open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Göyəzən (qəzet)

Göyəzən qəzeti - Qazax rayonunun rəsmi orqanı. Baş redaktoru Elçin İsmayıldır. Qəzet A2 formatında 4 səhifədən ibarətdir. Azərbaycanda bu formatda nəşr olunan yeganə rayon qəzetidir.

## Tarixi
Qəzet 12 mart 1932-ci ildə Qazax rayonunda "Kommuna yolu" adı ilə nəşr olunmağa başlamış, 1968-ci ildə isə adını dəyişərək Qalibiyyət bayrağı adı ilə fəaliyyətinə davam etmişdir. 1980-ci illərdə 14 min tiraja malik qəzet SSRİ-nin süqutundan sonra fəaliyyətini azaltdı. 1988-ci ildə yenidən adını dəyişən qəzetin son adı "Göyəzən" oldu. Azərbaycan respublikası qurulandan sonra qəzet ildə 1-2 dəfə olmaqla az tirajla çıxırdı. 2007-ci ildən başlayaraq ayda iki dəfə nəşr olunmağa başladı. Həmin il qəzetin tirajı 3000 ədəd idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qəzetin arxivi
Daranaq

**DARANAQ** — Arsakda məntəqə adı ("Albaniya tarixi").

## Toponimikası
Xristian dininin Albaniyada yayılması ilə əlaqədar olaraq Suriya dilində daira "kilsə", "monostır" (ərəb dilində — "kilsə", "məbəd") və fars dilində bir şeyin olduğunu bildirən naq şəkilçisindən ibarətdir. Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında Dizaqnaq (Yuxari Qarabagda Dizaq, əsli Ditzək mahal adı), YII əsrə aid mənbədə Ermənistanda Darnaq mahal adı ilə quruluşca eynidir.
Darahir- Arsakda məntəqə adı. "Arsak vilayətinin Darahır kəndi" ("Albaniya tarixi", I kitab, 28-ci fəsil). Həmin mənbənin başqa yerində Dparahor kimidir. ("Albaniya tarixi" I kitab, 33-cü fəsil). Suriya dilində (Albaniyada xristianlığı Suriyanın mişeldxerləri təbliğ edirdilər) dairə "monostır", "kilsə" (ərəb dilində deyir sözü ilə mənaca eynidir) sözündəndir.

## Həmçinin bax
Arsak

Albaniya

## Xarici keçid
http://tariximiz.azerbaijaniforum

## İstinadlar
Feliks de Asara

**Feliks de Asara** — ispanyalı səyyah və təbiət alimi. Onun qardaşı don Xose Nikolas de Asara məşhur diplomat idi.

## Haqqında
İlk öncə Asara hərbi hissədə mühəndis kimi karyeraya başlayır. Bir neçə ekspedisiya getdikdən sonra o ispan hərbi briqadasına generalı olur. 1781-ci ildə o İspaniya və Portuqaliyanın müstəmləkəsi olan Cənubi Amerikaya sərhəddini tam təyin etmək üçün gedir və 1801-ci ildə orda olur. Vətəninə qayıtmamışdan öncə qardaşı Xoseyə göndərir. o burada etdiyi zooloji qeydlərindən kitab dərc edir. 1802-ci ildə Madriddə "Apuntamientos para la Historia natural de los cuadrúpedos del Paraguay y Río de la Plata" kitabını çap etdirir. Qayıdandan sonra isə Asara *"Voyage dans l’Amérique méridionale"* kitabına dərc elətdirir.
Əli Tanoğlu

**Əli Tanoğlu** () — Cumhuriyyət dövrünün ən böyük coğrafiyaçısıdır.

## Həyatı
Əli Tanoğlu 1904-cü ildə Kosovada anadan olmuşdur. Orta təhsilini İstanbulda oxumuşdur. O İstanbulda universitetinin Coğrafiya fakültəsinə daxil olub, 1929-cu ildə buranı bitirmişdir. Həmin il Türkiyə hökumətinin təşəbüsü ilə Fransaya oxumağa göndərilir. O Parisdə oxumağa başlayır. 1933-cü ildə orada təhsilini bitirib, 1934-cü ildə Türkiyəyə geri dönür. 1942-ci ildə professor olmuşdur. İki dəfə İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin dekanı, 1957-ci ildə İstanbul universitetinin rektoru olmuşdur. 1974-cü ildə təqaüdə ayrılır. 1978-ci ildə vəfat etmişdir.

## İş həyatı
Əli Tanoğlu Ümumi Coğrafiyanın çoxlu sayda dərslik dərc edilmişdir: Coğrafiya, Enerji mənbəyi, siyasi coğrafiya və s.

Professor Tanoğlu Türkiyə coğrafiyasında hər şeydən əvvəl fiziki coğrafiyada rolu böyükdür.

## Bəzi əsərləri
* 1940, Enerji Kaynakları. İ. Ü. Coğr. Enst. Yay. No: 6, İstanbul.
* 1942, Ziraat Hayatı I, Orta İklim Memleketlerinde Ziraat. İ. Ü Coğr. Enst. Yay. No: 8, İstanbul.
* 1943, "Türkiye'de Büyük Su İşlerinin Bugünkü Durumu ve Türkiye'nin Su Davası", Türk Coğrafya Dergisi, sayı: 3–4, s. 288–308, Ankara.
* 1944, "Ziraatimizin Coğrafi Karakterleri ve Başlıca Meseleleri", İktisat Fakültesi Dergisi, Cilt/Sayı: 4/4, s. 321–354, İstanbul
* 1946, "Kurak Bölgelerde Tarım ve Bu Bakımdan Konya Bölgesinin Durumu", İstanbul Üniversitesi Haftası – Konya, s. 85, İstanbul.
* 1954, ‘’İskan Coğrafyası; Esas Fikirler, Problemler ve Metod’’, Türkiyat Mecmuası, Sayı: XI, s. 1–32, İstanbul.
* 1954, "The Geography of Settlement", İ. Ü. Geo. İns. Review, Sayı: 1, S. 1–27, İstanbul.
* 1964, "Coğrafya Nedir?, "İÜ. Coğr. Enst. Derg. sayı: 14, s. 3–14. İstanbul
* 1966, Nüfus ve Yerleşme Cilt: I. İÜ. Coğr. Enst. Yay. No:45, İstanbul.
* 1971, Enerji Kaynakları. (4. Baskı) İ. Ü. Coğr. Enst. Yay. No: 6, İstanbul.

## İstinadlar
2017/2018 Azərbaycan Kuboku

**2017–18 Azərbaycan Kuboku** — Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun 26-cı mövsümü. Kubokun final oyunu 28 may 2018-ci ildə keçirilmişdir.

## Reqlament
Azərbaycanın Kubokunun bütün mərhələlərində cütlüklərin qalibləri iki matçın (1/16-dan, 1/8-dən və finaldan başqa) nəticələrinə görə təyin edilirdilər. Əgər kubok matçı əsas vaxta heç-heçə bitdisə, onda əlavə vaxt (hər biri 15 dəqiqə olmaqla 2 əlavə hissə, fasiləsiz) təyin olunurdu. Amma əgər əlavə vaxtda da qalib təyin olunmursa, o zaman 11 metrlik zərbələr seriyası təyin edilirdi.

## Püşkatma
Azərbaycan kubokunun 2017/18 mövsümünün püşkü 6 oktyabr 2017-ci ildə AFFA-nın inzibati binasında atılmışdır. Püşkatma mərasiminə 18 komanda qatılmışdır

Mərasimdə yarışın "setka"sı müəyyənləşmişdir. Belə ki, Premyer Liqa klublarının yarışa birbaşa 1/8 finaldan qatılması qərara alınmışdır. I divizion təmsilçilərindən 4-ünün iki vəsiqə uğrunda 1/16 finalda mübarizəyə başlayacağı, digərlərinin isə yarışa 1/8 finaldan başlayacağı planlaşdırılmışdır.

Püşkatmada ilk iki mərhələnin cütləri bəlli olmuş; həm də növbəti raundlarda qalibləri üz-üzə gəlməli olan cütlər müəyyənləşmişdir.

## Komandalar

## Təsnifat mərhələsi
11 oktyabr 2017-ci ildə keçirilmişdir.

## 1/8 final
29 noyabr 2017-ci ildə keçirilmişdir.

## 1/4 final
10–11/14–15 dekabr 2017-ci ildə keçirilmişdir.

----

----

----

## 1/2 final
12/18 aprel 2018-ci ildə keçirilmişdir.

----

## Final
28 may 2018-ci ildə keçirilmişdir.

## Qol müəllifləri
**4 qol:**
* Filip Ozobiç (Qəbələ FK)

**3 qol:**

* Baqali Dabo (Qəbələ FK)
* Mirsahib Abbasov (Keşlə FK)
* Pərdis Fərcad-Azad (Keşlə FK)
* Amil Yunanov (Sumqayıt FK)
* Daniel Seqovia (Neftçi PFK)

**2 qol:**

* Cavid Hüseynov (Qəbələ FK)
* Ruslan Qurbanov (Qəbələ FK)
* Stiven Josef-Monroz (Qəbələ FK)
* İlyas Səfərzadə (Kəpəz PFK)
* Şəhriyar Rəhimov (Kəpəz PFK)
* Rafael Məhərrəmli (Keşlə FK)
* Sezar Meza Kolli (Keşlə FK)
* Hüqo Barqas (Neftçi PFK)
* Pedro Enrike (Qarabağ FK)
* Kamal Mirzəyev (Sumqayıt FK)
* Vüsal İsgəndərli (Zirə FK)

**1 qol:**

* Hacıağa Hacıyev (Qəbələ FK)
* Ülvi İsgəndərov (Qəbələ FK)
* Famoussa Kone (Qəbələ FK)
* Ekiqo Ehiosun (Qəbələ FK)
* Kamran Abdullazadə (Kəpəz PFK)
* Adrian Skarlataçe (Keşlə FK)
* Vasif Mehrəliyev (Mil-Muğan FK)
* İsmayıl İbrahimli (MOİK Bakı FK)
* Qərib İbrahimov (MOİK Bakı FK)
* Lukas Qomez (Neftçi PFK)
* Mirabdulla Abbasov (Neftçi PFK)
* Namiq Ələsgərov (Neftçi PFK)
* Emin Mahmudov (Neftçi PFK)
* Soni Mustivar (Neftçi PFK)
* Əfran İsmayılov (Qarabağ FK)
* Riçard Almeyda (Qarabağ FK)
* Aslan Hüseynov (Səbail FK)
* Ayrton Statie (Səbail FK)
* Aleksandru Popoviçi (Səbail FK)
* Elman Taqayev (Səbail FK)
* Elvin Həsənəliyev (Şüvəlan FK)
* Rəşad Eyyubov (Sumqayıt FK)
* Cavid İmamverdiyev (Sumqayıt FK)
* Elnur Səmədov (Turan Tovuz FK)
* Orxan Əliyev (Zirə FK)
* David Manqa (Zirə FK)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* 2017–18 Azərbaycan Premyer Liqası
* 2017–18 Azərbaycan Birinci Liqası

## İstinadlar
Karl Ritter

**Karl Ritter** () — alman coğrafiyaçısıdır. O müasir coğrafiyanın yaradıcılarındandır. Qədim və yeni İran haqqında əsas tədqiqatçıdır.

## Tərcümeyi-hal
Karl Ritter 1779-cu ildə Saksoniyada akademik ailədə anadan olub. o 6 uşaqdan biridir. Karlın atası həkim idi. O öləndə atasının 2 yaşı var idi. onun 5 yaşı olanda onu Şnepfentalyaya məktəbə göndərdilər. Məktəbi bitirdikdən sonra isə o təhsilini davam etmək üçün Betman-Qolvequnun yanına göndərirlər. Onun yanında işlədikdən sonra sahibinin imkanı daxilində təhsilini davam etdirir. Bankir onu Ritteri 1798-ci ildən yanında uşaqlarına baxmaq üçün tutdu. Həmçinin bu dövr ərzində yəni ötən 15 il ərzində o universitetə gedib gəlmiş və coğrafiyanı öyrəndi. 1798–1814-cü illərdə Karl Ritter İsveçrə, Fransaya və İtaliyada olmuşdur.

1819-cu ildə frankfurt gimnaziyasında dərs deyir. 1820-ci ildən ölənə qədər Berlin universitetində coğrafiya kafedrasında lafedra müdiri olmuşdur. 1821-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə eləmişdi. O Avropanın bütün ölkələrində olmuşdur Yalnız Rusiya və İspaniyadan başqa.

Ritter Peterburq universitetinin baş müəllimi seçilir (1835). Onun əsas əsəri "Torpaqşünaslıq, təbiətə və cəmiyyətin tarixnə təsiri"dir.

Ritter qeyd edir ki, Coğrafiya yer kürəsinin anatomiyasıdır. çaylar, dağlar, göllər və s. onun orqanlarıdır.

Ritterin fikirləri XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərinə qədər inkişaf edib. Ritterin adına Nanşane silsiləsinin bir hissəsinin adını daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İbn Cübeyr

**Məhəmməd ibn Əhməd ibn Cübeyr əl-Kinani** (; ) — ərəb şairi və səyyahı. 
## Bioqrafiyası
Qranadda Muvahhidlərin həyətində xidmət etmişdir.
1183-cü ildə ibn Cübeyr Məkkəyə həcc ziyarətinə gedir. Səyahəti 2 il sürdü. Sonra Aralıq dənizi ilə üzərək ibn Cübeyr İskəndəriyyə gəlir. O Misirə piramidaları görməyə gedir və Sfinksi görür. Sonra yenidən Mosula qayıdır. 1189–1191-ci ildə ibn Cübeyr yenidən şərqə gedir, ancaq hara getdiyi bilinmir. Üçüncü səyahəti isə 1217 ildə edir ancaq vəfat edir, gedı bilmir. Onun şeirləri bəzilər qalır onların əksəriyyəti Səlahəddin Əyyubiyə həsr olunub.

## Ədəbiyyat
* Ибн Джубайр. Путешествие. — М.: Наука, 1984:

## İstinadlar
Pervomayski

*Pervomayski (Rostov-na-Donu) — Rostov-na-Donu şəhəri ərazidə yerləşən rayon.
*Pervomayski (Əbyəlil) — Əbyəlil rayonunda kənd.
*Pervomayski (Xaybulla) — Xaybulla rayonunda kənd.
Petrovsk

* Petrovsk (Saratov vilayəti) — Saratov vilayətində şəhər.
* Petrovsk rayonu (Stavropol diyarı) — Stavropol diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi.
* Petrovskaya küçəsi (Taqanroq) — Taqanroqda küçə.
Puqaçyov (Xaybulla)

**Puqaçyov kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu İvanovka kənd sovetliyinə daxil olan kənd. 
## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Puqaçyov kəndinin milli tərkibi: çuvaşlar (97 %), başqırdlar (3 %)

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Akyar): 39&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (İvanovka): 6&nbsp;km
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sara stansiyası): 95&nbsp;km.

## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikası Bələdiyyələr Şurası.
Afkörpü

**Afkörpü** — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisian rayonunda) kənd adı.

## Toponimikası
Afkörpü 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. XIX əsrin ortalarından bu kənddən Aşağı Afkörpü kəndi yaranmışdır. Afkörpü kəndin əsasını qoymuş bir elin adıdır. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Afkörpü kəndinin adı ilə mənşəcə eynidir.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur
* Yelizavetpol quberniyası

## Xarici keçid

## İstinadlar
Çoğa Zənbil

**Çoğa Zənbil** — (farsca: چغازنبيل), Elam dilində "Dur-Untaş", İranın Xuzistan ostanı, Şuş şəhərinin 45&nbsp;km cənubunda, Şuş-Yəzd yolunun kənarında, tarixi "Yeddi Təpə" məntəqəsinə yaxın bir ərazidə yerləşir. Xüsusən orta Elam dönəminə (e.ə. 1500-1000) aid tarixi yerdir.

## Tarixi
Çoğa Zənbil məbədi Dur-Untaş şəhərinin qalıqlarındandır. Bu ibadətgah Elam şahı Untaş Qal(e.ə.1250-ci il) tərəfindən Şuş şəhərinin qoruyucusu olan ilahə İzəd İnşuşinaka ibadət məqsədilə tikilib. 
Əvvəllər məbədin hündürlüyü 52 metr olub. 5 mərtəbəli olan məbədin günümüzə yalnız iki mərtəbəsi gəlib çatıb və hazırda məbədin hündürlüyü 25 metrdir.
Çoğa Zənbil yerli kəlmə olaraq "Çoğa"(lor dilində təpə deməkdir) və "Zənbil"(səbət) kəlmələrinin birləşməsindən yaranıb və məbədin yerləşdiyi təpəyə aid edilir ki, tərsinə çevrilmiş səbəti xatırladır. Bu məkan arxeoloqlar tərəfindən "Dur-Untaş" olaraq adlandırılır və "Dej-Untaş"(Untaş Qalası) mənasındadır. Untaş Qal Elam şahı olub və bu məbədin tikilməsinə o göstəriş verib. Çoğa Zənbil Dur-Untaş şəhərinin mərkəzində və ən hündür nöqtəsində yerləşibmiş.  


640-cı ildə Assuriya kralı Aşşurbanipal tərəfindən dağıdılmışdır.

## Memarlıq
Çox sağlam olan zikkurat, Mesopotamiya bölgəsindən kənarda yerləşən az zigguratlardan biridir. Eyni zamanda dünyanın ən yaxşı qorunub saxlanmış zikkuratlarından biridir. Abidə çiy palçıqdan inşa edilib və üzərinə kərpic üzlük çəkilib. 
Zikkurat 102 mt genişliyində və 24 mt yüksəklikdə olan kvadrat hövzəyə malikdir. Zikkuratın gerçək hündürlüyü isə, bunun iki hüdrülüyü qədər olduğu güman edilir.

## Arxeoloji tədqiqatlar
Çoğa Zənbil 1951-1961 illəri arasında keçirilən altı mövsümlük qazıntı işləri nəticəsində Roman Qirşmanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti tərəfindən aşkar edilmişdir. Qazıntılar zamanı böyük bir möhür və müxtəlif növ kiçik əşyalar aşkarlanmışdır.
1979-cu ildə YUNESKO tərəfindən Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilib.

## Mənbə
*   İran'daki UNESCO Dünya Mirasları
*   İslam Devrimi’nden sonra İran’da 25 yıldan uzun bir süre arkeolojik araştırma yapılamamıştır.
Çayqoşa (Oğuz)

**Çayqoşa** — Oğuz rayonu ərazisində çay..

Daşağıl çayının sol qolu olub, 10 kilometrə qədər uzanaraq ana çayla qoşa axdığı üçün belə adlanır.

## İstinadlar
Rafik

**Rafik** — Kişi adı.

* Rafik Zexnini — peşəkar Norveç futbolçusu.
* Rafik Əl-Həriri —

;Digər
* Rafik (Xaybulla) — Xaybulla rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
* Rafiq
İspaniya Televiziyası

**İspaniya Televiziyası** () və ya qısaca **TVE** — İspaniya hökümətinin tabeliyində yaradılan, İspaniyanın milli televiziya şəbəkəsi. TVE 28 oktyabr 1956 tarixində münzətəm verilişlərə başlamışdır. Televiziya şəbəkə şirkəti Avropa Yayım İttifaqının aktiv üzvüdür.

TVE İspaniya Radio və Televiziya Korporasiyasına məxsusdur. TVE-nin fəaliyyəti daha əvvəl milli hökumətdən reklam gəlirləri və subsidiyaların birləşməsi ilə maliyyələşdirilib, lakin 2010-cu ilin yanvar ayından etibarən yalnız subsidiyalarla dəstəklənir..

## TVE-nin televiziya kanalları

## Loqoları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ağ Aşıq

* Ağ Aşıq Allahverdi (1754–1860) — Aşıq Alının ustadı, aşıq, şair.
* Ağ Aşıq (? — ?) — Naxçıvanlı Ağ Aşıq.
* Ağ Aşıq (1930–1995) — Sədərəkli Aşıq Yusif.
Avtomat açar

**Avtomat açar** (,  )— cərəyan yüklənməsi və qısa qapanma nəticəsində yarana biləcək zədələnmələrdən elektrik dövrəsini  qorumaq üçün layihə olunmuş,  avtomatik fəaliyyət  göstərən elektrik açarı. Onun əsas funksiyası nasazlıq aşkar edildikdən sonra cərəyanın  axınını kəsməkdən ibarətdir. Əriyən qoruyucudan fərqli olaraq, avtomat açarın normal iş fəaliyyəti bərpa edilib, yenidən işlədilə bilər (əllə və ya avtomatik). Avtomat açarlar müxtəlif ölçülərdə hazırlanırlar. Kiçik avtomat açarlar aşağı cərəyan dövrələrini və fərdi məişət cihazlarını qorumaq üçün nəzədə tutulur. Bütün şəhəri elektrik enerjisi ilə təmin edən  yüksək gərginlik dövrələrinin qorunması üçün isə daha fərqli kontruksiyada açarlar istehsal olunur.

DIN-reykaya montaj edilə bilən termal maqnetik modulyar avtomat açar aşağıdakı hissələrdən ibarətdir.  
#Açma və qoşma üçün istifadə olunan ling. 
#Kabel giriş və çıxışları üçün terminallar. 
#DİN-reykaya elektrik açarının korpusunu toplayır və lazım gəldikdə  avtomat açarı reykadan çıxarmaq mümkün olur. 
#Hərəkətli və hərəkətsiz kontaktların kommutasiyasını həyata keçirir
#Solenoid – yüksək cərəyan yüklənməsi olduqda cəld bir şəkildə kontaktların ayrılmasını həyata keçirir. 	
#Kontaktların ayrılması zamanı elektrik qövsü yarana bilər. Bu məqsədlə avtomat açarın daxilində qövs söndürən istifadə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Electrical Circuit Breaker, Operation and Types of Circuit Breaker
Vaqan Dərbət Aran

**Vaqan Dərbət Aran** — Yuxarı Qarabağın Xacın nahiyəsində kənd adı.

## Toponim
XIII əsrdə gəlmiş monqol mənşəli Dərbət tayfası Qarabağda məskunlaşdıqda iki Dərbət adlı kənd yaranmışdı. Onlardan biri Dərbət-Aran (yəni Aran kəndi yaxınlığında Dərbət kəndi), digəri isə Cinli-Dərbətli (yəni Cinli kəndi yaxınlığında Dərbət kəndi) adlandırılmışdır. Daha sonra Dərbət-Aran kəndindən Daş-Dərbət Aran və Vaqan Dərbət Aran kəndləri yaranmışdır. Bax: Aran və Aran-Daş.

## Ədəbiyyat
* Yüzbaşov R. Azərbaycanın coğrafi terminləri. Bakı, 1966.

## İstinadlar
Sadovıy (Xaybulla)

**Sadovıy kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Akyar kənd sovetliyinə daxil olan kənd. 
## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Sadovıy kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 77 %

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Akyar): 6&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Akyar): 6&nbsp;km
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sara stansiyası): 64&nbsp;km.
Tanalık çayının sahilində yerləşir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikası Bələdiyyələr Şurası.
Bozca (Əhər)

**Bozca** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Kəlibər bölgəsinin Gərmaduz kəndistanında, kəndistanın mərkəzi İbişəhməd kəndindən 34 km şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Bilqeysabad (Ərdəbil)

**Bilqeysabad** () — İranın Ərdəbil ostanının Nir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 100 nəfər yaşayır (17 ailə).
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının eyniadlı bölgəsinin Gorayim kəndistanında, Ərdəbil şəhərindən 30&nbsp;km cənub-qərbdədir.

## İstinadlar
Binab (Zəncan)

**Binab** () — İranın Zəncan ostanında kənd. 

## Coğrafi yerləşməsi
Kənd Zəncan şəhristanında, Zəncan şəhərinin 18 kilometrliyində yerləşir.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 604 nəfər yaşayır (172 ailə).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Oliqotsen

**Oliqotsen** — Yerin geoloji tarixində paleogen dövrünün üst hissəsidir. 67 milyon il bundan qabaq başlanmış və 42 milyon il davam etmişdir.

