open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelit

**Pelit** — <0,001 *mm* və ya <0,005 *mm* ölçülü hissəciklərdən təşkil olunmuş (mənşəyi və tərkibliindən asılı olmayaraq) çökmə süxurların ümumi adı. Hissəciklərinin ölçüləri <0,01 *mm*-dən kiçik olan dib çöküntüləri (lillər) də pelit adlanır.

Pelit fraksiyası çökmə süxurların və dib çöküntülərinin ölçüləri <0,01 *mm* hissəciklərdən ibarət olan fraksiyası.

Pelit quruluş çox kiçik ölçülü (<0,01 *mm*) hissəciklərindən (95%-dən çox) ibarət çökmə süxur quruluşu; gil və gil şistləri, argillit və mergellər, vulkanik tuflar və bəzi klastik süxurlar üçün səciyyəvidir.

Pelitləşmə — kaliumlu çöl şpatlarının epimaqmatik proseslər, yaxud aşınma nəticəsində dəyişilməsinin ilk mərhələsi. Nəticədə pelit (kaolin və b.) yaranır, minerallar şəffavlığını itirir.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Manaf Zərnəvai

**Manaf Zərnəvai** — Şəki xanlığının Şirvan naibi, Hacı Məhəmmədəli xanın oğlu.

## Həyatı
1761-ci ildə Hacı Məhəmmədəli xanın devrilməsindən sonra Şəki xanlığına qaçmışdı. Nəhayət 1768-ci ildə Şəki-Quba qoşunlarının Şirvanı işğalından sonra Manaf bəy Məhəmmədhüseyn xanın Şirvan naibi təyin olundu. Hakimiyyəti altında Yeni Şamaxı, Sərdərin mahalı və Həsən mahalı vardı. Çox keçmədən 1768-ci ilin avqustunda Quba xanlığına qarşı danışıqlara başlayan Manaf bəy və Məhəmmədhüseyn xanın danışıqlarına əsasən Manaf bəy Köhnə Şamaxını ələ keçirərək bütöv Şirvanın xanı olacaq, göstərdiyi hərbi dəstək müqabilində Şəki xanlığına vergi ödəyəcəkdi. Lakin plandan xəbər tutan Fətəli xan tərəfindən məğlubiyyətə uğradılaraq Dərbəndə sürgün edilir. 1769-cu ilin iyulunda isə Yeni Şamaxı dağıdıldı.

1789-cu ildə Fətəli xanın ölümündən sonra Məhəmmədhəsən xan Şirvana hücuma keçərək Manaf bəyi hakimiyyətə qaytarmağa çalışdı. Lakin Manaf bəyin hakimiyyəti cəmi yarım ay çəkdi. Həmin il Əsgər xanın orduları tərəfindən ələ keçirilərək öldürüldü.

## İstinadlar
Pentlandit

**Pentlandit** — mineral, (Fe, Ni)9S8. 

## Haqqında
Pentlandit - kubik. Aqreqat: dənəvər, püruzlar. Pirrotində sülb məhlulların parçalanması nəticəsində əmələ gələn lövhəcikvari və alovvari ayrılmalar. Ayrılması {111} üzrə mükəmməl. Rəngi tuncu-sarı. Parıltısı metallik. Sərtliyi 3-4. Xüsusi çəkisi 4,5-5. Əsasi və ultraəsasi süxurlarla əlaqədar Cu-Ni sulfid yataqlarında, pirrotin, xalkopirit, maqnetit və Pt mineralları ilə assosiasiya. Sinonim: *Dəmir-nikel kolçedanı.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Latviya xarici işlər nazirlərinin siyahısı

**Latviya xarici işlər nazirlərinin sıyahısı** () — Latviya xarici siyasətinin formalaşmasında iştirak edən şöbənin rəhbəri Latviya vətəndaşlarının xaricdəki maraqlarını təmsil edir və hüquqlarını müdafiə edir.

## Siyahı

## İstinadlar
Periklaz

**Periklaz** — mineral, MgO. 

## Haqqında
Periklaz - Mg qismən Fe2+-la (ferriperiklaz), həmçinin Zn və Mn2+-la əvəz olunur. Kubik. Kristal­ları oktaedrik, bəzən kubik və dodekaedrik. İkiləşməsi {111} üzrə (şpinel qanunu). Ayrılması {100} üzrə mükəmməl, {111} üzrə qeyri-mü­kəmməl. Aqreqatı dənəvər. Rəngsiz, ağ, sarı, qəhvəyi, yaşıl. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 5,5-6. Xüsusi çəkisi 3,6. Metamorfikləşmiş əhəngdaşları və dolomitlərdə, maqneziumlu skarnlarda və brusitli mərmərlərdə, serpentinitlərdə. Forsterit, maqnezit, xondrodit və başqaları ilə assosiasiya.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Periklin

**Periklin** — mineral, 1) [011] oxu üzrə ikiləşmiş və bu istiqamətdə də uzanmış plagioklaz; 2) natro adulyar.

*Periklin ikiləşməsi -* plagio­klazlar üçün səciyyəvidir (xüsusilə metamorfik süxurlarda). Əsasən polisintetik. İkiləşmə oxu [010], ikiləşmə tikişi - çox vaxt (001 yaxın) mümkün kristal üzünə uyğun olmayan səth (rombik kəsim).

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Gürcüstan yunanları

**Gürcüstan yunanları** () — Gürcüstan Respublikasının ərazisində yaşayan etnik yunanlara verilən ad. Cənubi Qafqazda Ermənistan və Azərbaycanla müqayisədə ən çox etnik yunanın Gürcüstanda yaşadığı məlumdur. Gürcüstan xüsusi ilə Qafqaz yunanları olaraq tanınmış xalqın əsas vətəni sayılır. Pont yunanları olan, Gürcüstan yunanlarının sayı 15 min, 20 min və 100 min kimi müxtəlif rəqəmlərlə ifadə olunmaqdadır. 1989-cu ilin məlumatına əsasən bu say 100 mindən aşağı olmuşdur.

1991-ci ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dağılmasından və Gürcüstanın təkrar müstəqillik qazanmasından sonra Gürcüstanda yaşayan etnik yunanlar müxtəlif səbəblərdən ölkəni tərk etməyə başlamışdır. Yunanıstanın, etnik yunan olan şəxsləri öz ölkəsinə dəvət etməsi ölkədəki yunan icmasının azalmasının əsas səbəbi kimi göstərilə bilər. 1991-ci ildən sonra icmanın əhəmiyyətli dərəcədə böyük bir hissəsi isə Rusiyanın Stavropol diyarında məskunlaşmışdır.

Günümüzdə Tbilisi şəhərində *Yunan birliyi* adlı diaspora təşkilatı və mədəniyyət mərkəzi fəaliyyət göstərməkdədir. Bunlarla yanaşı Gürcüstanda, yunan icmasına xitab edən və yunan dilində nəşr olunan qəzetdə mövcuddur.

## Tarix

## XX əsr

## İstinadlar
Yunanıstanın desentralizasiya idarələri

**Desentralizasiya idarələri** () — Yunanıstanın inzibati vahidi.
2011-ci ildə Kallikratis proqramı çərçivəsində yaradılan dövlət hakimiyyətinin regional bölmələri və inzibati bölmənin bir hissəsidir.

## Desentralizasiya idarələri
Cəmi 7 desentralizasiya idarəsi yaradılmışdır və hər birinin tərkibinə 1-dən 3-ə qədər periferiya daxil edilmişdir. 

## Koordinatorlar
Mərkəzdən kənarlaşdırılan idarəyə AEP-dən Peponys Akt (2190/1994) tərəfindən seçilən və Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən təyin olunan koordinator (baş katib) rəhbərlik edir.

26 may 2017-ci ildə Daxili İşlər Naziri Panayotis Skurletis yeni koordinatorları təyin etdi:

## İstinadlar
Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi

** Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi** () — 8 fevral 1952-ci ildə Ankara şəhərində yaradılıb. Əsas məqsədləri mühacirlərə maddi və mənəvi yardım göstərmək, azərbaycanlı tələbələrə imkan daxilində maddi dəstək vermək, türk milliyyətçiliyi əleyhinə fəaliyyətdə olan cərəyanlara mətbu yolla cavab vermək olmuşdur.

## Yaradılması və fəaliyyəti
Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi 1952-ci il fevralın 8-də Ankarada yaradılıb. Dərnəyin 11 qurucu üzvü arasında Həsən bəy Zərdabininin oğlu Səfvət Zərdabi və Nəsib bəy Yusifbəylinin oğlu Niyazi Kürdəmir də olub. Dərnəyin Nizamnaməsinin 1-ci maddəsində yazılıb:

İkinci maddədə isə dərnəyin yaradılmasının məqsədləri açıqlanaraq bunlar yazılıb:

Dərnəyə 18 yaşı tamam olmuş, mədəni hüquqlarından istifadə edə bilən hər bir türk qatıla bilərdi. Dərnəyin həqiqi və fəxri üzvü olmaq mümkün idi. Dərnəyə maddi və mənəvi yardım edənlər konqresin qərarı ilə fəxri üzvlüyə qəbul edilirdilər. Həmin üzvlərin adları dərnəyin şərəf dəftərinə qeyd olunurdu. Konqres həqiqi üzvlərdən təşkil olunurdu. Fəxri üzvlər seçilə bilsə də, rəy vermək hüquqları yox idi. Konqres normal şərtlərdə hər il yanvar ayında toplanmalı idi. Müzakirə ediləcək məsələlər müəyyən edildikdən sonra 15 gün öncədən iki qəzetdə elan verilirdi, eləcə də, müvafiq hökumət qurumuna məlumat göndərilirdi. İdarə heyəti lüzum bildikdə, həmçinin həqiqi üzvlərin beşdə birinin yazılı tələbi olduqda konqres fövqəladə toplantıya çağırıla bilərdi. Konqresi dərnəyin başqanı idarə edirdi. Dərnəyin idarə heyəti bir başqan, bir ümumi katib, bir mühasib və iki üzvdən ibarət olmaqla 5 nəfərdən təşkil edilirdi. Həmin bu 5 nəfər hər il yanvar ayında baş tutan konqresdə seçilirdi.

Dərnəyin rəsmi mətbu orqanı "Türk izi jurnalı olub. Jurnal 1952-ci ilin may ayından etibarən 1955-ci ilin iyul ayına qədər çap olunan jurnalın baş redaktoru Çingiz Göygöl olub.

## Qurucu üzvləri
* Əhməd Ulusoy
* Əli Daşkənd
* Çingiz Göygöl
* Hidayət Turanlı
* İsa Köçər
* İskəndər Xoyxan
* Qədir Dilican
* Məmməd Altunbay
* Nağı Hacıbayramlı-Bayramgil
* Niyazi Kürdəmir
* Səfvət bəy Məlik-Zərdabi

## Dərnəyin nizamnaməsi
* Azərbaycan Milliyyətçilər dərnəyinin nizamnaməsi

## Həmçinin bax
* Gizli Müsavat
* İldırım təşkilatı
* Azərbaycan Kültür Dərnəyi

## İstinadlar
Krit (desentralizasiya idarəsi)

**Krit** () — Yunanıstan 7 desentralizasiya idarələri biri. Eyniadlı Krit periferiyasından ibarətdir.

İdarənin mərkəzi — İraklion şəhəridir.

Desentralizasiya idarəsi 2011-ci ildə Kallikratis proqramı çərçivəsində yaradılmışdır (Qanun 3852/2010).

## Xarakteristikaları
Krit desentralizasiya idarəsinin sahəsi  kvadrat kilometr və əhalisi  nəfər təşkil edir. Sıxlığı 43,27 nəf./km2-dir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ministry of Interior. Structure and operation of local and regional democracy. // Council of Europe (January 2013).
Satılqan Gəray

**Satılqan Gəray** (ö. 1506) — Qasım xanlığının 4. xanı.

## Həyatı

## Mənbə

* Bulat Rakhimzi︠a︡nov (2009). *Kasimovskoe Khanstvo : 1445-1552 : Ocherki Istorii*. Kazan: Tatarskoe knizhnoe izd-vo. ISBN 9785298017213.
* Рахимзянов Б. Р. Крымская династия в Касимовском царстве // Точка зрения: Сборник научно-исследовательских статей. — Казань: Мастер Лайн, 2000. — С. 69—88.
Ranik Halle

**Ranik Halle** (və ya ***Andronik Saradşef***, , )—rus əsilli norveçli jurnalist və bric oyunçusu. Ranik Halle 20 ildən çox Norveçin sağ mətbuat orqanının rəhbəri idi. Həmçinin, ölkənin ən məşhur bric oyunçularından olan Ranik, bric üzrə 12 qat Norveç çempionu və bir çox kitabların müəllifi olmuşdur.
## Həyatı
Əsl adı Andronik Saradşef olan Ranik 1905-ci ildə avqust ayının 24-də Bakıda gürcü neftçi Sergey Saradşefin ailəsində dünyaya gəlmişdir. 11 il Bakıda yaşayan Ranikin anası həyat yoldaşının neft qəzasında ölməsindən sonra onun dostu norveçli Halfdan Halle ilə ailə həyatı qurmuşdur. Ranik Halfdan Halle tərəfindən övladlığa götürüldükdən sonra 1916-cı ildə ailəsi ilə birlikdə Norveçə köçmüş və Ranik Halle adını almışdır. Ranik Halle Osloda orta məktəbə başladı. 1923-cü ildə məzun olduqdan sonra Oslo Universitetində hüquq və sosial iqtisad ixtisası üzrə 3 il təhsil almışdır. Sonralar jurnalistikaya və siyasətə olan marağına görə universitetin tələbə birliyinə qoşulmuş və 1924-1927-ci ildə birliyin sədri olmuşdur .

## Fəaliyyəti
1926-cı ildən *"Norveçin gələcəyi"* adlı jurnalda işləməyə başlayan Ranikin adı bu illərdə yeni meydana gəlmiş mühafizəkar propaqanda partiyası *"Anavətən liqası"* ilə sıx əlaqələndirilmişdi. 1931-ci ildə həftəlik qəzet olan *"ABC"* qəzetində çalışan Ranik qəzetdə *"Anavətən liqası"* leyhinə yazılar çap edir, partiyanın seçkilərdə məclisə daxil olması üçün çalışırdı. Onun bu səyləri nəticəsiz qaldı və partiya məclisə daxil ola bilmədi. Buna baxmayaraq mətbuatda çap etdiyi yazılar Ranikə böyük imkanlar yaratmışdı. Belə ki, 1936-cı ildə o, Norveçin məşhur günlük qəzetlərindən biri *"Zamanın işarəsi"* qəzetində yeni işə başlayır. Artıq 1940-cı ildə qəzetin baş redaktoru olan Ranik 1941-ci ilə yəni qəzet bağlanana qədər bu vəzifəni icra etmişdir. Müharibə illərində ailəsinin maddi vəziyyəti yaxşı olmadığında bric oyunu ilə bağlı yazılar yazıb qəzetlərdə çap etdirməyə başlayan Ranik 1954-1964-ci illər ərzində Norveç Bric Federasiyasının rəhbəri olmuşdur. 1964-ci ildən isə federasiyanın fəxri üzvlüyünə qəbul edilmişdir .

Ranik Halle 1946-cı ildə sonralar həm baş redaktor, həm də sio olduğu *"Hoyres Nəşriyat Evi"*ndə işə başlamışdır. O burada siyasi yazılar yayımlamağı öz öhdəsinə götürmüşdü. Tezliklə nəşriyyatın qəzetləri 700 min tiraj toplamış və Halle geniş oxucu kütləsinə sahib olmuşdu. Bu hadisədən sonra ölkənin böyük nəşriyyat orqanlarının da rəğbətini qazanan Halle 1965-1971-ci illərdə Oslo Redaktorlar Assosiasiyasının prezidenti, 1965-1975-ci illərdə Norveç Nəşriyyat və Mühafizəkar Nəşriyyat Assosiasiyasıyaları idarə heyətinin üzvü vəzifələrini icra etmişdir. Ranik Halle 1948-1970-ci illərdə Milli Şuranın, 1970-1972-ci illərdə isə Mərkəzi Şuranın üzvü olmuşdur. Mühafizəkar qanadın lideri Kare Vilokla yaşadığı konfliklərə görə Ranik Halle 1971-ci ildə Hoyres Nəşriyyatındakı işindən istefa vermiş və 4 il sonra təqaüdə çıxmışdır.

## Ölümü
Ranik Halle 1987-ci ildə uzun illər əziyyət çəkdiyi xərçəng xəstəliyinə görə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Yunanıstan Statistika İdarəsi

**Yunanıstan statistika idarəsi** () — Yunanıstan Maliyyə Nazirliyinə tabe olan baş katiblik.

## Ümumi məlumat
Yunanıstan statistika idarəsi əsasən demoqrafiya, məşğulluq və işsizliyə aid məlumatları, həmçinin səhiyyə, sosial sığorta, təhsil və s. ilə bağlı statistik məlumatları toplayır və fəaliyyət göstərir.

İdarənin baş sifarişçiləri — Yunan hökuməti, Avrop birliyi, beynəlxalq təşkilatlar (BMT, YUNESKO, İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf təşkilatı), fərdi tədqiqat institutları, alimlər, sahibkarlar və s.

## Xarici keçidlər
*
Cavad xan Şirvanski

**Cavad xan Şirvanski** () — Rusiya İmperator ordusunda general mayor. Leyb-Qvardiyanın Qafqaz eskadronunda ilk azərbaycanlı korneti.

## Həyatı
1809-cu ildə və ya 1814-cü ildə Şamaxıda doğulmuşdur. Atası Şirvan xanı Mustafa xan, anası isə İslamı qəbul etmiş gürcü, Adolf Berjenin sözləri ilə desək gözəllikdə tayı-bərabəri olmayan Güləndam xanım (ö. 1858) idi. Saray təhsili almışdır. 2 yaşından bəri Abbas Mirzənin himayəsində böyümüşdür. Muğan düzündəki Xaki kanalının sahibi idi.Həsən bəy Zərdabiyə "Cəmiyyət Xeyriyyə" təşkilatı üçün 3700 rubl kömək etmişdi.

## Hərbi fəaliyyəti
1832-ci ilin iyul-avqust aylarında atası tərəfindən hələ 19 yaşındaykən qohumları Hüseyn bəy Şıxəlibəyli (1797-1842) və Əbdürrəhman sultan (1808-1855) ilə birlikdə Rusiya İmperator ordusuna yazdırılmışdı. 1833-cü ildə isə o artıq Əlahiddə Qafqaz Korpusu komandiri, Qafqaz Canişini Qriqori Rozen tərəfindən çeçenlərə qarşı döyüşlərdən ötrü "İgidliyə görə" gümüş qılıncı ilə mükafatlandırıldı.

6 aprel 1834-cü ildə Leyb-Qvardiyanın Qafqaz eskadronunda ilk azərbaycanlı kornet təyin olundu. Qardaşı Məmməd xan isə 1-ci kadet korpusunda təhsilə başladı.

1837-ci ildə Leyb-Qvardiyanın Qusar polkuna köçürüldü.Növbəti il isə 3-cü dərəcədən Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edildi. 1839-cu ildə 3-cü dərəcədən Müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif olunaraq leytenant rütbəsi aldı. 1840-cı ildə "İgidliyə görə" qızıl qılıncı ilə mükafatlandırıldı. Növbəti il 4-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordenini alaraq ştabs-rotmistr rütbəsinə yüksəldi.

1855-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksələn Şirvanski, növbəti il II Aleksandrın Moskvadakı tacqoyma mərasimində Şamaxı quberniyasını təmsil etmiş, 2-ci dərəcədən Müqəddəs Anna ordeni ilə mükafatlandırılmışdı. Rusiya-Osmanlı müharibəsində iştirak etmiş, 1877-ci ildə "Türklərə qarşı qələbəyə görə" medalı ilə təltif edilərək general-mayorluğa yüksəldilmişdir. 1882-ci ildə istefaya çıxmışdı.

## Ailəsi
1849-cu ildə Hüseyn bəy Şıxəlibəylinin qızı Gövhər xanımla evlənmişdir. Övladları:

* Bala xan Şirvanski (d. 1852)
* Əmir xan Şirvanski (d. 1854)
* Rəşid xan Şirvanski (d. 1857)
* Sitarə bəyim (d. 1860)

## İstinadlar
Egey adaları (desentralizasiya idarəsi)

**Egey adaları** () — Yunanıstan 7 desentralizasiya idarələri biri.

## Tarixi
2011-ci ildə Kallikratis proqramı çərçivəsində təsis edilmiş, regional hökumət orqanı və inzibati bölmənin bir hissəsidir. Tərkibinə iki periferiya — Şimali Egey adaları və Cənubi Egey adaları daxildir. İnzibati mərkəzi — Pirey şəhəridir. İdarəetmə rəhbəri koordinatordur, Yunanıstan höküməti tərəfindən təyin olunur . Hal-hazırdakı koordinator (2 yanvar 2019-cu ildən) — Polikarpos Polixronakis ().

## İstinadlar
I Qazi Gəray

**I Qazi Gəray** () — Krım xanı.

## Həyatı
1503-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Krım xanı Mehmed Gəraydır. Atası və qardaşları ilə birlikdə Həştərxan səfərinə çıxmış ancaq noqayların hazırladığı sui-qəsdlə bütün ailəsi qətlə yetirilmişdi. Sui-qəsddən xilas olan Qazi Gəray qardaşı Baba Gərayı da yanına alaraq Krıma qayıtdı və yerli bəylərin dəstəyi ilə 20 yaşında Krım taxtına oturdu (noyabr 1523). Qardaşı Baba Gəray yeni Krım xanının kalqayı elan edildi.

Ancaq o illərdə vassalı olduğu Osmanlı sultanı Sultan Süleyman bu səltənəti tanımadı. Belə ki, İstanbulda girov saxlanılan əmiləri də ona qarşı intriqalar aparırdı. Təcrübəsiz bir gənc olan Qazi Gəray idarəni ələ ala bilmədi və bölgədə daxili çəkişmələr başladı. Digər tərəfdən sui-qəsdi təşkil edən Şirin qəbiləsindən Mamay xan, bu iki qardaşın intiqam alacağından qorxaraq İstanbula gəldi. Məngli Gərayın girov tutulan oğlu Səadət Gərayı Krım taxtı uğrunda mübarizəyə razı saldı. Osmanlı sultanının da razılığını alan Səadət Gəray 1524-cü ilin mayında Krım xanı elan edildi.

Müxtəlif hədiyyələrlə mükafatlandırılan Səadət Gəray hərbi qüvvəylə Krıma göndərildi. Əmisinə qarşı mübarizə aparan Qazi Gəray, Mamay xanın da vasitəçiliyi ilə bir müddət sonra yeni xana tabe oldu. Təmin edilən sülhlə Qazi Gəray yeni Krım xanının kalqayı elan edildi. Qardaşı Baba Gərayla birlikdə Bağçasaraya gələn Qazi Gəray burada xanın hüzurunda qətlə yetirildi. Qardaşları Baba Gəray və Çoban Gəray isə həbs edildi və 3 ay sonra edam olundu. Hacı Gərayın nəvəsi və Özteymur Gərayın oğlu Özbək Gəray (ö. 1525) kalqay elan edildi.

## Mənbə

* Seyyid Mehmed Rızâ, *es-Seb‘u’s-seyyâr fî ahbâri’l-mülûki’t-Tâtâr*
* Ahmed Dede Müneccimbaşı, *Câmiʿu’d-düvel* (trc. Ahmed Nedîm, *Sahâyifü’l-ahbâr*), I-III, İstanbul 1285
* Abdülgaffar Kırîmî, *Umdetü’t-tevârîh* (nşr. Necib Âsım, *TTEM* ilâvesi), İstanbul 1343, s. 99
* Halim Giray, *Gülbün-i Hânân*, İstanbul 1287, s. 13
* Halil İnalcık, “Gâzî Giray I”, *İA*, IV, 734
* Hammer-Purgstall, Joseph V., (çev.:Mehmet Ata), (1992), *Büyük Osmanlı Tarihi*,İstanbul
* Howorth, Henry Höyle (1880) *History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century*
Qızım (teleserial, 2018)

**Qızım** — 2018-ci ildə çəkilişi Med Yapım studiyası tərəfindən təşkil olunan teleserial. Baş rollarda Buğra Gülsoy, Leyla Lidiya Tuğutlu və Bərən Göyulduz oynamaqdadır. Teleserialın bölümlərinin çəkilişi İstanbulda aparılırdı. 2019-cu il 31 may tarixində teleserialın finalı olmuşdur.
## Rollarda

## Yayımlanma tarixi

## Seriyalar

## İstinadlar
Avropa İttifaqının gələcəkdə genişlənməsi

Hal-hazırda Avropa İttifaqına gələcəkdə üzv olmaq üçün doqquz ölkə namizəddir: Türkiyə (14 aprel 1987-ci ildən bəri), Şimali Makedoniya (22 mart 2004-cü ildən bəri), Monteneqro (2008-ci ildən bəri), Albaniya və Serbiya (hər ikisi 2009-cu ildən bəri), Moldova və Ukrayna (hər ikisi 2022-cu ildən bəri) və Gürcüstan (2023-ci ildən bəri). Albaniya və Şimali Makedoniyadan başqa bütün ölkələr qoşulma danışıqlarına başlayıb. Bosniya və Herseqovina və Kosova (Kosova 5 Aİ ölkəsi tərəfindən tanınmır)  Aİ-yə üzvlük üçün potensial namizədlər kimi tanınıblar. Danışıqlarda ən tez irəliləyən Serbiya və Monteneqronun 2025-ci ilə qədər Aİ-yə üzv olması gözlənilir. Digər danışıqlar davam etsə də, Türkiyə ilə danışıqlar durğunluq dövründədir.

Kopenhagen kriteriyaları və Maastrixt sazişinə uyğun olaraq, qoşulma kriteriyası belədir: azadlıq, demokratiya və insan hüquqları və fundamental azadlıqlara hörmət və qanunun aliliyi prinsiplərinə hörmət edən hər bir "Avropa ölkəsi" Aİ-yə üzvlük üçün müraciət edə bilər. Ölkənin Avropa ölkəsi olub-olmaması Aİ institutları tərəfindən siyasi cəhətdən qiymətləndirilir.

Şərq Tərəfdaşlığı strategiyasına görə, Aİ-nin 2020-ci ildən əvvəl post-sovet ölkələrindən hər hansı birini bloka qoşulmağa dəvət edilməsi ehtimal edilmir. Ancaq 2014-cü ildə Aİ Gürcüstan, Moldova və Ukrayna ilə Assosiasiya sazişi imzalayıb və Avropa Parlamenti hər 3 ölkənin "Avropa perspektivi"ni tanıyan qətnamə qəbul edib.

## Hal-hazırkı vəziyyət

## İstinadlar
IONIS

**IONIS Education Group** () — fransız tədris istehsalçısı. 1980-ci ildə yaradılan qrupda 29 məktəb var. 2023-cü ildə 35 min şagird və 100 min məzun var.

## İstinadlar
Pi Günü

**Pi Günü** – məşhur pi sabitinin şərəfinə hər il 14 martda qeyd olunur. Bunun səbəbi isə Amerikan tarix formatında bu günün 3/14 kimi yyazılması və bunun pinin təqribən aldığı ədədə oxşamasıdır.

## Pi ədədi
Pi ədədinin ən çox istifadə olunan qiyməti 3,14-dür. Əsil qiyməti isə 3,141592653589793238462643383... kimi davam etməkdədir. Çevrənin uzunluğu və dairənin sahəsi başda olmaqla riyaziyyat və fizikada böyük bir yerə malikdir.

## Tarixi
Pi Gününün ilk rəsmi və ya kütləvi qeyd olunması Larri Şou və digər işçilər ilə 1988-də, Şounun fizik olaraq işlədiyi San Fransisko Eksploratoriumda həyata keçirilib.

12 mart 2009-cu ildə ABŞ Nümayəndələr Məclisi 14 mart 2009 tarixini Beynəlxalq Pi Günü elan etdi.

## Xarici keçidlər

# The infinite appeal of pi
# Any way you slice it, pi's transcendental
# National Pi Day? Congress makes it offical
Şamil Ömərov

**Şamil Məcid oğlu Ömərov** — Alim, kimya elmləri doktoru, Professor, Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin rəyasət heyətinin diplom və mükafatına, 1995-ci ildə YUNESKO adından fəaliyyət göstərən Beynəlxalq İnformasiya Nobel mərkəzinin həqiqi üzvü seçilməklə "Nobelçi” adına, Nobel medalına və 1996-cı ildə akademik Y.Məmmədəliyev adına respublika mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
Şamil Ömərov 1938-ci ilin 30 dekabr tarixində Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Aslanbəyli kənd orta məktəbinə daxil olmuş, 1957-ci ildə oranı bitirmişdir. 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) kimya fakültəsinə qəbul olmuş, 1963-cü ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Təyinatla Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki Aqrar Universiteti) göndərilmişdir. Həmin il Üzvi va bioloji kimya kafedrasının Üzvi Kimya ixtisası üzrə əyani aspiranturasına qəbul olmuşdur. Aspiranturanı bitirdikdən sonra həmin kafedrada assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır.

1973-cü ildə namizədlik, 1991-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1993-cü ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1993-cü ildən ömrünün axırına qədər Üzvi va bioloji kimya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.

250-dən çox elmi məqalənin, 30-a qədər monoqrafiyanın, dərsliyin, dərs vəsaitinin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan və xarici ölkələrin jurnal və məcmüələrində dəfələrlə nəşr olunmuşdur. Bir sıra Beynalxalq elmi konfranslarda, sessiyalarda və  simpoziumlarda məruzələrlə çıxışlar etmişdir.

Gəncə şəhərində vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
1972-ci ildə Mendeleyev adına Ümumittifaq Kimya Cəmiyyətinin rəyasət heyətinin diplom və mükafatına, 1995-ci ildə YUNESKO adından fəaliyyət göstərən Beynəlxalq İnformasiya Nobel mərkəzinin həqiqi üzvü seçilməklə "Nobelçi” adına, Nobel medalına və 1996-cı ildə akademik Y.Məmmədəliyev adına respublika mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Böyükçəkməcə

**Böyükçəkməcə** () — İstanbul ilinin ilçəsi. Şərqində Bəylikdüzü və Əsənyurd, qərbində Silivri, şimalında Çatalca və Arnavutköy rayonları cənubda Mərmərə Dənizi çevrilmişdir. Ərazisi 196 km²-dır. 1987-ci ilə qədər Çatalcaya bağlı məhəllə olmuş, 2009-cu ildə inzibati konfiqurasiya dəyişikliklərinə qədər Avcılar və Kiçikçəkməcə ilçələrinə qonşu olmuşdur.

Böyükçəkməcədə Türkiyənin 1, Avropanın 3-cü ən hündür televiziya qülləsi, Türkiyənin ən böyük sərgi sahəsi TÜYAP yerləşir. Həmçinin, Böyükçəkməcə yazlıq şəhər olduğu üçün uzun bir sahili, ticarət mərkəzi, bazarı, muzeyləri, 5 ulduzlu hotelləri, teatrı, idman zalları, parkları və su parkı vardır.

## Təhsil
Böyükçəkməcə ilçəsində 3 ədəd özəl universitet, 58 Dövlət, 11 özəl orta məktəbi, 13 özəl lisey, 2 Dövlət, 16 özəl İbtidai məktəbi vardır.

## Səhiyyə
Böyükçəkməcədə çoxlu sayda dövlət və özəl səhiyyə müəssisəsi var. Bu qurumların siyahısı aşağıdakılardır:

### Dövlət səhiyyə müəssisələri

### Özəl səhiyyə müəssisələri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Adigen bələdiyyəsi

**Adigeni** () — Gürcüstanın cənubundaki Samsxe-Cavaxeti bölgəsində yerləşir. Ərazisi təxminən 799,6 km2-dir. 2014-cü ildən etibarən 16,462 nəfər əhalisi var.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Population Census 2014
* Adigein.com
Aleksandriya Okasio-Kortez

**Aleksandriya Okasio-Kortez** (; ) — ABŞ siyasətçisi və ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü.

## İstinadlar
Əyləncə parkı (Pripyat)

**Əyləncə parkı** () — Ukraynanın Kiyev vilayətinin tərk edilmiş Pripyat şəhərində yerləşən şəhər parkı. Çernobıl AES-də baş vermiş qəza səbəbindən fəaliyyət göstərmir.

## Yerləşməsi
Park şəhərin mərkəzində — univermaq, "Energetik" mədəniyyət sarayı və "Polesye" mehmanxanası binalarının arxasındakı sahədə yerləşir.

## Attraksionlar
Parkın ərazisində olan ən məşhur obyekt, sonralar Pripyatın əsas rəmzlərindən birinə çevrilmiş şeytan çarxıdır. Şeytan çarxı heç vaxt işləməyib; o, 1986-ci il mayın 1-də işə salınmalı idi, lakin attraksionun istismarına 5 gün qalmış Çernobıl AES-də qəza baş verib.

## Park populyar mədəniyyətdə
* *[[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]]*
* *[[Call of Duty 4: Modern Warfare]]*
* İnsanlardan sonra həyat
* Qadağan edilmiş zona
* Oryol i Reşka (3-cü mövsüm, 16-cı buraxılış)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 20px|link=YouTube Pripyat - attraksionlar parkı
* Graham Gilmore Photography | Chernobyl Exclusion Zone
Peloponnes, Qərbi Yunanıstan və İon adaları

**Peloponnes, Qərbi Yunanıstan və İon adaları** () —  Yunanıstanın 7 desentralizasiya idarələrindən biri, tərkibinə Peloponnes, Qərbi Yunanıstan və İon adaları periferiyaları daxildir. 

İnzibati mərkəzi — Patras şəhəridir. Baş katib (koordinator) — Dionisias Panaqiotopulus().

2011-ci ildə Kallikratis proqramı çərçivəsində təsis edilmiş, regional hökumət orqanı və inzibati bölmənin bir hissəsidir (Qanun 3852/2010).

## Xarakteristikaları
Peloponnes, Qərbi Yunanıstan və İon adaları desentralizasiya idarəsinin  sahəsi  kvadrat kilometr və əhalisi  nəfər təşkil edir. Sıxlığı 43,27 nəfər. Avropa statistik məqsədlər üçün ərazi vahidlərinin nomenklaturasına əsasən, Peloponnes, Qərbi Yunanıstan və İon adaları desentralizasiya idarəsi digər iki periferiya ilə birlikdə və Fessaliya və Mərkəzi Yunanıstan desentralizasiya idarəsi bərabər EL6 (Mərkəzi Yunanıstan) regionunu yaradır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ministry of Interior.  Structure and operation of local and regional democracy. // Council of Europe (January 2013).
Fessaliya və Mərkəzi Yunanıstan

**Fessaliya və Mərkəzi Yunanıstan** () — Yunanıstan 7 desentralizasiya idarələri biri, tərkibinə Fessaliya və Mərkəzi Yunanıstan periferiyaları daxildir.

İnzibati mərkəzi Larisa şəhəridir. Baş katib (koordinator) — Nikolaos Ditoras ().

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Ministry of Interior. Structure and operation of local and regional democracy. // Council of Europe (January 2013).
Varyaq mühafizəçiləri

**Varyaq mühafizəçiləri** () X - XIV əsr müddətincə Bizans imperiyasında imperator və digər yüksək rütbəli şəxslərin şəxsi mühafizəsini təşkil etmiş xüsusi hərbi birləşmə. Vareq mühafizəçilərinin əsas xüsusiyyətlərindən biri Skandinaviya mənşəyli olmaları ilə bağlıdır.. Belə ki, X əsrdən etibarən Bizans imperiyası daxilindəki siyasi vəziyyətin gərginləşməsi fonunda imperatorlarla özlərinə qarşı baş verə biləcək mümkün təhlükələrin qarşısını almaq üçün başqa ölkələrdən gətirilmiş muzdlu mühafizəçilərin saxlanılmasına üstünlük verməyə başlamışdılar.

## Tarixi

Mühahifəzçilər ilk dəfə Böyük Kiyev Knyazı I Vladimirin xristianlığı qəbul etməsindən sonra Bizans imperatoru II. Basileiosun nəzarəti altında 988-ci ildə yaradılmışdır. I Vladimir varyaqlardan təşkil olunmuş döyüşçülərin köməkliyi ilə Kiyev şəhərini ələ keçirdikdən sonra Bizans tərəfi ilə əldə olunmuş razılaşmaya əsasən 6.000 min döyüşçünü II Basileiosa göndərmişdir.

## Funksiyaları

## Məşhurluğu

## İstinadlar
Bayraqtutan (İğdır)

**Bayraqtutan** — Türkiyənin İğdır ilinin İğdır ilçəsinə daxil olan kənd. İqdır şəhərindən 17&nbsp;km uzaqlıqdadır. İqlimi kontinentaldır.
## Tarixi
Kənd əhalisi Oğuzların 24 boyundan biri və Mahmud Qaşğarlının Divanı Lüğəti-Türk əsərində qeyd olunan iyirmi iki Oğuz boyundan ondördüncüsü İğdırlara mənsub Azərbaycan, Dağıstan və İran Xorasan türklərindən ibarətdir.

Kəndin əvvəlki adı *Ərəbkirli* olmuşdur. 1980-ci ildə kəndin adı *Bayraqtutan* olaraq dəyişdirilmişdir. Kənd əhalisi 1915-ci il hadisələrində erməni daşnaqlarının zülmündən qaçmaq məcburiyyətində qalır. Onlar Xoy, Van və Ağrı bölgələrinə köç etmişlər. Cümhuriyətin elanından sonrakı dönəmdə geri dönmək başlamışdır.

## Coğrafiya

İğdırdan 17&nbsp;km uzaqlıqdadır. Kəndin şərqində Hakmemet ve Quzugüdən, qərbində Çalpala, cənubunda isə Küllük kəndləri, şimalında Ermənistan yerləşir. Kənd sulama kanallarının başladığı ərazidə olduğundan tamamilə yaşıla bürünmüşdür
## Əhalisi
Kənd əhalisi azərbaycan türklərindən ibarətdir. 

## Təsərrüfat
Kənd iqtisadiyyatının əsasını əkinçilik və heyvandarlıq təşkil edir. Meyvəçilik daha çox üstünlük təşkil edir.

## İnfrastruktur
Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. İçməli su şəbəkəsi olsa da, kanalizasiya yoxdur. Sağlamlıq ocağına sahibdir. Kəndə gedən yol asfaltlaşdırılmamışdır. Elektrik və telefon xətləri vardır.

## Mənbə
* Yerelnet
* Iğdır Haber
* Köyün Koordinatları
Derek Parfit

**Derek Parfit** () — Britaniyalı filosof və yazıçı. 1960-cı illərdə yazdığı kitabların bir çoxu Oksford Universiteti nəşriyyat evindən çıxıb.

1942-ci ildə Çinin Çendu şəhərində anadan olub. Parfit Oksford Universitetinin məzunudur. Uzun illərdir eyni universitetdə fəlsəfə fənnini tədris edən məşhur filosof və yazıçı Derek Parfit 1 yanvar 2017-ci ildə 74 yaşında Britanyanın Oksford şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Profile,All Soils College,Oxford
* Derek Parfit: a bibliography
* Parfit"s Climbing the Mountain reading group on PEA Soup
* A Small Amount of Biographical Information
Zənqi yarım

**Zənqi yarım** – Talış xalq mahnısı. Mahnı, SSRİ Xalq Artisti Rəşid Behbudovun ifasından sonra şöhrət qazanmışdır. Daha sonralar mahnı, İsrail Məmmədov və Azərbaycan xalq artisti Faiq Ağayev tərəfindən ifa olunmuşdur.

Talışca "zanq" ( zənq ) sözü "ay ışığının suda əksi" anlamını verir. Talış xalqının qədim adətlərinə görə, qadınlar bir zamanlar öz həyat yoldaşları üçün oruc tuturmuşlar. Ay bədrlənib, suyun üzərində əksi görünəndə isə bayram edib, oruclarını açarmışlar. Mahnının mətnində adət öz əksini tapır.
## Sözləri

## Xarici keçidlər
*Rəşid Behbudov-Zənqiyar
## Mənbə
*Aydın Xan Əbilov. *Bir Xalçanın İlmələri, Azərbaycanda yaşayan xalqların ədəbiyyat etnologiyası.*
## İstinadlar
Varşava Təbiət Elmləri Universiteti

**Varşava Təbiət Elmləri Universiteti** (Polyakca: *Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego*, SGGW, İngiliscə: Warsaw University of Life Sciences, WULS) — 1816-cı ildə yaradılmışdır və Polşanın ən böyük təbiət elmləri və kənd təsərrüfatı universitetidir. Universitet 1200-ü akademik təhsil işçisi olmaqla, 2600-dən çox işçiyə sahibdir. Universitet kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat, humanitar, texniki və təbiət elmləri də daxil olmaqla 13 fakültə və 34 təhsil sahəsini özündə ehtiva edir.

Universitetdə 27000-ə qədər tələbə təhsil almaqdadır.

## İstinadlar
Çingiz Məmmədov (musiqiçi)

**Çingiz Məmməd oğlu Məmmədov** () — Alt ifaçısı, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1989).

## Həyatı
Çingiz Məmmədov 1947-ci il noyabrın 15-də Bakıda anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Bülbül adına musiqi məktəbinə daxil olmuşdur. Məktəbi bitirdikdən sonra 1965-ci ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası daxil olmuş və 1970-ci ildə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Yaradıcılıq fəaliyyəti
1968-ci ildən Azərbaycan dövlət kamera orkestrında çalışmışdır. Konservatoriyanı bitirdikdən sonra orada qalmış alt və kamera ansamblı sinfində müəllim kimi çalışmışdır. Eyni zamanda Azərbaycan dövlət kvartetinə dəvət olunmuş və orada çalışmışdır. 1975–1977-ci illərdə Leninqrad konservatoriyasının aspiranturasını bitirmişdir. 1977-ci ildən 1980-ci ilə qədər Ekvator respublikasında milli orkestrda çalışmışdır. Vətənə qayıtdıqdan sonra Azərbaycan  Dövlət  Konservatoriyasında dosent və Azərbaycan Dövlət kvartetində işini davam etdirmişdir. 1990-cı ildə Meksikaya, Latın Amerikasının ən qabaqcıl orkestrlərindən biri olan Meksika ştatının Simfonik Orkestrının alt qrupun konsentmeysteri kimi dəvət olunmuşdur. Hazırda orada da işləyir. İldə bir neçə dəfə, Meksikanın müxtəlif şəhərlərində orkestlərin solisti kimi konsert verir. Eyni zamanda Meksikanın ən mötəbər auditoriyalarında, beynəlxalq festivallarda da kamera musiqisini (duet, trio, kvartet) konsertlərində iştirak edir. Azərbaycan və xarici ölkə bəstəkarlarının əsərlərini onlarca vallara və disklərə yazdırmışdır.

## Təltif və mükafatları
1969-cu ildə Zaqafqaziya 3-cü müsabiqəsində birinci yeri tutmuş və laureat adına layiq görülmüşdür. 1989-cu ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" adına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Erməni soyqırımının inkarı

**Erməni soyqırımının təkzibi** () — Birinci Dünya müharibəsi dövründə, Osmanlı hökuməti tərəfindən həyata keçirilmiş erməni soyqırımının inkarı. Türkiyə eyni dövrdə assuriyalılara və yunanlara qarşı törədilmiş soyqırımlarıda inkar edir. Denializmin bir forması kimi, Holokostun inkarı və Nankinq qırğınının təkzibi kimi oxşar tənəzzülçü tarixi revizyonizmlərlə müqayisə edilə bilər.
Erməni soyqırımı yekdilliklə həm tarixçilər, həm də soyqırım alimləri tərəfindən tarixi həqiqət olaraq qəbul edilir. Eyni zamanda erməniləri sistematik olaraq aradan qaldırmaq üçün hazırlanan planın şəffaflığını və uğurunu təsvir etmək üçün Rafael Lemkin *soyqırım* sözünü icad etmişdir Bu həmçinin ilk müasir soyqırım olaraqda qəbul edilir.

Erməni soyqırımının inkar edilməsi Fransada, İsveçrədə, Yunanıstanda, Kiprdə və Slovakiyada rəsmi olaraq qadağan edilmişdir.

Hal-hazırda Türkiyə və Azərbaycan hökuməti erməni soyqırımını inkar edir, Pakistan isə Ermənistanı ölkə kimi tanımır. Bir çox başqa ölkə, mübahisəli olaraq ABŞ, Türkiyə ilə münasibətləri pozmamaq üçün rəsmi olaraq soyqırımı tanımaqdan qəsdən imtina etdi.

## İstinadlar
Larisa (şəhər)

**Larisa** () — Yunanıstanda yerləşən şəhər. Dəniz səviyyəsindən 70 metr hündürlükdə , Pinyos çayının sağ sahilində, Saloniki şəhərinin 120&nbsp;km cənub-qərbində və Afina şəhərinin 217&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Eyniadlı icmanın (dimosa) , eyniadlı periferiya vahidinin və Fessaliya periferiyanın inzibati mərkəzidir . Əhalisi  nəfərdir.  Afina, Salonik, Patras və İraklion şəhərlərindən sonra 5-ci ən böyük şəhərdir.

## Tarixi
Şəhər əsasında dəqiq bir mənbə yoxdur. Bəzi məlumatlara görə, şəhər 4000 ildən çoxdur. Şəhərin pelasqalar tərəfindən qurulduğunu söyləyən qədim yunan miti də var. E.ə. VIII əsr başlayaraq  şəhər Fessalyiyanın bölgəsinin əsl mərkəzi idi, baxmayaraq ki, tək bir dövlət olaraq, Selaniyadan sonra mövcud olmadı.
## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Belsı, 
* Banska Bistritsa, 
* Noksvill, 
* Stara Zaqora, 
* Rıbnik, (2003)
* Ürgüp, 

## İstinadlar
Perikraton çökəlmə

**Perikraton çökəlmə –** platformanın, onunla həmyaş geosinklinal vilayətin sərhədi boyu bir neçə geoloji dövr ərzində mövcud olmuş və qalın çökmə süxur seriyası ilə dolmuş uzunmüddətli çökəlmə zonası. Xainə görə (1964), perikraton çökəlmə bünövrə yatımının kəskin gömülmüş va daha cavan çöküntülər inkişaf etmiş (çökmə örtüyü) enli (1000 *km*-dək) zolağı. Qalxan və plitələrdən sonra bünövrənin üçüncü pilləsini təşkil edən bu zolaqlar, adətən plitələrdən bünövrə yarıqları sistemi ilə ayrılır. Kənar çökəklər perikraton çökəlmə xarici hissəsində təşəkkül tapır və çox vaxt birincilərin alt struktur mərtəbəsini təşkil edir. * *

## Həmçinin bax
* Platforma
* Çökmə süxurlar
* Çökək

## Mənbə
*
Lukian (pravoslav kilsəsi)

**Lukian** () — Gürcü Ortodoks Kilsəsi xadimi, David Qarecinin ən yaxın tələbələrindən biri. Keşikçidağ monastır kompleksi ərazisində Müqəddəs İohann monastırının əsasını qoymuşdur. Monastırın inşaat kitabəsində qeyd edilir:

Lukianın həyatı və fəaliyyəti haqqında məlumatlar "David Qarecinin həyatı" adlı aqioqrafik əsərdə saxlanmışdır. Həmçinin Lukianın həyatınn müxtəlif səhnələri Gürcü ikonoqrafiyasında geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *ლომინაძე ბ.,* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), ტ. 1, თბ., 1966;
* ზ. თვალჭრელიძე, გარეჯის ნათლისმცემლის უდაბნო-მონასტერი, ძეგლის მეგობარი, 80, თბ., 1988
Perlit

**Perlit** — tərkibində 3–4%-dək konstitutsion (bağlı) su olan konsentrik-qabıqlı perlit quruluşlu, riolit və riodasit tərkibli vulkan şüşəsi növü. 1000–1200&nbsp;°C temperaturda perlit sürətlə şişir və qapalı məsamələri olan yüngül material əmələ gəlir. Bu material beton, odavamlı sement, boya, plastmas, asfalt istehsalında doldurucu, habelə səs və istilik keçirməyən material kimi istifadə edilir. Azərbaycan Respublikasında perlit iri yatağları Kəlbəcər rayonunda yerləşir.

## Həmçinin bax
* Riolit
* Vulkanik şüşə
* Beton
* Sement

## Mənbə
*
Mamadavitoba

**Mamadavitoba** () — Gürcüstanda rahibliyin əsasını qoymuş David Qarecinin şərəfinə hər il qeyd edilən kilsə bayramı.

Bayram hər il İsanın yüksəlməsindən sonra birinci cümə axşamı qeyd edilir. Bayramla bağlı əsas tədbir Tbilisidə baş tutur. Dindarlar Mtatsminda dağında inşa edilmiş Müqəddəs David kilsəsinə yığılaraq ibadət edirlər. Dağda Müəddəs Davidin həyatı ilə əlaqələndirilən hücrə və bulaq da ziyarət edilir.

## Xarici keçidlər
* Грузинский церковный календарь
* Сайт грузинской церкви
Obelia geniculata

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Haqqında
Hidroid poliplərinin yalnız qismi hidra kimi tək yaşayır. Əksəriyyəti isə ağac və kolşəkilli koloniya əmələ gətirir. Koloniyanın budaqları üzərində fərdlər — hidrantlar yerləşir. Hər bir fərd sanki hidranı xatırladır. Koloniya bir ümumi qastral boşluğa malikdir. Bunlarda ektodermal epiteli bədən səthi üzərinə xüsusi üzvi maddə tərkibli örtük ifraz edir, bu koloniyanın davamlılığını artırır və teka adlanır. Tekanın hesabına hər bir hidrantın üzərinə qədəhşəkilli örtük əmələ gəlir. Qıcıqlanma zamanın hidrant hidrotekanın içərisinə çəkilir. Ayrı – ayrı hidrantlar tərəfindən hazırlanan həzm məhsulları qastrovoskulyar sistemin boşluğuna daxil olur və oradan bütün koloniyanın üzvlərinə paylanır . Hidrantlar koloniyada tumurcuqlanma yolu ilə çoxalırlar. Koloniyanın yeni nəslini meduz əmələ gətirir. Meduz , koloniyanın xüsusi çıxıntısı – blastostil üzərində formalaşır. Blastostil üzərində tumurcuqlanma yolu ilə rüşeymlər formalaşır. Onlar tədricən cavan meduza çevrilərək blastostildən qopub suya düşüb üzürlər. O, böyüyür cinsi hüceyrələr inkişaf edir. Onlar yetişdikdən sonra bədən çatları vasitəsilə xaricə — suya tökülür və mayalanma gedir. Mayalanmış yumurtadan parenximulaya oxşar sürfə çıxır, sonra qastral boşluğun başlanğıcı qoyulur. Bu mərhələdə bağırsaqboşluqlular üçün xarakter olan planula sürfəsi formalaşır. Sürfə bir qədər suda üzdükdən sonra enli hissəsi ilə suyun dibində subastrata yapışır, əks tərəfdə ağız açılır, onun kənarında qolcuqlar inkişaf edir. Beləliklə, planula kiçik polipe çevrilir. Axırıncı tumurcuqlanma yolu ilə hidroid polipinin koloniyasını əmələ gətirir və tsikl yenidən başlayır. Beləliklə, həyat tərzi və çoxalma xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif olan iki nəslin düzgün növbələşməsi baş verir, bu metogenez adlanır.

## Ədəbiyyat
F.Q.Ağamalıyev, E.Ə.Muradova. Onurğasızlar zoologiyasından praktikum. Bakı: Maarif, 2004, 204 səh.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Parşurt monastırı

**Parşurt monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. IX əsrdə əsası qoyulmuş monastır, XIII əsrdə monqolların yürüşü zamanı talan edilmiş və bundan sonra tərk olunmuşdur. 

## Tarixi

Abidə, 1995-ci ildə təşkil edilmiş elmi ekspedisiya zamanı Gürcüstan alimləri tərəfindən aşkarlanmış və qeydiyyata alınmışdır. Monastır haqqında mənbələrdə heç bir məlumat yoxdur. Yerləşdiyi əraziyə və yaxınlıqdakı bulaqlara görə gürcü alimlər tərəfindən *Parşurt monastırı* adlandırılmışdır. Memarlıq xüsusiyyətlərinə əsasən abidəin IX əsrdə inşa edildiyi, XIII əsrdə monqolların yürüşündən sonra isə tərk olunduğu ehtimal olunur. 

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Monastır binası qeyri-adi günbəz formasına malikdir. Tikilinin interyerində çoxlu sayda freska qalıqları və 65 kitabə dövrümüzə çatmışdır. Kitabələrdən ən qədi olanı 851-ci ilə aiddir. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  ლ. მირიანაშვილი, მრავალწყაროს მონასტერი
Müqəddəs İohann monastırı (Keşikçidağ kompleksi)

**Müqəddəs İohann monastırı** () — Keşikçidağ monastır kompleksinə daxil olan tarixi-memarlıq abidəsidir. David Qareci lavrasından  12&nbsp;km qərbdə yerləşən monasıtırın əsası, kilsə ənənəsinə görə VI əsrin sonları - VII əsrin əvvəllərində David Qarecinin tələbələrindən olan Lukian tərəfindən qoyulmuşdur.

Kompleks çoxlu sayda mağara məbədlər və mərkəzi kilsədən ibarətdir. Əsas kilsədən cənubda daha bir kiçik kilsə yerləşir. Kilsənin interterlərində XII əsrə aid freska qalıqları dövrümüzə çatmışdır.

## Tarixi
David Qareci lavrasından  12&nbsp;km qərbdə yerləşən monasıtırın əsası, kilsə ənənəsinə görə VI əsrin sonları - VII əsrin əvvəllərində David Qarecinin tələbələrindən olan Lukian tərəfindən qoyulmuşdur. Monastırın inşaat kitabəsində qeyd edilir: 

## Memarlıq xüsusiyyətləri

Kompleks çoxlu sayda mağara məbədlər və mərkəzi kilsədən ibarətdir. Mərkəzi kilsə qeyri-adi hündürlüyü ilə diqqət çəkir. Əsas kilsənin ikonostası XVIII əsrə aiddir.

Əsas kilsədən cənubda daha bir kiçik kilsə yerləşir. Həmin kilsəyə çatmaq üçün qayanın sirvəsinə dırmanmaq lazımdır. Bu kilsənin qarşısında hündür zəng qülləsi və rahiblərin yaşaması üçün otaqlar vardır. Kilsənin interterlərində XII əsrə aid freska qalıqları dövrümüzə çatmışdır.


Fayl:Fresco in Natlismtsemeli Monastery 3.jpg|Müqəddəs İohann monastırındakı freska
Fayl:Natlismtsemeli Monastery 4.jpg|Müqəddəs İohann monastırındakı qurbangah
Fayl:Fresco in Natlismtsemeli Monastery 2.jpg|Freska hissəsi
Fayl:Royal portrait at Natlismtsemeli Monastery.jpg|Müqəddəs İohann monastırındakı kral təsviri
Fayl:Fresco in Natlismtsemeli Monastery 1.jpg|Freska hissəsi
Fayl:King Tamar fresco in Natlismtsemeli Monastery.jpg|Böyük Tamarın freskası



## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* ზ. თვალჭრელიძე, გარეჯის ნათლისმცემლის უდაბნო-მონასტერი, ძეგლის მეგობარი, 80, თბ., 1988
Abbas Abbasov (mühəndis)

**Abbas Əsgər oğlu Abbasov** () — Alim, Texnika elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının Ali riyaziyyat kafedrasının professoru (1977–2009), Özbəkistanın "SredazNİİqaz" İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini (1968–1970). Bir neçə medal, fəxri fərman və diplomlarla təltif olunmuşdur.

## Həyatı və elmi fəaliyyəti
Abbas Abbasov 1928-ci ildə Qazax rayonunun Kəmərli kəndində anadan olmuşdur. 1944-cü ildə Kəmərli kənd orta məktəbini bitirmiş və orta məktəbi bitirdikdən sonra 1949-cu ilə qədər Kəmərli və Körpülü kəndlərinin orta məktəblərində riyaziyyat və fizika fənlərini tədris etmişdir.

1949–1954-cü illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Neft və Sənaye Universiteti) Neft-mədən fakültəsində təhsil almış və dağ mühəndisi ixtisasına yiyələnmişdir. İnstitutu bitirdikdən sonra əmək fəaliyyətini Azərbaycan  Milli Elmlər Akademiyasının Neft Ekspedisiyasında kiçik elmi işçi kimi davam etdirmişdir. Ekspedisiya Azərbaycan Elmi-Tədqiqat İnstitutu ilə birləşəndən sonra elmi fəaliyyətini həmin institutda davam etdirmişdir.

1958-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi adı almışdır. 1960-cı ildə Ukraynanın "UkrNİİproekt" institutunda baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir

1960–1968-ci illərdə Azərbaycan Mili Elmlər Akademiyasının Dərin Neft və Qaz Yataqları problemləri institutunda baş elmi işçi və laboratoriya müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1960-cı ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1970-ci ildə isə ona professor elmi rütbəsi verilmisdir.

1968–1970-ci illərdə Özbəkistanın "SredazNİİqaz" İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini, 1970–1977-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Dərin neft və qaz yataqları problemləri, sonradan isə Kibernetika institutunda laboratoriya müdiri vəzifələrində işləmişdir.

Abbas Abbasovun sonrakı əmək fəaliyyəti Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası ilə bağlıdır.

1977-ci ildən ömrünün axırına qədər bu ali təhsil müəssisəsinin Ali riyaziyyat kafedrasında professor kimi elmi və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.

100-dən çox elmi əsərin, o cümlədən üç monoqrafiya, bir metodik rəhbərlik və bir dərsliyin müəllifidir. Əsərləri Respublikamızda və xaricdə çap olunmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə 20-dən çox elmlər namizədi yetişmisdir.

2009-cu ildə Bakıda vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatları
Çoxillik səmərəli elmi və pedaqoji fəaliyyetinə görə bir neçə medal, fəxri fərman və diplomlarla təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
AccuWeather

**AccuWeather** — Dünya miqyasında hava proqnozu xidməti verən ABŞ şirkəti. 1962-ci ildə Pensilvaniya Dövlət Universitetində meteorologiya üzrə magistr dərəcəsi almış tələbə olan Coel Niers tərəfindən yaradılıb. Onun ilk müştərisi Pensilvania ştatında qaz şirkəti idi. Şirkətini idarə edərkən, Miers Pensilvaniya Ştat Universitetinin meteorologiya fakültəsinin üzvü oldu. Şirkət 1971-ci ildə "AccuWeather" adını qəbul etmişdir.
Xarici İşlər Nazirliyi (Kosovo)

**Kosovo Xarici İşlər Nazirliyi**  —  dövlətin xarici əlaqələrindən məsul, qismən tanınmış Kosovo Respublikasının dövlət icra hakimiyyəti orqanı.

## Məqasədləri
* Bütün qoşu ölkələr ilə əlaqənin inkişaf etdirilməsi 
* Prezident Ahtisaarinin tətbiqini həyata keçirmək 
* Kosovonın müstəqil və suverenliyini beynəlxalq dərəcədə tanınması prosesini sürətləndirmək 
* Kosovo Respublikası Xarici İşlər Nazirliyin tam funksional quruluşunu tamamlamaq 
* Kosovo Respublikası Hökumətinin siyasi və iqtisadi maraqlarını inkişaf etdirmək 
* Xarici investisiyaların cəlb edilməsi 
* Xaricdə olan Kosovalı vətəndaşların maraqlarının qorunması 
## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Kosovo Respublikası
* Kosovo
## Xarici keçidlər
*  Rəsmi sayt
"Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı

**"Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı** — Azərbaycan Respublikasının dövlət təltifi.

## Əsasnaməsi
"Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı əsasnaməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 may 2018-ci il tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmişdir.

Maddə 1. Təltif edilən şəxslər
: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti liderlərinin varisləri və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti irsinin tədqiqində və təbliğində, Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyinin qorunub saxlanılmasında və inkişafında, ölkənin ictimai-siyasi həyatında xüsusi xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər təltif edilirlər.

Maddə 2. Təltif edən orqan
: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə bu Əsasnamənin 1-ci maddəsində göstərilən şəxslər müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təltif edilirlər.

Maddə 3. Taxılma qaydası
: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda, onlardan sonra taxılır.

## İstinadlar
Minirə Ağahüseynova

**Minirə Məmmədəli qızı Ağahüseynova** (d. 26 mart 1949, Bakı, Azərbaycan SSR) - Azərbaycan kimyaçısı, kimya elmlər doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti ümumi kimya kafedrası müdiri.

## Həyatı
Minirə Ağahüseynova 26 mart 1949-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitunun kimya-texnologiya fakültəsini bitirmişdir. 1989-cu ildə kimya elmlər doktoru, 1991-ci ildə isə professor adını almışdır.

## Fəaliyyəti
Minirə Ağahüseynova 1993-cü ildən Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının ümumi və qeyri-üzvü kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmaqdadır. Elmi araşdırmaları keçid metalların kompleks birləşmələrinin kimyası, alınma üsulları, quruluşları sahəsinə aiddir. 250-dək elmi əsərin,20 dərslik və dəsr vəsaitinin, 6 ixtiranın və 2 ixtira patentinin müəllifidir. Minirə Ağahüseynova Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1995), Avropa Kimya Cəmiyyətinin üzvü (1997), Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasının akademiki (1998) seçilmişdir.

## Mükafatları
Minirə Ağahüseynova 2000-ci ildə Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzi (Kembric, Böyük Britaniya) tərəfindən "Minilliyin adamı" fəxri adına, 2010-cu ildə isə "Əməkdar müəllim" adına layiq görülmüşdür.
## İstinadlar