open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamida Candubi

**Həmidə Candubi** () () — Qərbi Avropada edam edilən sonuncu şəxs və Qərb ölkələrində başı kəsilərək edam edilən sonuncu şəxs. Tunisli mühacir olan Candubi 21 yaşlı Elizabet Buketə işgəncə verməkdə və onu öldürməkdə təqsirli bilinib. O, 1977-ci il sentyabrın 9-da prezident Valeri Jiskard d'Estenqə əfv edilməsi barədə xahişi rədd edildikdən sonra xahişi mənfi cavab aldıqdan az sonra gilyotinlə edam edilib. 1981-ci ildə Fransua Mitteran prezident seçildikdən sonra Fransada ölüm hökmü ləğv edildi.

## İstinadlar
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezidentliyi

Rəcəb Tayyib Ərdoğan 28 avqust 2014-cü il tarixində and içdikdən sonra Türkiyənin 12-ci prezidenti kimi vəzifəyə başladı. Ertəsi gün isə o baş nazir Əhməd Davudoğlunun andiçmə mərasimini idarə etdi.

## Daxili siyasət
### Prezident sarayı

Ərdoğan Atatürk Meşə Kompleksində təqribən 200 min kvadrat metrlik ərazini ehtiva edən yeni bir sarayın tikintisinə görə tənqid edilib.

## İstinadlar
Odessa Dövlət Filarmoniyası

**Odessa Dövlət Filarmoniyası** (Yeni birja) — 1931-ci ildə əsası qoyulmuş Odessanın ən böyük konsert binalarından biri. Elə həmin ildə filarmoniyanın simfonik orkestri rəsmi olaraq yaradılıb. Filarmoniya iki zaldan: kamera və konsert zallarından ibarətdir. Filarmoniya Odessa "Yeni" birjasının binasında yerləşir.
## Filarmoniyanın tarixi
Bu binanın sələfi 1842-ci ildə yaradılmış Odessa Filarmoniyası idi. Buraya həm musiqiçilər, həm də Odessanın tanınmışları; yazıçılar və hərbi qulluqçular daxil idi. Cəmiyyət xeyriyyə konsertləri verir və yeni başlayan sənətçilərə maddi dəstək göstərirdi. 1840-cı illərdə Filarmoniyanın səhnəsində Venyavski qardaşları, bəstəkar və pianoçu Ferens List çıxış edib. 1925-ci ildən binada simfonik musiqi konsertləri keçirilməyə başlanılıb.

Odessa Konservatoriyasının professoru Leonid Moqilevski Odessa Filarmoniyasının Simfonik orkestrinin dirijoru olub. Həmçinin, Aleksandr Qlazunov, Aleksandr Qauk, Konstantin İvanov, Kurt Sanderlinq, Natan Raxlin, Yuri Simonov, Yuri Temirkanov, Yevgeni Svetlanov orkestr podiumu arxasında; orkestrdə isə Emil Gilels, Vladimir Horovitz, David Oystrax, Leonid Koqan, Mstislav Rostropoviç müşayət edirdilər.
### Filarmoniya binasının tarixi
Filarmoniya Odessanın tarixi mərkəzində yerləşir. 1899-cu ildə tikilmiş bina əvvəlcə birja ticarətinin aparılması üçün nəzərdə tutulmuşdu və buna görə də Primorski bulvarında Köhnə Birjanın əvəzinə tikilmiş Yeni Ticarət Birjası yerləşirdi. Bu ehtiyac şəhər limanı vasitəsilə taxıl ixracının artması və müvafiq olaraq ticarət əməliyyatlarının artması ilə əlaqədar idi. Sovet dövründə planlı ticarət, birjanı əvəz edəndə bina təyinatını dəyişdi. Uzun illər burada müxtəlif ictimai və dövlət təşkilatları yerləşdi, plenar iclaslar keçirildi, ədəbi gecələr təşkil edildi. 1946-cı ildən birjanın binasında Odessa Filarmoniyası yerləşib.

Binanın orijinal görünüşü bu günə qədər demək olar ki, dəyişməz qalmışdır. Onun tikintisi üçün orijinal layihənin müəllifi Vyanadan olan memar V.İ.Prohaski idi, onun eskizi dünya müsabiqəsi üçün təklif olunan otuzluğun ən yaxşısı  hesab olunurdu. Layihə baş şəhər memarı A.O.Bernardatsi tərəfindən yenidən işlənmiş və sonradan o, bütün bilik və təcrübəsini onun tikintisinə sərf etmiş və bu proses 5 ilə yaxın davam etmişdir. Tikintiyə layihənin müəllifi Vikentiya Prohaska və memar V. A. Dombrovskinin köməyi ilə A.O.Bernardatsi rəhbərlik edirdi.

İnteryer və eksteryer heykəltəraşlar M.L.Molinari, LD.Menzione, B.V.Edvards tərəfindən tərtib edilmişdir.

Venesiya neointibah memarlığı üslubunda tikilmiş birja binası üçün Venesiyadakı Dojlar sarayı nümunə götürülüb.

## Qalereya

Şəkil:Vue de Odessa La Bourse.JPG|Yeni Ticarət Birjasının binası, 1900
Şəkil:Odesskaya birzha interior.jpg|Yeni Ticarət Birjasının əsas zalının daxili dekorasiyasının görünüşü. XX əsrin əvvəllərinə aid açıqca
Şəkil:Bunina-15-250.jpg|Həyəti, müasir görünüşü
Şəkil:First ever philharmonic photo 1899 from odessaphilharmonic.org.jpeg|Кonsert zalı, 1899
Şəkil:Bunina-15-135.jpg|Konsert zalı, müasir görünüşü


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* Сайт Одесской областной филармонии 
*
*
* 20 photos of the theater
Arkadiya (Odessa)

**Arkadiya** — eyniadlı çimərlik də daxil olmaqla Odessada kurort zonası. Kurort, şəhərin Primorski rayonunda, Qara dəniz sahilində, Böyük Fontanın 5-7-ci stansiyalarından uzaq məsafədə yerləşir.
## Tarixi
Odessanın bir çox məşhur çimərliklərinə sıldırım qayalar və yamaclar boyunca çatmaq mümkün olduğundan, şəhərin qurucuları kurort yeri üçün Arkadiya çimərliyini seçiblər. Eyni zamanda, Arkadiya bölgəsinə aparan yamac da vardır. Bu ərazini Odessa sakinləri Yunanıstanın dağlıq bölgəsinin şərəfinə belə adlandırıblar. Yunan mifologiyasına görə o ərazidə xoşbəxtlik, əmin-amanlıq və sadə həyat hökm sürürdü. 

1920-ci illərdə şəhərin mühüm turizm mərkəzinə çevrilən Arkadiya parkının əsası qoyuldu. 2013-cü ildə parkda genişmiqyaslı yenidənqurma işləri aparılıb. Baş plana əsasən, ərazi artıq park ərazisi hesab edilmir.

"Arkadiya" sanatoriyası 1946-cı ildə yaradılmışdır. Bu zaman yataqxana binalarının da tikintisinə başlanılıb. Sanatoriya Arkadiyanın tarixi ərazisində salınmışdır. Onun ərazisində Ukraynanın bir sıra mədəni irs obyektləri vardır. XIX əsrin sonundan XX əsrin əvvəllərinə qədər beş bağ evi kompleksi salınıb ( Mavrokordatonun daçası, Paraskiyevin daçası, gözdən əlillər üçün məktəb, hidropatik klinika, yeməkxana, şəhər sanatoriyasının binaları). Sanatoriyanın bütün ərazisi demək olar ki, park, landşaft bağçılıq sənəti ilə zənginləşdirilib.

1967-ci ildə “Arkadiya” oteli tikildi. Oteldə 530 çarpayılıq 295 tək və iki nəfərlik otaqlar var idi, onlar telefon qovşağı və radio ilə təchiz edilmişdi. 2019-cu ildən mehmanxana, fəaliyyətini davam etdirir və bütün kurort ərazisi Sovet dövründən qalma elementlərini qoruyub saxlamışdır.

Müasir Arkadiya, onun ərazisində mayın ortalarından sentyabrın ortalarına qədər fəaliyyət göstərən restoranlar, diskotekalar və gecə klubları kimi çoxlu sayda obyektlərin olması ilə tanınır. Bu, onların birbaşa dəniz sahilində açıq havada yerləşməsi ilə əlaqədardır. Çimərliyin və parkın yaxınlığında çoxlu sanatoriya və otellər var.

## Filmdə
* “Kişilər nə danışır” filminin qəhrəmanları “Bi-2” qrupunun konserti üçün Arkadiyada yerləşən “İbiza” gecə klubuna tələsir.
* "Primorski bulvarı" filmində gözəllik müsabiqəsi Arkadiyada yerləşən Rotundada keçirilib.

## Qalereya


Arcadia-Odessa-aerial-7.jpg
Odessa Arcadia Plaza Beach Sea Water Sweaming Pool.JPG
Arkadiya resort in winter.jpg
Arcadia-Odessa-aerial-8.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-arkadii-prizraki-moryakov-i-pivnushki-dlya-banditov-597210.html 
* http://odesskiy.com/ulitsi-v-istorii-odessi/arkadiya.html 
* https://web.archive.org/web/20170924094402/http://touregion.odessa.gov.ua/marshruti/kulturno-poznavatelnie/obzornaya_ekskursiya_po_odesse
Velika Plana

**Velika Plana** (serbcə: Велика Плана) — Serbiyanın Podunavlye rayonunda yerləşən qəsəbə və bələdiyyədir. Bələdiyyə Morava çayının sol sahilində yerləşir. Ərazisi 345 km² olan bələdiyyənin əhalisi 2011-ci ildəki statistik məlumatlara əsasən 40,578 nəfər təşkil edir.

Velika Plananın iqtisadiyyatı sənayeyə əsaslanır və şəhərdə dəmir yolu ilə hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinin istehsalçısı olan Goša FOM-un bir filialı və müdafiə sənayesi üçün detallar tədarük edən fabrik yerləşir.

## İstinadlar
Dəmir yolu ilə hərəkət edən nəqliyyat vasitələri

**Dəmir yolu ilə hərəkət edən nəqliyyat vasitələri** dəmir yolu üstündə hərəkət edən hər hansısa bir nəqliyyat vasitəsidir. Bura adətən lokomotivlər və vaqonlar kimi nəqliyyat vasitələri daxil olurlar.

Dəmir yolu ilə hərəkət edən nəqliyyat vasitələrini istehsal edən sənaye sahəsində hərəkət vaqonu termini həm mühərrikli, həm də elektrik enerjisi olmadan hərəkət edən nəqliyyat vasitələri daxil olmaqla dəmir yolunda istifadə edilən bütün növ nəqliyyat vasitələrinə aiddir: məsələn, lokomotivlər, yük və sərnişin vaqonları (və ya vaqonlar) və eyni zamanda da gəlir gətirməyən vaqonlar. Bu nəqliyyat vasitələri mühərriksiz hərəkət edən və ya özüyeriyən, təkvaqonlu və ya çoxvaqonlu halda ola bilir. Dəmir yolu nəqliyyat vasitələrinin bir-biri ilə əlaqələndirilmiş olan seriyası isə qatardır (lokomotivə tətbiq edilən bu termin ümumi yanlış addır).

## İstinadlar
Pittosporum

**Pittosporum** —

## Həmçinin bax
* Müxtəlifyarpaq pittosporum
* Tobira pittosporumu
* Yaşılçiçək pittosporum

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hirotake Yano

– Yaponiya biznesmeni. "Daiso" diskaunter mağazalar şəbəkəsinin qurmuşdur. O, Yaponiyada dollar mağazası biznes modelinin qabaqcılı hesab olunur.

## Həyatı
1943-cü ildə Çində **Koro Kurihara** adı ilə doğulmuşdur. Beş qardaş və üç bacıdan ibarət ailədəndir. Katsuyo Yano ilə evləndikdən sonra soyadını dəyişdirmiş, bu qərarını "Kurihara soyadının biznes dünyası üçün yaxşı səslənməməsi" ilə izah etmişdir.

1967-ci ildə Çuo Universitetindən məzun olmuşdur. Məzun olduqdan sonra qayınatasının balıqçılıq şirkətində işləməyə başlasa da, bankrot olmuşdur. 1972-ci ildə Hiroşimadan Tokioya köçmüş və zibil emalı ilə məşğul olan şirkətdə işləyərək bəzi borclarını ödəmişdir. Atasının istəyi ilə Hiroşimaya qayıtmış və bir neçə işdə işləmişdir.

1972-ci ildə "Yano" adlı ilk mağazasını qurmuşdur. 1977-ci ildə şirkətini ancaq 100 yenlik məhsullar satan mağazalar şəbəkəsinə çevirmiş və şirkətə "böyük anbar" mənasına gələn "Daiso" adını vermişdir. "Daiso" şirkəti sürətlə böyümüş və Yaponiyada 4360 mağazası açılmışdır. 2001-ci ildə ilk xarici filialının (Tayvanda) açılışı baş tutmuşdur. Daha sonra Avstraliya, Səudiyyə Ərəbistanı, İndoneziya və ABŞ-də növbəti xarici mağazalar açılmışdır. Yano 2018-ci ildə şirkət prezidentiliyi vəzifəsini oğluna ötürmüşdür, özü isə 2019-cu ilə qədər şirkət sədri vəzifəsini yerinə yetirməyə davam etmişdir.

## Ölümü
12 fevral 2024-cü ildə Hiroşimada ürək çatışmazlığı səbəbilə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Daiso" mağazalar şəbəkəsinin rəsmi saytı
Argentinada ümumi seçkilər (2023)

22 oktyabr 2023-cü il tarixində Argentinada prezident, vitse-prezident və Milli Konqres üzvlərini müəyyən etmək məqsədilə ümumi seçkilər keçirilmişdir.

## İstinadlar
İosif Karakis

**İosif Yuliyeviç Karakis** (, ; ) — ən məhsuldar sovet memarlarından biri kimi tanınan sovet memarı, rəssam və pedaqoq. Keçmiş Sovet İttifaqında və onun hüdudlarından kənarda Ukrayna konstruktivizminin qısa dövrünün ustası və tarixi abidələrin qorunması uğrunda fəal mübariz kimi tanınan dünya səviyyəli memar. Mütəxəssislərin fikrincə, müəllifin 1930-cu illərin yaşayış və ictimai binalar üçün bir çox innovativ ideyaları hələ də yeni və aktualdır, memarın planları öz dövrünü xeyli qabaqlayırdı. İosif Karakis SSRİ-nin bir çox şəhərlərində sonradan memarlıq abidəsinə çevrilmiş onlarla binanın və bir sıra standart layihələrin müəllifidir. Ümumilikdə onun layihələri üzrə 4500-dən çox məktəb binası tikilmişdir (inşaatlar bu gün də davam edir).

## Həyatı
İosif Karakis 29 may 1902-ci ildə Balta şəhərində Turbov qəsəbəsindəki şəkər zavodunun işçisi və şəriki Yuliy Borisoviç Karakis (1879–1943) və Frida Yakovlevna Karakisin (qızlıq soyadı Qeybtman) ailəsində anadan olub. İosif ailənin böyük oğlu idi. Onun kiçik qardaşı David Yulieviç Karakis hərbi həkim peşəsini seçmiş, polkovnik rütbəsinə qədər yüksəlmiş, Böyük Vətən Müharibəsi illərində ordu epidemioloqu (sanitar-epidemioloji dəstənin rəisi) olmuşdur.

