open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qayıdan qırtlaq siniri

**Qayıdan Qırtlaq Siniri** —  boyunun sol tərəfindəki Vagus sinirindən çıxan qarışıq sinirdir.

Bu sinir, birbaşa beyindən çıxan sinirlərdən biri olan "vagus"un qollarından biridir və qırtlaq üçün mühərrik funksiya və qəbul etmə qaynağıdır. Xüsusilə qalxanvari vəzi ilə yaxın əlaqəli bu sinir, qalxanvari vəzin alınması zamanı zərər görərsə nitq qüsurluluğuna səbəb ola bilər.

Sinir nəfəs borusunun sağ və sol ağciyərə getmək üzrə ikiyə ayrıldığı nöqtədə geriyə doğru bir çıxış edir. Buradan da düz qırtlağa çıxır. Təxmini 20 sm qədər bir uzunluğa malikdir. Ancaq, bu sinirin simmetriyasında olan və sağ faqustan ayrılan qırtlaq siniri, soldakının əksinə yolu uzatmadan birbaşa qırtlağa çatır.

Sudan quruya və buradan da məməlilərə təkamül əsnasında, boyun ortaya çıxarkən qəlsəmələri dəyişməyə uğradaraq qalxanvari vəzi, qalxanvari-ətraf vəzini və qırtlağı meydana gətirmişdir. Keçmişdə qəlsəmələrə xidmət edən qan və sinir damarları isə artıq bu fərqli fiziki parçalara xidmət etməyə başlamışdır. Təkamül müddətində damarlar da bu orqanlara uyğunlaşma təmin edəcək şəkildə dəyişməyə başlamışdır. Bu dəyişikliklər əsnasında bir-birləri ilə olan sıralı əlaqələr də ortadan qalxmışdır və boyun ilə birlikdə kompleks bir quruluşa bürünmüşdür. Geri dönən qırtlaq siniri də bu qarışıqlıqda payına düşəni almışdır.

## Mənbə
http://tekamulaz.blogspot.com/
Triplesk

Sınmayan şüşə təsadüfi olaraq icad edilib. 1903-cü ildə fransız kimyaçısı Eduard Benediktus (Edouard Benedictus) içərisi nitrosellüloza (nitrocellulose) elementi ilə dolu olan kolbanı qəflətən əlindən salır. Şüşə çatlayır, amma xırda hissəciklərə parçalanmır. Bunun nə üçün belə olduğunu dərhal anlayan Benediktus ilk dəfə olaraq qırılmayan şüşə hazırlamağa başlayır. Bununla da avtomobil qəzaları zamanı insan tələfatları sayının qarşısı xeyli alınır.
Büzdüm sümüyü

**Büzdüm sümüyü** () — inkişaf cəhətcə 4–5 fəqərədən təşkil olunmuş bir sümükdür. Bəzən bu fəqərələr ayrı-ayrı, çox vaxt isə bitişmiş olur. Büzdüm fəqərələrindən yalnız birincisini oma sümüyü ilə birləşən hissəsini — cismini və yan tərəflərə çıxan köndələn çıxıntılarını ayırd etməklə fəqərəyə bənzətmək mümkündür. Burada fəqərə qövsü tamam yox olmuşdur. I büzdüm fəqərəsinin arxasından oma sümüyünə qarşı buynuzlar —  çıxır. II büzdüm fəqərəsi əvvəlincidən kiçikdir, onun yalnız cismi və köndələn çıxıntıların əsasları ayırd edilir. III və IV büzdüm fəqərələri isə öz şəklinitamam itirmişdir.

## Mənbə
* Prof. K. Ə. Balakişiyev, İnsanın Normal Anatomiyası, I cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1971
Exolaliya

**Exolaliya** — başqası tərəfindən çıxarılan səslərin təkrarlanması.

"Exolaliya" sözü Yunanca "təkrarlamaq", mənasına gələn "ἠχώ" və "danışmaq" mənasına gələn λαλείν felindən törəmiş olan "mənasız danışma" mənasında λαλιά sözlərinin birləşməsindən gəlir.

Bu zaman insan cavab vermək əvəzinə, qarşısındakının dediyini təkrarlayır. Autizm, Turet sindromu, Afaziya, Rubinşteyn-Taybi sindromu, inkişaf pozğunluğu, şizofreniya, bəzən isə psixopataloji digər hallarda exolaliya müşahidə olunur. İstənilmədən edildiyində sinir səyriməsi hesab edilir. Dərhal verilən reaksiyalar (dərhal exolaliya) hər hansı bir sözü və ya cümləni eşidilən anda təkrarlamaqdır. Gecikən exolaliya isə əvvəllər eşidilmiş olan, məsələn, bir neçə gün əvvəl eşidilmiş reklam səsi kimi, aradan bir neçə vaxt keçdikdən sonra təkrarlamasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Onaltılıq say sistemi

**Onaltılıq sayı sistemi** (en. *hexadecimal*) — (yunanca "hex" – "altı" və latınca "decem" – "on") 0-dan 9-dək rəqəmlərdən və A-dan (onluq 10 ədədinin ekvivalenti) F-dək (15 ədədinin ekvivalenti) baş hərflərdən təşkil olunmuş, əsası 16 olan say sistemi. İkilik ədədləri yığcam göstərmək üçün proqramlaşdırmada tez-tez onaltılıq ədədlərdən istifadə olunur. Onaltılıq ədədlər xüsusən ona görə yaxşıdır ki, onlar kompüterin yaddaşının və yaddasaxlama qurğularının ibarət olduqları 8-bitli baytlara tam yazılır. Bu sistemin 16 rəqəmindən hər biri dörd bitlə göstərilə bildiyindən, bir baytda aşağıda göstərildiyi kimi düz iki rəqəm vermək olar (onaltılıq 53 onluq 83-ə bərabərdir):

* 01012 = 516
* 00112 = 316

Beləliklə, yaddaşın bir baytında 256 müxtəlif onaltılıq ədəddən (0-dan FF-dək) istənilən ədədi saxlamaq olar.
Onaltılıq ədədlər onluq ədədlər kimi, ancaq yetərincə yavaş "böyüyürlər", çünki onlar 10-un qüvvətlərindən deyil, 16-nın qüvvətlərindən düzəlir. Məsələn:

* 16¹ (onluq 16) = 10h
* 16² (onluq 256) = 100h
* 16³ (onluq 4096) = 1000h

Eyni zamanda:

* 10¹ = 10
* 10² = 100
* 10³ = 1000

Onaltılıq ədədləri onluq ədədlərlə qarışdırmamaq üçün onların sonuna "h" hərfi və ya önünə "&", "$" və ya "0x" önlükləri artırılır. Məsələn, 10h ədədi onluq 16 ədədinin onaltılıq ekvivalentidir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Orta yaş böhranı

**Orta yaş böhranı**, 1965-ci ildə Eliot Jaques tərəfindən işlədilmiş termindir. Yetkin insanların öz ölümləri barədə düşünməyə, geri qalan həyatını hesablamağa başlaması ilə xarakterizə olunur. Qadınlarda menopauza, kişilərdə isə andropauzadan əvvəl dəyişən hormonlarla əlaqədar olaraq cinsi istəklərin artımına verilən ümumi addır.
Qadınlarda böhranlı yaş dövrü 40 yaşından sonra başlayır. Bu böhranlı dövr 55 yaşa qədər davam edə bilər. Bu yaşda qadın artıq yaşının keçdiyini, qocaldığını düşünməyə başlayır. Qadınlar bu hisslərinə görə depressiyaya düşə və ya yenidən sevə bilərlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
E.ə. 49

## Hadisələr
* Qədim Roma vətəndaş müharibəsi — Yuli Sezarın senata qarşı itaətsizliyi ilə 10 yanvar tarixində başlamış və e.ə. 45-ci ilədək davam etmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
Zoğalavaçay su anbarı

**Zoğalavaçay su anbarı** — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun cənub-qərb hissəsində Zoğalavaçayın məcrasında yerləşir. Su anbarı şərab zavodlarının və qəsəbələrin təsərrüfat - içməli su tələbatını ödəmək məqsədilə 1973-cü ildə istismara verilmişdir.

1990-cı illərdə maliyyə çətinlikləri ilə əlaqədar olaraq su qovşağının istismarı lazımi səviyyədə aparılmadığından, qurğular yararsız vəziyyətə düşmüşdür. Mexaniki və elektrik avadanlıqlarının bəziləri dağılmış, bəziləri isə texniki cəhətdən köhnələrək sıradan çıxmışdır.

Bu səbəbdən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci ildə verilmiş sərəncamına əsasən, Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-nin tapşırığı ilə Zoğalavaçay su anbarının təmir olunmasına başlandı. Təmir işlərinin layihəsi "Azdövsutəslayihə" institutu tərəfindən hazırlanmışdı.

2012-ci ildə Şamaxı şəhərinə bitişik Zoğalavaçay su anbarı müasir tələblərə uyğun əsaslı təmir edilmişdir.

## Texniki göstəriciləri
Bəndin hündürlüyü 26m, bəndin uzunluğu 560m və su anbarının ümumi həcmi 3.8mln.m³-dur. İstismar sərfi 0.85m³/san-dir.

## İstinadlar
Heydər Məmmədəliyev

**Məmmədəliyev Heydər Nurəddin oğlu** () — Azərbaycan əsilli Rusiya güləşçisi, Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan və Rusiya çempionu, Rusiya milli güləş komandasının tərkibində 55 kq-lıq çəki dərəcəsində dünya çempionu, 2004 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı, Yunan-Roma güləşi üzrə əməkdər idman ustası.

## Həyatı
Heydər Məmmədəliyev 2 aprel 1974-cü ildə Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində anadan olmuşdur. Bakıdakı Olimpiya rezervli məktəbi bitirib. İlk məşqçisi sonralar Azərbaycanın milli qəhrəmanı adına layiq görülən Əliyar Əliyev olub. 1996, 1997 və 1998-ci illərdə Azərbaycan çempionu adına layiq görülüb. 2002-ci ildə Rusiya milli güləş komandasının tərkibində dünya çempionu, 2003-cü ildə Dünya kubokunun sahibi, 2004-cü ildə Afina olimpiadasının gümüş mükafatçısı olub. 1994-cü ildən Yekaterinburqda yaşayır və Verx-İsetsk idman mərkəzində çalışır. Məşqçisi Sergey Novakovskidir. 1999-cu ildən Rusiya komandası heyətində çıxış edir. Ural Dövlət Pedaqoji Universitetinin tələbəsidir. "Ural güləşçiləri" İK-nin heyətində çıxış edir. 2006-cı ilə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qubadlı rayon Gənclər və İdman idarəsi: Məmmədəliyev Heydər Nurəddin oğlu 
* МАМЕДАЛИЕВ Гейдар Нураддин Оглы. НИА 
* Греко-римская борьба. Ай да Гейдар! 
* http://www.echo-az.com/archive/2002_09/429/sport.shtml
* Гейдар МАМЕДАЛИЕВ: «С нашими тренерами даже думать не надо — только делать, как они говорят» 
* http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/85161 
* 55 кг. Финал. Гейдар Мамедалиев (Ч.М. 2002)
* Мамедалиев Гейдар Mamedaliev Gaidar
* 55 кг. Гейдар Мамедалиев (Ч.М. 2002)
Bahadur Həziyev (idmançı, 1971)

**Bahadur Bahadur oğlu Həziyev** () — “Əməkdar məşqçi”, İdman ustası, Azərbaycan çempionu.

## Həyatı
Bahadur Həziyev 20 yanvar 1971-ci ildə Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində anadan olmuşdur. Yunan-roma güləşi ilə məşğul olur. İdman ustasıdır. 1988, 1989, 1990, 1991, 1993, 1994, 1997, 1998, 1999, 2001 və 2003-cü illərdə Azərbaycan çempionu olub. 2010-cu ildə “Əməkdar məşqçi” fəxri adı verilib.

Qubadlı rayon Uşaq-Gənclər İdman məktəbində məşqiçi-müəllim işləyib.

## İstinadlar
Sonuncu Veqas (film, 2013)

**Sonuncu Veqas** () — 2013-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında istehsal edilmiş komediya-dram janrında filmdir. Film 1 noyabr 2013-cü ildə yayımlanıb.

## Mövzu
60 yaşlarının sonunda olan 4 yaxın dost — Billi, Pedi, Səm və Arşi Nevada ştatının Las-Veqas şəhərində Billi üçün subaylığı son gecəsini təşkil etməyi qərara alır. Billi onların arasında yeganə subay idi.

## Heyət
* Maykl Duqlas "Billi" rolunda
* Robert De Niro "Pedi" rolunda
* Morqan Friman "Arşi" rolunda
* Kevin Klin "Səm" rolunda 
* Meri Stinbörgen "Diana" rolunda 
* Cerri Ferrara  "Todd" rolunda 
* Romani Malko "Lonni" rolunda
* Veronika Rosati "Veronica" rolunda 
* Redfu öz rolunda
* Maykl Eali Arşinin oğlu rolunda

## İstinadlar
Qruv-metal

**Qruv-metal** (), heavy metaldan yaranmış bir tərzdir. Groove metal, thrash metalın səs xüsusiyyətlərini də daşıyır, orta temp və sürətli temp ilə ifa olunur. Bu üslubun yaradıcıları Pantera və Exhorder qrupları qeyd edilir.

## Yaranışı və tarixi
Pantera qrupunun 1990-cı ildə çıxmış "Cowboys from Hell" adlı albomu groove metalın yaranışı deyilir. Həmiçinin həmin ildə Sepulturanın da, "Chaos A. D." adlı albomu bu yaranışa aid edilir.

### Əsas qruplar
Groove metal üslubun da ifa edən məşhur qruplar Pantera, Lamb of God, Sepultura, Soulfly, Cavalera Conspiracy, Gojira, Throwdown və Machine Head qrupu.
Qurgen Tonunts

**Qurgen Ovanesoviç Tonunts** — erməni mənşəli sovet kinoaktyoru.

## Həyatı
1922-ci il sentyabrın 2-də Tbilisidə anadan olub.

1938-1941-ci illərdə Murmansk gəmiçilik məktəbində oxuyub. Tonunts paralel olaraq yerli teatr studiyasında çalışıb. 1941-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə yollanıb. Hərbi xidmətini Şimal donanmasındakı SKR-19 mühafizə gəmisində (“Semyon Dejnev adına buzqıran paraxod) keçib. 1942-ci il avqustun 27-də Dikson limanında alman ağır kreyseri “Admiral Şeer”lə döyüşdə iştirak edən Qurgen Tonunts yaralanıb.

Onun kino debütü 1947-ci ildə baş tutur. Həmin il erməni aktyor Sergey Gerasimov adına Ümumrusiya Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsinə daxil olur və Lev Kuleşovun qrupunda təhsil alır. Təhsilini 1952-ci ildə başa vurur.

1952-1956- cı illərdə Qazaxıstanın Kustanay vilayətinin Dram Teatrında aktyor və rejissor kimi fəaliyyət göstərib. 1957-ci ildən Moskvada kinoaktyorlar üçün təşkil edilən teatr studiyasında aktyorluq edib.

1957-ci ildə ilk dəfə “Şəxsən tanış olan” filmində “Kamo” rolu Qergen Tonuntsa məşhurluq gətirir. Filmdə o, erməni inqilabçı Kamo obrazını canlandırır.

Tonunts məktəbdən sonra Murmansk Ali Dənizçilik məktəbinə gətirir. Dəfələrlə o, çətin şimal səfərlərində, “Sedov” paroxodunun buzlardan azad olunmasında iştirak edib və Dikson, Şpiçbergen, Frans-İosif torpağı adalarında, Kolımada olub. Böyük Vətən Müharibəsi zamanı Tonunç hərbi əməliyyatlarda, o cümlədən “Dejnev” buzqıran paraxodunun heyətində ağır alman kreyseri “Admiral Şeer”lə toqquşmasında iştirak edir. Bir neçə qəfil hərbi əməliyyatların keçirilməsinə rəhbərlik edib.

Müharibədən sonra Qurgen Tonunts Gerasimov adına Ümumrusiya Kinematoqrafiya institutuna gəlir. Lev Kuleşovun qrupunda rejissorluq, Belokurovanın qrupunda isə aktyorluq dərsləri alan Qurgen aktyorluğa başlayır.

Onu 1959-cu ildə ”Azərbaycanfilm”də çəkilən “Onu bağışlamaq olarmı?” filminə çağıraraq baş rola çəkirlər. Bu, sovet ideologiyasının diqtəsi idi, Azərbaycan filmlərinə digər respublikalardan olan aktyorlardan da kimsə çəkilməliydi.

Qurgen Tonunç 1997-ci il sentyabrın 21-də Moskvada vəfat edib. Aktyor Troekurov qəbirstanlığında dəfn olunub.

Erməni aktyorun teatr rollarına gəldikdə Voyniçin “Ovod” əsərində Panşin, İvan Turgenevin “Dvoryan Yuvası”nda Panşin, Evgeni Şeremet “Kənardakı ev”, “On ikinci gecə” əsərində “Ser Tobi”, Ostrovskinin “Personal iş” əsərində Poludin rollarını ifa edib. Qurgen Tonunç Yakutiya MSSR-nın əməkdar artisti (1961), Ermənistan SSR-nin (1967) və Rusiya Federasiyasının (1993) xalq artistidir.

## İstinadlar
Kaşiva

**Kaşiva** () — Yaponiyanın Kanto regionunda yerləşən Çiba prefekturasının şimal-qərbində şəhər.

## Həmçinin bax
Qara Qarayev (dəqiqləşdirmə)

*Qara Qarayev — görkəmli Azərbaycan bəstəkarı və pedaqoqu.
*Qara Qarayev (futbolçu) — azərbaycanlı futbolçu, Qarabağ Ağdam futbol klubunun müdafiəçisi.
*Qara Qarayev metrostansiyası — Bakıda metrostansiya. SSRİ dövründə "Avrora  metrostansiyası" adlanırdı.
Mütənasib

**Mütənasib** - iki kəmiyyətdən birinin artması (azalması) ilə o biri kəmiyyətində eyni dərəcədə artması (azalması).

Mütənasib ölçülərin dəyişməz münasibəti  **mütənasiblik əmsalı** adlanır.

'∝' riyazi simvolu iki ölçünün mütənasibliyinin  göstərilməsi üçün istifadə olunur. Nümunə, A ∝ B.

Yunikod kodlaşdırılmasında simvolun qısayol keçidi: U+221D.

## Düz mütənasiblik
**Düz mütənasiblik** — arqumentin (x) neçə dəfə artması ilə funksiyanında  (y) bir o qədər artmasının funksional asılığıdır.

Riyaziyyatda düz mütənasiblik ifadəsi aşağıdakı düstur şəklində yazılır:

f (x) = kx, k = const

## Tərs mütənasiblik

**Tərs mütənasiblik** — arqumentin neçə dəfə artması ilə funksiyanın bir o qədər azalmasının funksional asılılığıdır.

y=\frac{ k}{ x}, x\neq 0, k\neq 0

**Funksiyanın xüsusiyyətləri:**
* Təyin oblastıD (y) = (-\infty; 0) \cup (0; +\infty) 
* Qiymətlər oblastı E (y) = (-\infty; 0) \cup (0; +\infty) 
* Funksiya təkdir, çünki f(-x) = \frac {k} {-x} = - \frac {k} {x} = -f(x)
* Funksiya k>0 olduqda  (-\infty; 0)  aralığında azalır və  (0; +\infty)  artır (k
Meri Robinson

**Meri Tereza Uinfred Robinson** (, ) — İrlandiyanın ilk qadın prezidenti (1990–1997). 1997-ci ildən 2002-ci ilə qədər BMT-nin insan hüquqları üzrə Ali komissarı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Günter Blobel

**Günter Blobel** — almankökənli amerikan biokimyaçısı, 1999-cu ildə zülallarının hüceyrə daxilində yerləşməsi və daşınması üçün iç siqnallar göndərdiyini sübut etməsinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1967 — Onkologiya üzrə doktor (PhD) dərəcəsi, Dr. Van R. Potter birgə
: 1967–69 — Rokfeller Universitetində postdoktor işi, Dr. Palad ilə birgə
: 1969–73 — Rokfeller Universitetinin yardımçı dosenti (*assistant professor*)
: 1973–76 — Rokfeller Universitetinin dosenti (*associate professor*)
: 1976 — Rokfeller Universitetinin professoru
: 1986 — Hovard Hyuz Tibbi Institutunun tədqiqatçısı
: 1992 — Rokfeller Universitetinin professoru Gənc Professoru (*junior professor*)

## Ödüllər
: 1978	— Molekular Biologiyası üzrə ABŞ Polad Mükafatı
: 1982	— Gerdner Fondunun Mükafatı
: 1983	— Alman Biokimya Cəmiyyətinin Varburg Medalı
: 1983	— Riçard Lounsberi Mükafatı
: 1986	— VD Mattia Mükafatı
: 1986	— Amerikan Hüceyrə Biologiyası Cəmiyyətinin Vilson Medalı (DD Sabatini ilə birgə)
: 1987	— Luiza Qros Horwits Mükafatı
: 1989	— Voterford Bio-Tibbi Elmi Mükafatı
: 1992	— Maks-Plank Tədqiqat Mükafatı
: 1993	— Albert Lasker Təməl Tibbi Tədqiqat Mükafatı
: 1995	— Biotibb tədqiqata görə Siba Drü Mükafatı (C. Şlesinger və A. Levin ilə birgə)
: 1996	— Elmə sahəsində Kral Feysəl Beynəlxalq Mükafatı (C. Rotman və H. Pelham ilə birgə)
: 1997	— Elm və Texnologiya sahəsində Yüksək Keyfiyyət Mükafatı Nyu York şəhərinin merinin mükafatı (R. Aksellə birgə)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Günter Blobelin Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Amerika kitab mükafatı

**Amerika kitab mükafatı** — illik olaraq kitab və "qabaqcıl ədəbi fəaliyyətinə" görə şəxsləri qeydə alan Amerika ədəbiyyatı üzrə mükafatdır. 2010-cu il mükafatlandırılması zamanı təqdim olunan pres-relizə əsasən bu, "yazıçıların digər yazıçılara verdiyi mükafatdır" və "burda heç bir kateqoriya, namizədlər mövcud deyil, bu səbəbdən bu mükafatda məğlub tərəf yoxdur".

Mükafat "Before Columbus" Fondu tərəfindən idarə edilir. Bu fond 1978-ci ildə yaradılıb və 1980-ci ildə inaqurasiya mərasimi keçirilib. İrqindən, cinsindən, milli mənsubluğundan və ya janrından asılı olmayaraq istənilən amerikalı müəllif tərəfindən yazılmış xüsusi əsər mükafat üçün namizəd ola bilər. 2000-ci ildə iki "Həyatboyu nailiyyət mükafatı", bir "Redaktor mükafatı", bir "Jurnalistika mükafatı" təqdim olunub.
Milli kitab mükafatı (ABŞ)

**Milli kitab mükafatı** — Amerika Birləşmiş Ştatlarında ədəbiyyat üzrə illik təqdim olunan mükafatlar toplusu. Hər noyabr ayında keçirilən yekun Milli kitab mükafatı mərasimində Milli Kitab Fondu yazarlara bir MKM (BA) və həyatboyu əldə olunmuş nailiyyətlər üzrə iki mükafat təqdim edir.

Milli kitab mükafatı 1936-cı ildə Amerika Kitabsatıcıları Assosiasiyası (American Booksellers Association) tərəfindən tərtib olunub, İkinci dünya müharibəsi dövründə fəaliyyəti dayandırılmış və 1950-ci ildə üç kitab sənayesi tərəfindən yenidən bərpa edilib. ABŞ-dən olmayan müəlliflər müharibədən əvvəlki dövr mükafatlarına namizəd ola bilirdilər. İndi bu mükafatlar yalniz il ərzində ABŞ-də nəşr olunmuş kitablara və ABŞ-dən olan müəlliflərə təqdim olunur.

Qeyri-kommersiya qurumu olan Milli Kitab Fondu 1988-ci ildə Milli kitab mükafatlarını idarə etmək və inkişaf etdirmək məqsədilə, həmçinin "təhsil və ədəbiyyat sahələrinə daxil olmaq" üçün yaradılıb. İlk vaxtlar yazıçılar tərəfindən maliyyələşdirilirdi. Fondun əsas məqsədi "ən yaxşı Amerika ədəbiyyatı nümunələrini qeyd etmək, bu ədəbiyyatın auditoriyasını genişləndirmək və Amerikada yaxşı yazı üçün mədəni dəyərləri inkişaf etdirməkdir".
Eşq (roman)

**Eşq** () — Elif Şafakın 2009-cu ildə işıq üzü görən romanı. Roman bu epiqrafla başlayır: "Ya Eşqin ortasındasan, mərkəzində; ya da xaricindəsən, həsrətində". Əsərin orijinalı ingilis dilindədir, türkcəyə tərcümə edən isə Kadir Yiğit Usdur.

## Mövzu
Qırx yaşlı Ella Rubinsteyn amerikalı evdar xanımdır. Tipik burjua dəyərlərinin hökmran olduğu zəngin bir ailəsi, qaydasında gedən və görüntü olaraq "problemsiz" görünən bir evliliyi var. Üç övladını böyütdükdən sonra nəşriyyatda redaktor köməkçisi olaraq işə başlayır. İlk işi isə A. Z. Zahara adlı tanınmayan bir yazarın sufizm fəlsəfəsi mövzusunda olan tarixi romanını dəyərləndirməkdir, lakin həyatının çox çətin bir mərhələsində əlinə aldığı bu kitab gözləmədiyi tərzdə Ellaya təsir edəcək və o, dünyavi eşqi kəşf etmək kimi çətin və təhlükəli səfərə çıxacaq.

"Eşq" romanı kitab içində bir kitab, həyatın mənasını dərk etmək yolundakı eşq macərasıdır. "Eşq" Elif Şafakın axtarış, gerçəklik və kəşfetmə istiqamətində bir romanıdır.

## Kitabın üz qabığı
"Eşq" romanının üz qabığında fotoqraf Ebru Bilu Akyıldızın " Qadın qəlbi" adlı fotosu yerləşdirilib. Fotoqraf ürək şəklində bir yarpaq təsvir edib. Üz qabığının özü " ürək çakrasının yaydığı tonda" çəhrayı rəngdə təsvir edilib. Kitabın üz qabığının çəhrayı tonu romanın satışa çıxarıldığı ilk günlərdən mübahisələrə səbəb oldu. Bu rəngin kitabı " populyar bir eşq romanı" görüntüsünə saldığı iddia edilirdi. Çəhrayı rəngin qadına məxsus olduğu üçün kişi oxucuların bu kitabı öz üzərlərində daşımayacaqları söylənildi. Kişi oxucular üçün 2009-cu ildə 20 000 tirajla kül rəngi üz qabığı olan kitab nəşr edildi.

## Həmçinin bax
* Elif Şafak

## İstinadlar
Askaridoz

**Askaridoz** — askarid adlı iri helmintlər tərəfindən törədilən qurd xəstəliyidir

## Askarid
Törədici yumru qurdlara (Nematodoses) aiddir və ayrı cinslidir. Dişi askarida 20-40 sm, erkək askarida 15-25 sm-dir. Askaridoz geohelmintoz olub antroponoz hesab olunur. Son sahib və yeganə invaziya ocağı insandır.

## Yoluxma
Yoluxma qurdun yumurtaları ilə baş verir. Askarid yumurtaları torpaqda uzun illər qala bilir, buna görə də torpaqla çirklənmiş əllər və ya oyuncaqlar birbaşa infeksiya mənbəyi sayılır. Unutmaq olmaz ki, torpaq hissəcikləri evə ayaqqabıların və ev heyvanlarının tükləri üzərində də gələ bilər. Askarid yumurtaları mikroskopla görüləcək dərəcədə kiçik ölçüdə olduğundan, çirkli meyvə əllərdən asanlıqla ağıza düşür və udulur. Yumurtalar həmçinin yuyulmamış göyərtidə, meyvə və tərəvəzlərdə də olur. İnsan törədiciyə qida və su vasitəsilə yoluxur. 
Yoluxma yumurta mərhələsində baş verdiyindən bağırsağa düşmüş yumurtadan sürfələr çıxır. Sürfələr bağırsaq divarından vena damarlarına və Portae vasitəsilə qaraciyərə daxil olurlar. Qaraciyərdə sürfələr qişadan çıxaraq kiçik qan dövranına qoşulurlar. Müəyyən müddətdən sonra ağciyər alveollarına və bronxiollara keçir və ikinci dəfə qişadan çıxırlar. Bu proses yoluxmanın 8-10 cu gününə təsadüf edir. Daha sonra onlar ağız udlaq boşluğuna qalxır, udularaq mədəyə və nəhayət yenidən bağırsağa düşürlər. Son kapsuldan çıxma bağırsaqda baş verir. Helmintin tam miqrasion dövrü beləliklə 14-15 gün davam edir.

## Əlamətlər
Yoluxmadan 2-3 ay sonra askaridozun əlamətləri meydana çıxmağa başlayır:
*Uşaq tez-tez, xüsusən də gecələr qarında sancılardan şikayətlənir. Ağrılar birdən-birə başladığı kimi, birdən-birə də keçir
*Dərinin rəngi solğunlaşır, bəzən zəif sarılıq əmələ gəlir.
*Uşağın çəkisi yaş normalarından geri qalır
*İştaha pozulur, bəzən hətta qidaya qarşı ikrah hissi yaranır
*Ürəkbulanma, qusma, ağız suyunun axması kimi əlamətlər yaranır
*Bağırsaq pozuntusu özünü ishal və ya qəbizliklə göstərir
*Bəzən nəcisdə qurdlar və ya onların hissəcikləri görünür
*Tez-tez soyuqdəymə, tənəffüs və bağırsaq infeksiyaları baş verir
*Uşağın yuxusu pozulur, gecə dişlərini qıcıyır.

## Diaqnoz
Askaridoza diaqnoz qoymağın yeganə yolu nəcisin qurd yumurtalarına müayinəsidir. Nəcis müayinəyə qədər maksimum 12-18 saat saxlanıla bilər.

## Müalicə
Müalicə başlayandan 2-7 günərzində yetkin qurdlar bağırsaqlardan tökülməyə başlayır. Müalicə müddəti tamamilə bitdikdən sonra nəcis profilaktika məqsədilə yenidən müayinə olunmalıdır.

## İstinadlar
*http://saglamaile.az/az/askaridoz 
*http://herba-flora.com/index.php/meqaleler/265-askaridoz.html
Ayaqlı ilan fosili

**Ayaqlı ilan fosili** — 2000-ci ildə Livanda, al-Nammourada tapılmışdır.

## Tarix
Miladdan əvvəl 92-ci ilə, təbaşir dövrünə aiddir.
Adı fransız naturalist Didier Descouens-in şərəfinə adlandırılmışdır.
Paris Təbiət Tarixi Muzeyində, Fransada saxlanılır. İkinci dəfə 2008-ci ildə araşdırılmışdır.

## Xarakteristika
Uzunluğu 85 santimetrdir. Təbaşir dövrünün ikinci yarısında yaşamış olan bu ilan növü Eupodophis sahib olduğu üzvləri ilə məşhurdur. Onsuz da ilanların, üzvlərinin təkamül müddəti ərzində inkişafdan qalaraq təkamülləşmiş sürünənlər olduğu məlumdur, Eupodophis isə bunu dəqiq şəkildə təsdiq edənm "ara keçid növüdür". Aralıq dənizində yaşamış olduğu hesab edilən bu növ 2 ədəd tam inkişafdan qalmamış ön ayağa malikdir. Qabırğa və onurğalarındaki, digər sürünənlərlə müqayisədə daha qalın sümüklər növün su həyatına adaptasiya olduğunu göstərir. Onurğaya bağlı, olduqca kiçik və korlaşmış omba sümüyü var. Ayaqda lazım olan metatarsal və falanqa sümükləri isə tamamilə yox olmuşdur. Sümük, Qrenoblda yerləşən Avropa İşıq Qaynağı Tədqiqat Mərkəzində, sinkotron radiasiya təsislərində ətraflı analiz edilmiş və təkamül dəyişiklikləri dəqiq olaraq göstərilmişdir. Tədqiqatçıların bir neçə dəfə test etdikləri tədqiqatın nəticələri məlumdur: Növün qəti olaraq qıçları var. Bu qıçlar inkişafdan qalmışdır və bunlardan biri fosil qeydində görülür, digəri isə əhəng daşı içərisinə basdırılmış haldadır. Bu qıçların uzunluğu təxminən 2 santimetrdir. Növün qıçlarının quruluşu Gila canavarı və digər yaxın qohumlarla da müqayisə edilmişdir. Qıçların və qolların rudimentə çevrilməsi HOX genlərində meydana gələn təkamül dəyişikliklərindən qaynaqlanmış ola bilər. Bu rudimentin təkamül səbəbi isə suda hərəkətin daha hidrodinamik hal almış ola biləcəyi, növün qurudan dənizə keçiddə bir ara növ olmasıyla əlaqədar ola biləcəyi hesab edilir.

## Mənbə
http://tekamulaz.blogspot.com/2013/10/ayaql-ilan-fosili_25.html

http://ru.wikipedia.org/wiki/Eupodophis_descouensi

## Xarici keçidlər
http://www.redorbit.com/topics/eupodophis/

http://www.redorbit.com/topics/eupodophis/eupodophis-videos/

http://www.bbc.co.uk/search/news/?q=Eupodophis
Açıq cəmiyyət

**Açıq cəmiyyət** siyasətin, iqtisadiyyatın, sosial sferanın və ya mədəniyyətin liberallığından ibarət idarəçilik üsuludur. Burada hamının taleyinə birlikdə aid olan ümumi qərarlar hamının, yəni əksəriyyətin və ya nisbi çoxluğun birgə razılığı əsasında qəbul edilir.

## Karl Popper tərifi
Popper tərəfindən verilən tərifə görə, açıq cəmiyyət həqiqət üzərində heç kimin monopoliyasının tanınmadığı, fərqli insanların fərqli baxış və maraqlara malik ola bilməsinin qəbul edildiyi və bütün insanların sülh şəraitində yaşaya bilməsi üçün hakimiyyət institutlarının hamının hüquqlarını bərabər qoruduğu ictimai modeldir.

## Açıq cəmiyyətin qapalı cəmiyyətdən fərqi
* Qapalı cəmiyyətlə müqayisədə açıq cəmiyyət təbiətlə harmonikliyə daha yaxındır. Belə ki, bu ikincidə cəmiyyətin təkamül yolu çoxsaylı yasaq və qadağalar vasitəsilə süni müəyyənləşdirilib, ona diqtə edildiyindən, son nəticədə bu inkişaf ümumi dünya harmoniyasından təcrid şəkildə baş verir və, buna görə də, cəmiyyətin deqradasiyası ilə nəticələnirsə, əksinə, açıq cəmiyyətdə təkamül, bütün hallarda ətraf dünya ilə harmoniya, adaptasiya şəraitində baş verir ki, bu da ümumi təkamül və təbii seçmə nəzəriyyələri ilə mütabiqdir;
* Ən optimal variantın axtarılıb tapılması zamanı məhdud qrupun intellekt potensialına söykənən qapalı cəmiyyətdə çeşidli götür-qoy imkanının mövcud olmaması səbəbindən, burada "təsadüfi" qərarların qəbul edilməsi ehtimalı maksimumdursa, əksinə, çoxsaylı variantların generasiyası və inteqrasiyasına hüdudsuz imkanların mövcud olduğu, hər şeyin yüz ölçülüb, bir biçildiyi açıq cəmiyyətdə belə risk minimumdur;
* Qapalı modeldə inkişaf yalnız xarici rəqabət tərəfindən birtərəfli stimullaşdırılırsa, açıq cəmiyyətdə daxili rəqabət də, daxil olmaqla, bu cür stimul ikitərəflidir;
* Monoton qapalı cəmiyyətdən fərqli olaraq, rəngarəng açıq cəmiyyətdə hər kəsin öz tələbatlarını (zövqünü, marağını, ehtiyacını…) ödəməsi üçün seçim imkanı, təkliflər assortimenti ifrat böyükdür;
* Qapalı modeldə hər kəsin öz əqidə və marağını reallaşdırması üçün vasitələri həddən artıq məhduddursa (cəmiyyətdən təcrid olmaq və ya onu tərk etmək kimi variantlar çərçivəsində), açıq cəmiyyətdə belə vasitələr hüdudsuzdur (mətbu müzakirəsi açmaqdan tutmuş, mitinq, nümayiş, boykot və s. qədər);
* Qapalı modeldə bütün hallarda konkret azlığın marağı ilə hesablaşılırsa, açıq cəmiyyətdə ədalət prinsipinə uyğun olaraq, həmişə əksəriyyətin marağının təmin olunması ön planda durur;
* İnersial qapalı cəmiyyətlə müqayisədə çevik açıq cəmiyyət xarici embarqolara qarşı daha dözümlüdür. İrak, Kuba, İran və Yaponiya dövlətləri buna nümunə ola bilər ki, bunlardan əvvəlinci ikisi xarici sanksiyalardan iflic vəziyyətinə düşdüsə, sonuncu ikisində reaksiya o qədər də ciddi olmadı (Yaponiya, İkinci Dünya müharibəsindən sonra sanksiyalara məruz qalmışdı) və s…

=

## İstinadlar
* "Diplomatik psixologiya", Cabbar Məmmədov
Stenli Pruziner

**Stenli Pruziner** () — amerikan alimi, 1997-ci ildə prionların kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1964 — Pensilvaniya Universitetinin kollecini bitirir
: 1968 — Pensilvaniya Universitetinin Tibb fakültəsini bitirir
: 1968–69 — Kaliforniya Universitetində internatura
: 1972–74 — Kaliforniya Universitetində (San Fransisko) nevrologiya üzrə rezidentura
: 1974–80 — Kaliforniya Universitetində (San Fransisko) nevrologiya üzrə yardımçı dosent (*assistant professor in residence*)
: 1976–88 — Kaliforniya Universitetinin (San Fransisko) biokimya və biofizika kafedrasında mühazirə müəllimi
: 1979–83 — Kaliforniya Universitetinin (Berkli) virologiya üzrə yardımçı dosent (*assistant professor*)
: 1980–84 — Kaliforniya Universitetinin (San Fransisko) nevrologiya üzrə dosent (*associate professor*)
: 1983–84 — Kaliforniya Universitetinin (Berkli) virologiya üzrə dosenti (*associate professor in residence*)
: 1984 — Kaliforniya Universitetində (San Fransisko) nevrologiya üzrə professoru
: 1984 — Kaliforniya Universitetinin (Berkli) virologiya üzrə professoru (*professor in residence*)
: 1984 — Kaliforniya Universitetinin (San Fransisko) biokimya və biofizika professoru.

## Mükafatları
* Amerikan Nevrologiya Akademiyasınının Altsheymer Xəstəliyinin araşdırılmasına görə Potamkin Ödülü (1991)
* Biotibbi tədqiqata görə Kristofer Kolumb adına 500 ilin kəşfi Ödülü (1992)
* Biotibbi tədqiqata görə Metropolitan Life fondunun Ödülü (1992)
* Seçkin elmi nailiyyətlərinə görə Pitsburq Universitetinin Dikson Ödülü (1992)
* Yenilikçi elmi nailiyyətlərinə görə Çarlz A. Dana Ödülü (1992)
* Qeyri-adi elmi araşdırmaya görə Riçard Lounsberi Ödülü (1993)
* Tibb elmində görkəmli nailiyyətlərinə görə Gerdner fondunun Ödülü (2004)
* Nevrologiyada seçkin nailiyyətlərə görə Bristol-Mayers-Skvibb Ödülü (1994)
* Təməl Tibbi sahələrdə araşdırmalara görə Albert və Meri Lasker Fondunun Albert Lasker Ödülü (1994)
* Almaniyanın Pol Erlix fondunun Pol Erlix Ödülü (1995)
* İsrail dövlətinin Volf Fondunun Tibbdə Volf Ödülü Nobel mükafatı (1996)
* Yaponiyanın Keyo Universitetinin tibbdə Keyo Ödülü (1996)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Stenli Pruzinerin Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Xlamidomonada

**** () —  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi. İkihüceyrəli qamçılılardandır.

Xlamidomonada protistalar aləmindədir və bir koloniya deyil. Amma çox hüceyrəliliyin işləməsində əhəmiyyətli bir tək hüceyrəli olaraq vəzifə alır. Çünki Xlamidomonada, volvoksa olduqca oxşayır və çox hüceyrəliliyə atılan ilk addım hesab olunmaqdadır.

## Xüsusiyyətləri
Xlamidomonada qamçılı bir protista olmasına baxmayaraq, bu qamçısı davamlı deyil. Bölünmə əsnasında, ətrafdakı kimyəvi maddələri istifadə edərək qamçıları sintez edəcək fermentlər ifraz edir və beləcə normalda passiv olaraq hərəkət edə bilən Xlamidomonada aktiv hərəkət edə bilən hala gəlir. Xlamidomonada 4 bölünməyə qədər fərqli fərdlər olaraq davranmır, yəni bölünmə sonrasındakı 16 hüceyrə bir-birinə yapışıq halda qalır. Lakin daha sonra bu strukturlar bir-birlərindən ayrılır və tək hüceyrələr olaraq həyatlarına davam edirlər. Bu səbəblə Xlamidomonada çox hüceyrəliliyə keçiddə əhəmiyyətli bir pillə olaraq görülür.

3.8 milyard il əvvəl ilk canlılıq başlamış, 2.5 milyard il qədər əvvəl ilk fotosintetik bakteriyalar təkamülləşmiş, 750 milyon il əvvəlinə qədər tək hüceyrəlilik hakim olmuş, 750 milyon il əvvəlində isə çox hüceyrəlilik təkamülləşməyə başlamış, 580 milyon il əvvəlində çoxhüceyrəlilik kompleksləşməyə başlamış, 542 milyon il əvvəlində növlərə ayırılma prosesi pik nöqtəsinə çatmış və 500 milyon il qədər əvvəl isə dövrümüzdəki canlıların çoxu şəkillənmişdir.

Bu səbəbdən çoxhüceyrəliliyin təkamülləşməsiylə birlikdə təxminən 750-700 milyon il əvvəl yavaş-yavaş başlayıb, 635-542 milyon il əvvələ getdikcə sürətlənməyə başlayıb, 542-530 milyon il əvvəlində pik nöqtəsinə çatıb, 530-490 milyon il əvvəl yenidən normal halına qayıdan bir müxtəliflik artımını, sürətli bir təkamül müddətini, Kambri Partlayışını müşahidə etməkdəyik. Bu müddət dövrümüzün müasir canlılarına doğru atılan ən əhəmiyyətli addımlardan biridir.

## Növləri
* Chlamydomonas reinhardtii
* Chlamydomonas caudata Wille
* Chlamydomonas moewusii
* Chlamydomonas nivalis
* Chlamydomonas ovoidae

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Çin rəqəmləri

**Çin rəqəmləri** Çin dilindəki işarələri yazmaq üçündür. Hal-hazırda Çin dilində danışanlar 3 say sistemindən istifadə edirlər: Hind(Ərəb) say sitemi bütün dünyada və iki yerli sistemdə istifadə olunur.
Daha oxşar yerli system danışıq dilindəki rəqəmlərə uyğun gələn Çin işarələridir.
Digər say sistemi isə Suzhou(Suçjou) və ya huama ədədləridir.

## Yazılı rəqəmlər
Çin say sistemi Çin yazılı dilində istifadə edilən, şifahi ədədlərin yazıldığı işarələrdən ibarətdir.

## Standart rəqəmlər

## Mənbə
https://en.wikipedia.org/wiki/Chinese_numerals
Proteus anguinus

**Proteus anguinus** – eyni zamanda Avropa proteyası, proteya adlanan suda-quruda yaşayan quyruqlu. Bu ilan bənzəri amfibiya növü torpaq altında qalmış su kanallarında yaşayır və tamamilə kordur.

## Quruluşu
Proteus anguinus orta hesabla 20–30 santimetr uzunluqdadır. Təkamül müddəti ərzində heç bir işə yaramayacaq qədər korlaşmış, asanca qırılan üzvlərə (qollara və qıçlara) malikdir. Qollarının ucunda üç ədəd, daha da korlaşmış olan qıçlarının ucunda isə iki ədəd barmaq olur. Növün həm balıqlar kimi qəlsəmə yarıqları var, həm də yer sürünənləri kimi ağciyərlərə sahibdirlər. Lakin ağciyərlər çox nadir istifadə edilir, daha çox qəlsəmə yarıqlarına müraciət edilir. Gözlərinin üstü qalın bir dəri təbəqəsi ilə örtülüdür. Bu təbəqənin altında gözlərə çatmaq mümkündür, lakin bu gözlər fəaliyyət göstərmir. Bu da, təkamül müddəti ərzindəki korlaşmanın ən canlı nümunələrindən biridir. Bu gözlər yalnız işığın varlıq-yoxluq vəziyyətinə reaksiya verə bilir, görmə funksiyasını qətiyyən yerinə yetirmir (halbuki tam inkişaf etmiş bir göz quruluşu var).

## Yaşadığı ərazilər
Əsasən İtaliya, Sloveniya, Bosniya və Herseqovina və Xorvatiyada yaşayırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://tekamulaz.blogspot.com/
Alfonsina Storni

**Alfonsina Storni** () — modernist dövrdə tanınmış Latın Amerikalı yazıçı.

## Həyatı
Alfonsina İsveçrənin Sala Capriasca şəhərində, Argentinalı pivə istehsalçısı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Burada o, italyan dilini öyrənmə şansı əldə etmişdir. Ailənin işinin uğursuzluqla nəticələnməsi səbəbi ilə ailə Argentinaya qayıtmış və Rosario şəhərində bir pivəxana açmışdır. Burada Alfonsina kiçik işlərdə kömək edirdi.

1907-ci ildə bir teatr qrupuna qoşulan yazıçı ölkəni gəzmək fürsətini ələ keçirmişdi. Bu illərdə o, Henrix İbsenin "Spectres", Benito Perez Galdosun "La loca de la casa" və Florencio Sanchzin "Los muertos" kimi əsərlərinin tamaşalarında oynamışdır. Rosarioya qayıtdıqdan sonra ibtidai sinif müəllimliyi işini tamamlayan yazıçı "Mundo Rosarino", "Monos y Monadas" və "Mundo Argentino" kimi jurnallarda işləmişdir.

1911-ci ildə Buenos Ayresə kömüş və bir il sonra Korondalı bir jurnalistdən olan oğlu Alexandronu dünyaya gətirmişdir. Növbəti illərdəki maddi sıxıntılara baxmayaraq 1916-cı ildə "La inquietude del rosal" adlı əsərini çap etdirdi və ardınca bir marketdə kassir kimi işlədiyi zaman "Caras y Caretas" adlı jurnal üzərində işləmişdir.

Yazıçı daha sonra José Enrique Rodó və Amado Nervo kimi məşhur yazıçılarla tanış olmuşdur. Bundan əlavə José Ingenieros və Manuel Ugarte kimi insanlarla da dostluq əlaqələri qurmuşdur. Artıq maddi vəziyyəti yaxşılaşan Storni Uruqvayın paytaxtı Montevideoya köçdü. Burada şair Juana de Ibarbourou və gələcəkdə yaxın dostu olacaq Horacio Quiroga ilə tanış olur. 1920-ci il kitabı olan *Languidez* böyük uğur əldə edərək ilk Bələdiyyə Şeir Mükafatını və ikinci Milli Ədəbiyyat Mükafatını qazanır.

Bir müddət sonra *Escuela Normal de Lenguas Vivas*da ədəbiyyat müəllimi işləyən yazıçı *Ocre* adlı əsərini satışa çıxarır. Bu əsərdən sonra onun feminist fikirləri əsərlərində daha geniş yer tutmağa başladı.

Ancaq tənha həyat bir müddət sonra onun sağlamlığına təsir etməyə başladı. Ruhi problemlər yaşayan yazıçı bir müddət sonra müəllimlik etməyi də dayandırdı.

Avropaya səfərlərindən sonra Storninin əsərləri köhnə formasını itirərək o vaxt çox da tanınmayan erotik şiddət təsvirli dram əsərlərinə çevrildi. Hətta "Mundo de siete pozos"(1934) və *Mascarilla y trébol* (1938) kimi bəzi əsərlərində daha fərqli feminist düşüncələrlə özünü göstərməyə başladı.

## Əsərləri
* 1916 *La inquietud del rosal*
* 1918 *El dulce daño*
* 1919 *Irremediablemente*
* 1920 *Languidez*
* 1925 *Ocre*
* 1926 *Poemas de amor*
* 1927 *El amo del mundo: comedia en tres actos*
* 1932 *Dos farsas pirotécnicas*
* 1934 *Mundo de siete pozos*
* 1938 *Mascarilla y trébol*

### Ölümündən sonra
* 1938 *Antología poética*
* 1968 *Poesías completas*
* 1998 *Nosotras y la piel: selección de ensayos*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Alfonsina – Cervantes Virtual Library (İspanca)
* Alfonsina ‐ Agriela Deccicco  (İspanca)
* Alfonsina, Amelia Bencein oynadığı 1957-ci il filmi (İspanca)
Filippin bayrağı

**Filippin bayrağı** — Filippinin dövlət bayrağı.

Filippin bayrağı günəş və ulduzlar çəkilmiş ağ üçbucaqdan və göy ilə qırmızı rəngli iki zolaqdan ibarətdir. Bu yeganə bayraqdır ki, iki variantı var: sülh vaxtı göy rəng yuxarıda, qırmızı aşağıda olur, müharibədə isə rənglər yerlərini əksinə dəyişirlər. Bayraqdakı simvolların mənaları bunlardır :
* Qırmızı rəng - qan, müharibənin rəngi;
* Göy rəng sülhün;
* 3 kiçik ulduz - Filippindəki 3 böyük adanın rəmzidir (Luzon, Visayas, Mindanao)
* Böyük olan isə günəşin rəmzidir.

## İstinadlar
Nepal bayrağı

**Nepal bayrağı** — Nepalın dövlət bayrağı.

İki üçbucaqdan ibarət Nepal bayrağındakı qırmızı rəng ölkənin milli bitkisi olan rhododendronun rəngidir. Bayrağın kənarındakı mavi rəng sülhü təmsil edir. Üst üçbucağın daxilindəki yuxarı baxan aypara tək hökmdar və sarayı tərənnüm edir. Alt üçbucağın daxilindəki 12 guşəli günəş isə Rana xanədanlığını təmsil edir.

## İstinadlar
Paraqvay bayrağı

**Paraqvay bayrağı** — Paraqvayın dövlət bayrağı.

Paraqvayın bayrağı ikiüzlüdür. Bayrağın qabaq hissəsində okeanın üzərində ulduz şəklinin təsviri olan dövlət möhürü həkk olunub. Arxa tərəfdə isə sütunun üzərində oturmuş şir şəklindən ibarət xəzinədarlığın möhürü təsvir olunub.

Paraqvayın dövlət bayrağı rəsmi şəkildə 1842-ci ilin dekabr ayının 25-də qəbul edilib. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir. Bayraqdakı qırmızı rəng vətənpərvərliyin, şücaətin, bərabərliyin, ədalətin; ağ rəng möhkəmliyin, birliyin, sülh və ideyaların paklığının; mavi rəng isə yaxşılığın, sevginin, real hissin və azadlığın rəmzidir. Ölkənin milli şüarı isə "Sülh və ədalət"dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mozambik bayrağı

**Mozambik bayrağı** — Mozambikin dövlət bayrağı.

## Forması
BMT üzvü ölkələr arasında odlu silahın həkk oldunduğu üç bayraqdan biri də Mozambik bayrağıdır. Bu bayraq dünyada yeganə bayraqdır ki, onun üzərində Kalaşnikov avtomatının şəkli var. Bununla yanaşı bayraqda toxa təsvirinə də rast gəlmək olar ki, avtomatla birgə onlar X-ya bənzər forma yaradırlar.

1975-ci ildə Portuqaliyadan müstəqilliyini aldıqdan sonra  Mozambik Azadlıq Hərəkatının bayrağı sayılan, 3:2 nisbətində üfüqi vəziyyətdə yaşıl, qara, sarı zolaqlar və  qırmızı düzbucaqlı üzbucaq olan bayrağa FRELIMO-nun (Frente de Libertação de Moçambique - Mozambik Azadlıq Cəbhəsi) simvolları əlaqə edilərək 1983-cü ildə rəsmi bayraq kimi qəbul edilmişdir. Bu vaxta qədər isə bayrağın dizaynı bir qədər fərqli olmuşdur.

Bayraqdakı **yaşıl rəng** - ölkənin yerüstü sərvətlərini, **qara rəng** - Afrika qitəsini, **qızılı** **sarı rəng** - ölkənin yeraltı sərvətlərini, **qırmızı rəng** - müstəmləkəçiliyə qarşı müqaviməti, suverenliyin müdafiəsi və milli azadlıq uğrunda silahı mübarizəni, **ağ rəng** - Mozambik xalqının mübrizənin haqlılığını və sülhü,  **sarı beşguşəli ulduz** - mozambik xalqının beynəlmiləl həmrəylik ruhunu, **kitab** - təhsili, **toxa** - kənd təsərrüfatını, istehsalatı və **AK-47** - silahlı mübarizəni və ölkənin müdafiəsini simvolizə edir.

## Həmçinin bax
*Mozambik gerbi

## İstinadlar
İbrahimov krateri

**İbrahimov krateri** — Mars planetində krater. Diametri 87&nbsp;km olan krater, Plato Tavmasiyanın şərqində yerləşir. 1982-ci ilin avqust ayında Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının Yunanıstanın Patras şəhərində keçirilən Baş Assambleyasında Azərbaycan astrofiziki Nadir İbrahimovun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mars bölgəsinin xəritəsi
Darvin çıxıntısı

**Darvin çıxıntısı** — insan qulağının heliks adlandırılan üst qığırdağında olan, anadangəlmə çıxıntıdır. Təkamül olaraq primatlardan qaldığı deyilir.
Darvin çıxıntısı məməlilərin çoxunda var və insanlar da bunun xaricində deyil. Heyvanlarda səslərə diqqət yetirmək üçün (əsasən təhlükə səslərinə) istifadə edilməkdədir, lakin insanlarda artıq hər hansı bir funksiyası yoxdur. İnsanların yalnız 10%-da keçmişimizə aid olan bu qalıq gözə çarpan vəziyyətdədir, lakin ehtimalla insanların daha çoxunda bu qalıq mövcuddur, sadəcə daha diqqətə çarpan olmağını təmin etməyən geni daşıdıqları səbəbindən qalıq gözə çarpmır. Bu nöqtə (fotoşəkildə gördüyünüz) kiçik qalın bir çıxıntıdır və qulağın yuxarı və orta hissələrinin birləşdiyi yerdədir.

## Mənbə
http://tekamulaz.blogspot.com/
Rolf Tsinkernagel

**Rolf Tsinkernagel** — isveçrəli immunoloq, 1996-cı ildə hüceyrə vasitəli immun müdafiənin özəlliyini kəşf etməsinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1962-68    - Bazel Universitetinin Tibb fakültəsini bitirir
: 1970       - Bazel Universitetində doktor elmi dərəcəsi (MD)
: 1969-1970  - Bazel Universitetində Elektron Mikroskop Laboratoriyasında postdok
: 1971-1973  - Lozan Universitetində (İsveçrə) Biokimya İnstitutunda postdok
: 1973-1975  - Avstraliya Milli Universitetində (Kanberra) elmi iş
: 1975       - Avstraliya Milli Universitetində (Kanberra) doktor elmi dərəcəsi (PhD)
: 1977-79    - Kaliforniya Universitetinin patologiya kafedrasında qonaq professor (*adjunct associate professor*) 
: 1979       - Kaliforniyada Skrips Kliniki və Araşdırma Fondunun İmmunpatologiya bölməsinin professoru  
: 1979-88    - Sürix Univresitetinin dosenti (*associate professor*) 
: 1988-92    - Sürix Univresitetinin professoru 
: 1992       - Sürixdə Eksperimental İmmunologiya İnstitutunun başçısı

## Təqaüdlər və Ödüllər
: 1981 - Kloetta Təqaüdü (Sürix)
: 1982 - Yunq Təqaüdü (Hamburq)
: 1983 - Pol Erlix Ödülü (Frankfurt)
: 1985 - Mak-Forster Ödülü (Europ Ass Clin Inv)
: 1986 - Gerdner Fondunun Uluslararası Ödülü (Toronto)
: 1987 - Xərçəng Araşdırmaları İnstitutu (Nyu-York)
: 1988 - Lui Jante Fondu (Cenevrə)
: 1988 - Neqeli Təqaüdü (Sürix)
: 1992 - Kristofor Kolumb Ödülü (Cenevrə)
: 1995 - Albert Lasker Tibbi Araşdırma Ödülü 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər

* Harald tsur Hauzenin Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar incəsənət xadimlərinin siyahısı

## 1990
# Hacıyev Elman Həbib oğlu — 1990

## 2003
# Ələkbərzadə Mehriban Zaur qızı — 2003

## 2013
# Muradov Vidadi Aydın oğlu — 07.11.2013

## İstinadlar
Kollektiv şüursuzluq

**Kollektiv şüursuzluq** — analitik psixologiyanın banisi Karl Qustav Yunq tərəfindən elmi dövriyyəyə daxil edilmiş konsepsiya. Bu təlim Ziqmund Freydin "fərdi şüursuzluq" nəzəriyyəsinə qarşı qoyulmuşdur.

## Mahiyyəti
Yunq fərdi erotik meyllərin şəxsiyyətin formalaşmasında rolunu inkar etmədən, psixoloji baxımdan daha güclü olan kollektiv şüursuzluğa önəm verir. Freydin fərdi şüursuzluğu erkən uşaqlıqda meydana gəlirdisə, Yunqun kollektiv şüursuzluğu anadangəlmə psixoloji strukturdur. 

Kollektiv şüursuzluq bir nəsildən digərinə şüursuz şəkildə ötürülən bəşəri təcrübəni özündə cəmləşdirir. Yunq bu prosesdə bioloji faktorlardan çox, mənəvi və irsi psixi strukturların rolunu vurğulamışdır. Onun fikrincə, bu fenomenin ən ideal təzahürləri **[[mif]]lərdir**.

## Şəxsiyyətin strukturunda rolu
Yunq şəxsiyyətin strukturunda daha dərin qatda mövcud olan kollektiv şüursuzluğu ən güclü və təsirli psixi sistem hesab edir. Patoloji hallarda bu sistem eqonu və fərdi şüursuzluğu ört-basdır edə bilir. 

Kollektiv şüursuzluq özündə həm müasir insanın, həm də qədim əcdadların hafizəsinin gizli izlərini birləşdirir. Yunqun qeyd etdiyi kimi:
> "Kollektiv şüursuzluq hər bir fərdin beyin strukturunda yaranan insan təkamülünün ruhi səltənətidir."

Bu səbəbdən kollektiv şüursuzluğun məzmununa fərdi təcrübələr deyil, bütün bəşəriyyətə aid olan ümumi irs — **[[arxetip]]lər** aiddir.

## Mənbə
* Qorxmaz Quliyev — *XXI əsr ədəbi tənqidi*.

## İstinadlar
Robert Furxqott

**Robert Furxqott** () — yəhudikökənli amerikan alimi, 1998-ci ildə azot oksidin ürək-damar sistemində siqnal molekul rolunun kəşfinə görə Fərid Murad və Lui İqnarro ilə birgə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1937       - Quzey Kaliforniya Universitetini kimya üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirir
: 1940       - Şimal-Qərb Universitetində biokimya üzrə doktor (PhD) dərəcəsinə yiyələnir
: 1956-88    - Nyu-York Dövlət Universitetinin farmakologiya kafedrasının professoru 
: 1988       - Nyu-York Dövlət Universitetinin Sağlamlıq Elmi Mərkəzində seçkin professor
: 1962-63    - Cenevrə Universitetinin Fiziologiya İnstitutunda dəvətli professor 
: 1971-72    - Kaliforniya Universitetində (San Dieqo) qonaq professor
: 1980       - Güney Karolina Universitetində farmakologiya üzrə qonaq professor 
: 1980       - Kaliforniya Universitetində (Los-Anceles) farmakologiya üzrə qonaq professor 
: 1988       - Mayami Universitetində qonaq professor 

## Ödülləri
* Madrid, Lund, Gent, Quzey Karolina universitetlərinin Şərəf doktor dərəcələri 
* Qudman və Gilman Ödülü (1984)
* Hipertoniya Araşdırmasına görə CIBA (Cambden & Islington Business Awards) Ödülü (1988)
* Gerdner fondunun Uluslararası Ödülü (1991)
* Siqnal Ötürülməsinin Araşdırılmasına görə Rossl-Uklaf  Ödülü (1993)
* Böyük Britaniya Farmakoloji Cəmiyyətinin Velkom Qızıl Medalı (1995)
* Albert Lasker fondunun Təməl Tibbi sahələrdə Araşdırmaa Ödülü (1996)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
* Robert Furxqottun Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Berri Marşall

**Berri Marşall** — avstraliya alimi, 2005-ci ildə həmyerlisi Robin Uorrenlə birgə Helicobacter pylori bakteriyasının mədə və onikibarmaq bağırsaq xora xəstəliyində rolunun aşkarlanmasına görə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
: 1968-74    - Qərbi Avstraliya Universitetində oxuyur
: 1977-84    - Pert Kral Hospitalında ixtisaslaşma
: 1985-86    - Pert Kral Hospitalında qastroenterologiya üzrə araşdırmacı 
: 1986-94    - Virciniya Universitetində araşdırmacı və professor 
: 1996       - Virciniya Universitetində iç xəstəliklər üzrə professor
: 1997       - Qərbi Avstraliya Universitetində tibb üzrə kliniki professor
: 1999       - Qərbi Avstraliya Universitetində mikrobiologiya üzrə kliniki professor
: 2003       - Qərbi Avstraliya Universitetində baş araşdırmacı

## Ödülləri
: 1994 - Uorren Alpert Ödülü (C. R. Uorren ilə birgə)
: 1995 - Avstraliya Tibbi Assosiasiyasının Ödülü (C. R. Uorren ilə birgə)
: 1995 - Albert Lasker Ödülü
: 1996 - Gerdner Ödülü
: 1997 - Pol Erlix Ödülü (C. R. Uorren ilə birgə)
: 1998 - Hayneken Tibbi Ödülü (Amsterdam)
: 1998 - Flori Medalı (Kanberra)
: 1999 - Byukanan Medalı (Kral Cəmiyyəti)
: 1999 - Təbiət elmləri üzrə Bencamin Franklin Medalı (Filadelfiya)
: 2002 - Keyo Tibb Elmi Ödülü
: 2003 - Avstraliya Yüzilliyin Medalı 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər

* Berri Marşallın Nobel Mühazirəsi (ingiliscə)
Savaş Ay

**Savaş Ay** () — Türkiyəli məşhur televiziya və qəzet müxbiri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Savaş Ay Marmara Ticari Elmlər Akademiyasında təhsil alıb. Jurnalistikaya 1974-cü ildə "Dünya" qəzetində müxbir olaraq başlayıb. "Tərcüman", "Vətən", "Milliyyət", "Sabah" qəzetlərində və "Akajans"da çalışıb. ATV, TGRT, Kanal D, Kanal 6, Show TV, Flash TV, təkrar ATV, Star TV və Kanal 1-də "A Takımı" adlı müzakirə proqramı aparıb.

İngiliscə bilən jurnalist 2000-ci ildə "Dansöz" adlı filmin rejissorluğunu və ssenaristi olub. 2 uşağı olan Savaş Ay proqramlar təşkil edərək yoxsullara yardım edirdi.

Savaş Aya xərçəng diaqnozu təsadüfən qoyulub.1998-ci ildə proqramdan dərhal sonra zəng edən həkim tamaşaçısı "qırtlağınızı bir yoxlatdırın, xərçəng ola bilərsiniz" deyib. Bu xəbərdarlığın ardından xəstəxanaya gedən Savaş Ay testlərdən sonra xərçəng olduğunu öyrənib. Diaqnozdan sonra dərhal müalicələrə başlanıb və məcburən siqareti tərgidib. Həmçinin bir müddət tanınmış jurnalistə danışmaq da qadağan edilib. Əlbəttə ki, öz səsiylə pul qazanan birisi üçün bu çox çətin olsa da, həklimlər ona bu qadağalara əməl etməzsə qırtlağının kəsiləcəyini deyiblər. Bir daha bəlkə heç danışa bilməycəyi deyildiyində kədərini ağlayaraq deyil, müəyyən bir nöqtəyə baxaraq ifadə edib.

Proqramının davam etməsi üçün hər həftə bir məşhur dostundan aparıcılıq etməsini xahiş edib. Dostları da onun təklifini məmnuniyyətlə qəbul ediblər. Ancaq sonradan buna ehtiyac qalmayıb. Savaş Ay ən son "A Xəbər"ə müxbirlik etsə də, səs sistemində olan bir problemə görə ancaq pıçıltıyla danışa bildirdi.

## Mənbə
*