open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Füzuli İmrəliyev

**Füzuli Şiraslan oğlu İmrəliyev** — Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının "Kobra" xüsusi təyinatlı dəstəsinin sabiq komandiri, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin polkovniki, İkinci Qarabağ müharibəsi qazisi, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Füzuli İmrəliyev Beyləqan rayonunun Bahar qəsəbəsində anadan olub. Əslən Cəbrayıl rayonundandır. Orta təhsilini Beyləqan rayonu Bahar qəsəbəsi Sərdar İmrəliyev adına tam orta məktəbdə almışdır.

## Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda gedən döyüşlərdə göstərdiyi şücaət və igidliyə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 11.03.2008-ci il tarixli 2727 nömrəli Sərəncamına əsasən, baş leytenant Füzuli İmrəliyev "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal edilmiş ərazilərin azad edilməsi zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirərkən igidlik və mərdlik nümayiş etdiyinə görə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli 2336 nömrəli Sərəncamına əsasən Füzuli İmrəliyev "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" fəxri adına layiq görülüb.

Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdiyinə görə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli 2362 nömrəli Sərəncamına əsasən Füzuli İmrəliyev "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdiyinə görə, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli 2370 nömrəli Sərəncamına əsasən Füzuli İmrəliyev "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

### Vətən müharibəsi
Daxili Qoşunların "Kobra" xüsusi təyinatlı dəstəsinin komandiri olan polkovnik-leytenant Füzuli İmrəliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi məqsədilə başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd, Murovdağ və Şuşanın azad edilməsində savaşıb. Daşaltı əməliyyatı zamanı yaralanıb.

## Təltifləri
*  (11 mart 2008) — "Hərbi xidmətlərə görə" medalı
*  (26 iyun 2013) — "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı
*  (9 dekabr 2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (25 dekabr 2020) — "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı
*  (29 dekabr 2020) — "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar
Hay Layn

**Hay Layn** ( — "hündür xətt") — Midatun və Aşağı Manhettenin Mitpekinq və Çelsi rayonlarında yer səthindən 10 metr yüksəklikdə yerləşən yerüstü park. Bura keçmiş yerüstü dəmir yolu yerində salınıb. Ümumi uzunluğu 2,33 km-dır.

## Təsviri
Park Qansvort Stritdən 34-cü küçəyə qədər uzanır. 34-cü küçədəki girişdə əlil arabaları üçün giriş nəzərdə tutulub. Park qışda hər gün səhər saat 7-dən axşam saat 19-a qədər, yazda və payızda axşam saat 22-yə qədər, yayda (ancaq günəşin batmasına qədər açıq olan 11-ci prospektin qərbindəki xiyaban istisna olmaqla) isə axşam saat 23-ə qədər açıq qalır. Parkda on bir giriş var, bunlardan beşi əlillər üçün əlçatandır. Girişlər pilləkənlərin yaxınlığında xüsusi əlil arabaları liftləri ilə təchiz olunmuşdur, onlar Gansvort, 14-cü, 16-cı, 23-cü və 30-cu küçələrdə yerləşirlər. Küçə səviyyəsində giriş 34-cü küçədə yerləşir, hansı ki 30-cu küçə və 11-ci prospektdən 11-ci prospektin qərbindəki 34-cü küçəyə qədər uzanan Aralıq xiyabanından keçır.

## Tarixi
1980-ci ildə dəmir yolu xətti bağlandı. 1990-cı illərdə mülkiyyətçilər dəmir yolunun estakada ilə birlikdə demontaj olunmasını düşünürdülər, lakin yolların 1993-cü ildə Parisdə açılan parka bənzər bir park xiyabanına çevrilməsinə qərar verildi. 2004 və 2005-ci illərdə uzun sürən dinləmələrdən sonra parkın yaradılması üçün 50 milyon dollar ayrılmasına qərar verildi. Bundan əlavə, dəmir yolu bütünlüklə öz statusunu itirdi və ABŞ Federal Yerüstü Nəqliyyat Xidmətinin reyestrindən çıxarıldı

## Sərgi
left|404x404px|Parkın çıxışları ilə birlikdə sxemi

Şəkil:High Line video vc.webm|Video
Şəkil:Highline NYC 4043997124 cbcac90545.jpg|Yol üzərindən Hay Layn parkının görüntüsü
Şəkil:High Line (48797938).jpg|2005-ci ildə Hay Layn, parkın yaradılmasından əvvəl


## İstinadlar
One Madison

**One Madison** (*Uan Medison* kimi tələffüz olunur) — Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun Fletayron rayonundaki Medison skver ilə üzbəüz, Medison prospektinin ətəyində, Brodvey və Park prospekti arasında 23-cü küçədə yerləşən qüllə tipli təntənəli yaşayış kondominiumu. Binanın rəsmi ünvanı və vestibülun əsas girişi binanın adından gözlənildiyi kimi 1 Madison prospektində deyil, *23 East 22nd Street*-də yerləşir. 23-cü küçədə ümumi giriş yoxdur.

Binanın 60 mərtəbəsində 53 yaşayış mənzilləri yerləşirlər. İnşaat 2006-cı ildə başlamış və 2010-cu ildə başa çatmış, lakin maddi çətinliklər üzündən üç il daha yarımçıq qalmışdır. 189.3 m hündürlükdə olan One Madison, hündürlüyü ilə eni 12:1-ə olan nisbəti ilə Nyu-Yorkun ən incə binalarından biridir.

2013-cü ildə bina üzərində mülkiyyəti hüququ kreditorlar konsorsiumunun (The Related Companies, CIM Group və HFZ Capital Group adlı şirkətlər) əlinə keçdi, hansı ki inşaatı tamamlamış və həmin il satışları bərpa etmişdir. 2014-cü ilin fevral ayına qədər binanın yüzdə yetmiş beşi satılmışdır.

## İstinadlar
Eysid caz

**Klub cazı** olaraq da bilinən **Eysid caz**, caz, soul, fank və disko elementlərini özündə cəmləşdirən bir musiqi janrıdır. Eysid cazı 1980-ci illərdə Londonda klublarda nadir yiv hərəkəti ilə yarandı və ABŞ, Yaponiya, Şərqi Avropa və Braziliyaya yayıldı. Tanınmışlar arasında Böyük Britaniyadan Brand New Heavies, Incognito, Us3 və Jamiroquai və ABŞ-dən Buckshot LeFonque və Digable Planets yer almışdı. 1990-cı illərin ortalarından sonlarına qədər elektron klub musiqisinin yüksəlməsi maraqların azalmasına səbəb oldu və iyirmi birinci əsrdə hərəkat bir növ olaraq qeyri-müəyyən oldu.

## Xarakteristika
Eysid caz iki əlaqəli hərəkətdən ibarət idi. Birincisi, diskli jokeylərin və 1960-70-ci illərin caz traktlarına zərb və elektron rəqs ritmləri əlavə edən musiqi istehsalçılarının qeydlərinə əsaslandı. İkinci hərəkət, bu qeydlərdən təsirlənən və bir yiv vurğulayan qrupları əhatə etdi. Eysid caz caz, funk və hip-hopdan bəhrələndi. Əsasən zərb və canlı ifaya söykəndiyindən, bəzən cazla əlaqələndirilir, lakin yivə vurğu onu daha çox funk, hip hop və rəqs musiqisinə uyğunlaşdırır.  
## Tarixi
Eysid cazın mənşəyi 1960-cı illərdə, psixodel üslubların digər musiqi janrlarına daxil edildiyi dövrdən başlayır. Bəziləri 1960-cı illərdə Eysid caz qeydləri olaraq Apostolların (1969) "Six Pack" və "Soul Fiesta" dan bəhs edirlər. Eysid caz 1980-ci illərdə London klublarında nadir yiv hərəkəti ilə əlaqəli disk jokeylərinin qaranlıq caz qeydlərini ifa etməsi ilə populyarlaşdı. Onların maraqları caz füzyonunun, caz funkun və 1950-1960-cı illərin soul cazının kənarında idi. Blue Note kataloqundakı qeydlər xüsusilə əhəmiyyətli idi. Bu DJ-lərə 1980-ci illərdə Londonun bir neçə klubunda iqamətgahı olan Gilles Peterson da daxil idi. Peterson kiçik bir pirat radiostansiyasında başladı və sonra daha böyük Kiss-FM-ə keçdi. 1988-ci ildə prodüser Eddie Piller ilə birlikdə Eysid Caz Records etiketini yaratdı.
1990-cı ildə Peterson Talkin 'Loud at Phonogram etiketini başlatmaq üçün ayrıldı. Digər bir İngilis rekord etiketi, Fourth And Broadway Records, 1990-cı ildə quruldu və "Cool in Rebirth" adlı bir tərtib seriyasına başladı. Etiketin siyahısında Pharoah Sanders, Stereo MC, MC Solaar və Courtney Pine yer alırdı.  
## Eysid cazı Amerikada
Eysid cazı 1990-cı illərin əvvəllərində ABŞ-yə yayıldı. Nyu-Yorkdakı Eysid caz musiqiçisi Brooklyn Funk Essentials, DJ Smash və Jerome Van Rossum idi. San Fransiskoda Eysid caz Ubiquity Records,   Los Ancelesdəki Solsonics və San Dieqodakı Greyboy Allstars tərəfindən buraxıldı.  
A Tribe Called Quest, The Low End Theory (1991) albomu üçün cazdan bəhrələnmişdir. Buckshot LeFonque adı altında Branford Marsalis və Digable Planets 1993-cü ildə "Rebirth of Slick (Cool Like Dat)" sinqlına görə Qremmi Mükafatı qazandı. 
## İstinadlar
Australosuchus clarkae

**Australosuchus clarkae** — əsl timsahlar sinfinin Mekosuchinae alt sinfinə daxil olan nəsli kəsilmiş timsah növü. Adı "cənub timsahı" kimi tərcümə olunan Australosuchus cinsinin yeganə növü.

Bu növ 1991-ci ildə Cənubi Avstraliyadakı Palankarinna gölündə tapılan tam bir kəllə və çənədən, boyun və döşün bəzi fəqərələri və dəri qabığından ibarət natamam bir iskelet olan QM F16788 holotipi ilə təsvir edilmişdir.

Fosil qalıqlarının tarixinə görə Australosuchus clarkae Üst Oliqosen — Orta Miosendə (28.4–11.6 ay əvvəl) yaşamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çeçen naxarı

**Naxar** () — 1991–2007 illərdə mövcud olmuş tanınmayan müstəqil İçkeriya Respublikasının valyutası. 
Şəkil:1 нахар (аверс).png|1 çeçen naxarı (avers)
Şəkil:1 нахар (реверс).png|1 çeçen naxarı (revers)
Çelsi (Manhetten)

**Çelsi** () — Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun qərb hissəsində yerləşən tarixi rayon. Rayonun sərhədləri cənubda 14-cü küçə, qərbdə Hudzon çayı və Vest Sayd Hayvey, şərqdə Altıncı prospektdə bitir, şimal sərhəd isə bəzən 20-ci küçə, bəzən isə başqa böyük küçə olan 34-cü küçə kimi qeyd olunur. Çelsidən şimal qərbdə Cəhənnəm mətbəxi və Hadson Yard rayonları yerləşirlər; şimal şərqdən isə Dərzi kvartalı və Midataun Souzun qalan hissələrinə çatmaq olar; şərqdə NoMad və Fletayron rayonları salınıb; cənub qərbdə Mitpekinq; nəhayət cənub və cənub şərqdə Vest Villic və Qrinviç Villic kvartalları yerləşirlər. Çelsi İngiltərənin London şəhərində yerləşən Çelsi Kral Xəstəxanasının adını daşıyır.

Çelsi rayonuna tarixi Çelsi rayonu və oraya əlavə olunmuş ərazi daxildir, hansı ki Nyu-Yorkun görməli yerlərin qoruması komissiyası tərəfindən 1970 və 1981-ci illərdə təyin olunmuşdur. Rayon 1977-ci ildə Tarixi Yerlərin Milli Reyestrinə əlavə edilmiş və 1982-ci ildə dövrün xüsusilə əhəmiyyətli memarlıq nümunələrini özündə əks etdirən qonşu kvartalları əhatə etmək üçün genişləndirilmişdir.

Rayon əsasən yaşayış yerləri, kirayə evləri, mənzil blokları, şəhər evləri və təmirli teras evlərin qarışığından ibarətdir, lakin çoxsaylı pərakəndə satış məntəqələri əhalinin etnik və sosial müxtəlifliyini əks etdirir. Bu rayonda çox sayda LGBTQ üzvləri yaşayır. 200-dən çox qalereyası olan Çelsi rayonu şəhərin sənət dünyasının mərkəzlərindən biri olaraq tanınır. 2015-ci ildə olan vəziyyətə əsasən, rayonun centrifikasiyasına görə dəbdəbəli binalarda yaşayan varlılar və sosial mənizllərdə yaşayan kasıblar arasında gəlir cəhətdən böyük ara peydə olub, bəzən belə müxtəlif yaşayış yerləri bir yolun fərqli taylarında yerləşirlər.

Çelsi Manhettenin 4-cü ictimai şurasının bir hissəsidir və onun əsas ZİP kodu 10001 və 10011-dir. Bura Nyu-York şəhəri Polis İdarəsinin 10-cu departamenti tərəfindən patrul edilir.

## İstinadlar
**Qeydlər**

**Mənbələr**
Kelementleri

**Kelementleri ** və ya **Kelementovı** —  balkar əsilzadə soyu. 

## Haqqında
Bu soy əsasını əfsanəvi Anfako Bolotukovun oğlu İparın iki oğlundan biri olan Can Mirzə Malkarukdan götürür. İparın iki oğlu Bəy Mirzə və Can Mirzə XVI əsrdə Çegem dərəsində məskunlaşıblar. Yerli bəy Berdibəy dünyasını dəyişdikdən sonra dərədəki hakimiyyəti qardaşlar ələ keçirə bilirlər. Bu soy Çegem dərəsində hakimlik edib. Soyun sarayı Eltübü kəndində yerləşib. Kelementləri soyunun əsasını isə Malkarukun nəvəsi Kelement Aktuqanoğlu qoyub. Bu soyun da torpaqları Çegem dərəsində olub.

## Tanınmış nümayəndələri
* Kelementov Qanşaubəy Qılıncbəy oğlu (1872-1920)  - 1904-1905-ci illərdə olmuş Rus-yapon müharibəsinin iştirakçısı. II, III, IV dərəcəli Georgiyevsk xaçının kavaleri. Terks-Kubansk süvari alayının I Kabardin yüzlüyünün yunkeri.
* Kelementov İsmayıl Xangəray oğlu (1887-1915) - Birinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı. Kabardin süvari alayının giziri. III, IV dərəcəli Georgiyevsk xaçının və üzərində "Cəsurluğuna görə" yazısı olan IV dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeninin kavaleri
*

## Həmçinin bax
* Abayları
* Malkarukları
* Urusbiyevlər

## İstinadlar
Kips Bey

**Kips Bey** (, sözbəsöz tərcümədə "Kipsin buxtası" deməkdir)  — Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun şərq hissəində yerləşən kvartal. O, şimaldan 34-cü küçə, şərqdən İst-River, cənubdan Şərqi 27-ci və/və ya 23-cü küçələr və qərbdən Üçüncü prospekt ilə əhatələnib.

Kips Bey 10010 və 10016 əsas poçt kodları ilə Manhettenin 6-cı bölgəsinin bir hissəsidir. Nyu-York Polis Departamentinin 13 və 17-ci bölmələri tərəfindən patrul edilir.

## İstinadlar
Şakmanları

**Şakmanları ** və ya **Şakmanovlar** —  balkar əsilzadə soyu.

## Haqqında
Şakmanları soyunun əsasını XVII əsrdə yaşamış Şakman qoyub. Onun əcdadları haqqında bir sıra fərziyyələr var. Bir fərziyyəyə görə o əfsanəvi Basiatın nəslindəndir. Digər bir fərziyyəyə görə isə Şakman Arxon dərəsindən gəlib və onun əcdadı noqay olub. Şakmanları soyu Xulam-Bezengi dərəsində yerləşən Xulam dağ cəmiyyətində hökm ediblər. 1917-ci ildən sonra Şakmanları repressiyalara məruz qalaraq Xulamı tərk etmək məcburiyyətində qalıblar.

## Həmçinin bax
* Abayları
* Malkarukları
* Urusbiyevlər

## İstinadlar
Əhmədiyyə Ulbaşov

**Əhmədiyyə Ulbaşov** (; ) – balkar şair və nəsr ustası, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.

## Həyatı
Əhmədiyyə Ulbaşov 1905-ci ilin mart ayında Yuxarı Balkariyanın Şaurdat aulunda Çegemdən olan imam Musa Ulbaşovun ailəsində anadan olub. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mədrəsədə təhsil alıb. 1926-1930-cu illərdə Moskvada yerləşən İ.Stalin adına Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra Nalçikdə yerləşən Lenin təlim şəhərciyində müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1935-ci ildə haqqında yazılan donosa görə Stalin repressiyalarını tənqid edən silsilə şeirlərinə görə repressiyaya məruz qalaraq 20 il müddətində Kolımaya sürgün edilib. 1955-ci ildə öz cəza müddəti bitdikdən sonra 1944-cü ildə Orta Asiyaya sürgün edilmiş ailəsinin yanına qayıdır. Öz doğma vətəninə isə 1958-ci ildə qayıdıb. 1966-cı ildə Ulbaşovun işinə SSRİ Ali məhkəməsinin hərbi komissiyası tərəfindən baxılmış və o bəraət qazanmışdır. Bundan başqa onun Yazıçılar İttifaqına üzvlüyü də bərpa edilmişdir.

## Yaradacılığı
İlk şeirləri 1931-ci ildə "Yanqı yaşau yolunda" (Yeni həyat yolunda) toplusunda nəşr edilmişdir. 1934-cü ildə "Şkolçulaqa" (Məktəblilərə) adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb.Sürgündən qayıtdıqdan sonra Ulbaşovun şeirləri heç bir yerdə nəşr edilməyib. Kolımada sürgündə olduğu dövrdə "Aliy" (1939–1956) adlı poemasını qələmə alır. Bu əsərdə o baş qəhrəmana prototip kimi sürgün həyatının bütün əziyyətlərini təcrübədən keçirmiş özünü seçir. Onun "Çerek" adlı şeirlər toplusu 1967-ci ildə ölümündən sonra işıq üzü görüb.

## Ailəsi
Ulbaşov Musa əfəndi Sarbəy oğlu (1869–?) – atası

Şərifə Katmurzaevna (1915–?) – həyat yoldaşı

Maya (1934–?) – qızı

Svetlana (1936–?) – qızı

## İstinadlar
Zoom (proqram)

***Zoom*** (; tələffüzü — *"Zum"*) — uzaqdan əlaqə üçün proqram. Proqram Erik Yuanın firması *"[[Zoom Video Communications]]"*-un məhsuludur.

## Proqramın istifadəsi
Proqramdan bir dərsin və bu və ya digər önəmli işlərin uzaqdan həyata keçirilməsi vacib olduqa işlədilir. Proqrama 1 nəfərdən 1.000 nəfərə qədər insan qoşula bilər.

## İstinadlar
Haqverdi Dadaşov

**Haqverdi Xudadverdi oğlu Dadaşov** (1975; Qubadlı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin polkovniki, İkinci Qarabağ müharibəsi veteranı.

## Həyatı
Haqverdi Dadaşov 1975-ci ildə Qubadlı şəhərində anadan olub. 1995–1999-cu illərdə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində (BABKM) ali hərbi təhsil alıb.

## Hərbi xidməti
Haqverdi Dadaşov 1993–1995-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında xidmət edib və Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdam rayonunun müdafiəsi uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. 1999-cu ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında zabit olaraq xidmətə başladı.

Baş leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin 24 iyun 2003-cü il tarixli Sərəncamına əsasən "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.

Polkovnik-leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24 iyun 2015-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.

Polkovnik-leytenant Haqverdi Dadaşov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25 iyun 2018-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin polkovniki olan Haqverdi Dadaşov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin canlı qüvvələrinin məhv edilməsində fərqlənib.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Haqverdi Dadaşov "Zəfər" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Haqverdi Dadaşov "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## İstinadlar
Barin döyüşü

**Barin döyüşü** — 1137-ci ildə Qüds kralı Foulques tərəfindən komandanlıq edilən xaçlı ordusu Mosul və Hələb atabəyi Nurəddin Zəngi tərəfindən darmadağın edildi. Bu məğlubiyyətlə xaçlılar Barin qalasını daimi olaraq itirdi.

## Döyüş
1137-ci ilin əvvəllərində Nurəddin Zəngi Homsun təxminən 15 km şimalındakı Barin qalasını mühasirəyə aldı. Kral Foulques və qərərgahı mühasirəni aradan qaldırmaq üçün qalaya doğru irəliləməyə başlayarkən ordusu Nurəddin Zənginin ordusunun hücumuna məruz qaldı və dağıldı. Döyüşün baş vermə şəraiti barədə o qədər də məlumat yoxdur. Nə Surlu Uilyamın əsərlərində, nə də ərəbdilli mənbələrdə döyüş barədə ətraflı məlumat yoxdur. Lakin xaçlıların ordusunun darmadağın edildiyi məlumdur.

Darmadağından sonra Foulques və sağ qala bilmiş döyüşçülər Barin qalasına qaçdılar. Nurəddin Zəngi yenidən qalanı mühasirəyə aldı. Ərzaq bitdikdən sonra atlarını yeməyə məcbur olan xaçlılar sonra razılığa gəlməyə vadar edildilər. Elə bu döyüş baş verən əsnada, Avropadan böyük bir yeni xaçlı ordusu Bizans imperatoru II İoannis, Antioxiyalı Raymond və Urfalı II Jozelin ordusuna yardım etmək üçün II Səlib yürüşünə çıxdı.
Qalaya səlibçi ordusunun yaxınlaşdığını eşidən Nurəddin Zəngi qəflətən qaladakılara təslim aktını verdi. Qalanı boşaldıb azad olmaq üçün 50.000 dinar tələb edildi. Yaxınlaşan kömək ordusu barədə məlumatı olmayan xaçlılar onun tələblərini qəbul etdilər.

## Nəticə
1137-ci ilin aprelində II İoannis Komnenos Şayzarı mühasirəyə aldı. Amma onun cəhdləri uğursuz oldu. Xaçlılar heç bir zaman Barin qalasını ələ keçirə bilmədilər.

## Həmçinin bax
* Nurəddin Zəngi

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Gabrieli, Francesco. *Arab Historians of the Crusades.* University of California Press, 1969. 
* Hermes, Nizar F. "The Poet(ry) of Frankish Enchantment: The *Ifranjiyyāt* of Ibn Qaysarānī". Middle Eastern Literatures. **20**.3 (2017): 267–287. 
* Smail, R. C. *Crusading Warfare, 1097–1193.* New York: Barnes & Noble Books, (1956) 1995.
Afrika ensizburun timsahı

**Afrika ensizburun timsahı** () — əsl timsahlar sinfinin nümayəndələrindən biri. Afrikada yayılmış timsahların dörd növündən biri. Son tədqiqat məlumatları nəticəsində DNT göstəricilərinə görə ayrı bir Mecistops cinsinə ayrılır.

## Görünüşü
Afrika ensizburun timsahı adını Orinoko timsahına bənzər ensiz burun sayəsində almışdır. Ölçüləri ümumiyyətlə 2,5 m-dən çox olmur, bəzən uzunluğu 4 m-ə qədər olan fərdlərə də rast gəlinir. Boyunun arxasındakı qoruyucu sümük lövhələri 3–4 cərgədə boyunca uzanır və bu növü iki cərgəyə sahib olan Crocodylus cinsinin nümayəndələrindən fərqləndirir. Bu xüsusiyyətinə görə bu növə zirehli timsah () də deyilir. Afrika ensizburun timsahın xallı dərisi onu əsl timsahlardan daha çox alliqatorlara və ya qaviallara bənzədir.

## Həyat tərzi
Bu heyvanların həyat tərzi az öyrənilmişdir. Demək olar ki, bütün tətqiqatlar Kot-d'İvuar ərazisindəki populyasiya üzərində aparılmışdır. Əsasən balıq və su onurğasızları ilə qidalanırlar. Daha böyük fərdlər böyük timsahlara xas olan daha böyük şikarları ovlaya bilirlər. Ümumiyyətlə tənha bir həyat tərzi sürürlər, ancaq cütləşmə mövsümündə çox böyük qruplarda toplaşa bilirlər.

Yağış mövsümünün başlaması ilə dişilər suyun yaxınlığındakı bitkilərdən yuva qurur. Bu da yumurtadan çıxan balaların ona çatmalarını təmin edir. Yuva qurulduqdan bir həftə sonra, 13–27 (orta hesabla 16) olmaqla böyük yumurta qoyulur. İnkubasiya müddəti 110 günü keçə bilir. Balalara qulluq olduqca nadirdir, lakin sağ qalan balaların nisbəti olduqca yüksəkdir, bu da yumurtaların böyük ölçüsü və uzun inkubasiya dövrü ilə əlaqələndirilir

## Populyasiya
Afrika ensizburun timsahı yalnız su sürünəndir. Qərbi Afrikanın şirin su tutarlarında, həmçinin Kamerun sahillərində və Bioko adasında duzlu suda yaşayır. Bəzi ərazilərdə arealı Kütburunlu timsah, səhra timsahı və Nil timsahı ilə kəsişir.

Ümumi sayı dəqiq bilinmir. Sayları təqribən 50.000 baş olduğu təxmin edilir. Ən böyük populyasiyası Konqo Respublikasındadır. Toqo və Qabonda son dərəcə nadirdir. Nəzarətsiz ovçuluq və yaşayış yerlərinin daralması ilə sayı getdikcə azalır. Qoruma tədbirləri hazırlanır, lakin Qərbi Afrikanın bir çox ölkələrində əhalinin zəif bilikləri və siyasi qeyri-sabitlik səbəbindən onların tətbiqi çətinləşir.

## Digər
frika ensizburun timsahının təsviri, Qambiya Respublikasının 1 dalasi sikkəsində var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*  crocodilian.com: ''Crocodylus / Mecistops cataphractus'' 
* Африканский узкорылый крокодил на zooclub.ru
* Crocodylus cataphractus
Altıncı prospekt (Manhetten)

**Altıncı prospekt** (; rəsmi adı **Avenü Amerik** () olmasına baxmayaraq Nyu-Yorklular bu adı çox da işlətmirlər) — Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun əhəmiyyətli yolu, burada nəqliyyat şimala və ya kənar bölgələrə hərəkət edir. Altıncı prospekt Kanal Strit küçəsindən 4 kvartal aşağıda başlayır, şimala doğru gedərək Mərkəzi Parkda bitir. Küçə Soho və Qrinviç Villic rayonların yolunu kəsərək, təxminən Çelsini Fletayron və NoMaddən ayırır, Dərzi dairəsini keçir və Midtaundan keçərək Teatr kvartalının uc hissəsində dövrə vurur. Altıncı prospektin Mərkəzi Parkın şimalından keçən hissəsi 1887-ci ildə Lenoks prospekti adlandırıldı.

## İstinadlar
Beyincik

**Beyincik** — hərəkətlərin koordinasiyası və müvazinətini tənzimləyən mərkəzi sinir sistemi orqanıdır.

Əsas funksiyası reflektor şəkildə əzələ tonusunu, hərəkətlərin tarazlığını, koordinasiyasını və sinergiyasını təmin etməkdir. Beyincik arxa kəllə çuxurunda yerləşir və dördüncü mədəciyin damını təşkil edir. Onun yuxarı səthi beyin yarımkürələrinin ənsə payından sərt qişa ilə ayrılır, aşağı hissəsi isə böyük ənsə dəliyinə yaxınlaşır. 

Beyincik iki yarımkürədən (hemispheria cerebelli) və ortada yerləşən soxulcandan (vermis) ibarətdir. Onun daxilində ağ maddə yerləşir və bu maddənin içərisində dörd əsas beyincik nüvəsi vardır: 

* Dişli nüvə (n.dentatus)
* Mantarabənzər nüvə (n.emboliformis)
* Şarabənzər nüvə (n.globosus) 
* Dam nüvəsi (n.fastigii)

Beyincik 3 cüt ayaqcıq vasitəsilə digər beyin strukturları ilə əlaqələnir:

* Aşağı ayaqcıqlar uzunsov beyinlə,
* Orta ayaqcıqlar Varoli körpüsü ilə,
* Yuxarı ayaqcıqlar isə orta beyinlə birləşir.

Beyincik funksiyalarını yerinə yetirərkən beyin qabığından gələn impulslar və onurğa beynindən ötürülən, bədənin məkan daxilindəki mövqeyinə dair informasiyalardan istifadə edir. O, körpü ilə uzunsov beynin arxasında, ənsə paylarının altında yerləşir. 

Frontal ölçüsü- 3–5 sm, çəkisi isə 150 qramdır. Beyincik iki yarımkürədən- (hemispheria cerebelli) və onların ortasında yerləşən soxulcandan (vermis) ibarətdir. Əsas vəzifəsi — hərəkətlərin koordinasiyasına nəzarət etməkdir. 

Beyincik 3 paydan ibarətdir: 

* Ön pay (lobus anterior)
* Arxa pay (lobus posterior)
* Qırıq-düyün payı (lobus flocculonodularis)

Yuxarı və aşağı səthlər fissura horizantales, adlanan yarıqla ayrılır. Arxa pay ilə qırıq-düyün payı (lobus flocculonodularis) isə fissura posterolateralis (arxa bayır yarıq) vasitəsilə bir-birindən ayrılır.

## İstinadlar
Voay robustus

**Voay robustus** — Madaqaskarda tapılan, Holosendə nəsli kəsilmiş Crocodylidae sinfinə daxil olan timsah növü. Voay cinsinin tək növüdür .

## Təsviri
Voay robustus uzunluğu 4 m , çəkisi 170 kq qədər olmuşdur. Bu onu göstərir ki, Madagaskarın ən böyük yırtıcılarından biri olmuşdur. Bəlkə də müasir Malaqasi Nil timsahı ilə ekoloji cəhətdən eyni olduğunu deməyə əsas var.

## Taksonomiya
Voay robustus növü ilk dəfə 1872-ci ildə təsvir edilmişdir. Onlar müasir Crocodylus cinsinə aid edirdilər. Bəzi elm adamları bunu Nil timsahının bir yarımnövü hesab edirlər. Bununla belə daha sonra onların Osteolaemus cinsinə Crocodylusdan daha yaxın olduğu ortaya çıxır. Bu onun 2007-ci ildə ayrıca bir cinsə daxil olasını təmin edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fletayron

**Fletayron** ( — *Fletayron kvartalı*) — Manhettendə rayon.

Fletayron qərbdə Altıncı prospekt və Çelsi rayonu, şərqdə Park prospekti və Qramersi rayonu, şimalda 23-cü küçə və Medison Skver (və ya NoMad) və cənubda 14-cü küçə, Yunion Skver və Qrinviç Villic ilə əhatələnib.

Brodvey rayonun ortasından keçir, Medison prospekti 23-cü küçədə başlayır və şimala doğru gedir. Rayonun şimalında (şəhərin yuxarı hissəsində) 2001-ci ildə tamamilə təmir edilmiş Medison Skver parkı yerləşir. Fletayron rayonuna Xanımlar milyası və Milli Tarixi Yer olan Teodor Ruzveltin doğum yeri daxildir. Fletayron eyni zamanda Nyu-Yorkun yüksək texnoloji sektorunun metonimi olan Silikon alleyasının yaradıldığı yerdir.

Fletayron Manhettenin 5-ci dairəsinin bir hissəsidir.

## İstinadlar
Sevgiyə səyahət (şeirlər toplusu)

**Sevgiyə səyahət** – Amerikalı modernist şair Uilyam Karlos Vilyamsın 1955-ci ildə çap olunmuş şeir kitabı. Şairin həyat yoldaşına həsr etdiyi kitabda olan şeirlərin böyük əksəriyyəti üç misralıq bəndlərdən ibarət olsa da, bəzilərinə “ölçünü tamamlamaq üçün qısa bir 4-cü misra” da əlavə olunub.

## Mündəricatı

* “*Zənci qadın”*
* *“Sarmaşıqdan tac”*
* *“Ticari təqvimdəki rəngli fotoqrafiyadan mənzərə”*
* *“Sərçə”*
* *“Kral!”*
* *“Xanım danışır”*
* *“Rəssamlara tərif”*
* *“Ayaq üstdə ölən adama ithafən”*
* *“Yaxşı görək!”*
* *“Çəhrayı çəyirtkə”*
* *“Klassik şəkil”*
* *“Ünvanlar”*
* *“Sərxoş adam və dənizçi”*
* *“Gülümsəyən danimarkalı”*
* *“Asfodel, o yaşılımtıl çiçək”*

## İstinadlar
Ata yurdum, xoşbəxtliyim və sevincim

**Ata yurdum, xoşbəxtliyim və sevincim** (est. *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm*) – Estoniyanın 1920-ci ildə qəbul olunan dövlət himni. 

Himnin İohan Voldemar Yannsen tərəfindən yazılan sözlərini alman immiqrant Fredrik Paçiusun 1848-ci ildə ildə bəstələdiyi musiqi müşayiət edir. Bu musiqi eyni zamanda Finlandiyanın “Bizim diyar” (fin. *Maamme*) adlı himnində də istifadə olunub. İki himnin musiqisi arasında sadəcə açar fərqi var.

## İstinadlar
Mequinenza Muzeyləri

**Mequinenza Muzeyləri**, Mequinenzada (Araqon, İspaniya) yerləşən üç muzey məkanıdır.

Bunlar Mədən Muzeyi, Mequinenza Tarixi Muzeyi və Tarixə qədərki keçmiş muzeydən ibarətdir. Məqsədləri şəhərin mədəniyyəti və tarixi irsini, xüsusən də Ribarroja su anbarının tikilməsindən sonra Ebro çayı altında itən Mequinenzanın qədim şəhərinin tanıdılmasıdır. Yerləşdiyi yer 1927-ci ildə inşa edilmiş María Quintana School Group-dadır.

## Memarlıq
Mequinenza Tarix Muzeyinə ev sahibliyi edən bina, ön tərəfin fasadında iki yan irəliləyişlə, digər bir daha görkəmli mərkəzi ilə uzanan bir mərkəzi gövdəsi olan E şəkilli bir plana sahibdir. Əvvəllər yan tərəfdə iki giriş var idi, birinci mərtəbədəki oğlanların və qızların məktəb zonasını birinci mərtəbədən ayırırdı. Arxasında məktəb yeməkxanası və uşaq bağçasının yerləşdiyi başqa bir kiçik bina tikildi.

Bina dördbucaq daşdan, ərəb üslublu plitələrdən düzəldilmiş tonozlu tavan və Aragon İntibah sarayları üslubunda vurğulanan taxta saçaqlarla tikilmişdir. Pəncərələri yuxarı mərtəbədəki endirilmiş bir tağla örtülmüş bir neçə istisna olmaqla düzdür. Xarici görünüşünə görə 20-ci əsrin ilk üçdə birinin yerli memarlıq cərəyanları ilə əlaqəlidir.

## Tanıma
Mequinenza Muzeyləri 2017-ci ildən, Espais Escrits ədəbi məkanlar və 2020-ci ildən bəri UNESCO-nun Dünya Su Muzeyləri Şəbəkəsinin İber Geomining Məkanları Şəbəkəsinin bir hissəsidir.

## Xarici keçidlər

* Mequinenza Muzeylərinin Veb Saytı 
* Mequinenza Muzeylərindəki Mədən Mədəniyyəti
* Mequinenza Muzeylərində Tarix Muzeyi
* Mequinenza Muzeylərində Prehistorik Keçmiş Muzeyi
* Mequinenza Muzeylərindəki köhnə Mequinenza şəhəri
Leksinqton prospekti (Manhetten)

**Leksinqton prospekti** () — Nyu-York şəhəri Manhetten borosunun İst Sayd rayonunda yerləşən birtərəfli uzun küçə. Küçənin cənub sərhədi 21-ci küçədəki Qramersi Parkda yerləşir, şimal sərhədi isə 131-ci küçədə. Leksinqton prospektinin uzunluğu 8,9 kilometr təşkil edir və o, Harlem, Karnegi Hill, Yuxarı İst Sayd, Midtaun və Marri Hill kvartal və rayonlarından keçir. Qramersi Parkdan cənubda, 14-cüdən 20-ci küçələrə qədər prospekt xətti boyunca kiçik, iki tərəfli İrvinq Pleys küçəsi yerləşir.

## İctimai nəqliyyat
Leksinqton prospekti boyunca Nyu-York metropoliteninin Leksinqton Avenyu, Ay Ar Ti xətti keçir. Həmçinin küçədə Mərkəzi vağzal — 42-ci küçə (7), Leksinqton Avenyu — 63-cü küçə (7) və Leksinqton Avenyu — 59-cu küçə (N, Q, R) kimi stansiyaların çıxışı yerləşir. 2013-cü ilin iyun ayına olan vəziyyətə əsasən Leksinqton prospektində M98, M101, M102 və M103 avtobus marşrutları xidmət göstərirlər.

İrvinq Pleys küçəsində ictimai nəqliyyat vasitəsi xidmət göstərmir.

## İstinadlar
Neofolk

Apokaliptik janr olaraq da bilinən Neofolk, 1980-ci illərdə pank-rok dairələrində ortaya çıxan xalq və sənaye musiqisinin elementlərini birləşdirən eksperimental musiqinin bir növüdür.Neofolk ya yalnız akustik ola bilər, ya da akustik xalq alətlərini müxtəlif digər səslərlə birləşdirə bilər.

## Tarixi
"Neofolk" ifadəsi, 20-ci əsrin sonlarında Duglas Pearce (Death In June), Tony Wakeford (Sol Invictus) və David Tibet (Current 93) kimi musiqiçilərin təsirləndiyi musiqiləri təsvir etmək üçün bu termini istifadə etməyə başlayan ezoterik musiqi dairələrindən qaynaqlanır. Neofolka bənzər səsləri və mövzuları olan İngilis-Amerikan xalq musiqisi hələ 1960-cı illərdə mövcud idi.

## Mədəniyyət
Neofolk janrında olan sənətçilərin əksəriyyəti arxaik, mədəni və ədəbi istinadlara diqqət yetirirlər. Yerli ənənələr və yerli inanclar ezoterik və tarixi mövzularla yanaşı ağır şəkildə təsvir olunmağa meyillidir.
Müasir və orijinal neofolk sənətçilərinin toxunduğu mövzularda müxtəlif neopaganizm və okkultizm formaları rol oynayır. Run əlifbası, bütpərəst Avropa yönləri və qədim və əcdadlara maraq göstərmək üçün digər vasitələr tez-tez neofolk musiqisində olur. Estetik olaraq, bu mövzuya istinadlar qrup adları, albom sənət əsərləri, geyim və digər müxtəlif bədii ifadə vasitələri içərisində olur. Bu cür qrupların çoxu metaforada bu canlanmaya istinad edir, və Faşist simvolizmi və şüarlarını istifadə edirdi. Bu janrın ifrat sağçılarla birləşməsinə gətirib çıxardı, baxmayaraq ki, bu azarkeşlər tərəfindən mübahisəli qarşıalandı. Nəticə olaraq, bəzi qruplar alqılanan faşist və bu mövzuda döyüş sənayesi ilə əlaqəli mövzulara qarşı olduqlarını bildirdilər.

## Apokaliptik folk
Bir təsviri olaraq, apokaliptik xalq janrı neofolkdan əvvəl mövcud olmuş və David Tibet tərəfindən 1980-ci illərin sonları və 1990-cı illərin əvvəllərindəki Current 93 qrupunun musiqisini təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir.

## İstinadlar
Tank qatili

Tank məhv edən hərəkət edə bilən antitank topu ya da tank məhv edən zirehli transportyordur. Onların yaradılmasının əsas səbəbi müharibə meydanlarında düşmən tanklarını yox etməkdir. Yəni ki, onlar bir növ antitank silahıdırlar, ancaq tank deyildirlər. Üzərlərində qüllədən yüksək çıxışa sahib olan toplar mövcud olur. Ya tamamilə taretsiz, ya da ki, üstüaçıq bir taretə sahib olurlar. Təkərlər və ya tırtıllı təkərlər üzərində hərəkət edirlər. Üzərində tank əleyhinə idarəolunan raket daşıya bilən növlərinə qısaca **ATGM** (İngilis dilində **A**nti **T**ank **G**uided **M**issile) deyilir. 

Tankdağıdanlar tanklar kimi bir çox vəzifələr daşımırlar. Tanka nəzərən daha ləng və ağır  piyada atışlarına qarşı (topçu) müdafiəsi zəifdir. Hər nə qədər bəzilərinin ön tərəflərində qalın zirehə sahib olsalar da, yenə də zəif zirehli texnika hesab edilirlər. Bu texnikaların bu qədər məşhur olmasının əsas səbəbi tanklara nisbətən daha asan və ucuz başa gəlmələridir. 

Üzərlərində zirehi olan tankdağıdanlar İkinci dünya müharibəsində istehsal edilməyə başlanmışdırlar. Ancaq müasir dövrdə daha zəif zirehə sahib, ancaq daha sürətli və uzun mənzilli antitank başlıqlı mərmilər daşıya bilən ATGM texnikaları istehsal edilməkdədir.

## Qalereya


Şəkil:Jagdpanzer V Jagdpanther 1.jpg|Jagdpanzer V Jagdpanther
Şəkil:Kanonenjagdpanzer Prototype.jpg|Kanonenjagdpanzer
Şəkil:Archer SP 17 pdr Tank Destroyer.jpg|Archer
Bulandet

**Bulandet** — Qərbi Norveçdə arxipelaq. Ada qrupu Norveçdəki Askvoll bələdiyyəsinin bir hissəsidir və sahil ərazisinin təxminən 20 km qərbində yerləşir. Bulandetin şərqi boyunca Verlandet və Alden adaları uzanır. Geyta mayakı arxipelağın təqribən 10 km cənub-şərqindədir. 

Bulandet Norveçin ən qərbindəki balıqçılıq kəndidir. Bulandet kilsəsi arxipelaqın əsas adalarından biri olan Kyempenesetdə yerləşir. Adalar bir sıra körpü və yollar vasitəsilə yaxınlıqdakı Verlandet adasına birləşir. Verlandetdəki daimi bərə dayanacağı bütün adaları Askvollun əsas kəndi ilə birləşdirir.

İkinci dünya müharibəsi zamanı Bulandet Norveç, Şetland və Şotlandiya arasındakı dəniz səyahətlərində liman kimi istifadə edilirdi. Bulandetdəki yaşayış məntəqəsi almanların hücumları nəticəsində darmadağın edilmişdir.
## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*NRK-Norwegian Broadcasting Corporation slideshow
*How to get there, community council site with English version
Şimalın Venesiyası

**Şimalın Venesiyası** — Şimali Avropa və ya Şimali Amerikada kanalları olan müxtəlif şəhərlərə verilən ümumi ad. Bu ad İtaliyanın öz kanalları ilə tanınan Venesiya şəhərinə istinad edir. Bəzi şəhərlər (məsələn, Amsterdam) əsrlərdir bu statusa malik olduğu halda, digər bir sıra şəhərlər (məsələn, Birminhem) yaxın keçmişdə bu ləqəblə tanınmağa başlayıb.

## Siyahı

## İstinadlar
Gavialosuchus

**Gavialosuchus** — Avropada Erkən Miosendə yayılmış, *Tomistominae* altsinfinin nəsli kəsilmiş timsah cinsi. Gavialosuchusların qalıqları 1866–1872-ci illərdə Avstriyada bir dəmir yolu tikintisi zamanı tapılır: ilk dəfə Avstriyalı geoloq və arxeoloq Yohann Kraqulets tərəfindən aşkar edilir. Paleontoloqlar Frans Tula və Yohann Kayl Gavialosuchusun kəlləsini dağıntılardan çıxararaq 1885-ci ildə yeni bir növ olan Gavialosuchus eggenburgensisi elan edir.

## Taksonomiya
Gavialosuchus eggenburgensis növü Avstriyada Erkən Miosendə yayılması məlumdur.

Mayrik (2001) Gavialosuchus americanusu və Thecachampsa antiqua ilə sinonimləşdirməyi təklif edir. Paolo Piras və yoldaşları (2007) Gavialosuchus americanus və Gavialosuchus carolinensisin sonuncu cinsin ayrı növləri olaraq Thecachampsaya köçürülməsini müdafiə edir. Juve (2008) Gavialosuchus americanusu Gavialosuchusda saxlayaraq, Gavialosuchus eggenburgensisin də bu qrupda olduğunu təsbit edir. Bununla birlikdə, Juve (2008) Thecachampsa antiquanı filogenetik analizlərinə daxil etməmişdir. Çinli paleontoloqlar 2009-cu ildə Gavialosuchus americanus və Gavialosuchus eggenburgensisin qardaş takson olmadığını kəşf edir, lakin analizlərinə Thecachampsa antiqua və *Gavialosuchus carolinensis* daxil etməmişlər. Kristofer Broşu və Qlen Stors (2012) digər timsahlarla birlikdə dörd növü də analiz edir. Piras və digərlərini dəstəkləyən nisbi güclü dəlillər tapır (2007). Vims (2018) Gavialosuchus americanus və Gavialosuchus carolinensisin *Thecachampsaya* aid olduğunu qəbul edir.

Beləliklə, Gavialosuchus eggenburgensis ayrı bir növdür və Amerikanın Gavialosuchus carolinensis və Gavialosuchus americanus növlərindən fərqləndirilməlidir. Nəsli kəsilmiş yapon timsahı Toyotamaphimeia machikanensis ilə eyni qrupa aiddir.

## Ekologiya
Çağdaş qohumlarından fərqli olaraq, gavialosuchuslar çay hövzələrində və sahil kənarındakı dayaz sularda yaşayırdılar. Əsasən balıq yeyirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əli Xəlilov

**Əli Tağı oğlu Xəlilov** () — Azərbaycan kino və teatr aktyoru və pedaqoqu.

## Həyatı
Əli Tağı oğlu Xəlilov 1894-cü ildə yanvar ayının 18-də Naxçıvan şəhərində anadan olub. İlk təhsilini mollaxanada alsa da, sonradan oranı tərk edib və M. T. Sidqinin məktəbində oxuyub. 1911–15-ci illərdə Tiflisdə texniki peşə məktəbini bitirdikdən sonra Naxçıvanda qayıdaraq, Rüşdiyyə məktəbində dərs deyib. Naxçıvan teatrında çalışıb. "Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb. 1917-ci ildə Rza Təhmasib tərəfindən tamaşaya qoyulan "Arşin mal alan", "O olmasın, bu olsun" komediyalarında Vəli və Hambal rollarını oyanyıb. 1920-ci ildən 1935-ci ilə qədər isə Naxçıvan Teatrının direktoru işləyib. Sidqi Ruhullanın Naxçıvan teatrında səhnəyə qoyduğu "Otello", "Hamlet", ""Pəri-cadu", "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük", "Dağılan tifaq" tamaşalarında oynadığı rollarla diqqəti çəkib. Ə. Xəlilov Səməd Mövləvi, Heydər Məmmədov, Rza İsfəndiyarlı, Mirhəsən Mirişli, Rza Məmmədov (Bacıoğlu), Əyyub Abbasov və başqalarının köməyi ilə bir sıra əsərləri tamaşaya qoymuşdur. 1930-cu illərin sonlarında Bakıya gedərək Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrında çalışıb. Əli Xəlilovun "Onu bağışlamaq olarmı" filminəd yaratdığı primus düzəldən Şahmar obrazı ona gözəl aktyor kimi şöhrət gətirib. Əli Xəlilov Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan", C. Məmmədquluzadənin "Ölülər", A. Şirvanzadənin "Namus", Molyerin "Zorən təbib", C. Cabbarlının "Aydın", " Sevil" və başqa tamaşalarda yaddaqalan obrazlar yaradıb. 1964-cü ildə onun müəllifi olduğu "Naxçıvan teatrının tarixi" kitabı dəyərli mənbə kimi əhəhmiyyətlidir. Əli Xəlilov 1975-ci ildə iyun ayının 22-də Bakıda vəfat edib.

## İstinadlar
Limuzin

**Limuzin** () — Sürücü ilə sərnişin arasında uzun bir bölmənin olduğu lüks avtomobil növü.

## Limuzin adının mənşəyi
Limuzin sözü Fransanın bir regionu olan Limuzindən götürüldüyü və vaxtilə buradakı çobanlar tərəfindən istifadə olunan uzun paltarlardan gəldiyi güman olunur. Ancaq bu kəlimənin nəyə görə məhz qeyd olunan avtomobil üçün istifadə edilməsi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kütburun timsah

**Kütburun timsah** () — əsl timsahlar sinfinin nümayəndələrindən biri. Bu sinfin indi mövcud olan ən kiçik növü və hamaralın kaymanlarla birlikdə timsahlar dəstəsinin ən kiçik nümayəndəsidir. Qərbi Afrikanın şirin su hövzələrində geniş yayılmışdır. Ayrı bir Osteolaemus cinsinə daxildir.

## Görünüşü
Yetkin kütburun timsahın ölçüsü ümumiyyətlə 1,5 m-dən çox deyil. Qeydə alınan maksimum uzunluq 1,9 m-dir. Rəngi qara, qarnı isə sarıdır. qarnında qara ləkələri var. Yetkinlik yaşına çatmayanların adətən arxa və yan hissələrində açıq qəhvəyi zolaqlar, başlarında sarı ləkələr olur. Kiçik ölçüsünə görə bu növ yırtıcılardan daha çox risk altındadır. Digər timsahlarla müqayisədə yaxşı zirehli yanlara, boyuna və quyruğa sahibdir.

Kütburun timsah hamaralınlı kaymanın burnuna bənzər qısa küt burunu sayəsində adını almışdır. Bu oxşarlıq görünür, hər iki növün də eyni iqlim şəraitində yaşaması səbəbindən meydana gəlib. Bu canlıların çənəsində 60–64 diş olur.

## Həyat tərzi
Kütburun timsah gizli və qorxaq bir heyvandır. Gecə həyat tərzi keçirir. Əsasən onurğalılar və iri onurğasızlar (ilbizlər) ilə qidalanır və leş yeyə bilir. Ümumiyyətlə suda və ya sahildə ov edir, ancaq yağışlı bir mövsümdə sahildən uzaqlaşır. Günün çox hissəsini gizlətdiyi olduqca böyük dəliklərdə keçirir. Oyuqlar adətən su səviyyəsindən aşağı bir girişə sahibdir. Bir çuxur qazmaq üçün uyğun bir şərt yoxdursa, sahil ağaclarının köklərində gizlənə bilər.

Dişiləri yağış fəsli başlayanda may-iyun aylarında yuva qurur və yumurta qoyur. Yuvalar ümumiyyətlə sabit və yüksək bir temperatur saxlayan çürüyən, nəmli bitki materialından hazırlanır. Təxminən 10, nadir hallarda 20-yə qədər yumurta qoyur. İnkubasiya müddəti 85–105 gündür. Yeni çıxan balaların ölçüsü orta hesabla 28 sm-dir, ana yuvanı inkubasiya dövründə və balaları yırtıcılardan (quşlar, balıqlar, məməlilər və sürünənlər, digər timsah növləri də daxil olmaqla) maksimum təhlükəyə məruz qaldıqları dövrdə qoruyur.

Kütburun timsah zəif öyrənilmiş timsah növlərindəndir. İnsanın sayına təsiri də az öyrənilmişdir. Ətinə və dərisinə görə ovlansa da, dəri keyfiyyətsiz sayılır və tələbat çox deyil. Bəzi məlumatlara görə, insanların ətraf mühit təzyiqi səbəbiylə sayı yavaş-yavaş azalır, lakin bu növ üçün təhlükə digər iri heyvanlara nisbətən daha azdır. Bu səbəbdən xüsusi bir qoruma proqramı hazırlanmamışdır.

## Yarımnövləri
Kütburun timsah Osteolaemus cinsinin yeganə nümayəndəsidir. İki yarımnövə bölünür:

* Osteolaemus tetraspis tetraspis (Qərbi Afrika kütburun timsahı)
* Osteolaemus tetraspis osborni (Osborne kütburun timsahı)
İkincisi yarımnöv 1961-ci ilə qədər ayrı bir növ hesab edilirdi (Osteoblepharon osborni və ya Osteolaemus osborni), daha sonra kütburun timsahın yarımnövü olaraq tanıdı. Bununla belə son araşdırmalar onu təkrar ayrı bir növ hesab etməyə bir səbəb verir.

Osbrona timsahı Konqo hövzəsində yaşayır və əsasən balıqlarla qidalanır. Quraq mövsümdə xərçəngkimilər və digər onurğasızlar daxil olmaqla bir çox canlı ilə qidalanır. Quraq mövsüm xeyli az yeyir. Rəngi tünddür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Babək Qurbanov (hərbçi)

**Babək Vahid oğlu Qurbanov ** () — Azərbaycan Respublikası Dövlət Sərhəd Xidmətinin general-leytenantı, Dövlət Sərhəd Xidmətinin Mərkəzi Aparatının sabiq Rəhbəri, İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Erkən illəri və hərbi xidməti
1982-ci ildə Şahbuz rayonunda doğulub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Babək Qurbanova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Prezidentinin 16 avqust 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə ona general-leytenant ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

2026-cı ildə, 43 yaşında öz istəyi ilə təqaüdə çıxıb.

## Təltifləri
*  (9 dekabr 2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (24 dekabr 2020) — "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*  (25 dekabr 2020) — "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar
Ferdinand Verbist

Ferdinand Verbiest () Flamanq yezuit missioner, Qin sülaləsi dövründə Çində olan keşiş. Flandriya (bugünkü Belçika) da Pittemdə anadan olan Verbiest Çin dilində Nan Huairen və ya 南懷仁 kimi tanınır. Bir riyaziyyatçı və astronom olan Verbiest Çində sübut etdi ki, o dövrdəki Avropa astronomiyası Çin astronomiyasından daha tutarlı və dəqiq idi. Bundan sonra Çin təqvimini düzəltmiş, ona Rəsədxana direktorluğu və Riyaziyyat Şurasının sədri vəzifələri verilmiş və ondan Qədim Pekin Rəsədxanasının yenidən qurulması və təchiz edilməsi istənilmişdir. Verbiest otuzdan çox kitabın müəllifidir və latın, alman, holland, ispan, ibrani və italyan dillərindən tərcümələr etmişdir.

İmperator Kangxi ilə yaxın dost idi və imperator tez-tez həndəsə, fəlsəfə və musiqi sahəsində ondan kömək etməsini və dərs deməsini istəyirdi. Verbiest həm diplomat, həm kartoqraf, həm də tərcüməçi işləmiş, həmçinin latın, alman, holland, ispan, italyan və mancur dillərini bilmişdir

İlk buxar gücünə işləyərək özü hərəkət edə bilən, 65 sm hündürlüyündəki vasitəni 1670-ci ildə dizayn etmiş və dövrün Çin İmperatoruna təqdim etmişdir.

## İstinadlar
Zaur Zeynalov

**Zaur İlham oğlu Zeynalov** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general mayoru, Aprel döyüşləri və İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Haqqında
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zaur Zeynalova "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## Təltifləri
*  (09.12.2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı
*"Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı
*"Şuşanın azad olunmasına görə" medalı
*"Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı
*"Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin veteranı" medalı
*"Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı
*"Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı
*"Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı
*"Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı
*"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991-2001)" yubiley medalı
*"Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918-2008)" yubiley medalı
*"Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013)" yubiley medalı
*"Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı
*"Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" yubiley medalı

## İstinadlar
Elnur Qebedov

**Elnur Ceerov oğlu Qebedov** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Elnur Qebedov 1978-ci ildə Balakən rayonunun Qazma kəndində anadan olub. 1984-1995-ci illərdə Qazma kənd 1 nömrəli orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirib. 1995-ci ildə Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbinə qəbul olunur. Təhsil müddətində o taqım komandirinin müavini vəzifəsində xidmət edir. 1999-cu ildə məktəbi qırmızı diplomla bitirib hərbi xidmətə başlayır.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## Hərbi xidməti
2020-ci il sentyabrın 27-də İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı döyüşlərin idarə edilməsində iştirak edən komandirlərdən biri olub.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur Qebedov "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verildi.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2 fevral 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

## İrsi və xatirəsi
* 2024-cü il mayın 16-da İctimai Televiziyanın "Heç kim unudulmur, heç nə yaddan çıxmır" verilişinin növbəti seriyası Elnur Qebedova həsr edilmişdir.

## Təltifləri
*  — III dərəcəli "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı
*  — III dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı
*  — II dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı
*  — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı
*  — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı
*  — "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı
*  — "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalı
*  (9 dekabr 2020) — "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
*  (2 fevral 2024) — "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı

## İstinadlar