1909–1917-ci illərdə İosif Karakis Vinnitsa Real Məktəbində oxuyarkən, eyni zamanda rəssam A. M. Çerkasskinin axşam rəsm dərslərində iştirak edirdi. 1918-ci ildən Matvey Drakın rəhbərliyi altında Vinnitsa Teatrında Qnata Yuri, Amvrosi Buçma və Maryan Kruşelnitskinin truppasında quruluşçu rəssam kimi çalışmışdır. 1919-cu ildə o, könüllü olaraq Qırmızı Ordu sıralarına daxil olur. Polşa cəbhəsində bir il keçdikdən sonra o, 14-cü Ordunun qərargahında hərbi təşviqatçı kimi qalıb, burada təbliğat qatarının rəssamı kimi xidmət edib. 1921-ci ildən İncəsənət və antik abidələrin mühafizəsi komissiyasında Vinnitsa əyalət siyasi maarif şöbəsinin rəssamı idi — Nemirovdakı malikanədə Şahzadə Branitskayanın kolleksiyasından şəhər muzeyi üçün qalereya və kitabxana yaratdı.

1922-ci ildə Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Hüquq fakültəsinə daxil olub. Bir il sonra Kiyev İncəsənət İnstitutunun Rəssamlıq fakültəsinə daxil oldu.Təhsil aldığı müddətdə teatr rəssamı (1925–26-cı illərdə Nikolay Buraçekin rəhbərliyi altında) işləmişdir. Eyni zamanda, 1925-ci ildə Yakov Şteynberqin təsiri ilə İncəsənət fakültəsinin üçüncü kursundan memarlıq fakültəsinin birinci kursuna keçir.

Memarlıq üzrə elmləri doktoru, Ukraynanın əməkdar memarı və memarlıq üzrə fəxri akademik Yuri Aseev yazır:

## Qeydlər


## İstinadlar
İmamqulu məktəb-məscidi

**İmamqulu məktəb-məscidi** və ya sadəcə **məktəb-məscid** — İçərişəhərdə yerləşən ölkə əhəmiyyətli tarixi-dini abidə.

1646-ci ildə inşa edilmiş məktəb-məscid kvadrat formalı kiçik ibadət zalından və bir qədər irəli çıxan dördbucaqlı otaqdan ibarətdir. Məktəb-məscid ibtidai təhsil ocağı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ölkə əhəmiyyətli abidədir.

20 aprel 2015-ci il tarixli 113 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı ilə “Ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı”nın “Memarlıq abidələri” bölməsinin “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu” hissəsinə əlavə edilmişdir.

Burada Azərbaycanın dekorativ tətbiqi sənət nümunələri və xalça məmulatları dükanı fəaliyyət göstərir.

## Təmir-bərpası

“İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi abidənin bərpa və konservasiyası üzrə gedən bərpa işlərini YUNESKO-nun təşkilati dəstəyi ilə beynəlxalq ekspertlər qrupu tərəfindən hazırlanmış “Master Plan”a əsasən həyata keçirib.

2010-cu ildə müasir texnologiyaların köməyi ilə yerli mütəxəssislər tərəfindən aparılmış bərpa işləri başa çatmışdır. Abidənin günbəzindəki çatlar aradan qaldırılaraq dam hissəsi möhkəmləndirilmiş, daxilində isə təmir-bərpa işləri aparılaraq, fasadı tarixi görkəminə qaytarılmışdır.

## Populyar mədəniyyətdə

"YARAT!" qeyri-kommersiya təşkilatının təşkilatçılığı ilə 2012-ci ildə bu abidədə rəssam Niyaz Nəcəfovun "Qırçılar" layihəsinin təqdimatı olub. "012 Baku Public Art Festival" çərçivəsində təşkil olunan tədbirdə N. Nəcəfovun "Qırçılar" heykəltəraşlıq kompozisiyası ev damını kubşəkilli dəmir çəndə "bişən" xüsusi qara məhlulla örtmək vəzifəsindən ibarət olan və demək olar ki, yoxa çıxmış qırçı peşəsinə həsr olunur.

## Həmçinin bax

* Mədrəsə-məscid
* Təkiyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İmamqulu

**İmamqulu** — kişi adı. İmamın qulu mənasını ifadə edir.

* İmamqulu xan Əfşar — Urmiyanın xanı.
* İmamqulu xan Qacar — Səfəvilər dövlətində Gəncə-Qarabağ bəylərbəyi.
* İmamqulu xan Undiladze — Fars bəylərbəyi.
* İmamqulu mirzə Qovanlı-Qacar — İran şahzadəsi.
* İmamqulu xan Türkman — Səfəvilər dövlətinin Rusiyaya göndərilən elçisi.
* İmamqulu Nəzərəli oğlu — Orta əsrlərdə Naxçıvanda görkəmli sənətkar.
* Usta İmamqulu Qarabaği — memar.

## Obyekt

* İmamqulu məktəb-məscidi

## Həmçinin bax
* İmamqulu xan
İmamqulu xan

* İmamqulu xan Undiladze
* İmamqulu xan Qacar
* İmamqulu xan Türkman
* II David/İmamqulu xan
* İmamqulu xan Əfşar

## Həmçinin bax
* İmamqulu
Diary 001

***Diary 001*** — ABŞ müğənnisi Clairo-nun debüt minialbomu. Bu, onun Claire Cottrill adı altında buraxdığı bir sıra demolar və birgə əməkdaşlıq relizlərindən sonra gəlir, və ümumilikdə onun on ikinci minialbomudur. Mini-albom 25 may 2018-ci ildə "Fader Label" tərəfindən buraxılıb. 

## Fon
Clairo müğənni kimi karyerasına 2014-cü ildə "Do U Wanna Fall in Love?" adlı minialbomunu buraxaraq başlayıb. O, bu minialbomu Bandcamp üzərindən doğum adı Claire Cottrill adı altında buraxmışdır. Bundan sonrakı illər ərzində o, daha səkkiz demo minialbom və iki birgə əməkdaşlıq minialbomu təqdim etdi. 

2017-ci ildə Fader Label ilə müqavilə bağladıqdan sonra o, yeni adı Clairo altında ilk buraxılışı olan indi-pop sinqlı "Flaming Hot Cheetos"-u təqdim edib. Bunun ardınca o, "Pretty Girl" sinqlını çıxarıb. Bu mahnının musiqi videosu YouTube-da viral olub. Sözügedən video tamamilə Clairo-nun özü tərəfindən, Massaçusets ştatının Karlayl şəhərindəki yataq otağında lentə alınıb. Musiqi videosunun uğuru Capitol, Columbia və RCA da daxil olmaqla, böyük səsyazma şirkətinin marağına səbəb olmuşdur. Mini-albomdan sonuncu sinql olan "4EVER" 2018-ci ilin aprelində buraxılıb. 

## Tanıtım
Clairo minialbomunu tanıtmaq məqsədilə 2018-ci ildə ingilis-alban müğənni Dua Lipa-nın konsertinin aşılışında çıxış edib. Həmin il Clairo, “Lazy Days Tour” adlı öz konsert turunu da təşkil edib və canlı çıxışlar edib. 

Bəzi Reddit istifadəçiləri Clairo-nun uğura təbii və ya həqiqi bir şəkildə nail olmadığını, və onun "industry plant" olduğunu irəli sürdülər. Onlar iddia edirdilər ki, guya Clairo, musiqi sənayesindəki əlaqələrindən, əsasən da atasının sərvətindən istifadə edərək populyarlıq qazanıb. Clairo cavabında insanların onun uğurunun səbəbinin kişi olduğunu iddia etmələrinə üzüldüyünü bildirib. O, bu iddiaları öz karyerasına qoyduğu zəhmətə və bacarıqlara haqsızlıq kimi qiymətləndirib. Clairo, haqqında deyilənləri cinsiyyətçilik kimi gördüyünü və qadınların nailiyyətlərini kişilərə hesablanmağın doğru olmadığını deyir. The New York Times-a danışan Clairo müsahibəsində deyib: "Sadəcə mənim də hər bir sənətçi kimi işlərimi idarə edəcək birisi var." 

## Kritik qəbul

Mini-albom Pitchfork-dan olduqca yaxşı rəy alıb, 10-dan 7 xal. Rəyçi Saşa Geffen Clairo-nun gördüyü işi tərifləyib. 

## Trek siyahısı
 

## Sertifikatlar

 

## Buraxılış tarixi
 

## İstinadlar
Əbdülqafur Zərgərov

**Əbdülqafur Əminulla oğlu Zərgərov** (1929, Bakı — 1999, Bakı) — iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü.

## Haqqında
Əbdülqafur Zərgərov 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ali təhsilini Moskvada Şərqşünaslıq İnstitutunda alıb. O, Yaxın Şərq fakültəsini İqtisadyönümlü ölkəşünaslıq ixtisası üzrə bitirib. Əbdülqafur Zərgərov bir müddət Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetində elmi müəssisələr və ali məktəblər qrupunda məsləhətçi işləyib. Daha sonra SSRİ Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda aspiranturada oxuyub. Moskvada iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını almaq üçün dissertasiya müdafiə etdikdən sonra Bakıya qayıdıb, uzun müddət Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda baş elmi işçi, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.

Əbdülqafur Zərgərov Azərbaycanda ictimai elmlər sahəsində elmi informasiya mərkəzinin yaradıcısıdır. Alimini rəhbərliyi ilə 70-ci illərdə hazırlanan statistik məcmuələr XX əsrdə Azərbaycan iqtisadiyyatının ayrı-ayrı sahələrinin inkişaf dinamikasını öyrənmək üçün gərəkli bir vasitə olaraq qalır. Habelə Əbdülqafur Zərgərovun təşəbbüsü nəticəsində 1992-ci ilin yazında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İctimai-Siyasi Tədqiqatlar və İnformasiya İnstitutu yaradılıb. Alim ömrünün son illərində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İctimai Elmlər Bölməsinin akademik-katibi vəzifəsini icra edib.

## Töhfələri
Əbdülqafur Zərgərovun "İslam iqtisadiyyatı" adlı monoqrafiyası iqtisad elmi üçün vacib monoqrafiyalardandır. Eyni zamanda alim "İslamın torpağa və ondan istifadə edilməsinə münasibəti", "İslamın sərvətə və mülkiyyətə münasibəti", "Əməyə və əməkhaqqına dair İslam konsepsiyası", "İslamın iqtisadi doktrinası", "Müsəlman ölkələrinin iqtisadi inteqrasiyası" və s. kimi silsilə yazıların da müəllifidir.

Əbdülqafur Zərgərov İslamın iqtisadi doktrinasını bilməyi çox əhəmiyyətli sayırdı. O, göstərirdi ki, son illərdə İslamın iqtisadi doktrinası "İslam iqtisadiyyatı" adlanan yeni modelin əsası kimi dünya ictimaiyyətində maraq doğurub. İslamın iqtisadi konsepsiyası İslam sistemi hüdudları daxilində əsaslandırılmış və dərk edilmiş azad fəaliyyət qaydalarının məcmusudur.

## Ölümü
Əbdülqafur Zərgərov 1999-cu ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Zərgərov Əbdülqafur Əminulla oğlu
Fader Label

**Fader Label** — 2002-ci ildə Rob Stoun və Con Koen tərəfindən təsis edilmiş ABŞ müstəqil səsyazma leyblı. Şirkətin ofisi Nyu-York şəhərində yerləşir. 

## Sənətçilər
*Binki
*Charlie Burg
*Clairo
*Lewis Del Mar
*Ella Jane
*Matt and Kim
*Slayyyter
*Neon Indian
*Yuna
*Saul Williams
*The Bots
*Alan Vega
*Editors
*The Cool Kids

## Buraxılışlar
**The Inevitable Rise and Liberation of NiggyTardust!* – Saul Williams (2007)
**From the Mountain to the Sea* – Birdmonster (2008)
**Grand* – Matt and Kim (2009)
**In This Light and on This Evening* – Editors (2009)
**Sidewalks* – Matt and Kim (2010)
**Decorate* (EP) – Yuna (2011)
**Yuna* – Yuna (2012)
**Lightning* – Matt and Kim (2012)
**We Were the Weirdos* – Matt and Kim (2016)
**[[Diary 001]]* (EP) – Clairo (2018)
**Almost Everyday* – Matt and Kim (2018)
**[[Immunity]]* – Clairo (2019)
**August* – Lewis Del Mar (2020)
**Motor Function* – Binki (2021)
**Troubled Paradise* – Slayyyter (2021)
* *[[Sling]]* – Clairo (2021)
**This Is Not What It Looks Like!* (EP) – Ella Jane (2021)
**Starfucker* – Slayyyter (2023)

## İstinadlar
Rafael Qvaladze

**Rafael Sergeyeviç Qvaladze** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (1998–2025).

## Həyatı
1 yanvar 1948-ci ildə Gürcüstanın Laqodexi şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. 15 yanvar 2026-cı ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsində başlamışdır. 1985-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsində baş məsləhətçi, şöbə rəisi vəzifələrində çalışmışdır. 1985-ci ildən 1990-cı ilə qədər Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi vəzifəsində işləmişdir.

1990-cı ildən 1992-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının prokurorluq və ədliyyə orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Ali Məhkəmədə şöbə rəisi vəzifəsində işləmişdir. 14 iyul 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2004-cü ildən 2012-ci ilə qədər Bakı şəhəri Nizami rayon prokuroru vəzifəsində çalışmışdır. 22 iyun 2010-cu ildə hakimin səlahiyyətləri genişləndirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvü olmuşdur.

10 aprel 2025-ci ildə xidmət üçün maksimum yaşı keçdiyi üçün təqaüdə çıxmışdır. Yaş həddinin 70 olmağına baxmayaraq, 77 yaşında təqaüdə çıxmışdır.

28 dekabr 2007-ci ildə "Azərbaycanın Əməkdar Hüquqşünası" fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Gürcü İcmasının sədri olmuşdur.

## Təltifləri
* "Tərəqqi" medalı (12 iyul 2003-cü il) — "Azərbaycan Respublikasında konstitusiya hüququnun inkişafındakı xidmətlərinə görə".
* Azərbaycanın əməkdar hüquqşünası (28 dekabr 2007-ci il) — *məhkəmə orqanlarında uzun illər çalışdığına və hakim vəzifələrini nümunəvi şəkildə yerinə yetirdiyinə görə*.
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu (27 dekabr 2017-ci il) — *Azərbaycan Respublikasının məhkəmə orqanlarında uzun illər səmərəli fəaliyyətinə görə*.
* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi" medalı (27 may 2019)
* II dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (13 iyul 2023) — "ədliyyə orqanlarında və dövlət qulluğunda səmərəli fəaliyyətinə görə".
* I dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni (10 aprel 2025-ci il) — "Azərbaycan Respublikasının məhkəmə orqanlarında uzun illər səmərəli fəaliyyətinə görə".

## Şəxsi həyatı
Gürcüəsilli və azərbaycandillidir. Ailəlidir, üç övladı var. Oğlu Otari Qvaladze Konstitusiya Məhkəməsində hakimdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsinin veb saytında profil (Arxiv nüsxəsi)
Bandcamp

**Bandcamp** — musiqi yayımlama imkanı verən rəqəmsal platforma. 2007-ci ildə ABŞ-də bir qrup proqram tərtibatçıları tərəfindən yaradılıb. Ofisi Kaliforniyanın Oklend şəhərində yerləşir. İstifadəçilər müxtəlif janrlardan olan musiqi kəşf edə və yayımlaya, həmçinin musiqilərini birbaşa platformadan almaqla sevimli sənətçilərinə dəstək ola bilərlər.  Bandcamp müstəqil və underground musiqiçilər üçün öz işlərini paylaşmağa imkan verən məşhur bir vasitəyə çevrilib.

## İstinadlar
Immunity

***Immunity*** — ABŞ müğənnisi Clairo-nun debüt studiya albomu. 2 avqust 2019-cu ildə "Fader Label" tərəfindən buraxılıb. Albomun prodüserliyini Clairo Vampire Weekend qrupunun keçmiş üzvü Rüstəm Batmanqılıc ilə birlikdə etmişdir.

## Fon
Clairo "Diary 001"-in adınca bir neçə ədəd mahnı və birgə əməkdaşlıq trekləri yayımlayıb. 2018-ci ildə o, skeytbordçulardan bəhs edən dram filmi "Skate Kitchen"-in saundtreki üçün "Heaven" adlı mahnı yazıb. Clairo həmçinin müğənnilər Cuco və SG Lewis ilə bərabər mahnılar səsləndirib. O, 2019-cu ildə Wallows qrupunun "Nothing Happens" albomunda yer alan "Are You Bored Yet?" sinqlında iştirak etmişdir. 24 may 2019-cu ildə Clairo "Immunity" albomundan ilk sinql olan "Bags"-i təqdim edib. Həmin gün albomun avqustda buraxılacağını bildirib.

## Kompozisiya
Albom soft rok, bedroom pop (lou-fay), elektropop və indi-pop kimi xarakterizə olunur. 

## Tur
Clairo 2019-cu ilin sentyabr ayından başlayaraq Şimali Amerikada konsert turu təşkil etmişdir. O, Metro Chicago və Paradise Rock Club kimi məkanlar da daxil olmaqla ümumilikdə 31 konsert verdi. Turun final konserti 2019-cu ilin noyabrında Bostonda baş tutmuşdur. Konsertdə onunla yanaşı Beabadoobee və Hello Yello da iştirak edib. 

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Cəfərqulu xan

* Cəfərqulu xan (Undiladze)
* Cəfərqulu xan Cavanşir
* Cəfərqulu xan Xoyski
* Cəfərqulu xan Naxçıvanski
* Cəfərqulu xan Əmirsüleymani
* Cəfərqulu xan Qaraçorlu
* Cəfərqulu xan Şadlı
Avtobus dayanacağı

**Avtobus dayanacağı** — sərnişinlərin minib-düşməsi üçün avtobusların dayandığı yer. Avtobus dayanacaqlarının tikintisi istifadə səviyyəsini əks etdirir, sıx yerlərdə qapalı dayanacaqlar, oturacaqlar və bəzən elektron sərnişin məlumat sistemləri ola bilər. Daha az məşğul dayanacaqlarda sadə dirək və bayraqdan istifadə edilə bilər. Avtobus dayanacaqları bəzi yerlərdə rahatlığı artırmaq üçün yaxınlıqdakı dayanacaqlardan marşrutlar və digər ictimai nəqliyyat növləri arasında keçid etməyə imkan verən nəqliyyat qovşaqlarına birləşdirilir.

## Tarixi

XVII əsrdən XIX əsrə qədər atlı səhnə məşqçiləri bir çox Avropa şəhərləri arasında müntəzəm xidmətlər həyata keçirirdilər, atların dəyişdirilə biləcəyi və sərnişinlərin minə və ya enə biləcəyi xüsusi mehmanxanalardan başlayaraq dayanaraq, əslində avtobus dayanacağının ən erkən formasını təşkil etməyə başlamışdılar. Londondan Yorka gedən marşrutun ilk dayanacağı olan Angel Inn, belə bir mehmanxananın nümunəsi idi.

Con Qrinvud 1824-cü ildə Mançesterdə ilk avtobus xəttini açdı, sabit bir marşrutda gedərək sərnişinlərə sifariş olmadan yol boyu istəyə görə minməyə icazə verdi. İctimai evlər, dəmiryol stansiyaları və yol qovşaqları kimi görməli yerlər adi dayanacaqlara çevrildi.

Atlı avtobuslar 1828-ci ildə Parisdə fəaliyyətə başladı. Corc Şillibir 1829-cu ildə Omnibus xidmətinə başladı. O, Paddinqton və İngiltərə Bankı dayanacaqları arasında təyin olunmuş marşrut və cədvəl üzrə hərəkət edirdi. XIX əsrin ortalarında Londonda avtobus marşrutları üçün marşrutun yolu və əsas dayanacaqlar olan xəritələr də daxil olmaqla bələdçilər mövcud idi.

2001-ci ildə Nəqliyyat Departamenti tərəfindən işlənib hazırlanmış Böyük Britaniya Milli İctimai Nəqliyyata Çıxış Qovşağı məlumat bazasında dayanacaqlar işarələnmiş və ya xüsusi və istifadə kimi təsnif edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Skate Kitchen

**Skate Kitchen** () — Kristal Mozellin 2018-ci ildə ssenarisi və rejissorluğu ilə çəkilmiş ABŞ filmi. Bu onun qısametrajlı filmi "That One Day" əsasında çəkilib. Film Nyu-Yorkda bir qrup qadın skeytbordçu ilə dostlaşan Kamil (Reyçel Vinberq) adlı yeniyetmə qızın hekayəsindən bəhs edir. Real həyatda da var olan "Skate Kitchen" qrupunun üzvləri bu filmdə özlərinin uydurma versiyalarını canlandırıblar. 

## Rollarda

* Rachelle Vinberg — Camille
* Dede Lovelace — Janay
* Nina Moran — Kurt
* Kabrina Adams — Ruby
* Ajani Russell — Indigo
* Jules Lorenzo — Eliza
* Brenn Lorenzo — Quinn
* Elizabeth Rodriguez — Renata
* Jaden Smith — Devon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*  
* 
*
İradə Quliyeva

**İradə Quliyeva** — Azərbaycalı keçmiş qadın futbolçu, qadınlardan ibarət milli komandanın keçmiş kapitanı, əməkdar məşqçi, "B" kateqoriyalı baş məşqçi

## Həyatı və Karyerası
İdmançı ailəsində dünyaya göz açmışdır. Atası SSRİ Əməkdar Məşqçisi adına layiq görülüb. Qardaşı futbol nəşqçisi olaraq fəaliyyət göstərir.

1980-ci ildə "Spartak" stadionunda məşqlər edirdi. O dövr "Bakinka" klubunda forma geyinirdi.. Həmçinin "Bakılı" qadın futbol klubunun da tanınmış futbolçusu olmuşdur.

**1981** — SSRİ Bürünc medal əldə etdi.

**2005/2006** — Gömrükçü klubu ilə, UEFA Çempionlar Liqasıın qrup mərhələsində Azərbaycanı təmsil etmişdir. O sezondan etibarən Azərbaycan milli futbol komandasının kapitanı kimi çıxış etməyə başladı.

**2022** — "Gömrükçü" klubunun baş məşqçisi kimi artıq uzun müddət idi fəaliyyət göstərirdi.

**2023** — Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Araz Naxçıvan" qadın futbol klubunun baş məşqçisi kimi fəaliyyət göstərir.

## Uğurlarları
SSRİ Qadın Çempionatı
: **Bürünc** — (*1981*)

## İstinadlar
Nəqliyyat qovşağı

**Nəqliyyat qovşağı** — nəqliyyat vasitələri və növləri arasında sərnişinlərin və yüklərin dəyişdirildiyi yer. İctimai nəqliyyat qovşaqlarına dəmir yolu, metro stansiyaları, avtobus, tramvay dayanacaqları, hava limanları və bərə limanları daxildir. Yük qovşaqlarına ayırma meydançaları, hava və dəniz limanları və yük maşını terminalları və ya bunların birləşmələri daxildir. Avtomobillə şəxsi nəqliyyat üçün parkinq unimodal mərkəz kimi fəaliyyət göstərir.

## Tarixi
Tarixən, planlı sərnişin hava nəqliyyatı sənayesində mübadilə xidməti iki və ya daha çox aviaşirkət tərəfindən həyata keçirilən "təyyarə vasitəsilə" uçuşu əhatə edirdi, burada tək bir hava gəmisi onu idarə edən ayrı-ayrı hava yolları ilə öz uçuş heyətləri ilə birbaşa, təyyarə dəyişdirilməyən çox dayanacaqlı uçuşun müvafiq hissələrində istifadə edilmişdir. ABŞ-də Alaska Airlines, American Airlines, Braniff International Airways, Continental Airlines, Delta Air Lines, Eastern Airlines, Frontier Airlines (1950–1986), Hughes Airwest, National Airlines (1934–1980), Pan Am, Trans World Airlines (TWA), United Airlines və Western Airlines əvvəllər həm daxili, həm də beynəlxalq reyslər üzrə bu cür kooperativ "təyyarə vasitəsilə" mübadilə uçuşları həyata keçirirdilər və bu cədvəllər onların müvafiq sistem cədvəllərində görünürdü.

Delta Air Lines, Eastern Air Lines ilə rəqabət aparmaq üçün 1955-ci ildə Atlantadakı mərkəzində aviasiya üçün qovşaq sistemini yaratdı. FedEx 1970-ci illərdə paketlərin bir gecədə çatdırılması üçün bu sistemi istifadə etməyə başladı. 1978-ci ildə ABŞ hava yolu sənayesi tənzimləmədən çıxarıldıqda, Deltanınsistemi bir neçə aviaşirkət tərəfindən istifadə edilməyə başlandı. Dünyanın bir çox aviaşirkətləri öz uçuşları arasında sərnişin əlaqələrini asanlaşdıran bu sistemdən istifadə edirlər.

## İstinadlar
Sling

***Sling*** — amerikalı müğənni-bəstəkar Clairo-nun ikinci studiya albomu. 16 iyul 2021-ci ildə "Fader" və "Republic" tərəfindən buraxılıb. Albom 11 iyun 2021-ci ildə ilk sinql "Blouse"-un buraxılması ilə yanaşı elan edilib. 

"Sling" buraxıldıqdan sonra musiqi tənqidçiləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Clairo-nun ifaları və mahnı yazarlığı geniş şəkildə təriflənib. Albom kommersiya baxımından da yaxşı nəticə göstərib, ABŞ Billboard 200-də 17-ci mövqedə debüt edərək Clairo-nun ilk top 20 albomu olub.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Avtobus zolağı

**Avtobus zolağı** — sadəcə avtobusların istifadə etməsi və ictimai nəqliyyatın tıxacda ilişib qalmaması məqsədilə çəkilmiş zolaq. Avtobus zolaqları metrobus şəbəkəsinin əsas komponentidir, digər trafikin səbəb olduğu gecikmələri azaltmaqla avtobusların hərəkət sürətini və etibarlılığını artırır.

Xüsusi avtobus zolağı ümumi avtomobil hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş yolun yalnız bir hissəsini tuta bilər.

## Tarixi
İlk avtobus zolağı tez-tez səhvən 1939-cu ildə Şeridan küçəsinin Foster prospektinin şimalında geri dönən zolaqlarla quraşdırıldığı Çikaqoya aid edilir. Yol pik istiqamətə doğru üç zolaqdan (səhər cənuba; axşam şimala) və bir əks axın zolağından ibarət idi. Zolaqların heç biri yalnız avtobus üçün deyildi, lakin avtobusların hərəkətini asanlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. 1948-ci ildə Rod-Aylend ştatının Providens şəhərindəki Şərq Trolley tuneli yalnız avtobuslar üçün istifadəyə çevrildi və bu günə qədər fəaliyyətini davam etdirərək ABŞ-də ilk xüsusi avtobus yolu oldu.

## Həmçinin bax

* Metrobus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kintetsu Railway

**Kintetsu dəmir yolu şirkəti** (, *Kinki Nippon Tetsudo Kabusiki-qaysa*) — Yaponiyada yerləşən dəmir yolu şirkəti. Şirkətin mənzil-qərargahı Osakada Tennoji rayonunda yerləşir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kintetsu Veb Səhifəsi
Artyom Çex

**Artyom Çex** () — ukraynalı yazıçı və jurnalist. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin əsgəri kimi o, Donbasdakı müharibədə və Rusiya-Ukrayna müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Artyom Çex 1997-ci ildə musiqi məktəbini (fortepiano, gitara, boru) bitirib. 2002-ci ildə Çerkası şəhərində orta məktəbi bitirib. 2002-ci ildən Kiyevdə yaşayıb, 2002–2007-ci illərdə Ukrayna Mədəniyyət və İncəsənət İdarəetmə Kadrları Dövlət Akademiyasında təhsil alıb.

2008-ci ilin dekabr ayından etibarən Çerniqov vilayətinə gedib. Uzun müddət orada yaşayıb.

2012-ci ildə Kiyevə qayıdıb.

2015-ci ilin aprelindən 2016-cı ilin iyulunadək Ukrayna Silahlı Qüvvələrində xidmət göstərib.

Artyom Çexin həyat yoldaşı yazıçı və rejissor İrina Tsilıkdır. Onların Andrey adında bir oğlanları var.

Təhsil aldığı müddətdə rus dilində yazırdı, amma rus dilində heç nə dərc etməyib, müsabiqələrə yazılarını təqdim etməyib.

Universitetin qiyabi şöbəsinə keçən Artyom, ukraynaca yazmağa başlayıb, ilk romanı 2007-ci ildə "Folio" nəşriyyatının "Gənclər şəhəri romanı" müsabiqəsinin qalibi olub.

2007-ci ildən o, 16-dan çox kitab yazmışdır, onlardan bəziləri alman, ingilis, polyak, çex və rus dillərinə tərcümə edilmişdir.

## Kitabları
* Bunu Yandex-də tapa bilməyəcəksiniz, "Folio", 2007
* Kinya, "Fakt", 2007
* Anatomik Atlas. Qurbağa olmaq çətindir, "Folio", 2008
* Plastik, "Folio", 2008
* Sənəd 1, "Folio", 2009
* Solda mavi qapılar, "Folio", 2010
* Qızılgül siropları, "Folio", 2012
* Awesome Ukrayna (İrina Tsilık ilə həmmüəlliflik), Osnovi, 2012
* Ukraynada motor idmanının tarixi, Osnovi, 2012
* 94 gün. Avromaydan TSN-in gözü ilə, Osnovi, 2014
* Müharibə TSN-in gözü ilə, Osnovi, 2015
* Sıfır nöqtəsi, "Vivat", 2017
* Rayon "D", "Meridian Czernowitz", 2019
* Sən kimsən?, Meridian Czernowitz, 2021

## Mükafatları
* 2007-ci ildə "Folio" nəşriyyatının "Gənclər şəhəri romanı" ikinci müsabiqəsinin qalibi olub.
* 2018-ci il yanvarın 26-da Ukrayna qəhrəmanı Mixail Jiznevskinin Hruşevski küçəsindəki abidəsi yaxınlığında "Mütləq sıfır" əsərinə görə "İşığın döyüşçüsü" ədəbi mükafatına layiq görülüb.
* 2 aprel 2018-ci ildə "Mütləq sıfır" əsərinə görə M. V. Qoqol mükafatı laureatı olub.
* 2019-cu ilin noyabrında o, Cozef Konrad mükafatına layiq görülüb.
* "Rayon D" romanı 2019 BBC İlin Kitabı Mükafatı üçün qısa siyahıya düşüb.
* 2021-ci ildə "Sən kimsən?" əsəri BBC-nin "İlin kitabı" seçilib.

## İstinadlar
Jirona FK

**"Jirona FK"** () — Kataloniya muxtar icmasının tərkibindəki eyniadlı əyalətin eyniadlı şəhərini təmsil edən İspaniya futbol klubudur. Klub 1930-cu ildə yaradılıb və ev oyunlarını "Montilivi" stadionunda keçirir (13500 tamaşaçı tutur). 2016/17 mövsümünə qədər klub heç vaxt La Liqada çıxış etməmişdir. Klubun La Liqada göstərdiyi ən yaxşı nəticə 2017/18 və 2022/23 mövsümlərinin nəticələrinə görə tutduğu 10-cu yer olub.

2023/24 mövsumünün nəticəsinə görə klub öz tarixində ilk dəfə olaraq La Liqada Real Madrid və Barselonadan sonra 3-cü yeri tutaraq bürünc medal qazanıb və ilk dəfə olaraq UEFA Çempionlar Liqasında birbaşa qrup mərhələsində oynamaq hüququ qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Almaniyya Sinti və Roma Sənədləşdirmə və Mədəniyyət Mərkəzi

**Almaniyya Sinti və Roma Sənədləşdirmə və Mədəniyyət Mərkəzi** — Almaniyanın Heydelberq şəhərində yerləşən mədəniyyət mərkəzi. 1990-cı illərin əvvəllərində Porraymos zamanı Nasional Sosialist Partiyası tərəfindən öldürülən sinti və romanilərin xatirəsinə abidə olaraq yaradılmışdır. Qurbanlardan hekayələr toplayan, araşdırma aparan və konversiya edən bir neçə illik genişləndirmə işindən sonra bina kompleksi 16 mart 1997-ci ildə təntənəli şəkildə ictimaiyyətə açılmışdır. Layihəyə soyqırımından sağ qalmış bir çox qaraçı və sinti dəstək göstərmişdir. Bu, Porraymos ilə bağlı dünyada ilk daimi sərgidir. Sənədləşdirmə Mərkəzi üç səviyyədən ibarətdir və demək olar ki, 700 kvadratmetr ərazini əhatə edir. Müəssisə Heydelberq şəhəri tərəfindən dəstəklənən Almaniya Sinti və Roma Mərkəzi Şurası tərəfindən idarə olunur. Almaniya Federal Hökumətinin və Baden-Vürtemberq torpağının xüsusi fondlarından maliyyə dəstəyi alır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website (archived version)
*
Avropa Roma Hüquqları Mərkəzi

**Avropa Roma Hüquqları Mərkəzi** (ARHM; ) — romanilərin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq ictimai maraq hüquq təşkilatı. ARHM-nin yanaşması xüsusilə strateji məhkəmə çəkişmələri, beynəlxalq vəkillik, tədqiqat və siyasətin inkişafı, insan hüquqlarına yönəlmiş xəbər istehsalı və romani aktivistlərin təlimini əhatə edir.

ARHM İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Helsinki Federasiyasının üzvüdür və Avropa Şurası, həmçinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurası ilə məşvərətçi statusa malikdir. Təşkilat 1996-cı ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə təsis edilmiş və mərkəzi hal-hazırda Belçikanın Brüssel şəhərində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* European Roma Rights Centre site
* Council of Europe, Roma Youth Action Plan
* Amnesty International, Roma Rights
* OHCHR Advancing Roma inclusion
RomArchive

"**RomArchive**" — romani mədəniyyətinin rəqəmsal deposu. 2015-ci ildə təsis edilmişdir. On dörd kurator ingilis, alman və qaraçı dillərində mövcud olan 5,000 obyekt təşkil etmişdir. Arxiv Avropa İttifaqının Mədəni İrs Mükafatını və "Grimme-Preis" mükafatını qazanmışdır.

## Layihə
"RomArchive" 2015-ci ildə qaraçı mədəniyyətinin rəqəmsal deposu kimi təsis edilmişdir. Almaniya Federal Mədəniyyət Fondu bura 3,75 milyon avro ayıraraq layihənin ən böyük ilkin sponsoru olmuşdur. Təsisçilər İzabel Raabe və Fransiska Zauerbrey idi. Layihə rəqs, film, ədəbiyyat və flamenko kimi sahələri əhatə edir. Kinorejissor Katalin Barson romani mədəniyyətini orijinal şəkildə təqdim edən 35 filmdən ibarət bir seleksiya seçmiş, onlardan biri Loven Mohtadinin "*Taykon*" filmi olmuşdur. Vizual incəsənət kolleksiyasının kuratoru Timeya Yunqhaus, fotoqrafiya isə Andre Raatç tərəfindən həyata keçirilmişdir. Ümumilikdə on dörd kurator var.

Arxiv 5,000 obyektdən ibarətdir, ingilis, alman və romani dillərində mövcuddur. Almaniya Sinti və Roma Sənədləşdirmə və Mədəniyyət Mərkəzi 2019-cu ildə Beynəlxalq Qaraçılar Günündə "RomArchive" layihəsinin sponsorluğunu öz üzərinə götürmüşdür. Həmin il arxiv Avropa İttifaqının Mədəni İrs Mükafatına layiq görülmüşdür. 2020-ci ildə o, həmçinin "Grimme-Preis" qazanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Website
Alina Qorlova

**Alina Eduardivna Qorlova** (;) — sənədli filmlər üzrə ixtisaslaşan ukraynalı kinorejissor, rejissor və ssenarist. O, 2017-ci ildə Ukrayna Kino Akademiyasına qəbul edilib və 2021-ci ildə Ukrayna Respublikasının əməkdar artisti adına layiq görülüb.

## Təhsili
Qorlova 2008–2012-ci illərdə İ.K.Karpenko-Kari adına Kiyev Milli Teatr, Kino və Televiziya Universitetində təhsil alıb.

## Filmoqrafiya
* 2012: *Buludlarda ilk addım*
* 2014: *Nənə*
* 2016: *Холодний Яр. Інтро*
* 2017: *Görünməz batalyon*, sənədli film, İrina Tsilık və Svetlana Lişçinska ilə birgə ərsəyə gətirilmiş ekran işi
* 2018: *Aşkar işarələr yoxdur*, sənədli film (Ptax Janq tərəfindən hazırlanmışdır)
* 2020: *Bu yağış heç vaxt dayanmayacaq*, sənədli film

## Tanınması
2013 – Barnaulda "Kino-lisey" IV Beynəlxalq Müəllif Kinoları festivalı: ən yaxşı hekayəyə görə *Gümüş Jan-Lak "Sözün Gücü"* mükafatını qazanıb.

2018 – "Görünən işarələr yoxdur" filmi "DOK Leypziq Beynəlxalq Sənədli Filmlər" festivalında *MDR-Mitteldeutscher Rundfunk* kanalının münsiflər heyəti tərəfindən "Görkəmli Şərqi Avropa Filmi" mükafatına layiq görülüb.

2020 – Prodüser Maksim Nakoneçnyi və rejissor Alina Qorlovanın "Bu yağış heç vaxt dayanmayacaq" filmi Florensiyada *dei Popoli* festivalında *Ən Yaxşı Uzunmetrajlı Film* mükafatını qazandı.

2021 — "Bu yağış heç vaxt dayanmayacaq" filmi *66-cı Cork Beynəlxalq Film* festivalında, İrlandiyada *Ən Yaxşı Sənədli Film* mükafatını qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kiyev Sofiyası Milli Qoruğu

**Kiyev Sofiyası Milli Qoruğu** — Ukraynanın tarixi və memarlıq əhəmiyyətli milli qoruğu. Qoruğun tərkibinə bir sıra Kiyev abidələri daxildir: monastır binaları kompleksi olan Müqəddəs Sofiya Katedrali, Qızıl Qapı, Müqəddəs Kiril və Müqəddəs Endryu kilsəsi. Formal olaraq qoruğa Ceneviz qalası da daxildir (Krım).

## Tarix
Qoruq 1011–1018-ci illərdə Müqəddəs Sofiya monastırının ərazisində qurulmuşdur. Qoruq 1994-cü ildən milli status alıb.

1990-cı ildə Müqəddəs Sofiya Katedrali YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. 1994-cü ildən "Sofiya" Muzeyi qoruğuna milli status verilmiş və Sofiya Kiyev Milli Qoruğu kimi tanınmağa başlamışdır.

2009-cu ildə Yaroslav Müdrik sarkofaqında iki qadının qalıqları aşkar edilmişdir — biri Müdrik Yaroslavın dövründə, ikincisi isə eramızdan əvvəl 7-ci əsrdə yaşayıb.

2014-cü ildə Kiyevin Müqəddəs Sofiya ərazisində kötüklərdən hazırlanmış məzarın altında əllə qazılmış mağara aşkar edilmişdir.

18 oktyabr 2014-cü ildə Kiyev Sofiyasının 5 metrlik kərpic hasarının bir hissəsi çökür.

## Qoruğun kolleksiyaları
* Arxeologiya
* Memarlıq qrafikası — kolleksiya XIX əsrin əvvəllərindən 1970-ci illərə qədərki dövrü əhatə edir. Kolleksiyaya Kiyev Sofiyasının abidələrinin ölçüləri və sovet memarlarının bir sıra layihələri daxildir.
* Memarlıq keramika
* Elmi arxiv Sofiya Qoruğunun bərpa və təmir işlərinin tarixinə dair bərpa hesabatlarını, arxiv sənədlərini saxlayan arxivdir. Tədqiqatçıların şəxsi arxivləri və gündəlikləri də vardır.
* Neqativlər — daimi saxlamada 12 mindən çox neqativ var. Kolleksiyaya şüşə neqativlər, ağ-qara fotoplyonka, rəngli fotoplyonka, həmçinin ağ-qara və rəngli diapozitivlər daxildir.

## Konfranslar
2002-ci ildən etibarən Sofiya Kiyev Milli Qoruğunda hər il beynəlxalq elmi konfranslar keçirilir. Cəmi yeddi konfrans keçirilmişdir:

* 2002 — "Memarlıq irsinin öyrənilməsi, mühafizəsi, qorunması, istifadəsində problemlər və təcrübə" adlı ilk elmi və praktiki dinləmələri.
* 2003 — İkinci Sofiya dinləmələri "Cəmiyyətin həyatında müqəddəs binalar: tarix və bu gün";
* 2005 — Üçüncü Sofiya dinləmələri "Kiyev Sofiya Milli Qoruğunun abidələri və muzey elminin müasir tendensiyaları";
* 2007 — Dördüncü Sofiya dinləmələri "Cəmiyyətin mənəvi oriyentasiyasında "Kiyev Sofiya" Milli Qoruğunun abidələri: nəsillərin dialoqu";
* 2009 — Beşinci Sofiya dinləmələri "Xristian sənətinin mənəvi potensialı və tarixi konteksti";
* 2011 — Altıncı Sofiya dinləmələri "Xristian ziyarətgahları — Əbədiyyət, Hikmət və Gözəllik lövhələri: biliyin yeni aspektləri";
* 2013 — "Sofiya Kiyev" Milli Qoruğunun abidələrinin məşhur tədqiqatçısı, tarix elmləri doktoru S. A. Vısotskinin anadan olmasının 90 illiyinə həsr olunmuş Yeddinci Sofiya dinləmələri.

## Qoruğun direktorları
* İvan Mixayloviç Skulenko, qoruğun ilk direktoru (1934–1937)
* Aleksey İvanoviç Povstenko (1941–1943)
* Georgi İqnatyeviç Govdenko (1944–1949)
* Nikolay İosifoviç Kresalnı (1949–1966)
* Valentina Nikiforovna Açkasova (1967–2000)
* Nelya Mixaylovna Kukovalskaya (2000–2012)
* Yelena Mixaylovna Serdyuk (2012–2015)
* Nelya Mixaylovna Kukovalskaya (2015-)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nora M-84

**NORA M-84** (Serbcə: *Топ — хаубица НОРА*, Rom: *Top — haubica NORA*; Serbiya üçün NORA akronimi: *Ново оруђе артиљерије*, Rom: *Novo oruđe artiljerije*, Azərbaycan dilində: *Yeni Artilleriya Silahı*) və Serbiya istehsalı olan 152 mm ilə 155 mm arasında dəyişən top-haubitsa Belqrad Hərbi Texniki İnstitutu (MTI) tərəfindən Yuqoslaviya Xalq Ordusu, daha sonra isə Serbiya Ordusu üçün və eyni zamanda da, ixrac məqsədləri üçün hazırlanmışdır. NORA haubitsasının üç əsas versiyası mövcuddur (M-84, M-84B1, M-84B2) və bunlar adətən FAP 2026 BS/AV yük maşınının yedəyində daşınırlar.

## Sursatı
152 mm-lik NORA haubitsası 34,5 km mənzilli M84/GG mərmisini və D-20 topu və eyni zamanda da, NORA topları üçün hazırlanmış olan bütün digər sursatları atmağa qadirdir. 155 mm çaplı NORA haubitsaları isə sursat xəzinəsində və lülədə icazə verilən təzyiq daxilində 155 mm-lik çapı olan bütün silahlar üçün hazırlanmış olan bütün yerli və xarici sursatları atmağa qadirdir. 152 mm-lik NORA haubitsasının lülə əyləci üçün M88 modelindən istifadə edilmişdir.

## Daşınması və istifadəsi
NORA top-haubitsaları FAP-2026 və ya Kamaz 43118 6x6 kros yük maşınları ilə daşınır. Bu silahların döyüşə hazır vəziyyətə gətirilməsi və eyni zamanda da, döyüşə hazır vəziyyətdən səfər vəziyyətinə keçirilməsi üçün, təxminən 3–5 dəqiqə vaxt lazımdır. Onu nəzərdə tutulmuş parametrlər daxilində döyüşdə müvəffəqiyyətlə idarə etmək üçün 9 nəfərlik ekipaja ehtiyacı vardır.

## İstinadlar
"Dəmir xaç" ordeninin Cəngavər dəmir xaçı

**"Dəmir xaç" ordeninin Cəngavər dəmir xaçı** (Almanca: *Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes*) **Cəngavər dəmir xaçı** və ya daha çox tanınan adı ilə **Cəngavər Xaçı** (Almanca: *Ritterkreuz*), digər variantları ilə Nasist Almaniyasının İkinci Dünya Müharibəsi zamanı hərbçilərə və hərbiləşdirilmiş heyətə vermiş olduğu ən yüksək mükafat olmuşdur.

Cəngavər Xaçı — döyüşdə əsgərlərinə müvəffəqiyyətlə rəhbərlik edən yüksək rütbəli komandirdən tutmuş, hərbi sahədə göstərdiyi şücaətə görə aşağı rütbəli əsgərə qədər müxtəlif səbəblərə görə və bütün rütbələrə mənsub olan insanlara verilmişdir. Mükafat *Waffen-SS*, *Reichsarbeitsdienst* (RAD, Reyx İnsangücü Xidməti) və *Volkssturm* (Vətən Mühafizəçiləri) üzvlərinə, həmçinin də *[[Vermaxt|Wehrmacht]]* komandanlığı altında olan üç böyük hərbi qüvvənin üzvlərinə (Quru qoşunları: *[[Nasist Almaniyası Quru Qoşunları|Heer]]*, Hərbi dəniz qüvvələri: *[[Kriqsmarine|Kriegsmarine]]* və Hərbi hava qüvvələri: *[[Lüftvaffe|Luftwaffe]]*), eləcə də digər Ox qüvvələri dövlətlərinin hərbçilərinə verilmişdir.

Mükafat ilk dəfə olaraq 1 sentyabr 1939-cu ildə Almaniyanın Polşa kampaniyasını başlaması ilə təsis edilmişdir. Mükafatın yaradılma səbəbi Almaniya İmperiyasında mövcud olmuş olan köhnə ləyaqət və cəsarət mükafatlarını yeniləri ilə əvəz etmək olmuşdur. 1940-cı ildə mükafatın daha yüksək səviyyəsi olan**, palıd yarpağı əlavə edilmiş Cəngavər Xaçı** yaradılmışdır. 1941-ci ildə mükafatın daha iki yüksək səviyyəsi yaradılmışdır: **palıd yarpaqları və qılınclar əlavə edilmiş Cəngavər Xaçı** və **palıd yarpaqları, qılınclar və brilyantlar əlavə edilmiş Cəngavər Xaçı.** 1944-cü ilin axırlarında isə *[[Junkers Ju 87|Stuka]]* komandiri olmuş olan *Oberst* Hans-Ulrix Rudelin böyük hərbi müvəffəqiyyətlərinə görə verilmiş mükafatın ən ali dərəcəsi olan **Qızıl Palıd Yarpağı, Qılınc və Almaz əlavə edilmiş Cəngavər Xaçı** yaradılmışdır. Müharibə illəri ərzində təxminən 7000-dən çox insan Cəngavər Xaçı mükafatı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar