open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çin Yer haqqında Elmlər Universiteti (Pekin)

Çin Yer haqqında Elmlər Universiteti (Pekin) (sadələşdirilmiş Çin dili: 中国 地质 大学 (北京); ənənəvi Çin dili: 中國 地質 大學 (北京); pinyin: Zhōngguó Dìzhì Dàxué (Běijīng); qısaldılmış CUGB və ya 北京 地 大) əsas milli universitetdir. Birbaşa Çin Xalq Respublikasının Təhsil Nazirliyinin rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir. Pekinin Haidian Bölgəsində yerləşir. Çin Təhsil Nazirliyinin, müəyyən fənlərdə ikiqat birinci dərəcəli statusuna sahib olan universitetidir. 
## Kampus
Çin Yer haqqında Elmlər Universiteti (Pekin), 8 məşhur universiteti ilə Xueyuan Yolunda mövcud olan keçmiş Pekin Geologiya İnstitutunun orijinal kampusunda yerləşir.
## Tarixi
### 1952–1970: yaradılış
1952-ci ildə Pekin Universiteti, Tsinghua Universiteti, Tianjin Universiteti və Tanşan Dəmiryol Kollecinin geoloji şöbələrinin birləşməsi nəticəsində Pekin Geologiya İnstitutu quruldu. 1950-ci illərdə Çinin ilk 16 əsas universiteti arasında yer alırdı.

### 1970-1978: yerdəyişmə
Mədəniyyət İnqilabı səbəbi ilə universitet 1966-1970-ci illərdə fəaliyyətini dayandırdı və Hubei Əyalətinin Jiangling ərazisində 1970-ci ildə Hubei Geologiya Kolleci olaraq yenidən açıldı. 1975-ci ildə kampus Uhan köçürüldü və məktəbin adı Uhan Geologiya Kolleci olaraq dəyişdirildi.

### 1978–1987: yenidənqurma
1978-ci ildə məzun fakültələri Çin Xalq Respublikasının lideri cənab Den Syaopinin dəstəyi ilə Pekinə köçdü. 1986-cı ildə Uhan Geologiya Kollecinin bakalavr şöbəsi, keçmiş Pekin Geologiya İnstitutunun orijinal kampusunda quruldu.

### 1987-2005: canlanma
1987-ci ildə Uhan Geologiya Kolleci Çin Yer haqqında Elmlər Universiteti olaraq dəyişdirildi. Çin Geologiya Universitetinin Pekin və Uhan şəhərlərində sırasıyla müstəqil hüquqi şəxsiyyətlərə sahib iki kampusu var. 1997-ci ildə CUGB, 211 layihəsinin əsas universitet inşaatlarından biri olaraq təsdiqləndi. 2000-ci ilin fevralında CUGB Təhsil Nazirliyinin rəhbərliyinə verildi.

### 2005 – hazırda: müstəqillik
2005-ci ilin mart ayında CUGB və Çin Yer haqqında Elmlər Universiteti (CUG, Uhan) müstəqil təhsil müəssisələri oldular. 2006-cı ilin sentyabr ayında Təhsil Nazirliyi və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin ortaq məsuliyyəti olaraq CUGB yaradıldı. Elə həmin il CUGB 985 Layihə İnnovasiya Platformasına daxil edildi.
Hazırda universitetin heyətində Çin Elmlər Akademiyasının doqquz üzvü çalışmaqdadır. 40.000-dən çox məzundan 24 məzun  Çin Elmlər Akademiyasına və Çin Mühəndislik Akademiyasına qəbul olunmuş və 200-dən çox məzun əyalət və ya nazirlik tərəfindən “model işçi” olaraq seçilmişdir.
## Müvəffəqiyyət
Universitet 2800-dən çox tədqiqat layihəsi həyata keçirmiş və ümumi tədqiqat maliyyəsi 550 milyona çatmışdır. Bundan əlavə, universitet 3 milli təbiətşünaslıq mükafatına, 3 dövlət elmi və texnoloji tərəqqi mükafatına, 5 dövlət elmi və texnoloji tərəqqin mükafatına, 39 il elmi və texnoloji tərəqqi mükafatına layiq görülmüşdür. 10 milli patent (səlahiyyətli) və 180-dən çox nəşrə sahibdir.
## İstinadlar
Cürəli

* Aşağı Cürəli — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Aşağı Cürəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
* Yuxarı Cürəli — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Yuxarı Cürəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Prinston

**Prinston** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi, Merser dairəsində şəhər. Bələdiyyə, 1 yanvar 2013-cü ildə Prinston borosunu və Prinston taunşipi birləşməsi ilə yaradıldı. 2010-cu il ABŞ siyahıya alınmasına görə bələdiyyənin əhalisi 28.572 nəfər idi ki, bunlardan da əvvəlki şəhərin əhalisi 16.265 nəfər, keçmiş diyarın əhalisi 12.307 nəfər idi.

## Tarixi
Vaşinqton komandanlığı altında olan Amerika qüvvələri tərəfindən Polkovnik Moqudun komandanlığı altında İngilislər üzərində Prinstonda qazanılan zəfər, müstəqillik müharibəsində dönüş nöqtəsi oldu.

## Coğrafiyası
Filadelfiyadan 70&nbsp;km şimal-şərqdə  və Nyu-Yorkun cənub-qərbində oxşar məsafədə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Merser (dairə, Nyu-Cersi)

**Merser dairəsi** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatında dairə. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Merser əyalətində 350.761 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2008-ci ilə qədər əhali 4,0% artaraq 364,883 nəfərə çatdı. Merser, Nyu-York və Filadelfiya yaxınlığında yerləşdiyi üçün rəsmi olaraq Nyu-York metropol bölgəsinin və Delavera vadisinin bir hissəsidir. Trenton şəhəri mahal mərkəzidir. Dairənin ən böyük şəhəri Hamiltondur.

## İstinadlar
İrfan Kahveçi

**İrfan Can Kahveci** () — Türkiyəli peşəkar futbolçu. Türkiə Super Liqasında mübarizə aparan "Fənərbaxça" klubunun və Türkiyə milli komandasının mərkəz yarımmüdafiəçisi.

## Klub karyerası

### Gənclərbirliyi
"Gənclərbirliyi" klubunun yetirməsidir. "Gənclərbirliyi" klubunun gənclər heyətində oynadıqdan sonra 2014–15 mövsümündə əsas komandada debüt edir.

Türkiyə Super Liqasında ilk qolunu, 9 noyabr 2014 tarixində "Kasımpaşa" klubuna qarşı oyunda vurur. Debüt mövsümündə ümumi 30 oyunda meydana çıxıb 6 qol vurur.

"Gənclərbirliyi"ndə keçirdiyi ikinci mövsumdə, bütün yarışlarda 33 oyunda meydanda olub 3 dəfə qol ilə fərqlənir.

### İstanbul Başakşehir
26 dekabr 2016-cı ildə Kahveci, "İstanbul Başakşehir" klubu ilə 4,5 illik müqavilə imzalayır.

Futbolçu 2 dekabr 2020-ci ildə UEFA Çempionlar Liqasında "RB Leypsiq" klubuna qarşı oyunda het-trik edir, lakin komandası oyunda 3–4 hesabı ilə məğlub olur. Bu het-trik ilə o, Ronaldo və Qaret Beyldən sonra Çempionlar Liqasında komandası məğlub olsa da het-trik edən üçüncü futbolçu olur.

### Fənərbaxça
31 yanvar 2021-ci ildə "Fənərbaxça" klubu, öz rəsmi Twitter hesabında Kahveçinin komandaya qoşulduğunu elan edir. Futbolçu "Fənərbaxça" ilə 7 milyon avro qarşılığında dörd il yarımlıq müqavilə imzalayır.

## Milli komanda karyerası
Futbolçunun Türkiyə Milli komandasına ilk dəvəti, 1 avqust 2016-cı ildə Rusiya millisinə qarşı yoldaşlıq göruşundə olur. Futbolçunu debüt oyunu isə, 23 mart 2018-ci ildə milli komandada ilk oyununa İrlandiyaya qarşı oyunda olur.

## Uğurları
**İstanbul Başakşehir**

Çempionluq

* Super Liqa: 2019–20

**Fenerbahçe**

*Türkiye Kuboku:2023

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qaziza Abdinabiyeva

**Qaziza Abdinabiyeva** (; ) — Sovet-qazax teatr aktyoru.

## Həyatı
Abdinabiyeva 3 yanvar 1948-ci ildə Sovet İttifaqı (indiki Qırğızıstan) Syrdariya Bölgəsində anadan olub. 1968-ci ildə başladığı teatr karyerasına 2021-ci ildə vəfat edənə qədər davam etdi. Müvəffəqiyyətli oynadığı üçün Kurmet və Parasat ordenləri ilə mükafatlandırıldı.

## ölüm
Abdinabiyeva 18 aprel 2021-ci ildə Qazaxıstanın Almatı şəhərində 73 yaşında öldü.

## İstinadlar
Özüllülük indeksi

***Özlülük indeksi (Öİ)*** – Selsi dərəcəsindəki temperaturdan asılı olaraq yağın özlülüyünun dəyişmə dərəcəsini göstərən və kinematik özlülüyün temperaturdan asılılıq əyrisinin düzlülüyünü təyin edən nisbi bir kəmiyyətdir.

## Özlülük indeksinin qiymətləndirilməsi
Öİ-nin qiymətləndirilməsi üçün Din və Devis sistemi məlumdur. İki yağ etalon olaraq qəbul edilir: biri çox düzgün, digəri isə çox sərt xüsusiyyətə malik. Birinci yağ üçün özlülüyün dəyişmə dərəcəsi şərti olaraq 100, ikincisi üçün 0 kimi qəbul edilir. Tədqiq olunan yağın kinematik özlülüyünün temperaturdan asılılığını etalon yağların özlülük dəyişikliyinin əyriləri ilə müqayisəsi etmək üçün Öİ-ninxüsusi düsturundan istifadə edərək hesablama yolu ilə təyin olunur. Nəzərə alınmalıdır ki, Öİ-nin qiyməti nə qədər yüksəkdirsə, özlülüyün temperaturdan asılılıq xarakteristikası bir o qədər düz olar, başqa sözlə, özlülük indeksinin ədədi qiyməti nə qədər yüksək olarsa, yağın özlülüyü temperaturdan o qədər az asılı olar.
Daha yüksək özlülük indeksinə malik yağ aşağı temperaturlarda daha yaxşı axıcılığa (soyuq başlanğıc) və mühərriyin işçi temperaturunda daha yüksək özlülüyə malık olur. Bütün fəsillərdə işləyən yağlar və bəzi hidravlik yağlar (mayelər) üçün yüksək özlülük indeksi tələb olunur.

## Özlülük indeksinin təyini metodları
Özlülük indeksi iki etelon yağından istifadə edilərək müəyyən edilir (ASTM D 2270, DIN ISO 2909 standartları ilə). Onlardan birinin özlülüyü temperaturdan çox asılıdır (özlülük indeksi sıfıra bərabər qəbul edilir, Öİ = 0), digərinin özlülüyü isə temperaturdan az asılıdır (özlülük indeksi 100 vahidə bərabər qəbul edilir, Öİ = 100). 100°C temperaturda, həm hər iki etalon yağının, həm də tədqiq olunan yağın özlülüyü eyni olmalıdır. Özlülük indeksi şkalası etalon yağlarının 40°C-dəki özlülüklərindəki fərqi 100 bərabər hissəyə bölməklə əldə edilir. Tədqiq olunan yağın özlülük göstəricisi 40°C temperaturda özlülük müəyyən edildikdən sonra şkala üzrə tapılır, əgər özlülük indeksi 100-dən çox olarsa, hesablama yolu ilə tapılır [1].
## Özlülük indeksinin asılı olduğu əsas amillər
Özlülük indeksi, əsas mineral yağları təşkil edən birləşmələrin molekul quruluşundan çox asılıdır. Ən yüksək özlülük indeksi parafin əsaslı baza yağlarında (təxminən 100) olur, naften əsaslı yağlarda – daha aşağı (30-60) və aromatik yağlarda – sıfırdan aşagı olur. Yağlar təmizləndikcə, onların özlülük indeksi artmağa meylli olur, bu da əsasən, aromatik birləşmələrin yağların tərkibindən çıxarılması ilə əlaqədardır. Hidrokrekinq yağları yüksək özlülük indeksinə malikdir. Hidrokreking, yüksək özlülük indeksinə malik yağların alınmasında əsas üsullardan biridir. Sintetik baza yağlarının yüksək özlülük indeksi belədir : polialfaolefinlər – 130-a qədər, polialkilen qlikollar – 150-ə qədər, mürəkkəb poliefirlər – təxminən 150. Yağların özlülük indeksi onların tərkibinə xüsusi aşqarlar – polimer qatılaşdırıcılar əlavə etməklə artırıla bilər [2].
## Mənbə
# Stachowiak, Gwidon W. Engineering Tribology / Gwidon W.Stachowiak, Andrew W.Batchelor.— 2nd.— Boston : Butterworth-Heinemann, 2001.
# Viscosity Index. UK: Anton Paar. Дата обращения: 29 августа 2018.
Atlantik (dairə)

**Atlantik Dairə** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Atlantik əyalətində 252552 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2009-cu ilədək əhali 271.712 nəfərə qədər artmışdır. Dairənin ən böyük şəhəri — Atlantik-Siti. Dairənin inzibati mərkəzi  statistik məqsədlə müəyyənləşdirilmiş ərazidə yerləşir.

## İstinadlar
Berqen (dairə)

**Berqen Dairəsi** () —  ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının ən sıx yaşayış olan dairə. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə Berqen əyalətində 884.118 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosu, 2009-cu ilə qədər əhalinin 895,250-ə çatdığını təxmin etdi. Berqen, sözdə Nyu-York metropoliteninin bir hissəsidir. Berqen, ABŞ-nin ən yüksək gəliri olan bütün ölkələrinin siyahısında 21-ci yerdədir, eyni zamanda ABŞ-də orta pul gəliri baxımından 18-ci yerdədir. Hakensak şəhəri dairənin inzibati mərkəzidir.

## Tarixi
İlçe adının dəqiq mənşəyi məlum deyil. Ərazisindəki ilk yaşayış yerlərindən biri olan Bergen (indi Hadson dairəsində) adlandığına inanılır. Bəziləri Berqen adının Norveçdəki eyni adlı şəhərdən gəldiyinə inanır, bəziləri isə şəhərin adının "təpə" və ya "təhlükəsiz yer" mənasını verən Holland sözündən gəldiyinə inanır. Bəzi mənbələrə görə, şəhər adının əcdadı Yeni Amsterdam (indiki Nyu-York şəhəri) erkən məskunlaşıcısı, 1633-cü ildə Yeni Niderland koloniyasında məskunlaşmış bir norveçli Hans Hansen Berqen idi.

## Coğrafiyası
ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, Berqen dairəsi 639 kvadrat kilometrdir. km., bunun 606 kv. km. quruda uzanır və 33 kv. km. (% 5,12) su məkanıdır (çaylar, göllər və s.). Berqen dairəsinin dəniz səviyyəsindən ən yüksək nöqtə, Mauadakı () Nyu-York ştatını ilə sərhədin yaxınlığındakı Bald Dağıdır (), dəniz səviyyəsindən 351 m (41 ° 07′15 ″ N 74 ° 12′01 ″ W HGЯO). Ən aşağı nöqtə dəniz səviyyəsində, Hadson çayının yanında.

## İstinadlar
Yeni Amsterdam

**Yeni Amsterdam** () — 1626-1664-cü illərdə Nyu-Yorkun ilkin Holland adı.

## Yaranma tarixi
1602-ci ildə Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasının Baş ştatları (ümumi dildə — Hollandiya Respublikası) Hollandiyanın Qərbi Hindistan şirkətini qurdu, ona Asiyaya şimal-qərb yolunu tapmağı və yeni aşkar edilmiş əraziləri Hollandiyaya birləşdirməyi tapşırdı.

1609-cu ildə İngilis dənizçi Henri Hadson (Hudson) rəhbərlik etdiyi bu şirkətin bir ekspedisiyası, gələcək şəhərin yerində çay deltasının (sonradan Hadson adlandırıldı) kəşf etdi, araşdırdı və xəritəsini hazırladı. 1614-cü ildə ərazi Yeni Hollandiya adı ilə Hollandiya Respublikasına birləşdirildi. Əyalətin ilk yaşayış məntəqəsi 1624-cü ildə Manhetten adasına bitişik olan Qubernator adasında meydana gəldi və daha sonra, 1625-ci ildə Amsterdam Fort Manhettenin cənub ucunda yerlilər tərəfindən inşa edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hugh Morrison, *Early American Architecture* ISBN 0-486-25492-5 (Oxford University Press, 1952) [Dover Ed. 1987]
* Russell Shorto, *The Island at the Center of the World, The Epic Story of Dutch Manhattan and the Forgotten Colony That Shaped America* ISBN 0-385-50349-0 (New York, Doubleday, 2004)
* New Amsterdam from the :en:New Netherland Project
* From Van der Donck to Visscher: a 1648 view of New Amsterdam, discovered in Vienna in 1991
* Bu ərazinin Hindistan tayfalarına ümumi baxış
Sirr (film, 2006)

**Sirr** () — 2006-cı ildə Prime Time Productions tərəfindən ekranlara çıxarılan Avstraliyalı yazıçı Ronda Börnün daha sonra eyni adlı çap olunmuş kitabı əsasında çəkilmiş Avstraliya sənədli filmi. Filmdə "yeni düşüncə fəlsəfəsi" nin bəzi fikirləri, xüsusən də ümumdünya cazibə qanunu, özünü sağaltmaq bacarığı, maddiləşmə səbəbi ilə bir insanın düşüncələrinin gücü ilə ətrafdakı gerçəkliyə təsir etmə qabiliyyəti xülasə edilmişdir. 

Film tədris, teologiya, fəlsəfə, maliyyə, fen şuy, tibb və fərdi inkişaf sahələrində müxtəlif şəxsiyyətlərlə reportajlardan ibarətdir. Bu insanlar film boyunca təqdimatı özləri haqqında hekayələr, "sirli" biliklərinin həyatlarını necə tamamilə dəyişdirdiyinə dair şəxsi həyatlarından nümunələrlə müşayiət edərək filmin əsas fəlsəfi prinsiplərini ortaya qoyurlar. Filmdə kvant mexanikasının çox dünyəvi təfsiri və antropik prinsip kimi çoxsaylı sitatlar və elmi fikirlərə istinadlar var.
Fransa Elmlər Akademiyası

**Fransa Elmlər Akademiyası** () və ya **Paris Elmlər Akademiyası** — fransız alimləri ilhamlandırmaq və qorumaq üçün Jan Batist Kolberin təklifi ilə 1666-cı ildə XIV Lüdovik tərəfindən yaradılan elmi təşkilat.

Dünyadakı ilk elmlər akademiyalarından biridir. Fransa Elmlər Akademiyasının ümumi qeyri-rəsmi adı Paris Elmlər Akademiyasıdır. Fransa İnstitutunun bir hissəsidir (beş milli akademiyadan biri).

XVII və XVIII əsrlərdə Avropadakı elmi araşdırmaların önündə getmişdir.
## Həmçinin bax
* İsveç Kral Elmlər Akademiyası
* London Kral Cəmiyyəti
* Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası
* Dei Linçei Akademiyası
* Rusiya Elmlər Akademiyası

## İstinadlar
Jan Batist Kolber

**Jan Batist Kolber** (; ) — fransız dövlət xadimi, 1665-ci ildən sonra faktiki olaraq XIV Lüdovik hökumətinin başçısı. Əsas vəzifəsi maliyyə naziri olmuş, eyni zamanda bir çox başqa rəhbər vəzifələrdə çalışıb. Merkantilizm siyasətinin tərəfdarı, milli donanma, ticarət və sənayenin inkişafına töhfələr vermişdir. Fransız müstəmləkə imperatorluğunun formalaşması üçün iqtisadi şərtlərin əsasını qoyub.

Onun himayəsi altında Yazılar və Ədəbiyyat Akademiyası (1663), Kral Elmlər Akademiyası (1666), Kral Musiqi Akademiyası (1669) və Kral Memarlıq Akademiyası (1671) qurulmuşdur.

## İstinadlar
Baş ştatlar (Birləşmiş Əyalətlər Respublikası)

**Baş ştatlar** —  1579-1795-ci illərdə mövcud olan Birləşmiş Niderland krallığı əyalətlərinin əmlak nümayəndəliyinin ali orqanı.

Bu qurumun adı ilə bütün respublikaya tez-tez Baş Ştatlar deyilirdi və bütün ittifaqı təmsil edən Baş Dövlətlər özləri "leurs hautes puissances" və ya "hochmögende" başlığını istifadə edirdilər. Bu qurum təxminən iki əsrdir mövcud olmuşdur. Hal-hazırda Niderland Krallığı milli nümayəndəlik, tamamilə fərqli bir təşkilata sahib olmasına baxmayaraq, Baş Ştatların eyni adını daşıyır (bax Niderlandda Baş Ştatlar).

## Yaranma tarixi
Bu vilayətlərin hər biri XVI əsrin ortalarına qədər müstəqil bir bütövlük təşkil edirdi və hər birinin öz xüsusi dövlətləri var idi (lakin bəzən bütün əyalətlərin vahid Baş Ştatlarını bir araya gətirməyə cəhd göstərildi, məsələn, III Burqundiyalı Filipp); lakin V Karlın rəhbərliyi zamanı 17 vilayətin hamısı bir irsi güc altında birləşdikdə, ümumi əyalətlər adlanan parlamentə ehtiyac var idi.

II Filipp dövründə, yeddi vilayət Utrextə (1579) aralarında birlik qurdular və qısa müddət sonra II Filippin devrildiklərini elan edərək özlərini ABŞ-nin müstəqil respublikası olaraq tanıdılar (1581). Utrext Birliyi hər əyalətə əvvəlki hüquq və imtiyazlar verdi, buna görə müharibə aparmaq, sülh bağlamaq və bütün ittifaqın lehinə vergilər almaq üçün bütün vilayətlərin yekdilliklə razılığı tələb edildi və yalnız bütün konfederasyona aid olan digər məsələlərdə, sadə səs çoxluğu kifayət idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* «Baş Ştatlar, eyni zamanda Birləşmiş Niderland krallığın əyalətlərinin Dövlət Seymi adlanırdı.» /
Utrext birliyi

**Utrext birliyi** və ya **Utrext uniyası**() — Niderlandın şimal əyalətlərinin İspan hökmranlığına və Katolik İspaniyanı dəstəkləyən Valloniyada yaradılan Arras Birliyinə qarşı hərbi-siyasi birləşməsi . Ölkənin şimalında müstəqil bir dövlət qurmağın təməlini qoydu. Əyalətlər birliyi 23 yanvar 1579-cu ildə Utrextdə bağlanıldı. Utrext birliyi müəyyən dərəcədə yeni bir qanunun aliliyi üçün əsas rolunu oynadı — Birləşmiş Əyalətlər Respublikası.

## Tarixi
Niderlandın əvvəlcə beş daha sonra yeddi şimal vilayətlərini birləşdirən hərbi-siyasi ittifaq. 23 yanvar 1579-cu ildə cənub əyalətlərinin Arras uniyasına cavab olaraq yaradılmışdır.

Utrext Uniyası İspaniyanın Niderlandda ağalıq cəhdlərinə və daxili feodal katolik irticasına qarşı yönəlmişdir. Utrext Uniyasına Flandriya və Barbant şəhərləri də qoşuldular. Birləşmiş Əyalətlər Respublikasının müstəqil dövlət mövcudiyyətinin əsasını qoydu.

## Müqavilə
[right|thumb|Utrext Birliyinin imzalanma yeri (1579-cu ildə [Utrext kafedralının bir hissəsi, günümüzdə — Utrext Universitetinin) akt zalı.]]
Sənədin mətnindən siyasi cəhətdən daha çox hərbi xarakterli olduğu ortaya çıxır. İspan qoşunlarının Hollandiyanın şəhərlərinə və yaşayış məntəqələrinə sistematik hücumlarını nəzərə alaraq, bir çox vilayətin nümayəndələri təhdidə qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün hərbi blokda birləşməyə qərar verdilər. Əyalət müdirləri, müavinlər və hakimlər, digər əyalətlər üçün Müqəddəs Roma İmperiyasından ayrılmanın qarşısını alan qanuni bir sənəd hazırladılar. Müqavilənin maddələrində tənzimlənməsi birbaşa ifadə edilən iqtisadi və dini məsələləri kənara qoymadılar. Hazırda sənəd, Lahey şəhərinin Milli Arxivində saxlanılan 109 skan edilmiş səhifə həcmində ictimai məkanda. Müqaviləni imzalayan tərəflər:

*20px Hollandiya (qraflıq)
*20px Zelandiya qraflığı
*20px Senyoriya Utrext
*20px Qeldern (hersoqluq)
*Senyoriya Qroninqen
*20px Senyoriya Frislandiya
*Drente landşaftı
*20px Senyoriya Overeyssel
*20px Brabant (hersoqluq)
*20px Flandriya (qraflıq)
*20px Turne (şəhər)
*20px Valansyen

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Haaqa Milli Arxiv saytında tam mətn
* İngilis dilində mətnin bir hissəsi
Vest-Hind şirkəti

**Vest-Hind şirkəti** — müstəmləkə dövrünün Avropa ölkələrindəki bir sıra ticarət cəmiyyətlərinin adı:

* Vest-Hind şirkəti (Hollandiya) (*Geoctroyeerde Westindische Compagnie*) — fəaliyyət dövrü 1621—1792 illər;
* Vest-Hind şirkəti (Danimarka) (*Vestindisk kompagni*) — fəaliyyət dövrü 1659—1776 illər;
* Vest-Hind şirkəti (Fransa) (*Compagnie des Indes occidentales*) — fəaliyyət dövrü 1664—1674 illər;
* Vest-Hind şirkəti (İsveçrə) (*Svenska Västindiska Kompaniet*) — fəaliyyət dövrü 1787-1805 illər.

## Həmçinin bax
*Ost-Hind şirkəti
Valansyen

**Valansyen** ( , , ) — Fransada bir şəhər, O-de-Frans regionu, Nor departamenti, eyni bölgənin mərkəzi və kanton. Suprefektura statusuna malikdir.

Əhalisi (2017) — 43 336 nəfər.

## Coğrafiyası
Valansyen, Lilldən 52 km cənub-şərqdə və Parisdən 200 km şimal-şərqdə, Esko (Şelda) çayının sahilində şəhərdir.

## Demoqrafiyası
**Əhali sayının dinamikası, nəfər**


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:450 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:50000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2017 text:2017

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1793 from:0 till:16918
  bar:1831 from:0 till:18953
  bar:1851 from:0 till:23263
  bar:1876 from:0 till:26083
  bar:1901 from:0 till:30946
  bar:1926 from:0 till:40023
  bar:1954 from:0 till:43434
  bar:1975 from:0 till:42473
  bar:1990 from:0 till:38441
  bar:1999 from:0 till:41278
  bar:2006 from:0 till:42426
  bar:2017 from:0 till:43336


## Qardaşlaşmış şəhərlər


*  Aqricento (), İtaliya
*  Qlivitse (), Polşa
*  Düren (), Almaniya
*  İçan (), Çin
*  Meduey (), İngiltərə
*  Çatem (), İngiltərə
*  Moskva, Rusiya
*  Naka (), İsveçrə
*  Mişkolts (), Macarıstan
*  Obuda (), Macarıstan



## İstinadlar
Osmanlı Yunanıstanı

**Osmanlı Yunanıstanı** və ya **Türkokratiya** (, mənası – **) — Yunanıstan tarixində 1453-cü ildə Osmanlı tərəfindən Konstantinopol şəhərinin fəth edilməsi ilə başlayan və 1821-ci ildə Yunanıstan İstiqlaliyyət müharibəsinə qədər davam edən dövr. Müasir Yunanıstan bu dövrdə Osmanlı imperiyasının bir hissəsi idi.

## Tarixi
Qədim Romanın varisi olan Bizans imperiyası IV əsrdən bəri yunandilli əhalinin yaşadıqları ərazilərdə hökmranlıq edirdi. 1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşünün nəticəsində imperiya tədricən zəifləməyə başlamışdı. Növbəti illərdə qüdrətlənən Osmanlı türklərinin Serbiyanı fəth etmələri ilə Konstantinopol şəhərinə yolları açılmışdı. 1453-cü ildə Fateh Sultan Mehmedin rəhbərliyindəki Osmanlı ordusu şəhəri fəth etmiş, daha sonra 1458-ci ildə Afinanı ələ keçirərək yunan əhalisinin yaşadıqları bölgələri öz əllərinə almağa başladılar. Osmanlının Peloponnes yarımadası uğrunda mübarizəsi 1460-cı ilə qədər davam etmiş, lakin bu dövrdə Venesiya və Genuya bir neçə yunan adasında hakimiyyət sürürdü. Buna baxmayaraq, 1500-cü ildə Yunanistanın və adaların əksəriyyəti Osmanlı nəzarətində idi. Bundan sonra Osmanlı 1571-ci ildə Kipri, 1669-cu ildə isə Krit adasını fəth etmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Finkel, Caroline. *Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300-1923*. New York: Basic Books, 2005. .
* Hobsbawm, Eric John. *The Age of Revolution*. New American Library, 1962. .
* Jelavich, Barbara. *History of the Balkans, 18th and 19th Centuries*. New York: Cambridge University Press, 1983. .
* Paroulakis, Peter H. *The Greek War of Independence*. Hellenic International Press, 1984.
* Shaw, Stanford. *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume I*. Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
* Vacalopoulos, Apostolis. *The Greek Nation, 1453–1669*. Rutgers University Press, 1976.

## Xarici keçidlər
* Macedonian Question: Turkish Domination
Con Kiprian Fipps Vilyams

**Con Kiprian Fipps Vilyams** () — Yeni Zelandiyalı kardioloq, onun adını daşıyan sindromu kəşf edən.

## Bioqrafiyası
1945 və 1947-ci illərdə Vellinqtondakı Viktoriya Kollecindən (indiki Universitet) Elm və İncəsənət Bakalavr dərəcələrini aldı. 1953-cü ildə tibbi təhsilini Danidində aldı. Bundan sonra cərrah olaraq işə başladı.

1961-ci ildə sonradan adının verildiyi bir sindrom aşkarladı. Acı çəkənlərin məntiq pozğunluqları, ürək problemləri və "elf" üzləri var.

1969-cu ildən bəri, sevdikləri ilə təmaslarını dayandırdı, digərləri ilə yanaşı, yazıçı Janet Frame ilə əlaqələrini kəsdi (bir həftə əvvəl rəsmiləşdirməyi təklif etdi, Frame istəmədi), amma həmkarları onunla Avropada görüşməyə davam etdilər. Bu görüşlərin intensivliyi 1970-ci illərin ikinci yarısından bəri azalmışdır. 1979-cu ildə Cenevrədə pasportunu yeniləndi, 1988-ci ildə İnterpol , bacısının istəyi ilə, alimi izləyə bilmədi və Yeni Zelandiya Ali Məhkəməsi onu "1978-ci ildən bəri öldüyünü güman etdi". Vilyams haqqında son məlumat 2000-ci ilin yanvarında, Yeni Zelandiya tarixçisi Maykl Kinqin tərcümeyi-halında onun haqqında məlumatların görünməsinin qarşısını almağa çalışdığı zaman gəldi.

## İstinadlar
Varkani sindromu

**Varkani sindromu** — və ya Trisomiya 8, xromosom 8-in üç nüsxəsinin (trisomiyası) olması nəticəsində yaranan insan xromosomal xəstəlikləri olan Varkani sindromuna səbəb olur, mozaika ilə və ya olmadan da özünü göstərə bilər.

## Xüsusiyyətlər
Tam Varkani sindromu inkişaf etməkdə olan döl üçün ciddi nəticələrə səbəb olur və aşağı düşməyə səbəb ola bilər. Tam trisomiya 8 ümumiyyətlə erkən ölümcül bir vəziyyətdir, trisomiya 8 mozaikası isə daha az şiddətlidir və hüceyrə zədələnmə nisbəti az olan insanlar nisbətən orta dərəcədə fiziki anormallıqlar və inkişaf geriləmələri göstərə bilər. Varkani sindromu mozaikası olan fərdlərin uşaqlıq və yetkinlik dövründə sağ qalma ehtimalı daha yüksəkdir və inkişaf anomaliyalarının xarakterik və tanınan bir nümunəsini nümayiş etdirirlər. Ümumi tapıntılar arasında psixomotor geriləmə, orta və ağır zəka geriliyi, anormal olaraq qısa və ya uzun boylu, ifadəsiz üzə və müxtəlif əzələ-hərəkət aparatı, visseral və göz anormalıqlarına və digər anormalıqlara səbəb ola biləcək müxtəlif böyümə nümunələri var. Dərin plantar sulkus, bu vəziyyət üçün, xüsusən digər müşayiətedici xüsusiyyətlərlə birləşdirildikdə patoqnomonik hesab olunur . Semptomların növü və şiddəti, normal hüceyrələrə nisbətən trisomiya 8 hüceyrəsinin yerləşməsindən və nisbətindən asılıdır.

## Digər şərtlər
Trisomy 8 mozaikası, bir çox geni ehtiva edən 8-ci xromosomun geniş bölgələrini təsir edir və buna görə bir sıra simptomlarla əlaqələndirilə bilər.

* Mozaik trisomiya 8, 8q24.3 xromosomunda helikaz ilə əlaqəli genetik bir xəstəlik olan Rotmund-Tomson sindromunun nadir hallarda bildirildi. Sindrom "dəri atrofiyası, telanqiektazi, hiper və hipopiqmentasiya, anadangəlmə skelet anomaliyaları, qısaboyluq, erkən yaşlanma və bədxassəli xəstəliklər riskinin artması ilə xarakterizə olunur" .
* Trizomi 8 olan bəzi insanlarda 8p23.3-p23.1-ə uyğunlaşdırılan faktor 7 tənzimləmə geni səbəbindən pıhtılaşma faktoru VII istehsalından məhrum idilər.
* Trisomiya və 8-ci xromosomun yenidən qurulması trichorinophalangeal sindromda da aşkar edilmişdir .
* Xromosom 8-də kiçik trisomiya və monosom bölgələri də rekombinant xromosom 8 sindromu (San Luis Vadisi sindromu) tərəfindən yaradılır və Fallot tetralogiyası ilə əlaqəli anormalliklərə səbəb olur ki, bu da tipik xromosom 8 ilə valideyn parasentrik inversiyasını daşıyan xromosom arasındakı rekombinasiya nəticəsində meydana gəlir.
* Trisomiya, bəzi xroniki miyeloid lösemi hallarında, ehtimal ki, bcr: abl füzyon geninin səbəb olduğu karotipik qeyri-sabitliyin nəticəsidir.

## Diaqnostika
Trizomi 8-i aşkar etməyin ən asan və asan yolu, hüceyrənin bütün xromosomlarının sifariş edildiyi bir fotoşəkil olan karotipdir. Amniosintez də diaqnostik bir üsuldur. Amniotik mayenin nümunələri fetusdan götürülür, becərilir və sonra karotiplə analiz edilir.

## İstinadlar
Beynəlxalq Tolerantlıq Günü

**Beynəlxalq Tolerantlıq Günü** — hər il 16 noyabr tarixində qeyd olunur. Bu beynəlxalq gün YUNESKO-nun "Dözümlülük prinsipləri bəyannaməsi"ndə təntənəli şəkildə elan edilmişdir. Bəyannamə 1995-ci ildə YUNESKO-nun 28-ci Baş Konfransında (5.61 saylı qətnamə) təsdiq edilmişdir.

Bəyannamədə dözümlülük (tolerantlıq) dedikdə, "dünya mədəniyyətlərinin zəngin müxtəlifliyi, bizim özünüifadə formaları və insan fərdiliyini ifadə etmək üsullarına hörmət, qəbul və doğru anlaşma" nəzərdə tutulur. Bəyannamədə "insanların öz təbiətinə görə xarici görünüşü, mövqeyi, danışığı, davranışı və dəyərləri baxımından fərqli olduqlarını, barışıq içində yaşamaq və fərdiliyini qorumaq hüquqlarına sahib olduqlarını" elan edir.

Bəyannamədə insanlara qarşı dözümsüzlüyün yaratdığı təhdidlər araşdırılır, dözümsüzlüyə qarşı mübarizə metodları və proqramları təqdim olunur.

1997-ci ildə BMT Baş Assambleyası (A/RES/51/95 saylı qətnamə) da BMT-nin üzvü olan dövlətlərə bu Beynəlxalq Günü qeyd etməyi təklif etmişdir. Baş Assambleya bu qətnamədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Tolerantlıq ili ilə əlaqədar öz qərarlarına istinad edir; BMT-nin Nizamnaməsinə istinad edir ki, müharibələr zamanı dözümlülük prinsipi tətbiq olunmalıdır; Tolerantlıq prinsipləri bəyannaməsinin təsdiq edilməsi haqqında YUNESKO-nun qərarı nəzərə alınır.

BMT-nin Baş katibi 2005-ci ildə Beynəlxalq Tolerantlıq Günü münasibətilə müraciətində deyilirː dözümsüzlüyə qarşı mübarizə BMT-nin fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Əhalinin artması və miqrasiyanın artması kontekstində bütün dünyada ksenofobiya və ekstremizm artmaqdadır. Mesajda deyilir ki, dözümlülük - bir-biriniz haqqında daha çox bilmək, bir-birinizin ənənələrində və inanclarında ən yaxşısını ortaya qoymalısınız. Öz kimliyini, dini və mədəni mənsubiyyətlərini müstəqil olaraq təyin edən fərdlər kimi, başqalarının xüsusiyyətlərinə nifrət etmədən öz xüsusiyyətlərimizə dəyər verə biləcəyimizi başa düşən fərdlər kimi hörmət etməliyik.

## YUNESKO
1995-ci ildə YUNESKO, Tolerantlığı və qeyrizorakılığı təşviq etdiyinə görə Madanjeet Singh mükafatını təsis etmişdir. Mükafat *Madanjeet Singh* vəsaiti ilə təsis edilmişdir. Mükafat, hər iki ildən bir Beynəlxalq Tolerantlıq Günündə təşkilatlara və şəxslərə tolerantlığı və zorakılığın olmamasını təbliğ etdikləri üçün verilir.

## Həmçinin bax
* Tolerantlıq
* Tolerantlıq qanunu
* Multikulturalizm
## İstinadlar
Berlinqton (dairə)

**Berlinqton Dairəsi** () —  Nyu-Cersi ştatının dairəsi, ABŞ.

2121 km² ərazini əhatə edir.

2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə Berlinqton dairəsində 423.393 nəfər var idi. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2009-cu ilə qədər əhali 5.4% artaraq 446.108 nəfərə çatdı. Berlinqton , Delaver Vadisinin () bir hissəsidir.

Dairənin inzibati mərkəzi — Maunt-Holli .

Dairənin ən böyük yaşayış məntəqəsi — İvşem.

## İstinadlar
Bəxtiyar (dəqiqləşdirmə)

* Bəxtiyar (film, 1942) — Azərbaycan filmi.
* Bəxtiyar (film, 1955) — Azərbaycan filmi.  
* Bəxtiyar (kənd) — Tatarıstanda kənd.  

## Həmçinin bax

* Bəxtiyar
Göygöl (Gəncə)

**Göygöl** — Gəncə şəhər Kəpəz rayonunun Hacıkənd qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.  
 
## İstinadlar
Pirzamisil

**Pirzamisil** (, ) Polşanın cənub-şərqində yer alan bir şəhərdir. Şəhərin əhalisi İyun 2009 tarixi etibarıyla 66,756 nəfərdir.

## İstinadlar
Qalas

**Qalas** (, , , , ), Rumıniyanın şərqində Boğdan bölgəsində yer alan İbrail şəhəri və Moldova sərhədində yer alan bir şəhərdir. Son resmi rəqəmlərə görə 304.340 nəfərlik əhaliyə sahib şəhərdir, Rumıniyanın 7-ci büyük şəhəridir.

## İstinadlar
Nahar

* **Nahar** — günorta yeməyi.
* Nahar (Əhər) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Nahar (Mazandaran) — Mazandaranda kənd.
Bahar Şahin

**Bahar Şahin** (4 may 1997, Ankara) - Türk aktrisa

## Həyatı və Karyerası
Bahar Şahin 1997-ci ildə Ankara-da anadan olub. Ailəsi əslən Artvinlidir. 12 yaşında ailəsi ilə birlikdə İstanbul-a köçdü və burada təhsil və təlim həyatına davam etdi. Məktəb illərində teatr dərslərinə qatıldı. Şahin 2015-ci ildə O Hayat Benim serialı ilə televiziyaya başladı. Daha sonra Yol Arkadaşım, Yol Arkadaşım 2, İyi Oyun kimi filmlərdə rol aldı və "Lise Devriyesi", "Servet" kimi seriallarda rol aldı. 2019–2020-ci illər arasında Ən yaxşı aktrisa nominasiyasında Qızıl Kelebek Mükafat-ına namizəd göstərildiyi "Zalim İstanbul" serialında "Ceren" obrazını canlandıraraq gündəmə gəldi.

## Filmoqrafiya
Film

;Televiziya

## Mükafatlar
* Ümid vəd edən aktrisa- 2. Beynəlxalq İzmir Film Festivalı (2019)
* Ən yaxşı aktrisa (namizəd) — 46-cı Qızıl Kelebek Mükafatları (2020)

## İstinadlar
Çanqan

**Çanqan** (, , *Sabit Sülh*) ― Çinin Sian şəhərinin tarixi adı. Şəhər Yanşao mədəniyyəti dövründə salınmışdır. E.ə. IX əsrdən bəri 10-dan çox sülalənin dövründə paytaxt olmuşdur.

## Tarixi
Şəhərin şimalında, Çin imperatoru Sin Şi Xuandi tərəfindən tikilmiş bir kurqan və böyük bir məqbərə var. Tan sülaləsi dövründə şəhərin ərazisi daha da genişləndi. Bəzi şəhərətrafı ərazilər də şəhər ərazisinə daxil edilmişdir. Suy sülaləsi və Tan paytaxtı olan Çanqan Min sülaləsi dövründə səkkiz dəfə böyüyüb. Bu artımla Çanqan dünyanın ən böyük və ən sıx şəhərlərindən birinə çevrildi. Çin mənbələrinə görə 750-ci ildə Çanqanda 800.000–1000000 əhali yaşayırdı.

## İstinadlar
Qərbi Vey

**Qərbi Vey** () ― Cənub və Şimal sülalələri dövründə Şimali Çində mövcud olmuş sülalə. 535-ci ildən 556-cı ilə qədər hakimiyyət sürmüşdür.

## İmperatorları

## İstinadlar
Kopa Amerika 2021

**Kopa Amerika 2021** - Amerika qitəsinin rəsmi futbol qurumu olan CONMEBOL  tərəfindən keçirilən qitə çempionatı. UEFA Avro 2020 kimi Kopa Amerika da 2020-ci ildə keçirilməli idi. Lakin qitə futbol qurumları birlikdə qərar verərək hər iki turnirin bir il sonraya təxirə salınmasına qərar verdilər. Turnirin əslində ötən il Argentina və Kolumbiyada keçirilməsi nəzərdə tutulsa ölkələrin əhalisinin kəskin etirazları nəticəsində qitənin ali futbol qurumu 20 may 2021-ci il tarixində təhlükəsizlik səbəbi ilə turnirin Braziliyada keçirilməsinə qərar verdi. Turnirə 13 iyunda start götürür, 10 iyulda isə final qarşılaşması ilə yekun vurulur. Turnirdə 10 milli komanda iştirak edir.

## Komandalar
Bu turnirdə son 2 Asiya çempionu olan Qətər və Avstraliya da iştirak edəcəkdi. Lakin komandaların 23 fevral 2021-ci ildə verdikləri qərarda növbəti il Qətərdə keçiriləcək Dünya Çempionatını oyunlarının ağırlığı səbəbi ilə turnirdə iştirakdan imtina etdilər. Beləliklə Kopa Amerikanın 2021-ci ildə keçirilən sayca 47-ci olan turnirdə 10 komanda iştirak edir. Belə ki, qitənin şimalını təmsil edən 5 komanda Şimal Zonası qrupunda, cənubu təmsil edən 5 komanda isə Cənub Zonası qrupunda mübarizə aparacaqlar.

## Reqlament
1. İki qrup hərəsində 5 komanda olmaqla ümumi 10 komandanın iştirakı ilə keçirilir.
2. Komandalar Şimal və Cənub zonası adı altında hərəsində 5 komanda olmaqla 2 qrupa bölünür.
3. Hər komanda qrup mərhələsində öz qrupunun digər 4 təmsilçisi ilə 1 dəfə qarşılaşır. 
4. Qrupda hər qələbəyə 3, heç-heçəyə isə 1 xal verilir. 

#### Qrup mərhələsində komandaların nəticələrə görə pillələrdə qərarlaşması
* 1. Toplanan xallar
* 2. Qrup mərhələsində vurulan qol sayı
* 3. Komandalar arasında xallar eyni olduğu halda bu komandaların oynundakı nəticə.
* 4. Komandaların oynunda vurulan qol sayı (Komandalar arasında xallar eyni olduğu halda).
* 5. Komandalar arasındakı intizam siyahısı:
 - Sarı vərəqə (-1 xal)
 - Bir oyunda ikinci sarı vərəqəni almaqla qırmızı vərəqə (-3 xal)
 - Birbaşa qırmızı vərəqə (-4 xal) 
 - Sarı və qırmızı vərəqəni birbaşa aldığı halda (-5 xal)
* 6. Bunlardan sonra nəticələr bərabər olarsa püşkatma ilə.

## Qrup mərhələsi
Qrup mərhələsində olan 5 komanda bir-biri ilə qarşılaşır. Bu mərhələdə ilk 4 yeri tutan komandalar növbəti mərhələyə vəsiqə qazanır.

### Şimal zonası

### Cənub Zonası

## Pley-off mərhələsi

## Stadionlar
Qloster (dairə, Nyu-Cersi)

**Qloster Dairəsi** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 324.72 km2 ərazini əhatə edir. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Qloster ştatında 255.701 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2009-cu ilədək əhali 13.4% artaraq 289.920 nəfərə çatdı. Qloster, Filadelfiya-Kemden-Vilmonqton () şəhər dairəsinin bir hissəsidir. Vudberi ştatın mərkəzidir. Ştatın ən böyük şəhəri — Qlessboro.

## İstinadlar
Kamberlend (dairə, Nyu-Cersi)

**Kamberlend** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 2010-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə ştatda sakinlərin sayı 156 898 nəfər idi. Bricton şəhəri ştatın mərkəzidir. Ştatın ən böyük yaşayış yeri Vaynlend.

## Coğrafiyası
Kamberlend Nyu-Cersinin cənub-qərbində yerləşir. Ştat sahəsi 1.755&nbsp;km²-dir (ştatda beşinci böyük). Delaver Körfəzi sahilində, cənubda Delaver-River, qərbdə Stou-Krik, şimalda Moris-River, şimal-şərqdə Takahoe-River, cənub-şərqdə Uest-Krik ilə əhatə olunmuşdur.

## Tarixi

XVII əsrdə Avropalı köçkünlər gələndə bölgədə Alqon dilində danışan xalqlar yaşayırdı. İsveçli köçkünlər Lisburq və Dorçester yaxınlığında fermalar qurdular. 1680-ci ildə Con Fenuik Tahansi sahillərində Qrinviç şəhərini qurduğu zaman bu yaşayış yerləri tamamilə yoxa çıxdı. 1686-cı ildə Riçard Hankok gələcək Bridgetonun yerində su dəyirmanı tikdi. İnqilabın əvvəlində mahal əhalisinin yarısı Kohansi çayının qərbində yaşayırdı. 1774-cü ilin dekabrında, Amerika İnqilabının başlamazdan əvvəl etirazçılar Qrinviçdəki çay ehtiyatını yandırdılar. Kamberlend 1748-ci ildə yaradıldı.

## Əhalisi

2010-cu ildə rayonda 36.420 nəfər yaşayırdı (bunun 51.5% -i kişilər, 48.5% -i qadınlar idi), 51.931 ailəsi və 36.561 ailəsi var. Irqi makiyaj: Ağ 62.7%, Afrikalı Amerikalı% 20.2, Yerli Amerikalılar% 1.1 və iki və ya daha çox% 3.5. Əhalinin 27,1% -i İspan idi.

2010-cu il siyahıyaalınmasına görə rayon əhalisi yaş aralığına görə aşağıdakı şəkildə paylanmışdır:% 24.0 - 18 yaşınadək sakinlər,% 4.1 - 18 ilə 21 yaş arasında,% 49.3 - 21 ilə 65 yaş aralığında və% 12.6 - 65 və yuxarı yaşlarında. Əhalinin orta yaşı 36,5 ildir. Cumberlandda hər 100 qadına 106.2 kişi, hər 100 yetkin qadına isə müqayisəli yaşda 106.9 kişi düşürdü.

51.931 ailənin 70.4% -i ailələrdi: birlikdə yaşayan evli cütlüklərin% 45.2-si (18.7-dək uşaqları ilə% 17.7); 18,6% -i ərsiz qadınlar və 6,6% -i arvadsız kişilərdir. 29,6 faizinin ailəsi olmayıb. Orta ailə 2.79 nəfər, orta ailə sayı 3.26 nəfərdir. Əhalinin təkcə 24.0% -i yaşayırdı, 10.8% -i tənha yaşlı insanlar (65 yaşdan yuxarı)

## İstinadlar
Kamden (dairə, Nyu-Cersi)

**Kamden Dairə** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 589&nbsp;km² ərazini əhatə edir. 2000-ci il siyahıya alınmasına görə, Kamden dairəsində 507.914 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2008-ci ilə qədər əhali 1.8% artaraq 517.234 nəfərə çatdı. Dairənin ən böyük şəhəri Kamden, dairənin inzibati mərkəzidir.

Kamden, CQ Press-in 2009-cu ildə yayımladığı Cities Crime Rankings 2009 araşdırmasına görə 2008-ci ildə ABŞ-nin ən təhlükəli şəhəri seçildi.

## İstinadlar
Midlseks (dairə, Nyu-Cersi)

**Midlseks** () — ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Midlseks əyalətində 750162 nəfər yaşayırdı. ABŞ Sayım Bürosunun məlumatına görə, 2009-cu ilədək əhali 5,4% artaraq 790 738 nəfərə çatdı. Midlseks rəsmi olaraq Nyu York aqlomerasiya regionunun bir hissəsidir. Nyu-Bransuik dairənin mərkəzidir. Dairənin ən böyük şəhəri — Edison.

## İstinadlar
Edison (Nyu-Cersi)

**Edison** () — ABŞ, Nyu-Cersi, Midleseks dairəsində taunşip (şəhər).

Şəhərdəki ilk Avropa məskənləri 1651-ci ilə aiddir. Taunşip Vudbric və Piskatavey şəhərlərinin bəzi yerlərindən 17 mart 1870-ci ildə Raritan adı altında — Raritan çayından sonra meydana gəldi; 10 noyabr 1954-cü ildə, laboratoriyası 1876–1887-ci illərdə taunşipin Menlo Parkı ərazisində yerləşən Tomas Alva Edisonun şərəfinə Edison olaraq dəyişdirildi. Keçmiş laboratoriyada indi Edison Memorial Muzeyi mövcuddur.

## Edison üzərində toqquşma
9 yanvar 1971-ci il şənbə günü, Edisonun səmasında bir American Airlines aviaşirkətinin Boeing 707–323 Nyuark hava limanına enərkən havada Cessna 150 təlim təyyarəsi ilə toqquşması nəticəsində təyyarə qəzası meydana gəldi, qəzada iki nəfər vəfat etdi. Boeing hava limanında etibarlı eniş etməyi bacardı.

## İstinadlar
Qruninge muzeyi

**Qroninge muzeyi** — (, yaxınlıqdakı küçənin adı ilə) Belçikanın Brügge şəhərində bir bələdiyyə incəsənət muzeyidir.
Erkən Niderland rəssamlığı kolleksiyası ilə məşhurdur.

## Təsviri
Kolleksiyanın tarixini Belçikalılar 1716-cı ildə əsası qoyulmuş yerli Gözəl Sənətlər Akademiyasından başladırlar. Müasir muzey binasının tikintisi 1930-cu ildə başa çatmışdır (1994-cü ildə tikinti ilə genişləndirilmişdir). Binanın 15 salonunda muzey ekspozisiyasının əsas dəyərləri — köhnə Flaman ustalarının əsərləri sərgilənir. Ən məşhurları arasında Yan van Eykin (") (təxmini 1434–1436), İeronim Bosxun "Dəhşətli məhkəmə" (təxmini 1486), ()-in "Kambizin məhkəməsi" (1498), Hans Memlinqin "Müjdə bayramı" və "Xaçdan endirilmə", (), (), (), (), () ve dövrün digər sənətkarlarının əsərləri var. Əsas binada həmçinin daha müasir eksponatlar — Rene Maqrit, (), (), () və başqaları da daxil olmaqla 19–20-ci əsr rəssamlarının əsərləri var.

Əsas binaya bitişik olan Arenthuis otağında müxtəlif müvəqqəti sərgilər keçirilir. Burada həm də Brügge əsilli İngilis rəssamı ()-in daimi sərgisi yerləşir.

## Ədəbiyyat
* *Uffelen Ch. van.* Contemporary museums: architecture, history, collections. Salenstein: Braun, 2010, pp.164–165. ISBN 978-3-03768-067-4.
Keyp-Mey (dairə)

**Keyp-Mey** () —  ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının dairəsi. 1606&nbsp;km² ərazini əhatə edir. 2000-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, Keyp-Mey dairəsində 102.326 nəfər yaşayırdı. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun məlumatına görə, 2008-ci ilədək əhali 6,3% azalaraq 95,838 nəfərə çatmışdı. Keyp-Mey-Kort-Haus dairənin mərkəzidir. Dairənin ən böyük şəhəri Oşen-Siti şəhəridir. Dairədə həmçinin Uayldvud kurort şəhəri də var.

## İstinadlar
Klarens Tomas

**Klarens Tomas** () — Amerikalı vəkil, 1991-ci ildən bəri ABŞ Ali Məhkəməsinin hakimi. Ali Məhkəmədəki ikinci Afrikalı Amerikalıdır. ABŞ Ali Məhkəməsinin onilliklərdəki ən mühafizəkar hakim hesab edilir.

Atası ailəsini erkən tərk etdiyi üçün anası və babası tərəfindən böyüdülmüşdür. Gəncliyində zənci tələbələrin irqi ayrı-seçkiliyə qarşı etirazlarına qatıldı. Vusterdə Müqəddəs Xaç Kollecini və Yel Universiteti Hüquq Fakültəsini bitirib.

1974–1977-ci illərdə Missuri Baş Prokurorluğunda, 1979–1981-ci illərdə senator Con Denfortun köməkçisi olmuşdur. 1981-ci ildə ABŞ-nin İnsan Haqları üzrə Təhsil Katibinin köməkçisi oldu və 1982-ci ildə Məşğulluq Bərabərliyi Komissiyasının prezidenti seçildi.

1990-cı ildə Prezident Corc Buş onu Kolumbiya Bölgəsi Apellyasiya Məhkəməsinin hakimi təyin etdi. Ağır cinayətlər törətmiş əqli cəhətdən geri qalan insanlar üçün edam cəzasının tətbiqini dəstəkləmək də daxil olmaqla bir sıra məsələlərdə sərt fikirləri ilə tanınır.

## İstinadlar
Seyid Əşrəf Ağa

**Seyid Əşrəf Ağa** () — XX əsrdə seyid kimi tanınmış biri.

## Həyatı
Seyid Əşrəf Ağa 1936-cı il martın 10-u Qaryagin rayonunda (indiki Füzuli rayonu) anadan olmuşdur. Əslən Şuşadan olan ağa Seyid Həşim Ağanın nəvəsidir. Seyidlik ona kökdən, Seyid Kazım ağadan gəlib. 7 yaşından ona seyidlik verilib.

Seyid Əşrəf Ağa 1999-cu ildə vəfat edib. Hazırda dəfn edildiyi qəbiristanlıq ziyarətgaha çevrilib.

### Seyid Əşrəf Ağa ziyarətgahı
Ziyarətgah Xırdalan şəhərində yerləşir. 2001-ci ildə xeyriyyəçi tərəfindən inşa edilib. Bu ziyarətgahı bilənlər çoxdur. Azərbaycanın hər yerindən gələnlər var. Amma ən çox Füzuli rayonundan olanlar, bilənlər gəlir.

Yaxın zamanlarda bir xeyriyyəçi tərəfindən Horadiz şəhərində Seyid Əşrəf Ağa məscidi tikdirilmişdir.

## İstinadlar
Pişik göz sindromu

**Pişik göz sindromu** və ya **Şmid-Frakkaro sindromu** — İnsanın 22 xromosomunun qısa qolunun (p) və uzun qolunun (q) kiçik bir hissəsinin, adətən üç (trisomal) və ya dörd dəfə (tetrasom) meydana gəlməsi səbəb olan nadir bir xəstəlik. Pişik gözü sindromlu xəstələr üçün proqnoz vəziyyətin şiddətinə və əlaqəli əlamət və simptomlara, xüsusən də ürək və ya böyrək anomaliyası olduqda dəyişir.
## İşarələr və simptomlar
* İrisin birtərəfli və ya ikitərəfli koloboması (gözün rəngli hissəsində toxuma çatışmazlığı)
* Preaurikulyar çuxurlar izlər (xarici qulaqlarda kiçik çöküntülər / dəri böyümələri)
* Körpədə anus atreziyasının rentgen şəkli
* Anus atreziyası (anusun anormal tıxanması)
* Aşağı əyilmiş göz yarıqları (yuxarı və aşağı göz qapaqları arasındakı deliklər)
* Damaq yarığı
* Böyrək problemləri (itkin, artıq və ya az inkişaf etmiş böyrəklər)
* Qısa boy
* Skolyoz skelet problemləri
* Ürək qüsurları (məsələn, TAPVR)
* Mikroqnatiya (kiçik çənə)
* Yırtıq
* Safra atreziyası 
* Nadir görülən malformasiyalar demək olar ki, hər hansı bir orqanı təsir edə bilər.
* Zəka geriliyi - bir çoxu intellektual baxımdan normaldır; Şiddətli zəka geriliyi nadir hallarda olsa da, CES xəstələrinin təxminən 30% -i yüngül zehni qüsurlara malikdir.
"Pişik göz sindromu" termini bəzi xəstələrin gözlərində şaquli kolobomaların xüsusi görünməsi səbəbindən meydana gəldi. Lakin ədəbiyyatda olan CES xəstələrinin yarısından çoxunda bu simptom yoxdur.
## Genetika
Əlavə xromosom 22-də ümumiyyətlə özbaşına baş verir. Bu irsi ola bilər və valideynlər marker xromosomu üçün mozaik ola bilər, lakin sindromun fenotipik əlamətlərini göstərmirlər.
Pişik göz sindromunun "kritik bölgəsinə" daxil olan xromosomal bölgə 22pter → q11-dir.
## Tarix
Pişik göz sindromuna xas olan anormallıqlar ilk dəfə 1899-cu ildə kataloqu verilmişdir.  1965-ci ildə kiçik bir marker xromosomu ilə birlikdə təsvir edilmişdir. Pişik göz sindromu haqqında erkən məlumatlarda xromosom 13-ün tutulma ehtimalı müzakirə olunur. İndi CES 22 trisomiya xromosomu tapıntıları ilə mövcud sayılır.
## İstinadlar
Müqəddəs Xaç Kolleci (Vuster)

**Müqəddəs Xaç Kolleci** () — Vuster, Massaçusets, ABŞ-də özəl liberal sənətlər Katolik Universiteti. 1843-cü ildə kişilər üçün yezuit kolleci olaraq quruldu. Yeni İngiltərədəki ən qədim Katolik universiteti və ABŞ-dəki ən qədim universitetdir. Yezuit Kollecləri və Universitetləri Birliyinin üzvü. Fillip Boros 2011-ci ildən hal-hazırda kollecin prezidentidir.

## Tanınmış məzunları
* Bob Kouzi
* Cozef Mürrey
* Cozef O'Konnell
* Con Favro (söz yazarı)

## İstinadlar
Xocalı abidələrinin siyahısı

**Xocalı abidələrinin siyahısı**- Xocalı tarixən insanların yaşayış məskəni olmuşdur. Rayon ən qədim dini, memarlıq və mədəniyyət abidələri ilə zəngindir

## Tarixi-dini abidələri
# Dairəvi məbəd (1356–1357-ci illər) – Xocalı şəhəri (İNV № 251)
# Alban məbədi (905-ci il) – Şuşa kəndi. (İNV № 255)
# Alban məbədi (1100-cü il) – Çanaxçı kəndi (İNV № 253)
# Alban məbədi (1065-ci il) – Çanaxçı kəndi (İNV № 254)
# Alban məbədi (1100-cü il) – Xaçmas kəndi (İNV № 257)
# Alban məbədi (1122-ci il) – Xansıx kəndi (İNV № 256)
# Alban məbədi (1202-ci il) – Armudlu kəndi (İNV № 258)
# Məbəd kompleksi (VII əsr) – Badara kəndi (İNV № 261)
# Kilsə (XIII əsr) – Xanabad kəndi (İNV № 265)
# Günbəz – Xocalı kəndi
# Qədim tarixə malik olan Alban abidələri – Xocalı kəndi
# Qədim Alban kilsəsinin qalıqları – Kərkicahan qəsəbəsi
# "Börgün qayasında olan kilsə" alban kilsəsi – Meşəli kəndi
# "Yeddi kilsə" Alban kisəsi – Meşəli kəndi
# "Durpasuda olan kilsə" Alban kilsəsi – Meşəli kəndi
# "Balaca suda olan kilsə" Alban kilsəsi – Meşəli kəndi
# "Əvəzin yurdunda olan kilsə" (Alban kilsəsi) – Meşəli kəndi

## Ziyarətgahları
# Səkkizgüşəli günbəz ziyarətgahı (XIII əsr)
# Xocalı qəbiristanlığı e. ə. VIII–VII əsrlər
# Seyid Cəlal ağanın ocağı – Xocalı şəhəri
# Cahan nənə ocağı – Xocalı şəhəri
# Qaranın ocağı – Kərkicahan qəsəbəsi
# Darılı piri – Kosalar kəndi

## Tarixi memarlıq və arxeoloji abidələri
# Daş qutu nekropolu (tunc dövrü) — Xocalı şəhəri, Əsgəran dağında(İNV № 1119)
# Nekropol (ilk və orta tunc dövrü) — Xankəndindən cənubda (İNV№ 1120)
# Küp qəbirlər nekropolu (ilk orta əsrlər) — Xankəndinin kərpic zavodunun ərazisində (İNV № 1121)
# Kurqan (dəmir dövrü) — Xankəndinin yaxınlığında (İNV № 1122)
# Xankəndi kurqanları (tunc dövrü) — Xankəndinin şimalında (İNV№ 1123)
# Xaçınçay nekropolu (ilk və orta tunc dövrü) – Seyidşən kəndindən şimal-şərqdə (İNV № 1124)
# Küp qəbirlər nekropolu (tunc dövrü) — Armudlu kəndindən 2 km.
# İlis kəndinə tərəf (İNV № 1125)
# Türbə (XIV əsr) — Xocalı şəhəri (İNV № 252)
# Kurqan (tunc dövrü) — Armudlu kəndindən 15 km. İlis çayının sahilində (İNV № 1126)
# Daş qutu nekropolu (dəmir dövrü) – Armudlu kənd qəbiristanlığının yanında (İNV № 1127)
# Daş qutu nekropolu (dəmir dövrü) – Saruşen kəndi (İNV № 1129)
# Daş qutu nekropolu (dəmir dövrü) — Saruşen kəndi, dağın ətəyində (İNV № 1130)
# Köhnə qəbiristanlıq (tunc dövrü) — Çanaqçı kəndi (İNV № 1128)
# Qala (X əsr) – Maşxmaat kəndi (İNV № 259)
# Aslan qalası (IX əsr) – Anabert kəndi (İNV № 264)
# Qırxlar qalası (orta əsrlər) – Badara kəndi (İNV № 260)
# Qoç və yəhər şəkilli qəbir daşları – Xocalı kəndi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 

## Həmçinin bax
* Xocalı soyqırımı
* Xocalı rayonu
* Xocalı soyqırımı qurbanlarının siyahısı
* Xocalı
* Xocalı soyqırımı abidələri