open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hüseynağa Əlixanov

**Əlixanov Hüseynağa Ənvər oğlu** - Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin sabiq rəis müavini, ədliyyə general-mayoru.

## Həyatı
Hüseynağa Əlixanov 1 may 1953-cü il tarixdə Quba rayonunun Yerfi kəndində anadan olub.

1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini bitirib.

Hüquq-mühafizə orqanlarında əmək fəaliyyətinə 1981-ci ildən başlayıb; Bakı şəhər prokurorluğunun baş müstəntiqi, Gəncə şəhər prokuroru, Bakı şəhər prokurorluğunun daxili işlər orqanlarında qanunların icrasına nəzarət şöbəsinin rəisi, Bakı şəhər prokurorunun birinci müavini vəzifələrində qulluq edib, Bakı şəhər prokuroru vəzifəsini icra edib, Respublika Baş Prokurorluğunun Prokurorluq orqanlarında istintaqa nəzarət idarəsinin rəisi, Bakı şəhər Nizami rayon prokuroru vəzifələrində xidmət edib.

2004-cü ildən Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə orqanlarında xidmətə keçirilərək Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə icraçıları Baş idarəsinin rəisi (Baş məhkəmə məmuru) təyin edilib, həmin vəzifədə qulluq etdiyi müddət ərzində Nazirliyin kollegiya üzvü olub.

2007-ci ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin rəis müavini işləyib.

Prokurorluq və ədliyyə orqanlarında işlədiyi müddət ərzində dəfələrlə mükafatlandırılıb, o cümlədən müxtəlif dövlət mükafatlarına layiq görülüb.

Beynəlxalq Prokurorlar Assosiasiyasının üzvü olub.

Azğrbaycan Respublikası Prezidentinin 20 noyabr 2012-ci il tarixli 2552 nömrəli Sərəncamı ilə ona **ədliyyə general-mayoru** ali xüsusi rütbəsi verilib.

Ailəlidir, 2 övladı, 4 nəvəsi vardı.

## Təltifləri
Azərbaycan Respublikası prezidenti H.Əliyevin 26.12.1995-ci il tarixli fərmanı ilə "Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının və dövlət quruluşunun möhkəmləndirilməsi və qorunmasında xüsusi xidmətlərinə görə" "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21.11.2008-ci il tarixli 63 nömrəli Sərəncamı ilə “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə, eləcə də prokurorluq orqanlarında nümunəvi və layiqli xidmətinə görə “Prokurorluğun fəxri işçisi” döş nişanı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Orxan Qasımov

**Orxan Əziz oğlu Qasımov** - Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar xidmətinin rəis müavini, ədliyyə general-mayoru.

## Həyatı
Orxan Əziz oğlu Qasımov 1977-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1998-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bakalavr, 2000-ci ildə magistr pilləsi üzrə bitirmişdir.

1999-cu ildən 2000-ci ilədək Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində, 2000-ci ildən 2005-ci ilədək Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə nəzarətçiləri və məhkəmə icraçıları idarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.

2005-2013-cü illərdə Ədliyyə Nazirliyi Bakı şəhəri Qaradağ və Xətai rayon icra şöbələrinin rəisi olmuşdur.

2013-cü ildən 2018-ci ilədək Ədliyyə Nazirliyi Cəzaların icrasına nəzarət üzrə müfəttişliyin rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.

10.09.2018-ci il tarixdə Ədliyyə nazirinin əmri ilə Penitensiar xidmətin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 21.11.2008-ci il tarixdə 63 nömrəli Sərəncamı “Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif edilmişdir.

2018-ci ildə “Azərbaycan Ədliyyəsinin 100 illiyi (1918−2018)” Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 noyabr 2019-cu il tarxili 1593 nömrəli Sərəncamı ilə ona ədliyyə general-mayoru ali xüsusi rütbəsi verilmişdir.

Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.

Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar
Zoya Jekeli

**Zoya Jekeli** (; ) — macarıstanlı idman gimnastı.

O, 2020-ci ildə müxtəlif hündürlüklü qollar üzrə Avropa çempionatının gümüş medal və komanda yarışında isə bürünc medal mükafatçıdır. Zoya 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunlarında Macarıstanı təmsil edib.
## Karyerası
Zoya Jekeli 2018-ci ildə gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatında Bianka Şerman, Çenge Batskay, Hanna Şuyo və Regina Medved ilə birlikdə yarışdı və onlar komanda yarışında 9-cu yeri tutdular. Fərdi olaraq o, çoxnövçülükdə 49,999 xalla on səkkizinci yeri tutdu. Zoya, həmçinin 13.666 xalla müxtəlif hündürlüklü qollar yarışının finalında altıncı yeri tutdu.

Jekeli 2019-cu ildə keçirilən Doha Dünya Kubokunda böyük beynəlxalq debütünü etdi, burada dayaqlı tullanma və müxtəlif hündürlüklü qollarda yarışsa da, yarışın finalına vəsiqə qazana bilmədi.  Daha sonra o, seçmə mərhələdə çoxnövçülükdə əlli doqquzuncu yeri tutduğu 2019-cu ilin Avropa çempionatında yarışdı. 2019-cu il Koper Dünya Kubokunda müxtəlif hündürlüklü qollarda yarışaraq, dördüncü yerin sahibi oldu. Zoya, Macarıstanı 2019-cu il Avropa Oyunlarında təmsil etmək üçün seçildi və o, on yeddinci yeri tutduğu çoxnövçülükdə finala vəsiqə qazandı.

Jekeli 2020-ci ildə keçirilən Macarıstan çempionatında çoxnövçülükdə qızıl medal qazandı. Sonra o, Çenge Batskay, Dorina Boçöqö, Jofiya Kovaç və Mirtil Makovits ilə birlikdə 2020-ci ilin Avropa çempionatında yarışmaq üçün seçildi. Zoyanın tərkibində olduğu Macarıstan komandası, Ukrayna və Rumıniya komnadalarından sonra bürünc medal qazandı.  O, müxtəlif hündürlüklü qollar yarışının finalında Kovaçdan sonra gümüş medal qazandı.

Jekeli 2021-ci ilin Avropa çempionatında da yarışdı. Zoya, öncə çoxnövçülük finalında ikinci ehtiyatda idi, lakin Larisa İyordake böyrək infeksiyasına görə yarışdan kənarlaşdıqdan sonra o, yarışa çıxarıldı. Zoya bu yarışda 50,632 xalla on altıncı yeri tutdu.

2022-ci ildə Münxendə keçirilən Avropa çempionatında Zoya Jekeli Macarıstan komandasının finalına vəsiqə qazanmağında böyük rol oynadı və Macarıstan komandası yeddinci oldu.

2024-cü il Olimpiya Oyunları üçün Macarıstan bir qeyri-nominant Olimpiya vəsiqəsini qazandı.

Macarıstan Gimnastika Federasiyası Olimpiya vəsiqəsini kimə verəcəyini müəyyən etmək üçün, yeganə hadisə olan *RomGym Trophy* turnirində müxtəlif hündürlüklü qollarda daha yüksək nəticə əldə etdiyinə görə Jofiya Kovaçı seçdi və təmsil vəsiqəsini ona verdi.  Bununla belə, Olimpiadada podium hazırlığı zamanı Kovaç dizini zədələdiyindən, yarışa çıxa bilmədi. Jekeli kvalifikasiya yarışlarında iştirak etməzdən iki gün əvvəl onu əvəz etdi.  Kvalifikasiyalar zamanı Jekeli yalnız müxtəlif hündürlüklü qollarda yarışdı, 34-cü yeri tutdu. Lakin, finala vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Diyala çayı döyüşü (1822)

**Diyala çayı döyüşü** Qacar ilə Osmanlı İmperiyası arasında gedən döyüşdür.

## Döyüş
1822-ci ilin sentyabrına qədər Kirmanşahda yerləşən İran qüvvələri Osmanlı ərazisinə ciddi hücumlar etmək üçün hələ kifayət qədər güc toplamamışdı. Lakin 1822-ci ilin sonlarına doğru onlar yenidən güclənərək mühüm strateji sahələrə doğru irəliləməyə başladılar. Təxminən 15.000 əsgərdən ibarət ordu ilə İran qüvvələri bəzi ərazilərdə yerli əhalinin az müqaviməti ilə qarşılaşaraq, Osmanlı ərazisinin dərinliklərinə doğru irəlilədilər.

İrəliləyişlərindən cəsarətlənən İran qüvvələri Bəqubə bölgəsinə doğru irəlilədilər və burada birbaşa Bağdadı təhdid etməyə başladılar. 1822-ci il oktyabrın 31-də İran qüvvələri hücuma keçdi, lakin Davud Paşanın komandanlığı ilə Osmanlı qüvvələri Diyalə çayının qarşı sahilində müdafiə mövqelərini tutdular və İranın irəliləyişini müvəffəqiyyətlə dayandırdılar. Çayın strateji mövqeyi sayəsində Osmanlılar üstünlük əldə edərkən, İran qüvvələri də böyük itkilər verdi.

Bu qarşılaşmadan sonra uzun müddət Osmanlı və İran qüvvələri arasında böyük bir müharibə olmadı. 1823-cü ilin may ayına qədər olan bu nisbi sakitlik dövründə hər iki tərəf hərbi hazırlıqlarını davam etdirdi.

## İstinadlar
Bakı 153-cü motoatıcı alayı

**İmperator əlahəzrətləri  knyaz Sergey Mixayloviçin 153-cü Bakı piyada alayı** Rusiya İmperator Ordusunun piyada qoşun hissəsi olmuşdur.

## Alayın yaranması
6 noyabr 1863-cü ildə Qafqazda yaradılmış və Bakı piyada alayı adı verildi. 1874-cü il avqustun 1-də alay 4 batalyonlu alaya çevrildi. Kutaisi əyalət batalyonu ( Mingrelian piyada alayının 3-cü batalyonundan yaradılmışdır) yeni batalyonun formalaşmasına qoşulmuş və alayın tərkibində 1-ci batalyon adını almışdır. Bakı alayının stajı 1863-cü il noyabrın 6-dan sayılır.

Bakı alayı 1877-1878-ci illər Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak edib. Qafqaz hərbi əməliyyatlar teatrında. Mayın 4-də Bakı alayı polkovnik knyaz Əmiracibovun kolonnasının tərkibində Ərdəhandan Gülaverdi yüksəkliyinə hücum edərək, mayın 5-də isə Axali istehkamını ələ keçirdi. Bakılıların daha bir səs-küylü hadisəsi 1877-ci il oktyabrın 28-nə keçən gecə Əziziyə qalasının alınması oldu. Bu qalanın alınması Ərzuruma yaxınlaşmaları qoruyan digər üç qalanın eyni vaxtda alınması ilə əlaqələndirilməli idi. Bununla belə, tapşırığı yalnız bir Bakı alayı yerinə yetirdi, hücum nərdivanlarından istifadə edərək qalaya qalxdılar və bir gecə süngü döyüşündən sonra istehkamı ələ keçirdilər. Ertəsi gün səhər, oktyabrın 29-da dəstək olmadığından alay geri çəkilməyə məcbur oldu və geri çəkilmə irəliləyən türklərin təzyiqi və ölümcül atəş altında həyata keçirildi; Buna baxmayaraq, alay gecə ərzində götürdüyü 600-ə yaxın əsiri özləri ilə gətirə bilib. Bu görkəmli şücaətlərdən əlavə, alay da fərqlənmişdir: 1877-ci il avqustun 12-də Abbas-Gəl aşırımını ələ keçirərkən, sentyabrın 8-də kənd uğrunda gedən döyüşlərdə. Çaruxçı, 19 və 20 sentyabr - Qızıl-Qula  hücum zamanı, 2 və 3 oktyabr - Ömər Paşanın təslim olmasına səbəb olan Avliar və Vizinkei yüksəkliklərinin tutulması zamanı və 23 oktyabr - Dəvə-Boynunun möhkəmləndirilmiş mövqeyinə hücum zamanı.

Birinci Dünya Müharibəsi illərində alay Qafqaz cəbhəsində olmuş, Qafqaz qoşunlarının bütün əsas əməliyyatlarında iştirak etmiş, 1914-1915-ci illərdə Sarıqamış müdafiə döyüşündə, 1915-ci ilin iyul əməliyyatında  və xüsusilə də 1916-cı ilin yanvarında Ərzurum  əməliyyatında, sonra  türklərin ən güclü hücumlarından Dəvəboynu deyilən ərazidəki  mövqeləri parlaq şəkildə müdafiə etmişdilər.
## İstinadlar
Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı səfirliyi

**Azərbaycan Respublikasının Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı səfirliyi** —  Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dakı diplomatik nümayəndəliyi. Vaşinqton şəhərinin Kolumbiya dairəsində yerləşir.

## Tarixi
Səfirlik 1992-ci il martın 6-da Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra açılıb. Birləşmiş Ştatlar 1992-ci il martın 16-da Bakıda ABŞ səfirliyini açdı.

Azərbaycanın ABŞ-dakı səfirliyi 1949-cu ildə tikilmiş binada yerləşir. 2000-ci il martın 22-də Azərbaycan hökuməti tərəfindən satın alınıb. Bina Kolumbiya Dövlət məktəbləri rayonunda yerləşir.

## Səfirlər
* Hafiz Paşayev — noyabr 1992 - noyabr 2006
* Yaşar Əliyev — noyabr 2006 – 26 oktyabr 2011
* Elin Süleymanov — 26 oktyabr 2011 - 15 sentyabr 2021
* Xəzər İbrahim — 15 sentyabr 2021 — 

## Həmçinin bax
* Azərbaycanın diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı
* Azərbaycan–ABŞ münasibətləri
* ABŞ azərbaycanlıları
* Azərbaycanın xarici siyasəti

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikasının ABŞ-nindakı Səfirliyi Rəsmi sayti
* ABŞ-nin Azərbaycan Respublikasınındakı Səfirliyi Rəsmi sayti
* İkitərəfli münasibətlər
*  U. S. Relations With Azerbaijan 

## İstinadlar
Vakit

**Vaxt** () — İstanbulda çıxan gündəlik qəzet. Qəzet ilk dəfə 15 may 1875-ci ildə Diyarbəkirdən olan Filip Əfəndi (1828-1900) tərəfindən İstanbulda Kamalzadə Lastik Səid bəyin redaktorluğu ilə nəşr edilmişdir. Qəzetin redaksiyası öncə  *Han-ı Halildə* yerləşirdi, lakin sonradan Bab-ı Əli küçəsi 54 ünvanına köçdü.

1917-ci ildə Əhməd Emin bəy (Yalman) Gödəsli Mehmed Asım bəylə (Bizimlə) ortaq olaraq qəzetin imtiyazını öz üzərinə götürdü. Qəzetin idarə olunması və çapı üçün Cağaloğludakı Əhmədi mətbəəsi və yuxarı mərtəbədəki bütün avadanlığı və avadanlıqları 50 lirəyə icarəyə götürülüb. Beləliklə, “Vakit” qəzeti 1917-ci il oktyabrın 22-də Əli Naci Karacanın redaktorluğu ilə yenidən nəşr həyatına başladı. Qəzetin redaksiya heyətində Necmeddin Sadık, Kazım Şinasi və Ruşen Eşref iştirak ediblər. Ziya Göyalp, Hüseyin Cahid, Xalide Edip kimi adlar da ictimaiyyətə demək istədikləri bir şey olanda Vakit sütunlarına üstünlük verirdilər. Ziya Gökalpın “Yeni Məcmua” köşə yazılarında irəli sürdüyü ərəblərə istiqlal ideyası “Vakit” qəzetində də dərc olunub. “Vakit” İttihad və Tərəqqi təşkilatına qarşı təkbaşına mübarizə aparan bir qəzet oldu.

O zaman İstanbulda Vakitdən başqa “Təsvir”, “Tanin”, “Sabah”, “İkdam”, “Tərcüman” qəzetləri nəşr olunurdu. “Vakit” qəzeti 20 sentə satılırdı. 1918-ci ildə qəzet Cağaloğlunun aşağı hissəsində yerləşən beşmərtəbəli binaya köçür. Almaniyadan yeni mətbəə gətirildi.

“Vakit” qəzetinin o zaman çox uğurlu olmasına və aparıcı rol oynamasına baxmayaraq, ortağı Mehmet Asımın qardaşı Haqqı Tarık bəylə bəzi fikir ayrılıqları və baş redaktor Enis Tahsinin qəzetin siyasi yazarı Əhməd Şükrü ilə birlikdə getməsi səbəbindən Əhməd Emin öz payını Mehmet Asıma sataraq 12 manatlıq şərikliyi tərk edib, ortağı Mehmet Asımdan ayrıldı. "Vətən" qəzeti 26 mart 1923-cü ildə nəşr olunmağa başladı.

1934-cü ilə qədər Vakit, 1934-cü ilin oktyabrından 1938-ci ilin dekabrınadək “Kurun”, 1948-ci ilin yanvarından 1949-cu ilin dekabrına qədər “Yeni Gazete” kimi nəşr olundu. İşçi heyətinin yazıçı və rejissorları arasında Enis Tahsin Til, Hakkı Tarık Us, Ahmet Rasim, Ahmet Şükrü Esmer, Ömer Rıqqı Əhtəmə Doğru, Sevekri Ahtem Saqqıza kimi adlar var idi. Ragıp Önen, Fikrət Adil, İsmail Safa, Osman Camal Kaygılı, Kamal Ahmet. Bundan əlavə, Rəşad Nuri Güntəkin və Refik Halitin məqalələri də dərc olunub.
## İstinadlar

## Mənbə
* 
## Xarici keçidlər
*İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi basın arşivinde bulunan 1929-34, 1939-42 Vakit sayıları 
* Vakit qəzetinin rəsmi veb səhifəsi
Survivor (Parq mahnısı)

**Survivor** () — Ermənistanın 2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

Parq "Survivor" mahnısı ilə Ermənistanı İsveçrənin Bazel şəhərində keçirilən 2025 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Fon və tərkib
“Survivor” mahnısının müəllifləri Parq, Alex Wilke, Armen Paul, Benjamin Alasu, Eva Voskanian, Jon Aljidi, Joshua Curran, Martin Mooradian, Peter Boström və Thomas G:sondur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zebun

**Zebun** (;  sözündən) — qolsuz uzun boyar geyimi. Bu, köynək və anteriu üzərində həm kişilər, həm də qadınlar tərəfindən geyilirdi. Bahalı parçalardan tikilərək bayram və ya rəsmi mərasimlərdə istifadə olunurdu. Sonradan kəndlilər tərəfindən də geyilməyə başlanmışdır. XIX əsrdə zəbun və anteriu leutarların ənənəvi geyiminin bir hissəsi idi.

## Etimologiyası
Rumın dilində olan "zăbun" sözü türkcə zıbın sözündən gəlir. Türkcə termin öz növbəsində ərəbmənşəli "zəbun" sözündən irəli gəlir, bu isə kaftanın altında geyilən qısa jilet deməkdir. Termin Cənub-Şərqi Avropada geniş yayılmışdır və oxşar formalar bolqar dilində (зъбън, зубун, зибун, забун, зобун), serb dilində (zubin, zobun), macar dilində (zobony, zubony) mövcuddur. Arumın dilində zebun sözü daha az işlənir, cənub ləhcələrində "ţipune", şimalda isə "şigune" daha çox istifadə olunur. Bu söz rus dilində olan zipun sözü ilə də müqayisə edilir.

## Tarixi
Terminin ən qədim yazılı qeydi 14 yanvar 1594-cü ilə aid sənəddə rast gəlinir. Burada "atlaşdan dulama və bir zebun" satışı qeyd olunur (). Daha erkən bir qeyd 10 noyabr 1593-cü ilə aiddir, lakin bu sənəd XVIII əsrdən qalmış nüsxədə mövcuddur.

1700-cü ilə yaxın dövrlərdə kəndlilər arasında da zebun istifadə olunmağa başlanmışdır. Bu dövrdə "zăbune de ibrişin" (ipəkdən hazırlanmış zebun) və "zăbun de dimie" (evdə toxunmuş yundan zebun) qeyd olunur. 

XIX əsrin sonlarına yaxın zebun sözü xüsusilə Moldovanın cənubunda, Dobrucada, Munteniyada və Olteniyanın şərqində cənubi Dunay rumın dilində arxaizm kimi qeydə alınmışdır.

## Müasir dövrdə
Zebun Rumıniyanın bəzi bölgələrində xalq geyiminin bir hissəsi kimi qorunub saxlanmışdır. Məsələn, Bran (Braşov) bölgəsində və Munteniya düzənliyində zəbun evdə toxunmuş yundan hazırlanmış isti geyim kimi həm kişilər, həm də qadınlar tərəfindən geyilir. Aradın düzənlik hissəsində zobon forması, Moldova yüksəkliyi bölgəsində isə boz sukundan tikilmiş geyim "zamboane" (cəm şəklində "zam bone") adlanır.

## Qeydlər

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Macarıstan–Rumıniya müharibəsi

**Macarıstan–Rumıniya müharibəsi** —  Birinci Dünya müharibəsindən sonra 1919-cu ildə yaranmış siyasi və hərbi qarşıdurma. Münaqişə Macarıstan Sovet Respublikası ilə Rumıniya krallığı arasında Transilvaniya və Tisa çayı ətrafındakı ərazilərə nəzarət uğrunda baş vermişdir. Bu müharibə Versal sisteminin formalaşmasında, eləcə də Macarıstanın gələcək sərhədlərinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynamışdır.

Bu müharibə Birinci Dünya müharibəsi sonrası Avropada formalaşmaqda olan sərhədlərin hərbi yolla müəyyən olunmasının nümunəsi sayılır. Rumıniya bu qələbə ilə "Böyük Rumıniya" ideyasına daha da yaxınlaşdı. Macarıstan isə uzunmüddətli diplomatik və siyasi təcrid dövrünə qədəm qoydu.

Münaqişə həm də kommunist hərəkatların hərbi müdaxilələrlə dayandırılmasının ilk nümunələrindən biri sayılır. Rumıniya müdaxiləsi bolşevik Macarıstanın devrilməsində həlledici rol oynadı.

## Tarixi
Birinci Dünya müharibəsindən sonra Avstriya-Macarıstan imperiyası dağıldı və onun tərkibindəki xalqlar öz milli dövlətlərini qurmağa başladılar. 1918-ci ilin noyabrında Macarıstan krallığı Avstriya-Macarıstandan ayrıldı və müstəqil dövlət elan edildi. Lakin daxili qarışıqlıqlar nəticəsində 1919-cu ilin martında Bela Kun rəhbərliyində Macarıstan Sovet Respublikası quruldu. Bu hökumət sosialist təməlində inqilabi dəyişikliklər həyata keçirmək istəyir, eyni zamanda 1918-ci ildə itirilmiş torpaqları, xüsusilə Transilvaniyanı geri almağa çalışırdı. Rumıniya isə Transilvaniyanın 1918-ci ildə Alba Yuliya aktı ilə Rumıniyaya birləşdiyini əsas götürərək bölgədə öz hakimiyyətini möhkəmləndirməyə çalışırdı.

Münaqişə 1919-cu ilin aprelində Rumıniya ordusunun Transilvaniyada Macarıstan qüvvələrinə qarşı irəliləməsi ilə başladı. Rumın qoşunları əvvəlcə Tisa çayına qədər olan ərazini işğal etdilər. Macarıstan Sovet Respublikası isə bu işğala qarşı müqavimət göstərərək genişmiqyaslı hücuma başladı.

İyul ayında Macarıstan ordusu, Béla Kunun rəhbərliyi ilə, Tisa çayını keçərək Rumıniya mövqelərinə hücum etdi. Başlanğıcda uğurlar qazansalar da, Rumıniya ordusu strateji əks-hücum təşkil edərək Macar ordusunu geri çəkilməyə məcbur etdi.

### Budapeştin işğalı
1919-cu il avqustun 4-də Rumıniya ordusu Macarıstanın paytaxtı Budapeştə daxil oldu. Bu, Macarıstan Sovet Respublikasının süqutu ilə nəticələndi. Bela Kun və digər bolşevik liderlər ölkəni tərk etdilər. Rumıniya işğalçı qüvvələri Budapeştdə bir neçə ay qaldı və yalnız 1920-ci ilin əvvəlində geri çəkildi.

## Nəticə
Müharibə Rumıniyanın tam qələbəsi ilə başa çatdı. Macarıstan Sovet Respublikası süqut etdi və onun yerində yeni mühafizəkar hökumət formalaşdı. Münaqişə nəticəsində Rumıniya Transilvaniyada mövqeyini daha da möhkəmləndirdi və bu, sonradan Trianon sülh müqaviləsi ilə beynəlxalq səviyyədə tanındı.

Rumıniya həmçinin Macarıstanın iqtisadi resurslarını və hərbi texnikasını qənimət olaraq ələ keçirdi. Bu hadisələr sonrakı onilliklərdə Macarıstan və Rumıniya münasibətlərində ciddi gərginliyə səbəb oldu.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Mənsum Əsgərov

**Mənsum Gülməmməd oğlu Əsgərov** () — Azərbaycan SSR heyvandarı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.

## Həyatı
Mənsum Əsgərov 1908-ci ildə Zəngəzur mahalının Qəzyan kəndində anadan olub. 1930-cu ildə Şuşa Pedaqoji Texnikumunu bitirib. 1930–1939-cu illərdə Qubadlı rayonunun bir sıra məktəblərində müəllim olub. 1939–1940-cı illərdə Sovet-Fin müharibəsinin və sonralar Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub. 1944-cü ildə cəbhədə yaralanıb və 1946-cı ildə ordudan tərxis edilib.

1946-cı ildən qoyunçuluq təsərrüfatının müdiri, 1951-ci ildən isə Telman kolxozunun (keçmiş Bağırov adına) sədri olub. 1953-cü ildən meşə gözətçisi, 1958-ci ildən Azərbaycan Ovçular İttifaqının inspektoru olub. 1960–1971-ci illərdə Telman adına kolxozun qoyunçuluq fermasının yenidən müdiri olub. 1971–1978-ci illərdə Respublika Arıçılıq İdarəsinin Qubadlı rayon şöbəsinin müfəttişi olub. 1978–1991-ci illərdə Qubadlı rayonunun Telman adına kolxozunun sədr müavini olub.

SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 iyun 1949-cu il tarixli Fərmanı ilə 1948-ci ildə heyvandarlıqda yüksək məhsuldarlıq əldə etdiyinə görə Əsgərov Mənsum Gülməmməd oğlu Lenin ordeninə, Çəkic və Oraq qızıl medalına, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

Sov. İKP üzvü, dəfələrlə kənd sovetinə deputat, Azərbaycan Kommunist Partiyasının qurultaylarına nümayəndə seçilib.

1993-cü ilin avqust ayında Qubadlının ermənilər tərəfindən işğalı zamanı məcburi köçkün düşərək Bakı şəhərində məskunlaşıb.

1994-cü ildə Bakı şəhərində vəfat edib.

## İstinadlar
Rita (şimpanze)

– Yaponiyanın Tennoci zooparkında yaşamış dişi şimpanze. O, zooparkın əsas görməli heyvanlarından biri olmuş, Yaponiyada məşhurlaşmış və bəzən geyşa kimi geyindirilmişdir. İkinci Çin–Yaponiya müharibəsi zamanı o və yoldaşı Lloyd hərbi propaqanda vasitəsi kimi istifadə olunmuşdurlar. Onlar əsgər kimi geyindirilmiş, Yaponiya bayrağı və silah daşımışdırlar. Rita 1940-cı ilin iyulunda ölmüşdür.

## Həyatı
1930-cu illərdə Tennoci zooparkı gətirildikdən bir ay sonra ağciyər iltihabından ölmüş Taro adlı şimpanzeni əvəz etməsi yeni şimpanze almağı planlaşdırmışdır. Zooparkın rəsmiləri heyvan taciri İsamu Kaqava ilə əlaqə quraraq zoopark üçün yeni şimpanze tapmasını istəmişdirlər. Kaqava Nayrobiyə getmiş və dörd yaşlı Ritanı seçmişdir. Rita qayıqla Yaponiyaya gətirilmiş və 19 iyul 1932-ci ildə zooparka çatmışdır. O, bir neçə həftə sonra – 1 sentyabrda ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur.

Rita Keniyadan gətirildiyi və zooparkda saxlanıldığı vaxt ərzində şoqi oynamağı, dişlərini fırçalamağı, çəngəllə və yemək çubuqları ilə yeməyi, yapon çay mərasimində iştirak etməyi, velosiped sürməyi və siqaret çəkməyi öyrənmişdir. O, bəzən geyşa kimi geyindirilirdi. Yaponiya qəzetləri Rita haqqında tez-tez məqalələr yazmış və Rita Yaponiyada məşhurlaşmışdır. ABŞ film şirkəti "Paramount Pictures" Ritanı filmə çəkmişdir. Ritanın məşhurluğu Tennoci zooparkına gələn ziyarətçilərin sayının artmasına səbəb olmuşdur. Onun gəlişindən 2 il sonra – 1934-cü ildə 2,5 milyon nəfər zooparkı ziyarət etmişdir. Ritanın populyarlığı Naqoya, Kioto və Kobedə yerləşən zooparkların da şimpanzelər almasına səbəb olmuşdur.

Yoşitaka Tsutsui kimi zooloqlar Rita kimi heyvanların əyləncə məqsədləri üçün istifadə olunmamasını müdafiə etsələr də, cəhdləri uğursuz olmuşdur. Tennoci zooparkı Rita üçün  adlı yoldaş almışdır. İkinci Çin–Yaponiya müharibəsi zamanı Rita və Lloyd əsgər kimi geyindirilmiş, Yaponiya bayrağı və silah daşımışdırlar. Rita "propaqanda simvolu" kimi tanınmışdır.

## Ölümü və irsi

1940-cı ilin iyulunda Rita balalamış, lakin balası ölü doğulmuşdur. Doğuşdan sonra Ritanın vəziyyəti pisləşmiş və növbəti gün ölmüşdür. Həmin vaxt zooparkda qida çatışmazlığı olduğu üçün Rita zəif qidalanırdı. Rita və balasının bədənlərindən müqəvvalar hazırlanmışdır. Yoldaşının və balasının ölümündən qısa müddət sonra ingilis dili Təhsil Nazirliyi tərəfindən qadağan olunmuş və Lloydun adı Katsuta olaraq dəyişdirilmişdir.

Tennoci zooparkı 2006-cı ildə müharibə dövründə saxlanılmış Rita və Lloyd kimi zoopark heyvanları üçün illik sərgilər təşkil etməyə başlamışdır. Sərgiyə onların hərbi geyimdə olan şəkilləri və balasını tutan Ritanın müqəvvası daxildir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər
*
Bianka Şerman

**Bianka Şerman** () — macarıstanlı idman gimnastı, Macarıstanın qadın idman gimnastikası üzrə milli komandasının üzvü.

Bianka 2019-cu il Dünya çempionatı və 2019-cu il Avropa Oyunlarında yarışıb və 2021-ci ildə keçirilən Qahirə Dünya Çağırış Kubokunda dayaqlı tullanmada gümüş medal qazanıb.
## Şəxsi həyatı
Bianka Şerman 26 iyun 2003-cü ildə Budapeştdə anadan olub. O, fiqurlu konkisürən Reqina Şermannın böyük bacısıdır. Bianka macar dilindən əlavə ingilis və mandarin çincəsini də yaxşı bilir.

## Karyerası
### Uşaqlıq illəri
2017-ci ilin iyun ayında Şermann Slovakiyada keçirilən *Trnava Gym* Festivalında çoxnövçülükdə dördüncü yeri tutdu və burada o, eyni zamanda gənclər arasında müxtəlif hündürlüklü qollar üzrə finalda bürünc medal qazandı. İyul ayında Şerman, Çenge Batskay və Nora Feher ilə birlikdə 2017-ci il Avropa Gənclər Olimpiya Festivalı üçün Macarıstan komandasına seçildi. Komanda Rusiya, İtaliya və Almaniyadan sonra dördüncü yerdə qərarlaşdı. Fərdi olaraq, Şerman çoxnövçülükdə doqquzuncu, döşəmə hərəkətlərində isə yeddinci yeri tutdu. Həmin ilin sonunda Şermann Olimpiya Ümidləri Kubokunda yarışaraq çoxnövçülükdə doqquzuncu və dirəklə tullanmada altıncı yeri tutdu. Macarıstan çempionatında Şerman çoxnövçülükdə qalib gəldi, həmçinin dayaqlı tullanma və döşəmə hərəkətində qızıl medal, gimnastika tirində gümüş medal və müxtəlif hündürlüklü qollarda isə bürünc medal qazandı.

2018-ci ilin may ayında Şerman Mərakeşdə keçirilən 2018 Gimnaziyadasında yarışdı. Şermann, Nora Feher, Çenge Batskay, Sara Peter və Zoya Jekelidən ibarət Macarıstan komandası qızıl medal qazandı. Şerman, həmçinin döşəmə hərəkətində də bürünc meda qazandı. Şerman 2018-ci il Avropa çempionatında Macarıstanı təmsil etdi və burada gənclər arasında çoxnövçülük yarışında on altıncı oldu.

### Sonrakı dövr
Şermann Almaniyada 2019-cu ildə keçirilən *DTB Team Challenge*-də beynəlxalq səviyyəli debütünü etdi və çoxnövçülükdə on üçüncü, komanda yarışında isə yeddinci oldu. 2019-cu ilin iyununda Şerman Minskdə keçirilən 2019-cu il Avropa Oyunlarında iştirak etmək üçün seçildi. O, doqquzuncu yeri tutduğu çoxnövçülükdə finala vəsiqə qazandı. Sentyabr ayında Şerman Sombatxey Dünya Çağırış Kubokunda yarışaraq həm müxtəlif hündürlüklü qollar, həm də döşəmə hərəkətləri finallarında altıncı oldu. Şerman, Dorina Bötsöqö, Jofiya Kovaç, Noemi Makra və Sara Peter ilə birlikdə 2019-cu ilin Dünya çempionatında yarışmaq üçün Macarıstan komandasına seçildi.  Komanda təsnifatda on səkkizinci yeri tutdu. Fərdi hesabda Şerman çoxnövçülükdə 44-cü oldu və finala yüksələ bilmədi.

Şerman aldığı zədə səbəbindən 2020-ci il Avropa çempionatında iştirak edə bilmədi.

2021-ci ilin mayında Şerman Bolqarıstanda keçirilən Varna Dünya Çağırış Kubokunda yarışdı və dirəkli tullanmanın finalında altıncı oldu. İyun ayında Misirdə keçirilən Qahirə Dünya Çağırış Kubokunda iştirak etdi, Nensi Tamadan sonra dirəkli tullanma finalında gümüş medal qazandı. O, həmçinin səkkizinci yeri tutduğu mərtəbə məşqi finalına da vəsiqə qazandı. Flanders Beynəlxalq Komanda Müsabiqəsində (*FIT Challenge*) Şerman Macarıstan komandasının 9-cu yeri tutmasına töhfə verdi.

## İstinadlar
Elmira Aslanova

**Elmira Aslanova** () — azərbaycanlı alpinist, Everest zirvəsinə qalxan ilk azərbaycanlı qadındır. O, həmçinin Kilimancaro, Ojos-del-Salado və Akonkaqua zirvələrinə Azərbaycan bayrağını sancan ilk qadın olmuşdur.

## Həyatı
Elmira Aslanova 1982-ci il 3 iyun tarixində anadan olub. 1989-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Ukraynanın Luqansk vilayətinin Karpovo-Krepenko kəndinə köçmüşdür. Bir il sonra ailəsi Sverdolvsk (indiki Doljansk) şəhərinə köçmüşdür.

2000–2005-ci illərdə Xarkov Milli V. N. Karazin Universitetində təhsil almış və ingilis, alman dilləri üzrə filoloq, tərcüməçi, həmçinin ingilis dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.

25 dekabr 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Azərbaycanda idmanın inkişafında xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunub.

## Alpinist fəaliyyəti
Elmira Aslanova alpinist fəaliyyətinə 2018-ci ildə Nepalda Torong-La (5416 m) aşırımından keçməklə trekking yürüşü ilə başlamışdır. Daha sonra Tibetə səfər edərək 5600 m hündürlükdə yerləşən Kailas dağının ətrafında koranı tamamlamışdır.

### Əsas yüksəlişləri
* Kailas dağı, Dolma La aşırımı (Çin, 05.2018) — 5600 m
* Ağrı dağı (Türkiyə, 10.2020) — 5165 m
* Kazbek (Gürcüstan, 07.2021) — 5033 m
* Kilimancaro (Tanzaniya, 11.2021) — 5895 m
* San-Fransisko (Çili, 01.2023) — 6018 m
* Ojos-del-Salado (Çili, 01.2023) — 6893 m
* Akonkagua (Argentina, 02.2023) — 6960.8 m
* Everest (Çin–Nepal, 19.05.2023) — 8848.86 m
* Bazardüzü (Azərbaycan, 31.07.2023) — 4466 m
* Şahdağ (Azərbaycan, 17.09.2023) — 4243 m
* Vinson dağı (Antarktida, 12.2025) - 4892 metr

## İrsi
8 avqust 2025-ci ildə – Dünya Alpinizm Günündə Elmira Aslanovanı Everest zirvəsinə aparan yoldan bəhs edən "Arzunun dalınca" sənədli filmi təqdim olunmuşdur. Film FICTS kinofestivalında Documentary – Individual Sport kateqoriyasında qalib olmuşdur.

## İstinadlar
Ana Karayani

**Ana Karayani** (; ) — Rumıniya və ABŞ riyaziyyatçısı, Kral Cəmiyyətinin elmi işçisi və Bonn Universitetində Hausdorf kafedrasının müdiri. Onun elmi maraqları cəbri ədədlər nəzəriyyəsi və Lenqlends proqramını əhatə edir.

## Erkən həyatı
Ana Karayani Buxarest şəhərində anadan olmuşdur. O, Mixay Viteazul adına orta məktəbdə təhsil almışdır. Karayani 2001-ci ildə 15 il ərzində Beynəlxalq Riyaziyyat Olimpiadasında iştirak edən ilk rumıniyalı qadın olmuş və burada gümüş medal qazanmışdır. Növbəti iki ildə isə iki qızıl medal əldə etmişdir.

2003-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra təhsilini ABŞ-də davam etdirmişdir. Prinstons Universitetinin tələbəsi olan dövrdə iki dəfə Patnem təqaüdçüsü olmuşdur (Vilyam Louell Patnem Riyaziyyat Müsabiqəsində birdən çox qələbə qazanan yeganə iştirakçı) və "Elizabet Louell Patnem" mükafatına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildə Karayani Prinstons Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirib və Endryu Uaylsın rəhbərliyi altında Qalua təsvirləri mövzusunda bakalavr dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Karayani Harvard Universitetində aspiranturaya daxil olmuş, burada Uaylsın tələbəsi Riçard Teylorun rəhbərliyi altında təhsil almışdır. 2012-ci ildə Lenqlends uyğunluğunda lokal-qlobal uyğunluq mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək doktorluq dərəcəsi almışdır.

## Karyerası
Bir il Çikaqo Universitetində Dikson proqramı üzrə müəllim kimi çalışdıqdan sonra Karayani Prinstona və Perspektiv Tədqiqatlar İnstitutuna Vebelen proqramı və NSF postdoktorantı kimi qayıtmışdır. 2016-cı ildə Hausdorf Riyaziyyat Mərkəzinə Bonn Gənc Tədqiqatçısı kimi keçmişdir. 2017-ci ildə London İmperiya Kollecinə Kral Cəmiyyətinin elmi işçisi və baş müəllimi (Fellow and Senior Lecturer) kimi daxil olmuşdur. 2019-cu ildə həmin kollecdə Kral Cəmiyyətinin elmi işçisi və oxucusu (Fellow and Reader) təyin edilmişdir. 2021-ci ildən London İmperiya Kollecində daimi professor kimi fəaliyyət göstərir. 2022-ci ildə Bonn Universitetinə Hausdorf kafedrasının müdiri vəzifəsinə qayıtmışdır.

## Tanınması
2007-ci ildə Qadın Riyaziyyatçılar Assosiasiyası Karayaniyə Alisa T. Şefer mükafatını təqdim etmişdir. 2018-ci ildə London Riyaziyyat Cəmiyyətinin Uaythed mükafatının laureatlarından biri olmuşdur.

Karayani 2020-ci ildə "aritmetik həndəsə və ədədlər nəzəriyyəsinə, xüsusilə p-adik Lenqlends proqramına verdiyi töhfələrə görə" Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. O, 2020-ci il "Avropa Riyaziyyatçılar Cəmiyyəti" mükafatının qaliblərindən biridir. 2022-ci ilin sentyabrında 2023-cü il "Riyaziyyat üzrə İnnovasiya" mükafatı ilə təltif edilmişdir. 2024-cü ildə Karayani Avropa Akademiyasına üzv seçilmişdir.

## İstinadlar
Rışard Yurkovski

**Rışard Yurkovski** (; ) — Polşa memarı və şəhərsalma mütəxəssisi. O, müasir və hərtərəfli minimalist dizaynı ilə tanınır. Yurkovski yaşayış, ticarət, təhsil, sənaye və mülki binaları layihələndirir. O, kommunist dövrünün monoton və darıxdırıcı memarlığına qarşı mübarizəsi ilə tanınır. Yurkovski Polşanın ən məhsuldar memarlarından biridir.

## Həyatı
Rışard Yurkovski 28 may 1945-ci ildə Sosnovetsdə anadan olmuşdur və burada Boleslav Prus adına orta məktəbdə təhsil almışdır. 1969-cu ildə Krakov Texnologiya Universitetini memarlıq üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirmiş və sonradan memarlıq praktikası üçün peşəkar kvalifikasiya almışdır.

1969-cu ildə Sosnovetsdə Regional Bələdiyyə Tikinti Şirkətinə qoşulmuş, lakin iki il sonra Katovitsedə yerləşən böyük memarlıq firması "İnvestproyekt"də işə başlamışdır. 1990-cı ildən etibarən həyat yoldaşı ilə birlikdə qurduğu və hər ikisinin memarlıq üzrə ali təhsili olan "AiR Jurkowscy Architekci" şirkətində baş tərəfdaş olmuşdur.

1991–1996-cı illərdə Krakov Texnologiya Universitetində baş müəllim, 1992–1998 və 2003–2006-cı illərdə isə Katovitsedə Regional Şəhərsalma və Memarlıq Komissiyasının sədri vəzifəsində çalışmışdır. O, həmçinin Varşavada Polşa Ümumi Şəhərsalma və Memarlıq Komissiyasının üzvü təyin edilmiş və 15 dekabr 2000-ci il tarixli memarların peşəkar özünüidarə orqanları haqqında qanunun yaradılmasında mühüm rol oynamışdır.

O, peşəkar memarlar mühitinin baş koordinatoru olmuş və 2000-ci ildə Polşa Memarlar Assosiasiyasının (SARP) prezidenti seçilərək 2006-cı ilə qədər bu vəzifəni icra etmişdir.

Yurkovski memarlıq və dizayn üzrə kitabların nəşrinə sponsorluq edir və təşviq edir. 2018-ci ildə görkəmli tarixçi və tənqidçi professor Cozef Rikvertin yazdığı, memarlıq tarixi və fəlsəfəsi üzrə ədəbi əsər olan "*Adəmin cənnətdəki evi haqqında: Memarlıq tarixində ibtidai daxma ideyası*" () kitabının ilk Polşa nəşrini təşkil etmişdir. Bu nəşr Milli Memarlıq və Şəhərsalma İnstitutu (NIAIU) və Mədəniyyət və Milli İrs Nazirliyinin himayəsi altında dərc edilmişdir.

O həmçinin, Polşa Memarlıq Şurasının üzvüdür və SARP müsabiqələrinin Hakimlər Kollegiyasının hakimlərindən biridir.

## Mükafatları
Rışard Yurkovski 1999-cu ildə SARP-ın Fəxri mükafatının, 1987-ci və 2010-cu illərdə SARP mükafatının, həmçinin Tikinti Nazirliyinin (indiki İnfrastruktur Nazirliyi) 1-ci və 2-ci dərəcəli mükafatlarının laureatıdır.

O, 2011-ci ildə "Honoris Gratia" mükafatına layiq görülmüş, nailiyyətlərinə görə gümüş və qızıl xidmət xaçları ilə təltif edilmişdir. 2013-cü ildə Krakovda yerləşən Armiya Krayova Muzeyi üçün Avropa İttifaqının "Müasir Memarlıq" mükafatı / "Mis van der Roe" mükafatına namizəd göstərilmişdir. Həmçinin, 2013-cü ildə "Polşa Kərpic" mükafatının (Brick Award) qalibi olmuşdur.

2012-ci ildə Polşa memarlığına görkəmli töhfələrinə görə Polşa Prezidentindən "Polşa Dirçəlişi" ordeninin (Polonia Restituta) ofiser xaçını almışdır.

## İstinadlar
Stepan Moxoroviçiç

**Stepan Moxoroviçiç** (; ) — Xorvatiya-Yuqoslaviya geofiziki və meteoroloqu. O, geofizik, seysmoloq və meteoroloq Andriya Moxoroviçiçin oğludur.

## Həyatı
Bakar şəhərində anadan olmuşdur. Zaqreb Universitetində riyaziyyat və fizika təhsili almışdır. Burada atası Andriya Moxoroviçiç ilə yanaşı Vinko Dvorjak da dərs demişdir. Daha sonra Göttingen Universitetində Arnold Zommerfeld, Voldemar Foqt və David Hilbertin rəhbərliyi altında təhsil almışdır. 1918-ci ildə Zaqreb Universitetində doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş, Belovar, Koprivnitsa və Osiek gimnaziyalarında dərs demişdir. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Avstriya-Macarıstan hərbi meteoroloji stansiyalarına rəhbərlik etmişdir. Sonradan Zaqrebdə orta və peşə məktəblərində müəllimlik etmişdir. Zaqrebdə vəfat etmiş və Miroqoy qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Elmi fəaliyyəti
Stepan Moxoroviçiçin elmi maraqları seysmologiya, meteorologiya, astrofizika və nəzəri fizika sahələrini əhatə edirdi. Seysmologiya üzrə tədqiqatlarına atasının rəhbərliyi ilə başlamışdır. 1913-cü ildə zəlzələnin hiposentrini müəyyənləşdirmək üçün yeni metod işləyib hazırlamış, Andriya Moxoroviçiç tərəfindən təklif edilmiş və onun şərəfinə adlandırılmış Yer qabığının sərhədi nəzəriyyəsinə müstəqil təsdiq vermişdir. 1916-cı ildə yer qabığında və yer mantiyasında kiçik qırılmaların mövcud ola biləcəyi haqqında nəzəriyyəni izah etdiyi məqalə dərc etmişdir.

Bundan əlavə, Moxoroviç Ayın mənşəyi və tərkibi haqqında öz nəzəriyyəsini irəli sürmüş, həmçinin Ay kraterlərinin partlayış xarakterli yaranma nəzəriyyəsini təklif etmişdir. O həmçinin, Ayda Moxoroviç səthinin mövcudluğunu proqnozlaşdırmışdır. 1969-cu ildə "Apollon-11" ekipajı seysmik ölçmələr apararaq kiçik Moxoroviçin nəzəriyyəsinin düzgünlüyünü sübut etmişdir.

Stepan Moxoroviçiçin ən mühüm işi 1934-cü ildə pozitroniumun mövcudluğunu proqnozlaşdırmasıdır. Pozitronium — elektron və pozitronun bağlı vəziyyətidir və bu, 1951-ci ildə Martin Doyç tərəfindən eksperimental olaraq kəşf edilmişdir. Moxoroviç öz işində pozitroniumun spektrini hesablamış və onun ulduzlarda mövcudluğunu proqnozlaşdırmış, buna görə də ulduzların spektrində pozitroniumun spektral xətlərinin aşkar edilə biləcəyini fərz etmişdir. Bu xətlər 1975-ci ildə K. F. Kanter tərəfindən laboratoriya şəraitində, 1984-cü ildə isə C. E. Makklintok tərəfindən Xərçəng dumanlığının spektrində aşkar edilmişdir.

Stepan Moxoroviç Albert Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin qatı əleyhdarı idi. Onun işləri elmi ictimaiyyət, xüsusilə Xorvatiyada, tez-tez nəzərə alınmırdı və o, ömrü boyu Xorvatiyanın orta və ixtisaslaşmış təhsil müəssisələrində müəllim kimi çalışmışdır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Yunanıstan Sahil Mühafizəsi

**Yunan Sahil Mühafizəsi**  ( *[[Romanizasiya|Rom]]: Limeniko Sora-Elliniki Aktofilaki*) — Yunanıstanın sahil mühafizəsidir. Sahil mühafizələri dəniz təhlükəsizliyi, axtarış-xilasetmə, dənizin çirklənməsinin qarşısının alınması, qanunsuz immiqrasiya və narkotik ticarətinin qarşısının alınmasına cavabdehdir.

## Sahil mühafizəsinin rolu

Yunanıstan Sahil Mühafizəsinin əsas fəaliyyətləri mövcud qanunvericilikdə müəyyən edilmiş və onun əməliyyat çərçivəsində müəyyən edilmişdir. Bu fəaliyyətlər aşağıdakılardan ibarətdir:

# **İctimai asayişin təmin edilməsi**, o cümlədən ümumi polis və nəqliyyat polisi.
# **İctimai və dövlət təhlükəsizliyinin mühafizəsi.**
# **Dənizdə qanunvericiliyin icrası**, limanlar və sahil ərazilərində hüquq mühafizəsi.
# **Dəniz sərhədinin nəzarəti**– Dəniz, gəmiçilik, limanlar və sərhədlərin müşahidəsi.
# **Narkotiklərlə mübarizə**
# **Axtarış və xilasetmə** (Yunanıstan Hərbi Hava Qüvvələri və Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələri ilə bərabər).
# **Gəmiçilik təhlükəsizliyi** (faroqlar, rakonlar və boğalar istisna olmaqla, bunlar Yunanıstan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Faroq Xidməti tərəfindən tikilir, satın alınır, qurulur və saxlanılır).
# **Dəniz mühitinin mühafizəsi** və dəniz çirklənməsi hadisələrinə cavab verilməsi.
# **Təcili dəniz radio əlaqə xidmətlərinin təmin edilməsi.**
# **Liman əməliyyatları** (liman pilot xidmətləri istisna olmaqla).
# **Ticarət Gəmilərinin və Gəmiçilik Şirkətlərinin yoxlanması.**
# **Yunanıstanın beynəlxalq təşkilatlarda və Avropa Komissiyasında bu vəzifələrlə bağlı nümayəndəsi olmaq.**

Bu vəzifələri yerinə yetirmək üçün Sahil Mühafizəsi müxtəlif ölçülərdə (6 metrdən 60 m-ə qədər) və fərqli növlərdə (sahil patrul gəmiləri, uzaq dəniz patrul gəmiləri, xilasetmə qayıqları və çirklənmə ilə mübarizə gəmiləri) bir çox patrul qayıqları ilə fəaliyyət göstərir. Yerdə isə Yunanıstan Sahil Mühafizəsi 634 nəqliyyat vasitəsi ilə təchiz olunub, bunlar arasında patrul avtomobilləri, maşınlar və motosikletlər, avtobuslar və mikroavtobuslar, yük maşınları və tanker avtomobilləri vardır. Sahil Mühafizəsində həmçinin 7 təyyarə və 6 helikopter də mövcuddur.

## Donanma
2015-ci ildən Yunanıstan Sahil Mühafizəsinin strukturu uzunluğu 45-60 metr olan və yerdəyişmə qabiliyyəti 300-450 ton olan beş Dəniz Patrul Gəmisindən (OPV), uzunluğu 25-30 metrə qədər olan altı-on iki Patrul kateri və müxtəlif uzunluqlu dəniz patrul gəmilərindən ibarətdir (14–20 metr). Bundan əlavə, Yunanıstanın Sahil Mühafizəsi çoxlu sayda sürətli Sərt Şişmə Qayıqlardan (RIB)/Xüsusi Qüvvələr gəmisindən, eləcə də on bir xilasedici qayıqdan istifadə edir. Hal-hazırda Yunanıstan Sahil Mühafizəsinin donanması bütün növlərdə təxminən 240-250 gəmidən ibarətdir. 2023-cü ilin avqustunda Yunanıstan Sahil Mühafizəsi 31 Munin S1200 patrul gəmisi və 3 Metis yüksək sürətli RHIB sifariş etmişdir. Finlandiya istehsalı olan beş sürətli patrul gəmisi "Watercat 2000 Patrol" 2023-cü ilin noyabr ayının əvvəlində sifariş edilmişdir.

## İstinadlar
İbn Hibban

**Əbu Xətim Məhəmməd ibn Hibban ibn Əhməd əl-Büsti** (; ) — hədis və fiqh alimi.

## Bioqrafiyası
883 və ya 890-cı ildə (h. 277) Büstdə doğulub. Ərəb qəbilələrindən olan Təmimə mənsub olduğu üçün Təmimi nisbəsi ilə də tanınır. İlk təhsilini Büst və ətraf ərazilərdə alıb. 23 yaşında təhsil almaq məqsədilə Daşkənd, Xorasan, Mavəraünnəhr, İraq, Hicaz, Şam, Misir və İskəndəriyyəyə səfərlər edib. O, Zəkəriyya ibn Yəhya Saciyə, Nəsaiyə, Əbu Yalə əl-Mövsiliyə, Həsən ibn Süfyana, Büceyriyə, Əbu Arubəyə və Məhəmməd ibn İshaq Sərraca tələbəlik edib. Əbu Abdullah ibn Məndə, Hakim ən-Nisaburi, Darəqutni, Əhməd ibn Məhəmməd İdrisi onun tələbələridirlər. O, bir neçə əsər qələmə almışdır. Onlardan ən məşhurları *"[[Səhihi-İbn Hibban|əl-Müsnədüs-səhih]]"* olaraq tanınan *"əl-Müsnədüs-səhih alət-təqasim vəl-ənva"* ilə *"[[əs-Siqat]]"*dır.

## İstinadlar
Darəqutni

**Əbül-Həsən Əli ibn Ömər ibn Əhməd əd-Darəqutni** (; ) — hədis hafizi, qiraət alimi.

## Bioqrafiyası
Bağdaddakı Darül-qutnda doğulub. Atası mühəddis olub. Elə bu səbəblə də kiçik yaşlarından hədis sahəsinə yönəlib. Bağdad, Bəsrə, Kufə və Vasit kimi elm mərkəzlərinə səfərlər edərək bu yerlərdəki alimlərdən dərslər alıb. Müəllimləri arasında Əbül-Qasım əl-Bəğavi, İbn Əbu Davud, Məhəmili kimi dövrün məşhur mühəddisləri vardır. Əbu Səid əl-İstəhridən Şafii fiqhini, Əbu Bəkr ən-Nəqqaşdan və İbn Mücahiddən qiraət elmini öyrənib. Baqillani, Hakim ən-Nisaburi, Əbu Zər əl-Hərəvi, Bərqani və Əbu Həmid İsfərayini ona tələbəlik edib. "*[[Sünən əd-Darəqutni|Əs-Sünən]]*" əsəri məlumdur.

## İstinadlar
Dövlət Feldyeger Xidməti

**Azərbaycan Dövlət Feldyeger Xidməti** — dövlətin xüsusi əhəmiyyətli, məxfi və xidməti sənədlərinin qəbulunu, emalını və ünvanlara təhlükəsiz şəkildə çatdırılmasını təmin edən xüsusi dövlət rabitə qurumudur. Bu xidmət Azərbaycan Respublikası Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin tərkibində fəaliyyət göstərir və birbaşa həmin qurumun rəisinə tabedir.

## Haqqında
Feldyeger xidməti müstəqil balansa, dövlət əmlakına, bank və xəzinə hesablarına, dövlət gerbi təsvir edilmiş möhürə malikdir və fəaliyyəti dövlət büdcəsi və digər qanuni mənbələr hesabına maliyyələşdirilir.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Feldyeger Xidmətinin 2014-cü ildə 10 illik yubileyi qeyd olunmuşdur.

2016-cı ildə Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Feldyeger Xidməti Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin tabeliyinə verilib və onun səlahiyyətləri Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinə həvalə edilib.

## İstinadlar
Prunus cinerascens

*  — Prunus tomentosa bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus insititia bitki növünün sinonimi.
Lauro-cerasus macrophylla

*  — Prunus zippeliana bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus laurocerasus bitki növünün sinonimi.
Prunus orientalis

*  — Prunus argentea bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus microcarpa bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus cerasifera bitki növünün sinonimi.
Uranoscopidae

**Uranoscopidae** — Başlarının üstündə gözləri olan (adı da buradan gəlir) "labriform" şüaüzgəcli balıqlar fəsiləsi. Bu ailə təxminən 51 növ (biri nəsli kəsilmiş) və səkkiz cinsi əhatə edir. Onlar dünya üzrə dayaz və dərin duzlu sularda yaşayır.

## Cinslər

Uranoscopidae ailəsi aşağıdakı cinsləri əhatə edir:
* "*Astroscopus*" (Brevoort, 1860)
* "*Genyagnus*" (Gill, 1861)
* "*Ichthyscopus*" (Swainson, 1839)
* "*Kathetostoma*" (Günther, 1860)
* "*Pleuroscopus*" (Barnard, 1927)
* "*Selenoscopus*" (Okamura & Kishimoto, 1993)
* "*Uranoscopus*" (Linnaeus, 1758)
* "*Xenocephalus*" (Kaup, 1858)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cerasus humilis

*  — Prunus humilis bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus humilis bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus prostrata bitki növünün sinonimi.
*  — Prunus × javorkae bitki növünün sinonimi.
Baird sərçəsi

**Baird sərçəsi** (*Centronyx bairdii*) — "Passeriformes" dəstəsinin "Passerellidae" fəsiləsinə aid olan Şimali Amerika quş növü. Bu köçəri quş ABŞ, Kanada və Meksikanın yerli quşlarındandır.

## Taksonomiya

Baird sərçəsi ilk dəfə 1843-cü ildə Şimali Dakotada Con Ceyms Odübon tərəfindən təsvir edilmişdir. Bu növün kəşfindən sonra 29 il ərzində onun haqqında heç bir qeyd aparılmamışdır. Quş, amerikalı təbiətşünas Spenser Fullerton Berdin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baykal ördəyi

**Baykal ördəyi** (*Sibirionetta formosa*) — Həmçinin "iki ləkəli ördək" kimi tanınan, şərqi Rusiyada çoxalan və Şərqi Asiyada qışlayan bir su fəsiləsinə aid ördək növü.

## Taksonomiya

Baykal ördəyi ilk dəfə 1775-ci ildə alman təbiətşünası İohann Qotlib Georgi tərəfindən "Anas formosa" binominal adı ilə təsvir edilmişdir. 2009-cu ildə aparılan molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, "Anas" cinsi monofiletik deyil. Bu təhlil əsasında cins dörd yeni cinsə bölündü və Baykal ördəyi 1929-cu ildə alman zooloq Hans fon Bettixer tərəfindən təqdim edilmiş "Sibirionetta" cinsinə daxil edildi. "Sibirionetta" adı latınca "Sibir" mənasını verən "sibiricus" və qədim yunanca "ördək" mənasını verən "nētta" sözlərindən yaranıb. Növün epiteti olan formosa isə latınca "gözəl" deməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarsius sangirensis

**Tarsius sangirensis** — həmçinin *Sangihe adası tarsieri*, İndoneziyanın Sulavesi adasından təxminən 200 kilometr şimal-şərqdə yerləşən Sangihe adasında tapılan kiçik bir primat növü. 2008-ci ildə Sangihe tarsierinin bir populyasiyası ayrı bir növ kimi müəyyən edildi və Siau adası tarsieri (Tarsius tumpara) adlandırıldı. Yerli Sangihe dilində tarsierlər *"Senggasi"* və ya *"Higo"* adlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Loris tardigradus

**Loris tardigradus** — Şri-Lankanın yağış meşələrində yaşayan kiçik, gecə fəaliyyət göstərən bir strepsirrin primat növü. Bu növ, dünya üzrə ən çox təkamül fərqliliyinə və qlobal təhlükə altında olan 100 EDGE məməli növündən 22-ci və 10 əsas növdən 6-cı sırada yer alır.  İki yarımnövü müəyyən edilmişdir: *L. t. tardigradus* və *L. t. nycticeboides*.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hapalemur aureus

**Hapalemur aureus** — Malqasi dilində *"bokombolomena"* və ya *"varibolomena"* adlanır, Madaqaskarın cənub-şərqi üçün endemik olan orta ölçülü bir bambuk lemuru. Bu növ öz ölçüsündəki digər növlər üçün ölümcül hesab edilə biləcək siyanid miqdarının on iki qatını həzm edə bilir.

## Təsvir
Qızıl bambuk lemuru alaqaranlıq fəallıq göstərən bir növdür, yəni ən çox səhər və axşam alaqaranlığında fəal olur. Ev pişiyi ölçüsündədir, 28–45 sm (11–18 düym) uzunluğunda və 24–40 sm (9.4–15.7 düym) quyruğa malikdir, orta çəkisi isə 1.6 kq (3.5 funt) təşkil edir.

File:Hapalemur aureus 001.jpg
File:Golden bamboo lemur (Hapalemur aureus) feeding.jpg
File:Golden bamboo lemur (Hapalemur aureus) feeding 2.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leontopithecus caissara

**Leontopithecus caissara** — Callitrichidae fəsiləsinə aid kiçik Yeni Dünya meymunu. Bu meymun ümumilikdə qızılı-narıncı rəngdədir, lakin başı, ayaqları və quyruğu qaradır.

## Taksanomiya
Qaraüzlü şir tamarini 1990-cı ilə qədər tanınmamışdı, o zaman iki braziliyalı tədqiqatçı, Maria Lucia Lorini və Vanessa Persson, Parana ştatının Superagui adasından olan fərdlər əsasında onu təsvir etdilər. Qısa müddət sonra Parana ştatının bitişik qitə hissəsində və San-Paulo ştatının cənubunda əlavə populyasiyalar aşkar edildi. Növün elmi adı olan "caissara", Superagui adasının yerli əhalisi olan kaikaralara istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Balistidae

**Balistidae** (tətik balığı) — Qarnıtikankimilər dəstəsinə aid olan və adətən parlaq rənglərə malik olan təxminən 40 növ dəniz şüaüzgəcli balığı.

## Taksonomiya
Triggerfish ailəsi, Balistidae, ilk dəfə 1810-cu ildə fransız polimatı Konstantin Samuel Rafinski tərəfindən təqdim edilmişdir. Triggerfish balıqlarının ən yaxın qohumları Monacanthidae ailəsinə aid olan filefishlərdir və bu iki ailə bəzən Balistoidei yarımdəstəsində birlikdə təsnif edilir. Digər mənbələr isə Aracanidae və Ostraciidae ailələrini də Balistoidei yarımdəstəsinə daxil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Picoides tridactylus

**Picoides tridactylus** (Avrasiya üçbarmaqlı ağacdələni) — Şimali Avropadan Şimali Asiyaya və Yaponiyaya qədər yayılmış orta ölçülü bir ağacdələn növü.

## Taksonomiya
Avrasiya üçbarmaq ağacdələni 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərində təsvir edilmişdir. Linney ona "Picus tridactylus" binominal adını vermişdir. Növün tip lokaliteti İsveçdir. Elmi adı olan "tridactylus" qədim yunan dilində "üçbarmaq" mənasını verir (tri- "üç", daktulos "barmaq"). Bu növ hazırda 1799-cu ildə fransız təbiətşünas Bernard Jermen de Laseped tərəfindən təqdim edilmiş "Picoides" cinsinə daxildir. Avrasiya üçbarmaq ağacdələni əvvəllər Amerika üçbarmaq ağacdələni (Picoides dorsalis) ilə eyni növ hesab edilirdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər