open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Region Liqası 2022/2023

**Azərbaycan Region Liqası**.  Azərbaycan həvəskar futbol klublarının iştirak etdiyi ən böyük turnirdir. AFFA tərəfindən idarə olunan turnirin 2022/2023-cü il mövsümündəki göstəriciləri aşağıdakılardır.

## Liqa göstəriciləri
### Cənub zonası

### Mərkəz zonası

### Paytaxt Zonası
#### A Qrup

#### B Qrup

### Qərb Zonası

## Play-Off oyunları
### 1/6 final qarşılaşmaları

### 1/3 final qarşılaşmaları

### 1/2 final qarşılaşmaları

## Mənbə
AFFA

## İstinadlar
Yuliya Paevskaya

**Yuliya Paevskaya** () — Ukraynalı hərbi feldşer, "Tayranın mələkləri" evakuasiya tibbi könüllü birliyinin təsisçisi. "Tayra" ləqəbi ilə tanınır.

2014-cü ildən Donbassda silahlı münaqişə zonasında könüllü kimi çalışıb, 2018-2020-ci illərdə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sıralarında olub və Mariupoldakı 61-ci mobil xəstəxananın təxliyə şöbəsinə rəhbərlik edib. 16 mart 2022-ci il Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələri tərəfindən tutulub; iyunun 17-də sərbəst buraxılıb.
## Bioqrafiya
19 dekabr 1968-ci ildə Kiyevdə anadan olub.

İxtisasca dizayner olan Yulia Paevskaya 20 ildən artıqdır ki, aykido üzrə məşqçi kimi də fəaliyyət göstərir və Mutokukai-Ukrayna Aykido Federasiyasına rəhbərlik edir.

Avromaydan dövründə tibbi könüllü kimi işləməyə başlayır, Donbassda müharibə başlayandan sonra Yapon klanlarından birinin şərəfinə "Tayra" çağırış işarəsini götürür (bu təxəllüsü əvvəllər World of Warcraft oyununda istifadə edir), və onun komandası Charlie's Angels ilə bənzətmə ilə "Tayra mələkləri" adlandırılır.

2018-ci ildə Yuliya Paevskaya Ukrayna Silahlı Qüvvələri ilə müqavilə imzalayıb. 2020-ci ildə müqavilə müddəti bitdikdən sonra könüllü olaraq işləməyə davam edib. Bu vaxta qədər o, 500-ə yaxın ukraynalı əsgəri xilas edib.

2020-ci ildə Kiyevdə keçiriləcək şəhər seçkilərində "Demokratik Sokira" partiyasından Kiyev Şəhər Şurasının deputatlığına namizəd olub.

Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü başlayandan Yuliya Paevskaya Mariupolda yaralılara qulluq prosesini və rus əsgərlərinin Ukrayna ərazisindəki hərəkətlərini portativ kamera ilə lentə alıb və martın 15-də həmin materialları Associated Press müxbirinə təhvil verib. Ertəsi gün, martın 16-da o, bir neçə yetim uşağın “yaşıl dəhliz” ilə Mariupoldan çıxışı müşayiət edərkən sürücüsü ilə birlikdə rus hərbçiləri tərəfindən əsir götürülüb. Rusiya mətbuatı Paevskayanı müxtəlif cinayətlərdə, o cümlədən Mariupoldan cəsədlərin orqanlar üçün Qərb klinikalarına satılmasında ittiham edən bir sıra materiallar yayıb. Bildirilib ki, Paevskayanın yanında olan uşaqlar onun valideynlərini öldürdüyünü deyiblər (bu uşaqların yaşı üç ildən çox deyil). Paevskayanın taleyi ilə bağlı narahatlıq Ukrayna rəsmiləri və beynəlxalq media tərəfindən ifadə edilib.
Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskinin gündəlik axşam müraciətində şəxsən elan etdiyi kimi, Yuliya Paevskaya iyunun 17-də əsirlikdən azad edilib. Bir sıra KİV-lər bu azadlığın arxasında Tayranın qeyri-rəsmi olaraq çeçen əsilli Ukrayna vətəndaşı, kriminal rəhbəri Murad Səidovun oğlu Adam Saidovla (Qrıtsenko) mübadilə etməsinin dayana biləcəyini bildiriblər[3]. Bu versiyanı irəli sürən Rusiyanın Birinci Kanalının müharibə müxbiri İrina Kuksenkova Çeçenistanın informasiya naziri Əhməd Dudayevin Krımdakı Çeçenistan səfiri İsa Xaçukayev və Murad Saidovun iştirakını inkar edən növbəti zəngi barədə məlumat verib. Mübadilədə, onu təxribatlarda və bütün Çeçenistanın nüfuzunu sarsıtmaqda ittiham edib.

İyulun 9-da o, əsirlik şəraitindən danışıb.

BBC tərəfindən 2022-ci ilin 100 Ən İlhamverici və Nüfuzlu Qadınından biri seçilib.

## İstinadlar
Behbud

**Behbud** — azərbaycanlı kişi adı.

* Behbud xan Cavanşir
* Behbud ağa Şahtaxtinski — diplomat.
* Behbud Mustafayev — Roma-Katolik kilsəsi tarixində katolik din xadimi olan ilk azərbaycanlı, keşiş.
* Behbud bəy Çərkəz
* Baba bəy Behbud — mühacir, Azərbaycan Cümhuriyyətinin zabiti, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin polkovniki.
* Behbud Behbudlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri.
* Aşıq Behbud — aşıq.
* Behbud xan Çavuşlu — Nadir şah Əfşar dövlət və ordusunun böyük adamlarından.
Səfərnamə

**Səfərnamə** — bədii-sənədli əsər.

Səfərnamə səyahətnamənin bir növüdür. yazıçı səyahət zamanı gördüklərini bədii-sənədli şəkildə qələmə alır. İsmayıl Bəy Qutqaşınlı "Səfərnamə" adlı əsəri Məkkə səfərində gördüklərinin əksidir.

## Həmçinin bax
* Ədəbiyyat nəzəriyyəsi
## Xarici Keçidlər
* İsmayıl bəy Qutqaşınlı "Əsərləri"
* Səfərnamə
Xələcistan bəxşi

**Xələcistan bəxşi** (‎) — İranın Qum ostanında olan Qum şəhristanının 3 bəxşindən biri. 

Bəxşin 2016-cı ildə əhalinin siyahıya alınmasına görə əhali sayı 7,207 nəfərdir.

Bəxşin mərkəzi Dəstcerd şəhəridir.

## İstinadlar
Perdikka

**Perdikka** (; ) – Makedoniyalı İsgəndərin dostu və silahdaşı, İsgəndərin ölümündən sonra (e.ə.323-cü il) regent, diadoxlardan (sələflərdən) biri, Atropatena dövlətinin banisi Atropatın kürəkəni.

## Bioqrafiya
Perdikka təx.e.ə. 360-cı ildə Yuxarı Makedoniya dağlıq bölgəsində Orestidada zadəgan ailəsində anadan olub.  Onun Alketa adlı qardaşı və Atalanta adlı bacısı var idi 
Perdikkanın adı ilk dəfə hökmdar II Filippin cangüdəni - somatofilak - kimi çəkilir. Sicilialı Diodorun məlumatına görə, Perdikka e.ə. 336-cı ildə baş verən II Filippin Pavsani tərəfindən öldürüməsinin şahidi olub, digər somatofilaklar Leonnat və Attal ilə Pavsanini təqib edib və nizə ilə onu öldürüb.
E.ə.335-ci ildə artıq Makedoniyalı İsgəndərin hakimiyyəti dövründə İlliriyada Klitə və Qlavkiyə qarşı kampaniyada Perdikka orestidalılara və linkestidalılara başçılıq edirdi. Həmin ildə Fiv şəhərinin mühasirəsində iştirak edirdi. Bu mühasirə haqda Arrian və Siciliyalı Diodor bir qədər fərqli məlumat verirlər.
İsgəndər hakimiyyətə gəldikdə Perdikkaya əvvəl falanqanın bir hissəsinə, sonra isə süvarilərə komandanlıq tapşırmışdı. Perdikka Makedoniyalı İsgəndərin bütün yürüşlərində və döyüşlərində iştirak edib. İsgəndər onun ağlını, şücaətini və sədaqətini yüksək qiymətləndirirdi.  Perdikkaya olan münasibət İsgəndərin ona ölüm ayağında olarkən öz möhürlü üzüyünü verməyində bilindi.
E.ə. 324-cü ildə Suzada keçirilən kütləvi toy mərasimində Perdikka Midiya satrapı Atropatın qızı ilə izdivac qurub.
Beləliklə, e.ə.323-cü ildə İsgəndərin ölümündən sonra Perdikka əvvəl onun dünyaya gələcək övladının regenti, sonra isə Meleaqrla birgə İsgəndərin qardaşı Filipp Arrideyin regenti təyin olundu. Lakin digər makedoniyalı sərkərdələr Perdikkaya nifrətlə yanaşırdılar.
E.ə.322-ci ildə Perdikka Kappadokiyaya hücum etdi, ölkəni zəbt etdi. Eyni zamanda bütün makedoniyalı sərkərdələr Perdikkanın tabeliyindən çıxmağa başladılar. E.ə. 321-ci ildə Perdikka Misirə I Ptolemeyə qarşı hərbi yürüşə başladı. Bu yürüş zamanı orduda narazılıq başladı. Pifon, Selevk və Antiqon birləşib Perdikkanı qətlə yetirdilər.

## Həmçinin bax
* Makedoniyalı İsgəndər
* Diadoxlar
* Atropat
* Suzada toy mərasimi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Perdikkas, assassinated by his generals in 321 BCE
* Сообщение Птолемея о действиях таксиса Пердикки при штурме Фив войсками Александра Македонского: проблема интерпретации
Şükrü Tezər

**Şükrü Tezər** () — türk hərbçisi və dövlət məmuru. Mustafa Kamal Paşanın döyüş köməkçilərindən biri. 1916–1918-ci illər arasında Ədirnədən Diyarbəkirə, Şərqi Suriya cəbhələrində onun ətrafında və tabeliyində olmuşdur.

Mustafa Kamal bu dövrdə yaşadıqlarını qələmə aldığı gündəliyi ona vermiş və bu dəftər Tezerin xatirələri ilə birlikdə Türk Tarix Qurumu tərəfindən ilk dəfə 1972-ci ildə "Atatürkün gündəliyi" adı ilə nəşr edilmişdir.

## Həyatı
1893-cü ildə Yunanıstanın Larisa şəhərində anadan olub. Atası larisalı Nuri bəydir.
Ailəsi 93 hərbindən sonra Manisaya köçdü.

İbtidai və orta təhsilini Manisada başa vurduqdan sonra İstanbul Bəylərbəyi Ehtiyat Zabit Məktəbinə daxil olur. Birinci Balkan müharibəsi başlayanda təhsilini yarımçıq qoyaraq Osmanlı ordusuna qatılır.

Məktəbi bitirdikdən sonra ilk olaraq Serez Redif diviziyasının Mərkəzi alayının hücum batalyonuna təyin edildi. Balkan müharibəsində bu cəbhənin süqutu ilə əlaqədar 1912-ci ildə Çanaqqala vasitəsilə İzmirə getmiş və orada 12-ci diviziyada xidmətə başlamışdır. Çanaqqala döyüşündən sonra diviziya ilə Ədirnəyə getdi.

## Mustafa Kamal Atatürkün xidmətinə gətirilməsi
O, həmin dövrdə Ədirnəyə 16-cı korpus komandiri təyin olunan Mustafa Kamala bir təlim zamanı özünü tanıdır. Gizir Şükrü Tezər əmisi, qərargah mayoru Fuad bəyin tövsiyəsi ilə 28 fevral 1916-cı ildə polkovnik Mustafa Kamalın köməkçisi təyin edildi. Şükrü Tezər Mustafa Kamalın ikinci köməkçisi olaraq Muş-Bitlis cəbhələrində idi. Birinci köməkçi Cavad Abbas Gürər idi. Mustafa Kamal 7-ci Ordunun komandanı olanda Şükrü bəy də köməkçi təyin edildi.

Mustafa Kamal alman generalı Falkenhayn ilə anlaşa bilməyib 7-ci İldırım Ordu Komandanlığından istefa verəndə, 15 oktyabr 1917-ci ildə baş köməkçi Salih Bozok, köməkçisi Cevat Abbasla birlikdə Mustafa Kamalın yanında İstanbula gəldi. Bu arada böyük qardaşının ölümü ilə əlaqədar üç ay müddətinə Manisaya gedən Şükrü Tezər, Mustafa Kamalın istəyi ilə 2-ci Ordu komandanlığına təyin edilərək Hələbə gedir. Mustafa Kamal Paşa ikinci dəfə Hələbə 7-ci İldırım Ordusu komandanı təyin edilərkən Şükrü bəy yenidən köməkçilik vəzifəsinə qayıtdı.

## Osmanlı Ordusundan tərxis olması
Mudros müqaviləsi imzalananda İldırım Ordular qrupunun komandanı Mustafa Kamal Paşa ilə birlikdə Adanaya getdi. Bu komandanlığın ləğvi ilə 10/11 noyabrda qatarla İstanbula yola düşən Mustafa Kamalın yanında olan köməkçisi Şükrü tərxis olunduğundan Afyonda qatardan düşüb məmləkəti Manisaya getdi.

## Sivil həyatı
Manisada mülki həyatına başlayan Şükrü bəy Duyun-u Umumiye idarəsində çalışıb. Yunan işğalı zamanı Anadoluya keçməyə fürsət tapa bilmədi. Qurtuluş Savaşı zamanı Manisanın yunanlar tərəfindən işğalı zamanı bir neçə dəfə həbs olunub. Sərbəst buraxılanda onu imza atmaq üçün hər gün polis bölməsinə getməyə məcbur ediblər.

Zəfərdən sonra Manisa Varidat Mühasibat İdarəsi, Berqamo Vergi Dairəsi müdirliyi və Tekel idarəsində çalışıb. İzmir, Samsun, Bitlis, Diyarbəkir və Malatyada Monopoliya idarəsinin müdiri işlədikdən sonra 1949-cu ildə təqaüdə çıxdı. O, xatirələrini təqaüd həyatında yazıb. 1969-cu ildə İzmirdə vəfat edib. Onun xatirələri ölümündən sonra nəşr olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Aleksandr Fok

**Aleksandr Viktoroviç Fok** (; ) – Rusiya İmperator Ordusunun general-leytenantı. Rus-yapon müharibəsində iştirak etmiş, Port-Arturun mühasirəsi zamanı quru müdafiə qüvvələrinin komandanı olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Aleksandr Fok 1843-cü ildə doğulmuşdur. Hərbi akademiyanı bitirdikdən sonra 1871–1876-cı illərdə jandarmalarda xidmət göstərmiş, 1877–1878-ci illərdə Rusiya-Osmanlı müharibəsində döyüşmüşdür. Sibirdə müxtəlif hərbi vəzifələri tutmuş, 1900-cü ildə 4-cü Şərqi Sibir piyada briqadasının komandanı olaraq Boksçular üsyanına göndərilmiş beynəlxalq briqadada iştirak etmişdir.

Fok 1904-cü ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlmiş və Rus-yapon müharibəsinin əvvəlində Port-Arturda 4-cü Şərqi Sibir Piyada Diviziyasının komandanı olmuşdur. O, Nanşan döyüşündə iştirak etmiş və rusların bu döyüşdəki məğlubiyyətinin ən böyük səbəbkarı hesab olunmuşdur. Ehtiyat qüvvələri Şərqi və Qərbi Panluna göndərmək barədə olan əmrə itaət etməkdən imtina etdiyi üçün 21 avqust 1904-cü ildə Konstantin Smirnov tərəfindən hərbi vəzifəsindən azad edilmişdir. General-leytenant Roman Kondratenkonun 1904-cü ilin dekabrındakı ölümündən sonra general-leytenant Anatoli Stessel tərəfindən Port-Arturun quru müdafiə qüvvələrinin komandanı təyin olunmuşdur. O, Port-Arturun təslimiyyətində iştirak etmiş və 1906-cı ilin qışında Sankt-Peterburqda hərbi məhkəməyə çıxarılmışdır.

Fok 1908-ci ildə həbsdən çıxdıqdan sonra hərbi karyerasına son qoymuşdur, lakin 1912-ci ildə Birinci Balkan müharibəsi başlayanda könüllü əsgər kimi Bolqarıstan ordusuna qatılmışdır. 1926-cı ildə naməlum səbəblərdən ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Aleksandr Fokun şəkilləri
Osmancık

**Osmancık** — Türk ədəbiyyatında Osmanlı dövlətinin yaranma tarixindən bəhs edən roman.

## Müəllif
Tarık Buğra Cümhuriyyət dövrü türk ədəbiyyatı yazıçılarındandır. Hekayə, roman, xatirə janrlarında əsərlər yazmışdır. Osmancık romanı 1983-cü ildə Tarık Buğra tərəfində qələmə alınmış Osmanlı dövlətinin yaranma tarixindən bəhs edən tarixi romandır.

## Osmancık
Roman ölüm döşəyində olan Osman Qazinin Bursanın fəthi xəbərini gözləməsi ilə başlayır, Osman Bəyin uşaqlıq və gənclik illərinə səyahəti başlayır.

Osmancık atası Ərtoğrul Qazinin bəy olduğu dövrdə həyəcanlı, dəli-dolu və ipə-sapa sığmaz cəsur bir igid idi. Ancaq heç kim onun atasını əvəz edə biləcəyini düşünmürdü. Kayı tayfasında hər kəs tərəfindən hörmət edilən Şeyx Eda Balı aqressiv davranışlarına görə Osmancığa xəbərdarlıq edir. Osmancık həm də Eda Balinin qızı Malhun Hatunu sevir. Şeyx Eda Balı bu davranışlarına görə Osmancığın qızı ilə evlənməsinə icazə vermir. Müdrik insan Eda Balı Osmancığa səbirli, təmkinli olmağa, qılıncını öz mənfəti üçün deyil, xalqı üçün qaldırmağı öyrədir. Malhun xatuna olan sevgisi də onun bu mənəvi dəyişikliyində Osmana kömək edir. Osmancık qocalan atası Ərtoğrul Bəyin yerinə keçir. Eda Bali onun Osman bəyə çevrildiyini görəndə qızı ilə evlənməsinə icazə verir. Osman Qazi Şeyx Eda Balinin nəsihətini dinləyərək Kayı tayfasını bir dam altında toplayır. Bizanslılara qarşı bir çox müharibələrdə qalib gəlir. O, fəth etdiyi yerlərlə Osmanlı dövlətinin əsasını qoyur. Osman Qazi xəstələnəndə yerini oğlu Orxan bəyə buraxır. Orxan bəy atasının yolundan gedərək fəthlərini davam etdirir. Osman Qazi isə Bursanın fəth edilməsi xəbərini eşidəndə gözlərini əbədi yumur. Osmancık: Romanın baş qəhrəmanıdır. Başlanğıcda Osmancık, sonra Osman Bəy və Osman Qazi Xan kimi qarşımıza çıxır. Kitab Osmancığın özünüdərk və kamilləşməsi nəticəsində Osman Bəyə çevrilməsinə əsaslanır. Bu kamilləşmənin səbəbi kimi onun Malhun Hatuna duyduğu sevgi göstərilirdi. Əslində milli kimlik axtarışı Osmancığın kamilləşərək Osmancıkdan Osman Xana çevrilməsi ilə nəticələnir.

Şeyh Ede Bali: Ərtoğrul Qazinin "soyumuzun nuru" adlandırdığı Ede Balı, öz təkəsində yetişdirdiyi dərvişləri, insanlarla olan dialoqları ilə seçilən müdrik bir insandır. Osmancığın kamilləşmə dövründə xüsusi rola malik qəhrəmanlarından biri və Malhun Xatunun atası Osman Qazinin qayınatasıdır.

Ərtoğrul Bəy Qazi: Osmancığın atasıdır. O, yetkin və müdrik bir insan kimi qarşısına çıxır.

Malhun Osmancığın mənəvi təkamül keçirərək kamilləşməsində xüsusi rolu vardır. Osmancık onu Zümrüdü Anka olaraq adlandırır.
Roman 1988-ci ildə TRT 1 kanalının dəstəyi ilə "Kuruluş Osmancık" adı ilə səhnələşdirilmişdir.

## Həmçinin bax
* Cümhuriyyət Xalq Partiyası
* Tarık Buğra
* Bursa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Kuruluş Osmancık 1. Bölüm
* Tarık Buğra | TRT Arşiv
* Kuruluş Osman 123. Bölüm
Uşaq endokrinologiyası

**Uşaq endokrinologiyası** (ing. pediatric) — uşaqlarda fiziki böyümə və cinsi inkişaf dəyişiklikləri, şəkərli diabet və bir çox digər endokrin vəzilərin pozuntuları ilə məşğul olan tibbi ixtisas.
## Müalicə etdiyi xəstəliklər

Uşaq endokrinoloqları yaş qrupundan asılı olaraq — körpəlikdən gec yeniyetməlik və gənc yetkinlik dövrünə qədər xəstələri müalicə edirlər.

İxtisas üzrə ən çox rast gəlinən xəstəlik — 1-ci tip diabetdir, adətən tipik klinik praktikanın ən azı 50%-nı təşkil edir. Növbəti çox rast gəlinən problem — böyümə pozuntularıdır, xüsusən də böyümə hormonu müalicəsi uyğun olanlar üçün. Uşaq endokrinoloqları adətən interseks pozuntusu olan körpə və uşaqlara tibbi yardım göstərən əsas həkimlərdir.

İxtisas həmçinin uşaqlarda hipoqlikemiya və hiperqlikemiyanın digər formaları, yetkinlik dövründəki dəyişikliklər, eləcə də böyrəküstü vəzilər, qalxanabənzər vəzi və hipofiz vəzinin digər problemləri ilə məşğul olur. Bir çox uşaq endokrinoloqu sümük metabolizması, lipid metabolizması, yeniyetmə ginekologiyası və ya anadangəlmə metabolik pozuntularla maraqlanır və təcrübəyə malikdir.

ABŞ və Kanadada pediatrik endokrinologiya Amerika Pediatriya Şurasının və ya Amerika Pediatriya Osteopatik Şurasının təcrübə təlimindən sonra şuranın sertifikatına malik olur. Bu, bir neçə prosedura və diaqnostik qiymətləndirməyə diqqət yetirən nisbətən kiçik və ilk növbədə koqnitiv ixtisasdır.
## Cəmiyyətləri

Əsas Şimali Amerika peşəkar cəmiyyəti əvvəlcə Lauson Uilkins Pediatrik Endokrin Cəmiyyəti  adlandırılırdı, indi isə Pediatrik Endokrin Cəmiyyəti adlandırılır.

Digər uzun müddət davam edən uşaq endokrin assosiasiyalara Avropa Uşaq Endokrinologiyası Cəmiyyəti, Britaniya Uşaq Endokrinologiyası Cəmiyyəti, Avstraliya Uşaq Endokrin Qrupu və Yapon Uşaq Endokrinologiya Cəmiyyəti daxildir.

İxtisas üzrə peşəkar cəmiyyətlər çoxalmağa davam edir.
## Təhsili

Uşaq endokrinoloqu təhsilini almaq üçün Amerikada pediatriyada 3 illik rezidenturanı, Türkiyədə 4 illik pediatriya rezidenturasını bitirdikdən sonra 3 il dar ixtisas rezidenturası keçmək lazımdır. Azərbaycanda isə uşaq endokrinologiyası ixtisası üçün 4 illik uşaq endokrinologiyası rezidenturasını bitirmək kifayətdir. 

## Həmçinin bax

* Endokrinologiya
* Neyroendokrinologiya
* Reproduktiv endokrinologiya və sonsuzluq
* Reproduktiv endokrinologiya
* Pediatriya
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiya Futbol İttifaqı

**Rusiya Futbol İttifaqı** () — Rusiya Federasiyasında futbolun rəsmi idarəetmə orqanıdır. Mərkəzi ofisi Moskva şəhərində yerləşir.

## Tarix
Rusiyada ilk futbol təşkilatı olan Ümumrusiya Futbol İttifaqı (VFS) 19 yanvar 1912-ci ildə yaradılıb və elə həmin il FİFA-ya qəbul olunub. İttifaq Rusiya İmperiyasının müxtəlif ərazilərində olan 52 təşkilatdan ibarət idi. SSRİ yarandıqdan sonra federasiya fəaliyyətini dayandırır.

1934-cü ildə SSRİ ərazisində futbolun idarə edilməsi üçun, Sovet İttifaqının Futbol Seksiyası adı altında yeni təşkilat yaradılır. Onun təşkili SSRİ İdman Mədəniyyəti üzrə Ümumittifaq Şurasının 27 dekabr 1934-cü il tarixli Bəyannaməsinə uyğun baş tutur. Seksiya 1946-cı ildə sovet futbol təşkilatı kimi FİFA-ya, 1954-cü ildə isə UEFA-ya qəbul edilr.

6 may 1959-cu ildə təsis konfransında SSRİ Futbol Federasiyası yaradılır. Sələfləri kimi, SSRİ Futbol Federasiyası da daxili çempionatın təşkili, beynəlxalq əlaqələr və ümumilikdə bütün yerli futbolun inkişafı ilə məşğul olmalı idi. Valentin Qranatkin Federasiyanın ilk sədri seçilir.

Ölkədə futbolun ikili rəhbərliyi ilə əlaqədar 1972-ci ildə SSRİ Futbol Federasiyası yenidən təşkil olunur.

8 fevral 1992-ci ildə, Rusiyanın müstəqil olmasından sonra, Rusiya Futbol Federasiyası yenidən təşkil edilir və Vyaçeslav Koloskov Federasiyanın ilk prezidenti olur.

## Fəaliyyəti
Rusiya həvəskar və peşəkar futbolunu idarə edir, o cümlədən kişilər, qadınlar, gənclər, çimərlik futbolu, futzal və paralimpiya milli komandalarını təşkil edir.

**Aşağıdakı milli komandaları təşkil edir**

* Əsas komanda

* Gənclər komandası

* Qadın komandası

* Qadınlardan ibarət gənclər komandası

Bundan əlavə, bir neçə yeniyetmələr komandası və qadınlardan ibarət yeniyetmələr komandası var.

## İstinadlar
Serbiya Futbol Assosiasiyası

**Serbiya Futbol Assosiasiyası** () — Serbiyada futbolun idarəedici orqanı. Mərkəzi ofisi Belqrad şəhərində yerləşir.

## Tarix
Serbiyada ilk futbol matçı 1896-cı il mayın 18-də "Aşağı Kalemegdan" və "Neboyşina Qülləsi" komandaları arasında oynanılıb. Qarşılaşmanın təşkilatçısı "Sokol Gimnastika Cəmiyyəti" olur. 15 iyun 1899-cu ildə Birinci Serb Top Oyunları Cəmiyyəti Yetimlər Evinin yaxınlığındakı yeni stadionda toplantı təşkil edir.

1901-ci ilin yazında Belqradda futbol yenidən peyda olur və 3 avqust 1901-ci ildə Serbiyanın ilk futbol klubu, Subotiçada yaradılmış "Baçka 1901" komandası yaradılır, lakin bu klub Avstriya-Macarıstan komandası kimi siyahıya alınır. 1903-cü ilin aprelində Sokol hərəkatının adını daşıyan "Soko" futbol klubu yaradılır. 14 sentyabr 1903-cü ildə Kraqujevacda Danila Stoyanoviçin təşəbbüsü ilə "Şumadija 1903" klubu yaradılır. Bu klub o zaman mövcud olan sərhədlər daxilində Serb klublarının ən qədimi hesab olunur. Cənubi Macarıstan liqasında "Soko" və "Şumadiya" komandaları 1904-cü ildə bir-birinə qarşı ilk oyunu keçirdirlər. Tezliklə Serbiyada bir-birinin ardınca klublar meydana çıxmağa başlayır: 1908-ci ildə — "Duşan Silni" (Şabac), 1909-cu ildə — "Vihor" (Obrenovac) və "Deliqrad" (Aleksinats), 1910-cu ildə — "Sokol" (Kralevo), 1912-ci ildə — "Olimpiya" , "Yavor" (İvanitsa), "Ozren" (Soko-Banya) klubları yaradılır. 1905-ci ildə Anastasis Kristodulus Futbolun qaydaları serb dilinə tərcümə edir və 1913-cü ildə ölkədə ilk turnir keçirilir.

1919-cu ildə Zaqrebdə, Yuqoslaviya Futbol Assosiasiyasının bir hissəsi olaraq Serbiya Futbol Federasiyası yaradılır.

28 avqust 1948-ci ildə Serbiya İdman İttifaqının qərarı ilə Serbiya Futbol İttifaqı yenidən təşkil edilir. İttifaq, Yuqoslaviya Federativ Respublikasında Serbiya Xalq Respublikasının maraqlarını təmsil etməli idi.

Serbiya Futbol ittifaqı, 2003-cü ildə, yeni yaradılmış Serbiya və Monteneqro Futbol Assosiasiyasının tərkibinə keçir.

2006-cı ildə ittifaq yenidən tam müstəqil olaraq fəaliyyətə başlayır

## Fəaliyyəti

### Ərazi Assosiasiyaları
Serbiya Futbol İttifaqı Serbiya Respublikası ərazisində futbol klublarından və onların assosiasiyalarından, ərazi futbol birliklərindən, assosiasiyalardan və digər futbol təşkilatlarından ibarət vahid futbol təşkilatıdır. İtifaqa aşağıdakı bölgə təşkilatları daxildir.

* Regional futbol birlikləri
** Voyvodina Futbol Assosiasiyası
** Kosovo və Metohiya Futbol İttifaqı
** Şərqi Serbiya Bölgəsi Futbol Assosiasiyası
** Qərbi Serbiya Bölgəsi Futbol Assosiasiyası

* 5 şəhər futbol ittifaqı, o cümlədən Belqrad Futbol İttifaqı

* 8 şəhərətrafı futbol ittifaqı

* 17 mahal futbol birliyi

* 102 icma futbol ittifaqı

### Qeydiyyatdan keçən üzvlər
Statistikaya görə, Serbiya Futbol Assosiasiyası qeydiyyatdan keçən üzvlər:

* 2032 futbol klubu

* Müxtəlif yaş kateqoriyalarında 4368 komanda
* Müxtəlif səviyyəli 365 liqa
* 122854 peşəkar futbolçu
* 4901 futbol məşqçisi
* 4032 futbol hakimi
* 1146 idman həkimi

## İstinadlar
Yevlax Şəhidlər Xiyabanı

**Yevlax Şəhidlər Xiyabanı** — Yevlax şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq. Xiyaban 1992-ci ildə Yevlax şəhərində yaradılıb və 126 şəhid dəfn olunub.

## Şəhidlər
* Teymur Həmidov (1974–1994)
* Qəmbər Məhərrəmov (şəhid) (1968–1992)
* Uğur İsmayılzadə (1995–2020)
* Anar Umarov (1991–2020)
* Fərid Abışov (1996–2020)
* Kamran İsmayılov (1991–2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Slovakiya Futbol Assosiasiyası

**Slovakiya Futbol Assosiasiyası** () — Slovakiyada futbola nəzarət edən və idarə edən təşkilat. Mərkəzi ofisi Slovakiyanın paytaxtı Bratislava şəhərində yerləşir.

## Tarixi
4 noyabr 1938-ci ildə təsis edilib və ilk olaraq 1939-cu ildə FİFA-ya üzv olur, lakin ikinci Dünya Müharibəsindən sonra Çexiya və Slovakiya birləşdiyi üçun, bu ölkələrin futbol federasiyaları və milli komandalar da birləşir. Çexoslovakiyanın parçalanmasından sonra təşkilat yenidən təşkil edilir. Slovakiya Futbol Assosiasiyası 1993-cü ildə Avropanın idarəetmə orqanı olan UEFA-ya, 1994-cü ildə isə yenidən FİFA-ya qoşulur.

## Fəaliyyəti
Slovakiya Futbol Assosiasiyası Slovakiya milli futbol komandasını, həmçinin 21 yaşadək, 19 yaşadək, 18 yaşadək, 17 yaşadək, 16 yaşadək və 15 yaşadək kişi gənclər komandalarını idarə edir. Bundan əlavə, Slovakiya qadınlardan ibarət milli futbol komandasını da təşkil edir.

Slovakiya Futbol Assosiasiyasının himayəsi altında Futbol üzrə Slovakiya çempionatı, Slovakiya Birinci Liqası, Slovakiya Kuboku və Slovakiya Superkubokunda yarışlar keçirilir.

## İstinadlar
Rumıniya Futbol Federasiyası

**Rumıniya Futbol Federasiyası** () — Rumıniyada futbolun idarəedici orqanıdır. Mərkəzi ofisi Rumıniyanın paytaxtı Buxarest şəhərində yerləşir. Müvafiq olaraq 1923 və 1955-ci ildən FİFA və UEFA üzvüdur.

## Tarixi
1909-cu ildə futbolçuların fəaliyyəti üçün ilk rəhbər orqan olan Rumıniyada İdman Klubları Assosiasiyası yaranır. O, sonradan "Futbol Klubları Assosiasiyası"na çevrilir. Assosiasiyası qərargahı Buxarestdə və ilk prezidenti isə Mario Gebauer olur. Həmçinin 1909-cu ildə Rumıniyada ilk milli futbol çempionatı başlayır. Çempionatın qalibi, 1904-cü ildə qurulan və Rumıniyanın ilk komandası olan "Olimpia" Buxarest klubu olur.

1 dekabr 1912-ci ildə "Futbol Klubları Assosiasiyası" 1912-ci ildə də yaradılmış Rumıniya İdman Assosiasiyaları Federasiyasının bir hissəsi olan Mərkəzi Futbol Assosiasiyası Komissiyasına (prezident Mario Gebaur, katib Lazar Breyer) qoşulur.

1910-cu ildə "CA Oradea" və "Çin Timisoara", 1911-ci ildə "AMFA Arad", 1915-ci ildə "Venera Buxarest" və "Prahova Ployeşti" komandaları, 1916-cı ildə "Tələbə İdmanı Buxarest" kimi futbol klubları yaranır.

Rumıniya millisi fəaliyyətə 1922-ci ildə başlayır. Komanda ilk oyununu 1922-ci il iyunun 8-də Belqradda Yuqoslaviyaya qarşı keçirir və həmin oyunda 2:1 hesabı ilə qalib gəlir.

4 may 2009-cu ildə yaradılmasının 100 illiyi münasibətilə Rumıniya Futbol Federasiyası Rumıniya idmanına xidmətindəki bütün fəaliyyətinə görə, 2-ci dərəcəli "İdmanda fərqlənmə" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Təşkil etdiyi yarışlar:

* Birinci Liqa

* İkinci Liqa

* III Liqa

* Rumıniya Kuboku

* Liqa Kuboku

* Rumıniya Superkuboku

* Liqa I (qadın)

* İkinci Liqa (qadınlar)

* Üçüncü Liqa (qadınlar)

* I Liqa (futzal)

## İstinadlar
Yelena Əmirova

**Yelena Əmirova** () — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

## Həyatı
Yelena Əmirova 1976-cı il mayın 1-də anadan olub.

## Karyerası
Yelena Əmirova 2002-ci ildə Lissabon şəhərində (Portuqaliya) və 2003-cü ildə Havana şəhərində (Kuba) baş tutan Dünya Çempionatlarının, həmçinin 2002-ci ildə St. Peterburq şəhərində (Rusiya) və 2003-cü ildə Burj şəhərində (Fransa) baş tutan Avropa Çempionatlarının bürünc medallarına sahib olub.

## İstinadlar
Macarıstan Futbol Federasiyası

**Macarıstan Futbol Federasiyası** () — Macarıstanda futbola nəzarət edən və idarə edən təşkilat. Mərkəzi ofisi Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində yerləşir.

## Tarixi
Macarıstan Futbol Federasiyası 1901-ci ildə yaradılıb. Federasiya 1907-ci ildə FİFA-ya, 1954-cü ildə isə, təşkilat yaradıldıqdan dərhal sonra UEFA-ya qoşulub.

## Fəaliyyəti
Federasiya milli futbol komandalarının (kişi, qadın, gənclər) fəaliyyətini təşkil edir və onlara rəhbərlik edir. Federasiyanın himayəsi altında kişilər və qadınlar arasında Macarıstan çempionatları, eləcə də bir çox başqa yarışlar keçirilir.

### Yarışlar
Macarıstan Futbol Assosiasiyası aşağıdakı yarışların təşkilinə cavabdehdir:

**Kişi futbolu**

* Milli Çempionat I (Səviyyə 1)
* Milli Çempionat II (Səviyyə 2)
* Milli Çempionat III (Səviyyə 3) – üç bölmə (Şərq, Mərkəzi, Qərb)
* Rayon Çempionatı I (Səviyyə 4) — on doqquz bölmə (rayon)
**Qadın futbolu**
* Milli Çempionat I (qadınlar) (Səviyyə 1)
* II Milli Çempionat (qadınlar) (Səviyyə 2) – iki bölmə (Şərq, Qərb)
**Kuboklar**
* Macarıstan Kuboku — Kişilər
* Macarıstan Kuboku (qadınlar) – Qadınlar
**Futzal**
* Milli Çempionat I (Səviyyə 1)
* Macarıstan Kuboku — Kişilər
* Milli Çempionat I (qadınlar) (Səviyyə 1)
* Macarıstan Kuboku (qadınlar) – Qadınlar
**Çimərlik futbolu**
* Milli Çimərlik Futbolu Liqası (Səviyyə 1)

### Milli komandalar
**Kişi**

* Macarıstan milli futbol komandası

* Macarıstanın 21 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası
* Macarıstanın 19 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası
* Macarıstanın 17 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası
* Macarıstanın 16 yaşadək futbolçulardan ibarət milli komandası
* Macarıstan milli futzal komandası
* Çimərlik futbolu üzrə Macarıstan milli komandası

**Qadın**

* Macarıstan qadın milli futbol komandası
* Macarıstanın 19 yaşadək qadınlardan ibarət milli futbol komandası
* Macarıstanın 17 yaşadək qadınlardan ibarət milli futbol komandası

## İstinadlar
Moldova Futbol Federasiyası

**Moldova Futbol Federasiyası** () — Moldovada futbola nəzarət edən və idarə edən təşkilat. Mərkəzi ofisi Moldovanın paytaxtı Kişinyov şəhərində yerləşir.

Hazırkı prezident Leonid Oleiniçenkodur.

## Tarixi
1990-cı ildə yaradılmışdır. 1993-cü ildən UEFA-nın, 1994-cü ildən isə FİFA-nın üzvüdür.

2016-cı ilin oktyabrında UEFA-nın dəstəyi ilə hazırlanmış federasiyanın emblemi yenilənib. O, əsas elementi olan qalxan formasını saxlayır — cəsarət, qələbə və gücü simvolizə edən, rənglənmiş qartalla tamamlanan top və Moldovanın gerbinə istinad edir.

## Fəaliyyəti
Federasiyanın himayəsi altında futbol üzrə Moldova çempionatı, futbol üzrə Moldova kuboku və futbol üzrə Moldova Superkuboku keçirilir. Assosiasiya ölkənin əsas komandasının da daxil olduğu milli futbol komandalarının fəaliyyətini və idarə olunmasını təşkil edir.

## İstinadlar
Stepan Tarabalka

**Stepan Tarabalka**  () — 2022-ci il Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı fərqlənmiş Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin hərbi pilotu, Ukrayna Qəhrəmanı və Qızıl Ulduz ordeninin sahibi (ölümündən sonra).
## Bioqrafiya
9 yanvar 1993-cü ildə İvano-Frankovsk vilayətinin Korolevka kəndində anadan olub. O, kasıb kənd ailəsində böyüyüb. Valideynlər tez-tez Portuqaliyaya işləməyə gedirdilər. Ailə hərbi bazanın yaxınlığında yaşayırdı və oğlan kiçik yaşlarından pilot olmaq arzusunda idi.

13 yaşında Stepan Tarabalka Karpat Hərbi İdman Liseyinə daxil oldu, sonra isə 2014-cü ildə müvəffəqiyyətlə bitirdiyi İvan Kojeduba adına Xarkov Milli Hərbi Hava Qüvvələri Universitetinə daxil olur. 
## Hərbi karyera

O, MiQ-29 təyyarəsinin pilotu olub. İlk döyüş təcrübəsi 2014-cü ildə Krımın ilhaqı ilə bağlı Rusiya-Ukrayna münaqişəsi və Ukraynanın şərqində LPR və DXR-in separatçı əraziləri ilə münaqişədə olub. Bunun sayəsində S. Taralbalka Donbass üzərində dəstək missiyaları ilə uçuş təcrübəsi qazanmışdır.

### Rus işğalı
Hərbi əməliyyatlar başlayandan Taralka Kiyev və Ukraynanın şərqi üzərində Rusiya təyyarələri ilə döyüşməyə davam edir. Təsdiqlənməmiş məlumatlara görə, müharibənin ilk günündə o, altı düşmən təyyarəsini məhv edə bilib: Su-27, MiQ-29, iki Su-35 və iki Su-25. Lakin hərbi ekspertlər bunun mümkün olmadığını deyirlər.

### Ölümü
13 mart 2022-ci ildə Jitomir üzərində hava döyüşündə həlak olmuşdur.
## "Kiyevin xəyalı"

Stepan Tarabalkanın ölümü "Kiyevin kabusu" adlandırılan əfsanəvi pilotun ehtimal olunan ölümü ilə əlaqələndirilirdi. Prezident Aparatı rəhbərinin müşaviri Aleksey Arestoviç və Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı bu məlumatın həqiqətə uyğun olmadığını bildirmişdir.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanlığı rəsmi olaraq bəyan edirki:

“Kiyevin ruhu Kiyev səmasını qoruyan Hərbi Hava Qüvvələrinin 40-cı Taktik Aviasiya Briqadasının pilotlarının obrazını təcəssüm etdirən mifik superqəhrəmandır”.

### Ailə
Dul olan həyat yoldaşı Yelena, oğlu Yaroslav, ata İvan və anası Nataliya.
## Mükafatlar
"Qızıl Ulduz" ordeni ilə "Ukrayna Qəhrəmanı" adı (2022, ölümündən sonra) Ukraynanın dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsində göstərdiyi şəxsi şücaət və qəhrəmanlığa, hərbi anda sədaqətinə görə verilmişdir.
## İstinadlar
Tottori Qum Muzeyi

– Yaponiyanın Tottori prefekturasının eyniadlı şəhərində yerləşən muzey. Dünyada qum heykəllərinə həsr olunmuş ilk və yeganə qapalı muzeydir. Burada dünyanın müxtəlif yerlərindən olan heykəltaraşların işləri sərgilənir.

## Tarixi
Muzeyin əsası 2006-cı ildə qoyulmuş və burada birinci olaraq intibah mövzusuna həsr olunmuş İtaliya sərgisi baş tutmuşdur. Çadırda baş tutmuş bu sərgi Leonardo da Vinçi və Mikelancelonun yaradıcılığından təsirlənərək keçirilmiş və 1 ay davam etmişdir.

14 aprel 2012-ci ildə 580 milyon yenə başa gələn 1950 m2-lik muzey binasının açılışı baş tutmuşdur. Britaniya mövzusunun aktual olduğu açılış zamanı 10 ölkədən olan 15 heykəltaraşın işləri sərgilənmiş, Kraliça I Elizabet və London Olimpiya Oyunlarına həsr olunmuş işlər nümayiş etdirilmişdir. Daha sonra burada 8 ay davam edən "Qumla dünya səyahəti" sərgiləri baş tutmağa başlamışdır.

## Xüsusiyyətlər
Tottori qum dyunları muzeyin yaxınlığında yerləşsə də, həmin yer milli park ərazisi olduğu üçün qumdan istifadə edə bilmirlər. Qum heykəllərini hazırlamaq üçün illər öncə bir yol layihəsindən qalmış qumdan istifadə olunur.

Qum heykəllərinin çoxu Asiya, Avstriya, Afrika, Birləşmiş Krallıq, Rusiya, ABŞ, Skandinaviya, Çexiya və Slovakiya kimi regionların mənzərələrini əks etdirir. Almaniya tarixini kəşf etmək istəyən şəxslər üçün nəhəng qum qəsrləri hazırlanmışdır. Muzeyin direktoru qum heykəltaraşı Katsuhiko Çaendir.

## Qalereya

The Sand Museum entrance Art No,3.JPG
The Sand Museum Art No,8.JPG
The Sand Museum Art No,6.JPG
Tottori Sand Museum-2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Brayan Okonner

**Brayan Okonner** () — Forsaj franşizasında Pol Volkerin canlandırdığı uydurma personaj.

Brayan Okonner seriyanın ilk filmi olan Forsaj filmində göründü. Filmdə baş rolları Dominik Toretto və Brayan Okonner canlandırıb. Dövlət agenti olan Brayn sevdiyi qadın Mia Torettonun qardaşı ilə iş içərisinə girib və agentlikdən qovulub. Roman Pirs ilə uşaqlıq dostudur.

Brayan Okonner müasir kinonun ən məşhur personajlarından biridir və Pol Volkerə Hollivud ulduzu olmağa imkan verən roldur. O, 2002 və 2014-cü illərdə MTV Film Mükafatlarını Vin Dizellə birlikdə "ən yaxşı ekran işçi qrupu" nominasiyasında qazandı və Pol Volker bu personajla güclü şəkildə eyniləşdi. Brayan Okonnerin obrazı, Forsaj franşizasının uzunömürlülüyünün əsas səbəblərindən biri hesab olunurdu. Pol Volker 30 noyabr 2013-cü ildə avtomobil qəzasında öldükdən sonra personaj təqaüdə çıxdı.

## İstinadlar
Tatyana Dyaçenko

**Tatyana Dyaçenko** () — Azərbaycanı təmsil edən qılıncoynadan.

## Həyatı
Tatyana Dyaçenko 1979-cu il yanvarın 13-də anadan olub.

## Karyerası
Tatyana Dyaçenko 1999-cu ildə Seul şəhərində (Cənubi Koreya) baş tutan Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib olub.

## İstinadlar
İqor polku haqqında dastan

**"İqor polku haqqında dastan"** () —  İqor Svyatoslaviç Novqorod-Severskinin başçılıq etdiyi rus knyazlarının 1185-ci ildə poloveslərə qarşı uğursuz yürüşündən bəhs edən qədim rus ədəbi abidəs Dastanın mətni ritmləşdirilmişdir, lakin ritmləşmənin təbiəti və əsərin özünün janrı qeyri-müəyyən olaraq qalır və ədəbiyyatda tez-tez rast gəlinən “poema” anlayışı çox şərtlidir. Dastan özündə folklor obrazlarını, xristian və bütpərəstlik elementlərini birləşdirir. Onun mətnində süjetli povest, qəhrəmanların monoloqları, müəllifin lirik ekskursiyaları, Rusiyanın tarixinə ümumi baxış nəzərə çarpır. Dastan müəllifinin baş qəhrəman İqor Svyatoslaviçə münasibəti olduqca qeyri-müəyyəndir: müəllif onu bir tərəfdən rus və xristianlığın düşmənləri ilə döyüşən cəsur komandir kimi vəsf edir, digər tərəfdən onu məğlubiyyətlə nəticələnən özbaşına yürüşünə görə qınayır. Bütün bunlar dastanı orta əsr rus ədəbiyyatında analoqu olmayan unikal əsərə çevirir. Mütəxəssislər digər ədəbi mətnlərdə (xüsusən də “Zadonşina”da) bəzi paralellər tapırlar ki, bunu sözügedən dastanın təsiri ilə izah edirlər.

İqor polku haqqında dastanın nə vaxt və necə yaradıldığı barədə heç nə məlum deyil. Əksər alimlər onun XII əsrin son rübündə, təsvir olunan hadisədən (çox vaxt 1185-ci ilə və ya bir neçə il sonra) qısa müddət sonra yazıldığını düşünürlər. Əvvəlcə dastan xalq qarşısında ifa olunmaq üçün nəzərdə tutula bilərdi və yalnız sonradan yazıya alına bilərdi. Müəllifin şəxsiyyəti yalnız mətndə olan məlumatlar əsasında qiymətləndirilə bilər; alimlər onun hansı sinfə mənsub ola biləcəyini və hansı rus torpağından ola biləcəyini mübahisə edirlər. Müəllifi hər hansı tanınmış tarixi şəxsiyyətlərlə (o cümlədən İqor Svyatoslaviç, Pyotr Borislaviç və s.) eyniləşdirən fərziyyələr daim ortaya çıxır, lakin onların heç biri inandırıcı deyil.

XVI əsrin əlyazma kolleksiyasına daxil olan dastanın mətni XVIII əsrin sonunda A.İ.Musin-Puşkin tərəfindən təsadüfən aşkar edilmiş və dastan ilk dəfə 1800-cü ildə nəşr edilmişdir. Əlyazma tezliklə məhv olmuş və bu, dastanın unikallığı ilə yanaşı, ədəbi saxtakarlıq haqqında fərziyyələrə səbəb olmuşdur. Ən nüfuzlusu sovet tarixçisi Aleksandr Zimin olmaqla bir çox skeptiklər dastanın XVIII əsrdə yaradıldığı və sonradan qədim rus ədəbiyyatının abidəsi kimi qələmə verilməsi versiyalarını irəli sürmüşdülər. Lakin müasir elmdə bu dastan həqiqiliyi sübut edilmiş əsər hesab olunur. Bədii-ideoloji baxımdan yüksək qiymətləndirilir. Onun mövzusunda çoxlu tərcümələr və poetik variasiyalar yaradılmışdır. Dastan N. V. Qoqolun, A. A. Blokun,  S. A. Yeseninin və bir çox başqa şair və yazıçıların yaradıcılığına təsir göstərmiş, bir sıra rəsm əsərlərinin (o cümlədən Viktor Vasnetsov və Vasili Perov), musiqi əsərlərinin (ən məşhuru Aleksandr Borodinin "Şahzadə İqor" operasıdır) əsasını təşkil etmişdir.
Nigar Nəsirova

**Nigar Nəsirova** (16 sentyabr 1987) — Azərbaycanı təmsil edən atıcı.

## Həyatı
Nigar Nəsirova 1987-ci il sentyabrın 16-da anadan olub. 2001-ci ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçisi Ruqiyyə Bağırovadır. Neftçi İdman Klubunun üzvüdür.

## Karyerası
Nigar Nəsirova 2006-cı ildə Rusiyada baş tutan gənclər arasında Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

2017-ci ilin martında Nigar Nəsirova Sloveniyanın Maribor şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Nəticədə Nigar Nəsirova və Ruslan Lunyov 10 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirində bürünc medalın sahibi oldu. Həmin ilin mayında isə Nigar Nəsirova IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 10 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirini bürünc medalla başa vurdu, Ruslan Lunyov ilə birgə isə 10 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirinin qalibi oldu.

Nigar Nəsirova Azərbaycanı 2019-cu ilin iyununda Belarusda baş tutan II Avropa Oyunlarında təmsil edib.

2022-ci ildə isə Nigar Nəsirova Misirin Qahirə şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Nəticədə Nigar Nəsirova 50 metr məsafəyə hava tapançasından atəşaçma turnirinin bürünc medalına sahib oldu. 2023-cü ildə isə Nigar Nəsirova Dünya Çempionatını bir qızıl və bir gümüş medalla başa vurdu.

## İstinadlar
Aliyə Paşayeva

**Aliyə Paşayeva** (1995) — Azərbaycanı təmsil edən bədii gimnast.

## Həyatı
Aliyə Paşayeva 1995-ci ildə anadan olub.

## Karyerası
Aliyə Paşayeva 2013-cü ilin avqustunda Kiyev şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Aliyə Paşayeva, İradə Ağazadə, Mansurə Bağıyeva, Səbinə Abbasova, Səbinə Qaratova, Siyana Vasileva ibarət qrup ümumi turniri 32.832 balla, 3 top+2 lent turnirini isə 15.300 balla yeddinci pillələrdə başa vurdu.

2014-cü ilin iyununda baş tutan Avropa Çempionatında Azərbaycanı Aleksandra Platonova, Aliyə Paşayeva, Aynur Mustafayeva, Diana Doman və Siyana Vasilevadan ibarət qrup təmsil etdi. Ümumi turniri 34.050 balla beşinci, 10 gürz turnirini isə 17.166 balla altıncı pillədə başa vuran Platonova, Paşayeva, Mustafayeva, Doman və Vasilevadan ibarət qrup 3 top+2 lent turnirində 17.650 ballıq nəticə göstərdi və Avropa Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.

Daha sonra Aliyə Paşayeva 2014-cü ilin sentyabrında İzmir şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Aleksandra Platonova, Aliyə Paşayeva, Aynur Mustafayeva, Diana Doman, Səbinə Abbasova və Siyana Vasilevadan qrup ümumi turniri 33.332 balla altıncı, 10 gürz turnirini 15.416 balla, 3 top+2 lent turnirini isə 16.608 balla 8-ci pillələrdə başa vurdu.

2018-ci ilin iyununda İspaniyanın Qvadalaxara şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında Azərbaycanı Aliyə Paşayeva, Ayşən Bayramova, Diana Doman, Siyana Vasileva və Zeynəb Hümmətovadan ibarət qrup təmsil etdi. Ümumi turniri 35.700 balla yeddinci pillədə başa vuran Paşayeva, Bayramova, Doman, Vasileva və Hümmətovadan ibarət qrup 3 top+2 lent turnirində 22.550 ballıq nəticə göstərdi və Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.

Daha sonra Aliyə Paşayeva 2018-ci ilin sentyabrında Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Aliyə Paşayeva, Ayşən Bayramova, Diana Doman, Siyana Vasileva və Zeynəb Hümmətovadan qrup ümumi turniri 40.100 balla yeddinci, 5 gürz turnirini 20.100 balla beşinci, 3 top+2 lent turnirini isə 20.400 balla yeddinci pillələrdə başa vurdu.

Aliyə Paşayeva 2018-ci ilin sentyabrında baş tutan Dünya Çempionatında da mübarizə apardı. Aliyə Paşayeva, Ayşən Bayramova, Darya Sorokina, Diana Əhmədbəyli, və Zeynəb Hümmətovadan qrup ümumi turniri 52.100 balla 8-ci, 3 top+4 gürz turnirini isə 26.450 balla yeddinci pillələrdə başa vurdu.

## İstinadlar
Bukayo Saka

**Bukayo Saka** () — İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Mançester Sitinin və İngiltərə milli komandasının futbolçusu.

## Klub karyerası
### [[Arsenal FK|Arsenal]]
"Arsenal"ın heyətində ilk matçına 29 noyabr 2018-ci ildə keçirilən "Vorskla" – "Arsenal" matçının 68-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç "Arsenal"ın 0–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Arsenal"ın heyətində ilk qolunu 19 sentyabr 2019-cu ildə keçirilən "Frankfurt" – "Arsenal" matçının 85-ci dəqiqəsində vurub. Matça start heyətdə başlayan Saka 90 dəqiqə meydanda qalıb.Matç "Arsenal"ın 0–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Uğurları
### Klub
 Arsenal
* İngiltərə Federasiya Kuboku
** Qalib (1): 2020
* İngiltərə Superkuboku
** Qalib (1): 2021
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qüdrətli Co Yanq (film, 1998)

**Qüdrətli Co Yanq** () — 1949-cu ildə çəkilmiş eyniadlı filmə əsaslanan 1998-ci il ABŞ macəra filmi. Film onu təhlükədən qorumaq üçün gənc qız və zooloq tərəfindən Los-Ancelesdəki vəhşi təbiət qoruğuna gətirilən nəhəng dağ qorillası və qisas almaq üçün Conu axtaran brakonyerlərdən bəhs olunur. Filmin rejissoru Ron Andervuddur. Baş rollarda Bill Pekston və Şarliz Teron çəkilib. Bu versiyada meymun orijinal versiyadakından xeyli böyükdür. Film kinokritiklərdən qarışıq rəylər almış və 90 milyon dollarlıq istehsal büdcəsi olmasına baxmayaraq ABŞ-də 50,6 milyon dollar gəlir əldə etmişdir.

## Məzmun

Cill uşaq ikən Andrey Ştrasserin başçılıq etdiyi brakonyerlərin əlində körpə qorilla olan Conun anasının və öz anasının ölümünə şahid olur. Bu zaman brakonyer də şəhadət barmağını itirir. On iki il sonra Cill Conu böyüdür (ölçüsünə görə digər qorillalar onu qəbul etməmişdilər) və qoruğun direktoru Qreqq O'Hara Cilli qorilla ilə birlikdə ABŞ-yə köçsələr brakonyerlərdən daha təhlükəsiz olacaqlarına inandırana qədər hər ikisi nisbi sülh içində yaşayır.

Cütlük Kaliforniyanın Los-Anceles şəhərində Hollivuda səyahət edir və işçilərin ürəyini fəth edir. Orada Cill Co haqqında reportaj görən və itirilmiş barmağının qisasını almaq istəyən Ştrasser tərəfindən görülür. Cill Ştrasseri tanımır. Ştrasser isə Cili inandırmağa çalışır ki, Co Afrika ziyarətgahında daha yaxşı vəziyyətdə olacaq. Daha sonra şənlik zamanı Ştrasserin əlaltısı Conu qəzəbləndirmək üçün brakonyerlik açarlarından istifadə edir. Co partini dağıdır və Ştrasserə hücum etməyə çalışır. Co yuxu dərmanı ilə dayandırılır və beton bunkerə yerləşdirilir. Getməzdən əvvəl Qreq Cillə aşiq olur və onunla vidalaşır.

Cill Conun yuxuya verilə biləcəyini biləndə Ştrasserin təklifini qəbul etmək qərarına gəlir. O və iş yoldaşları hava limanına gedərkən Conu yük maşınında qaçaqmalçılıq yolu ilə aparırlar, Cill Ştrasserin barmaqlarının əskik olduğunu görür. O, öz anasını və Conun anasını öldürən brakonyer olduğunu ona bildirir. O, Ştrasser və onun əlaltısı ilə dalaşır, sonra maşından tullanır. Co Cilli görür və yük maşınının içərisində çırpınaraq oradan qaçır.

Bu arada, Qreqq də brakonyeri tanıyır, Co və Cillin arxasınca gedir. Co təlaşa səbəb olduğu bir festivalda daxil olur. Ştrasser gəlir və Cili öldürməyə çalışır, yanğın baş verir və bu da dönmə çarxının qırılmasına səbəb olur. Co Ştrasseri görür və Cili xilas edərək onu elektrik naqillərinin üzərinə atır və onu elektrik cərəyanı vurur. Co  dönmə çarxına çıxaraq orada qalan uşağı xilas edir. Co yıxılsa da sağ qalır və öz sığınacağında yaşamaq üçün Afrikaya qayıdır. Qreqq və Cill ehtiraslı şəkildə bir-birlərinə sarılaraq qucaqlaşırlar.

## İstinadlar
Şeyxzadə

* Məqsud Şeyxzadə — milliyyətcə azərbaycanlı olan Özbəkistan şairi.
* Hafiz Məmmədəmin Şeyxzadə — Azərbaycan pedaqoqu, din xadimi.
* Şeyxzadə Babiç — başqırd milli ədəbiyyatının klassiki, Başqırd milli azadlıq hərəkatının iştirakçısı
İhlara vadisi

**İhlara Vadisi** — Türkiyənin Kapadokya bölgəsinin cənub-qərbində, Ağsaray vilayətinin Gözəlyurd bələdiyyəsində, uzunluğu 15 km, dərinliyi 150 m-ə qədər olan kanyondur. Vadidə 50-yə yaxın qayaüstü kilsə və çoxlu qayadan oyulmuş tikililər var. 
 
## Etimologiya
İhlaradan Səlimə qədər vadinin təxminən yarısında yerləşən Belisarma kəndinin qədim yunan adı olan Peristrema (Περιστρημα; dolambaçlı) da vadiyə adını vermişdi.

## İnkişaf və yerləşmə
Kanyon əvvəlki dövrlərdə Melendiz çayı tərəfindən formalaşmışdır. Cənub-şərqdə İhlara və şimal-qərbdə Səlimə kəndləri arasında yerləşir. İhlara kəndinin şimal ucunda kanyona 100 m-dən çox aşağı enən, təxminən 400 pilləli pilləkən var. Eramızın 7-ci əsrindən etibarən vadidə Bizans rahibləri evlərini və kilsələrini Həsən dağının püskürməsi nəticəsində çökdürülmüş tuf daşından qazaraq məskunlaşdılar.

## Kilsələr
Vadidəki kilsələr iki qrupa bölünür. Birincisi, İhlara kəndi yaxınlığındakı kilsələrdən ibarətdir ki, bunlar Fars və Suriyadan şərqi təsvir edən yerli Kapadokya tipli rəsmlərlə bəzədilib. Onlar əsasən İkonoklazmadan əvvəl yaranıblar, lakin vaxt keçdikcə tez-tez daha yeni üslublarda rəngləniblər.  İkinci qrup Belisarma kəndi yaxınlığında yerləşir və Makedoniya incəsənəti kimi tanınan X-XI əsrlərdə Bizans üslubunda olan kilsələrdən ibarətdir


Aksaray Museum02.jpg|Ağsaray muzeyi
Belisirma-Restaurants au bord du Melendiz (1).jpg|Melendiz çayında məşhur restoran
Kısıl Kilise (Sivrihisar) 01.jpg|Qırmızı kilsə

## Həmçinin bax
* Kanyon
* Süxur
* Dağ

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

İhlara vadisi
Vintqar dərəsi

**Vintqar dərəsi** — Sloveniyanın şimal-qərbində, Qoryo və Bled bələdiyyələrində, Bleddən dörd kilometr şimal-qərbdə yerləşən 1,6 kilometrlik (0,99 mil) dərədir. Radovna çayı ilə oyulmuş bu dərə, Radovna vadisinin davamıdır. Şəffaf kanyon divarlarının hündürlüyü 50 ilə 100 metr (160 ilə 330 fut), ümumi yamacı təxminən 250 m (820 fut) təşkil edir. Bu axın hovuzlar və çaylar kimi bir çox eroziv xüsusiyyətlər yaratmışdır və Sloveniyanın ən böyük şəlaləsi olan mənzərəli 13 m (43 fut) Sum şəlaləsində sona çatır.

## Tarix
1878-ci ildə Sum şəlaləsi üzərində körpü tikilmişdir. Dərənin qalan hissəsi 1891-ci ildə Qorye şəhərinin meri Yakob Žumer və dövrün görkəmli fotoqrafı Benedikt Lergetporer tərəfindən tədqiq edilmişdir.

1893-cü ildə dərə böyük səylə taxta müşahidə yolları və körpülərlə təchiz edilmişdir və 26 avqust 1893-cü ildə ictimaiyyətə açılmışdır. Sonralar dərənin ən görkəmli hissəsində Zumer Qalereyaları (Žumrove galerije) adlandırılan piyada yolları[1] o vaxtdan bəri bir neçə dəfə təmir edilmişdir.

Həmçinin dərənin altında su elektrik bəndi və Bohinj dəmir yolu üçün tağlı dəmir yolu körpüsü tikilib. 1904 və 1905-ci illərdə yonma daşdan tikilmiş körpü Sloveniyada bütövlükdə qorunub saxlanılan ən böyük daş tağlı dəmir yolu körpüsüdür. Onun uzunluğu 65 m (213 fut), eni 4,5 m (15 fut) və hündürlüyü 33 m (108 fut) təşkil edir.

## Ad
Vintqar sözü almanca Windegg(er)-dən, Podhom kəndindəki dərənin başındakı Vintqar kəndi vasitəsilə "küləyə məruz qalan yer" sözündən əmələ gəlib. Başqa bir izahatda onun Podhomdakı üzüm bağlarına və ya formasına görə şərab şüşəsinə bənzəyən dərəyə istinad edən almanca Weingarten 'üzüm bağı' adından gəldiyi iddia edilir. Ərazidə turistlər üçün əlçatan olan ilk dağ dərəsi olaraq, vintqar sözü Sloven dilində digər mənzərəli, qorunan dərələrə aid etmək üçün ümumiləşdirilmişdi.

## Geologiya
Buz dövrünə qədər Radovna çayı şərqə doğru axırdı. Bohinj buzlaqının buzları və çöküntüləri ilə bəndləndikdən sonra yaranan göl Borst (931 m və ya 3,4 fut) və Hom (844 m və ya 2,769 fut) təpələri arasında Trias əhəngdaşının yumşaq təbəqəsi vasitəsilə şimal-şərq istiqamətində yeni bir yol Yəni Yuxarı Sava Vadisini yaratdı

## Həmçinin bax
* Dərə
* Çay (coğrafiya)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

Vintqar dərəsi