LTE

**Long-term evolution** (**LTE**, ) — telekommunikasiyada GSM/EDGE və UMTS/HSPA standartlarına əsaslanan mobil cihazlar və məlumat terminalları üçün simsiz genişzolaqlı rabitə standartı. Fərqli radio interfeysi və əsas şəbəkə təkmilləşdirmələrindən istifadə etməklə bu standartların tutum və sürətini yaxşılaşdırır. LTE həm GSM/UMTS şəbəkələri, həm də CDMA2000 şəbəkələri olan operatorlar üçün təkmilləşdirmə yoludur. LTE tezlikləri və diapazonları ölkədən ölkəyə fərqli olduğuna görə onun dəstəkləndiyi bütün ölkələrdə yalnız çoxzolaqlı telefonlar LTE-dən istifadə edə bilər.

## Siyahı
Aşağıda 2019-cu ilin fevral və mart aylarında OpenSignal.com tərəfindən ölçülən 4G LTE əhatə dairəsinə görə ilk 10 ölkənin siyahısı verilmişdir.

## Tezlik diapazonları
LTE standartı bir sıra müxtəlif diapazonları əhatə edir, onların hər biri həm tezlik, həm də diapazon nömrəsi ilə təyin olunur:

* Şimali Amerika 600, 700, 850, 1700, 1900, 2300, 2500, 2600, 3500, 5000 MHz (bands 2, 4, 5, 7, 12, 13, 14, 17, 25, 26, 28, 29, 30, 38, 40, 41, 42, 43, 46, 48, 66, 71)
* Mərkəzi Amerika, Cənubi Amerika və Karib hövzəsi 600, 700, 800, 850, 900, 1700, 1800, 1900, 2100, 2300, 2500, 2600, 3500, 5000 MHz (bands 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 12, 13, 14, 17, 20, 25, 26, 28, 29, 38, 40, 41, 42, 43, 46, 48, 66, 71)
* Avropa  450, 700, 800, 900, 1500, 1800, 2100, 2300, 2600, 3500, 3700 MHz (bands 1, 3, 7, 8, 20, 22, 28, 31, 32, 38, 40, 42, 43)
* Asiya  450, 700, 800, 850, 900, 1500, 1800, 1900, 2100, 2300, 2500, 2600, 3500 MHz (bands 1, 3, 5, 7, 8, 11, 18, 19, 20, 21, 26, 28, 31, 38, 39, 40, 41, 42)
* Afrika  700, 800, 850, 900, 1800, 2100, 2500, 2600 MHz (bands 1, 3, 5, 7, 8, 20, 28, 41)
* Okeaniya (Avstraliya və Yeni Zelandiya) 700, 850, 900, 1800, 2100, 2300, 2600 MHz (bands 1, 3, 5, 7, 8, 28, 40)

Nəticədə bir ölkənin telefonları digər ölkələrdə işləməyə bilər. İstifadəçilərə beynəlxalq rouminq üçün çox diapazonlu telefon lazımdır.

## Patentlər
Avropa Telekommunikasiya Standartları İnstitutunun (ETSI) əqli mülkiyyət hüquqları (IPR) verilənlər bazasına əsasən, 2012-ci ilin mart ayına olan məlumata görə, 50-yə yaxın şirkət LTE standartını əhatə edən əsas patentlərə malik olduğunu bəyan etmişdir. Bununla belə, ETSI bəyannamələrin düzgünlüyünə dair heç bir araşdırma aparmışdır. Belə ki, "əsas LTE patentlərinin hər hansı təhlili ETSI bəyannamələrindən daha çoxunu nəzərə almalıdır". Müstəqil araşdırmalar göstərmişdir ki, telefon istehsalçılarından əldə edilən bütün gəlirlərin təxminən 3,3–5 faizi standart əsas patentlərə xərclənir. Bu, çarpaz lisenziyalaşdırma kimi aşağı tarifli lisenziya müqavilələrinə görə birləşmiş dərc edilmiş tariflərdən azdır.

## Həmçinin bax
* 4G-LTE filtri
* Simsiz məlumat standartlarının müqayisəsi
* E-UTRA
* HSPA+
* Flat IP
* LTE-A
* LTE-A Pro
* LTE-U
* NB-IoT
* Şəbəkə simulyasiyası
* QCI
* Sistem arxitekturasının təkamülü
* VoLTE
* WiMAX
* 5G NR

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Agilent Technologies, *[http://www.agilent.com/find/ltebook LTE and the Evolution to 4G Wireless: Design and Measurement Challenges] *, John Wiley & Sons, 2009 
* Beaver, Paul, "What is TD-LTE?", RF&Microwave Designline, September 2011.
* E. Dahlman, H. Ekström, A. Furuskär, Y. Jading, J. Karlsson, M. Lundevall, and S. Parkvall, "The 3G Long-Term EvolutionRadio Interface Concepts and Performance Evaluation", IEEE Vehicular Technology Conference (VTC) 2006 Spring, Melbourne, Australia, may 2006
* Erik Dahlman, Stefan Parkvall, Johan Sköld, Per Beming, *3G EvolutionHSPA and LTE for Mobile Broadband*, 2nd edition, Academic Press, 2008, 
* Erik Dahlman, Stefan Parkvall, Johan Sköld, *4GLTE/LTE-Advanced for Mobile Broadband*, Academic Press, 2011, 
* Sajal K. Das, John Wiley & Sons (April 2010): *[https://books.google.com/books?id=AylGzU3yOE4C Mobile Handset Design]*, .
* Sajal K. Das, John Wiley & Sons (April 2016): *[https://books.google.com/books?id=V7clDQAAQBAJ Mobile Terminal Receiver Design: LTE and LTE-Advanced]*,  .
* H. Ekström, A. Furuskär, J. Karlsson, M. Meyer, S. Parkvall, J. Torsner, and M. Wahlqvist, "Technical Solutions for the 3G Long-Term Evolution", *IEEE Commun. Mag.*, vol. 44, no. 3, March 2006, pp. 38–45
* Mustafa Ergen, *Mobile Broadband: Including WiMAX and LTE*, Springer, NY, 2009
* K. Fazel and S. Kaiser, *Multi-Carrier and Spread Spectrum Systems: From OFDM and MC-CDMA to LTE and WiMAX*, 2nd Edition, John Wiley & Sons, 2008, 
* Dan Forsberg, Günther Horn, Wolf-Dietrich Moeller, Valtteri Niemi, *LTE Security*, Second Edition, John Wiley & Sons Ltd, Chichester 2013, 
* Borko Furht, Syed A. Ahson, *Long Term Evolution: 3GPP LTE Radio and Cellular Technology*, CRC Press, 2009, 
* Chris Johnson, *[http://www.lte-bullets.com LTE in BULLETS]*, CreateSpace, 2010, 
* F. Khan, *LTE for 4G Mobile BroadbandAir Interface Technologies and Performance*, Cambridge University Press, 2009
* Guowang Miao, Jens Zander, Ki Won Sung, and Ben Slimane, *Fundamentals of Mobile Data Networks*, Cambridge University Press, 2016, 
* Stefania Sesia, Issam Toufik, and Matthew Baker, *LTEThe UMTS Long Term Evolution: From Theory to Practice*, Second Edition including Release 10 for LTE-Advanced, John Wiley & Sons, 2011, 
* Gautam Siwach, Amir Esmailpour, "LTE Security Potential Vulnerability and Algorithm Enhancements", IEEE Canadian Conference on Electrical and Computer Engineering (IEEE CCECE), Toronto, Canada, may 2014
* SeungJune Yi, SungDuck Chun, YoungDae lee, SungJun Park, SungHoon Jung, *Radio Protocols for LTE and LTE-Advanced*, Wiley, 2012, 
* Y. Zhou, Z. Lei and S. H. Wong, Evaluation of Mobility Performance in 3GPP Heterogeneous Networks 2014 IEEE 79th Vehicular Technology Conference (VTC Spring), Seoul, 2014, pp. 1–5.

## Xarici keçidlər
* LTE homepage from the 3GPP website
* LTE Frequently Asked Questions
* A Simple Introduction to the LTE Downlink
* LTE-3GPP.info: online LTE messages decoder fully supporting Rel.14