ". Rus realizm estetikası sənət və reallıq arasında üzvi əlaqə ideyasında israr edir, onu "həyatda insan üçün maraqlı olan hər şeyin" əsas mövzusu hesab edir.

Sənət fəlsəfəsinin əsas məsələsi; "sənət nədir?" postmodernizmin gəlişi ilə yeni aktuallıq kəsb edir ki, bu da bir çox "köhnə", klassik ideyaları, o cümlədən estetika, bədiiliyə dair fikirləri şübhə altına alır. Postmodernizmdə onlar öz mənalarını ancaq "transkultural, transtemporal dəyərlər" kimi saxlayırlar. Ənənəvi realizmin yaranmasına səbəb olan "aldadıcı illüzionizm"ə çevrilən "mimesis" haqqında qədim fikirlərə yenidən baxılır. Sözdə prioritet ideyası müdafiə olunur. bədii ifadə ilə gündəlik həyat təcrübəsi arasında yeni, orijinal qarşılıqlı əlaqə vasitəsini təmsil edən illüzionist obyektlər deyil, maddi. Bu prinsipə uyğun gələn "postmodernist" bədii praktika (daha doğrusu — verilmişdir) sənət və həyatın yaxınlaşmasında yeni və gözlənilməz bir addım kimi, guya "sinxron təcrübəyə" qovuşur. Bununla belə, klassik irslə belə qətiyyətli qırılma hələ də sənətin özündən daha güclü olan, təxəyyülü heyrətləndirməkdə və yeni nəsillərə həzz verməkdə davam edən mənəvi və əməli gücə çevrilməmişdir.

## Ədəbiyyat
* "Новая философская энциклопедия", в 4 т., М., : Мысль, 2000–2001. — ISBN 5-244-00961-3
* *Чернышевский Н. Г*. Полн. собр. соч., т. 2. М., 1947, с. 91
* *Леонтьев А. Н.* Проблемы развития психики. М., Издательство МГУ 1981 (4 издание), 584 с, с. 286–290
* *Зиммель Г.* Философия культуры. — Избр. соч. в 2 т., т. 1. М., : "Юристь" 1996;