Kiçik maygülü

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarakterik morfoloji əlamətləri
Cütləşmə dövründə bədəninin üstü qonur-qara, altı ağımtıl, boğazı, yanaqları və boynu şabalıdı rəngdə olur. Maygülülərin o biri növlərindən fərqli olaraq başında bəzək lələkləri olmur. Qışda bədəninin üstü ağımtıl qonur, altı isə ağ olur.

## Statusu
Çoxsaylıdır.

## Yayılması
Geniş yayılıb. Avropa, Asiya, Avstraliya və Afrikada yayılıb. Azərbaycanda Kür-Araz, Lənkəran və Samur-Dəvəçi ovalığında, Xəzər dənizinin sahil sularında və dağətəyi göllərdə yayılmışdır. Yaz köçü fevralın sonu, martın əvvəlində, payız köçü isə oktyabrda olur.

## Növdaxili müxtəliflik
Politipik növdür. Dünyada 9 yarımnövü vardır. Azərbaycan faunasına  (T. Ruficollis capensis, Pal. 1884) daxildir. O biri yarımnövlərdən fərqli olaraq, birinci dərəcəli çalma lələkləri ağdır, ikinci dərəcəli çalma lələklərində isə ağ rəng yaxşı inkişaf etmişdir.

### Yarımnövləri
* *T. r. ruficollis* — Avropa, Şimali Afrika.
* *T. r. iraquensis* — İraqın cənub-şərqi, İranın cənub-qərbi.
* *T. r. capensis* — Afrikada Saxaradan cənubda, Madaqaskar adasında, Şri-Lanka, Hindistan yarımadasının şərqində Myanmaya qədər.
* *T. r. poggei*
* *T. r. philippensis*
* *T. r. cotobato*
* *T. r. tricolor*
* *T. r. volcanorum*
* *T. r. collaris*

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Qarğılı-qamışlı su hövzələri yaşayış yeridir. Qışda  və miqrasiya vaxtı dənizin açıq sahil sularında da rast gəlinir. Azərbaycanda oturaq və qışlamaq üçün gələn populyasiyaları vardır. Tək, cüt və sürü halında yaşayır. Əsasən gecə fəal olur.

## Yem xarakteri
Zoofaqdır. Yemini əsasən böcəklər və balıqlar təşkil edir. Əlavə yemi kimi suçiçəyi və sulələyi toxumlarından da istifadə edir.

## Yırtıcıları
Bataqlıq belibağlısı və boz qarğa kiçik maygülünün yumurtalarını və balalarını yeyir.

## Cinsi statusu və çoxalma xüsusiyyətləri
Monoqamdır. Cütlərə ayrılıqdan sonra yuvalarını qarğı və qamışlıqlarda, yaxud onların əhatəsində olan açıq su sahəsində qurur. Adətən hər gün yumurta qoyur. Həm erkək, həm də dişi fərd kürtyatmada iştirak edir. Birinci, yaxud ikinci yumurtadan sonra kürt yatır. Kürtyatma müddəti 20-21 gündür. Cücələri 44-48 gündə pərvazlanır.

## Növün fenologiyası
Azərbaycana qışlamağa oktyabr ayında kütləvi gəlir, fevralın sonu, martın əvvəllərində isə köçüb gedir. Oturaq populyasiyaları martın ortalarında  cüt-cüt ayrılır, apreldə yuva qurur və yumurtalayır. Aprelin axırı, mayda cücələri görünür, iyunda  balaları pərvazlanır. İkinci dəfə nəsil verdikdə balaların pərvazlanması avqustda müşahidə olunur. Qış görkəminə girmək üçün yaşlı fərdlərdə lələkdəyişmə avqustdan başlayır, noyabr-dekabrda tam başa çatır. Reproduksiyadan əvvəlki lələkdəyişmə yanvardan aprelə kimi gedir. Avqustun əvvəlinə kimi embrion lələklər yuva lələkləri ilə əvəz olunur. Sentyabr-oktyabrda quşun bədəni birinci qış örtüyü ilə örtülür.

## Ontogenezi
Ömrü və cinsi yetişkənliyə çatma müddəti məlum deyil. Fərdi inkişafı rüşeym, bala, cavan (yuvinal) və yetkin formalardan ibarətdir. İnkişaf tipinə görə  maturonatla (ətcəbalalar) immaturonatlar (cücələr) arasında keçid təşkil edir.

## Reproduktivliyi
Adətən ildə bir dəfə, bəzi illərdə  isə  2-3 nəsil verir. Yuvaya 5-10 yumurta qoyur. Reproduktivliyin müddəti 69-79 gündür.

## Xromosom göstəriciləri
Məlum deyil.

## Sayı
Qış aylarında sayı növün arealının şimal hissəsindən (Rusiya ərazisi) gələn quşlar hesabına artır. Dənizin açıq sahil sularında, Abşeron göllərində az, Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda, Lənkəran, Samur-Dəvəçi və Kür-Araz ovalığında çox olur. 1964–1968-ci illərdə Xəzərin Lənkəran sahillərində 1&nbsp;km2-də 42-55 quş sayılmışdır. Xəzər dənizinin Azərbaycan hissəsinin sahil zolağında sayı 2005-ci ilin yanvarında 3539, iyulunda 9516 fərd olub. Əsas limit faktorları su-bataqlıq biotoplarının qurudulmasıdır.

## Sosiologiyası
Yuvaları tək-tək yerləşir. Nəsil verdikdən sonra sürü əmələ gətirir.

## Biosenozda rolu
Hidrofil bitkilərə təsir edən biotik faktorlara daxildir. Hidrofil heyvanlardan və bitkilərdən yem kimi istifadə edir. Özü isə üçüncü səviyyəli konsumentlərin rasionuna daxildir. Beləliklə, sahil ekosistemlərində maddələrin bioloji dövriyyəsi və enerji çevrilməsində iştirak edir.

## İnsan üçün əhəmiyyəti
Elmi və estetik əhəmiyyəti var.

## Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Qızılağac və Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, Abşeron və Ağgöl Milli Parklarında, dövlət təbiət yasaqlıqlarında qorunur. Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxil edilmişdir. Populyar maarifçilik ədəbiyyatlarına daxil edilir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur.

## Növün qeydiyyat göstəriciləri
Elmi fondlarda kolleksiyası saxlanır, muzeylərdə müqəvvası, populyar əsərlərdə və plakatlarda rəngli şəkilləri nümayiş etdirilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax