Frigiya dili

**Frigiya dili** () — Hind-Avropa dillərindən biri, Balkanlardan Kiçik Asiyaya miqrasiya edən frigiyalıların dili. Hind-Avropa dil qrupunun ayrı bir qoluna aiddir və daha çox qədim yunan dilinə bənzəyir. Dilin yunan əlifbasına oxşayan xüsusi bir əlifbası var. Frigiya dili e.ə. VIII əsrdə meydana gəlmişdir və adı canlı olaraq son dəfə V əsrdə çəkilmişdir. Buna baxmayaraq, bəzi tarixşünaslar və dilşünaslar dilin VII əsrdə ərəb yürüşlərindən sonra məhv olduğunu irəli sürür.

Frigiya dilinin tarixinin iki dövrü var. Onlar, qədim Frigiya (e.ə. VIII–V əsrlər) və yeni Frigiyadır (b.e. I–III əsrlər). Frigiya dili üzərində elmi tədqiqatlar XIX əsrin 20-ci illərində başlamışdır.

## Etimologiya
300px|thumb|right|Frigiya (çəhrayı) e.ə. IX–VII əsrlərdə
"Frigiya" və "Frigiyalılar" adları qədim yunan dilindəki  və  sözlərindən törənib. Frigiya dilində xalqın adı "*Bruq*"lar adlanır. Bu, Balkan yarımadasında yaşayan briqlər tayfasına bənzəyir..

## Sinifləşdirmə
Frigiya dili Hind-Avropa dil ailəsinin tərkibində olan ayrı bir qrupa – Yunan-Frigiya qrupuna aiddir. Frigiya dilinə ən yaxın dillər qədim yunan və qədim makendon dilləridir. Frigiya dilinin qədim yunan dili olan oxşarlıqların sayı Hind-Avropa dil ailəsindəki digər dillərdən daha çoxdur. Məsələn:

**-eyo-* şəkilçisinin mövcud olması.
* feli sifətlərə *-meno-* şəkilçisinin əlavə edilməsi.
*auqementdən istifadə etməsi.

Frigiya dilinin Frakiya və erməni dillərinə yaxınlığı linqvistik maddələrdə öz əksini tapmır.

## Yazılış
Antik dövrlərdə Frigiya dili yunan əlifbasına bənzər bir əlifbadan istifadə edirdi. Dildə cümlələr ya sağdan sola, ya da bustrofedon üsulu ilə yazılırdı. Sözlər bir-birlərindən üç və ya dörd nöqtədən ibarət işarələrlə ayrılırdı. Yeni Frigiya dövründə yunan əlifbası və ona bənzər əlifbalar köhnəlmişdi və artıq istifadə edilmirdi.

Bunlara əlavə olaraq, Frigiya və qədim yunan əlifbalarının e.ə. VIII əsrin birinci yarısında yaranmış bir əlifbadan törədiyinə dair bir fərziyyə var. Bundan əvvəl Kiçik Asiyada sami hərflərindən istifadə edilirdi.

## Linqvistik xüsusiyyətlər
### Fonetika və fonologiya
Qədim Frigiya dilinin samitləri:

Yeni Frigiya dövründə *dz* affrikatı *z* ilə dəyişdirildi.

Qədim Frigiya dilinin saitləri:

Prahind-Avropa dillərindəki *ē* Frigiya dilində *ā*, uzun *ē* qoşasaitli *ei* monofonqlarına çevrildi. Bunlara əlavə olaraq, qoşasaitli *oi*, *ai* , *au* , *ōi* və *āi* monofonqları da var idi. Dilin tarixi boyu vurğudan azad şəkildə istifadə olunurdu və çox hərəkət edirdi. Həssas saitlər azalmağa meyilli idi.

### Morfologiya
#### İsmin halları
Frigiya dilində ismin ən azı dörd halı var. Onlar, adlıq, yiyəlik, yönlük və təsirlik hallarıdır. İsmin sonları:

#### Əvəzlik
Xüsusi əvəzliklər Frigiya dilinə aid yazılı abidələrdə bu günə gəlib çatmayıb. Hind-Avropa köklərindəki *se/o* və *te/o* kimi əvəzliklərdən istifadə edilib. Nisbi *ios* və sual *kos* (kişi) və *kin* (orta) əvəzlikləri bu günə qədər qorunub saxlanıb..

#### Say
Tapılan yazılı abidələrdə sadəcə *oyvos* (bir), *duoi* (iki) və *protos* (birinci) saylarına rast gəlinib.

#### Fel
Frigiya dilindəki fellər şəxs, say (təkdə və cəmdə), sübut (fəal və yarımpassiv), meyil (səciyyəvi, məcburi, birləşdirici) və vaxt (indiki, aorist, bitməmiş, bitmiş, gələcək) kateqoriyalarına bölünürdü. Aorist auqementdən yaranmışdır. Bu, Frigiya dilini qədim yunan, erməni və Hind-İran dillərinə daha yaxınlaşdırır.

Frigiya dilindəki yeganə feli sifət (passiv) *-meno-* şəkilçisinin köməyi ilə yaranmışdır.

### Sintaksis
Frigiya dilindəki cümlələrin quruluşu — SOV (mübtəda – əlavə – xəbər).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
* Frigiya yazılı abidələrinin korpusu 
* Lubotskinin Frigiya etimologiya məlumat bazası (natamam) 
* Frigiya və frigiyalılar
*  *«Yeni Heredot»* saytında.