UEFA Avro 2024

**2024 UEFA Avropa Çempionatı** və ya qısaca **UEFA Avro 2024, **()** — [[futbol]]  üzrə [[UEFA]] üzvü assosiasiyaların kişi milli komandaları üçün dörd ildən bir təşkil edilən 17-ci buraxılışı. 14 iyun - 14 iyul tarixlərində [[Almaniya]]nın 10 şəhərinin 10 stadionunda baş tutacaq turnirdə 24 milli yığma mübarizə aparır.

Turnir üçüncü dəfədir ki, Almaniya ərazisində, ikinci dəfə isə [[Almaniyanın birləşdirilməsi (1990)|yenidən birləşdirilmiş Almaniyada]] keçiriləcək. Bundan əvvəl [[UEFA Avro 1988|1988-ci]] ildəki turnir [[Almaniya Federativ Respublikası (1949–1990)|Qərbi Almaniyada]] keçirilmiş, [[Münhen]] şəhəri isə bir neçə ölkədə təşkil edilən [[UEFA Avro 2020|Avro 2020]]-nin dörd oyununa ev sahibliyi etmişdir. [[Leypsiq]] şəhərinin turnirin keçiriləcəyi şəhərlər arasında olması turnirin ilk dəfə keçmiş [[Almaniya Demokratik Respublikası|Şərqi Almaniyada]] keçirilməsini təmin edəcək. Bununla da, Avro 2024 birləşmiş Almaniyanın tək ev sahibi ölkə qismində təşkilatçılıq çıxış etdiyi ilk turnir olacaq. Bu turnirdən sonra Avropa Çempionatları həmişəki dördillik rejimə qayıdacaq (bundan əvvəl turnirin 2020-ci ildə keçiriləcək versiyası [[COVID-19 pandemiyası]] səbəbilə 2021-ci ilə təxirə salınmışdı). Turnirin qalibi daha sonra 2025 [[CONMEBOL-UEFA Çempionları Kuboku]] matçında [[Kopa Amerika 2024]] turnirinin qalibinə qarşı oynayacaq.

[[2020 UEFA Avropa Çempionatı Finalı|İngiltərəni penaltilər seriyasında məğlub edərək]]  [[UEFA Avro 2020|2020-ci il turnirinin]] qalibi olan [[İtaliya milli futbol komandası|İtaliya]] sonuncu Avropa çempionu idi. Final görüşündə [[İngiltərə milli futbol komandası|İngiltərə]] üzərində 2-1 hesablı qələbə qazanan [[İspaniya milli futbol komandası|İspaniya millisi]] turnirin qalibi oldu.

== Hazırlıq ==
=== Ev sahibinin seçimi ===
8 mart 2017-ci ildə UEFA namizədlik üçün son gün olaraq müəyyən olunan 3 mart 2017-ci il tarixindən əvvəl turnirə ev sahibliyi etmək niyyətinin yalnız iki ölkə – Almaniya və Türkiyə tərəfindən açıqlandığını elan etdi.

Ev sahibi 27 sentyabr 2018-ci ildə İsveçrənin [[Nyon]] şəhərində seçildi. Almaniya daha əvvəl Avro 2020-ni təkbaşına təşkil etməyi planlaşdırsa da, 2012-ci ilin mayına qədər hər-hansı qəti maraq göstərməmişdir.

**Səsvermənin nəticələri**


Səsvermə sadə say çoxluğu sistemi ilə keçirilmiş, UEFA İcraiyyə Komitəsi ev sahibini müəyyən etmək üçün gizli səsvermə yolu ilə səs vermişdir. Səslər bərabər olduğu halda, həlledici səsi [[UEFA prezidentlərinin siyahısı|UEFA prezidenti]] verəcəkdi. İcraiyyə Komitəsinin 20 üzvündən ikisi səs vermək hüququna malik deyildi, biri iştirak etmədi və cəmi on yeddi səsvermə hüququna malik üzv qaldı.

