Səhiyyə Nazirliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi** — Azərbaycan Respublikası ərazisində əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində dövlət siyasətini və tənzimlənməsini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı.

## Tarixi
1918-ci il may ayının 28-də Fətəli Xan Xoyskinin rəhbərliyi ilə Gəncədə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti yaradıldı. Cümhuriyyət Hökumətinin ilk qərarlarından biri 17 iyun 1918-ci ildə Səhiyyə Nazirliyinin yaradılması ilə əlaqədar oldu. Nazir vəzifəsinə 1903-cü ildə Xarkov Universitetinin tibb fakültəsini bitirmiş, ixtisasca cərrah olan Xudadat bəy Rəfibəyov təyin edildi.

Nazirliyin 5 əsas şöbəsi – şəhər və məhkəmə tibbi şöbəsi, tibbi statistika, əczaçılıq, kənd səhiyyəsi, baytarlıq və sanitariya şöbələri var idi. Nazirliyin göstərişi ilə əhaliyə dövlət hesabına pulsuz tibbi xidmətə keçilmiş, yeni müalicəxanalar, tibb məntəqələri açılmış, dərman anbarları, laboratoriya binaları tikilmiş, lazımi avadanlıqlar alınmışdı.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandığı ilk gündən iqtisadi-sosial və mədəni həyatda dönüş yaratmaq, bu sahələrdə milli kadrların hazırlığını genişləndirmək məsələsi ön plana çəkilmişdi. Bu məqsədlə bir qrup gənc xarici ölkələrdə təhsil almağa göndərilmişdi. Hökumət əhaliyə tibbi xidməti yaxınlaşdırmaq, epidemiyalara qarşı mübarizəni gücləndirmək üçün də hərtərəfli planlar işləyib hazırlamış, bununla əlaqədar qərarlar qəbul edilmişdi. Qərarlarda hökumət təzə təşkil etdiyi Səhiyyə Nazirliyi qarşısında çox ciddi vəzifələr qoymuşdu. Onlardan ən önəmlisi əhalinin sağlamlığının qorunması üçün lazımi şəraitin yaradılması və antisanitariya ilə mübarizənin gücləndirilməsi idi.

Bununla yanaşı, Azərbaycanda epidemiyalarla mübarizənin gücləndirilməsi, qəzalarda tibbi xidmətin yaxşılaşdırılması onların tibbi kadrlarla və dərmanlarla təmin olunması məsələsi də diqqət mərkəzinə çəkilmişdir. "Azərbaycan" qəzeti 1918-ci ilin sonlarında çıxan saylarından birində yazırdı: "Şəhər tibb –sanitar təşkilatları bu ağır vəziyyətin öhdəsindən gələ bilmir, çünki xəstələr o qədər çoxdur ki, yeni xəstələrin qəbulu dayandırılıb". Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi müalicə müəssisələrinin bərpasına belə çətin şəraitdə başladı. Arxiv sənədlərinin verdiyi məlumata görə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qəzalarda 33 xəstəxana fəaliyyət göstərmişdir.

Onların ştatlarında 1 həkim, 2 feldşer, 1 mamaça və 1 çiçək peyvənd edən işçi olmuşdur. Kəndlərdə ambulator xidmətləri pulsuz aparılmışdır. Mövcud kənd xəstəxanalarının və feldşer məntəqələrinin başlıca vəzifələri yoluxucu xəstələrin hospitallaşdırılması, xəstəlik ocaqlarının zərərsizləşdirilməsi olmuşdur. Respublika əhalisinin 75 min nəfərinə cəmi 1 nəfər həkim düşürdü. Respublika parlamenti vəziyyəti nəzərə alaraq, 1920-ci ildə kənd xəstəxanaları şəbəkələrini genişləndirmək və bu məqsədlə 35 yeni xəstəxana və 56 feldşer məntəqəsi təşkil etmək barədə qərar qəbul etmiş və bunun üçün 43 milyon 321 min 950 manat pul ayırmışdır. Bu qərara əsasən Bakı quberniyasında 19 xəstəxana, 27 feldşer məntəqəsi, Gəncə quberniyasında 15 xəstəxana, 34 feldşer məntəqəsi, Zaqatala rayonunda 1 xəstəxana, 2 feldşer məntəqəsi açılması nəzərdə tutulmuşdur. Səhiyyənin dərman preparatları ilə düzgün təminatı tibbi-sağlamlıq işinin başlıca cəhətlərindən biridir. Elə bu səbəbdən də həmin dövrdə Səhiyyə Nazirliyinin əczaçılıq şöbəsi dərman preparatlarının alınması öz əlində cəmləşdirmişdi.

Bakıda dövlət apteki və onun nəzdində dərmanların, bakterioloji preparatların, müalicə zərdablarının hazırlanması və tibbi-məhkəmə müayinələrinin aparılması üçün analitik laboratoriya təşkil olunmuşdur. Səhiyyə tibb-ocaqların dərman preparatları və tibb alətləri ilə vaxtında düzgün təmin etmək məqsədilə mərkəzi anbar təşkil olunmuşdur. Bütün bunlarla yanaşı, Bakıda yeni şəhər ambulatoriyaları, 9 aptek işə başlamış və xəstələrə pulsuz xidmət göstərmişdir. 60-cı illərin sonu, 70-ci illərin əvvəlləri, daha dəqiq desək, Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi ilk aylardan başlayaraq Azərbaycanın sosial-iqtisadi, elmi-mədəni həyatında böyük canlanma yarandı. Respublikanın xalq təsərrüfatının bütün sahələrində, elm və təhsildə, incəsənət və mədəniyyətdə, səhiyyə və məişətdə sıçrayışlı bir inkişaf dövrü başladı. Təkcə 1970–1980-ci illərdə Azərbaycanda yüzlərlə iri səhiyyə obyektləri inşa edilmişdir.

90-cı illərin əvvəlləri xalqımızın müstəqillik uğrunda mübarizəsinin ilk illərinə xas olan bir sıra çətinliklərlə müşayiət edilsə də, həmin illər vaxtilə Azərbaycan səhiyyəsində qazanılmış nəticələrdən praktikada istifadə edilməsinə yönəlmiş fəal elmi axtarışlarla əlamətdardır. Prezident Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışından dərhal sonra onun həyata keçirməyə başladığı islahatlar tibb sahəsində də öz bəhrəsini verdi, səhiyyənin səmərəsinin yüklədilməsi və intensivləşdirilməsi üçün baza yaradıldı.

## Vəzifələri
* Əhaliyə tibbi yardım göstərmək;
* Sağlamlığın qorunması sahəsində dövlət proqramlarını hazırlamaq və həyata keçirmək;
* Mülkiyyət formasından asılı olmayaraq, səhiyyənin bütün növlərinin inkişafı üçün zəruri olan tədbirlər görmək;
* Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət sanitariya-epidemioloji salamatlığına nəzarəti təmin etmək;
* Analığın və uşaqların mühafizəsi, ailənin planlaşdırılması üzrə tədbirlərin hazırlanıb həyata keçirilməsini təmin etmək;
* Azərbaycan Respublikası əhalisini və müalicə-profilaktika müəssisələrini dərman, bakterioloji, virus preparatları və tibbi təyinatlı digər məlumatlarla təmin etmək;
* Dövlət proqramlarının həyata keçirilməsi məqsədilə tabeliyində olan idarə və müəssisələri, apteklər şəbəkəsini inkişaf etdirmək, icra və maliyyə — təsərrüfat intizamına ciddi riayət olunmasını təmin etmək;
* Təbabət və əczaçılıq sahələrində elmi tədqiqatları inkişaf etdirmək, onların səmərəliliyini yüksəltmək, elm, texnika və qabaqcıl təcrübədə nailiyyətlər əldə etmək;
* Təbabət və tibb texnikası sahələrinin formalaşdırılmasını və inkişafını təmin etmək;
* Tibb təhsili müəssisələrində tibbi və əczaçı kadrların hazırlanmasına rəhbərlik etmək, həmin kadrların ixtisas üzrə biliklərini və təcrübi biliklərini və təcrübi vərdişlərini təkmilləşdirmək;tabeliyində olan idarə və müəssisələri ixtisaslı kadrlarla təmin etmək;
* İqtisadi metodlarla idarəetməni təkmilləşdirmək, səhiyyədə yeni təsərrüfat mexanizmlərini, nazirlik aparatını, yerli səhiyyə orqan və təşkilatının işində mütərəqqi idarəetmə formalarını tətbiq etmək;
* Səhiyyə obyektlərinin tikintisinə kapital qoyuluşlarından faydalı istifadə etmək və onların səmərəliliyini yüksəltmək;
* Tabeliyində olan idarə və müəssisələrində çalışan işçilər üçün sağlam və təhlükəsiz əmək şəraiti təmin etmək;
* Səhiyyənin inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmək, tibbi yardımın təşkilinin formalarını təkmilləşdirmək, demoqrafik şəraitin, əhalinin sağlamlığı və ölüm vəziyyətinin öyrənilməsi məqsədilə tibbi statistika və məlumat-analitik bankını yaratmaq və fəaliyyətini təmin etmək;
* Azərbaycan Respublikası ərazisinə yoluxucu xəstəliklərin gətirilməsi və yayılmasının qarşısını almaq;
* Daxil olan məktub, ərizə və şikayətləri vaxtında araşdırmaq və müvafiq tədbirlər görmək.

## Tabeliyindəki qurumlar

### Tibbi tədris müəssisələri
*
* Azərbaycan Tibb Universiteti
* Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu
* 1 nömrəli Bakı Tibb Kolleci
* 2 nömrəli Bakı Baza Tibb Kolleci
* Sumqayıt Tibb Kolleci
* Gəncə Tibb Kolleci
* Mingəçevir Tibb Kolleci
* Şəki Tibb Kolleci
* Lənkəran Tibb Kolleci
* Naxçıvan Tibb Kolleci
* Quba Tibb Kolleci
* **Saatlı Tibb Kolleci**
* **Cəlilabad Tibb Kolleci**

### Digər
# Analitik Ekspertiza Mərkəzi
# Məhkəmə Psixiatrik Ekspertiza Mərkəzi
# İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi 
# Məhkəmə Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyi və onun şöbələri 
# Respublika Narkoloji Mərkəzi 
# Rəqəmsal Səhiyyə Mərkəzi  
# Xüsusi Təhlükəli İnfeksiyalara Nəzarət Mərkəzi 
# Azərbaycan Təbabəti Muzeyi 
# Bakı Sağlamlıq Mərkəzi 
# Azərbaycan Respublikası Dövlət Elmi-Tibbi Kitabxanası 
# Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi və onun filialları  
# İnformatika və Statistika İdarəsi
# Respublika Ailə Planlanması Məsləhətxanası 
# Respublika Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzinin tabeliyindəki dezinfeksiya stansiyaları və profilaktik dezinfeksiya şöbələri 
# Respublika Leproz (Cüzam) Xəstəxanası 
# Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzi 
# Milli Onkologiya Mərkəzi və onkoloji xəstəxanalar (dispanserlər)
# Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzi 
# Akad. M.A.Topçubaşov adına Elmi Cərrahiyyə Mərkəzi 
# Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutu  
# K.Fərəcova adına Elmi-Təqdiqat Pediatriya İnstitutu 
# Elmi-Tədqiqat Tibbi Bərpa İnstitutu 
# C. Abdullayev adına Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutu 
# Psixi Sağlamlıq Mərkəzi  
# Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu 
# Professor Gindes adına Uşaq və Yeniyetmələr üçün Respublika Vərəm Xəstəlikləri Sanatoriyası 
# Tibb qəzeti  
# Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutu 
# Bakı şəhər Dezinfeksiya Mərkəzi 
# Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutu 
# Orqan Donorluğu və Transplantasiyası üzrə Koordinasiyası Mərkəzi 
# Bakı Şəhər Herontoloji Mərkəzi  
# 1 nömrəli Uşaq Somatik Sanatoriyası
# 6 nömrəli Uşaq Somatik Sanatoriyası
# 3 Saylı Uşaq Somatik Sanatoriya
# Sanator Kurort Reabilitasiya Mərkəzi
# Mərkəzi Kimyəvi və Toksikoloji Laboratoriya
# Bakı Şəhər Narkoloji Mərkəzi
# Respublika Sanitariya-Karantin Mərkəzi
# 1 Nömrəli körpələr Evi
# Uşaq Psixonevroloji Mərkəzi

## Nazirlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi
* Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi

## Xarici keçidlər
* Səhiyyə Nazirliyinin rəsmi saytı