open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Təknəli (Qızıl Qoç)

**Təknəli** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızıl Qoç (Qukasyan) rayonunda kənd. 1728-ci ildən mə’lumdur.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 21 km məsafədə, Ellər dərəsində yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tabeliyində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xərtiəsində qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim dulusçuluqla, daşyonma ilə məşğul olan türk mənşəli təknəli etnonimindən əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Kokohovit qoyulmuşdur. XIX əsrin 70-ci illərində kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ildə kəndin əhalisi ermənilər idi. 1978-ci ildə kənd ermənicə Qağhovit adlandırılmışdır. 1590-cı ildə Təknəli hələ məzrə yerinin adı idi. 1728-ci ilə aid mə’lumata görə Dərəçiçək kəndindən yaranmışdır. Ehtimal ki, Təknəli nəsil adıdır. XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində Təknəli və Yelizavetpol (Gəncə) qəzasında Təknəli kənd adları ilə mənşəcə eynidir.

## İstinadlar
Tiqran Petrosyan

**Tiqran Petrosyan** () — Sovet və Ermənistan Qrosmeysteri və 1963-dən 1969-a kimi Dünya Çempionu. Keçilməz müdafiə üslubu olduğu üçün onun ləqəbi "Dəmir Tiqran" idi. Bu üslubda təhlükəsizlik hər şeydən üstündür.

Petrosyan 8 dəfə Dünya Çempionluğuna namizəd olub (1953, 1956, 1959, 1962, 1971, 1974, 1977 və 1980). O, 1963-cü ildə Mixail Botvinniki udaraq Dünya Çempionu olmuşdur. 1966-cı ildə tac uğrunda mübarizədə Boris Spasskiyə qalib gələrək ikinci dəfə çempionun dəfnə çələngini alır. 1969-çu ildə isə Spasski ilə görüşdə dünya çempionunun tacını müdafiə edə bilməyərək, məğlubiyyətə uğrayır.

Beləliklə, o 3 il ərzində 10 dəfə ardıcıl olaraq Dünya Çempionluğunu müdafiə etdi. Tiqran 4 dəfə Sovet çempionu olub (1959, 1961, 1969, və 1975).

Petrosyan şahmatı Ermənistanda populyarlaşdıran şəxs kimi də tanınır. Digər şahmatçılar onun haqqında "qalib gəlmək üçün çətin bir oyunçu" fikrini də söyləmişlər.

## Həyatı
Petrosyan 17 iyul 1929-cu ildə Tbilisidə erməni ailəsində doğulub. Şahmatı 8 yaşında öyrənib. Savadsız atası Vartan onu təhsilini davam etdirməsi üçün həvəsləndirirdi və şahmatın karyera kimi ona heç bir uğur gətirməyəcəyini düşünürdü. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Petrosyan yetim qalır və yaşamaq üçün küçə süpürmək məcburiyyətində olur. 1969-cu ildə "Time" jurnalında müsahibəsində xatırlayırdı:

O müharibə vaxtı yemək kartından Danimarkalı qrossmeyter Aron Nimzowitsch-in "Şahmat təcrübəsi" kitabını almaq üçün istifadə edib. Sonralar Pertosyan bildirirdi ki, bu kitab ona şahmatçı olmasına çox böyük təsir edib. O, Rudolf Spielmann-ın "Şahmatda İncəsənətin Qurbanları" kitabını aldı. Xose Raul Kapablanka erkən illərdə təsiri vardı. 12 yaşı olanda o, Archil Ebralidze-nin himayəsi altında Tbilisidə Pionerlər Sarayında şahmatla məşğul olmağa başladı. Ebralidze Nimzowitsch və Kapablankanın dəstəkçisi idi və onun şahmata elmi yanaşması  vəhşi taktika və şübhəli kombinasiyaları arxa plana keçirtdi. Beləliklə, Petrosyan dolğun şahmat açılışlarından ibarət repertuar yaratdı, məsələn Karo-Kann müdafiəsi. Bir illik Pionerlər Sarayındakı məşqdən sonra o sovet qrossmeyteri Salo Flohr-u seansda (simultaneous exhibition) məğlub edir.

## Ölüm və miras

Petrosyan 1984-cü ildə Moskvada mədə xərçəngindən vəfat etdi və ordakı erməni məzarlığında basdırıldı.  1987-ci ildə Dünya Çempionu Harri Kasparov Petrosyanın məzarına dəfnə əklili qoyaraq abidənin açılışını etdi. 2006-cı ilin 7 iyulunda İrəvanda Davtaşen rayonuda şərəfinə abidə qoyuldu və həmin küçəyə onun adı verildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Daçiya Kişinyov FK

**"Daçiya"** () — Kişinyov şəhərini təmsil edən Moldova futbol klubu. Klub 1999-cu ildə qurulub. Ev oyunlarını Novoannensk rayonunun Speya kəndindəki "Moldova" stadionunda oynayır. Moldova milli divizionunda 2002-2017-ci illərdə çıxış etmiş, 2010/2011 futbol mövsümündə ölkə çempionu olmuşdur.
Bir gecədə baş verdi

**"Bir gecədə baş verdi"** () — 1934-cü ildə Frank Kepka tərəfindən çəkilmiş bu  ABŞ filmi ekssentrik komediya elementlərindən istifadə olunan ilk filmdir. Filmdə varlı cəmiyyətdən olan ərköyün bir qızın (Klodett Kolber) atasına boyun əyməmək üçün evdən qaçması və bu səyahətdə fəndgir bir jurnalistə (Klark Qeybl) aşiq olması canlandırılır. Filmin süjeti Samuel Hopkins Adams tərəfindən 1933-cü ilin avqustunda qələmə alınan "Gecə avtobusu" (Night Bus) adlı qısa hekayəyə əsaslanır. AKFD-nın 1934-cü ildə 1930 istehsal kodu tətbiqinə başlamasından əvvəl çəkilmiş sonuncu romantik komediyalardan biridir. Belə ki, film artıq 1934-cü ilin əvvəlində (22 fevral) nümayiş etdirilmişdi.

Bir gecədə baş verdi Oskarın Böyük 5 mükafatını (ən yaxşı film, aktyor, aktrisa, rejissor və ssenari) alan ilk film idi. Bundan sonra bu mükafatlara cəmi iki film; Ququ quşu yuvasının üzərindən uçarkən (1975) və Quzuların səssizliyi (1991) layiq görülmüşdü. 1993-cü ildə Bir gecədə baş verdi ABŞ Milli Film Arxivində Konqres Kitabxanası tərəfindən "mədəni, tarixi və estetik əhəmiyyətinə görə" müdafiə üçün seçildi. 2013-cü ildə film geniş bərpaya məruz qaldı.

## Süjet
Son dərəcə varlı olan Aleksandr ərköyün və anasız böyümüş qızı Ellenin (Elli) sərvət ovçusu "Kral" Ustli ilə evlənməsinə qarşıdır. Atasının evliliyin ləğv edilməsi israrlarına görə Elli evdən qaçır və Nyu Yorka, yeni həyat yoldaşının yanına getməyi, daha sonra isə atasıyla onu görüşdürüb barışdırmağı planlaşdırır. Nyu Yorka gedən avtobusda o, işdən yenicə atılmış qəzet işçisi Piter Uorn ilə tanış olur. Elli kimliyini büruzə verməsə də Piter tezliklə onu tanıyır və ona belə bir təklif irəli sürür: Əgər Elli ona qəzet üçün xüsusi bir hekayə verə bilsə Piter onun həyat yoldaşının yanına sağ-salamat çatdıracaq. Əks halda, yerini atasına bildirəcəkdir. Elli Piterin təklifini qəbul edir.

Tezliklə, Ellinin bütün pulu tükənir və o, Piterə möhtac qalır. Onların başına bir neçə macəra gəlir. Bu macəralarda Elli Piteri daha yaxşı tanıyaraq ona olan ilkin kibiri getdikcə sevgiyə dönür. Pulu tükənən cütlük səyahətə davam etmələri üçün eyni yolla gedən maşında səyahət etməli olurlar. Piter maşın saxlatmaq mövzusunda bir ekspert olduğunu iddia etsə də heç bir maşın onun işarəsinə dayanmır. Bu halda Elli Piterə bunun necə ediləcəyini göstərir. Ətəyini dizindən yuxarıya çəkərək Danker adlı bir sürücünün maşınını saxlada bilir. Bir müddət sonra onlar fasilə üçün dayandıqda Danker Piterlə Ellini gözləmədən içində onların da əşyaları olan maşını sürür. Piter onu təqib edərək Dankeri tutur və əşyaları ondan geri almaqla bərabər Dankerin maşınını da aradan götürüb çıxır.

Səyahətin yekununa az qalmış, bir gecə Elli Piterə onu sevdiyini etiraf edir. Piter ilk başda Ellini rədd etsə də bir az götür-qoydan sonra onu sevməyə qərar verir və bəzi işləri yerinə qoymaq üçün Elli gecə yatarkən qısa müddətliyinə qaldıqları mehmanxananı tərk edir. Gecə mehmanxanın sahibəsi Piterin maşınının yerində olmadığını görür və pul ödəmədən onların aradan çıxacaqlarını düşünərək Ellini mehmanxanadan qovur. Piterin onu orada yalqız qoyub tərk etdiyini sanan Elli atasına zəng vuraraq onu gəlib götürməsini istəyir.

## İstinadlar
Jilina FK

**Jilina FK** – Slovakiyanı  təmsil edən peşəkar futbol klubu.

1908-ci ildə yaradılan klub 1928 və 1929-cu illərdə Slovakiya çempionu olub. Daha sonra klub Çexoslavakiya liqasında çıxış edib. Müstəqillik əldə edildikdən sonra "Corqon liqa" adı altında yaradılan Slovakiya çempionatında 2001-02; 2002-03; 2004-05; 2006-07-ci illər mövsümündə 5 ildə 4 dəfə olmaqla ölkə çempionluğunu əldə edib. 2009-10; 2011-12-ci illər mövsümlərində də çempion olan klub bundan başqa 1 ölkə kuboku və 4 ölkə super kubokunun qalibidir.

## Tarixi

## Mənbə
Panay

**Panay** () — Filippinin orta ölçülü adasıdır. Neqros adasından Himaras boğazı ilə ayrılır. Şimaldan Visayan dənizi və Sibuyan dənizi, cənubdan isə Sulu dənizi onun sahillərini yuyur. Sahəsi — 12 011,1&nbsp;km², Əhalisi — 4 031 636 nəfər təmkil edir.

## Coğrafiyası
Ada dağlıqdır və ən hündür nöqtəsi Nanqtud vulkanıdır (2049 m). Qərbi əsasən dağ silsilələri, şərqi isə təpəlik, mərkəzi isə sabit hüdürlüyə malikdir. Ən iri çayı Panaydır. İqlimi subekvatorial, mussondur. Qərb hissədə illik yağıntının miqdarı 3000&nbsp;mm təşkil etdiyi halda şərq çox quraqdır. Talalar şəklində savannalara rast gəlinir. Sahillərində mərcan rifləri vardır.

## Əhalisi
Adada visayya xalqı yaşayır. Çin diasporu vardır. Dağlıq rayonlarda neqroid irqinə mənsub Aeta xalqı yaşayır.

Ada dörd vilayətə bölünür:
* Aklan (mərkəz — Klibo) — 535 725 nəf.
* Antike (mərkəz San-Xose) — 546 031 nəf.
* Kapis (mərkəz — Roxas) — 719 685 nəf.
* İloilo (mərkəz — İloilo adanın ən iri şəhəri) — 2 230 195 nəf.

## İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir. Adanın əkin sahələrinin böyük əksəriyyətində düyü əkilir. Üstəlik burada Kokos palması, qarğıdalı və banan plantasiyaları vardır. Şəhərlərdə yeyinti sənayesi və paliqrafiya inkişaf etmişdir. Balıqçılıqla da məşğul olunur. 
Katilan şəhərindən iki kilometr şimalda Borakay adasında çimərlik fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Böyük Sovet ensiklopediyası səh. Panay.
* Sorğu xəritəsi «Filippin», М.-1978.
Munir El Haddadi

**Munir El Haddadi** və ya qısaca **Munir** () – "Sevilya" Futbol Klubunda oynayan ispaniyalı hücumçu.

Munir "Barselona"ya transfer olmadan öncə Atletiko Madrinin gənclər klubunda oynayıb. O, 2013–14-cü il mövsümü UEFA Gənclik Liqasında "Barselona" ilə çempionluq qazanıb. 2015–16-cı il İspaniya Kral Kuboku mövsümündə 5 ən çox qol vuran futbolçudan biri olub.

Munir İspaniya millisi ilə 8 sentyabr 2014-cü ildə Makedoniya millisinə qarşı matçda debüt edib. O, 2018-ci ildə FİFA və İdman Arbitraj Məhkəməsinə 2018 FİFA Dünya Kubokunda Mərakeş millisinə keçid üçün müraciət etsə də, bu uğursuzluqla nəticələnib.

## İstinadlar
Bootstrap

**Bootstrap** — veb səhifələri və tətbiqetmələri yaratmaq üçün istifadə olunan açıq mənbə alətidir və HTML və CSS vasitəsiylə yazı növləri, formlar, düymələr, navigasiya və başqa komponentlər üçün istifadə olunan xüsusi dizayn qəliblərindən ibarətdir. Əsas hədəf dinamik veb səhifələri, veb tətbiqetmələri yaratmaq və onların inkişafını sadələşdirməkdir. 2015-ci ilin iyun ayından etibarən 83000-dən yuxarı *star* və 33000-dən yuxarı "fork" sayı ilə GitHub-da ən popular məhsula çevrilmişdir.

## İstinadlar
Aysəsi monastırı

**Aysəsi məbədi** — Dərələyəz mahalının Keşişkənd (06 mart 1957-ci ildən — Yeğeqnadzor) rayonunun Aysəsi (19 aprel 1991-ci ildən — Arates) kəndində alban-türk məbədi.

## Tarixi
Hündür bir təpənin üstündə VII–VIII əsrlərdə inşa edilmiş məbəd 1270-ci ildə bərpa olunmuş, Amağu məbədinin tabeliyinə keçmiş və Siyuni mitropolitlərinin yay iqamətgahına çevrilmişdir.

1955–1960-cı illər arasında bir neçə erməni tarixçisi və arxeoloqunun müşayiəti ilə Fransadan gəlmiş nümayəndə heyəti abidədə tədqiqat işləri aparmış, sonra abidəni bərpa etmək adı ilə onun üzərinə döymə üsulu ilə xaç şəkilləri həkk edilmiş, binanın ilk günəş şüası tutan hissəsindəki günbəz dağıdılıb yerə tökülmüşdür.

1988-ci ilə qədər kənddə ancaq azərbaycanlılar yaşamışlar. Həmin il azərbaycanlıların soyqırımından sonra kəndə ermənilər yiyələnmişlər.

## Mənbə
* А.Берже. Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, стр. 138–139;
* Сборник сведений о Кавказе (Списки населенных мест Кавказского края по сведениям 1873 года), Эриванская губерния, 5 т., Тифлис, 1879, № 767;
* Ə. Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu -"Ermənistan", В., 1994, səh.133–137;
* K. Dərələyəzli, Dərələyəz od içində, В., 2001, səh.113–114;
* Həsən Mirzəyev. Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalı, Bakı, 2004, səh. 135–139.

## İstinadlar
Babakişi (Dərəçiçək)

**Babakişi** — İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 10 km şimal-qərbdə, Misxana çayının yaxınlığında yerləşir. Ermənilər buraya 1829-cu ildə Türkiyənin Alaşkert vilayətindən köçürülmüşdür.

## Toponimi
Toponim Babakişi şəxs adı əssında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 15. VII.1948-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Ağavnadzor qoyulmuşdur.

## Əhalisi
1878-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi sıxışdırılıb çıxarılmışdır. Kənddə 1897-ci ildə 11 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.1886-cı ilə aid mə'lumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1905–1906-cı illərdə azərbaycanlılar kənddən qovulmuş, kəndə tam ermənilər yerləşdirilmişdir. 1926-cı ildə ermənilərlə yanaşı 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1930-cu ildə kənddə olan 3 nəfər azərbaycanlı da qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

İllər üzrə əhalisi:

## İstinadlar
Uzuntala məbədi

**Uzuntala məbədi** — Qazax-Şəmşəddil sultanlığı ərazisində, Karvansaray rayonunun Uzuntala (25 may 1967-ci ildən-Onut, 12 fevral 1969-cu ildən-Aygehovit) kəndi yaxınlığında, kənddən 3 km cənub-qərbdə meşənin dərinliyində ermeni məbədi.

## Tarixi
Vaxtilə daş hasar içində olan məbəd kompleksinə 2 kilsə və yardımçı tikililər daxildir. Həmin daş hasarın isə bu gün ancaq özülü qalmaqdadır. Kompleksin ətrafında həm də qədim yaşayış məskəninin xarabalıqları mövcuddur.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Monastırın baş məbədi günbəzli zal formasındadır, yarımsütunlar çatma tağlarla birləşmiş və bu tağların üstündə 12 üzlü günbəz ucalmışdır. Məbəd bir neçə dəfə təmir olunmuş və əvvəlki görkəmi xeyli dəyişikliyə məruz qalmışdır. Hörgünün divar daşları bəzi yazılı daş və lövhələrlə əvəzlənmişdir ki, onlardan da birində "1201" tarixi qeyd olunmuşdur. Bu da həmin yerdə daha qədim bir məbədin mövcud olduğunu söyləməyə əsas verir. İstər Karvansara rayonu, istərsə də Uzuntala kəndi qədimdən Türk-Oğuz boylarının ana yurdu olmuş, bu əraziyə ermənilərin ilk kütləvi axını XIX əsrin əvvəllərində bölgənin Rusiya imperiyası tərəfindən işğalından sonra başlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərəçiçək

**Dərəçiçək** — Ermənistanın Kotayk mərzində yerləşən qəsəbə.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində «iki dağ arasında dərin çuxur» mənasında işlənən dərə sözü ilə
Azərbaycan dilində «çiçəkləri olan bitki», «gül» mənasında işlənən çiçək sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Yaşayış məntəqəsi güllü, çiçəkli, gözəl mənzərəli dərədə yerləşdiyi üçün Dərəçiçək adlandırılmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Kəndin adı 1847-ci ildə dəyişdirilib Konstantinovka adlandırılmışdır. 1920-ci illərdə yaşayış məntəqəsinin adı kalka edilərək Zaxqadzor (Dərəçiçək) qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Burada 1897-ci ildə ruslar, ermənilər və azərbaycanlılar yaşamışdır.

XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuş və yalnız
ermənilər və ruslar yaşamağa başlamışdır. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Ərzəkənd

**Ərzəkənd** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 15&nbsp;km şimal-qərbdə, Zəngi çayının sol qolu olan Dəllər çayının sağ
tərəfində, Güllü dağının ətəyində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Ərzqan kimi , Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Arzakənd, erməni mənbələrində Arzakan formasında qeyd edilmişdir. Ərzəkənd kəndinin adı erməni dilinə uyğunlaşdırılaraq Arzakan//Ərzəkan adlandırılmışdır.

Toponim ərz və kənd sözlərindən əmələ gəlmişdir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kəndin əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1828-30 - cu illərdə İranın
Maku, Xoy, Türkiyənin Bayazed, Muş vilayətlərindən və habelə Tiflisdən köçürülmüşdür.

Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər, 1873 - cü ildə 239 nəfər, 1886-cı ildə 312 nəfər, 1897-ci ildə 255
nəfər, 1908-ci ildə 528 nəfər, 1914 - cü ildə 786 nəfər azərbaycanlı, 1916-cı ildə 1633 nəfər
azərbaycanlı və erməni yaşamışdır.

Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər
azərbaycanlı, 200 erməni, 1897-ci ildə 255 nəfər azərbaycanlı, 869 erməni, 6 kürd yaşadığı halda, «Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğətində kənddə 1831 və 1897-ci illərdə yaşamış azərbaycanlılar ermənilərin tərkibində verilərək göstərilir ki, kənddə 1831-ci ildə 233, 1897-ci ildə 1179 erməni yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən
qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan
azərbaycanlılar doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə 20 nəfər, 1926-cı ildə 16 nəfər
azərbaycanlı yaşamışdır.

1928-1930 - cu illərdə azərbaycanlılar zorla öz doğma kəndlərindən qouvulmuşlar. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Gümüş (Dərəçiçək)

**Gümüş** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 16&nbsp;km cənub-qərbdə, Zəngi çayının yanında, Alapars kəndinin yaxınlığında
yerləşmişdir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Gümüş filiz yataqları olduğu üçün kənd Gümüş adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan sadə
quruluşlu toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 48 nəfər, 1873 - cü ildə 295 nəfər, 1886-cı ildə 311 nəfər, 1914 - cü ildə
796 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. Onların yerində ermənilər məskunlaşdırılmışdır.

Gümüşün 1918-ci ildə 820 nəfər əhalisi olmuşdur. Kəndi elə yandırmışlar ki, bir həftə belə tüstü ilə birlikdə yanan insan bədəninin qoxusu xeyli aralıdan hiss olunmuşdur. Bununla da “əzabkeş” ermənilər Gümüşə də birdəfəlik sahib olmuşlar. Sonralar ancaq qaçıb canını qurtarmış 174 nəfər adam hesaba alınmışdır.

## İstinadlar
Lonseston

**Lonseston** (, tələffüzü - []) — Avstraliyanın Tasmaniya adasının şimal kəsiyində, Şimali Esk və Cənubi Esk çaylarının birləşib Tamar çayını əmələ gətirdiyi yerdə yerləşən liman şəhəri. Hobart şəhərindən sonra Tasmaniyanın ikinci ən böyük şəhəridir. Əhalisi 106.153 nəfərdir. Avstraliyanın ən böyük 9-cu qeyri-paytaxt şəhəridir. Tasmaniyanın sahildə yerləşməyən yeganə şəhəridir.

Şəhərin əsası 1806-cı ilin martında avropalılar tərəfindən qoyulmuşdur. Avstraliyanın ən qədim şəhərlərindən biri olduğundan bir çox tarixi tikiliyə ev sahibliyi edir. Şəhər öz adını Böyük Britaniyanın Lonston qəsəbəsindən almışdır. Şəhərdə bəzi ilklər gerçəkləşmişdir. Cənub yarımkürəsində ilk anestetik burada istifadə edilmişdir, Avstraliyanın kanalizasiya sisteminə sahib olan ilk şəhəridir. Şəhərdə mülayim iqlim hakimdir.

## Tarixi

Bu ərazinin ilk dəfə Tasmaniyanın daxili hissələrində yaşayan yerli aborigenlər tərəfindən məskunlaşıldığı ehtimal olunur.

Bura gələn ilk avropalılar 1798-ci ildə Corc Bass və Matyu Flinders olmuşlar. Onların ekspedisiyası indiki Lonseston şəhərinin 40&nbsp;km şimal-qərbində məskunlaşmışdılar.

Ərazidə ilk koloniya 1804-cü ildə Britaniya qarnizonu Uilyam Peterson tərəfindən qurulmuşdur. Lakin koloniya ilk əvvəllər indi Corc Taun şəhərinin ərazisində yerləşirdi. Daha sonra koloniya indiki York Taun şəhərinin ərazisinə, ən sonda indiki yerinə köçürülmüşdür.

İlk əvvəllər bu yaşayış məntəqəsi **Petersoniya** adlanırdı. Amma Uilyam Peterson Cənubi Yeni Uelsin qubernatoru Filip Qidli Kaynqın şərəfinə anadan olduğu Lonston qəsəbəsinə görə buranın adını Lonseston qoymuşdur.

Lonseston 1830-cu ildə əhəmiyyətli balina ovçuluğu mərkəzi, 1852-ci ildə bələdiyyə, 1858-ci ildə qəsəbə, 1888-ci ildə şəhər olmuşdur.

## Haqqında

Şəhər Şimali Tasmaniyanın ən böyük şəhəridir. Tasmaniyanın dəmiryol şəbəkəsinin mərkəzidir. Şəhərin ətrafında meyvə, taxıl yetişdirilir, yun istehsalı ilə məşğul olunur. Əsas ixracat məhsulları alüminium, taxta və toxuma məhsullardır. Şəhərdə bir çox un, pivə, toxuculuq müəssəsələri yerləşir.

Şəhərdə bir universitet, Kraliça Viktoriya Muzeyi və İncəsənət Qaleriyası, Müqəddəs Con kilsəsi, Entalli Evi yerləşir. Dünyanın ilk su elektrik stansiyalarından biri 1895-ci ildə Cənubi Esk çayı üzərində Katarakt keçidində tikilmişdir.

Şəhərin 15&nbsp;km cənubunda Lonseston Hava Limanı yerləşir. Brisben, Sidney, Melburn şəhərlərinə birbaşa reyslər vardır.

## Qardaş şəhərlər

## Qalereya

Aerial view of Launceston.jpg
Launceston city gardens fountain.jpg
Launceston-Tasmania-Australia04.JPG
Launceston view of city.JPG
View of Launceston from the Hotel Grand Chancellor.jpg
Church of the Apostles, Launceston, Tasmania.jpg
Myer store in Launceston March 2015.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi sayt
* Katarakt keçidi 
* Lonsestonun tarixi tikililəri
* Lonseston limanı
Çörək muzeyi (Ulm)

**Çörək muzeyi** () — Almaniyanın Ulm şəhərində yerləşən çörək və çörək məmulatları, əkinçilik alətləri və onların tarixi haqqında muzey.

## Tarixi
Almaniyada, Dunay çayının sahilində yerləşən Ulm şəhərindəki Çörək muzeyi 1955-ci ildən fəaliyyət göstərir. Dünyada ikinci, bəzi mənbələrdə isə birinci yarandığı göstərilir. Muzeyin adının birinci sırada çəkilməsini onun çörək muzeyləri arasında ilk rəsmi dövlət statusu alması ilə əlaqələndirirlər. Muzeyin yaradılma ideyası şəhər sakini antifaşist Villi Ayzelenə məxsusdur.

## Fəaliyyəti

Hazırda muzey şəxsi olmasına baxmayaraq, qeyri-kommersiya xarakteri daşıyır. Muzeyə giriş pulludur. Əldə olunan gəlirlə maarifləndirmə işi aparılır. Əlavə olaraq kitablar, bukletlər nəşr edilir, eksponatların mühafizəsi həyata keçirilir.

## Daxili interyeri
İki nümayiş zalından ibarət olan muzeydə, həm də çörək-bulka məmulatlarının bişirilmə texnologiyasna həsr olunmuş zəngin kitabxana da fəaliyyətdədir.

## Eksponatları
Hazırda muzeydə 18500 eksponat, çörək və çörək məmulatlarının hazırlanma texnogiyaları, çörəkbişirmə ilə bağlı tarixi sənədlər və qədim eksponatlar nümayiş olunur.


Ulm Museum der Brotkultur 07 (fcm).jpg|Əl dəyirmanı
Ulm Museum der Brotkultur 08 (fcm).jpg|Elzas dəyirmanı
Ulm Museum der Brotkultur 01 (fcm).jpg|Çörək maşını
Brotstempel 0940.JPG|Yunanıstana, Krit adasına aid 1850-ci ilin çörək möhürü



## Maraqlı fakt
Azərbaycandakı Ağdam Çörək muzeyinin yaradılması fikri 1983-cü ildə Ulm Çörək muzeyi haqqında "İzvestiya" qəzetində dərc olunmuş maraqlı məqalədən sonra meydana çıxmışdır.

## Ədəbiyyat
* Hermann Eiselen (Hrsg.): *Dem Brot zuliebe: 50 Jahre Museum der Brotkultur*. Ulm: Vater und Sohn Eiselen-Stiftung, 2005. ISBN 3-00-016638-6. 
* Hermann Eiselen (Hrsg.):* Brotkultur*. Köln: DuMont Verlag, 1995. ISBN 3–7701-34001. 
* Hermann Eiselen: *Die Neuzeit der Bäckerei. Ein Streifzug durch ihre Geschichte von 1860–2005*. Bochum: BackMedia Verlagsgesellschaft, 2006. ISBN 3-9808146-2-9. 
* Heinrich Eduard Jacob: *Six Thousand Years of Bread. Its Holy and Unholy History*. Garden City / New York: Doubleday, Doran and Company, 1944. New York: Lyons & Burford, 1997; Foreword: Lynn Alley. ISBN 1-55821-575-1 / New York: Skyhorse Publishing, 2007; Foreword: Peter Reinhart. ISBN 1-60239-124-6. 
* Heinrich Eduard Jacob: *Sechstausend Jahre Brot*. Hamburg: Rowohlt Verlag, 1954 (2. Aufl. 1956). 

## Həmçinin bax
* Çörək muzeyi (Ağdam)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Kergelen kələmi

**Kergelen kələmi** () — Bioloji növ olaraq kələmkimilər fəsiləsinə daxil olan yumşaq yarpağa malik olan, böyük səbət quruluşu əmələ gətirən bitki.

Bu növ Kergelen adasında ən çox yayılan ot bitkilərindəndir. Adınıda müvafiq olaraq ən çox yayılan adanın adından götürmüşdür. Üstəlik Kroze adaları, Prins-Eduard adaları, Herd adası və Makdonald adalarında da yayılmışdır.

Bu kələm növü sərt və güclü küləklərin təsirinə dözümlüdür. Hind okeanının sunantarktik quşağda yerləşməsinə baxmayaraq şaxtalara qarşı dözümlü olur, xüsusi ilə çiçəkləmə dönəmində.

Bitki C vitamini ilə zəngindir. Bu səbəbdən əvvəllər ərazidən keçən gəmilər ondan Sinka xəstəliyinə qarşı vasitə kimi istifadə edirdilər. Latın dilində "*antiscorbutica*" "*sinkaya qarşı*" mənasını verir.

"*Pringlea*" adı ona Şotlandiyalı həkim-fizioloq Con Prinqlın şərəfinə verilib.

İlk ətraflı məlumatı XIX əsrin əvvəllərində ingilis Cozef Dalton Huker verir.

Kələmin yayıldığı arealda uçan həşəratlar olmadığından bitki öz-özünə tozlanır.

İnsan tərəfindən adalara gətirilən dovşanın əsas qidasını təşkil edir.

## Qalereya

Pringlea antiscorbutica Mayes fake.jpg|Kergelen kələmi
Choux.kerguelen.jpg|Cavan bitkilər 
Pringlea antiscorbutica (old) edit.JPG|Köhnə bitkilər


## İstinadlar

* 
* Subantarktik kələm növləri 
* Markalar üzərində olan Kergelen kələminin şəkilləri
*
Çörək muzeyi

*Çörək muzeyi (Ağdam) — Azərbaycanın Ağdamda çörək və çörək məmulatları, əkinçilik alətləri, onların tarixi haqqında muzey.
*Çörək muzeyi (Ulm) — Almaniyanın Ulm şəhərində yerləşən çörək və çörək məmulatları, əkinçilik alətləri və onların tarixi haqqında muzey.
Bcni

**Bicni ** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9 km cənub-qərbdə, Zəngi çayının sağ tərəfində, Zincirli dağının ətəyində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Beçni formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Bicni kimi qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim beçenek türk tayfasının adı əsasında yaranmışdır. Quruluşca sadə toponimdir. Bjni, beçenək etnoniminin ərəb dilində yazılış formasıdır.

## Əhalisi
Kəndin yerli əhalisi azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsindən sonra 1829–30-cu illərdə, eləcə də 1915–27-ci illərdə Türkiyənin Bolis, Van bölgələrindən köçürülmüşdür. Kənddə ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 232 nəfər, 1873-cü ildə 685 nəfər, 1908-ci ildə 826 nəfər, 1914-cü ildə 1176 nəfər, 1916-cı ildə 1309 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918–20-ci illərdə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra (1922-ci ildən sonra) azərbaycanlılar öz doğma kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1926-cı ildə kənddə 48 nəfər, 1931-ci ildə 64 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-ci ildə azrbaycanlılar zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Neqros

**Neqros** () — Filippin arxipelaqına daxil olan orta ölçülü adadır. Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Adanın uzunluğu 180&nbsp;km, sahəsi isə 13 074,5&nbsp;km². Adanın əhalisi 4 194 525 nəfər  (2010 il) təşkil edir. Neqros Visay adalarına daxildir.

## Coğrafiyası
Şimaldan Visayan dənizi və Sibuyan dənizi, cənubdan  Sulu dənizi ilə əhatələnir. Ən hündür nöqtəsi Kandaon vulkanıdır (2464 m). Qərbi alçaqdır və kiçik çaylar bura istiqamətlənir. Qonşu Panay və Tanon adalarından Himaras boğazı ilə ayrılır. Panay adasına nisbətən quraqdır, il ərzində 1600 – 2000&nbsp;mm yağıntı düşür. İqlimi subekvatorial və mussondur.
## Əhalisi
Ada iki vilayətə bölünür: Qərbi Neqros (2 907 859 nəf.) və Şərqi Neqros (1 286 666 nəf.). Ən iri şəhər Bakoloddur.

Adanın əsas əhalisi visayyalılardır. Dağlıq ərazilərdə çinlilər, dağlarda isə neqiroid irqinə məxsus aetalılardır. 
## İqtisadiyyat
Dağlıq rayonlar tropik meşələrlə örtülüdür. Əsasən qarğıdalı və texniki bitkilər əkilir. Şəkər istehsalı həyata keçirilir. Cənub dağlıq ərazilərdə dəmir və gümüş çıxarılır.

## İstinadlar
Dərələyəz rayonu

**Dərələyəz rayonu** — Ermənistan SSR–də, 1930–1931–ci illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Keşişkənd kəndi idi. 
Rayon 9 sentyabr 1930–cu ildə təşkil edilmişdi. Rayonda 15 noyabr 1930–cu il vəziyyətinə görə 41 kənd sovetliyi yerləşirdi. Rayon 15 oktyabr 1931–ci ildə ləğv edildi, onun yerində isə Keşişkənd və Əzizbəyov rayonları təşkil edildi.

## İstinadlar
Notarius

thumb|right|250px|Notarius iş zamanı <small>(Mak Volkart, 1924)</small>
**Notarius** () - Notariat kontorlarında fəaliyyət göstərən hüquqi təhsili olan şəxs. Notarius əsasən dövlət ilə vətəndaşlar arasında olan hüquqi münasibətlərin tənzimlənməsində və sənədlərin möhür ilə təsdiq edilməsi ilə məşğul olur. Notarius fəaliyyəti göstərən şəxslərin hüquqşünaslıq savadının olması əsas şərtlərdən biridir.

## Tarixi
Notariatın yaranması və inkişafının əsasları hələ Qədim Romada qoyulmuşdur. Həmin dövrdə Romada mirzələr adlandırılan xüsusi vəzifəli şəxslər institutu olub. Onlara ictimai-hüquqi səciyyəli yazılı sərəncamların rəsmiləşdirilməsi, məhkəmə jurnallarının, müxtəlif bildirişlərin və xahişlərin aparılması səlahiyyətləri verilibmiş. Mirzələr o vaxt dövlət qulluğunda və özəl şəxslərin təminatında olmaqla iki dərəcəyə bölünürdülər. Romada mülki dövriyyənin sonrakı inkişafı müasir notariatın təməli hesab edilən tabelionların yaranmasına gətirib çıxarıb. Tabelionlar azad adamlar idi və ödənişli əsaslarla istənilən şəxs üçün hüquqi aktların və məhkəmə sənədlərinin tərtib edilməsi ilə məşğuluydular. Orta əsrlərdə isə notariat sistemi əsasən İtaliyada və Fransada inkişaf edib və bu ölkələrdən bütün Avropaya yayılıb.

## İstinadlar
Qaxsu

**Qaxsu** - İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 4&nbsp;km məsafədə yerləşir. Kəndə ermənilər İrandan köçürülmüşdür.

Toponim türk dilində «bərk, möhkəm» mənasında işlənən qax (əsli xax > qaq) sözü ilə su sözünün birləşməsindən əmələ gələn hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

## Əhalisi

## İstinadlar
Şer Loyd

**Şer Loyd** () — Britaniya müğənni
## Albomları

*  "Sticks and Stones" (2011)
*  "Sorry I'm Late" (2014)

## Xarici keçidlər

*
*

## İstinadlar
Qorçulu (Dərəçiçək)

**Qorçulu** - İrəvan əyaləti, Dərəçiçək nahiyəsi, İrəvan xanlığı, Dərəçiçək mahalı, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indi Axta (Razdan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 16&nbsp;km şimal-şərqdə, Misxana (Mərmərik) çayının sağ axarında, Zəngi çayının bir
qolu olan Böyükçayın sağ və sol sahilində yerləşir.

Toponim Səfəvilər dövründə yaranan şah qvardiyasını bildirən qorçu sözünə mənsubluq bildirən –lu şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. «Qorçulara mənsub,
qorçuların yaşadığı kənd» mənasını ifadə edir.

Qorçulu sonradan nəsil mənasını kəsb etmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 82 nəfər, 1873 - cü ildə 170 nəfər, 1886-cı ildə 257 nəfər, 1897-ci ildə 279
nəfər, 1908-ci ildə 300 nəfər, 1914 - cü ildə 440 nəfər, 1916-cı ildə 342 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ildə azərbaycanlılar böyük qırğınlarla ermənilər tərəfindən
qovulmuşlar. İndiki Ermənistanda Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılar öz doğma
torpaqlarına dönə bilmişlər. 1918-20-cı illərdə kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1922-ci ildə kənddə 142 nəfər, 1926-cı ildə 148 nəfər, 1931-ci ildə 195 nəfər, 1987-ci ildə 250 nəfərə yaxın azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi burada ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Paşakənd

**Paşakənd** — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 12km şimal-qərbdə, Pəmbək dağının ətəyində, Kəvər çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Erməni mənbələrində kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Paşagyuğ (Paşakənd) formasında verilmişdir.

Toponim Paşa şəxs adı ilə kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlib. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Marmarik qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 76 nəfər, 1873-cü ildə 268 nəfər, 1886-cı ildə 436 nəfər, 1897-ci ildə 490 nəfər, 1908-ci ildə 673 nəfər, 1914-cü ildə 908 nəfər, 1916-cı ildə 712 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1918-ci ilin azərbaycanlılar qırğınlarla qovulmuşlar, kəndə ermənilər köçürülmüşdür. 1919-cu ildə kəndə 380 nəfər erməni yerləşdirilmişdir.

İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə ermənilərlə yanaşı kənddə 69 nəfər, 1926-cı ildə 98 nəfər, 1931-ci ildə 126 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1948-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Solak

**Solak** — İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
Zincirli dağının ətəyində yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə qeyd edilmişdir. XX əsrin 30-cu illərində kənd dağılmışdır.

## Toponimi
Toponim solak türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Türk dilində solak "qulağı uzununa kəsik"mənasını bildirir. Bu etnonim XVII əsrin I yarısında yaşamış məşhur osmanlı tarixçisi Mehmed Solakzadənin soyadında öz əksini tapmışdır. Türkiyənin Qoca nallı obasının Pinarbaşı qəzasındakı Mərkəz nahiyyəsində Solaqlar kəndi var. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. 1728-ci ilə aid mənbədə Dərəçiçək nahiyəsində Solak kimidir. XVIII əsrə aid ermənicə mənbədə də Dərəçiçək mahalında Solak qeyd olunur.

## Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1828–30-cu illərdə kəndə Türkiyədən ermənilər köçürülmüşdür.1828–1829-cu illərdə kənddə İrandan və Türkiyədən gəlmə ermənilər də məskunlaşmış, sonralar azərbaycanlılar qovulmuşlar. XIX əsrin ortalarına aid mə’lumatda kənddə ermənilərin yaşadığı göstərilir
Kənddə 1831-ci ildə 94 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənilər burada 1840-cı illərdə tam məskunlaşdıqdan sonra azərbaycanlılar 1850-ci illərdə qovulmuşlar. İndi yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Yuxarı Axta

**Yuxarı Axta** - Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd.

## Tarixi
Yuxarı Axta İrəvan əyalətinin, Dərəçiçək nahiyəsində, İrəvan xanlığının, Dərəçiçək mahalıda, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, Ermənistan SSR, Razdan rayonunda, indiki Ermənistan Respublikası Kotayk mərzində kənd
İnəkdağ dağının ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözündən və oğuz tayfalarında olan padarların bir
qolunu təşkil edən axtaçı (axta) etnonimindən formalaşmışdır.

Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Lernanist qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin əsas sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Zaman-zaman onlar soyqırımına məruz
qalmış, öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüşlər. Kəndə ermənilər İran və Türkiyədən
köçürülmüşdür. Bunun nəticəsində azərbaycanlıların sayı azalmışdır. 1897-ci ildə burada 30 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

XX əsrin əvəllərində, 1905-1906-cı il erməni azərbaycanlı davası nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə doğma torpaqlarından qovulmuşlar. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Emil Sutovski

**Emil Sutovski** () — İsrail şahmat qrosmeysteri və Şahmat Peşəkarları Assosiasiyasının prezidentidir (2012).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çingiz Əliyev (rektor)

**Çingiz Əliyev** (tam adı: *Çingiz Mansur oğlu Əliyev*; ) — Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru (24 iyul 2015-7 yanvar 2019).

## Həyatı
Əliyev Çingiz Mansur oğlu 5 yanvar 1963-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1986-cı ildə Leninqrad Su Nəqliyyatı İnstitutunu gəmi mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirmişdir. 1987–93-cü illərdə "Xəzərdənizneftdonanma" idarəsində kapitan köməkçisi vəzifəsindən kapitan rütbəsinə kimi yüksəlmiş, 1993–96-cı illərdə "Xəzərdənizneftdonanma" idarəsində dənizdə təhlükəsiz üzmə xidməti üzrə rəis müavini, 1996–2006-cı illərdə British Petroleum şirkətində dəniz işləri üzrə rəis , 2006–13-cü illərdə "Caspian Marine Services" LTD şirkətində direktor.

2013-cü ilin dekabr ayından Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışmışdır. 2014-cü ilin iyul ayından 2015-ci ilin iyul ayınadək isə tədris və tərbiyə işləri üzrə prorektor vəzifəsində çalışmışdır. Həmçinin "Naviqasiya" kafedrasının dosenti kimi fəaliyyət göstərib.

"Caspian Marine Services" LTD şirkətində işlədiyi dövrdə o, gəmilərdə istifadə olunan baş və köməkçi mühərriklərdə silindr oymaqlarının sıradan çıxması səbəblərini araşdırmış və dərin elmi tədqiqatlar aparmış. "Silindr oymaqlarının xarici səthinə məsaməli örtük çəkməklə dizel mühərriklərinin uzunömürlülüyünün artırılması" mövzusunda texnika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.

17 elmi məqalənin, 2 dərslik,1 monoqrafiya və 7 dərs vəasitinin müəllifidir.

Akademiyada işlədiyi dövrdə tədris prosesinin yeni innovativ metodlarla təşkili və idarə olunmasında, yeni istifadəyə verilən gəmiqayırma və gəmi təmiri müəssisələrində tətbiq olunan müasir texnologiyaların tələbələr tərəfindən mənimsənilməsində və onların orada işlə təmin olunmasında çox böyük tədbirlər həyata keçirir.

Yüksək mədəni və mənəvi keyfiyyətlərə malik bir rəhbər kimi kollektivdə həm tələbələr, həm də işçilər arasında çox böyük hörmət qazanmışdır.

Təlimdə innovativ texnologiyanın tətbiqinə, işçilərin və tələbələrin sosial şəraitinin yüksəldilməsi istiqamətində əvəzsiz xidmətlər göstərib.

YAP-ın üzvü idi.

Ailəli idi. 3 övladı var idi.

7 yanvar 2019-cu ildə səhər saatlarında xərçəng xəstəliyindən vəfat edib

## Fəaliyyəti

### Rektor
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 iyul 2015-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Yusif Yusibov

**Yusif Yusibov** (tam adı: *Yusif Əmiralı oğlu Yusibov*) — kimya elmləri doktoru, professor, Gəncə Dövlət Universitetinin rektoru (7 mart 2014-cü ildən).

## Həyatı
20 aprel 1951-ci ildə Samux rayonunun Qırmızı Samux kəndində anadan olmuşdur.

1973-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1973-1976-cı illərdə SSRİ EA Üzvi Kimya İnstitutunda aspiranturada təhsil alıb. 1978-ci ildə həmin institutda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1986-cı ildə dosent elmi adını, 1993-cü ildə isə AMEA-nın Kimya Problemləri İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək elmlər doktoru dərəcəsini alıb. 1995-ci ildə professor elmi adı verilib.

2003-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

Ailəlidir, 4 övladı var.

## Fəaliyyəti

### Elmi fəaliyyəti
200 elmi əsərin , o cümlədən 4 monoqrafiyanın, 10 dərslik və dərs vəsaitinin, 4 patentin müəllifıdir. 2 elmlər namizədi yetişdirmişdir.

Elmi fəaliyyəti mürəkkəb qeyri-üzvi sistemlərin fiziki-kimyəvi tədqiqi ilə bağlıdır. O, çoxkomponentli yarımkeçirici sistemlərin faza tarazlığını və termodinamik xassələrini əlaqələndirən sistemli tədqiqatlar aparıb. 20 ildən artıq bir müddət ərzində mis, gümüş və tallium əsasında müxtəlif üçlü və daha mürəkkəb xalkogenid və xalkohalogenid sistemlərini geniş şəkildə öyrənib. Bu araşdırmalar nəticəsində həmin sistemlərdə yarımkeçirici, termoelektrik və fotoelektrik kimi xüsusiyyətlərə malik yüzlərlə yeni birləşmə və dəyişən tərkibli faza müəyyən edilib. Eyni zamanda, onların əmələgəlmə xüsusiyyətləri, homogenlik sahələri, kristalloqrafik parametrləri, eləcə də standart parsial və inteqral termodinamik funksiyaları tədqiq olunub.

Tədqiqat sahəsi çoxfazalı və çoxkomponentli qeyri-üzvi sistemlərin kimyası, fiziki-kimyəvi analizi və termodinamikası, kimyəvi materialşünaslıq və qeyri-üzvi funksional materialların öyrənilməsini əhatə edir.

50-dən artıq beynəlxalq və respublika elmi konfranslarında müxtəlif mövzulu məruzələrlə çıxış etmişdir.

### Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə N.D. Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutunda aspirant kimi başlayıb, daha sonra 1976-cı ildən eyni institutda kiçik elmi işçi kimi çalışıb. 1981-ci ildə AKTİ-yə keçərək assistent vəzifəsini icra edib, 1986-cı ildən isə dosent kimi fəaliyyətini davam etdirib. 1995-ci ildə AKTA-da professor təyin olunub, bir il sonra isə “Kimya” kafedrasına rəhbərlik edib. 1997-ci ildən 2011-ci ilədək Bakı Dövlət Universitetində professor kimi çalışıb. 2011-ci ildə Gəncə Dövlət Universitetində tədris işləri üzrə prorektor vəzifəsinə təyin olunub. 2014-cü ildən isə həmin universitetin rektoru kimi fəaliyyət göstərir.

“Ümumi kimya”, “Qeyri-üzvi kimya”, “Fıziki-kimyəvi analiz”, “Qeyri-üzvi materialşünaslıq”, “Faza tarazlıqlarının termodinamikası” və s. fənnlər üzrə mühazirə və laboratoriya dərsləri aparır.

#### Rektor
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Gəncə Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Gəncə Dövlət Universiteti

## İstinadlar
Abxaziya coğrafiyası

**[[Abxaziya]]** Cənubi Qafqazda yerləşir. De fakto olaraq müstəqil dövlət olsa da, bir çox dövlət tərəfindən Gürcüstanın muxtar ərazisi kimi tanınır. Abxaziya Respublikası ancaq Rusiya, Nikaraqua, Venesuela, Nauru, Vanuatu, Tuvalu tərəfindən, həmçinin de fakto müstəqil olan Cənubi Osetiya, Dnestryanı, Dağlıq Qarabağ və Krayna Serb Respublikası tərəfindən tanınmışdır.

## Coğrafiya

Abxaziya Qara dənizin şimal sahilində, Gürcüstanın qərb ucunda təxminən 8.600&nbsp;km2 ərazini əhatə edir. Qafqaz dağları Abxaziyanın şimal və şimal-şərq torpaqları ilə Rusiyanın Çerkesiya torpaqlarını ayırır. Şərqdən Svaneti, cənub-şərqdən Meqreliya ilə sərhəddədir. Cənubunu və cənub-qərbini Qara dəniz yuyur. Şimalında yüksək təpələr yerləşir.

Abxaziya ərazisinin böyük hissəsi dağlıq olub (75 %) əhali əsasən sahildə, düz və alçaq sahələrdə və yaxşı sulanan vadilərdə məskunlaşmışdır. Ölkənin bütün şimal sərhədini Böyük Qafqaz dağları bağlayır. Qaqra, Bzıb və Kodori bölgələri Abxaziyanın Qafqaz dağlarında yerləşən bölgələridir. Abxaziyanın ən hündür zirvələri şimal-şərqində və şərqində yerləşir və hündürlükləri 4000 metrə çatır. Abxaziyanın ən hündür zirvəsi 4.046 metrlik Dombay-Ülgən dağıdır.

## Peyzaj

Abxziya mənzərələri sahil meşələrindən, tarlalardan, şimaldakı buzlaqlardan ibarətdir. Abxaziyanın qarmaşıq coğrafiyası insanlar tərəfindən yaxşımənimsənilməmişdir. Buna görə Abxaziyanın böyük hissəsi (təxminən % 70-i) meşələrlə örtülüb. Abxaziyada bir çox endemik növ tapılmışdır. Abxaziyada meşələrin çox olması ekoloji sahəni təmizdir. Meşələrində əsasən palıd, ağcaqayın, vələs ağac növləri bitir. Cənub-şərqi Abxaziya, Kolxis ovalığı meşələrlə zəngindir.

Dünyanın məlum olan ən dərin mağarası Krubera mağarası (dərinliyi 2190 metr, uzunluğu 13.432 metr) Qaqra rayonunda, Arabika massivində, dənizdən 2.250 metr yüksəklikdə yerləşir.

## İqlim

Qara dənizə yaxın olmasına və şimalda yerləşməsinə baxmayaraq Abxaziyanın iqlimi mülayimdir. Qafqaz dağları şimaldan gələn soyuq hava kütlələrinin ölkəyə daxil olmasının qarşısı alır.

Sahil zonasında subtropik iqlim hakimdir və orta illik temperatur 15&nbsp;°C olur. Yayda temperatur 22-23&nbsp;°C, qışda 4-6&nbsp;°C arasında dəyişir.

## Qalereya

Anchkho pass.jpg|Ançxo yolu
Khuap waterfall.jpg|Xuap şəlaləsi
Stone Sack Bzyb Gagra.JPG|Bzıb çayı
Waterfall near lake Ritsa (1).jpg|Ritsa gölü yaxınlığında şəlalə
Домбай-Ульген.JPG|Dombay-Ülgən dağı
Ущелье у Голубого озера.jpg|Dağlar arasında dar keçid


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Visay adaları

**Visay adaları** (, ) — Filippin arxipelaqı aid üç adalar qrupundan biridir. Qrupun şimalında Luzon adaları, cənubunda isə Mindanao adaları yerləşir.

## Coğrafiyası
Arxipelaqın əsas adaları:
* Bohol
* Sebu
* Leyte
* Neqros
* Panay
* Samar

Palavan adası isə Luzon adaları ilə Visay adaları arasında mübahisə predmetidir. Belə ki onun hansı arxipelaqa aid olması dəqiq deyil.

## Əhalisi
Adalarda əsasən visay xalqı yaşayır. Onlar visay dilində danışır. 2010-ci il sıyahıya almasına görə adalarda 18 003 940 nəfər yaşayır.

## İnzibati bölgü

Visay adaları üç regiona, hər region isə bir necə vilayətə bölünür.

## Əlavə məlumat
* Luzon adaları
* Mindanao adaları

## İstinadlar
Kvanju

**Kvanju** — Cənubi Koreyanın altıncı ən böyük metropoludur. Bu, mərkəzi hökumətin Daxili İşlər Nazirinin birbaşa nəzarəti altında olan təyin edilmiş bir böyük şəhərdir. Kvanju böyük şəhərə yüksəldiyi və Cənubi Çolla əyalətindən müstəqil olduğu üçün əyalət ofisi 2005-ci ildə Muan qraflığının cənubundakı Namak kəndinə köçənə qədər şəhər həm də Cənubi Çolla əyalətinin paytaxtı idi.

Adı "işıq" mənasını verən Kvan () və "vilayət" mənasını verən Ju (주; 州) sözlərindən düzəlib. Kvanju tarixən Muju (무주; 武州) kimi qeydə alınmışdır. Kənd təsərrüfatı Çolla bölgəsinin mərkəzində yerləşən şəhər həm də zəngin və müxtəlif mətbəxi ilə məşhurdur.

## Tarixçə
Şəhər eramızdan əvvəl 57-ci ildə qurulmuşdur. Üç Koreya Krallığı dövründə Pekçenin inzibati mərkəzlərindən biri idi.1929-cu ildə, İmperator Yapon hökmranlığı dövründə, şəhərdəki koreyalı və yapon tələbələri arasında qarşıdurma, müstəmləkə dövründə İmperator Yapon qəddarlığına qarşı böyük ümummilli üsyanlardan biri ilə nəticələnən regional nümayiş olan Kvanju Tələbə Müstəqillik Hərəkatına çevrildi.

Müasir sənaye Seula dəmir yolunun tikintisi ilə Kvanjuda quruldu. Əldə edilən bəzi sənaye sahələrinə pambıq tekstil, düyü dəyirmanları və pivə zavodları daxildir. 1967-ci ildə təyin edilmiş sənaye zonasının tikintisi sənayedə, xüsusən də avtomobil sənayesi ilə əlaqəli sektorlarda artımı təşviq etdi.

1980-ci ilin mayında Kvanjuda 12 dekabr 1979-cu il hərbi çevrilişin lideri Çun Du-hvana qarşı dinc nümayişlər keçirildi. Nümayişlər hərbi qüvvələr, o cümlədən Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığının elit bölmələri tərəfindən yatırıldı. Vəziyyət şiddətli basqılardan sonra gərginləşdi, nəticədə mülki əhalinin silah anbarlarına basqın etdiyi və silahlandığı Kvanju üsyanı baş verdi. 9 gün sonra qiyam yatırılan zaman yüzlərlə mülki şəxs və bir neçə polis qüvvəsi/əsgər həlak olmuşdu. 1987-ci ildə mülki qayda bərpa edildikdən sonra, hadisə qurbanlarının xatirəsini yad etmək üçün milli qəbiristanlıq yaradılmışdır. İndi Cənubi Koreya konstitusiyası Kvanju üsyanını Cənubi Koreya demokratiyasının kökü kimi qəbul edir.

1986-cı ildə Kvanju Çollonam-dodan ayrılaraq "Birbaşa İdarə olunan Şəhər"-ə (Jikhalsi) çevrildi və 1995-ci ildə "Böyükşəhər"-ə (Qvanqyeoksi) çevrildi.

Pekçe krallığı və Şilla krallığı arasındakı qədim rəqabət, eləcə də 20-ci əsrin 2-ci yarısında siyasi liderlər tərəfindən Qyonsan ()bölgəsinə verilən qərəzli prioritet kimi müxtəlif amillərə görə Kvanju sol təmayüllü siyasətçilər və sələfləri ilə yanaşı Koreyanın liberal Demokratik Partiyasının, eləcə də mütərəqqi Ədalət Partiyasının əsas qalasıdır.

Kvanju 2002 FİFA Dünya Kuboku, 2015 Yay Universiada Oyunları, 2019 Dünya Su İdmanı Çempionatı kimi bir çox idman tədbirləri keçirdi.

## İnzibati bölmələr
Kvanju 5 rayona ("Qu") bölünür.

## Din
2015-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin 9,5%-i Buddizmi, 28,7%-i Xristianlığı (20%-i protestantlıq və 8,7%-i katoliklik) etiqad edir. Əhalinin 61%-i dinsizdir.

## Əhali
Kvanjunun 1960-cı ildən 2016-cı ilə qədər əhali sayındakı dəyişiklik:

## İstinadlar
İki dəfə doğulmuş

**İki dəfə doğulmuş** () - yazıçı Marqaret Mazzantininin 2008-ci ildə nəşr olunmuş, 2009-cu ildə isə Kampello mükafatına layiq görülmüş romanıdır.

## Məzmunu
Cemmanın şair olan boşnak dostu Qoyko onu Sarayevoya dəvət edir. Bu zaman  Cemmanın Sarayevo ilə bağlı xatirələri yadına düşür, şəhərin XIV Qış Olimpiya Oyunlarını qəbul etməsi, 1984-cü ildə bu şəhərə olan səfəri, Qoyko ilə tanış olması, kasıb fotoqraf Diyeqo ilə tanış olması, onların İtaliyaya qayıtmaları və evlənmələri; bundan sonra başlayan ağrıverici hadisələr, Yuqoslaviyada müharibənin başlaması, anasının ölümü və mühasirə dövründə Sarayevoya qayıtmasını xatırlayır. Cemmanın həyat hekayəsi, parlaq xatirə kimi yaddaşında saxladığı bir çox ikinci dərəcəli personajların həyatı ilə əlaqələnir: Qoykonun anası və bacısı Mirna və Elena, Cemma və Diyeqonun övladı olması üçün öz orqanlarını kirayə verməyə razılaşan musiqiçi Aska və Cemmanın atası.

Romanda müharibənin dəhşətləri, Sarayevonun dağılması, şəhər sakinlərinin yaşadığı hisslər və sair ətraflı təsvir olunur.

## Ekranizasiyası
2012-ci ildə roman əsasında rejissor Sercio Kastellitto tərəfindən eyni adlı film çəkilmişdir. Filmdə Cemma və Diyeqo rollarını müvafiq olaraq Penelopa Kruz və Emil Hirş canlandırmışlar.

## Nəşrləri
* Margaret Mazzantini, Venuto al mondo, collana Scrittori italiani e stranieri, Mondadori, 531 səh., ISBN 978-88-04-57370-8.

## İstinadlar