open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balkan dilləri

**Balkan dilləri**— Balkan dilləri beş ayrı qrupa ayrılmaqdadır. 1. Slavyan dillərini danışanlar, 2. Latın mənşəli dilləri danışanlar, 3. Rumca danışanlar, 4.Albanca danışanlar, 5.Türkcə danışanlar.

## Slavyan dillərini danışanlar
1. Slavyan dillərini danışanlar :Bu dil qrupu da üç əsas hissəyə ayrılır. Ən başda Serbiyada serbcə, Bosniya Herseqovinada boşnaq dilində, Monteneqroda monteneqro dilində və Xorvatiyada xorvat dilində təxminən 20 milyon insan tərəfindən danışılan serb və xorvat aksentləri gəlir. İkinci qrupa makedon dili və bolqar dilində danışanlar və ümumi olaraq 9 milyona yaxınlaşan köhnə Yuqoslaviya və Bolqarıstanda yaşayan slavyanlar təşkil edir. Üçüncü Slavyan qrupuna isə slovenlər və sayları az olan çexlərlə, slovaklar meydana gətirir. Bunların əksəriyyəti balkan yarımadasının şimalında yaşayırlar.

### Latın mənşəli dilləri danışanlar
2. Latın mənşəli dilləri danışanlar: Balkanlarda ikinci və ən geniş yayılan dil Latın mənşəli rumun dilidir. Rumun dilində danışanların 19 milyonu Ruminiyada, yarım milyonu Serbiyanın Voyvodina vilayəti ilə Bolqarıstanda Timok çayı sahili boyu yaşayırlar. Son latın mənşəli dilləri danışanlar italyan əsillilər Dalmasiya sahillərində kiçik bir toplum olaraq yaşayırlar.

#### Rumca danışanlar
3 Rumca danışanlar: Bu dil qrupuna rumca danışanlar aiddir. Onlar çoxluq halında Yunanistanda az bir qismi isə Makedoniya, Albaniya və Bolqarıstanda yaşayırlar. Rumca danışanların ümumi sayı 9.5 milyon nəfərə qədərdir.

#### Albanca danışanlar
4. Albanca danışanlar: Bu dil qrupu albanca danışanlardan təşkil olunub. Bu qrup Albaniya və Kosova bölgəsində üstünlük təşkil edir və onların sayı 5 milyona yaxındır.

##### Türkcə danışanlar
5. Türkcə danışanlar: Bu dil qrupunu türkcə danışanlar meydana gətirir kiç onların sayları 15 milyona yaxınlaşmaqdadır. Bu sayın 10.5 milyonu Türkiyənin Avropa hissəsindəki ərazisində(Trakya) 2 milyona qədəri Bolqarıstanda qalanı isə Yunanistan (Qərbi Trakya) Makedoniya (Skopye) və Ruminiyada (Dobruca) yaşamaqdadırlar.

## İstinadlar
Baturalp Ünlü

**Baturalp Ünlü** (  ; 9 iyul 2002-ci il) türk üzgüçüdür. Avropa çempionatının və Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı. Sərbəst üzgüçülük üzrə ixtisaslaşmışdır.

## Həyatı
Baturalp Ünlü 9 iyul 2002 -ci ildə anadan olmuşdur. 2008-ci ildən üzgüçülüklə məşğul olur. Böyük qardaşı Batuxan da bu idman növü ilə məşğul olur, bunun sayəsində Baturalp idmanla məşğul olmağa qərar verdi.

### Karyera
Baturalp Ünlü 2017 -ci ildə 400 metr sərbəst üzgüçülükdə Türkiyə Qısa Kurs Çempionatında üçüncü oldu. Elə həmin il Mərakeşdəki Gimnaziyada səkkizinci oldu. Finlandiyada keçirilən Yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatında iştirak etdiyi oyunların heç birində (200 və 400 metr sərbəst, 200 və 400 metrlik kompleks üzgüçülük) növbəti mərhələyə yüksələ bilmədi.

2019 Türkiyə Gənclər Çempionatında 200 və 400 m sərbəst yürüşlərdə qızıl qazandı və 400 m kompleks üzgüçülükdə gümüş medal qazandı. Kazanda keçirilən Yeniyetmələr arasında Avropa Çempionatında Ünlü 200 metr sərbəst yürüşdə yarımfinala çıxdı, lakin finaldan bir addım uzaqlaşdı (doqquzuncu yerdə). İki dəfə uzun məsafədə yarımfinala çıxa bilmədi. Macarıstanda keçirilən Yeniyetmələr Dünya Çempionatında o, 200 metr məsafəyə üzməkdə 9 -cu, 400 metr məsafəyə qaçışda 17 -ci oldu. 400 metr üzgüçülük kompleksində kvalifikasiyada 21 -ci yeri tutdu.

2021 -ci ildə TYR Pro Üzgüçülük Missiyasında yarışdı, 200 m sərbəst yürüşdə dördüncü, 100 m məsafədə 13 -cü oldu. Budapeştdə keçirilən böyüklər üzrə Avropa Çempionatında türk üzgüçü sıralamadan kənara çıxmadı, 100, 200 və 400 m sərbəst yürüşlərdə sırasıyla 84, 22 və 37 -ci oldu. Həmçinin, milli komanda ilə birlikdə 4 x 100 metrlik estafet yarışında 13 -cü oldu.

Tokio-da keçirilən 2020 Yay Olimpiya Oyunları üçün Türkiyə millisinə qatıldı. İdmançının sözlərinə görə, 2024 Yay Olimpiadasına çatmağı ümid edirdi və bunun 4 il əvvəl baş verməsi Baturalp üçün inanılmaz və əhəmiyyətli bir hadisə idi. Baturalp Olimpiadada etdiyi çıxışdan sonra 34-cü yeri tutdu və növbəti mərhələyə çıxa bilmədi.

## İstinadlar
Türkmən Milli Xalça Muzeyi

**Türkmən Milli Xalça Muzeyi** () — Aşqabadın mərkəzində, "Türkmənhalı" Dövlət Birliyinin inzibati binasının yaxınlığında yerləşən Türkmənistanın Milli muzeyidir.

## Tarixi
Türkmənistan xalçaçılıq ənənələrini canlandırmaq, qorumaq və yaradıcı şəkildə inkişaf etdirmək üçün Türkmənistan Prezidenti Saparmurat Niyazovun 20 mart 1993-cü il tarixli fərmanı ilə Aşqabad şəhərində Türkmənistan Xalça Muzeyi yaradılmışdır.

Türkmən Xalçası günü hər il Türkmənistanda qeyd olunur; bayramın mərkəzi ənənəvi olaraq dünyanın yeganə Türkmən Xalça Muzeyidir..

## Muzey

Muzeyin memarlıq ansamblı "Türkmənhalı" Dövlət Birliyinin inzibati binası və ümumi sahəsi 13.400 m2 olan muzey binasından ibarətdir (ofis binası 8311, muzey — 5089). Muzeyin divarları daxilində beynəlxalq elmi forumlar və konfranslar keçirilir..

Türkmən Xalçası Muzeyi, nadir nümunələr də daxil olmaqla, 2000-ə yaxın xalça eksponatını nümayiş etdirən Türkmənistanın mədəniyyət mərkəzlərindən biridir. Məsələn, muzeydə açar daşımaq üçün hazırlanmış ən kiçik xalça məmulatı, habelə 2001-ci ildə toxunmuş və 2003-cü ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilmiş, ümumi sahəsi 301 m² olan dünyanın ən böyük əl işi xalçası var..

Muzey köhnə xalçaların bərpası ilə məşğuldur, bu çətin bir işdir — ustalıqla toxunmuş köhnə nümunələrin bir kvadrat metri 1.350.000 düyünə qədərdir. Muzey fondu daim artır, işçiləri köhnə xalçaları axtarır və toplayırlar. Muzeyə bir çox xalça muzey mağazasından və ya fabrikdən alınsa da, xalçanın hər kvadrat metri üçün 15.000 Türkmən manatı verilir. Xalçanın keyfiyyətindən asılı olaraq, çoxu şəhərin kənarındakı geniş Tolkuçka bazarında alınır. Türkmənistanda kimsə xalça alıb onu ixrac etmək istəyirsə, Xalça Muzeyinin mütəxəssisləri onu yoxlamalı və xalçanın Türkmənistandan ixrac edilməsinə icazə vermək üçün tarixi dəyərinin olmadığını təsdiq edən qəbz verməlidir. Adətən 30 yaşdan yuxarı xalçaların ixracına məhdudiyyətlər qoyulur və əgər xalçanın tarixi dəyərə malik olduğu müəyyən olunarsa, ixrac üçün qəbz verilməyəcək. Xalça ixracına qoyulan bu məhdudiyyət yalnız turistlər üçün deyil, Türkmənistan vətəndaşlarının da xalçaları yoxlamalıdır. Bu, Türkmənistanda biznesini beynəlxalq səviyyədə inkişaf etdirməkdə çətinlik çəkən sahibkarların işinə mənfi təsir göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Выставочный центр 
* Официальный сайт
Sanyera

**Sanyera** () — İspaniyanın bir muxtar regionu olan Kataloniyanın rəsmi bayrağı olaraq istifadə olunur. Beş sarı və dörd qırmızı xətdən ibarətdir. Kataloniya bayrağı 1933-cü ildə muxtariyyət icma bayrağı kimi təsdiq olunub. 1939-cu ildə Fransisko Franko tərəfindən qadağan edilən bayraq 1979-cu ildə yenidən Kataloniyanın rəsmi bayrağı oldu.

## Həmçinin bax
* Kataloniya himni
Evə uçuş (film, 2014)

**Evə uçuş** () — Dominique Deruddere tərəfindən çəkilmiş 2014 romantik dram filmi.

## Süjet
Dubaylı şeyx Cos Pauelsə məxsus Wittekopu Flamand ev göyərçini almaq istəyir və müqavilə bağlamaq üçün Kolin adlı Amerika vasitəçisindən istifadə edir. Jos göyərçin satmaqla maraqlanmasa da, nəvəsi İzabelle Kolinlə açıq şəkildə maraqlanır.

## Rollarda
* Can Dekleir — Cos Paules
* Şarlotta Bruin — İzabella Paules
* Ceymi Dornan — Kolin Montqomeri
* Antoni Hed — Mr. Montqomeri
* Şaron Maquan — Mrs. Montqomeri
* Cosse de Pau — Rahib
* Vivian De Munik — Marta
* Elin Van der Velden — Selia
* Piet Fuç — Mr. Konrad
* Maks Pirkis — Ceyson
* Mitçell Mullen — Ualden
* Əli Suliman — Şeyx
* Omar bin Haider — Şeyxin sağ əli
* Numan Acar — Karadeniz

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Yeraltı mədəniyyət

**Yeraltı mədəniyyət** və ya **anderqraund mədəniyyət** ( — yeraltı) —  müasir incəsənətdə (musiqi, ədəbiyyat, kino, təsviri incəsənət və s.) kütləvi mədəniyyətə, əsas və rəsmi sənətə zidd olan yaradıcı meyllər toplusu. Yeraltıya qeyri-rəsmi, müstəqil və ya senzuralı növlər və sənət əsərləri daxildir. Yeraltı ilə əsas cərəyan arasındakı sərhəd həmişə bulanıqdır, çünki bir yeraltı olaraq başlayan bir çox sənət növü və əsərləri zaman keçdikcə populyarlaşdı və geniş yayıldı.

Yeraltı, hakim ideologiyanı pozmaq, üslub və dil məhdudiyyətlərini bilməmək, ümumiyyətlə qəbul edilmiş dəyərləri, normaları, sosial və bədii ənənələri rədd etmək, tez-tez ictimaiyyəti şoka salmaq, üsyanla xarakterizə olunur. Yeraltı cəmiyyətdə qəbul edilən siyasi, əxlaqi və etik istiqamətləri və davranış stereotiplərini rədd edir və tez-tez pozur, gündəlik həyatda yeni davranış modelləri tətbiq edir. Amerika və Avropa yeraltılarının tipik mövzuları "cinsi inqilab", narkotik, din əleyhinə, marjinal qrupların problemləridir.

## Tarixi
Bu termin XX əsrin ikinci yarısında yaranıb və istifadə olunmağa başlayıb. Ekstremal və avangard metal və grunge kimi rok musiqisinin bəzi növləri yeraltı olaraq təsnif edildi. Hip-hopun bu anlayışı gi-funk və gangsta rap-ə aid edilə bilər. Çox vaxt kasıb məhəllələrdən olan İspan və Afrikalı Amerikalılar kiçik qruplarda körpülər altında, parklarda və köhnə klublarda qovuşmaq və rap döyüşləri üçün toplanırdılar. Sonradan, yeraltı üslublar sonradan çox məşhur olan bu cür "partiyalardan" yarandı.

SSRİ-də yeraltı müxtəlif formalar aldı. Rəsmi senzura səbəbiylə, demək olar ki, bütün qeyri-rəsmi, yəni hakimiyyət tərəfindən tanınmayan sənət, musiqi və ədəbiyyat da daxil olmaqla, yeraltı olduğu ortaya çıxdı və var olmağa çalışarkən bəzən öz alt mədəniyyətini yaratmaq məcburiyyətində qaldı. Müstəqil kitab nəşrləri belə ortaya çıxdı - samizdat, musiqinin yeraltı yayılması - magnitizdat, qeyri-rəsmi konsertlər - ev sahibləri. Bundan əlavə, Sovet yeraltı siyasətinin əhəmiyyətli bir hissəsi siyasiləşdirildi, çünki kütləvi sənətdəki hər hansı bir müxalifət eyni senzura səbəbiylə xaric edildi.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* Андеграунд — Большая российская энциклопедия
* Компост — Молодёжная субкультура 1980-х годов в СССР
Optasiya

**Optasiya** ( — istək, seçim; ) — beynəlxalq və konstitusiya hüququnda ikili vətəndaşlığı olan və ya dövlət mənsubiyyətini dəyişmiş bir ərazidə yaşayan şəxslərin vətəndaşlıq seçimi. Geniş mənada, seçim hər hansı bir səbəbdən vətəndaşlıq seçmək hüququ deməkdir və vətəndaşlıq almaq üçün ümumi prosedurdan istisnadır.

Ərazi dəyişiklikləri halında seçim hüququ aşağıdakı hallarda yaranır:

* yeni bir dövlətin başqa bir dövlətdən ayrılaraq ortaya çıxması;
* bir dövlətin bir neçə yeni dövlətə parçalanması;
* beynəlxalq müqaviləyə əsasən bir dövlətin ərazisinin bir hissəsinin başqa bir dövlətin suverenliyi altında verilməsi.

Seçim hüququ verilmiş şəxslər əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddət ərzində seçim etməlidirlər: ya əvvəllər yaşadıqları dövlətin vətəndaşlığını saxlamaq; və ya ərazinin faktiki olaraq köçürüldüyü dövlətin vətəndaşlığını almaq. Uşaqlar, bir qayda olaraq, seçim etdikləri təqdirdə valideynlərinin vətəndaşlığını izləyirlər. Ayrıca, seçimlə, şəxslər mülkiyyət hüquqlarını saxlayırlar.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ərazi dəyişikliyi ilə əlaqəli bir seçim nümunəsi, 1947 -ci ilə qədər başqa dövlətlərə keçən ərazilərdə daimi yaşayan vətəndaşlara 1 il müddətinə vətəndaşlıq seçmək hüququnun verildiyi 1947 -ci ildə İtaliya ilə Sülh Müqaviləsidir.

Müharibədən sonrakı dövrdə SSRİ tərəfindən bir sıra müqavilələr bağlandı. Məsələn, SSRİ ilə Çexoslovakiya arasında Zaqarpat Ukraynası ilə bağlı 1945 -ci il Müqaviləsinə Seçim Protokolu, Çexoslovakiyada yaşayan (Slovakiya bölgələrində) ukraynalı və rus millətindən olan şəxslərin və Transkarpat Ukraynasında yaşayan Slovak və Çex millətlərindən olan şəxslərin seçim etməsini təmin etdi. SSRİ və ya Çexoslovakiya vətəndaşlığı. Polşa ilə SSRİ arasında əhali mübadiləsi haqqında da müqavilə bağlandı: SSRİ -də yaşayan Polşa və Yəhudi millətlərindən olan şəxslər Polşaya getmək hüququ aldı və Polşada yaşayan Rus, Ukrayna, Belarus, Ruten və Litva millətlərindən olan şəxslər Polşa vətəndaşlığından çıxmaq və SSRİ ərazisinə köçmək hüququna malik idi.

