open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apriliya

**Apriliya** () — İtaliyada şəhər, Latina vilayətinin inzibati mərkəzinə tabe olur.

Əhalisi 63,830 nəfərdir (31.12.2005 tarixinə əsasən), əhalinin sıxlığı 359 nəfər/ km²dir. 177,7&nbsp;km ² ərazini əhatə edir. Poçt kodu 04011. Telefon kodu 00006.

Şəhərin amisi Mikayıl hesab edilir.

## Qardaş şəhərlər
* Mostardas,  (1996)
* Buya,  (1997)
* Montorip-al-Vomano,  (2000)
* Şakka,  (2003)
* Ben-Arus,  (2003)
* Tulça,  (2003)
* Çinqoli,  (2004)
Azərbaycan pavilyonu (Moskva)

**"Azərbaycan" pavilyonu** — Moskva şəhərində yerləşən Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin 1939-cu ildə tikilən 14 nömrəli pavilyonudur. Pavilyon 1964-cü ildən sonra "Hesablama texnikası" adlanırdı. Pavilyonun memarlıq dizaynı üçün arxitektorlar Sadıq Dadaşov və Mikayıl Useynov II dərəcə Stalin mükafatına layiq görülüblər.

Pavilyon 1939-cu ildə memarlar Sadıq Dadaşov və Mikayıl Useynov tərəfindən inşa edilmişdi. Pavilyonun görünüşü Azərbaycan etnik motivləri ilə Stalinist memarlıqı üslubunda tərtib edilib. Binanın planı düzbucaqlıdır, divarlar mərmərlə işlənib. Binanın baş fasadı 16 metrlik iki sütunlu portal ilə ifadə olunub. Fasad azərbaycan naxışları, qızılı rənqdə üzüm ornamentləri ilə bəzədilib. Portikanın frizində Azərbaycan və Rus dillərində "Azərbaycan SSR" yazısı var idi. Fasadın memarlıq kompozisiyasının əsas elementərindən biri rəngli şüşələrlə doldurulmuş, çərçivələrin xırda həndəsi şəkilli vitraj-şəbəkələri daxil edilən pəncərələrdi. Pavilyonun ekspozisiyası Azərbaycan SSR-nin sənaye sahəsindəki (xüsusilə də neft hasilatı), heyvandarlıq, ipəkçilik, bitkiçilik, kənd təsərrüfatı, mədəniyyət, sənət və həyat sahələrindəki nailiyyətlərinə həsr edilmişdir.

1959-cu ildə pavilyon rekonstruksiya olunub.

1964-cü ildə pavilyonun ekspozisiyası dəyişildi və pavilyonda "Hesablama texnikası" sərgisi yerləşdirilmişdi. Bu ekspozisiyada Sovet dövründə yaranmış elektron texnikalar və hesablama maşınların nümayiş etdirilmişdi.

1967-ci ildə pavilyon memar L. İ. Marinovskinin layihəsinə əsasən yenidən qurulub, onun görünüşünü tamamilə dəyişdi. Binanın baş fasadı metal qutu ilə bağlanıb. Yeni fasadda "ВТ" () hərfləri quraşdırılmışdı. Eyni zamanda, köhnə eksteryer yenidənqurma zamanı zədələnməmiş və içəridə qalmışdır.

1990-cı ildə ekspozisiya ləğv edildi və pavilyon ticarət məqsədləri üçün istifadə olunurdu. 2013-cü ilə qədər pavilyonda mum heykəllər muzeyi yerləşdirilmişdi. 2014-cü ildə pavilyon bərpa edildi və 1967-ci ilin görünüşü qaytarıldı.

2016-cı ildə pavilyonun orijinal görünüşü qaytarıldı və rəsmi olaraq Azərbaycana icarəyə verildi. 2019-cu il noyabrın 23-də Moskvanın Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisindəki "Azərbaycan" pavilyonunun əsaslı bərpa və təmirdən sonra açılışı olub.

## Qalereya

File:"Бывший и искажённый павильон Азербайджанской СССР на ВДНХ".JPG|Pavilyonun görünüşü 1966-cı 2014-cü ilə qədər 
File:ВДНХ. Мое фото.JPG|Pavilyonun görünüşü (2014-cü il)
File:Pavilion Computer Science and Informatics fragment 1.jpg|Pavilyonun dekor elementləri
File:"Фрагмент декора азербайджанского павильона на ВДНХ".JPG|Pavilyonun dekor elementləri
File:"фрагмент фасада азербайджанского павильона ВДНХ".JPG|Pavilyonun dekor elementləri
File:Azərbaycan pavilyonu.jpg|Sovet vaxtı
File:Stamp of USSR 1824.jpg|Sovet poçt markası


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Azərbaycan SSR" pavilyonunun restavrasiyasına başlanıldı
Napoleon evi

**Napoleon evi** həmçinin Mayor Cirod Evi və ya Nikolas Cirod Evi kimi bilinən, ABŞ-nin Luiziana ştatının Nyu-Orlean şəhərinin fransız məhəlləsi sayılan Şartres 500 küçəsində yerləşən tarixi binadır. Bina 1794-cü ildə tikilmiş və 1814-cü ildə genişləndirilmişdir ki, buranın adı Napoleon Bonapartın sürgündən sonra yaşayış ünvanı olaraq hazırlandığı yerli əfsanədən yaranmışdır. Napoleonun Luiziana ştatına gətirilməsi planı 1821-ci ildə onun ölüm xəbərindən sonra dəyanmışdır.

Bina həmçinin Nyu-Orlean şəhərinin mayoru olmuş Nikolas Cirodun evi olmuşdur. 19-cu əsrin əvvəllərində bu bina şəhərin ən incə şəxsi tikililərindən biri olmuş, bina 20-ci əsrin əvvəlində yerli bir baqqal olaraq fəaliyyət göstərmiş və 1914-cü ildən sonra Napoleon Evi adlı restoran kimi fəaliyyət göstərir. Binanın yuxarı mərtəbələri mənzillərə çevrilib ki, bəzi hissələrdə binanın orijinal dekorasiyları hələ də gözə çarpmaqdadır.

Bina şəhərin fransız üslubunda ən yaxşı arxitektura nümunələrindən biri kimi 1970-ci ildə Milli Tarixi Memarlıq abidəsi kimi elan edilmişdir. Bu üç mərtəbəli kərpicdən tikilmiş bina, qabarıq damlı və qübbəlidir. İkinci mərtəbə dəmirdən hazırlanmış eyvanlardan ibarətdir.

Napoleon Evi restoranında köhnə zamanların Nyu-Orlean atmosferi hökm sürür və burada ənənəvi xörəklər təklif edilir.  Burada xidmət göstərən bar isə özünün "Pimm's Cup" adlı kokteyli ilə tanınır. Səs sistemi vasitəsilə isə klassik musiqi səsləndirilir.

## İstinadlar
Mostardas

**Mostardas** () — Braziliyada bələdiyyə, Riu-Qrandi-du-Sul heyətinin bir hissəsidir. Porto Alegre-in Mesoreqion Aqlomerasiyasının bir hissəsi. Ozoriu mikroiqtisadi-statistik bölgəsinə daxildir. 2006-cı ildə əhalinin sayı 13 557 nəfərdir. 1 983.117&nbsp;km ² ərazini əhatə edir. Əhalinin sıxlığı 6,8 nəfər/ km² təşkil edir.

## Tarix
26 dekabr 1963-cü ildə əsası qoyulmuşdur.

## Statistika
* 2003-cü ilə olan *[[Ümumi Daxili Məhsul]]u* 172.708.158,00 real təşkil edir.
* 2003-cü ilə olan *[[Ümumi Daxili Məhsul]]u* adam başın düşən 13.614,08 real təşkil edir.
* 2000-ci ilə olan *[[İnsan İnkişafı İndeksi|İnsan potensialının inkişaf indeksi]]*  0,780 təşkil edir. (BMT-nin İnkişaf proqramı)
Kirəbe (Uçalı)

**Kirəbe** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kirəbe kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 40&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Uçalı stansiyası): 32&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (75%) üstünlük təşkil edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Piranilər

**Piranilər** () — Şüaüzgəclilər yarımsinfinə, Piranikimilər fəsiləsinə aid, tropiklərin şirinsulu hövzələrində yaşayan balıq cinsi.

Uzunluqları 11,4 sm-dən (*[[Serrasalmus sanchezi]]*) 41,5 sm qədər (rombşəkilli pirani) olur. Cənubi Amerikanın şirinsulu hövzələrində yayılmışdır.

Amazonka hövzəsində yaşayan hindular tərəfindən qida kimi istifadə edilir. Bəzi növləri akvariumda saxlanılır.

## Təsnifat

*Serrasalmus* cinsinə 31 növ daxildir:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Kvokka

**Kvokka** və ya **Qısaquyruq kenquru** () — Kenqurular fəsiləsinə, Qısaquyruq kenqurular cinsinə aid olan yeganə növ.

## Ümumi xüsusiyyətlər
Kvokkalar xarici görünüş baxımından kenqurular və vallabilərə nisbətdə quyruqları daha kiçik olur və müdafiə xarekteri daşıya bilmir. Böyük ölçülü ev pişiyi və ya orta ölçülü köpək boyda olurlar. Bədənin uzunluğu yarım metr, quyruğu isə 30 sm-dir. Çəkiləri  2,5 - 5 kq arasınfda dəyişir. Gecə həyat tərzi keçirir.

Yırtıcılar qarşısında olduqca aciz olurlar. Bu səbəbdən Bold, Rottnest, Pinqvin adalarında və qitənin albani rayonu ərazisinə yayılmışlar. Bu ərazilərdə tülkü və pişiklərə rastlanmadığından bu canılar sərbəst şəkildə yayıla bilirlər. Əsasən quru otlaqlar və kolluqların bol olduğu əraziləri üstün bilsələrdə, quraqlıq dövründə bataqlıqlara üz tuturlar.

## Çoxalması
Çütləşdikdən sonra bir bala doğur. Ancaq bu balanı itirdikdə çütləşmədən digər embrion inkişaf edə bilir. Ehtiyat embrion «dremlet» ananın daxilində inkişaf edir. Doğulmuş bala artıq böyüyüb kisəni tərk etdikdə ehtiyat embriyon doğulur. Təbiətdə orta ömür müddəti 10 ildir.

## Qırmızı kitab
Həssas növlər siyahısına daxildir. Yayıldığı ərazilərin kənd tərərrüfatına cəlbi onların sayına təsir göstərir. Pişik və itlər tərəfindən gələn təhlükə isə bu problemi daha da dərinləşdirir.

## Qalereya

Rottnest Quokka 2004 SeanMcClean.jpg
Quokka_family.jpg
Qokka by the Hotel Rottnest, WA, Rottnest Island.jpg
Quokka-Raffi Kojian-CIMG6317.JPG
Quokka2.jpg

## İstinadlar
Roza Camali

**Roza Camali** (‎) - Əslən İran azərbaycanlılarından olan şair, tərcüməçi və dramaturq.

## Həyatı
Roza Camali 1977-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 

### Təhsili
Roza Camali Tehran İncəsənət Universitetində dramaturgiya üzrə təhsil almışdır.

## Yaradıcılığı
Onun ilk şerlər külliyatı "Bu ölmüş oğlan alma deyil, o ya xiyar, ya da armuddur" adlanır. Bu əsər 1997-ci ildə İran poeziyasında yeni bir üslubun əsasını qoyan əsər kimi çap edilmişdir. Bu əsər İran poeziyasında yeni yaradıcı imkanlar yaratmışdır. Həmin ildə onun ikinci şerlər kitabı nəşr edilmişdir. "Üz düzəltmək" adlanan bu şerlər kitabı tənqidçilər tərəfindən müsbət rəy almışdır. Onun üçüncü şerlər kitabı "Cinayət hekayəsi üçün kofe düzəltmək" adlanır. O bu əsəri yazarkən Sadiq Hidayətin "Kor Bayquş" əsərindən təsirlənmişdir. Onun ən çox oxunan əsərləri "Şüşə saat dərin yuxudadır" və "Magistral yollar bağlanıb" adlanır. O bu əsərlərində müasir dövrdə baş verən hadisələri qədim İran mifologiyası ilə ustalıqla birləşdirə bilmişdir. 

İran şer tənqidçisi Ute Marqaret Saine Roza Camalini İran şeriyatının yeni dövrünün banilərindən biri hesab edir. Britannika ensiklopediyası Roza Camalini İran poeziyasında yeni ifadə üslublarının banisi hesab edir.

## Əsərləri
### Poeziyası
* Bu ölmüş oğlan alma deyil, o ya xiyar, ya da armuddur (1997)
* Üz düzəltmək (1998)
* Cinayət hekayəsi üçün kofe düzəltmək (2002)
* Şüşə saat dərin yuxudadır (2011)
* Magistral yollar bağlanıb (2014)

### Dramaturgiyası
* Kölgı (2007)

### Tərcümələri
* Uilyam Batler Yeytsin *Bizansa yelkən açmaq* əsərini farscaya tərcümə etmişdir. 
* *İdrisilərin evi* (Fatimə Əlizadənin bu əsəri farscadan Roza Camali tərəfindən ingiliscəyə tərcümə edilmişdir. )

## İstinadlar
Kanada Silahlı Qüvvələri

**Kanada Silahlı Qüvvələri** () — Kanadanın müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq funksiyasını yerinə yetirən hərbi təşkilat.

Kanada Silahlı Qüvvələrinin fəaliyyəti, "Müdafiə haqqında qanun" ilə tənzimlənir.

Təşkilat, Quru Qoşunları, Hərbi Hava Qüvvələri (RCAF) və Hərbi Dəniz Qüvvələrindən (RCN) ibarətdir.

## Təşkilatın strukturu
Kanada Silahlı Qüvvələrində aşağıdakı iyerarxiya var:

Ali Baş Komandan — Kraliça II Elizabet, 2010-cu ildən Kanada general-qubernatoru David Lloyd Conston tərəfindən təmsil olunur;

* Qərargah rəisi — Tomas Louson, 27 avqust 2012-ci ildən
* Qərargah rəisinin müavini, general-leytenant Qay Tibo
* Kanada kral hərbi donanma komandiri, vitse-admiral Mark Norman
* Kanada Ordusunun komandiri general-leytenant Paul Vinnik
* Kanada Kral Hava Qüvvələrinin komandanı, general-leytenant İvan Blonden
* Hərbi xidmət şöbəsinin müdiri general-mayor David Millar
* Kanada xüsusi qüvvələrinin komandiri, general Tuğgeneral William Tompson
* Kanada Silahlı Qüvvələrinin Kəşfiyyat komandiri, general-mayor Kristian Rousseau
* Kanadada birgə əməliyyat komandanlığı, General-leytenant Stüart Bir

## Ədəbiyyat
* 
* 
* Douglas, W. A. B. "Marching to Different Drums: Canadian Military History," *[[Journal of Military History]]* (1992) 56#2 pp 245–260 in JSTOR; historiography
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Horn, Bernd and Stephen Harris, eds. *Warrior Chiefs: Perspectives on Senior Canadian Military Leaders* (2000) excerpt
* 
* 
* Lotz, Jim, "Canadians at War", Bison Books, London, 1990, 
* 
* Milner, Marc, "Canadian Military History — Selected Readings",(Toronto: Copp Clark Pittman, 1993), 
* 
* 
* 
* Bernier, Serge (2000) Canadian Military Heritage, Volume III 1872–2000 Art Global, Montréal (Downloadable PDF) 
* Chartrand, René (1993) Canadian Military Heritage, Volume I, 1000–1754 Art Global, Montréal (Downloadable PDF) 
* Chartrand, René (1993) Canadian Military Heritage, Volume II, 1755–1871 Art Global, Montréal (Downloadable PDF) ]
* Goodspeed, D. J (1967) The Armed Forces of Canada 1867–1967 Queen's Printer (Downloadable PDF)
* Greenhous, Harris, Johnston, & Rawling, "The Crucible of War 1939–1945: The Official History of the Royal Canadian Air Force Volume 3", University of Toronto Press, Toronto, 1994, 
* National Defence Headquarters (1995) Peacekeeping 1815 to Today National Defence, Ottawa (Downloadable PDF) 
* Tremblay, Yves (2001) Canadian Military History Since the 17th Century Dept. of National Defence, Ottawa (Downloadable PDF
* P. Whitney Lackenbauer, John Moses, R. Scott Sheffield, Maxime Gohier (2010) A Commemorative History of Aboriginal People in the Canadian Military Dept. of National Defence, Ottawa (Downloadable PDF)

## Xarici keçidlər
* Official website of the Canadian Armed Forces
* Official website of the Canadian Army
* Official website of the Royal Canadian Navy
* Official website of the Royal Canadian Air Force
* Combat Camera  – Official CF photo website
* Canadian Military Documentary channel on YouTube

## İstinadlar
Formiya

**Formiya** () — İtaliyada şəhər, Lasio regionunda yerləşir, Latina inzibati mərkəzinə tabedir.

Əhalisi 36 842 nəfərdir (2005-ci il), əhalinin sıxlığı 505 nəfər / km²dir. 73&nbsp;km ² ərazini əhatə edir. Poçt kodu 04023. Telefon kodu 0771.

## Tarix

Formiya qədim zamanlarda Laconi tərəfindən yaradılıb və Yunanıstan, Ὁρμίαι (hormiai, "açılış yeri") və daha sonra erkən Latın, *Ormiae* adlandırıldı. 
Qədim Roma dövründə Formiya (Hormia və Ormiai-dən çıxarılıb, mükəmməl açılış üçün) adlanırdı. İmperator dövründə məşhur bir kurort idi.

Siseron  M.Ö 43-ci ildə şəhərin kənarında yerləşən Appian Yolu üzərində qətlə yetirilmiş və məzarı kiçik bir turizm obyekti olaraq qalmışdır. Şəhər, həmçinin Diokkletianın təqibləri zamanı təxminən 303-cü ildən təxirə salınaraq, Erasmusun şəhidliyini saxladı. Sankt Erasmus daha sonra Sankt-Elmo'nun dənizçilərin patron azizi kimi tanındı.

Qərb Roma imperiyasının payız dövründən sonra şəhər barbarlar tərəfindən işdən çıxarılıb və əhali yaxınlıqdakı Qaeta hakimiyyəti altında olan iki təpənin üstünə köçürdü. Anjou Çarlz II dəniz , Mola di Qaeta bir qala tikilib. Digər özünü idarə edən şəhər Castellone kimi tanınırdı, oradan 14-cü əsrin ortalarında tikilmiş qaladan Onorato I Caetani, Fondi sayılırdı.

1863-cü ildə Formiya şəhərinə iki kənd birləşdi. Birləşən şəhər 1943-44-ci illərdə bombardman əməliyyatlarında və Anzio döyüşündə ağır şəkildə zədələnmişdir.

## İstinadlar
Lend-liz

**Lend-liz** ( — borc vermək və  — kirayəyə vermək, müvəqqəti istifadəyə vermək) — İkinci Dünya müharibəsində müttəfiqləri hərbi sursat, avadanlıq, ərzaq, tibbi avadanlıq və dərmanlar, strateji xammal, o cümlədən neft məhsulları ilə təmin etməklə bağlı qəbul edilmiş ABŞ dövlət proqramı.

## Cədvəl
Proqram çərçivəsində ABŞ tərəfindən müttəfiqlərə göndərilmiş məhsul və avadanlıqların ümumi dəyəri.

## İstinadlar
Pont üsyanı

**Pont üsyanı** Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi sırasında Şimali Anadoluda müstəqil Pontus Yunan Dövləti qurmaq məqsədilə başladılan qiyamdır (1920-1923). 1904-cü ildə qurulan Pontus Yunan Cəmiyyəti ilə Müqəddəs Anadolu Yunan Cəmiyyəti, Birinci Dünya Mühaibəsinin sonunda Batumidən İneboluya qədər uzanan Kastamonu, Çanqırı, Yozğad, Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Gümüşxanə, Ərzincanın bir qisim torpaqları üzərində Yunan dövləti qurmaq üçün fəaliyyətə başladılar. Pontusçular Birinci Dünya Mühaibəsi dövründə Şərqi Anadoluya girən və daha sonra geri çəkilən Rus ordularının buraxdığı silahlarla təchizatlanıb ingilislərdən və yunanlardan silah yardımı gördülər. Yunanıstandan gələn könüllülərində qatılmasından sonra Pontus dəstələrinin sayı 25.000-ə çatdı. Topal Osman və silah yoldaşlarının üsyançılarla toqquşmalarında 2500 tüfəng və 1.200.000 mərmi ələ keçirildi. Dəstənin 11.188 üzvü öldürüldü. 1923-cü ildə bölgədəki yunanlar Anadoludan çıxarılaraq, Pontus Dövləti qurmaq hazırlıqlarına davam etmələrinin qarşısı alındı. Beləliklə 1920-ci ilin dekabr ayında başlanan qiyamlar ,qəti qələbənin qazanılmasndan sonra 1923-cü ildə yatırıldı.

## İstinadlar
Fəxri Kazımov

**Fəxri Xanhüseyn oğlu Kazımov** () — Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun İdarə Heyətinin sədri, iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru.

## Həyatı və fəaliyyəti
* Fəxri Kazımov (Fəxri Xanhüseyn oğlu Kazımov) 23 oktyabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub.
* 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
* 1994–1995-ci illərdə İstanbul Mərmərə Universitetinin Bankçılıq və Sığortaçılıq İnstitutunda aspirant təhsili almışdır.
* 1993–1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının kommersiya banklarında çalışıb.
* 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Bankı Pul-kredit siyasəti departamentinin makroiqtisadi şöbəsində baş iqtisadçı vəzifəsində işləyib.
* 1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyəti Sədrinin baş müşaviri vəzifəsində çalışıb.
* 2000–2002-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Bankının Daxili Audit departamentinin direktoru vəzifəsində işləmişdir.
* 2002–2008-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Bankının İdarə Heyəti Sədrinin Ofisinin rəhbəri, daha sonra Milli Bankın İcra Aparatının rəhbəri vəzifəsində çalışıb.
* 2008–2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı nəzdində Azərbaycan İpoteka Fondunun İcraçı direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
* 2016-cı ilin avqust ayının 5-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Azərbaycan İpoteka Fondu" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin Sədri vəzifəsinə təyin edilib.
* 2017-ci ilin dekabr ayının 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun İdarə Heyətinin Sədri vəzifəsinə təyin olunub.
* 2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır.F. Kazımov 1 monoqrafiya və 15-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.
* 1995-ci ildən etibarən ABŞ, Almaniya, İngiltərə, Fransa, Yaponiya və digər inkişaf etmiş ölkələrdə iqtisadi nəzəriyyə, maliyyə və bank işi üzrə beynəlxalq maliyyə təşkilatları tərəfindən təşkil olunan seminar və konfranslarda məruzəçi və dinləyici kimi iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Təsviri Sənət Muzeyi (Hyuston)

**Təsviri sənət muzeyi** (, qısaca *MFAH*) Hyustonda — ABŞ-də və Texasın ən böyük sənət muzeylərindən biri. Muzeyin daimi kolleksiyası 6 min ildən çox tarixi əhatə edir və 63 mindən çox eksponatı əhatə edir.

## Muzeyin kolleksiyası
### Avropa rəssamlığı XV—XVI əsrlər
Avropa rəsmlərinin XV-XVI əsrlər kolleksiyası  belə rəssamların əsərləri ilə təmsil olunur Roqir van der Veyden  ("Madonna Uşaq ilə", 1454 sonra), Hans Memlinq («Yaşlı qadının portreti», 1468—1470), Sandro Bottiçelli («Körpə Məsihə sitayiş», təxminən 1500), Bartolomeo Veneto («Kişi portreti», 1512, və «Qadın portreti», 1520-е), Sebastyano del Pyombo («Anton Françesko», 1525), Birinci Lukas Kranax («Lukresinin özünə qəsdi», 1529), Yakopo Bassano və İkinci Françesko Bassano («Məsih Məryəmin, Martanın və Lazaryanın evində», 1576—1577), Domeniko Tintoretto («», təxminən 1586—1600) и другие.

Image:Rogier van der Weyden - Virgin and Child - WGA25720.jpg|***[[Roqir van der Veyden]]*****"Madonna Uşaq ilə"**(1454-dən sonra)
Image:Portrait of an Old Woman Hans Memling.jpg|***[[Hans Memlinq]]*****Yaşlı qadının portreti** (1468—1470)
Image:Veneto 0034.jpg|***[[Bartolomeo Veneto]]*****Kişi portreti** (1512)
Image:Sebastiano del Piombo - Anton Francesco degli Abizzi - Google Art Project.jpg|***[[Sebatyano del Pyombo]]*****Anton Françesko** (1525)



### Avropa rəssamlığı XIX—XX əsrlər

Image:Jean-Baptiste-Camille Corot - Orphée.jpg|***[[Kamil Koro]]*****Orfey, Evredikanı ölü səltənətindən azad edir** (1861)
Image:Gustave Courbet - The Gust of Wind - Google Art Project.jpg|***[[Qyustav Kurbe]]*****Küləyin şiddəti** (1865)
Image:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Elder Sister (1869).png|***[[Adolf Vilyam Burqo]]*****Böyük bacı** (1869)
Image:Pierre-Auguste Renoir - Nature morte au bouquet.jpg|***[[Pyer Oqyur Renuar]]*****Natürmort. Buket və yelpik** (1871)
Image:Édouard Manet - Les travailleurs de la mer (1873).jpg|***[[Eduard Mane]]*****Dəniz işçiləri** (1873)
Image:Gustave Caillebotte - The Orange Trees - Google Art Project.jpg|***[[Qyustav Kaybot]]*****Portağal ağacları** (1878)
Image:Vincent van Gogh - The Rocks - Google Art Project.jpg|***[[Vinsent van Qoq|Vinsent Van Qoq]]*****Palıd** (1888)
Image:Monet Water lilies 1907.jpg|***[[Klod Mone]]*****Su zanbaqları** (1907)


### Amerika rəssamlığı

Image:Thomas Cole - Indian Pass (1847) - Google Art Project.jpg|***[[Tomas Koul]]*****Hindilərin yolu** (1847)
Image:Cotopaxi (1855) Frederic Edwin Church.jpg|***[[Frederik Edvin Çörç]]*****Kotopaxi** (1855)
Image:Albert Bierstadt - Indians spear fishing (1862).jpg|***[[Albert Birştad]]*****Balıq tutan hindlilər** (1862)
Image:Frederic Remington - Fight for the Waterhole - Google Art Project.jpg|***[[Frederik Reminqton]]*****Su mənbəsinə görə döyüş** (1903)


## İstinadlar
Lətafət Əlizadə

**Lətafət Əlizadə** (tam adı: *Lətafət Məmməd qızı Əlizadə*; ) — həkim-ginekoloq.

## Haqqında
Lətafət Məmməd qızı Əlizadə 1942-ci ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib. 1969-cı ildən Ana və Uşaqların Mühafizəsi ETU-nda kiçik elm işçi kimi çalışıb. Yasamal rayonu 2 saylı qadın məsləhətxanasında Əmək Veteranları Komitəsinin sədri, Yasamal rayonu Ağbircəklər Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü olub.

1992-ci ildən 1999-cı ilədək Təhsil Nazirliyinin nəzdində Tələbə və Müəllimlərin Xeyriyyə Fondunda sədr müavini işləyib. 2000-ci ildən Azərbaycan Respublikası Qadın Xeyriyyə Fondunda sədr müavini vəzifəsində ictimai fəaliyyətlə məşğul olub. Lətafət xanım Əlizadə Müharibə Veteranları Hərbçilər İctimai Birliyinin üzvü, ehtiyatda olan fəxri böyük leytenantdır.

## Mükafatları
Lətafət Məmməd qızı Əlizadə Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.

## Ölümü
Lətafət Əlizadə 2018-ci ildə ürək çatışmazlığından vəfat edib.

## İstinadlar
Korama (Uçalı)

**Korama** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tunqatar kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 50&nbsp;km,
* kənd sovetliyindən (Komsomolsk): 5&nbsp;km.
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Korama stansiyası): 0&nbsp;km.
## Əhali

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bələbəy Kazakkol (Uçalı)

**Bələbəy Kazakkol** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Amangilde kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 60&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Ural Tau stansiyası): 30&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qalisiya (Şərqi Avropa)

**Qalisiya** — 1945-ci ildə edilən sərhəd dəyişikliyi nəticəsində Polşa və Ukrayna dövlətlərinin daxilində qalan tarixi bölgə.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsi zamanı (1914–1918) Osmanlı ordusu müttəfiq güclər (Almaniya, Avstriya-Macarıstan İmperiyası) ilə birlikdə Rusiya İmperiyasına qarşı Avstriya-Macarıstanın bir əyaləti olan bu torpaqlarda vuruşmuşdur (1916–1917). Osmanlı ordusu Qalisiya cəbhəsində 1050-dən artıq şəhid vermiş və burada 13 ayrı yerdə türk şəhidlikləri və abidələri düzəldilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şərqi Avropa
* Osmanlı İmperiyası
Qavialkimilər

**Qavialkimilər** () — Sürünənlər sinfinə, timsahlar dəstəsinə aid fəsiləüst. Fəsiləüstə bir fəsilə iki müasir bioloji növ daxildir: Hind qavialı və Qavial timsahı.

## Təsnifat
*Fəsilə Gavialidae 
**Yarımfəsilə Gavialinae
*** † Cins *[[Eogavialis]]*
*** Cins *[[Gavialis]]*
**** *[[Hind qavialı|Gavialis gangeticus]]*
** † Yarımfəsilə Gryposuchinae
*** † Cins *[[Aktiogavialis]]*
*** † Cins *[[Gryposuchus]]*
*** † Cins *[[Ikanogavialis]]*
*** † Cins *[[Siquisiquesuchus]]*
*** † Cins *[[Piscogavialis]]*
*** † Cins *[[Hesperogavialis]]*
** Yarımfəsilə Tomistominae
*** † Cins *[[Kentisuchus]]*
*** † Cins *[[Gavialosuchus]]*
*** † Cins *[[Paratomistoma]]*
*** † Cins *[[Thecachampsa]]*
*** † Cins *[[Rhamphosuchus]]*
*** Cins *[[Tomistoma]]*
**** *[[Qavial timsahı|Tomistoma schlegelii]]*
**** † *[[Tomistoma lusitanicum]]*
**** † *[[Tomistoma cairense]]*
*** † Cins *[[Toyotamaphimeia]]*

### Alternativ təsnifat
2018-ci ilin iyun ayına məlumata görə sinfinə 3 nəsli kəsilmiş cins daxildir:
* †  (1 növ)
* †  (1 növ)
* †  (1 növ)
* Cins 
* Cinslər *[[incertae sedis]]*
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** †  (3 növ)
** †  (2 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** † 
** †  syn. ] (4 növ)
* † Yarımfəsilə Gryposuchinae
** †  (5 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
* Yarımfəsilə Tomistominae
** †  (1 növ)
** † 
** †  (1 növ)
** †  [syn. ] (3 növ)
** †  (2 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 вид)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** †  (1 növ)
** †  (5 видов)
**  (1 müasir və 11 nəslikəsilmiş növ)
** † 
*** † 

## İstinadlar
Bold adası

**Bold adası** () — Qərbi Avstraliya ştanınn ərazisinə daxil olan kiçik ada (8,09 km²). Qitədən 1.5 km aralıda yerləşir. Ada qranitdən ibarətdir.

1964-cü ildən nadir növlərin yayılması səbəbindən qoruq təşkil edilmişdir. Adada ilan, pişik və tülkülər yoxdur.

Burada 104 növ bitki aşkar edilmişdir:*[[Agonis flexuosa]]*, *[[Melaleuca lanceolata]]*, *[[Eucalyptus lehmannii]]*, *[[Melaleuca microphylla]]*. Adada kiçik kenqurular sayılan Kvokkalar yayılmışdır. 2005-ci ildə *[[Potorous gilbertii]]* ada şəraitinə adaptasiyaya cəlb edilmişdir. Digər bu cür növ isə .

## İstinadlar
Yırtıcı (snayper tüfəngi)

**Yırtıcı** — yarıavtomat iş prinsipinə malik 7,62×54 mm çaplı snayper tüfəngi. Azərbaycanın Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin mütəxəssisləri tərəfindən yaradılıb. "Yırtıcı" snayper tüfənginin uzunluğu 1185 mm, qundaq yığıldıqda isə 951 mm, lüləsinin uzunluğu 620 mm, effektiv atış məsafəsi 1000 metr, güllənin başlanğıc sürəti 830 metr/saniyə təşkil edir. Tüfəng 10 patron tutumuna malik daraqla dəstləşdirilir.

Altı kiloqram çəkiyə malik silahın lülə qutusunun üzərində və yanlarındakı piccatini tamasaları ona taktik aksessuarlar əlavə etmək imkanı yaradır.

## Xüsusiyyətləri
2017-ci ildə testləri başa çatan "Yırtıcı"nın bir sıra xarici analoqlardan fərqi onun özəl dizaynla hazırlanması, atıcı üçün tənzimlənə bilən ayaqlıq və qundaqlarından başqa, konstruktiv dəyişmədə sadəliyinin olmasıdır. Tənzimlənən qundağın atıcı üçün çiyin nahiyyəsinin dirənəcəyində geriyə təpmə zamanı zərbəni yüngülləşdirən xüsusi rezin qoruyucu qoyulub ki, bu da atıcının daha dəqiq atəş açması və bu zaman zəruri xəsarət almaması üçün böyük amildir. Lülə qutusunun üzərində bərkidilən "Pikkatini" relsi, silahın bir sıra optik, termal, infraqırmızı və s. nişangahlardan istifadəsini mümkün edir. İstehsalçının verdiyi məlumata görə isə, effektiv atəş məsafəsi 1000 metrdir. Tüfəng 10 gülləlik, alt hissədən silaha qoşulan darağa malikdir ki, bu da tez bir zamanda ikinci atəşin vaxt itirmədən açılmasında yaxşı göstərici sayılır. Lülə qutusunun üstündəki "Pikkatini" relslərindən başqa, silahın yan və alt tərəfindədə relslər qurulub ki, bu da silaha müxtəlif taktiki aksessuar və vasitələrin qoşulmasında böyük üstünlükdür.

Silah öz sırasında olan başqa snayper tüfənglərindən 6 kq çəkidə olması ilə fərqlənir ki, bu da yarımavtomatik snayper tüfəngi üçün yaxşı göstəricidir. İstismar zamanı və texniki qulluq zamanı silahın sadəliyi imkan verir ki, atıcı onunla tez bir zamanda daha effektiv rəftar edə bilsin.

## Xarici keçidlər
* Дослідна снайперська гвинтівка "Yirtiji" (Азербайджан. 2014 рік)
* AZƏRBAYCANIN SİLAHLARI 

## İstinadlar
Cənub dağdağanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi və Orta Avropada, Kiçik Asiyada, Şimali Afrikada, Əfqanıstanda yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15-20 m-ə qədərdir, çətiri geniş, gövdəsinin qabığı boz rəngli, hamardır. Cavan zoğları yaşılımtıl rənglidir. Yarpaqları yumurtavari, qalın, tünd-yaşıl rəngli, qısa saplaqlıdır. Aprel ayında çiçəkləyir, meyvələri sentyabr ayında yetişir. Toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Şaxtaya, istiyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda, cənub bölgəsində rast gəlinir.

## İstifadəsi
Çiçəkləmə və meyvələrin yetişməsi dövründə çox dekoratıv görünür. Yaşıllaşdırmada tək və qrup əkinlərində istifadə edilir.

## Sinonimləri
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəmilə Şeyxi

**Cəmilə Şeyxi** () — əslən İran azərbaycanlılarından olan aktrisa və Atila Pisyaninin anasıdır.

## Həyatı
1930-cu ilin aprelin 30-da Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. 2001-ci ilin may ayının 23-də Tehran şəhərində vəfat etmişdir. Məşhur İran teatr və film aktyoru Atila Pisyaninin anası, Sitarə Pisyaninin nənəsidir.

## Karyerası
O səhnəyə ilk dəfə 1957-ci ildə çıxmışdır. Filmlərə çəkilməyə isə 1975-ci ildə çəkilən *Gəmi qəzası* filmi ilə başlamışdır. O İran filmoqrafiyasının yaradıcılarından və ən qocaman üzvlərindən hesab olunurdu. Cəmilə Şeyxi bir çox tanınmış kino rejissorlarla birgə çalışmışdır. Ən məşhur ekran işi isə 1991-ci ildə Bəhram Bayzayi tərəfindən çəkilən *Səyahətçilər* filmidir. Bu roluna görə Cəmilə Şeyxi Fəcr Beynəlxalq Film Festivalında ən yaxşı aktrisa mükafatına layiq görülmüşdür.

## Seçilən filmləri
* *Viza*
* *Səyahətçilər* (1992-ci ildə Bəhram Bayzayi tərəfindən çəkilib)
* *Leyla* (1996-cı ildə Dariuş Mehrjoui tərəfindən çəkilib)
* *Xətsiz kağız* (2001-ci ildə Naser Tağvayi tərəfindən çəkilib)

## Həmçinin bax
* Roza Camali
* İran azərbaycanlılarının siyahısı

## İstinadlar
Xylosalsola richteri

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Orta Asiyada, səhra zonasında bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 2-3 (5), diametri 2 m-dək zərif çətirli və dərin kök sistemi olan kol və ya ağacdır. Nazik birillik zoğların qabığı ağ, parlaq, bəzən qısa tükcüklü, qoca budaqlarda və gövdədə açıq-bozdur. Gövdəsinin diametri 10-15 sm-dir. Yarpaqları növbəli, sulu, təxminən sapşəkilli, uzunluğu 40-80 və qalınlığı 1-2 mm, seyrək və qısa tükcüklü, bir az ağımtıl və ya çılpaq, bünövrəsində qalınlaşmış, yuxarıya uzanmışdır. Çiçəkləri tək, çiçəkaltlığı yarpaqlarının qoltuqlarında oturur və xüsusi zoğlarda sünbülvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Bu cür zoğların oxu nazik, nahamar olub, vegetasiyanın sonunda 50-100 sm-dək uzanır. Erkəkcikləri 5-dir, tozluqları alt tərəfdə yayılan, üstü kiçik, sarımtıl,uzunsov-yumurtavari örtüklü, çıxıntılı; yumurtalığı yuxarı, uzunsov sütuncuqlu və iki qanadlı dişicik ağızlıdır. Meyvələri quru,bozumtul qanadlı, diametri 10-15 (20) mm olan birtoxumlu qozalardır. Toxumları spiral, horizontal yerləşmiş nüvəlidir. Toxumlarla çoxalır. Çiçəkləmə dövrü mayın axırlarından və iyundan sentyabra qədər uzanır; iyuldan payızın axırlarınadək meyvə verir.

## Ekologiyası
Quraqlığa və istiyə davamlı olub, şorakətləşmiş quru, qumlu torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Qobustanda, Naxçıvan düzənliklərində təbii halda bitir.

## İstifadəsi
Meyvələri müalicəvi məqsədlər üçün istifadə edilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Biondi dağdağanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Yaponiyada və Koreyada təbii halda bitir. Avropada, Asiyada, Cənubi Amerikada, Afrikada geniş yayılmışdır.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 18-25 m-ə, bəzən də 40 m-ə çatan, yarpağı tökülən ağacdır. Qabığı boz, budaqları sarımtıl, qonur rəngdədir. Yarpaqları 13-15 sm uzunluqda, xətvari-neştərvari, enli yumurtavari, oval və ya oval-ellipsvari, lənarları dişli, ucu biz, nazik dərilidir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir, sərt çəyirdəkli, 6-10 mm qalınlığında, sarı, qırmızı rəngli olub, portağala bənzəyir. Toxumla çoxaldılır.

## Ekologiyası
Quraqlığa davamlıdır. Meşələrdə, kolların arasında, dağlarda, dəniz səviyyəsindən 2000 m-dək hündürlükdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Mərkəzi Nəbatət Bağında və Mərdəkan Dendrarisində introduksiya olunmuşdur. Bakı şəhərində yaşıllaşdırmada çox az rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada istifadə edilməsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Caroxylon nodulosum

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqazda təbii halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
Geniş şaxələnmiş, xırda kolcuqdur, boyu 15–20 (30) sm, diametri 15–25 sm, dib hissəsi odunlaşmışdır. Cavan zoğları qısa, bizvari, üçtillidir, uzunluğu 4–5 mm-dir. Çiçəkləri sünbülvari çiçək qrupunda yerləşir. Sentyabr ayında çiçəkləyir. Meyvələrin qanadları böyrəkşəkilli və ya enli tərs yumurtavaridir. Narıncı və ya sarı-şabalıdı rənglidir, sonradan solğunlaşır. Vegetasiya əsasən, mart-aprel aylarında başlayır, avqust ayına qədər davam edir. Oktyabr ayında meyvələri yetişir. Toxumla çoxalır, ancaq cücərmə qabiliyyətini tez itirir.

## Ekologiyası
Duza, quraqlıqlaşmış və şorakətləşmiş quru torpaqlarda bitir. Efemerlərin inkişafı və həmçinin torpaüstü mamır və şibyələr substratın duzluluq dərəcəsindən və ilin mövsümi iqlim şəraitindən asılı olaraq böyük dəyişikliklərə məruz qalır.

## Azərbaycanda yayılması
Xəzər, Kür-Araz ovalıqlarında, Abşeron, Qobustan, Naxçıvan düzənliklərində, arandan aşağı dağ qurşağına qədər təpələrin quru şorlaşmış yamaclarında və hündür quru düzənliklərdə cəngəlliklər əmələ gətirir. Abşeronda dənizkənarı ərazilərdə təbii halda bitir.

## İstifadəsi
Qış otlaqları üçün yararlıdır. Payız və qışda xırdabuynuzlu mal-qara, atlar və dəvələr gəngizi çox həvəslə yeyir. Bir kolun yaşıl yem kütləsi 50–120 q-dır. Gəngizin tərkibində (mütləq quru maddəyə görə) 8,84 soda və 2,56% potaş vardır. Payızda meyvəvermə dövründə dekorativ görünür. Eroziyaya uğramış, quru şorlaşmış yamacların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Alüminium xlorid

**Alüminium xlorid** – alüminium duzu və xlorid turşusu. Kimyəvi formulu — AlCl3.

## Xassəsi
Adi temperaturada 183°C-də uçur (təzyiq altında 192,6 °C-də əriyir). Suda yaxşı həll olur (25 °C temperaturda 100 qr H2O-da 44,38 qr); nəm havada hidroliz nəticəsində tüstülənməyə başlayır və HCl ayrılır. Sulu məhluldan sarımtıl-ağ rəngdə kristalohidrat — AlCl3• 6H2O formasında məhlulda asılı şəkildə üzən kristal ayrılır. Bir sıra üzvi birləşmələrdə yaxşı həll olur (məsələn, 25 °C temperaturda 100 qr etanolda 100 qr, asetonda, dixloretanda, etilenqlikolda, nitrobenzolda, karbondördxloriddə və s.).

## Alınması
Alüminium xloridin sənayedə alınmasının ən əhəmiyyətli üsulu — Cl2 və CO qarışığının şaxta sobalarında susuzlaşdırılmış kaolin və ya boksitə təsirinə əsaslanır:

AI2O3 + 3CO + 3Cl2 ↔ 2AICI3+3CO2 • 6H2O3

900 °C temperaturda bor üçxlorid və alüminium fosfid qarışığından bor fosfid və alüminium xlorid alınır:

* BCI3 + AIP → BP + AICI3

Alüminium xloridin digər alınma üsulları da mövcuddur:

* AI + FeCI3 → AICI3 + Fe

* AI (OH)3 + 3HCI → AICI3 + 3H2O

* CuCI2 + AI → 2AICI3 + 2Cu

* AI + 6HCI → AICI3 + 3H2

## Tətbiqi
Susuz alüminium xlorid bir sıra qeyri üzvi (məsələn, NH3, H2S, SO2) və üzvi (məsələn, turşuların xloranhidridləri, efirlər və s.) maddələrlə birləşmə məhsullarını əmələ gətirir. Bu da AlCl3 neft emalında və üzvi sintezlərdə (məsələn Fridel – Krafts reaksiyasında) katalizator kimi texniki tətbiqinin mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini gəstərir. Heksahidrat və onun məhlulları qrunt sularının təmizlənməsi, ağac emalı və digər sahələrdə istifadə olunur.

## Toksikliyi
Alüminium xlorid orqanizmə daxil olduqda çox toksikdir, həm də korroziya aktivliyinə malikdir.

## Mənbə
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская
Halothamnus subaphyllus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Orta Asiyada yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 30-120 sm, açıq-boz qabıqlı, budaqlı kol və ya yarımkoldur. Budaqları açıq-yaşıl, yarpaqları növbəli, qalıntəhər, xətvaridir, Sentyabr ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri tək, sünbülvari çiçək qruplarında süpürgəyə yığılmışdır. Meyvələri yarımşəffaf, qanadlıdır, oktyabr ayında yetişir.

## Ekologiyası
Duzlu, gilli, qumluca torpaqlarda yaxşı bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeronda təbii halda çox az rast gəlinir.

## İstifadəsi
Meyvələri dərman xammaldır. Tərkibində izoxinolinin və salsominin əlavələri olan alkoloidlər, salsolin və salsolidin vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mirzə Səttar

**Mirzə Səttar** () — kamança ifaçısı. Eyni zamanda, tar, saz, qarmon alətlərində çalmış, muğamları oxumuş, muğam bilicisi olmuşdur. 1879-cu ildən Bakıda fəaliyyət göstərmiş, Məşədi Məlik Mansurovla dostluq əlaqələri saxlamış, musiqi məclislərində yaxından iştirak etmişdir.

Bakıda bir çox sənət adamlarına təsir etmişdir. Məşədi Məlik Mansurov, şair Ağakərim Salik, tarzən Mirzə Fərəc Mirzə Səttardan muğamları dərinliklərinə kimi öyrənmişdir.  Mirzə Səttar Məşədi Məlikə kamança, tar, qoltuq sazı, qaval və yeddi dilli balaca qarmonda ifa etməyi öyrətmiş, 12 ilə yaxın onun evində yaşamışdır.

Mirzə Səttar Bakıya kamançanı gətirəm ilk şəxs olmuşdur.

## İstinadlar
Kol çərəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Dərbən və Kür çayı arasındakı ərazidən təsvir edilmişdir. Qafqazda, Avropada, Orta Asiyada təbii halda bitir.

## Botaniki xarakteristikası
20-60 sm hündürlüyündə,geniş şaxələnmiş, boz rəngli kolcuqdur. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları demək olar ki, tamamilə sərbəstdir, çiçəkləyəndən sonra sıxlaşır. May ayında çiçəkləyir. Noyabr ayında isə meyvə verir. Toxumları ovalşəkilli, qara rəngli, xırda nöqtəli, parıldayandır.

## Ekologiyası
Duzadavamlı bitkidir. Şoranlıqlarda və şoranlaşmış gilli yamaclarda dağınıq və qrup halda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Xəzər və Kür-Araz ovalıqlarında, Qobustanda, Naxçıvan düzənliyində, aranda, dağ ətəyində, səhra və yarımsəhralarda geniş yayılmışdır.

## İstifadəsi
Potaş hazırlamaq üçün xammal kimi istifadə edilir. Qış otlaqlarında payızın axırlarında və şaxtalar düşdükdən sonra dəvələr və xırdabuynuzlu mal-qara tərəfindən yeyilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bunqe dağdağanı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Təbiətdə növün arealı Çinin mərkəzi və şəmal rayonlarını, Koreya yarımadasını əhatə edir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5 m olan kol və ya şarşəkilli, enli və sıx çətirli ağacdır. Qabığı açıq-boz və hamardır. Yarpaqları yumurtavari  və ya uzunsov yumurtavari, uzunluğu 4-8 sm, orta hissədə mişarvari-dişli, yumru bünövrəli, ucu biz, açıq-yaşıl, üstü parlaqdır. Hər iki tərəfdən çılpaqdır, saplaqların uzunluğu 5-10 mm-dir. Meyvələri şarşəkilli, qara-qırmızı, diametri 6-7 mm-dir.

## Ekologiyası
Şaxtaya, quraqlığa davamlıdır, daşlıq yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Lənkəranda mədəni halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada istifadəsi məqsədyönlüdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Xırdayarpaq çərən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
İranda və Orta Asiyada yayılmış, Terek və Kumey çayları arasından təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 20-90 sm olan çoxbudaqlı kolcuqdur, cavan zoğları rənglidir. Yarpaqları xırda və ətli olub, saplağa tərəf qısa, ensizləşəndir. Çiçəkləri ikicinsli, şarvarı, uzunsov-yumurtavarı, qaidədən bir-biri ilə bitişikdir. Çiçəkyanlığı yaşıldır, əksər hallarda ətlidir, sərbəst və ya yarıya qədər bitişmişdir. Erkəkciyi 5-dir. Dişiciyi 2-5 ağızcıqlı, çiçəkaltlıqları içində topa şəklində 2-6 (20) ədəd olur. May ayında çiçəkləyir, oktyabrda meyvə verir. Toxumları 0,75-1,25 mm uzunluğunda, ovalşəkilli hamar, qara, parlaqdır.

## Ekologiyası
İstiyə və duzadavamlı bitkidir. Şoranlaşmış torpaqlarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Abşeron,Kür-Araz ovalığı və onun şərq hissəsində Salyan, Muğan çölündə, Cənub-şərqi Şirvanda, Naxçıvan düzənliyində yayılmışdır. Cəngəlliklərdə rast gəlinir. Müstəqil qruplaşmalar əmələ gətirir və şoran səhra və yarımsəhralarda bitir.

## İstifadəsi
Potaş hazırlanmasında istifadə olunur. Tərkibində alkaloidlər vardır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Malay-Muynak (Uçalı)

**Malay-Muynak** (, ) — Başqırdıstan Respublikasının Uçalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Mansur kənd şurasının tərkibindədir.
## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Uçalı): 45&nbsp;km,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Şartım stansiyası): 13&nbsp;km.
## Əhali

### Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (96 %) üstünlük təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Təsviri Sənət Muzeyi (Boston)

**İncəsənət Muzeyi** Bostonda (; qıs. *MFA*) — ABŞ-nin ən böyük sənət muzeylərindən biri.

1870-ci ildə əsası qoyulub. Naqoya, Yaponiya da filialı yerləşir. Muzeyin ən böyük kolleksiyası Şimali və Cənubi Amerikada ikincidir, muzey direktoru isə Malkolm Rodjersdir ().

## Muzeyin binası
Muzey 1876-cı ildə Con Sturqis tərəfindən hazırlanan Kapli meydanında neoqotik binasında açılmışdır. Kolleksiya Boston ateney kolleksiyasına əsaslanırdı.

Muzeyin memarı Qay Louell tərəfindən inşa edilən Huntinqton prospektindəki ()  mövcud binasına, neoklassikizm üslubunda, muzey 1909-cu ildə köçürüldü. Muzey binasının dizaynı sənətşünas Con Sargentlə görüşüb. Muzeyin kolleksiyası 1882-ci ildə "*Edvard Darley Boytun qızları*" adlı bir şəkil də daxil olmaqla ən məşhur əsərləridir.

1970-ci illərin sonlarında, eksponatların sayı 450 minə çatıb, qərb hissəsini (memar Bey Yumin) qurulması qərara alındı.

## Muzeyin kolleksiyası
* Qədim Şərq (xüsusilə Misir) sənətinin geniş kolleksiyaları.
* Edvard Morse kolleksiyası Yapon keramikası,  Yaponiyanın xaricində heç bir bərabəri yoxdur.
## Mənbə
* *Милюгина Е. Г.* Музей изящных искусств, Бостон. — М.: Белый город, 2012. — 224 с.: 201 ил. — (Музеи мира). — ISBN 978-5-7793-4028-1.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Museum of Fine Arts — Muzeyin resmi saytı
Ankor adası

**Ankor adası** () — adanın sahəsi 1380 ha təşkil edir. Yeni Zelandiyanın Fordlend Milli Parkı ərazisində, Daksi-Saun fiordu rayonunda yerləşir.

Adanın malsimal hündürlüyü 417 metrdir. Əsas adalardan 2,5&nbsp;km məsafədə yerləşir. Ada Kakapo, Tiko kimi bir çox quş növlərinin qorunması məqsədilə qoruq elan edilmişdir.

## İstinadlar
Fuqloy adası

**Fuqloy adası** () və ya **Fuqlyu** () — Farer adalarına daxil olan ada. Arxipelaqın ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir.

## Etimalogiya
Adanın adı tərcümədə "*quş adası*" mənasını verir. Burada çoxlu sayda quş yuva qurur.

## Coğrafiya
Adada iki qəsəbə vardır: Çirça (adanın cənub sahilində) və Hattarvuyk (şərqində). 2013-cü il məlumatına görə adada 37 nəfər yaşayır. Sahəsi 11.2&nbsp;km²-dır

### Dağları
Adada üç dağ vardır.

## Tarixi
Ada hələ vikinqlər dönəmindən insanlar tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Floksmen əfsanəsinə görə Farer adalarının şimalı Fuqloy adasından olan üsyamnçılar tərəfindən uzun zaman idarə olunmuşdur.

## İstinadlar
Helsinki Dizayn Muzeyi

**Helsinki Dizayn Muzeyi** (, ) Finlandiya paytaxtında yerləşən, həm Finlandiya həm də xarici sənaye, moda və qrafik dizayn nümunələrinin sərgiləndiyi muzeydir. Muzey Helsinkinin Korkeavurenkatu küçəsində yerləşir və Finlandiyanın Dövlət mülkiyyətinə daxildir. Bina 1873-cü ildə tikilib və 1978-ci ildən bəri muzey kimi fəaliyyətini davam etdirir. Muzey binasında dizayn işləri 1894-cü ildə memar Qustaf Nüström tərəfindən neoqotika üslubunda aparılıb. 2002-ci ildə muzey adını Designmuseo ("Dizayn Muzeyi") kimi dəyişməyinin səbəbi bir əvvəlki adının çox uzun və mürəkkəb olması idi. Həmçinin muzeydə kafe və mağaza fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə Finlandiya Respublika günü münasibətilə muzey özünün yenilənmiş kolleksiyalarını qonaqların ixtiyarına vermişdir.

Muzeydə 1870-ci ildən günümüz qədər olan fin dizayn tarixi sərgilənir. Muzeydə sərgilənən nümunələrə 75.000-dən çox əşya və 100.000 rəsm əsəri daxildir. Muzeydə həmçinin beynəlxalq turizm sərgiləri, yeni nəşr edilən kitablar və sərgi kataloqlarıda təşkil edilir.

## İstinadlar
Sərilən əzgən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avropa, Aralıq dənizi, Kiçik Asiya, İran, Monqolustan və Rusiyada yayılmışdır. Şimali Amerikadan təsvir edilmişdir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 30-75 sm olan qıvrım tüklü yarımkoldur. Yarpaqları xətvari, yastı, tüklü, növbəli düzülüşlüdür. Çiçəkyanlığı tüklü, meyvələrdəki çiçəkyanlıqları isə uzunsov qanadcıqlar üzərində çıxıntılıdır. Çiçəklərin 3-4-ü bir yerdə yerləşməklə, sünbülvari və ya süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir. May ayında çiçəkləyir. Oktyabr ayında meyvə verir. Meyvəsi yumrudur. Toxumları hamar, dəyirmi olub, diametri 2 mm-dir.

## Ekologiyası
Yarımsəhra və səhra zonalarında, düzənliklərdə yuxarı dağ zonalarında (dəniz səviyyəsindən 3800 m hündürlükdə), qumluqlarda bitir. Quraqlığa və duzluluğa davamlı, torpağa az tələbkar, işıqsevən və küləklə tozlanan bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Samur-Dəvəçi, Xəzər, Kür-Araz ovalıqlarında, Naxçıvanda, Lənkəran və Abşeronda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Zülallarla zəngin yem bitkisidir. Yüksək qida xüsusiyyətləri, məhsuldarlığı ilə fərqlənir. Ekstremal şəraitində mədəni otlaqların yaradılmasında çoxillik komponent kimi istifadə edilə bilər.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sayrus Dallin

**Sayrus Dallin** (; 1861, Sprinqvill, Yuta – 1944, Arlinqton, Massaçusets) — Amerikalı heykəltaraş və oxçu, 1904 Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı.

## İdmançı
1904-cü ildə Sent-Luis şəhərində keçirilən oyunlarında, Dallin bütün kişi fənlərində iştirak etdi. Komanda yarışında üçüncü oldu və bürünc medal qazandı.

## Heykəltaraş

Fayl:5047 mfa dallin appeal spirit-esmall.jpg|Böyük Ruha müraciət, 1909
Fayl:The Picket.jpg|
Fayl:2010 NorthEnd Boston 4621037522.jpg|
Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 8-ci maddəsi

**Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 8-ci maddəsi** — şəxsi və ailə həyatına hörmət hüququnu nəzərdə tutur. Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası və ya İnsan hüquqları və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyası Avropa regionunda insan hüquqlarının müdafiəsini nəzərdə tutan Konvensiyadır. 

## Məzmunu
**Maddə 8 - Şəxsi və ailə həyatına hörmət hüququ**

1. Hər kəs öz şəxsi və ailə həyatına, mənzilinə və yazışma sirrinə hörmət hüququna malikdir.

2. Milli təhlükəsizlik və ictimai asayiş, ölkənin iqtisadi rifah maraqları naminə, iğtişaşın və ya cinayətin qarşısını almaq üçün sağlamlığı, yaxud mənəviyyatı mühafizə etmək üçün və ya digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarını müdafiə etmək üçün qanunla nəzərdə tutulmuş və demokratik cəmiyyətdə zəruri olan hallar istisna olmaqla, dövlət hakimiyyət orqanları tərəfindən bu hüququn həyata keçirilməsinə mane olmağa yol verilmir.

### Şəxsi həyat
Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi hesab edir ki, şəxsi həyat geniş anlayışdır və onu tam əhatə etmək mümkün deyil.1992-ci ildə Məhkəmə bildirirdi ki, 

### Ailə həyatı
Məhkəmə "ailə həyatı"nın mövcudluğu məsələsini hər bir konkret işdəki faktlar əsasında və münasibətin iştirakçıları arasında sıx şəxsi əlaqələrin mövcudluğuna dair ümumi prinsip əsasında həll edir. Məhkəmənin fikrincə, 8-ci maddə istər "qanuni", istərsə də "qanunsuz" uşaqların olduğu ailələrə tətbiq edilir. Müvafiq surətdə, tənha ana ilə onun uşağı arasındakı münasibətlər həmişə 8-ci maddənin təsir dairəsinə düşür.

### Mənzil
8-ci maddənin mənası baxımından "mənzil" insanın daimi yaşadığı yerdir. Buna görə də bütün yaşayış yerləri 8-ci maddənin 1-ci bəndinin mənası baxımından mənzil sayıla bilər. Məzuniyyət və ya bayram günlərinin keçirildiyi yerlər, fəhlə yataqxanaları və ya digər uzunmüddətli yaşayış yerləri istisna təşkil edə bilər. 

"Mənzil" anlayışı barəsində Məhkəmə qeyd etmişdir ki, mənzillə ofis arasında dəqiq sərhəd qoymaq heç də həmişə mümkün olmur. Çünki peşə fəaliyyətinə və ya işgüzar fəaliyyətə aid hərəkətləri ofisdə olduğu kimi mənzildə də eyni uğurla həyata keçirmək olar və əksinə, ofisdə və ya xidməti kommersiya otaqlarında peşə sahəsinə aid olmayan fəaliyyətlərlə də məşğul olmaq olar.

### Yazışma
Yazışma sirrinə hörmət hüququ şəxsin müdaxilə və senzura olmadan digər şəxslərlə əlaqələr yaratmaq hüququdur. "Yazışma" anlayışına poçtla göndərilə bilən materiallar daxil olsa da, Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, bu anlayış telefon və teleks əlaqələrini də əhatə edir.

## Həmçinin bax
* Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası
* Modinos Kiprə qarşı

## Ədəbiyyat
* Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi: Konvensiyanın 8 və 14-cü maddələri üzrə məhkəmə təcrübəsi. Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2005-ci il, 456 səh.
* 

## İstinadlar