open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pilqrim qazı

**Pilqrim qazları** — Ev qazlarının bir növü.

## Təsvir

Pilqrim qazları orta ölçülü və orta çəkili bir növdür. Erkəklərin çəkisi 6,3–8,2 kq, dişilərin çəkisi isə 5,4–7,3 kq arasında dəyişir. Onların bədəni dolğun və düz sinəli olur, qarın hissəsində iki yumru yağ lobu var. Başları orta ölçülü və oval formadadır, üst hissəsi düzdür. Boyunları orta uzunluqda və qalındır, bir qədər qövs şəklindədir. Dimdikləri orta uzunluqda, düz və başa yaxşı birləşir. Həm erkək, həm də dişi pilqrim qazlarının pərdəli ayaqları, qısa baldırları və narıncı rəngli dimdikləri var. Quyruqları orta uzunluqda və yığılmış formada olur, qanadları güclü və bədənə yaxşı yapışır. Həm erkək, həm də dişi qazların lələkləri sərt və bərkdir, gözləri isə nisbətən böyükdür. Lakin gözlərinin və lələklərinin rəngi cinslərdən asılı olaraq fərqlənir və bu, onların cinsi dimorfizm xüsusiyyətinin əsas xüsusiyyətidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Asanaların siyahısı

**Asana** (Sanskrit: आसन, IAST: āsana) həm orta əsr Hatha yoqasında, həm də müasir yoqada istifadə edilən bədən duruşudur. Termin sanskritcə "oturmaq" sözündən götürülmüşdür. Ən qədim asanaların bir çoxu həqiqətən meditasiya üçün oturmuş duruşlar olsa da, asanalar ayaq üstə, oturarkən, qol tarazlığında, bükülmədə, irəli və geriyə əyilmələrdə, meyilli və uzanılı vəziyyətdə ola bilər. Asanalara rəqabət edən yoqa məktəbləri tərəfindən müxtəlif ingilis adları verilmişdir.

Asanaların ənənəvi sayı simvolik olaraq 84-dür. Lakin müxtəlif mətnlər, müxtəlif seçimləri müəyyən edir. Bəzən onları təsvir etmədən onların adlarını sadalamaq olar. Bəzi adlar əsrlər boyu müxtəlif asanalara verilmişdir. Və bəzi asanalar müxtəlif adlarla tanınır. Bu da izləmə və tarixlərin təyin edilməsini çətinləşdirir.
Məsələn, Muktasana adı indi ayağı digərinin qarşısında olan Sidhasana adına uyğunlaşdırılmışdır. Lakin Sidhasana və digər çarpaz meditasiya pozaları üçün də istifadə edilmişdir. Başqa bir misal da çəkmək olar, başlıq indi 20-ci əsrdə Şirşasana adı ilə tanınır, lakin pozanın köhnə adı Kaplasanadır. Başqa formada da misal gətirmək olar, belə ki, hər iki ad bir mənanı veir. Bidalasana və Marjariasana ilə eyni məna daşıyır və hər ikisi Pişik pozası deməkdir.

## Asanalar
Varyasyonların olub=olmamasından asılı olmayaraq hər bir əsas poza(duruş) üçün tək asana verilmişdir.

Beləliklə, Şirşasana üçün yalnız bir poza təsvir edilmişdir. Baxmayaraq ki, poza ayaqları bir-birindən ayrı və ya önə-arxaya hərəkət etdirməklə, bir ayağı yerə endirməklə, ayaqları nilufər duruşuna qatmaqla, ombanı bir tərəfə çevirməklə, əlləri fərqli formada yerə qoymaqla və s. ilə dəyişdirilə bilər.

İyengarın 1966-cı ildə "Yoqada İşıqlandırılması" əsas başlıq üzərində 15 versiyasını, məsələn Parivrttaikapada Şirşasana birləşmiş versiyasını sadalayır, burada təkcə ombanın deyil, həm də ayaqların ön və arxa hissələrinin birləşməsini də bildirir

. O vaxtdan bəri, bir çox başqa pozaların varyasyonları yaradılmışdır : onların adları burada qeyd edilmir."Yin Yoga" ekvivalent Yin variantlar üçündür : bunlar adətən ənənəvi (Yang) pozalarından bir qədər fərqlidir.

Hind tarixi mətnlərinə çatmaq olduqca çətindir.

* AS = Ahirbudhnya Saṃhitā,7-ci əsr
* BaH = Bahr al-Hayāt,17-ci əsr
* DU = Darśana Upaniṣad,4-cü əsr
* GhS = Gheraṇḍa Saṃhitā,17-ci əsr
* GS = Gorakṣaśataka,10-cu əsr
* HAP = Hațhābhyāsapaddhati,18-ci əsr
* HR = Haṭha Ratnāvali,17-ci əsr
* HY = Hemacandra's Yogaśāstra,11-ci əsr
* HYP = Haṭha Yoga Pradīpikā,15-ci əsr
* JP = Joga Pradīpikā,18-ci əsr
* LoY = Light on Yoga,1966-cı il
* PL = Post-Light on Yoga
* PSV = Pātañjalayogaśāstravivaraṇa,8-ci əsr
* ShS = Śiva Saṃhitā,14-cü əsr
* ST = Śrītattvanidhi,19-cu əsr
* TB = Theos Bernard,1950-ci il
* TK = Tirumalai Krishnamacharya,1940-cı il
* V = Vimānārcanākalpa,10-cu əsr
* VM = Vivekamārtaṇḍa,13-cü əsr
* VS = Vāsiṣṭha Saṁhitā,13-cü əsr

## İstinadlar
Scarini

**Scarini** — ənənəvi olaraq **Scaridae** fəsiləsinə aid edilsə də, indi tez-tez Labridae fəsiləsinin alt fəsiləsi (**Scarinae**) və ya qəbiləsi (Scarini) kimi qəbul edilir.

## Təsvir
Scarini adlarını diş quruluşlarından alırlar. Bu, digər balıqlardan, o cümlədən digər Labridlərdən fərqlidir. Onların çoxsaylı dişləri çənə sümüklərinin xarici səthində sıx bir mozaika şəklində düzülmüşdür və bu, papağanın dimdiyinə bənzər bir quruluş yaradır. Bu quruluş vasitəsilə onlar mərcan və digər qayalıq səthlərindən yosunları qazıyırlar (bu, bioeroziya prosesinə töhfə verir).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* Hoey and Bonaldo. The Biology of Parrotfishes
* Monod, Th., 1979. "Scaridae". pp.&nbsp;444–445. In J.C. Hureau and Th. Monod (eds.) *Check-list of the fishes of the north-eastern Atlantic and of the Mediterranean (CLOFNAM)*. UNESCO, Paris. Vol. 1.
* 
* 
* 
* Bullock, A.E. and T. Monod, 1997. "Myologie céphalique de deux poissons perroquets (Teleostei: Scaridae)". *Cybium* 21(2):173–199.
* 

## Xarici keçidlər

*
*Parrot Fish Profile from National Geographic
*Parrot Fish Care
*Parrotfish info on Fishbase
Qalxan balığı

**Qalxan balığı** və ya **qalxanbalığı** — 4 növü özündə birləşdirən yastıbalıqlar qrupunun ümumi adı. Növlər: Avropa, Amerika, Alyaska və Acanthopsetta nadeshnyi.

## Etimologiya
"Plaice" termini 14-cü əsrdə Anqlo-fransız dilindəki *plais* sözündən gəlir. Bu söz də öz növbəsində "yastıbalıq" mənasını verən latıncadakı “platessa” sözündən törəmişdir ki, bu da qədim yunan dilindəki “platys” (geniş) sözündən götürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buteogallus solitarius

**Buteogallus solitarius** — böyük neotropik qartal növü. *Tənha qara qartal* kimi də tanınır.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Buteogallus solitarius Meksika, Mərkəzi və Cənubi Amerikaya endemikdir. Dağlıq və ya təpəlik meşəliklərdə, 600 m ilə 2,200 m arası yüksəkliklərdə tapılır. Aşağı ərazilərdən tez-tez gələn hesabatlar adətən başqa bir növün, əsasən adi qara şahin və ya böyük qara şahinin səhv müəyyən edilməsidir; aşağı ərazilərdən heç bir hesabat təsdiqlənməyib. Bu qartal bütün yayılma sahəsində nadir rast gəlinir və haqqında çox az məlumat var. Onun qidalanması haqqında çox az məlumat mövcuddur, ancaq görünür ki, tez-tez böyük ilanlarla qidalanır və bir yetkin cütün maral balalarını ovladığı müşahidə edilib. Bir yuvada çakalaka qalıqları qeydə alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ginglymostoma cirratum

**Ginglymostoma cirratum** — Ginglymostomatidae fəsiləsinə aid olan bir yastıqəlsəməli balığı.

## Təsvir

Ginglymostoma cirratum köpək balığının iki yumru bel üzgəci, yumru döş üzgəcləri, uzun quyruq üzgəci və geniş başı var. Yetkin fərdlərin maksimum uzunluğu 3.08 metr kimi qeyd edilmişdir, lakin keçmişdə 4.5 metr və 330 kq kimi ölçülər verilmişdir ki, bu da ehtimal ki, şişirdilmişdir. Yetkin mürəkkəb köpək balıqları qəhvəyi rəngdə olur. Yeni doğulmuş balıqlar ləkəli rəngə malikdir və bu rəng yaşla birlikdə solur. Doğulduqda uzunluqları təxminən 30 sm-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elminia longicauda

**Elminia longicauda** — "Stenostiridae" fəsiləsinə aid olan Qərbi və Mərkəzi Qara Afrikada yaşayan quş növü.

## Təsvir
Elminia longicauda incə, açıq göy rəngli, qısa kəkilli və uzun quyruqlu bir milçəkqapandır. Üst hissəsi və quyruğu parlaq göy rəngdə olub, mavi və firuzəyi arasında dəyişir. Qanad tükləri göy rəngli kənarlara malikdir, alt hissəsi isə boz-göy rəngdə olub, qarın hissəsinə doğru ağ rəngə keçid edir. Dimdiyi və ayaqları qara rəngdədir. Cavan quşlar daha solğun rəngdə olur və başında və qanadlarında zəif boz ləkələr görünür. Uzunluğu 15–18 sm, çəkisi isə 7–12 qram arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Emden qazı

**Emden qazı** — Almaniyanın şimal-qərbində yerləşən Emden şəhərinin adını daşıyan yerli qaz növü.

## İstifadə

Emden qazı həm ət, həm də yumurta istehsalı üçün yetişdirilə bilir. Əti yüksək keyfiyyətlidir. Dişi qazlar ildə təxminən 50–60 yumurta qoyur, yumurtaların orta çəkisi təxminən 170 qramdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kürək balığı

**Kürək balığı, kəmər balığı** və ya **avar balığı** — **Regalecidae** fəsiləsinə aid olan böyük və son dərəcə uzun pelagial lampriform balıqlar.

## Taksonomiya

Kürək balıqları ilk dəfə 1772-ci ildə təsvir edilmişdir.

;Növlər
* Regalecus glesne (Nəhəng kürək balığı)
* Regalecus russelii (Russell kürək balığı)
* Agrostichthys parkeri (Bant balığı)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Plati

**Plati** — Xiphophorus cinsinə aid olan və quyruqlarının altında *"qılınc"* olmayan şirin su balıqlarının ümumi adı.
Bu iki növ bir-biri ilə o qədər çox çarpazlaşdırılıb ki, indi onları fərqləndirmək çətindir. Hazırda akvariumlarda satılan platy balıqlarının əksəriyyəti hər iki növün hibrididir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Afrika dəniz qartalı

**Afrika dəniz qartalı (Icthyophaga vocifer)** — Saxara səhrasının cənubunda yerləşən Afrika ölkələrində, böyük su mənbələri olan ərazilərdə yaşayan iri bir qartal növü.

## Taksonomiya
Icthyophaga vocifer, "Icthyophaga" cinsinə aid edilir. Onun ən yaxın qohumu təhlükə altında olan Madaqaskar balıq qartalı *(I. vociferoides)* hesab olunur. Bu iki növ, ağbaş (Afrika balıq qartalı) və qəhvəyi başlı (Madaqaskar balıq qartalı) növlərdən ibarət olan qədim dəniz qartalı xəttinə aiddir. Hər iki növün caynaqları, dimdiyi və gözləri qara rəngdədir. Hətta cavan fərdlərin quyruqlarında da ağ rəngli hissələr olur. *"Vocifer"* adı, fransız təbiətşünas François Levaillant tərəfindən verilmişdir və *"səsli"* mənasını daşıyır.

## Həmçinin bax
* Icthyophaga ichthyaetus

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Akademik təcrübə

**Akademik təcrübə** və ya *akademik vəzifə tutma* (, *tenure* —  müəllimin və ya professorun daimi vəzifəyə təyin olunması, vəzifədə daimi qalma hüququ deməkdir) — ali təhsil müəssisələrində və elmi-tədqiqat institutlarında çalışan müəllim və ya tədqiqatçının müəyyən müddətdən sonra daimi vəzifəyə təyin olunması və bu vəzifədə uzunmüddətli fəaliyyətini təmin edən hüquqi-status əsaslı sistem. Bu sistemin əsas məqsədi akademik azadlığı qorumaq, müəllim və tədqiqatçıların siyasi və ya ideoloji təzyiqlərdən uzaq, sərbəst şəkildə tədqiqat aparmalarına şərait yaratmaqdır.

Hazırda akademik təcrübə sistemi bir çox ölkələrdə, o cümlədən ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Almaniya, Yaponiya və digərlərində mövcuddur. Azərbaycanın ali təhsil sistemində isə bu anlayış daha çox "daimi müəllim vəzifəsi" və ya "elmi-pedaqoji fəaliyyət üzrə daimi əsaslarla işə qəbul" kimi tətbiq olunur.

## Tarixi
Akademik təcrübə anlayışı ilk dəfə XX əsrin əvvəllərində Amerika Birləşmiş Ştatlarında formalaşmağa başlamışdır. 1915-ci ildə Amerika Universitet Professorları Assosiasiyası (AAUP) tərəfindən qəbul edilən prinsiplər bu sistemin əsasını qoymuşdur. Bu model daha sonra digər ölkələrə də yayılmış və müxtəlif formalarda tətbiq olunmağa başlanmışdır.

## Xüsusiyyətləri
* Akademik təcrübə adətən bir neçə illik sınaq dövründən sonra verilir.
* Tenur əldə etmiş professor və ya müəllim, yalnız xüsusi hallarda və ciddi səbəblərlə işdən azad edilə bilər.
* Sistem universitet mühiti üçün elmi müstəqilliyi təmin edən əsas mexanizmlərdən biridir.

## Tənqidi
Bəzi tədqiqatçılar akademik təcrübə sisteminin sui-istifadə hallarına yol aça biləcəyini qeyd edirlər. Kritiklərə görə, tenur statusu olan akademiklər bəzən elmi fəaliyyətlərində passivləşə bilərlər. Lakin tərəfdarları bu statusun müəllimləri qoruduğunu və onların akademik müstəqilliklərini gücləndirdiyini vurğulayırlar.

## Həmçinin bax
* Akademik azadlıq
* Elmi dərəcə
* Universitet

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şah Vələd

**Şah Vələd** (tam adı: *Əlaüd-dünya Şah Vələd ibn Şeyx Əli*; ) — Cəlairi şəhzadəsi Şeyx Əlinin oğlu, sultan Üveys Cəlayırın nəvəsi.

Şah Vələd 1410-cu ildə sultan Əhməd Cəlayır Qara Yusifə qarşı məğlub olarkən, həmin ərəfədə öldürülmüşdü. 1410–1411-ci illərdə dövləti onun adından həyat yoldaşı Tendu xatun idarə etmişdi. Tendu xatun Şah Vələdin ölümünü uzun müddət gizlədə bilmədi və onun qayıtması adı ilə Bağdadda şənliklər təşkil etdi. Hər kəsin başının şənliklərə qarışdığı bir vaxta, gecə ikən Bağdadı tərk edərək Şuştərə getdi.

Bağdad əyanları Cəlairi sülaləsinin üzvlərinin şəhəri tərk etməsini öyrəndikdən sonra, Bəkubədə olan Qara Yusifin oğlu Şah Məhəmmədə şəhəri nəzarətə götürməsi üçün müraciət etdilər. Buraya hərəkət edən Qaraqoyunlu ordusu 1412-ci illərdə şəhəri nəzarətə götürdü.

## İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Türkiyədə prezident seçkiləri (1938)

**1938-ci il Türkiyə prezident seçkiləri** — 11 noyabr 1938-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən prezident seçkiləri. Prezident Mustafa Kamal Atatürkün 10 noyabr 1938-ci ildə vəfatından bir gün sonra fövqəladə iclasda toplanan Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilən seçkilərdə 399 deputatdan 348-i iştirak etmişdir. Malatya millət vəkili İsmət İnönü ilk turda yekdilliklə prezident seçilmişdir.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyədə prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İkinci Karlist müharibəsi

**İkinci Karlist Müharibəsi** () — 1846-1849-cu illərdə İspaniyada yaşanan vətəndaş müharibəsidir. İspaniya taxt-tacına sahiblənmək uğrunda 2 siyasi qrup arasında yaşanan bu silahlı münaqişənin tərəfləri, mərhum kralın qardaşı oğlu Karlos de Burbonun rəhbərlik etdiyi mühafizəkar Karlistlər və mərhum kralın qızı II İzabellanı dəstəkləyən yenilikçi liberallar idi. 

Karlist taxt iddiaçısı İnfant Karlos de Burbon real hakimiyyəti əlində saxlayan əmisi qızı II İzabellayla evlənərək bu müharibələrə son qoymağa çalışdı. Ancaq kraliçanın onunla deyil, digər əmisi oğlu İnfant Fransisko Asislə evlənməsi bu müzakirələri nəticəsiz qoydu və ardından tərəflər silahlı çatışma üçün əsgər toplamağa başladı.

## Mənbə

* *Robert Vallverdú i Martí* La guerra dels Matiners a Catalunya (1846—1849). Una crisi econòmica i una revolta popular, Abadia de Montserrat, — 2002.
* Rodríguez Vives, Conxa (2019). *Los exilios de Ramón Cabrera*. Puz. ISBN 978-84-17633-40-0
* Vallverdú, Robert (2002). *La guerra dels Matiners a Catalunya (1846-1849). Una crisi econòmica i una revolta popular*. Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat. ISBN 84-8415-416-5
Qeyri-müntəzəm məşğulluq

**Qeyri-müntəzəm məşğulluq** və ya *müvəqqəti əmək münasibətləri* () —  işçi ilə işəgötürən arasında əmək hüququ çərçivəsində qısa müddətli və ya qeyri-müntəzəm əsaslarla qurulan əmək münasibətləri. Bu növ məşğulluqda işçi işə ehtiyac olduğu hallarda işə cəlb olunur və daimi iş qrafiki ilə təmin edilmir.

Avstraliyada 2021-ci ildən etibarən *Fair Work Act 2009* qanununa uyğun olaraq adi məşğulluq  anlayışı hüquqi şəkildə tərif olunmuşdur. Qanuna əsasən bir şəxs aşağıdakı hallarda adi işçi hesab olunur:

* ona iş təklif olunur;
* təklifdə işin qeyri-müəyyən müddətdə davam edəcəyinə dair "qəti öhdəlik" yoxdur;
* şəxs bu şərtlərlə razılaşaraq işə başlayır.

Qanunvericilik yalnız dörd əsas faktoru nəzərə almağa icazə verir:

# işəgötürənin işi təklif etmək və işçinin bu işi qəbul etmək seçiminin olub-olmaması;
# işin yalnız müəssisənin ehtiyacına əsasən təklif edilməsi;
# işin müqavilədə "casual" olaraq qeyd olunması;
# işçiyə "casual loading" — əlavə maaş verilməsi.

Bundan əlavə, Milli Əmək Standartlarına görə, 12 ay eyni müəssisədə və son 6 ayda müntəzəm iş qrafiki ilə çalışan adi işçilər daimi işçi olmaq hüququ qazanırlar (kiçik müəssisələr istisna ola bilər).

2003-cü ildə Avstraliyada işçilərin təqribən 28%-i adi əsaslarla işləyirdi. Adətən işəgötürənlər adi işçiləri ehtiyac olduqca həftəlik çağırırlar.

## Yeni Zelandiya
Yeni Zelandiyada adi işçilərə ya pro-rata illik məzuniyyət, ya da ümumi qazanca əlavə olaraq 8% məzuniyyət ödənişi verilir. Lakin bu müqavilələrdə xəstəlik məzuniyyəti və zəmanətli iş saatları nəzərdə tutulmur.

*Jinkinson v Oceana Gold (NZ) Ltd* işində Məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir:

Əgər işçi və işəgötürən arasında öhdəliklər yalnız iş müddətində varsa, bu adi məşğulluq hesab olunur. Əgər işdən kənar dövrlərdə də qarşılıqlı öhdəliklər mövcuddursa, bu artıq daimi əmək münasibəti sayılır.

*Lee v Minor Developments Ltd (2008)* işində adi işə aid aşağıdakı xüsusiyyətlər göstərilmişdir:

* qısa müddətli və konkret məqsədli işə cəlb olunma;
* müntəzəm iş qrafikinin olmaması;
* iş ehtiyac əsasında təklif olunur;
* həftədən-həftəyə zəmanətli işin olmaması;
* işin "lazım olduqda" əsaslı olması;
* tərəflər arasında işə cəlbetmə və ya qəbul öhdəliyinin olmaması;
* hər dəfə ayrıca müddətli iş əlaqəsi.

2008-ci ildə Yeni Zelandiyada Əmək hökuməti adi işçilərin hüquqlarının genişləndirilməsini təklif etsə də, həmin il hakimiyyətdən getmişdir.

## Birləşmiş Krallıq
Böyük Britaniya Hökuməti adi məşğulluğu aşağıdakı kimi müəyyən edir:

* işçilər müəyyən biznes üçün zaman-zaman çalışırlar;
* biznes iş təklif etməyə və işçi də qəbul etməyə məcbur deyil;
* müqavilədə “casual”, “freelance”, “zero hours” və ya bənzər terminlər istifadə olunur;
* işçi şifahi və ya yazılı razılıqla şərtləri qəbul edir;
* işçi rəhbərin nəzarəti altındadır və başqasını əvəz edə bilməz;
* vergilər və sosial ödənişlər işəgötürən tərəfindən tutulur;
* iş üçün lazım olan materiallar və alətlər biznes tərəfindən təmin edilir.

## Həmçinin bax
* Daimi iş
* Əmək hüququ
* Müqaviləli iş
* Sıfır saatlıq müqavilə — zero hour contract
* Qeyri-rəsmi sektor

## İstinadlar
Üçüncü Karlist Müharibəsi

**Üçüncü Karlist Müharibəsi** () — 1872-1876-cı illərdə İspaniyada yaşanan vətəndaş müharibəsi və İspaniya tarixindəki son Karlist müharibədir.

Müharibə başlamadan öncə ölkədə iğtiaşaşlar atmışdı. Artan siyasi təzyiqlər nəticəsində kraliça II İzabella 1868-ci ildə ailəsiylə birlikdə ölkədən qaçmağa məcbur oldu və Fransaya sığındı. Bundan istifadə edən Karlist taxt iddiaçısı İnfant Karlos de Burbon *VII Karlos* adıyla özünü İspaniya kralı elan etdi. Digər tərəfdən isə İtaliya kralı II Viktor Emanuelin oğlu I Amadey və kraliça II İzabellanın yeganə oğlu XII Alfonso da özlərini İspaniya taxt-tacının sahibi elan etdilər.

Karlistlərin üsyan çağırışı Kataloniya və Bask bölgələrində əks-səda doğurdu. Yerli feodalların dəstəyini qazanan Karlistlər bir çox mühüm şəhər və qəsəbələri işğal etdilər. Ancaq Bilbao və San Sebastyan şəhərlərinin mühasirəsi uğursuzluqla nəticələndi.

Müharibə əsnasında İspaniyada bir neçə dəfə rejim dəyişikliyi oldu. Belə ki, 1873-cü ildə I Amadey taxtdan endirildi və Birinci İspaniya Respublikası elan olundu. Ancaq cəmir bir il sonra baş tutan hərbi çevrilişlə Burbon sülaləsinin hakmiyyəti bərpa edildi və XII Alfonso taxta çıxarıldı.

Karlistlərin məğlub edilməsiylə nəticələnən müharibənin sonunda VII Karlos ölkədən qaçdı. Mərkəzi hakimiyyət gücləndirildi.

## Mənbə

* *The decline of Carlism*, Jeremy MacClancy. University of Nevada Press, Reno (USA), 2000, 349 pages.
* *A military history of modern Spain: from the Napoleonic era to the war on terror*, Wayne H. Bowen, José E. Alvarez. Greenwood Publishing, 2007, 222 pages.
* Ferrer Melchor (1958–1959), *Historia del tradicionalismo español*, Editorial Católica, Sevilla, vols. 24–27
* *Spain in the nineteenth century*, Elizabeth Wormeley Latimer. A. C. McClurg & Co, 1907, 441 pages.
* 
* *Amadeo I: El rey caballero*, Villa San Juan. Planeta, Los reyes de España, 1997, 229 pages.
* *Carlos VII*: Duque de Madrid, Anonymous. Espasa Calpe, Vidas españolas del siglo XIX, 1929. 263 pages.
* 
* 
* *La Tercera Guerra Carlista 1872–1876*, César Alcalá. Grupo Medusa Ediciones. 33 pages.
* *Las Guerras Carlistas*, Antonio M. Moral Roncal, Silex, 389 pages.
* *España 1808–2008*, Raymond Carr, Ariel, 972 pags.
Piyada (dəqiqləşdirmə)

**[[Piyada]]** — nəqliyyat vasitəsindən kənarda olan yol hərəkət sisteminin iştirakçısı. Həmçinin bu mənalara gələ bilər:

* Piyada (qoşun növü)
* Piyada (şahmat)
Şərti iş

**Şərti iş, müvəqqəti (kontingent) məşğulluq** () — məhdud əmək təminatı ilə, hissə-hissə, adətən yarım-ştat (adətən dəyişən iş saatları ilə) əsasında ödənilən və daimi olmayan hesab edilən əmək münasibətləri.

ABŞ Əmək Statistikaları Bürosunun (BLS) məlumatına görə, qeyri-ənənəvi işçi qüvvəsi bir neçə işdə çalışanları, hissə-müddətli və alternativ iş formasında çalışanları əhatə edir. Hazırda bu kateqoriyaya daxil olan işçilər ABŞ-da əmək bazarının əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. İşəgötürənlərin dörddə üçündən çoxu qeyri-ənənəvi iş formalarından istifadə edir.

## Terminologiya
Kontingent işçilərə çox vaxt "konsultant", "frilanser", "müstəqil podratçı", "müvəqqəti işçi" kimi adlar verilir. Bu növ işlər bəzən "McJob" kimi də adlandırılır, bu termin ilk dəfə Duqlas Kauplendin "Generation X" romanında məşhurlaşıb. Daimi iş anlayışı Sənaye inqilabına qədər mövcud deyildi. Əmək əsasən kənd təsərrüfatında həyata keçirilirdi. Tekstil işçiləri evlərində işləyir, məhsulu satırdılar. XVIII əsrin sonlarında fabrik sistemlərinin inkişafı ilə iş saatları sabitləşdi, lakin çox zaman məhsul əsasında ödəniş edilirdi.

İşçilərin istismarına qarşı gücsüz olması həmkarlar ittifaqlarının yaranmasına səbəb oldu. Bu birliklər nəticəsində əmək hüquqları formalaşmağa başladı.

Kontingent işçilər işəgötürənlərə çevik və sərfəli əmək resursları təqdim edir. Bu model şirkətlərə xüsusi layihələr üçün lazım olan ekspertizaya malik şəxslərlə işləmək imkanı yaradır və uzunmüddətli xərcləri azaldır. Lakin yanlış təsnifat halında hüquqi risklər meydana çıxa bilər.

## İqtisadi təsirlər və qloballaşma
İqtisadiyyatın genişlənməsi dövrlərində kontingent işçi tələbi artır. Qloballaşma, sənayelərin böyüməsi və çevikliyə olan ehtiyac bu iş modelinə tələbatı artırır. Müasir bilik əsaslı iqtisadiyyatda müəssisələr konkret sahələrdə ixtisaslaşmış kadrlara üstünlük verdikləri üçün kontingent işçilərin rolu artır.

## Əməyin təhlükəsizliyi və risklər
2015-ci ildə ABŞ-da 829 ölüm halı kontingent işçilərlə bağlı olmuşdur. Bu işçilər çox vaxt təhlükəli işlərə cəlb olunur, təcrübəsiz olur və iş təhlükəsizliyi təlimləri yetərli olmur. ABŞ-ın OSHA və NIOSH təşkilatları bu işçilərin qorunması üçün müştərək qaydalar və təlimatlar hazırlamışdır.

## Üstünlüklər və çatışmazlıqlar

## Həmçinin bax
* Əmək hüququ
* Hissə-müddətli iş
* Müqaviləli əmək münasibətləri

## İstinadlar
Cammu və Kəşmir Azadlıq Cəbhəsi

**Cammu və Kəşmir Azadlıq Cəbhəsi** (, *[[Abreviatura|Abr]]: JKLF*) — 29 may 1977-ci ildə Əmunulla Xan və Məqbul Bhat tərəfindən Londonda yaradılmış Kəşmir millətçi təşkilatdır. Onun ABŞ və Avropada diasporları, Hindistan və Pakistanda isə şöbələri mövcuddur.

## Mövqeyi

Cammu və Kəşmir Azadlıq Cəbhəsi özünü dünyəvi (İslamçı olmayan) millətçi təşkilat kimi təqdim edir və Hindistanla Pakistan arasında bölünmüş Kəşmirin birləşərək müstəqil dövlətə çevrilməsi ideyasını dəstəkləyir.

## Ədəbiyyat siyahısı
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı
* 
* 

## Xarici keçidlər

*Jammu Kashmir Liberation Front
*Website of Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, Amanullah Khan)
*Jammu Kashmir Liberation Front (JKLF Website, UK Zone)
*(Malik Fired) 
*(JKLF Website)
*List of incidents attributed to the Jammu and Kashmir Liberation Front on the START database
Tam ştat iş

**Tam ştat iş** () — işçilərin işəgötürən tərəfindən müəyyən edilmiş minimum saatlarla işlədiyi məşğulluq.

## Ümumi baxış
Tam ştat iş anlayışı, adətən işçinin tam zamanlı əmək müqaviləsi əsasında işə qəbul edildiyi məşğulluq formasını ifadə edir. Belə işlərdə işçinin həftəlik və ya gündəlik iş saatları qanunla və ya müəssisədaxili qaydalarla müəyyən olunur. Əksər hallarda bu göstəricilər 35–40 saat aralığında dəyişir. Tam ştatda çalışan işçilər adətən daha sabit gəlirə, sosial təminat paketlərinə (məsələn, məzuniyyət hüququ, tibbi sığorta, pensiya yığımları və s.) və karyera inkişafı imkanlarına malik olurlar.

Bu məşğulluq növü işəgötürənlər üçün də faydalıdır, çünki uzunmüddətli əmək münasibətləri sayəsində işçi heyəti sabitliyi, ixtisaslaşma və istehsalatda davamlılıq təmin olunur. Lakin bəzi hallarda tam ştat iş yüksək iş yükü, stress və şəxsi həyata az vaxt qalması ilə müşayiət oluna bilər.

Əmək bazarlarında rəqabət, texnologiyanın inkişafı və qeyri-formal məşğulluq formalarının yayılması bəzi ölkələrdə tam ştat iş yerlərinin sayına təsir edir. Buna baxmayaraq, bir çox sahələrdə — xüsusilə dövlət sektorunda və iri şirkətlərdə — tam ştat məşğulluq hələ də əsas iş forması kimi qalmaqdadır.

## Ölkələrə görə təriflər
Tam iş həftələri:
* : təxminən 38 saat
* : 38 saat
* : 40–44 saat
* : 45 saat
* : 30 saat
* : 37 saat
* : 35 saat (dövlət tərəfindən müəyyən edilib)
* : 35–40 saat
* : 40 saat
* : 48 saat (1948-ci il Fabriklər Aktına əsasən, bir şəxs həftədə 48 saatdan çox işləyə bilməz)
* : 40 saat
* : 43 saat
* : 40 saat
* : 35–40 saat
* : 40 saat (tez-tez nahar fasiləsi istisna olmaqla 37.5 saat olaraq tənzimlənir)
* : 40 saat
* : 40 saat
* : 40 saat (rəsmi olaraq müəyyən edilməyib)
* : 45 saat (rəsmi olaraq müəyyən edilməyib)
* : 35 saat (rəsmi olaraq müəyyən edilməyib), 37.5 saat və ya 40 saatlıq müqavilələr yayğındır.
* : Əlverişli Baxım Aktına əsasən 30 saat və ya daha çox. "Əmək üzrə Ədalətli Standartlar Aktı (FLSA) tam və ya yarımştat məşğulluğun tərifini vermir. Bu, adətən işəgötürən tərəfindən müəyyən edilir." Bununla belə, FLSA səkkiz saatlıq iş gününü müəyyən edir və həftəlik maksimum iş saatını 40 saat olaraq müəyyən edir, lakin 40 saatdan artıq işləyən işçilərə əlavə artıq iş haqqı verilməsini tələb edir. Lakin praktikada işçilərin yalnız 42%-i 40 saatlıq iş həftəsində çalışır. Tam iş vaxtlı işçilər üçün orta iş həftəsi 47 saat təşkil edir. İşəgötürənlər getdikcə sıxılmış iş cədvəlləri təklif edirlər. Bəzi hökumət və korporativ işçilər artıq 9/80 iş cədvəli üzrə çalışırlar (iki həftəlik dövrdə 80 saat)—adətən bazar ertəsindən cümə axşamına qədər 9 saatlıq iş günləri, bir cümə günü 8 saat və növbəti cümə azaddır.

Tam iş vaxtından artıq işləyən şəxs artıq iş edir və əlavə saat üçün əlavə əmək haqqı almaq hüququna malik ola bilər (amma bu maaşa deyil, saatlıq əmək haqqıya aiddir).

## İstinadlar
Türkiyədə prezident seçkiləri (1939)

**1939-cu il Türkiyə prezident seçkiləri** — 3 aprel 1939-cu ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisində keçirilmişdir.
TBMM-nin VI-cı dönəminin üzvləri seçildikdən dərhal sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq keçirilən seçkilərdə 413 millət vəkilindən 249-u iştirak edib. İsmət İnönü ilk turda yenidən prezident seçilmişdir.

## Seçkilər

## Həmçinin bax
* Türkiyədə Prezident seçkiləri
* Türkiyə Prezidenti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karlos de Burbon

**Karlos de Burbon** (; ) — İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist iddiaçısı.

## Həyatı
1848-ci ildə Lyublyanada dünyaya gəldi. Atası İspaniya kralı IV Karlın nəvəsi və Karlist taxt iddiaçısı İnfant Xuan Karlos, anası isə Modena hersoqu IV Fransiskin qızı Mariya Beatrisadır. Hələ körpə ikən ailəsi Londona köçdü və kiçik qardaşı İnfant Alfonso burada dünyaya gəldi. Ancaq sonrakı illərdə valideynləri ayrıldı və Karlosla qardaşı anasıyla birlikdə Modenada yaşamağa başladı.

1868-ci ildə öncə kraliça II İzabellanın ölkədən qaçması, 4 gün sonra isə atası İnfant Xuan Karlosun taxt hüququndan imtina edən sənədə qol çəkməsinin ardından, Karlos de Burbon Karlist taxt iddiasını irəli sürdü. *[[Karlos de Burbon|VII Karlos]]* adını aldı və ölümünədək bu ünvanı daşıdı.

## Ailəsi
4 fevral 1867-ci ildə Avstriyada Parma və Piaçensa hersoqu III Karlın qızı Marqarita ilə evləndi. Cütlüyün 5 övladı oldu.

* Blanka de Burbon (1868-1949), 1889-cu ildə Böyük Toskana hersoqu II Leopoldun nəvəsi Leopold Salvadorla evləndi və övladları oldu.
* Ceymi de Burbon, İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist iddiaçısı
* Elvira de Burbon (1871-1929), heç vaxt evlənmədi.
* Beatrisa de Burbon (1874-1961)
* Alisa de Burbon (1876-1975)

1893-cü ildə xanımının vəfatından sonra yenidən evlənmək qərarı verən Karlos de Burbon üçün 2 gəlin namizədi irəli sürüldü. Bunlar fransız əsilli Berta de Roqan və alman əsilli Tereza oldu. Bunlardan ilkini seçən Karlos de Burbon 28 aprel 1894-cü ildə Praqada yenidən evlənsə də, bu evliliyindən övladı olmadı.

1909-cu ildə Varezedə vəfat etdi və Triest kafedralına dəfn olundu.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Del Burgo, Jaime. *Carlos VII y su tiempo: Leyenda y realidad*. Pamplona: Gobierno de Navarra, 1994.
* "The Curé Santa Cruz and the Carlist War." *Blackwood's Edinburgh Magazine* (1873).
* "The Spanish Pretender: Who he is and What he has Been." *[[The New York Times]]* (May 31, 1874).

### İstinadlar
İş bölgüsü

**İş bölgüsü** () — bir tam ştatlıq vəzifənin iki və ya daha çox işçi arasında bölüşdürülməsi sistemi. Bu əmək modeli işçi və işəgötürən arasında razılaşdırılmış şəkildə iş saatlarının və öhdəliklərin paylaşılmasına əsaslanır. İş bölgüsü çevik iş şəraitinin formalarından biri hesab olunur və xüsusilə balanslı həyat tərzi, ailə-məişət məsuliyyətləri və fərdi vaxt planlaması üçün üstünlük verilir.

## Tarixi
İş bölgüsü anlayışı 1970-ci illərin əvvəllərində Şimali Amerikada qadınların əmək bazarına qayıtması və çevik iş modellərinə artan tələbatla əlaqədar yaranmışdır. Əsas məqsəd qadınların peşəkar fəaliyyətlə ailə həyatını uzlaşdırmasına şərait yaratmaq idi. Daha sonra bu model digər ölkələrdə də tətbiq olunmağa başlandı və müxtəlif sektorlarda istifadə edilməyə başladı.

## Mexanizmi
İş bölgüsündə bir vəzifə üzrə iş saatları və öhdəliklər iki (və ya daha çox) işçi arasında bölünür. Bu bölüşdürmə bir neçə şəkildə həyata keçirilə bilər:

* həftəlik bölüşdürmə — məsələn, biri həftənin ilk üç günü, digəri isə son iki günü işləyir.
* gündəlik bölüşdürmə — məsələn, biri səhər növbəsində, digəri isə günortadan sonra işləyir.
* əmək funksiyasına əsaslanan bölüşdürmə — işçilər eyni vəzifənin müxtəlif aspektlərinə fokuslanırlar.

İş bölgüsü işəgötürən və işçilər arasında əmək müqaviləsi əsasında həyata keçirilir və əmək öhdəlikləri aydın şəkildə müəyyən olunur.

## Üstünlüklər və çətinlikləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Job Sharing Explained ()
* ACAS – Job Sharing Guidance (Böyük Britaniya)
Sivet

thumb|right|Donuz ətindən hazırlanmış sive
**Sivet** () — Oksitaniya mətbəxinə məxsus yemək növü, adətən yerli soğandan hazırlanan güvəç növü.Adətən, sivaya qırmızı şərabı və (sousunda heyvan qanı da istifadə olunur (baxmayaraq ki, tarixən bu, həmişə belə olmayıb): dovşan, çöl donuzu, xərçəng, xoruz və ya hətta qırqovul ətindən hazırlanır..

Adının mənşəyi Oksitaniya və ya Fransadan gəldiyi bəlli deyil. Fransızca  sözündən gəlir və hərfi mənada "soğan və ya göy  soğandan hazırlanan yemək" mənasını verir.

Orta əsrlərdə sivet nadir hallarda dovşan ətindən hazırlanırdı. Sousuna qanın əlavə edilməsi  sonrakı dövrlərdə ortaya çıxdı. Bu qarışımdan əldə edilən bulyon, XX əsrin əvvəllərində günümüzdəki sivetin məşhurlaşmasına səbəb oldu.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Patrick Rambourg, *Le civet de lièvre. Un gibier, une histoire, un plat mythique*, Paris, Jean-Paul Rocher Éditeur, 2003.
Ceymi de Burbon

**Ceymi de Burbon** (; ) — İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist iddiaçısı.

## Həyatı
1870-ci ildə İsveçrənin Veve şəhərində dünyaya gəldi. Atası Karlist taxt iddiaçısı İnfant Karlos de Burbon, anası isə Parma və Piaçensa hersoqu III Karlın qızı Marqaritadır. Hələ 15 yaşında ikən ilk dəfə XII Alfonsonun qızı Mariya de las Mersedeslə evlənməsi müzakirə edilsə də, bu təklif qəbul edilmədi. Sonrakı illərdə Avropanın müxtəlif monarx ailələrindən namizədlər olsa da, bu və ya başqa səbəblərdən evlilik planları baş tutmadı.

50 yaşının tamam olduğu 1920-ci ildə bacısı Beatrisanın 19 yaşlı qızı Fabiola Massimo ilə evlənmək istəsə də, Vatikandan gələn rədd cavabı ilə bu evlilik planı da uğursuzluqla nəticələndi. Beləcə, varis olaraq əmisi İnfant Alfonso de Burbon seçildi.

## Qalereya

Fayl:Jaime, Elvira y Blanca.jpg|Bacıları Elvira və Bianka ilə birlikdə
Fayl:Famille royale carliste.webp|Ailə üzvləriylə birlikdə, 1883-cü il. Soldan sağa: özü, bacısı Alisa, anası Marqarita, atası İnfant Karlos, bacıları Beatrisa, Elvira və Bianka
Fayl:Don Carlos con sus hijos Doña Elvira y Don Jaime.jpg|Atası İnfant Karlos və bacısı Donna Elvira ilə birlikdə, 1891-ci il
Fayl:Don Jaime de Borbón, en Nuevo Mundo.jpg|Don Ceymi, praporşik geyimiylə. 1898-ci il


## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Alcalá, César, *Jaime de Borbón. El último rey romántico*, Madrid 2011, 
* "Don Jaime is Dead: Carlist Pretender". *The New York Times* (3 October 1931): 11.
* "The Duke of Madrid, Soldier and Traveller". *The Times* (5 October 1931): 19.
* Елец, Юлий Лукьянович, История Лейб-Гвардии Гродненского Гусарского полка, New York 2015, 
* Andrés Martín, Juan Ramón de, *El cisma mellista: historia de una ambición política*. Madrid: Actas Editorial, 2000, 
* Melgar del Rey, Francisco Melgar de, *Don Jaime, el príncipe caballero*. Madrid: Espasa-Calpe, 1932. 
* Melgar del Rey, Francisco Melgar de, *El noble final de la escisión dinástica*. Madrid: Consejo Privado de S.A.R. el Conde de Barcelona, 1964.

### İstinadlar
Alfonso Karlos de Burbon

**Alfonso Karlos** **de Burbon** (; ) — İspaniya taxt-tacının Karlist, Fransa taxt-tacının isə Legitimist iddiaçısı.

1849-cu ildə Londonda dünyaya gəldi. Atası İspaniya kralı IV Karlın nəvəsi və Karlist taxt iddiaçısı İnfant Xuan Karlos, anası isə Modena hersoqu IV Fransiskin qızı Mariya Beatrisadır. 1870-ci ildən etibarən Papalıq ordusunda xidmət etdi və italyanlara qarşı Romanı müdafiə etdi. 1872-1876-cı illərdə Üçüncü Karlist Müharibəsinin bəzi cəbhələrində vuruşdu. Ardından qalan illərini Avstriyadakı rəsmi iqamətgahında keçirdi və 1931-ci ildə qardaşı oğlu Ceymi de Burbonun vəfatıyla İspaniyanın Karlist və Fransanın Legitimist taxt iddialarını öz üzərinə aldı.

1871-ci ildə Portuqaliya kralı I Miquelin böyük qızı İnfanta Mariya das Neveslə evləndi. Ancaq övlad sahibi olmadı. Onun 1936-cı ildə vəfatından sonra İspaniya taxt-tacına Karlist iddiası sona çatdı.

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* Ignacio Miguéliz Valcarlos (ed.), *Una mirada intima al dia a dia del pretendiente carlista*, Pamplona 2017, ISBN 9788423534371
* *La battaglia di Porta Pia*, [in:] Emanuele Martinez, *Il Museo Storico di Bersaglieri*, Roma 2020, ISBN 9788849289572
* *"El saco de Cuenca". Boinas rojas bajo la mangana*, Cuenca 2010, ISBN 978-84-92711-76-5

### İstinadlar
Banker atı

**Banker atları** — Şimali Karolinanın "Outer Banks" adlı bariyer adalarında yaşayan vəhşi at növü (Equus ferus caballus).

## Xüsusiyyətlər

Banker atları nisbətən kiçik olub, cəmi  132–150 sm hündürlüyündədir və çəkisi 360–450 kq arasında dəyişir. Başları geniş, üz profili düz və ya bir qədər qabarıqdır. Döş qəfəsi dərin və dar, beli qısadır. Ayaqlarının sümükləri oval şəkildədir ki, bu da onların güclü sümük quruluşuna malik olduğunu göstərir. Çətin şəraitə davamlı olan bu atların xəzi əsasən qəhvəyi, boz və ya al rəngdə ola bilər. Banker atları uzun addımlarla hərəkət edir və bir çoxu sürətli və rahat yerişə malikdir. Onlar dostcanlı və sakit xasiyyətlidir.
Banker atlarının bir çox xüsusiyyəti onların digər kolonial ispan atları ilə ortaq əcdadlara malik olduğunu göstərir. Genetik araşdırmalar bu atların Pryor Mountain "Mustanq" və "Paso Fino" kimi digər ispan mənşəli atlarla ortaq əcdadlara malik olduğunu təsdiq edir. Bu növlər bir-birindən 400 il əvvəl ayrılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tütünkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əhmədabadda Boeing 787 qəzası

**Əhmədabadda Boeing 787 qəzası** — 12 iyun 2025-ci ildə Hindistanın Əhmədabad şəhərindən Böyük Britaniyanın London Qatvik Hava Limanına uçan "Air India Hava Yolları"na məxsus 171 saylı beynəlxalq sərnişin reysi, uçuşdan qısa bir müddət sonra Əhmədabadın "Meghani Nagar" məhəlləsinə düşərək qəzaya uğramışdır. Uçuş "Boeing 787–8 Dreamliner" təyyarəsi ilə həyata keçirilirdi və təyyarədə 242 nəfər olmuşdur. Polis hadisə yerindən, sərnişinlər və yerüstü qurbanlar da daxil olmaqla, ən azı 204 cəsədin çıxarıldığını bildirmişdir. Daha sonra bir sərnişinin sağ tapıldığı bildirilib. Ümumilikdə 310-dan çox insan həlak olub.

## Reaksiyalar
Azərbaycan XİN, XIV Leo təyyarə qəzası ilə bağlı Hindistana başsağlığı verib.

### Şirkətlər
Qəzadan sonra "Boeing"in səhmləri 8% ucuzlaşıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Ən ölümcül aviasiya qəzaları və insidentlərinin siyahısı
* Aviasiya qəzaları və insidentləri
Valdostana keçisi

**Valdostana keçisi** — İtaliyanın şimal-qərbində yerləşən Valle d'Aosta muxtar regionundan olan yerli bir keçi növü. Bu növ, adını da bu regiondan almışdır. Bu növ təhlükə altındadır: "DAD-IS" məlumat bazasında onun qorunma statusu "kritik" olaraq qeyd edilmişdir.

## Tarix
Valdostana keçisi, İtaliyanın şimal-qərbindəki Valle d'Aosta muxtar regionunun ənənəvi yerli növüdür. Bu növün ilk yazılı sənədləri 1917-ci ilə aiddir. Valdostana keçisi xüsusilə Val d'Ayas və Valle di Gressoney kimi vadilərdə, həmçinin Turin əyalətindəki Val Chiusella, Valle di Locana və Val di Susa kimi yüksək Canavese bölgələrində yetişdirilir. Keçmişdə bu növ Alpi Graie və Alpi Pennine dağlarında yayılmışdır.
Valdostana keçisi, İtaliyanın "Milli Qoyun və Keçi Yetişdiriciləri Assosiasiyası" (Associazione Nazionale della Pastorizia) tərəfindən nəsillik kitabı qeydə alınan 43 yerli keçi növündən biridir. Bu növ nadirdir. 2007-ci ildə FAO tərəfindən onun qorunma statusu "kritik" olaraq qeyd edilmişdir. 2013-cü ilin sonunda qeydiyyatdan keçmiş populyasiya 959 və ya 856 baş olaraq bildirilmişdir. 2020-ci ildə "DAD-IS"-ə bildirilən ümumi say isə 71 baş olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çin qazı

**Çin qazı** — Avropa və Şimali Amerikada da bu adla tanınan beynəlxalq bir ev qazı növü. Əksər qaz növlərindən fərqli olaraq, o, "Anser cygnoides" növündən törəyən və dimdiyinin üst tərəfində görkəmli bir düyünlə xarakterizə olunan "düyünlü qazlar" qrupuna aiddir.

## Xüsusiyyətlər

Çin qazının iki çeşidi mövcuddur: Boz-qəhvəyi və ağ. Boz-qəhvəyi növün rənglənməsi vəhşi "Anser cygnoides" növünə bənzəyir. Boz-qəhvəyi növün dimdik və düyünü qara, ağ növün düyünü isə narıncı rəngdədir. Ayaqlar hər iki növ üçün narıncı rəngdədir. Nümayiş üçün yetişdirilən quşlarda boyun uzun və incə olur. Bu qazların erkəklərinin çəkisi 4.5-5.4, dişilərinin isə 3.6-4.5 kq aralığındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mursiya keçisi

**Mursiya keçisi** — Həm süd, həm də ət istehsalı üçün yetişdirilən iki məqsədli bir keçi növü.

## Xüsusiyyətlər
Mursiya keçilərinin qulaqları bir çox digər keçi növlərinə nisbətən daha qısadır və İsveçrə keçilərinin (məsələn, Alp, Oberhasli və Saanen) qulaqlarına bənzəyir. Qulaqlar üfüqi şəkildə daşınır. Bu növ yüksək keyfiyyətli və yağlı süd istehsalı ilə tanınır. Mursiya və Malta keçiləri, fransız Alp keçiləri ilə müqayisədə mövsümdən kənarda daha çox çoxalma meyli göstərirlər. Bu, il boyu süd istehsalına imkan yaradır. Bu növün əslində Afrika mənşəli ola biləcəyi də düşünülür. Mursiya keçiləri əsasən Mursiya regionunda, Jumilla və Yecla bölgələrində yetişdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Malta keçisi

**Malta keçisi** — Nisbətən kiçik ölçülü, yüksək süd məhsuldarlığı, yüksək çoxalma qabiliyyəti və isti iqlim şəraitinə uyğunlaşması ilə tanınan nadir bir südlük keçi növü.

## Xüsusiyyətlər
Malta keçisinin xəzi adətən uzun və düz tüklüdür, lakin qısa da ola bilər. Xəz rəngləri ağ, boz, qara, açıq qəhvəyi və qırmızımtıl-qəhvəyi ola bilər. Rənglər ya təmiz, ya ləkəli, ya da baş və boyun bölgəsində xarakterik rəng naxışları ilə ola bilər. Bu keçilər adətən təbii şəkildə buynuzsuzdur, düz bir üz profili və ya yatay, yarı sallanan və ya ucları qıvrılmış uzun qulaqlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Girgentana keçisi

**Girgentana keçisi** — İtaliyanın Siciliya adasının cənubunda yerləşən Aqricento əyalətinə aid yerli keçi növü.

## Tarix
Girgentana keçisi ilk dəfə 1930-cu ildə Arturo Maqliano tərəfindən təsvir edilmişdir. Növün mənşəyi dəqiq məlum deyil. Heyvanlar e.ə. 700-cü illərdə Yunan kolonistləri tərəfindən və ya eramızın VIII əsrdə Ərəb işğalçıları tərəfindən Siciliyaya gətirilə bilərdi. Yohann Volfqanq Amşler, Girgentana keçisini Leonard Vulleyin 1927–1928-ci illərdə Ur şəhərində qazıntılar zamanı aşkar etdiyi "Capra prisca" və "Ram in a Thicket" heykəlləri ilə eyniləşdirmişdir. Leopold Adametz isə bu növün mərkəzi Asiya keçi-antilopu olan markhor (Capra falconeri) ilə qohum olduğunu irəli sürmüşdür. Bununla belə, bu fərziyyə yalnız buynuzların oxşarlığına əsaslanır, çünki Girgentananın buynuzları saat yönünün əksinə, markhorun buynuzları isə saat yönündə burulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jamnapari keçisi

**Jamnapari keçisi** — Mənşəyini Hindistanın Uttar-Pradeş ştatından alan yerli keçi növü.

## Xüsusiyyətlər
Jamnapari keçilərinin rəngləri geniş müxtəliflik göstərsə də, tipik Jamnapari ağ rəngli olur və boyun və baş hissəsində qəhvəyi ləkələr olur. Başları yüksək və qabarıq  olur, bu da onlara tutuquşu görünüşü verir. Uzun, düz və sallanan qulaqları var, təxminən 25 sm (10 düym) uzunluğundadır. Həm erkək, həm də dişi fərdlərdə buynuz var. Süd vəziləri yaxşı inkişaf etmişdir və yumru, konusşəkilli məmələrə malikdir. Onlar həmçinin qeyri-adi uzun ayaqlara malikdirlər. Erkək Jamnapari keçiləri 40 kq (88 funt) çəkiyə qədər çıxa bilər, dişilər isə iqlim və mühit şəraitindən asılı olaraq təxminən 30 kq (66 funt) çəkiyə çatır. Orta hesabla gündəlik süd məhsuldarlığı 2 kq-dan bir qədər azdır. Jamnapari ətinin xolesterin səviyyəsi aşağı olduğu deyilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qarqanika keçisi

**Qarqanika keçisi** — İtaliyanın cənubunda yerləşən Puqliya regionunun Qarqano yarımadasından mənşə alan yerli keçi növü. Bu növ daha sonra Puqliyanın digər bölgələrinə və qonşu regionlara yayılmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Qarqanika keçiləri orta boyda və ağır olmayan heyvanlardır. Yetkin erkək fərdlər adətən 65 kq, dişilər isə 50 kq çəkiyə malikdir. Başları nisbətən kiçikdir və yetkin fərdlərin uzun,  qara və ya tünd şabalıdı xəzləri var. Balaların dəriləri qıvrım, qara rəngli xəzlərinə görə qiymətlidir. Bu növ öz davamlılığı ilə tanınır və çətin mühit şəraitində vəhşi təbiətdə yetişdirilmək üçün yaxşı uyğunlaşmışdır. Bu cinsin hündürlüyü dişilərdə ortalama 75 sm, erkəklərdə isə 85 sm olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Korsika keçisi

**Korsika keçisi** (*Corse* kimi də tanınır) — Fransanın Korsika adasından olan və əsasən süd istehsalı üçün istifadə edilən yerli keçi cinsi.

## Mənşəyi
Korsikada yerli keçilərin mənşəyi qeyri-müəyyəndir, lakin onların mövcudluğu min illər əvvələ qədər uzanır. 1970-ci illərdə Fransız Alp keçiləri bu cinsin yaxşılaşdırılması üçün istifadə edilmişdir. Nəticədə, adanın həyatına mükəmməl uyğunlaşmış kiçik və orta ölçülü Korsika keçiləri yaranmışdır. Bu keçilər ənənəvi olaraq yay aylarında dağ otlaqları arasında gəzdirilir və payızda yenidən daha isti ovalıqlara qaytarılır. Korsika bölgəsindəki keçi populyasiyasının təxminən 98%-i Korsika keçisidir. Son 80 ildə bu keçilərin populyasiyasında əhəmiyyətli bir artım müşahidə edilmişdir. Onların sayı 30.000-dən 200.000-ə qədər yüksəlmişdir. Bu artım, Korsika keçisinin süd istehsalı üçün qiymətli bir mənbə olması və adanın təbii şəraitinə yaxşı uyğunlaşması ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Boer keçisi

**Boer keçisi** — Cənubi Afrika mənşəli ətlik keçi cinsi.

## Tarix
17-ci əsrdə Kap bölgəsinə gələn avropalılar, Khoikhoi xalqı tərəfindən saxlanılan keçi populyasiyası ilə qarşılaşdı. Bu keçilər kiçik idi və qısa, ləkəli tüklərə malik idi. Onların Afrikanın şərq sahilindən cənuba doğru köç edən xalqlar tərəfindən bu bölgəyə gətirildiyi düşünülür. Sonrakı əsrlərdə, Şərqi Keypdəki Boer fermerləri tərəfindən saxlanılan keçilər, Khoikhoi və Bantu xalqlarından əldə edilən heyvanlardan törəmiş, ehtimal ki, Anqora, Avropa və ya Hindistan mənşəli keçilərin təsiri də olmuşdur. 1830-cu illərdə müxtəlif növ və rəngli keçilər təsvir edilmişdir. Əsrin sonunda Boer keçisi böyük və güclü, qabarıq üz profili və sallanan qulaqları olan bir cinsə çevrilmişdir və bu xüsusiyyətləri ilə Anqlo-Nubiya keçisinə bənzəyirdi. 1891-ci ildə Kap Koloniyasında aparılan siyahıyaalmada 3.444.019 baş keçi qeydə alınmışdır.
Seçici yetişdirmə xüsusi keyfiyyətlər üçün təxminən 1930-cu illərdə başlamışdır. Əvvəlcə otlama qabiliyyəti və ət miqdarı və keyfiyyəti üçün, daha sonra isə xüsusilə ağ bədən və qırmızı-qəhvəyi baş rəngi ilə xarakterizə olunan tük rəngi üçün yetişdirilmişdir. 1959-cu ildə "Somerset East"-da "Boer Keçisi Yetişdiriciləri Assosiasiyası" (Boerbok Telersvereniging) qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qara qartal

**Qara qartal** — Qırğılar (Accipitridae) fəsiləsinə aid olan yırtıcı quş növü.

## Mənşəyi
Bu növ, *"Ictinaetus"* cinsinin yeganə nümayəndəsidir. Qara qartal, tropik və subtropik Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya, həmçinin Cənub-Şərqi Çin dağlıq meşələri üzərində uçur. Əsasən məməlilər və quşlar, xüsusilə yuvalarındakı balalar ilə qidalanır. Uzun və geniş açılmış qanadları, xarakterik silueti, yavaş uçuşu və qara lələkləri ilə zəngin kontrast təşkil edən sarı dimdik əsası (cere) və ayaqları ilə asanlıqla tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Patriots.eu

**Patriots.eu** (, , , ; Abr&nbsp;— ID Party) — Aİ ölkələrində fəaliyyət göstərən millətçi, sağçı populist və avroskeptik partiyaları birləşdirən Avropa siyasi partiyası. Partiyanın siyasi fikirləri  politoloqlar və jurnalistlər tərəfindən sağçı və ya ifrat sağçı kimi qiymətləndirilir. Partiyanın Avropa Parlamentindəki fraksiyası 705 yerdən 60 yerə malikdir. Partiya 2014-cü ildə Millətlər və Azadlıq Avropası Hərəkatı (MENF) adı altında yaradılmışdır.

## İstinadlar
Mikroraptor

Mikroraptor - erkən təbaşir dövründə, təqribi 120-125 milyon il əvvəl yaşamış dinozavr növü. Mikroraptor olduqca balaca, ayaqlarında və qollarında qanadları olan (dördqanadlı) lələkli dinazavrdır. Adının mənası balca oğrudur, bilinən ən kiçik dinozavrlardan biridir.

## Bədən quruluşu
Təqribi bir qarğa boyda olan mikroraptor müasir quşlara bənzəyən qol sümükləri və iti pəncələri var idi. Qol və ayaqları lələklər ilə örtülü olub, qanad əmələ gətirir. Mikroraptorun bədəninin uçmaqdan daha çox havada süzmək üçün daha uyğun olduğu düşünülür. Güman ki, o, yüksək ağac təpələrindən tullanıb süzərək kifayət qədər uzun yol qət edə bilirdi. Uzun quyruğu havada müvazinətini və istiqamətini qorumağa kömək edir. Gman ki, boyuna nəzərən böyük olan quyruğu quruda həəkətini məhdudlaşdırırdı.  

## Rəng
2012-ci ildə tapılmış mikroraptor fosillərində qorunmuş oiqment hücetrələri aşkarlanıb və araşdırmaalr nəticəsində mikroraptorun parlaq qara lələklərə sahib olması məlum olub. 

## Qidalanması
Mikroraptor skeletləri ilə birlikdə qarınlarında məməli sümükləri, quş qalıqları və balıq pulcuqları tapılıb. Bunlardan başqa, mikroraktorun qida rasionuna buğumayaqlılar və leşlər daxil idi.

## Təkamül
Mikroraptor bədən quruluşu baxımından quşlara olduqca bənzəyir. Lakin mikroraptorun 4, müasir quşların isə 2 qanadının olması quşların təkamülünün mikroraptordan başlamadığını göstərir və mikroraptorun təkamül prosesinin davamsız qollarından biri olduğu düşünülür.

## Həmçinin bax

* Sinornitozavr

## İstinadlar
Icthyophaga ichthyaetus

**Icthyophaga ichthyaetus** (Bozbaş dəniz qartalı) — Cənub-Şərqi Asiyada yaşayan balıqla qidalanan iri yırtıcı quş növü.

## Taksonomiya
Icthyophaga ichthyaetus, "Accipitriformes" dəstəsinə və "Accipitridae" fəsiləsinə aiddir. Bu fəsiləyə qartallar, şahinlər və digər yırtıcı quşlar daxildir. Haliaeetinae yarımfəsiləsinə daxil edilir və dəniz qartalları ilə yaxın qohumdur. İlk dəfə 1841-ci ildə Horsfield tərəfindən "Falco ichthyaetus" adı ilə təsvir edilmişdir. Bəzi taksonomik mənbələr bu növü "Ichthyophaga" cinsinə aid edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baqot keçisi

**Baqot keçisi** — İngiltərənin Staffordçir bölgəsindəki Blitfild Holda bir neçə yüz ildir yarı vəhşi şəkildə yaşayan bir keçi cinsi.

## Xüsusiyyətlər
Baqot keçisi kiçik və orta ölçülü bir keçi cinsidir. Böyük və əyri buynuzlara malikdir ki, bu buynuzlar geriyə doğru uzanır və yan tərəfə çox az burulma göstərir. Başı və ön hissəsi əsasən qara, arxa hissəsi isə əsasən ağ rəngdədir. Bir çox heyvanın arxa hissəsində qara ləkələr və üzündə ağ bir zolaq olur.

Cinsin tarixi inkişafında təbii seçimin əhəmiyyəti nəzərə alınaraq, ciddi bir cins standartı tətbiq edilməsi uyğun hesab edilmir. Əvəzində, Baqot keçisi üçün bir cins təsviri qəbul edilmişdir ki, bu təsvirdə orijinal sürüdə mövcud olan fenotip müxtəlifliyi nəzərə alınır. Bu yanaşma, cinsin müxtəlifliyini qoruyaraq onun təbii seçim prosesində formalaşan xüsusiyyətlərini qorumağa imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər