Khmer imperiyası

**Khmer İmperiyası** (, *Çakrphup Khmer* və ya , *Anaçak Khmer*), rəsmi olaraq **Anqkor krallığı** (, *Anaçak Anqkor*) və ya hindlilər tərəfindən **Kambucadeşa** () — IX–XV əsrlərdə indiki Kamboca, Vyetnam, Tayland və Laos ərazisində hökmranlıq etmiş feodal khmer buddist dövləti. Keçmiş Bapnom və Çenla krallıqlarının süqutu ilə yaranan imperiya Cənub-şərqi Asiyanın əksəriyyətini və Cənubi Çinin bir hissəsini idarə edirdi.

Dövlətin ən böyük irsi onun paytaxtı Anqkor şəhəri idi. Şəhərin Anqkor Vat və Bayon kimi tikililəri Khmer İmperiyasının ucsuz-bucaqsız güc və zənginliyinin, valehedici incəsənət və mədəniyyətinin, memarlıq üslublarının, estetik nailiyyətlərinin və əsrlər boyu qoruyub-saxladığı müxtəlif inanc sistemlərinin rəmzidir. Süni peyklərdən əldə edilən şəkillər Anqkor şəhərinin sənaye inqilabından əvvəlki dünyanın ən böyük şəhəri olduğunu sübut edir.

Khmer İmperiyasının yaranma tarixi 802-ci il götürülür. Həmin il II Cayavarman özünü *[[çakravartin]]* ("dünyanın kralı" və ya "krallar kralı"). Krallıq XV əsrdə Anqkor şəhərinin işğalı ilə süquta uğramışdır.

## Tarixi
Dövlət Hind-Çin yarımadasının mərkəzi hissələrində yaşayan khmer tayfaları arasındakı əlaqələrin inkişafının bir nəticəsi olaraq yaranmışdır. Khmer tayfalarının bir hakimiyyət altında birləşmələrinin ən böyük səbəbi Anqkor şəhərinin yerləşdiyi ərazidi. Bu ərazi kənd təsərrüfatının inkişafı üçün münasib idi. Dövlətin qurulmasının başqa bir səbəbi hind sivilizasiyasının sahilyanı ərazilərdən yarımadanın dərinliklərinə yayılması idi.

II Cayavarman (802–850) Kambucadeşa kral sülaləsinin banisi hesab edilir, ancaq khmer tayfaları I İndravarman (877–889) və I Yaşovarman (889–900) hakimiyyəti dövründə birləşmişdir. XI–XII əsrlər imperiyanın ən qüdrətli dövrü idi. Kral I Suryavarman (1002–1050) və II Udayadityavarman (1050–1066) imperiya ərazisində böyük bir suvarma sistemi tikmişdir.

Kral II Suryavarmanın hakimiyyəti dövründə imperiya Çauprahaya çayının vadisində yaşayan monlarla və Tyampa dövləti ilə vuruşmuşdur. Böyükmiqyaslı müharibələr XIII əsrdə imperiyanın tənəzzül dövrünə girməsi ilə nəticələnmişdir. XIII əsrin ikinci yarısında imperiya qərbdə yaşayan tay tayfalarının hücumlarına məruz qalmışdır. İmperiya XV əsrdə Anqkor şəhərinin işğalı ilə süquta uğramışdır.

## İnzibati bölgü
Khmer İmperiyasının inzibati bölgüsü barədə çox az məlumat var. İmperiyanın krala xərac verən kiçik-kiçik knyazlıqlardan ibarət olmağı ehtimalı var. Mahal sistemi X əsrin ortalarında yanmışdır. Hər bir mahalda 20–90 nəfərlik *sruk*dan (kənd) və bir məbəddən ibarət idi.

## Dil
Khmer cəmiyyəti ikidilli idi. Sanskrit hakimiyyətin və mədəniyyətin, khmer isə adi xalqın dili idi. Buna baxmayaraq, kitabələrdə həm sanskrit, həm də khmer dillərindən istifadə olunurdu.

## Hökmdarlar

* 770—830: II Cayavarman
* 839—877: III Cayavarman
* 877—889: I İndravarman
* 889—910: II Yaşovarman
* 910—923: II Xarşavarman
* 923—928: II İşanavarman
* 921—941: IV Cayavarman
* 941—944: II Xarşavarman
* 944—968: II Racendravarman
* 968—1000: V Cayavarman
* 1001—1002: I Udayadityavarman
* 1002—1006: Cayaviravarman
* 1001—1050: I Suryavarman
* 1049—1066: II Udayadityavarman
* 1066—1080: III Xarşavarman
** 1080—1113: Nripatindravarman
** 1080—1107: VI Cayavarman
* 1107—1113: I Dharanindravarman
* 1113—1150: II Suryavarman
* 1150—1160: II Dharanindravarman
* 1160—1165: II Yaşovarman
* 1165—1177: Tribhuvanadityavarman
* 1181—1218: VII Cayavarman 
* 1218—1243: II İndravarman
* 1243—1295: VIII Cayavarman
* 1295—1307: III İndravarman
* 1307—1327: İndracayavarman
* 1327—1336: IX Cayavarman

## Qalereya

**Kambocadakı məbədlər**



Fayl:Banteay Srei 48.jpg|Banteaysrey
Fayl:Preah Khan, Angkor, Camboya, 2013-08-17, DD 26.JPG|Preahxan
Fayl:Ta Keo 01.jpg|Ta Keo
Fayl:Phimeanakas, Angkor Thom, Camboya, 2013-08-16, DD 04.jpg|Pximeanakas
Fayl:Chau Say Tevoda2012.jpg|Çau Say Tevoda
Fayl:Banteay Samre, Cambodia (2211425643).jpg|Banteay Samre
Fayl:Terraza de los Elefantes, Angkor Thom, Camboya, 2013-08-16, DD 03.jpg|Fillər terası




**Tailanddakı məbədlər**



Fayl:ปราสาทพนมรุ้ง รุ่งเรืองดั่งสวรรค์.JPG|Pxanom Runq
Fayl:Entrance-phimai.jpg|Prasat Pximay
Fayl:Prang Sam Yot.jpg|Pranq Sam Yot
Fayl:ปราสาทศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ประเทศไทย.JPG|Prasat Sixorapxum
Fayl:Muangtum Castle at Buriram, Thailand.jpg|Prasat Muanq Tam
Fayl:Sing, Sai Yok District, Kanchanaburi, Thailand - panoramio.jpg|Prasat Muanq Sinqh
Fayl:Close up, the outer walls of Prasat Sadok Kok Thom in Thailand..jpg|Sdok Kok Txom




**Laosdakı məbədlər**



Fayl:Champasak VatPhou5 tango7174.jpg|Vat Pxou



## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
*  
*  
*  
* 
* 
*