open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otto Vallax

**Otto Vallax** (; 27 mart 1847, Köniqsberq — 26 fevral 1931, Göttingen) — alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1910).

## Həyatı
Köniqsberqdə (indiki Kalininqrad, Rusiya) (1847-1931) anadan olmuş, alman üzvi kimyaçısı Vallax Otto 1869-cu ildə Gettingen Universitetini bitirmişdir. 1870- ci ildə Boan Universitetində işləmişdir. 1876- cı ildə professor elmi adı almışdır. Kimyanın və kimya texnologiyasının inkişafı sahəsindəki nailiyyətlərinə, eyni zamanda alitsiklik birləşmələrin sintezi və tədqiqi üzrə həyata keçirdiyi kompleks işlərinə görə 1910- cu ildə alimə Nobel mükafatı verilmişdir.

Otto Vallax 26 fevral 1931-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
Viktor Qrinyar

**Viktor Qrinyar**(; 6 may 1871, Şerbur — 13 dekabr 1935, Lion) — fransız kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1912).

## Həyatı

Şerburda (1871- 1935) anadan olmuş, fransız üzvi kimyaçısı, Qrinyar Fransua Oqyust 1893- cü ildə Lion Universitetini bitirmişdir. 1900- 1909- cu illərdə həmin Universitetdə işləmiş, 1910- cu ildə professor adı almışdır. 23 cildlik “Üzvi kimya üzrə rəhbərlik”adlı kitabın nəşrinin əsasını qoymuşdur. 1912- ci idə F. Qrinyar üzvi kimyanın sonrakı inkişafına zəmin yaratmış Qrinyar reaktivini kəşf etdiyinə və müvəffəqiyyətlə onu praktikada sınaqdan çıxardığına görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Pol Sabatye

**Pol Sabatye** (, 5 noyabr 1854 - 14 avqust 1941) — fransız kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1912).

## Həyatı
Karkasonda (1854- 1941) anadan olmuş, fransız kimyaçısı Sabatye Pol 1877- ci ildə Tuluza Ali Pedaqoji Universitetini bitirmişdir. 1881- ci ildə Bordo Universitetində, 1882- 1930- cu illərdə Tuluza Universitetində işləmişdir. 1884- cü ildə professor elmi adı almışdır. Narın dispers metalların iştirakilə üzvi maddələrin hidrogenləşməsini həyata keçirən orijinal metodlar işləyib hazırlamaqla, üzvi kimyanın inkişafına stimullaşdırıcı təsir göstərdiyinə görə, 1912- ci ildə alim V. Qrinyarla birlikdə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Anri Muassan

**Anri Muassan** (, ) — fransız kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1906).

## Həyatı
Muassan Anri 1852-ci ildə Parisdə doğulmuşdur. 1891-ci ildə Paris EA-nın üzvü, Paris Təbiət Tarixi Muzeyində və Ali farmakologiya məktəbində oxumuş, Sorbonnada təhsilini davam etmişdir. 1887-ci ildə Anri Muassan professor adı almışdır. Flüor elementinin sintezini müvəffəqiyyətlə başa çatdırmaq məqsədilə geniş həcmli tədqiqatlar həyata keçirdiyinə, laboratoriya və sənaye praktikasında tətbiq olunan elektrik peçi ixtira etdiyinə görə alim 1906-cı ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şamil Şahməmmədov

**Şamil Məmməd oğlu Şahməmmədov** () — Azərbaycan peşəkar jurnalistikasının tanınmış nümayəndəsi, "*Şöhrət*"ordenli, Prezident təqaüdçüsü Azərbaycan Respublikası Əməkdar mədəniyyət işçisi. "AzərTAc"ın baş direktoru (1995–2002)

## Həyat və fəaliyyəti
Şamil Məmməd oğlu Şahməmmədov 1935-ci ildə anadan olmuşdur. Fəal jurnalist yaradıcılığı ilə XX əsrin 50-ci illərindən Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika şöbəsinin tələbəsi ikən məşğul olmağa başlamışdır. O, əvvəl radio ilə əməkdaşlıq etmiş, 1957-ci ildən isə dördüncü kurs tələbəsi olmasına baxmayaraq, yeni yaradılan paytaxt qəzeti "*Bakı*"ya işə götürülmüşdür. Burada Şamil Şahməmmədov 30 ildən artıq müddətdə milli jurnalistikamızın görkəmli simalarından olan Nəsir İmanquliyevin rəhbərliyi altında zəngin təcrübə məktəbi keçmişdir. O, əvvəl müxbir, şöbə müdiri, sonra məsul katib işləmiş və nəhayət, baş redaktor vəzifəsinədək yüksəlmişdir. "*Kommunist*" ("Xalq qəzeti") qəzetində baş redaktor müavini və AzərTAc-da baş direktor olması vəzifəsinədək yüksəlmişdi. Bakıda 1960–1970-ci illərin ən möhtəşəm tikintilərindən olan metro, funikulyor, Yaşıl Teatr, Mərkəzi Univermağın inşası barədə ilk reportajları məhz Şamil Şahməmmədov yazmışdır. Onun Bakı şin zavodunun tikintisindən və Suraxanı neftçilərinin fəaliyyətindən bəhs edən oçerkləri Yazıçılar İttifaqının "Azərbaycan" ədəbi-bədii jurnalında dərc olunmuşdur. Onun iyirmi il ərzində "*idman jurnalisti*" kimi "*Kommunist*", "*Ədəbiyyat və incəsənət*", Moskvanın, Kiyevin axşam qəzetlərində, habelə "*Ulduz*" jurnalında onlarla futbol icmalları dərc olunmuşdur. "*İşıq*" nəşriyyatı onun "*Neftçi*" futbol komandasından bəhs edən "*Neftçi*" kitabını çapdan buraxmışdır.

Şamil Şahməmmədov 26 iyul 2021-ci ildə, 86 yaşında vəfat edib.

## Mükafatları
Milli mətbuatımızın inkişafında böyük xidmətləri olan Ş. Şahməmmədovun əməyi dəfələrlə yüksək təltiflərlə qiymətləndirilmişdir."Bakı" qəzetində çalışarkən ona respublikanın əməkdar mədəniyyət işçisi adı verilmiş və yüksək jurnalistika mükafatı olan "Qızıl qələm" laureatı olmuşdur. 2002-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunan Şamil Şahməmmədov bu yüksək dövlət mükafatını Azərbaycanda alan ilk jurnalist olmuşdur Prezident təqaüdçüsüdür.

## Xatirəsi
2022-ci ildə tanınmış jurnalist Şamil Şahməmmədovun xatirəsinə həsr olunmuş "Şamil Şahməmmədov. Sərt, mərd, həmdərd" kitabı çap olunmuşdur.

## Həmçinin bax
* Oqtay Atayev
* Mirpaşa Miriyev

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın qocaman jurnalisti Şamil Şahməmmədovun 75 illik yubileyi qeyd olunub
* Qocaman jurnalist Şamil Şahməmmədov ziyarət edildi 
* "AZƏRTAC"-ın keçmiş baş direktoru vəfat edib
Kaze mo Sora mo Kitto...

— Yaponiya müğənnisi Alisa Mizukinin 11-ci sinqlı. 1996-cı ilin 20 aprelində özünün 3-cü albomu olan *"Fiore II"* albomunun 2-ci sinqlı kimi yayımlanmışdır. Sinqlın sözləri Çika Ueda tərəfindən yazılmışdır. Mahnıdan Yaponiyanın TV Asahi telekanalında yayımlanmış *"[[Seylor Mun]]"* animesinin 5-ci mövsümündə bağlanış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. Animedə bu sinqlın iki versiyası səslənmişdir: Takao Konişi tərəfindən qaydaya salınan ilkin versiyası (167-172-ci seriyalar) və Hiroyuki Otsuki tərəfindən qaydaya salınan hazırkı versiyası (173-199-cu seriyalar).

## Hit paradlar

"Kaze mo Sora mo Kitto..." ilk həftəsində Oricon Weekly Singles hit-paradında 24-cü yerdə göstərilmiş və 14.130 nüsxəsi satılmışdır. Sinql hit-paradda 3 həftə qalmışdır və ümumilikdə 27.530 nüsxəsi alıcılarına qovuşmuşdur.

## Mahnı siyahısı

## Hit parad və satış

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube linki.
* VikiMunda.
Malthonica lehtineni

***Malthonica lehtineni***  — Çala hörümçəkləri fəsiləsinə, Malthonica cinsinə aid növ. Azərbaycan endemik canlısı.

## Qısa məlumat
Kiçik ölçülü hörümçəkdir. Erkəklərin uzunluğu 5,6&nbsp;mm, baş-gövdə 2,5&nbsp;mm (eni 1,9&nbsp;mm). Baş-gövdə sarı olsa da, boz naxışlarla örtülü olur. Ayaqları sarı rəngdədir. 
 
Malthonica lehtineni növü ilk dəfə 2005-ci ildə arаxnoloqlar Elçin Hüseynov ( Zoologiya İnstitutu AMEA, Bakı, Azərbaycan), Yuri М. Marusik (REA UŞB Biloji Problemlər İnstitutu, Maqadan, Rusiya) və Seppo Kоpоnеn (Zoological Museum, University of Turku, Turku, Finlandiya) tərəfindən ,  və  növləri ilə birlikdə aşkarlanmışdır.

Malthonica lehtineni növü ,  və  növləri ilə birlikdə Malthonica cinsinə daxildir. *M. lehtineni* adı növə finland araxnoloqu Dr. *Pekka T. Lehtinen* şərəfinə adlandırılıb

## İstinadlar
 

## Mənbə
* 
*
Qalib Ağayev

**Qalib Ağayev** (tam adı: **Qalib Ağabala oğlu Ağayev**; ) — Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin sədri. Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı (1991).

## Həyatı
Qalib Ağayev 13 iyul 1941-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə Bakıda SSRİ Dövlət Bankının rayon bölməsində inspektor kimi başlamış, daha sonra sədr müavini, SSRİ Dövlət Bankının rayon bölməsinin sədri, SSRİ Dövlət Bankının Azərbaycan kontorunun sədrinin müavini, SSRİ Dövlət Bankı Azərbaycan Respublika bankının İdarə Heyətinin sədrinin birinci müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Sovet dövrünün son illərində SSRİ Dövlət Bankı Azərbaycan Respublika Bankının İdarə Heyətinin sədri olmuş və müstəqil Azərbaycan Respublikasının yeni yaranmış Milli Bankının ilk İH sədri təyin olunmuş,

Qalib Ağayev 1 sentyabr 1993-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədri Heydər Əliyevin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası Milli Bankı yenidən İdarə Heyətinin sədri təyin edilmişdir.
 O, 22 aprel 1994-cü il tarixində vəzifəsindən azad edilmişdir.

22 sentyabr 2015-ci ildə vəfat etmişdir.

## Makafatları
* Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı — 30.01.1991

## İstinadlar
Talış quru qurbağası

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Təsviri
Talış quru qurbağalarının uzunluğu 120&nbsp;mm-ə qədər olur. Baş hissəsi nisbətən uzun və ensizdir. Sifətin uc hissəsi girdəşəkilli olub, burun dəlikləri yaxşı inkişaf etmişdir. Təbil pərdəsi aydın görünür və dəyirmi formada olur. Üzərləri hamar olub, tikancıqları olmayan ziyillərlə örtülüdür. Bel hissəsi açıq qəhvəyi rəngdədir. Qarın hissəsi boz rəngli olur. Üzəri tünd qəhvəyi ləkələrə malikdir. Cavan fərdlərdə bədənin yan hissəsində narıncı ləkələr mövcuddur.

## Yayıldığı ərazilər
Bu növə İranın Gilan və Mazandaran əyalətində belə rast gəlinir. Azərbaycanda isə Lənkəran, Lerik və Astara rayonları ərazisində yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Əsasən meşə sahələrində rast gəlinir. Onlara düzənliklərdən 1200 metr yüksəkliklərə qədər rast gəlmək olar. Hirkan meşəsində, kolluqlarda bağlarda, çəmənlərdə və bostanlarda, çay plantasiyalarında yaşayır. Yaşayış məntəqələrindən uzaqda yaşamağa üstünlük verirlər. Köçərilik xüsusiyyəti yoxdur. Əsasən gün batdıqdan sonra faəllaşırlar. Tutqun havalarda isə gundz vaxtları belə rast gəlinir. Zərqanadlılar və digər böçəklərlə qidalanırlar. Düşmənləri əsasən ilanlardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
San-Marino (şəhər)

**San-Marino** — San-Marino Respublikasının paytaxtı və doqquz bələdiyyəsindən biri. Ərazisi 7,09&nbsp;km² olan şəhərin əhalisi 4,128 nəfərdir. Monte Titano'nun zirvəsinə yaxın bir yerdə qurulmuşdur. Dəniz səviyəsindən 749 metrə hündürdə qurulmuşdur.

## Tarix
San-Marinoda Monte Titano dağı  üzərindəki üç qala 2008-ci ilde UNESCO Ümumdünya irsinə salınmışdır.

## Şəkillər

Fayl:Palazzo Pubblico - esterno.jpg|''Bələdiyə binası
Fayl:View of Mount Titano - San Marino.jpg|Guaita Qalası
Fayl:Second Tower in San Marino and Paragliding.jpg|Cesta Qalası
Fayl:Montale Tower.jpg|Montale Qalası
Fayl:Statua della Libertà.jpg|Bələdiyə binası
Fayl:The Walls of the Liberty DLO.jpg|Panaroma


## İstinadlar
Yaşıl qurbağa

**Yaşıl qurbağa**() — Ağac qurbağaları fəsiləsinə aid növ. Növün latın adı fransız zooloqu Sezar Savininin şərəfinə adlandırılmışdır

## Xarici əlamətləri
Uzunluğu 45-50mm-ə çatır. Gözünün altında qara xal yoxdur. Burun dəliklərindən başlayan ağ haşiyəli qara zolaq bədənin yanları ilə axıra qədər uzanaraq bədəni bel və qarın hissəyə ayırır. Şərqi ağac qurbağasından fərqli olaraq qasıq nahiyədə xətt ilgək şəkli əmələ gətirmir. Temperaturdan və fondan asılı olaraq rəngini dəyişir.

## Yayılması
Şimali-Qərbi Afrikadan Şimali İran və Cənubi Qafqaza qədər Ön Asiyada yayılmışdır. Azərbaycanda qərb, cənub və şərq rayonlarında rast gəlinir. Respublikada ilk dəfə Menetriye tərəfindən 1830-cu ildə Lənkəran ətrafında qeydə alınmışdır.

## Biotopu
Əsasən arid landşaftlarda olur. Su hövzələrinin yaxınlığında otla örtülü nəm yerlərdə, bağlarda, kolluqlarda yaşayır. Bəzən su hövzələrindən uzaq açıq bitkisiz yerlərdə də rast gəlinir. Oturaq növdür.

## Aktivliyi
Gizli həyat tərzi keçirir. Günün əksər hissəsini bitkilərin üstündə hərəkətsiz oturur, toranlıq vaxtı ov etməyə başlayır. İlin çox hissəsini fəal olur. 
Çoxalması:  Kürütökmə aprelin sonunda başlayıb bir aya yaxın davam edir. Dişi topa şəklində hissələrlə minə qədər kürü qoyur. Metomorfoz 2,5 aya yaxın davam edir. Cinsi yetkinliyə 3-4 yaşında çatır. Qışlamaya adətən noyabrda gedir. Ağac köklərinin altında, yuvalarda və başqa sığınacaqlarda qışlayır. Mart-aprel ayında qışlamadan oyanır.

## Qidalanması
Zərərli həşaratları məhv etməklə xeyir verir. Əsasən həşaratlarla və hörümçəklərlə qidalanır. Kürü və çömçəquyruqları göl qurbağası tərəfindən yeyilir. Düşmənləri quşlar və su ilanlarıdır.

## Xarici keçidlər
* Малоазиатская квакша

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Schneider, H. 2001. The distribution of *Hyla arborea* and *H. savignyi* (Anura: Hylidae) on the south coast of Turkey. *Zoology in the Middle East*, 23 (1): 61–69.
Alfred Verner

**Alfred Verner**(; 12 dekabr 1866, Müluz — 15 noyabr 1919, Sürix) — İsveçrə kimyaçısı. Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1913).

## Həyatı
Müluzda (Elzas, Fransa) (1866–1919), İsveçrə kimyaçısı Verner Alfred 1889- cu ildə Sürix Politexnik institutunu bitirmişdir. 1893–1915- ci illərdə Sürix Universitetində professor vəzifəsində çalışmış, 1909- cu ildə Universitetin nəzdindəki Kimya İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1913- cü ildə molekulda atom rabitələrinin xarakterinin öyrənilməsi sahəsindəki işlərinə və qeyri- üzvi kimyanın yeni sahələrinin kəşfi ilə əlaqədar həyata keçirdiyi tədqiqatlara görə alimə Nobel mükafatı verilmişdir.

Alfred Verner 15 noyabr 1919-cu ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Teodor Vilyam Riçards

**Teodor Vilyam Riçards**(; ) — amerika kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1912).

## Həyatı
Amerika kimyaçısı, Germantaunda (Pensilvaniya ştatı) (1868–1928) anadan olmuş, Riçards Teodor Vilyam Harvard Universitetini bitirmişdir. 1888-ci ildə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1889-cu ildən həyatının sonunadək Harvard Universitetində işləmişdir. 1901-ci ildə professor elmi adı almışdır. Bir çox kimyəvi elementlərin atom kütlələrini dəqiq təyin etdiyinə görə 1914-cü ildə T. Riçards Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Teodor Vilyam Riçards 2 aprel 1928-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Momiciqari

, Yaponların payızda ağac yarpaqlarının qırmızı rəngə dönən yerləri ziyarət etmək ənənəsi. Momiciqari sözü ikk yapon sözün birləşməsindən əmələ gəlib — , "qırmızı yarpaqlar" və ya "ağcaqayın yarpaqları və , "ov". Bəzən  adlanır. "Koyo" "momici" heroqlifinin başqa oxunma tərzidir. Hokkaydoda bunu isə  adlandırırlar.

Yaponların çoxusu bu ənənəyə sadiqdir. Ən çox ziyarət edilər yerlər Nikko, Toçiqi and Kyotodur. Ənənənin Heian dövründən qaldığı bəyan edilir.

## Həmçinin bax
* Hanami

## İsitinadlar

## Başqa saytlar
* "Momiciqari" , Momociqari yapon təqvimi
Rixard Vilştetter

**Rixard Vilştetter** (, 13 avqust 1872, Karlsrue — 3 avqust 1942, Muralto) — alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1915).

## Həyatı

Karlsruedə (1872 - 1942) anadan olmuş, alman üzvi kimyaçısı Vilştetter Rixard Martin Münhen Universitetini bitirmişdir. 1894 - cü ildə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi adını almışdır. 1902- ci ildə Münhen Universitetinin professoru olmuşdur. Bitki aləminin boyayıcı maddələrinin, xüsusən xlorofilin öyrənilməsi sahəsində həyata keçirdiyi kompleks tədqiqatlara görə 1915- ci ildə alimə Nobel mükafatı verilmişdir.

Rixard Vilştetter 3 avqust 1942-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı

## Xarici keçidlər
Valter Nernst

**Valter Nernst**(, 25 iyun 1864, Brizen — 18 noyabr 1941, Ober-Sibelle) — alman kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1920).

## Həyatı
Brizendə (indiki Bomcezno, Polşa) (1864–1941) anadan olmuş, Alman fiziki və fiziki- kimyaçısı, Nernst Valter Fridrix 1883–1887-ci illərdə Sürix, Qrats, Berlin və Vürsburq Universitetlərində oxumuşdur. 1890–1905-ci illərdə Gettingen Universitetində işləmiş, 1891-ci ildə professor elmi adı almışdır. Termokimya sahəsində həyata keçirdiyimühüm tədqiqat işlərinə görə 1920-ci ildə alim Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Valter Nernst 18 noyabr 1941-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nobel mükafatı
Hikikomori

**Hikikomori** (Yaponca: ひきこもり və ya 引き篭り) "içəri çəkilmə, özünü həbs etmiş olmaq" olan yapon bir söz. Şəxsi və ya sosial səbəbərdən cəmiyyətdən ayrı olan yeniyetmə və gənclərə aiddir.

## Xarici keçidlər
* http://highschooldxd.wikia.com/wiki/Gasper_Vladi

## Mənbə
San-Marino (dəqiqləşdirmə)

* San-Marino — Avropada yerləşən şəhər-dövlət.
* San-Marino (şəhər) — San-Marinonun paytaxtı və doqquz bələdiyəsindən biri. 

## Həmçinin bax
* Marino
Rarotonqa Beynəlxalq Hava Limanı

**Rarotonqa Beynəlxalq Hava Limanı** — () — Kuk adalarının yeganə beynəlxalq hava limanı. Hava limanı Rarotonqa adasının Avarua şəhərinin işgüzar hissəsindən 3&nbsp;km qərbdə, şimal sahildə yerləşir.

Hava limanı 1975-ci ildə İkinci dünya müharibəsində ABŞ-nin hərbi baza kimi istifadə etdiyi yerdə açılmışdır.

2003-cü ildə 650.000 $ qarşılığında hava limanı yenidən təmir olunmuşdur.

2009-cu ildə yenidən təmir işləri başladılmış və yeniləmə layihəsində 8,5 milyon $ xərclənmişdir. Yeni hava limanının açılışı 2010-cu ilin 22 iyununda baş tutmuşdur.

Hava limanına avtomagistrallar çox yaxın olduqlarından təyyarələrin hava limanına enmələrinə yaxından baxmaq mümkündür. Xüsusilə R 8 yolu bu baxımdan seçilir.

## Hava yolu şirkətləri və məntəqələr

## Qalereya

File:Raro airport from air.JPG
File:Air New Zealand at Rarotonga Int Airport.JPG
File:Air Rarotonga Saab.JPG
File:Air New Zealand Airbus A320.JPG
File:Planes at Rarotonga Airport.JPG
File:Air New Zealand 777.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* NCRG məlumatı
Temnothorax hyrcanus

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Çox nadir sosial parazitar qarışqadır. Azərbaycanın endemik canlısıdır.

## Ətraflı məlumat
Kiçik ölçülü qarışqadır. Onun uzunluğu 3&nbsp;mm təşkil edir. Gözləri iridir və başın ön hissəsində yerləşir. Ümumi xüsusiyyətlər baxımından *[[Leptothorax]]* cinsinə daxil növlərlə oxşarlığı vardır.

## Sistematikası
Növ ilk dəfə 2010-ci ildə rus entomoloqu D. А. Dubovikov (Sank-Peterburq) və ukraynalı alim А. Q. Radçenko (Kiyev) tərəfindən aşkarlanmışdır. 2014 Myrmicinae fəsilə üstündə aparılan araşdırmalar nəticəsində növ Temnothorax hyrcanus adlandırılmış və  cinsinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Elşad Rəhimov

**Elşad Rəhimov** () — Azərbaycan kino xadimi, montaj rejissoru, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2016).

## Həyatı
Rəhimov Elşad İbrahimxəlil oğlu 11 oktyabr 1974-cü il Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
1981–1989-cu illərdə Bakı şəhəri 20 saylı məktəbdə təhsil alıb.
1994–1999 AzTV.
1999–2001 ABA TV.
2001–2002 Rast production.
2002–2005 Space TV.
2005–2007 A.S.V.A Profi studiya.
2007–2009"Bizim Kino prodüser mərkəzi"
2009-cu ildən Azərbaycanfilm kinostudiyasında çalışır.

29 iyul 2016-cı ildə Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Zəvvar ORT rus (2001)
# Bir anın həqiqəti (film, 2003)
# Qraf Krestovski NTV rus (2004)
# Bomba (film, 2005)
# İnterpapa (film, 2006)
# Hökmdarın taleyi (film, 2008)
# Cavad xan (film, 2009)
# Ölüm növbəsi (film, 2009)
# Kuklalar (film, 2009)
# Yaddaş (film, 2010)
# Əlavə təsir (film, 2010)
# İlahi məxluq (film, 2011)
# Dolu (film, 2012)
# Xoca (film, 2012)
# Dərvişin qeydləri (film, 2013)
# Qisas almadan ölmə (film, 2014)
# Axırıncı dayanacaq (film, 2014)
# Əlvida, Şmidt! (film, 2019)

## İstinadlar
Şamaxı gürzəsi

**Şamaxı gürzəsi** və ya **Şamaxı başıqalxanlısı** () — Gürzələr fəsiləsinə, Əsl gürzələr cinsinə aid növ.

## Görünüşü
Boz, qəhvəyi rənglərdə olur. Bədəninin ortasından tünd qəhvəyi ziqzaq şəkilli zolaq keçir.

## Yayılması
Azərbaycanın endemik canlısıdır. Əsasən Azərbaycanın şimal-şərq ərazilərində yayılmışdır. Xüsusi ilə Şamaxı rayonu ərazisində daha geniş areala malikdir. Elə öz adını da aşkarlandığı rayonun adından götürmüşdür. Əsasən quru daşlı dağ yamaclarında yayılmışlar.

## Xüsusiyyətləri
Uzunluğu 55–60 sm-ə qədər olur. Zəhərli ilandır. İnsan üçün zəhəri az təhlükəlidir, ölüm halları qeydə alınmayıb. Orlov, Tuniyev və Kidov tərəfindən 2013-cü ildə növ kimi təstiqlənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şamaxı gürzəsi
Körpüçay

**Körpüçay** () — Türkiyənin Antalya əyalətindən axan çay.

## Ətraflı məlumat
Körpüçay Türkiyə Respublikasının İsparta əyalətində Tavr dağlarından başlayıb dar və dərin kanyonlarla Serik düzənliyindən keçərək Aralıq dənizinə tökülür. Çay karst suları ilə qidalanır. Çayın aşağı axarında Qocadərə və Sağırı dərələri var. Əvvəlcə geniş vadidə axan su Bolhasan kəndindən dar kanyona daxil olur. Selik düzənliyinə və ordanda Aralıq dənizinə tərəf istiqamətlənir.

Çayın üzərində 96 MW gücünə malik Beşqonaq II Hidroelektrik stansiyası quraşdırılıb. Çayın Bolasan kəndi və Beşqonaq ərazisindən yerləşən hissəsində Körpülü Kanyon Milli Parkı təşkil edilib. Bu park əhəmiyyətli rafting mərkəzlərindən biridir.

## Tarixi
Körpüçay üzərində iki qədim körpü var. Oluk körpü II əsrə aid olduğu ehtimal edilir. Körpü Roma arxitekturasında inşa edilib. Bu körpü qədim vaxtlarda Pisidiya əyalətinin Selge və Pednelissos bölgələri ilə Pamfiliya əyalətinin Aspendos və Side bölgələrini birləşdirdiyi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Aspendos və Side şəhərlərini birləşdirən körpü Belkıs körpüsü adlanır. Körpü IV əsrdə Romalılar tərəfindən tikilmiş və günümüzə qədər çatmışdır.

## İstinadlar
Revmatoid artrit

**Revmatoid artrit** ən çox yayılmış və  ağır oynaq xəstəliklərindən biridir. Artrit müxtəlif yaşlarda inkişaf edə bilər. Lakin əsasən artrit 30 yaşından sonra inkişaf edir. Qadınlarda kişilərlə müqayisədə bu xəstəlik daha tez-tez inkişaf edir. Alimlərin məlumatlarına görə, revmatoid artrit əhalinin 1-2%-ndə qeyd olunur. Bu xəstəliyin inkişaf etmə səbəbləri sona kimi araşdırılmayıb. Belə hesab olunur ki, xəstəliyin inkişafında irsiyyət müəyyən rol oynayır. Lakin əksər hallarda bu xəstəlik bir neçə mənfi amillərin (irsiyyət, stress, infeksiya və s.) təsiri nəticəsində inkişaf edir.
Revmatoid artrit autoimmun xəstəlikdir. Normada insanın immun sistemi hüceyrələri limfositlər orqanizmə düşən yad ziyanlı hüceyrələri (bakteriyalar, viruslar və s.) məhv etməlidir. Autoimmun xəstəliklər zamanı insanın immun sistemində pozulma yaranır ki, nəticədə immun hüceyrələri orqanizmin öz sağlam hüceyrələrinə hücum edir və onları məhv etməyə çalışır. Belə ki, revmatoid artrit zamanı limfositlər oynaq toxumasının hüceyrələrinə hücum edir.
=Xarici keçidlər=
Revmatoid artrit - ağır oynaq xəstəliyi
Tinnitus

**Tinnitus** — xaricdə səs olmadan qulaqlarda səsin- küyün eşidilməsidir. Tinnitus özlüyündə xəstəlik olmayıb , bir neçə səbəbdən meydana çıxa bilən simptomdur . Qulaqlarda küy baş və qulaq travmaları, qulaqda iltihabi proseslər, beyin qan damarlarının ateroskleroz nəticəsində patoloji daralması (belə daralma baş beyində qan dövranının pozulmasına gətirib çıxardır. Beyin damarlarının ateroskleroz xəstəliyi insult kimi ağır pozulmanın inkişafına səbəb ola bilər.), vestibulyar apparatının fəaliyyətində pozulmalar, boyun osteoxondrozu, nevroz, stress, həddən artıq yorğunluq, eşitmə apparatında yaşla bağlı olan dəyişikliklər, beyin şişləri (xoş və bədxassəli), psixi pozulmalar, bəzi dərman preparatlarının uzun müddət ərzində qəbulu, meningit (qulaqlarda küy bu xəstəliyin ilk simptomu ola bilər) nəticəsində yarana bilər.
Desentralizasiya

**Desentralizasiya** və ya **əksmərkəzləşmə**, **mərkəzsizləşmə** və ya köhnə adı ilə **ədəmi-mərkəziyyətçilik** — təşkilatın fəaliyyətinin, xüsusən də planlaşdırma və qərarların qəbulu ilə bağlı fəaliyyətlərinin mərkəzi, nüfuzlu bir yerdən və ya qrupdan kənarda bölüşdürülməsi və ya həvalə edilməsi və onun daxilində daha kiçik fraksiyalara verilməsi prosesi.

Qrup dinamikasına və idarəetmə elminə özəl biznes və təşkilatlarda, siyasət elmində, hüquq və dövlət idarəçiliyində, texnologiyada, iqtisadiyyatda və maliyyədə mərkəzsizləşdirmə anlayışları tətbiq edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan 2006 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 2006-cı ildə İtaliyanın Turin şəhərində baş tutan **[[2006 Qış Olimpiya Oyunları|XX Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan XX Qış Olimpiya Oyunlarında 2 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Fiqurlu konkisürmə

* **Q** — növbəti mərhələyə adladı

Bu idman növü üzrə turnirdə Azərbaycanı Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü təmsil etdi. Bu idman növü üzrə turnir 11-24 fevralda baş tutdu. Fevralın 17-də buzüstü rəqs turnirində Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü mübarizə apardı. Məcburi rəqsdə 28.28 balla 20-ci, orijinal rəqsdə isə 44.84 balla 18-ci pillənin sahibi olan Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü, fevralın 20-də baş tutan sərbəst rəqsi 77.14 balla 17-ci pillədə başa vurdu. Nəticədə Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü Turin Olimpiadasında 150.26 balla 18-ci pillədə qərarlaşdı.

## İstinadlar
Azərbaycan 2002 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 2002-ci ildə Birləşmiş Ştatların Solt-Ley-Siti şəhərində baş tutan **[[2002 Qış Olimpiya Oyunları|XIX Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında 4 idmançı ilə 2 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Dağ xizəyi

* **DNF** — bitirmədi

Dağ xizəyi idman növü üzrə turnirlər 10-22 fevralda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə Elbrus İsaqov təmsil etdi. Fevralın 22-də slalom turnirində mübarizə aparan Elbrus İsaqov, çıxışını bitirə bilmədi.

### Fiqurlu konkisürmə

* **Q** — növbəti mərhələyə adladı

Bu idman növü üzrə turnirdə Azərbaycanı üç idmançı təmsil etdi. Kişilərin turnirində Sergey Rılov, buzüstü rəqs turnirində isə Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü Azərbaycanın idman şərəfini qorudu.

Bu idman növü üzrə turnirlər 8-22 fevralda baş tutdu. Əvvəlcə fevralın 14-də Sergey Rılov çıxış etdi. Qısa proqramda 22-ci pillənin sahibi olan Sergey Rılov, fevralı 16-da baş tutan sərbəst proqramı da 22-ci pillədə başa vurdu və XIX Qış Olimpiya Oyunlarında 24-cü pillədə qərarlaşdı.

Fevralın 17-də isə buzüstü rəqs turnirində Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü mübarizə apardı. Məcburi rəqsdə 17-ci, orijinal rəqsdə 18-ci pillənin sahibi olan Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü, fevralın 20-də baş tutan sərbəst rəqsi 17-ci pillədə başa vurdu. Nəticədə Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü XIX Qış Olimpiya Oyunlarında 17-ci pillədə qərarlaşdı.

## İstinadlar
Azərbaycan 1998 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 1998-ci ildə Yaponiyanın Naqano şəhərində baş tutan **[[1998 Qış Olimpiya Oyunları|XVIII Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan XVIII Qış Olimpiya Oyunlarında 4 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu. Bu Azərbaycanın Qış Olimpiya Oyunlarında debütü idi.

## Məlumat
1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması prosesi zamanı Azərbaycan özünün dövlət müstəqilliyini elan etdi. 1992-ci il yanvarın 14-də Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi (MOK) yaradıldı. Milli Olimpiya Komitəsi 10 mart 1992-ci ildə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alındı və hüquqi status əldə etdi. 1992–1993-cü illərdə Birinci Qarabağ müharibəsi, siyasi problemlər və iqtisadi böhran səbəbilə Milli Olimpiya Komitəsi beynəlxalq status ala bilmədi. Milli Olimpiya Komitəsi yalnızca 1993-cü ildə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü seçildi. 1994-cü ilin fevralında Norveçin Lillehammer şəhərində baş tutan XVII Qış Olimpiya Oyunlarında mübarizə aparmaq üçün lisenziya turnirləri artıq başa çatdığına görə Azərbaycan həmin olimpiada da çıxış edə bilmədi. Nəhayət 1998-ci ildə Yaponiyanın Naqano şəhərində baş tutan XVIII Qış Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan idmançıları debüt etdi.

Azərbaycan Milli Olimpiya Komandası Naqano Olimpiadasında dörd idmançı ilə bir idman növü üzrə təmsil olundu. Fevralın 7-də Naqano Olimpiya Stadionunda baş tutan açılış mərasimində Azərbaycan bayrağını Yuliya Vorobyova apardı. Yuliya Vorobyova olimpiaların açılış mərasimlərində Azərbaycan bayrağını aparan birinci idmançı olaraq Azərbaycanın idman tarixinə düşdü.

## Nəticələri

### Fiqurlu konkisürmə

* **Q** — növbəti mərhələyə adladı

Azərbaycanı bu idman növü üzrə dörd idmançı təmsil etdi. Kişilərin turnirində İqor Paşxeviç, qadınların turnirində Yuliya Vorobyova, cüt turnirdə isə İnqa Radionova & Alexander Aniçenxo dueti Naqano Olimpiadasında mübarizə apardı.

Bu idman növü üzrə turnirlər 8–10 fevralda baş tutdu. Əvvəlcə fevralın 8-də İnqa Radionova & Alexander Aniçenxo cütlüyü çıxış etdi. Qısa proqramdan sonra Radionova & Aniçenxo cütlüyü 18-ci pillədə qərarlaşdı. Fevralın 10-da baş tutan sərbəst proqramın nəticələrinə əsasən isə İnqa Radionova & Alexander Aniçenxo cütlüyü 18-ci pillənin sahibi oldu. Bununla da Radionova & Aniçenxo cütlüyü Naqano Olimpiadasını 18-ci pillədə başa vurdu.

Fevralın 12-də isə İqor Paşxeviç mübarizə apardı. Mövsüm ərzində Almaniyada və Fransada baş tutan beynəlxalq turnirlərdə gümüş və bürünc medallara sahib olan İqor Paşxeviç, qısa proqramdan sonra 12-ci pillədə qərarlaşdı. Fevralın 14-də baş tutan sərbəst proqramda isə İqor Paşxeviç 15-ci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə Naqano Olimpiadasını 16-cı pillədə başa vurdu.

Fevralın 18-də isə Yuliya Vorobyeva çıxış etdi. Qısa proqramı 18-ci pillədə başa vuran Yuliya Vorobyeva, fevralın 20-də baş tutan sərbəst proqramı 16-cı pillənin sahibi oldu. Bununla da Yuliya Vorobyeva Naqano Olimpiadasını 16-cı pillədə başa vurdu.

## İstinadlar
Azərbaycan 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında

**[[Azərbaycan]]** — 2018-ci ildə Cənubi Koreyanın Pxençxan şəhərində baş tutan **[[2018 Qış Olimpiya Oyunları|XXIII Qış Olimpiya Oyunları]]**nda. Azərbaycan XXIII Qış Olimpiya Oyunlarında 1 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.

## Nəticələri
### Dağ xizəyi

* **DNS** — mübarizə aparmadı

Dağ xizəyi idman növü üzrə turnirlər 12-24 fevralda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə Patris Braxner təmsil etdi.

Fevralın 22-də slalom turnirində mübarizə aparan Patris Braxner turnirdə çıxış eləmədi və olimpiadanı nəticəsiz başa vurdu.

## İstinadlar
Yan Somerhalder

**Yan Cozef Somerhalder** (; d. 8 dekabr, 1978) — ABŞ–lı aktyor, model və prodüser. Lost serialındakı Boone Carlyle və The Vampir Diaries serialındakı Damon Salvatore obrazları ilə tanınmışdır.

## Həyatı
Somerhalder ailənin ikinci evladıdır. İki qardaşı var Robert və Robin. O 10 yaşından 13 yaşına qədər model kimi fəaliyyət göstərib.

## Karyeradan əvvəl
Yan Somerhalder, 8 dekabr 1978-ci ildə masaj terapisti Edna Somerhalder və podratçı Robert Somerhalderın oğlu olaraq Kovinqton, Luizianada doğulub, böyüyüb. Bob adında keçmiş peşəkar velosipedçi, qardaşı və Robin adında bir radio və televiziya jurnalisti bacısı var. Atası Fransız və İngilis mənşəlidir. Anasının isə mənşəyi İrlandiya və Choctav qəbiləsinə əsaslanır. Somerhalder soyadı onu övladlığa götürən böyük böyük babasından gəlmişdir. Somerhalderın bioloji böyük babası isə varlı bir İngilis torpaq sahibidir. Qaçqın bir işçiyə, hamilə qalan məşuqəsiylə evlənməsi və körpəyə adını verməsi üçün pul ödəmişdir. Bioloji böyük babasının soyadı Halldır.[1] [2]

## Filmləri
* Məşhurlar (Celebrity)1998
* Ev kimi bir həyat (Life as a House) 2001
* Qəlblərin dəyişdirilməsi (Changing Hearts) 2002
* Düşmən əlində(In Enemy Hands)2004
* Yaşlı adam və studiya (The Old Man and the Studio)2004
* Görmə hissi (The Sensation of Sight)2006
* Anomaliya (The Anomaly)2014

## Televiziya
* İndi və yenidən (Now and Again)1999

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hartfordşir

**Hartfordşir** - İngiltərədə bölgə, inzibati mərkəzi Hartford şəhəridir.

## Şəkillər


Fayl:County_Hall_Hertford_-_geograph.org.uk_-_83636.jpg|Hartfordda Harfortşir bölgəsini mərkəz binası
Fayl:HertfordParlSq.jpg|Hertford şəhərini mərkəzində Parlament Meydanı
Fayl:Hemel_Marlowes_2006.JPG|Hemel Hempsteadda Marlowəves ticarət küçəsi
Fayl:20040409-003-abbey-gateway.jpg|St Albansdaki köhnə manastırın giriş qapısı
Fayl:T-Mobile_UK_HQ_-_geograph.org.uk_-_83427.jpg|Hatfielddə T-Modil şirketinin idarə mərkəzi
Fayl:TescoHouseCheshunt.jpg|Cheshunt'ta Tesco şirketinin idarə mərkəzi
Fayl:The_Cathedral_and_Abbey_Church_of_St_Alban.jpg|St Albans Katedralı ve Köhnə Manastır Kilisəsi



## İstinadlar
Çexoslovakizm

**Çexoslovakizm** (, ) — bu ideologiyaya görə keçmiş Avstriya-Macarıstanın şimal ərazilərində çexlər və slovaklar deyil, "çexoslovaklar" yaşamışlar. Bu ideologiya 1918-ci ildə Çexoslovakiya dövlətinin yaranması üçün əsas olmuşdur. Qeyd olunan doktrina Çexoslovakiyanın 1920-ci il Konstitusiyasında da öz əksini tapmışdır. Birinci Respublika dövrünə (1918-1938) aid statistik hesabatlarda da "çexlər" və "slovaklar" deyil, məhz "çexoslovaklar" xatırladılır.

1921-ci ildə Çexoslovakiyanın əhalisinin milli tərkibi belə olmuşdur
*Cəmi əhalinin sayı - 13 607 385
*Çexoslovaklar - 8 759 701 (64,37 %)
*Almanlar - 3 123 305 (22,95 %)
*Macarlar - 744 621 (5,47 %)
*Rusinlər - 461 449 (3,39 %)
*Yəhudilər - 180 534 (1,33 %)
*Polyaklar - 75 852 (0,56 %)
*Digərləri - 23 139 (0,17 %)
*Xaricilər - 238 784 (1,75 %)

Çexoslovakiyanın heç də bütün sakinləri bu nəzəriyyəni müdafiə etmirdilər. İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Çexiya Almaniya tərəfindən işğal edildikdən sonra Slovakiya ərazisində müstəqil Slovakiya dövləti yaradıldı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Çexoslovakiya yenidən birləşdirilsə də, "vahid millət" nəzəriyyəsini tamamilə bərpa etmək mümkün olmadı. 1960-cı il Konstitusiyasına əsasən Çexoslovakiyanın iki milli respublikadan ibarət federativ respublika elan edilməsi ilə "çexoslovakizm" ideologiyasına son qoyuldu.

## İstinadlar
Marqarita (ada)

**Marqarita adası** (ispan dilində: Isla Margarita) — Karib dənizinin cənubunda yerləşən ən böyük Venesuela adası. Arxipelaqa daxil olan Koçe və Kubaqya adaları ilə birlikdə venesuelanın Hueva-Esparto (Yeni Sparta) adlanan vahid ada əyalətinin tərkibinə daxildir. Adanın ümumi sahəsi 1071 km².-dir.

Əhalisi 490 min nəfərdir (2011).

## Coğrafiyası
Marqarita adası — Venesuela Respublikasına daxil olan ən böyük adadır, bir-birindən 18 km uzunliğunda uzunsov qumluq sahə ilə ayrılan iki dağ massivindən ibarətdir. Ada materikdən 22 km. enində boğazla ayrılır. Adanın uzunluğu 69,2 km, maksimum eni 34,6 km.-dir. Adanın iqlimi — 24 və 37°S dərəcə arasında dəyişən quru tropik iqlimdir.

## Tarixi
Ada 1498-ci ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilmiş və Avstriya şahzadəsi Marqaritanın şərəfinə adlandırılmış və İspaniya müstəmləkələrinin tərkibinə daxil edilmişdir. 1814-cü ildə ada sakinləri müstəqillik uğrunda mübarizəyə başlamış və ilk dəfə Simon Bolivarın başçılığı ilə istiqlaliyyət qazanmışlar.

## Qalereya

El Guamache Bay, Margarita island.jpg|Quamaçe buxtası  
Fortin La Galera 01.jpg
Iglesia de Juan Griego 156.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт администрации штата Нуэва-Эспарта
Köndələlən mielit

**Köndələlən mielit** — nisbətən qısa müddətdə (bir neçə saatdan bir  neçə günə kimi) başlayan onurğa beyninin müəyyən səviyyəsi ilə bağlı olan və struktur dəyişikliyi (məsələn, disk yırtığı) ilə müşahidə  olunmayan sidik kisəsinə və bağırsaq funksiyasına nəzarətin pozulması ilə müşahidə edilən motor və sensor pozuntulardır. Bu DS-nin ilk təzahürü ola bilər, amma belə pasiyentlərin üçdə birində gələcəkdə heç bir həmlə müşahidə olunmur. Onurğa beyninin kəskin disfunksiyası olan hər bir şəxs təcili surətdə müayinədən keçməlidir, çünki onda cərrahi əməliyyatı tələb edən kompressiv zədələnmə ola bilər.
 
## İstinadlar
Optik nevrit

**Optik nevrit**- Optik nevrit görmə sinirinin kəskin demielinləşməsidir. Çox hallarda DS ilk dəfə optik nevrit ilə təzahür edir. Bəzi hallarda optik nevritin həmləsi simptomsuz olur. Digər hallarda isə o, göz ətrafında olan ağrılar və görmə qabiliyyətinin yayğınlıq, rənglərin çətin ayırd edilməsi kimi pozuntusu ilə müşahidə olunur. Hər bir ağrı ilə
müşahidə olunan, ya olmayan görmə problemi olan pasiyent oftalmoloqun müayinəsindən keçməlidir. Başqa səbəbi olmayan optik nevrit diaqnozu müəyyən edilirsə və pasiyentdə Dağınıq skleroz ehtimalı varsa, bunu pasiyentlə müzakirə etmək və pasiyenti nevroloqa göndərmək lazımdır.

## İstinadlar
Sivilcə

**Sivilcə** — üz, çiyinlər, bel, sinədəki yağ bezləriylə əlaqəli dəri xəstəliyidir.14-20 yaş insanlar arasında daha çox yayılır və gənclər arasında psixoloji narahatlıqlara yol açır.Yağ bezlərinin kanalında tıxac yaranır və bu tıxacın başı daha da bərkiyib qaralır.Bəzən, kanal tıxalı olduğu halda, bez, yağ ifraz etməyə davam edər və beləcə içərisi yağ dolu kist yaranar.Qara nöqtələrə tibbdə komedon adı verilir.Genetik tutarlılıq, stres, yağlı kosmetik məhsullar, hiperandrogenizm risk faktorları arasında sayılır.

## İstinadlar
Aqorafobiya

**Aqorafobiya** — Evdən çıxmaqdan, mağazaya daxil olmaqdan, izdihamlı və ictimai yerlərdə olmaqdan, qatarla, avtobusla, təyyarə ilə tək səyahət etməkdən qorxması ilə səciyyəvi olan kifayət qədər yaxşı təsvir olunmuş fobiyalar qrupudur.

Təlaşa düşmə pozuntusu həm keçmiş, həm də hazırkı epizodların xüsusiyyətidir. Bundan əlavə olaraq bu, insanlarda çox hallarda depressiv, təqibedici simptomlar və sosial fobiyalarda müşahidə olunur. Adətən, situasiyalardan qaçma cəhdləri əhəmiyyətli olur və aqorafobiyadan əziyyət çəkən bəzi şəxslər “təhlükələrdən” qaçmağa nail olduqlarına görə elə bir böyük narahatlıq  keçirmirlər. Aqorafobiyaya daha çox gənc yaşlarda və qadınlarda rast gəlinir.

## İstinadlar
Uildket Den Ştat Parkı

**Uildket Den Ştat Parkı** () — ABŞ-nin Ayova ştatının Maskatin qraflığında yerləşən ştat parkı. Ştat parkında 75 metr hündürlüyündə sıldırım qayalar, qaya quruluşları və bir neçə tarixi tikili yerləşir. 1848-ci ildə tikilən Payn Krik un dəyirmanı və Payn Mill körpüsü ABŞ-də tarixi abidə kimi qeydiyyata alınmışdırlar. Kempinqdə 28 düşərgə yeri yerləşir, lakin müasir ayaqyoluna sahib deyillər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Wildcat Den State Park
* Fairport State Recreation Area
* Wildcat Den State Park
Soyuqbulaq külməsi

**Soyuq bulaq külməsi** () — Çəkilər fəsiləsinə aid balıq növü. Azərbaycanın endemik canlısıdır. İlk dəfə 1950-ci ildə Akademik Əbdürrəhmanov tərəfindən Ağstafa rayonu ərazisində Kür çayı akvatoriyasında aşkarlanmışdır.
## Təsviri
Bədəni bir qədər hündür, yanlardan isə basıqdır. Qarın və sinə üzgəcləri narıncı, digər üzgəcləri isə bozdur. Cinsi diformizim zəyifdir. Uzunluğu 9,8 sm, çəkisi isə 15 q-dır. 
## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 142.
## Mənbə
*Pseudophoxinus sojuchbulagi 
*EOL
Amitriptilin

## Giriş
**Amitriptilin**, triciklik antidepressantlar sinifinə aid olan bir dərmandır. Əsasən depressiya, anksiyete bozuklukları, nevralgiya və bəzi ağrı növlərinin müalicəsində istifadə olunur. Amitriptilin sinir hüceyrələrinin kimyəvi balansını dəyişdirərək təsir göstərir və bu yolla əhval-ruhiyyəni yüksəldir. 

## Tarixçə
### Kəşfi və İnkişafı
Amitriptilin 1960-cı illərin əvvəllərində İsveçrə farmakoloji şirkəti Geigy (indiki Novartis) tərəfindən kəşf edilmişdir. O, ilk dəfə 1961-ci ildə ABŞ-da tibbi istifadəyə təqdim edilmişdir. Amitriptilin, təsirli və etibarlı bir antidepressant olaraq geniş yayılmış və müasir psixiatriya təcrübəsində mühüm rol oynamağa davam etmişdir. 

## Kimyəvi Tərkibi və Xüsusiyyətləri
Amitriptilin kimyəvi formulu C20H23N olan birləşmədir. Onun molekulyar kütləsi 277.403 q/mol-dur. Bu dərman qatı halında sabitdir və suda həll olur. Amitriptilin monoklinik kristallik quruluşa malikdir və əsasən ağız yolu ilə qəbul edilir. 

## Farmakoloji Xüsusiyyətləri
### Təsir Mexanizmi
Amitriptilin serotonin və norepinefrin geri alımını inhibə edərək təsir göstərir. Bu, sinir hüceyrələri arasında bu neyrotransmitterlərin konsentrasiyasını artırır və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır. Amitriptilin həmçinin histamin və asetilkolin reseptorlarını da bloklayır, bu da onun yan təsirlərinə səbəb olur. 

### Farmakokinetika
Amitriptilin ağız yolu ilə qəbul edildikdən sonra mədə-bağırsaq traktından sürətlə sorulur. Onun plazma yarım ömrü təxminən 10-28 saatdır və qaraciyərdə metabolizə olunur. Amitriptilin əsasən böyrəklər vasitəsilə ifraz olunur. 

## Tətbiqlər
### Depressiya və Anksiyete
Amitriptilin əsasən böyük depressiya bozukluğu və anksiyete bozukluqlarının müalicəsində istifadə olunur. Onun təsirli olması və yan təsirlərinin idarə oluna bilməsi səbəbindən geniş istifadə edilir. 

### Nevralgiya və Ağrı
Amitriptilin müxtəlif növ nevralgiya, xüsusilə də diabetik nevropatiya və postherpetik nevralgiyanın müalicəsində istifadə olunur. Onun analjezik təsirləri bu hallarda ağrının idarə olunmasında kömək edir. 

### Yuxusuzluq
Amitriptilin, aşağı dozada, yuxusuzluq və yuxu pozğunluqlarının müalicəsində də istifadə olunur. Onun sedativ təsiri yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir. 

## Yan Təsirləri və Təhlükəsizlik
Amitriptilinin yan təsirləri arasında ağız quruluğu, bulanıq görmə, qəbizlik, ürək bulanması və baş gicəllənməsi daxildir. Yüksək dozada qəbul edildikdə ciddi kardiotoksik təsirlərə və mərkəzi sinir sistemi depresiyasına səbəb ola bilər. Amitriptilin zəhərli təsirlərindən qorunmaq üçün dozalar müvafiq həkim nəzarətində olmalıdır. 

## İstinadlar
Pardosa azerifalcata

** Pardosa azerifalcata** — Pardosa cinsinə aid hörümçək növü. Azərbaycanın endemik canlısıdır. Bu növ ilk dəfə 2003-ci ildə Marusik, Guseinov və Koponen tərəfindən təsvir edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ceremi Korbin

**Ceremi Bernard Korbin** (; ) — Böyük Britaniyanın Leyboristlər Partiyasının lideri. Özünü demokratik sosialist sayır.

## Siyasəti və baxışları

### Milli və konstitusiya məsələləri
Korbinin şəxsi istəyi Britaniyanın respublika olmasıdır. Lakin, o deyib ki, monarx ailəsinin populyarlığı nəzərə alaraq, "bu mənim vuruşduğum döyüş deyil".

### İqtisadiyyat
Korbin *British Rail* və enerji şirkətlərin kimi ictimai infrastrukturunun yenidən milliləşdirməsinin tərəfdarıdır.

### Xarici siyasət
Korbin özünü tam pasifist saymır. Onun sözlərinə görə, İspaniya vətəndaş müharibəsi, Britaniya qul alverçiliyi durdurmaq üçün törətdiyi blokadası və BMT-nin 1999-cu ilin Şərqi Timordaki konfliktdəki rolu haqq qazandırıla bilən konfliklər olduğunu deyib. Halbuki, müharibə və zorakılığa müqavimət "həyatının tam mənasıdır". O, 2003-cü ilin İraq müdaxiləyə, Əfqanıstan müharibəsinə, 2011-ci ilin Liviyaya müdaxiləyə, Suriyada Əsədə qarşı hücumlara və DAİŞ-ə qarşı hərbi hərəkətlərə qarşı çıxırdı və *[[Stop the War Coalition]]* hərəkətinin sədri olmuş. Korbin Britaniyanın Səudiyyə Ərəbistanı ilə əlaqələri və Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən aparılan Yəmən müdaxiləyi təndiq edirdi. O, Toni Blerı İraq müharibəsi zamanı iddia edilən hərbi cinayətlərinə görə araşdırmağa cağırıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Rəsmi YouTube kanalı
* ''Guardian-da'' məqalələri
Külmə

**Külmə** () — Çəkilər fəsiləsinə aid cins. Bu cinsə aid balıq növlərinin böyük əksəriyyəti Aralıq dənizi akvatoriyasında yayılmışdır. Azərbaycan ərazisində bir çox növləri yayılmışdır. Bir necəsi isə endemikdir. Udlaq dişləri bir sırada yerləşir, sayı 6-5 və 5-5 və ya 5-4 olur. Öndəki dişlərin tacı konus şəkildə, arxadakl dişlərin ucu kəsik olur,bəzən dişlərin üzərində qırışıqlar aydın görünür. Pulcuqlar iri və ya orta böyüklükdə olub, sıx yerləşir. Yan xətdə 33-67 pulcuq olur. Qəlsəmə dişcikləri qısa və seyrəkdir. Ağzı aypara şəklindədir.Bel üzgəci qarın üzgəclərinin əsasının üstündən başlayır,şüalarının sayı III 7-11 (12) olur. Anal üzgəci bel üzgəcinin əsasının gerisindən başlayır. Periton pərdəsi açıq rəngli, bəzən tünd rəngli olur. Bağırsaq kanalı qısadır.
## Növləri
Bu cinsə 28 balıq növü daxil edilmişdir.

* *[[Pseudophoxinus alii]]* Küçük, 2007
* *[[Pseudophoxinus anatolicus]]* (Hankó, 1925)
* *[[Pseudophoxinus antalyae]]* Bogutskaya, 1992
* *[[Pseudophoxinus atropatenus]]* (Derjavin, 1937) (Şirvan külməsi)
* *[[Pseudophoxinus battalgili]]* Bogutskaya, 1997
* *[[Pseudophoxinus burduricus]]* Küçük, Gülle, Güçlü, Çiftçi & Erdoğan, 2013
* *[[Pseudophoxinus callensis]]* (Guichenot, 1850)
* *[[Pseudophoxinus crassus]]* (Ladiges, 1960)
* *[[Pseudophoxinus drusensis]]* (Pellegrin, 1933)
* *[[Pseudophoxinus egridiri]]* (M. S. Karaman, 1972)
* *[[Pseudophoxinus elizavetae]]* Bogutskaya, Küçük & Atalay, 2006
* *[[Pseudophoxinus evliyae]]* Freyhof & Özuluğ, 2010
* *[[Pseudophoxinus fahrettini]]* Freyhof & Özuluğ, 2010
* *[[Pseudophoxinus firati]]* Bogutskaya, Küçük & Atalay, 2006
* *[[Pseudophoxinus handlirschi]]* (Pietschmann, 1933) (Ciçek)
* *[[Pseudophoxinus hasani]]* Krupp, 1992
* *[[Pseudophoxinus hittitorum]]* Freyhof & Özuluğ, 2010
* *[[Pseudophoxinus kervillei]]* (Pellegrin, 1911)
* *[[Pseudophoxinus libani]]* (Lortet, 1883)
* *[[Pseudophoxinus maeandri]]* (Ladiges, 1960)
* *[[Pseudophoxinus maeandricus]]* (Ladiges, 1960)
* *[[Pseudophoxinus ninae]]* Freyhof & Özuluğ, 2006
* *[[Pseudophoxinus punicus]]* (Pellegrin, 1920)
* *[[Pseudophoxinus sojuchbulagi]]* (Abdurakhmanov, 1950)(Soyuqbulaq külməsi)
* *[[Pseudophoxinus syriacus]]* (Lortet, 1883)
* *[[Pseudophoxinus turani]]* Küçük & Güçlü, 2014
* *[[Pseudophoxinus zekayi]]* Bogutskaya, Küçük & Atalay, 2006
* *[[Pseudophoxinus zeregi]]* (Heckel, 1843)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, səh 95.
* Abbasov H.S ,Hacıyev R.V.İxtiologiya. Bakı,2007

## Həmçinin bax
Həcdə izdiham faciəsi (2015)

**Həccdə izdiham** — 24 sentyabr 2015-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanında, Məkkə şəhərinin yaxınlığında yerləşən Mina dağında ziyarət zamanı yaranan izdiham. Nəticədə 2431 zəvvar həlak olmuş, 437 nəfər isə yaralanmışdır.

## Haqqında
2015-ci ildə həcc ziyarətində 2 milyon zəvvar iştirak etmişdir.

## Həmçinin bax
* Məkkədə kran aşması
* Həcdə izdiham faciəsi (1990)

## İstinadlar
Əsl gürzə

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Növləri
* *[[Vipera altaica]]* Tuniyev, Nilson & Andrén, 2010
* *[[Sugegorri sudurluze|Vipera ammodytes]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Aspis sugegorri|Vipera aspis]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Vipera barani]]* Böhme & Joger, 1983
* *[[Europar sugegorri|Vipera berus]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Vipera darevskii]]* Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986
* *[[Vipera dinniki]]* Nikolsky, 1913
* *[[Vipera eriwanensis]]* (Reuss, 1933)
* *[[Vipera kaznakovi]]* Nikolsky, 1909
* *[[Lataste sugegorri|Vipera latastei]]* Bosca, 1878
* *[[Lotiyev gürzəsi|Vipera lotievi]]* Nilson, Tuniyev, Orlov, Hoggren & Andrén, 1995
* *[[Vipera magnifica]]* Tuniyev & Ostrovskikh, 2001
* *[[Vipera monticola]]* Saint Girons, 1953
* *[[Vipera nikolskii]]* Vedmederja, Grubant & Rudajewa, 1986
* *[[Vipera olguni]]* (Tuniyev, Avci, Tuniyev, Agasian & Agasian, 2012)
* *[[Vipera orlovi]]* Tuniyev & Ostrovskikh, 2001
* *[[Vipera pontica]]* Billing, Nilson & Sattler, 1990
* *[[Şərq çöl gürzəsi|Vipera renardi]]* (Christoph, 1861) Şərq çöl gürzəsi
* *[[Kantauriar sugegorri|Vipera seoanei]]* Lataste, 1879
* *[[Şamaxı gürzəsi|Vipera shemakhensis]]* Tuniyev, Orlov, Tuniyev & Kidov, 2013 Şamaxı gürzəsi
* *[[Cənubi Qafqaz gürzəsi|Vipera transcaucasiana]]* Boulenger, 1913 Cənubi Qafqaz gürzəsi
* *[[Orsini sugegorri|Vipera ursinii]]* (Bonaparte, 1835)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Moonlight Densetsu

— Dali və Misae Takamatsunun sinqlı. 1992-ci ilin 21 martında Yaponiyada yayımlanmışdır. Sinqlın Dali tərəfindən hazırlanmış versiyası *"[[Seylor Mun]]"* animesinin ilk iki mövsümünün açılış mahnısı, Moon Lips tərəfindən hazırlanmış versiyası isə növbəti iki mövsümünün açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur.

## Qəbul

*"Moonlight Densetsu"* mahnısı Yaponiyada böyük uğur qazanmışdır. 1995-ci ildə Yaponiya Səsyazma Assosasiya Kompaniyası tərəfindən qızıl sertifikasiya almışdır. 2008-ci ildə Yaponiyanın *Goo* axtarış sistemi tərəfindən mahnı 1991-2000-ci illərin ən məşhur anime mahnısı seçilmişdir. 4-5 iyul 2016-cı ildə Kadokawa və *Enterbrain* nəşriyyatlarının *"CD & DL Data"* musiqi jurnalı tərəfindən 6.956 nəfər (3.819 kişi, 3.137 qadın) arasında keçirdiyi araşdırmada *"Moonlight Densetsu"* ən populyar 3-cü mahnı seçilmişdir.

## Mahnı siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Seylor Mun diskoqrafiyası > Sinqllar Sailormusic.net-də
* Discogs-da.
Frederik Soddi

**Frederik Soddi** (; ) — Böyük Britaniya kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1921).

## Həyatı
İngilis radiokimyaçısı, İstbornda (1877–1956) anadan olmuş, Soddi Frederik 1898-ci ildə Oksford Universitetini bitirmişdir. 1919–1936-cı illərdə Oksford Universitetində professor vəzifəsində çalışmışdır. Radioaktiv maddələrin kimyası və izotopların təbiəti və yaranması problemlərinin öyrənilməsi ilə əlaqədar həyata keçirdiyi mühüm tədqiqatlarına görə 1921-ci ildə alim Nobel mükafatı almışdır.

Frederik Soddi 22 sentyabr 1956-cı ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər