1818-ci il müqaviləsi

**1818-ci il müqaviləsi** (), **1918-ci il konvensiyası** (), **1818 anqlo-amerikan konvensiyası** (), **London müqaviləsi** () və ya **Balıqçılıq, sərhəd və** **kölələrin bərpası barədə konvensiya** () — ABŞ və Böyük Britaniya arasında 1818-ci ildə imzalanan beynəlxalq müqavilə. Ceyms Monronun prezidentlik dövründə imzalanmış müqavilə iki ölkə arasındakı sərhəd problemlərini həll etmişdir. Konvensiya Britaniya və Kanada tarixinin "Hudon's Bay Company" şirkətinin Kolumbiya qəzası olaraq tanınan Oreqon və qardaş bölgəsi Yeni Kaledoniya qəzasının cənub hissəsinin də ortaq şəkildə işğal edilməsinə və əhalinin yerləşdirilməsinə icazə vermişdir.

İki ölkə 49-cu şimal paralelini əhatə edən bir sərhəd üzərində razılaşmışdılar. Bunun səbəbi 49-cu şimal paralelində yaranan sərhəd qismən düz olacaqdı. Britaniya 49-cu paralelin qərbində Rupertin torpağının hamısını və bu paralelin cənubundakı Qırmızı çay koloniyası da daxil olmaqla Kontinental bölmənin şərqini güzəştə getdi. ABŞ 49-cu paralelin şimalında Luiziana torpaqlarının ən şimal nöqtəsini təhvil vermişdi.

## Müqavilə hökmləri
* I maddə — ABŞ-nin Nyufaundlend və Labrador boyunca balıqçılıq hüquqları təmin edildi.
* II maddə — "Şimali Amerikanın 49-cu şimal paralelində Meşəli gölün ən şimal-qərb nöqtəsindən çəkilən bir xətt" boyunca Britaniya Şimali Amerikası ilə ABŞ arasındakı sərhəd təyin edildi. Britaniya, 49. paralelin cənubundakı Rupertin Torpağı və Qırmızı Çay koloniyası (bu gün Minnesota, Şimali Dakota və Cənubi Dakotanın bir hissəsini təşkil edən Qırmızı Çay Hövzəsinin yanında, yaxınlarındakı müasir bir Montananın kiçik bir parçasını da daxil olmaq üzrə Üçlü bölmə piki). ABŞ-nin Luiziananın satın almasının 49-cu paralelin şimalından (yəni, hal-hazırkı Alberta və Saskaçevandakı Süd çayı, Kavak çayı və böyük Palçıq Çuxuru hövzələrinin bir qisimi) uzanan kiçik hissəsini buraxdı.
* Bu maddə, 1783-cü il Paris Sülh Müqaviləsində qəbul edilən, ABŞ İstiqlal müharibəsini sona çatdıran sərhəddə gerçək coğrafiyanın cəhalətindən qaynaqlanan bir sərhəd anlaşmazlığını həll etdi. Daha əvvəlki bu andlaşma, amerikalı ilə britaniyalı mülkləri arasındakı sərhədi, Meşəli göldən Mississippi çayına doğru qərbə doğru uzanan bir xətt boyunca yerləşdirdi. Tərəflər çayın bu qədər şimala doğru uzanmadığının fərqinə gələ bilməmişdilər, buna görə belə bir xətt heç vaxt çayla qovuşmayacaqdı. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün 1818 müqaviləsi ABŞ-nin 49-cu paralelinin şimalındakı Alyaskanın xaricində qalan Amerika Birləşmiş Ştatlarının yalnız bir hissəsi olan mövcud Minnesota ştatının kiçik seqmenti olan Şimal-qərb Bucağı olan Birləşmiş Ştatların bir ifadəsini yaratdı.
* III maddə — 10 ildir Oreqonda ərazi idarələrinin ortaq təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hər ikisi də ərazi iddia edə bilər və hər ikisi də pulsuz naviqasiya ilə təmin ediləcəkdir.
* IV maddə — 12 il ərzində iki tərəf arasındakı ticarəti təşkil edən 1815 il tarixli Anqlo-Amerikaa konvensiyasını təsdiqlədi.
* V maddə — 1812 Müharibəsini sona çatdıran Qent Müqaviləsindən çıxan bir ABŞ tələbini "bu məqsəd üçün adlandırılacaq bəzi Dost Suveren və ya Dövlət" ə aid fərqliliklərə göndərmə qərarı aldı. ABŞ-nin iddiası, müqavilə imzalandıqda Britaniya torpaqlarında ya da Britaniya'nın donanma gəmiləri üzərində olan kölələrə geri dönüş ya da təzminat tələb edildi. Söz mövzusu Qent Müqaviləsi mülkləri paylamaq və ABŞ bu qulların ABŞ vətəndaşlarının mülkiyyətində olduğunu iddia etdi.
* VI maddə — qərarlaşdırmışdır ki, müqavilə imzaladıqdan sonra ən çox altı ay içində ratifikasiya reallaşacaq.

## Tarixi

Konvensiya ABŞ üçün ABŞ-nin Fransa səfiri Albert Qallatin, Böyük Britaniya naziri Riçard Raş, Bitaniya Kral Donanmasının maliyyə məsləhətçisi Fredrik Con Robinson, xüsusi məclisin bir üzvü və dövlət müşarivi olan Henri Qulbörn tərəfindən müzakirə edildi. Müqavilə 20 oktyabr 1818-ci il tarixində imzalandı. Ratifikasiya 30 yanvar 1819-cu ildə dəyişdirildi. 1818-ci il müqaviləsi və 1817-ci il Raş-Baqot müqaviləsi, Britaniya İmperiyası və Amerika müstəmləkələri arasındakı əlaqələrin inkişaf etməsinin başlamasına gətirib çıxarmışdır.

Müqavilədən sonra, sərhəd boyunca Oreqonun şərqində qalan bölgə Pembina qəzası olaraq təşkilatlanmağa üzrə təklif, ancaq ABŞ Konqresi təklifi heç bir zaman qatılmadı. Bunun yerinə alan Minnesota qəzası və Dakota qəzası oldu.

Müqavilənin nisbətən dostluq xüsusiyyətinə baxmayaraq, yenə də, 20 ildə Oreqonun sahibliyi üçün şiddətli bir mübarizə başlatdı. Daha əvvəl Aşağı Kolumbiya çayı üzərində Fort-Vankuver mərkəzli ticarət şəbəkəsi quran Britaniya tərəfindən qurulan "Hudon's Bay Company", şərqi Vaşinqton və Aydahoda olduğu kimi Oreqon sahilində və Paget Saundda da digər qalalarla sərt bir vəziyyətə düşdü. ABŞ dəri tacirlərinin bölgəyə təcavüzünü məhdudlaşdırmağa istiqamətli kampaniya başlatdı. 1830-cu illərə çatdıqda, bölgədə ərazini tamamilə əlavə zorlayan şirkət, qalan qazancı ən üst səviyyəyə çıxarmaq və ABŞ dağının varisini təxirə salmaq üçün, Oreqon çölündəki bütün kürklü heyvanların yox edilməsi üçün qəsdli bir siyasət boynuna götürdü. Cəsarət incidici siyasət idi, Fort-Vankuverdəki "Hudson's Bay Company" komissiyasının başçısı Con Mak Lauqlinin, Oreqon yolunda vəzifəyə gələn ABŞ daimi olaraq kömək və qarşılama təmin etdi.

## Həmçinin Bax
* Britaniya Şimali Amerikası
* 1812-ci il müharibəsi

## Xarici Keçidlər
* "". *Encyclopedia Americana* *.*1920. Bu məqalə 1783-cü ildən 1910-cu ilə qədər okean balıqçılığına aid Britaniya-Amerika danışıqlarını izləyir.