== Seçmə mərhələ ==
Almaniya ev sahibi qismində turnirə avtomatik olaraq vəsiqə qazandı. Qalan 23 yer seçmə turnirlə müəyyən ediləcək. 10 təsnifat qrupunun qalibləri və ikinciləri turnirə birbaşa vəsiqə qazanacaq, qalan üç yer isə [[UEFA Avro 2024-ün seçmə mərhələsinin pley-off mərhələsi|pley-off mərhələsi]] ilə müəyyən ediləcək. Pley-off mərhələsindəki yerlər [[2022/23 UEFA Millətlər Liqası]]nda ən yaxşı çıxış edən və əsas seçmə turnir vasitəsilə vəsiqə qazanmamış komandalara  veriləcək.

2022-ci il oktyabrın 9-da [[Frankfurt-Mayn|Frankfurtdakı]] [[Festhalle Frankfurt|Festhalledə]] UEFA Avro 2024-ün seçmə mərhələsinin püşkatma mərasimi keçirildi. Seçmə mərhələ 2023-cü ilin mart-noyabr aylarında, üç pley-off mərhələsi isə 2024-cü ilin martında keçiriləcək.

=== Turnirə vəsiqə qazanan komandalar ===



***Qalın şrift** həmin il çempion olan komandanı göstərir. ''Kursiv'' turnirin keçirildiyi ölkəni göstərir.
* 1972-ci ildən 1988-ci ilədək [[Almaniya milli futbol komandası|Almaniya]] turnirlərdə [[Almaniya milli futbol komandası|Qərbi Almaniya]] adı ilə çıxış edib.

=== Rusiyanın diskvalifikasiya olunması ===
20 sentyabr 2022-ci il tarixində [[Xorvatiya]]nın [[Xvar]] şəhərində keçirilən UEFA İcraiyyə Komitəsinin iclasında [[Rusiya milli futbol komandası|Rusiyanın]] [[Rusiya–Ukrayna müharibəsi (2022–hal-hazırda)|2022-ci ilin fevralında Ukraynaya hücumu]] səbəbilə UEFA tərəfindən bütün Rusiya komandalarının UEFA turnirlərindən, [[Rusiya milli futbol komandası|Rusiya millisinin]] isə Avro 2024 turnirinin seçmə mərhələsindən kənarlaşdırılacağı təsdiqləndi. Bu qərarla, Rusiya [[UEFA Avro 2000|2000-ci]] ildən bəri ilk dəfə Avropa çempionatının final mərhələsində iştirak etməyəcəkdi.

== Stadionlar ==
Almaniyanın UEFA-nın Avropa çempionatının oyunları üçün minimum 30 000 yerlik tutum tələbinə cavab verən geniş stadion seçimi var idi.

Avro 2024 üçün seçilmiş on məkandan doqquzu [[2006 FİFA Dünya Kuboku|2006 FIFA Dünya Kuboku]] üçün istifadə edilmişdi: [[Berlin]], [[Dortmund]], [[Münhen]], [[Köln]], [[Ştutqart]], [[Hamburq]], [[Leypsiq]], [[Frankfurt-Mayn|Frankfurt]] və [[Gelzenkirxen]] . 2006-cı ildə istifadə edilməyən, lakin əvvəllər [[1974 FİFA Dünya Kuboku|1974 FIFA Dünya Kuboku]] və [[UEFA Avro 1988]] üçün istifadə edilmiş [[Düsseldorf]] onuncu məkan olacaq – əksinə, 2006-cı ildə ev sahibliyi edən [[Hannover]], [[Nürnberq]] və [[Kayzerslautern]] şəhərləri (Hannover eyni zamanda 1974 və 1988-ci ildəki turnirlərə də ev sahibliyi etmişdi) bu dəfə istifadə edilməyəcək. Münhen eyni zamanda bir neçə ölkədə təşkil edilmiş [[UEFA Avro 2020]] turnirinin ev sahibi idi və [[Koronavirus xəstəliyi 2019|COVID-19]] məhdudiyyətləri səbəbindən məhdud tamaşaçı önündə üçün Almaniyanın iştirakı ilə dörd oyuna ev sahibliyi edirdi.

[[Bremen]] və [[Mönxenqladbax]] daxil olmaqla müxtəlif stadionlar seçimdən kənarda qaldı. Məkanlar [[Torpaq (Almaniya)|Almaniyanın bütün əsas bölgələrini]] əhatə etsə də, ən çox məkanın olduğu ərazi 4 ev sahibi şəhərin (Dortmund, Düsseldorf, Gelzenkirxen və Köln) yerləşdiyi [[Şimali Reyn-Vestfaliya]] əyalətindəki [[Reyn-Rur metropoliten bölgəsi|Reyn-Rur metropoliten bölgəsidir.]] 


== Final turnirinin püşkatması ==
Final turnirinin püşkatma mərasimi 2 dekabr 2023-cü il, Mərkəzi Avropa Vaxtı ilə 18:00-da [[Hamburq]]dakı ''[[Elbfilarmoniya]]da'' keçiriləcək. Komandalar [[UEFA Avro 2024 (seçmə mərhələsi)|UEFA Avro 2024-ün seçmə mərhələsinin sıralamasına]] uyğun olaraq sıralanacaqlar. Ev sahibi Almaniya avtomatik olaraq 1-ci səbətə yerləşdiriləcək və A1 mövqeyinə yerləşdiriləcək. Üç pley-off mərhələsinin qalibi püşkatma zamanı məlum olmayacaq və 2024-cü ilin martında keçirilməsi planlaşdırılan pley-off mərhələsi oyunlarında iştirak edən komandalar püşkatma üçün 4-cü səbətə yerləşdiriləcək.

* Səbət 1: Almaniya (Ev sahibi), 1–5-ci sıralarda yerləşən qrup qalibləri
* Səbət 2: 6–10-cu sıralarda yerləşən qrup qalibləri, 1-ci sırada yerləşən qrup ikincisi
* Səbət 3: 2–7-ci sıralarda yerləşən qrup ikinciləri
* Səbət 4: 8–10-cu sıralarda yerləşən qrup ikinciləri, A–C pley-off mərhələsinin qalibləri (püşkatma zamanı məlum olmayacaq)

=== Komandaların səpələnməsi ===


== Qrup mərhələsi ==

Turnirin ilkin cədvəli 10 may 2022-ci ildə UEFA tərəfindən açıqlanıb. Cədvələ yalnız açılış matçı, yarımfinal və finalın başlama vaxtları daxil edilib.

Qrup qalibləri, ikincilər və üçüncü yeri tutan ən yaxşı dörd komanda 1/8 finala yüksələcək.

''Bütün vaxtlar yerli olub, [[Mərkəzi avropa yaz saatı]] ( [[UTC+02:00|UTC+2]] ) ilə tənzimlənir.''

=== Tay-brek ===
Qrup oyunlarının başa çatdırdan sonra iki və ya daha çox komandanın xalları bərabər olarsa, aşağıdakı tay-brek meyarları tətbiq edilir:

# Sözügedən komandalar arasında keçirilən matçlarda ən çox xal toplayan komanda;
# Sözügedən komandalar arasında keçirilən matçlarda vurulan və buraxılan qollar arasındakı fərq ən yüksək olan komanda;
# Sözügedən komandalar arasında keçirilən matçlarda ən çox qol vuran komanda;
# 1–3 nömrəli meyarların tətbiq olunmasından sonra hələ də bərabər göstəriciyə sahib olan komandalar qaldığı halda, meyarlar yalnız bu komandaları əhatə etmək şərtilə yenidən tətbiq edilir. Əgər bu prosedurdan sonra qərar verilə bilməzsə, 5–9 nömrəli meyarlar tətbiq olunur.
# Bütün qrup matçlarında vurulan və buraxılan qollar arasındakı fərq ən yüksək olan komanda;
# Bütün qrup matçlarında ən çox qol vuran komanda;
# Qrup mərhələsinin son turunda iki komanda üz-üzə gəlirsə və hər iki komandanın xalları, eləcə də vurulmuş və buraxılmış qollarının sayı eynidirsə, bu matç heç-heçə ilə başa çatıbsa, bu komandaların qrupdakı yeri [[penaltilər seriyası]] ilə müəyyən edilir. (İkidən çox komandanın eyni sayda xalı olduğu halda, bu meyardan istifadə edilmir.);
# Bütün qrup matçlarında ən aşağı intizam xalı (tək sarı vərəqə üçün 1 xal, iki sarı vərəqə nəticəsində alınan qırmızı vərəqə üçün 3 xal, birbaşa qırmızı vərəqə üçün 3 xal, sarı vərəqə və ardınca qırmızı vərəqə üçün 4 xal);
# Əgər müqayisə ev sahibi Almaniyanı əhatə etmirsə, [[UEFA Avro 2024 (seçmə mərhələsi)|seçmə mərhələnin sıralamasında]] daha yüksək mövqe. Müqayisəyə Almaniya daxil olduğu halda isə püşkatma keçiriləcək.

=== A qrupu ===


Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]<br>
**(E)** Ev sahibi.
<section begin=a1 />
<section end=a1 />
<section begin=a2 />
<section end=a2 />
----
<section begin=a3 />
<section end=a3 />
<section begin=a4 />
<section end=a4 />
----
<section begin=a5 />
<section end=a5 />
<section begin=a6 />
<section end=a6 />

=== B qrupu ===


Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]
<section begin=b1 />
<section end=b1 />
<section begin=b2 />
<section end=b2 />
----
<section begin=b3 />
<section end=b3 />
<section begin=b4 />
<section end=b4 />
----
<section begin=b5 />
<section end=b5 />
<section begin=b6 />
<section end=b6 />

=== C qrupu ===


Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]
<section begin=c1 />
<section end=c1 />
<section begin=c2 />
<section end=c2 />
----
<section begin=c3 />
<section end=c3 />
<section begin=c4 />
<section end=c4 />
----
<section begin=c5 />
<section end=c5 />
<section begin=c6 />
<section end=c6 />

=== D qrupu ===


Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]
<section begin=d1 />
<section end=d1 />
<section begin=d2 />
<section end=d2 />
----
<section begin=d3 />
<section end=d3 />
<section begin=d4 />
<section end=d4 />
----
<section begin=d5 />
<section end=d5 />
<section begin=d6 />
<section end=d6 />

=== E qrupu ===



Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]
<section begin=e1 />
<section end=e1 />
<section begin=e2 />
<section end=e2 />
----
<section begin=e3 />
<section end=e3 />
<section begin=e4 />
<section end=e4 />
----
<section begin=e5 />
<section end=e5 />
<section begin=e6 />
<section end=e6 />

=== F qrupu ===



Mənbə: [https://www.uefa.com/euro2024/standings/ UEFA]
<section begin=f1 />
<section end=f1 />
<section begin=f2 />
<section end=f2 />
----
<section begin=f3 />
<section end=f3 />
<section begin=f4 />
<section end=f4 />
----
<section begin=f5 />
<section end=f5 />
<section begin=f6 />
<section end=f6 />

=== Üçüncü pillədəki komandaların sıralaması ===


== Pley-off mərhələsi ==


Pley-off mərhələsində normal vaxtın sonunda hesab bərabər olarsa, hər biri 15 dəqiqəlik 2 hissə olmaqla [[əlavə vaxt]] oynanılır. Əlavə vaxtdan sonra da bərabərlik davam edərsə, matç [[penaltilər seriyası]] ilə həll olunur.

[[UEFA Avro 1984|UEFA Avro 1984-dən]] etibarən hər turnirdə olduğu kimi, [[üçüncü yer uğrunda oyun]] yoxdur.

1/8 final mərhələsində qrup üçüncülərinin rəqiblərinin müəyyən olunması hansı qruplardan çıxan üçüncülərin pley-off mərhələsinə vəsiqə qazanmasından asılı olaraq müəyyənləşir:



=== Matçlar ===
<section begin=Bracket /><section end=Bracket />

=== 1/8 final mərhələsi ===
<section begin=R16-1 /><section end=R16-1 />
----
<section begin=R16-2 /><section end=R16-2 />
----
<section begin=R16-3 /><section end=R16-3 />
----
<section begin=R16-4 /><section end=R16-4 />
----
<section begin=R16-5 /><section end=R16-5 />
----
<section begin=R16-6 /><section end=R16-6 />
----
<section begin=R16-7 /><section end=R16-7 />
----
<section begin=R16-8 /><section end=R16-8 />

=== 1/4 final mərhələsi ===
<section begin=QF1 /><section end=QF1 />
----
<section begin=QF2 /><section end=QF2 />
----
<section begin=QF3 /><section end=QF3 />
----
<section begin=QF4 /><section end=QF4 />

=== Yarım final mərhələsi ===
<section begin=SF1 /><section end=SF1 />
----
<section begin=SF2 /><section end=SF2 />

=== Final ===


<section begin=SF1 /><section end=SF1 />

== Statistika ==
=== Bombardirlər ===
<small>**Qeyd:** Mötərizədə cəmi qolların neçəsinin penaltidən vurulduğu göstərilir.<br>
50 matçda 114 qol vurulub, hər oyuna orta hesabla 2,28 qol (10 iyul 2024-cü il tarixinə kimi) vurulub. **Qalın** hərflərlə vurğulanan oyunçular hələ də yarışmada fəaldırlar.</small>

;3 qol

* **Harri Keyn** (1)
* [[Corc Mikautadze]] (2)
* [[Camal Musiala]]
* [[Kodi Qakpo]]
* **Dani Olmo**
* [[İvan Şranz]]


;2 qol

* **Cud Bellingem**
* [[Niklas Füllkruq]]
* [[Kai Havertz]] (2)
* [[Florian Wirtz]]
* [[Donyell Malen]]
* [[Răzvan Marin]] (1)
* **Fabián Ruiz**
* [[Breel Embolo]]
* [[Merih Demiral]]


;1 qol

* [[Nedim Bajrami]]
* [[Klaus Gjasula]]
* [[Qazim Laçi]]
* [[Marko Arnautović]] (1)
* [[Christoph Baumgartner]]
* [[Michael Gregoritsch]]
* [[Marcel Sabitzer]]
* [[Romano Schmid]]
* [[Gernot Trauner]]
* [[Kevin De Bröyne]]
* [[Youri Tielemans]]
* [[Andrej Kramarić]]
* [[Luka Modrić]]
* [[Lukáš Provod]]
* [[Patrik Schick]]
* [[Tomáš Souček]]
* [[Christian Eriksen]]
* [[Morten Hjulmand]]
* **Bukayo Saka**
* **Ollie Watkins**
* [[Randal Kolo Muani]]
* [[Kilian Mbappe]] (1)
* [[Khvicha Kvaratskhelia]]
* [[Emre Can]]
* [[İlkay Gündoğan]]
* [[Kevin Csoboth]]
* [[Barnabás Varga]]
* [[Nicolò Barella]]
* [[Alessandro Bastoni]]
* [[Mattia Zaccagni]]
* [[Memphis Depay]]
* [[Stefan de Vrij]]
* [[Xavi Simons]]
* [[Wout Weghorst]]
* [[Adam Buksa]]
* [[Robert Lewandowski]] (1)
* [[Krzysztof Piątek]]
* [[Francisco Conceição]]
* [[Bruno Fernandes]]
* [[Bernardo Silva]]
* [[Denis Drăguș]]
* [[Nicolae Stanciu (footballer, born 1993)|Nicolae Stanciu]]
* [[Scott McTominay]]
* [[Luka Jović]]
* [[Ondrej Duda]]
* [[Erik Janža]]
* [[Žan Karničnik]]
* **Dani Carvajal**
* **Mikel Merino**
* **Álvaro Morata**
* **Rodri**
* **Ferran Torres**
* **Nico Villiams**
* **Lamin Yamal**
* [[Michel Aebischer]]
* [[Kwadwo Duah]]
* [[Remo Freuler]]
* [[Dan Ndoye]]
* [[Xherdan Shaqiri]]
* [[Ruben Varqas]]
* [[Samet Akaydin]]
* [[Kerem Aktürkoğlu]]
* [[Hakan Çalhanoğlu]]
* [[Arda Güler]]
* [[Mert Müldür]]
* [[Cenk Tosun]]
* [[Mykola Şaparenko]]
* [[Roman Yaremchuk]]


;Avtoqol

* [[Klaus Qyasula]] (Xorvatiyaya qarşı oyunda)
* [[Maksimilian Vöber]] (Fransaya qarşı oyunda)
* [[Jan Vertonqen]] (Fransaya qarşı oyunda)
* [[Robin Hranaç]] (Portuqaliyaya qarşı oyunda)
* [[Antonio Rüdiger]] (Şotlandiyaya qarşı oyunda)
* [[Rikardo Kalafiori]] (İspaniyaya qarşı oyunda)
* [[Doniel Malen]] (Avstriyaya qarşı oyunda)
* **Robin Le Normand** (Gürcüstana qarşı oyunda)
* [[Samet Akaydin]] (Portuqaliyaya qarşı oyunda)
* [[Mert Müldür]] (Niderlanda qarşı oyunda)


== Marketinq ==


=== Loqo və şüar ===
Rəsmi loqo 5 oktyabr 2021-ci ildə [[Berlin]]də [[Berlin Olimpiya Stadionu|Olimpiya Stadionunda]] keçirilən mərasimdə təqdim olundu. Loqoda ətrafında 24 iştirakçı ölkəni təmsil edən 24 rəngli dilimlə [[Anri Delone Kuboku]] təsvir edilib. Dilimlərin əmələ gətirdiyi ellips həm də [[Berlin Olimpiya Stadionu]]nun formasını əks etdirir. Bundan əlavə, ev sahibliyi edən on şəhərin hər birinin aşağıdakı görməli yerləri əks etdirən özünəməxsus loqosu var:

* [[Berlin]] : [[Brandenburq qapısı]]
* [[Köln]] : [[Köln kafedralı]]
* [[Dortmund]] : [[Dortmund U-Qülləsi]]
* [[Düsseldorf]] : [[Schlossturm]], [[Rheinturm]] və [[Reykni çayı]]
* [[Frankfurt-Mayn|Frankfurt]] : [[Römer]]
* [[Gelzenkirxen]] : [[Revier musiqi teatrı]]
* [[Hamburq]] : [[Elbfilarmoniya]]
* [[Leypsiq]] : [[Millətlər Döyüşü abidəsi|Millətlər Döyüşü Abidəsi]]
* [[Münhen]] : [[Münhen kafedralı]]
* [[Ştutqart]] : [[Ştutqart teleqülləsi]]

Turnirin rəsmi şüarı “''Futbolda birləşin. Avropanın ürəyində birləşin.''" (orj. "''United by Football.Vereint im Herzen Europas.''"). Şüar müxtəlifliyi və inklüzivliyi təşviq edir.

=== Maskot ===
UEFA AVRO 2024-ün rəsmi maskotu 20 iyun 2023-cü ildə Gelzenkirxendə Almaniya və Kolumbiya milli komandaları arasında yoldaşlıq oyununda təqdim olundu. Maskot şalvar geyinmiş oyuncaq ayıdır. Maskotun adını seçmək üçün "Albärt", "Bärnardo", "Bärnheart" və "Herzi von Bär" variantları ilə ümumi səsvermə təşkil edildi. Nəticələr iyulun 5-də açıqlandı və maskotun adı 32% səslə "Albärt" olaraq elan edildi.

=== Sponsorluq ===
**Rəsmi beynəlxalq sponsorlar:**

UEFA-nın aşağıdakı sponsorluq tərəfdaşları var idi:

* [[Adidas]]
* [[Alibaba Group]] ( [[Alipay]] və WorldFirst) 
* [[Atos]] 
* [[Koka-Kola|Coca-Cola]] 
* [[Engelbert Strauss]] 
* [[Hisense]] 
* [[Lidl]] 
* [[Rexona]]
* [[Vivo|Vivo Mobile]] 

**Rəsmi milli sponsorlar:'''

* Bitburger 
* Deutsche Bahn 
* Deutsche Telekom 
* Erqo Group 
* Wiesenhof 

Topps turnirin rəsmi stiker və kart kolleksiyası tərəfdaşıdır. Bu əməkdaşlıq eyni zamanda Panininin UEFA ilə 1976-cı ildə başlayan əməkdaşlığına son qoymuşdur.

### Yayımçılar
Beynəlxalq Yayım Mərkəzi (IBC) Almaniyanın Leypsiq şəhərindəki Leypsiq Ticarət Sərgisinin salonunda yerləşəcək.

## İstinadlar