open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nora Roberts

**Nora Roberts** () — ABŞ yazıçısı. Daha çox məhəbbət və macəra romanları ilə məşhurdur. 210-dan çox roman yazmış, romanları ən çox satılanlar siyahısına düşmüş və 35 ölkədə nəşr olunmuşdur. Həmçinin JD Robb təxəllüsü ilə "Ölüm seriyaları" adlı kriminal məhəbbət romanları seriyasını yazmaqdadır.

## Həyatı
Nora Roberts 1950-ci ildə Merilend ştatının Silver Sprinq şəhərində 5 uşaqlı ailənin ən kiçik uşağı kimi anadan oldu. Katolik məktəbində oxuduqdan sonra gənc yaşında evləndi və Merilend ştatının Kidsvill şəhərinə köçdü. Qısa müddət hüquq katibliyi etdi. İki oğlunu doğduqdan sonra işini buraxdı.

Nora Roberts tezliklə yazıçılığa girişdi. İlk əsərləri nəşriyyat evləri tərəfindən rədd edilsə də, 1981-ci ildə ilk kitabı "Irish Thoroughbred Silhouette" nəşriyyat tərəfindən çap olundu. Əsas məşhurluğunu MakQreqor ailəsinin ailəsinin başına gələn macəralardan bəhs edən, Playing the Odds i

## Həmçinin bax
* Riçard Metison

* Şervud Anderson

* Teodor Drayzer

## İstinadlar
Keniya Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi

**Keniya Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi** və ya qısaca **KHİM** ( - *COTU*) — Keniyanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatı. Mərkəzin baş qərargahı Nayrobida yerləşir.

## Tarixi
Mərkəz 1965-ci ildə Keniya Əmək Federasiyası və Afrika Əməkçilərinin Konqresinin birləşməsi nəticəsində yaranmışdır.

## Tərkibi
Hazırda təşkilatın tabeçiliyində 39 həmkarlar ittifaqı təşkilatı fəaliyyət göstərir. Mərkəz 1 milyon 500 min işçini özündə cəmləşdirir.

## Fəaliyyəti
Mərkəz yerlərdə işçiləri tam müdafiə etmək üçün fəal siyasət aparır. KHİM-də bir sıra komitələr yaradılıb. Bu komitələr ildə bir neçə dəfə iş yerlərində araşdırmalar aparır. Yəni yerlərdə iş şəraitinin mövcud durumu, müəssisələrin aylıq gəlirlərinə nisbətən işçilərin aldıqları maaş, əməkdaşlara ödənilən maddi yardım və müavinətlər, ailə vəziyyəti ilə bağlı qadın işçilər üçün müvafiq şəraitin yaradılması və sair kimi məsələlərə riayət olunması yoxlanılır. Bununla yanaşı, əməkçilərin təhlükəsizliyi hər zaman təşkilatın diqqət mərkəzindədir.

## Qadın məsələləri
Qurumda qadın məsələləri ilə məşğul olan komitə də yaradılıb. Bura təşkilata üzv olan qadınlar istər iş yerlərində, istərsə də ailədə qarşılaşdıqları qanun pozuntusu hallarında müraciət edirlər. Bundan əlavə, komitədə qadınları həmkarlar ittifaqı hərəkatında fəal iştirakı və təşkilata asan motivasiya etmələri üçün xüsusi olaraq hazırlaşdırırlar. Sözügedən komitə kənd yerlərində yaşayan qadınların problemlərinin həll olunmasında və onların ictimaiyyətdə özlərini müdafiə etmək üçün maarifləndirilməsi istiqamətində çoxsaylı işlər görür.

## Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Rajabu Vondi rəhbərlik edir.

## Beynəlxalq münasibətlər
Təşkilat Beynəlxalq Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının üzvüdür.

## Həmçinin bax
*Keniya Əmək Federasiyası
*Afrika Əməkçilərinin Konqresi

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Keniya Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi'' . "Ülfət" qəzeti, 06.07.2013. 

## Xarici keçidlər
*
Afrika Əməkçilərinin Konqresi

**Afrika Əməkçilərinin Konqresi** () — Keniyanın keçmiş həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri.

Konqresin 1965-ci ildə Keniya Əmək Federasiyası ilə birləşməsi nəticəsində Keniya Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi yaranmışdır.

## Mənbə
***Afaq HÜSEYNOVA**. ''Keniya Həmkarlar İttifaqları Mərkəzi'' . "Ülfət" qəzeti, 06.07.2013.
Xəsis (pyes)

**Xəsis** () — məşhur fransız dramaturqu Molyerin komediya janrında yazdığı beş pərdəli əsəridir. İlk dəfə 1668-ci ildə Pale-Royal teatrında səhnələndirilmişdir. Əsərin məzmunu Plavtın "Aulularia" pyesindən ilhamlanaraq alınmışdır.

## Personajlar
* **Harpaqon** () — Kleant və Elisin atası, Mariana aşiq
* **Kleant** () — Harpaqonun oğlu və Marianın sevgilisi
* **Elis** () — Harpaqonun qızı və Valerin sevgilisi
* **Valer** () — Anselmin oğlu və Elisin sevgilisi
* **Marian** () — Kleantın sevgilisi və Harpaqonun sevdiyi
* **Anselm** () — Valer və Marianın atası
* **Frozin** () — hiyləgər qadın
* **Simon usta** () — simsar
* **Cak usta** () — Harpaqonun aşpazı və sürücüsü
* **Dama Kloud** () — Harpaqonun xidmətçisi (qadın)
* **Brindavuan** () və **La Merluş** () — Harpaqonun xidmətçiləri
* **La Fleş** () — Kleantın xidmətçisi
* Polis və köməkçisi

*Səhnə Parisdədir.*

## Mövzusu
Əhvalat Parisdə baş verir. Varlı və xəsis Harpaqonun iki övladı var: Kleant və Elis. Kleant anasıyla kasıb həyat tərzi yaşayan Marianla evlənmək istəyir, qızı Elis isə atasının qulluğunda duran Valerə aşiqdir. Uşaqlarının sevgi macəralarını bilməyən Harpaqonun fikri isə tam başqadır. O, uşaqlarının ikisini də varlı insanlarla evləndirmək istəyir. Marianı isə hiyləgər Frozin sayəsində özünə gəlin gətirmək istəyir. Atasının niyyətindən xəbərdar olan kimi Kleant təcili pul tapmağa çalışır, faizlə pul verən insanları araşdırmağa başlayır. Harpaqon isə oğurlanacağından qorxduğu qızıllarını sandığa qoyub baxçada basdırır.

Harpaqon istəklərini həyata keçirmək üçün Marianı şam yeməyinə dəvət edir. Onunla birlikdə Frozin və qızını evləndirməyi düşündüyü Anselmi də çağırır. Kleant və Marian Frozindən onlara kömək etməsini istəyirlər. Frozinin fikrinə görə Harpaqonun Mariandan əl çəkməsi üçün varlı və adlı-sanlı bir qadınla rastlaşmalıdır. Həmin vaxt Harpaqon oğlunun Mariana etdiyi etirafları eşidir və evdə qiyamət qopur.

Qızıllarının yerində olmadığını görən Harpaqon evə polis çağırır və hamıdan şübhələndiyini deyir. Sandığı Kleantın xidmətçisi La Fleş tapıb sahibinə verir. Hər şeyi itirdiyini düşünən Valer öz həyat hekayəsini danışır və hekayənin sonunda Anselmin Valer və Marianın atası olduğu ortaya çıxır. Nəhayət, Harpaqon cehiz və toy xərcindən boyun qaçırmaq şərti ilə övladlarının sevdikləri insanlarla ailə həyatı qurmasına razı olur.
Evanna Linç

**Evanna Patrisiya Linç** (; ; ) — irland aktrisa.

## Həyatı
O, 1991-ci ildə Linç ailəsində anadan olmuşdur

## Filmoqrafiya
* "Harri Potter və Simurq Ordeni"
* "Harri Potter və Ölüm Hədiyyələri". I hissə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nəbi Yaqubov

**Nəbi Ibrahim oğlu Yaqubov** — Tanınmış Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, professor. Neft və Kimya İnstitutunun (indiki ADNSU) “Nəzəri mexanika” kafedrasının müdiri (1970-1990-cı illər); "Qazax Xeyriyyə Cəmiyyəti"nin yaradıcılarından biri (1991)

## Həyatı
Nəbi Yaqubov 1936-cı ildə Qazaxda, Qaymaqlı kəndində anadan olmuşdur. 

Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Mexanika-Riyaziyyat fakültəsinə qəbul olur. Məzun olduqdan sonra aspiranturaya daxil olur. Görkəmli Azərbaycan alimi Akademik Azan Mirzəcanzadənin rəhbərliyi altında əvvəlcə namizəzdlik, sonra isə doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. Ömrünun sonuna qədər Neft və Kimya İnstitutunun (indiki ADNSU) “Nəzəri mexanika” kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışıb. Professor N.Yaqubov, tanınmış alim və pedaqoq olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan və Türk tarixinin, ədəbiyyatının mahir bilicisi idi.

1991-ci ildə "Qazax Xeyriyyə Cəmiyyəti"-nin yaradıcılarından biri olub.

İbrahim Nəbioğlunun atasıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənaba sevgi ilə (roman)

**Cənaba sevgi ilə** () – Qayana yazıçısı E. R. Braytvayt tərəfindən 1959-cu ildə yazılan yarı avtobioqrafik roman.

## Mövzu
Roman 1950-ci illərin sonlarında Londonun şərqində ancaq varlı uşaqların təhsil aldıqları məktəbdə iş tapa bilən yoxsul ailədən çıxmış qaradərili müəllimin qarşılaşdığı çətinliklərdən bəhs edir. Həmin illərdə E. R. Braytvaytda Londonda belə məktəbdə təhsil almış və eyni problemlərlə qarşılaşmışdı.

Yazıçı, diplomat və müəllim olan Edvard Rikardo Braytvayt qaradərililərə qarşı bəslənilən münasibət və irqçilik haqqında yazdığı əsərlər ilə tanınmışıdır.

## Film
1959-cu ildə yazılmış bu roman əsasında 1967-ci ildə İngiltərədə Ceyms Klavel tərəfindən eyniadlı film çəkilmişdir. Filmin baş rolunda amerikalı Sidney Poytyer oynamışdır. Filmdə həmçinin Kristian Roberts, Suzi Kendal, Cudi Qiison və Lulu rol almışdılar. Lulunun həmin film üçün bəstələdiyi "To Sir, with Love" mahnısı həmin il ABŞ-də pop mahnıya çevrilmişdi.
Vilyam Viçerli

**Vilyam Uiçerli**(, 1640 — 1 yanvar 1716) — ingilis dramaturqu.

## Həyatı

Bərpa dövrünün ingilis komediyasının ən nümayəndəsi U.Uiçerlidir. Onun komediyalarının qəhrəmanı soyuq, abırsız, xudbin, ancaq öz ehtiraslarını təmin etməyə can atan bir zadəgandır. Dvoryan, yaxud iri burjua dairələrinə mənsub olmasından asılı olmayaraq o, ikrahedici, alçaq, əxlaqsız bir varlıqdır. Dramaturqun "Kənd arvadı" adlı komediyası bu baxımdan səciyyəvidir. Əsərin qəhrəmanı pozğun bir adamdır. London-da keçirdiyi sevgi macəralarından doyan qəhrəman kəndə gəlir, burada qonşu arvadlarla əylənməyə başlayır. Komediya kobud, açıq-saçıq səhnələrlə doludur. Dramaturq belə yüngül, sənətə zidd bir yolla tamaşaçıların diqqətini cəlb etməyə çalışır.

Bərpa dövrünün ingilis komediyası bir qayda olaraq aşiqanə məzmun daşıyır, lakin burada insan hissləri son dərəcə bayağılaşdırılır. Guya insana materialistcəsinə yanaşan yazıçılar əslində insanı məhv edirdilər. Müasir ingilis kübar cəmiyyətinin eybəcərliklərini onlar yanlış olaraq bütün ingilis xalqına şamil edirdilər. Bununla yanaşı,70-80-ci illərin ingilis komediyasının uğurlarını da inkar etmək olmaz.

İngilis teatrının və bütövlükdə ingilis ədəbiyyatının inkişafında mühüm hadisə olan bərpa dövrü komediyası ingilis gerçəkliyinin rəngarəng tiplər qalereyasını yaradır, hakim dairələrinin mənəvi yoxsulluğunu, əxlaqsızlığını, pul hərisliyini açıb göstərirdi. XVII əsr komediyası ingilis ədəbiyyatında satirik meyllərin güclənməsinə güclü təkan vermiş və XVIII əsrin maarifçi realist ədəbiyyatı üçün səmərəli nümunələr yaratmışdır.
Ukrayna Sovet Ensiklopediyası

**Ukrayna Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Ukraynada ukrayna dilində nəşr olunmuş 17 cilddən ibarət universal ensiklopediya. Üç dəfə (1927-1934; 1959-1965; 1978-1985-ci illərdə) nəşr edilmişdir.
Özbək Sovet Ensiklopediyası

**Özbək Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Özbəkistanda özbək dilində nəşr olunmuş 14 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1971–1980-ci illərdə nəşr edilmişdir.
Ermənistan Sovet Ensiklopediyası

**Ermənistan Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Ermənistanda erməni dilində nəşr olunmuş 13 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1974–1987-ci illərdə nəşr edilmişdir.

## İstinadlar
Belarus Sovet Ensiklopediyası

**Belarus Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Belarusda belarus dilində nəşr olunmuş 12 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1969–1975-ci illərdə nəşr edilmişdir.
Kseniya Simonova

**Kseniya Simonova** (; ) — 1985-ci ildə Ukraynada anadan olan sənətçi dünyanın qabaqcıl qum animasiya sənətçisi olaraq bilinir. O, iştirak etdiyi bir çox qum sənəti yarışında birincilik mükafatını alıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Latviya Sovet Ensiklopediyası

**Latviya Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Latviyada latış dilində nəşr olunmuş 11 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1981–1988-ci illərdə nəşr edilmişdir.
Türkmən Sovet Ensiklopediyası

**Türkmən Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Türkmənistanda türkmən dilində nəşr olunmuş 10 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1974–1989-cu illərdə nəşr edilmişdir.
Moldova Sovet Ensiklopediyası

**Moldova Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Moldovada moldav dilində nəşr olunmuş 8 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1970–1981-ci illərdə nəşr edilmişdir.
Müəşşər

**Müəşşər** (ərəbcə: onluq) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması.

Müəşşərin hər bəndi 10 misradan ibarətdir. İlk bəndin misraları həmqafiyə olur. Sonrakı bəndlərin ilk 9 misrası öz aralarında, son misrası isə birinci bəndlə qafiyələnir. Az yayılmış şeir formasıdır.

Molla Pənah Vaqifin "Ey büti-tutizəban, gəl ki, məqalın istərəm", "Ey rəngi-ruxi-alına heyran gülü-lalə" şeirləri müəşşərin nümunələrindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Bakı Şəhər İdarəsi

**Bakı Şəhər İdarəsi** və ya **Bakı Şəhər Upravası** — Bakı şəhərinin keçmiş yerli idarəetmə orqanı.

## Tarixi

### Yaradılması və ilk dövrü
Bakı Şəhər İdarəsi 1877-ci ilin dekabrında təsis edilmişdi. İcra orqanı olan idarə şəhər başçısından, idarə üzvlərindən — onun bölmələrinin müdirlərindən, katibdən, muzdla işləyən memar, mühəndis, yerölçən, həkim, hüquq məsləhətçisi və başqa mütəxəssislərdən ibarət idi. Şəhər başçısı eyni anda həm Bakı Şəhər Dumasına, həm də Bakı Şəhər İdarəsinə başçılıq etmişdir.

1878-ci ildən 1905-ci ilin fevralınadək İdarə Bakı qubernatorunun tabeliyində, 1905-ci ilin dekabr ayından 1906-cı ilin dekabr ayına isə müvəqqəti olaraq qubernatorun tabeliyində, 1907-ci ilin yanvar ayından 1918-ci ilədək isə Bakı Şəhər Duması tabeliyində fəaliyyət göstərmişdir.

1878–1894-cü illərdə 2, 1894–1902-ci illərdə 3, 1902–1910-cu illərdə 4, 1910-cu ildə isə 5 nəfərdən ibarət olmuşdur.

İdarəyə bilavasitə şəhər təsərrüfatı məsələləri ilə məşğul olmaq, idarə başçısına isə onun fəaliyyətinə və tabeliyindəki qurumlara ümumi nəzarət həvalə edilmişdi.

İdarə başçısını Daxili İşlər Nazirliyi təsdiq edirdi. İdarə üzvləri isə Bakı Şəhər Duması deputatlarından (qlasnılardan) təyin olunur, qubernator və şəhər rəisi tərəfindən təsdiq edilirdi.

İdarə 10 aprel 1918-ci ildə Bakı şəhəri və onun rayonlarının inqilabi müdafiə komitəsinin dekreti ilə ləğv olunmuşdu.

### Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandıqdan sonra 1918-ci ilin sentyabrında yenidən seçilmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakı Şəhər İdarəsinin strukturu dəftərxanadan, statistika, torpaq təsərrüfatı, təhsil, su kəməri şöbələrindən, məhkəmə, tikinti, maliyyə bülmələrindən və tibb-sanitariya bürosundan ibarət idi. Bakı Şəhər İdarəsi 1920-ci il aprel ayının 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ləğv edildi.

## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I cild. Bakı, 2004. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Bakı Şəhər Duması
Qırğız Sovet Ensiklopediyası

**Qırğız Sovet Ensiklopediyası** () — Sovet dövründə Qırğızıstanda qırğız dilində nəşr olunmuş 6 cilddən ibarət universal ensiklopediya. 1976–1980-ci illərdə nəşr edilmişdir.
Alfred de Müsse

**Alfred de Müsse** (; d. 11 dekabr 1810, Paris, Fransa – ö. 2 may 1857, Paris, Fransa) — fransız yazıçısı, şairi, dramaturqu. Fransa Akademiyasının üzvü (1852).

## Həyatı

Alfred de Müsse 11 dekabr 1810-cu ildə Fransanın Paris şəhərində anadan olmuşdur.

Alfred de Müsse 2 may 1857-ci ildə Fransanın Paris şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Məşhur "Gecələr", "May", "Dekabr", "Avqust", "Oktyabr" (1835–1837) poemalarında tənhalıq və kədər motivləri güclüdür.

Alfred de Müsse romantik teatrın yaradıcılarındandır. "Mariannanın şıltaqlığı" (1833), "Lorentsaçço" (1834), "Şamdan" (1835) dramları vardır. Pyesləri ilk dəfə Rusiyada tamaşaya qoyulmuşdur. "Əsrin övladının etirafı" (1836) romanı Avropa nəsrində əhəmiyyətli yer tutur.

"May gecəsi" şeirini Abbas Səhhət Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.132

## Xarici keçidlər
Labarum

**Labárum** (lat.) — Roma imperiyasının bayrağı, özəl görkəmli hərbi simvol (ştandart).

Labarum imperator Konstantinin bayrağı olmuşdu. Onun hakimiyyəti dövründən başlayaraq Xristianlığın rəmzinə çevrilmişdir. Bayrağın üzərində "Xristos" sözünün yunanca ilk iki hərfi və "Hoc vince" (Bununla qələbə çalacağıq) sözləri yazılmışdır.

Rəvayətlərə görə 312-ci ildə Milviya körpüsü yaxınlığında baş verən döyüşdən öncə imperator Konstanin və onun 40 minlik ordusu göydə böyük bir xaçı gördülər. Bu xaç hətta günəşi də bağlamışdı.

Başqa rəvayətə görə, bu döyüşdən öncə Konstantin yuxuda labarumumu görərək "In hoc signo vinces" (Bu rəmzlə qələbə çalacaqsan) sözlərini eşitmişdi. Bu yuxunu görəndən sonra, Konstantin öz əskərlərinə gördüyü labarumu öz qalxanlarının üzərində təsvir etməyi əmr etmişdi. Bu döyüş onun qələbəsi ilə bitmişdi və bundan sonra Konstantinus roma imperatoru olmuşdu. Onun hakimiyyəti dövründə də Xristianlıq dövlət dini statusunu almışdı.

Günümüzdə də hərbi və dövlət simvolları kimi labaruma bənzər rəmzlərdən istifadə edilir.

## Mənbə
* 

## Ədəbiyyat
* Aydın Əlizadə. Xristianlıq: tarix və fəlsəfə. Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, 2007. s. 158.
* Негин А. Е. Христианская символика в римской армии IV века // Проблемы антиковедения и медиевистики. Вып. 2.: К 30-летию кафедры истории Древнего мира и Средних веков Нижегородского государственного университета им. Н. И. Лобачевского. Н. Новгород, 2006. С. 144—152.
Benedetto Menzini

**Benedetto Menzini** () — italyan şairi.

## Həyatı
Benedetto Menzini 1646-cı ildə yoxsulluq içində dünyaya gəlmişdir. Keşiş olmuş, natiqlik üzrə dərs demişdir. Papa XII İnnokenti və XI Klimentin qayğısı sayəsində hörmət və firavanlıq qazanmışdır. O, şüurlu olaraq marinizmdən uzaqlaşır. Onun "Poeziya sənəti" adlı kitabı Bualonun əsəri kimi klassisizmin əsas müddəalarının şərhinə həsr olunmuşdur. Bir klassisist kimi Mendizini sənətkarın vəzifəsini "dərin həqiqətləri aydın və yüksək formada əks etdirməkdə" görmüşdür. Tasso və Kyabrera kimi sənətkarların ədəbi irsinə əsaslanan ədib italyan klassisizminin nəzəriyyəçisi və qanunvericisi kimi şöhrət tapmışdır. Onun 1680-ci ildə çap olunmuş "Lirik şeirlər" kitabında klassisizm ədəbiyyatına məxsus meyllər aydın şəkildə nəzərə çarpır.

Benedetto Menzini 1704-cü ildə vəfat edib.

## İstinadlar
Yakob Qrimm

**Yakob Qrimm** (*Tam adı:* ; ) — alman ədəbiyyatçı və yazıçısı. 4 yanvar 1785-ci ildə Hanauda anadan olmuş, 20 sentyabr 1863-cü ildə Berlində vəfat etmişdir. Yakob Qrim ixtisasca hüquq sahəsində fəaliyyət göstərsə də ədəbiyyatla da məşğul olurdu. Yakob Qrimm alman ədəbiyyatının və alman arxeologiyasının qurucusu sayılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlk günah

**İlk günah** — Adəm və Həvvanın cənnətdə törətdiyi günah, xristian ilahiyyatının və fəlsəfəsinin çox önəmli mövzusu.

Yaradılış kitabının 3-cü fəslində ilk insanların (Adəm və Həvvanın) qadağan olunmuş ağacdan meyvə yeməsi, bunun nəticəsində onların ilk dəfə günaha batmaları və cənnətdən qovulmaları haqqında rəvayətlər vardır.

Bu rəvayətlər eyni zamanda xristian antropologiyasının da əsasını təşkil etmişdir. Belə ki, xristian təlimində Adəm və Həvva, qadağan olunmuş ağacdan meyvə yedikləri üçün, günaha batdıqlarından sonra cənnətdən qovuldular və bu səbəbdən, onlardan törənən bütün bəşəriyyət, əcdadlarının bu ilkin günahına görə məsuliyyət daşıyır. Deməli insanlar bu dünyada günahkar doğulurlar.

Ancaq xristian ilahiyyatında ilk günahdan azad olmaq da mümkündür. Bunun üçün İsaya bir Tanrının oğlu, onun əbədi Sözü (Loqos) kimi inanmaq lazımdır. Çünki onun simasında Tanrı dünyaya insan obrazında gəlmiş, insanlığın günahlarını öz üzərinə götürmüş və könüllü olaraq insanlar naminə ölümü qəbul etmişdir. Bu səbəbdən ona iman edənlər ilk günahdan azad olurlar, öz həyatını Tanrıya ibadətlərdə keçirirlər, xeyirxahlıq edirlər, şərdən uzaqlaşırlar.

## Mənbə
* Aydın Əlizadə  (2007). *[http://www.ebooks.az/view/shUNpGOw.pdf Xristianlıq: tarix və fəlsəfə]*. Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, s. 16–17. ISBN 5-87459-013-7 . 2016 tarixində arxivləşdirilib. 2016–08-16 tarixində istifadə olunub.

## Ədəbiyyat
* Aydın Əlizadə  (2007). *[http://www.ebooks.az/view/shUNpGOw.pdf Xristianlıq: tarix və fəlsəfə]*. Bakı: Əbilov, Zeynalov və qardaşlar, s. 16–17. ISBN 5-87459-013-7 . 2016 tarixində arxivləşdirilib. 2016–08-16 tarixində istifadə olunub.
* Article "Original Sin" in Catholic Encyclopedia
* Грех первородный // Грех прародительский // Православная Богословская Энциклопедия. Том 4. Издание Петроград. Приложение к духовному журналу "Странник" за 1903 г.
Mozambik ədəbiyyatı

**Mozambik ədəbiyyatı** () —

Mozambik xalqlarının folkloru zəngindir. XIX əsrin sonu XX əsrdə müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə jurnalistika inkişaf etdi. Juan və Joze Albazini qardaşları, E.Diaş Mozabik ədəbiyyatının baniləridir.

Bədii ədəbiyyat XX əsrin əvvəlində yaranmışdır. İlk vaxtlaq Portuqal ədəbi nümunələri təqlid olunurdu. İkinci dünya müharibəsindən sonra ədəbiyyatda realist meyllər gücləndi (J.Kraverinya, Noemiya di Soza). M. duş Santuşun şeirlərində, J.Diaş, L.Bernardu Onvananın hekayələrində inqilab və milli azadlıq uğrunda mübarizə ideyaları tərənnüm edilir.

Müasir Mozambik ədəbiyyatında poeziya əsas yer tutur (Mogimo, R.Noqar, S.Vieyra, M.Kraverinya və başqaları).

1982-ci ildə Mozambik Yazıçılar İttifaqı yaradılmışdır.

Mozambik şairlərinin bəzi şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

## Ədəbiyyat
*
Trayano Bokkalini

**Trayano Bokkalini**(1556 Loreto – 16 noyabr, 1613 Venesiya) — italyan yazıçısı.

## Həyatı

Həyatının daha çox hissəsini XVI əsrdə yaşayan Bokkalini yeni dövrə intibah dövrü humanistlərinin döyüşkən, mübariz ruhunu gətirmişdir. Onun "Parnasdan xəbərlər" adlı satirik əsəri az bir müddət içində bir çox Avropa dillərinə tərcümə edildi və geniş şöhrət qazandı. Əsərdə gülüşün istehza, zarafat, sarkazm kimi növlərindən məharətlə istifadə olunmuş, ispan əsarətinə, zadəgan ikiüzlülüyü və riyakarlığına, ədəbi aləmdə hökm sürən ziddiyyətlərə qarşı dərin qəzəb, nifrət əks etdirilmişdir.

Bokkalini Ərəstunun estetik prinsiplərindən başqa heç nə tanımaq istəməyən, gənc istedadları bu prinsiplərdən kənara çıxmağa qoymayan ədəbi nüfuzlara cəsarətlə hücum çəkir. Ədib zarafatyana bir formaya guya incəsənət hamisi Apollonla Aristotel arasında baş vermiş bir söhbəti qələmə alır: "Apollon qeyri-adi dərəcədə qəzəbli bir sifətlə və çox əsəbi bir səslə Aristoteldən soruşdu ki, onun, Apollonun yazmaqda və yaratmaqda tam azadlıq tələb etdiyi yüksək istedadlı sənətkarlar üçün qanunlar müəyyənləşdirməyə və qaydalar çap etməyə cəsarət eyləyən o ədəbsiz və utanmaz odurmu, çünki ədəbiyyatçıların canlı istedadları hər hansı qaydaların zəncirindən azad olduqda, göstərişlərin zəncirləri ilə bağlanmadıqda onun çox yüksək dərəcədə məmnunluğuna səbəb olaraq hər gün məktəbləri və kitabxanaları ən gözəl əsərlərlə zənginləşdirirlər."

Apollonun ittihamları qarşısında Aristotelin özünə bəraət qazandırmaq cəhdləri daha maraqlıdır. Onun fikrincə, ancaq nadanlar şairləri incitmək, onları əsarətdə saxlamaq məqsədilə onun adından istifadə etmişlər. O, ancaq gənc istedadlara kömək məqsədilə müəyyən ümumi qaydaları göstərmiş, onlara sənətin həqiqi yolunu tapmaqda kömək etmək istəmişdir. Aristotelin qanun və prinsipləri ətrafında uzun müddət davam edən mübahisə və mübarizələri nəzərə alsaq, Bokkalininin qeydlərinin nə qədər aktual, yerində və düzgün olduğunu başa düşmək olar.

Gördüyümüz kimi, XVII əsr italyan ədəbiyyatında müxtəlif ədəbi cərəyanlar qarşılıqlı təsir və mübarizə şəraitində fəaliyyət göstərmişdir. Kyabrera və "Arkadiya" Akademiyasının şairləri Marino və onun ardıcıllarına qarşı çıxsa da, ədəbiyyatın sadələşməsi uğrunda mübarizə aparsa da, onların hamısını xalqdan uzaqlıq, gerçəkliyə biganəlik səciyyələndirir. Onların hamısı barokko ədəbi cərəyanına mənsub olub onun ayrı-ayrı cəhətlərini, meyllərini, təzahürlərini təmsil edirdilər.

Ancaq xalqın əsl tarixi ehtiyaclarını başa düşən sənətkarlar bu ədalı, təmtəraqlı özünü aldatmadan yaxa qurtara bilmiş, xalqın istək və arzularını qələmə almışlar.

## Xarici keçidlər
Paul Fleminq

**Paul Fleminq** (; ) — alman şairi.

## Həyatı

Martin Opitsin çoxsaylı şagirdləri və davamçıları arasında Fleminq öz orijinallığı və daha istedadlı olması ilə seçilir. Onun şeirləri sünilikdən uzaq səmimi bir dillə yazılmışdır. Bir çox müasirlərindən fərqli olaraq o, nikbin, həyatsevər bir şairdir. Vətənin başına gələn fəlakətlər onu düşündürsə də, kədərləndirsə də, narahat etsə də, bədbinləşdirmir, ümidsizləşdirmir.

Fleminq pastor /protestant keşişi/ ailəsində anadan olmuş, Leypsiqdə latın məktəbində oxumuş, sonra tibb öyrənmişdir. Adam Oleari ilə birlikdə 1633-1639-cu illərdə Rusiyaya və İrana səyahət etmişdir.

Paul Fleminq səfərdən qayıdandan bir qədər sonra 1640-cı ildə Hamburqda ölmüşdür.

## Yaradıcılığı

1631-ci ildə latınca yazdığı aşiqanə şeirləri çap olunmuşdur. Almanca yazdığı şeirlər ölümündən sonra 1646-cı ildə Adam Oleari tərəfindən nəşr edilmişdir.
Fleminqin şeirlərində nəzərə çarpan əsas mövzulardan biri müharibə mövzusudur. Şair bir çox şeirlərində hərbi müsibətlərdən, knyazların özbaşınalıq və zülmündən iztirab çəkən vətənin surətini yaradır. Ana Almaniyanın acı taleyini qələmə alır. Şərqə səyahəti müddətində vətəndən ayrı düşdüyünə görə özünü məzəmmətləyir, harada olsa, vətənə məxsus olduğunu, onun eşqi ilə yaşadığını bildirir.

Acı gileylərin haqdır, ey vətən
Yaşadım gəncliyi veyil, günahkar.
Sözsüz baş əymədim əmrinə, zinhar
Səndən uzaqlarda ömür sürdüm mən.
Əfv et, ana vətən, dolu bir maraq
Məni diyar-diyar çəkib apardı,
Sənsiz o yerlərdə nə işim vardı
Bircə bacarmadım özümlə ancaq.

Vətənpərvər şair Martin Opitsin ölümünə yazdığı sonetdə də Almaniya haqqında düşüncələrini əks etdirir, onun faciələrini xatırladır. Opitsin simasında vətən üçün yaşayan, vuruşan bir insanın ölümünə acıyır.

Ey bizim simlərin hersoqu olan
Yanğın içindədir alman elləri.
Zərbələr altında itəndən bəri
İnləyir, göylərdən istəyir aman.
Hər şey alt-üst olub, əzilib, sınıb,
Gözəl Almaniya cansız dayanıb.
Ana ölüb, oğul girir tabuta.

"1633-cü il üçün yeni il odası" şeirində Fleminq müharibənin fəlakətlərini ürək ağrısı ilə təsvir etməklə yanaşı müharibəyə son qoymağa, qılınclardan və zirehlərdən gavahın və cüt dəmiri düzəltməyə çağırır. Şair bəzi şeirlərində müharibəni, onun iştirakçılarını satirik bir tərzdə qələmə alır. "Piyada əsgərin öyünməsi" şeirində küt, qəddar, düşüncəsiz, satqın bir insanın surəti yaradılır. Həmvətənlərini əvvəlcə düşmənlərdən, sonra pul kisələrindən azad edən bu lovğa əsgər kim artıq muzd versə, ona xidmət etməyə hazır olduğunu bildirir. Düşməndən azad edilmiş həmvətənlərinin üstünə hücum çəkib onları qarət etməyə girişən bu əsgər da-nışdıqca oxucuda istehza və gülüş oyadır, dəhşətləndirir və xəcalətləndirir.

## İstinadlar
Fridrix fon Loqau

**Fridrix fon Loqau** () — alman şairi.

## Həyatı
Loqau XVII əsr alman klassisizminin ən görkəmli şairlərindən biridir. O, alman ədəbiyyatında möhkəm yer tutan epiqram janrının banisidir.

Loqau Sileziyada Brokhut malikanəsində anadan olmuş, Frankfurt-Oderdə hüququ öyrənmişdir. Briqdə hersoqun müşaviri olmuşdur. Liqnistsdə ölmüşdür. 1638-ci ildə o, "İki yüz alman aforizmi", 1654-cü ildə isə "Üç min alman epiqramı" kitablarını nəşr etdirir. Onun əsərlərində dövrün hadisə və əxlaqı kəskin tənqidi əksini tapır. Şair xalqa çoxlu fəlakətlər gətirən dini fanatizmi, zadəganların tüfeyliliyini, saray adamlarının riyakarlığını satirik bir üsulla qələmə alır. Loqaunun poeziyası ciddi, realist bir üsluba malikdir. Fleminq və Daxa nisbətən XVII əsrin nəsihətamiz bürger poeziyası ilə daha çox bağlı olan Loqau müasirlərinin diqqətini cəlb etməmişdir. Əsrin sonlarında isə o tamam unudulur. Loqaunun əsərləri ilk dəfə Lessinqin diqqətini cəlb edir və onları yüksək qiymətləndirir. 1759-cu ildə onun seçilmiş epiqramlarını çap etdirir. Lessinq onun poetik dili haqqında yazır: "O, öyüd verəndə ifadəli və qüvvətlidir; ifşa edəndə təntənəli və yüksək səslidir; Sevgidən danışanda zərif, ahəngdar və səmimidir; zarafat edəndə şən və sadəlövhdür; adamları, sadəcə olaraq güldürmək istəyəndə əyləndirici və oynaqdır."

Epiqram janrının mahir ustası olan Loqau onlarda müasirlərinin yığcam və dəqiq səciyyəsini yaradır, alman kübar cəmiyyətinin tipləri qalereyasını canlandırır.

XVII əsrin bir çox başqa sənətkarları kimi müharibə-nin fəlakətlərinin təsviri onun şeirlərində də mühüm yer tutur. Şair müharibəyə lənət yağdırır, onda hər kəsdən əvvəl knyazların marağı olduğunu bildirir. Hərb alovlarının xalqa gətirdiyi müsibətləri o, Opits və Fleminqdən daha kəskin, daha doğru qələmə alır. Başqa şairlərdən fərqli olaraq dindən və allahdan kömək, təsəlli umur. Aydın, ağıllı mühakimə, istehzalı yığcamlıq, ayıq obyektivlik Loqau şeirlərini səciyyələndirən əsas keyfiyyətlərdir.
"Həyalı əsr" epiqramında Loqau öz dövründən nara-zılığını bildirərək yazır:

Bizim şanlı əsrimiz tacıdır zamanların,
Həya olub qüdrəti, zinəti insanların.
Cüzamlıdan qaçan tək qaçır o dayanmadan.
Açıq-aydın, pərdəsiz həqiqətdən hər zaman.

Məhz bu cəhətinə görə dövr üçün Loqaunun realist, cəsarətli tənqidi poeziyası müstəsna bir hadisə kimi diqqəti cəlb edir.

## İstinadlar
Milçəklər tanrısı

**Milçəklər tanrısı** və ya bəzən **Milçəklər kralı** —  Nobel mükafatını qazanmış ingilis yazıçı və şair Vilyam Qoldinq tərəfindən 1954-cü ildə yazılan alleqorik roman.

## Haqqında
Kitabda baş verən hadisələr İkinci Dünya müharibəsindən sonra uydurulan nüvə müharibəsi illərində baş verir. Vilyam Qoldinq bu kitabı İkinci Dünya müharibəsindən sonra gördüyü vəhşiliklərdən sonra insan təbiətinin içindəki pisliyi və vəhşiliyi əks etdirmək üçün yazmışdır.

## Mövzu
Kimsəsiz adaya düşən 4 uşaqdan ibarət qrup həyatda qalmaq üçün birləşirlər. Öz aralarında iş bölgüsü aparırlar. Bu zaman qrupa adanın başqa hissələrinə düşən uşaqlar qoşulunca bir idarəetməyə ehtiyac duyurlar. Aralarında baş verən mübahisənin həllini bir lider seçməkdə görürlər. Axırda Ralf lider seçilir. "Donuzcuq" ləqəbli uşaq tapdığı balıqqulağı ilə diqqəti üzərinə çəkir, amma balıqqulağı liderin əlinə keçdikdən sonra ona yönələn diqqət dağılır. Daha sonra katolik məktəbin uşaqlarından ibarət qrupda bu qrupa qoşulur və liderlik problemi böyüyür. Mübahisəni həll etmək üçün liderliyi bölüşdürmək qərarına gəlirlər. Ovçuluq işi katolik məktəbindən Cekə verilir. Daha kiçik uşaqlar baxmaq Donuzcuqa tapşırılır. Daha sonra yemək, yatmaq və xilas olmaq işləri ayrı-ayrı uşaqlara verilir. Xilas olmaq üçün adadakı dağda tonqal yandırmaq qərarına gəlirlər və bu işi ovçuluğa baxan Cekə verirlər: ov edərkən tonqala da baxa biləcəyini düşünürlər. Yemək və yatmaq işi sahildəki uşaqlara verilir. Cekin diqqətsizliyi üzündən tonqal bir anlıq sönür və bu zaman adanın yaxınlığından keçən gəmi uşaqları görmür. Sonda qrup iki yerə ayrılır. Cek və ona tabe olan uşaqlar dağa çıxır və Ralf və katolik uşaqlar sahildə qalır. Hər iki tərəfin də müəyyən çatışmazlıqları var. Buna görə tərəflər arasında görüşlər olur, amma nəticəsiz qalır. Belə görüşlərin birində Cek və Ralfın qrupları sahildə adada peyda olan bədheybəti öldürmək üçün müzakirə aparırlar. Bu zaman meşədə gəzən Simon adlı uşaq bədheybət gördüyünü zənn edib sahilə doğru qaçmağa başlayır. Ralf və Cekin qrupları Simonu bədheybət bilib onu öldürürlər. Amma onun bədheybət deyil, Simon olduğunu biləndə qruplar yenə ayrılırlar. Təkrar barışmaq üçün Ralf və Donuzcuq dağda qalan Cekin yanına gedirlər. Donuzcuq Rocerin yuvarlandığı qaya ilə birlikdə dəniz qayalıqlarına çırpılıb həlak olur. Ralf özünü xilas edə bilir. Cek və qrupu Ralfı öldürmək üçün adada axtarış apardıqları zaman adaya yanaşan gəmi uşaqları xilas edir.

"Milçəklər tanrısı" insanın daxilindəki liderlik istəyini əldə etmək üçün dost (müttəfiq) əldə etməyə və düşmənlə mübarizə aparmağa (lazım gələrsə öldürməyə) hazır olduğundan bəhs edir.

## Filmlər
Roman əsasında iki film çəkilmişdir:
* "Milçəklər tanrısı" - 1963-cü ildə Peter Bruk tərəfindən rəngsiz çəkilmiş və romanda baş verənlər cüzi dəyişdirilmişdir. 
* "Milçəklər tanrısı" - 1990-cı ildə rəngli şəkildə Harri Huk tərəfindən çəkilmiş, amma ilki qədər uğurlu olmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kitab filminin iMDB səhifəsi
Tucya xalqı

**Tucyalar**, **Tucya xalqı** — (tucya. *Bizika*, ) — Çin Xalq Respublikasında rəsmən tanınan 55 etnik azlıqdan biri və ən böyük 8-ci xalq. Ana dilləri Tucya dilidir. Tucya dili Çin-Tibet dil ailəsinin Tibet-Birma qrupunun Tibet-Himalay yarımqrupuna daxil olan dillərdən biridir. Çində 1990-cı il sayımı zamanı 5.704.223 nəfər, 2000-ci il sayımı zamanı 8.028.133 nəfər, 2010-cu il sayımı zamanı isə 8.353.912 nəfər etnik tucya siyahıya alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yay Dilçilik İnstitutunun yayımladığı "Etnoloq sorğu kitabçası"nın 17-ci nəşrində şimali və cənubi tucya ləhcələri.
Vardges Petrosyan

**Vardges Hamazaspoviç Petrosyan** (; ) — erməni sovet yazıçısı, dramaturq. Ermənistan Yazıçılar İttifaqınin sədri (1975–?), Sov.İKP-nın üzvü (1952–?), SSRİ Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi (1976–?),

## Həyatı

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığa şeirlə başlamışdır: "İnsan haqqında ballada" (1958) kitabı.

"Son gecə" (1959), "Yarımçıq portretlər" (1963), "Şəhərin yarıaçıq pəncərələri" (1964), "Ani apteki" (1973), "Yaşadığımız və yaşamadığımız illər" (1975) və s. hekayə və povest kitablarının, pyeslərin, publisistik əsərlərin müəllifidir.

"Hippokrat andı" pyesi Azərbaycan səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur.

### Kitabları
* "İnsan haqqında ballada" (1958)
* "Son gecə" (1959), 
* "Yarımçıq portretlər" (1963), 
* "Şəhərin yarıaçıq pəncərələri" (1964), 
* "Ani apteki" (1973), 
* "Yaşadığımız və yaşamadığımız illər" (1975)
* "Yaşadığımız və yaşamadığımız illər", Bakı, 1980.

## Mükafatları
* "Oktyabr inqilabı" ordeni
* "Lenin" ordeni

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.518
* "Mübarizə bu gün də var", 525-ci qəzet. - 2010. - 23 yanvar. - Səh.19-21.

## İstinadlar
Somoni

**Somoni** () — Tacikistan Respublikasının milli pul vahidi, birinci tacik dövlətinin banisi İsmail Samaninin () şərəfinə adlandırılıb. Standart kodu ISO 4217 — TJS. 1 samani 100 dirəmdən ibarətdir.

Samani 30 oktyabr 2000-ci ildə dövriyyəyə buraxılıb və tacik rublunu (1 somoni = 1000 tacik rublu) əvəz edib. 1 aprel 2001-ci ilə qədər bu dəyişiklik tam həyata keçirilib.

## Qəpiklər
Tacikistanın bütün qəpik pulları Sankt-Peterburq zərbxanasında kəsilir.

### 2001—2006-ci illər seriyası
2001-ci il qəpikləri ilə müayisədə 2006-cı il qəpiklərində nominalın təsviri daha böyük verilib.

### 2011-ci il seriyası
Pul dövriyyəsinin keyfiyyətini yüksəltmək üçün 15 iyun 2011-ci ildə 5, 10, 20 və 50 dirəm və 1 somoni nominallı yeni qəpik seriyası buraxılmışdır. 1 və 2 dirəm nominallı qəpiklər 2 fevral 2013-cü ildən dövriyyəyə girmişdir.

Köhnə buraxılışlı (2001 və 2006-cı illər) bütün qəpiklər qanuni ödəmə vasitəsi olaraq qalır.

## İstinadlar
İquala kütləvi adam oğurluğu

**2014 İquala kütlə oğurluğu** — 24 sentyabr 2014-cü ildə Ayotzinapanın Raúl Isidro Burgos Kənd Müəllimlər Kollecindən 43 şagird Meksikanın Querrero ştatının İquala şəhərində itiblər. Rəsmi araşdırma qəbul edir ki, onlar böyük ehtimalla öldürülüb.

## İstinad
Tursunoy Axunova

**Tursunoy Mahmudovna Axunova** — pambıqçı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959, 1978), "Lenin" ordeni (1959, 1975, 1978), Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (1957), "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı (1965), Lenin mükafatı (1967), SSRİ Ali Sovetinin 6-cı çağırışının müavini (1962–1974), SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin üzvü.

## Həyatı
20 may 1937-ci ildə Daşkənd kəndində anadan olmuşdur (indi: Daşkənd vilayətinin Çinaz rayonu, Paxta kəndi, Özbəkistan). Kollektivdə pambıq seçicisi kimi işləmişdir. Məktəbin 8-ci sinfindən pambıqçı kimi işləyib. 1954-cü ildə isə Qarasu Kənd Təsərrüfatı mexanizasiyasının məktəbini (Oş vilayəti, Qırğızıstan) bitirmişdir. Özbək qadınlar arasında birinci pambıq seçici olub.

1954-cü ildən Kirov (Daşkənd rayonunun Çinaz rayonu) adlı kollektiv təsərrüfatının pambıq toplama maşınının mexaniki-sürücüsü olub. 1955-ci ilin mövsümündə yalnız 20 ton pambıq toplayıb. (ümumiyyətlə Paxtinşkaya MTS üçün bir maşın başına çıxan məhsul 30 ton idi). O, 90 ton xam pambıq yığımının dərəcəsini əldə edərək, öz bacarıqlarını artırmağa çalışdı. 1959-cu ilin mövsümündə pambıq seçicisinə 210 ton pambıq yığdı.

1960-cı ilin yanvar ayından Kirov adına kolxoz təsərrüfatının pambıq yetişdiricilərinin mexanikləşdirilmiş briqadasının briqadası lideri idi. (Tacikistanın Çinaz bölgəsi). O, pambığın yetişdirilməsinin bütün proseslərini mexanizmin təşkili təşəbbüsü ilə başladı.

SSRİ Ali Sovetinin 6-cı çağırışının müavini (1962–1974), SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin üzvü idi.

O, 21 sentyabr 1983-cü ildə doğulduğu Daşkənd vilayətində vəfat etdi.

## Mükafatları
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 11 yanvar 1957
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 25 dekabr 1959
* Lenin ordeni — 25 dekabr 1959
* "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalı — 1 mart 1965
* Lenin mükafatı — Dörd sıra maşın pambıq istehsalının həyata keçirilməsində iştirakına görə "Özbəkistan".
* Lenin ordeni — 14 fevral 1975
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 20 fevral 1978
* Lenin ordeni — 20 fevral 1978

## Xatirəsi
T. Axunovanın bürünc büstü 1982-ci il aprelin 20-də Tacikistanın (Özbəkistan) Çınaz rayonunun Paxta kəndində quraşdırılmışdır.

* "Tursunoy Axunova" filminin — rejissoru Rəsul Qulamovdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
 Кинодокументы на сайте РГАКФД
Məmməd Mövsümzadə

**Məmməd Mirzə oğlu Mövsümzadə** () — kimya  elmləri doktoru (1946), professor (1947), Əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1967). 

## Həyatı
Məmməd Mövsümzadə 1908-ci il dekabrın 25-də Bakı şəhərinin Nardaran kəndində anadan olub. O, 1915-ci ildə Bakıda 10 saylı birinci dərəcəli məktəbin birinci sinifinə gedib və 1925-ci ildə 12 saylı ikinci dərəcəli məktəbi bitirib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, elə həmin il Bakı Dövlət Universitetinin Pedaqoji fakültəsinin Təbiətşünaslıq bölməsinə qəbul olunub və 1930-cu ildə universiteti bitirib.  

## Əmək fəaliyyəti
Məmməd Mövsümzadə 1939-1948-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Səna­ye Universitetinin Kimya-texnologiya fakültəsində dekan vəzifəsində çalışıb. O, 1940-1960-cı illərdə Azərbaycan Tibb Universite­tinin Üzvi kimya kafedrasında dosent, professor, kafedra müdiri vəzifələrini icra edib. 1947-1984-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin Üzvi kimya kafed­rasında professor, kafedra müdiri vəzifələrində çalışıb. 

## 1941-1945-ci illərdə
Məmməd Mövsümzadə 1941-1945 ci illərin Böyük Vətən müharibəsi dövründə Azərbaycanın müdafiə qüdrətinin möhkəmlənməsi sahəsində məhsuldar işləyib. Müharibə başa çatan ildə Böyük Vətən müharibəsində "Fədakar əməyə görə" medalı, 1946-cı ildə isə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

## Elmi fəaliyyəti
Məmməd Mövsümzadə neft məhsullarının pirolizi sahəsində apardığı tədqiqatlar əsasında 1938-ci il sentyabrın 25-də namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək kimya sahəsində alimlik dərəcəsi almış ilk azərbaycanlılardan biri olub.

Apardığı uğurlu tədqiqatların nəticəsi olaraq M.Mövsümzadə 1945-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, 1946-cı ildə kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi və 1947-ci ildə üzvi kimya ixtisası üzrə professor elmi adı alıb. Elmi  tədqiqatlarını davam etdirən alim 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasına müxbir üzv seçilib.

Məmməd Mövsumzadənin apardığı el­mi-tədqiqatların əsas istiqamətləri üz­vi alfa oksidlərin sintezi və onların müxtəlif çev­rilmələri və alınmış məhsulların araşdırılmasına aiddir. Onun rəhbərliyi ilə 20 fəlsəfə doktoru və 2 elmlər doktoru yetişdirilib. 

Alim 258 elmi əsərin, o cümlədən 20-dən çox müəlliflik şəha­dətnamə­si­nin və 9 monoqrafiyanın müəllifidir. 

## Mükafatları
Professor Məmməd Mövsümzadə "Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi" fəxri adına layiq görülüb. Habelə "Əmək veteranı",  "Bö­yük Vətən mü­haribəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə", V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar olaraq "Fədakar əməyə görə" yubiley medalı ilə təltif olunub. Kimya Sənayesi Nazirliyinin Kollegiyası və Kimya və Neft Kimyası Sənayesi Həmkarlar İttifaqı Rəyasət Heyətinin qərarı ilə "Fəxri kimyaçı" fəxri adına layiq görülüb. O cümlədən "Şərəf nişanı" ordeni, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanına layiq görülüb. 

## Ölümü
Məmməd Mövsümzadə 1984-cü il dekabrın 7-də Bakı şəhərində vəfat edib. 

## İstinadlar
İohann Mixael Moşeroş

**İohann Mixael Moşeroş** (Johann Michael Moscherosch, 7 mart 1601, Vilştet — 4 aprel 1669, Borms) — alman şairi.

## Həyatı
Alman ədəbiyyatında sati-rik nəsrin ilk görkəmli nümayəndələrindən biri Yoxan Mixael Moşeroşdur. Moşeroşun əcdadı qədim Araqon zadəganlarından olmuşdur. XVI əsrin başlanğıcından onlar Niderlanda köçmüş, oradan da Almaniyaya gələrək burada feodal bürokratiyasına qaynayıb qarışmışlar. Atası Vilştadt da alman idi. Moşeroş da burada anadan olmuş, latın məktəbini bitirəndən sonra Strasburq universitetində oxumuşdur. Otuzillik müharibə dövründə onun əmlakı dəfələrlə qarət olunmuş, özü isə Strasburqa qaçaraq orada məmur işləmişdir. 1656-cı ildən o, müxtəlif knyazların saraylarında yüksək vəzifələrdə çalışmışdır.

Moşeroşun çoxcəhətli ədəbi irsində "Finander fon Zittevaldın qəribə və həqiqi yuxuları" romanı xüsusi yer tutur. Ədib Fransisko de Kevedonun "yuxugörmələr" üsulundan istifadə etsə də, hadisələrin realist, canlı və obrazlı təqdimi ilə ondan seçilir. O, XVI əsr alman satirik yazıçılarından Fişart, Murner, S. Brant və başqalarının ədəbi priyomlarından bacarıqla istifadə edir. Moşeroş satirik bir yazıçı kimi kobud ifadə və obrazlardan çəkinmir, nəzakətli zərifliyi, söz oyunbazlığını rədd edir. Yazıçı fransız dəblərinin əsiri olan zadəganlara nifrətlə yanaşır, onların hərəkətini vətənə xəyanət kimi qiymətləndirir. "Finander fon Zittevaldın qəribə və həqiqi yuxuları" romanı eybəcərliklərin ifşasında, həyata münasibətində, yazı üslubunda barokko cərəyanına məxsus bir roman kimi diqqəti cəlb edir. Romanda həyat bütün təbii boyaları, axmaqlığı, ikiüzlülüyü, haqsızlığı, ziddiyyətləri ilə birlikdə qələmə alınmışdır. "Əsgər həyatı" adlanan yuxuda müharibənin dəhşətləri, əsgərlərin özbaşınalığı, cürbəcür işgəncələr nəzərdən keçirilir, "Cəhənnəm övladları" adlanan yuxuda cəhənnəm mənzərələrinin həyatda baş verən hadisələrin yanında bir uşaq oyunu olduğu nəzərə çatdırılır. Heç iblis də insanın törətdiyi şər qədər şər işlər törədə bilməz. Heç yerdə, xüsusən hökmdarların saraylarında haqq, ədalət yoxdur. Yazıçının "Ey lənətə gəlmiş həyat" "ədəbi çəkişmələr, əbədi nifrət, əbədi didişmə, əbədi kin, əbədi ya-lan" sözləri xalqın və zamanın qəlbindən qopan acı bir fəryad kimi səslənir, insan həyatının simasını müəyyənləşdirir.

Moşeroş təsvir etdiyi bu həyatda gözəl heç nə yoxdur. Zahirən gözəl görünən hər şey bir yuxu və kölgədən başqa bir şey deyildir. Hər yerdə zahiri gözəllik altında eybəcər, çirkin bir həqiqət gizlənir. "Bütün insanların həyatı ancaq zahiri bir örtüdür, mənasız riyakarlıqdır." XVI əsr yazıçı Fişart kimi Moşeroş da qroteski sevir. Lakin ondan fərqli olaraq Moşeroşda qrotesk nikbin deyil, qorxunc bir inamsızlıqla doludur. Həyatın, hadisələrin hərcmərcliyi əsərdəki hadisələrin təqdimi üsulunda da özünü açıq büruzə verir. Moşeroş ciddi quruluş xəttini, ahəngdar gözəlliyi, obrazların aydınlığını rədd edir.

Moşeroş və XVII əsrin digər satirik yazıçılarının ədəbi fəaliyyətini böyük alman yazıçısı Qrimmelshauzenin yaradıcılığı üçün zəmin hazırlamışdır.

## İstinadlar
Li Çayld

**Li Çayld** (əsl adı Cim Qrant) - ingilis yazıçı. İlk romanı "Döşəməni öldürmək" (Killing Floor) Antoni mükafatına layiq görülmüşdür. Əsasən psixoloji romanlara üstünlük verir.

Hər romanında keçmiş ABŞ polisi olan Cek Riçerin başına gələn macəralardan bəhs edilir.

## Həyatı
Qrant 29 oktyabr 1954-cü ildə İngiltərənin Koventri şəhərində anadan olub. 1958-ci ildə ailəsi və  üç böyük qardaşı Handsvorst Vuda daha yaxşı təhsil almaq üçün köçdülər. Qrant 11 yaşına qədər Handsvorst Vuddakı Çerri Orçard məktəbində təhsil aldı. Daha sonra Birmingem Kral Edvard məktəbinə yazıldı. Atası məmur idi və kiçik qardaşı da roman yazıçısı oldu.

1974-cü ildə Şeffild Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil oldu. Amma daha sonra teatr ilə məşğul olmağa başladı . Hüquqdan məzun olduqdan sonra televizor kanalı prodüseri kimi işləməyə başladı.

Qrantın həyat yoldaşı Ceyn Nyu-Yorkludur və həmçinin Qrant Aston Villa klubunun fanatıdır.

## Televizor kanalında karyerası
İngiltərədəki ITV-nin bir hissəsi olan Mançestrdaki Qrenada kanalının aparacısı kimi işləməyə başladı. 1977-1995-ci illərdə burada işlədi.

## Yazıçılıq
1997-ci ildə ilk kitabı "Döşəməni öldürmək" romanını nəşr etdirdi və 1998-ci ildə ABŞ-yə köçdü.
Qrant 2009-cu ildə ABŞ Sirrli janr Yazıçılarının prezidenti seçildi.

## Romanları

## İstinadlar
Matilda Mey

**Matilda Mey** (; ) — fransız aktrisası.

## Həyatı
Matilda Mey (Əsl adı Kərimə Matilda Haimdir) 1965-ci ildə fransız yazıçısı və aktyoru Viktor Haimin ailəsində doğulub. Kökəncə türk yəhudisidir. Anası isveçli xoreoqraf Marqareta Hansondur. Mey uşaqlıqdan rəqslə məşğul olurdu. Sonra aktrisalıq sənəti dərsləri almağa başladı. 1984-cü ildə kino sənətindədir. İlk filmi "Nemo"dur.

Matilda Mey üç dəfə ailə qurub. Pol Paul və Jerar Darmon ilə boşanıb. Üçüncü əri də aktyordur- Filip Kelli ilə 2000-ci ildən bir yerdədirlər.

## Filmoqrafiya
* *[[A Girl Cut in Two]]* (2007)
* *La-bas…mon pays* (2000)
* *[[Çaqqal (film, 1997)|Çaqqal]]* (1997)
* *Le Voleur et la menteuse* (1994)
* *Dead Tired* (1994)
* *[[The Tit and the Moon]]* (1994)
* *Toutes Peines Confondues* (1992)
* *Becoming Colette* (1992)
* *[[Lüt Tanqo (film, 1991)]]* (1991)
* *Schrei aus Stein* (1991)
* *La Barbare* (1989)
* *Trois places pour le 26* (1988)
* *La Passerelle* (1988)
* *La Vie dissolue de Gerard Floque* (1987)
* *[[The Cry of the Owl (1987 film)|The Cry of the Owl]]* (1987)
* *[[Lifeforce (film, 1985)|Lifeforce]]* (1985)
* *Les Rois du Gag* (1985)
* *Letters to an Unknown Lover* (1984)
* *Nemo* (1984)

### Tv seriallar
* *Back to Top*
* *Erich Segal's Only Love* (1998)
* *Whipping Boy* (1994)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Monqorlar

**Monqorlar**, **Tu xalqı** — (monqol. *Монгор ястан*, ) — Çin Xalq Respublikasında rəsmən tanınan 55 etnik azlıqdan biri. Ana dilləri Monqor dilidir. Monqor dili Altay dil ailəsinin Monqol qrupunun şərq yarımqrupuna daxil olan dillərdən biridir. Çində 1990-cı il sayımı zamanı 191.624 nəfər, 2000-ci il sayımı zamanı 241.198 nəfər, 2010-cu il sayımı zamanı isə 289.565 nəfər etnik monqor siyahıya alınmışdır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yay Dilçilik İnstitutunun yayımladığı "Etnoloq sorğu kitabçası"nın 17-ci nəşrində Tu xalqı.
Çin əhalisi

## Əhali sayının dinamikası
31 dekabr, 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən ÇXR-nın əhalisi hər iki cinsdən birlikdə 1 milyard 354 milyon 40 min nəfərdir.

## Əhalinin yerləşmə məskəni
## Əhalinin sıxlığı
## Əhalinin artımı
1950-2019-cü illərdə əhalinin təbii artım:

## Əhalinin yaş strukturu
## Əhalinin milli tərkibi
## Əhalinin dini tərkibi
## Əhalinin etnik tərkibi

## İstinadlar



## Xarici keçidlər
* The Chinese Definition of a Nationality
* Chinese Nationalities
Açan xalqı

**Açanlar**, **Açan xalqı** — () — Çin Xalq Respublikasında rəsmən tanınan 55 etnik azlıqdan biri, həmçinin Myanmada yaşayırlar. Ana dilləri Açan dilidir. Açan dili Çin-Tibet dil ailəsinin Tibet-Birma qrupunun Lolo-Birma yarımqrupuna daxil olan dillərdən biridir. Çində 1990-cı il sayımı zamanı 27.708 nəfər, 2000-ci il sayımı zamanı 33.936 nəfər, 2010-cu il sayımı zamanı isə 39.555 nəfər etnik açan siyahıya alınmışdır. 2010 sayımına görə Çində qeydə alınmış etnik açanların 96.22%-i (38059 nəfər) Yunnan əyalətində yaşayır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Yay Dilçilik İnstitutunun yayımladığı "Etnoloq sorğu kitabçası"nın 17-ci nəşrində Açan dili.
Kələm turşusu

**Kələm turşusu** — bir çox mətbəxdə geniş istifadə olunan, kələmdən hazırlanan turşu növü. Əsasən qış aylarında daha çox istifadə olunur.

## Tarixi
Qədim Roma yazıçıları Böyük Katon və Kolumella əsərlərində kələm turşusundan bəhs etmişdirlər. Kapitan Ceyms Kuk səyahətləri zamanı özü ilə kələm turşusu ehtiyatları götürürdü.

## Yayılması
Kələm turşusu Şərqi Avropa ölkələrindən Azərbaycan, Rusiya, Belarus, Estoniya, Latviya, Litva, Moroviya, Polşa, Ukrayna mətbəxlərində geniş istifadə olunur. Rusiya mətbəxində bəzən piraşkinin içərisinə kələm turşusu qoyulur. Polşada biqos yeməyinin inqredientidir.

Almaniya və Avstriyada kələm turşusu giləmeyvələrlə dadlandırılır. Çilidə kələm turşusu hotdoq və sendviçlərdə istifadə olunur. Pensilvaniyada Yeni il ərəfində kələm turşusu yemək ənənəsi mövcuddur. İnanca görə kələm turşusu yemək gələn il üçün uğur gətirir.

Azərbaycan mətbəxində gülkələmindən də turşu hazırlanır. Bu zaman kərəviz, sarımsaq, üzüm sirkəsi kimi ərzaqlardan istifadə olunur.

## Hazırlanması
Kələm turşusunun hazırlanması zamanı kələmdən, duzdan, yer kökündən, eləcə də, qırmızı çuğundurdan istifadə olunur.

Hazırlamaq üçün çox da böyük olmayan kələmlər seçilir, onun üst qatı, özəyi çıxarılır. 4 yerə bölünür, çəlləklərə yığılır, duzlu su tökülür. Kələmə rəng vermək üçün içinə dilim-dilim kəsilmiş qırmızı çuğundur əlavə edilir. Turşumanı sürətləndirmək üçün çəlləyə bir neçə sütül qarğıdalı qoyulur. Çəlləyin suyundan iki həftə ərzində günaşırı götürülür. Turşuma qurtarandan sonra suyun üzərinə bir neçə ovuc təmiz yuyulmuş arpa tökülür. Arpa kələmin üstünü kif bağlamaqdan qoruyur.

## İstinadlar