open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şaolinin 36-cı otağı

**Şaolinin 36-cı otağı** — 1978-ci ilə aid, Şaolin monastırı və əlbəyaxa döyüş sənətinə həsr olunmuş Çin filmidir.

## Məzmun
Liu Yude adlı gənc oğlan müəlliminin təsiri ilə mancur hakimiyyətinə qarşı olan yerli qiyamçılara qoşulur. Hakimiyyət qiyamçıların bir çoxunu, o cümlədən Liu Yudenin atasını, müəllimini və dostlarını öldürdükdən sonra o, Şaolin monastırına gedərək kunq fu sənətinə yiyələnmək, beləliklə, yaxınlarının qisasını almaq fikrinə düşür. Yaralı olmasına baxmayaraq, Liu Yude böyük məhrumiyyətlərlə monastıra gəlib çıxır.

Monastırda San Te adı ilə tanınan Liu Yude kunq fu məşğələlərinə başlayaraq, ən çalışqan tələbəyə çevrilir və ən qısa zaman ərzində 35 otaqda əlbəyaxa döyüşün sirlərinə yiyələnir.

Kunq fu ustasına çevrilmiş San Te yenidən öz şəhərinə qayıdaraq əzilən xalqa kömək etmək qərarına gəlir. Yerli hakimiyyət nümayəndələrinə qarşı mübarizə aparan San Te öz ətrafına xeyli adam toplaya bilir. Mübarizəsi uğurlu başa çatdıqdan sonra yeni şagirdləri ilə Şaolinə qayıdan San Te 36-cı otağın əsasını qoyur.

## Rollarda
*Qordon Liu~Liu Yude/ San Te
*Lo Lie~general Tien Ta

## Həmçinin bax
*Şaolin monastırı
Manovo-Qounda-Sen-Floris Milli Parkı

**Manovo-Qounda-Sen-Floris Milli Parkı** — Afrika qitəsində, Mərkəzi Afrika Respublikasında yerləşən milli park. UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Milli parkın ümumi sahəsi 1.740.000 hektardır və Mərkəzi Afrika Respublikasının ən böyük milli parkıdır. Bu park ölkənin əhəmiyyətli flora və fauna müxtəlifliyinə ev sahibliyi. Parkın düzənliklərində qara kərgədanlar, fillər, bəbirlər, hepardlar, çöl itləri, qırmızı sinəli ceyranlar və bufalolar, şimal su hövzələrində müxtəlif növdə su quşları yaşayır.

Parkda üç çay və Bonqo sıradağları yerləşir.

1988-ci ildə Manovo-Qounda-Sen-Floris Milli Parkı 475-ci üzv kimi YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## İstinadlar
Nikolay Dubrovski

**Nikolay Aleksandroviç Dubrovski** — rus tarixçisi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin təklifi əsasında Bakı Dövlət Universitetinin təsis olunması üçün yaradılmış komissiyanın üzvü.

## Haqqında
Komissiyanın 1919-cu il mayın 21-də keçirilən ilk iclasında Bakı Dövlət Universitetini lazımi avadanlıq və vəsaitlə təmin etmək üçün yaradılan kitabxana yarımkomissiyasının sədri, mənzil yarımkomissiyasının isə üzvü seçilmişdi. 

Dubrovski Bakı Dövlət Universiteti tarix-filologiya fakültəsinin ilk dekanı olmuş, universitetin yüksək ixtisaslı professor-müəllim kadrları ilə təmin edilməsində fəal çalışmışdır. Bu məqsədlə sentyabrın sonlarında rektor V. İ. Razumovski ilə birlikdə Rusiyanın cənubundakı universitet şəhərlərinə ezam olunmuşdu. 1919-cu il noyabrın 15-də universitetin açılış günü ümumi tarixdən ilk mühazirəni Dubrovski oxumuşdu. O, universitetin ümumi tarix kafedrasının professoru idi. Dubrovski 1922-ci ilin noyabrınadək tarix-filologiya fakültəsinin dekanı olmuş, 1923-cü ilin yanvarından Moskva Universitetinə keçməsi ilə əlaqədar olaraq Bakı Dövlət Universitetindən ayrılmışdır.

## Həmçinin bax

* Vasili Razumovski

## İstinadlar
Brok Lesnar

**Brok Lesnar** — peşəkar güləşlə məşğul olan amerikalı idmançı.

Super ağır çəkili idmançılar arasında dəfələrlə WWE qalib gələn Brock özünü UFC yarışlarındada sınamışdır.Lesnar Vebsterdə, ABŞ-də Cənubi Dekota ştatında, Stefaninin Lesnarın ailəsində doğuldu O süd fermasında böyüdü və O Vebster Orta Məktəbində təhsil aldı.17  yaşında Milli Qvardiyaya qoşuldu.Daha sonra O, Minnesotasının Universiteti tələbəsi oldu.

## İstinadlar
Nimba dağı

**Nimba dağı** və ya **Riçard-Molard dağı** — Afrikada 3 respublikanın ərazisində yerləşən Nimba dağı və onun ətrafındakı əraziləri əhatə edən qorunan təbiət ərazisidir. 1981-ci ildə 155-ci üzv kimi YUNESKO-nun Ümumdünya irsi sıyahısına salınmışdır

## Haqqında
Heyvan növləri arasında müxtəlif antilop cinsləri, böyük pişiklər, müşk pişiyi və müxtəlif məməli və sürünənlər də vardır. Burada daşları alət və vasitə olaraq istifadə edən şimpanzelər də yaşayır.

Nimba Dağı Qvineya, Kot-d'İvuar və Liberiya arasında yerləşir. Kot-d'İvuarda qalan hissə mühafizə olunan bölgəyə daxil deyil. Nimba Dağı  metr yüksəklikdə olub 40 km-lik bir dağ silsiləsinin hissəsidir. Təbiət Qoruma Sahəsi yüksək otlaq, savanna düzənliyi və yağış meşələrindən ibarətdir. Kütləvi olaraq Liberiyadan qaçqınların gəlməsindən sonra Qvineya 1992-ci ildən bəri bu sahədə dəmir filizinin çıxarılmasına icazə vermiş və bu bölgəni təhlükə altına atmışdır. Nəzarətsizlik, qanunsuz ovlanma və yanğınlar bölgənin təbiətinə böyük zərər yetirir. Bu səbəblərdən 2013-cü ildən təhlükə altındakı abidələr siyahısındadır.

## İstinadlar
Hikmət Hacıyev

**Hikmət Fərhad oğlu Hacıyev** () — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidmətinin sabiq rəhbəri.

## Həyatı
Hikmət Fərhad oğlu Hacıyev 1979-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olub və buradakı 24 saylı orta məktəbi bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər və Beynəlxalq Hüquq fakültəsinin bakalavr və magistr pillələrini bitirmişdir. NATO-nun Müdafiə kolleci, Təhlükəsizlik məsələlərinin tədqiqi üzrə Corc Marşal mərkəzi və Belçikanın ULB universitetinin magistr pilləsinin məzunudur.

Hikmət Hacıyev 2000-ci ildən Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi sistemində çalışmışdır. Müxtəlif illərdə o, Azərbaycanın NATO nümayəndəliyində, Azərbaycanın Küveytdəki səfirliyində işləyib. 2008-ci ildən isə Hikmət Hacıyev Xarici İşlər Nazirliyində Təhlükəsizlik problemləri departamentinin 2-ci katibi vəzifəsini, 2011-ci ildən isə Azərbaycanın Misirdəki səfirliyində müşavir vəzifəsini tutub.

2013-cü ilin avqustunda Azərbaycan Respublikasının Misirdəki səfirliyinin müşaviri kimi uzunmüddətli xarici xidməti ezamiyyətini başa vuraraq Xarici İşlər Nazirliyinə qayıtmışdır. 2013-cü ilin sentyabrından Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir.

Hikmət Hacıyev 2014-cü ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

18 sentyabr 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsi müdirinin müavini, 26 noyabr 2018-ci ildə isə bu şöbənin müdiri, 29 noyabr 2019-cu ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi təyin olunmuşdur.

Rus, türk, ingilis və fransız dillərini bilir.

Ailəlidir, iki övladı var.

## Təltifləri
* "Diplomatik xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı — 9 iyul 2018
* 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — 9 iyul 2019

## İstinadlar
Levuka

**Levuka** — Ficidə yerləşən və YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına salınan tarixi liman şəhəri.

## Haqqında
Levuka şəhəri yerli əhali tərəfindən qurulmuşdur. Şəhər Ficinin ingilislər tərəfindən 1874-cü ildə işğal edilməsindən sonra Okeaniyanın ilk koloniya paytaxtı olmuşdur. Şəhərin mövqeyi əlverişli olduğundan XIX əsrdə inkişaf edən ticarətin nəticəsi olaraq avropalılar və amerikalılar bura anbarlar, məktəblər, evlər, liman, dini məbədlər, dükanlar və ictimai obyektlər qurmuşlar.

Burada avropalıların məskunlaşmasında sonra yerli xalqın daha da çoxalması gerçəyi ilə dünyada çox az görülən bir mənzərə yaranmışdır. Bu səbəbdən Levuka böyük dəniz gücünə sahib ölkələrin işğalından sonra yerlilərin yerli quruluş ənənələrinin yox olmadığı və iç-içə inkişaf, qaynaşdığı bir məskunlaşma yeri olmasından ötəri əhəmiyyətli universal dəyərə malikdir.

2013-cü ildə 1399-cu üzv kimi Luveka şəhəri YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına düşmüşdür.

## İstinadlar
Tinqvedlir

**Tinqvedlir** (; ) — İslandiyada yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına daxildir.

## Haqqında
Tinqvedlir Milli Parkı orta əsrlər Norveç və alman mədəniyyətini əks etdirən mədəni bir mənzərədir. Milli park İslandiyanın cənub-qərbində yerləşən Reykans yarımadasını və Henqill vulkanik bölgəsinı əhatə edir.

Bura İslandiya tarixindəki ən əhəmiyyətli yerlərdən biridir. 930-cu ildə Altinq, yəni dünyanın ən qədim parlementi bu bölgədə toplanmışdır. Altinq yığıncaqları ildə bir dəfə reallaşırdı və qanunları köçürən adam yəni bir növ hakim qanunları toplanan insanlara köçürərək anlaşılmazlıqlara həll tapmaqda idi. Günahkarlar da bu yığıncaqlarda cəzalandırılırdı. Ziyarətçilər bu gün belə hələ çayın içindəki Drekkinqarluru, yəni qanunlara əməl etməyən qadınların cəzalandırıldığı boğma hovuzunu görə bilir.

2004-cü ildə bu milli park 1152-ci üzv kimi YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Şəkillər

Thingvellir-Kirche-02-fuenf Giebel-2018-gje.jpg
Thingvellir-Kirche-08-2018-gje.jpg
Thingvellir-Kirche-16-2018-gje.jpg
Thingvellir-52-Graben-2018-gje.jpg
Thingvellir-60-Loegberg-2018-gje.jpg
Thingvellir-66-Wasserfall-2018-gje.jpg
Thingvellir-26-Bach-1980-gje.jpg
Thingvellir-56-2018-gje.jpg


## İstinadlar
İsgəndər 9K720

**İsgəndər 9K720** — Rusiya Federasiyasında istehsal olunan qısaməsafəlili ballistik raket sistemidir. 2006-cı ildə istehsal olunmuş və 2007-ci ildə Rusiya Ordusunda silahlanmaya qəbul olunmuşdur. "İsgəndər" raketi Rusiya hərbi sənayesinin ən son yeniliklərindən biridir. Bu raketlər 500 kilometr məsafədən hədəfə 100 faiz dəqiqliklə zərbə endirir və nüvə başlığı da daşıya bilir. "İsgəndər-M" kompleksləri NATO ölkələrinin sərəncamında olan ən mükəmməl "Patriot" və "Aegis" hava hücumundan müdafiə komplekslərinin müdafiəsini yara bilir. "İsgəndər" operativ-taktiki raketlərinin bir neçə modifikasiyası mövcuddur, lakin onlardan ən müasiri "İsgəndər-M" raketləridir. "İsgəndər-M" raketlərinin ən mühüm özəlliyi ondadır ki, bu raketlər ballistik trayektoriya ilə hərəkət etmir. Start anından etibarən raket trayektoriyasını xaotik şəkildə dəyişir və ziqzaqvari hərəkət edir. Nəticədə ən müasir radar kompleksləri belə bu raketlərin trayektoriyasını dəqiq müəyyən edə bilmir.

Rusiya hərbi sənayesi "İsgəndər-M" raketlərini daha da təkmilləşdirib və onun hədəfi vurma dəqiqliyini artırıb. Hazırda "İsgəndər-M" Rusiyanın ən güclü operativ-taktiki raketləri hesab olunur. Kompleks iki raketlə təchiz olunub, birinci raketin buraxılmasından cəmi bir dəqiqə sonra ikinci raket start götürür. "İsgəndər-M" iki raketin eyni şaxtada quraşdırıldığı yeganə kompleksdir. Raket hədəfə çatana qədər komanda mərkəzindən idarə olunur.

## Kompleksin təyinatı
Düşmən qoşunlarının operativ dərinliyində hərbi hissələrini ənənəvi döyüş sursatı ilə məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Taktiki nüvə silahının çatdırılması vasitəsi ola bilər.

Əsas hədəfləri:
* Atəş sistemlərinin məhvi (reaktiv yaylım atəş sistemləri, uzaqvuran artilleriyası, raket kompleksləri)
* Raketdən və hava hücumundan müdafiə vasitələri
* Komanda məntəqələri və rabitə qovşaqları
* Mülki infrastrukturun vacib obyektləri

## Döyüş xüsusiyyətləri
* Raketin başlanğıc kütləsi: 3 800 kq
* Döyüş başlığının kütləsi: 480 kq
* Uzunluğu 7,2 m
* Diametri 920 mm
* Raketin başlanğıcdan sonrakı trayektoriyasının hissəsinin sürəti: 2 100 m/s
* Hədəfi vurma minimal məsafəsi: 50 km
* Hədəfi vurma maksimal məsafəsi: 500/280 km
* İstismar müddəti: 10 il, o cümlədən səhra şəraitində 3 il

## Mənbə

## Xarici keçidlər
Məhəmməd Əli Ordubadi

**Ayətullah Məhəmməd Əli Ordubadi** () — Azərbaycanlı İslam alimi

## Həyatı
 
Əbül-Qasim Ordubadinin oğlu Ayətullah Hacı Mirzə Məhəmməd Əli Ğərəvi Ordubadi hicri 1312-ci il rəcəb ayının 21-də (miladi 18 yanvar 1895-ci il) Təbriz şəhərində doğulmuşdur. Həmin dövrdə onun atası Əbül-Qasim Ordubadi müvəqqəti yaşamaq üçün Təbrizə gəlmişdi. 1898-ci ildə ailə bütünlükdə Nəcəfə qayıdır. Məhəmməd Əli ibtidai təhsilini bitirdikdən sonra yüksək səviyyəli fiqh və üsuli-fiqh dərslərini oxumağa başlayır. Bu sahədə onun ilk müəllimi atası Ayətullah Əbül-Qasim Ordubadi ol¬muşdur. Atasının vəfatından sonra Məhəmməd Əli öz zəmanəsinin ən məşhur alimlərindən sayılan Ayətullahül-üzmalar Şəriət İsfahani, Mirzə Əli ağa Şirazi (Şeyx Məhəmməd Həsən Şirazinin oğlu), Şeyx Məhəmməd Hüseyn Naxçıvani Kompani və başqalarından dərs alır. O, məşhur təfsirçi Şeyx Məhəmməd Cavad Bəlağinin dərslərində daha çox iştirak edirdi. Ordubadi təqribən 30 nəfər məşhur alimin dilindən hədis rəvayət edirmiş.

Müasirləri bu böyük şəxsiyyətin şeir və ədəbiyyatda misilsiz istedad sahibi olduğunu qeyd etmişlər. Onun şeirlərinin əksəriyyəti ərəb dilindədir, Peyğəm¬bərin və Əhli-beytin barəsindədir; fars dilində şeirləri də vardır.

