Amerika inqilabı

**Amerika inqilabı** — XVIII əsrin ikinci yarısında, On üç koloniyanın Britaniya imperiyasından müstəqillik qazandığı və ABŞ adını aldığı dövrü əhatə edir. Amerika qitəsinə birinci miqrasiya etmiş Virciniya koloniyasından sonra 1772-ci ilə qədər koloniyaların sayı 13-ə çatmışdır. Müstəmləkələrdə idarəetmə forması qubernatorun ya yerli əhali tərəfindən seçilməsi, ya da krallıq tərəfindən və ya da bilavasitə kralın özü tərəfindən təyin edilməsi prinsipinə əsaslanırdı. Qanunverici orqan da təyin edilmiş və ya seçilmiş şəxslərdən ibarət idi.

Bu dövrdə müstəmləkələr Britaniya imperiyasına qarşı üsyan qaldırdı və 1775 - 1783 illər arasında ABŞ İstiqlal müharibəsi başladı. ABŞ istiqlal bəyannaməsi 1776-cı ildə nəşr olundu və 19 oktyabr 1781-ci ildə döyüş meydanında qələbə qazanıldı. Fransa krallığı Amerikanın yeni millətini pul və sursatla təmin etməkdə mühüm rol oynadı, İngiltərəyə qarşı koalisiya təşkil etdi və müharibəni sona çatdıran Yorktaun müharibəsində həlledici rol oynayan bir ordu və donanma göndərmişdir. Digər tərəfdən, amerikalılar kral və aristokratiyaya qarşı qiyam qaldırdılar və Fransanı nümunə götürmədilər.

Amerika İnqilabı, Amerika xalqını əhatə edən yeni respublika idealları kimi bir sıra intellektual və sosial dəyişiklikləri özündə cəmləşdirdi. Bəzi ştatlarda demokratiyanın dövlət idarəçiliyindəki rolu ilə bağlı qızğın mübahisələr olurdu. Respublikaçılığa keçid və getdikcə daha çox yayılan demokratiya ənənəvi sosial iyerarxiyada qarışıqlıq yaratdı və Amerikanın siyasi dəyərlərinin əsaslandığı siyasi əxlaq yaratdı. İnqilab dövrü 1763-cü ildə, Fransanın Amerikadakı koloniyalara hərbi təhdidi sona çatdıqdan sonra başladı. İngilislər koloniyalarda yaşayanların ümumiyyətlə qəbul etmədikləri vergilər tətbiq edərək, koloniyaların müdafiəsinə xərclədiklərinin böyük bir hissəsinin yenidən koloniyalar tərəfindən ödənilməsini qərara aldılar. 

Parlament 1765-ci ildə Pul Aktını qəbul etmişdir. Bu akt kağız almaq üçün vergi pullarının alınmasını tələb edirdi. Bu vəziyyət koloniyalarda böyük reaksiyalara səbəb olmuşdur. Bundan əlavə, kolonistlərin bir çoxu Britaniya parlamentində təmsil olunmadığı üçün hərəkəti qanunsuz qəbul etdilər. Bostondakı etirazlardan sonra İngiltərə buraya hərbi qüvvələrini göndərdi. Buna cavab olaraq koloniyalar öz milislərini səfərbər etdilər və müharibə 1775-ci ildə başladı. Əhalinin 15–20 faizi Britaniyaya sadiq olsa da, Patriotlar ümumiyyətlə müharibə zamanı ərazinin 80–90 faizinə qədərini tutdular. Digər tərəfdən, İngiltərə yalnız bir neçə sahilyanı şəhərə nəzarət edirdi.

1776-cı ildə On üç koloniyanın nümayəndələri yekdilliklə ABŞ-ni quran müstəqillik bəyannaməsini qəbul etdilər. 1778-ci ildə amerikalılar hərbi və dəniz qüvvələrini tarazlaşdıracaq Fransa ilə ittifaq qurdular. 1777-ci ildə Saratoga və 1781-ci il 19 oktyabrda Yorktownda iki ingilis ordusu əsir tutuldu və nəticədə 1783-cü ildə Paris müqaviləsi ilə sülh əldə edildi. ABŞ-nin şimalında Britaniya Kanadası, cənubunda İspaniya Floridası və qərbində Missisipi çayı var idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

### İstinad edilmiş əsərlər

* Barnes, Ian, and Charles Royster. *The Historical Atlas of the American Revolution* (2000), maps and commentary excerpt and text search
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Herrera, Ricardo A. "American War of Independence" *Oxford Bibliographies* (2017) annotated guide to major scholarly books and articles online
* Kennedy, Frances H. *The American Revolution: A Historical Guidebook* (2014) A guide to 150 famous historical sites.
* Purcell, L. Edward. *Who Was Who in the American Revolution* (1993); 1500 short biographies
* 
* 
* 

### Dövrün sorğuları

* John Richard Alden *A history of the American Revolution* (1966) 644 pp online, A scholarly general survey
* Allison, Robert. *The American Revolution: A Concise History* (2011) 128 pp excerpt and text search
* Atkinson, Rick. *The British Are Coming: The War for America, Lexington to Princeton, 1775–1777* (2019) (vol 1 of his 'The Revolution Trilogy'); called, "one of the best books written on the American War for Independence," [*Journal of Military History* Jan 2020 p.&nbsp;268]; the maps are online here
* , British perspective
* Brown, Richard D., and Thomas Paterson, eds. *Major Problems in the Era of the American Revolution, 1760–1791: Documents and Essays* (2nd ed. 1999)
*Bunker, Nick. *An Empire on the Edge: How Britain Came to Fight America*.  New York 2014.
* , British perspective'
* Cogliano, Francis D. *Revolutionary America, 1763–1815; A Political History* (2nd ed. 2008), British textbook
* Joseph J. Ellis *American Creation: Triumphs and Tragedies in the Founding of the Republic* (2008) excerpt and text search
* Don Higginbotham. *The War of American Independence: Military Attitudes, Policies, and Practice, 1763–1789* (1983) Online in ACLS Humanities E-book Project; comprehensive coverage of military and domestic aspects of the war.
* 
* 
* Mackesy, Piers. *The War for America: 1775–1783* (1992), British military study 
* Jack Rakove*Revolutionaries: A New History of the Invention of America* (2010) interpretation by leading scholar excerpt and text search
* Taylor, Alan. *American Revolutions: A Continental History, 1750–1804* (2016) 704 pp; recent survey by leading scholar
* Stanley Weintraub. *Iron Tears: Rebellion in America 1775–83* (2005) excerpt and text search, popular
* 

### Xüsusi tədqiqatlar

* Baer, Friederike. *Hessians: German Soldiers in the American Revolutionary War* (Oxford University Press, 2022). Publisher's website.
* Bailyn, Bernard. *The Ideological Origins of the American Revolution*. (Harvard University Press, 1967). 
* 
* Becker, Frank: The American Revolution as a European Media Event, European History Online, Mainz: Institute of European History, 2011, retrieved: October 25, 2011.
* 
* 
* 
* 
* Carté, Katerine. *Religion and the American Revolution: An Imperial History*. Chapel Hill: Omohondro Institute of Early American History and Culture and the University of North Carolina Press 2021. 
* 
* 
* 
* Fischer, David Hackett. *Washington's Crossing* (2004). 1776 campaigns; Pulitzer prize. 
* 
* Gilbert, Alan. *Black Patriots and Loyalists: Fighting for Emancipstuob in the War for Independence*.  Chicago: University of Chicago Press 2012. 
* Gerald Horne. *The Counter-Revolution of 1776: Slave Resistance and the Origins of the United States of America*. (New York University Press, 2014). 
* 
* 
* 
* Langley, Lester D. *The Long American Revolution and Its Legacy*(U of Georgia Press, 2019) online review emphasis on long-term global impact.
* 
* David McCullough. 1776 (book) (2005). ; popular narrative of the year 1776
* Pauline Maier. *American Scripture: Making the Declaration of Independence* (1998) excerpt and text search
* Nash, Gary B. *The Unknown American Revolution: The Unruly Birth of Democracy and the Struggle to Create America*. (2005). 
* Allan Nevins; *The American States during and after the Revolution, 1775–1789* 1927. online edition
* 
* Norton, Mary Beth. *1774: The Long Year of Revolution* (2020) online review by Gordon S. Wood
* 
* Palmer, Robert R. *The Age of the Democratic Revolution: A Political History of Europe and America, 1760–1800*. vol 1 (1959)
* 
* Murray Rothbard, *Conceived in Liberty* (2011), *Volume III: Advance to Revolution, 1760–1775* and *Volume IV: The Revolutionary War, 1775–1784*. ,  Libertarianism perspective
* 
* Van Tyne, Claude Halstead. *American Loyalists: The Loyalists in the American Revolution* (1902) online edition
* Volo, James M. and Dorothy Denneen Volo. *Daily Life during the American Revolution* (2003)
* Wahlke, John C. ed. *The Causes of the American Revolution* (1967) primary and secondary readings online
* 
* Wood, Gordon S. *American Revolution* (2005) [excerpt and text search] 208 pp excerpt and text search
* 

### Tarixşünaslıq

* Allison, David, and Larrie D. Ferreiro, eds. *The American Revolution: A World War* (Smithsonian, 2018) excerpt 
* Breen, Timothy H. "Ideology and nationalism on the eve of the American Revolution: Revisions once more in need of revising." *Journal of American History* (1997): 13–39. in JSTOR
* Burnard, Trevor. *Writing Early America: From Empire to Revolution*. Charlottesville: University of Virginia Press 2023.  Analysis of 400 scholarly journal articles. 
* Countrymen, Edward. "Historiography" in Harold E. Selesky, ed., *Encyclopedia of the American Revolution* (Gale, 2006) pp.&nbsp;501–508. 
* Gibson, Alan. *[https://archive.org/details/interpretingfoun0000gibs/page/n3/mode/2up Interpreting the Founding: Guide to the Enduring Debates over the Origins and Foundations of the American Republic]* (2006).
* Hattem, Michael D. "The Historiography of the American Revolution" *Journal of the American Revolution* (2013) online outlines ten different scholarly approaches
* Morgan, Gwenda. *The Debate on the American Revolution* (2007). Manchester University Press. 
* Schocket, Andrew M. *Fighting over the Founders: How We Remember the American Revolution* (2014).  . How politicians, screenwriters, activists, biographers, museum professionals, and re-enactors portray the American Revolution.  excerpt
* Shalhope, Robert E. "Toward a republican synthesis: the emergence of an understanding of republicanism in American historiography." *William and Mary Quarterly* (1972): 49–80. in JSTOR
* Waldstreicher, David. "The Revolutions of Revolution Historiography: Cold War Contradance, Neo-Imperial Waltz, or Jazz Standard?" *Reviews in American History* 42.1 (2014): 23–35. online
* Wood, Gordon S. "Rhetoric and Reality in the American Revolution." *William and Mary Quarterly* (1966): 4–32. in JSTOR
* Young, Alfred F. and Gregory H. Nobles. *Whose American Revolution Was It? Historians Interpret the Founding* (2011). NYU Press. 

### Birinci mənbələr

* *The American Revolution: Writings from the War of Independence* (2001), Library of America 
* Dann, John C., ed. *The Revolution Remembered: Eyewitness Accounts of the War for Independence* (1999). . excerpt and text search, recollections by ordinary soldiers
* Humphrey, Carol Sue, ed. *The Revolutionary Era: Primary Documents on Events from 1776 to 1800* (2003), Greenwood Press. , Newspaper accounts excerpt and text search
* Jensen, Merill, ed. *Tracts of the American Revolution, 1763–1776* (1967). American pamphlets 
* Jensen, Merill, ed. *English Historical Documents: American Colonial Documents to 1776: Volume 9* (1955), 890 pp; major collection of important documents 
* Samuel Eliot Morison ed. *Sources and Documents Illustrating the American Revolution, 1764–1788, and the Formation of the Federal Constitution* (1923). . 
* Murdoch, David H. ed. *Rebellion in America: A Contemporary British Viewpoint, 1769–1783* (1979), 900+ pp of annotated excerpts from *Annual Register*online
* Martin Kallich and Andrew MacLeish, eds. ''The American Revolution through British eyes'' (1962) primary documents
* 

## Xarici keçidlər

* ''American Revolution'', US National Park Service website portal
* ''American Independence'' Teaching with Historic Places uses historic places in National Parks and the National Park Service's National Register of Historic Places to enliven history, social studies, geography, civics, and other subjects
**Ben Franklin's World*, podcast on early America, sponsored by the Colonial Williamsburg Foundation.  
* Library of Congress Guide to the American Revolution
* "Hessians:" German Soldiers in the American Revolutionary War. Academic blog with original German sources, English translations, and commentary.
* Museum of the American Revolution
* Revolution! The Atlantic World Reborn, explores the transformations in the world's politics from 1763 to 1815, with particular attention to three revolutions in America, France, and Haiti. Linking the attack on monarchism and aristocracy to the struggle against slavery, it at how freedom, equality, and sovereignty of the people became universal goals. New-York Historical Society
* 132 historic photographs dealing with the personalities, monuments, weapons and locations of the American Revolution; these are pre-1923 and out of copyright.
* ''Pictures of the Revolutionary War: Select Audiovisual Records'', National Archives and Records Administration images, including non-military events and portraits
* The Democratic Revolution of the Enlightenment. Legacy of the struggle for independence and democracy.
* PBS Television Series ''Liberty'' 
* Chickasaws Conflicted by the American Revolution – Chickasaw.TV
* Smithsonian study unit on Revolutionary Money
* Black Loyalist Heritage Society
* Spanish and Latin American contribution to the American Revolution
* American Archives: Documents of the American Revolution at Northern Illinois University Libraries
* "Counter-Revolution of 1776": Was U.S. Independence War a Conservative Revolt in Favor of Slavery? Democracy Now! June 27, 2014.
* Wikiversity:The Great American Paradox