Edvard Snouden

**Edvard Cozef Snouden** (; ) — 2013-cü ildə işçi və subpodratçı olarkən Milli Təhlükəsizlik Agentliyindən (MTA) yüksək məxfi məlumatları sızdıran amerikalı kompüter kəşfiyyatı üzrə məsləhətçi və informator. Onun açıqlamaları bir çoxu MTA və Beş Göz kəşfiyyat alyansı tərəfindən telekommunikasiya şirkətləri və Avropa hökumətlərinin əməkdaşlığı ilə idarə olunan çoxsaylı qlobal müşahidə proqramlarının yaradılmasına və milli təhlükəsizlik və fərdi məxfilik haqqında mədəni müzakirələrə səbəb oldu.

2013-cü ildə Snouden Dell və MKİ-də işlədikdən sonra MTA podratçısı Booz Allen Hamilton tərəfindən işə götürüldü. 20 may 2013-cü ildə Snouden Havay Kriptologiya Mərkəzindəki işindən ayrıldıqdan sonra Honkonqa uçdu və iyunun əvvəlində minlərlə gizli MTA sənədlərini Qlenn Qrinvald, Lora Poytras, Barton Celman və İven MakAskill adlı jurnalistlərə açıqladı. Snouden The Guardian, The Washington Post və digər nəşrlərdə açıqladığı materiallara əsaslanan xəbərlər dərc edildikdən sonra beynəlxalq diqqəti cəlb etdi.

21 iyun 2013-cü ildə ABŞ Ədliyyə Departamenti Snoudenə qarşı 1917-ci il Casusluq Aktını pozmaq və dövlət əmlakını oğurlamaq kimi iki maddə üzrə ittiham etdi və daha sonra Dövlət Departamenti onun pasportunu ləğv etdi. İki gün sonra Moskvanın Şeremetyevo Beynəlxalq Hava Limanına uçdu, orada Rusiya səlahiyyətliləri ləğv edilmiş pasportu yoxladı və bir aydan çox müddətə aeroportun terminalını tərk etməsi qadağan edildi. Rusiya daha sonra Snoudenə bir il müddətinə yaşamaq üçün ilkin viza ilə sığınacaq verdi, sonra isə bu müddət dəfələrlə uzadıldı. 2020-ci ilin oktyabrında ona Rusiyada daimi yaşamaq hüququ verilib. 2022-ci ilin sentyabrında Snoudenə prezident Vladimir Putin tərəfindən Rusiya vətəndaşlığı verilib və 2 dekabr 2022-ci ildə sədaqət andı içib.

Mübahisə mövzusu olan Snouden sızdırdığı məlumatlara görə müxtəlif təriflərə və tənqidlərə məruz qalıb. Snouden öz hərəkətlərini "ictimaiyyəti onların adından edilənlər və onlara qarşı edilənlər barədə məlumatlandırmaq" cəhdi kimi müdafiə edib. Onun açıqlamaları kütləvi nəzarət, dövlət sirri və milli təhlükəsizlik və məlumat məxfiliyi arasındakı balansla bağlı müzakirələri alovlandırdı, O, retrospektiv müsahibələrdə bunu etmək niyyətində olduğunu demişdi.

2016-cı ilin əvvəlində Snouden jurnalistləri haker hücumlarından və hökumət nəzarətindən qorumaq məqsədi daşıyan San-Fransiskoda yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı olan Freedom of the Press Foundation-un prezidenti oldu. O, həmçinin adı açıqlanmayan Rusiya İT şirkətində işləyir. 2017-ci ildə Lindsi Mills ilə evlənib. O, 2018-ci ilin noyabrında israilli auditoriyaya verdiyi açıqlamada "Mən gecələr Moskvada başımı yastığa qoymalıyam, amma mən internetdə və dünyanın hər bir şəhərində yaşayıram" demişdi. 17 sentyabr 2019-cu ildə onun "Daimi qeyd" adlı xatirə kitabı nəşr olundu. 2 sentyabr 2020-ci ildə ABŞ federal məhkəməsi ABŞ-nin Moalinə qarşı işində ABŞ kəşfiyyatının Snouden tərəfindən ifşa olunmuş kütləvi nəzarət proqramının qanunsuz və ola bilsin ki, konstitusiyaya zidd olduğu barədə qərar çıxarıb.

## Erkən həyatı
Edvard Cozef Snouden 21 iyun 1983-cü ildə Şimali Karolina ştatının Elizabet-Siti şəhərində anadan olub. Onun ana tərəfdən babası ABŞ Sahil Mühafizəsinin kontr-admiralı Edvard Barret FTB-nin yüksəkvəzifəli məmuru olub və 2001-ci ildə 11 sentyabr hücumları zamanı Pentaqonda idi. Snoudenin atası Lonni, Sahil Mühafizəsinin zabiti, anası Elizabet isə ABŞ-nin Merilend Dairə Məhkəməsinin katibi olub. Onun böyük bacısı Cessika Vaşinqtondakı Federal Məhkəmə Mərkəzində hüquqşünas idi. Edvard Snouden bütün ailə üzvləri kimi federal hökumətdə işləməyi gözlədiyini bildirmişdi. Valideynləri 2001-ci ildə boşanıb, atası isə yenidən evlənib.

## Həmçinin bax
* Martin və Mitçelin SSRİ-yə qaçışı

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* Lanchester, John.  October 3, 2013.
* 
* Margulies, Joseph. "The Promise of May, the Betrayal of June, and the Larger Lesson of Manning and Snowden." *Verdict*. Justia. July 17, 2013.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Edward Snowden Substack səhifəsi
*  November 1, 2013
*  (Index of articles)
*  (Index of articles)
* "Global Surveillance"  An annotated and categorized "overview of the revelations following the leaks by the whistleblower Edward Snowden. There are also some links to comments and followups." By Oslo University Library
* "The NSA Archive" American Civil Liberties Union searchable database of NSA documents disclosed by Edward Snowden, as published between June 5, 2013, and May 6, 2014
* Book documents 107 additional pages from the Snowden archive released on May 13, 2014, in conjunction with the publication of Glenn Greenwald's *[[No Place to Hide (Greenwald book)|No Place to Hide]]*
* Snowden documents at Internet Archive
* 
*