open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mətn

**Mətn** ( "parça; hörülmə, əlaqə, uyğungəlmə") — bir qrup cümlənin uyğun halda və məntiqli əlaqəsi.
“Mətn” anlayışının iki əsas şərhi var: immanent (genişlənmiş, fəlsəfi yüklü) və reprezentativ (daha özəl). İmmanent yanaşma mətnə ​​muxtar reallıq kimi münasibəti, onun daxili strukturunun açılmasına diqqəti nəzərdə tutur. Nümayəndə -  mətnin xarici reallığı haqqında məlumatın təqdim edilməsinin xüsusi forması kimi nəzərdən keçirilməsi.
Dilçilikdə “mətn” termini şifahi nitq nümunələri də daxil olmaqla geniş mənada işlənir. Mətn qavrayışı mətn dilçiliyi və psixolinqvistika çərçivəsində öyrənilir. Beləliklə, məsələn, I. R. Qalperin mətni belə müəyyənləşdirir: “Bu, yazılı sənəd şəklində obyektivləşdirilmiş, müxtəlif növ leksik, qrammatik və məntiqi əlaqələrlə birləşən bir sıra ifadələrdən ibarət, müəyyən bir xüsusiyyətə malik olan yazılı bir mesajdır. mənəvi xarakter, praqmatik münasibət və buna uyğun olaraq ədəbi işlənmişdir".
Mətn oxuyan zaman hər bir hərf beyinə ayrıca siqnal vahidi kimi göndərilir. Özü də, tərsinə çevrilmiş şəkildə. Beyin bunları düz üzünə çevirir. Gördüyümüz hər şeydə belədi. Bu proses “invertation” adlanır.
Mətn oxuyan zaman gözlər əksərən fərqli nöqtələrə fokuslanır, yəni sağ göz bir hərflərə, sol göz başqalarına.      

Orta oxuma qabiliyyətli adamın gözləri kitabın hər sətrində 12-16 dəfə fokus dəyişir. Sürətli oxu qabiliyyətli adamda cəmi 2-4 fokus dəyişimi olur. O deməkdir ki, gözlər hər sətri müvafiq sayda (3, 5 və s.) seqmentə bölüb, bunları ayrıca “skan” edir. Yeni oxumağa başlayan adamlarda (yaxud, yeni öyrəndiyi dildə oxuyanda) bu rəqəmlər daha çox olur.  

Bir saatlıq mətn oxunuşunda gözlər maksimum 57 dəqiqə iş rejimində olur. 3 dəqiqəni istirahət edirlər. Biz bunu adətən hiss etmirik.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mətn nədir?
Crataegus altaica

*  — Crataegus chlorocarpa bitki növünün sinonimi.
*  — Crataegus sanguinea bitki növünün sinonimi.
Oksitan dili

**Oksitan dili** (*;* ) — Hind-Avropa dillərinin roman dilləri qrupunun oksitano-roman altqrupuna aid olan dil.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Provans dialekti
Crataegus korolkowii

*  — Crataegus pinnatifida var. pinnatifida bitki yarımnövünün sinonimi.
*  — Crataegus chlorosarca bitki növünün sinonimi.
*  — Crataegus chlorocarpa bitki növünün sinonimi.
4000 (ədəd)

**Dörd min** — say sistemində ədədlərdən biri. üç min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra,  dörd min birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Vahid (ad)

**Vahid** — Azərbaycan kişi adı və təxəllüs. Əsasən **[[1 (ədəd)|Vahid]]** say sistemində **1** rəqəminə deyilir.

* Vahid Əhmədov — Azərbaycanın ictimai-siyasi xadimi
* Vahid Mustafayev — Azərbaycan rejissoru
* Vahid Fərzəliyev —
* Vahid Nəzərov —
* **[[Vahid Əliyev]]**
:* Vahid Əliyev (aktyor) — Azərbaycanlı aktyor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti
:* Vahid Əliyev (general) — Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası rəhbərinin müavini, general-leytenant

;Bu təxəllüsü olan tanınmışlar
* Əliağa Vahid — azərbaycanlı şair, qəzəlxan.
One Step Closer

**One Step Closer**, Linkin Park tərəfindən 2001-ci ildə satışa çıxarılan sinqldır. Mahnı çox rəğbət gördü və 2001-ci ilin rok marşı adlandırıldı.

= Klibi =

One Step Closer-in klibi qrubun üzvü Co Hanın prodüserliyi ilə hazırlanmışdır. Klip Los-Ancelesdə subway tunelində 19 metr dərinlikdə çəkilmişdir. Çox Linkin Park azarkeşlərinə görə mahnı Linkin Park-ın indiyə kimi çıxmış ən yaxşı mahnısıdır. Amerika mahnı siyahılarından olan Billboard 100-də 75-ci sıranı tutub.

= Sinqldakı mahnılar =
# "One Step Closer" – 2:35
# "My December" – 4:21
# "High Voltage" – 3:45
# "One Step Closer" (video) – 2:55

## Həmçinin bax

* Linkin Park
* Hybrid Theory
Svan-Hanz kateteri

ya **ağciyər arteriyası kateteri** ya da **pulmonal kateter** 1970-ci ildə kardioloqlar Uilyam Qans () və Yeremi Suan () tərəfindən əsasən ürək patologiyalarında hemodinamik dəyişiklikləri müayinə etmək və qiymətləndirmək üçün icad edilmişdir. Kateter sonralar icad edənlərin şərəfinə  adlandırılmağa başlanılmış və bu adla da kardiologiyada öz yerini tutmuşdur. Kateter perkutan (dəridən keçməklə) mərkəzi venalardan birinə yeridilməklə ürəyin sağ qulaqcığına, oradan sağ mədəsiyə daha sonra isə ağciyər kötüyü vasitəsilə ağciyər artriyasına daxil edilir. Kateterin digər ucu isə müayinələri seyr etmək üçün manitorla əlaqələndirilir. Kateter növbə ilə ürəyin sağ şəbələrinə yeridilməklə onların hemodinamik göstəriciləri manitor vasitəsilə müşaidə olunur. Yekun olaraq kateterin ucu ağciyərin xırda arteriyalara qədər ğəlib çatdıqda onun ucundakı qovuq üfürdülərək (adətən maye yeritməklə) arteriyanın mənfəzinin qapanmasına nail olunur. Bunu təbabətdə indeksləşdirilmiş adı - dir. Bu zaman arteriyanın qapanmadan sonrakı nahiyəsində təzyiq ölçülür. Əldə olunan göstəricilər əsasında baş verən patofizioloji hemodinamikanı qiymətləndirmək mümkün olur. Kateter kardiologiyada, ürək-damar cərrahiyyəsində, xüsusən anesteziologiya və reanimatologiyada ürək patologiyası ilə əlaqədar səhəti kritik ağır olan xəstələrdə ürəyin sol şöbələrinin funksiyalarını, ağciyərlərdə durğun mayenin həcmini və bədən səthinə müvafiq mayenin paylanma balansını qiymətləndirməyə və müvafiq effektli müalicə taktikası seçməyə imkan verir. Şok vəziyyətlərində, xüsusən də kardiogen və septiki şoklarda hemodinamik göstəriciləri giymətləndirmək və effektli müalicə üçün infuzion ya da katexolamin müalicə taktikasını seçmək üçün geniş istifadə edilir.

## Mənbələr
* Swan, H. J.; Ganz, W.; Forrester, J.; Marcus, H; Diamond, G; Chonette, D.: *Catheterization of the heart in man with use of a flow-directed balloon-tipped catheter.* New England Journal of Medicine 1970;283:447–51. PMID 5434111. 
* A. Zowislo: *[http://www.zwai.net/pflege/Intensiv/Journal/Intensivmedizin/Erweitertes_haemodynamisches_Monitoring_-_PAK_vs_PiCCO/ Möglichkeiten des erweiterten hämodynamischen Monitoring – Vergleich von Pulmonalarterienkatheter und der PiCCO-Methode bei hämodynamisch instabilen Patienten.] * (www.zwai.net, abgerufen Juli 2008) 
* *[http://www.emedicine.com/med/topic2956.htm Pulmonary Artery Catheterization.]* (www.emedicine.com – englisch, abgerufen Juli 2008) 

## Xarici keçidlər
* Thermistor for Catheter  
* Emedicine 
* The 'St George' Guide To Pulmonary Artery Catheterisation  

## Həmçinin bax
* Kateter
* Arterial kateter
* Venadaxili kateter
* Mərkəzi venoz kateter
* Svan-Hanz kateteri
* Foqarti kateteri
* Sidik kateteri
Regent

**Regentlik** (, "idarə edən") — monarxın yoxluğu və ya azyaşlılığı dövründə dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirən şəxs (*regent*) və ya kollegial orqan (*regent şurası*).
## Tarixi
İlk dəfə regentlik İngiltərədə baş verib.Kral III Georq(1738 - 1820) ruhi xəstə olduğu üçün oğlu VI Georq(1762 - 1830) taxta çıxır.Və krallığı o idarə etməyə başlayır.Onun dövründə İngiltərə daha təkmilləşmiş, incəsənət , dizayn , moda və arxitektura və texnika daha çox irəliləmişdir.

## Həmçinin bax
* Monarxiya
* Dövlət
* Vəzifə
Əli Əliyev

* Əli Əliyev (aktyor) — Naxçıvan MR-in Əməkdar artisti (1987).
* Əli Əliyev (siyasətçi) — Vətəndaş və İnkişaf Partiyasının sədri.
* Əli Əliyev (əmək qəhrəmanı) — əmək qəhrəmanı.
* Əli Əliyev (mühəndis) — professor.
* Əli Əliyev (kimyaçı) — professor.
* Əli Əliyev (tarixçi) — ictimai-siyasi xadim, tarixçi, pedaqoq.
* Əli Əliyev (bioloq) — bioloq.
* Əli Əliyev (futbolçu) — futbolçu.

## Həmçinin bax
* Əli (ad)
* Əliyev
I Vilhelm (Almaniya imperatoru)

**I Vilhelm ** (; ) — Almaniya imperatoru (kayzer). 18 yanvar 1871-ci ildən Prussiya krallığının 7 oktyabr 1858-ci ildən regenti, 2 yanvar 1861-ci ildən Prussiyanın kralı. Prussiya general-feldmarşalı. Birləşmiş Almaniya İmperiyasının birinci imperatoru Wilhelm həm də ingiltere kralicasının nəvəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sümürgəkimilər

**** ()  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.

## Cinsləri
* *[[Asplenium]]*
* *[[Hemidictyum]]*
* *[[Hymenasplenium]]*

## İstinadlar

## Həmçinin bax
III Fridrix

**III Fridrix** (; ) — 9 mart 1888-ci ildən Almaniya İmperiyasının imperatoru (kayzeri) və Prussiyanın kralı, 28 oktyabr 1870-ci ildən prussiya general-feldmarşalı, 1872-ci ildən Rusiya general-feldmarşalı. Avropanın ən parlaq şahzadələrindən biri olsa da ağır xəstəlikdən cəmi 99 gün krallıq edərək vəfat edib.

## İstinadlar
Lombardiya

**Lombardiya** (, ) — İtaliyada region.

Lombardiya İtaliyanın şimalında Alp dağları ilə Po çayı arasında yerləşir. Pemont, Emiliya-romanya, Veneto, Trentino-Alto-Adice vilayətləri və İsveçrə ilə həmsərhəddir.

Lombardiyada İtaliya əhalisinin altıda biri yaşayır. Paytaxtı — Milan şəhəridir. Əhalisi 9, 4 milyon nəfər, ərazisi 23 min kvadrat kilometrdir.

Regiona daxil olan şəhərlər:
* Milan
* Breşiya
* Montsa
* Berqamo
* Komo
* Busto Arsitsio
* Vareze
* Sesto San Covanni
* Çinizello Balsamo
* Kremona
* Paviya
* Vicevano
* Lenyano
* Qallarate
* Ro
* Lodi
* Kazelle Landi
* Villa d'Adda

## İstinadlar
Dalğa

**Dalğa** bu mənaları ifadə edə bilər:
* Dalğa (fizika) — fizika elmində dalğalar
* Dalğa (su) — dənizdə dalğalar.
* Dalğa (qrup)
* Dalğa (Buqro)
* Dalğa TV
Xose Luis Rodriges Sapatero

**Jose Luis Rodríguez Zapatero** () — İspan siyasətçi. 2005-ci il etibarilə İspan Sosialist İşçi Partiyasının (İspan "Partido Socialista Obrero Español") ümumi başçısı və İspaniyanın baş naziridir. Baş nazirlik dövrünün əhəmiyyətli hadisələri, İspaniyanın İraqdakı əsgərlərini geri çəkməsi və həmcinsi evliliyini qanuniləşdirməsidir. Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə birlikdə Mədəniyyətlər ittifaqı layihəsinin qurucusu və sədrlərdən biridir..

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sosialist İşçi Partiyası
* ''Time'', 19 Sep 2004
İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası

**İspaniya Sosialist İşçi Partiyası** (isp. *Partido Socialista Obrero Español*, PSOE), İspaniyanın iki əsas siyasi partiyasından biridir. 1879-cu ildə qurulan PSOE, ölkənin ən qədim və ənənəvi partiyalarından biri olmaqla yanaşı, Avropanın ən qədim sosial-demokrat partiyalarından biridir.

## Haqqında
İspaniya Sosialist İşçi Partiyasının əsası 2 may 1879-cu ildə Pablo İqlesias tərəfindən qoyulmuşdur. PSOE, Beynəlxalq Sosialist və Avropa Sosialist partiyalarının üzvüdür. Partiyanın siyasi və ideoloji sahədə əsas dönüş nöqtəsi 1970-ci illərin sonu və 1980-ci illərin əvvəllərində baş vermiş, partiya tədricən marksist köklərindən uzaqlaşaraq sosial demokratiyaya doğru meyllənmişdir.

PSOE, İspaniya tarixində bir neçə dəfə hakimiyyətdə olmuşdur. 1982-ci ildə Felipe Qonzalesin başçılığı ilə PSOE, İspaniya tarixində ilk dəfə demokratik seçkilərlə hakimiyyətə gəlmiş və 1996-cı ilə qədər iqtidarda qalmışdır. 2004-cü ildə Xose Luis Rodriges Sapateronun liderliyində PSOE yenidən hakimiyyətə gəlmiş və 2011-ci ilə qədər iqtidarda olmuşdur. 2018-ci ildən etibarən isə Pedro Sançesin başçılığı ilə PSOE yenidən hakimiyyətdədir.

## İdeologiyası
PSOE-nin ideologiyası sosial demokratiya, proqressivizm, feminizm və Avropapərəstlik kimi dəyərlər üzərində qurulmuşdur. Partiya, sosial ədalət, bərabərlik, insan hüquqları və rifah dövləti kimi prinsipləri müdafiə edir. PSOE, həmçinin iqlim dəyişikliyi, ətraf mühitin qorunması və bərpa olunan enerji kimi məsələlərdə də fəal mövqe tutur.

## 2004-cü il seçkiləri
PSOE, İspaniya tarixində bir neçə dəfə seçki qələbəsi qazanmışdır. 1982, 2004 və 2018-ci illərdə keçirilən ümumi seçkilərdə PSOE birinci partiya olmuş və hökuməti qurmuşdur. 2023-cü il seçkilərində isə PSOE yenidən birinci partiya olsa da, mütləq çoxluq əldə edə bilməmiş və koalisiya hökuməti qurmaq məcburiyyətində qalmışdır.

## Struktur və idarəetmə
PSOE, bütün İspaniya ərazisində fəaliyyət göstərir və ölkənin bütün bölgələrində təşkilatlanmışdır. Partiyanın ən yüksək qərar qəbul edən orqanı Federal Komitədir (Comité Federal). Federal Komitə, partiyanın siyasətini müəyyənləşdirir və partiya liderini seçir. Partiyanın gündəlik fəaliyyətinə isə İcraiyyə Komissiyası (Comisión Ejecutiva Federal) rəhbərlik edir.

## İstinadlar
Tintoretto

**Yakopo Komin**, daha çox **Tintoretto** adı ilə tanınır (; 29 sentyabr 1518–31 may 1594) — Venesiya rəssamlıq məktəbinə mənsub olan yüksək İntibah dövrü rəssamı. Gəncliyində həmçinin **Yakopo Robusti** adı ilə tanınmışdır.

### Həyatı
Tintoretto 1518-ci ildə Venesiyada ailədə 21 uşağın ən böyüyü kimi anadan olmuşdur. Atası Covanni rəngsaz () olduğuna görə oğlu da özunə Tintoretto təxəllüsünü götürür.

Yakopo sanki rəssam doğulmuşdu. Oğlundakı istedadı görən atası onu dərs almaq üçün Tisianın emalatxanasına gətirir. Lakin Tintoretto Tisianın yanında cəmi 10 gün qalır. Tisian onu evlərinə göndərir. Belə düşünürlər ki, Tisian Tintorettonun özünəməxsus üslubunu qısqanmış, digərlərinə görə isə Tintorettonun üslubu Tisiana yad olduğu üçün onu geri qaytarmışdı.

Bundan sonra Tintoretto müəllimsiz öz üzərində işləməyə başlayır. Yüksək şəxsi ambisiyanın və zəhmətin nəticəsi olaraq onun emalatxanasının üzərində bu yazı yerləşdirilmişdi:

Tərcüməsi — Mikelancelonun dizaynı və Tisianın rəngi.

O, daha çox Mikelancelonun modellərini, "Şəfəq"ini, "Alatoran"ı və "Gecə"sini öyrənirdi. Daha sonra o mum və yapışqanla işləmək sahəsində də ustalaşdı.

### Erkən işləri
Tintorettoun erkən işlərinin bəziləri itmişdir. Onun erkən işlərindən dövrümüzədək gəlib çatanlar Venesiya kilsəsi üçün çəkdiyi "İsanın məbəddə təqdimatı", həmçinin Benedettoda "İsa Samariya qadını ilə" əsərləridir. Bundan əlavə Tintoretto "Yaradılış" kitabından 4 mövzu çəkmişdi. Bunlardan ikisi "Adəm və Həvva" və "Habilin ölümü" Venesiya Akademiyasındadır.

### Müqəddəs Mark təsvirləri

1546-cı ildən Tintoretto Madonna del Orto kilsəsi üçün özünün 3 aparıcı əsərini "Qızıl buzova sitayiş", "Bakirənin məbəddə təqdimatı" və "Sonuncu mühakimə"ni çəkir. 1548-ci ildən Tintoretto Marko məktəbi üçün əsərlər çəkmək göstərişi alır. Bu əsərlərə "Müqəddəs Markın bədəninin tapılması", "Müqəddəsin bədəninin Venesiyaya gətirilməsi", "Müqəddəsin tərəfdarlarının duası" və "Qulun möcüzəsi" daxildir.

### Cənnət
Bu əsər Tintoretto yaradıcılığının tacı və əhəmiyyətli əsəridir. "Cənnət" incəsənət dünyasında ən böyük freskadır. Əsərin kimə tapşırılacağı müəyyən edilməmişdən Tintoretto əsərin ona tapşırılması üçün tanrıya dua edirdi. O, yorulmadan əsər üzərində işləməyə başlayır. Tintoretto əsərin detallarının tamamlanmasında oğlu Domeniko Tintorettonun köməyindən də istifadə edir. Diqqətdən kənarda qalmış Tintorettonu bütün Venesiya bu möhtəşəm əsərə görə alqışlayır.

### Ölümü və tələbələri

"Cənnət"i bitirdikən sonra Tintoretto bir müddət istirahət edir və ciddi işlər görmür. 1594-cü ildə onun mədəsində ağrılar başlayır. Bu ağrılar onu yatmaqdan və yeməkdən məhrum edirdi. Nəhayət 31 may 1594-cü ildə Tintoretto əbədi olaraq gözlərini yumur. O, Maddonna del Orto kilsəsində, 1590-cı ildə 30 yaşında vəfat etmiş sevimli qızı Marietta ilə yanaşı dəfn edilir. Tintorettonun çox az tələbəsi vardı. Onların arasında rəssamın iki oğlu və Antverpenli Martin de Vos da yer alırdı. Oğlu Domeniko Tintoretto əksər böyük əsərlərində atasına kömək etmişdi.
Reyxstaq

**Reyxstaq** (  «dövlət» və  «iclas etmək»):

* Reyxstaq — Müqəddəs Roma imperiyasının ali zadəgan-təmsilçilik orqanı;
* Reyxstaq — Almaniya İmperiyasının 1871—1918-ci illərdə parlamenti;
* Reyxstaq — Veymar Respublikasının 1918—1945-ci illərdə parlamenti;
* Reyxstaq — Berlində Almaniya bundestaqının iclaslarının keçirildiyi məşhur bina.

## İstinadlar
Vilhelm

**Vilhelm** — alman mənşəli kişi adı. Alman dilində *willio* (iradə, qətiyyət) və *helm* (dəbilqə, müdafiə) sözlərindən götürülüb.

*I Vilhelm (Almaniya imperatoru) — Almaniya imperatoru.
*I Vilhelm Fateh — İngiltərə kralı.
*I Fridrix Vilhelm —
*I Fridrix Vilhelm (Brandenburq kürfürstü) —
*II Vilhelm —
*IV Vilhelm (Böyük Britaniya kralı) —
*Vilhelm Kinsl — Avstriya bəstəkarı, dirijoru və musiqişünası.

;Digər
*II Vilhelm Torpağı —
Soyuqbulaq (Loru)

**Soyuqbulaq** — Ermənistanın Taşir rayonunda (keçmiş Vorontsovka, sonradan Kalinino) kənd.

## Tarixi
Soyuqbulaq İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənddir. Erməni mənbələrində Sovux bulağ formasında qeyd edilir. Rayon mərkəzindən 11 km şimal-qərbdə, Qaraarxac dağının ətəklərində yerləşir. 1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun tərkibində olmuşdur.

Kənd Lori əyalətində (keçmiş Loru mahalı) ərazisində yerləşir. 2008-ci ilin məlumatına əsasən Soyuqbulaq kəndinin əhalisinin sayı 184 nəfər təşkil etmişdir. 1988-ci ilin sonlarınadən etnik azərbaycanlılar üstünlük təşkil etmişdir. Kəndin adı sonralar dəyişdirilərək "Parağbyur" halına salınmışdır.

Toponim Azərbaycan dilində "sərin" mənasında işlənən soyuq sözü ilə bulaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19. IV.1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Paqaxbyur qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 159 nəfər, 1897-ci ildə 154 nəfər, 1904-cü ildə 230 nəfər, 1914-cü ildə 125 nəfər, 1916-cı ildə 375 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalanlar öz kəndlərinə dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 402 nəfər, 1926-cı ildə 405 nəfər, 1931-ci ildə 420 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin axırlarında azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

## Mənbə
* Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
* Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
* B. Ə. Budaqov, Q. Ə. Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
* Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

## İstinadlar
Linkin Park Underground

**Underground EP** — Linkin Park tərəfindən hazırlanan canlı və yaxud remix mahnılar əsasında hazırlanmış EP-lərdir. Sayca 10 EP mövcuddur. Sonuncu albom 2010-cu ildə çıxmışdır.

## Albomların siyahısı

## [[Hybrid Theory EP|Underground 1.0]]

Əslində adı Hybrid Theory EPdir. Ancaq Underground seriyasının ilk albomu olmuşdur. Bu albom digər EP-lərdən fərqli olaraq mahnıları remix və ya canlı deyildir.

# Carousel – 3:01
# Technique – 0:40
# Step Up – 3:55
# And One – 4:31
# High Voltage – 3:31
# Part of Me – 12:43

## Underground 2.0

2002-ci ildə satışa çıxarıldı.

# A.06 – 0:54
# With You (Live) – 3:45
# Pts. Of. Athrty (Christal Method Remix) – 4:57
# Dedicated (Demo 1999) – 3:10
# High Voltage (Live) – 3:45
# My December – 4:20

## Underground 3.0

2003-cü ildə satışa çıxarıldı.

# Don't Stay – 3:07
# Figure.09 – 3:19
# With You – 3:54
# By Myself – 3:10
# A Place For My Head – 3:05

## Underground 4.0

2004-cü ildə satışa çıxarılmışdır. Bu EP-də həmçinin bir mahnıya klip də çəkilmişdir.

# Sold My Soul To Yo Mama – 1:59
# Breaking the Habit – 5:39
# Standing In The Middle – 3:23
# Step Up/Nobody's Listening/It's Goin' Down – 4:55 (klip çəkilmişdir)
# Wish – 4:21
# One Step Closer Featuring Jonathan Davis (Live) – 4:07

## Underground 5.0
2005-ci ildə satışa çıxarılmışdır. Mahnılardan bəziləri Jay-Z ilə edilmiş duetlərin canlı versiyaları təşkil edir.

# Breaking the Habit – 3:17
# Somewhere I Belong – 3:33
# Public Service Annoucement – Intro – 1:17
# Big Pimpin'/Papercut (Live 8) – 2:44
# Dirt Off Your Shoulder/Lying From You – 4:09
# Jigga What/Faint – 3:26

## Həmçinin bax
110 (ədəd)

**Yüz on** — say sistemində ədədlərdən biri. Yüz doqquzdan sonra,  yüz on birdən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Yüz on ədədi** —cüt ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir. 1, 2, 5, 10, 11, 22, 55 və 110 ədədlərinə qalıqsız bölünür.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xromaffin üzvlər

**Xromaffin üzvlər** —  ya paraqanqlionar –  ya adrenal sistem simpatik kötük mayasından, xüsusi xromaffinoblast adlanan hüceyrələrdən  inkişaf edən törəmələrə deyilir; bu üzvləri təşkil edən xromaffin hüceyrələri xrom duzları təsirindən tünd qonur rəngə boyanmaları ilə fərglənir. Burada iştirak edən, yaxşı inkişaf etmiş xromaffin hüceyrələri – simpatik paraqanqlion, zəif inkişaf etmiş xromaffin törəmələri isə – parasimpatik paraqanqlion hesab edilir.

Xromaffin üzvlərə böyrəküstü vəzilərin beyin maddəsi, yuxu yumağı, ürəküstü paraqanqlion, aortayanı cisimciklər, büzdüm cisimciyi və peritonarxası hücrəli toxumada aorta boyu yerləşmiş xromaffin hüceyrələri aiddir.

### Yuxu yumağı
Yuxu yumağı ya yuxuarası paraqanqlion –  forma və böyüklük cəhətcə düyü dənəsinə bənzəyir. Ümumi yuxu arteriyasının xarici və daxili yuxu arteriyalarına bölünən yerində yerləşmişdir. Rəngi qanın miqdarından asılı olaraq sarı-qırmızi, ya açıq-boz, konsinstensiyası xeyli sərt və xarici səthi dənəli olur. Yetişmiş şəxsdə uzunluğu 5–8&nbsp;mm, eni 2–3&nbsp;mm və qalınlığı 1,5–2&nbsp;mm-dir; çəkisi 22 mq-a çatır. Yuxu yumağı xaricdən birləşdirici toxuma kapsulu ilə örtülüdür; bəzən iki ya 3-4 hissədən təşkil olur. 
[thumb|[Adrenalin]]
[thumb|[Noradrenalin]]

### Ürəküstü paraqanqlion
Ürəküstü paraqanqlion –  kiçik bir üzvdür; ürəyin sol tac arteriyasının üzərində sol seyvan altından keçən yerində yerləşmişdir. uzunluğu 15&nbsp;mm və eni 3&nbsp;mm-ə çatır. Bundan başqa bir qisim xromaffinhüceyrələr ürək kisəsi altında da təsadüf edilir.

### Aortayanı cisimciklər
Aortayanı cisimciklər –  ya aorta və ya bel paraqanqlionları miqdarca iki olur, qarın aortasının yan tərəflərində və onun bölünən yerindən bir qədər yuxarı periton arxasında yerləşir. Yenidoğulmuşda sağ vəzinin uzunluğu 11,6&nbsp;mm-ə, solunku – 8,8&nbsp;mm-ə çatır. Bu cisimciklər bir yaşa qədər inkişafa davam edir, sonra reduksiya etməyə başlayır, 5 yaşında tamamilə reduksiya olunur.

### Büzdüm cisimciyi
Büzdüm cisimciyi –  1859 cu ildə kəşf edilmiş; 2,5&nbsp;mm böyüklükdə kiçik bir düyüncükdür, büzdüm üzərində  şaxələri ucunda yerləşmişdir. Bəziləri bunu xromaffin sisteminə aid edirlər, bəziləri isə bunu heyvanlarda təsadüf edilən oma damar yumaqcığına oxşadırlar.

Bütün bunlardan başqa xomaffin hüceyrələri yığıntılarına qarın kələfində, yuxarı çöz kələfində, qarınaltı kələfdə,  daxilində, yumurtalığın kütləsində və toxum ciyəsində təsadüf edilir.

Xromaffin üzvlərinin daşıdığı vəzifə böyrəküstü vəzilərin beyin maddəsinin vəzifəsinin eynidir.

## İstinadlar


## Mənbələr
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie

## Xarici keçidlər
* Secretion Control in Adrenal Chromaffin Cells 
* UC-San Diego Chromaffin Cell and Hypertension Research 
* A Primer on Chromaffin Cells
* Rat Chromaffin cells primary cultures: Standardization and quality assessment for single-cell assays (a protocol)
Sindrom

**Sindrom** ( — *eyni səviyyədə, uyğun)* — ümumi patogenezə malik simptomların məcmusu.

Tibbdə və psixologiyada sindrom termini eyni vaxtda baş verən kliniki aşkar olunmuş simptomların oxşarlığına əsaslanır. Belə ki, xüsusiyyətlərdən biri həkimi digər xüsuiyyətlərin olması barədə xəbərdar edir. Bu termin tibbdən kənarda da oxşar hadisələri təsvir etmək üçün istifadə olunur.

Tibb terminologiyasında sindrom yalnız aşkar olunmuş xarakteristikaların məcmusuna aid edilir. Spesifik xəstəlik və ya rahatsızlıq isə əsas səbəb kimi qəbul olunur.

## Həmçinin bax
* ADA sindiromu
* Arias sindromu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İş evləri

**İş evləri** — yoxsullara yeganə kömək forması

XVII əsrdə İngiltərədə yaradılmışdı. 1834-cü ildə qəbul edilmiş "Yoxsullar haqqında qanun"a görə iş evləri yoxsullara yeganə kömək formasına çevrilmişdi; iş evlərində həbsxana – katorqa rejimi hökm sürürdü və xalq arsında *"yoxsullar üçün bastiliyalar"* adlandırılmışdı.

## İstinadlar
Kral İncəsənət Cəmiyyəti

**İncəsənət və peşə cəmiyyəti** () — 1754-cü ildə Londonda təsis edilmiş burjua maarifçi və filantropik cəmiyyəti.

## İstinadlar
Lord Palmerston

**Lord Palmerston** (; ) — ingilis dövlət xadimi və diplomatı. İki dəfə İngiltərənin xarici işlər naziri, sonra daxili işlər naziri və nəhayət, baş naziri olmuşdur.

Palmerston ingilis burjuaziyasının yırtıcılıaq səylərinin sədaqətli ifadəçisi idi. O, ingilis burjuaziyasının qəsbkarlığı mənafeinə xidmət etdiyini "mədəniyyəti qorumaq" haqqında ibarəli sözlərlə ört-basdır edirdi. Onu müharibə qızışdıran, "təhlükəli baş nazir" kimi tanıyırdılar.