## Həmçinin bax
* Paleozoy
* Mezozoy
* Kaynazoy

## İstinadlar
Ləzə sürüşməsi-sel axını (Qusar, 1993)

**Ləzə sürüşməsi-sel axını (Qusar, 1993)** — 1993-cü ilin sentyabrın 10-da Qusar rayonunun Ləzə kəndi ərazisində baş vermiş sürüşmə-sel axını.

## Tarixi
1993-cü ilin sentyabrın 8-də mərkəzi Xəzər dənizində yerləşən 4 bal gücündə zəlzələ olmuşdur. Bu zaman Ləzədə zəif yer titrəməsi müşahidə olunmuş, yaşayış evlərində çatlar əmələ gəlmişdir. Sentyabrın 9-da isə kənd sakinləri qəribə bir təbiət hadisəsinin şahidi olmuşlar. Qəflətən uçmuş qayanın altında qalan qoyunların leşləri üzərində saysız-hesabsız qartallar dövrə vururdu. Sentyabrın 10-da isə səhər tezdən qopan dəhşətli gurultudan oyanan ləzəlilər kənddəki şəlalədən palçıq axdığının şahidi olurlar. Alimlərin qeyd etdikləri kimi, sentyabrın 9–10-da yağan yağışlardan sonra burada sürüşmə-sel prosesi başlanmışdır. Proses yağışdan sonra sürüşmə və qismən də uçqun kimi başlamış, hərəkətə gələn kütlə Ləzə çayının mənbəyindən onun qollarının yatağına toplanmışdır. 2400–2500 m. yüksəklikdən hərəkət edərək çay dərəsinə daxil olmuşdur. Burada böyük sürüşmə kütlələri tərkibində az miqdarda su olan daşlı-palçıqlı selə çevrilmişdir. Bu sel hündürlüyü 80–100 m olan pillədən şəlalə kimi töküldüyündən sürəti artmış. Ləzə çayı dərəsinin maili düzənlik hissəsinə yayılmışdır. Bu. bir sutka davam elmişdir. Selin gətirdiyi kütlə buranın relyefinin 3–6 m. qalxmasına səbəb olmuşdur. Dəniz səviyəsindən 1650 m. yüksəklikdə yerləşən 19 evdən ibarət kənddə 3 ev sel altında qalmışdır. Selin gətirdiyi materiallar arasında çəkisi 5–6 tona, hətta 15–20 tona çatan, əhəngdaşlarından ibarət qaya parçalan olmuşdur. Alimlər bu tipli sürüşmə-sel axınının təbiətdə çox az təsadüf olunan nadir hadisə olduğunu deyirlər. Selin Ləzəyə gətirdiyi palçıq 3 ildən sonra qurumuşdur.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanın şəlalələr diyarı: Ləzə
* Azərbaycan Respublikası Qusar Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
* Qusar rayonu
* Ləzə kəndi

## İstinadlar
Kavaquçi gölü

– Yaponiyanın Fuci dağının yaxınlığında, Yamanaşi prefekturasının cənubunda, Fucikavaquçiko ilə Minobu qəsəbələrinin sərhədində yerləşən göl. Beş Fuci gölünün içərisində sahəsinə görə ikinci, dəniz səviyyəsindən yüksəkliyinə görə sonuncudur. Dəniz səviyyəsindən 833 metr yüksəklində yerləşdiyindən yayları sərin, qışı soyuq keçir. Sahil xəttinin uzunluğu Beş Fuci gölü arasında ən uzundur.

Gölün yaxınlığında Fuci-Hakone-İzu Milli Parkı yerləşir.

Göldən axan hansısa çay yoxdur. Ətrafındakı yaşayış məntəqələri 1914-cü ildə tamamlanan kanala qədər problem təşkil edirdi. Kanal gölü Saqami çayının qolu ilə əlaqələndirir.

Digər Beş Fuci gölü kimi Kavaquçi gölü də populyar turizm məkanıdır. Gölün yaxınlığında otellər, düşərgələr və gəzinti qayıqları var. Göldə yaşayan əsas balıq növləri Yaponiya karpı və vakasaqidir. Göldə balıqçılıq idmanı populyardır. Cəlb etdiyi turist sayına və turizm infrastrukturunun inkişafına görə Beş Fuci gölü arasında birincidir. Alpinizm mövsümündə (iyul və avqust ayları) Fuci dağına dırmaşmaq istəyənlər səyahətlərinə buradan başlayırlar.

Göl 2013-cü ildə Fucisan Mədəniyyət Yerinin bir hissəsi Ümumdünya irsi siyahısına salınmışdır.

## Qalereya

Kawaguchi, Fujikawaguchiko, Minamitsuru District, Yamanashi Prefecture 401-0304, Japan - panoramio.jpg|Göldən Fuci dağının mənzərəsi.
Unoshima Island 2013-11-13 (10863274973).jpg|Göldə yerləşən Unoşima adası.
Lake Kawaguchi & Mount Kurodake 2013-11-13 (10863162843).jpg|Kurodake dağı.
Lake Kawaguchiko 20140310-14.JPG|Qışda gölün sahili.
170505 Lake Kawaguchi Japan01s3.jpg|Kavaquçiko körpüsü.


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Fuci-Hakone-İzu Milli Parkı

## Xarici keçidlər

*Kavaquçiko rəsmi saytı 
*Kawaguchiko.net
Poqonya

**Litva Böyük Hersoqluğunun gerbi**, da adlandırılır ***Poqonya*** (, , ) — Böyük Litva knyazlığının, eləcə də XIV əsrin sonlarından sülalənin süqutuna qədər Gediminlər sülaləsinin gerbi. Gerb həmçinin, 1918–1940-cı illər arasında Litvanın, 1918-ci ildə Belarus Xalq Demokratik Respublikasının və 1991–1995-ci illər arasında Belarus Respublikasının rəsmi gerbi olmuşdur. Poqonya hal-hazırda Litvanın dövlət gerbidir

14 may 2017 tarixində Poqonya Belarusun mədəni irsi elan edilmişdir.

## Paqonya Belarusda

Böyük Litva knyazlığında 1366-cı ildən Belarus Xalq Respublikasında 1919-cu ilə qədər Poqonya adlanan qırmızı zəmin üzərində ağ atlı əsgər fiquru, Belarus torpaqlarında suverenlik quran müxtəlif dövlətlərdə rəsmi dövlət gerbi olaraq istifadə edilmişdir. Gerb, Böyük Litva knyazlığı 1795-ci ildə Rusiya imperiyası tərəfindən ihlaq edildikdən sonra da qismən olaraq istifadə edilməyə dəvam edildi. Əslən "*Vytis*" adında bir Litva rəmzi olan fiqur, böyük knyazlıq dövründə belaruslar tərəfindən öz slavyan rəmzləri olaraq da qəbul edildi. Belarus milliyətçiləri, Böyük Litva knyazlığındakı elitlərin böyük seqmentinin belaruslardan ibarət olduğu, bu səbəblə də gerbin belaruslara aid olduğu tezisini irəli sürmüşdür. Bu tezisə dayaq olaraq Böyük Litva knyazlığında Belarus dilində yazılmış qanunlar göstərilmişdir. 1916-cı ildə Maksim Baqdanoviç "Paqonya" adlı milliyətçi şeirində Belarusun müstəqilliyinini qorumuşdur. Bu görüş istiqamətində 1918-ci ildə qurulan qısa ömürlü Belarus Xalq Respublikası da bu gerbdən istifadə etmişdir.


Fayl:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|Lutiç slavyanlarının şahzadəsi I Boquslavın möhürü, 1170
Fayl:Nicholas I Lord of Mecklenburg.png|Bodrichi slavyanlarının həmkarı Nikolayın möhürü, 1189
Fayl:Seal Kazimierz opolski 1226.svg|Kazimirin Opollu I möhürü, 1226
Fayl:Seal of Alexander Nevsky 1236 Avers2.svg|Alexander Nevskinin möhürü. 1236-cı ildən sonra
Fayl:Печать Наримунта (Глеба) Полоцкого, 1330.svg|Polotsk knyazı Nərimunt Gediminoviçin möhürü, 1330
Fayl:Печать Псковского князя Александра 1331.svg|Pskov knyazı Aleksandr Mixayloviçin möhürü, 1331



Fayl:COA of the Grand Duchy of Lithuania 1588.png|1588-ci il Konstitusiyasından gerb
Fayl:Flag of the Grand Duchy of Lithuania 1792.svg|Knyazlığın döyüş bayrağı. 1792
Fayl:Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|Rusiya imperiyasının gerbində. 1882
Fayl:Герб БНР 1918.svg|Belarus Xalq Respublikası dövrünün gerbinin təsviri. 1918
Fayl:Pahonia red (25 Groschen), Stamp of Belarusian People's Republic.svg|Belarus Xalq Respublikası dövrünün poçt markası. 1950-ci
Fayl:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|1991-1995-ci illərdə Belarusiya gerbi
Fayl:National coat of arms of Lithuania in 1990-1991.gif|1990-ci ildən Litva Respublikasının gerbi 
Fayl:Coat of arms of Lithuania.svg|1991-ci ildən Litva Respublikasının gerbi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The comparison of symbols of Lithuania and the Muscovite Ruthenia 
* National Symbols In Belarus: The Past And Present
Orta temperatur

**Orta temperatur** - Gündəlik, aylıq və illik orta temperatur , Gündəlik orta temperatur gün ərzində 4 dəfə (saat 1-də, 7-də, 13-də və 19-da) termometrin göstəricisinin cəmini 4-ə bölməklə müəyyənləşdirilir. Aylıq orta temperatur ayın bütün günlərində orta temperaturun cəmini ayın günlərinin sayına bölməklə alınır. İllik orta temperatur isə 12 ayın orta temperaturunun miqdarını 12-ə bölməklə hesablanır. 

## Həmçinin bax
* Havanın temperaturu

## İstinad
Birəndiq (Ərdəbil)

Birəndiq -  İranın Ərdəbil ostanında kənd.. 
## Coğrafi yerləşməsi
Xalxal şəhristanının Şahrud bölgəsinin Xuruşrüstəm kəndistanında, Həşçin qəsəbəsindən 22 km., cənub-şərqdə, Xalxal-Miyanə avtomobil yolunun 39,5 kilometrliyindədir.   
## İstinadlar
Orta dağ

**Orta dağ** — Mütləq hündürlüyü 1000 m-dən 2000 m-ə qədər olan dağ. Nisbətən meyilli yamacları və dəyirmi zirvələri ilə fərqlənir. Orta dağ materiklərin 24 milyon km2 sahəsini tutur.

## Həmçinin bax
* Dağ

## İstinadlar
Birincavad (Sərab)

**Birincavad** () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 354 nəfər yaşayır (69 ailə).

## Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Əbərgan kəndistanında, Sərab şəhərindən 48 km cənub-qərbdə, Sərab-Təbriz

## İstinadlar
Pak buzu

**Pak buzu **- Dəniz buzunun bir növüdür. Pak buzu Şimal Buzlu Okeanının mərkəzi hissəsində çoxillik buzun parçalanması və yenidən donub birləşməsi nəticəsində əmələ gələn, dreyf edən və qalınlığı 3–5 m olan buzdur.

## Həmçinin bax
* Buzlaq

## İstinad
Hakmar Nazarğol (Xaybulla)

**Hakmar Nazarğol** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Əbeş kənd sovetliyinə daxil olan kənd.

## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Hakmar Nazarğol kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 100 %

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Akyar): 51&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Böyük Əbeş): 33&nbsp;km
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sara stansiyası): 108&nbsp;km.
Hakmar çayının sahilində yerləşir.
## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikası Bələdiyyələr Şurası.
Ortodromiya

**Ortodromiya** — Qlobusda və ya merkator proyeksiyalı xəritədə loksodromiyanın əksinə olaraq, iki nöqtə arasındakı meridianları müxtəlif bucaq altında kəsib keçən ən qısa xətt.

## Həmçinin bax
* Qlobus

## İstinadlar
Şonqar palçıq vulkanı

**Şonqar palçıq vulkanı** - Puta yatağından 12&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşən, geniş əsası və az meylli yamacları olan konusvari təpədən ibarət palçıq vulkanı.

## Haqqında
* Şonqar palçıq vulkanı Puta yatağından 12&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Onun cənub-qərb yamacında vulkan brekçiyasının iki dili əmələ gəlmişdir. 
* Krater valının palçıq brekçiyasındakı 2-3 metr dərinlikli çatlar vulkan üzərində hərəkəti çətinləşdirir. 
* Püskürmələr içərisində Eosen və məhsuldar qat süxurlarına rast gəlinir. 
* Təpənin zirvəsində palçıq vulkanı brekçiyasının tutduğu sahə 145x225 metrdir. 
* Püskürmə suxurları Eosen və orta Pliosen mənşəlidir.
* Zirvədəki brekçiyanın yayıldığı ümumi sahə 3,5 hektardan çoxdur. 

Son püskürmədən sonra sopka örtüyünün ümumi sahəsi təxminən 168 hektar, gücü 10-200 metr, sopka brekçiyasının həcmi 184 mln. m³ olmuşdur. 
* Bu vulkanın brekçiya örtüyündə qazılan quyular göstərmişdir ki, örtüyünün qalınlığı müxtəlif sahələrdə fərqli olur. Məsələn, mərkəz hissələrdə bu qalınlıq 200 metrdən çox olub, kənarlarda 11-12 metrədək azalır. 
* Səthə çıxarılmış brekçiyanın həcmi təxminən 30 min m³ təşkil edir. 
* Eroziya nəticəsində vulkanın krateri tamamilə yox olmuşdur. Hazırda burada ayrılma müşahidə edilmir.

## Həmçinin bax
* Lökbatan palçıq vulkanı 
* Daşgil palçıq vulkanı
* Axtarma-Paşalı palçıq vulkanı
* Qoturdağ palçıq vulkanı
* Xərə-Zirə adası palçıq vulkanı
* Qızmeydan palçıq vulkanı

## Xarici keçidlər
* Palçıq vulkanları

## İstinadlar
Passatlararası əks cərəyan

**Passatlararası əks cərəyan** — Atlantik, Sakit və Hind okeanlarında, ekvatora yaxın enliklərdə Qərbdən Şərqə gedən okean cərəyanıdır. Passatlararası əks cərəyan keçmişdə Ekvator əks cərəyanı adlanırdı.

## Həmçinin bax
* Cərəyan

## İstinadlar
Birincə (Marağa)

**Birincə** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Təkab bölgəsində, Əhmədabad kəndistanında, Təkab qəsəbəsindən 14 km. şimal-şərqdədir.

## İstinadlar
Passat cərəyanları

**Passat cərəyanları** — Həm şimal yarımkürəsinin, həm də cənub yarımkürəsinin tropik enliklərində hakim passat küləklərinin təsirilə əmələ gələn okeanın səth cərəyanlarıdır.

## Xüsusiyyətləri
Passat cərəyanları dreyf cərəyanlarına ən yaxşı misaldır. Passat cərəyanları passat küləklərinə uyğun olaraq daima şərqdən qərbə 1–2 km/s. sürətlə hərəkət edir.

Passat cərəyanları şimal yarımkürəsində sağa, cənub yarımkürəsində sola meyil edərək, ekvatora paralel-şərqdən qərbə doğru hərəkət edirlər. Sürəti ekvatora yaxınlaşaraq, 100–150 sm/saniyəyə çatır. Su kütləsinin qalınlığı 150–300 m-dir. Cərəyanların temperaturu şərqdən qərbə doğru getdikcə artır (25–280-yə çatır). Duzluluq 33–36 promildir.

## Həmçinin bax
* Passatlararası əks cərəyan
* Cərəyan
* Passatlar

## Xarici keçidlər
* Okeanda suyun hərəkəti
* Dünya okeanında olan su kütlələri

## İstinadlar
Biris (Nəmin)

**Biris** () — İranın Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. 
## Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 22 km şərqdədir.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,204 nəfər yaşayır (273 ailə).

## İstinadlar
Perigey

**Perigey** — Ay orbitinin yerdən ən yaxın nöqtəsinə qədər olan məsafədir. Perigeydə Yerdən Aya qədər olan məsafə 356400 km.dir. Yerlə Ay arasındakı orta məsafə isə 384400 km.dir. 

## İstinadlar
Birzindıq (Əhər)

**Birzindıq** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Kəlibər bölgəsinin Meşəpara kəndistanında, Kəlibər qəsəbəsindən 19 km. cənubdadır. 

## İstinadlar
Stepnoy (Xaybulla)

**Stepnoy kəndi** () — Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Əbeş kənd sovetliyinə daxil olan kənd. 
## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Stepnoy kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 91 %

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Akyar): 7&nbsp;km.,
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sara stansiyası): 51&nbsp;km.
## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikası Bələdiyyələr Şurası.
Plan

* **Plan** — Yer səthinin kiçik bir sahəsinin üfüqi müstəvidə iri miqyasda təsviri.. 
* Plan (Coğrafiya) — 
* Plan (En) — Fransada kommuna.

## İstinadlar
Bistam (Xoy)

**Bistam** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Qara Ziyəddin bölgəsinin Çaypara kəndistanında, Ziyəddin qəsəbəsindən 6 km qərbdədir.

## İstinadlar
Bişək (Əhər)

**Bişək** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Şərqi Dizmar kəndistanında, Vərzəqan qəsəbəsindən 29 km şimal-qərbdədir. 

## İstinadlar
Bişək (Vərzəqan)

**Bişək** () - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Vərzəqan qəsəbəsindən 7 km şərqdədir.  
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 83 nəfər yaşayır (34 ailə).

## İstinadlar
Torpağın su rejimi

**Torpağın su rejimi** — torpaq suyunun hərəkətini, bitki tərəfindən suyun sərf edilməsi və istifadəsini təyin edən hadisə və proseslər məcmusu olaraq, torpaq münbitliyinin amillərindən biri. 

## Ümumi məlumat
Torpağın su rejimi torpağın tərkibi və xassələrindən (hiqroskopikliyi, susızdırması, sututumu və s.) iqlim və hava şəraitindən, relyefdən, torpaq hazırlanmasının (şumlanması) üsulundan, becərilən bitkinin xüsusiyyətindən asılıdır. Torpağın su balansı müəyyən dövr ərzində ona daxil olan sulardan (atmosfer yağıntıları, kondensasiya olunan atmosfer suyu, qonşu sahələrdən daxil olan səthi və torpaq su axımı, suvarma suyu) və xaric olan sulardan (səthi və torpaq su axınları, bitki tərəfindən və torpaqdan buxarlanan sular) ibarətdir.

Torpağın su rejimindən asılı olaraq torpağın hazırlanması üsulları, fiziki, kimyəvi və mikrobioloji proseslər, bitkinin su ilə təmin olunması dəyişir. Torpağın su rejimini təmin etmək üçün torpaq suyunu toplamaq, saxlamaq və səmərəli istifadə etmək lazımdır (qarın toplanması, qar suyunun saxlanması, torpağın düzgün hazırlığı, suvarma, qurutma və s.). Bütün bunlarla yanaşı, torpağın su rejimi hava və istilik rejimləri, həmçinin bitkinin qida rejimi ilə sıx əlaqədardır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Torpağın su-hava, istilik və duz rejimlərinin dinamikası
Biştab (Əhər)

**Biştab** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Yaft kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 12 km. cənub-şərqdədir. 

## İstinadlar
Qaraköpək

**Qaraköpək** — Füzuli rayonunda Qurucay və Köndələncay vadisində təpə.

## Toponim
Qaraköpək qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Günəş təpədən 30-40 m şərqdə, Köndələncay sahillərində konusvari təpədir (Hündrürlüyü 50 m). Tunc dövrünə (e.ə. III-II minilliklər) aid yaşayış yeri olmuşdur. Qaraköpək Kəriqə (Kərəkə, Kərəkçə) təhrif olunmuş formasıdır. Qədim türk dillərində Kərüqə, kərəkə, Kərəkçə maldar elin dayanaçağı, köcəri maldarların qış evi, kecə ilə örtülmüş alacıqlar (sev.III, 24-25) və bək təpə sözlərindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Toponimik- Etimoıoji rəvayətlər Qaraköpək
Bivəran (Əhər)

**Bivəran** — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.. 

## Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Qərbi Dizmar kəndistanında kənd, kəndistanın mərkəzindən 8,5 km. cənub-qərbdədir. 

## İstinadlar
Tanatar (Xaybulla)

**Tanatar kəndi** () - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Erqən kənd sovetliyinə daxil olan kənd. 
## Əhali

2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Tanatar kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 93 %

## Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
* rayon mərkəzindən (Akyar): 13&nbsp;km.,
* kənd sovetliyindən (Yeni Erqən): 4&nbsp;km
* ən yaxın dəmiryol stansiyasından (Sara stansiyası): 71&nbsp;km.
## İstinadlar

## Mənbə
* Başqırdıstan Respublikası Bələdiyyələr Şurası.
Biyançəli (Maku)

**Biyançəli** — İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Poldəşt bölgəsinin Sarı Subasar kəndistanında, Poldəşt qəsəbəsindən 26,5 km. cənub-qərbdə, Maku-Poldəşt avtomobil yolunun üstündədir.

## İstinadlar
Bostanək (Qəzvin)

**Bostanək** — İranın Qəzvin ostanında kənd..

## Coğrafi yerləşməsi
Eyniadlı şəhristanının Ziyaabad bölgəsinin Düdangə kəndistanında, Ziyaabad qəsəbəsindən 8 km. cənubdadır.

## İstinadlar
Belarus referendumu (1995)

**1995 Belarus referendumu** və ya **dörd-suallı referendum** — 14 may 1995 tarixində Belarus Respublikasının prezidenti Aleksandr Lukaşenko tərəfindən keçirilən ölkənin ilk referendumu. Referendumda dörd sual soruşuldu. Birinci sual Belarus və rus dilinin bərabər şəkildə istifadəsi, ikinci sual Rusiya Federasiyası ilə iqtisadi inteqrasiya, üçüncü sual Belarus dövlət bayrağının və dövlət gerbinin dəyişməsi, dördüncü sual isə, Ali Sovetin səlahiyyətlərinin Dövlət Prezidenti tərəfindən sonlandırılması idi. Referendumunda müvafiq olaraq 87%, 79%, 87% və 82% lehinə səs verilmişdir.

Mübahisəli referenduma faşist işğalı zamanı istifadə olunan bayraqlar və gerblər müzakirə mövzusu olmuşdur.

## Suallar və nəticələr

### Rus dilinin vəziyyəti
Birinci sual "*Siz [[rus dili]]<nowiki/>ni [[Belarus dili]] ilə eyni statusa keçirməyi qəbul edirsiz?*" idi.

### Rusiya ilə iqtisadi inteqrasiya
İkinci sual "*Siz prezidentin [[Rusiya]] ilə [[iqtisadi inteqrasiya]]<nowiki/>nı hədəfləyən hərəkətləri dəstəkləyirsinizmi?*" idi

### Dövlət rəmzləri
Üçüncü sual "*Yeni [[Belarus bayrağı|Belarus dövlət bayrağı]] və [[Belarus gerbi|gerbi]]<nowiki/>nin təqdim edilməsiylə əlaqədar təklifi dəstəkləyirsiniz?*" idi.

### Parlamentin vəzifədən azad edilməsi
Dördüncü sual "*Siz Konstitusiyanın sistematik və ya ciddi pozulması hallarında [[Belarus prezidentlərinin siyahısı|Belarus Respublikasının Prezidenti]] tərəfindən Ali Sovetin plenar səlahiyyətlərinin erkən dayandırılmasını təmin edən [[Belarus Respublikası]]<nowiki/>nın fəaliyyət göstərən konstitusiyasına dəyişikliklərin edilməsi zəruriliyini dəstəkləyirsiniz?*" idi

## Sonrası
Yeni konstitusiya dəyişikliklərinin tərəfdarı Aleksandr Lukaşenko, bu referendumun xüsusilə Böyük Vətən müharibəsi əsnasında əldə edilən qalibiyyətlə əlaqəli olduğunu vurğuladı və referandum nəticəsini qalibiyyət elan edərək "*Vuruşduğunuz ölkənin bayrağını sizə geri qaytardıq. Sizə həm xatirəni həm də qüruru geri qaytardıq*" ifadələrindən istifadə etdi. Yeni seçilən dövlət gerbinin Belarus xalqının sülhsevər təbiətini simvolikləştirdiyi deyilmişdir.

## Həmçinin bax
* Belarus bayrağı
* Belarus gerbi

## İstinadlar
Torpağın udma qabiliyyəti

**Torpağın udma qabiliyyəti—** müxtəlif maddələrin ion və molekullarının torpaq tərəfindən udulub saxlanması, onun bərk fazası ilə təmasda olan müxtəlif maddələri torpağın özündə saxlamaq xassəsi.

K. K. Hedroyss torpağın udma qabiliyyətini bioloji, mexaniki, fiziki, kimyəvi və fiziki-kimyəvi xassələrə ayırmışdır.

## Bioloji udma qabiliyyəti
Torpağın bioloji udma qabiliyyəti bitki köklərinin və mikroorqanizmlərin maddələri toplamaq qabiliyyətidir. Bioloji udma qabiliyyətinin torpaqmələgəlmədə böyük əhəmiyyəti vardır.

## Mexaniki udma qabiliyyəti
Torpağın mexaniki udma qabiliyyəti torpaq məsamələrinin yüksək dispersli hissəcikləri udmasıdır.

## Fiziki udma qabiliyyəti
Torpağın fiziki udma qabiliyyəti torpağın çox xırda hissəciklərinin maddələri özünə cəlb etməsidir.

## Kimyəvi udma qabiliyyəti
Torpağın kimyəvi udma qabiliyyəti torpaqda gedən kimyəvi reaksiya nəticəsində pis həll olan və çöküntü verərək torpağın bərk hissəsi ilə qarışmasıdır.

## Fiziki-kimyəvi udma qabiliyyəti
Torpağın fiziki-kimyəvi udma qabiliyyəti torpağın bərk hissəsi ilə torpaq məhlulu kationları arasındakı mübadilədir. Torpağın bu udma qabiliyyəti dağ süxurlarının aşınmasında, torpağın yuyulmasında əsas rol oynayır, bütün torpaq proseslərinə təsir edir, torpağın məhsuldarlığı ilə sıx əlaqədardır.

## Həmçinin bax
* Torpaq
* Torpağın münbitliyi
* Torpağın su rejimi

## Xarici keçid
* Fiziki- kimyəvi udma qabiliyyəti
* Torpaq

## İstinad
N.İ. Lobaçevski adına Nijni Novqorod Dövlət Universiteti

**Milli Tədqiqat N. İ. Lobaçevski adına Qorki Dövlət Universiteti** (**ННГУ**) — Rusiyanın Nijeqorod vilayətinin ən böyük ali məktəbi, Rusiyanın milli tədqiqat universitetlərindən biri. Rusiyanın 100 aparıcı universitetinin rəqabət qabiləyyətinin yüksəldilməsi üçün proqramına daxildir.
Qaraçuq (dağ)

**Qaraçuq** - Xocavənd rayonunda dağ adı.
## Toponim
**Qaraçuq** - Xocavənd rayonunda dağ adı (hünd. 632). Yuxarı Qarabağın Dizaq nahiyəsində Qaraçuq kənd adı da qeyd olunmuşdur. Qaracuq adlı dağ və kənd Naxcıvanda da vardır. **Kitabi-Dədə Qorqud** eposunda da Qaraçuq yer adı cəkilmişdir.
## Qaraçuq coğrafi koordinatı
Qaracuq, Qaraçıq – coğrafi koordinatı məlum olmayan yer adı. KDQ-də üç yerdə adı çəkilir (II, D- 3613, III, D-1105, VII, D-2054).

II boyda Bayındır xan Amid soyunun aslanı, Qaracuğın qaplanı, qonur atın iyəsi, Xan Uruzun babası...” – deyə xatırlanır (D-3613).

III boyda Beyrək Dəli Ozana Qazan xanı Türkistanın dirəgi! Amid soyunun aslanı, Qaracuğun qaplanı! Qonur atın ayası, xan Uruzun babası...” adı ilə təqdim edir (D-1105).VII boyda da təkrarən Bayındır xanın şəxsiyyəti eyni bəlağətli, müsbət keyfiyyətlərlə təkrar edilir (D-2054).

Qaracuğun coğrafi koordinatı barədə fikirlər müxtəlifdir. Türk müəllifi Ziya Gökalp KDQ-də adı keçən Qaracuğun Diyaribəkirin qərbindən cənubdakı Qaraca dağ olduğunu qeyd edir. Onu da bildirir ki, Qaracuq adlı dağ Mosul yaxınlığında da vardır. Bu dağlar Türkmənistanda olan Qaracuq dağına bənzədiklərinə görə xalq xatirələrində yaşatmaq üçün bu dağa Qaracuq dağı adını vermişdir.

E.Rossi Ziya Gökalpın bu fikri ilə razılaşmışdır. Halbuki, Mosul və Diyaribəkirdəki Qaracuq (Qaraca dağlar) əski oğuzların cənub sərhədləri üzərindədir. Burada isə Bayındır xan sülaləsinin döyüşlər və igidliklər göstərdiyi hadisələr baş verməmişdir. Ancaq Xorasan vilayətində “Kuşanlar yurdu Bəlxdə də Qaracuq//Qaracıq dağı vardır. Bu M.Kaşğarlının “dairəvi cahan xəritəsi”ndə Xəzər dənizinin şərqində “məkani-kıfcak”, “Bilad ül-Quzey” (Oğuz ölkəsi şəhərləri) arasında “Cebel- i Qaracuq” adı ilə göstərilmişdir (M.F.Kırzıoğlu).

Xorasan yaxınlığındakı bu dağ (Qaracuq) Oğuzların qədim yurdu, Bayındır xan və Salur Qazan sülaləsinin torpaqları olmuşdur. Çox güman ki, KDQ-də bu Qaracuq dağdan söhbət gedir. M.F.Kırzıoğlunun bu fikri başqa qaynaqlarla da təsdiq edilir. Azərbaycanda Kiçik Qafqaz sıra dağlarının Mil düzünə sarı uzanan hissəsi “Qaracuq çoban dağı” adlanır.

“Qaracuq Cənubi Azərbaycanda Qaradağ mahalı ərazisində yaylaqdır”. Eyni adlı dağın qədim Naxçıvan ərazisində və Qarabağın Hadrud bölgəsində də olduğu da göstərilir. Tədqiqatçı S.Babayev və N.Babayev belə hesab edirlər ki, “Qaracuq” – Naxçıvan şəhərinin cənubunda, Babək rayonu ərazisində, Arazın sol sahilində yerləşən qədim kənddir. KDQ-də *Salur Qazana verilən Qaracuğun qaplanı* titulu da bu kəndin adı ilə bağlıdır”.
Naxçıvan Muxtar Respublikası|Naxçivan Muxtar Respublika]]nın Batabat sahəsində qədim Qaracuq yurdu da vardır. Ş.Cəmşidov KDQ qəhrəmanı Qaracuq Çobanın adını Qarabağda olan Qaracuq dağı ilə əlaqələndirir.
## Həmçinin bax
* Qaraçuq
## Ədəbiyyat
* KDQE, I c., B., 2000.
* Gökalp Z. Türk medeniyeti tarihi. İst., 1934.
* Toğan Z.V. Bügünkü Türkistan (Türkleri). İst., 1942.
* Köprülüzadə M.F. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. İst., 1918.
* Kırzıoğlu M.F. Dede Korkut Oğuznameleri. İst., 1952.
* Cəmşidov Ş. Kitabi-Dədə Qorqud qəhrəmanlarının yaşayış yerləri haqqında. Əlyazmaları fondunun əsərləri. B., 1961, c.I., s.115.

## İstinadlar
Maksim Boqdanoviç

**Maksim Adamoviç Boqdanoviç** (, 9 dekabr 1891, Minsk — 25 may 1917, Yalta) — Belarus şairi, publisisti, ədəbi tənqidçisi və tərcüməçisi. Maksim Boqdanoviç Belarus ədəbiyyatının qurucularından biri sayılır.

## Bioqrafiya
Maksim Adamoviç Boqdanoviç 9 dekabr 1891 tarixində Minsk şəhərində, əhəmiyyətli Belarus etnoqrafı olan Adam Boqdanoviçin ailəsində anadan olmuşdur. 1892-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Qrodno şəhərinə köçdü. Çox vaxt keçmədən şairin anası Mariya vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdir. 1896-cı ildə Adam Baqdanoviç uşaqları ilə birlikdə Nijni Novqorod şəhərinə köçdü. Bu vaxt ərzində Maksim, Belarus dilində olan ilk şeirlərini yazmışdır. 1902-ci ildə Boqdanoviç bir gimnaziya məktəbinə qəbul edilmişdir. 1905-ci il inqilabı zamanı onun komilitodları tərəfindən təşkil edilən tətillərin fəal iştirakçısı idi. 1907-ci ildə Boqdanoviçin ilk romanı olan *Muzıka*-nı (, ) ehtiva edən Naşa Niva nəşr olunmuşdur. 1908-ci ilin iyun ayında şairin ailəsi Yaroslavl şəhərinə köçdü. 1911-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Boqdanoviç Belorusiyanın İntibah dövrünün əhəmiyyətli şəxsləri ilə görüşmək üçün Belarusa getdi. Bu şəxslər arasında Vaslau Lastouski, İvan Lukiyeviç və Anton Luçiyeviç var idi. Həmən il Boqdanoviç Yaroslavl şəhərində yerləşən bir liseydə hüquq öyrənməyə başladı. Araşdırmalar zamanı Boqdanoviç bir qəzetdə çalışmış, ədəbiyyatın çoxsaylı əsərlərini yazmışdır. Bu əsərlər həm Belorusiyada, həm də Rusiyada aktiv olaraq nəşr olunmuşdur. 1914-cü ilin əvvəllərində Vilnada yeganə şeirlər kitabı olan *Vianok * () nəşr olunmuşdur. 1916-cı ilin yazında, Maksim Boqdanoviç Minsk şəhərinə köçmüş və orada yerli quberniya idarəsində işləmişdir. 1917-ci ilin fevral ayında Boqdanoviç vərəm xəstəliyinə bir müalicə üçün Krıma getdi. Müalicə uğursuz olmuşdu. Bunun nəticəsində, Maksim Adamoviç Boqdanoviç 25 may 1917 tarixində, 25 yaşında, Yalta şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Works of Maksim Bahdanovich at the Belaruskaia Palichka 
* Maksim Bahdanovič Literary Museum 
* Maksim Bahdanovich's poems translated into German 
* Works by Maksim Bahdanovič at LibriVox (public domain audiobooks)
Torpağın sanitar mühafizəsi

**Torpağın sanitar mühafizəsi**— torpağın çirklənməsinin qarşısının alınmasına yönəldilən qanunverici, təşkilatı və sanitar-texniki tədbirlər sistemi.

## Ümumi məlumat
Zibil, peyin, çirklənmiş ərazilər və çirkab suları düzgün zərərsizləşdirilmədikdə çürüyür və torpağa qarışır. Daha sonra torpaqdan istifadə, suvarma və yağıntılar vasitəsilə bu çürüntülər su təchizatı mənbələrinə düşərək mədə-bağırsaq xəstəlikləri törədicilərinin və helmintozların, həmçinin insan və heyvanlarda xəstəlik törədiciləri daşıyıcıları olan həşəratların inkişafı üçün mənbə rolunu oynayır. Çirklənmiş torpaqlarda milçəklər, moskitlər, göyün yumurtalarını qoyur, orada gəmiricilər yaşayıb artaraq çuma, tulyaremiya kimi infeksiyanın törədicisi olurlar. 

Torpaq tullantıları çox çirkləndikdə öz-özünü təmizləmə qabiliyyətini itirir. Torpaqda çürümə və qıcqırma prosesləri sürətlənir. Torpağın çirklənmə dərəcəsi kimyəvi, bakterioloji və helmintoloji tədqiqatlara əsaslanaraq sanitar-epidemioloji stansiyaların işçiləri tərəfindən müəyyənləşdirilir.

## Həmçinin bax
* Meliorasiya
* Rekultivasiya

## Xarici keçidlər
* Torpaq sanitar mühafizəsi 
* Зона санитарной охраны

## İstinad
Geopark

**Geopark** — beynəlxalq təyinatlı müxtəlif və ya eyni cür geoloji miras nümunələrinin bir yerdə toplanmasının, idarə olunmasının nəzərdə tutulduğu xüsusi mühafizə olunan təbiət sahəsidır.

Geoparklar vulkan, sunami və zəlzələ kimi geoloji təhlükələrlə bağlı fəlakətlərə hazırlığın görüldüyü geoloji elmi məkandır. Həmçinin iqlim dəyişikliyi məlumatlarının saxlanıldığı yerlərdir. Geoparklar geoloji və təbii gözəlliklərin qorunub saxlanıldığı və onların gələcək nəsillərə ötürüldüyü, bu sahələrə edilən geotourizm marşurutları ilə Yer kürəsinin keçmişinin öyrənildiyi ərazilərdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*Diehl, R.; Weber, J.; Bühn, S. (Hrsg.): *Geotope und Geoparks — Schlüssel zu nachhaltigem Tourismus und Umweltbildung — 9. Internationale Jahrestagung der Fachsektion GeoTop der DGG 24. — 28. Mai 2005 im Geopark Bergstraße — Odenwald, Lorsch.* Schriftenreihe der Deutschen Gesellschaft für Geowissenschaften, Heft 42
*Mattig, Ulrike: *Geoparks und ihr Beitrag zur Bildung für nachhaltige Entwicklung.* Geographie und Schule, 28. Jahrgang, Heft 159, S. 8 — 12, 2006
*Megerle, Heidi (Hrsg.): *Geotourismus — Innovative Ansätze zur touristischen Inwertsetzung und nachhaltigen Regionalentwicklung.* 2006. ISBN 978-3-937559-09-4
*Quade, Horst (Hrsg.): *Geoforum 2003: Geotope — Geoparks — Geotourismus.* Schriftenreihe der Deutschen Geologischen Gesellschaft, Heft 25
*Vogt, Joachim; Megerle, Andreas (Hrsg.): *Geopark- und Geotourismusforschung — Ergebnisse des Internationalen Workshops in Karlsruhe 2006.* Regionalwissenschaftliche Forschungen / Regional Science 31, 2006

## Xarici keçidlər

*Global Geoparks Network
*European Geoparks Network
*Asia Pacific Geoparks Network
Dağ iqlimi

**Dağ iqlimi**— yüksək dağlıq üçün xarakterik iqlim.

## Xüsusiyyəti
Dağ iqlimini düzən ərazi iqlimindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər aşağıdakılardır:

### Dəniz səviyyəsindən hündürlük
Dəniz səviyyəsindən hündürlük və bununla əlaqədar atmosferin seyrəkləşməsi aşağıdakılara səbəb olur.
* Atmosfer təzyiqinin və temperaturun aşağı olmasına;
* Havanın mütləq rütubətliyinin aşağı olmasına;
*  buludluğunun miqdarının azalmasına;
* Havada tozun miqdarının az olmasına;
* Yüksək insolyasiyaya (xüsusilə ultrabənövşəyi radiasiyanın miqdarı);
* Küləyin sürətinin yüksək olmasına;
* Havanın temperaturunun və digər meteoroloji elementlərin sutkalıq və illik dəyişməsinin zəif olmasına.

### Sərbəst atmosfer rejiminin pozulması
Dağlıq ərazi ilə əlaqədar sərbəst atmosfer rejiminin pozulması aşağıdakılara səbəb olur:
* Yağıntıların ümumi miqdarının artıq olmasına (oroqrafik yağıntılar hesabına);
* Dağ-dərə küləklərinin əmələ gəlməsinə;
* Dağlarda konveksiyanın güclənməsi ilə əlaqədar yay buludluğunun çoxalmasına.

## Həmçinin bax
* İqlim
* Dağ tundra iqlimi (iqlim tipləri)
* Temperaturun şaquli dəyişməsi

## Xarici keçidlər
* Uca dağ iqlimi
* İqlim tipləri

## İstinad