open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laxer-Ze

[thumb|Laxer-Ze ərazisinin [topoqrafik xəritəsi]]
**Laxer-Ze gölü** () – Almaniyanın Reynland-Pfalts vilayətinin Arvayler bölgəsinin Qles kommunasında vulkan mənşəli axarsız göl.

Göl 1,9 km diametrli vulkanik kalderada, Koblensdən 24 km şimal-qərbdə və Bonndan 37 km cənubda, Reyn çayı üzərində yerləşən Andernax şəhərindən 8 km məsafədə yerləşir. Vulkan Ayfel dağlarındə qərarlaşır.
Laxer-Ze gölü eramızdan əvvəl 10,930-cu ildə əmələ gəlmişdir. Vulkanik partlayıcılıq indeksi VEI 6-ya bərabər olan Lah super vulkanının Plinian tipli püskürməsindən sonra, bu təxminən Filippin Pinatubo vulkanının 1991-ci ildə püskürməsinə uyğundur. Radiokarbon üsulu Lah vulkanının püskürməsinin 13006 ± 9 təqvim ili əvvəl baş verdiyini müəyyən edib.

Bu püskürmə Böyük Şaxta iqlim anomaliyasının mümkün səbəbi kimi müzakirə edilir. Yaxınlıqdakı ərazilər əlli metrlik vulkanik kül və pemza təbəqəsi altında idi, daha kiçik hissəciklər əsasən cənubdan müasir Şimali İtaliya ərazisinə və şimal-şərqə - müasir Rusiya ərazisinə və Skandinaviya yarımadasına uzanırdı. Ola bilsin ki, Lah vulkanının püskürməsi müasir Danimarka ərazisində Bromme mədəniyyətinin yaranmasına səbəb olub.

[thumb|Laxer-Zedə [mofetlər]]

Laxer-Ze dəniz səviyyəsindən 275 metr yüksəklikdə yerləşir və sahəsi 3,31 km², maksimal dərinliyi 51 metrdir.

Laxer-Ze Lax abbatlığının cənub-qərb sahilində yerləşir. 1979-cu ildə aparılan dendroxronoloji təhlilin nəticələri göstərdi ki, 1164-cü ildə abbat Fulbertin dövründə güclü yağışlar yağmışdır. Bu dövrdə 880 metr uzunluğunda olan, suyun Laxer-Zedən yayındırılması üçün nəzərdə tutulmuş axının tikintisinə göstəriş verən də məhz o olmuşdur. 

2007-ci ildə krater gölündən karbon qazının çıxması müşahidə edilmişdir.

1867 və 1872-ci illərdə Laxer-Zeyə Pomeraniyadakı Madyu gölündən və Boden gölündən mayalanmış siqi kürüsü buraxılmışdır. Hazırda göldə bir neçə növ siqi balığı yaşayır.

## İstinadlar
Araqon krallığı

**Araqon krallığı** (; ; ; ) — 1035–1707-ci illərdə müasir İspaniya və Fransa ərazisində mövcud olmuş dövlət. Müxtəlif dövrlərdə onun tərkibinə Araqon, Kataloniya, Valensiya və Russilyon tarixi vilayətləri daxil olmuşdur. O, daha bir neçə dövlət qurumunun Araqon krallarının hakimiyyəti altında birləşdirilmiş federal monarxiyadan – Araqon taxt-tacından fərqlənir.

1479-cu ildə Araqon kralı II Xuanın ölümündən sonra Araqon və Kastiliya tacları birləşərək müasir İspaniyanın nüvəsini təşkil etdi. Araqon torpaqları muxtar parlament və inzibati qurumları saxladı. Bu tənzimləmə, İspaniyada mərkəzləşdirilmiş hakimiyyətin İspaniya mirası uğrunda müharibədən sonra ispaniyalı V Filip tərəfindən 1707-1715-ci illər arasında elan edilmiş Nueva-Planta dekretlərinə qədər qaldı.

## İstinadlar
Araqon taxt-tacı

**Araqon taxt-tacı** (; , ; , ; , ) — Araqon krallarının hakimiyyəti altında bir neçə dövlət qurumunun birliyi. XIV–XV əsrlərdə, gücünün zirvəsində, Araqon taxt-tacı müasir İspaniyanın şərqinin, Fransanın cənub-şərqinin, eləcə də Balear adalarının, Siciliyanın, Korsikanın, Sardiniyanın, İtaliyanın cənubunun (1442-ci ildən) və Yunanıstanın bir hissəsini (1388-ci ilə qədər) idarə edən ən əhəmiyyətli dəniz gücü idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* Archive of the Crown of Aragon, pl. del Rei, Barcelona.
* Catalan literature in Crown of Aragon
Korfu Bəyannaməsi

**Korfu Bəyannaməsi** () — Serbiyanın Baş naziri Nikola Paşiç və Yuqoslaviya Komitəsinin sədri (1915-ci ilin mayında Londonda yaradılmış) Ante Trumbiç tərəfindən 20 iyul 1917-ci ildə Korfu adasında imzalanmış, Birinci Dünya müharibəsinin sonunda Serbiya krallığının serb sülaləsi Qarageorgiyeviçlərin himayəsi altında Avstriya-Macarıstanın Yuqoslaviya torpaqları ilə vahid dövlətə – Serblər, Xorvatlar və Slovenlər krallığına birləşməsini nəzərdə tutan müqavilə. 11 avqust 1917-ci ildə Monteneqro Milli Birləşmə Komitəsi (1917-ci ilin martında Parisdə yaradılmışdır) müqaviləyə qoşulmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Xarici keçidlər
* Corfu Declaration at the *[[:en:1914-1918-online|1914–1918-online. International Encyclopedia of the First World War]]*
*
Serbiya–Monteneqro yunionizmi

**Serbiya–Monteneqro yunionizmi** (, **) — keçmiş Yuqoslaviyanın parçalanmasından sonra yaranan siyasi hərəkat. Bu, Monteneqronun Serbiya ilə siyasi ittifaqda olmasını müdafiə edir. Serblər ilə etnik monteneqrolular arasındakı münasibət ümumiyyətlə keçmiş Yuqoslaviyanın bütün xalqları arasında ən mehriban münasibət kimi müəyyən edilir. 2011-ci il milli siyahıyaalınmasına görə, 178,110 Monteneqro vətəndaşı etnik olaraq özünü serb hesab etmişdi.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
*
Monteneqro Milli Birləşmə Komitəsi

**Monteneqro Milli Birləşmə Komitəsi** () — Serbiya və Monteneqronun birləşməsini müdafiə edən Monteneqro siyasi təşkilatı. 1917-ci ildə Parisdə Monteneqronu işğal etmiş Avstriya-Macarıstan qüvvələrinin əlindən qaça bilmiş Monteneqro mühacirətinin nümayəndələri tərəfindən yaradılmışdır. Komitəyə keçmiş baş nazir Andriya Radoviç sədrlik edirdi.

Komitə Monteneqro diasporunun nümayəndələrinin məskunlaşdığı bütün torpaqlarda fəaliyyət göstərmiş, "*Uyedinyenye*" qəzetini nəşr etdirmiş, bu qəzetdə müntəzəm olaraq serblərin və monteneqroluların vahid dövlətdə birləşməsinin vacibliyini təbliğ etmiş və bu prosesə qarşı çıxan kral I Nikola Petroviçi pisləmişdir. Qəzet əvvəlcə Cenevrədə, sonra isə Parisdə nəşr olundu. O, ABŞ-ın monteneqroluları arasında populyar idi və hətta Monteneqronun özündə də gizli şəkildə çap olunurdu.

Komitə Birinci Dünya müharibəsinin sonunda öz missiyasını yerinə yetirdiyini nəzərə alaraq ləğv edilmişdir. Korfu Bəyannaməsi ilə Yuqoslaviyanın yaradılması prosesi uğurla başlamışdı.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Xorvatiya krallığı

**Xorvatiya krallığı** (; ) — təqribən 925-ci ildən 1102-ci ilə qədər mövcud olmuş müstəqil dövlət. IX əsrin ortalarından mövcud olmuş Xorvatiya knyazlığı 925-ci ildə I Tomislavın kral titulunu qəbul etməsindən sonra krallığa çevrilmişdi. Xorvat krallığının hökmdarları əsasən Trpimiroviç sülaləsindən idi. Xorvatiyanın müstəqilliyi 1102-ci ildə sona çatmış, krallıq Macarıstanla ittifaqa girmiş və iki dövlətin şəxsi birliyi bağlanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Neven Budak – Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994. 
* 
*
Xorvatiya knyazlığı

**Xorvatiya knyazlığı** (), **Dalmatiya Xorvatiyası** () və ya **Dənizkənarı Xorvatiya** () — orta əsrlərdə mövcud olmuş cənubi slavyan knyazlığı. Konstantin Porfirogenetin "*İmperiyanın idarə edilməsi haqqında*" traktatında xüsusilə qeyd edilmişdir ki, onun ilk hökmdarı VII əsrdə knyaz Porqa olmuşdur. I Trpimir dövründən bəri dövlətin hökmdarı "Xorvatiya knayazı" titulunu daşıyırdı. "Dənizkənarı Xorvatiya" termini tarixşünaslığa XIX əsr tarixçiləri tərəfindən daxil edilmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Rudolf Horvat, *Povijest Hrvatske I. (od najstarijeg doba do g. 1657.)*, Zagreb 1924.
* Nada Klaić, *Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku*, Zagreb 1975.
* Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994.
* Thomas the Archdeacon: ''Historia Salonitanorum Atque Spalatinorum Pontificum''
* Severin Binius: Concilia generalia et provincialia, quotquot reperiri potuerunt. Item Epistolae decretales et Romanorum pontificum vitae, 1606

## Xarici keçidlər
* Croatia — an independent principality (Richard C. Frucht: ''Eastern Europe'', Edition 2005 /Santa Barbara, California, USA/)
* Duke Branimir put the Principality of Croatia "permanently beneath the wing of the Roman Church and Western Christian civilization (879)" (Richard Barrie Dobson: ''Encyclopedia of the Middle Ages'', Edition 2000 /Cambridge, England, UK/)
Moreya krallığı

**Moreya krallığı** () — Venesiya Respublikası tərəfindən 1684–1699-cu illərdə Moreya müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyasından alındıqdan sonra Peloponnes yarımadasına verilmiş rəsmi ad. Venesiyalılar ölkəni yenidən məskunlaşdırmağa, kənd təsərrüfatını və iqtisadiyyatını dirçəltməyə cəhd etmiş və uğurlu olmuşdular, lakin onlar nə yerli əhalinin əsas hissəsinin dəstəyini ala, nə də yeni mülklərini hərbi yolla möhkəmləndirə bilmişdilər. Nəticədə bu krallıq 1715-ci ilin iyun-sentyabr aylarında baş tutan qısamüddətli müharibədə Osmanlı türkləri tərəfindən yenidən ələ keçirilmişdi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Mario Infelise – Anastasia Stouraiti (a cura di), *Venezia e la guerra di Morea. Guerra, politica e cultura alla fine del '600* (Milano: Franco Angeli, 2005)
* 
* 
* 
*
Arxipelaq hersoqluğu

**Arxipelaq hersoqluğu** (, ) və ya **Naksos hersoqluğu** — Egey dənizi adalarında Dördüncü Səlib yürüşündən sonra Venesiya Respublikası tərəfindən yaradılmış hersoqluq. Latın imperiyasının vassalı idi. 1537-ci ildə Osmanlı imperiyasının vassalına çevrilmişdir və 1579-cu ildə Osmanlılar tərəfindən ilhaq edilmişdir. Bununla belə, Sifnos (1617-ci ildə fəth edilmişdir) və Tinos (1715-ci ildə fəth edilmişdir) kimi adalarda xristian hakimiyyəti bir müddət sağ qalmışdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*
Üç millətin birliyi

**Üç millətin birliyi** və ya **Üç xalqın birliyi** () — üç mülkün – zadəganlar (əsasən macarlar), şəhər əhalisi (əsasən Transilvaniya saksları və digər alman köçkünləri) və azad sekel döyüşçülərin birliyi. Onların hamısı 1918-ci ilə qədər, sonra isə qismən 1940–1944-cü illərdə orta əsr Transilvaniyasının iqtisadi və siyasi həyatına nəzarət etmiş, ortodoks rumın kəndli çoxluğuna münasibətdə seqreqasiya siyasətini həyata keçirmişdir. Yalnız XIX əsrdə üç xalqın birliyi açıq bir etnik məzmun almışdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Magyarország történeti kronológiája, MTA Történettudományi Intézet (Historical Chronology of Hungary, Hungarian Academy of Sciences), 1981 
* Erdély története, MTA Történettudományi Intézet (History of Transylvania, Hungarian Academy of Sciences), 1986
Nitra knyazlığı

**Nitra knyazlığı** (; ), həmçinin **Nitra hersoqluğu** — siyasi mərkəzi Nitra şəhərində cəmləşən, müasir Slovakiya ərazisində yerləşən qərbi slavyan knyazlığı. VIII əsrdə yaranmışdır. IX əsrin əvvəllərində knyazlığın ərazisi müasir Slovakiyanın demək olar ki, bütün ərazisini (Zaqorye istisna olmaqla), həmçinin Zakarpatiyanın və şimal-şərqi Macarıstanın bir hissəsini əhatə edirdi. 833-cü ilə qədər knyazlıq öz müstəqilliyini saxlamış, sonra Nitra knyazı Pribina Moraviya böyük knyazı I Moymir tərəfindən qovulmuş və knyazlıq Böyük Moraviyanın tərkibinə daxil edilmişdir. 907–925-ci illərdə Böyük Moraviyanın süqutundan sonra knyazlıq Macarıstan knyazlığının tərkibinə daxil edilmişdir. 1108-ci ildə Nitra knyazlığı öz suverenliyini itirmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat

* *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); *Anonymus and Master Roger*; CEU Press; .
* *Herman of Reichenau: Chronicle*. In: *Eleventh-century Germany: The Swabian Chronicles* (selected sources translated and annotated with an introduction by I. S. Robinson) (2008); Manchester University Press; .
* *Procopius: History of the Wars (Books VI.16–VII.35.)* (With an English Translation by H. B. Dewing) (2006). Harvard University Press. .
* *Simon of Kéza: The Deeds of the Hungarians* (Edited and translated by László Veszprémy and Frank Schaer with a study by Jenő Szűcs) (1999). CEU Press. .
* *The Annals of Fulda (Ninth-Century Histories, Volume II)* (Translated and annotated by Timothy Reuter) (1992). Manchester University Press. .
* *The Deeds of the Princes of the Poles* (Translated and annotated by Paul W. Knoll and Frank Schaer with a preface by Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. .
* *The Hungarian Illuminated Chronicle:* Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Alimov, D. E., 2015. В поисках «Племени»: посавское и нитранское княжества в контексте этнополитической ситуации в славянском мире в IX В. Исторический формат, (4 (4)).
* Baláž, P., 2015. Pseudokresťanskí Moravania, nitrianski neofyti a najkresťanskejší Frankovia. Konštantínove listy, 8(8), pp. 14-24.
* 
* 
* Pieta, K. and Ruttkay, A., 2006. Bojná–mocenské a christianizačné centrum Nitrianskeho kniežatstva. Predbežná správa. Bojná. Hospodárske a politické centrum Nitrianskeho kniežatstva, Nitra, pp. 21-69.
* Ruttkay, M., 2012. Mocenské centrá Nitrianskeho kniežatstva. Bratia, ktorí zmenili svet: Konštantín a Metod. Príspevky z konferencie. Bratislava, pp. 115-144.
* Šalkovský, P., 2013. Sídelný vývoj v povodí hornej Nitry v starších fázach stredoveku. Slovenská archeológia (Slovak Archaeology), 1(61), pp. 143-175.
Klanrikard

**Klanrikardlar** (; ), həmçinin **Mak-Vilyam Uaxtar** (, **Yuxarı Mak-Vilyam** ()  və ya **Qoluey Berkləri** — İrlandiyada əsaslanmış Berk sülaləsinin norman mənşəli gel xətti. Onların hökmranlıq etdikləri ərazi indiki İrlandiyanın Qoluey qraflığına uyğun gəlir.

## İstinadlar
Deva Şiqeto

– Yaponiya İmperiya Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsi zamanı döyüş diviziyasına və Dördüncü Donanmaya komandanlıq etmişdir.

## Həyatı və karyerası
Deva Şiqeto 1856-cı ildə Yaponiyanın Ayzu hanında doğulmuşdur. 1878-ci ildə Donanma Akademiyasını 5-ci olaraq bitirmişdir. O, kiçik zabit kimi donanma heyətində vəzifə tutmuş, Birinci Çin-yapon müharibəsində ölkənin müdafiə qüvvələrindən olan Qərb Dənizləri Donanmasının zabiti kimi iştirak etmişdir. Növbəti illərdə gəmi və heyət komandanı olmuş, 1900-cü ildə kontr-admiral, 1904-cü ildə isə vitse-admiral rütbəsinə yüksəlmişdir.

Rus-yapon müharibəsi zamanı Port-Artura hücumda iştirak etmiş, Sarı dəniz döyüşündə "Yakumo" krayserinin göyərtəsindən İkinci Donanmanın 3-cü Döyüş Diviziyasına komandanlıq etmişdir. Tsuşima döyüşündə dörd krayserdən ibarət olan eyni diviziyaya bu dəfə "Kasagi" kayserinin göyərtəsindən komandalıq etmişdir. 1904-cü ilin iyunun Dördücü Donanmanın komandanı təyin olunmuşdur.

Müharibədən sonra 1907-ci ildə baron tituluna layiq görülmüş və 1912-ci ildə admiral rütbəsinə yüksəlmişdir. Dürüst şəxsiyyət kimi tanındığı üçün 1914-cü ildə Siemens skandalını araşdırmaqdan məsul olan donanma komitəsinin sədri seçilmişdir. O, hərbi məhkəmə təşkil edərək yüksək rütbəli bir neçə donanma zabitini həbs etmişdir və həmin il Yamamoto Qonnohyoe kabinetinin istefasına səbəb olmuşdur. 1920-ci ildə ikinci rezervə daxil olmuş, 1933-cü ildə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Milli Diet Kitabxanası
Alıxan pəyəsi körpüsü

**Alıxan pəyəsi körpüsü** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor) rayonu ərazisində, Səlim çayının üzərində, Qoytul kəndi ilə Həsənkənd kəndi arasında, hazırda xarabalıqları qalan Alıxan pəyəsi kəndinin aşağısında yerləşən biraşırımlı daş körpüdür.

## Haqqında
Tarixi abidənin hazırda Səlim çayının sağ sahilində bir hissəsi qalmaqdadır. Körpünün yerində çayın sağ və sol sahilləri arasında məsafə 13 m, körpünün eni 4 m, su səthindən orta xətti 9 m, ümumi uzunluğu 30 m olmuşdur. Körpü divarındakı kitabələrin birində Süleyman şahın adı qeyd olunduğundan onun 1666-cı ildə tikildiyi ehtimal edilsə də, körpünün 1340–1344-cü illərdə Elxani hökmdarı Süleyman xan tərəfindən tikdirilməsi versiyası da mövcuddur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Dədəli körpüsünə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir. Körpünün tağbəndini tamamlayan hörgü cərgəsi, ümumi səthdən geri çəkilmişdir. Körpünün aşırımı təqribən 4 metr, çay səviyyəsindən ən hündür yeri 9 metr, yerüstü uzunluğu isə 30 metrdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Ala (cin)

** Ala (cin)** — Ala və ya hala Bolqar, Makedoniya və Serb folklorundan mifoloji qadın məxluq. Ala pis hava cinləri hesab olunur, onların əsas məqsədi dolu yağan fırtına buludlarını tarlalara, üzüm bağlarına və ya bağlara yönəltmək və məhsulu məhv etmək və ya qarət etmək və ələ keçirməkdir. Həddindən artıq qarınqulu, ala xüsusilə uşaqları yeməyi sevir, lakin onların acgözlükləri Yerlə məhdudlaşmır. Bəzən belə hesab olunur ki, onlar Günəşi və ya Ayı yeməyə çalışıblar, tutulmalara səbəb olublar və əgər onlar uğur qazansalar, bu, dünyanın sonu demək olacaq. İnsanlar bir ala ilə qarşılaşdıqda, onların ruhi və ya fiziki sağlamlığı, hətta həyatları təhlükə altında olsa da, onlara hörmət və güvənlə yanaşdıqda, onların lütfünü qazanmaq olar. Bir ala ilə yaxşı münasibətdə olmaq çox faydalıdır, çünki ən çox sevdiklərini zənginləşdirir və çətin anlarda canlarını qurtarır.
Alanın zahiri görünüşü folklorda müxtəlif şəkildə təsvir olunur. Nəhəng bir məxluq, nəhəng ağızlı insan və ya ilana bənzər canavar, dişi əjdaha və ya qarğa kimi görünə bilər. Həmçinin, ala müxtəlif insan və ya heyvan formalarını ala bilər və hətta bir insanın bədənini ələ keçirə bilər. İnsana bənzəyən ala ilə bağlı xalq nağıllarında ala şəxsiyyəti rus Baba Yaqanın şəxsiyyətinə bənzəyir. Alanın buludlarda və ya göldə, bulaqda, gizli uzaq yerdə, meşədə, qonaqpərvər dağda, mağarada və ya nəhəng ağacda yaşadığı deyilir. Ala ümumiyyətlə insanlara düşmən olsa da, əjdahalar kimi onları məğlub edə biləcək başqa güclü düşmənləri də var. Xristianlaşmış nağıllarda İlyas əjdaha rolunu alır, lakin bəzi hallarda müqəddəslər və əjdahalar birlikdə döyüşürlər. Qartallar da ala qarşı müdafiəçi hesab olunur. 
## Mənşəyi
Bəzi mifoloji varlıqlar bütün slavyan etnik qrupları üçün ümumi olsa da, ala Bolqar, Makedoniya və Serb folkloruna xas görünür.
Ancaq pis havanın iblisləri digər slavyan qruplarında da mövcuddur. Şərqi slavyanlar arasında bu cini cadugər Baba Yaqa adlandırırdılar və nəhəng burnu, dəmir dişləri və çıxıntılı çənəsi olan nəhəng qadın kimi təsəvvür edilən Baba Yaqanın uşaqları yediyinə, onun hüzuruna tufan və soyuq hava gətirdiyinə inanılırdı. 
Cənubi slavyanlar arasında erkən yazda baş verən pis hava hadisələri səbəbindən bu cinə inancın izləri qorunub saxlanılır. Qədim vətəndən Balkanlara gətirilən bu inanclar yerli xalqların inancları ilə birləşərək sonda ala xarakterinə çevrilmişdir. Qadın yunan iblisi Lamia da alanın inkişafına töhfə vermiş ola bilər. Ala kimi, lamia da uşaqları yeyir və acgöz kimi təsvir olunur.

## İstinadlar
Arpa məbədi

**Arpa məbədi** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06.12.1957-ci ildən — Yeğeqnadzor)
rayonunun Arpa (10.09.1046-cı ildən — Areni) kəndində, Yelpiçay çayı ilə Arpa çayının qovuşduğu yerdə yerləşən alban-türk xristian abidəsidir.

## Haqqında
Məbədin kitabəsində onun Burtel Orbelianın, onun arvadı Vağağın, oğlanları Başken və İvanın şərəfinə Siyuni hakimi Darsaiçin əmri ilə yepiskop Ovanes Orbelian tərəfindən 1322-ci ildə tikdirildiyi göstərilmişdir. Elxani hökmdarı Arpa xanın (1335–1336) adını daşıyan Arpa kəndində tarixən Türk-Oğuz tayfaları yaşamışlar. Daha sonra kəndə Türkiyədən və İrandan ermənilər köçürülüb gətirilmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qerbi Azerbaycan-biblioqrafiya
Ramal

**Ramal**	— ad.

* Ramal Hüseynov — Azərbaycan futbolçusu.
* Ramal Aslanov — Azərbaycan kikboksçusu.
* Ramal Amanov — Boksçu, 3 dəfə dünya, 1 dəfə avropa çempionu.
* Ramal İsrafilov — Azərbaycanlı müğənni, bəstəkar.
;Digər
* Ramal (Ucar) — Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Zakir Axtılı

**Zakir Axtılı** (d. XVIII əsr; Axtı, Şirvan bəylərbəyliyi, Səfəvi imperiyası - ö. XVIII əsr; Quba xanlığı) — ləzgiəsilli olmasına baxmayaraq, Azərbaycan dilində şeirlər yazan şair.

## Həyatı
Doğum tarixi dəqiq bilinməməkdədir, lakin XVIII əsrdə Səfəvi imperiyasında dünyaya gəldiyi məlumdur. Ən məşhur əsəri "Parçalanmış ciyər" şeiridir.Şairin hisslərinin təsvir edildiyi bu şeirdə Molla Pənah Vaqifin təsiri hiss edilməkdədir.Zakirin əsərləri psixoloji çərçivə ilə ayırd edilir. Şeirləri lirik qəhrəmanın vəziyyətini açıqlaması ilə başlayır və bitir. Şairin "Gəlin" müxəmməsində də belə nümunəyə rast gəlinməkdədir.
## Həmçinin bax
* Ağababa Zühuri ‎
## İstinadlar

## Mənbə
*
Müqəddəs Yelisey Kilsəsi

* Müqəddəs Yelisey Kilsəsi (Nic)
* Müqəddəs Yelisey Kilsəsi (Kiş)
* Müqəddəs Yelisey Kilsəsi (Oğuz şəhəri)
Xəyyam Mustafazadə

**Xəyyam Mustafazadə Xaqani oğlu** () – Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Əlahiddə Nümunəvi Orkestrinin Baş Solisti, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2013), bas-bariton.

## Həyatı
Xəyyam Mustafazadə Xaqani oğlu — 4 fevral 1987-ci ildə Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. Evlidir. 3 oğlu var.

## Təhsili
1993–2004 ilədək 126 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. Uşaqlıqdan musiqiyə və incəsənətə maraq göstərmişdir. 9-cu sinifdə oxuyarkən Bakı şəhərin rayonlarının məktəblərarası vokal konkursunun qalibi olmuşdur. 2002–2003-cü illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Konservatoriyada şəxsi müəllim tərəfindən vokal dərsləri almışdır. 2004-cü ildə yüksək balla da Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olmuşdur. 2005-ci ildə (II kurs) **ÜNS Yaradıcılıq Mərkəzinin solisti** olmuşdur. ÜNS Yaradıcılıq Mərkəzinə dəvət olunmuş professorlar tərəfindən vokal dərsləri, xareoqrafiya və aktyor sənəti öyrənmişdir. 2006-cı ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə keçirilən "Akademiya" realiti-şousunun qalibi olmuşdur. Dövlət tərəfindən təşkil olunmuş çoxsaylı xeyriyyəçi tədbirlərdə iştirak etmişdir. 2008-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin magistraturasına "Musiqili teatr və kino aktyoru" fakültəsinə daxil olmuşdur.

## Yaradıcılığı
2009-cu ildə 42 ölkənin nümayəndələrinin iştirak etdiyi Moskva-Tranzit-Moskva festivalında Ən yaxşı səs nominasiyasının qalibiolmuşdur. (Jurinin sədri J. O. Kobron). 2008–2012-ci illərdə Avraviziya milli seçim konkurslarının jurisi və eksperti olmuşdur. 2007–2018-ci illərdə respublika və xarici ölkələrdə keçirilən dövlət tədbirlərinin iştirakçısı olmuşdur. Parisdə, Moskvada, Bankqoqda, İstanbulda, Sankt-Peterburqda və Həştərxanda öz ölkəsini təmsil etmişdir. 25 iyun 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən Respublikanın Əməkdar artisti adı ilə təltif olunmuşdur. 2018-ci ildə Moskva şəhərində keçirilən 32 ölkə iştirakçısı olan IV Beynəlxalq Hərbi Oyunları mahnı müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 2014–2018-ci illərdə Rəşid Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrının və Estrada-Simfonik Orkestrinin solisti olmuşdur. Hal-hazırda ÜNS Yaradıcılıq Mərkəzinin və Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Orkestrinin solistidir.

## Mükafatlar
2013-cü il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamı ilə mədəniyyət, incəsənət sahəsindəki nailiyyətlərinə görə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülüb.

"Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018" yarışları çərçivəsində keçirilən yaradıcılıq müsabiqələrində Müdafiə Nazirliyinin Əlahiddə Nümunəvi Orkestrinin solisti Xəyyam Mustafazadə iştirakçı komandalar arasında rus dilində vokal əsərinin ən yaxşı ifaçısı adını qazanaraq müsabiqədə birinci yerə layiq görülüb.

## İstinadlar
Xalq Cəbhəsi (dəqiqləşdirmə)

* Azərbaycan Xalq Cəbhəsi — Azərbaycanda 1989-1995-ci illərdə mövcud olmuş, Əbülfəz Elçibəyin rəhbərlik etdiyi siyasi-ictimai təşkilat.
* Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası — Azərbaycanda 1995-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin bazasında Əbülfəz Elçibəyin rəhbərliyi ilə yaradılmış siyasi partiya.
* Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası — Azərbaycanda 2004-cü ildə təsis edilmiş siyasi partiya.
* Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası — Azərbaycanda 2006-cı ildə təsis edilmiş siyasi partiya.
* Xalq Cəbhəsi (Ukrayna) — Ukraynada 2014-cü ildən fəaliyyət göstərən siyasi partiya.
* Latviya Xalq Cəbhəsi — 1988-1993 illərin arasında öncə Latviya SSR-də, sonra isə müstəqil Latviyada fəaliyyət göstərən siyasi qurum
* Tacikistan Xalq Cəbhəsi — Tacikistan Vətəndaş Müharibəsi zamanı hökumət tərəfində vuruşan könüllülərdən ibarət siyasiləşdirilmiş və hərbiləşdirilmiş hərəkat.

* Xalq Cəbhəsi (qəzet) — Azərbaycanda 2001-ci ildən nəşr olunan gündəlik ictimai-siyasi qəzet.
Cümə məscidi (Xaçmaz, Oğuz)

**Cümə məscidi** və ya **Xaçmaz məscidi** — Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndi ərazisində yerləşən XIX əsrə aid tarixi məscid.

## Tarixi
Oğuz rayonu Xaçmaz kənd Cümə Məscidi 1870-ci ildə Hacı Bəhərçin bəy tərəfindən tikilmişdir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində tarixi abidə kimi qeydiyyatda olan bu məscid 2007-ci ildə Gəncliyə Yardım Fondu tərəfindən əsaslı şəkildə təmir edilmişdir. Məsciddə eyni zamanda 250-300 nəfər ibadət edə bilər.

## Həmçinin bax
* Cümə məscidi (Oğuz)

## İstinadlar
Nazima

**Nazimə Canibəyova** () (), daha çox **Nazimə** təxəllüsü ilə tanınan (çox vaxt **NAZIMA** və ya **Nazima** kimi stilizə olunur) – rus hip-hop müğənnisi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jiquli

**Jiquli** — bu, 1970-ci ildən 2012-ci ilə qədər AvtoVAZ (VAZ) tərəfindən Rusiya və Sovet İttifaqında istehsal olunan avtomobillərin təyinatı idi. Təyinat Volqa çayının sahilindəki Jiquli dağlarının şərəfinə adlandırılıb. Məhsul ailəsinə VAZ-2101, VAZ-2102, VAZ-2103, VAZ-2104, VAZ-2105, VAZ-2106, VAZ-2107 (Lada Riva) daxildir. Bildirilir ki, Jiquli jiqolo sözü ilə səsləşir, ona görə də AvtoVAZ indi bütün bazarlarda universal olaraq "Lada" brendindən istifadə edir.

Əksər ixrac bazarları üçün avtomobillər Lada markası altında satılırdı. Avtomobil Ukrayna və Misirdə də istehsal olunub. Misirdə bu modelin sonuncu avtomobili 2014-cü ildə istehsal edilib.
Fayl:Lada-2107 Road Police 2007 G1.jpg|Lada 2107 Yol Polisi
Fayl:Plage de Batoumi .jpg|Batumidə istirahətdə
Fayl:VAZ-2101 (ВАЗ-2101 Жигули) , Tallinn.JPG|VAZ-2101
Fayl:VAZ 2102 Aeroflot LadaHistory oldtimergallery2023.jpg|VAZ-2102 Aeroflot 
Fayl:Vaz 2103.jpg|Vaz-2103


## İstinadlar
X-effektivliyi

**X-effektivliyi** () — 1966-cı ildə amerikalı iqtisadçı Harvi Leybenşteyn tərəfindən təklif olunan iqtisadi agentin fəaliyyətinin effektivliyi konsepsiyası (nəzəriyyəsi), təşkilati təkmilləşdirmələri stimullaşdırmaq, işçilərin motivasiyasını artırmaq və digər daxili amillərlə müəyyən bir texnologiya ilə xərcləri azaltmaq və məhsuldarlığı artırmaq qabiliyyətini təmsil edir. təkmilləşdirmələr.

## Tarixi
1966-cı ildə Harvi Leybenstaynin "Ayrılma Effektivliyi X-Effektivliyinə qarşı" məqaləsi nəşr olundu və burada ilk dəfə firma performansının yeni konsepsiyası təqdim edildi.

## Təsviri
*X-effektivliyi* — iqtisadi agentin (firmanın) təşkilati təkmilləşdirmələri stimullaşdırmaq, işçilərin və menecerlərin motivasiyasını artırmaq, işə qəbul və işdən azad etmək də daxil olmaqla geniş çeşidli biznes qərarlarının təkmilləşdirilməsi yolu ilə müəyyən bir texnologiya ilə xərcləri azaltmaq və məhsuldarlığı artırmaq bacarığı; yüksəlişlər, maaşlar və bonuslar, məkanın təşkili, mebel seçimi, telefonlar, parkinq yerləri və s.

Mövcud resurslar dəsti və ən yaxşı texnologiya ilə mümkün olan maksimum məhsulu istehsal edən firmanın fəaliyyəti X-səmərəli adlanır. Əgər buna nail olunmursa, o zaman firmanın X-səmərəsizliyi var. Fərdlər və ya firmalar heç vaxt bacardıqları qədər yaxşı çıxış etmirlər.

Məhsulun artımının mənbələrindən biri X-effektivliyin üç elementidir: daxili motivasiya səmərəliliyi, xarici motivasiya səmərəliliyi və qeyri-bazar resurslarının səmərəliliyi.

Klassik bölüşdürmə (paylayıcı) səmərəliliyin konsepsiyasından fərqli olaraq, X-effektivliyi sistemdə resursların yenidən bölüşdürülmədiyi, lakin məhsulların istehsalı üçün verilmiş resurslar toplusunun istifadə edildiyi şərtləri nəzərə alır. Fəaliyyətin digər sahələrində bu resurslardan ən yaxşı şəkildə istifadə imkanlarını nəzərə almır. Məsələn: Xəndəklər qazmaq üçün neyrocərrahlardan istifadə edən firma X-səmərəli ola bilər, baxmayaraq ki, xəstələri müalicə etmək üçün neyrocərrahlardan istifadə cəmiyyət üçün daha səmərəli ola bilər.

## Tənqid
Corc Stiqler 1976-cı ildə “X-Effektivliyin mövcudluğu”  məqaləsində Harvi Leybenstaynin X-effektivliyi konsepsiyasını tənqid edir, ona görə ki, məhsulun həcmini maksimuma çatdırmaq həmişə səmərəliliyin təzahürü deyil məhsuldarlığı artırmaqla, lakin istirahət vaxtınızı artırmaqda və sağlamlığınızı qorumaqda maraqlıdır, çünki firmanın işçiləri heç də səmərəli deyil. 

## İstinadlar
Fulla

**Fulla** — Alman mifologiyasında ilahə. Norse mifologiyasında Fulla qızıl lent taxaraq, ilahə Frigqaya aid bir kül sandığına və ayaqqabılarına qulluq edən kimi təsvir edilir və Frigqa öz sirlərini Fulla'ya verir. Bu Fulla, Böyük Edda, Nəsr Edda və skaldik şeirlərdə yer alır. Alimlər ilahənin mənası ilə bağlı nəzəriyyələr irəli sürmüşlər. Qədim Norse adı Fulla "bol" kimi tərcümə olunur.

## İstinadlar
Bellini

**Vinçentso Salvatore Karmelo Françesko Bellini** (; 3 noyabr 1801, Kataniya, Siciliya — 23 sentyabr 1835, Püto, Paris yaxınlığında) — italyan bəstəkarı, 11 operanın müəllifi.
## Bioqrafiyası
O, Neapolitan Konservatoriyasında Nicolo Zingarellinin himayəliyi altında oxumuş, ilk olaraq instrumental və kilsə musiqisi əsərlərini yazırdı. Bellininin ilk operası "Adelson e Salvini" 1825-ci ildə konservatoriyada tamaşaya qoyuldu. 1826-cı ildə Teatr San Karlo onun "Bianca e Fernando" operasını elə uğurla səhnələşdirdi ki, o, 1827-ci ildə Milanda La Skaladan sifariş aldı. Bellini son üçün "Pirat" operasını yazdı və bu, parlaq uğur idi; "Əcnəbi" gələn il daha da uğurlu oldu. Onların ardınca "Zaira" və s. 

1833-cü ildə Bellini nəhayət Parisə köçdü və burada qısamüddətli olsa da, böyük uğur qazandı; onun taleyinə yalnız daha bir opera, 1835-ci ildə italyan teatrında tamaşaya qoyulan "Le Puritani" adlı opera yazmaq düşmüşdü.
## Yaradıcılığı
Qısa ömrü ərzində o, 11 opera yazmışdı, onlardan yalnız biri (“Zaira”) uğurlu alınmayıb – qalanları əksər Avropa səhnələrində yer almışdı. Ən yaxşı operaları: Kapuleti və Montekki (), La sonnambula (1831), Norma (1831), Puritani (1835). 

Bellininin təsirlərinin izlərini təkcə opera sahəsində deyil, Şopenin fortepiano musiqisində də görmək olar.
## Ölümü
23 sentyabr 1835-ci ildə Parisin kənarında Bellini qaraciyərin absesi ilə çətinləşən kəskin bağırsaq iltihabından öldü. Ölümünün qəfil olması hətta bəstəkarın zəhərlənməsi ilə bağlı söz-söhbətlərə səbəb oldu.
Əvvəlcə Per Laşez qəbiristanlığında dəfn edildi, lakin 1876-cı ildə bəstəkarın külü Siciliyaya, Kataniya şəhərindəki Müqəddəs Aqata Katedralinə köçürüldü.
## Operaları
* "Adelson və Salvini" (1825)
* "Bianka və Cernando" (1826)
* "Pirat" (1827)
* "Əcnəbi" (1829)
* "Zaira" (1829)
* "Ernani" (hazır deyil, 1830)
* "Kapuletti və Montekki" (1830)
* "Somnambula" ("La sonnambula") (1831)
* "Norma" (1831)
* "Beatriçe di Tenda" ("Beatrice di Tenda"), 1833
## Həmçinin bax
Frederik Şopen

Motsart

İohann Sebastyan Bax
## İstinadlar
Epir çarlığı

**Epir çarlığı** (), həmçinin **Epir dövləti** və ya **Epir despotluğu** () — 1204-cü ildə Dördüncü Səlib yürüşündən sonra özünü Bizans imperiyasının varis dövlətlərindən biri hesab edən, Angellər sülaləsinin bir qolu tərəfindən qurulan yunan dövləti. O, Nikeya imperiyası və Trapezund imperiyası ilə birlikdə Bizans imperiyasının qanuni varisi olduğunu iddia etmiş, hökmdarları 1227–1242-ci illərdə qısa müddətə özlərini imperator elan etmişdilər (bu dövrdə daha çox Fessaloniki imperiyası adlanır).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
*
Radu Neqru

**Radu Neqru** () və ya **Neqru Vode** (; ) — Rumıniya tarixinin, Rumıniya və Moldova folklorunun əsas simalarından biri. O, XIII əsrin sonlarında Kurtya-de-Arceş şəhərində hökmranlıq edən Valaxiya knyazlığının yarıməfsanəvi qurucusudur. Onun adı rumın dilindən "qara voyvoda" kimi tərcümə olunur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Neagu Djuvara: Thocomerius-Negru Vodă, un voivod de origine cumană la începuturile Țării Românești: cum a purces întemeierea primului stat medieval românesc dinainte de «descălecătoare» și până la așezarea Mitropoliei Ungrovlahiei la Argeș: noi interpretări, Editura Humanitas, București, 2007, ISBN 978-973-50-1787-3
Munteniya

**Munteniya** (, ) və ya **Böyük Valaxiya** — indiki Rumıniyada tarixi vilayət, tarixi Valaxiya vilayətinin şərq hissəsi. Şərqdə və cənubda Dunay çayı, qərbdə isə Olt çayı və Karpat dağları arasında yerləşir.

Olteniya, Moldova və Transilvaniya ilə həmsərhəddir.

Munteniyanın tarixi paytaxtı Tırqovişte, ən böyük şəhəri Buxarestdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* *[[:ru:Анисимов Константин Александрович|Анисимов К. А.]]* В поисках Олеговой Руси —  Алгоритм, 2013 г. — (Наша Русь) — ISBN 978-5-4438-0471-2
Dubrovnik Respublikası

**Dubrovnik Respublikası** (, ) və ya **Raquza Respublikası** (, ) — XIV əsrdən 1808-ci ilə qədər Adriatik dənizinin sahilində mövcud olmuş şəhər-dövlət. Respublikanın paytaxtı Dubrovnik liman şəhəri idi, bundan əlavə dövlətin ərazisinə Neumdan Kotor körfəzinə qədər Dalmasiya sahilləri, Peleşas yarımadası və Lastovo, Mlyet adaları və paytaxtın ətrafındakı bir sıra digər kiçik adalar daxil idi.

Balkanlarda dəniz və quru ticarətinin mərkəzi kimi meydana çıxan Dubrovnik Respublikası XV–XVI əsrlərdə Osmanlı imperiyası və Avropa dövlətlərinin iqtisadi əlaqələrində əsas vasitəçilərdən birinə çevrilmiş, öz gücünün zirvəsinə çatmışdır. Əhalinin böyük əksəriyyətinin slavyanlar olmasına baxmayaraq, respublikanın ictimai-siyasi sistemi və hakim elitası İtaliyanın güclü təsiri altında idi.

Respublika Napoleonun Fransa imperiyası tərəfindən fəth edilmiş və 1808-ci ildə İtaliya krallığı tərəfindən rəsmi olaraq ilhaq olunmuşdur. Bu dövrdə onun 30,000-ə yaxın əhalisi var idi, onlardan 5.000-i şəhər divarları arasında yaşayırdı.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
Abbasqulu Fərzəliyev

**Abbasqulu Məmməd oğlu Fərzəliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı (1998–2000), Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı, Cəbrayıl Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1991–1992), Cəbrayıl Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1977–1990).

## İstinadlar
Kaxovka bəndinin dağıdılması

6 iyun 2023-cü ildə Ukraynada Kaxovka bəndi yarıldı və geniş daşqınlara səbəb oldu. Xerson vilayətində Dnepr çayı üzərində yerləşən bənd Rusiyanın Ukraynaya hücumunun ilk günlərində onu ələ keçirən rus ordusunun nəzarəti altında idi. Səhər tezdən həm Ukrayna, həm də Rusiya tərəfindən bəndin su elektrik stansiyasından partlayış səsləri eşidildi. The New York Times-ın məsləhətləşdiyi mühəndis və döyüş sursatları ekspertləri bildiriblər ki, ən çox ehtimal olunan səbəb daxildən gələn partlayışdır. Müharibənin Tədqiqi İnstitutu bildirib ki, sübutlar Rusiya qüvvələrinin bəndi partlatdığını göstərir. Rusiya qüvvələri Ukraynanın planlaşdırılan əks-hücum əməliyyatına mane olmaq üçün bəndi partlatmaqda günahlandırılır, lakin Rusiya rəsmiləri bunu təkzib ediblər.

Kaxovka su anbarında suyun səviyyəsi aylardır yüksəlirdi və bənd sıradan çıxanda 30 ilin ən yüksək həddinə çatmışdı. Aşağı axarda minlərlə sakin təxliyə edilib, daşqınlar Ukrayna və Rusiyanın nəzarətində olan ərazilərdə bir neçə kəndi su altında qoyub. 9 iyun 2023-cü il tarixinə kimi 9 nəfərin öldüyü bildirilir. Onlardan üçü Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Oleşki şəhərindən, beşi isə Nova Kaxovkadan idi. Nikolayev vilayətində bir nəfərin öldüyü bildirilir Su anbarından su itkisi Rusiyanın nəzarətində olan Krımın və Zaporojjya Atom Elektrik Stansiyasının uzunmüddətli su təchizatını təhdid edə bilər, lakin hər ikisi üçün dərhal risk yox idi.

## İstinadlar
Kornlar

**Kornlar**, **korntslar** və ya **kornuollular** (, , )— Kornuollda tarixən məskunlaşmış xalq, Birləşmiş Krallıqda tanınmış milli azlıq. Kornuoll sakinləri özlərini ingilislərdən ayırırlar, lakin Birləşmiş Krallığın digər kelt bölgələrinin sakinləri, ilk növbədə Uels, eləcə də Avropanın kelt xalqları ilə çox oxşar cəhətlərə malikdirlər. Bəzi mütəxəssislərə görə, kornlar Böyük Britaniyanın ayrı etnik qrupudur, Roma işğalından əvvəl adanın cənub və mərkəzi bölgələrində məskunlaşmış qədim britlərdəndir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (reissue of the work first published in 1878, *Tourists' guide to Cornwall and the Scilly Isles: containing succinct information concerning all the principal places and objects of interest in the county*; 7 editions, Seventh ed. Revised by H. Michell Whitley, 1895)
* 
* 
* 
* 
* Miles, Sibella *Original Cornish Ballads: chiefly founded on stories humorously told by Mr. Tregellas in his popular lectures on "Peculiarities" : to which are appended some drafts of kindred character from the portfolio of the editress: the whole prefixed by an introductory essay on the peculiar characteristics of the Cornish peasantry*.  London: Simpkin, Marshall, 1846.

## Xarici keçidlər

* www.cornwall.gov.uk, the website of Cornwall Council
* www.cornishculture.co.uk, an online guide to Cornish Celtic culture
Dumnoniya

**Dumnoniya** () — III əsrin sonundan X əsrin əvvəllərinə qədər Britaniyanın cənubunda mövcud olmuş brit krallığı. Krallığın hüdudları müasir Devon, Kornuoll qraflıqları və Somersetin bir hissəsini əhatə edirdi. İlk mövcud olduğu dövrdə Roma imperiyasından asılı idi və Britaniya vilayətlərinin bir hissəsi idi. V əsrin əvvəllərində o, Romanın gücündən qurtulmuş və paytaxtı Kayr-Visk şəhərində (müasir Ekseter) olan müstəqil bir krallıq olmuşdur. VIII–X əsrlərdə Uesseks tərəfindən fəth edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Lenster

**Lenster** (,  ;   və ya  ) — İrlandiyanın cənub-şərqində və şərqində yerləşən vilayət. Karlou, Dublin, Kilder, Kilkenni, Leyiş, Lonqford, Laut, Mit, Offali, Qərbi Mit, Ueksford və Uiklou qraflıqları daxildir. 2016-cı ilin məlumatına görə, əhalisi 2,858,501 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* CSO Irish Regional Income/GDP 2004 Report
Morozko (film, 1964)

**Morozko** () — 1964-cü ildə çəkilmiş SSRİ cizgi filmi.

Filmin SSRİ-də premyerası 24 mart 1965-ci ildə olub.

## İstinadlar
Danilo Mitroviç

**Danilo Mitroviç** () – "BW Linz" komandasında çıxış edən serbiyalı müdafiəçi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Səadət Gəray

**II Səadət Gəray** () — XIII Krım xanı.

Krım xanı II Mehmed Gərayın oğludur. Atasının Osmanlı sultanı III Murad tərəfindən taxtdan endirilməsi və əmisi II İslam Gərayın taxta çıxmasının ardından buna qarşı çıxdı. Ayaqlanan Səadət Gəray oğulları ilə birlikdə paytaxt Bağçasaraydan qaçdı və bir müddət sonra güclü bir süvari birliyi ilə geri döndü. Burada onu dəstəkləyən bəzi yerli əyanların köməyilə özünü xan elan etdi. Ancaq Osmanlı dəstəyini qazanan əmisi II İslam Gərayın Krıma gəlişiylə qaçmağa məcbur oldu. Noqaylara sığınan Səadət Gəray və böyük oğlu Qumuq Gəray çox keçmədən Astraxan yaxınlığında qətlə yetirildi.

Digər oğlu Dövlət Gəray II Qazi Gəray dönəmində nurəddin (ikinci varis) ünvanı alsa da, 1601-ci ildə ayaqlanmış və qətlə yetirilmişdir. Bu qətlin ardından digər oğlu Şahin Gəray da qaçmış və yox çıxmışdır. Ən kiçik oğlu Mehmed Gəray isə 1623-cü ildə xan olmuşdur.

## Mənbə
* Henry Hoyle Howorth, History of the Mongols, 1880, Part 2, page 565
* Халим Гирей-султан "Розовый куст ханов, или история Крыма", Симферополь, "Стилос", 2008 г. 
* Desaive Dilek, " Le khanat de Crimée dans les archives ottomanes ", dans *Cahiers du monde russe et soviétique*, 1972, cilt 13, n° 13–4, s. 560–583

## İstinadlar
Bayram Beqay

**Bayram Beqay** (; ) — Bayram Beqay (20 mart 1967-ci ildə anadan olub) Albaniyanın prezidenti seçilmiş alban keçmiş hərbçi və siyasətçidir. O, 24 iyul 2022-ci ildə Albaniyanın 9-cu prezidenti kimi səlahiyyətlərinin icrasına başlayıb.

Albaniya ordusunda uzunmüddətli karyerası olan Beqac 2020-ci ilin iyulundan 2022-ci ilin iyununa qədər Albaniya Silahlı Qüvvələrinin 26-cı Baş Qərargah rəisi vəzifəsində çalışıb. 3 iyun 2022-ci ildə Beqac hakim Sosialist Partiyası tərəfindən rəsmi olaraq seçkilərin dördüncü tura namizədliyi irəli sürülüb. Beqac Albaniyanın Ahmet Zoqu, Ramiz Alia, Alfred Moisiu və Bujar Nişanidən sonra hərbi keçmişi olan beşinci prezidentidir.

## Həyatı və karyerası
Beqaj 20 mart 1967-ci ildə Rroqojinada anadan olub. 1989-cu ildə Tirana Tibb Fakültəsini bitirib, 1998-ci ildə aktiv feldşer olub. Peşəkar doktorantura təhsilini başa vurduqdan sonra Tibb üzrə "dosent" elmi adını almışdır. 31 illik hərbi karyerası ərzində Begac ABŞ-da Təhlükəsizlik və Müdafiə, Ali Tibb Məktəbi, Qastrohepatologiya üzrə Aspirantura İxtisaslaşması, Yunanıstanda Xəstəxana İdarəetmə Kursu və Strateji Tibbi Liderlik Kursu, İxtisas Tibb Kursu və Sağlamlıq Kursu üzrə çoxsaylı təlim, seminarlarda və kurslarda iştirak etmiş və bitirmişdir.

Beqaj əvvəllər Albaniya Silahlı Qüvvələrində Doktrina və Təlim Komandanlığı vəzifəsində çalışıb. O, Hərbi Tibb Bölməsinin rəisi və SUT hərbi direktor müavini, Hərbi Hospital müdiri, Səhiyyə Müfəttişliyinin müdiri kimi müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. O, 2020-ci ilin iyulunda Albaniya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi təyin edilib və həmin ayın sonunda vəzifəsinin icrasına başlayıb.

#### Ailəsi
Dorian və Klajdi adlı iki oğlu olan Beqac Armanda Beqac ilə evlidir.

## Prezidentlik (2022-indiki)
Beqaj 4 iyun 2022-ci ildə Albaniya Parlamenti tərəfindən 78 lehinə, 4 əleyhinə və 1 bitərəf olmaqla prezident vəzifəsinə seçilib. Müxalifətin 57 deputatı namizədlik prosesinin qanunsuz olduğunu iddia edərək səsverməni boykot edib. Beqac 2022-ci il iyulun 24-də Albaniyanın 9-cu prezidenti kimi andiçmə mərasimi keçirib.

## Həmçinin bax
* Əhməd Zoğu
* İlir Meta
* Buyar Nişani

## İstinadlar
I Fateh Gəray

**I Fateh Gəray** () — XV Krım xanı.

Krım xanı I Dövlət Gərayın oğludur. Atasının ölümündən sonra qardaşı və onun övladlarının səltənətlərini gördü. Qardaşı II Qazi Gərayın 1588-ci ildə taxta çıxmasının ardından Fateh Gəray kalqay (taxt varisi) ünvanı aldı. 1591-ci ildə onunla birlikdə Moskva knyazlığı üzərinə səfərə çıxsa da, bu səfər uğursuzluqla nəticələndi. Ertəsi il Fateh Gəray qardaşı Adilin nurəddin ünvanlı qardaşı oğlu Bəxt Gərayla birlikdə Ryazan, Kaşira və Tula bölgələrinə hücum edərək xeyli qənimətlə geri döndü.

1596-cı ildə 20 minlik süvari birliyi ilə Osmanlı sultanı III Mehmedin Əyri səfərinə qatılan Fateh Gəray bu səfərdə mühüm rol oynadı. O əsnada qardaşı II Qazi Gərayla düşmən olan sədrəzəm Qoca Sənan Paşa onu taxtdan endirmək məqsədilə Fateh Gəraydan istifadə etdi. İlk başda bu təklifi qəbul etməyən Fateh Gəray sədrəzəm tərəfindən razı salınan Sultan Mehmedin bu qərarına qarşı çıxa bilmədi. Beləcə, 1596-cı ilin payızında xan elan olundu. Krıma göndərilən fərmanla II Qazi Gəray xan sarayını tərk edərək İstanbula yola düşdü. Fateh Gəray isə nurəddin ünvanlı qardaşı oğlu Bəxti Gərayı kalqay, digər qardaşı II Mehmedin nəvəsi Dövlət Gərayı isə nurəddin təyin etdi.

Ancaq bir neçə ay sonra Qoca Sənan Paşa sədarətdən alındı və yerinə Fateh Gəraya qarşı müxalif cəbhədə olan Kürəkən İbrahim Paşa təyin edildi. Sədarətə gətirildikdən sonra o əsnada İstanbulda olan Qazi Gərayı xanlıq fərmanı ilə Krıma göndərdi. Fateh Gəraya isə xanlıq sarayından ayrılması və tezliklə İstanbula gəlməsi əmr edildi. Ancaq Fateh Gəray taxtdan əl çəkmək niyyətində deyildi. İki qardaş arasında başlayan taxt mübarizəsində Osmanlı dəstəyini alan II Qazi Gəray Bağçasaraya daxil olmazdan bir neçə gün əvvəl Fateh Gəray rus diyarına qaçdı. Qardaşı Mübarək Gərayın dul xanımıyla evli olan Fateh Gəray çərkəz əsilzadəsi olan qaynatasına sığındı.

Burda topladığı dəstəklə qısa zamanda Bağçasaraya qayıdan Fateh Gəray gedən toqquşmalarda məğlub oldu və bütün ailə üzvləriylə birlikdə ələ keçirildi. Burada Fateh Gəray və 9 övladı ilə yanaşı, onun kalqay və nurəddin təyin etdiyi qardaşı oğlu Bəxti Gərayla qardaşı nəvəsi Dövlət Gəray da edam olundu.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
Canıbəy Gəray

**Canıbəy Gəray** () — XVIII Krım xanı.

Krım xanı I Dövlət Gərayın nəvəsi, nurəddin Mübarək Gərayın oğludur. Əmisi II Qazi Gərayın hakimiyyətə gəlişinin ardından atası bütün ailəsiylə birlikdə Şimali Qafqaza qaçdı və burada vəfat etdi. Atasının vəfatının ardından qardaşı Dövlət Gərayla birlikdə əmiləri Fateh Gəray və Səlamət Gərayın himayəsində böyüdüldü. 1609-cu ildə kalqay Mehmed Gəray və nurəddin olan qardaşı Şahin Gəray (II Səadət Gərayın oğlanları) ayaqlandılar və bu səbəblə vəzifədən alındılar. Onların yerinə Canıbəy Gəray kalqay, qardaşı Dövlət Gəray isə nurəddin təyin edildilər. Bu vəzifədə ikən Moskva knyazlığı üzərinə tərtiblənən səfərlərdə iştirak etdilər.

1610-cu ildə əmisi Səlamət Gərayın vəfatıyla Canıbəy taxta çıxdı. Kiçik qardaşı Dövlət Gərayı kalqay, mərhum əmisinin oğlu Əzəmət Gərayı isə nurəddin təyin etdi. Vəzifədə ikən Osmanlı sultanının ən yaxın dəstəkçilərindən biri olan Canıbəy Gəray Səfəvilər və Lehistan üzərinə tərtiblənən səfərlərə qatıldı. Ancaq 1623-cü ildə Osmanlı sultanı II Osmanın taxtdan endirilməsi və I Mustafanın yenidən hakimiyyətə gəlməsinin ardından Canıbəy taxtdan endirildi və yerinə üsyankar III Mehmed Gəray xan elan edildi. Ədirnəyə gələn Canıbəy 1628-ci ilədək burada yaşadı. Ancaq III Mehmed Gərayın Osmanlı əleyhdarlığı və Krımda tayfalararası mübarizəni qızışdırması nəticəsində Canıbəy Gəray 1628-ci ildə yenidən xan təyin edildi. Mehmed Gəray isə qaçmağa məcbur oldu. Hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra qardaşı Dövlət Gərayı yenidən kalqay, mərhum əmisinin oğlu Əzəmət Gərayı isə nurəddin təyin etdi.

Krıma qayıdan Canıbəy Gəray burada qıtlıq, vəba və tayfalararası daxili çəkişmələrlə üzləşdi. Qısa zamanda bölgədə sülhü təmin etdi. 1631-ci ildə qardaşının ölümüylə əmisi oğlu Əzəmət Gərayı kalqay təyin etdi ancaq onun üsyankarlığı bir il sonra ölümünə səbəb oldu. Onun öldürülməsi ilə öz oğlu Mübarək Gərayı kalqay, əmisi Səlamət Gərayın oğlu Mübarək Gərayı isə nurəddin təyin etdi.

1635-ci ildə Osmanlı sultanı IV Muradın İrəvan səfərinə dəstək üçün çağırılsa da, yaşlılığı səbəbilə bu səfərə qatılmaqdan imtina etdi. Bu səbəblə dərhal vəzifədən alındı və Rodos adasına sürgün edildi. Bir il sonra burada vəfat edən Canıbəy Gəray Murad Rəis məscidinin həyətinə dəfn olundu.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar
İnayət Gəray

**İnayət Gəray** () — XX Krım xanı.

Krım xanı II Qazi Gərayın oğludur. Atasının ölümünün ardından qardaşı Toxtamış Gəray taxta çıxmış, ancaq Osmanlı sultanı tərəfindən səltənəti tanınmamışdır. Əmisi Səlamət Gərayın hakimiyyətə gəlişi və qardaşları Toxtamış Gərayla Səfər Gərayın qətlə yetirilməsinin ardından İnayət Gəray kiçik qardaşları Hüsam, Səadət və Eyvazla birlikdə İstanbula girov olaraq göndərildi.

Canıbəy Gərayın İrəvan səfərinə qatılmaqdan imtina etməsi ilə İstanbulda olan İnayət Gəray xan elan edildi. Vəzifədən alınan Canıbəy Gəray isə Rodosa sürgün olundu. Vəzifəyə gəldikdən sonra qardaşları Hüsam və Səadət Gərayı varisi elan etdi. Bundan başqa Osmanlı ordusuna dəstək verməkdən imtina edən İnayət Gəray muzdlu kazak dəstələri toplayaraq Kəfədən Osmanlı birliklərini çıxardı. Osmanlı ordusunun İrəvan səfərini tamamlamasının ardından donanma 13 iyun 1637-ci ildə Kəfəyə yollandı. Burada əmisi oğlu Bahadur Gəray xan təyin edildi. Buna qarşı çıxmağa yetərli hərbu gücü olmadığı üçün İnayət Gəray təslim oldu və bağışlanması üçün İstanbula getdi. 1 iyulda İstanbula çatan İnayət Gəray ələ keçirildi və dərhal edam olundu. Cənazəsi Əyyubsultan məscidinin həyətinə dəfn olundu.

## Mənbə

* Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, ISBN 978-966-96917-1-2

## İstinadlar