open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayer Mint şirkəti

1871-ci ildə Almaniyada Bernard Henrix Mayer tərəfindən əsası qoyulan "Mayer Mint" şirkətinin kolleksiyaları arasında Mahatma Qandi, Tereza Ana, ABŞ-nın keçmiş prezidenti Con Kennedi, Şahzadə Diana, Martin Lüter kimi tanınmış şəxsiyyətlərin qızıldan və digər qiymətli metallardan hazırlanmış medalyonları da vardır. Bu cür medalyonlar müvafiq dövlət orqanlarının xüsusi icazəsi ilə buraxılır. Şirkətin hazırladığı xatirə medalyonları dünyanın 160-dan artıq ölkəsinə yayılıb. Heydər Əliyevin xatirəsinə istehsal edilən medalyonlar da həmin medalyonlar sırasına daxil olub və dünyanın 200-dən çox ölkəsində kolleksiya həvəskarlarına təqdim edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. 2009-cu il sentyabrın 25-də Bakıdakı Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr edilmiş medalyonların təqdimat mərasimi olub. Şirkət dünyada, xüsusilə də keçmiş Sovet İttifaqının və Qafqaz regionunun siyasi həyatında böyük rol oynamış Heydər Əliyevin adının əbədiləşdirilməsi üçün xatirə medalyonlarını istehsalı etməyi qərarlaşdırdıqdan sonra Heydər Əliyev Fondundan rəsmi icazə alıb.

## Mənbə

* Heydər Əliyev xatirə medalyonlarının təqdimatı olub 
* http://www.mayermint.com/Main.asp
Bülənt Korkmaz

**Bülənt Korkmaz** (, ) — Türkiyə futbolçusu, Qalatasaray klubunun və Türkiyə milli futbol komandasının müdafiəçisi, futbol məşqçisi.

## Həyatı
24 noyabr 1968-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.

## Baş məşqçi karyerası
Karyerası boyu 4 klubda çalışmış məşqçi onların heç birində bütöv mövsüm keçirə bilməyib. Ən yaxşı halda, Kayseri Ərciyəssporla bir mövsümün ikinci dövrəsini sona çatdırıb, növbəti birinciliyin ilk dövrəsinin ortalarında istefaya göndərilib. Digər 3 komandada isə 1 dövrədən artıq ona güvənən olmayıb. 2009-cu ilin sentyabr ayında Bakı futbol klubu ilə 1+1 şərtilə rəsmi müqavilə bağlayıb.

## İstinadlar

! colspan="3" style="background:#78FF78;" | İdmançı vəzifəsi

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt

## Həmçinin bax
Ramiz Məmmədov (futbolçu, 1968)

**Ramiz Həbib oğ­lu Məmmədov** () – Azərbaycanlı məşqçi, futbolçu.

## Həyatı
15 avqust 1968-ci ildə Ağdamda anadan olmuşdur.

## Karyera
Futbolçu karyerası: Avtomobilçi Mingəçevir, Qarabağ, Kür-Nur Mingəçevir, Dinamo Bakı, Kəpəz, Neftçi Bakı, Şəfa Bakı, Peykan, Pegah Gilan, Turan Tovuz.

Azərbaycan yığma komandasının daimi üzvlərindən biri olub. Yığmamızın heyətində 20 oyun keçirib, 4 qol vurub.

Dünyanın ən çox qol vuran müdafiəçiləri siyahısına düşüb. Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikası Federasiyasının (İFFHS) hesablamalarına əsasən, 1992-2005-ci illər ərzində keçirdiyi 285 oyunda 64 qol vurmaqla dünyanın ən çox qol vuran 33-cü futbolçusu olub. Bu siyahıda rumıniyalı George Popescu, alman Andreas Breme, braziliyalı Roberto Karlos, fransalı Frank Leböf, italiyalı Cyankinto Faşetti kimi məşhur futbolçuları qabaqlayır.
 
Məşqçi karyerasına 2006-cı ilin oktyabrında Qəbələ klubunda başlayıb. A kateqoriyalı məşqçidir.

## Uğurları
Azərbaycan çempionu (1997 – Qarabağ), Azərbaycan çempionatının gümüş mükafatçısı (2000 – "Kəpəz"), Azərbaycan kubokunun ikiqat qalibi (2000 – Kəpəz Gəncə, 2001 – Şəfa Bakı) Kəpəz Gəncə, Neftçi Bakı, Şəfa Bakı və "Qarabağ"ın heyətində Çempionlar Liqası və UEFA Kuboku oyunlarında iştirak edib.

## İstinadlar

## Mənbə
* Məm­mə­dov Ra­miz Həbib oğ­lu (Arxivləşdirilib)
Azərbaycanda prezident seçkiləri (1992)

**Azərbaycanda prezident seçkiləri** — 1992-ci il iyunun 7-də Azərbaycan ərazisində baş tutdu. Seçimlərdə beş namizəd mübarizə apardı. Əbülfəz Elçibəy, səslərin 60,90 % topladı və Azərbaycan Prezidenti seçildi.

## Seçkidən əvvəl
29 aprel 1992-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin qərargahında Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Azərbaycan prezidentliyinə seçkilər üzrə Mərkəzi Seçki Qərargahı mətbuat konfransı keçirmişdir.

Tomas Qoltz namizəd Nizami Süleymanovun seçiləcəyi təqdirdə Heydər Əliyevi Naxçıvandan dəvət edəcəyini və Etibar Məmmədovla birgə müxalifət hökuməti yaradacağını nəql etdiyini açıqlamışdır.

## Nəticələri
1992-ci il iyunun 7-də keçirilmiş seçkilərdə Əliyev Əbülfəz Elçibəy Qədirqulu oğlu Prezident seçilmişdir. Seçici siyahılarına daxil edilmiş seçicilərin ümumi sayınm 76,3 faizi səsvermədə iştirak etmişdir. Lehinə seçicilərin 59,4 faizi səs vermişdir. Əlehinə səs vermişdir: 38,0 faiz.

#### Nəticələr

## Etirazlar
Müxtəlif dövrlərdə, sözügedən seçkilər ərəfəsində və sonrasında Azərbaycan Xalq Cəbhəsi funksionerləri tərəfindən verilən bəyanatların fonunda, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi lehinə seçki saxtakarlığına yol verildiyinə dair iddialar səsləndirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Elçibəy rayonda başçı kimi prezident seçkisinə qarışmamağımı yüksək dəyərləndirmişdi…"
Ətirli siziqium

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 

## Botaniki xarakteristikası
Azərbaycanda daha çox mixək və ya mixək ağacı kimi tanınan ətirli siziqium 10–15 metr hündürlüyündə hamargövdəli həmişəyaşıl, ətirli ağacdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Siciliya krallığı

**Siciliya krallığı** — 1130 tarixindən 1816 tarixinə qədər hökm sürən və İtaliyanın cənubunda qurulmuş olan bir dövlət idi. Krallığın qurulma prosesi I Rocer dövründə başlanmış İtaliyanın Normanlar tərəfindən işğalı nəticəsində qurulmuş Siciliya qraflığı ilə başlamışdı. Krallıq isə II Rocer dövründə yaradılmışdı. Dövlətin varlığı boyunca bir çox sülalələr dəyişmişdir və sonunda İki Siciliya krallığının tərkibinə qoşulmuşdur.
Mir Əli Təbrizi

**Xacə Mir Əli ibn İlyas Təbrizi** (;) — mənşəcə azərbaycanlı olan ən görkəmli xəttatlarından biri, Nəstəliq xəttinin yaradıcısı.

## Həyatı
Alimlər, bioqraflar və xəttatlıq tarixinə dair risalə müəllifləri Mir Əli Təbrizini "nəstəliq" xəttinin yaradıcısı hesab edirlər. Bu xətt növü çox tezliklə klassik altılığı sıxışdırmış və bütün Şərqdə geniş yayılmışdı. Orta əsr müəlliflərindən biri yazırdı: "Əgər iri və xırda nəsxi-təliq xətti varsa da, bunun yaradıcısı Xacə Mir Əlidir. O, öz kəskin ağlı ilə bu xətti nəsx və təliq xətlərinin qovuşmasından yaratmışdır. Onun qələminin qamışı ona görə bu qədər şirindir ki, təmiz Təbriz torpağından qalxıb-cücərmişdir."

## Yaradıcılığı
Rəvayətə görə, yeni bir xətt icad etmək arzusu ilə alışıb yanan xacə Mir Əli Təbrizi bir gecə yuxu görür. Yuxusuna girən birinci şiə imamı Mürtəza Əli ona deyir: "Ey Allahın qulu! Ördək suya girəndə ona diqqət yetir, onun hərəkətlərinə fikir ver və buna bənzər bir xətt yarat… Gör bir ördəyin gözləri necə yumrudur, dimdiyi necə dikdir, boynu necə də əyridir. Bunlara bax və bir xətt icad et!"

Əmir Teymurun zamanında Mir Əli artıq nəstəliq xəttinin banisi kimi şöhrət tapmış və Azərbaycanın da daxil olduğu nəhəng bir imperiyanın bütün hüdudlarında hörmətli xəttatlardan sayılırdı. Onun qələmindən çıxmış əlyazmaları indi Londonda, Tehranda, Sankt-Peterburqda muzeyləri bəzəyir.

Mir Əlinin yeni xətti mənimsəyən ilk şagirdi onun oğlu Mir Abdullah olur. Mir Abdullah da bir usta xəttat kimi çox ölkələrdə ad çıxarmış və "Şəkəri-qələm" ləqəbini almışdı. XV əsrin görkəmli Azərbaycan xəttatı Cəfər Təbrizi isə Mir Abdullahın şagirdlərindən idi. Cəfər Nəstəliq xəttinin inkişafı üçün o qədər böyük işlər görmüşdü ki, onu bu xəttin ikinci ustadı (müxtəre üs-sani) adlandırırdılar. O, bir müddət digər Azərbaycan rəssamları ilə birlikdə Heartda, Teymuri şahı Şahruxun oğlu Baysunqur Mirzənin yanında saray xəttatlarına başçılıq etdiyindən ona "baysunquri" titulu da verilmişdi.

Mir Əlinin Mir Abdullah, Cəfər Təbrizi və başqa şagirdləri öz böyük müəllimlərinin ideyalarını inkişaf etdirmiş və onun irəli sürdüyü mülahizələrin doğruluğunu isbata yetirmişlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan təsviri sənəti
* Azərbaycan mədəniyyəti
Qozo

**Gozo** ( *(Audeş)*,  *(Qozo)*,  *(Qodzo)*, , ) ― Malta Respublikasının və Malta arxipelaqının ikinci böyük adası. Cənub-şərqindəki Malta adasına 5,25 km uzaqlıqdadır. Uzunluğu 14,5 km, eni 7,2 km olan adanın sahəsi 67 km²-dir. Ən əhəmiyyətli şəhəri əvvəllər Rabat olaraq bilinən Viktoriyadır. Əhalisi 31 053 nəfərdir (2005).

## İstinadlar
Ostankino teleqülləsi

**Ostankino teleqülləsi** — Dünyanın dördüncü, Rusiyanın isə birinci ən yüksək quruluşu olan Ostankino teleqülləsi 1967-ci ildə tikilib. Quruluşun dizaynı, layihə mühəndisi Nikolay Nikitin tərəfindən bir gecədə düşünülüb. 540 metr yüksəkliyində olan qüllə, o illərdə, dünyanın ən yüksək binası olaraq qəbul edilməkdə idi.

Böyük şüşələrlə qablı olan izləmə sahəsi, Moskvanı rahatca görmə imkanı təmin edir. Moskvanın yaxından izlənilməsi üçün isə durbinlər var.
Xarkov

**Xarkov** () — Xarkov vilayətinin inzibati mərkəzi olan Ukraynanın şərq hissəsindəki ən böyük şəhərdir. Əhalinin sayına görə Xarkov Kiyevdən sonra Ukraynada ikinci yeri tutur. Vaxtilə şəhər Moskva və Leninqraddan sonra SSRİ-nin üçüncü ölçü üzrə sənaye, elmi və nəqliyyat mərkəzi idi.

## Tarixi
Xarkov təxminən 1654-cü ildə qədim rus şəhəri olan Xarkovun yerində yaradılmışdır. 1918-ci ilin fevral-mayında Xarkov Donetsko-Krivorojski Respublikasının paytaxtı rolunu oynayırdı, 1918-ci ilin mart-aprelində Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı olmuşdur, 1919-cu ilin martda — iyununda və 1919-cu ilin dekabrından 1934-cü ilin iyununa qədər Ukrayna SSR-ının paytaxtı olmuşdur.

## Nəqliyyat
Müasir Xarkov ölkənin ən böyük nəqliyyat qovşaqlarından biri hesab edilir. Onun içərisindən dəmir və şose yolları keçir, həmçinin beynəlxalq aeroport var. Şəhərin özündə küçə ictimai nəqliyyatının şöbələrə ayrılmış şəbəkəsi fəaliyyət göstərir: marşrut taksiləri, avtobuslar, trolleybuslar, tramvaylar. 1975-ci ildən Xarkovda 3 xətdən ibarət olan və şəhərin 9 inzibati ərazisini birləşdirən metropoliten işləyir.

## Təhsil
Hal-hazırda Xarkovda müxtəlif mülkiyyət formalarının və akkreditasiyanın səviyyələrinin 69 ali məktəbi mütəxəssisləri hazırlayırlar. Onların arasında 17 universitet və 9 akademiya var.

Xarkovun bir çox ali təhsil müəssisələri, məsələn, XAİ (aviasiya), MTU "XPİ" (politexnik), XAYİ (avtoyol) kimi, yalnız Ukraynada yox, həmçinin onun hüdudları xaricində məşhurdurlar.
Xarkovun ali məktəbləri ən müxtəlif ixtisaslaşmalara malikdir: texniki, aqrar, hərbi, tibbi, iqtisadi. Xarkovun ali təhsil müəssisələrində 200 mindən çox tələbə oxuyur, və onlardan arasında təxminən 12 mini xarici tələbələrdir.

Həmçinin şəhərdə 142 elmi tədqiqat institutu, 16 muzey, şəhər şəkil qalereyası, 6 dövlət teatrı və 80 kitabxana işləyirlər.

## Əhalisi
Xarkovun 65%-dən çox sakini rus dilini öz ana dili hesab edirlər.

Xarkovun diqqətəlayiq yerlərinin arasında xarkovlular özləri azadlıq meydanını adlandırırlar, hansı ki, şəhərin mərkəzi sahəsidir; Xarkov planetarisi; hələ Rusiya imperiyası dövründə açılmış Xarkov heyvanat parkı; MDB-da ən böyük olan Xarkov delfinariumu, həmçinin şəhərin əsas Metallist stadionu, hansında ki, eyni adlı yerli futbol klubu öz oyunlarını keçirir.
Xarkov şəhərinin əhalisini təxminən 1,5 milyon daimi sakin təşkil edir. Şəhərdə cəmi 111 millətin nümayəndələri yaşayırlar.

## Qardaş şəhərlər
*  Belqorod, Rusiya
*  Bolonya, İtaliya
*  Brno, Çexiya
*  Varna, Bolqarıstan
*  Varşava, Polşa
*  Qaziantep, Türkiyə
*  Dauqavpils, Latviya
*  Kaunas, Litva
*  Kutaisi, Gürcüstan
*  Lill, Fransa
*  Moskva, Rusiya
*  Nijni Novqorod, Rusiya
*  Novosibirsk, Rusiya
*  Nürnberq, Almaniya
*  Poznan, Polşa
*  Rişon Le-Zion, İsrail
*  Sankt Peterburq, Rusiya
*  Tyantszin, Çin
*  Çetinye, Monteneqro
*  Çzinan, Çin
*  Sinsinnati, ABŞ

## Həmçinin bax
* Ukrayna şəhərləri
* Xarkov vilayəti
* Xarkov Tarix Muzeyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Xarkov şəhərinin rəsmi veb-saytı
* Xarkov. Tarixi və arxitekturası
* Харьков, учебный фильм
Cahangir Həsənzadə

**Cahangir Həsənzadə** () — Azərbaycanlı futbolçu.

## Həyatı
Cahangir Həsənzadə 4 avqust 1979-cu ildə Bakıda anadan olub.

## Karyera
Əvvəlki klubları: MOİK Bakı, Fərid Bakı, Şəfa Bakı, Volın Lutsk FK, Tavriya Simferopol İK, Neftçi, Qarabağ, İnter Bakı. 2008-ci ildən Qəbələdə çıxış edir. 2015-ci ildə karyerasını bitirdi

Azərbaycanın olimpiya və əsas yığma komandalarının daimi üzvlərindən biri olub.

## Uğurları
* İkiqat Azərbaycan çempionu (Neftçi — 2005, İnter Bakı — 2008)
* Azərbaycan çempionatının gümüş mükafatçısı (Neftçi — 2001)
* Azərbaycan kubokunun üçqat qalibi (Neftçi — 1999, 2001, Qarabağ — 2006).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Həsənzadə Cahangir Əli oğlu
Mehman Baxışov (futbolçu)

**Mehman Nüsrət oğlu Baxışov** () — Azərbaycanlı məşqçi, futbolçu.

## Həyatı
Mehman Baxışov 15 noyabr 1969-cu ildə Mingəçevirdə anadan olub.

## Karyera
Futbolçu karyerası: Avtomobilçi Mingəçevir, Kür-Nur Mingəçevir, Viləş Masallı, Kəpəz Gəncə.

Azərbaycan çempionatlarında və kubok yarışlarında 71 qol vurub.

Məşqçi fəaliyyətinə 2006-cı ildə Qəbələ klubunda başlayıb

## Uğurları
İki dəfə Azərbaycan kubokunun finalçısı (1992, 1995 — Kür-Nur Mingəçevir)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Baxışov Mehman Nüsrət oğlu
Tyaqu da Silva

**Enrike Tyaqu** () — Braziliya futboçusu.

## Həyatı
23 may 1985-ci ildə Fernandopolisdə anadan olub.

## Karyera
Çıxış etdiyi klublar:
*Fernandopolis (Braziliya)
*San Kaetano (Braziliya)
*Santista (Braziliya)
*Roma Apukarana (Braziliya)
*2008-ci ildən Qəbələdə çıxış edir.

## Xarici keçidlər
*Энрике да Силва Тягу 

## Həmçinin bax
Anatoli Tebloyev

**Anatoli Qriqoryeviç Tebloyev** (; ) — Rusiya futbolçusu, yarımmüdafiəçi.

## Həyatı
Anatoli Tebloyev 16 iyun 1974-cü ildə Arxangelskdə anadan olub.

## Karyera
Əvvəlki klubları: Torpedo V., İrtış, İriston Vladiqafqaz, Dinamo S., Volqar-Qazprom, Anji Mahaçqala, Maşuk (hamısı Rusiya), Neftçi Bakı, Oryol, Znamya Truda (hər ikisi Rusiya). 2008-ci ildən Qəbələdə çıxış edir.

## Uğurları
* Azərbaycan çempionu (2005 - Neftçi Bakı)
* Rusiya kubokunun finalçısı (2001 - Anji Mahaçqala)

## Xarici keçidlər
* Tebloyev Anatoli Qriqoryeviç

## Həmçinin bax
Çernobıl AES

**Çernobıl Atom Elektrik Stansiyası** və ya rəsmi adı ilə **Vladimir İliç Lenin Nüvə Elektrik Stansiyası** — Ukraynanın şimalındakı Pripyat şəhərinin yaxınlığında, Çernobıl  şəhərindən 16,5 kilometr (10 mil) şimal-qərbdə, 16 kilometr (10 mil) yaxınlığında tərk edilmiş bir atom elektrik stansiyası. Belarus-Ukrayna sərhəddindən və Kiyevdən 100&nbsp;km (62 mil) şimalda yerləşir.

## Həmçinin bax
* Çernobıl faciəsi
Cavanşir Novruzov

**Cavanşir Məmməd oğlu Novruzov** () — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş SSRİ və Azərbaycan futbolçusu. Məşqçi. SSRİ idman ustası (1991), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi (2021).

## Klub karyerası
29 avqust 1959-cu ildə Ağdamda anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan futbola marağı olub. 6-cı sinifdə oxuyanda məktəbin həyətində futbol oyunu zamanı Adil Nadirov onu görmüş və öz idman məktəbinə dəvət etmişdir.

1979-cu ildə Almaniyaya hərbi xidmətə yollanıb. Orada da futbol fəaliyyətini davam etdirib. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra 3 ay Ağdamda futbol oynayıb. Buradakı çıxışı zamanı onu Mingəçevirin "Avtomobilçi" klubunun nümayəndələri bəyənərək komandalarına dəvət ediblər. 1981-1982-ci illərdə "Avtomobilçi"nin heyətində çıxış edib.

Bakıda "Neftçi" ilə yoldaşlıq oyunu zamanı "Neftçi"nin baş məşqçisi Kazbek Tuayev Novruzovun oyununu bəyənib və beləliklə, o, 1983-cü ildən "Neftçi"nin üzvü olub. Lakin komandanın əsas heyətində forma geyinmək şansı qazana bilməyib və yalnız klubun əvəzedici heyətində oyunlar keçirib.

1984 mövsümündə Stepanakertin "Qarabağ" komandasının heyətində SSRİ ikinci liqasında 13 görüş keçirib. Növbəti mövsümü Gəncə "Dinamo"sunda forma geyinib. Gəncəlilərin heyətində 10 oyunda meydana çıxıb. 1986-cı ildə Əli Rəhmanovun dəvətilə "Araz-Naxçıvan"a keçib. Burada 26 oyuna 12 qol vuraraq komandasının ən məhsuldar oyunçusu olub. 1987 mövsümündə Qazaxın "Göyəzən" komandasının heyətidə 23 oyun keçirib, 4 qol vurub.

1988-ci ildə Ağdamın "Qarabağ" komandasının heyətində Azərbaycan SSR çempionatının qalibi olur. İki il sonra komanda eyni uğuru təkrarlamağı bacarır, həmçinin Azərbaycan SSR kubokunu da əldə edir. 1993-1994 mövsümü istisna olmaqla, 1998-ci ilədək "Qarabağ"da çıxış edib.

## Məşqçilik karyerası
1997-1998-ci illərdə "Qarabağ" klubunun baş məşqçisi olub. Ağdam təmsilçisi onun rəhbərliyi altında çempionatı dördüncü yerdə bitirib, ölkə Kubokunun finalında isə "Kəpəz"ə məğlub olub.
 
2007-2010-cu illər aralığında "Qəbələ" klubunun baş məşqçisi Ramiz Məmmədovun yanında köməkçi məşqçi kimi fəaliyyət göstərib.

2010-cu ildən 2019-cu ilə kimi seleksioner məşqçi kimi çalışıb.

## Nailiyyətləri
### Futbolçu kimi
**Qarabağ**
* Azərbaycan SSR çempionu: 1988, 1990
* Azərbaycan SSR Kubokunun qalibi: 1990
* Azərbaycan çempionatının gümüş mükafatçısı: 1996/1997
* Azərbaycan Kuboku finalçısı: 1995/1996, 1997/1998

### Məşqçi kimi
**Qarabağ**
* Azərbaycan Kuboku finalçısı: 1997/1998

### Dövlət mükafatları
* SSRİ idman ustası: 1991
* Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi: 2021

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "İşləyən adam 100 manat, işləməyən 500 manat maaş alır" - Müsahibə ''Qol.az''
Atom elektrik stansiyası

thumb
**Atom elektrik stansiyası** — bir və ya daha çox nüvə reaktorunun yanacaq olaraq radioaktiv maddələri istifadə edərək elektrik enerjisi hasil etdiyi təsisat. Radioaktiv maddələr istifadə edildiyinə görə digər elektrik stansiyalarından fərqli olaraq AES-lərdə daha güclü təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirilir.
## AES-ə sahib ölkələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## AES inşa edən ölkələr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## AES inşa etməyi planlaşdıran ölkələr

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əvvəllər AES-ə sahib olan ölkələr
* 
* 
* 
* 
* 

### Azad atom bölgəsi
* 

## Həmçinin bax
* Akademik Lomonosov AES
Hidrogen enerjisi

**Hidrogen iqtisadiyyatı**, **Hidrogen enerjisi** - önümedilməkdədir.

Bu enerji, sudan əldə edilə bilməkdə və yüksək məhsuldarlıqla, ətraf üzərində heç bir mənfi təsir yaratmadan faydalı bir enerjiyə çevrilə bilməkdədir. Dünyanın enerji problemini həll etmək üçün istifadə ediləcək hidrogen enerjisi ilə milyardlarla il çatacaq enerji davamlı olaraq çıxarıla biləcək.

## Tətbiqi
Yaponiyanın “JR Higashi Nihon” dəmir yolu şirkəti 2020-ci ilin ortalarından başalayaraq ekoloji cəhətdən təmiz, hidrogen yanacağı elementindən istifadə edən qatarlardan istifadəni planlaşdırır. Şirkət hidrogen yığılan çənlərin vaqonların damında və döşəmənin altında yerləşdirilməsini nəzərdə tutan layihə üzərində işləyir. Həmin qatarlarda elektrik enerjisi çənlərdəki hidrogenin atmosferdəki oksigenlə kimyəvi reaksiyası zamanı əldə ediləcək. Hesablamalara görə, qatarlardakı bütün çənlər dolu olduğu halda onun təqribən 140 kilometr məsafəni qət etməsi mümkündür.

## İstinadlar
Su energetikası

**Su energetikası və ya hidroenergetika** — sürətlə axan suyun enerjisiylə çevirilən generatorlarından əldə edilən ikinci dərəcəli enerjiyə aid bilik sahəsi.

Sudan elektrik, isitlik və ya mexaniki enerjinin enerjisi istehsalı, su mənbəyinin cazibə potensialını və ya kinetik enerjisini enerjiyə çevirməklə həyata keçirilir. Hidroenerji davamlı enerji istehsalı metodudur. Qədim dövrlərdən bəri su dəyirmanlarından gələn su enerjisi suvarma və dəyirmanlar, mişar fabrikləri, tekstil fabrikləri, çəkiclər, məişət liftləri və filiz dəyirmanları kimi mexaniki cihazların istismarı üçün bərpa olunan enerji mənbəyi kimi istifadə edilmişdir. Bundna başqa, tökülən və ya axan sudan sıxılmış hava külətsi yaradan qurğu bəzən məsafədə digər mexanizmləri qidanlandırmaq üçün istifadə olunub.

Hidroenerji hazırkı sənayedə əsasən elektrik enerjisi istehsalı, habelə nasoslu elektriksaxlama sistemlərində tətbiq olunur. Təbii ki, kənd yerlərində hələ də mexaniki enerji mənbəyi kimi də (məsələ, un üyüdmə üçün) istifadə olunur. Hidroenerji faydalı qazıntı enerjisinə cazibədar əvəzedici kimi qəbul edilir. Belə ki, bu üsul karbon dioksidinə və ya digər atmosfer çirkləndiricilərinə səbəb olmadan, nisbətən sabit  enerji mənbəyi qismində çıxış edir. Bununla belə, hidroenerji bəlli iqtisadi, sosial və ekoloji çatışmazlıqlara malikdir: yüksəklikdə yerləşən ərazidə kifayət qədər iri sututar tələb edir. 

Dünya Bankı kimi beynəlxalq təşkilatlar hidroenergetikanı aşağı karbonlu iqtisadi inkişaf sahəsi hesab edirlər.

Sudan elektrik və ya isitlik enerjisi istehsal edən stansiyalar (elektroqurğular toplusu), içməli ya da sənaye suyu təmin etmək məqsədiylə çayların önü kəsilərək yaradılan su anbarında qurulmaqdadır. Hidroelektrik stansiyanın ana hissələri cəbri borular, hidrolik turbinlər, generatorlar, transformatörler ilə su axışını və elektrik enerjisi paylamasını nəzarət edən köməkçi təchizatlardır. Cəbri borular suyu aşağıya doğru turbinlərə çatdıran böyük borular ya da tunellərdir. Turbinlər, axan suyun hidrolik enerjisini mexaniki enerjiyə çevirən maşınlardır. Transformatörler üreteçlerden əldə edilən alternativ gərginliyi uzaq məsafələrə çatdırmaq üzrə çox yüksək gərginlik dəyərlərinə yüksəltməkdə istifadə edilər.

### İstinadlar
Günəş paneli

**Günəş paneli** — üzərində günəş enerjisini çəkməyə yarayan bir çox günəş batareyası saxlayan bir enerji qaynağıdır.
8-24 panellik bir sistem, ehtiyac olan yerlərdə bir evin bütün elektrik ehtiyacını qarşılaya bilər. Sənaye tətbiqləri və ya elektrik stansiyaları üçün minlərlə Günəş batareyasının istifadə edildiyi böyük sistemlər qurulmaqdadır. Günəş batareyasının performansı səmərəsi ilə ölçülər. Günəş paneli təsir nümayiş etdirən yarımkeçiricilərdən istifadə edərək, günəş radiasiyasını (günəş enerjisini) sabit cərəyan elektrik enerjisinə çevirir. Deqradasiya kimi tanınan proseslə əlaqədar olaraq, PV panelin göstəriciləri də vaxt keçdikcə azalacaqdır. Deqradasiya dərəcəsi ekoloji şəraitdən və panelin texnologiyasından asılıdır. Lazımi qaydada layihələndirilmiş PV elektrik stansiyasının, adətən, 77%-86% civarında olan (illik orta MƏ 82%-dir) məhsuldarlıq əmsalı (MƏ) elektrik stansiyasının istismar dövrü ərzində deqradasiyaya uğrayacaqdır. Ümumiyyətlə, keyfiyyətli PV modullarının faydalı istismar dövrünün 35–40 il davam etməsi gözlənilə bilər.

## İnvertorlar
Günəş paneli üçün invertorun əsas funksiyası günəş panelinin istehsal etdiyi sabit cərəyan enerjisini dəyişən cərəyan enerjisinə çevirməkdir. Mərkəzi invertorun sahəsi təxminən 1-2 m x 2-3 m təşkil edir və adətən 3 metrə qədər hündürlükdə olur. Mərkəzi invertorlarla müqayisədə ardıcıl qoşulmuş günəş panelləri invertoru bir neçə üstünlüyə malikdir. Buraya əsasən qurğu seksiyalarında nasazlıqlar baş verdiyi və ya istismar göstəriciləri aşağı düşdüyü təqdirdə, texniki xidmət imkanlarının asan, ehtiyat gücün də böyük olması daxildir. Sıra ardıcıl olaraq bir-birinə birləşdirilmiş və invertora (ardıcıl qoşulmuş günəş panelləri invertoruna) qoşulmuş günəş paneli qrupundan ibarətdir. Ardıcıl qoşulmuş günəş panelləri invertoru təxminən 1 m x 0,5 m sahəni tutur və 1 metrədək hündürlükdə olur. İnvertorlar AG/OG transformatorundan, elektrik panellərindən və OG paylayıcı qurğusundan ibarət olan, “OG elektrik/transformator stansiyası” kimi tanınan sistemə birləşdirilir. Mərkəzi invertorlardan istifadə edilərsə, onlar OG stansiyasına inteqrasiya olunacaqdır. OG stansiyaları daha çox uzunluğu 5 – 8 m, dərinliyi 2 – 3 m və hündürlüyü 3 m olan konteynerdə yerləşdirilir. OG elektrik stansiyasının daxilindəki transformatorun nominal gücü qoşulmuş invertorların nominal gücünə uyğun olaraq qabaqcadan müəyyənləşdirilir. Günəş panelində istehsal olunan elektrik enerjisi enerjinin aşağı gərginlikdə DC enerjidən AC enerjiyə dəyişdiyi və sonra OG stansiyaları vasitəsilə orta gərginliyə qaldırıldığı invertorların girişinə ötürülür.
Günəş batareyası

**Günəş batareyası** — Azərbaycanın təbii iqlim şəraiti günəş enerjisindən istifadə etməklə elektrik və istilik enerjisinin istehsalını artırmağa geniş imkanlar açır. Belə ki, günəşli saatların miqdarı il ərzində ABŞ-də və Orta Asiya ölkələrində 2500-3000 saat, Rusiyada 500-2000 saat, Azərbaycanda isə 2400-3200 saatdır.

Günəş enerjisindən istifadənin inkişafı Azərbaycanın bir çox rayonlarında enerji problemini qismən həll edə bilər. Son zamanlar dünyanın bir sıra qabaqcıl dövlətlərində Foto Vodtaik Proqramının (FVP) geniş şəkildə tətbiq olunmasına başlanmışdır. Azərbaycanın bu Proqrama cəlb olunması regionda belə tip enerji sistemlərinin tətbiqində mühüm rol oynaya bilər.

Qeyd etmək lazımdır ki, günəş stansiyalarının effektivliyi ölkənin təbii iqlim şəraitindən və coğrafi mövqeyindən asılıdır. Belə ki, bir il ərzində km2 yer səthinə düşən günəş enerjisinin miqdarı ABŞ-də 1500-2000 kVt.s, Rusiyada 800-1600 kVt.s, Fransada 1200-1400 kVt.s, Çində 1800-2000 kVt.s və Azərbaycanda 1500-2000 kVt.s təşkil edir. Göründüyü kimi, Azərbaycan ərazisinə düşən günəş şüalarının miqdarı digər ölkələrlə müqayisədə üstünlük təşkil edir ki, bu da günəş enerjisindən istifadənin tətbiqinə sərmayelərin cəlb edilməsinin səmərəlilik meyarlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* www.azguntex.com
Dalğa (su)

**Dəniz dalğası** — suyun səthi üzərindən əsən külək tərəfindən meydana gəlir. Bəzi bölgələrdə buna ləpə yaxud şəpə deyilir.

Dalğanın əmələ gəlmə səbəbləri müxtəlifdir: zəlzələ, sualtı vulkan püskürməsi, atmosfer təzyiqinin ciddi dəyişməsi və küləklər. Küləyin sürəti 1&nbsp;m/s-dən az olduqda sakit səthdə zəif dalğa və ya kapilyar dalğa yaranır. Küləyin sürəti artıqca daha iri və nəzərə çarpacaq qravitasiya dalğası əmələ gəlir. Küləyin sürəti 7–8&nbsp;m/s-yə çatdıqdan sonra isə dalğanın zirvəsində köpüklü dalğa formalaşır. Güclü külək əsməsi nəticəsində davamlı güclü dalğaların yaranması baş verir.

Köpüklü dalğanın əmələ gəlməsində duzluluğun rolu çoxdur. Duzlu suda hava qabarcıqları uzun müddət qalır. Külək enerjisi suya bir tərəfdən küləkdöyən dalğa yalına basqı(normal təzyiq),digər tərəfdən su ilə sürtünmə(tangensial təzyiq)vastəsilə verilir. Enerjinin verilməsi o vaxtadək davam edir ki, küləyin sürəti dalğanın sürətindən böyük olsun. Küləyin sürət və istiqamətinin dəyişməsi böyük dalğadan başqa onun üzərində ikinci bir dalğa yaranır. Odur ki, dalğalar müxtəlif sürətə malik olur və bir-birinin üstünə qalaqlanır.Belə hadisə interferensiyadır və buna görə də baxılan anda bir sıra iri və xırda dalğalar müşahidə edilir.

Külək dalğalarının 7 fevral 1933-cü ildə Manila və San-Diyeqo arasında müşahidə olunmuş ən maksimum hündürlüyü 34 m. olmuşdur. 1958-ci ildə isə Antraktida sularında dalğanın hündürlüyü 24,5 m-ə çatmışdır. Okean dalğasının maksimum uzunluğu 400 m-ə çatır. Ən yüksək dalğa Atlantik və Sakit okeanlarının şimal, Atlantik və Hind okeanlarının cənub hissəsində müşahidə edilir. Dənizlərin dərinlikləri okean dərinliklərindən az olduğundan orada dalğaların hündürlüyü 9 m-dən,uzunluğu isə 150 m-dən çox olmur. Başqa dənizlərə nisbətən Qırmızı dəniz sakit, Barents dənizi isə bir qədər narahat və coşqun dənizdir.

Xəzər dənizində Şimal küləklərinin (Xəzri küləyi) əsməsi nəticəsində sahilə doğru güclü dalğalar yaranır. Cənub istiqamətində (Gilavar) külək əsdikdə dalğa dənizə doğru istiqamətdə yaranır. Bu zaman dənizin suyunun sahildən müvəqqəti çəkilməsi baş verir.
Dalğa enerjisi

**Dalğa enerjisi** - okeanın səthində dalğaların yarardığı enerji.  Elektrik enerjisi istehsal etmək, okean suyunu duzsuzlaşdırmaq və suyun çənlərə vurulması kimi faydalı işləri yerinə yetirə bilər. Dalğa enerjisi tükənməz enerji mənbəyidir.

## Yaranması

Əslində dalğa enerjisi də, günəş enerjisinin bir başqa şəklidir. Bu bəlkə qulağa qəribə gələ bilər ancaq; dalğa, günəşin dünyanı istilətməsiylə ortaya çıxan küləklər tərəfindən başladılar.

Günəş dünyanın hər nöqtəsini eyni dərəcədə qızdırmır. Dünyanın həndəsi quruluşu səbəbiylə bəzi bölgələr istiliyi daha yaxşı bir bucaqla götürər və digər yerlərdən çox istilənər. Havanın bir hissəsinin istiliyi daha da artar, istiləndikcə sıxlığı azalar, yüngülləşər və yuxarı çıxar. İstilənən havanın tərk edib boşaltdığı yerə daha sıx və soyuq olan hava çökər. Bu hava axını küləyi meydana gətirər.

Bundan başqa külək güclü dalğaların yaranmasına səbəb olur. Su səthi boyunca sürətlə əsən külək, sürtünmə səbəbiylə kiçik dalğalanmalar yaradır. Bu kiçik dalğacıqlar davam edən külək boyunca uçqun kimi böyüyərək daha böyük dalğaları meydana gətirir. Yəni təməl olaraq günəş; enerjisini küləyə, külək də dalğaya transfer edər.

Dalğa enerjisi ilə böyük miqdardakı enerji kiçik bir sahədən əldə edilə bilər. Bu xüsusiyyət dalğa enerjisi üçün müsbət bir dəyərdir. Çünki günümüz texnologiyasında külək və günəş ilə enerji əldə edə bilmək üçün böyük sahələrə ehtiyac duyular. Dalğa enerjisinin digər bir xüsusiyyəti güvənilə bilər olmasıdır. Çünki dalğanın gedəcəyi yol külək istiqamətinə baxılaraq təyin edilə bilər. Ayrıca dalğalar bir-birini tətikləyərək çox uzun məsafələri qət edə bilər. Dalğaların uzun məsafə qət etməsi okean və ya dəniz səthindəki bütün enerjinin hər hansı bir iş etmədən bizə qədər daşınması mənasını verər.

Dalğalardan enerji əldə etmə üzərində, xüsusilə 1970lərdəki neft böhranı dövründə, düşünülməyə başlanmışdır. 1970-ci illərdən sonra mühəndislər dalğa enerjisini yığmaqla əlaqədar bir çox üsul inkişaf etdirmiş və tətbiq etmişlər. Bu üsullar sahil sahillərində, sahilə yaxın yerlərdə və ya açıq dənizlərdə istifadə edilə bilər.
Su-elektrik stansiyası

**Su-elektrik stansiyası** və ya qısaca **SES** — suyun məcra axınlarında və qabarma proseslərində su kütlələrindən enerji mənbəyi kimi istifadə edən elektrik stansiyası. SES bəndləri və su anbarlarının konstruksiyaları adətən çayların üzərində tikilir.

Elektrik enerjisinin effektiv istehsalı üçün SES-in yerləşməsinin iki əsas amili mövcuddur:

* SES-in bütün ilboyu daimi su ilə təmin olunması;
* çayın mümkün qədər daha meyilli, kanyonvari relyef formasına malik olması.

## İş prinsipi
Su-elektrik stansiyasının iş prinsipi kifayət qədər sadədir. Hidrotexniki konstruksiyalar zənciri hidroturbinin ucunda hərəkət edən suyu lazımlı təzyiqə çatdırır və hərəkətdə olan su kütləsi elektrik enerjisi istehsal edən generatorları ötürülür.

Suyun lazımlı təzyiqi bənd konstruksiyası vasitəsilə və müəyyən yerlərdə çayın konsentrasiyası və ya derivasiyası nəticəsində yaranır. Bəzi hallarda suyun lazımlı təzyiqinin alınması üçün bənd və derivasiyadan birgə istifadə edirlər.

Bütün energetika avadanlıqları bilavasitə SES binasında yerləşir. Bina, təyinatından asılı olaraq, müəyyən bölmələrə malikdir. Maşın zalında su cərəyanını bilavasitə elektrik enerjisinə çevirən hidravlik-aqreqatlar yerləşir. Bundan başqa, binada SES-in iş prosesinin idarə edilməsində istifadə edilən hər cür avadanlıqlar, kontrol qurğuları, transformator stansiyası, bölüşdürücü və bir çox başqa qurğular yerləşir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan su-elektrik stansiyalarının siyahısı

## İstinadlar
Külək elektrik stansiyası

**Külək elektrik stansiyası** (KES) — küləyin enerjisini elektrik enerjisinə çevirən stansiya.

## İstinadlar
Geotermal enerji

**Geotermal enerji** — bilavasitə və dolayı yolla günəş işığından asılı olan külək, günəş və sudan fərqli olaraq radioaktiv parçalanma və qravitasiya gücünün təsiri nəticəsində yerin təkindən daxil olur.

Geotermal enerji yer qabığının müxtəlif dərinliklərində yığılmış isti su, buxar və qazlardan ibarətdir.
İstilik enerjisi

thumb|right|250px
**İstilik enerjisi** (İE) - kömür, odun, neft,  təbii qaz kimi yanacaqların yandırılmasıyla istilik enerjisi ortaya çıxmaqdadır. Əldə edilən istilik enerjisi əvvəlcə turbinlər köməyiylə mexaniki enerjiyə, daha sonra da generatorlar köməyiylə elektrik enerjisinə çevrilmək xüsusiyyəti vardır. İnsanlar gündəlik həyatlarında evlərdə, qışda istilənmək zamanı, mətbəxdə və ya yemək bişirmək üçün istilik enerjisindən tez-tez istifadə edirlər.
Sübh azanı

**Sübh azanı** — "bildirmək, elan etmək" mənasına gəlir. Sübh namazının vaxtını bildirmək üçün islam dininde önəmli yerə sahibdir. Termin mənası isə müsəlmanları namaz ibadətinin vaxtının gəldiyini bildirir. "Azan"— kəliməsi islam dininin müqəddəs kitabı olan "Qurani-Kərim"- də "bildiriş, elan" mənasında keçir.  
Sübh vaxtı — (-yarılma) — günəş doğmadan əvvəl şəfəq deməkdir. Türkcə “sübhün doğması” adlandırılan bu hadisə gecəni gündüzdən ayırdığı və ya gündüzü üzə çıxardığı üçün fecir adlanır.

Sübh vaxtına yaxın gün çıxan tərəfdən bir ağartı yuxarıya tərəf hərəkət edir ki, ona "birinci fəcr" deyilir. O ağartı yayılan vaxt "ikinci fəcr" və sübh namazının əvvəl vaxtıdır. Sübh namazının axır vaxtı günəşin çıxan vaxtıdır.

## Həmçinin bax
Namaz vaxtının hökmləri
## İstinadlar
Kafir

**Kafir** (ərəbcə **كافر** – örtən) – 
Küfr imanın əksidir. Kafir sözünün lüğəti mənası örtən deməkdir. Bu səbəbdən də buğdanı torpağa basdıran əkinçiyə də kafir (küfr edən) deyilir. Küfr 3 cürdür: cəhli, cuhudi, cəlali . Küfrdə inad edənlər öz imanlarını itirirlər.

Qurani-Kərimdə haqqı bilə-bilə onu inkar edənlər kafirlər haqqında deyilir: "(Möcüzələrimizin) həqiqiliyinə daxilən möhkəm əmin olduqları halda, haqsız yerə və təkəbbür üzündən onları inkar etdilər. "

Kafir olan kəslərə aşağıdakılar aid edilir:

#Allahın varlığını inkar edən kimsə
#Allaha şərik qoşan adam
#Nübuvvəti qəbul etməyən şəxs

## Mənbə
Hacı Rəhim

**Hacı Rəhim** — erməni daşnaklarına qarşı vuruşan el qəhrəmanı.

## Həyatı
Hacı Rəhim Molla Şəfi oğlu 1860-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. O, Daşkənddə dinin mahir bilicilərindən olmuşdur. Hacı Rəhimin babası Qazaxın Dəmirçilər kəndindən Göyçə mahalına köçübdür. Ümumiyyətlə bu nəsil axund, molla kimi kənddə və digər bölgələrdə tanınmışlar. Kənddə dini məktəb açmış və kənd sakinlərinə dini elmlərdən dərs keçmişdir.

Əsrin əvvəllərində ermənilərin Göyчə mahalında törətdiyi qırğına başçılıq edənlərə qarşы amansızlıq göstərənlərdən biri də Hacı Rəhimdir. Ailələrində dünyaya göz açan qardaş-bacılarının hamısı saza-sözə maraq göstərən, ürəyindən keçənləri qələmə alan olmuşlar.

1918-ci ildə Göyçə mahalında erməni millətçilərinə qarşı xalqı səfərbər edən və özü də bu yolda döyüşən igidlərdən biri olmuşdur.

Daşnak ordusuna başçılıq edən Andranik Ozanyanin silahdaşlarından sayılan erməni generalı Selikovun başını da Göyçə mahalının Zod kəndində o kəsmiş və başı da doğma kəndi Daşkəndə gətirmişdir.

1920-ci ildə Göyçəlilər köçkünlükdən doğma yurdlara qayıtdıqdan sonra Hacı Rəhimi iki milis formalı erməni gəlib Daşkənddə öldürmüşdür. Məzarı Göyçə mahalının Daşkənd kəndindədir.

Hacı Rəhimin qohumlarının bir çoxu hal-hazırda Qazaxın Dəmirçilər kəndində və Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayırlar.

## Həmçinin bax
*Başxanım Şəfiqızı
*Aşıq Savad

## İstinadlar
Roman Polanski

**Roman Polanski** (; , doğum adı **Raymund Roman Liblinq**, ); ) — Böyük Britaniya, ABŞ və Fransa kinorejissoru.

## Həyatı
Hollivudda "Rozmarinin uşağı" və "Çin məhəlləsi" kimi məşhur filmlərin rejissoru olan Polanski, 1978-ci ildən sonra karyerasına Avropada davam edib, "Doqquzuncu darvaza", "Oliver Tvist" kimi filmlərə imza atıb. Onun ən məşhur filmi 2002-ci ildə çəkdiyi "Pianoçu" sayılır. Polanski bu filmə görə "Oskar" mükafatına layiq görülsə də, mükafatı almağa getməyib. Bunun səbəbi Roman Polanskinin 1978-ci ildə 13 yaşlı qıza təcavüz etməsi ittihamı ilə ABŞ tərəfindən axtarılması olmuşdur. 31 il öncə azyaşlı qıza təcavüz etməkdə ittiham olunan və həbs edilməməsi üçün ABŞ-dən qaçan Polanski, 2009-cu il sentyabrın 27-də Sürix Film Festivalında layiq görüldüyü "Yaşam Boyu Uğur" mükafatını almaq üçün getdiyi İsveçrədə gözaltına alınıb.

ABŞ-də keçirilən məhkəmə qərarlarına görə, Polanskinin 1993-cü ildə zərərçəkən tərəfə 500 min dollar ödənilməsi müqabilində tərəflər arasında razılığın əldə olunmasının mümkünlüyü bildirilib. Lakin məhkəmə qərarlarında Polanskinin məbləği ödəyib-ödəməməsi barədə qeydlərə rast gəlinmir. 1996-cı ildə keçirilən son məhkəmə prosesində isə ödəniləcək məbləğin 604 min dollara qalxdığı bildirilir. Roman Polanski ABŞ-də ona qarşı irəli sürülən ittihama görə 500 min dollar təzminat ödəməyi qəbul edib.

## Filmoqrafiya

#Qorxusuz vampir qatilləri (film, 1967) / *The Fearless Vampire Killers*
#Rozmarının uşağı (film, 1968) / *Rosemary’s Baby*
#Nə? (film, 1972) / *What?*
#Çin məhəlləsi (film, 1974) / *Chinatown*
#Dəniz quldurları (film, 1986) / *Pirates*
#Azğın (film, 1988) / *Frantic*
#Ölüm və qız (film, 1994) / Death And The Maiden
#Pianoçu (film, 2002) / The Pianist
#Kabus yazıçı (film, 2010) / The Ghost Writer

## Uğurları

"Qızıl palma budağı", "Qızıl Şir" və "Oskar" mükafatlarının laureatıdır. O, "Pianoçu", "Çin kvartalı" və "Rozmarinin övladı" filmlərinə görə şöhrət qazanıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sənətsevər. Roman Polanski 

## Həmçinin bax
Qabarma və çəkilmə

**Qabarma və çəkilmə** (mədd və cəzr) bir göy cisimi üzərində başqa göy cisimlərinin tətbiq etdiyi kütlə çəkilişi qüvvətləri səbəbiylə olan forma pozulmaları deməkdir. Ən çox bilinəni, Ay və Günəşin nisbi mövqelərindəki dəyişmələrin təsiriylə Yer səthində dəniz səviyyəsində ortaya çıxan dövrlü dəyişmələrdir.

Bir gündə, müəyyən saatlarda yer üzündəki suların ard-arda alçalma və yüksəlməsinə qabarma-çəkilmə hadisəsi deyilir. Qabarma-çəkilmə hadisəsinin meydana gəlməsi ayın çəkiliş qüvvətidir. Bu çəkiliş qüvvəti; Ay yer kürəsinin ətrafına dolanarkən dəyişik bölgələri təsir edər və uzaqlığa görə dəyişər. Ay yer planetindən uzaqlaşsa çəkiliş qüvvəti azalar, yaxınlaşdıqca çəkiliş qüvvəti artar. Qabarma-çəkilmə hadisəsi okeanlara daha çox təsir edir.

Ay yer kürəsi ətrafında dönərkən, yer kürəsinin bir üzü aya daim daha yaxındır. Bu vəziyyətdə aya yaxın yerdəki sular ay tərəfindən özünə doğru çəkilərlər. Bu vaxt qabaran suların arxasında olan boşluqları yanlardan gələn sular doldurar. Beləcə planetdə aya nazir səthində sular yüksələrkən, digər yerlərdə alçalar. Bu yüksəlmə və alçalma bir-birini davamlı izlər.

Günəşdə qabarma-çəkilmə hadisəsinə təsir edir. Ay yer kürəsi ilə günəş arasındaykən bu təsiri azdı, hamısı bir istiqamətdəykən isə çoxdu. Qabarma-çəkilmə hadisəsi ilk və ikinci dördün mərhələlərində ən aşağı, yeni ay və bütöv ay dövrələrində ən böyük dəyəri götürər. Bir yerdə sular qabararkən ay o yer üçün səmanın ən yüksək nöqtəsindədir.

Hər hansı bir yerdə qabarma-çəkilmə hadisəsi hər gün eyni saatda olmaz. Bir əvvəlki gündən 50 dəqiqə daha keç meydana gələr. Səbəbi isə Yer planeti ilə ayın eyni istiqamətdə dönməsidir.

Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmələrdən ötəri yer kürəsinin öz ətrafındakı dönmə sürəti azalar. Beləcə günlər yavaş yavaş uzanar. Qabarma-çəkilmə hadisəsindəki sürtünmə planetimizin dönmə sürətində yavaşlamağa səbəb olarkən, ayın da hər il yerdən 12,7 sm uzaqlaşmasına səbəb olar.

## İstinadlar
Qabarma və çəkilmə elektrik stansiyası

**Qabarma və çəkilmə elektrik stansiyası**(Q və ÇES) - Dəniz və okean suyunun qabarma və çəkilmə enerjisini elektrik enerjisinə çevirən qurğu (obyekt) - qabarma və çəkilmə elektrik stansiyası adlanır.
Nihat Nikerel

**Nihat Nikerel** () — Türkiyə aktyoru, "Qurdlar Vadisi" serialının məşhur obrazlarından olan Seyfo dayını canlandıran tanınmış aktyor.

Nihat Nikerel 1972–1976-cı illərdə uzun bir dünya səyahətindən sonar vətənə dönüb və 1985-ci ildə yazdığı ssenari ilə sənət aləminə yol alıb. Müxtəlif film və seriallarda rol alan sənətçi bir kitab da yazıb.

59 yaşlı Nihat Nikerel evində tək olduğu zaman ürək tutmasından vəfat edib. Onun cəsədi evə gələn oğlu tərəfindən aşkarlanıb. "Seyfo dayı"nın sentyabrın 26-da saat 18 radələrində vəfat etdiyi bəlli olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Kurtlar Vadisi"nin qəhrəmanı evində ölü tapıldı
Ərəstun Mahmudov

**Ərəstun Mahmudov** (tam adı: *Ərəstun İspəndi oğlu Mahmudov *; ) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
23 fevral 1957-ci ildə İsmayıllı rayonunun Pirəbilqasım kəndində anadan olmuşdur. Ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüşdür.

Ərəstun 1970-ci ildə Nizami rayonundakı 220 saylı məktəbi bitirmişdir. 1975-ci ildə Leninqrad vilayətində Mülki Aviasiya Məktəbinə daxil olmuşdur. Xaricdə bir neçə Avia məktəb bitirən Ərəstun Mİ-8 vertolyotu ilə döyüş bölgələrinə uçuşlar edərdi.

## Döyüşlərdə iştirakı
Onun cəbhəyə son uçuşu 28 yanvar 1992-ci il olur Ağdam–Şuşa marşrutu üzrə hərəkət edərkən Mİ-8 vertolyotu erməni quldurları tərəfindən raketlə vuruldu. Bütün heyətlə birlikdə Ərəstun Mahmudov da həlak oldu.

## Ailəsi
Ailəli idi, üç övladı var.

Oğlu, bort operatoru olan Elnur Mahmudovun da aqibəti eynilə atası, hava gəmisinin bort mexaniki Ərəstun Mahmudov kimi qəzada həlak olmaq olmuşdur. Belə ki, 30 yaşlı Elnur Mahmudov 6 iyul 2011-ci ildə Azərbaycan yük təyyarəsinin Əfqanıstanda qəzaya uğramısı nəticəsində həlak olmuşdur. Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.

## Xatirəsi
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 25 noyabr 1992-ci il tarixli 337 saylı fərmanı ilə Mahmudov Ərəstun İspəndi oğlu ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.

Oxuduğu 220 saylı orta məktəb onun adını daşıyır. Yaşadığı binanın önünə xatirə lövhəsi vurulub.

2018-ci ildə haqqında "Göylərdə döyüş" adlı sənədli film çəkilmişdir.

## Ədəbiyyat
*Vüqar Əsgərov. "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları" (Yenidən işlənmiş II nəşr). Bakı: "Dərələyəz-M", 2010, səh. 179.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*MAHMUDOV ƏRƏSTUN İSPƏNDİ oğlu (1957-1992)
Duvaryan

**Duvaryan** — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Əhən kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sol sahilində yerləşir. Əhalisi 33 nəfər 12 kişi, 21 qadındir. Kənd əhalisini tatlar təşkil edir. Əhali əsasən heyvandarlıq və arıçılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 8&nbsp;km yolu piyada və ya atla getmək olar.

## Etimologyası
Toponim tat dilindəki duvar (yoxuş, yamac) və an (burada “yer” deməkdir) sözlərindən ibarət olub, “yoxuşlu yer”, “maili yer” mənasını verir. Toponim yerləşdiyi coğrafi ərazini əks etdirir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Suqabarma enerjisi

**Suqabarma və çəkilmə enerjisi** — ay  və günəşin cazibə qüvvəsi təsiri ilə yaranan okeanlarda və okeanik su hövzələrində qabarma-çəkilmə prosesləri nəticəsində yer dəyişdirən su kütlələrinin malik olduğu kinetik və potensial enerjinin ikinci dərəcəli enerjiyə çevrilməsi şəklində elektirik enerjisinin istehsalı mənbəyi.

Bu enerjini elektrik enerjisinə çevirmək məqsədilə, geniş şəkildə istifadə edilən  üsullardan biri uyğun yerləşimli qoyların girişinin bənd və ya anbar vasitəsilə bağlanmasıdır.  Qabarma zamanı su anbara toplanır və çəkilmə baş verdikdən sonra suyun səviyyəsində yaranan hündürlük fərqindən istifadə edilərək turbinlər işə salınır və nəticədə elektrik enerjisi istehsal olunur.

Qabarma-çəkilmə hadisələri 24,8 saatlıq dövrlə təkrarlanır. Bu isə enerjini nizamlı bir enerji mənbəyinə çevirir. Lakin enerji istehsal müddətinin gündə təxminən 6-12 saatla məhdud olması bu metodun əsas çatışmazlıqlarından biridir. 

Qabarma-çəkilmə enerjisi, suyun potensial enerjisinin təxminən 80%-ni elektrik enerjisinə çevirmə qabiliyyətinə malikdir.Bu göstərici, onu günəş və külək enerjisi kimi digər alternativ enerji mənbələri ilə müqayisədə daha yüksək məhsuldarlığa malik bir enerji növü kimi önə çıxarır.
Elektrodinamika

**Elektrodinamika** — elektrik yükləri arasında qarşılıqlı təsiri həyata keçirən elektromaqnit sahəsinin klassik nəzəriyyəsi. Klassik elektrodinamikanın əsas qanunları Maksvell tənliklərində təşəkkül tapmışdır. Bu tənliklər elektromaqnit sahəsinin əsas xarakteristikaları olan elektrik sahəsinin intensivliyinin (***E***) və maqnit induksiyasının (***B***) qiymətlərini vakuumda və makroskopik cisimlərdə elektrik yüklərinin və cərəyanların fəzada paylanmasından asılı olaraq təyin etməyə imkan verir.

Klassik elektrodinamikada ayrı-ayrı yüklü zərrəciklərin yaratdığı mikroskopik elektromaqnit sahəsi makroskopik cisimlərdə elektromaqnit proseslərin klassik statistik nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edən Lorens–Maksvell tənlikləri ilə təyin olunur; Lorens–Maksvell tənliklərinin ortalaması Maksvell tənliklərinə gətirir.

Klassik elektrodinamikanın qanunları yüksəktezlikli (qısa dalğa uzunluqlu) elektromaqnit dalğaları, yəni kiçik fəza–zaman intervallarında baş verən proseslər üçün kafi deyil. Bu halda kvant elektrodinamikasının qanunları tətbiq olunur.

## Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD.

İ. M. Nəcəfov. Müasir klassik elektrodinamika, I hissə.
Omeqa 3

[thumb|right|Omega-3 ilə zəngin [Salvia hispanica toxum]]
Doymamış yağ olan Omeqa 3 (linolenik) qoz, balıq, bütün yaşıl yarpaqlı bitkilərin tərkibində mövcuddur və insan üçün əsas yağlardan biridir.

Orqanizm bu yağı istehsal etmədiyi üçün qidalanma yolu ilə qəbul edilməsi lazımdır. Normal qidalanmada ən idealı həftədə 2 və ya 3 dəfə balıq, zeytun yağı, bol-bol qoz və əncir yeməkdir.

Tədqiqatçılar Omeqa 3 yağ asidinin hüceyrə pərdəsinə keçərək metabolizmaya təsir etdiyini müəyyənləşdirmişlər. Orqanizm üçün vacib olan Omeqa 6 və Omeqa 3 yağları müvazinətli şəkildə qəbul edilməsinin faydaları aşağıdakı kimi göstərilir: ‘’Yaşlanmağı gecıkdirir, dərini gözəlləşdirir. Şaça parlaqlıq verir və qırışıqlıqları azaldır. Həmçinin əgər ana hamiləlikdə və əmizdirmə müddətində kifayət miqdarda Omeqa 3 alırsa, körpənin beyni və görmə bacarığı inkişaf edir. Həftədə ən az 3 dəfə balıq yediymiz vaxt ağıl və zehin sağlamlığı daha yaxşı olur. Şizofreniya, depressiya kimi xəstəliklər az müşahidə edilir.
Nevrologiya

**Nevrologiya** — (yun. neuron – damar vəlogos – elm) sinir sistemi və onun xəstəliklərindən bəhs edən elm.

Bu sahə, nevroloji xəstəliklərin səbəbləri, mexanizmləri, əlamətləri, diaqnostika yolları, müalicəsi, həmçinin proflaktikası ilə məşğul olur. Nevrologiya tibbin digər sahələri, neyrocərrahiyyə, oftalmologiya, otolarinqologiya, endokrinologiya, psixiatriya və s. bölmələri ilə birbaşa əlaqəlidir. Ümumiyyətlə, orqanizmdə gedən istənilən patoloji dəyişikliklər sinir sistemini müəyyən dərəcədə zədələyir. Həkim-nevropatoloqun əsas vəzifəsi sinir sisteminin birincili və ya ikincili zədələnməsini aşkar etməkdir.
Diaqnozun dəqiqləşməsində aşağıda qeyd olunan müxtəlif müayinə metodları tətbiq edilir:

* Maqnit Rezonans Tomoqrafiya
* Kompüter Tomoqrafiyası
* Angioqrafiya
* Doppler ultrasonoqrafik müayinə
* Elektroensefaloqramma
* Elektroneyromiaqrafiya
* Audiometriya
* Göz dibi müayinəsi
* Bel punksiyası
* Neyrosonoqrafiya
* Nevroloji müayinə
* Genetik müayinə metodları

## Həmçinin bax
* Avropa Nevrologiya Akademiyası
* Babinski simptomu

## İstinadlar
Kompüter tomoqrafiyası

**Kompüter tomoqrafiyası** – bir tibbi görüntüləmə texnikasıdır. Müasir şüa diaqnostikasının ən informativ metodlarından hesab olunur. Kompüter tomoqrafiyası bədənin istənilən hissəsinin köndələn kəsiklərlə təsvirini almağa imkan verir.

Multislays spiral kompüter tomoqrafiyası bir neçə dəqiqə ərzində baş beyin, döş qəfəsi, abdominal orqanlar, ətraflar və s. orqanların kəsiklərlə struktur quruluşu haqqında ətraflı və dəqiq informasiya verir. Müayinənin davametmə müddəti 1 dəqiqəni aşmır. Multislays kompüter tomoqrafiya metodu əsasında kompüter angioqrafiya, 3D rekonstruksiya və virtual endoskopiya yaradılmışdır.

## Multislays spiral kompüter tomoqrafiyasının üstünlükləri
Müayinənin yüksək sürəti digər sadə spiral tomoqraflara nisbətən rentgen şüalanmasını 5 dəfəyə qədər azaldır.

Müayinənin davametmə müddətinin çox az olması (təxminən 1 dəqiqə) pasiyentlərin hərəkəti zamanı meydana çıxan artefaktların qarşısını alır. Narkoz və sedasiyalara ehtiyac olmur.

3 ölçü rekonstruksiyalı təsvirlər bir çox xəstəliklərin diaqnostikasında yeni imkanlar açır. Buna əsasən virtual endoskopik müayinələr – kolonskopiya, bronxoskopiya, damarların 3 ölçülü rekonstruksiyalı kontrast angioqrafiyası və s.

Müayinənin nəticələrini rentgen plyonkası, rəngli fotoşəkillər və ya CD diskdə elektron formasında əldə etmək olar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər