open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksey Kapler

**Aleksey Yakovleviç Kapler** (11 oktyabr, 1904, Kiyev, Ukrayna-11 sentyabr, 1979, Moskva, Rusiya) ssenari müəllifi.

## Həyatı

Aleksey Yakovleviç Kapler 11 oktyabr 1904-cü ildə Kiyevdə anadan olub. 1920-ci ildən Kiyev teatrlarında aktyor və rejissor işləmişdir. Həmçinin həmkarları ilə birgə Kiyevdə eksperimental teatr olan "Arlekin" teatrını açmışdır. Kinoda 1926-cı ildən fəaliyyət göstərmişdir. Aktyor kimi Rusiya istehsalı olan "Şinel" (1926) filmində çəkilib. "Tələbə qız" (1930), "Donbass" (1931) filmlərinin rejissoru, "3 yoldaş" (1935), "Mədənçilər" (1937), "Dəmir mələk" (1942), "Mavi quş" (1976) filmlərinin ssenari müəllifidir. 1939-cu ildən isə ÜDKİ-də dərs demişdir. 1943-cü ildə səbəbsiz olaraq repressiya edilmiş və yalnız 1954-cü ildə azadlığa buraxılmışdır. SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1941), Rusiya əməkdar incəsənət xadimi (1969) Aleksey Kapler 11 sentyabr 1979-cu ildə vəfat edib.

*İosif Stalinin qızı Svetlana Aliluyevanın sevgilisi idi. Bəlkə də elə buna görə Böyük Britaniya casusu olmaqda təqsirləndirilərək repressiya edilmişdir.

## Adlar və mükafatlar

#"Lenin Ordeni" (1938)
#SSRİ Dövlət Mükafatı Laureatı (1941, 1946)
#Stalin Mükafatı (1941)
#"Şərəf Nişanı" Ordeni (1964)
#Rusiya Əməkdar İncəsənət Xadimi (1969)

## Filmoqrafiya

#Altıncı hiss (film, 1935)(Tammetrajlı bədii film)

## Mənbə
*Каплер Алексей Яковлевич 

## Xarici keçidlər
*Алексей Каплер
*Алексей Каплер
*Каплер Алексей Яковлевич
*КАПЛЕР, АЛЕКСЕЙ ЯКОВЛЕВИЧ (1904–1979)
Hostinq

**Hostinq** sözü aşağıdakı mənalara gələ bilər:

* Tədbirləri və seremoniaları təşkil etmə. Hostinq sözü, ev sahibliyi etmə ilə sinonimdir.

* İnternet Hostinq servisləri adının qısaldılmış halıdır. İnternet hosinqinin kateqoriyaları:
** Veb Hostinq
** Bulud Hostinq
** Dedicated Hostinq
** E-mail hostinq
** DNS hostinq
** Ev Serveri
** Oyun Serveri
Rəqs edən bağalar (film, 1935)

## Məzmun
Burada Qambay adlı oğlanın atası ilə sirkə getməsindən, heyvanların oyun çıxarmalarını görəndən sonra təlimçi olmaq fikrinə düşməsindən bəhs edilir.

## Film Haqqında
Film yazıçı Abdulla Şaiqin "Oyunçu bağa" hekayəsi əsasında çəkilmişdir.

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi:** Abdulla Şaiq
:**Ssenari müəllifi:** Aleksandr Popov
:**Quruluşçu operator:** Muxtar Dadaşov
:**İkinci rejissor:** Qəmər Salamzadə

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.- səh. 132.
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 32.
Əliheydər Qarayev

**Əliheydər Ağakərim oğlu Qarayev** () — Azərbaycan SSR və Sovet siyasi və dövlət xadimi, jurnalist, Gürcüstan Demokratik Respublikası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentlərinin deputatı; Bakı Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin sədri (1920), Azərbaycan SSR xalq ədliyyə və əmək komissarı (1920), Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri (1920), Azərbaycan SSR xalq hərbi dəniz işləri komissarı (1920–1923).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Serqo Orconikidze

**Qriqori (Serqo) Konstantinoviç Orconikidze** () — gürcü siyasi-ictimai xadimi, inqilabçı.

## Həyatı
Serqo Orconikidze 1905-ci ildə Tiflisdə məktəbi bitirdikdən sonra artıq iki il əvvəl qoşulduğu RSDRP fraksiyasında fəaliyyətini davam etdirmişdir. Çoxsaylı təqiblərə məruz qalan Orconikidze 1909-cu ildə Bakıya qaçmış, RSDRP-nin Bakı komitəsinin qərarı ilə 1909-cu ilin payızında İrana inqilabi işi yaymaq üçün göndərilmişdir. Sonralar Stalinlə inqilabi işini davam etdirən Orconikidze dəfələrlə həbs olunmuşdur. 1912-ci ildə isə ona 3 il həbs cəzası verilmiş, 1915-ci ildə Sibirə sürgün edilmişdir.

1917-ci il inqilabında yaxından iştirak edən Orconikidze Ermənistan və Gürcüstanda sovet hakimiyyətinin qurucularından olmuşdur. Bundan sonra o müxtəlif rəhbər vəzifələr tutmuşdur.

Stalinin çox yaxın adamı olan Orconikidze son illər onun köhnə bolşevikləri "aradan götürməsi" ilə razılaşmırdı və bəzən ona qarşı çıxırdı. Ona görə də onun ölümü indiyə qədər müəmmalı olaraq qalır. Rəsmi olaraq infaktdan öldüyü bildirilmiş, cənazəsi təntənəli şəkildə Kremlin divarında dəfn edilmişdir. Ancaq digər bir versiyaya görə intihar etmişdir.

## Adlar və Mükafatlar
# "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
# "Lenin" ordeni

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Серго Орджоникидзе (rusca)
* Самоубийства знаменитых людей-Серго Орджоникидзе (rusca)
* Серго Орджоникидзе
Boris Troyanovski

**Boris Troyanovski** () — Rusiya musiqiçisi.

## Həyatı
Boris Troyanovski Pskov vilayətinin Novorjevsk rayonunun Ruqodevo kəndində anadan olmuşdur. Onu "rus Paqaninisi", "balalaykanın kralı" adlandırırdılar. Onun istedadının sorağı Rusiya hüdudlarından çox-çox kənarlara Böyük Britaniya, Amerika Birləşmiş Ştatları, Portuqaliya, Almaniya, İsveç, Danimarka və Rumıniyaya qədər gedib çıxmışdır. Hətta Parisdə bu gün Troyanovskinin adını daşıyan rus xalq alətləri kvarteti fəaliyyət göstərir.

## Filmoqrafiya
#B. S. Troyanovskinin qastrolları (film, 1927) (Qısametrajlı Sənədli Film)

## Mənbə
*29.03.2004 В Псковской области готовят XII фестиваль народной музыки памяти Бориса Трояновского

## Həmçinin bax
Polyak dili

**Polyak dili** () — polyakların dili. Hind-Avropa dillərinin Qərbi slavyan dilləri qrupunun lehit dilləri yarımqrupuna aiddir.

## Polyak əlifbası
:

## Şəxs əvəzlikləri

## Olmaq feli

## Saylar

## Aylar

## Əsas istifadə edilən fellər
Maşınqayırma texnologiyası

Maşınqayırmanın əsas sahəsi **maşınqayırma texnologiyası** (texnologiya – yunanca τεχνη (technē) yəni sənət, λόγος (lógos) yəni elm sözlərindən ibarət olub, sənət, texnika haqqında elm deməkdir)  sayılır. Bu texnoloji proses verilən hissənin pəstahdan hazır hala keçməsini əhatə edən emal ardıcıllığından ibarət olub, təkcə maşınların yox, həm də sənayenin başqa sahələrində tətbiq olunan texniki vasitələrin (məs. alətlərin) hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. İlk dəfə olaraq texnologiya termini alman alimi Yohan Bekman tərəfindən tətbiq olunaraq 1777- ci ildə  çap olunmuş "Texnologiyaya giriş" əsərində ona tərif verilmişdir. O texnologiya ilə " işləri, onların ardıcıllığını və əsasını tam, nizamla və aydın izah edən" yeni bir elmi istiqamətin başlanğıcını qoymuşdur. Maşınqayırma texnologiyası XX əsrdə daha da inkişaf etdirilərək elmi və nəzəri əsasları olan mühüm bir mühəndislik elminə çevrilmişdir.Bu gün maşınqayırma istehsal sənayesinin bütün sahələrində praktiki olaraq iştirak edir. Əsasən maşınlar, onların məqsədinə uyğun olaraq texniki məhsulların, avtomobillərin, elektrik cihazlarının, alətlərin istehsalında geniş tətbiq olunur. Ərzaq mallarının istehsalı, əzcazlıq sənayesi və tibbi texnikada da maşınlarsız keçinmək mümkün deyil. Maşınqayırma çox vaxt müxtəlif texnoloji sahələri inteqrasiya edərək, fundamental tədqiqatlar əsasında bazar üçün yetişmiş məhsullar meydana çıxarır.

#### Mənbə

1. Seiffert, Helmut; Radnitzky, Gerard (Hrsg.) (1992): Handlexikon zur Wissenschaftstheorie. 2. unv. Aufl. (Orig. 1989), München: dtv, ISBN 3-423-04586-8, S. 362-365 (Stichwort Technologie und deren Abgrenzung zu anderen Wissenschaften). 

2. Günter Spur: Vom Wandel der industriellen Welt durch Werkzeugmaschinen, eine kulturgeschichtliche Betrachtung der Fertigungstechnik, Carl Hanser Verlag, München Wien 1991, ISBN 3-446-16242-9
Yunan dili

**Yunan dili** ( — elliniká) — Yunanıstan və Kiprin rəsmi dili. Yunanıstanda ölkə əhalisinin 99,9%-i, Cənubi Kiprdə isə 82%-i bu dildə danışır. 4000 illik tarixi vardır. Hind-Avropa dil ailəsinin Qreko-Qrabar qoluna aiddir. Müasir dünyada 13 milyondan çox insan yunan dilində danışır.

## Başlıca ləhcələri
### Dimotiki / (Δημοτική)
Müasir yunancadır. Kilsə yazışmaları xaric, müasir dövrdə xalqın istifadə etdiyi ləhcədir.

### Kathareuousa / (Καθαρεύουσα)
1821-ci ildə müstəqilliyini qazandığı dövrdən 1976-cı ilə kimi dövlətin rəsmi dili bu ləhcədə olmuşdur. 19-cu əsrdə Adamantios Koraisin təşəbbüsü ilə bu ləhcə yaradılıb. Yaradılmasında məqsəd müasir yunancanın qədim yunancaya uyğunlaşdırılması və türkcə sözlərdən dili təmizləmək idi. 1976-cı ildə rəsmi dil kimi bu ləhcənin istifadəsi aradan qaldırılır.

### Tsakonika / (Τσακώνικα)
Yunancanın Dor ləhcəsinin davamıdır. Yunanıstanın Mora yarımadasında 3000-dən  çox insanın ana dilidir.

### Pontus ləhcəsi / (Pομέικα; Romika, Ποντιακά; Pondiaka)
*Romeika ləhcəsi* də deyilir. 19-cu əsrdən bu ləhcə "Qara Dənizə məxsus" ləhcə olaraq "Pontiaka" adlandırılır. 1923-cü il köçündən sonra Türkiyədən Yunanıstana köçürülənlər, əsasən Şimali Yunanıstanda yaşayanlar, Qara dəniz bölgəsində Trabzon, Rizə və s. illərdə yaşayan rumlar bu ləhcədə danışır.

### Kalabriya ləhcəsi / (Κατωιταλικά; Kato italika)
İtaliyanın Yunanıstana yaxın Apuliya və Kalabriya bölgələrində danışılır. Qədim dövrlərdə buralarda koloniyalar qurmuş yunanlar tərəfindən danışılır.

### Yəhudi yunancası
*Yevanik* (ivritcə: Yevan-Yunan) uzun illər yəhudi yunanlar tərəfindən istifadə olunub. Yazıda ivrit əlifbası ndan istifadə olunub. İndi demək olar ki, bu ləhcədən istifadə edənlər assimilyasiya olunublar. Çox az sayda insan istifadə edir. 1987-ci ildə aparılan araşdırmalara görə 35-i İsraildə olmaqla, dünyada 50 nəfər bu dili bilir.

## Həmçinin bax

*Yunan və latın kitabələri
*Yunanca beynəlmiləl sözlər

## İstinadlar
Hind dili

**Hind dili** (हिन्दी Hindi) — Hindistanın rəsmi dili, Hindistanda rəsmi istifadə olunan 24 dildən biridir.

Pakistanda istifadə olunan urdu dili ilə birlikdə hindustani dilini əmələ gətirir.

## Həmçinin bax
* Hindcə Vikipediya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Seyid Mir Əbdül Əhəd xan

**Seyid Mir Əbdül Əhəd xan** () – Buxara əmirliyinin əmiri (1886–1910).

## Həyatı
Seyid Mir Əbdül Əhəd xan atası Müzəffər xan vəfat etdikdən sonra Buxaraya rəhbərlik etmişdir. Sözün əsl mənasında dövrün tələblərinə uyğun olaraq "Rusiyanın dostu" idi. Rus-yapon müharibəsində milyon rubl yardım göstərən Əbdül Əhəd xan 25 il hakimiyyətdə olmuşdur. Avropa səviyyəsində təhsil almasa da rusca oxuyub-yaza bilirdi. 1910-cu ilə qədər Buxaraya əmirlik edən Əbdül Əhəd xan böyrək xəstəliyindən vəfat etmişdir.

Seyid Mir Əbdül Əhəd xan hər il Qafqaza müaəlicəyə gələrdi. Tez-tez də yolüstü Bakıda olardı. Bu səfərlərdən birini 1898-ci ildə fotoqraf Aleksandr Mişon kinokamera ilə lentə almışdır. Hətta o Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qonağı da olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)

## Həmçinin bax
* Buxara əmirliyi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Абдул-Ахад-хан
İndoneziya dili

**İndoneziya dili** — İndoneziyanın rəsmi dili. İndoneziyanın rəsmi dilidir və Şərqi Timorda rəsmi statusa malikdir. Əslində, İndoneziya 1945-ci ildə müstəqilliyini elan etdikdən sonra standartlaşdırılmış Malay dialektidir. Bu gün Malay və İndoneziya fərqli dillər hesab edilsə də, demək olar ki, eynidir.

İndoneziyada yaşayan insanların əksəriyyətinin ana dili yerli ləhcədir, lakin hamı İndoneziya dilini ikinci dil kimi də bilir. Ölkədə rəsmi yazışmaların, təhsilin və mətbuatın dili İndoneziya dilidir.

İndoneziya dünyanın dördüncü ən çox əhalisi olan ölkəsidir. Əhalisinin çoxluğuna görə İndoneziya dili dünyada ən çox danışılan dillərdən biridir. İndoneziyalıların əksəriyyəti İndoneziya dilini ana dilləri ilə yanaşı yerli dillər (Yava və Sundan dilləri kimi) kimi istifadə edirlər. Ölkə daxilində təhsil, ünsiyyət və media dili əsasən İndoneziya dilidir. 1975-ci ildən 1999-cu ilə qədər İndoneziyanın bir hissəsi olan Şərqi Timorda ingilis dili ilə yanaşı İndoneziya dili də işçi dili kimi qəbul edilib․

Təkcə İndoneziya dilində danışan indoneziyalıların sayı İndoneziyanın 272 milyondan çox əhalisinin 250 milyonunu keçib. İndoneziya dili, həmçinin 33 milyon əhalisi olan Malayziya, Cənubi Tayland, Bruney, Sinqapur, Cənubi Filippin, Surinam və Amerika, Kanada, Yaponiya, Koreya kimi dünyanın müxtəlif İndoneziya diasporları kimi xaricdə dialekt variasiyasıdır. Yaxın Şərq və s. Buna görə də, İndoneziya dilinin İndoneziyada milli dil və ASEAN regionunda beynəlxalq dil kimi funksiyası və rolu üçün əks-səda və inkişafda davam etmək məqsədəuyğundur. İndoneziya dilinin geniş yayılması İndoneziyanın iqtisadiyyat, siyasət, mədəni diplomatiya rolunun güclənməsi ilə bağlıdır․

## Həmçinin bax
* İndoneziyaca Vikipediya
* Abadi (qəzet)

## İstinadlar
Mixail Frunze

**Mixail Vasilyeviç Frunze** () — inqilabçı, sovet partiya və hərbi xadimi.

## Həyatı

Feldşer ailəsində anadan olan Frunze Bişkek şəhər məktəbini bitirdikdən sonra gimnaziyaya daxil olur. 1904-cü ildə gimnaziyanı əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra Peterburq politexnik institutunun iqtisadiyyat bölməsini qazanır. Məhz institut illərində o, RSDRP sıralarına qoşulur və fəal inqilabçıya çevrilir. Lakin Frunzenin inqilabçı fəaliyyəti ona çox baha oturur. Dəfələrlə həbs edilən Frunzeyə sonuncu dəfə ölüm hökmü verilir, lakin, ictimaiyyətin rəyinə əsasən ölüm hökmü 6 il həbs cəzası ilə əvəz edilir və o, Sibirə sürgün edilir.

Frunze Oktyabr inqilabının ən hərəkətverici qüvvələrini inqilaba ruhlandırırdı. İnqilabdan və vətəndaş müharibəsindən sonra müxtəlif rəhbər vəzifələr tutan Frunzenin ölümü də müəmmalı şəkildə olmuşdur. Cərrahiyyə əməliyyatından sonra vəziyyəti daha da pisləşən Frunze 1925-ci il oktyabrın 31-də vəfat etmişdir. Lakin güman var ki, Mixail Frunze də İosif Stalinin əli ilə "aradan götürülmüşdür".

## Filmoqrafiya
# Frunzenin iştirakilə Qızıl Ordunun manevri (film, 1925)

## Xatirəsi

## Poçt markaları üzərində

Fayl:Rus Stamp-Frunze_MV-1935.jpg|SSRİ poçt markası, 1935
Fayl:FruzNE.jpg|SSRİ poçt markası, 1940
Fayl:The Soviet Union 1960 CPA 2393 stamp (Mikhail Frunze and Soldiers in Attack).jpg|SSRİ poçt markası, 1960
Fayl:1985 CPA 5591.jpg|SSRİ poçt markası, 1985


## Mənbə
* Фрунзе, Михаил Васильевич

## Xarici keçidlər
* ФРУНЗЕ, МИХАИЛ ВАСИЛЬЕВИЧ
Lima

**Lima** () — Perunun paytaxtı.Şəhər sakit okeandan 12&nbsp;km şərqdə Kallau çayının limanında yerləşir.Lima 21-ci əsrin ən sıx şəhərlərindən biridir.Əhalisinin sayı 7.368.069 nəfərdir.

## Qardaş şəhərlər

*  Arekipa, Peru
*  Kusko, Peru
*  Piura, Peru
*  Nyu-York, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Los-Anceles, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Ostin, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Klivlend, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Mayami, Amerika Birləşmiş Ştatları
*  Bordo, Fransa
*  Pekin, Çin Xalq Respublikası
*  Madrid, İspaniya
*  Meksiko, Meksika
*  Quadalahara, Meksika
*  San-Paulo, Braziliya
*  Tequsiqalpa, Honduras
*  Akhisar, Türkiyə
*  Buenos-Ayres, Argentina
*  Çita, Rusiya
*  Monreal, Kanada
*  Boqota, Kolumbiya
*  Qahirə, Misir

## Qallereya

Fayl:Plaza de Armas, Lima.jpg|Catedral de Lima
Fayl:Universidad mayor de san marcos.jpg|Casona de la Universidad Mayor de San Marcos
Fayl:Panaavisos.jpg|Panamericana Sur
Fayl:Lima, Peru - Plaza de Armas 00.jpg|Municipalidad Metropolitana de Lima
Fayl:Plazasanmartin.JPG|Plaza San Martín
Fayl:Pabellonmorisco.jpg|Parque de la Exposición
Fayl:Palacio de Justicia. Lima, Perú..jpg|Palacio de Justicia

Fayl:Club Nacional.JPG|Club Nacional
Fayl:Casa-chosica.jpg|Chosica
Fayl:Basílica y Convento de San Francisco, Lima.jpg|Iglesia de San Francisco
Fayl:Country_Club_Lima_Hotel.jpg|Country Club Hotel


## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Korintians Paulista İK

**Sport Club Corinthians Paulista** - 1910-cu ildə Braziliyanın San Paolo şəhərində yaradılan futbol komandası. Oyunlarını 37.500 nəfərlik *Pacaembu* stadionunda keçirir.

## Nailiyyətləri

* **FIFA Qitələrarası kubokun sahibi: 1**
2000
* **Campeonato Brasileiro (Braziliya çempionu): 7**
1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015, 2017
* **Copa do Brasil (Braziliya kubokunun sahibi): 3**
1995, 2002,2009
* **Campeonato Paulista (Sao Paulo Ligi): 26** 
1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009 
* **Torneio Rio-São Paulo (Rio-Sao Paulo Ligi)]]: 6**
1942, 1950, 1953, 1954, 1966, 2002

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Corinthians Resmi Site
Min bir gecə

**Min bir gecə** ( *hezār o yek šab*;  *kitāb 'alf layla wa layla*) — Yaxın Şərq xalqlarının İslamın qızıl dövründə min illərdən bəri yaratdıqları və çoxsaylı müəllif, tərcüməçi və tədqiqatçılar tərəfindən toplanmış nağıllar toplusu.

Orijinal əlyazmasının heç vaxt tapılmamasına baxmayaraq bu nağıllar toplusunun bizim eranın 800–900-cü illərinə aid olduğu söylənilir. Nağıllar bir qayda olaraq Şəhrizadə tərəfindən əri və şahı Şəhriyara min bir gecəlik zaman müddətində nəql edilir.

Şəhriyar arvadlarından birinin xəyanətindən dərin sarsılır və yer üzünün bütün qadınlarını da etibarsız elan edir. O qadınlardan özünəməxsus şəkildə qisas alır. Belə ki evləndiyi qadını hər gecənin səhərində qətlə yetirir. Növbə vəzirin gözəl və ağıllı qızı Şəhrizadəyə çatır. Ağıllı Şəhrizadə şahının niyyətini gözəl anlayır və evləndikləri gecə şaha maraqlı bir nağıl danışır, lakin onu səhərə yaxın ən maraqlı yerində yarımçıq bitirir. Beləliklə, hər gecə şaha bir yeni nağıl söyləyən Şəhrizadə hər nağılı belecə tamamlamamış halda bitirir və hər yarımçıq nağılı ilə həyatını xilas edir. Əhvalat bu minvalla düz 1001 gecə davam edir və yekunda Şəhrizad şahın qəzəbindən həmişəlik qurtula bilir.

Şərq xalqlarının "Min bir gecə" nağıllarındakı müdrikliyi və fantaziyaları, süjetlərin, simvolların, alleqoriyaların rəngarəng müəmmalı olması musiqiçiləri dəfələrlə müxtəlif janr və formalı əsərlər yaratmağa sövq etmişdir. Etik və estetik təsir gücünə malik dolğun və incə poetik obrazları ilə müxtəlif yaşlı oxucuları sehrli aləmilə ovsunlayan Şəhrizadın nağılları dünya sərvətinə çevrilmişdir.

## [[Min bir gecə (balet)|"Min bir gecə" baleti]]
"Min bir gecə" nağıllarında ilham alan azərbaycanın görkəmli bəstəkarlarından Fikrət Əmirov dünyada şöhrət qazanmış eyni adlı baletin müəllifidir. Balet ilk dəfə 1979-cu ildə M. F. Axundov adına Opera və Balet Teatrında göstərilmişdir.

Fikrət Əmirov "Min bir gecə" nağıllarının mövzusuna elə bir zamanda müraciət etmişdir ki, artıq dünya dinləyiciləri Rimski-Korsakovun "Şəhrizadə"si kimi dahiyanə simfonik süitası ilə tanış idilər. Tanınmış musiqişünas Pavel Xuçuanın sözləri ilə desək, bu süjetə müraciət etmək istəyən bəstəkardan "böyük yaradıcılıq cəsarəti, yüksək peşəkarlıq, ustalıq və zəngin Şərq musiqisinin incə təbii hisslərinə malik olmaq tələb edilirdi".

## Mənbə
Min bir gecə, 8 cilddə. /rus dilindən tərc. ed. İ. Yaqubov; red. M. Qasımlı; rəsmlərin müəl. O. Sadıqzadə.- Bakı: Şərq-Qərb, 2007.:
* '''I cild''' (1–38-ci gecələr)
* '''II cild''' (39–145-ci gecələr)
* '''III cild''' (146–270-ci gecələr)
* '''IV cild''' (271–434-cü gecələr)
* '''V cild''' (435–606-cı gecələr)
* '''VI cild''' (607–756-cı gecələr)
* '''VII cild''' (757–894-cü gecələr)
* '''VIII cild''' (895–1001-ci gecələr).

## Xarici keçidlər
Mücrim Kərim Vardani

**Mücrim Kərim Vardani** () — XIX əsrdə Oğuz rayonunun Vardanlı (Kərimli) kəndində yaşamış şair.

## Həyatı
Mücrim Kərim Vardanı XIX əsrin birinci yarısında Vardanlı (indiki Kərimli) kəndində doğulmuş, yazıb yaratmışdır. Azərbaycan yazılı ədəbiyyatında aşıq şerinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Türkiyəyə, Ərəbistana, Dağıstana və Rusiyaya səyahət etmiş, ərəb və fars dillərinə dərindən yiyələnmişdir.

Rayonun Kərimli kəndi Mücrim Kərimin adını daşıyır.

## Yaradıcılığı
Şair həm klassik qəzəl formasını, həm də Azərbaycan xalq şerini yaxşı bilmiş, hər iki formada ustalıqla öz qələmini sınamışdır. Yazdığı qəzəllər, qoşmalar, təcnislər, bağlamalar, mürebbelər, müstəzadlar, müxəmməslər, gəraylılar Azərbaycan sərhədlərindən kənarlarda da tanınmışdır. Bakıda əlyazmalar fondunda saxlanılan əlyazmada bildirilir ki, o, öz divanını 1840-1841-ci illərdə tərtib edib bitirmiş və ona “Sünbülüstan” adı vermişdir.

Professor, xalq yazıçısı Əzizə Cəfərzadə 1978-ci ildə Mücrim Kərim Vardaninin şerlərini ayrıca kitab şəklində “Sünbülüstan” adı ilə Bakıda çap etdrmişdir.

Şeirlərini "Mücrim", "Kərim" və "Mücrim Kərim" təxəllüsləri ilə imzalayan Mücrim Kərimin şəxsiyyətinə dair bizdə heç bir məlumat yoxdur. Mərhum yazıçı və ədəbiyyat araşdırıcısı Əzizə Cəfərzadə onun XIX əsrin birinci yarısında yaşadığını və ömrünün çoxunu səyahətlərdə keçirdiyini bildirir. Tədqiqatçı Mücrim Kərimin müxtəlif əlyazma cünglərindən topladığı şeirlərini 1978-ci ildə "Sünbülüstan" adı ilə nəşr etdirmişdir.

## Mənbə
*Mücrim Kərim Vardanı.“Sünbülüstan”. Bakı,1978
*F.Qasımzadə. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı.

## İstinadlar
Frank-Valter Ştaynmayer

**Frank-Valter Ştaynmayer** (;  ) — alman siyasətçi, Almaniyanın prezidenti (19 mart 2017-ci ildən). Prezident seçilməmişdən öncə Almaniyanın xarici işlər naziri (2005-2009 və 2013-2017-ci illər) vəzifəsində işləmiş, 2007-2009-cu illər isə vitse kansler olmuşdur. Ştaynmayer Sosial-Demokrat Partiyasının üzvü və hüquq elmləri doktorudur.

## İstinadlar
Manhetten layihəsi

**Manhettan Layihəsi** () – Birləşmiş Ştatlar, Böyük Britaniya və Kanadanın iştirakı ilə İkinci Dünya müharibəsi illərində ilk nüvə silahının (atom bombasının) yaradılması məqsədilə həyata keçirilmişdir.

Formal adı Manhettan Mühəndisi Zonası (MMZ) olan bu layihə 1942–46-cı illərdə general Lesli R. Qrovsun hərbi rəhbərliyi ilə ABŞ Hərbi Mühəndisləri Komandanlığının nəzarəti altında həyata keçirilmişdir. Layihənin elmi-tədqiqat işlərinə amerikalı alim Robert Oppenhaymer rəhbərlik etmişdir.

Layihə 1945-ci ildə üç nüvə silahının əldə edilməsi və sınaqdan keçirilməsi ilə nəticələnir. İlk sınaq partlayışı 1945-ci il 16 iyul tarixində Yeni Meksika ştatının Triniti şəhəri yaxınlığında plutonium ilə zənginləşdirilmiş bombanın sınaq partlayışı (Üçlük sınağı) ilə həyata keçirilir. Daha sonra avgust ayının 6-sı uranla zənginləşdirilmiş "Little Boy" adlı bomba Yaponiyanın Hiroşima şəhərində, bundan üç gün sonra isə, avgustun 9-u yenidən Yaponiyada, bu dəfə Naqasakidə "Kök" adlı ikinci plutoniumla zənginləşdirilmiş bomba sınaqdan keçirilir.

Layihə XX əsrin 30-cu illərində almanların nüvə texnologiyaları sahəsində apardıqları tədqiqatlara cavab olaraq 1939-cu ildə əvvəlcə kiçik bir tədqiqat proqramı şəklində yaranır. Tədricən layihə genişlənir və özündə 130 minlik işçi qüvvəsi toplayır. Layihənin ümumi dəyəri 2 miyard ABŞ dolları olaraq qiymətləndirilirdi (2007-ci ilin istehlakçıların qiymət indeksinə əsasən 23 milyard $).

## İstinadlar
Mühəndislik

**Mühəndislik** (*mühəndis* ərəbcə həndəsəni bilən şəxs deməkdir) — bir peşə sahəsi olub, elmi-nəzəri cəhətdən əsaslanmış və empirik təsdiq edilmiş biliklərin və üsulların sistematik olaraq mənimsənilməsi və tətbiq olunmasını əhatə edir. Çağdaş cəmiyyətdə mühəndislik ali texniki Universitetlərin və ya mühəndislik fakültəsi olan Universitetlərin, həmçinin İnstitutların hazırladıqları ixtisasçılar qrupu tərəfindən yerinə yetirilir. Mühəndislərin əsas məşğul olduğu sahələr maşınqayırma, informasiya texnologiyaları və sistemləri, elektrik-elektronika, dağ-mədən və metal emalı, tikinti, neft-kimya, robot texnologiyası, nanotexnologiya, müdafiə sənayesi və mühəndis iqtisadiyyatından ibarətdir. Mühəndislər təbiətdə mövcud olan material və güclərdən istifadə etməklə, onları hər hansı bir məqsəd üçün texniki cəhətdən tətbiq etməyə çalışır.
Mühəndislər analitiki düşüncəyə, praktikyönümlü kifayət qədər nəzəri və tətbiqi biliyə malik olmalı və bu biliklərin verilmiş məsələlərin həllində qısa zamanda tətbiq edəbilmə qabiliyyəti ilə fərqlənməlidirlər.

VIII əsrdən başlayaraq güclənən ərəb xəlifəsi ölkədə elmin, o cümlədən mühəndisliyin inkişafı üçün əlverişli şərait yaratmışdır. Bu dövrdə yaşamış müsəlman mühəndislərinin işləri heç də sonralar Avropada mövcud olan mühəndislərinkindən geri qalmamışdır. Buraya Banu Musa qardaşları, Əl Cəzari, Tağıyəddin, Əl Qaracı, İbn Sina, Əl-Biruni kimi görkəmli şəxslərin işlərini göstərmək olar.Avropalılar Əndəlüsün Xaçlı yürüyüşləri zamanı işğalından sonra islam dünyasındaki bir çox elmi kəşflər və mədəniyyət nümunələriylə ilk dəfə tanış olmuşdur. Nümunə kimi Riyaziyyat elmlərindən olan Əl-Cəbr Avropada tanınmış və Algebra olaraq adlandırılmışdır.

Qərbdə mühəndis kimi Ingenieur kəlməsi (it.-fr. mənşəli olub *ingenium* (döyüş maşını) və *ingeniarius* (yaradıcı usta, sonra tikinti ustası) mənasını verir) işlədilir. İlk sivil ingenieur termini XVI əsrdə Hollandiyada körpü tikənlərə aid edilərək işlənmişdir. Leonardo da Vinçi o dövrdə italyan forması olan "ingenier" adını daşımışdır.

## Ali məktəblər
Avropada mühəndislik üzrə ilk ali məktəblər XVIII əsrdə meydana çıxıb. Belə ki, mühəndislərin hazırlanması üçün ilk dəfə olaraq XVIII əsrdə Fransada politexnik məktəbləri yaradılır. İlk dəfə fransızlar 1747-ci ildə Parisdə Yol və Körpü Milli Məktəbinin əsasını qoymaqla texniki ali məktəb ideyasını həyata keçiriblər. Bunun ardınca bir çox başqa ölkələrdə də texniki məktəblər açılaraq mühəndislik elminin genişlənməsi üçün dəyərli töhfələr vermişlər. XIX əsrin əvvəllərində texniki universitetlər Praqa (1806-cı il), Vyana (1815-ci il) və Karlsruedə (1824-cü il) açılıb. XX əsrdən başlayaraq bu texniki məktəblərin çoxu inkişaf etdirilərək universitetlərə çevrilmişlər.

## İstinadlar
 
## Xarici keçidlər
Səfər Əbiyev

**Səfər Axundbala oğlu Əbiyev** () — Azərbaycan Respublikasının sabiq müdafiə naziri (1995–2013), general-polkovnik.

## Həyatı
Səfər Axundbala oğlu Əbiyev 1950-ci ilin 27 yanvarında Bakı şəhərində, əslən Qubadan olan azərbaycanlı bir ailədə anadan olmuşdur.

1971-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti adına Bakı Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbini, 1982-ci ildə Moskvada M. Frunze adına Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1971–1992-ci illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində tabor komandiri, alay qərargahının rəisi, alay komandiri, briqada komandiri və diviziya komandiri vəzifələrində işləmişdir. 1992-ci ilin fevralın 17-dən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində xidmət edir. 1992–1995-ci illərdə Müdafiə Nazirliyi Baş Qərargah rəisinin birinci müavini, Baş Qərargah Rəisi-Müdafiə Nazirinin birinci müavini, Müdafiə Naziri vəzifəsinin icraçısı, Müdafiə Nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Naziri təyin olunub. 22 oktyabr 2013-cü ildə vəzifəsindən azad edilib.

Ailəlidir, 2 övladı var.

## Mükafatları
* 04.04.1995 — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
* 24.06.2003 — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni
* 26.01.2010 — "Şöhrət" ordeni
* "Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı
* "Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı
* "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı
* "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991–2001)" yubiley medalı
* "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)" yubiley medalı
* "Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 90 illiyi (1919–2009)" yubiley medalı
* "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Azərbaycanda Kim Kimdir?" Ensiklopedik məlumat toplusu. 
* Səfər Əbiyevin cəllad Sarkisyanla çox səmimi fotoları yayıldı
Mixail Kalinin

**Mixail Kalinin** () — SSRİ dövlət xadimi.

## Həyatı
Kəndli ailəsində doğulmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1893-cü ildə Peterburqda başlamışdır. 1896-cı ildən Putilov zavodunda (Peterburq) tornaçı işləmiş, marksist dərnəyi yaratmışdır. 1900-cü ilin aprelində Tbilisiə sürgün olunmuşdur (oraya gedərkən yolüstü Bakıya gəlmiş, Balaxanıda gizli yığıncaqda iştirak etmişdir.). Həmin ildə həbs olunub Metex qalasına salınmış, 1901-ci ildə Revelə (indiki Tallin) sürgün edilmişdir. Leninçi "İskra"nın agenti və müxbiri idi. 1905-ci ildə Putilov zavodunun bolşevik təşkilatına başçılıq etmiş, 1906-cı ildə RSDFP Peterburq Komitəsinin üzvü seçilmiş, partiyanın 4-cü qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 1908–1910-cu illərdə Moskvada, 1911–1912-ci illərdə Peterburqda işləmiş, RSDFP Peterburq Komitəsinin tərkibinə daxil olmuş, Vıborq rayonunun partiya təşkilatına rəhbərlik etmişdir. Oktyabr inqilabından sonra Petroqrad şəhər bələdiyyəsinin başçısı, 1918-ci ildə şəhər təsərrüfatı komissarı vəzifələrində işləmişdir. 1922-ci ildən SSRİ MİK-in sədri, 1938–1946-cı illərdə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri olmuşdur. Qızıl meydanda dəfn edilmişdir.

## Adlar və mükafatlar
# Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1944)
# "Qırmızı Əmək Bayrağı" Ordeni
# 3 dəfə "Lenin Ordeni"

## Filmoqrafiya
# M. İ. Kalininin Bakıya səfəri (film, 1923) (Qısametrajlı Sənədli Film)

## İstinadlar
Cabir ibn Həyyan

**Əbu Abdulla Cabir ibn Həyyan əd-Əzdi əs-Sufi** (; ) — İslamın qızıl dövründə yaşamış məşhur Kimyaçı və Filosof. O, elm tarixinin ən mühüm simalarından biri hesab olunur və müxtəlif sahələrə, o cümlədən kimya və tibbə verdiyi mühüm töhfələrinə görə tanınır. Cabir ibn Həyyanın əsərləri kimyəvi proseslər, kimyəvi reaksiyalar, maddələrin xassələri kimi geniş mövzuları əhatə edirdi. O, çoxsaylı eksperimentlər aparmış və əldə etdiyi nəticələri yazaraq müasir kimya elminin inkişafı üçün zəmin yaratmışdır.

## Həyatı
İbn Həyyan ilk dəfə kimyada (əlkimyada) eksperimental metodları tətbiq etmiş və müasir kimya elmində indi də geniş şəkildə istifadə olunan bir sıra mühüm kimyəvi proseslərı kəşf etmişdir. Bunlardan xlorid və nitrat turşularının sintezini, kimyəvi məhlulların distillə edilməsi və kristallizasiya kimi kimyəvi prosesləri misal göstərmək olar. Onun əsərlərinin orijinalı olduqca mürəkkəb və anlaşılmaz qaydada yazılmışdır və çox ehtimal ki şifrələnmişdir. Bu şifrələri açmaq isə müasir günümüzə qədər mümkün olmamışdır. İlk baxışdan İbn Həyyanın əsərləri kimyəvi maddələrin ərəbcə adlarından ibarət düşünülmüş, mürəkkəb kimyəvi numeraloji sistemə əsaslanır. Bundan əlavə ibn Həyyan təkvin- laboratoriya şəraitində canlıların süni yolla yaradılması kimi yüksək, mütərəqqi, o dövr üçün ağlasığmaz ideyanı da irəli sürmüş və üzərində çalışmışdır.

Cabir ibn Həyyanın bir alim kimi formalaşmasında müəllimi Cəfər əl-Sadiqin misilsiz rolu olmuşdur. Onda kimyaya olan sonsuz marağı başlıca olaraq məhz Cəfər əs-Sadiq oyatmışdır.

## Elmi əsərləri
Cabir ibn Həyyanın elmi əsərlərini dörd kateqoriyaya bölmək olar:

* 112 Kitab — xəlifə Harun ər-Rəşidin vəzirlərinə ithaf olunmuşdur. Bu qrup əsərlərinə "Zümrüd lövhə" əsəri aiddir. Bu əsər orta əsrlərdə latın dilinə tərcümə edilmiş (Tabula Smaragdina) və Avropa əlkimyaçılarının masaüstü kitabına çevrilmişdir.
* Yetmiş Kitab — bu kateqoriyaya daxil olan əsərlərinin əksəriyyəti latın dilinə tərcümə olunmuşdur. Buraya "Kitab əl-Zöhrə" (Zöhrə ulduzuna dair kitab) və "Kitab əl-Əhcər" (Daşlar haqqında kitab) əsərləri daxildir.
* Kimyəvi distilləyə dair on kitab — bu əsərində antik yunan "əlkimyaçıları" — Pifaqor, Sokrat, Platon, Aristotel haqqında məlumat verir.
* Tarazlığa dair kitablar — bu qrupa ən məşhur əsəri — "Təbiətdə kimyəvi tarazlıq nəzəriyyəsi" daxildir.

## Həmçinin bax
* Müsəlman alimlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
General-polkovnik

**General-polkovnik** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində ən yüksək hərbi rütbə. Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrindəki ekvivalent rütbə admiral rütbəsidir.


Fayl:Azerbaijan Army OF-8 (1991-1999).gif|General-polkovnik poqonu (Azərbaycan Quru Qoşunları) (1991–1999)
Fayl:Azerbaijan Air force OF-8 (1991-1999).gif|General-polkovnik poqonu (Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri) (1991–1999)
Fayl:General-polkovnik AZ hərbi rəhbər.svg|General-polkovnik poqonu (Azərbaycan Quru Qoşunları) (2000–h. h.)
Fayl:General-polkovnik AzHHQ.png|General-polkovnik poqonu (Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri) (2000–h. h.)


## İstinadlar
Nitq

**Nitq** — ən mühüm ünsiyyət vasitəsi olan dilin şifahi və yazılı təzahür forması, informasiya ötürücü vasitə.

Nitq şəxsin müəyyən kollektivin digər üzvləri ilə qarşılıqlı əlaqə saxlamaq məqsədilə dildən istifadə etmək fəaliyyətidir. Nitqin əsas məqsədi informasiya mübadiləsi yaratmaqla informasiyanın ötürülməsi, qəbul edilməsidir. Lakin bununla yanaşı, nitq informasiyanın qeydə alınması və saxlanması məqsədinə də xidmət edir. Nitqin gerçəkləşdirilməsi üçün dilin müxtəlif vasitələri işlədilir. Nitq bir sıra parametrlərilə səciyyələnir.

Nitqin aydınlığı onun adresat tərəfindən heç bir çətinlik çəkilmədən izah və şərhə əlavə vasitələrə tələb yaranmadan başa düşülməsidir.

Nitq bədii və obrazlı ola bilər. Bəzən bədii və obrazlı nitqi eyniləşdirirlər. Lakin bu nitq formaları arasında fərq vardır. Obrazlılıq nitqin bütün təzahür növlərində özünü göztərir. Bədii nitq isə yalnız bədii ədəbiyyata xas xüsusiyyətdir. Nitqin bədiiliyi estetik kateqoriyadır. Nitqin bədiiliyini təyin etmək üçün vahid meyar yoxdur.

**Yazılı və şifahi nitq**

Nitqin iki forması var:bunlardan birincisi həm funksional, həm də tarixilik baxımından ilkin, qədim və əsas olan şifahi nitq, ikincisi törəmə, yardımçı olan yazılı nitq.

Nitq mədəniyyətindən söhbət gedəndə, adətən, onun (nitqin) şifahi forması nəzərdə tutulur, yazılı nitq bu anlayışa daxil edilmir. Əslində isə nitq mədəniyyəti problemlərini nitqin səlis qurulması, dil vahidlərinin məqsədəuyğun, dəqiq, ahəngdar, aydın məzmunlu və lakonik ifadə edilməsi və digər bu kimi məsələlərlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Nitq mədəniyyəti problemi bunlarla yanaşı, əyani, konkret ifadə vasitəsi olan yazılı dillə də son dərəcə bağlıdır. Dil sisteminin həm şifahi, həm də yazılı formalarında ədəbi dil normalarının gözlənilməsi dilin hərtərəfli inkşafı, onun sosial funksiyasının genişlənməsi baxımından başlıca şərtdir. Nitq mədəniyyətindən, ədəbi dilin normaları əsasında fəaliyyət göstərən nümunəvi nitqdən, onun düzgünlüyü, aydınlığı, saflığı, səlisliyi və s.söhbət gedirsə, o zaman yazılı nitqin orfoqrafiya və durğu işarələri qaydalarına əməl etmək də normativlik sayılmalıdır. Nitq inkişafı üzrə aparılan təlim işlərində onun yazılı və şifahi formaları vəhdət şəklində götürülməlidir."…ancaq şifahi nitqə diqqət yetirib, yazılı nitqi unutmaq nitq mədəniyyətini birtərəfli inkişaf etdirmək deməkdir.

## Xarici keçidlər

* Saidə Mustafayeva. Nitqin inkişafı (ali məktəblərdə xarici tələbələr üzrə hazırlıq kursu üçün). Bakı, 2011.
Söz

**Söz** — hərflərdən meydana gələn və məna kəsb edən kəlmənin sinonimidir. Daha geniş desək, *söz* səslərdən əmələ gələn, müəyyən məna və ya hiss-həyəcan bildirən səsbirləşməsidir.

Günümüz sözlərinin də, günümüz dövlətləri və millətləri kimi mütləq köhnə bir keçmişi vardır sözlər, bir çox dövr içində şəkillənərək günümüzə qədər çatarlar.

## Maraqlı faktlar
* Azərbaycan dilində ən uzun söz 34 hərfli "elektrikləşdiricilərimizdənsinizmi" sözüdür. Daha bir neçə uzun söz var, məsələn "Azərbaycanlılaşdırılmamışlardansınızmı" 38 hərf var.
Söz dilin sematik yarısının əsas vahidi, təfəkkürdəki anlayışların işarəsi, ifadəçisidir. Dilin əsas funksiyalarından olan nominativ funksiya məhz sözlər əsasında reallaşır. Dil nə quru qrammatik qanunlar, nə də sırf fonetik səslənmələr dilidir. Dil sözlər dilidir. Söz olmasa obyektiv gercəklikdəki əşyaları və insan şüurundakı anlayışları adlandırmaq olmaz. Dildəki sözlərin mexaniki çoxluğu dilin inkişafından xəbər verir. Sözü çox olan xalqın (dilin) təfəkkürü zəngin olur.
* Dünyada ən həcmli və çətin tərcümə edilən söz yaqan dilində olan "mamihlapinatapai" sözüdür. Təxmini mənası: Heç bir tərəfin etmə iqtidarında olmadığı halda hər iki tərəfin istədiyi bir şeyi etmək üçün bir-birinin gözlərinin içinə baxaraq iki tərəfdən birinin həyata keçirilməsi istənilən şeyi yerinə yetirmək təklifini etməsidir.

## Həmçinin bax
* Tavtologiya

## İstinadlar
Səs

**Səs** — tezliyi 16 Hs-lə 20000 Hs arasında olan mexaniki dalğalar. Səs bütün dalğalar kimi amplituda və tezliyə malikdir. Hesab edilir ki, insan üçün 16 Hs-dən 20 kHs-ə qədər diapozondakı dalğalar eşitmə duyğusu yaradır. İnsanın eşitmə qabiliyyətindən aşağı səsə infrasəs, 1 QHs-dən yuxarı səsə isə hipersəs deyilir.

İnsanın şifahi danışığı fonetik, danışıq və fonemdən ibarətdir. Musiqi səslərindən isə musiqi yaranır.

## Səsin sürəti
Səsin sürəti orta dalğasının ötdüyü materiyanın əsas xassəsindən asılıdır. Səsin sürəti elastiklik modulunun (λ) sıxlığa (ρ) olan nisbətinin kvadrat kökü ilə tərs mütənasibdir. Bu fiziki xassələr və səsin surəti ətraf şəraitdən aslı olaraq dəyişir. Misal üçün, qazdan ötən səsin surəti onun temperaturundan asılı olaraq dəyişir. Dəniz səviyyəsində 20 °C temperatur havada səsin surəti ortalama olaraq 343 m/san-yə (1,230 km/saat) bərabərdir və bu düstur tətbiq olunur "v = (331 + 0.6 T) m/san". Həmçinin 20 °C temperaturlu qatqısız təmiz suda səsin surəti təqribən 1,482 m/san-dir (5,335 km/saat). Metalda isə bu rəqəm 5,960 m/san-dir (21,460 km/saat)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Akustika
Dövr

**Dövr** () — bir şeyin öz oxu ətrafında hərəkəti və yaxud zamanın hər hansı bir cəhətdən səciyyəvi olan böyük ya kiçik qismi.  

* Dövr (astronomiya) — Günəş dövrülüyü
* Dövr (məclisin baş tərəfi) —
* Dövr (geologiya) — Geologiyada bir geoloji sistemin çöküntülərinin əmələ gəlməsi üçün lazım olan vaxt (zaman).
1 (ədəd)

**Bir** — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biri. Saymağa birdən başlayırıq. Bir ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

Bir ədədi riyaziyyatda bir çox hallarda vahid adlanır. Vahidin aşağıdakı xassələri var:

* İstənilən ədədi vahidə vurduqda həmin ədəd özü alınar.
* Vahidi istənilən ədədə vurduqda həmin ədəd özü alınar.
* İstənilən ədədi vahidə böldükdə həmin ədəd özü alınar.
* Vahid tək ədəd hesab edilir.
* 1 ədədi nə sadə ədəd, nə də ki, mürəkkəb ədəddir.

## İnam və etiqadlarda

Mənəvi və maddi mədəniyyətin tərkib hissələrindən bilinən ümumsay kompleksində həm də "tək", "vahid" adları daşıyan çoxmənalı bir sayı mifoloji dünya modelində "Tanrı", "Kosmos" anlayışı ilə hər hansı hadisə və işin, əşyanın ilkliyi, başlanğıcı təsəvvürünü yaratmaqla düşüncəyə, məişətə daxil olmuşdur. Bu daxilolma təfəkkürdə Tanrının birliyi, vahidliyi, təkliyi, şəriksizliyi formulunu yaratmış və sabitləşdirmişdir.

Dünya mədəniyyəti kontekstində bir sayı, həmçinin, ilin, fəsillərin, ayların, həftələrin başlanğıcını, ilk gününü bildirmişdir. Özündən sonrakı saylarla müqayisədə az işlənən bir sayı, eyni zamanda, həm müəyyənlik, həm də qeyri-müəyyənlik bildirir. Azərbaycan dastanlarındakı ustadnamələri ustadlar bir deməyib (bir başlanğıcdır), iki deyib?, iki deməyib, üç deyib, nağıllardakı padşahların çox vaxt aman-zaman bir övladı olması və s. bir sayının müəyyənlik bildirməsini göstərir. "İllərin birində", "ayların birində", "günlərin birində", "bir gün", "biri varmış, biri yoxmuş" və s. deyimlərdə bir bir olaraq qalsa belə, qeyri-müəyyənlik bildirir. Bu məqamlarda bir sayının elə bir mənası da olmur. Olsa-olsa o, təyinedici əlamət olaraq qalır.

Tale rəqəmi bir olan uşaqlar dünyaya gələn andan xarakter göstərirlər. Beş yaşında bunlar artıq enerji topası olur. Həddən artıq müstəqil olan bu uşaqlar valideynlərini elə od qoyurlar ki, onlar vaxtından əvvəl qocalır. "Bir"lərə diş batırmaq çətindir. Daim diqqət tələb edirlər. Əks təqdirdə evin altını üstünə çevirərlər. Sərt davrananda, nəyisə qadağan edəndə özlərindən çıxırlar. Qapalı məkanda qalmağı sevmirlər. Ətraf aləmlə çox ciddi maraqlanırlar. Uğurlarını stimullaşdırmaq lazımdır. Onları liderliyə həvəsləndirin. Səbrli olub onları məhəbbətlə əhatə etsəniz, əvəzini görəcəksiniz.

Bütün xalqaların inancında  1 rəqəmi həm də birincilik, liderlik  deməkdir.

### Quranda
*(Ya Rəsulum!) Onlar səni tələsdirib əzabın tez gəlməsini istəyirlər. Allah Öz vədinə əsla xilaf çıxmaz! Rəbbinin dərgahında bir gün sizin saydığınızın (hesabladığınız vaxtın) min ili kimidir!
*Əgər bəndəmizə (Məhəmmədə) nazil etdiyimizə (Qurana) şəkkiniz varsa, siz də (fəsahətdə və bəlağətdə) ona bənzər bir surə gətirin və əgər ("bu, bəşər kəlamıdır" sözünü) doğru deyirsinizsə, onda Allahdan savayı (bütün) şahidlərinizi (bütlərinizi, şair və alimlərinizi bu işdə köməyə) çağırın!

## Xarici keçidlər
Ad günü (film, 1992)

***Ad günü*** qısametrajlı cizgi filmi rejissor Firəngiz Qurbanova tərəfindən 1992-ci ildə çəkilmişdir. Film "Birlik" Studiyasında istehsal edilmişdir. Kürənin ad günündə Yaramaz onun evinə qonaq gəlir və şuluqluq salıb, hamının əhvalını pozur.

## Məzmun
Kürənin ad günündə Yaramaz onun evinə qonaq gəlir və şuluqluq salıb, hamının əhvalını pozur.

## Film haqqında
*"...Mövzu üzrə Kompozisiya" serialından IV filmdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Firəngiz Qurbanova, Valentina Qorbaçovskaya
Rejissor: Firəngiz Qurbanova
Operator: Ramiz Ağayev
Rəssam: Firəngiz QurbanovaFikrət Əhədov
Bəstəkar: Leonid Vaynşteyn

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1992-ci ilin Azərbaycan filmləri
1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Adı sənin, dadı mənim (film, 1980)

***Adı sənin, dadı mənim*** tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Ələkbər Kazımovski tərəfindən 1980-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Televiziya tamaşası Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Televiziya tamaşası Qəlyanalı, Qəmzə və Həmzə üçlüyü arasında baş verən gülməli hadisədən danışır. Televiziya tamaşasında əsas rolları Səyavuş Aslan, Nəsibə Zeynalova, Əzizağa Qasımov və Ofeliya Aslan ifa edirlər.

## Məzmunu
Televiziya tamaşası Qəlyanalı (Səyavuş Aslan), Qəmzə (Nəsibə Zeynalova) və Həmzə (Əzizağa Qasımov) üçlüyü arasında baş verən gülməli hadisədən danışır. Qəlyanalı Qəmzənin malına, bağına görə onunla evlənmək istəyir. Həmzə isə Qəmzənin ayrıldığı keçmiş sevgilisidir. İş elə gətirir ki, Qəmzə Qəlyanalıya yox elə Həmzəyə ərə gedir. Qəlyanalının fırıldağı baş tutmur. Adı da Həmzənin olur, dadı da...

## Film haqqında
Televiziya tamaşası Seyfəddin Dağlının eyniadlı pyesi əsasında çəkilib.

## Filmin üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: Seyfəddin Dağlı
Rejissor: Ələkbər Kazımovski
Operator: Vaqif Həsənov
Rəssam: Rəfael Əlizadə

## Rollarda
Səyavuş Aslan — Qəlyanalı
Nəsibə Zeynalova — Qəmzə
Əzizağa Qasımov — Həmzə
Ofeliya Aslan — Səbirə
Elxan Ağahüseynoğlu — nəzarətçi
Kübra Dadaşova — Totux
Atabala Səfərov — Quzubala
Mustafa Süleymanov — Yumşaqov
Səadət Zülfüqarova — Xatun

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1980-ci ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Adi reys (film, 1974)

***Adi reys*** qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Əhməd Abdullayev tərəfindən 1974-cü ildə Film Azərbaycantelefilmdə istehsal edilmişdir. Film Biləcəri deposunun qabaqcıl maşinisti, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Hacıağa Bayramov haqqındadır.

## Məzmun
Film Biləcəri deposunun qabaqcıl maşinisti, SSRİ Ali Sovetinin deputatı Hacıağa Bayramov haqqındadır.

9-cu beşilliyin həlledici ili onun üçün uğurlu olmuşdur. İrəlidən təyinedici il gəlir! Maşinist üzərinə düşən planları necə yerinə yetirir? Televiziya filmi bu barədə danışır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Fəraməz Səfiyev
Rejissor: Əhməd Abdullayev
Operator: Ramiz Şeyxov

## İstinadlar
Ağ atlı oğlan haqqında nağıl (film, 1986)

***Ağ atlı oğlan haqqında nağıl*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Rauf Nağıyev tərəfindən 1995-cı ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəb şagirdlərinin həyatından və təhsilindən bəhs edir.

## Məzmun
Film Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi məktəb şagirdlərinin həyatından və təhsilindən bəhs edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Ramiz Duyğun, Rauf Nağıyev
Rejissor: Rauf Nağıyev
Operator: Rəşid Nağıyev

## İstinadlar

## Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 329.

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1986-cı ilin Azərbaycan filmləri
1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ağ dünya

***Ağ dünya ***tammetrajlı bədii televiziya filmi rejissor Şahmar Qəribli tərəfindən 1995-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Sabah" Eksperimental Yaradıcılıq Birliyi-Sınaq Studiyasında istehsal edilmişdir. Psixoloji dramın mərkəzində dəli Səməd dayanır. Lakin adı dəli Səməd olsa da bəzi ağıllılardan daha ədalətli,  daha vicdanlı və daha ağıllıdır. Film üç hekayənin birləşməsi əsasında ekranlaşdırıldığı üçün burada üç ayrı ailənin bədbəxtliklərindən söhbət açılır. Filmdə əsas rolları Şahmar Qəribli, Muxtar Maniyev, Sədaqət Nuriyeva, Məzahir Süleymanov, Bahar Abdullayeva, Almaz Amanova və Kazım Abdullayev ifa edirlər.

## Məzmun

Psixoloji dramın mərkəzində dəli Səməd (Şahmar Qəribli) dayanır. Lakin adı dəli Səməd olsa da bəzi ağıllılardan daha ədalətli, daha vicdanlı və daha ağıllıdır. Film üç hekayənin birləşməsi əsasında ekranlaşdırıldığı üçün burada üç ayrı ailənin bədbəxtliklərindən söhbət açılır: Qardaşı (Kazım Abdullayev) tərəfindən işgəncəyə məruz qalan Səməd, simicliyindən arvadını (Bahar Abdullayeva) çərlədən Kərbəlayi Eyvaz (Məzahir Süleymanov) və dilinin sərtliyi ucbatından əri (Muxtar Maniyev) tərəfindən döyülən Züleyxa (Sədaqət Nuriyeva) filmin əsas personajlarıdır. Bu hadisələrin hamısına biz dəli Səmədin gözü ilə baxırıq. Lakin film boyu belə bir deyim yada düşür: Allahu-təala bir insana hər şey verir, bir insana heç şey.

## Film haqqında

Film Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin "Dəli", "Dürnisə və kərbəlayi Eyvaz", "Cümə axşamı" hekayələrinin motivləri əsasında çəkilmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: Yusif Vəzir Çəmənzəminli
Ssenari müəllifi: Şahmar Qəribli
Rejissor: Şahmar Qəribli
Operator: Vahid Babayev
Rəssam: Oqtay Quliyev
Bəstəkar: Cavanşir Quliyev
Prodüser: Ramiz Mirzəyev

## Rollarda
Şahmar Qəribli — Dəli Səməd
Muxtar Maniyev — Hacı Həsən
Sədaqət Nuriyeva — Züleyxa
Məzahir Süleymanov — Kərbəlayi Eyvaz
Bahar Abdullayeva — Dürnisə
Almaz Amanova — Səmədin anası
Kazım Abdullayev — Hacı Qara
Sidiqqə Heydərova — qarı
Vəsilə Xankişiyeva — gəlin
Elşən Şirəliyev — Qulam
Allahyar Əliyev — Fərəc
Kamal Almuradlı — Kərim

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1995-ci ilin Azərbaycan filmləri
1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ağ-qara payız (film, 1996)

***Ağ-qara payız*** qısametrajlı sənədli-bədii televiziya filmi rejissor Vəli Səyyadi tərəfindən 1996-cı ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmin müqəddiməsində qəhrəmanın ötürdüyü ovqatdan, artıq sezirsən: biz bir insanın uşaqlığına səyahət edəcəyik. Bir tərəfdən bu lirik-ovqat əhvalatı şərtidir. O mənada ki, bizim hər birimizin uşaqlığımızla bağlı nəsə ümumi, o hər nə qədər ağrılı olsa belə həsrətimiz, xiffətimiz var. Müəllif də artıq geri dönməsi mümkün olmayan keçmişi, zamana xiffəti kino dilinə çevirib.

## Məzmun
Film yaxın planda profildən gənc kişinin nəqli ilə başlayır, o, tez-tez əlləri ilə üz-gözünü ovuşdurur: “Mən deyə bilmərəm. İndi nəyisə xatırlamaq çox çətindir. Çox illər keçib o vaxtdan. Ümumiyyətlə, çətindir, insan üçün keçmiş haqda danışmaq. Elə bil yuxudur, sən heç vaxt onu olduğu kimi xatırlaya bilmirsən. Yadımdadır, biz nə vaxtsa gölün qırağında yaşayırdıq, qamışların səsi, külək, nənəmin zümzümə etdiyi mahnılar....” 
 
Müqəddimədə qəhrəmanın ötürdüyü ovqatdan, artıq sezirsən: biz bir insanın uşaqlığına səyahət edəcəyik. Bir tərəfdən bu lirik-ovqat əhvalatı şərtidir. O mənada ki, bizim hər birimizin uşaqlığımızla bağlı nəsə ümumi, o hər nə qədər ağrılı olsa belə həsrətimiz, xiffətimiz var. Müəllif də artıq geri dönməsi mümkün olmayan keçmişi, zamana xiffəti kino dilinə çevirib.
 
Tamaşaçı qəhrəmanın uşaqlıq illərinə səyahət edir. Onun xatirələri vizuallaşır. Göldə qayıqla gəzişən uşaq və onun sudakı əksi, çırpı yığması, köynək toxuyan qarı...
 
İşıq-kölgə ifadə-təsvir vasitəsi üzərində çəkilən film ustalıqla detal planlardan hörülür. İbtidai interyerdə alışan ocaq, alçaq tavan, sac, his basmış çıraq, divardan asılan köhnə şəkillər, süjet xəttinin mərkəzində dayanan almalar — itirilmiş idilliyanın nostalgiyasını yaşadır. Çox güman ki, alma insan günahlarına allyuziyadır.
 
Horror janrının elementləri intonasiyasında çəkilən-qaranlığın, yağışın səsi fonunda atanın, ananın, qızcığazın görünüb itən portretləri həyəcanlı ovqat verir.
 
Son səhnədə uşaq alma yeyir, kimsəsiz evdə cəhrə fırlanır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəll: Vəli Səyyadi
Rejissor: Vəli Səyyadi
Operator: Elxan Nəbiyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1996-cı ilin Azərbaycan filmləri
1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
"Ağ qızıl" ustaları

**"Ağ qızıl" ustaları** — Muxtar Dadaşov tərəfindən 1958-ci ildə çəkilmiş Azərbaycan filmi.

Film Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanın qabaqcıl pambıq ustalarına həsr olunmuşdur.

## Məzmun
Film Azərbaycanın qabaqcıl pambıq ustalarına həsr olunmuşdur.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Muxtar Dadaşov 
Rejissor: Muxtar Dadaşov
Operator: Əlibala Ələkbərov, Cavanşir Məmmədov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1958-ci ilin Azərbaycan filmləri
1950-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
"Ağ qızıl" ustası (film, 1972)

**"Ağ qızıl" ustası** — Əhməd Abdullayev tərəfindən 1972-ci ildə çəkilmiş film.

Film Azərbaycan Televiziyasında ("Ekran") tərəfindən istehsal edilmişdir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Gəray Fəzli
Rejissor: Əhməd Abdullayev
Operator: Ömər Qazıyev

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1972-ci ilin Azərbaycan filmləri
1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı