open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azat Abdullin

**Azat Xammat oğlu Abdullin** (; ) — Başqırdıstan dramaturqu, yazıçı və publisist.

## Həyatı
1949-cu ildən 1953-cü ilə qədər Ufa Başqırd Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakultəsində təhsil almışdır. 1956-cı ildə Moskvanın Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspirantura dərəcəsini bitirmişdir.

Təhsil aldıqdan sonra Ufaya qayıdır və Başqırd Dövlət Universitetində dərs deyir, sonra Moskvaya yollanır və burada peşəkar yazıçı və dramaturq olur.

1963-cü ildə Sergey Çekmaryovun həyatına həsr olunmuş "Məni unutma, günəş!" () pyesini yazaraq ədəbi fəaliyyətə başlamışdır. Tamaşa SSRİ-nin bir çox teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur (xüsusən, təxminən 10 il Qazaxıstan Dövlət Akademik Teatrının səhnəsində yer almışdı), Ufa və Moskvada bir neçə dəfə başqırd və rus dillərində təkrar nəşr edilmişdir.

"On üçüncü sədr" () (1979) dramı Abdullinə ümumittifaq şöhrəti qazandırmışdır. Əsər kolxoz reallığını tənqidi şəkildə qiymətləndirən və öz istəyi ilə hərəkət edən kolxoz sədri Saqadeyev və rayon komitəsinin doqmatik katibi Baimov arasında baş verən münasibətlər haqqındadır. 1985-ci ildə Abdullin "On üçüncü sədr" əsərinin "Sonuncu patriarx" adlı davamını yazdı.

Rudolf Nureyevin həyatından bəhs edən Abdullinin "Qərib bağ" () pyesi əsasında 2004-cü ildə Roman Viktyuk Teatrında tamaşa nümayiş olundu.

Pyeslərdən savayı Abdullin həmçinin publisistik xülasələr və povestlər yazmışdır.

## Mükafatları

* "Şərəf nişanı" ordeni

## Biblioqrafiya

* *"Məni unutma, günəş!" («Не забывай меня, солнце!»)* Dramatik poema. Moskva: "İskusstvo", 1973, 48 səh.
* *"Məni unutma, günəş!" («Не забывай меня, солнце!»)* Povest. Moskva: "Detskaya literatura", 1973, 112 səh.
* *"Məni unutma, günəş!"(«Онотма мине, kояш!»)* Pyes. "Başkniqoizdat" nəşriyyatında başqırd dilində çap olunmuşdur (1974, 56  səh. и 1976, 160  səh.)
* *"Ağ süd" («Белое молоко»)*. Povest. Moskva, "Detskaya literatura" (1976, 58  səh.)
* *"Qırmızı şeh" («Красная роса»)*. Povestlər. Moskva, "Sovremennik", 1979, — 256 səh., 30 000 nüsxə
* *"On üçüncü sədr"* *(«Тринадцатый председатель»)*. Drama. Moskva, "İskusstvo", 1981, 63 səh.
* *"Başqırd ədəbiyyatının antalogiyası" («Антология башкирской литературы»)*. İkinci kitab. Ufa, "Başkniqoizdat"(1984,  səh. 618—663, başqırd dilində)
* *"Qırmızı şeh"  («Красная роса»)*. Povestlər. Moskva: "Sovetskaya Rossiya", 1985. — 172 səh.
* "*Sonuncu patriarx*" *(«Последний патриарх»)*. Ufa, 1990.
* *"On üçüncü sədr" («Тринадцатый председатель»)*. Dramalar. Moskva, "Sovetskiy pisatel", 1991, 172 səh.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əhməd Zəki Vəlidi adına Milli Kitabxanasında rəqəmsallanmış əsərlər

* başqırd dilində
* rus dilində

Digər mənbələr

* Roman Viktyuk Teatrının Azat Abdullinin pyesinə həsr olunan afişa: Rudolf Nuriyevin "Qərib bağ"
* "On üçüncü sədr." Vaxtanqov Teatrının tamaşası (1987).
Zomin Milli Parkı

**Zomin Milli Parkı** - 8 sentyabr 1976-cı ildə açılıb. Əsası isə 1926-cı ildə qoyulub. Türküstan silsiləsinin qərbində yerləşir. Cənubdan Tacikistanla həmsərhəddir. Cizak şəhərindən 55 km aralı yerləşib. 2008-ci ildə ümumdünya irsi siyahısına namizəd kimi düşmüşdür. Nadir dağ ardıc ekosistemlərinin qorunması, bərpası və yenidən qurulması məqsədilə Cizak vilayətində yaradılıb. 24110 hektar ərazini əhatə edir, bunlardan: meşə ərazisi - 16783 hektar, meşə olmayan 7327 hektar, meşə ilə örtülmüş - 12130 hektar. Parkın ərazisi iki zonaya bölünür - rekreasiya və zolaq. Geobotanik rayonlaşmaya görə ardıc meşələrinin iki zonası mövcuddur: termofilik və mikrotermofilik ardıclar. Ardıc meşələri təmsil olunur: aşağı dağ zonasınının zərəfşan ardıclığı (dəniz səviyyəsindən yüksəklik: 1700-2300 metr); orta dağ zonasında (2300-2500m) yarımkürə ardıc; Türküstanın alp zonası (2500-3300 m). Ərazinin ən yüksək zirvəsi Turalas dağıdır (3560 m).

Orta illik yağıntının miqdarı 400 mm-dən çoxdur. İqlimi kəskin kontinental, yayda maksimum temperatur 33 °, qışda isə -35-38 ° C olur.

Heyvanların növ müxtəlifliyinə yüzdən çox məməlilər, həmçinin quşlar və amfibiyalar daxildir. Məsələn: Sibir dağ keçisi, canavar, daşlıq dələsi, çöl dələsi, dovşan, qunduz. Quşlardan ən çox yayılmışı kəklikdir. Dağlarda ullar (vəhşi hind quşu), göyərçinlər, hind sığırçını geniş yayılıb. Yırtıcı quşlar arasında bunlar var: leşcil ağ kərkəz, ağ baş kərkəz, qara kərkəz, sarlar, şahinlər.

Bundan əlavə, Özbəkistan Respublikasının və YUNESKO-nun Qırmızı Kitabına daxil edilmiş heyvanlar da var: Türküstan vaşağı, Himalay qonur ayısı (və ya Tyan Şan qəhvəyi ayısı), safsar, toğlugötürən, berqut, ütəlgi qızılquş, qara leylək.

Rekreasiya və turizmin istirahət zonası dəniz səviyyəsindən 1200-4025 m yüksəklikdə yerləşir. İl ərzində 4000 nəfərə yaxın insanın istirahət etmək imkanı mövcuddur. Park ərazisində əsas görməli yerlər: 700 yaşlı qoz ağacı, Şar-Şar şəlaləsi, müəalicəvi Şer-Bulaq, Çortanqa kanyonu və s.

## İstinadlar
Səid İsmaqilov

**Səid İsmaqilov** ( ) — şair, folklorşünas, başqırd ədəbiyyatının klassiki. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq şairi (1944), Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyinin üzvü (1938).
## Bioqrafiyası
Səid İsmaqilov 8 sentyabr 1884-cü ildə Rusiya İmperiyası, Ufa vilayəti, Ufa qəzasının Yeremeyevo kəndində (indiki Başqırdıstanın Çişmin rayonu) yoxsul kəndli ailəsində anadan olmuşdur.

Uşaqlıqdan Səid dəmiryol stansiyalarında fəhlə olaraq çalışmışdır.

18 yaşında Səfərovo kəndindən olan usta skripkaçı Mullaqaliya ilə skripka çalmağı öyrənir. Sabantuyda, Yiyyində skripka çalır, mahnılar, takmak və beytlər ifa edirdi. Səid İsmaqilovun istedadı artıq 1915-ci ildə Ufa əyalət qəzeti Tormoşda yazılmışdır.

1926-1927-ci illərdə Sait İsmaqilov Çişminski Xalq Teatrında sənətçi kimi çalışmışdır.

1937-ci ildə əsərlərinin mətnlərini yazmağa başlamış və artıq 1940-cı ildə mahnı və şeirlər toplusunu buraxmışdır.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində Başqırd Filarmoniyasında skripkaçı kimi çalışmış, Qırmızı Ordunun hərbi hissələrində çıxış etmişdir.

1938-ci ildə Başqırdıstan Yazıçılar Birliyinə qəbul edilir. 1944-cü ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurası Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə eyni vaxtda Muhametşa Buranqulov və Fərrəx Dəulətşa ilə birlikdə Başqırdıstanın Xalq şairi fəxri adı verilir.

1970-ci ildə Ufada dünyasını dəyişir.

Səid İsmaqilovun oğlu, Zakir İsmaqilov - rəqqas, xoreoqraf, Başqırd TV-nin direktoru, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, Şərəf nişanı ordeni və çoxsaylı medalların sahibi.

## Yaradıcılığı
Nağılları: «Нужа бабай сәйәхәте», «Бәхет-ҡыҙ тураhында hyҙ», «Кәзә менән hарыҡ», «Ала ҡарға менән ҡщҙғон».
Səid İsmaqilovun "Səid mahnıları", "Sesen kəlamı", "İki həyat" kitablarını dərc etmişdir.

## Xatirəsi
Səid İsmaqilovun doğma kəndində küçələrdən biri onun adını daşıyır.
## Ədəbiyyat
* Һайланма әҫәрҙәр, Ѳфѳ, 1958.
* Ике тормош, Ѳфѳ, 1961.
* Писатели земли башкирской: Справочник/Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
## Mənbə
* Статья в Башкирской энциклопедии

* Саит Исмагилов - один из первых народных сэсэнов республики 

* Башкирское сказительство в годы Великой Отечественной войны . Журнал Ватандаш. 

* ИСМАГИЛОВ Саит Ахметович. Энциклопедия Башкирии.

* Саит Ахметович Исмагилов. Литературная карта Республики Башкортостан.
Eolit

**Eolit** (yun. ἔως – sübh çağı, dan şəfəqi, erkən və λίθος – daş sözündən) – Nə vaxtsa hesab edilirdi ki, eolitlər ən qədim daş alətlər olub, amma indi hesab edilir ki, bunlar geofaktlardır (buzlaşma kimi tamamilə təbii geoloji proseslərin nəticəsində alınmış daş fraqmentlərdir).
Eolitlərin tamamilə təbii mənşəyini göstərən daha çox sübutlar aşkar edilmişdir.

## Biblioqrafiya
* O'Connor, A. ‘Geology, archaeology, and ‘the raging vortex of the "eolith" controversy’, *Proceedings of the Geologists' Association*, 114 (2003).
* Terry Harrison (anthropologist), "Eoliths", in H. James Birx (ed), *Encyclopedia of Anthropology* (Sage, 2006).
* Roy Frank Ellen, "The Eolith Debate, Evolutionist Anthropology and the Oxford Connection Between 1880 and 1940," *History and Anthropology*, 22,3 (2011), 277–306.

## İstinadlar
Çingiz Dəmiroğlu

**Çingiz Dəmir oğlu Sadıqov** () — ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı (1990-1995).

## Həyatı
1944-cü il yanvar ayının 5-də Gəncə şəhərində anadan olub. 1973-1975-ci illərdə Xanlar rayon Aqrar İstehsalat Birliyinin direktor müavini işləyib. 1975-1990-ci illərdə Xanlar rayon və Gəncə şəhər Partiya Komitələrində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışıb.

1990-1995-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı və Gəncə şəhər Xalq Deputatları Məclisinin sədri olub.

1995-ci ildə deputatlığa Gəncədən namizəd olmuş, rəqibi Həsən Həsənov olmuşdur. Bu dairədən heç kim deputat seçilə bilməmişdir.

1999-cu ildə yaradılan Azərbaycan Tərəqqi Partiyasının qurucusu və ilk sədri olub. 2003-cü il Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərində Vahid Azərbaycan Partiyasının prezidentliyə namizədi olub. Daha sonra namizədliyini geri götürüb.

Çingiz Dəmiroğlu 25 yanvar 2015-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Qəbri Gəncənin Fəxri Xiyabanındadır.

## İstinadlar
Cığatay dili

**Cığatay** və ya **çağatay dili**, həmçinin Sovet mənbələrində **əski özbək dili** (, ) adı altında, Çin mənbələrində isə **qədim uyğur dili** kimi qeyd olunur — XX əsrdə ölmüş halına gələn, Mərkəzi Asiyada işlənilən ədəbi dil. O, müasir türk dillərinin qarluq qruppunu təşkil edən özbək və uyğur dillərin sələfidir. Cığatay ədəbiyyatının ən tanınmış nümayəndəsi Əlişir Nəvaidir.

## Adı

Cığatay sözü Çingiz xanın oğlu Cığatay xana qalmış Cığatay xanlığından gəlir.

Çağatay sözü həmçinin qırımçaqlar tərəfindən XIX əsrin sonuna qədər öz dilləri üçün istifadə olunurdu, günümüzdə isə, Əfqanıstanda danışılan türkmən dilinin teke dialekti üçün işlənilir.

1924-cü ildə Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasının yaradılmasının hazırlaması üçün, Cığatay dilinin adını rəsmi olaraq "əski özbək dili" adına dəyişiblər. Çində isə onu bəzən qədim uyğur dili adlanırlar. Tarixən, həmçinin **türki** və **sart** sözləri də işlənilirdi.

## Tarixi

Ekmann (1959) Çağatay dilini üç dövrə bölürdü: klassik-qabaq, klassik və post-klassik. Köpürlü (1981) isə beş dövrə: başlanğıc dövrü, birinci klassik dövr, ikinci klassik dövr, üçüncü klassik dövr və məhsulsuz tənəzzül dövrü.

## Ədəbiyyat

Çağatay dilində yazan ən tanınmış şair Əlişir Nəvaidir. Onun 1499 qurtardığı *mühakimət ül-lüğəteyn* əsəri türki (cığatay) dilinin fars dili ilə müqayisə edib, türki dilinin üstünlüyünü göstərir. Cığatay dilində yazılan başqa bir tanınmış nəsr əsəri, türk ədəbiyyatında ən erkən tanınmış memuarı olan Zəhirəddin Məhəmməd Baburun (1483-1530) *[[Baburnamə]]* əsəridir.

XVII əsrdə cığatay dilində yazılan görkəmli əsərlər Əbülqazi Bahadır xanın *Şəcərəyi tərakimə* (1659) və *Şəcərəyi türk* (1663) əsərləri idi. XVIII əsrin ikinci yarısında isə türkmən şairi Məhtimqulu türkmən ədəbiyyatını türmən dilinin xüsusiyyətləri iştədərək cığatay dilində yazmağa başlayıb.

XIX əsrdə Xivədə Şirməhəmməd Munis və onun qohumu Məhəmmədrza Agahi kimi görkəmli cığatay dilli şairlər var idi. II Məhəmmədrəhim xan da cığatayca qəzəl yazırdı. Musa Səyraminin 1903-cü ildə qutardığı *Tārīkh-i amniyya* adlı əsəri və onun 1908-ci ildə *Tārīkh-i ḥamīdi* adı altında buraxılmış yeni versiyası 1862–1877 illərin arası baş verən Dunqan üsyanı haqqında ən yaxşı mənbələrdən biri olaraq sayılır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Çağatay mədəni əlaqələri

## İstinadlar

## Mənbə
*
Kanat İslam

**Kanat İslam** (13 sentyabr 1984-cü ildə anadan olub, Kaba , Altay dairəsi, İli-Qazax Muxtar dairəsi, Sincan Uyğur Muxtar Rayonu, Çin)  — milliyyətcə qazax peşəkar boksçu. Çin Xalqları Oyunlarının iki qat çempionu, Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı (2008), Qazaxıstanın əməkdar idman ustası, həvəskar «Astana Arlans» (WSB) komandasının kapitanı.

Peşəkar səviyyədə WBA Inter-Continental (2017 - indiki), WBO NABO (2017 - indiyə qədər), WBO Inter-Continental (2016–2017), WBA Fedelatin (2013—2017) və WBA Fedecaribe (2012-2013) 1-ci orta çəkidə (Super ağır çəki) çempion titullarının sahibidir.

Demək olar ki, iki illik fasilidən sonra Kanat asanlıqla orta çəki kateqoriyasına 72.574 kq (160 funt) keçmişdir.

## Bioqrafiyası
Kanat İslam 1984-cü ildə ÇXR-nın Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu Altay dairəsində rayonunda anadan olub. Böyük qardaşı Talgat Sincan-Uyğur Muxtar Rayonun boks komandasının üzvü idi və Kanat da qardaşının təsiri altında boksla da məşğul olmağa başladı. 1997-ci ildən məşqlərə başlamış və dörd il sonra Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun komandasına qoşulmuşdur.

2000-ci ildə 69 kq çəki dərəcəsində Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunun çempionu oldu, 2003-cü ildə ÇXR kubokunda ikinci yeri qazandı. 2004-cü ildə Guangzhou şəhərində keçirilən 1 AIBA Asiya 2004 Olimpiya Təsnifat Turnirində qalib gəldi və Afinada 2004 Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək hüququnu qazandı. Ancaq Olimpiya boks turnirində Azərbaycandan Ruslan Xairova məğlub oldu və finala yüksələ bilmədi.

2008 Pekin Olimpiya Oyunlarında Kanat İslam yarımfinalda kubalı Carlos Banto Suarezə məğlub olaraq bürünc medal qazandı.

2010-cu ildə Kanat Qazaxıstana köçdü və 2011-ci ilin yanvarında Qazaxıstan vətəndaşlığını aldı. 2012-ci il London Olimpiadasında iştirak edə bilməməsi onu peşəkar boksa keçməyə məcbur etdi.

## Peşəkar karyerası
19 Dekabr 2012-ci ildə Kanat İslam WBA Fedecaribe orta çəki dərəcəsində qalib gəldi. 2016-cı ilin 29 oktyabrında qanalı Patrika Alloteyanı məğlub edərək WBO Inter-Continental versiyası birinci orta çəkidə çempion oldu.

## İstinadlar
Əhəməni memarlığı

[thumb|right|[Persepolis|Persepolis xarabalıqları]]

right|thumb|Ölümsüzlər relyefi

right|thumb|Buğanı dişləyən aslanı təsvir edən relyef

**Əhəməni memarlığı ** () — Əhəmənilər imperatorluğunun Persepolis, Susa və Ekbatan kimi ən gözəl şəhərlərinin inşasında özünü büruzə verən memarlıq nümunələrinə aiddir. Əhəməni memarlığı əsasən ibadət üçün məbədlərin, zərdüştilik ibadətgahlarının inşasına və süqut etmiş padşahların şərəfinə ucaldılmış məqbərələrin qurulmasına yönəldilmişdir. Fars-Əhəməni memarlığının özünəməxsus xüsusiyyəti Midiya, Assuriya və Yunan-Asiya memarlığının elementləri ilə eklektik xarakterə malik olmasıdır. Buna baxmayaraq, o dövrlərin memarlığı özünəməxsus fars kimliyini qorumuşdur.

Əhəmənilərin memarlıq irsi Pasarqadda II Kirin məqbərəsi və Persepolis şəhərindəki ən gözəl tikililərdən başlayaraq inanılmaz dərəcədə bənzərsiz memarlıq irsi buraxan yaradıcı rifah dövrü idi. 224–624-cü illərdə ikinci Fars imperiyasının, yəni Sasanilər imperiyasının dövründə Əhəməni memarlığı yenidən canlandı.

Bəlkə də Əhəmənilər dövründən bu günə qədər bizə qalan ən təəccüblü məqam dövlət və mərasim funksiyaları üçün I Dara tərəfindən qurulmuş bir vaxtlar firavan bir şəhər olan Persepolisin xarabalıqlarıdır. Persepolis Əhəmənilərin 4 paytaxtından biri idi. Persepolisə oxşar memarlıq infrastrukturu, eyni zamanda Susa və Ekbatanda da qurulurdu.

## II Kirin məzarı
II Kirin qədim dünyanın böyük hissəsini idarə etməsinə baxmayaraq, onun məqbərələri digər qədim padşahların və hökmdarların məqbərələri ilə müqayisədə sadə və təvazökardır. Dizaynın sadəliyi tamaşaçıya güclü təsir göstərir, çünki damın altındakı bir neçə daş və girişinin üstündəki kiçik bir çıxış istisna olmaqla, başqa stilistik yayındırmalar yoxdur və bu qədim dövr üçün unikal bir hadisədir.

### Təsviri
[right|thumb|[II Kirin məqbərəsi]]

right|thumb|Məzarın 3D animasiya edilmiş modeli

right|thumb|Piramidal quruluşun daş pilləkanlarının ölçüləri

right|thumb|Piramida quruluşu olmayan binanın və damın ölçüləri

II Kir ölümündən sonra paytaxt Pasarqadda, bu məqbərədə dəfn edilib. Məzarın həndəsi forması illər ərzində çox dəyişməyib.

Tikili və ya “balaca ev” adlanan yer, piramida formalı daş pillələrinin üstündə yerləşən, eni 2 metr, hündürlüyü 2 metr və uzunluğu 3 metr olan düzbucaqlı, uzunsov bir kubdur. Tikilinin içərisində təxminən 4 metr dərinliyində kiçik otaq var. II Kirin tabutu bu otaqda yerləşir. Tikilinin damı tikilinin özü ilə eyni uzunluq və enə malikdir. Məzarın ətrafında bir sıra sütunlar var idi, lakin həmin sütunlar bu günə qədər gəlib çatmamışdır. Qədim yunan tarixçisi Arrian, II Kirin həqiqətən tikilinin içərisindəki bir otaqda basdırıldığını demişdir.
## İstinadlar
Pirhəsənlilər

**Pirhəsənlilər** — Naxçıvanda yaşamış türk tayfası.

## Tarixi
Kəngər tayfasından olmuşlar (bax Kəngərlər). 18–19 əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan bir sıra qol və tirələrin içərisində pirhəsənli nəslinin də adı çəkilir.

## Mənbə
*
Sen-Bodiy-de-la-Tur

**Sen-Bodiy-de-la-Tur** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kremyo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen. 

INSEE kodu — 38365. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 570 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 230  ilə 404 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 410 km cənub-şərqdə, Lion 39 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 75 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:600
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:289
  bar:1968 from:0 till:308
  bar:1975 from:0 till:348
  bar:1982 from:0 till:430
  bar:1990 from:0 till:475
  bar:1999 from:0 till:570


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Bodiy-de-la-Tur haqqında ümumi məlumat
Nüsnüs körpüsü

**Nüsnüs körpüsü** —  Ordubad rayonun ərazisində yerləşir.

## Tarixi
Dübəndi çayı üzərində, Ordubad-Nüsnüs avtomobil yolunun 10*km*-liyindədir. Uzunluğu 10 paqonometr. 1998-ci ildə inşa edilmişdir. Körpü Nüsnüs kəndinin rayonunn mərkəzi ilə nəqliyyat əlaqəsini etibarlı şəkildə bərpa etmişdir.

## Mənbə
*
Kök-Suu rayonu

**Kök-Suu rayonu** (altayca: Кöк-Суу аймак / Kök-Suu (Göksu) aymak, rusca: Усть-Коксинский муниципальный район) Rusiya Federasiyasının tərkibində olan Altay Respublikasının rayonu.

## Tarixi
**Kök-Suu** sözü altaycada  **göksu** (mavi su) mənasını verir. Rusların rayon ərazisinə gəlişi XIII əsrdə olmuşdur. 16 sentyabr 1924-cü ildə mərkəzi Katanda kəndi olan Uymon rayonu yaradıldı. 10 aprel 1933-cü ildə rayonun adı Kök-Suu olaraq dəyişdirildi və  mərkəzi Ust-Koksu kəndinə köçürüldü.

## Coğrafiya
Coğrafi olaraq Altay Respublikasının cənub-qərb hissəsində, Qazaxstanla sərhəddə yerləşir. Rayonun sahəsi 12,958&nbsp;km²-dir. Altay Respublikasının rayonları arasında ərazisinə görə üçüncü yeri tutur. Dağ-çöl ərazilərindən ibarətdir. Rayonda 439 göl var. Ən böyük olanları: Talmen (Taymen), Multin gölü və Kacurlı (Kudyurlu, Kuçerlin) gölüdür.

## Əhali
2015-ci ildə əhalinin sayı 16 585 nəfər olmuşdur. (2015-ci il)

Əhalinin əsas məşğuliyyəti meşə məhsulları ticarəti, tibbi və texniki xammal istehsalı, heyvanvandarlıq, arıçılıqdır. Həmçinin dağ turizimi və ovçuluq turizmidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Altay Respublikası
* Rayon haqqında məlumatlar
* Kök-Suu rayonunun rəsmi saytı
Aleksandrov pasajı

**Aleksandrov pasajı** — Kazanda yerləşən şəhər əhəmiyyətli tarixi abidə. Rusiyada olan bir neçə pasajdan biri. 1880-1883-cü illərdə tacir Aleksandr Aleksandrovun sifarişi ilə tikilib.

## Haqqında
Kazan şəhərində pasaj tikmək məqsədilə tacir Aleksandr Aleksandrov 1880-ci ilin yanvar ayında müsabiqə elan edir. Müsabiqədə Peterburq İncəsənət Akademiyasının məzunları 22 yaşlı Vladimir Suslov və Nikolay Pozdeyevin layihəsi qalib gəlir. Qalib gəldiklərinə görə məzunlar 500 rubl mükafat da əldə edirlər. Müsabiqənin qalibləri Peterburqu tərk edə bilmədikləri üçün binanın tikintisi peterburqlu memar Henri Ruşa tapşırılır. Bina Ruş tərəfindən 1880-1883-cü illərdə tikilib. Bina özündə modern və neobarokko üslublarını cəmləşdirib. Aleksandr Aleksandrov dünyasını dəyişdikdən sonra bina onun bacısı Olqa Geynsə miras qalır. O isə öz növbəsində binanı içərisində muzeyin yerləşdirilməsi üçün Kazan şəhərinə hədiyyə edir. Lakin bina muzey üçün uyğunsuz olduğuna görə binanı müxtəlif otaqlara və mağazalara bölürlər. Sovet dövrününü sonlarına yaxın bina artıq qəzalı vəziyyətə yaxın idi. Özülünün zəifləməsi nəticəsində binanın şimal hissəsində enmə müşahidə olunub. Çətin texniki quruluşuna, çətin maliyyə vəziyyətinə görə binada SSRİ dövründə və SSRİ dağıldıqdan sonra yalnız özülü möhkəmləndirmək işləri aparılıb.

Kremlovskiy küçəsinə açılan əsas girişi 2 mərtəbə hündürlüyündədir və heykəlciklərlə bəzədilib. Binanın fasadı, barokko-renessans elementlərini özündə cəmləyən eklektik üslubdadır. Binanın əsas günbəzi saatla bəzədilib. İnteryeri insan fiqurları, üz maskaları və müxtəlif bəzək formaları ilə bəzədilib. Əsas binanın ortasında körpə əlindən tutmuş bürünc qadın heykəlciyi şəklində olan lampa var. Bir neçə müddət çəhrayı rəngdə olan bina hazırda bəzi fərqli rəngdə olan elementlərlə yanaşı açıq boz rəngdədir.

Pasaj ilk tikiləndə Voskresenskiy, Petropavlovskiy, Poçtamtskiy və Çernoozerskiy küçələrinin formalaşdırdığı bütün kvartalı əhatə edirdi. Lakin sonradan pasajın Voskresenski və Poçtamtski küncüna aid hissəsi dağılır. Bu hissənin yerində sonradan Çernoyarov pasajı tikilir.

## Şəkillər


Александровский пассаж Казань Татарстан 2.jpg|
Татарстан. Казань. Здание Александровского пассажа. 1883г..Декор 1jpg.jpg|
Татарстан. Казань. Здание Александровского пассажа. 1883г. Декор 2.jpg|
Татарстан. Казань. Здание Александровского пассажа. 1883г. Декор 5.jpg|
Александровский пассаж Казань Татарстан 5.jpg|
Александровский пассаж Казань Татарстан 4.jpg|


## Həmçinin bax
* Çernoyarov pasajı

## İstinadlar
İvan Dıçko

**İvan Fyodoroviç Dıçko** () — ağır çəkidə çıxış edən Qazaxıstanın peşəkar boksçusu. Qazaxıstan Respublikasının əməkdar idman ustası (2012), Olimpiya oyunlarının ikiqat bürünc mükafatçısı (2012; 2016), Dünya çempionatının üçqat medalçısı (2011, 2013, 2015), Asiya çempionu (2013), Asiya Oyunlarının çempionu (2014), həvəskarlar arasında Asiya vitse-çempionu (2010).

2019-cu ilin sentyabr ayına olan vəziyyətə görə BoxRec reytinqində 70-ci yeri tutur və Qazaxıstanın ağır çəkili boksçuları arasında 1-ci yerdədir. Böyük beynəlxalq boks təşkilatlarının WBA reytinqində 13-cü yeri tutur - dünyanın ən yaxşı ağır TOP-70-lərinə daxildir.

## Bioqrafiyası
İvan Diçko məşqçisi Vladimir İvanoviç Şairer sayəsində boksla məşğul olmağa başladı. İvanın iki böyük qardaşı boksla məşğul idilər - İlya və Vladimir. İvan Dychko mütəmadi olaraq məşqlərə getməyə başladı. Məşqlərə başlayandan iki il yarım sonra Quadalaxara şəhərində keçirilən Dünya Kubokunun gümüş mükafatçısı oldu. 2008 Dünya Gənclər Çempionatında gümüş medalçı, 2009, 2010, 2011-ci illərdə Qazaxıstanın boks üzrə çempionu oldu.

2011-ci ildə Bakıda (Azərbaycan) keçirilən Dünya Çempionatının bürünc mükafatçısı oldu və Londonda keçiriləcək 2012 Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək üçün lisenziya qazandı. 2012 Yay Olimpiadasında bürünc medal qazandı. 2015-ci ildə Respublika Boks Federasiyası tərəfindən Qazaxıstanın ən yaxşı boksçusu seçildi. 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən Yay Olimpia oyunlarında bürünc medal qazandı.

2017-ci ildə İvan digər bir qazax, Musa Tursingaliev ilə iş aparan «Heavyweight Factory» promouter şirkəti ilə müqavilə imzaladı. Peşəkar karyerasına 29 sentyabr 2017 tarixində başlayan Diçko, ilk raundda amerikalı Obura Raytanı məğlub etdi.

J. Nurmambetbetova adına 6 nömrəli məktəbi bitirib. 10 nömrəli məktəb-gimnaziyanı və Bədən Tərbiyəsi və İdman ixtisası üzrə Rudnı Sosial və Humanitar Kollecinin eləcə də Rudnenski Sənaye İnstitutunun tələbəsi olmuşdur.

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Иван Дычко — страница на сайте vRINGe.com
* Иван Дычко на сайте Федерации бокса Костанайской области.

## İstinadlar
Vəli Nəsirov

**Vəli Nəsirov** (tam adı:*Nəsirov Vəli Hüseynəli oğlu*;) — fəlsəfəşünas, fəlsəfə elmlər doktoru, professor. 

## Həyat

Nəsirov Vəli Hüseynəli oğlu 17 dekabr 1925-ci ildə Şərur rayonunun Qarabağlar kəndində anadan olmuşdur. Böyük Vətən müharibəsinin (1941-45) iştirakçısı olub.

### Ölümü
16 iyun 1987-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

### Təhsili

1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) tarix fakültəsinin fəlsəfə şöbəsini bitirmişdir. 

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti

“Azərnəşr”də siyasi və sosial-iqtisadi ədəbiyyat şöbəsində redaktor, böyük redaktor (1952-56). 

### Elmi fəaliyyəti
BDU-nun fəlsəfə kafedrasında müəllim və dosent (1956-75) işləmişdir. 1975-ci ildən indiki Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti fəlsəfə kafedrasının müdiri idi. 
Vətənpərvərlik, milli münasibətlərə dair tədqiqatların, o cümlədən 10-dan çox kitab, monoqrafiya, broşürün və elmi məqalələrin müəllifi olub.

## Üzvü olduğu cəmiyyətlər

* SSRİ Jurnalistlər İttifaqının (1958) 
* Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1973)

## Təltif və mükafatları
*  — Qırmızı Ulduz
 
*  — I dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni

## Mənbə
*
Anatoli Qenatulin

**Anatoli Qenatulin** ( ) — Sovet və rus yazıçısı, nəsr ustası, Başqırdıstanın Xalq yazıçısı. Başqırdıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi. Milliyətcə başqırdır.

## Bioqrafiyası
Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Tamyan-Katayskİ kantonu olan Urazovo kəndində (indiki Başqırdıstanın Uçalı rayonunda) anadan olub. Valideynlərini erkən itirmiş, yetim qalmışdır. Daşkənddəki Fabrik-Zavod şagirdlik məktəbində oxuyur. Yalnız 16 yaşından rus dilini öyrənməyə başlayır. 1943-cü ilə qədər Uralda frezer maşinisti işləyir. 1943-cü ildən cəbhədə çalışmışmağa başlayır.

Snayper məktəbində üç ay təlim keçir. Sonra Kareliya bərzəxi üzərində, Leninqrad yaxınlığında döyüşür. Müharibəni 1945-ci ildə Almaniyada qvardiya artilleriya diviziyası tərkibində başa vurur. 1-ci dərəcəli Böyük Vətən Müharibəsi, 3-cü dərəcəli Şöhrət və digər hərbi medallarla təltif edilmişdir. O, döyü bir neçə dəfə yaralanmışdır. Müharibədən sonra Anatoli Qenatulin bir çox peşə dəyişdirir. Ukraynada xidmət edir və tərxis olunduqdan sonra Krasnaya Polyana su elektrik stansiyasının tikintisində işləməyə başlayır. Qiyabi olaraq Ədəbiyyat İnstitutunu bitirir (1966). 1973-cü ildən Başqırdıstan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi adına layiq görülmüşdür (1990).

1955-ci ildən Moskvada, sonradan isə doğma Urazovo kəndində yaşamışdır.

50-ci illərin əvvəllərində Erix Mariya Remark, Lev Tolstoy və Anton Çexovun oxuması təəssüratı altında əzab, qəddarlıq və faciənin açıq görüntüsü səbəbindən nəşr olunmayan müharibə haqqında hekayələr yazmağa başlayır. İlk nəşri 1961-ci ildə Xalqların Dostluğu jurnalında işıq üzü görür. 1969-cu ildə ilk hekayələr toplusunu nəşr etdirir. Ancaq nəşrdən 15 il əvvəl (1982) yazılmış "Hücum" romanı, əhəmiyyətli bir hərbi yazıçı olaraq diqqəti cəlb edir."Həqiqətə və realizmə bağlılığı ilə, onun işi Vçislav Kondratyev və Konstantin Vorobyovun fəaliyyətinə bənzəyir.

2000-ci illərdə AnatoliGQenatulinin əsərləri başqırd dilinə fəal tərcümə olunurdu.

Anatoli Qenatulinin bir oğlu Alexandrın Maria və Tatyana adında övladları vardır. Hətta nəticəsi belə olmuşdur.

## Orden və medalları
III dərəcəli Şöhrət ordeni

I dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi ordeni (04.06.1985)

"Köniqsberqin alınmasına görə" medalı

"1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı

## Mükafatları
Oktyabr jurnalı mükafatı (1987)

"Xalqlar Dostluğu" jurnalı mükafatı (2000)

Sergey Aksakov adına Ümumrusiya mükafatı (2008)

## İstinadlar
Məşədi Qulam qiraət öyrənir (pyes)

**Məşədi Qulam qiraət öyrənir** —

## Əsər haqqında
"Məşədi Qulam qiraət öyrənir" pyesi 1971-ci ildə Kamran Məmmədov tərəfindən Azərbaycan Dövlət nəşriyyaıtnda nəşr edilən "Seçilmiş əsərlər"i kitabına daxil edilmişdir.

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev "Məşədi Qulam qiraət öyrənir" əsərini 1927-ci ildə qələmə alıb. Bir pərdə iki şəkildən ibarət olan əsər yazıçının Sovet dövründə qələmə aldığı ilk komediya kimi tanınır. Əsərdə cahil və sadəlövh obraz olan Məşədi Qulamın başına gələn hadisələr təsvir olunur.

Həyat yoldaşına xəyanət edən Məşədi Qulam Quran öyrənmək adı ilə Nataşanın evinə gedir və qadın tərəfindən sərxoş edilir. Sərxoş olduğu üçün Nataşa onun bütün pullarını ələ keçirir. Sonra Məşədi Qulamın həyat yoldaşı və oğlu həmin yerdən onu götürürlər. Əsər komediya janrında olduğu üçün bütün dövrlərdə insanların diqqətini cəlb edir.

