Qastrit

**Qastrit** — mədənin selikli qişasında iltihabi və ya iltihabi-distrofik dəyişiklikləri ilə müşayiət olunan, adətən uzunmüddətli gedişə malik xəstəliyidir. Qastrit morfoloji diaqnoz sayılır. Həkim, mədə selikli qişasının bioptatının morfoloji tədqiqatı olmadığı hallarda digər müvafiq müayinələrin nəticələrinə və xəstənin şikayətlərinə əsasən ancaq "funksional dispepsiya" diaqnozu qoya bilər. Qastrit gedişinə görə kəskin və xroniki olar bilər. Qarın nahiyəsində təkrarlanan şiddətli ağrı və qusma appendisitin əlaməti ola bilər. Appendisit çox vaxt qastritlə səhv salınır. Müalicə olunmayan appendisit həyati təhlükə yarada bilər.
##### Kəskin qastrit
Kəskin qastrit mədənin hansısa səbəbdən kəskin qıcıqlanmasının nəticəsində əmələ gəlir və öz növbəsində 4 tipə ayrılır :

Kataral və ya sadə qastrit -  çox vaxt yüngül zəhərlənmələr və qeyri-düzgün qidalanma nəticəsində yaranır .

Fibrinoz qastrit - adətən turşularla  zəhərlənmələr və ya ağır infeksion xəstəliklər zamanı yaranır .

Korroziv qastrit ( nekrotik, toksiki-kimyəvi qastrit)  - ağır metalların, qatı halda turşuların və qələvilərin mədəyə düşməsi zamanı yaranır.

Fleqmonoz ( irinli ) qastrit - ağır gedişli Xora xəstəliyindən, xərçəng xəstəliyindən , bəzi infeksion xəstəliklərdən və travmalardan sonra yaranır.
##### Xroniki qastrit
daha çox rast gəlinir və əsas olaraq 3 tipə ayrılır ( Hyuston klassifikasiyasına görə )

A - autoimmun qastrit

B - bakterial qastrit ( 90 % hallarda Helikobakter Pilori mənşəli )

C - reflüks qastrit ( adətən öd turşularının mədəyə əks axımı, yəni duodenoqastral reflüks nəticəsində yaranır )

Bundan başqa daha az rast gəlinən xronik qastrit tiplərinə - eozinofil , limfositar, qranulematoz və radiason qastritlər aiddir.

Bundan başqa qastritləri mədə turşusunun səviyyəsinə görə - hiperasid, hipoasid, anasid tip qastritə, zədələnmə nahiyələrinə görə - panqastrit, antral qastrit , fundal qastrit , selikli qişadakı morfoloji dəyişiklərlə görə isə şərti olaraq - hipertrofik, hipotrofik, atrofik qastritlərə bölürlər.
## Qastritin əmələ gəlmə səbəbləri
Xarici və daxili səbəbləri ayırd etmək olar :

Xarici səbəblərə aiddir :

* H.Pylori və digər bakteriyalar, nadir hallarda göbələklərlə yoluxma
* qidalanma pozğunluqları
* spirtli içkilərin və siqaretin həddindən çox istifadəsi
* uzun müddət mədə selikli qişasını zədələyən dərmanların istifadəsi ( əsasən qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar )
* radiasiya və kimyəvi maddələrlə zədələnmə
* parazitlərlə invaziya
* xroniki stress
Daxili səbəblərə aiddir :
* genetik meyillik
* duodenoqastral reflüks
* autoimmun proseslər
* endogen intoksikasiyalar
* hipoksemiya
* maddələr mübadiləsi pozğunluğu
* bəzi vitaminlərin çatmamazlığı
* digər orqanların xəstəliklərinin reaktiv, reflektor təsiri

## Qastritin əlamətləri
Qastrit xəstəliyinin əlamətləri yerli və ümumi olaraq iki qrupa bölünür. Bu əlamətlər adətən qastritin kəskinləşdiyi hallarda üzə çıxır .

Yerli əlamətlər dispepsiya simptomları ilə xarakterizə olunur
* mədə nahiyəsinə ağırlıq, gərilmə, dolma hissiyatı
* öyümə, gəyirmə, ürəkbulanma
* ağızda acılıq
* göynəmə, yandırma hissiyatı
* iştahsızlıq ( turşuluğun yüksəlməsi ilə gedən hallarda iştahın çoxalması da müşahidə oluna bilər )
Bu əlamətlər adətən yemək yeyilən zaman  və ya yemək yedikdən sonra başlayır . Lakin bəzən qastritə xarakterik əlamətlər ac halda da meydana çıxa bilər ( məsələn refllüks-qastrit ) zamanı .

Ümumi əlamətlərə aiddir :
* ümumi zəiflik , tez qıcıqlanma, qan-damar sisteminin funksional pozğunluqları
* atrofik qastrit zamanı mədənin sürətli boşalması ( dempinq-sindroma oxşar simptomokompleks )
* mədə cisminin zədələnməsi və B12-defisitli anemiyanın inkişafı xəstələrdə zəiflik, yuxululuq, həyat tonusunun düşməsi, süstlük, ətraflarda paresteziyalar ( hissiyat pozğunluqları ) ilə müşayiət olunur.
* turşuluğun artması ilə gedən qastritlərdə xora xəstəliyinə uyğun şikayətlər meydana çıxa bilər.

## Diaqnostika
* Kliniki diaqnostika - xəstənin şikayətlərinə, anamnezinə , obyektiv müayinələrə əsasən qoyulur və adətən diaqnozu dəqiqləşdirməkdən ötrü instrumental müayinələrə göndərir
* Endoskopik müayinə - qastritə şübhə olduğu vacib müayinə sayılır. Həkim FEQDS ( fibroezofaqoqastroduodenoskopiya ) etməklə acqarına mədə möhtəviyyatının həcmini və  xarakterini, mədə selikli qişasının görüntüsünü, rəngini, parlaqlığını, büküşlərin vəziyyətini, mədənin tonusunu və peristaltikasını , ocaqlı dəyişilikləri qiymətləndirir və morfoloji olaraq diaqnozu təsdiq etmək üçün biopsiya götürür.  Həmçinin endoskopik müayinə zamanı pH ( turşuluq ) və H.Pylori yoluxmasını da təyin etmək olar .
* Rentgenoskopik müayinə - xəstə kontrast maddə içməklə rentgeneloq-həkim mədənin selikli qişasının vəziyyətini, mədənin peristaltika və tonusunu, boşalmasını və ocaqlı proseslərin olub-olmamasını təyin edir .
* Laborator diaqnostika - qanın ümumi və biokimyəvi analızı, sidiyin ümumi analizi, nəcisin ümumi analizi və gizli qana görə müayinəsi . Həmçinin H.Pylori yoluxmasının təyini
* Ultrasəs müayinəsi - ətraf orqanların ( mədəaltı vəz, qaraciyər, öd yolları, öd kisəsi, qaraciyər ) xəstəliklərini aşkara çıxardır .
Bundan başqa  xəstə nəfəs testi ( H.Pylorinin təsdiqi üçün ureaza testi ) , elektroqastroenteroqrafiya, mədədaxili pH-metriya, manometriya və s. metodlar ilə müayinə oluna bilər.

## Müalicəsi
Qastritin müalicəsi onun gedişatından, yaranma səbəblərindən, morfoloji formasından, əlamətlərinin ağırlığından və ümumi pozğunluqların olub olmamasından asılıdır.

Xroniki qastritin kəskinləşməsinin müalicəsi adətən ambulator şəraitdə aparılır . Qastrit çox hallarda turşuluğun artması və mədə selikli qişasına aqressiyası ilə müşayiət olunduğuna görə bu tip pozğunluqlarda antasid, antisekretor , bürüyücü, qoruyucu  preparatlardan istifadə olunur. Bundan əlavə H.Pylori yoluxması təsdiqlənərsə eradikasiya sxemləri təyin edilir ( antibiotiklər + bismut preparatı + proton nasosu ingibitoru ) . Həmçinin selikli qişada bərpa proseslərini gücləndirən preparatlar təyin oluna bilər ( metilurasil, çaytikanı yağı, U və B5 vitaminləri ).  Qastritin digər formalarında da xəstəliyin səbəbinə, gedişatina, əlamətlərinə uyğun müalicə təyin edilir. Məsələn, reflüks-qastrit zamanı mədə-onikibarmaq bağırsaq motorikasını nizamlayan prokinetiklər ( məsələn domperidon)   və öd turşularınının selikli qişaya aqressiyasını neytrallaşdıran preparatlar ( məsələn ursodezoksixol turşusu ) istifadə edilir. Atrofik, hipoasid , anasid qastritlərdə isə xəstəyə əvəzedici preparatlar təyin edilir. Bundan başqa digər orqanların da xəstəlikləri aşkara çıxarılıb mütləq müalicə olunmalıdır ( məsələn, xroniki qəbizlik , öd daşı xəstəliyi , Kron xəstəliyi və s. ) .

Xəstəyə dərman müalicəsi ilə yanaşı mütləq müalicəvi pəhriz və düzgün qidalanma rejimi tövsüyyə edilir  . Xəstə az porsiyalarla gün ərzində 5-6 dəfə qidalanmalı, ədviyyatlı, tomatlı, konservləşdirilmiş, çox yağlı və  qızardılmış qidalardan istifadə etməməli, spitrli içkilərdən və tütün məmulatlarından uzaq olmalıdır. Qiqalar asan həzm olunan olmalı, yaxşı bişməli, ağızda yaxşı çeynəməli, çox isti və ya soyuq olmamalıdır. Reflüks-qastritlərdə və tuşluğun artması ilə gedən qastritlərdə kofe, şokalad, tünd çay, qazlı içiklər məsləhət görülmür.
Qastrit həzm sisteminin ən yayılmış xəstəliklərindən biridir. Son elmi araşdırmalar göstərir ki, qastrit və həmçinin xora xəstəliyinin əsas səbəbi Helicobacter pylori mikrobudur. Hazırda həkimlər bir neçə preparatın kombinasiyası ilə bu mikrobu uğurla müalicə edirlər.
Əsas müalicədən əlavə həkimlə məsləhətləşdikdən sonra xalq təbabəti vasitələrindən də istifadə edə bilərsiniz. Saglamolun.az Rusiya KİV-lərinə istinadla bildirir ki, ən populyar belə vasitələrdən biri kartof şirəsidir. Kartof şirəsi xalq təbabətində mədə problemlərinin müalicəsində qədimdən istifadə olunur.
Qastrit zamanı mədənin selikli qişası zədələnir, iltihablaşır. Kartof şirəsi selikli qişaya büzücü, iltihabəleyhinə və yarasağaldan təsir edir, həzm proseslərini yaxşılaşdırır, mədə ağrılarını azaldır.
Fitoterapevtlər qastritin müəlicəsi üçün yalnız təzə sıxılmış kartof şirəsindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. 2-3 orta ölçüdə kartofun şirəsi sıxılır və dərhal içilir (saxlamaq olmaz!). Bunu səhər tezdən acqarına etmək lazımdır. Yarım saatdan sonra səhər yeməyi yemək olar. Müalicə kursu – 10 gün. Müalicə zamanı pəhriz saxlamaq lazımdır. Pəhriz qastrit və xora xəstəliyi zamanı həm də müalicəvi təsir edir. (Bu haqda saytımızda çoxlu məlumatlar var.)

Nəzərə almaq lazımdır ki, şəkərli diabet xəstələrinə kartof şirəsini içmək olmaz.
## İstinadlar