Çinin iqlimi

Şərqi Asiyada yerləşən Çin Xalq Respublikasının sahəsi 9,6 mln. km² (Rusiya və Kanadadan sonra dünyada 3-cü yer). Çin şimaldan cənuba və şərqdən qərbə doğru təxminən 5000&nbsp;km uzanır. Böyük bir ərazini əhatə etməsi, fərqli relyefə malik olması, eləcə də böyük məsafədə (14 500&nbsp;km) Sakit okean boyu uzanması ölkədə fərqli iqlim tiplərinin meydana gəlməsinə səbəb olmuş.
## Ümumi məlumat
Çinin ərazisi üç iqlim qurşağı (mülayim, subtropik və tropik) hüdudlarında yerləşir. Ölkənin qış iqlimini müəyyən dərəcədə Asiya qış antisiklonu formalaşdırır. Mülayim və subtropik qurşaqlarda anomal soyuq qış səciyyəvidir.
## Mülayim qurşaq

Mülayim qurşaq hüdudlarında kontitnental (Şimali Çin və Şimal Qərbi Çinin plato və dağları) və musson (Şimal Şərq dağlıq ölkəsi, Böyük Çin düzənliyinin şimal hissəsi) iqlim vilayətləri ayrılır; orta illik temperatur –5&nbsp;°C-dən (Urumçi) 14&nbsp;°C-dək (Şandunya) dəyişir. Temperaturun illik amplitudu 70&nbsp;°C-dək çatır (Turfan çökəkliyi). Qışı soyuq və uzunmüddətlidir, çox vaxt güclü şaxtalar və küləklər olur, qar az düşür; yanvarın orta tempru şimal-şərqdə –16-dan –25&nbsp;°C-dək (bəzən 40&nbsp;°C-yə çatır), Şərqi Çində –6 - 4&nbsp;°C-dəkdir. Yayı istidir; iyulun orta temperaturu 20- 26&nbsp;°C-dir, Turfan çökəkliyində 34&nbsp;°C-yə çatır. Yağıntının orta illik miqdarı qərb rayonlarında 90&nbsp;mm-dən azdır (Tarim çökəkliyi), şərqə doğru tədricən artır – 400–500&nbsp;mm-dən 850&nbsp;mm-dək artır (Daxili Monqolustanın sahilyanı rayonlarında).

## Subtropik qurşaq
Subtropik qurşaqda musson və yüksək dağlıq iqlim vilayətləri tipikdir. Musson iqlim vilayətinin qışı quru və soyuq, yayı rütubətli və isti, yazı və payızı uzunmüddətlidir. Yanvarda orta temperatur 0&nbsp;°C-dən 8&nbsp;°C-dək, iyulda 26&nbsp;°C-dən 31&nbsp;°C-dək qalxır. Әn çox yağıntı ilin isti vaxtları düşür. Orta illik yağıntının miqdarı sahilyanı ərazilərdə 1500&nbsp;mm, Yantszı çayının orta axınında 1100&nbsp;mm, Yunnan Quyçjou yaylasında 800&nbsp;mm-dir. Çinin cənub və şərq sahilləri yayda və payızda leysan və qasırğalardan ziyan çəkir.

## Tropik qurşaq
Tropik iqlim qurşağı Sitszyan çayından cənubdakı əraziləri, Cənubi Çin dənizinin sahillərini (25° şm.e.-dək), həmçinin Xaynan və Tayvan adalarını əhatə edir. Yanvarın orta temperaturu 20–22&nbsp;°C, iyulun orta temperaturu 32&nbsp;°C-dir. Yağıntının orta illik miqdarı Tayvan adasında 2460&nbsp;mm-dir. Cənubi Çinin materik hissəsində 1680&nbsp;mm-dək azalır. Qar xətti Tibet yaylasının qərb və şərq kənarlarında 4400–4600 metr hündürlükdən, mərkəzi hissəsində 6200 metr hündürlükdən keçir. Müasir buzlaşmanın sahəsi kiçikdir (təqribən 84 min km²). Әn iri buzlaşma mərkəzləri Qaraqorum, Kunlun, Nanşan, Şərqi Tyanşan, Monqol Altayı dağlarındadır.

## İqlimin yüksəklik qurşağı
İqlimin zonallığı Tibet yaylasının yüksək dağlıq sistemində pozulur. Yaylanın şimal və mərkəzi hissələrində yanvarın orta temperaturu –20 -dən –25&nbsp;°C-dək, iyulun orta temperaturu 6–7&nbsp;°C təşkil edir. Şərq hissəsində uyğun olaraq –8 və 12–14&nbsp;°C-dir. Temperaturun sutkalıq tərəddüdü böyükdür (30&nbsp;°C-dən çox). Yağıntının orta illik miqdarı şərqdə 250–750&nbsp;mm, qərbdə 100–200&nbsp;mm və daha azdır. Yaylanın cənub və cənub-şərq hissəsinin iqlimi nisbətən yumşaqdır; yayda Hind okeanından əsən musson küləkləri bol yağışlar gətirir.

## Həmçinin bax
* Çin
* Çin coğrafiyası

## Mənbə

## İstinadlar