open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
300 spartalı (film, 1962)

**«300 spartalı» **  () — rejissor Rudolf Matenin 1962-ci ildə çəkdiyi film. 
## Məzmun
Eramızdan əvvəl 480-cı il. Fars hökmdarı Kserks böyük ordu ilə Yunanıstana hücum edir. O atasının məğlubiyyətinin əvvəzini çıxmaq istəyir. Yunanlara isə Femistokl və Spartalı Leonid başçılıq edir. Leonidin cəmi 300 nəfər döyüşçüsü var. Farsların isə ordusu minlərlədir. 300 spartalı və farslar Fermopildə üz-üzə gəlir. Kserks qasid göndərərək spartalılara bildirir ki, təslim olsunlar və Leonidi ona təhvil versinlər. Cəsur spartalılar təslim olmur və farslar onları oxa tutur. 300 spartalı qəhrəmancasına həlak olur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
* Rejissor — Rudolf Mate
* Operator — Ceffri Unsuort
* Prodüser — Rudolf Mate
* Bəstəkar- Manos Xadzidakis

### Rollarda

#### Yunanlar
* Riçard Egan — *Leonid, Sparta şahı*
* Anna Sinodinu — *Qorqo, Leonidin həyat yoldaşı*
* Ralf Riçardson — *[[Femistokl]], afinalı dövlət xadimi*
* Barri Kou — *Filon, sparta döyüşçüsü*
*Con Krouford — *Aqafon, sparta kəşfiyyatçısı*

#### Farslar
* Devid Farrar — *[[I Kserks|Kserks]], fars hökmdarı, [[I Dara|Dara]]nın oğlu*
* Enn Ueykfild — *Artemisiya, Halikarnas şahı*
* Donald Hyuston — *Gidarn, satrap (canişin)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə (azərbaycan dilində)
* 
* ''The 300 Spartans (1962)'' at DBCult Film Institute
* 
* The 300 Spartans publicity photos at 300spartanwarriors.com

## Həmçinin bax
* Fermopil vuruşması
* Yunan-İran müharibələri
* 300 spartalı (film, 2007)
Rudolf Mate

**Rudolf Mate** (; ) — polyak mənşəli ABŞ kinorejissor və kinooperatoru.

## Həyatı
Rudolf Mate (Mayer) 1898-ci ildə Krakovda yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Budapeşt Universitetini bitirib. Film karyerasına 1920-ci ildə operator köməkçisi kimi başlamış, daha sonra isə bir sıra Avropa ölkələrinə getmiş, alman rejissoru Karl Froynd ilə əməkdaşlıq etmişdir. 1928-ci ildə Danimarka rejissoru Karl Teodor Dreyerin "Janna d'Arkın ehtirası", 1932-ci ildə "Vampir" filmlərinin operatoru olur. 1947-ci ildə Rudolf Mate rejissor kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. Ən yaxşı rejissor işləri "Nə vaxt dünya toqquşacaq" (1951), "Gələn ölüm" (1950), 300 spartalı (1962) filmləri olmuşdur.
## Filmoqrafiya
#300 spartalı (film, 1962)
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
*Rudolph Maté in the AFI Catalog
* Rudolph Maté in the Internet Encyclopedia of Cinematographers
Kraliça Mod dağları

**Kraliça Mod dağları** (, ) — Transantarktika dağları sisteminə daxil olan silsilə. Transntarktikanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Silsilənin böyük hissəsi 2500—3000 metr hündürlüyə malikdir. Yuxarı hissələrində olan suxurlar paleozoy dövrünə aiddir.  Silsilə ilk dəfə 1911-ci ildə Norveç antarktika ekspedisiyasının rəhbəri Raul Amundsen kəşf edilmiş və Norveç kraliçasının şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Kuin-Mod
Boadi Santavi

**Boadi Santavi** (22 may 1997) — Kanadalı kişi ağır atlet. 85 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Kanadanı təmsil edir. Boadi Santavi dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.

## Əsas nəticələri

## İstinadlar
Kaat Dumarey

**Kaat Dumarey** (d. 8 sentyabr 1999) — Belçikanı təmsil edən akrobatika gimnastı. Dumarey 2015-ci ildə Belçikanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi və yarışların üç qızıl medalını qazandı. O, həm də 2014-cü ildə Dünya Çempionatının bürünc medalını qazanıb.

## Karyerası
Kaat Dumarey 2015-ci ildə Belçika bayrağı altında Azərbaycanın Bakı şəhərində I Avropa Oyunlarına qatıldı. O, çoxnövçülük, balans və temp hərəkətlərində komanda yoldaşları Julie van Qelder və İneke van Şoor ilə birgə üç qızıl medal qazandı.

## İstinadlar
2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı – Kişilər 85 kq

**2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı – Kişilər 85 kq** — Kişilərin ağır atletikadakı çəki dərəcəsində beşinci müsabiqəsi olub, maksimum bədən çəkisi 85 kiloqram olaraq təyin edilmişdir. Turnir 24-25 noyabr 2015-ci ildə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatının baş tutduğu ABŞ-nin Hyuston şəhərində keçirilmişdir.

## Qrafik

## Medalçılar

## Rekordlar

## Nəticələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Results
Velisson Silva

**Velisson Rosa da Silva** (22 noyabr 1983 Viçosa) — Braziliyalı kişi ağır atlet. 85 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Braziliyanı təmsil edir. O, 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında 69 kq çəki dərəcəsində çıxış etmişdir. Birdən qaldırmada 135 kq, təkanla qaldırmada 155 kq, ümumilikdə isə 290 kq qaldıraraq ümumilikdə 8-ci olmuşdur. Velisson Silva dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*NBC Olympics Profile
Elsuort dağları

**Elsuort dağları** () — Antarktidada yerləşən ən hündür dağ sistemidir. Tərkibinə Sentinel və Heritic silsilələri daxildir. Antarktidanın ən hündür zirvəsi olan Vinson massivi Sentinel dağları silsiləsində yerləşir.

Elsuort dağları 401&nbsp;km uzunluğa və 223&nbsp;km enə malikdir. Gilli suxurlardan ibarətdir. Silsilə ərazisində zəngin daş kömür ehtiyatları vardır.

Dağ sistemi 1935-ci ildə ABŞ araşdırmaçısı Linkoln Elsuort tərəfindən kəşf edilmiş və bir müddət sonra onun şərəfinə adlandırılmışdır. 1958—1966 illərdə ABŞ geologiya xidməti tərəfindən tətqiq edilmişdir.

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Elsuort dağları
Elisa Balsamo (velosipedçi)

**Elisa Balsamo** () — İtaliyalı peşəkar qadın trek velosipedçisi. Balsamo İtaliyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

Əvvəlcə Balsamo 2015 UCİ Şose velosipedi üzrə Dünya Çempionatının yeniyetmə qadınların yarışında iştirak etmişdir. 2016 UCİ Şose velosipedi üzrə Dünya Çempionatında isə o, yeniyetmə qadınların yarışında birinci olmuşdur. O, həmçinin 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında komanda yarışlarında qızıl medala sahib çıxmışdır.

## İstinadlar
Mixaela Ebert

**Mixaela Ebert** (7 iyun 1997) — Almaniyalı peşəkar qadın trek velosipedçisi. Ebert Almaniyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir. Ebert 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında komanda yarışlarında da iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Roy Piters

**Roy Piters** (12 iyun 1989) — Niderlandlı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Piters Niderlandı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir. Piters 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında komanda yarışlarında da iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Ovik Dəmirçyan

**Ovik Dəmirçyan** (, ; ) — milliyətcə erməni olan Kipr müğənnisi. O Kipri 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Ovik Dəmirçyan 3 yanvar 1989-cu ildə Kiprin paytaxtı Nikosiya şəhərində erməni ailəsində anadan olmuşdur. Marketinq təhsili alan Ovik, təhsilini başa vurduqdan sonra musiqi karyerasını başlatmaq məqsədi ilə piano və gitarada ifa etməyi öyrənmiş və eyni zamanda caz və vokal dərsləri almışdır.

## Musiqi karyerası
Ovikin musiqidə ilk uğuru Larnakada keçirilən musiqi yarışmasında ikinci yeri tutmağı olmuşdur. 2009-cu ilin iyun ayında onun "Den mou milas alithina (Istoria exei teleiwsei)" adlı ilk mahnısı təqdim edilmişdir. Daha sonra mahnıya videoklip də çəkilmişdir. Həmin ildə Ovik Yunanıstanın *The X Factor* musiqi yarışmasında iştirak etmiş və yeddinci yeri qazanmışdır. Yarışmadakı iştirakından sonra müğənni Kiprə geri dönərək, öz karyerasını davam etdirmişdir. 2010-cu ildə Ovik "Ksana", 2012-ci ildə "Mystika" və 2013-cü ildə "Ekho ya mena" sinqllarını çıxarmışdır. O eyni zamanda Yunanıstan, Yaxın Şərq və Rusiyada konsertərdə iştirak etmişdir.

Ovik Yunanıstanın *The X Factor* musiqi yarışmasında iştirakından sonra 2010-cu ildə Kipri Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək üçün "Goodbye" mahnısı ilə Kiprin milli seçim turunda iştirak etmiş və üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Daha sonra müğənni növbəti dəfə 2015-ci ildə Kiprin Avroviziya üçün keçirdiyi seçim turuna "Stone in a River" mahnısı ilə qatılmış və dördüncü yerə layiq görülərək, yenidən Avroviziyada iştirak hüququnu qazana bilməmişdir.

2016-cı ilin oktyabr ayında Kiprin CyBC telekanalı Ovikin "Gravity" mahnısı ilə Kipri Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini açıqlamışdır. Ovik 9 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 14-cü nömrə altında çıxış etmişdir. Nəticədə 164 xalla 5-ci yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Ovik 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 68 xal toplayaraq, 21-ci yerdə qərarlaşmışdır.

## Diskoqrafiya

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Baqali Dabo

**Baqali Dabo** () — Kipr klubu olan Apollon klubunda hücumçu kimi çıxış edən Fransalı peşəkar futbolçu.

## Klub karyerası
Dabo öz peşəkar karyerasında debütünü 2014-cü ildə *İstres* klubu ilə Liqa 2-də *Anje* klubuna qarşı 4–2 hesablı məğlubiyyət yaşandığı oyunda etmişdir.

29 iyun 2016-cı ildə Dabo Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Qəbələ klubu ilə 2 illik müqavilə imzalamışdır.

17 iyun 2018-ci ildə Dabo Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Neftçi klubu ilə iki illik müqavilə imzalamışdır.

## Karyera statistikası

### Klub
*19 avqust 2018-ci il məlumatlarına əsasən.*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* Bagaliy Dabo foot-national.com Profile
Şahzadə Çarlz dağları

**Şahzadə Çarlz dağları** () — Şərqi Antarktida, Mak-Robertson Torpağında yerləşən dağ silsiləsi.

Şahzadə Çarlz dağları 400&nbsp;km məsafədə Eymeri şelf buzlağında yerləşən Starlayt dağından başlayaraq, Qudspid nunatakına qədər uzanır. Əsasən qneysdən ibarətdir. Ən hündür zirvəsi Mensiz dağıdır (3355 m). Burada buzlaqların qalınlığı 500 metrdir.

Şahzadə Çarlz dağları 1946—1947-ci illərdə amerikan ekspedisiyası tərəfindən aşkarlanmışdır. ABŞ və SSRİ alimlərləri tərəfindən araşdırılmışdır. Dağlar Uels şahzadəsi Çalzın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Şahzadə Çarlz dağları
Anna Qodenius

**Anna Qodenius**  (24 iyul 1944-cü ildə anadan olub) — İsveçli aktrisa. O. 1975-ci ildən bu günə qədər 35-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Yumurta! Yumurta! Bişmiş Hekayə]]* (1975)
* *[[Qay və Qal]]* (1975)
* *[[Qara Lusiya]]* (1992)
* *[[Şərqi Stokholm]]* (2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Oldrix Navratil

**Oldrix Navratil**  () — Çexiyalı film, teatr və televiziya aktyoru. O. 1976-cı ildən bu günə qədər 75-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır. Film yaradıcılığına 1982-ci ildə çəkilən *[[Natamam tutulma]]* filmi ilə başlamışdır. Film 33-cü Beynəlxalq Berlin Film Festivalında iştirak etmişdir.

Son illər Navratil məşhur olsa da, adamayovuşmaz xasiyyəti ilə də digərlərindən fərqlənir.

## Filmoqrafiyası
* *[[Natamam tutulma]]* (1982)
* *[[Dünya necə şairlər itirir]]* (1982)
* *Povídka s dobrým koncem* (1986)
* *[[Dobří holubi se vracejí]]* (1987)
* *[[Lotrando və Zubeyda]]* (1997)
* *[[Jak básníci neztrácejí naději]]* (2004)
* *[[Şeytanın kələkləri]]* (2009)

## İstinadlar
Tadeuş Bartosik

**Tadeuş Bartosik** () — Polşa aktyoru. O, 1959-cu il ilə 1985-ci il arasında 21-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Bəxtsiz (film)|Bəxtsiz]]* (1960)
* *[[Samson (1961 Polşa filmi|Samson]]* (1961)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İrena Malkieviçz

**İrena Malkieviçz**  (15 Sentyabr 1911 – 23 Yanvar 2004) — Polşalı aktrisa. O, 1936-cı il ilə 1988-ci il arasında 30-dan çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Ananın ürəyi]]* (1939)
* *[[Lotna]]* (1959)
* *[[Sərnişin (1963, film)|Sərnişin]]* (1963)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
İrena Netto

**İrena Netto**  (19 Oktyabr 1899 – 13 Mart 1992) — Polşalı aktrisa. O, 1947-ci il ilə 1969-cu il arasında 34-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Əlvida (film)|Əlvida]]* (1958)
* *[[Samson (1961 Polşa filmi)|Samson]]* (1961)
* *[[Keçmişə əlvida]]* (1961)

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Yan Siesierski

**Yan Siesierski**  (8 Mart 1899 – 20 Fevral 1987) — Polşalı aktyor. O, 1938-ci il ilə 1981-ci il arasında 35-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Varşava Premyerası]]* (1951)
* *[[Samson (1961 Polşa filmi)|Samson]]* (1961)
* *[[Orkestr dirijoru]]* (1980)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yanda Koçeska

**Yanda Koçeska**  (17 Fevral 1937 – 15 Dekabr 2008) — Polşalı aktrisa. O, 1959-cu il ilə 2008-ci il arasında 21-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.

## Filmoqrafiyası
* *[[Günahsız sehrbazlar]]* (1960)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
2013 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı

**2013 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı** — 2013-cü il 20 oktyabr və 27 noyabr aralığında Polşaın Vrotslav şəhərində keçirilən dünya çempionatıdır.
Hans Olsen (velosipedçi)

**Hans Olsen** (1 yanvar 1885 — 4 dekabr 1969) — Danimarkalı keçmiş peşəkar velosiped yarışçısı. Hans Olsen Danimarkanı 1912-ci ildə V Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Hans Olsen birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1912-ci ildə qatıldı. O, Stokholmda baş tutan V Yay Olimpiya Oyunlarında iki yarışda iştirak etdi. Yarışı sona qədər başa vura bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar
Pensakola dağları

**Pensakola dağları** () — Şərqi Antarktidanın qərbində yerləşən dağ silsiləsi. Filhner şelf buzlağı ərazisinə istiqamətlənir.

Pensakola dağları şimaldan cənuba 500&nbsp;km məsafədə uzanır. Suxurları əsasən Paleozoy və Mezozoy dövrlərinə aiddir. Dağların böyük hissəsini buzlaqlar ilə örtülüdür.

Pensakola dağları 13 yanvar 1956-ci ildə amerikan ekspedisiya tərəfindən aşkarlanmış və Florida ştatında yerləşən Pensakola şəhərinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Pensakola dağları
Yarışçı Spidi

**Yarışçı Spidi**  — avtoidman mövzusunda olan anime franşiza. Azərbaycanda Mədəniyyət TV kanalında yayımlanıb.

## Məzmun
Spidinin atası keçmişdə guləş üzrə çempion olub və "Mach 5" adlı xüsusi bir avtomobil quraşdırıb. Bu avtomobilin koməyi ilə Spidi cinayətkarlarla və rəqibləri ilə mübarizə aparır.

## Xarici kecidlər
* ''Mach GoGoGo''  Tokyo MX-da (Yapon dilində)
*  arxivləşdirilib
* Rəsmi rəqəmsal manqanın saytı 
* 
* Speed Racer *[[YouTube]]-da*
Rutford

**Rutford** () — Qərbi Antarktida ərazisində, Elsuort dağları silsiləsinə aid dağ. Onun hündürlüyü 4477 metrdir.

## Corafiyası
Kredok dağından 3,2 km şimal-qərbdə, Vinson massivindən isə 11,5 km cənub-şərqdə yerləşir. 2006-cı ilə qədər zirvənin adı olmamışdır. Kamilo Rada və Demien Qildea Vinson (2004) və Kredok (2005) zirvələrində olarkən gözəyarı şəkildə zirvənin Kredokdan hündür olmasını yəqin edirlər. 2006-cı ildə GPS-ötürücü ilə hündürlüyün 4477 metr olmasını hesablayırlar. Bu hündürlüyün Kredokdan 109 metr hündür olası anlamın gəlir.

2006-cı ildə dağ Robert. Q. Rutfordun şərəfinə adlandırılmışdır. O Minnesota Universitetinin təşkil etdiyi ekspedisiyanın üzvlərindən biri olmuşdur.

## İstinadlar
Martina Çentofanti

**Martina Centofani** (d. 19 may 1998) — İtaliyanı təmsil edən bədii gimnast. Martina Centofani 2016-cı ildə İtaliyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Centofani 2015-ci ilin Dünya Çempionatının qızıl və gümüş medalını qazanıb.

## Karyerası
Martina Centofani 2016-cı ildə İtaliya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Sofiya Lodi, Alessia Maurelli, Marta Pacnini və Kamilla Patrisia ilə birgə final yarışlarında 35.549 xal topladı və 4-cü yeri tutdu.

## İstinadlar
Pyerre Peynau

**Pyerre Peynau** (9 fevral 1890 — 12 iyun 1962) — Fransalı keçmiş peşəkar velosiped yarışçısı. Pyerre Peynau Fransanı 1912-ci ildə V Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
Pyerre Peynau birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1912-ci ildə qatıldı. O, Stokholmda baş tutan V Yay Olimpiya Oyunlarında iki yarışda iştirak etdi. 14:49:59.4 saniyəlik nəticəsi ilə 92-ci yeri tutdu.

## Mənbələr

## İstinadlar
Krisia Todorova

**Krisia Marinova Todorova** (Bolqarca: Крисия Маринова Тодорова; ) — Bolqarıstanlı müğənni və bəstəkar. Krisia Todorova İqnatov qardaşları ilə birgə Bolqarıstanı 2014 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Planet of the Children" mahnısı ilə təmsil etdi. Todorova həmin müsabiqəni ikinci yeridə başa vurdu, lakin mətbuatın səsverməsində birinci yerdə qərarlaşdı. Ertəsi il isə o, 2015 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Discover" mahnısını ifa etdi. Bununla yanaşı Krisia Todorova 2015-ci ildə Bolqarıstanın sosial inkişafında xidmətinə görə "NASO Qran-Pri" mükafatına layiq görülüb.

## Həyatı
Krisia Todorova 1 iyun 2004-cü ildə Bolqarıstanın Varna şəhərində Marin Todorov və Angelina Popovanın ailəsində dünyaya gəlib. Krisianın Marina və Tifani adında iki bacısı var. Krisia birinci dəfə səhnəyə 3 yaşında Razqradda bayram tədbirlərinin birində çıxdı.

Krisia Todorova musiqi ilə doğma şəhərində Svilena Deçevanın rəhbərliyi altında məşğul olmağa başladı. O, səhnədə birinci uğurunu "Разсмей Слави" layihəsində qalibi olaraq qazandı.

## Karyerası

### "Slavi Show" layihəsi
Krisia Todorova birinci dəfə Bolqarıstan ictimaiyyətinə 2013-cü ildə tanındı. Həmin ilin dekabrın 30-u o, "BMT" telekanalda yayımlanan "Slavi Show" layihəsində çıxış etdi. Beyoncenin repertuarından "Listen", həmçinin Lili İvanovanın "За тебе бях" mahnılarını ifa edən 9 yaşlı Krisia Todorova münsiflər heyətini tərcübləndirdi. Daha sonra layihədə mütamadi çıxış edən Krisia Bolqarıstanda məşhurlaşdı.

### 2014 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
Krisia Todorova

## Mahnıları

### İfa etdiyi mahnıları

## İstinadlar
Elektronik stabilləşdirmə proqramı

**ESP**, Robert Bosch GmbH firması tərəfindən yaradılmış, avtomobillərdə idarə etməyə dəstək verən bir sistemdir. Açıqlaması - Electronic Stability Program (Elektronik Stabilləşdirmə Proqramı) olan sistem ilk dəfə Mercedes-Benz firması tərəfindən 1995-ci ildə CL modellərinin konsepsiyasında istifadə etmişdir. Fərqli firmalarda, fərqli adlarla xatırlanan bu sistemin məntiqi ümumiyyətlə belədir: mərkəzi kontrol sistemi sükan bucaq sensorlarından, moment sensorlarından, ABS əyləc sisteminin sensorlarından gələn məlumatları qiymətləndirərək avtomobilin sürüşüb, sürüşmədiyini aydınlaşdırır. Buna görə də əyləc sistemi vasitəsilə lazımi təkərlərə və mühərrikin gücünə müdaxilə edərək avtomobili əvvəlki trayektoriyasına qaytarmağa çalışır. Məsələn, avtomobil ön hissədən sürüşərsə, sürüşməyən arxa təkərlərin əyləci avtomatik qapanır, həmçinin arxa təkərlər sürüşərsə, sürüşməyən ön təkərlər avtomatik olaraq dayandırılır. Beləliklə avtomobil sürüşməzdən qabaqki trayektoriyasına qayıdır.
Subsidiya

**Subsidiya** ( — kömək, dəstək) - dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə və hüquqi şəxslərə qarşılıqsız verilən maliyyə vəsaiti.

Subsidiyalar dövlət büdcəsindən müəyyən iqtisadi və sosial hədəflərə çatmaq məqsədi ilə verilir. Hökumətin istehsalçıları qorumaq və onları təşviq etmək məqsədiylə pul və ya maliyyə dəyərinə sahib şeylərlə qarşılıqsız olaraq etdiyi köməkdir. Yardımı alan adətən xüsusi seqment müəssisələridir. Dövlətin şəxs və ya təşkilatlara pul, mal və ya xidmət şəklində etdiyi qarşılıqsız köməkləri ifadə edir.

Dövlət, müxtəlif sosial və iqtisadi məqsədləri reallaşdırmaq üzrə subsidiya verə bilər. Məsələn geniş xalq kütlələrinin istehlak etdiyi bir malın qiymətini aşağı salaraq, aradakı fərqi büdcə gəlirlərindən qarşılaya bilər. Burada məqsəd istehlakçının qorunmasıdır.

Dövlət ixracatçıya ölkəyə qazandırdığı valyuta başına bəlli bir subsidiya ödəyə bilər.

Subsidiya, bilavasitə və ya dolayı yollarla edilə bilər. Məsələn vahid istehsal başına pul olaraq verilən subsidiyalar birinci qrupa aiddir. Dolayı subsidiyalar isə vergi və pul-kredit siyasəti vəsaitləri hesabına həyata keçirilir.

Bundan əlavə, birbaşa subsidiyalar fundamental elmi araşdırma və təcrübə işlərini maliyyələşdirmək (qrant), istehsalata yeni texnikanın cəlb edilməsi və kadr hazırlığı üçün istifadə olunur.

Dövlət və yaxud yerli büdcə hesabına istehlakçılara edilən ödənişlər, həmçinin hüquqi və fiziki şəxslər üçün xüsusi fondların ödənişləridir.

istehsаl və idхаlа subsidiyаlаr müəssisələrin cаri istehsаl fəаliyyəti ilə əlаqədаr оlаrаq dövlət tərəfindən verilən və qаytаrılmаyаn cаri ödəmələrdir.

### Subsidiyaların xüsusiyyətləri:

Vəsaitlərin əvəzsiz verilməsi (vəsaitlərin qaytarılması da mümkündür)
məqsədli verilməsi
yenidən maliyyələşdirilmə məqsədli (kapital maliyyələşdirilməsi şərti ilə)

bundan əlavə, birbaşa subsidiyalar fundamental elmi araşdırma və təcrübə işlərini maliyyələşdirmək (qrant), istehsalata yeni texnikanın cəlb edilməsi və kadr hazırlığı üçün istifadə olunur.

Subsidiyalar bir tərəfdən perspektivli sahələrin inkişafını genişləndirə, digər tərəfdən isə faydasız, lakin strateji vacib müəssisələri dəstəkləyə bilər. kənd təsərrüfatı ilə bağlı istehsalat kompensasiya ödənişləri ilə dotasiya edilir.

Dolayı subsidiyalar ilə vergi və pul-kredit siyasəti vəsaitləri hesabına həyata keçirilir. Dövlət şirkətin gəlirindən güzəştli vergi tutur, birbaşa vergilərin qaytarılmasını və gömrük rüsumlarını, dövlət zəmanəti və depozitlərin sığortalanmasını, ixrac kreditlərini təcrübədən keçirir və özəl birləşmələri güzəştli kreditlər ilə təmin edir.
Amerika Hava Yolları reys 1549

**Amerika Hava Yolları reys 1549** Amerikada başvermiş Aviasiya olayıdır.
15 yanvar 2009-cu il tarixində Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York şəhərində LaGuardia Havalımanından Şimali Karolina əyalətindəki Şarlott Duqlas Beynəlxalq hava limanına getmək üzrə 5 ekipaj və 150 sərnişin ilə havalanan Amerika Havayollarının TWE1549 səfər sayılı Airbus A320-214 model təyyarəsinin havaya yüksəlməsindən yarım dəqiqə sonra hər iki mühərrikinə dəyən quşlar səbəbiylə mühərriklərinin dayanması nəticəsində Nyu-Yorkdakı Hudson çayına qəzalı eniş etmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
Deyeneris Tarqarien

**Deyeneris Tarqarien** () — amerikan yazıçısı Corc R. R. Martinin "Buzla alovun nəğməsi" romanlar seriyasının və romandan adaptasiya olunmuş "Taxt-tac oyunları" serialının personajı. Romandakı hadisələrin bir hissəsi Deneris Tarqarienin baxış bucağından verilir.

## İstinadlar
Aerobika Gimnastikası 2015 Avropa Oyunlarında — Qarışıq (Cüt, çoxnövçülük)

'''I Avropa Oyunları'''nda aerobika gimnastikası idman növünün **qarışıq cüt yarışları** 17 və 21 iyun tarixləri arasında baş tutdu. Yarışlar 5 407 tamaşaçı tutumu olan Milli Gimnastika Arenası keçirildi. 10 dövlətin 20 idmançısı yarışların qızıl medalı uğrunda mübarizə apardı. I Avropa Oyunlarının çempionu 21.150 xal toplayan İspaniya gimnastları Sara Moreno və Visente Li oldu. Gümüş medalı İtaliyaıı Miçela Kastoldi və Davide Donati, bürünc medalı isə Rusiya idmançıları Duxiq Janaziyan və Denis Solovyov qazandı.

## Ümumi məlumat

### I Avropa Oyunlarının medalçıları

### Təsnifat mərhələsi

### Final

## Xarici keçidlər
* Aerobika Gimnastikası idman növünün nəticələri I Avropa Oyunlarının rəsmi saytında
Marta Pacnini

**Marta Pacnini** (d. 21 yanvar 1991) — İtaliyanı təmsil edən bədii gimnast. Marta Pacnini 2012 və 2016-cı ildə İtaliyanı Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi; 2012-ci ildə bürünc medala layiq görüldü. Pacnini həm də Dünya Çempionatlarının 2 qızıl və 6 gümüş medalını qazanıb.

## Karyerası
Marta Pacnini birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2012-ci ildə qatıldı. London şəhərində baş tutan yarışlarda o, komanda yoldaşları ilə birgə 55.450 xal topladı 3-cü yeri tutaraq bürünc medal qazandı.

Marta Pacnini 2016-cı ildə İtaliya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Martina Centofani, Sofiya Lodi, Alessia Maurelli və Kamilla Patrisia ilə birgə final yarışlarında 35.549 xal topladı və 4-cü yeri tutdu.

## İstinadlar
Colobanthus quitensis

**Colobanthus quitensis** — Colobanthus cinsinə, Caryophyllaceae fəsiləsinə aid növ. Antarktida florasında iki çiçəkləyən bitkidən biri.

## Sinonimi
*The Plant List* siyahısında olan sinonimlər:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Yayılması
Bu bitki əsasən Antarktik yarımadasının şimal-qərbində, Cənubi Şetland adaları, Cənubi Orkney adaları, Argentina və Çilinin cənubunda yayılmışdır. Areal XX əsrin sonlarından XXI əsrin əvvəllərinə kimi beş dəfə artmışdır.

## Xüsusiyyəti
Colobanthus quitensis həmişəyaşıl bitkilərdir. Ot bitkilərinə daxil olub yastıqvari formaya malikdir. Xarici görünüş baxımından Yarpaqlı mamırlara bənzəyir. Hündürlüyü yarım sm-dən 5 sm-ə qədərdir. 
Çiçəkləri kiçik, ağ və sarı ləçəklərə sahibdir.

## İstinadlar

## İstinadlar
* Plants of Antarctica 
* ''M. Angélica Casanova-Katny, León A. Bravo, Marco Molina-Montenegro, Luis J. Corcuera & Lohengrin A. Cavieres''. Photosynthetic performance of Colobanthus quitensis (Kunth) Bartl. (Caryophyllaceae) in a high-elevation site of the Andes of central Chile
* Parnikoza I., Kozeretska I., Kunakh V. Vascular Plants of the Maritime Antarctic: Origin and Adaptation // American Journal of Plant Sciences, 2011, 2, 381—395
Colobanthus

thumb|Colobanthus quitensis
***Colobanthus*** - qərənfilkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.. *C. quitensis* Antarktidada yayılmış iki çiçəkləyən bitkidən biri.

## Növləri
* *[[Colobanthus acicularis]]* Hook. f.
* *[[Colobanthus affinis]]* (Hook) Hook. f.
* *[[Colobanthus apetalus]]* (Labill.) Druce Sinonimləri *Spergula apetala*	
* *[[Colobanthus bolivianus]]* Pax
* *[[Colobanthus brevisepalus]]* Kirk
* *[[Colobanthus buchananii]]* Kirk
* *[[Colobanthus caespitosus]]* Colenso
* *[[Colobanthus canaliculatus]]* Kirk
* *[[Colobanthus curtisiae]]* J.G. West
* *[[Colobanthus diffusus]]* Hook. f.
* *[[Colobanthus hookeri]]* Cheeseman	
* *[[Colobanthus kerguelensis]]* Hook. f.

* *[[Colobanthus lycopodoides]]*  Griseb.
* *[[Colobanthus masonae]]* L.B. Moore
* *[[Colobanthus monticola]]* Petrie
* *[[Colobanthus muelleri]]* Kirk = *C. billardieri* var. *brachypoda*
* *[[Colobanthus muscoides]]* Hook. f.
* *[[Colobanthus nivicola]]* M. Gray

* *[[Colobanthus pulvinatus]]* F. Muell.
* *[[Colobanthus quitensis]]* (Kunth) Bartl., = *C. alatus*, *C. aretioides*, *C.  billardieri*, *C. cherlerioides*, *C. crassifolius*, *C. crassifolius* var. *aretioides*, *C.  maclovianus*, *C. meingeni*, *C. quitensis* var. *alatus*, *C. saginoides*, *Sagina crassifolia*, *S. quitensis*, *Spergula affinis*?
* *[[Colobanthus repens]]* Colenso
* *[[Colobanthus squarrosus]]* Cheeseman
* *[[Colobanthus strictus]]* (Cheeseman) Cheeseman
* *[[Colobanthus subulatus]]* (d'Urv.) Hook. f.
* *[[Colobanthus wallii]]* Petrie
## İstinadlar
Qremi

**Kaxetiya çarlığı** — Kaxetiya ərazisində 1465-ci ildə yaradılmış feodal dövlət olmuşdur. XV əsirdən Qremi Kaxetiya krallığnın mərkəzi idi. Qremi məbədi 1565-ci ildə Kaxeti kralı tərəfindən inşa edilmişdir. Məbədin ətrafındakı hasarlar eyni zamanda qala idi. Təhlükə zamanı krallar daşlarla düzəldilmiş gizli çıxışdan istifadə edirdilər. Burda üç mərtəbəli saray və ətrafında qülləli hasarlar var idi. Məbədin yanında kral rezidensiyası var. Kral rezidensiyasında isə kral sarayları, fantan, qüllə hamam və s. tikililər yerləşirdi. Qremidə ticarət küçəsi fəaliyyət göstərmişdir. Hansında ki, yataqxana və baxar yerləşirdi. XVI əsrdə çaydan çəkilən kanal vasitəsilə Qremi su ilə təhciz olunurdu.

## İstinadlar
Deschampsia antarctica

**Deschampsia antarctica** — Deschampsia cinsinə aid ot bitkisi. Antarktida ərazisində yetişən iki çiçəkləyən bitkidən biridir.

## Yayılması
Antarktik yarımadasının şimal-qərb hissəsi, Cənubi Şetland adaları, Folklend adaları, Antarktida ətrafında olan adalarda, Argentina və Çilinin cənub hissələrində yayılmışdır.

Son on illikdə Antarktik yarımadasına bu bitkilərin 25 dəfə çoxdur.

## Xüsusiyyəti
Dağ ətəklərində, daşların adasında yetişir. Qısa vegetasiya dövrünə malikdir. Çiçəkləyərkən belə şaxtaya dözümlüdürlər. Bitkinin hündürlüyü 3–20 sm-dir.

Antarktida şəraitində Deschampsia antarctica vegetasiya noyabrdan başlarır. Artıq dekabrda çiçəkləyir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Plants of Antarctica, British Antarctic Survey (BAS) 
* Parnikoza I., Kozeretska I., Kunakh V. Vascular Plants of the Maritime Antarctic: Origin and Adaptation // American Journal of Plant Sciences, 2011, 2, 381–395
Zakir Nəcəfov

**Zakir Nəcəfov** (tam adı: *Zakir Məcid oğlu Nəcəfov*) — alim, İqtisadi İslahatlar Elmi Tədqiqat İnstitunun baş elmi işçisi, AMEA İqtisad İnstitunun elmlər doktoru, AMEA Mərkəzi-Təftiş şöbəsinin rəisi (1994–1999), AMEA-nın Maliyyə-iqtisad şöbəsinin rəisi, Milli Aviasiya Akademiyasının iqtisad və mühasibat idarəsinin rəisi (2013-cü ildən). Bir sıra dövlət mükafatlarına və medallara layiq görülüb.

## Haqqında
Zakir Nəcəfov 1951-ci il aprel ayının 1-də Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə Ağstafa şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir. Həmin il Azərbaycan Neft və Sənaye İnstitutunun (indiki ADNA) mühəndis-iqtisad fakültəsinə daxil olmuşdur. 1972-ci ildə həmin İnstitutu bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1972-ci ildə "Sumqayıtkimyasənaye" istehsal birliyinin mərkəzi mühasibatlığında iqtisadçı kimi başlamışdır.

1973-cü ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun İqtisadi Tədqiqatlar laboratoriyasında böyük mühəndisdir vəzifəsində çalışmışdır. 1976-cı ildə istehsalatdan ayrılmamaqla həmin İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur.

1986-cı ildə dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.

1986–1990-cı illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun İqtisadi Tədqiqatlar laboratoriyasında elmi işçi, böyük elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.

1990-cı ildə "Azərməişəttexnologiya" elmi-isteshsalat birliyinin iqtisadi şöbəsinin rəisi-elmi katib olmuşdur. 1991-ci ildən həmin birliyin nəzdində "Ekstra" elmi-tədqiqat və istehsalat dövlət müəssisəsində direktor, 1992-ci ildən Elmi-istehsalat birliyinin baş direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1993-cü ildə Kiyev "Masma" Eib-nin "masma-servis" dövlət müəssisəsinin Bakı filialının direktoru olmuşdur.

AMEA Mərkəzi-Təftiş şöbəsinin rəisi (1994–1999), 1999-cu ildən maliyyə-plan şöbəsinin rəis müavini, AMEA-nın Maliyyə-iqtisad şöbəsinin rəisi (2001–2013) vəzifələrində çalışmışdır.
2011-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

Milli Aviasiya Akademiyasının iqtisad və mühasibat idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışır (2013-cü ildən).

Bir sıra dövlət mükafatlarına və medallara layiq görülüb. 14 dekabr 2005-ci ildə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.

Çoxsaylı elmi məqalələrin və 5 dərsliyin müəllifidir. Respublika və Beynəlxalq miqyaslı elmi konfransların iştirakçısıdır.

## Ailəsi
Aslanbəyli kəndinin Nəcəflilər soyundandır. Qaçaq Kərəmin babası (ata tərəfdən babası) Molla Zalın qardaşlarından Qaçaq Nəcəfin kötükəsidir.

## İstinadlar
2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər komanda yarışı

**2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər komanda yarışı** — 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 14 komandanın iştirakı ilə 19-20 oktyabr 2016-cı il tarixləri arasında baş tutan yarışdır.

## Nəticələr

### Təsnifat
Ən sürətli 8 komandadan 4-ü ilk mərhələdə qızıl medal uğrunda, digər 4-ü isə bürünc medal uğrunda mübarizə aparmışdır. Digər yerləri tutanlar isə turnir ilə vidalaşmışdır.

* **Q** = vəsiqə qazandı; qızıl medal uğrunda yarışa
* **q** = vəsiqə qazandı; bürünc medal uğrunda yarışa

### Birinci mərhələ
İlk tur yürüşləri aşağıdakı kimi nəticələnmişdir:
Cığır 1: 6-cı və 7-ci vəsiqəçi
Cığır 2: 5-ci və 8-ci vəsiqəçi
Cığır 3: 2-ci və 3-cü vəsiqəçi
Cığır 4: 1-ci və 4-cü vəsiqəçi

3-cü və 4-cü yürüşlərin qalibləri qızıl medal uğrunda yarışa vəsiqə qazanmışdır. Qalan 6 komandadan isə ən sürətli ikisi bürünc medal uğrunda oyuna vəsiqə qazanmışdır.

* **QG** = qızıl medal uörunda yarışa vəsiqə qazandı
* **QB** = bürünc medal uörunda yarışa vəsiqə qazandı

### Final
Final oyununda medalçılar müəyyənləşdi.

## İstinadlar
Sarıdimdik ördək

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xüsusiyyətləri
Sarıdimdik ördək qəhvəyi başa və boyuna malikdir. Ölçülərinə görə elə də böyük ördəklər qrupuna daxil deyil.

## Yayılması
Sarıdimdik ördək əsasən Peru, Paraqvay, Braziliya, Ekvador və Cənubi Georgiya ərazisində yayılmışdır. *Anas georgica georgica* yarımnövü 1000—1500 çüt olaraq Cənubi Georgiya arxipelaqın adalarında yayılmışdır. *Anas georgica spinicauda* yarımnövünün sayı 110 000 çüt olması hesab edilir. *Anas georgica niceforoi* yarımnövü 1940 il məlumatına cəmi 1952 cütdür.

## Yaşayış yeri
Əsasən yüksək dağlıq göllərdə, bataqlıqlarda və çay kənarlarında yayılmışlar.

## Çoxalması
Yumurtanı əsasən torpaqda və ya otların arasında, quru yerdə qoyur. 4 - 10 yumurta qoyur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər 1 km zaman yarışı

**2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər 1&nbsp;km zaman yarışı** — 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 22 velosipedçinin iştirakı ilə 19 oktyabr 2016-cı il tarixində baş tutan yarışdır.

## Nəticələr

## İstinadlar
Davidi Askurava

**Davidi Askurava** (29 iyul 1990) — Gürcüstanlı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Davidi Askurava Gürcüstanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

## Karyerası
Davidi Askurava 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Fransada baş tutan yarışlarda 1:07.853 saniyəlik nəticəsi ilə 22-ci yeri tutdu.

## İstinadlar
Ağ çovdarçı

**Chionis albus** () — Ağ çovdarçılar cinsinə daxil olan iki növdən biri.

## Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 34–41 sm, çəkisi 460–780 q təşkil edir. Qanadlar arasında məsafə 74–84 sm-dir. Erkəklər dişilərdən iri olur. Qanadları balacadır. Ayaqları kiçikdir. Torpaq üzərində daha yaxşı hərəkət edirlər.

## Yayılması
Antarktidanın endemik (Cənubi Georgiya, Cənubi Şetland adaları, Cənubi Orkney adaları, Antarktik yarımadası) quşudur. Quşlar əsasən pinqvinlərin koloniyarını qurduğu yerdə yuva qururlar.

## Qidalanma
Hər şey yeyən quşdur. Əsasən parazitlərlə qidalanırlar. Onlar pinqvinlərdən kril, balıq hətta yumurta və balalarını oğurlayırlar.

## Yayılması
Çütlük daimidir. Əsasən pinqvinlərin koloniyalarına yaxın yuva qururlar. Daş, otlar, yosunlar, sümüklər və balıqqulağıdan ibarət olan yuvalar qururlar. Yumurta qoyma oktyabrdan marta qədər uzanır. Balaların çıxması dekabrdan yanvara qədər müddətdə baş verir. 2–3 yumura qoyurlar. Qırt yatması 28–32 gün arasında dəyişir. Bala yuvada iki ay qalır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Hadoram Shirihai: A Complete Guide to Antarctic Wildlife — The Birds and Marine Mammals of the Antarctic Continent and Southern Ocean, Alula Press, Degerby 2002, ISBN 951-98947-0-5

## Xarici keçidlər
2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər seçmə yarışı

thumb|200px|UEC Avropa Çempionu köynəyi

**2016 UEC Avropa Trek Çempionatı – Kişilər seçmə yarışı** — 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 18 velosipedçinin iştirakı ilə 20 oktyabr 2016-cı il tarixində baş tutan yarışdır.

## Nəticələr

## İstinadlar
Aleksander Dubçenko

**Aleksander Dubçenko** (; ) — Rusiyalı velosipedçi.

## Karyerası
Aleksander Dubçenko 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Fransada baş tutan yarışlarda 1:02.639 saniyəlik nəticəsi ilə 10-cu yeri tutdu.

## İstinadlar
Anastasiya Maksimova

**Anastasiya İvanovna Maksimova** () — Rusiyanı təmsil edən bədii gimnast. Anastasiya Maksimova, 2016-cı ildə Rusiyanı XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.

## Karyerası
Anastasiya Maksimova, 2016-cı ildə Rusiya bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Vera Biryukova, Anastasiya Bliznyuk, Anastasiya Tatareva və Mariya Tolkaçeva ilə birgə final yarışlarında 36.233 xal toplayaraq 1-ci yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının qızıl medalını qazandı.

## İstinadlar
Məmməd Dəmirçioğlu

**Məmməd Bəşirov (Dəmirçioğlu)** — Görkəmli rəssam, şair, heykəltaraş, memar, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

## Həyatı
Məmməd Dəmirçioğlu 1951-ci ildə Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndində anadan olmuşdur. Qaymaqlı kənd məktəbini bitirmişdir. 1970-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinin rəngkarlıq fakültəsinə daxil olmuşdur. Oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Dəmirçioğlu adını ona Ağamalı Sadiq Əfəndi vermişdir. Vaxtilə babaları dəmirçi olmuşlar və yaxşı sənətkar kimi İncə dərəsində, bütün mahalda məşhur idilər. İncə dərəsi elində "Məmməd əmi" və ya "Mamed" təxəllüsləri ilə də tanınmışdır.
 
2015-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

Onun 3 qız və 1 oğlu var. 

Bəşirova Daşqın

Bəşirova Şəlalə

Başirova Leyla

Bəşirova Ülkər

## Fəaliyyəti
1983-cü ildən 1990-cı ilə qədər Özbəkistanın Nəməngan, Əndican, Səmərqənd və digər şəhərlərində monumentalçı rəssam kimi fəaliyyət göstərmişdir.  1990-cı ildə vətənə qayıtdıqdan sonra Bakı şəhərində fəaliyyət göstərmişdir.

Şer yazmağa 18-19 yaşlarında başlamışdır. Uzun müddət şeirlərini heç bir mətbuat orqanında dərc etdirməmişdir.

"Dəmirçioğlunu dindir" adlı ilk şeirlər toplumu 2004-cü ildə işıq üzü görmüşdür. "Eşqəm", "Səhra gülləri" və 2011-ci ildə 60-cı yaşının "Söz-söz açılan göy üzü" kitablarını nəşr etdirmişdir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## İstinadlar
Dominikan qağayısı

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 58 sm, qanadları arasında məsafə 125 sm. Başının ətrafları, boynu, aşağı hissəsi, həm də quyruğu ağ, qanadlarınln üzəri və bel hissəsi qara olur. Ayaqları sarıdan zeytuni-yaşıl rəngə qədər dəyişir.

## Yayılması
Cənubi Amerikanın cənub sahillərindən tutmuş, Cənubi Afrika sahillərinə, Yeni Zelandiya və Subantarktik qurşada yerləşən adalarda yayılmışdır. Bu yeganə qağayı növüdüe ki, Antarktik yarımadasında yuva qoyur. Yuvanı əsasən balıqqulağı, sümük və otlardan hazırlanmış yuvalarda yumurta qoyurlar. 4 ay qırt yatırlar. 2–3 olmaqla yumurta qoyurlar.

## Qidalanması
Dominikan qağayısı ilbiz və digər quşların balaları ilə qidalanır.

Argentinanın Valdes yarımadası yaxınlığında son 30 ildə Cənub balinası ilə qidalanır. İlk əvvəllər Dominikan qağayısı balinanın üzərində olan parazitlər və qocalmış dərilərlə qidalanırdılar. Hazırda isə onlar artıq balinaların sağlam dərilərini qopararaq yerirlər. Bu isə balinaların daim hərəkətdə olmasına səbəb olur. Xüsusi ilə balalı balinalar bundan böyük əziyyət çəkirlər.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Antoon Postma

**Antoon Postma** (28 Mart 1929 – 22 Oktyabr 2016) — Niderlandlı antropoloq. Ərə getdikdən sonra Hanunuolar arasında yaşamağa başlamışdır. Filippinin Mindoro şəhərində yerləşən *manqyan* qəbiləsində yaşayırdı. Onun ən böyük işi Laquna Mis Yazılarını ilk dəfə oxumaq olmuşdur. Hanunuolara məxsus olan bu yazıları qorumaq üçün əlindən gələni etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
Yiri Yanosek

**Yiri Yanosek** (19 fevral 1997) — Çexiyalı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Yiri Yanosek Çexiyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

## Karyerası
Yiri Yanosek 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 1 km zaman yarışında və komanda sprint yarışında iştirak etmişdir. O, Fransada baş tutan yarışlarda 1:01.612 saniyəlik nəticəsi ilə 4-cü yeri tutdu.

## İstinadlar
Anarqiros Sotirakopoulos

**Anarqiros Sotirakopoulos** (21 fevral 1992) — Yunanıstanlı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Anarqiros Sotirakopoulos Yunanıstanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

## Karyerası
Anarqiros Sotirakopoulos 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Fransada baş tutan yarışlarda 1:03.039 saniyəlik nəticəsi ilə 14-cü yeri tutdu.

## İstinadlar
Andrey Strmiska

**Andrey Strmiska** (22 oktyabr 1996) — Slovakiyalı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Andrey Strmiska Slovakiyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.

## Karyerası
Andrey Strmiska 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında seçmə yarışında iştirak etmişdir. O, Fransada baş tutan yarışlarda 16-cı yeri tutdu.

## İstinadlar
Gökhan Özoğuz

**Gökhan Özoğuz** () — Türk musiqiçi, Athena grubunun solisti və Hakan Özoğuzun əkiz qardaşı.

2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Türkiyəni "For Real" adlı mahnı ilə təmsil etdilər. Bu mahnı 195 balla 4-cü oldu və Türkiyənin Avroviziya tarixində ən çox bal alan mahnısı oldu.

## Diskoqrafiya
* One Last Breath (1993)
* Holigan (1998)
* Tam Zamanı Şimdi (2000)
* Mehteran Seferi (EP) (2001)
* Her Şey Yolunda (2002)
* US (2004)
* Athena (2005)
* İT (EP) (2006)
* 100 Şerefli Yıl (EP) (2007)
* Pis (2010)
* Altüst (2014)

## İstinadlar
Bəhruz Abdullayev

**Bəhruz Musa oğlu Abdullayev** () — Azərbaycan tarixçisi, əməkdar müəllim, tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər kafedrasının müdiri, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının Müdafiə Şurasının üzvü. Tərəqqi medallı, "Qabaqcıl təhsil işçisi", "Azərbaycan əməkdar müəllimi" dövlət mükafatları almış, bir çox fəxri fərman və təşəkkürlərə layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Bəhruz Abdullayev 17 dekabr 1935-ci ildə Qazax rayonunun Qaymaqlı kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi kənddə bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olmuşdur. 1959-cu ildə Universiteti bitirdikdən sonra Elmlər Akademiyasının Tarix institutunda elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.

## Elmi və pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Politexnik İnstitutunda pedaqoji fəaliyyət göstərmiş, sonralar pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda davam etdirmişdir. 1965-ci ildə tarix elmləri namizədi alımlik dərəcəsi almış və uzun müddət Azərbaycanın alı məktəblərində ictimai-siyasi fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. 1985-ci ildə tarix elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Azərbaycan Politexnik İnstitutunda pedaqoji fəaliyyət göstərmiş, sonralar pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda davam etdirmişdir. 1965-ci ildə tarix elmləri namizədi alımlik dərəcəsi almış və uzun müddət Azərbaycanın alı məktəblərində ictimai-siyasi fənlərdən mühazirələr oxumuşdur. 1985-ci ildə tarix elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında Müdafiə Şurasının üzvüdür. 12 iyun 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamı ilə Əməkdar müəllim fəxri adına layiq görülmüş, Tərəqqi medalı ilə təltif olunmuşdur. Hazırda Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Beynəlxalq münasibətlər" kafedrasının müdiridir.

100-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 3 monoqrafiyanın, 5 elmi-kütləvi kitabın, çoxsaylı dərslik, dərs vəsaiti və metodik göstərişlərin müəllifidir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 sentyabr 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Bəhruz Abdullayev "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir..

## Mənbə
http://unec.edu.az/prof-abdullayev-behruz-musa-oglu/

## İstinadlar
Antarktika sahilqağayısı

**Antarktika sahilqağayısı** () — Fırtınaquşular fəsiləsinə aid, əsasən cənub yarımkürəsində, subantarktika və antarktika zonalarında yayılmışdır.

## Yayıldığı ərazilər
Argentinanın cənubu, Odlu Torpaq, Yeni Zelandiya, Antarktikanın adalarında və Folklend adalarında yayılmışdır.

## Qitalanma
Əsasən balıqlar, kiçik dəniz quşları, pinqvin yumurta və balaları ilə qidalanır.

## Ədəbiyyat
* Peter Harrison, Seabirds — an identification guide, A & C Black, London 1996, ISBN 0-7136-3510-X
* Barrie D. Heather, Hugh A. Robertson, & Derek Onley, The field guide to the birds of New Zealand Printing Press, 2000, ISBN 0-670-89370-6
* Robin und Anne Woods: Atlas of Breeding Birds of the Falkland Islands, Anthony Nelson, Shorpshire 1997, ISBN 0904614-60-3

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Eintrag auf Avibase
Uğuldayan qırxlar

**Uğuldayan qırxlar** () — Yerin Cənub yarımkürəsində, 40°-cı və 50°-ci enlik arasında qalan okean ərazisinə dənizçilərin verdiyi ad. Məhz bu bölgədə güclü və daima Qərb küləkləri əsir. Çox zaman dəhşətli tufanlara səbəb olur.

Ərazidə quru hissələrinin az olması nəticəsində küləklər heç bir zəiflədici təsirə məruz qalmır və Hind okeanının cənubunda daha dağıdıcı gücə malik olurlar.. *Uğuldayan qırxlar* enliyi üzrə Yeri Antarktik sirkumpolyar cərəyanı dövrələyir.

*Uğuldayan qırxlar* küləkləri Kliper (Clipper route ) marşrutunda önəmli rol oynamış. Bu küləklər haqqında ilk məlumatı 1611-ci ildə holland dənizçisi Hendrik Brauver vermişdir. O göstərmişdir ki, bu yolla daha tez Hind okeanının keçərək Cakartaya çatmaq olar. Hollandiyanın Ost-Hind kompaniyası sonralar bu marşrutu onun şərəfinə «Brauver marşrutu» adlandırmış.

## Mənbələr
* Ревущие, неистовые, безымянные…

## İstinadlar
Yaponiyanın Antarktikadakı ərazi iddiaları

**Yaponiyanın Antarktikadakı ərazi iddiaları** - Yaponiya imperiyasının Antarktika ərazilərinə iddiası XX əsrin birini yarısında edilmişdir.

1910—1912 illərdə Yaponiya Antarktikaya ilk ekspedisiyasını leytenant Sirase Nobunun başçılığı ilə təşkil edir. 28 yanvar 1912 ildə ekspedisiya 80°05’ cənub enliyi 156°37’ qərb uzunluğuna çatarkən onlar səyahətin davam etdirilməsinə hazır olmadıqlarını anlayırlar. Çatdıqları əraziləri Yamato Qar vadisi adlandlraraq Yaponiyanın mülkiyyəti elan edirlər.

1939-cu ildə Yaponiya rəsmi olaraq Antarktidaya ərazi iddiası irəli sürür. İddialı ərazi Ross ərazisi ilə Böyük Britaniyanın Antarktika əraziləri arasında (80° q.u və 150° q.u) yerləşir. 1951-ci ildə imzalanan San-Fransisko sülh müqaviləsinin ikinci bəndinə əsasən Yaponiya bütün ərazi iddialarından imtina etmişdir. Hazırda Meri Berd Torpağı və Elsuort Torpağına rəsmi olaraq dünyanın heç bir olməsi iddia etmir. Bu Antarktida haqqında konvensiyaya əsasən təstiqlənmişdir.

Hazırda Yaponiya bölgə üzərində heç bir ərazi iddiası irəli sürə bilməz. Ancaq rəsmi olmasa belə bu haqqda söz-söhbət gedir. Bölgədə qaz yataqlarının olması iddiaların güçlənməsinə səbəb olmuşdur. Ancaq Yaponiya qaz hasilatını həyata keçirən texnologiyaya sahib deyildir

## Mənbə
* Skott, Amundsen… və Nobu Sirase! 
* 
* С. Сактаганов. 2-ое участие сахалинских каюров в антарктической экспедиции 
* Rusiya Antarktika ekspedisiyası. Tarixi sənəd

## İstinadlar
Corc Takei

**Hosato Takei** (; 20 aprel 1937) — ABŞ aktyoru, "Oskar" mükafatı laureatı.

## Xarici keçidlər

*
Ross ərazisi

**Ross ərazisi** () — Antarktidada yerləşən Yeni Zelandiyaya mənsub olan ərazi. Departament 60 °C.e., 160° ş.u. və 150° q.u. arasında yerləşir. Ərazi öz adını britaniyalı dənizçi, Ross dənizini açılışını edən Ceyms Rossun şərəfinə adlandırılmışdır.

Əraziyə Viktoriya Torpağı, Ross şelf buzlağı, Ross adası, Balleni adaları, Skott adası və Ruzvelt adası daxildir.

## Elmi stansiya
Skott (Yeni Zelandiya) və Mak-Merdo (ABŞ) qütb stansiyaları fəaliyyət göstərir. Bu ərazidə yeganə daimi fəaliyyət göstərən stansiya Mak-Merdodur. Burada hava limanı fəaliyyət göstərir. Yay ayları yüklər dəniz yolu ilə daşınır.

İtaliyaya məxsus olan Sukkelli stansiyası Terra-Nova körfəzinin qərbində yerləşir. Yay ayları fəaliyyətdə olur. Vanda stansiyası 1969–1995-ci illər ərzində fəaliyyət göstərmişdir. 1987–1992-ci illər ərzində isə Qrinpis təşkilatının Ross adasında stansiyası fəaliyyətdə olmuşdur. Maliyyə çatışmanazlığı səbəbindən bağlanmışdır.

## Hüquqi statusu
1841-ci ildə Ceyms Ross bölgəni kəşf etmiş və buranı Viktoriya Torpağı olaraq adlandırılmışdır. Bölgə Böyük Britaniyanın ərazisi elan edilmişdir. 1923-cü ildən bölgə Zeni Zelandiyaya dövr edilmişdir. Yeni Zelandiyanın general-qubernatoru həm də Ross ərazisinin rəhbəri statusu alırdı. 1959-cu ildə Antarktida haqqında konvensiyasını Zeni Zelandiya belə imzalanmışdır. Bununla da ərazi iddiaları dondurulmuşdur. Bu gündə belə Yeni Zelandiya bölgəyə nəzarəti həyata keçirir. Ancaq bu digər dövlətlərin hüquqlarını taptalamadan həyata keçirilir. Bölgənin böyük bir ərazini əhatə etməsinə baxmayaraq böyük qism ərzini şelf buzlağı təşkil edir.

## Bayraq
Hazırda regionun rəsmi bayrağı olaraq Yeni Zelandiyanın bayrağı olaraq götürülmüşdür. Digər rəsmi bayraq olaraq Yeni Zelandiyanın poçt, həm də Skott bazasının bayrağı göstərilir. Ceyms Diqnan bölgənin ərazisini əks etdirən bayraq tərtib edilmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ross ərazisinin idarəsi 
* Yeni Zelandiya Antarktidası
* Skott bazasının 50 illiyi 
* Ross ərazisinin poçt markası 
* Ərazinin xəritəsi, mərkəzi hissə
David Munoz

**David Munoz** (29 sentyabr 1964) — Panamalı atıcı. David Munoz Panamanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.

## Karyerası
David Munoz birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 m məsafəyə hava tapançası yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 563 xal toplayaraq 46-cı yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.

## Mənbələr

## İstinadlar