open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulağan (Nəmin)

**Ulağan** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 114 nəfər yaşayır (23 ailə).

## İstinadlar
Vilyam Adams (şturman)

**Vilyam Adams** (; ) – XVII əsrdə Yaponiyada yaşamış ingilis dənizçi və tacir. Tokuqava İeyasu tərəfindən ona Miura yarımadasında torpaq verildiyi üçün Yaponiyada  adı ilə tanınmışdır. O, Yaponiyaya çata bilən ilk ingilis şəxs hesab olunur. 

## Həyatı
Vilyam Adams 1564-cü ildə İngiltərənin Kent qraflığının Cillinhem şəhərində doğulmuş, gəmiqayırma sahəsində işləməyə başlamışdır. 1598-ci ildə bir holland flotuna şturman kimi qatılmış, bir neçə bədbəxt hadisədən sonra qəzalı vəziyyətdə olan gəmisi *"Liefde"* ilə 1600-cü ilin aprelində Yaponiyanın Kyuşu adasına çatmışdır. 

Tokuqava İeyasu onunla dostluq əlaqələri qurmuş, onu maliyyə nümayəndəsi, xəbərverən, şturman, gəmiqayıran və tərcüməçi kimi vəzifələrə təyin etmişdir. Bunun sayəsində Adams Yaponiyada varlı şəxsə çevrilmiş, 80-ə yaxın xidmətçiyə və öz mülkünə sahib olmuşdur. Rəsmi iş çərçivəsində bütün Yaponiyanı gəzmişdir. İeyasunun dəstəyi ilə ingislərə və hollandlara məktublar yazmış, onları Yaponiya ilə ticarət etməyə dəvət etmişdir. Hollandlar 1611-ci ildə Yaponiyaya gələndə Adams tərcüməçi və nümayəndə qismində onlarla görüşmüşdür. O, ingilis tacirlərə də kömək etmiş, lakin onun Yaponiyadakı fəaliyyəti həmvətənlərinin xoşuna gəlməmiş, onu "milliləşdirilmiş yaponiyalı" hesab etmişdirlər. Adams Koxinxina, Siam və Okinavada da ticarətlə məşğul olmuşdur. 

İeyasunun ölümündən sonra Adamsın Yaponiyadakı təsiri azalmışdır. O, 16 may 1620-ci ildə ingilis və holland ticarət postlarının yerləşdiyi Hiradoda ölmüşdür. Adams yapon qadınla evlənmiş və ondan iki uşağı olmuşdu. 

## İrsi
Adamsın Miura yarımadasındakı mülkü olan Hemi ərazisində hər il onun şərəfinə festival keçirilir. Burada onun həyat yoldaşının və uşaqlarının qəbirləri yerləşir. Onun həyatı bir neçə əsərin mövzusu olmuşdur. İngilisdilli yazıçı Ceyms Klavell 1975-ci ildə onun həyatı əsasında "Şoqun" romanını yazmışdır. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Yan Yosten van Lodensteyn

**Yan Yosten van Lodensteyn** (; ) və ya yapon dilindəki adı ilə  – Yaponiyaya gəlmiş ilk hollandlardan biri.

## Həyatı
Yan Yosten van Lodensteyn 1556-cı ildə Hollandiyanın Delft şəhərində doğulmuşdur. O, 1600-cü ildə ikinci şturman kimi Niderlanda məxsus *"Liefde"* gəmisi ilə birlikdə səyahətə çıxmışdır. Gəmi yolda zədəli vəziyyətə düşmüş, Sakit okeanı keçərək Yaponiyanın Kyuşu adasına çatmışdır. Yan Yosten, ingilis şturman Vilyam Adams və digər sağ qalanlar Tokuqava İeyasu tərəfindən qarşılanmışdır. O və Vilyam Adams İeyasunun məsləhətçiləri və dostları olmuşdurlar.

Yan Yostenə İeyasu tərəfindən Edo ərazisində iqamətgah bağışlanmış, daha sonra yapon qadınla ailə həyatı qurmuşdur. Ona xarici ticarətlə məşğul olma icazəsi verilmiş, Hiradoda holland fabrikinin qurulmasından sonra holland tacirlərlə şoqunluq arasında əlaqələndirici şəxs olmuşdur.

Yan Yosten Niderlanda qayıtmaq ümidi ilə Yaponiyadan ayrılmış və Yava adasında yerləşən Bataviya şəhərinə çatmışdır. Lakin holland rəsmilər onun irəliləməsinə icazə verməmişdirlər. Bataviyadan Yaponiyaya qayıdarkən gəmisi Cənubi Çin dənizində yerləşən Parasel adalarında qəzaya uğramış və o, boğularaq ölmüşdür.

## İrsi
Tokionun Yaesu rayonunun adı bu ərazidə yaşamış Yan Yostenin adından yaranmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Leroy Lansinq Ceyns

**Leroy Lansinq Ceyns** (; ) – Meyci dövrünün ilk illərində Yaponiyada fəaliyyət göstərmiş ABŞ pedaqoqu.

## İlk illəri
Leroy Lansinq Ceyns 1838-ci ildə ABŞ-nin Ohayo ştatında doğulmuş, ABŞ Hərbi Akademiyasında təhsil aldıqdan sonra ABŞ Vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdir.

## Yaponiyada fəaliyyəti
1871-ci ildə Yaponiyada missionerlik edən Quido Verbek tərəfindən Yaponiyaya dəvət edilmişdir. O, təklifi qəbul edərək Kumamotoda yerləşən Qərb məktəbində dərs vermək üçün Yaponiyaya gəlmişdir. Ceyns yapon dilini bilməməsinə və bu dili öyrənmək istəməsə də, tədris proqramı onun tam ixtiyarına verilmişdir. O, riyaziyyat, tarix və təbiətşünaslıq dərslərini ingilis dilində vermişdir. Lakin birinci tədris ilindəki fəaliyyəti oxu və yazı ilə məhdudlaşmışdır. O, əxlaqi tərbiyə ilə də məşğul olmuşdur.

Ceyns tədrisin ilk üç ilində tələbələri ilə xristianlığı müzakirə etməkdən çəkinmişdir. Çünki o düşünür ki, tələbələrinin xristianlıq ilə Qərb elmləri arasındakı əlaqəni yaxşı başa düşmələri üçün ingilis dilini yaxşı bilməlidirlər. Onun təsiri altında 35 tələbəsi xristianlığı qəbul edərək Kumamoto bandası adı ilə tanınmışdır. Onların arasında Ebina Danco və Ukita Kazutami təhsil və siyasət sahələri üzrə xristian liderlər olmuşdurlar. Kumamotodakı mühafizəkar qüvvələrin təqibi səbəbilə 1876-cı ilin avqustunda məktəb bağlanmış, Kumamoto bandasının üzvləri Kioto şəhərində yerləşən Doşişa məktəbinə keçmişdirlər.

Ceyns bir müddət Osaka ingilis məktəbində dərslər verdikdən sonra 1877-ci ildə ABŞ-yə qayıtmışdır. 1893-cü ildə Kioto şəhərində yerləşən Üçüncü liseyə dəvət olunmuşdur. Burada 2 il dərs vermişdir. 1909-cu ildə Kaliforniya ştatında ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Quido Verbek

**Quido Herman Fridolin Verbek** (; ) – Yaponiyada fəaliyyət göstərmiş holland missioner. Meyci hökumətinin məsləhətçilərindən biri olmuşdur.

## Həyatı
Quido Verbek 1830-cu ildə Niderlandda doğulmuşdur. O, 1859-cu ildə Holland Reformist Kilsəsi tərəfindən Yaponiyaya göndərilmişdir. Yaponiyada dini fəaliyyətlər ilə yanaşı ingilis dili, sosial elmlər və Qərb texnologiyasını tədris etməklə məşğul olmuşdur. İto Hirobumi, Okubo Toşimiçi, Okuma Şiqenobu, Soecima Taneomi kimi tələbələri Meyci hökumətinin əhəmiyyətli şəxsləri olmuşdur. 1869-cu ildə Okumanın məsləhəti ilə Tokioya getmiş və müasir Tokio Universitetinin sələfi olan tədris müəssisəsində köməkçi başçı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O, yeni hökumətin etibarlı məsləhətçilərindən biri olmuşdur.

Verbekin məsləhətləri əsasında Yaponiyada prefektura sistemi qurulmuş (1871), Qərb dünyasına İvakura missiyası göndərilmiş (1871), təhsil haqqında qanun (1872) və hərbi xidmət haqqında sərəncam (1873) qəbul edilmişdir. David Murreyin 1873-cü ildə Təhsil Nazirliyinin məsləhətçisi seçildikdən sonra Verbek hüquq məsləhətçisi və hüquq məcəllələrinin rəsmi tərcüməçisi kimi işləmişdir. 1877-ci ildə hökuməti tərk etmiş və həyatının qalan hissəsini missionerliyə həsr etmişdir.

## Bibliyanın tərcüməsi
Verbek Bibliyanın yapon dilinə tərcümə edilməsində iştirak etmişdir. O, 1880-ci ildə Zəburu fərdi olaraq tərcümə etmişdir. Verbek Bibliyanı tərcümə etmək üçün 1882-ci ildə yaradılmış komitənin üzvü olmuşdur. Komitənin görüşləri Verbekin Tsukicidə yerləşən evində baş tutmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
AIDC F-CK-1 Ching-kuo

**AIDC F-CK-1 Ching-kuo** (經國號戰機) Tayvanın çoxməqsədli reaktiv qırıcı təyyarəsidir. Təyyarə Çin Respublikasının keçmiş prezidenti olan *Chiang Ching-kuo*nun adını daşıyır. İlk uçuşunu 1989-cu ildə etmiş və 1994-cü ilin yanvarında Çin Respublikası Hərbi Hava Qüvvələrinə təhvil verilmiş olan təyyarə 1997-ci ildən aktiv şəkildə xidmət göstərir.

Proqram ABŞ-nin Çinin diplomatik təzyiqi nəticəsində Tayvana özünün F-20 Tigershark və General Dynamics F-16 Fighting Falcon reaktiv qırıcılarının satışını dayandırmasından sonra Tayvan Respublikasının yerli qabaqcıl reaktiv təyyarə hazırlamaq qərarına gəlməsindən sonra başladılmışdır. Təyyarə Amerika müdafiə şirkətlərinin köməyi ilə Aerospace Industrial Development Corporation tərəfindən dizayn və istehsal edilmişdir.

## Texniki xüsusiyyətləri (F-CK-1A)
*Mənbə:*
* **[[Ekipaj]]:** 1
* **Uzunluq:** 14,48 m
* **[[Qanad uzunluğu]]:** 9 m
* **Hündürlük:** 4,42 m
* **Qanad sahəsi:** 24.2 m²
* **Boş çəkisi:** 6,500&nbsp;kg
* **[[Maksimum uçuş çəkisi]]:** 9,072&nbsp;kg
* **Mühərrik:** 2 × Honeywell/ITEC F125–70 turbofan

## İstinadlar
Honeywell

**Honeywell International, Inc.** — Amerikanın transmilli holdinq şirkətidir. O, xüsusi müştərilərdən tutmuş böyük korporasiyalara və hökumətlərə qədər geniş çeşiddə olan müştərilərinə müxtəlif kommersiya və istehlak məhsulları, mühəndislik xidmətləri və aerokosmik sistemlər təqdim edir.

## İstinadlar
Dmitri Qluxovski

**Dmitri Qluxovski** () — Rusiya yazıçısı və jurnalist.

## Jurnalistika fəaliyyəti
Qluxovski Moskvada doğulmuşdur. Qüdsdəki Hebrev Universitetində Jurnalistika və Beynəlxalq Əlaqələr ixtisası üzrə təhsil almış , cavan olmasına baxmayaraq çox təcrübəli və olduqca nüfuzlu jurnalist peşəsinə sahib olmuş Qluxovski bu günə qədər Fransanın " EuroNews " , Moskvadakı " Russia Today " və " Mayak " radiostansiyalarında işləyib , həmçinin Almaniyanın " Deutsche Well Radio " və İsrailin " Sky News " milli radio efirlərində müxbir olaraq fəaliyyət göstərib . Jurnalist olaraq Mərakeşdən Qvatemalaya , İslandiyadan Yaponiyaya qədər , demək olar ki , bütün dünyanı gəzən Qluxovski , Çernobılda Atom Elektrik Stansiyasının partlaması zamanı o dəh — şətli anlan lentə almaq üçün Ukraynaya gedib ; Baykonurda rus raketlərinin kosmik məkana buraxılmasını yaxından izləmiş ; Qiryat — Şomuna bölgəsində İsrail və " Hizbullah " arasında olan ' qız — ğın müharibənin mərkəzindən bütün dünyaya məlumat ötürmüşdür . Qluxovski Şimal Qütbündən birbaşa yayım həyata keçirən ilk jurnailst adını da qazanıb . Qluxovski rus dili ilə yanaşı , ingilis , fransız , alman , ivrit və ispan dillərini də bilir. Hazırda Moskvada yaşayan jurnalist- yazıçı " Metro 2033 " kitabı ilə 2007-ci ildə Kopenhagendə keçirilmiş " EuroCon " müsabiqəsində Avropa Elmi Fantastik Ədəbiyyat Cəmiyyəti (" the European Science Fiction Society ") tərəfindən " Həvəsləndirmə Mükafatı " na (" the Encouragement Award ") layiq görülüb.

## İstinadlar
Hidayət Türkoğlu

**Hidayət Türkoğlu** — () — türkiyəli idmançı, basketbolçu, Türkiyə Milli Basketbol Federasiyasının prezidenti

## Həyatı

## İlk oyunları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Suludərə (Nəmin)

**Suludərə** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 88 nəfər yaşayır (24 ailə).

## İstinadlar
İslamaqədərki türk ədəbiyyatı

**İslam öncəsi Türk ədəbiyyatı**, **İslamiyyət öncəsi Türk ədəbiyyatı** və ya **İslamdan əvvəlki Türk ədəbiyyatı** – Türklərin İslamı qəbul etməsindən əvvəlki dönəmlərdə yaratdıqları ədəbiyyata verdikləri addır. İslamdan əvvəlki Türk ədəbiyyatı özlərinin dediklərinə görə eradan əvvəl 4000-ci illərdən başlayaraq, türklərin islamı qəbul etdiyi XI əsrə qədər olan tarixləri əhatə edir.

## Şifahi ədəbiyyat
Türk ədəbiyyatında şifahi ədəbiyyatın formalaşması dini əsaslara söykənir. Qədim türklər ilk şifahi ədəbiyyat məhsullarını dini mərasimlərdə və ziyafətlərdə yaratmışlar.

## Yazılı ədəbiyyat

## Dastanlar

## İstinadlar
Zərəfşan

**Zərəfşan** (; ) — Özbəkistanın Nəvai vilayətinin mərkəzində şəhərdir. İnzibati cəhətdən şəhər tipli Muruntau qəsəbəsini əhatə edən rayon səviyyəli şəhərdir. 20&nbsp;km² (7,7 kv mi) ərazisi və 85,100 əhalisi var (2021). Qızılqum səhrasında yerləşən o, suyu 220&nbsp;km-lik kəmərlə Amudəryadan alır.

## İqtisadi səciyyəsi
Zərəfşanı "Özbəkistanın qızıl paytaxtı" adlandırırlar. Bu, yaxınlarda Muruntau açıq mədənindən qızıl hasilatı və emalı ilə məşğul olan Nəvai Mədən və Metallurgiya Kombinatının Mərkəzi Mədən İdarəsinin evidir. 1995–2006-cı illər arasında Muruntau qızıl hasilatı və emalı əməliyyatı Kolorado ştatının Denver şəhərindəki Newmont Mining Corporation tərəfindən birbaşa xarici sərmayə olan Zərəfşan-Nyumont Birgə Müəssisəsi tərəfindən idarə olunurdu (o vaxt Özbəkistanda ABŞ-nin ən böyük sərmayədarı idi — o, həm də ilk iri sərmayədar idi. Özbəkistan 2006-cı ildə şirkətin aktivlərini müsadirə etdi və 2007-ci ilə qədər mədənə tam sahiblik etdi.

Zərəfşan Hava Limanı (IATA: AFS) Özbəkistan Hava Yolları tərəfindən Daşkəndə və Daşkənddən gündəlik birbaşa uçuşlar həyata keçirir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## Kateqoriya
Yəmən əyaləti (Osmanlı)

**Yəmən əyaləti** ( ; ) — Osmanlı İmperiyasının əyaləti (vilayət). Formal olaraq imperiyanın ayrılmaz hissəsi olsa da, uzaq əyaləti idarə etmək çox çətin idi. 17-ci əsrin əvvəllərində əyalət tamamilə Yəmən Zeydi dövləti tərəfindən ələ keçirildi, ancaq iki əsr sonra Osmanlılar buradakı hakimiyyətlərini bərpa etdilər. Yəmən əyaləti 1849-cu ildə Osmanlının Yəmən ərazilərinin çox hissəsini ələ keçirməsi ilə yenidən təşkil edildi. 1872-ci ildə imperiyada aparılan torpaq islahatından sonra əyalətin böyük hissəsində Yəmən vilayəti yaradıldı.

