open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beş simli skripka

**Beş simli skripka** və ya **kvinton** —  ABŞ mənşəli skripka ailəsinə daxil simli musiqi aləti. O skripkanın diapazonundan daha aşağı səslənən əlavə simli skripka növüdür. Standart skripkanın Sa, Re, A və E simlərinə əlavə olaraq, adətən daha aşağı (bas) sim olan Do əlavə olunur. F və B♭ simlərinin əlavə olunduğu altı və ya yeddi simli elektrik skripkaları da mövcuddur. 

Beş simli skripka skripkanın çeşidini genişləndirmək və iki aləti - skripka və alt alətini birləşdirmək istəyən improvizatorlar və musiqiçilər üçün bir həll yolu kimi yaradılmışdır. Amerikalı bluegrass skripkaçısı Bobbi Hiks bu skripka növünü 1963-cü ildə populyarlaşdırmağa başladı. O, ilk dəfə alətin modifikasiyasını Las-Veqasda canlı nümayiş etdirdi. 

Son zamanlar beşsimli skripka improvizasiya imkanlarının genişlənməsi, melodik diapazonun artması və maraqlı harmonik kombinasiyaları sayəsində populyar bir alətə çevrilib. Bu gün o, ən çox xalq skripka ifalarında, xüsusən də ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada və Avropa skripka ənənəsinin inkişaf etdiyi bir çox başqa ölkələrdə, eləcə də svinq musiqisində, cazda və digər müasir musiqi üslublarında istifadə olunur. Fank, rok və digər üslublar adətən oxşar elektrik alətlərindən istifadə edir. Quinton ifaçıları həm skripka, həm də alt (violonçel) üçün yazılmış əsərləri, eləcə də bu alət üçün xüsusi olaraq yazılmış yeni əsərləri ifa etmək imkanına malikdirlər. Klassik musiqi kimi ənənəvi skripka tətbiqlərində beşsimli skripka səs keyfiyyətinin aşağı olması səbəbindən qəbul edilməyib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Acid at Home (2009). "Polish Jazz, " *Acid at Home* https://web.archive.org/web/20090419162852/http://acidathome.blogspot.com/2009/01/polisz-jazz.html
* Anger, Darol (2008). "Five-String Fiddles Are on the Rise, " *All Things Strings* https://web.archive.org/web/20120610123947/http://www.allthingsstrings.com/News/More/Five-String-Fiddles-Are-on-the-Rise
* Archer, Jerald (2008). «5 String Violins: The Black Sheep of the Family?,» *Violinist* http://www.violinist.com/blog/tartini/200810/9235/
* Penland, Joe (2010). "A Comfortable Place for Grammy-Winner Bobby Hicks, " *Madison County, North Carolina* https://web.archive.org/web/20130508061928/http://www.visitmadisoncounty.com/who-we-are/traditional-music-heritage/traditional-music-today/bobby-hicks/
* Seventh String (2011). "Note Frequencies, " *Seventh String* http://www.seventhstring.com/resources/notefrequencies.html
* Whyatt, Christine (2006). «Why Not Five?,» *String Notes* http://www.gelbass.com/assets/media/why_not_five.pdf

## Xarici keçidlər

* Franke 5-string violin
* Chet Bishop 5-string fiddle
Teisko

**Teisko** — 1948-ci ildən 1967-ci ilə qədər Yaponiya musiqi alətləri istehsalçısı. Sonradan Kawai şirkəti (河合楽器製作所; Kawai Gakki Seisakusho) onu satın alıb. Şirkət gitaralarla yanaşı sintezatorlar, mikrofonlar, gitara gücləndiriciləri və baraban dəstləri də istehsal edirdi. Teisko məhsulları geniş şəkildə ABŞ və Birləşmiş Krallığa ixrac olunurdu.

2018-ci ildə Teisko brendi Sinqapur musiqi şirkəti "BandLab Technologies" tərəfindən effekt cihazları istehsal etmək üçün keçmiş gitara şirkəti "Harmony" ilə birlikdə yenidən bazara məhsul çıxarmağa başladı. 

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Xarici keçidlər

* Official website
* Teisco Twanger's Paradise, a site for Teisco collectors
* VintAxe.com, features pictures and descriptions of Vintage Teisco Guitars. Must pay for access.
* Japanese Page on King of Kays – information and photos of vintage Japanese electric guitars at KingofKays.com
* Teisco synthesizers pages, with information on various models of Teisco synthesizers
* Vintage Synth Explorer: Teisco synthesizers 
* Teisco synthesizer & Sequencer, Sequencer.de
* Teisco Amps
Rusiya Fotorəssamlar İttifaqı

**Rusiya Fotorəssamlar İttifaqı** - 2000-dən artıq aktiv üzv olan peşəkar fotoqrafları birləşdirən ümumrusiya qeyri-kommersiya ictimai təşkilatıdır.

## Filial və nümayəndəlikləri
İttifaqın Rusiya Federasiyasının 47 federasiya subyektində şöbə (mnümayəndəlik səlahiyyəti ilə) və filialları var.

## "Rusiya gənc fotoqrafları" müsabiqəsi
Rusiya Fotorəssamlar İttifaqı tərəfindən Prezident Qrantları Fondu tərəfindən verilən vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı üçün Rusiya Federasiyası Prezidentinin qrantı əsasında keçirilən illik Ümumrusiya müsabiqəsi kimi "Rusiya gənc fotoqrafları" müsabiqəsi keçirilir.

Müsabiqədə Rusiya vətəndaşı olan, 18-35 yaş arası fotoqraflar iştirak edib 3-6 əsərdən ibarət orijinal seriya təqdim edə bilərlər.

Müsabiqənin nəticələri üzrə qaliblər üçün mükafatlandırma mərasimi və yekun fotosərgi keçirilir.

## İstinadlar
Vurlitzer

**Vurlitzer** və ya **Rudolf Vurlitzerin şirkəti** () — 1853-cü ildə Sinsinnatidə alman immiqrant Frans Rudolf Vurlitzer tərəfindən təsis edilmiş ABŞ musiqi alətləri istehsalçısı şirkəti. Şirkət əvvəlcə ABŞ-da yenidən satış üçün Almaniyadan simli, ağac nəfəsli və mis alətlər idxal edirdi.  Vurlitzer ilkin uğuru əsasən ABŞ Ordusuna musiqi alətləri tədarük edən müdafiə müqavilələri sayəsində əldə etdi. 1880-ci ildə şirkət piano istehsalına başladı və nəticədə Nyu-Yorkun Şimali Tonavanda şəhərinə köçdü. Səssiz film dövründə teatrlarda məşhur olan boru orqanları, orkestrlər, ifaçı pianoları və boru və ya teatr orqanlarını da əhatə etmək üçün istehsalını tez bir zamanda genişləndirdi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Wurlitzer Jukeboxes
* Deutsche-Wurlitzer USA
* Wurlitzer Band Organs
* Wurlitzer Guitar history
* Wurlitzer Butterfly Piano Registry Project
Hun (musiqi aləti)

**Hun** — Koreya mənşəli nəfəsli musiqi aləti. Alət gildən və ya digər keramika növlərindən hazırlanmış kürə formalı fleytadır.

Hun Çin xun musiqi alətinin yaxın qohumudur. Onun tarixi XII əsrə gedib çıxır, Çinin Sun imperiyası dövründə 1114-cü və 1116-cı illərdə Koreyaya gətirilib. Çin imperatoru Koreya kralı Yejonqa 72 hun hədiyyə verib. Alət Koreyada XV əsrdə istehsal olunmağa başlamışdır.

Alət gildən hazırlanır və qara rəngdə olur. Hun kürəşəkillidir və üç əsas formada olur: yumurta, yarımkürə və kürə. Üst tərəfində üfürmə dəliyi və arxa tərəfində ikisi, ön tərəfində üçü olan beş barmaq dəliyi var. Bu, alət üçün standart ölçü deyil. Hun iki əllə çalınır. Hunun diapazonu bir oktavadır, bütün 12 xromatik notu çıxara bilir. Okarinaya bənzər tund bir tembrə var.

Əsasən saray musiqi ansambllarında Konfutsi şərəfinə mərasim musiqisi olan aak ifa etmək üçün istifadə olunur. Bu mərasimlərdə hun yeri təmsil edir və fleyta olan ji ilə birlikdə ifa edilir. Hun bu mənada XII əsrdən bəri istifadə olunur.

## İstinadlar
Taus

**Taus** və ya **Esrar**, həmçinin **Mayuri vena** — hindistanmənşəli simli musiqi aləti. Bu, Şimali Hindistanda yayılmış yaylı simli alətdir. Bu Şimali Hindistanda mayuri adlanan tovuzquşu formalı rezonatorla istifadə edilən və alətin boynunu yay tutaraq ifa edilən vena növüdür. Mayuri venasına istinadlar eramızın IV və V əsrləri arasında Sanskrit şairi Kalidasa tərəfindən yazılmış Malavikagnimitrada rast gəlinir.  "Taus" adı "tovuzquşu" və ya "mayura" mənasını verən Sanskrit sözünün fars dilinə tərcüməsidir.  

Şimali Hindistandan kənarda nadir hallarda rast gəlinən bu alətin gövdəsi adətən tovuzquşu formasında olur və buna uyğun olaraq rənglənir. Lələklərlə örtülmüş boyun və baş alt ucuna bərkidilir. Tam dəqiqlik üçün bədənə hətta ayaqlar da bərkidilir. Bəzən yayla çalınır. Dörd əsas simi var. Bundan əlavə, bir neçə (15-ə qədər) köməkçi və ya "simpatik" simlər (violdamur kimi) mövcuddur. Alətin köklənməsi müxtəlifdir, lakin tonik, kvartal, kvinta və daha az rast gəlinən tersiyadan başqa intervallar heç vaxt istifadə edilmir. Simpatik və ya rezonanslı simlər musiqinin ifa olunduğu gamma və ya lad intervallarına köklənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* YouTube video - Ustaad Ranbir Singh Ji playing taus
Kornet (musiqi aləti)

**Kornet'' və ya **Sink''' (, , ) — Qədim nəfəsli musiqi aləti. Əsasən ağacdan, nadir hallarda fil sümüyündən hazırlanmış bu musiqi aləti Qərbi Avropada XV əsrin ortalarından XVII əsrin ortalarına qədər geniş yayılmışdı. Ondan istifadə XVII əsrin əvvəllərində zirvəsinə çatmışdır. Orijinallıq hərəkatı və orta əsr musiqisinə olan maraq sayəsində kornet XX əsrin sonlarında yenidən populyarlıq qazanmışdır. 

Müasir təsnifata görə, kornet mis aləti kimi təsnif edilir, baxmayaraq ki, o, tez-tez digər materiallardan - adətən dəri ilə örtülmüş ağacdan (bəzən fil sümüyü) hazırlanırdı. Kornet truba kimi çalınır. Səs ifaçının dodaqları ilə tutduğu ağızlıqdan (mis, ağac, buynuz və ya fil sümüyündən hazırlanmış) çıxarılır. Musiqiçi ağızlığı ya dodaqların künclərindən, ya da ortasından tuta bilər. Kornetin səsi fleyta və trubanın qarışığı kimi təsvir edilir. Kornetin standart diapazonu G-dən A2-yə qədərdir.

XV əsrdən XVII əsrin ortalarına qədər kornet Avropanın ən vacib musiqi alətlərindən biri idi. Onun insan səsini xüsusilə dəqiq təqlid edə biləcəyinə inanılırdı. Güman edilir ki, son orta əsrlərin musiqisi müasir musiqidən daha çox "şərq" musiqisi idi və buna görə də səsi kornetdə "uzatmaq" adi hal hesab olunurdu.

Qədim kornetdə çalmağı öyrənmək çox vaxt və illərlə isinmə tələb edən mürəkkəb bir prosesdir.

Kornetlər yeddi dəliyi olan konik borulardır. Dizaynlarına görə bir neçə növə bölünürlər:
* Əyri kornet – bir az əyri, ən çox yayılmış növ.
* Kornet muto – düz, girintili ağızlıqlı ağacdan hazırlanmışdır. Səsi digər kornet növlərindən daha sakit və yumşaqdır.
* Kornet diritto – həmçinin düz, çox nadirdir.
* Serpent – bas kornet növü.

## Qalereya

File:Ivory Cornetto in A, at the Metropolitan Museum of Art.jpg|
File:Ivory Cornetto in A, mouthpiece.jpg|
File:GER — BY — Oberbayern — München — Isarvortstadt — Museumsinsel 1 — 1. OG (Dt. Mus. · Abt. Musikinstrumente · Krummer Zink) Mattes 2022-11-27.jpg|
File:Contrebass de cornet à bouquin.jpg|
File:Cornets à bouquin2.jpg|
File:Cornets à bouquin3.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* The French Wikipedia cornett page shows photos of two existing specimens of the bass cornett
* A third bass cornett in the collection of the Musée de la Musique, Paris
* A page about the cornett
* Christopher Monk Instruments , one of the more well-known modern makers of cornetts
* Ivory Cornetto, 1570–80, Germany
* Tenor Cornetto, 17th century, France
Firidun Həmdullahpur

**Firidun Həmdullahpur** CM (1953 or 1954 təvəllüdlü) Beynəlxalq Biznes Universitetinin Azərbaycan əsilli kansleri, Vaterloo Universitetinin prezidenti və vitse-kansleri, 2011-ci ilin mart ayında Vaterloo Universitetinin altıncı prezidenti.  Həmdullahpurun səlahiyyət müddəti 1 iyul 2021-ci ildə, onun varisi Vivek Qoel vəzifəyə başlayanda başa çatıb.

## Erkən həyatı
Həmdullahpur Türkiyədə Güney Azərbaycanlı ata və türk anadan doğulub. O, öz ailəsində beş qardaşın ən kiçiyidir. İş adamı atası Nəsri Həmdullahpur Firidun bir yaşına çatmamışdan əvvəl qaraciyər xəstəliyindən vəfat edib. Anası Mərziyə beş oğlunu Türkiyədə böyüdüb. 

Firidun Həmdullahpur 1981-ci ildə Türkiyədən Yeni Şotlandiyaya köçüb və orada həyat yoldaşı Keti ilə tanış olub. Keti 21 yaşında Dalhousie Universitetində tibb bacısı ixtisası üzrə dördüncü kurs tələbəsi olub. Onlar 28 iyun 1985-ci ildə Halifaksda evlənib, sonra ilə kiçik ailə məclisi üçün Türkiyəyə gediblər.

## Təhsili
Həmdullahpur İstanbul Texniki Universitetində bakalavr və magistr dərəcələrini maşınqayırma üzrə almışdır. O, hazırda Dalhousie Universitetinin bir hissəsi olan Nova Scotia Texniki Universitetində doktorantura təhsili almaq üçün Kanadaya köçmüşdür.

Prezident təyin olunmazdan əvvəl Həmdullahpur Vaterloo Universitetinin akademik vitse-prezidenti və prorektoru vəzifəsində çalışıb və müvəqqəti prezident təyin olunmazdan əvvəl bir ildən bir qədər çox bu vəzifədə çalışıb. Bundan əvvəl Həmdullahpur Kanadanın Ontario əyalətinin Ottava şəhərindəki Karleton Universitetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.

## İş həyatı
Vaterloo Universitetinin prezidenti və prorektoru vəzifələrini olma müddətləri başa çatdıqdan sonra Həmdullahpur bir neçə qurumun rəhbər kollegial orqanlarında davam edib. O,  2015-ci ildən bəri Firmwide şirkətinin İcraçı İdarəetmə Komitəsinin müstəqil sədri kimi vəzifəyə başlayanda AMTD Şirkətlər Qrupu ilə əməkdaşlığa başlamış, sonra isə AMTD Qrupunun direktorlar şurasının sədri vəzifəsidə çalışmışdır. 

Hazırda o, ApplyBoard -ın Kanada Məsləhət Şurasının üzvü  və Britaniya Birliyi Universitetləri Assosiasiyasının Fəxri Xəzinədarının üzvü kimi fəaliyyət göstərir.

O, 2022-ci ildə "Kanada" Ordeni ilə təltif edilib. F.Həmdullahpur həmçinin AMTD-nin törəmə şirkəti olan *[[L’Officiel|L'Officiel-]]* in naşiri və direktorudur.

*

## İstinadlar
Astronomik müşahidə

**Astronomik müşahidə icmalı** () — müəyyən bir müşahidə hədəfi olmayan, səmanın müəyyən bir bölgəsinin (və ya bütün səmanın) ümumi xəritəsi və ya təsviri. Alternativ olaraq, astronomik müşahidə icmalı ümumi bir xüsusiyyətə və ya obyekt tipinə malik cisimlərə aid şəkillər, spektrlər və ya digər müşahidələr toplusundan ibarət ola bilər. Alət məhdudiyyətlərinə görə müşahidələr çox vaxt elektromaqnit spektrinin yalnız bir zolağı ilə məhdudlaşır, lakin müxtəlif dalğa uzunluqlarına həssas olan bir neçə detektordan istifadə etməklə çoxdalğalı müşahidə icmalları da aparıla bilər.

Müşahidə icmalları adətən astronomik kataloqların tərtibi məqsədilə həyata keçirilir. Onlar həmçinin keçici astronomik hadisələrin axtarışına xidmət edə bilər. Bu cür icmallarda tez-tez geniş sahəli astroqraflardan istifadə olunur.

## Elmi əhəmiyyəti
Səma müşahidə icmalları konkret obyektə yönəlmiş müşahidələrdən fərqli olaraq, astronomlara səmavi obyektləri kataloqlaşdırmağa və onlar üzərində seçmə effektləri üçün mürəkkəb düzəlişlərə ehtiyac olmadan statistik analizlər aparmağa imkan verir. Bəzi hallarda müəyyən bir obyektlə maraqlanan astronom üçün müşahidə icmalı şəkilləri kifayət edir və əlavə teleskop vaxtının ayrılması tamamilə lazımsız olur.

Müşahidə icmalları həmçinin daha güclü və iri teleskoplarla aparılacaq detallı tədqiqatlar üçün hədəflərin seçilməsinə kömək edir. Əgər əvvəlki müşahidələr müəyyən bir hipotezi dəstəkləyirsə, teleskop vaxtının planlaşdırılması üzrə komitələr bu hipotezin yoxlanılması üçün yeni müşahidələri daha yüksək ehtimalla təsdiqləyir.

Müşahidə icmallarının geniş əhatə dairəsi onları asteroid və kometlər kimi hərəkətdə olan ön plan obyektlərinin aşkarlanması üçün ideal edir. Astronom mövcud müşahidə icmalı şəkillərini cari müşahidələrlə müqayisə edərək dəyişiklikləri müəyyən edə bilər; bu proses şəkil analizi proqram təminatı vasitəsilə avtomatlaşdırıla da bilər.

Elmi əhəmiyyətindən əlavə, bu cür icmallar potensial təhlükəli obyektləri də aşkar edərək Spaceguard proqramına xidmət edir. Məsələn, Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) sistemi hər gecə bütün gecə səmasını müşahidə edir və NEOSTEL kimi, obyektlərin Yerə yaxınlaşmasını erkən mərhələdə aşkar etmək məqsədi daşıyır.

Eyni obyektin müxtəlif müşahidə icmalları tərəfindən əldə edilmiş şəkillərinin müqayisəsi keçici astronomik hadisələri, məsələn, dəyişən ulduzları aşkar etməyə imkan verir.

## Səma müşahidə icmallarının siyahısı

*Optik
** Hipparchus — e.ə. 190–120-ci illərdə 850-dən çox ulduzu əhatə edən ilk məlum ulduz kataloqunu yaratmışdır.
** Bonner Durchmusterung — bütün səmanı əhatə edən astrometrik ulduz kataloqu, 1859–1903
** Astroqrafik Kataloq — 18 rəsədxananın iştirakı ilə aparılmış beynəlxalq səma müşahidə icmalı, 1887–1975
** Henry Draper Catalogue — spektral təsnifat kataloqu, 1918–1936
** Catalina Sky Survey — komet və asteroidlərin aşkarlanması üçün müşahidə icmalı
** Sloan Digital Sky Survey (SDSS)
** Pan-STARRS
** Gaia catalogues
** Zwicky Transient Facility (ZTF)
** Euclid_(spacecraft)
** Vera C. Rubin Observatory

## İstinadlar
Summum bonum

***Summum bonum*** — latın mənşəli ifadə olub “ən yüksək” və ya “son” xeyir mənasını verir. Bu termin Roma filosofu Siseron tərəfindən etik sistemlərin əsaslandığı fundamental prinsipi — yəni ardıcıl şəkildə izlənildiyi təqdirdə mümkün olan ən yaxşı həyata aparan fəaliyyət məqsədini ifadə etmək üçün təqdim edilmişdir. Siserondan sonra ifadə ikinci bir məna da qazanmışdır: xeyir anlayışının özünün mahiyyəti və ya son metafizik prinsipi, yəni Platonun adlandırdığı Xeyirin Forması. Bu iki məna mütləq şəkildə üst-üstə düşmür. Məsələn, epikürçü və kirenayçı filosoflar “yaxşı həyat”ın ardıcıl şəkildə həzzə yönəldiyini iddia etsələr də, bunun etik sahədən kənarda Xeyirin mahiyyətini təşkil etdiyini irəli sürmürdülər. ''De finibus'' əsərində Siseron stoisizm, epikürçülük, Aristotelçilik və Platonçuluq daxil olmaqla, yunan fəlsəfəsinin bir neçə məktəbinin etik sistemlərini müqayisə edir və hər birinin etik *summum bonum* anlayışını fərqli şəkildə necə müəyyən etdiyini izah edir.

Bu termin orta əsr fəlsəfəsində də istifadə olunmuşdur. Tomasçı Aristotelçilik və xristianlıq sintezində ən yüksək xeyir adətən saleh həyat və ya Tanrı ilə ruhani birlik içində, Tanrının buyruqlarına uyğun yaşanan həyat kimi müəyyən edilir. Kantçılıqda isə bu termin insanın ardınca getməli olduğu son məqsəd, yəni tək və üstün dəyərə malik ali məqsədi ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir.

## Platon və Aristotel
Platonun *[[Respublika (Platon)|Respublika]]* əsərində iddia olunur ki, “bilik aləmində xeyir ideyası ən sonda görünür və… gözəl və doğru olan hər şeyin ümumi yaradıcısı kimi dərk edilir”. Xeyir İdeyasının dərk edilməsinə aparan yol səssiz təfəkkürdür.

Aristotel *[[Nikomax Etikası]]* əsərində insan fəaliyyətinin məqsədinin “Xeyir”, yəni ali xeyir olmasını qəbul etsə də, Platonun Xeyir İdeyasını praqmatik bir sualla tənqid etmişdir: “Xeyir İdeyasını görmüş bir insan bununla daha yaxşı həkim və ya sərkərdə olacaqmı?”. Bununla belə, ən azı müəyyən mənada Aristotelin tərpənməz hərəkətverici anlayışı Platonun Xeyir İdeyasından ciddi şəkildə təsirlənmişdir.

## Helenistik sinkretizm
İsgəndəriyyəli Filon Əhdi-Ətiq Tanrısını tərpənməz hərəkətverici və Xeyir İdeyası ilə uzlaşdırmışdır. Plotin, neoplatonik filosof olaraq, Platonun Xeyir anlayışı əsasında ali “Bir” konsepsiyasını inkişaf etdirmişdir. Plutarx isə Zərdüştilikdən yararlanaraq əbədi xeyir prinsipini formalaşdırmışdır.

Avqustin Hipponlu erkən əsərlərində *summum bonum*u insanın ən yüksək məqsədi kimi təqdim etsə də, sonralar onu xristian Tanrısının bir xüsusiyyəti kimi müəyyən etmişdir və bu mövqeyini *De natura boni* (*Xeyirin təbiəti haqqında*, ) əsərində əsaslandırmışdır. Avqustin mütləq şərin müsbət mövcudluğunu inkar edir; Tanrının ali xeyir kimi mərkəzdə yer aldığı bir dünyanı təsvir edir və şəri bu mərkəzdən uzaqlaşmanın müxtəlif dərəcələri kimi izah edir.

## İstinadlar
Abdullah ibn Əvn

**Əbu Əvn Abdullah ibn Əvn ibn Ərbətən əl-Müzəni əl-Bəsri ** (; ) — bəsrəli hədis alimi.

## Həyatı
Hicri 66-cı (685) ildə Bəsrədə anadan olub. Bəzi mənbələrdə doğum tarixinin hicri 64-cü il olduğu qeyd olunub. Babası Müzeynə qəbiləsinin mövlası olduğu üçün nisbəsi "Müzəni"dir.

İbn Əvn Ənəs ibn Maliki görmüş, Səid ibn Cübeyr, İbrahim ən-Nəxai, Şəbi, Əta ibn Əbu Rəbah, Həsən əl-Bəsri və Məhəmməd ibn Sirin kimi bir çox şəxsiyyətdən hədis dinləmişdir. İbn Əvndən də Əməş, Şöbə, Süfyan əs-Sövri, Abdullah ibn Mübarək, Əzhər ibn Səd, Hüşeym ibn Bəşir, Vəki ibn Cərrah, Yəhya ibn Səid əl-Qəttan kimi alimlər hədis rəvayət etmişlər. Həmçinin onun rəvayətlərinə "Kütubi-sittə"də yer verilmişdir.

Hədis sahəsi ilə yanaşı, qiraət və fiqhdə də dərin biliyə sahib olduğu söylənən İbn Əvn, hicri 151-ci (768) ildə Bəsrədə vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Harold

**Harold** — ad.

* Harold Marşal — İkinci Dünya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş kanadalı.
* Harold Pinter — ingilis dramaturq, şair.
* Harold Vilson — britaniyalı dövlət və siyasi xadimi
* Harold Lou — Titanik gəmisinin beşinci zabiti.
* Harold Qodvinson — İngiltərənin son anqlosaks kralı.
* Harold Nikolson – ingilis diplomatı, yazıçısı və publisisti, siyasi xadimi.
* Harold Blum — amerikalı ədəbiyyatşünas.
* Harold Vaşinqton — amerikalı hüquqşünas və siyasətçi.
* Harold Aleksandr —
* Harold Laski — Britaniya siyasi nəzəriyyəçisi.
* Harold Holt — Avstraliyalı siyasətçi, ölkənin on yeddinci baş naziri.
* Harold Aqnyu — Amerikalı fizikdir.
* Harold Robbins — Amerikalı yazıçıdır.
* Harold Demsets — amerikalı iqtisadçı.
* Harold Makmillan
* Harold Qarfinkel
* Harold Lassvel
* Harold Qreqori Mur

## İstinadlar
Haşim

**Haşim** — ad.

* Haşim ibn Hüseyn — III İordaniya kralı I Hüseynin oğullarından biri, taxt vəliəhdi.
* Haşim Nahid Ərbil — İraq-türkman ədəbiyyatının şairi və yazarı.
* Haşim əl-Ətasi
* Haşim Əsəd Allah
* Haşim Səfiəddin
Etik konsumerizm

**Etik konsumerizm** və ya **Etik istehlak** — istehlakçıların ətraf mühitə, heyvan hüquqlarına və sosial ədalətə həssaslıqla yanaşaraq alış-veriş etmələrini ifadə edən bir termin.

Etik istehlakçılar alış-verişləri zamanı satın aldıqları məhsulun müəyyən standartlara müvafiq istehsal edildiyini, sosial və ekoloji meyarlara cavab verdiyini göstərən ədalətli ticarət sertifikatı, təbii məhsul sertifikatı və ya ekoloji təmiz məhsul sertifikatı kimi sənədlərə sahib olan məhsullara üstünlük verirlər; firmalardan tədarük zəncirində istifadə olunan materiallar, işçi qüvvəsi şəraiti və ekoloji təsirlər haqqında şəffaf məlumat tələb edir; mənfi ekoloji təsiri azaltmaq və yerli iqtisadiyyatı dəstəkləmək məqsədilə yerli məhsulları seçir; uzun müddət istifadə edə biləcəyi davamlı məhsulları tez-tez dəyişdirilən məhsullardan üstün tuturlar.

## Tarixi proses

Adam Smitin "Xalqların sərvəti" əsərini yazması ilə təməli qoyulan klassik iqtisadiyyat anlayışı, satınalma qərarlarının alıcılar tərəfindən digər şəxs və amilləri nəzərə almadan, yalnız öz maraqları daxilində verildiyini və bu vəziyyətin tərəflər üçün ən optimal nəticələr doğurduğunu iddia etsə də, 1960-cı illərə gəldikdə bu yanaşmanın tamamilə keçərli olmadığı fikri yayılmışdı.

1964-cü ildə Cenevrədə keçirilən "Ticarət və İnkişaf" mövzusunda ilk Birləşmiş Millətlər Konfransı fərdlərin, dolayısıyla cəmiyyətlərin yalnız öz mənafelərini güdən istehlak yönümlü strukturlar olmadığını, eyni zamanda xüsusilə üçüncü dünya ölkələrinə qarşı etik narahatlıqlar daşıdıqlarını ortaya qoymuşdu. Akademik mətnlərdə 1970-ci illərdə "sosial məsuliyyət sahibi" istehlakçı ifadəsinə rast gəlinməyə başlanmışdı.

1980-ci illərdə bu mövzu dünyada daha geniş müzakirə olunmağa və etik istehlak ilə bağlı sistemli strukturlar yaradılmağa başlanmışdı. Ətraf mühitə zərər verən məhsulların və heyvanlar üzərində təcrübələr aparan şirkətlərin boykot edildiyi; dünyanın böyük kosmetika şirkətlərinin ən azından bəzi heyvan təcrübələrini dayandırmağa razı salındığı görülmüşdü. İnvestorlar Cənubi Afrikadakı investisiyalarının aparteid tərəfdarı olub-olmadığını yoxlamaq üçün etik investisiya tədqiqatçılarına müraciət etməyə başlamışdılar.

"Etik istehlak" ifadəsi 1989-cu ildə Böyük Britaniyada nəşr olunan "Ethical Consumer" (Etik İstehlakçı) adlı jurnal tərəfindən populyarlaşdırılmışdı. Jurnal media xəbərlərini, QHT hesabatlarını, korporativ ünsiyyətləri və ilkin tədqiqatları istifadə edərək şirkətlərin sosial, etik və ekoloji təsirlərini qiymətləndirmiş və istehlakçıların etik cəhətdən şüurlu seçim etmələrinə kömək etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
*
Səmmak ibn Hərb

**Əbül-Muğirə Səmmak ibn Hərb ibn Əvs əz-Zöhli əl-Bəkri** (; ) — tabiin nəslinə mənsub hədis hafizi.

## Həyatı
Bəkr ibn Vail qəbiləsinin Bəni Zöhl qolundandır. Kufədə Məscidü Səmmak adlı məscidin olması, Səmmak ibn Hərbin ana tərəfdən Kufənin nüfuzlu ailələrindən birinə mənsub olduğunu göstərir. Onun dövrün valisi Əbu Xalid ibn Hübeyrə tərəfindən bir neçə dəfə Bağdada göndərilməsinə əsasən, Səmmakın dövlət adamları ilə əlaqlələrinin olduğu və ehtimal ki, bəzi rəsmi vəzifələr icra etdiyi düşünülə bilər.

Səmmak səksənə yaxın səhabə gördüyü demiş, Ənəs ibn Malik, Abdullah ibn Zübeyr ibn Əvvam, Dəhhaq ibn Qeys, Cabir ibn Səmurə, Numan ibn Bəşir kimi səhabələrdən və eləcə də İbrahim ən-Nəxai, Səid ibn Cübeyr, Həsən əl-Bəsri, Muaviyə ibn Qurrə, İkrimə əl-Bərbəri, Şəbi, Əlqamə ibn Vail kimi tabiinlərdən hədis rəvayət etmişdir. Ondan da oğlu Səid, Əməş, Həmmad ibn Sələmə, Şöbə ibn Həccac, Süfyan əs-Sövri, Şərik ibn Abdullah, Zaidə ibn Qudamə, İbrahim ibn Təhman, İsrail ibn Yunus əs-Səbii kimi şəxslər hədis rəvayət etmişlər.

Səmmakın harada öldüyü barədə məlumat yoxdur.

Hədis, tarix və təfsir mənbələrində Səmmak rəvayətlərindən istifadə edilmişdir: Əbdürrəzzaq əs-Sənaninin "əl-Müsənnəf"ində yetmiş, Əhməd ibn Hənbəlin "əl-Müsnəd"ində səksən, Müslümün "Cəmius-səhih"ində iyirmi beş, Təbəraninin mucəmlərində yüz əlli, Təbərinin "Cəmiul-bəyan"ında (təfsirlə bağlı) əllidən çox, İbn Hibbanın "əs-Səhih"ində Səmmakdan nəql edilmiş yüzdən çox rəvayət vardır. Buxari "əl-Cəmius-səhih"ində bir yerdə onun bir rəvayəti istişhad etmiş, Əbu Davud, Tirmizi, Nəsai və İbn Macə sünənlərində onun rəvayətlərinə yer vermişlər (Wensinck, VIII, 112).

## İstinadlar
Xalqların sərvəti

**Xalqların sərvətinin təbiəti və səbəbləri haqqında araşdırma** () — Şotlandiyalı mütəfəkkir və iqtisadçı Adam Smitin 1776-cı ildə nəşr olunan əsəri. *"Xalqların sərvəti"* (və ya *"Millətlərin zənginiyi"*) kimi də tanınan bu kitab müasir iqtisadiyyat sahəsindəki ilk əsərdir. Kitab klassik iqtisadiyyatın ən əsas əsərlərindən biri hesab olunur və xalqların zənginliyini nəyin formalaşdırdığına dair dünyanın ilk məcmu təriflərindən birini təqdim edir. Sənaye inqilabının başlanğıcındakı iqtisadi vəziyyəti təhlil edən kitab əmək bölgüsü, məhsuldarlıq və azad bazar kimi geniş mövzulara toxunur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' at Project Gutenberg
* Facsimile of the first edition, from the Internet Archive: Vol. I, Vol. II
* ''The Wealth of Nations'' at LibriVox (public domain audiobooks)
* ''Glossary: Adam Smith's the Wealth of Nations''
Aleksandr Nevski kafedralı

* Aleksandr Nevski kafedralı (Bakı) — Bakıda mövcud olmuş rus pravoslav kilsəsi.
* Aleksandr Nevski kafedralı (Nijni Novqorod) — Nijni Novqorod şəhərində yerləşən kilsə.
* Aleksandr Nevski kafedralı (Tbilisi) — Tiflisdəki Müqəddəs Aleksandr Nevski Hərbi Katedrali
Vilhelm Yulius Förster

**Vilhelm Yulius Förster** (; ) — alman astronomu.

## Bioqrafiyası

Sileziyanın Qrünberq şəhərində anadan olan Förster, Berlin Universitetində və Reyn Fridrix-Vilhelms-Bonn Universitetində təhsil almış və Yohan Franst Enkenin köməkçisi kimi çalışmışdır. 1860-cı ildə o, Otto Lesser ilə birlikdə "62 Erato" asteroidini kəşf etmiş və bu, qeydə alınmış ilk birgə kəşf olmuşdur. O, 1863-cü ildə Berlin Universitetində astronomiya professoru olmuşdur. Enkənin 1865-ci ildə ölümündən sonra o, Berlin Rəsədxanasının direktoru olmuş və 1904-cü ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır. Foerster həmçinin məşhur geoloq Alfred Vegenerə astronomiya dərsləri vermişdir.

1868-ci ildə o, Şimali Alman İttifaqı tərəfindən yaradılmış və 1871-ci ildən etibarən Alman imperiyası tərəfindən ölçü standartlarının müəyyən edilməsi üçün yaradılmış komissiyanın direktoru təyin edildi. Bu vəzifədə o, Almaniyanın çəki və ölçü sisteminin metrik əsasda yenidən qurulmasına rəhbərlik etdi. 1891-ci ildə Beynəlxalq Çəki və Ölçü Bürosunun prezidenti seçildi.

1888-89-cu illərdə Foerster Berlində geniş ictimaiyyətə xidmət edən astronomik təhsil müəssisəsi olan "Urania"nı həmtəsis etdi. Foerster təbiət elmlərinin populyarlaşdırılmasında maraqlı olmağa davam etdi.

1892-ci ildə o, Albert Eynşteynin də iştirak etdiyi Alman Etik Mədəniyyət Cəmiyyətinin (GSEC; Almanca: Deutsche Gesellschaft für ethische Kultur) təsis edilməsinə kömək etdi. O, həmçinin Alman Sülh Cəmiyyətinin (almanca: Deutsche Friedensgesellschaft) üzvü idi və Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə yaranan millətçiliyin artmasına müqavimət göstərdi. Müharibəni dəstəkləyən Aufruf an die Kulturwelt manifestini imzalayan 93 alman ziyalısı arasında olsa da, Foerster Aufruf an die Europäer əks-manifestini imzalayan yalnız dörd ziyalıdan biri idi (digərləri Albert Eynşteyn, filosof Otto Buk və onun müəllifi fizioloq Georq Fridrix Nikolay idi).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erik-Emmanuel Şmit

**Erik-Emmanuel Şmit** (; ) — fransız-belçikalı dramaturq, qısa hekayə yazıçısı və romançı, eləcə də kinorejissor. Onun pyesləri dünyanın əllidən çox ölkəsində səhnələşdirilib.

## Həyatı

### İlk illər
Erik-Emmanuel Şmitin valideynləri bədən tərbiyəsi və idman müəllimi idilər, atası isə sonradan uşaq xəstəxanalarında fizioterapevt və masajçı oldu. O, həmçinin Fransa boks çempionu, anası isə medal qazanan qaçışçı idi. Babası sənətkar zərgər idi.

La Nuit de Valognes (Məhkəmədəki Don Juan) əsərinin "Classiques & Contemporains" nəşrində Şmitin özünü müdrikliyə nifrət edən və bəzən şiddətli partlayışlara meylli olan üsyankar bir yeniyetmə kimi təsvir etdiyi iddia edilir. Lakin Şmitin sözlərinə görə, onu xilas edən və ona özü olmağı və azad olduğunu hiss etməyi öyrədən fəlsəfə olub. Bir gün anası onu Edmond Rostandın Jan Marenin baş rolda oynadığı "Sirano de Berjerak" əsərinin tamaşasına baxmaq üçün "Théâtre des Célestins" teatrına apardı. Oğlu göz yaşlarına boğuldu və teatra olan ehtirasının toxumları səpildi. Tamaşadan sonra anasına "afişadakı adam kimi olmaq" istədiyini dedi; anası aktyor Jan Mare demək istədiyini düşündü, amma o, "Xeyr!" cavabını verdi və afişadakı "Edmon Rostan" adını oxudu. Daha sonra yazmağa başladı. Daha sonra o, belə deyərdi: "On altı yaşında yazıçı olduğumu anladım (və ya qərar verdim) və ilk pyeslərimi orta məktəbdə yazdım, prodüserlik etdim və rol aldım." Üslubunu təkmilləşdirmək üçün o, xüsusilə Molyerin əsərlərini yazmaq və yenidən yazmaqla məşğul olmağa həvəslə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Wolfe, Graham. "Making the Real Appear: Schmitt’s ''Enigma Variations'' as a ‘Traversal of the Fantasy’." ''Mosaic: A Journal for the Interdisciplinary Study of Literature'' 46.2 (2013). 147-162.
Xalq etimologiyası

thumb|Saatlı toponimin mənşəyini izah edən bir-birinə uyğun gəlməyən azı beş fərqli xalq etimologiyası var. O cümlədən "Seatlı" (beşatlı), "Saya atlı", "Suatlı yer" və "Səhhətli yer". Başqa bir xalq etimologiyasına görə, Muğanda saatı ilk gəzdirən insan bu ərazidə yaşamışdır. (1905-1915 illərində Saatlı kəndi)
**Xalq etimologiyası** () və ya **naiv etimologiya** — dilin daşıyıcıları tərəfindən bir sözün (və ya ifadənin) mənşəyi haqqında səhv fikrə əsaslanaraq onu anlaması və ya tanış olmayan bir sözü (və ya ifadəni) tanış sözlərə bənzədərək dəyişdirməsi. Beləliklə, xalq etimologiyasının iki növü var (). Birinci növdə dəyişiklik baş verir. İkinci növdə isə sözün və ya ifadənin mənşəyi haqqında yanlış məlumat yayılır. Bəzən ikisi bir yerdə baş verə bilər. 

Müasir dilçiliyin baxımıdan xalq etimologiyasının birinci növü produktiv bir prossesdir. Yəni, onun yeni sözlərin yaradılmasında rolu var.

Xalq etimologiyası anlayışı alman dilindəki, 1852-ci ildə Ernst Förstemann tərəfindən yaradılan *Volksetymologie* sözünün hərfi tərcüməsidir.

## İstinadlar
Master və Marqarita (teleserial, 2005)

**Master və Marqarita** () — Mixail Bulqakovun eyniadlı romanı əsasında Vladimir Bortkonun rejissorluğu ilə çəkilmiş Rusiya televiziya serialı. Serialın premyerası 19 dekabr 2005-ci ildə "Rossiya" televiziya kanalında ilk iki bölümlə baş tutub. Rusiyada seriala təxminən 40 milyon insan izləyib.

Vladimir Bortko, öz sözləri ilə desək, onun məzmununu mümkün qədər tam və dəqiq çatdırmağı qarşısına vəzifə qoymuşdu. Serialda Rusiyanın bir çox kino ulduzu yer alırmışdır. 1930-cu illərin əvvəllərində Moskva sepiya tonlarında, Yerşalaim sarı və qırmızı çalarlarda, Voland və yoldaşlarının "möcüzələri" isə rəngli şəkildə təsvir edilmişdir.

Serialın şüarı belədir: "Əlyazmalar yanmır!"

## Məzmun
Hadisələr 1935-ci ilə təsadüf edir (Voland 7 tamaşa üçün 10.000 rubl avans üçün qəbz təqdim edir və orada 1935-ci ilin may ayı göstərilir).

Voland və onun yoldaşları Moskvaya gəlirlər. Voland dini şüurdan azad olaraq yaradılmış cəmiyyətdə yeni insanlarla maraqlanır. Patriarx gölməçələrində o, MASSOLİT-in sədri olan yazıçı Berlioz və şair Bezdomnı ilə görüşür və onlar şairin İsanı təsvir etmək cəhdinin uğursuzluğunu müzakirə edirlər.

Əgər şair iddialı və enerjili, eyni zamanda cahil və kifayət qədər sadəlövh bir gəncdirsə, Berlioz öz erudisiyasından istifadə edərək ölkədə ateizmi təbliğ edən bir intellektualdır. Volandın hərəkətləri və danışdığı hekayələr ədəbi elitanı həyəcanlandırır və maraqlandırır, lakin qeyri-adiliklərinə baxmayaraq, onun sözlərini ciddiyə almırlar. Beləliklə, Voland şairə qeyri-adi qızıl siqaret qutusundan adını çəkdiyi markalı siqaret seçimini təklif edir və sonra Berliozun necə öləcəyini dəqiq deyir ("Sizin başınız kəsiləcək!"). Voland Berlioz və Bezdomnıya İsanın mövcud olduğunu deyir və sübut olaraq İudeya əyalətinin beşinci prokuratoru Ponti Pilatla cırıq-cındır paltarla gəzən filosof Yeşua Qa-Notsri arasındakı görüşün hekayəsini danışır.

Lakin, hekayənin şərtlərindən təəccüblənsələr də, dinləyicilər Volandın sözlərinə inanmırlar və onu anormal kimi qəbul edirlər. "Əcnəbi" ilə bağlı polisə zəng etməyə çalışarkən Berlioz tramvay vurması nəticəsində ölür (tramvay onun başını kəsir), Bezdomnı isə sonradan ruhi xəstəxanaya yerləşdirilir.

Yeni insanları görmək istəyən Voland Varyete teatrına gedir. O, belə bir nəticəyə gəlir ki, "...onlar əvvəlkilər kimidirlər, yalnız "mənzil məsələsi" onları korlayıb".

Həm Master, həm də Marqarita yeni cəmiyyətin üzvləridir. Masterin 38 yaşı var, altı dildə danışır və Yeşuanın ölüm hökmünü təsdiqləyən və Volandın Patriarx göllərində yazıçılarla danışdığı Ponti Pilat haqqında roman yazıb. Marqarita Masterə aşiq olan, şeytanın balının kraliçası və sahibəsi rolunu oynayan və nəticədə cadugər kimi dünyadan ayrılan, Masteri son mənzilə aparan gənc, gözəl bir qadındır.

## Rollarda
Aleksandr Qalibin - *Master*

Anna Kovalçuk - *Marqarita*

Oleq Basilaşvili - *Voland*

Aleksandr Abdulov - *Korovyev-Faqot*

Aleksandr Filippenko - *Azazello*

Sergey Bezrukov - *İeşua Qa-Notsri*

Vladislav Qalkin - *Bezdomnı*

Aleksandr Adabaşyan - *Berlioz*

Andrey Urqant - *Jorj Benqalski*

## İstinadlar
Fransua Jüst Mari Renuar

**Fransua Jüst Mari Renuar** (; ) — fransız dramaturqu və dilçisi.

## Bioqrafiyası

Renuar Provansdakı Brinyolda anadan olmuş, vəkillik təhsili almış və Draginyanda təcrübə keçmişdir. 1791-ci ildə Qanunvericilik Məclisində Var departamentini təmsil etmişdir, lakin onun partiyası olan Jirondistlərin süqutundan sonra gizlənməyə başlamışdır. Parisdə aşkarlanaraq həbsxanaya salınmış, həbsdə olduğu müddətdə "Caton d'Utique" (1794) pyesini yazmışdır.

1803-cü ildə Fransa İnstitutunun poeziya mükafatını qazanmışdır. "Eléonore de Bavière" və "Les Templiers" əsərləri Komediya-Fransaise tərəfindən qəbul edilmişdir. "Les Templiers" 1805-ci ildə səhnələşdirilmiş və Joffruanın müqavimətinə baxmayaraq böyük uğur qazanmışdır. 1807-ci ildə Fransa Akademiyasına və 1816-cı ildə Académie des Inscriptions et Belles-Lettres-ə seçilən Raynouard, 1817-ci ildə Fransa Akademiyasının daimi katibi vəzifəsinə qəbul edildi. 1806-cı ildən 1814-cü ilə qədər "Corps législatif"-ində Var departamentini təmsil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Dominqo de Santo Tomas

**Fray Dominqo de Santo Tomas** (; ) Peru Vitse-krallığında İspan Dominikan missioneri, yepiskopu və qrammatikaçısı. O, ilk Keçua dili qrammatikasını və lüğətini tərtib etmiş və  hər ikisini 1560-cı ildə nəşr etdirmişdir.

Onun qrammatikasında həmçinin kateketik əlavə kimi ən erkən Keçua yazılı mətni və klassifikliyin ilk məlum linqvistik təsviri yer almışdır.

Peruda yerli əhaliyə qarşı İspan münasibətini tənqid edən Santo Tomas, "Peruda yerli maraqların ən böyük nümayəndəsi" kimi təsvir edilmişdir.

## Erkən həyatı

Santo Tomas 1499-cu ildə İspaniyanın Sevilya şəhərində anadan olmuşdur. O, yerli kilsə məktəblərində təhsil almış və gənc yaşlarında Dominikan ordeninə daxil olmuşdur. İllərdir İspaniyada xidmət edən və keşiş vəzifəsinə təyin edildikdən sonra, 1533-cü ildə ilkin fəthdən qısa müddət sonra, 1540-cı ildə Perunun İspan müstəmləkəçi Vitse-krallığına missioner təyin edildi. O, İnka xalqına təbliğ etmək üçün 4 avqust 1540-cı ildə monastır (monastır) və Yunqay şəhərini qurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (for Chronology of Bishops) 
* (for Chronology of Bishops) 
*Digital facsimiles of works by Domingo de Santo Tomás from the John Carter Brown Library on Internet Archive
Franko Kolombo

**Françesko Maria Kolombo** (; ) — italyan-amerikan bodibilder və aktyor.

Əslən boksçu olan Kolombo 1976 və 1981-ci illərdə "Mister Olimpiya" mükafatını qazanmış və 1977-ci ildə "Dünyanın Ən Güclü Adamı"nın ilk buraxılışında iştirak etmiş və beşinci yeri tutmuşdur. O, həmçinin aktyorluq karyerasına malik idi və bodibildinq və qidalanma mövzusunda çoxsaylı kitabların müəllifidir. Kolombo 2001-ci ildə IFBB Şöhrət Zalına, 2013-cü ildə Beynəlxalq İdman Şöhrət Zalına daxil edilmiş və 2009-cu ildə Arnold Klassik Ömürlük Nailiyyət Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Erkən həyatı

Kolombo 7 avqust 1941-ci ildə İtaliyanın Sardiniya adasındakı Ollolaidə çoban olan Maria Qratsia Sedda və Antonio Kolombonun ailəsində anadan olmuşdur. O, 1982-ci ildə demişdi: "Mən həmişə arıq idim. 11 yaşıma qədər çox döyülürdüm. Sonra bir gün insanları döyməyə başladım. Heç kim mənə toxuna bilmirdi." Boksçu kimi məşq edərkən çobanlıq edirdi. İdmanı atletika və bodibildinqə keçməzdən əvvəl boksçu kimi 30-dan çox döyüş qazandı və dedi: "Boks üzünüzə və başınıza çox pis təsir edir."

Kolombo gənc yaşlarında iş üçün Almaniyaya köçdü, və 1965-ci ildə Ştutqart şəhərində keçirilən bodibildinq yarışmasında Arnold Şvartsenegger ilə tanış oldu. Kolumbu Şvartseneggerlə ömürlük dostluq qurdu, və 1986-cı ildə Mariya Şrayverlə evləndiyi üçün Şvartseneggerin ən yaxın adamı və qızları Kristinanın xaç atası oldu. Kolombo və Şvartsenegger Kolombonun ölümünə qədər çox yaxın dost olaraq qaldılar və Şvartsenegger 2016-cı ildə "O, qırx il əvvəl mənim ən sevdiyim məşq yoldaşım idi və bu gün də mənim ən sevdiyim məşq yoldaşımdır" demişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Karlo Mikelştedter

**Karlo Raymondo Mikelştedter** (; ) — italyan filosofu, sənətçisi və intellektualı.

## Həyatı

Karlo Mikelştedter Avstriya-Macarıstanın Qorisiya və Qradiska əyalətinin paytaxtı Qorisiyada anadan olub, Albert və Emma Mikelştaedterin (qızlıq soyadı Luzzatto) dörd övladının ən kiçiyi olub. Onun tam adı Karlo Raymondo (Gedaliah Ram) idi. Atası Triestdə yerləşən "Assicurazioni Generali" sığorta şirkətinin yerli filialının direktoru idi. Mikelştedterlər Aşkenazi mənşəli italyandilli yuxarı orta təbəqə yəhudi ailəsi idilər.

Bacısı Paula onu qaranlıqdan və yüksəkliklərdən qorxan, inadkar və hər hansı bir nalayiq davranışa görə üzr istəməyə hazır olmayan bir uşaq kimi xatırlayırdı. Məktəbdə il ərzində dərsləri qəsdən və tez-tez pozduğuna görə "çox da uyğun deyil" hesab olunurdu.

Atası həmçinin ədəbi mədəniyyətin inkişafı üçün yerli mədəniyyət birliyi olan Gabinetto di Lettura Goriziano-nun sədri idi və oğlunu ədəbi təhsilə sövq edirdi. Anası Emma Luzzatto, italyan irredentizm meylli qədim və məşhur bir yəhudi ailəsindən idi. Xalası da italyan irredentizminin tərəfdarı olan Karolina Luzzatto idi. Karlo introvert bir oğlan hesab olunurdu, lakin orta məktəbi (Qoriziyada bitirib) bitirdikdən sonra parlaq, idmançı və ağıllı bir gəncə çevrildi. Vyana Universitetinin riyaziyyat şöbəsinə daxil oldu, lakin tezliklə incəsənəti və dili ilə sevdiyi bir şəhər olan Florensiyaya köçdü. Orada digər tələbələrlə dostluqlar qurdu və sonda yerli "Istituto di Studi Superiori" (1905)-in Ədəbiyyat şöbəsinə daxil oldu. Yunan və Latın dilləri üzrə ixtisaslaşdı və laureat dissertasiyası üçün qədim fəlsəfədə inandırma və ritorikanın fəlsəfi tədqiqatını seçdi. 1909-cu ildə Qoriziyaya qayıtdı və dissertasiya üzərində işləməyə başladı.

1910-cu ilin payızında işini tamamladı və əlavələri 17 oktyabra qədər tamamladı. O, çox yorğun idi və həmin gün anası ilə dalaşdı. Anası ona ad günü təbrik etmədiyindən şikayətləndi. Tək qalan Karlo evdə saxladığı doldurulmuş tapançanı götürüb iki güllə ilə özünü öldürdü. Onun intiharının səbəbi çox müzakirə mövzusu olub; bəziləri bunu onun fəlsəfəsinin təbii nəticəsi kimi görür, digərləri isə bunu hansısa ruhi xəstəliyin nəticəsi kimi görürlər. Florensiyadan olan dostlarından biri, rus qadın da özünü öldürmüşdü, Amerikada yaşayan qardaşı da. O, Sloveniyanın Nova Qoritsa yaxınlığındakı Rojna Dolinadakı yəhudi qəbiristanlığında dəfn olunub. Ailəsi yəhudi olduğundan, onlar Auşvitzə göndərilib; yalnız bir bacısı İsveçrəyə qaçıb.

Dostları və qohumları onun əsərlərini nəşr etdirib və yazılarını toplayıblar, indi isə "Biblioteca Civica di Gorizia"-dadır.

O, təkcə "İnandırma və Ritorika" əsərlərini deyil, həm də bir çox hekayələr, pyeslər və dialoqlar yazmışdır; minlərlə yarımçıq səhifə, bunların əksəriyyəti yalnız ispan dilinə tərcümə olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Carlo Michelstaedter and the Metaphysics of Will" by Thomas J. Harrison MLN (106 (1991): 1012–1029)
* "The Michelstaedter Enigma" by Thomas J. Harrison in *Review of Italian Thought* 8–9 (Spring/Autumn, 1999, pp.&nbsp;125–141)
*Associazione Testori 
*Michelstaedter, la mobilitazione per salvare la soffitta del filosofo
*Not enough of an artist?
Alberto Alesina

**Alberto Françesko Alesina** (; ) — 2003-cü ildən 2020-ci ildə vəfat edənə qədər Harvard Universitetində Nathaniel Ropes adına Siyasi İqtisadiyyat professoru olmuş italyan iqtisadçısı. O, əsasən siyasət və mədəniyyət iqtisadçısı kimi tanınırdı və sosial və siyasi məsələləri öyrənmək üçün iqtisadi vasitələrdən istifadə etməsi ilə məşhur idi. O, müasir siyasi iqtisadiyyat sahəsini "demək olar ki, təkbaşına" qurmuş və İqtisadiyyat üzrə "Nobel" mükafatına ehtimal olunan namizəd kimi təsvir edilmişdir.

## Həyatı

Alberto Alesina 1957-ci ildə Bronidə anadan olub. Atası mühəndis və sənaye meneceri, anası isə müəllim idi. O, Milanda klassik liseydə oxuyub, sonra isə iqtisadiyyat və sosial elmlər üzrə təhsil almaq üçün Bokkoni Universitetinə daxil olub və 1981-ci ildə laureat dərəcəsi alıb. Daha sonra Harvard Universitetində aspirantura təhsili alıb və 1986-cı ildə iqtisadiyyat üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Onun Harvarddakı doktorantura üzrə məsləhətçisi Ceffri Saks idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Harvard Faculty page.
* Alberto Alesina at CSA Celebrity Speakers
* Stock Exchange Of Visions: Visions of Alberto Alesina (Video Interviews)
* Web site of Voxeu.org
* Web site of LaVoce.info
* Alberto Alesina talks about his new book, "The Future of Europe" with Jenny Attiyeh on the interview program ThoughtCast!
Məsudə Cabbar

Məsudə Cabbar - azərbaycanlı qadın yazıçı.

## Həyatı
1993-cu ildə Ağdamda doğulub.

## Əsərləri

* **Xoşbəxtliyə çatanda əldə qalanlar** - kitabın süjet xətti baş qəhrəman Anar, onun həyat yoldaşı Huri və sevdiyi ərəb qızlı Kahira arasındakı münasibətlər, kbəzən kədərli, bəzən xoş xatirələr və müasir həyatın gerçəklikləri üzərində qurulur.
* **Cahan**
* **Aciz qalan ulduzlar**
* **Ən** - gənc sevgililərin romantik və fədakar sevgu hekayətindən, müasir tələbə mühiitndəki olduqca mürəkkəb sosial-psixoloji münasibətlərdən bəhs edir.
* **Oğlan** - kitab yazıçı ilə eyni məktəbdə təhsil almış, ağrılı həyatı olan real şəxsdən ilhamlanaraq qələmə alınıb.
* **Oynadığımız son oyun** - Həm fiziki, həm də mənəvi cəhətdən çox sərt bir mühitdə böyüyən Sara adlı gənc qız xəyallarla yaşayarkən bir anın içində özünü bir faciənin içində və qatil olaraq görür. İti zəkası ilə seçilən, daxilindəki güclü bir varlığın daimi çağırışından güc alan vu son dərəcə soyuqqanlı qızın baş götürüb qaçdığı yerdə də düşdüyü mühit heç də onun böyüdüyü aləmdən yaxşı deyil. Yalnız pzünü deyil, sevdiyi insanların da xilasına can atan qız ən çox güvəndiyi biirnin xəyanəti ilə də üz-üzə qalır. 
* **Dinlə məni** - Əsər Zəhra adlı gənc bur qızın çətin həyatındna bəhs edir. Yolu keçərkən ani diqqətsizliyinin qurbanı olub əlil arabasına mıhkum qalan Zəhranı çox sevən, onun qayğısına körpə uşaq kimi çəkən bacısı Həlimənin məsləhəti ilə o, tələbə yoldaşı olan Raulla ytazışmağa başlayır. Gənclərin münasibətləri yaxşı alınsa da, Raul ilk görüşdə Zəhranın əlil olduğunu görəndə sarsılır. Raulun anası xərçəng xəstəsidir və oğlanın kifayət qədər dərdi var. Hekayə Raulun həm anasına, həmm də Zəhraya necə yanaşmasından asılı olaraq fərqli forma alır.
* **Göy qurşağının bitdiyi yer**

## İstinadlar
Ceyms Fişer (təbiətşünas)

**Ceyms Maksvel Makkonnell Fişer** (; ) — Britaniyalı müəllif, redaktor, aparıcı, təbiətşünas və ornitoloq. O, həmçinin Gilbert Vaytın aparıcı müəllifi idi və təbiət tarixi mövzularında 1000-dən çox radio və televiziya verilişi hazırlamışdı.

## Erkən həyatı

Fişer Kennet Fişerin oğlu idi (həmçinin 1922-ci ildən 1945-ci ilə qədər Oundl Məktəbinin direktoru və həvəskar ornitoloqu idi); anası tərəfindən dayısı Çeşir təbiətşünası Arnold Boyd idi. O, İtonda təhsil almış və Oksforddakı Maqdalen kollecində tibb təhsili almağa başlamış, lakin sonradan zoologiyaya keçmişdir. 1933-cü ildə ornitoloq kimi Oksford Arktika ekspedisiyasında iştirak etmişdir.

## Karyerası

Universitetdən sonra London zooparkına köməkçi kurator kimi qoşulmuş və müharibə zamanı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi üçün zağcaları öyrənmişdir. Daha sonra RSPB və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin (IUCN) aparıcı üzvü, Milli Parklar Komissiyasının üzvü və Kənd Komissiyasının sədr müavini olmuşdur. Fişer BBC Radio-nun "Britaniyada Quşlar" serialını 1951-ci ilin mart ayında yarandığı gündən on iki il sonra bitənə qədər təqdim etmişdir.

Fişer 18 sentyabr 1955-ci ildə Şimali Atlantikadakı kiçik, yaşayış olmayan, qayalı Rokol adasının Birləşmiş Krallıq üçün rəsmi olaraq mülkiyyətini götürən və Birləşmiş Krallıq bayrağını qaldıran kiçik partiyanın üzvlərindən biri idi.

Öz kitablarını yazmaqla yanaşı, o, "Collins"-in "Yeni Təbiətşünas" seriyasının redaktoru idi. O, 1950-ci illərdə BBC radiosunda "Uşaq Saatı"nın bir hissəsi olaraq yayımlanan müntəzəm "Təbiət Parlamenti" serialında rezident ornitoloq idi. Çox güman ki, onun yazı və yayımı İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə Birləşmiş Krallıqda quş müşahidəsinə marağın artmasında mühüm rol oynamışdır.

O, 1966-cı ildə Britaniya Ornitologiya Fondunun Bernard Taker medalı ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Abbasilərin Təbəristanı fəthi

**Abbasilərin Təbəristana qarşı yürüşü** və ya **Abbasilərin Təbəristana hücumu** (hicri 141–144 / miladi 758–761) — xəlifə Əbu Cəfər əl-Mənsurun hakimiyyəti dövründə Abbasi xilafəti tərəfindən başladılan hərbi yürüş idi. Məqsəd İspəhbad Xurşidin rəhbərlik etdiyi Zərdüşt İran sülaləsi olan Dabuyid sülaləsinin hakimiyyəti altında olan Təbəristanı ələ keçirmək və orada hökmranlıq etmək idi. Xəlifə əl-Mənsur oğlu Məhəmməd əl-Mehdini yürüşə rəhbərlik etmək üçün göndərmişdi. O, öz komandanlığı altında Xazim əl-Təmimi və Əl-Mənsurun etibarlı mövlası Əbu əl-Xasibi müharibəyə kömək etmək üçün təyin etmişdi. Abbasi xilafətinə tabe olan hərbi qüvvələr 758-ci ildə ilk dəfə Təbəristan ərazisinə daxil olmuşdular. Bu yürüşlər nəticəsində regionun bir sıra mühüm və strateji əhəmiyyətə malik şəhərləri ələ keçirilmişdi. Baş verən hərbi və siyasi təzyiqlər Təbəristanın yerli hökmdarı Xurşidi vəziyyətin ağırlığını qəbul etməyə məcbur etmiş və o, müəyyən müddət üçün Abbasilərin hakimiyyətini tanıyaraq müvəqqəti şəkildə təslim olmağa razılıq vermişdi.

Xurşid  759-cu ildə Abbasilərlə bağladığı müqaviləni ləğv etmiş, ərazisində yaşayan bütün müsəlmanları öldürmüş, bir qismini isə həbs etdmişdir. Daha sonra isə o, ərəblərə qarşı yenidən müqavimət göstərmək üçün qüvvələrini səfərbər etmişdir. Baş verən hadisələrə cavab olaraq Abbasi xəlifəsi əl-Mənsur hərbi tədbirlərə əl atmış və özünə sadiq sərkərdələrdən olan Xazim ibn Xuzeymə, Ravh ibn Hatim və Əbu əl-Xəsibi Xurşidin sığındığı qalaya doğru göndərmişdir. Bu qüvvələrə qalanı mühasirəyə almaq, yerli müqaviməti zəiflətmək və regionda Abbasi hakimiyyətini tam şəkildə bərqərar etmək tapşırılmışdı. Uzun sürən mühasirə nəticədə Əbu əl-Xasibin hazırladığı bir hiylə ilə həll edilmişdi. O, qaçmaq iddiası ilə qalaya soxuldu. Qala ələ keçirildikdən və müdafiəçiləri öldürüldükdən sonra Xurşid barmağında daşıdığı və istifadəsi yalnız ən zor zamanlar üçün nəzərdə tutulmuş üzüyündən zəhər içərək intihar etmişdir. Müharibə 761-ci ildə Xurşidin ölümü və Təbəristanın Abbasilər xilafətinə birləşdirilməsi ilə başa çatmışdır.