Apsara

**Apsaralar**  (,  —  Hind və Buddist mədəniyyətində səmavi varlıqlar sinfinə aid olan üzvlərdən biri. Onlar əvvəlcə buludların və suların ruhu kimi təsvir olunurdular, lakin sonralar "nimfa" və ya "pəri" rolunu oynamağa başladılar. Onlar Cənubi Asiya və Cənub-Şərqi Asiya mədəniyyətlərinin heykəltəraşlıq, rəqs, ədəbiyyat və rəsm əsərlərində mühüm yer tutur.

Apsaralar gözəl, gənc və zərif varlıqlar kimi təsvir olunur və istədikləri vaxt formada dəyişiklik edə bilirlər, eyni zamanda hər kəsi öz gözəllikləri ilə valeh edə bilərlər. Onlar iki növə ayrılır: *laukika* (dünyəvi) və *daivika* (ilahi). Apsaralar rəqs sənətində böyük məharətə malikdirlər və tez-tez İndranın saray musiqiçiləri olan qandharvaların yoldaşları kimi göstərilirlər. Apsaralar tanrıların saraylarında yaşayır və qandharvaların ifa etdiyi musiqi sədaları altında rəqs edərək onları əyləndirirlər. 

İndranın sarayında olan 26 apsara incəsənətin müxtəlif sahələrini simvolizə edir və bu baxımdan onlar Qədim Yunanıstanın Musalarına bənzədilirlər. Bundan əlavə, onlar tez-tez rişiləri (müdrikləri) ilahi güc əldə etmələrinə mane olmaq üçün cazibələri ilə yoldan çıxarmaqla da məşhur olmuşlar. Urvaşi, Menaka, Rambha, Tilottama və Qritaçi ən məşhur apsaralar arasındadır.  

Yaponiyada apsaralar "Tennin" (天人) kimi tanınır; qadın apsaralara "Tennyo" (天女), kişi apsaralara isə "Tennan" (天男) deyilir.

## Etimologiyası

"Apsara" sözü Sanskrit dilindəki अप्सरस् (apsaras) sözündən yaranmışdır. Bu sözün kökü अप् + √सृ birləşməsindən gəlir və "*sular arasında hərəkət edən*" və ya "*suların içində gedən*" mənasını ifadə edir. Hindi dilində isə "apsara" şəklində işlənir.

Apsaralar Khmer dilində "*Âbsâréa*" (អប្សរា), Pali dilində "*Accharā*", Malay və Maranao dillərində "*Bidadari*", Tausuq və Sinama dillərində "*Biraddali*", Yava, Sundan və Bali dillərində "*Hapsari/Apsari*" və ya "*Widadari/Widyadari*", Meitey dilində "*Helloi*", Tay dilində isə "*Apsorn*" (อัปสร) adlanır.

## Ədəbiyyatda

### Hind əfsanələri
Apsaralar ən qədim mənbələrdə "su nimfaları" kimi təsvir olunur. Riqveda apsaranın qandharva ilə evli olduğunu bildirir. Burada apsaralar müxtəlif sularla əlaqələndirilir. Riqvedada yalnız Urvaşi adlı apsaranın adı çəkilir. Mahabharata və digər mənbələrdə isə apsaralar çoxsaylıdır və İndranın sarayında rəqqasələr kimi təsvir olunurlar.

Kauşitaki Upanişad apsaraları məlhəmlər, çiçək tacları, geyimlər və ətirlər ilə əlaqələndirir. Ramayana və Puranalar apsaraların mənşəyi haqqında yazır. Apsaralar dənizin çalxalanması, su oyunları və naga məxluqları ilə bağlı göstərilir. Mahabharata apsaralar haqqında müxtəlif hekayələrə malikdir. Məsələn, Tilottama adlı apsara Sunda və Upasunda adlı iki asuranı məğlub edir. Urvaşi isə Arjuna adlı qəhrəmanı yoldan çıxarmağa çalışır. Apsaralar tez-tez rişiləri və müdrikləri sınağa çəkmək üçün göndərilir. Menaka və Vişvamitra hekayəsi buna bir nümunədir. İndra, Vişvamitra adlı müdrikin çox güclənməsindən qorxaraq apsara Menakanı onu yoldan çıxarmağa göndərir. Vişvamitra onun gözəlliyinə təslim olur və onların qızı Shakuntala dünyaya gəlir. Çinli şair Şu Tinq apsaraları "*O Motherland, Dear Motherland*" şeirində xatırlayır.

## Sənətdə Apsaralar
Apsaralar bir çox mədəniyyətlərdə rəqslər və incəsənətlə bağlı təsvir edilir. Natya Şastra (Sanskrit dramının əsas kitabı) 26 apsaranın adını çəkir.

### Kamboca

Apsaralar Anqkor Vat məbədində geniş yayılmış bir motivdir. Buradakı daş təsvirlərdə apsaralar rəqs edən məxluqlar kimi göstərilir, dayanıqlı şəkildə təsvir edilən qadın fiqurlar isə *devata* adlanır. 1927-ci ildə Sappho Marçal apsaraların paltarları, saç düzümləri və bəzəklərini tədqiq edərək, bunların Anqkor dövründə real həyat tərzindən təsirləndiyini irəli sürmüşdür.

Kambocanın milli balet janrı "Apsara Dance" (Apsara rəqsi) Anqkor Vatdakı apsara təsvirlərindən ilhamlanaraq yaradılmışdır.

### İndoneziya – Yava və Bali

İndoneziyada apsaralar "bidadari" adlanır və Vidyadhari adlı başqa bir səmavi məxluqla qarışdırılır. Apsaralar burada tez-tez Arjuna və apsaralar mövzusunda olan rəvayətlərdə təsvir edilir. Bali adasında isə Legong və Sanghyang Dedari rəqsləri apsaraların təsviridir.

### Çin
Çində apsaralar "Feitian" (飞天) adı ilə tanınır və Buddist məbədlərində təsvir olunur. Mogao mağaraları, Yulin mağaraları, Longmen və Yungang mağaralarında apsara təsvirləri tapılmışdır. Apsaralar burada tez-tez pipa, flüt və şeng kimi musiqi alətləri çalaraq təsvir edilir. Çin folklorunda apsaralar tək güclü bir varlıq və ya bir neçə musiqi ruhu kimi göstərilir.

### Digər mədəniyyətlərdə
# Manipur, Hindistan – Apsaralar "*Helloi*" kimi tanınır və yeddi bacıdan ibarət olan səmavi məxluqlar hesab olunur.
# Çampa (Vyetnam) – Apsaralar Çampa incəsənətində, xüsusilə Tra Kieu üslubunda mühüm rol oynayır.
# Şri Lanka – Sigiriya freskalarında apsara təsvirləri mövcuddur.

## İstinadlar