Ukrayna Milliyyətçiləri Təşkilatı

**Ukrayna Millətçiləri Təşkilatı** (, *[[Romanizasiya|Rom]]*: **Orqanizatsiya ukrayinskix natsionalistiv**) — Ukraynanın millətçi siyasi təşkilatı. Təşkilat 1929-cu ildə Vyanada yaradılıb və ilk dəfə Ukrayna Hərbi Təşkilatı, kiçik radikal sağçı qruplar və Dmitro Dontsov, Yevhen Konovalets, Mikola Stoborski kimi sağçı Ukrayna millətçiləri və ziyalıları arasında bir ittifaq kimi yaranmışdır. Təşkilatın məqsədi Polşa, Çexoslovakiya və Rusiyadakı etnik ukraynalıların ərazilərində xarici və daxili düşmənlərə qarşı zorakılıq və terror yolu da daxil olmaqla bütün yollarda daxil olmaqla müstəqil Ukrayna dövləti yaratmağa çalışmaq idi.

## Tarixi və ideoloji əsaslar
UMT 1929-cu ildə Ukrayna Hərbi Təşkilatının (УВО), bir sıra gənclər təşkilatlarının və ukraynalı siyasi mühacirlərin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. Onun əsas ideoloji lideri və ilk nəzəriyyəçilərindən biri Dmitro Dontsov olmuşdur. Dontsovun irəli sürdüyü "inqilabi millətçilik" ideyası təşkilatın fəaliyyət istiqamətinə təsir göstərmişdi. UMT-ın yaranmasına təkan verən əsas səbəblərdən biri Polşa dövlətinin qərbi Ukrayna ərazisində aparılan assimilasiya və repressiya siyasəti idi.

1930-cu illərdə UMT əsasən Polşa, Çexoslovakiya və Rumıniyada yaşayan ukraynalılar arasında fəaliyyət göstərirdi. Bu dövrdə təşkilat silahlı partizan dəstələri yaratdı, Polşa idarəçilərinə və hüquq-mühafizə orqanlarına qarşı hücumlar təşkil etdi və Ukrayna məktəblərinin müdafiəsi və milli mədəniyyətin qorunması üçün təbliğat apardı. 1934-cü ildə Polşanın daxili işlər naziri Bronislav Peratskinin UMT tərəfindən öldürülməsi beynəlxalq rezonans doğurdu. Bu hadisədən sonra təşkilat qadağan olundu və üzvlərinə qarşı genişmiqyaslı təqiblər başlandı.

1940-cı ildə təşkilat iki yerə bölündü:

* UMT-M (Andrey Melniçenkoin rəhbərliyi ilə) – daha mühafizəkar, Almaniya ilə daha ehtiyatlı əməkdaşlıq tərəfdarı.
* UMT-B (Stepan Banderanın rəhbərliyi ilə) – daha radikal və inqilabi metodlara üstünlük verən qrup.

Bu parçalanma təşkilatın sonrakı illərdəki fəaliyyətinə ciddi təsir göstərdi.

1941-ci ildə Nasist Almaniyası SSRİ-yə hücum etdikdən sonra UMT-B Lvovda müstəqil Ukrayna dövlətini elan etdi. 
Lakin Almaniya bu təşəbbüsü tanımadı və Bandera, eləcə də onun tərəfdarları həbs olundu. Bu dövrdə OUN-un silahlı qanadı olan Ukrayna Üsyan Ordusu (UÜO, УПА) formalaşdırıldı. UÜO Alman və Sovet qüvvələrinə qarşı mübarizə apardı, 1943–1945-ci illərdə Volin qırğını kimi hadisələrdə polyaklara qarşı genişmiqyaslı zorakılıqlarda iştirak etdi, 1950-ci illərə qədər Qərbi Ukrayna meşələrində partizan mübarizəsi aparmağa davam etdi. 

Sovet hakimiyyəti dövründə OUN və onun üzvləri "faşistlər", "xalq düşmənləri" kimi təqdim olunurdu. Təşkilat və onun hərbi qanadı ilə mübarizə məqsədilə NKVD və daha sonra KQB xüsusi əməliyyatlar həyata keçirmişdi. Stepan Bandera 1959-cu ildə Münhendə KQB agenti tərəfindən öldürüldü.

1991-ci ildə Ukraynanın müstəqillik qazanmasından sonra UMT və UÜO-nun fəaliyyəti yenidən qiymətləndirilməyə başlandı. Xüsusilə Qərbi Ukraynada bu təşkilatlar milli azadlıq uğrunda mübarizənin simvolu kimi qəbul edilir. 2015-ci ildə Ukrayna parlamenti OUN və UÜO döyüşçülərinə "müstəqillik uğrunda mübarizə iştirakçıları" statusu verdi. Bununla belə, təşkilatın bəzi fəaliyyətləri, xüsusən Holokost və polyaklara qarşı zorakılıqlar kontekstində beynəlxalq miqyasda mübahisəli olaraq qalır.

## Həmçinin bax
* Ukrayna–Polşa münasibətləri
* Volin qırğını

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
* Gomza, I. (2015). Elusive Proteus: A study in the ideological morphology of the Organization of Ukrainian Nationalists. *Communist and Post-Communist Studies*, **48**(2/3), 195–207.
* 
* 
* 
* 
* Jonathan Levy, *[https://www.amazon.com/dp/1581123698 The Intermarium: Wilson, Madison, & East Central European Federalism.]*
* 
* Paul Robert Magocsi (1989), *Morality and Reality: the Life and Times of Andrei Sheptytskyi*, Edmonton Alberta: Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta, .
* 
* 
* 
* Grzegorz Motyka (2005), *Służby bezpieczeństwa Polski i Czechosłowacji wobec Ukraińców (1945–1989)*, Instytut Pamięci Narodowej, Warsaw, .  
*  
*  
* 
* 
* 
*  
*  
* Rossoliński-Liebe, Grzegorz (2019). . In G. Rossoliński-Liebe & A. Bauerkämper (Eds.), *Fascism without Borders: Transnational Connections and Cooperation between Movements and Regimes in Europe from 1918 to 1945* (1st ed., pp.&nbsp;168–191). Berghahn Books.
* 
* 
* 
* Shkandrij, M. (2015). . In *Ukrainian Nationalism: Politics, Ideology, and Literature, 1929–1956* (pp.&nbsp;101–132). Yale University Press.
* Władysław Siemaszko, Siemaszko Ewa (2000), *Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945*, Kancelaria Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, Warsaw, tom I i II, 1,433 pages, photos, quells, .  
* 
* Subtelny Orest , *Ukraine: A History*, Toronto: University of Toronto Press, 1988, .
* Wilson Andrew, *The Ukrainians: Unexpected Nation*, New Haven: Yale University Press, 2000, .
* Миколайович Антонюк Ярослав, "СБ ОУН на Волині." Луцьк : «Волинська книга», 2007. – 176 с.
* Миколайович Антонюк Ярослав, "СБ ОУН(б) на Волині таЗахідному Поліссі (1946–1951)" : Монографія. – Луцьк: «Надстир'я-Ключі», 2013. – 228 с.

## Xarici keçidlər
* Organization of Ukrainian Nationalists webpage in Ukrainian
* Recent research papers about OUN on Academia.edu
* War memoirs of an OUN veteran.