open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Kreçmer

**Paul Kreçmer** (; ) — Almaniya filoloqu. O, qədim yunan, həmçinin Anadolu və etrusk dilləri üzrə mütəxəssis olmuşdur.

Berlində Hermann Dilslə birlikdə təhsil almışdır. 1897–1899-cu illərdə Marburq Universitetində müqayisəli dilçilik üzrə fövqəladə professor, sonra 1936-cı ilə qədər Vyana Universitetinin professoru olmuşdur.

## İstinadlar
Nuzi məmulatları

**Nuzi məmulatları** — e.ə. XV–XIII əsrin əvvəllərinə aid xüsusilə Mitanni dövləti ilə əlaqəli olan keramika məmulatının növü. İlk dəfə indiki İraqın Nuzi ərazisində müəyyən edilmişdir. Bu, daha çox sosial baxımdan yüksək səviyyəli kontekstdə rast gəlinən boyalı prestijli dulusçuluq işidir.

## Yayılması
Nuzi məmulatları adətən qərbdə Oront çayı vadisindən şərqdə Babilə qədərki ərazidə tapılmışdır. Cənubda nümunələr Mitanni dövlətinin təsir dairəsindən kənarda yerləşən Kətnə şəhərində də tapılmışdır.

Yaxın Şərqdə Tunc dövrünə aid saxsı məmulatları əsasən bəzəksizdir. Nəfis şəkildə bəzədilmiş, zərif qab formalarına malik Nuzi məmulatları tədqiqatçılar arasında tez bir zamanda xüsusi marağa səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Haniqalbat

**Haniqalbat** — Assuriya mənbələrində Mitanni dövlətinə verilən ad. Bu dövlət yox olduqdan sonra "Haniqalbat" adı mərkəzi Xabur vadisi və onun qolları üzərində, Dəclə və Fərat çayları arasındakı bölgəni təyin etmək üçün qalmışdır.

Müasir dövrdə tarixçilər e.ə. XIV əsrin ikinci yarısında I Suppiluliuma, sonra isə I Assur-uballit tərəfindən məğlub edildikdən sonra zəif bir padşahlığa çevrilən Mitanni dövlətinin son dövrünə istinad etmək üçün Haniqalbat terminindən istifadə edirlər. Nəhayət, I Adad-nerari, sonra I Salmanazar, hetləri və Mitanni nəslindən olan Haniqalbatın son padşahlarını məğlub etmiş və bu regionu öz səltənətinə birləşdirmişdir.

## İstinadlar
Arsava

**Arsava** — e.ə. XV əsrin sonundan XII əsrin əvvəllərinə qədər qərbi və cənub-qərbi Anadoluda (indiki Türkiyə) mövcud olmuş qədim dövlət.

## Tarixi
Arsava het yazılarında Het dövlətinin əsas əleyhdarlarından biri kimi qeyd olunur. Paytaxtı (ən azı krallığın son illərində) Apaşa (indiki Efes) şəhəri idi.

Axeylərlə müttəfiq olan Arsava hökmdarı Uhhasiti hetlərə məğlub oldu və axeylərin nəzarətindəki adalara (ehtimal olunur ki, Krit) qaçmışdır. Kritdə Minoy və sonra Mikena sivilizasiyalarının dağılmasından sonra Arsava "dəniz xalqları" tərəfindən məhv edilmişdir.

## İstinadlar
Mirzə Aydəmirov

**Mirzə Məlik oğlu Aydəmirov** () — Azərbaycan-sovet hüquqşünası və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri (1941–1946), Naxçıvan MSSR xalq daxili işlər komissarı (1939–1941).

## Həyatı
Mirzə Məlik oğlu Aydəmirov 1901-ci ildə Bakı qəzasının Sabunçu qəsəbəsində anadan olmuşdur. Uzun illər Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsi sistemində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 1935–1939-cu illərdə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin xüsusi kollegiyasının üzvü olmuşdur.

1939-cu ildə Mirzə Aydəmirov Naxçıvan MSSR xalq daxili işlər komissarı vəzifəsinə təyin edilmiş və 1941-ci il avqustun 16-dək bu vəzifədə çalışmışdır. 1941–1946-cı illərdə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri olmuşdur.

Mirzə Aydəmirov "Lenin", "Qırmızı əmək bayrağı" və "Şərəf nişanı" ordenləri ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Haapi

**Haapi** və ya **Haip** — e.ə. 1350–1335-ci illərdə Amarna arxivinin xüsusi səlahiyyət verilmiş komissarı. Misir dilindəki "Hapi" adı Nil tanrısı Hapinin adıdır. Onun adı üç məktubda çəkilir.

## İstinadlar
Dilmun

**Dilmun** və ya **Telmun** (, sonra 𒉌𒌇(𒆠), ni.tukki = DILMUNki; ) — Şərqi Ərəbistanda e.ə. III minillikdən bəhs edilən qədim samidilli sivilizasiya idi. Kontekstual dəlillərə əsaslanaraq, bu, İran körfəzində, Mesopotamiya ilə Hind vadisi sivilizasiyası arasında ticarət yolu üzərində, dənizə və artezian bulaqlarına yaxın yerdə yerləşirdi. Dilmun Bəhreyni, Küveyti və şərqi Səudiyyə Ərəbistanını əhatə edirdi.

Dilmun bağ cənnəti haqqında şumer əfsanəsi Ədən bağı hekayəsi üçün ilham mənbəyi ola bilər.

## İstinadlar
Ceyms Darmesteter

**Ceyms Darmsteter** () — fransız şərqşünası, filoloq.

Kondorse liseyini, 1874-cü ildə isə Ali araşdırmalar məktəbini bitirmişdir. 1877-ci ildən Ali araşdırmalar məktəbində işləmiş, 1892-ci ildə bu məktəbin direktoru olmuşdur. "Ahura Mazda və Əhrimən: mənşəyi və tarixi" adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Avesta haqqında "İran etüdləri" (1883) əsəri var. Avesta və Zəndin tam tərcüməsini tarixi və filoloji şərh ilə birlikdə çap etdirmişdir. 1885-ci ildən Fransa kollecində fars dili və ədəbiyyatı kafedrasında professor işləyib. 1886-cı ildə Hindistana ezam olunmuş, səfər təəssüratları əsasında "Hindistan haqqında məktublar" (1888) əsərini yazmışdır. 1890-cı ildə əfqan xalq mahnılarının tərcüməsini, əfqan dili və ədəbiyyatı haqqında esseni nəşr etdirmişdir.

## Əsərləri
* "Fars poeziyasının mənşəyi" (1888)
* "İsrail peyğəmbərləri" (1892)

## İstinadlar
Mleççha

**Mleççha** () — qədim Hindistanda digər dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələrini təsvir etmək üçün istifadə olunan termin . Qədim Hindistanda "mleççha" termini qədim Yunanıstan və Romadakı "*[[Barbarlar|barbar]]*" sözü ilə oxşar məna daşıyırdı. Əcnəbilər veda dininə əməl etmədikləri üçün arilər bütün əcnəbiləri mleççha adlandırırdılar. Onlar qədim Hindistan cəmiyyətinin dörd varnının heç birinə aid deyildilər və buna görə də son dərəcə aşağı sosial statusa malik idilər.

## İstinadlar
Maryannu

**Maryannu** — Tunc dövründə Qədim Yaxın Şərqin bir çox cəmiyyətlərində mövcud olmuş döyüş arabasına minmiş irsi döyüşçü zadəganlar kastası. "*Maryannu*" hurriləşdirilmiş hind-ari sözüdür, hind-ari "*márya*" kökünə hurri şəkilçisi "*-nni*"nin əlavə edilməsilə əmələ gəlmişdir Sözün mənası "gənc kişi" və ya "gənc döyüşçü"dür. Filoloq Martin Litçfild Vest Homer eposunun personajı olan Merion adının "*maryannu*" ilə eyniköklü olduğunu irəli sürmüşdür.

Termin Haapi tərəfindən yazılmış Amarna məktublarında təsdiqlənir. Maryannuların əksəriyyətinin sami və hurrimənşəli adları var idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
*
Bentreş stelası

**Bentreş stelası** və ya **Baxtan stelası** — xəstələnən və Misir tanrısı Xonsu tərəfindən sağaldılan Baxtan (yəni Baktriya) şahzadəsinin qızı Bentreşin hekayəsindən bəhs edən heroqlif mətni, qədim Misir qumdaşı stelası.

## Tarixi
Narrativ II Ramzesin dövründə qurulmuşdur (Bentreş hekayədə onun baldızıdır), lakin mətn adətən psevdoepiqrafik olaraq qəbul edilir. Yeni padşahlıq üslubunda tərtib edilməsinə və həkk olunmasına baxmayaraq, mətnin özünün daha sonrakı icraata aid olduğu güman edilir. Adolf Erman stelanın üçün erkən Ptolemey dövrünə aid olduğunu təklif etmiş, bu fikir Kim Riholt tərəfindən dəstəklənmişdir. Digər alimlər mətni anti-İran təbliğatı kimi şərh etmiş və stelanın İyirmi yeddinci sülalə ilə bağlı olduğunu bildirmişdilər.

## İstinadlar
Meluhha

**Meluhha** () — şumerlərin dəniz ticarəti apardıqları uzaq ölkə. Bir çox şumer və Akkad mətnlərində qeyd edilmişdir. Dəqiq yeri müəyyən edilməmişdir və müzakirə mövzusudur.

## Tarixi
Şumer mətnlərində ticarətin aparıldığı üç ölkə daima xatırlanır: Maqan, Dilmun və Meluhha. Maqan adətən Omanla, başqa bir fikrə görə isə qədim Misirlə eyniləşdirilir. Dilmun indiki Bəhreyn ərazisində məhsulların paylanması mərkəzi idi. Meluhhanın dəqiq yeri bəlli deyil.

Bəzi alimlər hesab edirlər ki, "Meluha" sözü qərbi Hindistan bölgəsinin şumercə adı olmuşdur. Finlandiyalı tədqiqatçı Asko Parpola ölkənin adını erkən şumer qeydlərindəki "Me-lah-ha" sözündən götürmüşdür. O, bu sözü dravid dilindəki "met-akam"? yəni "yüksək məskən" ilə müqayisə etmişdir. Bundan əlavə, o, sanskrit dilində "barbar, yad" mənasını verən "mleççha"nın da bu sözdən törədiyini bildirmişdir.

## İstinadlar
Maqan padşahlığı

**Maqan padşahlığı** və ya **Makkan** — e.ə. 2300-cü ilə aid Şumer mixi yazılarında Mesopotamiya üçün mis və diorit mənbəyi kimi adı keçən qədim region. Sonrakı dövrdə mis qədim Kiprdən gətirilmişdir.

Maqan hələ Urda kuti padşahlarının hakimiyyəti dövründən əvvəl Ur ilə ticarət edirdi. E.ə. 2100-cü ildə onların devrilməsindən sonra Ur-Nammu yolları bərpa edilmiş və iki dövlət arasında ticarət yenidən başlamışdır.

Maqanın dəqiq yeri məlum deyil, lakin arxeoloji və geoloji məlumatlar Maqanın indiki Oman ərazisində yerləşdiyini göstərir. Tarixçilərin azlığı regionu Yəmənin ərazisində yerləşmiş Məin dövləti ilə əlaqələndirir, digərləri isə Nubiyada (Sudan) və ya Misirdə yerləşdirirlər.

## İstinadlar
Marhasi

**Marhasi** və ya **Marhaşi** (*Mar-ḫa-ši<sup>KI</sup>* 𒈥𒄩𒅆𒆠) — e.ə. III minilliyə aid, Elamın şərqindəki İran yaylasında mövcud olmuş şəhər-dövlət. Mesopotamiya mənbələrindən məlumdur. Dəqiq yer müəyyən edilməmişdir. Bir sıra tədqiqatçılar bunu Ciruft mədəniyyəti ilə əlaqələndirirlər. Əgər bu fərziyyə doğrudursa, Marhasi şəhəri Elam və Harappa sivilizasiyası arasında ara mövqe tutur. Ədəb şəhərinin hökmdarı Luqal-anne-mundu tərəfindən yazılmış kitabədə bu şəhər Elamla birlikdə kutilərin cənubunda yerləşir. Akkad mətn və arxeoloji sübutlarına əsaslanaraq, qədim Margiananın Marhasi padşahlığı ilə eyniləşdirməsi təklif edilmişdir.

## İstinadlar
Lapitos (şəhər-dövlət)

**Lapitos** (, ; , *Lápithos*), həmçinin **Lapetos** (, *Lápēthos*) — Tunc və Dəmir dövrlərinə aid monarxik şəhər-dövlət. Aralıq dənizi sahilində, Kipr adasının şimal hissəsində, indiki Lapitos şəhərinin ərazisində yerləşirdi.

## Padşahları
Siciliyalı Diodorun yazılarında və yerli sikkələrdəki yazılarda şəhərin aşağıdakı hökmdarlarının adı çəkilir:

* I Demonik.
* Sidkvimilk; e.ə. 499/8-ci ilə qədər hökm sürmüşdür.
* Andr...
* II Demonik.
* ... ipp?
* Berekşemeş
* ...?
* Praksipp; e.ə. 312-ci ilə qədər hökmranlıq etmişdir.

## İstinadlar
Amarna dövrü

**Amarna dövrü** — Misirologiyada qədim Misir fironu Exnatonun və onun bir sıra ardıcıllarının e.ə. XIV–XIII əsrlərdə Son Tunc dövrünə təsadüf edən hakimiyyətini nəzərdə tutan termin.

## Tarixi
Hökmdarlığının 5-ci ilində Exnaton Mərkəzi Misirdə, indikiAmarnanın yerləşdiyi ərazidə, indiki Qahirədən 300 km cənubda, Nil çayının şərq sahilindəki dağlarda, qapalı bir vadidə Axetaton şəhərini ("Aton səması") qurmuşdur. İki il sonra şəhər paytaxt elan edilmişdir. Axetaton kifayət qədər qısa müddətdə sıfırdan tikilmişdir. Sürət naminə şəhər binalarının əksəriyyəti daşdan deyil, kövrək çiy kərpicdən tikilirdi.

Axetaton şəhəri təxminən 15 il, Exnatonun ölümünə qədər mövcud olmuşdur. Firon olduqdan sonra Tutanxamun paytaxtı Memfisə köçürmüş və general Horemheb Axetatonun mərkəzi binalarının bir hissəsini dağıtmışdır. Exnatonun  hakimiyyətinin son illəri ilə bağlı mənbələr azdır. Bu, ilk növbədə onun xatirəsini məhv etmək cəhdləri ilə əlaqədardır. Bundan sonra hökmdarların sürətli ardıcıllığı dövrü baş vermiş və nəticədə yeni fironlar sülaləsinin meydana çıxması ilə yekunlaşmışdır. Bu, Exnatonun hakimiyyəti dövründən sonrakı siyasi böhrana işarə etmişdir.

## İstinadlar
Etokremnos

**Etokremnos** — Kiprin cənub sahilində, Limassol yaxınlığında qaya sığınacağı. Kiprdə insan məskəninin ən qədim dəlillərindən bəzilərinə ev sahibliyi edir. Bu dəlillər təxminən 12,000 il əvvələ aiddir. Bu, Aralıq dənizindən  yüksəklikdəki sıldırım qayalıqda yerləşir. Adı yunanca "*qartallar uçurumu*" deməkdir. Dörd təbəqədən ibarətdir.  hissəsi qazılmış və sənədləşdirilmişdir. Üçüncü təbəqə sterildir.

## Kəşfi
Britaniya Kral Hərbi Hava Qüvvələri bazasında yerləşən abidə 1980-ci ildə anonim həvəskar tərəfindən aşkar edilmişdir. O, tapıntı barədə Nikosiyadakı Kipr Amerika Arxeoloji Tədqiqat İnstitutunun direktoru Stuart Sviniyə məlumat vermişdir. Svini çaxmaq daşından ibarət artefaktların və çoxlu sayda begemot sümüklərinin mövcud olduğunu, ərazinin böyük hissəsinin Aralıq dənizinə aşındığını qeyd etmişdir. Abidənin sonrakı tədqiqi və qazıntıları Svini və digər arxeoloqlar tərəfindən aparılmışdır.

## İstinadlar
Elizabet Hasse

**Elizabet Hasse** (; ) — Auşvitz konsentrasiya düşərgəsində nasist SS qadın nəzarətçisi və mühafizəçisi.

Hasse Auşvitz konsentrasiya düşərgəsində məhbuslara qarşı qəddar rəftarı ilə tanınırdı. Müharibədən sonra sovet hərbi tribunalı tərəfindən mühakimə olunmuş, müharibə cinayətlərində təqsirli bilinmiş, ölüm cəzasına məhkum edilmiş və edam edilmişdir.

## İstinadlar
Geometrik üslub

**Geometrik üslub** — incəsənətin müxtəlif növlərinin inkişafının əsasən arxaik mərhələlərini xarakterizə edən tarixi üslub. Formalaşma nəzəriyyəsinin bir çox digər kateqoriyaları kimi bu da geniş, tarixi-mədəni aspektdə, dar, konkret tarixi mənada şərh olunur. Dar mənada, bu termin təxminən e.ə. 900–700-cü illərdə "Qaranlıq əsrlər"in sonunda qədim yunan vaza rəssamlığında xarakterik bir abstraksiya meylini ifadə etmək üçün istifadə olunur. Geometrik üslub tədricən protogeometrik üslubu əvəz etmişdir. Onun yayılmasının əsas mərkəzi Afina idi. Geometrik üslub tədricən Egey dənizi adalarında bir çox ticarət şəhərlərinin vaza rəssamları arasında yayımışdır.

## İstinadlar
Kipr yazısı

**Kipr yazısı** — e.ə. VIII–III əsrlərə aid abidələrdə qeydə alınmış Kipr adasının yunanlarının heca yazısıdır. Kipr-Minoy yazısından götürülmüşdür.

## Simvolların siyahısı
"Unicode" standartı Kipr yazı blokunda e.ə. V əsrə aid adamiqyaslı yazılarında Kipr yazı simvollarını özündə birləşdirir. Yalnız Pafos versiyasında istifadə olunan simvollar "Unicode"a daxil edilmir.

## İstinadlar
Kition

**Kition** (; ; ; , , və ya , ) — Kiprin cənub hissəsində Tunc və Dəmir dövrlərinə aid şəhər-dövlət.

## Padşahlar
Qədim İranın tabeliyindən bəri Kition padşahları da İdalion kralları titulunu daşıyırdılar.

* I Baalmilkon. Təqribən e.ə. 475-ci il.
* Baalromun oğlu Milkyaton., Təqribən e.ə. 392–362-ci illər.
* Milkyatonun oğlu Pimyaton. Təqribən e.ə. 362–312-ci illər.

## İstinadlar
Turneps (Yem turpu)

**Turneps (Yem turpu)** — kələmkimilər (Brassicaceae) fəsiləsinə daxil olan ikiillik çarpaztozlanan bitki.

## Haqqında
Yem turpu (turneps) insanlar tərəfindən çox qədim zamanlardan becərilən, tezyetişən, soyuğadavamlı, yüksək məhsuldar, az tələbkar bitkidir. Yem turpu yabanı turpdan əmələ gəlmiş və Avroasiyada geniş yayılmışdır. Onun Rusiya ərazisində qida üçün becərilməsi şüurlu əkinçiliyin başlandığı vaxtdan hesab edilir. XIX əsrin əvvəllərindən isə yem bitkisi kimi becərilməyə başlanmışdır. Bu vaxtdan da şalğam bitkisinin iki adı yaranmışdır: 1) şalğam (qida kimi istifadə edilən, məhsuldarlığı aşağı, ancaq nisbətən şirin sortları), 2) turneps (yem kimi istifadə edilən, məhsuldar, az dadlı sortları). Yem turpunun əsas əkinləri Rusiyanın Qeyriqaratorpaq zonasında cəmlənmişdir. Soyuğadavamlılığı və vegetasiya müddətinin qısa olması onun Qütb dairəsinin riskli əkinçilik rayonlarınıda da müvəffəqiyyətlə becərilməsinə imkan verir. Hektardan 500–600 sentnerə qədər kökümeyvə məhsulu verə bilir. Orta məhsuldarlığı isə 300–400 s/ha-dır. Yerli sortların yarpaq məhsuldarlığı kökümeyvə məhsuldarlığının təxminən 1/4–1/5 qədərdir. O da hektardan şalğam qədər (10–15 sen.) toxum məhsulu verir. Yem turpunun kökümeyvəsinin tərkibində 6–9% quru maddə, 3–6% şəkər, 0,8 −1,6% zülali maddələr, 0,6–0,8% kül, 19–50 mq% C vitamini olmaqla, yarpaqlarında və sarı rəngli kökümeyvələrində karotin olur. Qidalılıq dəyərinə görə yem turpu şalğamdan bir qədər geri qalır. Onun yarpaqları yem kimi təzə halda istifadə edilir, ayrılıqda və ya başqa kökümeyvəlilərlə qarışıq siloslanır. Ondan vitaminli ot unu da hazırlamaq olur.

## Botaniki təsviri
Yem turpu (Brassica rapa L. ssp. rapifera Metzger) bitkisi kələmkimilər (Brassicaceae) fəsiləsinə daxil olan ikiillik çarpaztozlanan bitkidir. Kökü yumru formada olmaqla, yarpaqların yaxşı inkişaf etmiş rozetinə malikdir. Yem turpunun toxumları cücərərkən torpaq səthinə iri, girintili-çıxıntılı, ucunda ləpə yarpaqlar olan yaşıl rəngli cücərtilər çıxarır. Bu fazada o şalğamdan çətin seçilir. Əsil yarpaqları sadə, zəif və güclü yarılmış (bölünmüş) olur. Yem turpunun əksər sortları müxtəlif dərəcədə tüklüdür. Həyatının ikinci ilində kökümeyvənin başcıq hissəsində yerləşən tumurcuqlardan çiçəkdaşıyan zoğlar əmələ gəlir. Yem turpunun çiçək qrupu qalxancıqdır. Çiçəyinin tacı sarı rəngli, 4 ləçəkli, 6 erkəkciyi və dişiciyi olmaqla çoxyuvalı meyvəyə — qına çevrilir.

## Həmçinin bax
* Ağ turp
* Qırmızı turp

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kokkinokremmos

**Kokkinokremmos** və ya **Pila-Kokkinokremos** ( ) — Kiprdə Son Tunc dövrünə aid yaşayış məskəni. Qayalıq yaylada yerləşən Pila-Kokkinokremos qədim Kition olan Larnakadan təxminən 10 km şərqdə və e.ə. XIII–XII əsrlərin iki əsas Tunc dövrü mərkəzi olan Enqomidən təxminən 20 km cənub-qərbdə yerləşir.

## İstinadlar
Çingiz Əsgərov

**Çingiz İsgəndər oğlu Əsgərov** () — azərbaycanlı hüquqşünas; İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi yanında Azərbaycanın səlahiyyətli nümayəndəsi (2013—h/h), Azərbaycan Ali Məhkəməsi sədrinin müavini və hakimi (2020—h/h).

## Həyatı
Çingiz İsgəndər oğlu Əsgərov 1973-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsindən fərqlənmə diplomu ilə məzun olub.

## Fəaliyyəti
1989-1991-ci illərdə “NORD” Elmi-İstehsalat Birliyinin hüquq bürosunda çalışıb.

1994-1998-ci illərdə Azərbaycan Prezidentinin İcra Aparatının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsində mütəxəssis və baş mütəxəssis vəzifələrində çalışıb.