“Məfaxiri-Azərbaycan” kitabında yazıldığına görə, Ordubadi “Əl-Ğədir” kitabının yazılmasında Əllamə Əminiyə yaxından köməklik göstərmişdir. O, “Əl-Ğədir” kitabının səlis dil və aydın üslubda qələmə alınması üçün müəllifə dəyərli məsləhətlər vermiş, kitabın redaktə prosesində fəal iştirak etmişdir. Zənnimizcə, bu cür müstəsna dəyərə malik bir əsərin yaradılmasına yardım göstərməklə, Mirzə Məhəmməd Əli Ordubadi öz adını tarix səhifələrinə əbədi yaza bilmişdir.

Ordubadi dini məzmunlu bir neçə əsərin müəllifidir Məsələn, İmam Mehdi (ə) barəsində “Əl-Ənvarüs-satiə” kitabı, Kərbəla şəhidlərinin qanını almış Muxtarın tərcümeyi-halı, aşura gününün müsibətlə¬rinə həsr olunmuş mərsiyələr məcmuəsi, müsəlman alimlərinin tərcümeyi-halını əhatə edən “Zəhrür-rəbiyy” kitabı, Şeyx Təntaviyə mənsub “Cəvahir” təfsirinin tənqidi, saqqalı qırxmağın hökmü barədə risalə, vəhhabi qazısı Əbu Büleyhidin əleyhinə yazılmış kitab və sairə. Onun qələmindən çıxmış və Həzrət Əlinin (ə) Kəbədə doğulması faktını isbat edən risalə Əllamə Əmini tərəfindən yüksək dəyərləndirilmişdir.

Mirzə Məhəmməd Əli Ğərəvi Ordubadi hicri 1380-cı il səfər ayının 1-də (miladi 26 iyul 1960-cı il) 72 yaşında ikən dünyasını dəyişmiş, İmam Əlinin (ə) hərəmində dəfn olunmuşdur.

## İstinadlar
Hegemon

**Hegemon** (, "rəhbər, aparıcı, himayədar") — hegemoniyanı həyata keçirən şəxs, dövlət, ictimai sinif.

Tarixən termin rəhbəri qeyd etmək üçün istifadə edilib. İkinci Korinf konqresində Makedoniyalı İsgəndər Korinf ittifaqının hegemonu elan edilmişdi.

## Həmçinin bax
* Generalissimus
* İmperator
* Monarx
Simien Milli Parkı

**Simien Milli Parkı** — Afrikada, Efiopiya dövlətində yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Simien Milli Parkının sahəsi 13000 hektar olub, eroziya və yüksək bioloji müxtəliflik ilə yaradılmış möhtəşəm bir mənzərəyə malikdir. Milli Park çay vadiləri ilə ayrılmış Afrikanın başlıca dağ massivinin birinindən ibarətdir. Milli Parkda yüksəkliyi 4000 metrdən çox olan Ras Daşen zirvəsi yerləşir. Simien Dağları 40 milyon il əvvəl tektonik fəaliyyətlər nəticəsində yaranmışdır. . Minlərlə il boyuncaki eroziya, geridə Simien Dağlarında boğazlar, kanyonlar və uçurumlardan ibarət mənzərə buraxdı. Simien Milli Parkı nəsli tükənməkdə olan 3 növ məməliyə ev sahibliyi edir: Ualia dağ keçisi, Qelada meymunları və Efiopiya qurdu. Milli Park 1978-ci ildə 9-cu üzv kimi YUNESKO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Dekamerondakı novellaların siyahısı

[400px|thumbnail|right|[Ksavye Frans Vinterhalter — *Dekameron*, 1837, Şəxsi kolleksiya.]]
Aşağıdakı siyahıda Covanni Bokkaççonun ***"[[Dekameron]]"*** əsərinə daxil olan novellalalar günlər üzrə müvafiq sıra ilə göstərilmiş, həmçinin novellaların mənbəsi və sonrakı istifadə tarixi haqqında məlumat verilmişdir. Müəllif əsəri yazarkən hər novellanın əvvəlində qısa məzmun qeyd etmişdir. Aşağıdakı siyahıda da novellaların məzmunu göstərilərkən məhz həmin qısa məzmunlardan (Beydulla Musayevin tərcüməsində) istifadə edilib.

## Novellaların siyahısı
### Birinci gün
* I gün, çərşənbə
* *Koroleva* — Pampineya
* *Mövzu* — azad

### İkinci gün
* II gün, cümə axşamı
* *Koroleva* — Filomena
* *Mövzu* — Tale və onun cilvələri: *"uzun mübarizə və əziyyətlərdən sonra öz məqsədinə nail olanlar haqqında"*

### Üçüncü gün
* III gün, bazar günü
* *Kraliça* — Neifila
* *Mövzu* — Bacarıq və çeviklik:*"öz bacarığı və çevikliyi sayəsində çox istədiyi şeyə nail olan kəslər haqqında"*

### Dördüncü gün
* IV gün, bazar ertəsi
* *Kral* — Filostrato
* *Mövzu* — Faciəli məhəbbət: *"sevgisi uğursuz olanlar haqqında"*

### Beşinci gün
* V gün, çərşənbə axşamı
* *Koroleva* — Fyametta
* *Mövzu* — Xoşbəxt sonluqla bitən sevgi:* "çoxlu əziyyət və kədərli hadisələrdən sonra xoşbəxtlik əldə etmiş sevgililər haqqında"*

### Altıncı gün
* VI gün, çərşənbə
* *Koroleva* — Eliza
* *Mövzu* — Ağıl: *"ağıllı cavabı ilə təhlükəni özündən uzaqlaşdıranlar haqqında"*

### Yeddinci gün
* VII gün, cümə axşamı
* *Kral *— Dinoeo
* *Mövzu* — Kişilərə istehza: *"qadınların sevgi və ya xilas naminə ərlərini aldatmaları haqqında"*

### Səkkizinci gün
* VIII gün, bazar günü
* Koroleva — Lauretta
* Mövzu — Müxtəlif istehzalar: *"kişilərin-qadınlara, qadınların isə kişilərə etdiyi istehzalar haqqında"*

### Doqquzuncu gün
* IX gün, bazar ertəsi
* *Koroleva* — Emiliya
* *Mövzu* — azad

### Onuncu gün
* Х gün, çərşənbə axşamı
* *Kral* — Panfilo
* *Mövzu* — Nəzakət və alicənablıq: *"sevgi və digər məsələlərdə nəzakət və alicənablıq nümayiş etdirənlər haqqında"*

## Qeydlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Vud-Baffalo Milli Parkı

**Vud-Baffalo Milli Parkı** — Kanadada yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına salınmışdır.

## Haqqında
Vud-Baffalo Milli Parkı meşə bizonlarının yaşaması və qorunması üçün 1922-ci ildə Kanadanın Şimal-qərb və Alberta ərazisində yaradılmışdır. Sahəsi 4.480.000 ha olub Kanadanın ən böyük milli parkıdır. Hazırda milli parkda 5.000-dən çox bizon yaşayır. Bura eyni zamanda durnaların əsas yumurtlama bölgələrindən biridir. Milli parkda yerləşən, dünyanın ən böyük quru deltası olan və eyni zamanda vəhşi bizonların axınına məruz qalan Piis-Atabaska deltası bioloji müxtəliflik və əhəmiyyət baxımından WHS elan edilmişdir.

Milli park 1983-cü ildə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Qros-Morn Milli Parkı

**Qros-Morn Milli Parkı** – Kanadada yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısındadır.

## Haqqında
Qros-Morn Milli Parkı Kanadanın Yenidünya bölgəsinin qərbində 1.805 km² sahəsi ilə Kanadanın Atlantik okeanı sahilindəki ikinci ən böyük milli parkıdır. Geoloji tarixi və möhtəşəm mənzərələri ilə 1987-ci ildə WHS elan edilmişdir. Şimali Amerika qitəsinin ən uc bölgəsi olan bu sahə tektonik fəaliyyətlərə məruz qalmışdır. Parkda eyni zamanda buz fəaliyyətləri nəticəsində yaranmış ada da görmək mümkündür. Fiyordları, şəlalələri, gölləri, buzlaq vadiləri, geoloji strukturları ilə çox görkəmli bir mənzərəyə sahibdir.

## İstinadlar
Miquaşa Milli Parkı

**Miquaşa Milli Parkı** () — Kanada yerləşən milli park. 1999-cu ildə Dünya irsi (YUNESKO) siyahısına alınmışdır.

## Xüsusiyyətlər
Miquaşa Milli Parkı dünyada Devon dövrü (paleozoik dövr) ya da "Balıq Dövrü" olaraq tanınan dövrdən qalma ən böyük paleontoloji qalıqlara sahibdir. 370 milyon il əvvəl yaşamış 6 əsas balıq qalığı qrupunun beşi burada tapılmışdır. Lob üzgəcli balıqlar və tetrapod (ilk dörd ayaqlı, hava tənəffüs quru onurğalıların) balıqlarının çox gözəl qorunmuş qalıq nümunələrindən bir çoxu burada aşkarlanmışdır. Sahil bölgələrindəki qayalıqlar 350–375 milyon illik boz sedimental (fərqli qumdaşı laylarından ibarətdir) qayalardan meydana gəlmişdir. Bölgədə ağcaqayın ağacları, titrək qovaq və fir meşələri da var. Miquaşada tapılmış olan bəzi balıq, fauna (bütün heyvan növləri) və digər bütün fosillər çox nadir və antik dövr nümunələridir. Məsələn, burada aşkarlanmış Spermasposita bitkisinin yer üzündəki ən qədim çiçək açan bitki növü olduğu düşünülməkdədir. Bu fosil bölgəsi ilk olaraq 1842-ci ildə bir geoloq, tibb həkimi və neft sənayesində qabaqcıl biznesmen olan Abraham Qesner (1797–1864) tərəfindən kəşf edilmişdir. Bu bölgədən günümüzə qədər 5.000-dən çox qədim balıq növü tapılmışdır.

## İstinadlar
Ayaş

**Ayaş** — Ankarada mahal. Ankaranın 55 km qərbindədir. Mərkəzdəki bir neçə evdən sonra ümumiyyətlə çöldür. Əkinçiliyə əlverişlidir, bəzi fermalar burada yerləşir. Çeşmələri ilə məşhurdur.

Ayaşın uzun bir tarixi vardır və Övliya Çələbinin əsərləri ilə folklor mahnılarında da adı keçər. Ayaş, Eyvaz, Ayas. Ayaz adını xatırladar. Ayaşa yerləşənlər Oğuz boylarıdır və müxtəlif kənd adlarının Bayat, Əfşar, Pəçənək, Qıpcak və Qarğın olması da bundandır. 1554-də, Ayaş Bayraq mərkəzi və 1864-də Ankaranın Qəzası oldu. Osmanlı dövründə, təhsil olaraq Ayaş irəli idi. 1900-də, 8 Mədrəsə, 2 İbtidai məktəb və 1 Rüşdiyə vardı.

## İstinadlar
Nahanni Milli Parkı

**Nahanni Milli Parkı** — Kanadada yerləşən milli park. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Nahanni Milli Parkının sahəsi 476.560 ha olub əl dəyməmiş çay, kanyon və mağaralardan ibarətdir. Milli parkda 4 nadir quş növü yaşayır: Pereqrin Şahini, Qızıl qartal, Keçəl qartal və Truba Qu quşları. Park Kanadanın şimal-qərb bölgəsində olub ildə təxminən 5000 ziyarətçisi var.

Parkın ortasından Cənubi Nahanni çayı axır. Çay Birinci, İkinci, Üçüncü və Dördüncü deyə adlandırılan, 1000 metr dərinliyindəki 4 böyük kanyonun içindən keçir. Nahanni adı Kanadanın ilk yerli xalqı olan Dene xalqının dilində "Nahak xalqının çayı" deməkdir. 500 metr yüksəkliyindəki Virciniya şəlalələri Nahanni Milli Parkındadır.

Nahanni Milli Parkı 1978-ci ildə 24-cü üzv kimi YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına düşmüşdür.

## İstinadlar
Hindistanın mübahisəli ərazilərinin siyahısı

**Hindistanın mübahisəli ərazilərinin siyahısı** — Hindistanda bir çox mübahisəli ərazilər var. Böyük anlaşmazlıqlar Çin və Pakistanla, kiçik anlaşmazlıqlar isə Banqladeş, Nepal və Şri-Lanka ilə yaşanır.

## Böyük anlaşmazlıqlar

## Kiçik anlaşmazlıqlar

## İstinad

## Xarici keçidlər
* Hindistanın mübahisəli əraziləri
Mustafa Pəhləvanoğlu

**Mustafa Pəhləvanoğlu** () — Türkiyədə 12 sentyabr hərbi çevrilişindən sonra edam edilən ilk ülküçü.

Balgat qırğınındakı qəhvəxana axtarışlarında 5 adamın ölümünə səbəb olmaqla günahlandırılmış, 12 sentyabr 1980 həri çevrilişdən əvvəl edilən mühakimə etmə sonunda edam cəzası ilə cəzalanmışdır. Yatmaqda olduğu və çox möhkəm qorunan Mamak Hərbi Həbsxanadan qaçdı, ancaq 18 avqust 1980-də Kütahyada tutuldu. 7 oktyabr 1980-də, solçu xadim Necdət Adalıdan bir neçə saat sonra 22 yaşındaykən Ankara Mərkəz Bağlı Cəza və Həbsxanada edam hökmü ilə edam edildi. Pəhləvanoğlu, Ankara Qarşıyaqa Qəbiristanlığına basdırıldı. Mustafa Pəhləvanoğlu məhkəməsi boyunca polisdə ifadəsinin işgəncə çətiniylə alındığını və özünün günahsız olduğunu iddia etdi.

Edam qərarını verən Hərbi vəziyyət Məhkəməsi Hakimi Əli Fahir Kayacan daha sonra izah etdiyi xatirələrində, Mustafa Pəhləvanoğlunun asılan solçu Necdət Adalıya tarazlıq olsun deyə edam edildiyini ifadə etdi. Ailəsi edamı ancaq edamdan 3 gün sonra uşaqlarını ziyarətə gəldiklərində öyrənə bildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Türkiyənin baş naziri R. T. Ərdoğan dövlət məclislərinin birində Mustafa barəsində danışarkən göz yaşlarını saxlaya bilmədi
Avropa Həmrəyliyi

**Avropa həmrəyliyi** ( ; 27 avqust 2014-cü ilədək — *Həmrəylik" Partiyası *) — Ukrayna siyasi partiyası.
İctimai müqavilə

**İctimai müqavilə** və ya **sosial müqavilə** — dövlətin mənşəyi haqqında əsəs nəzəriyyələrdən biri. Bu nəzəriyyəyə görə insanların ümumi asayiş və rifah naminə öz azadlıqlarının bir hissəsini "ümumi iradə"yə - dövlətə güzəştə getməyə razılaşmaları nəticəsində dövlət meydana çıxmışdır. Nəsirəddin Tusi, H.Qrotsi, Deni Didro, Jan Jak Russo, Tomas Hobbs və b. mütəfəkkirlər "ictimai müqavilə" nəzəriyyəsini müdafiə etmişlər.

## İstinadlar
Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi

**Ayətullah Seyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi** () — Azərbaycanlı İslam alimi.

## Həyatı
Seyyid Hüseynin oğlu Ayətullah Seyyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi də din alimi idi. O, ibtidai təhsilini atasından və digər alimlərdən almışdı. Seyyid Məhəmməd 30 yaşında ikən əmisi (Seyyid Hüseyn Badkubeyinin qardaşı) ailəsi ilə birlikdə Bakıdan Nəcəfə, qardaşı ilə görüşməyə gəlir. O özü ilə iki qızını da gətirmişdi. Qızlardan birini Seyyid Məhəmmədə, o birini isə qardaşı Seyyid Həsənə nişanlayırlar. Əmisi öz arvadını və iki qızını Nəcəfdə qoyub Bakıya qayıdır. Seyyid Məhəmməd əmisi qızı ilə evlənir, qardaşı isə o biri bacı ilə ailə qurmağa razı olmur. Seyyid Məhəmmədin əmisi qızı ilə izdivacından bir neçə övladı doğulur, amma hamısı kiçik yaşında ikən tələf olur. Axırda uşaqların anası da xəstələnib dünyasını dəyişir. Seyyid Məhəmmədin əmisi xəbər göndərib xahiş edir ki, arvadını və sağ qalan qızını Bakıya göndərsinlər. Seyyid Məhəmməd əmisinin həyat yoldaşı və qızı ilə Nəcəfi tərk edib, İranla Azərbaycanın sərhəddinə gəlir. Xəzər dənizinin cənubundakı Ənzəli limanına çatanda xəbər tuturlar ki, Azərbaycan hökuməti İranla sərhədləri bağlayıb. Seyyid Məhəmməd qadınlarla birlikdə Ənzəlidə gözləməyə məcbur olur. Bir müddətdən sonra əmisinin o biri qızı ilə evlənir, əmisi arvadı üçün pasport düzəldib, onu Azərbaycana yola salır. Özü isə həyat yoldaşı ilə Ənzəlidə qalır, o vaxtdan ömrünün sonuna kimi bu şəhərdə yaşayır.

Seyyid Məhəmmədin elmi səviyyəsini müasirləri yüksək dəyərləndirirdilər. Hətta Ayətullahül-üzma Milani deyirmiş ki, əgər Seyyid Məhəmməd Qum şəhərinə gəlsəydi, şübhəsiz, mərceyi-təqlidlərdən biri olardı. Seyyid Məhəmmədin bəzi kəramətləri bu gün də Ənzəli əhalisinin xatirəsində yaşayır. Aşura günündə havanın isti ya soyuq olmasına baxmayaraq, ayaqyalın halda təziyə yürüşünə qoşulardı. Bu üzdən ona “ayaqyalın ağa” deyirmişlər.
Seyyid Məhəmməd Nəcəfi Badkubeyi 1979-cu ilin oktyabrında 82 yaşında vəfat etmiş və Ənzəli şəhərində dəfn olunmuşdur.
## Həmçinin bax
* Seyid Hüseyn Badkubeyi
* Məhəmməd Baqir Sədr

## İstinadlar
Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı

**Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı** — Avstraliyada yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısındadır. Məşhur Uluru (Ayers Rok) qayalığı da bu milli parkda yerləşir.

## Haqqında
Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı ətrafındakı qumlu sahələr və çöllərlə tamamilə zidd bir quruluş göstərən iki ədəd qaya formalaşması ilə çox təəccüblü bir fiziki görünüşə malikdir. Bu milli parka eyni zamanda iki Aborigen xalqı olan Pityantyatyara və Yankunytyatyaralara aid bir çox dini ərazi də daxildir. Park ilk dəfə 1987-ci ildə Təbii Dünya irsi olaraq qəbul edildi. Uluru (Ayers Qayası) və Kata Tyuta (Olga Dağı) əslində keçmişdə dağ olan quruluşun yavaş-yavaş eroziyaya uğraması nəticəsində geriyə qalan strukturlardır. Uluru qayası sovrulan alluvial torpaqların meydana gətirdiyi qumlarla meydana gəlmişdir. Uluru qayasının torpaq üzərindəki qisimi 348 metr yüksəkliyindədir və üçdə ikisi hələ də torpaq altındadır. Kata Tyutanın 36 ədəd olan qübbələri fərqli qaya növlərinin irili-xırdalı parçalarının iç içə keçərək birləşməsi ilə meydana gəlmişdir. 1994-cü ildə Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı təkrar Dünya irsi sinfinə alınmışdır. Aborigenlərin müqəddəs saydıqları bu sahəyə verdiyi əhəmiyyətlidir. Hələ ovçuluq və yığıcılıq ilə həyatını davam etdirən təxminən 80 adam bu parkda yaşayır. 1985-ci ildə Avstraliya hökuməti Uluru torpaqlarını təkrar Aborigenler vermişdir, ancaq onlara 99 il boyunca bu sahənin Təbii Parklar və Vəhşi Həyat Agentliyinə kirayə verməsi şərtini qoymuşdur.

## İstinadlar
Kakadu Milli Parkı

**Kakadu Milli Parkı** () — Avstraliyada yerləşən milli park. Park UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Kakadu Milli Parkı dörd ədəd çay sistemi və çox müxtəlif coğrafi şəkilləri ilə dünyanın ən böyük milli parklarından biridir. Tükənmə təhlükəsi altında olan duzlu su timsahı və donuz burunlu quru tısbağasının balalama bölgəsi bu milli parkdır. Bitki örtüsü çox müxtəlifdir və 46 nadir bitki növünü saxlamaqdadır.

Park eyni zamanda bir çox Aborigen mədəniyyətinə ev sahibliyi edir. Milli parkda minlərlə illik aborigen mədəniyyətini əks etdirən 5000-dən çox sənət əsəri var. Arxeoloji sahələrdəki qalıqlar buradakı Aborigen həyatının ən az 20000 illik və böyük ehtimalla 50000 ilə qədər uzandığını göstərməkdədir. Kakadu dünyada sayı çox az olan qarışıq dünya mirası sahələrindən biridir.

Kakadu Milli Parkının bir hissəsi 1981-ci ildə, bir hissəsi 1987-ci ildə, bütün park isə 1992-ci ildə Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Noel Kempff Merkado Milli Parkı

Noel Kempf Merkado Milli Parkı — Cənubi Amerikada, Boliviya respublikasında yerləşən milli park. 2000-ci ildən Dünya irsi siyahısındadır.

## Coğrafiya
Amazon çayı hövzəsində yerləşən Noel Kempf Merkado Milli Parkı dünyada bioloji cəhətdən ən rəngarəng bölgələrindən biridir. Yüksəkliyi 200–1000 metr arasında dəyişən milli parkın sahəsi 750.000 ha-dır. Park Amazon yağış meşələri ilə quru meşələr və Serrado ovalarının birləşdiyi keçid bölgəsindədir. 5 fərqli təbii mühitdən ibarətdir: yaylalarda daim yaşıl olan ağacların meydana gətirdiyi meşələr, enliyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələr, düzənliklər, su düzənlikləri və sulaq meşələr.

## Flora və fauna
Təxminən florası 4000 növ bitkidən, faunası 600 quş növündən və müxtəlif canlı növlərindən ibarətdir. Bunların arasında nəhəng su samurları, Amerika tutuquşusu, nəhəng armadillolar, çəhrayı çay delfinləri, yallı qurdlar, bataqlıq və düzənlik maralları sayıla bilər.

## Ad
Bura 28 iyun 1979-cu ildə milli park halına gətirilmişdir. İlk adı **Xuançanaka Milli Parkı** (*Parque Nacional Huanchaca*) olsa da, daha sonra parkda apardığı elmi işlər səbəbiylə vəfat etmiş Noel Kempf Merkadonun xatirəsinə Noel Kempf Merkado Milli Parkı (*Parque Nacional Noel Kempff Mercado*) olaraq dəyişdirilmişdir.

## İstinadlar
Serra-da-Kapivara Milli Parkı

**Serra da Kapivara Milli Parkı** — Cənubi Amerikada, Braziliya respublikasında milli park. Dünya irsi siyahısına düşmüşdür.

## Haqqında
Şimal-şərqi Braziliyada yerləşən Serra da Kapivara Milli Parkında bir çox qayada qədim şəkillər tapılmışdır və bu şəkillərin bəziləri 25.000 ildən də qədimdir. Bu şəkillər Cənubi Amerikadakı ən qədim insanların şahididir. Parkda 300-dən çox arxeoloji bölgə tapılmışdır. Bunlardan çoxu 50.000–30.000 illik qaya rəsmləri ilə bəzədilib. Bu qaya rəsmləri ortaya çıxdıqca o bölgə xalqının dini inancları və həyatları haqqında da məlumat əldə edilməkdədir. Buradakı ən qədim qaya rəsmləri e.ə. 26.000–22.000-ci illərə aiddir. Bir çox şəkil də e.ə. 10.000–4.000-ci illərin Nordest və Aqrest mədəniyyətlərinə aiddir. Bu bölgələr 1960-cı ildən sonra kəşf edilmişdir.

## İstinadlar
Pələng cırmağı (film, 1991)

**Pələng cırmağ** () — 1991-ci ildə döyüş janrında çəkilən filmdir. Filmin büdcəsi qiymətləndirməylə 2,500,000 Kanada dollarıdır. Bu büdcənin qoyulmasında Calal Merhinin böyük rolu vardır. Filmin bir çox səhnələri "Shapiro-Glickenhaus Entertainment" şirkətinin büdcə problemi səbəbindən ayrı-ayrılıqda 3 aya çəkilmişdir.

## Məzmun

Bir çox döyüş ustalarını qəddarlıqla öldürən qatil axtarışdadır. Onun axtarış işi Linda Mastersona həvalə edilir. Onun köməkçisi isə Terek Riçardsdır. Terek bir müddət əvvəl vəzifəsindən kənarlaşdırılmış və bu vəzifəni geri qaytarmaq üçün yeni vəzifəsinin üstəsindən gəlməlidir. Onlar naməlum səbəbdən öldürülmüş döyüş ustalarının bədənlərində pələng cırmağına bənzər izləri müşahidə edirlər. Terek qatilin qədim döyüş sənətlərindən olan Kunq-funun "Pələng" növü ilə məşğul olduğunu başa düşür. Terek əvvəllər bu növlə Çində məşğul olmuşdur.

Terek və Linda Nyu-Yorkda bu döyüş növü ilə məşğul olan klubları axtarmağa başlayırlar. Onlar Çayna-taunda öyrənirlər ki, Çou adlı müəllim döyüş sənətləri ustasıdır və gecə vaxtı bağlı kinoteatrda gizli olaraq tələbələrini hazırlaşdırır. Bir müddət sonra Terek Çounun məktəbinə daxil olmaq qərarına gəlir. Bu məqsədlə Terek və Riçards qatilin izinə düşəcəklər. Terek Çou ilə görüşür və özü haqqında məlumat verir. Çou onun keçmiş müəlliminə hörmətlə yanaşır və onun tələbəsi olmasına razılıq verir. Burada Çonq adlı rəssam divarları rəngləməklə məşğuldur. Terek ona ilk vaxtlar fikir vermir. Bir müddət sonra Terek və Linda Çounun tələbələrindən birini izləməyə başlayırlar. Terek və Linda ondan şübhələnirlər və onu polis məntəqəsinə aparırlar. Lakin həmin qatil olmur və bu barədə onlara məlumat verilir. Bu səbəbdən Terek və Linda işdən azad edilir.

Terek və Linda bu işlə icazəsiz olaraq məşğul olmağa başlayırlar. Terek məktəbdə gizli olaraq çəkdiyi videoya diqqətlə nəzər yetirir. Bu zaman onlar əsl qatilin Çonq olduğunu başa düşürlər. Terek və Linda onu həbs etmək üçün məktəbə yollanırlar. Bu zaman müəllimin və tələbələrinin öldüyünü görürlər. Çonq isə onlara müqavimət göstərərək, buradan qaçmağı bacarır. Müfəttişlər Çonqun burada öldürdüyün döyüş ustalarından müxtəlif əşyalar götürdüyün müşahidə edirlər. Sabahısı gün Çonq qəflətən peyda olaraq Terek və Lindaya hücum edir. Bir müddət sonra Terek və Çonq arasında mübarizə başa verir. Terek Çonqu məğlub etməyi bacarır və onu polislərə təslim edir. Bu hadisədən bir müddət sonra Terek və Linda dincəlmək üçün səyahətə hazırlaşırlar.

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Arif Məmmədov (diplomat)

**Arif Zahid oğlu Məmmədov** () — Azərbaycan Respublikasnın dövlət xadimi, diplomat, Fövqaladə və Səlahiyyətli Səfir.

## Həyatı
Arif Məmmədov 1964-cü il sentyabrın 22-də anadan olub. 1983–1988-ci illərdə Moskva Hərbi Xarici Dillər İnstitutunda təhsil alıb. 2000-ci ilin may ayından 2006-cı ilin noyabr ayınadək Brüsseldə Azərbaycanın Avropa İttifaqı yanında nümayəndəliyinin rəhbəri işləyib. 2007-ci ilin yanvarından 2012-ci ilin sentyabrınadək Strasburqda Azərbaycanın Avropa Şurası yanında daimi nümayəndəsi olub. 2013-cü ilin iyun ayından etibarən Brüsseldə yerləşən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Avropa Birliyi yanında nümayəndəliyinin rəhbəri kimi çalışıb. Vəzifədən kənarlaşdırıldıqdan sonra Belçika Krallığından siyasi sığınacaq alıb.

## Təhsili
* 1983–1988-ci illərdə Moskva Hərbi İnstitutunda (VKİMO) təhsil alıb
* 1993 ildə Niderlandda yerləşən Klinqendael Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunda diplomatik təcrübə və təhsil alıb
* 1994 ildə Böyük Britaniyada Xarici İçlər Nazirliyinin təşkil etdiyi xüsusi kurslarda təlim keçib

İnqilis, Fransız, Rus, Həbəş, İspan dillərində sərbəst danışır.

## Digər
2008–2012-ci illərdə Avropa Verqeland mərkəzinin direktorlar şurasının üzvü olub. Osloda əsaslanan bu təşkilat mədəniyyətlərarası bilik, insan hüquqları və demokratik vətəndaşlıq mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.

## Siyasi fəaliyyəti
2016-cı ilin sentyabr ayının 11-də Strasburq şəhərində Azərbaycandan olan mühacirlərin bir qrupu AND (Azərbaycan Naminə Demokratiya) adlı ictimai-siyasi təşkilat yaratdıqlarını elan etdilər.

AND kimi bir təşkilatın yaradılması ilə bağlı müzakirələr isə 2016-cı ilin əvvəllərindən başlayaraq gedirdi. Bu təşəbbüs keçmiş səfir, 2015-ci ilin yayında Azərbaycandakı despotik rejimin davranışlarına etiraz olaraq, siyasi mülahizələrə görə vəzifəsindən istefa verən Arif Məmmədova və "Azadlıq" qəzetinin və Turan TV-nin baş redaktoru olan, Fransada mühacirətdə yaşayan Qənimət Zahidə məxsusdur. Bir neçə ay ərzində AND-ın rəsmən quruculuğu, quruluş sənədləri, hüquqi statusu və digər məsələlərlə bağlı müzakirələr getdikdən sonra 2016-cı ilin sentyabr ayında təşkilatın təsis konfransı keçirilib və AND təşkilatı rəsmən elan edilib.

Keçmiş diplomat Arif Məmmədov 2019-cu ilin mayın 22-də Azərbaycan Naminə Demokratiya (AND) hərəkatının həmsədr vəzifəsindən və hərəkatdan istefa verib.

## Maraqları
Arif Məmmədov idman və musiqi ilə maraqlanır.

## İstinadlar
Purnululu Milli Parkı

**Purnululu Milli Parkı** — Avstraliya İttifaqında yerləşən milli park. Park 2003-cü ildə UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında
Purnululu Milli Parkı qum daşından ibarət təpəcikləri ilə məşhurdur. Bu təpəciklər ən gözə dəyən xüsusiyyəti içlərindən keçən narıncı və boz rəngli lentlərdir. Bu fərqli rənglərin səbəbi təpəciklərin fərqli gil təbəqələrinin yığılmasıyla meydana gəlməsidir. Narıncı rəngdəki laylar oksidləşmiş dəmirin nəticəsidir, boz laylar isə gildəki nəm nisbətinin artması ilə burada inkişaf edən mavi-yaşıl bakteriyalar olan Kianobakteriyaların gilə qarışmasından meydana gəlmişdir.

## İstinadlar
İqor Talkov

**İqor Vladimiroviç Talkov** () (d. 4 noyabr 1956, Tula vilayəti, Şyokino rayonu - 6 oktyabr 1991, Sankt-Peterburq) — sovet rok musiqiçisi, müğənnisi, bəstəkarı, şairi, kino aktyoru.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığının ilk illərində "Aprel", "Kaleydoskop", "Elektroklub" qrupları ilə birgə işləyib. Bu müddətdə bir sıra musiqilər yazmış, amma onları ifa etmək imkanı olmamışdır.

Geniş ictimaiyyətə ilk dəfə olaraq 1987-ci ildə "İlin Musiqisi" () festivalında ifa etdiyi "Чистые пруды" mahnısından sonra tanınmışdır. Bundan sonra öz yazdığı mahnıları ifa etmək məqsədilə "Спасательный круг" adlı qrupu yaratmış və tezliklə bir sıra qastrollarda iştirak etmişdir.

## Ölümü
1991-ci il 6 oktyabr tarixində Sankt-Peterburqda "Yubiley" idman sarayında silahla atəş açılaraq qətlə yetirilmişdir.
## İstinadlar
İkili həyat (teleserial, 2007)

***İkili həyat***  Lee Joon-gi, Nam Sang-mi and Jung Kyung-honun baş rolda oynadığı 2007-cü il Koreya teleserialıdır.   Serialın əsil adı ***İt və canavar arasında vaxt***dır. İctimai TV-də İkili həyat adı ilə yayımlanmışdır.

## Məzmun

Ata və anasının ölümündən sonra Lee Soo-hyun adlı uşaq polis ailəsi tərəfindən övladlığa götürülür. O, ögey qardaşı Min-ki ilə birlikdə polis olmağa qərar verir. Lee Soo-hyun Ji-woo adlı qızla görüşür və həyatını onunla keçirəcəyinə söz verir. Ancaq Taylanda vəzifəsinə görə gedəndə ata və anasının qətillərini xatırlayır, avtomobil qəzası ilə özünü bütün tanışlarına ölmüş göndərir və o, valideynlərinin intiqamını Mao adlı mafiya başçısından almaq üçün Maonun dəstəsinə polis casusu olaraq qatılır. Ancaq bilmədiyi şey odur ki, sevdiyi qız Ji-woo Maonun qızıdır.

Lee Soo-hyun daha sonra qəzaya düşür. Bu qəza onda yaddaş pozğunluğu əmələ gətirir və o, polis olduğunu unudub əsil cinayət şəbəkəsinin bir üzvü olaraq davranır. Mao ilə Koreyaya qayıdan Lee Soo-hyun burada  Ji-woo və Min-ki ilə qarşılaşır.

Ji-woo Lee Soo-hyun ilə qarşılaşdıqda əvvəlcə onun sevgilisi olduğunu anlayır. Ancaq Lee Soo-hyunun kobud hərəkətləri Ji-wooda şübhə yaradır. Əvvəlki kimliyini xatırlamağa başlayan Lee Soo-hyun Maonun şəbəkəsini məhv etməyə başlayır. Baş verənlərdən xəbərdar olandan sonra Mao Lee Soo-hyunu duelloya çağırır. Mao Lee Soo-hyunun qolundakı saatı görəndən sonra onun kim olduğunu başa düşür və onun atasının ölümündə özünü günahkar hesab etdiyi üçün Lee Soo-hyunun silahının tətiyini çəkərək intihar edir.

Lee Soo-hyun əvvəki kimi polisə casusluq eləməyə davam edir. Lee Soo-hyunun bu dəfə həqiqətən öldüyünə inanan Ji-woo isə Fransanın Paris şəhərinə sərgi üçün getməyə qərar verir. Lee Soo-hyun isə qardaşı Min-kinə casusluq fəaliyyətini Parisdə davam edəcəyini söyləyir.

## Rollarda

## Reytinqlər

## İstinad

## Xarici keçidlər
* ''İkili həyat'' rəsmi MBC vebsaytı 
* ''İkili həyat''  MBC qlobal mediada
* 
*'''İzlə'''
Fulad FK

**Fulad** () — İranın Əhvaz şəhərinin futbol klubu. 1971-cü ildə yaranıb. Komanda İran milli futbol çempionatında çıxış edir.

## Tarixi

Komanda poladtökmə şirkəti olan "Fulad"a məxsusdur. Komandanın əsas rəqibi Abadan şəhərinin Sanat Neft FK komandasıdır.

## Tanınmış oyunçuları
*  Caba Muciri
*  Mladen Bartoloviç
*  Rəşad Sadıqov
*  Mahmud Qurbanov
*  Zöhrab Bəxtiyarzadə

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Официальный сайт
Avropa Mərkəzi Banklar Sistemi

**Avropa Mərkəzi Banklar Sistemi** və ya qısaca **AMBS** — Avropa Birliyinin üzvü olan 27 ölkənin milli mərkəzi banklarını və Avropa Mərkəzi Bankını özündə birləşdirən və maliyyə tənzimlənməsi səlahiyyətini həyata keçirən üst qurum.

## Üzv ölkələr

## Ədəbiyyat
*  Игорь Морозов. Forex. От простого к сложному, Альпина Паблишер,  2012, М.,cc. 324.

## Mənbə
* ECB, ESCB and the Eurosystem  — страница официального сайта ЕЦБ о Европейской системе центральных банков
* Протокол об Уставе Европейской системы центральных банков и Европейского центрального банка
* ECB: European Central Bank home page  — официальный сайт Европейского центрального банка
* Organisation and operation of the European Central Bank
"Şeyxülislam" ordeni

**Şeyxülislam ordeni** — Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin təsis etdiyi ən ali dini mükafatdır, 2005-ci ildə təsis edilib. Ordenin layihəsinin müəllifi Eldar Mikayılzadədir.
Bu orden əsasən Azərbaycan xalqının milli və mənəvi dəyərlərinin qorunması və inkişafı sahəsində xidmət göstərmiş şəxslərə təqdim edilir.
Ordenin ilk laureatı Heydər Əliyev olmuşdur. O, bu mükafatla vəfatından sonra — 21 oktyabr 2005-ci ildə təltif olunmuşdur.

## Ordenin əsası

131, 45 qram 18 ǝyarlı qızıldan və "Venesiya" örtüylü minadan, hər biri 1.72 karat olan 8 və hər biri 0.32 karat olan 84 brilyantlardan ibarətdir.

## Bədii quruluşu

Orden 8 guşəli gül formasında həll edilib.

Guşələrin araları 8 ləçəklə tamamlanıb. Qızıl ləçəklərin üzərində yaşıl mina ilə şimmetrik olaraq 16 dəfə "Allah" sözü yazılıb. 8 zolaqlı guşələrin üzərində 8 ədəd brilyant daşın ətrafında 8 dəfə "Əli" sözü yazılıb. Sürməyi mina üzərində dairəvi formada "La İlahə İllallah, Mühəmmədən Rəsul Allah" kəlamı yazılıb. Ordenin ətrafında xəttatlıq sənətində yeni forma ilə İslamın rəmzi sülh olan ağ göyərçin və iki qızıl gül təsvir olunmuşdur. Göyərçinin və qızıl güllərin kəsişməsində "Allah" kəlməsi oxunur. Göyərçin sülhün, iki qızıl gül isə Peyğəmbərin (s) iki övladı, cənnət gülləri adlandırdığı İmam Həsən (ə) və İmam Hüseynin (ə) rəmzi təsvirləridir. Ordenin əsas hissəsiylə silsiləsini birləşdirən halqa Sufiliyin nişanəsi olan "Hu" (yəni "O") kəlamı şəkilində verilib. Silsilə dünya xalqlarının BMT tərəfindən rəsmi qəbul olunmuş dillərində "Allah" sözü yazılmışdır. Ordenin daşıdığı rəmzi mənalar həm İslamın bütün əsas təriqətlərini, həm də bütün dünya xalqlarının mənəvi dəyərlərini özündə əks etdirən sənət əsəridir.

## Əsas xüsusiyyətləri və məqsədi

**Adı:** 

"Şeyxülislam ordeni" İslam dinində yüksək dini məqam olan Şeyxülislamlıq institutunun adını daşıyır.

**Təsis məqsədi:**

•Milli mənəvi dəyərlərin təbliği,
İslam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi;

•Din və dövlət arasında harmoniya yaradılmasında xüsusi xidmətləri olan şəxslərin təltif edilməsi.

**Kimlərə verilir:**

•Azərbaycan xalqının milli-mənəvi irsinə töhfə verən;

•Dini fəaliyyətlərdə yüksək uğurlar qazanan;

•İslam dünyasında əməkdaşlığın inkişafına dəstək olan;

•Dinlər və millətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi sahəsində  səmərəli fəaliyyət göstərən dövlət başçıları, dini və beynəlxalq təşkilatların rəhbərlərinə təqdim olunur.

## Bütün laureatlar

#  21.10.2005 — Heydər Əliyev
#  20.12.2005 — İlham Əliyev
#  20.02.2006 — Vladimir Putin
#  04.07.2006 — II Aleksi
#  11.09.2006 — Əkmələddin Ehsanoğlu
#  21.02.2008 — Rəcəb Tayyib Ərdoğan
#  21.05.2011 — İslam Kərimov
#  20.11.2011 — Kiril
#  04.01.2013 — II İlya
#  14.01.2014 — Qurbanqulu Berdiməhəmmədov

## İstinadlar
Aslan Aslanov (dövlət xadimi)

**Aslan Aslanov Əli oğlu Aslanov** — Şəmkir rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1993-2005), YAP Siyasi Şurasının Üzvü, biologiya elmləri namizədi, Beynəlxalq Ekologiya Akademiyasının həqiqi üzvü, Gürcüstan Yazıçılar İttifaqının fəxri üzvü, Tbilisinin fəxri vətəndaşı polkovnik.

## Həyatı
Aslan Əli oğlu Aslanov 1961-ci ildə Şəmkir rayonunun Əliyaqublu kəndində anadan olub. 1993-2005-ci illərdə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı olmuşdur. Daha sonra kənd təsərrüfatı nazirinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışıb. 23 avqust 2018-ci ildə vəfat edib.

## Mənbə
*http://www.anl.az/down/he_me_10-28.pdf

## İstinadlar
Yosemit Milli Parkı

**Yosemit Milli Parkı** — Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Kaliforniyada yerləşən milli park. Park UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında

Yosemite Milli Parkı dərin yivli vadiləri və qranit qayalıq zirvələri ilə özünə xas və çox diqqətə çarpan geoloji quruluşları özündə saxlayır. Parkda həmçinin çox sayda şəlalələr, axar sular və sekvoya ağaclarından ibarət meşələr (bəlkə də dünyada hələ də yaşayan ən qədim və ən böyük canlı növü) var. Yosemite parkının geoloji quruluşu qranit qayalıqlar və tarixi qayalıqların qalıqlarından ibarətdir. Təxminən 10 milyon il əvvəl Syerra Nevada çayı əvvəl qabarmış və daha sonra da yana yataraq  maili qərb yamaclarını və daha sərt maili şərq yamaclarını meydana gətirmişdir. Bu qabarma nəticəsində dərə və çay yataqlarının dikliyi artmış, bu da dərin və dar dərələrində meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Təxminən 1 milyon il əvvəl buralarda qar və buzlanma hakim olmuşdur.

## İstinadlar
İzlənilən (film, 1995)

**İzlənilən** () — baş rolda Kristofer Lambertin oynadığı döyüş filmi.

## Məzmun
Yaponiyaya iş görüşməsi keçirən amerikalı biznesmen Pol Rasin yapon qız Kirana ilə tanış olur. Gecəni otel otağında bir yerdə keçirdikdən sonra, qız Rasinin getməsini istəyir. Rasin otağı tərk etsə də, liftdə olanda otağın açarının özündə olduğunu görür və qaytarmaq üçün Kirananın yanına dönür. Otağa daxil olarkən Kirananın 3 nindzanın əhatəsində olduğunu görür. Kirananın öldürmək üçün göndərilən nindzaların başçısı Kindzö qızın son arzusu ilə maskasını çıxarıb üzünü göstərir. Olaya müdaxilə edən Rasin nindzaların zəhərli surikeni ilə yaralanır. Kirinanın isə başı kəsilir.

Uğurlu cərahiyyə əməliyyatı nəticəsində Rasin sağ qalır. Onun cərrahı isə məşhur samuray Takedaya müraciət edərək, Rasini yaralayan surikenin şəklini göstərir. Cənab və xanım Takedalar xəstəni ziyarət edirlər. Onlar Rasinə Makato klanına aid nindzalar tərəfindən yaralandığını izah edirlər. Həmçinin bildirirlər ki, Kendzönün üzünü klan xaricində heç kəs görmədiyindən Rasinin həyatı təhlükədədir.

Rasin əvvəlcə onlara inanmasa da, onu öldürmək üçün xəstəxanaya gələn nindzalardan qurtulduqdan sonra Takedalarla əlaqə saxlayır. Dəmir yolu stansiyasında Takedalarla görüşən Rasin onların himayəsi altında qatarla yola düşür. Qatarda nindzalar tərəfindən onu öldürməyə daha bir cəhd edilir. Amma Takeda həyat yoldaşının köməyi ilə onları məhv edir.

Məlum olur ki, Takeda samuray nəslinin Makato nindza klanı ilə öz hesabı olduğu üçün Rasin birincilər tərəfindən himayəyə götürülmüşdür. Rasin Takedanın döyüş sənəti məktəbi olan adasına gətirilir. 3 həftə ərzində Rasin Takeda üçün qılınc hazırlayan dəmirçi ilə birgə vaxt keçirir, döyüş sənəti və yapon dili ilə bağlı primitiv biliklər əldə edir.

Rasini ələ keçirmək üçün Kindzö və adamları Takedanın adasına gəlir. Beləliklə, samuraylar və nindzalar arasında qanlı və sonuncu döyüş başlayır.

## Rollarda
* Kristofer Lambert — Pol Rasin
* Con Loun — Kindzö
* Coan Çen — Kirina
* Yosio Harada — sensey Takedo
* Yoko Simada — Mieko Takedo

## Xarici keçidlər
* 
*
Pirin Milli Parkı

**Pirin Milli Parkı** — Bolqarıstanda, Blaqavqrad bölgəsində yerləşən milli park. UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Haqqında

Pirin Milli Parkı Bolqarıstanın cənub-qərbində yerləşmiş olub təxminən 400 km2 sahəyə malikdir. Əhəng daşı qayalardan, buzlaq göllərdən, şəlalələrdən, mağaralardan, iynəyarpaqlı meşələrdən ibarətdir. Çox zəngin  floraya və möhtəşəm təbii gözəlliklərə malikdir.

Təxminən 1300 növ əhəmiyyətli bitki növünün evi olan bu park, bütün Bolqarıstan ərazisində olan ümumi bitki növlərinin %30-indən çoxunu özündə saxlayır. Bunlardan təxminən 300 növü yosundur. Park 18 yerli endemik (yalnız o bölgəyə xas, başqa yerdə olmayan) növə, 15 Bolqarıstan və bir çox Balkan endemik növlərinə; ayrıca Pirin bölgəsinin simvolu olan Edelveys (günəbaxana bənzər ağ Alp çiçəyi) kimi qorunmaqda olan bitki növlərinə də ev sahibliyi edir. Pirin Milli Parkında üç fərqli bitki qurşağı mövcuddur: meşə qurşağı, subalp  qurşağı və Alp qurşağı. Parkda heyvan növləri də çoxdur. Təxminən 2090 onurğalı növün 300-ü nadir olan növlərdir. Bolqarıstanın ümumi şirin su balıqlarının 6%-i burada yaşayır. 6 balıq növü, 8 amfibi növü və 11 növ sürünən də qorunma altındakı bu bölgədə yaşayır. Bütün Bolqarıstanda yaşayan quş növlərinin 40%-i, yəni təxminən 160 növ bu parkda yaşayan canlılar arasındadır. 45 növ məməli (aralarında 12 növ yarasalar dəstəsindən), çöl keçiləri və qəhvəyi ayılar da Piri Milli Parkının canlılarındandır.

## İstinadlar
Yaxşı qadın, pis qadın (teleserial, 2007)

***Yaxşı qadın pis qadın***  Choi Jin-sil, Lee Jae-ryong, Sung Hyun-ah və Jeon No-minin baş rolda oynadığı 2007-ci il Koreya teleserialıdır.  

## Məzmun

## Rollarda

## İstinad


## Xarici keçidlər
Jak Offenbax

**Jak Offenbax** (; ) — alman əsilli fransız musiqiçi. Opera və operetta bəstəkarı; Violonçel ifaçısı və orkestr şefi. Jak Offenbax alman əsilli ailəyə mənsub olsa da, əsas fəaliyyət dövrü Fransada yaşanmışdır.

## İstinadlar