open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süni peyk

thumb|Rabitə peyki: MILSTAR

**Süni peyk** — yerin ətrafında pilotsuz uçan kosmik aparat.

Yerin ətrafında hərəkət etmək üçün aparat birinci kosmik sürətdən bir az artıq sürətə malik olmalıdır. Onlar 150–160 km-dən bir neçə min km məsafədə olan hündürlükdə uçurlar. Uçma hündürlüyünün aşağı həddi atmosferdə yarana biləcək dayandırma halından qaçma ilə təyin olunur. Peykin orbit üzrə hərəkəti bir neçə saat ilə bir neçə gün arasında yerləşir. Süni peyklər elmi tədqiqatlar üçün geniş tətbiq olunur (məsələn, hərbi peyklər, meteroloji peyklər, naviqasiya peykləri, rabitə peykləri və s.). Süni peykin ən əsası insanların kosmosda uzun müddət qalması üçün tətbiq olunandır.

Dünyada ilk süni peyk SSRİ tərəfindən buraxılmış Sputnik 1-dir.

İlk ABŞ peyki 1 fevral 1958-ci ildə, ilk Britaniya peyki 26 aprel 1962-ci ildə, ilk Kanada peyki 29 sentyabr 1962-ci ildə, ilk Fransa peyki 26 noyabr 1965-ci ildə və ilk Avstraliya peyki 29 noyabr 1967-ci ildə kosmosa buraxılmışdır.

## Ölkələrin ilk peykləri

## Ölkələrin ilk rəsmi peykləri
Bu ölkələr süni peykin raket daşıyıcısını özləri istehsal edirlər. Yəni, digər ölkədən asılı olmadan fəzaya süni peyk çıxarırlar.

## Həmçinin bax
*Təbii və süni peyklər

## İstinadlar
Proqram təminatı

**Kompüterin proqram təminatı** (PT) – təlimatlar yığımından ibarət olub, kompüteri idarə edir və onun köməyi ilə lazım olan məsələni həll edir. Proqram təminatı üç tipə bölünür: sistem proqram təminatı,tətbiqi  proqram təminatı və instrumental proqram təminatı.

* *Sistem proqram təminatı* hesablama sisteminin resurslarının düzgün bölünməsini və istifadə edilməsini təmin edir.
* *Tətbiqi proqram təminatı* özündə istifadəçinin tətbiqi programlar paketini birləşdirir. Bu proqramlar paketində istifadəçinin konkret məsələsini həll edə biləcək proqramlar olur.
**Instumental proqram təminatı* (Və ya Proqramlaşdırma sistemləri)Proqram yaratma vasitələridir. Kompilyator, İnterpretator, Translyatorlar, Proqram dilləri redaktorları və s.
Quraşdırılmış sistemlər və ya proqram mühəndisi müxtəlif sənayelərdə müxtəlif komponentlər üçün etibarlı Xüsusi Mikro Proqram təminatının hazırlanmasına və layihələndirilməsinə kömək edir.

## Proqram təminatının təsnifatı
Sistem proqram təminatının tərkibinə aşağıdakı proqramlar daxildir.
* BIOS;
* Əməliyyat sistemləri;
* Qurğu drayverləri;

## Mənbə
* HESABLAMA MAŞINLARI VƏ KOMPÜTERLƏR HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT, R.Q. ƏLƏKBƏROV, t.e.n., AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu.
* M.A.Camalbəyov, R.Ə.Fərəməzov. IBM PC tipli kompüterlərin arxitekturası, sistem proqram təminatı və əməliyyat sistemləri. Bakı, H.Əliyev adına AAHM, 2009. – 307 səh.

## Ədəbiyyat
# Таненбаум Э. Архитектура компьютера.4-е изд. – СПБ.: Питер, 2003 – 704 с.
# Каган Б.М. Электронные вычислительные машины и системы: Учеб. Пособие для вузов – М.: Энергоатом изд. 1985 – 552 с.
# Корнеев В.В. Вычислительные системы – M.: Гелиос, 2004 – 512 с.
# Соломенчук В.Г. Аппаратные средства персональных компьютеров – СПБ.: БХВ –Петербург, 2003 – 512с.
# Колесниченко О.В., Шишичин И.В. Аппаратные средства ПК – СПБ.: БХВ – Санкт-Петербург, 2000

## Həmçinin bax
* Kompüter
* Kompüter faylı
* Kompüter proqramları
* Beynəlxalq Proqram Təminatı Testi Kvalifikasiyalar Şurası

## Xarici keçidlər
* Definition of "Program" at Webopedia
* Definition of "Software"  at FOLDOC
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
* http://www.elm.az
* http://www.ikt.az
Araq

**Araq** ( [ˈvotkə]) — rektifikasiya edilmiş etil spirtinin su ilə qarışığı spirtli içki.
Araq hazırlamaq üçün spirtin su ilə qarışığını aktivləşdirilmiş kömürdən keçirib süzürlər. Tərkibində həcmcə əsasən 40, 50 və 56% spirt olan araqlar hazırlanır. Bəzi ot, çiçək, ədviyyat və s. cövhərlərini arağa əlavə etməklə onun müxtəlif növlərini almaq olur. Arağın başqa növləri qıcqırdılmış meyvə şirələrinin (üzüm, albalı, tut, zoğal və s.) distilləsindən alınır.

Dünyada məşhur ticarət markasına çevrilmiş "Vodka" 1865-ci il yanvarın 31-də kimyaçı Dmitri Mendeleyev tərəfindən yaradılıb. O, həmin gün "Spirtin suyla qarışdırılması haqqında" doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Mendeleyevin hazırkı həmkarları hesab edirlər ki, klassik 40%-lik arağın yaranması məhz həmin dissertasiya işinin nəticəsidir.

Bəzilərinin fikrincə, Dmitri Mendeleyev o zaman bu ixtirasının belə məşhurluq qazanacağını yəqin ki, ağlına belə gətirmirmiş. Ümumiyyətlə, alimin özü heç zaman spirtli içki qəbul etməyib.

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Ən çox alkoqol qəbul edən ölkələr
Tətbiqi proqram təminatı

**Tətbiqi proqram təminatı**, yaxud **tətbiqi proqramlar paketi** — istifadəçinin müəyyən sinif məsələlərini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuş proqram təminatı.

## Tətbiqi proqramların funksiyaları
Tətbiqi proqramlar istifadəçinin aşağıda göstərilən işlərini yerinə yetirir: 
* Mətnlərin emalı (Lexicon, ChiWriter, Microsoft Word, LibreOffice Writer və s.)
* Elektron cədvəllərin emalı (Microsoft Excel, LibreOffice Calc və s.)
* Verilənlər bazasının idarəsi (FoxPro, Paradox, Microsoft Access, LibreOffice Base və s.) 
* Kommunikasiya (Internet Explorer, Netscape Communicator)
* İdarəetmənin avtomatlaşdırılması-Avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri (Market Manager və b.)
* Multimedia (Windows Media Player və b.)
* Simulyasia (modelləşdrmə)
* Treyninq
* Texniki servis
* Tərcümə (Dilmanc)
* Diaqnostika

Qeyd olunan funksialar tətbiqi proqramların "bacardığı" işlərdən yalnız bir hissəsidir.

## Ədəbiyyat
# Ə.M.Abbasov, M.A.Camalbəyov və b. "Market Manager" İdarəetmə sistemi. Elmi-metodik vəsait.- "İqtisad Universiteti" nəşriyyatı. Bakı, 2002, 156 s. 
# Hesablama maşınları və kompüterlər haqqında ümumi məlumat, R.Q. Ələkbərov, t.e.n., AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu.
# Соломенчук В.Г. Аппаратные средства персональных компьютеров – СПБ.: БХВ –Петербург, 2003 – 512с.
# Колесниченко О.В., Шишичин И.В. Аппаратные средства ПК – СПБ.: БХВ – Санкт-Петербург, 2000
# http://ru/wikipedia/org

## Həmçinin bax
* kompüter
* Fayl
* kompüter proqramları

## Xarici keçidlər
* Market Manager  at Webopedia
* Definition of "Program" at Webopedia
* Definition of "Computer Program" at dictionary.com
Texniki xidmət proqramları

**Texniki xidmət proqramları ** — kompüterlərin işləmə vəziyyətini yoxlamaq üçündür.

Bu proqramlar (Norton Utilities, PC Tool Deluxe, Icecream Screen Recorder və s.) kompüterin ayrı-ayrı qurğularının normal fəaliyyətinin yoxlanmasını həyata keçirir.
kompüterin işinə nəzarət etmək üçün müxtəlif üsullar mövcuddur. bu üsullardan bəziləri kompüterin aparat vasitələri ilə, bəziləri aparat-proqram vasitələri ilə, bəziləri isə proqram vasitələri ilə həyata keçirilir. proqramla nəzarət test proqramları və xüsusi nəzarət proqramları vasitəsilə həyata keçirilir. testlə yoxlama (testləşdirmə) kompüterin və onun ayrı-ayrı bloklarının işini yoxlayan test-proqramlar vasitəsilə yerinə yetirilir.
ilkin test proqramları (testləşdirmə), adətən kompüterin daimi yaddaş qurğusunda saxlanılır və kompüter elektrik şəbəkəsinə qoşulduqda avtomatik olaraq işə düşür.
xüsusi nəzarət proqramları kompüterdə məsələlərin həlli üçün tətbiq olunan proqramların icrası zamanı əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş vəziyyətlərin, asılılıqların və məhdudiyyətlərin ödənilib-ödənilməməsini yoxlayır. bütün hallarda nasazlıqların xarakteri, mənbəyi və bəzən də səbəbi haqqında ekrana məlumat çıxır.

## Ədəbiyyat
#Hesablama maşınları və kompüterlər haqqında ümumi məlumat, R.Q. Ələkbərov, t.e.n., AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu.
#Таненбаум Э. Архитектура компьютера.4-е изд. — СПБ.: Питер, 2003–704 с.
#Каган Б.М. Электронные вычислительные машины и системы: Учеб. Пособие для вузов – М.: Энергоатом изд. 1985 – 552 с.
#Соломенчук В.Г. Аппаратные средства персональных компьютеров – СПБ.: БХВ –Петербург, 2003 – 512с.
#Колесниченко О.В., Шишичин И.В. Аппаратные средства ПК – СПБ.: БХВ — Санкт-Петербург, 2000

## Həmçinin bax
*kompüter
*Tətbiqi proqramlar
*Proqramlaşdırma dilləri
*Əməliyyat sistemləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Definition of "Program"
* Definition of "Computer Program"

*
*
*
Ümumdünya vaxtı

**Koordinasiya edilmiş ümumdünya vaxtı** (; ; abbr. **UTC**) — Qrinviç meridianının orta Günəş vaxtı. Gecəyarıdan hesablanır, Bakı vaxtından 4 saat geridir.

**Zulu vaxtı** (; ) — aviasiya slenqində zamanın Qrinviç meridianına görə dəyərini bildirən ifadə.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
Pşıboje

**Pşıboje** (, almanca: *Piepenhagen*, *Piepenberg*) — Polşa kəndi. Kənd Polşanın Lobez gminası inzibati rayonunda yerləşir və Lobez povyatı, Qərbi Pomeraniya voyevodalığı şəhərləri də onu çevrəliyir. Kənd təxminən 7 km Lobezin şərqində yerləşir. 1975-ci ildən 1998-ci ilədək Pşıboje Şçeçin voyevodalığının bir parçası idi. Kənddə təxminən 40 nəfər yaşayır.

## İstinadlar
Mirzə Mansur Mansurov

**Mirzə Mansur Məşədi Məlik oğlu Mansurov** () — azərbaycanlı tarzən, pedaqoq, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi (1940).

## Həyatı
Mirzə Mansur 5 yanvar 1887-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, on bir yaşında Sınıq-qala məscidindəki mədrəsədə təhsil alaraq fars dilini mükəmməl öyrənmişdir. Təhsilini rus-tatar məktəbində davam etdirən tarzən burada dörd il təhsil almışdır. Mirzə Mansurun atası Məşədi Məlik bəyin Bakı muğam məclislərinin yaradıcısı kimi tanınır. O, bir sıra musiqi alətlərində - tar, kamança, tütək ifa edirdi.

Həmçinin anası Soltan Bəyim və böyük qardaşı Məşədi Süleyman da saz çalırdı. Belə bir mühitdə böyüyən Mirzə Mansurun tara olan meyli artmış və musiqiçi olmağa qərar vermişdi. Kiçik yaşlarından tar çalmağa başlayan Mirzə Mansur ilk tar dərslərini tarzən Mirzə Fərəc Rzayevdən almışdır. Onun ilk ifa etdiyi muğamlar "Şur" və "Rast" muğamları olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Mirzə Mansur tarzən Mirzə Sadıq Əsəd oğlundan bəhrələnmiş və  Sadıqcan məktəbinin layiqli davamçısı olmuşdur. Tarzən muğam nəzəriyyəçisi kimi tanınır. O, 1920-ci ildən sonra Şərq konservatoriyasında, 1923-cü ildə isə Üzeyir Hacıbəyovun təşkil etdiyi Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbində tar dərsi demişdir. Daha sonra 1926–1946-cı illərdə isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında muğamdan dərs vermişdir. Mirzə Mansur Üzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə tar sinfi üçün ilk muğam tədris proqramını hazırlayan şəxs olmuşdur.

Üzeyir Hacıbəyovun tapşırığı ilə gənc bəstəkarlar Tofiq Quliyev və Zakir Bağırov Mirzə Mansurun ifasından 1930-cu illərin ortalarında "Rast", "Dügah" və "Zabul" muğamlarını ilk dəfə nota salmışlar. Eyni zamanda Ü.Hacıbəylinin təşəbbüsü ilə o, tar alətini təkmilləşdirmiş, tarın rekonstruksiyasına yeniliklər gətirmişdir. Mirzə Mansurun yenilik verdiyi 4 tardan biri Ermitaj, ikincisi Luvr, üçüncüsü isə İstanbul muzeylərində qorunur. Sonuncu tarı isə özünə saxlamışdı. Mirzə Mansurun tarda ifa etdiyi iki maqnitofon yazısı qalıb: "Xocəstə" və "Mahur-hindi" muğamları.

## Ailəsi
Mirzə Mansurun oğlu tarzən Ənvər Mansurov onun yolunu davam etdirmişdir. Ənvər Mansurov (1917–1941) Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən Brest qalasının müdafiəçilərindən biri olmuş və qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur. Ənvər Mansurovun oğlu Arif Mansurov (1939–2003) uzun illər müxtəlif dövlət idarələrində rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. Professor Arif Mansurov, həmçinin Yaşıllar Partiyasının sədri və Dövlət Təbiəti Mühafizə Komitəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

## Ölümü
Mirzə Mansur 1967-ci ildə vəfat etmiş və Bakı şəhərində, Yasamaldakı köhnə qəbiristanlıqda dəfn edilmişdir.

## Mükafatları
Mirzə Mansur Mansurova 23 aprel 1940-cı ildə Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilmişdir.

## Həmçinin bax
* Məşədi Süleyman bəy Mansurov
* Tarzən Bəhram Mansurov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Elxan Mansurov — Mirzə Mansur haqqında | İctimai TV | 30.06.2017
Sibiu

**Sibiu** (almanca: *Hermanştat*, macarca: *Nagyszeben*) — Rumıniyada Transilvaniya regionunda şəhər, Sibiu administrasiya əyalətinin mərkəzi. Əhalisi 171,5 min nəfərdir (2002).

Sibiuda məşhur alman şairi Oskar Pastior anadan olmuşdur.

## İstinadlar
Kosmik gəmi

**Kosmik gəmi** — kosmosa uçmaq üçün istifadə edilən nəqliyyat vasitəsi, gəmi və ya aparatdır. Kosmik gəmilərin məqsədlərinə kommunikasiya, Yerin müşahidəsi, meterologiya, naviqasiya, kosmosda koloniyaların yaradılması, planetlərin tədqiq edilməsi və insan və yüklərin daşınması daxildir.

Əsas hərəkətverici element kimi adi raket mühərriklərindən istifadə edilir. Günəş şüaları ilə işləyən mühərriklərdən hələ istifadə edilmir. Kosmik gəmilər yerə enmə qabiliyyətinə görə fərqlənirlər. Onlardan bir qismi paraşütlərlə (*Soyuz*, *Vostok*), digərləri isə bir başa yerin atmosferini keçdikdən sonra adi təyyarə kimi yerə enə bilirlər (məsələn *Spase Shutle*, *Buran*). Paraşütlə düşən kosmik gəmi hissəsinə stabilləşdirici aerodinamik forma verilir. Bu onların atmosferə daxil oduqdan sonra hərəkətini tənzimləyir.
Brayan De Palma

**Brayan De Palma** () — görkəmli Amerika kino rejissoru.

## Karyerası
Brayan De Palmanın karyerası 1960-cı ildə başlanıb.

## Mükafatları
* 1969-cu ildə Gümüş Ayı Mükafatı,
* 2007-ci ildə isə Gümüş Şir Mükafatı.

## Filmoqrafiya
Çəkdiyi filmlər arasında "Toxunulmazlar" (1987), "Karlitonun yolu" (1993), "Vəzifə həyatakeçirilməzdir" (1996), "Marsa vəzifə" (2000), "Qara səhləb" (2006).

# Çapıqlı üz (film, 1983) / Scarface
# Faciəvi qadın (film, 2002) / Femme Fatale

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qeyri-rəsmi saytı
Huqo Yunkers

**Huqo Yunkers** (; ) — alman aviakonstruktoru, Junkers avia şirkətinin əsasını qoymuşdur (1895).

## Həyatı
O 1859-cu ildə müəssisəçi Haynrix Yunkers və onun həyat yoldaşı Luizenin yeddi ovladının üçüncüsü kimi dünyaya gəlmişdir.

Yunkers 1933-cü ilə qədər Dessau şəhərində yaratdığı *Junkers & Co* şirkətinin sahibi olmuşdur. Professor, tədqiqatçı və iş adamı kimi o təyyarəqayırmada tam metaldan hazırlanmış təyyarələrin və möhkəm strukturların yaradılıb inkişaf etdirilməsində əsas işlər görmüşdür.

O öz təyyarə mühərriki və qaz qızdırıcısı ilə məşhurlaşır. Yunkers 20-cu illərdə aviasiya şirkəti yaradır. Onun bu şirkıti sonralar "Luftnahza" ilə birləşir.

1932-ci ildə Dünya İqtisadi Böhranı nəticəsində onun müəssisəi tənəzzülə uğrayır. Yunkers həmin dövrdə "Nasional sosilalist"lər ilə birgə çalışmaqdan imtina etdiyinə görə müflisliyə doğru itələnir və Dessau şəhəri tərəfindən qadağa alır. Bundan sonra o Bavariyaya köçür və iki il sonra, 76 yaşında vəfat edir.

## Xarici keçidlər
* http://www.junkers.de
* Texnika museyi "Hugo Junkers"
Alfred Hiçkok

**Alfred Cozef Hiçkok** (d. 13 avqust 1899, London - ö. 29 aprel 1980, Los-Anceles) — məşhur İngilis-Amerika kino rejissoru və prodüseri, dəhşət filmlərinin ustası. Oskar mükafatı (1940-cı ildə, "Rebekka" filminə görə), Qızıl Qlobus və başqa mükafatları qazandı. Britaniya İmperiyası Ordeninə layiq görülüb. Çəkdiyi ən görkəmli filmləri arasında "Mister və missis Smit" (1941), "Psixo" (1960), "Quşlar" (1963).

## Həyatı
Alfred Hiçkok 13 avqust 1899-cu ildə Londonda anadan olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Şantaj/ Blackmail (1929)
# Qətl! (film, 1930) / Murder!
# Rebekka (film, 1940) / Rebecca
# Psixo (film, 1960) / Psycho
# Quşlar (film, 1963) / The Birds
# Marni (film, 1964) / Marnie
# Cırıq kor (1966)
# Topaz (1969)
# Dəlilik (1972)
# Ailə sahəsi (1976)

## Xarici keçidlər

* Hiçkok Vikisi
* Adam öldürəndə kimlər ehtirasa gəlir? MÜSAHİBƏ
Yohannes Vinkler

**Yohannes Vinkler** (, d. 29 may 1897, Bad Karlsruhe, Almaniya) — kosmos sahəsində pioner sayılan mühəndis.

## Fəaliyyəti
Təyyarə üzrə başqa alman professoru olan Yunkers ilə birlikdə 
təyyarələri üçün reaktiv mühərriklərin layihələndirilməsi və düzəldilməsində iştirak edən mühəndis paralel olaraq şaquli start götürən raketlərin layihələndirilməsi ilə məşğul olur. 21 fevral 1931-ci ildə Dessau şəhərində ilk Avropa maye yanacaqla işləyən raketini hazırlayıb sınaqdan keçirir. Bu raket cəmi bir neçə metr hündürlüyə (birici sınaqda 3m, ikinci sınaqda 60 m) qalxsa da, maye yanacaqla işləyən raketin başlanğıcı hesab olunur.

27 dekabr 1947-ci ildə Braunşvayqda vəfat etmişdir.
Nikolas Keyc

**Nikolas Keyc** (doğum adı: *Nikolas Kim Koppola*; ) — ABŞ aktyoru, prodüser və rejissor, "Oskar" və "Qızıl Qlobus" mükafatları laureatı.

## Həyatı
Nikolas Kim Koppola 7 yanvar 1964-cü ildə Kaliforniyanın Lonq-Biç şəhərində anadan olub. Məşhur italyan mənşəli Koppola ailəsindəndir. Aktyor karyerasının əvvəllərində əmisi rejissor Frensis Ford Koppolanın filmlərinə çəkilmişdir. O, uğurlarının nepotizmlə əlaqələndirilməsini istəmədiyi üçün soyadını Keyc olaraq dəyişib. Marvel komikslər qəhrəmanı Lyuk Keyc və avanqard bəstəkar Con Keyci bəyəndiyi üçün bu soyadı seçib.

## Karyerası
Əsas adı Nikolas Koppola olan və məşhur rejissor Frensis Ford Koppolanın qardaşı oğlu olan Keyc, əmisinin "Rumble Fish"(1983) adlı filmində rol aldı. Eyni il aktyorun ulduzluğa yüksəldiyi "Valley Girl"də oynayan aktyor, yenə rejisorluğunu əmisi Kopplanın etdiyi və baş rolda Kathel Turnerin də iştirak etdiyi "Peggy Suya Got Married" adlı filmdə rol aldı. Təcrübəli performansları ilə seçilən qabliyyətli aktyor, Çer ilə birlikdə rol aldığı Norman Jevisonun "Moonstruck"(1987) filmində seçildi.

Bu filmdəki performansı ilə Coen qardaşlarının diqqətini çəkən Keyc, rejisorların "Raising Rizona" adlı filmdə çəkildi.

## Filmoqrafiya

# "Payını ver" (2010)
# Ac dovşan hücum edir (2011)
# Kabus yarışçı 2: İntiqam atəşi (2012)
# Etibar (2016)
# Ciu-citsu: yer naminə müharibə (2020)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Kəhrizli

**Böyük Kəhrizli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Böyük Kəhrizli Ağcabədi rayonunun Kəhrizli inzibati ərazi vahidində kənd. Qarqar çayının sol sahilindən 2 km. aralı, Qarabağ düzündədir. Ərazidəki Bala Kəhrizli kəndindən fərqləndirmək üçün belə adlandırılmışdır. Kəhriz "içməli suyu olan quyu, bulaq" deməkdir. Dahi Cəlil Məmmədquluzadə ömür gün yoldaşı, Qarabağ mahalında öz dövrünün maarifçi və yardımsevər qadını sayılan Qarabağ xanı Pənahəli Xanın nəslindən olan, Həmidə xanım Cavanşir ilə birlikdə bir neçə il bu kənddə yaşamışdır..

## İstinadlar
Bala Kəhrizli

**Bala Kəhrizli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd Mil düzündədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Kəhrizli (indiki Böyük Kəhrizli) kəndindən çıxmış ailələr salmışlar. Oykonim bala (kicik) və Kəhrizli (kənd adı) komponentlərindən düzəlib, "kicik Kəhrizli kəndi" deməkdir. Kəhriz isə yeraltı su yolu, su kəmərinə deyilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şərəfxanlı

**Şərəfxanli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Şərəfxanli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Şərəfxanlı kəndi Kəhrizli kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Şərəfxanlı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şotlanlı (Ağcabədi)

**Şotlanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Şərəfxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kənd inzibati ərazi vahidinin Şotlanlı kəndi Şərəfxanlı kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.

## Toponimikası
Şotlanlı oykonimini hunların varisi olan qədim türk mənşəli şot-şatı etnonimi ilə əlaqələndirən tədqiqatçılar vardır. Toponimin tərkibindəki -lan komponenti "məskən", "yurd" mənasındadır, -lı səkilçisi mənsubluq bildirir. Şotlanlı toponimini "dəvəli" yozumu ilə izah edənlər var.

Bəzi tədqiqatçılar isə Şotlanlı oykonimini səhvən kürd mənşəli şotlanlı tayfasının adı ilə bağlayırlar. Onlar bunu 1828-ci ildə imzalanmış "Türkmənçay" müqaviləsindən sonra Zilanlı tayfası ilə birlikdə Cənubi Azərbaycandan gəlmiş şotlanlıların əvvəlcə Zəngəzurda yaşamaları, XIX əsrin ortalarında isə onların bir hissəsinin Cahangir xanın başçılığı ilə Qarabağa (Ağdam və Ağcabədi rayonları ərazilərinə) gələrək burada yaşamaları ilə əsaslandırırlar.

## Tarixi
Kəndin əsgəruşağı nəsli, bayramuşağılar, davudlular, şirinlilər, əliuşağılar, məcnunuşağılar, misirağlılar və başqa tayfaları vardır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 28&nbsp;km məsafədə, düzənlik ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 286 nəfərdir (01.01.2007-ci il üçün).

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq, taxılçılıq və pambıqçılıq təşkil edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vudi Allen

**Vudi Allen** (tam adı: **Allen Stüart Koniqsberq**; ) — Amerika kino rejissoru, ssenari müəllifi, aktyoru və prodüseri. Yəhudi ailəsində doğulmuşdur. İlk filmini ("Nə olub, pələng səhləbi?") 1966-cı ildə çəkib. Həmçinin pyeslərin ("Suyu içməyin", "Üzən kiçik lampa" və s.) və hekayələr məcmuələrinin müəllifidir. 1977-ci ildə "Enni Holl" çəkdiyi filmi üç Oskar mükafatı qazandı. 1985-ci ildə isə Allen Qızıl Qlobus aldı. Daha bir neçə mükafata layiq görülüb.

Caz həvəskarı olan Allen həm də klarnet çalır.

## Filmoqrafiya
# Royal kazinosu (1967)
# Bananlar (1971)
# Seks haqqında hər şey: bilmək istədiyiniz, amma soruşmağa qorxudunuz (1972)
# Yatmış (1973)
# Məhəbbət və ölüm (1975)
# Enni Holl (1977)
# Yay gecəsində seks komediyası (1982)
# Radio günləri (1987)
# Özgə qadın (1988)
# Elis (1990)
# Ərlər və arvadlar (1992)
# Böyük Afrodita (1995)
# Hamı deyir ki, mən səni sevirəm (1996)
# Məşhurluq (1998)
# Qarışqa Zed (cizgi filmi, 1998)
# Hollivud sonluğu (2002)
# Matç poynt (film, 2005)
# Sensasiya (2006)
# Kassandranın arzusu (2007)
# Viki Kristina Barselona (film, 2008)
# Olacaq şey ol (2009)
# Sirli naməlumla görüş (2010)
# Parisdə gecəyarı (film, 2011)
# Roma macəraları (2012)
# Jasmin (film, 2013)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şənlik (Ağcabədi)

**Şənlik** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Şənlik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Giroskop

200px|right|thumb|Üç sərbəstlik dərəcəsinə malik giroskopun modeli

**Giroskop** ( "*fırlanmaq*" və  "*baxmaq*" sözlərindəndir) — ətalət hesablama sisteminə əsasən oriyentasiya bucağını dəyişmə qabiliyyətinə malik qurğudur. Giroskopun ən sadə forması uşaqlar üçün oyuncaq olan *[[fırfıra]]dır*.

Onların növləri sərbəstlik dərəcəsindən asılı olaraq 2 və 3 dərəcəliyə bölünürlər. Bundan əlavə giroskoplar bölünürlər:
*Mexaniki və
*Optik

İşləmə prinsipinə görə olurlar:

*Bucaq sürətini ölçən vericilər,
*İstiqamət göstəriciləri.

## Xassələri

Hərəkətdə olan giroskopa əgər xarici qüvvə təsir edərsə onda, o öz istiqamətini bu qüvvəyə uyğun deyil ona perpendikulyar istiqamətdə dəyişir. Nəticədə giroskop təsir edən momentin oxuna perpendikulyar olan, belə adlanan ölçü oxu istiqamətində fırlanır. Bu xassə koriolis qüvvəsinin yaranması ilə bağlıdır.

Fırlanan hissələrin giroskopik effekti materiyanın ətalətliyinə əsaslanır.

Giroskopun hərəkətinin sadə formada tənliyi belədir:
: \vec{M}=\over {dt}}==I\vec{\varepsilon},

burada \vec{M} və \vec{L} vektorları uyğun olaraq, giroskopa təsir edən qüvvənin momenti və onun moment impulsudur, **I** skalyar kəmiyyəti — onun ətalət momentidir, \vec{\omega} və \vec{\varepsilon} vektorları  bucaq sürəti və bucaq təcilidir.

Buradan alınır ki, giroskopun fırlanma oxuna və eyni zamanda \vec{L}ə perpendikulyar təsir edən moment qüvvəsi \vec{M}  həm \vec{M}ə həm də  \vec{L}ə perpendikulyar olaraq presesiyya halını yaradır. Bucaq sürəti \vec{\Omega}_P onun moment impulsu və təsir edən qüvvənin momenti ilə hesablanır:

: \vec{\tau}={\Omega}_P \times \vec{L},

yəni  \vec{\Omega}_P giroskopun fırlanması ilə əks mütənasibdir. 

## Tətbiq sahələri

Giroskop avtomobillərdə və naviqasiya sistemlərində geniş tətbiq olunur.

Təyyarələrdə giroskoplardan istifadə etməklə üfüqün vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək üçün istifadə edilir. Bu təyyarənin vəziyyətindən asılı olmayaraq həmişə düzgün vəziyyəti göstərir.

Ballistik raketlərdə giroskopun tətbiqi uçuş zamanı xarici təsirlərdən uçuş trayektoriyasından meyillənməsini ölçmək və onu korrektə etmək mümkün olur. İlk dəfə olaraq  Verner fon Braun tərəfindən düzəltdilmiş V2 raketində tətbiq olunmuşdur.

Kosmosda aparatların vəziyyətini tənzim etmək üçün tətbiq olunur. Burada ətalət və reaktiv qüvvələrin təsirindən o özü tənzimlənir. Ən dəqiq giroskipik cihaz 2004-cü ildə *Gravity* peyki üçün düzəldilmişdir.

## Mənbə
* W. Fabeck: *Kreiselgeräte*. 1.&nbsp;Auflage. Vogel-Verlag, Würzburg 1980, Kap.1, 3 und 8
* H. Simon: *Instrumentenflugkunde und Navigation*, Teil I. *Bücher der Luftfahrtpraxis* Band 8. Hanns Reich-Verlag, München 1961
Deftones

**Deftones** — 1988-ci ildə Kaliforniyanın Sakramento şəhərində qurulmuş amerikan alternativ metal qrupu.

Deftones yaranmasından bu günə kimi doqquz albom buraxmışdır. Qrup ilk albomu "Adrenaline"ni Maverick Records ilə müqavilə bağladıqdan bir müddət sonra 1995-ci ildə yayımlamışdır. Onlar albomu tanıtmaq məqsədilə konsert səfərlərinə çıxmış və bu sayədə çox sayda pərəstişkar kütləsi yığmağı bacarmışdılar. Onların 1997-ci ildə buraxdığı ikinci albomu "Around the Fur" hit olduqdan sonra RIAA tərəfindən sertifikata layiq görülmüşdür. Qrup 2000-ci ildə yayımladığı üçüncü albomu "White Pony" ilə uğurunu daha da artırmışdır, albomun sinqlı "Change (In the House of Flies)" hit-paradlarda zirvəyə çıxmış, "Elite" treki isə "Ən yaxşı metal performansı" nominasiyasında "Qremmi" mükafatı qalibi olmuşdur. Deftones 2003-cü ildə öz adını daşıyan dördüncü albomunu buraxaraq əvvəlki uğurlarına davam etmişdir.

## Yaranması
### İlk İllər (1988–1993)

Stefen Karpenter 15 yaşında skeytbord sürərkən onu avtomobil vurmuşdu. O, bu hadisə nəticəsində aylarca əlil arabasında qalmalı oldu, bu müddət ərzində o, Anthrax, Stormtroopers of Death və Metallica kimi treş metal qruplarını dinləyərək öz-özünə gitara çalmağı öyrənmişdi. Şəhərdə qəzanı törədən sürücünün Stefenə pul ödədiyi və bu sayədə qrup üzvlərinin sonralar musiqi avadanlıqları aldığı ilə bağlı şaiyələr yayılmışdı, lakin qrupun üzvü Eyb Kanninqem 2007-ci ildə verdiyi müsahibədə bu xəbəri təkzib etdi.

Karpenter Kanninqem və Moreno yaxın dost idilər və eyni məktəbdə oxuyurdular. Üçlük vaxtını Sakramentoda skeytbord sürərək keçirirdi. Karpenter metal pərəstişkarı idi, dostu Moreno isə Depeche Mode və The Cure kimi musiqi qruplarını dinləməkdən zövq alırdı. Moreno Karpenterin gitara çala bildiyini öyrənəndə, təbil çalmağı bacaran Kanninqemi bir araya gətirərək 1988-ci ildə qarajda məşq etməyə başladılar. Onlar bu əsnada bas çala bilən Dominik Qarsiyanı qrupa dəvət edərək dörd nəfərdən ibarət oldular. 
## Diskoqrafiya
* *Adrenaline* (1995)
* *[[Around the Fur]]* (1997)
* *White Pony* (2000)
* *Deftones* (2003)
* *Saturday Night Wrist* (2006)
* *[[Diamond Eyes]]* (2010)
* *Koi No Yokan* (2012)
* *[[Gore (Deftones albomu)|Gore]]* (2016)
* *[[Ohms]]* (2020)
* *[[Private Music]]* (2025)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zond (kosmik aparat)

**Zond** — avtomatlaşdırılmış pilotsuz qurğu olub, uzaq məsafədən kosmosda hər hansı bir tədqiqatın aparılması və ya texniki bir yeniliyin yoxlanması üçün tətbiq olunur. Zondlar 1960-cı illərdə SSRİ-də yaradılıb bir neçə sırada tətbiq olunmuşdur. Zond 1-3 öz başlanğıcını Mars və Venera üçün nəzərdə tutulan kosmik layihədən götürmüşdür. Zond 4-8 isə Aya pilotlu uçuş üçün istifadə olunmuşduir.
Qamma paylanması

Qamma paylanması, Ehtimal nəzəriyyəsi və Riyaziyyatda, təsadüfi kəsilməz paylanmalar ailəsindən sayılır. Bu paylanmanın bir parametri miqyas parametri (*θ*) və başqa parametri isə, şəkilli parametr (*k*) dir. Əgər *k* Tam ədəd olarsa, paylanma hər birinin ədədi ortası *θ*(*1/θ*nın nisbət parametri ilə ekvivalentdir) olan *k* qədər qüvvət funksiyası şəklində paylanmış təsadüfi dəyişənin cəmini göstərir.

## İstinadlar
Hüsülü (Ağcabədi)

**Hüsülü** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Hüsülü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qarabağ düzündədir.

## Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində husulu Qarabağda maldarlıqla məşğul olan 13 ailədən ibarət kiçik elat olmuşdur. Husulu mənşəcə qızılbaşların ustaclı tayfasının tirələrindən biri idi. XVII əsrdə bu tirəyə mənsub ailələr Şəhsevənlərə qarıŞmış və Qarabağda yaşamağa başlamışdılar. Yayı Sarıyer və Qırxqız yaylaqlarında, qışı isə Qarabağ düzündə keçirən hüsülülər əvvəlcə indiki kənddən 1&nbsp;km. aralıdakı Məşədi Ələkbər Suatı (suat "su götürülən yer" deməkdir) adlı yerdə məskunlaşmışdılar. XIX əsrin ortalarında Hacı Həsən adlı bir nəfər indiki kəndin yerində kəhriz qazmış və əhali də buraya köçüb məskunlaşmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 4.199 (01.01.2007-ci il üçün)nəfərdir. Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq və pambıqçılıqla məşgul olur. Kəndin dəliəhmədlilər, fətəlilər, pirilər, hacıusublular, eyvazlılar, qarağaclılar, mikayıllılar, qarakənd, sərxanlılar, xəlillilər, hüseynlilər, ərşəli, ağaməmmədlilər, oruclular, həsənlilər və başqa tayfaları vardır. Kəndə orta məktəb, mədəniyyət evi, kitabxana, xəstəxana uşaq bağçası, poçt-rabitə şöbəsi, dəyirman, məscid, musiqi məktəbi, bərbərxanalar, aptek, bulaq, artezian, müxtəlif ticarət-iaşə obyektləri, park, stadion və s.var.

## Abidələri
Kəndin ərazisində Qarabəytəpə, Fısqatəpə, Əhmədli təpəsi adlı mədəniyyət, arxeoloji abidələr var.

## Din
Kənddə Hüsülü kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Rəncbərlər

**Rəncbərlər** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Rəncbərlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Rəncbərlər kəndi Hüsülü kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla Rəncbərlər kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Tarixi
Rəncbərlər yaşayış məntəqəsinin ilk sakinləri, Hacı Əsgər , Murtuz bəy, Səlim bəy və Həmid bəyin torpaqlarında işləyən və mənşəcə kəbirli tayfasına mənsub olan rəncbərlər olduğu üçün o, belə adlanmışdır. XV–XIX əsrlərdə İran, Azərbaycan və Ermənistanda (Qərbi Azərbaycanda) kəndli kateqoriyası olan rəncbərlər feodaldan torpaq, su, toxum, iş heyvanı və s.alır, əvəzində məhsulun müəyyən hissəsini ona verirdilər. Bəzi xanlıqlarda ancaq mülkədarın şəxsi təsərrüfatında çalışanlar rəncbərlər adlanırdı. Rəiyyətdən fərqli olaraq kənd icmasına daxil olmayan rəncbərlər torpağa yox, şəxsən sahibkara təhkim idi. Azərbaycanın Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra, 1845-ci il fərmanına əsasən, rəncbərlər təhkimli kəndli kateqoriyasına daxil edildilər. Rəncbərlər "cütcü, əkinçi", "sahibkardan şəxsi asılı olan kəndli" mənasındadır. Hacıqabul rayonunda da Rəncbər kəndi vardır. Vaxtilə İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında Rəncbər adlı kənd mövcud idi.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 2141 (01.01.2007-ci ilə aid olan statistik məlumata görə) nəfərdir. Kəndin əhalisi əsasən, heyvandarlıq, taxılçılıq, pambıqçılıq və baramaçılıqla məşğul olur. Kəndin kəbirli, qızıllılar, seyid məhəmmədağalılar, kəlbədərkahlılar, qurbanlılar, qazaxlılar, bayramlılar, ismayıluşağılar, əsgərlilər, şüşəməmmmədlilər, seyidlər və başqa tayfa tirələri var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Robert Qoddard

**Robert Qoddard** (; ) — amerikalı alim və raket mühəndisi. Onun raket texnikası üzrə apardığı işlərin əhəmiyyəti vəfatından sonra tanınmışdır.

## Həyatı

Qoddard ilk təhsilini Klark Universitetində alır. O 1910-cu ildə burada elmi işini müdafiə edərək alimlik dərəcəsinə yiyələnir.

1918-ci ildə Qoddard artıq tank əleyhinə Bazuka raketinin yaradılması ilə məşğul olur. Onun bu ideyası Birinci Dünya müharibəsindən sonra 1945-ci ildə həyata keçir. Onlar İkinci dünya müharibəsində geniş tətbiq olunurlar.

O, təkcə raketlərə aid nəzəri problemlərin həlli ilə yox, həm də praktikada tətbiq oluna biləcək texnikanın yaradılması ilə məşğul olur. O ilk dəfə olaraq sübut edir ki, vakuumda raket mühərrikləri itələmə qüvvəsi yaratmaq qabiliyyətinə malikdirlər.

Qoddard 1916-cı ildən başlayaraq maye yanacaqla işləyən raketlərin düzəldiməsi ilə məşğul olur. 1925-ci il dekabrın 16-da o ilk dəfə olaraq düzəltdiyi raketi sınaqdan keçirir. Onun raketi havada cəmi 2,5 saniyə qalaraq 14 metr hündürlüyü fəth etsə də, bu onun ideyalarının düzgün olduğunu sübut etmişdir.

1930-cu ildən başlayaraq Qoddard Rosveldə sayca 5-ci olan raket sınağını hazırlayır. Bu raket 610 metr hündürlüyə qalxaraq 800&nbsp;km/saat sürət yığır. Burada o uçuşun stabilləşdirilməsi problemini anlayır.

Üç il fasilədən sonra 8 mart 1935-ci ildə o növbəti raketini uçuşa buraxır. Bu raket 1125&nbsp;km/saat sürətlə uçur. 28 mart 1935-ci ildə onun növbəti stabilləşdirici qurğu ilə təchiz olunmuş raketi isə 1460 m hündürlüyə qalxaraq 4000 metr məsafəyə uçur.

Sonrakı illərdə Qoddardın raket üzrə apardığı işləri 1934-cü ildən almanlar tərəfindən qabaqlanır.

Goddard 1945-ci ildə 63 yaşında bir boğaz əməliyyatından aldığı zədədən vəfat edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Biləyən

**Biləyən**, **Bilağan** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Boyat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Biləğan Ağcabədi rayonunun Boyat inzibati ərazi vahidində kənd. 1917-ci ildə Biləqan, 1933-cü ildə isə Biləxan variantında qeydə alınmışdır. Oykonim Beyləqan toponiminin variantı olub, "düzənlik, çöl" deməkdir.

## İstinadlar
Hacılar (Ağcabədi)

**Hacılar** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Hacılar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Hacılar kəndi Boyat kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Hacılar kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

Əhalisi 560 nəfər.

## Topoimikası
Yaşayış məntəqəsi qızılbaşların zülqədər tayfasının hacılar tirəsinə mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. Bu baxımdan Azərbaycanın bir çox bölgələrində, Gədəbəy, Laçın, Tovuz, Xaçmaz, Ağdaş, Ağcabədi, Bərdə rayonlarında "Hacılar" yaşayış məntəqəsi mövcuddur.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə eneolit dövründən qalan abidələr və qədim qəbristanlıq var. Qəbristanlıq YUNESKO tərəfindən tarixi abidə kimi qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gəşəlitəpə yaşayış yeri
* Hacılar oymağı
Qaraxanlı (Ağcabədi)

**Qaraxanlı** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Qaraxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Boyat kənd inzibati-ərazi vahidinin Qaraxanlı kəndi Hacılar kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir. 1 sentyabr 2004-cü il tarixli 727-IIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Qaraxanlı kəndi Hacılar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Qaraxanlı kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Qaraxanlı oykonimi qaraxanlı nəslinin adı ilə bağlıdır. Tarixi sənədlərin verdikləri məlumata görə, oğuz tayfalarından biri olan bayat tayfasına mənsub olan qaraxanlılar (qaraxanlı tirəsi) 1865-ci ildə burada məskən salmış və məntəqəsi də bu tirənin adı ilə adlandırılmışdır.

Bəzi araşdırıcılar toponimi 927–1212-ci illərdə Mərkəzi Asiyada Qaraxanilər dövlətini idarə edən qaraxanilər müsəlman-türk sülaləsinin adı ilə eyniləşdirir. Məlumdur ki, onların ilk xanı Əbdülkərim Satuk Qaraxan olub. Qaraxanilər sonuncu nümayəndəsi olan Qılıc Arslan İbn Xarəzm Məhəmməd tərəfindən 1212-ci ildə öldürülmüşdür.

1728-ci il sənədində İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində Qaraxanlı adlı qışlaq qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
Əhalisinin sayı 882 (01.01.2007-ci il üçün) nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhali əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq və pambıqçılıqla məşğul olur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Torpaq və onun münbitliyi (film, 1952)

## Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent bol məhsul yetişdirmək üçün torpağın erroziyadan və şoranlaşmadan qorunma üsullarından bəhs edir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Rejissor:** Həbib İsmayılov

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Arazın sahillərində

**Arazın sahillərində** tammetrajlı sənədli filmi rejissor Muxtar Dadaşov tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmişdir. Film Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Araz çayının hər iki sahillərində yaşayan bir xalqın-azərbaycanlıların taleyi haqqındadır.

## Məzmun
Film Araz çayının hər iki sahillərində yaşayan bir xalqın-azərbaycanlıların taleyi haqqındadır.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Mirzə İbrahimov
:**Rejissor:** Muxtar Dadaşov
:**Operator:** Muxtar Dadaşov, Əsgər İsmayılov, Əlibala Ələkbərov
:**Bəstəkar:** Cahangir Cahangirov

## İstinadlar
Azərbaycan atları (film, 1953)

***Azərbaycan atları*** filmi rejissor Mikayıl Mikayılov tərəfindən 1953-cü ildə çəkilmişdir. Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film Ağdam atçılıq zavodunda məşhur Qarabağ atlarının yetişdirilməsindən bəhs edir.

## Məzmun
Film Ağdam atçılıq zavodunda məşhur Qarabağ atlarının yetişdirilməsindən bəhs edir.

## Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Ədhəm Qulubəyov, Mikayıl Mikayılov
Rejissor: Mikayıl Mikayılov
Operator: Cavanşir Məmmədov
Bəstəkar: Süleyman Ələsgərov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan atları
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1953-cü ilin Azərbaycan filmləri
1950-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Bucaq sürəti

thumb|200px|Bucaq sürəti vektor şəklində
**Bucaq sürəti** — aksiyal kəmiyyət olub, cismin fırlanmasını səciyyələndirir. Bucaq sürətinin qiyməti cismin vahid zamanda dönməsi ilə qiymətləndirilir.

: \omega=\frac{d\phi}{dt}

Koordinat sisteminin başlanğıc nöqtəsinə əsasən isə belə ifadə edilir:
  
:  \vec\omega = \frac{[\vec r, \vec v ]}{(\vec r,\vec r )}  

burada: \vec r — nöqtənin radius vektoru, \vec v — bu nöqtənin verilmiş koordinat sistemindəki sürəti, [\vec r, \vec v ] — vektor hasil, (\vec r,\vec r ) — vektorların skalyar hasilidir.

Praktikada çox vaxt \omega / 2\pi-ə bərabər olan fırlanma tezliyindən istifadə edilir. Ölçmə vahidi san−1 və ya dövr/dəq götürülür.
  
Verilmiş radius üzrə bərabərsürətli hərəkət edən nöqtənin xətti sürətini belə hesablamaq olur:  v = r/2 \omega
Proton

*Proton (kimya) — kimyada hidrogenin kationu.
*Proton (fizika) — elementar yüklənmiş hissəcik. 
*Proton (raket) — Rusiya raketi. 
*Proton (avtomobil) — Malayziyada avtomobil markası.
Proton (raket)

**Proton (UR-500, "Proton-K", "Proton-M")** — Rusiya daşıyıcı raketi. Raketdən ağır yüklərin kosmosa çıxarılması üçün istifadə olunur. Proton avtomatlaşdırılmış kosmik aparatları həm Yerin orbitinə, həm də açıq kosmosda uzaq məsafələrə daşıya bilir. "Proton" XX əsrin 60-cı illərinin əvvəlində yaranmışdır. Əvvəlcə Raket 2 proqramı çərçivəsində 30–100 meqaton mərmilərin kontinentlərarası nəqli üçün nəzərdə tutulan raket kimi layihələndirilmişdir. 1965-ci ildə bu məqsəddən yayınaraq aya uçuş proqramı daxilində kosmosa uçan raket kimi inkişaf etdirilir. 16 iyul 1965-ci ildə ilk alınmayan startından sonra onun üzərində çoxlu sayda təkmilləşdirmə işləri aparılır. Hazırda bu raket dünyada ən etibarlı daşıyıcı sayılır. Çatışmayan cəhəti ətraf mühitə mənfi təsir göstərən hipergolen və toksik qaz qarışıqlarıdır. 2000-ci illərin ortalarından etibarən Proton raket-daşıyıcısının yeni modifikasiya olunmuş variantı Proton-M həm Rusiyaya məxsus kosmik aparatların, həm də xarici kommersial kosmik yüklərin kosmosa çatdırılması üçün istifadə olunur.

## Tarixi
1960-cı illərin əvvəllərində SSRİ rəhbərliyi kosmosa həm ağır yüklü hərbi məqsədli yüklərin, həm də bir neçə min ton trotil ekvivalentli döyüş başlıqlarını çıxara bilən ağır daşıyıcı raketlərin yaradılmasında maraqlı idi. Bu raketlərin layihələrndirilməsi işini Korolyev adına Energiya Raket-Kosmik korporasiyasınını konstruktor bürosuna tapşırıldı. Həmin vaxt korporasiya R-9 qitələrarası ballistik raketlərin hazırlanması ilə məşğul idi. Vladimir Çelomeyin səyləri nəticəsində, SSRİ Nazirlər Şurası 16 mart və 1 avqust 1961-ci il qərarlarına uyğun olaraq, OKB-52 konstruktor zavodu UR-200 qitələrarası ballistik raketin layihələndirilməsinə başladı. Bir il sonrakı sərəncama əsasən daha müasir UR-500 (digər adı Proton) raketinin layihələndirilməsinə başlanıldı. UR-500 raketinin baş konstruktoru Pavel İvensen təyin edildi. 1962-ci ildə bu vəzifəyə Yuri Trufanov, daha sonra isə Dmitri Poluxin təyin edildi. Bütün bu dövr ərzində layihənin icraçı məsul konstruktoru Vitali Vırodov olaraq qaldı. Raketin hazırlanmasına üç il vaxt verildi.

İlkin layihələndirməyə əsasən UR-500 parallel olaraq birləşdirilmiş 4 ikimərtəbəli raketdən ibarət idi. Bu variantın daha dərindən incələnməsi nəticəsində məlum oldu ki, belə variantda hazırlanan raket arzu olunan ağırlıqda yükü qaldırmaq imkanında deyil. Raketin daha dərindən hazırlanması layihəsinin tədqiqi nəticəsində, OKB-23 üçmərtəbəli sxemlə mərtəbələrin tandem şəklində yerləşdirilməsi variantını seçdi. Bununla belə, yuxarı mərtəbələrin hazırlanmasında UR-200 raketinin dəyişdirilmiş variantından istifadə edildi. Raket həm hərbi variantlarda: Qlobal orbital bombardmanı üçün və qitələrarası ballistik raket kimi (uçuş məsafəsi 12.000&nbsp;km), həm də ağır çəkili peyklərin kosmosa çatdırılması üçün daşıyıcı raket kimi hazırlanırdı. Raket Xruniçev adına Dövlət kosmik Tədqiqat və İstehsal Mərkəzində hazırlanır və hissələrlə dəmiryolu vasitəsilə Baykonur kosmodromuna çatdırılırdı.

Raketin hazırlanması layihəsi Nikita Xruşşov tərəfindən tam dəstəklənirdi.
Panqramma

**Panqramma** (yunan dilində "hər hərf") — əlifbanın bütün hərflərini istifadə edən mətndir. Panqrammalar şriftlərin nümayişi, çap edən qurğuların yoxlanılması üçün istifadə olunur.

## Azərbaycan dilində panqramma
Zəfər, jaketini də papağını da götür, bu axşam hava çox soyuq olacaq.

Gecə ürəyiyumşaq əjdaha paxıl ovçunun tüfəngini söküb kağıza bükdü.

## Keçidlər

* "Hər şey haqqında" blog 
* "fontlar.info" facebook səhifəsi
Arqumentı i faktı (qəzet)

* Dəlillər və Faktlar (rus. - Аргументы и Факты)- Həftəlik ictimai-siyasi qəzet.
* Rusiyanın ən yüksək tirajlı qəzetlərindən biri (3.000.000-dan artıq).
* 1978-ci ilin yanvar ayında yaradılıb.
* Təsisçi: QSC "Arqumentı i Faktı".
* Baş redaktor: Nikolay Zyatkov.

## Xarici keçidlər
*Arqumentı i faktı rəsmi saytı
Osmanlı əlifbası

**Osmanlı əlifbası** — Osmanlı dövründə ərəb və fars əlifbaları əsasında qurulan əlifba.

## Əlifba

1A correct Ottoman variant of *gef* will have the "mini-kaf" of ﻙ and the doubled upper stroke of گ. This feature is surely rare in current fonts.
Kosmik şattl

**Kosmik şattl** — ABŞ-də NASA tərəfindən yaradılmış kosmik gəmi tipidir.

ABŞ-də raket inkişafı ərəfəsində yerə geriyə qayıda bilən gəmi konsepti işlənilir. Bu bir dəfə tətbiq olunan raketlərə nisbətən xərclərə qənaət verməli idi. Ancaq bu məqsədi əldə etmək mümkün olmadı, belə ki, bu gün bir *Kosmik şattl* gəmisinin qiyməti yarım milyard dollara çatır.

1960-cı illərdə bir pilləli raket sistemi artıq öz imkanlarını tükətdiyindən bu gəminin hazırlanması zamanı çoxpilləli raket sistemindən istifadə edilmişdir. *Kosmik şattl* gəmisi xarici yanacaq çənləridnən və bərk yanacaq raketindən ibarət olan sistemlə təchiz olunmuşdur. Kosmosa raket kimi buraxılan bu gəmi geriyə təyyarə kimi qayıdır.

Əsas məqsədi kosmosa faydalı yüklərin daşınması olan bu gəmilər azı 100 dəfə kosmosa və geriyə uçmalı idilər. Ancaq bu günə kimi ən çox kosmosa uçan məkik "Discovery" cəmi 39 dəfə bu səyahətdə olmuşdur.

## Konstruksiya

### Texniki məlumatlar
Axill vətəri

**Axill vətəri** və ya **daban vətəri** () — insan bədənində mövcud olan ən qüvvətli əzələ (400 kq-a qədər yükə davamlıdır) vətəridir. Vətərin proksimal hissəsi başlanğıcını baldırın ikibaşlı əzələsinin üçbaşlı əzələnin bir hissəsi olan kambalayabənzər əzələyə () keçdiyi yerdən götürür. Vətərin distal ucu isə daban sümüyünün arxa səthindəki qabarcığa bağlanır.
Troya müharibəsi qəhrəmanı Axill şahzadə Paris tərəfindən təsadüfən, sol dabanından zəhərli oxla vurularaq öldürülmüşdür. Buna görə ayaq dabanındakı müvafiq vətərə "Axilles vətəri" adı verilmişdir.
Pərioğlular (Ağcabədi)

**Pərioğullar** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Pərioğullar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 8 fevral 2000-ci il tarixli 809-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Pərioğlular kəndi Hacıbədəlli kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Pərioğlular kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Cəfərbəyli

**Cəfərbəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Cəfərbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Cəfərbəyli kəndi Hacıbədəlli kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Cəfərbəyli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Oykonim Kəbirlilərin Cəfərbəyli tirəsinin adı ilə bağlıdır. Təzə yaranan vaxtı adı həm də Qiyanbanlı olmuşdur. Cəfərbəyli kəndi XIX əsrin II yarısında yəni 1885-ci ildə salınmışdır.

## Əhalisi
Cəfərbəyli kəndinin ərazisi 10.3&nbsp;km² olmaqla əhalisi 934 nəfərdir. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır.

### Şəhidi
* Əli Hüseyn oğlu Hüseynov (1961–1992)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağabəyli (Ağcabədi)

**Ağabəyli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Ağabəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Ağabəyli kəndi Hacıbədəlli kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Ağabəyli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəndin adı Azərbaycanın qədim kəbirli tayfasına məxsus eyniadlı nəslin adı ilə əlaqədardır. Bu kəndin adı oykonim şəxs adı ilə bağlı olub, Ağabəyli nəslinin adını əks etdirir. Tarixi həqiqətə görə XIX əsrdə kənddə Ağabəy adlı bir bəy yaşamış və kəndə ağalıq etmişdir. Ağabəyli kəbirli tayfasının bir qoludur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarqarçayın sahilində yerləşir. Ağabəyli kəndinin ərazisi 5.3&nbsp;km²-dir.

## Əhalisi

Əhalisi 674 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır. Kənddə "Atropatena" şirkəti tərəfindən inşa olunan "Atena" süd məhsulları kombinatı fəaliyyət göstərir. Kombinatın açılışı 6 may 2011-ci ildə olmuş və açılışda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev iştirak etmişdir. Əhali əsasən əkinçilik və heyvandarlıq ilə məşğul olur.

## Təhsil
2 oktyabr 2012-ci ildə Ağabəyli 120 yerlik kənd ümumi orta məktəbinin yeni binasının açılışı olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hacıbədəlli

**Hacıbədəlli** və ya **Hacıbadəlli** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Hacıbədəlli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Hacıbədəlli Ağcabədi rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi kəbirli tayfasının hacıbədəlli tirəsinin özlərinə məxsus qışlaq yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.

Kəndin ilk yaşayış məskənin adı Şorca olub. Yerləşib "Çaqqalı qobuda". Sonradan insanlar yaşayış yerlərini dəyişib indiki kənddə Hacıbadəllidə məskunlaşıblar.

## İstinadlar
Kəbirli (Ağcabədi)

**Kəbirli** (əvvəlki adı: **Dördüncü barak**) — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Kəbirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Yeni Qaradolaq kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Dördüncü barak kəndi Kəbirli kəndi adlandırılmışdır. Kəbirli kəndi Yeni Qaradolaq kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Kəbirli kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası
Kəbirli oykonimi türkdilli qədim xəzərlərin kəbirli tayfasının adı ilə bağlıdır. Mənbələrdə adı kəbərli kimi də çəkilir. Onların xəzərlərin tərkibinə daxil olan kəbər tayfasının nəsilləri olması güman edilir. Xəzərlərin eramızın əvvəllərindən bəri Albaniya (Qafqaz) ilə əlaqələri və erkən orta əsrlərdə bu ərazilərə xəzər ailələrinin dəfələrlə köçürülməsi tarixdən məlumdur. Tarixi mənbələrdə kəbirlilərin hələ erkən orta əsrlərdə Azərbaycana gəlmələri, burada yaşamışlar. Onların burada məskunlaşdığı ərazilər Kəbirli mahalı adlanırdı. XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanlığının təşkilində kəbirlilər mühüm rol oynamışlar. Kəbirlilər XIX əsrin ortalarında 4 qoldan (Qərvəndli, Ulubabalı, Qızıl Məhəmmədli, Arıq Məhəmmədli), 40-a qədər tirədən və 850 ailədən ibarət olmuşdur. Azərbaycan tarixçisi Mirzə Adıgözəl bəy kəbirlilər Qarabağın qədim tayfalarından biri hesab edir.

Kəbərri (Cavad qəzası) və Gendə-Kəbərri (yəni Aralı Kəbərri, Ərəş qəzası) yaşayış məntəqələri, Kəbərdi hidronimi (Cavanşir qəzası) də kəbirli etnonimi ilə əlaqədardır. Vaxtilə irəvan xanlığının Dərəkənd-Parçeniş mahalında xəzərlərin kəbər tayfasının adı ilə bağlı Kəbərli (əsli Kəbər eli), Göyçə mahalında isə Kəvər adlı kəndlər mövcud olmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kəndin ərazisi 11. 6 kv.km-dir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 2349 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax