Mirzə Fərəc Rzayev

**Mirzə Fərəc Rza oğlu Rzayev** () — Bakı muğam məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən biri, tar ifaçısı.

## Həyatı

Fərəc oğlu Rzayev 15 mart 1847-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Fərəc  13-15  yalarından  toylarda  nağara  çalmağa  başlayır.  Xalq məclislərində adlı-sanlı sazəndələrin çalıb-oxumalarını dinləyən gənc Fərəcdə tar çalmaq sənətinə sönməz bir həvəs oyanır. O, tezliklə tar çalmağı öyrənir və ilk dəfə bir tarzən kimi bakılı xanəndə Baladadaş ilə məclislərdə çıxış edir. O eyni zamanda Məşədi  Məlik  Mənsurovun  musiqi  məclisinin  fəal  üzvlərindən  biri  olur  və  bu məclisdə  məşhur  Cənubi  Azərbaycan  sənətkarlarından – tarzən  Şirazlı  Əlinin, tehranlı  kamançaçı  Mirzə Səttarın  və  Sadıqcanın  çalğısını  dönə-dönə  dinləyir. Hətta o, Şərq musiqisini dərindən öyrənmək məqsədi ilə bir müddət İranda yaşayır, fars  və ərəbdillərini öyrənir. O, ərəb,  yunan və  fars alimlərinin  musiqiyə dair əsərləri  ilə  yaxından  tanış  olur.  Məhz  buna  görə  də  Mirzə  Fərəc  müasirləri içərisində  məşhur  bir  musiqişünas  kimi  də  tanınır.  Qocaman  musiqiçi  Mirzə Mənsur Mirzə Fərəcin bütün muğamların tarixini, hissə və şöbələrini mükəmməl bildiyini söyləyirdi.

İfaçılıq sənəti Bakı (Abşeron) muğam ifaçılığı məktəbi ilə bağlıdır. Tar ifaçılığını tarzən Şirazlı Əlidən öyrənmiş, sənətini təkmilləşdirmək məqsədilə bir müddət İranda yaşamış və muğam sənətinin dərin sirlərinə yiyələnmiş, qədim musiqi traktatları ilə tanış olmuşdur.

Mirzə Fərəc xanəndələrdən Seyid Mirbabayev, Cabbar Qaryağdıoğlu və Davud Səfiyarov ilə bir neçə il əməkdaşlıq etmişdi.

Mirzə  Fərəc  1905-ci  ildən  sonra  Keçəçi  oğlu  Məhəmmədin  dəstəsinə qoşulur.  O,  Keçəçi  oğlunu  nəinki  xalq  şənliklərində,  hətta  konsert  və  «Şərq geçələri»ndə  belə  müşayiət  edir.  1907-ci  ilin  yanvar  ayında  Bakıda  ilk  «Şərq gecəsi»ndə Mirzə Fərəc xanəndə Keçəçi oğlu Məhəmmədi müşayiət etmiş, həm də «Humayun»  muğamını  məharətlə  çaldığı  üçün  dinləyiciləri  heyrətə  gətirmişdi. Mirzə  Fərəc  Cabbar  Qaryağdı  oğlundan  və  Keçəçi  oğlu  Məhəmməddən  başqa, xanəndələrdən  Seyid  Mirbabayevi,  Davud  Sofiyarovu,  Zülfüqar Sarıyevi  də  bir neçə  il  müşayiət  etmişdi. Azərbaycanda  Sovet  hakimiyyəti  qurulduqdan  sonra Mirzə  Fərəc  gənc  nəslin  təlim-tərbiyəsi  ilə  məşğul  olmuşdur.  O,  Şərq konservatoriyasında (1920—1921-ci illər), Ramana fəhlə klubunda (1923), Bakı Şəhər  musiqi  texnikumunda  (1924-1926-cı  illər)  tar  dərsi  demiş,  öz  bilik  və təcrübəsini gənc tarzənlərə öyrətmişdir. Mirzə Mansur Mansurov, Paşa Əliyev kimi bir sıra  görkəmli  tarzənlər  Mirzə  Fərəcin  tələbələri  olmuşlar.  İstedadlı  bəstəkar Ağabacı Rzayeva isə tarzən Mirzə Fərəcinin nəvəsi idi. Şərq konservatoriyasının rektoru  professor  Saşa  Oqanezaşvilinin  yaratdığı  və  rəhbərlik  etdiyi  «Şərq orkestri»ndə Mirzə Fərəc də bir tarzən kimi yaxından fəaliyyət göstərmişdir. O, muğam  ustası,  eyni  zamanda  bilikli  bir  tar  müəllimi  kimi  məşhur  idi.

Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi ilə 1925-ci ildə muğam tədrisi üzrə ilk proqramın hazırlanmasında digər görkəmli muğam ustadları ilə yanaşı iştirak etmiş, "Muğam komisyonu"nun üzvü olmuşdur.

O, ömrünün 60 ilini öz sədəfli tarı ilə Azərbaycan musiqisinin təbliği işinə həsr etmiş fədakar tarzən idi. Onun tərtib etdiyi muğam cədvəlləri o dövrün muğam ifaçılığı təcrübəsində mövcud olan muğamlar, onların tərkibindəki şöbə və guşələr barədə dolğun məlumat verir və müasir musiqi elmi üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir.

Mirzə Fərəc 1927-ci ildə 80 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər

* http://www.mugamradio.az/az/ifacilar/18/mirz-frc-rzayev