Beynəlxalq hüquqda, ərazinin müəyyən bir hissəsi üzərində suverenliyin bir ştatdan digərinə keçməsi ilə bu ərazidə yaşayan əhaliyə avtomatik olaraq göstərilən ərazini miras alan dövlətin vətəndaşlığı verilməli olan bir təcrübə təsirə məruz qalan şəxslərin vətəndaşlığı olmayan vəziyyətin qarşısını almaq üçün inkişaf etmişdir. Bəzi tədqiqatçılara görə, Baltikyanı ölkələr SSRİ-dən çıxanda bu ölkələrdə rusdilli əhali üçün seçim hüququ pozuldu və nəticədə "vətəndaş olmayan" statusuna malik bir əhali kateqoriyası ortaya çıxdı. , yəni faktiki olaraq bir sıra vətəndaş hüquqlarından məhrum edilmiş şəxslər.

2014-cü ildə Krımın Rusiyaya birləşdirilməsi ilə əlaqədar olaraq Krım və Sevastopol ərazilərində yaşayan əhali bir seçim haqqı aldı: Rusiya vətəndaşlığı almaq və ya Ukrayna vətəndaşı olaraq qalmaq.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Vladimir Obraztsov

**Vladimir Nikolayeviç Obraztsov** (; ) — nəqliyyat sahəsi üzrə SSRİ alimi, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1942, 1943). 1939-cu ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur.

## Həyatı
Vladimir Nikolayeviç Obraztsov 18 iyun 1874-cü il tarixində Rusiya imperiyasının Xerson quberniyası ərazisində yerləşən Mikolayev şəhərində (indiki Ukrayna) anadan olmuşdur. O, 1919–1922-ci illərdə Moskva Mülki Mühəndislər İnstitutunda, 1923–1949-cu illərdə isə Moskva Dəmiryol Nəqliyyat Mühəndisləri İnstitutunda professor olmuşdur. Obraztsov 1935–1940-cı illərdə həm də Moskva Elmi-Tədqiqat Dəmiryol Nəqliyyat İnstitutunda rəis işləmiş, 1939-cu ildən ömrünün sonunadək SSRİ Elmlər Akademiyası nəqliyyat problemləri bölməsinə başçılıq etmişdir. Onun əsas tədqiqatları dəmiryol stansiyası və qovşaqlarının layihələnməsinə həsr olunmuşdur. Obraztsov 1935-ci ildə XVI çağırış Ümumrusiya MİK üzvü, həmçinin SSRİ Ali Sovetinin (I–II çağırış) deputatı olmuşdur. O, 28 noyabr 1949-cu il tarixində, 75 yaşında SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmiş, Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Şəxsi həyatı
Vladimir Obraztsovun oğlu Sergey Rusiya-sovet teatr xadimi, aktyoru və rejissoru, SSRİ xalq artisti (1954), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1971), SSRİ Dövlət mükafatı laureatıdır (1946).

## Təltif və mükafatlar
Obraztsov 1942-ci və 1943-cü illərdə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. 3 dəfə Lenin ordeni, 4 başqa orden və medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Куванов А. На самолёте "Ртищевский железнодорожник" // Путь Ленина. — 11 января 1978

## Xarici keçidlər
* 
* Памяти академика В. Н. Образцова // Вестник АН СССР, 1950, № 2, стр. 65–66
* Профиль Владимира Николаевича Образцова на официальном сайте РАН
Sergey Obraztsov

**Sergey Vladimiroviç Obraztsov** (; ) — Rusiya-sovet teatr xadimi, aktyoru və rejissoru, SSRİ xalq artisti (1954), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1971), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1946).

## Həyatı
Sergey Vladimiroviç Obraztsov 5 iyul 1901-ci il tarixində Rusiya imperiyasının Moskva quberniyası ərazisində yerləşən Moskva şəhərində anadan olmuşdur. O, Vladimir Obraztsovun oğludur. Obraztsov 1922–1930-cu illərdə Moskva Bədaye Teatrı musiqi studiyasının, 1930–1936-cı illərdə İkinci Moskva Bədaye Teatrının aktyoru olmuşdur. O, 1920-ci ildə ilk dəfə kuklalarla çıxış etmiş, 1930-cu illərin ortalarında estrada artisti kimi məşhur olmuşdur. Obraztsov 1931-ci ildən Dövlət Mərkəzi Kukla Teatrına rəhbərlik etmişdir. Onun uşaqlar üçün tamaşaları: "*Kaştanka*" (1935, Y. Speranski), "*Ələddinin çırağı*", "*Balaca pələng Petrik*" (1940, 1965, N. Gernet), "*Mister Tvister*" (1961, S. Marşak); böyüklər üçün tamaşaları: "*Qeyri-adi konsert*" (1946), "*Şeytan dəyirmanı*" və "*İlahi komediya*" (1953, 1961, İ. Ştok), "*Danışır və göstərir Mərkəzi Kukla Teatrı*" (1973), "*Çar Saltan nağılı*" (1974, A. Puşkinin əsəri üzrə), "*Əjdaha*" (1980, Y. Şvarts), "*Don Juan 81*" və s. Obraztsov 1956-cı ildən rejissor və ssenarist kimi kinoda da fəaliyyət göstərmişdir. O, 1957-ci ildən Beynəlxalq Kuklaçılar İttifaqının vitze-prezidenti, 1958-ci ildən isə bu ittifaqın SSRİ bölməsinin prezidenti olmuşdur. Obraztsov 1935-ci ildən (fasilələrlə) pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. O, 1973-cü ildən professordur. Obraztsov 8 may 1992-ci il tarixində, 90 yaşında Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmiş, Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Sergey Obraztsov 1946-cı ildə SSRİ Dövlət mükafatı ilə təltif edilmiş, 1954-cü ildə SSRİ xalq artisti, 1971-ci ildə isə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı  adına layiq görülmüşdür. 3 dəfə Lenin ordeni, 2 başqa orden və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Образцов П. А., Образцова Е. М. Необыкновенный Образцов. Хозяин кукольного дома и его семья. — М.: Эксмо, 2006. — ISBN 978-5-699-18351-7.
* Музей театральных кукол ГАЦТК имени С. В. Образцова. // Ред. Степанкова. — М.: Бук Хаус, 2005. — ISBN 5-98641-011-4.
* Театр кукол. — М.: Планета, 1981.
* Театру кукол С. Образцова и его творчеству посвящены статьи нескольких выпусков журнала "Наука и жизнь".

## Xarici keçidlər

* Страница об Образцове на сайте Московского государственного Центрального театра кукол им. С. В. Образцова 
* Article about Obraztsov 
* Могила на Новодевичьем кладбище 
* *Разумный В. А.* Воспоминания современника о С. В. Образцове
Misir Kommunist Partiyası

**Misir Kommunist Partiyası** (; **MKP**) — Misirdə kommunist partiya.

## Tarixi
Misir Kommunist Partiyası Misirin müstəqillik əldə etməsi uğrunda, Yaxın Şərq məsələlərinin həllində separat siyasət əleyhinə fəal çıxış etmişdir. Partiya rəhbərliyi Ənvər Sadat hakimiyyətinin antisovet xəttini qətiyyətlə pisləmişdir. MKP gizli şəraitdə fəaliyyət göstərmişdir. 1980-ci ilin sentyabrında keçirilmiş I qurultayında partiyanın Proqramı və Nizamnaməsi təsdiq olunmuşdur. MKP 1980-ci ilin əvvəlində Misirin hakim dairələrinin xalqa zidd siyasətinə qarşı mübarizə aparmaq üçün nasirçilər, dini və müstəqil müxalifət nümayəndələri ilə birlikdə Misir Vətənpərvər Cəbhəsini (MVC) yaratmışdır. MKP qeyri-leqal "*Əl-İntisar*" qəzetini nəşr etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Арабские страны в 1880-е — начале 1900-х годов. — История Востока. Т. IV. Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.). Кн. 1. М., 2004

## Xarici keçidlər
*
Misir inqilabı (1919)

**1919-cu il Misir inqilabı** (,  *Təvra 1919*) və ya **1919–1921-ci illər Misir üsyanları** — Misir xalqının İngiltərə müstəmləkəçilərinə qarşı milli azadlıq üsyanları.

## Tarixi
### 1919-cu il üsyanı
Misirə istiqlaliyyət verilməsi tələbi ilə çıxış edən "Vəfd" Partiyasının rəhbəri Səəd Zəğlulun həbs edilməsi əleyhinə 9 mart 1919-ci il tarixində Qahirə şəhərində fəhlələr tətilə başlamışdır. 11 martda ingilis qoşunlarının nümayiş və tətil iştirakçılarını gülləbaran etməsi növbəti gün ölkədə ümumi üsyana səbəb olmuşdur. 18 martda üsyançılar ingilis qarnizonlarını Yuxarı Misirdən qovmuş və yaxud da müharisəyə almışdı. Aşağı Misirin bir çox şəhər və kəndlərində inqilabi hakimiyyət orqanları yaradılmışdır. Lakin üsyanın mərkəzləşdirilmiş rəhbərlərinin olmaması, "Vəfd" Partiyası rəhbərlərinin tərəddüd və qətiyyətsizliyindən istifadə edən ingilis müstəmləkəçiləri Misirə böyük ordu yeridə bilmişdir. 1919-cu ilin aprel ayının əvvəllərində üsyan yatırılmışdır. Ayrı-ayrı yerlərdə döyüşlər aprelin sonuna qədər davam etmişdir. Sentyabr-noyabr aylarında Qahirə və İsgəndəriyyədə iri inqilabi döyüşlər baş vermişdir.

### 1922-ci il üsyanı
İngiltərənin Misiri ağır şərtl müqavilə imzalamağa məcbur etmək cəhdinə, həmçinin "Vəfd" Partiyası xadimlərinin həbs və sürgün edilməsinə qarşı 23 dekabr 1921-ci il tarixində başlamış yeni üsyan isə 1922-ci ilin əvvəlinə qədər yatırılmışdır.

## Nəticə
Məğlubiyyətinə baxmayaraq, Misir inqilabi Misirdə ingilis hökmranlığına ciddi zərbə vurmuşdur. 1922-ci ilin fevralında Birləşmiş Krallıq Misir üzərində protektoratlığından əl çəkmiş və formal olaraq onun istiqlaliyyətini tanımışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Vətəndaşsızlıq (Latviya)

**Vətəndaşsızlıq** və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər () — 1 iyul 1992-ci il tarixində Latviyada yaşayan və başqa dövlətlərin vətəndaşlığı olmayan keçmiş SSRİ vətəndaşlarına Latviya Respublikası tərəfindən verilən xüsusi hüquqi status. 1990-cı illərin ortalarında. vətəndaş olmayanların sayı təxminən 730–740 min nəfər idi.

2021-ci ildən etibarən 190522 nəfər (ölkə əhalisinin 10,1%-i) [3] Latviya vətəndaşlığı olmayan şəxslər var idi. Latviya sakinlərinin təxminən 6,6%-i (125.560 nəfər), siyahıyaalmada milliyyətini "rus" olaraq ifadə edən vətəndaş olmayanlardır. Eyni zamanda, Latviya əhalisinin 16,1%-i (305 448 nəfər) rus millətli Latviya vətəndaşları idi.

Hüquqi baxımdan — "Latviya və ya başqa bir dövlətin vətəndaşlığı olmayan keçmiş SSRİ vətəndaşlarının statusu haqqında" 12 aprel 1995-ci il tarixli qanunun subyektləri — vətəndaşlığı olmayan və olmayan şəxslər bu tələblərə cavab verən SSRİ-dən başqa hər hansı bir dövlətin: "1 iyul 1992-ci ildə, qeyddə göstərilən yaşayış sahəsinin vəziyyətindən asılı olmayaraq, Latviya ərazisində və ya əvvəl qeydiyyatdan keçmiş son yaşayış yerində qeydiyyata alınmışlar. 1 iyul 1992-ci il Latviya Respublikasında idi və ya məhkəmənin qərarı ilə qeyd olunan tarixdən əvvəl ən az 10 il ərzində Latviya ərazisində davamlı yaşadıqları faktı təsbit edildi. vətəndaşlıq. Vətəndaş olmayanların əhəmiyyətli bir hissəsi Latviya ərazisində anadan olub.

## Həmçinin bax
* Vətəndaşsızlıq hallarının azaldılması haqqında Konvensiya

## İstinadlar
Fobus Levene

**Fobus Aaron Teodor Levene** (; ) — amerikalı biokimyaçı, nuklein turşularının strukturunu və funksiyasını öyrənmişdir. O, DNT və RNT-ni xarakterizə etmiş və DNT-nin adenin, quanin, timin, sitozin amin əsaslarından, dezoksiriboza monosaxaridindən və fosfat qrupundan ibarət olduğunu tapmışdır.

Sonradan Rusiya İmperiyasının tərkibinə daxil olan Litvanın Çaqaro şəhərində Litvak (Litva Yəhudi) ailəsində dünyaya gəlmişdir. *Fişel Rostropoviç Levene* Sankt -Peterburqda böyümüşdür. Orada İmperator Hərbi Tibb Akademiyasında (1891-ci ildə doktorluq dərəcəsi alıb) tibb təhsili alır və biokimyaya böyük marağı yaranır. 1893-cü ildə antisemitik talanlar səbəbiylə ailəsi ilə birlikdə ABŞ-yə köçür və Nyu-Yorkda tibblə məşğul olur.

Levene Kolumbiya Universitetinə yazılır və boş vaxtlarında şəkərlərin kimyəvi quruluşu ilə bağlı məqalələr dərc edərək biokimyəvi tədqiqatlar aparır. 1896-cı ildə New York Dövlət Xəstəxanalarının Patoloji İnstitutunda dosent vəzifəsinə təyin edilir, ancaq vərəmdən sağalmaq üçün öz işlərinə fasilə verməli olur. Bu vaxt ərzində zülallar üzrə mütəxəssis olan Albrext Kossel və Emil Fişer də daxil olmaqla bir neçə kimyaçı ilə işləyir.

1905-ci ildə Levene Rokfeller Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunun biokimya laboratoriyasının müdiri təyin edilir. Karyerasının qalan hissəsini bu institutda keçirir, DNT-nin komponentlərini də orada təyin edir. 1909-cu ildə Levene və Walter Jacobs D-ribozanı nuklein turşularının təbii bir məhsulu və zəruri bir komponenti olduğunu üzə çıxardır . Həmçinin onlar, Emil Fişer və Oskar Pilotinin 1891-ci ildə bildirdikləri qeyri-təbii şəkərin D-ribozanın enantiomeri olduğunu da müəyyən edirlər. Levene 1929-cu ildə dezoksiribozanı kəşf etdi. Levene nəinki DNT-nin tərkib hissələrini təyin etdi, həm də komponentlərin vahidlər yaratmaq üçün fosfat-şəkər-əsas qaydasında bir-birinə bağlı olduğunu göstərir. O, bu vahidlərin hər birini bir nukleotid adlandırır və DNT molekulunun molekulun 'onurğası' olan fosfat qrupları vasitəsilə bir -birinə bağlanmış bir sıra nukleotid vahidlərindən ibarət olduğunu bildirir. DNT quruluşu ilə bağlı fikirləri səhv idi; bir molekulda yalnız dörd nukleotid olduğunu düşünürdü. Hətta kimyəvi cəhətdən çox sadə olduğu üçün genetik kodu saxlaya bilməyəcəyi fikrini irəli sürmüşdü. Bununla belə, onun işi, DNT-nin quruluşunu təyin edən sonrakı işlərin təməlini təşkil edir. Levene, biokimyəvi quruluşlarla əlaqədar 700 -dən çox orijinal məqalə nəşr edir. Levene, 1940-cı ildə, DNT -nin əsl əhəmiyyətini aydınlığa gətirmədən vəfat etdi.

Levene, öz DNT-nin bərabər miqdarda adenin, quanin, sitozin və timindən ibarət olduğunu irəli sürən tetranukleotid hipotezi ilə tanınır. Erwin Chargaffın sonrakı işlərindən öncə, DNT -nin genetik məlumatı daşıya bilməyəcək şəkildə tetranükleotidlər təkrarından təşkil olunduğu və xromosomlardakı zülal komponentinin irsiyyətin əsası olduğu düşünülürdü (1940-cı illərdən əvvəl zülallara, xüsusən də fermentlərə və viruslara yönəlmiş genin fiziki təbiəti ilə bağlı bir çox araşdırmalara əsaslanaraq).

## İstinadlar
Qrand Opera Haus

**Payks Opera Haus** (), sonradan **Qrand Opera Haus** () adlandırılmışdır ― Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunda yerləşən keçmiş teatr binası. Çelsi rayonunun Səkkizinci prospekt və 23-cü küçə arasında yerləşir. 1868-ci ildə sinsinnatili sahibkar Semuel N. Payk (1822–1872) tərəfindən bir milyon dollara (2020 -ci ildə təxminən 19.4 milyon ABŞ dollarına bərabərdir) inşa edilmişdir. Binanın forması 1960-cı ilə qədər RKO kinoteatrı olaraq dəyişməz qaldı, daha sonra onun yerini Penn Sauz adlı şəhər revitalizasiyası şirkətinin bir hissəsi aldı.

## Tarixi

### Fiskin qətli
Cim Fisk və Cey Quld qızılın bazar qiymətinə böyük təsiri nəticəsində dəyərli metalın qiyməti düşdü və bu 1869-cu ilin sentyabr ayında "Qara cümə" təşvişinə səbəb oldu. Fisk onu izləyənlərdən qaçmaq üçün sahib olduğu opera teatrın ikinci mərtəbəsində gizləndi, ora həmçinin onun Eri dəmiryolunun qərargahı idi. Ortağı Edvard S. Stouks tərəfindən vurulduqdan sonra Fiskin cəsədi böyük vestibüldə qaldı.

## İstinadlar
Helme (Estoniya)

**Helme**,() Estoniyanın cənubunda Valqamaa əyalətindəki, Helme Paris qəsəbəsində kiçik bir bölgədir. Valqamaa -Pärnu yolu ilə (6-cı nömrəli) Tırva qəsəbəsindən cəmi 2&nbsp;km (1 mil) şimal -qərbdə yerləşir. 2011-ci il siyahıyaalınmasında qəsəbənin əhalisi 167 nəfər idi.

## Helme qəsri
Qəsbə ilk dəfə 1210-cu ildə Henry Livonian Chronicle də qeyd edilmişdir. Helme kilsəsi ilk dəfə 1329-cu ildə Litvalı basqın zamanı qeyd edilmişdir. XV–XVI əsrlərdə Qonşu torpaqların çoxu talan edilmişdir. Helmedəki Livonian Order qalası (Ordensburq Kaskası), ehtimal edilirki, 14-cü əsrin birinci yarısında inşa edilmişdir. Qədim Estoniyada Dik bir təpədəki yerin daha əvvəl Saqalyanlar tərəfindən qala olaraq istifadə edildiyinə inanılır.

## Qaleriya

Fayl:Helme linnus 1.jpg|Helme qəsrinin dağıntısı
Fayl:Helme castle ruins.jpg
Fayl:Helme linnus 3.jpg
Fayl:Helme-caves.jpg|Helme mağarasının girişi
Fayl:Helme mõisahoone.jpg|Helme malikənəsi


## Xarici keçidlər
* Helme Parish

## Həmçinin bax
* Estoniyada qalaların siyahısı
*Karksi-Nuia

## İstinadlar
Kapitol Hillin sirli soda avtomatı

**Kapitol Hillin sirli soda avtomatı** () – ABŞ-nin Sietl şəhərinin Kapitol Hill bölgəsində yerləşən Coke avtomatı. 1990-cı illərin əvvəllərindən fəaliyyət göstərən avtomat 2018-ci ildə müəmmalı şəkildə yoxa çıxmışdır. Avtomatın kim tərəfindən idarə edildiyi naməlumdur.

## Təsvir

Avtomatın üstündə 6 ədəd "? mystery ?" () düyməsi vardı və düymələrin birinə basdıqda nadir içki konservləri düşürdü. Bu içkilər həm artıq ABŞ-da əldə oluna bilməyən, həm də 1980-cı illərdən satılmayan nadir içkilər idi. Məsələn, bu sirli avtomat vasitəsilə "Mountain Dew White Out", moruq dadlı "Nestea Brisk", "Hawaiian Punch", üzümlü "Fanta", "Vanilla Cokes", "Black Cherry Frescas" və "Sunkist Cherry Limead" kimi çox nadir içkiləri əldə etmək olurdu. Avtomatın qabağında yerləşən çilingər dükkanı avtomatın kim tərəfindən idarə edildiyini bilmədiyini bildirmişdir.

## Tarix
2018-ci ilin yanvarında Sietldə qəbul edilən şəkərli içki vergisindən sonra avtomatdan istifadə qiyməti 0,75 dollardan 1 dollara qalxmışdır.

2018-ci ilin iyununda avtomat müəmmalı şəkildə yoxa çıxmışdır və avtomatın Facebook səhifəsində belə bir post paylaşılmışdır: *"Bir az gəzintiyə çıxacam, özümü tapmalıyam. Hətta duş ala bilərəm"*. Avtomatın istifadə olunduğu relslərin yaxınlığında "Gəzintiyə çıxıb" yazılmış qeyd tapılmışdır. Bu zaman avtomatın Facebook səhifəsi soda avtomatının meşədə və Maçu Piçuda olan fotoşoplanmış şəkillərini paylaşmışdır.

## İstinadlar
RKO Pictures

**RKO Pictures** (*Radio-Keith-Orpheum* abbreviaturasından) *—* klassik Hollivudun beş böyük studiyası içərisində ən sonuncu açılmışı və dövriyyəsi baxımından ən kiçiyi olan studiya.

Şirkət 1928-ci ilin oktyabr ayında Cozef Kennedinin kinostudiyasının (Film Booking Office of America, qısaca FBO) və Keith-Albee-Orpheum kinoteatrlar şəbəkəsinin birləşməsi nəticəsində quruldu. Birləşdirmə təşəbbüskarı kimi *Radio Corporation of America* adlı korporasiyanın başçısı David Sarnoff çıxış etdi, onun sərəncamında səsli filmə olan patent var idi. Sarnoff bu yenilikçi texnologiyanı inkişaf etdirmək üçün studiyadan istifadə etməyi planlaşdırırdı.

RKO-nun film bazarında əsas oyunçu kimi nüfuzu yarı rəngli "Rio Rita" (1929) müziklı və gənc Selznikin prodüser olduğu 1933-cü il tarixli "Kinq Konq" macəra filmi ilə möhkəmləndi. 1930-1940-cı illərdə RKO-nun Amerika film bazarındakı payı 9-10% ətrafında dəyişirdi.
Cek Şea (sürətli konkisürən)

**Con Amos Şea** (7 sentyabr 1910 - 22 yanvar 2002) - "Şef" ləqəbli 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında sürətli konkisürmə yarışlarında ikiqat qızıl medal qazanan Amerikan idmançı. Bir Qış Olimpiadasında iki qızıl medal qazanan ilk Amerika idmançısı idi və həmçinin, üç nəsil Qış Olimpiyaçıları olan ilk ailənin patriarxı idi. Həmyerlisi İrvinq Ceffi ilə birgə 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında ən uğurlu atlet idi.

## Həyatı
Con Amos Şea 7 sentyabr 1910-cu ildə Leyk-Plesiddə anadan olmuşdur. Leyk-Plesid Liseyində oxumuşdur, Dartmut Kollecindən məzun olmuşdur. Elbeni Hüquq Məktəbində təhsil almışdır. Böyük böhran dövründə ailəsinə dəstək olmaq üçün Leyk-Plesiddə bir sıra işlərdə çalışmışdır. 

Şea Leyk-Plesiddə keçirilən 1932 Qış Olimpiya Oyunlarında 500 metr və 1500 metr məsafəyə qaçış yarışlarında qızıl medal qazandı. O, eyni zamanda Nyu-York əyalətinin qubernatoru Franklin Delano Ruzveltin başçılıq etdiyi açılış mərasimində olimpiya andını içdi.

Şea 1958-ci ildən 1974-cü ilə qədər Castik şəhəri, 1974-cü ildən 1983-cü ildə təqaüdə çıxana qədər Şimali Elba şəhərinin nəzarətçisi idi.

On illər sonra, Şea 1980 Olimpiya Təşkilat Komitəsinin üzvü olaraq Qış Olimpiya Oyunlarının 1980-ci ildə Leyk-Plesid-ə qaytarılmasında böyük rol oynadı. Daha sonra, 1980 Oyunlarında istifadə edilən yerləri idarə edən Olimpiya Regional İnkişaf Təşkilatının sədr müavini olaraq çalışdı.

Oğlu Ser Cim Şea 1964 Skandinaviya Qarışıq və Kros Xizəyi Olimpiadasında qalib gəlmişdi, nəvəsi Cim Şea 2002-ci ildə 2002 Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər arasında xizək sürmə yarışlarında qızıl medal qazandı. Solt-Leyk Siti oyunları ərəfəsində, Cek olimpiya məşəlinin estafetinə qatıldı və 1932-ci ildə medallarını qazandığı Leyk-Plesiddə sürətli konkisürmə ovalında məşəl yandırdı. Şea nəvəsinin olimpiadada iştirak etməsini seyr etməzdən 17 gün əvvəl sərxoş sürücü tərəfindən avtomobilin toqquşması nəticəsində vəfat etdi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi - 1932 Qış Olimpiya Oyunları
* Beynəlxalq Çempionatların nəticələrinə bağlantı
* Cek Şea SkateResults.com saytında
* Cek Şeanın ABŞ Olimpiya Komandası saytında bioqrafiyası 
*
Dolbear qanunu

**Dolbear qanunu** – havanın temperaturu ilə çəyirtkələrin cırıldama sayı arasında əlaqəni göstərən qanun. Qanunun düsturu Eymos Dolbear tərəfindən təklif olunmuş və 1897-ci ildə *"Çəyirtkələr termometr kimi"* adlı məqalədə nəşr olunmuşdur. Dolbeardan öncə 1881-ci ildə Marqaret Bruks çəyirtkələrin cırıldaması ilə temperatur arasında əlaqəni müşahidə etmişdir, lakin onun araşdırması Dolbearə qədər diqqətə alınmamışdır.

Dolbear hansı çəyirtkə növü üzərində müşahidə apardığını qeyd etməsə də, tədqiqatçıların fikrincə qarlı ağac çəyirtkəsini (*Oecanthus niveus*) nəzərdə tutduğunu güman etmişdir. Lakin ilkin məqalələrdə qarlı ağac çəyirtkəsi səhvən *Oecanthus niveus* olaraq adlandırılmışdı, növün düzgün olan elmi adı *[[Oecanthus fultoni]]* şəklindədir.

Bir çox düzənlik çəyirtkəsinin cırıldaması ilə temperatur arasında əlaqə çox dəqiq deyil. Onların cırıldaması yaş və cütləşmə kimi müxtəlif faktorlardan da asılıdır. Lakin Dolbearın düsturu ən dəqiq olan düstur hesab olunur.

## Düstur
Dolbear havanın Farenheyt şkalası üzrə temperaturu (*<math>T_{F}</math>*) ilə çəyirtkənin 1 dəqiqədəki cırıldamalarının sayı (*<math>N_{60}</math>*) arasındakı əlaqəni bu düsturla vermişdir:

T_F = 50 + \left ( \frac{N_{60}-40}{4} \right ).

Düsturun daha sadə versiyası çəyirtkənin 15 saniyədəki cırıldamalarının sayı ilə hesablanan versiyasıdır (*<math>N_{15}</math>*):

\,T_F = 40 + N_{15}

Düsturun Selsi şkalasına uyğun olan (*<math>T_{C}</math>*) versiyası belədir:

T_C = \frac{N_{60}+30}{7}

Selsi şkalasına uyğun olan düsturun daha sadə forması isə 8 saniyədəki cırıldamaların sayı (*<math>N_{8}</math>*) ilə hesablanan və 5 əlavə olunan formasıdır:

\,T_C = 5 + N_{8}

## Mədəniyyətdə
Riyaziyyat kitablarında Dolbear qanunu riyazi modellərin çökməsinə nümunə kimi göstərilir, çünki çəyirtkələrin olmadığı və ya ölü olduğu hər yerdə temperatur sabit olmalıdır, çünki çəyirtkə cırıldamasının sayı sıfır olur. Düstura cəbr tətbiq etdikdə isə 1000 °C temperaturda çəyirtkənin hər dəqiqə 6970 dəfə (hər saniyə 116 dəfə) cırıldamalı olduğunu hesablamaq olar. Lakin heç bir çəyirtkə bu cür temperaturda yaşaya bilməz.

*"[[Böyük partlayış nəzəriyyəsi (teleserial, 2007)|Böyük partlayış nəzəriyyəsi]]"* serialınının 3-cü mövsümünün 2-ci seriyasında qanuna istinadlar edilmişdir (lakin serialın personajı Şeldon Eymos Dolbearə Emil Dolbear olaraq xitab edir və düsturun nəşr olunma ilini 1890-ci il göstərir). "QI" serialının iki seriyasında da Dolbear qanununun adı çəkilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Dolbear qanunu kalkulyatoru
Vladimir Mitkeviç

**Vladimir Fyodoroviç Mitkeviç** (; ) — SSRİ elektrotexniki, SSRİ EA akademiki (1929; m. üzvü 1927), "Stalin" mükafatı laureatı (1943), RSFSR əməkdar elm və texnika xadimi (1938).

## Həyatı
Vladimir Fyodoroviç Mitkeviç 3 avqust 1872-ci ildə Rusiya imperiyası tərkibindəki Minsk şəhərində anadan olmuşdur. O, 1895-ci ildə Peterburq Universitetini bitirmiş, 1909–1938-ci illərdə Leninqrad Politexnik İnstitutunda professor olmuşdur. Mitkeviç 1938-ci ildə SSRİ EA-da işləmişdir. O, "QOELRO" planının tərtibində iştirak etmişdir. Mitkeviçin əsas tədqiqatları elektromaqnit hadisələrini öyrənilməsinə, məftilli və məftilsiz rabitə problemlərinə, elektrik enerjisinin ötürülməsi məsələlərinə həsr olunmuşdur.

## Mükafatlar
Vladimir Mitkeviç 1928-ci ildə V. İ. Lenin adına mükafat, 1943-cü ildə isə 1-ci dərəcəli "Stalin" mükafatı ilə təltif olunmuşdur. O, 1938-ci ildə "RSFSR əməkdar elm və texnika xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür. Mitkeviç "Lenin" ordeni, 2 başqa orden və medallarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Qübbənin altında (teleserial)

Günbəzin altında CBS tərəfindən yayımlanan bir Amerika elmi fantastika və qorxu serialı idi. Bu, Stiven Kinqin 2009 -cu ildə yazdığı “Günbəzin altında” kitabının bir TV versiyasıdır.

## Süjet xətti

Serial *Maine*dəki Chester's Mill qəsəbəsinin dünyanın yerdə qalan hissəsindən əsrarəngiz bir qüvvə tərəfindən ayrılmasından sonra şəhər sakinlərinin həyatlarından və bir -birləri ilə qarşıdurmalarından bəhs edir.

Dəhşət, dram və sirrlərlə zəngin olan serialdır. Hadisələr, *Maine*dəki Chester's Mills adlı kiçik bir şəhərdə gözəl və mükəmməl bir yaz səhərində baş verir. Şəhər birdən görünən naməlum bir qüvvə tərəfindən dağıdılır. Yer yerindən oynayaraq hərəkət edər və bunun nəticəsində yaranmış naməlum bir qalxan bütün qəsəbəni ələ keçirir və heç kim bu qalxanın necə meydana gəldiyini bilmir. Həmçinin də bu qalxanın nə vaxt yox olacağını da heç kəs bilmir. Avtomobillər yox olur, ailələr bir-birindən qaçmağa başlayır, insanlarda həyəcan baş verir, səmada uçan təyyarələrin hissəcikləri yerə düşür və bir çox başqa maraqlı hadisələr baş verir. Bu dəhşətli hadisənin sirrini başa düşmək üçün bir araya gələn İraq döyüşləri veteranı Barbie, şəhərdəki bir neçə vətəndaşı bir araya gətirmək və onlardan bir qrup yaratmaq istəyir və bu qrupa şəhərin yerli qəzetinin sahibi, fiziki terapiya mütəxəssisinin köməkçisi, 1 qadın və 3 könüllü uşaq daxil olur. Bu insanların qarşısında da hər şeyi göz önünə almış bir siyasətçi olan Big Jim durur. Çünki *Big Jim*in oğlunun qorxunc bir sirri var. Günbəzin altında seriyalı 13 bölümdən ibarətdir və süjet xətti baxımından şəhərdəki böyük xaosa yönəlib.

31 Avqust 2015 tarixindən etibarən CBS tərəfindən serialın 3-cü mövsümdən sonra yeni bölümlərinin çəkilməyəcəyi bildirilmişdir.

## İstinadlar
Mitogenetik şüalar

**Mitogenetik şüalar** — dalğasının uzunluğu 1900–3250 Å, intensivliyi az olan ultrabənövşəyi şüalar. Bitki və heyvanların hüceyrə və toxumalarının çoxalması zamanı hasil edilir.

## Tarixi
Mitogenetik şüalar 1923-cü ildə Aleksandr Qurviç tərəfindən kəşf edilmişdir. O göstərmişdir ki, mitogenik şüalar hüceyrələrin mitoz bölünməsinin və hüceyrədə ardıcıl kimyəvi prosesləri stimulə edir. Mitogenik şüalar hüceyrəsiz sistemlərdə də müşahidə olunmuşdur. Mitogenik şüaların spektrlərinin analizi onların tədqiq olunan obyektlərin fizioloji vəziyyətindən asılılığını aşkara çıxarır. Bəzi patoloji hallarda mitogenik şüalar intensivliyi dəyişir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* Грибова З. П. Глеб Михайлович Франк. 1904—1976. — М.: Наука, 1997. — С. 37—59. — 316 с. — (Научно-биографическая литература). — 650 экз. — .

## Xarici keçidlər
* 
*
Baltik Dənizi Dövlətləri Şurası

**Baltik dənizi Dövlətləri Şurası**—(ingiliscə-*The Council of the Baltic Sea States (CBSS)*) 1991-ci ildə Almaniya və Danimarkanın təşəbbüsü ilə yaradılıb. Təşkilat 1992-ci ildə Almaniya, Norveç ,Finlandiya, Danimarka ,Polşa, İsveç ,Latviya, Rusiya, Estoniya təşəbbüsü ilə Kopenhagendə yaradılıb. 1995-ci ildə təşilata İslandiya da qoşulur . Baltik dənizi Dövlətləri şurasında əsas əməkdaşlıq beynəlxalq təhlükəsizlik, insan hüquqları, yeni demokratik institutlara dəstək, iqtisadi və texniki yardım, humanitar problemlər, səhiyyə, ətraf mühitin mühafizəsi, enerji, mədəniyyət, təhsil, turizm, informasiya, nəqliyyat sahələrinin əhatə edir.

## İstinadlar
VI Mitridat Evpator

**VI Mitridat Evpator** (həmçinin **Yevpator**; ; ) — Pont çarı (e.ə. 120–63).

## Etimologiya
Mitridat mənası "Mitra tərəfindən verilmiş" olan farsların "Mihrdat" adının yunanca yazılışıdır. Mitra qədim İran günəş tanrısının adıdır. Adın özü qədim İran *Miθra-dāta-* sözündəndir.

## Həyatı
VI Mitridat e.ə. 130-cu ildə anadan olmuş, e.ə. 120-cu ildə Pont taxtına çıxmışdır. O, e.ə. 107-cü ildə Savmakın üsyanını yatırdıqdan sonra Bospor dövlətini, Qara dəniz sahilindəki bütün yunan şəhərlərini, həmçinin Kiçik Ermənistanı və Kolxidanı özünə tabe etmişdir. VI Mitridat Kappadokiya, Qalatiya və Vifiniyanı ələ keçirmək məqsədi ilə Romaya qarşı müharibələr aparmışdır (e.ə. 90–84, 83–81, 74–63), lakin darmadağın edilmiş, özünü öldürmüşdür.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat
* Duggan, Alfred, *He Died Old: Mithradates Eupator, King of Pontus*, 1958.
* Ford, Michael Curtis, *The Last King: Rome's Greatest Enemy*, New York, Thomas Dunne Books, 2004, 
* McGing, B. C. *The Foreign Policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus* (*Mnemosyne*, Supplements: 89), Leiden, Brill Academic Publishers, 1986,  [paperback]
* Cohen, Getzel M., *Hellenistic Settlements in Europe, the Islands and Asia Minor* (Berkeley, 1995).
* Ballesteros Pastor, Luis. *Mitrídates Eupátor, rey del Ponto*. Granada: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Granada, 1996, .
* Ribó, Ignasi, ''Mitrídates ha muerto'', Madrid, Bubok, 2010, 
* Mayor, Adrienne, *The Poison King: The Life and Legend of Mithradates, Rome's Deadliest Enemy* (Princeton, PUP, 2009).
* Madsen, Jesper Majbom, Mithradates VI : Rome's perfect enemy. In: *Proceedings of the Danish Institute in Athens* Vol. 6, 2010, pp.&nbsp;223–237.
* Ballesteros Pastor, Luis, *Pompeyo Trogo, Justino y Mitrídates. Comentario al* Epítome de las Historias Filípicas *(37,1,6–38,8,1)* (*Spudasmata* 154), Hildesheim-Zürich-New York, Georg Olms Verlag, 2013, .

## Xarici keçidlər

* Second and Third Mithridatic War 
* Livius.org: Mithridates VI Eupator
Şimali Asiya

**Şimali Asiya** — bu region *Asiya* qitəsinin çox böyük bir hissəsini tutmuşdur . İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyasının Ural dağların dan şərqdə yerləşən geniş bir ərazisini əhatə edir . Şimal Buzlu okeanından Mərkəzi Asiyaya - Monqolustan və Çin sərhədlərinə , Ural dağlarından Sakit okean sahillərinə qədər uzanır . Mürəkkəb relyefə , çox təzadlı təbii şəraitə , zəngin təbii ehtiyatlara malik olması regionun əhəmiyyətini çox artırır . Geniş düzənliklər və hündür dağ sistemləri regionun relyefinin ümumi mənzərisini müəyyən edir.

Orta Sibir yaylası , Verxoyansk , Çersk , Baykalətrafı dağlar Sixote - Alin , Sta Şimalda çayların ətrafında ovalıqlar geniş sahə tutur ( Mərkəzi novoy , Cuqcur , Koryak dağları regionun əsas relyef formalarıdır . Yakutiya ovalığı və s . ) . Ərazinin çox hissəsi platforma sahəsinə aid Burada fəaliyyətdə olan vulkanlar ( məsələn , Klyuçevskaya Sopka ) , qeyzerlar diqqəti cəlb edir , güclü zəlzələlər tez - tez təkrarlanır . Coğrafi mövqeyi regionun təbii şəraitində də həlledici rol oynayır . Burada Şimal yarımkürəsinin ən soyuq məntəqəsi yerləşir ( Oymyakon – 71&nbsp;°C ) . Şimal Buzlu okeanının sahillərində və materikin daxili hissələrində yerləşməsi kontinental iqlim tipinin yaranmasına səbəb olmuşdur . Şimal yarımkürəsinin « soyuqluq qütbünün şimalda Arktika sahəsində deyil , cənubda yerləşməsi də kontinental iqlim və relyef şəraiti ilə izah oluna bilər . Sakit okean sahilləri isə musson iqliminə malikdir . Şimali Asiyanın daxili hissələri və Şimal Buzlu okeanı sahilləri az yağıntı alır . Region özünün zəngin daxili suları ( çay və gölləri ) ilə də seçilir . Asiya qitəsinin mühüm çay sistemləri ( Ob , Yenisey , Lena , Amur ) və dünyanın ən dərin gölü ( Baykal ) burada yerləşir . Sərt iqlim şəraitində çaylar uzun müddət buz bağlayır . Şimaldakı adalarda və okean sahili boyunda Arktika səhraları zonası yerləşir . Cənuba doğru tundra , meşətundra və daha geniş sahə tutan tayqa zonaları bütöv qurşaq əmələ gətirməyən meşə - çöl və çöl zonaları ilə əvəz olunur . Ərazidə kəskin kontinental iqlimə malik dağlıq sahələr də geniş yayılmışdır . Enliyarpaqlı meşələr Sakit okean sahili zonasını tutur . de Şimali Asiyanın təbiəti insanlar tərəfindən daha az yerləşir . Region zəngin təbii sərvətlərə malikdir . Neft və qazın ( Qərbi Sibir ) , daş kömürün ( Kuzbas , Kansk - Açinsk ) , dəmir filizinin , elvan və digər qiymətli və nadir metalların ehtiyatı ilə seçilir . Hid roenerji ehtiyatları , meşələr , qiymətli heyvan növləri təsərrüfatın inkişafında mühüm yer tutur . Sərt iqlim şəraiti , daimi donuşluq və relyef ərazinin mənimsənilməsini çox çətinləşdirir . Bir sıra region larda təbii ehtiyatların istismarı ekoloji gərginlik yaranmasına səbəb olmuşdur .

## İstinadlar
Mərkəzi Avropa Təşəbbüsü

**Mərkəzi Avropa Təşəbbüsü** — 1989-cu ildə Budapeştdə yaradılan və 18 dövlətin üzv olduğu Mərkəzi Şərqi və Cənub-Şərqi Avropa dövlətlərini özündə birləşdirən regional forumdur. CEİ regionda olan ən qədim və ən geniş regional təşəbbüs forumudur. CEİ regionda olan ən qədim və ən geniş regional təşəbbüs formudur. Bu foruma Albaniya, Avstriya, Belarus, Bosniya və Herseqovina, Bolqarıstan, Çexiya, Xorvatiya, Macarıstan, İtaliya, Makedoniya, Moldova ,Monteneqro, Polşa, Rumıniya, Serbiya, Slovakiya, Sloveniya və Ukrayna daxildir. Forumun əsas məqsədi müxtəlif siyasi istiqamətli ölkələr və iqtisadi strukturlar arasında əlaqə yaratmaq birgə maraq kəsb edən sahələrdə nailiyyətlər əldə etməkdir. Forumun əsas əməkdaşlıq sahələri iqlim dəyişikləri , ətraf mühit və enerji təhlükəsizliyi, turizmin, insan resuslarının, informasiya və cəmiyyətinin inkşafı mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq, elm texnika, kənd təsərrüfatı sahəsində davamlı əməkdaşlıq regionlararası və sərhəd əməkdaşlığını gücləndirmək.

## İstinadlar
Rinolaliya

**Rinolaliya** — latın sözündən əmələ gəlib, rinos-burun, laliya-nitq deməkdir. Rinolaliya-nitq aparatının anatomik fizioloji qüsuru ilə şərtlənən səs tembri və səs tələffüzünün pozulmasıdır. Rinolaliya zamanı artikulasiya mexanizmində intonasiya və səs yaranmasında uzaqlaşma baş verir və bunun səbəbi ağız və burun rezonatorlarında olan üzvi dəyişikliklərdir. Bəzən burun və burun- udlaq yollarında baş verəndə dəyişikliklər -dodaq, damaq yarıqlarının olması nitqi qüsurlu edir. Damaq-udlaq qapanması funksiyasının pozulma xarakterindən asılı olaraq, rinolaliyanın qapalı və açıq formaları var.

Qapalı rinolaliya-nitq səslərinin tələffüz edilməsi zamanı burun rezonanslarının fizioloji zəifləməsi ilə xarakterizə edilir. Normada ən güclü rezonans m-m' n-n' səslərinin tələffüzündə özünü göstərir. Bu səslərin artikulasiyası prosesində burun-udlaq yolu açıq qalır və hava burun boşluğuna daxil olur. Burun rezonansları olmadıqda bu səslər b-b' d-d' səsləri kimi tələffüz edilir. 

Açıq rinolaliya-üzvi və funksional ola bilər. Üzvi açıq rinolaliya-anadangəlmə və sonradan qazanılmış olur. Anadangəlmə formaya yumşaq və bərk damağın parçalanması səbəb olur. Sonradan qazanılmış açıq rinolaliya ağız və burun boşluğunun zədələnməsi zamanı və ya yumşaq damağın sonradan iflici nəticəsində əmələgəlir. Funksional açıq rinolaliyanın yaranma səbəbləri müxtəlif ola bilər. Məsələn, bu, uşaqlarda fanasiya (ağız boşluğunun yoxlanılması) zamanı aşkara çıxarılan yumşaq damağın ləng artikulyası ola bilər. Bu formanı səciyyələndirən əlamətlərdən biri yalnız sait səslərin tələffüzünün pozulmasıdır. Damağın bərpası əməlliyyatının məktəbəqədər yaş dövründə aparılması məsləhətdir. Əməliyyatdan həm əvvəl və həm də sonra loqopedik məşgələlər keçirilməlidir.
## İstinadlar
Dizartriya

**Dizartriya** — nitq aparatı inneversiyasının üzvi çatışmazlığı ilə şərtlənən nitqin səs tələffüzü tərəfinin pozuntusudur. Dizartriya yunan sözü olub iki söz və hissəciyin birləşməsindən əmələ gəlir (dis-pozulmanı bildirən hissəcik arton- isə birləşmə deməkdir). Səslərin artikulyasiyasının pozulması səs yaranmanın eyni zamanda nitqin tempi, ritmi və intonasiyanın pozulması dizartriyanın əsas əlamətlərini təşkil edir. Bu müxtəlif mənfi amillərin ana bətnində və ya erkən inkişaf etməkdə beyninə təsiri nəticəsində mərkəzi sinir sisteminin üzvi zədələnməsi nəticəsində yaranır. Bətndaxili zədələnməyə səbəb kəskin xroniki infeksiyalar, oksigen çatışmazlığı, intoksikasiya, hamiləlik toksikozu və başqa doğuş travmasına şərait yaradan amillərdir.

Dizartriya aşağıdakı növlərə ayrılır:

* Balbar dizartriya-uzunsov beynin xəstəliyi və ya şişi zamanı əmələ gəlir. Bu halda orada yerləşən kəllə-beyin hərəki sinirlərinin nüvəsi pozulur(dil-udlaq azan dilialtı üçlü sinirlər və üz sinirlər). Dizartriyanın bu forması üçün udlağın, qırtlağın, dilin, yumşaq damağın iflici səciyyəvidir. Bu, uşaqlarda bərk və yumşaq qidanı udmaq ,çeynəmək kimi hərəki funksiyaların pozulması ilə nəticələnə bilər.
* Qabıqaltı dizartriya- baş beynin qabıqaltı düyünlərinin zədələnməsi nəticəsində əmələ gəlir. Dizartriyanın bu növünün səciyyəvi əlaməti əzələ tonusunun pozulması və hiperkinesiyadır (uşağın nəzarət edə bilmədiyi məcburi qeyri-adi hərəkətləridir).
* Beyincik dizartriyası-kəsik nitqlə özünü göstərir, bəzən də qışqırtı ilə müşayiət edilə bilər.
* Qabıq dizartriyası-artikulasiya aparatının sərbəst hərəkətinin pozulmuş olduğu bu növü ayırd etmək əsasən çətin olur. Amma dizartrik uşaqlarda nitqin leksik-qrammatik tərəfinin inkişafında pozğunluq müşahidə olunur.
* Psevdobulbar dizartriyaya- tez-tez rast gəlmək olur. Bu dizartriyanın uşağın doğuş və ya ana bətni dövründə ensefalit, doğuş travması, şiş və s nəticəsində beynin zədələnməsindən əmələ gələn formasıdır.
## İstinadlar
Paris-Saklay Universiteti

**Université Paris-Saclay** (UPS) – Fransanın Paris şəhərində yerləşən bir ictimai araşdırma universitetidir.

Paris-Saclay riyaziyyatda xüsusi şöhrət qazandı. 2021-ci ildən etibarən, 12 Fields Medalisti, universitet və əlaqədar tədqiqat institutları ilə əlaqəlidir.

Paris-Saclay Universiteti 2020-ci il Dünya Universitetlərinin Akademik Sıralamasında (ARWU) sıralamasında dünyada 14-cü yerdə qərarlaşdı. Mövzu sıralamasında, Riyaziyyat üzrə dünyada 1-ci, Fizika üzrə dünyada 9-cu (Avropada 1-ci), eyni zamanda Tibb və Kənd Təsərrüfatı üzrə ilk 25 yeri aldı.

2023-cü ilin oktyabr ayından universitet aerokosmik sahədə ikili dərəcələr üzrə IPSA-nın tərəfdaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*