open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ümumdünya Qaraçı Konqresi

**Ümumdünya Qaraçılar Konqresi** — Dünyadakı qaraçılara aid məsələlərin müzakirəsi üçün keçirilən forumdur.

## Birinci Ümumdünya Qaraçı Konqresi
1971-ci ildə Böyük Britaniyada, London yaxınlığında keçirilib. Burada qaraçılar bayrağı, himni qəbul olunub. Onların himni "Qelem, Qelem" adlanır.

## İkinci Ümumdünya Qaraçı Konqresi
Əbu Ömər əl-Şişani

**Tarxan Batiraşvili** () — Suriya vətəndaş müharibəsinin iştirakçısı, keçmiş Ceyş əl-Mühacirin vəl-Ənsar qruplaşmasının komandiri, 2013-cü ilin yayından bəri İraq və Şam İslam Dövlətinin şimali Suriya əmiri.

Daha çox **Əbu Ömər əl-Şişani** və yaxud **Ömər əl-Çeçen** adları ilə tanınır. Milliyətcə kist, yəni çeçendir.

## Həyatı
Tarxan Batiraşvili () 1986-cı ildə çeçenlərin subetnik qrupu sayılan kistlərin yaşadığı Gürcüstanın Pankisi dərəsində yerləşən Birkiani kəndində anadan olub. Atası xristian olsa da, özü müsəlmandır. Bu haqda atası Teymuraz Batiraşvili deyir:

Həmçinin atasının dediyinə görə, Tarxan Suriyaya getdikdən sonra yalnız bircə dəfə atasına zəng vurub və həmin telefon danışığı zamanı Şişani çeçen qızı ilə evləndiyini, qızının doğulduğunu, ona Sofiya adının verildiyini, qızının cizgilərinin babasının cizgilərini xatırlatdığını deyib. Telefon bağlantısı zamanı Şişani atasının namaz qılıb-qılmaması ilə  də maraqlanıb, atası isə ona əvvəlki kimi xristian kilsəsinə getdiyini deyib. Bunu eşidən oğlu telefonunu qapadıb və bir daha atasına zəng etməyib.

### Yeniyetmə vaxtı
Yaşadıqları Pankisi dərəsi İkinci Çeçen Müharibəsində üsyançıların əsas tranzit bölgələrindən biri olduğundan müharibənin qızğın vaxtlarında atası Temuri ilə, 13-14 yaşlı Tarxan çeçen mücahidlərə kömək olmaq üçün gizlin yollarla Rusiyaya keçmiş və bəzən də mücahidlərlə birgə rus qoşunlarına qarşı mübarizə aparmışdı.

### Hərbi xidmətdə
Məktəbi bitirdikdən sonra Gürcü Ordusunda xidmətə başlayan Batiraşvili burada silah və xəritə üzrə bilikləriylə fərqləndiyindən tez bir zamanda keçmiş komandiri *Malxaz Topuria*nın rəhbərlik etdiyi xüsusi kəşfiyyat dəstəsinə qəbul edilir.

Yeni təşkil edilmiş kəşfiyyat dəstəsində çavuş rütbəsinə yüksələn Batiraşvili 2008-ci il Rus-Gürcü müharibəsi vaxtı gürcü tərəfdən ön cəbhədə xidmət etmiş, rus tank kolonlarının kordinatlarını gürcü artilleriya birliklərinə ötürmüşdür.

*Gürcüstan Müdafiə Nazirliyi* bildirir ki, 2010-cu ilin sentyabr ayında Batiraşvili qanunsuz silah saxlamada ittiham edilərək 3 il müddətinə həbsə məhkum edilmişdir.*The Wall Street Journal*: Meet the Rebel Commander in Syria That Assad, Russia and the U.S. All Fear.İŞİD-in liderlərindən olan Əş-Şişani ABŞ-nin martın 4-də Suriyanın Əş Şəddadi şəhəri yaxınlığına endirdiyi hava zərbəsi nəticəsində yaralanıb.Əbu Umar Əş-Şişani ağır yaralandıqdan sonra bir neçə gün koma vəziyyətində olub və 14 martda ölmüşdür.

## İstinadlar
Azərbaycanda kikboksinq

**Azərbaycanda kikboksinq** —  

Kikboksinq üzrə ilk qızıl medal Azərbaycana kikboksinqin WAKO versiyası üzrə 1995-ci il noyabr ayının 25-dən 28-dək Ukraynanın Kiyev şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında - 81 kq çəki dərəcəsində döyüşən təmsilçimiz Roman Tağıyev tərəfindən əldə edilmişdir. Həmin yarışda digər iki təmsilçimiz Canpolad Budaqov və Ceyhun Şadlinski vətənə medallar qazandırdılar. Bu ilk nəticələrdən kikboksinq üzrə milli komandamızın beynəlxalq arenada qazandığı nailiyyətlərinə start verilmişdir.

2000-ci il tarixdən etibarən kikboksinqin inkişafı və beynəlxalq arenada milli komandanın uğurlarının əldə edilməsi daha sürətli və keyfiyyətli həyata keçirilməyə başlanıb. Qısa bir müddətə kikboksinq üzrə Azərbaycan milli komandası dünyanın ən güclü yığma komandalarının birinə çevrilmişdir. Bu uğurlar Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasının işini düzgün və effektiv şəklində  qurulmasının nəticəsidir.
 
## Azərbaycan Milli komandasının idmançıları
Roman Tağıyev, Canpolad Budaqov, Ceyhun Şadlinski, Zaur Məmmədrəhimov, Eduard Məmmədov, Əli Orucov, Fariz Məmmədov, Bəxtiyar Axundov, Etibar Məmmədov, Zaur Hadiyev, Araz Ələsgərov, Aqşın Mehdiyev, Anar Lalayev, Ehram Məcidov, Rizvan Şərifov, Güloğlan Cabbarov, Vüqar Nəsibov, İlkin Babayev, Emil Kərimov, Seyran Qurbanov, Elman Mirzəyev, Araz Musayev, Xafiz Baxşəliyev, Kanan Sadıxov, Rüstəm Səmədov, Vüsal Babayev, Emin Suleymanov, Vüqar Qasımov, Eldar Qazıbəyov, Elman Qazıbəyov, Kamil Şərifov.
 
## Azərbaycan Milli komandasının məşqçiləri
Azər Həsənsoy, Çinqiz Eyvazov, Zahid Əliyev, Elşən Əbdurəhmanov, Fəxrəddin Quliyev, Ceyhun Abbasov Həsən Oğlu, İlqar Alıyev, Rəhim Allahverdiyev, Hikmət Hacıyev...

## Azərbaycan Milli komandasının uğurları
Gənclər və yeniyetmələrdən ibarət olan Milli komandamızdan beynəlxalq arenada ilk qızıl medalı Fariz Məmmədov qazanmışdır.
 
Gənclər və yeniyetmələr arası ilk WAKO Dünya Çempionları (24-27 sentyabr 2008, Neapol, İtaliya) “Qızıl Əlcək” idman klubunun təmsilçiləri Şaban Şahpələnqov (-51 kq ful-kontakt) və Elçin Bayramovdur (-51 kq loukik).

## İstinadlar


## Həmçinin bax
*Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası

## Xarici keçidlər
* www.wakoweb.com 
* www.kickboxing.az
Qarı Nənə

**Qarı Nənə** — Azərbaycan folklorunda mifik xarakter. Fars folklorunda isə Nəne Sərma adlı eyni xarakter var.

## Mənbə
*http://arastabar.ir/news/8865
Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası

**Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası** (qısa adı:**AKF**) — 1993-cü ildə yaradılmış idman federasiyası.

## Tarixi
Federasiya 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Əməkdar Xadimi, Uşu Federasiyasının prezidenti Azər Həsənsoy tərəfindən yaranmışdır. İlk yarananda federasiyanın adı Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası idi. Bir il sonra isə adı Azərbaycan Kikboksinq və Muey-Tay Federasiyası olaraq dəyişdirilmişdir.

1999-cu ildə Azərbaycan Kikboksinq və Muey-Tay Federasiyasının Prezidenti olan Azər Həsənsoy tərəfindən Milli komandanın rəisi və beynəlxalq əlaqələr üzrə menecer vəzifəsinə Sadıx Bağırov təyin olunmuşdur.

2000-ci ildə Azərbaycan Kikboksinq və Muey-Tay Federasiyasının Prezidenti Millət Vəkili Adil Əliyev seçilmişdir.

2000-ci ildə AKMF-nın 1-ci Vitse-Prezidenti Oqtay Mehtiyev təyin olunmuşdur (2008-ci ildə istefaya verdi). 2001-ci ildə Namiq Əsgərov və Ramiz Quliyev AKMF-nın Vitse-Prezident vəzifələrinə təyin olunublar. 2008-ci ildə Güloğlan Cabbarov Azərbaycan Kikboksinq Federasiyasının Vitse-Prezidenti təyin olunmuşdur.

12 dekabr 2008-ci ildə İdarə Heyətinin qararı ilə Azərbaycan Kikboksinq və Muey-Tay Federasiyası iki müstəqil təşkilatlara bölünub: Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası və Azərbaycan Muaytay Tayboks Federasiyası.

## Üzvü olduğu təşkilatlar
# (1995-indi) — WAKO-nun (World Association of Kickboxing Organization) rəsmi üzvü.
# (1997–2002) — İAKSA-nın (International Amateur Kickboxing Sport Association) rəsmi üzvü.
# (1999–2009) — WPKA-nın (World Profi Kickboxing Association) rəsmi üzvü.

## Rəhbərlik
* Prezident: Orxan Əliyev
* Vitse-Prezident: Ramal Aslanov
* Baş menecer və Milli komandanın rəisi: Sadıx Bağırov
* Katib: Rüstəm Rüstəmov
* GİN-də kurator: Tofiq Eyvazov

## İstinadlar
Apardı sellər Saranı

**Apardı sellər Saranı** — Azərbaycan xalq mahnısı. Əbülqasım Nəbati "Apardı sellər Saranı" şeirinin müəllifi sayılır.

## Sözləri

Apardı Sellər Saranı,
Gedin deyin xan çobana.
Gəlməsin bu il Muğana,
Gəlsə batar nahaq qana.

Apardı sellər saranı,
Bir ala gözlü balanı.

Arpa çayı dərin olmaz,
Axar suyu sərin olmaz.
Sara kimi gəlin olmaz,
Apardı sellər saranı,
Bir ala gözlü balanı.

Arpa çayı aşdı daşdı,
Sel saranı qapdı qaşdı.
Hər gözənin gözü yaşdı,
Apardı sellər saranı,
Bir ala gözlü balanı.

Qalı gətir otaq döşə,
Sara yeri qaldı boşa.
Çoban əlin çıxdı boşa,
Apardı sellər saranı,
Bir ala gözlü balanı.


## Mədəniyyətdə
1996-cı ildə Bəhram Osmanov tərəfindən Azərbaycan televiziyası istehsalı *Apardı sellər Saranı* adlı televiziya tamaşası çəkilmişdir. Əsas rolu Məleykə Əsədova ifa edib.

## Həmçinin bax
* Xan Çoban
* Əbülqasım Nəbati

## Xarici keçidlər
* Apardı sellər Saranı Teymur Mustafayev tərəfindən Youtube da
Yekaterina Qamova

**Yekaterina Qamova** - Rusiyalı qadın voleybolçu. Hücumçu və diaqonal mövqelərdə oynayır. Eyni zamanda bunu bacaran nadir voleybolçulardandır. Həmçinin dünyada ən uzun qadın idmançılar arasında da göstərilir.

## Karyerası
Qamova karyerası boyu dəfələrlə çempionluq yaşamışdır. Bunların içində dünya çempionluğu mühüm yer tutur.

Voleybolçu eyni zamanda 2013-14 mövsümündə keçirilən CEV Qadınlar Çempionlar Liqasında Ən Dəyərli Oyunçu mükafatını da qazanmışdır.

## Uğurları
### Şəxsi mükafatları
* *2004 Yay Olimpiya Oyunları Təsnifat Mərhələsi - "Bombardir", "Ən Yaxşı Servisçi", "Ən Yaxşı Blokçu"
* *2004 Yay Olimpiya Oyunları - "Bombardir", "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2006 FİVB Dünya Qranpirisi - "Bombardir"*
* *2006-07 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası - "Ən Yaxşı Servisçi"*
* *2007 Avropa Çempionatı - "Bombardir"*
* *2008-09 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası - "Bombardir"*
* *2009-10 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası - "Bombardir"*
* *2009-10 Türkiyə Qadınlararası Voleybol Çempionatı - "Ən Dəyərli Oyunçu", "Bombardir", "Ən Yaxşı Hücumçu"* 
* *2010 FİVB Dünya Çempionatı - "Ən Dəyərli Oyunçu"*
* *2010-2011 Rusiya Kuboku -  "Ən Dəyərli oyunçu", "Ən Yaxşı Zərbəçi"*
* *2012-2013 Rusiya Superliqası - "Ən Dəyərli Oyunçu"*
* *2013-2014 CEV Qadınlar Çempionlar Liqası - "Ən Dəyərli Oyunçu", "Bombardir"''

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt 
*Rəsmi Twitter Səhifəsi
Volley Berqamo QVK

** Volley Berqamo** — İtaliyanın Berqamo şəhərini təmsil edən qadın voleybol komandasıdır. Komanda İtaliyada Seria A1-də mübarizə aparır. Komanda XXI əsrin ən nəhəng voleybol klubları arasında göstərilir.

## Tarixi
Volley Berqamo 1991-ci ildə yaradılmışdır. Komanda 1993-cü ildən etibarən Seriya A1də mübarizə aparır.

Komandanın ilk böyük uğurları 1996-97 sezonuna təsadüf edir. Belə ki, həmin il klub ölkə çempionatı, kuboku və superkuboku ilə yanaşı CEV Qadınlar Çempionlar Liqasını da qazanmışdır.

Son illərdə bir qədər sakitləşən komandanın İtaliya çempionatlarında səkkiz çempionluğu vardır. Bununla yanaşı yeddi qat Avropa çempionlarıdır. Avropada Çempionlar Liqasında son dəfə 2010-cu ildə titula sahib çıxa bilmişdir komanda. Belə ki, həmin il finalda Fənərbaxçanı setlərdə 3-2 yenən Berqamo hələ ki, bu turnirdə İtaliyaya qızıl medalı gətirən sonuncu komandadır.

## Heyəti
*2013-14 mövsümü üçün*

## Uğurları
### Ölkədaxili
*  Seriya A1
** Çempionluq (8): 1995-96, 1996-97, 1997-98, 1998-99, 2001-02, 2003-04, 2005-06, 2010-11
*  İtaliya Kuboku 
** Çempionluq (5): 1995-96, 1996-97, 1997-98, 2005-06, 2007-08
*  İtaliya Superkuboku 
** Çempionluq (6): 1996, 1997, 1998, 1999, 2004, 2011

### Beynəlxalq arenada
* CEV Qadınlar Çempionlar Liqası:
** Çempionluq (7): 1996-97, 1998-99, 1999-00, 2004-05, 2006-07, 2008-09, 2009-10
* CEV Kuboku
** Çempionluq (1): 2003-04

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Rəsmi Sayt
Qış sarayının Feldmarşallar zalı

**Feldmarşallar zalı** () — Sankt-Peterburqdakı Qış sarayında Neva enfiladasına açılan böyük zaldır. Zal Rusiya feldmarşallarının şərəfinə inşa edilmişdir.

## Tarixi
Zal 1833–1834-cü illərdə memar Ogüst Monferranın layihəsi əsasında inşa edilmişdi. 1834-cü ildə zalda inşaat işləri tamamlandıqdan sonra, onun divarlarında Rusiya feldmarşallarının portretləri asılmışdı: Pyotr Rumyantsev-Zadunayski (F. Rise), Qriqori Potyomkin (A. Viqi), Aleksandr Suvorov (N. S. Froste), Mixail Kutuzov (P. Basin), İvan Dibiç-Zabalkanski (P. Basin), İvan Paskeviç (F. Krüger). Portretlər zaldakı yeddi nişdən altısında yerləşdirilmişdi.

17 dekabr 1837-ci ildə Qış sarayında baş vermiş və 30 saat ərzində nəhəng sarayı məhv etmiş yanğın məhz bu zaldan başlamışdı.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Feldmarşallar zalı hospital palatası kimi istifadə olunmuşdu. 1917-ci ildən sonra zaldakı bütün rəsmlər çıxarılmış və ölkənin muzeylərinə paylanmışdı. 2004-cü ildən etibarən əsərlərin yenidən zala qaytarılmasına və bərpasına start verilmişdir. 2012-ci ilin martında uzun müddət fasilədən sonra bütün əsərlər yenidən zalda öz yerini tutmuşdur. XIX əsrdə olduğu kimi, yenə də yeddinci niş boş olaraq qalmaqdadır.

Hal-hazırda zalda Qərbi Avropa və Rusiya rəssamlarının əsərləri, həmçinin İmperator Farfor Zavodunun XIX əsrin I yarısına aid bəzi məhsulları sərgilənir.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Yanğından sonra zal memar V. Stasov tərəfindən klassisizm stilində bərpa edilmişdi. Zalın dekorunda qızıl suyuna salınmış bürünc çilçıraqlar istifadə olunmuş, qrizal bəzəkləri kimi isə kubok formalı güldanlar və dəfnə çələnglərindən istifadə olunmuşdu.

1854-cü ildə zalın cənub divarında, Kiçik taxt zalına açılan qapının hər iki tərəfində, rəssam Oras Vernenin *"Varşavanın ruslar tərəfindən mühasirəyə alınması"* və rəssam Boqdan Villevaldenin *"Vilaqosda rusların general Gergenin rəhbərlik etdiyi macar ordusuna yol verməsi"* adlı əsərləri asılmışdı.


Şəkil:Field Marshal's Hall, Sadovnikov.jpg|V.S.Sadovnikov,1852
Şəkil:FieldMarshall Hall.jpg|E.P.Hau, 1866
Şəkil:Palace-p1040008.jpg|Zal 2009-cu ildə



Şəkil:Kutuzow-by-Basin.jpg|M. İ. Kutuzovun portreti (P. Basin)
Şəkil:Suvorov with a Field-Marshal's batoon full.jpg|A.V.Suvorovun portreti (N. S. Froste)
Şəkil:Paskevich-by-Kruger.jpg|İ. F. Paskeviçin portreti (F. Krüger)


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

* 

* 
* History of the Hermitage retrieved 1 November 2008
Shine On You Crazy Diamond

**Shine On You Crazy Diamond** () — ingilis proqressiv rok qrupu Pink Floydun 1975-ci ildə buraxılmış *[[Wish You Were Here]]* konseptual studiya albomundakı 9 hissədən ibarət olan mahnı. Mahnının musiqisi Riçard Rayt, Devid Gilmor və Rocer Uoters tərəfindən bəstələnmiş, sözləri isə Rocer Uoters tərəfindən yazılmışdır.

2011-ci ildə "Shine On You Crazy Diamond" PopMatters saytının versiyasına görə "proqressiv rok janrında bütün dövrlərin ən yaxşı 25 mahnısı" siyahısında ikinci yeri tutdu..

*Shine On You, Crazy Diamond*  Pink Floydun qurucu üzvü olmuş, daha sonra isə qrupdan xaric edilmiş Sid Barretə ithaf edilib. Barrett 1968-ci ildə narkotik istifadəsi və bununla qismən əlaqəli olan psixi sağlamlıq problemləri səbəbi ilə qrupdan xaric edilib. Onu əvvəlcə ikinci gitaraçı kimi gətirilən və Barrettin keçmiş məktəb yoldaşı olan Devid Gilmorəvəz edib. Digər qrup üzvləri Barretti qrupdan çıxarmaqda özlərini günahkar hesab etsələr də, Barrettin yaradıcılığına heyran qaldıqları və onun zehni problemlərindən narahat olduqları üçün bunu zəruri olduğunu düşünürdülər. Əsər ilk dəfə olaraq 1974-cü il Fransa turunda ifa edilib və 1975-ci ildə “Wish You Were Here” albomu ilə birlikdə işıq üzü görüb.

## Xarici keçidlər
* Shine On You Crazy Diamond (Live) — on Youtube

## İstinadlar
Beynəlxalq Elmi Tədqiqat Çəltik İnstitutu

**Beynəlxalq Elmi Tədqiqat Çəltik İnstitutu** () — Kənd təsərrüfatı üzrə beynəlxalq institut

## Yaradılması
İnstitut 1960-cı ilin 8 martında Filippinin Manila şəhərində yaradılmışdır.

## Əsas məqsədi
# Düyü istehsalçıları və istehlakçılarının, xüsusən aztəminatlıların maddi rifahının yaxşılaşdırılması;
# Milli və beynəlxalq proqramlar çərçivəsində çəltiyin istehsalı və emalının qabaqcıl texnologiyalarının işlənib hazırlanması və tətbiqi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Global Rice Science Partnership 
* Annual Reports 
* Downloadable (free) books published by the International Rice Research Institute 
* Important Dates in IRRI History, 1960–2011 
* Rice Today magazine
Kartof üzrə Beynəlxalq Mərkəz

**[[Kartof]] üzrə Beynəlxalq Mərkəz** () — Kənd təsərrüfatı üzrə Beynəlxalq təşkilat

## Yaradılması
Mərkəz 1971-ci ilin 20 yanvarında Perunun Lima şəhərində yaradılmışdır. 1972-ci ildən kənd təsərrüfatında beynəlxalq tədqiqatların məsləhətləşmə qrupunun çağırışı altında fəaliyyət göstərir.

## Əsas məqsədi
# Ərzaq məhsulları istehsalının artırılmasına köməklik göstərmək və kənd təsərrüfatında dayanıqlı ekoloji təhlükəsizliyin yaradılması;
# adi və şirin kartofun istehsalı üzrə elmi proqramların tətbiqi ilə əhalinin rifahının yüksəldilməsi;
# kartofun genetik materiallarla və təcrübə mübadiləsi ilə təmin edilməsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* cipotato.org
Mundu

**Mundu** () — Loqon çayının sahilində yerləşir, Çadın ikinci böyük şəhəridir. Bu şəhərdə gəzə biləcəyiniz "Premiyer Musee du Loqon Coğrafiya Muzeyi"dir. Muzeydə Çad əl sənətlərini və heyvan dərilərini sərgiləyirlər.

## Qardaş şəhərlər
• Puatyes, Fransa

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Çad gölü
Abeşe

**Abeşe** (, ) — qədim Ouaddai krallığının köhnə paytaxtı olmuşdur. Çadın şərqində indiki Ouaddai regionunda yerləşir və Sudanla sərhəddi var. Maşın ilə paytaxt Ncamenadan 2 günlük məsafədədir. 2012-ci il məlumatına əsasən əhalisi 76 492 nəfərdir..

## Qalereya

Fayl:Abeché.jpg|Havadan görünüş
Fayl:Abeché1.jpg|Məscid
Fayl:Aeroport abeché1.jpg|Havalimanı
Fayl:Goz beida.jpg|Qoz-Beyda
Fayl:Abeche leather shop.jpg|Dəri mağazası
Fayl:La ville d'Abéché, vue du poste Français.jpg|Abeşe (1918)
Fayl:La grande place d'Abéché.jpg|Abeşe (1918)
Fayl:Intérieur du tata à Abéché.jpg|tata qalası (1918)


## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kitabu-cəvahirin-nəhv fi luğati-t-turk

**"Kitabu-cəvahirin-nəhv fi luğati-t-turk"** (Türk dilinin qrammatika (sintaksis) cövhərləri kitabı) — Mahmud Kaşğarinin müəllifi olduğu əsərlərdən biri. Türk dili qrammatikası haqqında olan bu əsərin adı bizə məlum olsa da özü tapılmamışdır.

Türkiyənin dilçi alimlərindən Besim Atalay "Divanü Lüğat-it-Türk"ün birinci cildində bu kitabın varlığı ilə bağlı dəlili aşağıdakı şəkildə göstərir: "Mahmud Qaşqarlının "Kitabu cəvahirin-nəhv fi luğati-t-turk" adında bir kitabı da olmuşdur. Müəllif özü "Divan"da bu haqda məlumat verir. Bununla yanaşı bu kitab hələ tapılmamışdır."

UNESCO tərəfindən "Mahmud Kaşğari ili" elan olunan 2008-ci ildə Avrasiya Yazıçılar Birliyi kitabın tapılması üçün təşəbbüs göstərsə də əsər tapılmamışdır..

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Mahmud Qaşqarlı
* Divanü Lüğat-it-Türk
Şərq qapısı

**"Şərq qapısı"** — ictimai-siyasi qəzet. Naxçıvan MR Ali Məclisi və Nazirlər Kabinetinin orqanı.

## Tarixi
### İlkin dövrlər
1921-ci il noyabr ayının 9-da Naxçıvanda nəşrə başlayan ilk mətbu orqan. Qəzet ilk dəfə "Cavanlar həyatı" adı ilə oxucuların görüşünə gəlmişdir. Həmin il dekabr ayının sonundan 1922-ci ilin yanvarınadək "Füqəra səsi", 1922-ci ilin aprelindən 1980-ci ilin yanvarınadək "Şərq qapısı", 1980-ci ildə "Sovet Naxçıvanı" adlandırılmış, rus dilində "Sovetskaya Naxiçevan" adlı dubilkatı ilə birlikdə buraxılmışdır. "Şərq qapısı" 1930-cu ilədək ərəb, 1930–1940-cı illərdə latın, 1940-cı ildən 2001-ci ilin iyununadək kiril əlifbası ilə çap olunmuşdur. Həmin dövrdən indiyədək latın qrafikalı əlifba ilə nəşr edilir. 1989-cu ildən qəzet fəaliyyətini "Şərq qapısı" adı ilə davam etdirir. Qəzetin təşəkkülünə, onun üçün jurnalist kadrların hazırlanmasına xalq yazıçıları M. İbrahimov və Ə. Vəliyev səy göstərmişlər. Ə. Vəliyev 1933–1934-cü illərdə qəzetin redaktoru olmuşdur. "Şərq qapısı" nəşrə başlayandan Naxçıvan MR-in ictimai-siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni həyatının güzgüsü olmuş, onun tərəqqi və yüksəlişində fəal və mühüm rol oynamışdır. Qəzet 50 illik yubileyində "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur. XX əsrin 70–80-ci illərində "Şərq qapısı" qəzetinin gündəlik və böyük formatda nəşri təmin edilmişdir.

### Müasir dövr

Qəzet 1970-ci ildən sonra yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Ötən 

XX əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində "Şərq qapısı" qəzeti müstəqillik ideyalarının həyata keçirilməsində fəal mübarizə aparmışdır. Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin Moskvadan Naxçıvana qayıdışından sonra "Şərq qapısı"nın həyatında yeni dövr başlanmış, 1990–1993-cü illərdə qəzet Azərbaycanın çoxsaylı mətbu orqanları arasında birinci olaraq ölkəmizin düşdüyü bəlalardan yeganə xilas yolunu görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışında görmüş, bu mövzuda yazılarla çıxış etmiş, muxtar respublikanın düşdüyü informasiya blokadasının aradan qaldırılmasında mühüm rol oynamışdır.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin "Naxçıvan Muxtar Respublikasında dövlət mətbuat orqanlarının maddi-texniki vəziyyətini yaxşılaşdırmaq tədbirləri haqqında" 2000-ci il 29 mart tarixli Sərəncamından sonra "Şərq qapısı" mətbuat orqanının normal fəaliyyəti üçün hərtərəfli iş şəraiti yaradılmışdır.

2001-ci ildə qəzet həftədə 2 dəfə, 8 səhifə həcmində çıxır, tirajı isə 2000 nüsxə olurdu. 2005-ci ildə qəzet gündəlik, 6 səhifə həcmində, tirajı isə 5600 nüsxəsi dərc edilirdi. M. Tarverdiyeva, H. İbrahimov, M. Bəktaşı, S. Kərimova və başqa görkəmli mədəniyyət, maarif və mətbuat xadimləri müxtəlif illərdə qəzetin redaktoru olmuşlar.

2010-cu il iyulun 22-də – milli mətbuatımızın yaranmasının 135-ci ildönümü günündə qəzet redaksiyası üçün yeni bina istifadəyə verilmiş, qəzetin rəngli nəşrinə başlanılmışdır. Hazırda qəzet həftədə beş dəfə çıxır.

Təsisçisi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi və Nazirlər Kabinetidir.

## Həmçinin bax
* Səda mətbəəsi
* Şərqi-Rus (qəzet)
* Molla Nəsrəddin (jurnal)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Şərq qapısı" qəzeti
*
Məmməd Əfəndiyev

**Məmməd Əfəndiyev** () — professor, APİ Riyaziyyat və təbiət elmləri fakültəsinin dekanı (1934-1936), ADU Riyazi analiz kafedrasının müdiri (1935-1965), Azərbaycanın görkəmli maarifçisi Rəşid bəy Əfəndiyevin oğludur.

## Həyatı

Məmməd Rəşid oğlu Əfəndiyev 5 oktyabr 1887-ci ildə Şəkidə anadan olmuşdur. 1908-ci ildə Peterburq Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş və oranı bitirdikdən sonra bir müddət Tbilisi şəhərində müəllim işləmiş, sonra Şəki şəhərindəki gimnaziyada müəllim və direktor vəzifəsində çalısınışdır.1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra o, Bakı şəhərində riyaziyyat üzrə ali pedaqoji kursların təşkilatçısı olub. 1930-cu ildə Lenin adına APİ-də riyaziyyat kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdı.

M.Əfəndiyev APİ-də Riyaziyyat və təbiyyat elmləri fakültəsinin dekanı (1934-1936), ADU-da Riyazi analiz kafedrasının müdiri (1935-1965), professor dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyin fondlarında şəxsi  əşyaları, fotoşəkilləri, tarixi sənədləri mühafizə edilir.
1943-cü ildə Əməkdar elm xadimi fəxri adına layiq görülmüş, 1945-ci ildə professor elmi adı almışdır. Riyazi ifadələrin Yaxın Şərqdə yayılmış yazılış formaları əvəzinə latınca yazılışını ilk dəfə Əfəndiyev işlətmişdir. O, ilk dəfə riyazi analiz, analitik həndəsə və riyaziyyatın tədrisi metodikası fənlərindən Azərbaycan dilində mühazirələr oxumuşdur.

Riyazi ifadələrin Yaxın Şərqdə yayılmış yazılış formaları əvəzinə latınca yazılışını Azərbaycanda ilk dəfə Əfəndiyev işlətmişdir. Əfəndiyev “Cəbrə aid proqram və tapşırıq ”, “Adi deferensial tənliklər” (1950) və.s. əsərlərin müəllifidir.  
Sovet hakimiyyəti illərində Lenin ordeni və iki Qırmızı əmək Bayrağı ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Əfəndiyev Məmməd Rəşid oğlu 1 iyun 1977-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Bakıda adına küçə vardır.

## Mükafatları
*  "Lenin" ordeni
*  "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
*  "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

## Əsərləri
*"Cəbrə aid proqram və tapşırıq",
*"Matematik analizdən kontrol tapşırıqlar", 1935
*"Adi diferensial tənliklər", 1950

## Xarici keçidlər
* Məmməd Rəşid oğlu Əfəndiyev
Təlkeyf qəzası

**Təlkeyf qəzası** (ərəbcə: قضاء تلكيف) — İraq Respublikasının Ninəvə mühafazasında inzibati ərazi vahidi. Qəzanın inzibati mərkəzi Təlkeyf şəhəridir.

## Ərazisi
2009-cu ilə olan rəsmi məlumata əsasən qəza 1.244&nbsp;km² ərazini əhatə edir.
## İnzibati-ərazi bölgüsü
İnzibati cəhətdən üç nahiyyəyə (ərəbcə: ناحية) bölünür: Tiləkif nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية تلكيف), Əlquş nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية القوش) və Vəənna nahiyyəsi (ərəbcə: ناحية وانة).
## Əhalisi
10 oktyabr-20 dekabr 2009-cu il siyahılarına əsaslanan rəsmi təxminlərə görə Təlkeyf qəzasının əhalisi 174.857 nəfər olmuşdur. Eyni təxminlərə görə bütün Nineva mühafazasında 3.106.948 nəfər əhali yaşamışdır. Və bu rəqəmlər nəzərə alındıqda məlum olur ki, Tiləkif qəzasında yaşayan əhali bütün mühafazada yaşayan əhalinin 5.63%-ni təşkil edirdi.

## İstinadlar
The Ranchers

**The Ranchers**  — 2013-cü ildə Bakı şəhərində yaradılmış Azərbaycan rok-blyuz qrupu. Adının tərcüməsi  *"ranço sahibləri"* mənasına gəlir. İfaları əsasən blyuz, hard-rok, kantri, bugi, folk-rok janrlarındadır.

## Tarixçəsi
Elvin Emin, Qoşqar Umarov, Coşqun Hüseynov tərəfindən əsası qoyulan qrup zərbdə ifa edən Elmin Ataxanın, bassist Yusif Qasımlının da qrupa qoşulmasından sonra ilk məşqlərinə 2013-cü ilin noyabr ayında başlayır. Daha sonra Elmini onun qardaşı Elgün Ataxan, Qoşqarı isə vokalda çıxış etmək üçün Səbuhi Abbasov əvəz edir. Daha sonra qrupdan ayrılan Bassist Yusif Qasımlını Qoşqar Umarov əvəz edir. 2015-ci ilin aprel ayında Səbuhi Abbasov da qrupdan ayrılır və hazl-hazırda qrup sessiya vokalistləri ilə işini davam etdirməkdədir.

## Qrup üzvləri
* Coşqun Hüseynov - *ritm gitara, klaviş*
* Elvin Emin - *solo gitar*
* Qoşqar Umarov - *bass gitara*
* Elgün Ataxan - *zərb alətləri*

## Diskoqrafiya
* Əhl-i Blues 
* Yenidən 
* İnsanoğlu 
* Yaşamağa Dəyər  
* Qarmaqarışıq 
* Yerin Təkindən 
* Həmin Ranço 

## Xarici keçidlər
* The Ranchers rəsmi Youtube hesabı
* The Ranchers rəsmi Facebook hesabı

## İstinadlar
Açar söz

**Açar söz**  — () mətnin əsas məğzini özündə əks etdirən söz. İnternetdə axtarış üçün əsas vasitədir.  
* Proqramlaşdırma dillərində: qabaqcadan müəyyən olunmuş hərəkəti, yerləşik funksiyanı (BUILT-IN FUNCTION), yaxud əməli tanıdan söz. Məsələn, Basic dilində “print” və ya Pascal dilində “begin” belə sözlərdəndir. Bu sözlər dilin öz ehtiyacları üçün ayrılır və proqramçılar onlardan dəyişənlərin, funksiyaların, prosedurların və metodların adları kimi istifadə edə bilməzlər. Buna görə də, bu sözləri çox zaman **“ehtiyat sözlər”** adlandırırlar. 
*Verilənlər bazasının idarəolunması sistemlərində: hər hansı yazıların, yaxud sənədlərin axtarışını aparmaq üçün istifadə olunan söz. 
*Sənədin başlığında, yaxud mətnində olan və onun məzmunu haqqında daha çox informasiya daşıyan söz. Əsasən, sənədlərin indekslənməsi üçün istifadə olunur.

## Açar sözlər göstəricisi
**Açar sözlər göstəricisi** - sənədlərin sərlövhələrində və mətnlərdə verilən əsas anlayış və terminlərin mikrokontekstdə (səhifənin mərkəzi hissəsində) əlifba sırasında verilməsi əsasında qurulan axtarış sistemi.

## Həmçinin bax
* Ehtiyatda saxlanmış söz

## Ədəbiyyat
* Svenonius, Elaine (2000). The Intellectual Foundation of Information Organization (1 ed.). The MIT Press. ISBN 0-262-19433-3.
* Корытная М. Л. Роль заголовка и ключевых слов в понимании художественного текста: Автореф. дис. … канд. филол. наук. Тверь, 1996.
* Роднянский В. Л. О роли ключевых слов в понимании текста // Психолингвистические проблемы семантики и понимания текста. Калинин, 1986. С.106-113.
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
* Əliquliyev R.M., Şükürlü S.F., Kazımova S.İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.
* Əliquliyev R.M., Ağayev N.B., Alıquliyev R.M., Plagiatlıqla mübarizə texnologiyaları // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2015. 145
Türk beşliyi

**Türk beşliyi** () — Türkiyə Respublikasının yarandığı dövrdən XX əsrin ortalarınadək aktiv fəaliyyət göstərən və akademik türk musiqisini dünya səviyyəsinə qaldıran türk yenilikçi bəstəkarlar qrupuna verilən ad. Bu adlandırma, qərbdə rus musiqisinin Qüdrətli dəstə adı ilə tanınan 5 bəstəkarına verilən "rus beşliyi" ifadəsinə analogiya kimi seçilmişdir.

Həmin bəstəkarlar aşağıdakılardır:
* Əhməd Adnan Sayqun (; 1907–1991)
* Ülvi Camal Erkin (; 1906–1972)
* Camal Rəşid Rey (; 1904–1985)
* Həsən Fərid Alnar (; 1906–1978)
* Necil Kazım Ağsəs (; 1908–1999)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ulvi Cemal Erkin, rəsmi veb-saytı
* Necil Kazım Akses, rəsmi veb-saytı 
* Ahmet Adnan Saygun
Bronlaşdırma (turizm)

**Bronlaşdırma** — aviabiletlərin, dəmiryol biletlərinin, otellərdə ehtiyat yerlərin saxlanılması, avtomobillərin kirayə verilməsi proseslərinin öncədən həyata keçirilməsidir.

## Tarixi
XX əsrin 60-cı illərində ABŞ-də iri şirkətlər aviareyslərdə yerlərin bronlaşdırılması üçün rezerv sistemlərin işlənib hazırlanmasına başladılar. ABŞ aviaşirkətləri avtomatik idarəetmə sistemləri verilənlərini satış həcminin artırılması üçün bir vasitə hesab edirdilər.

İlk bronlaşdırma mərkəzlərinin texniki təminatı İBM firması tərəfindən verilmişdir. Kompüter bronlaşdırma sistemlərində məhz İBM firmasının avadanlıqlarından istifadə edilir. Kompüter bronlaşdırma sisteminin inkişafında ilk addım məhz aviaşirkətlərdə terminalların quraşdırılması idi. Bu da aviaşirkət işçilərinin işinin kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin artmasına imkan verdi.

1970-ci illərdə ABŞ-də "United Airlines" aviaşirkətində biletlərin bronlaşdırmasını həyata keçirən avtomatlaşdırılmış sistem - "APPOLLO" tətbiq edildi. Bununla yanaşı "American Airlines" aviaşirkətində isə ilk sistem "SABRE" oldu.

Bu sistemlər real vaxt rejimində aviareyslər haqqında informasiya əldə etmək imkanı verdi. Yeni bron sisteminin effektliyini qiymətləndirən turfirmalar  təqdim edilən bron sistemlərindəki informasiyanın, həmçinin sistemin funksional imkanlarının daha da genişləndirilməsini tələb etdilər. Bunun nəticəsi olaraq aviakompaniyalardakı əvvəlki sistemlərin yeni sistemlərə birləşdirilməsi baş verdi. Yeni yaradılan sistemlərdə nəinki reyslərdəki yerlər haqqında məlumat, hətta telefon nömrələri, avtomobil kirayəsi,  mehmanxanalardakı yerlər, dəmiryol biletlərinin satışı haqqında informasiyaları əldə etmək olardı. Bu cür sistemlər birləşərək kompüter bronlaşdırma sistemlərinin, yəni turist xidmətlərinin bronlaşdırmasının qlobal sisteminin yaradılmasına gətirib çıxardı.

2011-ci il Azərbaycanda "Turizm ili" elan edilməsi ilə əlaqədar, daxili turizmə dəstək olmaq məqsədilə turların onlayn bronlaşdırma sistemi tətbiq edilmişdir.

## Bronlaşdırma sistemləri
Hazırda dünyanın ən iri bronlaşdırma sistemi Amadeus hesab edilir. Onun mərkəzi Almaniyanın Erdinq şəhərində yerləşdirilmişdir. Amadeus bronlaşdırma sisteminin əsası  Avropanın iri aviaşirkətlərindən olan "Air France", "İberia" və "Lufthansa", həmçinin 25 kiçik aviaşirkətləri tərəfindən 1987-ci ildə qoyulmuşdur.
## Bronlaşdırma növləri
Bronlaşdırmanın bir neçə növləri mövcuddur:
* İkiqat bronlaşdırma
* Zəmanətli bronlaşdırma
* Zəmanətsiz bronlaşdırma
* Qrup bronlaşması

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
Nuru

**Nuru** — kişilərə verilən şəxsi ad.

* Nuru Paşa — Türkiyə Osmanlı ordusunun generalı.
* Nuru Abdullayev — İkinci dünya müharibəsi veteranı
* Nuru Səfərov — fizika və riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru
* Nuru Məmmədov — Tarix elmləri namizədi (1976), dosent (1998)

;Bu ad təxəllüsü olan şəxslər
* Vüsal Nuru — yazıçı, ssenarist.

;Bu ada oxşar adı olan şəxslər 
* Nuruş Əliyev (1911-1995) — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

;Yaşayış məntəqələri
* Qara Nuru — Azərbaycan Respublikasının Saatlı rayonunun inzibati ərazi vahidində  kənd.
* Nurulu — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

;Başqa mənalarda 
* Haqqın nuru (qəzet) — Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi nin həftəlik dini-ictimai qəzeti.
Robert Mobili

**Robert Baqratoviç Mobili** () — Alban-udi xristian icması sədri, geoloq.

## Həyatı
Robert Mobili 20 avqust 1954-cü ildə Qəbələ rayonunun Nic kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Nic kənd orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Dövlət Universitetinin geologiya-coğrafiya fakültəsinin 1980-ci ilin məzunu. Milliyyətcə Udindir.  1973-1989-ci illərdə METDKİ (Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dağ Kəşfiyyat İnstitutu) Cənub Filialında işləyib, Naxçıvanın sərbəst misin və polimetal yataqlarının geoloji qiymətləndirilməsi, Kiçik Qafqazda, Türkmənistanda və Tacikistanda səpinti qızılın axtarışı və qiymətləndirilməsi üzrə elmi işi aparmışdır. 1989-ci ildən indiyə kimi Bakı Dövlət Universitetinin "Səpinti qızılın proqnozu, axtarışı və qiymətləndirilməsi" ETL-da elmi işçi vəzifəsində çalışır. Müxtəlif illərdə Kiçik Qafqazın və Kür depressiyanın molaslarda, Abşeronun neft-qaz yataqlarında səpinti qızılın qanunauyğunlar üzrə elmi araşdırmalar aparıb.

Bakı, Moskva, Leninqrad, Bişkek, Aşqabad, Sankt Peterburq, Dallas, Qüds və Oslo şəhərlərində keçirilən beynalxalq seminarlarda və konfranslarda məruzə ilə iştirak etmişdir. 4-18 avqust 2008-çi ildə Osloda keçirilən XXXIII Beynəlxalq Geoloji Konqresidə məruzə ilə çıxış etmişdir. 50-dən çox elmi əsərlərin müəllifidir.

Azərbaycanda Alban Həvari Kilsəsinin bərpasında (Kiş-2003; Nic-2006), elmi araşdırılmasında aktiv öndərlərdən biridir. Texas ştatının Dallas şəhərinin fəxri vətəndaşıdır. Udin dili, Azərbaycan dili və Rus dilini sərbəst, İngilis dilini zəif bilir.

## Mükafatları
27 avqust 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətinə görə Robert Baqratoviç Mobili "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## Mənbə
*Robert Mobili, Bakı Dövlət Universiteti

## İstinadlar
Ümumdünya Baytarlıq Assosiasiyası

**Ümumdünya Baytarlıq Assosiasiyası** () — Kənd təsərrüfatı üzrə bеynəlхalq təşkilat

## Yaradılması
Assosiasiya 1905-ci ilin 9 sеntyabrında Budapeşt şəhərində yaradılan bеynəlхalq baytarlıq Konqrеsinin varisi qismində 27 mart 1959-cu ildə Madrid şəhərində təsis еdilmişdir.

Birinci Bеynəlхalq Baytarlıq Konqrеsi Almaniyanın Hamburq şəhərində 14-18 iyul 1963-cü ildə kеçirilmişdir.

## Əsas məqsədi
#dünya baytarlarının birləşdirilməsi, baytarlıq еlmi və təcrübəsinin, baytarlıq təhsili və еtikasının yüksək standartlara çatdırılması; 
#bütün növ hеyvanların sağlamlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi, hüququnun müdafiəsi, Assosiasiyaya üzv ölkələr arasında informasiya mübadiləsinin mükafatlandırılması, digər maraqlı təşkilatlarla münasibətlərin müəyyənləşdirilməsi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Taxt

**Taxt** ya **Tron**() — bərli-bəzəkli hökmdar oturacağı. Monarxiya, hökmdar və onun hakimiyyətinin rəmzi.

## Süleymanın (Salomonun) taxtı

## Bizans taxtı
ın taxtı]]

## Rusiya taxtı

## Səfəvi taxtı

## Osmanlı taxtı

## Müqəddəs taxt

## Fransa taxtı

## İngiltərə taxtı
Abbas ibn Firnas

**Abbas ibn Firnas** və ya **Abbas Abu Al-Qasim ibn Firnas** (; ) — müsəlman bərbər-əndəlus intellektualı, ixtiraçısı, fizik və mühəndisi. Həm də musiqiçi və şair olmuşdur.

## Həyatı və fəaliyyəti
Bərbər mənşəli Firnas Əndəlusun İzn-Rand-Onda məntəqəsində (Ronda, İspaniya) anadan olmuş və Kordova əmirliyində yaşamışdır.

İbn Firnas Əl-Maqata adlanan su saatı və bir neçə metronom düzəltmiş, rəngsiz şüşə istehsalı texnologiyasını hazırlamış, müxtəlif şüşə planisferlər ixtira etmişdi. O həm də müxtəlif linzalar ("oxuma daşları") hazırlamış, planetlərin və ulduzların hərəkətini əyani şəkildə göstərən üzüklər zənciri düzəltmişdi. İbn Firnas tərəfindən dağ büllurunun emalı prosesinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində, artıq bu büllurun emal üçün Misirə göndərilməsinə ehtiyac qalmadı.

Öz evində alim xüsusi otaqda ulduz, bulud və ildırım modellərini quraşdırmışdı və bütün bu modellər zirzəmidə olan xüsusi mexanizmlərin köməyi ilə hərəkətə gətirilirdi.

## Aviasiya
Mərakeşli tarixçi Əhməd Məhəmməd əl-Məqqari yazır ki, ibn Firnas hazırladığı deltaplanabənzər aparatı özünə bərkitməklə uçmağa səy göstərmiş, "bir qədər uçduqdan sonra enməyə başlamış və enmə zamanı xəsarət almışdı" və söyləmişdi ki, aparataın quyruq hissəsi olmadığından o uğursuz eniş etmişdir. Bu hadisənin 875-ci ildə baş verməsi güman edilir. Əl-Məqqari bu epizodla bağlı IX əsrdə yaşamış kordovalı saray şairi Mömin ibn Səidə istinad edir.

Belə bir fikir mövcuddur ki, ibn Firnasın uçmaq cəhdi XI əsrin əvvəllərində İngiltərədə yaşamış Malmesburyli Eylmeri də uçmaq üçün cəhd etməyə ruhlandırmışdır. Lakin bu əlaqəni təsdiq edəcək bir sübut yoxdur.

## Armen Firman
Bəzi mənbələrdə xatırlanan Armen Firmanın ibn Firnasın latınlaşdırılmış adı olduğu güman edilir. Lakin belə bir rəy də vardır ki, Armen Firman ibn Firnasdan təxminən 20 il öncə uçmağa cəhd edərək onu ruhlandırmışdır.

İddia edilir ki, 852-ci ildə Armen Firman çətirə oxşar paraşütəbənzər predmeti sınayaraq məscidin minarəsindən tullanmışdı və ibn Firnas da bunu müşahidə edənlərdən biri olmuşdur. Başqa bir mənbə isə bu cəhdi də ibn Firnasa aid edir.

Əl-Məqqarinin kitabında Armen Firman adlı şəxsin adı çəkilmir.

## Xatirəsi
Aydakı kraterlərdən biri İbn Firnasın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
# J. Vernet, *Abbas Ibn Firnas. Dictionary of Scientific Biography* (C. C. Gilespie, ed.) Vol. I, New York: Charles Scribner's Sons, 1970–1980. pg. 5.
# Lynn Townsend White, Jr. (Spring, 1961). "Eilmer of Malmesbury, an Eleventh Century Aviator: A Case Study of Technological Innovation, Its Context and Tradition", *Technology and Culture* **2** (2), p. 97–111 [100f.], .
# Salim T. S. Al-Hassani (ed.), Elisabeth Woodcock (au.), and Rabah Saoud (au.). 2006. *1001 Inventions. Muslim Heritage in Our World*. Manchester: Foundation for Science, Technology and Civilisation. See pages 308–313. (ISBN 978-0-9555035-0-4)

## Xarici keçidlər
Corcadze

**Corcadze** () — Qafqaz Albaniyası mənşəli, gürcü əsilzadə ailəsi.

## Tarixi
Corcadze ailəsi 980-ci ildə Mesxeti bölgəsinə gəlmiş, 1466-cı ildə Kaxetiyaya köçmüşlər. Kaxetiya çarlığı tərəfindən Qremi və Yeniseli bölgələrinin muraviləri (vali) olmuşdurlar. 1829 və 1850-ci il qərarları ilə Rusiya imperiyası tərəfindən knyaz kimi tanınmışdılar.
## Hazırda
Hazırda Corcadze ailəsinin 154 üzvü yaşayır. Tbilisidə bir küçə Corcadze ailəsinin adınadır.
## Tanınmış üzvlər
* Dmitri Corcadze - knyaz və sürücü.
* Zaxari Corcadze - Gürcü Ortodoks Kilsəsi katolikosu (1623-1632)
* Nana Corcadze - aktrisa, rejissor, ssenarist
* Tea Corcadze - müasir incəsənət xadimi

## İstinad
Stiven Yon

**Stiven Yon** (; ) — ABŞ aktyoru. O, "*[[Gəzən ölülər (teleserial, 2010)|Gəzən ölülər]]*" teleserialında Qlenn Rhee roluna görə daha çox tanınır. Yon "*Burning*" və "*[[Minari (film)|Minari]]*" filmlərində çəkilib. Bundan əlavə "*Crysis*" oyun seriyası və "*[[Korra əfsanəsi]]*"də Van personajının səsləndirilməsində iştirak edib.

## Həyatı
Stiven Yon Cənubi Koreyanın paytaxtı Seul şəhərində anadan olub. Bir müddət sonra isə Miçiqan ştatına köçüb. Yon 2005-ci ildə Kalamazu Kollecini psixologiya üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib.

## Filmoqrafiyası

### Film

### Televiziya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Steven Yeun's Tumblr
Dondukov

**Dondukov** — Kalmık mənşəli, rus əsilzadə ailəsi.

## Tarixi
Altıncı Kalmık xanı Donduk-Ombonun övladlarının xristian dininə keçməsi ilə əsası qoyulmuşdu.

## Üzvləri
* Aleksey Dondukov - Kalmık xanı (1734-1781)
* Pyotr Dondukov  (1731-1752)
* Filipp Dondukov (ö. 1762)
* İona Dondukov - (1734-1781) - briqadir, kapitan. Dondukov-Korsakov ailəsinin əcdadı.
Bolonya Beynəlxalq Klubu

**Bolonya Beynəlxalq Klubu** () — Kənd təsərrüfatı üzrə beynəlxalq təşkilat.

## Yaradılması
Klubun 1987-ci ildə kənd təsərrüfatı mühəndisliyi üzrə Beynəlxalq Komissiyasının və İtaliyanın kənd təsərrüfatı maşınqayırma sənayesi Ittifaqının qərarı ilə, İtaliyanın Bolonya şəhərində əsası qoyulmuşdur.

## Əsas məqsədi
# Tarla təcrübələrinin mexanikləşdirilməsi, habelə üzv ölkələrin lazımi informasiyalarla standartlaşdırma, sınağın aparılması, keyfiyyətli avadanlığın, yeni texnologiyaların və yüksək məhsuldarlığı olan kompleks maşınların tətbiqi, kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsi və kənd təsərrüfatı maşınqayırma sənayesinin inkişaf etdirilməsində ümumdünya tələbatın müxtəlif ölkələrin təcrübəsi əsasında strateji istiqamətlərin müəyyən edilməsi;
# Yeni nailiyyətlərin metodologiya və vəziyyətinin məxfi analizi, əsasnaməsinin hazırlanması, konkret ölkə və regionlar üçün təkliflərinin hazırlanması.

## İstinadlar
Başqırd üsyanı (1735–1740)

**Başqırd üsyanı (1735 – 1740)** — Başqırdların sayca dördüncü üsyanı. Çar hökumətinin Başqırdıstanda qalaların tikilməsi məqsədilə başqırdların torpaqlarının əllərindən alınmasına cavab olaraq başlamışdır. Ufadan çıxan Orenburq ekspedisiyasının şəhər tikmək məqsədilə Ori çayı mənsəbinə yürüşü üsyana bilavasitə təkan olmuşdur. Üsyançılar qalaların tikintisinin dayandırılmasını tələb edirdilər. 1735-1736-cı illərdə Cənub-Qərbi və Cənub Başqırdıstan üsyanın ocağı oldu. 1737-1739-cu illərdə hərəkat diyarın şərq, Sibir yolu tərəfinə keçdi. Üsyana iri başqırd feodalları – axund Kilmək Nuruşev, Akay Küsumov, batırlar – Yusub Arıkov və Tülkuçula Aldaqurov, mollalar – Bepenya Truberdi və Yuldaş Süyarımbetov və başqaları başçılıq edirdilər. Üsyançılar hökumət qoşunları ilə mübarizə aparırdılar, dayaq mətəqələrinə, rus kəndlərini və hərəkata qoşulmayan yerli qeyri rusların kəndlərini hucumlar təşkil edirdilər. Qazax xanı Abulxayra güvənən başqırd feodalları, rus təəbəliyindən imtinaya israr edirdilər. 1740-cı ildə üsyan Sibir yolunda fəallaşdı. Üsyançılar Qarasaqqal adı ilə tanınan Minliqul Yulayevin ətrafında toplşırdılar. Buna görə üsyan Qarasaqqal üsyanı adlanırdı. Bu üsyan qəddarcasına yatırıldı. Üsyanın əsas başçıları ölümə məhkum olundular, sıravi üzvlər isə müxtəlif cəzalara aldılar. Çar hökuməti, başqırd icmalarının daxili həyatını nəzarət altına qoyan bir sıra inzibati islahatlar keçirdi.

## Mənbə
*http://www.bse.info-spravka.ru/bse/id_9193
*https://www.youtube.com/watch?v=Xl2t9v-5xcw&list=PL959C6784F936F1FE

## Həmçinin bax
* Başqırd üsyanı (1755 - 1756)
Başqırd üsyanları

* Başqırd üsyanı (1735 - 1740) — Başqırdların sayca dördüncü üsyanı.
* Başqırd üsyanı (1755 - 1756) — Başqırdların sayca beşinci üsyanı.
* Başqırd üsyanları (VII-VIII əsrlər)

## Həmçinin bax
İsmayıl mirzə Qovanlı-Qacar

**İsmayıl mirzə Bəhram mirzə oğlu Qovanlı-Qacar** (?-1900) — Qacar şahzadəsi, vali.

## Həyatı
İsmayıl mirzə Bəhram mirzə oğlu Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Xoyun hakimi olmuşdu. Sonra Nasirəddin şahın fərmanı ilə İsfahan əyalətinin Kəmrah, Xansar və Gülpayaqan mahallarına hakim göndərilmişdi. Ona göstərdiyi xidmətlərə görə general rütbəsi verilmişdi. 1861-ci ildə Kaşan əyalətinə vali təyin edilmişdi. Mirzə Hüseyn xan Qəzvinin  baş nazirliyinin əvvəllərində vəzifəsindən kənarlaşdırıldı. Onun yerinə Mirzə Fərrux xan Qaffari təyin edildi. Mirzə Hüseyn xan Sipəhsaların baş nazirliyi dönəmində o, vəzifə üzü görmədi. Onun işdən çıxarılmasından sonra Xorasanda vəzifə tutdu. 
İsmayıl mirzə 1869-cu ildə atasının Lurestan və Xuzistan valisi təyin edilməsi səbəbilə həmin əyalətlərə müavin vəzifəsinə göndərildi. O, 1871-ci ildə Tehrana dəvət edilib, Məcdüddövlənin yerinə təyin edildi. İkinci dəfə Kaşanı idarə etdiyi dövrdə saray tərəfindən cəzalandırıldı. Səbəb kimi peşkəşbazlığı göstərildi.

İsmayıl mirzə qurucu bər şəxsiyyət idi. O, Tehran şəhərində  Müəzzəddövlə məscidini tikdirmişdi.

İsmayıl mirzə 1900-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Həmçinin bax
* Qacarlar
* Bəhram mirzə Qovanlı-Qacar

## Xarici keçidlər
Davud xan Undiladze

**Davud xan Allahverdi xan oğlu Undiladze** () — Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyi.

## Həyatı
Davud xan  Undiladze gürcü əsilli Səfəvi sərkərdəsidir. Atası Allahverdi xan I Şah Abbas Səfəvinin zərgərbaşısı idi. Davud xan da şahın qulam qvardiyasına qatıldı. Sonra Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyisi oldu.

Gürcü mənbəyinin yazdığına görə ağıldan kəm olan Davud xanı şah bir neçə dəfə ziyafətdən qovmuşdu. Qəfildən Gəncəyə soxulan müttəfiqlər burda Qacarlardan ibarət qala qarnizonunun əskərlərini qətlə yetirdilər və "bütün Azərbaycanı ələ keçirəcəklərinə and içdilər". Müttəfiqlərə qoşulan erməni katolikosu Teymuraza belə bir "ideya" ilə müraciət etdi: "Nə qədər ki xotkarla (Osmanlı sultanı) şah (Səfəvi hökmdarı) öz aralarında düşmənçilik edirlər bu yürüşünüzü Təbrizə qədər davam etdirin. Mən sizə 40 min tüfəngçi verə bilərəm. Şah qoşun yığıb sizə qarşı gələnə qədər Təbrizə yağma edin, Azərbaycanda hakimiyyətdə olan xanları dəyişdirin, sonra məni xotkarın yanına göndərin ki, ondan köməyə qoşun hissələri ala bilim. Şah döyüşə girsə də qələbə qazana bilməyəcək, çünki gürcülər üçün geri qaçmaq mümkün deyil, onlar biləcəklər ki, məğlub olub geri çəkilsələr, bu uzun yolda qızılbaşlar onları haqlayıb axırlarına çıxacaqlar. Ona görə də gürcülər var gücləri ilə vuruşacaqlar və siz qələbə qazanacaqsınız. Siz böyük tacidar olacaq, sizin vasitənizlə xristian dünyası azadlıq və qüdrət qazanacaq". Öz hiyləgərliyi ilə erməni katalikosundan geri qalmayan Teymuraz ona belə cavab verdi: "Mən səni və Davud xanı özümlə Qoriyə aparacağam".

Davud xan 1633-cü ildə əyaləti yağmalayıb Osmanlı səmtinə qaçdığı üçün 1633-cü ildə I Şah Səfi Səfəvi tərəfindən öldürüldü.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Valerian N. Gabashvili. The Undiladze Feudal House in the Sixteenth to Seventeenth-Century Iran According to the Georgian Sources. Iranian Studies, Volume 40, Issue 1 March 2007, pp.&nbsp;37–58.
*Maeda, H. On the Ethno-Social Background of Four gholem Families from Georgia in Safavid Iran. Studia Iranica, Volume 32, Issue 2 2003, pp.&nbsp;243–278.

## Həmçinin bax
*Allahverdi xan
*İmamqulu xan Undiladze
*Qarabağ bəylərbəyliyi
Dövlət-korporasiya cinayəti

**Dövlət-korporasiya cinayəti** — Kramer və Michalowski tərəfindən 1990-cı ildə kriminologiya elminə bəxş edilmiş termin.

Kramer və Michalowski-ə görə, dövlət və korporasiyaların birgə törətdikləri cəmiyyətə zərərli və qeyri-qanuni əməllər, habelə, dövlətin üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməməsindən bəhrələnən korporasiyaların törətdikləri cinayətlər dövlət-korporasiya yaxud dövlət-şirkət cinayətləri adlanır. Tənqidi kriminologiyanın bir hissəsi olan bu mövzu olduqca yeni olduğundan bu sahədə çoxsaylı genişmiqyaslı tədqiqatlara ehtiyac var, amma ki, Kramer və Michalowski-nin nəzəriyyəsi yarandığı gündən etibarən bir çox böyük miqyaslı cinayətlərə yeni baxış prizmaları ortaya çıxmaqdadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tac

Avropada feodalizm dövründə XI əsrdən başlayaraq monarxlar: krallar, knyazlar, hersoqlar, çarlar tərəfindən tətbiqini tapmışdır.

**Tac** ( — çələng) — Monarx hakimiyyətinin rəmzi. Əsasən qiymətli metallardan: qızıl və gümüşdən, daş-qaşlardan, (almaz, yaqut, firuzə, sapfir və s.) papaq, çələng, çalma, baş örtüyü formasında hazırlanır. Meydana çıxma tarixi Qədim Misir, Şumer, Qədim Roma dövlətləri ilə əlaqələndirilir.
* *Atef* Qədim Misir tanrısı Osirisə məxsus yan tərəfləri iki dəvə quşu lələyi ilə bəzədilmiş ağ tac.
* *Deşret* Sülalə öncəsi dövrdən başlayaraq Aşağı Misirə mäxsus hökmdar tacı olub, "qırmızı tac" deməkdir.
* *Hecet* Sülalə öncəsi dövrdən başlayaraq Yuxarı Misirə mäxsus hökmdar tacı olub, "ağ tac" deməkdir.
* *Pşent* (düzgün pa-sxemit  "iki güclü"  "psxent") Qədim Misir fironlarına məxsus iki tacın : Aşağı Misir hökmdarlarına məxsus qırmızı "deşret"in və Yuxarı Misir hökmdarlarına məxsus ağ "hecet" ilə birləşməsindən yaranmışdır.
* *Xepreş* Qədim Misirin Yeni padşahlıq dövrünə aid hökmdar tacını adı. Xepreş "Mavi tac" və ya "Cəng tacı" mənasını da daşıyır. Bu taca adətən tarixi kitabələrdə təsvir olunmuş döyüş arabasında ova və ya döyüşə gedən firon hökmdarların başında rast gəlinir.
Bonistika

**Bonistika** () — pul nişanları və bonları öyrənən köməkçi tarix elmi.

## Tarixi

Cəmiyyətin iqtisadi və siyasi vəziyyətini əks etdirən tarixi sənədlər, istifadədən çıxan pul nişanları və bonları öyrənən köməkçi tarixi fənn olan bonistika XX əsrin əvvəllərində yaranmışdır və numizmatika ilə sıx bağlıdır.

Belə hesab edilir ki, kağız pul nişanlarının kolleksiyasına ilk dəfə Çində kağız pulların meydana gəlməsindən sonra başlanılıb. Lakin dünyada kağız pulların sistematik kolleksiyası 1940-cı illərdən başlayıb. 1970-cü illər kolleksiya sahəsində dönüş nöqtəsi sayılır. Məhz bu illərdə bonistika kolleksiyanın müstəqil qolu seçilmişdi. Eyni zamanda ABŞ, Almaniya, Fransa kimi bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə kağız pulların milli kataloqunun nəşrinə başlanılmışdır.

1961-ci ildə kağız pul nişanları kolleksiyaçılarının beynəlxalq assosiasiyası - Bank Note International Society (IBNS) yaradılmışdır. Hal-hazırda assosiasiya bütün dünyada bir neçə min üzvə malikdir. İlin hər rübü assosiasiya jurnal dərc edir. Konqres bunun üzərində müxtəlif mühazirələr aparır. IBNS tərkibində rus bölməsi (Russian (IBONS) Chapter) fəaliyyət göstərir.

Albert Pik ilk kağız pul katoloqlarının və kağız pul nişanlarının kolleksiyaçısı hesab edilir. Əsas hissəsinin müəllifi Albert Pik olan "Paper Money of World Standard Catalog" ("Dünyanın standart kağız pul kataloqu") adlı kataloq indi də dərc edilir. Kataloq üç cilddən və bir neçə min səhifədən ibarətdir. Kataloq mövcud olduğu dövr ərzində, demək olar ki, dünyanın bütün ölkələrinin kağız pulları haqqında bütün məlumatları saxlayır, kataloq hər il yenilənir.

Rusiyada ilk dəfə kağız pul kolleksiyasına ölkədə kağız pullar meydana gəldikdən sonra, 1769-ci ildə başlanmışdı. Sankt-Peterburqun ilk bonistikaçılarından biri knyaz Q.A Potemkinadır, O III Pyotrun əskinazlarının kataloqunu hazırlamışdı. Bonistikanın meydana gəlməsi yanlışlıqla Birinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrlə, müharibənin səbəb olduğu inflyasiya ilə əlaqələndirilir. Rusiyada ilk nəşr edilən kitablardan biri S.İ. Çisova məxsus "Rusiyanın ilk dövlət kağız pulları" adlı kitab hesab edilir.

## Həmçinin bax
* Numizmatika
* Heraldika
* Əskinaz

## Xarici keçidlər
* Bonistics.org
* Бонистика