open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Finlandiya tazısı

**Finlandiya tazısı** – dovşan və tülkü ovlamaq üçün yetişdirilmiş it cinsi.

## Xüsusiyyətləri
Finlandiya tazısının tükləri qısa, sıx və kobuddur. Xəzi qarın nahiyəsində və ayaqlarda açıq qəhvəyi rəngdə, kürək hissəsində isə qara yamaq var. Baş, ayaqlar, sinə və quyruq ucunda kiçik ağ işarələr mövcuddur. Yetkin itlərin boyu adətən 52-61 sm, çəkisi isə 20-25 kq arasında dəyişir.

## Temparamenti
Bu cins dostcanlı, sakit və heç vaxt aqressiv olmayan bir təbiətə malikdir. Ov zamanı enerjili və çox yönlü bir izləyici olur. Müstəqil işləməyi bacarır və izini sürdüyü heyvanı coşğulu hürüşlə təqib edir. Yüksək dözümlülüyə malik olan bu itlər aktiv iş itləridir. Onların gündəlik uzun və sürətli gəzintilərə, həmçinin sərbəst qaçmağa və oynamağa ehtiyacı var. Finlandiya tazısının qısa və hamar tüklərini sərt tüklü bir fırça ilə daramaq kifayətdir. Lazım gəldikdə, quru şampundan istifadə edilə bilər. Çimmək yalnız it çox çirklənəndə tövsiyə olunur. Bu cins orta dərəcədə tük tökən itlərdəndir.

## Sağlamlıq
Finlandiya tazısı irsi xəstəlik olan "serebellar ataksiya"dan əziyyət çəkə bilər. Bu xəstəlik səbəbindən bir çox balanın evtanaziya edilməsi zərurəti yaranır. Problem "SEL1L" adlı bir gendə baş verən mutasiya ilə əlaqələndirilir. Mutasiyaya uğramış hüceyrələrdə "endoplazmatik retikulum"da pozuntular yaranır və bu da xəstəliyə səbəb olur. Ümid edilir ki, gələcəkdə bu mutasiyanı müəyyən etmək və cinsdə bu xəstəliyin qarşısını almaq üçün xüsusi testlər hazırlanacaq. Orta ömür uzunluğu təxminən 12 ildir.

## Tarixi
Finlandiya tazısının yaranması 1800-cü illərdə həyata keçirilən seleksiya proqramının nəticəsidir. Bu proqramda Fransa, Almaniya Svə İsveç tazılarından istifadə olunub. Məqsəd təpəli ərazilərdə və dərin qarda işləyə bilən bir ov iti cinsi yaratmaq idi. 1889-cu ildə Finlandiya İtçilik Klubunun sələfi olan Suomen İtçilik Klubunun yaranması bu cinsin inkişafına təkan vermişdir. İlk Suomen İtçilik Klubu sərgisi üçün üç it seçilmişdi və növbəti il bu rəqəm səkkizə çatdı. 1893-cü ilə qədər qrup, rəng və xasiyyət də daxil olmaqla bəzi cins standartları müəyyənləşdirməyə başlanmışdır. Finlandiya tazısı hazırda Finlandiyanın ən məşhur it cinslərindən biridir. Cins Finlandiya və İsveçdə çox məşhur olsa da, digər ölkələrdə nisbətən nadir rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atelocynus microtis

***Atelocynus microtis*** – Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan nadir və kiçik ölçülü bir it növü. "*Atelocynus microtis*" növü "*[[İtlər|Canidae]]*" fəsiləsinə aiddir və xüsusilə Amazon meşələrində tapılır.

## Xüsusiyyətləri
Kiçik ölçülü bir heyvandır, ümumiyyətlə 45–55 santimetr uzunluğunda olur və çəkisi 3–4 kq arasında dəyişir. Bədəni incə və çevikdir. Qulaqları, adından da göründüyü kimi, çox kiçik və yuvarlaqdır, buna görə də bu heyvanı asanlıqla fərqləndirmək mümkündür. Kürkü qısa və tünd-boz rəngdə olur, bəzən çəhrayı və ya sarımtıl çalarlar da müşahidə edilə bilər. Ayaqları və bədənin alt hissəsi daha açıq rəngdə ola bilər. Əsasən Amazon və Orinoko çaylarının ətrafında, Cənubi Amerikanın tropik meşəlik ərazilərində yaşayır. Bu növ, sıx bitki örtüyü və su ehtiyatlarına yaxın yerlərdə tapılır. Ən çox gecə fəaliyyət göstərir və gündüzləri gizlənməyə üstünlük verir.

## Qidalanma
"*Atelocynus microtis*" əsasən kiçik məməlilər, quşlar, həşəratlar və meyvələrlə qidalanır. Bu heyvanlar ovlarını əsasən gecə ovlayır, sürətli və çevik hərəkətləri ilə kiçik heyvanları tutmaqda müvəffəq olurlar. Onlar ovlarına yaxınlaşaraq, təbii mühitdə çox diqqətlə hərəkət edirlər. Çox vaxt təkbaşına yaşayan bir növdür, lakin bəzən cütləşmək və ov etmək üçün bir araya gələ bilər. Eyni zamanda, "*Atelocynus microtis*" çox az yayılıb və ərazisinin dar olması səbəbindən, onu tapmaq çətindir.

## Qorunması
"*Atelocynus microtis*" Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı (IUCN) tərəfindən "Vəziyyəti məlum olmayan" olaraq qiymətləndirilmişdir. Bu növün populyasiyası kiçikdir və təbii mühitinin qorunması vacibdir. Növlərin qorunması məqsədilə müxtəlif təbiət parkları və qorunan ərazilərdə mühafizə işləri aparılır.

## İstinadlar
Dionysia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Finlandiya lapphundu

**Finlandiya lapphundu** () – orta ölçülü, möhkəm quruluşlu it cinsi. Əsrlər boyu bu cins əsasən Şimal marallarının otarılması üçün istifadə olunub. Finlandiyada ən məşhur it cinslərindən biri olsa da, Skandinaviya xaricində geniş yayılmayıb.

## Mənşəyi
Genetik kökləri Şimali Skandinaviya bölgəsinə dayanır. Bu cinsin genetik tədqiqatları onun canavar və it arasında qədim hibridləşmənin nəticəsi olduğunu göstərir. Bu genetik xətt saami xalqının istifadə etdiyi digər cinslərdə də mövcuddur. "Lapphund" sözünün özü Laplandiya bölgəsinə aid it mənasını verir.

## Xüsusiyyətləri
Orta ölçülü, güclü və möhkəm bədən quruluşuna malikdir. Onun sıx və suya davamlı xəz örtüyü soyuq iqlimlərdə yaşamaq üçün idealdır. Baş və boyun bölgəsindəki qalın xəz bəzi erkəklərdə aslan yelesinə bənzər görünüş yaradır. Rəng müxtəlifliyi genişdir: qara və krem, qara və qızılı, boz və ağ rənglər ən çox rast gəlinənlərdəndir. Cinsin standartına görə erkəklər 46-52 sm, dişilər isə 41-47 sm hündürlüyə malikdirlər. Çəkiləri 15-24 kq arasında dəyişir.

## Temparamenti
Dostcanlı, səbirli və enerjili bir cinsdir. Onlar çox ağıllıdır və ailələrinə sadiqdirlər. Həm ov, həm də sürü iti kimi çox yönlüdürlər və sərbəst işləməyi bacarırlar. Xəzləri sıx olsa da, həddindən artıq baxım tələb etmir. Həftəlik fırçalama kifayətdir, lakin tükləmə dövründə gündəlik baxım tövsiyə olunur. Onların enerjili təbiəti gündəlik fiziki fəaliyyət tələb edir. Uzun gəzintilər və sərbəst qaçışlar onlar üçün vacibdir. Balalar yeddi həftəlik olduqlarında digər balalar və insanlarla müntəzəm əlaqədə olmalıdır ki, sosiallaşsınlar. Bu onların insanlara və yaşayacaqları mühitə yaxşı adaptasiya olmalarına kömək edir. Sosiallaşma, onlara əmr ilə sakit olmağı öyrətməyə və həddindən artıq hürmənin qarşısını almağa da kömək edəcək.

## Sağlamlıq
Bu cinsdə ən çox rast gəlinən xəstəliklərə irsi göz xəstəlikləri, xüsusilə "GPRA" (Proqressiv Retina Atrofiyası) daxildir. Bundan əlavə, "epilepsiya", "hipotiroidizm" və "degenerativ mielopatiya" kimi xəstəliklər də müşahidə edilə bilər. Bu cins 12-15 il ömrə sahibdir.

## Tairix
Finlandiya lapphunduun tarixi Sami xalqının həyat tərzi ilə sıx bağlıdır. Əsrlər boyu bu itlər maralların otarılmasında və qorunmasında əsas rol oynayıblar. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra cinsin sayı kəskin azalmışdı, lakin təşkilatlanmış damazlıq proqramlar nəticəsində bərpa edildi. 1945-ci ildə Finlandiya İtçilik Klubu tərəfindən ilk standartlar müəyyənləşdirildi. Daha sonra 1960-cı illərdə cins Laplandiyanın digər itlərindən fərqləndirildi. Finlandiyada və Skandinaviya ölkələrində geniş yayılmışdır. ABŞ-da, Böyük Britaniyada, Avstraliyada və Kanadada da bu cinsin klubları mövcuddur. 2011-ci ildə Amerika İtçilik Klubu tərəfindən rəsmi olaraq tanındı və sürü itləri kateqoriyasına daxil edildi. Həm işləyən, həm də sadiq ailə iti kimi yüksək qiymətləndirilir və dünyada populyarlığı getdikcə artır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cycas angulata

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Bu növ Avstraliyanın şimal-şərqində və şimal-qərb Kvinslenddə, xüsusilə Bontiful adalarında yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Avstraliyanın ən böyük "Cycas" növü hesab olunur. Ağac formasında böyüyən bu bitki adətən 5 metr hündürlüyə çatır, lakin nadir hallarda 12 metrə qədər uzana bilər. Gövdəsinin diametri 15–25 sm arasında dəyişir və tez-tez budaqlanır. Yaşlı nümunələrdə yarpaq bazasının izləri zamanla itir və gövdə dama formasında səthə malik olur. Bu növün yarpaqları pinnat quruluşludur və 1.1–1.7 metr uzunluğunda olur. Hər bir yarpaq 180–320 yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqların uzunluğu 14–23 sm, eni isə 4.5–6.5 mm arasında dəyişir. Yarpaqların rəngi boz-yaşıl və ya mavi-yaşıldır. Tacda adətən 40-a qədər yarpaq yerləşir. Gənc yarpaqların petiolları qığılcımlarla örtülüdür, lakin bu xüsusiyyət bitki yaşlandıqca itir. Dişi konusları açıq tipli sporofillərdən ibarətdir və uzunluğu 25–50 sm arasında dəyişir. Bu konuslar qəhvəyi rəngdədir və hər birində 6–12 ovul yerləşir. Lamina üçbucaqlı formadadır və iti, dar bir qığılcımla bitir. Kişi konusları isə tək olur və dik vəziyyətdə yerləşir. Onların uzunluğu 20–25 sm, diametri isə 12–15 sm arasında dəyişir.

## Qida kimi
Cycad palmasının toxumları Avstraliya aborigenləri tərəfindən yüksək nişasta tərkibinə görə qida kimi istifadə edilirdi. Bu toxumlar quraqlıq mövsümündə yetişir və ovçuluqla məşğul olan qəbilələr üçün mühüm qida mənbəyi hesab olunurdu. Böyük meşə sahələri təbii qida ehtiyatı kimi yerli qəbilələr tərəfindən istismar edilirdi. Təbii halda "*Cycas angulata*" toxumları məməlilər üçün yüksək dərəcədə zəhərlidir. Aborigenlər bu təhlükəni bilirdilər və zəhəri aradan qaldırmaq üçün xüsusi üsullardan istifadə edirdilər. Onlar toxumları 3–5 gün ərzində su ilə yuyaraq zəhərli maddələri təmizləyir, daha sonra nişastanı bişirirdilər. Alternativ olaraq, toxumları əvvəlcə mayalandırır, sonra bişirib istehlak edirdilər. Bu ənənəvi hazırlama üsulları zəhərliliyi azaltsa da, Cycad toxumlarının müasir dövrdə insan istehlakı üçün təhlükəsiz olmadığı hesab edilir və onların yeyilməsi tövsiyə edilmir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Corynotheca licrota

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Bu növ əsasən Avstraliyanın quru bölgələrində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Qum zambağı ot kimi görünən, 700 mm-ə qədər böyüyən bir koldur. Yarpaqları xətti formaya malikdir və 600 mm-ə qədər uzana bilər. Gövdələri çox qısa olub, yalnız 5 mm uzunluğundadır. Çiçəkləri geniş şəkildə budaqlanmış çiçək dəstələrində yerləşir və tək-tək çiçəklərdən ibarətdir. Ləçəklərinin rəngi ağdan kremə, solğun sarıya qədər dəyişir, sepallar isə tünd çəhrayıdan bənövşəyə və ya tünd qəhvəyi rəngə qədər müxtəliflik göstərir. Ləçəklər dar ellips formalıdır, uzunluğu 3.9–5.5 mm, eni isə 0.7–0.9 mm-dir. Meyvələri asılı kapsul şəklindədir, qəhvəyi rəngdə və qırışmış görünüşdədir. Meyvələrin uzunluğu 2.8–7.5 mm, eni isə 2.1–2.8 mm-dir. Hər bir meyvədə 1–5 toxum olur. Toxumlar parlaq qara rəngdədir və hamar, yaxud bir qədər qırışmış teksturaya malikdir. Qum zambağı əsasən sentyabrdan fevraladək çiçəkləyir. Lakin yağışlı dövrlərdə aprel və avqust aylarında da çiçəkləmə müşahidə edilə bilər.

## Yayılması
Qum zambağı əsasən Avstraliyanın quru bölgələrində, Tazmaniya istisna olmaqla, bütün ştatlarda rast gəlinir. Mərkəzi dağlar, Murrey-Darlinq hövzəsi və cənubi Cənubi Avstraliyada üç əsas populyasiya qeydə alınmışdır. Yayılma xüsusilə Darlinq və aşağı Murrey çaylarının suvarma yolları boyunca izlənmişdir. Bu, toxumların Mərkəzi Avstraliyadan çaylar vasitəsilə daşındığını göstərir. Bitki qumlu düzənliklərdə və az yağışlı ərazilərdə daha yaxşı inkişaf edir.

## Taksonomiyası
İlk dəfə 1987-ci ildə Avstraliyalı botanist Rodni Con Frensis Henderson tərəfindən "*Flora of Australia*" kolleksiyasında rəsmi olaraq təsnif edilmişdir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Neopsephotus bourkii

***Neopsephotus bourkii*** – Avstraliyada yaşayan, kiçik ölçülü tutuquşuların yeganə nümayəndəsi.

## Xüsusiyyətləri
"*Neopsephotus bourkii*" uzunluğu 18–23 sm arasında dəyişir, quyruğu isə təxminən 9 sm-dir. Dişi fərdlər erkəklərdən bir qədər kiçik olur. Erkəklərin çəkisi 47–49 q, dişilərinki isə 41–49 q arasında dəyişir. Erkək və dişi fərdlər 9 aylıq dövrə qədər bir-birinə bənzəsə də, tam yetkinlik dövründə fərqlənməyə başlayırlar. Bu tutuquşuların ayaqları tünd qəhvəyi rəngdədir və ziqodaktil quruluşa malikdir; yəni iki barmağı irəli, iki barmağı isə arxaya baxır. Dimdikləri sarımtıl-qəhvəyi rəngdədir.

## Taksonomiya
"*Neopsephotus bourkii*" ilk dəfə 1835-ci ildə Yeni Cənubi Uelsdə Tomas L. Mitçell tərəfindən müşahidə edilmişdir. Mitçell bu növün adını həmin dövrdəki ştat qubernatoru Ser Riçard Burkun şərəfinə qoymuşdur. Ornitoloq Con Quld 1841-ci ildə "*Neopsephotus bourkii*" elmi olaraq təsvir etmişdir. O, əvvəlcə bu növü *Euphema bourki* kimi təsnif etsə də, sonradan *Neophema* cinsinə aid etmişdir. *"*Neopsephotus bourkii*"* sonralar ayrıca bir cins olaraq qəbul edilmişdir.

## Təhlükə
"*Neopsephotus bourkii*" hazırda IUCN tərəfindən təhlükə altında olan növlər siyahısına daxil edilməmişdir. Onların əsas təhdidləri Avropadan gətirilən qırmızı tülkülər (Vulpes vulpes) və vəhşi pişiklər (Felis silvestris) tərəfindən ovlanmaqdır. Bununla belə, bu növün populyasiyasında əhəmiyyətli azalma müşahidə edilməmişdir. Əksinə, onların sayı artmaqdadır. Bu artım, çox güman ki, geniş yayılmış yaşayış yerləri və yırtıcılarla az təmasda olmaları ilə əlaqədardır. "*Neopsephotus bourkii*" həm ekoloji uyğunlaşma qabiliyyəti, həm də artan populyasiyası ilə Avstraliyanın təbii faunasının mühüm nümayəndələrindən biri hesab olunur.

## İstinadlar
Anodorhynchus hyacinthinus

**Anodorhynchus hyacinthinus** – Cənubi Amerikanın mərkəzi və cənubunda yaşayan böyük tutuquşu növü. Bu növ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının (IUCN) Qırmızı Siyahısında "Həssas" kateqoriyasında təsnif edilmiş və mühafizə altına alınmışdır.

## Taksonomiya
"*Anodorhynchus hyacinthinus*" ilk dəfə 1790-cı ildə İngiltərə həkimi, ornitoloqu və rəssamı Con Lethem tərəfindən "*Psittacus hyacinthinus*" adı ilə təsvir edilmişdir. 2000-ci ildə Toni Pittmen tərəfindən irəli sürülən fərziyyəyə görə, Lathemin təsvir etdiyi quş görünüşcə "*Anodorhynchus hyacinthinus*" növünə uyğun olsa da, onun uzunluq ölçüləri əslində başqa quş nümunəsini təsvir etdiyini göstərə bilər. Bununla belə, Lethemin təsvirləri taxidermik nümunəyə əsaslanırdı və bu nümunə 1822-ci ilə qədər mövcud idi.

## Xüsusiyyətləri
"*Anodorhynchus hyacinthinus*" uzunluğuna görə dünyada ən böyük tutuquşu növüdür. Bu quşun uzunluğu 1 metrə qədər çatır və çəkisi 1,2 ilə 1,7 kq arasında dəyişir. Qanadları 38,8 ilə 42,5 sm uzunluğunda olur. Lələkləri tamamilə mavi rəngdədir, yuxarı hissədə daha açıq tonlar hakimdir. Boyun lələkləri isə bəzən bir qədər boz rəngdə ola bilər. Üz xüsusiyyətləri arasında, göz ətrafında tünd sarı rəngli halqa və dimdiyin altındakı sarı rəngli hissə diqqət çəkir.

## İstinadlar
Cratystylis conocephala

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qərbi Avstraliya, Cənubi Avstraliya, Yeni Cənubi Uels və Viktoriya bölgələrində yayılmışdır. O, sıx budaqlı, yayılan bir kol bitkisi kimi tanınır.

## Botaniki xarakteristikası
Gümüşü və ya mavi-boz rəngli, dik şəkildə böyüyən və hündürlüyü 0.7–1.8 metr arasında dəyişən bir kol bitkisidir. Sürgünləri dik və oduncaqlaşmışdır, sıx şəkildə düzülərək qarma-qarışıq bir gövdə əmələ gətirir. Qabığı liflidir, gənc budaqları isə sıx şəkildə qısa, bir-birinə qarışmış yunlu tüklərlə örtülüdür. Yarpaqları oval formadadır və nəzərə çarpan mərkəzi damara malikdir, hər iki tərəfi boz və yunludur. Yarpaqların uzunluğu 4–10 mm, eni isə 2–5 mm-dir. Çiçək başcıqları 12–15 mm uzunluğunda və 3–8 mm diametrindədir. Dairəvi involukral braktlar 3–7 mm uzunluğunda, yaşıl və seyrək tüklərlə örtülüdür. Çiçəkləri 4–6 ədəd olub, korollaları 10–12 mm uzunluğunda və ağ rəngdədir. Meyvələri (akenlər) inkişaf etmədikdə 3–4 mm, məhsuldar olduqda isə 6–7 mm uzunluğunda olur. Çiçəkləmə dövrü əsasən sentyabrdan dekabra qədər davam edir.

## Ekologiyası
Qırmızı və qumlu torpaqlarda yayılır. Bu bitki, müxtəlif ekosistem növlərində, o cümlədən mallee, sahil kolları və meşə bitki örtüyü icmalarında rast gəlinir. "*Cratystylis conocephala*" uzun müddət yanğına məruz qalmayan ekosistemlərdə çoxalır və bu mühitlərdə sağlam şəkildə inkişaf edir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cupaniopsis flagelliformis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Avstraliyanın şərqində bitir.

## Təsviri
25 metr (82 fut) hündürlüyə qədər böyüyən, açıq və yayılmış taclı kiçik bir ağacdır. Yeni çıxan zoğlar sıx tüklü, budaqları isə puberulyozdur. Yarpaqları mürəkkəb və növbəlidir, uzunluğu 30 sm-ə (12 düym) qədər çatır. Yarpaqların 10-dan 20-dək dişli yarpaqcıqları var ki, adətən 10 sm (3.9 düym) uzunluğunda və 4 sm (1.6 düym) enində olur, lakin bəzən daha böyük də ola bilər. Kiçik çiçəklər terminalda və ya yarpaq qoltuqlarında əmələ gələn, uzunluğu 55 sm-ə (22 düym) qədər olan asılmış sünbül üzərində daşınır. Çiçəklərin kasacığı ləçəklərdən xeyli böyükdür və qırmızı və ya çəhrayı rəngdədir. Qırmızı, çəhrayı və ya sarı rəngli meyvəsi uzunluğu təxminən 22 mm (0.9 düym), eni isə 26 mm (1.0 düym) olan kapsuldur. Xarici hissəsi sıx, daxili hissəsi isə ipək kimi tüklüdür. Meyvə üç hissəyə malikdir və hər bir hissədə portağal-sarı rəngli aril ilə əhatə olunmuş tək qəhvəyi və ya qara toxum var.

## Taksonomiyası
Bu növ ilk dəfə avstraliyalı botanist Frederik Menson Beyli tərəfindən təsvir edilmişdir. O, bu təsviri 1893-cü ildə Kvinslend Kənd Təsərrüfatı Departamentinin Botanika Bülletenində nəşr etmiş və növə "*Cupania flagelliformis*" adını vermişdir. 1924-cü ildə Sapindaceae ailəsi üzrə aparılan yenidən təsnifatda Bavariya botaniki Ludviq Adolf Timofey Radlkofer bu növü Cənubi Amerikaya məxsus "*Cupania*" fəsiləsindən "*Cupaniopsis*" cinsinə keçirmişdir.

## Yayılması
"*Cupaniopsis flagelliformis*" tropik və subtropik yağış meşələri və musson meşələrində yaşayır, burada o, alt qat ağacı kimi böyüyür. Hündürlük aralığı dəniz səviyyəsindən təxminən 1,100 m-ə (3,600 fut) qədərdir. Bu növ dörd ayrı-ayrı populyasiyada mövcuddur, Keyp-York yarımadasının zirvəsindən Şimali Yeni Cənubi Uelsə qədər yayılmışdır. Birinci qrup Prens Uels adasında və Bamaqadan şimalda, Keyp-York yarımadasının ucunda yerləşir. Növbəti qrup Kutini-Payamu Milli Parkı ətrafında, təxminən Oliv Riverdən Lokhart Riverə qədər olan ərazilərdə tapılır. Üçüncü və ən böyük qrup Lokhart-Riverdən təxminən 400 km (250 mil) cənubda, Tribulation burunu yaxınlığından Ingham ərazisinə qədər yayılır. Sonuncu və ən ayrılmış qrup, təxminən 1,300 km (810 mil) cənubda, Kvinslendin cənub-şərqində və Yeni Cənubi Uelsin şimal-şərqində yerləşir.

## İstinadlar

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Crowea

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Bu cinsə üç növ, bir çox alt növ və kultivar daxildir ki, hamısı bol və cazibədar çiçəklərinə görə bəzək bitkisi kimi populyardır. Çiçəklər adətən payız və qış aylarında açılır. 

## Arealı
Növlərinin hamısı Avstraliyaya xasdır və Viktoriya, Yeni Cənubi Uels və Qərbi Avstraliya bölgələrində yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Təxminən 1,5 metr hündürlüyə qədər böyüyən həmişəyaşıl kollar kimi tanınır. Yarpaqları sadə, tükcüksüzdür və digər Rutaceae (sitruskimilər) ailəsinin üzvlərində olduğu kimi, yağ vəzilərinə malik, aromatiktir. Çiçəklər yarpaqların qoltuq hissələrində tək-tək əmələ gəlir, çəhrayı rəngdə və ulduzşəkilli olur. Çiçəklər beş ləçəklə, beş çanagvari yarpaqla və yumurtalığın ətrafında iki halqa düzülmüş on erkəkcikdən ibarətdir. "*Crowea*" növləri "*[[Rutaceae]]*" ailəsinin digər üzvlərinə çox yaxındır və çiçəkləri oxşar görünüşə malikdir.

## Taksonomiyası
Bu cins 1798-ci ildə Ceyms Edvard Smit tərəfindən təsvir edilmiş və adlandırılmışdır. Ceyms Krouv Britaniyanın botanika sahəsində, xüsusilə "*[[Söyüd|Salix]]*" (söyüd) cinsində çox yaxşı biliklərə malik idi və bu cinsə xüsusi diqqət yetirərək, əldə edə bildiyi bütün növləri toplayıb yetişdirmişdir. İlk növ olan "*Crowea saligna*" növünün spesifik adı, Krouvun bu sahədəki xidmətlərini vurğulayır.

## Növləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yakutiya laykası

**Yakutiya laykası** (, ) – Sibirin Yakutiya bölgəsinə aid yeni inkişaf etdirilmiş it cinsi. Qədim zamanlarda bu itlər yerli yakut xalqı tərəfindən çoxfunksiyalı heyvanlar kimi istifadə edilirdi. Yakutiya laykaları çoxməqsədli itlərdir və bir çox nəsilləri maralları otarmaq, ov etmək və ya xizəkləri çəkmək üçün istifadə edilib. Onlar Rusiya İtçilik Klubu, Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası və 2017-ci ildə AKC-nin "Foundation Stock Service" tərəfindən qeydiyyata alınıblar.

## Tarix
Yakutiya laykaları qədim mənşəyə malik bir cinsdir və yerli yakutlar tərəfindən məməliləri və quşları ovlamaq, mal-qaranı otarmaq və yük daşımaq üçün yetişdirilmişdir. Bu itlər əvəzsiz köməkçilər və yoldaşlar olmuşdur. Saxa dilində bu cins "Saxa yta" adlanır, mənası "Yakut iti" deməkdir. Bu cinsin sübutlarına 12,500 il əvvələ aid arxeoloji qalıqlarda rast gəlinir. Saxa Respublikasında itlərin qalıqları ilə birlikdə it xizəkləri və qoşqularının qalıqları tapılmışdır. Radiokarbon təhlilləri bu qalıqların 7800–8000 il əvvələ aid olduğunu göstərir.

## Xüsusiyyətləri
Yakutiya laykalarının hündürlüyü 53–84 sm, çəkisi isə 18–25 kq arasında olur. Yakutiya laykaları çoxməqsədli itlərdir və yüksək qoxu, eşitmə və görmə qabiliyyətinə malikdirlər. Güclü ov instinktləri və dözümlülüyü ilə seçilirlər. Əgər kiçik yaşlarından düzgün sosiallaşdırılsalar, insanlara qarşı mehriban, yırtıcılara qarşı isə aqressiv ola bilərlər. Əksər aborigen layka cinsləri əsasən ov itləri olsa da, Yakutiya laykası əsasən xizək iti kimi tanınır və ovçuluq və sürü otarma bacarıqlarını da qismən bacarır. Yakutiyanın geniş ərazilərinə görə, bu itlər müxtəlif bölgələrin tələblərinə uyğun olaraq ixtisaslaşa bilirlər. Təxminən 200 it yalnız ovçuluq məqsədilə istifadə olunur. Yakutiya laykaları sərt Sibir iqliminə dözümlüdür və çətin şəraitdə yüksək dözüm nümayiş etdirirlər. Adətən kiçik qruplar halında gün boyu fasiləsiz işləyə bilirlər.

## Sağlamlıq
Potensial sağlamlıq problemlərindən biri mədə genişlənməsi (bloat) xəstəliyidir. Mədə genişlənməsi və burulması (GDV) böyük it cinslərində daha çox rast gəlinən ciddi bir vəziyyətdir. Bu zaman mədə burularaq hava ilə dolur və həyati təhlükə yarada bilər. GDV-nin dəqiq səbəbi məlum olmasa da, böyük porsiyalarla qidalanma və yeməkdən dərhal sonra aktivlik bu riski artırır. Buna görə də, itə daha kiçik porsiyalarla yemək vermək və yeməkdən sonra aktivliyini məhdudlaşdırmaq vacibdir. Digər potensial problem bud-çanaq displaziyası və dirsək displaziyasıdır. Bu, irsi xəstəliklərdir və bud və dirsək oynaqları düzgün inkişaf etmədikdə, sümüklər bir-birinə sürtünərək ağrıya səbəb olur. Bu vəziyyət ciddi narahatlığa səbəb ola bilər və bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb edir. Yakutiya laykalarında göz problemləri də daha çox müşahidə edilə bilər. Buna görə də mütəmadi olaraq baytar müayinələri təşkil etmək və hər hansı potensial problemin erkən aşkarlanmasına diqqət yetirmək vacibdir.

## Klonlaşdırma
2017-ci ildə Yakutiya laykasının iki nümunəsi bu nadir cinsi qorumaq məqsədilə klonlaşdırılmışdır. 2020-ci ildə klonlaşdırılmış itlərdən biri uğurla 7 bala dünyaya gətirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kane paratore

**Kane paratore** () – İtaliyaya aid çoban iti cinsi. Bu cins xüsusilə Abruttso bölgəsindəki tarixi və ənənəvi rolu ilə tanınır.

## Tarixi
Cinsin adı olan "Kane paratore" və ya "Kane tokkatore" adları italyan dialektlərindən götürülmüşdür. "Paratore" sözü "önə dayanmaq" və ya "toxunmaq" mənasını verir. Bu ad cinsin kənd təsərrüfatı işlərində, mal-qara sürülərini yüngül toxunuşlarla və ya sürülərin qarşısında dayanaraq yönləndirən roluna əsaslanır.

## Xüsusiyyətləri
Kane paratore sağlam və orta ölçülü bir cinsdir. Yetkin itlər adətən 8–10 kq arasında çəkidə olur və 30–35 sm çiyin uzunluğuna malikdir. Morfoloji olaraq, bu cins, canavar kimi bir görkəmə sahibdir. Başı geniş, qulaqları dik və ya yarım-dikdir. Qalın, "agouti", "sable", "boz brindle", "leopard" (merle), qara və ya qəhvəyi xəzə malikdir. Cinsin xəzinin uzunluğu qısa və ya yarım uzun olsa da, dəyişkənlik göstərir. Kane paratore sürətli inkişaf edən, müdafiəkar və müxtəlif şəraitlərə uyğunlaşa bilən, uzun dözümlülük və mükəmməl uyğunlaşma bacarığına sahib bir cinsdir.

## Sağlamlıq
Tarixən çobanların yemək rasionlarına əsaslanan sadə bir pəhrizlə qidalanırdı. Bu pəhrizdə arpa, pendir suyu, köhnə çörək və yemək qalıqları yer alırdı. Ümumiyyətlə sağlam olan bu itlər osteodistrofiya, spinokerebellar ataksiya və Leqq–Kalve–Pertes xəstəliyi kimi xəstəliklərə meyillidir. Yerli əfsanələr, bu itlərin güclü bir immun sisteminə sahib olduğunu və bu xüsusiyyətin canavar nəsillərindən miras qaldığını göstərir.

## Qorunması
İtaliya xaricində demək olar ki, tanınmayan nadir bir cinsdir. İtaliyada bu cinsin qan xəttini qorumaq üçün xüsusi səy göstərilir. Xüsusən kənd təsərrüfatı üsullarının dəyişməsi nəticəsində cinsin sayının azalması baş verir. "Fédération Cynologique Internationale" (FCI) bu cinsi tanımır, lakin cins, Abruzzo və yaxın bölgələrdəki həvəskarlar tərəfindən qorunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tamaskan

**Tamaskan** – Finlandiyadan olan seçici şəkildə yetişdirilmiş it cinsi. Onların dəqiq mənşəyi məlum deyil. Tamaskan Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası tərəfindən cins kimi tanınmasa da, Amerikanın Nadir Cinslər Assosiasiyası tərəfindən cins kimi tanınır.

## Təsviri
Tamaskan iri, atletik bədənli itlərdir və Alman çoban itlərindən bir qədər hündürdürlər. Bədən quruluşu baxımından, onlar tipik it cinsləri olan kizək itlərindən daha böyükdür. Orta hesabla, Tamaskan yetkin itləri çiyinlərdən 60–70 sm hündürlüyündə ölçülür və adətən 25–40 kq arasında çəkisi olur. İndiyə qədər qeydə alınmış ən ağır Tamaskan erkəkləri 50 kq-dan çox olmayıb. Dişi itlər, adətən erkəklərdən daha kiçik və yüngüldür, onları fərqli bir qadın görünüşü ilə seçirlər. Erkəklər daha iri quruluşlu olur, geniş başları və ağır sümükləri ilə tanınır. Tamaskanlar canavar görünüşlüdür. Düz və tüklü quyruqları və üç əsas rəngdə olan qalın ikiqat xəzləri var. Boz, qırmızı-boz və qara-göy rənglərdə olurlar. Badam şəklində olan gözləri sarıdan, ambra və qəhvəyi rəngə qədər dəyişir, açıq rəngli gözlər çox nadirdir. Mavi gözlər qəbul edilmir, eləcə də fərqli rəngdə olan gözlər də cinsə uyğun deyil.

## Sağlamlıq
Ümumilikdə, Tamaskan cinsi sağlamdır və yalnız bir neçə sağlamlıq problemi kiçik bir hissəyə təsir edir. Təxminən 10% erkək Tamaskan, "kriptorşidizm" (bədəndən aşağı düşməyən testislər) problemindən əziyyət çəkir. Bu hallarda, adətən yalnız bir testis tamamilə skrotumda düşər, digəri isə "gizli" olaraq qarın boşluğunda qalır. Epilepsiya, dünyada qeydə alınmış hər 100 Tamaskandən təxminən birinə diaqnoz qoyulmuşdur. Bir neçə itdə "degenerativ miyelopatiya" daşıyıcılığı aşkar edilmişdir. Böyük it cinsləri ilə əlaqədar olaraq, Tamaskandə də "hip displaziya"sı riski vardır.

## Tarix
1980-ci illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarından Birləşmiş Krallığa beş Sibir haskisi cinsi it gətirildi. Bu itlər digər itlər ilə kəsişdirilərək canavar görünüşlü, amma yaxşı xarakterə malik bir it yaratmaq məqsədilə istifadə edilmişdir. O dövrdə, bu itlər "canavar itləri" və ya sadəcə "canavar oxşarları" kimi adlandırılmışdır. O dövrdə qeydlər zəif saxlanıldığı üçün bu itlərin əksəriyyətinin mənşəyi məlum deyil. Cinsin qurucuları Linn Hardi və Yenni Pikok, "Britaniya və Beynəlxalq Utonaqan Cəmiyyəti"nin komitə üzvləri idilər, lakin onlar itlərin çox oxşar hala gəldiyini düşünərək xarici genetik müxtəliflik axtarmağa qərar verdilər. Buna baxmayaraq, Utonaqan cinsini yetişdirənlərin əksəriyyəti yeni əlavələrlə maraqlanmadıqları üçün, qurucular 2006-cı ildə "Tamaskan Dog Register"i yaratmağa başladılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Vitis virginiana

*  — Vitis aestivalis bitki növünün sinonimi.
*  — Vitis cinerea var. baileyana bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Vitis riparia bitki növünün sinonimi.
Brett Dalton

**Brett Patrik Dalton** — amerikalı aktyor. O, daha çox ABC kanalında yayımlanan *S.H.I.E.L.D. agentləri* serialında Qrant Vard və Hayv obrazlarını canlandırması ilə tanınır. Eyni zamanda NBC kanalının prosedur dram serialı *Tapılmış-*da Detektiv Mark Trent rolunda və 2015-ci ildə yayımlanan *Şəfəqə qədər* video oyununda Maykl "Mayk" Monro obrazında çıxış etmişdir. Dalton həmçinin *Müharibə tanrısı: Raqnarok* (2022) video oyununda Freyr obrazının səsi və hərəkətlərini təmin etmişdir

## Həyatı
Dalton 7 yanvar 1983-cü ildə anadan olmuşdur. 2001-ci ildə Kaliforniyanın Kempbell şəhərində yerləşən Vestmont Liseyini bitirmişdir. Liseydə *Göyərçin yuvası üzərindən uçuş* adlı səhnə əsərinin seçmələrində iştirak etdikdən sonra aktyorluğa maraq göstərməyə başlamışdır. O, həmçinin Kaliforniya Təqaüd Federasiyasının prezidenti və tələbə bədəninin prezidenti olmuşdur. Dalton lisey illərində *Mənim sevimli ilim* əsərində baş rolu ifa etmişdir. Bakalavr təhsilini Berkli Kaliforniya Universitetində tamamladıqdan sonra, 2011-ci ildə Yel Drama Məktəbində İncəsənət üzrə magistr dərəcəsi almışdır. Onun Yeldəki sinif yoldaşlarından biri Oskar mükafatı laureatı Lupita Nyonqo olmuşdur.

## Karyerası
2012-ci ilin noyabrında Dalton Cos Vedonun çəkdiyi *S.H.I.E.L.D. agentləri* televiziya serialında Agent Qrant Vard və Hayv kimi əsas rolla çəkildi. Serial Fil Kolson və Daltonun canlandırdığı personaj da daxil olmaqla, onun kiçik agentlər qrupunun fəaliyyətini izləyir. Daltonun digər televiziya layihələrinə *Mavi qanlar*, *Əsgər arvadları* və Toni və Ridli Skottun istehsalı olan *Linkolnun öldürülməsi* (Milli Coğrafiya Kanalı) daxildir. Teatrda isə onun iştirak etdiyi əsərlər arasında *Ehtiras oyunu*, *Romeo və Cülyetta və İndi xoşbəxtsiniz?* (Yel Repertuar Teatrı); *Cavanlığın şirin quşu və Şeytanın yuxuları* (Uilyamstaun Teatr Festivalı); *Maqbet*, *Onu özünlə götürə bilməzsən* (Çautauqua Teatr Şirkəti); və *Əvəzedici* (Vestport Ölkə Teatrı) yer alır.

16 may 2014-cü ildə Dalton *Florensiyada azmış* adlı müstəqil dram filmində Erik Lombard roluna çəkildi. Filmdə o, təhlükəli Florensiya idmanına və cazibədar yerli qadına qarışan, ürəyi qırılmış keçmiş kollec futbol ulduzunu canlandırır. Filmə həmçinin Stana Katic  və Emili Atak da çəkilmişdir. 

2015-ci ildə Dalton *Sübhə qədər* adlı  sağ qalmaq üçün dəhşət janrlı video oyunda Mayk obrazını səsləndirdi. Oyun Supermassive Games tərəfindən hazırlanmış və Sony Computer Entertainment tərəfindən PlayStation 4 üçün yayımlanmışdır. Fevral ayında Dalton bu performansına görə Milli Video Oyun Ticarət Rəyçiləri Akademiyası tərəfindən mükafata namizəd göstərildi.

Dalton *Qavin Stounun dirilməsi* adlı filmdə baş rol oynadı. Film 20 yanvar 2017-ci ildə Walden Media və Vertical Church Films tərəfindən yayımlandı.

2021-ci ildə Dalton NBC-nin *Çikaqo yanğını* dram serialında Aralıq Leytenantı Ceyson Pelham kimi təkrarlanan rolu ifa etdi. 

## Şəxsi həyatı
Brett Los-Ancelesdə həyat yoldaşı Melissa Trn və 2012-ci ildə anadan olan qızı ilə yaşayırdı. O, 2019-cu ilin noyabrında boşanmaq üçün məhkəməyə müraciət edib. 

## Filmoqrafiya

### Televiziya

## Xarici keçidlər
* 
* 

## İstinadlar
Fredrik Dübua de Monperi

**Fredrik Dübua de Monperi** (; ) — Fransız əsilli isveçrəli arxeoloq, səyyah, etnoqraf və təbiətşünas. Rusiyada əsasən 1831-1834-cü illərdə Krıma və Qafqaza etdiyi səyahət sayəsində tanınır, Səyahətini altı cildlik "Qafqazda çərkəzlərin və abxazların arasında, Kolxidada, Gürcüstanda, Ermənistanda və Krımda səyahət" əsərində səyahəti zamanı çəkdiyi bir çox rəsm, şəkil və diaqramdan ibarət atlas ilə izah etmişdir.

## İstinadlar
Koqnitiv terapiya

**Koqnitiv terapiya** (KT) — amerikalı psixiatr Aaron T. Beck tərəfindən 1960-cı illərdə inkişaf etdirilmiş bir psixoterapiya yanaşmasıdır. KT, koqnitiv davranış terapiyasının (CBT) daha geniş qrupuna aiddir və əsasən fərdin düşüncə, hiss və davranışlarının qarşılıqlı əlaqəsinə əsaslanır. KT-nin əsas ideyası, insanlar tərəfindən yaşanan emosional çətinliklərin və davranış problemlərinin çox vaxt qeyri-dəqiq, təhrif olunmuş və ya mənfi düşüncələrdən qaynaqlandığını qəbul edir. Bu yanaşma, fərdlərə bu mənfi düşüncələri müəyyən edib, daha realist və faydalı düşüncə tərzləri ilə dəyişdirməyə kömək etməyi hədəfləyir.

Koqnitiv terapiya, fərdlərin düşüncə və inançlarını dəyərləndirmək, təhrif olunmuş düşüncələri aşkarlamaq və problemli davranışları dəyişdirmək üçün terapevtlə əməkdaşlıq etmələrini tələb edir. Bu proses fərdin öz daxili reallığını anlamağa və emosional narahatlıqlarını idarə etməyə kömək edir. KT, həmçinin fərdlərə müxtəlif problemlərlə mübarizə aparmaq üçün daha effektiv strategiyalar və bacarıqlar inkişaf etdirməyə imkan verir.

Koqnitiv terapiya, müasir psixoterapiyada geniş yayılmış və çoxsaylı tədqiqatlarla dəstəklənmiş bir yanaşmadır. Bir çox psixoloji pozuntuların müalicəsində, o cümlədən depressiya, narahatlıq pozuntuları, fobiyalar, obsesif-kompulsif pozuntu və digər emosional çətinliklərdə effektivliyi sübuta yetirilmişdir.

## İstinadlar
Cats That Look Like Hitler

**Cats That Look Like Hitler** () – 1933–1945-ci illərdə Almaniyanın diktatoru olmuş Adolf Hitleri xatırladan pişiklərin fotoşəkillərinin təqdim olunduğu satirik sayt. Bu pişiklər internetdə **kitler** kimi tanınır. Pişiklərin çoxu ağ-qaradır, burunlarının altında Hitlerin bığını xatırladan qara ləkə, bəzən isə başlarıda Hitlerin saç düzümünü xatırladan diaqonal qara ləkələr olur. Sayt 2006-cı ildə Koos Pleqt və Pol Neve tərəfindən yaradılmış, Avropa və Avstraliya televiziya verilişlərində yer aldıqdan sonra tanınmışdır. Sayt daha sonra sadəcə Neve tərəfindən idarə olunmuşdur. O, 2013-cü ilin fevralına 7.500-dən çox pişiyin fotosunu təsdiqləmişdir. Sayt 2014-cü ilin aprelindən etibarən yenilənmir.

## Populyar mədəniyyətdə
Stiven Kolber 2010-cu ilin iyulunda "Kolber hesabatı" verilişində saytdan bəhs etmişdir. Saytın adı Avtraliyanın "Total Gamer" videooyun jurnalı tərəfindən tez-tez çəkilirdi. Bred Vottson "Edge Nightshow" verilişində pişiyi Prinqlsın "bir nömrəli kitler" olduğunu dedikdən sonra sayt Yeni Zelandiyada da tanınmışdır. "Sosial şəbəkə" filmində saytdan qısa bəhs olunmuşdur.

2011-ci ildə "The Daily Telegraph" kitlerlərin Hitlerə oxşamaları səbəbilə sahib tapa bilmədikdə çətinlik çəkdiklərini yazmışdır. "The Times" jurnalı üçün Ben Meyçl saytdakı kitlerin sahibləri ilə görüşərək saytın niyə belə populyar olduğunu araşdırmışdır. Kanzas şəhərinin "KCTV5" xəbərlər saytında işləyən bir meteoroloq "Pişik şənbəsi" adlı veriliş seqmentində Hitlerə oxşayan və "Kitler" adlı pişiyi göstərdiklərinə görə üzr istəmişdir.

## Həmçinin bax
* Hitler çaydanı – Hitleri xatırladan çaydan.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Brilyant Babayeva

**Brilyant Camal qızı Babayeva** () — Azərbaycan aktrisası, aparıcı səhnə ustası.

## Həyatı
Babayeva Brilyant Camal qızı 1963-cü ildə Şəki şəhərində anadan olmuşdur. 1979-cu ildən S. Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrında aktrisa kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1987-ci ildə M. A. Əliyev adına İncəsənət İnstitunun "kino-dram aktyoru" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1987/1989-cu illərdə aktrisa, 1996-cı ildən 1-ci dərəcəli aktrisa, 1997-ci ildən yüksək dərəcəli aktrisa, 2002-ci ildən Aparıcı səhnə ustası olaraq çalışıb.

2 avqust 2025-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.

## Teatr səhnəsindəki rolları
* S. Rəhman "Yalan" -

* R. Əlizadə "Kəndimizin narları" — Leyla

* A. Abdullazadə "Evlərin axşamları" — Sevda

* R. Əlizadfə "Dadaşbala əməliyyatı" — Şəfiqə

* Ə. Əylisli "Vəzifə" – Sona

* V. Rasputin "Halallıq" — Ninka

* R. Əlizadə "Doğmalar" — Mirvari

* M. Sebastian — Məktəbli qız

* H. Cavid "Knyaz" — Alman qızı

* O. Volzova "Ona keç

* M. F. Axundzadə "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah"- Şərəfnisə xanım

* S. Rəhman "Yalan" — Şəlalə,

* G. Bakıxanov "Dağlar səsləyir məni" — Səbinə

* S. Stratayev "Avtobus" — Qız

* İ. Drutse "Kürən yabı" — Çefulyasa

* Ə. Əmirlinin "Onun iki qabırğası" – Ceyran

* M. Sebastian "Adsız ulduz" — Mona

* Tamara "Bankir adaxlı" — Səmayə

* M. F. Axundov "Hacı Qara" — Tükəz

* N. B. Vəzirov "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük"

* Hidayət "Məni qınamayın"

* J. B. Molyer "Xəsis" – Frozina

* M. Kərim "Ay tutulan gecə"

* J. B. Molyer Aldadılmış ər" Xanım Sotanvil

* B. Appayev "Gözəlləri necə qaçırırlar" Məkkə

* Ə. Orucoğlu "Oğru" – Tükəzban

* A. Məmmədov "Dəli Domrul" — Ana

## Mükafatları
"Fəxri mədəniyyət işçisi" döş nuşanı (2013)

## Filmoqrafiya
# "Xanım Hey" (Nağıl) (2006) Əli Hacıyev. Space Tv.

## İstinadlar
Qəssal

**Qəssal** () — 2024-cü ildə çəkilmiş və TRT-nin tabii platformasında yayımlanan Türkiyə istehsalı dram və komediya janrında olan veb-serial. Baş rolu Əhməd Kural ifa edir.

## Məzmun

Təxminən otuz yaşlarında bir qəssal (mürdəşir) olan Baki özünü cəmiyyətdən təcrid etməkdən xoşbəxt olan içinə qapanan bir insandır. Amma ölümlə üz-üzə gələndə ağlına narahatedici bir sual gəlir: O öldükdən sonra onu kim yuyacaq? Bu düşüncə bir sıra yumoristik və faciəvi macəralara qapı açır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifəsi
*
Ampelopsis

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mikel Yanku

**Mikel Andreya Yanku** (; ) — Albaniya futbolçusu, "Partizani" FK və Albaniya milli komandasının qapıçısı. O, Albaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin mayoru idi.

## Həyatı
Mikel Yanku 25 oktyabr 1941-ci ildə anadan olmuşdur. O, hərbi pilot olmaq üçün Skanderbeq Hərbi Universitetində təhsil almış və üçüncü kursda ilk dəfə Yak-18 qırıcı təyyarəsini idarə etmişdir. 1958-ci ilin iyulunda "Bellostrov" gəmisində Odessaya gələrək SSRİ-də təhsil almağa başlamışdır. 1958–1961-ci illərdə SSRİ-də bir neçə hərbi məktəbdə təhsil almışdır. Əvvəlcə Saratov vilayətinin Puqaçev şəhərindəki Hava-Dəniz Qüvvələrinin Aviasiya Planer Məktəbində (birinci kurs), sonra Sızrandakı eyni məktəbdə (ikinci kurs), sonra Rostov vilayətinin Bataysk şəhərindəki Serov Hərbi Aviasiya Pilot Məktəbində (üçüncü kurs) oxumuşdur . "SKA" FK-ni dəstəkləyirdi. Məzun olduqdan sonra vertolyot pilotu ixtisası almışdır. Dəfələrlə Volqa və Don üzərində təlim uçuşları həyata keçirmiş, həmçinin paraşütlə atlamışdır.

O, hələ tələbə ikən futbolla maraqlanırdı. Onun ilk müəllimi və məşqçisi bədən tərbiyəsi müəllimi İsmət Bellova olmuşdu. Yanku 1961-ci il avqustun sonunda Albaniyaya qayıtmışdı. Gözlənilirdi ki, kursantların ardınca Mi-4 helikopterləri gələcək və onlar bu helikopterləri idarə edəcəkdilər, lakin texnika heç vaxt çatdırılmadı. 1962-ci ildə Tiranada keçirilən Hərbi Spartakiadadan sonra "Partizani" futbol klubunda oynamaq istəyən Yanku Müdafiə Nazirliyindən icazə almışdır. O, 1962–1969-cu illərdə "Partizani"də qapıçı kimi çıxış etməyə başlamışdır. Onun debütü 1962-ci ilin aprelində baş tutmuşdu, çünki əsas qapıçı Süleyman Malikati Azadlıq Kuboku matçından əvvəl zədələnmişdi. 1964-cü ilin sentyabrında əsas qapıçı olmuş və Malikati komandadan ayrılmışdı.

Yanku komandanın kapitanı olmuşdur. O, dəfələrlə Avropa turnirlərində çıxış etmişdir. Yankunun qapıçı kimi yetişməsində "Partizani" və Albaniya millisinin baş məşqçisi Loro Borikinin böyük təsiri var idi. Ona uçuş məktəbində müəllim işləmək şərti ilə karyerasını Vlyorada yerləşən "Flamurtari"də davam etdirmək təklif olunmuşdu, lakin uçuş təcrübəsi olmadığı üçün Yanku bu təklifdən imtina etmiş və karyerasını "Partizani"də bitirmişdir.

## Nailiyyətləri
* Albaniya çempionu: 1962/1963, 1963/1964

## İstinadlar
Cerard Dryuherst

**Cerard Pavis Dryuherst** (; ) — İngiltərə futbolçusu, bankiri və sahibkarı. O, "Kejualz", "Old Reptonians", "Kembric Yuniversiti", "Korintian", "Liverpul", "Liverpul Ramblers" və İngiltərə milli komandasının hücumçusu idi.

## Həyatı
Londonda pambıq taciri Corc Beykvell Dryuherst və Fransis Eyda Dryuherstin ailəsində anadan olmuşdur. O, Ceşir qraflığının Limm kəndi yaxınlığındakı bağ evində olan Otrinqton-holl bağ evində böyümüşdür.

## Futbol karyerası
1883-cü ilin aprelində Repton məktəbinə daxil olmuş və 1889–1890-cı illərdə məktəbin futbol komandasında çıxış etmişdir. 1890-cı ilin iyununda Kembric Universitetinin Triniti Kollecinə daxil olmuşdur. 1892-ci ildən 1894-cü ilə qədər Kembric futbol komandası olan "Kembric Yuniversiti"də çıxış etmişdir. 1890-cı ildə O, "Kejualz", növbəti il isə "Old Reptonians"da çıxış etmişdir. 1892-ci ildən 1895-ci ilə qədər "Korintian" klubunda 32 oyun keçirmiş və 18 qol vurmuşdur. 1894-cü ildə "Liverpul" heyətində üçün bir oyun keçirmişdir. Daha sonra "Liverpul Ramblers"də çıxış etmişdir.

18 mart 1895-ci ildə Dryuherst İngiltərə milli futbol komandasının heyətində yeganə oyununu keçirmişdir. Londonda Uels ilə keçirilən oyun 1–1 hesabı ilə heç-heçə başa çatmışdır.

## Sonrakı illəri
O, atasının baş ofisi Mançesterdə yerləşən "Geo. & R. Dewhurst Ltd." adlı pambıq ticarəti biznesini miras almış, onun sədri və icraçı direktoru olmuşdur. O, eyni zamanda Mançesterdə "Vulcan Insurance" şirkətinin sədri, London Sığorta Korporasiyasının direktoru və Mançester Kral Birjasının üzvü olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı kapitan rütbəsində xidmət etmişdir. Müharibədən sonra "Williams Deacon's Bank"ın sədri olmuşdur. O, həm də Şotlandiya Kral Bankının direktoru kimi çalışmışdır. O, Uelsin Denbişir dairəsində sülhün hakimi vəzifəsini icra etmişdir. 1920-ci ildə "Great Central Railway" "Class 11F" təkmilləşdirilmiş "*Directir*" buxar lokomotivlərindən birini onun şərəfinə adlandırmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль футболиста на сайте England Football Online
* Профиль футболиста на сайте LFC History
Corynotheca

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Paralel dövlət

"**Paralel dövlət**" — təşkili, idarə edilməsi və strukturuna görə dövlətə bənzəyən, lakin rəsmi olaraq qanuni dövlətin və ya hökumətin bir hissəsi olmayan təşkilat və ya qurumlar toplusunu təsvir etmək üçün istifadə edilən termin. Termin ilk dəfə ABŞ tarixçisi Robert Pakston tərəfindən istifadə edilmişdir. Onlar ilk növbədə dövlətin siyasi və sosial ideologiyalarını təbliğ etməklə məşğul olurlar.

Paralel dövlət daha populyar olan "dövlət içində dövlət" terminindən fərqlənir, çünki onlar adətən ölkənin üstünlük təşkil edən siyasi elitası tərəfindən dəstəklənir, "dövlət içində dövlət" isə dövlətin icazəsi olmadan dövlət daxilində fəaliyyət göstərən, hətta dövlət əleyhinə fəaliyyətlər göstərən təşkilatları ifadə etmək üçün istifadə olunan termindir.

Paralel dövlətlər Nasist Almaniyası, Faşist İtaliyası və Sovetlər İttifaqı kimi totalitar cəmiyyətlərdə geniş yayılmışdır. Adətən paralel dövlət ideyası ilə əlaqəli olan təşkilatlara siyasi partiyalar, birliklər, kəşfiyyat orqanları və ordular daxildir.

## İstinad siyahısı

## Həmçinin bax
* Paralel cəmiyyət
Jacobaea sinuata

*  — Senecio vernalis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio aegyptius bitki növünün sinonimi.
Senecio nebrodensis

*  — Senecio lividus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio vernalis bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio duriaei bitki növünün sinonimi.
Senecio polycephalus

*  — Senecio multiceps bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio vernalis bitki növünün sinonimi.
Senecio corymbosus

*  — Cissampelopsis corymbosa bitki növünün sinonimi.
*  — Ligularia pachycarpa bitki növünün sinonimi.
*  — Jacobaea incana bitki növünün sinonimi.
*  — Kleinia grandiflora bitki növünün sinonimi.
Qan Turalı

## Şəxslər
* Qan Turalı. "Kitabi-Dədə Qorqud" ədəbi dastanı qəhrəmanı. Əlaəddin Turəli bəy ilə eyniləşdirilir.
* Qan Turalı. Azərbaycan yazıçısı, jurnalist.
Övn

**Övn** () – ərəb soyadı.

*Mişel Övn — Livanın dövlət və siyasi xadimi, Livanın prezidenti.
*Cozef Övn — Livanın dövlət və siyasi xadimi, Livanın prezidenti.
Qəza

**Qəza** — insan tərəfindən birbaşa səbəb olunmayan, qeyri-iradi və adətən arzuolunmaz hadisə. Termin hadisənin bilinməyən və ya gözlənilməz risklər nəticəsində baş verə biləcəyini ifadə edir. Qəfil xəsarətləri araşdıran əksər tədqiqatçılar "qəza" terminindən istifadə etməyə çəkinir və ağır yaralanma riskini artıran, eləcə də yaralanma halları və şiddətini azaldan amillərə diqqət yetirirlər. Məsələn, güclü külək zamanı bir ağac aşdıqda onun yıxılmasına insanlar səbəb olmaya bilər, lakin ağacın növü, ölçüsü, vəziyyəti, yerləşdiyi yer və düzgün qulluq edilməməsi nəticəyə təsir göstərə bilər. Əksər avtomobil qəzaları əsl qəza deyil; lakin ingilisdilli insanlar bu sözü XX əsrin ortalarında ABŞ avtomobil sənayesinin media manipulyasiyası nəticəsində istifadə etməyə başladılar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xylergates pulcher

**''Xylergates pulcher** —'' uzunbığlar fəsiləsinə aid sərtqanadlı böcək növü. 1957-ci ildə Lane tərəfindən təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Ryonosuke Ohori

— Azərbaycanın "Kəpəz" klubunda icarə əsasında oynayan yapon futbolçu. Hücumameyilli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir.

## Klub karyerası
Ryonosuke Ohori 10 yanvar 2001-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima prefekturasında doğulmuşdur. "Sanfreççe Hiroşima" klubunun gənclər akademiyasında yetişmişdir. 2019-cu ildə U-18 Futbol Liqasının Şahzadə Takamado Kubokunun finalında komandasına qələbə gətirən qolu vurmuşdur.

Ohori 2019-cu ildə Portuqaliyanın "Portimonense" klubuna transfer olmuş və klubun U-23 komandasında çıxış etmişdir. "Portimonense"də forma şansı çox tapmadığı üçün 2020-ci ilin avqustunda Latviyanın "Dauqavpils" klubuna transfer olunmuş, cəmi 3 çempionat oyununda çıxış etmişdir. 2021-ci ildə "Hiroşima" klubuna keçmişdir. 2022–2023-cü illərdə Cənubi Koreyanın "Kyonnam" klubunda çıxış etmiş, cəmi 1 çempion oyununa çıxmışdır.

2024-cü ilin fevralında Litvanın "Transinvest" klubuna keçmişdir. Klubun heyətində 31 çempionat matçında 6 qol vurmuşdur. 2025-ci ilin yanvarında Azərbaycanın "Neftçi" klubu ilə 5 ay + 2 il müddətlik müqavilə imzalamışdır. Onun aylıq maaşı 10 min manat təşkil edir. Klubun heyətində ilk oyununu 5 fevral 2025-ci ildə Azərbaycan Kubokunun 1/4 final mərhələsində "Kəpəz"ə qarşı keçirmişdir. 2025/26 mövsümünün əvvəlində əvəzedici heyətə göndərilmişdir. 30 avqust 2025-ci ildə "Kəpəz" klubuna icarəyə verilmişdir.

## Milli karyerası
2018-ci ildə Yaponiyanın U-17 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Neftçi PFK profili
Qartiskari döyüşü

**Qartiskari döyüşü** () — 1778-ci və ya 1779-cu ilin oktyabrında Kartli-Kaxeti çarlığı Qartiskari aşırımında Ketevan Andronikaşvilinin şəxsi qvardiyası ilə qarətçi ləzgi dəstəsi arasında baş tutmuş döyüş. Andronikaşvilinin şəxsi rəhbərliyi ilə gürcülərin üç hücumundan sonra ləzgilər həlledici məğlubiyyətə uğramışdılar.

## Tarixi
Kartli-Kaxeti çarı II İraklinin sarayında zadəgan qadın olan Ketevan Andronikaşvili Muxranidən Qartiskari aşırımından keçərək dövlətin paytaxtı Tbilisiyə gedirdi. Onu padşahın təyin etdiyi çar qvardiyasının bir dəstəsi müşayiət edirdi. O zaman dağıstanların tez-tez basqınları Gürcüstanda səyahət edənlər üçün böyük təhlükə yaradırdı. Ləzgilərin pusqusundan sonra Andronikaşvili müdafiəni öz üzərinə götürmüş və qarətçiləri məğlub etmişdir. Sağ-salamat Tbilisiyə çatan çatan Andronikaşvili İrakli tərəfindən böyük təntənə ilə qarşılanmışdır.

## İstinadlar
Mükri Kürdüstanı

**Mükri Kürdüstanı**, həmçinin **Mükriyan vilayəti** və ya **Dəryaz** () — indiki İranın şimal-qərbində, əsasən kürd mükri tayfasının yaşadığı coğrafi və mədəni vilayət. Mükri Kürdüstanı mədəni vilayət kimi Məhabad, Bükan, Piranşəhr, Sərdəşt, Üşnəviyə və Nəqədə və digər şəhərləri əhatə edir . Bu ərazi əvvəllər kürd əmirliyi olmuşdur.

## İstinadlar
Yucca australis

*  — Yucca faxoniana bitki növünün sinonimi.
*  — Yucca treculiana bitki növünün sinonimi.
Scorpiurus

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Echioides

*  — Myosotis bitki cinsinin sinonimi.
*  — Anchusa bitki cinsinin sinonimi.
*  — Arnebia bitki cinsinin sinonimi.
*  — Nonea bitki cinsinin sinonimi.