open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xixon rüsvayçılığı

**Qərbi Almaniya-Avstriya futbol qarşılaşması,** 1982 FİFA Dünya kuboku çərçivəsində 25 iyun 1982-ci ildə İspaniyanın Xixon şəhərindəki El Molinon stadionunda oynanılan və 1-0 Qərbi Almaniyanın qalibiyyəti ilə nəticələnən qarşılaşmadır. Bu oyun, tarixə qara bir ləkə olaraq keçməsi ilə yanaşı futbolda qayda dəyişikliklərinin baş tutmasına səbəb olan oyunlardan biri olmuşdur.

Bu oyun Alman futbol tarixinə **Nichtangriffspakt von Gijón** (Xixon aqressiyasızlıq müqaviləsi) və **Schande von Gijón** (Xixon rəzaləti) olaraq keçmişdir.

## Oyun öncəsi
*Qeyd: O illərdəki sistemə görə qalibiyyətə 2, bərabərliyə isə 1 xal verilirdi. Xallar bərabər olduqda isə ilk olaraq qol fərqi nəzərə alınırdı.

Qərbi Almaniya, Avstriya, Əlcəzair və Çilidən ibarət 2-ci qrupda Əlcəzair ilk oyununda Almaniyanı 2-1 məğlub edərək kubokda bir Avropa komandasını məğlub edən ilk Afrika komandası oldu. Əlcəzair Çili ilə oyunu bir gün əvvəl qalibiyyətlə başa vurmuşdu. Qrupdakı son oyun Qərbi Almaniya ilə Avstriya arasında oynanılacaqdı. Qərbi Almaniyanın Avstriyanı 1-0, ya da 2-0 məğlub etməsi halında, Qərbi Almaniya və Avstriya top fərqi ilə Əlcəzairi üstələyəcəkdi. Qərbi Almaniyanın 3, ya da daha çox fərqlə qazanması halında Avstriya, oyunun heç-heçə, ya da Avstriyanın qalibiyyəti ilə bitməsi halında isə Qərbi Almaniya qrupda qalaraq kubokdan kənarlaşacaqdı.

## Oyunun xülasəsi
Oyunda Qərbi Almaniya 10-cu dəqiqədə Hörst Hröbeskin qolu ilə 1-0 önə keçdi və oyunun davamında hər iki komanda oyunun bu hesabla bitməsi üçün əlindən gələni etdi. Qoldan sonra hər iki komanda oyunçularının topa məqsədsizcə toxunduqları görünürdü. Topun hakimiyyətini əlində saxlayan komanda meydanın öz hissəsində paslaşır, rəqib oyunçu yaxınlaşdıqda isə topu qapıçısına atırdı. O dövrdə geri pas qaydası yox idi və qapıçı komanda yoldaşlarından gələn topu dərhal əlinə götürə bilirdi. Bununla yanaşı, oyun heç kəsin olmadığı boş bölgələrə atılan uzun paslarla keçdi və başqa bir ciddi qol epizodu olmadı. Oyunda səy göstərən yeganə oyunçu avstriyalı Valter Şkakner oldu.

ARD telekanalının spikeri Eberhard Stanjek, oyunun bir hissəsindən sonra şərh etməyi dayandırdı. Avstriyalı spiker Robert Ziger, izləyicilərdən televizorlarını söndürmələrini istədi.

Xixonda oynanılan bu oyunda ispan azarkeşlər də boş dayanmayaraq "fuera, fuera" (çölə, çölə) deyə qışqırmağa başladılar. Əsəbi əlcəzairli tərəfdarlar, oyunçulara kağız pul atdılar. Oyun, gözlənildiyi kimi 1-0 Qərbi Almaniyanın qalibiyyəti ilə bitdi və Əlcəzair qrupda qaldı.

## Oyunun nəticələri

## Oyun sonrası

Oyunun sonunda eyni xala sahib olan komandalardan Qərbi Almaniya ilə Avstriya qrupdan çıxarkən eyni xala sahip Əlcəzair isə qrupda qalaraq turnir ilə vidalaşdı.

Oyunun ardından FİFA, baş verən bu hadisənin təsiri ilə bu kimi halların bir daha baş verməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə qaydalarda dəyişikliklər etdi və Dünya kuboku qruplarındakı son oyunların hamısının eyni saatda oynanmasına qərar verdi.

Qrupdan çıxan komandalardan Avstriya 2-ci turda məğlub oldu, yoluna davam edən Qərbi Almaniya 1982 FİFA Dünya kuboku Finalında İtaliyaya 3-1 hesabı ilə məğlub oldu və turnirin gümüş medalına sahib oldu.

## İstinadlar
Kano Ciqoro

**Kano Ciqoro** (ing: *Kanō Jigorō*, yap.: 嘉納 治五郎), () — Yapon maarifçi, tədqidatçı, idmançı. Cüdo idmanını və terminini elmə gətirən ilk insan. Cüdo üzrə kəmərləri yaradan şəxs, professor, alim. Şotakan və Şido-Ryu termini elmə gətirən ilk insan, cüdonun banisi, Üçüncü İmperiya Dərəcəsi laureatı, Doğan Günəş sinin Xidmətləri və Grandorder-in İlk xadimi, Kano 14 May 1999 Cüdo Federasiyasının (İJF-in) Zalında ilk üzv olub. 1901-ci ildən 1920-ci ilə qədər Tokio Ali Normal Məktəbinin prezidenti. 1909-cu ildən 1936-ci ilə qədər ilk Asiya üzvü, 1912-ci ildən 1936-cı ilə qədər Olimpiya Oyunlarında Yaponiyanı təmsil edən, 1936-cı ilə qədər Yaponiya aparıcı mətbuat katibi vəzifəsində çalışıb. Bu idman döyüş sənətinin təməlini Yaponiyada Olimpiya Komitəsinin ilk prezidenti, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü  Ciqaro Kano qoyub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Axıska türkləri (film, 2008)

***Axıska türkləri*** tammetrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Elşən Zeynallı tərəfindən 2008-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Axısqa türklərinin tarixboyu başlarına gətirilən zülmlər, 1944-cü ildə Stalin repressiyası zamanı deportasiyaya məruz qalmaları, harada məskunlaşmasından asılı olmayaraq xalqın mədəniyyəti, əhalinin məşğuliyyəti, adət-ənənələri haqda geniş bəhs edilir.

## Məzmun
Axısqa türkləri Qazaxıstanda, Özbəkistanda, Azərbaycan Respublikasında, Qırğızıstanda, Rusiya Federasiyasında, Türkiyədə bəzən kompakt halda, digər yerlərdə dağınıq şəkildə yaşayan türk xalqlarından biridir. Çox zaman onları Mesxeti türkləri də adlandırırlar. Dilləri Azərbaycan dilinə, Türk dilindən (Türkiyə türkcəsindən) daha yaxındır.

Müəzzəm Türk dünyasının ulu boylarından, ulu olduqları qədər də ən ağır məşəqqətlərə düçar olan boylarından biri də Axısqa türkləridir. Ən qədim dövrlərdən Kiçik Qafqaz sıra dağlarının başlanğıcında yaşayan bu soydaşlarımızın danışdığı şivə, adət və ənənələri, folkloru, mədəniyyəti qədim Türk məskəni Borçalı mahalındakı Azərbaycan türkləri və Ərzurum-Qars ərazilərindəki Türklərlə çox yaxındır.

Filmdə bu xalqın tarixboyu başlarına gətirilən zülmlər, 1944-cü ildə Stalin repressiyası zamanı deportasiyaya məruz qalmaları, harada məskunlaşmasından asılı olmayaraq xalqın mədəniyyəti, əhalinin məşğuliyyəti, adət-ənənələri haqda geniş bəhs edilir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Zərnişan İnqilabqızı
Rejissor: Elşən Zeynallı
Operator: Mətləb Yaqubov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2008-ci ilin Azərbaycan filmləri
2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
III İbrahim xan Qaraxani

**İbrahim bin Məhəmməd bin Süleyman bin Nəsr bin İbrahim bin Nəsr bin Əli xan Qaraxani** - 
Qərbi Qaraxanilər dövlətinin  xaqanı. 1141. ildə qardaşı Mahmud xan Qaraxaninin ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir.
Qapçik burnu

**Qapçıq burnu** (, ) — Krım yarımadasında, Novıy Svet şəhəri ərazisində yerləşən burun. Qoba-Qaya və Karaul Oba dağları arasında yerləşir. Qapçik burnu səmadan daşlaşmış nəhəng bir kərtənkələ kimi görünür. Burada İdman lotosu-82 filminin bir səhnəsi çəkilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Qapçik burnu
Myth & Roid

– Yaponiya musiqi qrupu. *[[Media Factory]]* nəşriyyatı ilə əməkdaşlıq edir. Qrup dörd nəfərdən ibarətdir: Tom-H@ck (Tom Oşima), hotaru və KIHOW. Qrup 2015-ci ildə buraxdığı *"L.L.L."* adlı sinql ilə debüt etmişdir. Qrupun mahnıları *"[[Overlord (ranobe)|Overlord]]"*, *"[[BBK/BRNK]]"*, *"[[Saga of Tanya the Evil]]"* və *""* kimi animelərdə səsləndirilmişdir.

## Adı
Qrupun rəsmi saytına görə qrupun adı iki hissədən ibarətdir: "myth" keçmişi, "android" isə gələcəyi simvolizə edir. Qrupun fikrincə bu iki aspekt "yeni dünya"nın yaradılmasında kömək edəcək.

## Tarix
Qrup 2015-ci ildə buraxdığı *"L.L.L."* (*"Leashed Luminous Love"*) adlı sinql ilə debüt etmişdir. Bu mahnı *"[[Overlord (ranobe)|Overlord]]"* animesinin bağlanış mahnısı olmuşdur. Sinql Oricon-un həftəlik çartlarında 29-cu yerə qədər yüksəlmişdir və *iTunes*-in Yaponiya yüklənmə reytinqlərində 3-cü yerə qədər çatmışdır.

Qrupun ikinci sinqlı *"Anger/Anger"* 24 fevral 2016-cı ildə buraxılmışdır. Sinql *"[[BBK/BRNK]]"* animesinin bağlanış mahnısı olmuşdur və Oricon-un həftəlik çartlarında 82-ci yeri tutmuşdur. Üçüncü sinql *"Styx Helix"* 25 may 2016-cı ildə buraxılmışdır. Bu mahnı isə *""* animesinin bağlanış mahnısı olmuşdur. Bundan əlavə, qrupun *"Straight Bet"* mahnısı bu animenin 7-ci seriyasında, *"Theater D"* adlı mahnısı isə bu animenin 14-cü seriyasında bağlanış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. Dördüncü sinql *"Paradisus-Paradoxum"* *""* animesinin ikinci açılış mahnısı olmuşdur. Beşinci sinql *"[[Jingo Jungle]]"* isə 8 fevral 2017-ci ildə buraxılmışdır. Bu sinql *"[[Saga of Tanya the Evil]]"* anime serialının açılış mahnısı olmuşdur. Qrupun ""Crazy Scary Holy Fantasy" adlı mahnısı isə *"Overlord: The Undead King"* anime filminin tema mahnısı olmuşdur.

26 aprel 2017-ci ildə qrupun ilk albomu olan *"eYe's"* buraxılmışdır.

18 dekabr 2017-ci ildə qrupun 6-cı sinqlı *"Hydra"* anons edilmişdir.. Mahnı *"[[Overlord (ranobe)|Overlord]]"* animesinin ikinci mövsümünün bağlanış mahnısı olmuşdur.

Qrupun *"shadowgraph"* mahnısı 2019-cu ildə *"[[Boogiepop and Others]]"* mahnısının açılış mahnısı olmuşdur. 2024-cü ildə qrupun *"Nox Lux"* mahnısı *"Re:Zero -Starting Life in Another World-"* animesinin 3-cü mövsümünün bağlanış mahnısı olmuşdur.

## Üzvlər
* **Tom-H@ck** – qrupun prodüseri və qurucu üzvüdür. Əsl adı Tom Oşimadır.
* **hotaru** – qrupun mahnı yazıçısı və qurucu üzvüdür. Lakin qrupdan əlavə başqa müğənnilər üçün də mahnı sözləri yazır.
* **KIHOW** – qrupun vokalistlərindən biridir. Yaponiyadan xaricdə yaşadığına görə həm yaponca, həm ingiliscə oxuya bilir. Tom-H@ck tərəfindən kəşf edilmiş və qrupa 2017-ci ildə qoşulmuşdur.
* **Mayu** – qrupun vokalistlərindən biri və qurucu üzvü idi. 2017-ci ilin noyabrında qrupdan ayrılıb solo karyeraya başlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
* 
*
Mehmet Akif Alaqurd

**Mehmet Akif Alaqurd** () – aktyor, model, idmançı.

## Həyatı
İlk və orta məktəbini İstanbul-da bitirdikdən sonra model olmağa qərar verdi. Anasının köməyilə modelliye Neşe Erberk-in agentliyinə daxil olaraq başladı. 1998-ci ildə "Gələcək Vəd Edən" və "Türkiyə Şahzadəsi" titullarını alıb. 2001-ci ildə "Best Model of Azerbaijan" müsabiqəsinə girdi və 1-ci oldu. Yenə eyni il "Best Model of Turkey" müsabiqəsinə girdi və 1-ci oldu. 2002-ci ildə Dünya 2-i oldu. 2016-cı ildə aktyorluq sənətindən uzaqlaşdı.

## Filmoqrafiya

## Həmçinin Bax
Yoşida məbədi

– Yaponiyanın Kioto şəhərinin Sakyo rayonunda yerləşən şintoist məbədi. 859-cu ildə Fucivara klanı tərəfindən qurulmuşdur.

## Tarixi
Məbəd erkən Heyan dövründə imperiya himayəsində olmuşdur. 965-ci ildə İmperator Murakami Yaponiyanın qoruyucu kamisinə vacib məlumatları çatdırmaq üçün məbədlərə xəbərçatdıranlar yollamağı əmr etmişdir. Bu *heyhakular* əvvəlcə 16 məbədə xəbər çatdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. 991-ci ildə İmperator İçico Murakaminin siyahısına Yoşida məbədi də daxil olmaqla daha üç məbəd əlavə etmişdir.

1871-ci ildən 1946-cı ilə kimi hökumət tərəfindən *Kanpey-çuşa* hesab olunurdu. Bu statusa malik məbədlər hökumət tərəfindən dəstəklənən ikinci dərəcəli məbədlər hesab olunurdu. Yoşida şintoizminin qurucusu Yoşida Kanetomo bu məbəddə dəfn olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Kiotodakı şintoist məbədlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Breen, John and Mark Teeuwen. (2000).  ''Shinto in History: Ways of the Kami.'' Honolulu: University of Hawaii Press.
* Ponsonby-Fane, Richard. (1962).   ''Studies in Shinto and Shrines.'' Kyoto: Ponsonby Memorial Society. OCLC 399449
Tur Heyerdal Ekspozisiya Muzeyi

**Tur Heyerdal Ekspozisiya Muzeyi** — Qərb Universitetində fəaliyyət göstərən muzey. Qərb Universitetinin fəxri professoru Tur Heyerdala həsr olunmuş Mini Sərgi Mərkəzidir.

## Tarixi
Muzey 2014-cü ildə yaradılmışdır. Belə ki, həmin ilin 12-20 may tarixində keçirilmiş Tur Heyerdalın 100 illiyinə həsr olunmuş Film Festivalı çərçivəsində universitetdə sərgi otağının rəsmi açılışı olmuşdur.

Muzeyin yaradılmasında "Azerbaijan İnternational Magazine" jurnalının redaktoru Betti Bleyerin böyük köməyi olmuşdur.

## Yeri
Muzey universitetin əsas binasının ikinci mərtəbəsində yerləşir.

## Eksponatları
Burada alimin sənədli filmləri, qəzet və jurnal məqalələri, ekspedisiyaları haqqında kitablar, bəziləri Tur Heyerdalın özü tərəfindən yazılmış xatirələr, əl yazılı açıqcalar, möhtəşəm səyahətlərindən şəkillər, eləcə də Azərbaycana səfərləri zamanı çəkilmiş fotoların daxil olduğu arxiv materialları toplanmışdır.

Tur Heyerdalın bu kitabları da Qərb Universiteti tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdu:
#Kon-Tiki səyahəti
#Ra ekspedisiyası
#Tədqiqatlar silsiləsi (I-IX kitablar)

## İstinadlar
Sahib əz-Zaman məscidi (Buzovna)

**Sahibəz-Zaman məscidi** — Bakı şəhəri Xəzər rayonunun Buzovna qəsəbəsində yerləşir.

## Tarixi
Buzovna qəsəbəsində 1688-ci ildə inşa olunan bu məscid Abbasqulu ağa Bakıxanovun ana babası Hacı Məlik Məmmədxan Hacı Əmir Məhəmməd oğlu tərəfindən tikilib. Bu məscid də başqa məscidlər kimi, sovetlər dövründə bağlı qalıb. 1991-ci ildən sonra mərhum Axund Hacı Rasimin təşəbbüsü ilə məscid fəaliyyətini yenidən bərpa etmiş və məsciddə bir çox gənc tələbələr yetişdirilmişdir. 2014-cü ildə məsciddə təmir-bərpa işləri aparılmış və bir il sonra tam başa çatdırılmışdır. Hal-hazırda dini tədbirlər bu məsciddə keçirilir.

Məscid "T" hərfi formasında inşa edilib. İç sahəsi 100 m²-dir. Yerden tavanadək olan hündürlüyü 3.77–3.79 metr arası dəyişir. Yerden günbəzədək hündürlüyü isə 7.65 metrdir.

## Xarici keçidlər
Tarix-i Şeyx Üveys

**Tarixi-Şeyx Üveys** və ya **Tarix-e Şeyx Uveys** — XIV əsrin Azərbaycan tarixçisi Əbu Bəkr əl-Qütbi əl-Əhərinin ümumtarix əsəri Cəlairi sultanı Şeyx Üveysə (1356–1374) həsr olunmuşdur. Fars dilində yazılmış bu əsərin 1304–1359-cu illərdə baş vermiş hadisələrə həsr olunmuş qismi Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün önəmli mənbədir. Əsərdə Elxanilər dövlətinin tənəzzülü və Cəlairilər dövlətinin təşəkkülü prosesi işlənilir.

Əsərdə Qızıl Orda hökmdarı Canı bəyin yürüşlərindən, Azərbaycanı tutmasından, Çobani hakimiyyətindən, Çobanilər ilə Qızıl Orda arasındakı mübarizədən və nəhayət Cəlairi Üveysin dövründən bəhs edir.

## Nəşrləri

* Əbu Bəkr əl-Qütbi əl-Əhəri. ''Tarix-e şeyx Üveys''. Farscadan tərcümə M. D. Kazımov və V. Z. Piriyevdir. Bakı, 1984.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Xeyirbəy Qasımov. *Orta əsrlərdə Azərbaycan mədəniyyəti.* Bakı, "Aspoliqraf", 2008, 448 s.
* Süleyman Əliyarlı. *Tariximiz (açıqlanmamış mövzulari ilə).* Bakı: Mütərcim, 2012. — 560 səh.
* Erol Kükrçüoğlu. *Nahçıvan Tarihi (V–XV. Yüzyıllar).* Erzurum, Güneş Vakfı Kültürel Yaymlar, 2007.

## Həmçinin bax
* Şeyx Üveys

## Xarici keçidlər
* Əbu Bəkr əl-Qütbi əl-Əhəri
Lopadotemachoselachogaleokranioleipsanodrimhypotrimmatosilphioparaomelitokatakechymenokichlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokigklopeleiolagoiosiraiobaphetraganopterygon

**Lopado&shy;temacho&shy;selacho&shy;galeo&shy;kranio&shy;leipsano&shy;drim&shy;hypo&shy;trimmato&shy;silphio&shy;parao&shy;melito&shy;katakechy&shy;meno&shy;kichl&shy;epi&shy;kossypho&shy;phatto&shy;perister&shy;alektryon&shy;opte&shy;kephallio&shy;kigklo&shy;peleio&shy;lagoio&shy;siraio&shy;baphe&shy;tragano&shy;pterygon** (translit.*Lopadotemaxoselxoqaleokranioleypsanodrimhipotrimmatosilfioparaomelitokatakeximenokixlepikossifofattoperisteralektrionoptekafalliokiqklopeleiolaqoiosiraiobafetraqanopteriqon*) — Aristofanın *"[[Qadınlar məclisi]]"* adlı komediyasında uydurma yemək.

Bu söz qədim yunan dilindəki "λοπαδο&shy;τεμαχο&shy;σελαχο&shy;γαλεο&shy;κρανιο&shy;λειψανο&shy;δριμ&shy;υπο&shy;τριμματο&shy;σιλφιο&shy;καραβο&shy;μελιτο&shy;κατακεχυ&shy;μενο&shy;κιχλ&shy;επι&shy;κοσσυφο&shy;φαττο&shy;περιστερ&shy;αλεκτρυον&shy;οπτο&shy;κεφαλλιο&shy;κιγκλο&shy;πελειο&shy;λαγῳο&shy;σιραιο&shy;βαφη&shy;τραγανο&shy;πτερύγων" sözünün transliterasiyasıdır. Yunan-ingilis lüğətində bu söz "bütün hər cür ləzzət, balıq, ət, quş və sousdan ibarət yemək" kimi tərcümə edilir.

Sözün yunan dilindəki versiyası 172 hərf və 78 hecadan ibarətdir. Ginnesin Rekordlar Kitabına görə bu söz ədəbiyyatda peyda olmuş ən uzun sözdür (1990).

## Təsviri
Yemək frikasedir. 16 növ şirin və turş komponentdən ibarətdir.

## İstinadlar
Torpaqəmələgətirən süxurlar

## Torpaqəmələgətirən süxurlar
Torpağın formalaşdığı dağ süxurları torpaqəmələgətirən və ya ana süxurlar adlanır. Torpaqəmələgətirən süxurları mənşəyinə, tərkibinə, quruluşuna və xassələrinə görə fərqləndirirlər. Yerin bərk qabığı və ya litosfer maqmatik, metamorfik və çökmə süxurlardan ibarətdir.

**Maqmatik süxurlar** litosferi təşkil edən süxurların 95 %-ni təşkil edir. Lakin onlar nadir hallarda, əsasən dağlıq ərazilərdə torpaqəmələgətirən süxurları təşkil edir.

**Metamorfik süxurlar** – törəmə bərk kristal süxurlar olub, yerin dərinliklərində yüksək temperatur və ya təzyiq altında maqmatik və çökmə süxurlardan yaranmışdır.

**Çökmə süxurlar** – bərk kristal süxurların və ya müxtəlif orqanizmlərin qalıqlarının aşınma məhsullarıdır. Onlar üç qrupa bölünürlər: qırıntı çöküntülər, kimyəvi çöküntülər və biogen çöküntülər.

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Torpaq əmələgəlmə prosesi
* Süxurlar

## Xarici keçidlər
* Torpaq

## İstinadlar
Torpağın yaşı

## Torpağın yaşı
Torpaqəmələgəlmə prosesi zaman daxilində baş verir. Torpaqların mütləq və nisbi yaşı anlayışları bir-birindən fərqləndirilir.

**Mütləq yaş** – torpağın yarandığı vaxtdan indiki zamana kimi keçmiş müddətdir. Mütləq yaş bir neçə illə milyon il arasında tərəddüd edir. Ən böyük mütləq yaş kəskin dəyişikliklərə (su eroziyası, deflyasiya və s.) məruz qalmamış tropik ərazilərin torpaqlarına məxsusdur.

**Nisbi yaş** – torpaqəmələgəlmə prosesinin sürətini, torpağın bir inkişaf fazasının digəri ilə əvəz edilməsinin tezliyini səciyyələndirir. O, süxurun tərkib və xassələrinin, relyef şəraitinin torpaqəmələgəlmə prosesinin sürət və istiqamətinə təsiri ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
Torpaq

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Arxa sıradakılar (teleserial, 2007)

## Məzmunu
Arxa Sıradakılar, MinT Prodakşn tərəfindən FOX kanalı üçün hazırlanan Türk dram serialıdır. Serialın quruluşunu Birol Güvən, ekranlaşmasını isə Hamdi Alkan öz üzərinə götürmüşdür. 30 Sentyabr 2007-ci ildə yayıma başlamışdır. 27 Noyabr 2011-ci ildə sona çatan serial, TNT kanalında təzə bölümləri ilə yenidən başlamışdır. TNT-nin bağlanacağı qərarı çıxanda bütün seriallar bitirilmişdir. Bu səbəblə Arxa Sıradakılar 193-cü bölümdə, final bölümü yayımlanmışdır. Həmçinin serial FOX-dan TNT-yə transfer olanda serialın prodüser şirkəti də dəyişmişdir. Əvvəlcədən quruluşunu MinT Quruluşun üzərinə götürdüyü serialının quruluşunu TNT-yə keçdikdə, Best Quruluşu öz üzərinə götürmüşdür. Gənclik serialı olan Arxa Sıradakılar dəstə halında davalar, narkotik, xərac alınması ilə izah edilir. Hadisələrin əsas məkanı; İllərdir universitetə bir tələbə belə göndərməmiş, unudulmuş bir məktəbdir. **Böyük Qələbə** Liseyi adlı liseyin tələbələri və məktəbə yeni gələn idealist bir müəllimin bu tələbələri doğru yola salma mübarizəsini göstərir.

Serialın baş rol oyuncusu Kamal müəllim haqda olan "Kamal Müəllim" adlı bir serial da FOX-da yayımlandı. Serial aşağı səviyyədə olduğuna görə 18-ci bölümdə finala çıxıb.

## 1-2-3-4 Mövsüm Aktyorları

## İstinadlar

Kateqoriya:Əlifba sırasına görə teleseriallar
Ailə idman məktəbi (film)

***Ailə idman məktəbi*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Əhməd Abdullayev tərəfindən çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanda yeganə ailə idman məktəbi olan Qazıyevlər ailəsindən bəhs edir.

## Məzmun
Film Azərbaycanda yeganə ailə idman məktəbi olan Qazıyevlər ailəsindən bəhs edir. Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində yaşayan bu ailə hər gün səhər idmanı edir, çay kənarında yuyunur, sonra oraqlarını götürüb taxıl biçirlər. Ailə başçısı bu çoxuşaqlı ailə üzvlərinin hər birinə idmana sevgini aşılaya bilib. Ailə üzvlərindən artıq yarışlarda nəticələr göstərənlər də var.

Həmçinin, filmdə kənd toyu göstərilir. Bu toy münasibətilə kənddə at yarışları keçirilir, kəndirbaz gənclər öz məharətlərini göstərir, milli və klassik güləş üzrə yarışlar keçirilir. Bu yarışlarda Qazıyevlər ailəsi də iştirak edir. Hətta ailənin ən kiçik üzvləri azyaşlı əkiz qardaşlar da artıq güləşin əlifbasını öyrənməyə başlayıblar…

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Hikmət Seyidov
Rejissor: Əhməd Abdullayev
Operator: Ömər Qazıyev

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ailəmiz

***Ailəmiz*** bədii serialı rejissor Elnur Əliyev tərəfindən 2013-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Film Premier Cinema Prodakşnda istehsal edilmişdir. Serialda ailədə heç bir yerdə işləməyən kişi və oğlu gün ərzində kimi isə aldatmaqla gəlir əldə etmək istəyirlər və hər dəfə də bu cəhdləri boşa çıxır. Evin xanımı isə bütün günü gözəllik salonunda işləyərək evin bütün təlabatlarını ödəməklə məşğuldur. Serialda əsas rolları Əmrulla Nurullayev, Aynur Hacıyeva, Elvir Yunis, Aytən Rəsulzadə, Arzu Rzayev, Günay Əhməd, Rövşən Təhməzli və Sevinc Ağayeva ifa edirlər.

## Məzmun
Bu gün cəmiyyətimizdə və ailələrimizdə sosial problemlərin  olması və bundan  sui-istifadə edən bəzi  insanlar danılmazdır. Bu cür insanların hərəkətləri ətrafdakılara pis nümunə olmaqla yanaşı, ailələrində olan uşaqlarında tərbiyəsinə   mənfi  təsirini göstərir.

Serialda ailədə heç bir yerdə işləməyən kişi (Əmrulla Nurullayev) və oğlu (Elvir Yunis) gün ərzində kimi isə aldatmaqla gəlir əldə etmək istəyirlər və hər dəfə də bu cəhdləri boşa çıxır. Evin xanımı (Aynur Hacıyeva) isə bütün günü gözəllik salonunda işləyərək evin bütün təlabatlarını ödəməklə məşğuldur.

Film günün aktual problemlərini komediya janrında öz yozumu ilə tamaşaçılara çatdıraraq tənbəl, asan pul qazanmaq və qadınların hesabına yaşamaq istəyən kişiləri gülüş hədəfinə çevirir.

## Film haqqında
Film 50 seriya çəkilməliydi, lakin 18 seriya ilə yarımçıq qaldı.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Elvir Yunis, Rövşən Təhməzli, Bəhruz Məhəmməd Rəcəb oğlu, Araz Atakişiiyev
Rejissor: Elnur Əliyev
Operator: Samir Süleymanov, İlqar Tural
Prodüser: Vüqar Cabbarov
Rəssam: Mehriban Əfəndi
Bəstəkar: Hafiz İbrahimli

## Rollarda
Əmrulla Nurullayev — Aslan
Aynur Hacıyeva — Ləman
Elvir Yunis — Ayxan
Aytən Rəsulzadə — Aydan
Arzu Rzayev — Salman Babayev
Günay Əhməd — Fidan
Rövşən Təhməzli — Qəzənfər
Sevinc Ağayeva — Arzu

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2013-cü ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Akademik (film, 2010)

***Akademik*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Tahir Əliyev tərəfindən 2010-cu ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişilə "Salnamə" Studiyasında istehsal edilmişdir. Film görkəmli professor, tibb elmləri doktoru, BDU-nun keçmiş rektoru mərhum Abdulla Qarayevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir.

## Məzmun
Film görkəmli professor, tibb elmləri doktoru, BDU-nun keçmiş rektoru mərhum Abdulla Qarayevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir. Filmdə alimin müasirləri öz xatirələrini nəql edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: İlham Tumas
Rejissor: Tahir Əliyev
Operator: Rüfət Məmmədoğlu
Prodüser: Böyükağa Məmmədov

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2010-cu ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Martyan burnu

**Martyan burnu** (, ) — Krımın cənubunda yerləşən burun. Ərazisində Martyan burnu qoruğu və Nikita botanik bağı yerləşir. Maksimal hündürlüyü 149 metrdir.

## Mənbə
* Мыс Мартьян (укр.)
Ağatqaya

**Ağatqaya** — Alaverdi rayonu, Lecan dağından şimal-qərbdə dağ.

## Toponimik izah
XX əsrin 30-cu illərində ermənicə Akatkar adlandırılmışdır. Azərbaycan dilində "ağ otlu qaya" mənasındadır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* George Bournoutain. Eastern Armenia in the Last Decades of Persian Rule – 1807–1828. Malebu, California, 1982.
Kartkazak burnu

**Kartkazak burnu** () — Krımın şimal-qərbində, Krasnoperekop rayonu ərazisində yerləşən burun. Qara dəniz daxilinə uzanır. Karkitinski və Perekopski körfəzlərini ayırır. Tavriçeskoe kəndindən qərbdə yerləşir. Qərbində Karkinit yasaqlığı yerləşir. Perekop bərzəxinin bir hissəsini təkil edir. Burunda yerləşən istirahət ərazisinə yol gedir. Maksimal hündürlüyü 0,8 metrdir. Sahilləri hamardır və akumlyativ suxurlardan təkil edilmişdir.
Biznes prosesi

**Biznes prosesi** daxili və xarici müştərilər üçün xüsusi məhsul yaratmaq məqsədi güdən əlaqəli işlər və ya tapşırıqlar qrupudur. İşlərin qrafiki təsviri üçün biznes proseslərin blok-sxemləri istifadə olunur.

## Ümumi baxış
Biznes proseslərinin üç tipi var (Avqust-Uilhel Şeer və Mark von Rosinqə istinadən)
* İdarəetmə prosesləri: sistemin fəaliyyətini idarə edən proseslər. Səciyyəvi idarəetmə proseslərinə "korporativ idarəetmə" və "strateji idarəetmə" aiddir.
* Əməliyyat prosesləri: biznesin özəyini təşkil edən və əsas dəyər axınını yaradan proseslər. Məsələn, müştəridən sifarişlər almaq və bank filialında hesab açmaq.
* Dəstəkləyən prosesləri: əsas prosesləri dəstəkləyir. Misal olaraq Sağlamlıq və Təhlükəsizlik, maliyyə, komplektləşdirmə, çağrı mərkəzi, texniki dəstəyi göstərmək olar.

Biznes prosesi misiya məqsədilə başlayır və biznes məqsədinin əldə olunması ilə başa çatır. Proses yönümlü təşkilatlar struktur bölmələri arasında baryerləri aradan qaldırır və funksional siloslardan yayınmağa çalışırlar.

Kompleks biznes prosesi bir neçə alt proseslərə ayrıla bilər. Bu alt proseslərin özlərinin atributları var, həmçinin super proses məqsədini əldə etməyə səbəb yaradırlar. Biznes proseslərinin təhlili adətən proseslərin və alt proseslərin fəaliyyət/tapşırıq səviyyəsinə qədər aşağı düşməsini ehtiva edir.

## Əlaqəli konsepsiyalar

### Biznes prosesinin yenidən layihələndirilməsi
Biznes prosesinin yenidən mühəndisliyi ilk olaraq Hammer və Davenport tərəfindən konsepsiyalaşdırılıb. 1990-cı illərin əvvəlində ilk dəfə ABŞ-də meydana çıxmış bu istiqamətin məqsədi təşkilati effektivliyi və məhsuldarlığı artırmaqdır.

## İstinadlar
Xeres-de-la-Frontera kafedralı

**Xeres-de-la-Frontera kafedralı** () – İspaniyanın cənubunda, Əndəlus vilayətində, Kadis əyalətinin Xeres şəhərində yerləşən kafedral. Asidoniya-Xeres Roman Katolik Yeparxiyası bu kafedralda oturur. Kafedral 1931-ci ildə İspaniyanın mədəni irsi elan edilmişdir.

## Tarix
Kilsənin tikilməsi qərarı 9 may 1695-ci ildə verilmişdir. Tikinti işlərinə Dieqo Moreno Melendes başçılıq etmişdir. Tikinti işləri düz 80 ildən çox çəkmiş və rəsmi olaraq 6 dekabr 1778-ci ildə tamamlanmışdır. Lakin kilsənin bir hissəsi 16 iyun 1756-cı ildən etibarən ibadətə açıq olmuşdur.

Kafedraldan ayrı dayanan və XIII əsrdə tikilmiş köhnə kilsəyə məxsus qülləsi isə 1695-ci ildə sökülmüşdür. Qüllə iki hissədən ibarət idi: mudexar-qotika üslubunda olan aşağı hissə XV əsrə, Xuan de Pina tərəfindən tikilən yuxarı hissə XVII əsrə aiddir.

1781-ci ildə kilsənin kafedral statusu alması üçün yerli səlahiyyətli şəxslər İspaniya monarxlarına müraciət etsələr də, bu arzuları 1980-ci ilə qədər baş tutmamışdır.

## Quruluşu
Tikili xaricdən normal və uçan akbutan tərəfindən dəstəklənir və transept qübbəyə malikdir. Böyük bina barokko üslubundadır. İnteryer nef və dörd yerlərarası keçiddən ibarətdir. Nef və transept 20 metr yüksəkliyindədir. Kafedral tamamilə daşdan tikilmişdir (bəzi hissələri kərpicdən). Bütün daşlar San Kristobal sierrasından gətirilmişdir.

## Ziyarət
Kafedralı bazar günü istisna olmaqla həftənin hər günü saat 10:00-dan 18:30-a qədər ziyarət etmək mümkündür.

## Qalereya

Jerez cathedral dome.jpg|Qübbə
Catedral, Jerez de la Frontera, España, 2015-12-07, DD 09-11 HDR.JPG|Kafedralın Xeres-la-Frontera alkasarından görünüşü
InteriorCatedralJerez.jpg|Qübbə daxildən
MuseoCatedralJerez DSC02449.JPG|Kafedral muzeyinə giriş


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kadis əyalətindəki İspaniyanın mədəni irsləri

## Xarici keçidlər

*
Qaysaba

**Qaysaba** — Azərbaycan milli mətbəxinə daxil olan şirniyyat növlərindən biri. Qarabağ mətbəxinə aiddir. Adətən səhər yeyilir

## Tərkibi və hazırlanma qaydası
Tərkibi:Kərə yağı, qaysı (ərik və ya ərik qurusu), su və darçın. Əvvəlcə əridilmiş tavaya çəyirdəkləri çıxarılmış qaysı, xurma (istəyə görə əncir mürəbbəsi) atılır. Meyvələr yumşalana qədər bişirilir, üzərinə darçın səpilib süfrəyə verilir. Bişirilməsində müxtəlif fərqliliklər vardır. Bəzən tavada az miqdarda suda pörtlədilmiş qaysının üzərinə dağ edilmiş yağ əlavə edilir. Bişirərkən üzərinə ya şəkər tozu və ya da şərbətli su əlavə edilir.

## İstinadlar
Qovurğa

**Qovurğa** — Azərbaycan milli mətbəxinə daxil olan yemək növlərindən biri. Günün istənilən vaxtı yeyilir

## Tərkibi və hazırlanma qaydası
Tərkibi:Kərə yağı, buğda, çətənə və küncüt. Qızdırılmış saca əvvəlcədən arıtlanaraq təmizlənmiş buğda əlavə edilir. Qovurğalıq buğda təxmini 8–10 dəqiqə ərzində qovrulur. Küncüt və çətənə də eyni minvalla ancaq buğdadan fərqli olaraq az vaxt ərzində qovrulur. Qovrulmuş buğdanı, küncütü, çətənəni bir yerə yığaraq qarışdırılır. Süfrəyə qoz, fındıq, badam ləpəsi ilə birgə təqdim olunur. Qədim Azərbaycan bayramı olan Novruz bayramında bərəkət simvolu kimi “qovurğa” qovrulurdu əsasən Quba-Xaçmaz və Şəki-Zaqatala zonası üçün xasdır.Xüsusilə, qubalılar bayramı qovurğa ilə yola verir.Əsasən, Bərğov kəndi qovurğa hazırlamalarına görə ilk yerlərdə qərarlaşır 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Rizvan Mustafayev

**Rizvan Abış oğlu Mustafayev** () — Dövlət Gömrük Komitəsinin işlər idarəsinin rəisi, Gömrük Xidməti polkovniki.

## Həyatı
1957-ci ildə Ağstafa rayonu Kirovka kəndində ziyalı ailəsində anadan olub.

Qazax rayonu Köhnəqışlaq kənd 8-illik və Tatlı kənd orta məktəbini bitirərək ali təhsil almaq və işləmək üçün 1974-cü ildə Bakı şəhərinə gəlmişdir.

Ali təhsilini Azərbaycan Mühəndis İnşaat İnstitutunda, Ali Komsomol Məktəbində, Marksizm-Leninizm Universitetində, Rusiya Federasiyasının Volqaətrafı Sosial-Siyasi İnstitutunda, Bakı Sosial-Siyasi İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda almışdır.

Əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildən Sənaye-Tikinti Nazirliyi sistemində fəhlə, çilingər kimi başlamış, 1976–78-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuş, 1979–81-ci illərdə Avtomobil Yolları və Tikintisi Nazirliyi sistemində mühəndis, böyük mühəndis vəzifələrində işləmiş, 1981–90-cı illərdə Komsomol və Partiya orqanlarında-Bakı Metropolitenində Komsomol Komitə katibi, Nəsimi rayon Komsomol Komitəsinin təşkilat şöbəsində təlimatçı, şöbə rəisi, II katib və rayon Partiya Komitəsinin təşkilat şöbəsində fəaliyyət göstərmiş, 1992–97-ci illərdə Azəravtoyol Dövlət Şirkətində aparıcı mühəndis vəzifəsində çalışmışdır.

1997-ci ildən Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsində Komitə sədri yanında İnspeksiya şöbəsində baş inspektor, ümumi şöbənin rəisi, Daxili Təhlükəsizlik İdarəsinin (İnspeksiya İdarəsi) rəisi vəzifəsində xidmət etmiş, 2009-cu ildən DGK-nın İşlər İdarəsinin rəisi vəzifəsində xidmət göstərir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 yanvar 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.

## Mükafatları
"Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı — 28.01.2005

## Həmçinin Bax
Türkmənistan Hava Yolları

**Türkmənistan milli havayolları şirkəti** 1992-ci ildə qurulmuşdur. Türkmən hava yollarının mərkəzi Aşqabat Hava limanındadır. Türkmən hava yollarının uçuş istiqamətləri Avropa, Mərkəzi Asiya və Cənubi Asyaya qədər uzanır.
Re:Re:

**Re:Re:** – Yaponiyanın *[[Asian Kung-Fu Generation]]* musiqi qrupunun *"[[Sol-fa (albom)|Sol-fa]]"* albomuna daxil olan sinql. 2016-cı ildə qrup albomu və mahnını yenidən yazmış və 16 mart 2016-cı ildə buraxmışdır. Mahnının 2016-cı il versiyası *"[[Erased (manqa)|Erased]]"* animesinin açılış mahnısı olmuşdur.

## Musiqili video
Sinql üçün hazırlanan musiqili videonun rejissoru Kazuyoşi Okudur. Video qrupun köhnə musiqi videoları ilə canlı performanslarının qarışığından ibarətdir. Videonun sonunda bütün görüntü birləşir və ortaya *"Re:Re:"* sözü ortaya çıxır.

## Trek siyahısı

## Hit-paradlarda

## Buraxılış tarixi

## İstinadlar
Bucaq əmsalı

Müstəvi üzərində (*x*1,*y*1) və (*x*2,*y*2) koordinatlarında iki nöqtə verildikdə, bu nöqtələrdən keçən düz xəttin bucaq əmsalı m, m=\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1} düsturu ilə tapılır.

## Həmçinin bax
Xətti funksiya
Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələri

**Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələri** (, *sak’art’velos sahaero dzalebi*) 1991-ci ildən 2010-cu ilə qədər Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin tərkib hissəsi olmuşdur. 2009-cu ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, HHQ-də 2,971 nəfər hərbi və mülki qulluqçu fəaliyyət göstərirdi.

## Tarix
Gürcüstan Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə Diviziyası 1 yanvar 1992-ci il tarixində qurulmuşdur. 18 avqust 1998-ci ildə iki diviziya birləşmiş və vahid Gürcüstan HHQ yaranmışdır.

İlk döyüş uçuşu Abxaziya müharibəsi (1992-1993) zamanı 19 sentyabr 1992-ci ildə İzani Tsertsvadze və Valeri Nakopiya tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bu tarix sonradan Gürcüstan HHQ günü kimi qeyd edilirdi. 2008-ci ilin avqustunda Rusiya ilə müharibənin ilk günlərində aktiv istifadə olunmasına baxmayaraq, sonradan Rusiya hava üstünlüyünü ələ keçirmişdir. Bu müharibə ərzində rus mənbələrinə əsasən Gürcüstan HHQ-nə məxsus üç ədəd Su-25 və iki ədəd L-29 vurulmuşdur. Gürcüstan Müdafiə Nazirliyinin verdiyi məlumata görə, döyüşlər zamanı 5 nəfər HHQ əməkdaşı həlak olmuşdur.

2010-cu ildə Gürcüstan HHQ yenidən təşkil olundu. Bunun nəticəsində Hava Qüvvələri ayrıca bir vahid kimi ləğv olunmuş və Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə briqadaları adı ilə Quru Qoşunlarına birləşdirilmişdir.

## Vəzifə və məqsədləri

Gürcüstan HHQ-nin əsas vəzifələri aşağıdakılardır:
* Tabeçilikdə olan birliklərin döyüşə hazır və mobil vəziyyətdə saxlanması
* Suveren Gürcüstan ərazisinin və hava məkanının təhlükəsizliyini təmin etmək
* Hava terrorizminə qarşı mübarizə aparmaq
* Quruda və dənizdə istənilən döyüş tapşırığını yerinə yetirmək
* Hava hücumundan müdafiənin təşkili
* Düşmənin cəbhə xəttində və taktiki dərinlikdə yerləşən hədəflərinin məhv edilməsi
* Çoxmillətli və kollektiv təlimlərdə iştirak etmək
Funksiyaları:
* Qoşunların və yüklərin daşınması
* Vurulmuş təyyarənin və pilotların axtarış və xilasetmə əməliyyatlarında iştirak etmək
* Tibbi təxliyə əməliyyatları
* Rəhbərliyi düşmən hücumu barədə məlumatlandırmaq
* Hava kəşfiyyatı
Əsas iki aerodrom Tiflisdə və Marneulidə yerləşir.

## Təchizatı

## Həmçinin bax
* Gürcüstan Silahlı Qüvvələri
* Rusiya-Gürcüstan müharibəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Фотографии летательных аппаратов ВВС Грузии 
* История опознавательных знаков ВВС Грузии
Minamata xəstəliyi

**Minamata xəstəliyi** — Yaponiyanın Minamata qəsəbəsindəki xüsusi şirkətə mənsub olan zavod uzun illər yaxındakı körfəzə tərkibində civə olan maye axıtmışdır. Bu maye yerli əhalinin qidasını təşkil edən balıq və xərçəngin orqanizminə keçmişdir. Nəticədə bu qidalardan istifadə edən qəsəbə əhalisininn əsəb sistemi pozulmuş, eşitmə və görmə qabiliyyətini itirimiş, əksəriyyəti iflic vəziyyətinə düşmüş və ölmüşdür. Bu xəstəlik tarixə *minamata xəstəliyi* kimi daxil omuşdur.
## Həmçinin bax
* Civə haqqında Minamata Konvensiyası
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daşkənd tramvayı

**Daşkənd tramvayı** () — Özbəkistanın paytaxtı Daşkənd şəhərində 19122016-cı illərdə fəaliyyət göstərən ictimai nəqliyyat növü. Daşkənd tramvayı Mərkəzi Asiyanın ən qədim tramvayıdır.

## Tarixi

### Konka
Daşkənd tramvayının tarixi 1896-cı ildə, Daşkənd şəhər idarəsi Daşkənd tramvayının imtiyaz müqaviləsi üzərinə qurulması və istismarı mövzusunda Belçikanın anonim şirkəti olan "Taşkentskiy tramvay" (, ) ilə müqavilə imzalasıyla başlayır. İlk konka xəttinin inşa prosesinə 1897-ci ildə start verilmişdir. İlk konka xətti stansiyadan başlayıb, Duxovskaya (indiki Əmir Teymur Bulvarı), Məhramskoy (indiki Özbəkistan Bulvarı), Zerabulakskoy, Cizzaxskoy (indiki Buxara), Romanovskaya (indiki Böyük Turon), Vorontsovskaya (indiki Süleymanova), Çernyayevskaya (indiki İstiqbol), Şayxantohur (indiki Navoy Prospekti) küçələrindən keçərək, tramvay anbarının olduğu köhnə qəsəbədəki Çorsu bazarına qədər idi. Vaqon konkası 31 mart 1901-ci il tarixində açılmışdır. İkinci konka xətti isə, 5 aprel 1903-cü il tarixində açılmışdır. Bu konka xətti stansiyadan başlayıb, Romanovskaya, Peterburq (indiki Mətbuatçılar), Kaufmanski Meydanının küncü (indiki Əmir Teymur Meydanı), Müqəddəs Puşkinskaya (indiki Müstəqillik) küçəsindən keçib, Müqəddəs Serqiya kilsəsində bitirdi. Uzunluğu  olan yeni tramvay xəttinin ödəniş haqqı birinci sinif vaqonlar üçün 6 qəpik, ikinci sinif vaqonlar üçün 5 qəpik idi.

### Elektrikləşdirilmə
5 sentyabr 1908 tarixində, tramvay əməliyyatı üçün Daşkənd şəhər idarəsi və anonim şirkət olan "Taşkentskiy tramvay" ( ) arasında yeni bir müqavilə imzalanmışdır. Bu müqavilə, konkaların hər iki xəttinin də elektrikləşdirilməsini və elektrikli tramvay şəbəkəsinin 30 verstə qədər uzadılmasını təmin etmişdir. Daşkənd şəhərinin elektrikli tramvay əməliyyatı üçün Özbəkistanın Belçika icması, Belçikada yerləşən Rateno fabrikində 80 vaqon sifariş etmişdi. Hər bir vaqonda 40 oturacaq var idi. 1913-cü ildə yüklərin daşınması üçün Daşkənd şəhərinə 2 yük vaqonu gəldi. Toyuq Bazarında qurulan dizel elektrik stansiyası, tramvaya elektrik verirdi. Tramvay parkı Marinskaya (indiki Nukuyskoy) küçəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Daşkənd metropoliteni
* Bakı tramvayı

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Şəhər Elektrik Nəqliyyatı-da Daşkənd məlumat bazası / foto qalereya və Daşkənd tramvay siyahısı – bir çox dildə.
* Phototrans-da Daşkənd məlumat bazası / foto qalereya – bir çox dildə.
Zilviyə

**Zilviyə** — Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biri olan Gəncənin özünəməxsus şirniyyat növlərindən biridir. Eyni zamanda, zilviyənin hazırlanması ərəb ölkələrində, İranda və Hindistanda da geniş yayılmışdır. Bu şirniyyat ərəb ölkələrində zlabiyə, zilabiyə, İranda zulbiyə, Hindistanda isə həm də jaləbi adı ilə tanınır.

Keçmişdə, Zilviyə Gəncə şəhərində Novruz bayramının əsas atributlarından biri hesab olunurdu. Zilviyəni əsasən Novruz bayramına bir neçə gün qalmış bişirər və bayram axşamı süfrəyə düzərdilər. Bayram axşamı süfrəyə qoyulan hər bir şirniyyat və çərəz özündə Novruzla əlaqədar müəyyən mənanı daşıdığı kimi, ən çox sarı və qırmızı rənglərdə bişirilən dairəvi formalı zilviyələr də martın 21-də gecə ilə gündüzün bərabərliyinə işarə imiş.

Özünəməxsus dadı, ətri və rəngbərəng görünüşü ilə seçilən bu qədim şirniyyat növünün hazırlanması uzun vaxt və böyük zəhmət tələb etdiyindən artıq unudulmaq üzrədir.

## Tərkibi

* 3 stəkan un
* 10 qr maya
* 1 stəkan qatıq
* 2 xörək qaşığı nişasta
* 3 ədəd yumurta
* 1,5 stəkan şəkər tozu
* 1,5 stəkan su
* 1,5 stəkan bitki yağı

## Hazırlanması
Buğda unu, yumurta ağı, qatıq, nişasta və maya həmçinin şərbət üçün şəkər və su, qızartmaq üçün isə bitki yağı götürülür. Zilviyə üçün 1 stəkan una 10 qr maya və ilıq su qatılmaqla xəmir yoğrulur.
Xəmiri 3–4 saat qıcqırdıb acıxəmrə hazırlayırlar. Sonra 1 stəkan qatığa 2 xörək qaşığı nişasta əlavə edib qarışdırılır. 3 yumurtanın ağı köpüklənənə qədər çalınır və üzərinə qatıq-nişasta qarışığı əlavə edilir. Bu qarışığa isə acıxəmrə əlavə edilir, 2 stəkan da un tökülüb duru xəmir yoğrulur. Xəmir 25–30 dəqiqə saxlanılır. Bu müddətdə şəkər şərbəti bişirilir. Bunun üçün 1,5 stəkan şəkərin üzərinə 1,5 stəkan su tökülüb qaynayana qədər qızdırılır, kəfi yığılır. 1,5 stəkan bitki yağı yastı qazanca və dərin tavada qızdırılır.
Duru xəmir qıf və ya asan olsun deyə çaynikə tökülüb, çaynikin lüləyi vasitəsilə dairəvi təkər formasında tökülüb qızardılır. Açıq qəhvəyi rəng alanda zilviyə yağdan çıxarılıb dərhal qırmızı və ya sarı rəng qatılmış şəkər şərbətinə salınır. 5 dəqiqədən sonra zilviyə şərbətdən çıxarılıb süzgəcə yığılır. Süfrədə isti və ya soyuq halda yeyilir.

## İstinadlar

* www.ganja.az saytı 
* Qədim Gəncə şirniyyatı – Zilviyə
Keyp-Fir

**Keyp-Fir** () ― Şimali Karolina sahillərində Keyp-Fir çayının mənsəbini Atlantik okeanından ayıran dil. Çayın hövzəsi boyunca Uilminqton şəhəri yerləşir. Şimali Karolina ştatı əhalisinin dörddə biri burada yaşayır. Keyp-Fir özünün qumlu çimərlikləri ilə seçilir. Bold-Hed-Aylend kəndində yaşayış məntəqələri vardır ki, onlarda dilin qurtaracağına yaxın yerləşir. Burada avtomobillərin hərəkəti qadağandır. Dil ərazisində Cey Li Tomsonun «Qorxu burnu (1962)» və Martin Skorsezenin «Qorxu burnu (1962)» filmləri çəkilmişdir.

Dilin dayazlıqları hər zaman dənizçilərdə qorxu yaradırdı. Buranı Kiçik Atlantida qəbrstanlığı adlandırırlar. «Qorxu burnu» termini isə 1585-ci ildə Riçard Qrenvill tərərəfindən uydurulur. O, burada qəmi qəzası ilə üzləşir. Böyük ehtimal ki, burada hələ 1524-ci ildə italiyalı Covanni da Verrassano olmuşdur.

Keyp-Fir həm də ABŞ İstiqlal müharibəsi dönəmində Henri Klintonun Britaniya qoşunlarını sahilə çıxartdığı yer kimi məşhurdur.
## İstinadlar
Bəhram Gurun əjdahanı öldürməsi

**Bəhram Gurun əjdahanı öldürməsi** - I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539-1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin *"[[Xəmsə]]"* əlyazmasına daxil olan, Məhəmməd Zaman tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir. Miniatür əlyazmasına sonradan əlavə edilmişdir. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.

## Təsvir

Əsərdə şərq miniatürlərinə xas olan kompozisiyanın ənənəvi sistemi dəyişdirilmişdir. Atlı Bəhram, ön planda qabarıq verilmiş caib əjdahaya ox atır. Arxa planda ağaclı dağlar və Avropa tipli bir ev görünür. Rəssam şərq üslubunu yalnız Bəhramın geyimində və surətində saxlamışdır.

## Tədqiqi

1675-ci ildə *Bəhram Gurun əjdahanı öldürməsi* mövzusunda miniatür işləmiş Məhəmməd Zaman, İtalyan rəssamlığından təsirlənmişdir. Nadir Zamanov qeyd edir ki, *"İtaliyada təhsil almış bu rəssamın yaradıcılığında klassik miniatür üslubu ilə realistik Avropa boyakarlığının xüsusiyyətləri birləşir."*  İvanovun fikrincə isə, Məhəmməd Zaman İsfahanda hansısa italyan rəssamdan təhsil almışdır. Onun II Şah Abbas tərəfindən təhsil üçün İtaliyaya göndərilməsi və orada katolisizmi qəbul etməsi isə əfsanədir.

Bu mövzuya M. Zamandan əvvəl Behzad və Qasım Əli müraciət etmişdir.



Fayl:Bahram and dragon.jpg|250px|Behzad, XV əsrin sonu, Britaniya Milli Kitabxanası
Fayl:Bahram tötet den Drachen Baku M 156.JPG|250px|Naməlum rəssam tərəfindən "Xəmsə əlyazması (M-156)"da çəkilmiş miniatür, Təbriz məktəbi, XVI əsr, AMEA Əlyazmalar İnstitutu


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Badal Muradyan

**Badal Muradyan** () — Ermənistan SSR Nazirlər Sovetinin 4-cü sədri.

## Həyatı
1966-cı il sentyabrın 30-da erməni elm və mədəniyyət xadimlərinin Naxçıvan və Dağlıq Qarabağla bağlı XXIII qurultaya ünvanladıqları məktub respublika KP MK bürosunda müzakirə edildikdən sonra birinci katib Anton Koçinyan və Ermənistan Nazirlər Sovetinin sədri Badal Muradyanın birgə imzası ilə Moskvaya geniş cavab göndərildi. Cavabdan aydın olur ki, əslində elm və mədəniyyət xadimlərinin adından XXIII qurultaya göndərilmiş müraciət elə Ermənistan rəhbərliyinin fikridir. Onlar Sov. IKP MK-ya yazırdılar ki, Ermənistan SSR-in elm və mədəniyyət xadimlərinin müraciətdə qaldırdığı məsələ birinci dəfə deyil və bundan əvvəl də, xüsusilə son vaxtlar böyük alimlər qurupu, yaradıcılıq birlikləri, ziyalıların nümayəndələri, fəhlələr, kənd təsərrüfatı işçiləri, tələbələr və digərləri bu məsələ ilə bağlı Sov. IKP MK və Ermənistan KP MK-ya çoxsaylı analoci məktub və müraciətlər göndəriblər. Məktub və müraciət müəlliflərinin fikrincə, bu torpaqların Ermənistana qaytarılması xalqlar arasında dostluğu daha da möhkəmləndirəcək, Lenin milli siyasətinin təntənəsini bir daha nümayiş etdirəcək. Koçinyan və Muradyan belə bir əhval-ruhiyyənin Dağlıq Qarabağ vilayəti əhalisi arasında yayıldığını və bunun ifadəsi kimi vilayətdən Ermənistan KP MK-ya əhalinin müxtəlif qruplarının çoxsaylı müraciətlər göndərdiyini vurğulayırdı. Onlar xatırladırdılar ki, erməni xalqı və digər xalqlar üçün ərazi məsələləri həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bunu onlar Ermənistan ərazilərinin 2/3 hissəsinin, guya Ermənistanın qərb vilayətlərinin Türkiyə tərəfindən "qəsb" edilməsi ilə izah edirdilər.

Koçinyan və Muradyan yazırdılar: "Indiki vaxtda Türkiyə tərəfindən ələ keçirilmiş torpaqların qaytarılması məsələsinin qoyulmasının məqsəduyğun olmadığı əhali tərəfindən anlayışla qarşılansa da, Qarabağ və Naxçıvanın Ermənistan SSR-ə qaytarılması ilə bağlı məsələlərdə biz ciddi çətinliklərlə üzləşirik".

## İstinadlar
Şauzel-Saund boğazı

**Şauzel-Saund boğazı** — Folklend adalarında, Lafoniya ilə Şərqi Folklend adası arasında yerləşir. Onun girəcəyində Layvli adası mövcuddur. Burada Bertha’s Beach Important Bird Area adlı qoruq vardır ki, oda Ramsar Konvensiyasına görə ümumdünya əhəmiyyətli su-bataqlıq ərazisi elan edilmişdir. Boğaz Lui Antuan Bugenvil tərəfindən Fransa Xarici İşlər Naziri Etenn Fransua de Şauzelin şərəfinə adlandırılmışdır. Yerli Folklend dialektində boğazın adı "Çisel" kimi səslənir.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Azərbaycanın isti ehtiyatları

## Aqroiqlim ehtiyatları
Aqroiqlim ehtiyatları dedikdə hər bir ərazinin aldığı günəş enerjisi, isti və rütubətin miqdarı və onların kənd təsərrüfatında istifadə edilməsi imkanları nəzərdə tutulur. Onu qiymətləndirmək üçün havanın orta sutkalıq temperaturunun müəyyən hədləri keçməsi tarixləri, həmin dövrdə temperatur cəmi, atmosfer yağıntılarının miqdarı kimi iqlim amilləri dəqiq öyrənilməlidir

## İsti ehtiyatlar
Ərazinin isti ehtiyatları. Havanın temperaturu kənd təsərrüfatı bitkilərinin böyüməsini, inkişafını, məhsuldarlığını, məhsulun keyfiyyətini müəyyən edən əsas həyati amillərdən biridir.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Kaleida

**Kaleida** – 2013-cü ildə İngiltərənin paytaxtı Londonda qurulmuş elektropop musiqi qrupu. Qrup 2015-ci ildə debüt EP-i olan *"Think"*-i buraxmışdır. Qrup cəmi iki nəfərdən ibarətdir: vokalist Kristina Vud və keyboardist Siseli Qoulder. 2014-cü ildə qrupun *"Think"* adlı treki "Con Uik" filminin saundtrekinə daxil edilmişdir.

## Tarix

### 2013–2015
Vud və Siseli ortaq dost tərəfindən e-mail vasitəsilə bir-biriləri ilə tanış olmuşdurlar və 2013-cü ildə qrupu qurmağa qərar vermişdirlər. Bu zaman Vud Borneo meşələrində işləyirdi, Qoulder isə film sənayesində idi. 2013-cü ildən 2014-cü ilə kimi qrup *"Think"* və *"Tropea"* mahnılarının demo versiyalarını buraxmışdır. Daha sonra isə video buraxmışdırlar. 19 dekabr 2014-cü ildə *[[Lex Records]]* qrupla əməkdaşlıq edəcəyini anons etmişdir. 6 aprel 2015-ci ildə qrup debüt EP-i olan *"Think"*-i buraxmışdır. 2014-cü ildə qrupun *"Think"* adlı sinqlı *"[[Con Uik (film, 2014)|Con Uik]]"* filmində səsləndirildikdən sonra qrup böyük məşhurluq əldə etmişdir. Mahnının minimalist strukturu döyüş səhnələri ilə yaxşı uyğunlaşırdı.

### 2015–hazırda
2015-ci ildə *Ground Sounds*-a verdiyi müsahibədə Kaleida bildirmişdir ki, Roşin Mörfi ilə baş tutan Avropa turundan sonra qrup debüt albomu üzərində işləyəcək. 3 noyabr 2015-ci ildə qrup yeni sinqlı *"Detune"*-u buraxmışdır. *"It's Not Right"* adlı yeni sinql 24 fevral 2016-cı ildə, *"Detune"* adlı ikinci EP 26 fevral 2016-cı ildə buraxılmışdır. Qrupun debüt albomu *"Tear the Roots"* 2017-ci ilin sentyabrında buraxılmışdır. 2020-ci ilin avqustunda *"Odyssey"* adlı ikinci albomu yayımlanmışdır.

## Üzvlər
* **Kristina Vud** – vokallar (2013–hazırda)
* **Siseli Qoulder** – sintezator, prodüser (2013–hazırda)

## Diskoqrafiya


### EP-lər
* *Think* (Lex Records, 2015)
* *Detune* (Lex Records, 2016)

### Sinqllar
* *Think* (2013)
* *Tropea* (2013)
* *Picture You* (2014)
* *Aliaa* (2015)
* *Detune* (2015)
* *It's Not Right* (2016)
* *99 Luftballons* (2017)


### Saundtreklərdə peyda olma
* *[[Con Uik (film musiqisi)|Con Uik]] — "Think" (2014)
* *Sarışın bomba — "99 Luftballoons" (2017)

### Videoqrafiya
* *Think* (2013)
* *Tropea* (2015)
* *Aliaa* (2015)


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*