open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saninşan Dağı Milli Parkı

**Saninşan Dağı Milli Parkı** - Çində yerləşən milli park. 2008-ci ildə Dünya irsi siyahısına düşmüşdür.

## Haqqında

Saqinqşan Dağı Milli Parkı  Şanxayın cənubundakı  Yianqxi bölgəsində yerləşir. Park qranit təpə və sütunlardan ibarət olan möhtəşəm mənzərələrə sahibdir. Bölgədə bir çox şəlalə, göl və su hövzəsi vardır. Sıx daş kütlələri içində meşə və varlıqları təhlükədə olan nadir bitkilərə rast gəlmək mümkündür. Mənzərə meteoroloji dəyişikliklərə əsasən dəyişməkdədir. Saninşan dağları başlıca 3 zirvədən ibarətdir:
* Yucinq dağı
* Yuşuy dağı
* Yuxua dağı

## Qaleriya

Image:SanQingShan3.jpg|Parkın xəritəsi
Image:SanQingShan4.jpg|
Image:SanQingShan6.jpg|San Qinq məbədi
Image:SanQingShan7.jpg|İlan daşı
Image:SanQingShan8.jpg|
Image:SanQingShan9.jpg|
Image:SanQingShan10.jpg|
Image:SanQingShan14.jpg|
Image:SanQingShan15.jpg|


 
## İstinadlar
Əmir Əliyev

* Əmir Əliyev (coğrafiyaçı) — Coğrafiya elmləri doktoru.
* Əmir Əliyev (hüquqşünas) — Hüquq elmləri doktoru, professor.

## Həmçinin bax
* Əmir 
* Əliyev
* Əmirxan Əliyev
Əmir Əliyev (hüquqşünas)

**Əmir İbrahim oğlu Əliyev** () — professor (2009), hüquq elmləri doktoru (2007), Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin dekanı.

## Həyatı
Əmir Əliyev 1973-cü il aprel ayının 4-də Ermənistan SSR Meğri rayonunun Nüvədi kəndində anadan olmuşdur. 1979–1989-cu illərdə Meğri rayonunun Nüvədi kənd orta məktəbində oxumuş, 1989–1994-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil almışdır.

1995-ci ildə BDU-da "Beynəlxalq hüquq" ixtisası üzrə aspiranturaya daxil olmuşdur. 1997-ci ildən hal-hazıra qədər BDU-da əvvəlcə müəllim, baş müəllim, dosent və professor vəzifəsində çalışır.

## Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.

## Pedaqoji fəaliyyəti
1997-ci ildən 2006-cı ilə kimi BDU-nun "Beynəlxalq hüquq və xarici ölkələrin dövlət hüququ" kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent vəzifəsində işləmişdir. 2006-cı ildən yeni yaranan "Beynəlxalq xüsusi hüquq və Avropa hüququ" kafedrasının dosenti, 2009-cu ildən isə professoru vəzifəsində çalışır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının "Hüquq" elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvüdür. Eyni zamanda, Vəkillər üzrə Respublika İxtisas Komissiyasının üzvüdür. BDU tərəfindən buraxılan "Beynəlxalq hüquq və inteqrasiya problemləri" adlı elmi-analitik və praktiki jurnalın baş redaktor müavinidir.

Əmir Əliyev "Beynəlxalq ümumi hüquq", "İnsan hüquqlarının beynəlxalq-hüquqi müdafiəsi", "Beynəlxalq gömrük hüququ", "Avropa hüququ" fənlərini tədris edir.

## Elmi fəaliyyəti
2003-cü ildə "Azərbaycan Respublikasında əcnəbilərin hüquqi vəziyyəti və beynəlxalq hüquq" mövzusunda namizədlik dissertasiya işini müdafiə etmiş, hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi, 2007-ci ildə isə "Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin statusunun beynəlxalq-hüquqi tənzimlənməsi: nəzəriyyə və praktika" mövzusunda doktorluq dissertasiya işini müdafiə edərək hüquq elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Əmir Əliyev "Beynəlxalq hüquq", "İnsan hüquqları" və "Avropa hüququ" sahələri üzrə tədqiqat aparır.

## Kitabları
# Beynəlxalq ümumi hüquq. Metodik vəsait. Bakı, 2005.
# Beynəlxalq xüsusi hüquq. Dərslik. Tərcümə. Bakı, 2007.
# Beynəlxalq turizm hüququ. Monoqrafiya. Bakı, 2007.
# Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin statusunun beynəlxalq-hüquqi tənzimlənməsi. Monoqrafiya. Bakı, 2007.
# Müasir beynəlxalq hüquqda insan hüquqları, əhali və miqrasiya problemləri. Dərslik. Bakı, 2007.
# İnsan hüquqlarının beynəlxalq-hüquqi müdafiəsi. Dərslik. Bakı, 2009
# İnsan hüquqları. Dərslik. Bakı, 2013.
# İnsan hüquqları. Dərslik. 2019 (Yeni nəşr)

## İstinadlar
Nüvədi

* Nüvədi (Lerik) — Azərbaycanın Lerik rayonunda kənd.
* Nüvədi (Meğri) — Zəngəzur mahalının Meğri rayonunda kənd.
* Nüvədi (Kövsər)
* Nüvədi (Şəbüstər) — Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Futbol kralı

**Futbol kralı** () — Türk yazıçı Əziz Nesinin satirik romanıdır. Əsərdə sadəlövh, utancaq bir gəncin — Səidin həyatından, məhəbbətindən bəhs edilir. O, öz məhəbbətinə qovuşmaq naminə futbol ulduzu olmağa çalışır və məqsədinə çatır. Romanda idman dünyasındakı çirkli işlər, "futbol xəstəliyi" satirik qələmlə təsvir olunmuşdur.

## Qısa məzmunu

## Personajlar
* Səid Kürənoğlu (orijinalda Səid Sarıoğlu)
* Sevim Atəşfəşan
* Divar Əhməd
* Doktor Rəfiq
* Bərrin xanım
* Madmuazel Anjel
* Hasib Atəşfəşan
* Məchurə Atəşfəşan
* Çərənçi Dündar
* Kəmənd Erol
* Tompson
* İspan Aysel

## Maraqlı məlumatlar
* Əsərin türk dilindəki orijinal adı "Qol kralı"dır (Bəzi nəşrlərdə "Qol kralı Səid Hopsəid" də qeyd olunur).
* Əsər Azərbaycan dilinə İsmayıl Şıxlı və Elçin Şıxlı tərəfindən tərcümə olunmuş, 1988-ci ildə "Gənclik" nəşriyyatı tərəfindən çap edilmişdir.
* Roman əsasında 1980-ci ildə "Qol kralı" komediya filmi çəkilmiş, baş rolu Kamal Sunal ifa etmişdir.

## İstinadlar
Lorents Milli Parkı

**Lorents Milli Parkı** — İndoneziyada yerləşən və UNESCO-nun Dünya irsi siyahısında yerləşən milli park. Cənub-Şərqi Asiyada ən böyük milli parkdır.

## Haqqında
Lorents Milli Parkı Yeni Qvineyadakı həyat müxtəlifliyinin mükəmməl bir nümunəsidir və dünya üzərində ekoloji olaraq ən çox müxtəlifliyə sahib parklardan biridir. 4884 metrlik yüksəkliy ilə Puncak Yaya dağı (əvvəlki adı  Karstensz Piramidası) Himalay və And dağları arasındakı ən yüksək dağdır.

## Flora
Nəsili tükənmə təhlükəsiylə qarşı-qarşıya olan Dinqiso ağac kenqurusu və Estuarine timsahı və Yeni Qvineya timsahı kimi növlər də bu bölgədə yaşayır.

Parkda 411 fərqli quş növü qeydə alınıb (20-i endemik).

## Sakinləri
Bu parkda sayı ildən-ilə azalan ibtidai qəbilələr yaşayır. Buraya xüsusilə ektozika axtarışında olan səyyahlar maraq göstərir. Qəbilə sakinlərinin qəribə görünüşü qorxulu olsa da, adətən onlarla olan yaxın tanışlıqdan sonra ilkin təəssürat yox olur.

## İstinadlar
Yol hərəkəti

right|thumb|200px
**Yol hərəkəti** — yol vasitəsilə nəqliyyat vasitəsilə insanların və yüklərin daşınması prosesində yaranan ictimai münasibətlər.

## Həmçinin bax
* Yol hərəkəti qaydaları
* Yol polisi
Sanqay Milli Parkı

**Sanqay Milli Parkı** — Ekvador Respublikasında yerləşən milli park. Dünya irsi siyahısına daxil olmuşdur.

## Haqqında
Sanqay Milli Parkında 2 aktiv vulkan (Tunquraxua və Sanqay vulkanları), yağış meşələri, buzlaqlar və digər dəyişiklik göstərən ekosistemlər yerləşir. Bu milli park nəsli tükənməkdə olan eynəkli ayı və yalnız And dağlarının şimalında yaşayan dağ tapirinə ev sahibliyi edir. Milli park Ekvadorun Morona Santyaqo, Çimbrazo və Tunquraxua əyalətlərində yerləşir. 1992-ci ildə buradakı qaçaq ovçuluq, təbiətə zərər verən quru yolları, parkda aparılan fəaliyyətlər nəticəsində Təhlükə İçindəki Dünya İrsləri siyahısına alınmışdır. 2005-ci ildə təkrar ana siyahıya keçmişdir.

## İstinadlar
Erik Abidal

**Erik Silven Abidal** (, fransızca tələffüzü ; ) — Fransa futbolçusu, Barselona klubunun və Fransa milli futbol komandasının sol cinah müdafiəçisi. Lion klubunun heyətində 20005–2007-ci illərin Fransa çempionu, 2006-cı il dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, Barselonanın heyətində 2009 və 2011-ci illərdə Çempionlar liqasının qalibi, 2009, 2010, 2011-ci illərdə İspaniya çempionu, 2009-cu ildə İspaniya kubokunun

## Karyerası
Peşəkar karyerasına 2000-ci ildə "Monakoda" başlamışdır. Kiçik prensliyin komandası üçün 2 mövsüm oynadıqdan sonra 2002-ci ildə Lillə köçüb, iki mövsümdən sonra yenidən tərk edilmiş, daha sonra hakim olan "Lyon" a hərəkət etdi. "Lion" da 3 mövsüm üçün üç dəfə Fransa çempionatı qazandı.

30 iyun 2007-ci ildə Barselona ilə müqavilə imzaladı, fransız transferinin dəyəri 15 milyon avro idi/ Fransanın milli komandasında 18 avqust 2004-cü ildə çıxdı. 2010 Dünya Kubokunda Fransa milli komandasının düşərgəsində məşqçi heyəti və milli komandanın bəzi oyunçuları arasında bir qarşıdurma yaşandı — Nicolas Anelka çempionatda doğru atıldı və komanda məşq etməyi rədd etdi. Məhkəmədən sonra, Fransa Futbol Federasiyası münaqişənin çoxsaylı oyunçularını diskvalifikasiyalı oyunçular arasında cəzalandırdı, lakin Abidal heç bir cəzadan çəkinirdi.

2009-cu ildə donuz qripi diaqnozu qoyuldu . 2011-ci ilin mart ayında isə qaraciyərdə bir şiş idi/ Fransız müdafiəçisi 3 may 2011-ci ildə sahəyə qayıdacaq, Carles Puyol isə Real Madrid ilə Çempionlar Liqası yarı finalının geri dönmə matçının 90-cı dəqiqəsində əvəzləndi. "Barselona" nın pərəstişkarları Abidalın sahəyə salınması ilə qarşılaşdılar. 2011-ci il mayın 28-də Çempionlar Liqasının finalında "Barselona" nın qalib gəldikdən sonra Abidal Çempionlar Kubokunu ilk dəfə qaldırdı.

"Abidal" klubunun ikinci qolu 19 yanvar 2012-ci ildə Madrid "Real" la İspaniya kubokunda 1/4 finala yüksəldi. Matç Santiago Bernabeu'daki Katalanlar üçün 2–1 qalibiyyətlə sona çatdı. Klub və oyunçu əməkdaşlıq müqaviləsini uzadıb.

Eric Abidal, malign bir şiş səbəbiylə qaraciyər transplantasiyası əməliyyatından sonra futbolu dayandırmağa məcbur edildi, müvəffəqiyyətlə 2012-ci ilin Aprel ayında keçdi. Əməliyyatdan sonra Eric 2012-ci ildə "Barselona" nın ən faydalı futbolçusu adına layiq görülmüşdür. 1 yanvar 2013-cü ildə Abidal klubda təlimə başladı. 6 aprel 2013 Eric "Mallorca" ə qarşı bir matçda sahəyə döndü, lakin baş məşqçi Tito Vilanova və onun köməkçiləri əmin idi ki, fransalı futbolçu onun ən yaxşı vəziyyətini bərpa edə və ən yaxşı vaxtlarına uyğun olan oyunu göstərə biləcək. Abidalın özü daha bir mövsümün ən yüksək səviyyədə çıxış edə biləcəyinə inanaraq fərqli bir nöqtə idi.

Katalan klubu ilə müqaviləni başa çatdıqdan sonra pulsuz agent olmaq, "Monakoya" qayıtmaq üçün razılaşdı ki, o, peşə karyerasına başladı. Futbolçu nümayəndəsi Abidalın bir illik müqavilə imzalayacağını söylədi. 20 iyun 2013 Abidal "Monegasque" nin yeni kapitanı təyin edildi.

5 iyul 2014 müdafiəçisi Yunan "Olympiakos" a köçdü. Futbolçu bir il yeni klubla yeni bir müqavilə imzaladı.

19 dekabr 2014 Abidal oyun karyerasının başa çatdığını elan etdi.

## İstinadlar
Seyid Vəliağa türbəsi

**Seyid Vəliağa türbəsi** — Azərbaycanın Lerik rayonunun Rvarud kəndində türbə.

Seyyid Vəliağa Mirqəni oğlu (1893–1973) XX əsrdə yaşamışdır. Böyuk kəramət sahibi olmuşdur. Rvarudda və ətraf kəndlərdə kəramətli Seyyid kimi tanınıb, hörmət qazanmışdır. Qəbri zaman keçdikcə ziyarətgaha çevrilib. Oğlu Seyyid Əbülağa tərəfindən abidə inşa edilmişdir. 2013-cü ildə yenidənqurma işləri aparılmış, abidəyə yeni görkəm verilmişdir. Qeyd olunan ziyarətgahlarda təkcə yaxın ərazilərdən deyil, paytaxtdan, ətraf rayonlardan və xaricdən gələn ziyarətçilərlə rastlaşmaq olar. Seyyid Vəliağa (1901–1973) ibn Mir Qəni ibn Fətulla ibn Əsədulla ibn Məmmədəli ibn Seyidi ibn …… Seyid Cahangir ibn Mir Şükürülla ibn Seyid İsmayıl ibn Seyid Suleyman (Meşkin-Fəxrəbad kəndi)Səfəvi seyidləri-Musayı Kazım nəsli.

Rvarud kəndində olan Təğiyon tayfası ilə ən yaxın qohumdurlar, yəni eyni kökdən ulu baba Məmmədəlidən törəyiblər. Seyyid Vəliağanın babası Fətulla, Təğiyon tayfasının ulu babası Təğinin qardaşı Əsədullanın oğlu olub. Seyyid Vəliağanın atası Mir Qəni Fətulla oğlu Lənkəran qəzasının Zuvand mahalının Veri kənd cəmiyyətinin Rvarud kəndində 1876-cı ildə anadan olmuşdur. Seyyid Vəliağanın babası Fətulla kişi Rvarud kəndinin Dini Məhkəmə üzrə Qazisi olmuşdur. Nəsildən gələn savad Seyyid Vəliağanı Zuvand mahalında seçilməyə vadar edirdi, onun dini və dunyavi təhsili və bilgiləri yüksək idi. Sənədlərə görə 1901-ci ildə anadan olan Seyyid Vəliağa ibn Mir Qəni Fəxrəbadi-Rvarudi alim və kəndin obanın böyük ağsaqqalı olmuşdur. Onun fəziləti və kəraməti haqqında Lənkəranın, eləcə də Lerikin bir çox kəndlərində hekayələr və rəvayətlər mövcuddur.
Qaratəpə yaşayış yeri (Kürdəmir)

**Qaratəpə arxeoloji abidəsi** — Kürdəmir rayonunun Sığırlı kəndində yerləşən arxeoloji abidə.

## Ümumi məlumat
Kürdəmirin Sığırlı kəndindən 3 km şimalda yerləşən Qaratəpə yaşayış yeri və qəbiristanlıq tarixi abidəsi 2001-ci ildə AMEA-nın göstərişi ilə ölkə əhəmiyyətli abidə kimi aşkar edilərək qeydiyyata götürülüb.
 Abidənin ümumi ərazisi 5 hektardır. Ərazidə yalnız bir təpə var ki, onun da yerdən hündürlüyü 5-6 metrə qədərdir. Ərazinin ilkin tədqiqinə əsasən bura qədim yaşayış yeri olub. Hazırda qəbiristanlıqda 100-ə yaxın qədim qəbir vardır. Qəbirlərin üzəri müxtəlif məişət əşyaları və heyvan fiqurları ilə bəzədilib. Bəzilərində naxışlara rast gəlinmişdir. İlk orta əsr dövrünə aid edilən qəbiristanlıqda daş qəbirlərlə yanaşı torpaq qəbirlər də vardır.

## Həmçinin bax

* Şəhərgah yaşayış yeri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Baxımsız hala düşən Qaratəpə abidəsi tarixə qovuşa bilər - VİDEO
402 (ədəd)

**Dörd yüz iki** — say sistemində ədədlərdən biri. Dörd yüz birdən sonra, dörd yüz üçdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Dörd yüz ədədi — cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.
* Rəqəmlərinin cəmi — 6.
* Rəqəmlərinin hasili — 0.
* Rərəmin kvadratı — 161 604.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## İstinadlar
Əbilov

**Əbilov** — Azərbaycanda çox yayılmış soyadlardan biri.

**Bu soyadı olan tanınmış insanlar**
* Mahmud Əbilov — hərbi xadim, general-mayor.
* Kərrar Əbilov — 1993-cü il prezident seçkilərində namizəd
* İbrahim Əbilov — Azərbaycan Respublikasının ilk diplomatlarından biri.
* İmamverdi Əbilov — filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həmçinin bax
* Əbilova
Abdullayeva

**Abdullayeva** — Azərbaycanda çox yayılmış Abdullayev soyadının qadınlara aid forması.

* Leyla Abdullayeva — Azərbaycanın Fransadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2022–h.h)
* Leyla Abdullayeva — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV çağırış deputatı
* Nazlı Abdullayeva — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Xurşid Abdullayeva — Bakı Musiqi Akademiyasının professoru, Azərbaycan Respublikası Dövlət xor kapellasının direktoru.
* Rimma Abdullayeva — Film direktoru. 
* Bahar Abdullayeva — Azərbaycan aktrisası. 
* Mehriban Abdullayeva — Azərbaycan aktrisası. 
* Alina Abdullayeva — rejissor.
* Elmira Abdullayeva — Azərbaycanlı oftalmoloq, tibb üzrə fəlsəfə doktoru.
* Gülçin Abdullayeva — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent

## Həmçinin bax
*Abdullayev
Komoe Milli Parkı

**Komoe Milli Parkı** — Afrika qitəsində, Kot-d'İvuarda milli park. Dünya irsi siyahısına düşə bilmişdir.

## Haqqında
Komoe çayı ətrafındakı Komoe Milli Parkı bitki növlərindəki zənginliyi ilə məşhurdur. Eyni zamanda beynəlxalq qoruma altında olan quş növlərinin (qismən köçəri quşlar) və şimpanze, bəstəboy timsah kimi digər heyvanların da təbii həyat sahəsidir. 1,149,450 hektar sahəsi ilə geniş bir sahəni əhatə edir.

Qaçaq ovlanma, mal sürülərinin həddindən artıq otarılması səbəbləriylə 2003-cü ildə Təhlükədə olan Ümumdünya irsi siyahısına girmişdir.

## İstinadlar
Darfur

* Darfur (region) (; «fur xalqının torpağı») — Sudanın qərbində region, etnik münaqişə zonası - Darfur münaqişəsi. 1994-cü ildə Şimali Darfur, Qərbi Darfur və Cənubi Darfur ştatlarına bölünüb.
* Darfur (yaylaq) — Qərbi Sudanda Çad gölü ilə Ağ Nil arasında yaylaq.
* Darfur (şəhər, Minnesota) — Minnesota (ştat) şəhər, ABŞ.
* Darfur sultanlığı —  XVI əsrin əvvəlindən 1916-cı ilədək müasir Sudan ərazisində mövcud olmuş sultanlıq.
401 (ədəd)

**Dörd yüz bir** — say sistemində ədədlərdən biri. Dörd yüzdən sonra, dörd yüz ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* Dörd yüz bir ədədi — tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.
* Rəqəmlərinin cəmi — 5.
* Rəqəmlərinin hasili — 0.
* Rərəmin kvadratı — 160 801.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Plitviçka Gölləri Milli Parkı

**Plitviçka Gölləri Milli Parkı** — Xorvatiyanın ən böyük milli parkı. 16 göldən ibarətdir. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Plitviçka Gölləri Milli Parkı Cənub-Şərqi Avropanın ən qədim milli parkı və Xorvatiyanın ən böyük parkıdır. Bosniya və Herseqovina sərhədində yerləşən kalsium və əhəng daşından ibarət karst (aşınıma qarşı müqavimətsiz, əhəng daşı kimi asan əriyə bilən qayalardan ibarət olan ərazi) dağ bölgəsindəki park 1949-ci ildə milli park elan edilmişdir.

Göy,yaşıl,boz,mavi və s. rəngdə dəyişən fərqli rəngləri ilə möhtəşəm mənzərələr meydana gətirən 16 göldən meydana gəlmişdir. Göllər bir-birindən təbii su anbarları ilə ayrılmışdır. Sudakı mineral və orqanizmlərin sıxlıq fərqlərinə və günəş işığının gücünə bağlı olaraq göllərin rəngləri davamlı olaraq dəyişir. Parkın bəzi bölgələri 700 illik küknar meşələri ilə örtülüdür. Bölgənin fauna və florası çox müxtəlifdir.

## Tarixi

1493-ci ildəki Osmanlı-Avstriya müharibəsi bu bölgəyə çox yaxın ərazilərdə baş vermiş, Osmanlı ordusu Xorvatiya və Macarıstan içlərinə qədər irəliləmişdir. 1527-ci ildə Avstriya kralı Ferdinand Osmanlını dayandırmaq məqsədilə Xorvat Kralı olaraq seçilmişdir. Lakin bölgə 150 ​​il boyunca Osmanlı hakimiyyətində qalmışdır.

1991–1995-ci illərdəki qanlı döyüşlərdə milli parkdakı bir çox yer yandırılıb yıxılmış və bölgədəki minalar səbəbiylə park WHS Təhlükəli bölgə siyahısına girmişdir. Döyüşdən sonra bölgə minalardan təmizlənmiş və 1998-ci ildə *Təhlükəli* siyahısından çıxardılmış yalnız WHS siyahısında qalmışdır.

## Gölləri

## İstinadlar
Zöhhak Abbasov

**Abbasov Zöhhak Yaqub oğlu** () — Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru (1989), professor (2012), AMEA-nın müxbir üzvü,cırıx (2001).

## Həyatı
Zöhhak Abbasov 10 aprel 1939-cu ildə Goranboy rayonunun Sarov kəndində anadan olmuşdur. O, 1956-cı ildə Gəncə Neft Texnikumunu, 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası Dağ mühəndis ixtisası üzrə bitirmişdi.

## Əmək fəaliyyəti
Zöhhak Abbasov 1965-ci ilə qədər Xəzəryanı geoloji kəşfiyyat ekspedisiyasında (Qazaxıstan) operator, böyük geoloq, baş geoloq işləyib. 1965–1975-ci illərdə "Qaradağ-neft" NQÇİ nəzdində Elmi-tədqiqat istehsalat işləri sexinin elmi-tədqiqat laboratoriyasında mühəndisdən rəisə qədər müxtəlif vəzifələrdə işləmişdir.

Zöhhak Abbasov 1997-ci ildən ABŞ-nin Neftçi-Mühəndislər Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur. Alim cəmiyyətin Azərbaycan bölməsinin yaradıcılarından biri olmuş, 2000-ci ildən cəmiyyətin Azərbaycan bölməsinin vitse-prezidentidir. O, 1997–1998-ci illərdə bu təşkilatın vitse-prezidenti vəzifəsini icra etmişdi. Eyni zamanda respublika qrant layihələrinin rəhbəri və iştirakçısı idi.

## Elmi fəaliyyəti
Zöhhak Abbasov 1969–1973-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-nun aspirantı olub. 1973-cü ildə "Su-neft emulsiyalarının yaranma mexanizminin və onların fiziki xassələrinin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1975–2003-cü illərdə Azərbaycan EA DNQYPİ-da böyük elmi işçi , "Neft-qaz hasilatı texnikası" laboratoriyasının rəhbəri, elmi işlər üzrə direktor müavini işləyib. 1989-cu ildə "Quyularda qaz-maye qarışıqlarının ayerozol strukturunun hərəkətinin qaz-hidrodinamik əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 2001-ci ildə Abbasov Z. Y. AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

2003-cü ildən indiyə qədər Azərbaycan MEA Geologiya və Geofizika İnstitutunda "Neft-qaz hasilatı texnikası" laboratoriyasının müdiridir. Abbasov Z. Y. neftin. qazın, qazkondensat qarışığının quyu üsulu ilə hasilatı problemləri üzrə tanınmış alimdir.

Elmi tədqiqatların sahəsi: qaz-maye qarışıqlarının hərəkətinin hidrodinamiki əsaslarının yaradılması, yüksək təzyiqlərdə təbii karbohidrogen sistemlərinin faza vəziyyətlərinin öyrənilməsinin təcrübi və nəzəri termodinamiki üsulları və onların nəticələrinin praktikada tətbiqi məsələləri.

Abbasov Z. Y. 162 elmi məqalənin, 3 monoqrafiyanın, 3 metodik vəsaitin müəllifidir. İxtiralara görə 5 müəlliflik şəhadətnaməsi, Azərbaycanın və Rusiya Federasiyasının bir patentini alıb. "SSRİ İxtiraçısı" nişanı ilə mükafatlanıb. Onun rəhbərliyi ilə 8 elmlər namizədi və 2 elmlər doktoru yetişdirilmişdi.

## Əsərləri
* Dvijenie qaza i qazokondensatnıx smesey v skvajinax (Bakı, 1986);
* Metodı rasçetov statiçeskoqo i dinamiçeskoqo zaboynoqo davlenie v qazovıx i qazokondensatnıx skvajinax (Bakı, 1993);

## Mükafatları
* "Tərəqqi" medalı;
* "Əmək veteranı" medalı;
* "SSRİ ixtiraçısı" medalı;
* "Şöhrət" ordeni;

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Abbasov Zöhhak Yaqub oğlu
Uolden, yaxud meşədə həyat

"Uolden, yaxud meşədə həyat" () amerikan filosofu və şairi Henri Devid Toronun əsas əsəri.
Ralf Uold Emersonun transsendentalizm ideyalarını dərindən dərk etmiş 27 yaşlı Toro 1845-ci ilin yazında, cəmiyyətdən təcrid olaraq fikrini insanın özündə və ən əsas ehtiyaclarında cəmləşdirmək eksperimentini həyata keçirmək qərarına gəlir. O, Konkord şəhəri (Massaçusets ştatı) ətrafında, Uolden gölünün sahilində özünün tikdiyi daxmada məskunlaşır.

Filosof gününün əsas hissəsini bostançılıqla, balıqçılıqla, avar çəkmə ilə, üzmə ilə, klassikləri oxumaqla keçirərək həyat üçün tələb olunan bütün şeylər ilə özü-özünü təmin edirdi. Toro düz iki il, iki ay, iki gün bu minvalla tənha yaşamışdır. Bununla belə, o insanlardan qaçmamış, gölün sahibi Emerson da daxil olmaqla Konkord sakinləri ilə müntəzəm olaraq söhbətləşmişdir.

Toronun ilk dəfə 1854-cü ildə özü tərəfindən dərc olunan və meşədəki həyatı təsvir edən əsəri, onun bioqrafiyasının həqiqi vəziyyəti ilə tam uyğunluq təşkil etmir. Belə ki, başlıqlar ilin fəsillərinə müvafiq olaraq xronoloji ardıcıllıqla düzülmüşdür və belə bir təəssürat yaradır ki, filosof gölün sahilində cəmi bir il yaşamışdır.

Toro öz eksperimentləri ilə maddi zənginliyə həris olan müasirlərinə anlatmaq istəyirdi ki, cəmiyyətdən kənarda da, öz təbii ehtiyaclarını öz əməyinlə ödəyərək də xoşbəxt və gözəl yaşamaq olar. O, maddi qayğıdan azad olmağı, təkliyi, özünü təmin etməni, passiv seyrlə kifayətlənməni (fəaliyyətsizlik) və təbiətə yaxın olmağı, sənaye inqilabına və bundan törəyən istehlak cəmiyyətinə qarşı qoyurdu.
Kitab 18 essedən ibarətdir. Müəllif esselərdə ilin müxtəlif dövrlərində meşənin səsi, qoxusu, suların axması üzərində apardığı müşahidələri, qarışqalar, marmotlar ilə təcrübələrini və meşədəki digər sakinlər ilə söhbətlərini, Tomas Keryunun qədim poemasını və öz şeirlərindən parçaları göstərməklə təqdim edir.
Ekoloji şəraitin kəskinləşməsi ilə əlaqədar əsər XX-əsrin əsas mədəni yazılarından biri kimi qəbul olunmuşdur. Müasirləri isə Toronun düşüncələrini soyuq qarşılayıblar. Robert Stevenson müəllifin cəmiyyətdən qaçışını qorxaqlıq adlandırmışdır.
Kitabın ilk 5 ildə cəmi 2000 nüsxəsi satılmışdır.

## Mənbə
* William Barksdale Maynard. Walden Pond. Oxford University Press US, 2004.
** Philip Cafaro. Thoreau’s Living Ethics: Walden and the Pursuit of Virtue. University of Georgia Press, 2004.

## Keçidlər
В библиотеке Максима Мошкова
Adil Baxşəliyev

**Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu** () — C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun keçmiş direktoru, Azərbaycan Tibb Universitetinin kliniki farmakologiya kafedrasının müdiri, tibb elmləri doktoru, professor (2004).

## Həyatı
Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu 1952-ci Bərdə şəhərində anadan olmuşdur. Atası Baxşəli Baxşəliyev, bacısı  Gövhər Baxşəliyeva.

1975-ci ildə N.Nərimanov adına ATU-nun müalicə-profilaktika fakultəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1981-ci ildə Moskva şəhərində Ümumittifaq Elmi Kardioloji mərkəzdə aspiranturanı bitirmişdir. 1990-cı ildə Moskva şəhərində N.İ.Piroqov adına II Moskva Dövlət Tibb İnstitunda doktoranturanı bitirmişdir.

**Baxşəliyev Adil Baxşəli oğlu** 1975-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakultəsini fərqlənmə ilə bitirmişdir. 1976-cı ildən Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirilmə İnstitutunun terapiya I kafedrasında böyük laborant vəzifəsində işləmişdir. 1977–1978-ci illərdə Adı cəkilən institutunun Mərkəzi elmi-tədqiqat laboratoriyasının kiçik elmi işçi vəzifəsində işləyib. 1978–1981-ci illərdə Moskva şəhərində Ümumittifaq Elmi Kardioloji mərkəzdə "Daxili xəstəliklər" ixtisası üzrə məqsədli aspiranturada oxuyub və 1981-ci ildən Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun terapiya I kafedrasında assistent vəzifəsində çalışmışdır. 1984–1985-ci illərə qədər Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun "arterial hipertoniya" şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 1985–1990-cı illərdə Moskva şəhərinin N.İ.Piroqov adına II Moskva Dövlət Tibb İnstitutunda "kardiologiya" ixtisası üzrə doktoranturada olub və 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1990–1991-ci illərdə Azərbaycan Tibb İnstitutuna konkursdan keçdikdən sonra müalicə-profilaktika fakultəsinin "daxili xəstəliklər I" kafedrasını müdiri vəzifəsinə təyin olmuşdur və 1992-ci ildən "klinik farmakologiya" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. 1998-ci ildən C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunda direktor vəzifəsində işləyir.

1981-ci ildə namizədlik dissertasiyasını, 1990-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmuişdir. A.B.Baxşəliyev akad. C.Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitunun direktor vəzifəsində çalışır.

A.B.Baxşəliyev 310-dan artıq elmi əsərin, o cümlədən 1 dərslik, 8 metodik tövsiyənin, 7 tədris vəsaitinin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 8 namizədlik dissertasiyası işi başa catdırmış, 6 doktorluq, 40 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilir.Adil Baxşəliyev "Kardiologiya", "Sağlamliq", "Azərbaycan Əczaçıliq və farmakologiya", "Avrasiya Kardiologiya" jurnallarının redaksiya heyətinə daxildir.

Ailəlidir, 5 övladı var.

## İstinadlar
Asya Atakişiyeva

**Atakişiyeva Asya Çingiz qızı** () — Azərbaycan aktrisası.

## Həyatı
Asya Çingiz qızı Atakişiyeva Bakı şəhərində doğulub. 7 nömrəli orta məktəbi bitirmiş, 2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Teatr kollektivinin rejissoru" fakültəsini bitirib. 2008-ci ildə "Rejissorluq" fakültəsinin magistraturasına daxil olub. 2004-cü ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktrisa vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisasıdır. Universitetdə Naibə Rəcəbovadan dərs alıb, 4-cü kursda oxuyanda Hüseynağa müəllimin yanına gəlib ki, orada işləmək istəyir. Rejissorluq üçün müraciət etsə də, aktrisa kimi işə qəbul olunub.

Hüseynağa Atakişiyevin qardaşı qızıdır.

## Yaradıcılığı
İlk baş rolu Kamal Abdullanın "Kim deyir ki, Simurq quşu yox imiş" tamaşasında olmuşdur. Gənclər teatrı Gənc Tamaşaçılar Teatrına birləşdiriləndən sonra burda əsasən uşaq tamaşalarında oynayıb, əsasən də Nicat Kazımovun tamaşalarında.

İkinci baş rolu isə "Yatmış gözəl" tamaşasında olub. Bu tamaşadan sonra rejissorların gözünə çarpmışdır. Ardınca "Mənim ağ göyərçinim"də Turan, "Mən səni sevirəm"də Nazını oynamış, "Göyçək Fatma" da həmin vaxtların tamaşasıdır.

### Əsas rolları
* Gözəl qız — ("Kim dedi ki, simurq quşu var imiş", K. Abdulla)
* M. F. Axundov — ("Mürafiə vəkilləri", Jaklin)
* Xidmətçi — ("Əbləhlərin toyu", R. Əlizadə)
* Ölüm mələyi — ("Bir az gəlirmisiz", Ə. Nesin)
* Feodora — ("Sara xatun", N. Saraclı)
* Cücə, Leyləyin balası — ("Tülkünün uçuşu", A. Şaiq)
* Şəngülüm — ("Şəngülüm, Şüngülüm, Məngülüm")
* Dovşan — ("Müqəvva", Nağıl)
* Oğlanın nişanlısı- ("Pasport", R. Abdullayev)
* Qonaq, xidmətçi — ("Ər və arvad", Ü. Hacıbəyov)
* Tıq-tıq xanım – ("Nağıl-tamaşa")
* Bala pişik – ("Pişiyin evi", S. Marşak)
* Ağ boyun – (Çəkməli pişik" Ş. Perro)
* Müştəri – ("Aydın", C. Cabbarlı)
* Nina – ("Şeyx Sənan", H. Cavid)
* Pərzad – ("Hekayəti xırs quldurbasan" M. F. Axundzadə)
* Gülsüm – ("Məkkəyə gedən yol" C. Məmmədquluzadə)
* Kamilla – ("Viktoriya" K. Hamsun)
* Əks- səda – ("Ələddinin sehrli çırağı" Ərəb xalq nağılı)
* Luiza – ("Şelkunçik", E. T. A. Hofman)
* Yatmış gözəl – ("Yatmış gözəl" B. Marvin)
* Şarlot – ("Oliver Tvistin macəraları" Ç. Dikkens)
* Turan – ("Mənim ağ göyərçinim" T. Vəliyeva)
* Göyçək Fatma – ("Göyçək Fatma" Azərbaycan xalq nağılı)
* Nazı – ("Mən səni sevirəm – M. S. S" Ə. Əmirli)
* Cülyetta – ("Romoe və Cülyetta" U. Şekspir)
* Şərəfnisə – ("Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" M. F. Axundzadə)
* Səhər – ("Şahzadə Xəzərin nağılı" K. Ağabalayev, N. Kazımov)
* Qaraca qız – ("Qaraca qız" S. S. Axundov, A. Şaiq)
* Məngülüm, quzu – ("Şəngülüm, şüngülüm, məngülüm " M. Müşfiq)
* Betan – ("Balaca və damda yaşayan Karlson" A. Lindqren)
* Çiçək – ("Hasarın o üzü" Ə. Əmirli)

## Mükafatları
6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Qayınana (film, 2011)
# Həyat sən nə qəribəsən (teleserial, 2013)
# 28 iyun (film, 2016)
# Ata ocağı (film, 2017) (bədii serial)

## İstinadlar
Şahbaz Xuduoğlu

**Şahbaz Xuduoğlu** () — naşir; tərcüməçi-yazar; "Qanun" nəşriyyatının direktoru; Elmar Hüseynov Fondunun həmtəsisçisi; "Qanun" jurnalının baş redaktoru.

## Həyatı və fəaliyyəti
24 iyun 1968-ci ildə anadan olmuşdur.

Natiq Səfərov ilə birlikdə 1992-ci ildə "Qanun" jurnalını yaratmışdır. Eyni vaxtda jurnalın redaksiyasının tərkibində "Qanun" nəşriyyatı da fəaliyyət göstərmişdir. "Qanun" nəşriyyatı ayrıca təşkilat kimi 1995-ci il 6 oktyabr tarixində qeydiyyatdan keçmişdir.

Hər iki təşkilatın təsisçisidir.

"Qanun" jurnalı elmi hüquq jürnalıdır. Ayda bir dəfə nəşr edilir.

"Qanun" Nəşriyyatı əvvəllər əsasən hüquq kitabları nəşr edirdi, 1995-ci ildən sonra bütün sahələrdə kitablar nəşr edir.

## Ailəsi
Sabir Rüstəmxanlının qardaşıdır. Şahbaz Xuduoğlu Qanun Nəşrlər Evinin sahibidir. O, Tənzilə Rüstəmxanlının bacısı Könül Rüstəmxanlı ilə evlənmişdir. Könül Rüstəmxanlı 2015-ci ildə yol qəzasında vəfat etmişdir. Xuduoğlu ikinci dəfə Ali və Nino kitab mağazaları şəbəkəsinin təsisçisi Nigar Köçərli ilə evlənmişdir.

## Təltifləri
23 noyabr 2015-ci ildə Dalğa Gənclər Təşkilatının "Rafiq Tağı mükafatı"na layiq görülüb.

2021-ci ildə Fransanın "İncəsənət və Ədəbiyyat" ordeninin (Ordre des Arts et des Lettres) "Cəngavər" rütbəsi ilə təltif edilmişdir.

## Tərcümələri
* Sergey Dovlatovun "Əcnəbi qadın" romanı
* John Boyne'un "Zolaqlı Pijamalı Oğlan" romanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şahbaz Xuduoğlunun bloqu
* https://www.youtube.com/channel/UCSwGr-F_5c-8Iz8upF0L22w
Kaziranqa Milli Parkı

**Kaziranqa Milli Parkı** - Hindistanda yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısındadır.

## Haqqında

Bu milli park hind kərgədanlarının əsas qoruma sahəsidir. Park şimal-şərqi Hindistandakı Assam bölgəsində yerləşir. Parkın ətrafında təbii fil otları, bataqlıqlar, sıx tropik və geniş  meşələr və kəsişən 4 böyük çay var. Bu çayların arasında ən əhəmiyyətli olanı Brahmaputra çayıdır. Parkta həm də irili xırdalı çaylar, axar sular da vardır. Dünyanın tək buynuzlu kərgədanlarının üçdə ikisi burada yaşayır. Kaziranqa dünyanın qoruma bölgələri arasındakı ən çox pələngə sahib olanıdır. Park eyni zamanda fillərin, su sığınlarının və bataqlıq marallarının balalama sahəsidir. Şərqi Himalay dağların ətəklərindəki olan Kaziranqa 1905-ci ildə milli park elan edilmişdir.

## İstinadlar
Ürək qlikozidləri

**Ürək qlikozidləri** — bitki mənşəyli dərman preparatları olub, terapevtik dozada kardioton və aritmiya əleyhinə təsirlərə malikdir. Ürək qlikozidlərindən əsasən müxtəlif etiologiyalı ürək çatışmazlığında geniş istifadə edilir. Qlikozidlər ürək əzələsinin iş qabiliyyətini artırır, onun səmərəli və qənaətbəxş işləməsinə şərait yaradır.

## Tərkibi
Ürək qlikozidləri qeyri şəkər və şəkər hissədən: aqlikona və qlikondan ibarətdir. Aqlikonun əsasını steroid struktur (siklopentanperhidrofenantren) təşkil edir. Qlikon isə müxtəlif cür şəkərlərlə: D-diqitoksoza, D-qlükoza, D-simaroza, D-ramonoza və s. təmsil olunur. Bəzən qlikon hissəyə sirkə turşusu qalığı birləşmiş olur. Kardiotonik effektə aqlikon hissəsinin malekulları malikdir.
Ürək qlikozidləri asanlıqla fermentativ, turşu-qələvi hidrolizinə məruz qalırlar.
Tibbi praktikada əsasən aşağıdakı bitkilərdən alınmış ürək qlikozidlərindən istifadə edilir:
* Purpur üskükotu () — diqitoksin
* Tükcüklü üskükotu () — diqiqsin, selanid
* Kombe strofantı () — strofantin K.
* İnciçiçəyi  — korqlikon
* Bahar xoruzgülü  — xoruzgülü dəmləməsi

## Mənbə
* Словари и энциклопедии на Академике, Сердечные гликозиды
Mars Orbiter Mission

**Mars Orbiter Mission** — 5 noyabr 2013-də Hindistan Fəza Araşdırmaları Təşkilatı tərəfindən Yerin orbitinə buraxılan Mars peykidir.

24 sentyabr 2014-cü ildə peykin Marsın orbitinə daxil olması ilə Hindistan Marsa ilk cəhddə peyk göndərən ilk millət və Marsa peyk göndərən ilk Asiya xalqı oldu.

Hindistan Fəza Araşdırmaları Təşkilatı Sovet fəza proqramı, NASA və Avropa Fəza Agentliyindən sonra Marsa çatan dördüncü fəza agentliyidir.

## Həmçinin bax
*Çinin kosmik proqramı
*Çinin Aya ekspedisiya proqramı

## İstinad
 

## Xarici keçidlər

* Mars Peyki Missiyası ev səhifəsi 
* Mars Peyki Missiyasının başladılması üçün vebsəhifəsi 
* Mars Peyki Missiyasının missiya broşürü 
* Hal-hazırkı kosmos missiyaları üçün NASA Kanberranın DSN vebsəhifəsi siyahısı
* Mangalyaan və Hindistan kosmos proqramı debatı
NYHA təsnifatı

**NYHA təsnifatı** Nyu York Ürək Assosiasiyasının ürək çatışmazlığının ağırlıq dərəcəsini müəyyənləşdirmək üçün tərtib və tövsiyə etdiyi bir sxemdir.

## Xarici keçidlər
* Leitlinien zur Therapie der chronischen Herzinsuffizienz (PDF) (Deutsche Gesellschaft für Kardiologie, 2005; 366 kB)
* 1994 Revisions to Classification of Functional Capacity and Objective Assessment of Patients With Diseases of the Heart (American Heart Association, 1994)

## İstinadlar
ASA təsnifatı

**ASA təsnifatı** — Amerika Anestezioloqlar Cəmiyyətinin () cərrahi müdaxiləyə ehtiyac olan xəstələrin sağlamlıq dərəcəsini müəyyənləşdirmək üçün tərtib və tövsiyə etdiyi bir sxemdir.

## İstinadlar
Qaramba Milli Parkı

**Qaramba Milli Parkı** — Konqo Demokratik Respublikasında milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Qaramba Milli Parkı savannalardan, otlaqlar və meşələrdən ibarət, dünyanın ən təhlükəli ağ kərgədanlarının yaşadığı vəhşi həyata ev sahibliyi edən bir bölgədir. Burada digər məməlilərdən begemotlar, fillər və zürafələr yaşayır.

Milli park 1938-ci ildə qurulmuşdur və Afrikanın ən birinci milli parklarından biridir. Milli park 492,000 hektar sahəni əhatə edir.

Şimal ağ kərgədanlarının sayı park Dünya irsi elan olunmazdan əvvəl 1970-ci illərdə qaçaq ovlanmaları səbəbiylə 500-dən 21-ə düşmüşdü. Son zamanlarda Şimal ağ kərgədanlarından 4 ədəd qaldığı düşünülürdü isə, 2006-cı ildən bəri parkda Şimal ağ kərgədanları görünmür.

## İstinadlar
Maykl Kollins (kosmonavt)

**Maykl Kollins** () — ABŞ-li astronavt.

## Həyatı
Maykl Kollins 31 oktyabr 1930-cu ildə İtalyanın paytaxtı Roma şəhərində anadan olmuşdur.

## Astronavt fəaliyyəti
Maykl Kollins NASA-nın layihələri üçün işləmiş, "Cemini" və "Apollon 11" proqramlarında kosmosa çıxmışdır. Ümumilikdə kosmosda 11 gün 2 saat 4 dəqiqə 43 saniyə vaxt keçirib.

Maykl Kollins 1969-cu ildə Aya uçan Apollon 11-in 3 nəfərlik ekipajından biri idi. Yəni Aya ilk addım atan astronomlarla bərabər idi. Digər 2 astronom Ay səthində addım atdıqları zaman o, Apollo 11-in içində Ay orbitində fırlanmaqla vəzifəli idi. Kosmik cihaz Ayın Dünyaya baxmayan qaranlıq tərəfinə keçdiyi zaman radio siqnallarına Ay tərəfindən maneə törədilmiş və Michael Collinsin Dünya ilə bütün əlaqəsi kəsilmişdi. Ay səthindəki həmkarlarıyla da hər hansı bir əlaqəsi qalmayan Michael Collins, Ayın Dünyadan görünməyən arxa üzündə keçirdiyi 48 dəqiqə boyunca ən tək anlarını yaşadı və insanlıq tarixində bənzəri görülməmiş bir şəkildə, Dünyadan ən uzaq məsafədə olan adam oldu.

1970-ci ilin yanvarında astronavt işindən ayrılmışdır.

## İstinadlar
Şimali Qafqaz Federal Dairəsi

**Şimali Qafqaz Federal Dairəsi** -  (Rus: Северо-Кавказский федеральный округ) Rusiyanın 8 federal dairəsindən biridir. Kuma–Manıç çökəkliyi ilə Böyük Qafqaz dağlarının Baş suayrıcı silsiləsi arasındakı əraziləri əhatə edir. Tərkibinə Adıgey, Dağıstan, İnquşetiya, Şimali Osetiya-Alaniya, Kabardin-Balkar, Qaraçay-Çərkəz, Çeçen respublikaları, Krasnodar və Stavropol diyarları, Rastov vilayəti daxildir. Sahəsi 355,1 min km.-dir

## İqtisadiyyatı
Təbii ehtiyatları: neft, təbii qaz, polimetall filizlər, mineral sular və s. Regionun kənd təsərrüfatı taxılçılıq, yağlı bitkiçilik, ətlik heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşmışdır. Sənayedə yeyinti, kənd təsərrüfatı maşınqayırması, əlvan metallurgiya, sement istehsalı əsas yer tutur. Dövlət əhəmiyyətli kurortları vardır. Ərazisindən beynəlxalq əhəmiyyətli boru kəmərləri keçir.

## Əhalisi
Əhalisi 2002-ci il siyahıyaalmaya görə 8.933.889-dir.

## İnzibati quruluşu
Şimali Qafqaz Federal Dairəsi 7 federal vahiddən ibarətdir:
* Dağıstan
* İnquşetiya
* Kabardin-Balkar 
* Qaraçay-Çərkəz 
* Şimali Osetiya 
* Stavropol 
* Çeçenistan

## İstinadlar
WinRAR

**WinRAR** – RAR və ZİP formatinda 32 və 64 bitlik Əməliyyat sistemi üçün arxivatorudur. İş sürətinin və sıxılma dərəcəsinə görə ən yaxşı arxivatorlardan biri sayılır. Proqramı yükləmək pulsuzdur amma 40 gündən sonra lisenziyanı almağı təklif edir.

## Tarixi
Proqramın adı **R**oshal **AR**chiver sözündən götürülüb.
* Əmrlər sətri RAR və UNRAR ilk 1993-cü ilin payızında buraxılıb.
* Winrar 1.54b erkən inkişaf mərhələsi 1995-ci ildə 16 bitlik Windows 3.x proqramı üçün buraxılıb.
* 2.0 versiyası 6 sentyabr 1996-cı ildə buraxılıb.

## Əsas imkanları
* RAR və ZİP arxivlərin yaradılması formatları.
* CAB, ARJ, LZH, TAR, GZ, ACE, UUE, BZIP2, JAR, ISO, 7z, Z formatlı faylları açma imkanı.
* CBC rejimində 256 bit (128 bit 4 yenilənməsində) AES (Advanced Encryption Standard) alqoritmindən istifadə etməklə açarın uzunluğu ilə arxivlərin şifrləməni imkanı.
* 8,589 milyard qiqabayt (təxminən 8 x 109) civarında olan faylları ilə işləmək imkanı var.
* NTFS fayl sistemini və Unicode fayl adlarının dəstəkləməsi.

## İstinadlar
Lələ Mustafa Paşa məscidi

**Lələ Mustafa Paşa məscidi** () və ya **Müqəddəs Nikolay kafedralı** — Şimali Kipr Türk Respublikasının ərazisində yerləşən məscid.

## İstinadlar
Durmitor Milli Parkı

**Durmitor Milli Parkı** — Monteneqronun şimal-qərbində yerləşən və UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş təbii bir parkdır. Bu ərazi, heyrətamiz dağ mənzərələri, dərin dərələr, saf göllər və zəngin biomüxtəlifliyi ilə tanınır. Durmitor Milli Parkı, təbiət sevərləri, yürüyüşçüləri və ekstremal idman həvəskarlarını cəlb edən bir cazibə mərkəzidir.

Durmitor adı köhnə İllir dilindən götürülmüşdür və "yataq" mənasını verir. Əfsanəyə görə, qədim dövrlərdə burada tanrılar istirahət edirdi. Ərazidə qədim daş yazıları və monastırlar da mövcuddur, bu da onun tarixi əhəmiyyətini artırır.

## Haqqında
Möhtəşəm mənzərəyə sahib olan milli park qədim buzlaqların əriməsi nəticəsində ortaya çıxan çaylar və yeraltı çayları ilə meydana gəlmişdir. Avropanın ən dərin vadisi Tara çayı vadisi də buradadır. Bu vadi 82 km uzunluğunda və 1300 metr dərinliyindədir. Sıx şam meşələri və saf gölləri ilə çox zəngin endemik bitki örtüyünə malikdir.

Milli park 3 hissədən ibarətdir:
* Mlinski çayı və Qaragöl bölgəsi
* Tara Keçidi Biosfer bölgəsi
* Skriçka gölləri və Susika Vadisi

Milli parkda 200-dən çox mağara var. Ən məşhuru Ledina Peçina mağarasıdır. Bu mağaradakı donmuş sırsıraların uzunluğu 3 metrə çatır. Parkda yaşayan heyvanlar arasında qonur ayılar, canavarlar və qartallar sayıla bilər. Avropanın ən yaşlı qara şamı da buradadır.

## Coğrafiya və landşaft

### Dağlar
Parkın ərazisi 48 zirvəni əhatə edir, bunlardan ən yüksək olanı Bobotov Kuk (2,523 metr) Monteneqronun ən yüksək zirvəsidir. Dağlıq landşaft ərazisi qaya uçurumları və qarla örtülü zirvələrlə zəngindir.

### Təbiət və göllər
Parkın ərazisində 18 buzul gölü mövcuddur. Ən məşhuru Qara Göl (Crno Jezero) adlanır. Bu göl həm təmizliyi, həm də ətrafındakı mənzərə ilə tanınır. Dərin dərələr və uçurumlar, o cümlədən məşhur Tara dərəsi, parkın əsas landşaft xüsusiyyətlərindəndir.

Tara çayı parkın ərazisindən axır və 1,300 metr dərinliyində olan Tara dərəsini əmələ gətirir. Bu dərə Avropanın ən dərin, dünyanın isə ikinci ən dərin dərəsi hesab olunur. Çay raftinq üçün məşhur bir yerdir.

## Fauna və flora

## Maraqlı faktlar
* Tara dərəsi UNESCO tərəfindən Biosfer Qoruğu elan edilmişdir.
* Parkda müxtəlif növ buzlaq formasiyaları (buzlaq vadiləri, buzul gölləri) qorunub saxlanılmışdır.
* Durmitor, Monteneqronun ən çox ziyarət edilən turistik yerlərindən biridir.

## Qalereya

File:Durmitor national park in 2018 2.jpg|Durmitor Milli Parkı 
File:Свјетлопис Дурмитора.jpg|
File:Свјетлопис Дурмитора2.jpg|
File:Свјетлопис Дурмитора3.jpg|
File:Свјетлопис Дурмитора4.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official National Park Site
* UNESCO World Heritage Site profile
* UNEP-WCMC World Heritage Site datasheet
* SummitPost: Useful information (Camping, routes, weather etc.)
* Photogallery Durmitor and Bjelasica
Darfur regionu

**Darfur** (; "fur xalqının torpağı") — Sudanın qərbində region, hakimiyyət qoşunları, ərəblərdən ibarət hökumət yönümlü qeyri-formal "Cancavid" dəstələri və qiyamçı yerli neqroid dəstələri arasında qanlı toqquşmalara çevrilmiş Darfur münaqişəsi rayonu.

Regionda referendum keçirilməlidir. Əhali Darfurun bir neçə ştatdan ibarət olması və ya vahid muxtar region olmaqla öz konstitusiyasına və hökumətinə malik olması variantlarından birini seçməlidir.

## İnzibati bölgüsü

Vilayət 5 ştata bölünür: Qərbi Darfur, Cənubi Darfur, Şimali Darfur, Şərqi Darfur və Mərkəzi Darfur. Regiona Müvəqqəti Hökumət rəhbərlik edir.

## Mənbə
* Darfur sultanlığının monetləri 

## Ədəbiyyat
* Arkell, A. J., "A History of Darfur. Part II: The Tunjur etc", *Sudan Notes and Records*, 32, 2 (1951), 207–238.
* Daly, M. W., *Darfur's Sorrow: A History of Destruction and Genocide*, Cambridge 2010.
* Elliesie, Hatem, "Sudan under the Constraints of (International) Human Rights Law and Humanitarian Law: The Case of Darfur", in Hatem Elliesie (ed.), *Islam and Human Rights / al-islam wa-huquq al-insan*, Frankfurt, Berlin, Bern, Bruxelles, New York, Oxford, Vienna 2010, pp. 193–217 ISBN 978-3-631-57848-3
* Elliesie, Hatem et al., "Different Approaches to Genocide Trials under National Jurisdiction on the African Continent: The Rwandan, Ethiopian and Sudanese Cases", in *Recht in Afrika*, Cologne 2009, 12/1, pp. 21–67. ISBN 978-3-89645-804-9
* Nachtigal, G. transl. H. Fisher, *Sahara and Sudan*, vol. IV (vol. III, 1889), London 1971.
* O'Fahey, R. S., *The Darfur Sultanate: A History*, London 2008.
Teve2

**TV2 ** — 18 avqust 2012-ci il tarixində yayıma başlayan Doğan Medya Grubu-na məxsus kanal. "Turner Broadcasting System" şirkəti "TNT" kanalının Türkiyə fəaliyyətini dayandırması ilə bağlı qərara gəldi və yayım hüquqlarını Doğan Yayın Grubu şirkətinə satdıqdan sonra kanal quruldu. Məşhur xarici-yerli seriallar, əyləncə verilişləri, bədii və cizgi filmlər yayımlayan kanal həm original dil həm də türk dili seçimiylə yayımlanır. 3 sentyabr 2012-ci il tarixində normal yayım rejiminə keçmişdir. 15 sentyabr 2013-cü ildə isə loqosundakı "tv" yazısını bir az yaşıl rəngə keçirtmişdir.
## TV2 HD
** TV2 HD ** — 1 fevral 2013-cü il tarixində saat 09:45-də qurulan, Teve 2 ilə eyni proqramlar yayımlayan HD kanalıdır. Əvvəllər yalnız D-Smart-dan izləmək mümkün idi. Lakin digər HD kanallar kimi Teve 2 HD də 18 sentyabr 2014-cü il tarixində şifrəsiz yayıma keçmişdir. Peyk məlumatları:
*Türksat 4A: 12245, H, 27500, 5/6
*D-Smart: 21-ci kanal

## Qardaş kanallar
*Kanal D
*Kanal D HD
*Euro D
*CNN Türk
*CNN Türk HD
*Dream TV
*Dream Türk
*Cartoon Network
*D-Smart (bəzi kanallar)
## Xarici keçidlər
*TV 2 | Web 
*TV 2 | Facebook
*TV 2 | Twitter
*TV 2 | Google+
*TV 2 | YouTube
*TV 2 | Instagram
*TV 2 | Pinterest
*TV 2 | LinkedIn 
*TV 2 | Canlı
Ramazan Xəlilov

**Ramazan Həmzət oğlu Xəlilov** () — jurnalist, tərcüməçi. professor (1995).

## Haqqında
Ramazan Xəlilov 1901-ci ildə anadan olmuşdur. 1908–1914-cü illərdə Tiflisdə, 1914–1917-ci illərdə Moskvada gimnaziyada oxumuş, 1918-ci ildə "Ləzgi alayı"nın tərkibində Zaqatala, Qəbələ, Şəki və Gəncənin erməni daşnaklarından təmizlənməsində iştirak etmişdir. R. Xəlilov 1923-cü ildən jurnalistika ilə məşğul olmuş, 1933-cü ildə Moskva Redaktə-Nəşriyyat İnstitutunu bitirmişdir. O, 1933–1938-ci illərdə Sankt Peterburqda yaşamış, jurnalist fəaliyyətini davam etdirmişdir. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun dəvəti ilə Bakıya gələn Ramazan Xəlilov əvvəlcə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Ü. Hacıbəyovun ədəbi katibi, 1941–1953-cü illərdə isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektorunun birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır. R. Xəlilov 1975-ci ildən Üzeyir Hacıbəyovun xatirə ev-muzeyinə rəhbərlik etmişdir.

1995-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Ramazan Həmzət oğlu Xəlilov 1999-cu ildə vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Üzeyir Hacıbəyovun baldızı oğludur.

## İstinadlar
Ucunq-Kulon Milli Parkı

**Ucunq-Kulon Milli Parkı** — İndoneziya adalarında yerləşən milli park. 1991-ci ildən Dünya irsi siyahısındadır.

## Haqqında
Ucunq-Kulon Milli parkı Yava adasında yerləşən və düz ərazi halında olan tropik meşələrdən ibarətdir. Nəsli tükənməkdə olan Yava kərgədanının iki həyat sahəsindən biridir. Park Yavanın uzaq qərb bölgəsində yerləşir.

Region düzənlik tropik meşələri, bataqlıqlar, manqrovlar və çayırlar ilə əhatəlidir. Yarımadada mərcan adaları və mərcan qayalıqları var.

Milli park daxilində vulkanik ada qrupu Krakatoa və Panaytan, Handeuleum adaları və Sunda Boğazındaki Peucanq adası yerləşir. Krakatoa Sakit okean Odlu Qövsünün bir hissəsidir. 1883-cü ildə vulkanik axıntıların, vulkanik küllərin və sunami təsirləri bölgədə faciəvi nəticələrə açıb tərəfindən böyük bir eroziyaya məruz qalmışdır. Hollandiya hökuməti tərəfindən qeydə alınan ölü sayı 36.417 idi, lakin bəzi qaynaqlar bu ədədin təxminən olaraq 120.000 olduğunu söyləməkdədir.

## İstinadlar
Puerto-Prinsesa Yeraltı Çayı Milli Parkı

**Puerto-Prinsesa Yeraltı Çayı Milli Parkı** — Sakit okeanda, Filippin adalarında yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısındadır.

## Haqqında
Puerto-Prinsesa Yeraltı Çayı Milli Parkı 8,2 km-lik uzunluğu ilə mağaranın içlərinə doğru uzan və qayıqların gedə bildiyi yeraltı çay olan Puerto-Prinsesa çayı ilə məşhurdur. Çayın diqqətə çarpan xüsusiyyəti Cənubi Çin dənizinə birbaşa axmazdan əvvəl mağaradan keçməsidir. Mağarada bir çox möhtəşəm quruluş var. Çayın alt hissəsi isə briz təsiri altındadır. Bu yeraltı çay dünyanın ən uzun yeraltı çayı olması ilə məşhurdur.

Bu milli park biomüxtəlifliyin qorunması üçün əhəmiyyətli bir bölgədir. Ərazinin tam bir hissəsi dağ-çay ekosisteminə daxildir və Asiyadakı ən əhəmiyyətli meşələrdən bəzilərinə malikdir.

2012-ci ildə aparılan səsvermədən sonra milli parkdakı Puerto-Prinsesa yeraltı çayı Dünyanın Yeni Yeddi Təbii Möcüzəsindən biri seçilmişdir.

## Qorunan növlər

## İstinadlar
Donyana Milli Parkı

**Donyana Milli Parkı** — İspaniyada yerləşən milli park.

## Haqqında
Donyana Milli Parkı Quadalkuivir çayı deltasında köçəri quşlar üçün əhəmiyyətli su sahəsindədir. Park Afrikaya köç edən quşların yolu üzərindədir və 360 növ quşa ev sahibliyi edir. Xüsusilə qışlayan quşların sayı 500 000 olaraq təsbit edilmişdir.

Park eyni zamanda nəsli tükənməkdə olan İspan vaşağı, Adalbert qartalı, Mərmər çamurcun və Dikquyruk ördək üçün əsas yaşayış sahəsidir.

Bölgəyə 2005-ci ildə Vest Trianql, Flud Playn of the Partido Strim və Los Karakols bölgələri daxil edilərək genişlənmişdir.

## İstinadlar
TV8 (Türkiyə)

** TV 8 ** — 22 fevral 1999-cu il tarixində MNG Medya Grubu şirkəti tabeliyində yayıma başlamış televiziya kanalı. 2013-cü ildən etibarən Acun Medya və Doğuş Yayın Grubu ortaqlığı ilə yayımlanan kanalın mərkəzi İstanbul Sarıyerdə yerləşir. Xəbər kanalı olaraq yayıma başlamış TV 8 2003-cü ildə format və loqo dəyişdirərək əyləncəli kanallar sırasına daxil olmuşdu.

Proqramlar
Aramizda Kalmasin,
O Ses Türkiye,
Survivor,
Yetenek Sizsiniz Türkiye,
Ver Firina,
Aile Doktoru,
3 Adam,
Hülya Show,
Kel Alaska,
Arda'nin mutfagi,
Aslinda melee oluyor?,
8'de8,
Seffaf Oda,
Para Bende,
Pazar Magazin,
Oynat Bakalim,
Ninja Warrier Turkey,
O Ses Çoçuklar,
100 kisiye Sorduk,
Iste Benin Stilim,
Ütopya.

## İstinadlar
Darfur separatçılarının bayrağı

**Darfur bayrağı** — Darfurun müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparan **Sudan Azadlıq Hərəkatı/Ordu**, (ərəbcə: حركة تحرير السودان, *Ḥarakat Taḥrīr Al-Sūdān*) (abbreviatura **SLM** və ya **SLA**) təşkilatının bayrağı. Panafrika rəngələrindən ibarətdir və aypara rəsmi əlavə edilib. Aypara rəsmi əhalinin islam dininə sitayiş etməsinə işarədir.
Bazilikata

**Bazilikata** — İtaliyanın 1948-ci il Konstitusiyası ilə qismən regional muxtariyyət verilmiş 20 regionundan biridir. 
Region İtaliyanın cənubundadır. Qərbində Campania, şimal və şərqində Puglia və cənubunda Calabria regionları yerləşir. Regionun sahəsi 9,992&nbsp;km², əhalisi 2008-ci ilə əsasən 600.000-ə yaxındır. Regionun paytaxtı Potentsa şəhəridir.

## İstinadlar