## Əsərin xülasəsi
Bornay məscidi

**Bornay məscidi** (tat.: Bornay məçete) — Kazanda Qədim Tatar qəsəbəsində yerləşən XIX əsrə aid memarlıq abidəsi.

## Haqqında
1799-cu ildə indiki məscidin yerində tacir Salih Mustafin taxtadan məscid tikib. Bu məscid Apanaev mədrəsəsinin şagirdləri üçün fəaliyyət göstərirdi. 1831-ci ildə tacir öldükdən sonra bu ərazi və məscid yaxınlıqda yaşayan müsəlman icmasına verilir.

1872-ci ildə şəhərin müsəlman icması tərəfindən memar P.Romanovun layihəsi ilə milli romantizm istiqamətində eklektik formada tikilib. Bina tacir M.Burnayevin hesabına tikilib. Məscidin minarəsi isə F.Malinovski və L.Xroşonoviçin layihəsi ilə tikilib. Bina özlüyündə bir mərtəbəli, bir zallı və tək minarəlidir. Fasadında orta əsr tatar, rus memarlığının elementlərindən istifadə olunub.

1930-1994-cü illər ərzində məscid fəaliyyət göstərməyib. Hazırda isə məscid təmir olunaraq fəaliyyətə başlayıb.

## Həmçinin bax
* Apanaev məscidi
* İslam məscidi
* Qaliyev məscidi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Бурнаевская мечеть 1872 года. / 1872-ci ilə aid Bornay məscidi
* Казань Бурнаевская мечеть / Kazan Bornay məscidi
*
Tıvada buddizm

thumb|300px|Tseçelinq buddist məbədi
**Tıvada buddizm** — XVIII-XIX əsrlərdə Tıva ərazisində inkişaf etmiş Tibet buddizminin regional formasıdır.

## Buddizmin bölgədə yayılma tarixi
Buddizmin ilk dalğası bu əraziyə 9-cu əsrdə Uyğur xaqanlığı dövründə gəlir. XIII-XIV əsrlərdə Tıva Monqol İmperiyasının tərkibində olarkən ilk buddist məbədləri inşa olunmağa balanılır. Bunu respublikada arxeoloqların aşkar etdiyi ən qədim Buddist məbədləri sübut edir. 18-ci əsrin ikinci yarısında, Cunqar xanlığının Tzin sülaləsi  qoşunları tərəfindən məğlub edilməsindən sonra Tıva Manqusun hakimiyyəti altına düşür və eyni zamanda Qeluq məktəbinin nümayəndələri olan monqol lamaları burada fəal missionerlik fəaliyyətinə başlayır. Nyinqma ənənəsi də kök salır. 1770-ci illərdən başlayaraq ilk stasionar Buddist monastırları xureelər meydana gəlir.
## Buddizmin inkişafı
XIX əsrin ikinci yarısında hər Tıvada kojuun monastırları (xuree) mövcud idi. Onlar iqtisadi baxımdan, yüzlərlə aratın xidmət etdiyi, mal-qaraya sahib olan, ticarətlə məşğul olan böyük təsrrüfatlar idi.

Tuva buddizminin başçısı olaraq Çadan xureesinin rəhbəri Kambı Lama adını almışdı. Tıvada Monqolustan kimi, 1912-ci ilə qədər Mançur hakimiyyəti altında olduğundan, Kambı Lamaları Urqadakı Boqd-Qeqenlərəs tabe idi. Tıva buddizmi Monqolustan ilə Buryat buddizmindən daha yaxın əlaqələrə sahib idi. Sanqxinin quruluşu dini bir cəmiyyət ümumi qəbul edilmiş qanunlara uyğun qurulurdu. Buddist tıvalılar monqol və tibet monastırlarına tez-tez ziyarətlər edirdilər.
Buddist tıvanlıların ənənəvi mədəniyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir. Həyat dövrünün (məişət, toy, cənazə), təqvim tətillərinə, xalq təbabətində öz izini qoyur. Üstəlik şamanizmdə modernist yeniliklərə yol açır. Tıvada buddizm yerli şamanizm ənənəsi ilə birlikdə inkişaf edir. Bəzi hallarda insanlar şamanlara, digərlərində isə buddist lamalarına üz tuturdular. Tibet tibbi burada yayılma və tanınma qazanmışdır.

1920-ci illərin sonlarında Tıvada 19 xuree, təxminən 3 min lama var idi. 1940-cı illərin əvvəllərində bütün xureelər bağlanmış və qısa müddətdə məhv edilmişdir. Demək olar ki, bütün lamalar repressiya edilmiş, çoxları Monqolustana qaçmaq məcburiyyətində qalmışdır. 1960-cı illərə qədər bir neçə sağ lama qala bilmişdir: İvolginsky datsanındakı Lama Kenden-Syuryun, Kirbiiş ooı-Kullarda Şimbay xelin, Kirbiiş-Saray şəhərində Kuula Orus Başki və s. Onlar dini ayinlər keçirir və insanları qəbul edirdilər.
## Çağdaş vəziyyət
1990-cı ildən bəri Tıvada buddist icmasının canlanması baş verir.

## Mənbə
* khurul.ru 
* www.tuva.asia
* savetibet.ru
* www.comprendrebouddhisme.com

## İstinadlar
Qaliyev məscidi

**Qaliyev məscidi** (tat:Гали́ев мәчете́) — Kazanda yerləşən tatar memarlığına aid abidələrindən biri. Məscid 1796-1801-ci illərdə tacir Musa Mamyaşevin dəstəyi ilə XVIII əsr erkən klassisizm üslubunda tikilib. Məscid Qabdulla Tukay küçəsində, Köhnə Tatar qəsəbəsinin şimal hissəsində, keçmiş Saman bazarının yaxınlığında yerləşir. Məscid iki mərtəbəlidir və damının mərkəzində 3 hissəli minarə var.

## Tarixi
1882-1897-ci illərdə bina cənub və şimal hissələrdən tacirlər, İ.Urazayev, M.Qaliyevin və İ.İmanqulovun maddi dəstəyi ilə daha da genişləndirilib. Məscidin axırıncı mollası Sagitovlar nəslindən olan Məhəmmədyusuf Sagitov olub. Daha sonra məscidə gələnlər pedaqoq islahatçı Qalimzyan Barudini məscidə imam seçirlər. Məhz Barudi məsciddə o dövrdə yeni olan "Məhəmmədiyyə" mədrəsəsini təşkil edir, məscidin yerləşdiyi məhəllə isə Kazan tatarlarının ictimai-siyasi həyatında əsas rollardan birini oynamağa başlayır.

Məscid illərlə tatar xalqının maarif və təhsil sahəsində önə çıxar ziyalıları yetişdirib. Şiqabutdin Mərcani, Qabdulla Tukay, Qəyyum Nasıyri, Qalimcan Barudi, Qaliaskar Kamal, Nağı İsanbet və digər tatar maarifçiləri daima məscidi ziyarət edib namaz qılıb dualar oxuyublar.

Sovet hökuməti qurulduqdan sonra 30-cu illərdə məscidin minarəsi dağıdılıb. Tatarıstan MSSR-nın Nazirlər Kabineti tərəfindən bina 23 yanvar 1981-ci ildə memarlıq abidəsi kimi qeydə alınıb. 1992-ci ilə qədər məsciddə mehmanxana, kolxozçu evi və müxtəlif kommunal xidmətlər yerləşib. 1998-ci ildən binada Rusiya İslam Universiteti daha sonradan isə Məhəmmədiyyə qadın yataqxanası fəaliyyət göstərib.

Restavrasiya olunan məscidin interyerini bərpa etmək mümkün olmayıb. Buna səbəb illərlə məscidin təyinatına görə istifadə olunmamasıdır. Buna görə də təmirdən sonra məscidin interyeri daha müasir görünüş alıb. 22 dekabr 2015-ci ildə restavrasiyadan sonra məscidin açılışı baş tutur. Açılışı tədbirində respublikanın prezidenti Rüstəm Minnexanov, Tatarıstan müftisi Kamil həzrət Samiqullin, respublika bölgələrinin imamları və digərləri iştirak ediblər.

## Həmçinin bax
* Apanaev məscidi
* İslam məscidi

## İstinadlar
Turkana gölü Milli Parkları

**Turkana gölü Milli Parkları** — Keniyadakı Turkana gölü ətrafında yerləşən üç milli parkdan ibarət bir qrupdur. 1997-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmiş və 2001-ci ildə genişləndirmə işləri aparılmışdır. Parkın əhəmiyyətinin səbəbləri onun köçəri quşlar üçün dayanacaq kimi istifadə olunmasını, Nil timsahının, begemotların və ilanların yetişdirilməsi üçün yer kimi istifadə edilməsini əhatə edir. Turkana gölü Milli Parkları Sibiloi Milli Parkı və Turkana gölündəki iki adadan ( Mərkəzi ada və Cənubi ada ) ibarətdir.

## İstinadlar

Fayl:Beach At-Eliye Springs Hotel Resort On LakeTurkana.JPG|Turkana Gölündə çimərlik
Fayl:Flamingo Lake 01.jpg|Flaminqo gölü 
Fayl:Series of lava rock pools at southern end of Lake Turkana.jpg|Turkana gölünün cənubundakı vulkanik süxur hovuzları
Fayl:Turkana fishermen small.jpg|Turkana balıqçıları
Fayl:View Of Lake Turkana From Eliye Springs Hotel Resort.JPG|Eliye Springs Otelindən Turkana Gölünə Görünüş
İmeni Aleksandra Kosmodemyanskoqo

**İmeni Aleksandra Kosmodemyanskoqo** () — Rusiyanın Kalininqrad vilayətinin Kalininqrad şəhərinin Mərkəzi İnzibati Rayonunda mikrorayon. Əvvəllər alman dilində Metqethen adı ilə əvvəlcə şəhər mərkəzindən qərbdə yerləşən Köniqsberqin qəsəbəsi, sonra isə şəhərin əsas hissəsi idi.

## Tarixi

Vistula Laqonun (Kalin ipinqrad körfəzi) şimalında,"Kaporner Heath"da yerləşən Metqethen kəndi ilk dəfə 1278-ci ildə Tevtonik ordeni salnamələrində   *Myntigeite* olaraq adı çəkilir.  Bu zaman Landmeister Konrad von Terberq əkin sahəsinin bir hissəsini *Regune* adlı prusslara verdi.  "Metgethen" sonuncu ad olaraq öz qızını *On üç illik müharibə*nin komandiri və Erhard Ernst von Röderin əcdadı Kristof fon Röderlə evləndirənə qədər,yəni 1482-ci ilə qədər idi.  Onun malikanəsi 1760-cı ildə bir İtalyan memar tərəfindən inşa edilmişdir.

Metqethen bir villa ətrafında böyüməyə başladı. Günlük səfərlər üçün məşhur bir yer idi,  xüsusən də *Vierbrüderkrug* mehmanxanası və 13-cü əsrdə Sudovilər tərəfindən öldürülmüş Tevtonik Cəngavərlərin dörd ögey qardaşının əfsanəsinin şərəfinə *Vierbrüdersäule* abidəsi.  Ətraf ərazidə Şərqi Prussiya qadınları üçün məktəb olan *Landfrauenschule Metgethen*, həmçinin yanğınsöndürmə akademiyası  və bədən tərbiyəsi müəllimləri yetişdirmək üçün bir *Volkssportschule* vardı. Kənd üçün olan kilsə isə tacir Qustav Brun tərəfindən maliyyələşdirilmiş və 1924-1925-ci illərdə Edmund May tərəfindən inşa edilmişdir.  Metqethen 1939-cu ildə Köniqsberq şəhərinə daxil edildi;  Metqethenin şərqində Moditten qəsəbəsi oldu.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Erix Koxun (Nasist regional partiya lideri) müttəfiqi Tilzitdən olan memar Alfred Fiedler  Metqethendə ukraynalı əsirlər tərəfindən hava müdafiəsində istifadə etmək üçün sement fabriki inşa etdi. 1945-ci ildə Köniqsberq döyüşü zamanı bir alman əks-hücumu Metqetheni Qırmızı Ordudan geri aldı.  Alman hərbi heyəti kəndin Sovet işğalı altında olduğu üç həftə ərzində Qırmızı Ordu tərəfindən dinc sakinlərin öldürülməsinə dair dəlillərin olduğunu bildirirdi.

1946-cı ildə Şərqi Prussiya Sovet İttifaqının tərkibinə daxil olduqdan sonra bütün alman yer adları rus adları ilə əvəz edildi və Metqethen Lesnoye adlandırıldı. 1956-cı ildə 1945-ci ildə Köniqsberqin şimal-qərbindəki bir döyüşdə həlak olan Sovet müharibəsi qəhrəmanı Aleksandr Kosmodemyanskinin şərəfinə indiki adı verildi. Sonrakı illərdə o, müstəqil yaşayış yeri statusunu itirdi. Kalininqradın tərkibində qəsəbə oldu.

## Məşhur insanlar
* Erhard Ernst von Röder - Prussiya marşalı və nazir, Metqethenin malikanəsinin (*Gutsherr*) sahibi.
* Sibylle von Olfers - Metqethen Manorda (malikanə) anadan olmuş uşaq yazıçısı.

## İstinadlar

## Xarici link
*Official website of Kaliningrad Urban Okrug.  Information about the settlement of imeni Alexandra Kosmodemyanskogo 
*NewKaliningrad.ru.  День поселка в Космодемьянском отпраздновали с размахом
Abdullax İqebayev

**Abdullax İqebayev** ( ) — Başqırd Sovet şairi və nəsr yazıçısı, Başqırdıstan Respublikasının xalq şairi. Salavat Yulaev adına Respublika Mükafatı laureatı (1991).

## Bioqrafiyası
Kusəy kəndində (indiki Başqırdıstanın Baymak rayonu) kəndli ailəsində anadan olub. Erkən yaşlarında yetim qaldığından, yetimxanada böyüməli olur.

1946-cı ildə Temyasov Pedaqoji Kollecini, 1950-ci ildə isə Başqırdıstan Dövlət Universiteti bitirir.

1950-1969-cu illərdə "Sovet Başqırdıstanı" qəzeti (Başqırdıstan), Qızıl Tan və Ağidel jurnalının ədəbi işçisi olur.

1969-1971-ci illərdə SSRİ Yazıçılar Birliyində Ali ədəbi kurslarda oxuyur.

1971-1990 - "Ağidel" jurnalının şeir şöbəsinin müdiri təyin olunur.

## Ailəsi
Qızı Faniya İqebayeva - Başqırdıstan Dövlət Aqrar Universitetinin fəlsəfə, sosiologiya və pedaqogika kafedrasının dosenti. "Sosiologiya", "Politologiya", "İşgüzar ünsiyyət" üzrə təlim kurslarında mərzələrlə çıxış etməsi ilə tanınır. Dörd kollektiv monoqrafiyanın. 160 elmi və tədris işinin, həmçinin iki elektron dərsliyin müəllifidir.

## Yaradıcılığı
İlk şeirlər toplusunu 1948-ci ildə nəşr etdirmişdir. "İrendekdən olan berkut" (Böyük Vətən Müharibəsində həlak olan həmyerlisi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Taftizan Minniqulova həsr olunmuş) (1959), "Ana Vətənin fəryadı" (1966-1967), "Uralın səsi" (1969) poemalarının və bəstəkarlar X. Əhmədov, Z.İsmaqilov, R. Salmanov, Ş. Kulborisov, R. Xasanov tərəfindən yazılmış populyar mahnıların sözlərinin müəllifidir.

Abdullax İqebayev 30-dan çox kitabın, o cümlədən "Bacım" (1958), "Akbuzat" (1960), "Mis zıngırov" (1968), "Ağcaqayın nədən ağladı?" (1982), "Mənim donanma xidmətim" (1987), "Qızıl dovşan rəqs edir" (1977) və s. müəllifidir.

Həm də yumoristik və satirik şeirlər yazması ilə fərqlənirdi. Altı cildlik Başqırd ədəbiyyatı tarixinin qurucularından biri olmuşdur.

## Təltif və mükafatları
Q. Salyam adına mükafat (1968) ("Ana torpağın səsi" şeiri üçün)

Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1980)

Salavat Yulaev adına Respublika mükafatı (1991) ("Deyilməmiş sözlər" şeirlər toplusu üçün)

Rusiya Federasiyasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1991)

B. Valid adına mükafat (1997)

Salavat Yulaev ordeni (2005)

Başqırdıstan Respublikasının xalq şairi (2010)

Baymak şəhərinin və Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunun fəxri vətəndaşı.

## Xatirəsi
Baymak rayonunun Merəç kəndinin küçələrindən birinə Abdullax İqebayevin adı verilib.

## İstinadlar

## Mənbə
* С любовью к родной земле (К 80-летию поэта Абдулхака Игебаева)
* Игебаев Абдулхак Хажмухаметович // Энциклопедия Башкирии.
*  Лето патриарха  // Республика Башкортостан: газета. — 2010. — № 127.
* Игебаев, Абдулхак Хажмухаметович // posredi.ru.
* Игебаев, Абдулхак Хажмухаметович // Краткая литературная энциклопедия.
* Абдулхак Игебаев — народный поэт (к 85-летию со дня рождения) // Кугарчинская ЦБС.
Recep İvedik 4

**Rəcəb İvedik 4** () — *[[Recep İvedik 3|Rəcəb İvedik 3]]* filminin davam filmi. Rejissor və ssenari müəllifi Toqan Gökbakar, prodüseri isə Əmrah Çobandır. Şahan Gökbakar filmin baş rolunu canlandırır.

## Mövzusu
Recep İvedik, məhləsindəki uşaq futbol komandasına məşqçilik edir. Məşqlər üçün, özünün də uşaqlığından bəri futbol oynadığı, məhlənin boş olan tək ərazisini istifadə edir. Rəcəb, bu torpağın bir podratçıya satıldığını öyrənir. Məhlə və uşaqlar üçün çox dəyərli olan bu ərazini itirməmək üçün özü buranı almağı qərar verir. Tapdığı üsullarla (Qəhvə əhalisindən pul toplamaq, Bankdan Ehtiyac Krediti almağa cəhd etmək, Böyrəyini və digər orqanlarını satmağı cəhd etmək) ərazinin pulunu toplaya bilməyincə, çarəni böyük mükafatlı bir yarışmaya qatılmaqda tapan Rəcəbi maldiv adalarında çətin və gülməli bir macəra gözləyir.

## Aktyorlar

## Yaradıcı heyət

## İzlənmə
Film 1 gündə 6 milyon 60 min 983 izləyici ilə rekord qırdı.

## Gəlir
Film 1 gündə 60.486.430,00 lirə  gəlir əldə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sen-Qiyom

**Sen-Qiyom** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38391. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 270 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 550 ilə 1733 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 500 km cənub-şərqdə, Lion 110 km cənub-şərqdə, Qrenobldan  28 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:185
  bar:1968 from:0 till:144
  bar:1975 from:0 till:132
  bar:1982 from:0 till:160
  bar:1990 from:0 till:235
  bar:1999 from:0 till:270


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Qiyom haqqında ümumi məlumat
Recep İvedik 3

**Rəcəb İvedik 3** () —  *[[Recep İvedik 2]]* filminin davam filmi. Filmin rejissoru Toqan Gökbakar, prodüseri isə Faruk Aksoydur.

## Məzmun
Film canı sıxılmış Rəcəb İvedikin bir falçı, psixoloq, karate kursu, fleyta kursu, ovçuluq, kitabxana, pentbol, teatrla darıxmaqdan qurtuluş macəralarından bəhs edir.

## Rollarda

## Yaradıcı heyət

## Gəlir
*Film, 12 fevral 2010-cu ildə Türkiyədə yayıma daxil olmuşdur. 28.710.987,0 ₺ gəlirə sahibdir.
*Film Türkiyədə tam 22 həftə yayımda olmuş ve onu düz 3 milyon 325 min 913 nəfər izləmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Sen-Viktor-de-Sesyö

**Sen-Viktor-de-Sesyö** () — Fransa kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. İzer departamentinə aiddir . Tur-dyu-Pen kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi La-Tur-dyu-Pen sayılır. 

INSEE kodu 38464-dür. Kommunanın 2007-ci il üçün əhalisi 2.118 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 310 ilə 555 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 440 km cənub-şərqdə, Lion 50 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 50 km şimal-qərbdə yerləşir.

*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2005 text:2005
  bar:2007 text:2007
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:1320
  bar:1968 from:0 till:1370
  bar:1975 from:0 till:1362
  bar:1982 from:0 till:1340
  bar:1990 from:0 till:1565
  bar:1999 from:0 till:1669
  bar:2005 from:0 till:1965
  bar:2007 from:0 till:2118


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Viktor-de-Sesyo haqqında ümumi məlumat
Recep İvedik 5

**Rəcəb İvedik 5** () — Türkiyə istehsalı komediya filmi. Rəcəb İvedik film seriyasının beşinci filmidir.

## Mövzu
Rəcəb İvedikin məhlədən tanıdığı sürücü İsmət ölür. İvedik, başsağlığına gedəndə İsmətin son tapşırığını təhvil almağı qərara alır. Milli idmançılardan formalaşan komandanı Üsküpə aparır. Ancaq idmançılar rahatsızlaşınca ölkəsi adına yarışmaq məcburiyyətində qalır.

## Rollarda

* Şahan Gökbakar — Recep İvedik 
* Orkan Varan — Akif 
* Deniz Ceylan — Səyahət başçısı

## Yayımlanma
Recep İvedik 5, 16 Fevral 2017-də kinoteatra verildi. Filmin biletləri 8 Fevral 2017-də ön satışa çıxdı. Türkiyədə göstərilmədə qaldığı müddətdə 7.437.050 nəfər tərəfindən izlənildi və 85.986.157 lirə gəlir əldə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*