İnstitutsionizm

**İnstitusionizm** — müasir mərhələdə postsosialist transformasiyasının nəzəri mənbəyi kimi də baxılır. O, iqtisadi təfəkkür və düşüncəni istiqamətləndirir. Burada iqtisadi qərarların qəbulunda — institutlar, dövlət, qanunçuluq, ictimai təşkilatlar, strukturlar, ənənə və sair iqtisadi, qeyri-iqtisadi xarakterli təsisatlar mühüm rol oynayaraq, iqtisadi münasibətlər şəbəkəsində əhəmiyyətini nümayiş etdirir. İqtisadi münasibətlərin subyektlərini, şəxsi maraqlarını öyrənməyə etiraz edən institusionizm ictimai motivlərə, insanların davranışlarına üz tutur və bazarın avtomatik tənzimlənməsi konsepsiyasını tənqid edir.

*İnstitutsionizm* — siyasi, iqtisadi və sosial məsələlərin tədqiqində institutların (rəsmi və qeyri-rəsmi qaydalar, strukturlar və normativlər) rolunu vurğulayan nəzəriyyədir. Bu yanaşma cəmiyyətlərin necə formalaşdığını, inkişaf etdiyini və dəyişdiyini anlamağa çalışır. İnstitutsionizm müxtəlif sahələrdə, o cümlədən siyasi elmlər, iqtisadiyyat və sosiologiyada geniş istifadə olunur.

İnstitutsionizm müasir dünyada siyasət və iqtisadiyyatın anlaşılmasında mühüm yer tutur. Bu yanaşma institutların cəmiyyətlərin formalaşmasında və dəyişməsində əsas rol oynadığını göstərir.

## Əsas təsnifatı
### Klassik (tarixi) institutsionizm
İnstitutları tarixən inkişaf edən və cəmiyyətlərin formalaşmasında uzunmüddətli təsir göstərən strukturlar kimi qəbul edir. Tarixi hadisələrin və institutların inkişaf trayektoriyasını izah edir. "Patologiya asılılığı" () anlayışı ilə izah olunur. Yəni, keçmişdə qəbul edilmiş qərarlar gələcəkdəki inkişafı məhdudlaşdırır.

### Yeni institutsionizm
Yeni institutsionizm (Neo-institutsionizm) XX əsrin sonlarında inkişaf etmişdir. İctimai davranış və institutlar arasındakı qarşılıqlı təsirə diqqət yetirir. Qanunvericilik, mədəni normlar, bazar mexanizmləri və digər institutların insanlar və təşkilatlar üzərindəki təsirini araşdırır.

### Sosioloji institutsionizm
İnstitutların yalnız rəsmi qurumlar deyil, həm də dəyərlər, mədəniyyətlər və sosial normalar kimi qəbul edir. Sosial strukturların cəmiyyətlərin qərar qəbuletmə prosesindəki rolunu vurğulayır.

## Rasional seçim institutsionizmi
İnsanların fərdi qərarlarını maksimum mənfəət əldə etmək üçün verdiklərini qəbul edir. İnstitutlar, fərdi qərar qəbuletməni strukturlaşdıran qaydalar sistemidir.

## Tərifi və növləri
İnstitutlar, cəmiyyətin fəaliyyətini tənzimləyən və sosial münasibətləri strukturlaşdıran qayda və normalar toplusudur. İki əsas kateqoriyaya bölünür:

# Formal institutlar
#* Qanunlar, konstitusiyalar, idarəetmə strukturları və təşkilatlar.
#* Məsələn, məhkəmələr, parlamentlər, banklar.
# Qeyri-formal institutlar
#* Sosial normativlər, mədəni dəyərlər, adətlər.
#* Məsələn, ailə dəyərləri, qeyri-rəsmi iqtisadi sistemlər.

## İnstitutsionizmin məşhur nümayəndələri
# Torsteyn Veblen — iqtisadiyyat və sosiologiyada klassik institutsionizmin banilərindən biri.
# Duqlas Nort — yeni institutsionizmin inkişafına mühüm töhfə verən iqtisadçı.
# Elinor Ostrom — qeyri-formal institutların və kollektiv idarəetmə mexanizmlərinin araşdırılması üzrə işləri ilə tanınır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Экономическая антропология сбережений. Историко-институциональный подход
*T. Veblen: Why is Economics Not an Evolutionary Science?
* T. Veblen: The Beginning of Ownership av Thorstein Veblen
* T. Veblen: Theory of Business Enterprise
* Geoffrey Hodgson's website
* American Institutional School 
* Thorstein Veblen, Bibliography
* T. Veblen: The Leisureclass