Qadınlara seçki hüququnun verilməsi

**Qadınların seçki hüququ** qadınların seçkilərdə səs vermək hüququdur. 19-cu əsrin ortalarından başlayaraq geniş əsaslı iqtisadi və siyasi bərabərlik və sosial islahatlar üçün gördüyü işlərdən başqa, qadınlar səsvermə hüququ qazanmaq üçün səsvermə qanunlarını dəyişdirməyə çalışdılar. Bu məqsədlə cəhdləri əlaqələndirmək üçün milli və beynəlxalq təşkilatlar yaradıldı. Xüsusilə Beynəlxalq Qadın Seçki Alyansı (1904-cü ildə Berlində , Almaniyada yaradılmışdır) qadınların bərabər vətəndaş hüquqları üçün yaradılmışdır.
Son əsrlərdə qadınlara səsvermə hüququ verildiyi, sonra isə onlardan məhrum edildiyi bir çox hallar baş verdi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi və qorunub saxlanılması üzrə dünyada ilk yer 1776-cı ildə Nyu-Cersi oldu (baxmayaraq ki, 1807-ci ildə bu, yalnız ağdərili kişilərin səs verə bilməsi üçün geri qaytarıldı).Qadınlara *davamlı* olaraq səs verməyə icazə verən ilk əyalət 1838-ci ildə Pitkern adaları , ilk suveren ölkə isə 1913-cü ildə Norveç oldu, çünki 1840-cı ildə ilk növbədə ümumi seçki hüququna malik olan Havay Krallığı bunu 1852-ci ildə ləğv etdi və sonradan ona ilhaq edildi. 1898-ci ildə ABŞ . 1869-cu ildən sonrakı illərdə Britaniya və Rusiya imperiyalarının nəzarətində olan bir sıra əyalətlər qadınlara seçki hüququ verdi və onlardan bəziləri sonradan Yeni Zelandiya , Avstraliya və Finlandiya kimi suveren dövlətlərə çevrildi.. Mülk sahibi olan qadınlar 1881-ci ildə İnsan adasında səsvermə hüququ qazandılar və 1893-cü ildə o vaxtkı özünü idarə edən Britaniya koloniyası olan Yeni Zelandiyada qadınlara səsvermə hüququ verildi. Avstraliyada 1894–1911-ci illərdə (federal olaraq 1902-ci ildə) qeyri — aborigen qadınlar tədricən səsvermə hüququ qazandılar. Müstəqillikdən əvvəl Böyük Finlandiya Hersoqluğunda qadınlar 1906-cı ildə həm səsvermə, həm də namizəd kimi iştirak etmək hüququ, eyni zamanda irqi bərabərlik qazanan ilk insanlar idi. Əksər böyük Qərb dövlətləri müharibələrarası dövrdə qadınlara səsvermə hüquqlarını genişləndirdi ( Kanada (1917), İngiltərə və Almaniya (1918), Avstriya, Hollandiya (1919) və ABŞ (1920)). Avropada diqqət çəkən istisnalar Fransa ( qadınlar 1944-cü ilə qədər səs verə bilməyib), Yunanıstan (1952-ci ilə qədər qadınlar üçün bərabər səsvermə hüququ mövcud deyildi, baxmayaraq ki, 1930-cu ildən savadlı qadınlar yerli seçkilərdə səs verə bilərdilər) və İsveçrə (burada 1971-ci ildən qadınlar federal səviyyədə səs verə bilərdilər və 1959–1990-cı illərdə qadınlar yerli kanton səviyyəsində səsvermə hüququ əldə etdilər) olub. Qadınlara səsvermə hüququ verən son Avropa yurisdiksiyaları 1984-cü ildə Lixtenşteyn və 1990-cı ildə yerli səviyyədə İsveçrənin Appenzell Innerrhoden kantonu olub. Səudiyyə Ərəbistanı qadınlara səsvermə hüququ verdiyindən (2015), qadınlar seçkiləri olan hər bir ölkədə səs verə bilərlər.

Leslie Hume Birinci Dünya müharibəsinin populyar əhval-ruhiyyəni dəyişdirdiyini iddia edir :Müharibə qadınların iştirakı onların fiziki və əqli cəhətdən aşağı olması anlayışını puç etdi və qadınların həm konstitusiyaya, həm də xüsusiyyətinə görə səsvermə hüququna malik olmadığını müdafiə etməyi çətinləşdirdi. Əgər qadınlar silah-sursat fabriklərində işləyə bilirdilərsə, onlara səsvermə hüququ verməmək həm nankorluq, həm də məntiqsizlik kimi görünürdü . Lakin səsvermə hüququ müharibə əməyinin mükafatından daha artıq idi. Qadınların müharibədə iştirakı qadınların ictimai səhnəyə çıxması ilə bağlı yaranan qorxuları aradan qaldırmağa kömək edirdi. Həqiqətən də, Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl qadınların seçki hüququnun əleyhdarları, məsələn, Böyük Britaniya Qadınların Milli Anti-Seçki Hüququ Liqası qadınların hərbi işlərdə nisbi təcrübəsizliyini və əhalinin əksəriyyətini təşkil etmələrini yerli seçkilərdə səs vermələrinin səbəbləri kimi göstərdilər, lakin onların milli seçkilərdə səs vermələrinə icazə vermək təhlükəli olardı.

Qadınlar və onların tərəfdarları tərəfindən genişlənmiş siyasi kampaniyalar, ümumiyyətlə, qadınların seçki hüququ üçün qanunvericilik və ya konstitusiyaya düzəlişlər əldə etmək üçün zəruri olmuşdur. Bir çox ölkələrdə qadınlar üçün məhdud seçki hüququ kişilər üçün ümumi seçki hüququndan əvvəl verilirdi; məsələn, savadlı qadınlara və ya mülk sahiblərinə bütün kişilərə seçki hüququ verilirdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə qadınların seçki hüququnu təşviq etdi və Qadınlara Qarşı Ayrı-seçkiliyin Bütün Formalarının Ləğv edilməsi haqqında Konvensiya (1979) əsas hüquq kimi müəyyən edildi və hazırda 189 ölkə bu konvensiyanın iştirakçısıdır.

## Tarix

Tez- tez demokratiyanın doğulduğu yer kimi xatırlanan qədim Afinada yalnız torpaq sahibi olan yetkin kişi vətəndaşların səsverməsinə icazə verilirdi. Sonrakı əsrlər boyu Avropa, ümumiyyətlə, monarxlar tərəfindən idarə olundu, baxmayaraq ki, müxtəlif vaxtlarda parlamentin müxtəlif formaları yarandı. Katolik kilsəsində abbeslərə verilən yüksək imtiyaz bəzi qadınlara milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi — Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi. Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.

XVII əsrdə Kanadanın yerli mənşəli xalqları ilə işləyən fransız rahibə Mari Guyart 1654-cü ildə İrokez qadınlarının seçki hüququ təcrübələri ilə bağlı yazırdı: "Bu qadın başçılar vəhşilər arasında olan qadınlardır və onların həlledici səsi var. Onlar da kişilər kimi orada qərarlar verirlər və sülhü müzakirə etmək üçün ilk səfirlər təyin edilmişlər". İrokezlər, Şimali Amerikadakı bir çox yerli mənşəli xalqları kimi, [ *sitat tələb olunur* ] ana xətti qohumluq sisteminə malik idilər. Mülkiyyət və nəsil qadın xətti ilə keçirdi. Qadın ağsaqqallar irsi kişi başçılarına səs verirdilər və onları vəzifədən uzaqlaşdıra bilirdilər.

İsveçdə qadınların şərti seçki hüququ Azadlıq dövründə (1718–1772) qüvvədə idi. Qadınlara seçki hüququ verən ilk "ölkə" üçün digər mümkün iddiaçılara Korsika Respublikası (1755), Pitkarn adaları (1838), İnsan Adası (1881) və Fransvil (1889–1890) aiddir. Bunlardan bəziləri müstəqil dövlətlər kimi qısa müddət ərzində fəaliyyət göstərmişlər, digərləri isə tam müstəqil deyildilər.

1756-cı ildə Lidiya Taft müstəmləkəçi Amerikada ilk qanuni qadın seçici oldu. Bu , Massaçusets koloniyasında Britaniya hakimiyyəti altında baş verdi . Massaçusets ştatının Uxbridge şəhərində New England şəhər yığıncağında o, ən azı üç dəfə səs verdi. Mülk sahibi olan subay ağ qadınlar 1776–1807-ci illərdə Nyu Cersidə səs verə bilərdilər .

1792-ci ildə Britaniyanın yeni koloniyası olan Sierra Leone seçkilərində bütün ailə başçıları səs verə bilərdi və üçdə biri etnik afrikalı qadınlar idi.

### 19-cu əsr
Pitkern adalarında yaşayan *Bounty* üsyançılarının qadın övladları 1838-ci ildən səs verə bilərdilər. Bu hüquq onlara 1856-cı ildə Norfolk adasına (indi Avstraliyanın xarici ərazisi) köçürüldükdən sonra verildi .

Müasir demokratiyanın yaranması, 1840-cı ildə cinsdən bəhs edilmədən ümumi seçki hüququnun tətbiq olunduğu Havay Krallığı istisna olmaqla, kişi vətəndaşların qadın vətəndaşlardan əvvəl səsvermə hüququ əldə etməsi ilə başladı; lakin 1852-ci ildə edilən konstitusiya dəyişikliyi qadınların səsvermə hüququnu ləğv etdi və kişilərin səsvermə hüququna mülkiyyət hüququ qoydu.

ABŞ-də ilk Qadın Hüquqları Konvensiyasının toxumu 1840-cı ildə Elizabeth Cady Stanton Londonda keçirilən Ümumdünya Anti-Köləlik Konvensiyasında Lucretia Mott ilə görüşdüyü zaman Nyu-Yorkun Seneca Falls şəhərində əkilmişdir. Konfrans, cinsinə görə Mott və ABŞ-dən gələn digər qadın nümayəndələrə yer verməkdən imtina etdi. 1851-ci ildə Stanton təmkinli işçi Syuzan B. Entoni ilə tanış oldu. 1868-ci ildə Antoni Nyu-Yorkda kişi həmkarlar ittifaqlarından kənarda qalan mətbəə və tikiş işlərində çalışan  qadınları İşçi Qadınlar Assosiasiyaları yaratmağa təşviq etdi. 1868-ci ildə Milli Əmək Konqresinin nümayəndəsi kimi Entoni qadın əməyi komitəsini qadınlara səs verməyə və bərabər iş üçün bərabər əmək haqqı tələb etməyə inandırdı. Konfransdakı kişilər səsvermə ilə bağlı istinadı sildilər. ABŞ-də Vayominq ərazisində qadınlara 1869-cu ildə həm səs vermək, həm də vəzifə tutmaq icazəsi verilmişdi. Sonralar Amerika seçki hüququ qrupları Milli Amerika Qadın Seçki Hüququ Assosiasiyası ilə tez-tez fikir ayrılığına düşürlər.ştatdan əyalət kampaniyası üçün mübahisə edir və Milli Qadın Partiyası ABŞ Konstitusiyasına düzəliş edilməsinə diqqət yetirir.

Havay Krallığının 1840-cı il konstitusiyası Nümayəndələr Palatasını təsis etdi, lakin onun seçkilərində kimin iştirak edə biləcəyini dəqiqləşdirmədi. Bəzi akademiklər iddia edirdilər ki, bu nöqsan qadınlara ilk seçkilərdə səs vermək imkanı verir. Bu zaman səslər petisiya üzərində imzalar vasitəsilə verilirdi, lakin bu təfsir mübahisəli olaraq qalırdı. 1852-ci ildə ikinci konstitusiya seçki hüququnun 20 yaşdan yuxarı kişilər üçün məhdudlaşdırıldığını qeyd etdi.

1849-cu ildə İtaliyanın Böyük Toskana Hersoqluğu İtaliyada artıq qeyri-rəsmi olaraq mövcud ənənəni qəbul edərək qadınların səsvermə hüququnu, inzibati seçkiləri nəzərdə tutan qanuna malik olan ilk Avropa dövləti idi.

Müasir Kolumbiya, Yeni Qranada Respublikasındakı Velez əyalətinin 1853-cü il Konstitusiyası evli qadınlara və ya 21 yaşdan yuxarı qadınlara əyalət daxilində səsvermə hüququ verirdi. Lakin sonradan 1856-cı ildə bu qanun Respublika Ali Məhkəməsi tərəfindən ləğv edildi və əyalət vətəndaşlarının ölkənin digər əyalətlərinin vətəndaşlarına artıq təminat verilmiş hüquqlardan daha çox hüquqa malik ola bilməyəcəyini əsas gətirərək, bu əyalətdə qadınların seçki hüququnu ləğv etdi.

1881-ci ildə Britaniya imperiyasının daxili özünüidarə edən asılı ərazisi olan İnsan Adası mülk sahibi olan qadınlara seçki hüququ verdi. Bununla o, Britaniya adalarında qadınların seçki hüququ üçün ilk hərəkəti təmin etdi .

Sakit okean kommunası Franceville (indiki Port Vila, Vanuatu) 1889–1890-cı illərdə müstəqilliyini qoruyub saxladı, cinsi və ya irqi fərq qoyulmadan ümumi seçki hüququnu qəbul edən ilk özünüidarə edən ölkə oldu, baxmayaraq ki, yalnız ağdərili kişilərin vəzifə tutmasına icazə verildi.

Mənşəyi özünü idarə edən koloniyalardan olan, lakin sonradan 20-ci əsrdə müstəqil dövlətlərə çevrilən ölkələrdən biri Yeni Zelandiya Koloniyası 1893-cü ildə, əsasən, Kate Sheppardın başçılıq etdiyi hərəkat sayəsində qadınların səsvermə hüququnu tanıyan ilk ölkə oldu. İngiltərənin Kuk adalarının protektoratı da 1893-cü ildə eyni hüququ verdi. Eyni onillikdə onun ardınca başqa bir Britaniya koloniyası olan Cənubi Avstraliya 1894-cü ildə nəinki qadınlara səs vermə hüququnu genişləndirdi, həm də qadınlara 1895-ci ildə keçiriləcək növbəti səsvermədə parlamentə seçilmək hüququ verən qanunlar qəbul etdi.

### 20-ci əsr
Yeni yaradılmış Avstraliya Federal Parlamenti 1902-ci ildən etibarən (bəzi ştatlarda aborigen qadınlar istisna olmaqla) milli seçkilərdə yetkin qadınlara səs verməyə və seçilməyə icazə verən qanunlar qəbul etdi.

Avropada qadınların seçki hüququnu tətbiq edən ilk yer 1906-cı ildə Finlandiya Böyük Hersoqluğu idi. O, eyni zamanda Avropada qitəsində qadınlar üçün irqi bərabər seçki hüququnu həyata keçirən ilk yer oldu. 1907-ci il parlament seçkiləri nəticəsində Finlandiya seçiciləri 19 qadını nümayəndə parlamentinin ilk qadın üzvü seçdilər. Bu, Rusiya tabeliyindəki Finlandiya knyazlığında rus qubernatoru ilə münaqişəyə səbəb oldu.1917-ci ildə Fin xalqı müstəqillik qazandı.

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəlki illərdə Norveçdə qadınlar da səsvermə hüququ qazandılar. Birinci Dünya müharibəsi illərində Danimarka, Kanada, Rusiya, Almaniya və Polşa da qadınların səsvermə hüququnu tanıyıb. 1918-ci il Xalqların Nümayəndəliyi Aktı ilə 30 yaşdan yuxarı ingilis qadınları səsvermə hüququ qazanmış oldu. Hollandiyalı qadınlar 1919-cu ildə, amerikalı qadınlar isə 26 avqust 1920-ci ildə 19-cu Düzəlişin qəbulu ilə (1965-ci il Səsvermə Hüquqları Aktı irqi azlıqların səsvermə hüquqlarını təmin etdi) səsvermədə qalib gəldilər. 1922-ci il konstitusiyası ilə irlandiyalı qadınlar İrlandiya Azad Dövlətində kişilərlə eyni səsvermə hüququnu qazandılar. 1928-ci ildə Britaniya qadınları kişilərlə eyni şərtlərlə, yəni 21 və daha yuxarı yaşda olanlar üçün seçki hüququ qazandılar. Türk qadınlarına seçki hüququ 1930-cu ildə yerli seçkilərdə, 1934-cü ildə isə ümummilli seçkilərdə tətbiq edilmişdir.

Fransız qadınlara 1944-cü ilin iyulunda sürgündə olan Şarl de Qoll hökuməti tərəfindən 51 lehinə, 16 əleyhinə səsvermə ilə seçki hüququ verildiyi vaxtda Fransa seçki hüququna malik olmayan yeganə Qərb ölkəsi idi.

Qadınların səsvermə hüququ beynəlxalq hüquqa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən seçilmişdir və onun sədri Eleanor Ruzvelt seçilmişdir. 1948-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini qəbul etdi. 21-ci maddədə deyilirdi: "(1) Hər kəsin bilavasitə və ya azad şəkildə seçilmiş nümayəndələri vasitəsilə öz ölkəsinin idarə edilməsində iştirak etmək hüququ vardır. (3) Xalqın iradəsi hökumətin səlahiyyətinin əsasını təşkil edir; bu iradə ümumi və bərabər seçki hüququ ilə həyata keçirilən və gizli səsvermə yolu ilə və ya ona bərabər sərbəst səsvermə gedişatları ilə keçirilən dövri və həqiqi seçkilərdə ifadə edilməlidir."

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1954-cü ildə qüvvəyə minmiş Qadınların Siyasi Hüquqları haqqında Konvensiyanı qəbul etdi və bununla da qadınların milli qanunlarla müəyyən edilmiş səsvermə, vəzifə tutma və dövlət xidmətlərindən istifadə hüquqlarını təmin etdi. Qadınların tam səsvermə hüququnu tanıyan ən son yurisdiksiyalardan biri 2008-ci ildə Butan olmuşdur (ilk milli seçkilər). Ən son, 2011-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Kralı Abdullah qadınların 2015-ci il yerli seçkilərində səs vermələrinə və Məşvərət Məclisinə təyin olunmasına icazə verdi .

## Seçki hüququ hərəkətləri
Seçki hüququ hərəkatı geniş baxışlara malik qadın və kişilərdən ibarət idi. Müxtəliflik baxımından XX əsr qadın seçki hüququ hərəkatının ən böyük nailiyyəti onun son dərəcə geniş sinfi bazasının olması idi. Əsas bölmələrdən biri, xüsusən də Britaniyada, konstitusiyaya uyğun dəyişiklik yaratmağa çalışan suffragetlər və 1903-cü ildə daha döyüşkən Qadınların Sosial və Siyasi İttifaqını yaradan ingilis siyasi fəalı Emmeline Pankhurstun başçılıq etdiyi suffragetlər arasında idi . Pankhurst təşkilatın devizi olan "Sözlərlə deyil, əməllərlə" şüarı altinda qadınların hüquqlarının əldə edilməsi məsələsində fəaliyyətdən başqa heç nə ilə kifayətlənməyəcəkdi.

1873-cü ildə ABŞ-də yaradılmış Qadın Xristian Təvazökarlıq Birliyi (WCTU) bütün dünyada fahişələrin vəziyyətini yaxşılaşdırmaqla yanaşı, qadınların seçki hüququ üçün də kampaniya aparırdı. Frances Willardın rəhbərliyi altında WCTU öz dövrünün ən böyük qadın təşkilatına çevrildi və hazırda ABŞ-də davam edən ən qədim qadın təşkilatıdır.

"Qadın yeri" ilə bağlı da müxtəlif fikirlər var idi. Suffragist mövzuları tez-tez qadınların təbii olaraq daha mehriban, uşaqlar və qocalar haqqında daha çox narahat olduqları anlayışlarını əhatə edirdi. Kraditorun göstərdiyi kimi, tez-tez qadın seçicilərin məişət zorakılığına, içkiyə qarşı duraraq, təmizliyə və cəmiyyətə önəm verərək siyasətə sivilləşdirici təsir göstərəcəyi güman edilirdi. Kraditorun fikrincə, əks mövzu qadınların eyni əxlaq standartlarına malik olduğunu iddia edir. Onlar hər cəhətdən bərabər olmalıdırlar və qadının "təbii rolu" deyilən bir şey yoxdur.

Birləşmiş Ştatlarda qaradərili qadınlar üçün seçki hüququna nail olmaq öz irqindən olan kişilərin hüquqlarından məhrum edilməsinə qarşı durmağın bir yolu idi. Bu ruh düşkünlüyünə baxmayaraq, qaradərili suffragistlər bərabər siyasi hüquqlarında israr etməyə davam etdilər. 1890-cı illərdən başlayaraq afro-amerikalı qadınlar öz siyasi hüquqlarını öz klubları və seçki hüququ cəmiyyətləri daxilindən aqressiv şəkildə müdafiə etməyə başladılar. Alabama ştatının Tuskegee şəhərindən Adella Hunt Loqan iddia etdi: "Əgər ağdərili amerikalı qadınların bütün təbii və qazandıqları üstünlükləri ilə birlikdə seçki bülleteni lazımdırsa, qaradərili amerikalı qadın və kişilərin səsverməsinin güclü müdafiəsinə nə qədər ehtiyacı var? Yaşamaq, azadlıq və xoşbəxtliyə can atmaq hüquqlarını təmin etmək üçün?

## Zaman qrafiki
Milli seçkilər dayandırılıb və ya başqa şəkildə keçirilmir.

## Dində

### Katoliklik
Abbessin qadın katolik ofisi seçkilidir , seçim icmaya mənsub rahibələrin gizli səsləri ilə edilir. Katolik kilsəsi daxilində abbeslərə verilən yüksək rütbə əvvəllər bəzi abbeslərə milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi (Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi). Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.

6 fevral 2021-ci ildə Papa Fransisk Natali Bekvartı Yepiskoplar Sinodunun müşaviri təyin etdi və onu Yepiskoplar Sinodunda səs vermək hüququna malik olan ilk qadın etdi.

### İslam
Bəzi ölkələrdə bəzi məscidlərdə qadınların idarə heyəti seçkilərində səs verməsini qadağan edən konstitusiya var.

### Yəhudilik
Mühafizəkar Yəhudilik, İslahat Yəhudiliyi və əksər Ortodoks Yəhudi hərəkatlarında qadınların səsvermə hüququ vardır. 1970-ci illərdən bəri getdikcə daha çox Müasir Pravoslav sinaqoqları və dini təşkilatlar qadınlara seçmək və onların rəhbər orqanlarına seçilmək hüququ verir. Bir neçə ultra-pravoslav yəhudi icmasında qadınlara səs vermək və ya nüfuzlu vəzifələrə seçilmək imkanından məhrum edilir.

## Azərbaycanda
1918-ci il qurultayında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə müsəlman qadınının azad edilməsini müsəlman xalqlarının milli-azadlıq mübarizəsinin ən mühüm məsələlərindən biri kimi qiymətləndirdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyirdi: *"Bütün digər xalqların qadınları kişilərlə bərabər ictimai-siyasi hərəkatda iştirak etdiyi və bununla da öz millətinin uğurlarına kömək etdiyi bir vaxtda müsəlman qadın dustaqlıqda qala bilməz və qalmamalıdır"*. Bu fikirlər 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsinin IV bəndində bərabərhüquqluluq prinsipinin, seçmək və seçilmək hüququnun təsbit edilməsi ilə öz qanuni təsdiqini tapdı. Nəticədə, Azərbaycan Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk ölkə oldu.

Müsəlman dünyasında ilk dəfə olaraq kişilərlə bərabər, qadınlara seçkilərdə iştirak etmək – seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi tarixi nailiyyət hesab olunurdu. Bununla da, nəinki Şərqdə, hətta demokratiyanın beşiyi sayılan bir sıra Avropa ölkələrindən və ABŞ-dan əvvəl qadına cəmiyyət həyatında siyasi proseslərə qoşulmaq hüququ Azərbaycanda verilmiş oldu. Bu, Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət yaratmaq əzmində olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Beləliklə, 1918-ci il dekabrın 8-də işə başlayan Azərbaycan parlamentinə seçkilərdə də azərbaycanlı qadınlar iştirak etmişdir. Lakin, təəssüflər olsun ki, parlamentdə qadınlar təmsil olunmamışdı, çünki onlar rəhbər vəzifələrə öz namizədliklərini irəli sürməkdən imtina etmişdilər.

Azərbaycanlı qadınların seçki hüquqlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan növbəti addım bu hüquqların Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında Əsasnamədə təsbiti oldu. AXC-nin Müəssislər Məclisinə seçkilər çox vaxt və ciddi hazırlıq tələb edirdi, mürəkkəb siyasi vəziyyət isə hər gün yeni məsələlərin həllini irəli sürürdü. Buna baxmayaraq, parlament bir sıra hüquqi aktlar, o cümlədən "Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında" Qanun qəbul etdi. 1919-cu il iyulun 21-də qəbul edilən qanunda dövlətin hakimiyyət orqanlarına qadınların seçmək və seçilmək hüquqları bir daha öz təsdiqini tapdı. Əsasnamənin 1-ci fəslində deyilirdi: "Müəssislər Məclisi əhali tərəfindən cinsindən asılı olmayaraq və bərabər seçki hüququ əsasında, birbaşa və gizli səsvermə vasitəsilə, mütənasib nümayəndəlik əsasları təmin edilərək seçilən üzvlərdən ibarətdir". 2-ci fəsildə qeyd olunurdu ki, "Müəssislər Məclisinə seçkilərdə səsvermə gününədək 20 yaşı tamam olmuş hər iki cinsdən olan respublika vətəndaşları iştirak hüququna malikdirlər". Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti qadınlara aktiv seçki hüququ vermək niyyətini bir daha təsdiqlədi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.womeninworldhistory.com/TWR-13.html
* 

## Həmçinin bax
* Seçki hüququ
* Qabriela Mistral
* Mariya Mitçell