Baş Ştatlar

**Baş Ştatlar** — XIV–XVII əsrlərdə Fransada ali silki nümayəndələr orqanı.

Baş Ştatlar 1302-ci ildə Fransa kralı IV Gözəl Filipp tərəfindən Roma papasına qarşı mübarizədə silklərin yardımını almaq məqsədilə yaradılmışdır. Bu, ruhanilərin, zadəganların və varlı şəhərlilərin nümayəndələrinin yığıncağı idi. Hər bir silkin nümayəndələri ayrıca iclas keçirirdilər və hər bir silkin bir səsi var idi. Ruhanilərin və zadəganların bir səsə qarşı iki səsləri var idi. Şəhər varlıları isə güzəştə getmək məcburiyyətində idilər. Silklər arasındakı fikir ayrılığı Baş Ştatların dövlət işlərinə təsirini zəiflədirdi. Bu dövrdən etibarən krallar hər dəfə vergi tətbiq etmək istəyəndə Baş Ştatları çağırırdılar. Lakin kral hakimiyyəti möhkəmləndikdən sonra 1614-cü ildən Baş Ştatları çağırmadılar.

Yalnız 175 il keçdikdən sonra Baş Ştatlar 1789-cu ildə kral XVI Lüdovik tərəfindən çağırılmış və ona tabe olmadıqlarından özlərini Milli Məclis adlandırmışlar.
Estates General ilk dəfə 1302 və 1303-cü illərdə Kral IV Filipin papalıqla münaqişəsi ilə bağlı görüşdü. Onlar 1614-cü ilə qədər ara-sıra görüşdülər və yalnız bir dəfə sonra, 1789-cu ildə görüşdülər, lakin Fransa İnqilabından sonraya qədər qəti şəkildə dağılmadılar.
Estates General apellyasiya məhkəmələri kimi başlayan, lakin sonradan qanunvericilik rolunu tələb etmək üçün qanunların dərc edilib-edilməməsinə qərar vermək üçün öz səlahiyyətlərindən istifadə edən parlamentlərdən (ən güclüsü Paris Parlamenti idi) fərqli idi.

## Tarixi
Estates Generalının ilk milli məclisi 1302-ci ildə Kral IV Filip tərəfindən Papa VIII Bonifas ilə münaqişəni həll etmək üçün çağırıldı. 1302-ci il yığıncağını çağıran məktublar Georges Picot tərəfindən özünün Documents inédits pour servir à l'histoire de France toplusunda dərc edilmişdir. Philipin hakimiyyəti dövründə, Estates General sonradan subsidiyalar verməklə ona kömək etmək üçün bir neçə dəfə toplandı. Vaxt keçdikcə subsidiyalar onların çağırılması üçün ən çox yayılmış səbəb oldu.
General Estates-in tərkibi və səlahiyyətləri dəyişməz qaldı: onlara həmişə Birinci Mülk (ruhanilər), İkinci Mülk (zadəganlar) və Üçüncü Mülk (ümumilər: bütün digərləri) nümayəndələri daxildir və monarxlar həmişə onları ya subsidiyalar verməyə çağırırdılar ya da Tac-a nəsihət etmək, yardım və məsləhət vermək. Bununla belə, onların tərkibi, eləcə də təsirli səlahiyyətləri müxtəlif dövrlərdə çox fərqli idi.14-cü və 15-ci əsrin birinci yarısında ibtidai formada General Estates yalnız məhdud seçmə elementə malik idi. Estates Generalını təşkil edən adi lordlar və kilsə lordları (yepiskoplar və digər yüksək ruhanilər) öz həmyaşıdları tərəfindən seçilmirdilər, lakin birbaşa kral tərəfindən seçilir və çağırılırdı. Ruhanilərin sırasına görə isə bəzi kilsə orqanları, məs. Abbeylər və kafedralların fəsilləri də məclisə çağırıldı. Bu orqanlar əxlaqi, lakin fiziki mənada deyil, şəxsən meydana çıxa bilmədiklərindən, onların nümayəndəsini monastır rahibləri və ya fəsil qanunları seçməli idilər.
Estates General-in effektiv səlahiyyətləri də zamanla dəyişdi. 14-cü əsrdə onlar xeyli idi. Padşah nəzəri olaraq ümumi vergi tuta bilməzdi. Hətta tacın tabeliyinə bağlı olan əyalətlərdə belə, o, yalnız sakinlər üzərində yüksək ədaləti saxladığı yerdə yığa bilərdi, lakin yüksək ədalətə malik olan lordların təbəqələrindən deyil. İmtiyazlı şəhərlərin ümumiyyətlə özlərinə vergi almaq hüququ var idi. Ümumi vergiləri toplamaq üçün padşah din adamlarının və kilsə ağalarının və şəhərlərin razılığını tələb edirdi. Bu, bu subsidiyaları yalnız müvəqqəti və kifayət qədər qısa müddətə verən Ümumi Mülkiyyətdən icazə tələb etmək idi. Nəticədə, onlar tez-tez çağırılır və Tac üzərində gücləri xeyli artdı.
Yüzillik Müharibənin kritik dövrləri, böyük qurbanlar bahasına olsa da, General Estates-ə üstünlük verdi. Kral II İohannın hakimiyyəti dövründə, 1355-ci ildən 1358-ci ilə qədər Estates General yalnız səsverməyə deyil, həm də komissarları vasitəsilə vergilərin idarə edilməsinə və yurisdiksiyasına nəzarət edirdi. Çarlz VII-nin hakimiyyətinin birinci yarısında, onlar demək olar ki, hər il çağırılır və tac üçün subsidiyalara layiqincə səs verirdilər. Amma mübarizə bitdikdən sonra pul kisəsinin gücündən əl çəkdilər.
1484-cü il malikanəsində, XI Lüdovikin ölümündən sonra, Orlean hersoqu VIII Çarlzın azlığı dövründə regentlik əldə etməyə çalışdı. Estates, Çarlzın bacısı Enn de Beaujeunun tərəfini tutdu və bundan imtina etdi.
Üç ordenin deputatları vaxtaşırı vergitutma sanksiya hüququnu bərpa etmək ümidi ilə səylərini birləşdirdilər. Onlar yalnız iki il müddətinə səs verdilər, eyni zamanda onu VII Çarlzın hakimiyyətinin sonunda çatdığı məbləğə endirdilər. Onlar Tacdan iki il bitməmiş yenidən çağırılmalı olduqlarını vədini tələb etdilər və aldılar. Lakin bu vəd yerinə yetirilmədi və Estates Generalı 1560-cı ilə qədər yenidən çağırılmadı. Bu 76 illik müvəqqəti dövr ərzində bir-birinin ardınca gələn padşahlar müxtəlif vasitələrlə mərkəzləşdirilmiş dövlətin rolunu genişləndirdilər. 16-cı əsrin ortalarında dövlət məmurları (məmurlar) öz növlərindən olan dördüncü orden yaratmaq variantını araşdırdılar, lakin onların cəhdləri heç bir nəticə vermədi.

## İstinadlar