open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahadur xan Mallaçixanov

**Bahadur xan Mallaçixanov və ya Mallaçixan** () — Zaqatalanın qubernatoru, Dağlılar Respublikasının ticarət, sənaye və ərzaq naziri.

## Həyatı
Bahadur xan Mallaçixanov 1882-ci ildə doğulmuşdur. Milliyətcə avardır. Mühəndis təhsili almışdır. 1917-ci ildə Bakıda Avar Cəmiyyətinin sədri olmuşdur. 1942-ci ildə vəfat etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti

### Şimali Qafqaz dövrü
Rusiyada Fevral inqilabından sonra Şimali Qafqazda gedən siyasi proseslərdə fəal iştirak etmişdir. 1 may 1917 tarixində Birinci Dağlı Qurultayında Dağıstan vilayətindən Rəyasət Heyətinə üzvlüyə ikinci namizəd seçilmişdir.

11 may 1918-ci il tarixindən Şimali Qafqaz və Dağıstan Dağlı Xalqları İttifaqının sabiq rəhbərləri Şimali Qafqaz Dağlılar Respublikasının müstəqilliyini elan etdilər.

24 may 1918-ci ildə Şimali Qafqaz Dağlılar Respublikasının Tapa Çermoyevin rəhbərliyində ilk hökuməti elan olundu. Gəncədə qurulan hökumət əvvəl Dərbəndə, sonra Teymurxan-Şuraya köçdü. 15 dekabr 1918-ci ildə Dağlılar Respublikasının parlamentinin qurulması qərara alındı. Bununla mövcud hökumət istefa verdi. 17 dekabr 1918-ci ildə Pşemaxo Kotsev rəhbərliyində yeni koalisyon hökumət quruldu və Bahadur xan Mallaçixanov bu hökumətdə ticarət, sənaye və ərzaq naziri vəzifəsinə təyin olundu.

Denikin ordusunun Çeçenistanın böyük hissəsini işğal etməsi Dağlı Respublikasında hökumət böhran yaratdı. Pşemaxo Kotsevin və hərbi nazir N. Tarkovskinin passivliyini tənqid edən hökumət üzvləri Rəşid xan Qaplanov, V. Cabagiyev və Nurməmməd bəy Şahsuvarov istefa verərək, yeni hökumət qurulmasını istədilər. 23 mart tarixində Pşemaxo Kotsevin hökuməti istefa verdi. Parlament hökumətin təşkilini yenə Pşemaxo Kotsevə həvlə etdi. Yeni hökumət 26 mart 1919-cu ildə parlamentə təqdim olundu və təsdiqləndi. Mallaçixanov bu dəfə kabinetdə yer almadı.

23 may 1919-cu ildə parlamentin son iclası keçirildi və parlamentin fəaliyyətinə sona çatdı.

Bahadur xan Mollaçixanov bir müddət Dağlılar Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindəki diplomatik nümayəndəliyinin rəhbərinin vəzifələrini icra etmişdir. O, həmçinin bir müddət İttifaqın maliyyə nazirinin səlahiyyətlərini icra etmişdir.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
1920-ci ilin əvvəllərində Zaqatala quberniyasının ali hakimiyyət eşalonunda dəyişiklik oldu: hökumətin 16 yanvar tarixli qərarı ilə Məhəmməd bəy Şahmalıyev vəzifəsindən azad olundu və onun yerinə Bahadur xan Mallaçixanov təyin edildi.

## Mənbə
* Şamil Rəhmanzadə Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərində ərazi məsələləri (2008)

### İstinadlar
Karina Aznavuryan

**Karina Boris qızı Aznavuryan** (20 Sentyabr 1974, Bakı, Azərbaycan) Rusiyanı təmsil edən qılıncoynatma idmançısı, ikiqat Olimpiya çempionu (2000, 2004), Dünya (2003) və Avropa (2004) çempionudur. 

## Həyatı
Karina Aznavuryan 20 sentyabr 1974-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Onun atası milliyətcə erməni, anası isə azərbaycanlıdır.  Qılıncoynatma ilə ilk dəfə Bakıda məşğul olmağa başlayıb. Qarabağ münaqişəsi başlandıqdan sonra onun ailəsi Moskvaya köçür. Əvvəllər rapira ilə məşğul olan Karina burada şpaqa ilə məşq etməyə başlayır. 1994-cü ildən etibarən Rusiya yığmasının tərkibində iştirak etməyə başlayır. 1996-cı ildə Atlantada keçirilən Olimpiya oyunlarında Rusiya yığmasının tərkibində bürünc medal qazanır. Daha sonra Sidney (2000) və Afina (2004) şəhərlərində keçirilən Olimpiya oyunlarında qızıl medallar qazanır. 2008-ci ildə Pekində keçirilən Olimpiya oyunlarında belində olan zədə səbəbindən iştirak etmədi. 

## İstinadlar
Ufuk Budak

**Ufuk Budak** Almaniya çempionatında oynayan türk əsilli futbolçu, Türkiyənin Əskişəhərspor və Azərbaycan milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.

## Karyerası
Ufuk Budak - 26 may 1990 tarixində, Almaniyanın Heidenheim şəhərində anadan olub. Milliyətcə türkdür. Uşaqlıqda "SSV Ulm" klubunun futbol akademiyasında oynamağa başlayır. 2009-cu ildən həmin akademiyanın gənclərdən ibarət futbol komandasında oynamağa başlayır. 2010-cu ildə Frayburq klubunun ikinci heyətinə transfer edilir. 2012-ci ildə isə Ufuk Türkiyə Superliqasında mübarizə aparan “Əskişəhərspor” klubuna ktransfer olunur. 22 yaşlı yarımmüdafiəçi “qara-qırmızılarla” 3 illik müqavilə imzalayır. 2016-cı ilin İyun ayinda Kayserispor klubuna 14 milyon avro müqabilində transfer olub.

2010-cu ildən Ufuk Budak Azərbaycanın U-21 komandasında oynamağa başlayır. 2011-ci ildə 10 avqust tarixindəki Makedoniya ilə oyunda meydana ilk dəfə əsas millinin heyətində çıxır.Hal hazırda Gaziantep BB komandasında oynayır.

## Milli komanda
Ufuk Budak ilk 2009-cu ildən Azərbaycan milli komandasının U-19 və U-21 bölmələrinə dəvət alırdı. 2011-ci ildə isə ilk dəfə olaraq Berti Foqts bu fotbolçunu əsas milliyə çağırır. 10 avqust 2011 tarixində Azərbaycan milli komandasının Makedoniya ilə keçirdiyi yoldaşlıq oyununda Ufuk Budak millinin heyətində debüt edir. Oyun Azərbaycanın Dalğa Arena stadionunda keçirilir.

## Xarici keçidlər
*Ufuk Buduk profile – Soccerway
* Ufuq Budak millidə debüt edib
İsmayıl bəy Şahmalıyev

**Şahmalıyev İsmayıl bəy Nəsrullah bəy oğlu** — Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsinin komissarı.

## Həyatı

1902-ci ildə Tiflis oğlanlar gimnaziyasını, 1908-ci ildə Novorossiyski
Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir, xidmətə 10 fevral
1909-cu ildə Tiflis Məhkəmə palatası yanında I cinayət departamentində
məhkəmə vəzifələrinə kiçik namizəd kimi başlamışdır, 1 fevral 1910-cu
il tarixdən Yelizavetpola keçirilmiş` və burada 1910-1911-ci illərdə quberniya
katibi, Yelizavetpol Dairə Məhkəməsində məhkəmə vəzifələrinə baş
namizəd vəzifələrində işləmiş, 4-cü istintaq şöbəsinə, Yelizavetpol qəzasının
Ləki istintaq sahəsinə rəhbərlik etmişdir. 1911-ci ilin sentyabrında istefaya
çıxmışdır. 1913-cü ilin iyulunda yenidən dövlət xidmətinə qayıtmış,
İrəvan Dövlət Palatasının xüsusi tapşırıqlar məmuru təyin edilmişdir. 16
fevral 1914-cü ildən – İrəvan quberniyasının Naxçıvan nahiyəsinin Vergi
Müfəttişinin köməkçisi, 1914-cü ilin aprel ayından 1915-ci ilədək Palatanın
mühasib köməkçisi, ödəniş şöbəsinin müdiri, Palatanın Katibi, xüsusi tapşırıqlar
məmuru, 1916-cı ildə – Palatanın I bölmə rəisi. 1916-cı ilin dekabrında
Naxçıvan nahiyəsinin Vergi Müfəttişinin baş köməkçisi, 

1917-ci ilin yanvarında – Zaqatala əyalətinin Vergi Müfəttişi təyin edilmişdir. 26 avqust
1918-ci ildə Gəncə Dairə məhkəməsinin üzvü təyin olunub.

31 avqust
1918-ci il tarixində AXC hökumətinin yaratdığı Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının
tərkibinə daxil edilmiş, Bakı quberniyasının Şamaxı və Göyçay
qəzalarının və Yelizavetpol quberniyalarının talan edilməsi haqqında cinayət
işlərini araşdıran istintaq qruplarında işləmişdir. 19 mart 1919-cu il
tarixində Azərbaycan Hərbi Məhkəməsinin Hərbi Müstəntiqi təyin edilmişdir.
1 may 1919-cu il tarixində işin azlığı səbəbindən FTK- üzvlüyündən
azad edilmişdir. Sovet dövründə Gəncədə və Bakıda vəkil kimi çalışmış, Ədliyyə
Xalq Komissarları yanında Hüquq müdafiəçiləri Kollegiyasının üzvü
olmuşdur. Bakıda dövlət müəssisələrində hüquq məsləhətçisi işləmişdir.
1938-ci il aprelin 2-də Az.DİXK Dövlət Təhlükəsizliyi orqanları tərəfindən
guya əks-inqilabçı, millətçi qiyamçı təşkilata mənsub olmaqla ittiham
edilərək həbs olunmuşdur. Özünü müqəssir bilməmişdir. 2 iyun 1938-ci il
tarixində Az.SSR DİXK Xüsusi Üçlüyü tərəfindən İslah-Əmək Düşərgəsində
(İƏD) çəkməklə 10 il müddətinə məhkum edilmişdir. 25 noyabr 1938-ci il tarixində
Xabarovsk diyarında İƏD-də ölmüşdür. 1955-ci ildə bəraət almışdır.

## İstinadlar
III Henri

**III Henri** (, ) — Fransa kralı. 1574–1589-cu illərdə hakimiyyətdə olmuşdur.

= Həmçinin bax =
* Fransada dini müharibələr

## İstinadlar
Azad bəy Qocamanbəyov

**Azad bəy Ağasadıq bəy oğlu Qocamanbəyov** () — Şamaxı qəzasının rəisi, polkovnik

## Həyatı
Azad bəy Ağasadıq bəy oğlu Qocamanbəyov 1860-cı ildə anadan olmuşdur. Atası Şamaxının məşhur mülkədarlarından idi. Onun mal-qarası, qoyun sürüləri, Şamaxıda mağazaları və böyük imarəti və Pirsaat çayının sahilində geniş əkin sahələri olmuşdur.

Hərbi məktəbi qurtarandan sonra Azad bəy Peterburq və Moskva şəhərlərində qulluq edir. O, 1905–1907-ci illərdə Rus-Yapon müharibəsində iştirak etmişdir. Müharibədə göstərdiyi igidliklərinə görə bir neçə orden və meddallarla təltif olunmuşdur. Müharibənin sonuna yaxın sağ ayağından yaralanmışdır. Bir müddət Moskvada xəstəxanada müalicə olunmuşdur. Sonra polkovnik rütbəsində Şamaxıya qayıdan Azad bəy bir müddət burada əvvəl məhkəmədə işləyir, sonra isə çinovnik köməkçisi, qarnizon komissarı olaraq çalışır. Azad bəy bir müddət Şamaxı qəza rəisi işləmişdir.

Azad bəy 1920-ci ilin fevral ayında Şamaxıda vəfat etmişdir. Məzarı Laləzar qəbiristanlığındadır.

## Ailəsi
Azad bəyin ilk evliliyi Ruqiyyə xanımla olmuşdur. İlk evliliyindən yeganə qızı gənc yaşlarında vəfat edir. Bundan sonra isə cütlüyün uşaqları olmur. Bu səbəbdən Azad bəy həmkəndlisi Bəymirzə adlı bir oğlanı oğulluğa götürür. Bəymirzə 1918-ci ildə ermənilərə qarşı savaşmış, 1919-cu ildə isə tərəkəmələrlə olan savaşda yaralanmış və bir neçə gündən sonra ölmüşdür.

Azad bəy ikinci dəfə Məhəmməd bəyin qızı Gülarə xanımla ailə qurmuşdur. Cütlüyün 1912-ci ildə bir oğlu olmuş və adı Seyfullah qoyulmuşdur.

## Mənbə
* Seyfəddin Qəniyev. 1918-ci il Şamaxı Soyqırımı. Bakı. Nurlan 2002.
I Kildebert

**I Kildebert** (; ) — Fransa kralı. Kral I Xlodviqin oğludur.

## Həyatı

## Fəaliyyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
I Xlodviq

**I Xlodviq** (; ) — Frank kralı. 509-511-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. I Xlodviq Fransanın və Merovinqlər sülaləsinin ilk kralı hesab olunur. Xlodviq Xristianlıq dinini rəsmi formada qəbul etmiş ilk frank hökmdar kimi də tanınır.

## Həyatı

## Fəaliyyəti
Frank tayfa başçısı Xlodviq Qalliyaya hücum etmək üçün başqa tayfalarla ittifaqa girdi. Bu zaman Qalliyanı keçmiş Roma canişini idarə edirdi.486-cı ildə Suasson şəhəri yaxınlığındakı döyüşdə franklar romalıları məğlub etdilər. Xlodviq Qalliya torpaqlarını döyüşçülərinə və müttəfiqlərinə payladı. Frank əyanları iri torpaq sahiblərinə çevrildilər.

## İstinadlar
Bala

**Bala** — hansısa bioloji növün yetkinlik yaşına çatmayan nümayəndəsi.

Ayrı-ayrı canlıların balaları xüsusi adlara malikdirlər:
* uşaq
* cücə
* dayça
* buzov
* quzu
* küçük
* xötək

## İstinadlar
Rudolf Klauzius

**Rudolf Yulius Emanuel Klauzius** (, doğum zamanı: Rudolf Qottlib, ; 2 yanvar 1822 – 24 avqust 1888) – alman fiziki və riyaziyyatçısı, termodinamikanın yaradıcılarından biri. 1865-ci ildə Kainatın istilik ölümü hipotezini irəli sürmüşdür. Klauzius həmçinin entropiya anlayışını elmə daxil etmişdir.

## Həyatı
Emanuel Klauzius 1822-ci ildə Almaniyanın Köslin şəhərində anadan olmuşdur. Klauzius ilk təhsilini atasının məktəbində almışdır. Məktəbi bitirdikdən sonra Klauzius gimnaziyada təhsil alır. Gimnaziyanı bitirdikdən sonra Ali Təhsilini Berlin Universitetində alır. Klauzius ilk dəfə olaraq Termodinamikanın ikinci qanununu kəşf etmiş və bunu 1854-cü ildə qəzetlərin birində nəşr etdirmişdir. 19 may 1865-ci ildə Fransız Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilir. 1868-ci ildə İngiltərə Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilir. 1869-cu ildə Bonn Universitetinin professoru olur. 1870-ci ildə Hüygens medalına layiq görülür. Həmin ildə Klauzius Fransa–Prussiya müharibəsində iştirak etmiş və ağır yaralanmışdır. Müharibədə göstərdiyi fəallığına görə Klauzius "Dəmir xaç" ordeninə layiq görülmüşdür. 1878-ci ildə İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvü seçilir. 1879-cu ildə İngiltərə Akademiyasında "Kopli" medalına layiq görülür. 1882-ci ildə Virzburq Universitetinin elmlər doktorluğuna layiq görülür. 1883-cü ildə isə Klauzius "Ponsele" mükafatına layiq görülür. Klauzius fizika elminə ilk dəfə 1865-ci ildə Entropiya anlayışını gətirmişdir. Həmçinin termodinamikanın ikinci və üçüncü qanunları haqda çoxlu işlər görmüş, "Kainatın termodinamik istilik ölümü" anlayışını qurmuşdur. Emanuel Klauzius 1888-ci ildə yaşadığı Bonn şəhərində vəfat edir. Ayda yerləşən "Klauzius" krateri onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Elmi işləri
Klauzius fizika və riyaziyyata aid elmi işlərini müxtəlif jurnallarda dərc etmişdir:
* "Journal de Crelle",
* "Philosoph. Magaz.",
* "Journal Matem. Liouville",
* "Comptes Rendus" — Paris Elmlər Akademiyası

Ayrıca dərc edilmiş jurnallar:
* "Ueber das Wesen der Wärme verglich. mit Licht und Schall" (Sürix, 1857);
* "Die Potentialfunction und das Potential" (Leypsiq, 1859; 4-cü buraxılış, 1885).

## Şəxsi həyatı
Emanuel Klauzius Adelheyd Rimpham ilə ailə qurmuş, onların altı uşağı olmuşdur. Lakin Rimpham 1875-ci ildə növbəti doğuş zamanı vəfat etmişdir. Klauzius bu hadisədən sonra müəllim kimi çalışmasına baxmayaraq, elmi işlərə az vaxt sərf edirdi. 1886-cı ildə Klauzius yenidən ailə həyatı qurmuş və həyat yoldaşı Sofiya Sakla bir övladları olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Revival of Kinetic Theory by Clausius
Ceyms Cozef Silvester

**Ceyms Cozef Silvester** (; ) — Əslən yəhudi olan İngiltərə riyaziyyatçısıdır. Silvester ilk dəfə "Amerika riyaziyyat jurnalı"nın (1878-ci il, ABŞ-də ikinci idi) əsasını qoymuşdur.

## Həyatı
Ceyms Silvester 1814-cü ildə İngiltərənin paytaxtı London şəhərində əslən yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. 1831-ci ildə Təhsilini Kembric Universitetinin Sent-Con kollecində almışdır. 1837-ci ildə qəbul imtahanında ikinci yer tutur. Lakin bakalavr dərəcəsini ala bilmir. Ona görə ki, bu dərəcəni almaq üçün kilsəsinin doktrinaları ilə razılaşmalı idi. Silvester isə bundan imtina etmişdir.

1841-ci ildə İrlandiyanın paytaxtı Dublin şəhərinin Triniti kollecində bakalavr dərəcəsini alır. Burada yəhudi və katoliklərə oxumağa icazə verilirdi. Həmin ildə Silvester ABŞ-yə köçür ki, Virciniya Universitetində professor olsun. Noyabr ayında 1843-cü ildə buranı bitirir. Bir müddət keçdikdən sonra İngiltərəyə qayıdır. 1877-ci ildə Silvester yenə də ABŞ-yə köçür ki, Con Hopkinsin Baltimordakı Universitetində ilk professor olsun. Onun əmək haqqısı 5000 dolları ötmüşdür və o tələb edirdi ki, onu qızılla əmək haqqı versinlər. 1880-ci ildə "Kopli" medalına layiq görülmüşdür. 1883-cü ildə yenidən İngiltərəyə qayıdır ki, Oksfort Universitetində "Həndəsə" kafedrasının rəhbəri olsun. Ömrünün axırına qədər burada rəhbərlik edir. Halbuki onun üçün 1893-cü ildə köməkçi təyin etmişlər. Ceyms Silvester 1897-ci ildə Oksfortda vəfat edir.

Silvester elmə "Diskriminant" anlayışını gətirmişdir. Onun şərəfinə 1901-ci ildə İngiltərə Kral Cəmiyyyəti tərəfindən riyaziyyatda görkəmli işlərə görə verilən tunc medal "Silvester medalı" adlandırılmışdır. Onun elmi işləri İngilis, Fransız, İtalyan, Yunan, Latın dillərinə tərcümə edilmişdir.

## Aldığı Mükafatlar
* "Kopli" medalı
* "De Morqan" medalı

## İşləri
* Sylvester, James Joseph (1870), The Laws of Verse Or Principles of Versification Exemplified in Metrical Translations: together with an annotated reprint of the inaugural presidential address to the mathematical and physical section of the British Association at Exeter, London: Longmans, Green and Co, ISBN 978-1-177-91141-2
* Sylvester, James Joseph (1973) [1904], Baker, Henry Frederick, ed., The collected mathematical papers of James Joseph Sylvester, I, New York: AMS Chelsea Publishing, ISBN 978-0-8218-3654-5
* Sylvester, James Joseph (1973) [1908], Baker, Henry Frederick, ed., The collected mathematical papers of James Joseph Sylvester, II, New York: AMS Chelsea Publishing, ISBN 978-0-8218-4719-0
* Sylvester, James Joseph (1973) [1904], Baker, Henry Frederick, ed., The collected mathematical papers of James Joseph Sylvester, III, New York: AMS Chelsea Publishing, ISBN 978-0-8218-4720-6
* Sylvester, James Joseph (1973) [1904], Baker, Henry Frederick, ed., The collected mathematical papers of James Joseph Sylvester, IV, New York: AMS Chelsea Publishing, ISBN 978-0-8218-4238-6

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Collected papers – from the University of Michigan Historical Math Collection
* J. J. Sylvester home page
* Selected Poetry of James Joseph Sylvester
Abraham de Muavr

**Abraham de Muavr** (, ) — fransız əsilli ingilis riyaziyyatçısıdır; kompleks ədədin qüvvətə yüksəldilməsi qaydasını tapmışdır (Muavr düsturu); ehtimal nəzəriyyəsi sahəsində işləmişdir.

## Həyatı
Abraham de Muavr 1667-ci ildə Fransanın Vitri-le-Fransua şəhərində anadan olmuşdur. Atası Daniel cərrah idi və övladının gələcəkdə təhsil alması üçün köməyini əsirgəmirdi. Muavr 11 yaşına kimi xristian qardaşlar adlı dini təriqətin Katolik məktəbində təhsil alır. Daniel protestant idi və 1678-ci ildə Muavrın 11 yaşı tamam olanda, onu Sedan şəhərində protestantların təhsil aldığı Sedan Akademiyasına verir. 1682-ci ildə isə katolik kilsəs tərəfindən bu akademiya bağlanılır. 6 il keçdikdən sonra 27 aprel 1688-ci ildə Muavr protestant olduğu üçün ölkəni tərk etməyə məcbur olur. İngiltərənin paytaxtı London şəhərinə köçdükdən sonra ömrünün sonuna kimi burada yaşayır. Muavr bura gələn zaman istedadlı bir riyaziyyatçı kimi tanınır. Lakin xarici ölkədən gəldiyi üçün yüksək vəzifələrə yüksələ bilmir.

1692-ci ildə ingilis astronomu Edmund Halley ilə tanış olur. Bir müddət keçəndən sonra İsaak Nyutonla görüşür və ona riyazi məsələlərdə kömək edir. 1697-ci ildə İngiltərə Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilir. 1722-ci ildə Muavr düsturunu yaradır. Muavr ilk dəfə olaraq Laplas teoreminin hallarını isbat etmişdir. 1735-ci ildə Berlin Akademiyasının, 27 iyun 1754-cü il tarixində isə Paris Akademiyasının üzvü seçilir.

Abraham de Muavr ömrü boyu kasıb tərzi sürmüşdür. Muavr 1754-cü ildə London şəhərində vəfat edir. Astronomiya elmində mühüm tədqiqatlarına görə 11 aprel 2000-ci il tarixində kəşf edilən "28729 Muavr" adlı asteroid onun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Maraqlı faktlar
* Rəvayətə görə, bir dəfə İsaak Nyutonun yanına riyazi xarakterli çox asan sualları araşdırmaq üçün onun yanına gəlirlər. Bu zaman Nyuton deyir: "Muavrın yanına gedin, o bunu məndən yaxşı ayırd edə bilir".
* Əfsanəyə görə, Muavr ölüm gününü dəqiq söyləmişdir. O, yuxusunun arifmetik proqressiyasına uyğun olaraq artmasına fikir verir. Yuxusunun 24 saata çatacağını hesablamış və fikrində yanılmamışdır.

## İstinadlar
Əli inaq

Tarixi mənbələrdə Sultan Şahruxun 1435-ci ilin sonunda Qarabağda qışlaması zamanı onun yanına gələn və sonra, 20 noyabr tarixdə vətənlərinə geri dönən ətraf yerlərin hakımlərinin adları sadalanarkən, ilk dəfə olaraq **Əli inaq**ın da adı çəkilir; qeyd olunur ki, həmin tarixdə "*Nüsrət əd-din Xəlilullah Şirvana və *'Əli inaq** Şəkiyə və Əmir Bəyazid Bistam Muğana və İspaxbad isə Tavalaşa qayıtdılar"''.''

Tarixi mənbələrdə **Əli inaq**ın da adı çəkilən 2-ci tarixi hadisə isə elə 1-ci hadisənin ardınca baş vermişdir. Belə ki [[Həsən bəy Rumlu]]nun yazdığına görə ''"[[I Xəlilullah|Şirvanşah Xəlilullah]] Şirvana gedən kimi'' ([[Sultan Şahrux]]a) ''xəbər çatdı ki'' ([[I Xəlilullah|Şirvanşahın]]) ''qardaşları Keyqubad və Fərruxzad və Əbu İshəq və Haşım, Şəki hakimi **Əmir Əli inaq** ilə birlikdə bu iddiadadırlar ki, [[I Xəlilullah|Şirvanşah Xəlilullahı]]  Şirvandan çıxarsınlar. Ona görə o həzrət'' ([[Sultan Şahrux]])  ''Əmir Bayazid Xətlani və Əmir Çaqmaq Şami və Əmir Əli Bərəndəqi'ni çoxlu qoşunla Şirvan padşahına köməyə göndərdi. [[I Xəlilullah|Xəlilullahın]] qardaşları Qarasu qalasında möhkəmləndilər və'' ([[Sultan Şahrux]]a məxsus) ''əsgərlər qalanın ətrafını dövrəyə aldılar. Onlar'' ( yəni qaladakılar) ''öz qardaşları Fərruxzadı bayıra göndərib xahiş etdilər ki, əmirlər'' (yəni ([[Sultan Şahrux]]un göndərdiyi əsgərlər) ''qaladan kənara çəkilsinlər ki bayıra çıxaq və sülh edək. Ona görə  əmirlər oradan uzaqlaşdılar və **Əmir Əli inaq** beş min atlı ilə gəlib onlarla'' (qaladakılarla)  ''birləşdi və əmirlər də yenə qayıtdılar əvvəlki yerlərinə – onların qarşısında durdular. Və **Əmir Əli inaq** xəbər göndərdi ki, [[I İbrahim (şirvanşah)|Şeyx İbrahim]] məmləkəti öz sağlığında oğlanlarına vermişdi və [[I Xəlilullah|Əmir Xəlil]] onları qovub. Əgər məmləkəti qardaşlarına geri qaytararsa aralarında sülh və dostluq olacaq, və əgər əksini edərsə o an  müharibə başlamalıdır.''

''Əmirlər xəbəri ...''  ([[Sultan Şahrux]]a)  ''çatdırdılar. O həzrət Əmir Yadigarşah Orlatı əmirlərə köməyə göndərdi. O əsnada **Əli inaq** əmirlərin üstünə şəbxun (gecə hücumu) etdi... və Əmir Mənsur ki [[I Xəlilullah|Xəlilullahın]]   mötəbər əmirlərdən idi onu öldürdülər. Və o əsnada Əmir Yadigarşah Orlat köməyə gəlib çatdı. **Əmir Əli inaq*' və Əmir [[I Xəlilullah|Xəlilullahın]] qardaşı yüz mün həsrət və ahla meşə tərəfə fərar etdilər və şanlı əmirlər geri dönüb qüdrətli orduya qatıldılar*.

## İstinadlar

 

## Həmçinin bax

* Şəki hökmdarlığı

## Xarici keçidlər

* ''Фасих Хавафи''. Муджмал-и Фасихи >>
Nant razılaşması

**Nant razılaşması** () — Fransa kralı IV Henri tərəfindən 1598-ci ildə imzalanan dini məzmunlu razılaşma.

## Şərtləri və nəticəsi

1598-ci ildə Fransa əhalisinin 80% katolik idi. Nant razılaşmasına əsasən Kalvinizm və Protestantlıq məhzəbinin sahiblərinə geniş hüquqlar verilmişdir. Bununla ölkədə dini balansın formalaşması yolunda böyük bir addım atıldı. IV Henrinin bir başa dəstəyi ilə hazırlanan razılaşma Fransada din sahəsində həyata keçirilən ən böyük islahatlardan hesab olunurdu. Razılaşmadan sonra Fransada XVI əsrə qədər davam edən dini qarşıdurmalara son qoyuldu. Nant razılaşmasında Fransada yaşayan digər din sahiblərinə qarşı, diqqətli davranmaq tələb edilirdi. Lakin müsəlmanlar qarşı bu dövrdə dini yöndə İspaniyada aparılan rekonkista hərəkatına qarşı heç bir fikir bildirilmirdi. Nant razılaşması 1685-ci ildə kral XIV Luis tərəfindən ləğv edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Edict of Nantes 
* The Edict of Nantes
Mirzə Hacı bəy Novruzov

**Mirzə Hacı bəy Əli bəy oğlu Novruzov** () — Rusiya İmperator Ordusunun zabiti, general-leytenant.

## Həyatı
Gürcüstan Mərkəzi Dövlət Arxivində saxlanan "Əlahiddə Qafqaz Hərbi Dairəsinin generallara və zabitlərə məxsus 1894-cü və 1899-cu illərin sənədləri"ndə general-leytenant Mirzə Hacı bəyin 1832-ci ildə anadan olduğu göstərilir. Zadəgan nəslindən olduğuna görə o, Peterburqdakı Paj hərbi korpusunda təhsil almışdır. 1849-cu il iyunun iyirmi dördündə ilk zabit rütbəsilə təltif olunub.
Sənədlərdə göstərilir ki, Mirzə Hacı bəy 1862-ci il, avqustun iyirmi altısında on altıncı Nijeqorod draqun alayına divizion komandiri təyin olunub. 1875-ci il, noyabrın iyirmi beşinədək yenə də polkovnik rütbəsində 44-cü Nijeqorod draqun alayında şimal ehtiyat eskadronunun süvari komandiri vəzifəsində çalışmışdır.
Həmin il xidmət yeri Əlahiddə Qafqaz Hərbi Dairəsinə dəyişdirilən polkovnik Mirzə Hacı bəy Novruzov 43-cü Tver draqun alayının komandiri təyin olunmuşdur.
General Mirzə Hacı bəy Novruzov 1849-cu ildə Macarıstanda Viloqoş qalası uğrunda gedən ağır döyüşlərdə və 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak etmişdir. Sonuncu müharibədəki əla döyüş xidmətlərinə görə 1878-ci il, dekabrın on üçündə ona general-mayor rütbəsi verilmişdir.
Süvari qoşunlarında nümunəvi zabit kimi xidmət edən Mirzə Hacı bəy Novruzova məxsus sənədlərdə göstərilir ki, ona imperiyanın kavaler ordenləri məhz döyüşlərdə göstərdiyi igidliyə görə verilmişdir.

## Mükafatları
O, 1856-cı ildə üçüncü dərəcəli "Müqəddəs Stanislav", 1860-cı ildə üçüncü dərəcəli "Müqəddəs Anna", 1873-cü ildə ikinci dərəcəli "Müqəddəs Anna", 1877-ci ildə dördüMükafatları "Müqəddəs Vladimir" (qılınc və bantla birgə) " İgidliyə görə" (qızıl qılıncla birgə), üçüncü dərəcəli " Müqəddəs Vladimir" (qılıncla birgə),
1878-ci ildə isə çar II Aleksandrın şəxsi təşəkkürünə layiq görülmüşdür.
1882-ci ildə birinci dərəcəli" Müqəddəs Stanislav", 1886-cı ildə birinci dərəcəli "Müqəddəs Anna", 1891-ci ildə ikinci dərəcəli "Müqəddəs Vladimir", 1893-cü ildə uzun illər ordudakı nümunəvi xidmətinə görə fərqlənmə döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
General-leytenant Mirzə Hacı bəy Novruzova 1871-ci ildə ali komandirlərə məxsus Almaniyanın qılıncla birgə "Xaç orden" verilmişdir. 1896-cı il, mayın 14 də qüsursuz xidmətinə görə general-leytenant rütbəsi alan Mirzə Hacı bəy Novruzov həmin ilidə istefaya çıxmış və Tiflisdə yaşamışdır. Sənədlərdə göstərilir
ki, generalın iki oğlu olub: Teymur bəy və Hidayət bəy. Birincisi haqqında məlumatımız var, Teymur bəy 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Milli Ordusunda general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdi. Hidayət bəy haqqında isə heç bir məlumatımız yoxdur.

## Mənbə
Şəmistan Nəzirli GENERAL ƏLİAĞA ŞIXLİNSKİ ÖMRÜ Anadan olmasının 140 illiyinə Bakı — 2005

## Həmçinin bax
* Novruzovlar
Qala gavuru

**Qala gavuru** (*Kale gavuru*) — İraqda yaşayan xristian inanclı türkmanlar. Kərkükda təxminən 30 min qala gavuru yaşayır.                                                    

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Livan türkmanları
* Suriya türkmanları
XIII Lüdovik

**XIII Lüdovik** (; ) — Fransa və Navarra kralı.

Hələ 9 yaşında ikən atasının sui-qəsd nəticəsində öldürülməsiylə Fransa və Navarra taxt-tacına sahibləndi. Ancaq azyaşlı olması səbəbilə anası Mariya Mediçi naibə təyin olundu. Anasının və italyan əsilli yaxın adamlarının dövlət işlərini boş buraxması və apardıqları saray intriqaları nəticəsində, 1617-ci ildə anasını sürgünə yolladı. Bir çox italyan əsilli saray əyanı isə edam edildi.

24 noyabr 1615-ci ildə İspaniya kralı III Filippin qızı Anna ilə evləndi. Cütlüyün ard-arda erkən doğulan 4 övladından sonra yetkinlik yaşına çatan 2 oğlu dünyaya gəldi.

* XIV Lüdovik, Fransa kralı
* I Filipp, Orlean hersoqu

## Mənbə

### Ədəbiyyat

* 
* 
* 
* Dulong, Claude, *Anne d’Autriche*. Paris: Hachette, 1980
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### İstinadlar
Məhəmməd bəy Tuqanov

**Məhəmməd bəy Tuqanov** - Borçalı alayının polkovniki

## Həyatı

## Mənbə
*Şəmistan Nəzirli GENERAL ƏLİAĞA ŞIXLİNSKİ ÖMRÜ Anadan olmasının 140 illiyinə Bakı - 2005
Sen-Deni bazilikası

**Sen-Deni bazilikası** () — Fransada yerləşən Qotik memarlıq üslubunun nümunəsi olan bazilika. 1862-ci ildən etibarən Fransada tarixi abidə kimi qorunur. Orta dövr Fransa krallarının böyük bir qismi burada dəfn edilmişdir. Kilsəyə müqqədəs Denisin nəşi gətirildikdən sonra onun adına adlandırılmışdır. Hal-hazırda kilsədə muzey fəaliyyət göstərir.

## Sen-Denidə dəfn olunan [[Fransa]] kralları
# I Henri
# I Fransisk
# II Henrix
# II Fransisk
# IX Karl
# III Henrix
# IV Henrix
# XIII Lüdovik


Fayl:SaintDenisExterior.jpg|Xaricdən görünüşü.
Fayl:StDenis Chorumgang.JPG|Daxildən görünüşü.
Fayl:Basilica di saint Denis tomba luigi xvi e maria antonietta.JPG|XVI Lüdovik və Mariya Antuanettanın heykəli.
Fayl:Clovis II exempte l'abbaye de Saint-Denis.jpg|II. I Xlodviqin bazilikaya gəlişi.
Fatimə (film, 1940)

**Fatimə** — 1947-cı ildə istehsal olunmuş Misir filmi.

## Rollarda

Tanınmış müğənni Um-Gülsüm bu filmdə çəkilmişdir.

## Xarici keçidlər

*Misir kinosu
Zeynəb (film, 1940)

**Zeynəb** — 1940-cı ildə istehsal olunmuş Misir filmi.

## Mövzu

Bu film məşhur ərəb yazıçısı Hüseyn Haykalın eyni adlı əsərinin ekran variantı idi. Filmi həmin illərdə daha çox populyarlıq qazanmış, kinematoqraf təhsilini Berlində almış Məhəmməd Kərim çəkmişdi.

## Xarici keçidlər

*Misir kinosu
Cəlladın cəzası (film, 1945)

**Cəlladın cəzası** — 1945-ci ildə istehsal olunmuş Misir filmi.

## Mövzu

Film gecə klubları, narkotika alveri, qətl və polislərlə dolu qaranlıq bir melodram idi.

## Festivallarda

"Cəlladın cəzası" filmi çəkildikdən bir il sonra Kannda göstərilmışdir.

## Xarici keçidlər

*Misir kinosu
Moavedlər

**İraqlı Moavedlər** (****)– İranda bir qrup İraqlı qaçqınlardırlar ki, İran mənşəli olduqlarına görə Səddam Hüseyn zamanı İraqdan qovulmuşdurlar. Bunların dəqiq sayı məlum deyil və 350.000-dən   650.000  qədər dəyişir. Onlardan məhkəmə yolu ilə İran mənşəli olduqlarını sübut edə bilənlər (400.000 nəfər) İran vətəndaşlığını qəbul ediblər və bəziləri isə Səddam Hüseyn devrildikdən sonra İraqa qayıdıb.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
*Mahmud Haşimi Şahrudi (İranın məhkəmə sisteminin keçmiş başçısı)
*Məhəmmədrza Nəqdi
*Həmidrza Asifi (İranın BƏƏndəki səfiri)
*Əli Əkbər Salehi (İranın xarici işlər naziri)

## İstinadlar


## Həmçinin bax
* İran ərəbləri
Duranlar

**Duranlar** və ya **Taliqan Təvəqof əhli** Təbrizli Mirzə Sadiq Müctəhidin ümməti olan  bir münzəvi və zahid qrupdur. Duranlar adətən digərlərinə qaynayıb qarışmırlar. Onlar hər hansı bir müasirlik və  ya texnologiya aspektlərinə qarşıdırlar.
Duranlar Təbrizin Nobar məhəlləsindən Taliqan bölgəsinə köçmüşlər. Duranlar Taliqanın
Montəzeran kəndində yaşayırlar. Duranlar çox varlıdırlar və Təbriz bazarında nüfuza malikdirlər.

Duranlar və Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı Amiş təriqəti arasında qəribə bir oxşarlıq var.

## Qaynaqlar
*http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%87%D9%84_%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86
*حسین عسگری، روستای ایستا: پژوهشی دربارهٔ اهل توقف در طالقان، تهران: نشر شهید سعید محبی، ۱۳۸۹. 
*حسین عسگری، "طایفهٔ عجیب در طالقان"، ماهنامهٔ تصویر ساوجبلاغ، ش ۴۸، دی ۱۳۷۷، ص ۹. 
*"درنگی در روستای ایستای طالقان"، ماهنامهٔ اخبار شیعیان، سال ششم، شمارهٔ ۵۷، مرداد ۱۳۸۹، ص. ۳۱.
De minimis non curat lex

– (Qanun xırdalıqlarla məşğul olmur) – Hüquqi prinsip.

## Nümunə
* Çoxmilyonlu müqavilədə 10 manatın ödənməməsi müqavilə şərtlərinin pozulması deyil.
* Böyük bir kitabdan bir cümlənin istifadə olunması müəlliflik hüquqlarını pozmur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Hacıbaba Zeynalov

**Hacıbaba Məmməd oğlu Zeynalov** () — general-mayor, 402-ci atıcı diviziyanın komandiri (1945), 1957–1960-cı illərdə Bakı ali ümumqoşun komandanlıq məktəbinin rəisi.

## Həyatı

1906-cı ildə Gəncədə yoxsul ailədə dünyaya gəlmiş və orta təhsilini də burada almışdır. O, hərbçi olmaq arzusu ilə 1923-cü ildə Bakıya gələrək gənc komandirlər məktəbinə qəbul olunur. Üç illik təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vuran Hacıbaba Zeynalov 77-ci Azərbaycan atıcı diviziyasının ikinci dağ nişançı alayına bölük komandiri təyin edilir. Az bir vaxtda o komandirlik məharətinə görə alayın rabitə rəisi vəzifəsinə təyin edilir. 1937-ci ildə mayor rütbəsi alır. 1939-cu ildə M.Frunze adına hərbi Akademiyanı bitirir və elə həmin il Qış müharibəsində iştirak edir. Müharibədə göstərdiyi şücaətə görə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilir.

22 iyun 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başladığı vaxt podpolkovnik Hacıbaba Zeynalov Pribaltika Hərbi Dairəsində atıcı diviziyanın şöbə rəisi vəzifəsində çalışırdı. Qərbi Dvina ətrafındakı döyüşlərdə böyük igidlik göstərən Zeynalov döyüş zamanı yaralanır, lakin müharibənin sonunadək müxtəlif qərargah vəzifələrində, o cümlədən, Zaqafqaziya cəbhəsində 47-ci ordunun qərargahında əməliyyat şöbəsinin rəisi, 396-cı atıcı diviziyanın qərargah rəisi, 402-ci atıcı diviziyanın komandiri vəzifəsində çalışır. Mozdok və İşşersk kəndi uğrundakı döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlıq və hərbi bacarığına görə polkovnik Hacıbaba Zeynalov Qırmızı Bayraq ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Hacıbaba Zeynalov 1948-ci ildə K.Voroşilov adına Ali hərbi akademiyanı əla qiymətlərlə bitirmiş, 1956-cı ildə general-mayor rütbəsinə yüksəldilmişdir. 1957-ci ildə o Bakı ali ümumqoşun komandanlıq məktəbinin rəisi vəzifəsinə təyin edilir və 1960-cı ilədək burada çalışır. Məktəbin o vaxtadək olan 20 illik tarixində Hacıbaba Zeynalov ilk azərbaycanlı rəis idi.

Hacıbaba Zeynalov 1969-cu ildə Bakıda vəfat etmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Türk pasportu (film)

**Türk pasportu** () — rejissor Burak Arlıel tərəfindən çəkilmiş 2011-ci il Türkiyə sənədli filmi. Film, İkinci Dünya müharibəsi illərində Türkiyənin bir çox Avropa ölkələrindəki səfirlik və konsulluqlarına göndərilən və bir çox yəhudinin həyatını xilas edən türk diplomatlarından bəhs edir.

Film ilk dəfə 2011-ci ilin mayında Kann FilFesm tivalında nümayiş etdirilib və festivalda "Türklərin Şindleri" adlandırılıb. Film xoşbəxt sonluqla bitən yeganə Holokost filmi kimi təbliğ edilib.

## Mövzu
Türk Pasportu, İkinci Dünya müharibəsi zamanı bir çox yəhudini xilas edən Türkiyənin bir çox Avropa ölkəsindəki səfirlik və konsulluqlarına təyin olunmuş diplomatların hekayəsindən bəhs edir. Diplomatlar Türkiyə vətəndaşlığını qəbul edən yəhudiləri ya nasist toplama düşərgələrindən çıxararaq, ya da düşərgələrə aparan qatarlardan endirərək Türkiyəyə qayıdaraq xilas etmələrini təmin ediblər. Təhlükəsizliyi üçün İstanbula gələn şahidlərin ifadələrinə əsaslanaraq, Türk pasportu da yazılı tarixi sənədlərdən və arxiv görüntülərindən istifadə edərək bu xilasetmə hekayəsini izah edir və dövrün hadisələrini işıqlandırır. Diplomatlar türk yəhudilərinin həyatını xilas etməklə yanaşı, edama məhkum edilən əcnəbi yəhudiləri də onlara Türkiyə pasportu verməklə xilas ediblər. Tarixin bu qaranlıq dönəmində onların hərəkətləri ümid şamlarını yandırdı və bu insanların işıq tapdıqları Türkiyəyə səfər etmələrinə şərait yaratdı. Fransadan Türkiyəyə gedən qatarlara minərək sağ qalan yəhudilərlə müsahibələr və onların həyatını xilas edən diplomatlar və onların ailələri ilə müsahibələr vasitəsilə film göstərir ki, "yaxşı insanlar hərəkətə keçməyə hazır olduğu müddətcə şərə qalib gələ bilməz".

Filmin sonunda yəhudilər qatarlarının Bolqarıstandan Türkiyəyə keçməsini qeyd edərkən təsvir olunub. Filmdə təsvir edilənin əksinə olaraq, bu bölgə 1934-cü il Trakya hadisələri nəticəsində yəhudilərdən etnik cəhətdən təmizlənmişdir.

## İstinadlar
Merida (İspaniya)

**Merida** (, estremadurca: Méria) – İspaniyada Badahos əyalətində Qvadiana çayı üzərində yerləşən şəhər. Estramaduranın müstəqil birliyinin paytaxtıdır. Əhalisi 57 min nəfərdir.

## Tarixi
B.e.ə. 25-ci ildə şəhərin yerində Emerita-Avqust şəhəri yerləşirdi.Şəhər imperator Oktavian Avqustun əmri ilə tikilmişdi. Romada Luzitaniya əyalətinin paytaxtı idi. Merida şəhəri VI əsrdə İberiya yarımadasının dininin və episkopiyasının mərkəzi (paytaxtı) idi. 713-cü ildə şəhər ərəb xəlifəsi Musa İbn Nuseyr tərəfindən alınır. 1230-cu ildə kral Alfonso IX tərfindən şəhər Mavrlardan alınır. Kral bu şəhəri Müqəddəs İakova Ordeninin tabeliyinə verir. Bundan sonra şəhərin taleyi cəngavərlər ilə bağlı olmuşdur.

## Şəhərin görünüşü
Şəhərin müxtəlif xalqlar tərindən alınmasına baxmayaraq öz gözəlliyini saxlamışdır. Yeni muzeydə axtarılan arxeoloqik tapıntılar Rafael Moneo tərəfindən layihələşdirilmişdir. Burada yerləşən Emerita-Avqust koloniya binası UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrsinin Abidəsi kimi qəbul olunmuşdur:
*Roma körpüsü – uzunluğu 800 m-dir.Roma körpülərindən ən uzunudur. Hal-hazırda piyadaçılar üçün açıqdır.
*İppodrom – qalıqları qalmışdır. Uzunluğu 400 m-dir.
*Amfiteatr və teatr – Hal-hazırda indi də burada antik pyeslər tamaşaya qoyulur.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Roma, İtaliya
* Merida, Venesuela
* Merida (Meksika), Meksika
* Merida (Filippin), Filippin
* El Paso, Texas, ABŞ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Roman Art National Museum
* Pictures of Roman Mérida 
* Photos of Mérida: Roman monuments and other views of the city
* The Marvel of Mérida
Edmund Halley

**Edmund Halley** (, 8 noyabr 1656 – 25 yanvar 1742) – İngilis kral astronomu, riyaziyyatçısı, fiziki, demoqrafı, meteoroloqu və geofiziki. Edmund Halley din cəhətdən ateist olub.

## Həyatı
Edmund Halley 1656-cı ildə Xaqqerston kəndində anadan olmuşdur. Müqəddəs Pavl adına məktəbdə oxumuşdur. 1673-cü ildə təhsilini Kral Kollecində Oksfordda davam etdirmişdir. Cənub yarımkürəsindəki olan ulduzlar haqqında öyrənmək məqsədilə 1673-cü ildə Müqəddəs Yelena adasına səfərə çıxır.

1678-ci ildə İngiltərəyə qayıdaraq "Cənub göy haqqında kataloq"u çap etdirir. Bu kataloqda Cənub yarımkürəsindəki 341 ulduz haqqında informasiya var idi. Həmçinin Halley Nyutonun yaxın dostu olmuşdur. 1703-cü ildə Oksford həndəsə kafedrasının rəhbəri olmuşdur. Qalley 1715-ci ildə elmi məqaləsində sirli obyekt olan dumanlardan yazmışdır. 1680–1682-ci illərdə iki işıqsaçan komet müşahidə edilmişdir. Halley 1716-cı ildə söyləmişdir ki, bu komet 1785-ci ildə yenidən görünəcəkdir. İohan Georg Paliç 1758-ci il 25 dekabrda bu kometi müşahidə etmişdir. Kometin yenidən qayıtmasının izah edən Qalley ilk dəfə olaraq İsaak Nyutonun Ümumdünya cazibə qanununun triumfal elmi izahını vermişdir. Ona görə də, bu kometa hal-hazırda Qalley quyruqulduzu və ya 1P adlanır.

Halley ilk dəfə göstərmişdir ki, dumanlar işıqsaçan kosmik obyektdir. Ona 1720-ci ildə Qrinviç rəssədxanasında rəhbərlik vəzifəsi verilmişdir. Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir. 1721-ci ildə fotometrik paradoks ideyasını kəşf etmişdir. Edmund Halley 1742-ci ildə Qrinviç şəhərində vəfat etmişdir.

## Şərəfinə verilən adlar
* Qalley quyruq ulduzu
* Ayda "Qalley" krateri
* Marsda "Qalley" krateri
* Antarktidada "Qalley" elmi stansiyası

## Həmçinin bax
* Natural fəlsəfənin riyazi başlanğıcı

## Xarici keçidlər

* Эдмунд Галлей и его исследования.
* M. Hoskin, Stukeley’s Cosmology and the Newtonian Origins of Olber’s Paradox, J. Hist. Astr., V.16, p. 77, 1985.
* Edmund Halley and Stellar Proper Motions
* Edmond Halley in MacTutor Archiv
Əbdürrəhman Əfəndi Ünsi

**Əbdürrəhman əfəndi Ünsizadə (Ünsi)** — XIX əsr Azərbaycan şairi və maarifpərvəri.

## Həyatı
Şamaxı hakimi şair Cəfərqulu xanın şeirlərinin birində Hacı Səidin atası Əbdürrəhman əfəndinin adı çəkilir. O, alim bir şəxs kimi təqdim olunur. Əbdürrəhman əfəndi "Ünsi" təxəllüsü ilə şeirlər yazır, həmçinin  Şamaxı mədrəsəsində müəllim işləyirmiş. Onun üç oğlu – Hacı Səid Ünsizadə, Cəlal Ünsizadə və Kamal Ünsizadə ataları vəfat etdikdən sonra Ünsizadə soyadını götürmüşlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azər Mustafazadə

** Azər Abdulla oğlu Mustafazadə** () — Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı direktoru; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

## Həyatı
Azər Mustafazadə 1939-cu il martın 27-də Bakıda ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. Orta məktəbi doğma Bakıda bitirdikdən sonra həmin il Moskvada M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur və 1964-cü ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirir. Həmin ildən də əmək fəaliyyətinə başlayan A. Mustafazadə bir neçə il "Literaturnıy Azerbaydjan" jurnalında şöbə müdiri və məsul katib vəzifəsində işləyir. 1968–1971-ci illərdə isə SSRİ Yazıçılar İttifaqının orqanı olan nüfuzlu "Literaturnaya qazeta"nın Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri təyin edilir. O, bu vəzifəsindən istifadə edərək işlədiyi müddətdə Azərbaycan ədəbiyyatı, mədəniyyəti və incəsənəti haqqında dəfələrlə dəyərli yazılar yazaraq qəzetin səhifələrində çıxış edir, Azərbaycanın ziyalılarını SSRİ oxucusuna tanıtdırırdı.

Azər Mustafazadə 1972-ci ildən 1983-cü ilə qədər Moskvada SSRİ Yazıçılar İttifaqında Azərbaycan Ədəbiyyatı üzrə Şuranın məsul katibi vəzifəsinə irəli çəkilir. Bu vəzifəni şərəflə yerinə yetirən azərbaycanlı ziyalı ədəbi-bədii və tərcüməçilik fəaliyyətindən də qalmır, canla-başla Azərbaycanın ədəbiyyatının təbliğinə xidmət edir. Moskvada çalışdığı illərdə o, Mirzə İbrahimovun, Süleyman Rəhimovun, Fərman Kərimzadənin, Sabir Əhmədovun, Kamal Abdullanın və başqalarının əsərlərini rus dilinə çevirərək Moskvanın nüfuzlu nəşriyyatlarında çap etdirir. Bundan başqa, paytaxtda mühüm ədəbi-bədii tədbirlərin təşkil edilməsində və keçirilməsində xüsusi fəallıq göstərir.

Azərbaycan mədəniyyətini, ədəbiyyatını və incəsənətini hər zaman yüksək dəyərləndirən Azərbaycanın böyük oğlu Heydər Əliyev həmin illərdə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi idi. A. Mustafazadənin Moskvadakı fəaliyyəti Heydər Əliyevin diqqətindən yayınmamış, ona dəfələrlə rəsmi təşəkkür etmişdir.

Azər müəllimin Moskvadakı fəaliyyəti getdikcə genişlənir, tez-tez mühüm vəzifələrə irəli çəkilirdi, lakin 1983-cü ildə Vətənə – Azərbaycana dəvət olunur. Əvvəlcə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyat, Poliqrafiya və Kitab Ticarəti işləri Komitəsində sədr müavini təyin edilir və bundan başqa müxtəlif partiya vəzifələrinə irəli çəkilir.

1990-cı ildə isə Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı "Azərnəşr"ə direktor təyin edilir. Azər müəllim 20 ilə yaxındır ki, bu vəzifədə çalışır, Azərbaycanda kitabçılığın inkişafına xidmət edir.

10 aprel 2014-cü ildə Azərbaycanda nəşriyyat işi sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Mənbə
* http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72997.htm

## İstinadlar
Limli (Şərqi Azərbaycan)

**Limli** () — Güney Azərbaycanın Muğan məntəqəsinin Xoruzlu mahalında yerləşən kənd. İndiki durumda 20 ailədən ibarətdir. Limlinin qonşu kəndləri bunlardır: Quzeydən Tumar, Doğudan İdəli, Güney Doğudan Ocaq qışlaq, Güneydən Aşağı Sümüklü, Güney Batıdan Yuxarı Sümüklü və Pecnallı, Batıdan Dəmirçixarabası və Daşbulaq.

Limli kəndində Cavanşir soyu daha çox yaşamışdır. Limlinin nüfusu keçən 50 ildə 100 oğuşdan (ailədən) ibarət olmuşdur. Ancaq şəhərlərə köç nəticəsində indi 20 ailədən ibarətdir.

Limliyə yaxın kəndlər bunlardır: Tıbılğa, Xəmmət, Təkbulaq, Kolankəndi, Balabəyli, Nəzərəlbulağı, Məstalbəyli, Qızqalası, Məscidli, Şahtəpəsi, İncilli, Onbirbəylər. Limli Biləsuvar və Germiyə yaxındır. Əhalisinin çoxu Parsabada, Ərdəbilə və Tehrana köçmüşdür. Limlidən Güntay Gəncalp (Cavanşir) adında bir yazıçı yetişmişdir. Qulamhüseyn Saidinin "Top" və Güntay Gəncalp (Cavanşir)in "Yağız qarışqalar" adlı əsərində bu kəndin adı keçər.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 153 nəfər yaşayır (34 ailə).

## İstinadlar
Xorasan ostanı

**Xorasan** ( – gün çıxan yer) — İranın şərqində tarixi vilayət. Xorasan qədim yaşayış yeri olub dünyaşöhrətli memarlıq abidələri və xalçaları ilə tanınır. 29 sentyabr 2004-cü ildə vahid Xorasan ostanı üç ostana bölünmüşdür:

* Şimali Xorasan ostanı (mərkəzi: Bocnurd)
* Cənubi Xorasan ostanı (mərkəzi: Bircənd)
* Rəzəvi Xorasan ostanı (mərkəzi: Məşhəd)

## Əhalisinin etnik tərkibi
25 %-ini türklər təşkil edir. Azərbaycanlılar (20%), farslar , Xorasan türkləri , türkmənlər , kürdlər , həzaralar, bəluclar, puştunlar və s. ibarətdir . Məşhəd şəhərində 500 mindən çox azərbaycanlı yaşayır.

## İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatının əsas sahələri — avtomobil, elektrotexnika, neft-kimya, metallurgiya, kənd təsərrüfatı, qida (buğda, arpa, şəkər çuğunduru, pambıq, zəfəran, üzüm, pomidor, raps), dəri, ayaqqabı, toxuculuq, keramika sənayesi, energetika, tikinti materiallarının istehsalı, silisium, turizm və səyahət, nəqliyyat, ticarət, neft, qaz hasilatı, firuzəni, mis filizi, qızıl, daş duz.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəzavi Xorasan ostanı
Adi

**Adi** - daima rast gəlinən, sistemə salınmış, insanlarda təəccüb doğurmayan, təkrarlanan, ənənələri olan, nadir halda dəyişilən, rastlaşanda maraq doğurmayan, heç nə ilə seçilməyən hal, vəziyyət, insan, situasiya və s.

## Həmçinin bax
* Fəlsəfə
* Filologiya
* Qeyri-adi

## Ədəbiyyat
* С.И.Ожегов. Словарь русского языка. Москва, изд. "Русский язык", стр.377.
## Xarici keçid
Mərkəz (qəzet, Azərbaycan)

**Mərkəz** — qəzet.

## Haqqında

Məqsəd Azərbaycanda və dünyada baş verən hadisələri əhatə etmək və operativ şəkildə oxuculara çatdırmaqdır.

1998-ci ildən çap olunur.

Məqsəd Azərbaycan və dünya mədəniyyətində baş verən yeniliklərlə oxucuları operativ məlumatlandırmaqdır.

## Redaksiya heyəti

*Məsləhətçi Redaktor – Əkbər Fikrətoğlu
*Məsləhətçi Redaktor – Nurlan Qurban
*Müxbir – Günel Əbilova
*Müxbir - Nərgiz Cavadzadə
*Müxbir - Nigar Etibar
*Müxbir - Günel Bəkirova
*Müxbir – Mirvari Nəcəf
*Müxbir – Sevinc Fədai
*Müxbir – Tural Balabəyli
*Müxbir – Aynur Balmirzəyeva

## Əlaqə
 
* e-mail: abbasov_sebuhi@yahoo.com
* e-mail: info@merkez.az
* tel. 012 498 93 68
* Tel. 012 498 23 16
* Mob:(055) 674 11 34, (050) 300 80 31
* Ünvan: Üzeyir Hacıbəyov 40, Hökumət evi, 5-ci qapı, 5-ci mərtəbə.

## Xarici keçidlər

* http://merkez.az/about
Gerçək sevgi (film, 2003)

**Gerçək sevgi** () — Riçard Körtisin rejissorluğu ilə 2003-cü ildə çəkilmiş milad temalı romantik komediya filmi.

## Saundtrek
Kreyq Armstronq tərəfdən yazılmış saundrek bu mahnılardan ibarətdir:

* Kelly Clarkson — "The Trouble with Love Is"
* Dido — "Here with Me"
* Maroon 5 — "Sweetest Goodbye/Sunday Morning"
* Norah Jones — "Turn Me On"
* Wyclef Jean and Sharissa — "Take Me As I Am"
* Eva Cassidy — "Songbird"
* The Calling — "Wherever You Will Go"
* Girls Aloud — "Jump (for My Love)"
* Joni Mitchell — "Both Sides Now"
* Lynden David Hall — "All You Need Is Love"
* The Beach Boys — "God Only Knows"
* Texas — "I’ll See It Through"
* Sugababes — "Too Lost in You"
* Otis Redding — "White Christmas"
* Mariah Carey — "All I Want For Christmas Is You"

## Maraqlı faktlar

* Filmin yaradıcısı Riçar Körtis dedi ki, bu filmin yaradılması səbəblərdən biri o du ki, xər romantik film çəkilişə onun ömrüdən 3-4 il aparırdı — beləliklə, bütün fikirləri reallaşdırmaq üçün ömrüsü çatmaz, beləliklə bir neçə film birə birləşdirib, və necə onda alındı baxıb.
Qeyri-adi

**Qeyri-adi** — nadir halda rast gəlinən, sistemə salınmamış, insanlarda təəccüb doğuran, təkrarlanmayan, ənənələri ya az, ya heç olmayan, tez-tez dəyişilən, rastlaşanda maraq doğuran, istisna, standartdan fərqlənən, qeyri-adiliyi ilə seçilən hal, vəziyyət, insan, situasiya və s.

## Həmçinin bax
* Fəlsəfə
* Filologiya
* Adi

## Ədəbiyyat
* С.И.Ожегов. Словарь русского языка. Москва, изд. "Русский язык", стр.348.
Lavrenti Beriya

**Lavrenti Pavloviç Beriya** (; ) — dövlət və siyasi xadimi, Baş Dövlət Təhlükəsizliyi Komissarı (1941), Sovet İttifaqı marşalı (1945), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1943).

## Fəaliyyəti
SSRİ Nazirlər Soveti Sədrinin müavini (1946–1953), SSRİ Nazirlər Soveti Sədrinin birinci müavini (1953). SSRİ Dövət Müdafiə Komitəsinin üzvü (1941–1944), SSRİ Dövət Müdafiə Komitəsi sədrinin müavini (1944–1945). VII çağırış SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin üzvü, I–III çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı. ÜİK(b)P MK üzvü (1934–1953), MK Siyasi Bürosu üzvlüyünə namizəd (1939–1946), Siyasi Büro üzvü (1946–1953). İosif Stalinə yaxın insanlardan biri olub. Stalinin tapşırığı ilə bir sıra vacib sahələrə, o cümlədən nüvə silahının yaradılmasına rəhbərlik edib.

Stalinin vəfatından bir qədər sonra şpionajlıqda və hakimiyyəti ələ keçirməkdə ittiham edilərək həbs edilib. 23 dekabr 1953-cü ildə SSRİ Ali Məhkəməsinin Xüsusi Heyətinin qərarı ilə güllələnib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Cümhuriyyətin kəşfiyyat orqanlarında Mircəfər Bağırov, Lavrenti Beriya kimi şəxslər də xidmət edib"
Sədaqət Qəhrəmanova

**Qəhrəmanova Sədaqət Məmmədyar qızı** — Azərbaycan Respublikası Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavini.

## Həyatı
1 mart 1949-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunda anadan olmuşdur.1966-cı ildə Əli-Bayramlı şəhər 2 saylı orta məktəbi bitirmişdir

1968–1971-ci illərdə Bakı Axşam Neft Texnikumunun Əli-Bayramlı filialını bitirib, iqtisadçı peşəsinə yiyələnmişdir.

1973–1977-ci illərdə Bakı Ali Partiya məktəbində təhsil almışdır.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Əmək fəaliyyəti
Əli-Bayramlı şəhər 1 saylı məktəbdə pioner baş dəstə rəhbəri kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
* 1967–1970-ci illərdə Əli-Bayramlı şəhər Partiya Komitəsində texniki katibə
* 1970–1973-cü illərdə şəhər XDS icraiyyə komitəsində ümumi şöbənin müdiri
* 1973-cü ilin fevral ayından sentyabr ayınadək Əli-Bayramlı şəhər Partiya Komitəsində təlimatçı
* 1977–1978-ci illərdə şəhər Partiya komitəsində təlimatçı və şəhər Qarışıqmallar ticarət idarəsində rəis vəzifəsində işləmişdir.
* 1978-ci ilin dekabr ayında Əli-Bayramlı şəhər Partiya komitəsinin ideoloji məsələlər üzrə katibi seçilmişdir.
* 1983-cü ilin dekabr ayında şəhər Xalq Nəzarət Komitəsinin sədri təyin olunmuşdur.
* 1991-ci ilin iyun ayında Əli-Bayramlı şəhər Xalq Deputatları Sovetinin sədri seçilmişdir.
* 1995-ci ilin sentyabr ayında Əli-Bayramlı şəhər icra hakimiyyəti başçısı təyin olunmuşdur.
* 18 aprel 2005-ci ildə Əli Bayramlı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad olunub.
* 18.05.2005-ci il tarixindən Azərbaycan Respublikası Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədrinin müavini işləmişdir.
* 2006-cı ilin fevral ayından etibarən Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədrinin müavini vəzifəsində çalışır.

## Mükafatları
* 25 sentyabr 2008-ci il Dövlət qulluğundakı səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub.
* 18 noyabr 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Əməkdar dövlət qulluqçusu" fəxri adı verilmişdir.
* 28 fevral 2019-cu il Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 2-ci dərəcəli "Əmək" ordeni ilə təltif olunub

## İstinadlar

## Həmçinin bax