Moskva zooparkı

**Moskva zooparkı** — Yaroslavl, Rostov-na-Don və Novosibirsk zooparklarından sonra Avropanın ən qədim və Rusiyanın dördüncü ən böyük zooparklarından biridir. 1864-cü ildə əsası qoyulub. İl ərzində sabit bir sayda- 3,5 milyona qədər insan ziyarətçi sayı var. İnsanların ziyarətinə görə dünya zooprklarınının ilk onluğuna daxildir.

Zooparkın kolleksiyasında 1132 heyvan növü, canlı nümunələrin sayı 5000-dən çox fərddir. Rusiyanın əsas zooparkı statusunu daşıyır, həmçinin Avrasiya Zooparklar və Akvariumlar Assosiasiyasının qərargahıdır. Vahid növlərinin saxlanılması / öyrənilməsi (bərpası və reintroduksiya), nadir növ heyvanların əsirlikdə yetişdirilməsi üzrə beynəlxalq layihələrin fəal iştirakçıdır. Zoopark, Krasnaya Presnya, Bolşaya Gruzinskaya və Zoologicheskaya küçələri arasında Sadovoye Kolsonun yanında yerləşir. Əsas giriş, Barrikadnaya və Krasnopresnenskaya metro stansiyalarından uzaq olmayan Krasnaya Presnya və Bolşaya Gruzinskaya kəsişməsindədir.

2014-cü ilə qədər Moskva zooparkının simvolu bir yabanı tayqa pişiyi — manul idi. Rəhbərliyin dəyişikliyindən sonra simvolu pelikanların, sincabların, delfinlərin və göyərçinlərin stilize edilmiş bir görünüşünə dəyişdilər.

## Tarix

Moskva Zooparkı Rus İmperator Cəmiyyəti tərəfindən heyvanların və bitkilərin uyğunlaşması üçün təşkil edilmiş və 31 yanvar 1864-cü ildə (yeni üsluba əsasən — 12 fevral) xidmətə verilmişdir. Onun yaradılmasının əsas təşəbbüsçülərindən biri Moskva Universitetinin professoru Anatoli Petroviç Boqdanov idi. O, zooparkı "açıq havada olan bir muzey" adlandırırdı. Zooparkın ilk binalarının memarı P. S. Kampioni idi. Zoologiya bağçasının ilk müfəttişi (direktoru) professor Y. N. Kalinovski idi.

Tam dövlət dəstəyi olmadığı üçün, ilk ildən bəri zoopark çətin bir maliyyə vəziyyətində idi. Gələn gəlir, İmperator ailəsindən və fərdi şəxslərdən gələn yardımlar heyvanların alınması və saxlanılması, tikinti və qurğuların təmiri üçün zooparkın xərclərini ödəmirdi. Zooparkın büdcəsini düzəltmək üçün, İqlime uyğunlaşdırma Cəmiyyəti xaricə bir çox heyvan satdı, nəticədə ekspozisiya yoxsul oldu insanlariın gəlişi azaldı. 1874-cü ildə zoopark Cəmiyyət tərəfindən bir neçə illik özəl sahibkar A. A Ryabininə icarəyə verildi, nəticədə 1878-ci ilə qədər bağça demək olar ki, bir çöküş yaşadı.

1880–1890-cı illərdə fərdi şəxslərin yardımı, A. P. Bogdanov, A. N. Maklakov, V. V. Popov, V. A . Wagner, N. M. Kulaqin və Klimatizasiya Cəmiyyətinin digər üzvlərinin çoxsaylı fədakar işləri sayəsində vəziyyət düzəldi. 1900-cü ilə zooparkın borcları 100 min rubl idi, buda həmin dövr üçün böyük bir məbləğ idi. 1903-cü ildə Cəmiyyət bir daha zooparkın əmlakını zooparkın o vaxtkı müdiri I. A . Antuşeviçə təhfil verir və yenə bu vəziyyət işləri daha da pisləşdirir.1905–1907-ci illərdəki tarixi hadisələr zamanı zoopark inqilabçı döyüşlərin mərkəzində idi və çox pisləşmişdi: yeni tikilmiş akvarium yıxılıb, bir çox taxta bina yandırıldı, arxiv və kitabxana yandı, bir çox heyvan öldürüldü.1913-cü ildə zoopark daşqından ciddi şəkildə zədələnmişdir. Lakin oktyabr inqilabından sonra ilk illərdən sonra zooparkın tam məhv edilməsinin qarşısı "işçilərinin heyvanlarına həsrət, fədakarlıq və məhəbbəti" ilə alınmışdi.

Moskva Zooparkının bütün sonrakı tarixini müəyyən edən əsas hadisə, 27 mart 1919-cu ildə Xalq Komissarları Şurasının qərarı ilə onun milliləşdirilməsidir. Əvvəlcə zooparkın idarə edilməsi Xalq Komissarlığı Elmi Təşkilatları Baş İdarəsinə həvalə edilmişdi, lakin 1923-cü ilin noyabrında zooloji bağ Moskva Şəhər Şurasına köçürüldü və şəhər büdcəsinə daxil edildi . zooparkın direktoru bioloq M. M. Zavadovski idi, tezliklə P. A. Manteuffelin işə dəvət etdi. Şəhər orqanları təmir üçün əhəmiyyətli vəsait ayırdılar, yem alındı ​​və heyvanların toplanması tamamlandı.1924-cü ildə Zavadovskinin xahişi ilə, şəhər hakimiyyəti 12 hektar olan qonşu torpaqları (Morozovsky Parkı) zooparka verdilər və zooparkın ümumi ərazisini 26 hektara çatdırdı. Şəhərin planına əsasən, Böyük Moskva Rayonu Sadovo-Kudrininskaya küçəsinə qədər genişləndi. Yeni ərazi 3 oktyabr 1926-cı ildə açıldı.

Zooparkda heyvanların toplanması artmışdır, eksperimental biologiya üzrə tədqiqat laboratoriyası, baytarlıq və parazitoloji laboratoriyası yaradılmışdır, terrarium və bir insektarium kimi yeni müstəqil ekspozisiya yaranmışdır və ekskursiya şöbəsi təşkil edilmişdir. 1924-cü ildə zooparkda GZBK(Gənc Zoo Bioloqlar Klubu) yaradılmışdır.

1936–1938-ci illərdə zooparkda genişmiqyaslı tikinti işləri aparılmışdır: fillərin yeri tamamilə yenidən qurulmuş, hipopotamuslar, dəniz aslanları, mühürlər üçün su hovuzları tikilmiş, tutuquşları üçün yeni sığınacaqlar və baytarlıq laboratoriyası üçün yeni otaqlar yaradılmış, ən köhnə binalar isə təmir edilmişdir. Zoopark, Moskva xalqı üçün ən məşhur istirahət yerlərindən birinə çevrildi: 1938-ci ildə Moskva Zooparkının qebulu 3 milyona çatdı ki, bu da əvvəlki inqilabi səviyyədən 10 dəfə çoxdur (1913-cü ilin ən müvəffəqiyyətli ilində 280 min nəfər).

Böyük Vətən müharibəsinin başlamasından bir ay sonra, 1941-ci il iyulun 22-dən 23-nə keçən gecə Moskva Zoo ilk bombardmana məruz qaldı, nəticədə zooparkın idarəsi, arxivləri, aslanların, meymunların, fillərin yaşadığı yerlərdə yanmışdı. Bundan sonra Sverdlovsk zooparkına bəzi heyvanlar evakuasiya olunmuşdur: onlar evakuasiya işlərini V. V. Çaplin aparmış və 1944-cü ilin payızında sağ qalan heyvanları Moskvaya geri qaytarmışdı. Heyvanların başqa bir hissəsi Stalinqrad'a göndərildi, lakin bu köçürülmənin taleyi barədə məlumatlar saxlanmadı. Direktor T. E. Burdelevin rəhbərliyi altında zooparkdakı qalan heyət qəhrəmanlıqla işləməyə davam etdi və yalnız heyvan toplusunun çoxunu xilas etdi, həm də müharibənin ən çətin illərində Moskva Zooparkının Əvvəlki Ərazisinin davamlı fəaliyyətini təmin etdi.

1951–1977-ci illərdə Zoopark Sosnovski tərəfindən idarə olundu. Bu illərdə heyvanların toplanması təkcə bərpa olunmayıb, həm də müharibədən əvvəlki səviyyədən də üstün oldu.

1990-cı ildə zooparkın yenidən qurulması (MNIIP Mosproekt 4, memarlar A. Andreyev, I. Qusyev, L. Krause, İ. Qnedovskaya, mühəndislər A. Belyayev, İ. Derqalov) başlamışdır. 1997-ci ildə piyada keçidi inşa edilmişdir — Bolşaya Gruzinskaya küçəsində geniş bir körpü. Həmçinin, "Quş quşları", "Avstraliya", "Cənubi Amerika", "Polar dünya" və s. Sərgilər tikilmişdir.

Zonanın ərazisində Presnensk gölləri vardır; 1864-cü ildə Moskva Zooparkının yaradılmasından bəri böyük bir gölməçə saxlanılıb.

## Müasir dövr
2016-cı ildən Moskva Zooparkının baş direktoru Svetlana Akulovadır.

Moskva Zooparkının 2013-cü ildən 2016-cı ilədək Natalya Kolobova idarə etmişdir.

2014-cü ildə Moskva Zooparkı 150 illik yubileyini qeyd etdi. İl ərzində zooparkın görünüşünü tədricən yeniləyən böyük bir yenidənqurma baş verdi. Ən əhəmiyyətli dəyişiklik, Köhnə Ərazidə gölməçələrin yenidən qurulması və poni sürüşmə dairəsi idi. Daha əvvəlki boş yerlərdə "Tropik Meşələr və Amfibilərin Sirli Dünyası", "Sürünənlərin Heyranedici Dünyası" sərgiləri açıldı. "Oranjevaya" açıldı — 100-dən çox növ tropik bitki və ekzotik faunanın bir neçə onlarla növü. Başqa bir yubiley tədbiri 31 ölkədən olan mütəxəssislərin iştirakı ilə beynəlxalq konfrans olmuşdur.2014-cü ilin fevral ayında Moskva zooparkının Twitter və Instagram hesabı yaradıldı və 2014-cü ilin iyul ayında rus mədəniyyətinin ingilisdilli versiyası The Calvert Jurnalı Moskva Zooparkının Instagram hesabını Rusiyada ən yaxşı 24 hesablardan biri kimi qeyd etdi.2016-cı ilin may ayında zooparkın simsiz internetlə təchiz edilməsi üzrə işlər başa çatıb. Wi-Fi bütün qonaqlar üçün pulsuzdur.2013-cü ildən bəri zoopark Yeni İl hadisələrinə ev sahibliyi edir. 24 noyabr 2016-cı ildə Moskva Zooparkında "Zoopolis" layihəsi: master-klasslar, ekskursiyalar, yeni il tamaşası təşkil olunur.

## Zooparkın əsas ekspozisiyaları
* "Köhnə Ərazi"
* "Böyük gölməçə"
* "Qırxanlar"
* "Tropik pişiklər"
* "Çita"
* "Zürafənin evi"
* "Yırtıcı quşların qayası"
* "Avstraliya"
* "Çöllərin faunası"
* "Rusiyanın faunası"
**01.01.2015-ci ilə olan kolleksiya:**

* məməlilər — 174 növ, 1290 nüsxə;
* quşlar — 302 növ, 1899 nümunə. + 1000 (ördək uçan əhali);
* sürünənlər — 246 növ, 754 nümunə;
* amfibiyalar — 48 növ, 284 nümunə;
* balıq — 148 növ, 862 nümunə;
* onurğasızlar — 214 növ.
* Toplamda: 1000 uçan ördək daxil olmaqla 1132 növ, 5089 nümunə.
* Qəyyumluq Hər bir şəxs və ya hər hansı bir təşkilat sevdiyi bir heyvanı seçə və onun qəyyumuna çevrilə bilər. Bunun üçün zooparkla xeyirxah kömək haqqında müqavilə bağlamaq lazımdır. Müqaviləyə görə, Qəyyum seçilmiş heyvanın qidalanması və saxlanması üçün ödəniş etməlidir. Məzmun qidalanma dəyərinin 50% -ni təşkil edir. Qəyyumlar öz sevimli heyvanlarının saxlanılmasına dair "şəhadətnamə" əldə edə biləcəklər. Qəyyumun imkanları arasında: zooparka keçid, əvvəlcədən razılıq və dəstəklə mühafizə olunan heyvanı ziyarət etmək imkanı, məlumat lövhəciyinin yerləşdirilməsi və s daxildir.

## Məşhur işçiləri
Böme, Rurik Lvoviç (1927–2000) — Elmi Şuranın üzvü

Vasiliyev, Dmitri Borisoviç (1963-cü il təvəllüdlü) — aparıcı hepetolog, tibb elmləri doktoru.

Qippius, Karl Karloviç (1864–1941) — zooparkın təsisçilərindən biri, Sovet dövründə zooparkın baş memarı.

Zavadovski, Mixail Mixayloviç (1891–1957) — 1924–1927-ci illərdə zooparkın direktoru, Eksperimental Biologiya Laboratoriyasını qurucusudur..

Kalinovski, Yakov Nikolayeviç (1814–1903) — qurulduğu gündən zooparkın ilk müfəttişi (direktoru).

Kots, Aleksandr Fedoroviç (1880–1964) — 1919-cu ildən — Heyvanların və bitkilərin uyğunlaşması üçün Çar Rusiya Cəmiyyətinin üzvü, 1921–1923-cü illərdə zooparkın direktoru.

Manteyfel, Peter Aleksandrovich (1882–1960) — 1924–1937-ci illərdə GZBK(Gənc Zoo Bioloqlar Klubu) təşkilatçısı və ilk rəhbəri, elmi hissədə direktor müavini , heyvan biologiyasını tədqiq edən eksperimental metodun əsasını qoymuşdur.

Smolin, Peter Petroviç (1897–1975) — təbiətçi, zooloq, müəllim. GZBK(Gənc Zoo Bioloqlar Klubu) rəhbəri.

Usov, Sergei Alekseeviç (1827–1886) — Çar Rusiya Cəmiyyətinin Heyvanların və Bitkilərin iqlimə uyğunlaşdırması üçün əsas təşəbbüskarlarından və quruculardan biridir.

Çaplin, Vera Vasilievna (1908–1994) — uşaq yazıçı-heyvançı, 20 ildən çoxdur, zooparkda işləmiş, 1933-cü ildə gənclər üçün bir sayt təşkil etmişdi.

## Həmçinin bax
* Baki Zooloji Parkı
* Rostov zooparkı

## Xarici keçidlər
* Zooparkın rəsmi saytı
* Moskva zooparkının tarixi
* Moskva parkları:Zoopark
* http://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g298484-d300374-Reviews-Moscow_Zoo-Moscow_Central_Russia.htmlMoscow Zoo at TripAdvisor

## İstinadlar