open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ejeni Lautensax-Leffler

**Ejeni Lautensax-Leffler** ; ) —  Almaniyalı coğrafiyaçı və diyarşünas alim. Onun elmi fəaliyyəti, xüsusilə Palatinat bölgəsinin coğrafiyası və tarixi üzərindəki dərin araşdırmaları ilə tanınır. 
## Həyatı
Ejeni Lautensax-Leffler 6 avqust 1902-ci ildə Almaniyanın Ramştayn şəhərində anadan olub. 1922-ci ildə Münxen şəhərindəki "Luisengymnasium"dan məzun olmuş və sonra Münhen Universitetində coğrafiya, tarix və Alman dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil almışdır. 1926-cı ildə "Die Oberflächengestaltung des Pfälzer Stufenlandes" adlı dissertasiyasını tamamlayaraq fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. Lautensax-Lefflerin elmi fəaliyyəti, xüsusilə Palatinat bölgəsinin coğrafiyasını təhlil etməyə yönəlmişdir.

Təhsilini tamamladıqdan sonra Lautensax-Leffler 1931-ci ildən Frayberqda coğrafiya üzrə mütəxəssis redaktor kimi fəaliyyət göstərmiş, daha sonra 1935-1936-cı illərdə Ştutqartda Alman Xarici İnstitutunda xəritə şöbəsində çalışmışdır. 

1939-cu ildə Hermann Lautensax ilə evlənmiş və bir neçə il sonra onların iki övladı dünyaya gəlib. Ailəsi ilə Ştutqart şəhərinə köçdükdən sonra, Lautensax-Leffler Pollisiya Təbii Mühafizə Cəmiyyətinin fəxri üzvü olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin, 1950-ci ildən etibarən yerli ictimaiyyətlə sıx əlaqə saxlamış və yerli mədəniyyətin qorunmasına dəstək olmuşdur.

Ejeni Lautensax-Leffler 11 iyul 1987-ci ildə Münhendə vəfat edib və Münhen-Forstenried qəbiristanlığında dəfn olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Literatur von und über Eugenie Lautensach-Löffler in der Deutschen Nationalbibliothek 
* Literatur von und über Eugenie Lautensach-Löffler in der bibliografischen Datenbank :en:WorldCat
* Indexeintrag für Eugenie Lautensach-Löffler in der Datenbank der Deutschen Biographie
Təqiəddin Məhəmməd Kaşani

Təqiəddin Məhəmməd Kaşani (Təqi Kaşi; 1549/1550-1616) — XVI–XVII əsrlərdə Səfəvilər dövlətində yaşamış alim idi. O, 1577/78 və ya 1585-ci ildə “Xülasət əl-əşar və zübdət əl-əfkar” (“Şeirlərin xülasəsi və fikirlərin seçməsi”) adlı əsəri yazmışdır. Bu əsər tanınmış fars şairlərinin tərcümeyi-hallarından ibarət topludur.

## Həyatı
Mir Təqiəddin Kaşaninin Səfəvi ədəbiyyatı tarixində xüsusi yer tutan ən mühüm əsəri "Xülasətül-əşar və zübdətül-əfkar" adlı təzkirəsidir. Bu əsər farsdilli bioqrafik ədəbiyyatın ən geniş və sistemli nümunələrindən biri hesab olunur. Əsərin yazılmasına müəllif təqribən qırx il sərf etmiş və onu hicri 975–1016-cı illər (miladi 1567–1607) arasında tamamlamışdır. Mövcud mənbələrə əsasən, Mir Təqiəddin Kaşani hicri 1022–1024-cü (miladi 1614–1616) illər arasında vəfat etmişdir. 

"Xülasətül-əşar və zübdətül-əfkar" əsəri struktur baxımından geniş və mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Əsər bir müqəddimə, dörd əsas fəsil, dörd rükn, "Xatimə" adlanan yekun hissənin giriş bölümü və bu xatimenin daxilində yerləşən on iki "əsl"dən (bölmədən) ibarətdir. Hər bir "əsl" konkret bir coğrafi bölgəyə həsr olunmuş və həmin bölgənin müəllifin müasiri olan şairlərinin həyatı və yaradıcılığı haqqında məlumatları ehtiva edir. Bu xüsusiyyət "Xülasətül-əşar və zübdətül-əfkar"ı yalnız poetik əsərlərin xronoloji və bioqrafik toplusu deyil, həm də dövrünün ədəbi coğrafiyasını əks etdirən qiymətli mənbəyə çevirir. Xatimenin beşinci "əsl"i xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki burada Qəzvin şəhəri-Səfəvilər dövründə Darüssəltənə (yəni hökumət mərkəzi) funksiyasını daşıyan əsas siyasi və ədəbi mərkəz - ilə bağlı şairlərin tərcümeyi-hallarına geniş yer verilmişdir. Bu bölmə həm Qəzvinin ədəbi mühitinin öyrənilməsi baxımından, həm də Səfəvilər dövrü poeziyasının tədqiqində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Hazırda bu əsərin müxtəlif hissələri üzərində elmi-tənqidi mətn nəşrləri həyata keçirilmişdir. Xüsusilə "Xülasətül-əşar və Zübdətül-əfkar (Bəxş-e Xorasān)" adlı hissə 1393-cü hicri-şəmsi ilində (miladi 2014) Tehranda, Miras-e Maktub Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən nəşr olunmuşdur.

## İstinadlar
Senecio tanacetoides

*  — Senecio royleanus bitki növünün sinonimi.
*  — Senecio tanacetopsis bitki növünün sinonimi.
Marisa cornuarietis

**Marisa cornuarietis** — Ümumi adı ilə "Kolumbiya ramşorn alma ilbizi", "Ampullariidae" fəsiləsinə aid böyük ölçülü şirin su ilbizi növüdür. Bu ilbizlər operkuluma malikdir və akvariumlarda məşhur olmaqla yanaşı, vəhşi təbiətdə bioloji nəzarət vasitəsi kimi də istifadə olunur.

## Yayılma

Bu növ Cənubi Amerikanın şimalında geniş yayılmışdır, baxmayaraq ki, tip lokaliteti məlum deyil. Növün təbii yayılma arealı Cənubi Amerikanın şimalı və Mərkəzi Amerikanı əhatə edir, o cümlədən Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Kosta-Rika, Fransa Qvianası, Qayana, Panama, Surinam, Trinidad və Tobaqo və Venesuela.
Bu ilbizlər həm akvariumlarda, həm də təbii mühitdə bioloji nəzarət üçün istifadə olunur. Onlar həşəratların və digər zərərvericilərin populyasiyasını nəzarət altında saxlamaq üçün faydalıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Marisa cornuarietis'' at the Apple Snail Website
* ''Marisa cornuarietis'' (Linnaeus, 1758) at Gulf of Mexico Program
* 
*
Cakarta İslam Mərkəzi

**Cakarta İslam Mərkəzi** (*JIC*) — İndoneziyanın Cakarta şəhərinin Koja bölgəsində yerləşən İslam təlimi və tədqiqatları mərkəzi. JIC-nin fəaliyyətlərinə "ZISWAF" (zəkat, infaq, sədəqə və vəqf) təşviqi, təhsil (TPA, Mədrəsə, İcma Öyrənmə Mərkəzi), sosial-iqtisadi fəaliyyətlər (məscid kooperativləri), müntəzəm dini dərslər, Təbliğ Akbar və İslam bayramlarının qeyd edilməsi daxildir.

## Tarix

Mərkəzin yerləşdiyi ərazidə əvvəllər 1972-ci ildə qurulmuş Kramat Tunqqak adlı Qırmızı fənər məhəlləsi var idi. Yerli icmalar bu məhəllənin qurulmasına qarşı çıxırdılar və onun qurulmasına qarşı mübarizə aparırdılar. 1998-ci ildə Cakarta qubernatoru qırmızı fənər məhəlləsini bağlamaq qərarına gəldi. Məhəllə rəsmi olaraq 31 dekabr 1999-cu ildə bağlandı. 2001-ci ildə Cakarta qubernatoru Sutiyoso bütün ictimai təbəqələrlə bir beynəlxalq müzakirə forumu keçirdi. Cakarta İslam Mərkəzinin qurulması ideyası Sutiyoso tərəfindən Nyu-Yorkda Professor Əzyumardi Əzrəyə (o zaman UIN Şərif Hidayətullahın rektoru) təqdim edildi. Mərkəzin şüarı yalnız bir məscid tikmək deyildi. Onların əsas məqsədi CİM-i İndoneziya və Cənub-Şərqi Asiyada İslam mədəniyyətinin mərkəzi qovşaqlarından birinə çevirmək idi.

CİM keçmiş qırmızı işıqlar məhəlləsinin yerində qurulub. Ərazi 2003-cü ildən bəri fəaliyyət göstərir. Kompleks 7 hektar ərazini əhatə edir və 6,000 m² məscid və İslam təlimi üçün yer daxildir. 2003 və 2004-cü illərdə Qubernatorun iki qərarı (99/2003 və 651/2004) mərkəzin təşkilati və iş quruluşunu formalaşdırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*  (ingiliscə)
Pomacea bridgesii

**Pomacea bridgesii** — Ümumi adı ilə "tikanlı alma ilbizi" və ya "sirli ilbiz", Cənubi Amerikaya məxsus olan, qəlsəmə və operkuluma malik bir şirin su ilbizi növüdür. Bu ilbizlər "Ampullariidae" fəsiləsinə aid suda yaşayan qastropod molyuskdurlar. Bu ilbizlər çox güman ki, ABŞ-yə akvarium ticarəti vasitəsilə gətirilmişdir.

## Yarımnövlər

*"*Pomacea bridgesii bridgesii*" (Riv, 1856)
*"*Pomacea bridgesii diffusa*" (Blum, 1957)

## Anatomiya

"Pomacea bridgesii" ilbizləri başlarının ucunda yerləşən mürəkkəb quruluşlu gözlərə malikdir. Göz sapının ortasından kəsildikdə gözü tamamilə bərpa edə bilirlər. Onlar həm qəlsəmə, həm də ağciyərlə doğulurlar. Sirli ilbizlər həmçinin hava almaq üçün istifadə edilən kiçik bir boru olan sifona malikdirlər. Tez-tez səthə çıxaraq hava alırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.applesnail.net
Cepaea hortensis

**Cepaea hortensis** — *Ağdodaqlı ilbiz* və ya *bağ zolaqlı ilbizi*, "Helicidae" fəsiləsinə aid böyük ölçülü, quru qazanan molyusk növüdür. Bu cinsdə yeganə digər növ *Cepaea nemoralisdir*.

## Qabıq təsviri

"C. hortensis"-in diametri 22 mm qədər olan qabığı var və adətən "C. nemoralis"-dən bir qədər kiçikdir. Yetkin fərdlərdə göbək hissəsi bağlıdır, lakin cavan fərdlərdə dar şəkildə açıqdır. "C. hortensis"-in qabıqları ən çox sarı rəngdə olsa da, qəhvəyidən çəhrayıya və açıq sarıya qədər müxtəlif fon rəngləri göstərir və beşə qədər qəhvəyi zolaq ola bilər, bəziləri qonşu zolaqlarla birləşə bilər. Bu polimorfizm, "Cepaea nemoralis" ilə bölüşdürülür və əhəmiyyətli tədqiqatların mövzusu olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*''Cepaea hortensis'' at Animalbase taxonomy, short description, distribution, biology, status (threats), images
* ''Cepaea hortensis'' images at Encyclopedia of Life
*Images of shell variations in ''C. hortensis''
Cornu aspersum

**Cornu aspersum** — Ümumi adı ilə "bağ ilbizi", Helicidae fəsiləsinə aid quru ilbizi növü. Bu fəsiləyə ən tanış quru ilbizləri daxildir. Bütün quru molyuskları arasında bu növ, bəlkə də, ən yaxşı tanınanıdır. İki əsrdən çox müddət ərzində "Helix aspersa" adı ilə təsnif edilsə də, indiki təsnifat onu "Cornu" cinsinə aid edir.

## Taksonomiya

Növün qəbul edilmiş adı uzun müddət "Helix aspersa" hesab edilirdi, bu da Roma ilbizi Helix pomatia kimi "Helix" cinsinə aid idi. Lakin 1990-cı ildən bəri bir sıra nəşrlərdə əvəzinə əvvəllər Helix-in yarımcinsləri hesab edilən müxtəlif cinslərə daxil edilmişdir. Belə bir cins "Cornu"-dur, bu cins əgər növ "Helix aperta" kimi tanınan növlərlə eyni cinsdə hesab edilirsə, uyğundur. O zaman növün adı "Cornu aspersum" olardı. Əvvəllər "Cornu"-nun etibarlı bir cins adı olub-olmadığı mübahisəli idi , lakin 2015-ci ildə qərar verildi ki, bu, etibarlıdır. Bu qərara qədər İtalyan tədqiqat qrupları və digərləri "Cantareus" cins adından istifadə edirdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ''Helix aspersa'' at Animalbase taxonomy, short description, distribution, biology, status (threats), images 
*  ''Helix aspersa'' images at Encyclopedia of Life  including genitalia drawings
* brown garden snail on the UF / IFAS Featured Creatures website
* Canada Agriculture Fact Sheet
* BBC Info Page
* Extreme Close-Up Video of the North American Garden Snail
* University of California Pest Management Guidelines: Brown Garden Snail
* Video of froth protection response of Cornu aspersum
* Zachi Evenor, A video showing a garden snail (Cornu aspersum / Helix aspersa) in action, YouTube, November 9, 2013
Tahar Caut

**Tahar Caut** (; ) — Əlcəzairli jurnalist, şair və ədəbiyyatçı.

## Erkən həyat
Tahar Caut 1954-cü ildə Əlcəzairin Kabiliya bölgəsində yerləşən Ait Çafaa kəndində anadan olmuşdur. Universiteti bitirdikdən sonra "Algérie Actualité" qəzetində jurnalist olaraq işləyib və 1980-ci illərin sonlarına doğru Əlcəzairin ən önəmli ədəbiyyatçılarından birinə çevrilmişdir.

## Əsərləri
* "The Last Summer of Reason"
* "The Watchers"
* "L'invention du Desert"
* "Les Chercheurs d'Os"
* "Les Rets de l'oiseleur"
* "L'oiseau minéral"
* "L'exproprié"
* "Insulaire et Cie"
* "L'Arche à vau-l'eau"
* "Solstice Barbelé"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tahar Djaout http://www.grijalvo.com/Ziane-Khodja/b_ziane_khodja_fotos_tahar_djaout.htm
* Silence is Death: The Life and Work of Tahar Djaout http://www.nebraskapress.unl.edu/product/Silence-Is-Death,671918.aspx by Julija Sukys http://julijasukys.com
* "Islamists Killed Tahar Djaout: We Should Give Life to His Ideas," by Jennifer Bryson, January 16, 2009, https://www.thepublicdiscourse.com/2009/01/98/
* Ali Chibani, *Tahar Djaout et Lounis Aït Menguellet. Temps clos et ruptures spatiales,* Paris, L'Harmattan, 2012. http://www.editions-harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&obj=livre&no=36610
Turanecio

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əl-Əkbər Milli məscidi

**Əl-Əkbər Milli məscidi** (İndoneziya dilində: *Masjid Nasional Al-Akbar Surabaya*) — həmçinin Əl-Əkbər məscidi (İndoneziya dilində: *Masjid Al-Akbar*, mənası "*Böyük Məscid*") və ya Surabaya Böyük Məscidi kimi tanınan, Şərqi Yava, Surabaya şəhərində yerləşən milli məscid. Maksimum tutumuna görə Cakartadakı İstiqlal məscidindən sonra İndoneziyanın ikinci ən böyük məscididir. Məscidin yeri Surabaya-Gempol Magistral Yolunun yanındadır. Ən fərqli xüsusiyyəti, dörd kiçik mavi günbəzlə müşayiət olunan böyük şaquli günbəzidir. Həm də Allahın 99 adına bir oda olan 99 metr hündürlüyündə bir minarəsi var.

## Memarlıq

Memarlıq dizaynı, İndoneziyada böyük məscidlərin inşası təcrübəsi olan mütəxəssis məsləhətçiləri ilə Surabaya'dakı Sepuluh Nopember Texnologiya İnstitutundan (ITS) bir komanda tərəfindən həyata keçirilmişdir. Torpağın minimal möhkəmlik səviyyəsi ilə qeyri-sabit vəziyyəti nəzərə alınaraq, təməli daxili və ya pakubumi təməl sistemi ilə həyata keçirilmişdir. Bu məscidin təməli üçün 2000-dən az olmayan dirək basdırılmışdır.

Döşəmə, ərazinin ətrafındakı yer səthindən 3 metr yüksəklikdə dizayn edilmişdir. Lakin, dizayndakı sonrakı dəyişikliklərin həyata keçirilməsindən sonra, yeraltı otaq zirzəmi kimi istifadə edilmiş və zirzəminin üzərindəki döşəmə (1-ci mərtəbə) dirəklər tərəfindən dəstəklənmişdir (üzən döşəmə sistemi). Döşəmə işi yerində tökmə sistemi ilə aparılır və 3 x 3 metr ölçüsündə və 15 sm qalınlığında düzbucaqlı döşəmə plitələrindən ibarət prefabrik betondan hazırlanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rohit Kumar (atlet)

**Rohit Kumar** (d. 5 avqust 1992) — nüvə itələmə üzrə F46 kateqoriyasında yarışan hindistanlı para atlet. O, 2024-cü ildə Paris Yay Paralimpiya Oyunlarında Hindistanı təmsil etmişdir.

## Karyerası
Kumar 2022-ci ildə Çinin Hançjou şəhərində keçirilən Asiya Para Oyunlarında 14,56 m atışla bürünc medal qazandı.

## İstinadlar
Tarchonanthoideae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Hemlin Valentayn Snell

**Hemlin Valentayn Snell** (; 14 fevral 1810 – 29 yanvar 1886) ABŞ-nin Florida ştatını təmsil edən hüquqşünas və siyasətçi. O, Florida Nümayəndələr Palatasının spikeri, Florida ştatı Senatının prezidenti və Florida ştatının Tampa şəhərinin səkkizinci meri olub.

O, Corciyanın Savanna şəhərində anadan olmuşdur. O, Vilyam H. Vitakerin ögey qardaşı idi.

Snell Floridaya ilk dəfə 1830-cu illərin sonlarında köçmüşdür. 1840-cı ildə o, Kalhun qraflığının Ərazi Qanunvericilik Məclisinin nümayəndəsi seçildi. O, bir daha 1842-ci ildə indiki Sarasota qraflığına köçmüş və burada quava plantasiyasını açmışdır.

Snell 1854-cü ildə Hillsboro qraflığını təmsil etmək üçün Florida Senatına seçildi. 1855-ci ildə Manati qraflığının yaradılmasına başçılıq etdi. 1856-cı ildə Florida Nümayəndələr Palatasında yeni yaradılmış Manati qraflığınin ilk ştat nümayəndəsi seçildi.

Snell 1857-ci ilin sonlarında Tampaya köçdü. 1858-ci ilin iyununda Tampa limanının vergi yığan müavini təyin olundu. 1 fevral 1860-cı ildən 2 fevral 1861-ci ilə qədər Tampa şəhərinin meri vəzifəsində çalışdı. Mer kimi o, Amerika vətəndaş müharibəsinin başlanmasını pozitiv qiymətləndirdi. Fort Bruk postu üzərində nəzarəti ələ keçirdikdən sonra 20-ci Florida alayı 21 aprel 1861-ci ildə Tampada hərbi vəziyyət elan etdi. Hərbi vəziyyət elan edildikdən təxminən üç həftə sonra o, həmin vaxt şəhərin bir çox digər vətəndaşları kimi Tampanı tərk etdi. 1867-ci ildə Meri Bevillə evləndi.

29 yanvar 1886-cı ildə Florida ştatının Geynsvil şəhərində vəfat etdi.

## İstinadlar
Əbu Əvanə əl-İsfərayini

**Əbu Əvanə Yaqub ibn İshaq ibn İbrahim əl-İsfərayini** (; ) — hədis hafizi.

## Bioqrafiyası
Hicri 230-cu (844–45) ildən sonra anadan olduğu rəvayət edilib. Təhsil həyatına Quran oxumağı öyrənməklə qədəm qoyub. Ardınca hədis və fiqhə yönəlib. Xorasana, İraqa, İrana, Şama, Misirə, Məkkəyə, Mədinəyə, Yəmənə emi səfərlər edib. Buralarda illərlə qalaraq tanınmış alimlərdən dərslər alıb, hədis və fiqh biliklərini inkişaf etdirib. Onun elm öyrəndiyi müəllimlərdən bəziləri bunlardır: Müslüm ibn Həccac, Əhməd ibn Əzhər, Ömər ibn Şəbbə, Məhəmməd ibn Yəhya əz-Zöhli, Əbu Züra ər-Razi və Əbu Xətim ər-Razi.

Əbu Əvanə İsfərayenə qayıtdıqdan sonra hədis dərsləri verməyə başlamışdır. Hicri 292 (904–905) ildə Cürcanda hədis rəvayət etdiyi məlumdur. Şafiinin görüşlərini və əsərlərini İsfərayenə ilk dəfə gətirən də məhz o olmuşdur. O, Şafiinin əsərlərini ən məşhur iki ravisindən — Rəbi ibn Süleyman əl-Muradi və İsmayıl ibn Yəhya əl-Müzənidən birbaşa nəql etmişdir. Əbu Əvanənin tələbələri arasında tanınmış mühəddislərdən Əbu Əli ən-Nisaburi, İbn Ədi, Təbərani, Əbu Bəkr əl-İsmayıli, Qitrifi və oğlu Əbu Musab Məhəmməd vardır.

Beş dəfə həcc etdiyi deyilən Əbu Əvanə əl-İsfərayini İsfərayendə vəfat etmişdir. Sonraları məzarı üzərində bir türbə tikilmiş və ziyarətgaha çevrilmişdir.

## Əsərləri

* **əl-Müsnədül-muxrəc alə kitabi-Müslüm ibn əl-Həccac**. "Səhihi-Müslüm"in müstəxrəci olan bu əsəri Katib Çələbi "Müxtəsərül-müsnədis-səhih alə Müslüm" adlandırıb. Həmçinin bu əsər "əs-Səhihül-müsnəd", "Səhihü Əbi Əvanə", "Müsnədü Əbi Əvanə", "Müstəxrəcü Əbi Əvanə" kimi adlarla da tanınır. Əbu Əvanə, bu əsərdə öz isnadları ilə "Səhihi-Müslüm"dəki rəvayətləri dəstəkləmiş, əsəri başlıqlar vasitəsilə bölmələrə ayıraraq bəzi yerlərdə izahlar da vermiş və rəvayətlərdəki xətaları göstərməyə çalışmışdır.

## İstinadlar
Bakirə Məryəmin vəfatı (Giberti)

**Bakirə Məryəmin vəfatı** () — Lorenzo Gibertinin eskizi əsasında Nikkolo di Pyero tərəfindən 1404-1405-ci illərdə Florensiya kafedralının əsas fasadındakı okulusda yaradılmış vitraj.

## Tarixi

Giberti *"[[Qeydlər (Giberti)|Qeydlər]]"*ində bildirir ki, *"Bakirə Məryəmin vəfatı"* sənətkarın kafedral üçün dizayn etdiyi ilk vitrajlardan biridir: *"Santa-Mariya-del-Fiorenin fasadındakı mərkəzi okulusda yerləşdirilməsi üçün "Bakirə Məryəmin vəfatı"nı çəkdim, saha sonra isə yanlar üçün vitrajları layihələndirdim."* 

1405-ci ilin iyununda vitrajın quraşdırılması tamamlanmış və dəmirçi Kambio di Pyeroya işinə görə əməkhaqqı ödənilmişdir. 

## Təsviri

Səmavi fonda təsvir edilmiş müqəddəslər və peyğəmbərlərdən qotik kvatrefoliyanın mərkəzində Bakirə Məryəmin səmaya yüksəlməsi təsvir edilib; Səmada İsə, mələklərin əhatəsində əlində tac tutaraq onu gözləyir. Bakirə Məryəm, əllərini yuxarı qaldırmış şəkildə, ikonik hərəkətsizliklə *[[vesica piscis]]* fiqurunun ortasında təsvir edilmişdir. Yanlardan onu mələklər əhatə edir, fiqurun aşağısı isə iki serafimlə tamamlanır. 

Mələklər, kontrastlı variasiyaları olan simmetrik qruplar şəklində, musiqi ilə məşğul olmaqdan ibadətə kimi müxtəlif işlərlə məşğul olarkən təsvir edilmişdir. Onların arasında *vesica piscis*in aşağısında yerləşən iki fiqur seçilir; bir neçə il əvvəl *"[[Porta della Mandrola]]"*da təqdim edilmiş bu yeni motiv, ilk dəfə Giberti tərəfindən burda istifadə edilmişdir (lakin, 1400-cü ildə Gibertinin Sant-Ancelo-in-Vado kommunasında işlədiyi *"Müqəddəs Məryəmin vəfatı"* qabartmasında bu motivə diqqət yetirməmişdi.)

## İstinadlar
Reynhard Qenzel

**Reynhard Qenzel** () — alman astrofizikidir. O, 2020-ci ildə Andrea Qez və Rocer Penroz ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel Mükafatına layiq görülüb.

## Həyat yolu
Reynhard Qenzel Bərk cisim fizikası üzrə professor Lüdviq Qenzelin oğludur (1922–2003 il). Təhsilini Frayburq Universiteti və Bonn Universitetində alıb. 1975-ci ildə Bonn Universitetini bitirmişdir. 1978-ci ildə Bonn Universitetində və Maks Plank adına Radio Astronomiya İnstitutunda iki namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Daha sonra ABŞ-da işləyib. 1986-cı ildə Almaniyaya qayıtdı və burada Maks Plank Cəmiyyətində işinə davam etdi. 1988-ci ildə Münhen Lüdviq Maksimilian Universitetinin professoru oldu. 1999-cu ildən Berkli Kaliforniya Universitetində də dərs deməyə başlıyır. 2010-cu ildə Maks Plank Cəmiyyətində Fizika İnstitutunun direktoru oldu. Bavariya Elmlər Akademiyasının üzvü (2003 il) və Amerika Fizika Cəmiyyətinin həqiqi üzvüdür (1985 il).

## Mükafatları
* 1986-cı il -Nyuton Leysi Pirs Mükafatı
* 1990-cı il -Leibniz mükafatı
* 2000-ci il -Julia Jansen Mükafatı
* 2003-cü il -Balsan Mükafatı
* 2007-ci il -Albert Eynşteyn medalı
* 2008-ci il -Şao Mükafatı
* 2008-ci il -Otto Han medalı
* 2010-cu il -Karl Yansk Mühazirəsi
* 2011-ci il -Karl Şvartşild medalı
* 2012-ci il -Kraford Mükafatı
* 2014-cü il -Harvi Mükafatı
* 2014-cü il -Herşel medalı
* 2020-ci il -Nobel Mükafatı — Andrea Qez və Rocer Penrous ilə birlikdə
* 2020-ci il -Çox İstinad Edilən Tədqiqatçı

## İstinadlar
Səid ibn Müseyyib

**Əbu Məhəmməd Səid ibn Müseyyib ibn Həzn əl-Qureyşi əl-Məhzumi** (; ) — tabiin nəslinə mənsub, mədinəli yeddi fəqihdən biri.

## Bioqrafiyası
Özünün bildirdiyinə görə hicri 15-ci ildə Mədinədə doğulub. Babası, atası və anası səhabə olub. Babası Yəmamə döyüşündə həlak olub. Atasının Məhəmməd peyğəmbərdən nəql etdiyi hədislərə "Səhiheyn" və "əs-Sünən"lərdə yer verilib. Səid görkəmli səhabələrin yaşadığı dövrdə Mədinədə böyümüşdür. O, Osman, Əli, Aişə, Ümmü Sələmə, Əbu Hüreyrə, Zeyd ibn Sabit, Əbu Musa əl-Əşari, Abdullah ibn Abbas, Abdullah ibn Ömər, Abdullah ibn Əmr ibn Əs, Məhəmməd ibn Məsləmə, Ümmü Süleym və atası Müseyyib kimi səhabələrdən hədis rəvayət etmişdir. Onun xəlifə Öməri görməsi, lakin ondan hədis rəvayət etməməsi iddiası doğru hesab olunmur. O daha çox qayınatası Əbu Hüreyrədən hədis öyrənmişdir. Onun Əbu Bəkr, Übey ibn Kəb, Bilal Həbəşi, Səd ibn Übadə, Əbu Zər əl-Qifari və Əbüd-Dərda kimi səhabələrdən olan rəvayətləri mürsəl hesab olunur. Onun təhsil məqsədilə çoxlu səyahətlər etdiyi bildirilmişdir. Ondan bir çox tabiin hədis rəvayət etmişdir. Bunlara Ömər ibn Əbdüləziz, Əta əl-Xorasani, Əmr ibn Şueyb, Əmr ibn Dinar, Əmr ibn Mürrə, Qətadə, Məhəmməd əl-Baqir, Zöhri, İbn əl-Münkədir, Meymun ibn Mehran və Yəhya ibn Səid əl-Ənsari kimi tabiinləri misal göstərmək olar.

O, dünyəvi heç bir şeyə əhəmiyyət verməmiş, Harrə döyüşündən sonra Yezidə və Abdullah ibn Zübeyrə beyətdən imtina etmişdir. Əməvi hakimiyyətinə müxalif olan Səid, həcc ziyarəti üçün Mədinəyə gələn xəlifə Əbdülməlik ibn Mərvanla görüşdən imtina etmişdir. Xəlifə Əbdülməlik, oğlanları Vəlid ilə Süleyman üçün beyət toplayarkən Səid buna da qarşı çıxmışdır. Bundan sonra qamçılanaraq həbs edilən Səid, Ömər ibn Əbdüləziz istisna olmaqla Mərvanilərə hər namazda qarğış edəcəyini söyləmişdir. Həyatının sonlarına doğru gözlərini, bir rəvayətə görə isə tək gözünü itirmişdir.

Səid ibn Müseyyib hicri 94-cü (713) ildə Mədinədə vəfat etmiş, Cənnətül-Bəqidə dəfn edilmişdir. Onun rəvayət etdiyi hədislərə *[[Kütübi-sittə|Kütübi-Sittə]]* başda olmaqla bütün hədis məcmuələrində yer verilmişdir.

## Fiqh elmindəli yeri
Səid, Mədinənin məşhur yeddi fəqihinin (füqəha əs-səba) ən qabaqcılı olub. Belə ki, mədinəli məşhur yeddi tabiin fəqihindən biri olan Qasım ibn Məhəmməd ibn Əbu Bəkr, Səidin onların ağası və ən biliklisi olduğunu qeyd etmişdir. Səid, "fəqihül-füqəha" adlandırılmış, Ömər ibn Əbdüləziz Mədinə valisi oluğu vaxtlarda yalınz ondan məsləhət almışdır. Abdullah ibn Ömər atasının verdiyi fətva və hökmləri Səiddən soruşub öyrənərdi, çünki Səid, Məhəmməd peyğəmbərin və ilk üç xəlifənin verdiyi hökmləri ən yaxşı bilən tabiin alimlərindən biri olmuşdur. Malik ibn Ənəs, bunun səbəbini Səidin Ömərlə bağlı bütün məlumatları öyrənməyə çalışması və buna nail olması ilə izah etmişdir. Ona Ömərin verdiyi hökmləri çox yaxşı bildiyi üçün "rəvayətü Ömər" deyilmişdir. Tələbəsi Qətadə halal və haram mövzularının Səidin daha yaxşı bildiyini, Məkhul isə İslam dünyasında ondan daha alim birinə rast gəlmədiyini söyləmişdir.

## İstinadlar
III Şuşa Qlobal Media Forumu

**III Şuşa Qlobal Media Forumu** — 2025-ci il iyulun 19-dan 21-dək Şuşada keçirilən Xəbər Agentlikləri və Media Strukturlarının forumu. Forumda 52 ölkədən 30 informasiya agentliyini, 7 beynəlxalq təşkilatı, 80 media strukturunu təmsil edən 140 qonaq iştirak edib.

## Ümumi məlumatlar
Forumda olan mövzular:

* "İnnovativ yanaşmalar: rəqəmsal əsrdə media savadlılığı"
* "Media savadlılığı informasiya təhlükəsizliyinin təminatı kimi"
* "Sosial medianın təkamülü ictimai etimada necə təsir edir: media savadının cəlb edilməsi"
* "Rəqəmsal keçidlər: Süni intellekt əsrində informasiya və medianın dayanıqlığının gücləndirilməsi"

İyulun 19-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Xankəndi Zəfər meydanındakı Konqres zalında mediaforum iştirakçıları ilə görüşüb. Foruma Euronews Yaxın Şərq Bürosunun rəhbəri Ceyn Uizerspun moderatorluq edirdi.

Forum iyulun 20-də açılıb. TRT World-də yayımlanan “The Newsmakers” verilişinin aparıcısı Andrea Sankenin moderatorluğu ilə "İnnovativ yanaşmalar: Rəqəmsal Çağda media savadlılığı” adlı müzakirə aparılıb.

Forumun yekun sessiyası iyulun 21-də keçirilib. TRT World kanalının aparıcısı Mariam Zaidinin moderatorluğu ilə keçirilən mövzu “Sosial medianın təkamülü ictimai güvənə necə təsir edir: Media savadlılığının tətbiqi” idi. Panel müzakirədə moderatorluğu beynəlxalq xəbər aparıcısı və jurnalist Nadira Tudor edib. O, "Media savadlılığı informasiya təhlükəsizliyinin təminatı kimi" mövzusunda panel sessiyası keçirib.

Forumda Euronews telekanalının rəhbəri, Euronews Baku-nun baş direktoru Fernando Soares, Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının baş katibi Alejandro Giboi, AnewZ, TRT World, ASC Kazkontent  (Qazaxıstan), BlitzMetrics, TikTok, LinkedIn sosial şəbəkələrinin nümayəndələri, ukraynalı jurnalistlər Dmitri Qordon, Alesya Batsman, Yelena Kurbanova, Afrika İttifaqı İnkişaf Agentliyinin, Çin Media Korporasiyasının, Küveyt KUNA xəbər agentliyinin,  Pakistanın DND xəbər agentliyinin[5] nümayəndələri, beynəlxalq ekspertlər, hökumət rəsmiləri və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri iştirak ediblər.

Forumda süni intellekt texnologiyalarının media sferasında yayılması, süni intellektin jurnalistikaya, cəmiyyətə təsiri, informasiya istehlakına yanaşmalar, süni intellektin normativ-hüquqi bazası müzakirə olunub.

Forumda saxta xəbər problemləri, dezinformasiyaya qarşı mübarizə zərurəti, jurnalistika peşəsi ilə bloggerlik arasındakı sərhədlər də müzakirə olunub.

Forum iştirakçıları Ağdam, Xankəndi, Laçın, Xocalı, Füzuli şəhərlərində olublar.

## Qallereyası

Fayl:III Шушинский Глобальный медиафорум Июль 2025 2.jpg 
Fayl:III Шушинский Глобальный медиафорум Июль 2025 3.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* III Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçıları ilə görüş keçirilib
* III Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçıları ilə görüş keçirilib, İlham Əliyev görüşdə iştirak edib
* İlham Əliyevin III Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçıları ilə görüşü
* "Euronews"da III Şuşa Qlobal Media Forumu haqqında material hazırlanıb
Yüksəliş yayı

**Yüksəliş yayı** () — teosofiya təlimində, planetar zəncir adlanan sistem daxilindəki incə və ya efir (eterik) planlarda (mərhələlərdə) baş verən hərəkət və axını ifadə edən bir termin.

Bu anlayış, sıx maddədən ən incə (suptil) mühitə doğru yönələn yüksəliş hərəkətini göstərir. Buna həmçinin "qaranlıqdan işığa doğru yüksəliş yayı" da deyilir.

Teosofların fikrincə, Məhəmməd peyğəmbərin Merac və İsa peyğəmbərin Uruc hadisələri zamanı, müxtəlif ənənələrdə "yeddi qat səma" kimi ifadə edilən bu efir mərhələlərində (suptil planlardan) insanın efiri bədən vasitəsilə mərhələli şəkildə yüksəlir.

Yüksəliş yayının əksi olan hərəkət isə — ən suptil plandan sıx maddəyə doğru gedən, yəni maddiləşmə və sıxlaşma prosesidir. Bu hərəkətə "işıqdan qaranlığa eniş yayı" və ya sadəcə "eniş yayı" () deyilir.

Sufizmdə bu iki anlayış müvafiq olaraq "dövrəyi-fərşiyyə" (eniş yayı) və “dövrəyi-ərşiyyə" (yüksəliş yayı) terminləri ilə ifadə olunur.

Şaman inanclarına görə isə, səmaya yüksəlmək istəyən şəxs, bu yayı izləyərək, mərhələlərlə səmaya qalxmalıdır.

## İstinadlar
Müqəddəs Məryəm kilsəsi (Starqard)

Starqarddakı **Müqəddəs Məryəm kilsəsi**, **Dünya Kraliçası Kollegial Kilsəsi** (polyakca: *Kolegiata Najświętszej Marii Panny Królowej Świata*) və ya sadəcə *Müqəddəs Məryəm Kilsəsi* — Polşa Pomeraniyasında diqqətəlayiq bir memarlıq abidəsidir. Köhnə Şəhər Bazarının şərq hissəsini bağlayır. Abidə, Avropa Kərpic Qotik Marşrutunun bir hissəsidir. Kollegial kilsədir, lakin şəhər sakinləri onu ümumiyyətlə "Kafedral" adlandırırlar.

## Tarix

Kilsənin mövcudluğu haqqında ən qədim məlumat 1248-ci ildəki yazılardaandır. Kammin yepiskopu, Starqardı Duke Barnim I-ə qaytardıqdan sonra, qanununu kilsəyə şamil etdi.
Sürətlə inkişaf edən Starqarddakı Kilsə, müntəzəm ziyarətçilər üçün çox kiçik oldu. 1292-ci ildə yeni və daha təsirli bir ibadət yeri inşaatına başlanıldı. Bu mərhələdə, Kilsənin bütün nefləri eyni hündürlükdə olan üç nefli bir quruluşu var idi və qülləsi yox idi. Kafedral, bölgədəki Hanza şəhərlərinə xas olan Venedik məhəlləsinin kafedrallarına aid edilə bilər. Çoxbucaqlı xor stalı, Lübek Müqəddəs Məryəm Kilsəsinə bənzər 5/8 sonluğa malikdir. 1388-ci ildən təxminən 1500-cü ilə qədər olan dövrdə, Presbiteriya və qüllələrin inşası ilə quruluşun son genişlənməsi ortaya çıxdı.

Kilsə və bitişik şəhər divarları, 4 oktyabr 2010-cu ildə təyin edildiyi kimi, Polşanın rəsmi milli tarixi abidələrindən birini (Pomnik historii) təşkil edir. Onun siyahısı, Polşa Milli İrs Şurası tərəfindən aparılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tomahavk (raket)

**"Tomahavk"** (  — NATO kod adı SS-66   tələffüz: " *Tomahawk* "; eyniadlı Şimali Amerika hind döyüş baltasının adındandır) —  sualtı, yerüstü və quruda istifadə üçün ABŞ çoxməqsədli, yüksək dəqiqlikli, uzaq mənzilli strateji və taktiki qanadlı raketlər ailəsi. 

Çox aşağı hündürlüklərdə, ərazini təqib edərək uçur. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gəmiləri və sualtı qayıqları ilə xidmətdədir və 1983-cü ildə qəbul edildikdən sonra Birləşmiş Ştatların iştirak etdiyi bütün mühüm hərbi münaqişələrdə istifadə olunub. Raketin 2017-ci ildə təxmini dəyəri 1,9 milyon ABŞ dolları olub.

Tomahavk müxtəlif döyüş tapşırıqlarını həll etməyə qadir olan çox spektrli silahdır. Raket standart nüvə və ya adi döyüş başlığı əvəzinə çoxlu dağılmış hədəfləri (məsələn, aerodrom, avtomobil parkı və ya çadır düşərgəsindəki təyyarələr) məhv etmək üçün kaset sursatları daşıya bilər. O, həmçinin kəşfiyyat avadanlığı ilə təchiz oluna bilər və foto və videoçəkiliş üçün pilotsuz kəşfiyyat təyyarəsi kimi xidmət edə bilər və ya pilotsuz təyyarə ilə çatdırılmanın mümkün olmadığı və ya problemli olduğu (hava və iqlim şəraiti, düşmənin hava hücumundan müdafiəsi və s. Uçuş məsafəsi iki yolla artırılır: birincisi, uçuş yükünün kütləsini azaltmaqla, ikincisi, trayektoriyanın kruiz bölməsində raketin uçuş hündürlüyünü artırmaqla (düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin aktiv müqaviməti zonasına daxil olmamışdan əvvəl).

## Tarixi
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra həm Sovet İttifaqı, həm də ABŞ müxtəlif dərəcədə müvəffəqiyyətlə qanadlı raketlərin yaradılması proqramlarını həyata keçirdilər. Bu zaman Polaris sualtı ballistik raketlərinin, Atlas və Titan quruda yerləşən qitələrarası ballistik raketlərin və Minuteman silosunda əsaslanan qitələrarası ballistik raketlərin tətbiqi ilə Birləşmiş Ştatlar yeni nəsil dəniz strateji raketlərinin inkişafını dayandırdı.

SSRİ-də göstərilən layihələr davam etdi və təsirli nəticələr əldə etdi (sovet analoqları Termit-M, Metel və Bazalt gəmi əleyhinə raketləri idi). Bu, öz növbəsində, 1972-ci ildə Sovet uğurlarından heyran olan ABŞ-ın öz qanadlı raketlərini hazırlamaq proqramlarını bərpa etməsinə səbəb oldu.

Eyni zamanda, elektronika və aerodinamika sahəsində elmi-texniki tərəqqinin nailiyyətləri sayəsində yeni amerikan qanadlı raketlərinin layihələri 1950-ci illərin sonu - 60-cı illərin əvvəllərindəki sələflərinə nisbətən ölçü və çəki baxımından əhəmiyyətli dərəcədə kiçik idi.

## İstinadlar
HƏMAS-ın İsrailə 7 oktyabr hücumları

**HƏMAS-ın İsrailə 7 oktyabr hücumları** və ya sadəcə **7 oktyabr hücumları** — HƏMAS və bir neçə digər hərbiləşdirilmiş fələstinli qruplaşma tərəfindən Qəzza zolağından İsrailin Cənub dairəsi ərazisinə 7 oktyabr 2023-cü ildə, Simxat Tora yəhudi bayramı günündə təşkil edilmiş koordinasiyalı hərbi hücumlar silsiləsi. 1948-ci il Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra, İsrail ərazisinə ən böyük hücum aktı olan bu hadisə, Qəzza müharibəsinin başlamasına səbəb olmuşdur.

Hücumlar Qəzza zolağı ərazisindən İsrailə 4300 raket atılması və motoparaplan vasitəsi ilə silahlı döyüşçülərin müxtəlif İsrail şəhərləri ərazisində eniş etməsi ilə başlamışdır. Bundan sonra Qəzza-İsrail baryerini yararaq İsrail ərazisinə soxulan HƏMAS silahlıları, yaxınlıqdakı hərbi hissəyə hücum etmiş, Beeri, Kfar Aza, Nir Oz, Netiv HaAsara, Alumim kibbutzları da daxil olmaqla yaxınlıqdakı 21 yaşayış məntəqəsində mülki əhaliyə qarşı qırğınlar törətmişdir. İsrail Silahlı Qüvvələrinin (TSAXAL) verdiyi məlumata görə, ümumilikdə sərhəddin 119 yerindən 6000-ə qədər fələstinli İsrail ərazisinə hücum etmiş, onlardan 3800 nəfəri HƏMAS-ın elit döyüşçülər qruplaşması olan Nuxba qüvvələrinin döyüşçüləri, 2200 nəfəri silahlı mülki fələstinlilər, qalanları isə digər döyüşçülər olmuşlar. Eyni zamanda, İsrail Silahlı Qüvvələrinin verdiyi məlumatda bildirilir ki, təxminən 1000 nəfərə yaxın fələstinli, Qəzza ərazisindən roketlərin atılmasında iştirak etmişdir və onlarla birlikdə hücumda iştirak edənlərin sayı təxminən 7000 nəfərə qədər döyüşçü olur. 
## Qeydlər

## İstinadlar
Beytül-Mükərrəm məscidi

**Beytül-Mükərrəm məscidi** (benqalca: বায়তুল মোকাররম; mənası "*Hörmətli Ev*") — rəsmi olaraq *Beytül-Mükərrəm Milli Məscidi* (benqalca: বায়তুল মোকাররম জাতীয় মসজিদ) kimi tanınır, Banqladeşin milli məscididir. Banqladeşin paytaxtı Dəkkənin mərkəzində yerləşir. Məscid 1968-ci ildə tamamlanmışdır. 42.000-dən çox ibadətçinin tutumuna malikdir.

## Tarix

Məscid kompleksi memar Əbdülhüseyn M. Tariani tərəfindən layihələndirilmişdir. 27 aprel 1959-cu ildə, o vaxtkı "Bawani Jute Mills"-in sahibi Əbdül Lətif İbrahim Bavani, öz evində GA Madani, Hacı Əbdül Lətif Bavani, MH Adamci, S Sattar, Məhəmməd Sadiq, AZM Rezai Kərim və General-mayor Umrao Xan ilə bir görüş keçirdi. Həmin görüşdə o, Şərqi Pakistanın o vaxtkı hərbi inzibatçısı General-mayor Xana Dəkkədə böyük bir məscid inşa etməyi təklif etdi. Umrao Xan belə bir məscidin tikintisinə kömək etməyə razılaşdı. Elə həmin il, Baitul Mukarram məscid komitəsi yaradıldı və yeni Dəkkə ilə Köhnə Dəkkə arasında 8,30 akr torpaq sahəsi yer olaraq seçildi. Həmin vaxt, indiki məscidin yerində böyük bir gölməçə var idi. Paltan gölməçəsi kimi tanınırdı. Gölməçə dolduruldu və 27 yanvar 1960-cı ildə Pakistanın o vaxtkı prezidenti Əyyub Xan işə başladı. İlk dəfə namazlar 25 yanvar 1963-cü il cümə günü qılındı. 28 mart 1975-ci ildə Banqladeş Hökuməti məscidin idarəsini Banqladeş İslam Fonduna həvalə etdi.

Məscid kompleksi içində mağazalar, ofislər, kitabxanalar və parkinq yerləri daxildir. Qeyri-adiliyi, məscidin günbəzinin olmamasıdır. 2008-ci ildə məscid Səudiyyə Ərəbistanı hökumətinin ianəsi ilə genişləndirilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Baitul Mukarram the National Mosque of Bangladesh
* Baitul Mukarram National Mosque
Misir İslam Mədəniyyəti mərkəzi

**Misr Məscidi** və ya **Böyük Məscidi** ehtiva edən **Misir İslam Mədəniyyəti mərkəzi** — Misirin Qahirə qubernatorluğundakı Yeni İnzibati Paytaxtda yerləşən dini və memarlıq abidəsi. Mərkəz 467000 kvadrat metr ərazini əhatə edir və 137.000 nəfər qəbul edə bilir.

Mədəniyyət mərkəzi tamamlandıqda, Guinness Dünya Rekordları tərəfindən üç beynəlxalq sertifikat almışdır. Bunlar, 16,6 metr hündürlüyündə, ağacdan hazırlanmış dünyanın ən böyük minbəri və 22 metr diametri və 50 ton ağırlığı ilə dünyanın ən böyük və ən ağır çilçırağı kimi iki titul daxil idi.

## Tarix

Misirin məqsədyönlü Yeni İnzibati Paytaxtı konsepsiyası 2015-ci ildə təqdim edilmişdir. 2019-cu ildə yeni şəhərə xidmət edən ilk böyük dini binalar, Əl-Fəttah əl-Alim məscidi və Kopt Pravoslav kilsəsi tamamlanmışdır. 2021-ci ilin əvvəlində, daha böyük bir məscid olan Misr Məscidinin inşası planları elan edilmiş və bu layihə 2022-ci ildə başa çatdırılmışdır. Misir prezidenti Əbdülfəttah Əs-Sisi İslam Mədəniyyət Mərkəzini 2023-cü ilin martında rəsmi olaraq istifadəyə vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tac-ul-Məsəcid

**Tac-ul-Məsəcid** (ərəbcə: تَاجُ ٱلْمَسَاجِد, mənası "*Məscidlərin Tacı*") — həmçinin **Tac-ul-Məscid** (ərəbcə: تَاجُ ٱلْمَسْجِد) kimi də tanınan, Hindistanın Madhya-Pradeş ştatının Bhopal şəhərində yerləşən, Təbliğ Camaatına bağlı, Diobendi hərəkatının bir hissəsi olan sünni məscidi. Təxminən 175.000 ibadətçinin tutumu ilə Hindistanın ən böyük məscididir və 2014-cü ilədək dünyanın doqquzuncu ən böyük məscidi idi.

## Memarlıq

Tac-ul-Məsəcid, əsasən Moğol memarlığından ilham alır. Məscidin, mərmər günbəzləri olan iki 18 mərtəbəli yüksək səkkizbucaqlı minarəsi, cazibədar sütunları olan təsirli bir əsas dəhlizi və Dehlidəki Cümə Məscidi və Lahordakı Padşah məscidinə bənzər mərmər döşəməsi olan çəhrayı bir fasadı var. Mərkəzdə böyük bir dəstəmaz hovuzu olan bir həyəti var. Əsas namaz zalında dörd girintili tağ və doqquz dişli çoxqatlı açılışı olan iki mərtəbəli bir qapısı var. Zaldakı böyük sütunlar, 16 tavanı bəzəkli ləçəkli dizaynlarla bəzədilmiş, çəpləşdirilmiş tağlar vasitəsilə 27 tavanı tutur.
Məsciddə, məscidin tikintisi zamanı qadınlar üçün evdən namaz qılmaq norması nəzərə alındığında nadir olan bir "*zenana*" da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Böyük Camia məscidi (Lahor)

**Lahor Böyük Camia məscidi** (urdu: گرینڈ جامع مسجد) — Pakistanın Lahor şəhərinin Bahria şəhərinin ərazisində yerləşən bir məscid. 70.000 ibadətçinin tutumu ilə Pakistanın üçüncü ən böyük və dünyanın on dördüncü ən böyük məscididir.

Nayyar Əli Dada tərəfindən layihələndirilmiş, 6 oktyabr 2014-cü ildə Qurban bayramında istifadəyə verilmişdir. İçəridə 25.000 ibadətçi qəbul edə bilir, həyət və əsas ibadət zallarına aparan dəhliz isə ümumilikdə 70.000 nəfəri qəbul edə bilir. Memarlıq, 4 milyard rupi (və ya təxminən 39 milyon dollar) dəyərindəki tikinti xərcləri ilə Padşah məscidi, Vəzir Xan məscidi və Şeyx Zayed məscidindən təsirlənmişdir.

Quruluş, hər biri 165 fut hündürlüyündə olan dörd minarədən və 20 kiçik günbəzlə əhatə olunmuş böyük bir günbəzdən ibarətdir. Xarici hissəsi 4 milyon əl işi olan Multani plitələri ilə örtülmüşdür. Daxili hissəsi Türkiyədən idxal edilmiş xüsusi hazırlanmış xalçalar və İrandan idxal edilmiş 50-dən çox çilçıraqla bəzədilmişdir. Mərtəbələrdən biri nadir Quran kolleksiyalarını, İslam kitabxanasını və müxtəlif qədim artefaktlarla İslam sənəti qalereyasını nümayiş etdirən İslam irsi muzeyindən ibarətdir. Dörd milyondan çox Multani əl işi mozaika plitəsi məscidin səthini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Virtual tour
Əlcəzair Böyük məscidi

**Əlcəzair Böyük məscidi** (fransızca: *Grande mosquée d'Alger*) yaxud **Camaa əl-Cəzair məscidi** - (ərəbcə: جامع الجزائر) — Əlcəzairin paytaxtı də Əlcəzairdə yerləşən böyük bir məscid. 2019-cu ilin aprelində açılan bu məscid, dünyanın ən hündür minarəsinə sahibdir və Səudiyyə Ərəbistanındakı Məkkənin Böyük Məscidindən və Mədinənin Məscidül-Nəbi məscidindən sonra dünyanın üçüncü ən böyük məscididir.

Məscid, 120.000 ibadətçini qəbul etmək qabiliyyətinə malik 22.000 m2 (240.000 sq ft) sahəsi olan bir namaz zalına (salat) malikdir. Bu zalın mərkəzi nefini, şərqdə yerləşən və ağ mərmərdən hazırlanmış mehrab ilə sütunlar əhatə edir. Zalın üzərində diametri 50 m (160 ft) olan və hündürlüyü 70 m (230 ft) olan bir günbəz var.

## Memarlıq

Məscidin memarlığı, müasir və ənənəvi üslubları birləşdirən kvadrat həndəsədəndir. Texniki borular üçün yer təmin edərkən, yuxarıya bir çiçək kimi açılan sütunlu məscid olan ən qədim məscid növünü xatırladır. Məscid, 27,75 hektar (68,6 akr) ərazini əhatə edən və Aralıq dənizinə baxan bir ərazidə yerləşir. Namaz zalı 37.000 ibadətçini qəbul etmək qabiliyyətinə malikdir, quruluş isə kompleks daxil olmaqla 120.000-ə qədər ibadətçini qəbul edə bilir və 7.000 avtomobil üçün park yeri var. Kompleksdə həmçinin Quran məktəbi, park, kitabxana, işçi mənzil sahəsi, yanğınsöndürmə stansiyası, İslam incəsənəti muzeyi və Əlcəzair tarixi üzrə tədqiqat mərkəzi yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Müqəddəs Botolf kilsəsi (Boston)

**Müqəddəs Botolf Kilsəsi** — İngiltərənin Linkolnşir qraflığındakı Boston şəhərinin Anqlikan kilsəsidir. İnşa edildiyi vaxtdan bəri "Boston Stump" (Boston kötüyü) kimi tanınır. Qülləsi 266 fut 9 düym (81.31 m) hündürlüyündədir və uzun müddət Boston balıqçıları üçün bir istiqamət nişanı kimi istifadə edilmişdir; aydın bir gündə Norfolkdan görünə bilər. Kilsə I dərəcəli siyahıya alınmış bir binadır.

## Təməl və memarlıq

Mövcud kilsə, adət olduğu kimi, 1309-cu ildə şərq ucunda başlanmışdır. Xor inşa edildikdən sonra, iş cənub keçidinə çatdı və təxminən 1390-cı ildə tamamlanana qədər nef boyunca davam etdi. Çay yaxınlığında olduğuna görə təməl problemi, xor binanı dəstəkləmək və daha böyük bir struktur sabitliyi səviyyəsi yaratmaq üçün uzadılarkən işi ləngitdi. Nef dayaqları təhlükəli şəkildə şərqə əyilirdi. Bu iş, böyük hündürlüyünə baxmayaraq, qüllənin bu gün yarım santimetrdən az əyilməsi dərəcəsində müvəffəqiyyətli oldu. Qüllə, dərin və geniş bir çuxurun qazılması ilə 1450-ci ilə qədər başlamadı. O dövrdə inşaatçılar tərəfindən istifadə edilən memarlıq bacarığını göstərərək, qüllə struktur baxımından möhkəm olaraq qalır və "The Haven"-ın yalnız 33 fut (10 m) məsafədə olması və orijinal təməllərin su səviyyəsinin altında inşa edilməsinə baxmayaraq, onu yenidən düzəltmək üçün heç bir bərpa işi tələb olunmadı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Turne kafedralı

**Turne kafedralı** (fransızca: *Notre-Dame de Tournai*; hollandca: *Onze-Lieve-Vrouw van Doornik*) və ya *Müqəddəs Məryəm Kafedralı* — Belçikanın Turne şəhərində yerləşən Roma-Katolik kafedralıdır və Turne Yeparxiyasının yepiskopluq mərkəzidir. Həm 1936-cı ildən etibarən Valoniyanın əsas irs abidəsi, həm də 2000-ci ildən etibarən Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

## Tarix

### Erkən tarix
Turnedə 6-cı əsrin sonlarından etibarən bir yeparxiya mərkəzi mövcud idi və bu məbəd, şəhəri təxminən iki bərabər hissəyə bölən Şelda çayının cənub sahilində yerləşən mavi-boz daşdan inşa edilmişdir. 12-ci əsrdə daha qədim təməllər üzərində inşa edilən bina, üç fərqli dizayn dövrünün işlərini gözəl şəkildə birləşdirir. Romanesk nefin ağır və ciddi xarakteri, transeptin keçid dövrü işləri və xorun tam inkişaf etmiş Qotik üslubu ilə əlaqələndirilir. Transept, beş zəng qülləsi və yarımdairəvi apsidal ucları ilə binanın ən fərqli hissəsidir.

### Zərər və bərpa
Kafedral 24 avqust 1999-cu ildə baş verən şiddətli tornado nəticəsində zərər gördü. Zərərin qiymətləndirilməsi zamanı əsas struktural problemlər aşkar edildi və o vaxtdan bəri kafedral genişmiqyaslı təmir və arxeoloji tədqiqatlardan keçir. Brunin Qülləsi 2003-cü ildə sabitləşdirildi. Turne Kafedralının mədəni dəyərini tanıyan UNESCO, 2000-ci ildə binanı Ümumdünya İrs Siyahısına daxil etdi.

### Zənglər
Turne Kafedralında beş zəng var: "Marc", "Marie-Nicolas", "Marie-Étienne", "Marie-Gasparine" (Turne sakinləri tərəfindən Marie-Pontoise kimi də tanınır) və "Catherine". "Marie-Gasparine" və "Marie-Étienne", dərin notlarına görə bourdon zəngləri hesab edilir. "Marie-Gasparine", beş zəngin ən böyüyüdür, 1843-cü ildə tökmə edilmişdir və 9 ton ağırlığındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* Tournai: Our Lady's Cathedral - from Belgium Travel Network
* Tournai Cathedral (pdf) - UNESCO site, contains detailed description and history
* Cathedral Notre-Dame - from official site of the city of Tournai
* Ornamental stones from Tournai Cathedral, photographs of 1991 from the Site of the Walloon regional archives (fr).
Müqəddəs Martin kilsəsi (Kortreyk)

**Müqəddəs Martin Kilsəsi** (niderlandca: *Sint-Maartenskerk*) — Belçikanın Qərbi Flandriya əyalətinin Kortreyk şəhərinin əsas Roma-Katolik kilsəsi və əsas qotik abidələrindən biri. Kilsə, Turslu Müqəddəs Martinə həsr olunmuşdur.

## Tarix

İlk qotik Müqəddəs Martin Kilsəsi, Rozenbeke döyüşündən sonra yandırılmışdır. Bu kilsə, bir vaxtlar Roma kilsəsinin (650-ci ildə inşa edilmişdir) yerləşdiyi yerdə yerləşirdi. İkinci kilsə 1390-1466-cı illər arasında inşa edilmişdir və bəzi qalıqları indiki kilsəyə daxil edilmişdir və hələ də görünə bilər. 1585-ci ildə xorda məşhur Sakramental qüllə inşa edilmişdir. İndiki zəng qülləsi 1862-ci ildə baş verən yanğından sonra xorun və damın və qüllənin böyük hissələrini məhv etdikdən sonra XIX əsrdə yenidən qurulmuşdur.
Sənət əsərləri arasında Qaspar de Krayerin və Bernart de Reykerenin köhnə əsərləri görünə bilər. 1888-ci ilə aid olan orqan, Pyer Şivenin əsas əsəridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*site parish Saint-Martin's Kortrijk
Müqəddəs Martin kafedralı (Bratislava)

**Müqəddəs Martin kafedralı** (slovakca: *Katedrála svätého Martina və ya Dóm svätého Martina*, macarca: *Szent Márton-dóm və ya Koronázó templom*, almanca: *Kathedrale des Heiligen Martin*) — Slovakiyanın paytaxtı Bratislavada yerləşən bir kilsədir və Bratislava Arxiyeparxiyasının kafedralı.

Kilsə, Bratislava qalasının altında, tarixi şəhər mərkəzinin qərb sərhədində yerləşir. Bratislavadakı ən böyük və ən qədim kilsələrdən biridir və xüsusilə 1563-1830-cu illər arasında Macarıstan Krallığının tacqoyma mərasimlərinin keçirildiyi kilsə kimi tanınır.
Qonşu təpədəki qala ilə birlikdə və xeyli dəqiq, lakin kifayət qədər sərt Qotik xətləri və rəngləri ilə, Müqəddəs Martin qülləsi və spire-i, 85 metr (278 fut 10 düym) hündürlüyü ilə Köhnə Şəhərin göy qurşağını domina edir. Qüllə, şəhərin müdafiə divarlarına daxil edildiyi üçün, faktiki olaraq şəhərin istehkamlarının bir hissəsini təşkil edirdi.

## Struktur, forma və xüsusiyyətlər

Strukturun nefi, səkkiz sütundan ibarət iki sıra ilə ayrılmış üç nefdən ibarətdir. Nef 69.37 metr (227 fut 7 düym) uzunluğunda, 22.85 metr (75 fut 0 düym) enində və maksimum 16.02 metr (52.6 fut) hündürlüyündədir. Qüllə 85 metr (278 fut 10 düym) hündürlüyündədir və bir zamanlar orta əsrlər şəhər istehkamlarının bir hissəsi idi. Kafedral ənənəvi xaç formasında bazilika kimi inşa edilmişdir.
Qonşu təpədəki qala ilə birlikdə və xeyli dəqiq, lakin kifayət qədər sərt Qotik xətləri və rəngləri ilə, Müqəddəs Martin spire-i Köhnə Şəhərin göy qurşağını domina edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dóm sv. Martina
Narrasiya

**Narrasiya** ( — ) — geniş mənada "hekayəçilik prosesi" mənasını verən və narratologiyada işlədilən anlayış. Bu baxımdan narrativ anlayışından fərqli olaraq "hekayə kimi əsəri" yox, "hekayə etmə aktını" bildirir.

Ən sistemli şəkildə bu anlayışları işləyib hazırlayan Fransa alim Jerrar Jenettə görə, narrasiya "hekayəçilik aktı", yəni hekayə edən instansiya və ya danışan mövqedir. Bu, narrativ diskursu — "hekayənin təqdim olunma prosesi"ni yaradan situasiya kimi başa düşülür.

Almaniya tədqiqatçısı Volf Şmidin müəyyənləşdirdiyi kimi, narrasiya "hadisə elementlərini süni ardıcıllıqda (**) təşkil edən kompozisiya nəticəsində formalaşan prosesdir". Məhz bu kompozisiya vasitəsilə "hekayədə mövcud olan mənəvi və semantik potensial aktivləşir və mənanın yaranmasına xidmət edir".

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Словарь литературоведческих терминов
* Андрей Олейников. Теория наррации О. М. Фрейденберг и современная нарратология: попытка сравнительного анализа
Açıq dünya

**Açıq dünya ** ()&nbsp;— videooyunlarda oyunçunun virtual dünyanı sərbəst araşdırmasına və burada öz məqsədlərinə sərbəst şəkildə çatmasına imkan verən oyun mühiti. Adətən bu anlayış daha xətti geympleyi olan oyunlarla müqayisədə işlədilir. 1980-ci illərdən etibarən videooyunlarda açıq dünya elementləri istifadə olunmasına baxmayaraq, bu konsepsiyanın standart nümunəsi 2001-ci ildə satışa çıxarılmış "*[[Grand Theft Auto III]]*" oyununda tətbiq edilmişdir.

Açıq dünyalı oyunlarda geymdizayn adətən səviyyələrin yüklənməsini və xətti səviyyə dizaynında rast gəlinən “görünməz divarlar” kimi məhdudiyyətləri aradan qaldırır. Bununla belə, açıq dünyalı oyunlar texniki məhdudiyyətlər və ya oyunun ümumi xətti strukturundan irəli gələn digər məhdudiyyətlər səbəbindən müəyyən çərçivələrlə hələ də məhdudlaşa bilər.

Yüksək səviyyədə avtonomiyanın nümunələri videooyunlarda kütləvi çoxnəfərli onlayn rol oyunlarına (MMORPG) və ya "*[[Fallout (seriya)|Fallout]]*" seriyasına bənzər açıq dünya konsepsiyasına malik birnəfərli oyunlarda müşahidə olunur. Açıq dünya oyunlarının əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, belə oyunlar reallığın simulyasiyasını yaradır və oyunçuya xarakteri və onun davranışını öz seçdiyi istiqamətdə inkişaf etdirməyə imkan verir. Bu halda oyunda adətən əvvəlcədən müəyyən olunmuş məqsəd və ya onu tamamlamaq üçün konkret yol mövcud olmur.

## İstinadlar
Sağlamlıq (oyun terminologiyası)

**Sağlamlıq** — rol və videooyunlarda obyektin ala biləcəyi maksimum zərərin miqdarını təmsil edən anlayış. Cari sağlamlıq xalları sıfıra çatdıqda obyekt məhv olur və ya şüurunu itirir. Belə obyektlər oyunçu tərəfindən idarə olunan personaj, düşmənlər və ya bosslar ola bilər. Həmçinin,moyunlarda sağlamlıq xallarına oyun xəritəsinin dağıdıla bilən hissələri, predmetlər, nəqliyyat vasitələri, döyüş maşınları və onların ayrı-ayrı hissələri də sahib ola bilər.

Videooyunlarda sağlamlıq xalları müxtəlif yollarla göstərilə bilər. Bunlara 50/100 kimi kəsr formatı (burada payı cari xalları, məxrəci maksimum sağlamlıq xallarını göstərir), vizual forma, sağlamlıq sayğacı və ya ürək formasında olan kiçik ikonalar, akustik siqnallar və digər üsullar aiddir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*