open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qarabağ müharibəsində Azərbaycan ərazi özünümüdafiə batalyonlarının siyahısı

Bu siyahıda **Qarabağ müharibəsində Azərbaycan ərazi özünümüdafiə batalyonları** əks olunub.

Mövcud gərgin vəziyyəti nəzərə alaraq Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi 1991-ci ilin sentyabr ayında cəbhə bölgəsində yerləşən rayonlarda özünümüdafiə batalyonlarının yaradılmasını qərara aldı. Bu məqsədlə hərbi şəxslər tərəfindən rayonlarda yaranacaq özünümüdafiə batalyonlarına komandirlər müəyyənləşdirildi. 1991-ci ilin oktyabr ayından etibarən Azərbaycanda özünümüdafiə batalyonları yaranmağa başladı.

14 fevral 1992-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı Ayaz Mütəllibovun Qarabağ bölgəsi ərazisində vahid komandanlığın yaradılması haqqında əmriylə ərazi özünümüdafiə batalyonları və yerli müdafiə qüvvələrinin Tahir Əliyevə tabe edilməsi, general-mayor Dadaş Rzayevin isə mövcud hərbi bölmələrdən hərbi hissə təşkil etməsi əmr olundu. Bu əmrlə bağlı olaraq özünümüdafiə batalyonlarının bazasında hərbi hissələr təşkil edildi.

## Siyahı

## İstinadlar
Aşina Çi

**Aşina Çi** və ya **Çin-Ho şahzadəsi** — Göytürk şahzadəsi, Şatoların xatunu.

## Həyatı
Haqqında məlumat azdır. 694-cü ildə doğulmuşdu.Çuye Fukuo 720-ci ildə 25 yaşında ölmüşdür.

## Ailəsi
Aşina Xuaytaonun kiçik qızı idi. Böyük bacısı Aşina Çhiaoho isə Suluk xanla evli idi. Çuye Fukuo evləndirilmişdi. Li Keyon 5-ci nəsildən Aşina Çinin nəvəsi idi.

## İstinadlar
Aşina Tuvu

**Aşina Tuvu** (伊利吐務) — mənbələrdə adı keçən ilk türk yabqusu. Aşina sülaləsinin banisi.

## Həyatı
Həyatı haqda heç nə məlum deyil. Öz atasının adı Natulu olub, *Böyük Yabqu* titulu daşıyırdı. Bumin xaqan və İstəmi xaqanın atası idi.

## İstinadlar
Aşina Çhiaoho

**Çiao-Ho şahzadəsi** — Göytürk şahzadəsi, Türgişlərin xatunu.

## Həyatı
Haqqında məlumat azdır. Aşina Xuaytaonun böyük qızı olub, Suluk xanla evləndirilmişdi. Lakin, bu evliliyin tarixçəsi ilə bağlı olaraq tarixçilər ixtilaflıdır. Bir mənbəyə görə bu evlilik 718-ci ildə, başqa bir mənbəyə əsasən 14 yanvar 723-cü ildə baş vermişdir. Mənbələrin verdiyi məlumata görə Suluk xanın ölümündən sonra oğlu Qut Çor xaqan olmuş, daha sonra Çinə qaytarılmışdılar.

Bəzi mənbələrə görə Aşina Çiaoho oğlu və qızıyla Çinə qayıtmış və Tulu Çunq adlı bir yerli əyanla evlənmişdi. Mənbələrdə xatunun 726-cı ildə Ansi qubernatoru Tu Hsienlə mübahisəsinin baş verdiyi qeyd olunur.

## İstinadlar
FIBA reytinqi

Beynəlxalq Basketbol Assosiasiyaları Federasiyası (fransız dilində: Fédération Internationale de Basketball, rus dilində: ФИБА) bütün beynəlxalq turnirlərdə iştirak əsasında milli basketbol yığmalarının reytinqini müəyyənləşdirmişdir.

Ölkələrin birləşmiş reytinqləri aşağıdakı reytinqlərin cəmindən ibarətdir:

ölkələrin kişi yığma komandası;

ölkələrin qadın yığma komandası;

Ölkələrin gənclərdən ibarət yığma komandası (16-19 yaş arası);

Ölkələrin qızlardan ibarət yığma komandası (16-19 yaş arası).
 
## Xalların hesablanması sistemi
Reytinq tərti edilərkən yalnız FİBA tərəfindən təşkil olunan turnirlərin nəticələri nəzərə alınır, regional çempionatların, yoldaşlıq görüşlərinin və digər yarışların nəticələri nəzərə alınmır..
### Yarışların xalları

FİBA tərəfindən keçirilən basketbol turnirlərdə iştirak edən hər bir milli komandanın səviyyəsindən asılı olaraq xüsusi qiymətləndirilmə dərəcəsi vardır.

#### Kişi və qadın yığmaları

#### Gənclərdən ibarət yığma və Qızlardan ibarət yığma

### Yarışlar üzrə reytinq xalları
Futbol turnirlərindən fərqli olaraq basketbolda komandalar turnirdə qələbə şansını itirdikdən sonra da reytinq xalları uğrunda mübarizələrini davam etdirirlər.

Bütün yığmalar üçün tutulan yer üçün reytinq xalları eynidir.

### Dövrilik və yenilənmə
Reytinqin hesablanması hər turnirdən sonra toplanmış xalların üzərinə qazanılmış xalların əlavə edilməsi ilə aparılır. Reytinq hesablanması zamanı son 2 olimpiya dövrü (və ya 8 il) əsas kimi qəbul edilir. 8 ildən əvvəlki turnirlərin nəticələri silinir və daha yeniləri ilə əvəzlənir.

## Reytinq
 
### Kişi yığmalarının reytinqi

 
### Qadınlardan ibarət yığmanın reytinqi

}}

## İstinadlar
Nuşibilər

**Nuşibi** (弩失畢) — Qərbi Göytürk xaqanlığında yaşayan On ox türklərinin bir qolu. Digəri tulular idi. 5 tayfadan ibarət olan və xaqanlığın şərqində yaşayan bu topluluqla bağlı Çin salnamələri 651-766cı illərdə bəhs edir.

## Boyları
Nuşibilərə təyin edilən boylar teginlərlə idarə olunurdu.
* Ezgil (Küyü və Nişu ezgilləri)
* Qeşu - Məşhur çinli general Qeşu Han bu boydan idi. (Çumukun və Yueban qeşuları)
* Basayqan (拔塞干)

## Xaqanları
(Bitmiş olanı davam etdirən xaqan)
Qrafik reqressiya

**Qrafik reqressiya** — statistik proqnozlar qrafik reqressiyanın köməyi ilə də verilə bilər. Bu zaman prediktor ədədi qiymətlə və ya keyfiyyət xarakterli göstəricilərlə verilə bilər. Bu üsul təcrübədə geniş şəkildə istifadə olunur. Burada X3 predikantı, X1 və X2 prediktorlarının funksiyaları kimi verilir.

Qrafik reqressiya üsulunun mənfi cəhəti bu üsulun subyektiv xarakter daşımasıdır. Məlumdur ki, izoxəttlər nə qədər sadə olsa, götürülən kəmiyyət daha da statistik cəhətdən yararlı sayılır.

Qrafik reqressiya üsulunun köməyilə hesablamalar sadələşdirilir və gözlənilən kəmiyyətin alınması sadələşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Графики процедуры Линейная регрессия
Abdalçay

**Abdalçay** - Tovuz rayonu ərazisində çay.

## Toponimi
Tovuz rayonu ərazisində çay. Zəyəmçayın qoludur. Mənbəyini Öküz dağı və Maral dağının yamaclarından götürür. Çay qədim Abdal qalasının yaxınlığından axdığı üçün həmin qalanın adı ilə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Ağaçay

**Ağaçay** — Qubadlı rayonu ərazisində çay.

## Toponimikası
Qubadlı rayonu ərazisində çay. Bazarçayın qoludur. Yerli məlumata görə, çay vaxtilə oradakı yaylaq yurdundan istifadə edən Ağa adlı pirani bir seyidin adını daşıyır.
 Hidronim ağa (böyük, enli, güclü) və çay (hidrokomp.) sözlərindən düzəlib, "böyük çay, güclü çay" deməkdir.

## Həmçinin bax
*Bərgüşadçay
*Həkəri çayı
*Bazarçay

## İstinadlar

## Xarici keçid
* haqqinda.az.Qubadl
Murman Omanidze

**Murman Omanidze** (; ) —  Gürcüstan siyasətçisi və 1991-ci ildə Gürcüstanın Xarici İşlər Naziri.

## Həyatı
Tbilisidə anadan olan Omanidze Tbilisi Dövlət Universitetinin beynəlxalq hüquq fakültəsini bitirib. 1977-ci ildən 1985-ci ilədək o, "Suplmsheni" dövlət kənd təsərrüfatı şirkətinin hüquq şöbəsinə rəhbərlik edirdi və 1985-ci ildən 1989-cu ilə qədər Gürcüstan SSR Tikinti Nazirliyinin rəhbəri işləmişdir. Antisovet və müstəqil hərəkatının getdiyi zamanı Omanizde Əfqanıstan müharibəsinin gürcü veteranların təşkilatı olan Gürcüstanın Əfqanıstan İttifaqına qoşuldu, hətta 1990 — 1991-ci illərdə təşkilat sədrinin müavini olmuşdur. O, 1991-ci ilin martı ayından may ayına qədər Gürcüstan nəqliyyat nazirinin müavini kimi işləyirdi. Yeni müstəqil Gürcüstanda prezident Zviad Qamsaxurdiya tərəfindən Omanidze 1991-ci ilin avqustunda baş nazirin birinci müavini və xarici işlər naziri vəzifəsi verildi. Həmən ayda da baş nazir Tengiz Siquanın qalmaqallı istefasından sonra o, qısa müddətdə baş nazirin vəzifələrini icra edirdi.

1991-ci ilin avqustunda SSSRİ-də hərbi çevrilişi cəhdi zamanı Gürcüstan müxalifəti iddia edirdi ki, Omanidze Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsinin üzvləri ilə görüşmək üçün Moskvaya yola düşmüşdü. Çevriliş cəhdi uğursuz olandan sonra, Gürcüstan rəhbərliyi bu cür ittihamları qətiyyətlə təkzib edirdi. Müxalifət 1991-ci ilin dekabrında Qamsaxurdiya qarşı hərbi çevrilişi başlatdı. Dekabrın 31-də Omanidze faktiki olaraq həbs edildi və tutduğu vəzifədən azad olundu. Yanvarın 4-də Omanidze Rusiyaya qaça bildi və Qamsaxurdiyanı diktator adlandırdı.

Qamsaxurdiyadan sonra hakimiyyətə gələn Eduard Şevardnadzenin dövründə Omanidze 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Gürcüstan Parlamentinin üzvü idi. Onun həmçinin biznes fəaliyyəti də var idi. 1996-cı ildə Gürcüstan prokurorluğu Omanidzeni qanunsuz maliyyə razılaşması ittihamı ilə həbsinə order verdi, amma o, Gürcüstanı tərk etməyi bacardı və siyasətdən uzaqlaşdı.

## İstinadlar
Miriam adaları

**Miriam adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 3 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın şimalında, Cekson adasının şimalı qutaracağından 600 m şimalda yerləşir.  
## Xüsusiyyətləri
Adalar buzla örtülmürlər. Qrupa daxil olan ən iri ada 700 metr, digər ikisi isə 100 metr uzunluğa malikdir. 
## Xəritə
*Xəritə
Lyuriki adaları

**Lyuriki adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan iki adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənubunda, Mak-Klintok adasından 900 m cənubda yerləşir.  
## Xüsusiyyətləri
Adalar buzla örtülmürlər. Xüsusi seçilən yüksəklik yoxdur. Qrupa daxil olan hər iki ada 100 metr uzunluğa malikdir. 
## Xəritə
*Xəritə
Nyuton adası

**Nyuton adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Nyuton adası britaniysalı səyyah tərəfindən zooloq və bioloq olan Alfred Nyutonun şərəfinə adlandırılmışdır. 
## Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində, Quker adasının cənub nöqtəsi olan Sesil-Harmsout burnundan 12&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Təsviri
Ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 2.5&nbsp;km-dir. Mərkəzi hissədə hündürlüyü 21 m olan kiçik zirvə vardır. Şimalında isə kiçik gölə sahibdir. Yayda buzdan azad olur. 
## İstinadlar
Eteric adaları

**Eteric adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan iki adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adalar amerika paleotoloqu Riçard Emmett Etiricin şərəfinə adlandırılmışdır. Adaların ayrılıqda adı yoxdur.

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənubunda, Quker adasının cənub-qərb qutaracağında yerləşən Uqolnıy burnundan 11&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Adalar buzla örtülmürlər.  Qrupa daxil olan ən iri adanın uzunluğu 2,5&nbsp;km, eni isə 1,2&nbsp;km-dir. Kiçik ada isə 800 metr uzunluğa sahibdir.  
## Xəritə
*Xəritə
Luici adası

**Luici adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ziçi adaları qrupuna daxildir. Ada bütünlüklə buzla örtülüdür. Buzdan azad olan hissələr yalnız qayalıqların üzəri və Burke buxtasında yerləşən Petiqaks bununun ətraf əraziləridir. Burada göl və çay yoxdur. Adanın mərkəzində hündürlüyü 468 metr olan zirvə quzdan təşkil olmuşdur. Ada italiyalı səyyah şahzadə Luici Amadeonun şərəfinə adlandırılmışdır.

Yaxınlığında yerləşən adalar — Solsberi adası və Çamp adası.
## Coğrafiyası

### Adada yerləşən burunlar
* Armitic burnu
* Petiqask burnu
* Nikolayev burnu
* Fenuays burnu
* Savoyya burnu, ucqar şərq nöqtəsi
* Çeldnes burnu
* Rixtxobev burnu

## Daxil olduğu akvatoriya
Sahillərini Barens dənizi yuyur.

### Körfəz və buxtaları
* Burke buxtası — adanın şimalında yerləşir
* Tvidi körfəzi — adanın cənub-qərbində yeləşir.

### Boğazları
* Braun boğazı — adanı Solsberi adasının şimal-şərqindən ayırır. 
* Kuk dənizi — adanı Çamp adasının cənub-şərqindən ayırır.
* Markam boğazı — adanı Nansen adasının cənub-qərbindən ayırır.
* Britan kanalı — adanı Qeorq Torpağının qərbindən ayırır. 
## Xəritə
*Xəritə
İton adası

**İton adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada britaniyalı alim, qütb flora və faunasının araşdırmaçısı Alfred Edvin İtonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın qərbində, Britan kanalı boğazının akvatoriyasında yerləşir. Ona ən yaxın ada olan Skott-Kelti adasından 12 km şərqdə, Quker adası isə ondan 14 km cənub-şərqdə yerləşir.

## Təsviri
Ada buzdan tam azaddır. Şimal hissədə hündürlüyü 42 m olan zirvə vardır. Şimalında isə kiçik gölə sahibdir. Yayda buzdan azad olur.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Blok-şot

**Blok-şot** və ya **blok** ( — *qarşısı alınmış atış*) — basketbol termini, müdafiəçinin rəqibin səbətə doğru atışının qaydalar çərçivəsi daxilində qarşısının alınması. Basketbolda əsas bloklayıcı oyunçular ön xəttdə olan — "mərkəz" və "ağır hücumçular" olur. Ancaq başqa mövqedə olan oyunçular yaxşı sıçrayışa və kordinasiyaya malik olarsa o zaman blok etmə üzrə önə keçə bilirlər. Blok-şot — basketbolçunun müdafiədə səviyyəsini göstərən kəmiyyətdir.

## NBA-da blok-şot rekordları
* Bir oyunda ən çox blok-şot: Smit Elmor(17)
* Oyunun yarısında ən çox blok-şot: Smit Elmor, Corc Cordan, Manute Bol (11)
* Mövsümdə ortalama ən çox blok-şot: İton Mark (5,56)
* Karyera boyu ən çox blok-şot:Hakim Oladjyuvon (3830)
* Karyera boyu ortalama ən çox blok-şot: İton Mark (3,50)
* NBA finallarında ən çox blok-şot: Hovard Dvayt (9)
* Pley-off oyunlarında ən çox blok-şot: İton Mark, Hakim Oladjyuvon,Baynam Endryu (10)

## NBA tarixində blok-şot üzrə liderlər
*25 fevral 2017-ci ilə olan göstərici*

## Həmçinin bax
* Xal (Basketbol)
* Aleyy-opp

## Xarici keçidlə
* Лидеры НБА по блок-шотам на сайте Basketball-Reference.com
* YouTube: Bill Russell Block Art

## İstinadlar
Sergey Bodrov (ata)

**Sergey Bodrov** () — sovet və rus kinorejissoru, ssenaristi, prodüseri və aktyoru. "Qafqaz əsiri" və "Monqol" filmlərinə görə iki dəfə "Xarici dildə ən yaxşı film" nominasiyası üzrə "Oskar" mükafatına namizəd olub.

Aktyor və kinorejissor Sergey Bodrovun (27 dekabr 1971 — 20 sentyabr 2002) atası.

## Həyatı
Sergey Bodrov 28 iyun 1948-ci ildə Xabarovskda anadan olub. Karyerasını jurnalist kimi başlayıb. 1970-ci ildə o, "Krokodil" jurnalının keçirdiyi "Ən yaxşı satirik və yumoristik hekayə" müsabiqəsində üçüncü yeri tutub. 1974-cü ildə Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun ssenari fakültəsini bitirib. Elə həmin ildə də Kommunist Partiyasına üzv olub.

1978-ci ildə Sergey Bodrovun ssenarist kimi debütü baş tutub ("Boşboğaz"). Sonralar onun ssenariləri əsasında iyirmidən çox film çəkilib.

Sergey Bodrov 1980-ci illərdə özünü rejissor kimi sınamağa başlayır və "Otun içində şirin şirə" (1984), "Qeyri-peşəkarlar" (1985) (Turində keçirilən festivalda münsiflər heyətinin xüsusi mükafatını qazanıb), "Mən sənə nifrət edirəm" (1986), "Dələduz" (1989) və "SER" (1989) filmlərini çəkir. Sergey Bodrov 90-cı illərdə ABŞ-yə köçür və orada öz həyat yoldaşı Kerolin Kavalero ilə birlikdə işləməyə başlayır. O, 1992-ci ildən Los-Ancelesdə yaşayır və işləyir.

Birinci Çeçen-Rus Müharibəsi barədə çəkdiyi "Qafqaz əsiri" filmi 1997-ci ildə "Ən yaxşı rejissor işi" nominasiyası da daxil olmaqla beş nominasiyada "Nika" mükafatını əldə etmişdir. Film bundan əlavə, "Xarici dildə ən yaxşı film" nominasiyası üzrə "Oskar" mükafatına namizəd olub.

Sergey Bodrov bir neçə hekayə və felyetonlar toplusunun müəllifidir. 1991-ci ildə Fransada onun "Azadlıq = cənnət" adlı kitabı nəşr olunub.

Oğlu — aktyor və kinorejissor Sergey Bodrov (1971–2002), rejissoru olduğu "Rabitəçi" filminin çəkilişi zamanı Şimali Osetiyadakı Karmadon dərəsində buz uçqunu zamanı həlak olub.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Sergey Bodrov ''Ruskino.ru'' saytında
* Sergey Bodrov ''Kinomania.ru'' saytında
Sergey Bodrov

* Sergey Bodrov (ata) — sovet və Rusiya kinorejissoru, ssenarist, prodüser.
* Sergey Bodrov (oğul) — rusiyalı aktyor, televiziya aparıcısı, rejissor, ssenarist, tarixçi-mədəniyyətşünas.

## Həmçinin bax
* Sergey
* Bodrov
Bisernye adaları

**Bisernye adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 7 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənub-şərqində, Salm adası sahillərində yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Adalar buzla örtülmürlər. Xüsusi seçilən yüksəklik yoxdur. Qrupa daxil olan adaların uzunluğu 100 metri keçmir. Qrupun şərqi ilə qərbi arasında məsafə 2.5 km-dir. Qrupa daxil olan ən böyük adanın üzəri daşlıqlardan ibarətdir.

## Xəritə
* Xəritə
Borisyak adaları

**Borisyak adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 8 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adalar sovet poleontoloqu və geoloqu Aliksey Borisyakın şərəfinə adlandırılmışdır..

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənubunda, Mak-Klintok adasından 900 m cənubda yerləşir.  
## Xüsusiyyətləri
Qrupa daxil olan iki ada istisna olmaqla digərlərinin uzunluğu 100 metri keçmir. Adalar buzla örtülmürlər. Ən iri adasının şimalında hündürlüyü 41 metr olan yüksəklik vardır. Adalarda az bir sahədə daşlıq sahələr vardır. 
## İstinadlar
Brounov adaları

**Brounov adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 3 adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.  Adalar rus meteoroloqu və arqometeoroloqu Pyotr Brounovun şərəfinə adlandırılmışdır..

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın mərkəzində, Qalla adasından 1&nbsp;km aralıda yerləşir. Ondan 8&nbsp;km şimal-qərbdə isə Heys adası yerləşir.
## Xüsusiyyətləri
Qrupa daxil olan adalar demək olar ki eyni izunluğa sahibdirlər. Adalar arasında məsafə 800 metrdir. Adalar buzla örtülüdür. Daşlıq sahələr vardır. 
## İstinadlar
Zandr

**Zandr** (, ) — buzlağın axırında və kənarlarında morenlərin yuyulma materialları /əsasən, qum/ ilə örtülü düzən səth. Buzlaqaltı axınların gətirmə konuslarının bir- birilə birləşməsindən əmələ gəlir. Bitki örtüyü ilə bərkidilməmiş qumlar materik dyunları sahəsinə çevrilir. Məs: Pripyatsk, Meşersk meşələri və s.

## Həmçinin bax
* Eroziya fazası
* Fiordlar
* Geoloji proseslər
* Zandr düzənliyi

## İstinadlar
Yasna Qora monastırı

**Yasna Qora monastırı** (, ) — Polşanın Çenstoxova şəhərində yerləşən Katolik monastırı. Katoliklərin və Ortodoksların ən böyük ibadətgahıdır. Çenstoxovanın Qara Madonnası bu monastırda saxlanılır.

Yasna Qora monastırına ilin müxtəlif vaxtlarında ziyarətlər təşkil edilir və ölkənin qədim tarixi abidələrindən biridir. Bu ziyarətlərin təşkil olunmasının əsas səbəbi Polşa xalqının milli birliyini nümayiş etdirməkdir. Yasna Qora monastırı UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilib.

## Tarixi
Yasna Qora monastırının əsası 1382-ci ildə Opole qraflığının cəngavəri Vladislav tərəfindən Macarıstandan dəvət olunan Paulin rahiblərin tərəfindən qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Çenstoxovanın Qara Madonnası

## Xarici keçidlər
* Yasna Qora monastırı
* Yasna Qora monastırı və Çenstoxovanın Qara Madonnası

## İstinadlar
Biz birlikdə qalib gələcəyik (film, 2011)

***Biz birlikdə qalib gələcəyik*** qısametrajlı sənədli filmi rejissor Yefim Abramov tərəfindən 2011-ci ildə çəkilmişdir. "Salnamə" sənədli filmlər studiyasında istehsal edilmişdir. Film Dağ Yəhudilərinin Beynəlxalq Xeyriyyə Fondu "STMEGİ"nin 10 illiyinə həsr olunub.

## Məzmun
Film Dağ Yəhudilərinin Beynəlxalq Xeyriyyə Fondu "STMEGİ"nin 10 illiyinə həsr olunub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
2011-ci ilin Azərbaycan filmləri
2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə (rus dilində)
Dövr (geologiya)

**Dövr -** tarixi geologiyada nisbi geoxronoloji şkalanın vahidi. Yerin və canlılar aləminin inkişafının böyük bir mərhələsinə uyğundur. Eranın bir hissəsi olub, sistemin əmələgəlmə vaxtı və geoxronoloji ekvivalentidir. Dövr mütləq davamiyyəti bir neçə on milyon illərlə ölçülür (~1,8 mln il davam etmiş dördüncü dövrdən başqa). Dövr** ** Yer qabığının ehtizazi və horizontal hərəkətlərilə səciyyələnir. Yer üzərində dəniz hövzələrinin paylanması və forması, həmçinin fauna və flora aləmində baş verən dəyişikliklər bu hərəkətlərlə bağlıdır. Çox vaxt bu iri hərəkətlər, dövrlərin müxtəlif əsrlərində və ya onların sərhədlərində baş verən daha zəif ehtizazi hərəkətlər və qırışıq əmələgətirmə prosesləri ilə müşayiət edilir. Dövr** ** 2 və ya bir neçə əsrə bölünür. Dövr adı sistemin adından əmələ gəlir.

## Həmçinin bax
* Geologiya

## Mənbə
Edenit

**Edenit** — mineral, amfibol, NaCa2Mg5 [(OH,F)2½AlSi7O22], 

## Haqqında
Edenit — ferroedenit izomorf seriyasının son üzvü. Ferroedenitdə Mg təmamilə Fe2+- lə əvəz olunmuşdur. Bu seriyanın bütün üzvlərində komponent kimi adi hornblend iştirak edir. Edenit ideal tərkibinə yaxın amfibollar Mg-la zəngin olan dəyişilmiş püskürmə süxurlarda; dolomitlər içərisində, kontakt metasomatik dəyişilmiş əmələgəlmələrdə biotit, şpinel və qranatla birlikdə rast gəlinir.

## Həmçinin bax
* Cibbsit

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Əsəbkəf

**Əsəbkəf** — Babək rayonunda dağ.

## Toponimi
Babək rayonunda dağ. Hündürlüyü 1661 m. Oronim Asəfkəhv adından təhrif olunmuşdur. Əsədkef variantında da qeydə alınmışdır. Tədqiqatçıların fikrincə, Asəf (ər. "büt") və kəf (ər. kəhv "təbii mağara")
sözlərindən yaranan toponim "büt mağarası" mənasını ifadə edir. Yerli əhali
dağdakı mağaraya qədimdən ziyarətə gedir, qurbanlar kəsir. Dağdakı mağara ilə
bağlı belə bir rəvayət vardır: Yunis peyğəmbərin dövründə üç nəfər müqəddəs
Şəxs bir itlə həmin mağaraya girmiş və orada ölmüşdür. Uzun müddətdən sonra
dirilərək möcüzə sahibi olmuşdur. Digər rəvayətə görə, islamı qəbul etmiş təqib
olunan bir qrup şəxs mağaraya girmiş, 300 il yuxuya getdikdən sonra ayılmışdır.
Əslində, oronim ərəb dilindəki əshab (bir qrup adam) və kəf (mağara)
komponentlərindən düzəlib, "mağara adamları" mənasındadır.

## Həmçinin bax
Babək rayonu
* Əshabi-Kəhf (mağara)
Dərələyəz silsiləsi

Zəngəzur silsiləsi

## Xarici keçid
haqqinda.az

## İstinadlar
Hərbi nəqliyyat təyyarəsi

**Hərbi nəqliyyat təyyarəsi** — qoşunların, silah sistemlərinin və digər hərbi təchizatın bir yerdən başqa yerə daşınması üçün istifadə olunan təyyarələrdir. Bu cür təyyarələr lazım olan hərbi ləvazimatın uzaq məsafədə yerləşən döyüş bölgəsinə çatdırılmasında ən effektiv vasitə hesab olunur. Əslində bombardmançı təyyarələrdən əmələ gəlmiş hərbi nəqliyyat təyyarələri İkinci dünya müharibəsində hava-desant bölmələrinin lazım olan yerə çatdırılmasında istifadə olunurdu. Bəzi hərbi nəqliyyat təyyarələri havada yanacaqdoldurma və ya hazırlanmamış pistlərə taktiki, əməliyyat və strateji havadan daşıma kimi çoxfunksiyalı vəzifələrə təyin olunur.

2014-cü ilə olan məlumata əsasən Antonov şirkətinin istehsalı olan Antonov An-124 Ruslan yük götürmə potensialına görə dünyanın ən böyük hərbi nəqliyyat təyyarəsi hesab olunur.

## Həmçinin bax
* Antonov An-124 Ruslan
* İlyuşin İl-76
* Tupolev Tu-95

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Современные военно-транспортные самолёты на сайте "Уголок неба"
Yaroslav Rona

**Yaroslav Rona** (; d. 27 aprel 1957, Praqa) – çex heykəltaraş, rəssam, aktyor, pedaqoq və yazıçı.

## İşləri
*Frans Kafkanın bürüncdən heykəli, qədim Yəhudi kvartalında Duşni (Müqəddəs Ruh) küçəsi, Praqa
*Andel mükafatı heykəlciyi
*Komerční banka mükafatı heykəlciyi
*Kitab, *Umanuté kresby*, Praqa : Torst, 2002, 

## Qalereya


Kafka statue Prague.jpg|Frans Kafka heykəli
Rona2003.JPG|Dite z  Marsu (2003)
Jaroslav Róna Sépie.jpg|Sefiya, Çeb, Çexiya



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Yaroslav Rona Artycok.TV-də
* Artist Jaroslav Róna ARTLIST-  database of contemporary Czech art
Ommani adası

**Ommani adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada britaniyalı zabit və Arktika araşdırmaçısı, Erasmus Ommannin şərəfinə adlandırılmışdır. O, Con Franklinin itkin düşmüş ekspedisiyasının axtarılmasında iştirak etmişdir (1850).
## Yerləşməsi
Arxipelaqın şimalında, Xarli adasından 10&nbsp;km şimal-şərqdə, Cekson adasından isə 12&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Təsviri
Ada aypara foemasına malikdir. Uzunluğu 3&nbsp;km, eni 1,2&nbsp;km-dir. Ada buzdan tam azaddır. Cənub hissədə hündürlüyü 27 m olan zirvə vardır. 
## İstinadlar

## Xəritə
*Xəritə
Kral Cəmiyyəti adası

**Kral Cəmiyyəti adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada London Kral Cəmiyyətinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində, Smitson boğazının akvatoriyasında, Quker və Li-Smit adaları arasında yerləşir.

## Təsviri
Ada buzdan tam azaddır. Uzunluğu 5.5 km, eni isə 2 km-dir. Adanın makksimal hündürlüyü 204 m-dir.

## Xəritə
* Xəritə
Gigidağ

**Gigidağ** — Qobustanda palçıq vulkanı.

## Toponimi
Qobustanda palçıq vulkanı. Hündürlüyü 176 m. Qədim türk dillərində gigil kiki "uğultu, xırıltı" mənasında işlənmişdir. Dağın adı onun vulkan mənşəli olub, vaxtaşırı müəyyən səslər çıxarması ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
* Palçıq vulkanı

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Qobustan
Çılpaqdağ

**Çılpaqdağ** — Ağdam rayonu ərazisində dağ.

## Toponimi
Ağdam rayonu ərazisində dağ. Qazançı kəndindən şimal-qərbdə yerləşir. Hündürlüyü 1202 m. Dağın yamacları aşındığından orada bitki örtüyünün olmamasına görə belə adlanmışdır. Keçəldağ oroniminin sinonimidir.

## Xarici keçidlər
* Agdam-rayonu
* haqqinda.az
 
## İstinadlar
Uzunquyruq xul

**Uzunquyruq xul** () — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir.

## Morfoloji əlamətləri

D VI (7-9), A I (8-9),  Bədəni uzunsovdur. Göz arası məsamələri bir qədər arxada olub "K" şəkilli əlavə qısa kanalcığın ucunda yerləşir. Bu isə gözüstü kanalların birləşmə yerindən arxaya doğru gedir. Quyruq üzgəci simmetrik deyildir. Onun əsasında adətən damcı formalı iri tünd xal olur, bəzən isə olmur. Maksimal uzunluğu 5 sm - ə qədərdir.

## Yayılması

Qara və Azov dənizlərinin şortəm sularında, limanlarında, körfəzlərində, çaylarında,eləcə də su anbarlarında, göllərində geniş yayılmışdır.Xəzər dənizində kütləvi növ şimal hissədədir. Samurdan Pirşağıya və Salyan reydindən Astaraya qədər seyrəkdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi

Həm şirin sularda və həm də çox duzlu sularda yaşayır.Suyun temperaturu 4-20 C olduqda onun üçün əlverişli şərait olur.Kiçik bentik onurğasızlarla qidalanırlar.2 ildən az yaşayırlar.

## Çoxalması

İlk qışdan sonra çoxalmağa başlayırlar.Dişilər bir mövsüm ərzində bir neçə dəfə kürü verə bilərlər.Kürüsünü hissə-hissə daşların, bitkilərin və ya molyuskaların çanaqlarının altına qoyurlar.

## Təsərrüfat əhəmiyyəti

Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır.

## Ədəbiyyat

# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 145.
# Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966,.

## İstinadlar
Koryun

**Koryun** (; ) — V əsr erməni tarixçi və yazıçısı.

## Həyatı
Koryun həyatı haqqında bioqrafik məlumatlar demək olar ki, tamamilə yoxdur. Koryun özü haqqında yazdığı həqiqətdir ki, o, Mesrop Maştotsun tələbəsi və əməkdaşıdır. İbtidai təhsilini bitirdikdən sonra o, təhsilini tamamlamaq üçün Konstantinopola göndərildi. O, erməni Katolikosu Saak Partevlə yaxından tanış idi.

## Əsərləri
O, 443–450-ci illər arasında yazdığı "Maştotsun həyatı" adlı əsərində müəlliminin ətraflı tərcümeyi-halını vermiş, elmi fəaliyyətini təsvir etmiş, erməni əlifbasının yaranmasından bəhs etmişdir. Əsər erməni ədəbiyyatının orijinalı qalan ilk əsər hesab edilir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Koryun, "Maştotsun həyatı", qədim erməni dilindən ruscaya tərcümə: Ş. V. Smbatyan və K. A. Melik-Oqacanyan. M., 1962
* Abeqyan M. X., "Qədim erməni ədəbiyyatının tarixi", c. 1, Er., 1948
* Koryun Erməni ensiklopediyasında
Balakeçiçay

**Balakeçiçay** — Gədəbəy rayonu ərazisində çay.

## Ümumi məlumat
Çay öz başlanğıcını ərazidəki Bala Keçidərəsi adlı dərədən götürdüyü üçün həmin dərənin adı ilə adlandırılmışdır. Burada Böyük Keçidərəsi adlı dərənin olması ərazidə dağkeçisinin varlığından xəbər verir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan çayları

## İstinadlar

## Xarici keçid
* haqqinda.az
Lazar Parpetsi

**Lazar Parapetsi** (; ) — V əsr erməni tarixçisi. Knyaz Vardan Mamikonyanın xahişi ilə Favstos Buzandın tarixini davam etdirən keşiş.

## Ermənistan tarixi
Lazar Parpetsi tərəfindən V əsrin sonu-VI əsrin əvvəllərində yazılmış Ermənistan tarixi əsərində Cənubi Qafqaz xalqlarının istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsindən bəhs edilir. Parpetsi 387-ci ildə Ermənistanın parçalandığı vaxtdan V əsrin sonlarınadək olan bir dövrdə baş verən hadisələri əhatə edir. Sənədlərə və müasirlərinin dediklərinə əsaslanan müəllif 450–451-ci illərdə Sasanilər əleyhinə hərəkat haqqında Yelişenin məlumatlarını zənginləşdirir və 481–484-cü illərdə Cənubi Qafqaz xalqlarının Sasanilərə qarşı üsyanını təsvir edir. Parpetsinin əsəri bir də ona görə qiymətlidir ki, bütün erməni müəlliflərindən fərqli olaraq o, bütün Qafqaz xalqları arasındakı yekdillik və bərabərliyi tez-tez xatırladır.

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Translator's Preface to the English translation of History of the Armenians
* English translation of the History of the Armenians – *mirror if main site unavailable*
Girdəcə dağı

**Girdəcə** — Qəbələ rayonu ərazisində dağ.

## Toponimi
Qəbələ rayonu ərazisində dağ. Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında, Qum və Tikanlı çaylarının suayrıcındadır. Hündürlüyü 1584 m. Oronim girdə (yumru, dəyirmi) sözündən və -cə şək.-sindən düzəlib, "yumru relyef formalı yüksəklik" deməkdir.

## Həmçinin bax
* Baş Qafqaz silsiləsi
* Tufandağ
* Bazardüzü

## İstinadlar

## Xarici keçid
* Qəbələ
İlyin xulu

**İlyin xulu** () — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir.

## Morfoloji əlamətləri
D VI (18-9), A I (8-9),yan xətt pulcuqlarının sayı 33-35-dir. Bədəni çox uzunsov və əvvəlki növə nisbətən bir qədər ensizdir.Gözüstü kanallarının qovuşduğu yerdən geriyə uzanan hiss kanalı yoxdur. Quyruq üzgəci dairələşmiş və simmetrik şəkildədir. Bədəninin üzərində eninə yerləşən tünd zolaqlar vardır. Cinsi dimorfizm inkişaf etmişdir. Erkəklərin bel üzgəcində uzununa tünd zolaqlar olur, dişilərin bel tərəfində kiçik xallar yerləşir. Uzunluğu 47 mm-ə qədər olur. 
## Yayılması
Xəzər dənizinin endemikidir, orta hissəsində yayılmışdır. Azərbaycan sularında ən çox Yalama-Xudat yaxınlığında təsadüf edilir. Muxtadır, Xaçmaz, Giləzi və Astara rayonlarında çoxsaylıdır. Qalan rayonlarda seyrəkdir.

## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Dəniz balığıdır.
## Çoxalması
Kürüsünü may-iyun aylarında tökür.Sayı 300-400 arası olur.
## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, 145.
## İstinadlar
Üçxallıq atış

**Üçxallıq atış** — basketbol oyununda üçxallıq xətdən (üçxallqı qövs) kənarda həyata keçirilən atış. Atış qaydalar çərçivəsində həyata keçirilərsə və top səbətə düşərsə komandanın hesabına 3 xal yazılır. Bu xətdən içəridən atılan atışlar isə 2 xalla dəyərləndirilir.
## Tarixi
Uzaqdan atılan atışlara verilən əlavə xal ideyyası ilk dəfə 1930-cu ildə Triffina (Ohayo) komandasının məşqişi German Sayqer tərəfində irəli sürülmüş. Onun təklifinə görə 4,6 və 7,6 metr arası atılan atış komandaya 2 xal, 7,6 m-dən sonra atılan atış isə komandaya  3 xal qazandırmalı. İdman jurnalistləri bu təklifi hündür boylu oyunçuların üstünlüyünə son kimi dəyərləndirdilər. Növbəti cəht 1945-ci ildə, Kolumbiya və Fordem universitetləri arasında keçirilən yoldaşlıq oyununda olmuş. Oreqon universitetinin məşqiçisi  Hovard Hobson fərqli məsafələr olmaqla yeni təklif irəli sürmüş: 3,7—6,4 metrdə - 2 xal və 6,4 metrdən böyük məsafədə 3 xal. Bu qaydalar çərçivəsində Kolumbiya universitetinin komandası qalib gəlmiş. Ancaq yenə də, yeni təklif bütün oyunlara tətbiq edilməmiş.

Peşəkar basketbola üçxallıq atış qaydası ilk dəfə olaraq 1961-cı ildə, Amerika basketbol liqasına tətbiq edilmiş. Öncə bu qayda Şərq peşəkar basketbol liqasına, 1968-ci ildən isə Amerika Basketbol Assosiasiyası tətbiq edildi .  Nəhayət 1979-80-cı il mövsümündə üçxallıq qayda NBA-da rəsmi olaraq qəbul edildi. Bir il sonra isə NCAA-da (Milli Tələbə İdman Assosiyasiyası) qəbul olundu. FİBA ilk dəfə olaraq üçxallıq qaydanı 1984-cü ildə,  1984 Yay Olimpiya Oyunlarından sonra tətbiq etdi.  ABŞ məktəb basketbolunda isə bu qayda 1987-ci ildən qüvvəyə minmiş.

## Məsafə
1960-cı ildə üçxallıq atışın məsafəsi 7,24 metr idi. Bu qövs arxa xəttə yaxınlaşdıqca məsafə 6,71 metrə düşür. Bu qayda qəbul olunan andan dəyişilməyib. Ancaq 1994 -1997-ci illərdə NBA-da üçxallıq atışların nəticəsini artırmaq məqsədi ilə 7,24-lük məsafə 6,71metrə endirilmiş. Ancaq 1997-ci ildən yenidən köhnə məsafəyə qayıdılmış.

1986-cı ildə NCAA tələbə basketbolunda ümumi qayda qəbul edilmiş, üçxallıq atış məsafəsi 6,02 metr təyin edilmiş. 2008-ci ildə isə bu məsafə bir az artırılmış və 6,32 metr olmuşdur. FİBA-da üçxallıq məsafə 26 il (2010-cu ilə qədər) 6,25 metr olmuş. 2010-cu ilin oktyabrından məsafə 6,75 metrə çatdırılmış.

## Rekordlar
NBA-da üçxallıq atışlar üzrə rekord göstərici Stefen Karriyə məxsusdur. 2012-2013-cü il mövsümündə o Reya Allenin yeddi illik rekordunu qıraraq üçxallıq atışların sayını 272-yə çatdırdı. İki il sonra isə Karri göstəricini daha da yüksəltdi - 286 atış. 2015-2016-cı il mövsümündə isə Karri öz rekordunu bir daha yenilədi və 402 üçxallıq atışla yeni rekord qeyidə alındı.

## Xarici keçidlər
* Размеры баскетбольных линий 
* 

## İstinadlar
Egirin

**Egirin ** — mineral. 

## Haqqında
Egirin - tərkibində 70-100 *mol%* egirin komponenti olan monoklinik piroksen, NaFe3+[Si2O6]. NaFe3+¬® Ca(Mg,Fe2+) əvəz­lənməsi adi haldır. Egirin avgitlə, həmçinin egirin  diopsidlə fasiləsiz izomorf seriyaları vardır. Habitus prizmatik, iynə­vari. Xüsusi çəkisi 3,6. Rəngi tünd-yaşıl. Qələvi siye­nit, qranit və peqmatitlərdə. Metasomatik süxurlar içərisində dəmirli kvarsit qatları egirinitlər əmələ gətirir. Növ müxtəlifliyi: blanfordit, Ca-egirin , V-Egirin. 

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006, 679 səh.

## İstinadlar
Edinqtonit

**Edinqtonit** — mineral

## Haqqında
Edinqtonit - seolit Ba[Al2Si3O10]×3H2O. Ba qismən Ca-la əvəz olunur. Rombik yaxud monoklinik, psevdotetraedr. Ayrılması {110} və {110} üzrə mükəmməl. Aqreqat lifli. Əsasi effuziv süxurlarda az rast gəlir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Querini adası

**Querini adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada italyan araşdırmaçısı Francesko Querininin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1900-cü ildə qütb səyyahəti zamanı həlak olmuşdur.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın şimalında, Cekson adası sahilində yerləşir.

## Təsviri
Ada oval formaya malikdir. Uzunluğu 1.5 km, eni isə 900 metrdir. Ada buzdan tam azaddır. Adanın maksimal hündürlüyü 125 m-dir.

## Xəritə
* Xəritə
Nonultimus xulu

**Noniltimus xulu** - () — Qamçılı xullar cinsinin nümayəndəsidir.

## Morfoloji əlamətləri
Bədəni qamətli və uzunsovdur. Başı pazşəkillidir. Qəlsəmə qapaqları, döş üzgəclərinin əsası, qarın əmziyinin önündə boğazı və qarnının ortası çılpaqdır. Belində və böyürlərində aydın olmayan tünd zolaqlar vardır. Bunların forması və rəngi fərdi, yaş və coğrafi dəyişikliyə məruz qalır.
## Yayılması
Xəzər dənizində, o sıradan Azərbaycan sahillərində yayılmışdır.
## Yaşayış yeri və həyat tərzi
Duzlu su balığıdır. Heç vaxt şirin sulara keçmir. Əsasən suyun alt qatlarında yaşayır. 6-7 il yaşayır. Molyuskalarla, xərçənglərlə və xırda balıqlarla qidalanır.

## Çoxalması
Cinsi yetginliyə 3 yaşında çatır.Çoxalması təxminən 6 ° C-də dayaz sahil sularında erkən yazda (fevral ayının sonundan başlayaraq) başlayır.O,digər xullardan fəqli olaraq daha aşağı temperaturda çoxalır.Kürüləmə zonası əsasən yaşayış sahəsinin şimal-qərb və cənub-qərb sahilindədir.10 mindən çox kürü tökür.Kürünün maksimum həcmi 5.2 mm, ən azı isə 2.6 mm-dir.16 gün davam edən inkişafdan sonra, böyüklər balıqlarının əlamətləri göstərməyə başlayır.
## Təsərrüfat əhəmiyyəti
Ölçüsü böyük olduğu üçün kommersiya dəyəri var. Həvəskar balıqçılar tərəfindən ovlanır.

## Ədəbiyyat
# Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s 143.
## İstinadlar
Klaqenfurt adası

**Klaqenfurt adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada Avstriya şahzadəsi Elizabet Mariyanın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Ada Vilçek Torpağı adasından 6 km cənubda, Persey körfəzi rayonunda yerləşir.

## Təsviri
Ada aypara formasına malikdir. Uzunluğu 3.5 km, eni isə 1.5 km-dir. Ada buzdan tam azaddır. Şərqində adanın maksimal hündürlüyü 210 m olan zirvə vardır.

## Xəritə
* Xəritə
Təlim təyyarəsi

**Təlim təyyarəsi** əsas etibarilə pilotların və ya ekipaj üzvlərinin uçuş vərdişlərini artırmaq məqsədilə istifadə olunan təyyarələrdir.

## Döyüşlərdə istifadə olunması

Bir sıra ölkələrin hərbi hava qüvvələrində təlim təyyarələri öz əsas məqsədləri ilə birlikdə, həmçinin döyüş əməliyyatlarında da istifadə olunur. Lakin, bu cür təyyarələr qırıcılara nisbətən qarşı tərəfdən gələcək hər hansı bir hücuma qarşı qorumalı olmadığı üçün müasir döyüş əməliyyatlarında istifadə olunması nəticəsində uğur qazanmaq da çətin olur.

Tarixən bəzi təlim təyyarələrinin hücum məqsədilə istismar olunan variantları da yaradılmışdır. Məsələn, XX əsrin ikinci yarısında Cənubi Afrikada baş vermiş sərhəd toqquşmalarında İtaliya istehsalı olan Aermacchi MB-326 təlim təyyarələri CAR Hərbi Hava Qüvvələrinin əsas zərbə gücü hesab olunurdu. Çin istehsalı olan Hongdu JL-8 təyyarəsi də aşağı intensivliyə malik döyüş əməliyyatlarında düşmən bölmələrinə hücum etmək məqsədilə hazırlanmışdır. Buna baxmayaraq, qırıcılara nisbətən zəif təchiz olunmuş təlim təyyarələrinin gözlənilməz hücum əməliyyatında iştirak etməsi və ya xüsusilə də hücum edən tərəfin hava üstünlüyünü öz əlində saxlayacağına əmin olması bu təyyarələrin də uğur qazanmasına səbəb ola bilər.

## Həmçinin bax
* Təyyarə
* Qırıcı
* THK-15

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elizabet adası

**Elizaveta adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ada Avstriyanın cənubunda yerləşən Klaqеnfurt şəhəri şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Ada arxipelaqın mərkəzində, Solsberi adasından 4.5 km qərbdə yerləşir.

## Təsviri
Ada ovalvari formasına malikdir. Uzunluğu 3 km, eni isə 2 km-dir. Ada buzdan tam azaddır. Mərkəzində adanın maksimal hündürlüyü 120 m olan zirvə vardır. Şimalında kiçik göllərə sahibdir.

## Xəritə
* Xəritə
Ottilyen boğazı

**Ottilyen boğazı** () boğaz Sek adasını Yeni Qvineya adasından ayırır. Boğaz 1882—1885-ci illərdə Skobelev gəmisində dövrü dünya səyahətinin iştirakçısı olmuş miçman Vladimir Sarıçevin şərəfinə adlandırılır. O ilk avropalı idiki Sey adasını Yeni Qvineya adasından ayıran boğazı xəritəyə daxil etmişdi. O boğazda 17-23 mart 1883-cü ildə aparılan hidroloji araşdırmalar zamanı boğazın şimalında, Astrolyabiya körfəzində Rusiya İmperiya donanmasının kreyserləri üçün əlverişli hərbi-bazanın inşasını mümkün saymışdır.
## İstinadlar
Emil Əhmədov

**Emil Əhmədov** () — Rusiya alimi; Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru. "Kurçatov İnstitutu" Elmi‑Tədqiqat Mərkəzinin Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunun aparıcı elmi işçisi.

## Həyatı
Emil Tofiq oğlu Əhmədov 1972-ci il iyunun 19-da Almatıda anadan olub. Bakıdakı 157 nömrəli orta məktəbdə oxuyub. 1995-ci ildə Moskva Fizika-Texnika İnstitutunu (MFTİ), 1998-ci ildə isə MFTİ-nin aspiranturasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib və A. İ. Alixanov adına Nəzəri və Eksperimental Fizika İnstitutunda (NEFİ) namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1998–2009-cu illərdə NEFİ-də baş
elmi işçi işləyib.

2005-ci ildə E. Əhmədov Albert Eynşteyn İnstitutuna (Potsdam, Almaniya) professor kimi işə dəvət olunub. 2008-ci ildən Moskva Fizika-Texnika İnstitutunun (MFTİ) nəzəri fizika kafedrasının (Dolqoprudnı, Moskva vilayəti) dosentidir. E. Əhmədov 2009-cu ildə Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda (BNTİ) "Branın kvantlaşdırılması və ya sahə nəzəriyyəsinin geometrizasiyasına dair" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

Həmin ildən NSFİ–də aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyir. 2012-ci ildən E. Əhmədov MFTİ-nin nəzəri fizika kafedrasının dosenti, "Ali İqtisadiyyat Məktəbi" Milli Tədqiqat Universitetinin riyaziyyat fakültəsinin dosentidir. 2013-cü ildə İtaliyanın Piza şəhərindəki Ali Normal Məktəbə (Scuola Normale Superiore di Pisa) professor kimi dəvət olunub.

Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutu (Moskva vilayətinin Dubna şəhəri), Maks Plank Fiziki Cazibə İnstitutu (Albert Eynşteynin İnstitutu), Kawai, RIKEN Nəzəri Fizika Laboratoriyası ilə əməkdaşlıq edib. Bundan əlavə, böyük auditoriya toplayan "Arxe" (Moskva) mədəni-maarif mərkəzində populyar mühazirələr oxuyur. Onun mühazirələrinin çoxsaylı yazılarına Rusiya Vençura şirkəti ilə birgə həyata keçirilən, müasir fundamental elm və alimlər haqqında layihə olan "PostNauka" internet-jurnalında da baxmaq olar.

E. Əhmədov kvant sahə nəzəriyyəsi, kvant qravitasiyası və superstrun, məkanın modulları, kombinatorika nəzəriyyəsi sahəsində mütəxəssisdir. O, riyaziyyat və nəzəri fizika üzrə 40-dan çox əsərin, o cümlədən bir monoqrafiyanın və dərs vəsaitlərinin müəllifi və həmmüəllifidir. Onun əsərləri resenziyalı xarici jurnallarda da nəşr olunub. 2015-ci ildə "Qara dəliklərin doğulması və ölümü haqqında" kitabı çapdan çıxıb.

## Təltif və mükafatları
Səmərəli elmi fəaliyyətinə görə Atom Enerjisi üzrə Federal Agentliyin rəhbəri tərəfindən fəxri fərmanla təltif edilib (2006). "Sülalə" ("Dinastiya") fondunun təqaüdçüsü (2014–2016) olub, "Sülalə" ("Dinastiya") fondunun "Gənc elmlər doktoruna" təqaüdünü alıb (mart 2014).

## İstinadlar
Alcer adası

**Alcer adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın ən hündür nöqtəsi 429 metr olun cənub-qərbdə yerləşir. Rixthofen dağıda adanın cənub-qərbindədir (409 m). Şimal-şərqdə isə digər bir zirvə vardır (361). Adanın ancaq cənub-şərq hissəsi buzdan azaddır. Burada yerləşən yeganə göl onun mərkəzindədir. Sahillərini Barens dənizinin suları yuyur. Ada Qorasiyo Alcerin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Yerləşməsi
Ada qərbdən Sidorov boğazı ilə Brays adasından ayrılır. Ploqiy burnu adanın cənubunda yerləşir. Burundan bir qədər aralıda Mak-Klintok adası yerləşir.

## Yaxınlığında yerləşən adalar
;Kiçiklər
* Matilda adası
;Böyüklər
* Brays adası
* Breydi adası
* Mak-Klintok adası
* Nyukomb adası

## Şəkilləri
* Alcer adası  — www.panoramio.com
* Alcer adası  — www.panoramio.com

## Xəritə
* Xəritə
Marau Saund

**Marau Saund** () - boğaz Quadalkanal adasının şərqində yerləşir. kiçik ada və mərcan riftləri ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən Quadalkanal vilayəti ərazisinə daxildir. Boğaz yaxınlığında 2004-cü il məlumatına əsasən bağlanmış hava limanı vardır. Boğaz ərazisində isə Tavanipupu adası yerləşir.  Hazırda Solomon adalrının Mərkəzi bankının rəhbəri Marau Saund boğazı sahillərində yerləşən Poposa kəndində anadan olmuş Denton Hehenoro Rapavadır
## Ədəbiyyat
* Pacific islands (pilot). Suppl. Admiralty notices to mariners. London, 1885. С. 69-74.
## İstinadlar
Ed Menninq

**Ed Menninq** ( 2 yanvar 1944-cü ildə ABŞ, Missisipi, Sammit - 4 mart 2011-ci il, ABŞ, Texas, Fort Uert) - Milli Basketbol Assosiasiyasının (NBA) ardıcıl olaraq 4 mövsümündə və həmçinin Amerika Basketbol Assosiasiyasının beş mövsümündə çıxış etmiş peşəkar basketbolçu və məşqçi. Larri Braunun assisenti kimi o, 1987-1988-ci il mövsümündə "Kanzas Ceyhoks" komandasının tərkibində Tələbə İdmanının Milli Assosiasiyanın çempionu olmuşdur.  
## Xarici keçid
* Статистика в NCAA на сайте Thedraftreview.com
* Статистика в НБА и АБА на сайте Basketball-Reference.com
* Краткая биография в АБА на сайте Nasljerseys.com
## İstinadlar
Nene (basketbolçu)

**Nene** () — Braziliyalı basketbolçudur. O, 1982-ci ilin sentyabr ayının 13-də anadan olub. Braziliyalı Nene NBA-nın Hyuston Rokets komandasında oynayır. Onun əsil adı Maybayne Rodney Hilariyodur. 2013-cü ildə adını dəyişib Nene qoyub.

## Erkən həyatı
Maybayne Rodney Hilariyo və ya Nene təxəllüslü Braziliyalı oyunçu Braziliyanın Sao Karlos (braziliya portuqal dilində uşaq deməkdir) anadan olub. Bu ləqəbi götürməyində əsas məqsədi uşaqlıq illərini ailəsi və dostları arasında keçirməsi olub. Hər bir braziliyalı uşaq kimi oda erkən yaşlarında oyun oynamağı xoşlayırmış. 1990-cı illərin ortalarında o Eskola de Basquet Menegheli basketbol komandasına üzv seçilir. Sonralar o 1999-2002-ci illərdə Vasko de Qamada profesional basketbolla çalışır. O Braziliya milli komandasına Gudvil oyunlarında qoşulur.

## Profesional karyerası
### [[Denver Naqqets]] (2002–2012)
Nene Braziliyada uğur qazandıqdan sonra NBA-ya qoşulmaq üçün Çikaqo komandasına üzv olur (2002). O NBA-nın Nyu York Niks komandasında debüt edir. O ilk Braziliyalı basketbolçu olur. 2002-03-cü illerde çimərlik basketbolu oynayır ve orta hesabla 10.5 bal, 6.1 rebound ve 1.6 xal qazanır. O NBA da qolvuranlar arasında6-cı ve 20-ci yeri tutur. İkinci mövsüm oyunlarda 77 oyunda iştirak edir. 11.8 xal, 6,5 rebounds qazanır. Üçüncü mövsümde o 27 oyunda oynayır. Bu zaman sol dizi zedelenir.

2005-06-cı illerde o 81 oyunda oynayır. San Antonyo komandası ile oynayan zaman sağ dizi zədələnir. Zədəyə görə oyunlardan uzaqlaşan Nene 2006-cı ilin iyul ayının 20-də yenidən basketbola qayıdır və 16 oyun ərzində 5.3 xal, 5,4 rebound əldə edir. Nenenin karyerasının ən yüksəliş dövrü 2008-09-cu illərdə olur.

### [[Vaşinqton Uizards]] (2012-2016)
2012-ci ilin mart ayının 15-də Naqets, Los Anceles Klippers və Vaşinqton Uizards komandları eyni vaxtda Neneyə iş təklif etdilər. Ancaq o Vaşinqton Uizards seçir. Burada oynadığı zaman o orta hesabla 13,7 xal, 7,5 rebound qazanır. 2011-12-ci illərdə cəmi 33 oyun keçirir.

2012-13-cü illərdə 61 oyun keçirib, o orta hesabla 12,6 xal və 6,7 rebound əldə edir.

### [[Hyuston Rokets|Hyuston Rokerts]]
2016-cı ilin oktyabr ayının 26-da o Hyuston Rokers komandasına üzv olur. Los-Anceles Leykers komandası ilə oynadığı zaman  120-114 hesabı ilə qalib gəlib. 2015-16-cı illərdə Oklahoma siti Tander komandası ilə oyun zamanı118-116 hesabı ilə qalib gəlib.

## NBA statistikası

### Mövsümü

### Playofflar

## İstinadlar
Aleksandr Belyakov

**Aleksandr Vasilyeviç Belyakov** () — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, təyyarəçi, SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin leytenantı, "Lenin" ordeni mükafatı laureatı (1937).

## Həyatı

### Erkən həyatı
Aleksandr Belyakov Boqorodskda Moskva vilayətində 1897-ci ildə anadan olub. O, gimnaziya şagirdləri arasında dərs görüb. Rusiya Ordusunda 1916-cı ildə piyada qoşununda xidmət başlayandan sonra o, 1915–1916-cı illərdə təyyarəçi kimi fəaliyyətə başlayıb.

O, Rusiyanın Qırmızı Ordusunda 25 nömrəli tüfəng ilə Vətəndaş Müharibəsində vuruşub. O, 1921-ci ildə Qırmızı Hava Fleeti məktəbini bitirmiş, sonra isə orada dərs demişdir. 1935-ci ilə qədər Moskva Vilayətinin Jukovski Hava Qüvvələri Akademiyasında dərs demişdir.

O, pilot işinə qoşulub. Kommunist Partiyanın 1936-cı üçün Hərbi Aviasiya Məktəbini 1936-cı ildə bitirib.

### 1930-cu illər
Belyakov 1936-cı il iyulun 20–22-də 56 saatlıq uçuş sahillərində Udd Adasına (indi Çakalov adası) Moskvadan birbaşa reyslə ANT-25-ilə naviqasiya qoşulub.

Üç aviasiya rekorunda o, rekord uçuş etmiş və 1937-ci ildə "Lenin" ordeni ilə təltif edilmişdir.

Eyni ANT-25 təyyarədə uçan, Çkalov Baydukov və Belyakov ABŞ-yə Moskvadan 8,504 kilometrlik uçuşu başa çatıb, Şimal Qütbü və Vaşinqtondan keçid edib.

Təyyarəçilər ilk fasiləsiz qütb reysi yerinə yetirib və Amerika Birləşmiş Ştatlara Sovet İttifaqından yeni marşrutun yaradılması üzrə daha bir rekord müəyyənləşdirib.

## İstinadlar
Dəspinə xatun (Abaqa xan)

**Dəspinə xatun** və ya **Maria Paleoloqina** — Elxanilərin xatunu, Bizans imperatoru VIII Mixailin qızı.

## Həyatı

XIII əsrdə doğulub. İmperator Mixailin qeyri-qanuni övladı idi.O Monqollara gəlin göndərilmək üçün şəxsən atası tərəfindən seçilmişdi. Bacısı Noğay xanla evli idi. 1265-ci ildə Konstantinopolu tərk edən Mariya yolüstü Hülakü xanın öldüyünü öyrəndi. Əvəzində oğlu Abaqa ilə evləndirildi. 1282-ci iləcən İranda yaşayan Mariyaya monqollar Dəspinə xatun ləqəbi vermişdilər. 

## Dul həyatı
Əhməd Təkudar xanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra Konstantinopola qayıdan Mariyanı bu dəfə qardaşı II Andronik 1307-ci ildə Abaqa xanın nəvəsi Məhəmməd Olcaytu ilə evləndirmək istədi. Lakin Osmanlı ordusunun Kiçik Asiyadakı fəaliyyətləri buna imkan vermədi. Mariya bundan sonra "Qanlı Kilsə" olaraq bilinəcək Monqolların Müqəddəs Məryəm kilsəsində rahibə həyatı başladı. Özünə **Melaniya** adını aldı və orada vəfat etdi.

## Ailəsi

Abaqa xanla evliliyindən **Araçatlun** adlı qızı olmuş, onu Bizansa apararaq **Teodora** adı ilə böyütmüşdü.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər