open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
26 dekabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1898 — Mariya və Pyer Küri radiumun izolyasiyasını elan ediblər.

### 1901–cari
* 2004 — Hind okeanında 9,1-9,3 MV gücündə olan zəlzələ Sumatranın şimalını maksimum IX (Şiddətli) Merkalli intensivliyi ilə silkələyir. Müşahidə olunan ən böyük sunamilərdən biri, Tailand, Hindistan, Şri Lanka, Maldiv adaları, Malayziya, Myanma, Banqladeş və İndoneziyanın sahilboyu və qismən materik ərazilərində 227,898 artıq insan ölmüşdür.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Albaniya, Əlcəzair, Hindistan, Macarıstan, Misir və Şimali Koreya Azərbaycanın müstəqilliyini tanımışdır.
* 2014 — Bakıda Heydər məscidinin açılış mərasimi olub.
* 2024 — Azərbaycan Hava Yollarına məxsus Embraer 190 qəzası baş verdi, təyyarədə olan 67 nəfərdən 29-u sağ qalmağı bacardı.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1791 — Çarlz Bebbic, İngiltərə riyaziyyatçısı
* 1859 — Sen Katayama, Yaponiya siyasi fəalı və jurnalisti
* 1867 — Jülyen Benda, Fransa filosofu
* 1883 — Fyodr Fyodorovski, Sovet teatr rəssamı
* 1893 — Mao Tszedun, Çin inqilabçısı və dövlət xadimi

### 1901–cari
* 1919 — Əminə Dilbazi, Azərbaycan rəqqasəsi
* 1926 — Əli Cavan, İran fiziki
* 1940 — Teruki Miyamoto, Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1950 — Nuriyyə Əhmədova, Azərbaycan aktrisası
* 1956 — Vəzir Orucov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1971 — Cared Leto, ABŞ aktyoru və müğənnisi
* 1977 — Fatih Akyel, Türkiyə futbolçusu və baş məşqçisi
* 1986 
** Huqo Lyoris, Fransa futbolçusu
** Kit Harinqton, İngiltərə aktyoru
* 1989 — Sofyan Fequli, Əlcəzair futbolçusu
* 1990 — Denis Çerışev, Rusiya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

* 1530 — Babur, Böyük Moğol imperatoru

### 1601–1900
* 1818 — Mariya İzabella Braqanza, İspaniya kraliçası
* 1820 — Jozef Fuşe, Fransa dövlət xadimi
* 1890 — Henrix Şliman, Almaniya iş adamı və arxeoloqu

### 1901–cari
* 1944 — Lev Şerba, Rusiya dilçisi
* 1972 — Harri Trumen, ABŞ prezidenti
* 1997 — Cahid Arf, Türkiyə riyaziyyatçısı
* 2006 — Cerald Ford, ABŞ prezidenti
* 2007 — Nina Menşikova, Rusiya aktrisası
* 2009 — İv Roşe, Fransa iş adamı
* 2016 — Məşədixanım Nemətova, Azərbaycan tarixçisi
* 2021 
** Desmond Tutu, CAR yepiskopu
** Əhməd İsayev, Azərbaycan yazıçısı

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
30 dekabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1947 — Soyuq müharibə: Rumıniya kralı I Mixay Sovet İttifaqının dəstəklədiyi Rumıniya kommunist hökuməti tərəfindən taxtdan imtina etməyə məcbur edilib.
* 2006 — İraqın keçmiş prezidenti Səddam Hüseyn edam edilib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Banqladeş, Finlandiya, Livan, Liviya, Mərakeş, Oman və Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycanın müstəqilliyini tanımışdır.
* 1992 — Azərbaycan və Oman arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2009 — Bakıda Azadlıq prospekti metrostansiyasının açılışı olmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 39 — Tit, Roma imperatoru
* 1490 — Əbussüud Əfəndi, Osmanlı hüquqşünası

### 1601–1900
* 1838 — Emile Loubet, Fransa prezidenti
* 1842 — Osman Hamdi Bəy, Osmanlı arxeoloqu və boyakarı
* 1865 — Redyard Kiplinq, İngiltərə yazıçısı
* 1880 — Semyon Aralov, Rusiya inqilabçısı
* 1884 — Hideki Toco, Yaponiya baş naziri

### 1901–cari

* 1927 
** Rober Osseyn, Fransa aktyoru
** Turqut Özatay, Türkiyə aktyoru
* 1929 — Yuri Konovalov, Sovet sprinteri
* 1932 — Paolo Villaco, İtaliya aktyoru
* 1937 
** Qordon Benks, İngiltərə futbolçusu
** Rauf Babayev, Azərbaycan müğənnisi
* 1946 — Berti Foqts, Almaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1962 — Seda Sayan, Türkiyə müğənnisi
* 1963 — Mayk Pompeo, ABŞ dövlət xadimi
* 1975 — Tayger Vuds, ABŞ qolfçusu
* 1984 — Lebron Ceyms, ABŞ basketbolçusu
* 1986 — Elli Qoldinq, İngiltərə müğənnisi
* 1989 — Kərim Hüseynov, Azərbaycan giziri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1460 — Yorklu Riçard, İngiltərə maqnatı

### 1601–1900
* 1863 — Aleksandr Muravyov, Rusiya general-leytenantı
* 1896 — Xose Rizal, Filippin yazıçısı

### 1901–cari

* 1916 — Qriqori Rasputin, Rusiya mistiki
* 1920 — Həbib bəy Səlimov, Azərbaycan general-mayoru
* 1936 — Toma Çorba, Rumıniya həkimi
* 1944 
** Məmmədrza ağa Vəkilov, Azərbaycan deputatı
** Romen Rollan, Fransa dramaturqu və yazıçısı
* 1968 — Trüqve Li, Norveç dövlət xadimi
* 1993 — Rəşid Nəsiboğlu, Azərbaycan bəstəkarı
* 1999 — Sara Knauss, ABŞ uzunömürlüsü
* 2006 — Səddam Hüseyn, İraq prezidenti
* 2017 — Çingiz Sadıqov, Azərbaycan pianoçusu

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Filippin — Rizal Günü

## İstinadlar
29 dekabr

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1845 — Texas ABŞ-nin 28-ci ştatı olub.

### 1901–cari
* 1947 — Argentina milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 2021 — Türkiyəni Qafqaza birləşdirən Pirinkayalar tuneli açılıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1991 — Azərbaycanda Müstəqillik Referendumu keçirilib.
* 1999 — Azərbaycanın üçüncü prezidenti Heydər Əliyevin fərmanı ilə Dövlət Neft Fondu yaradıldı.
* 2006 — Prezident İlham Əliyev Bakı şəhərində Heydər Əliyev Mərkəzinin yaradılması haqqında sərəncam imzalayıb.
* 2012 — Azərbaycanda "ASAN xidmət" işçilərinin peşə bayramı günü

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1721 — Madam de Pompadur, Fransa freylinası
* 1808 — Endrü Conson, ABŞ prezidenti
* 1809 — Vilyam Qladston, Böyük Britaniya baş naziri
* 1846 — Sadıqcan, Azərbaycan tarının banisi
* 1880 — Aleksandr Samoyloviç, Rusiya şərqşünası
* 1896 — David Sikeyros, Meksika boyakarı

### 1901–cari

* 1902 — Ruben Stepanyan, Ermənistan bəstəkarı
* 1921 — Əzizə Cəfərzadə, Azərbaycan yazıçısı
* 1929 
** Kamil Nəcəfzadə, Azərbaycan boyakarı
** Püstəxanım Əzizbəyova, Azərbaycan tarixçisi
* 1938 — Con Voyt, ABŞ aktyoru
* 1942 — Raceş Xanna, Hindistan aktyoru
* 1946 — Nüsrət Kəsəmənli, Azərbaycan şairi
* 1967 — Lili Vaçovski, ABŞ kinorejissoru
* 1993 — Murad İbadov, Azərbaycan baş leytenantı
* 1996 — Dilan Minet, ABŞ aktyoru və müğənnisi
* 1999 — Toğrul Xudiyev, Azərbaycan əsgəri
* 2000 
** Anar Əmirov, Azərbaycan əsgəri
** Səhman Musayev, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1703 — II Mustafa, Osmanlı sultanı
* 1731 — Bruk Teylor, İngiltərə riyaziyyatçısı
* 1825 — Jak-Lui David, Fransa boyakarı

### 1901–cari
* 1924 — Karl Şpitteler, İsveçrə şairi
* 1949 — Pərviz Rüstəmbəyov, Azərbaycan saksafonçusu
* 1980 — Nadejda Mandelştam, Rusiya yazıçısı
* 1986 — Andrey Tarkovski, Rusiya kinorejissoru
* 1989 — Sürəyya Ağaoğlu, Türkiyə vəkili
* 1993 — Frunzik Mkrtçyan, Ermənistan aktyoru
* 1995 — Lita Qrey, ABŞ aktrisası
* 2016 
** Çingiz Qurbanov, Azərbaycan əsgəri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
** Yinpaçi Nezu, Yaponiya aktyoru
* 2020 — Pyer Karden, Fransa və İtaliya modelyeri
* 2024 — Cimmi Karter, ABŞ-nin eks-prezidenti.

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Monqolustan — Müstəqillik Günü
*  — "ASAN xidmət" işçilərinin peşə bayramı günü

## İstinadlar
31 dekabr

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1907 — İlk Yeni il ərəfəsi şənliyi Manhettendə Tayms-skverdə keçirilmişdir.
* 2009 — Həm mavi ay, həm də ay tutulması baş vermişdir.
* 2018 — Maqnitoqorskda yaşayış binasında partlayış nəticəsində 39 nəfər həlak olmuşdur.

### Azərbaycana aid hadisələr

* 1976 — Bakıda Nizami metrostansiyasının açılışı olmuşdur.
* 1985 — Bakıda 20 Yanvar, Elmlər Akademiyası, İnşaatçılar və Memar Əcəmi metrostansiyasının açılışı olmuşdur.
* 1991 — Böyük Britaniya, Danimarka, İspaniya, Lüksemburq, Niderland və Yuqoslaviya Azərbaycanın müstəqilliyini tanımışdır.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1491 — Jak Kartye, Fransa səyahətçisi

### 1601–1900
* 1864 — Umeko Tsuda, Yaponiya maarifçisi
* 1869 — Anri Matiss, Fransa boyakarı
* 1878 — Orasio Kiroqa, Uruqvay dramaturqu

### 1901–cari

* 1902 — Yusif Abdullayev, Azərbaycan polkovniki
* 1903 — Fumiko Hayaşi, Yaponiya yazıçısı
* 1905 — Gi Molle, Fransa dövlət xadimi
* 1907 — Seyfulla Bədəlov, Azərbaycan kinooperatoru
* 1920 — Zeynal Cabbarzadə, Azərbaycan şairi
* 1928 — Rauf Kazımovski, Azərbaycan kinorejissoru
* 1933 — Semyon Farada, Rusiya aktyoru
* 1934 — Bəhmən Əliyev, Azərbaycan animatoru
* 1937 — Entoni Hopkins, Uels aktyoru
* 1939 — Sərraf Qasım, Azərbaycan şairi
* 1941 — Aleks Ferqyuson, Şotlandiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1942 — Tofiq Kiemas, İndoneziya siyasətçisi
* 1943 — Ben Kinqsli, İngiltərə aktyoru
* 1946 — Yalçın Rzazadə, Azərbaycan müğənnisi
* 1954 
** Aleks Salmond, Şotlandiya baş naziri
** Möhsün Yazıçıoğlu, Türkiyə deputatı
* 1962 — Bayram Kürdəxanılı, Azərbaycan meyxanaçısı
* 1976 — Ceza, Türkiyə repçisi
* 1990 
** Renat Şıxnəbiyev, Azərbaycan kapitanı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
** Toğrul Abbasov, Azərbaycan əsgəri
* 1991 — Rəşad Qasımlı, Azərbaycan kapitanı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 192 — Kommod, Roma imperatoru

### 1601–1900

* 1610 — Ludolf van Seylen, Almaniya və Niderland riyaziyyatçısı
* 1864 — Corc Dallas, ABŞ dövlət xadimi
* 1877 — Qüstav Kurbe, Fransa boyakarı

### 1901–cari
* 1934 — Cəfər Cabbarlı, Azərbaycan dramaturqu
* 1966 — Yelena Stasova, Sovet dövlət xadimi
* 1993 — Zviad Qamsaxurdiya, Gürcüstan prezidenti
* 2004 — Jerar Debre, Fransa iqtisadçısı və riyaziyyatçısı
* 2013
** Lidiya Vertinskaya, Rusiya aktrisası
** Ömür Nağıyev, Azərbaycan aktyoru
* 2015 — Natali Kol, ABŞ müğənnisi
* 2020
** Rober Osseyn, Fransa aktyoru
** Tural Həsənov, Azərbaycan əsgəri
* 2021 — Betti Vayt, ABŞ aktrisası

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Azərbaycan — Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü

## İstinadlar
Fevral

**Fevral** — Qriqorian təqvimi ilə ilin ikinci ayıdır. 28 gündən (4 ildən bir 29) ibarətdir. İlin ən qısa ayıdır.

Yuli təqvimində — 4 ildən bir, nömrəsi 4-ə bölünən illərdə fevral ayı 29 gün olurdu. Hazırda Azərbaycan da daxil olmaqla dünyanın əksər ölkələrində əsas təqvim kimi istifadə edilən Qriqori təqvimində də belədir, amma nömrəsi iki sıfırla qurtaran illər 400-ə bölünmürsə həmin illərdə fevral ayı 28 gün olur; nömrəsi iki sıfırla qurtaran illər istisna edilməklə, 4 oktyabr 1582 tarixdən sonrakı hər hansı ilin nömrəsi 4-ə qalıqsız bölünərsə, həmin ildə fevral ayı 29 gündən ibarət olur. Göstərilən tarixdən sonrakı nömrəsi iki sıfırla qurtaran illərdə isə, ilnin nömrəsi 400-ə qalıqsız bölündükdə həmin ildə fevral ayı 29 gündən ibarət olur. Məsələn, 1900, 1800, 1700-cü illərdə fevral ayı 28, 1600 və 2000-ci illərdə isə fevral ayı 29 gündür.

Eramızdan əvvəl I yüzillikdə Roma hökmdarı Yuli Sezar təqvimdəki qarışıqlığı aradan qaldırmağı tapşırır. O zamana qədər il 365 gün 6 saat hesablanırmış. Misirli astronom Sosiginesin hesablaması ilə ilin 365 gün çəkməsi, hər ildən qalan 6 saatın isə təqvimə 4 ildən bir əlavə olunması qərara alınır.

Beləliklə, il dörd ildən bir 366 gün çəkir. 366 gün 12 bərabər hissəyə bölünmədiyi üçün 6 ay 30 gün, 6 ay isə 31 gün müəyyən edilir. Sezarın əmri ilə 365 gün çəkən illərin son ayından 1 gün çıxılır. O zaman ilin son ayı fevral olduğundan bu ay 4 ildən bir 30, digər illərdə isə 29 gün hesablanır.

Sezar başqa bir əmri ilə aylardan birinə öz adını verir — iyul ayına. Sonradan imperator Oktavian Avqust da növbəti aya öz adını verir və o, avqustun iyuldan 1 gün az çəkməsini şəninə sığışdırmadığından fevraldan 1 gün kəsib avqusta calayır. O zamandan bəri fevral ayı 4 ildən bir 29, qalan illərdə isə 28 gün çəkir.

Fevralın 29-da doğulan adamlar doğum günlərini dörd ildən bir qeyd edirlər. İtalyan bəstəkarı Antonio Rossini, fransız aktrisası Mişel Morqan, Azərbaycan yazıçısı Ənvər Məmmədxanlı, məşhur xizəkçi Raisa Smetanina həmin gün anadan olublar.

## Xarici keçidlər
* Qısa ayın tarixçəsi 

## İstinadlar
Mart

**Mart** — Qriqorian təqvimi ilə ilin üçüncü ayıdır. 31 gündən ibarətdir.Yaz fəslində mövcud aydır.

Yuli Sezarın təqvim islahatından əvvəl Qədim Romada ilin birinci ayı sayılırdı. Mart sözü Qədim Roma mifologiyasında müharibə tanrısı olan Marsın adı ilə bağlıdır. Görünür əkin işləri başladığından romalılar bu ay Marsa xüsusi ehtiram göstərirdilər ki onların üzərinə müharibə göndərməsin. Onun şərərfinə qurbanlar kəsirdilər.

## İstinadlar
Aprel

**Aprel** — Qriqori təqvimi ilə ilin dördüncü ayıdır. 30 gündən ibarətdir. Yaz fəslinin ikinci ayıdır.

Aprel ayı gözəllik və bahar ilahəsi olan Afroditanın adı ilə bağlıdı.r

XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə **neysan** (نئی‌سان) adlandırılmışdır.

## Hadisələr
* 2021 — Boz pasport qalmaqalı

## İstinadlar
May

**May** () —  Qriqorian təqviminin beşinci ayı . Adını qədim Roma tanrısı Mayyadan götürüb. 31 günü var.

"May" sözü bəşəriyyətə Bizans İmperiyasından keçib.

Maia yaz ilahəsi olan və yaşlı Romalı Faokugotnup və onun həyat yoldaşı Vulcanın qızı olduğu fərziyyə edilir.

## Bayramlar

### Beynəlxalq

* 1 may — Yaz və əmək bayramı
* 17 may — Beynəlxalq elektrorabitə günü
* 18 may — Beynəlxalq muzeylər günü
* 21 may — Beynəlxalq kosmos günü
* 31 may — Beynəlxalq tütünsüz həyat günü

### Azərbaycan bayramları
* 9 may — Qələbə Günü
* 28 may — Respublika günü.

## İstinadlar
İyun

"İyun" ilin 6-cı ayıdır. 30 gündən ibarətdir.

## Etimologiyası
Romanın panteon ilahəsi sayılan "Yunona"nın adı ilə bağlıdır. O evlilik və qadınların gözəl rifahı kimi simvolizə edilir.

## İstinadlar
İyul

**İyul**— Qriqorian təqvimi ilə ilin yeddinci ayıdır. 31 gündən ibarətdir.

## Etimologiyası
İyul adı Qədim Roma imperatoru Qay Yuli Sezarın adından götürülmüşdür

## Bayramlar və xüsusi günlər
* İyul ayının birinci bazar günü — , Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi işçilərinin peşə bayramı günü

## İstinadlar
Avqust

**Avqust** — Qriqori təqviminin 8-ci ayı. 31 gündən ibarətdir

## Tarixi və etimologiyası

Əvvəllər bu ay "seks stili." adlanıb (latın dilindəki  — "altıncı" sözündən) və 29 gündən ibarət olub. Yuli Sezar Roma təqvimində islahatlar aparan zaman e.ə. 45-ci ildə daha iki günü bu aya əlavə edib və bununla da ona indiki görkəmini verib.

Avqust ayı öz adını Roma imperatoru Oktavian Avqustdan alıb. Roma senatı e.ə. 8-ci ildə imperatorun həyatında xüsusilə xoşbəxt dövrü təşkil edən bu aya onun adını verib. Makrobinin sitat gətirdiyi *Senatus consultum*-a görə Oktavian bir neçə möhtəşəm qələbəsi, o cümlədən Misirin fəth olunması bu aya təsadüf etdiyinə görə onu öz ayı seçib. Bu cür şərəfə bundan əvvəl senat Yuli Sezarı layiq bilib və onun adına uyğun olaraq "kvintili" (latın dilindəki  — "beşinci" sözündəndir) ayının adı "iyul"a () dəyişdirilib.

Geniş yayılmış bir rəvayətə görə (bu rəvayət XIII əsr alimi Sakrobosko tərəfindən dövriyyəyə buraxılıb) əvvəlcə "sekstili" guya 30 gündən ibarət olub. Oktavian Avqust onun Yuli Sezarın şərəfinə adlandırılan aydan qısa olmaması üçün fevraldan bir günü götürərək ona əlavə edib və bununla da adi illərdə fevralda 28 gün qalıb. Amma bu nəzəriyyəni inkar edən bir çox sübutlar mövcuddur.

## İstinadlar
Noyabr

**Noyabr** — Qriqorian təqvimi ilə ilin on birinci ayıdır. 30 gündən ibarətdir.

## Etimologiyası
Qədim Romada il mart ayından başladığından noyabr sözü latıncadan "novem", yəni doqquz, doqquzuncu ay mənasını verir.

## Noyabr ayının bayram günləri
* 8 noyabr - Zəfər Günü (Azərbaycan)
* 9 noyabr - Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı Günü
* 12 noyabr - Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü
* 17 noyabr - Milli Dirçəliş Günü

## İstinadlar
9 fevral

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 474 — Zeno Bizans imperiyasının birgə imperatoru olub.

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1950 — İkinci Qırmızı Qorxu: ABŞ senatoru Cozef Makkarti ABŞ Dövlət Departamentini kommunistlərlə dolu olmaqda ittiham edib.
* 2018 — XXIII Qış Olimpiya Oyunları Pxençxanda keçirilib.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1952 — Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi təsis edilib.
* 1995 — Azərbaycan və Bosniya və Herseqovina arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2004 — Hirkan Milli Parkı yaradılmışdır.
* 2020 — Azərbaycanda parlament seçkiləri keçirilib.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1441 — Əlişir Nəvai, Özbəkistan şairi

### 1601–1900
* 1737 — Tomas Peyn, ABŞ siyasi fəalı
* 1783 — Vasili Jukovski, Rusiya şairi
* 1844 — Anatoli Koni, Rusiya hüquqşünası
* 1885 — Alban Berq, Avstriya bəstəkarı
* 1887 — Vasili Çapayev, Rusiya əsgəri

### 1901–cari
* 1907 — Mirdza Kempe, Latviya şairəsi
* 1909 — Cahan Talışinskaya, Azərbaycan xanəndəsi
* 1915 — Boris Andreyev, Rusiya aktyoru
* 1931 — Cahanbəxt Tofiq, İran güləşçisi
* 1937 — Ramiz Əsgərov, Azərbaycan kinorejissoru
* 1943 — Cozef Stiqlits, ABŞ iqtisadçısı
* 1946 — Əsgər Məmmədoğlu, Azərbaycan aktyoru
* 1964 — Ernesto Valverde, İspaniya futbolçusu və baş məşqçisi
* 1973 — Makoto Şinkay, Yaponiya animatoru
* 1981 — Tom Hiddlston, İngiltərə aktyoru
* 1986 — Kamran Ağayev, Azərbaycan futbolçusu
* 1990 — Natali Harrovell, İngiltərə reqbiçisi
* 1993
** Patrik Andrade, Kabo-Verde futbolçusu
** Vataru Endo, Yaponiya futbolçusu
* 2001 — Tacir Cəfərov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1881 — Fyodor Dostoyevski, Rusiya yazıçısı

### 1901–cari

* 1916 — Aleksandr Voyeykov, Rusiya meteoroloqu
* 1931 — Məmmədhəsən Hacınski, Azərbaycan memarı və dövlət xadimi
* 1938 — Qəzənfər Musabəyov, Sovet dövlət xadimi
* 1950 — Vasili Kvaçantiradze, Gürcüstan snayperi
* 1957 — Mikloş Horti, Macarıstan admiralı
* 1984 — Yuri Andropov, Sovet dövlət xadimi
* 1989 — Osamu Tezuka, Yaponiya manqakası
* 2012 — Con Hik, İngiltərə filosofu
* 2018 — Sərraf Qasım, Azərbaycan şairi
* 2019 — Fərhad İbrahimi, İran şairi
* 2020
** Mirella Freni, İtaliya opera müğənnisi
** Rauf Dadaşov, Azərbaycan animatoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Livan — Müqəddəs Maron Günü

## İstinadlar
Sentyabr

Qriqorian təqviminə görə ilin 9-cu ayı olub 30 gündən ibarətdir.

## Etimologiyası

*Qədim Romada il mart ayından başladığından sentyabr sözü latıncadan "septem", yəni yeddi, yeddinci ay mənasını verir.
*Ərəbcə Sentyabr ayı, Süryani dilində "üzüm" mənasında olan Sentyabr sözu (üzüm ayı) bu günümüzə qədər gəlmişdir.
* Xristianlar bu aya "istavroz ayı", "heç ayı" ya da Qaradənizdə dəyişdirirərək "istavrit ayı"da deyilir. 
*

## İstinadlar
Oktyabr

**Oktyabr** — Qriqorian təqvimi ilə ilin onuncu ayıdır. 31 gündən ibarətdir.

Qədim Roma təqvimində ilin səkkizinci ayı olmuş (latın dilində "səkkiz" mənasını verən *octo* sözündən), lakin təqvimə yanvar və fevral ayları əlavə edildikdən sonra da öz adını saxlamışdır. Qədim Romada təqvim ili mart ayında (müharibə allahı Marsın şərəfinə) başlayırdı.

Oktyabr ayı Şimal yarımkürəsində payız, cənub yarımkürəsində isə yaz fəslinə təsadüf edir. Burada o, şimaldakı aprel ayının ekvivalentidir və əksinə.

Qısa illərdə oktyabr və yanvar ayları həftənin eyni günündə başlayır. Uzun illərdə isə bu cür üst–üstə düşmə halı ümumiyyətlə olmur.

## Əlamətdar hadisələr

* Uşaq kitabları həftəsi (İngiltərə) – oktyabrın ilk həftəsi
* Beynəlxalq Təbəssüm Günü – oktyabrın birinci cümə günü
* Çin Xalq Respublikasının Milli günü – 1 oktyabr
* Kipr Respublikasının müstəqillik günü – 1 oktyabr
* Nigeriyanın müstəqillik günü – 1 oktyabr
* Beynəlxalq qeyri–zorakılıq günü – 2 oktyabr
* Alman Birliyi Günü (Almaniya) – 3 oktyabr
* Portuqaliya Respublikasının elan olunması – 5 oktyabr
* Beynəlxalq Müəllimlər Günü – 5 oktyabr
* Xorvatiyanın müstəqillik günü – 8 oktyabr
* İspaniyanın Milli günü – 12 oktyabr (Amerikanın kəşfi)
* Şükranlıq bayramı (Kanada) – oktyabrın ikinci bazar ertəsi
* Kolumb Günü (ABŞ–ın əksər ştatları) – oktyabrın ikinci bazar ertəsi
* Sağlamlıq və İdman Günü (Yaponiya) – oktyabrın ikinci çərşənbə axşamı
* Ümumdünya Ərzaq Günü – 16 oktyabr
* 1956–cı il Macarıstan İnqilabının Xatirə günü  – 23 oktyabr
* Birləşmiş Millətlər Günü – 24 oktyabr
* Türkmənistanda Müstəqillik Günü – 27 oktyabr
* Yunanıstanda Oçi Günü (Yox Günü) – 28 oktyabr
* Türkiyədə Cümhuriyyət Bayramı – 29 oktyabr
* Hellovin, Samayn (*Samhain*) – 31 oktyabr
* Azərbaycanda Müstəqillik günü – 18 oktyabr

## Doğumlar
* 20 oktyabr – Şövkət Ələkbərova,  Azərbaycanın xalq artisti, müğənni.
*10 oktyabr Nilufər Əsgərova
*8 oktyabr-Abdulov Ceyh

## İstinadlar
27 fevral

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 2000 — Kanada milli futbol komandası KONKAKAF Qızıl Kubokunu qazanıb.
* 2020 — Estoniya, Danimarka, Qətər, Niderland, Nigeriya və San-Marinoda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1988 — Sumqayıt şəhərində azərbaycanlılar və ermənilər arasında təxribat xarakterli qırğınlar baş vermişdir.
* 1998 — Azərbaycan və İslandiya arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 272 — I Konstantin, Roma imperatoru

### 1601–1900
* 1831 — Nikolay Ge, Rusiya boyakarı
* 1867 — İrvinq Fişer, ABŞ iqtisadçısı

### 1901–cari

* 1901 — Əli Vəliyev, Azərbaycan yazıçısı
* 1902 — Con Steynbek, ABŞ yazıçısı
* 1927 — Kamil Sadıxov, Azərbaycan kimyaçısı
* 1930 — Aqşin Rəsulov, aktyor, vokalçı və pedaqoq 
* 1932 — Elizabet Teylor, ABŞ aktrisası
* 1935 — Mirella Freni, İtaliya opera müğənnisi
* 1941 — Peddi Eşdovn, Böyük Britaniya diplomatı
* 1947 — Dəniz Gəzmiş, Türkiyə inqilabçısı
* 1956 — Anne Veski, Estoniya müğənnisi
* 1974 — Mövlud Mirəliyev, Azərbaycan cüdoçusu və məşqçisi
* 1978 — Kaxa Kaladze, Gürcüstan dövlət xadimi və futbolçusu
* 1989 — Cessika Muskat, Malta müğənnisi
* 1994 — Hou Yifan, Çin şahmatçısı
* 1997 — Bəhlul Mustafazadə, Azərbaycan futbolçusu
* 2001 — Orxan Daşdəmirov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1887 — Aleksandr Borodin, Rusiya bəstəkarı

### 1901–cari

* 1921 — Karl Menger, Avstriya iqtisadçısı
* 1936 — İvan Pavlov, Rusiya fizioloqu
* 1939 — Nadejda Krupskaya, Rusiya inqilabçısı
* 1943 — Aleksandr Matrosov, Sovet əsgəri
* 1962 — Bəsti Bağırova, Azərbaycan pambıqçısı
* 1993 — Lillian Giş, ABŞ aktrisası
* 2003 — Fred Rocers, ABŞ televiziya aparıcısı
* 2006 — Cavad Həkimli, Azərbaycan partizanı
* 2011 — Nəcməddin Ərbakan, Türkiyə baş naziri
* 2015
** Boris Nemtsov, Rusiya dövlət xadimi
** Leonard Nimoy, ABŞ aktyoru
* 2021 — Səhman Musayev, Azərbaycan əsgəri

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Beynəlxalq Qütb Ayıları Günü
*  Dominikan Respublikası — Müstəqillik Günü

## İstinadlar
8 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1010 — Firdovsi "Şahnamə" əsərini bitirib.

### 1601–1900
* 1722 — Gülnabad döyüşündə Əfqanıstandan gələn ordu Səfəviləri məğlub edib.
* 1736 — Əfşarilər sülaləsinin banisi Nadir şah Əfşar İran şahı olaraq taclanıb.
* 1844 — I Oskar İsveç-Norveç birliyinin kralı olmuşdur.

### 1901–cari

* 1942 — İkinci Dünya müharibəsi: Yaponiya İmperator Ordusu Birmanın Ranqun şəhərini Böyük Britaniyadan ələ keçirib.
* 1963 — Suriyada Bəəs partiyası dövlət çevrilişi ilə hakimiyyətə gəlib.
* 1965 — Vyetnam müharibəsi: ABŞ dəniz piyadaları korpusu Dananq şəhərinə daxil olub.
* 1979 — Philips kompakt-diski ilk dəfə ictimaiyyətə nümayiş etdirib.
* 2020 — Albaniya, Banqladeş və Bolqarıstanda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1992 — Azərbaycan və İtaliya arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1746 — Andre Mişo, Fransa botaniki
* 1852 — Takamura Koun, Yaponiya heykəltəraşı
* 1864 — Məmmədrza ağa Vəkilov, Azərbaycan deputatı
* 1897 — Nikolay Gikalo, Sovet dövlət xadimi

### 1901–cari

* 1911 — Ağadadaş Qurbanov, Azərbaycan aktyoru
* 1913 — Mulud Fereun, Əlcəzair yazıçısı
* 1925 — Efim Heller, Rusiya şahmatçısı
* 1934 — Ceyran Haşımova, Azərbaycan tarzəni
* 1936 — Məmmədəli Əliyev, Azərbaycan müğənnisi
* 1947 — Florentino Peres, İspaniya iş adamı
* 1958 — Nübar Novruzova, Azərbaycan aktrisası
* 1961 — Qahir Rəsulzadə, Tacikistan siyasətçisi
* 1979 — Mərhab Əliyev, Azərbaycan kiçik çavuşu
* 1983 — Poliana Okimoto, Braziliya üzgüçüsü
* 1987 — Dani Kintana, İspaniya futbolçusu
* 1990 — Maks Barskix, Ukrayna müğənnisi
* 1999 — Sərxan Həsənov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1403 — I Bəyazid, Osmanlı sultanı

### 1601–1900
* 1869 — Hektor Berlioz, Fransa bəstəkarı

### 1901–cari

* 1930 — Vilyam Taft, ABŞ prezidenti
* 1941 — Şervud Anderson, ABŞ yazıçısı
* 1942 — Xose Raul Kapablanka, Kuba şahmatçısı
* 1984 — Ruben Stepanyan, Ermənistan bəstəkarı
* 1999 — Adolfo Bioy Kasares, Argentina yazıçısı
* 2005 — Aslan Masxadov, İçkeriya prezidenti
* 2006 — Əliabbas Qədirov, Azərbaycan aktyoru
* 2009 — Zbiqnev Reliqa, Polşa kardioloji cərrahı və siyasətçisi
* 2011 — Fariz Bədəlov, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin snayperi tərəfindən qətlə yetirilmiş 8 yaşlı azərbaycanlı uşaq
* 2014 — Larri Skot, ABŞ bodibilderi
* 2021 — Roman Pokora, Ukrayna futbolçusu və baş məşqçisi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Beynəlxalq Qadınlar Günü

## İstinadlar
9 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1226 — Xarəzmşahlar dövlətinin sultanı Cəlaləddin Mənguberdi Gürcüstanın paytaxtı Tbilisini işğal edib.

### 1601–1900
* 1701 — Səfəvi qoşunları üç illik işğala son qoyaraq, Bəsrədən geri çəkiliblər.
* 1796 — Napoleon Bonapart Jozefina Boharne ilə ailə qurub.
* 1842 — Cüzeppe Verdinin üçüncü operası olan "Nabukko"-nun Milanda premyerası olub.

### 1901–cari
* 1908 — "Milan"-dan ayrıldıqdan sonra "İnter Milan" futbol klubu yaranıb.
* 1944 — İkinci Dünya müharibəsi: Sovet ordusunun təyyarələri Estoniyanın Tallin şəhərinə hücum edib.
* 1987 — Chrysler American Motors Corporation aldığını elan edib.
* 2020 — Bruney, Burkina-Faso, Kipr və Panamada ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2015 — Bakı Atıcılıq Mərkəzinin açılışı olmuşdur.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1451 — Ameriqo Vespuççi, İtaliya səyyahı və taciri

### 1601–1900
* 1814 — Taras Şevçenko, Ukrayna şairi
* 1868 — Filipp Maxaradze, Gürcüstan inqilabçısı
* 1880 — Əhməd Qəmərlinski, Azərbaycan aktyoru
* 1883 — Şükrü Kaya, Türkiyə siyasətçisi
* 1890 — Vyaçeslav Molotov, Sovet dövlət xadimi
* 1892 — Matyaş Rakoşi, Macarıstan baş naziri

### 1901–cari

* 1902 — Luis Barraqan, Meksika memarı
* 1929 — Gültəkin Cabbarlı, Azərbaycan diktoru
* 1934 — Yuri Qaqarin, Sovet kosmonavtı
* 1937 — Viktor Polyaniçko, Sovet dövlət xadimi
* 1943 — Bobbi Fişer, ABŞ şahmatçısı
* 1954 — Karlos Qon, Livan iş adamı
* 1955 — Aşıq Əhliman, Azərbaycan aşıqı
* 1988 — Cavid Hüseynov, Azərbaycan futbolçusu
* 1993 
** Həsənağa Abdullazadə, Azərbaycan baş leytenantı
** Ülvi Ağayev, Azərbaycan əsgəri
* 1995 — Zaur Dövlətov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1892 — Sereno Vatson, ABŞ botaniki

### 1901–cari

* 1944 — Qriqor Antipa, Rumıniya təbiətşünası
* 1952 — Əhməd Qəmərlinski, Azərbaycan aktyoru
* 1956 — Mirzə Əliəkbər Dehxuda, İran dilçisi
* 1967 — Qəribsoltan Məlikova, Azərbaycan maarifçisi
* 1979 — Andreo Çex, Macarıstan rahibi
* 1992 — Menaxem Begin, İsrail baş naziri
* 1994 — Çarlz Bukovski, ABŞ yazıçısı
* 1997 — The Notorious B.I.G., ABŞ repçisi
* 2011 — Sona Aslanova, Azərbaycan opera müğənnisi
* 2015 — Şamil Fətullayev, Azərbaycan memarı
* 2019 — Vladimir Etuş, Rusiya aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Livan — Müəllim Günü

## İstinadlar
4 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr

### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1789 — Nyu Yorkda Amerika Birləşmiş Ştatların ilk Konqresi toplanır və ABŞ Konstitusiyası qüvvəyə minib.
* 1791 — Vermont ABŞ-nin 14-cü ştatı olub.

### 1901–cari
* 1941 — Argentina milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1980 — Milliyyətçi lider Robert Muqabe seçkilərdə böyük qələbə qazanaraq Zimbabvenin ilk qaradərili baş naziri olub.

* 2018 — Keçmiş MI6 casusu Sergey Skripal və onun qızı İngiltərənin Solsberi şəhərində Noviçok sinir agenti tərəfindən zəhərlənib.
* 2020 — Macarıstan, Polşa və Sloveniyada ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 2008 — Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında Ağdərə toqquşması baş vermişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1394 — Dənizçi Enrike, Portuqaliya infantı

### 1601–1900
* 1678 — Antonio Vivaldi, İtaliya bəstəkarı
* 1875 — Mixael Karoli, Macarıstan prezidenti
* 1898 — Hans Krebs, Almaniya generalı

### 1901–cari

* 1925 — Pol Moria, Fransa bəstəkarı
* 1932 — Rişard Kapuçinski, Polşa jurnalisti
* 1938 — Alfa Konde, Qvineya prezidenti
* 1949 — Sergey Baqapş, Abxaziya prezidenti
* 1952 — Umberto Totsi, İtaliya müğənnisi
* 1968 — Elşad Əhədov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 1973 — Vüqar Ağayev, Azərbaycan mayoru, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1985 — Rafael Ağayev, Azərbaycan karateçisi
* 1986 — Pak Min Yon, Cənubi Koreya aktrisası
* 1992
** Andrey Popoviç, Azərbaycan futbolçusu
** Bernd Leno, Almaniya futbolçusu
* 1994 — Nail İbrahimli, Azərbaycan kiçik giziri, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1996 — İrina Zaretska, Azərbaycan və Ukrayna karateçisi
* 2000 — Ayaz Əhmədov, Azərbaycan əsgəri
* 2001 — Ülvi Pənahov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1303 — Daniil Aleksandroviç, Böyük Moskva knyazlığı knyazı
* 1393 — Səlahəddin Əyyubi, Əyyubi sultanı

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1916 — Mark Frans, Almaniya boyakarı
* 1963 — Vilyam Karlos Vilyams, ABŞ şairi
* 1986 — Lüdmila Rudenko, Sovet şahmatçısı
* 1992 — Elçin Həmidov, Azərbaycan hərbçisi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2011
** Ed Menninq, ABŞ basketbolçusu
** Elçin Həmidov, Azərbaycan aktyoru
* 2013 — Seki Matsunaqa, Yaponiya futbolçusu
* 2016 — Yuri Kuznetsov, Sovet futbolçusu və baş məşqçisi
* 2019
** Klaus Kinkel, Almaniya dövlət xadimi
** Lyuk Perri, ABŞ aktyoru
* 2021 — Osman Ərbaş, Türkiyə general-leytenantı

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
5 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl
* 362 — Roma imperatoru Yulian Sasanilər imperiyasına hücum etmək üçün 90000 nəfərlik ordu ilə Əntakiyədən ayrılıb.

### 1601–1900
* 1616 — Nikolay Kopernikin "Göy cisimlərinin fırlanması haqqında" kitabı ilk nəşrindən 73 il sonra Qadağan olunmuş Kitablar İndeksinə əlavə edilib.
* 1872 — Corc Vestinqauz hava əyləcinin patentini alıb.

### 1901–cari
* 1970 — Nüvə Silahlarının Qarşısının Alınması Müqaviləsi 43 ölkə tərəfindən ratifikasiya edildikdən sonra qüvvəyə minib.
* 1972 — Konqo milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.
* 2020 — Bosniya və Herseqovina, CAR, Fələstin və Vatikanda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.
* 2021 — Roma papası Fransisk İraqa səfər edib.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1133 — II Henri Plantagenet, İngiltərə kralı
* 1326 — I Böyük Lyudovik, Xorvatiya, Macarıstan və Polşa kralı

### 1601–1900

* 1685 — Georq Fridrix Hendel, Almaniya bəstəkarı
* 1871 — Roza Lüksemburq, Polşa iqtisadçısı və filosofu  
* 1873 — Olav Byaland, Norveç xizəkçisi
* 1888 — Cəmil bəy Vəzirov, Azərbaycan dövlət xadimi

### 1901–cari
* 1918 — Ceyms Tobin, ABŞ iqtisadçısı
* 1919 — Məmmədsadıq Nuriyev, Azərbaycan aktyoru 
* 1922 — Qafur Məmmədov, Azərbaycan matrosu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
* 1936 
** Vladimir Maslaçenko, Sovet futbolçusu və idman şərhçisi
** Yaşar Qarayev, Azərbaycan tənqidçisi
* 1953 — Gülşən Əkbərova, Azərbaycan televiziya aparıcısı
* 1956 
** Tahir Kərimli, Azərbaycan deputatı
** Vidadi Muradov, Azərbaycan xalçaçı-eksperti
* 1959
** Vazgen Sarkisyan, Ermənistan baş naziri
** Vitali Balasanyan, Ermənistan general-leytenantı və siyasətçisi
* 1965 — Samvel Babayan, Ermənistan general-leytenantı
* 1974 — Eva Mendes, ABŞ aktrisası
* 1996 — Qabriel Boskiliya, Braziliya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1827 — Alessandro Volta, İtaliya fiziki
* 1895 — Nikolay Leskov, Rusiya yazıçısı

### 1901–cari

* 1953 
** İosif Stalin, Sovet rəhbəri
** Sergey Prokofyev, Rusiya bəstəkarı
* 1966 — Anna Axmatova, Rusiya şairi
* 1970 — Reyhan Topçubaşova, Azərbaycan boyakarı
* 1993 — Ceyhun Mirzəyev, Azərbaycan aktyoru və kinorejissoru
* 1994 — Mirələkbər İbrahimov, Azərbaycan kapitanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2003 — Cəbrayıl Yamadayev, Çeçenistan hərbi komandiri
* 2010 — Sitarə Rəhimova, Azərbaycan tətbiqi incəsənət ustası
* 2013 
** Fərman Şəkili, Azərbaycan aktyoru
** Uqo Çaves, Venesuela prezidenti
* 2016 — Rey Tomlinson, ABŞ kompüter proqramçısı

## Bayramlar və xüsusi günlər

* Bədən Tərbiyəsi və İdman Günü

## İstinadlar
19 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1895 — Lümyer qardaşları yeni patentləşdirilmiş kinematoqraflarından istifadə edərək ilk kadrlarını çəkirlər.

### 1901–cari
* 1945 — İkinci Dünya müharibəsi: Adolf Hitler Almaniyadakı bütün sənaye sahələri, hərbi qurğular, mağazalar, nəqliyyat vasitələri və rabitə vasitələrinin məhv edilməsini əmr edən "Nero Fərmanı" verib.
* 1982 — Qana milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.
* 2020 — Çad, Fici, Haiti və Nigerdə ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1994 — Bakı metropolitenində terror aktı baş vermişdir.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1206 — Güyük xan, Monqol imperiyasının böyük xanı

### 1601–1900
* 1629 — I Aleksey, Rusiya çarı
* 1801 — Salvador Kammarano, İtaliya dramaturqu
* 1813 — Devid Livinqston, Böyük Britaniya həkimi
* 1837 — Oygen Lommel, Almaniya fiziki

### 1901–cari

* 1905 — Albert Şpeer, Almaniya memarı
* 1906 — Adolf Eyxman, Almaniya zabiti
* 1919 — Piter Abrahams, Cənubi Afrika Respublikası yazıçısı
* 1922 — Hiroo Onoda, Yaponiya kiçik leytenantı
* 1928 — Əfrasiyab Məmmədov, Azərbaycan aktyoru
* 1933 — Filip Rot, ABŞ yazıçısı
* 1949 — Valeri Leontyev, Rusiya müğənnisi
* 1955 — Brüs Uillis, ABŞ aktyoru
* 1956 — Yeqor Qaydar, Rusiya dövlət xadimi
* 1960 — Novruz Əzimov, Azərbaycan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1962 — Arzu Rzayev, Azərbaycan müğənnisi
* 1996 — Qəzənfər Ağayev, Azərbaycan baş leytenantı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
* 1998 — Xanzadə Sultan, Osmanlı şahzadəsi

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1194 — III Toğrul, Böyük Səlcuq imperiyası sultanı

### 1601–1900
* 1637 — Peter Pazman, Macarıstan filosofu

### 1901–cari

* 1916 — Vasili Surikov, Rusiya boyakarı
* 1925 — Nəriman Nərimanov, Azərbaycan bolşevik inqilabçısı, ictimai-siyasi xadimi və yazıçısı
* 1930 — Artur Balfur, Böyük Britaniya baş naziri
* 1941 — Nikolay Kurnakov, Rusiya kimyaçısı 
* 1950 — Mixail Tsxakaya, Gürcüstan inqilabçısı
* 1955 — Mixael Karoli, Macarıstan prezidenti
* 1962 — Vasili Stalin, Rusiya pilotu
* 1994 — Rafiq Babayev, Azərbaycan bəstəkarı
* 2008 — Artur Klark, İngiltərə yazıçısı
* 2011 — Knut, Berlin zooparkında doğulmuş ağ ayı
* 2018 — Həsən Cəlal Gözəl, Türkiyə dövlət xadimi

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
20 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1852 — Harriyet Biçer-Stou "Tom dayının daxması" romanını nəşr edib.

### 1901–cari
* 1995 — Yapon kultu Aum Şinrikyo Tokio metrosuna zarin qazı ilə hücum edib. Hücumun nəticəsində 13 nəfər ölmüş, 6200-dən çox şəxs yaralanmışdır.
* 2003 — İraq müharibəsi: ABŞ, Böyük Britaniya, Avstraliya və Polşa İraqı işğal ediblər.
* 2020 — Kabo-Verde, Papua-Yeni Qvineya və Zimbabvedə ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1919 — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Müslüm Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasının premyerası keçirilmişdir.,
* 1982 — Bakıda Cəfər Cabbarlının ev-muzeyi açılıb.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* E.ə. 43 — Ovid, Roma şairi

### 1601–1900

* 1725 — I Əbdülhəmid, Osmanlı sultanı
* 1809 — Nikolay Qoqol, Rusiya yazıçısı
* 1811 — II Napoleon, Fransa imperatoru
* 1828 — Henrik İbsen, Norveç dramaturqu
* 1851 — İsmayıl Qaspıralı, Rusiya pedaqoqu
* 1879 — Hüseynqulu Sarabski, Azərbaycan opera müğənnisi
* 1899 — Cəfər Cabbarlı, Azərbaycan dramaturqu

### 1901–cari
* 1906 — Ağaəli Dadaşov, Azərbaycan quruluşçu rejissoru
* 1917 — Vera Linn, İngiltərə müğənnisi
* 1920 — Aşıq Oruc, Azərbaycan aşığı
* 1922 — Karl Rayner, ABŞ aktyoru
* 1926 — Faiq Bağırzadə, Azərbaycan alimi
* 1928 — Fred Rocers, ABŞ televiziya aparıcısı
* 1933 — Otar Çiladze, Gürcüstan yazıçısı
* 1935 — Oskar Çavez, Meksika müğənnisi
* 1944 — Valeh Kərimov, Azərbaycan aktyoru
* 1957 — Spayk Li, ABŞ kinorejissoru
* 1962 
** Bahar Muradova, Azərbaycan deputatı
** Osman Ərbaş, Türkiyə general-leytenantı
* 1966 — Zöhrab Mnatsakanyan, Ermənistan dövlət xadimi
* 1976 — Çester Benninqton, ABŞ müğənnisi
* 1984 — Fernando Torres, İspaniya futbolçusu
* 1989 — Riçard Almeyda, Azərbaycan və Braziliya futbolçusu

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1413 — IV Henri, İngiltərə kralı

### 1601–1900
* 1812 — Yan Düssek, Çexiya bəstəkarı
* 1894 — Layoş Koşut, Macarıstan qubernatoru

### 1901–cari

* 1910 — Nadar, Fransa fotoqrafı
* 1916 — Ota Benqa, Konqo Demokratik Respublikası piqmeyi
* 1929 — Abram Dastakyan, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1930 — Xoca Əli Rza, Türkiyə boyakarı
* 1983 — İvan Vinoqradov, Sovet riyaziyyatçısı
* 1990 — Lev Yaşin, Sovet futbolçusu
* 2002 — Əmir Xəttab, Çeçenistan səhra komandiri
* 2013 — Ceyms Herbert, İngiltərə yazıçısı
* 2017 — Devid Rokfeller, ABŞ bankiri
* 2020 — Kenni Rocers, ABŞ müğənnisi

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Beynəlxalq Хoşbəxtlik Günü
*  Azərbaycan — Novruz bayramı

## İstinadlar
7 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 2020 — Malta, Moldova və Paraqvayda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1785 — Alesandro Manzoni, İtaliya yazıçısı
* 1850 — Tomaş Masarik, Çexoslovakiya prezidenti
* 1864 — Əli bəy Hüseynzadə, Azərbaycan ədibi və filosofu

### 1901–cari

* 1908 
** Anna Manyani, İtaliya aktrisası
** Salam Salamzadə, Azərbaycan boyakarı
* 1912 — Adilə Ayda, Türkiyə diplomatı
* 1924 — Kobo Abe, Yaponiya yazıçısı
* 1936 — Jorj Perek, Fransa yazıçısı
* 1941 — Andrey Mironov, Rusiya aktyoru
* 1944 — Ruslan Abdullayev, Azərbaycan futbolçusu və baş məşqçisi
* 1945 — Xuraman Hacıyeva, Azərbaycan aktrisası
* 1954 — Varujan Karapetyan, Ermənistan terrorçusu
* 1956 — Brayan Krenston, ABŞ aktyoru
* 1976 — Yuri Omelçenko, Azərbaycan aktyoru
* 1980 — Murad Boz, Türkiyə müğənnisi
* 1986 — İvana Miloş, Xorvatiya voleybolçusu
* 1997 — Aleksandr Sobolyev, Rusiya futbolçusu
* 2002 — Ruslan Əsədov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl
* 161 — Antonin Piy, Roma imperatoru
* 1274 — Akvinalı Foma, İtaliya filosofu və ilahiyyatçısı
* 1517 — Araqonlu Mariya, Portuqaliya kraliçası

### 1601–1900
* 1810 — Kollinqvud Katbert, Böyük Britaniya admiralı

### 1901–cari

* 1934 — İvan Paliaşvili, Gürcüstan dirijoru
* 1975 — Mixail Baxtin, Rusiya filosofu
* 1996 — Süleyman Vəliyev, Azərbaycan yazıçısı
* 1998 — Nəsir İmanquliyev, Azərbaycan jurnalisti
* 1999 — Stenli Kubrik, ABŞ kinorejissoru
* 2013 — Hikmət Atayev, Azərbaycan deputatı
* 2017 — Kamran Əziz, Kipr musiqiçisi
* 2020 — Vaqif Nəzirov, Azərbaycan heykəltəraşı
* 2021 — Zamin Balakişiyev, Azərbaycan əsgəri
* 2022 — Vitali Gerasimov, Rusiya general-mayoru

## Bayramlar və xüsusi günlər

## İstinadlar
21 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari
* 1970 — İlk Yer Günü elanı San Fransisko meri Cozef Alioto tərəfindən edilib.
* 1986 — Misir milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.
* 2006 — Twitter sosial şəbəkəsi təsis olunub.
* 2020 — Anqola, Eritreya, Şərqi Timor və Tayvanda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1735 — Çar Rusiyası və Səfəvilər arasında Gəncə müqaviləsi imzanlanmışdır.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1551 — Bavariyalı Anna Mariya, Avstriya hersoqinası

### 1601–1900
* 1768 — Jozef Furye, Fransa riyaziyyatçısı
* 1839 — Modest Musorqski, Rusiya bəstəkarı
* 1864 — Nikolay Çxeidze, Gürcüstan siyasətçisi

### 1901–cari

* 1906 — Səməd Vurğun, Azərbaycan şairi
* 1914 — Hüseynağa Sadıqov, Azərbaycan aktyoru
* 1915 — Alıqul Osmonov, Qırğızıstan şairi
* 1920 — Ağa Mehdiyev, Azərbaycan boyakarı
* 1924 — Aşıq Mikayıl Azaflı, Azərbaycan aşığı
* 1931 — Jan Verden, Fransa yazıçısı
* 1933 — Rübabə Muradova, Azərbaycan müğənnisi
* 1935 — Zülfü Hacıyev, Azərbaycan deputatı
* 1936 — Mehdi Təbatabai, İran din xadimi
* 1945 — Sitarə Rəhimova, Azərbaycan tətbiqi incəsənət ustası
* 1950 — Sergey Lavrov, Rusiya dövlət xadimi
* 1955 — Jair Bolsonaru, Braziliya prezidenti
* 1958 — Qari Oldmen, İngiltərə aktyoru
* 1961 — Lotar Matteus, Almaniya futbolçusu
* 1962 — Mart Nutt, Estoniya deputatı
* 1963 — Ronald Kuman, Niderland futbolçusu və baş məşqçisi
* 1966 — Orxan Fikrətoğlu, Azərbaycan yazıçısı
* 1980 — Ronaldinyo, Braziliya futbolçusu
* 1993 — İbarət Əkbərov, Azərbaycan əsgəri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900
* 1849 — Jan Peske, Fransa boyakarı
* 1864 — Lük Hovard, Böyük Britaniya kimyagəri

### 1901–cari

* 1913 — Arçil Cordcadze, Gürcüstan siyasətçisi
* 1921 — Vasili Stalin, Rusiya pilotu
* 1936 — Aleksandr Qlazunov, Rusiya bəstəkarı
* 1938
** Con Beyts Klark, ABŞ iqtisadçısı
** Mirzə Davud Hüseynov, Azərbaycan siyasətçisi
* 1953 — Aleksandr Yakubovski, Rusiya şərqşünası
* 1956 — Hatı Çırpan, Türkiyə deputatı
* 1973 — Aşıq Veysəl, Türkiyə ozanı
* 1992 — Səfiyar Behbudov, Azərbaycan kiçik leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2012 — Bruno Cakometti, İsveçrə memarı
* 2018 — Anna-Liza, Norveç aktrisası
* 2021 — Ramiz Məmmədov, Azərbaycan aktyoru

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Beynəlxalq Meşələr Günü
* Ümumdünya Daun Sindromu Günü
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Dünya Poeziya Günü
*  Azərbaycan — Novruz bayramı
*  Portuqaliya — Ağac əkilməsi günü
*  Rumıniya — Olteniya Günü
*  Tunis — Gənclər Günü

## İstinadlar
30 mart

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1867 — ABŞ Alyaskanı Rusiyadan $7,2 milyon dollara, təxminən hər akra - 2 sent (4,19 dollar/km²) satın alıb.

### 1901–cari
* 1955 — Argentina milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.
* 1976 — İsrail-Fələstin münaqişəsi: 1948-ci ildən bəri bir fələstinli kollektiv tərəfindən İsrail siyasətlərinə qarşı ilk mütəşəkkil cavab olaraq, fələstinlilər ilk Torpaq Gününü yaradıblar.
* 1981 — Vaşinqtonda ABŞ prezidenti Ronald Reyqan Con Hinkli tərəfindən otelin qarşısında sinəsindən güllələnib; eyni hadisədə daha üç nəfər yaralanıb.
* 2017 — SpaceX orbital sinifli raketin dünyada ilk dəfə təkrar uçuşu həyata keçirilib.
* 2020 — Botsvanada ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1918 — Mart soyqırımı və ya Mart hadisələri — 1918-ci ilin 30 mart və 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhəri başda olmaqla Bakı, Gəncə və İrəvan quberniyalarının müxtəlif bölgələrində və digər ərazilərdə Bakı Soveti və Daşnaksütundan olan erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qırğın.
* 1992 — Azərbaycan və İraq arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.

## Doğumlar
### 1600-cü ildən əvvəl
* 1432 — Fateh Sultan Mehmed, Osmanlı sultanı
* 1510 — Antonio de Kabeson, İspaniya bəstəkarı

### 1601–1900

* 1746 — Fransisko Qoyya, İspaniya boyakarı
* 1793 — Xuan Manuel de Rosas, Argentina siyasətçisi və hərbi zabiti
* 1814 — Vilyam Vulls, Avstraliya botaniki
* 1820 — Anna Syuel, İngiltərə yazıçısı
* 1853 — Vinsent van Qoq, Niderland boyakarı
* 1892 — Sanzo Nosaka, Yaponiya deputatı

### 1901–cari
* 1908 — Şamil Qazıyev, Azərbaycan boyakarı
* 1926 — Sidney Erl Çaplin, ABŞ aktyoru
* 1933 — Anna-Liza, Norveç aktrisası
* 1945 
** Erik Klepton, İngiltərə gitaraçısı
** Şəfiqə Məmmədova, Azərbaycan aktrisası
* 1949 — Səfa Qəhrəmanov, Azərbaycan xanəndəsi
* 1950 — Robbi Koltreyn, Şotlandiya aktyoru
* 1959 — Meggi Beyrd, ABŞ aktrisası
* 1968 — Selin Dion, Kanada müğənnisi
* 1972 — Karel Poborski, Çexiya futbolçusu
* 1986 — Serxio Ramos, İspaniya futbolçusu
* 1991 
** Saybu Swag, Azərbaycan repçisi
** Telman Ələkbərov, Azərbaycan leytenantı
* 1995 — Vüsal Qənbərli, Azərbaycan əsgəri
* 1996 — Pərviz Məmmədli, Azərbaycan kiçik giziri

## Ölümlər
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

### 1901–cari

* 1943 — Mariya Restituta Kafka, Avstriya tibb bacısı
* 1951 — Adilə Şahtaxtinskaya, Azərbaycan ginekoloqu
* 1956 — Mithəd Camal Küntay, Türkiyə şairi
* 1988 — Faiq Bağırzadə, Azərbaycan alimi
* 1998 — Mişel Arnaud, Fransa müğənnisi
* 1999 — İqor Netto, Sovet futbolçusu və baş məşqçisi
* 2003 
** Maykl Ceter, ABŞ aktyoru
** Valentin Pavlov, Sovet baş naziri
* 2004 — Villi Tröger, Almaniya futbolçusu 
* 2005 — Gülxar Həsənova, Azərbaycan opera müğənnisi
* 2008 — Akif Ağayev, Azərbaycan fotoqrafı
* 2010 — Morris Cepson, ABŞ pilotu
* 2011 — Lüdmila Qurçenko, Rusiya aktrisası

## Bayramlar və xüsusi günlər
* Beynəlxalq Sıfır Tullantı Günü
*  Fələstin — Torpaq Günü

## İstinadlar
30 aprel

## Əhəmiyyətli hadisələr
### 1600-cü ildən əvvəl

### 1601–1900

* 1789 — Nyu-Yorkun Uoll-Stritdəki Federal Zalın eyvanında Corc Vaşinqton ABŞ-nin ilk seçilmiş prezidenti kimi and içib.
* 1812 — Luiziana ABŞ-nin 18-ci ştatı olub.

### 1901–cari
* 1991 — CERN ümumdünya hörümçək toru protokollarının pulsuz olacağını elan edib.
* 2020 — Tacikistanda ilk dəfə COVID-19 qeydə alınıb.

### Azərbaycana aid hadisələr
* 1937 — Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasının premyerası keçirilmişdir.
* 1991 — Qarabağ müharibəsi: Qarabağ və Ermənistanda Çaykənd əməliyyatı başlamışdır.
* 1992 — Kəlbəcər rayonundakı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin təcili olaraq hərbi əməliyyatları dayandırmasını tələb edən BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı qətnaməsi qəbul edilib.
* 1996 — Azərbaycan və Andorra arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur.
* 2009 — Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında terror hadisəsi baş vermişdir.

## Doğumlar

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1310 — III Kazimir, Polşa kralı
* 1662 — II Mariya, Böyük Britaniya kraliçası

### 1601–1900
* 1777 — Karl Fridrix Qauss, Almaniya riyaziyyatçısı
* 1834 — Con Lebbok, İngiltərə antropoloqu
* 1883 — Yaroslav Haşek, Çexiya yazıçısı
* 1893 — İoahim fon Ribbentrop, Almaniya dövlət xadimi

### 1901–cari

* 1916 — Klod Şennon, ABŞ riyaziyyatçısı
* 1917 — Ənvər Əlixanov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 1942 — Siyavuş Qarayev, Azərbaycan kimyaçısı
* 1947 — Ramiz Quliyev, Azərbaycan tarzəni
* 1949 — Antoniu Quterreş, Portuqaliya baş naziri
* 1966 — Ənvər Sadıqov, Azərbaycan qarmonçusu
* 1967 — Filipp Kirkorov, Rusiya müğənnisi
* 1982 — Kirsten Danst, ABŞ aktrisası
* 1985 — Qal Qadot, İsrail aktrisası
* 1988 — Ana de Armas, İspaniya aktrisası
* 1990 — Mak Demarko, Kanada müğənnisi
* 1991
** Şahin Hüseynquliyev, Azərbaycan mayoru, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı
** Trevis Skott, ABŞ repçisi
* 1992 — Mark-Andre ter Ştegen, Almaniya futbolçusu

## Ölümlər

### 1600-cü ildən əvvəl
* 1030 — Mahmud, Qəznəvi sultanı
* 1305 — Rojer de Flor, Araqon kondottiyeri

### 1601–1900
* 1883 — Eduard Mane, Fransa boyakarı

### 1901–cari

* 1945
** Adolf Hitler, Almaniya dövlət xadimi
** Eva Braun, Almaniya fotoqrafı
* 1989 — Serco Leone, İtaliya kinorejissoru
* 1991 — Tatul Krpeyan, Ermənistan komandiri
* 1992 — Ramiz Qəmbərov, Azərbaycan komandiri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
* 2010 — Əminə Dilbazi, Azərbaycan rəqqasəsi
* 2011 — Eddi Törnbull, Şotlandiya futbolçusu və baş məşqçisi
* 2020
** Oskar Çavez, Meksika müğənnisi
** Rişi Kapur, Hindistan aktyoru
* 2021 — Azad Rəhimov, Azərbaycan dövlət xadimi
* 2022 — Mino Rayola, Niderland futbol agenti

## Bayramlar və xüsusi günlər
*  Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — Beynəlxalq Caz Günü
*  Pakistan — Şəhidlər Günü
*  Paraqvay — Müəllim Günü
*  Rusiya — Rusiya Dövlət Yanğın Xidməti Günü
*  Vyetnam — Yenidən Birləşmə Günü

## İstinadlar