open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qeybulla Rəsulov

**Rəsulov Qeybulla İbadulla oğlu** () — dramaturq, Yazıçılar Birliyinin üzvü (1961).

## Həyatı
1922-ci il martın 18-də Azərbaycanın Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsili kənddə almış, yeddiillik məktəbi Qaxda bitirmiş, sonra Şəki feldşerlik məktəbində oxumuşdur (1935–1939). Ordu sıralarına çağırılmış, İkinci Dünya müharibəsi dövrü bir müddət Sovet Ordusu tərkibində İranda olmuş (1942), sonra 402 və 416-cı atıcı diviziyalarında Hərbi feldşer işləmişdir Mozdok şəhərinin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə yaralanmışdır Ordudan tərxis olunandan sonra Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır Sonra M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında ədəbi Hissə müdiri işləmişdir (1953–1955).

## Yaradıcılığı
Ədəbi fəaliyyətə "Qatar Bakıdan gəlir" birpərdəli pyeslə başlamış, xalq yaradıcılığı evi həmin pyesi ayrıca kitabça halında çap etmişdir (1955). Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri Komitəsində müxbir, redaktor (1955–1957), "Bakı" axşam qəzeti redaksiyasında ədəbiyyat və incəsənət şöbəsinin müdiri (1958–1965), M Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında ədəbi Hissə müdiri işləmişdir (1965-ci ildən) Respublikada keçirilən ən yaxşı pyeslər müsabiqəsində dəfələrlə mükafata layiq görülmüşdür. "Əlvida, Hindistan", "Söz yarası", "Nəsillər", "Od parçası", "Gün aydın, əlahəzrət",, "Günəşlə oyananlar", "Şəhərli oğlan", "Molla Nəsrəddin zarafatı", "Dzerjinski koloniyası" pyesləri respublika dövlət dram teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur. Onun birpərdəli pyesləri, Habelə irihəcmli dramları özfəaliyyət dərnəklərində və xalq teatrlarında oynanmışdır. Eyni zamanda "Moskva", "Serebryannı bor", "Üç Gül", "Kranlar səslənir", "Büllur vaz", "Pırpız xanım", "Bir "Volqa" məhəbbət" adlı pyeslərinin televiziya tamaşaları göstərilmiş, "Sınaq", "Çağırış", "Ana və oğul", "Mayakovskinin Gözü ilə" və s. pyesləri isə radiola səslənmişdir. 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

## Vəfatı
1988-ci il sentyabrın 11-də Bakıda vəfat etmişdir.

## Ailəsi
* Aktyor Eldəniz Rəsulovun atasıdır.

## İstinadlar
Anna Boleyn

**Anna Boleyn** (; ) — İngiltərə kralı VIII Henrinin ikinci xanımı, İngiltərə kraliçası.

Sonralar Viltşir qrafı olan Tomas Boleyn və Yelizaveta Hovardın qızı olub, Hollandiya və Fransada təhsil aldı. 1522-ci ilin əvvəllərində İngiltərəyə qayıtdı və VIII Henrinin xanımı Araqonlu Ketrinin nədiməsi olaraq saraya daxil oldu. 1526-cı ilin mart ayından etibarən VIII Henriylə eşq yaşamağa başladı. Üstəlik bacısı Mariya Boleyn də kralın məşuqələrindən biri idi. Ancaq sarayda məşuqə olaraq yaşamaq istəməyən Anna Boleyn kralı xanımından boşanmağa məcbur etdi. Bu isə Roma-Katolik kilsəsi və Araqonlu Ketrinin bacısı oğlu olan V Karlın təzyiqi altındakı Roma papası tərəfindən qəbul edilmədi. Uzun hüquqi və siyasi mübarizənin ardından 14 noyabr 1532-ci ildə gizlicə, 25 yanvar 1533-cü ildə isə rəsmi mərasimlə VIII Henriylə evləndi. Nəticədə İngiltərə kilsəsi və Roma-Katolik kilsəsi arasındakı münasibətlər kəsildi və kral İngiltərə kilsəsinin idarəsini ələ aldı.

1 iyun 1533-cü ildə tacqoyma mərasimi keçirilən Anna Boleyn 7 sentyabrda yeganə övladı Yelizavetanı dünyaya gətirdi. Daha sonrakı tarixlərdə 3 dəfə hamilə olduğu elan edilsə də, övladlarını hələ ana bətnində ikən itirdi. Oğul varisi istəyən VIII Henri isə getdikcə ondan uzaqlaşdı və 1536-cı ilin martında Ceyn Seymurla eşq yaşamağa başladı.

1536-cı ilin aprelində Anna Boleyn vətənə xəyanətlə təqsirləndirildi və 2 mayda həbs edilərək London qəsrinə göndərildi. 15 may günü keçirilən məhkəmə işinin ardından krala xəyanət, qardaşı Corcla insest münasibət və krala sui-qəsddə təqsirli görüldü və 4 gün sonra edam olundu.

## Mənbə
* 
* Baumann, Uwe, ed. *Henry VIII in history, historiography, and literature* (Peter Lang, 1992).
* Bell, Doyne C. *Notices of the Historic Persons Buried in the Chapel of St. Peter ad Vincula in the Tower of London* (1877)
* 
* —— "The fall of Anne Boleyn", *English Historical Review*, 106 (1991), 584–610 in JSTOR
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* —— "Anne (c. 1500–1536)", *Oxford Dictionary of National Biography*, (2004b) accessed 8 September 2011
* 
* Lehmberg, Stanford E. *The Reformation Parliament, 1529–1536* (1970)
* 
* Lindsey, Karen *Divorced Beheaded Survived: A Feminist Reinterpretation of the Wives of Henry VIII* (1995) 
* 
* 
* 
* 
* 
* Parker, K. T. *The Drawings of Hans Holbein at Windsor Castle* Oxford: Phaidon (1945), 
* Rowlands, John *The Age of Dürer and Holbein* London: British Museum (1988) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Walker, Greg. "Rethinking the Fall of Anne Boleyn", *Historical Journal*, March 2002, Vol. 45 Issue 1, pp 1–29; blames what she said in incautious conversations with the men who were executed with her
* Warnicke, Retha M. "The Fall of Anne Boleyn: A Reassessment", *History*, Feb 1985, Vol. 70 Issue 228, pp 1–15; stresses role of Sir Thomas Cromwell, the ultimate winner
* 
* 
* ——. *Sexual heresy at the court of Henry VIII*. *Historical Journal* 30.2 (1987): 247–268.
* 
* 
* 
* 
* 
* Wilson, Derek *Hans Holbein: Portrait of an Unknown Man* London: Pimlico, Revised Edition (2006) 
* 

## İstinadlar
Keratoplastika

**Keratoplastika** ( (keratos): buyvuz+plastika) — gözün buynuz qişasının köçürülməsi.

Görmə itiliyinin azalmasına səbəb olan buynuz qişanın kəskin bulanması zamanı tətbiq edilir. Keratoplastika zamanı görmə nisbətən, yaxud tam bərpa olunur. Keratoplastika adətən, buynuz qişanın dərin çapıqlarında, yanıqlarda, ağır keratitlərdə gözün ağır zədələnmələrində, habelə kosmetik məqsədlə aparılır.

## Şəkillər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksis Bledel

**Kimberli Aleksis Bledel** (ing: Kimberly Alexis Bledel, 16 sentyabr, 1981, Hyuston, Texas) Amerikalı aktrisa.

## Həyatı

**Aleksis Bledel** 16 sentyabr, 1981-ci ildə Hyuston şəhərində, Texasda anadan olub. Atası Martin Bledel Argentinadan, anası Nanett Bleyk isə Meksikadandır. Doğma dili ispanca olan Aleksis uşaqlıqda çox utancaq olduğundan, səkkiz yaşında vaildeynləri onu özfəaliyyət teatrına vermişdilər. O, "Bizim şəhər" və "Oz ölkəsindən olan sehrbaz" tamaşalarında oynamışdı. Yeniyetmə istedada bu işlərlə məşğul olan bir agent diqqət yetirmiş və o, model kimi fəaliyyətə başlamışdı. Aleksis Hyustondakı Müqəddəs Aqnessa Akademiyasına girmişdi. O, Reyc Parks Model və Aktyorluq Məharəti Məktəbində təhsil almış, bir il ərzində Nyu-York Universitetində kinematoqrafiya üzrə ixtisaslaşmışdı.

## Çəkildiyi filmlər və əsas fəaliyyəti

Tezliklə Aleksis onu məşhur edən "Gilmorun qızları" (2000-2008) serialında Rori Gilmor rolunu aldı. Bu serial onun televizyadakı debütü oldu. 2002-ci ildə "Teen People" dərgisi onu "Ən parlaq gənc ulduzlar"ın siyahısına daxil etdi. Bu ərəfədə aktrisa doğma şəhərində çəkilən "Raşmor Akademiyası" filmində kiçik rol da aldı. Aleksis Bledel, Natali Bebbitə aid povestin ekranlaşdırılmış versiyası olan "Əbədi Tuk" (2002) filminə çəkildi. 2005-ci ildə aktrisanın iştirakı ilə birdən-birə iki film ekranlara çıxdı. "Tilsim-cins" adlanan birinci filmin quruluşu Enn Breşersin romanı əsasında verilmişdi. Robert Rodriqez və Frenk Millerin çəkdikləri ikinci film isə "Günahlar şəhəri" adlanırdı. Bu filmə görə aktrisa öz ampluasını köklü surətdə dəyişməli oldu. Əvvəllər incə ev qızlarını canlandıran Aleksis, burada fahişə obrazında oynamalı idi.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
666 (dəqiqləşdirmə)

*666
*E.ə. 666
*666 (ədəd) — say sistemində saylardan biridir. Altı yüz altmış beşdən sonra, altı yüz altmış yeddidən əvvəl gəlir.
*666 (mifologiya) — mifologiyada "Heyvan rəqəmi" və ya "İblisin rəqəmi" adlanan bu rəqəm dünyanın sonuna az qaldığına işarədir.
Simon Simonyan

**Simonyan Simon** (; ) — yazıçı, publisist, müəllim.

11 mart 1914–cü ildə Osmanlı İmperiyasında anadan olmuşdur. Cavan yaşlarında Livanda yerləşən "Kilikiya erməni katalikosluğu"nun arxivlərinə rəhbərlik etmiş, həmçinin Livandakı erməni məktəblərində dərs demişdir. Erməni dilinə və tarixinə dair bir neçə dərsliyin müəllifidir. 1958-ci ildə "Sprük" jurnalının əsasını qoyur və uzun müddət onun redaktoru olur.

Sonralar "Sevan" nəşriyyatına rəhbərlik etmişdir. Simonyan erməni diasporu içərisində məşhur adam idi.

"Hay dat" (*Erməni məhkəməsi*) termininin müəllifi məhz Simon Simonyandır. Simonyanın ənənəvi erməni partiyaları ilə münasibətləri gərgin idi, çünki o fərqli siyasi xəttin tərəfdarı idi. 1960-cı illərdə Simonyan SSRİ-yə gələrək Ermənistan SSR-də olmuşdur. Sonralar
SSRİ-yə gəlişinə qadağa qoyulmuşdu.

Simon Simonyan 11 mart 1986–cı ildə 72 yaşında Beyrutda vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Simon Simonyan
Ələyəz

* Ələyəz (Dərələyəz) — İrəvan quberniyasının Şərur—Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
* Alagöz — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd. Böyük Camışlı.
* Alagöz rayonu — 

## Həmçinin bax
Xarizma Karpenter

**Xarizma Li Karpenter** (23 iyul 1970, ) — Amerikalı aktrisa.

## Həyatı
Xarizma Karpenter 23 iyul 1970-ci ildə Amerikada, Las-Veqasda anadan olub. Valideynləri onun adını "Avon" brendinə aid "Charisma" ətrinin adından götürüblər. Uşaqlıqda aktrisa adına görə həmyaşıdları arasında xəcalət çəkirmiş və hamıya özünü Krissi kimi təqdim edirmiş. Onun sözlərinə görə, məhz belə ekzotik ad daşıdığına və bununla barışmaq istəmədiyinə görə o, daim xoşagəlməz durumlara düşürmüş. Atasının maşınını qaçırması isə şıltaqlığının son həddi idi. Aldığı pis qiymətlərə baxmayaraq, Xarizma məktəbdə yerli komandaya dəstək qrupunun lideri idi və olduqca fəallıq göstərirdi. 15 yaşı olanda ailəsi əvvəl Meksikaya, sonra isə San-Diyeqoya köç edib.

## Karyerası

San-Diyeqoda o, Sənət Məktəbini bitirib. Gözəllik müsabiqəsində iştirak edən Xarizma birinciliyə nail olub. Ancaq gözəl olması onun yeganə üstün cəhəti deyildi. Hollivuda üz tutmazdan əvvəl o, yaxşı təhsil almaq istəyirdi. Kollec üçün pul əldə etmək məqsədilə isə satıcılıq və ofisiantlıq etmək lazım gəldi. Ancaq bir reklam agentinin ona rast gəlməsi ilə Xarizmanın karyerası start götürdü. O, iyirmidən çox reklam çarxına çəkildi və televiziya onun karyerasının məntiqi davamı oldu. Artıq ilk reklam çarxından sonra Xarizma dram kurslarına yazılmışdı. Bu uzun yol yeni şoulardan birində məktəb kraliçası rolunu oynamaqla başladı. "Malibu sahilləri", "Baffi" və "Mələk" serialları onun ilk işləri arasında yer alırdı. Aktrisa daha "Baffi" serialındakı kimi zərərverici bir qız obrazını yaratmaq istəmir.

Hazırda o, Los-Ancelesdə yaşayır. Boş vaxtlarında aktrisa alpinizm, piyada turizmi, suaytullanma və atçılıqla məşğul olmaqla yanaşı, həm də Meksika mətbəxinə aid xörəklər hazırlamağı sevir. Xarizma Karpenter romantik məzmunlu şeirlər də yazır. Sevimli rəngi sarı olan aktrisanın ən xoşladığı film "Göyərçin qanadları", ən sevdiyi musiqi qrupu isə "Rolling Stones" qrupudur.

## Filmoqrafiyası

## İstinadlar
## Xarici keçidlər
* Charisma-Carpenter.com
* Charisma-Carpenter.org
Baytar

**Baytar** — heyvanların sağlamlığı ilə məşğul olan mütəxəssis. Baytarlar baytar məntəqələrində, heyvanat parklarında və kənd təsərrüfatı müəssisələrində çalışırlar. Baytarlığın əsası heyvanların əhliləşdirilməyə başladığı dövrdən qoyulmuşdur.

Baytarlıq təbabəti və tibb elminin mahiyyətini mükəmməl bilən zəka sahiblərinin məşhur bir kəlamı var: "Tibb həkimləri yalnız insanları, baytar həkimləri isə bütün bəşəriyyəti müalicə edir".

## Ədəbiyyat
* Z. Ələsgərov və başq. Baytarlıq virusulogiyası. Uniprint, Bakı, 415 səh., 2009.

## Həmçinin bax
* Baytarlıq

## İstinadlar
Niyaz Vəliyev

**Vəliyev Niyaz Qədim oğlu** — texnika elmləri doktoru, professor. Ural Dövlət Dağ-mədən Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru və kafedra müdiri.

1961-ci il fevralın 17-də Ermənistan SSR-in Qızıldaş kəndində anadan olub. Orta təhsilini orada bitirdikdən sonra Rusiya Federasiyasının Yekaterinburq şəhərindəki V.V.Vaxruşeva adına Dağ-mədən İnstitutuna daxil olub. 1987-ci ildə oranı əla qiymətlərlə bitirib. Aspirantura təhsilini də həmin institutda alıb.

2003-cü ildən texnika elmləri doktorudur, 2004-cü ildə professor seçilib. Rusiyada tanınmış peşəkar dağ-mədən mühəndisidir. 

Rusiya Federasiyasının Sverdlovsk vilayətindəki Azərbaycan diasporunun liderlərindəndir. 2005-2006-cı illərdə vilayətdəki "Azərbaycan" cəmiyyətinin sədri olmuşdur. Hazırda cəmiyyətin sədr müavinidir.

## Elmi əsərləri

*Процессы открытых горных работ: геотехнология добычи золота: Учеб. пособ. Екатеринбург: Изд-во УГГГА, 2001. ПО с. (соавторы: В. К. Багазеев, А. П. Кравченко).
*Гидромеханизация: Учеб. пособ. - Екатеринбург: Изд-во УГГУ, 2006. - 152 с.
*Подготовка специалистов-экологов в Уральском государственном горном университете // 1-й Уральский международный экологический конгресс «Экологическая безопасность горнопромышленных регионов», 12-14 октября 2007 г. // Екатеринбург: Свердловское областное отделение общественной организации - «Международная академия наук экологии, безопасности человека и природы», 2007. - 349 с. (соавтор: Н. П. Косарев).
*Разработка россыпных месторождений: Учеб. пособ. - Екатеринбург. Изд-во УГГУ, 2008. - 200 с. (соавтор В. К. Багазеев).
*Расчет технологических потерь при промывке золотосодержащих песков // Изв. вузов. Горный журнал. - 2008. - № 6.
*Namizədlik dissertasiyası: «Разработка технологии закрепления пылящей поверхности отвалов угольных разрезов» (1994)
*Doktorluq dissertasiyası: «Научно-методические и технологические основы гидромеханизированной подготовки золотосодержащих пород для извлечения мелкого золота» (2002).

## Mənbə
*http://www.ursmu.ru/about/administration/prorektor-po-nauchnoj-rabote.html 
*http://www.famous-scientists.ru/4568/
İslam Ələsgər

**İslam Ələsgər** (*Ələsgərov İslam Talıb oğlu*; ) — filologiya elmləri namizədi, Ələsgərşünas alim.

## Həyatı
İslam Ələsgər 22 iyun 1925-ci ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olub. 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir. Diplom işi "Aşıq Ələsgər ədəbi irsinin öyrənilməsi" olmuşdur.

1941-ci ildən Basarkeçər rayonunun Zod kənd orta məktəbində 48 il müəllim, direktor işləmişdir. Doğma Ağkilsə kəndində dörd il kolxoz sədri də işləmişdir.

Göyçə aşıqlarının və şairlərinin şeirlərini toplamış, 1956-cı ildən başlayaraq Aşıq Ələsgərin əsərlərini dəfələrlə çap etdirmiş və haqqında məqalələr yazmışdır.

1973-cü ildə "Aşıq Ələsgər və XIX əsr Göyçə aşıqları" adlı namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1997-ci ildə Azərbaycan Respublikası prezidenti cənab Heydər Əliyevin "Aşıq Ələsgərin 175 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında" sərəncamına əsasən "Haqq aşığı Ələsgər" monoqrafiyasını yazmışdır.

6 oktyabr 2014-cü ildə Göygöl rayonunda vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
İslam Ələsgər Aşıq Ələsgərin nəvəsi, Aşıq Talıbın oğludur. Müğənni Talıb Talenin isə babasıdır. İslam Ələsgərin 12 övladı var: Ələsgər, Pakizər, Firdovsi, Firuzə, Mehriban, Nailə, Füzuli, Şamama, Nizami, Heyran, Xətai, Nəsimi.

## Əsərləri
* "Aşıq Ələsgər və XIX əsr Göyçə aşıqları" (namizədlik dissertasiyası) Bakı-1971.
* "Ələsgər ocağı" Bakı. Yazıçı-1991.
* "Haqq aşığı Ələsgər" Bakı. Maarif-1999. 264 səh. şəkilli. 1500 tiraj.
* "Sazlı-sözlü Göyçə" Bakı, "Azərnəşr", 1999. (kiril əlifbası ilə)
* "Sazlı-sözlü Göyçə" / tərt. İ. Ələsgər ; red. Dilsuz. — Bakı : Çinar-Çap, 2002. — 184 s. — 700 tiraj.
* "Sazlı-sözlü Göyçə" (II kitab). Bakı, "Elm və təhsil", 2018, 368 səh.

## Məqalələri
* Bir rəvayət haqqında. "Ədəbiyyat incəsənət" qəzeti. 17 iyun 1972-ci il. № 25
* Aşığın yuxusu. "Ədəbiyyat" qəzeti. 5 iyun 1992-ci il.
* Belə də saxtakarlıq olarmı? "Respublika" qəzeti. 1 və 8 may 1996-cı il.
* Dəyirmançı aşıq. "Ədəbiyyat" qəzeti. 7 iyun 1996-cı il.
* Susa bilmədim. "Ədəbiyyat" qəzeti. 9 və 16 avqust 1996-cı il.

## İstinadlar
Molla Göyçə

**Molla Göyçə, Mərəlik** — Ermənistanın Şirak mərzinin ərazisində şəhər.

## Tarixi
Molla Kökcə — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Ağin (Ani) rayonunda şəhər tipli qəsəbə. Gümrü İrəvan yolunun 10 km-də, Qaranqu çayının sol sahilində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim dini məna bildirən molla və göyçə türk etnoniminin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Göyçə etnonimi Seyfəddin Dəməşq Xocadan sonra döyər türk tayfasının başçısı olan Göyçə Musa şəxs adında da özünü göstərir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Maralik qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Şarlottanın toru (film, 1973)

***Şarlottanın toru*** () — 1973-ci ildə Hanna-Barbera studiyası tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmidir. İlk nümayişi 1 mart 1973-cü ildə təqdimatı olmuşdur. E. B. Uaytın eyniadlı romanının ekranlaşdırılmasıdır.

Debbi Reynolds, Paul Linde, Henri Qibson, Aqnes Murxed, Marta Skott və Deyv Mėdden filmdə rol almışlar. 19 iyun 2001-ci ildə "Şarlottanın toru" DVD-də yenidən satışa çıxarılmışdır. 18 mart 2003-cı ildə Paramount studiyası filmin sikvelini – "Şarlottanın toru 2: Uilburun möhtəşəm sərgüzəşti" cizgi filmini təqdim etmişdir. 15 dekabr 2006-ci ildə istehsalı kompüter qrafikası ilə çəkilmiş bədii uşaq filmidir orijinal kitab.

## Xarici keçidlər
*
Cerard Batler

**Cerard Batler** (, 13 noyabr, 1969, Qlazqo, Şotlandiya) — şotlandiyalı aktyor.

## Həyatı və səhnəyə gəlişi

**Cerard Ceyms Batler** 13 noyabr, 1969-cu ildə Şotlandiyanın Qlazqo şəhəri yaxınlığındakı Peysli şəhərciyində dünyaya gəlib. Cerard ailədəki üç uşaqdan ən kiçiyi idi. 12 yaşından Qlazqoda Şotland Gənclik Teatrının tamaşalarında iştirak edir. Ancaq o, aktyor karyerasını davam etdirmir və Qlazqo Hüquq Universitetini yüksək qiymətlərlə bitirib vəkil köməkçisi işləyir. Bir neçə ildən sonra Batler hüquqşünas karyerasını yarımçıq qoyub Londona köçür və teatr aktyoru kimi fəaliyyətə başlayır. Çoxdan pərəstiş etdiyi məşhur "İynə üstündə" tamaşasında baş rollardan birinə dəvət alır.

## Çəkildiyi filmlər

Kinodebütü 1997-ci ildə, "Missis Braun" filmində baş tutur. Həmin il Bond filmləri silsiləsindən olan "Sabah heç zaman ölməyəcək" filmində epizodik rola çəkilir. Hunların tarixindən bəhs edən "Atilla" filmindəki obrazı ona məşhurluq gətirir. Bu rolda Batler ilk dəfə olaraq döyüşçü aktyor kimi özünü göstərir. "Atilla"nın uğurundan sonra Batler böyük layihələrə dəvət alır. O, "Lara Kroft" kinoseriyasının ikinci hissəsinə və "Alovun hakimiyyəti" döyüş filminə çəkilir. Ən məşhur rollarından birini 2004-cü ildə, Endryu Lloyd Vebberin eyniadlı müziklı əsasında ekranlaşdırılmış və Coel Şumaxerin çəkdiyi "Opera kabusu" filmində oynayır. Bu film onlarca mükafat alır və üç nominasiya üzrə "Oskar"a namizəd görülür. Maska altında gizlənmiş kabus rolu aktyora dünya şöhrəti gətirir. Bu filmdə vokal partiyaları Batler özü ifa edir. Növbəti bir neçə ildə Batler əvvəlki qədim döyüşçü ampluasında çıxış edir. "Beovulf və Qrendel" filmi ona elə də uğur qazandırmır. Saprta çarı Leonidi oynadığı "300 spartalı" filmi Cerarda yeni şöhrət gətirir. Aktyor xüsusi olaraq bu rol üçün kökəlmiş və ona güclü qrim edilmişdir. Cerard Batler boğulan bir oğlanı xilas etdiyinə görə, cəsarət medalı ilə təltif olunub.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Cerard Batlerin  Imdb səhifəsi.
ESƏD

**ESƏD** və ya "**Erməni soyqırımına ədalət döyüşçüləri**" (ing. Justice Commandos against Armenian Genocide) — erməni terror təşkilatı.
 
1975–1982-ci illərdə fəaliyyət göstərib, məqsədi erməni soyqırımının tanınmasına nail olmaq və müstəqil erməni dövlətini qurmaqdır.

Təşkilat əsasən Avropa və Şimali Amerika ölkələrində fəaliyyət göstərmişdir. Təşkilat bir sıra türk diplomatına hücumlar və onların qətllərini törədmişdir.

Bəzi tədqiqatçıların fikrinə görə, təşkilat Daşnaktutyun partiyası ilə sıx əlagədə olub. 1982-ci ildə təşkilatın rəhpəri Abram Asçan qətlə yetiriləndən sonra, təşkilat öz fəaliyyətini dayandırmışdır. İstisnə etmək olmaz ki, təşkilat "Erməni inqilab ordusu" adı altında fəaliyyətini davam etdirmişdir.

ESƏD-in əsas aksiyaları: (bəzi hallarda terror aktına görə məsuliyyəti ASALA öz boynuna götürürdü).

* 1975-ci il Oktyabr, Türkiyənin Fransadakı səfiri İsmail Erezin öldürülməsi.
* 1977-ci il İyul, Türkiyənin Vatikandakı səfirinin öıdürülməsi.
* 1978-ci il İyun, Türkiyənin İspaniyadakı səfirinə hücum.
* 1979-cu il Oktyabr, Niderlanddakı Türkiyə səfirinin oğlunun öldürülməsi.
* 1979-cu il Dekabr, Fransadakı Türkiyə səfirliyinin turizm attaşesinin öldürülməsi.
* 1980-cı il Fevral, İsveçrədəki Türkiyə səfirinə hücum.
* 1982-ci il Avqust, Kanadadakı türk səfirliyinin hərbi attaşesinin qətli.

## Həmçinin bax

* ESƏD-in hücumlarının siyahısı
* Erməni terrorizmi
* Erməni inqilab ordusu

## Xarici keçidlər

* Ermeni terörü
*  FRANSA VE ERMENİ İLİŞKİLERİ 
* TERRORISM 
* Ermeni sorunu, diaspora ve Türk dış politikası
Qloriya Stüart

**Qloriya Stüart** (; ) — ABŞ aktrisası.

## Həyatı
Qloriya Stüart 1997-ci ildə çəkilən "Titanik" filmində qocalan Rouz rolunu Qloriya Stüart ifa edib. O, filmdə 101 yaşlı qadını canlandırıb. O vaxt aktrisanın 86 yaşı olub. Bu ifaya görə Qloriya Stüart "Oskar" və "Qızıl qlobus" mükafatlarının nominantı olub və ABŞ kino aktyorları Gildiyasının ən yaxşı ikinci plan kino aktrisası mükafatını alıb.

Qloriya Stüart 2010-cu il sentyabrın 26-da 100 yaşında vəfat edib.

## Filmoqrafiya
# Titanik (film, 1997) / Titanic

## Mükafatları
* Oskar
* Qızıl Qlobus
* ABŞ kino aktyorları Gildiyasının ən yaxşı ikinci plan kino aktrisası

## İstinadlar
Xəzər dənizinin neft və təbii qaz ehtiyatları

thumb|Azərbaycanda Xəzər sahilində neft hasilatı.
Xəzər dənizi böyük həcmdə karbohidrogen ehtiyatlara malikdir. Müxtəlif hesablamalara görə Xəzərdə olan neft ehtiyatları 200 milyard barrelə çatır. Bundan başqa dənizdə böyük həcmdə təbii qaz ehtiyatları var. Xəzərin hidrokarbon ehtiyatlarının çıxarılmasında ətraf dövlətlər və xarici korporasiyalar fəal şəkildə iştirak edirlər. Bu gün Xəzər dənizi dünyada enerji təhlükəsizliyində əsas rol oynayan regionlardan biridir. Xəzərdə hasil olunan enerji resursları həm sahil ölkələrinin, həm də ətraf regiona daxil olan ölkələrin inkişafında vacib rol oynayır.

## Tarixi
Xəzərdə neft hasilatının tarixi çox keçmiş dövrə gedib çıxır. Təxminən 2600 il əvvəl Xəzər sahilində yaşayan insanlar dənizə yaxın yerlərdən çıxan "yanan mayedən" kütləvi şəkildə istifadə edirdilər. Eramızdan əvvəl 331-ci ildə Makedoniyalı İsgəndərin İrana hücumu zamanı Xəzər sahilində yaşayan insanlar onun qoşunlarının yerləşdiyi yerə hücum edərək əsgərlərin çadırlarını alışan maye ilə dolu qablarla oda qərq edirdilər. Bundan başqa, qaynar neft qalalarda müdafiə məqsədilə də istifadə olunur, hücum edən düşmən əsgərlərinin üstünə tökürdülər. Yazılı mənbələrdə Xəzərdə neft olması haqqında ilk məlumatı təxminən 7 və 8-ci əsrlərə təsadüf edir. Asiyaya səyahəti zamanı Marko Polo Bakıda insanların neftdən tibbi və dini məqsədlər üçün istifadə etdiyini yazırdı. Neft artıq 14-cü əsardə Bakıdan Yaxın Şərqin digər ölkələrinə ixrac olunurdu. Lakin 19-cu əsrə qədər Xəzər sahillərində neftin kütləvi hasilatı baş verməmişdir. http://www.stanford.edu/class/e297a/Caspian%20Oil%20Reserves.pdf

## Sənaye Dövrü
Xəzərdə neft çıxarılmasına ilk dəfə onunla həmsərhəd olan ölkələrin torpaqlarında başlanmışdır. Xəzər neftini daşıyan ilk neft kəməri isə 1908-ci ildə tikilmişdir. Bu kəmər ilə Bakı nefti Gürcüstanın Batumi limanına daşınır, oradan isə xarici ölkələrə satılırdı. Lakin 2-ci Dünya Müharibəsindən sonra Xəzərətrafı ölkələrin qurudan çıxardığı neftin miqdarı azalırdı. Qurudakı neft artıq öz erasını başa vurmaqda idi. Mütəxəssislər isə daha çətin və daha bahalı yolla dənizin özündən neft çıxarılmasını təklif etdilər. İlk dəfə Xəzər dənizinin özündən neftin çıxarılmasının layihəsini mühəndislər 1930-cu illərdə hazırlayıb təklif irəli sürmüşdülər. 1948-ci ildə Pirallahı və Neft Daşları sahələrində dənizdə ilk estakadalar qurulmağa başlandı. Xəzər dənizinin özündə ilk neft quyusu 1949-cu ildə açılıb. Neft daşlarında qurulan estakadalar olan ərazidə ilk neftin çıxarılmasına 24 avqust 1949-cu ildə başlandı. Dünyada dənizdən ilk dəfə neftin çıxarılması dünya tarixində əlamətdar hadisə sayılır. 1950-ci ildən sonra dənizdən neft hasilatı kütləvi müstəviyə keçdi. 1953-cü ildən etibarən neft mədənlərin təzyiqi yüksək saxlamaq üçün rezervuarlara su vurulmağa başlandı.
Əhməd Əhmədzadə (siyasətçi)

**Əhməd Cuma oglu Əhmədzadə** () — Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sabiq sədri (2006–2021). Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin köməkçisi (2024)

## Həyatı
1945-ci ildə Qax rayonunun Qaxmuğal kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə 1 saylı orta məktəbi və 1966-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirərək mühəndis-hidrotexnik ixtisasına yiyələnmişdir. 1976–1978-ci illərdə keçmiş Sov. İKP yanında İctimai Elmlər Akademiyasında ali partiya-siyasi təhsili almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1961-ci ildə 11 saylı Bakı şəhər Tikinti İdarəsində fəhlə kimi başlamış, 1966-cı ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya İnstitutunda böyük mühəndis, 1967–1975-ci illərdə Qax Suvarma Sistemləri İdarəsində böyük mühəndis, idarənin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

### Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.
* Mübariz Əhmədzadənin qardaşıdır.
* Elman Rüstəmov ilə qudadır.

## Siyasi fəaliyyəti
Əhməd Əhmədzadə 1975–1976-cı illərdə Qax Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1978–1980-ci illərdə Abşeron Rayon Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1980–1988-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Füzuli Rayon Komitəsinin birinci katibi, 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Şamxor Rayon Komitəsinin birinci katibi, 1991-ci ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Şəki Şəhər Komitəsinin birinci katibi, Şəki Rayon Xalq Deputatları Sovetinin sədri, 1991–1992-ci illərdə Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində işləmişdir. 1981–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.

1993–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Komitəsinin sədri, 2004–2006-cı illərdə Kənd Təsərrüfatı Nazirinin birinci müavini, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Agentliyinin baş direktoru, 2006–2021-ci illərdə Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifələrində çalışmışdır. Respublika Dövlət Aqrar İslahatı Komissiyasının üzvü, Fövqəladə Hallar üzrə Dövlət Komissiyasının sədr müavini olmuşdur.

2021-ci ilin aprel ayında Baş nazir Əli Əsədovun müşaviri təyin olunub. 2024-cü ilin oktyabr ayında baş nazirin köməkçisi vəzifəsinə keçirilib.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikasının orden və medalları, Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

Respublikanın meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafı sahəsindəki xidmətlərinə görə 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni, "Əməkdar mühəndis" fəxri adına, 2019-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə "Cümhuriyyət medalı"na və 2020-ci ildə meliorasiya və su təsərrüfatı sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə 1-ci dərəcəli "Əmək" ordeninə layiq görülüb.

2025-ci il yanvarın 7-də Azərbaycan Respublikasında dövlət qulluğunda uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Mübariz Əhmədzadə

**Mübariz Cuma oğlu Əhmədzadə** () — Zaqatala Rayon İcra Hakimiyyətinin Başçısı.

## Həyatı
Mübariz Əhmədzadə 15 yanvar 1947-ci ildə Qax rayonunun Qaxmuğal kəndində anadan olmuşdur. Qax şəhər 1 saylı orta məktəbini, 1970-ci ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun mexanika fakültəsini mühəndis-mexanik ixtisası üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1970-ci ildə Zaqatala maşın-melorasiya stansiyasında sahə mühəndisi kimi başlamışdır. 1976–1979-cu illərdə Qax rayon Yol İstehsalat Dairəsində rəis vəzifəsində çalışmışdır. 1979–1984-cü illərdə Qax rayon Təsərrüfatlararası Tikinti İdarəsində rəis olmuşdur. 1985–1989-cu illərdə Qax rayonundakı 94 №-li Səyyar mexanikləşdirilmiş dəstənin rəisi, 1989–2007-ci illərdə Qax "Avtonəqliyyat" müəssisəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

27 dekabr 2007-ci ildən 1 sentyabr 2009-cu ilədək Qax rayon İcra Hakimiyyətinin Başçısı vəzifəsini icra etmişdir. Hazırda Zaqatala rayonu İcra Hakimiyyətinin Başçısıdır.
Əhməd Əhmədzadənin qardaşıdır. 
Ailəlidir. 3 övladı var
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Zaqatala Icra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Musa Şəkiliyev

**Musa Şəkiliyev** () — Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (2010–2025).

## Həyatı
Şəkiliyev Musa Şaban oğlu 23.09.1959-cu ildə Qax rayonunda anadan olmuşdur. O, 1976-cı ildə Qax şəhər 1 saylı orta məktəbini bitirmiş, Rostov Vilayətinin Novoçerkassk şəhərindəki Novoçerkassk Mühəndis-Meliorasiya institutuna daxil olmuş və 1981-ci ildə meşə təsərrüfatı mühəndisi ixtisası alaraq institutu bitirmişdir. Musa Şəkiliyev əmək fəaliyyətinə Qax Meşə Təsərrüfatı idarəsində meşə ustası kimi başlamışdır. O, 1981–1986-cı illərdə Qax Meşə Təsərrüfatı idarəsində meşə ustası və meşəbəyi, 1986–1987-ci illərdə Qax Rayon XDS İcrayə Komitəsində Mülki Müdafiə Qərargahının rəisi, 1987–1989-cu illərdə İlisu Dövlət Qoruğunun direktoru, 1989–2002-ci illərdə Qax Meşə Təsərrüfatının direktoru, 2002–2010-cu illərdə Respublika Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Meşələrin Mühafizəsi və Bərpası idarəsində rəis əvəzi, Meşələrin İnkişafı Deportamentində direktor müavini vəzifələrində işləmişdir.

Musa Şəkiliyev Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 aprel 2010-cu il tarixli 850 saylı sərəncamı ilə Qax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.

20 iyun 2025-ci ildə Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin əməliyyat çərçivəsində saxlanılmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 21 iyun 2025-ci ildə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 3 övladı var

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paşa Əfəndiyev

**Paşa Əfəndiyev** — filologiya üzrə elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Paşa Şərif oğlu Əfəndiyev 1928-ci ildə Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur. 1946-cı ildə orta məktəbi medalla bitirmişdir. 1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsini qırmızı diplomla bitirmişdir.

1954-cü ildə «Koroğlu» Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq dastanıdır» mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 1974-cü ildə «Azərbaycan folklorşünaslığının tarixi» mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının müdiri işləmişdir.

Aşıq Molla Cümə yaradıcılığının ilk araşdırıcısı olmuşdur.

30-dan çox monoqrafiya və dərsliyin, 200-dən artıq elmi məqalənin müəllifidir.

14 folklorşünas, 11 elmlər namizədi, 4 elmlər doktoru, professor hazırlamışdır.

## Kitabları
* “C.Cabbarlı və xalq yaradıcı-lığı”. Bakı, Yazıçı, 1985; 
* “S.Vurğun və xalq yaradıcılığı”. Bakı, Yazıçı, 1992.
* Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı: Ali məktəb tələbələri üçün dərslik. Bakı, "Maarif", 1992.
* “Azərbaycan folklorşünaslığının tarixi”, 2006.
* Azərbaycan folklorşünaslığının problemləri V. Bakı, "Elm və təhsil", 2011. - 336 səh.

## Ailəsi
Atası Əfəndiyev Şərif Müslüm oğlu 45 ilin maarif xadimi, Əməkdar müəllim olub. Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və başqa medallarla təltif olunub.

## İstinadlar
Nina Dobrev

**Nina Dobrev** (bol. *Нина Константинова Добрева*; 9.1.1989) —bolqar mənşəli Kanada aktrisası.

Aktrisanın debütü  serialında tənha gənc ana rolu Mia Cons (Mia Jones) ilə olmuşdur. Lakin aktrisa The CW telekanalının dram janrında lentə aldığı "Vampirin gündəlikləri" teleserialından sonra dünya şöhrəti qazanmışdır.

## Həyatı
Dobrev Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində doğulub. İki yaşında ikən o, ailəsi ilə birgə sonradan məşhurluq qazandığı Kanadanın Ontario vilayətinin Toronto şəhərinə köçüb. Onun anası rəssam, atası isə bilgisayar mütəxxəsisidir. Onun Aleksandr adlı mühəndis təhsili alan böyük qardaşı var. Aktrisa Ontarioda J. B. Tyrrell Sr. Ümumi məktəbində və "Wexford Collegiate School for the Arts in Scarborough"da təhsil alıb. Nina kiçik yaşlarından incəsənətə böyük maraq göstərərək rəqs, gimnastika, teatr, musiqi və oyunçuluqla məşğul olub. Dobrev həmçinin onun böyük istedadının aşkarlandığı Torontodakı Dean Armstrong Acting məktəbində də təhsil alıb.

## Kariyerası
Fəaliyyətinə model kimi başlayan Nina Dobrev tezliklə film industriyasına cəlb olunmuş, Fugitive Pieces, Away from Her, Never Cry Werewolf filmlərində və  serialında kiçik rollar canlandırmışdır. O, eyni zamanda MTV telekanalında The American Mall filmində də rol almışdır. Aktrisa daha çox The CW telekanalının ekranlaaşdırdığı "Vampirin gündəlikləri" teleserialında canlandırdığı iki vampir qardaşın sevdiyi gözəl qadın Yelena Gilbertin və Vətəndaş müharibəsi zamanında ABŞ-də yaşamış və xarici görünüşcə tamamilə Yelena Gilbertlə eyni olan vampir qadın (həmin qadın Yelenanı sevən iki vampir qardaşı dişləyərək vampirə çevirir) Ketrin Piersin (Katherine Pierce) rolunu canlandırmışdır.

Aktrisa həmçinin Sony Pictures Classics tərəfindən çəkilmiş və 26 mart 2010-cu ildə ekranlara çıxan Chloe erotik trillerində də kiçik bir rol almışdır. Film ABŞ-də ilk nümayişlərindən $3 milyon gəlir gətirərək 2010-cu ilin ən uğurlu filmlərindən biri olmuşdur.

Nina Dobrev həmçinin 2010-cu ilin avqustunda keçirilən 62-ci Primetime Emmy Awardsda da iştirak etmişdir.

## Şəxsi həyatı
Nina Dobrev ingilis, fransız, bolqar dillərini bilir. Vampirin gündəlikləri teleserialında çəkilərkən, Dobrev, Atlantada yaşayırdı . Lakin 2015-ci ildə serialı bitirdikdən sonra Los-Ancelesə köçmüşdür.

## Filmoqrafiyası

## Mükafat və nominasiyalar

## Televiziya
* Playing House — (2006)
* Degrassi: The Next Generation — (2006–2009)
* My Daughter's Secret — (2007)
* Too Young to Marry — (2007)
* The Border — (2008)
* Never Cry Werewolf — (2008)
* The American Mall — (2008)

## İstinadlar
Fərat

**Fərat** (,  əl-Furat) — Qərbi Asiyada ən böyük çay. Başlanğıcını Türkiyə ərazisində, Murad və Qarasu çaylarından götürür və İraqın Bəsrə şəhəri yaxınlığında Dəclə ilə qovuşaraq, Şəttül-Ərəb çayını əmələ gətirir. Türkiyə, Suriya və İraq ərazisindən keçir. Uzunluğu — Murad çayının mənsəbindən 3 065 km, Murad və Qarasu çaylarının qovuşmasından 2 780 km.

Fərat çayı İvrit Tövratında Müqəddəs Torpağın şimal-şərq sərhədi və israillilərin məskunlaşdığı yer kimi qeyd olunur, Nil isə cənub-qərb sərhədidir.

## Həmçinin bax
* Fərat Xəbər Agentliyi
* Fərat vulkanı
* Fərat İslam Azadlıq Cəbhəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu

**İlisu dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu** — Azərbaycanda qoruq

Qax rayonunun İlisu, Sarıbaş, Ağçay və Qaxbaş kəndləri ərazisini əhatə edir.

## Şəkillər

Fayl:Ulu_körpü.jpg|Ulu körpü
Fayl:Sumuqala1.jpg |Sumuq qala
Fayl:Ulu_məscid.jpg|İlisu came məscidi (Ulu məscid)
Fayl:Burc.jpg| Qala kompleksinə aid bürc (Qala kompleksi (İlisu kəndi))
Fayl:Qalacha.jpg|Şamilqala
Fayl:Həsənxan_qalası.jpg Həsənxan qalası
Fayl:Həsən_xan_qalası.jpg |Həsənxan qalası


## Həmçinin bax
*Qax abidələri (film, 2001)
*İlisu dövlət təbiət qoruğu
Yelena (mifologiya)

**Yelena** (, ) yunan mifologiyasında Zevsin Ledadan olan qızı, Menalayın arvadı, Troya müharibəsinin səbəbkarı.

Rəvayətə görə Plevrona çarının qızı Leda Evrota çayında yuyunarkən onun qucağına qartal təqibindən qaçan qu quşu pənah gətirir. Qu quşu cildinə girərək Zevs Ledanın könlünü almağa nail olur. Bu hadisədən sonra Ledanın Yelena adlı gözəllər gözəli bir qızı və əkiz qardaşlar: Kastor və Polidevk dünyaya gəlmiş olurlar. Yelena və Kastor Zevsdən dünyaya gəldikləri üçün ölməz olurlar, Polidevk isə Ledanın Tindareydan olan oğlu olduğu üçün ölməz olmur. Yelena on doqquz yaşına çatdıqda Tesey onu oğurlayaraq Afidn qalasında saxlayır. Lakin ağır mübarizədən sonra qardaşları Kastor və Polidevk onu azad edirlər. Bu hadisədən sonra Tindarey onu ərə verməyi qərara alır. Qıza elçilik edənlərin sayı hesabı olmur. Tindarey qızla evlənmək istəyənlər arasında belə bir şərt qoyur. Kimə qismət olmasından asılı olmayaraq heç kim onu ərindən oğurlamağa cürət etməməlidir. Əgər bu baş verərsə, yerdə qalanlar qaçırana qarşı birgə vuruşmalıdırlar. Yelena ərə getmək üçün Atreyanın oğlu və Aqamemnonun qardaşı Menalayı seçir. Toydan doqquz il keçdikdən sonra Paris Afroditanın göstərişilə Spartaya gəlir. Doqquz günlük qonaq qəbulundan sonra Menalay onuncu gün Kritə ana tərəfdən olan babasının dəfninə gedir. Vəziyyətdən istifadə edən Afrodita Yelenanı ovsunlayaraq Parisin qucağına atmış olur. Gecə ikən Parislə gəmiyə minərək çar sarayını və doğma qızını tərk edir.

## Həmçinin bax
* Fidipp

## İstinadlar
Nazim Əlicanov

**Nazim Nəzir oğlu Əlicanov** (26 iyul 1970; Qax, Azərbaycan SSR) — 1991-1995-ci və 2000-2011-ci illərdə Azərbaycanı, 1996-1999-cu illərdə isə Moldovanı təmsil edən sərbəst güləşçi. 2002-ci il Avropa Çempionatının qalibi.

## Həyatı
Nazim Nəzir oğlu Əlicanov 1970-ci il iyulun 26-da Qax şəhərində anadan olub. 1977-1984-cü illərdə Qax şəhər 3 nömrəli orta mətəbdə, 1984-1987-ci illərdə isə İdman Təmayüllü İnternat Mətəbində təmsil alıb. 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutundan, 2002-ci ildə isə "Təfəkkür" Universitetindən məzun olub. 1991-1996-cı illərdə Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Daxili Qoşunlarının sıralarında hərbi xidmətdə olub.

Ailəlidir. 2 övladı var.

## Karyerası
## Məşqçi fəaliyyəti
Nazim Əlicanov 2007-2009-cu illərdə qadın güləşçilərdən ibarət Azərbaycan yığmasının baş məşqçisi olub.

2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentı tərəfindən "Tərəqqi" medalı və 2008-ci ildə isə Fəxri diplomla təltif olunmuşdur.2010-cu ilin dekabr ayında ona Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar məşqçisi" Fəxri adı verilmişdir. Hal-hazırda sərbəst güləş üzrə Azərbaycan yığma komandasının üzvü və Beynəlxalq dərəcəli idman ustasıdır. Ailəlidir. İki övladı var.

## Nəticələri

## İstinadlar
Yuri Lujkov

**Yuri Mixayloviç Lujkov** (; ) — Rusiya siyasətçisi, Moskvanın 2-ci meri.

## Həyatı
Yuri Lujkov 1936-cı il sentyabrın 21-də Moskvada anadan olub. 1953-cü ildə məktəbi bitirəndən sonra Qubkin adına neft və qaz universitetində təhsil alıb.

1991-ci ilin iyulunda Moskvanın vitse-meri, 1992-ci ildə isə merı seçilib. 2010-cu ilin sentyabrında Rusiyanın NTV kanalında 2 sənədli film nümayiş etdirilib. Bu filmlərdə Lujkova qarşı ciddi ittihamlar irəli sürülmüşdür. 2010-cu il sentyabrın 28-də o vaxt Çində olan Rusiyanın prezidenti Dmitri Medvedyev müsahibəsində Lujkovu vəzifədən azad etdiyini bildirmişdir.

### Ailəsi
* Birinci həyat yoldaşı (1958-dən) Marina Başilovadan iki oğlu var — Mixail və Aleksandr. Marina 1989-cu ildə vəfat edib.
* 1991-ci ildə Yuri Marina Baturina ilə evlənib. Baturinadan iki qızı var — Yelena və Olqa.

## İstinadlar
Öz müqəddəratını təyin etmə

**Öz müqəddəratını təyin etmə** ya **Özərklik** () haqqa görə dünyada bütün xalqlar özgə və əcnəbi güclərdən asılı olmayaraq, müstəqillik durumları və siyasi vəziyyətlərini azadlıqla təyin edə bilərlər.
## İstinadlar
Gəray Fəzli

**

**Gəray Fəzli'''  (14 noyabr 1925, İlisu, Zakatala qəzası, Azərbaycan SSR – 26 dekabr 1995, Bakı)  Azərbaycan şairi, nasir, publisisti, radio-telejurnalist.

## Həyatı
1925-ci il noyabrın 14-də Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olmuşdur və İlisu kəndində boya-başa çatmışdı. Dünyaya payızda göz açsa da, ad gününü baharda, mayın 9-da qeyd edərdi. Səbəbi isə o idi ki, II Dünya Savaşında dəfələrcə ağır yaralansa da sağ qala bilmişdi. Müharibənin sonuna yaxın sağ qolundan və boğazından ağır yaralanır, və bununla məktəb illərində məlahətli səsi ilə ürəkləri fəth edən gəncin təkcə bədəni yox, səsi də gülləbaran edilir. 

Müharibədən sonra Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna daxil olur. Soyadı Alimov olan kənd müəllimi, atası Fəzli kişinin adını özünə təxəllüs götürür. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı cəbhəçi-şairin "Mənim səsim" şeirlər kitabını çap etdi. Çox keçməyir ki, sözügedən kitabdakı "Mənim səsim" şeiri şairin ömür payının ən ağrılı məqamları haqqında ballada kimi dillərə düşür. Sonralar xalq şairi Nəriman Həsənzadə Gəray Fəzli haqqında "İtirilmiş səs" adlı poema da yazır...

1950-ci illərinin sonunda Azərbaycan Radio və Televiziya Komitəsinə işə dəvət edirlər. O, burada 40 ilə yaxın, yəni ömrünün sonuna kimi müxtəlif vəzifələrdə işləyir. 

## Əsərləri

### Nəsr əsərləri
* "İldırımlı dağlar" romanı (1972) - rus dilində
* "Kəhrəba işığında"(1974)
* "Yeddi ulduzlu səma"(1978)
* "Gecə günəşi" (1981)
* "Bir qəlbin asimanı" (1983)

### Şeirləri
* "Mənim səsim" kitabı (1956)

## Şeirlərinə yazılmış mahnılar
* Hüseynağa Hadıyev - "Sən olmuşam" mahnısı - musiqisi Emin Sabitoğlunundur
* Kür boyunda - musiqisi Telman Hacıyevindir
* Bariton və xor üçün "Dünya xalqları sülhün keşiyində" adlı vokal-simfonik poema - musiqisi Əfrasiyab Bədəlbəylinindir 
* "Xatirə" - musiqisi Süleyman Ələsgərovundur
* "Ana kəndim" - musiqisi Adil Gərayındır
* "Bağçada gül" - musiqisi Musa Mirzəyevindir

## Filmoqrafiya
# Qırmızı qələm (film, 1971)
# "Ağ qızıl" ustası (film, 1972)

## Qaynaq
* 2015-ci il üçün əlamətdar və tarixi günlər təqvimi, səh. 301
* Ələsgər Cabbarov - Güllələnmiş səsin həkayəti, Azərbaycan, səh. 6, 30 iyul 20009.
* Əfrasiyab Bədəlbəylinin həyat yolu (xronologiya)

## Xarici keçidlər
* "Yeddi ulduzlu səma" və "Gecə günəşi" əsərləri rusca, Qalina Dubrovskayanın tərcüməsində

## İstinadlar
ESƏD-in terror aktlarının siyahısı

**ESƏD-in terror aktlarının siyahısı** – 1975-ci ildən 1983-cü ilə qədər bu terror təşkilatından olan terrorçular, Avropa və Şimali Amerika ölkələrində onlarla terror aktı təşkil etmişdir, bu terror aktları türk diplomatlarına və onların ailə üzvlərinə qarşı olmuşdur.
* Oktyarbr 1975-ci il Vyana, Avstriya — Türkiyənin Avstriyadakı səfiri öz iş otağında qətlə yetirilir.
* 24 oktyabr 1975-ci il Paris, Fransa — Türkiyənin Fransadakı səfiri İsmail Erez və onun sürücüsü Talip Yener qətlə yetirilir.
* 9 iyun 1977-ci il Roma, İtaliya — Türkiyənin Vatikandakı səfiri Təha Kərimə sui-qəsd təşkil olunur, səfir qəsddən bir müddət sonra vəfat edir.
* 12 oktyabr 1979-cu il Haaqa, Niderland krallığı — Türkiyənin bu ölkədəki səfirinin 27 yaşlı oğlu Əhməd Benler qətlə yetirilir.
* dekabr 1979-cu il Paris, Fransa — Türkiyə turizm bürosunun rəhbərinə qarşı sui-qəsd təşkil olunur.
* fevral 1980-ci il İsveçrə — Türkiyənin bu ölkədəki səfirinə qarşı sui-qəsd təşkil olunur.
* yanvar 1982-ci il Los-Anceles, ABŞ — Türkiyənin baş konsuluna qarşı ofisə qedərkən sui-qəsd təşkil olunur, konsul qətlə yetirilir.
* 4 may 1982-ci il Somervil, Massaçusets ştatı, ABŞ — Türkiyənin Bostondakı fəxri konsulu öz avtomobilində qətlə yetirilir, 60 yaşlı Orxan Gündüzə terrorçular 9 dəfə atəş açırlar. Bu qəsddən bir qədər əvvəl terrorçular konsuldan vəzifəsindən istefa verməyi tələb etmişdilər, lakin o bundan imtina etmişdir.
* 7 iyun 1982-ci il Portuqaliya — Türkiyə səfirliyinin attaşesi Erkut Akbay qətlə yetirilir, onunla birgə həyat yoldaşı da ağır yaralanır və 8 ay komada qalandan sonra xəstəxanada özünə gəlmədən vəfat edir.
* avqust 1982-ci il Ottava, Kanada — Türkiyə səfirliyinin hərbi attaşesi qətlə yetirilir.
* 9 mart 1983-cü il Belqrad, Yuqoslaviya — İki erməni terrorçusu Türkiyənin Yugoslaviyadakı səfiri Qalib Balkara onun maşını işıqforda dayanarkən hücum edirlər, hadisə yerindən qaçarkən terrorçulardan biri Andranik Boqosyan, yuqoslaviyalı polkovniki yaralayır, o ozü də yaralanaraq Yuqoslaviya xüsusi xidmət orqanları tərəfidən yaxalanıır. Digər terrorçu Raffi Elbekyan onu saxlamaq istəyən vətəndaşlara atəş açır, nəticədə bit tələbə qətlə yetirilir, bir gənc qiz isə yaralanır. Səfir Qalib Balkar sui-qəsddən üç gün sonra vəfat edir.

## Xarici keçidlər
* Terror aktlarının siyahısı (ingilis dilində)
* Armenian Terrorism 
* Armenian Terrorism – A Chronological Run-down 

## Həmçinin bax
* ESƏD
* Erməni terrorizmi
Fiziki şəxs

**Fiziki şəxs** () – özəl və ya ictimai (məsələn hökumət) təşkilat ola bilən hüquqi şəxsin daha geniş kateqoriyasından fərqlənən fərdi insan olan şəxs. Tarixən insandan çox köləliyin mövcud olduğu bəzi yurisdiksiyalarda insan mütləq fiziki şəxs hesab edilmirdi.

## Azərbaycanda
Rəsmi qanunvericiliyə əsasən, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hüquqi şəxs
Əyyub Kərimov

**Əyyub Zakir oğlu Kərimov** () — azərbaycanlı yazıçı, jurnalist, hüquqşünas.

## Həyatı
Kərimov Əyyub Zakir oğlu 1958-ci ildə Qax rayonunun İlisu kəndində anadan olub. O, 1985–1991-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsində təhsil almış, 1992-ci ildən etibarən "Femida" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru olmmuşdur.

Əyyub Kərimov uzun illər peşəkar hüquqşünaslıq fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. O, daha çox mülki işlərdə vəkil kimi iştirak edib. Əyyub Kərimov Mətbuat Şurasının təsisçilərindən olub və bir müddət Mətbuat Şurasında hüquq şöbəsinin müdiri vəzifəsini icra edib.

Əyub Kərimov 2 mart 2018-ci il tarixində öz mənzilində dəm qazından zəhərlənərək dünyasını dəyişib.

## İstinadlar
Cümə məscidi (Ərdəbil)

**Ərdəbil Cümə məscidi** (جمعه مسجد اردبیل) – Güney Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində yerləşən və unikal memarlıq quruluşuna malik olan məscid. Məscidin dövrümüzə xarabalıqları çatıb.

Ərəbdilli qaynaqlarda bu məscidin adı X yüzildən çəkilsə də, məscid bizə bəlli olan plan məkan quruluşunu 1078-ci ildə almışdır.

Came məscidi (bəzi qaynaqlarda Adına məscidi kimi qeyd edilir) bulağı olan təpə üstündə inşa edilmişdir. Vaxtilə bu təpə Ərdəbilin böyük bazar meydanının ortasında yüksəlirmiş.

Ərdəbil came məscidinin düzbucaqlı planı kvadrat ibadət salonu və dərin eyvandan əmələ gəlmişdir. Onun qalın divarları içərisində dövrləmə dəhliz sistemi quraşdırılmışdır. Bu xüsusiyyət, eləcə də plan biçimi Ərdəbil məscidini Səlcuqlular dövrünün başqa Azərbaycan məscidlərindən fərqləndirir. Belə quruluşa və bir sıra rəvayətlərə əsaslanan bəzi araşdırmaçılar Ərdəbil came məscidinin əski atəşgah qalıqları üzərində inşa edildiyini güman edirlər. Cəfər Qiyasi isə qeyd edir ki, bu məscid binası bəzi plan-məkan özümlüklərinə görə Güney Azərbaycanın Qazaka şəhərindəki Azərgüşnasp məbədi ilə tutuşdurula bilər.

Məscidin eyvanı (uzunluğu 15, 5 m, eni 10 m) ilk halında tağbəndlə örtülü olmuşdur. Gümbəzli ibadət salonunun qapalı cənub divarının ortasında mehrab taxçası düzəldilmiş, qalan üç divarının hər birində (ortadakı enli, yanlardakı ensiz) verilmişdir. Belə plan quruluşu köşk tipli Səlcuqlu məscidlərinin çoxu üçün səciyyəvidir.

Came məscidinin iri günbəzi (diametri 13 m) bayır səthi büzməli olan hündür boyun (baraban) üzərində ucalırdı. İbadət salonunun kub şəkilli tutumunun üst qatında da dəhliz (qalereya) olmuşdur. Bu xüsusiyyətlərinə görə də Ərdəbil məscidi nəinki Azərbaycan memarlığında, eləcə də dünya memarlığında bənzərsizdir. Abidənin günbəz və tağbəndi uçmuşdur.

XVII yüzilə aid bir rəsmdə Ərdəbil Came Məscidinin qapapalı həyət ətrafında salınmış memarlıq kompleksinin baş tikilisi olduğu görünür. Onun tutumunun cənub-şərq bucağında bir minarə ucalırmış. Minarənin bu şəkildə, tutumdan ayrı tikilməsi də XI–XII yüzillərin tikinti gələnəkləri ilə uzlaşır. Yığcam plan-məkan quruluşu və bitkin mühəndis həlli olan Ərdəbil Came Məscidi Azərbaycanın klassik memarlıq əsəridir.

## İstinadlar
TMS

**TMS** və ya **Transfer Matching System** — bütün futbolçuların bir klubdan digərinə keçidi sistemi

TMS 2006-cı ilin fevralından FİFA-ya üzv 18 ölkədə sınaqdan çıxarılıb. Sonradan bu sistem dünyanın 3600-dən çox klubunda reallaşdırılıb.

2010-cu il oktyabrın 1-dən etibarən bütün futbolçuların bir klubdan digərinə keçidi Transfer Matching System (TMS) adlanan yeni sistem vasitəsilə qeydiyyata alınacaq.

TMS sadə onlayn sistem olsa da, futbolçuların bir klubdan digərinə istənilən keçidinə nəhəng təsir gücünə malik olacaq. Ən əsası, bu sistem ayrı-ayrı müqavilələrin şəffaflığını daha da yaxşılaşdıracaq və çirkli pulların yuyulması, gənc futbolçuların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı problemlərin həllində yardımçı olacaq.

## İstinadlar
Avropa Film Akademiyası

**Avropa Kino Akademiyası** — 1989-cu ildə İsveç rejissoru İnqmar Berqmanın təşəbbüsü ilə yaradılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Jolo adası

**Jolo** — Filippinin cənub-qərbində yerləşən vulkanik mənşəli ada. Mindanao və Borneo (Kalimantan) adaları arasında yerləşən Sulu arxipelağına daxildir. Adanın ərazisi 869 km², əhalisi təqribən 447,7 min nəfərdir. Adanın əsas şəhəri, eləcə də Sulu əyalətinin inzibati mərkəzi Jolo şəhəridir.

## İstinadlar