## Tarix
1516-cı ildə Yəmən Misir məmlükləri tərəfindən ilhaq edilsə də, lakin sonrakı il Məmlük valisi Osmanlılara təslim oldu və sonradan Osmanlı qoşunları ölkəni ələ keçirdilər. 16-cı əsrin sonu, 17-ci əsrin əvvəllərində Zeydi imamı Böyük Qasımın başçılığı ilə Osmanlı orduları Zeydi qəbilələri tərəfindən Yəmən ərazisindən tamamilə çıxarıldılar. Lakin sonradan Osmanlılar buradakı hakimiyyətlərini bərpa etdilər

## Valilər
; İlk Osmanlı dövrü

* Mustafa paşa ən-Nəşşar (1539/40–1549)
* Özdəmir paşa (1549–1554)
* Mustafa paşa ən-Nəşşar (1554–1555/56)
* Qara Şahin Mustafa paşa (1556–1560)
* Mahmud paşa (1561–1565)
* Rıdvan paşa (1565–1567)
* Özdəmiroğlu Osman paşa (1569–1573)
* Murad paşa (1576–1580)
* Həsən paşa (1580–1604)
* Cəfər paşa (1607–1616)
* Mehmed paşa (1616–1621)
* Əhməd Fədli paşa (1622–1624)
* Heydər paşa (1624–1629)
* Aydın paşa (1628–1630)
* Qansuh paşa (1629–1635)

; İkinci Osmanlı dövrü

* Mustafa Səbri paşa (May 1850 — mart 1851)
* Mehmet Sirri paşa (mart 1851 — oktyabr 1851)
* Bonaparta Mustafa paşa (oktyabr 1851 — may 1852)
* Kürt Mehmet paşa (May 1852 – may 1856)
* Babanlı Əhməd paşa (1-ci dəfə) (May 1856 – dekabr 1862)
* Mosullu Əli Yavər paşa (dekabr 1862 – avqust 1864)
* Babanlı Əhməd paşa (avqust 1864-fevral 1867)
* Tacirli Əhməd paşa (fevral 1867 — mart 1869)
* Halepli Əli paşa (mart 1869-may 1871)
* Topal Bursalı Mehmed Redif paşa (May 1871 – avqust 1871)

; Yəmən vilayəti yaradıldı

## Həmçinin bax
* Osmanlı Ərəbistanı

## Əyalətin inzibati bölgüsü
19-cu əsrin ortalarında əyalətin sancaqları:

# Mokha sancağı
# Əhariş sancağı (Əbu Ariş?)
# Massu sancağı

## İstinadlar
Nazilli

**Nazilli** — Türkiyənin qərbində şəhər, Egey regionunda, Aydın vilayətinin ən böyük şəhəri. Şəhər Aydın şəhərindən  şərqdə, Dənizliyə gedən yol üzərində yerləşir.

## Etimologiya
Nazillinin keçmiş adı Bazarköy () olmuşdur. Rəvayətə görə, Osmanlı dövründə Aydın hökmdarının oğlu Bazarköydən bir qıza aşiq olur, lakin qızın atası onu rədd edir. Daha sonra gənc sevgilisinin şərəfinə şəhərə "Nazlı eli" (*Nazlı İli*) adını vermişdir. XVII əsr səyyahı Övliya Çələbi hesab edirdi ki, Nazilli bu zəngin şəhərdə yerli qadınların nazlı olması ilə əlaqədar olaraq bu adı almışdır. Başqa bir versiyaya görə, Nazilli adı burada məskunlaşan oğuz türklərindən olan bir ailənin adıdır. Britaniyalılar 1920-ci illərdə şəhəri "Nazlı" adlandırmışdır.

## Tarixi
Türklərin Anadoluya yürüşündən sonra burada oğuz türkləri məskən salmışdır. Daha sonra buraya nəzarət Məntəşəoğulları, ardınca isə Aydınoğulları bəyliklərinə keçmişdir. 1390-cı ildə I Bəyazid bu ərazini Osmanlı imperiyasına birləşdirmişdir. O zaman şəhər iki kənddən ibarət idi: "Cümə yeri" (*Cuma Yeri*) və Bazarköy (Pazarköy). Şəhər yalnız sonralar "Nazlıköy" adlandırılmağa başlamışdır. 1402-ci ildə Ankara döyüşündə Teymurləng Bəyəzidi məğlub edərək Egey regionu nəzarətə götürmüş, Nazilli ərazisini Aydınoğulları ailəsinə qaytarmışdır. Ərazi daha sonra sultan II Murad tərəfindən tez bir zamanda Osmanlının nəzarətinə qayıtmışdır. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı Nazilli yunan qoşunları tərəfindən işğal edilmiş və 5 sentyabr 1922-ci ildə Türkiyənin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiya
Nazilli Məndərəs çayı üzərində yerləşir. Ərazinin böyük hissəsi sitrus ağacları, zeytun və əncir, həmçinin pambıq, buğda və digər məhsullarla dolu Məndərəs vadisindədir.

## Əhali
2018-ci il siyahıyaalınmasına görə, Nazillinin 156,748 əhalisi var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Troya Muzeyi

**Troya Muzeyi** () – Türkiyənin şimal-şərqin yerləşən qədim Troya şəhərinin arxeoloji bölgəsini əhatə edən muzey.

Muzey 2018-ci ildə açılmışdır və müasir memarlıq üslubunda tikilmiş binada yerləşir. Muzey yeddi bölmədən ibarətdir və burada Troya, eləcə də, yaxınlıqda yerləşən qədim şəhərlərdən olan artefaktlar sərgilənir. Direktor Rıdvan Gölcükdür. Muzey 2020-ci ildə Avropada İlin Muzeyi mükafatının xüsusi kateqoriyasının qalibi olmuş, eləcə də, Avropa Muzey Akademiyasının xüsusi mükafatına layiq görülmüşdür.

## Muzey binası
Muzey binası Troya şəhərinin ərazisinin 800 metr şərqində – Tevfikiye kəndində yerləşir. Muzey binası üçün elan edilmiş dizayn müsabiqəsinin qalibi 2011-ci ildə "Yalın Mimarlık" şirkəti olmuşdur. Şirkətin dizayn etdiyi bina müasir memarlıq üslubundadır. Tikinti işləri 2013-cü ildə başlamış, 2015-ci ildə dayanmış, lakin 2017-ci ildə davam etmişdir.

Muzey binası kub formasındadır və dördmərtəbəlidir. Binaya arxeoloji qazıntı yerindən çıxarıldığı təəssüratını vermək üçün pas rəngli poladla tikilmişdir. Binanın hündürlüyü Troya arxeoloji yerindəki qazıntı yerinin dərinliyinə ekvivalentdir. Sərgi bölgəsinin sahəsi 2,700 m2 təşkil edir, muzeyin ümumi sahəsi isə 12,750 m2-dır. Sərgi bölgəsi anbarlar, konfrans zalları və işləmək üçün yerlərlə əhatə olunmuşdur. Binanın zirzəmisi xidməti funksiyalar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Muzeyin girişi 12 metr genişliyində olan tağdan ibarətdir.

Binanın tikintisi üçün 54 milyon ₺ xərclənmişdir. Muzeyin açılışı 10 oktyabr 2018-ci ildə – "Troya ili"ndə açılmışdır.

## Sərgi
Giriş hissəsində yerləşən divarın oyuqlarında qəbir daşları, böyüölçülü heykəllər və Troyada aparılmış qazıntı işlərinə dair fotolar sərgilənir. Giriş hissəsində arxeologiya elmi, arxeologiyada istifadə olunan yaş təyinetmə metodları, mühafizə və restorvasiya kimi terminlər, Dəmir dövrü kimi tarixi dövrlər haqqında məlumat verilir. Muzeydə vizual qrafikli dizaynlar, dioramalar və interaktiv nümayişlər mövcuddur.

Muzey yeddi bölmədən ibarətdir. Əsas mərtəbə hazırda Biqa yarımadasında yerləşən Troad regionunda olan artefatlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu artefaktlara Assos (Behramkale) Tenedos (Bozcaada), Parium, Troadlı Aleksandriya (Eski-Stambul), Sminteyon, Lampsak, Timbra, Tavoliya və İmbros qədim şəhərlərindən olan nümunələr daxildir. Sərgilənən artefatların sayı 2000 olsa da, muzeyin kolleksiyasında 40.000 artefakt mövcuddur. Bu kolleksiya Çanaqqala Arxeologiya Muzeyi, İstanbul Arxeologiya Muzeyi və Anadolu Mədəniyyətləri Muzeyindən olan kolleksiyalar əsasında formalaşmışdır. Troya sikkələri üçün İzmir Arxeologiya Muzeyinə müraciət göndərilmişdir.

Sərgilənən artefaktlara göz yaşı qabları, ətir şüşələri, qızıl parçaları, kiçik heykəlciklər, boyunbağılar, qolbaqlar, sikkələr, səcdəgahlar, ornamentlər, sümükdən hazırlanan əşyalar, heykəllər, sarkofaqlar və alətlər daxildir. Sərgilənən ən məşhur əsərlərə 1994-cü ildə kəşf edilmiş Polksena sarkofaqı və yunan tanrısı Tritonun 2012-ci ildə kəşf edilmiş heykəli aiddir. Daş artefaktlar, sütunlar, stellər və kapitellər muzeyin həyətində sərgilənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ətraflı məlumat
İltizam

**İltizam** (*[[ərəbcə]]* التزام) — Osmanlı imperiyasında XV əsrdə tətbiq edilən vergilərin toplanması forması.

## Haqqında
Ərəbcə lüzum sözünün kökündən törəyən iltizam sözü lüğətdə "öhdəsinə götürmə, lazımlı sayma, bir tərəfi tutma" kimi mənaları verir. Termin kimi "xüsusi bir şəxsin dövlətə aid hər hansı bir vergi gəlirini toplamağı müəyyən illik ödəniş qarşılığında öhdəsinə götürməsi" deməkdir. Bu vergini toplamaq öhdəliyi olan şəxsə "mültəzim" deyilirdi. İltizamla eyni mənanı verən təəhhüd, ihalə, füruxt terminləri də istifadə edilmişdir. Bugünkü sözlərlə ifadə edilərsə, vergi toplanmasının özəlləşdirilməsi formasında olan iltizam sistemi XX əsrin əvvəllərinə qədər dünyanın bir çox ölkəsində istifadə edilmiş vergi toplanması formasıdır. Bu sistem Osmanlı imperiyasında illik olaraq əyalətlərdə tətbiq olunurdu. XVI əsrin sonlarından başlayaraq uzun müddət davam edən müharibələr və ticarət yollarının dəyişməsi Osmanlı imperatorluğunun iqtisadiyyatını pozaraq xəzinədə nağd pul çatışmazlığına səbəb oldu. Bu səbəbdən də timar sisteminin tətbiq olunduğu əyalətlərdə də iltizam sistemində vergi daha çox məhsul olaraq toplanılırdı. Fateh Sultan Mehmed dövründən başlayaraq tətbiq olunan iltizam sistemi 1840-cı ildə vergi toplanması tamamilə qaydaya salan tənzimat islahatları ilə toplanan pullar birbaşa xəzinəyə təhvil verilməsi ilə ləğv edildi. Lakin tam ləğvi 17 fevral 1925-ci ildə reallaşdı.

## Həmçinin bax
Tanzimat islahatları

## Xarici keçidlər
İltizam. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul, 2000, c. 22, s. 154–158

## İstinadlar
Süleyman Paşa (Orxan Qazinin oğlu)

**Süleyman Paşa** () — Osmanlı imperiyasının ikinci sultanı Orxan Qazinin oğlu.

## Haqqında
1350-ci illərdə Trakyanın fəthində məhz Süleyman Paşanın da xidməti var. Bu barədə dövrün bəzi mənbələrində məlumatlar var. 1354-cü ildə Trakyada şiddətli zəlzələ olmuş, qar və fırtına vəziyyəti daha da çətinləşdirmişdir. Bu hadisədən sonra Gelibolu şəhəri darmadağın olmuş, əhali tərəfindən tərk edilmişdir. Orxan Qazinin oğlu Süleyman paşa (anası Eftandise Xatun)  və ordusu Çanaqqala (Dardanel boğazı) boğazını keçərək özü ilə birlikdə gətirdiyi türkmənləri boş qalmış Geliboluda məskunlaşdırmışdır. Bir müddət sonra Gelibolu bərpa olunaraq, yenidən inşa olunmuş və əhalisi tamamilə türklərdən ibarət olmuşdur. Bizans imperatoru Süleyman paşadan Geliboluya yerləşdirdiyi türklərlə birlikdə oranı tərk etməsini istəmişdir, amma Süleyman paşa türklərin bura Allahın niyəti ilə gəldiyini, şəhərin tərk edilmiş olduğunu, heç kimin evinin zorla alınmadığını və şəhəri tərk etməyin Allahın niyətinə qarşı olduğunu bildirmişdir. İmperator şəhərin tərk edilmə xərclərini qarşılayacağını və təzminat ödəyəcəyini bildirsə də Süleyman paşa fikrini dəyişməmişdir. Bizans imperatoru Süleyman paşanı kürəkəni olan Orxan bəyə şikayət etmişdir. Orxan bəy bu mövzuda İzmitdə imperatorla görüşə biləcəyini bildirmişdir, lakin sonradan xəstə olduğunu bildirib görüşə getməmişdir. Bunun fəlakət olduğunu anlayan imperator ümidsizliyə qapılmışdır. Daxildəki hərc-mərclikdən də bezən imperator Kantakuzen 1354-cü ildə öz istəyi ilə taxtdan çəkilərək birmonastra keşiş olaraq getmişdir. Qayınatasının hakimiyyətdən getməsi üzərinə Orxan Qazi də Gelibolu yarımadasını tamamilə öz nüfuzu altına almış, Trakya bölgəsində də fəth siyasətini davam etdirmişdi. Rumelidəki Osmanlı torpaqlarında bəylərbəyi vəzifəsini tutan Orxanın böyük oğlu Süleyman Paşa, Çorlu ətrafında bir ov sırasında atından düşərək dünyasını dəyişmişdi (1357). Süleyman Paşanın ölümü ilə, 1359–1362-ci illər arasında Orxan bəyin digər oğlu və varisi Murad bəy Rumelidəki Osmanlı ordularına komandanlıq etməyə başlamışdı.

## Həmçinin bax
* Orxan Qazi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mehman Ağayev, Sevinc Əliyeva. Osmanlı Tarixi. Bakı: "AVROPA" nəşriyyatı, 2021, s.40–41
Sultani (pul)

**Sultani (pul)** — II. Mehmed dövründə (1477–1478-ci illərdə) zərb edilmiş, təxminən 3,45 qramlıq klassik Osmanlı qızıl pulu.

## Haqqında
Osmanlı sultanı II Mehmed 1451–1481-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə zərb edilmiş Sultani pulu xalq arasında "altın" olaraq da tanınır. Osmanlıda uzun müüddət dəyəri və ağırlığı dəyişdirilmədən II Mahmud dövrünə qədər istifadə edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Osmanlı imperiyası
* Fateh Sultan Mehmed
* II Mahmud

## İstinadlar
Aşiyan muzeyi

**Aşiyan muzeyi**  () — İstanbulun Beşiktaş mahalının Aşiyan məhəlləsində məşhur türk şairi Tofiq Fikrətin (1867–1915) evidir. 1906-cı ildə tikilib, daha sonra 1945-ci ildə muzeyə çevrilib. Muzey İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinə məxsusdur.

## Tikilmə tarixi
Tofiq Fikrət 1906-cı ildən 1915-ci ildə vəfat edənə qədər bu evdə yaşayıb. Bina 1940-cı ildə İstanbul valisi və bələdiyyə başqanı Lütfi Kırdarın təşəbbüsü ilə T. Fikrətin həyat yoldaşı Nazimədən bələdiyyə tərəfindən alınıb və Yeni Ədəbiyyat Muzeyi (Osmanlı türkcəsində: Edebiyat-ı Cedide Müzesi)adlı muzeyə çevrilib və 1945-ci ildə açıldı. 1961-ci ildə Eyüp qəbiristanlığında dəfn edilən Tofiq Fikrətin qalıqları Boğaza panoraması ilə çox bəyəndiyi evinin həyətinə aparıldıqdan sonra muzeyin adı dəyişdirilərək Aşiyan Muzeyi adlandırıldı. Evin memarlıq layihəsini Tofiq Fikrət özü hazırlayıb və evinə fars dilindən tərcümədə "yuva" mənasını verən "Aşiyan" adını verib. Ev bağın içində üç mərtəbəli taxta tikilidir.

## Muzeyin strukturu
Birinci mərtəbə inzibati ofislərdən ibarətdir. Birinci mərtəbə "Yeni Ədəbiyyat Hərəkatı"nın şairləri Əbdülhak Hamid Tarhan (1851–1937) və qadın şair Nigar Xanım (1856–1918) üçün ayrılıb. İki ayrı otaqda hər iki şairin rəsmləri, fotoşəkilləri, kitabları və şəxsi əşyaları nümayiş etdirilir. İkinci mərtəbədə Tofiq Fikrətin iş və yataq otağı yerləşir. Burada onun şəxsi əşyaları, yazı masası, kreslosu, çəkdiyi rəsmlər sərgilənir. Yataq otağında onun ölüm maskası da nümayiş etdirilir. Bu mərtəbədəki divarda Tofiq Fikrətin "Sis" (Duman) şeirindən ilhamlanaraq yaratdığı o zamanlar Osmanlı Şahzadəsi Əbdülməcid (1868–1944) bir tablosu asılıb.

## İş vaxtı
Muzey bazar ertəsi işləmir. Ziyarət saatları 9:00–16:00 arasındadır. Giriş pulsuzdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Çapayev (Qazaxıstan)

**Çapayev** ( , *Çapayev* ; Rusça: Чапаев) — Qazaxıstanın şimal-qərbində şəhər. Qərbi Qazaxıstan vilayətinin Akjaik rayonunun mərkəzidir. Şəhərin 8,476 (2009-cu ilin məlumatına əsasən) sakini var.

Şəhər Oraldan 130 km cənubunda, Ural çayının sağ sahilində yerləşir.

Şəhər Rusiya Vətəndaş Müharibəsinin (1919) qırmızı ordu qəhrəmanı Vasili Çapayevin ölüm yeri olub. 1927-ci ildə onun xatirəsinə muzey yaradılmışdır.

Əvvəlki qəsəbə Lbişensk adlanırdı və 1899-cu ildə şəhərdə 3400 nəfər (onlardan 2100-ü kazaklar), 2 kilsə, 2 məktəb, poçt və teleqraf məntəqələri var idi. 1939-cu ildə *Çapayevo*, 1992-ci ildə *Çapayev* adlandırıldı.

Yerli sakinlər əsasən əkinçilik, balıqçılıq, maldarlıq, ovçuluq və biyan kökü yığmaqla məşğul olurlar.

1997-ci ildə şəhər Akjayık rayonunun paytaxtı oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Buxara Kommunist Partiyası

**Buxara Kommunist Partiyası** (; ; ) – 1918–24-cü illərdə Buxara Xalq Sovet Respublikasında mövcud olmuş siyasi partiya.

## Tarixi
Partiya 1918-ci ildə cədidizm hərakatının bir qolu kimi qurulmuşdur. Partiyanın başçıları N. Husaynovim, A. Aliyev, N. Kurbanovim, A. Turayevim və başqaları olmuşdur. Partiya 1920-ci ilin yayında ikinci Kommunist İnternasional konqresinə nümayəndə göndərmişdir

16–18 avqust 1920-ci ildə baş tutmuş dördüncü partiya konqresi zamanı Buxara işçilərinə silahlı inqilab üçün hazırlaşmaq barədə müraciət edilmişdir. Türkistan Kommunist Partiyasının mərkəzi komitəsi Buxaradakı inqilaba kömək etməsi üçün silahlı döyüşçülər göndərməyə qərar vermişdir. İnqilab 23 avqust tarixində Sakar-Bazarda başlamışdır. İlk bir ay ərzində Buxara ərazisi inqilabçı qüvvələr tərəfindən ələ keçirilmişdir. Mixail Frunzenin başçılıq etdiyi Qızıl Ordu kontinqenti inqilabçılara kömək etmişdir. 14 sentyabrda Tam Buxara İnqilab Komitəsinin əsası qoyulmuşdur. 8 oktyabrda Tam Buxara Xalq Konqresi Buxara Xalq Sovet Respublikasını elan etmişdir. Buxara Kommunist Partiyası bu dövlətin əsas partiyası olmuşdur.

1 fevral 1922-ci ildə Buxara Kommunist Partiyası Rusiya Kommunist Partiyasına birləşmişdir. 1924-cü ildə Sovet Mərkəzi Asiyasının sərhədlərinin yenidən müəyyənləşdirilməsindən sonra Buxara Kommunist Partiyası ləğv edilmişdir. Onun strukturları əsasında Özbəkistan Kommunist Partiyası və Türkmənistan Kommunist Partiyası qurulmuşdur.

## İstinadlar
Şaban (personaj)

**Şaban** — türk aktyoru Kamal Sunal tərəfindən canlandırılan məşhur kino personajı. Şabanın ekrandakı təmiz qəlbli görünüşü həm onu, həm də Kamal Sunalı Türkiyədə çox populyarlaşdırdı və onların adı ABŞ-də Çarli Çaplin və onun canlandırdığı Avara (*The Tramp*) personajı arasındakı əlaqəyə bənzər şəkildə bir-birinə qarışdı. Bu personaj bəzən məşhur Hababam sinifi film seriyasındakı "İnək Şaban" obrazı kimi önə çıxır.

Sunal sonrakı layihələrində daha dramatik və realist obrazlar canlandırsa da, Şaban Türkiyə kino tarixində markalaşmış fiqura çevrildi.

## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər
* Kemal Sunal Filmləri səhifəsi
* Kema Sunal filmləri şəbəkədə
* Kemal Sunal filmləri bloqda
* Kem Sunal Fan Blog Səhifəsi
* Kem Sunal filmləri
Dulqədir əyaləti (Osmanlı)

**Dulqədir əyaləti** () və ya **Maraş əyaləti** () — Osmanlı imperiyasının əyaləti. XIX əsrdə əyalətin ərazisi  təşkil edirdi.

## Tarix
Dulqədiroğulları bəyliyi 1521-ci ilə qədər müstəqil qalmağı bacaran və 1530-cu ilə qədər imperiyanın tərkibinə tam şəkildə daxil olmayan və Osmanlılara ən boyun əyən sonuncu Anadolu bəyliyi idi. Əyalət 1522-ci ildə yaradılmışdır. Sonradan 1864-cü ildə ləğv edilərək Hələb və Diyarbəkir əyalətləri ilə birləşdirildi.

## Əyalətin inzibati bölgüsü
Maraş əyaləti 1700–1740-cı illərdə dörd sancaqdan ibarət idi:

# Maraş Sancağı (*Paşa sancağı*, Qəhrəmanmaraş)
# Malatya Sancağı (Malatya)
# Ayntab sancağı (*Ayintab sancağı*, Qaziantep)
# Qarsı Maraş sancağı (Qədirli)

### 1831
* Maraş livası (Paşa sancağı)
* Malatya livası
* Samsat livası
* Gərgər livasi

## Həmçinin bax
Əli bəy Zülqədər

## İstinadlar
Tomris Uyar

**Tomris Uyar** () — türk yazıçı və tərcüməçi.

## Həyatı
Tomris Uyar 15 mart 1941-ci ildə İstanbulda iki vəkilin qızı və Cümhuriyyət Xalq Partiyasının siyasətçisi Süleyman Sırrı Gedikin nəvəsi olaraq dünyaya gəlmişdir. İngilis Qızlar Orta Məktəbi və Arnavutköy Amerika Qızlar Kollecində təhsil almışdır (1961). 1963-cü ildə İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə bağlı Jurnalistika İnstitutunu bitirib.

Camal Sürəya və Ülkü Tamerlə birlikdə "Papirus" jurnalının yaradıcılarından olan Uyar "Yeni Dergi", "Soyut", "Varlıq" kimi jurnallarda esse, tənqid və kitab təqdimatlarını dərc edib. 60-dan çox dildə tərcüməsi çap olunan Uyarın gündəlikləri "Gündökümü" ümumi adı ilə nəşr olunmuşdur. Virciniya Vulf, Edqar Allan Po, Xorxe Luis Borxes, Luis Kerroll, Antuan de Sent-Ekzüperi və Qabriel Qarsiya Markes kimi müəlliflərin əsərlərini türk dilinə tərcümə etmiş, qısa hekayələri 11 cilddən ibarət kitabda nəşr olunmuşdur.

2003-cü ildə qida borusu xərçəngindən vəfat edən yazıçının məzarı Zəncirliquyu qəbiristanlığında yerləşir.

## Mükafatları
1975-ci ildə həyat yoldaşı Turqut Uyarla birlikdə Lukresinin təbii ensiklopediya "De rerum natura" (Evrenin yapısı, İstanbul 1974) tərcüməsinə görə Türk Dil Qurumunun mükafatını qazanmışdır. 1980 və 1987-ci illərdə Sait Faiq Hekayə Ərmağanına layiq görülən iki türk yazıçıdan biri olub. 1987-ci ildə Teatr İncəsənətinin İnkişafı Fondunun illik mükafatını aktyor Avni Dilligilin xatirəsinə, 2002-ci ildə isə ilin ən yaxşı povestinə görə "Dünya" mükafatına layiq görülüb. Elə həmin il Sedat Simavi Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Şəxsi həyatı
1963-cü ildə şair Ülkü Tamerlə ailə quran Tomris Uyarın evliliyi 1964-cü ildə qızları Ekinin süddən boğulmasından sonra sona çatır. Tomris Uyar 1969-cu ildə şair Turqut Uyarla ailə qurmuş və onların Hayri Turqut Uyar adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. Hayri Turqut Uyar hazırda ITU-da müəllimdir.

Evli olduğu müddətdə Camal Sürəya ilə münasibətdə olan Tomris Uyara Edip Cansevər də aşiq idi.

## Əsərləri
; Qısa hekayələr və digər yazılar

* *İpek ve bakır* — 1971
* *Ödeşmeler* — 1973
* *Dizboyu papatyalar* — 1975
* *Yürekte bukağı* — 1979, winner of the 1980 Sait Faik prize
* *Yaz düşleri / Düş kışları* — 1981
* *Gecegezen kızlar* — 1983
* *Yaza yolculuk* — 1985, winner of the 1986 Sait Faik prize
* *Sekizinci günah* — 1990
* *Otuzların kadını* — 1992
* *Aramızdaki şey* — 1998
* *Şiirde dün yok mu: Turgut Uyar üzerine yazılar* — 1999

; Gündəliklər

* *Gündökümü 75* — 1976
* *Sesler, yüzler, sokaklar* — 1981
* *Günlerin tortusu (1980–1984): bir uyumsuzun notları* — 1985
* *Yazılı günler (1985–1988)* — 1989
* *Tanışma günleri / anları: (1989–1995)* — 1995
* *Yüzleşmeler: bir uyumsuzun notları, 1995–1999* — 2000

; Tərtiblər

* *Gündökümü (1975–1980): bir uyumsuzun notları* — 1990
* *Rus ruleti* — 1985
* *İki yaka iki uç* — 1992

## İstinadlar
Mərzifon

**Mərzifon** (, ) — Türkiyənin mərkəzi Qara dəniz regionunda, Amasya vilayətində şəhər və rayon. Sahəsi  qədərdir və 2020-ci ildə əhalisi 73,849 nəfər olmuşdur. Onlardan 57,900-ü Mərzifon şəhərində, qalanları isə ətraf kəndlərdə yaşayır.

## Etimologiya
Adının keçmiş variantlarına **Mərzifun**, **Mərsivan**, **Mərsovan**, **Mərsivan**, **Mərsuvan**, **Mərzpond** və **Mərzban** daxildir. Şəhəri adı pəhləvi dilindəki "mərzban" sözündən gəlir, mənası "sərhəd qoruyanlar" deməkdir. Alim Özxan Öztürk iddia edir ki, adın orijinalı "Mərsıvan"dır və "sərhəd şəhərciyi" deməkdir.

## Coğrafiya
Düzənlik ərazidə yerləşən Mərzifon yaxınlığından çay keçir. Şəhər Ankara ilə Samsun arasında, Qara dəniz sahilində, Samsundan , Ankaradan  və Amasya şəhərindən  qərbdə yerləşir. Hava qışda mülayim soyuq, yayda isti olur.

## Tarixi
### Antik
Arxeoloji sübutlar ərazini əhatə edən əkin sahəsinin daş dövründən ən azı e.ə. 5,500-cü ildən məskunlaşdığını göstərir. İlk istehkamlar e.ə. 1200-cü ildə yaxınlıqdakı Qara dənizdən gələn işğalçılar tərəfindən sıxışdırılmış hetlər tərəfindən tikilmişdir. Frigiyalılar e.ə. 700-cü ildən etibarən burada istehkamlar, kurqanlar və digər memarlıq nümunələri qoymuşdur. E.ə. 600-cü ildən frigiyalılar Qafqaz dağlarından gələn kimmerlər tərəfindən sıxışdırılmışdır. Bu dövrə aid qəbirlərin içindəkilər Amasyadakı muzeydə nümayiş etdirilir. Mərzifon daha sonra paytaxt Amasyadan Qara dəniz sahillərinə nəzarət edən Pont çarlarının ticarət məntəqəsinə çevrilmişdir.

### Roma və Bizans
Romalıların daxili müharibələri zamanı Amasya rayonu dağıdılmış və imperator Adrianın əmri ilə bərpa edilmişdir. Mərzifondan Roma məbədlərinin qalıqları da bu gün Amasyada nümayiş etdirilir. Roma hakimiyyəti dövründə burada divarlar və istehkamlar möhkəmləndikcə şəhərin əhəmiyyəti artmış və Bizans hakimiyyəti dövründə güclü bir şəhər kimi qalmışdır. Mərzifon VIII əsrdə ərəb yürüşləri zamanı ərəb orduları tərəfindən tutulmuşdur. Bu dövrdə müdafiə məqsədləri üçün "Bulaq" qalası tikilmişdir.

### Türkiyə Respublikası
Birinci Dünya müharibəsinin sonunda Osmanlı İmperiyasının dağılmasından sonra iğtişaşlar davam etmişdir. Britaniya qoşunları təslim olma şərtlərini təmin etmək üçün keçmiş Osmanlı torpaqlarına yerləşdirilmişdir. Britaniya qoşunları tezliklə geri çəkilmiş və Mərzifonda iğtişaşlar davam etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Merzifon municipality's official website 
* Merzifonlu net  

## Həmçinin bax
Boğazlar üzrə Beynəlxalq Komissiya

**Boğazlar üzrə Beynəlxalq Komissiya** — 1923–1936-cı illərdə Millətlər Liqasının himayəsi altında Çanaqqala və Bosfor boğazlarını idarə edən beynəlxalq qurum.

Birinci Dünya müharibəsindən və 1920-ci ildəki Sevr müqaviləsindən sonra boğazlar silahsızlandırıldı və beynəlmiləlləşdirildi. 1923-cü ildə Lozanna müqaviləsi sənədin şərtlərini dəyişdirdi və Türkiyənin boğazlar üzərində suverenliyini bərpa etdi, lakin boğazlar Beynəlxalq Boğazlar Komissiyasının himayəsi altında qeyri-məhdud mülki və hərbi nəqliyyata açıq qaldı. Bu status 1936-cı ildə boğazların statusu haqqında Montrö konvensiyası imzalanana qədər davam etdi, bu, Komissiyanı ləğv etdi və tam nəzarəti Türkiyəyə verdi, ona boğazları yenidən hərbiləşdirməyə icazə verildi və müharibə aparan ölkələrin hərbi gəmilərinin hərəkətinə məhdudiyyət tətbiq edildi.

## İstinadlar
Trabzon Muzeyi

**Trabzon Muzeyi** () və ya **Kostaki malikanəsi** () – Türkiyənin Trabzon şəhərində yerləşən tarixi ev-muzey.

## Tarixi
Malikanə 1900-cü illərin əvvəllərində yunan mənşəli bankir olan Kostaki Teofilaktosun şəxsi iqamətgahı kimi tikilmişdir. Memarı italyan mənşəli şəxs olmuş və tikinti materialları İtaliyadan gətirilmişdir. Lakin memarın adı naməlumdur.

Teofilaktos 1917-ci ildə müflis olmuş və malikanəsi də daxil olmaqla, bütün mülkləri müsadirə olunmuşdur. Tikilinin yeni sahibləri Nemlioğlu ailəsi olmuşdur.

Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı malikanə hərbi qərargah kimi istifadə olunmuşdur. 1924-cü ildə Mustafa Kamal Trabzona səfər edəndə malikanəyə dəvət olunmuşdur. O və xanımı Lətifə Uşşaqi 15-17 sentyabr tarixlərində burada qalmışdırlar.

1927-ci ildə tikili Trabzon meri Ali Qalip bəy tərəfindən milliləşdirilmiş və 1931-ci ilə qədər merin iqamətgahı kimi istifadə olunmuşdur. 1931-37-ci illərdə müfəttiş ofisi olmuşdur.

1937-ci ildə Kostaki malikanəsi Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən idarə olunmağa başlamış və 50 il boyunca qızlar liseyi kimi istifadə olunmuşdur. 1987-ci ildə tikili Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçmiş və muzeyə çevrilmişdir.

## Muzey
Muzey binası 1988-2001-ci illərdə bərpa olunmuşdur. 22 aprel 2001-ci ildə Trabzon Muzeyi kimi yenidən açılmışdır. Muzeyin kolleksiyasına 3.651 eksponat daxildir.

Tikili üç mərtəbədən və zirzəmidən ibarətdir. Zirzəmidə arxeoloji əsərlər, birinci mərtəbədə isə etnoqrafik kolleksiyalar sərgilənir. Birinci mərtəbədəki eksponatlara malikanənin memarlığı və tarixi haqqında olan eksponatlar da daxildir. Çardaq hissəsi muzeyin idarəçiliyi üçün ayrılmışdır.

Muzeyin arxeologiyasında bölməsində qədim sikkələr, eləcə də, Tunc, Klassik, Ellin, Roma və Bizans dövrlərinə aid olan bazalt, mərmər, keramika, metal və şüşə eksponatlar sərgilənir. Birinci mərtəbənin divarları barokko üslubunda olan və əllə işlənmiş əsərlər bəzədilmişdir. Muzeyin etnoqrafiya hissəsində regiona xas olan əsərlər sərgilənir. Bu əsərlərə İslam mədəniyyətinə və Osmanlı dövrünə aid əsərlər daxildir.

## Qalereya

Trabzon Museum 0035.jpg|Fasadı.
Trabzon Museum 0118.jpg|Nərdivanlar.
Trabzon Museum 0039.jpg|Salon.
Trabzon Museum 0051.jpg|Yemək otağı.
Trabzon Museum 0043.jpg|Tavanı.
Trabzon Museum 0067.jpg|Şüşə panel.


## İstinadlar
Daşkənd bəyanatı

**Daşkənd bəyanatı** — Daşkənd Bəyannaməsi Hindistan və Pakistan arasında 10 yanvar 1966-cı ildə imzalanmış və 1965-ci ildə Hind-Pakistan müharibəsini həll edən sülh sazişi idi. Sülh 23 sentyabrda iki xalqı atəşi dayandırmağa məcbur edən xarici qüvvələrin müdaxiləsi ilə əldə edilmişdi. Münaqişə qızışa bilər və başqa gücləri cəlb edə bilər.

## Tarixi
1966-cı il yanvarın 4-dən 10-dək Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasında, Sovet İttifaqında (indiki Özbəkistan) Daşkənddə daha daimi yaşayış məntəqəsi yaratmağa çalışmaq üçün toplantı keçirildi. Baş nazir Aleksey Kosıginin təmsil etdiyi Sovetlər Hindistanın Baş naziri Lal Bahadur Şastri və Pakistan Prezidenti Məhəmməd Əyyub Xan arasında moderatorluq etdi.

## Bəyanatın məqsədi
Konfrans uğur kimi qiymətləndirildi. Hindistan və Pakistan qüvvələrinin münaqişədən əvvəlki mövqelərinə, avqustdan əvvəlki mövqelərinə, 1966-cı il fevralın 25-dən gec olmayaraq; heç bir xalq bir-birinin daxili işlərinə qarışmaz; iqtisadi və diplomatik əlaqələr bərpa olunacaq; hərbi əsirlərin nizamlı şəkildə köçürülməsi olacaq və hər iki lider ikitərəfli münasibətlərin yaxşılaşdırılması istiqamətində çalışacaqlar.

## Bəyanatdan sonrakı mərhələ
Razılaşma hər iki ölkədə tənqid olundu, çünki onların xalqı əldə etdiklərindən daha çox güzəşt gözləyirdi. Daşkənd Bəyannaməsinə uyğun olaraq 1966-cı il martın 1-də və 2-də nazirlər səviyyəsində danışıqlar aparıldı. Bu danışıqların nəticəsiz olmasına baxmayaraq, diplomatik mübadilə bütün yaz və yay aylarında davam etdi. Kəşmir məsələsində fikir ayrılığı olduğu üçün bu danışıqlardan nəticə əldə olunmayıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Suzak

**Suzak** (    ;    / *Сузоқ* ) — Qırğızıstanın Cəlal-Abad vilayətində kənd. 2021-ci ildə onun əhalisi 30,534 nəfər olmuşdur  Suzak rayonunun  Suzak rayonunun inzibati mərkəzidir. 

## Tarixi
Suzak kəndinin ilk adı  Yevgeni Şuylerin 1875-ci il tarixli“ Buxara, Xivə, Kokand  xanlıqlarının və Rusiya Türküstanının bir hissəsinin xəritəsi” xəritəsindən məlumdur.Bundan əlavə, Suzakda “Hamıya qarşı” seçici fəallığı anormal dərəcədə yüksəkdir. Bununla belə, ən anormalı həm Kara-Suu, həm də Suzakın nəticələridir. Bu rayonlar şəhər deyil, əksər kənd yerləri olmaqla Qırğızıstan-Özbəkistan sərhədində yerləşir. Bu ərazilərdə əhəmiyyətli əhali, geniş yayılmış ali təhsil və ya hər hansı görkəmli rus əhalisi olmadığından belə görünür ki, “müəyyən edilmiş izahedici model bu iki sahədə baş verənləri tam izah edə bilmir. Demoqrafik xüsusiyyətlər əvəzinə, Kara-Suu və Suzakdakı insanların niyə belə yüksək sayda “hamıya qarşı” səs verdiyini anlamaq üçün yaxın siyasi tarixi nəzərə almalıyıq”.  

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Qırğızstan
* Qırğızlar
Kurqantepa

**Kurqantepa** (, ) — Özbəkistanın şərqindəki Əndican vilayətində, Kurqantepa rayonunun kiçik şəhəri. Oşdan təxminən 30 kilometr (19 mil) şimalda, Qırğızıstanla sərhəddə yerləşir. 1989-cu ildə 19,565, 2016-cı ildə isə 30,800 əhalisi qeydə alınmışdır. 1976-cı ildə Kurqantepaya şəhər statusu verildi. Şəhərdə pambıq zavodu, alət zavodu və tikiş fabriki var. Şəhər Özbəkistan Dəmir Yolları Əndican-Karasu xəttində yerləşir.

## İstinadlar
Terekti

**Terekti** — Qərbi Qazaxıstanda yaşayış məntəqələrinin adı:

* Terekti (2007-ci ilə qədər Lineevka) — Akmola vilayətinin Zərendə rayonunda kənd.
* Terekti (2018-ci ilə qədər Sadovoye) — Almatı vilayətinin Sarkənd rayonunda kənd.
Şarl de Ketelare

**Şarl de Ketelare** () — İtaliya A Seriyasında çıxış edən Milanın belçikalı futbolçusu.

## Karyerası

### [[Brügge FK|Brügge]]
"Brüggenin" heyətində ilk matçına 25 sentyabr 2019-cu ildə keçirilən "Franks Borains"-"Brügge" matçında çıxıb. Matç "Brüggenin" 0–3 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. "Brüggedə" ilk qolunu 5 fevral 2020-ci ildə keçirilən "Zulte Vareqem"- "Brügge" matçında vurub. Matça 72-ci dəqiqədə daxil olmasına baxmayaraq 86-cı dəqiqədə fərqlənməyi bacarıb. Matç "Brüggenin" 1–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. 3 avqust 2022-ci ildə "Brüggedən" ayrılıb "Milana" transfer olundu.

### [[Milan FK|Milan]]
3 avqust 2022-ci ildə "Brüggedən" "Milana" transfer olundu."Milanda" ilk matçına 13 avqust 2022-ci ildə "Milan" — "Udineze" matçının 17-ci dəqiqəsində çıxıb. Matç "Milanın" 4–2 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb.

## Uğurları
### Klub
 Brügge
* **Belçika Çempionatı**
** Qalib (3): 2019/20, 2020/21, 2021/22
* **Belçika Superkuboku** 
** Qalib (2): 2021/22, 2022/23

### Şəxsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əsəd bəy Ağabababəyov

**Əsəd bəy Hüseyn bəy oğlu Ağabababəyov** () — Ermənistan Demokratik Respublikası Parlamentinin I və II çağırış deputatı, hüquqşünas.

## Həyatı
Əsəd bəy Hüseyn bəy oğlu Ağabababəyov 1891-ci ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 12 sentyabr 1902-ci ildə İrəvan kişi gimnaziyasının 1-ci sinfinə daxil olub. Buranın 8-sinifli tam kursunu 5 iyun 1911-ci ildə bitirib. Yaxşı qiymətlərlə oxuyub.

4 iyul 1911-ci ildə İrəvan şəhəri, Pənah xan küçəsi, 10-cu ev ünvanında Moskva Universitetinin rektoruna yazdığı ərizəsinə sənədlərini və 25 manat təhsil haqqını əlavə edərək hüquq fakültəsinin 1-ci kursuna götürülməsini xahiş edib. 9 avqust 1911-ci ildə onun adı artıq İmperator Moskva Universitetinin hüquq fakültəsi tələbələri siyahısına salınmışdı.

Universitetdə Əsəd bəy hüquq ensiklopediyası, Roma hüququ tarixi, Rusiya hüququ tarixi, hüquq fakültəsi tarixi, siyasi iqtisad, statistika, dövlət hüququ, kilsə hüququ, cinayət hüququ, cinayət prosesi, mülki proses, maliyyə hüququ, beynəlxalq hüquq kimi fənlərdən imtahan verib və onların əksəriyyətindən yüksək qiymət alıb.

Hüquq İmtahan Komissiyasının 29 mart 1916-cı il tarixli qərarı ilə ona 2-ci dərəcəli diplom verilib və o, 45308 saylı diplomu 7 dekabr 1916-cı ildə alıb.

Əsəd bəy Ağabababəyovun sonrakı həyat fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat yoxdur.

## Siyasi fəaliyyəti

1918-ci ildə Ermənistan Demokratik Respublikasının seçkisiz formalaşmış Parlamentində müsəlman əhalinin sayı hesabına seçilmiş 6 deputatdan (Əsəd bəy Ağabababəyov, Mirbağır Mirbabayev, Seyid Rza Mirbababəyov, Mirzə Cabbar Məmmədov, Əşrəf ağa İsmayılov, Zülfüqar bəy Makinski) biri idi.

21–23 iyun 1919-cu ildə Ermənistanın tarixində ilk milli seçkilər keçirildi. Seçkidə ermənilər, müsəlmanlar (azərbaycanlılar), kürdlər və aysorlar iştirak edirdi. 7-ci nömrə altında iştirak edən "Müsəlmanların Partiyasız İttifaqı"nın 16 namizədindən 3-ü Ermənistan parlamentinin üzv seçildi. Lakin onlardan sadəcə 2-sinin adı məlumdur: Əsəd bəy Ağabababəyov və Mirbağır Mirbabayev.

## İstinadlar
Ağ-qırmızı Qığılcımlar

**Ağ-qırmızı Qığılcımlar** () Polşa Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus olmuş aerobatika eskadronudur. 1969-cu ildə qurulmuşdur. Uçuşlar üçün PZL TS-11 Iskra təyyarələri istifadə olunurdu. 2022-ci ildə komanda son aviauçuşunu həyata keçirdi.

## İstinadlar
Mürsəlov

**Mürsəlov** — Azərbaycan soyadı.

;Bu soyadı olan tanınmış şəxslər
* Orxan Mürsəlov — Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
* Şəhub Mürsəlov (1896—1943) —  Azərbaycan müəllimi, tərcüməçisi, yazıçısı.
* Vüqar Mürsəlov (1963—1992) —  Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Əqrəb (aerobatika eskadronu)

**Əqrəb aerobatika komandası** () Polşa Quru Qoşunlarına məxsus aerobatika eskadronudur.  1999-cu ildə qurulmuşdur. Uçuşlar üçün 4 ədə Mi-24 helikopteri istifadə olunur. Bekutlardan başqa Mi-24 helikopterləri ilə uçun 2-ci aerobatika eskadronudur. Qrup ləğv olunmayıb amma hal-hazırda aviaşoularda iştirak etmir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lüləburqaz

**Lüləburqaz** (, ) — Türkiyənin Mərmərə regionundakı Kırklareli vilayətinin ən böyük şəhəri və rayonu. Şəhər Rumelidə, tarixi Şərqi Frakiya regionunda, Bolqarıstanla sərhəddə yerləşir. Şəhərdə adətən XIX əsrdən Türkiyəyə köçmüş Albaniya, Bolqarıstan, Yunanıstan, Rumıniya və keçmiş Yuqoslaviyadan olan Balkan türkləri yaşayır.

Lüləburqaz iqtisadi cəhətdən əczaçılıq və elektron sənayesi, eləcə də kənd təsərrüfatı üçün mühüm istehsal mərkəzidir. Şəhər eyni zamanda, İstanbul-Qapıqüllə Regional Qatarı vasitəsilə İstanbul və Ədirnəyə, Balkan Ekspresi və Boğaziçi Ekspresi ilə Plovdiv, Sofiya, Belqrad, Buxarest və Budapeştə bağlanır. Bundan başqa, Lüləburqaz avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatının mərkəzidir.

Şəhər əvvəllər Roma imperatoru Diokletian tərəfindən 294-cü ildə qurulan Roma vilayətinin paytaxtı olmuşdur.

## Tarixi
Şəhərin qədim adı Berquladır. İmperator I Feodosi onu oğlu və varisi Arkadinin şərəfinə Arkadiopol olaraq dəyişdirmişdir. Arkadiopol şəhəri 443-cü ildə Şərqi Roma imperiyasına qarşı yürüşü zamanı Atilla tərəfindən ələ keçirilmişdir.

Slavyan Fomanın II Mikailə qarşı üsyanı zamanı şəhər 823-cü ildə Fomanın son sığınacağı olmuşdur. II Mixail şəhərə yürüş etmiş və beş aydan çox davam edən mühasirədən sonra taqətdən düşmüş, aclıqdan əziyyət çəkən qoşunlar imperatorun əfvu qarşılığında öz rəhbərlərini təslim etmişdir. Foma eşşəyə mindirilmiş və işgəncələrə məruz qalmışdır.

970-ci ildə baş tutan Arkadiopol döyüşündə Bizans qüvvələri  şərqdə Konstantinopolu ələ keçirməyi hədəfləyən işğalçı Kiyev-peçeneq-macar qüvvələrini məğlub etmişdir.

Lüləburqas döyüşü Birinci Balkan müharibəsi çərçivəsində, 28 oktyabr–2 noyabr 1912-ci il tarixlərində aparılmışdır. Şəhər müasir Türkiyə Respublikasının tərkibinə qoşulmazdan əvvəl 1920–1922-ci illər arasında Yunanıstan ordusu tərəfindən işğal edilmişdir.

## İqtisadiyyat
Lüləburqazın iqtisadiyyatı əsasən sənaye sektoru və kənd təsərrüfatına əsaslanır. Şəhərin ətrafında müxtəlif fabriklər var.

"Sanofi-Aventis", "Deva Holding A. S." və "Zentiva" kimi əczaçılıq şirkətlərinin əsas istehsalçıları Lüləburqaz şəhərinin ərazisindədir.

Lüləburqazda geniş miqyasda becərilən məhsullar buğda, qarğıdalı və günəbaxandır ki, bunlar da şəhərin simvollarından biridir. Baş ofisi şəhərdə olan "Trakya Birlik" Türkiyənin əsas günəbaxan yağı istehsalçılarından biridir.

Türkiyənin aparıcı şüşə istehsalçısı "Şişecam" və onun Şərqi Frakiya bölməsi "Trakya Cam" Lüləburqazda bir fabrikə sahibdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Lüləburqaz şəhərinin rəsmi saytı
Zazaistan

**Zazaistan** — Türkiyənin şərqində zazaların yaşadığı əraziyə verilən ad. Mərkəzi Tuncelidir, şimalda Ərzincana qədər uzanır. Tunceli ilində zazalar çoxluq təşkil edir, lakin yaşadıqları digər bölgələrdə 50%-ə çatmırlar. Zaza xalqının ana dili zaza dilidir. Zazaların əksəriyyəti özlərini kürd hesab edirlər və beynəlxalq statistikada adətən kürdlərin tərkibində göstərilirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər