open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diarxiya

**Diarxiya** (Yunan dilində δι-, di-, "ikiqat", və -αρχία, -arkhía, "idarə") və ya duumvirate (Latın dilindən duumvirātus, "iki adamın ofisi") , iki nəfərin bir qanuni və ya faktiki olaraq bir sövdələşmə və güc yolu ilə birlikdə bir hakimiyyəti idarə etməsi ilə xarakterizə olunan bir idarəetmə formasıdır. Belə bir sistemin liderləri ümumiyyətlə hökmdar kimi tanınırlar.

Tarixən, diarxiya, Hindistan Hökuməti tərəfindən 1919 və 1935-ci il tarixli Hökümətlər tərəfindən qurulan İngilis Hindistanındakı müştərək idarəetmə sisteminə istinad edirdi; bəzi səlahiyyətləri Hindistan Şuraları Qanunu 1892-ci il tarixində yerli Hindistan nümayəndəliyini özündə birləşdirən yerli şuralara verdi. Duumvirate əsasən Roma Respublikasının yaratdığı müxtəlif duumviri ofislərinə istinad etmişdir. Hər ikisi də, ikitərəfli və tandemokratiya
 kimi daha az yayılmış sinonimlərlə yanaşı, indi müştərək qayda və ya vəzifə sisteminə istinad etmək üçün daha çox istifadə olunur. Müvəqqəti olaraq iki və ya daha çox adamın idarə etdiyi bir monarxiya, ümumiyyətlə, bir təmayül olaraq seçilir.

Diarxiya ən qədim idarəetmə formalarından biridir. Tarixi nümunələr arasında Tamilandakı Pandyan sülaləsi, Spartanın ortaq krallığı, Roma Respublikasının konsulları, Karfagen hakimləri və bir neçə qədim Polineziya cəmiyyəti yer alır. Tez-tez Alman və Daciya monarxiyalarında korulasiyaya açan miras sistemləri, İnk İmperiyası sıralarında ikili olanlar da daxil edilə bilər. Müasir diarxiya nümunələri şahzadələri Fransa Prezidenti və Kataloniyada Urgell yepiskopu olan Andorradır; və respublikaya iki kapitan Regent rəhbərlik edən San Marino.

## İstinadlar
Qazaxıstanın hüquq-mühafizə orqanları

**[[Qazaxıstan]]da hüquq-mühafizə** işlərinə Sovet dövründən praktik olaraq dəyişməz qalan Qazaxıstan polisi və məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir və ölkənin Milli Təhlükəsizlik Komitəsi, Daxili İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluq arasında bölüşdürülür. 1998-ci ilə qədər Qazaxıstan polisi "milis" adlanırdı.

## Təşkilat
Qazaxıstan polisi Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindədir, Milli Təhlükəsizlik Komitəsi və Baş Prokurorluq isə müvafiq olaraq kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və istintaqların aparılmasına cavabdehdir. 1992-ci ildən Qazaxıstan İnterpolun üzvü oldu. Onun hüquq-mühafizə orqanları Rusiya, Belarusiya, Özbəkistan, Ukrayna və Qırğızıstan hüquq-mühafizə orqanları ilə yaxından əlaqə saxlayır.

## İnsan hüquqları
ABŞ-nin Qazaxıstandakı səfirliyinin veb saytında qeyd olunur ki, 2004-2005-ci illərdə Qazaxıstanda insan hüquqları vəziyyəti "qənaətbəxş qalır" və "hökumət öz səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməyə davam edir". Freedom House müşahidəçi qrupu keçmiş Sovet dövlətini siyasi hüquqlara görə 6/7, vətəndaş azadlıqlarına görə isə 5/7 kimi qiymətləndirir (bu şkalada 7 ən aşağı, 1 isə ən yüksək qiymətdir) və onu "qeyri-azad" adlandırır. Human Rights Watch da daxil olmaqla müşahidəçilərin verdiyi məlumatlara əsasən, dekabrda keçirilən prezident seçkilərindən əvvəlki aylarda Qazaxıstanda siyasi özünüifadə hüququna məhdudlar tətbiq olunmuşdur.

MKİ-nin "World fact book" adlı kitabında yazılıb ki, Qazaxıstan həbsxanalarında yatan 76.000 məhkumdan 1300 nəfəri 1995-ci ildə vərəmdən vəfat etmişdir, üstəgəl həbsxanalarda sıxlıq və işçi personalının az olması problemləri də müşahidə olunur. Dövlət tərəfindən həbsxana sisteminə edilən maliyyələşdirmə də kifayət etmir.

## Cinayətkarlıq səviyyəsi
Qazaxıstan son illərdə cinayət artımından problemi ilə üzləşib, polis qüvvələri isə təchizatın azlığından və səmərəsizlikdən əziyyət çəkir, eyni anda 10.000 əhaliyə 50 cinayət işi düşür, onlar əksər hallarda şiddət və narkotik dövriyyəsi (xüsusən anaşa və tiryəkə rast gəlinir) ilə əlaqəli cinayətlər olur.

## Korrupsiya
Polis hüquq-mühafizə orqanı ölkədə korrupsiyaya ən çox uğramış sahələrdən biridir.

## İstinadlar
Sehrli anam (internet serialı, 2021)

**Sehrli Anam** — 2003–2012-ci illər arasında Türkiyə televiziyasında yayımlanan eyni adlı serialın yeni istehsalıdır. Bir veb serialı olaraq, 2021-ci ildə Exxen adlı rəqəmsal platformada yer alır. Yeni serialın ilk heyəti tamamilə dəyişdirildi və 30 seriyanın 3 mövsüm yayımlanması sifariş edildi.

## Rollarda
*Açelya Topaloğlu — Betüş
*Əmrə Altuğ — Sadiq
*Nərgiz Qumbasar — Pərihan
*Lalə Başar — Dudu
*Hande Katipoğlu — Suzan
*Bülənt Seyran — Avni
*Tara MakMillen — Eda
*Oqedey Girişkən — Yavuz
*Əyləm Yıldız — Firuzə
*Çiçək Acar — Periliçe
*Egemən Uysal — Cem
*Cəmrə Dəmircan — Cərən
*Eylül Uqan — Çilək
*Nisa Sofiya Aksonqur — Tuğçə
*Aras Özdoyran — Yankı
*Nisa Bölükbaşı — Avokado Pərisi Venera
*Kemal Başar — (Köpək Taci Səsləndirmə)

## Rəylər
Serialın yenidən çəkiləcəyi elan edildikdən sonra İnci Türkay, Gizəm Güvən, Şahap Sayılqan, Cess Molho, Miçel Çedolini, Zeynəb Özqaya və Cennifer Boyner, ortaq bir açıqlama ilə "onlarla əlaqə yaradıldığı və fikirlərinin alındığı" xəbərini təkzib etdilər; "Sədaqət və etikanın itdiyini" tənqid etdilər.

## İstinadlar
Hana Poniska

**Hana Poniska** (; ) – Slovak yazıçı, publisist, tərcüməçi, ictimai xadim, dissident.

## Bioqrafiyası
Hana Poniska 1922-ci ildə anadan olub. 1944 Slovakiya milli qiyamında iştirak edir. 1948-1950-ci illərdə əri, şair Stefan Jari ilə birlikdə Romada yaşayır. Vətənə qayıtdıqdan sonra "Smena na nedeľu" jurnalının ədəbi redaktoru vəzifəsində çalışır.

1956-1977-ci illərdə Yazıçılar Birliyinin üzvü olur. 1968-ci ildə Varşava Paktı birliklərinin Çexoslovakiyaya hücumuna etiraz etdiyi üçün işindən qovulur. Daha sonra 1972-ci ildə Smena qəzetinin redaksiyasından çıxarılır.

1977-ci ildə Hana Poniska Çexoslovakiya Yazıçılar Birliyinin qurultayında müasir mədəniyyət siyasətini tənqid edəcək çıxına icazə verilimir, ancaq məruzəsi protokola daxil edilir. Bu dövrdən etibarən Hana Poniska Yazıçılar Birliyindən çıxarılır. Poniskanın əsərlərinin nəşri qadağan edilir.

1977-ci ildə Vatslav Havel və digər Çexoslovakiya ziyalıları ilə birlikdə "Xartiya 77" İnsan Haqları Manifestosunu imzalayır.

1989-cu ilə qədər fəal dissident olan, Hana Poniskanın mətnləri samizdat və xaricdə nəşr olunur, Azad Avropa Radiosunda səsləndirilir. 1989-cu ilin avqust ayında Hana Poniska Sovetlərin Çexoslovakiyaya hücumunun ildönümündə bir mitinq təşkil etdiyi üçün həbs olunur, lakin noyabr ayında Məxməri inqilab tərəfindən sərbəst buraxılır.

1990-cı ildə Xristian Demokratik Hərəkatın qurucularından biri olur.

Hana Poniska 2007-ci ildə vəfat edir. Doğulduğu Haliç kəndində dəfn edilmişdir.

## Yaradılıcılığı
Qana Ponitskaya uşaqlar üçün roman və qısa hekayələrin, yetkinlər üçün film ssenarilərinin müəllifidir. İtaliya, Fransa, Macarıstan və Almaniyadan olan yazıçıların bir sıra ədəbi əsərlərini slovak dilinə tərcümə etmişdir.

## Mükafatları
"Çex Respublikası qarşısındakı xidmətlərinə görə"1-ci dərəcəli  medalı (1996)

Ludovit Ştur ordeni, 1-ci dərəcə (2002).

## Seçilmiş əsərləri
* 1959 — *Ábelovský dom*
* 1964 — *Prísť, odísť*, hekayələri
* 1968 — *Bosými nohami*, hekayələri
* 1974 — *Janko Novák*
* 1989 — *Lukavické zápisky*
* 1990 — *Milan Rastislav Štefánik*

## İstinadlar
Ağdam toqquşması (2009)

**Ağdam hərbi təxribatı** — 2009-cu ildə Ağdamda baş vermiş silahlı toqquşmalar.

## Yanvar
2009-ci ilin yanvar ayında Qarabağda baş vermiş silahlı toqquşma. 1994-cü ildə imzalanmış Bişkek protokolundan sonra Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən ən şiddətli atəşkəs pozuntularından biridir. 2009-ci ilin yanvarın 26-da saat 17:00 radələrində Ermənistan Silahlı Qüvvələri Ağdam rayonunun işğal altındakı Cəvahirli kəndi və Gülçülük sovxozu adlanan ərazidən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövqelərinə doğru hücuma keçməyə cəhd göstərdilər. Azərbaycan ordusunun mövqelərini ələ keçirtmək niyyətində olan erməni silahlıları itki verərək geri çəkilməyə məcbur oldular. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç bir itkiyə məruz qalmamışdır.

## Sentyabr
2009-ci ilin sentyabr ayında Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1994-cü ildə imzalanmış Ermənistan-Azərbaycan atəşkəsin ən şiddətli pozuntularından biridir. 2009-cu ilin sentyabrın 10-da saat 9:23 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri Ağdamın işğal altındakı olan ərazilərindən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövqelərinə doğru hücuma cəhd göstərmişdilər. Milli Ordumuzun mövqelərini ələ keçirtmək istəyən ermənilərin qarşısı alınmışdır. Silahlı müdaxilənin qarşısını alan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ilə Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında şiddətli döyüş olub. Düşmən hücumunun qarşısını alan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgərləri 5 erməni əsgərini məhv edib, 3 əsgərini ağır yaralayıb.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yalnız bir əsgəri, 2008-ci ilin iyul ayında Quba rayon Hərbi Komissarlığından hərbi xidmətə çağırılan, 1990-cı il təvəllüdlü Yusubov Pərviz Gülbala oğlu isə kürək nahiyəsindən güllə yarası almışdır. Hərbi hospitala yerləşdirilmişdir və vəziyyətinin orta-ağır olduğu bildirilib.

Türkiyə xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu sentyabrın 10-da İordaniyaya səfəri sırasında Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarova zəng edərək cəbhə xəttində baş vermiş və 5 erməni əsgərinin ölümü ilə nəticələnmiş insident barədə məlumat aldığını deyib. E. Məmmədyarov hadisənin bütün detallarını ona danışıb.
## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Azərbaycan Silahlı Qüvvələri
*2008 Ağdərə toqquşması
V Henri

**V Henri** and **Monmutlu Henri** (; ) () — İngiltərə kralı. Nisbətən qısa olan səltənətinə baxmayaraq onun Yüzillik müharibə dönəmində Fransa üzərində qazandığı hərbi uğurlar İngiltərəni Avropanın ən mühüm hərbi güclərindən birinə çevirdi.

Atası IV Henrinin səltənəti illərində Uels torpaqlarında çıxan üsyanın yatırılmasında, eləcə də aristokrat Persi ailəsinin siyasi nüfuzunun azaldılmasında iştirak etdi və beləcə, hərbi təcrübə qazanmağa başladı. Atasının səhhətinin pisləşməsinin ardından Henrinin İngiltərənin idarəçiliyindəki nüfuzu artmağa və bu səbəblə ata-oğul arasında siyasi gərginlik yaranmağa başladı. Atasının 1413-cü ildə vəfatı ilə Henri ölkənin idarəsini tamamilə ələ aldı və sələflərindən fərqlənməyərək Fransa krallığı üzərindəki taxt iddiasını davam etdirdi.

Yüzillik müharibə çərçivəsindəki ilk hərbi uğuru isə 1415-ci ildə Azenkur döyüşündə qazandığı məşhur qələbəsi oldu. Fransadakı siyasi bölünmədən məharətlə istifadə edən V Henri krallığın böyük hissəsini işğal etdi və Normandiya uzun illərdən sonra ingilislərin əlinə keçdi. Fransa kralı VI Çarlzla aylarca davam edən müzakirələrin ardından 1420-ci ildə tərəflər arasında Troya sülhü bağlandı. Sülhə əsasən, V Henri kralın qızı Valualı Ketrinlə evlənərək Fransa taxt-tacının varisi elan olundu. İngiltərə və Fransanı vahid bir krallıq halında birləşdirməyi planlaşdıran V Henrinin bu arzusuna ömrü vəfa etmədi. 2 il keçmədən V Henri gözlənilməz şəkildə vəfat etdi və hələ 9 aylıq olan oğlu İngiltərə kralı elan olundu.

## Mənbə
* Mortimer, I. (2007). The Fears of Henry IV: The Life of England's Self-Made King. London: Jonathan Cape. . pp. 371–372
* Allmand, C. (1992). Henry V. English Monarchs series (new ed.). Yale University Press (published 1997). . pp. 7–8
* Curry, A. (2013). "The Making of a Prince: The Finances of 'the young lord Henry', 1386–1400". In Gwilym Dodd (ed.). Henry V: New Interpretations. York Medieval Press. p. 11. ISBN 978-1-903153-46-8

## İstinadlar
Avstraliya–Qazaxıstan münasibətləri

**Avstraliya–Qazaxıstan münasibətləri** ― Avstraliya ilə Qazaxıstan arasındakı xarici əlaqələr. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 22 iyun 1992-ci ildə qurulmuşdur. Avstraliya Qazaxıstana diplomatik nümayəndəsini Rusiyanın paytaxtı şəhəri Moskvada yerləşən səfirlik vasitəsilə təqdim edir. Qazaxıstan Avstraliyaya diplomatik nümayəndəsini Sinqapurdaki səfirlik vasitəsilə təqdim edir və Sidney şəhərində baş konsulluğu yerləşir.

## Siyasi münasibətlər
Avstraliya 1991-ci ildə Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıyan Yeni Zelandiyadan sonra ikinci Okeaniya ölkəsidir. Qazaxıstanda Avstraliya səfirliyi 1995-ci ildə Almatı şəhərində açılsa da, büdcə məhdudiyyətləri üzündən 1999-cu ildə məcbur bağlandı. Qazaxıstanın Avstraliyadakı səfiri Sinqapurda yaşayır. 2015-ci ildə Qazaxıstan Sidney şəhərində baş konsulluq açdı.

Avstraliya ilə Qazaxıstan arasında bir sıra yüksək səviyyəli səfərlər baş tutmuşdur. Qazaxıstanın keçmiş baş naziri Sergey Tereşenko 1993-cü ildə Avstraliyanı ziyarət etmişdir. Avstraliya general-qubernatoru Bill Heyden 1994-cü ildə Qazaxıstana səfər etmişdir, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev isə 1996-cı ildə Avstraliyanı ziyarət etdi.

2010-cu ildə Avstraliya Xarici İşlər Naziri Kevin Radd Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində iştirak etmək üçün Astana şəhərinə səfər etdi, həmin dövrdə Qazaxıstan təşkilata rəhbərlik edirdi. Xarici İşlər Naziri Radd 2011-ci ilin iyun ayında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Xarici İşlər Nazirinin Astana şəhərində keçirilən görüşündə iştirak etmək üçün yenidən Qazaxıstana səfər etdi.

## İqtisadi münasibətlər
Qazaxıstan Mərkəzi Asiyada Avstraliyanın aparıcı ticarət tərəfdaşıdır. Hər iki ölkə iqtisadi və ticarət əməkdaşlığı haqqında müqavilə imzaladı, 2 iyun 2004-cü ildə isə o, təsdiq olundu. İki ölkə arasındakı ticarət əlaqələri cüzidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Avstraliya Xarici İşlər və Ticarət Departamenti Qazaxıstanla əlaqələr haqqında
Yakob Boqdani

**Yakob Boqdani** (; ; ) ― daha çox natürmort və ekzotik quş rəsmləri ilə tanınan Macarıstan və Britaniya rəssamı.

## Həyatı

Boqdani Macarıstan krallığın şimalındaki Şaroş judetsin Eperyeş (indiki Slovakiyanın Preşov şəhəri) şəhərində anadan olmuşdur. O, 1684-cü ildə Amsterdama gəldi və 1688-ci ildə London şəhərinə köçənə qədər orada yaşayıb işləyirdi. 

O, Amsterdamda Niderlandda təhsil alan macarıstanlı həkkak və tipoqraf Mikloş Totfalusi Kis ilə tanış oldu. Londonda yaşadığı dövr ərzində o, kraliça Anna Stüartın sarayında natürmort və quş rəssamı olaraq müvəffəqiyyət qazandı və onun bir neçə əsəri Kral kolleksiyasına daxil oldu. Onun baş himayədarlarından biri Malboro hersoqunun qardaşı admiral Corc Çörçill idi, onun Böyük Vindzor parkındaki məşhur aviarisini Boqdani bəzi rəsm əsərlərinin mövzusu kimi istifadə etmişdir.

Boqdani Elizabet Hemminqslə evlənmişdir və onların iki uşağı dünyaya gəlmişdir. Onlardan biri məşhur Britaniya dövlət xadimi Uilyam, digər isə rəssam Tobias Stranoverə ərə gedən Elizabet oldu. O, quş rəssamı Marmadük Kradokun yaradıcılığına təsir göstərmişdir. O, Londonun şimal rayonu Finçlidə vəfat etmişdir.

## Əsərləri

Onun əsərlərində kakadu, arara və mina kimi Avropaya sonradan gətirilən bir çox ekzotik növ quşlar təsvir edilmişdir. O, həmin quşları yerli iri arıquşu və adi göy arıquşu, yaşıl ağacdələn və zığ-zığ ilə birgə təsvir etmişdir. Onun əsərlərində tez-tez ibis, pələng astrildi və ya kardinal kimi qırmızı lələkli quşlara rast gəlinir. Onun rəsm əsərlərində adətən bir çox növdə quşlar təsvir olunub; istisna kimi 17-ci illərin sonu və ya 18-ci əsrin əvvəllərində çəkdiyi "İki İslandiya şahini" əsərini göstərmək olar, hansı ki tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Hal-hazırda Nottingem qalasının muzeyi və incəsənət qalereyasında yerləşən rəsm əsərində iki ağappağ şunqar təsvir edilib. 

Sənətkarın əsərlərindən biri "Procol Harum" adlı Britaniya rok-qrupunun 1974-cü ildə çıxarılan "Exotic Birds and Fruit" albomunda istifadə edilmişdir. Onun müəllif olduğu bir neçə rəsm əsəri Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərinin Macarıstan Milli Qalereyasında və İncəsənət Muzeyində sərgilənir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yakob Boqdaninin əsərləri
Eskassus müqaviləsi

**Latın Amerikası və Karib dənizində ətraf mühit məsələlərində məlumat əldə etmək, ictimaiyyətin iştirakı və ədalət haqqında Regional müqavilə**, **Eskassus müqaviləsi** kimi daha yaxşı bilinir () — Latın Amerikası və Karib dənizindəki 24 ölkənin imzaladığı beynəlxalq müqavilədir. Razılaşma ətraf mühit haqqında məlumat əldə etmək hüquqlarına, ətraf mühitə dair qərarların qəbul edilməsində ictimaiyyətin iştirakına, ekoloji ədalətə və indiki və gələcək nəsillər üçün sağlam bir mühit hüququna aiddir. Saziş Latın Amerikası və Karib dənizinin 33 ölkəsi üçün hazırlanmışdır. İmzalanan 24 ölkədən yalnız on iki nəfər bu müqaviləni təsdiqlədi: Antiqua və Barbuda, Argentina, Boliviya, Ekvador, Qayana, Meksika, Nikaraqua, Panama, Sent-Vinsent və Qrenadin, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya və Uruqvay.
[thumb|349x349px|Ekoloji aktivist [Çiko Mendes, fəaliyyətinə görə qətlə yetirilmədən əvvəl evində (1988)]]

Eskasutiya Sazişinin inkişaf etdirilməsi barədə razılaşma 2012-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Davamlı İnkişaf Konfransında əldə edilmiş və bu konfransın sonunda qəbul edilmiş yeganə məcburi müqavilədir. Saziş 2015-2018-ci illər arasında hazırlanıb və 4 Mart 2018-ci ildə Escazu (Kosta Rika) da qəbul edildi. Saziş 27 sentyabr 2018-ci ildə imzalanmış və 26 sentyabr 2020-ci il tarixinədək imzalanması üçün açıq qalmışdır. Müqavilənin 22 yanvar 2021-ci ildə Meksika və Argentinanın qoşulması ilə əldə edilmiş on birinci dövlət tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə mindiyi düşünülür. Razılaşma 22 aprel 2021-ci ildə qüvvəyə minmişdir.

Eskassus Sazişi, Latın Amerikasında və Karib dənizində ətraf mühitlə əlaqəli ilk beynəlxalq müqavilədir və dünyada ətraf mühitin müdafiəçilərinin hüquqlarına dair müddəaları əhatə edən dünyada ilkdir. Saziş üzv dövlətlərə ətraf mühitin qorunması üçün öhdəliklər qoyaraq insan hüquqları ilə ətraf mühitin qorunması arasındakı əlaqəni gücləndirir. Ətraf mühitə dair məlumatların, ətraf mühitə dair qərarların qəbul edilməsinin və ətraf mühit məsələləri ilə bağlı qanuni qorunmanın ictimaiyyətə tam çatmasını təmin etməyi hədəfləyir. Həm də indiki və gələcək nəsillərin sağlam bir mühit və davamlı inkişaf hüququnu tanıyır.

## Ölkələrin siyahısı

### Təsdiqdə gecikmələr
Bir neçə mütəxəssis, Braziliyanın hökuməti ətraf mühit və insan hüquqları mexanizmlərini dəstəkləməyən Jair Bolsonaru müqaviləsini təsdiqləyəcəyinə şübhə ilə yanaşdı. Eynilə, Kolumbiyanın bu müqaviləni təsdiqləməməsi qorxusu var, xüsusən də ətraf mühitin ən çox ölümü olan bölgədəki ölkələr arasındadır.

## İstinadlar
Doloçopi bazilikası

**Doloçopi bazilikası** () ― Şərqi Gürcüstanın Kaxeti bölgəsində hal-hazırda xarabalığa çevrilmiş erkən xristian kilsəsi. Daha əvvəl ərazidə mövcud olmuş kilsənin üzərində inşa edilmiş bu böyük bazilikanın radiokarbon tarixləşdirmə üsulundan istifadə edilərək eramızın 387-ci ilinə aid olduğu aşkar edilmişdir və bu da onu Gürcüstanda bilinən ən erkən xristian yerlərindən biri halına gətirir. Kilsənin qalıqları 2012-ci ildə aşkarlanmışdır. Bazilika Gürcüstanın Milli Əhəmiyyətli Daşınmaz Mədəniyyət Abidələri siyahısına daxil edilmişdir.

## Yerləşməsi
Uzun müddətdir tərk edilmiş bir kəndin adını daşıyan Doloçopi bazilikası Duruji çayının sağ sahilindəki Kvareli şəhərinin şimal-qərbində yerləşir. Bazilikadan təxminən 3,5 km qərbdə Nekres monastırı, daha 1 km qərbdə isə Doloçopi ilə bir çox xüsusiyyətləri paylaşan və böyük bir erkən xristian bazilikasının dağıntılarını ehtiva edən Çabukauri arxeoloji sahəsi var.

Doloçobinin dağıntıları 2012–2015-ci illər arasında Nodar Baxtadzenin rəhbərlik etdiyi Gürcüstan Milli Muzeyinin ekspedisiyası tərəfindən aşkarlanmışdır. Qazıntı işləri tikilinin son qədim dövrdə bir zamanlar çiçəklənən yaşayış məntəqəsinin mərkəzində dayanan əhəmiyyətli bir kilsə olduğunu sübut etdi. Yazılı mənbələrdə adı çəkilməyən bu yaşayış məntəqəsi ardıcıl zəlzələlər və xarici istilalardan sonra getdikcə dağımağa və unudulmağa başladı və son orta əsrlərdə təmamilə tərk edildi.

## Layihə

Kilsə daş qalıqları və çınqıldan inşa edilmişdir. Kilsə uzunluğu 44 metr, eni isə 27 metrə çatan üçqat bazilika idi. Bu, Doloçopini Gürcüstanda ən böyük, Qafqaz və Şərqi Xristian dünyasının qonşu bölgələrində isə ən böyük bazilikalardan birinə çevirir.

Bazilikanın, memari və arxeoloji əsaslara dayanaraq 5-ci əsrin ortalarına aid olduğu bildirilir. O, daha əvvəl həmin ərazidə mövcud olmuş, uzunluğu 25 metr və eni təxminən 15 metr olan kilsənin üzərində inşa edilmişdir. Buradakı ən erkən təbəqədən götürülmüş nümunə eramızın 387-ci ilinə aid edilmişdir. Həmin kilsə ehtimal ki, Çabukauri kilsəsi ilə eyni vaxtda zəlzələ nəticəsində məhv edilmişdir. Dahas onra həmin ərazidə tikilmiş 5-ci əsrə aid Doloçopi bazilikası da zəlzələdə zərər görmüşdür.

Çabukauri və Doloçopidəki kəşflər Şərqi Gürcüstanda ilk kilsə binalarının adətən, məhdud sayda insanın yerləşməsi üçün tikilmiş kiçik dar binalar olduğu barədə irəli sürülmüş əvvəlki fərziyyələrə meydan oxumuşdur. Doloçopi kilsəsi Gürcüstan üçün xas olan üçqat bazilika dizaynının yerli qabaqcılı olmuşdur. Kilsə və dam örtüklərinin ümumi dizaynının aspektləri və ərazidə aşkar edilmiş işıqlandırma cihazları tipik Şərqi Roma xüsusiyyətləridir. Apsisin düzülüşünün bəzi detalları və ərazidəki numizmatik tapıntılar isə Sasani təsirlərinə işarə edir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85077363986&origin=AuthorNamesList&txGid=6f00e8ec72308d2b963ad2460b3d1365
* 
*
Con Qont

**Gentli Con** (; ) — İngiltərə kralı III Eduardın və xanımı Enolu Filippanın həyatda qalan üçüncü oğlu. Orta əsrlər dövrünə xas ənənəyə görə, o da doğulduğu Gent şəhərinin adını ləqəb olaraq aldı. Monarx ailəsinə mənsub olması, strateji evlilikləri və atasının ona bəxş etdiyi mülklərlə Gentli Con dönəminin ən varlı adamlarından biri idi və həm atası III Eduardın, həm də qardaşı oğlu II Riçardın səltənətində nüfuz sahibi oldu. İlk Lankaster hersoqu olaraq, üzvləri onun ölümündən sonra İngiltərə taxtına çıxacaq Lankaster sülaləsinin banisidir.

Gentli Conun hərbi fəaliyyəti Yüzillik müharibə çərçivəsində Fransa və İspaniya ilə gedən döyüşlərdə başladı. O, ikinci evliliyi vasitəsilə Kastiliya taxt-tacına haqq iddia etdi və bir müddət özünü Kastiliya kralı olaraq elan etdi. Böyük qardaşı və atasının rəsmi varisi olan Qara şahzadə Eduardın səhhətinin pisləşməsinin ardından Gentli Con dövlət idarəsində mühüm vəzifələri öz üzərinə aldı və İngiltərənin güclü siyasi fiqurlarından biri halına gəldi. Ancaq hərbi çətinliklər və siyasi uyuşmazlıqlar Gentli Conla parlament və saray əyanları arasında siyasi mübarizəyə səbəb oldu.

Gentli Con, II Riçard səltənətinin ilk illərində və sonrakı siyasi çəkişmə dönəmində İngiltərə hakimiyyətindəki ən güclü simalardan biri oldu. Qardaşı oğlu olan kralla, içərisində öz oğlu Henrinin də olduğu üsyançı əsilzadələr arasında vasitəçi kimi xidmət etdi. Gentli Conun 1399-cu ildə ölümündən sonra bütün mülkləri geri alındı və atasının mirasından məhrum edilən oğlu vətən xaini elan edilərək sürgünə göndərildi. Oğlu Henri Bolinbruk mirasını geri almaq üçün çox keçmədən geri döndü və II Riçardı taxtdan endirərək İngiltərə kralı oldu.

## Mənbə
* Walker, Simon (1990). *The Lancastrian Affinity, 1361–1399*. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0198201745
* Nicolle, D. (20 may 2011). *The Great Chevauchée: John of Gaunt's Raid on France 1373*. Raid. **20**. Oxford: Osprey. ISBN 978-1-84908-247-1
* Goodman, Anthony (1992). *John of Gaunt: the Exercise of Princely Power in Fourteenth-Century Europe*. Harlow: Longman. ISBN 0582098130
* Cantor, Norman F. (2004). *The Last Knight: the Twilight of the Middle Ages and the Birth of the Modern Era*. New York: Free Press. ISBN 0743226887

## İstinadlar
Çiko Mendes

**Fransisku Alves Mendes Filyu**,  **Çiko (Şiku) Mendes** kimi daha yaxşı tanınır (, ) — İşçi Partiyasının qurucularından biri olan Amazon cəngəlliyini müdafiə edən Braziliya həmkarlar ittifaqçısı və ətraf mühit fəalı. Braziliyanın milli qəhrəmanı.

## Bioqrafiyası
Şapuridə (Akri ştatı) rezin yığan ailədə anadan olub.

Həmkarı Vilson Pineyru ilə birlikdə Braziliya ətraf mühit hərəkatına öncülük etmiş, Braziliya cəngəlliyinin (yəni yağış meşələri, cəngəllik) meşələrin kəsilməsini dayandırmaq üçün yerli icmaları səfərbər etmiş və kəndlilərin hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına çağıran ilk şəxs olmuşdur. Mendes, kauçuk ağacları qoruyaraq meşələri kəsən torpaq sahiblərinin zülmündən xilas edərək onları mal-qara üçün otlaqlara çevirdi.

Çiko Mendes 22 dekabr 1988-ci ildə, Şapuri kəndindəki (Braziliya, Akri ştatı) evinin qapısında öldürüldü. Amazon və Braziliya cəngəlliyində yaşayan insanları qorumaq üçün mübarizə apardı və həyatını bu mübarizəyə verdi.

Bu gün Mendes, Amazonun yeni bir müasir simasının yaradılmasında, eyni zamanda davamlı meşə idarəçiliyi, sosial siyasət və qoruma prinsiplərini özündə birləşdirən bir konsepsiyanın, yerli əhalinin hüquqları inkişafına böyük töhfə verən bir insan olaraq qəbul edilir. Braziliyadakı Mendesin fikirlərinin irsi yerli icmaların meşələrdə meşələrin kəsilmədən işlərini görmələrinə kömək edən təşkilatlar şəbəkəsidir.

Evi Akri ştatında, hazırda onun fikirlərinə uyğun olaraq mühüm infrastruktur yaratmaq üçün layihələr davam edir. Braziliya hökuməti, Akri ştatı və Dünya Bankı, Mendesin gələcək inkişafına dair viziona əsaslanan yenilikçi dövlət təşəbbüslərini həyata keçirmək üçün ortaqdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Documentary film about Chico Mendes
* Dünya Bankı layihəsi Braziliya əyalətlərindən birinin inkişafında bir dönüş nöqtəsidir
Terra preta

**Terra preta** (,  — qara torpaq, hindlilərin qara torpağı) — aşağı temperaturda aktivləşdirilmiş kömürə əsaslanan süni (antropogen) torpaqlar. Arxeoloqlar tərəfindən Amazon Hövzəsində (Braziliya) (Terra preta do indio) və dünyanın digər bölgələrində aşkar edilmişdir. Hal-hazırda, məhsuldarlığı artırmaq və bitki sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün sənaye və sənətkarlıqla istehsal olunur.

Terra preta torpaqlarının və kompostların istehsalı üçün biotexnologiyalar mövcuddur. Terra pretanın istehsalı üçün xammal kimi, bu texnologiyaların köməyi ilə zərərsizləşdirilən heyvan və insan nəcisindən istifadə edilə bilər.

Həm tarixi, həm də müasir terra preta torpaqları aktivləşdirilmiş kömür və kompostla zəngindir. Tarixi torpaqlarda saxsı qablar, insan və heyvan sümükləri də var. Terra preta torpaqlarının təbii çernozemlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur.

## Yayılması
Terra preta tipli tarixi antropogen torpaqların əsas paylanma yerləri yanma və yanma əkinçiliyi olan ərazilərdir: Cənubi Amerikada (Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Fransa Qvineyası) - 154&nbsp;km²-ə qədər torpaq sahələri, Afrikada (Qana) , Sierra Leone, Liberiya, Gine), Cənub-Şərqi Asiya (İndoneziya), eləcə də Avropada (Almaniya, İsveç). Tarixi terra preta torpaqları əsrlər boyu yaradılmış və bu gün də çox istifadə olunur. Amazonda terra pretanın mənşəyi eramızın 700 ilə 1000-ci illərinə aiddir. e. Bəzi saytlar eramızın başlanğıcından əvvələ təsadüf edir. Kanıtlanmış ehtiyatlardan ekstrapolyasiya edərək, Amazon Hövzəsinin yüzdə onundan çoxu terra preta ilə əhatə edilə bilər. Buradan bu antropogen torpaqların beş ilə on milyona qədər insanı bəsləyə biləcəyi qənaətinə gəlinir. Müasir terra pretana torpaqları həm sənaye, həm də sənətkarlıq yolu ilə Avropanın, Şimali və Cənubi Amerikanın bir çox ölkəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının öyrənilməsi və istehsalında istifadə edilməsi üçün yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Gerhard Bechtold: Terra-Preta Homepage mit Karten über TP-Vorkommen und Bericht über TP-Vorkommen in Belterra.
* 
* Haiko Pieplow: ''Terra Preta, Modell für regionale Stoffströme.'' In: *Ithaka Journal*, 20. Februar 2010.
* David Sington: ''Die Legende von El Dorado — Expedition durch Südamerika.'' In: *VideoGold.de*, ZDF-Dokumentation, 19. April 2008.
* 
* Peter Adler: Das schwarze Gold Amazoniens (Film, Arte 2004) https://web.archive.org/web/20160209015257/http://www.peter-adler.de/dokumentation/20050000_terra_preta.html.
* Ahabc.de — Das Magazin für Boden und Garten: Terra Preta oder: Anthrosole und Pflanzenkohlesubstrate. Ein Interview mit Prof. Dr. Bruno Glaser

## Ədəbiyyat
* * Bruno Glaser, William I. Woods* Amazonian dark earths — explorations in space and time. Springer, Berlin 2004. ISBN 3-540-00754-7
* * Johannes Lehmann* Amazonian dark earths — origin, properties, management. Kluwer Academic, Dordrecht 2003. ISBN 1-4020-1839-8
* * Eije Erich Pabst* Terra preta. Ein Beitrag zur Genese-Diskussion auf der Basis von Geländearbeiten bei Tupi-Völkern Amazoniens.Dissertation, 184 Seiten, Kassel 1993.
* * Ute Scheub, Haiko Pieplow, Hans-Peter Schmidt* Terra Preta. Die schwarze Revolution aus dem Regenwald. Oekom, München 2013.ISBN 3-8658-1407-7
Şərqi Berlin

**Şərqi Berlin** — Soyuq müharibə dövründə Berlinin SSRİ-nin təsiri altındakı bir hissəsidir. 1961-ci ildə Berlin divarı ilə Qərbi Berlindən ayrıldı. Şərqi Almaniyanın paytaxtı idi. Şərqi Berlin əhalisi 1,2 milyon nəfər təşkil etmişdir. 1990-cı ildə Berlin divarı dağıdılmış və Qərbi Berlin ilə Şərqi Berlin birləşdirilmişdir.

## İstinadlar
Kipr Türk Ümumi Komiteti

**Kipr/Kıbrıs/Qıbrıs Türk Ümumi Komiteti** () — Şimali Kiprdə türklərin ilk müstəqil dövləti.

= Tarixi =
21 dekabr 1963-cü ildə baş verən hadisələrdən sonra, Türklərin Kipr Cümhuriyyətindəki siyasi quruluşdan çəkilməsi səbəbiylə 21 dekabr 1963-cü ildə ayrı bir idarə olaraq quruldu. Türk Müqavimət Təşkilatı ilə koordinasiyada Kiprli Türklər adına öz qanunverici və icraedici işlərini gördü. Məclisin sədri Kipr Türktür Partiyasının nın lideri və komitənin prezidenti Fazıl Kiçik, prezident müavini isə Rauf Raif Denktaş idi.

27 dekabr 1967-ci ildə Kipr Müvəqqəti Türk Hökumətinin elan edilməsi ilə son buldu.
Kuba ilə Haiti arasında dəniz sərhədi haqqında müqavilə

**Kuba ilə Haiti arasında dəniz sərhədi haqqında müqavilə** —  1977-ci ildə iki dövlət arasında beynəlxalq dəniz sərhədi quran Kuba ilə Haiti arasında bağlanmış beynəlxalq müqavilə.

Razılaşma 27 oktyabr 1977-ci ildə Havanada imzalanmışdır. Sənədin mətni iki dövlət arasındakı sərhədi Külək üstü boğazındakı hər iki adadan təxminən bərabər məsafədə qurur. Sərhəd 51 vahid nöqtənin koordinatlarını istifadə edərək müəyyən edilmiş 50 düz dəniz seqmentinə bölünür. Haiti və ABŞ-nin mübahisəli olduğu Haiti'nin qərb sahilində yerləşən Navassa adası, dövlət sərhədi nəzərə alınarkən nəzərə alınmadı.

Müqavilə hər iki ölkə tərəfindən təsdiqləndikdən sonra 6 yanvar 1978-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Müqavilənin tam adı, *Haiti Respublikası ilə Kuba Respublikası arasında, hər iki dövlətin dəniz sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsinə dair Dəniz Sərhədləri Müqaviləsidir*.

## İstinadlar

## Mənbə
* Эван В. Андерсон (2003). *Международные границы: Геополитический атлас.* Routledge: Нью-Йорк. ISBN 157958375X, ISBN 9781579583750;  OCLC 54061586
* Джонатан Чарни, Дэвид Колсон, Роберт Смит. (2005). *Международные морские границы,* 5 vols. Hotei Publishing: Лейден. ISBN 0792311876, ISBN 9780792311874; ISBN 904111954X, ISBN 9789041119544; ISBN 9041103457, ISBN 9789041103451; ISBN 9004144617, ISBN 9789004144613; ISBN 900414479X, ISBN 9789004144798;  OCLC 23254092
Delimitasiya

Sərhədlərin **delimitasiyası** ( «qeyd») — qonşu dövlətlər arasında dövlət sərhədinin ümumi mövqeyinin və istiqamətinin danışıqlar yolu ilə müəyyənləşdirilməsi.

Sərhəd sərəncamları ümumiyyətlə dövlət sərhədlərinin yaradılması və ya dəyişdirilməsinə dair sülh müqavilələrinin və ya xüsusi razılaşmaların ayrılmaz hissəsidir.

Delimitasiya zamanı, razılığa gələn tərəflər, bir qayda olaraq, bir xəritə üzərində, yerdə iş aparılmadan — sərhəd xəttinin keçidinin təsvirini hazırlayırlar, bu müqavilənin özündə və ya içərisində müstəqil bir maddə ona əlavə ola bilər.

Sazişdə göstərilən sərhəd xəttinin mövqeyinə uyğun olaraq, bir qayda olaraq sərhəd delimitasiyası razılaşmasının ayrılmaz hissəsi olan və olduğu kimi mövqenin açıq bir göstəricisi olan sərhəd xəttinin coğrafi xəritədə çəkilmişdir.

Delimitasiya materialları sərhədin müəyyənləşdirilməsinin növbəti mərhələsi — onu yerə çəkmək (demarkasiya) üçün əsas rolunu oynayır.

"Delimitasiya" termini Beynəlxalq kosmik hüquqda tez-tez istifadə olunur.

## İstinadlar
Radikalizm

**Xalqçılıq** və ya **radikalizm** — 18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəllərində liberalizmin nəzdnindəki tarixi bir siyasi hərəkat, sosial liberalizmin öncüsü. 

Radikal metodlardan istifadə edərək dəyərlər sistemi və inqilabi yollar çərçivəsində sosial dəyişikliyə və sosial strukturlara yönəlmiş siyasi prinsipləri müdafiə edir. Latınca "kök" mənasını verən radix sözündən götürülmüşdür. İstifadəsi sosial nizama çox böyük bir miqyasda təsir edən dəyişiklikləri ehtiva edən ifrat siyasi islahatlar etməyə cəhdlər etmək və ya dəstəkləməkdir. Radikalizm özü-özlüyündə ifrat bir siyasi görüşə inanmaq və ya ifrat bir siyasi baxışı dəstəkləmək ola biləcəyi kimi, ifrat olmayan və ya ifrat bir baxış kimi hələ doğulmamış bir siyasi düşüncəni ifrat elementlərlə dolduraraq onu yeniləmək ola bilər. Ekstremizm anlayışı subyektiv ola bildiyindən radikalizm anlayışı da subyektiv ola bilər.

On doqquzuncu əsr Siyasi Elm Ensiklopediyası (1881, 1889) radikalizmi "radikalizm prinsiplərindən çox praktikaları ilə xarakterizə olunur" kimi təsvir edir.

## İstinadlar
Sosial dəyişiklik

[thumb|200px|[Berlin divarının dağıdılması (1989), Şərqi Berlin və Qərbi Berlinin, həmçinin Şərqi Almaniya və Qərbi Almaniyanın Almaniya Federativ Respublikası adı altında birləşdirilməsi sosial dəyişikliyin qlobal miqyasdakı ən böyük nümunələrindən biridir]]

Ümumi bir ifadə olaraq, istifadə formalarına görə "sosial dəyişiklik"

*Sosial strukturdakı dəyişiklik: təbiət, təşkilatlar, sosial davranış və ya cəmiyyət içindəki sosial münasibətlər, insanların bir yerdə yaşaması və daha çox şey üçün istifadə edilə bilər.
*Fərdi və ya paylaşılan dəyərlər baxımından bir qrupa təsir göstərən hər hansı bir davranış və ya hadisə,
*Bu, cəmiyyətin dəyişməsinə səbəb olacaq bir şeyə qərəzli bir münasibət (daha çox subyektiv mənada) göstərməyi ifadə edə bilər.

Bu termin tarixi tədqiqatlarda, iqtisadiyyatda və siyasət elmində iqtisadi böyümə və inkişaf, demokratikləşmə, qloballaşma və siyasi sistemlərin fərqi və ya uğursuzluğu kimi mövzuları əhatə etmək üçün istifadə olunur. Bu termin inqilab və paradiqma qədər geniş anlayışları əhatə edə bilər və ya kiçik şəhərlərin idarə etdiyi cəmiyyətlərdə baş verən dəyişikliklərə qədər daraldıla bilər. Sosial dəyişiklik anlayışı fərdlər qrupunun bəzi xarakterik xüsusiyyətlərinin ölçüsünü də nəzərdə tuta bilər. Bu termin müntəzəm olaraq cəmiyyətin xeyrinə müsbət olduğu qəbul edilən dəyişiklikləri təsvir etsə də, həyat tərzinin mövcudluğuna mane olan və ya zərər verən nəticələri və ya yan təsirləri də təsvir edə bilər.

Sosial dəyişiklik sosial işdə və sosial elmdə bir problemdir, eyni zamanda siyasi elmlər, iqtisadiyyat, tarix, antropologiya və digər sosial elm sahələrini də əhatə edə bilər.

Yaradılan bir çox sosial dəyişiklik formaları arasında sosial dəyişikliklər üçün teatr, birbaşa fəaliyyət, əks mövqe, qərəzlilik, ictimai təşkilatlanma, inqilab və siyasi aktivlik mövcuddur.
İsrail Bayramov

**İsrail (İsrayıl) Qərib oğlu Bayramov** () — Azərbaycan mühəndisi, Xəzər Dəniz Neft Donanmasının rəisi, "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" QSC-nin Xəzər Dəniz Neft Donanması üzrə Texniki direktoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi (2005).

## Həyatı
İsrayıl Bayramov 3 may 1953-cü ildə Ermənistan SSR Quqark rayonunda anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Qazaxın Muğanlı kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1971–1973-cü illərdə Ukraynanın Kirovoqrad şəhərində aviasiya hərbi hissəsində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1974-cü ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun inşaat fakültəsində daxil olmuş, 1980-ci ildə buranı İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu məzunu olaraq bitirmişdir. 1985–1989-cu illərdə Odessa Dəniz Mühəndisləri İnstitutunda gəmi mexaniki ixtisası üzrə təhsil almışdır.

## Əmək fəaliyyəti
İsrayıl Bayramov əmək fəaliyyətinə 1974-cü ildə Bakı şəhərində Sov.İKP XXI qurultayı adına gəmi təmiri zavodunda tornaçı şagirdi olaraq başlamışdır. 1976-cı ildə mexanika sexində texnoloq vəzifəsinə keçmiş, 1979-cu ildə tornaçılar sahəsində baş usta işləmişdir.

1990-cı ildə Xəzər Dəniz Neft Donanmasının texniki şöbəsində mühəndis işləməyə başlamışdır. 1995-ci ildən donanmanın texniki istismar xidmətinin rəis müavini olmuş, 1996-cı ildən texniki şöbənin rəisi işləmişdir. 1998-ci ildə ilk dəfə Qazaxıstanda neft çıxarılması üçün süni adanın salınmasında iştirak etmişdir. 1998-ci ilin sonlarında Xəzər Dəniz Neft Donanmasının baş mühəndisi təyin olunmuş, bu vəzifədə 2014-cü ilin fevral ayına qədər bu vəzifədə işləmişdir. 2014-cü ilin fevralından 2017-ci ilin 1 iyun tarixinədək donanmanın rəisi, 1 iyun 2017-ci ildən Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin texniki direktoru işləmişdir. 2020-ci ilin dekabrın 30-da təqaüdə çıxmışdır.

## Təltifləri
* "Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi" fəxri adı — 19 sentyabr 2005
* "Donanmanın fəxri işçisi" fəxri adı — 16 dekabr 2010
* 3-cü dərəcəli "Əmək" ordeni — 20 oktyabr 2018
* "Tərəqqi" medalı — 19 sentyabr 2011
* "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 illiyi (1919-2019)" yubiley medalı — 14 avqust 2019
* "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin 160 illiyi (1858-2018)" yubiley medalı — 19 oktyabr 2018

## İstinadlar
Uti possidetis

***Uti possidetis*** () —  beynəlxalq praktikada inkişaf etmiş prinsip. Bu, müstəqillik qazanan yeni dövlətlərin əvvəllər olduğu ərazilərə və sərhədlərə sahib olduqlarını, digər dövlətlər daxilində inzibati vahidlər daxil olmaqla müstəmləkə və ya asılı ərazilər olduqlarını göstərir. Qaydaya görə, əvvəllər yeni yaranmış müstəqil dövlətin ərazisində mövcud olmuş köhnə inzibati sərhəd beynəlxalq sərhədə çevrilir.

Bu prinsip müstəqil bir hüquqi prinsip deyil, çünki hüquqi xarakterini yalnız sərhədlərin toxunulmazlığının daha geniş beynəlxalq hüquqi prinsipi daxilində qazanır.

Qoşunların irəliləməsi, işğal, ilhaq və s nəticəsində dövlətlərin müəyyən müddətdə mövcud olan və ya mövcud olmuş ərazi vəziyyəti. Bəzi hallarda Uti possidetis «status-kvo» termininə uyğun gəlir, lakin «Status-kvo» daha geniş məna daşıdığı və vəziyyəti bütünü ilə (ictimai- hüquqi və xüsusi-hüquqi münasibətlər və s.) ifadə etdiyi halda, Uti possidetis ərazilərə faktiki sahib olmaya aiddir. Uti possidetis termininin tətbiqi hazırkı vəziyyətin aid olduğu anı dəqiq müəyyən etməyi tələb edir.

## Müasir tətbiqetmə praktikası
### Afrika
21 iyul 1964-cü il tarixində, Qahirədə Afrika Birliyi Təşkilatı çərçivəsində sərhəd mübahisələrinə dair 16 (1) saylı qərar qəbul edildi və iştirakçı dövlətlərin milli müstəqillik əldə etmədən əvvəl mövcud olan müstəmləkə sərhədlərinə hörmət etməyi öhdələrinə götürdüklərini bildirdi. Qətnamə gələcəkdə dövlətlərin müstəmləkələşmədən sonra uti possidetis prinsipinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş sərhədləri yalnız qarşılıqlı razılaşma yolu ilə yenidən düzəltmək barədə suallarının olmamasına yönəlmiş bir siyasi bəyanatdır. Afrika qitəsindəki sərhədlərlə bağlı vəziyyət Latın Amerikası qitəsindən daha mürəkkəb olduğundan, hər şeydən əvvəl müstəmləkə sərhədləri metropollar tərəfindən yerli əhalinin mənafelərinə hörmət edilmədən, müxtəlif yaşayış yerlərinin təbii sərhədlərini pozmadan qurulduğundan. uzun müddət inkişaf etmiş tayfalar. Bu səbəbdən bu sərhədlərin yenidən bölüşdürülməsi sülh üçün bir təhdidə çevrilə bilər və köhnə metropolların itirilmiş müstəmləkə hakimiyyətlərini bərpa etmək üçün əsas kimi istifadə etdikləri Afrika dövlətləri arasında bir çox qanlı müharibələrə çevrilə bilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Sebastian Anstis and Mark Zacher (June 2010). "The Normative Bases of the Global Territorial Order." *Diplomacy and Statecraft* **21**: 306–323.
* Helen Ghebrewebet: "Identifying Units of Statehood and Determining International Boundaries: A Revised Look at the Doctrine of Uti Possidetis and the Principle of Self-Determination", Verlag Peter Lang 2006, .
Subyektivlik

Subyektiv, bir mühakiməni şəxsdən asılı olaraq qiymətləndirmək (qazanmaq) üçün deyilir. Təyin olunmuş (müəyyənləşdirilmiş) dəyər nöqteyi-nəzərindən baxdıqda, hər kəs üçün fərqli, insandan insana fərqlənən bir dəyərdir.

Pozitiv elmlər insandan insana görə dəyişməyən dəyərlərin mövcudluğunu müdafiə edir. Subyektiv dəyərlərin isə obyektiv biliklərdən fərqli olaraq fərdi biliklər vasitəsilə əldə edildiyini bildirirlər. Müasir dövrün pozitiv elm nəzəriyyələri həm obyektiv, həm də subyektiv məlumatları bilik kimi qəbul edirlər.
Lankaster hersoqu

**Lankaster hersoqu** () — Birləşmiş Krallığın monarxial strukturunda olan əsilzadə ünvanlarından biri. Orta əsrlər dönəmində bu ünvan 3 dəfə təsis edilmiş, V Henrinin 1413-cü ildə taxta çıxması nəticəsində səltənətlə birləşmişdir. Daha sonra müstəqil şəkildə təsis edilməsə də, bu ünvan Lankaşir qraflığının hakimi olan Birləşmiş krallığın monarxı üçün istifadə edilməyə davam etmişdir.

## Tarixi
XIV-XV əsrlərdə Lankaster hersoqu ünvanı 3 dəfə təsis edildi. İlk dəfə 6 mart 1351-ci ildə İngiltərə kralı III Henrinin nəticəsi və 4. Lankaster qrafı Qrosmontlu Henriyə təsis edildi. Ancaq o, 1361-ci ildə oğul övladı olmadan vəfat etdi və ünvan ləğv edildi.

Ünvan ikinci dəfə 13 noyabr 1362-ci ildə İngiltərə kralı III Eduardın oğlu Gentli Con üçün təsis edildi. Belə ki, o, Qrosmontlu Henrinin qızı və varisi olan Lankasterli Blanşla evlənərək onun bütün mülk və əmlaklarına sahibləndi. Gentli Con 4 fevral 1399-cu ildə vəfat etdi və ona aid bu ünvan yeganə oğlu olan Bolinbruklu Henriyə keçdi. O isə elə həmin il - 1399-cu ildə II Riçardı devirərək İngiltərə taxtını ələ keçirdi və beləcə, ünvan səltənətlə birləşmiş oldu.

Bolinbruklu Henri bu ünvanı 10 noyabr 1399-cu ildə böyük oğlu olan Uels şahzadəsi Monmutlu Henri üçün yenidən təsis etdi. O da 1413-cü ildə atasının vəfatının ardından İngiltərə taxtına çıxdı və ünvan sonuncu dəfə İngiltərə taxt-tacıyla birləşdi.

Bununla birlikdə, ünvan hersoqların ənənəvi mülkü olan Lankaşir qraflığının sahibi olan Birləşmiş krallıq monarxı üçün istifadə edilməyə davam etdi. Lankaşir torpaqlarında monarxın da iştirak etdiyi ənənəvi şam yeməklərində qədəhlərin *"Kraliça, Lankaster hersoquna eşq olsun"* deyərək qaldırılması qaydadır.

## Lankaster hersoqları

### Birinci təsisi (1351-1361)

### İkinci təsisi (1362-1399)

### Üçüncü təsisi (1399-1413)

## Mənbə

* Tulloch, Alexander (2013). *The Little Book of Lancashire*. Stroud, Gloucestershire: History Press. p.&nbsp;86. ISBN 978-0-7524-9746-4
* https://www.duchyoflancaster.co.uk/about-the-duchy/our-people/duke-chancellor-and-the-officers/
Rəsultəpə yaşayış yeri

**Rəsultəpə yaşayış yeri** — Orta tunc dövrünə, orta əsrlərə aid tarixi, ölkə əhəmiyyətli abidə.

## Haqqında
Rəsultəpə yaşayış məskəni Ağdam rayonunun Xındırıstan kəndinin şimal-qərb ucaqrında yerləşir. Bu təpə ölçülərinə görə Qarabağ düzündəki başqa təpələrdən fərqlənir. 

XX əsrin 80-ci illərində aparılan təsərrüfat işləri zamanı aşkar olunan bu təpəni A.A.İessen qeydə almışdır. Abidənin hündürlüyü 14 m-ə qədər olmuşdur. 

Təpənin yamacından və üstündən toplanmış yerüstü materiallar ayrı-ayrı dövrlərdən orta əsrlər dövrünə qədər olan materiallar idi. Yaşayış yerindən erkən tunc dövrünə aid olan saxsı nümunələri 

Üzərliktəpə materialları oxşarlıq təşkil etmişdir. Sonrakı illərdə eneolit dövrünə aid təbəqə də aşkar edilmişdir. Eneolit təbəqəsindən tapılan materiallar gillə bitki qatışıqlı olan saxsı nümunələri olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Lindjo

**Lindjo** *(tələffüz edilir [lǐːndʑɔ])* — Xorvatiyada Dubrovnik şəhərinin və bütövlükdə Dubrovnik regionunun məşhur rəqsi.

## Haqqında
Lindjo cənubi Dalmasiyaya aid lijeriki adlı qədimi üç simli musiqi alətinin sədaları altında oynanılır. Bu rəqs növü XVIII əsr sonlarında Şərq Aralıq Dənizindən gəlmiş və XIX əsrdə Adriatik dənizi sahillərində yayılmışdır. Hal-hazırda o Dubrovnikin sahilboyu regionunda, Konavle ərazisində, Peljeşac yarımadasında, Mljet və Lastovo adalarında, Dubrovnikin qərb sahillərində, həmçinin Hersoqovinada geniş şəkildə ifa edilir.

Keçmişdə bu rəqs körük alətinin müşayiəti ilə ifa olunurdu. Rəqsin rəhbəri sol dizinə lijerikanı qoyaraq oturaqlı vəziyyətdə oynayır. Bu zaman da sağ ayağı ilə yerə vuraraq rəqs edənlər üçün ritmi tənzimləyir. Rəqqaslar rəqsin rəhbəri ətrafında dairə üzrə hərəkət edirlər. Rəqs rəhbəri həm də kimin kimlə rəqs edəcəyinə qərar verir və rəqs edənləri improvizasiyalarda yarışmağa təşviq etməklə yanaşı, rəqs fiqurlarının dəyişməsini də diktə edir.

Lindjo rəqsi ənənəsi Dubrovnikin Lindjo Folklor Ansamblı tərəfindən yaşadılır.

## Həmçinin bax
* Xorvatiya
* Dubrovnik

## Xarici keçidlər
https://www.lindjo.hr - Dubrovnikin Lindjo Folklor Ansamblının rəsmi veb saytı.

## İstinadlar
II Riçard

**II Riçard** və **Bordolu Riçard** (; ) () — İngiltərə kralı. Atası vəliəhd Eduard Vudstok 1376-cı ildə vəfat etdi və yeganə oğlu olan Riçardı atası III Eduardın varisi olaraq geridə qoydu. Bir il sonra babası III Eduardın ölümünün ardından 10 yaşlı Riçard İngiltərə kralı oldu.

II Riçard səltənətinin ilk illərində real hakimiyyət əmiləri Gentli Con və Tomas Vudstokun təsiri altındakı məclisin əlində idi. Sonrakı illərdə isə İngiltərə Yüzillik müharibə və kəndli üsyanları kimi daha mühüm problemlərlə üzləşdi. Bununla birlikdə II Riçard atası və babasından fərqli olaraq sülh tərəfdarı idi. Üstəlik zadəganların hüquqlarını məhdudlaşdıraraq sarayda xüsusi mühafizə birliyi yaratdı. Sarayda incəsənət və mədəniyyətin inkişafına təkan verdi.

Kralın az saydakı saray mənsubuna bağlı olması digər saray əyanlarının etirazına səbəb oldu və nəticədə 1387-ci ildə dövlət idarəsi lordlar palatası deyilən bir qrup aristokratın əlinə keçdi. 1389-cu ildə II Riçard idarəni yenidən ələ aldı növbəti 8 il boyunca keçmiş rəqibləriylə uyğunlaşmağa çalışdı. Ancaq 1397-ci ildə həmin palata üzvlərinin bir qismi edam edildi, bir hissəsi isə sürgün edildi. Səltənətinin son 2 ili II Riçardın tiranlıq dönəmi olaraq dəyərləndirilir. 1399-cu ildə vəfat edən əmisi Gentli Conun bütün ünvan və əmlaklarını ələ keçirərək oğlu Henri Bolinbruku sürgün etdi. Ancaq həmin ilin iyununda Henri Bolinbruk mirasını geri almaq üçün döndü və getdikcə böyüyən kiçik bir birliklə İngiltərəni işğal etdi. II Riçard taxtdan endirildi və həbs tutulduğu Yorkşir qalasında aclıqdan öldü.

## Mənbə
* Alexander, Jonathan; Binski, Paul (eds.) (1987). *Age of Chivalry, Art in Plantagenet England, 1200–1400*. London: Royal Academy/Weidenfeld & Nicolson.
* Allmand, Christopher (1988). *The Hundred Years War: England and France at War c. 1300 – c. 1450*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-31923-4
* Bennett, Michael J. (1999). *Richard II and the Revolution of 1399*. Stroud: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-2283-4
* Castor, Helen (2000). *The King, the Crown, and the Duchy of Lancaster: Public Authority and Private Power, 1399–1461*. Oxford: Oxford University Press. pp. 8–21. ISBN 0-19-820622-4

## İstinadlar
Maqnitosfer

**Maqnitosfer** («maqnit kürəsi») — cismi əhatə edən plazmanın davranışının bu cismin maqnit sahəsi ilə təyin olunduğu bir səma cisminin ətrafındakı boşluq sahəsi.

Başqa tərifi: maqnitosfer bir planetin və ya digər maqnitlənmiş göy cisminin ətrafındakı boşluqdur, yüklənmiş hissəciklərin, məsələn günəş küləyinin axını daxili maqnitin təsiri altında orijinal trayektoriyasından çıxdıqda əmələ gəlir.

Maqnitosferin forması və ölçüsü bu səma cisminin daxili maqnit sahəsinin gücü və ətrafdakı plazmanın təzyiqi (günəş küləyi) ilə müəyyən edilir. Öz maqnit sahəsinə sahib olan bütün planetlərin maqnitosferi var: Yer, Yupiter, Saturn, Uran və Neptun. Merkuri və Marsda çox zəif maqnitosferlər var, eyni zamanda Yupiterin aylarından biri olan Ganymede (lakin onun maqnitosferi tamamilə Yupiterin maqnitosferindədir və bu da onların daxili daxili qarşılıqlı təsirlərinə səbəb olur). Venera kimi zəif maqnitlənmiş planetlərin iyonosferləri qismən günəş küləyinin axınını sapdırır, lakin bunlar kimi bir maqnit atmosferi yoxdur.

## Sərhədlər
Maqnitosferin (maqnitopoz) hüdudu maqnit sahəsinin və düşən plazmanın təzyiqlərinin bərabərliyi şərti ilə, yəni maqnitosferin radiusu ilə müəyyən edilir (Alfvén radius r_A) əlaqəsi ilə müəyyən edilir

: {1 \over {8\pi }}B^2 (r_A ) = {1 \over 2}\rho V^2 (r_A ),

burada B —  səma cisminin maqnit sahəsidir, \rho və V — müvafiq olaraq, düşən plazma axınının sıxlığı və sürətidir.

## Ulduzların maqnitosferləri
Ulduz maqnitosferlərin yığılma proseslərindəki təsiri ən əhəmiyyətlidir. Plazmanın bir ulduza sərbəst düşməsi Alfven radiusundan bir məsafədə, yəni maqnitosfer sərhədində, maqnit sahəsi tərəfindən dayandırılır, yığılma isə ulduzun maqnit qütblərinə yönəldilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Modeling Earth’s Magnetosphere Using Spacecraft Magnetometer Data