Qabil Əliyev (tarixçi)

**Qabil Əli oğlu Əliyev** (13 oktyabr 1956-cı il, Merdinli, Füzuli rayonu) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin Qafqaz xalqları tarixi kafedrasın professoru, Azərbaycan Universitetinin Humanitar fənlər fakültəsinin İctimai elmlər kafedrasının müdiri.

## Həyatı
1956-cı il oktyabrın 13-də Füzuli rayonu Merdinli kəndində anadan olmuşdur. 1962–1972-ci illərdə həmin rayonun Yuxarı Seyidəhmədli kənd orta məktəbində təhsil almışdır.

### Təhsili
1972–1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki Bakı Dövlət Universiteti) tarix fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil almış, ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Tarixçi, tarix və ictimaiyyat müəllimi ixtisasını almışdır.
"Bakı-Tiflis dəmir yolunun çəkilməsi və onun Azərbaycanın iqtisadi, sosial və mədəni həyatına təsiri (XIX əsrin 80–90-cı illəri)" mövzusunda tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiyasını 21 may 1986-cı ildə müdafiə etmişdir
"XIX-XX yüzilliyin başlanğıcında Şimali Azərbaycanda nəqliyyatın inkişafı" mövzusunda tarix elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiyasını 19 iyun 2003-cü ildə müdafiə etmişdir.
Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komissiyasının 18 yanvar 1995-ci il tarixli qərarı ilə Türk və Qafqaz xalqları tarixi kafedrasının dosenti elmi adı (diplom DY № 0621) verilmişdir.
Bakı Dövlət Universiteti Elmi Şurasının qərarı ilə 11 may 2005-ci ildən Türk və Qafqaz xalqları tarixi kafedrasında professor vəzifəsində çalışır.

## Elmi fəaliyyəti
* 1977–1981-ci illərdə təyinatla Füzuli rayonu Yuxarı Seyidəhmədli kənd orta məktəbində tarix, ictimaiyyat müəllimi vəzifəsində işləmişdir
* 1981-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin SSRİ tarixi (1917-ci il Oktyabr inqilabına qədərki dövr) kafedrasında müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışmışdır.
* 1982–1985-ci illərdə universitetin aspiranturasında "Vətən tarixi" ixtisası üzrə təhsilini davam etdirmişdir.
* 1992-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Türk və Qafqaz xalqları tarixi kafedrasında baş müəllim, dosent, professor əvəzi vəzifələrində çalışmışdır.
* Universitetdə pedaqoji fəaliyyətinin ilk illərində "Vətən tarixi" fənnindən praktik məşğələlər aparmış, mühazirə oxumağa başlamışdır.
* 1989-cu ildən isə həmçinin "XIX-XX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqazda nəqliyyatın inkişafı" adlı ixtisas kursunu tədris etmişdir.
* 1991-ci ildən Azərbaycan Respublikasında ali məktəb tarixində ilk dəfə "Qafqaz tarixi" fənnindən mühazirə kursu hazırlayıb tarix, şərqşünaslıq, regionşünaslıq (qafqazşünaslıq) ixtisaslarında təhsil alan tələblərə tədris etməyə başlamışdır.
* 1994-cü ildə respublikada ilk dəfə "Qafqaz tarixi" fənnindən proqram hazırlayıb nəşr etdirmişdir.
* Bu proqram Azərbaycan Pedaqoji Universitetində, Gəncə, Naxçıvan, Lənkəran universitetlərində "Qafqaz tarixi" fənninin tədrisi üçün əsas olmuşdur.
* 1998-ci ildən ali məktəbin magistr pilləsində təhsil alan tələbələr üçün "Qafqazın qədim dövlət və cəmiyyətləri" mövzusunda ixtisas kursu hazırlayıb tədris edir. 2004–2005-ci illərdə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti" ensiklopediyasında AXC-nin qonşu dövlətlərlə diplomatik münasibətləri haqqında 20-dən çox məqalə çap etdirmişdir.

## Beynəlxalq seminar, simpoziyum və konfranslarda iştirakı
* Azərbaycan ali məktəb aspirantlarının V–VIII respublika elmi konfranslarında (1982–1985-ci illər)
* Azərbaycan tarixi problemləri üzrə gənc tədqiqatçıların I–III respublika elmi konfranslarında (1991, 1992 və 1995-ci illər)
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80, 81, 82, 83, 84, 85 illiyinə həsr olunmuş respublika elmi konfranslarında (1998–2003-cü illər)
* Bakı Dövlət Universitetinin 80 illiyinə həsr olunmuş elmi konfransda (1998-ci il)
* Heydər Əliyevin anadan olmasının 85-ci ildönümü münasibətilə Tarix fakültəsi əməkdaşlarının elmi-praktik konfransında (2008-ci il)
* "Birinci Dünya müharibəsi dövründə müsəlman qaçqınlara yardım haqqında". // 2014-cü ilin iyun ayında "Birinci Dünya müharibəsi və Azərbaycan" mövzusuna həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfransda məruzə. AMEA Tarix İnstitutunun Elmi Əsərlərinin 2014-cü il xüsusi buraxılışı, səh.221–224.
* Humanizm örnəyi: Azərbaycan xalqının Birinci Dünya müharibəsi dövründə qaçqın, əsir və yaralılara yardımları haqqında. // 2014-cü ilin iyun ayında Azərbaycan Universitetinin təşkil etdiyi Heydər Əliyevin anadan olmasının 91 illiyinə həsr olunmuş respublika elmi konfransında məruzə. Bakı, Azərbaycan Universiteti nəşriyyatı, 2014,səh. s.45–51.
* ."Birinci Dünya müharibəsi dövründə müsəlman qaçqınlara yardım haqqında". // 2015-ci ilin aprel ayında "Azərbaycanda və Şərqi Anadoluda türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımları (1914–1920-ci illər)" mövzusuna həsr olunmuş II beynəlxalq elmi konfransda məruzə. AMEA Tarix İnstitutunun Elmi Əsərlərinin 2015-ci il xüsusi buraxılışı, səh.177–182
* "1917–1920-ci illərdə erməni silahlı dəstələrinin Qafqazın müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımları (Böyük Britaniya arxiv materialları əsasında)." // 2015-ci ilin aprel ayında Azərbaycan Universitetinin təşkil etdiyi "Uydurma erməni soyqırımı: yalanlar, iftiralar. Türk-müsəlman soyqırımı: faktlar, həqiqətlər" mövzusunda II beynəlxalq elmi praktik konfransda məruzə. Bakı, 2015
* "Heydər Əliyev və Azərbaycanın Dünya Birliyinə inteqrasiyası." // 2015-ci ilin iyun ayında "Azərbaycan tarixinin Heydər Əliyev epoxası" mövzusunda Azərbaycan Universitetinin təşkil etdiyi Heydər Əliyevin anadan olmasının 92 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi praktik konfransda məruzə. Bakı, 2015
* 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan və Şərqi Anadoluda türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımlar Tarix İnstitutunun nəşr etdirdiyi sənədlərdə. // "Azərbaycanda və Şərqi Anadoluda türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımları (1914–1918-ci il-lər)" mövzusunda II beynəlxalq elmi konfransın materialları Bakı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun Elmi Əsərləri. Xüsusi buraxılış, № 52, 53, 54, 55, 2015
* Şimali Qafqazda dağlı xalqların bolşevik və denikinçi qüvvələrin qətl və qarətlərinə qarşı mübarizəsinə Cənubi Qafqaz respublikalarının yardımları. // "Azərbaycan və Şərqi Anadoluda türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırımları (1914–1920)" mövzusuna həsr olunmuş III beynəlxalq elmi konfransın materialları. AMEA Tarix İnstitutunun elmi əsərləri. Xüsusi buraxılış. 2016, № 56, 57, 58, s.213–218
* Şimali Qafqaz xalqlarına qarşı denikinçi və bolşevik qüvvələrin kütləvi qətl və qarətləri ilkin mənbələrdə. // Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 93 və hakimiyyətə qayıdışının 23-cü ildönümünə həsr olunmuş "Türk-müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımlar tarixi mənbələrdə"mövzusunda III beynəlxalq elmi konfransın materialları. Bakı, Azərbaycan Universiteti nəşriyyatı, 2016, s.60–67
* Multikulturalizmin Azərbaycan tarixində örnəkləri haqqında. // Heydər Əliyevin anadan olmasının 93 və hakimiyyətə qayıdışının 23-cü ildönümünə həsr olunmuş "Multikulturalizm Azərbaycanın dövlət siyasəti və cəmiyyətin həyat tərzidir" mövzusunda IV Beynəlxalq elmi konfransın materialları. Bakı, Azərbaycan Universiteti nəşriyyatı, 2016, s.51–56
* Şimali Qafqaz xalqlarına qarşı denikinçi və bolşevik qüvvələrin kütləvi qətl və qarətləri ilkin mənbələrdə. // Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 93 və hakimiyyətə qayıdışının 23-cü ildönümünə həsr olunmuş "Türk-müsəlman əhalisinə qarşı soyqırımlar tarixi mənbələrdə"mövzusunda III beynəlxalq elmi konfransın materialları. Bakı, Azərbaycan Universiteti nəşriyyatı, 2016, s.60–67
* 7 dekabr 2016-cı ildə "Qafqazda xristianlığın yayılması"adlı tezislə "Müstəqil Azərbaycanın 25 il ərzində keçdiyi tarixi yol" mövzusunda çıxış etmişdir.

## Elmi əsərləri
* Qafqaz XVII əsrin I yarısında. — Bakı, "Tarix və onun problemləri", № 1, 2004, s.16–20
* Fədakar elm adamı. — Bakı, "Tarix və onun problemləri", № 2, 2004, s.279–282, (prof.Ə.I.Muxtarova ilə birlikdə)
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları Ittifaqı Respublikası ilə qarşılıqlı münasibətləri. — Bakı, "Bakı Universitetinin xəbərləri". Humanitar elmlər seriyası, № 4, 2004, s.210–216
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: nəqliyyat. — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.62–64
* Azərbaycan-Dağıstan ittifaqı. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.138
* Azərbaycan dəmir yolu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.138–139
* Azərbaycan-Gürcüstan müqavilələri. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.143–144
* Azərbaycanın Batum baş konsulluğu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.183
* Azərbaycanın Dağlılar Respublikasında diplomatik nümayəndəliyi. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.183
* Azərbaycanın Gürcüstanda diplomatik nümayəndəliyi. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.184
* Azərbaycanın İranda diplomatik nümayəndəliyi. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.184–186
* Azərbaycanın Kubanda və Donda diplomatik nümayəndəliyi. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.187–188
* Azərbaycanın Zakaspidə konsulluğu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı,"Lider nəşriyyat", 2004, s.190–191
* Azərbaycanla Dağlılar Respublikası arasında müqavilələr. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.191–192
* Bakı-Batum dəmir yolu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.196–197
* Bakı-Dərbənd dəmir yolu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.200
* Dağıstan hökuməti. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.294–295
* Don hökuməti. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.309
* Ələt-Culfa dəmir yolu. — AXC Ensiklopediyası. I c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, s.336 24.
* Xəzər hərbi donanması. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.21–22 (tarix elm.dok. M.Süleymanov ilə birlikdə)
* İranın Azərbaycanda diplomatik nümayəndəliyi. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.46–47
* Krım hökuməti. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı,"Lider nəşriyyat", 2005, s.90–91
* Kuban respublikası. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı,"Lider nəşriyyat", 2005, s.91
* Qafqaz konfransı. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.111–112
* Qantəmir Əlixan. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı,"Lider nəşriyyat", 2005, s.115
* "Quba məsələsi". — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.155–156
* Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları Ittifaqı Respublikası. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.381–383
* Transqafqaz dəmir yolu haqqında saziş. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.408–409
* Zakaspi hökuməti. — AXC Ensiklopediyası. II c., Bakı, "Lider nəşriyyat", 2005, s.444
* Qafqaz XVII əsrin ortaları və ikinci yarısında. — Bakı, "Tarix və onun problemləri", № 3, 2005, s.12–18
* Yeni tarix. Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün dərslik. Bakı, "Əlfərül" nəşriyyatı, 2005, s.80–95, 102–103, (prof.T.T.Vəliyevlə birlikdə)
* Yeni tarix. Ümumtəhsil məktəblərinin 10-cu sinfi üçün dərslik. Bakı, Çaşoğlu, 2005, s.14–26, 47–50, (prof.T.T.Vəliyevlə birlikdə)
* Azərbaycan tarixi. Ümumtəhsil məktəbinin 10-cu sinfi üçün dərs vəsaiti. Bakı,"Abituriyent" jurnalının xüsusi buraxılışı, 2005, s.88–127, 152–171
* Qafqaz tarixi (Ən qədim çağlardan bizim günlərədək). Bakalavr hazırlığıüçün proqram. Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2006, 64 s.
* Qafqazın qədim dövlət və cəmiyyətləri. Magistr hazırlığı üçün proqram. Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2006, 20 s.
* Qafqaz XVIII əsrin birinci yarısında. — Bakı, "Tarix və onun problemləri", № 4, 2006, s.34–42
* Xalq həyatının bilicisi. — Bakı, "Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyası", № 1, 2007, s.5–8, (tarix elm.dok. M.N.Rəhimova ilə birlikdə)
* Qafqazşünaslığa qiymətli töhfə. — Bakı, "Bakı Universitetinin xəbərləri". Humanitar elmlər seriyası, № 3, 2007, s.209–211
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Gürcüstanla qarşılıqlı münasibətləri (1918–1920-ci illər). — Bakı, "Bakı Universitetinin xəbərləri". Humanitar elmlər seriyası, № 4, 2007, s.66–72
* Tarixi oçerk. — Azərbaycan etnoqrafiyası. Üç cilddə. I c., Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, s.21–66, (akad.T.Ə.Bünyadov, akad.İ.Ə.Əliyev ilə birlikdə)
* Heydər Əliyev və Müstəqil Dövlətlər Birliyi. — Heydər Əliyevin anadan olmasının 85-ci ildönümü münasibətilə Tarix fakültəsi əməkdaşlarının elmi-praktik konfransının materialları. Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2008, s.54–61
* Qafqaz tarixi (Ən qədim çağlardan bizim günlərədək). Bakalavr hazırlığı üçün metodik göstərişlər. Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2008, 64 s.
* "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Dağlı Respublikasına yardımları". // "Geostrategiya" jurnalı, 2014-cü il, № 4, səh.29–33.
* "Erməni saxtakarlığının ifşası". // Bakı Universitetinin Xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası, 2014-cü il, № 1, səh.198–200.
* "Heydər Əliyevin irsinin öyrənilməsində "Tarix və onun problemləri" jurnalının rolu". // "Tarix və onun problemləri" jurnalı, 2014-cü il, № 2, səh.5–9.
* İqtisadi tariximizi öyrənən elmi məktəb haqqında. // "Tarix və onun problemləri" jurnalı, 2014-cü il, № 4, səh.34–39.
* Sənədlər ifşa edir … AMEA Tarix İnstitutunun nəşr etdiyi sənəd topluları haqqında. // "Geostrategiya" jurnalı, 2015-ci il, № 2, səh.22–26.
* Görkəmli elm adamı, pedaqoq və təşkilatçı. // "Şərəfli ömrün elm və təhsil naxışları. Xəlil İsmayıl-70". Bakı: Mütərcim, 2015, s.55–58.
* Qafqaz Monqol yürüşləri və Ağalığı dövründə mövzusu, əsas, mənbələr və öyrənilməsi vəziyyəti. Tarix və Onun problemləri N4 2016.

### Kitabları və monoqrafiyaları
* Azərbaycan nəqliyyatı və iqtisadiyyatı (XIX əsr — XX əsrin ilk onillikləri). Monoqrafiya. Bakı, Elm, 2001, 244 s.
* XIX–XX yüzilliyin başlanğıcında Şimali Azərbaycanda nəqliyyatın inkişafı. Dərs vəsaiti. Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 1995, 115 s.
* Yeni tarix. Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün dərslik. Bakı, "Əlfərül" nəşriyyatı, 2005, s.80–95, 102–103, (prof.T.T.Vəliyevlə birlikdə)
* Yeni tarix. Ümumtəhsil məktəblərinin 10-cu sinfi üçün dərslik. Bakı, Çaşoğlu, 2005, s.14–26, 47–50, (prof.T.T.Vəliyevlə birlikdə)
* Azərbaycan tarixi. Ümumtəhsil məktəbinin 10-cu sinfi üçün dərs vəsaiti. Bakı, "Abituriyent" jurnalının xüsusi buraxılışı, 2005, s.88–127, 152–171
* Şimali Qafqaz qədim dövrdə. – Bakı Dövlət Universitetinin 90 illik yubileyi münasibətilə Tarix fakültəsi əməkdaşlarının elmi-praktik konfransının materialları Bakı, Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2009
* Qafqaz tarixi (Ən qədim çağlardan XVIII əsrin sonunadək). Ali məktəblər üçün dərslik Bakı, Elm, 2009
* Şimali Qafqazın Rusiya tərəfindən işğalının başlanması haqqında Bakı, "Bakı Universitetinin xəbər-ləri". Humanitar elmlər seriyası, № 4, 2010
* Müəllimim haqqında bir neçə söz – Ə.P.Əliyevin "Azərbay- Can nefti dünya bazarında (XX əsrin 20–30-cu illəri)" adlı monoqrafiyasına ön soz və elmi reaktorluq Bakı, Elm,2011, 360 s.
* H.V.İsakovun "Azərbaycan Respublikasının "Böyük İpək yolu"nun bərpasında iştirakı (1991–2005-ci illər)" adlı monqrafiyasının elmi reaktorluğu Bakı, "Şərq-Qərb" nəşriyyat evi, 2011
* Azərbaycan tarixi. Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün dərslik. Bakı, 2016, 200 səh. (Y.Mahmudlu, M.Abdullayev, L.Hüseynova, H.Cabbarovanın-həmmüəllifliyi ilə).
* Qafqazda nəqliyyatın inkişafı. Bakı, 2019.

## Təltifləri
* 2018 — "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı.
* 2019 — "Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi (1919-2019)" yubiley medalı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://history.bsu.edu.az/az/content/qabil_li_olu_liyev_571
* http://az.strategiya.az/old/index.php?m=xeber&id=19949 
* http://www.kaspi.az/az/az/stepan-saumyan-haqqinda-heqiqetler/
* http://www.history.az/pdf.php?item_id=20100506041133183&ext=pdf