Palmerston rus xalqının qəddar düşməni idi. O, həmişə deyirdi ki, Rusiya İngiltərənin başlıca düşmənidir. Palmerston Rusiya əleyhinə koalisiyanın ilhamvericisi olub, bütün Avropanı bu koalisiyaya cəlb etməyə çalışır, Rusiyanı parçalamaq haqqında geniş planlar tuturdu. Krım müharibəsində (1854-1855) Sevastopolun on bir ay davam edən qəhrəmancasına müdafiəsi bu planları pozub puça çıxartdı..

## Mənbə

* **V. Morev**, *"Zəncilər həbsxanası"*, Bakı, "Azərbaycan Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı Nəşriyyatı", 1953, səh. 121-122

## İstinadlar
İnqilabçı rus sosial-demokratlarının xarici cəmiyyəti

**İnqilabçı rus sosial-demokratlarının xarici cəmiyyəti** — V. İ. Leninin təşəbbüsü ilə 1901-ci ilin oktyabrında təsis edilmiş cəmiyyət.

Cəmiyyətə "İskra" və "Zarya" təşkilatının xarici şöbəsi və ("Əmək azadlığı" qrupunu ehtiva edən) "Sosial-demokrat" təşkilatı daxil olmuşdu.
Cəmiyyətin vəzifəsi inqilabçı sosial-demokratiya ideyalarını yaymaqdan və mübariz sosial-demokrat təşkilatı yaratmaqdan ibarət idi. Cəmiyyət (nizamnaməsinə görə) "İskra" təşkilatının xarici şöbəsi idi. O, xaricdəki rus sosial-demokratlarından "İskra" tərəfdarlarını öznə cəlb edir, maddi cəhətdən qəzetə kömək edir, qəzetin Rusiyaya çatdırılmasını təşkil edir və kütləvi marksizm ədəbiyyatı nəşr edirdi.

RSDFP-nin II qurultayı Cəmiyyəti nizamnamə komitə hüququ olan vahid xarici partiya təşkilatı olaraq qərarlaşdırdı və ona bir vəzifə olaraq RSDFP MK-nın rəhbərliyi və nəzarəti altında işləməyi tapşırdı.

RSDFP-nin II qurultayından sonra Xarici cəmiyyətdə menşeviklər möhkəm yer tutaraq, Leninə, bolşeviklərə qarşı mübarizə etməyə başladılar. 1903-cü ilin oktyabrında RSDFP-nin III qurultayında menşeviklər Cəmiyyətin yeni nizamnaməsini keçirdilər. Bu nizamnamə RSDFP-nin II qurultayında qəbul edilmiş partiya nizamnaməsinin əleyhinə idi. Həmin vaxtdan etibarən Cəmiyyət menşeviklərin istinadgahı olmuş və 1905-ci ilədək mövcud olmuşdur.

## İstinadlar
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası II Qurultayı

**Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası II Qurultayı** — 1903-cü il iyulun 17-də (30-da) və avqustun 10-da (23-də) baş tutan qurultay.

## Haqqında
Qurultayın birinci 13 iclası Brüsseldə keçirilmişdir. Sonra, polisin təqibi üzündən, qurultayın iclasları Londona köçürülmüşdü.

Qurultayın ən mühüm məsələləri partiya Proqramı və Nizamnaməsinin təsdiq edilməsi və rəhbər partiya mərkəzlərinin seçilməsi idi. Partiya Nizamnaməsinin müzakirəsi zamanı partiyanı qurmağın təşkilat prinsipləri məsələsində şiddətli mübarizə baş vermişdi.

## Mənbə

* **V.İ.Lenin**, *"Partiyanın nizamnaməsi haqqında"*, Bakı, "Azərnəşr", 1973, səh. 246-247.

## Həmçinin bax

* Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası
Albrext fon Run

** Albrext fon Run** (; ) — qraf (19 yanvar 1871-ci il), alman hərbi və siyasi xadimi, Prussiya general-feldmarşalı (1 yanvar 1873-cü il).

2 sentyabr 1859-cu ildən Prussiyanın hərbi naziri, bu vəzifədə 1873-cü ilədək qaldı. Bir sıra əhəmiyyətli hərbi islahatlar keçirdi, hərbi qulluq üç illik oldu, ordunu daha çevik vəziyyətə gətirdi. Prussiyanın 1864-cü ildə Danimarka ilə , 1866-cı ildə Avstriya ilə , 1870–1871-ci ildə Fransa ilə muharibələrində qələbə çalmasında böyük rol oynadı.

I Vilhelm ilə hərbidən dost idi və ona Otto fon Bismarkı kansler təyin etməyi məsləhət bilmişdi.

## Ədəbiyyat
* Roon W. von: Denkwürdigkeiten aus dem Leben des General-Feldmarschalls Kriegministers Grafen von Roon, Bd.1–2, Breslau 1892.

## İstinadlar
Bund

**Bund** — Litva, Polşa və Rusiyada Ümumi yəhudi fəhlə ittifaqı.

1897-ci ildə Vilnoda yəhudi sosial-demokrat qruplarının təsis qurultayında təşkil edilmişdi. Bund, əsas etibarilə Rusiyanın qərb vilayətlərinin yəhudi sənətkarlarının yarımproletar ünsürlərini birləşdirirdi. O Rusiya fəhlə hərəkatında millətçilik və separatizm təmsilçisi idi.

Bundçular RSDFP daxilində daim partiyanın opportunist qanadına ("iqtisadçılara", menşeviklərə, təsviyəçilərə) tərəfdar çıxır, bolşevizmə qarşı mübarizə edirdilər. Xarici hərbi müdaxilə və vətəndaş müharibəsi illərində Bundun rəhbərləri əksinqilab qüvvələri ilə birləşdilər. Bununla bir zamanda Bundun sıravi üzvləri arasında Sovet hakimiyyəti ilə əməkdaşlıq xeyrinə dönüş əmələ gəldi.

1921-ci ilin martında Bund öz-özünü ləğv etdi və onun üzvlərinin bir hissəsi ümumi əsaslarla RK(b)P-yə qəbul olundu.

## Mənbə
* **V. İ. Lenin**, *"Partiyanın nizamnaməsi haqqında"*, Bakı, "Azərnəşr", 1973, səh. 251–252.

## İstinadlar
Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqları

**Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqları** — Burjua proqressist partiyasının xadimlərindən M. Hirş və F. Dunker tərəfindən 1868-ci ildə yaradılmış Almaniya reformist həmkarlar ittifaqı təşkilatılarıdır.

Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının təşkilatçıları əmək və kapital mənafeyinin "ahəngdarlığı ideyasını təbliğ edir, ittifaqlara fəhlələrlə yanaşı kapitalistlərin də qəbul olunmasını mümkün sayır, tətil mübarizəsinin məqsədəuyğunluğunu inkar edirdilər. Onlar belə bir iddia irəli sürürdülər ki, kapitalizm cəmiyyəti çərçivəsində burjua dövlətinin qanunvericiliyi vasitəsi ilə, həmkarlar təşkilatının köməyi ilə fəhlələri kapital zülmündən xilas etmək mümkündür; onlar həmkarlar ittifaqlarının başlıca vəzifəsini fəhlələrlə sahibkarlar arasında vasitəçilik etməkdə və pul toplamaqda görürdülər.

Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının tətillərə mənfi münasibəti bu həmkarlar ittifaqlarını ştreykbrexer təşkilatlarına çevirirdi; onların fəaliyyəti başlıcxa olaraq qarşılıqlı yardım kassaları və mədəni-maarif təşkilatları çərçivəsi ilə məhdudlaşırdı.

1933-cü ilin mayınadək mövcud olmuş Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqları burjuaziyanın bütün səylərinə və hökumət orqanlarının köməyinə baxmayaraq heç bir zaman Almaniya fəhlə hərəkatında ciddi qüvvə olmamışdır. 1933-cü ildə Hirş-Dunker həmkarlar ittifaqlarının opportunist xadimləri faşist "əmək cəbhəsinə" daxil oldular.

## Mənbə
*V.İ.Lenin, *"Demokratik inqilbda sosial-demokratiyanın iki taktikası"*, Bakı, "Azərnəşr", 1969, səh. 155.
Blankizm

**Blankistlər** — fransız inqilabçısı, utopik-kommunist Lui Oqüst Blankinin (1805–1881) ardıcıllarına deyilir.

Blankistlər sinifsiz kommunizm cəmiyyəti yaratmağı öz qarşılarına məqsəd qoymuşdular. Onlar hesab edirdilər ki, öz ideallarını sinfi mübarizə yolu ilə deyil, bir ovuc qəsdçilər tərəfindən edilən siyasi çevrilişin köməyi ilə həyata keçirə bilərlər.
Lui Oqüst Blanki

**Lui Oqüst Blanki** (; ) — fransız inqilabçısı, utopik-kommunist.

## Həmçinin bax
* Blankistlər

## İstinadlar
Blokada

**Blokada** —  obyektin təcrid olunması istiqamətində əməliyyat, onun xarici əlaqələrinin məhdudlaşdırılması yolu ilə həyata keçirilir. 

## Həmçinin bax

* Hərbi blokada;
* İqtisadi blokada;
* Leninqradın blokadası;
* Ürəyin blokadası; 
* Müalicə blokadası — tibbi prosedura;
* Blokada (şahmat) — qarşı tərəfin fiqur və piyadalarının yerdəyişməsinin məhdudlaşdırılması.
Vicdan azadlığı

**Vicdan azadlığı** — vətəndaşların istədikləri dinə sitayiş etmək və ya heç bir dini qəbul etməmək və dinlər haqqında sərbəst şəkildə fikirlərini ifadə etmək hüququdur.

## İstinadlar
201 (ədəd)

**İki yüz bir** — say sistemində ədədlərdən biri. İki yüzdən sonra,  iki yüz ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** İki yüz bir ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda mürəkkəb ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ekspropriasiya

**Ekspropriasiya** ( — mülkiyyətdən məhrumetmə; latınca  — den/dan +  — şəxsi) – 1. (hüquq) əmlakın (mülkün) dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən məcburi surətdə (əvəzsiz, yaxud haqqı ödənilməklə) özgələşdirilməsi. Ekspropriasiya müsadirə və ya rekvizisiya formasında həyata keçirilir. Əgər milliləşdirmə — alınmış əmlakın (mülkün) dövlət hesabına keçirilməsini nəzərdə tutursa, ekspropriasiya alınmış əmlakın (mülkün) ya dövlət hesabına və ya digər şəxsin hesabına keçirilməsini nəzərdə tutur; 2. adətən dövlət çevrilişləri, inqilablar nəticəsində bir sosial təbəqənin öz əmlakından, hətta əvvəlki sosial mövqeyindən iqtisadi yolla və ya zorakılıqla məhrum etməsi (misal: Böyük Oktyabr sosialist inqilabından sonra, dərhal Sovet dövləti burjua təbəqəsinin əmlakını (mülkiyyətini) ekspropriasiya etmişdir); 3. ekspropriatorların ekspropriasiya edilməsi — qəsbkarların mülkiyyətindən məhrum edilməsi.

## Mənbə
* B.Atakişiyev. İnzibati hüquq və terminlər. Bakı: 2008, səh. 127-128.
İdeologiya

**İdeologiya** — siyasət yaxud sosial təlim yaradan, hökumətin, siyasi partiyanın, sosial sinfin davranışlarına istiqamət verən siyasi, hüquqi, elmi, fəlsəfi, dini, əxlaqi, estetik düşüncələr, inanclar və ya prinsiplər toplusu. İdeologiyalara dünyanı və həyatı anlamağa, izah etməyə və dəyişməyə çalışan sistemlər kimi baxmaq mümkündür. 

İdeologiyanın nəzəri hissəsində Marksist düşüncələr əhəmiyyətli yer tutur. Marks, Lenin, Gramsci, Lukacs, Frankfurt Məktəbi, Althusser kimi mütəfəkkirlərin bu mövzuda mühüm fikirləri olmuşdur. Bundan başqa, ideologiya nəzəriyyəsi ilə maraqlanan digər mütəffəkirlərin də marksizmlə qarşılıqlı (marksizmə qarşı və ya marksizm tərəfdarı) olaraq fikirlərini irəli sürmələri böyük maraq doğurmuşdur.

## Etimologiyası
*Idéologie* sözü ilk dəfə Fransa inqilabı dövründə, Antoine Destutt de Tracy tərəfindən işlədilmişdir və ilk ictimai istifadəsi 1796-cı ilə aiddir.ideologiya sözü fransızca *idéologie* (tələffüz: ) (*idée -* fikir; düşüncə, *ologie* -elm) sözündən yaranmışdır. Sonrakı tarixi gedişatda bu söz digər Avropa dillərinə - ingilis, italyan və almaq dillərinə, daha sonralar isə, demək olar ki, bütün dünya dillərinə daxil olaraq beynəlxalq sözlərdən birinə çevrildi.

## Tarixi

## İdeologiya və din
İdeologiya ilə din anlayışları həqiqəti sorğuladıqları və idarəçilik funksiyalarından dolayı tez-tez yanaşı işlənir. Ancaq iman, ibadət, ilahi borc, mistikvə mifik anlayışlarında dolayı dinin siyasi proqram kimi praktiki tətbiqi çətindir. İdeoloiyanın tətbiqi isə daha asandır. Çünki o, dünyəvi dəyərlərə və ictimai reallıqlara əsaslanaraq birbaşa siyasi idarəetmə mexanizmlərinə çevrilə bilir.

## Həmçinin bax
* Din
* Siyasi ideologiyalar siyahısı

## Mənbə
* Alman İdeolojisi, Karl Marx, Sol yayınları
* Kapital, Meta fetişizmi bölümü, Marx.
* İdeoloji ve Ütopya, K. Mannhein
* İdeoloji ve Devletin İdeolojik Araçları, Louis Althusser, İletişim yayınları.
* İdeoloji, Terry Eagleton, Ayrıntı yayınları.
* Eleştiri ve İdeoloji, Terry Eagleton, İletişim yayınları.
* İdeoloji, Şerif Mardin, İletişim yayınları.
* İktidarın İdeolojisi ve İdeolojinin İktidarı, Göran Therborn, İletişim yayınları.
* Mühendisler ve İdeoloji, Nilüfer Göle, Metis yayınları.
* Marx'tan Foucault'ya İdeoloji, M. Barret, Sarmal yayınları.
* İdeolojinin Yüce Nesnesi, Slovaj Zizek, Metis yayınları.
* Halkevleri: İdeoloji ve Mimarlık, Neşe Gürallar Yeşilkaya, İletişim Yayınları.
* Məmmədzadə, İ. (2021). Müasir dövrdə liderlik fenomeni və ideologiyanın bəzi problemləri. “Metafizika” jurnalı, 4(4), səh.41-50

## İstinadlar
Adolf Hohenloh-İngelfingen

**Adolf Hohenloh-İngelfingen** () — Prussiya zadəganı, hərbçi, siyasətçii. Qısa müddətdə Prussiyanın nazir-prezidenti olmuşdur. 1862-ci ildə onu məşhur siyasətçi Otto fon Bismark əvəz etmişdir.
Kontingent

**Kontingent** ( sözündən olub, "payına düşən" deməkdir) — bir idarənin, təşkilatın, müəssisənin, ordunun və s. tərkibidir.

## İstinadlar
Militarizm

**Militarizm** — irticaçı silahlanma siyasətidir və təcəvüzkarlıq məqsədilə müharibəyə hazırlanmaqdır, həmçinin hərbçilərin zorakılığı deməkdir.

**Militarizm** ölkənin milli və dövlət maraqlarını önə çəkmək və genişləndirmək üçün ölkənin hərbi gücünün tətbiqini dəstəkləyən siyasi ideologiyadır; militarist dövlətlərə Amerika Birləşmiş Ştatları, Rusiya, Fransa misal ola bilər.
**Militarizm** həmçinin hərbi ideyaların və hərbi sinfin ölkədə siyasi qərarların qəbuluna və idarəçiliyə birbaşa təsirini özündə ehtiva edir.

**Militarizm** siyasi tarix boyu imperialist və ekspansionist ideologiyanın mühüm elementi olub. Tarixi məşhur nümunələrə misal olaraq; Qədim Assuriya İmperiyası, Sparta yunan şəhər-dövləti, Roma İmperiyası, Aztek Dövləti, Prussiya Krallığı, Habsburq-Loreyn Monarxiyası, Osmanlı İmperiyası, Yapon İmperiyası, Sovet İttifaqı, Benito Mussolini dövrünün İtaliya İmperiyası, Almaniya İmperiyası, Britaniya İmperiyası və Napoleonun idarə etdiyi Birinci Fransa İmperiyası göstərilə bilər.
Albrext fon Bernştorf

**Albrext fon Bernştorf** () — Prussiya dövlət xadimi. oktyabr 1861-ci ildə o Adolf Hohenloh-İngelfingenin hökumətində xarici işlər naziri təyin edilir və passiv nazir qraf Aleksandr fon Şeilintzi əvəz edir. Bununla da kabinet daha da konservativ mövqe tutur.

## İstinadlar
ISO 4217

**ISO 4217** — valyutaların kodunu müəyyənləşdirən beynəlxalq ISO standartıdır. ISO 4217 Beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatı tərəfindən 1978-ci ildə təsis edilmişdir. Bu kodlar dünyada bank və biznes əməliyyatları üçün istifadə olunur.

## Valyutalar üçün kod
Milli valyutalar üçün kod ISO 3166-1 alpha-2 görə ölkənin iki hərfli işarəsindən və valyuta adının bir hərfindən ibarətdir. **X** ilə başlayan kodların digər aktivləri var, məsələn dəyərli metallar ( qızıl, gümüş), millətlərarası valyutalar. Qeyri-monetar əməlyatlar üçün mövcud olan kod — **XXX** kodudur. Hərflərdən ibarət olan kodlardan başqa, rəqəmlərdən ibarət olan kodlarda mövcuddur.
* **AZN** (932) — Azərbaycan manatı
* **EUR** (978) — Avro
* **RUB** (643) — Rusiya rublu
* **USD** (840) — ABŞ dolları

## Xarici keçidlər
* ISO
IV Fridrix Vilhelm

**IV Fridrix Vilhelm** (; d. 15 oktyabr 1795, Berlin — ö. 2 yanvar 1861, Potsdam) — 7 iyun 1840-cı ildən həyatının sonunadək Prussiya kralı.
## Daxili siyasəti
Fridrix din azadlığına loyal yanaşırdı, mətbuata təzyiqi azaltdı, əhaliyə konstitusiya söz verdi. Ancaq yaratdığı landtaqda ancaq zadəganlar və iri torpaq sahibləri təmsil olundular.

1850-ci ildə Prussiya milli parlamenti yaratmaq məcburiyyətində qaldı. Bununla belə verilən azadlıqlar çox məhdud idi. 1857-ci ildə keçirdiyi insult ruhi xəstəliyə çevrilir və qardaşı  I Vilhelm regent təyin edilir.

1861-ci ildə vəfat edib.

## Ədəbiyyat
* Peter Krüger / Julius H. Schoeps (Hrsg.): *Der verkannte Monarch. Friedrich Wilhelm IV. in seiner Zeit.* Verlag für Berlin-Brandenburg 1997 ISBN 3-930850-67-2
* David E. Barclay: *Anarchie und guter Wille. Friedrich Wilhelm IV. und die deutsche Monarchie*. Siedler-Verlag, Berlin 1995, ISBN 3-88680-463-1
* Walter Bußmann: *Zwischen Preußen und Deutschland. Friedrich Wilhelm IV.*Siedler-Verlag, Berlin 1990, ISBN 3-88680-500-X
* Rüdiger Hachtmann: *Berlin 1848. Eine Politik und Gesellschaftsgeschichte der Revolution*. Dietz-Verlag, Bonn 1997, ISBN 3-8012-4083-5.
* Ernst Lewalter: *Friedrich Wilhelm IV. Das Schicksal eines Geistes*. Kiepenheuer Verlag, Berlin 1938
* Frank L. Kroll: *Friedrich Wilhelm IV. und das Staatsdenken der deutschen Romantik*. Colloquium-Verlag, Berlin 1990, ISBN 3-7678-0778-5
* Ohff, Heinz, Preußens Könige, Piper Verlag München, 1999
* Jan Werquet: *Historismus und Repräsentation. Die Baupolitik Friedrich Wilhelms IV. in der preußischen Rheinprovinz*. Deutscher Kunstverlag 2010, ISBN 978-3-422-06923-7
* Фридрих Энгельс.  Фридрих-Вильгельм IV, король прусский

## İstinadlar
Bazu-baş kötüyü

**Bazu-baş kötüyü** –  3-4 sm uzunluğunda olub aorta qövsündən başlayır, nəfəs borusunun sağ yarısının ön səthilə yuxarı, sağa və arxaya doğru gedərək sağ döş körpücük oynaöının bərabərində iki şaxəyə bölünür: 
#  – sağ ümumi yuxu arteriyası; 
#  – sağ körpücükaltı arteriya.

Bazu-baş kötüyü tamamilə döş qəfəsində yerləşmişdir, qabaq tərəfdən sol bazu-baş venası ilə, sağ tərəfdən sağ bazu-baş venası ilə və sol tərəfdən ümumi yuxu arteriyası ilə əhatə olunmuşdur. Genez cəhətcə bazu-baş kötüyü ruşeym dövründə sağ aorta qövsünün qalığıdır.

## Mənbələr
50 px|left
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
*Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie
## İstinadlar
Ümumi yuxu arteriyası

**Ümumi yuxu arteriyası** (; *carotis*  sözündən götürülmüşdür mənası "yuxuya salır" deməkdir.) başı qanla təchiz edən "şah" damar. Avstriya anatomu Yozef Hirtl ümumi yuxu arteriyasını "baş arteriyası" adlandırmışdır. Ümumi yuxu arteriyası sağ tərəfdən bazu-baş kötüyündən və sol tərəfdə aorta qövsündən başlayaraq nəfəs borusu ilə qida borusunun yan tərəfləri ilə yuxarı doğru gedir və qalxanabənzər qığırdağın yuxarı kənarı bərabərində iki uc şaxəyə bölünür. Ümumi yuxu arteriyasının zan şaxələri yoxdur.

## Şaxələri
#  — xarici yuxu arteriyası
#  — daxili yuxu arteriyası

## Ümumi məlumat
Ümumi yuxu arteriyaları (sağ və sol) müxtəlif mənbələrdən başladıqları üçün sol tərəfdəki sağ tərəfdəkindən təxminən 2–3 sm uzundur. Bunlar başlanan uclarında bir-birinə yaxındırlar, yuxarı getdikcə əksinə bir-birilərindən uzaqlaşıb nəfəs borusu və qırtlaq vasitəsilə ayrılırlar və bu nahiyədə boyun üzvləri çox qabağa çıxdıqları üçün dərində yerləşirlər. Sol ümumi yuxu arteriyasının başlanan ucu sağ tərəfdəkindən orta xəttə yaxındır və aorta qövsündən başlandığı üçün döş sümüyündən uzaqdır. Onların aşağı hissələri qabaq tərəfdən döş-körpücük-məməyəbənzər və döş-qalxanabənzər əzələlər ilə əhatə olunmuşdur. Ümumi yuxu arteriyası dəri üzərində döş-körpücük oynağından məməyəbənzər şıxıntı ilə çənə şaxəsinin dal kənarı arasında olan məsafənin ortasına kimi çəkilən cizgi üzrə proyeksiya olunur və nəbzi həmin cizgi üzərində təyin edilir. Ümumi yuxu arteriyasının xarici və daxili arteriyalara bölünən yerində iki törəmə vardır: yuxu cibi və yuxu yumağı.

## Yuxu cibi
Yuxu cibi —  daxili yuxu arteriyasının başlanan yerində olan bir genişlikdir. Onun əzələ qişası nazik, xarici qişası qalın və elastiki liflər ilə zəngindir. Xarici qişada xüsusi sinir ucları – reseptorlar vardır ki, onu karotid refleksogen məntəqə adlandırırlar. Yuxu cibinin divarlarının qıcıqlandırılması refleks hadisələri törədir:
# ürəyin işi yavaşıyır;
# ucqar damarlar genəlir, nəticədə qan təzyiqi enir.
Buna oxşar törəmə aorta qövsü divarında da təsadüf edilir.

## Yuxu yumağı
Yuxu yumağı —  uzunluğu 5 mm və eni 3mm çəhrayı rəngli törəmə olub, ümumi yuxu arteriyanın haçalanan yerində yerləşir və bir neçə paycıqdan ibarətdir. Bu yumaq simpatik sinir sisteminə aiddir. Bəzi məlumatlara görə qanın kimyəvi və qaz tərkibinin dəyişməsinə müvafiq olaraq müəyyən reaksiya törədirŞ buradan qıcıq dil-udlaq siniri şaxələri vasitəsilə mərkəzə verilir və nəticədə reflektor surətdə tənəffüs dəyişir.

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Atlas of Human Cardiac Anatomy – Endoscopic views of beating hearts – Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie 

## İstinadlar
İntibah

**İntibah** — müəyyən qədim mədəniyyətin tarixin müəyyən aralığında sanki yenidən dirçəlməsi, oyanması hadisəsi. Hər hansı xalqın və ya yaxın mədəniyyətə məxsus xalqların inkişafında parlaq dövr. "İntibah" kəlməsi ərəb mənşəlidir.

Elmin və incəsənətin çiçəkləndiyi Avropa İntibah dövrü, Müsəlman İntibahı, Azərbaycan İntibahı və bir çox digər İntibah dövrləri mövcuddur. Bunlar arasında ən geniş yayılmış, öyrənilmiş olan Avropa İntibah dövrü və ya Renessansdır.
Skafandr və kəpənək (film)

**Skafandr və kəpənək** () — amerikalı rejissor Culian Şnabel tərəfindən Jan-Dominik Bobinin eyniadlı hekayəsi əsasında çəkilən və ilk nümayişi 23 may 2007-ci ildə baş tutan fransız filmi. Ən yaxşı rejissor işinə görə 2007-ci il Kann kinofestivalının mükafatçısı.

## Məzmun
Film "Elle" jurnalının redaktoru Jan-Dominik Bobinin real həyatından götürülmüşdür. 8 dekabr 1995-ci ildə 42 yaşlı Bobi insult keçirir. Komadan ayılanda heç bir bədən üzvünü hərəkət etdirə bilmdəyinin, həmçinin danışmaq qabiliyyətini itirdiyinin fərqinə varır. Tərpədə bildiyi yeganə organı, sol göz qapağıdır. Bu sayədə asan suallara "hə", "yox" cavablarını verə bilir. Bu, ətraf mühitlə yeganə bağlantısıdır. Ünsiyyət və danışıq terapevti Bobinin daha yaxşı ünsiyyət qura bilməsi üçün, hərfləri fransız dilindəki işlənmə tezliyinə görə sıralayır (E, L, A, O, I, N, S, D və s.) və yüksək səslə oxyur. Düzgün hərflər gələndə Bobi göz qırpmalı idi. Bu üsulu istifadə edərək Bobi filmlə eynı addakı kitabı yazır. Bu yolla kitabın yazılması üçün Bobinin təxminən 200 min dəfə göz qırpdığı təxmin edilir. Bir sözün yazılma vaxtı 2 dəqiqə olub. Kitab 1997-ci ildə işıq üzü görüb və ilk həftədə 150 min nüsxəsi satılıb. Bobi kitabın işıq üzü görməsindən iki gün sonra dünyasını dəyişir.

Filmin adı Bobinin öz bədənində həbs olmasını və azadlıq cəhdlərini simvolizə edir. Bobi yuxularında özünü bədənini simvolizə edən bu geyimin içində görür. Hərəkət edə bilmir və skafandr ilə birlikdə dərinliklərə batır. Bağırır, çırpınır, ancaq heç kim səsini eşitmir, eşidə bilməz. Kəpənək isə azadlığın, bədəni cüzi də olsa tərpənməyən bir insanın içində yaşamağa davam edən insanlığın simvoludur. Kitabı yazmaq üçün göz qırpması, kəpənəyin uçmaq üçün qanadlarını çırpmasına bənzəyir.

## Mükafatları
* Ən yaxşı rejissor işinə görə 2007-ci il Kann kinofestivalının mükafatçısı.
* 2007-ci ildə "Ən yaxşı əcnəbi film" nominasiyasında ABŞ kino tənqidçiləri Milli Şurasının mükafatı.
* Əcnəbi dildə ən yaxşı film üçün "Qızıl qlobus" mükafatı.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb-saytı 
* Rəsmi veb-saytı  
*
Dikyarpaq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Anacamptis coriophora

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik bitkidir. Kökyumrusu şar və ya ellipsvari, 1(2) sm uzunluqdadır. Gövdəsi 20-40 sm hündürlükdədir. Yarpaqları 4-7 sayda, lansetvari və ya xətvarilansetvari, 14 sm-ə qədər uzunluqda, 1 sm enindədir. Çiçəkqrupu çoxçiçəkli uzunsov-silindrik sünbül, 10 sm-ə qədər uzunluqdadır. Çiçəkaltlığı ensiz lansetvaridir. Çiçəkyanlığının xarici yarpaqları xətvari, lansetvari, qəhvəyitəhər-fırfır rənglidir. Dodaqcığı 3 dilimlidir. Mahmızı yumurtalıqdan 2-3 dəfə qısa, qövs şəklində aşağı əyilmişdir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ qərbi, BQ şərqi, BQ Quba sahəsinin rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Nəmli yerlərdə, bağlarda, meşə kənarlarında, çay qırağında, kolluqlarda bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Anacamptis laxiflora

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
Çoxillik, 60-80 sm hündürlükdə olan bitkidir. Kökyumrusu ellipsvari, 2,5 sm-ə qədər uzunluqdadır. Yarpaqları dar xətvarilansetvari, uzunsivridir. Çiçəkqrupu 10- 40 sm uzunluqda, boş yerləşən çiçəklidir. Çiçəkaltlığı lansetvari, iti, sarğıdan uzundur. Çiçəkləri tünd və ya açıq fırfır rənglidir. Dodaqcığı pazvari daralmış, ağtəhər rəngli, 10-15 mm uzunluqda, orta bölümü inkişaf etməmiş ağtəhər rəngli, fırfır ləkəli kənar bölümləri demək olar ki, rombvaridir. Mahmızı silindrvari, əyilmiş, sarğıya bərabərdir.

## Azərbaycanda yayılması
BQ qərbi hissəsinin rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Bataqlıqlarda, meşə kənarlarında bitir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 

## Yarımnövləri
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
101 (ədəd)

**Yüz bir** — say sistemində ədədlərdən biri. Yüzdən sonra, yüz ikidən əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Yüz bir ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.

### Say sistemində

## Elmdə

## Dində

## İnam və etiqadlarda

## Digər sahələrdə

## Mənbə

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
109 (ədəd)

**Yüz doqquz** — say sistemində ədədlərdən biri.  Yüz səkkizdən sonra,  yüz ondan əvvəl gəlir.

## Riyaziyyatda

### Əsas hesablamalarda
* ** Yüz doqquz ədədi** —tək ədəddir və eyni zamanda sadə ədəddir.
Saat Qabağı

**Saat Qabağı** — Təbrizin ən önəmli meydanının adıdır və qədim zaman oraya Milli Məclis deyərmişlər, amma indi bələdiyyə tikintisidir.

## Xarici keçidlər
* ياشاسين آذربايجان - Long live Azerbaijan
Azərbaycanda Çəyirtkələrlə Mübarizə Komitəsi

**Azərbaycanda Çəyirtkələrlə Mübarizə Komitəsi** — Azərbaycan SSR-də 1920-ci illərdə fəaliyyət göstərmiş komitə

## Rəhbərləri

Mircəfər Bağırov 1920-ci illərdə bir müddət Azərbaycanda Çəyirtkələrlə Mübarizə Komitəsinin sədri olmuşdur.

## İstinadlar