open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nurəddin Rzayev

**Rzayev Nurəddin Məmmədbağır oğlu** () — görkəmli Azərbaycan cərrahı, tibb elmləri doktoru (1965), professor, Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi.

## Həyatı
Nurəddin Rzayev 1929-cu il iyun ayının 26-da Gədəbəydə həkim ailəsində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə Gədəbəy şəhər orta məktəbinin ilk qızıl medalına layiq görülmüş və elə həmin il N. Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutuna daxil olmuşdur. 1950-ci ildə ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə tamamlamışdır. 

## Əmək fəaliyyəti
Nurəddin Rzayev ali məktəbi bitirdikdən sonra təyinatla 1953-cü ilədək Türkmənistanda işləmişdir. Təyinat müddətini başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmış və elmi, cərrahi işini davam etdirmişdir.1961-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Elmi Tədqiqat Kliniki və Eksperimental Cərrahlıq İnstitutunun elmi katibi, az sonra elmi işlər üzrə direktor müavini, 1963-cü ildə direktor əvəzi və 1964-cü ildən 1994-cü ilədək institutun direktoru vəzifəsində işləmişdir. 

Nurəddin Rzayev 1994-cü ildə Xəzər Universitetində Cərrahiyyə departamentinin müdiri, 1995-ci ildə universitetin prorektoru, 1996-cı ildə Azərbaycan Universitetində "Şərq-Qərb" elmi mərkəzinin professoru, 1999-cu ildən Avrasiya Universitetində Türkoloji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri olmuşdur. 1996-cı ildən Azərbaycan Tibb Universitetində professor-konsultant kimi çalışmışdır.

## Akademik fəaliyyəti
Nurəddin Rzayev 1958-ci ildə "Mezatonun cərrahiyyədə tətbiqi" mövzusunda namizədlik, 1965-ci ildə "Ağ ciyər arteriyalarının emboliya və trombozları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, professor adı almışdır. 300-dək elmi məqalənin müəllifi olan əməkdar elm xadiminin rəhbərliyi ilə 40-dək elmlər doktoru və elmlər namizədi hazırlanmışdır.

## İctimai fəaliyyəti
1966-cı ildə professor N. M. Rzayevin təşəbbüsü ilə "Qanın laxtalanma sistemi məsələləri" üzrə II Ümumittifaq konfrans keçirilmişdir. 1964–1990-cı illərdə Ümumittifaq Cərrahlar Cəmiyyətinin rəyasət heyətinin, Damar Cərrahlığı Üzrə İttifaq Problem Komissiyasının üzvü kimi SSRİ səviyyəsində keçirilən tədbirlərdə iştirak etmişdir. 1966-cı ildən Azərbaycan SSR-in Səhiyyə Nazirliyinin elmi şura üzvü, 1973–1983-cü illərdə Azərbaycan Cərrahlar Cəmiyyətinin sədri olmuşdur. Nurəddin Rzayev ABŞ, Rusiya Federasiyası, İngiltərə, Türkiyə, İran İR, Ukrayna, Belarus, Özbəkistan, Türkmənistan, Latviya, Polşa, Moldova, Ermənistan, Gürcüstan və s. respublikalarda keçirilmiş beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak və çıxış etmişdir.
## Üzv olduğu cəmiyyətlər
Nurəddin Rzayev 1983-cü ildən Beynəlxalq Cərrahlar Cəmiyyətinin, 1993-cü ildən Avropa Təxirəsalınmaz Cərrahlıq və Travma Cəmiyyətinin, 1994-cü ildən Nyu York EA-nın həqiqi üzvü olmuşdur.  

## Vəfatı
16 oktyabr 2011-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Doktor Nurəddin Rzayev 
* Yadigarlar - Nurəddin Rzayev | 28.10.2023
Baş vəzir

**Baş vəzir**, **sədrəzəm** və ya **vəziri-əzəm** () — İslam dünyasında əsasən erkən və orta əsrlərdə hökumət başçısının daşımış olduğu tarixi titul.

## Osmanlıda

Osmanlı dövlətində sultanın adından dövlət işlərini idarə edən ən yüksək dərəcəli şəxsə verilən siyasi rütbədir. Bugünkü baş nazir vəzifəsi ilə eynidir.

Osmanlı dövlətinin quruluş dönəmində sadəcə vəzir ünvanı işlədilmişdir. Orxan Qazi səltənətində 4 vəzir elmiyyə sinfindən seçilmişdir. I Murad səltənətində Çandarlılar qazılıqdan vəzirliyə yüksəlmiş, eyni dönəmdə vəzirlərin sayı artdığından əvvəlcə I vəzir, II vəzir ifadələri, daha sonra vəzir-i əzəm və nəhayət Bab-ı Əlinin qurulması ilə sədrəzəm ünvanı işlədilmişdir. 15. əsrin sonlarına qədər vəzir sayı üçü keçməmişdir. Vəzirlər Divan-ı Hümayun məclisi üçün Topqapı Sarayının Qübbəaltı adlanan hissəsində yığışdıqları üçün adətən onlar qübbə vəziri və ya qübbəaltı vəziri adlanırdılar.

Sədrəzəm hökmdarın **mütləq vəkili** olduğu üçün həmişə sultanın tuğralı möhürünü gəzdirirdi. Buna görə də sədrəzəmin sözü və yazısı padşahın fərmanı deməkdir. Belə ki, Fateh Qanunnaməsində sədrəzəmin dövlətdəki yeri belə ifadə edilmişdir.

*"Bilgil ki vüzerâ (vəzirlər) və ümerânın (əmirlər) vezîr-i âzam; başıdır, cümlenin *'ulu*'sudur, cümle umûrun vekîl-i mutlâkıdır ve mâlımun vekîl-i defterdârıdır ve ol vezîr-i âzam nâzırıdır ve oturmada ve durmada ve mertebede vezîr-i âzam cümleden mukaddemdir (öncə gəlir)."*

Güclü hökmdarlar tərəfindən təyin edilən sədrəzəmlər dövlətə böyük işlər görmüşdür. Ancaq 16. əsrin sonlarından etibarən dövlətin Duraklama (Dayanma) dönəminə girməsi ilə bu işləri sədrəzəmlər yox, Validə Sultanlar, saray işçiləri və ya özbaşına olan yeniçərilər görürdülər. Buna baxmayaraq bu dönəmlərdə də sədarətə Körpülü Mehmed Paşa, Sokullu Mehmed Paşa, Quyucu Murad Paşa, Tarhuncu Əhməd Paşa və digər görkəmli şəxsiyyətlər gətirilmişdir.

### Statistika

* Osmanlı tarixinin Quruluş dönəmində 11, Yüksəliş dönəmində 24, Durğunluq dönəmində 54, Geriləmə dönəmində 54 və Dağılma dönəmində 74 olmaqla ümumilikdə 217 sədrəzəmi olmuşdur
* Osmanlı imperiyasının 623 illik hakimiyyətində 36 padşah dəyişmiş, bəziləri bir neçə dəfə taxta çıdığı üçün ümumilikdə 39 padşah dəyişikliyi və 292 sədrəzəm dəyişikliyi olmuşdur.
* Ən uzun müddət sədrəzəmlik edən 1364–1387 tarixləri arasında təxminən 22 il sədarətdə qalan Çandarlı Xəlil Paşa olmuşdur.
* Ən qısa müddət sədrəzəmlik edən 5 mart 1656 tarixində təxminən 4 saat sədarətdə qalan Zurnazən Mustafa Paşa olmuşdur.
* Ən çox sədarətə gətirilən paşa 8 dəfə sədrəzəm seçilən Mehmed Səid Paşadır.
* Ən çox sədrəzəm dəyişən sultan 18 sədrəzəmlə IV Mehmeddir.
* Ən az sədrəzəm dəyişən sultan 1 sədrəzəmlə I Bəyaziddir.

## Həmçinin bax
* Sədr (titul)
* Vəkil (titul)
* Vəzir
* Vitse-kral

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abdulla İbrahimov

**Abdulla Hacıbaba oğlu İbrahimov** — Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri (1962–1980), əməkdar hüquqşünas.

## Həyatı
Abdulla İbrahimov 1921-ci ildə Dəvəçi rayonunun Zöhrabkənd kəndində anadan olmuşdur.

Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan A. İbrahimov 1948-ci ildə Ümumittifaq Hüquq İnstitutunu bitirmişdir.

Abdulla İbrahimov 1944–1958-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi və Daxili İşlər Nazirliyi sistemində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, o cümlədən Bakı şəhər milis idarəsi rəisinin müavini olmuşdur. 1958–1960-cı illərdə isə o, Bakı şəhərinin prokuroru vəzifəsində işləmişdir.

1960–1962-ci illərdə Azərbaycan respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini işləmiş A. İbrahimov 1962-ci ilin martında Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri seçilmişdir.

A. İbrahimov 1962-ci ildən 1980-ci ilədək fasiləsiz olaraq 18 il Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri vəzifəsində işləmiş, 1980–1991-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Hüquq Şöbəsinin müdiri olmuşdur. Təqaüdə çıxdıqdan sonra isə ali məktəblərdə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

Abdulla Hacıbaba oğlu İbrahimov 2003-cü il iyulun 5-də 82 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Adel

**Adel** (), **Adel Lori Blue Edkins** () — Britaniya müğənni və söz yazarı.

## Həyatı
2006-cı ildə bir tanışının Adeleyə aid parçanı Myspace`ə göndərməsindən sonra XL Recordings ona səs yazma müqaviləsi təklif edir. 2008-də BBC-nin "2008-in səsi" yarışmasının qalibi olur. Daha sonrakı il BBC-nin "2008-ci ilin səsi" mükafatını qazanır. İlk albomu sayılan 19 ilə o, bir çox tənqidçilərin təqdirini qazanmışdır. Birləşmiş Krallıqda 4 dəfə platin mükafatı almışdır. Bundan başqa 2009-cu ildə Gremmi mükafatına layiq görülüb və "İlin ən yaxşı qadın pop vokalçısı" adını qazanmışdır.

"21" adlı albomu ilə Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil olmuşdur. İngiltərdə bir il içində üç milyondan çox tirajla albomu satılan yeganə qadın sənətçi sayılır. 2014 ilində "Make You Feel My Love" adlı mahnısı Spotify tərəfindən ən mükəmməl sevgi mahnısı olaraq açıqlandı.

Adel özünün 3-cü studiya albomu olan "25"- i noyabr,2015 tarixində buraxdı. Album ilk həftəsində ABŞ, Birləşmiş Krallıq başda olmaqla onlarla ölkədə ilk pillədə qərarlaşdı. Albom son illərin Album ilk həftədə son illərin ən çox satış əldə edən albomu hesab olunur.

2024-cü ilin sentyabr ayında karyerasına uzunmüddətli fasilə verəcəyini açıqlayıb.

## Albomları
* 19 (Adel albomu) (2008)
* 21 (Adel albomu) (2011)
* 25 (Adel albomu) (2015)
* 30 (Adel albomu) (2021)

## İstinadlar
Metro-Goldwyn-Mayer

**Metro-Goldwyn-Mayer** (Qısaldılmış forması: **MGM**, tələffüz edilir: Em-Ci-Em) – ABŞ media şirkətidir. Hollivud şəhərindəki bir sıra studiyalara rəhbərlik edir. Təxminən, bu şirkətin çəkdiyi filmlər 205 Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. 15 film isə "Ən yaxşı film" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Tarixi
Metro-Goldwyn-Mayer media şirkətinin əsası 1924-cü ildə ABŞ-də Markus Lou tərəfindən qoyulmuşdur. Media şirkəti "Metro Pictures", "Goldwyn Pictures" və "Louis B. Mayer Pictures" şirkətlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Metro-Goldwyn-Mayer şirkəti Ceyms Bond haqqında filmlər çəkmişdir. Metro-Goldwyn-Mayer media şirkətinin rəhbərlik etdiyi "MGM Cartoon Department" şirkəti animasiya filmləri istehsal edir.

## Seçilmiş filmlər

## Həmçinin bax
* ABŞ kinemotoqrafiyası

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* IMDb səhifəsi
Toni Brubeyker

**Toni Brubeyker** () - ABŞ aktyoru.

## Filmoqrafiya

## Maraqlı faktlar
*Toni Brubeukerin boyu 1.93 m-dir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Hezer Lencenkemp

**Hezer Lencenkemp** () — ABŞ aktrisasıdır. Ən məşhur filmi "Qarağac küçəsində dəhşət" filmidir. Bu filmdə Nensi Tompson personajının ifa etməsi ilə film səhnəsində böyük populyarlıq qazanmışdır.

## Həyatı
Hezer Lencenkemp 17 iyul 1964-cü ildə Oklahoma ştatının Talsa şəhərində rəssam Meri Elis və neft maqnatı Dobi Lencenkempin ailəsində dünyaya gəlmişdi. Atası Dobi Karter və Klinton administrasiyasının energetika komissiyasının müavini vəzifəsində işləyirdi. Hezer 1983–1994-cü illər arasında bir çox filmlərə çəkilmişdi. Hezer Lencenkemp Devid Leroem Anderson ilə ailə həyatı qurmuş və ondan iki övladı dünyaya göz açmışdı. Cütlük Kaliforniya ştatının Los Anceles Sahəsinə məxsus Malibu şəhərində yaşayırlar.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Qarağac küçəsində qarabasma 3: Yuxu döyüşçüləri

**Qarağac küçəsində qarabasma 3** () — Çak Rasselin rejissorluğu ilə 1987-ci ildə çəkilmiş amerikan sleşer filmi.

## Məzmun
Yüzlərlə psixopatın ilham qaynağı mərhəmətsiz olan Freddi Krüger yeni qurbanlar üçün geri dönür. Freddi Qarağac Küçəsinin sakinlərini qorxunc üsullarla yuxularında ovlamaqdadır. İnsanların tək ümidləri Freddidən xilas olmağı bacarmış Nensi Tompsondur. O, bu döyüşdə Freddiyə öz üsullarıyla qarşılıq verə biləcək tək adamdır. Nensi insanların birdən-birə yatmaması üçün onlara dərman təklif edir...  
 
## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Qarağac küçəsində qarabasma 4: Yuxu hakimi

**Qarağac küçəsində qarabasma 4: Yuxu hakimi** () – 1988-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. 
 
## Məzmun
Seriyada geridə qalan üç filminin davamının baş qəddar qəhrəmanı olan Freddinin kabusu insanları qorxutmaqla ustalaşması mövzu alınır. Film əvvəlki filmlər kimi qorxuludur. İllər keçsə də Freddinin insanın zehninin içinə işləyən qorxuducu üzü əvvəlki kimi eyni gücü göstərir. Freddi yenə də Qarağac Küçəsindəki gənclərin yuxularına üçün geri dönmüşdür. Digər yoldaşlarının yuxularına girə bilmə qabiliyyətinə sahib olan Kirsten, bu gücü Alisadan öyrənmişdir. Bu da Freddi üçün böyük narahatlılıq törədir. Kirsten və Alisa Freddinin qurbanlarını qurtarmaq istəyirlər...

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
Uşaq oyunu (film, 1988)

**Uşaq oyunu** () — 1988-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Filmin premyerası 9 noyabr 1988-ci ildə olmuşdur.

## Məzmun
9 noyabr 1988-ci il. ABŞ-nin Çikaqo ştatında Çarlz Li Rey adlı qorxulu qatil Mayk Noris adlı detektiv polisə atəş açır. Atəş açılanda Li Rey oyuncaq dükanına girməyi bacarır. Rey Vudu dininnə inanır. Bu səbəbdən oyuncaq dükanına girdikdən sonra Rey ruhunu "a good guy" adlı oyuncaqların birinə verir. Onun ruhu oyuncaqda qalır. Ruhunun oyuncaqdan çıxması üçün təkrar canlı qurban axtarmalıdır. İzliyirem baxaq necedi yazacam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Freddi ölüdür: Sonuncu qarabasma

**Freddi ölüdür: Sonuncu qarabasma** () — 1991-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
1999-cu il. Son hadisələrdən on il keçmişdir. Elis və Ceykob artıq şəhəri tərk etmişlər. Şəhərdəki gənclərin hamısı ölmüşdür. Onlardan sağ qalanı Condur. Con Freddiyə müqavimət göstərə bilmədiyindən şəhərdən qaçmağa qərar verir, lakin yolda huşunu itirərək, xəstəxanaya düşür. Burada Con tibb bacısı Meqqi lə tanış olur. Meqqi Conun sağalmasından sonra qərara gəlir ki, onu Sprinqvud şəhərinə aparsın. Onlar gecələmək üçün № 1428 nömrəli evdə məskunlaşırlar, lakin bu müddətdə artıq Freddi qurbanlarının axtarışına düşmüşdür…

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
Ues Kreyvenin yeni qarabasması

**Ues Kreyvenin yeni qarabasması** () — 1994-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Filmin digər adı "Qarağac küçəsində qarabasma 7: Ues Kreyvenin yeni qarabasması" () kimi səslənir.

## Məzmun
"Qarağac küçəsində qarabasma" filmi çəkilən zaman qəribə hadisələr baş verir. Nensi rolunu ifa edən Hezer Lencenkempin oğlu gözlənilmədən yoxa çıxır. Freddinin əllərindəki iti uclu əlcək birdən-birə xüsusi effektlərlə məşğul olan film heyətlərindən birini öldürür və Hezerin ərini yaralayır. Zəlzələ səbəbindən Hezerin yuxudan oyanır və bunun bir yuxu olduğunu başa düşür. Onun əri iti bıçaqla barmağını kəsir. Qəribəsi ondadır ki, ərinin barmağı yuxuda necə kəsilmişdirsə, real həyatda da yuxuda olduğu kimi kəsilmişdir…

## Rollarda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*Ues Kreyvenin yeni qarabasması
Freddi Ceysona qarşı

**Freddi Ceysona qarşı** () — 2003-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi.

## Məzmun
Polisin və mediyanın səyləri nəticəsində Qarağac Küçəsində yaşayan gənclər arasında Freddi qorxusu unudulmağa başlamışdır. Freddinin köhnə gücünə qovuşa bilməsi üçün isə tək şansı təkrar ətrafa qorxu salacaq şəkildə gündəmə gəlməsidir. Freddi bunu bacarmaq üçün Qarağac Küçəsində bir qırğın etməsi üçün 13. Cümə ardıcıllığının qatili Ceysonu göndərir. Beləcə cinayətləri  eşidən hər kəs Freddyin geri döndüyünü zənn etməyə, ötərisi ıle böyük bir qorxu yaşamağa başlayırlar. Bu qorxu sayəsində Freddinin köhnə gücünü qazanar. Ancaq idarədən çıxan Ceyson Freddinin qurbanlarını da öldürməyə başlamışdır. Artıq bir-biriləri üçün təhlükə ünsürü olan iki qatil göl sahilində yaşanacaq böyük dueldə qarşılaşacaqlar...

## Rollarda

## Xarici keçidlər
*
*The Nightmare On Elm Street Companion
Kinetik enerji

**Kinetik enerji** — cismin və ya zərrəciyin öz hərəkəti hesabına malik olduğu enerjiyə deyilir. Kinetik enerji cismin kütləsi ilə sürətin kvadratı hasilinin yarısına bərabərdir: E_k=\frac{mv^2}{2}

Kinetik enerji haqqında teorem: Sabit qüvvənin işi kinetik enerjinin dəyişməsinə bərabərdir.

Kinetik enerji cismin kütləsindən və sürətindən asılıdır. Cismin kinetik enerjisi müsbət skalyar kəmiyyətdir.

Kinetik enerjini həmçinin: E_k= \frac{pv}{2} kimi ifadə etmək olar.

## İstinadlar
Qarağac küçəsində qarabasma (film, 2010)

**Qarağac küçəsində qarabasma** () – 2010-cu ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Film eyni ssenari əsasında qurulub. Filmin ssenarisi əvvəlkinə nisbətən fərqlənir.

## Məzmun
Sprinqvud şəhərində qəribə ölüm hadisələri baş verir. Əsasən, gənclər yuxuda olan zaman ölməyə başlayırlar. Nensi gənc qızdır. Ofisiantlıq edir. Amma gecələr qəribə qarabasmalar gördüyündən yata bilmir. Bunun səbəbi isə Freddi Krügerdir…

## Rollarda

## Saundtrek

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* 
* "Qarağac küçəsində qarabasma" 
* Qarağac küçəsində qarabasma Metacritic.com saytında
* Rejissor ilə intervyu
Freddinin qarabasmaları (teleserial, 1988)

**Freddinin qarabasmaları** () - 1988-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ serialıdır. Filmin yaradıcısı Ues Kreyvendir.

## Məzmun
Ohayo ştatının Sprinqvud şəhərciyində müxtəlif səviyyədə qəribə qətillər baş verir. Bu hadisələr, əsasən, kiçik yaşlılar arasında baş verir. Əslində isə əhali yatan zaman Freddi Krüger onları qorxudaraq yuxuda öldürür. Serialın ilk seriyasında Freddinin valideynləri göstərilir. Valideynləri onu öldürürlər ki, Freddi heç kəsə zərər yetirməsin. Lakin serialın mövzusu orijinal filmlərin mövzularından fərqlənir. Nensinin valideynləri mövzuya görə göstərilməyib. Freddinin isə bəzi epizodlarında bir sinifdə oxuyan sinif şagirdlərini öldürməsi onun görünüşünü nisbətən cavanlaşdırır...

## Seriyalar

## Xarici keçidlər
* Freddinin qarabasmaları serialının Fan səhifəsi 
*
Şəmsəddin Xanbabayev

**Şəmsəddin Hüseynqulu oğlu Xan-Babayev** () — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi.

## Həyatı
Şəmsəddin Hüseynqulu oğlu Xan-Babayev 1939-cu il aprelin 1-də Naxçıvan MSSR Ordubad rayonunun Aşağı Əndəmic kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğulduğu kənddə almışdır. 1959-cu ildə Azərbaycan Kommunal və Tikinti Texnikumunu bitirmişdir. 1964–1969-cu illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1963-cü ildə Bakı şəhərindəki Ağac Emalı Kombinatında başlamışdır. 1965-ci ilədək II dərəcəli dəzgahçı, yığma sexinin ustası işləmişdir. 2 il Abşeron Rayon Kommunal Təsərrüfatı şöbəsində mühəndis olmuşdur. 1967-ci ildən Abşeron Rayon Təmir-tikinti idarəsində iş icraçısı, baş mühəndis, 1968-ci ildən həmin idarənin rəisi, 1976-cı ildən Naxçıvan MR Kommunal Təsərrüfatı nazirinin müavini, 1977-ci ildən Ordubad Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1980-ci ildən Ordubad Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1983-cü ildən Naxçıvan Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1990–1992-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Plan Komitəsinin sədri — Baş nazirin müavini, 1992-ci ildən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Baş naziri, 2000–2004-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 oktyabr 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilib.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 30 mart 2009-cu il tarixli sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni, 4 aprel 2014-cü il tarixli sərəncamı ilə "Şərəf" ordeni, 28 mart 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə 1-ci dərəcəli "Əmək" ordeni, 2 fevral 2024-cü il tarixli sərəncamı ilə "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur.

Ailəli idi. İki övladı var.

13 yanvar tarixində vəfat edib. "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunub.

## İstinadlar

## Mənbə
* "Azərbaycanda Kim Kimdir" Ensiklopedik məlumat kitabı.
Ama Xanım

**Amma Xanım** - türk və altay mifologiyalarında Yaradıcı Tanrıça. **Amma Xanım** olaraq da deyilir. İskitlerdeki Apa (Abay) adlı Tanrıça ilə arasında bir bağ ola bilər. Umay ilə eyni Tanrıça olduğu irəli sürülür. Şumerlərdə də Ama adlı bir Tanrıça mövcuddur. Anadoluda ama, eme, apa, ebe kimi sözlər həmişə qadın qohumları izah edir. Bəzən evi qoruyan bir Tanrıça olaraq adı keçir.

## Etimologiya
(Am/Em) kökündən törəmişdir. Bu kök türkçe və monqolcada qadınlıq, dərman, eşq kimi anlayışlarla əlaqəlidir. Amı sözcüyü monqolcada həyat deməkdir. Türkcədəki Eme (Bibi, Xala) ilə əlaqəlidir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Ambar Ana

**Ambar Ana** - türk və altay mifologiyasında qadınlıq ilahəsi. Qadınları və qadınların etdiyi işləri güdür. Qadınların işlərinə kömək edir. Onun şərəfinə təşkil edilən mərasimlər vardır. Qadın şamanlar ondan kömək diləyirlər.

## Etimologiya
(Am / Em) kökündən törəmişdir. Bu kök türkcədə dişilik bildirir. Məsələn əmmək və əmizdirmək dişil məzmuna malikdir. Anbar mənasındakı ərəbcə ambar sözü ilə əlaqəsi yoxdur. Em kökü eyni zamanda yaxşılaşdırmaq və dərman mənalarıyla də əlaqəlidir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Andar xan

**Andar xan** — türk və altay mifologiyalarında od tanrısı. **Andır Xan** olaraq da tanınır. Atəşi qoruyur. Bəzən əsəbiləşərək yer üzündə yanğınlara səbəb olur. Əlində bir "yola" (məşəl) ilə ifadə edilir. Saçları oddandır. Gözləri alov saçar. Heybətli və əzələli bir görünüşü vardır. Məşəli özbaşına heç sönmədən davamlı yanar. Bitkilərin qoruyucu tanrısı olaraq da görülər. Yeraltının və ya cəhənnəmin qoruyucusu olaraq da deyilər.

## Etimologiya
(An/Yan) kökündən törəmişdir. Anmaq (xatırlamaq) və and sözlərindən gəlir. Çox xatırlanan, adına and edilən deməkdir. An/Yan əlaqəsiylə yandıran mənasına da gələ bilər. Qədim türkcədə ovlanmaq mənası da ehtiva edən An kökündən gəlməkdədir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (S-13)
And

**And** — türk və monqol xalq mədəniyyətində və inancında əhd, söz vermə. **Ant** olaraq da deyilir. Monqolcada **Anda** və ya **Andgay** deyilir.

## Məna və tərif
Anddan dönmək böyük bir günah və cinayət olaraq qəbul edilir. Sözün müqəddəs gücündən qaynaqlanan bir anlayışdır. Söz ilə bildirdiyi davranış, nəticə və ya obyekt arasında bir fərqlilik olmadığı, sözün (və adların) bir mənada bunların ruhu olduğu, söz ilə bunlar arasında cisimi bir bağ olduğu düşüncəsinin bir nəticəsidir. Böyük bir and içilirken bir qaba qan axıdılması səbəbi debudur. Başkırtlar'da yeri qazaraq and içmə faktı da məzarı çağrıştırması ilə əlaqəlidir. Bu gün belə "And içmək" təbiri istifadə edilər və and edilərkən içilən Süd ilə əlaqəlidir. Söz Vermek deyimi də sözün bir obyekt kimi başqalarına devrdildiği düşüncəsinin bir qalıqları. Məhkəmələrdə və ya Millət Məclislərində and içilərək işə başlanır. Yemin anlayışı bəşəriyyətin ortaq hisslərində biridir və yerinə qoyulmadığını insanın heç olmasa qürurunda bir azalma meydana gələcəyinə, bəzən də fəlakətlərlə karşılaşılacağına istər müasir, istər ilksel dərhal hər cəmiyyətdə inanılar. Türk-monqol mədəniyyətində əhəmiyyətli bir yer tutan qan qardaşlığı də yenə and içilərək həyata keçirilir və bu qan qardaşı olmuş bu insanlara Andlı deyilir.

## Andlı
Monqolcada **Anda** və ya **Andakar** deyilər. And içib qan qardaşı olmaq deməkdir. Bir tasın içərisinə qoyulan südə biləklərində açılan kesikten qan damlatarak içib qan qardaşı olunur. Türklərdə və monqollarda ortaq bir ənənədir. Monqol mifologiyasında "Anda Bars" deyilən və insanlarla kankardeş olmuş bir Pars ongunu vardır. Anda'lık türklərin ən əski ənənələrindən biridir. Andalar bir-birlərini qardaşlarından daha irəlidə qoruyar, sayar və kayırmaya çalışarlar.

## Tobadı
**Tobadı** — türk, çuvaş və altay xalq inancında and sözüdür. **Tupata** olaraq da deyilər. "Vallah" və ya "Billah" kimi mənalarda istifadə olunur. "Tobadı doğru deyirəm" kimi… Skif ocaq tanrısı Tabıtı'nın adıyla da əlaqəlidir. Sözün mənşəyi, köhnə türkcə və monqolca düz, düz çökmək mənası ehtiva edər. Hətta eyni məna tungus və mançur dillərində də vardır. Mənşəyi tam olaraq təsbit etmək bu an üçün çətin görünməkdədir. Toba (Tabgaç) şəklində bilinən qədim türk tayfasının adını da ağla gətirər. Tapmaq feli ilə də əlaqəlidir (bu fel anadolu türkcəsində ibadət etmək deməkdir). Çuvaşça Tob və ya Tup sözcüyü evin ortası mənasını verər.

## Etimologiya
(An) kökündən törəmişdir. Söz vermə, müqavilə mənalarını ehtiva edir. Monqol mənşəlidir. An kökü monqol və türkcədə tutmaq mənasını saxlayar. Köhnə altaycada Anta, Tunguz və Mançu dillərində də Anda formasıyla iştirak edər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Aranq

**Arank** - türk və tatar mifologiyasında su cini. **Arang** və ya **Anank (Anang)** olaraq da deyilir. "Aranklar" şəklində çoxluq olaraq xatırlanarlar. Sayları çoxdur. Suyun içində olduğu qədər su xaricində də yaşayırlar və hər tərəf onlarla doludur. Suların axışına hökm edərlər. Yaxşı davranan varlıqlardır, nadir olaraq pis davranarlar. İnsanları qoruyarlar. Bəzi müqəddəs insanlar onları hegemonluğu altına ala bilərlər. Səhrada susuz qalıb ölmə nöqtəsinə gələn kəslərə kömək edərlər. "Eren" sözcüyü ilə əlaqəli görünməkdədir. Türk xalq mədəniyyətində çöldə susuz səfər edən və ya suya ehtiyac duymadan çöldə yaşayan övliya qissələri izah edilər. Suların axışına hökm edərlər.

## Yaranlar
**Yaran** - türk və altay xalq inancında su cinləridir. Yərən (Yeren) də deyilir. Sularda yaşayırlar. Ümumiyyətlə insanlara zərər vermirlər. Ərən (İrən/Yirən) sözləri ilə əlaqəlidir. Söz; faydalılıq, kömək sözləri ilə eyni kökdən gəlir.

## Etimologiya
(Ar/Er) və (An) köklərindən törəmişdir. Axtarmaq və çatmaq felləriylə əlaqəlidir. Anan forması isə An köküylə bağlı olub zehin gücünü ifadə edir. Tunqus-mançu, monqol-buryat və türk-altay dillərində iştirak edən və pis ruhlarla və o biri alamla ünsiyyətə keçməyi ifadə edən Ar kökündən törəmişdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Etual Filant Lome FK

| başlıq         = Etual Filant
| emblem         = 
| klubun tam adı = 
| rəngləri       = 
| ləqəbi         = 
| yaranma tarixi = 1932
| stadionu       = Oskar Antoni stadionu
| tutumu         = 10.000

**Etual Filant** — Toqonun ən titullu futbol klubu.

## Tarixi

1932-ci ildə yaranmışdır.

Etual Filant 1960-cı ilədək 12 dəfə ölkə çempion olsa da, bu titullar FİFA tərəfindən tanınmamışdır. Bundan sonra komanda daha yeddi dəfə Toqo çempionatının qalibi olub. Klubun sonuncu çempionluğunu 1992-ci ildə bayram etmişdir.

### Yol qəzası

2011-ci ilin noyabrında klubun 8 futbolçusu yol qəzasında həlak olmuşdur. Ölənlərin hamısı Toqo millisinin üzvü idi. Daha 28 nəfəri isə ciddi xəsarət almışdır.

Hadisə Etual Filantın Semassi ilə oyuna getdiyi zaman Akapama şəhəri yaxınlığında baş vermişdir. "Etual Filant" komandasının avtobusu dərəyə aşıb. Nəticədə yoldan çıxan avtobusda yanğın baş verib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şahzadə Cahangir

**Şahzadə Cahangir** () — Sultan Süleyman Qanuninin Xürrəm Sultanla olan nikahdan dünyaya gələn oğludur.

## Həyatı
Şahzadə Cahangir 1531-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Təhsilini sarayda tamamlamışdır. Fiziki qüsurlu dünyaya gəlmiş, bu səbəblə ətrafındakı insanlar tərəfindən təcrid olunmuşdur. Qardaşı Şahzadə Bəyazidlə birlikdə möhtəşəm bir mərasimlə sünnət edilmişdir. 28 sentyabr 1539-cu ildə baş tutan və 2 həftə davam edən mərasim əsnasında bacısı Mehrimah Sultan da o illərdə Diyarbəkir bəylərbəyi olan Rüstəm Paşayla evləndirilmişdir.

Həddi buluğa çatdığı yaşlarda atası tərəfidən Amasiya sancaqbəyliyinə gətirilmək istənsə də, xəstəliyi səbəbilə bu vəzifəni qəbul etməmişdir. Saraydakı günlərini xəttatlıqla və "Zarifi" təxəllüsü ilə şeir yazmaqla keçirmişdir. Atasının yalnız 2 səfərində iştirak etmiş ancaq bütün səfər dövrünü xüsusi kəcavədə həkim nəzarətində yatalaq olaraq keçirmişdir.

Qatıldığı son səfər olan Naxçıvan səfərində isə böyük qardaşı Şahzadə Mustafa atası tərəfindən edam edilmişdir. Şahzadə Mustafa, Cahangirin ögey qardaşı olsa da, daim ona xoş münasibət göstərmişdir. Ən sevimli qardaşının bu şəkildə öldürülməsinə dözə bilməyən Şahzadə Cahangir ordu Hələbə girdiyi əsnada vəfat etmiş, cənazəsi təcili olaraq paytaxta daşınmışdır. Paytaxta gətirilən cənazə anası Xürrəm Sultan tərəfindən qarşılanmış, səfərdə olan sultanın yerinə bütün cənazə mərasimi Xürrəm Sultan tərəfindən tərtib olunmuşdur. Məzarı qardaşı Şahzadə Mehmed üçün inşa edilən Şahzadə məscidində yerləşir.

Xəstə oğlunun gənc yaşda ölümü Sultan Süleyman Qanuniyə pis təsir göstərmişdir. Cahangirin adını əbədiləşdirmək məqsədilə Qanuni tərəfindən İstanbulda Cahangir səmti salınmışdır.

## İstinadlar
Ante Markoviç

**Ante Markoviç** — sosialist Xorvatiyasının 7-ci prezidenti; Yuqoslaviyanın sonuncu baş naziri

Ante Markoviç 25 noyabr 1924-cü ildə Konitsa şəhərində anadan olub.

1954-cü ilə Zaqreb univesitetini bitirmişdir.

1986-1988-ci illərdə sosialist Xorvatiyasının 7-ci prezidenti olmuş, 1989-cu ildə isə Yuqoslaviyanın baş naziri təyin olunmuşdur.

1990-cı ildə Ante Markoviç siyasətdən uzaqlaşaraq biznesə başlamışdır. 2000-ci illərdə Makedoniya hökuməti yanında iqtisadi sahədə məsəhətçi işləmişdir.

2011-ci ilin noyabr ayının 28-də vəfat etmişdir.
Oskar Antoni stadionu

**Oskar Antoni stadionu** — Toqonun Lome şəhərində stadion. Etual Filant Lome futbol klubu ev oyunlarını bu stadionda keçirir. Tutumu 10.000 nəfərdir.

## İstinadlar
Arpağ

**Arpağ** — türk və altay mifologiyasında və xalq kültürlerinde əfsun mənasını verir. Sirrli söz, mistik dua, sehr deməkdir. **Arbağ (Arba)** və ya **Arvağ (Arva)** olaraq da deyilər. Yenə eyni kökdən törəyən **Arvas, Arbaş, Arbış, Arbuz** sözləri də eyni mənaları ehtiva edir. Arbağçı deyilən efsuncular tərəfindən oxunur. Xəstələrə yaxşılaşdırmaq, pislikləri və pis ruhları savuşturmak üçün edilən dua. Məsələn ilanın zehrinin təsirini yox etmək və ya ilan, əqrəb kimi heyvanların sokmasını qarşısını almaq üçün edilən və oxunan arpağlar vardır. Bu arpağlar nəticəsində ilanın və ya əqrəbin soxmadığı inancı Anadoluda bu gün belə geniş yayılmışdır. Arbamak və ya Arvamak (əfsun etmək) feli Anadoluda xalq ağzında istifadə davam etməkdədir. Göz boyamaq (göz rəngləmək), gözbağı etmək, sehr etmək deməkdir. Bir sıra sehrli sözlər və dualarla obyektlərin və insan həyatının təbii axışını təsir məqsədlər.

## Etimologiya
(Ar) kökündən törəmişdir. Arbamak felindən törədilmişdir. Çaşdırmaq mənası vardır. Kökte araya girmək məzmunu tapılar. Cadu edən adam, ruhlarla və ya fövqəltəbii güclərlə insanların və təbii proseslərin arasına girməkdədir. Ər kökü isə çatmaq (çatmaq) mənasını saxlayar ki, gizli məlumatlara və varlıqlara çatmaq deməkdir. Tungusca Ar; etmək, çalışmaq mənalarına gəldiyi kimi, qorxu, kötüruh görmək kimi mənalarda daşıyır. Monqol Ar kökü yol, üsul məzmunu saxlayar.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici Keçidlər
* İlancı Hacı 
* Uğur Dündar və İlancı Hacı
Böyük Kolumbiya

**Böyük Kolumbiya** () və ya **Kolumbiya Respublikası** () – Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvatorun müasir ərazilərini əhatə etmiş dövlət. Dövlətin quruçusu Simon Bolivar, Latın Amerikasında yaşayan yerli xalqları, vahid şəkildə birləşdirmək məqsədilə BKR adlı dövlət yaratmışdır. Dövlətin qurulmasına qarşı çıxan İspaniya dərhal hərbi müdaxiləyə başlamışdır. 1819-cu ilə qədər davam edən silahlı mübarizənin sonunda, Simon Bolivar qalib gəlmiş və üç dövlətin birləşməsindən yaranan *Böyük Kolumbiya Respublikasının* müstəqilliyini rəsmən elan etmişdir. Dövlətin ilk prezidenti olan Simon Bolivara BKR-in ən yüksək mükafatı *Libertador* (Xilaskar) ordeni verilmişdir. Birliyə daxil olan Venesuelanın digər iki dövlət üzərində üstünlük əldə etmək istəməsi, tərəflər arasında fikir ayrılığına səbəb olmuşdur. 1830-cu ildə Venesuela, Yeni Qranada Respublikası və Ekvadorun formalaşması ilə *Böyük Kolumbiya Respublikasının* fəaliyyətinə fikir ayrılığı səbəbindən son qoyulmuşdur.

## İstinadlar
PDF

**PDF** (**P**ortable **D**ocument **F**ormat; *Daşına bilər Sənəd Formatı*) — "Adobe" şirkəti tərəfindən 1992-ci ildə yayımlanan platformalar arasında daşına bilən və yazdırıla bilən sənədlər yaratmaq məqsədiylə çıxarılmış ədədi bir fayl formasıdır.

PDF formatı geniş yayılmışdır və bir çox əməliyyat sistemi üçün pulsuz görüntüləyicilərin mövcudluğu səbəbindən, adətən redaktə olunması gözlənilməyən sənədlərin paylaşılması üçün istifadə olunur.

## Tarix
PDF formatının inkişafı 1991-ci ildə Con Vornokun PostScript-in sadələşdirilmiş versiyası kimi "Camelot" layihəsini təklif etməsi ilə başladı. Bu yanaşma sənədlərin istənilən ekranda və platformada göstərilməsini hədəfləyirdi.

Adobe Systems 1993-cü ildə PDF spesifikasiyasını pulsuz istifadəyə verdi və format xüsusilə desktop nəşriyyatı proseslərində geniş yayılmağa başladı. PDF digər formatlarla — DjVu, Envoy və Adobe-nin öz PostScript formatı ilə — rəqabət aparırdı.

PDF 2008-ci ildə açıq standart kimi qəbul edildi və Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı tərəfindən ISO 32000–1:2008 olaraq dərc olundu. Bu dövrdə Adobe PDF ilə bağlı bütün zəruri patentlər üçün ödənişsiz istifadə icazəsi təqdim etdi.

PDF 1.7 versiyası Adobe-yə məxsus bəzi texnologiyaları — məsələn, XFA və JavaScript genişləndirmələrini — normativ istinad kimi saxlayırdı. Bu texnologiyaların spesifikasiyası yalnız Adobe tərəfindən dərc olunurdu və bir çox üçüncü tərəf PDF tətbiqlərində dəstəklənmirdi.

2017-ci ildə ISO PDF-in ikinci əsas versiyasını — ISO 32000–2:2017 (PDF 2.0) — dərc etdi və bu standart Adobe-yə məxsus texnoloji istinadları tamamilə çıxardı. 2020-ci ildə bu versiyanın yenilənmiş nəşri çap olundu.

2023-cü ildə PDF Association PDF 2.0 standartına (ISO 32000–2) pulsuz çıxışı istifadəyə verdi.

## Lisenziyalaşdırma
PDF fayllarını oxuyan və ya yaradan tətbiqlərin hazırlanması üçün heç kəs Adobe Systems şirkətinə lisenziya haqqı ödəməyə məcbur deyil. Adobe PDF ilə bağlı müəyyən patentlərə sahib olsa da, bu patentlər PDF spesifikasiyasına uyğun proqram təminatının hazırlanması üçün royalty-free (ödənişsiz) şəkildə lisenziyalaşdırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Adobe PDF 101: Quick overview of PDF 
* Adobe: PostScript vs. PDF – Official introductory comparison of PS, EPS vs. PDF.
* ''PDF Standards….transitioning the PDF specification from a de facto standard to a de jure standard''  – Information about PDF/E and PDF/UA specification for accessible documents file format
* ISO 19005–1:2005 Document of the PDF/A-1 Standard at the International Organization for Standardization (chargeable)
* PDF Reference
** Latest PDF version specification (including free version of the ISO standard)
** Books: PDF 1.6 (ISBN 0-321-30474-8), PDF 1.4 (ISBN 0-201-75839-3), PDF 1.3 (ISBN 0-201-61588-6)
* Portable Document Format: An Introduction for Programmers – Quick one-page intro to PDF vs. PostScript and PDF internals (up to v1.3)
* The Camelot Paper  – the paper in which John Warnock outlined the project that created PDF
* Everything you wanted to know about PDF but were afraid to ask  – recording of talk by Leonard Rosenthol (Adobe Systems) at TUG 2007
Ermənistan gerbi

**Ermənistan gerbi** — Ermənistanın rəsmi gerbi. 19 aprel 1992-ci il tarixində təsdiq edilmişdir. Üstündə sola baxan bir qartal və sağa baxan bir aslan fiquru vardır. Gerbin ortasındakı narıncı qalxanın içindəki dağ isə Ağrı dağıdır. Ermənistan gerbi Ermənistanın hədəfləri və məqsədləri haqqında məlumat verir.

## Tarixi gerblər

Fayl:Coat of Arms of the First Republic of Armenia.png|Ermənistan Demokratik Respublikasının gerbi (1918)
Fayl:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1922-1924).svg|Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikasının gerbi (1922–1936)
Fayl:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|Ermənistan SSR-in gerbi (1936–1991)


## Həmçinin bax
* Ermənistan bayrağı
Qazaxıstan azərbaycanlıları

**Qazaxıstan azərbaycanlıları** — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Qazaxıstanda yaşayan hissəsinin adı, Qazaxıstanın bütün ərazisində məskunlaşmışdırlar. Qazaxıstanda yaşayan soydaşlarımızın əksəriyyəti XX əsrin 30-cu illərinin siyasi repressiya dövründə oraya məcburi köçürülənlər və onların övladlarıdır. Onların içərisində dövlət və hökumət strukturlarında, icra və seçkili orqanlarda təmsil olunanlar, özəl sektora rəhbərlik edənlər də az deyildir. Qazaxıstanın 16 vilayətindən 14-də azərbaycanlılar özlərinin icma və birliklərini yaratmışlar. 2007-ci ilə olan qeyri-rəsmi mənbələrə əsasən Qazaxıstanda 110,000-300,000 arasında etnik azərbaycanlı yaşayır. Rəsmi məlumata əsasən 1 yanvar 2012-ci il tarixinə Qazaxstanda 93,490 nəfər etnik azərbaycanlı yaşayır.

## Tanınmışlar
*Məhərrəm Məhərrəmov
*Nicat Rəhimov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Merke
Moyka Zlobko Vayql

**Moyka Zlobko Vayql** (sl. *Mojca Zlobko Vajgl*) — Sloveniya arfa ifaçısı, musiqiçi, Lyublyana Musiqi Akademiyasının arfa və kamera musiqisi üzrə professoru.

## Həyatı

Moyka Zlobko Vayql arfa ifaçısı və Lyublyana Universiteti Musiqi Akademiyasının müəllimi olmaqla yanaşı, Sloveniya və həmçinin dünyada solo ifaçı və kamera musiqisi sahəsində tanınmış öncül musiqiçilərdən biridir.

O, 1991-ci ildə Lyublyanadakı Musiqi Akademiyasının məzunu olmuş və fəaliyyətinə solo arfa ifaçısı kimi Lyublyananın Milli Sloven Opera və Balet teatrının orkestrində başlamışdır. Lakin tezliklə bütün istedadını solo və kamera musiqisinə həsr etmək qərarına gəldi. Daha sonra o, Hamburqda professor Mariya Qrafın müəllimlik etdiyi Musiqi və Teatr Akademiyasında arfa ifası üzrə aspiranturanı bitirmişdir.

Tezliklə Moyka Zlobko geniş və müxtəlif məzmunlu repertuara malik tanınmış solo ifaçısına çevrildi. O, bir sıra bəstəkarları arfa ilə solo musiqisi, eləcə də müxtəlif alətlərlə səsləndirilən əsərlər yazmağa həvəsləndirmişdir. Bu əsərləri məhz özü tez-tez bütün dünyada öz konsertlərində müvəffəqiyyətlə ifa edir.

Solo ifaçı kimi o, çoxsaylı məşhur ansambllar, o cümlədən Berlin Simfonik Orkestri, Stokholm Kamera Orkestri, Hamburq Filarmoniyasının Kamera Orkestri, Leypsiq Simli Kvarteti, Ars Amata Sürix, Venesiyadakı Paduya Orkestri, Belqrad Filarmoniyası, Sarayevo Filarmoniyası, Kiyev Milli Kamera Orkestri və Zaqrebdəki Xorvat Kamera Orkestri, "Uiener Konsert Verein" və digər orkestrlərin müşayiəti ilə çıxış etmişdir. Moyka Zlobko Vayql daha çox Sloveniya Filarmoniyası və RTV Sloveniya Simfonik Orkestri ilə birgə solo ifaçı kimi çıxış etmişdir.

Kamera musiqisi ustası kimi o, bu cür ansambllarda çıxış etmiş, onun həm solo, həm də orkestrin müşayiəti ilə ifaları bir sıra radio və televiziya verilişlərində yayımlanmışdır. Moyka Zlobko Vayqlın bu günə qədər yeddi solo CD-si işıq üzü görmüşdür.

Musiqi bu qabaqcıl ifaçını bütün Avropa boyu səyahətə vadar etmişdir. O, ifaçı kimi İsveç, Norveç, Latviya, İtaliya, Almaniya, İsveçrə, Avstriya, Portuqaliya, Macarıstan, Çexiya Respublikası, Polşa, Xorvatiya, Makedoniya Respublikası, Serbiya, Monteneqro və Kanadada qonaq ifaçı kimi çıxış etmişdir. O, həmçinin Budapeşt, Dubrovnik, Şlezvik-Qolşteyn, Skopye, Riqa, Klagenfurt, Split və Lyublyanada keçirilən musiqi festivallarında da iştirak etmişdir.

O, 2000-2002-ci illər arasında Vyanada, 2002-2004-cü illər arasında isə Berlində yaşamış və işləmişdir.

Moyka Zlobko Vayql 28 noyabr 2011-ci ildə Bakıda M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında Leypsiq simli kvarteti ilə konsert vermişdir.

4 avqust 2012-ci ildə Qəbələdə keçirilən IV Beynəlxalq Musiqi Festivalı çərçivəsində Sloveniyanın məşhur "Tartini kvarteti"nin konserti zamanı Miran Kolbl, Romeo Druker, Aleksandr Milosev, Milos Milejnik kimi musiqiçilərlə birlikdə çıxış etmişdir.

Moyka Zlobko Vayql Lyublyana Musiqi Akademiyasının arfa və kamera musiqisi üzrə professorudur.

## İstinadlar
Buz

**Buz** — bərk aqreqat halında olan su, mineral. Bəzən buz dedikdə bərk aqreqat halında olan maddələr də nəzərdə tutulur. Məsələn, quru buz, ammiak buzu və ya metan buzu.
## Buzun sürüşkənliyi
Buz hamar bir səth olduğu üçün düşünüldüyü kimi sürüşkən deyil. Bu vəziyyət belədir, buz konkisinin çox kiçik səthinə olan təzyiq nəticəsində toxunduğu yerdəki buz əriyir və konki bu nazik su təbəqəsi üzərində hərəkət edir. (Ucu iti bıçaq kimi olan konkilərin sahəsi buza o qədər kiçik toxunur ki, buzun səthini dərhal əridir, ərimə temperaturunu 1&nbsp;°C azaltmaq üçün tam olaraq 130 kq/sm2 tələb olunur.) 
## Su buzunun əsas xüsusiyyətləri
Hazırda üç amorf və 15 kristal formalı buz modifikasiyası məlumdur.

Təbii şəkildə Yerdə buz ancaq bir kristal modifikasiyada, geksoqonal sinqoniya (Buz Ih) şəklində mövcuddur. Ih buzunda hər Н2O molekulu eyni məsafədə yerləşən dörd molekulla əhatə edilir. Bu məsafə 2,76 Å-yə bərabərdir və düz tetraderin zirvəsində yerləşir.

Buzun sıxlığı 0&nbsp;°C-də 916,7 kq/m³-dir, bu isə suyun (999,8 kq/m³) sıxlığından azdır. Buna görə də su buza çevrilərkən öz həcmini təqribən 9% artırır. Buz sudan yüngül olduğuna görə su hövzələrində suyun üst səthini örtür və bununla da suyun tam donmasının qarşısını alır.

Buzun] əriməsi üçün tələb olunan istilik həcmi 330 coul/kq-dır. Nümunə üçün dəmirin əriməsi üçün tələb olunan istilik həcmi 270 coul/kq-dır. Buz və ya qarın əriməsinə tələb olunan istilik həmin çəkidə olan suyun 0–dan 80&nbsp;°C-dək qızdırılması üçün lazımdır. Bu sistem yerin istilik sisteminin qorunmasında vacib amil sayılır.

Buza təbiətdə adi buz və qar, qırov və s. şəklində rast gəlinir. Öz ağırlığı altında plastik forma alır. Buz suya nisbətən təmiz olur, çünki, buz kristalı qəfəsində ilk növbədə su molekulları durur. Ancaq buz duzludursa bu suyun duzlu dəniz suyundan yaranması ilə bağlıdır.

## Buzdan praktikada istifadə edilməsi

Şimal qütbündə yaşayan yerli xalqlar buzdan iqlu adlanan evlər quraşdırırlar.

## Həmçinin bax
* Buz dövrü
* Maye
* Su
* Buzlaq

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Buz
* Buzlaq
* Buzbağlama
Asar

**Asar(lar)** - German-skandinav mifologiyasında  Asqardda yaşayan ali tanrılara deyilir.  Asarların başçı Odin sayır. Digər mədəniyyətlərdə: türk, altay, monqol və tibet mifologiyalarında tanrılar yurdu. **Azar** olaraq da deyilər. Tanrıların yaşadığı səma deməkdir. Eyni söz tanrı mənasına da gəlir. Azəri millət adının buradan törədiyini irəli sürən bəzi görüşlərdə mövcuddur. Tibet və monqol mətnlərində də iştirak edən, hətta Skandinaviya mifologiyalarında belə bənzər bir sözlə "Aesir" şəklində Tanrılar birliyini ifadə edən ortaq bir ünsürdür. Asarı sözcüyü də Tibetcədə Göy Tanrılarını təyin etməkdə istifadə edilər. Monqolcada asar çadır deməkdir. Türklərdə göyün böyük bir çadır olaraq qəbul edilməsi fikirinin bir başqa nümunəsidir. Çox Tanrılı dinlərin az qala hamısında Tanrılar birliyinin insanlardan uzaq bir yerdə (ümumiyyətlə göylərdə bir dağda) yaşadığı inancı məşhurdur.

## Asarılar
Deyilənlərə görə, yeni dünyanın yaradılma zamanı gəldiyində, uzaq bir yerdə, şiddətli bir qasırğa qopar, qaranlıq çökər və qarışıqlıq olar. O zaman, Asar tanrılarının yurdu olan səmada böyük bir döyüş çıxar. Asarılar dağılır və yurdlarının qalıqları üzərində yenidən yeddi mərtəbəli bir ölkə qurulur. Ancaq Asarılar arasında qarışıqlıq hələ davam etməkdədir. Təkrar şiddətli qarşıdurmalar başlayır. Bu səbəblə Asarılar günahlarına görə, köhnə tanrısal xüsusiyyətlərini itirərlər. Uzun illər keçər və Asarılar Sümer dağının geniş təpəsinə yerləşərlər. Cənnətdə qarışıqlıq daha da artar. Asarılar, göydəki yerlərindən aşağı düşərək, ən sonunda torpaqda yaşamağa başlayırlar. Sümer Dağı və ətrafındakı çöllərdə kimsə yaşamadığından qaçaq tanrılar oralara yerləşib, yer üzünün ilk sakinlərini yaradırlar. Bir gün, bunlardan biri torpaqda yetişən bal kimi ləzzətli bir meyvədən dadar. Digərləri də onun etdiyinin eynisi edincə öz ilahi təbiətlərini hamısıyla itirərlər və insana çevrilərlər.
 
## Etimologiya
(As / Az) kökündən törəmişdir. Asılı yer deməkdir. Bundan başqa asarmak hərəkəti, qorumaq, saxlamaq mənası ehtiva edər. Mançuca və monqolcada Asar / Asar sözcüyü çadır mənası daşıyır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Boyko Borisov

**Boyko Borisov** () — Bolqarıstanın baş naziri.

## Futbolçu karyerası
Bolqarıstanın futbol üzrə III divizionunda çıxış edən "Tayqers" klubunda oynayır.

## İstinadlar
Sarı üçskillinq

right
**"Sarı üçskillinq"** — Dünyanın ən bahalı poçt markası.

Çəkisi 0,03 qramdır. Bu marka çəkisi və həcminə görə də dünyada ən qiymətli hesab edilir.

Markanın 1855-ci ildən müasir dövrə qədər gəlib çıxması 14 yaşlı isveçli şagirdin hesabına baş vermişdir. O, həmin vaxt markanın zibil vedrəsinə atılmasının qarşısını almışdır.

"Sarı üçskillinq"in qəribəliyi odur ki, markanın ştampı sarı rəngdədir. Halbuki, İsveç poçtunun qaydalarına əsasən, ştamp yaşıl rəngdə olmalı idi.

İndiyə kimi markanın bir çox sahibi olmuşdur. 1996-cı ildə 2,2 milyon dollara satılmışdır. 2010-cu ildə isə 7,3 milyon dollara yenidən hərraca çıxarılmışdır.

## Mənbə

* Çəkisi 0,03 qram olan marka 7,3 milyon dollara satılacaq. '''zaman.az'''
Azna xan

**Azna Xan** - türk və altay mifologiyasında fəsad ilahı. Məşhur olaraq **Ayna Xan** adıyla da bilinir. **Adna Xan** da deyilir. Yer üzündə qarışıqlıq çıxarar. Pisliyə dair bütün xüsusiyyətləri bünyəsində saxlayar. Fürsət tapdığında insanlara və yer üzünə zərər verər. Yeraltında yaşayır. Ayna Xana bağlı pis ruhlar vardır və onlar da Aynalar (Aznalar) adıyla xatırlanar. Yer üzündə pislik çıxarmaq istədiyi zaman bu ruhları göndərir. Aynalar bu mənada Şeytan anlayışı ilə özdeşleşmişlerdir. İnsanların ruhlarını oğurlayıb apararaq xəstəlik verirlər. Bəzən Ayna Xan, uşaqları pleyer və qaçırır. Bəzi Türk boylarında Cuma gününə Ayna Gün adı verilmişdir. Burada bu günlərə yüklənən mənfi bir mənadan daha çox, yeraltındakı ruhların yalnız o gün icazə verilərək dünyadakı evlərini görmələrinə icazə verildiyi üçün bu adı daşıdığı aydın olmaqdadır. Bəzən destanlarda Ayına Hotun (Ayna Xanım) adlı dişi bir xarakterə də rast gəlinir.

## Etimologiya
(Az / Ay / Ad) kökündən törəmişdir. Ayırmaq mənasını ehtiva edər. Qarışmaq, çaşma kimi mənalar da mövcuddur.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Aylanu

**Aylanu** - türk mifologiyasında və xalq inancında can dəyişdirmə, yəni bir başqasının yerinə öz canını vermə, "Öz Yerinə Öz" anlayışı. **Aylanı** da deyilir. Bir adamın başqasının yerinə ölməyi qəbul etməsidir. Ən gözəl və ən mükəmməl nümunəsi Dəli Domrul əhvalatında iştirak edir. İnsanın nə qədər fədakarlıq və ərdəm sahibi olduğunun bir ilahi qüdrət tərəfindən ölçülməlidir. İnsanın lazım olduğunda ailəsi və bu səbəbdən vətəni uğrunda canından imtina edib keçə bilməyəcəyik sınanır.

## Etimologiya
(Ay / Ağ) kökündən törəmişdir. Köçmək, dəyişmək mənalarını ehtiva edər. Aylanmak sözü gəzmək, hərəkət etmək, sürmək kimi tərkibə malikdir. Monqolcada Ayl sözcüyü qohumluq bağını ifadə edər.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Cənubi Asiya

200px|thumbnail|Cənubi Asiya
200px|thumbnail|Cənubi Asiyanın peykdən çəkilmiş görünüşü
**Cənubi Asiya** (, , , , , , , , , , ) — Asiyanın bölgəsi.

Region Himalay dağlarından cənubda və Hind okeanındakı adalarda yerləşən ölkələrdən ibarətdir.
Cənubi Asiya regionuna aşağıdakı ölkələr daxildir:
* Hindistan
* Pakistan
* Banqladeş
* Şri-Lanka
* Əfqanıstan
* Nepal
* Butan
* Maldiv adaları
Aydın Ata

**Aydın Ata** — türk mifologiyasında əfsanəvi ozan. Aşıq Aydın olaraq da bilinir. Musiqiçilərin, şairlərin, aşiqlərin, ozanların atasıdır. İnsanların rüyalarına girib şairlik və ozanlıq qabiliyyəti verir. Yuxusuna girdiyi kəslər onu işıqlı bir işıq huzmesi içində görərlər. Müqəddəs işıq (nur) şəklindəki bu işıqlı suyu və safı işarələr. Qeyri-adi gücləri vardır.

Türkmən və özbək inanclarında musiqiçilərin, şairlərin və şamanların hamısının "Aşıq Aydın" nəslindən gəldiyi fərz edilər. Aşıq Aydının məzarı, günümüzdə belə ziyarət yeri olaraq hörmət görür. Əlbəttə ki, bu məzarın əslində ona aid olub olmaması mübahisələri və ya bu məzardan fərqli yerlərdə bir neçə dənə olması digər müqəddəs şəxslərin məzarlarında da sıx rast gəlinən bir vəziyyətdir. İnanışa görə o, məzarı üstündə yatanların yuxularına girib aşıqlık, şairlik və bakşilik gücü verər. Koroğlu dastanının Türkmen versiyasında da iştirak edən Aşiq Aydın, "Nəcəb Oğlan" adlı xalq əfvalatında yiyəsinə xeyr duası edib, ona sehrli qüvvələr bəxş edər.

## Etimologiya
(Ay) kökü. Işıklı, nurlu deməkdir. Bundan başqa müdrikliyi, şüuru və daxili mənada aydınlanmışlığı ifadə edər. Monqolca Aya sözcüyü musiqi və ezgi mənalarına gəlir. Ayıtmak sözcüyü isə xitab etmək, danışmaq deməkdir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
Ayaz Ata

**Ayaz Ata** — türk, altay və Orta Asiya mifologiyalarında, xüsusilə qazaxlarda və qırğızlarda soyuq ilahı. Santa Klaus ilə də qaynaşmış vəziyyətdədir. Müxtəlif Türk dillərində **Ayas Xan** və ya "Ağ Ayas" olaraq adı keçər. Azərbaycan türkcəsində **"Şaxta Baba"** olaraq da bilinir.  Ay İşığından yaradılmışdır. Soyuq havaya səbəb olar. Buğa bürcünün altı ulduzu göyün altı dəliyidir və oradan soyuq hava üfləyər. Beləcə qış gəlir. Ayaz bütün türk coğrafiyasında yandırıcı soyuq mənasını verər ki, ayın göydə rahtalıqla görüldüyü açıq havalarda meydana gəldiyi üçün Ay Tanrısının (və ya ona bağlı Ayas Xanın) göndərdiyi düşünülmüşdür. Bir növ Noel Baba olaraq düşünülə bilər. Hətta qazaxlardan biri Noel Baba ilə eyniləşdirilmişdir. Bəzi mədəniyyətlərdə qışda soyuqda ortaya çıxan və kimsəsizlərə, aclara kömək edən bir övliyadır. Xristian Əzizi olduğuna dair fikirlər də vardır. Ancaq türk mədəniyyətində var olan bir şəxsiyyət olduğu qətidir. Bəzi fikirlərə görə Ayas Xan ilə eyni adamdır. Qazaxlarda qışda qarşılanması ilə əlaqədar olaraq **Soğumbası** adlı bir əyləncə vardır. İlk qarın yağması və ilk soyuğun vurması ilə qeyd olunan bayramdır. Bu bayramla bir əlaqəsi olması ehtimal edilir.

## Etimologiya
(Ay) kökündən törəmişdir. Soyuq və ay işığı mənası vardır. Ayaz eyni zamanda məhtab (ay işığı) deməkdir. Açıq və buludsuz havada ay göründüyü zaman çıxan soyuq deməkdir. Köhnə Altay dilində Ayaz / Hacas sözü açıq səma mənası daşıyır.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 

## Xarici keçidlər
* Russian Ded Moroz and Kyrgyz Ayaz Ata (eng.)
* Ded Moroz and Ayaz Ata  (eng.)
Aya

* Aya (ilahə) — Akkad mifologiyasında işıq ilahəsi, günəş ilahı Şamaşın həyat yoldaşı.
* Aya (ad) — ad.