Meqiddo döyüşü

**Meqiddo döyüşü**,**Nablus meydan döyüşü**,**Nablus yarması** və ya **Nablus məğlubiyyəti**(ingiliscə: Battle of Megiddo) — Birinci Dünya müharibəsində Antanta qüvvələri qarşısında Osmanlı ordusunun məğlubiyyəti və bütün Suriyanın Osmanlı İmperiyası tərəfindən itirilməsi ilə nəticələnən döyüşdür.

Mustafa Kamal Atatürk 7-ci Ordu Komandanı təyin olunanda İldırım Ordular Qrupunun tərtibi bu şəkildə idi: İordan çayı ilə Nablusun cənubu arasında yerləşmiş olan 7-ci Ordu; Bu tərtibatın sağında 8-ci Ordu ilə solunda İordan çayı idi. Mərkəz dəbilqən art bölgəsində isə 4-cü ordu taktika yazmış olma ilə götürmüşdü. Mustafa Kamal Atatürkün bu zaman tikdirdiyi kəşflər və almış olduğu kəşfiyyat nəticələrinə görə, bir ümumi hücumun başlanmaq üzrə olduğu müəyyən edilmişdi.

Yalnız Mustafa Kamal Atatürk komandanlığı altındakı 7-ci Ordu Dəməşq və Hələbdən şimala çəkilərək, Kilis cənubundakı Muslimiyədə müdafiə xətti yaratdı. Mudros müqaviləsinə qədər keçən zamanda, Britaniya İmperiyası qoşunlarının Toros keçidlərindən Anadolu içlərinə sızmasını qarşısını aldı.

## Döyüşün başlanması
İldırım Ordular qrupuna (4, 7-ci və 8-ci Osmanlı ordusu) qarşı vuruşan general Edmund Allenby başçılığı ilə İngilislər Fələstin içlərinə mindikdən sonra 9 dekabr 1917-ci ildə Qüds düşmüşdü.

1918-ci ilin yazında Fələstində Osmanlı-İngilis cəbhəsi, İordaniyadan Təl-Əviv'ə qədər uzanırdı. Yaxşıca kiçilmiş olan üç Osmanlı ordusundan iki cəbhənin qərbində, biri də şərqində yerləşirdi. Osmanlı ordularına komandanlıq edən Otto Liman fon Sanders şərqdən hücum gözlədiyindən bu təbəqəyə üstünlük verməyə başladı. Beləliklə Allenby Sentyabrın 19-də cəbhənin qərbində 1-ə 10 üstün qüvvələrlə Osmanlı müdafiə mövqelərini sökdü. Açılan yolda sürətlə gedən süvari qoşunları sahil zolağından sürətlə keçdikdən sonra, iç təbəqəyə yönələrək şimaldakı çəkilmə xətlərini kəsdilər. Qüdsün şimalında Nablus bölgəsində yerləşən Türk yürüş qolları İngilis Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən hücumları ağır itkiyə məruz qaldı.

## Döyüşün gedişatı
İngilis generalı Allenby komandanlığı altındakı döyüş vəzifə qüvvəsi, piyada və süvari 191.000 personal və Britaniya İmperiyası ordusunun yeni istifadə etməyə başladığı Yarı tırtıllı (half track) yüngül zirehli maşınlardan mütəşəkkil idi. Buna qarşı olaraq bu döyüş qüvvəsinin qarşısında 40.000 piyada tüfəngi gücündəki Osmanlı qoşunları yer alırdı.Birləşmiş Krallıq hücum qüvvəsi İldırım Ordular Qrupunu sıxışdıraraq müdafiə xətlərini pozmağa başladı. Mustafa Kamal Atatürkün komandanlığı altındakı 7-ci Ordu polad nüvə əsasında müqavimət göstərərkən, 8-ci Ordu müdafiə xətti dağıldı. Müdafiə xəttinin dağılması ilə əlaqədar 7-ci və 4-cü Ordular Dəməşq istiqamətinə çəkilməyə başladılar. 7-ci Ordunun çəkilişini, düşmən aryerqard qolları ilə təmas edərək komandanlıq edən Mustafa Kamal Atatürk, 7-ci Ordunun qılınc qüvvələrini Britaniya İmperiyası hücum qüvvəsinə ezdir-mədən şimala çəkməyi bacardı. Şimal istiqamətinə çəkildikdən sonra, 22–23 Sentyabr tarixlərinə Britaniya İmperiyası qoşunları tərəfindən əhatə edilən 7-ci Osmanlı ordusu İordan çayının şərq-şimal şərq hissəsinə çarx edərək özünü məhvdən xilas etdi. 

Mustafa Kamal Atatürk İngilis süvari Diviziyasının getməsini dayandırmağa çalışdısa da, 1 Oktyabrda Dəməşqi də itirincə 11–13 Oktyabr tarixlərində Hələbdə padşahın baş adyutantı polkovnik Əbdüllətif Naci Eldəniz bəyə çox gizli teleqram göndərərək barışıq üçün müraciət etməsini və Əhməd İzzət Paşanın yeni kabinetində onunla birlikdə Əli Fəthi Okyar, Həsən Tahsin (Uzer), Rauf Orbay, İsmayıl Canbulad, Camal Əzmi ilə Şeyxülislam Mustafa Xeyri Əfəndinin də yer almasını təklif etmişdi.

İldırım Ordular Qrupu komandanlığından verilən əmrlə əldə qalan Osmanlı qoşunlarının Hüms mühafəzəsi cənubunda müdafiə xətti quraraq yazmış olmaları bildirilib. Dəməşqin 1 Oktyabrdakı itkisi, gücü olduqca düşmüş olan birliklərin Xüms cənubunda yazmış olmasını qarşısını aldı. Qərargahdan verilən ikinci əmrlə əldə qalan birliklərin sürətlə Hələbə çəkilərək burada bir müdafiə xətti qurulması əmr edildi. Artıq böyük əksəriyyəti 7-ci Ordu birliklərindən ibarət olan Osmanlı müdafiə qüvvələri Hələb ətrafında yerləşdilər.

## Hələb küçə döyüşləri
Zirehli yarı tırtıllı faktorlardan kabineti İngilis kəşfiyyat birlikləri 23 oktyabr 1918-ci ildə Hələb cənubi varoş-larına çatdı. Hələbin cənubunda ilk təmas döyüşləri başlayarkən, şəhərin şərqindən hücum edən Şərif Faysal başçılığı ilə Ərəb qoşunları Hələb qalası və hökumət evini işğal etdi. Hələb şəhəri daxilində binalardan Türk qoşunlarına atəş açılmağa başladı. İngilis kəşfiyyat birlikləri və Ərəb qoşunları ilə küçə döyüşləri başladı.

## Hələb Şimali / Kilis Cənubi İldırım Ordular Qrupu müdafiə xətti
Allenbynin başçılığı ilə Britaniya İmperiyası hücum vəzifə qüvvə dəstək ünsürlərinin Oktyabrın 26-da Hələbə çatması nəticəsində Mustafa Kamal Atatürkün komandanlığı altındakı 7-ci Ordu birlikləri Hələbdən çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Yıldırım Ordular Qrupu Komandanlığından aldığı əmrlə, əldə qalan qoşunları yenidən yazmış olması ilə tapşırılan Mustafa Kamal Atatürk; bağlı aktları başa vurduqdan sonra, müdafiənin daha asan olması Hələbin Şimalı — Qoşma və Müslimiyə mövqelərinə 7-ci Ordu qüvvələrini yerləşdirdi.

Hətta 26 oktyabrda Bağdad Dəmir Yolunun çəngəl nöqtəsi olan Müslimiyə Stansiyanı da itirərək İstanbul istiqamətinə İraq cəbhəsində olan Əli İhsan Sabis Paşa komandanlığı altındakı 6-cı Ordu arasındakı əlaqənin kəsilməsinə yol açdı.

26 oktyabr 1918-ci il tarixində reallaşan İştirak Meydan Müharibəsində Ərəb-İngilis müttəfiq qüvvələri Kilisin cənubunda durduruldu. Müdafiə xəttinin bu bölgədə qurulması, 30 Oktyabrda imzalanacaqMudros müqaviləsinə qədər Britaniya İmperiyası və Hüseyn ibn Əli əl-Haşimi sadiq qüvvələrin Toros keçidlərinə çataraq buradan Anadolu içlərinə sızması qarşısı alındı.

## Nəticə
Britaniya İmperiyasının Osmanlı Dövləti ilə apardığı Birinci Dünya müharibəsi müharibələr sırasının ən can alıcı müharibəsi olaraq tarixdəki yerini aldı. Britaniya İmperiyasının qəti qələbəsi ilə nəticələnən müharibə nəticəsində Osmanlı Dövləti bütün İordaniya və Suriyanı itirərkən, 4-cü və 8-ci Orduları da yox oldu. Döyüşün bu şəkildə nəticələnməsi Osmanlı Dövlətinin Birinci Dünya müharibəsindən çıxarılmasını sürətləndirdi.

38 gündə 560&nbsp;km. İrəliləyən İngilislər, 5 min itki verərək 75 min əsir aldığını iddia edilir.

Bu məğlubiyyət, bir tərəfdən dolayı olaraq Mosul və Kərkükün itkisinə səbəb oldu, digər tərəfdən də Mustafa Kamal Atatürkün İskəndərun və Antakya üzərindəki israrlı mövqeyinin mənbəyi olaraq daha sonra bu bölgələrin Hatay olaraq Türkiyəyə qoşulmasını təmin etdi.

## Osmanlı ordusunun döyüş rejimi
İldırım Ordular Qrupu

Otto Liman fon Sanders, qərargah rəisi polkovnik Kazım İnanc

* 4. Ordu Feriv Mersinli Camal Paşa
* 4-cü Ordu Mənzil Müfəttişliyi: polkovnik Mustafa Münip Uzsoy
* 8-ci korpus: polkovnik Yasin Hilmi Bəy
* 48-ci firqə: polkovnik Asım Gündüz
* Ümman Mürəttəp Firqəsi: polkovnik Hüseyn Nürəddin Özsu
* 2-ci korpus: polkovnik Qalatalı Şevkət Bəy
* 3-cü süvari firqə: polkovnik Əsəd Bəy
* 7-ci ordu general-mayor: Mustafa Kamal Atatürk
* 3-cü korpus: polkovnik İsmət İnönü
* 1-ci korpus: polkovnik Hans Guhr
* 11-ci firqə: polkovnik Kazım Sevüktəkin
* 20-ci korpus: general-mayor Əli Fuad Cəbəsoy
* 8-ci ordu: general-mayor Cevat Çobanlı
* 22-ci korpus: polkovnik Refet Bey, Artilleriya müfəttişi: podpolkovnik Mehmet Səbri Ərçətin
* 7-ci firqə: polkovnik Nasuhi Bəy
* 20-ci firqə: polkovnik Veysəl Özgür
* 46-cı firqə: polkovnik-leytenant Şefik Avni Özüdoğru
* Asiya korpusu: general-mayor Mehmet Rüşdü Sakarya
* 16-cı firqə: general-mayor Sami Sabit Qaraman
* 43-cü firqə: general-mayor Osman Nuri Koptagəl

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* Sanders, Liman von, "Türkiye’de Beş Yıl", Çev., M. Şevki Yazman, İstanbul 1968.
* İnönü, İsmet,"Hatıralar", c. 1. Ankara 1985, s.126
* Ahmet İzzet Pascha, *Denkwürdigkeiten des Marschalls Izzet Pascha*, Kösler, Leipzig, 1927.
* Ahmet İzzet Paşa, *Feryadım*, C. I–II, Nehir Yayınları, İstanbul, 1992.
* Erkilet, Hüseyin Hüsnü Emir, *Yıldırım*, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 2002.
* Gündüz, Âsım, *Hatıralarım*, Kervan Kitapçılık, İstanbul, 1973.
* Lawrence, T. E., *Revolt in the Desert*, Doubleday, Garden City, 1927.
* Lawrence, T. E., *Seven Pillars of Wisdon — a Triumph*, Alb. Bonniers, Stockholm, 1946.
* Liman von Sanders, Otto, *Fünf Jahre Türkei*, Verlag von August Scherl, Berlin 1920.
* Kinross, "Atatürk / Bir Milletin Yeniden Doğuşu", Çeviren:Necdet Sander, Altın Kitaplar, S. 150.
* J. Blanco Villalta, Atatürk, Çey. Fatih Özsu, Ankara, 1982, S. 225.
* Atay, F. Rıfkı, "Çankaya", İstanbul 1984, s. 108–109
* Tezer, Şükrü, "Atatürk’ün Hatıra Defteri", Ankara 1972, s. 172
* Mango, Andrew: "Atatürk / Modern Türkiye'nin Kurucusu", Remzi Kitabevi, 2007
* Bruce, Anthony, *The Last Crusade — The Palestine Campaign in the First World War*, John Murray, *London, 2003.
* *Armagedon 1918*, J. B. Lippincott, Philadelphia, 1964.
* Erickson, Edward J., *Order To Die — A History of the Ottoman Army in the First World War*, Greenwood Press, Westport, 2001. (Türkçesi: *Size Ölmeyi Emrediyorum*, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2003.)
* Erickson, Edward J., *Ottoman Army Effectiveness in World War I — A comparative study*, Routledge, New York, 2007.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar