open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al-Mu'allim

***Al-Mu'allim*** — Sami Yusufun ilk albomu.

## Al-Mu'allim 5.45
* 02  Who is the Loved One? 5.09 
* 03  The Cave of Hira 4.50 
* 04  Allahu 6.28 
* 05  The Creator 6.50 
* 06  Meditation 3.03 
* 07  Ya Mustafa  5.36 
* 08  Supplication
My Ummah

**My Ummah** — Sami Yusufun ikinci albomu.

## Albomdakı mahnılar

## Xarici keçidlər
* "My Ummah – Sami Yusuf" Whole Album's Lyrics
Matthew & Son

***Matthew and Son*** — Yusuf İslamın 1967-ci ildə Deram tərəfindən çıxarılan ilk albomu.

## Mahnıları
#"Matthew and Son" – 2:46
#"I Love My Dog" – 2:23
#"Here Comes My Baby" – 2:58
#"Bring Another Bottle Baby" – 2:44
#"Portobello Road" – 2:29
#"I've Found a Love" – 2:32
#"I See a Road" – 2:11
#"Baby Get Your Head Screwed On" – 2:22
#"Granny" – 3:12
#"When I Speak to the Flowers" – 2:25
#"The Tramp" – 2:11
#"Come on and Dance" – 2:10
#"Hummingbird" – 2:36
#"Lady" – 3:04
#"I'm Gonna Get Me a Gun" (Stereophonic Version)"*– 2:14
#"School is Out" (Stereophonic Version)"*– 2:59
#"I Love My Dog (Monaural Single Version)"* – 2:26
#"Portobello Road (Monaural Single Version)"* – 2:30
#"Matthew and Son (Monaural Single Version)"* – 2:50
#"Granny (Monaural Single Versino)"* – 3:12
#"School Is Out (Monaural Single Version)"* – 2:56
#"I'm Gonna Get Me A Gun (Monaural Single Version)"* – 2:16

## Həmçinin bax
Relyativist mexanika

**Relyativist mexanika** — nəzəri fizikanın bölmələrindən biri. İşıq sürətinə yaxın sürətlərdə ( v \approx c) cismin hissəciklərinin klassik hərəkət qanunlarını öyrənir. Relyativist mexanika nisbilik nəzəriyyəsinə əsaslanır. Nyutonun ikinci qanunun relyativist ümumiləşdirilməsi və enerjinin saxlanması qanunu relyativist mexanikanın əsas tənliklərindəndir. v<<c olarsa relyativist mexanika Nyuton mexanikasına çevrilir. Nyuton mexanikasını isə Nyutonun 3 əsas qanunu təşkil edir.
Ruslar müharibə istəyirmi? (film, 1990)

## Məzmun
Film sovet qoşunlarının 1956-cı ildə Budapeştə, 1968-ci ildə Praqaya, 1979-1989-cu illərdə Əfqanıstana, 1986-cı ildə Alma-Ataya, 1989-cu ildə Tbilisiyə, 1990-cı ildə Bakıya soxulmalarının səbəb və nəticələrindən bəhs edir.

## Film haqqında
Film Qarabağ Xalq Yardımı Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Ziya Şıxlinski
:**Rejissor:** Ziya Şıxlinski
:**Operator:** Bağır Rəfiyev
:**Səs operatoru:** Kamal Seyidov

## Sponsor
:Qarabağ Xalq Yardımı Komitəsi
Nəsimi (dəqiqləşdirmə)

**[[Nəsimi]]** kimi də tanınan **İmadəddin Nəsimi** — 1369–1419 illərdə yaşamış Azərbaycan hürufi şairi, mütəfəkkiri.

**Nəsimi** həmçinin bu mənaları ifadə edə bilər:

* Nəsimi (ad)

## Yerlər
* Nəsimi rayonu — Azərbaycanın Bakı şəhərində rayon.
* Nəsimi metrostansiyası — Bakı metropoliteninin stansiyası.
* Nəsimi (Sabirabad) — Azərbaycanın Sabirabad rayonunda kənd.
* Nəsimi (Biləsuvar) — Azərbaycanın Biləsuvar rayonunda kənd.
* Nəsimi (Qəbələ) — Azərbaycanın Qəbələ rayonunda kənd.
* Nəsimikənd — Azərbaycanın Saatlı rayonunda  kənd.
* AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi təşkilat.

## Filmlər və balet
* ''Nəsimi'' (film) — Nəsiminin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş 1971-ci il istehsalı Azərbaycan bədii filmi.
* ''Nəsimi'' (film, 1973) — Nəsiminin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş 1973-cü il istehsalı Azərbaycan sənədli filmi.
* ''İmadəddin Nəsimi'' (film, 1973) — Nəsiminin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş 1973-cü il istehsalı Azərbaycan sənədli filmi.
* *[[Nəsimi dastanı]]* — Fikrət Əmirovun 1973-cü yazdığı balet.

## Abidələr
* İmadəddin Nəsiminin heykəli (Bakı, 1980) — Nəsiminin Bakıda yerləşən heykəli, 1980.
* İmadəddin Nəsiminin heykəli (Kiyev) — Nəsiminin Ukraynanın Kiyev şəhərində yerləşən heykəli.
* İmadəddin Nəsiminin abidəsi (Sumqayıt) — Nəsiminin Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində yerləşən abidəsi.
.aq

**.aq** — Antarktikanın internet kodu.

Domen iki il müddətinə pulsuz verilir. Domeni almaq üçün isə hökmən Antarktidada azı bir dəfə olmaq tələb edilir. İki ildən sonra istifadə müddətini yenidən artırıla bilə. Bir şərt var: *"Bir domen bir nəfərə"*

## Xarici keçidlər
* .aq üçün Iana domen məlumatı
Ajda Pekkan

**Ajda Pekkan** () — Türkiyəli pop müğənni və aktrisa. Türkiyədə, Türk pop musiqisinin "Superstar"ı olaraq tanınır.

## Həyatı
Əsl adı Ayşe Ajda Pekkandır. Türk hərbi zabit və bir evdar qadın ailəsində anadan olmuşdur. Uşaqlığı Şakir dəniz bazasında keçib. Uşaqlığı Gölcük, Kocaelində keçmişdir. O, İstanbulda qızlar üçün elit Fransız Liseyini bitirib.

Uşaqlıqdan müğənni olmaq arzusunda idi. Sənətinə 1965-ci ildə Türkiyədə başladı. 1970-ci illərdə Avropada tanınmağa başladı. 20-dən çox musiqi albomu buraxdı və 30 milyondan çox albom satdı. 19 aprel 1980-ci ildə Hollandiyada Eurovision Song Contest müsabiqəsində "Petrol" mahnısı ilə Türkiyəni təmsil edib və 15-ci yeri tutub.

## Albomları

## Mükafatları və Dövlət Nişanları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ajda Pekkan bioqrafiyası  (Bir Zamanlar)
* Ajda Pekkan bioqrafiyası, Sabah
* Köşə yazıları, Hürriyet
* Rəsmi fan saytı
Yer oxu

**Yer oxu** — Yerin sutkalıq hərəkəti zamanı ətrafında fırlandığı düz xətt. Yer oxu yerin mərkəzindən keçir və coğrafi qütblərdə yer səthini kəsir. Yer oxunun epliktika müstəvisinə olan orta meyilliyi  66^ \circ 33' 19* 85 </math>-dir. Lakin bu meyillik Günəş sisteminin digər planetlərinin cazibə qüvvəsinin təsiri nəticəsində hər il <math> 0*,468  artır. Hesablamalara görə bu bucaq təqribən 15000 il böyüyəcək və ondan sonra kiçilməyə başlayacaq.

## İstinadlar
Yer maqnetizmi

**Yer maqnetizmi** və ya **geomaqnetizm** — Yerin və yerətrafı kosmik fazanın maqnit sahəsidir. Yer maqnetizmi geofizikanın bir bölməsidir və geomaqnit sahəsinin fəzada paylanması, zamandan asılı olaraq dəyişməsini, Yerdə həmçinin yuxarı atmosferdə onunla əlaqədar geo-fiziki prosesləri öyrənir.

## İstinadlar
Babil təqvimi

**Babil təqvimi** — qədim təqvimlərdən biri.

Şumerdə e.ə. IV minilliyin sonu-III minilliyin başlanğıcında hər bir şəhərin öz təqvimi var idi. Kahinlər ulduzlu səmanı müşahidə etməklə xeyli astronomik nəticəni əldə etmişlər. E.ə. III minillikdə səma cisimlərinin hərəkətinin müşahidə etmək üçün hündürlüyü 20 m-ə çatan çoxmərtəbəli qüllələr inşa olunurdu. Bu qüllələr adətən məbədlərin yanında tikilirdi. Üst hissəsində ibadətgah olurdu. Ümumiyyətlə İkiçayarasının əhalisinin qədim inamında astral sitayişlər geniş yayılmışdır. İkiçayarasının erkən sivilizasiyalarında təsərrüfat həyatının tənzimlənməsində ayın hərəkətinə xüsusi yer verildiyində buradakı şəhər və dövlətlərin ilk təqvimləridə qəməri təqvim olmuşdur. E. ə II minillikdə İkiçayarısında Babilistan güclənib hökmran mövqe tutdu. Babil hökmdarı Hammurapi bir çox islahatlar, o cümlədən təqvim islahatı keçirmişdir. İkiçayarasında çox təqvimlilik sisteminə son qoyaraq rəsmi surətdə Ur şəhərinin qəməri-şəmsi təqvimini vahid təqvim elan etmişdir. Babil təqviminə görə il 12 aydan ibarət idi:
# Nisanu
# Ayru
# Sivanu
# Duüzü
# Abu
# Ululu
# Taşritu
# Araxsmanu
# Kislivu
# Thabitu
# Şabathu
# Addaru

Hər bir ay 29 və ya 30 gündən ibarət idi. Yeni il yaz gecə-gündüz bərabərliyi ilə başlanırdı. Ayların adlarının əksəriyyəti mənşə etibari ilə Şumer tanrılarının adı ilə bağlı idi. Məsələn "Nisanu" yağış tanrısı, "Duüzü" çobanlar tanrısı idi.

Tədricən qəməri təqvimin şəmsi təqvimə uyğunlaşdırmaq zərurəti yaranmışdır. Yeni sistemdə hər səkkiz ildən bir 13-cü ay əlavə edilirdi. Babillər şumerlərdən ayın 7 günlük həftələrə bölünməsi sistemini də götürmüşdülər.
Şimali Reyn-Vestfaliya

**Şimali Reyn-Vestfaliya** () — Almaniyanın ərazisinə görə dördüncü və əhaləsinə görə birinci vilayətidir. Paytaxtı Düsseldorf, ən böyük şəhəri Köln şəhəridir. 1946-cı ildə Prussiyanın hissələri olan Şimali Reyn və Vestfaliya regionlarının birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Almaniyanın 10 ən böyük şəhərlərindən dördü, Köln, Düsseldorf, Dortmund və Essen burada yerləşir. Əhalisinin sayı 17,5 milyon nəfərdir və azalmağa doğru gedir. Şimali Reyn-Vestfaliya Almaniyanın ən sənayeləşmiş regionudur.

## Şəhərləri

* Aahen
* Bielefeld
* Boxum
* Boxum-Vattenşeyd
* Bonn
* Dortmund
* Duysburq
* Düsseldorf
* Essen
* Gelzenkirxen
* Köln
* Krefeld
* Leverkuzen
* Mönxenqladbax
* Münster
* Siegen
* Solingen
* Vuppertal

## Bayraq və gerbləri

Fayl:Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg|Qerbləri
Fayl:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|Bayraq (sivil)
Fayl:Flag of North Rhine-Westphalia (state).svg|Bayraq


## Həmçinin bax
* Adel Massad

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_III/III.2/International/tr/tr.jsp
Hessen

**Hessen** () — Almaniyanın vilayətidir. Vilayətin paytaxtı Visbadendır.
Sahəsi 21.114,94&nbsp;km², əhalisi 6.070.425 nəfər, bir nəfərə düşən sahəsi isə 287&nbsp;km²-dir.

## Şəhərlər
* Visbaden
* Frankfurt am Main
* Kassel
* Marburq
* Gissen
* Hanau
* Vetzlar
* Fulda
* Darmştat
* Offenbax am Main
* Benshaym

## Bayraq

 Coat of arms of Hesse.svg|Wappen
 Flag of Hesse.svg|Landesflagge
 Flag of Hesse (state).svg|Dienstflagge
 Hessenlöwe weiss.svg|Logo


## Həmçinin bax
* Densberq

## İstinadlar
Yupiter (mifologiya)

**Yupiter** () — Qədim Roma dinində səmavi işığın, yağışın və göy gurultusunun baş tanrısı, Roma dövlətinin mərkəzləşmiş panteonunun rəhbəri. Yupiter bütün dünyanın hakimi və hökmdarı kimi təsəvvür edilirdi. E. ə. VI əsrdə Romada Kapitoli təpəsində Yupiter ibadətgahı tikilmişdir. Onun şərəfinə dövlət bayramları - sentyabrda Roma oyunları, noyabrda plebel və Kapitoli oyunları keçirilirdi. Yupiter Yunan mifologiyasındakı Zevslə eyniləşdirilir. Yupiter sözünün mənşəyi ehtimal ki Zevs + pator birləşməsindən yaranmışdır.
Abu

* Abu () — ərəblərdə adın bir hissəsi ("atası" mənasında işlənir).
* Abu () — fransızlarda soyad.
* Abu () — Elefantin adasının qədim adı.
* Abu — Yaponiyada qəsəbə.
* Abu — Babil təqvimində 5-ci ay.

## Həmçinin bax
* Əbu
Nil

**Nil** ( *an-nīl*, ,  və ya ,  (p(h)iaro) — Afrika qitəsində çay. Dünyanın ən uzun çayıdır. "Nil" sözün mənşəyi bu çayın yunanca "Neylos" (Νείλος) adından gəlir. Nil çayının mənbəyi Viktoriya gölüdür.

Afrika materikində yerləşən Nil çayı dünyanın ən uzun çayı olub.Uzunluğu 6650 km-dir. Eyni zamanda bir çox ölkələrdən keçdiyi üçün tranzit çaydır. Hövzəsi Ruanda, Uqanda, Keniya, Tanzaniya, Efiopiya, Sudan və Misir ərazilərindədir. Hövzəsinin sahəsi 2870 min km2
-dir. Nil Xartum şəhəri yaxınlığında iki çayın — Ağ Nil və Mavi Nil qovuşmasından yaranır. Ağ Nil başlanğıcını Şərqi Afrika yaylasındakı Viktoriya gölündən, Mavi Nil isə Efiopiya yaylasındakı Tana gölündən götürür. Viktoriya gölünə Kaqera çayı tökülür. Kaqera çayı Nilin mənbəyidir və bunu Stenli kəşf edib.

Nilin əsas qolları: Ağ Nil, Mavi Nil və Atbara çaylarıdır. Nil çayı yuxarı axarında Viktoriya, Kyoro göllərindən keçir. Nilin yuxarı axarında çoxlu şəlalələr (ən böyüyü Merçison, hündürlüyü 120 m) və astanalar var. Sudan çökəkliyindən Qahirəyədək Nilin yatağında astanalar, şəlalələr vardır. Nil çayı aşağı axarının 3000 km-də heç bir qol qəbul etmir.

Nil çayı ekvatorial qurşaqdan başlayır, subekvatorial qurşaqdan keçir və tropik qurşaq ərazisində eroziya bazisi olan Aralıq dənizinə tökülür. Şimala doğru axan bu çay Aralıq dənizinə tökülən yerdə böyük delta əmələ gətirir. Nilin dərəsi, xüsusilə onun deltası qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biri olmuşdur. Çox böyük məsafədə səhradan keçməsinə baxmayaraq, çay qurumur. Bunun səbəbi çayın mənbəyinin subekvatorial iqlim qurşağında yerləşməsidir. Yay aylarında subekvatorial iqlimdə bol yağıntı yağması çayın qidalanmasında mühüm rol oynayır. Nil çayının qidalanmasında yağış xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Nil çayının böyük suvarma əhəmiyyəti var. Nil çayı üzərində suyun səviyyəsini tənzimləmək üçün böyük Asuan su anbarı yaradılmış və SES tikilmişdir. Böyük suvarma əhəmiyyətinə malik olan bu çay Misir və Sudanın həyatında mühüm rol oynayır. Nildən həm də balıqçılıqda, su təchizatında, gəmiçilikdə və s. istifadə edilir. Asuan su anbarı tikildikdən sonra çayda gəmiçilik üçün əlverişli şərait yaranmışdır. Misir əhalisinin təqribən 97 % Nil zonasında yaşayır. Nilin illik su sərfi 84 km3-dir.

## Həmçinin bax
* Bəcəh

## İstinadlar
I Look I See

***I Look I See*** — Yusuf İslamın 2003-cü ildı çıxardığı albom.

## Mahnıları
# "I Look I See"
# "Al Khaaliq"
# "Allahu Allahu"
# "Bismillah (I Am Muslim)"
# "Months In Islam (Extended)"
# "Sing Children Of The World"
# "Our Guide Is The Quraan"
# "Your Mother"
# "Ta'la Al Badru 'Alayna"

## Xarici keçidlər
* ''I Look I See'' 
*YouTube; http://www.youtube.com/watch?v=b2sCbO4Uvlg

## Həmçinin bax
Yunan əlifbası

**Yunan əlifbası** (ἑλληνικό ἀλφάβητο) – qədim və çağdaş Yunanıstanda istifadə olunan əlifba. E.ə IX əsrdə, bəzi məlumatlara görə isə XI əsrdə Finikiya əlifbası əsasında yaranmışdır. Yunan hərflərindən çox zaman riyazi simvollar kimi istifadə olunur. Hazırda yunan əlifbasından bir çox sahələrdə istifadə olunur.

Yunanlar finikiyalıların əlifbalarının Avropada yayılmasında əsas vasitəçi olmuşlar. Dövrümüzə gəlib çatmış yunan yazısının erkən nümunələri Finikiya əlifbasının əksər xüsusiyyətlərini özündə saxlamaqdadır. Arxaik yunan yazısında Finikiya yazısında olduğu kimi saitlər, eləcə də "xi" və "psi" samit hərfləri yox idi. Finikiya yazısında yazı sağdan sola yazılırdı. Yunanlar finikiyalılardan alınmış yazını tədricən təkmilləşdirmiş və ona əlavələr etmişlər. Sait səsləri ifadə edən hərflərin meydana gəlməsi yunan yazısında böyük nailiyyət idi. Saitləri ifadə edən hərfləri əlifbaya gətirməklə yanaşı yunanlar samitlərin tərkibində də dəyişiklikər etmişlər. Yunanlar yazının istiqamətini bir müddət "Bustrofedon" üslubunda, yəni sağdan sola, sətir aşırı isə soldan sağa yazırdılar. Yalnız e.ə IV əsrdə yazı soldan sağa istiqamətləndi və klassik yunan əlifbası formalaşdı.

## Klassik hərflər

## Arxaik hərflər

## Xarici hərflər

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, Bakı nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
* U0370.pdf  
* Digamma  
* Stigma  
* Heta  
* San   
* Koppa  
* Sampi  
* Sho
Türk-monqol təqvimi

**Türk-monqol təqvimi**-Bu təqvim Meton dövrəsi üzrə tənzimlənən və qəməri-şəmsi təqvim sisteminə aid olan təqvimlərdəndir. Təqvimdə 12 adi 7 uzun il var. Çin təqvimindəki kimi 12 illik heyvanların adları ilə adlandırılmış dövrə türk-monqol təqviminin əsasını təşkil edirdi. Təqvimdə 7 uzun il 13 aya bölünürdü. 12 adi il isə 12 aydan ibarət idi. Aylar "birinci ay", "ikinci ay", "Təzə ay", "köhnə ay" və s. kimi adlandırılırdı. Ay təzə ayın çıxması ilə başlanırdı.
Təqvim 1027-ci ildən hesablanır.

## İllər

Yakutlar (Saxalar) isə 12 hayvanlı il təqvimi istifadə etməklə birlikdə, heyvanların yerinə tanrıların adlarını istifadə etmişlər.

1. Cöhögöy, 2. Ayısıt, 3. İyehsit, 4. Ayığ 5. Buğor, 6. Cahın 7. Suğorun, 8. Xotoy, 9. Bayanay, 10. Sehen, 11. Tanxa 12. Otun

## Aylar

### Oşlaq Ay
**[[:en:Oshlaq-ay|Oşlaq Ay]]** (və ya **Aşlaq Ay**) — Xüsusilə avrasiya köçəri xalqlarının və türklərin şaman təqvimində birinci aydır. Uluğ Kün (Ulu Gün) yəni Novruz ilə birlikdə 21 Martda başlayır. Bu bahar şənliyi qurban ayinləri və qeyd etmələr və ənənəvi əyləncələr ilə həyata keçirilir və indiki vaxtda da varlığını davam etdirməkdədir.

### Son Ay
**[[Sonay]]** — türk xalq mədəniyyətində ilin ilk yarısıdır. Xüsusilə azərbaycan folklorunda payız mövsümünün son aylı gecələrinə deyilir. Azərbaycan "ayın düşüncəsi"ndə (mifoloji anlayışında) Ay və Günəş sevgililərdir. Onların sevgisi sonsuzdur. Amma onlar heç bir zaman bir-birinə qovuşa bilməzlər. Ancaq gecə və gündüz bərabərləndiyi bu gündə bu sonsuz sevdalılar bir-birlərinin üzlərini görə bilərlər. Amma sonra kavuşamadan yenə itirərlər. Azərbaycan kəndlərində bu gecədə müxtəlif oyunlar oynayarlar.

## Mövsümlər

## İstinadlar

## Həmçinin baxın
* Təqvim
* Xalq təqvimi
Təqvim çevirmələri

**Təqvim çevrilmələri** — təqvimlər arasında il fərqini təyin edir.

Miladi tarixin hicri tarixinə çevrilməsi düsturu:

 Hicri =Miladi - 622 + \frac {Miladi - 622}{32} 

Hicri tarixin miladi tarixə çevrilməsi üçün düstur:

 Miladi =Hicri -Milad=43 + 621

Miladi təqvimini yəhudi təqviminə çevirmək üçün düstur.

 Y = M + 3761 

Yəhudi təqviminin miladi təqviminə çevirmək üçün düstur:

 M = Y - 3761 

## Qeydlər
* M — Miladi tarixi
* Y — Yəhudi tarixi

## İstinadlar
.eg

**.eg** — Misirin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .eg whois information
* .eg domain registration website
Saarland

**Saarland** () — Almaniyanın bir əyalətidir. Paytaxtı Saarbrükken şəhəridir. Əyalət Almaniyanın cənub-qərbində yerləşir. Qərbdə və cənubda Fransa ilə, qərbdə Luksemburq ilə, şimalda və şərqdə isə Reynland-Pfalts əyaləti ilə həmsərhəddir. Əyalət öz adını Reyn çayının bir qolu olan Saar çayından götürmüşdür. Ərazisi 2,568.65&nbsp;km², əhalisi isə təxminən 1 milyon nəfərdir. Saar Almaniyada ən kiçik əyalətlərdən biridir, ərazisinə görə 4-cü, əhalisinə görə isə 2-ci ən kiçik əyalətdir. 20-ci əsrdə müxtəlif illərdə Fransanın tərkibində olsa da, yenidən Almaniyaya birləşdirilmişdir.

## Tarix
Saar əyaləti (Saarland) Almaniyanın qərbində yerləşən və tarixi boyunca Fransa ilə Almaniya arasında mübarizələrin mərkəzində olmuş bir bölgədir. Ərazi əvvəlcə keltlərin yaşadığı yer olub, sonra Roma İmperiyasının idarəsinə keçmişdir. Orta əsrlərdə Saar müxtəlif alman knyazlıqlarının və Müqəddəs Roma İmperiyasının tərkibində idi. XVII–XIX əsrlərdə Fransa və Almaniya arasında dəfələrlə əldən-ələ keçmiş, 1871-ci il Fransa–Prussiya müharibəsindən sonra Almaniyaya birləşdirilmişdir. I Dünya Müharibəsindən sonra 1919-cu il Versal müqaviləsi ilə Saar 15 il Millətlər Liqasının nəzarətinə verildi və kömür mədənləri Fransaya bağlandı. 1935-ci ildə keçirilən referendumda əhali böyük səs fərqi ilə Almaniyaya qayıtmağı seçdi. II Dünya Müharibəsindən sonra Saar yenidən Fransanın nəzarətinə düşdü və 1947-ci ildə muxtar qurum elan olunsa da, Fransa təsiri altında idi. 1955-ci ildə keçirilən ikinci referendumda əhali bu dəfə Almaniyaya qatılmağı dəstəklədi və 1 yanvar 1957-ci ildə Saar rəsmi olaraq Almaniyanın bir əyalətinə çevrildi. Bu gün Saarland həm alman, həm də fransız mədəniyyətinin izlərini daşıyan, tarixən mədənçilik və sənaye ilə inkişaf etmiş kiçik, lakin özünəməxsus bir bölgədir.

## Şəhərləri
Merzig,Saarlouis,Saarbrükken kimi böyük şəhərləri var.

## Bayraqı

Fayl:Wappen des Saarlands.svg|Gerbi
Fayl:Flag of Saarland.svg|Bayraqı


## Xarici keçidlər
İntervensiya

**İntervensiya** (lat. invterventio - müdaxilə etmək). Bir və ya bir neçə dövlətin silahlı qüvvələrinin köməyi ilə  başqa dövlətin ərazisinə müdaxilə etmək və s. yollarla onun daxili işlərinə qarışmaq. İntervensiya individual və kollektiv formada olur. Həyata keçirilmə formasından asılı olaraq hərbi, iqtisadi, siyasi olur. Hərbi interversiya təcavüzkar müharibənin sinonimidir, beynəlxalq aləmdə cinayət sayılır.
 
Dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq  prinsipi və intervensiyanın qarşısını almaq bir çox beynəlxalq nizamnamələrdə qeyd olunur.

Bir sıra intervensiyalar İnsan Haqlarını qoruma məqsədilə ya adıyla aparılır.
Seysan

**Sisan-i Qədim** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 41 nəfər yaşayır (9 ailə).

## İstinadlar
.ad

**.ad** — Andorranın internet kodu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* .ad üçün Iana domen məlumatı
.ae

**.ae** — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin internet kodu

## Xarici keçidlər
* .ae üçün Iana domen məlumatı
Zülfüqar Hacıbəyov

**Zülfüqar Əbdülhüseyn bəy oğlu Hacıbəyov** () — Azərbaycan-sovet bəstəkarı, Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının banilərindən biri, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1943). O, Üzeyir Hacıbəyov və Ceyhun bəy Hacıbəylinin qardaşı və Niyazi Tağızadənin atasıdır.

## Həyatı
Zülfüqar bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Hacıbəyov 17 aprel 1884-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olub. Zülfüqar kiçik qardaşları Üzeyir Hacıbəyov və Ceyhun Hacıbəylinin incəsənətdə formalaşmasında çox böyük rolu olmuşdur. Zülfüqar Hacıbəyovun təsir göstərdiyi digər sənətkarlar arasında Müslüm Maqomayev, Hüseynqulu Sarabski, Hüseyn Ərəblinski var. O, 30 sentyabr 1950-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı

Zülfüqar Hacıbəyov ilk Azərbaycan operettası – "50 yaşında cavan" (1910) əsərinin müəllifidir. Operetta Azərbaycan səhnəsində komediya janrının ilk nümunəsi sayılır. Həm mətni, həm də musiqisi Zülfüqar Hacıbəyov tərəfindən yazılan əsər sadə və əyləncəli məzmuna malik üçpərdəli və dördşəkillidir. Əsərin ilk tamaşası 1911-ci ilin aprel ayında Tiflis şəhərinə Gürcü Zadəganları Teatrında olmuşdur. Sonralar operetta Bakıda, Naxçıvanda, İrəvanda və Şuşada göstərilmişdir. Zülfüqar Hacıbəyovun əsərləri Azərbaycanın musiqi sənətində mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığına yeni bir cərəyan gətirən "Aşıq Qərib" operasında xalq rəvayətindən istifadə olunmuşdur. O, 1917-ci ildə "Üç aşiq və ya Məlikməmməd" adlı fantastik süjetə malik bir operanın səhnəyə qoyulması üçün xüsusi geyimlər də hazırlatmışdır. Buna baxmayaraq, sovet hökumətinin təzyiqi nəticəsində əsər tamaşaya qoyulmamışdır.

XX əsrin birinci rübündə məşhurlaşan "Kənd qızı", "Çoban qız" və "Əsgər nəğməsi" bəstəkarın ilk mahnıları sayılır. Azərbaycan klassik musiqisinin formalaşmasında da Zülfüqar Hacıbəyovun rolu böyükdür.

Zülfüqar Hacıbəyov 1932-ci ildə "Kölə qadınların rəqsi" adlı simfonik pyes bəstələmişdir. Bundan başqa, Zülfüqar Hacıbəyov bir sıra kantatalar da yaratmışdır. 1935-ci ildə oğlu – Niyazi ilə birlikdə Cəfər Cabbarlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilən ilk səsli Azərbaycan filminə – "Almaz"a musiqi yazmışdır. Zülfüqar Hacıbəyovun son əsəri 1950-ci ildə Zakir Bağırovla birlikdə yazdığı kantata olub.

## Əsərləri

### Musiqili komediyalar
*"Əlli yaşında cavan" (1909)
*"On bir yaşlı arvad" (1911)
*"Evliykən subay" (1911)

### Operalar
*"Aşıq Qərib" (1915) – eyniadlı dastan əsasında. Librettosu Üzeyir Hacıbəyovundur.
*"Nüşabə" – Nizaminin "İskəndərnamə" poeması və Abdulla Şaiqin librettosu əsasında. Yarımçıq qalıb.
*"Üç aşiq və ya Məlikməmməd" – yarımçıq qalıb.

### Vokal əsərlər
*"Kəndçi qızı"
*"Çoban qızı"
*"Əsgər nəğməsi"
*"Azərbaycan" kantatası

### Digər əsərlər
*"Kölə qadınların rəqsi" (1932) – simfonik əsər
*"Cəngi" – Xalq Çalğı Alətləri Orkestri üçün. Fikrət Əmirovla birgə hazırlanıb.

## Filmoqrafiya
* Almaz (1936) – tammetrajlı bədii film. Niyazi ilə birgə film bəstəkarı.
* Üzeyir ömrü (1981) – bioqrafik sənədli film. Zülfüqar Hacıbəyov rolunu Yaşar Nuri canlandırmışdır.
* Maestro Niyazi (2007)

## Genealogiya

## İstinadlar
Ruhəngiz Qasımova

**Ruhəngiz Nağı qızı Qasımova** () — Azərbaycanlı bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2005).

## Həyatı
Bəstəkar Ruhəngiz Qasımova 1940-cı il iyulun 12-də Bakıda anadan olub. Uzun müddət Azərbaycan Dövlət Televiziyasında və radiosunda səs rejissoru, bəstəkar kimi çalışıb. Hekayələri "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində, "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında dərc olunub. "Babamın muzeyi" adlı kitabı var. Çoxsaylı mahnıların bəstəkarıdır. Musiqi əsərləri arasında "Quyu" tamaşasına musiqi (1995), "Qızıl oğlan" musiqili nağıl (1999) xüsusi yer tutur.

9 oktyabr 2022-ci ildə Honkonqda vəfat edib. Yasamal qəbiristanlığında doğmalarının məzarının yanında torpağa tapşırılıb.

## Şəxsi həyatı
İlkin və Cananə adlı iki övladı var.

## Mükafatları
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 16 sentyabr 2005
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 30 dekabr 2015
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu — 17 sentyabr 2019

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Aydın Əzim Kərimoğlu

**Aydın Əzim Kərimoğlu** () — Azərbaycan bəstəkarı.

## Həyatı
Aydın Kərim oğlu Əzimov (Aydın Əzim Kərimoğlu) 1946-cı il may ayının 1-də Bakının Əmircan kəndində anadan olmuşdur.1964-cü ildə A. Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun (indiki A. Zeynallı adına Musiqi Kolleci) nəzəriyyə fakültəsini bitirmiş, elə həmin il Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsinə, bəstəkar Qara Qarayevin sinfinə daxil olmuş, 1972-ci ildə konservatoriyanı bitirmişdir. 1976-cı ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür.
1968–1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Teleradio Komitəsində çalışmış, radionun Musiqi verilişləri baş redaksiyasında kiçik redaktor, böyük redaktor, şöbə müdiri, radionun səsyazma evində səs rejissoru, baş rejissor, Azərbaycan Dövlət Teleradio Komitəsi bədii kollektivlərinin və səsyazma evinin müdiri, "Azərbaycantelefilm" yaradıcılıq birliyinin baş məsləhətçisi vəzifələrini icra etmişdir.1996-cı ilin sonundan Türkiyə Respublikası Mersin Universiteti Dövlət Konservatoriyasına işləməyə dəvət olunmuş, 2005-ci ilə qədər orada çalış- mış, orada Bəstəkarlıq şöbəsini təşkil etmişdir.2005-ci ildən Bakı Musiqi Akademiyasının Bəstəkarlıq kafedrasının professoru, eyni zamanda BMA-nın elmi laboratoriyasının fəal əməkdaşıdır. Azərbaycan bəstəkarlarının skripka əsərlərindən ibarət skripka və fortepiano üçün "Sonata-poema" əsərini yazmış və bu 11 illik musiqi və incəsənət məktəblərinin tədris proqramlarına salınmışdır.

Müstəqilliyimizin ilk dövrlərində Müdafiə Nazirliyinin orkestrinin təşkil olunmasında bəstəkarın da əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. Onun təklifi ilə həmin orkestrə milli alətimiz olan on zurnaçı daxil edilmişdir. Həmçinin Üzeyir Hacıbəylinin Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himnini bərpa etmiş və işləmişdir.
Aydın Kərim oğlu Əzimov "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq götülmüşdür. 

## Əsərləri
; Vokal əsərlər
* Üzeyir Hacıbəyovun "Azərbaycan himni"nin bərpası — klavir və partiturası (1991)
* Nazim Hikmətin və Vaqif Səmədoğlunun sözlərinə vokal silsilələr (1997)

; Simfonik, instrumental əsərlər
* Piano üçün 6 prelüdiya
* "Həyatın dibində" simfonik lövhələri (1991)
* Simfonik orkestr üçün "Böyük Romul" süitası (1992)
* Qoboy və vibrafon üçün 2 pyes (1992)
* "Ağılar" simfonik quramalar (1994)
* "Qətl günü" simfonik röyalar (1994)
* simfonik orkestr üçün 10 əsgər marşı (1996–1998)
* piano üçün variasiyalar (2001)

; Müzikllər, operettalar
* "Əmanət" musiqili komediyası (1993)
* "Yay gecəsinin yuxusu" müzikli (1995)
* "Karmen" müzikli (1995)

; Teatr tamaşalarına musiqilər
* "Həyatın dibində" (1991)
* "Böyük Romul" (1992)
* "Lənkəran xanının vəziri" (1992)
* "Yayda qartopu oyunu" (1993)
* "Qətl günü" (1994)

## Filmoqrafiya
# Daş saat (film, 1975)
# Üzeyir ömrü (film, 1981)
# Uşaq və külək (film, 1982)
# Topal Teymur (film, 1983)
# Qətl günü (film, 1990)
# Divar (film, 1991)
# Anamın kitabı (film, 1994)
# Şüalə (film, 1994)
# Ümid (film, 1995)
# Qobustan (film)
# Naməlum səs (film, 1997)
# Bəsdir, ağlama! (film, 1999)
# Mir Teymur (film, 2003)
# Yalan (film, 2005)
# Sirr (serial, 2012)

## İstinadlar
Rauf Məmmədov (bəstəkar)

**Rauf Məmmədov** — azərbaycanlı bəstəkar, Əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Həyatı
Rauf Məmmədov 1959-cu ildə Bakıda anadan olmuşdur. İxtisasca jurnalistdir. Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsini bitirmişdir. "Qalmaz belə, dünya", "Qarabağ", "Anam mənim", "Yol verin, əsgər gəlir", "Yaşayacaq Azərbaycan", "Yaşa, mənim xalqım", "Ağlama, Sevda", "Gilavar" və s. mahnıların müəllifidir.

2019-cu ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
#Adam ol! (film, 2005)
#Adam ol! 2 (film, 2006)(tammetrajlı bədii film) - bəstəkar
#Adam ol! 3 (film, 2007)

## İstinadlar
Nazim Əliverdibəyov

**Nazim Ağalar oğlu Əliverdibəyov** () — Azərbaycan bəstəkarı.

## Həyatı
Nazim Əliverdibəyov 1926-cı ildə anadan olub. Bəstəkar, həm də kino bəstəkarı, musiqi redaktoru olub. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. 1951–1985-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas məktəbində və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs demişdir.

1964–1985-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas məktəbinin direktoru olub. Üzeyir Hacıbəyovun "Əsli və Kərəm" və "Leyli və Məcnun" operalarını yenidən orkestrləşdirmişdir. Üzeyir Hacıbəyovun nəşr edilmiş "Leyli və Məcnun" (1983) və "Koroğlu" (1985) operalarının partituralarının redaktoru olmuşdur.

* Bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun dayısı oğludur.
* Musiqişünas Ağalar Əliverdibəyovun oğludur.
* Skripkaçı Rasim Əliverdibəyovun, dirijor Kazım Əliverdibəyovun, pianoçu Nüşabə Əliverdibəyovanın qardaşıdır.
Nazim Əliverdibəyov 16 fevral 1986-cı ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Əsərləri
;Balet
* Muğam (1972)

;İnstrumental
* Orqan üçün Bayatı Şiraz
* Orqan üçün İçərişəhər lövhələri
* Kanon üzrə bəstələnmiş elegiya

;Vokal-instrumental əsərləri
* Babək Niftəliyev — Xor üçün yazılmış Bayatı-şiraz muğamı üstə xalq mahnısı "Aman ovçu" 
* Firudin Mehdiyev — "Ey gülüm" romansı — sözləri:İmadəddin Nəsimi

;Opera
* Cırtdan (1978)

;Musiqili komediya
* "Nazxanım naz eləyir" (1974) — Məhərrəm Əlizadə ilə birgə

## Mükafatları
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyun 1959

## Filmoqrafiya
* Bizim küçənin oğlanları (film, 1973)
* Çarvadarların izi ilə (film, 1974)
* Gilas ağacı (film, 1972)
* Göllərin tacı (film, 1966)
* Mənim Xəzərim (film, 1970)
* Münəccimin şagirdi (film, 1983)
* Üzeyir ömrü (film, 1981)
* Vulkana doğru (film, 1977)
* Yaxşı qurtardıq (film, 1985)

## Mənbə
* Дирижер Кязим Аливердибеков: "Именно Узеир бек настоял на том, чтобы мы получили музыкальное образование"

## Xarici keçidlər
* Bəstəkar Nazim Əliverdibəyov — 90
Çuvaş dili

**Çuvaş dili** (*Чăваш чĕлхи*) - türk dillərinin oğur qoluna aid dil, Rusiyanın Çuvaşiya Respublikasının rus dili ilə yanaşı ikinci rəsmi dili.

## Müqayisə

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии
* Picket in defense of the Chuvash in Cheboksary
* Эктор Алос-и-Фонт, «Преподавание чувашского языка и проблема языкового поведения родителей», Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2015, Шупашкар.
* Скоро чувашский язык останется «какой-то культурной традицией»
* Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту
.om

**.om** — Omanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* Domain Name Administration
* Telecommunication Regulatory Authority
.py

**.py** — Paraqvayın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .py whois information
* http://www.nic.py/ - Network Information Center Paraguay where you register .py domains.
.qa

**.qa** — Qətərin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .qa whois information
* Qatar Internet Domain Names
* Qatar Domains Registry
* To Register — .qa, .name.qa, .com.qa, .net.qa and .قطر 
* For the IDN version of the website.
.ki

**.ki** — Kiribatinin internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .ki whois information
* Kiribati NIC 
* Telecom Services Kiribati Limited 
* Domain information at Telecommunications Authority of Kiribati
.gm

**.gm** — Qambiyanın internet kodu.

## Xarici keçidlər
* IANA .gm whois information
* .gm domain registration website
Konsensus

**Konsensus** () — beynəlxalq konfranslarda, müşavirələrdə və təşkilatlarda qərarın və ya müqavilənin mətninin iştirakçıların ümumi razılığı ilə formal səsvermə keçirilmədən razılığa gəlməsi. Məsələn Avropada Təhlükəsizlik və əməkdaşlığa dair müşavirənin (1975) yekun aktı konsensusla qəbul olunmuşdur. Konsensus dövlətlər arasında razılığın əldə edilməsində böyük rol oynayır.

* Mübahisəli məsələ üzrə razılığa gəlmə;
* Əməliyyatın, fəaliyyətin keçirilməsi şərtləri üzrə onlarda maraqlı olan bir çox tərəf arasında əldə edilmiş razılıq;
* Beynəlxalq konfranslarda, müşavirələrdə və təşkilatlarda qərarın, yaxud müqavilənin mətninin iştirakçıların ümumi razılığı ilə formal səsvemə keçirilmədən qəbul edilməsi.

## Ədəbiyyat
* R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
* Konsensus nedir?
Bəyannamə

**Bəyannamə** () — dövlətlərin özlərinin daxili və xarici siyasətini prinsiplərini və ya xarici məsələlərə öz mövqeyini bildirmək üçün verdiyi birtərəfli, ikitərəfli, çoxtərəfli bəyanatdır. İkili və çoxtərəfli bəyanatlar çox vaxt imzalanır. Lakin tərəflərin razılğı olmadanda qəbul oluna bilər. Praktikada dövlət və hökumət başçılarının, xarici işlər nazirlərinin, başqa dövlət xadimlərin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində birgə bəyannamə ilə çıxış etmək təcrübəsi var. Həmçinin dövlət və təşkilatların tanınması bəyannamələr vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Bundan başqa bəyannamə formasında beynəlxalq müqavilələrin bağlanmasınada rast gəlinir.
.ba

**.ba** — Bosniya və Herseqovinanın internet kodu.

## Xarici keçidlər

* .ba üçün Iana domen məlumatı
İkona (din)

**İkona**-(yunanca ekon-təsvir, görkəm, sürət)-Dində sitayiş edilən ilahilərin, müqəddəslərin və digər fövqəltəbbi vücudların bədii təsviri(nadir hallarda qabarıq təsviri).
İmmiqrasiya

**İmmiqrasiya** ( - "yerləşirəm" ) — bir ölkənin vətəndaşının həmişəlik və ya bir müddətə digər ölkəyə iş axtarmaq məqsədi ilə, siyasi və dini səbəblərə görə köçməsi. Əksər dövlətlər mühacirlərlə bağlı qanun qəbul edir və xüsusi .

## Mühacirətin kateqoriyaları
Səbəb :
* iqtisadi 
* siyasi

Yerləşdiyi ölkənin qanunlarına görə :
* leqal
* qeyri - leqal

Qeyri - leqal mühacirət digər ölkə vətəndaşının ölkəyə daxil olma və yerləşmənin qanuna zidd olması ilə müəyyən olunur .

## Müasir dövrdə mühacirət
XX əsrin axırı — XXI əsrin əvvəli mühacirət daha da güclənib. Bunun səbəbləri aşağıdakılar hesab edilir :
* SSRİ və Yuqoslaviyanın dağılması ilə bağlı mühacirət ;
* Latın Amerikası, Afrika və Cənubi Asiya ölkələrindən inkişaf etmiş Qərbi Avropa və Şimali Amerika ölkələrinə mühacirət ;
* lokal müharibələrlə bağlı yaranan mühacirət .

Bütün mühacirətlərin kökündə bir qayda olaraq iqtisadi səbəblər durur .

Əsas mühacirət ölkələri :
* Şərqi Avropa ölkələri
* Şimalı Afrika ölkələri
* Orta Asiya ölkələri
* Cənub - Şərqi Аsiya ölkələri
* Çin
* Cənubi Asiya ölkələri
* Latın Amerikası ölkələri
De-fakto

***De-fakto*** (; ) — faktiki tanınma. Qanuni müddəalarla dəstəklənməyən, baş verənlərin reallığını ifadə etmək üçün istifadə edilən termin. 

## Mənası
Reallıqda baş verənlər (əslində), lakin qanunda təsbit edilməyən mənasında işlənir. Çox vaxt hadisələrin rəsmi təsviri ( de-yure ) ilə arasındakı fərqi vurğulamaq üçün istifadə olunur. Faktiki tanınma hüquqi tanınmaya nisbətən məhdud, natamam məzmunlu olmaqla yanaşı, bəzi hallarda hüquqi tanınmadan əvvəl olur və onun üçün keçid sayılır.

## Hüquq elmində
Hüquq elmində "*de-fakto*" ümumiyyətlə, təcrübə edilən, lakin qanunla mütləq müəyyən edilməmiş və ya təcrübədə və ya reallıqda tətbiq edilən, lakin rəsmi olaraq müəyyən edilməmiş deməkdir. Bu ifadə de-yure (qanunla müəyyən etmək mənasını verir) anlayışına qarşıdır, lakin təcrübəyə uyğundur. Hüquqi situasiyaları müzakirə edərkən de-yure qanunla müəyyən edilmiş tərəfdən yanaşılır, "*de-fakto*" isə əslində olan vəziyyət və ya təcrübə deməkdir.

## Siyasətdə
Siyasətdə bir ölkənin və ya bölgənin faktiki lideri konstitusiya və ya qanuni yollardan asılı olmayaraq hakimiyyəti öz üzərinə götürmüş şəxsdir. Belə olduğu halda "*de-fakto*" termini hakimiyyət tərəfindən onlara qarşı olan və hakimiyyəti qeyri-qanuni, konstitusiyaya zidd və ya başqa qeyri-qanuni yollarla tutulduğunu düşünənlərə qarşı qorunur. Həmin halda de-yure çox vaxt əvvəlki devrilmiş və ya indiki hakimiyyəti sarsılmış lider hesab olunur. "*De-fakto*" liderlər bəzən konstitusion vəzifə tutmurlar və hakimiyyəti qeyri-rəsmi şəkildə həyata keçirərək idarə edirlər.

## Həmçinin bax
* *[[De-yure]]*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
De-yure

***De-yure*** () — hüquqi və ya diplomatik tanınma. Bəyannamə, nota, müqavilə və s. kimi müəyyən diplomatik aktla ifadə edilərək müvafiq dövlətlər arasında qarşılıqlı iqtisadi, siyasi və s. münasibətlərin inkişafında normal və daha yaxşı inkişaf üçün zəruri şərait yaradır. Hüquqi tanınma öz qüvvəsinin yalnız tanınma aktı üçün əsas olan şəraitin ləğv olunması ilə itirir.

## Həmçinin bax
* *[[De-fakto]]*

## Xarici keçidlər
Voltmetr

**Voltmetr** (volt +  — «ölçürəm») — ölçü cihazı, elektrik dövrələrində elektrik potensialları fərqini, gərginliyi və ya EDS-i təyin etmək üçün birbaşa ölçmə vasitəsi. Voltmetr **paralel** olaraq yüklə və ya elektrik enerji mənbəyinə qoşulur. İdeal voltmetr sonsuz dərəcədə böyük daxili müqavimətə malikdir.

Fizikada «gərginlik» anlayışı, A nöqtəsindən B nöqtəsinə qədər sınaq yükünün hərəkəti zamanı kənar qüvvələrin gördüyü işlə əlaqədardır. Bu o deməkdir ki, gərginlik yalnız müəyyən bir hərəkət trayektoriyası göstərildikdə mənalı olur. Voltmetrin keçiriciləri, sınaq yükünün hərəkəti üçün xüsusi bir yol təyin edir. Bu yol boyunca ölçülən elektrik dövrəsində kənar qüvvələr, demək olar ki, təsirsiz olur. Nəticədə, voltmetr əsasən yalnız A və B nöqtələri arasındakı elektrik potensiallarının fərqini göstərir.

Texnologiyada gərginliyin ölçülməsi çox vaxt potensial fərqin ölçülməsi kimi başa düşülür.

Voltmetrin göstəricilərini düzgün şərh etmək üçün onun qoşulma sxemini, ölçülən sistemə voltmetrin təsir dərəcəsini və dövrənin növünü (sabit və ya dəyişən cərəyan) nəzərə almaq vacibdir. İdeal voltmetr sonsuz daxili müqavimətə malik olmalıdır. Buna görə də, real voltmetrin daxili müqaviməti nə qədər yüksək olarsa, cihazın ölçülən obyektə təsiri bir o qədər az olar və nəticədə ölçmə dəqiqliyi artır, həmçinin tətbiq sahələri daha genişlənir.

Dəyişən cərəyan dövrələri üçün nəzərdə tutulmuş voltmetrlər üzərində ''təsir dəyərini'' göstərir.

## Təsnifat və iş prinsipi

### Təsnifat
* İş prinsipinə görə voltmetrlər aşağıdakı növlərə bölünür:
** elektromekanik - maqnitoelektrik, elektromaqnit, elektrodinamik, elektrostatik, düzəldici, termoelektrik;
** elektron - analoq və rəqəmsal
* Təyinatına görə:
** birbaşa cərəyan;
** dəyişən cərəyan;
** impuls;
** fazaya həssas;
** seçici;
** universal
* Quruluşuna və tətbiq üsuluna görə:
** şit tipli;
** daşınan;
** stasionar
Qütb parıltısı

400px|thumb|right
[400px|thumb|right|[Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan Qütb parıltısının görünüşü]]
**Qütb parıltısı, qütb işıqları** və ya **avrora** (adətən **şimal işıqları** və ya **cənub işıqları** kimi də tanınır) — günəşin hərəkəti nəticəsində kosmosa atılan külli miqdarda yüksək enerjili elektron və ionların yerin maqnit sahəsinə daxil olması hadisəsi, yerin maqnit sahəsinə daxil olan elektronlar Lorens qüvvəsinin təsiri nəticəsində qütblərə doğru hərəkət edir və qütb oblastlarında toplanır. Qütblərə toplanan belə yüklərin təsirindən hava atomları ionlaşır və "həyəcanlanır". Bunun nəticəsində də qütb parıltısı baş verir.

## Haqqında
Günəş küləyi əslində tacın daim genişlənməsidir. Genişlənmə sürəti Günəşdən uzaqlaşdıqca saniyədə bir neçə km-dən 300–400 km çatır. Kimyəvi tərkibi (əsasən proton və elektronlar) Günəş tacı ilə eynidir. Günəş küləyinin maqnit sahəsinin təsiri ilə Yer atmosferi Günəş istiqamətində 10 Yer radiusu qədər sıxılır, əks istiqamətdə isə onlarca yer radiusu qədər uzanır. Külək hissəciklərinin bir hissəsini Yerin maqnit sahəsi saxlayır və nəticədə Yerin radiasiya qurşaqları yaranır. Küləyin intensivliyinin artması maqnit fırtınalarına qütb parıltısına səbəb olur. Tərkibində helium və digər elementlər var. Qütb parıltısı və ya Aurora qütb bölgəsində görünən, dünyanın maqnit sahəsi ilə Günəşdən gələn yüklü zərrəciklərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində əmələ gələn təbii işıqlardır. Roma Şəfəq tanrısının adıdır. 60–72 0 şimal və cənub paralelləri arasında görünür. Görünmə ehtimalı şimal maqnit qütbünə yaxınlaşdıqca artır. Uzaqdan şimal qütbünü yaşılımtıl bir parlaq işığa boyayır. Bəzən insanda Günəş başqa istiqamətdə doğacaq kimi bir fikir yaradır. Yaşıl rəng Auroraların ən məşhur rəngidir. Çox yüksəklərdə olan Auroralar qırmızı və çəhrayı da ola bilir. Atmosferin 100 ilə 1000 km aralığında meydana gəlir və atmosfer boyunca 1000-lərlə km üfüqi uzunluğa sahib ola bilir. Əsas mənbəyi Yer kürəsindən keçən Günəş fırtınaları və Günəş küləyi kimi plazmalardır (ionlaşmış qazlar).
Dalğa (fizika)

**Dalğa** — rəqslərin mühitdə yayılması prosesidir. Mexaniki dalğa mexaniki rəqslərin elastik mühitdə yayılmasıdır. Mexaniki dalğaların yaranması və yayılması üçün ən vacib şərt elastik mühitin olmasıdır. 

Ümumi dalğa tənliyi budur: x=a \cos \omega (t- \frac{r}{v})  Burada x-nöqtənin tarazlıq vəziyyətindən olan yerdəyişməsi, A-rəqsin amplitududur, t-rəqsin başlanması anından hesablanan zaman, v-dalğanın yayılma sürəti, r-rəqsin koordinat başlanğıcından t müddətinə yayıldığı məsafədir.

## Dalğanın növləri

Dalğanın 2 növü vardır:

#Uzununa dalğa – rəqs istiqamətində yayılan dalğaya deylir.
#Eninə dalğa – rəqslərə perpendikulyar istiqamətində yayılan dalğaya deyilir.

Eninə dalğa zərrəciklərin rəqs istiqamətinə perpendikulyar istiqamətdə yayılan dalğaya deyilir. Eninə dalğa dalğa qabarıqlarının və çökəkliklərinin növbə ilə təkrarlanmasıdır. Eninə dalğalar elə mühitdə yayıla bilər ki, orada mühitün formasının dəyişməsi nəticəsində elastiklik qüvvələri yaransın. Ona görə də eninə elastik dalğalar ancaq bərk cisimlərdə yayılır. Qaytanın bir ucunu divara bərkidib digər ucunu yuxarı-aşağı rəqs etdirməklə eninə dalğaların qaytan boyunca necə yayıdığını görə bilərik. Mayenin səthində də eninə dalğalar yarana bilər. Lakin həmin dalğalar elastiklik qüvvəsinin hesabına deyil, ağırlıq qüvvəsinin təsiri və mayenin səthi gərilməsi nəticəsidə yaranır. Bu səbəbdən onları qravitasya dalğalari adlandırırlar.

Uzununa dalğa zərrəciklərin rəqsi istiqamətində yayılan dalğaya deyilir. Uzununa dalğada hər bir zərrəciyin rəqsi hərəkətinin istiqaməti dalğanın yayılma istiqaməti boyunca yönəlir. Elastik yayın bir ucunu stolun o biri başına bərkitməklə digər ucunu irəli-geri hərəkət etdirib sıxılma və seyrəkləşmənin necə təkrarlanmasını görmək olar. Səs dalğaları mühitdə yayılan və səs duyğusu yarada bilən mexaniki dalğalardır. Uzununa dalğalar bütün mühitlərdə - bərk cisimlərdə, maye və qazlarda yayılır. Səs dalğaları uzununa dalğalardır və havanın sıxılma və seyrəkləşməsinin mühitdə təkrarlanaraq yayılmasıdır. Əgər telefonu vakuum balonun altına qoyub balonun havasın sorsaq səsin kəsildiyin görərik. Havasız mühitdə yayılmır. İnsan qulağının səs şəklində qəbul etdiyi dalğaların tezliyi 16 Hs-20.000 Hs intervalında yerləşir. Səs vibratoru Səs tezliyi ilə rəqs edən istənilən cisimdir.

## Dalğanın intensivliyi

Dalğanın gücü onun amplituduna görə ölçülür. Dalğanın amplitudu yırğalanmadan fərqli olaraq skalyar kəmiyyətdir. Lakin Dalğanın enerji daşınmasını daha dəqiq öyrənmək üçün Dalğa axınının sıxlıq vektoru kəmiyyətindən istifadə edilir:

I = kA2  (I – dalğa axınının sıxlıq vektoru, k – proporsionallıq faktoru, A-amplitud).

## Dalğanın yayılması

Dalğanın yayılması yırğalanmadan fərqlidir.Belə ki, dalğanın yayılması zamanı heç bir materiya daşınmır, yalnız enerji daşınır.

## Dalğanın fiziki hissəciklərdən asılılığı

#Qravitasiya dalğası
#Elektromaqnit dalğası
#Plazma dalğası
#Həcm dalğası
#Elastiki dalğa

## Hissəciklərə təsiri

Əgər dalğanın qarşısına çıxan hansısa bir hissəcikdə qüsur varsa, aşağıdakı hadisələr baş verir:

#Əks etmə
#Rezonans
#İşıqlanma
#Difraksiya
#Sınma
An Other Cup

***An Other Cup*** — Yusuf İslamın 2006 ildə çıxartdığı albom.

## Mahnıları
# "Midday (Avoid City After Dark)" – 4:24
# "Heaven/Where True Love Goes" – 4:49
# "Maybe There's a World" – 3:06
# "One Day at a Time" – 4:54
# "When Butterflies Leave" – 0:41
# "In The End" – 4:02
# "Don't Let Me Be Misunderstood" – 3:22
# "I Think I See the Light" – 5:34
# "Whispers from a Spiritual Garden" – 2:04
# "The Beloved" – 4:51
# "Greenfields, Golden Sands" – 3:27
# "There is Peace" – 3:03 ()

## İstinadlar
A is for Allah

***A is for Allah*** — Yusuf İslamın 2000-ci ildə çıxardığı albom.

## Xarici keçidlər
* ''I Look I See'' 
*YouTube; http://www.youtube.com/watch?v=b2sCbO4Uvlg
Prayers of the Last Prophet

***Prayers of the Last Prophet*** — Yusuf İslamın 1999-cu ildə çıxartdığı albom.

## Xarici keçidlər
* ''I Look I See'' 
*YouTube; http://www.youtube.com/watch?v=b2sCbO4Uvlg
I Have No Cannons that Roar

***I Have No Cannons that Roar*** — Yusuf İslamın 1998-ci ildə çıxartdığı albom.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''I Look I See'' 
*YouTube; http://www.youtube.com/watch?v=b2sCbO4Uvlg
Anneksiya

**Anneksiya** ()— Bir dövlətə məxsus məskunlaşmamış ərazinin digər dövlətə qeyri-qanuni yolla (zorla, qəsb etməklə) birləşdirməsidir. Anneksiya beynəlxalq hüquqda kobud qanun pozuntusudur. Anneksiya nəticəsində ərazilərin zəbt olunmasının qeyri-qanuniliyi Nürnberq hərbi tribunalının hökmündə, həmçinin beynəlxalq müqavilə və aktlarda, o, cümlədən dövlətin daxili işinə qarışmaq, onun suverenliyinə və müstəqilliyinə sədd cəkməyin yol verilməzliyi haqqında BMT-nin 1965-ci il bəyanaməsində, ATƏT-in yekun aktında öz əksini tapmışdır.
Açıq şəhər

**Açıq şəhər** — müharibədə iştirak edən dövlətlərin biri tərəfindən hansısa şəhərin dağıdılmaması, əhalisinin öldürülməməsi, mədəni abidələrin qorunması üçün həmin şəhəri müdafiəsiz şəhər (açıq şəhər) elan etməsidir. Açıq şəhərdə hərbi hissələr, hərbi qüvvələr, müdafiə vasitələri olmur. Quru müharibənin qanun və qaydaları haqqında 1970-ci il Haaqa bəyannaməsinə əlavənin 25-ci maddəsində açıq şəhərin hər hansısa üsulla dağıdılması, ona hücum edilməsi qadağan edilir. Açıq şəhərin hüquqi vəziyyəti hərbi münaqişələr zamanı mədəni dəyərlərin qorunması haqqında 1954-cü il Haaqa konvensiyasında əks olunmuşdur. Açıq şəhərlərə misal olaraq İkinci dünya müharibəsində Paris və Roma şəhərlərini göstərmək olar.
Rubidium

**Rubidium** (**Rb**) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 37-ci element. Çox asan ionlaşması səbəbiylə, seziuma alternativ olaraq, kosmos vasitələrindəki "ion mühərriklərində" istifadə edilməkdədir. Vakuum balonlarının və fotosel də quruluşuna qatılan əhəmiyyətli bir komponentidir. Xüsusi şüşələrin istehsalında və ürək araşdırmalarında da istifadə edilir. Bundan əlavə katalizator olaraq istifadəsi mümkündür.
İttirium

**İttirium** (**Y**) – D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 39-cu element. Xrom, molibdən, sirkonium və titan kimi elementlərdən ölçünün kiçildilməsində; alüminium və maqnezium tərkibinin dayanıqlılıqlarının artırılmasında, vanadium və bənzəri metal oksidləşmənin qarşısının alınmasında, edilən polimerlerinin yaradıldığı reaksiyaların katalizlənməsində, şüşə və keramika istehsalında, atəşə dayanıqlı kərpic istehsalında, kamera lupalarında və lazer sistemlərində istifadə edilir. Evropium elementi ilə birləşdirilmiş halı, rəngli televiziyalarda qırmızı rəngin əldə edilməsində istifadə edilir. Ən əhəmiyyətli birləşmələrindən biri olan itrium oksid, son dərəcə təsirli mikrodalğa filtrləri olan itrium-dəmir tərkibli lal daşlarının yaradılmasında istifadə edilir. İtrium tərkibli lal daşları, qəribə maqnetik xüsusiyyətlər göstərirlər. İtrium-alüminium daşı da, süni almaz olaraq da dəyər görür.

## İstinadlar
Sirkonium

**Sirkonium** (**Zr**) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 40-cı element. (fars dilinden  زرگون/ zargoon) Poladın  əldə edilməsində, vakuum tiplərində, cərrahi tətbiqlərdə, flaş lampalarda, partlayıcılardan və süni ipəyin əldə edilməsində istifadə edilir. Paslandırıcı maddələrlə çalışan kimya sahələrində də geniş istifadə olunur. Niobiumla birləşdiyində, aşağı temperaturda super keçirici xüsusiyyət göstərir. Sirkonium oksid, istilik şokuna dayanıqlı laboratoriya materialları istehsalında, metallurgiya sobaların örtülməsində və istiliyə dayanıqlı maddə olaraq şüşə-keramika sənayələrində istifadə edilir. Bundan başqa, çalğı alətlərinin və soba kərpiclərinin istehsalında da sirkoniumdan faydalanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Niobium

**Niobium** (**Nb**) — D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 41-ci element.

Güclü paslanmayan çəliklərin istehsalında və bəzi paslanmayan polad növlərinin qaynaq çubuqlarında, həmçinin əlvan tərkibli dəmirlərdə istifadə edilir. Bu ərintilər, güclü olmalarından dolayı, digər xüsusiyyətləri səbəbiylə boru kəmərlərinin tikintisində istifadə edilirlər.

İstilik neytronlara qarşı aşağı udma kəsiyi səbəbiylə, nüvə texnologiyasında da istifadə sahəsi vardır. Gəmini kosmos cədvəli və bənzəri irəli uçuş vasitələrinin quruluş sistemlərində böyük miqdarlarda niobium istifadə edilmişdir. Süper keçirici xüsusiyyətə sahib olan və güclü maqnetik sahələrdə belə bu xüsusiyyətini itirməyən NbZr ərintisi edilən tellər, güclü və dayanıqlı maqnitlərin istehsalında istifadə edilir.

Zərgərlik sahəsində də geniş istifadə olunur. Nüvə reaktorlarında istifadə olunan paslanmayan polad tərkibli, reaktiv raketlərin və mərmilərin, kəsici alətlərin və boru kəmərlərinin tikintisində də niobiumdan faydalanılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax