open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BƏƏ–Suriya münasibətləri

**BƏƏ—Suriya münasibətləri** — BƏƏ və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. BƏƏ-nin Dəməşqdə, Suriyanın Əbu-Dabidə səfirliyi və Dubayda baş konsulluğu vardır. 
## Tarix
2011-ci ildə Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayır. 25 sentyabr 2013-cü il tarixində BƏƏ Xarici İşlər Naziri Abdullah bin Zayed əl-Nahyan ölkəsinin suriyalılara və onların dövlətlərinə təhlükəsizlik və sabitliyi bərpa etmək üçün qanuni istəklərinə dəstək verməyə davam edəcəyini bildirir. Lakin BƏƏ Bəşər Əsəd hökumətini dəstəkləməkdə fəal olmur. 13 yanvar 2014-cü il tarixində Dubay əmiri, Baş nazir və BƏƏ-nin vitse-prezidenti Şeyx Məhəmməd ibn Rəşid əl-Məktum ölkənin başında Əsədlə müharibəni bitirmək üçün uzunmüddətli bir həll ola bilməyəcəyinə dair mövqeyini dilə gətirir və Suriya prezidentinin nəticədə hakimiyyəti itirəcəyini bildirir.

BƏƏ-nin Suriya münaqişəsi ilə bağlı mövqeyi Səudiyyə Ərəbistanı və ya Qətərdən fərqli olaraq "daha az aqressiv", lakin Misirdən fərqli "Əsəd üçün əlverişsiz" olaraq xarakterizə edilir. . Buna baxmayaraq BƏƏ Suriyada Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Türkiyədən gələn üsyançı qrupların dəstəyini tənqid edərkən, sülh nizamlanmasının bir hissəsi olaraq, hakimiyyətdə qalan Əsədə açıq olduğunu göstərir.
2019-cu ilin yanvar ayının əvvəlində Suriyada səfirliyin açılışından sonra Emirates, FlyDubai və Etihad yenidən Suriyaya uçuş planlarını elan edir, lakin uçuşların nə vaxt bərpa ediləcəyi ilə bağlı heç bir açıqlama verilir. Suriya hökuməti ilə əlaqələri bərpa etmək məqsədilə BƏƏ 2019-cu ilin yanvarında Suriyanın ticarət nümayəndə heyətini qəbul edir. İclas 2011-ci ildən bəri ABŞ Xəzinəsinin sanksiya siyahısında olan bir iş adamı və millət vəkili tərəfindən idarə edilir.

29 yanvar 2019-cu ildə BƏƏ-nin Xarici İşlər üzrə Dövlət Naziri İsrailin Suriyaya endirdiyi zərbələr barədə BƏƏ-nin Suriyanı və vahid Ərəb Suriyasını dəstəklədiyini bildirir. Bununla birlikdə BƏƏ-nin Suriyadakı iranlıların olmasına qarşı olduğunu və mübahisənin İranın Suriyadakı hərəkət azadlığı səbəb olduğunu söyləyir.

2019-cu ilin dekabrında BƏƏ-nin Dəməşqdəki müvəqqəti işlər üzrə vəkili Əbdül Hakim İbrahim ən-Nəimi “Prezident Bəşər Əsədin müdrik rəhbərliyini” yüksək qiymətləndirir və ölkələr arasındakı münasibətləri “möhkəm, aydın və güclü” adlandırır. Buna cavab olaraq Suriya Xarici İşlər nazirinin müavini Faysal Mikdad bu sözləri deyir: “Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Suriyanı terrorizmə qarşı müharibəsində dəstəklədiyini unuda bilmərik.” 

27 mart 2020-ci ildə Əbu Dabi Vəliəhdi Məhəmməd bin Zayed Əl Nahyan və Suriya Prezidenti Bəşər Əsəd telefonla COVID-19 pandemiyasını müzakirə etmişlər.

## İstinadlar
Ağsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**AĞsu Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1985-ci ilin may ayından fəaliyyət göstərərək 2 mərtəbəli olmaqla ümumi sahəsi 358 kv/m-dir.

## Muzeyin tarixi
Diyarşünaslıq Muzeyi 1985-ci ilin may ayında yaradılıb. Muzey ümumi sahəsi 358 kv m-dir

## Muzey binası
1-ci mərtəbə foyedən və 3 sərgi salonundan, fond və inzibati otaqlardan, 2-ci mərtəbə isə ekspozisiya zalından ibarətdir. Foyedə rayonun xəritəsi, təbii şəraiti, dövlət rəmzləri, rayon haqqında ümumi məlumat yerləşdirilib.

## Muzeyin eksponatları
Muzeydə e.ə III–I əsrlərə aid eksponatlar rayonun ərazisindən arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış toplanmışdır. Saxsı qabları, tunc, misdən hazırlanmış əşyaları, XVIII–XX əsrlərə aid xalq tətbiqi sənət nümunələrini, məişət və etnoqrafiyaya aid əşyaları yer almışdır. I zalda qədim dövrdən başlayaraq XIX əsrə qədərki dövrü əhatə edən materiallar nümayiş etdirilir. ikinci zalda XVIII əsrə aid "Ağsu şəhəri orta əsrlərdə" adlı kolleksiya sərgilənir. III zalda 1918–1920-ci illər AXC dövrü, Azərbaycan Milli Hökumətinə aid pullar və bu dövrə aid bir neçə eksponatlar, Ağsu rayonunun milli qəhrəmanları və şəhidlərin onlara məxsus şəxsi əşyaları, fotoşəkilləri yerləşdirilib.

## Muzeyin fəaliyyəti
Muzey rayonun ümumtəhsil məktəbləri, idarə və təşkilatları ilə sıx əlaqədə işləyir, rayonun tarixinə maraq oyatmaq üçün tarix dərsləri təşkil olunur. Hər il ənənəvi olaraq "Muzeylər gecəsi" aksiyasında, " Beynəlxalq Muzeylər Günü"ndə "Açıq qapı" günləri təşkil olunaraq muzeyə gələn tamaşaçılara mühazirələr oxunur, eksponatlar haqqında geniş məlumat verilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
ABŞ–Suriya münasibətləri

**ABŞ—Suriya münasibətləri** — ABŞ və Suriya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 1944-cü ildə ölkələr arasında diplomatik əlaqələr qurulmuşdur. 2012-ci il ABŞ-nin Qlobal Liderlik Hesabatına görə, Suriyadakı Vətəndaş müharibəsi dövründə edilən bir sorğu nəticəsində suriyalıların 29% -i ABŞ liderliyini təsdiqləyir, 40% -i rədd edir və 31% -i qeyri-müəyyən münasibət bildirir. 
## Tarix
1967-ci ildə Suriya Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra ABŞ ilə diplomatik əlaqələrini kəsir. Münasibətlər 1974-cü ildə bərpa edilir. 1979-cu ildə Suriya Amerikanın terrorizmə sponsorluq edən ölkələr siyahısına daxil edilir, eyni ildə ona qarşı iqtisadi sanksiyalar tətbiq edir.

1990-2001-ci illərdə ABŞ və Suriya bəzi regional mövzularda əməkdaşlıq edir, lakin 2003-cü ildə münasibətlər yenidən pisləşir. ABŞ hökumətini narahat edən Suriya məsələləri: Suriya hökumətinin İraqa gedərkən Suriyadan tranzit bazası kimi istifadə edən xarici döyüşçülərlə döyüşməkdən imtina etməsi; Suriyalıların Səddam Hüseynin keçmiş rejiminin tərəfdaşlarını ölkədən deportasiya etməkdən imtina etməsi; Suriyanın Livanın işlərinə müdaxiləsi; fələstinli xadimlərə dəstək; insan haqları ilə əlaqəli vəziyyət; kütləvi qırğın silahlarına sahib olmaq istəyi. 2009-cu ilin əvvəlində ABŞ Suriyadakı siyasətini ölkədəki və bölgədəki dəyişikliklər fonunda yenidən nəzərdən keçirməyə başlayır və bu da iki ölkənin yenidən regional məsələlərin həllində işbirliyinə başlamasına səbəb olur.
2011-ci ilin mart ayında Dəra şəhərində bir qrup suriyalı tələbə evlərin divarlarında siyasi yazılar yazdıqlarına görə həbs olunurlar. Bundan sonra şəhərdə etirazlar başlayır. Suriya hökuməti etirazçılara güc tətbiq edərək reaksiya göstərir və nəticədə ölkə daxilində üsyanlar başlayır. Bu da sonucda genişmiqyaslı vətəndaş müharibəsinə çevrilir. ABŞ hökuməti dəfələrlə prezident Bəşər Əsədi istefaya getməyə və keçid hökuməti qurma imkanı verməyə çağırir. ABŞ-nin Suriya rejiminə qarşı sərt sanksiyaları Avropa, Asiya və Ərəb dünyasındakı ölkələrlə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilir.
## İkitərəfli iqtisadi münasibətlər
2004-cü ildə Suriya ABŞ tərəfindən iqtisadi sanksiyalara məruz qalır və Amerika məhsullarının əksəriyyətinin bu ölkəyə ixracı qadağan olunur. 2008-ci ilin avqust ayında Amerika şirkətlərinin artıq Suriya neftinin istehsalında iştirak edə bilməyəcəyi yeni sanksiyalar paketi tətbiq edilir. 2011-ci ilin aprelində ABŞ hökuməti, insan haqlarının pozulmasında və Əsəd rejiminə dəstək verən şəxslərə qarşı əlavə sanksiyalar tətbiq edir.
## İstinadlar

## Mənbə
* History of Syria - U.S. relations
*U.S. Involvement with Syria from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* Embassy of Syria - Washington, DC
* Embassy of U.S.A. - Damascus
Şimali Ural

**Şimali Ural** — Ural dağlarına daxil olan dağ sistemi. Kosvinski Kamen və qonşu Konjakovski Kamendən (59 ° N) cənubda Telposiz massivinin şimal yamaclarına, daha doğrusu şimaldan ətrafında əyilən Şuger çayının sahilinə qədər uzanır. Yalnız dağ massivinin sahəsi təxminən 90.000 km²-dir.

Ural dağları burada şimaldan cənuba paralel bir necə silsilə ilə uzanır. Burada ural dağlarının eni 50-60 km-ə təşkil edir. Relyef qədim düzənlikli dağların qalxması və sonrakı buzlaqların və müasir şaxtalı hava şəraitinin təsiri nəticəsində düz zirvələri olan orta dağdır.

Şimali Uralın əsas zirvələri ən çox su ayıırıcı silsiləsindən uzaqda yerləşir: Konjakovski Kamen (1569 m), Denejkin Kamen (1492 m), Çistop (1292 m), Otorten (1182 m, digər xəritələrdə, 1234 m), Kojnim-İz (1195 m), Telposiz (1617 m). Durada daha sərt qayaların və kənar təbəqələrin qalıqları xüsusi maraq doğurur. Bunlardan ən məşhuru Man-Pupu-Nier, Torre-Porre-İz, Muninq-Tump dağlarında tapılmışdır.
Uralın ən ucqar və əlçatmaz bölgələrindən biridir. Zirvələrindən biri Medvejı Uqol adlanır. İvdel, Vijay və Usmanın şimalında demək olar ki, yaşayış məntəqəsi  yoxdur. Bu səbəbdən yollar belə çəkilməmişdir. Keçilməz meşələr və bataqlıqlar dağlara şərqdən və qərbdən yaxınlaşır. İqlim olduqca sərtdir. Dağlarda yayda əriməyə vaxt olmayan çox sayda qar sahəsi var. Daimi buzlaqların yerləri və Konjakovski Kamendə müşahidə olunur. Bu ərazilərdə buzlaq olmasa da, Şimali Uralın ən yüksək massivi olan Telposizin kahalarında iki kiçik buzlaq tapılmışdır.
Minerallərlə zəngindir. Burada boksit (Krasnaya Şapoçka yatağı), manqan və dəmir filizi (Polunoçnoe və İvdel), qəhvəyi kömür (Karpinsk) və  müxtəlif filizlərin olduğu Serov qrupu yataqları vardır.
## İqlimi
Şimali Uralda yağıtının miqdarı olduqca böyükdür. Qərb yamacının ən yüksək sahələrində ildə 1000 ilə 1200 mm, şərqdə yamaclarında 700 mm-ə qədər yağıntı müşahidə edilir. Düzənliklərdə yağıntının miqdarı 400-600 mm-ə qədər azalır. Yağışın çox hissəsi (2/3) yaz, yay və payızda, qalan hissəsi isə qışda düşür. Şimali Uralda ən soyuq ay yanvar ayıdır. Orta aylıq temperatur - 19-22 ° C və minimum isə - 50-54 ° C təşkil edir. Silsilənin şərqində qış qərbdən daha soyuqdur. Demək olar ki, eyni soyuq hava dekabr və fevral aylarında davam edir. Bu ayların orta temperaturu - 15-17 ° -dən çox deyil və ən soyuq qışlarda termometrdə sütun bəzən mənfi 48-53 ° C-ə enir.

## İstinadlar
Mixail (İmereti çarı)

**Mixail** (; ) — Baqrationilər sülaləsinin nümayəndəsi və İmereti çarı. 1327–1329 illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

## Həyatı
Mixailin atası Gürcüstan və İmereti çarı VI David Narin olmuşdur. Onun anasının kimliyi barədə isə mənbələrdə fərqli məlumatlar var. Mənbələrə görə anası Amanelisdze adlı zadəgan ailəsindən olan Tamar Amanelisdzedir. Digər mənbələrə görə isə anası Bizansın hakim Paleoloqi sülaləsindən olan şəhzadədir.

1293-cü ildə böyük qardaşı I Konstantin atasının ölümündən sonra İmereti taxtına keçdi. Lakin Mixail qardaşının hakimiyyətini tanımadı və üsyan qaldırdı. Mixail çarlığın şimalındakı əraziləri, Raça, Leçxumi və Arqveti bölgələrini ələ keçirməyi bacardı. Gürcü zadəganlarının bir hissəsinin qardaşları barışdırmaq səylərinə baxmayaraq, münaqişə 1327-ci ilə qədər davam etdi. Bu münaqişə dövründə İmeretiya çarının bəzi eristavları, Meqreliyadakı Dadianilər, Svanetiyadakı Qelovanilər, Quriyadakı Quriyelilər və Abxaziyadakı Çarvaçidzelər mülklərini genişləndirməklə yanaşı, hakimiyyətə tabe olmaqdan imtina etdilər .

I Konstantinin özündən sonra taxta keçəcək varisi olmadığı üçün onun ölümündən sonra kiçik qardaşı Mixail Kutaisi şəhərində taxta çıxdı. Taxta çıxan Mixail I Konstantin dövründə zəifləmiş mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək üçün bir sıra səylər göstərdi. Mixailin bu tədbirləri müəyyən müsbət nəticələrə səbəb oldu. Belə ki, eristavilər çara xərac verməyi və çar ordusunu canlı qüvvə ilə təmin etməyi öz üzərlərinə götürdülər.

Mixail 1329-cu ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə yeganə varisi olan "Kiçik" ləqəbli I Baqrat keçdi. Lakin I Baqrat cəmi 1 il hakimiyyətdə qala bildi. Belə ki, onun dövründə İmeretiya çarlığının mərkəzi hakimiyyəti zəiflədi və daxili çəkişmələr başlandı. Bundan istifadə edən qohumu Şərqi Gürcüstan hökmdarı V Georgi Kutaisini mühasirəyə aldı və 1330-cu ildə İmereti çarlığını ilhaq etdi. I Baqrat İmereti eristavı titulunu götürdü və V Georgidən asılılığı qəbul etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Foundation for Medieval Genealogy, «GEORGIA - Kings of Imereti» (archive)
Qütbönü Ural

**Şimali Ural** — Ural dağlarına daxil olan dağ sistemi. Şimaldakı Lyapin (Xulqa) çayının mənsəbindən (65 (40 'N) cənubda Telposiz ( təxminən 1617 m hündürlük) dağına qədər uzanan, Rusiyada bir dağ sistemi. Şimal-şərqdən cənub-qərbə 230 km məsafədə uzanır. Eni isə 150 km-ə qədərdir.
## Zirvələri
Qütbönü Ural Ural dağlarının ən yüksək hissəsidir. Ural dağlarının ən yüksək nöqtəsi olan Narodnaya dağı (1894.5 m) burada yerləşir. , Alp relyefi ilə fərqlənən daha çoxlu zirvələri vardır: Manaraqa (1662 m), Kolokolnya (1724 m), Zaşita (1808 m), Mansi-Nyor (Didkovski) ( 1778 m), Sverdlov (təxminən 1800 m), Komsomol (1729.4 m). Ən yüksək zirvələr - Narodnaya, Manaraqa, Karpinski, Kolokolnya, Nyoroyka - 1600 m-dən çox olan hündürlülər. Yuqıd Va Milli Parkının mərkəzi hissəsindəd yerləşir.
2009-cu ilin dekabr ayında Qütbönü Uralın Komi Respublikasındakı adsız dağ zirvələrindən biri (65º 04.4 'N 59º 57.5' E, 1582 m) " Müqəddəs Stefan Permiski dağı" olaraq adlandırılır. Bu Rusiyada bir pravoslav müqəddəsnin adını daşıyan ilk zirvə olur.

Alpinistlər üçün bölgənin cənub-qərb hissəsində yerləşən Sablinski silsiləsi ən çox maraq doğurur. Silsilə şimaldan cənuba təxminən 30 km məsafədə uzanır. Ən yüksək nöqtəsi Sablya dağı 1497 m (1486,3 m ± 9,3 m) hündürlüyə malikdir.

Hofmann və Malda buzlaqları kimi məşhur buzlaqlara malikdir.
## Coğrafi aspektləri
Yalnız dağlıq ərazinin sahəsi təqribən 32.000 km²-dir.
Qərb yamacının əsas çayları:Kosyu, Kojim.

İnzibati olaraq əsas su ayırıcı hövzənin şərqindəki Qütbönü Ural Tümen vilayətinin Xantı-Mansi muxtar dairəsinin bir hissəsidir, qərbdə isə Komiyə aiddir.
Ən yüksək hissəsi kvarsitlərdən və kristal şistlərdən, qərb və şərq yamacları isə metamorfik və çökmə süxurlardan (qumdaşları, əhəng daşları və s.) ibarətdir. Müasir kiçik buzlaqları (Hoffman, Varsonofev və s.) və çoxsaylı qar sahələri vardır. Dağ vadisində buzlaqlarının izləri yaxşı təmsil olunur. 500 m hündürlüyə qədər olan yamaclar tayqa meşələri (küknar, ağcaqayın) ilə örtülmüşdür. Daha yuxarı qalxdıqca dağ tundrası, qayalıqlar yayılmışdır.
Ərazisi daha cənubda olsa da, iqlimi Qütb Uralında olduğundan daha sərtdir. Yanvar ayında orta aylıq temperatur -23 ° C (minimum temperatur -45 ° C) ilə vadilərdə iyul ayında 14-16 ° C arasında dəyişir (maksimum temperatur 34 ° C-yə çata bilər). 1600-1800 metrdə temperatur 2,5-3 ° C arasında dəyişir. Yanvar və fevral aylarında hündür dağlarda 20-30 km /s sürətlə qar yağışları ola bilər. yağıntılar bəzən bir həftə davam edə bilər. Orta hesabla burada 80-100 gün ərzində qar fırtınaları olur. Vadilərdə sürət ümumiyyətlə 10 km/san-i keçmir. Qar fırtınası olan günlərin sayı ümumiyyətlə 2-3 dəfə azdır. Bölgə qar uçqunları ilə məşhurdur.

## İstinadlar
Mega

**Red Televisiva Megavisión (MEGA)** mərkəzi Santiaqoda yerləşən Çili özəl televiziya şəbəkəsidir. Hal-hazırda HDTV üçün rəqəmsal tezlik 27 kanalında (ISDB-Tb) yayımlanır. 2012-ci ildə Mega-nın mülkiyyəti Claro Group-dan Bethia Group-a keçirildi. 2016-cı ilin iyun ayında Discovery Networks, Mega'nın 27,5% -ni 40 milyon dollara yaxın satın aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Akan qalası

**Akan qalası** – Kəlbəcər rayonunun Həsənriz kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Qala divarları daxilində müxtəlif dövrlərə aid, kobud yonulmuş daşlardan tikilmiş tikililərin, o cümlədən tağtavanlı binanın qalıqları və məzar daşları qalmışdır.

## Təsviri
Saxlanmış divar qalıqlarından görünür ki, böyük ərazini əhatə edən Akan qalası ərazinin müdafiə sistemində mühüm rol oynamışdır. Qala, Həsənriz kəndindən şimal-şərqdə, böyük dağın ətəyində, Akan çayının sahilində, iki tərəfdən dərin yamaclarla əhatə olunmuş əlçatmaz ərazidə yerləşir. Qala divarları daxilində müxtəlif dövrlərə aid, kobud yonulmuş daşlardan tikilmiş tikililərin, o cümlədən tağtavanlı binanın qalıqları və məzar daşları qalmışdır.

Qalanın şimal-şərq hissəsində yerlşən gizli yeraltı yol, çayın kənarında kərpicdən tikilmiş dörd zallı hamam binasına aparır. Hamamın divarlarında üfüqi yerləşdirilmiş keramik borulaq qalmışdır. Onlardan biri 11, digəri 7 sm diametrə, ümumilikdə 36 sm uzunluğa malikdir. Ehtimal ki, borular istixanadan su verilməsi üçün istifadə olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Qırmızı daş monastırı

**Qırmızı daş monastırı** — Kəlbəcər rayonunun Çapar kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Epiqrafik yazılar və ərazidə olan xaçdaşlara əsasən tikililərin XII–XIII əsrlərə aid olduğu güman edilir.

Kompleks, böyük və kiçik kilsə, həmçinin narteks və sovməədən ibarətdir. Monastırın bütün tikililərinin inşasında adi yonulmamış çaydaşlarından istifadə olunmuşdur. Yonulmuş daşlar yalnız pəncərə və qapıların çərçivələrində, künclərdə və digər daşıyıcı hissələrdə istifadə edilmişdir.

## Tarixi
Epiqrafik yazılar və ərazidə olan xaçdaşlara əsasən tikililərin XII–XIII əsrlərə aid olduğu güman edilir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Kompleks Çapar kəndindən 8&nbsp;km aralıda yerləşməklə böyük və kiçik kilsə, həmçinin narteks və sovməədən ibarətdir. Kompleksin mərkəzində yerləşən böyük kilsə binasından şimalda daha bir kiçik kilsə və sovməə yerləşir.

Böyük kilsə və sovməə arasında yerləşən boşluqda daha bir kiçik tikilinin qalıqları vardır. Kilsə və sovməə düzbucaqlı plana malik sadə birnefli bazilika formasına malikdir. Böyük kilsəyə qərbdən birləşən narteks isə planda kvadrat formasına malik, xaçvari tağtavanla tamamlanan maraqlı tikilidir.

Monastırın bütün tikililərinin inşasında adi yonulmamış çaydaşlarından istifadə olunmuşdur. Yonulmuş daşlar yalnız pəncərə və qapıların çərçivələrində, künclərdə və digər daşıyıcı hissələrdə istifadə edilmişdir.

Kilsə və sovməə eyni memarlıq üslubunda həll edilmişdir. Onlar bir-birindən yalnız ibadət zalının ölçüsü və qapı yerlərinin yerləşməsinə görə fərqlənirlər. Kiçik kilsə və sovməə ümumi həyətə malikdir. Narteks iki girişə malikdir ki, onlardan da biri qərbdə, digəri isə şimalda yerləşir. Narteks, həm də monastır rahiblərinin dəfn edildiyi narteks olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Milli dil günü

**Milli dil günü** və ya **Limba noastre** (Rum. Limba noastră - dilimizdən) Moldova Respublikasında 1989-cu ildən bəri hər il 31 avqustda qeyd olunan bir bayramdır.

## Yaranma tarixi
Moldova Xalq Cəbhəsinin birbaşa iştirakı ilə 27 Avqust 1989-cu
 ildə Kişinyovda kütləvi bir nümayiş baş verir. Əsas tələblərdən biri Latın qrafikasına əsaslanan moldovan dilinin respublikanın rəsmi dili statusunu alması idi.

31 Avqust 1989-cu ildə MSSR Ali Soveti moldovan dilinin siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni sahələrdə rəsmi dil elan etdi və bu dilin Latın qrafikasına  qaytarılması haqqında qanun qəbul etdi.

23 iyun 1990-cı ildə Moldova Parlamenti 31 avqustu Milli Dil Günü elan etdi. Başlanğıcda bayrama "Rumın dilimizin günü"(rum. Limba noastră cea română və ya rum. Ziua limbii române) deyilirdi.

1994-cü ildə bayrama Moldova Konstitusiyasının 13-cü maddəsində əksini tapan mövcud adın – "Limba noastră" (rum. Limba noastră) verilməsi qərara alındı.

Moldova Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi 5 dekabr 2013-cü il tarixində İstiqlal Bəyannaməsi mətninin üstünlüyünə istinad edərək Rumın dilini rəsmi dil elan etdi. Eyni zamanda, Konstitusiyaya müvafiq dəyişikliklər edilib.

### Bayram ənənələri
31 avqustda, ənənəvi olaraq, Moldova daxilində sərgilər, festivallar, digər mədəni tədbirlər və xalq şənlikləri təşkil olunur.

Bu gün Kişinyov Mərkəzi şəhər qəbiristanlığında ana dili və milli ədəbiyyatın inkişafına xüsusi töhfə verən dünyasını dəyişmiş xadimlərin anma mərasimi təşkil olunur.

Mətni 1994-cü ildən bəri müstəqil Moldovanın himninə çevrilən eyniadlı "Limba noastre" (Dilimiz ) şeirinin müəllifi olan, milli poeziyanın klassiki Aleksey Mateyeviçin xatirəsi bu gün böyük ehtiramla yad olunur.

## İstinadlar
Karla Olivares Sousa

**Karla Olivares Sousa** ( *Karla Olivares Souza*, ) — meksikalı aktrisa, müğənni və modeldir. ABC-nin "How to Get Away with Murder" (*Cinayətdən necə yayınmaq olar?*) serialında Lorel Kastillo/Kastiyo ( Laurel Castillo) rolunda çəkilərək, məşhurlaşıb.

## Həyatı
Karla Sousa Mexiko şəhərində anadan olub. Atası Çilidən, anası isə Meksikadandır. 1993-cü ildə 7 yaşlı Karla "Aspen Extreme" filmində çakilmək üçün dəvət alır. Elə bu filmdən başlayaraq Karlanın sənətə marağı başlayır. Nəticədə valideynləri qızının təhsilini fikirləşərək onu Fransaya və İngilitərəyə göndərirlər. İngiltərədə Kral Mərkəzi Nitq və Dram Məktəbində (Royal Central School of Speech and Drama) təhsil alıb. Rusiyada ən yaxşı aktyor məktəblərindən biri olan Moskva şəhərində yerləşən Moskva İncəsənət Teatrı şirkətinə təqaüd aldı.

Sənətini 2009-cu ildə "Sevgi yayı" (*Verano De Amor*) Meksika serialında çəkilərək başlayır. Sonradan "Şimal qəhrəmanları" (*Los Héroes del Norte*) və "Klinika" (*La Clinica*) kimi komediya serialarında ( *Situation Comedy*) çəkilməyə başladı. Daha sonra uğur qazanmış "Biz zadəganlarıq" (*Nosotros, los Nobles*) və "Təlimatlar daxil deyil" (*No se aceptan devoluciones*) filmlərində də çəkilib. Sənətini ABŞ-də davam etdirmək üçün, 2014-cü ildə Sousa Los-Anceles-ə köçür. Eyni ildə də Şonda Rayimsin () "How to Get Away with Murder" ("Cinayətdən necə yayınmaq olar?") serialında əsas qadın rollarının birini alır. Karla ispan, ingilis, fransız dillərində səlis danışır. 2014-cü ildə Sousa Marşal Trenkmana ərə gedir. Cütlüyün 2 uşağı var. Qızının adı Xianadır (aprel 2018), oğlunun adı isə Lukadır (12 iyun 2020).

## Filmoqrafiya
* "Aspen-ən çətin enmə" 1993 (*Aspen Extreme*)
* "Terminal" 2008 (*Terminales*)
* "Sevgi yayı" 2009 (*Verano de amor*)
* "Naməlum şəxslər" 2010 (*Persons Unknown*)
* "Tekilanın təsiri" 2010 (*El efecto tequila*)
* "Şimal qəhrəmanları" 2010–2011 (*Los Héroes del Norte*)
* "-"(*From Prada to Nada*) 2011
* "-"(*Niño Santo*) 2011
* "Əziz Vətən" 2012 (*Suave patria*)
* "Klinika" 2012 (*La Clinica*)
* "-"(*Lado B*) 2012
* "31 gün" 2013 (*31 días*)
* "-"(*Me Late Chocolate*) 2013
* "Biz zadəganlarıq" 2013 (*Nosotros, los Nobles*)
* "Təlimatlar daxil deyil" 2013 (*No se aceptan devoluciones*)
* "Cinayətdən necə yayınmaq olar?" 2014–2019 (*How to Get Away with Murder*)
* "Qürub" 2016 (*Sundown*)
* "Uşağın nə günahı var?" 2016 (*¿Qué culpa tiene el niño?*)
* "Hər kəs kimisə sevir" 2016 (*Todos queremos a alguien*)
* "-"(*Crossbow*) 2019
* "-"(*Jacob’s Ladder*) 2019

## İstinadlar
Piy qapıları

**Porta Pia** (lat. *Porta Pia*) — Romanın Avrelian divarının şimal-şərq tərəfindəki qapılar. Nomentan yolunda yerləşən bu qapıları Mediçi ailəsindən olan Roma papası IV Piy tikdirmişdi. Qapılar sökülmüş Nomentan qapılarının () yerində ucaldılıb.

Vazariyə inansaq, bu qapılar Mikelanceloya aid sonuncu memarlıq proyekti olmuşdular. Mikelancelo qapıların layihəsi üçün 3 variant təqdim etmişdi və pontifik, onlardan ən ucuzunu seçərək sifarişi təsdiqləmişdi. 1561–1565-ci illərdə memar Cakomo del Dukanın nəzarəti altında tikilən fasad, hətta manyerizm üçün belə həddən artıq olan qeyri tipik detallarla bəzənib. Buna görə də onu "əbədi şəhərin" girişinin üzərində teatr pərdəsinə bənzədirlər. Təəssüf ki, qapılar üzərində işin sonunu Mikelancelo görə bilməmişdi.

1851-ci ildə qapıları ildırım vurmasından sonra, qapıların sifarişçisinin adaşı olan IX Piy, onları restavrasiya etmək qərarına gəldi. Xarici, şimal-şərqi fasad 1869-cu ildə Vircinio Vespinyaninin layihəsi əsasında Mikelancelonun işindən fərqli olaraq neoklassik üslubda tamamlanmışdı. Yeni fasadın nişlərinə Müqəddəs Aqnesin və Papa I Aleksandrın heykəllərini qoyulmuşdu. Arkanın üzərində isə Papanın qapıları, 1855-ci ildə qonşu Müqəddəs Aqnes monastrında divarın dağılmasından "möcüzəvi xilas" etdiyini xatırladan lövhə vurulmuşdu. 1853-cü ildə iki il əvvəlki ildırım vurmasına görə restavrasiya işləri başlandı. Bu bərpa işləri çərçivəsində yeni bina və daxili həyət də əlavə edilmişdi.

Piy qapıları, 20 sentyabr 1870-ci ildə, bersalyer qoşunlarının onların yanındakı boşluqdan Romaya girməsindən sonra tarixə düşmüşdülər. Bu hadisə ilə risorcimentoya son qoyuldu. 1932-ci ildə Benito Mussolini, qapıların önündəki meydanda bersalyerlərə abidə qoymaqla bu hadisəni qeyd etməyi əmr etmişdi.

18 iyun 1904-cü ildən bəri qonşu binada Bersalyerlər muzeyi fəaliyyət göstərir. Bu muzeydə İtaliyanın milli qəhrəmanı Enriko Totinin qəbri saxlanılır.

11 sentyabr 1926-cı ildə bombardmançı Cino Luketti Piy qapıları yaxınlığında Benito Mussoliniyə uğursuz sui-qəsd etmişdi.

## Qeydlər

## Linklər
* Baedecker. ROM. Verlag Karl Baedeker. Auflage 2002. ISBN 3-87504-125-9
İran–Qətər münasibətləri

** İran—Qətər münasibətləri** — İran və Qətər arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
İran-İraq müharibəsi (1980-1988) dövründə İraqın dəstəyinə baxmayaraq Qətər İranla yaxşı əlaqələr qurmağı bacarır. 1991-ci ildə Qətər əmiri Xəlifə bin Həməd Al Tani İranın Fars körfəzindəki təhlükəsizlik səylərində iştirakını alqışlamışdır. İran 1972-ci il dövlət çevrilişindən sonra Əmir Xəlifə bin Həməd Al Taninin hakimiyyətini tanıyan ilk ölkələrdən biri olur. Ölkələr arasındakı münasibətlər qismən coğrafi yaxınlığa (Doha ilə Buşehr arasında bərə əlaqələri daxil olmaqla aralarında mühüm ticarət əlaqələri qurulmuşdur.) və mövcud qarşılıqlı maraqlara əsaslanır. 1989-cu ilin mayında İran super nəhəng Şimali/Cənubi Pars neft və qaz yatağının 1/3 hissəsini Qətərdən istəyir və tərəflər yatağın birgə istifadəsi barədə razılığa gəlir. Qətər dünyanın təsdiqlənmiş ümumi qaz ehtiyatlarının 13%-nə sahibdir. Qətər yataq hissəsindən gündə 650 milyon kubmetr, İran isə yataqdan gündə 430 milyon kubmetr qaz istehsal edir. İran və Qətər neft və təbii qaz arenasındakı əlaqələrə əlavə olaraq gəmiçilik sektorunda da əməkdaşlıq edirlər. 1992-ci ildə Karun çayından İrandan Qətərə su çəkmək üçün planlar hazırlanır. Qətərdəki İran icması kifayət qədər böyükdür, lakin cəmiyyətə inteqrasiya olunur və hakim rejim üçün təhlükə yaratmır.
2016-cı ilin yanvarında Qətər Səudiyyə Ərəbistanı siyasətinə həmrəylik göstərərək İranla diplomatik əlaqələrini kəsir. 2017-ci ildə Qətər Fars körfəzindəki diplomatik böhranın başlamasından sonra Tehranla diplomatik münasibətlərini bərpa edir. İran mövcud diplomatik böhranda Qətər səlahiyyətlilərinə qeyd-şərtsiz dəstəyini elan edir və bu ölkə ilə münasibətlərini pozmur, bundan əlavə Tehran Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı səlahiyyətlilərini danışıqlar masasında problemləri həll etməyə çağırır. 2017-ci ilin avqust ayında Qətər səfiri Tehrandakı səfirliyə qayıdır. 2018-ci ilin avqust ayında İran Prezidenti Həsən Ruhani və Qətər Əmiri Təmim bin Həməd Al Sani arasında danışıqlar aparılır. Səudiyyə Ərəbistanı və müttəfiqləri ilə hazırkı qarşıdurmada Qətərə qeyd-şərtsiz dəstəyini ifadə olunur.
## Ticarət
Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatına görə, 2007-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 57 milyon ABŞ dolları, 2008-ci ildə isə artıq 75 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. İran və Qətər birlikdə Qətər sahillərində böyük bir Şimali/Cənubi Pars təbii qaz yatağını hasilat həyata keçirirlər. 2017-ci ildə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 250 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.
## Səfirliklər
İran Qətərin paytaxtı Dohada, Qətər isə Tehranda səfirliyə sahibdir.

## İstinadlar
Kosinuslar teoremi

**Kosinuslar teoremi** — üçbucağın 2 tərəfi və onlar arasında qalan bucaq məlum olduqda onun 3-cü tərəfinin tapılması üçün teorem. Bu teroemə görə, üçbucağın istənilən tərəfinin kvadratı qalan iki tərəfin kvadaratları cəmi ilə onların hasilinin iki mislinin aralarındakı bucağın kosinusuna hasilinin fərqinə bərabərdir:

a^2=b^2+c^2-2bc \cos\alpha 

b^2=a^2+c^2-2ac \cos\beta 

c^2=a^2+b^2-2ab \cos\gamma

## Tarixi
Kosinuslar teoremi ilə bağlı ilk məlumat təqribən b.e.ə 300-cü ildə Evklidin "Başlanğıclar" əsərində rast gəlinir. O dövrdə triqonometriya hələ elmə məlum olmadığından bu bildiyimiz Kosinuslar teoremindən fərqli olaraq triqonometrik yox, həndəsi bir teorem idi və Evklid bunu düzbucaqlının sahəsi ilə ifadə etmişdi. 

#### 12-ci təklif ("Başlanğıclar")
"Korbucaqlı üçbucaqda korbucağın qarşısındakı tərəfin uzunluğunun kvadratı, digər tərəflərinin kvadratları cəmi ilə itibucaq təpəsindən digər tərəfə çəkilmiş perpendikulyarın bu uzantıdan ayırdığı hissələrin hasilinin 2 mislinin cəminə bərabərdir".

Evklidin teoremi yalnız 13-cü əsrdən başlayaraq Əl-Biruni və Johannes de Muris tərəfindən astronomik problemlərin həlli ilə bağlı üçbucaqlarda istifadə olunub. 1427-ci ildə Qiyasəddin Cəmşid öz əsərində teoremin üçbucaqların tərəflərinin tapılmasında necə istifadə oluna biləcəyini mətn formasında ifadə etdi. Evklidin teoremi yalnız 16-cı əsrdə Fransua Viyet tərəfindən cəbrdən istifadə edilərək yazılıb. 19-cu əsrdən etibarən isə hazırda hamımızın bildiyi formaya çevrilib. 

## Həmçinin bax

* Sinuslar teoremi

## İstinadlar
Qütb Uralı

**Qütb Uralı** — Ural dağlarına daxil olan dağ sistemi. Avrasiyanın şimalında,  Rusiya ərazisində, dağlıq bir bölgə. Ural dağlarının ən şimal hissəsi. Bölgənin şimal sərhədi Konstantinov Kamen dağı hesab edilir və Xulqa çayı bölgəni Qütbönü Uraldan ayırır. Sahəsi təxminən 25.000 km²-dir. Silsiləni təşkil edən dağlarda daha çox yuvarlaq relyef olsa da, əsasən çılpaq qayalar və dik yamaclar görünür.
## Bölgənin təsviri
Avropa və Asiyanın sərhədində, Komi Respublikası və Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsi ərazisində yerləşir. Dünyanın hissələrinin şərti sərhədləri bölgələrin sərhədləri ilə üst-üstə düşür və əsasən Peçora (qərbdə) və Ob (şərqdə) hövzələrini ayıran silsilənin əsas suayrıcısı boyunca uzanır. Şimal yamaclarının axınının bir hissəsi birbaşa Şimal Buzlu okeanın Baydaraskaya körfəzinə düşür. Zirvələrin üstünlük hündürlüyü 800-1200 metr, fərdi zirvələri 1500 metrə qədərdir (Payer Dağı). Qütb Uralın şimal hissəsinin relyefinin xarakterik xüsusiyyəti, eninə vadilərdən keçən silsilələrin və massivlərin dərin parçalanması ilə yanaşı, əsas su hövzəsindəki keçidlərin əhəmiyyətsiz hündürlüyüdür (200-250 metr). Bu vadilərdən birindən (Sob çayı) Şimal Dəmir Yolu keçir.
## İqlimi
Çox sərt, kəskin kontinental iqlimə malikdir. Sibir antisiklonu və Avropa siklonik fəaliyyətinin sərhədində yerləşən bölgə soyuq və eyni zamanda son dərəcə qarlı qışı və güclü küləkləri ilə məşhurdur. Nəmli siklonlar adətən dağlara qərbdən yaxınlaşdığına görə qərb yamaclarında şərqdən 2-3 dəfə çox yağıntı olur. Qışda havanın temperaturu -55 ° C-yə düşə bilir. Şəffaf, şaxtalı havalarda, düzənliklərdə havanın temperaturu dağlara nisbətən 5-10 dərəcə aşağı olduqda bəzən temperatur inversiyası müşahidə olunur. Yaz və payız qısadır. Yayı isə qeyri-sabit havası ilə seçilir. Dağlarda qar əsasən iyun ayının sonunda əriyir və sentyabrın əvvəlində yenidən yağır. Bir neçə gün davam edən isti hava (+ 30 ° C-yə qədər) birdən-birə güclü küləklər, leysan yağışlar və dolu ilə müşayiət olunan kəskin soyuq hava şəraitinə yol aça bilir.
## Çaylar və göllər
Peçora və Ob çaylarının hövzələri arasındakı suayrıcı xətt Qütb Uralı boyunca uzanır. Yağıntının daha çox olması səbəbindən qərb yamacları çay vadiləri ilə daha sıx girintili-çıxıntılı olur. Qərb yamacının ən böyük çayları (şimaldan cənuba): Kara, Usa, Elets. Şərq yamacının çayları: Şuçya, Lonqoteqan, Sınya.

Bir çox göllərə sahibdir. Göllərin əksəriyyəti karst vadilərində cəmlənmişdir və ya termokarst mənşəlidir. Bir qayda olaraq, bu cür göllər kiçik bir əraziyə malikdir. Bölgənin şimal hissəsindəki ən böyük göllər: Bolşoye və Maloe Xadata-Yuqan-Lor, eləcə də Bolşoye və Maloe Şuçye. Tektonik çökəklikdə yerləşən Bolşoye Şuçye bölgə üçün görünməmiş 136 metr dərinliyə malikdir.
## İstinadlar
Narodnaya dağı

**Narodnaya dağı**, , ) — Uralın ən yüksək zirvəsi. Dəniz səviyyəsindən yüksəklik 1895 metrdir. Dağ Komi Respublikası ilə Xantı-Mansi muxtar dairəsi sərhədində yerləşir. Zirvə Qütbönü Uralının ərazisində yerləşir.

## Tarix
Zirvəyə bu adı A. N. Aleşkov 1927-ci ildə SSRİ EA-nın Şimali Ural Kompleks Ekspedisiyası və Şimali Uralın ən yüksək dağlıq bölgəsini əvvəlcə ətraflı araşdıran 1924–1928-ci illərdəki Uralplan Kompleks Ekspedisiyasının tədqiqat işləri zamanı vermişdir (Sonralar bu ərazi Qütbönü Ural kimi tanınmağa başlayır). Sonra bir neçə qonşu zirvə də, Uralın tədqiqatçıları və ictimai xadimlərinin şərəfinə adlandırır: Karpinski, Didkovski.
Ədəbiyyatda dağın adı ilə bağlı iki variant vardır. Birincisi variant dağın ətəyindən axan Naroda çayının olması ilə bağlıdır. İkinci variant isə Sovetlər Birliyi dövründə yeni dövlətin ideoloji simvollarına adlar qoymaq meyli ilə bağlıdır. Bu misal olaraq Lenin zirvəsi və Komunizm zirvəsini göstərmək olar.
Aleşkov özü istifadə etdiyi ifadəyə dair yazılı dəlil qoymamışdır, lakin ekspedisiyanın təşəbbüskarı və onun ilk lideri B. N. Qorodkovu şəxsən tanıyan professor P. L. Qorçakovskinin ifadəsinə görə, Aleşkov hələ də rus dilindəki "xalq" sözündən yaranan Narodnaya adını xatırladır. Bu həqiqəti keçmişdə B. N. Qorodkov ilə aspiranturada oxuyan coğrafiyaçı və etnoqraf N. P. Arxipovda təsdiqləyir. Bu adla dağ 1954-cü ildə Böyük Sovet Ensiklopediyasına daxil edilir. Lakin onsuz da 1958-ci ildə Milkov və Qvozdetski universitetləri üçün yeni coğrafiya dərsliyində yeganə düzgün versiya Narodnayadır. Daha sonra elm adamları və yazarlar adın bu şərhinə qarşı dəfələrlə çıxış edirlər.
Komi dilində çay adından "Naroda" və ya "Naroda-İz" dən çıxan, təxminən 1930–1950-ci illər arasında istifadəyə verilmiş adlar da mövcuddur. Bu adlar 1954-cü ildə Böyük Sovet Ensiklopediyasına daxil edilmişdir. Bu o dövrün elmi ədəbiyyatında tez-tez rast gəlinir. "Naroda" adı 1 km-lik topoqrafik xəritədə də göstərilir (Q-41–97.98 nömrəli red. 1994)

## Tarix
Yerli tarixçi V. Q. Karelin tərəfindən kəşf edilən yazılı mənbələrə görə, 1846-cı ildə Narodnaya dağı, XIX əsrin Macarıstan araşdırmaçısı A. Requli tərəfindən mansi dilində adı Poen-Urr altında xəritəyə salınmışdır.

## Coğrafi təsvir
Dağın özü Qütbönü Uralın ətraf dağlarının fonunda heç bir şəkildə fərqlənmir. Bu ərazinin relyefi dərinliklərində göllərin yerləşdiyi karların olması ilə xarakterizə olunur. Burada buzlaqlar və qar sahələri var.

## İstinadlar
Mete Atatüre

** Mete Atatüre** (; d.19 fevral 1975, Kayseri, Türkiyə) — Türk fizik və akademik.

Kembric Universiteti fizika kafedrasının müəllimidir. Kvant fizikası sahəsində çalışır. İşığın dərinliyini daha yaxşı anlamaq üçün araşdırma aparmış Atatüre 2015-ci ildə ölçülməsi qeyri-mümkün hesab edilən "işıq səviyyəsinin ölçülməsi" tətbiqini nəzərdən keçirdi.

## Həyatı

1975-ci ildə Kayseri şəhərində anadan olub. 1992-ci ildə Ankara Qazi Anadolu orta məktəbində orta təhsil, 1996-cı ildə Bilkənt Universitetinin fizika fakültəsində ali təhsilini. Boston Universitetinin kvant vizualizasiya laboratoriyasında isə doktorluq təhsilini bitirmiş, dərəcəsini almışdır.

2002-2007-ci illərdə Sürix Federal Texnologiya İnstitutunun kvant fotonikası qrupunda Ataç İmamoğlu ilə birlikdə işləmişdir. 2007-ci ildə Kembric Universitetinin Kavendiş Laboratoriyasında müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır. Kembric Universitetində yaratmış olduğu öz tədqiqat qrupu ilə birlikdə kvant fizikası və gələcəyin texnologiyaları üzərində işləyərkən Atatüte 2011-ci ildə dosent adını almışdır.

2010-2015-ci ilərdə Çin Elmlər Akademiyasının xüsusi dəvətlilər proqramı çərçivəsində elmi məsləhətləşmələr aparan Mete Atatüre İngiltərədə Fizika İnstitutu və Türkiyə Elmlər Akademiyasının üzvüdür. 

## Mükafatları

Professor Mete Atatüre  kvant texnologiyalarında "*maraqlı tətbiqlər*" yaradaraq yarımkeçiricilər və almazlarda kvant optik fenomenlərə novator töhfəsinə görə Tomas Yanq 2020 mükafatını qazandı.

Böyük Britaniya və İrlandiyadakı fiziklər üçün professional qurum olan Fizika İnstitutu tərəfindən verilən illik mükafatlar fərdlər və komandaların fizikaya verdikləri töhfəni qiymətləndirir.

## İstinadlar
VII David (Gürcüstan çarı)

**VII David Ulu** (; ) — Baqrationilər sülaləsinə mənsub olan Gürcüstan çarı. 1247–1270 illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Gürcüstan çarlığının ikiyə bölünməsindən sonra, Tiflis şəhərinin yerləşdiyi şərq hissəsində Monqol İmperiyasının tabeçiliyi altında hökm sürmüşdür. VII David "*Ulu*" ləqəbi ilə də tanınır.

## Həyatı

### Əsirlik dövrü
VII David Gürcüstan çarı IV Georginin oğludur. Onun dövründə hakimiyyətdə olan çariça Rusudan öz oğlu VI David Narini hakimiyyətə gətirmək istəyirdi. Bu səbəbdən o, VII David Ulunu Rum sultanlığına əsir kimi göndərdi. VII David Ulu 7 il II Qiyasəddin Keyxosrovun sarayında əsir olaraq qaldı. 1242-ci ildə Monqol imperiyasının Rum sultanlığını Kösədağ döyüşündə məğlub etməsindən sonra VII David Ulu sərbəst buraxıldı.

### Qaraqorum səfəri
VII David Ulu 1246-cı ildə Gürcüstana qayıtdı. Həmin dövrdə çariça Rusudan vəfat etmiş və oğlu VI David Narin isə hökmdar olaraq təsdiq edilməsi üçün Monqol imperiyasına səfər etmişdi. VII David Ulu gürcü əyanları tərəfindən hökmdar elan edilsə də, o da hakimiyyətini təsdiqlətmək üçün monqol hökmdarı Güyük xanın hüzuruna getdi. VII David Ulu Monqol imperiyasının paytaxtı Qaraqorumda VI David Narin ilə qarşılaşdı. Güyüm xan onların hər ikisinin də hökmdar kimi taxta çıxmasına qərar verdi. Onlar 1259-cu ilə qədər birlikdə hökm sürdülər.

### Hakimiyyət dövrü
VII David Ulu 1256-cı ildə Monqol ordusu ilə birlikdə Ələmut qalasının ələ keçirilməsində iştirak etmişdir. Bundan əlavə, 1258-ci ildə Bağdad yürüşündə də iştirak etmişdir. 1259-cu ildə VI David Narin Monqol hökmranlığına qarşı üsyan qaldırsa da, məğlub edildi və Kutaisiyə doğru geri çəkildi. VI David Narin Qərbi Gürcüstandaki coğrafi vəziyyətdən də istifadə edərək İmeretidə müstəqil hakimiyyət sürməyə başladı. 1260-cı ildə Hülakü xan VII David Uludan Məmlüklərə qarşı yürüşdə ona dəstək olmasını istədi, lakin VII David Ulu bu təklifi rədd etdi. Bundan sonra Monqol-Elxani ordusu gürcü torpaqlarına hücuma keçdi və gürcüləri Samtsxedə məğlub etdi. Lakin VII David Ulu 1262-ci ildə Elxanilər ilə sülh bağladı və paytaxt Tiflisə geri qayıtdı.

### Ölümü
VII David Ulu 1270-ci ildə 55 yaşında vəfat etdi və Msxetada dəfn edildi. Ondan sonra hakimiyyətə oğlu II Demetre keçdi..

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p.&nbsp;137-138.
* Alexandre Manvelichvili, Histoire de la Géorgie, Paris, Nouvelles Éditions de la Toison d'Or, 1951, 476 p., p.&nbsp;232-5.
* Nodar Assatiani et Alexandre Bendianachvili, Histoire de la Géorgie, Paris, l'Harmattan, 1997, 335 p. [détail des éditions] (, présentation en ligne archive), p.&nbsp;162-5.
Santissima-Annunsiata (Florensiya)

**Santissima-[[Müjdə|Annunsiata]]** () — Florensiya şəhərində monastır kompleksi. Bu ərazidə ilk kilsə 1250-ci ildə Servitlər ordeni tərəfindən inşa edilmişdir. 1444—1455-ci illərdə Mikkelosso di Bartolomeo Filippo Brunelleskinin Santa Mariya delyi Anceli kilsəsi üçün hazırladığı kompozisiyanı model olaraq götürərək, köhnə qotik kilsəsinin bazilika planına baş qurbangahlı sentrizm xoru və dairə şəklində düzülmüş doqquz kiçik apsida əlavə etdi. Bu rotondaya son formanı Leon Battista Alberto vermişdir. O, həmçinin şimal-qərb tərəfə kyostrino həyətini tikib əlavə etdi, kilsə nefinin önündə isə atrium qurdu. Nəticədə orta əsr bazilikası, qədim (atrium) və Bizans (rotonda xoru) mənbələrini birüzə verən mürəkkəb və tipik İntibah kompozisiyasına çevrildi.

1601-ci ildə heykəltaraş və memar Covanni Battista Kaçini köhnə bazilikaya sütunlu lociya əlavə etdi. Memar oxşar iki lociyanı təqlid edirdi: Filippo Brunelleskinin "Ospedalye delyi İnnoçenti" və Antonio da Sanqallonun "Lociya dei Servi de Mariya" əsərlərini. Lociya narteks kimi istifadə olunmağa başlandı. Beləliklə, bazilika ilə eyni adlı olan meydanın simmetrik kompozisiyası tamamlandı.

Şüşə damla örtülmüş kluatrın tağlı qalereyasında *"Əhd-peyman monastırı"* adlı kiçik rəsm muzeyi var. Səhnə şəklində tərtib olunmuş bu məkan, Rosso Fiorentino, Pontormo və Andrea del Sartonun freskalları ilə düzəldilmiş lünetlərlə bəzədilib. Girişin sağında Rosso Fiorentinonun *"Madonnanın yüksəlməsi"* freska əsəri yerləşir. Daha sonra ardıcıllıqla Yakopo Pontormonun *"Blaqoveşşeniye"* və Françabiconun *"Məryəmin nişanlanması"* gəlir.

## İstinadlar
Domeniko Puliqo

**Domeniko Puliqo** (; ) — Florensiyada işləyən İntibah dövrünün İtaliya rəssamı. Əsl adı Domeniko di Bartolommeo Ubaldinidir.

## Həyatı
Ridolfo Girlandayo onun müəllimi olmuşdur. Hazırda Baltimordaki Uolters Qalereyasında yerləşən "Müqəddəs Bernarın qavrayışı" adlı qurbangahı çəkmişdir. Mükəmməl portret rəssamı kimi də tanınır. Corco Vazarinin italyan rəssamlarının bioqrafiyaları haqqında kitabında onun adı çəkilir. Onun Yakone Puliqo adlı qardaşı da rəssam olmuşdur.

## İstinadlar
Mehmetçik: Qut-ül Amarə

**[[Mehmetçik]] Qut-ül Amarə** () və ya 2. mövsümdəki adı kimi **Mehmetçik: Böyük zəfər** () - 18 yanvar 2018-ci ildə başlayan və 31 yanvar 2019-cu ildə bitən, TRT1-də yayımlanan tarixi türk serialı. Sseranisti Mehmet Bozdağ, rejissoru isə Kamil Aydın idi.

## Ssenari
Serial Qut-ül Amarə mühasirəsini və ondan sonrakı hadisələri anladır.

## Ad dəyişdirməsi
Serialın 1-ci mövsümü **"Mehmetçik: Qutulamarə"** () adlandırıldı. Bu mövsümdə Qut-ül Amarə mühasirəsindən bəhs edilirdi. 2-ci mövsümdə isə Mühasirədən sonrakı hadisələr əks etdirilidiyi üçün serial **"Mehmetçik: Böyük zəfər"** ().

## Aktyorlar və obrazlar

# Kaan Taşaner-Süleyman Əsgəri
# İsmayıl Hacıoğlu-Üsküplü Əli
# Cansu Tosun-Fatma
# İsmayıl Ege Şaşmaz-Mehmed
# İlker Aksum-Koks
# Ogün Kaptanoğlu-Komandir Hamilton
# Berk Eçer-Xəlil Paşa
# Qamze Özçelik-Yelizaveta (Elizabeth)
# Özgü Kaya-Zeynəb
#Sərdar Gökhan-Xosrov
#İsmayıl Hakkı Ürün-Mövlud Çavuş
#Semih Ərtürk-Səid
#Uğur Karabulut-Niyazi
#Fateh Dönməz-General Çarlz Tounşend
#Əmrə Başer-Yüzbaşı Sefik
#Polad Bilgin-Yüzbaşı Cəmil
#Mirzə Bahaddin Doğan-Ömər
#və digərləri
Hacı Əbu-Salam hamamı

**Hacı Əbu-Salam hamamı** () — Bakının Sabunçu rayonunun Pirşağı kəndində yerləşən qədim hamam. Hamam 1901–1902-ciillərdə tikilmiş və Kərbəlayi Əbu-salama məxsus idi. Planda bina uzanmış bir düzbucaqlıdır. Hamam otaqları bir sırada, portal şəklində giriş isə uzun fasadın küncündədir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tarix və mədəniyyət abidələri haqqında sərəncamına əsasən, hamam "yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidəsidir". Hal-hazırda hamam keçmiş "Lokomotiv" pioner düşərgəsinin həyətindədir. Hamamın yanında Kərbəlayi Əbu-salamın büstü var.

## Həmçinin bax
* Hamam
* Sabunçu rayonu
* Pirşağı

## İstinadların siyahısı
Timoti Şalame

**Timoti Hel Şálame** ( [ˈtɪməθi ˈʃæləmeɪ] . 27 dekabr 1995, Nyu-York, Nyu-York, ABŞ) — kino, teatr və televiziyada çəkilən amerikalı aktyor. «Məni öz adınla çağır» dram filmində Elio Perlman rolunu oynamasına görə Oskar mükafatına namizədlik qazanmışdı.

## Həyatı

Şalame Manhettendakı Hell's Kitchen-da anadan olub. Valideynləri tərcüməçi Mark Şalame və rəqqasə Nikol Flenderdi.  Atası Nîmes şəhərində fransız pastor Roje Jak Şalame və anglofon kanadalı Elizabet Eşvort ailəsində doğulan fransızdır.  Anasının əcdadları Belarusiyadan (Minsk) və Avstriya-Macarıstan İmperiyasından (Krakov, Lapanov, Tarnov) olan yəhudi əsilli bir amerikalıdır. Aktrisa Paulina Şalame böyük bacısıdır. Əmisi aktyor və rejissor Rodman Flender;  xalası televiziya prodüseri və ssenaristi Emi Lippmandı. Babası yazıçı və ssenarist Harold Flenderdi (1924-1975).

Yeniyetmə ikən Şalame, yayda Liondan iki saat məsafədə, Şambon-syur-Linyonda, ata və babasının evində keçirirdi.  Bir reportajda aktyor Fransada qalmasının onu mədəniyyətlərarası şəxsiyyəti haqqında düşünməyə vadar etdiyini söylədi. O dövrdə gələcək aktyorun arzusu peşəkar futbolçu olmaq idi.

Şalame, Nyu-Yorkdakı Fiorello LaGuardia Musiqi və İncəsənət Ali Məktəbində oxuyub (aktyor Ansel Elgort sinif yoldaşı olub).  Sonra, bir il ərzində Şalame Kolumbiya Universitetində mədəni antropologiyanı oxuyub, daha sonra aktyorluq karyerasını daha sərbəst aparmaq üçün New York Universitetinin nəzdində olan Qallatin adına fərdi təhsil məktəbinə köçürülüb.

Şalame Hit Ledcerin Qara cəngavər filmindəki parlaq oyununu gördükdən sonra aktyorluq sənətini seçib.

## Filmoqrafiya
# Kloun (qısametrajlı film, 2008)
# Şirin diş (qısametrajlı film, 2008)
# Sevən Leya (telefilm, 2009)
# Qanun və Qayda (serial, 1990-2010)
# Royal Pains (serial, 2009-2016)
# Vətən (serial, 2011-2020)
# Atlı polis (telefilm, 2013)
# Spinners (qisametrajlı film, 2014)
# Ən pis dostlar (film,  2014)
# Kişilər, qadınlar və uşaqlar (film, 2014)
# Ulduzlararası (film, 2014)
# Kuperləri sevin (film, 2015)
# The Adderall Diaries (film, 2015)
# Bir və iki (film, 2015)
# Miss Stevens (film, 2016)
# Düşmənlər (film, 2017)
# İsti yay gecələri (film, 2017)
# Parabüzən (film, 2017)
# Məni öz adınla çağır (film, 2017)
# Gözəl oğlan (film, 2018)
# Nyu-Yorkda yağışlı gün (film, 2019)
# Kral (film, 2019)
# Balaca qadınlar (film, 2019)
# The French Dispatch (film, 2020)
# Dyun (film, 2021)
# Yuxarı baxma (film, 2021)

## Xarici keçidlər

https://m.imdb.com/name/nm3154303/
"Vətən müharibəsi iştirakçısı" medalı

**"Vətən müharibəsi iştirakçısı" medalı** — Azərbaycanın dövlət təltifi və medalı. İkinci Qarabağ müharibəsində qələbə münasibətilə təsis edilmişdir.

## Təltif edilən şəxslər

"Vətən müharibəsi iştirakçısı" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə Azərbaycan Respublikasının işğal edilmiş ərazilərinin azad olunması uğrunda Vətən müharibəsində iştirak etmiş, aparılan döyüş əməliyyatlarının uğurla nəticələnməsinə töhfə vermiş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçuları və mülki işçiləri, habelə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) ön cəbhədə fədakarlıq göstərmiş əməkdaşları və mülki işçiləri təltif edilir.

## Təltif edən orqan
"Vətən müharibəsi iştirakçısı" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi ilə əlaqədar "Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təltif edir.

## Taxılma qaydası
"Vətən müharibəsi iştirakçısı" Azərbaycan Respublikasının medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda, "Laçının azad olunmasına görə" medalından sonra taxılır.

## Medalın təsviri

### Medalın ümumi təsviri
"Vətən Müharibəsi iştirakçısı" Azərbaycan Respublikasının medalı bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, guşələrinin ətrafı üçbucaq formalı xətlərlə, guşələrinin arası qövsvarı xətlərlə konturlanmış, guşələri ikitərəfli hamar şüalı, guşələrinin arası 32 ədəd qısa ikitərəfli hamar şüalı diametri 42 mm olan səkkizguşəli ulduz formalı lövhədən ibarətdir.

### Medalın ön tərəfi
* Medalın ön tərəfində ulduzun üzərində xarici və daxili çevrələrlə konturlanmış dairəvi lövhə yerləşdirilmişdir. Xarici və daxili çevrələrin arasında qırmızı minalı fonda yuxarı qövs boyunca **VƏTƏN MÜHARİBƏSİ İŞTİRAKÇISI** sözləri yazılmışdır, aşağı qövs boyunca mərkəzdən sol və sağ tərəflərə doğru dəfnə çələngləri təsvir olunmuşdur. Yazı ilə çələnglərin arasında, sol və sağ tərəflərdə iki səkkizguşəli ulduz təsvir olunmuşdur.
* Daxili çevrənin içərisində səthi relyefli xətlərlə işlənmiş dairənin mərkəzində qoşa xətlərlə konturlanmış səkkizguşəli ulduz formalı lövhə, lövhənin mərkəzində isə ikitərəfli hamar şüalı səkkizguşəli ulduz təsvir olunmuşdur.
* Bütün elementlər və yazılar relyefli olaraq qabarıqdır.

### Medalın arxa tərəfi
* Medalın arxa tərəfi hamar səthlidir, mərkəzində medalın seriyası və nömrəsi həkk olunmuşdur.

### Medalın elementləri
* Medalın paltara bərkidilmək üçün elementi vardır.

## İstinadlar
Bozyer

* Bozyer (yüksəklik) — Goranboy rayonunda yüksəklik. 
* Bozyer (Türkiyə) — Türkiyədə kənd.
Bozyer (yüksəklik)

**Bozyer** — Goranboy rayonu ərazisində yüksəklik.

## Ümumi məlumat
Xalq arasında **Bozaran** da adlanır. Yamacları yarğanlara parçalanmışdır. Hündürlüyü 194 m. Oronim boz (yarımsəhra, zəif bitki ortuklu, bozqır) və yer (əslində yar qədim türk mənşəli soz olub "yarğan", "dərə" mənalarında işlənir) komponentlərinin birləşməsindən düzəlib, "bozqır torpaqlı yarğan" mənasındadır.

## İstinadlar
Buzluqçay

**Buzluq** — Goranboy rayonu ərazisində çay. Kürəkçayın sağ qoludur. Mənbəyini Murovdağ silsiləsinin şimal yamacından (3360 m. hündürlükdən) Buzluq adlı yerdən alır. Üzünluğu 33 km. Bala Kürəkçay da adlanır. Adını öz mənbəyinin adından almışdır. Rusiyada Xopyor və Samara çaylarının sol qolları da Büzülik adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax