open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atıfət Sunay

**Atıfət Sunay** (; ) — Türkiyənin 5-ci prezidenti Cövdət Sunayın həyat yoldaşı.

## Həyatı
Atıfət Sunay 1908-ci ildə İstanbulun Üsküdar bölgəsində Bolqarıstandan olan mühacir ailəsində anadan olub. Atası təqaüdə çıxdıqdan sonra ailə Adapazarına köçüb. Orta məktəbi burda bitirib. Böyük qardaşı vasitəsilə gələcək əri, alay müftisinin oğlu Cövdət Sunayla tanış olub. Nişanları qısa müddət sonra pozulub, çünki atası qızınım vəzifəsi səbəbindən onu uzaq yerlərə aparacaq hərbi zabitlə evlənməsini istəmirdi. Yalnız iki il sonra, 1929-cu ildə o, vəziyyəti qəbul edib və cütlük evlənib. Onların Atilla, Aysel və Argun Sunay adlı üç oğlu olub. 

Təqaüdçü dördulduzlu general və Baş Qərargahın keçmiş rəisi olan əri Cövdət Sunay Camal Gürselin prezidentliyi 28 mart 1966-cı ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən xəstəliyi səbəbindən dayandırıldıqdan dərhal sonra prezident seçildi. Atıfət Sunay ərinin səhhətindəki problemlərə görə prezidentlikdən istefa verməsinə qədər Çankaya köşkündə yeddi il birinci xanım kimi yaşadı. 5-ci prezidentin həyat yoldaşı olaraq Çankaya Sarayına köçdükdən sonra Atıfət Sunay bütün mebelləri təmir etdirdi. Atıfət xanım geyim tərzinə türk motivlərini daxil etməklə yadda qalıb. 

Atıfət Sunay xatirəsini yazdığı kitabında "1971-ci il hərbi çevrilişi zamanı prezident iqamətgahına basqın etməyə çalışan dörd Türkiyə Quru Qoşunları Hərbi Məktəbinin kursantının həyatını edamdan xilas etdiyini və onları tanımadığını" qeyd edib. O, əlavə edib ki, "bunu üç uşaq anası olduğu üçün edib və gənc hərbi tələbələr məhkəmədə ona anaları kimi baxıblar".

Sunay 21 oktyabr 2002-ci ildə 98 yaşında İstanbulda xəstəxananın reanimasiya şöbəsində vəfat edib. Şişli məscidində keçirilən dini dəfn mərasimindən sonra Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn olunub. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Rəşidə Bayar

**Rəşidə Bayar** (; ) — Türkiyənin 3-cü prezidenti Cəlal Bayarın həyat yoldaşı.

## Həyatı
Rəşidə Bayar 12 yanvar 1886-cı ildə Bursada anadan olub. Atası İnegölün tanınmış və varlı şəxslərindən olan Refet Bəy olub. O, 1903-cü ildə gələcəkdə ardıcıl üç müddət prezident vəzifəsində çalışan Cəlal Bayarla evlənib. 
Rəşidə Bayarın Cəlal Bayar ilə evliliyindən Rəfii (1904-1940), Turqut (1911-1983) və Nilüfər (1921-2024) adlı üç övladı var idi. İlk övladı Rəfii revmatik ürək xəstəliyindən vəfat edib. Qızı Nilufər Gürsoy sonradan Türkiyənin məşhur filoloqu və siyasətçisi olub. O, 1965–1969, 1973–1980-ci illərdə parlamentdə çalışıb və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü olub.

Rəşidə Bayarın həyat yoldaşı Cəlal Bayar 22 may 1950-ci ildə prezident seçildi. Bundan sonra Rəşidə xanım Türkiyənin birinci xanımı oldu. 1954 və 1957-ci illər seçkilərinin sonunda Cəlal Bayar yenidən prezident oldu və 27 May çevrilişinə (1960) qədər bu vəzifədə qaldı. Yalnız 27 May çevrilişindən sonra Rəşidə Bayar da titulunu itirdi.

Rəşidə Bayar 24 dekabr 1962-ci ildə İstanbuldan Ankaraya gedərkən qatarda infarkt keçirərək vəfat edib. O, Ankarada Cəbəci Əsri qəbiristanlığında dəfn edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Celal Bayar , T.C. Cumhurbaşkanlığı
* BBC Türkçe ile 1982 yılında yapılan röportaj
Səkinə Evrən

**Səkinə Evrən** (; ) — Türkiyənin 7-ci prezidenti Kənan Evrenin həyat yoldaşı.

## Həyatı
Sekine Muslu 1922-ci ildə Manisa əyalətinin Alaşəhər bölgəsində üzümçü ailəsinin ilk qızı olaraq anadan olub. Lakin Nezahat və Kazım Gündoğanın "Dersim İtkin Qızları" əsərində qeyd olunanlar da daxil olmaqla, bir neçə rəvayət bu mənşəyi təkzib edir. İddia olunur ki, Səkinə 1938-ci ildə Dersim hadisələrindən sonra qaçırılan uşaqlardan biri ola bilər və sonradan Alaşəhərdə övladlığa götürülməzdən əvvəl şəxsiyyəti dəyişdirilmişdir. Ailədə onun üç kiçik bacısı var idi. Təhsilini başa vura bilməyib. 

O, 1944-cü ildə valideynlərinin icazəsi olmadan baş leytenant Kənan Evrenlə nigaha daxil olub. O, ilk uşağını doğuş zamanı itirib. Həyat yoldaşı o vaxtı Koreya müharibəsi (1950-1953) zamanı Türk briqadasında xidmət edirdi. Onun Kənan Evrenlə nigahdan Şenay, Gülay və Miray adlı üç qızı dünyaya gəlib. Evren erkən yaşlarında diabet xəstəliyinə tutulub. 

1980-ci il 12 sentyabr Türkiyədə dövlət çevrilişi ilə hakimiyyətə gəlmiş, 1982-ci ildə yeni Türkiyə Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsindən sonra həyat yoldaşı Kənan Evrenin rəsmi olaraq prezident seçilməsi ilə Türkiyənin birinci xanımı tituluna yiyələnmişdir. Lakin bu zaman o, ağır xəstə olub. Belə ki, Səkinə Evrən 18 may 1980-ci ildə Niderlanda səfəri zamanı beyin damarlarından birində tıxanma səbəbindən ağır insult keçirib. Ömrünün qalan 2 ilini xəstəlikləri ilə mübarizə apararaq keçirib. 3 mart 1982-ci ildə vəfat edib.

O, 5 mart 1982-ci ildə Ankaradakı Hacı Bayram məscidində keçirilən dövlət dəfn mərasimindən sonra dəfn edildi. Səkinə Evren Cəbəci Əsri qəbiristanlığında dəfn edildi. Mərasimdə Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvləri, Məşvərət Məclisinin sədri, Baş nazir vəzifəsini icra edən şəxs, Ali Məhkəmə Orqanlarının sədrləri, nazirlər və onların həyat yoldaşları, Ankaradakı xarici nümayəndəliklərin rəhbərləri və çoxlu sayda insan iştirak etdi. Hərbi çevrilişdə hakimiyyətdən salınmış siyasi liderlər Süleyman Dəmirəl və Bülənd Ecevit də mərasimdə iştirak edərək Kənan Evrənə başsağlığı verdilər. İzdihamdan bəziləri, ağlayan insanlar, Kənan Evrənə dəstəklərini ifadə edərək qışqırırdılar: "*Paşam, başın sağ olsun. Allah səni qorusun və sənə bir daha ağrı və kədər göstərməsin*."

Səkinə Evrən ərinin təsvirinə görə, "son dərəcə qənaətcil və iradəli bir qadın" olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yaqub Abdullayev (sambo)

**Yaqub Bəkir oğlu Abdullayev** — Azərbaycan Sambo Federasiyasının yeniyetmələrdən ibarət baş məqçisi, Əməkdar Məşqçi, Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi

## Həyatı
**Yaqub Bəkir oğlu Abdullayev** 21 mart 1967‑ci ildə Xaçmaz rayonu Maqsudkənddə anadan olub.

1989–1993‑cü illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının Bədən tərbiyəsi və məşqçi‑müəllim fakültəsində ali təhsil alıb

## Peşəkar fəaliyyəti
2003-cü ildən  Azərbaycan Sambo Federasiyasının baş katibi.

Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları İdman Təşkilatları Assosiasiyasında “güləş növləri” bölməsində sambo üzrə məşqçi‑müəllim vəzifəsində çalışır 

## Nailiyyətlər və Mükafatlar
2007-ci il oktyabr ayında Veteranlar arasında dünya çempionatının qalibi

“Əməkdar məşqçi”

“Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman İşçisi”

Beynəlxalq dərəcəli hakim

Azərbaycan Respublikasının “Fəxri diplom” mükafatçısı 

Azərbaycan idmanın inkişafında xidmətlərə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Nəzmiyə Dəmirəl

**Nəzmiyə Dəmirəl** (; ) — Türkiyənin 9-cu prezidenti Süleyman Dəmirəlin həyat yoldaşı.

## Həyatı
Nəzmiyə Şənər 3 yanvar 1927-ci ildə İsparta ilinin İslamköy kəndində kəndli ailəsində anadan olub.

12 mart 1948-ci ildə mühəndis Süleyman Dəmirəl ilə evlənib. 1954-cü ildə əri ilə birlikdə ABŞ-a yola düşüb və Fransa, İsveçrə və İtaliyaya səyahət edib.

12 sentyabr 1980-ci ildə Türkiyədə baş verən hərbi çevrilişdən sonra Süleyman Dəmirəl baş nazir vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb. Nəzmiyə Dəmirəl o zaman Türkiyə siyasi həyatının aparıcı simalarından olan ərini çətin anlarda heç vaxt tək qoymayıb.

1993-cü ildə əri ölkə prezidenti olduqdan sonra Türkiyənin Birinci Xanımı olub. Birinci Xanım kimi fəaliyyət göstərdiyi müddətdə jurnalistlərə heç vaxt müsahibə verməyib. O, həyatında yalnız bir müsahibə verib. Türkiyə mediası onu "müasir türk liderinin ən səssiz həyat yoldaşı" adlandırıb.

Birinci Xanım kimi fəaliyyətinin sonuna qədər o, və Süleyman Dəmirəl dəfələrlə xarici siyasətçilər və onların həyat yoldaşları ilə görüşüblər. Onların arasında ABŞ prezidenti Bill Klinton və həyat yoldaşı Hillari Klinton da var idi.

Nəzmiyə Dəmirəl 2005-ci ildən bəri Altsheymer xəstəliyiindən əziyyət çəkirdi. O, 2010-cu ildən Ankaradakı Başkent Universiteti Xəstəxanasında müalicə alırdı.

O, 27 may 2013-cü ildə Ankara xəstəxanasında vəfat etdi. Cənazəsi doğma kəndi İslamköydə dəfn edildi. Təxminən 5000 nəfərin qatıldığı dəfn mərasimi zamanı darısqallıq səbəbindən ajiotaj yarandı. Nazmiyə Dəmirəlin adını daşıyan məktəbin şagirdləri üzərində "Səni unutmayacağıq, Nəzmiyə xala" () yazılı pankart açdılar. Süleyman Dəmirəl Universitetinin bir qrup tələbəsi dəfn mərasiminə qırmızı köynəklər geyinmiş və əllərində qırmızı güllər tutmuşdu. Nazmiyə Dəmirəlin dəfn mərasimində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Cəmil Çiçək, Baş nazirin müavini Bülənt Arınc, CHP sədri Kamal Kılıçdaroğlu, Milliyətçi Hərəkat Partiyasının sədri Dövlət Baxçalı, keçmiş CHP sədri Dəniz Baykal və digər hökumət və siyasi xadimlər, eləcə də iş adamları iştirak edirdilər.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Jerar de Vilye

**Jerar de Vilye** ( [ʒeʁaʁ də vilje]; ) — fransız yazıçısı, jurnalisti və naşiri. Onun "SAS" silsiləsindən yazdığı casus romanları seriyası ən çox satılan kitablar olub.

## Həyatı

1929-cu ildə Parisdə anadan olan Villiers dramaturq Jak Adam de Villiers (Jak Deval səhnə adı ilə tanınır) və həyat yoldaşının oğlu idi. Atası həm məhsuldar, həm də israfçı idi. Kiçik Villiers orta məktəbdə oxuyub və Parisdəki Sciences Po universitetini bitirib. O, həmçinin Parisdəki École supérieure de journalisme de Paris-dən dərəcə alıb.

O, 1950-ci illərdə Fransanın gündəlik qəzeti olan France Soir üçün yazmağa başlayıb və xarici müxbir olub. O, kəşfiyyat işlərində "risk və soyuq hesablamanın qarışığını" "cazibədar" hesab edib. 1964-cü ildə Villiers casus romanları yazmağa və nəşr etməyə başlayıb. Onun hərbi və kəşfiyyat xidmətləri arasında Villierlərə onları və onların hərəkətlərini bədii əsərlərdə təsvir etməyə kömək etməkdən zövq alan tanışları var idi. O, ilk cildini 1965-ci ildə nəşr etdirən SAS casus roman seriyasının müəllifidir. Kitabda ilk başlıqda "SAS" (Son Altesse Sérénissime) kimi xatırlanan Avstriya şahzadəsi və CIA agenti Malko Lingenin macəraları haqqında danışılır. Bu, baş hərflər və qısaltmalar üzərində qurulmuş bir oyundur: Birincisi, Son Altesse sérénissime (SAS) "Onun Sakit Əlahəzrətləri"nin (HSH) fransız versiyasıdır. İkincisi, Britaniya Xüsusi Hava Xidməti (SAS) Britaniya Ordusunun əsas xüsusi təyinatlı qüvvələr bölməsidir. Üçüncüsü, SAS seriyası həmişə illər ərzində müxtəlif sponsorlardan məhsul (aviaşirkətlər və spirtli içkilər) yerləşdirməni əhatə edib. İlk sponsorlardan biri qəhrəmanı əvvəlcə ətrafa uçuran Scandinavian Airlines (SAS) idi, baxmayaraq ki, o, sonradan ürəyini (və müəllifin pul kisəsini) Air France-a qoymuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*"Looking desperately for spies in Macau: from golden guns to nukes", *Macau Business*, 18 February 2014
Maykl Krayton

**Con Maykl Krayton** (; ) — amerikalı yazıçı, ssenarist və rejissor. Onun kitabları dünya miqyasında 200 milyondan çox nüsxə satılıb və onlarla əsəri filmlərə uyğunlaşdırılıb. Onun ədəbi əsərlərində texnologiya əsas yer tutur və adətən elmi fantastika, texno-triller və tibbi fantastika janrlarında yer alır. Kraytonun romanları tez-tez insan texnoloji inkişafını və təbiət üzərində hökmranlıq cəhdlərini araşdırır, hər ikisi də tez-tez fəlakətli nəticələrə səbəb olur; əsərlərinin çoxu, xüsusən də biotexnologiya mövzuları ilə bağlı xəbərdarlıq hekayələridir. Hekayələrinin bir neçəsi genetik modifikasiya, hibridləşmə, paleontologiya və/və ya zoologiya mövzularına yönəlib. Bir çoxunda öz tibbi təhsilini əks etdirən tibbi və ya elmi əsaslar var.

Krayton 1969-cu ildə Harvard Tibb Məktəbindən tibb elmləri doktoru dərəcəsi alsa da, tibblə məşğul olmayıb və bunun əvəzinə yazıçılığına diqqət yetirməyi seçib. Əvvəlcə təxəllüs altında yazan Krayton, sonda həyatı boyu 25 roman nəşr etdirib, bunlar: "Andromeda ştamı" (1969), "Terminal adam" (1972), "Böyük qatar soyğunçuluğu" (1975), "Konqo" (1980), "Küfə" (1987), "Yura dövrü parkı" (1990), "Yüksələn günəş" (1992), "Açıqlama" (1994), "İtirilmiş dünya" (1995), "Təyyarə çərçivəsi" (1996), "Zaman xətti" (1999), "Yırtıcı" (2002), "Qorxu vəziyyəti" (2004) və "Növbəti" (2006). 2008-ci ildə ölümündən sonra müxtəlif tamamlanma mərhələlərində olan daha dörd roman nəşr olunub.

Krayton həmçinin kino və televiziya sənayesində də iştirak edib. 1973-cü ildə o, 2D kompüter tərəfindən yaradılan təsvirlərdən istifadə edən ilk film olan "Vestworld" filmini yazıb və rejissorluq edib. O, həmçinin "Coma" (1978), "The First Great Train Robbery" (1978), "Looker" (1981) və "Runaway" (1984) filmlərinin rejissoru olub. O, "Təcili yardım" (1994–2009) televiziya serialının yaradıcısı olub və onun bir neçə romanı, xüsusən də "Jurassic Park" franşizası filmlərə uyğunlaşdırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Musings on Michael Crichton—News and Analysis on his Life and Works
* 
* 
* Michael Crichton Obituary. Associated Press. *[[Chicago Sun-Times]]*
* 
*Mulholland house In the 1970s and early 1980s Crichton owned and lived in the F.W. Schaarman House by Richard Neutra in Hollywood Hills.
* 
* Michael Crichton bibliography on the Internet Book List
* Complete bibliography and cover gallery of the first editions
* Comprehensive listing and info on Michael Crichton's complete works
Alanya Əlaəddin Keyqubat Universiteti

**Alanya Əlaəddin Keyqubat Universiteti** — Antalyanın Alanya rayonunda 2015-ci ildə yaradılmış dövlət universitetidir.

Adını Anadolu Səlcuqlu sultanı Əlaəddin Keyqubaddan alır. Universitet 23 aprel 2015-ci il tarixli, 29335 saylı Rəsmi Qəzetdə dərc olunan qanunla təsis edilmişdir. Tərkibində 10 fakültə, 1 ali məktəb, 1 institut, 5 ali peşə məktəbi və 18 tətbiq və tədqiqat mərkəzi fəaliyyət göstərir.

## Tələbə sayı və kadr heyəti
2023–2024 tədris ili etibarilə universitetdə ümumilikdə 15081 tələbə təhsil alır. Bakalavr səviyyəsində 9022, magistratura proqramlarında 511 və doktorantura proqramlarında 93 tələbə təhsil alır.

2023-cü il etibarilə akademik heyətdə 60 professor, 104 dosent, 152 doktor müəllim üzvü, 115 müəllim və 157 elmi işçi olmaqla ümumilikdə 588 akademik işçi fəaliyyət göstərir. Rektorluq vəzifəsini Kənan Əhməd Türkdoğan icra edir.

## Akademik bölmələr

### Fakültələr

* Təhsil fakültəsi
* İqtisadi, idarəetmə və sosial elmlər fakültəsi
* Rafət Qayış mühəndislik fakültəsi
* Qazipaşa aviasiya və kosmik elmlər fakültəsi
* Sağlamlıq elmləri fakültəsi
* İdman elmləri fakültəsi
* İncəsənət, dizayn və memarlıq fakültəsi
* Turizm fakültəsi
* Diş həkimliyi fakültəsi
* Tibb fakültəsi

### Kolleclər

* Ağsəki Kolleci
* Alanya Ticarət və Sənaye Palatası Kolleci
* Alanya Ticarət və Sənaye Palatası Turizm Kolleci
* Səhiyyə Xidmətləri Kolleci
* Qazipaşa Mustafa Rəhmi Böyükballı Kolleci
* Xarici Dillər Kolleci

### İnstitut

* Magistratura Təhsil İnstitutu

## Rektorlar

* Əhməd Pinarbaşı (2015–2019)
* Əkrəm Qalan (2019–2023, vəzifəsindən azad edildi)
* Arifə Uslu Göyçəoğlu (2023–2024, müvəqqəti)
* Kənan Əhməd Türkdoğan (2024–idavam edir)

## İstinadlar
Wandance

– Coffee tərəfindən yazılan və illüstrasiya olunan manqa seriyası. 2019-cu ilin yanvarından "Kodansha" nəşriyyatının "Monthly Afternoon" jurnalında serializasiya olunur. 2025-ci ilin dekabrına qədər 15 tankobon cildi buraxılmışdır. Manqa seriyası kəkələməkdən əziyyət çəkən Kaboku Kotani adlı lisey tələbəsinin Vanda Hikari adlı qızla tanış olmasından və onunla birlikdə rəqs klubuna qoşulmasından bəhs edir.

"Madhouse" və "Cyclone Graphics" studiyaları tərəfindən çəkilmiş anime serialı adaptasiyası 2025-ci ilin oktyabrından dekabrına qədər yayımlanmışdır. Bədii film adaptasiyası anons edilmişdir.

## Məzmun

## Personajlar

## İstehsal
### Manqa
Manqanın müəllifi Coffee hip-hopla ilk dəfə orta məktəbdə oxuyarkən tanış olmuşdur. Küçə rəqsindən bəhs edən "" və hip-hopa həsr olunmuş "" verilişlərini bəyəndiyini demişdir. O, bir müddət rəqslə məşğul olsa da, 19 yaşında rəqslə məşğul olmağı dayandırmış və rəqsin bir daha həyatında yer almayacağını düşünmüşdür. Rəqslə məşğul olmağı dayandırdıqdan sonra növbəti 6 ayını anime izləyib manqa oxumaqla keçirmiş, bundan sonra manqaka olmağa qərar vermişdir. Lakin hazırladığı manqalar yaxşı satılmadığı üçün yaddaqalan bir iş hazırlamaq üçün ideyalar fikirləşməyə başlamışdır. Tələbəlik illərində kəkələmədən əziyyət çəkdiyi üçün həm rəqs, həm də kəkələyən əsas personajdan bəhs edən manqa yaratmağa qərar vermişdir. O, əvvəlcə rəqs mövzusunda manqa çəkə bilməyəcəyini düşünmüş, lakin başqa bir çıxış yolu olmadığı üçün özünü cəsarətləndirərək manqanı çəkməyə başlamışdır. Coffee həm rəqsdən yaxşı anlayışı olmayanların başa düşəcəyi, həm də rəqs etməyi sevənlərin zövq alacağı bir manqa yaratmaq istəmişdir. O, manqanı çəkərkən favorit rəqqası Yusuke ilə rəqs döyüşü təşkil etmişdir. Studiyada təkcə onlar var idi və vaxt limiti yox idi. Coffee bu rəqs döyüşündən əldə etdiyi təcrübəni manqada Kabo ilə On arasındakı rəqs döyüşünü təsvir edən istifadə etmişdir. Kabonu yaradarkən rəqslə məşğul olduğu bir dostundan ilhamlanmışdır. Digər personajlardan Onu rəqs klubundakı daha yaşlı rəqqas, İorini isə klubdakı ən yaxşı rəqqasın əsasında çəkmişdir. Cofee manqanı çəkərkən "" manqasından təsirləndiyini demişdir. Belə ki, həmin manqadakı döyüşçü tez-tez müəllimlərini dəyişirdi və Coffee bundan təsirlənərək Kabonun hekayənin gedişində gah On, gah İori, gah da Kabedən rəqs təlimatları aldığını göstərmişdir.

### Anime
Anime serialında rəqs səhnələrinin prodüseri kimi Riehata seçilmişdir. Animedəki rəqs səhnələri onun rəhbərliyi altında peşəkar rəqqasların iştirakı ilə hərəkət yaxalama texnologiyası ilə hazırlanmışdır. Çəkilişlərdə peşəkar brek-dans komandası "Kosé 8Rocks" komandası iştirak etmişdir. Rəqqaslardan biri Shigekix (Şiqeyuki Nakaray) 2024-cü ildə baş tutmuş Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak etmişdir. Digər rəqqaslardan Youtee İorinin, Yu-Ki isə Kabenin rəqs hərəkətlərini yerinə yetirmişdir. Animenin açılış mahnısını ifa edən "Be:First" qrupunun aid olduğu agentliyin prezidenti olan Mitsuhiro Hidaka manqa seriyasının fanatıdır.

## Media
### Manqa

### Anime

### Bədii film

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Haymen Blum

**Haymen Blum** (; ) — Latviya əsilli amerikalı rəssam. Onun əsərlərinə yəhudi irsi və Şərq dinləri, eləcə də Altdorfer, Qrünveald, Karavacco, Rembrandt, Bleyk, Bredin, Ensor və Sutin kimi sənətkarlar təsir göstərmişdir. O, ilk dəfə əsərləri 1942-ci ildə Müasir İncəsənət Muzeyinin "Amerikalılar 1942 -- 9 ştatdan 18 rəssam" sərgisinə daxil edildikdə məşhurlaşmışdır. MoMA sərgidən 2 rəsm əsəri satın almış və Time jurnalı sərgi icmalında onu "təəccüblü bir kəşf" kimi qeyd etmişdir.

Onun əsərləri həm 1948, həm də 1950-ci illərdə Venesiya Biennale sərgiləri üçün seçilib və 1954-cü ildə çəkdiyi retrospektiv Boston Müasir İncəsənət İnstitutundan Albrayt Qalereyasına və de Yanq Muzeyinə səyahət edərək 1955-ci ildə Uitni Amerika İncəsənət Muzeyində bağlanıb. 1954-cü ildə Yel Universitetinin incəsənət professoru Bernard Çaetlə müsahibəsində Villem de Kuninq bildirib ki, o və Cekson Pollok Blumu "Amerikanın ilk abstrakt ekspressionisti" hesab edirlər və Blum bu etiketi rədd edir. 1950-ci illərin ortalarından başlayaraq onun əsərləri daha çox kağız üzərindəki əsərlərə yönəlməyə başlayıb və o, 1960-cı illər ərzində yalnız rəsm çəkməyə diqqət yetirib və 1971-ci ildə yenidən rəssamlığa qayıdıb. O, 2009-cu ildə, 96 yaşında vəfat edənə qədər həm rəsm çəkməyə, həm də rəngkarlıqla məşğul olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
**Rəsmlər**
* ''The Synagogue'', c. 1940
* ''Chandelier'' and ''Corpse of a Man'', 1940s 
* ''Archaeological Treasure'', 1945
* ''The Harpies'', c. 1950
* ''Séance II'', 1955
* ''Seascape II'', 1974

**Rəsmlər**
* ''Law of the Fishes'', 1956
* ''Landscape #9'', 1963
* ''On the Astral Plane: On the Dung Heap'', 1965

**Digər**
*Hyman Bloom Estate site
*Hyman Bloom Non-profit site
*
*
*
*Hyman Bloom playing a sitar, 1950
Abbasəliyev

* Abbasəli Abbasəliyev — həkim kardioloq, Azərbaycanda angioqrafiya və stent əməliyyatlarının icrasında, başqa sözlə invaziv kardiologiya üzrə ilk yerli mütəxəssis
* Sabit Abbasəliyev — Azərbaycanın dövlət və ictimai-siyasi xadimi

* Abbasəliyeva
Karl Blexen

**Karl Eduard Ferdinand Blexen** () — alman mənzərə rəssamı və Berlin İncəsənət Akademiyasının professoru. Onun fərqli üslubu təbii gözəlliyin romantik ideallarına xas idi.

## Həyatı

Blexen Kotbusda anadan olub. Atası Regensburqdan olan kiçik vergi məmuru, anası isə sorb idi. 1805-ci ildən 1815-ci ilə qədər Kottbusdakı Oberkirche Müqəddəs Nikolay Liseyində oxuyub. Valideynləri əlavə təhsil haqqını ödəyə bilmədikləri üçün onu bankir yanına şagirdliyə götürüblər və o, 1822-ci ilə qədər, incəsənətə artan maraq onu Berlin Akademiyasına aparana qədər bu peşə ilə məşğul olub.

Drezden və Sakson İsveçrəsinə qısa bir təhsil səfərindən sonra Berlinə qayıdıb və Aleksanderplatsdakı Kral Teatrında dekorator vəzifəsi alıb. 1824-cü ildə evlənib və 1827-ci ildə Berlin Rəssamlar Assosiasiyasının üzvü olub. Həmin ilin sonlarında müğənni Henrietta Zontaq ilə davam edən mübahisəyə görə Teatrdan qovulub. Bundan sonra o, özünü sərbəst rəssam kimi təmin etməyə çalışdı. 1828-ci ildə Baltik dənizinə tədqiqat səfərinə çıxdı, ardınca isə İtaliyaya səyahət etdi və bu səfər yüzlərlə eskiz yaratdı ki, bu eskizlər daha sonra Berlin studiyasında işlənib hazırlandı. O, oradakı mənzərələrdən dərin təsirlənmiş və gördüklərini əks etdirmək üçün bütün rəsm tərzini dəyişdirmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Carl Blechen Gesellschaft e.V. Cottbus 
* Werke von Carl Blechen @ Digitales Belvedere
İmanova

* Aynur İmanova — Azərbaycan Superliqası Azərreyl QVK -nın kapitanı, azərbaycanlı qadın voleybolçu
* Gülbacı İmanova — Azərbaycanın tanınmış dirijoru. Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasının bədii rəhbəri və dirijoru,Azərbaycan Respublikasının xalq artisti(2005), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2022-ci ildən)
* Ləman İmanova — Azərbaycanlı teatr aktrisası
* Leyla İmanova — Azərbaycan alimi, tibb üzrə fəlsəfə doktoru
* Məryəm İmanova — Azərbaycanlı stolüstü tennisçi
* Mehriban İmanova — riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, dosent,[1] Elm Fondunun rəhbəri
* Səkinə İmanova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948)
* Simarə İmanova — Qran-Pri mükafatçısı, xanəndə, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti

* İmanov
Jak Blanşar

**Jak Blanşar** (; ) — Parisdə anadan olmuş fransız barokko rəssamı. O, əmisi rəssam Nikolas Bolleri (təxminən 1560–1630) tərəfindən böyüdülmüş və dərs demişdir. Jakın qardaşı və oğlu, müvafiq olaraq Jan-Baptist Blanşar (1602–1665-ci illərdən sonra) və Qabriel Blanşar (1630–1704) də rəssam idilər.

## Həyatı

### İlk illəri
Dini və dekorativ rəssam kimi cilalanmış və məhsuldar fəaliyyətinə baxmayaraq, Blanşarın erkən inkişafı haqqında çox az məlumat var. Görünür, o, yeniyetməlik illərini anası tərəfindən dayısı Nikolas Bollerinin (təxminən 1550/60–1630) Paris emalatxanasında şagirdlik etməklə keçirmişdir. 1618-ci ilə qədər o, gənc rəssamın vədini anlamış olmalı olan Horatsi le Blanın emalatxanasında işləmək üçün Liona səyahət etdi, çünki 1623-cü ildə Parisə gedəndə Blanşarın geridə qoyduğu bir sıra əsərləri, o cümlədən "Yepiskopla Məryəm və Körpə" və "Körpə tutan Qadın" (Lion, Müqəddəs Denis) əsərlərini öz emalatxanasında bitirdiyi məlumdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*''Orazio and Artemisia Gentileschi'', a fully digitized exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries, which contains material on Jacques Blanchard (see index)
*Jacques Blanchard in ArtCyclopedia
Ralf Albert Bleyklok

**Ralf Albert Bleyklok** (; ) — əsasən tonalizm hərəkatı ilə əlaqəli mənzərə rəsmləri ilə tanınan romantik Amerika rəssamı.

## Bioqrafiyası

Ralf Bleyklok 15 oktyabr 1847-ci ildə Nyu-York şəhərində, Kerolin Olinarq (Kerri) və İngiltərədə anadan olan Ralf B. Bleyklokun ailəsində anadan olub. Atası uğurlu həkim idi. Bleyklok əvvəlcə onun izi ilə getməyə başladı və 1864-cü ildə Nyu-York Şəhərinin Azad Akademiyasında (indiki Şəhər Kolleci kimi tanınır) təhsil almağa başladı. Üçüncü semestrdən sonra rəsmi təhsildən imtina edərək təhsilini yarımçıq qoydu. 1869-cu ildən 1872-ci ilə qədər Amerika Qərbində tək səyahət etdi, Amerika yaşayış məntəqələrindən uzaq gəzdi və Amerika hinduları arasında vaxt keçirdi. Rəssam kimi əsasən öz-özünə təhsil almış o, səyahət edərkən doldurduğu dəftərlərinə və şəxsi xatirələrinə və hisslərinə əsaslanaraq, bacarıqlı mənzərələr, eləcə də hind həyatının səhnələri yaratmağa başladı. Bleyklokun əsərləri Milli Dizayn Akademiyasında sərgiləndi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Ralph Albert Blakelock: The Great Mad Genius Returns'', catalog for the 2016 exhibition at Questroyal Fine Art, New York
* Ralph Blakelock: The Artist and the Archives at the University of Nebraska-Lincoln
* "Ralph Blakelock, Mad Artist, Dies", *New York Times* obituary
* Catalog page for *Ralph Albert Blakelock* by Abraham Davidson
* Blakelock works at the Utah Museum of Fine Arts
* Blakelock works at the Figge Art Museum
* Blakelock works at the Sheldon Museum of Art
* Blakelock at Artcyclopedia
Ceyms Bişop (rəssam)

**Ceyms Daniel Bişop** (; ) — amerikalı rəssam. Təhsilini ABŞ-də başa vurmuş, 1957-ci ildə Fransaya köçməzdən və karyerasının böyük bir hissəsini orada yaşamazdan əvvəl. 1970-ci ildə Quqqenhaym Təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Erkən həyatı

Bişop 7 oktyabr 1927-ci ildə Missuri ştatının Neosho şəhərində anadan olub. O, Otto Makmaster Bişop və Faye Lenora Robinson Bişopun yeganə övladı idi. Ailə uşaqlıq dövründə Cənubi Vaşinqton küçəsi 327 ünvanında yaşayırdı. O, Neosho Liseyində oxuyub və 1945-ci ildə məzun olub. Elə həmin il Nyu-Yorkun Sirakyus şəhərindəki Sirakuz Universitetinə daxil olub və daha sonra jurnalistika üzrə bakalavr dərəcəsi alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Novruzova

* Firuzə Novruzova — azərbaycanın ilk qadın elektrokimyaçılarından biri
* Mirvari Novruzova — azərbaycanlı aktrisa, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1949)
* Nübar Novruzova — azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2022-ci ildən)

* Novruzov
Atatürk Evi və Etnoqrafiya Muzeyi (Tokat)

**Atatürk Evi və Etnoqrafiya Muzeyi** () — Süsoy ailəsinin yaşadığı və Mustafa Kamal Atatürkün prezident kimi şəhərə səfərləri zamanı qaldığı Tokat şəhərinin mərkəzindəki tarixi malikanədə yerləşən ev və etnoqrafiya muzeyi.

XIX əsrə aid olan malikanə, Dəvəgörməz məhəlləsində, Şeyx Şirvani küçəsi 6-da yerləşir. Muzey olaraq 26 iyun 2007-ci ildə ictimaiyyət üçün açılıb.
## Tarixi
XIX əsrin II yarısında tikilmiş malikanə, Çanaqqala döyüşü və Türkiyənin İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Mustafa Kamal Paşanın rəhbərliyi altında qərargah zabiti vəzifəsində çalışmış kapitan Mustafa Vəsfi bəyə məxsus olub.  Prezident olaraq Tokata səfərləri zamanı Paşa bu evdə qalırmış.

Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra 1924-cü ilin payızında ölkə daxilinə etdiyi səfərlər zamanı 25 sentyabr 1924-cü ildə həyat yoldaşı Lətifə xanımla birlikdə Tokata gələn Mustafa Kamal Paşa iki gecə bu malikanədə qaldı. Bu səfəri zamanı Tokatda məktəbə ehtiyac olduğunu görən Mustafa Kamal evin yerləşdiyi məhəllədə Qazipaşa ibtidai məktəbinin inşa edilməsi əmrini verdi. Təməli 1924-cü ildə Qazi tərəfindən qoyulan məktəb 1928-ci ildə açıldı.

1928-ci ildə Türkiyə əlifba inqilabı ilə eyni vaxta təsadüf edən ölkə miqyaslı səfəri zamanı Mustafa Kamal 19 sentyabrda Tokatdakı vilayət qubernatorluğunda hökumət rəsmiləri və ictimaiyyət nümayəndələri ilə görüşdü və salonda olanları yeni əlifba ilə bağlı sınaqda etmişdi. Mustafa Vəsfi bəyin evində nahar etdikdən sonra Tokatdan ayrılmışdı.

1930-cu ildə ölkə daxilinə səfəri zamanı Mustafa Kamal Paşa 21 noyabrda Tokata gəldi. Bələdiyyə binasında keçirilən qarşılama mərasimindən və nahardan sonra Tokat millət vəkili Mustafa bəyin evinə getdi.

Mustafa Vəsfi bəyin 1934-cü ildə vəfatından sonra, evindəki əşyalar bir otağa yığılaraq mühafizə edildi. Bina 2001-ci ildə milliləşdirilib; 2003-cü ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə verildikdən sonra, bərpa edilərək muzeyə çevrilib. Atatürkün şəxsən istifadə etdiyi əşyalar əvvəlki yerlərində yerləşdirilib; evin digər hissələri XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərinə aid Tokat evində olan əşyalarla təchiz edilib. Malikanə 26 iyun 2007-ci ildə "Tokat Atatürk Evi və Etnoqrafiya Muzeyi" kimi açılıb.

## Memarlığı
Bina, bağçalı üç mərtəbəli malikanədir. Mərtəbələrin sayı, çıxıntılar, pəncərə və qapı nisbətləri ənənəvi Anadolu və Tokat evləri üslubundadır. Binanın iki girişi var: biri ön küçədən; digəri isə bağa və binaya aparan arxa küçədən. Həyətin hər iki tərəfində yerləşən otaqları şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətlərində uzanır.

Birinci mərtəbəsində fəvvarəsi də vardır. Daş döşənmişyerdən ümumi otağa və kiçik giriş zalına daxil olunur. Giriş zalının solunda "iş otağı" və "Atatürkün qəhvə içdiyi otaq" kimi tanınan otaq; sağda isə mətbəx yerləşir. Taxta pilləkənlə çıxılan ikinci mərtəbədə iki divanın ətrafında sıralanmış otaqlar var. Otaqlardan biri "Atatürkün yataq otağı" olaraq dizayn edilib. Bütün otaqların döşəmə və tavanları taxtadır. Üçüncü mərtəbədə kiçik bir divan və ona açılan panoramik otaq var.

## İstinadlar
Nevin Çokay

**Nevin Çokay** () — Türkiyə rəssamı, həmçinin orta məktəblərdə incəsənət və incəsənət tarixi müəllimi.

## Həyatı
Nevin Çokay İstanbulda anadan olmuş, uşaqlıq illərini Türkiyənin müxtəlif bölgələrində keçirmişdir. 1947-ci ildə İstanbul Gözel Sənətlər Akademiyasında Bədri Rəhmi Əyyuboğlunun emalatxanasında təhsil almağa başlamış və 1953-cü ildə buranı bitirmişdir. O, eyni zamanda "Onlar Qrupu"na qoşulmuşdur. İlk fərdi sərgisi 1953-cü ildə İstanbulda yerləşən "Maya" qalereyasında keçirilmişdir. 1950–1953-cü illər arasında Nədim Otyamın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Türk Xalq Musiqisi Dövlət Xorunun üzvü olmuşdur. Konsertlərdə və folklor tərtibatlarında iştirak etməklə yanaşı, səs ifaçısı kimi çalışmış, həmçinin "*Vətənə qayıdış*" filmində rol almışdır.

1954-cü ildən sonra Çokay özünü tamamilə rəssamlığa həsr etmişdir. Onun əsərləri İstanbul Dövlət Rəsm və Heykəl Muzeyinin xüsusi sərgilərində və Parisdə Gənc Rəssamlar Biennalesində nümayiş etdirilmişdir. 1961-ci ildə İstanbul İncəsənət Festivalında ikinci mükafata layiq görülmüşdür. 1979-cu ildə Niderlanda dəvət olunmuş, bir il ərzində Deventer, Haaqa və Rotterdam şəhərlərində müxtəlif muzey və qalereyalarda əsərləri sərgilənmişdir. Rəsm əsərləri Almaniya və Niderlandda yerləşən dövlət və özəl kolleksiyalarda, İstanbul Dövlət Rəsm və Heykəl Muzeyində, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyində, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin kolleksiyasında, İstanbul Universitetində və keçmiş Yuqoslaviyada yerləşən Umyetnişka Qalereyasında saxlanılır.

Çokay 17 il ərzində orta məktəblərdə incəsənət və incəsənət tarixi müəllimi kimi çalışmış, on il müddətində isə müxtəlif qalereya studiyalarında xüsusi rəsm dərsləri vermişdir. Həyatının son illərində İzmir vilayətinin Foça qəsəbəsində yerləşən şəxsi emalatxanasında fəaliyyət göstərmişdir. Nevin Çokay 24 iyul 2012-ci ildə Foçada 82 yaşında vəfat etmişdir. O, ailəli olmuş və bir oğlu var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Eczacıbaşı Virtual Museum
Mübin Orhon

**Mübin Orhon** () — Türkiyə rəssamı.

## Həyatı
Mübin Orhon 1924-cü ildə İstanbul şəhərində anadan olmuşdur. 1942-ci ildə daxil olduğu Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsindəki təhsilini 1947-ci ildə başa vurmuşdur. 1948-ci ildə Parisə getmiş, Sorbon Universitetində iqtisadiyyat üzrə doktorantura təhsili almağa başlamışdır. Parisdə olduğu dövrdə sənətə yönəlmiş, 1954-cü ilə qədər Böyük Şomye Akademiyasında desen üzrə çalışmalar aparmışdır. İlhan Koman, Şadi Çalıq və Sadi Öziş ilə birlikdə Abstrakt Sənət Atelyesini təsis etmişdir. 1950-ci illərin ikinci yarısında onun yaradıcılığında həndəsi-abstrakt üslub tədricən yerini ləkəvi dəyərlərin ön plana çıxdığı bədii anlayışa vermişdir. 1964–1968-ci illər arasında Türkiyədə yaşadıqdan sonra yenidən Parisə qayıtmış və 1981-ci ildə vəfatınadək burada fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1968-ci ildə Parisə dönüşündən sonra lirik-abstrakt üslubu geridə qoyaraq monoxrom işlərə yönəlmişdir. 1975-ci ildən 1981-ci ildə vəfatınadək yaratdığı həndəsi abstraksiyalar onun yaradıcılığının yetkinlik dövrünü təşkil etmişdir.

## Yaradıcılığı
Həndəsi-abstrakt işlərindən sonra Paris Məktəbi rəssamları ilə səsləşən ləkəvi yanaşmanı mənimsəmiş, boyanı müxtəlif intensivliklərdə tətbiq edərək faktura dəyərlərini ön plana çıxarmışdır. Səth üzərində apardığı araşdırmalar onu dinamik fırça hərəkətlərinə istiqamətləndirmişdir. Sonrakı mərhələdə boyanı durulaşdıraraq kətan üzərində axıcılıq yaradan işlərə üstünlük vermişdir. 1970-ci illərdə Şərq fəlsəfəsinin təsiri ilə monoxrom əsərlər yaratmışdır. Daha sonra üfüqi və şaquli istiqamətli fırça izləri və qaşıma texnikası ilə bir sıra işlər ərsəyə gətirmişdir. 1978-ci ildən etibarən isə əsərlərində yarığı xatırladan şaquli xətt motivi üzərində cəmlənmişdir.

## Fərdi sərgilər

* 2001 Milli Reasürans Sanat Galerisi, İstanbul 
* 1998 Galeri Nev, Ankara ve İstanbul (Komet'le birlikte) 
* 1997 Galeri Nev, Ankara 
* 1996 “Robert ve Lisa Sainsbury Koleksiyonu”, Yapı Kredi Kazım Taşkent Sanat Galerisi, İstanbul Galeri Nev İstanbul, İstanbul 
* 1992 Galeri Nev Ankara ve İstanbul 
* 1986 Maçka Sanat Galerisi, İstanbul 
* 1982 Maçka Sanat Galerisi, İstanbul 
* 1979 Galata Sanat Galerisi, İstanbul Maçka Sanat Galerisi, İstanbul 
* 1975 “6 peintures 1960”, Galerie Lucien Durand, Paris 
* 1967 Butik Melda, İstanbul 
* 1964 “paintings” Couper Gallery, Londra 
* 1961 “gouaches sur papier” Galerie Lucien Durand, Paris 
* 1960 “peintures” Galerie Lucien Durand, Paris 
* 1959 Galerie Diderot, Paris Galerie Lucien Durand, Paris 
* 1958 Galerie Saint-Laurent, Brüksel 
* 1957 “Peintures et collages”, Galerie Iris Clert, Paris 
* 1956 “Peintures”, Galerie Iris Clert, Paris

## İstinadlar
Tomas Börç (rəssam)

**Tomas Börç** (; ) — ingilis əsilli amerikalı portret və dəniz rəssamı.

## Bioqrafiyası

Börç İngiltərənin Vorvikşir şəhərində anadan olub. O, 1794-cü ildə ABŞ-a gəlmiş və rəssam atası Vilyam Börçə 29 lövhədən ibarət qravür kolleksiyasının hazırlanmasında kömək etmişdir: Börçün Filadelfiyaya Baxışları (1800). Seriyaya abunə olanlar arasında prezident Con Adams və vitse-prezident Tomas Cefferson da var idi. Bu əsər yaxşı satılmış və bir neçə nəşrə buraxılmış, Nyu-York şəhərinin və Filadelfiya və Baltimor ətrafındakı şəhərətrafı ərazilərin oxşar mənzərələrini yaratmağa ilham vermişdir. Oğlunun ilk əsas rəsmi, 1804-cü ildə həkk olunmuş və nəşr olunmuş Kensingtondakı Qarağac Müqaviləsindən Filadelfiyanın mənzərəsi kimi görünür. O, təxminən 1807-ci ilə qədər portretlər çəkmişdir ki, bu da onun rəssam kimi işinin əsas hissəsini xarakterizə edən dəniz rəsmləri ilə məşğul olmağa başlamışdır. Ən məşhur əsərlərindən bəziləri 1812-ci il müharibəsinin dəniz döyüşlərini təsvir edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Biography from ushistory.org
* artcyclopedia.com
* brooklynmuseum.org
* ''View of the Delaware near Philadelphia'', 1831, Corcoran Gallery of Art, Washington, D.C.
*The Mariners' Museum
Pol-Alber Benar

**Pol-Alber Benar** (; ) — fransız rəssamı və çap ustası.

## Bioqrafiyası

Benar Parisdə anadan olub və École des Beaux-Arts-da təhsil alıb, Jan Bremond ilə birlikdə təhsil alıb və Aleksandr Kabaneldən təsirlənib. O, 1874-cü ildə "Timofanın ölümü" rəsmi ilə "Roma mükafatı"nı qazanıb.

19 noyabr 1879-cu ildə heykəltəraş Şarlot Dubray (1854–1931) ilə evlənib. Onların dörd övladı olub, onlardan üçü rəssam olub.

Təxminən 1880-ci ilə qədər akademik ənənəni davam etdirib, lakin sonra tamamilə ayrılıb və özünü impressionistlərin təsəvvür etdiyi kimi rəng və işığın öyrənilməsinə həsr edib. Bu qrupun realizmi onun cəsarətli təxəyyülünə heç vaxt təsir etməsə də, o, onların texniki metodunu geniş miqyaslı ideoloji və dekorativ əsərlərə, məsələn, Sorbonnadakı freskalarına, Ecole de Pharmacie-yə, Parisdəki əsas teatr olan "Comédie-Française"-in tavanına, "Hôtel de Ville"-dəki "Salle des Sciences"-ə, I arondisman meriyasına və tamamilə müasir ruhda on iki Xaç Stansiyası rəsm çəkdiyi Berk xəstəxanasının kapellasına tətbiq etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Short biography in French
*Links to some of his paintings on line
Sol sahil (Paris)

**Sol sahil** və ya **Parisin Sol sahili** () — Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yerləşən Sena çayının cənub sahili. Sena çayı Paris ərazisində təqribən qərb istiqamətində axaraq şəhəri iki hissəyə ayırır. Axının istiqamətinə doğru baxıldıqda, cənub sahili solda, şimal sahili isə (və ya Sağ sahil) sağda yerləşir.

Parisin V, VI, VII, XIII, XIV və XV arondismanları Sol sahildə yerləşir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*Baxter, John.  *Montparnasse: Paris's District of Memory and Desire* (2017)
*Shari Benstock. *Women of the Left Bank: Paris, 1900–1940* (1986)
*Lottman, Herbert R.  *The Left Bank: Writers, Artists, and Politics from the Popular Front to the Cold War* (1982)
*Muir, Kate.  *Left Bank* (2006)
*Poirier, Agnes.  *Left Bank: Art, Passion, and the Rebirth of Paris, 1940–50* (2018)
*Webster, Paul. *Saint-Germain-des-Pres*  (1984)
*Weiss, Andrea. *Paris Was a Woman: Portraits of the Left Bank* (2013)

## Xarici keçidlər

*"Left Bank Paris' at *Paris Digest*
Sirri əs-Səqəti

**Əbül-Həsən Sirri ibn əl-Muqəllis əs-Səqəti** (; ) — bağdadlı ilk sufilərdən biri.

## Həyatı
Hicri 155-ci (772) ildə Bağdadın Kərx məntəqəsində anadan olub. Atasının sənəti olan səqətçiliklə (zibil yığmaqla) məşğul olub. Həyatının ilk dövründə elm öyrənmək üçün Məkkəyə qədər gedib. Onun sufiliyə yönəlməsində Məruf əl-Kərxi ilə Həbib ər-Rəinin mühüm rolu olmuşdur. Məruf əl-Kərxi, Haris əl-Mühasibi, Bişr əl-Həfi kimi dövrün məşhur sufilərinin məclislərində iştirak edən Sirri, Cüneyd əl-Bağdadinin da müəllimi və dayısıdır. Onun sözləri, mənqibələri və görüşləri Cüneyd tərəfindən nəql edilmişdir.

Sirri Cüneyd əl-Bağdadi, Əbu Səid əl-Hərrəz, Əbül-Hüseyn ən-Nuri, Səmnun ibn Həmzə, İbn Məsruq, Əli əl-Qədairi və İsmayıl ibn Abdullah əş-Şami kimi sufilərin rəhbəri və dövrünün şeyxlərindəndir. Məhəmməd ibn Hüseyn əs-Süləmi sonrakı sufilərin çoxunun Sirrinin yolunu getdiklərini qeyd etmişdir. Əbu Nuaym əl-İsfahani ilə Fəridəddin Əttar onu elm, hikmət, mürrüvət, məhəbbət, mərifət və şəfqət əhli olan bir sufi kimi təqdim etmişlər.

Sirri Bağdadın şimal bölgələrinə və Suriyaya da səfərlər etmişdir. Suriyada İbrahim ibn Ədhəmin yolunu davam etdirən sufilərdən olduqca təsirlənmişdir.

Sirri bir müddət Dəməşq, Rəmlə, Qüds və Tarsusda yaşamış, Bizansa qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir. Hicri 218-ci (833) ildə Bağdada gələrək ömrünün axırına kimi burada yaşamışdır. Onun məzarı Bağdaddakı Şuniziyyə qəbiristanlığında, Cüneyd əl-Bağdadinin məzarının yanındadır.

## İstinadlar
Məhəmməd ibn Hüseyn əs-Süləmi

**Əbu Əbdürrəhman Məhəmməd ibn Hüseyn ibn Məhəmməd əs-Süləmi** (; ) — xorasanlı sufi, müfəssir və mühəddis.

## Həyatı

### Mənşəyi
Hicri 325-ci (937) ildə Nişaburda anadan olub. Ata tərəfdən Əzd, ana tərəfdən isə Süleym qəbiləsinə mənsubdur. Atası Hüseyn, Əbu Bəkr Şibli ilə görüşmüşnəfslə mübarizəyə önəm verən bir sufi olmuşdur. O, atasını itirdiyindən babası (ana tərəfdən) Əbu Əmr ibn Nüceydin himayəsində böyümüşdür.

### Təhsili və fəaliyyəti
Başda babası olmaqla, dövrünün tanınmış alimlərindən dərslər alıb, İraq, Rey, Həmədan, Mərv və Hicaza elmi səfərlər edib. Darəqutni, Hakim ən-Nisaburi və Məhəmməd ibn Əli əl-Kəffəl kimi alimlərdən hədis və fiqh öyrənib. Babasından ona böyük bir miras qaldığından bu mirasla kitabxana qurub, təsəvvüflə yanaşı dini və dünyəvi elmləri də dərindən öyrənib. Bir tərəfdən təsəvvüflə bağlı əsərlər qələmə alarkən, digər tərəfdən də Nişaburdakı zafiyədə müridlər yetişdirib. Söhbətlərində iştirak edən və ondan xirqə geyənlər arasında Əbu Səidi-Əbül-Xeyr, Əbdülkərim əl-Qureyşi, Əbu Nuaym əl-İsfahani, Əbu Əbdürrəhman əl-Cüveyni və Beyhəqi kimi məşhur sufi və alimlər vardır.

### Ölümü
Məhəmməd ibn Hüseyn əs-Süləmi Şaban ayının 3-ü hicri 412-ci (1021) ildə Nişaburda vəfat edib. Müridlərindən Əbu Səid Məhəmməd ibn Əli əl-Həşşab onun haqqında bit mənaqibnamə qələmə alıb. Zəhəbi "Siyəru Aləmin-Nubəla"da bu əsərin bir xülasəsini vermişdir.

## Əsərləri
Mənbələrdə Məhəmməd ibn Hüseyn əs-Süləminin 100-dən çox əsərin müəllifi olduğu qeyd edilib. Onlardan bəziləri bunlardır:

# Təbəqatüs-sufiyyə.
# Həqaiqut-təfsir.
# Risalətül-Mələmətiyyə.
# Kitabül-Fütuvvə.
# Mihənus-Sufiyyə.
# Mənahicül-arifin.
# Cəvamiu ədəbis-sufiyyə.
# Kitabüs-sünən.
# Tarixus-sufiyyə.
# Ədəbüs-sufiyyə.
# Kitabül-Ənvər.

## İstinadlar
Fərqəd əs-Səbəxi

**Əbu Yaqub Fərqəd ibn Yaqub əs-Səbəxi əl-Bəsri əl-Ərməni** (; ) — erməni əsilli sufi.

## Həyatı
Mənbələrdə onun həyatı haqqındakı məlumatlar olduqca azdır. O, Bəsrədə əs-Səbəx bölgəsində yaşamış və hicri 131-ci ildə orada da vəfat etmişdir. Müəllimləri və hədis rəvayət etdiyi şəxslər arasında İbrahim ən-Nəxai, Həsən əl-Bəsri, Qətadə, Səid ibn Cübeyr və başqaları vardır. Ondan isə Müğirə ibn Müslüm, Həmmad ibn Zeyd, Həmməd ibn Sələmə və başqaları hədis rəvayət etmişdir. Fərqəd ümumilikdə hədis tənqidçiləri tərəfindən "zəif" adlandırılmışdır. Onun sufi silsiləsi Həsən əl-Bəsri, Ənəs ibn Malik vasitəsilə Əliyə gedib çatır.

## İstinadlar
Bellatrix

**Bellatrix** — Orion bürcünün ekvatorial bölgəsində yerləşən dörd ulduzdan biri. O, Orion bürcündə yerləşən üçüncü ən parlaq ulduz və ehtimal olunan ikili ulduz sistemidir. Qırmızı supernəhəng Betelqeusedən (Alpha Orionis) təxminən 5° qərbdə yerləşir. Bayer təyinatına görə γ Orionis (Gamma Orionis) adlanır. Təxminən 1,6 dəyişən ulduz ölçüsü ilə adətən gecə səmasının 25-ci ən parlaq ulduzudur. Hipparcos kosmik aparatının paralaks ölçmələrinə əsasən, Bellatrix Yerdən təxminən 250±10 işıq ili məsafədə yerləşir.

Bellatrix adı latın dilində "müharibəçi qadın" mənasını verir. Bu ad ilk dəfə Əbu Məşşar əl-Bəlxi və Yohannes Hispalensisin əsərlərində qeyd olunmuşdur. Əvvəlcə Kapella ulduzuna aid edilsə də, XV əsrdə Viyana astronomiya məktəbi tərəfindən Gamma Orionisə köçürülmüş və Alfonsin cədvəllərinin müasir nəşrlərində görünmüşdür. 2016-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) Ulduz Adları üzrə İşçi Qrup (WGSN) təşkil etdi və ulduzların düzgün adlarını kataloqlaşdırmaq və standartlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. WGSN-in iyul 2016-cı il tarixli ilk bülletenində Bellatrix bu ulduz üçün təsdiq edilmiş adlar siyahısına daxil edildi və indi də IAU Ulduz Adları Kataloqunda qeyd olunub.
Johann Bayer 1603-cü ildə Bellatrixi γ Orionis (Gamma Orionis) kimi təyin etmişdir. "Qamma" təyinatı adətən hər bürcün üçüncü ən parlaq ulduzuna verilir.

Bellatrix həm də Amazon Ulduzu adlanır. Riçard Hinkli Allen bu adın ərəb dilindəki Al Najīd ("Qalib") adının sərbəst tərcüməsindən gəldiyini irəli sürmüşdür. Təxminən 1275-ci ilə aid ərəb səma qlobusunda bu ulduz "şir" mənasını verən المرزم kimi qeyd olunub. Bellatrix Orion bürcündə səma naviqasiyası üçün istifadə edilən dörd naviqasiya ulduzundan biridir. XVII əsrdə Əl Əxsasi əl-Müəkkətin Calendarium əsərində bu ulduz Menkib al Jauza al Aisr ("Nəhəngin sol çiyni") adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bellatrix — The Star Information Tool
* Bellatrix — The Electronic Sky
* Orion on Film — Astronomy Picture of the Day
Saif

**Saif** (Kappa Orionis, κ Orionis və ya 53 Orionis) — Orion bürcünün ekvatorial bölgəsində yerləşən dörd ulduzdan biri. Saif Orion bürcündə yerləşən mavi rəngli nəhəng ulduzdur və bu bürcdə altıncı ən parlaq ulduzdur. Orionun əsas dördbucağını təşkil edən dörd parlaq ulduzdan cənub-şərq küncündə yerləşir. Şimal yarımkürəsində cənuba baxan müşahidəçi onu Orionun sol alt hissəsində, cənub yarımkürəsində isə şimala baxan müşahidəçi onu yuxarı sağ hissədə görəcək. Paralaks ölçmələrinə əsasən, Saif Günəşdən təxminən 650 işıq ili (200 parsek) məsafədə yerləşir. Rigel ilə müqayisədə daha kiçik və daha az parlaq olsa da, səth temperaturu daha yüksəkdir və görünən ulduz ölçüsü 2,1-dir. Bu ulduzun parlaqlığı bir qədər dəyişir, təxminən 0,04 ulduz ölçüsü dəyişiklik göstərir.

Kappa Orionis ulduzun Bayer təyinatı, 53 Orionis isə Flamsteed təyinatıdır. Ənənəvi ad olan Saiph ərəb dilində سیف الجبّار (saif al jabbar) ifadəsindən gəlir və "nəhəngin qılıncı" mənasını verir. Bu ad əvvəlcə Eta Orionis ulduzuna aid edilsə də, sonradan Kappa Orionis üçün istifadə edilmişdir. 2016-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) Ulduz Adları üzrə İşçi Qrup (WGSN) təşkil etdi və ulduzların düzgün adlarını kataloqlaşdırmaq və standartlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. WGSN-in iyul 2016-cı il tarixli ilk bülletenində Saif bu ulduz üçün təsdiq edilmiş adlar siyahısına daxil edildi və indi də IAU Ulduz Adları Kataloqunda qeyd olunub. XVII əsrdə Əl Əxsasi əl-Müəkkətin "Cədvəl" əsərində bu ulduz "Rekbah al Jauza al Yemeniat" adlandırılmış və latın dilinə Genu Dextrum Gigantis ("nəhəngin sağ dizüstü") kimi tərcümə edilmişdir.

Saif B0.5 Ia spektral sinfinə aid parlaq bir nəhəng ulduzdur. "Ia" sinfi, nüvəsindəki hidrogen ehtiyatını tükədən və əsas ardıcıllıqdan uzaqlaşan parlaq nəhəng ulduzları ifadə edir. Saiph güclü ulduz küləyinə malikdir və hər il Günəşin kütləsinin 9,0 × 10⁻⁷ qədər kütlə itirir, bu da Günəşin kütləsinin hər 1,1 milyon ildə bir ekvivalentidir. Hipparcos tərəfindən müəyyən edilən paralaks və spektr təhlili əsasında Saifin kütləsi Günəşin kütləsindən 15,50 ± 1,25 dəfə, parlaqlığı isə 56,881 dəfə çoxdur. Orion OB1 assosiasiyasının üzvlərinin spektri və yaşının təhlili əsasında Saiph-in kütləsi Günəşin kütləsindən 28 dəfə (əvvəlki kütləsi 31,8 dəfə) və yaşı isə 6,2 milyon il olduğu təxmin edilir. Hipparcos məsafəsi əsasında ulduzun spektral enerji paylanmasının təhlili 60,000 L☉ parlaqlıq və 13 R☉ radius göstərir. Saiph kimi böyük ulduzlar (və Orionun bir çox digər ulduzu) öz üzərlərinə çökərək supernova partlaması ilə məhv olacaqlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* https://web.archive.org/web/20051120000700/http://schools.keldysh.ru/sch1216/students/Orion/saiph.htm
Sağ sahil (Paris)

**Sağ sahil** və ya **Parisin Sağ sahili** () — Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yerləşən Sena çayının şimal sahili. Sena çayı Paris ərazisində təqribən qərb istiqamətində axaraq şəhəri iki hissəyə ayırır. Axının istiqamətinə doğru baxıldıqda, cənub sahili sol tərəfdə (və ya Sol sahil ), şimal sahili isə sağ tərəfdə yerləşir.

Parisin I, II, III, IV, VIII, IX, X, XI, XII, XVI, XVII, XVIII, XIX və XX arondismanları Sağ sahildə yerləşir.

## İstinadlar
Meissa

**Meissa** (təyin olunmuş adı Lambda Orionis, λ Orionis, qısaca Lambda Ori, λ Ori) — Orion bürcündə yerləşən qoşa ulduz. O, təxminən 1,300 işıq ili məsafədə yerləşən çoxlu ulduz sistemidir və birləşmiş görünən ulduz ölçüsü 3.33-dür. Əsas komponentlər O8 nəhəng ulduzu və B sinfi əsas ardıcıllıq ulduzudur, təxminən 4″ ayrılıqda yerləşirlər. Meissa Rigeldən daha parlaq və yalnız bir qədər daha uzaqda olsa da, görünən dalğa uzunluqlarında 3 ulduz ölçüsü daha zəif görünür, çünki onun radiasiyasının böyük bir hissəsi yüksək temperaturu səbəbi ilə ultrabənövşəyi diapazonda yayılır.

Lambda Orionis ulduzun Bayer təyinatıdır. Ənənəvi ad olan Meissa, ərəbcə "parlaq olan" mənasını verən Al-Maisan sözündən götürülmüşdür. Al-Maisan əvvəlcə Gamma Geminorum üçün istifadə edilirdi, lakin səhvən Lambda Orionisə tətbiq edildi və bu ad qalıcı oldu. 2016-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) Ulduz Adları üzrə İşçi Qrupu (WGSN) yaratdı və ulduzların düzgün adlarını kataloqlaşdırmaq və standartlaşdırmaq üçün çalışdı. WGSN-in iyul 2016-cı il tarixli ilk bülletenində bu ulduz üçün Meissa adı daxil edilmişdir və bu ad indi IAU Ulduz Adları Kataloqunda qeyd olunur.

Bu ulduzun orijinal ərəb adı Al Hakah (digər adı Heka) olub, bu ulduzu və Phi Orionisin iki ulduzunu əhatə edən ərəb ay məskəni ilə əlaqədardır. Çin dilində 觜宿 (Zī Sù, "Tısbağa Dimdiyi") asterizmi Meissa və Phi Orionisin hər iki ulduzundan ibarətdir. Nəticə etibarilə, Meissa-nın özü üçün çin adı 觜宿一 (Zī Sù yī, "Tısbağa Dimdiyinin Birinci Ulduzu")-dur.

Meissa O8 III spektral sinfinə aid bir nəhəng ulduzdur və görünən ulduz ölçüsü 3.54-dür. O, Günəşdən təxminən 34 qat daha kütləli və 10 qat daha böyük radiusa malik nəhəng bir ulduzdur. Xarici atmosferin effektiv temperaturu təxminən 35,000 K-dir, bu da ona isti O tipli ulduzun xarakterik mavi parıltısını verir. Meissa yumşaq rentgen mənbəyidir və 1032 erg/s işıqlandırma qüvvəsinə malikdir, 0.2–0.3 keV enerji diapazonunda pik emissiyası ilə rentgen şüalarının yəqin ki, ulduz küləyi tərəfindən yaradıldığını göstərir. Meissanın ulduz küləyi, ildə 2.5×10−8 Günəş kütləsi itkisi və 2,000 km/s terminal sürəti ilə yaxşı xarakterizə olunur.

## İstinadlar