open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adamas Qolodets

**Adamas Qolodets** (; ) — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş sovet futbolçusu. SSRİ idman ustası, RSFSR-nin əməkdar məşqçisi (1989).

## Həyatı
1933-cü ildə Moskvada anadan olmuşdur, onun valideynləri paytaxta 1930-cu ildə Klintsı şəhərindən köçmüşdülər. Böyük Vətən müharibəsi zamanı anası Lyubov İoffe (1904–1975) və qardaşları Varlen (1925–2012) və Yuri (1939 təvəllüdlü) ilə birlikdə Kamışlova təxliyə ediliblər. Atası, Qomel sakini Solomon Qolodets (1906–1941) cəbhəyə çağırılmış və 1941-ci ilin oktyabr ayında itkin düşmüşdür. Böyük qardaşı Varlen Kamışlov Piyada Məktəbini bitirdikdən sonra atası kimi cəbhəyə çağırılıb. O, sonralar peşəkar hərbçi olmuş və SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Ali İstintaq Məktəbinin sosial elmlər kafedrasında müəllim kimi çalışmışdır.

Adamas Qolodets 7 aprel 2006-cı ildə Moskvada vəfat edib. Vostryakov yəhudi qəbirstanlığında dəfn olunub.

### Karyerası

#### Klub
Moskva "Dinamo"sunun yeniyetmələrdən ibarət komandasının yetirməsidir. İlk məşqçisi V. İ. Haydin olub. 1953-cü ildə komandanın əvəzedici heyətinə cəlb olunub. 1 iyul 1955-ci ildə Moskva "Lokomotiv"inə qarşı ev oyununda "ağ-mavi"lərin heyətində ölkə çempionatında debüt edib (2:1, həlledici topu vurub). 1955-ci ildə SSRİ Kubokunun yarımfinalçısı olub. 1958–1959-cu illərdə Kiyev "Dinamo"sunda oynayıb, orada 40 oyun keçirib və 16 qol vurub. 1960–1964-cü illərdə Bakının "Neftyanik" komandasında çıxış edib, orada 126 oyun keçirib və 29 qol vurub.

#### Məşqçi
1965-ci ildə "Neftyanik"də, 1966–1967-ci illərdə isə Moskva "Lokomotiv"ində məşqçi işləyib. 1973–1976 və 1979-cu illərdə Moskva "Dinamo"sunun Olimpiya Ehtiyatları Uşaq-Gənclər İdman Məktəbinin məşqçisi, 1983–1985-ci illərdə isə direktoru olub. Onun rəhbərlik etdiyi SSRİ dinamo kollektivlərinin yığması 1985-ci ildə "Dinamiada" beynəlxalq gənclər turnirinin qalibi olub. Uzun müddət Moskva "Dinamo"sunun məşqçisi olub. 1989–1991-ci illərdə "Dinamo-2 Moskva" komandasında baş məşqçi kimi çalışıb. 1992–1994-cü illərdə "Dinamo"nun əvəzedicilərdən ibarət komandasını çalışdırıb və eyni zamanda əsas komandanın məşqçi ştabına daxil olub. 1995–1998-ci illərdə Moskva "Dinamo"sunun baş məşqçisi olub. "Dinamo" onun rəhbərliyi altında Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı, Rusiya Kubokunun isə finalçısı olub. 1998-ci ilin avqustundan 2003-cü ilə kimi Lev Yaşin adına "Dinamo" futbol məktəbinin tədris hissəsinin müdiri işləyib.

## Şəxsi həyatı
1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib.

Valentina Qolodets (Toptıqina) ilə evli olub. Onun bu evlilikdən İrina adlı qızı olub.

Kiçik qardaşı Yurinin qızı Olqa Qolodets 2012–2020-ci illərdə Rusiya Federasiyası hökuməti sədrinin müavini olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ''Sportbox.ru' saytında profili 
* ''Footballfacts.ru'' saytında profili
Gecə qırıcısı

**Gecə qırıcısı**, gecə və ya pis hava şəraiti zamanında istifadə edilə biləcək şəkildə yaradılmış qırıcı təyyarə növüdür. Gecə qırıcı təyyarələrindən Birinci Dünya müharibəsi dövründən başlayaraq istifadə edilməyə başlanılmış və xüsusi ilə gecələr hərbi əməliyyatlar aparmaq üçün yaradılmış növləri özündə birləşdirmişdir.

## İkinci dünya müharibəsi illərində istifadə edilmiş olan mühüm gecə qırıcıları

; Almaniya
* Dornier Do 217J/N
* Focke-Wulf Ta 154
* Heinkel He 219
* Junkers Ju 88C/G
* Messerschmitt Bf 110D/F-4/G-4
* Messerschmitt Me 262 A-1a/U2, B-1a/U1
* Focke-Wulf Fw 189 A-1
* Focke-Wulf Fw 190 A-5/R11

;ABŞ
*Douglas A-20 Havoc
*Douglas P-70
*Grumman F6F-3E/F6F-3N/F6F-5N Hellcat
* Lockheed P-38 Lightning#Pathfinders, night-fighter and other variants/Lockheed P-38M “Night Lightning”
* Northrop P-61 Black Widow
* Vought F4U Corsair/Vought F4U-2/F4U-4E/F4U-4N Corsair

; Böyük Britaniya
* Douglas A-20 Havoc (US-built)
* Douglas Havoc (Turbinlite) (US-built)
* Boulton Paul Defiant Mk II
* Bristol Beaufighter
* Bristol Blenheim Mk IF
* de Havilland Mosquito NF seriyası
* Fairey Firefly NF Mk 5

;Fransa
*Mureaux 114/CN2
*Morane-Saulnier M.S. 408/CN
*Potez 631 C3/N

; İtaliya
* Fiat CR.42CN
* CANT Z.1018/CN “Leone”
* Caproni-Vizzola F-5/CN
* Reggiane Re.2001CN Serie I,II,III "Falco"

; Yaponiya
* Aichi S1A Denko
* Kawasaki Ki-45 KAIc
* Mitsubishi Ki-46-III KAI
*Mitsubishi Ki-67
*Mitsubishi Ki-109
* Nakajima C6N1-S
* Nakajima J1N1-S
* Yokosuka D4Y2-S
* Yokosuka P1Y1-S

; SSRİ
* Petlyakov Pe-3 bis
* Yakovlev Yak-9M PVO
300 araqvinli körpüsü

**300 araqvinli körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Ortaçala su anbarının üzərində yerləşir. Metexi körpüsü (axar ilə aşağıda) ilə Dmitri Quliya körpüsü (axarı ilə yuxarı) arasında yerləşir.

## Adı
Körpü bu ərazidə hələ XIX əsrin ortalarında mövcud olmuşdur. Körpü Tiflisin sakini olan İvan Mnasakanovun adını daşımışdır. O, 25 min rublu körpüdən şəhər sakinlərinin sərbəst keçidi üçün verir. Adanın müasir adı 300 araqvinlinin şərəfinə verilmişdir. körpü bu adı 1952-ci ildə almışdır.

## Tarixi
XV əsrdə müasir körpünün yerləşdiyi ərazidə *Katex körpüsü vardı*. Bu körpü iribaş heyvanların otlaqlara aparılması məqsədi ilə istifadə edilirdi. I Şah Abbasın XIX ərin əvvəllərində Kartli və Kaxetiyaya hücumu zamanı körpü dağıdılmışdır. 1851-ci ildə Qaqenmeysterin rəhbərliyi altında bir aşırımlı taxta körpü inşa edilmişdir. İlk əvvəllər körpü pullu olur. Körpü Tiflisin sakini olan İvan Mnasakanovun 25 min rublu şəhər sakinlərinin lehinə verməsi sayəsində sərbəst keçid təmin edilir. 1866-cı ildə körpü istifadəsiz vəziyyətə gəlir və dağılır. 1877—1878-ci illərdə,  Rusiya-Osmanlı müharibəsi zamanı eyni ərazidə bərə daşımaçılığı mövcud olur. 1882-ci ildə bu ərazidə bir aşırımlı dəmir körpü inşa edilir. Körpünün uzunluğu 95 metr olur. ХХ əsrin əvvəllərində bu Tiflisdə mövcud olan altı körpüdən biri olur. Körpü 1952-ci ilə qədər mövcudluğunu qoruyur. Bu zaman burada Ortaçala SES inşa edilir. Hazırda hazırkı körpünün sağ sahil hissəsində «Krasanis» restoranı fəaliyyət göstərir.

1952-ci ildə inşa edilən dəmir-beton konstruksiyalı körpü arxitektorlar O. Barationi, T. Marqelaşvili və mühədislər Q. Karsiovadze və Q. Silosaninin  layihəsi əsasında hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Seyfulla Əzimov

**Seyfulla Səttar oğlu Əzimov** () — polis general-leytenantı, Daxili işlər nazirinin birinci müavini, Milli koordinator.

## Həyatı
Seyfulla Əzimov 1970-ci ildə anadan olmuşdur. Daxili İşlər Nazirliyinin Azərbaycan Polis Akademiyasını bitirib.

## Fəaliyyəti
Nəsimi Rayon 22-ci Polis Bölməsinin rəisi, Nərimanov Rayon Polis İdarəsinin rəis müavini, Quba Rayon Polis Şöbəsinin rəisi vəzifələrində işləmişdir.

2014-cü ilin noyabrın 4-dən DİN-in ən mühüm baş idarələrindən birinin – Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin rəisi vəzifəsini tutmuşdur.

Seyfulla Əzimov 5 iyul 2019-cu ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının daxili işlər nazirinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib.

## İstinadlar
Petlyakov Pe-2

**Petlyakov Pe-2** (; NATO kod adı: Buck), Petlyakov şirkəti tərəfindən istehsal olunan SSRİ mənşəli yüngül bombardmançı təyyarə. Təyyarə, çevik və etibarlı olub İkinci dünya müharibəsi dövrünün ən yaxşı hücum təyyarələrindən biri hesab olunur. Eyni zamanda ağır qırıcı, kəşfiyyat təyyarəsi, və gecə qırıcısı rollarında da uğurlu olmuşdur.

## Tekniki xüsusiyyətləri (Pe-2)
* **Ekipaj:** 3
* **Uzunluq:** 12.66 m
* **Qanad eni:** 17.16 m
* **Hündürlük:** 3.5 m
* **Qanad sahəsi:** 40.5 m²
* **Boş çəkisi:** 5,875 kg
* **Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti:** 8,495 kg
* **Motor:** 2 × Klimov M-105PF V12 motoru
* **Silahlar:**
** 2 × 7.62 mm ŞKAS pulemyotu
** 1,600 kq bomba

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
MiQ-5

**DIS-200** və ya **MiG-5**, ( — "uzun mənzilli qırıcı eskortu"), SSRİ-nin İkinci dünya müharibəsi zamanında istifadə etmək istədiyi MiQ Dizayn Bürosu tərəfindən yaradılmış olan bir prototip idi. Cüt mühərrikli və cüt quyruqlu kombinasiya edilmiş olan təyyarədən sadəcə olaraq iki ədəd istehsal edilmişdir. Kəşfiyyat təyyarəsi və bombardmançı kimi istifadə edilməsi planlaşdırılmışdı, amma bu plan heç vaxt həyata keçirilməmişdir.

İlk örnək **T** dizayn ofisi tərəfindən Mikulin AM-37 mühərriki ilə istehsal edilmişdir. İlk uçuşunu 1941-ci ilin oktyabr ayında reallaşdırmışdır. Testləri çox uğurlu olmuşdur. İkinci örnək, **IT**, Shvetsov M-82F motoru ilə 1942-ci ilin oktyabr ayında hazır edildi, ancaq ilk uçuş reallaşdırılmadan layihə ləğv edilmişdir. Prototipin uğuruna baxmayaraq yükgötürmə tutumu və qabiliyyətləri istehsal olunan Petlyakov Pe-2 ilə çox yaxın olduğu düşünülmüş və buna görə də layihə ləğv edilmişdir.
**MiQ-5** adı bu təyyarə üçün nəzərdə tutulmuş olsa da, istehsalı baş tutmadığı üçün adı **DIS** olaraq qalmışdır.

## Tekniki xüsusiyyətləri

### Ümumi xüsusiyyətləri
* Ekipaj: 1 nəfər
* Uzunluq: 10.87 m (35&nbsp;ft 8 in)
* Qanad eni: 15.10 m (49&nbsp;ft 6 in)
* Hündürlük: 3.40 m (11&nbsp;ft 2 in)
* Qanad sahəsi: 38.9 m² (419&nbsp;ft²)
* Boş çəkisi: 5,446&nbsp;kg (12,006&nbsp;lb)
* Yük ilə birlikdə çəkisi: 7,605&nbsp;kg (16,731&nbsp;lb)
* Maksimum yükgötürmə qabiliyyəti: 8,000&nbsp;kg (17,600&nbsp;lb)
* Güc mənbəyi: 2 ədəd Mikulin AM-37 V-12 motoru, 1,045&nbsp;kW (1,400 at gücündə) (Hər biri)

### Performans
* Maksimum sürət: 610&nbsp;km/saat (378&nbsp;mph)
* Mənzil: 2,280&nbsp;km (1,415&nbsp;mi)
* Xidmət tavanı: 10,900&nbsp;m (35,760&nbsp;ft)
* Dırmanma nisbəti: 15.2 metr/saniyə (2,980&nbsp;ft/dəq)
* Qanad yüklənməsi: 196 kq/m² (40&nbsp;lb/ft²)
* Güc/Ağırlıq nisbəti: 0.27&nbsp;kW/kq (0.17&nbsp;hp/lb)

### Silahlar
* 1 ədəd 23&nbsp;mm-lik VY topu, 200–300 mərmi
* 2 ədəd 12.7&nbsp;mm BS pulemyotu, 300–600 mərmi
* 4 ədəd 7.62&nbsp;mm ShKAS pulemyotu, 1,000–1,500 mərmi
Katerina Kornaro

**Katerina Kornaro** (, ; ) — 1474–1489-cu illərdə Kipr krallığının kraliçası. Həyat yoldaşı II Ceymsin ölməsindən sonra *"Venesiya Respublikasının qızı"* adını qəbul etdi və adanı Venesiya Respublikasının himayəsinə verdi. Beləliklə, Kipr krallığı süqut etdi.

## İstinadlar
Meri Hopkin

**Meri Hopkin** (ing. *Mary Hopkin*; ) – Uelsli xalq müğənnisi

Vall dili və Uels ingiliscəsində danışan bir ailənin qızı olaraq, musiqi karyerasına xalq müğənnisi kimi "Selby Set" və "Mary" adlı yerli qruplarda başlamışdır. "Beatles"in "Apple" val şirkəti üçün mahnı ifa etməsindən əvvəl "Cambrian" adlı bir yerli val şirkətindən vall dilində kiçik bir albom çıxartdı.

British İTV televiziyası tərəfindən yayımlanan "Opportunity Knocks" istedad yarışmasındakı uğurunun gətirdiyi birinciliklə şöhrət qazandı. "Beatles Apple Record Company" üçün qeydiyyatdan keçən ilk sənətçilərdən biri olmuşdur. 1968-ci ildə çıxmış "Those Were the Days" klassiki ilə şöhrəti daha da artdı.

## İstinadlar
Quru körpü

**Quru körpü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayının hazırda qurumuş qollarından biri üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. hazırda həmin qol torpaqla doldurulmuş və Zviada Qamsaxurdiya küçəsinin bir hissəsini təşkil edir. Sarbryuk körpüsü ilə birlikdə körpü paytaxtın Mtasmida və Çuqureti rayonlarını birləşdirir.

Körpü yaxınlığında eyni adlı köhnə əşyaların satıldığı bazar vardır.

## Adı
İlk əvvəllər Kiçik Mixaylevski körpüsü (*Böyük Mixaylevski körpüsünün* davamı kimi) və ya *Voronsov körpüsü* (Qafqaz canişini Mixail Vorontsovun şərəfinə) adlanırdı. XX əsrin əvvəllərində körpü *Nikolayevski* adlanmağa başlayır. sovetlər dönəmində *Kiçik Karl Marks körpüsü* olaraq adlandırılır. 1933-cü ildə Kür çayının bu hissədən keçən qolu qurudulur. Nəticədə körpü *Quru* olaraq adlandırlır.

Körpüdən yuxarı axar boyunca Mindeli, aşağı axar üzrə isə Baxuşti Baqrationi körpüləri yerləşir.

## Tarixi
Körpü 1848–1851-ci illərdə italyan arxitektoru Covani Skuderinin layihəsi əsasında inşa edilir. Körpü "Mədətov adasına" (ada — ilk əvvəllər Orbeliani knyaz ailəsinə məxsus olur. XIX əsrin ortalarında isə ada rus ordusunun general-leytenantı, Qafqazdakı 1812-ci il müharibəsinin qəhrəmanlarından biri Valeri Mədətov tərəfindən alınır. bundan sonra ada və elə körpüdə onun adında adlanmağa başlanılır) əsas girişi təşkil edirdi. Bu körpü "Böyük Mixaylovski körpüsünün" davamını təşçkil edirdi. 25 fevral 1883-cü ildə buradan ilk dəfə olaraq şəhər konkası keçir.

1933-cü ildə körpünü yerləşdiyi qol qurudulur. Qolun yatağı qumla qurudulur. 1962-ci ildə körpü mühəndis Qeorqi Karsivadze və arxitektor Şota Kavlaşvilinin layihəsi əsasında təmir edilir. 1980-ci illərin sonu — 1990-cı illərin əvvələri burada bazar formalaşır.

## Konstruksiya
Bir aşırımdan ibarət olan körpüdür. Aşırımın uzunluğu 32 metrdir. Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır..

## İstinadlar
Yivsiz silah

[thumb|275px|[San-Xasinto müharibəsində (1836) istifadə edilmiş olan “Twin Sisters” (“Əkiz bacılar”) yivsiz topları]]

**Yiv** — silahların malik olduğu mərmini döndərmək qabiliyyətidir. Lülənin içərisinə doğru açılan spiral oyuqlara deyilir. Yiv mərminin dönməsini təmin edərək sürət qazanmasını, beləliklə də, öldürücü bir gücə və təsirliliyə çatmasını təmin edir. Yivsiz silahlar əsasən öldürücü deyildirlər. Ancaq atəş açılacaq bölgə və seçiləcək mərminin fiziki xüsusiyyətləri çox vacibdir. Tanklardan əsasən yivsiz toplardan istifadə edilir. Yivsiz top mərmiləri yivli top mərmilərindən fərqli xüsusiyyətləri ilə seçilirlər.

## İstinadlar
Qalaktion Tabidze körpüsü

**Qalaktion Tabidze körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Çuruqeti rayonunu şəhərin mərkəzi ilə birləşdirir.

## Yerləşir
Körpü Mixail Cavaxaşvili küçəsini Konstantin Marcanaşvili küçəsi ilə birləşdirir. Sol sahil hissədə avtovağzal, Didube dəmir yol və metro stansiyaları vardır.

Körpüdən yuxarı axar boyunca Çariça Tamar, aşağı axar üzrə isə Saarbrüken körpüləri yerləşir.

## Adı
İlk əvvəllər körpünün adı yerləşdiyi rayonun adına uyğun olaraq Vera körpüsü adlanırdı. Sovetlər dönəmində körpünün adı ilk olaraq Stalin körpüsü adlanır. Sonradan isə inqilabçı, 1919-cu ildə Vera enişində Denikin ordusunun generalı Nikolay Baratova sui-qəsd etmiş  A. Elbakidzenin şərəfinə adlandırılır. 1991-ci ildə körpüyə ilk adı qaytarılır. Hazır ki ad isə 2001-ci ildə gürcü şairi Qalaktion Tabidzenin şərəfinə adlandırılır.

## Tarixi

Bu ərazidə körpünün tikintisi hələ 1880-ci illərdən planlaşdırılır. İlk əvvəllər Barataşvili körpüsünün olduğu yerdə tikinti planlaşdırılır. Ancaq yerli torpaq sahiblərinin səyi ilə bu istiqamətdən körpünün planlaşdıırılması qabağa düşür. 1881-ci ildə arxitektor A. Umanski 3 aşırımlı, metal konstruksiyalı körpünün layihəsini verir. Körpü rəsmən 10 fevral 1885-ci ildə açılır. Körpünün eni 10,5 metr (7,5 m avtomobillərin hərəkəti, 1,5 m isə piyadaların hərəkəti üçün) təşkil edir. Səkilərin kənarları metal məhəccərlərə qorunur. XX əsrin əvvəllərinə Tiflisdə olan 6 körpüdən biri olmuşdur.

1917-ci ilin fevralına qədər körpüdən keçid üçün pul alınırdı.

1951—1952-ci illərdə körpü mühəndis Q. Çomaxidze və arxitektor M. Melianın layihəsi əsasında yenidən qurulur.

2008-ci ildə körpüdə 4 şir fiquru qoyulmuşdur.

## Konstruksiya
Üç aşırımdan ibarət olan, dəmir konstruksiyalı körpüdür. Orta aşırımın uzunluğu 73 m, yanlarda olan aşırımların uzunluğu isə 20 metrdir. Körpünün eni 25 metrdir. Körpü sənət əsəri xüsusiyyəti daşıyır. Köprünün dizaynında bir çox dekorativ elementlər istifadə olunmuşdur: oyma daş elementlər, dəmir məhəccərlər. Köprünün fasadı tüf və bazalt ilə üzlənmişdir.

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Vera körpüsü //Gürcüstan parlament kitanbxanası 
* Tiflis. Vera körpüsü. 1890—1900
* ჯერ ვერის, მერე სტალინის, ახლა გალაკტიონის ხიდი //კვირის პალიტრა
Qaramanoğlu Nəsrəddin Mehmed bəy

**Qaramanoğlu Nəsrəddin Mehmed bəy** və ya **II Mehmed bəy Qaramanoğlu** (d. 1381 — ö. 1423) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi. Anası Nəfisə Xatun Osmanlı sultanı I Muradın qızı olduğu üçün, bir çox tarixi mənbədə *Sultanzadə* ləqəbi ilə anılır.

## Həyatı

## İstinadlar

## Mənbə
* İbrahim Kafesoğlu: *A short history of Turkish-Islamic states (excluding the Ottoman state)*, Turkish Historical Society Printing House, 1994, , p. 204
* A page of Ahşar Turkmens 
* Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi* Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 249–252
Qaramanoğlu Bəngi Əli bəy

**Qaramanoğlu Bəngi Əli bəy** və ya **II Bəngi Ələddin Əli bəy Qaramanoğlu** () — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi. Osmanlı sultanı I Mehmedin qızı Ayşə Xatunla evləndiyi üçün, bir çox tarixi mənbədə *Kürəkən* ləqəbi ilə anılır.

## Həyatı

## Mənbə
* Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi* Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 pp 251–252

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dağıstan əməliyyatı

**Dağıstan əməliyyatı**, **Dağıstan müharibəsi** və ya **Dağıstanın işğalı**. 1999-cu ildə Rusiya Federasiyası tərəfindən Birinci Çeçen-Rus Müharibəsinin qisasını almaq üçün həyata keçirilmiş olan hərbi əməliyyat.

## Əvvəli
1991-ci ildə SSRİ ərazisində iğtişaşlar başladı. Müstəqillik istəyən çeçen xalqı silahlanmağa başladı. Bunun nəticəsində Birinci Çeçen-Rus Müharibəsi başladı. Müharibə çeçenlərin qələbəsi ilə nəticələndi. Bu Rusiyanın hakimiyyətinə, uğurlarına və nüfuzuna ciddi bir zərbə endirdi. Bunun qisasını almaq istəyən ruslar əraziyə 17.000 nəfərlik Spetsnaz adlanan xüsusi qrupu hazırladılar.

## Hərbi əməliyyatlar
Ruslar mütəşəkkil bir şəkildə helikopterlər vasitəsilə yerə endirildilər. Say və təchizat baxımından çox üstün olan ruslar çeçen düşərgələrini bir-bir ələ keçirərək çeçenləri blokadaya alaraq onlara kənardan kömək gəlməsinin qarşısını aldılar. Bundan sonra çeçenlər Dağıstandan geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Beləliklə də, İkinci çeçen müharibəsi başladı.

## İstinadlar
Lülə

**Lülə** ― odlu silahların, saçılma, barıt və barıtı atəşləyən kapsuldan meydana gələn güllənin ucundakı saçılma(lar) və ya mərmini hədəfə göndərmək üçün lazım olan; yivli və ya yivsiz, uzun dəlikli metal borudur.

Silahların sapından ucuna qədər olan hissə və mərminin atıldığı yerdir. Lülə xusuilə yivli silahlarda olmaqla əsasən bir silahın ən bahalı və ən maliyyətli hissəsidir.

## Xarici keçidlər
*Chrome lined gun barrels
Birləşmiş Krallığın baş naziri

**Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının baş naziri** — nominal olaraq dövlət başçısı Britaniya monarxı tərəfindən təyin edilən hökumət başçısıdır və bir çox icraedici funksiyaları icra edir.

Hazırda Birləşmiş Krallığın baş naziri Keir Starmerdır (5 iyul 2024-ci ildən).

## Ədəbiyyat

* 
** *[[Беджгот, Уолтер]]* Государственный строй Англии  — М., 1905. — 359 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Farnborough, Thomas Erskine, 1st Baron. (1896). *Constitutional History of England since the Accession of George the Third,* 11th ed. London: Longmans, Green and Co.

## Həmçinin bax
* Böyük Britaniyanın baş nazirlərinin siyahısı

## İstinadlar
Rouminq

**Rouminq**  () — mobil rabitə operatoru abunəçisinin ölkə daxilində və ölkədən kənarda digər operatorun şəbəkəsindən istifadəsi üçün yaradılmış mobil rabitə texnologiyası.

Texniki baxış bucağından mobil şəbəkə abunəçisinə başqa bir keçidə təyin edilmiş baza stansiyası tərəfindən xidmət göstərmək artıq rouminqdədir. Buna baxmayaraq, çox vaxt rouminq başqa bir operatorun şəbəkəsində xidmət deməkdir. Belə bir xidmət üçün operatorlar arasında əvvəlcədən qarşılıqlı razılaşma tələb olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Roaming - Using my mobile abroad: are prices dropping ? - *European Commission* 
* Intra MSC Roaming 
* Mobile Europe describes how the roaming industry will cope with pending EU legislation and the arrival of mobile VoIP  
* GSM operators and their roaming agreements  - *Index of GSM operators in a country, and their roaming partners indexed by country. Maintained by GSM Alliance*
100 mm-lik M1944 (BS-3) topu

**BS-3** SSRİ tərəfindən yaradılmış olan 100 mm-lik çapa malik tank əleyhinə topdur. Silahın rəsmi adı **"100 mm-lik səhra Topu modeli 1944 (BS-3)"** (Rusca: 100-мм полевая пушка образца 1944 года (БС-3)) olmuşdur. İkinci dünya müharibəsi dövründə xidmətə qəbul edilmiş top 1950-ci illərə qədər istifadə edilmişdir. 1955-ci ildə Qızıl Orduda yerini MT-12 Rapira tank əleyhinə toplara buraxmışdır. BS-3 modeli bir çox ölkəyə satılmışdır. Bəzi ölkələrin silahlı qüvvələrində hələ də istifadə edilir. Hal-hazırda da, BS-3 toplarına aid olan hissələri Rusiya Silahlı Qüvvələrinin artilleriya bölmələrində tapmaq mümkündür. Ayrıca olaraq, 2012-ci ildə Kuril adalarında yerləşdirilmiş gəmi əleyhinə və desant əleyhinə hərbi birlik olan
XVIII artilleriya və pulemyot hərbi birləşməsinin arsenalında ən azı 12 ədəd BS-3 topunun olduğu məlumdur.

## Tarixi
BS-3 modeli əslində B-3 dəniz topunun bir başqa forması idi. Konstruksiyası V. G. Grabin tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Top, tank ordusunun tərkibində, yüngül artilleriya diviziyalarının tərkibində (20 ədəd BS-3 və 48 ədəd ZiS-3) və artilleriya korpuslarının tərkibində xidmət etmişdir.

İkinci dünya müharibəsi dövründə BS-3 modeli çox uğurlu bir tank əleyhinə artilleriya silahı olmuşdur. Çox uzaq məsafədən düşmən tanklarını zərərsizləşdirməyi bacarırdı. Topdan ayrıca olaraq səhra topu kimi də istifadə etmək mümkün idi. 122 mm-lik A-19 toplarına görə daha gücsüz olmasına baxmayaraq, BS-3 topları daha çevik və sürətli atəş açmaq qabiliyyətinə sahib idi.

## Sursat məlumatları
* Sursat
** Zireh dəlici: BR-412
** Zireh dəlici ballistik sərt başlıqlı: BR-412B, BR-412D
** Yüksək patlayıcılı/Parça təsirli
* Mərmi ağırlığı, kq
** Zireh dəlici/ Zireh dəlici ballistik sərt başlıqlı: 15.88
** Yüksək patlayıcılı/Parça təsirli: 15.6
* Zirehi dağıtma xüsusiyyəti (BR-412B, 0 dərəcə ilə)
** 500 m : 160 mm
** 1000 m : 150 mm

## İstifadəçilər
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xüsusiyyətləri
* Mənşəyi: 
* Növü: Səhra və tank əleyhinə artilleriya
* İstehsal tarixi: 1944–1951
* İstehsal miqdarı: 10,843
* Çəkisi: 3,650 kg
* Uzunluğu: 9.37 m
* Üfüqi tuşlama bucağı: −5° ilə 45° arasında
* Lülə çapı: 100 mm
* Mərminin maksimum uçuş məsafəsi: 20 km
* Mərminin atış sürəti: 8 – 10 mərmi/dəqiqədə
* Təsirli məsafə: 9250 m
* Şaquli tuşlama bucağı: 58° sağa və ya sola
* Ekipaj: 6–8 nəfər
* Hündürlüyü: 1.5 metr
* Eni: 2.15 m

## İstifadə edildiyi müharibələr
* İkinci dünya müharibəsi
* Vyetnam müharibəsi
* Yom Kippur müharibəsi

## İstinadlar
Juau Jilbertu

**Juau Jilbertu** () - braziliyalı musiqiçi, gitarist, bosa nova musiqinin ən məşhur simalarından biri.

## Həyatı

Juau Jilberu 1931-ci ildə Braziliyanın Baiya bögəsində Juazeyru şəhərində imkanlı iş adamı Jovinianu Dominqos di Oliveyra və Martinya du Pradu Pereyra di Oliveyranın ailəsində dünyaya göz açmışdır. 1942-ci ilə qədər, Arakaju şəhərində təhsil almağa yollanana qədər burada yaşamış, 1946-cı ildə təhsilini başa vuraraq geri qayıtmışdır. Ona ilk gitara da təxminən bu dövrdə, 14 yaşında ikən atası tərəfindən alınmışdır. Juazeyruya qayıtdıqdan sonra o öz qrupunu - "Enamorados du Ritmu" (Ritm aşiqləri) yaratmışdır. 1947-ci ildə Baiyanın Salvador şəhərinə köçmüş və üç il burada yaşamışdır. Lakin, burada o təhsilini davam etdirmir və özünü tamamiylə musiqiyə həsr edir. 18 yaşı olarkən o artıq yerli Baiya İctimai Radiosunda kruner kimi fəaliyyətə başlayır.

## Musiqi karyerası

## Diskoqrafiyası

## Məşhur əsərləri

## İstinadlar
Olqa Forş

**Olqa Forş** () — Rusiya yazıçısı. Rusiyada inqilabi-demokratik mübarizəni əks etdirən tarixi romanların müəllifi kimi tanınır.

## Həyatı
Anası yarı gürcü, yarı azərbaycanlı olan Nina Şahəddinova erkən vəfat edib.

## İstinadlar
Qaramanoğlu Süleyman bəy

**Qaramanoğlu Süleyman bəy** (ö. 1361) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Mənbə
* Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi Cilt I*, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 246
* Şikari history (in Old Turkish)
Cəmşid Giunaşvili

**Cəmşid Giunaşvili** (; ) – Gürcüstan dilşünası, iranoloqu, tədqiqatçısı, yazıçısı və diplomatı. On il müddətində Gürcüstanın İrandakı ilk səfiri olaraq vəzifə yerinə yetirmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran gürcüləri
Qaramanoğlu Burhanəddin Musa bəy

**Qaramanoğlu Burhanəddin Musa bəy** (ö. 1356) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi.

## Həyatı

## Mənbə

## İstinadlar
II İrakli parkı (Tbilisi)

**II İrakli parkı** — Tbilisinin tarixi rayonu Qədim şəhərdə yerləşən, II İrakli küçəsi və Şavteli küçəsi ilə sərhədlənən park. Şəhərin görməli yerlərindən biri.

## Tarixi
Çar Rostomun sarayının bağı kimi hesab edilir. Sarayın özü 1795-ci ildə farslar tərəfindən dağıdılmışdır. Bağ Salakbo ("söhbət otağı") adını daşıyırdı, çünki şəhər əhalisi xüsusi adamlar tərəfindən dəstəklənən xəbərləri burada öyrənirdilər.

## Görməli yerləri
Fontan — Paris şəhərindən Tbilisi hədiyyə olunmuşdur. 1993-cü ildə Karlo İnasaridzenin (1919—2007) təşəbbüsü ilə təsis edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Salakbo bağçası
Saarbrükken körpüsü

**Saarbrükken körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayının üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Quru körpü ilə birlikdə körpü paytaxtın Mtasmida və Çuqureti rayonlarını birləşdirir. Tiflis şəhərində inşa edilən ilk daş körpüdür. Öz dövrünün Rusiya imperiyasında ən böyük daş körpü olmuşdur.

## Yerləşir
Körpü Xudi küçəsini Saarbrükken meydanı ilə birləşdirir. Körpüdən yuxarı axar boyunca Qalaktion Tabidze, aşağı axar üzrə isə Barataşvili körpüləri yerləşir.

## Adı
İlk əvvəllər Böyük Mixaylevski körpüsü (*Kiçik Mixaylevski körpüsü* onun davamını təşkil edirdi) və ya *Voronsov körpüsü* (Qafqaz canişini Mixail Vorontsovun şərəfinə) olaraq adlandırılır. XX əsrin əvvəllərində körpü *Nikolayevski* adlanmağa başlayır. Sovetlər dönəmində *Köyük Karl Marks körpüsü* olaraq adlandırılır. 1994-cü ildə körpünü nadı Tiflislə qardaşlamış şəhər olan Saarbrükkenin şərəfinə adlandırılır.

## Tarixi

Körpülərin rəsmi aşılışı 8 noyabr 1853-cü ildə baş tutmuşdur. Ancaq işlər 20 may 1857-ci iləqədər davam etdirilmişdir. İnşa edildiyi zaman Rusiya imperiyası ərazisində daşdan inşa edilən ən böyük körpüdür. 25 fevral 1883-cü ildə buradan ilk konka xətti keçmişdir. 1884-cü ildə körpü təmir edilmişdir. ХХ əsrin əvvəllərində Tiflisdə Kür çayı üzərində mövcud olan altı körpüdən biridir.

## Konstruksiya
Körpü beş aşırımdan ibarətdir. Köprünün fasadı sarı tüf və boz granit ilə üzlənmişdir. Köprünün fasadı tüf və bazalt ilə üzlənmişdir. Körpünün ümumi uzunluğu 124 m, eni isə 26 metrdir (bu yolun hər iki tərəfində isə eni 3 m olan iki səkiyə sahibdir).

Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü dörd zolaqlıdır.

## İstinadlar
Ərdəşir Zahidi

**Ərdəşir Zahidi** (; ) – İranın keçmiş xarici işlər naziri (1966–1971) və 1960 və 1970-ci illərdə İranın Birləşmiş Ştatlar və Böyük Britaniyadakı səfiri vəzifəsində işləyən keçmiş diplomatı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran Xarici İşlər nazirləri
* Fəzlulla Zahidi
Zemo Betlemi kilsəsi

**Zemo Betlemi** ( — Yuxarı Vifleyem kilsəsi) — gürcü patriarxat kilsəsi. Tbilisi Qədim şəhər tarixi rayonunda Narikala dağının altında yerləşir. 
## Tarixi
Hesab edilir ki burada ilk kilsə Vaxtanq Qorqasali tərəfindən tikilmişdir (təq. 440—502). 1884-cü ildə kilsəni yenilənmiş fasadla və qübbə ilə rekonstruksiya olmuşdur.  Sovet dövründə xidmət dayandırılmışdı, binalar istehsal müəssisələri tərəfindən işğal olunmuşdu.
## Xarici keçidlər
* Kvemo Betlemi və Zemo Betlemi
* Yuxarı Betlemi (Zemo Betlemi)
Kamal Xarazi

**Kamal Xarazi** () — İran siyasətçisi və diplomatı, İranın xarici işlər naziri (20 avqust 1997 – 24 avqust 2005).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran Xarici İşlər nazirləri
Frenki de Yonq

**Frenki de Yonq** — Hollandiyalı futbolçu. Niderland milli futbol komandası və Barselonada çıxış edir.

## İstinadlar
Qızlar üçün monastır

**Qızlar üçün monastır** (), həmçinin ***Müqəddəs Stepan monastırı*** və ya ***Kusanots monastırı*** — Tbilisi.

İndiki dövrdə **Kvemo Betlemi** adını daşıyır (Aşağı Vifleyem kilsəsi).

## Tarixi
Monastırı Melik-Aşxarbek tərəfindən təsis edilib, onun atası Aslan (Xocini) Bebudyan XVII əsrdə Persiyadan Tiflisə köçmüşdür.

Melik-Aşxaru 1724-cü ildə Türklərlə döyüşdə öldüyünü iddia etdi. Nadir Şahın Hindistan kampaniyasındakı bir oğlu Melik Ağa atasının işini bitirmək qərarına gəldi, qurucusu və monastır monastırı idi. İlk binanın tikintisi 1727-ci ildə tamamlandı.

Əvvəlcə yalnız bir şapel tikildi. Abbess Qeyənə (1840-1875) nəzdindəki yazılarda göstərildiyi kimi yenidən qurulmuşdur. Bütün bunlardan bəhs edək ki, bütün məlumatlar 1917-ci ildə Tavad Aşxabab Bebudov tərəfindən tikilmiş əsl şapeldir. 1911-ci ildə vəfat edən Euphrosyne Abamelikianın epiqrafında 1727-ci ildə tikilmiş St Kantonun kilsəsi 1868 və 1910-cu illərdə bərpa edildiyi deyilir.

1988-ci ildən başlayaraq, Gürcüstan pravoslav kilsəsinin səlahiyyətindədir. 1991-1997-ci illərdə kilsənin içərisində sənətşünaslar D. Xidasheli və M. Çakvetadze tərəfindən çəkilmişdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kvemo Betlemi və Zemo Betlemi
*
Müqəddəs Georgi Kari kilsəsi

**Müqəddəs Georgi Kari kilsəsi** () — Tbilisinin tarixi rayonu olan Qədim şəhərin, Şavteli 4 küçəsində yerləşən pravoslav kilsə.

## Tarixi
Burada birinci kilsə — Müqəddəs arxanqel — I Vaxtanq Qorqasali tərəfindən əsası qoyulmuşdur (V əsr). Monqollar tərəfindən məhv edilmiş, 1640-cu ildə çar Rostomun sifarişi ilə fərqli rekonstruksiya edilmişdir. 1991—1992-ci illərdə restavrasiya olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 967

## Xarici keçidlər
Müqəddəs Georgi Kari kilsəsi

Tbilisi. Müqəddəs Georgi Kari kilsəsi

Kari saint George church
İbrahim Yəzdi

**İbrahim Yəzdi**-(Fars dili: ابراهیم یزدی; 26 sentyabr 1931 — 27 avqust 2017) İranlı siyasətçi, əczaçı və Mehdi Bazargan müvəqqəti hökumətinin baş nazir müavini və xarici işlər naziri vəzifəsini icra edən diplomat idi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* İran Xarici İşlər nazirləri
Kərim Səncabi

**Kərim Səncabi** () — Milli Cəbhəsindən olan İranlı bir siyasətçi idi.

## Həmçinin bax
* İran Xarici İşlər nazirləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Muqni Surb Gevorq kilsəsi

**Muqni Surb Gevorq kilsəsi** () — Tbilisi tarixi rayonu Qədim şəhərin Beqlar Axospireli küçəsi, ev 6-da yerləşən məbəd.

## Tarixi
Kilsənin qurulma vaxtı ilə əlaqədar müxtəlif fikirlər var. Ən qədim Məsihin doğumundan 1356 ildir. Plato görə, İoseliani il 1537 edir. XV əsrin əlyazmalarında kilsə həm öz adından, həm də "Allahın anasının arzularını yerinə yetirmək" adı ilə Vali Gevorgun adı ilə xatırlanır.

1795-ci ildə Ağa Məhəmməd Xanın qoşunları tərəfindən şəhərin fars padisində kilsə talan edilmişdir. Ancaq kilsənin keşişi Qriqori Ter bəzi kilsə xəzinələrini xilas edə bildi.

1852-ci ildə sökülmüş kilsə təmirini tələb etdi, dəyəri təxminən 4500 gümüş rubla qiymətləndirilirdi.

1860-cı ildə, şimalındakı bir yaşayış binasının sökülməsi səbəbiylə kilsə yaxınlığında ərazinin genişləndirilməsi planlaşdırıldı.

Kilsə həyətində yerli sakinlər və kilsələr üçün kiçik bir nekropol vardı.

Sovet dövründə (1980-ci illərə qədər) kilsə binası muzey depoziti kimi istifadə edilmişdir. Bina 1980-ci illərdə azad edildikdən sonra, təmir edilmədikdə, qabağında təhlükəli çatlaqlar yaranmışdır, 1990-cı ildə kilsə fövqəladə vəziyyət elan edildi. 2009-cu ildə əsas qübbə çökmüşdür.

## Ədəbiyyat
Thierry, Jean-Michel (1989). Art. New York: Harry N. Abrams. p. 317. ISBN 0-8109-0625-2.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muqni Surb Gevorq kilsəsi
* Mədəniyyət→ Gürcüstan→ Tbilisi→ Muqni Surb Gevorq kilsəsi
* Muqni Surb Gevorq kilsəsinin qalıqları
Sentinel dili

**Sentinel dili** — Hindistanın Andaman və Nikobar adalarında olan Şimali Sentinel adasında Sentinellərin qeyri-müəyyənləşdirilmiş dilinə müvəqqəti olaraq verilən bir ad.Sentinel xalqı ilə dünyanın qalan hissəsi arasında əlaqənin olmaması səbəbindən onların dili haqqında çox az məlumat var.

## İstinadlar
Bilgəh çimərliyi

**Bilgəh çimərliyi** – Bakının Sabunçu rayonunun Bilgəh qəsəbəsində ictimai çimərlik. 2018-ci ildə ən yaxşı MDB kurortları siyahısında ilk beşlikdə göstərilmişdir.

Təmizliyi və səliqəsinə görə, Bilgəh çimərliyi digər çimərliklərdən fərqlənir. Sahil zolağının təmizliyi, istirahət mərkəzlərində xidmət Bilgəh çimərliklərində daha üstündür. Qiymətlərdə isə digər çimərliklərdən fərqlənmir. Burada da çətir və stol götürmək yerindən asılı olaraq, 10–20 manat arasında dəyişir.

Bilgəh çimərliklərinə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin əməkdaşları təhkim edilib.

2015-ci ildə Avropa Oyunlarının triatlon yarışları və zamana qarşı fərdi velosiped ötüşmələri bu çimərlikdə keçirilmişdir.

## İstinadlar
Barataşvili körpüsü

**Barataşvili körpüsü** () — Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərində, Kür çayı üzərində yerləşən avtomobil körpüsü. Körpü paytaxtın Avlabari rayonunu Qədim Tbilisi ilə birləşdirir. 1960-cı illərin arxitekturasına uyğundur.

## Yerləşir
Körpü Barataşvili küçəsinin girəcəyində yerləşir. Körpüdən Tbilisi Beynəlxalq Hava Limanına qısa yol keçir.
Körpüdən yuxarı axar boyunca Saarbuken, aşağı axar üzrə isə Sülh körpüləri yerləşir. Körpü yaxınlığında Gürcüstan Mərasim Sarayı yerləşir.

## Adı
İlk əvvəllər körpü yerləşdiyi rayonun adına uyğun olaraq *Murxan körpüsü* adlanırdı. Bu hissədə knyaz Baqration-Murxanskiyə məxsus saray olmuşdur. Çağdaş adı isə körpüyə 1966-cı ildə verilmişdir. Körpü gürcü şair və yazıçısı Nikoloz Barataşvilinin şərəfinə adlandırılır.

## Tarixi

Bu ərazidə körpünün tikintisi hələ 1880-ci illərdən planlaşdırılır. 1882-ci ildə arxitektor A. Umanski 3 aşırımlı, metal konstruksiyalı körpünün layihəsini verir. Ancaq ilk olaraq Qalaktion Tabidze körpüsünün tikintisi qərara alınır. 1906-cı ildə İmanskinin layihəsi mühəndislər Yevgeni Poton, A. Tolçin və P. Rabseviç tərəfindən yenidən işlənilir. 1909—1911-ci illərdə bu layihə əsasında bir aşırımlı körpü inşa edilir. Tikinti zamanı köhnə körpünün taxta konstruksiyaları partladılır. Körpünün rəsmi aşılışı 24 arel 1911-ci ildə baş tutur. Bu aşılışda Tiflisin icra başçısı Aleksandr Xatisyanda iştirak edir.

Xarici görünüş baxımından körpü Sankt-Peterburqdakı Bolçeoxtinski və ya Riqadakı Duqava çayı üzərində yerləşən dəmiryolu körpüsünə bənzəyir. Aşırımın uzunluğu 73 m, eni isə 17 metr təşkil edirdi . Hərəkət zolağının uzunluğu isə 11 metr təşkil edirdi. Körpü avtonəqliyyat, tramvay və piyadaların hərəkəti üçün nəzərdə tutulurdu.

Hazırkı körpü 1963—1966-ci illərdə mühəndis Qeorqi Karsivadze və arxitektor Şota Kavlaşvili, V. Kurtişvilinin layihəsi əsasında inşa edilir.

2008-ci ildə körpüdə «Gənclik» abidəsi qoyulur (müəllif Q. Caparidze).
## Konstruksiya
Üç aşırımdan ibarət olan, dəmir-beton konstruksiyalı körpüdür. Körpünün ümumi uzunluğu 150 m, eni isə 26 metrdir.
Körpü həm avtomobillərin həm də piyadaların hərəkəti üçün hesablanmışdır. Avtomobillərin hərəkəti üçün körpü altı zolaqlıdır.

## İstinadlar
Yaxınlıq sensoru

thumb|right|250px|İnduktiv yaxınlıq sensoru

**Yaxınlıq sensoru** () obyektə toxunmadan onun yaxınlaşmağını, mövcudluğunu hiss edən həssas qurğudur. Bir çox istehsal proseslərində istifadə edilir.

## Növləri
3 tipi var: induktiv, maqnetik və tutum.

İnduktiv yaxınlıq sensorları - ucunda dolaq yerləşdirilmiş sensorlardır. Bu dolaq yüksək tezlikli maqnit sahəsi yaradır. Metal cisim bu maqnit sahəsinə yaxınlaşdıqda metalda induksiya olunan cərəyan sensorda rəqslərin dayanması və ya azalması ilə nəticələnir və termal itkiyə səbəb olur. Bu dəyişiklik həssas dövrə vasitəsilə müəyyən olunur, çıxış dövrəsini aktivləşdirir.

Tutum yaxınlıq sensorları - cisim və sensor arasındakı elektrostatik tutumun dəyişməsini müəyyən edir. Sensorun hiss etmə sahəsinə cisim yaxınlaşdıqda dielektrik xassəsi göstərir və beləliklə, tutum dəyişir.

## Xüsusiyyətləri
Yaxınlıq sensorları limit sviçdən fərqli olaraq heç bir mexaniki kontakt olmadan obyekti müəyyən edə bilir. Kontaktsız işləmə xüsusiyyəti onların işləmə müddətinin artmasına səbəb olur. Həmçinin bu növ sensorlar müxtəlif zərərli mühitlərdə istifadə oluna bilir.

## İstinadlar
Anna Sorokin

**Anna Sorokin** (; ), **Anna Delvey** ləqəbi ilə də tanınır — Rusiya əsilli fırıldaqçı.

## Həyatı

### Erkən illəri
Moskvanın yoxsul səmtlərindən birində kamaz sürücüsünün qızı olaraq 1991-ci ildə doğulan Anna Sorokin 2012-ci ildə bir dəb firmasında praktika keçmək üçün Nyu-Yorka gedib. O, 2013-cü ildə özünə yeni şəxsiyyət vəsiqəsi alıb və özünü 67 milyon dollarlıq sərvətin sahibi, neft milyonçusunun qızı *Anna Delvi* () kimi tanıtmağa başlayıb.

### "Saxta milyonçu" kimi fəaliyyəti
Qlamur partilərdə görünüb, etibar qazanan Anna 2016-cı ildə Nyu-Yorkun gecəsi 400 dollar olan ən lüks otellərindən birinə yerləşib. Bu tarixdən etibarən, 10 ay ərzində milyoner kimi yaşayıb. Qaldığı oteldə ofisiantlara 100 dollar verərək, varlı şəxslərə onun haqda danışılmasını istəyib. Dost çevrəsini genişləndirən Anna İnstaqramda da özünə səhifə yaradaraq, lüks yaşam tərzi ilə diqqət çəkib.

Bir müddət dostları ilə özəl yaxtada tətilə çıxıb. 35 min 400 dollarlıq yaxta məsrəfini isə ödəməyib. Eyni il Mərakeşdə gecəsi 7 min dollarlıq oteldə tətilə gedib. Lakin geri dönəndə qaytaracağını söz verərək, otelin 62 min dollarlıq xərclərini dostuna ödətdirib.

Onun etdikləri bununla da bitməyib. Sənət vəqfi quracağını deyərək, 22 milyon dollar kredit almaq istəyən Anna bu istəyinə də nail olub. O, daha sonra aldığı pulu geri qaytarmayıb.

### Həbs olunması
Anna 2017-ci ildə həbs edilib. ABŞ mediası bildirib ki, Sorokin 275 min dollarlıq fırıldaqçılıqda günahlandırılır. Hekayəsi ilə dünya mediasının marağına səbəb olan Anna bir vəkillə müqavilə imzalayaraq, özünü müdafiə edərkən "Həyatımın filmində mənim obrazımı kimin oynayacağı düşünürəm" deyə, cümlələr işlədib.

Daha sonra məlum olub ki, Annanın vəkili onun həyatının ekranlaşdırılması üçün "Netflix" serial və film platforması isə anlaşıb.

Annanın 15 il müddətinə həbs olunmasının tələb olunduğu məhkəmə iclası keçirilib. Vəkili "Anna gənclik xətası edib. Nyu-Yorkun imkanlarından hər kəs faydalanmaq istəyir. Frenk Sinatra da istəmişdi. Hamımızın içində bir az Anna var. Ancaq hər şey əldə edənədək imiş" deyə, söyləyib. Lakin məhkəmə qərarına əsasən, Sorokin 4 il həbs cəzası alıb. Həbsdə olduğu müddət hesablanarsa, o, bir neçə il sonra azadlığa çıxacaq. Çıxandan sonra isə vətəndaşı olduğu Almaniyaya göndəriləcək.

Bütün bu proseslər zamanı digər maraqlı məqam isə Annanın vəkili tərəfindən gətirilən geyimləri bəyənməməsi olub. O, buna görə bir dəfə məhkəməyə çıxmayıb. Hakim Diana Kisel iclas zamanı "Məhkəmə ilə podiumu qarışdırırsınız" deyə, Sorokinə deyib. Vəkili isə Annaya stilist tutmaq məcburiyyətində qalıb. Məhz, bundan sonra Anna bütün iclaslara dünyaca məşhur dizaynerlərin əl işi olan libaslarla ilə qatılıb.

## İstinadlar
Qaramanoğlu Fəxrəddin Əhməd bəy

**Qaramanoğlu Fəxrəddin Əhməd bəy** (ö. yanvar 1350) — Qaramanoğulları bəyliyinin bəyi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Mənbə

* Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi Cilt I*, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 245
* http://www.enfal.de/starih40.htm
Pararammelsbergit

**Pararammelsbergit** — mineral, NiAs2 

## Haqqında
Pararammelsbergit rammelsbergitə nisbətən daha aşağı temperaturlu və davamlı olan elementar özək parametrlərinə görə fərqlənən modifikasiya. Rombik, psev­do­rombik. Habitus lövhəvari. Ayrılması {001} üzrə mükəmməl. Aqreqatı dənəli. Rəngi qalayı-ağ, cizgisi bozumtul-qara. Parıltısı metallik. Sərtliyi 5-6. Xüsusi çəkisi 7,12. Ag-Ni-Co formasiya yataqlarında; xloantit və nikelini əvəz edir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Paratellurit

**Paratellurit** — mineral.

## Haqqında
Paratellurit - tetraedr, rombik telluritlə dimorfdur. Aqreqatı xırda də­nəli, plyonka. Rəngi bozumtul-ağ. Parıltısı qatrandan mumadək. Sərtliyi 1. Xüsusi çəkisi 5,6. Tellurun dəyişmə məhsulu. Telluritlə, sərbəst tellurla birlikdə.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Dövri enkoder

**Dövri enkoder** — mexaniki hərəkəti, bucaq yerdəyişməsini elektrik siqnalına çevirən elektromexaniki qurğudur. Onun göndərdiyi siqnal sayğac və ya proqramlaşdırılabilən məntiqi kontroller () vasitəsilə oxuna bilir. Bu siqnal vasitəsilə kontroller vəziyyəti, sayı, sürəti və ya istiqaməti müəyyən edə və buna müvafiq əmri icra edə bilər, məsələn, müəyyən olunmuş nöqtəyə rəng vurma və ya müvafiq uzunluqdan sonra kəsmə.

Dövri enkoderlər iş prinsipinə görə iki kateqoriyaya bölünürlər: mütləq və artan enkoderlər. Artan enkoderlərin hər mövqe üçün xüsusi göstəricisi yoxdur, onlar yalnız hərəkətin bir nöqtədən digərinə keçməsini göstərir. Mütləq enkoderlərin isə hər mövqe üçün ayrıca qiyməti var.

## İstinadlar
Kuortane

**Kuortane** — Finlandiyanın Cənubi Ostrobotniya bölgəsində yerləşən bələdiyyə. Sahəsi 484.88 km²-dir və əhalisi 31 yanvar 2019-cu il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 3572 nəfər təşkil edir.

Məşhur finlandiyalı memar Alvar Aalto burada dünyaya gəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Cənubi Ostrobotniya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Municipality of Kuortane – Official website
Siqqətül İslam evi

**Siqqətül İslam evi** — Məşrutə hərakatının fəal üzvü, tanınmış din xadimi, şair Mirzə Əli Siqqətülislamın yaşadığı ev.

## Haqqında
Siqqətül İslam evi Təbrizdə Çaykənar xiyabanında Qarı körpüsü ilə Sahibüləmr məscidi arasında yerləşir. Təbrizdə kərpicdən üç mərtəbəli tikilmiş nadir binalardandır. Binanın sahibi Mirzə Əli Siqqətülislam Məşrutə hərakatının fəal üzvü, tanınmış din xadimi və şair olub. 1911-ci ildə rusların Təbriz işğalı zamanı asılaraq edam olunub. Bina bir müddət rəsm məktəbi kimi istifadə olunub. 6 oktyabr 2002-ci ildə bina İranın milli abidələri siyahısına daxil edilib.

## Həmçinin bax
* Həriri evi
* Behnam evi
* Məşrutə Evi
* Əmir Nizam evi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Siqqətül İslam evi haqqında sənədli film
Pektolit

**Pektolit** — mineral, Ca2Na [Si3O8OH]. 

## Haqqında
Pektolit - Ca və Mn2+ qarşılıqlı əvəz olunması nəticəsində pektolit manqanpektolit (şizolit) – serandit fasiləsiz izomorf seriyası əmələ gəlir. Habitus lövhəcikvari, iynəvari, prizmatik. İkiləşmə nadir. Ayrılması {100} və {001} üzrə mükəmməl. Aqreqatı: radial-şüalı, lifli. Rəngi rəngsiz, çəhrayı. Parıltısı şüşəli və ipəyi. Sərtliyi 4,5-5. Xüsusi çəkisi ~3. Bazalt və doleritlərin badamcıq və çatlarında; nefelinli siyenitlərdə, fenit və skarnlarda. Növ müx­təlifliyi: valkerit, şizolit, manqan-pektolit, maqnezium-pektolit.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi

**Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi** () — Gürcüstanın Tiflis şəhəri, Çuxruxadze küçəsi 17 ünvanında yerləşən mədəmiyyət müəsissəsi. 

Ev-muzeydə «Mədəniyyət dialoqu» proqramı çərçivəsində musiqi və şeir gecələri, sərgilər, kitab təqdimatları keçirilir, mədəniyyətlərarası görüşlər təşkil edilir. «Kiçik nəsillər» adlı ədəbi müsabiqə keçirilir.

## Ekspozisiya
Muzeyin ekspozisiyası erkən vəfat etmiş görkəmli gürcü romantik şairi Nikoloz Barataşvilinin (1817—1845) həyatına və yaradıcılığına həsr olunumuşdur. Muzey fonduna 2 min eksponad daxildir (şəxsi əşyaları, foto materiallar, təsviri və qrafik işlər, əlyazmalar, köhnə mebellər və s.)

Muzey təşkil olunarkən muzey zallarının dizayn tərzi Barataşvilinin yaşadığı dövrü əhatə edən bir atmosfer yaratmaq cəhdi edildi. Model olaraq Ekaterina Cavcavadzenin ev muzeyi istifadə edildi. Onun sevgisinə görə görkəmli gürcü şairi öz işini ona həsr etmişdir.

## Tarixi
Muzey 31 oktyabr 1982-ci ildə klassik Gürcüstan ədəbiyyatının fəal iştirakı Nodar Dumbadzenin rəhbərliyi altında açılır. 

Muzeyin açıldığı XIX əsrin sonuncu dörddə birində inşa edilən tarixi bina Barataşvilinin yaşadığı dövrün elementlərini qoruyur.
## Mənbə
* Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi 
* ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი
* Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi
Rauf İsrafilov

**Rauf İsrafilov** (1956, Azərbaycan SSR, Bakı ş.) — TESOC Çoxmədəniyyətli Məskunlaşma Xidmətinin baş mütəxəssisi, professor.
## Həyatı
1956-cı ildə Bakı ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.Atası professor, anası isə Azərbaycan Dövlət Universitetində baş müəllim vəzifəsində çalışmışdır.
### Ailəsi
Ailəlidir, 2 uşağı var.
## Fəaliyyəti
Bir müddət Bakı Dövlət Universitetində geologiya fakultəsində mühazirələr demiş, lakin bütün iş fəaliyyəti Azərbaycan Elmlər Akademiyası Geologiya İnstitunda keçmişdir. 1978-ci ildə ora baş laborant vəzifəsinə qəbul edilmiş və son vəzifəsi geoekologiya departamentinin rəhbəri olmuşdur.
Aspiranturanı  Moskva bitirmiş və elmlər namizədi dərəcəsini orada almışdır. Gürcüstan müdafiə edərək elmlər doktoru olmuş, hidrogeologiya sahəsində professor adını qazanmışdır.

Fullbrayt proqramı- aparıcı alimlərin mübadiləsi proqramı çərçivəsində Amerika Dövlət Departamentinin dəvəti ilə bir il Cənubi Florida Universitetində aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Amerikada imtahan verib hidrogeoloq kimi peşəsini təsdiqləyən lisenziya almışdır.
## Təltif və mükafatları

* 2001-ci ildən alim kimi NATO-nun Sülh Naminə Elmi Tədqiqat proqramlarına qoşularaq üç dəfə böyük qrantlar udub Azərbaycan gətirmişdir. 
* 2005-ci ildə aldığı bu qrantlardan  biri Geologiya İnstituna dəyəri yarım milyon dollarlıq müasir avadanlıq qazandırmışdır. 2001-ci ildən sözügedən proqramın xətti ilə Kanada Toronto Universitetinin şöbə müdiri professor Ken Hovard, Azərbaycan tərəfdən isə Geologiya İnstitunun şöbə müdiri kimi əməkdaşlığa başlayıb.

## İstinadlar
Muhallebi

**Muhallebi** – süddən istifadə edilərək hazırlanan və türk mətbəxinə aid bir növ şirniyyat

## Mənbə
* https://www.nefisyemektarifleri.com/en-kolay-muhallebi/

* http://www.milliyet.com.tr/pembenar/kadayifli-muhallebi-tarifi-2721927
Koroğlu qalası (Şəmkir)

**Koroğlu qalası** — Şəmkir rayonu ərazisində yerləşən XVI-XVII əsrlərə aid tarix-memarlıq abidəsidir. Abidənin dövrümüzə çatmış hissəsi möhkəm əhəngdaşından ibarət təpənin ən yüksək yerini tutur.

Koroğlu qalasının divarlarının hörgüsündə yerli süngər daşından istifadə edilmişdir. Xaricdən hörgü səliqəli horizontal xəttlər üzrə aparılmışdır. Daxildən isə hörgünün səliqəli olmasına bir o qədər də fikir verilməmiş və əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Hörgü zamanı da möhkəm əhəng məhlulundan istifadə edilmişdir. Çılpaq qaya üzərində ucalaq qala təmələ malik olmamaqla, üzvi şəkildə yerləşdiyi sıldırım qayanın bətninə toxunmuşdur.

## Tarixi
Kiçik Qafqaz dağlarının şimal ətəkləri, diblərindən Kür çayı və onun qolları polan dağ çayları keçən gözəl düzənliklərlə zəngindir. Kür vadisindən yaylağa giriş çoxlu sayda müdafiə tikililəri, qəsrlər və gözətçi qüllələri ilə zəngindir. Yaylaq ərazisində yerləşdirilmiş bu cür tikililərin inşası üçün elə yüksək ərazilər seçilmişdir ki, onların hər birindən baxarkən geniş ölçülü ətraf ərazilər, həmçinin ən yaxın ərazidə olan digər müdafiə tikililərini görmək mümkün olsun. Şəmkir rayonu ərazisindəki Koroğlu qalası da bu tip müdafiə-müşahidə tikililərindən biridir.

Abidənin dövrümüzə çatmış hissəsi möhkəm əhəngdaşından ibarət təpənin ən yüksək yerini tutur. Təpənin yamacları və ətəklərində çoxlu dəfn abidələri vardır. Koroğlu qalası yaxınlığında, Şəmkir şəhəri ərazisində, Cəgirçayın sahilində dörd divar və künc qüllələrindən ibarət başqa bir müdafiə tikilinin də qalıqları dövrümüzə çatmışdır. Böyük təpənin zirvəzində yerləşən bu qaladan Kür çayı vadisinə və Böyük Qafqaz silsiləsinin ətəklərinə geniş nəzarət baxışı açılır. Bu qaladan həm də Koroğlu qalası aydın görünür və Cəgirçay vadisinə mənzərə açılır.

Bu cür kiçik müdafiə və müşahidə tikililəri Şəmkir, Göygöl, Ağstafa ərazilərində bir zəncir kimi düzülərək Gürcüstan zərhəddinə kimi uzanır və çay vadilərini müşahidə etməyə, həmçinin yaxınlıqdakı qalaları xəbərdar etməyə imkan verir. Xalq arasında yayılmış əfsanələr bu qala və qalaçaların bir çoxunu Koroğlunun adı ilə əlaqələndirir. Lakin onların bəzilərində XVII-XVIII əsrlərdə həyata keçirilmiş inşaat-yenidənqurma izləri olsa da, əksəri tarixi baxımından daha qədim dövrlərə aiddir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Koroğlu qalasının divarlarının hörgüsündə yerli süngər daşından istifadə edilmişdir. Xaricdən hörgü səliqəli horizontal xəttlər üzrə aparılmışdır. Daxildən isə hörgünün səliqəli olmasına bir o qədər də fikir verilməmiş və əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Hörgü zamanı da möhkəm əhəng məhlulundan istifadə edilmişdir. Çılpaq qaya üzərində ucalaq qala təmələ malik olmamaqla, üzvi şəkildə yerləşdiyi sıldırım qayanın bətninə toxunmuşdur.

Qayanın qala ətrafında yerləşən səthi 14-20 sm diametrə, 15-20 sm dərinliyə malik kasa formalı çapma çökəkliklərə malikdir. Bu kasalar da öz aralarında dərin olmayan kanallar vasitəsi ilə əlaqələndirilmişdir. Bu cür çapma kasalara Cingirdağ və Xaçbulaqda da rast gəlinir və İ. M. Cəfərzadə onları daş dövrünə aid edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Həmçinin bax