İlahilik

**İlahilik** və ya **ilahi mahiyyət** – ilah ilə əlaqəli olan, ona həsr edilən və ya ona əsaslanan hər şeyi ifadə edən anlayış. Nəyin ilahi olub-olmaması dəqiq şəkildə müəyyən edilə bilməz, çünki bu anlayış müxtəlif inanc sistemlərində fərqli cür istifadə olunur. Monoteizmdə (təkallahlılıqda) və politeizmdə (çoxallahlılıqda) bu anlayış daha aydın şəkildə müəyyən edilir. Lakin panteizmdə və animizmdə "ilahi" anlayışı çox zaman müqəddəslik və transsendentlik (həqiqətin maddi aləmdən kənar səviyyəsi) anlayışlarının sinoniminə çevrilir.

## Etimologiya

"İlahilik" sözünün kökü latın dilindəki "divus" sözüdür. Bu sözün mənası "Allah" və ya "Allaha məxsus olan" deməkdir. Bu söz ingilis dilinə XIV əsrdə orta əsrlərdə istifadə edilən latın dilindən daxil olmuşdur.

## İstifadə

### İlahi qüvvələr

İlahi mahiyyət (ilahilik) keyfiyyət kimi iki əsas formada başa düşülür:

#İlahi qüvvələr və ya güc – insan qabiliyyətlərini aşan və ya ümumbəşəri güclər;
#İlahi mahiyyətin fanilərə aid edilməsi – müəyyən insanların ilahi aləmə xüsusi çıxışa və ya münasibətə malik olduğu hesab edilən keyfiyyətlər.

### Mövzu

"İlahi mahiyyət" () və "ilah/ilahə/ilahlıq" () terminləri bəzən Allahın özünü, bəzən isə mütləq Allaha tam uyğun gəlməyən, lakin insan dünyasının hüdudlarından kənarda mövcud olan digər varlıqları və mahiyyətləri ifadə etmək üçün istifadə olunur.

### Apofeoz

İlahi mahiyyətin üçüncü istifadəsində ilahi güc və xüsusiyyətlər sağ olan fanilərə aid edilir. Bəzi erkən cəmiyyətlərdə siyasi liderlərin özlərini faktiki olaraq ilahi elan etmələri məlumdur. Bunun ən məşhur nümunəsi qədim Misir fironlarıdır: onlar ibadət obyekti kimi qəbul edilir və onlara fövqəlinsani status və səlahiyyətlər verilirdi.

### Xristianlıqda

Yeni Əhddə yunan dilində işlədilən “θεότης” sözü İvan Oqienko tərəfindən rus dilinə "Божество" — () kimi tərcümə olunmuşdur.

### Dini diskursda

"İlahi" () sözü böyük hərflə yazıldıqda, Allahın təzahürlərini və ya Onun güclərini ifadə edən sifət kimi istifadə oluna bilər. Məsələn: "İlahi Hüzurda çimmək..." ()

## Epikürçülük

Epikür fəlsəfəsi tanrıların mövcudluğunu qəbul edir, lakin fövqəltəbii olanı qəbul etmir. Bu fəlsəfəyə görə hər bir şey maddidir və buna müvafiq olaraq epikürçülər elə bir teologiya yaradırdılar ki, həmin tanrılar atomlardan ibarət fiziki varlıqlardır və dünyanın (kosmosların) arasındakı sahədə yaşayırlar. Aydındır ki, bu tanrılar bizim ibadətimizi tələb etmirlər, nə kainatın yaradıcısı, nə də qoruyucusudurlar və dualarımıza cavab vermirlər. Nəticə etibarilə, epikürçü teologiya haqlı olaraq fövqəlinkişaf etmiş, ağıllı yerindənkənar (ekstraterrestrial) həyat formaları barədə spekulyativ mülahizələr sahəsinə aid edilə bilər.

Bununla belə, Samoslu Epikür dindarlığın və onun mərkəzi, birləşdirici simvollarının faydalılığını qəbul edirdi. O, öz şagirdlərindən qəti şəkildə dindar (təqvalı) olmağı tələb edir və tanrı anlayışı ilə bağlı iki tabu müəyyənləşdirirdi. Yəni epikürçülər inanmalı idilər ki, onların tanrıları ölümsüzdür (yəni əbədi və tamamilə özünütəminlidir) və bəxtiyardır (xoşbəxt və mübarəkdir). Bundan əlavə, epikürçülər kainatdakı daha ali həyat formalarının təbiəti haqqında sərbəst şəkildə düşünə və mühakimə yürüdə bilirdilər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

*
*