1998-2000-ci illərdə Azərbaycan Prezidentinin İcra Aparatı Hüquq mühafizə orqanları ilə iş şöbəsinin İnsan hüquqlarının müdafiəsi məsələləri üzrə sektorunda referent vəzifəsində çalışıb.

2000-ci ilin yanvar-mart aylarında ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun (ATƏT/DTİHB) QHT ilə iş şöbəsində ezam olunmuş mütəxəssis olaraq çalışıb.

2000-2003-cü illərdə Azərbaycanın Avropa Şurası yanında Daimi Nümayəndəliyində 1-ci Katib vəzifəsində çalışıb.

2003-2020-ci illərdə Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının Hüquq mühafizə orqanları ilə iş və hərbi məsələlər şöbəsinin İnsan hüquqlarının müdafiəsi məsələləri sektorunun müdiri olub.

08.12.2003-cü ildə İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi (AİHM) yanında Azərbaycanın səlahiyyətli nümayəndəsi vəzifəsinə təyin edilib.

5 may 2020-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin təqdimatına, Azərbaycan Milli Məclisinin razılığına əsasən Azərbaycan Ali Məhkəməsinin hakimi təyin olunub.

6 may 2020-ci ildə isə Azərbaycan Ali Məhkəməsi sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 11 fevral 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Çingiz İsgəndər oğlu Əsgərov 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

2023-cü ildən Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvüdür.

## İstinadlar
Sənan Hacıyev

**Sənan Firudin oğlu Hacıyev** () — azərbaycanlı hüquqşünas; Azərbaycan Ali Məhkəməsinin hakimi (2018—h/h).

## Həyatı
Sənan Firudin oğlu Hacıyev 1978-ci ildə anadan olub. 2000-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetindən, 2001-ci ildə isə Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin Hüquq bölməsindən (qiyabi) məzun olub. 2004-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi magistr dərəcəsi alıb.

## Fəaliyyəti
2001–2006-cı illərdə Ədliyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası, Kriminalistika və Kriminologiya Problemləri İnstitutunun elmi işçisi olub.

2006–2010-cu illərdə Ədliyyə Nazirliyi Beynəlxalq əməkdaşlıq İdarəsində məsləhətçi, aparıcı məsləhətçi, baş məsləhətçi vəzifələrində çalışıb.

2010–2013-cü illərdə Nərimanov Rayon Məhkəməsinin hakimi olub.

2013–2018-ci illərdə isə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin hakimi olub.

2 noyabr 2018-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin təqdimatına, Azərbaycan Milli Məclisinin razılığına əsasən Azərbaycan Ali Məhkəməsinin hakimi təyin olunub.

6 may 2020-ci ildə isə Azərbaycan Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının sədri vəzifəsinə təyin olunub.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 11 fevral 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Sənan Firudin oğlu Hacıyev 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilib.

2021-ci ildən Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvüdür, 2023-cü ildən isə Azərbaycan Hakimlər İttifaqının sədr müavinidir.

## İstinadlar
Pandus

**Pandus** – pilləkən əvəzinə istifadə edilən maili müstəvi. Əsasən əlil arabasından istifadə edən şəxslər üçün quraşdırılır. Daimi və portativ növləri var.

## Tarixi
Əlil şəxslər üçün ilk panduslar e.ə. IV əsrdə Qədim Yunanıstanda tikilmişdir. Təbabət tanrısı Asklepiyə həsr olunmuş məbədlərə girişi asanlaşdırmaq üçün bu cür panduslar tikilirdi. Bəzi tarixçilər həmin pandusların sağlam insanlar üçün də nəzərdə tutulduğunu bildirir.

## Xüsusiyyətlər
Pandus əsasən əlil arabasından istifadə edən şəxslərin hərəkətini asanlaşdırmaq üçün pilləkən əvəzinə quraşdırılır. Panduslarınn mailliyi səkilərə uyğun olaraq 8–10 faiz arasında dəyişir və sürüşməyə davamlı hazırlanır. Pandusla qalxarkən təhlükəsizliyi təmin etmək üçün pandus məhəccər və təktil plitəsi ilə təmin olunur.

Azərbaycanda pandusların tikintisi ilə Bakı Nəqliyyat Agentliyi məşğul olur. Bakı metropoliteninin bir çox stansiyasında pandus yoxdur. Bunun səbəbi SSRİ dövründə əlil arabası ilə metrodan istifadənin qadağan olması idi.

## Qalereya

Capital Transit 4312.jpg|Avtobusda pandus.
Decpac boarding ramp City of Cairns tilt train Platform 10 Roma Street Railway Station Brisbane P1110343.jpg|Qatarda pandus.
Mairie de Boinville-le-Gaillard 4.jpg|Sement pandus.
Chartres, Hôtel Montescot 08 rampe PMR.jpg|Portativ pandus.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Kidoniya

**Kidoniya** () — qədim Yunanıstanda, Kritin şimal-qərb sahilində, indiki Yunanıstanın Xanya şəhəri ərazisində polis. Kidoniyanın yeri XIX əsrdə aşkar edilmişdir. İlkin dövrlərdə Robert Peşli tarixi mənbələrin tədqiqinə əsaslanmışdır, lakin qazıntılar yalnız XX əsrdə başlamışdır.

Rəvayətə görə, heyva ilk dəfə Kidoniyada yetişdirilib. Buna görə yunanlar heyvaya Kidon alması (  ) deyirdilər. Bu bitkinin adlarının bir çox dildə gəldiyi yer budur (Latın *cydonia*, Fransız *coing*, İngilis *heyva* ). Knut Knutsson " qovun " üçün slavyan sözünü cydonia (kəsilmiş heyva və qovun oxşar formasını göstərir) sözündən götürmüşdür.

E.ə. V əsr heykəltəraşları Kidonlu Aristokl və Kresil şəhərin yerliləri idi.

## İstinadlar
Vunus-Bellapais nekropolu

**Vunus-Bellapais nekropolu**, əslində **Vunoy** — Kipr adasının şimalında, əsasən qaya otaqlarından ibarət olan Erkən və Orta Tunc dövrünə (EC1–MC) aid nekropol.

Vunus-Bellapais nekropolu Bellapais abbatlığının şimal-şərqində, Girne dağlarının şimal ətəklərindəki kiçik bir təpənin şimal yamacında yerləşir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

* John Nicolas Coldstream: *The Originality of Ancient Cypriot Art.* Cultural Foundation of the Bank of Cyprus, Nicosia 1986.
* Porphyrios Dikaios: *Excavations at Vounous-Bellapais in Cyprus 1931–2. Archaeologia or Miscellaneous tracts relating to Antiquity.* Society of Antiquaries of London, Oxford 1940, S. 1–168.
* Sturt W. Manning: *Prestige, distinction, and competition. The anatomy of socioeconomic complexity in Fourth to Second Millennium B.C.E.* In: *Bulletin of the American Schools of Oriental Research.* 292, 1993, S. 35–58.
* Desmond Morris: *The art of ancient Cyprus.* Phaidon, Oxford 1985, ISBN 0-7148-2280-9.
* Edgar J. Peltenburg: *A Cypriot model for prehistoric ritual.* In: *Antiquity* 62, 1988, S. 289–293.
* Priscilla Schuster Keswani: *Death, prestige, and copper in Bronze Age Cyprus.* In: *[[:de:American_Journal_of_Archaeology|American Journal of Archaeology]]* 109, 2005, S. 341–401.

## Xarici keçidlər

* L. Dollhofer, K. Schaller: ''Über die Quadratur kreisförmiger Heiligtümer der kyprischen Bronzezeit.'' In: ''Altmodische Archäologie.'' ''Festschrift für Friedrich Brein.'' Forum Archaeologiae 14/III/2000 (http://farch.net)
Aida Hüseyn

**Aida Əli qızı Hüseyn** () — azərbaycanlı hüquqşünas; Azərbaycan Ali Məhkəməsinin hakimi (2024—h.h).

## Həyatı
Aida Əli qızı Hüseyn 1976-cı ildə anadan olub. 1997-ci ildə Azərbaycan Universitetinin Beynəlxalq hüquq bölməsindən, 2008-ci ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq bölməsindən məzun olub.

## Fəaliyyəti
1998-2002-ci illərdə Ədliyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası, Kriminalistika və Kriminologiya Problemləri İnstitutunun Məhkəmə Xəttşünaslıq Ekspertizası Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasında laborant olub.

2002-2005-ci illərdə Ədliyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası, Kriminalistika və Kriminologiya Problemləri İnstitutunun Məhkəmə Xəttşünaslıq Ekspertizası Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasında elmi işçi olub.

## İstinadlar
Zak Tayler Eysen

**Zak Tayler Eysen** () — keçmiş ABŞ səs aktyoru. Ən çox ** serialının baş personajını səsləndirdiyinə görə tanınır.

## İstinadlar
Webbia

*  — Nidorella bitki cinsinin sinonimi.
*  — Hilliardiella bitki cinsinin sinonimi.
*  — Hypericum bitki cinsinin sinonimi.
İsveçrə bıçağı adamı

**İsveçrə bıçağı adamı** () — 2016-cı ildə ekranlara çıxan sürrealist ABŞ filmi.

## Süjet
Henk Tompson kimsəsiz adada intihar etmək üzrə idi ki, birdən sahildə cansız kişi bədəni gözünə dəyir. O, öyrənir ki, adı Menni olan bu meyit hər işə yarayır 
və onun həyatını xilas edəcək.

## Rollarda
* Pol Dano — Henk Tompson
* Deniel Redkliff — Menni
* Meri Elizabet Uinsted — Sera

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
*
Getmək fikrində deyiləm

**Getmək fikrində deyiləm** () — 2022-ci ildə ekranlara çıxan ABŞ filmi.

## Süjet
Beyin xərçəngi diaqnozu qoyulan ata yeniyetmə qızını heç vaxt görmədiyi anasına qovuşdurmaq üçün yol səyahətinə başlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İsmayıl Sadıqov

* İsmayıl Sadıqov (zooloq)
* İsmayıl Sadıqov (texnik)
* İsmayıl Sadıqov (kimyaçı)
* İsmayıl Calallı
Super qaranlıq vaxtlar

**Super qaranlıq vaxtlar** () — 2017-ci ildə ekranlara çıxan ABŞ müstəqil psixoloji triller filmi.

## Süjet
1990-cı illərdə Nyu-York ştatında Zek və Coş adlı dostlar heç kimin sevmədiyi bir oğlanı yanlarına alırlar. Dostlardan biri bu təzə oğlanı dərsdən sonra ehtiyatsızlıqdan qılıncla vuraraq öldürür. İkisi həqiqəti ört-basdır etməyə və özlərini qorumağa çalışdıqca gərginlik yüksəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Beqnold Sammerin günləri

**Beqnold Sammerin günləri** () — 2019-cu ildə ekranlara çıxan Böyük Britaniya komediya-dram filmi.

## Süjet
Daniel yay tətili üçün atasının yaşadığı Floridaya getmək istəyirdi ki, birdən planlar pozulur. O, indi bütün yayı anası ilə keçirməli olacaq.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Sesessiya

**Sesessiya** (  - “gedirəm”), **ayrılma** —  dövlətdən (adətən federativ) onun hər hansı bir hissəsinin (adətən federasiya subyektinin) ayrılması. Həmçinin "separatizm" də adlanır. Bu mənada termin Amerika istiqlal müharibəsi zamanı meydana gəlmişdi.

## Terminin mənşəyi
Sesessiya termini latınca *cedo* felindən gəlir, müəyyən bir *hərəkət*, *yerdəyişmə* (hərfi və məcazi mənada) deməkdir. Sonradan, cedo sözünün mənası hüquqların ötürülməsi, yenidən tabeçilik və təyinat (yəni bir şey verməyə yönəlmiş hərəkət) kimi anlayışlarla da tamamlandı. Cedo felindən cessio (tapşırıq, cession) və retrocessio (əks hərəkət) isimləri əmələ gəlmişdir. Cedo felinə se-(ayırmaq) prefiksini əlavə etməklə *ayırmaq*, *qopmaq* (yəni ayırmağa yönəlmiş hərəkət) mənasında olan *secedo* feli, ondan isə secessio (ayrılmaq) isimi əmələ gəlmişdir. Bu əsasda hər üç ingilis termini: *cession*, *retrocession* və *secession* hüquqi və tarixən bir-biri ilə bağlıdır.

Sesessiyanın iki əsas nəzəriyyəsi var: hər hansı bir səbəbdən ayrılmanın ümumi qanunu (*Seçim nəzəriyyəsi*) və kobud ədalətsizliyi düzəltmək üçün ayrılma (*Just Cause Theory*). Xüsusilə, ikinciyə 1836-cı il Texas Respublikasının Müstəqillik Bəyannaməsinin müddəaları daxildir ki, bu da Meksika hökumətinin *qanuni səlahiyyətlərini aldığı insanların həyatını, azadlığını və əmlakını qorumağı dayandırdığını* bildirir.
Azad İrland dövləti

**Azad İrland dövləti** (, ) (1922-1937) — İngiltərə-İrlandiya müqaviləsinə uyğun olaraq 6 dekabr 1922-ci ildə yaradılmış dominion dövlət. Yaradılan zaman o, İrlandiya adasının bütün ərazisini əhatə edirdi, lakin elə ertəsi gün Şimali İrlandiya müqavilədə təsbit olunmuş sesessiya hüququndan istifadə etdi və kraldan xahiş etdi ki, “Azad İrland dövləti parlamentinin və hökumətinin səlahiyyətləri artıq Şimali İrlandiyaya şamil edilmir”. Dekabrın 8-də Şimali İrlandiya rəsmi olaraq İrlandiyanın digər hissəsindən ayrıldı. Azad İrland dövləti 29 dekabr 1937-ci ildə dominion statusundan çıxaraq müstəqil İrlandiyaya çevrilməsində həlledici addım kimi xidmət edən yeni konstitusiyanın qəbulundan sonra rəsmi olaraq fəaliyyətini dayandırdı.
Nigeriya vətəndaş müharibəsi

**Nigeriyada vətəndaş müharibəsi** (); bəzən **Biafranın istiqlal müharibəsi** () və **Biafra-Nigeriya müharibəsi** () — millətlərarası ziddiyyətlər və Biafra Respublikasının yaradılmasını elan edən ölkənin şərq əyalətlərini ayırmaq cəhdi nəticəsində yaranan silahlı münaqişə. 1967-ci ilin iyulundan 1970-ci ilin yanvarına qədər davam edən döyüşlər nəticəsində federal Nigeriya hökuməti üsyançıların ələ keçirdikləri ərazilərə nəzarəti bərpa edə bildi. Nigeriya vətəndaş müharibəsi Vyetnam müharibəsi ilə birlikdə 1960-cı illərin ən ölümcül münaqişəsi hesab olunur. Müxtəlif mənbələr bu vətəndaş müharibəsində 700 mindən 3 milyon nəfər qədər insanın, əsasən də müharibə cinayətləri, aclıq və xəstəliklərin qurbanı olan biafralının öldüyünü təxmin edir.
Biafra

**Biafra Respublikası** () — Nigeriyanın cənub-şərq hissəsində 30 may 1967-ci ildən 15 yanvar 1970-ci ilə qədər mövcud olan qismən tanınan dövlət. Dövlət Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən tanınmasa da, Qabon, Haiti, Fil Dişi Sahili, Tanzaniya və Zambiya kimi dövlətlər tərəfindən tanınmışdı.

## İstinadlar
Dranq nax Osten

**Dranq nax Osten** ( — "Şərqə basqın") — XIX əsrin ortalarında meydana çıxan və əsrin ikinci yarısında millətçi diskussiyalarda işlənmiş ifadə. Bu termin XIX əsrdə kayzer Almaniyasında və daha sonra nasist təbliğatında Almaniyanın şərqə doğru ekspansiyasına istinad etmək üçün istifadə edilmiş və almanların digər xalqlarla rəqabətdə "yaşayış sahəsini" genişləndirmək üçün şərqdə alman müstəmləkəçiliyinin strateji əhəmiyyətini vurğulamışdır.XX əsrdə bu termin Sovet və Polşa tarixçiləri tərəfindən alman ekspansiyasını təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

"*Drang nach Osten*" doktrinasının ideoloji əsası " Ostforschung " alman elmi tədqiqat istiqaməti çərçivəsində yaradılmışdır.

## İstinadlar
Obi ivay

– Yaponiyada hamilə qadınlara rahat doğuş arzulamaq üçün yerinə yetirilən adət. Həmiləyinin beşinci ayında qadının qarnına xüsusi paltar sarımaqla yerinə yetirilir.

## Adlanması
Adət  kimi də tanınır. Bəzi regionlarda bu adət ,  və ya  adlanır.

## Adət
Obi ivay adəti qadının hamiləliyinin beşinci ayında,  adlandırılan xüsusi zodiak günündə yerinə yetirilir. Bəzi regionlarda bu adət üçüncü və ya yeddinci ayda keçirilir. Adət üçün bu günün seçilməsi itlərin rahat doğuş edən heyvanlar hesab olunmasıdır.

Adət zamanı qadının qarnına ağ və ya qırmızı rəngdə *ivata obi* adlı xüsusi geyim növü sarılır. Uzunluğu adətən 2,3 metr olur. Paltar adətən qızın valideynləri (əsasən anası) tərəfindən düyü və qırmızı paxla ilə hədiyyə olunur. Mamaça və ya xəstəxana işçisi tərəfindən sarılır. Valideynlər və yaxın qohumlar hadisəni qeyd etmək üçün damplinq və qırmızı düyü bişirirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Sona Rəhimova

**Sona Rəhimova** () — azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. Qazaxıstanın "Okzjetpes" klubunun, həmçinin Azərbaycanın qadınlardan ibarət A milli komandasının müdafiəçisi

## Həyatı və karyerası
2001-ci ildə Bakıdan anadan olmuşdur.

2015-cı ildə "Vətən" klubu ilə peşəkar karyeraya başladı. Həmin sezon ölkə çempionu olan Sona, 2016-cı ildə klubunu dəyişərək "8-li İOEUGİM" klubuna keçid etdi.

2017/2018-ci illərdə, Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında parlamağa başladı. Belə ki, həmin sezon keçmiş adı ilə "Təhsil"də oynayan zaman liqanın ən məhsuldar futbolçusu adına layiq görüldü. O mövsüm ərzində 35 qol vurmuşdur. Bununla da, bürünc medal verildi ona. Növbəti sezon da, eyni şəkildə 3-cü olan komanda, "Azərbaycan Kuboku"nda da 2-cilik əldə etmişdir.

2020-ci ildə Gürcüstanın "Nike" klubunda çıxış etməyə başladı.

2021-ci ildə "Kayserispor" klubuna keçid etdi. Sezonun digər yarısında isə, eyni bölgənin "Kayseri Gənclərbirliyi" klubuna transfer oldu.

2022-ci tarixdə, peşəkar futbol karyerasına "Amedspor" klubunda davam etdi. 2023-cü ilə qədər "Amedspor"-da çıxış edən futbolçu, karyerasına "Giresunspor" klubunda davam etdirdi.

2024-cü ildə isə, Qazaxıstanın "Okzhetpes" klubuna keçid etdi.

## Milli Karyerası
2017-ci ildən 2018-ci ilə  qədər U17 yaş qrupu üzrə Azərbaycan millisində çıxış etib. Həmin illərdən etibarən isə, A Milli yığmanın formasını geyinməyə başladı.

## Uğurları
* **Vətən**
**  Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Çempion - *(2015/2016)*
* **8-li İOEUGİM**
** Azərbaycan Kuboku: Gümüş medal - *(2018/2019)*
** Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Gümüş medal - *(2017/2018, 2018/2019)*

## Şəxsi Nailiyyətləri
* **8-li İOEUGİM**
** Yüksək Qızlar Liqası: Bombardir *(2017/2018, 2018/2019)* 

## İstinadlar
Trillium declinatum

*  — Trillium flexipes bitki növünün sinonimi.
*  — Trillium catesbaei bitki növünün sinonimi.
Persicaria

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oçi Etsucin

– Edo dövründə yaşamış Yaponiya hayku şairi. "Matsuo Başonun 10 böyük şagirdi"ndən biridir.

## İlk illəri
1656-cı ildə Yaponiyanın Eçiqo əyalətində (indiki Niiqata prefekturası) doğulduğu güman olunur. Kumamoto klanına xidmət edən ailənin ikinci oğlu idi. Əsas məşğuliyyəti boyaq ticarəti olmuşdur.

## Yaradıcılığı
İlk şeirləri Başo məktəbinin Naqoya qolu tərəfindən 1686-cı ildə nəşr olunmuş *"Haru no hi"* antologiyasında peyda olmuşdur. 1687-ci ildə Başonun Kiotodan Naqoyaya olan səfərində onu müşayiət etmişdir. 1688-ci ildə səfər Kiso marşrutu boyunca Edoya doğru davam etmiş və Başo tərəfindən *"Saraşina Nikki"* əsərində qeyd olunmuşdur.

Etsucinin bir çox şeiri *"Arano"* (1689) və *"Sanmino"* (1691) kimi Başo məktəbinin antologiyalarında peyda olmuşdur. Naqoya qoluna mənsub olan bir çox şair kimi o da Başo məktəbindən uzaqlaşmış, 1695-ci ildən sonra ədəbi fəaliyyətini dayandırmışdır. 1715-ci ildə hayku şeirləri yazmağa qayıtmış, 1717-ci ildə *"Şakubikan"* adlı antologiya tərtib etmiş və 1720-ci ildə Kaqami Şiko ilə debata çıxmışdır. Etsucinin üslubu rasional tonla xarakterizə olunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Emil Kitelman

**Emil İosifoviç Kitelman** () — yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş Azərbaycan futbolçusu. Azərbaycanın 19 yaşlılardan ibarət milli komandasının keçmiş üzvü.

## Klub karyerası
Emil Kitelman 1 noyabr 1983-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Atası milliyətcə yəhudi, anası isə rus əsillidir. 

8 yaşında ikən "Neftçi" klubunun Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində futbolla məşğul olmağa başlayıb. Peşəkar futbolçu karyerasına 1999-cu ildə, Azərbaycan Yüksək Liqasında çıxış edən "Xəzər Universiteti" klubunda start verib. 2001–2002 mövsümündə "Şəfa"nın heyətində çempionat oyunlarında 20 oyun keçirib, 1 qol vurub. Yeganə qolunu 1:1 hesablı bərabərliklə yekunlaşan görüşdə "Neftçi"nin qapısından keçirib.

2002-ci ildə ailəsi ilə İsrailə köçməli olan Kitelman, futbolçu karyerasına bu ölkədə davam edib. Burada yaşadığı 4 il müddətində ölkənin aşağı liqa təmsilçiləri — "Makkabi Herzliya", "Sektsiya Nes-Siona" və "Makkabi İroni Kfar-Yona"da çıxış edib.

2006-ci ildə Bakıya geri dönür və "Olimpik" klubu ilə müqavilə bağlayır, lakin "Təyyarəçilər"in heyətində cəmi 3 oyunda forma geyinmək şansı qazanır. 2011-ci ilədək futbolçu karyerasına davam edən Kitelman, bu müddət ərzində "Masallı", "Bakılı", "Muğan", "MOİK Bakı" və "Neftçi İSM" klublarının şərəfini qoruyub.

## Milli karyerası
Kitelman, Azərbaycanın 19 yaşlılardan ibarət milli komandasının üzvü olub. O, 2001-ci ildə 19 yaşlılardan ibarət millinin heyətində Avropa çempionatının seçmə mərhələsində 2 oyun keçirib.

## Şəxsi həyatı
Emilin böyük qardaşı Mixail də peşəkar futbolçu olub. Karyerasının böyük hissəsini Azərbaycanda keçirmiş futbolçu, yarımmüdafiəçi və müdafiəçi mövqelərində çıxış edib.

Emil, 2010-cu ildə Anarə adlı azərbaycanlı xanımla ailə həyatı qurub.

Bakı Biznes Universitetinin Menecment fakultəsində təhsil alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* “Birdən gördük ki, başı şüşəyə dəydi” – Müsahibə ''Gencaile.az''
Trillium erythrocarpum

*  — Trillium undulatum bitki növününü sinonimi.
*  — Trillium grandiflorum bitki növününü sinonimi.
İlkin kapital yığımı

**İlkin kapital yığımı** — Karl Marksın fikrincə, kapitalist istehsalı üçün şəraitin yarandığı tarixi proses. “Kapitalın ilkin yığılması” anlayışı ilk dəfə Adam Smitin əsərlərində təqdim edilmiş və Marks tərəfindən ilkin yığım nəzəriyyəsi şəklində işlənmişdir.

## Nəzəriyyənin əsas prinsipləri
Bu nəzəriyyəyə görə kapitalın ilkin yığılmasının mahiyyəti aşağıdakı kimidir. Kapitalistik istehsalın həyata keçirilməsi üçün aşağıdakı şərtlər lazımdır: 1) qanuni olaraq azad, lakin istehsal və yaşayış vasitələrindən məhrum olan və buna görə də kapitalistlər üçün işləməyə məcbur olan yoxsul kütlənin olması; 2) kapitalistik müəssisələrin yaradılması üçün zəruri sərvətin toplanması. Bu şərait XV əsrin sonlarından XVIII əsrə qədər, digər ölkələrdə isə XIX əsrin sonlarına qədər Qərbi Avropada baş verən ilkin kapital yığımı prosesi zamanı yaradılmışdır.

İlkin yığım prosesinin birinci tərəfi istehsal vasitələrinin xırda istehsalçılar (kəndlilər və sənətkarlar) kütləsindən zorla müsadirə edilməsi və onların mülki yoxsul proletarlara çevrilməsidir. Bu prosesin ən parlaq təzahürü, Marksın fikrincə, XV əsrin sonunda başlayan və ən böyük həddi XVIII əsrdə çatan kəndlilərin kütləvi surətdə müsadirə edilməsi (“çəpərləmələr” adlanan) idi. İngilis sənaye inqilabı dövrü, hakimiyyət və qanunlar tərəfindən icazə verilən əhalinin kütləvi soyğunçuluğu formasını aldıqda:“XVIII əsrdə tərəqqi ondan ibarətdir ki, qanun özü xalqın torpağının talan edilməsi alətinə çevrilir... Belə soyğunçuluğun parlament forması “İctimai mülkiyyətin bağlanması haqqında qanunlar”dır (Bills for Inclosures of Commons), yəni mülkədarların xalqın torpaqlarını onların köməyi ilə özlərinə xüsusi mülkiyyət kimi verdiyi fərmanlar – xalqı özgəninkiləşdirən dekretlər”.Kəndlilərin torpaqlardan qovulması elə bir miqyasda həyata keçirildi ki, XVIII əsrin sonlarında İngiltərədə torpağa sahib olan müstəqil kəndlilər - yomenlər praktiki olaraq yox oldular. Lakin ümumilikdə bu proseslər, bu dövrdə əmək haqqı “minimumdan aşağı düşməyə başlayan” və “yalnız həyatın tamamilə zəruri ehtiyaclarını ödəməyə kifayət edən” muzdlu işçilərdən ibarət nəhəng bir ordunun formalaşmasına səbəb oldu.

Kapitalın yığılması prosesinin ikinci tərəfi kapitalist müəssisələrinin yaradılması üçün zəruri olan sərvətlərin (torpaq, pul, istehsal vasitələri, daşınmaz əmlak və s.) toplanmasıdır. Burada bir neçə mənbə var:

1) kəndlilərin şəxsi torpaqlarının və sənətkarların əmlakının müsadirə edilməsi; kəndlilərin icma mülkiyyətinin qəsb edilməsi; kilsə əmlakının ələ keçirilməsi; dövlət torpaqlarının saxta yolla özgələşdirilməsi.2) Müstəmləkə talanları və qul ticarəti yolu ilə başqa ölkələrin və ərazilərin qarət edilməsi.

3) Soyğunçuluğun və möhtəkirliyin başqa bir növü olan və maliyyə iş adamlarının zənginləşməsinə xidmət edən dövlət kreditləri sistemi.

4) Vergi sistemi.

5) Proteksionizm sistemi.

## İstinadlar
Shell

**Shell** — Böyük Britaniyanın neft-qaz şirkəti. 2018-ci ilə kimi, Forbes Global 2000 reytinqinə görə dünyanın 11-ci ən böyük neft-qaz şirkətidir. Qərargahı Londonda yerləşir.

## İstinadlar
Qaspar Karampetyan

**Qaspar Karampetyan** () — erməni siyasətçi və ictimai xadim. Ədalət və Demokratiya üçün Avropa-Ermənistan Federasiyası adlı diaspora təşkilatının rəhbəridir. Araşdırmalar zamanı, Karampetyanın, Avropa Parlamentinin "Qətərgeyt" işinə görə həbs edilmiş Eva Kaili ilə dərin əlaqələri olduğu və rəhbərlik etdiyi təşkilat vasitəsilə müxtəlif ölkələrdən olan Avropa məmurlarının Qarabağa səfərlərini maliyyələşdirdiyi aşkara çıxarılmışdır.

2024-cü ildə Caspian Broadcasting Company Kaspar Karampetyanın Avropada lobbiçilik fəaliyyətindən bəhs edən sənədli film yayımlamışdır.

## Həyatı və təhsili
Qaspar Karampetyan 29 yanvar 1948-ci ildə Yunanıstanın Afina şəhərində, erməni ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Neos Kosmos Milli İbtibadi Məktəbində almışdır. Daha sonra, təhsilini Beyrutdakı Nşan Palancıyan Dcemaran Erməni Kollecində davam etdirmişdir. Azad Yunanıstan Universitetində Avropa Tarixi və Mədəniyyəti fakültəsində bakalavr təhsili almışdır.

## Fəaliyyəti
1967–1996-cı illərdə Qaspar Karampetyan Afinadakı bir texnologiya şirkətində idxal, ixracan və ictimayətlə əlaqələr şöbəsinin rəhbəri kimi çalışmışdır. Həmçinin 1976–1983-cü illərdə Yunanıstan Gənclər Birliyi adlı təşkilatda mərkəz ofisinin rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Bundan sonra, 2007-ci ilə kimi Yunanıstan Erməni Ortodoks prelaturasının kansleri olaraq çalışmış, paralel olaraq 1998–2007-ci illərdə Yunanıstan Milli Komitetinin iqtisadiyyat komissiyasının üzvü olmuşdur. 2004–2010-cu illərdə "Hellenic AID" Yunanıstandan Ermənistana yardım komitetində nəzarətçi vəzifəsində çalışmışdır.

1992–1996-cı illərdə Erməni Məsələsinin Müdafiəsi Komitetinə rəhbərlik etmiş, 2011-ci ildən yenidən həmin vəzifəyə qayıtmışdır. 2003–2011-ci illərdə Ədalət və Demokratiya üçün Avropa-Ermənistan Federasiyası adlı diaspora təşkilatının üzvü olmuş, 2012-ci ildən təşkilata rəhbərlik etməyə başlamışdır.

Ədalət və Demokratiya üçün Avropa-Ermənistan Federasiyası təşkilatının rəhbəri kimi Avropa Parlamentinin "Qətərgeyt" işinə görə həbs edilmiş Eva Kaili ilə dərin əlaqələr qurmuş və müxtəlif ölkələrdən olan Avropa məmurlarının Qarabağa səfərlərini maliyyələşdirdirmişdir.

## İstinadlar
Avropa Parlamentində Qətər rüşvət qalmaqalı

**Avropa Parlamentində Qətər rüşvət qalmaqalı** və ya **Qətərgeyt** () — Avropa Parlamenti rəsmiləri, lobbistlər və onların ailə üzvlərinin Qətər, Mərakeş, Mavritaniya dövlərtləri, həmçinin Avropadakı Erməni diasporunun  (xüsusilə Ədalət və Demokratiya üçün Avropa-Ermənistan Federasiyası adlı diaspora təşkilatı) tərəf olduğu, 2022-ci ilin dekabrından davam edən siyasi qalmaqal. Araşdırmalar zamanı, yüksək vəzifəli Avropa Parlamenti rəsmilərinin rüşvət, pul yuyulması və mütəşəkkil cinayətkarlıq əməlləri ilə məşğul olmaları aşkara çıxarılmışdır.

Belçika, İtaliya və Yunanıstanın hüquq-mühafizə orqanları, cinayət əməllərində şübhəli bilinən diplomatlardan 1,5 milyon avro nəğd pul, kompüter və mobil telefonlar konfiskasiya etmiş, dörd diplomata qarşı isə iddia edilən cinayətlərlə bağlı ittiham irəli sürülmüşdür.

## İstinadlar
Comon Suqi

– Yaponiyanın Kaqoşima prefekturasında yerləşən və yapon kriptomeriyası növündən olan ağac. 1993-cü ildə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilmiş Yakuşima adasında yerləşir. Yaşının 2.170–7.200 arasında olduğu təxmin edilir.

## Tarixi
Ağac 1966-cı ildə kəşf olunmuş və Yaponiyada davam etmiş Comon dövrünün adı ilə adlandırılmışdır. Ağaca xüsusi təbiət abidəsi statusu verilmişdir. 1993-cü ildə Yakuşima adasına YUNESKO-nun Dünya irsi statusunun verilməsindən sonra ağac dünyada tanınmağa başlamışdır.

## Xüsusiyyətlər
Ağacın hündürlüyü 30 metr, gövdəsinin çevrə uzunluğu 16,1 metr təşkil edir. Digər yapon kriptomeriyası ağaclarından fərqli olaraq alçaq olması və gövdəsinin odun üçün əlverişli olmaması səbəbilə ağac əsrlər boyunca böyüyə bilmişdir.

Comon Suqinin dəqiq yaşı məlum deyil. Aparılan ilkin araşdırmalar zamanı yaşının 7.200 olduğu təxmin edilmişdir. Lakin radiokarbon testi yaşının 2.170 olduğunu göstərmişdir. Ağacın mərkəzi hissəsinin çürük olması yaşının müəyyən edilməsini çətinləşdirir. Mütəxəssislər dəqiq yaş barədə razılığa gələ bilməsələr də, ən az 2000 yaşında olduğunda həmfikirdirlər.

Ağac turist axınına məruz qaldığı üçün ətrafındakı torpaq eroziyaya uğramış, bitkinin zəifləməsinə səbəb olmuşdur. 1996-cı ildən etibarən ziyarətçilər ağacı 10 metr uzaqlıqda tikilmiş müşahidə nöqtəsindən izləyə bilirlər. 2005-ci ildə vandallar ağacın gövdə qabığından bir parça kəsib oğurlamışdırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Alkatrazdan qaçış

**Alkatrazdan qaçış** bu mənalara gələ bilər:

* Alkatraz həbsxanasından qaçış (iyun, 1962)
* ''Alkatrazdan qaçış'' (film)
İvate Sunami Memorial Muzeyi

– Yaponiyanın İvate prefekturasının Rikuzentakata şəhərində yerləşən muzey. 2011-ci ilin martında baş vermiş Tohoku sunamisi hadisəsinə həsr olunmuşdur.

## Tarixi

Muzeyin rəsmi adı 26 mart 2018-ci ildə açıqlanmışdır. Açılışı 22 sentyabr 2019-cu ildə baş tutmuşdur. 2024-cü ildə muzey 1 milyonuncu ziyarətçisini qəbul etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Muzey binası Takata Matsubara Memorial Parkının ərazisində yerləşir. Parkın ərazisində sunami nəticəsində su altında qalmış üçmərtəbəli Kesen liseyinin binası, Xatirə meydanı, eləcə də "Möcüzə şamı" adlandırılan şam ağacı yerləşir. Sunamidən öncə ərazidə 70.000 şam ağacı olsa da, ancaq bir şam ağacı sunami nəticəsində yıxılmamışdır. Möcüzə şamı hadisədən bir il sonra ölsə də, parkda nümayiş olunur.

Muzey binası ikimərtəbəlidir. Ümumi döşəmə sahəsi 7.079 kv. metr təşkil edir. Muzey 4 bölmədən ibarətdir. Birinci bölmə sunaminin elmi və tarixi prespektivlərindən bəhs edir. İkinci bölmədə Tohoku sunamisi nəticəsində zərər görmüş cisimlər (məsələn, maşınlar), hadisəni təsvir edən materiallar, hadisə qurbanlarının xatirələri nümayiş etdirilir. Üçüncü bölmə sunamidən sonra rekonstruksiyaya həsr olunub. Muzeyin kino zalında sunami ilə bağlı videomateriallar nümayiş etdirilir. 150-dən çox eksponatın sərgiləndiyi muzeyin interyeri taxtadan hazırlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Riçard Şrok

**Riçard Şrok** — (İngiliscə: Richard Royce Schrock, 4 yanvar 1945-ci ildə Bern, İndiana, ABŞ ştatında anadan olub),- amerikalı kimyaçı, 2005-ci ildə "Üzvi sintezdə metatezis üsulunu təkmilləşdirdiklərinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (Robert Qrabbs və İv Şoven ilə birlikdə).

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1992 il), London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (2008 il).

## Bioqrafiyası
Riçard Şrok 4 yanvar 1945-ci ildə ABŞ-ın İndiana ştatının Bern şəhərində anadan olub. Kaliforniyanın San Dieqo şəhərində Mission Bay Liseyində oxuyub. O, bakalavr dərəcəsini 1967-ci ildə Riversayd Kaliforniya Universitetində, və Con Osbornenin rəhbərliyi altında fəlsəfə doktoru (PhD) dərəcəsini 1971-ci ildə Harvard Universitetində almışdır. Sonra o, Kembricdə Lord Lyuislə birlikdə çalışmağa başladı. 1975-ci ildən isə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda işləyir və 1980-ci ildən kimya professorudur.

Riçard Şrok Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının və Milli Elmlər Akademiyasının üzvüdür və 2007-ci ildən Harvard Universitetinin Nəzarətçilər Şurasına seçilib. Riçard Şrok Patentli metatez katalizatorunun inkişafı və tətbiqinə diqqət yetirən İsveçrə şirkətinin həmtəsisçisi və idarə heyətinin üzvü.

Sent-Endryussko Universitetinin fəxri doktorudur (2013).

## Ailəsi
Riçard Şrok 1971-ci ildə Nensi Karlsonla evlənib və bu evlilikdən Endryu və Erik adlı iki övladı var. Ailəsi Massaçusets ştatının Vinçester şəhərində yaşayır.

## Nobel mükafatı
2005-ci ildə Riçard Şrok, üzvi sintez üsulu olan olefin metatezi üzərində işlərinə görə kimya üzrə Nobel mükafatı aldı və onu Robert Qrabbs və İv Şoven ilə bölüşdü. "Qara qutu" adlanan olefin metatez katalizatorlarının quruluşunu və mexanizmini ilk dəfə izah edən Riçard Şrok oldu.

## Sosial həyatı
2016-cı ildə o, Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini geni dəyişdirilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran bir məktub imzaladı.

## Mükafatları
* 1985 il — Organometallik Kimya üzrə ACS Mükafatı
* 1990 il- Yüzillik Mükafatı
* 1996 il- Qeyri-üzvi Kimya üzrə ACS Mükafatı
* 2005 il- Avqust Vilhelm Hoffman medalı
* 2005 il- Kimya üzrə Nobel mükafatı
* 2014 il- Paracels Mükafatı

## İstinadlar