open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konsentrasiya riski

**Konsentrasiya riski** və ya **təmərküzləşmə riski** () — maliyyə institutlarının və ya investisiya portfellərinin aktivlərinin müəyyən bir sektorda, coğrafi bölgədə, müştəri qrupunda və ya aktiv növündə həddindən artıq cəmləşməsi nəticəsində yaranan riski ifadə edir. Bu cür cəmləşmə, müəyyən bir hadisənin və ya vəziyyətin bütün aktivlərə birbaşa mənfi təsir etməsi ehtimalını artırır.

Konsentrasiya riski, düzgün idarə olunmadıqda, maliyyə təşkilatlarının davamlılığına ciddi təsir göstərə bilər. Bu risk, xüsusilə iqtisadi çətinliklər dövründə daha qabarıq şəkildə özünü büruzə verir. Risklərin effektiv idarə edilməsi, portfellərin sabitliyini qorumaq və maliyyə bazarlarında etibarı artırmaq üçün vacibdir.

## Əsas növləri
### Sektor riski
* Aktivlərin müəyyən bir iqtisadi sektorda (məsələn, neft-qaz, tikinti və s.) cəmlənməsi.
* Sektorun iqtisadi çətinlikləri və ya tənəzzülü zamanı bu aktivlərin dəyərinin kəskin azalması riski.
* Portfelin yalnız bir növ maliyyə alətində (məsələn, aksiyalar, istiqrazlar və ya birjada ticarət edilən fondlarda) cəmlənməsi.
* Bu aktivlərin bazar dəyərinin dəyişkənliyi portfelin ümumi gəlirliliyinə ciddi təsir edə bilər.

### Coğrafi risk
* Aktivlərin müəyyən bir bölgədə və ya ölkədə cəmləşməsi.
* Məsələn, müəyyən bir ölkədəki iqtisadi böhran və ya təbii fəlakət həmin bölgədəki aktivlərə təsir göstərə bilər.
* Kreditlərin və ya investisiyaların az sayda müştəriyə və ya şirkətə yönəldilməsi.
* Bu müştərilərdən birinin öhdəliklərini yerinə yetirməməsi ümumi portfelə ciddi zərər vura bilər.

## Yaranma səbəbləri
Portfelin müxtəlif sektorlara, regionlara və ya aktiv növlərinə kifayət qədər yayıla bilməməsi. Yüksək gəlir təklif edən aktivlərə daha çox sərmayə qoyulması nəticəsində riskin artması. Məsələn, yüksək inflyasiya və ya valyuta məzənnələrinin dəyişməsi səbəbindən müəyyən aktivlərə marağın artması. Maliyyə institutlarının müəyyən sektorlarda daha çox kredit təklif etməsi.

## İstinadlar
Sekuritizasiya

**Sekuritizasiya** () — maliyyə aktivlərinin (məsələn, kreditlər, ipoteka borcları və ya digər öhdəliklər) birləşdirilib yeni maliyyə alətlərinə çevrilməsi prosesidir. Bu proses zamanı borclardan yaranan nağd axını zəmanətli qiymətli kağızların (securities) buraxılmasını təmin edir. Sekuritizasiya, maliyyə qurumlarına likvidlik yaratmaq və riskləri daha geniş bir investor bazasına yaymaq imkanı verir.

## Növləri
# İpoteka ilə təmin edilmiş qiymətli kağızlar (MBS)
#* Aktivlər ipoteka krediti portfelinə əsaslanır
#* Ən çox istifadə edilən sekuritizasiya növlərindən biridir.
# Aktivlərə əsaslanan qiymətli kağızlar (ABS)
#* İpoteka xaricində digər aktivlərdən, məsələn, avtomobil krediti, tələbə krediti və ya kredit kartı borclarından yaranır.
# Təminatsız borclara əsaslanan qiymətli kağızlar
#* Aktivlər təminatsız borclara, məsələn, istehlak kreditlərinə əsaslanır.
# Ticarət ipoteka qiymətli kağızları (CMBS)
#* Ticarət məqsədli daşınmaz əmlak kreditləri əsasında yaradılan sekuritizasiya.

## İqtisadiyyata təsiri
Sekuritizasiya investorlara yeni məhsullar təqdim edir və bazarda daha çox iştirakçı cəlb edir. Banklar sekuritizasiya vasitəsilə daha çox likvidlik əldə edərək daha çox kredit təklif edə bilərlər. Risklərin daha yaxşı bölüşdürülməsi maliyyə sisteminin sabitliyinə töhfə verə bilər. Şəffaflığın və tənzimləmələrin çatışmazlığı sistematik böhranlara səbəb ola bilər.

## 2008-ci il böhranı və sekuritizasiya
2008-ci il qlobal maliyyə böhranında sekuritizasiya mühüm rol oynadı. Xüsusilə ipoteka ilə təmin edilmiş qiymətli kağızlar (MBS) və onların strukturlarının (məsələn, Collateralized Debt Obligations — CDO) qeyri-şəffaflığı böhranı dərinləşdirdi. Yüksək riskli ipoteka kreditlərinin qiymətli kağızlara çevrilməsi və onların geniş yayılması nəticəsində maliyyə sistemi ciddi zərərlər gördü.

Bu hadisələrdən sonra sekuritizasiya mexanizmləri ilə bağlı daha sərt tənzimləmələr tətbiq edildi və şəffaflıq artırıldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*The Rocket Scientists of Finance BBC Programme: The City Uncovered
Əmtəə riski

**Əmtəə riski**  () —  əmtəələrin (məsələn, neft, qaz, qızıl, buğda və digər xammallar) qiymətlərində baş verən dəyişikliklərin nəticəsində yaranan maliyyə zərəri ehtimalını ifadə edir. Bu risk, əsasən əmtəələrin istehsalı, satışı və ya istehlakı ilə məşğul olan şirkətlər və ya bu bazarlara sərmayə qoyan maliyyə qurumları üçün aktualdır.

## Əmtəə riski və qlobal iqtisadiyyat
Əmtəə riski dünya iqtisadiyyatına mühüm təsir göstərir, çünki xammal məhsulları bir çox sənaye sahələrinin əsasını təşkil edir. Bu risklərin düzgün idarə olunması iqtisadi sabitliyi qorumaq və gəlirliliyi artırmaq üçün vacibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure Federal Reserve Bank of Chicago, Financial Markets Group
Kamenka (şəhər, Ukrayna)

**Kamenka** — Ukraynada şəhər.

Kamenka xüsusilə tarixi və mədəni irsi ilə diqqət çəkir. Kənd Çerkassk vilayətinin mərkəzindən təxminən 20–30 kilometr məsafədə yerləşir və təbii sərvətləri, kənd təsərrüfatı və kənd ərazisinin strukturuna görə əhəmiyyətlidir.

## Əhalisi
Kamenka kəndinin əhalisi əsasən ruslar və digər etnik qruplardan ibarətdir. Ərazidə inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı və kiçik sənaye müəssisələri vardır. Bu kəndin mədəni həyatı adətən yerli ənənələrə əsaslanır və müxtəlif yerli tədbirlər, festival və sərgilər təşkil edilir.

## Abidələr
Kamenka həm də çoxsaylı tarixi və memarlıq abidələrinə sahibdir, bu da onu turistlər üçün maraqlı bir məkan edir. Kənd ətrafında təbiət gözəllikləri və tarixi yerlər də çoxdur, bu da ətraf bölgələrdən gələn ziyarətçilərin marağına səbəb olur.

Böyük rus yazıçısı Aleksandr Puşkin "Qafqaz əsiri" (rus. Кавказский пленник; 1820–1821) əsərini 20 fevral 1821-ci ildə Kamenkada tamamlamışdır.

## İstinadlar
İnvestisiya menecmenti

**İnvestisiya menecmenti** ()  —  maliyyə vəsaitlərinin səmərəli idarə edilməsi, sərmayə qoyuluşunun planlaşdırılması və portfelin optimallaşdırılması prosesidir. Bu sahə fərdi şəxslər, şirkətlər, pensiya fondları, sığorta şirkətləri və digər investorlar üçün sərmayələrin dəyərləndirilməsini və artırılmasını hədəfləyir.

## İnvestisiya menecmentinin iqtisadiyyata təsiri
* Maliyyə bazarlarının dərinləşməsini təmin edir.
* Şirkətlərə kapital toplamaq üçün əlavə imkanlar yaradır.
* İqtisadi artım və məşğulluq səviyyəsini artırır.

İnvestisiya menecmenti düzgün idarə olunduqda həm fərdi, həm də ümumi iqtisadi inkişaf üçün əhəmiyyətli rol oynayır.

## İnvestisiya menecmentinin problemləri və riskləri
### Bazar riskləri
İqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər investisiyaların dəyərini mənfi təsirləndirə bilər. Menecment üçün ödənilən komissiyalar ümumi gəliri azalda bilər. Sürətli şəkildə pula çevrilməsi çətin olan aktivlərdə sərmayə qoyuluşu. Bazar dəyişkənliyi və ya qeyri-düzgün analiz nəticəsində mənfi nəticələr.

Müxtəlif maliyyə alətlərinə sərmayə qoyularaq risk və gəlir arasında balans təmin olunur. Sərmayələrin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün potensial risklərin idarə edilməsi və diversifikasiya tətbiq edilir. Kapitalın səhmlər, istiqrazlar, əmtəələr və daşınmaz əmlak kimi müxtəlif aktiv sinifləri arasında bölüşdürülməsi. İnvestisiya strategiyasının uğurunu ölçmək üçün göstəricilər, məsələn, ROI () və ya Sharpe nisbəti istifadə olunur. İnvestisiyaların vergiyə təsirini minimuma endirmək üçün strategiyalar hazırlanır.

## İstinadlar
Laffer əyrisi

**Laffer əyrisi** () —  iqtisadiyyatda vergilər və dövlət gəlirləri arasındakı əlaqəni göstərən  nəzəri bir modeldir. Əyrinin əsas ideyası budur ki, vergi dərəcələri çox aşağı və ya çox yüksək olduqda, dövlətin vergi gəlirləri azalır.

Əyrinin adı amerikalı iqtisadçı Artur Lafferdən götürülmüşdür, çünki o, bu konsepti 1970-ci illərdə populyarlaşdırmışdır.  Əslində, bu ideyanın kökləri daha əvvəlki iqtisadiyyata, hətta İbn Xaldun kimi tarixi fiqurlara gedib çıxır.

## Əsas prinsipləri
# *Aşağı vergi dərəcələri* — vergi dərəcəsi çox aşağı olduqda, dövlət kifayət qədər gəlir toplamaq üçün resurs tapmır.
# *Optimal nöqtə* — vergi dərəcəsi müəyyən bir səviyyəyə çatdıqda, dövlətin vergi gəlirləri maksimuma çatır. Bu nöqtə Laffer əyrisinin zirvəsini təşkil edir.
# *Yüksək vergi dərəcələri* — vergilər çox yüksək olduqda, işçi qüvvəsi və şirkətlər motivasiyasını itirə bilər, iqtisadi fəaliyyət azalır və nəticədə dövlət gəlirləri düşür.

## Praktiki tətbiqi
Hökumətlər, optimal vergi dərəcəsini tapmağa çalışaraq, həm iqtisadi fəaliyyətin təşviq edilməsini, həm də dövlət gəlirlərinin artmasını təmin etməyə çalışırlar. Laffer əyrisi nəzəri bir modeldir və real həyatda bu əlaqə çox mürəkkəbdir. Optimal vergi dərəcəsini müəyyən etmək müxtəlif iqtisadi, sosial və mədəni faktorlardan asılıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Artur Laffer

**Artur Laffer** (; ) —  ABŞ iqtisadçısı. O, əsasən vergi dərəcələri ilə dövlət gəlirləri arasındakı əlaqəni təsvir edən məşhur Laffer əyrisi ilə tanınır. Laffer, "təchizat yönümlü iqtisadiyyat" () nəzəriyyəsinin aparıcı fiqurlarından biri olmuşdur.

Artur Laffer, iqtisadi siyasətdə mühüm təsirə malik olmaqla yanaşı, mübahisəli bir fiqur olaraq da qəbul edilir. 2019-cu ildə ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən ona Prezident Azadlıq Medalı təqdim edilmişdir.

## Karyerası
Laffer, Yel Universitetində bakalavr dərəcəsi almış, daha sonra Stenford Universitetində iqtisadiyyat üzrə doktorluq müdafiə etmişdir. 1970-ci illərdə ABŞ prezidenti Ronald Reyqanın iqtisadi siyasətinin əsas memarlarından biri olmuşdur. O, vergi dərəcələrinin azaldılmasının iqtisadi fəallığı stimullaşdıracağını və nəticədə dövlət gəlirlərinin arta biləcəyini müdafiə edirdi.

### Laffer əyrisi
O, əyrinin konseptual əsaslarını ilk dəfə 1974-cü ildə Vaşinqtonda bir işgüzar yemək zamanı izah etmişdir. Bu görüş zamanı o, bir salfet üzərində vergi dərəcələri ilə dövlət gəlirləri arasındakı əlaqəni sadə qrafik vasitəsilə təsvir etmişdir. Bu məşhur salfet hazırda ABŞ Tarix Milli Muzeyində saxlanılır.

## Həmçinin bax
* Laffer əyrisi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Jude Wanniski, "Sketching the Laffer Curve," *The Yorktown Patriot* (June 14, 2005)
Kizu Kokiçi

– Yaponiya fotoqrafı. Hokkaydonun ilk peşəkar fotoqrafıdır.

## İlk illəri
Kizu Kokiçi 1830-cu ildə Yaponiyanın Eçiqo əyalətində doğulmuş və Hakodate şəhərində məskunlaşaraq dərziliklə məşğul olmuşdur. Rusiyanın Yaponiyadakı konsulu İosif Qoşkeviç onun dükanına gəlmiş və Qərb üslubunda geyim hazırlamasını xahiş etmişdir. Kizu onun istəyini qəbul etsə də, heç vaxt Qərb kostyumu hazırlamadığı üçün bir kostyumu ondan nümunə kimi götürmüşdür. Beləliklə, Yaponiyada Qərb üslubunda kostyum hazırlayan ilk şəxs olmuş və bu sahədə ixtisaslaşaraq biznesini böyütmüşdür.

## Fotoqrafiya
Kizu Hakodatedən doğulduğu şəhərə səyahət edərkən mindiyi gəmidə kamera görmüşdür. Hakodatedən suvenir kimi apardığı ayı dərisinin qarşılığında bu kameranı satın almış, lakin foto çəkməyi bacarmamışdır. Qoşkeçiv həvəskar fotoqraf olduğu üçün Hakodate şəhərində qayıtdıqdan sonra ondan kömək istəmiş və fotoqrafiyanı öyrənmişdir. Hakodatedə olmadığı müddətdə geyim biznesi dağılmağa başladığı üçün 1860-cı illərin ortasında Hakodatedə öz fotoqrafiya studiyasını açmağa qərar vermişdir. Beləliklə, Hokkaydonun ilk peşəkar fotoqrafı olmuşdur. 1867-ci ildə Tamoto Kenzo ilə əməkdaşlıq edərək bir ay boyunca Matsumae qəsrindəki tikinti işlərinin fotolarını çəkmişdir. 1869-cu ildə Tokioya köçərək Kizu Qokiçi adını qəbul etmiş və Şitaya bölgəsində yeni fotostudiya açmışdır. Tamoto Kizunun ona verdiyi avadanlıqlarla Hakodatedə öz fotostudiyasını açmışdır.

Hakodate şəhərinin Toyokava bölgəsində Hokkaydonun ilk peşəkar fotoqrafı olduğunu əks etdirən abidə ucaldılmışdır.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Kizu Kokiçi Kotobank saytında.
Microsoft Store

**Microsoft Store** (əvvəllər **Windows Store**) — Microsoftun rəqəmsal distribusiya platforması. Windows 8 üçün tətbiqlər mağazası kimi yaradılmış, daha sonra isə musiqi, video, e-kitab və s. üçün distribusiya platformasına çevirilmişdir.

## İstinadlar
Karl Yulius Belox

**Karl Yulius Belox** (; ) — Almaniya tarixçisi və klassiki, Roma Universitetinin professoru. Onun əsas əsəri "Yunan tarixi"dir.

## Həyatı
1872–1875-ci illərdə Frayburq, Heydelberq və Romada klassik filologiya və antik tarix üzrə təhsil almış, 1875-ci ildə Roma Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsini əldə etmişdir. 1879-cu ildə Romada dosent olmuşdur. 1891–1912-ci illərdə antik tarix üzrə tam professor vəzifəsində çalışmışdır. 1912-ci ildə Leypsiq Universitetində qədim tarix professoru idi.

## Seçilmiş əsərləri

* *Das italische Bund unter Roms Hegemonie; staatsrechtliche und statistische Forschungen* (26 editions published between 1880 and 1964 in 3 languages) – The Italic covenant of Rome's hegemony: constitutional and statistical research.
* *Die attische Politik seit Perikles* (34 editions published between 1884 and 1968 in German and English) – Athenian politics since Pericles.
* *Campanien : Geschichte und Topographie des antiken Neapel und seiner Umgebung* (25 editions published between 1890 and 1964 in 3 languages) – Campania: History and topography of ancient Naples and surrounding areas.
* *Griechische Geschichte* (88 editions published between 1893 and 1967 in 5 languages) – Greek history.
** 1. Bd. *Die Zeit vor den Perserkriegen*. -- The period before the Persian wars.
** 2. Bd. *Bis auf die sophistische Bewegung und den Peloponnesischen Krieg*—Up until the Sophistic movement and the Peloponnesian War.
** 3. Bd. *Bis auf Aristotles und die Eroberung Asiens*. -- Prior to Aristotle and the conquest of Asia.
** 4. Bd. *Die griechische Weltherrschaft*—Greek world domination.
* *Die Bevölkerung der griechisch-römischen Welt* (38 editions published between 1886 and 1979) – Demographics of the Greco-Roman world.
* *Römische Geschichte bis zum Beginn der punischen Kriege*, 1926 – Roman history up to the beginning of the Punic Wars.
* *Bevölkerungsgeschichte Italiens* (18 editions published between 1937 and 1961) – Italian demographic history.

## İstinadlar


## Əlavə ədəbiyyat

*
Volter Ayzekson

**Volter Ayzekson** (; ) — ABŞ jurnalisti, yazıçısı və bioqrafı. O, Stiv Cobs, Henri Kissincer, Bencamin Franklin, Albert Eynşteyn və Leonardo da Vinçinin bioqrafiyalarının müəllifi olmuşdur. Ayzekson Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü, Cefferson Mühazirəsinin oxucusudur (2014).

Aspen İnstitutunun prezidenti kimi xidmət edən Ayzekson CNN-nin keçmiş direktoru və "*[[Time (jurnal)|Time]]*" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. O, 2009-cu ildə "*[[Amerikanın Səsi]]*" və "*[[Azadlıq radiosu]]*"na nəzarət edən Yayım Rəhbərləri üzrə Şuranın direktoru təyin edilmişdir.

## Əsərləri
* Elon Musk (2023, Simon & Schuster, ISBN 978-1982181284)
* The Code Breaker: Jennifer Doudna, Gene Editing, and the Future of the Human Race (2021, Simon & Schuster, ISBN 978-1-9821-1585-2)
* Leonardo Da Vinci (2017, Simon & Schuster, ISBN 978-1501139154)
* *[[Stiv Cobs (kitab)|Steve Jobs: A Biography]]* (2011)
* *Einstein: His Life and Universe* (2007)
* *Benjamin Franklin: An American Life* (2003)
** Бенджамин Франклин. Биография / Перевод: Владимир Кузин, Диана Айше.&nbsp;— «Манн, Иванов и Фербер», 2013.&nbsp;— 480 с.&nbsp;— ISBN 978-5-91657-672-6
* *Kissinger: A Biography* (1992)
* *The Wise Men: Six Friends and the World They Made* (1986)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* List of recent articles by Walter Isaacson
* The Scale of Einstein, From Faith to Formulas by Janet Maslin, *[[The New York Times]]*, April 9, 2007.
Qonfalonyer

**Qonfalonyer** (, )&nbsp;— XIII əsrin ortalarından Florensiyada və digər İtaliya şəhərlərində popolan milislərinin başçılarına verilən ad.

Titul 1250-ci illərdə Florensiyadan yaranmışdır. Bu vəzifəni daşıyanlar milis başçısı kimi tanınırdılar. Ədliyyə qonfalonyeri kimi tanınan oxşar vəzifə xalqın maraqlarını qorumaq üçün yaradılmışdır. Onlar şəhər hökuməti olan Sinyoriyanın bir hissəsi idilər.

Papa dövlətində Kilsə qonfalonyeri hərbi titulu mövcud idi. Artıq XIV əsrdə bu vəzifə ləqayət və fərqlənmə nişanəsi xarakterini qazanmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *[[:ru:Виллани,_Джованни|Виллани, Джованни]]*. Новая хроника.
* *[[:ru:Гвиччардини,_Франческо|Гвиччардини, Франческо]]*. Сочинения. — : Академия, 1934.
* *[[:ru:Макиавелли,_Никколо|Макиавелли, Никколо]]*. История Флоренции. — , 1999.
* *Стратерн Пол*. Медичи. Крестные отцы Ренессанса. — , 2010.
* *Raveggi, Sergio* I Priori e i Gonfalonieri di Giustizia di Firenze, i Dodici e i Gonfalonieri delle Compagnie (1282—1343) // Storia di Firenze. Il portale per la storia della città
Ədliyyə qonfalonyeri

'''Ədliyyə qonfalonyeri''' () — orta əsrlər və erkən intibah dövrü Florensiyanın Sinyoriya hökumətində vəzifə. 1293-cü ildə Giano Della Bellanın "*[[Ədalətin bərqərarı]]*" konstitusiyası qüvvəyə mindiyi zaman təqdim edilmişdir.

## Tarixi
1293-cü ildə Florensiya Respublikası Ədliyyə qonfalonyeri vəzifəsini təsis etmişdir. Bu titulun sahibi Sinyoriya (şəhər hökuməti orqanı) rəhbəri olurdu. Ona "*[[Ədalətin bərqərarı]]*" konstitusiyasının qorunması həvalə edilmişdi. Qonfalonyer qonfalon adlanan müəyyən forma və rəngdə bir bayraq var daşıyırdı. Ədliyyə qonfalonyeri böyük şəhər gildiyalarının üzvlərindən püşkatma yolu ilə 2 ay müddətinə seçilirdi. Tədricən seçim getdikcə daralmış və tezliklə Sinyoriya başçısı Florensiyanın ən nüfuzlu ailələrinin nümayəndələrindən seçilməyə başlamışdır. 1393-cü ildən bəri Ədliyyə qonfalonyerinin ən azı qırx beş yaşı olmalı idi. Şəhərin hərbi qüvvələrinə cavabdeh olan, məclisləri çağırmaq və qanunlar çıxarmaq hüququna malik olan Sinyoriya lideri kimi Ədliyyə qonfalonyeri hökumətin mərkəzində idi. Buna baxmayaraq, onun nüfuzu ən çox bir ay davam edən qısamüddətli səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşmışdı. 1502-ci ildə bu vəzifə respublikanın möhkəmləndirilməsi vasitəsi kimi ömürlük hala gəlmiş və Pyero Soderini Ədliyyə qonfalonyeri seçilmişdir. Mediçi restorasiyası bu vəzifəni öz qısamüddətli xarakterinə qaytarmışdır. 1527-ci ildə qonfalonyer üçün bir il müddətinə seçkilər təyin edilmiş və üç dəfə təkrar seçilmək hüququ verilmişdir. 1532-ci ildə bu vəzifə ləğv edilmiş və dövlətin başında Ədliyyə qonfalonyerinin yerini hersoq tutmuşdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Franco Cardini, *Firenze, la città delle torri*, Milano, Fenice, 1995–2000.
* I. Caliari, *I protagonisti della civiltà*, Edizioni Futuro, 1981.
* Marcello Vannucci, *Storia di Firenze*, Roma, Newton & Compton, 1992.
Kilsə qonfalonyeri

**Kilsə qonfalonyeri** (, ) — Papa dövlətində hərbi və siyasi vəzifə.

## Tarixi
Papa dövlətində Kilsə qonfalonyeri hərbi mövqeyi daşıyırdı. Qonfalonyer təntənəli şəkildə Papanın əlindən iki bayraq alırdı: Müqəddəs Taxt-tacın gerbi və hakim pontifikin şəxsi gerbi. O, bunları öz gerbinə daxil etmək hüququna malik idi. Kilsə qonfalonyeri Papa qoşunlarının baş komandanının vəzifələrini yerinə yetirirdi. Artıq XIV əsrdə bu vəzifə ləqayət və fərqlənmə nişanəsi xarakterini qazanmışdır. Sonradan başqa bir oxşar vəzifə ortaya çıxmışdır. Kilsə Baş kapitanı adlanan vəzifə bu və ya digər hərbi kampaniyada Papa ordusunun faktiki baş komandiri tərəfindən qəbul edilmişdir.

Papa XI İnnokenti (1676–1689) hər iki vəzifəni bir müddət Romanın aristokrat Patrisi Naro ailəsində irsi hala gəlmiş yeni Kilsə bayraqdarı vəzifəsində birləşdirmişdir.

## İstinadlar
Sovet Nəzarəti Komissiyası

SSRİ Xalq Komissarları Soveti yanında **Sovet Nəzarəti Komissiyası** () — SSRİ-də dövlət nəzarəti orqanı. 11 fevral 1934-cü ildə ləğv edilmiş Fəhlə-Kəndli Müfəttişliyi Xalq Komissarlığının (RKİ) əvəzində təsis edilmişdir.

## Funksiyası
Sovet Nəzarəti Komissiyası SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin qərarlarının icrasını, vəsaitlərin və maddi sərvətlərin xərclənməsini yoxlayan əsas orqan idi. Komissiya ümumittifaq idarəetmə orqanı kimi öz fəaliyyətini Sovet Nəzarəti Komissiyasının mərkəzi aparatı, eləcə də ittifaq və muxtar respublikalar, ərazi və vilayətlərdəki səlahiyyətli nümayəndələr vasitəsilə həyata keçirirdi. Komissarları SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin razılığı ilə Komissiya təyin edilir və vəzifələrində azad olunurdu.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923–1991 гг.: Историко-биографический справочник / Сост. В. И. Ивкин. — М., 1999.
Xalq Nəzarəti Komitəsi

**Xalq Nəzarəti Komitəsi** — SSRİ-də dövlət nəzarəti sisteminin orqanlarından biri. Dövlət planlarının icrasına, nizam-intizamın pozulmasına, təsərrüfat ehtiyatlarının müəyyən edilməsinə, vəsaitlərin xərclənməsinə nəzarət funksiyalarını yerinə yetirmişdir.

## Strukturu
Qurumun strukturu belə idi:

* SSRİ Xalq Nəzarəti Komitəsi
* İttifaq respublikalarının xalq nəzarəti komitələri,
* Muxtar respublikaların, ərazilərin, vilayətlərin, muxtar vilayətlərin, rayonların, şəhər və rayonların xalq nəzarəti komitələri, habelə
* Zəhmətkeş xalq deputatları kənd və qəsəbə sovetləri yanında xalq nəzarəti qrupları,
* Müəssisələrdə, kolxozlarda, idarələrdə, təşkilatlarda və hərbi hissələrdə xalq nəzarəti komitələri, qrupları və postları.

Komitənin tərkibi SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən təsdiq edilirdi. Komitənin sədrini SSRİ Ali Soveti təyin edirdi və SSRİ hökumətinin nümayəndəsi idi.

## İstinadlar
Tupolev Tu-75

**Tupolev Tu-75** () — Tu-4 bombardmançı təyyarəsinin hərbi nəqliyyat variantı

## Əməliyyat tarixçəsi
İlk prototip 1949-cu ilin noyabrına qədər tamamlandı. İlk uçuş 21 yanvar 1950-ci ildə baş tutdu. İstehsalçı sınaqları may ayında yekunlaşdı lakin Tupolev onu dövlət qəbulu sınaqlarına təqdim etməmək qərarına gəldi, çünki Sovet Hərbi Hava Qüvvələri artıq mövcud nəqliyyat vasitələrini istifadə etməyi və Tu-4 bombardmançılarının yük daşımaq üçün modernizasiyasını daha məqsədəuyğun hesab etmişdi. Prototip 1954-cü ilin oktyabrında qəzaya uğradı.

## İstinadlar
RSFSR Dövlət Nəzarəti Xalq Komissarlığı

**RSFSR Dövlət Nəzarəti Xalq Komissarlığı** — RSFSR Xalq Komissarları Sovetinin tərkibində 1918-ci ilin iyulundan 1920-ci ilin fevralına qədər dövlət nəzarətini həyata keçirən hökumət orqanı.

1918-ci ilin yanvar ayına qədər Fəhlə, Əsgər və Kəndli Deputatları Sovetləri yanında iri şəhərlərdə, quberniyalarda və sənaye cəhətdən inkişaf etmiş vilayətlərdə fəaliyyət göstərən fəhlə nəzarəti şuralarına Ümum-Rusiya Nəzarət Şurası miqyasında rəhbərlik edirdi. Bu şuraya istehsalın konkret sahələri üzrə mütəxəssis auditor komissiyaları daxil idi. Bu Xalq Komissarlığı yaranana qədər RSFSR-də dövlət nəzarəti 1918-ci ilin yanvarında yaradılmış Mərkəzi Nəzarət Şurası, uçot-nəzarət şuraları və lokal nəzarət komissiyaları tərəfindən həyata keçirilirdi. 1918-ci ilin iyulunda Mərkəzi Nəzarət Şurası RSFSR Dövlət Nəzarəti Xalq Komissarlığına çevrilmişdir.

RKP(b)-nin VIII qurultayı (1919-cu il mart) dövlət nəzarətinin yenidən təşkili haqqında qərar qəbul etmişdir. 1919-cu ilin aprelində Ümum-Rusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və RSFSR Xalq Komissarları Soveti "Dövlət nəzarəti haqqında" dekret qəbul etmişdir.

## İstinadlar
Dövlət Nəzarəti Nazirliyi (SSRİ)

**SSRİ Dövlət Nəzarəti Nazirliyi** () — SSRİ-nin dövlət, kooperativ, ictimai təşkilatlar, idarə və müəssisələrin istehsal, təsərrüfat və maliyyə fəaliyyətlərinə nəzarət edən mərkəzi ittifaq-respublika hökumət orqanı. SSRİ Dövlət Nəzarəti Nazirliyi SSRİ-nin tərkibindəki müttəfiq respublikaların dövlət nəzarəti nazirliklərinin fəaliyyətini idarə edirdi.

## Vəzifə və funksiyaları
* SSRİ hökumətinin fərman və sərəncamlarının ciddi və dönməz icrasına nəzarət etmək;
* Yoxlamaların materiallardan irəli gələn bəzi xalq təsərrüfat əhəmiyyətli məsələləri SSRİ hökumətinin və ittifaq respublikalarının hökumətlərinin baxılmasına təqdim etmək;
* SSRİ hökumətinə və ittifaq respublikalarının hökumətinə SSRİ dövlət büdcəsinin və ittifaq respublikalarının dövlət büdcələrinin icrası haqqında rəylər təqdim etmək;
* SSRİ-nin dövlət, kooperativ, ictimai təşkilatlarında, idarə və müəssisələrində audit və yoxlamaların aparılması;
* Statistik və digər hesabat məlumatlarının etibarlılığına nəzarət;
* Maddi sərvətlərin saxlanması, xərclənməsi və istifadəsi qaydasına nəzarət.

## Həmçinin bax
* Sovet Nəzarəti Komissiyası

## İstinadlar
Vilberfors (pişik)

**Vilberfors** () — 1973-cü ildən 1987-ci ilə qədər Böyük Britaniyanın Baş nazirinin Dauninq-strit 10 ünvanında yerləşən iqamətgahında  vəzifəsində çalışmış pişik. O, dörd baş nazirin dövründə xidmət etmişdir: , Harold Vilson, Ceyms Kallaqan və Marqaret Tetçer. Ölümündən qısa müddət sonra nəşr olunan nekroloqlarda o, "Britaniyanın ən yaxşı siçantutanı" kimi təsvir edilmişdir.

## Həyatı
Vilberfors 1973-cü ildə Heyvanlara Qəddarlığın Qarşısının Alınması Kral Cəmiyyətinin Hounslow şöbəsindən övladlığa götürüləndə səkkiz həftəlik pişik idi. O, ingilis abolitionist  şərəfinə Vilberfors adlandırıldı.

Dauninq-stritin keçmiş mətbuat katibi Bernard İnqhama görə, baş nazir Marqaret Tetçer bir dəfə Vilberforsa "Moskvada supermarketdə bir qutu sardina" alıb, çünki "alacaq başqa bir şey yox idi".

BBC-nin 1983-cü il ümumi seçkiləri ilə bağlı reportajı zamanı Ester Rantzen Vilberforsu qucağında saxladı və onu tamaşaçılara təqdim etdi.

1986-cı ilin dekabrında 1987-ci il ümumi seçkilərini gözləyərkən, Linkolnşayr Exo Wilberforce haqqında bunları səsləndirdi:

### Ölümü
Vilberfors on dörd il xidmət etdikdən sonra 3 aprel 1987-ci ildə təqaüdə çıxdı. O, 19 may 1988-ci ildə 15 yaşında yuxuda öldü. Qocalar evinin yaxınlığında dəfn edilib.

### Qeydlər

## İstinadlar
Peta (pişik)

**Peta** (doğum adı: **Manninagh KateDhu**; )— 1964-cü ildən 1976-cı ilə qədər Böyük Britaniyanın Baş nazirinin Dauninq-strit 10 ünvanında yerləşən iqamətgahında  vəzifəsində çalışmış pişik.

O, üç baş nazirin dövründə xidmət etmişdir: , Harold Vilson, 

## Həyatı
Manninagh KateDhu təxminən 1963-cü ilin oktyabrında Men adasındakı fermada dünyaya gəlib. O, iqamətgaha gəldikdən sonra sələflərinin: Pyotr, II Pyotr və III Pyotrun şərəfinə Peta adlandırılıb.

### Ölümü
1968 və ya 1969-cu ilə qədər bəzi dövlət qulluqçuları Petanı iqamətgahdan zaqlaşdırmağa cəhd etdilər. 1976-cı ildə verilən cavabda onun dövlət qulluqçusunun evinə təqaüdə çıxdığı aşkarlanana qədər onun adı bir daha rəsmi sənədlərdə qeyd edilmədi. Milli Arxiv onun fəaliyyətinin sonunu 1976-cı il kimi qeyd edir. Milli Arxivə görə, Peta 1980-ci ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Fucked Company

**Fucked Company** — Filip "Pud" Kaplan tərəfindən 2000-ci ildə dotkom köpüyündən sonra problemli və uğursuz şirkətləri xronikləşdirən "dotkom ölü hovuzu" kimi yaradılmış vebsayt idi. Saytın adı İnternet dotkom köpüyü zamanı texnologiya şirkətlərini işıqlandırmağa başlayan  jurnalının parodiyasıdır.

2007-ci ilin avqust ayından başlayaraq sayt yeni məzmun yerləşdirməyi dayandırdı və daha sonra əsas səhifəsini sadə mesaja çevirdi.

## İstinadlar
Convolvulus setosus

*  — Argyreia capitiformis bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea nil bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea setosa bitki növünün sinonimi.
As

* .as — Amerikan Samoasının internet kodu.
* As (çay) — Cənubi Afrika Respublikası ərazisində çay.
* AS-90 — Özüyeriyən artilleriya qurğusu.
Məhəmməd Məmmədov

* Məhəmməd Məmmədov (taekvondoçu)
* Məhəmməd Məmmədov (hakim)

## Həmçinin bax
* Məhəmməd (ad)
* Məmmədov
Uçida Kuiçi

– Yaponiya portret və peyzaj fotoqrafı. Yaponiyada fotoqrafiyanın qabaqcıllarından biri olmuşdur. İmperator Meycinin ilk rəsmi fotoportretini çəkmişdir.

## İlk illəri

Uçida Kuiçi təxminən 1844-cü ildə doğulmuşdur. Atası vəba xəstəliyindən öldükdən sonra dayısı Yoşio Keysay tərəfindən himayəyə götürülmüşdür. Yoşio hollandların Naqasakidə yerləşən tibb məktəbində təhsil alırdı və fotoqrafiyanı öyrənirdi. Uçida dayısının təsiri ilə holland dilinə və fotoqrafiyaya maraq göstərməyə başlamışdır.

## Fotoqrafiya
Uçida hollandların tibb məktəbində Pompe van Meerdervoortun şagirdi olmuş və Ueno Hikoma ilə tanış olmuşdur. O, 1863-cü ildə fotoqrafiya ləvazimatlarının idxalı biznesi qurmuş və 1865-ci ildə Kobeyə köçərək Ueno Hikomanın qardaşı Ueno Saçima ilə birlikdə fotostudiya açmışdır. 1865-ci ildə Osakaya köçmüş və Osakadakı ilk fotostudiyanı açmışdır. Osaka qəsrində Tokuqava şoqunluğuna xidmət edən samurayların fotoportretlərini çəkməyə başlamışdır. Okubo adlı yerli hakimə kömək edərək samuray statusu əldə etmişdir. 1868-ci ildə Yokohamaya köçərək samurayların fotoportretlərini çəkməyə davam etmişdir. 1869-cu ildə Tokionun Asakusa bölgəsində fotostudiyasının yeni şöbəsini açmışdır.

Uçidan reputasiya getdikcə böyümüş və İmperator Evi Agentliyi tərəfindən Edo qəsrinin fotolarını çəkməklə vəzifələndirilmişdir. 1872-ci ilin mayında İmperator və İmperatriça Meycinin ilk rəsmi fotoportretlərini çəkmiş, 17 oktyabr onların 72 fotosunu təqdim etmişdir. Həmin il mərkəzi Yaponiya və Kyuşuya səfər edən imperatoru müşayiət etmək və səfərin fotolarını çəkməklə vəzifələndirilmişdir. İmperator birinci avtoportretdə ənənəvi geyimdə təsvir olunduğu üçün dövlət rəsmiləri bunun Yaponiyanı geridəqalmış ölkə kimi göstərəcəyindən narahat olmuşdurlar. Bu səbəbdən Uçida 8 oktyabr 1873-cü ildə növbəti dəfə İmperator Meycinin rəsmi fotoportretini hazırlamışdır. Bu avtoporetdə imperator Qərb geyimində və saç düzümündə çəkilmişdir.

Uçida portret və peyzaj fotoqrafı kimi tanınmış, dövrünün ən yaxşı yapon fotoqraflarından biri hesab olunmuşdur. Studiyası tez-tez xaricilər tərəfindən ziyarət olunurdu. O, 17 fevral 1875-ci ildə ağciyər iltihabı səbəbilə ölmüşdür. Ölümündən sonra neqativlərinin çoxu Kusakabe Kimbey tərəfindən, studiyası isə Kitaniva Tsukuba tərəfindən satın alınmışdır.

## Qalereya

Meiji tenno4.jpg|İmperator Meycinin avtoportreti (1872)
Kuichi Uchida View of Nagasaki Japan 1872 Hand-colored Vintage Albumen Print.jpg|"Naqasakinin mənzərəsi" (1872)
C1870`s Nagasaki Nakashima River - UCHIDA KUICHI.png|"Nakaşima çayı" (1870)
C1870`s Nagasaki Dejima Island.png|"Decima adası" (1870)


## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
*
Məmməd Qasımov (incəsənət xadimi)

**Məmməd Ələkbər oğlu Qasımov** () — Azərbaycanın görkəmli teatr rəssamı, SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü (1970), pedaqoq və publisist

## Həyatı
Məmməd Qasımov 1925-ci il yanvarın 5-də Tiflis şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Məşədi Ələkbər Naxçıvanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra mülkünü hökumətə təhvil verərək Gürcüstana köçmüş və uzun illər orada tacirliklə məşğul olmuşdur.

Uşaqlıqdan rəssamlığa maraq göstərən Məmməd Qasımov 1930-cu illərdə Tiflisdə Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının tamaşalarını izləyərək sənətə həvəs göstərmişdir. İlk təhsilini Tiflisdə 97 nömrəli orta məktəbdə almış, 1943-cü ildə Naxçıvan şəhərində orta təhsilini əla qiymətlərlə başa vurmuş və sovet qanunlarına əsasən imtahansız ali məktəbə daxil olmaq hüququ əldə etmişdir.

Rəssamlıq fəaliyyəti 1943-cü ildə Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında başlamışdır. Səməd Mövləvinin "Ölülər" əsərinin səhnə tərtibatını həyata keçirərək teatr rəssamı kimi ilk uğurunu qazanmışdır. Həmin il Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasına daxil olmuş, lakin Azərbaycan bölməsinin bağlanması səbəbindən təhsilini tamamlaya bilməmişdir. 1947–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsilini davam etdirmişdir.

1952-ci ildən ömrünün sonunadək Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında baş rəssam vəzifəsində çalışmışdır. O, 44 illik yaradıcılığı ərzində 107 tamaşanın quruluşçu rəssamı olmuşdur. Məmməd Qasımov Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı Naxçıvan təşkilatının yaradıcılarından biri olmuş və ilk sədri seçilmişdir.

Məmməd Qasımov teatr rəssamlığının yanaşı, portret, mənzərə, qrafika və plakat janrlarında da əsərlər yaratmışdır. O, həmçinin Naxçıvanın ilk karikaturaçı rəssamı kimi də tanınır. Teatr sənəti və səhnəqrafiya sahəsində müxtəlif mövzularda məqalələr müəllifi olmuşdur.

Məmməd Qasımov 1987-ci il yanvarın 28-də vəfat etmişdir.

## Təltifləri
Məmməd Qasımovun Azərbaycan teatr sənətinə verdiyi töhfələr yüksək qiymətləndirilmişdir. O, aşağıdakı mükafatlarla təltif edilmişdir:

* **[[Naxçıvan MSSR Əməkdar incəsənət xadimi]] ** fəxri adı (1967) – Naxçıvan teatrının səhnəqrafiyasında böyük xidmətlərinə görə verilmişdir.
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı, "SRRİ-nin əlaçı mədəniyyət işçisi" döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Tomişiqe Rihey

– əsasən Kyuşuda fəaliyyət göstərmiş Yaponiya fotoqrafı. Yaponiyada yaş plitə fotoqrafiyasının qabaqcılı olmuşdur.

## İlk illəri
Tomişiqe Rihey 1837-ci ildə Yanaqava şəhərində doğulmuşdur. Şinokura Şusukenin ən böyük oğlu idi. Tomişiqe Kyuqo tərəfindən övladlığa götülmüşdür və onun 1851-ci ildəki ölümündən sonra Tomişiqe ailəsinin başçısı olmuşdur. 1854-cü ildə Naqasaki şəhərinə köçərək bir çin dili tərcüməçisinin evində yaşamağa və ticarətlə məşğul olmağa başlamışdır. Lakin biznesi uğurlu olmamışdır.

## Fotoqrafiya
1862-ci ildə Naqasakidə məskunlaşmış fotoqraf Kameya Tokucironun şagirdi olmuşdur. Kameya Kiotoya köçdükdən sonra 1864–1866-cı illərdə Ueno Hikomadan fotoqrafiyanı öyrənməyə davam etmişdir. 1866-cı ildə Yanaqavaya qayıdaraq öz fotostudiyasını açmışdır. Kommersiya baxımından uğur qazana bilmədiyi üçün 1868–1869-cu illərdə Naqasakidə yenə Kameyanın şagirdi olmuşdur.

Tomişiqe 1870-ci ildə karyerasına Tokioda davam etməyə qərar vermişdir. Lakin Kumamotoda yerləşən ordu qarnizonunun rəsmi fotoqrafı kimi işləməyə başlamış və studiyasını 1870-ci ildə Kumamotoda açmışdır. Bu, Kumamotoda açılmış ilk fotostudiya olmuşdur. Avropadakı studiyalara əsaslanaraq tikilmiş bu studiya şüşə dama malik idi. Tomişiqeyə verilmiş hərbi tapşırıqlarından biri Kumamoto qəsrinin fotolarını çəkmək idi. Tomişiqenin studiyası 1877-ci ildə baş vermiş Satsuma üsyanı zamanı yanaraq məhv olmuş, 1878-ci ildə bərpa olunaraq yenidən açılmışdır. Tomişiqenin studiyası hələ də şəhərdə fəaliyyət göstərir və davamçıları tərəfindən idarə olunur. Studiya 1993-cü ildə 130 illiyini qeyd etmiş və Kumamoto Prefektura İncəsənət Muzeyi ilə birgə sərgi keçirmişdir.

Ueno ilə Tomişiqe yaxın dostlar olmuş, məktublaşaraq fotoqrafiya biliyi mübadiləsi aparmışdırlar. Tomişiqe fotoqrafiya sahəsində iki yeniliyə imza atmışdır. 1870-ci illərin əvvəlində ləkələrin qarşısını almaq üçün neqativləri retuşlamaq texnikası inkişaf etdirmişdir. Əvvəlcə neqativ ləkələrini rəngləməyə çalışmışdır. Daha sonra düzəltmək istədiyi yerlərə karandaş çəkmiş, neqativdə sürüşdüyünü gördükdən sonra səthi hamarlaşdırmaq üçün diş tozu sürtmüşdür. O, bu texnikanı Ueno ilə bölüşmüşdür. 1874-cü ildə isə qaranlıq otaq lampasına alternativ üsul təklif etmişdir: *[[şoci]]* qapılarından istifadə olunan qeyri-şəffaf kağızı qırmızı rəngə boyamış və adi şüşəyə quraşdırmışdır.

Tomişiqe 1888-ci ildə şagirdlər qəbul etməyə başlamışdır. 1888–1905-ci illərdə şagirdi olmuş İvaşita Yaiçiro Koreyada öz fotoqrafiya biznesini qurmuşdur. 1895–1908-ci illərdə şagirdi olmuş Şioyama Kozo Şimabarada öz studiyasını açmışdır. 1896–1912-ci illərdə şagirdi olmuş Sodezaki Ciiçi Yanaqavada öz studiyasını qurmuşdur. Tomişiqe 1891-ci ildə Kumamoto şəhərinin fotoqraflarını bir araya gətirərək  qurmuş və təşkilatın sədri olmuşdur. 1899-cu ildə ingilis gecə məktəbi təsis etmiş, 1903-cü ildə Kumamoto Ticarət Palatasının sədri seçilmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Ono Benkiçi

və ya doğum adı ilə  – Yaponiya fotoqrafı, elmi yazıçısı və ixtiraçısı. Karakuri kuklaları hazırlamaqla yanaşı fotoqrafiya sahəsində təcrübələr aparmışdır. Onu "Kaqa əyalətinin Hiraqa Qennayı" ləqəbi ilə adlandırırlar.

## Həyatı və karyerası
Ono Benkiçi 1801-ci ildə Kioto şəhərində doğulmuşdur. 20 yaşında olanda Naqasaki şəhərinə köçərək Qərb tibbini və elmlərini öyrənmişdir. Tsuşima adasında silah və riyaziyyat təhsili aldıqdan sonra Kiotoya qayıtmış və evlənmişdir. 1831-ci ildə həyat yoldaşının doğulduğu İşikava prefekturasının Ono qəsəbəsinə köçmüş və həyatının sonuna qədər burada yaşamışdır. 1870-ci ildə ölmüşdür. Məzar daşı Densen məbədində yerləşir.

Ono fotoqrafiya sahəsində təcrübələr aparmış ilk yaponlardan biri olmuşdur. Onun çəkdiyi foto 1857-ci ildən əvvələ aid edilir. Ono müxtəlif mexanizmlər, kameralar, lampalar, fişənglər saatlar və teleskoplar hazırlamışdır. Rəssamlıq, ağacişləmə, şüşəçilik, bambuk sənəti ilə məşğul olmuşdur.  adlı ixtirası statik elektrik istehsal etmək üçün nəzərdə tutulmuş və tibb sahəsində istifadə olunmuşdur. Hazırladığı məşhur mexanizmlərdən biri "Çay servis edən oğlan" adlanır.

## İrsi və xatirəsi
İşikava prefekturasında yerləşən Karakuri Memorial Muzeyi Ononun ixtiralarına və həyatına həsr olunmuşdur. Burada onun hazırladığı karakuri kuklaları sərgilənir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Convolvulus pilosus

*  — Distimake cissoides bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea aitonii bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea purpurea bitki növünün sinonimi.
*  — Ipomoea obscura bitki növünün sinonimi.
Convolvulus intermedius

*  — Ipomoea purpurea bitki növünün sinonimi.
*  — Convolvulus lineatus bitki növünün sinonimi.
Bistorta

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Torpaq vergisi

**Torpaq vergisi** — torpaq sahibləri və istifadəçiləri tərəfindən ödənilən bir vergi növüdür.  Bu vergi əsasən torpaq sahələrinin ölçüsünə, istifadə məqsədinə və yerləşdiyi yerə görə hesablanır. Azərbaycan Respublikasında torpaq vergisi Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Vergi məbləği kənd təsərrüfatı və qeyri-kənd təsərrüfatı torpaqları üçün fərqli hesablanır.

Kənd təsərrüfatı torpaqları:
* Vergi, hər hektar üçün müəyyən edilmiş sabit dərəcələrə əsasən hesablanır.
* Dərəcələr torpağın kateqoriyasına və məhsuldarlıq potensialına görə dəyişir.

Qeyri-kənd təsərrüfatı torpaqları:
* Torpaq sahəsinin sahəsinə (kvadrat metrə) əsasən müəyyən olunur.
* Dərəcə torpağın şəhər, qəsəbə, kənd və ya başqa bir zonada yerləşməsinə görə dəyişir

## Tarixi
Torpaq vergisinin tarixi geniş kontekstdə müxtəlif ölkələrdə torpaqdan istifadənin iqtisadi və sosial idarə edilməsini təşkil edən qədim sistemlərə qədər gedib çıxır. Bu vergi növü, əsasən, torpağın iqtisadi dəyərindən, onun sahiblik və istifadə formasından gəlir əldə etmək məqsədini daşıyır. Torpaq vergisinin tarixi birbaşa iqtisadi, sosial və idarəetmə sistemlərinin inkişafı ilə bağlıdır və cəmiyyətin strukturuna görə dəyişiklik göstərmişdir.

### Qədim dövrlər
* Misir və Mesopotamiya — ilk torpaq vergilərindən biri bu ərazilərdə tətbiq edilmişdir. Fironlar və ya şahlar torpağı idarə edənlərdən məhsulun bir hissəsini vergi kimi alırdılar.
* Roma imperiyası — torpaq vergisi burada "tributum soli" adlanırdı və torpaq sahibləri tərəfindən ödənilirdi. Bu vergi dövlət xəzinəsinin əsas gəlir mənbələrindən biri idi.

### Orta əsr
Feodal dövründə torpaq əsas iqtisadi resurs idi. Vergilər kəndlilər tərəfindən torpağın sahibinə (feodala) ödənilirdi. Şərqdə, məsələn, Osmanlı İmperiyasında, torpaqdan istifadə edənlər "öşür" və "xərac" kimi vergilər ödəyirdi.

### Müasir dövr
Torpaq vergisi sistemlərinin müasirləşdirilməsi, xüsusilə XVIII — XIX əsrlərdə sənaye inqilabından sonra başladı. Avropada torpaq vergisi iqtisadiyyatın inkişafı ilə daha rasionallaşdırılmış bir forma aldı.  Torpağın sahəsi, məhsuldarlığı və istifadəsi əsasında hesablanmağa başladı. XX əsrdə bir çox ölkələrdə torpaq vergisi torpaq mülkiyyətçilərindən dövlətə gəlir toplamaq məqsədilə tətbiq olundu.

## Azərbaycanda torpaq vergisi
Sovet İttifaqında fərdi mülkiyyət məhdud olduğu üçün torpaq vergisi anlayışı fərqli şəkildə tətbiq edilirdi. Dövlət torpağı idarə edir, istifadəçilərdən məhsul və ya əmək şəklində "vergi" alırdı. Azərbaycanın 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra torpaq islahatları həyata keçirildi. 1996-cı ildə qəbul edilmiş "Torpaq Məcəlləsi" və ardınca Vergi Məcəlləsi ilə torpaq vergisinin hüquqi əsasları təsbit edildi. Azərbaycanda torpaq vergisi hüquqi və fiziki şəxslərdən torpağın kateqoriyası və istifadəsinə görə Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq toplanır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
* New South Wales Land Tax Management Act 1956 (Australia)
ASP (dəqiqləşdirmə)

* ASP — veb səhifələrin kodlanması üçün əlifba. Maykrosoft (Microsoft) tərəfindən hazırlanmışdır.
* ASP (tapança) — ABŞ məxfi agentləri üçün nəzərdə tutulmuş yığcam tapança.
Kapital zərərləri

**Kapital zərərləri** () —  bir aktivin satışı və ya digər şəkildə çıxarılması nəticəsində onun ilkin dəyərinin və ya alış qiymətinin aşağı olması ilə meydana gələn maliyyə zərəridir. Kapital zərərləri əsasən investisiyalar, daşınmaz əmlak, səhmlər, istiqrazlar və digər kapital aktivlər üzərində əməliyyatlar zamanı yaranır. Kapital zərərləri maliyyənin bir hissəsidir. Əsas məsələ onları minimuma endirmək və onların yaratdığı təsirləri idarə edə bilməkdir.

## Əsas xüsusiyyətləri
Kapital zərərləri adətən bir aktivin dəyərinin bazar şərtləri, iqtisadi dəyişikliklər və ya digər amillər səbəbindən azalması nəticəsində yaranır. Kapital zərərinin məbləği, aktivin alış qiyməti ilə onun satış qiyməti arasındakı fərqlə ölçülür:

: *Kapital&nbsp;Zərəri = Alış Qiyməti — Satış Qiyməti*

Əgər satış qiyməti alış qiymətindən aşağıdırsa, bu zərərdir.

## Növləri
# Realizasiya olunmuş zərər — aktiv satıldığı və ya çıxarıldığı zaman meydana gəlir. Məsələn əgər bir səhmi 10.000 manata alıb, onu 8.000 manata satırsınızsa, 2.000 manat kapital zərəri yaranır.
# Realizasiya olunmamış zərər — aktivin dəyəri azalsa da, hələ satılmamış vəziyyətdədir. Bu zərər yalnız satış zamanı həyata keçirilir.

## Kapital zərərlərinin vergidə rolu
Kapital zərərləri bir çox ölkələrin vergi qanunvericiliyində nəzərə alınır və müəyyən şərtlərlə vergi öhdəliklərinin azaldılmasında istifadə edilə bilər:

* Kapital gəlirləri ilə əvəzləşdirilmə: Kapital zərərləri digər kapital gəlirləri ilə əvəzlənə bilər. Yəni gəlirlərdən zərərlər çıxılır, yalnız fərq vergiyə cəlb olunur.
* Zərərin irəliyə aparılması: Bəzi hallarda kapital zərərini gələcək illərə keçirərək gələcək gəlirlərdən çıxmaq mümkündür.
* Vergi məhdudiyyətləri: Əksər qanunvericilikdə kapital zərərlərinin gəlirin digər növlərinə qarşı çıxılması məhduddur.

## İstinadlar
Vergi dərəcəsi

**Vergi dərəcəsi** ()  — vergi məbləğinin vergiyə cəlb edilən gəlirin və ya obyektin dəyərinə nisbətidir. O, müxtəlif vergi növləri üzrə fərqli olur və iqtisadi, sosial və hüquqi amillərdən asılı olaraq təyin edilir. Vergi dərəcələri adətən qanunvericiliklə müəyyən edilir və müxtəlif ölkələrdə fərqli ola bilər.

Vergi dərəcələri dövlətin iqtisadi siyasətini əks etdirir və gəlirləri, istehlakı və investisiyaları stimullaşdırmaq və ya məhdudlaşdırmaq üçün istifadə edilə bilər.

## Növləri
# Sabit dərəcə () — gəlirdən və ya mənbədən asılı olmayaraq, hamıya eyni faiz tətbiq edilir. Məsələn gəlirin 10%-i sabit vergi dərəcəsi kimi müəyyən edilə bilər.

# Proqressiv dərəcə () — gəlir və ya dəyər artdıqca vergi dərəcəsi yüksəlir. Məsələn ilk 10.000 manata 10%, sonrakı 20.000 manata 15%.
# Reqressiv dərəcə () — gəlir və ya dəyər artdıqca vergi dərəcəsi azalır. Bu nadirən istifadə edilir, lakin dolaylı vergilərdə təsadüf edilə bilər (məsələn, ƏDV və ya aksiz vergisi).
# Mütləq dərəcə () — müəyyən məbləğ üzrə sabit vergi tətbiq edilir. Məsələn torpaq vergisi üçün hər hektar üçün 2 manat.

## Azərbaycanda vergi dərəcələri
Vergi dərəcələri Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Əsas vergi növləri və onların dərəcələri:

# Gəlir vergisi (fiziki şəxslər üçün) — aylıq gəlir 2.500 manatadək olduqda — 14%. 2.500 manatdan çox olduqda: 350 manat + 25% (2.500-dən yuxarı olan məbləğə tətbiq edilir).
# Mənfəət vergisi (hüquqi şəxslər üçün) — ümumi mənfəətin 20%-i
# Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) — ümumi dərəcə — 18%. Bəzi mallar və xidmətlər üçün sıfır (0%) dərəcə tətbiq edilir (ixracat malları kimi).
# Sadələşdirilmiş vergi  — Bakı şəhərində 4%, digər bölgələrdə 2%.
# Torpaq vergisi — torpağın kateqoriyasından və yerləşməsindən asılı olaraq hər hektar və ya kvadrat metr üçün sabit məbləğ.
# Aksiz vergisi — spirtli içkilər, tütün məhsulları və avtomobillər kimi mallara tətbiq olunur. Dərəcələr məhsulun növünə görə fərqlidir.

## Həmçinin bax
* Laffer əyrisi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Vergi krediti

**Vergi krediti** () —  vergi ödəyicilərinin ödəməli olduqları vergilərdən birbaşa çıxılan məbləğdir. Vergi krediti adətən dövlətin müəyyən iqtisadi, sosial və ya ətraf mühitlə bağlı siyasətlərini dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulur. Bu, vergi güzəştlərinin bir növüdür və gəlir, mənfəət və ya digər vergi növlərinə tətbiq edilə bilər. Vergi kreditləri dövlətin vergi siyasətində sosial və iqtisadi inkişaf məqsədlərinə çatmaq üçün güclü bir vasitədir.

## Əsas xüsusiyyətləri
Vergi krediti gəlirdən deyil, birbaşa hesablanmış vergi məbləğindən çıxılır. Məsələn əgər hesablanmış vergi məbləğiniz 1.000 manatdır və siz 200 manatlıq vergi krediti hüququna maliksinizsə, ödəyəcəyiniz məbləğ 800 manat olacaq.  Vergi güzəştləri (deduksiyalar) ümumiyyətlə vergiyə cəlb olunan gəlirdən çıxılır, vergi krediti isə birbaşa ödəməli olduğunuz vergini azaldır. Vergi kreditləri fərdi şəxslər, bizneslər və qeyri-kommersiya təşkilatları üçün müxtəlif şəraitlərdə tətbiq edilə bilər.

## Növləri
# Qaytarılan vergi krediti () — əgər vergi kreditinin məbləği ödənilməli vergini aşırsa, artıq məbləğ ödəyiciyə geri qaytarılır. Məsələn, 1.000 manatlıq kredit tətbiq edilir, lakin ödəyəcəyiniz vergi 800 manatdırsa, qalan 200 manat sizə geri qaytarılır.
# Qaytarılmayan vergi krediti () — kredit yalnız ödəməli olduğunuz vergi məbləğinə qədər tətbiq edilir. Artıq məbləğ geri qaytarılmır. Məsələn, 1.000 manatlıq kreditiniz varsa, lakin ödəyəcəyiniz vergi 800 manatdırsa, kreditdən yalnız 800 manat istifadə ediləcək, qalan 200 manat itirilir.
# Xüsusi məqsədlər üçün vergi kreditləri
#* Təhsil krediti — təhsil xərclərinə görə tətbiq edilən kreditlər
#* Ətraf mühit kreditləri — yaşıl texnologiyalar, bərpa olunan enerji və ya ekoloji təşəbbüslər üçün.
#* İnvestisiya kreditləri — müəyyən sahələrə investisiya qoyuluşuna görə verilən kreditlər.
#* Ailə və uşaqlar üçün kreditlər — çoxuşaqlı ailələrə və ya uşaq baxımı xərclərinə görə tətbiq edilir.

## Azərbaycanda vergi kreditləri
Azərbaycan Respublikasının vergi qanunvericiliyində vergi kreditləri xüsusi kateqoriyalar üzrə tətbiq oluna bilər. Müəyyən sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün vergi güzəştləri və kreditlər. İnvestisiya təşviqi sənədinə malik olan şəxslər üçün vergi kreditləri və ya güzəştləri mümkündür. Ətraf mühitin qorunması, bərpa olunan enerji istehsalı və ya sosial təşəbbüslər üçün dövlət dəstəyi çərçivəsində vergi kreditləri.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Vergi güzəşti

**Vergi güzəşti** () — vergi ödəyicisinin vergiyə cəlb edilən gəlirinin, mənfəətinin və ya digər obyektlərinin müəyyən hissəsinin azaldılması və ya tamamilə vergidən azad edilməsi üçün nəzərdə tutulan bir qaydadır. Bu, vergi yükünü azaltmaq və müəyyən sosial, iqtisadi və ya strateji məqsədlərə çatmaq üçün tətbiq edilir.

## Növləri
# Tam vergi güzəşti () — vergiyə cəlb edilən obyekt tamamilə vergidən azad edilir. Məsələn, bəzi humanitar təşkilatların gəlirləri vergidən tamamilə azad ola bilər.
# Qismən vergi güzəşti () — vergiyə cəlb edilən gəlirdən müəyyən xərclər və ya məbləğlər çıxılır. Məsələn, fiziki şəxslər üçün əmək haqqından müəyyən məbləğin çıxılması.
# Vergi azadolması () — müəyyən hallarda, vergi öhdəlikləri azaldılır və ya gecikdirilir. Məsələn, təbii fəlakətlərdən zərər çəkmiş şəxslər üçün.
# Sektorial güzəştlər — müəyyən sahələrdə fəaliyyət göstərən şəxslər və ya təşkilatlar üçün nəzərdə tutulur. Məsələn, kənd təsərrüfatı, təhsil, səhiyyə və ya innovasiya texnologiyalarında fəaliyyət göstərənlər üçün.

## Vergi güzəşti və tətbiqi
Vergi güzəştləri əsasən aşağıdakı sahələrdə tətbiq edilir.

### Fiziki şəxslər üçün güzəştlər
Əmək haqqından vergi tutulmadan əvvəl müəyyən məbləğ çıxılır.  Məsələn, Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, aylıq 800 manatadək olan əmək haqqı vergidən azaddır (müəyyən kateqoriyalar üçün). Ailə üzvləri və ya asılı şəxslərin sayı artdıqca əlavə güzəştlər tətbiq oluna bilər.

### Hüquqi şəxslər üçün güzəştlər
İnvestisiya təşviqi sənədinə malik olan müəssisələr 7 il müddətində mənfəət, əmlak və torpaq vergisindən azaddır. Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları mənfəət və torpaq vergisindən azad edilə bilər.

### Xərclərə əsaslanan güzəştlər
Təhsil, tibbi xidmətlər və ya xeyriyyə xərcləri vergiyə cəlb edilən gəlirdən çıxıla bilər. Məsələn, Azərbaycan qanunvericiliyində vətəndaşlar təhsil və ya müalicə xərclərinin müəyyən hissəsini gəlirdən çıxara bilərlər. Ətraf mühitin qorunması, bərpa olunan enerji, sosial layihələr və innovasiyalar üçün tətbiq olunur.

## Azərbaycanda vergi güzəştləri
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində müxtəlif növ güzəştlər nəzərdə tutulur. Fiziki şəxslərin aylıq gəlirləri 2.500 manatadək olan fiziki şəxslərə aşağı dərəcəli vergi tətbiq edilir (14%).  Qarabağ müharibəsi veteranları, şəhid ailələri və əlillər üçün xüsusi güzəştlər mövcuddur. Mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün müəyyən güzəştlər mövcuddur. Vergidən azad olunmuş sektorlara aid olan müəssisələr, məsələn, kənd təsərrüfatı ilə məşğul olanlar. Dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən xüsusi layihələrdə iştirak edənlər müəyyən vergi güzəştlərindən yararlana bilərlər.

## İstinadlar