open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bəhreynlilər

**Bəhreynlilər** (özünüadlandırma: baharna) — Bəhreyn ərəbləri, Bəhreynin əsas əhalisi. Sayları 433,7 min nəfərdir (2005). 

Bəhreynlilər ərəb dilinin Ərəbistan qrupunun dialektlərində danışırlar. Yerli əhali (təqribən 75 faizi) anaza qrupunun keçmiş Bəhreyn, yaxud baharna dialektində immiqrantlar isə Şərqi Ərəbistan qrupunun yeni Bəhreyn dialektində danışırlar.. Dindarları müsəlmandır.

Ərəblər Bəhreyn arxipelaqında eramızın I minilliyində məskunlaşmışlar; Bəhreynlilər özlərini e.ə. VI əsrdə Navuxodonosor tərəfindən Babilistana köçürülmüş, sonradan Bəhreynə qayıtmış Ərəbistan tayfalarının nəsilləri hesab edirlər. XVII əsrdə Bəhreynin İraq tərəfindən işğalından sonra arxipelaqda iranlılar məskunlaşmışlar. 1783-cü ildə farslar Bəhreynin hakim sülaləsinin baniləri - anaza qrupunun şeyxləri (bəni atban tayfası) tərəfindən qovulmuşdur. Tayfa bölgüsü qalmaqdadır: bəni atbanlar, auvaylalar, əl-buku-ət-muavədələr. əs-sənəətlər, bəni-xalidlər və b. 
## Ənənəvi məşğuliyyətləri
Bəhreynlilərin ənənəvi məşğuliyyətləri əkinçilik (xurma, sitrus bitkiləri, badam, yerli kökümeyvəlilər - ruəd, bəql, bərbir və s. otlar), balıqçılıq, dəniz məhsullarının (o cümlədən, murvari) yığımı, davar yetişdirilməsi (onları kal xurma və balıq yağının qarışığı ilə yemləyirlər), ticarət, gəmiqayırma (gəmi kəndirlərinə balıq yağı sürtürlər), xurma ağacının yarpaqlarından və liflərindən hörmə, toxuculuq və parçaların boyanması, dulusçuluqdur.
## Etnoqrafik xüsusiyyətləri
250px|thumb|Bəhreynli gəlin ənənəvi toy geyimində
Ənənəvi məişətləri ərəb və İran xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Evləri daş, yaxud mərcan lövhələrdən, palma gövdəsindəndir (barasti), geyimləri çaxçur, uzun köynək, yun əba; kişilər başlarını yaylıqla sarıyırlar. Ortokuzen və mübadilə nikahları, həmçinin müvəqqəti (baharnalarda) nikah mövcuddur.

## Mədəniyyət
Şifahi ənənələr Fars körfəzinin Ərəbistan sahillərinin digər xalqlarının mədəniyyəti ilə bağlıdır. İnstrumental ansamblın müşayiəti ilə çox vaxt responsor ansambl oxumaları üstün musiqi formasıdır. Səhər musiqisi janrı soot (ehtimal ki, Yəmən mənşəli), mahni-rəqs basta (İraq mənşəli), hərbi xor rəqsi arda (bədəvi mənşəli) yayılmışdır. Çəlləkşəkilli təbil, silindrik mirvas kubabənzər darbuka, tar, dəf, dilçəkli alətlər (zurna, tuluq zurnası cirba), sinclər (tus), ud əsas musiqi alətləridir. Udda çalınan klassik ərəb musiqisi nadir halda ifa edilir. Musiqi ilə məşğul olmanın spesifik forması mirvari axtaranların mahnılarıdır (ficri); onlardan bəziləri müğənni-solist tərəfindən dalğıcların və dənizçilərin burdon xoru fonunda, digərləri isə zərb alətlərinin müşayiəti ilə yalnız gecə ifa olunur. Ficri mahnıları geniş ritmik modellərə əsaslanır və onun quruluşu dövridir. Manamanın  Afrika məhəllələrində iyeva mahnı-rəqsləri ifa olunur.

## Mənbə
* Энциклопедия стран мира. səh. 450—451
* Моисеев П. П., Серебрякова М. Н. Страны и народы. Зарубежная Азия М.: Мысль, 1979.

## İstinadlar
Niv Kavana

**Niv Kavana** (; ) — İrlandiya müğənnisi. O, İrlandiyaya 1993 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazandırmışdır.

## Musiqi karyerası
Niv Kavana 1993-cü ildə İrlandiyanın Milstrit şəhərində keçirilən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "In Your Eyes" adlı mahnı ilə ev sahibi ölkəni təmsil etmiş və 25 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə qələbə qazanmışdır.. Mahnı həmin illərdə İrlandiya və Böyük Britaniya radiolarının ən çox səsləndirilən mahnılarından biri idi.

Daha sonra 17 illik fasilədən sonra Niv Kavana 2010-cu ildə bir daha Avroviziyaya geri dönmüşdür. Norveçin paytaxtı Oslo şəhərində keçirilən 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "It's for You" mahnısı ilə İrlandiyanı təmsil edən Niv ölkəsini müsabiqənin final mərhələsinə yüksəltməyə nail olmuşdur. Finalda isə müğənni 25 iştirakçı arasında 23-cü yerdə qərarlaşmışdır.

Əsasən Avroviziyadakı qalibiyyətinə görə tanınan müğənni 2015-ci ildən etibarən səhnədən uzaqlaşmışdır və buna səbəb kimi Niv ailəsinə daha çox vaxt sərf etmək istəməsini göstərmişdir.

## Həyatı
Niv Kavana 13 fevral 1968-ci ildə İrlandiyanın Dublin şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası müğənni və eyni zamanda saksafonçu olub. Niv musiqiçi Pol Meqahey ilə ailə həyatı qurub. Onların Tom və Cek adlı iki oğulları var.

## Mahnıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mıs Şmidta

**Mıs Şmidta** () — Rusiya Federasiyası Çukot Muxtar Dairəsi, İultinski rayonunda yerləşəşən şəhər tipli qəsəbə. Qəsəbə Arktika araşdırmaşısı Otto Yuleviç Şmitdın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Mıs Şmitda qəsəbəsi Otto Şmidt burnunda, Çukot dənizi sahilində yerləşir. Anadır şəhərindən 650&nbsp;km şimalda qərarlaşır. Qəsəbəyə ən yaxın yaşayış məntəqəsi Rırkaypiy kəndidir. Şimal dəniz yolu üzərində yerləşməsi onun əhəmiyyətini artırır. Qəsəbənin salnmasına da səbəb bu olmuşdur.
## Tarixi
Otto Şmitd burnu Çukot dənizi sahillərində,Lonq boğazında yerləşir. Burun ilk dəfə 1778-ci ildə ingilis dəniz səyyahı Ceyms Kuk tərəfindən kəşf edilmişdir. O, burnu *Nordkap* («şimal burnu») burnu adlandırır. Bu burun onun əlinin çatdığı ən ucqar şimal nöqtəsi olmuşdur. Yeerli əhali bu burnu *İr-Kappeya* adlandırırdı. Bu isə çukot dilindən tərcümədə «morj tıxacı» mənasını verir. Bunu ilk dəfə 1823-cü ildə rus dəniz səyyahı Ferdinat Petroviç Vrangel qeyd kitabçasında qeyd etmişdir.

Nurun 1934-cü ildə məşhur sovet qütb araşdırmaçısı Otto Şmitdın şərəfinə adlandırılır.

Yaşayış məntəqəsinə 1962-ci ildə şəhər tipli qəsəbə statusu verilir.

1973 - 2008-ci illər ərzində Şmitd rayonununn inzibati mərkəzi olmuşdur. Rayon 2003-cü ildə ləğv edilmişdir.

Burada yerli əhəmiyyətli müəssisələr, hidrometroloji stansiya və hərbi hissə yerləşirdi.,

1976-cı ildə elektrik enerjisinin çatışmazlığı səbəbindən 24 MVt güçü olan stansiya quraşdırılmışdır. 1999-cu ildə stansiya Nadım şəhərinə aparılmışdır.

2000-ci illərin əvvəllərinə qədər burada şimal əlaqə xətti stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 2014-cü ildə stansiya sökülmüşdür.

## Əhalisi
Hasilatın azalması səbəbindən son 20 il müddətində qəsəbənin əhalisi 10 dəfə azalmışdır. 2017-ci il məlumatına görə qəsəbədə cəmi 144 nəfər yaşayır.

## Nəqliyyat

Qəsəbədə liman fəaliyyət göstərir. Pırkaypiy kəndinə il boyu fəaliyyət göstərən yol mövcuddur. Bu istiqamətdə hər gün avtobuslar hərəkət edir. Qəsəbənin yolları İultinski-Eqvekinot avtomagistralına birləşir.

Hava əlaqəsi isə Şmitd hava limanı ilə təmin edilir.

## İnanc
1991-ci ildən qəsəbəyə pravoslavlıq qədəm qoymuşdur. Bir müddət sonra burada məbəd ucaldılmışdır.

## Hazırkı vəziyyət
1930 - 2002-ci illər ərzində qəsəbədə orta məktəb fəaliyyət göstərirdi. Onun bağlanmasından sonra şagirdlər Rırkaypiy kənd məktəbinə köçürülmüşdür.

2013-cü ildə Çukot Muxtar dairəsinin rəhbərliyi əlalinidigər qəsəbələrə köçürməyi qərara alır..

2014-cü ildə isə qəsəbədə yerləşən Mıs Şmitd aerodropunun bərpasını gerçəkləşdirirlər. İnfrastrukturun inkişafı üşün 1,5 milyard rubl ayrılır.

## Mənbə
* terrus.ru — база данных России 
* Нападение белого медведя на человека на Шмидте
* Природа и населенный пункт на youtube
## İstinadlar
Kxon şəlaləsi

**Kxon** () — Laosda şəlalə. Mekonq çayı üzərində yerləşən Kxon şəlaləsi ölkənin Tyampasak əyalətində, Kamboca sərhəddi yaxınlığındadır. Şəlalə kaskad tiplidir və astanalardan ibarətdir.

## Ümumi məlumat
Şəlalə Kamboca sərhəddindən 3,5 km şimalda yerləşir. Əslində Kxon böyük astanadır. Şəlalənin rəsmi adı *Khonephapheng Waterfaldır.* Dünyada daha çox Kxon kimi tanınır. Bəzən Kon terminidə işlədilir. Ehtimal olunur ki, şəlaləni 1920-ci ildə E. Kxoxan adlı səyyah aşkar etmiş. Onun şərəfinə şəlalə belə adlandırılmış. Hündürlüyü 21 metrdir. Eni 9,7 km, adalarla birlikədə 10,7 km-dir. Bu göstəriciyə görə Kxon dünyanın ən enli şəlaləsi hesab olunur. Məhs Koxn şəlaləsinə görə Mekonq çayı gəmiçiliyə yararsızdır. Şəlalə olduğu bölgədə Mekonq genişlənmiş və minlərcə kiçik ada meydana gəlmişdir. Ərazi *Si Phan Don* ("4000 ada") adlanır. Əslində adaların rəsmi sayı 3700-dir. Mövsümlə bu say dəyişir. Çayda su axımı orta hesabla 11 600 м³, maksimal göstərici 49 000 m³-dir. Bu göstəricilərə görə Kxon şəlaləsi dünyanın beşinci ən gur sulu şəlaləsi hesab olunur. Şəlalədə iki əsas kaskad var: *Khong Phapheng* (Mekonqun şərq sahilində), hündürlüyü 18 metr və *Tad Somphamit* (Mekonqun qərb sahili).

XIX əsrin sonlarında fransız kolonizasiya zabitləri Frensis Qarne və Ernesta Dudarta de Laqri dəfələrlə Vyetnamla Çin arasında tıcarət yolu axtarışına çıxmış və uğursuzluğa düçar olmuşlar. Şəlalə bölgəsi gəmiçiliyə yararsız olduğundan sonda Don-Dete və Don-Xon adaları arasında dəmryolu çəkilmişdir.

## Nəqliyyat
Laosun paytaxtı Vyentyandan şəlaləyə qədər olan birbaşa məsafə 600 km (əyər magistiral yolla hesablansa 820 km). Ən yaxın aeroporta qədər məsafə də təxminən o qədərdir. Ümumiyyətlə Kxon şəlaləsinə getmək turistlər üçün çox asandır. Ətrafı müşahidə etmək çox əlverişlidir. Şəlaləyə həmçinin qayıqla da getmək mümkündür. Yaxınlıqdaki Ban Nakasanq kəndindən müntəzəm avomobillər və qayıqlar fəaliyyət göstərir. Paske şəhərindən Nakasanq kəndinə gün ərzində dörd avtobus marşurutu var : 7:00, 8:30, 10:00, 11:30.

## Heyvanat aləmi
Bölgədə endemik *Hemimyzon khonensis* (Balitorlar) balıqları yaşayır. Bundan başqa şəlalə ətrafında dünyada çay Naqqa balığının *plabuck* adlı ən böyük nümayəndələri mövcuddur. Bəzən uzunluğu 3 metrə çatır, çəkisi isə 293 kq olur. Ərazi ölkənin qorunan ərazilərindən biridir.

## Xarici keçidlər
* Mekong Express Laos Photo Album: Khone Falls 
* Visit Laos: Champassak Province

## İstinadlar
2002 Güləş üzrə Avropa Çempionatı

2002-ci ildə kişilər arasında Yunan-Roma güləşi üzrə Avropa Çempionatı və qadınlar arasında sərbəst güləş üzrə Avropa Çempionatı Finlandiyanın Seynayoki şəhərində keçirilmişdir, kişilər arasında sərbəst güləş üzrə Avropa Çempionatı isə Bakıda təşkil olunmuşdur.

## Medalçılar

### Kişilər arasında Yunan-Roma güləşi

### Kişilər arasında sərbəst güləş

### Qadınlar arasında sərbəst güləş

## Medal sayı

## Mənbə
* Wrestling Database 

## İstinadlar
Çindo

**Çindo** və ya **Çin adası** () — Çejudo və Kocedodan sonra Cənubi Koreyanın 3-cü böyük adası. Ətrafında yerləşən kiçik adalarla birlikdə Cindo qəzasını təşkil edir. Koreya yarımadasından cənub-qərbdə yerləşir. İnzibati baxımdan Çolla-Namdo vilayətinə daxildir. Materikdən Myonnyan boğazı ilə ayrılır. Boğaz üzərindən asma körpü inşa edilmişdir.

## Tarix

Adada qədim zamanlardan yaşayış olmuşdur. 1001-ci ildə ada müsair adını almışdır. 1231–1270-ci illərdə monqolların Korteyaya yürüşü zamanı ada Koryu sülaləsinə qarşı üsyanın məekəzi olmuşdur. Bununla belə ada 271-ci ildə monqollar tərəfindən işğal olunmuş bütün kəndlər isə dağıdılmışdır. Monqol işğalı dönəmində belə ada yapon quldurlarının adaya hücumu səngimirdi. XIV əsrdə ada demək olar ki, sakinsiz qalır.

16 sentyabr 1597-ci ildə İdmin müharibəsində koreyalı admiral Li Sunsin Myunnyan döyüşündə yaponları məğlub edir. O, 20 gəmivə 200 döyüşçü ilə 133 hərbi gəmi və 200 gəmi ilə döyüşdə qalib gəmişdir. Bu qalibiyyət ancaq səriştəli admiralın sayəsində əldə edilə bilərdi. Üstəlik o yerli iqlimi çox yaxşı bilirdi.

Materikdən aralıda yerləşməsi sayəsində ada özünün əsrarəngiz təbiətini və əhalisi isə milli adət-ənənələrini qoruya bilmişdir. Pxansori adanın yerli musiqi janrı hesab edilir.

## Görməli yerləri

### Çindondeqyu körpüsü

Çindondeqyu körpüsü materiklə adanı birləşdirir. Onun tikintisi iki mərhələdən ibarət olmuşdur. Aşılış zamanı körpü dünyanın ən uzunasma körpüsü olmuşdur. Körpünün 200 metrliik hissəsi 20 metr hündürlüyü olan gəmilərin hərəkətinə imkan verir.
Adaya axını nəzərə alan hökumət adaya birləşəcək ikinci körpünün inşasını planlaçdırır. Bu körpü eyni uzunluğa və 12.5 m enə malik olmalıdır. Körpülər adaya giriş və çıxışa xidmət etməlidir. İl ərzində adanı 2, 6 milyon turist ziyarət edir.

### Koreya çindosu

Çindo adası Koreya Çindosunun vətəni hesab edilir. Koreyanın № 53 milli dəyəri hesab edilir. 1950-ci illərdə onların nəsli kəsilmək üzrə olur. Bir müddət sontra onların qoruumaı haqqında dövlət qanunu qəbul edilir.

1995-ci ildə cins Beynəlxalq Kinoloqlar Federasiyası tərəfindən tanınır. Bura müşahidəçi üzv qəbul edilir. 2005-ci ildə isə daimi üzv seçilir. 1999-cu ildə adada Koreya çindolarını seleksiya edən və araşdıran mərkəz təşkil edilmişdir.

İldə iki dəfə veterenarlar yaşayış məntəqələrində saxlanılan itlərə baxış keçirib onları müayinə edirlər. Hər itin xaltasında mikroçip vardır. Onlarda itin sahibi və onkların valideyləri haqqında informasiya olur.

Bu irtlər sadiqlikləri ilə seçilirlər. Tedjon şəhərində iti satıldıqdan sonra it 300 km qət eərək əvvəlki sahibinin evinə qayıtmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar
Loik Notte

**Loik Notte** (  10 aprel 1996, Kursel, Belçika) — Belçika müğənnisi, rəqqası və bəstəkarı. Loik Notte 2014-cü ildə Belçikanın *The Voice* səs yarışmasında iştirak edərək 2-ci yerdə qərarlaşmışdır. Müğənni eyni zamanda Belçikanı Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və 217 xalla dördüncü yeri qazanmışdır.

## Musiqi karyerası
Belçika tamaşaçıları Loik Notte ilə ilk dəfə ölkədə keçirilən *The Voice* səs yarışmasında tanış olmuşdur. Gənc müğənni yarışmanın münsifləri və ümumilikdə Belçika tamaşaçılarından əsasən müsbət rəylər qazanmış və yarışmanın finalına yüksələrək, ikinci yerdə qərarlaşmışdır. Loik Notte yarışmada Beverli Co Skottun komandasına yer almışdır.

Belçikanın səs yarışmasında qazandığı uğurdan sonra Loik Notte Belçikanı Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçirilən 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazanmışdır.. Gənc müğənni müsabiqədə ifa etdiyi "Rhythm Inside" mahnısı ilə müsabiqənin final mərhələsinə uğurla yüksəlmiş və finalda isə 217 xalla 27 iştirakçı arasında 4-cü yerdə qərarlaşmışdır. Loik Avropada hitə çevrilən Avroviziya mahnısı üçün üç fərqli video kliplər çəkdirmişdir.

Avroviziyadan sonra Loik Notte 2015-ci ilin oktyabr ayında Fransanın "Ulduzlarla rəqs" yarışmasına qatılmış və yarışmada qalib gəlmişdir.

2016-cı ilin mart ayında Loik Nottenin "Selfocracy" adlandırdığı ilk albomu işıq üzü görmüşdür. Albomdakı sinqllardan biri olan "Million Eyes" Fransa və Belçikada hit paradlarda ikinci yerədək yüksəlməyə nail oldu. Loik oktyabr ayında həmin mahnıya çəkilən klipi təqdim etdi.

## Həyatı
Loik Notte 10 aprel 1996-cı ildə Belçikanın Kursel şəhərində anadan olmuşdur. Loik müsahibələrindən birində səsinin qız səsinə bənzədilərək daha öncələr müxtəlif insanlar tərəfindən təhqirlərə məruz qaldığını bildirmişdir. Müğənni sonuncu albomundakı mahnılarından birində ("Million Eyes") məhz keçmiş həyatın onda buraxdığı silinməz yaralardan bəhs edir və emosiyalarını dinləyici ilə bölüşür.

## Mahnılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əfqanıstan əfqanisi

**Əfqanıstan əfqanisi** ((simvolu: **Afs**; ; ; kodu: **AFN**)) - Əfqanıstan respublikasının pul vahidi. 1 əfqani 100 pula bölünür, baxmayaraq ki, artıq pul dövriyyədə deyil.

## Orijinal əfqani (1925-2001)
İlk əfqani (ISO 4217 kodu: AFA) 1925-ci ildə təqdim olundu. Bir əfqani 100 pula bölünürdü, 20 əfqani isə bir əmaniyə bərabər idi. Bu əfqani 9 qram gümüş tərkibə malik idi.

Birinci Dünya müharibəsi dövrü istisna olmaqla, Əfqanıstanın valyuta məzənnəsi bazar qüvvələri tərəfindən sərbəst şəkildə müəyyən edilmişdir. Ancaq bəzi dövrlərdə Əfqanıstanda iki fərqli məzənnə rejimi mövcud idi: Əfqan Mərkəzi Bankı tərəfindən müəyyən edilmiş rəsmi valyuta məzənnəsi və Kabilin *Saraya Şahzadə* adlı pul bazarında təklif və tələbkar qüvvələr tərəfindən müəyyən edilmiş sərbəst bazar məzənnəsi. Əfqanıstanın Mərkəzi Bankı olan Də Əfqanıstan Bankının yaradılmasından sonra belə imtiyazlı rəsmi sabit məzənnə tətbiq olunmağa davam etmişdi. Də Əfqanıstan Bankı rəsmi nisbətini Saraya Şahzadənin valyuta məzənnəsinə yaxın tutmağa çalışsa da, 1980-ci illərdə və vətəndaş müharibəsi dövründə rəsmi və sərbəst valyuta məzənnələri arasındakı boşluq genişləndi.

Da Əfqanıstan Bankı 2002-ci ildən etibarən üzən məzənnə rejimini qəbul edib və valyuta məzənnəsinin bazar qüvvələri tərəfindən sərbəst şəkildə müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradıb.

### Əsginaslar
1925-1928-ci illərdə xəzinədarlıq 5, 10 və 50 əfqani əsginaslar buraxdı. 1936-cı ildə 2, 20 və 100 əfqani əsginaslar əlavə edildi. Əfqanıstan Bankı 1939-cu ildə kağız pul istehsalını öz üzərinə götürərək, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 və 1000 əfqani buraxdı. 1958-ci ildə 2 və 5 əsginaslar sikkə ilə əvəz edildi. 1993-cü ildə 5000 və 10,000 əfqani əsginasları buraxıldı.

## Yeni əfqani (2002-indiyədək)
2 yanvar 2002-ci il - 2 fevral 2003-cü il tarixləri arasında ISO 4217 kodu AFN olan yeni əfqani təqim edildi. Heç bir bölünmə verilməmişdir.

### Sikkələr
11 aprel 2005-ci ildə 1, 2 və 5 əfqani sikkələr təqdim edildi.

### Əsginaslar
2 fevral 2002-ci ildə 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 və 1000 əfqani əsginasları təqdim edildi. 2005-ci ildə 1, 2 və 5 əfqani əsginasları sikkə ilə əvəz olundu. 2004 və 2008-ci ildə bəzi əsginasların təhlükəsizlik xüsusiyyətləri inkişaf etdirildi.

## İstinadlar
Ramadi

**Ramadi** () — İraqın Anbar mühafəzasında yerləşən ən böyük şəhər. Paytaxt Bağdaddan təqribən 110&nbsp;km qərbdə yerləşir. Şəhər 1879-cu ildə Osmanlı İmperiyası tərəfindən yaradılıb və 2011-ci ildə şəhərin əhalisi 375000 nəfər idi.

## Tarixi
2015-ci il mayın 18-də İŞİD İraqın hökumət qüvvələri şəhər uğrunda aylarla çəkən döyüşlərdən sonra, şəhəri ələ keçirib. İŞİD qruplaşmasının nəzarətinə keçən şəhər xarabazara çevrilib, binaların böyük əksəriyyəti dağıdılıb. Hökumət qoşunlarının hücumlarının qarşısını almağa cəhd göstərən yaraqlılar Ramadidə bütün körpüləri partladıblar. 2015-ci ilin dekabr ayında İraqın hökumət qüvvələri ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi koalisiyanın hava hücumları ilə Ramadi şəhərini İŞİD adlandıran qruplaşmadan azad edib.

## Həmçinin bax
* Ramadi döyüşü (2014-15)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Iraq Image – Ramadi Satellite Observation
Qırmızı qar (Anar İsmayıl)

**Qırmızı Qar** — Anar İsmayıl tərəfindən 2016-cı ildə yazılmış tarixi-detektiv altjanrında roman.

Roman satışa çıxdığı ilk ayda Qanun nəşriyyatının yayımladığı məlumata əsasən 2017-ci ilin noyabr ayında Azərbaycan Ədəbiyyatı üzrə ən çox satılan kitab olmuşdur.

## Məzmun

XVII əsrdə Səfəvilər dövlətinin hökmdarı II Şah Abbasın zamanında xalqın şikayətlərini dinləmək üçün müstəsna səlahiyyətləri olan Ədalət Divanı qurulur. Bu Divan insanların şikayətlərini qəbul edir və araşdırmaq üçün bir nəfər şah qulamı və bir nəfər də katib (mirzə) göndərir. Romandakı hadisələr bu araşdırmaların birindən bəhs edir. Vərəsəlik şikayəti ilə bağlı Savə şəhərinə göndərilən qulam Barsoğlu Yunis və mirzə İman Zülqədər mülk bölgüsünü həll etmək istəsələr də tezliklə bir cinayəti ortaya çıxarırlar. Qatili məlum olmayan bu cinayət tam aydınlanmamış başqa qətl hadisələri baş verir. Qədim ipək ticarəti, gizli təşkilatlar, siyasi mübarizələrlə dolu romanın sonunda ölümlərin səbəbi Barsoğlu və Mirzə İman tərəfindən ortaya çıxarılır.

## Xarici keçidlər

* Qırmız qar- Anar İsmayıl
* Goodreads-də Qırmızı Qar
* 
* "Qırmızı Qar" romanının traileri
* Bu ay ən çox satılan kitablar - SİYAHI
* II Şah Abbas: Səfəvi əzəmətinin sonuncu səhifəsi ("Qırmızı Qar" romanı)
* Kitab təhlili | Qırmızı qar - Anar İsmayıl
Laos kipi

**Lao kipi** (; kodu: **LAK**; simvolu: **₭** or *'₭N*) 1952-ci ildən Laos respublikasının pul vahidi. Tarixi olaraq vir kip 100 *att* ()-a bölünür.

## Tarixi
### Azad Laos kipi (1946)
1945-1946-cı illərdə Fransız qüvvələri regionu zəbt etmədən əvvəl Azad Laos hökuməti Vyentyanda 10, 20 və 50 att və 10 kip kağız pul buraxdı.

### Krallıq kipi (1952)
Kip 1952-ci ildə Fransız Çinhindi piastrını əvəz etdi. Kip (həmçinin fransız dilində piastr adlanıdr) 100 att (Lao: ອັດ) və ya sentə bölünür.

#### Sikkələr
Üzərində laos və fransız dillərində yazı olan 10, 20 və 50 att sikkələr buraxıldı. Hamısı alüminiumdan hazırlanmışdı və Çin pulları kimi ortasında dəlik vardı. Yalnız 1952-ci ildə buraxılmışdı.

#### Əsginaslar
1953-cü ildə *Institut d'Émission des États du Cambodge, du Laos et du Vietnam* Laos filialı  ikili denominasiya edilmiş piastr və riel əsginasları tədavülə çıxardı. Eyni zamanda, *İnstitutun* digər iki filialı da Kambocada riel və Cənubi Vyetnamda donq ilə oxşar razılaşmalara malik idi. 1, 5, 10 və 100 kip üçün əsginaslar mövcud idi.

1957-ci ildə hökumət yalnız kipdən təşkil olunan əsginaslar buraxdı. 1, 5, 10, 20 və 50 kip əsginaslar Security Banknote Company, 100 kip əsginaslar Banque de France və 500 kip xatirə əsginası Thomas De la Rue tərəfindən çap edildi. 1962-ci ildə 1 və 5 kip əskinaslar Bradbury & Wilkinson və 10 kip əskinaslar De la Rue tərəfindən təqdim olundu.

1963-cü ildə 20, 50, 200 və 1000 kip əskinaslar da əlavə olundu, hamısı De la Rue tərəfindən çap edilmişdi. Bunu 1974-1975-ci illərdə yenə də De la Rue tərəfindən çap olunan 100, 500 və 5000 kip əsginaslar izlədi. 1975-ci ildə Bradbury & Wilkinson tərəfindən 10 kip və De la Rue tərəfindən 1000 kip çap edilsə də dövriyyəyə çıxarılmadı.

## Patet Laos kipi (1976)
Patet Lao kipi 1976-cı ildən əvvəl Patet Lao nəzarətindəki ərazilərdə buraxıldı. 1, 10, 20, 50, 100, 200 və 500 kip əsginaslar mövcud idi. Əsginaslar Çində nəşr edilirdi.

## Laos XDR kipi (1979)
16 dekabr 1979-cu ildə Pate Lao kipi 1-in 100-ə nisbətində olmaqla yeni Laos kipi ilə əvəz olundu.

### Sikkələr
1980-ci ildə 28 il fasilədən sonra 10, 20 və 50 att olmaqla sikkələr Laosda yenidən buraxılmağa başlandı. 1985-ci ildə bunu Laos Xalq Demokratik Respublikasının 10 illiyinə həsr edilmiş 1, 5, 10, 20 və 50 kip sikkələr izlədi. Hal-hazırda sikkələr dövriyyədə yoxdur.

### Əsginaslar
1979-cu ildə 1, 5, 10, 20, 50 və 100 kip əsginaslar təqdim edildi. 1988-ci ildə 500 kip, 1992-ci ildə 1000, 1997-ci ildə 2000 və 5000, 2002-ci ildə 10,000 və 20.000, 17 yanvar 2006-cı ildə 50,000 kip əsginaslar buraxıldı.

## İstinadlar
Gədəbəy dəfinəsi

**Gədəbəy dəfinəsi** — 1956-cı ildə Gədəbəy rayonunun Xarxar kəndində tapılmış dəfinə.

Təsərrüfat işləri zamanı aşkar edilmiş küpənin içərisində 139 gümüş sikkə, qadın bəzək əşyaları olmuşdur. Həmin ərazidə üzərində bitki və həndəsi naxışlarla bəzədilmiş iki gümüş nimçə də tapılmışdır. Sikkələr XVI əsrdə Səfəvi hökmdarı I Şah Təhmasibin adından Gəncə, Şamaxı, Təbriz, Ərciş, İrəvan, Van, Kaşan və Ərdəbildə zərb olunmuşdur. Sikkələrin çoxu eyni tiplidir. Azərbaycan Tarix Muzeyində saxlanılır.

## İstinadlar
Mariano Di Vaio

**Mariano Di Vaio** — məşhur italiyalı model, bloger və aktyor.

## Həyatı
Mariano Di Vaio 9 may 1989-cu ildə İtaliyanın Assisi şəhərində anadan olub. 2015-ci ildə Eleonora Brunacci ilə evlənmişdir. 2016-cı ildə Nathan Leone Di Vaio, 2018-ci ilin 18 iyun tarixində Leonardo Liam Di Vaio adlı oğlu dünyaya gəlmişdir.

## Şəxsi məlumatlar
*Boyu = 178 sm
*Çəkisi = 80 kq 
*Ayaqqabı ölçüsü = 44 
*Gözləri = qəhvəyi 
*Saç rəngi = qəhvəyi

## Karyerası
2012-ci ildə şəxsi bloqunu yaratmışdır. Bir çox məşhur brendlərin siması olmuşdur.

## Filmləri
* Deported (komediya filmi, 2016)

## Mənbələr
* Rəsmi Saytı  
* Rəsmi İnstagram Səhifəsi 
* Rəsmi Facebook Səhifəsi 
* Rəsmi Twitter Səhifəsi 
*

## İstinadları
Riçard Eppel

**Riçard Eppel** (;  21 may 1963, Nyu-York, ABŞ) — ABŞ ssenaristi, prodüseri və keçmiş müvəkkili. 2012-ci ildən bəri "Qriffinlər" teleserialının icraçı prodüseri və köməkçi şou-ranneridir. Eppel ali təhsilini Harvard Universitetində almışdır. 1985-ci ildə məzun olduqdan sonra hüquqşunas olan Eppel, 1994-cü ildə "Simpsonlar" teleserialına ssenarist olaraq işə alınmasından sonra, yazıçılıq karyerasına rəsmi olaraq başlamışdır. Eppel "Simpsonlar" üçün 7 seriyanın ssenarisini yazmışdır. Eppel "A.U.S.A" adlı bir animasiya sitkomunu yaratmazdan əvvəl, "Təpənin kralı"nda icraçı prodüsər olaraq işləmişdir. Eppel Set Makfarleyn və Mayk Henri ilə birlikdə "Klivlend Şou" adlı bir animasiya sitkomunu yaratmışdır. Bundan əvvəl "Berni Mek şou", "Qriffinlər" və "Amerikan ata!" seriallarında işləmişdir.

## Həmçinin bax
* Set Makfarleyn

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Milton Obote

**Milton Obote** () - Uqandanın müstəqillikdən sonrakı ilk Prezidenti (1962-1966) və Baş Naziri (1966-1971, 1980-1985). Ölkəsinin müstəqillik əldə etməsində önəmli rol oynamış, iki dəfə hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətdən kənarlaşdırılmışdır.

## Həyatı

Əsil adı *Apollo Milton Obote* olan Milton Obote 1925-ci ilin 25 dekabr tarixində Uqandada dünyaya gəlib. 1948-1949-cu illərdə paytaxt Kampala şəhərində yerləşən *Makerere Kollecində* təhsil aldığı zaman, siyasi fəaliyyətləri səbəbindən təhsil kompleksindən kənarlaşdırılmışdır. Dönəmin hakimiyyəti Obotenin Amerika Birləşmiş Ştatları və Almaniyada ali təhsil almağa imkan verən təqaüd proqramlarındanda istifadə etməyə mane olduqdan sonra Obote, 1950-ci ildə Keniyaya yollanmışdır. 

Keniyada müxtəlif işlərdə işlədiyi dövrdə, Uqandanın azadlıq hərəkatına dəstək vermiş və Keniya Afrika İttifaqına üzv olmuşdur. 1957-ci ildə ölkəsinə qayıdaraq *Uqanda Xalq Konqresi Partiyasına* üzv olmuş; növbəti il parlamentdə təmsil olunmaq hüququ qazanmışdır. Uqanda Xalq Konqresi Partiyasının parçalanmasından sonra Uqanda Xalqının Birliyi təşkilatı ilə birləşərək Uqanda Xalq Partiyasını təsis etmişdir. Partiyanın əsas məqsədi, Kral II Mutesa rəhbərliyindəki Buqanda dövlətinin Uqandadakı varlığına son qoymaqdan ibarət idi.

1961-ci ildə Obote, sülh prosesinin nəticəsi kimi Buqandanın Uqanda tərkibində muxtar krallıq statusunun verilməsinə razılıq verdi. Bu məqsədlə, Uqanda və Buqandanın hakim siyasi partiyaları arasında bir ittifaq yaradılmış oldu. Buqanda ilə arasındakı münasibətlərin gərginləşdiyi il olan 1966-cı ildə Milton Obote kral II Mutesanı devirib, Buqanda hökumətini tamamilə dağıtdı. Mərkəzləşdirilmiş hakimiyyətin gücləndirilməsi və ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunması məqsədilə 1967-ci ildə yeni ölkə konstitusiyasını qəbul etmişdir.

1960-cı illərin sonlarına yaxın hakimiyyəti get-gedə zəifləyən Obote, general-mayor İdi Aminnə bağlı hərbiçilər və Buqandalıların təşkil etdiyi hərbi qüvvə tərəfindən 1971-ci ildə devirilmişdir. Obote Sinqapurda keçirilən Millətlər Birliyinin iclasında iştirak edən zaman hakimiyyətdən kənarlaşdırıldığını və ölkədə Hərbi çevrilişin baş verməsindən xəbər tutdu. Sürgündə olduğu müddətdə, hakimiyyətinin bərpa etməsi cəhdləri nəticəsiz qalmışdır. İdi Aminin 1979-cu ildə Tanzaniyanın paytaxt Kampalaya qoşun yeritməsindən sonra sürgündən qayıtmış və II dövr üçün Uqanda Prezidenti seçilmişdir.

İkinci dəfə hakimiyyətə gəlməsindən sonra ölkədə çox partiyalı siyasi sisteminin yaradılması və demokratik islahatların keçirilməsi istiqamətində ciddi işlər görmüş, ölkə iqtisadiyyatını inkişaf etdirmişdir.Obotenin ikinci hakimiyyət dövrü 5 il davam etmişdir. 1985-ci ildə Bazilio Olara-Okello və Tito Okello rəhbərliyindəki hərbi birləşmə tərəfindən ikinci dəfə Hərbi çevriliş yolu ilə hakimiyyətdən kənarlaşdırılmışdır. Hakimiyyətini itirdikdən sonra əvvəlcə Tanzaniya, sonradan isə Zambiyaya getmişdir. Ölümündən aylar əvvəl Uqandaya geri dönməsinə icazə verilmiş Obote böyrək çatışmazlığından 2005-ci ildə vəfat etmişdir. Uqandada təşkil edilən rəsmi mərasimlə dəfn edilmişdir.

## Həmçinin bax
Ertso gölü

**Ertso**- (,  [ɛrt͡sʼɔ])- Cənubi Osetiyanın Dzausko rayonunda Kvirila çayının hövzəsinə aid karst mənşəli göl. Ölkənin sahəsinə görə ikinci böyük gölü hesab edilir.

## Xarakteristikası
Bu göl Kudarsk yarğanında yerləşir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1711 m-dir.  Daxili kanalları mövcuddur. Gölün sahəsi-0,41&nbsp;km², uzunluğu isə-940 m-dir. Gölün dərinliyi məlum deyil, çünki suyunun səviyyəsi daimi olmur. Göl öz mənşəyinə görə unikal hesab edilir, çünki, Qafqazda ən iri karst mənşəli göldür. 5-6 il ərzində gölün su balansında azalma müşahidə edilir. Bu isə yeraltı mağaralarla əlaqədardır. Landşaftın geoloji quruluşu üst yura dövrünə aiddir.

## Təsviri
Göl hövzəsi kifayət qədər geniş Erzo depressiyasının şimal hissəsini tutur, hansı ki, üst yura dövründə formalaşıb. Gölün əsas hissəsi depresiyadan çox da hündür olmayan silsilə ilə ayrılır. Göl öz növbəsində 4 karst qıfının birləşməsindən yaranır ki, onlarda dərinliyi 5 m-19 m olan hissələrdən ibarətdir. Gölün şərqində eyni adlı kənd yerləşir.

## Həmçinin bax
* Gürcüstan

## İstinadlar
Edqar Bloşe

**Edqar Bloşe** (; ) — fransız şərqşünası.

## Fəaliyyəti
Şərq dilləri məktəbində ərəb, fars, türk və hind dillərini öyrənmişdir. 1895-ci ildən Paris Milli Kitabxanasının əlyazmalar şöbəsində işə başlamış, 1935-ci ilədək burada çalışmışdır. "Ərəb, fars və türk əlyazmalarına rəsmlərin kataloqu" (1911), "Türk əlyazmaları kataloqu" (c. 1–2, 1932–33) kitablarını nəşr etdirmişdir. Həmin kataloqlarda Paris Milli Kitabxanasında saxlanılan Azərbaycan şairlərinin (o cümlədən Həsənoğlu, Qazi Bürhanəddin, Nəsimi, Füzuli, Məsihi və b.) əsərlərindən ibarət cünglərin təsviri verilmişdir. Kataloqlarda 12–20-ci əsrlər Azərbaycan şairlərinin nadir əlyazmaları haqda xeyli məlumat var. Bloşe "Türk əlyazmaları kataloqu"nda Nizami Gəncəvinin ana dilində şeirləri olduğunu qeyd etmişdir. Kataloqun 2-ci cildində 710 nömrəli əlyazmasının bütövlükdə Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasının türkcəyə tərcüməsi olduğu və əsərin həmin tərcümədən fransızcaya çevrildiyi göstərilmişdir. "Ərəb, fars və türk əlyazmalarına rəsmlərin kataloqu"nda da Nizamiyə xüsusi yer ayrılmış, şairin əsər lərinə çəkilmiş illüstrasiyalar verilmiş, Nizami əsərlərinə çəkilmiş miniatürlərin hansı rəssamlıq məktəbinə aid olması göstərilmişdir.

## Həmçinin bax

* Fridrix Bodenştedt

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cecudo

**Cecudo** və ya **Cecu adası** () — Cənubi Koreyanın ən böyük adası olmaqla yanaşı həm də bu ölkənin ən kişik inzibati ərazi vahidliyidir. Rəsmi olaraq muxtariyyatı olan vilayətdir. Ada Koreya boğazında yerləşir. Çolla-Namdo vilayətindən cənub-qərbsdə yerləşir. 1946-cı ilə qədər bu vilayətin ərazisinə daxil idi. Avropalılar adanı **Kelpart adası** adı ilə tanınır.

## Adı
Koreya dilində *do* — çin dilindən fonetik traspryasiya olunmuş "ada" (島) və "vilayət" (道) mənasını verir. Bununlada Cecudo həm ada həm də vilayət kimi işlədilə bilər. Aşağıdakı cədvəldə Cecudo vilayətinin inzibati mərkəzlərinin adları verilmişdir.

Adanın tarixi adları:

Toi (도이, 島夷)

Tonyuncu (동영주, 東瀛州)

Cuxo (주호, 州胡)

Txammora (탐모라, 耽牟羅)

Somna (섭라, 涉羅)

Txanna (탁라, 竣羅)

Txamna (탐라, 耽羅)

## Adanın meydana gəlməsi

Cecu adası Avropada əvvəllər **Kvelpart** adı ilə tanınırdı. Ada vulkanik mənşəllidir. Burada Hallasan vulkanı yerləşir. Vulkan Cənubi Koreyanın cənub hissəsinin ən hündür nöqtəsidir (1 950 m).

Ada bir neçə milyon il öncə vulkan püskürməsi zamanı meydana gəlmişdir. İqlimi subtropikdir. Koreyanın digər hissələrinə nisbətdə iqlimi istidir. Yayı rütubətli, qışı isə quraq keçir.

2007-ci ildə adanın unikal təbiətindən dolayı YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İqtisadiyyat

2006-cı il məlumatına görə adanın büdcəsi $1,11 milyard dollar olmuşdur. Bu isə 2005-ci ilin analoji dövrü ilə müqayuisədə 10 % çoxdur. 2006-cı ilə görə ümumdaxili məhsul $8,48 milyard dollar olmuşdur. Bu minvalla isə adam başına il ərzində $15 000 pul düşür.

## Elektrik təminatı

Adanın elekrik enerjisinə olan ehtiyacı materikdən gələn yüksək gərginlikli xətlə təmin edilir. Ehtiyacın bir qismi isə yerli elektrik stansiyalarının köməyi ilə təmin olunur. 2001-ci ilə adada 4 elektik stansiyası olmuşdur.

## Turizm
Ada iqtisadiyyatında turizm böyük rol oynayır. Adanın iqlimi, lanşaftı, çimərlikləri bura çoxlu turist cəlb edir. Onlar əsasən Asiyanın digər ölkələrindən gələnlərdir: Yaponiya, Çin, və s.
Koreyalıların böyük qismi bal ayını adada qeyd etməyi xoşlayırlar. Bu səbəbdən adada çoxlu sayda park və atraksionlar vardır.Buna misal kimi Love Landı göstərmək olar.

## Cəmiyyət və mədəniyyət

Adanın mədəniyyəti Koreyanın digər hissələrindən müəyyən dərəcədə seçilir. Digər xüsusiyyət isə Cecudo adasında matriarxat qruluşun olmasıdır.

## Vilayətin rəmzləri
* Çiçək: Rododendron ( — *Çxamkkot*)
* Ağac: Kafur ağacı ( — *Noknamu*)
* Quş: Ağbel ağacdələn ()

## Qeydlər

## Mənbə
* Çejudo adası
* Çejudo 

## İstinadlar
Blua

**Blua** () — Fransada şəhər. Luar və Şer departamentinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Əhalisi 49, 6 min (2005) nəfərdir. Luara çayının sahilindədir.

## Tarixi
Blua 6-cı əsrdən məlumdur. 9-cu əsr – 13-cü əsrin əvvəllərində Şampan qraflığı ilə sülalə ittifaqında və uzunmüddətli uniyada olan və Fransa krallarına qarşı mübarizə aparan güclü qraflığın mərkəzi idi. 1391-ci ildən Valua sülaləsinin Orlean qolu şahzadələrinin mülkiyyətində, 1498-ci ildən kral domeninin tərkibində olmuşdur. 16-cı əsrdə Bluada Fransa krallarının daimi iqamətgahı yerləşirdi. 1576–77-ci və 1588–89-cu illərdə Baş ştatlar Bluada toplanmışdı.

## Memarlığı
Təpə üzərində müxtəlif dövrlərə aid tikililərdən [dairəvi bürc (Tur-de-Fua, 1440–50); Baş ştatlar zalı (13-cü əsrin əvvəlləri); Orleanlı Karl qanadı (1440–50); son neoqotik üslubda XII Lüdovik qanadı (1495–1508); renessans üslubunda I Fransisk qanadı (1515–24, memarlar J. Surdo və Domeniko da Kortona); klassisizm üslubunda 3 mərtəbəli Orleanlı Qaston korpusu (1635–38, memar F. Mansar)] ibarət kom pleks olan qəsr (9-cu əsrdən məlumdur) yerləşir. 10–17-ci əsrlərə aid kilsələr, Yepiskop sarayı (18-ci əsrin əvvəli, indi Ratuşa), Luara üzərində körpü (hər ikisinin memarı J.A. Qabriel), 16–18-ci əsrlərə aid çoxsaylı mülklər var. Luara qəsrləri tərkibində Blua Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Sənayesi
Kənd təsərürfatı rayonunun (dənli bitkilər,üzümçülük, tərəvəzçilik) mərkəzidir. Elektrotexnika, gön-dəri sənayesi, maşınqayırma müəssisələri var; şokolad istehsal olunur. Turizm inkişaf etmişdir.

## Qalereya

Blois.Loirebruecke.wmt.jpg|Blua şəhərində Luara çayı üzərində körpü
Loire Cher Blois1 tango7174.jpg|Blua qəsri
Château de Blois-1.JPG|Blua qəsri (qərbdən görünüşü)


## Həmçinin bax
* Bulon-Sür-Mer
* Burk-an-Bres

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şəhərin rəsmi internet səhifəsi
Krabbe yarımadası

**Krabbe yarımadası** () — Rusiya Federasiyasının Primorsk diyarı ərazisində yerləşən yarımada. Diyarın ən iri yarımadalarından biridir. Yarımada coğrafi baxımdan Primorsk diyarının cənub-şərq sahillərində yerləşir. Sahillərini Yapon dənizinin suları yuyur.

Yarımada Xasanski rayonunun cənub-qərbində, Zarubino və Poset qəsəbələri arasında yerləşir. İlk dəfə 1854-cü ildə ekspedisiya zabiti vitse admiral E. V. Putyatin tərəfindən kəşf edilmişdir. Yarımada 1863-cü ildə Dəniz Nazirliyinin vitse admiralı Nikolay Karloviç Krabbenin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Təbiəti
Yarımada qədim vulkanik suxurlardan təşkil olunmuşdur. O qərbdən şərqə doğru uzanır. Materiklə ensiz qumdan təşkil olunmuş bərzəxlə birləşir. Bərzəxin ən ensiz hissədə eni 70 metrdir. Mərkəzi hissədə eni 4,5 kilometrə çatır. Bərzəxin sahili ilə Astafev burnuna qədər məsafə 13 km-dir. Yarımadanın sahəsi 30,8 km2-dir.

Yarımada boyunca su ayrıcı silsilə uzanır. onun mərkəzində hündürlüyü 179,5 metrə çatan zirvə vardır. Zirvə adsızdır. Yarımadanın şərq hissəsində Dereq dağı yerləşir (160,2 m).

Yarımadanın şimalını dayaz Novqorodskaya buxtası yuyur. Burada güclü dalğalar olmur. Sahilləri akulmiyyativ, az parçalı və alçaqdır. Çimərlikləri olduqca ebsiz, lilli və bataqlıqlaşmışdır. Şimal sahillərinin uzunluğu 16,1 km kilometrdir. Yarımada cənub-qərbdən Reyd Pallada buxtası, cənubdan Poset buxtası, cənub-şərqdən Kitovıy körfəzi ilə əhatələnir. Sıldırımlı qayaların aşağısında uzunluğu 24,3 km olan qumlu və gilli çimərliklər vardır. Mərkəzi hissədə Minonosok buxtası yerləşir.

Krabbe yarımadasında 16 axar vardır. Onların uzunluğu 1 km-dən çoxdur. Ən uzun axarın 1,6 km məsafədə axır. Bəzi axarların mənsəbində estuarilər əmələ gəlmişdir. Yarımadada iri göllər yoxdur. Ancaq sahəsi 1 ha olan göllər yarımadanın şimal-qərbində yerləşir.

Yüksəkliklərdə ot örtüyü azdır. Novqorodskaya buxtası sahillərində bataqlıqlaşmış ərazilərlə örtülüdür. Enliyarpaqlı meşələr çay vadilərində müşahidə edilir. Yaşıllıqlar cəmi 6–8 % ərazini əhatə edirlər. Meşələrdə palıd üstünlük təşkil edir.

## Əhali
Yarımadada daş dövründən tutmuş orta əsrləqə qədər yaşayış mövcud olmuşdur.. 1940-cı illərə qədər burada əhalisinin sayı 1000 nəfər olan Krabbe qəsəbəsi vardı. Hazırda burada daimi yaşayış məntəqəsi yoxdur. Dereq burnunda avtomatik mayak vardır (22.05.2017 tarixinə olan məlumata görə mayak artıq fəaliyyət göstərmir və dağılmaq üzrədir)

Yarımadanın əsas yollardan uzaqlığı, su çatışmazlığı və çimərlikləin əlverişli olmaması səbbindən bura turistlər ayaq basmır.. Burada təbiətin öz ilkin görkəmini saxlamasından dolayı ekooturizm ekoturizm baxımından olduqca əlverişlidir. Üstəlik müalicəvi palçığa sahibdir.

## İstinadlar
Kvedi gölü

**Kvedi gölü** (, )-Cənubi Osetiyanın dağ gölüdür . Ölkənin sahəsinə görə üçüncü ən böyük gölü hesab edilir. Sahəsi 0,09&nbsp;km², dəniz səviyyəsind\n hündürlüyü isə 1567 m-dir.

## Coğrafiyası
Sürüşmə zamanı, sürüşmə məhsullarının çayın qabağını kəsərək yaranmışdır. Əsas çay Kvedik, yeganə tökülən çay isə Quedruladır (Rioni çayı hövzəsi, Codcorı qolu).

Göl sıx meşə ilə örtülmüşdür. Qərbdən iynəyarpaqlı, şərqdən isə enliyarpaqlı meşə ilə əhatə olunubdur. Gölün şimalı dərələr və qrunt yol, cənub hissəsindən isə dağ silsiləsi keçir. Göldən 5&nbsp;km şimalda isə Kvaysa şəhəri yerləşir. Ərazidə yaşayış məntəqələri ilə sıx yerləşmişdir. Kvaysadan Kozaya qədər avtomobillə getmək olar.

## Ədəbiyyat
* Осетинский вопрос. Издательство "Кера — XXI". Тбилиси. 1994 год.

## İstinad
Sandra Şmirler

**Sandra Şmirler** (d. 11 iyun 1963; Biqqar, Kanada — ö. 2 mart 2000; Reqina, Kanada) — Kanadanı təmsil edən körlinqçi. Sandra Şmirler, Kanadanı 1998-ci ildə baş tutan Naqano Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

## Karyerası
Sandra Şmirler, Kanada yığmasının heyətində 1998-ci ildə Yaponiyanın Naqano şəhərində baş tutan XVIII Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Həmin yarışlarının həlledici, final görüşündə Kanada yığması, Danimarka yığmasını 7:5 hesabı ilə məğlub etdi və Sandra Şmirlerində çıxış etdiyi Kanada yığması, Naqano Olimpiadasının çempionu oldu.

## Ölümü
Sandra Şmirler, 2 mart 2000-ci ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyi nəticəsində həyatının 36-cı yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar
Kvirila çayı

**Kvirila çayı** (, )- Gürcüstanın Cənubi Osetiya bölgəsinin çayı. Rioni çayının sol qolu.

## Coğrafi məlumatlar
Başlanğıcını Cənubi Osetiyada Raçin silsiləsindən götürür. Çayın çox hissəsi Gürcüstan ərazisindən keçir. Uzunluğu-140&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi isə 3630&nbsp;km²-dir. Sol qolu Dzirul çayının tökülməsindən sonra düzənlik ərazidən axır. Qidalanmasında yağış suları əsas rol oynayırlar. İllik su sərfi 61 m³/s-90 m³/s arasında dəyişir. Bu əsasən Zestafon şəhərindəki ölçmələrə əsasəndir. Çiatursk marqanis yatağı bu çayın hövzəsindədir.

## Sahilində olan yaşayış məntəqələri
* Xuqata (Cənubi Osetiya)
* Biteta (Cənubi Osetiya)
* Çon  (Cənubi Osetiya)
* Dodota (Cənubi Osetiya)
* Xampalqom (Cənubi Osetiya)
* Tbet (Cənubi Osetiya)
* Zemo-Karzmani (Cənubi Osetiya)
* Kvemo-Karzmani (Cənubi Osetiya)
* Perevi (Gürcüstan)
* Pereu (Cənubi Osetiya)
* Sacxere (Gürcüstan)
* Ciatura (Gürcüstan)
* Zestafon (Gürcüstan)

## Həmçinin bax
* Rioni çayı
* Cənubi Osetiya

## İstinadlar
Dzirula çayı

**Dzirula çayı** () - Qərbi Gürcüstanda çay.

## Coğrafi xüsusiyyətləri
Sacxer, Xaraqaulsk və Senak bələdiyyələrinin ərazisindən axır. Kvirila çayının sol qoludur. Uzunluğu-83&nbsp;km olub, hövzəsinin sahəsi isə 1270 km²-dir. Qərbi Lix dağlarından 1252 m dəniz səviyyəsindən başlanğıcını götürür. İllik su sərfi Çeva kəndi yaxınlığında -26,6 m³/s-dir. Qidalanmasında qar, yağış və yeraltı sular əsas rol oynayırlar. Suyun səviyyəsi qış aylarında yüksək, yay aylarında aşağı olur. Suvarmada istifadə olunur.

## Əsas qolları
* Dumala
* Cxerimela
* Xelmosmula

## Sahillərindəki kəndlər
* Kveda
* Çeva
* Zeda-Çeva
* Boriti
* Şroşa

## Həmçinin bax
* Kvirila çayı
* Rioni çayı

## İstinadlar
Stiven Kruqer

**Stiven Kruqer** () — Amerikalı aktyor. Coşua Rossa rolu ilə *[[İlk doğulmuşlar (teleserial, 2013)|İlk Doğulmuşlar]]* serialı və Devidson rolu ilə *Qusebumps* filmi ilə tanınır.
## Filmoqrafiyası

## Xarici Keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Keli gölü

**Kelistba gölü** (Кельское озеро, Кели, *устар.* Кель; ; ) — Cənubi Osetiyanın Leninqor əyalətində göl. Ölkənin ən gölüdür. Kelsk platosunun üzrəində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü-2925 m-dir. Qidalanmasında qar suları başlıca rol oynayır. Hövzəsinin sahəsi 1 279 600 m²-dir. Uzunluğu isə 2170 m-dir. Orta dərinliyi-75–65 m arasında dəyişir. İlin 7–8 ayı buzla örtülü olur.

## Həmçinin bax
Cənubi Osetiya

Kvedi gölü

## İstinadlar
* **↑** Данный географический объект расположен в Южной Осетии. Согласно конституции Грузии, территория Южной Осетии входит в Грузию. Фактически же Южная Осетия является частично признанным государством, территория которого грузинским правительством не контролируется.
* **↑** Карта Кавказского края издания Ильина 1869 года
* **↑** Юго-Осетинская автономная область // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969–1978.
* **↑** Грузия — Энциклопедия туриста
* **↑** Озера Кельского нагорья, А. В. Зимницкий
Qızma dövrü (biologiya)

**Qızma dövrü** — heyvanlar arasında cütləşmədən öncə erkəklərin dişilərə sahiblənmək uğrunda mübarizəsi ilə müşahidə olunan dövrdür. Hər bir bioloji növdə bu individualdır. Bu proses canlılardan asılı olaraq ildə bir neçə dəfə təkrarlana bilir. Bu dövr öncəsi dişilərin cinsi orqanlarında müəyyən proseslər baş verir. Bəzi canlıların bədənindən özünəməxsus qoxu gəlir. Sanki dişi erkəyi cütləşməyə təhrik edir. Bunun nəticəsi olaraq erkəklərdə aqresivlik meylləri artır. Erkəklərin (xüsusi ilə məməlilərdə) dişilərə sahib olma uğrunda şiddətli döyüşlər baş verir.

## Mənbə
* 
* Weiss, John. “The Post-Rut Lull.” *Outdoor Life* (December 1998): 28. Academic OneFile. Web. 11 October 2012.
Raçin silsiləsi

**Raçin** ()- Gürcüstanın Cənubi Osetiya bölgəsində dağ silsiləsi. Böyük Qafqaz dağlarının mərkəzi hissəsi olub, onun cənubunda yerləşir. Hündürlüyü 2862 m-dir. Bu silsilə şərqdən Kişelta, Çata, Böyük Liaxvi çaylarının hövzələrini, qərbdən isə Djoçoara, Djodjora və Rioni çaylarının hövzələrini ayırır. Burada karst relyef formaları geniş yayılmışdır. Yamaclarda fıstıq və iynəyarpaqlı meşələr, subalp və alp çəmənlikləri ilə əvəz olunur. Cənub-qərb hissəsində Tkibulsk kömür hövzəsi yerləşir. Şimal-şərqində isə Kvaisk qurğuşun-sink filiz yatağı yerləşir.

## Həmçinin bax
* Keli gölü 

## İstinadlar
Braunit

**Braunit** — mineral, Mn2+ Mn63+ [O8| SiO4] 

## Haqqında
Braunit lonqbanit ilə dimorfdur. Mn qismən Fe3+-lə əvəz olunur. Qatışıqları Ba, Ca və  Mg. Tetraedr. Kristaları dipiramidal, psevdooktaedrik, prizmatik, pazabənzər. İkiləşmə {112} üzrə. Ayrılma {101} üzrə mü­kəm­məl. Aqreqat: dənəvər. Rəngi poladı-boz, qəhvəyi-qara və qara. Cizgisi qonuru-qara. Parıltısı yarımetallik. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 5. Skarn və yüksək temperaturlu hidrotermal yataqlarda. Bəzən aşağı temperaturlu yataqlarda. Həmçinin metamorfizləşmiş Mn çökmə yataqlarında. Mn filizi.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Böyük Liaxvi çayı

**Böyük Liaxvi çayı** (; , *Диди-Лиахви*)- Kür çayının sol qolu olub, Gürcüstan ərazisində Cənubi Osetiyada çay.

## Əsas xüsusiyyətləri

Uzunluğu 98 km olub, hövzəsinin sahəsi isə 2440 km²-dir. Çayın orta meyilliyi 17,9 m/km-dir. Yuxarı axarlarında Ermanibon adlanır. Buradakı çaylar Böyük Qafqazın cənub yamaclarından başlanğıcını götürür. Məsələn Lazq-Çiti (3877 m) dağından. Çayın axını sürətlidir. Transqafqaz magistralı Böyük Liaxvi çayının yaxınlığından keçir. Hansı ki, bu yol, Şimali və Cənubi Osetiya əyalətlərini bir-biri ilə birləşdirir. Çayın sahilində şəhər tipli qəsəbə Dzau, Çxinval şəhəri, Qufta və İtralis kəndləri və Kür çayına töküldüyü zaman Qori şəhəri yerləşir. Balaca Liaxvi çayın iri sol qoludur. Uzunluğuna görə ikinci iri qolu Paça çayı olub, sağ tərəfdən Qufta kəndi yaxınlığında ona tökülür. Şimalda yerləşən Kexvi kəndində gücü 200 kilo/vat olan SES var. 2007-ci ildə onun gücü 1 meqa/vatta malikdir. Çayın hövzəsində Çilqidzuar dağ gölü yerləşir.

## Etimologiyası
Lixve sözünün xüsusi etimologiyası mövcud deyiı. Belə ki, Li mövcud olan yer, gürcü dilində isə Xev- su və ya çay mənasını verir.

## Yaşayış məntəqələri
**Cənubi Osetiya ərazisində**
* Sredniy Ruk kəndi,
* Baqiata,
* Çala,
* Çarita,
* Uanel,
* Koşkayikau,
* Rokata,
* Elbaçita,
* Bordjnis,
* Stırfaz,
* Uallaq Xuçe,
* Bınaq Xuçe,
* Dzau,
* Ninia
* Buzala,
* Msxleb,
* Bars,
* Stır Qufta,
* Çısıl Qufta,
* İtralis,
**Gürcüstan Respublikası daxilində**
* Erqneti,
* Aşağı Nikozi,
* Meqvekrisi,
* Pxepisi,
* Şindisi,
* Dzevara,
* Variani,
* Tedoçminda.

## İstinadlar
Brexovskie adaları

**Brexovskie adaları** — Kara dənizində yerləşən adalar qrupu. Taymır yarımadasının qərb sahillərində yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir (Rusiya). Yenisey çayının estuarisində yerləşirlər. Adalar XVIII əsrdə burada təsərrüfat təşkil etmiş Brexov ailəsinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Coğrafiya
Qrupa daxil olan adalar əsasən düzən relyefə malikdirlər. Bataqlıqlaşmışdırlar. Çoxlu sayda müxtəlif ölçüyə malik adalardan ibarətdir. Adalar Yeniseyin adalar arasından keçən qolları ilə ayrılırlar. Arxipelaqda maksumal hündürlük 10 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Adaların ərazisi ilbəil dəyişir. Sol sahil adalar əsasən pleystosen və qolosen döverlərinə aid suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada olan suxurlar arasında Üst pleystosenin dəniz və dəniz-buzlaq suxurlarından ibarətdir. Yeniseyin hündür terrası əsasən qum suxurlarından ibarətdir. Sağ sahildə isə təbaşir suxurları üstünlük təşkil edir. Adaların dəyişilməyən delta düzənliyində çoxlun sayda kişik göl vardır.
Çoxlu sayda tundragöllərinin dərinliyi 2–3 metr arasında dəyişir. Onların maksimal dərinliyi 15–20 metrdir. Suyun səviyyəsi qalxdığı dönəmlədə bu göllər tamamən dolur.
;İqlim
Havanın orta illik temperatur — 11°С, ən isti ayının temperaturu isə (iyul) +11;-13°С təşkil edir. Ən aşağı temperatur yanvar ayında qeydə alınmışdır −56°С. Ən yüksək temperatur +31°С iyulda qeydə alınmışdır. Əraziyə il ərziyə 375 mm yağıntı düşür. Qar örtüyü 7–8 oktyabrdan, 7–8 iyuna qədər ümumi olaraq 244 qalır.
;Bitki və heyvanlar aləmi
Adaların cənubu Cənub tundra canlıları ilə zəngindir. Adalarda yerləşən su ayrıcılarında kollar yayılmışdır. Bura əsasən demək olar ki tundra birtkiləri ilə örtülür.
Brexovski adalarında ümumilikdə 100-dən çox quş yaşayır. Nadir və qorunan növlərdən Yenisey deltasında Ağdimdik qaqar, Ağquyruq dəniz qartalı, Şahin, Kiçik qu quşu, Qırmızıdöş qaz, Ağqaş qaz kimi quşlar yayılmışdır. Mənsəbdə bir çox nadir balıq növlərinə rastlanır.

## Əhəmiyyəti
Adalar ərazisində və onun ətraf bölgələrində üç etnosun nümayəndələri yaşayır: Dolqanlar, Nenlər və Eneslər. Bölgə əhalisinin əsas məşquliyyəti maralçılıq, balıqçılıq və mövsümü tülkü ovundan ibarətdir. Bununla belə adalarda əsas rolu balıqşılıq oynayır.

1999-cu ildə adaların yerləşdiyi ərazidə "Brexovskie adaları yasaqlığı" təşkil olunmuşdur. Yasaqlığın ərazisinə ümumilikdə Yeniseyin daxili deltasına aid adalar, bataqlıqlar, çay qolları və göllər daxildir. Yasaqlığın ümumi sahəsi 288,5 min. ha-dır.

## İstinadlar
Kelsk platosu

**Kelsk platosu-**(, )- Qafqazda vulkanik plato. Sönmüş vulkanların və vulkanik gölləri məskəni.

## Coğrafi mövqeyi
Dəniz səviyyəsindən 2600–3300 m- hündürlükdə Baş Qafqaz silsiləsinin cənub hissəsində, Belaya Araqvi çayının sahilində Cənubi Osetiya ərazisində yerləşir. Qərbdən tranqafqaz magistralı ilə kəsişir. Şərqdən isə Krestov silsiləsi ilə kəsişir, hansı ki, Hərbi Gürcüstan yolunun kənarından keçir. Şimalında Trusovsk dərəsi ilə sərhədlənir ki, onu da Kazbek yaylasından ayırır.

## Sönmüş vulkanları
* Xorisar 3736 m
* Şadilxox
* Şarxox
* Mepiskalo 3519 m
* Narvanxox 3247 m

## Gölləri və çayları
Platonun qərb hissəsində Keli gölü, mərkəzi hissəsində Arcvebistva gölü, şərqində isə Keliçad gölü yerləşir. Platodan bir çox çaylar başlanğıcını götürür. Bunlardan Ksani və Deskoxirdon çaylarıni söyləyə bilərik. Bu çaylar da Böyük Liaxve çayının hövzəsinə daxildir. Yaylanın səthi dağlıq yürüşlər üçün əlverişlidir.

## İstinadlar