open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elaru Qadınəfəndi

**Elaru Mevhibə Qadınəfəndi** () — 33-cü Osmanlı sultanı V Muradın xanımlarından biri, Baş qadınəfəndi.

## Həyatı
Əsl adı Mevhibə olub, 6 avqust 1835-ci ildə Tiflisdə dünyaya gəldi. Əslən gürcü olan Əhməd bəy Tarkanişvilinin qızıdır. O illərdə Trabzon valisi olan Gürcü Xeyrəddin Paşa tərəfindən qardaşı Xəlil bəylə birlikdə 1839-cu ildə saraya hədiyyə olaraq göndərildilər. Qardaşı daha sonra sarayda yüksələrək İstabl-ı amirədə (padşah atlarının saxlanıldığı yer) xidmət etmişdir. Hərəmdə saray tərbiyəsi aldı və saray ənənələrinə uyğun olaraq, adı Elaru olaraq dəyişdirildi. Sultan Əbdülməcidin qızlarıyla birlikdə böyüdü.

Anası Şövqəfza Sultanın istəyilə, 2 yanvar 1857-ci ildə Dolmabağça sarayında o illərdə hələ şahzadə olan və özündən 5 yaş kiçik Murad Əfəndi ilə nigahlandı. Cütlüyün övladı olmamışdır. 1861-ci ildə Sultan Əbdülməcidin vəfatıyla qardaşı Sultan Əbdüləziz taxta çıxdı və Murad Əfəndi taxt varisi təyin edildi. Bu səbəblə varisin ilk xanımı olaraq sarayda nüfuz qazandı. Yay aylarını vəliəhdin Qurbağalıdərədəki köşkündə, qış aylarını isə Dolmabağça sarayındakı vəliəhd dairəsində yaşadı.

30 may 1876-cı ildə Sultan Əbdüləzizin taxtdan endirilməsinin ardından taxta çıxan Sultan Muradın baş qadınəfəndisi elan edildi. Ancaq cəmi 3 ay sonra əqli zəifliyi səbəbilə taxtdan endirilən Sultan Muradla birlikdə Çırağan sarayına həbs olundu. Oğluyla birlikdə Çırağan sarayında həbs tutulan Şövqəfza Sultanın 1889-cu ildə ölümüylə, saraydakı hərəmin idarəsinə gətirildi. 23 iyul 1885-ci ildə ögey oğlu Şahzadə Səlahəddin Əfəndini qardaşı Xəlil bəyin qızı Gültər xanımla evləndirdi. Bu illərdə hərəm əhalisinin adından bir neçə dəfə Sultan Əbdülhəmidə məktub yazdı. Bu məktublarda Çırağan sarayındakı bəzi çatışmazlıqları dilə gətirən Elaru xanım, Sultan Muradın ölüm xəbərini də qardaşı Sultan Əbdülhəmidə yazdığı 5 sentyabr 1904 tarixli bir məktubla xəbər verdi.

Sultan Muradın ölümünün ardından Çırağan sarayındakı həbs həyatı başa çatan Elaru xanım, vaxtilə Zəkiyə Sultana aid olan Ortaköydəki Tarlabaşı sarayında məskunlaşdı. Ancaq İkinci Məşrutiyyətin elanı və Sultan Əbdülhəmidin taxtdan endirilməsinin ardından bu saraydan çıxarıldı və Şişlidə bir mənzil satın alaraq qalan ömrünü burada yaşadı. Yaşadığı mənzildən nadir hallarda çıxan Elaru xanım, mərhum padşahın dul xanımı olaraq 1924-cü ilin martında qəbul edilən sürgün qərarından kənarda tutuldu. 21 fevral 1936-cı ildə Şişlidə yaşadığı mənzildə vəfat edən Elaru xanım Ortaköydəki məzarlığa dəfn olundu. Öldüyü əsnada 100 yaşında idi və bu səbəblə, Osmanlı sülaləsində ən uzun ömürlü xanımlardan biri hesab olunur.

## Mənbə

* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-6-051-71079-2
* Adra, Jamil (2005). *Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005*. p.&nbsp;3
* Açba, Harun (2007). *Kadın efendiler: 1839-1924*. Profil. ISBN 978-9-759-96109-1

## İstinadlar
Xoalı

— Vyetnamın keçmiş paytaxtı, Daykovyetin siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi idi (X əsr). Xoalı üç Vyetnam sülaləsinin yarandığı yerdir: Din, Erkən Le və Li. Köhnə şəhər xarici və daxili qalalar da daxil olmaqla təxminən 300 hektar əraziyə malikdir, dağlarla əhatə olunmuşdur.

Kral Li Konq Uan 1010-cu ildə paytaxtı Txanlonq şəhərinə köçürmüşdü. Köhnə Xoalı qalası dağıdılmışdır və şəhərin ən erkən tarixi abidələri Din sülaləsinə – X əsrin ikinci yarısına aiddir. Xoalıda Din Tyen Xoanq və oğullarının məbədləri, Le Day Xanyuya, kraliça Zıonq Van Nqa və oğullarına həsr olunmuş Le məbədi var. İnzibati cəhətdən qədim Xoalı şəhəri Ninbin vilayətinin eyniadlı mahalında yerləşir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyatı

* Trấn Bạch Đằng, Lê Vǎn Nǎm, Nguyễn Quang Vinh, Vua Lê Đại Hành (Thành Phố Hồ Chí Minh: Nhà Xuất Bản Trẻ, 1998.
* Trấn Bạch Đằng, Lê Vǎn Nǎm, Nguyễn Đức Hòa, Cờ Lau Vạn Thắng Vủỏng (Thành Phố Hồ Chí Minh: Nhà Xuất Bản Trẻ, 2005.
Vin (şəhər)

**Vin** () — Vyetnamın şimalında şəhər, Nqean vilayətinin paytaxtı. Vyetnamda birinci kateqoriyalı vilayət tabeliyində olan doqquz şəhərdən biridir.

## Tarixi
Vin keçmişdə bir çox ada malik olmuşdur. Onlar: Kevan, Kevin, Vinzyanq, Vindoanx və Vintxi. 1789-cu ildə şəhər Avropanın təsiri altında sadəcə Vin kimi xatırlanmağa başlamışdır.

5 sentyabr 2008-ci ildə şəhərin statusu ikinci şəhərdən birinci kateqoriyalı şəhərə yüksəldilmişdir. Şəhərin 2009-cu ildəki əhalisi 435,208 nəfər idi.

## İstinadlar
Şonqkau

**Şonqkau** () — Vyetnamda şəhər, Fuyen vilayətində birinci dərəcəli inzibati vahid.

## Coğrafiyası
Şonqkau Fuyen vilayətinin şimalında yerləşir. Şonqkau bir mahal olaraq şimalda Bindin vilayəti ilə həmsərhəddir. Şəhər Cənubi Çin dənizinin Suanday körfəzində yerləşir və sahil təbiəti ilə məşhurdur. Sahil xəttinin ümumi uzunluğu təxminən 80 km-dir. Sahəsi 487,3 km2-dir (laqunlar istisna olmaqla).

## Tarixi
Şonqkau 1985-ci ildən eyniadlı rayonun mərkəzidir. 27 avqust 2009-cu ildə Şonqkau rayonu birinci dərəcəli inzibati bölgü statusuna yüksəldilmişdir.

## İstinadlar
Bakleu

**Bakleu** ( ) — Vyetnamın cənub hissəsində şəhər, Bakleu vilayətinin paytaxtı.

## Tarixi
Bakleu şəhərinin köhnə adı Vinhloy olmuşdur.

## Coğrafiyası
Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 0 metrdir. Mekonq deltasında, Hoşimindən təxminən 300 km cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2013-cü il tarixinə əhalinin sayı 126,836 nəfər idi.

## İstinadlar
Baknin

**Baknin** () — Vyetnamın şimal-şərqində şəhər, Baknin vilayətinin paytaxtı.

## Tarixi
1884-cü ilin martında Baknin Fransa ordusu ilə Qara Bayraq Ordusu arasında döyüşün yerinə çevrilmişdi. Şəhər Fransa qoşunları tərəfindən alınmışdı, bundan sonra vilayətin müstəmləkə administrasiyasının siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi olmuşdu. Baknin 1904-cü ildə dəmir yolu ilə bağlanmışdı.

2006-cı ilin yanvarında Baknin şəhəri vilayət hökuməti şəhəri statusuna yüksəlmişdir.

## Coğrafiyası
Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 12 metrdir. Ölkənin paytaxtı Hanoy şəhərindən 31 km şimalda yerləşir.

## İstinadlar
Bakzyanq

**Bakzyanq** () — Vyetnamın şimal-şərq hissəsində şəhər, vilayət tabeliyində olan şəhər (2005-ci ildən),  Bakzyanq vilayətin paytaxtı.

## Coğrafiyası
Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 17 metrdir. Ölkənin paytaxtı Hanoy şəhərindən təxminən 50 km şimal-şərqdə yerləşir. Suoymo İsti Bulaqları Bakzyanq şəhərinin mərkəzindən 37 km məsafədə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin sayı 101,133 nəfər idi.

## İstinadlar
Qara Bayraq Ordusu

**Qara Bayraq Ordusu** (, ; ) — 1865-ci ildə Annam vilayətinin (indiki Vyetnam) bir hissəsi olan Yuxarı Tonkin ilə Çinin Quansi vilayətinin sərhədini keçən və 1885-ci ilə qədər fəaliyyətini davam etdirən, əsasən çjuanlardan ibarət quldur birləşməsi. Onlar Vyetnam və Çin hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlıq edərək Fransa müstəmləkə qoşunlarına qarşı döyüşlərdə iştirak ediblər. Komandir Lyu Yunfu qara bayraqlardan istifadə etməyi üstün tutmuşdu, buna görə də bu ad verilmişdi.

## İstinadlar
Chemtrails over the Country Club

***Chemtrails over the Country Club*** — amerikalı müğənni Lana Del Reyin yeddinci studiya albomu. 19 mart 2021-ci ildə "Interscope və Polydor Records" tərəfindən buraxılıb. Prodüserliyini onun əvvəlki işlərində dəstək olan Rick Nowels və NFR! üçün prodüserlik edən Cek Antonoff etmişdir. Albomda Nikki Lane, Weyes Blood və Zella Day qonaq ifaçı kimi yer alıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Şapa (şəhər)

**Şapa** və ya **Sapa** () — Vyetnamın şimal-qərbində, Laokay vilayətində şəhər.

## Coğrafiyası
Hanoydan 350 km şimal-qərbdə, Çin ilə sərhəd yaxınlığında, dəniz səviyyəsindən təxminən 1,600 m yüksəklikdə yerləşir. Böyük turizm mərkəzidir. Coğrafi baxımdan nadir relyef və təbiətə malikdir. Şəhərin yaxınlığında Hind-Çinin ən yüksək zirvəsi Fanşipan zirvəsi yerləşir. İqlimi yayda mülayim və yağışlı, qışda isə nisbətən soyuqdur. Şapada orta illik temperatur 15,4°C-dir. Ən isti aylar iyul və avqust, ən soyuq aylar dekabr və yanvardır.

Şəhərin mərkəzində, yanında katolik kilsəsi olan bir park var.

## İstinadlar
Baria

— Vyetnamın cənubunda şəhər, Baria-Vunqtau vilayətində hökumət şəhəri.

## Əhalisi
Şəhərdə 153,862 nəfər yaşayır, onlardan 120,705 nəfəri şəhərin urbanizasiya hissəsində yaşayır. Adambaşına düşən orta gəlir ildə 48 milyon donq təşkil edir.

2012-ci ildə orta sakinə 18,5-19 m2 mənzil düşürdü. Bir neçə xəstəxana və tibb məktəbi var. Hər 10,000 nəfərə 107,69 xəstəxana çarpayısı düşür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Baolok

— Vyetnamda şəhər, vilayət hökumət şəhəri,.

## Tarixi
Tarixi adı B'Lao olmuşdur.

Şəhər Ma xalqının torpaqlarında yerləşir. 1899-cu ildə Fransa müstəmləkəçiləri oraya gəldilər və Bintxuana yol tikmişdilər. Yuxarı Donqnay vilayəti 1 yanvarda yaradılmış, beş il sonra Binxuan vilayəti ilə birləşdirilmişdi. 1920-ci ildə Yuxarı Donqnay yenidən ayrılmışdı. 1958-ci ildə Vyetnam Respublikası hökuməti onu Lamdonq adlandırmışdı. Həmin vaxtdan şəhər fəal şəkildə böyüməyə başlamışdı. 8 aprel 2010-cu ildə şəhərə əyalət tabeliyində olan şəhər statusu verilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Vinyen

**Vinyen** () — Vyetnamın şimalında şəhər, Vinfuk vilayətinin paytaxtı.

Hanoydan 55 km şimal-qərbdə və Hoşimin şəhərindən 1,774 km məsafədə yerləşir. Şəhərin sahəsi 50,80 km2-dir. Vinyen əhalisi, 2009-cu il məlumatlarına görə, 94,294 nəfərdir ki, bunun da 84,36%-i şəhər, 15,64%-i kənd sakinləridir. 2006-cı ilə görə onun sayı 122,568 nəfər idi.

İnzibati cəhətdən 7 şəhər məhəlləsinə və 2 kəndə bölünür.

## İstinadlar
Vinlonq

**Vinlonq** () — Vyetnamda şəhər, eyniadlı vilayətin inzibati mərkəzi.

## Coğrafiyası
Mekonq deltasının mərkəzi hissəsində, Xau və Tyen çayları arasında, Hoşimin şəhərindən 135 km cənub-qərbdə və Hanoydan 1,854 km məsafədə yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Виньлонг онлайн
Vitxan

**Vitxan** () — Vyetnamın cənubunda vilay't tabeliyində olan şəhər, Xauzyan vilayətinin inzibati mərkəzi (2004-cü ildən). Bu, Kantxo şəhərindən təxminən 60 km, Hanoydan 1,930 km və Hoşimin şəhərindən 211 km məsafədə yerləşir.

## Əhalisi
2009-cu ildə əhalinin sayı 41,713 nəfər idi. Sahəsi təxminən 118 km2-dir.

## İstinadlar
Blue Banisters

***Blue Banisters*** — amerikalı müğənni Lana Del Reyin səkkizinci studiya albomu. Əvvəlki albomu Chemtrails over the Country Club buraxıldıqdan yeddi ay sonra, 21 oktyabr 2021-ci ildə "Interscope və Polydor Records" tərəfindən buraxılıb. Prodüserliyini Zak Daues, Loren Humphrey, Mike Dean, Barrie-James O'Neill, Rick Nowels və başqaları etmişdir.

## Trek siyahısı

* əlavə prodüser göstərilib.
* "Interlude - The Trio" treki Ennio Morrikonenin "Yaxşı, pis, zalım" (1966) filmi üçün bəstələdiyi "The Trio" mahnısının semplidir.
* "Dealer" mahnısını Mayls Keyn ilə birgə ifa edib.

## İstinadlar
Vyetçi

**Vyetçi** () — Vyetnamın şimalında şəhər, Futxo vilayətinin paytaxtı. 2009-cu ilin məlumatlarına görə şəhərin əhalisi 99,147 nəfərdir. Vyetçi mahalının əhalisi 2010-cu ilə görə 260,288 nəfərdir. Rayonun sahəsi 110 km2. Hanoydan 75 km və Hoşimin şəhərindən 1,794 km məsafədə yerləşir.

Böyük sənaye mərkəzi olan Vyetçi ölkənin böyük çay limanına sahibdir (yük daşımalarına görə Ninbindən sonra ikinci yerdədir): 2010-cu ildə 1,493 milyon ton olmuşdur.

Xonq-banq sülaləsinin hakimiyyəti dövründə qədim vyet Vanlanq vilayətinin paytaxtı olmuş Fonqtyau şəhəri Vyetçi mahalının ərazisində yerləşirdi.

## İstinadlar
Donqxa

**Donqxa** () — Vyetnamın mərkəzi hissəsində şəhər, Kuanqçi vilayətinin paytaxtı.

## Tarixi
Vyetnam müharibəsi zamanı Donqxa Birləşmiş Ştatlar Dəniz Piyadaları Korpusunun ən şimal bazasına ev sahibliyi edirdi.

## Coğrafiyası
Hyue şəhərindən 70 km şimal-qərbdə və Laos ilə sərhəddən şimal-şərqdə düz xətt boyunca 40 km məsafədə yerləşir. Hanoydan 580 km və Hoşimin şəhərindən 1,139 km məsafədə yerləşir.

## İstinadlar
Suveyd ibn Əmr əl-Xatəmi

**Süveyd ibn Əmr əl-Xatəmi** () —  Kərbəlanın sonuncu şəhidi.

## Nəsil
Süveyd ibn Əmr ibn Əbu Muta əl-Xatəmi Xəsəm qəbiləsindən olan əsilzadə idi. O, təqvalı, bacarıqlı və cəsur bir döyüşçü kimi tanınırdı.

## Aşura günündə
Süveyd Hüseyn ibn Əlinin ordusundan döyüş meydanına gedən sonuncu şəxs idi. O, ağır yaralanana qədər və digər şəhidlər arasında yerə düşüb ölümə buraxılana qədər Yezidin ordusuna qarşı igidliklə vuruşdu. Lakin Süveyd hələ də sağ idi və bir anda insanlardan Hüseynin öldürüldüyünü eşitdi. Böyük səylə ayağa qalxdı və şəhid olana qədər döyüşə davam etdi. Onun Urvə ibn Battan əl-Sələbi və Zeyd ibn Riqad əl-Cənbi tərəfindən öldürüldüyü deyilir.

## Həmçinin bax
*Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

## İstinadlar
Dyenbyenfu

— Vyetnamın şimal-qərbində şəhər, Dyenbyenfu vilayətinin paytaxtı.

## Tarixi
13 mart–7 may 1954-cü ildə Dyenbyenfu yaxınlığında Dyenbyenfu döyüşü baş vermişdi ki. Bu, Vyetmin və Fransa müstəmləkəçi qoşunları arasında həlledici döyüş idi. Bu döyüş Hind-Çinin dekolonizasiya prosesinin başlanğıcını qeyd etmişdi.

## İstinadlar
Yenbay

**Yenbay** () — Vyetnamın şimalında şəhər, Yenbay vilayətinin paytaxtı.

## Tarixi
9 fevral 1930-cu ildə Yenbayda yerləşən Tonkin korpusunun 4-cü alayının bir hissəsi Fransa zabitlərinə qarşı üsyan qaldırmışdı. Üsyan eyni alayın qüvvələri tərəfindən yatırılmışdı, lakin bu, 1930–1931-ci illərdə Fransa hökmranlığına qarşı bu cür genişmiqyaslı qiyamın başlanğıcı olmuşdu.

## Coğrafiyası
Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 45 metr yüksəkdir. Ölkənin paytaxtı Hanoy şəhərindən 160 km, Hoşimin şəhərindən isə 1,879 km məsafədə yerləşir.

## İstinadlar
Kamau

**Kamau** () — Vyetnamın cənub hissəsində, Mekonq deltasında şəhər, Kamau vilayətinin paytaxtı. Kamau 8 şəhər məhəlləsi və 7 kənd icmasına bölünür. Şəhərin özünəməxsus nəqliyyat kanalları sistemi var, burada xeyli yük axını qayıqlarda və barjalarda daşınır. Vyetnamın Baş naziri Nquyen Tan Zunq burada anadan olmuşdur.

## Əhalisi
2010-cu ilə olan məlumata görə, şəhərin əhalisi təqribən 204,895 nəfərdir. Onların əksəriyyəti etnik vyetlər və çinlilərdir (həmçinin, Hoa xalqı), khmerlər də böyük bir hissəni (300 ailə) təşkil edir.

## İstinadlar
Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd

***Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd*** — amerikalı müğənni Lana Del Reyin doqquzuncu studiya albomu. 24 mart 2023-cü ildə "Polydor və Interscope Records" tərəfindən buraxılıb. Albomun prodüserliyini Lana, Mike Hermosa, Jack Antonoff, Drew Erickson, Zak Daues və Benji ilə birilikdə etmişdir. Bəzi treklərdə Jon Batiste, Bleachers, Father John Misty, Tommy Genesis, SYML və Riopy qonaq qismində çıxış edib.

## Trek siyahısı

## İstinadlar
Bəşir ibn Əmr əl-Kindi

**Bəşir ibn Əmr əl-Hədrami əl-Kindi** () —  Kərbəla döyüşündə şəhid olan Hüseyn ibn Əlinin səhabəsi.

## Nəsil
Atasının adı Əmr və ya Ömər kimi qeyd olunur. O, Kində qəbiləsindən olan Hadramautdan idi.

## Hüseyn ibn Əlini müşayiət etməsi
Bəşir (və ya Buşr) və oğulları Məhəmməd Kərbəlada Hüseyn ibn Əliyə qoşuldular.  Aşura günü Bəşirə dedilər ki, onun başqa bir oğlu Rey sərhəddində əsir düşüb.  Cavab verdi: “Onun işini Allaha həvalə edirəm.  Mən onun əsir olmasını, mənim sağ qalmağımı istəmərəm”.

Hüseyn bunu eşidəndə ona dedi: “Allah sənə rəhmət eləsin! Sən mənim beyətimdən azadsan. Get oğlunu xilas etməyə çalış."

Bəşir cavab verdi: “Sənin tərəfində çox az adam olduğu halda səni tək qoysam və səni karvanlarda axtarsam vəhşi heyvanlar məni diri-diri yesin.  Mən heç vaxt bunu etmərəm."

Hüseyn ona cavab verdi: “Bu paltarı oğlun Məhəmmədə ver ki, satıb qardaşını azad etsin.'' Sonra Hüseyn 1000 dinar dəyərində olan qiymətli paltarlarını ona verdi.

## Aşura günündə
Hüseyn ibn Əli döyüşə başlamaq üçün döyüş meydanına getmək qərarına gələndə onun yalnız iki yoldaşı sağ idi: Bəşir ibn Əmr və Əmr ibn Əbi Mutə (və ya Suveyd ibn Əmr əl-Xatəmi).  Bəşir Hüseynin döyüş meydanına getməyə hazırlaşdığını biləndə Hüseyndən əvvəl döyüşə getdi. O, döyüş meydanına getdi və ondan əvvəl şəhid oldu. Başqa mənbələrdə Kərbəla hadisəsində ilk şəhidlərdən biri kimi qeyd edilir.

“Əz-Ziyarət ər-Rəcəbiyyə”də bu cür qeyd olunur: “Salam olsun Bəşir ibn Əmr əl-Hədramiyə”.

## Həmçinin bax
*Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

## İstinadlar
Səd ibn Hənzələ ət-Təmimi

**Səd ibn Hənzələ ət-Təmimi** () — Hüseyn ibn Əlinin səhabələrinin öndə gələnlərindən biri. Aşura günü Kərbəla döyüşündə şəhid olmuşdur.

## Adı
Kərbəla şəhidləri arasında tarixi mənbələrdə onun adı cüzi dəyişiklərlə qeyd edilib, başqa bir mənbədə isə onun doğru adının Hənzələ ibn Əsəd əş-Şibami olduğu açıq-aşkar qeyd olunub. Görünür, oğlunun adını atanın adı ilə səhv salmış və Əsəd Səd olaraq təhrif edilmişdir.

## Kərbəla döyüşündə
Səd böyük döyüşçü və Hüseynin görkəmli səhabələrindən biri idi.  Aşura günü döyüş qızışdıqda o, Hüseynin yanına getdi və döyüş meydanına getmək üçün ondan icazə istədi. İcazə alıb Hüseynlə vidalaşdıqdan sonra döyüş meydanına yollandı.

Aşura günü günortadan əvvəl döyüş meydanına getdi. O, Xalid ibn Əmr əl-Əzdi və Umeyr ibn Əbdullah əl-Məzhicidən sonra döyüş meydanına getdi və cəsarətli döyüşdən sonra çoxlu əsgərləri öldürdü və yaraladı və Əli ibn Əbu Talibin ailəsinin müdafiəsi üçün Kərbəla səhrasında şəhid oldu.

## Həmçinin bax
*Kərbəla döyüşündə Hüseynin ordusunda həlak olanların siyahısı

## İstinadlar
Turuşka sülaləsi

**Turuşka sülaləsi** — Şimali Hindistanda, Kəşmir, Kabilistan (indiki Əfqanıstanda tarixi bölgə) və Qəndhara bölgələrində hökm sürən qədim kral sülaləsi.  Sülalənin ya qarışıq Qərbi Göytürk-Eftalit ya Hind-Skif mənşəli olduğu güman edilir. Sülalənin sakinləri əsasən hindu brahmanları olsa da, sülalənin hakim sinfi buddistlər və Buddanın güclü inanclıları idi. Bu xanədan tərəfindən Kəşmir və Qəndharada bir çox buddist abidələri ucaldılmışdır ki, bu da onların Buddizm dininə məhəbbətini göstərirdi.  Hindistanda məskunlaşan Orta Asiya tayfalarının Hindistan cəmiyyətinə inteqrasiya etmək üçün Buddizmi və buddistlərin əsas inanclarını qəbul etməsi adi hal idi. Bu sülalənin Türk Şahilərin Kabilistanı idarə etdiyi dövrdə Kəşmiri də idarə etdiyi güman edilir və iki sülalə arasında Kapisa və Qəndhara bölgələri üzərində toqquşmalar baş verə bilirdi.  Bu sülalə Qəznəvilər tərəfindən bütün Kəşmirlə birlikdə tabe edilərək fəth edildi. Qəznəvi sultanı Səbuktəkinnin başçılıq etdiyi təkrarlanan işğal dalğaları bu sülalənin son məhvinə və nəticədə Kəşmir bölgəsinin ilhaqına gətirib çıxardı.  Beləliklə, Hindu-Buddist Turuşka hakimiyyəti məhv edildi və onların torpaqları həm Kəşmir bölgəsini, həm də Pəncab bölgəsini fəth edən türk-müsəlman Qəznəvilərin əlinə keçdi.

## Ədəbiyyat
# Долин А. А., Попов Г. В. Кэмпо - традиция воинских искусств. Москва, Наука, 1991, 432 c., , С.55-75. 
# Encyclopedic dictionary of Brockhaus and Efron: in 86 tons (82 tons and 4 extra). - SPb., 1890-1907.

## İstinadlar
İslam Kərimov məqbərəsi

**İslam Kərimov məqbərəsi** — Özbəkistanın birinci prezidenti İslam Kərimovun dəfn yeri. Məqbərə Səmərqənddə Həzrəti Xıdır məscidinin içərisində yerləşir.

## İslam Kərimovun vəfatı
İslam Kərimovun 2 sentyabr 2016-cı ildə vəfat etdiyi rəsmən açıqlanmışdır. O, beyində geri dönməz dəyişikliklərə və çoxlu orqan çatışmazlığına səbəb olan kəskin serebrovaskulyar qəza (insult) nəticəsində vəfat etmişdir. Daşkənd hava limanına mindən çox insan vidalaşmaq üçün toplaşmışdı. 3 sentyabrda İslam Kərimov Həzrəti Xıdır məscidinin ərazisində dəfn edilmişdi. İslam Kərimov 1989-cu ildə Özbəkistan Kommunist Partiyasının birinci katibi təyin edilmiş və 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkənin prezidenti seçilmişdir. Rəsmi məlumata görə, prezidentin ölümü 2 sentyabr 2016-cı ildə, yerli vaxtla saat 20:55-də qeydə alınmışdır.

İslam Kərimovu son səfərində iştirak etmək üçün Səmərqəndə 17 ölkədən nümayəndə heyəti gəlmişdi.

## Məqbərə
Məqbərənin tikintisində Hindistandan gələn sənətkarlar da daxil olmaqla 2,000-ə yaxın insan iştirak etmişdi. İşlərin 2017-ci ilin sentyabrınadək başa çatdırılması nəzərdə tutulmuşdu, lakin son anda məqbərənin İslam Kərimovun anadan olmasının 80 illiyi üçün istifadəyə verilməsi qərara alınıb. 30 yanvar 2018-ci ildə məqbərənin təntənəli açılışı baş tutmuş, onun ilk ziyarətçisi Özbəkistanın ondan sonrakı prezidenti Şavkat Mirziyayev olmuşdu.

Məqbərənin girişində mərmər lövhə quraşdırılmış, onun üzərində özbək və ingilis dillərində "Bu ziyarətgah Özbəkistan Respublikasının Birinci Prezidenti, böyük dövlət və siyasət xadimi, özbək xalqının əziz və sevimli oğlu İslam Abduqyaneviç Kərimovun əbədi xatirəsidir" yazıları həkk olunmuşdur.

## İstinadlar
Kərimçilik

**Kərimçilik** və ya **kərimovçuluq** () — İslam Kərimovun 1992–2016-cı illərdəki hakimiyyət dövrünün ideologiyası üçün qeyri-rəsmi termin. O , avtoritarizm və kleptokratiyanın hökmranlığı, dissidentlərə qarşı dövlətin cəza funksiyalarının gücləndirilməsi, ictimai həyatın bütün sahələrinə, o cümlədən dinə ciddi ideoloji nəzarətin olması ilə xarakterizə olunur. Bu, İslam Kərimovun hakimiyyəti dövründə nümayişkaranə antisovet və antikommunist ideologiyası, genişmiqyaslı dekommunizasiya, avtarkiya və izolyasiya siyasəti ilə özünü göstərmişdir.

## İstinadlar
Ukraynalıların Efiopiya–Eritreya münaqişəsində iştirakı

**Ukraynalıların Efiopiya–Eritreya münaqişəsində iştirakı** — Efiopiya–Eritreya müharibəsi zamanı Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin hərbi məsləhətçilərinin, həm Eritreya Silahlı Qüvvələri, həm də Efiopiya Silahlı Qüvvələrinin tabeliyində olan ukraynalı muzdluların fəaliyyəti .

## Tarixi
1998-ci ilin mayında Eritreya ilə Efiopiya arasında ərazi mübahisəsi zəminində silahlı münaqişə baş tutmuşdur. Qarşıdurma həm də etnik mənbəyə malik idi. Toqquşmalar sərhəddəki insidentdən sonra başlamış, ardınca Eritreya Silahlı Qüvvələri Efiopiyanın Tıqray və Afar vilayətlərinin ərazisinə daxil olmuşdu.

Rusiya ordusuna güvənən efiopiyalılardan fərqli olaraq, eritreyalılar Ukraynanın hərbi-texniki dəstəyinə müraciət etmişdilər. Artıq yayda Kiyev–Əsməra hava körpüsü təşkil edilmişdi.

Elə həmin il bir qrup eritreyalı pilot Ukraynanın təlim mərkəzlərində yeni avadanlıqlar üçün sürətləndirilmiş yenidən hazırlıq kursu keçmişdi. Ukrayna və Bolqarıstan texniki işçiləri Eritreya Hərbi Hava Qüvvələrinə xidmət etmək üçün ölkəyə gəlmişdilər. Ukraynalılar təlimatçı pilot kimi də fəaliyyət göstərirdilər. Eyni zamanda, üçüncü dövlətlər tərəfindən Eritreyaya verilən silah və hərbi texnikanın daşınması ilə də məşğul olurdular. 17 iyul 1998-ci ildə xüsusi texnika daşıyan Ukraynanın İl-76MD (qeydiyyat nömrəsi UR-UCI) təyyarələrindən biri Əsməra yaxınlığında qəzaya uğrayaraq qəzaya uğramışdı.

Bəzi məlumatlara görə, ukraynalı mütəxəssislər efiopiyalıların tərəfində vuruşan keçmiş sovet respublikalarının vətəndaşları ilə, xüsusən də ruslar ilə toqquşmalara girə bilərdilər. Ukrayna Afrika Tədqiqatları Mərkəzinin həmtəsisçisi Oleksandr Mişinin sözlərinə görə, müharibə edən tərəflərin faktiki olaraq bütün pilotları Ukrayna və Rusiyadan olmuşdu, onlar bir-birləri ilə atışmalarda olurdular. O, hətta 1998–2000-ci il hadisələrini "birinci Rusiya–Ukrayna müharibəsi" adlandırmışdır. Jurnalist Vadim Andryuxin qeyd etmişdi ki, o zaman ABŞ kəşfiyyatı guya döyüşən tərəflərin pilotları arasında radio rabitəsini kəsmişdi. Hamısı rusca danışır, söyüş söyürdülər. Digər mənbələrin qeyd etdiyi kimi, bu, ilk belə hal deyildi. Rusiya və Ukraynanın muzdlu mütəxəssisləri artıq Anqolada bir-birləri ilə toqquşdular.

Müəyyən sayda ukraynalı Efiopiya tərəfində, eləcə də ruslar Eritreya tərəfində döyüşürdü. Məsələn, ukraynalı mühəndislər Efiopiyanın paytaxtını və sərhədyanı Mekele şəhərini qorumaq üçün hava hücumundan müdafiə sistemi qurmuşdular.

Qarşı tərəfi keçmiş SSRİ-dən olan muzdlulardan istifadə etməkdə ittiham edən tərəflərdən heç biri onların əllərində olduğunu etiraf etməmişdir.

## Saylar
"*[[Nezavisimaya qazeta]]*"nın məlumatına görə, 2000-ci ilin mart ayına olan məlumata görə, təkcə Eritreyada 300-ə yaxın ukraynalı var idi. 2001-ci ilin mayında çıxan "*[[Sobesednik]]*" qəzeti müharibədən sonra Eritreya tərəfində münaqişədə 20–30 pilotdan çox olmayan və eyni sayda "yer işçisi" iştirak etdiyi barədə məlumat vermişdi.

## İstinadlar
Manvel Sarıbekyan hadisəsi

**Manvel Sarıbekyan hadisəsi** — 11 sentyabr 2010-cu ildə Ermənistanın sərhədyanı Qoturbulaq kəndinin sakini Manvel Sarıbekyanın Azərbaycan ordusu tərəfindən əsir götürülməsi. Hadisə Azərbaycanın sərhədyanı Zamanlı kəndi yaxınlığında baş vermişdi. Azərbaycanda Sarıbekyan casusluqda və terror aktına cəhddə ittiham olunmuşdu. Ermənistanda Sarıbekyanın qohumları iddia etmişdilər ki, o, 11 sentyabrda səhər saatlarında odun yığmağa getmişdi..

Azərbaycan hakimiyyəti Sarıbekyanın Azərbaycan sərhədini keçərək Zamanlı kəndində məktəbi partlatmaq niyyətində olan təxribat qrupunun üzvü olduğunu etiraf etdiyi dindirmə videosunu yaymışdı. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi iddia etmişdi ki, videoda Sarıbekyanın məruz qaldığı işgəncə izləri müşahidə olunur.

5 oktyabr 2010-cu ildə Manvel Sarıbekyan Bakıda həbsxanada ölü tapılmışdır. Azərbaycan hakimiyyəti onun intihar etdiyini bildirmişdi. Ermənistanın xarici işlər naziri Edvard Nalbandyan Manvel Sarıbekyanın öldürüldüyünü irəli sürmüşdü.

2020-ci ildə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Azərbaycanın Manvel Sarıbekyana qarşı yaşamaq hüququnun pozulmasını və işgəncənin qadağan olunmasını tanımışdır. Məhkəmə Azərbaycan hakimiyyətini Manvel Sarıbekyanın qohumlarına 60 min avro ödəməyə və onun ölümü ilə bağlı istintaqı bərpa etməyə məcbur etmişdir.

## İstinadlar
Tenqriçi dövlətləri və sülalələrinin siyahısı

**Tenqriçi dövlətləri və sülalələrinin siyahısı** — əsasən Orta Asiyanın şamanizm dini olan Tenqriçiliyə tabe olan xanlıqların, imperiyaların və krallıqların siyahısı.

## Siyahı
* Böyük Hun imperiyası (e.ə 209-b.e 93)
* Siyenbey dövləti (e.ə 93-234)
* Jujan xaqanlığı (330–555)
* Hunlar  (370–469)
* Göytürk xaqanlığı (552–659)
* Böyük Bulqar xanlığı (632–668)
* İdil Bulqar xanlığı  (7-ci əsr–922)
* Xəzərlər (650–740)
* Birinci Bulqar dövləti (681–864)
* İkinci Göytürk xaqanlığı (682–744)
* Tatar konfederasiyası  (8-əsr–1202)
* Uyğur xaqanlığı (744–840)
* Oğuz Yabqu dövləti (766–1055)
* Qaraxanlılar dövləti (840–934)
* Peçeneqlər (860–1091)
* Macar knyazlığı (895–1000)
* Kumanlar
* Dəşt-i Qıpçaq (10-cu əsr–1241)
* Tayciutlar
* Xamaq Monqol (10-cu əsr–1206)
* Merkitlər (11-ci əsr–1200)
* Monqol imperiyası (1206–1368)

## İstinadlar
Makedoniya münaqişəsində Ukrayna aviasiyası

**Şimali Makedoniya münaqişəsində Ukrayna aviasiyası** — 2001-ci ildə keçmiş Yuqoslaviya respublikası olan Makedoniya hakimiyyəti ilə alban üsyançıları arasında baş verən hərbi münaqişə zamanı Ukrayna hökumət ordusuna döyüş helikopterləri (Mi-8 və Mi-24) və təyyarələr (Su-25) vermişdi. Bundan əlavə, ukraynalı pilotların birbaşa iştirakı ilə bağlı məlumatlar yayılmışdı. Kiyevin hərbi dəstəyi Qərb ölkələrinin narazılığına səbəb olub.

## Tarixi
Hərbi əməliyyatların başlaması ilə NATO ölkələri tərəfindən təmsil olunan Makedoniya hökumətinin müttəfiqləri yalnız hərbi məsləhətçilər ilə məhdudlaşmışdılar. Buna baxmayaraq, hökumət qüvvələrinə silah lazım idi. Hərbi texnika Yunanıstan, Bolqarıstan, Ukrayna tərəfindən verilmişdi. Öz növbəsində, Yuqoslaviya atıcı silahlar və döyüş sursatları vermişdi.

2001-ci ilin martında Makedoniyaya Ukrayna silahları gəlməyə başlamışdı. Bütün texnikalar hərbi-texniki əməkdaşlıq haqqında ikitərəfli sazişə əsasən güzəştli qiymətlərlə təhvil verilmişdi. Silah tədarükü ABŞ və NATO-da narazılığa səbəb olmuşdu. 25 iyulda Ukrayna Prezidenti Leonid Kuçma Kiyevdə ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Kondoliza Rays ilə görüşmüşdü. Amerika tərəfi Makedoniyaya hərbi dəstəyin dayandırılmasını tələb etmişdi, lakin Kuçma tələbi yerinə yetirməkdən imtina etmişdi. İki həftə ərzində Ukrayna Makedoniyaya zavodlarında modernləşdirilmiş 30 Bolqarıstan tankı və 20 zirehli transportyor göndərmişdi. Eyni zamanda, Qərb mətbuatı ukraynalı pilotların hökumət helikopterləri və təyyarələrini idarə etdiyini yazırdı.

Alban döyüşçüləri özləri düşmən təyyarələrinin gücləndirilməsinə ciddi yanaşmışdılar, ABŞ və SSRİ istehsalı olan DZRK-lardan istifadə edirdilər.

2022-ci ilin yayında 2004-cü ildən bəri uçmayan dörd Su-25 hücum təyyarəsinin Ukrayna tərəfinə qaytarılması məlum olmuşdur. 2023-cü ilin martında Makedoniya Müdafiə Nazirliyinin rəhbəri Slavyanka Petrovska ölkəsinin 2001-ci ildə təhvil verilmiş 12 helikopteri Ukraynaya təhvil verəcəyini qeyd etmişdir.

## Pilotlar
Ukraynalıların münaqişədə iştirakı ilə bağlı ilk məlumatlar 23 mart tarixində, axşam saatlarında ortaya çıxmışdı. Amerikanın "CNN" telekanalı bəyan etmişdi ki, "Göyərtəsində Ukrayna ekipajları olan Rusiya helikopterləri alban üsyançılarına zərbələr endirmişdir".

Əcnəbilər nəinki döyüş əməliyyatları aparmışdılar, həm də makedoniyalı pilotlara təlim keçmişdilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Украинские пилоты вертолетов громят позиции Армии Национального Освобождения в Македонии. (Фотоснимки)
Meşəbaşı şəlaləsi

**Meşəbaşı şəlaləsi** — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonu ərazisində şəlalə.

## Haqqında
Yerli əhali tərəfindən Meşəbaşı adlandırılan bu şəlalə Kiş çayının Damarçın qolunun sağ sahilində dəniz səviyyəsindən 1696 m hündürlükdə yerləşir. Elmi mənbələrdə adı qeyd olunmayan, 13 metr hündürlükdən tökülən, eni 90 sm (0,9 metr), koordinatları N 41˚ 17&#39; 36&quot;, E 47˚ 15&#39; 13&quot; olan "Meşəbaşı" şəlaləsi bol sulu olması ilə yanaşı öz bənzərsizliyi ilə regionda ekoturizmin inkişaf etdirilməsi baxımından perspektivli təbiət abidəsidir. AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin "Ekoloji coğrafiya" şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, Coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağabalayev Qafqaz Məhəmmədhəsən oğlu tərəfindən 12.08.2023-cü ildə Şəki rayonundakı Kiş çayının Damarçın qolu üzərində, regionun ekoturizm potensialının öyrənilməsi istiqamətində aparılan tədqiqatlar zamanı qeydə alınıb.

## Həmçinin bax
* Xudgər şəlaləsi
* Qoçyataq şəlaləsi
* Xalıt şəlaləsi
* Mucuq şəlaləsi

## İstinadlar
Uleks

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Optik simsiz rabitə

**Optik Simsiz Rabitə** (; abr. **OWC**) gözlə görünən, infraqırmızı (İQ) və ya ultrabənövşəyi (UV) işıqdan istifadə edilərək signalın ötürüldüyü bir optik kommunikasiya növüdür. Ümumiyyətlə qısa məsafəli ünsiyyətdə istifadə olunur.

Görünən spektrumunda (390-750&nbsp;nm) fəaliyyət göstərən OWC sistemləri ümumilikdə "görünən işıq rabitəsi" (Visible Light Communication - VLC) adlanır. VLC sistemləri, işıq çıxışı və insan gözünə təsir göstərmədən çox yüksək sürətlə impuls yaya bilən işıq diodlarından (LED) istifadə edir. VLC simsiz lokal şəbəkələrdə, simsiz fərdi lokal şəbəkələrdə və nəqliyyat şəbəkələri də daxil olmaqla geniş formada istifadə oluna bilər. Digər tərəfdən, boş yer optik (Free Space Optical) sistemləri kimi tanınan yerüstü və nöqtədən nöqtəyə optik simsiz rabitə sistemləri  yaxın IR tezliklərində (750-1600&nbsp;nm) işləyir. Bu sistemlər adətən lazer ötürücülərindən istifadə edir və yüksək məlumat sürəti ilə, yəni hər dalğa uzunluğu üçün 10 Gbit/s olmaqla qənaətli və protokol-şəffaf (protocol-transparent) əlaqəsini istifadə edir. Əgər məlumat axını tıxansa (backhaul) geri çəkilmə üçün potensial həll yolu təqdim edir. "Günəşdən kor ultrabənövşəyi spektr"ində (Solar-blind technology) (200-280&nbsp;nm) işləyən bərk cisimli optik mənbələr və detektorlardakı son irəliləyişlər nəticəsində ultrabənövşəyi rabitəyə maraq da artmışdır. Bu dərin ultrabənövşəyi diapazonunda, günəş radiasiyası yer səviyyəsində azdır. Dərin UV diapazonunda Günəş işığı Yerə çox təsir göstərmir. Bu geniş sahə qəbulediciləri ilə foton sayan detektorlar yaratmağa imkan verir. Bu detektorlar fon səsini minimuma endirir və daha çox enerji tuta bilir. Bu texnologiya simsiz sensorlar və xüsusi şəbəkələr kimi aşağı güclü qısa mənzilli UVC proqramlarında olduğu kimi, birbaşa görmə xəttinin tələb olunmadığı açıq hava qurğuları üçün xüsusilə əlverişlidir.

## Həmçinin bax

* Simsiz rabitə
* Simsiz şəbəkə

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
## Xarici keçidlər
İstifadəçi profili

**İstifadəçi profili** — istifadəçi ilə əlaqəli parametrlər və məlumat toplusu. Bu, şəxsiyyəti müəyyən etmək üçün istifadə olunan kritik məlumatları, məsələn, adı, yaşı, fotoşəkili, həmçinin bilik və ya təcrübə kimi fərdi xüsusiyyətləri özündə əks etdirir. İstifadəçi profilləri ən çox "Facebook", "Instagram" və "LinkedIn" kimi sosial media saytlarında mövcuddur. Onlar fərdin könüllü rəqəmsal şəxsiyyəti kimi xidmət edir, onların əsas xüsusiyyətlərini və xüsusiyyətlərini vurğulayır. Fərdi kompüter və əməliyyat sistemlərində istifadəçi profilləri faylları, parametrləri və sənədləri "hesablar" kimi tanınan fərdi istifadəçi mühitləri üzrə kateqoriyalara ayırmağa xidmət edir. Həmçinin əməliyyat sistemini istifadəçiyə daha yaxın və uyğunlaşdırılmış olmağa imkan yaradır. Fiziki istifadəçi profilləri pasportlar, sürücülük vəsiqələri və hüquq sistemində fərdi şəxsiyyəti müəyyən etmək üçün istifadə edilən hüquqi sənədlər kimi şəxsiyyət sənədləri kimi xidmət edir.

İstifadəçi profili həmçinin, istifadəçi modelinin kompüter təsviri kimi qəbul edilir. İstifadəçi modeli fərdi istifadəçi haqqında müəyyən xüsusiyyətləri əldə etmək üçün istifadə edilən (məlumat) strukturdur və istifadəçi profilinin əldə edilməsi prosesi istifadəçi modelləşdirmə və ya profilləşdirmə adlanır.

## Mənşəyi
İstifadəçi profillərinin mənşəyi  pasportun mənşəyi ilə izlənilə bilər ki, bu da 1920-ci ildə Birinci Dünya  müharibəsindən sonra Millətlər Liqasında aparılan danışıqlardan sonra məcburi hala gətirilən şəxsiyyət vəsiqəsi (ŞV) ilə əlaqəlidir. Pasport fiziki şəxsin rəsmi dövlət qeydiyyatı rolunu oynayırdı. Nəticə etibarilə, fərdin mənşə ölkəsini müəyyən etmək üçün 1924-cü il immiqrasiya aktı qəbul edilmişdir. XXI əsrdə pasportlar hüquq sistemində fərdin şəxsiyyətini təsdiq edən mənbə kimi geniş şəkildə qəbul edildiyi üçün indi çox tələb olunan bir məhsula çevrilmişdir.

Rəqəmsal inqilabın və sosial media saytlarının meydana çıxması ilə istifadəçi profilləri istifadəçi və sistem arasındakı qarşılıqlı əlaqəni təsvir edən mütəşəkkil məlumat qrupuna keçmişdi. "Instagram" kimi sosial media saytları fərdləri istədikləri şəxsiyyət və imiclərini təmsil edən profillər yaratmaq imkanı ilə təmin edir. Profil məlumatının bütün sahələrini doldurmaq mənalı özünütəqdimat formalaşdırmaq üçün zəruri olmaya bilər. Odur ki, fərdlər özlərinin ən mənalı atributlarını təqdim edə bilərlər və bu, onlara öz şəxsiyyətləri üzərində daha çox nəzarət imkanı yaradır. Şəxsi istifadəçi profili fərdin ictimai şəxsiyyətinin qurulduğu sosial şəbəkə təcrübəsinin əsas aspektidir.

## Həmçinin bax

* Data mining

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Otoya Yamaquçi

**Otoya Yamaquçi** — Yaponiya Sosialist Partiyasının sədri İneciro Asanumanı qətlə yetirmiş yapon tələbə, siyasi fəal. Yamaquçinin törətdiyi qətlin əks olunduğu foto Pulitser mükafatına layiq görülüb. Yamaquçi həbsxanada intihar edib.

## Həyatı
Otoya Yamaquçi 1943-cü il fevralın 22-də Tokionun Tayto dairəsində anadan olub. Atası Şimpey Yamaquçi Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələrinin yüksək rütbəli zabiti olub. Ana babası isə yazıçı Namiroku Murakami olub. "Böyük Yaponiya" partiyasının üzvü olub. Müxtəlif ittihamlarla 10 dəfə həbs olunub. 1960-cı il oktyabrın 12-də 17 yaşı olanda Yaponiya Sosialist Partiyasının sədri İneciro Asanumanı qətlə yetirib. Cinayət Asanumanın çıxış etdiyi vaxt baş verib. Yamaquçi onu dinləyən kütlədən ayrılaraq Asanumaya hücum edib və vakicaşi qılıncı ilə ona 2 zərbə endirib. Daha sonra polisə verdiyi ifadədə Yamaquçi Sanzo Nosakanı də öldürməyi planlaşdırdığını deyib.

Bundan sonra Otoya həbs olunaraq azyaşlılar üçün nəzərdə tutulmuş həbsxanada saxlanılıb. 1960-cı il noyabrın 2-də həbsxanada özünü asıb. Özünü asmamışdan qabaq saxlanıldığı kameranın divarına diş məcunu ilə "Yaşasın imperator!" və "Kaş ki bu vətənə fəda edəcəyim 7 canım olardı" şüarlarını yazıb. "Yeddi canım olsa yeddisi də ölkəyə fəda olsun" şüarı XIV əsrdə yaşamış yapon samurayı Kusunoki Masaşiqeyə məxsusdur.

## İstinadlar
Karlos Pena

** Karlos Pena ** (; ) — Amerikalı aktyor, müğənni və rəqqas. Karlos Pena daha çox Nickelodeonun Big Time Rush serialındakı Karlos rolu ilə tanınır.

## Bioqrafiya

Karlos Pena 15 avqust 1989-cu ildə Missuri ştatının Kolumbiya şəhərində anadan olub. Atası ispan və venesuelalıdır, anası isə dominikanlıdır. O, Florida ştatının Weston şəhərində böyüyüb. Çirlidinq olduğu *Sagemont Upper School*da oxuyub.
Onun ilk aktyorluq rolu ER-də 15 yaşında qonaq ulduz kimi, daha sonra həmin il *Judging Amy*, *Summerland* və *Ned's Classified School Survival Guide* filmlərində qonaq rollarında oynayır. Karlos PenaVeqa hələ orta məktəbdə oxuyarkən *Super Soaker* brendinin əyləncə su tapançasının televiziya reklamlarında çəkilirdi və onun şəkli hətta oyuncağın qablaşdırmasında da görünürdü. 

### Karyera

Karlos PenaVeqa Boston Konservatoriyasında musiqili teatrda oxuyarkən meneceri onu Big Time Rush üçün dinləmələrə dəvət edir. Karlos bunu etmək istəməsə də, o, dinləmə kasetini təqdim edir və demək olar ki, iki aydan sonra baŞ rolu qazanır. Karlos 2009-cu ilin avqustunda Hollivuda köçür. Şou dörd mövsümdən ibarət idi və Nickelodeonda ən populyar şoulardan biri idi.
2017-ci ildə o, həyat yoldaşı ilə birlikdə Hallmark filmində "Sehrli Milad" və "Gecəyarısı Öpüşü" filmində Adelaide Keyn ilə birlikdə rol alır. 2018-ci ildə o, yenidən həyat yoldaşı ilə birlikdə "Dənizdə sevgi" filmində rol aldı. 2019-cu ildə Karlos və həyat yoldaşı Hallmark film seriyası *Picture Perfect Mysteries*də rol alır.
2021-ci ildə Big Time Rush Nyu York və Çikaqoda şoular üçün yenidən bir araya gələcəklərini açıqlayır. Qrup həmçinin 2021-ci ilin dekabrında bir neçə Yeni il konsertində çıxış edir. 2022-ci ildə onlar ABŞ və Meksikanı gəzərək *Forever* turunu elan edirlər.

## Filmoqrafiya
### Film

### Televiziya

## İstinadlar
Nagehan Alçı

**Nagehan Alçı** () — Türkiyə jurnalisti və aparıcısı.

## Həyatı
13 aprel 1977-ci ildə İstanbulda doğuldu. İstanbul Liseyini bitirdikdən sonra Boğaziçi Universiteti Siyasi Elmlər və Beynəlxalq Əlaqələr Fakültəsində təhsil aldı. Sosial mediada onun katolik məktəbindən məzmun olduğu ilə bağlı iddialar əks olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
İngilis, alman, ispan dillərini bilir. Fransız dilini də anlayır, zəif səviyyədə ərəb dilində də bilir.

20 may 2006-cı ildə Emre Ayan ilə evləndi. Daha sonra onlar boşandı.

2010-cu ilin dekabrında Rasim Ozan Kütahyalı ilə evləndi. Bu evlilikdən Betül Yasemin ve Ayşe Ela adında iki əkiz qızları oldu.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Köşə yazıları
*
Miçat qətliamı

**Miçat qətliamı** () — Birinci Hind-Çin müharibəsində Fransa ordusunun vyetnamlı mülki şəxslərə qarşı törətdiyi müharibə cinayəti. Fransa qoşunları 29 noyabr 1947-ci ildə səhər saat 5-dən səhər saat 8-ə qədər Vyetnamın Kuanqbin vilayətinin Lethyui rayonunun Mithyui kommunasının Miçat kəndində qətliam törətmişdilər. Fransa ordusu burada 326 evi yandırmış və kənd sakinlərinin yarıdan çoxunu qətlə yetirmişdir. Fransa qoşunları bir çox qadını öldürməzdən əvvəl onları zorlamışdılar. Fransa ordusu Miçatda 300-dən çox mülki sakini, o cümlədən 170 qadın və 157 uşağı qətlə yetirmişdir.

Qətliam yeri Miçat Dəmiryol Stansiyasının yanında, Şimal-Cənub Dəmiryolunda yerləşən Miçat körpüsünün ətəyində idi. Fransa əsgərləri qurbanları körpünün ətəyinə məcburən apararaq onları sıraya düzmüş, sonra pulemyot atəşi ilə öldürmüşdür.

Miçat sakinləri hər il 29 noyabr tarixində "Nifrət tarixi" kimi yas tuturlar.

27 dekabr 2001-ci ildə Vyetnam Mədəniyyət Nazirliyi memorial saytın yerləşdiyi memorial parkı Vyetnamın Milli Tarixi Reliktlərindən biri kimi təsnif etmişdir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* Quảng Bình Provincial Government
Doqquzpunktlu xətt

**Doqquzpunktlu xətt**, "**U" formalı xətt** və ya **doqquztireli xəritə** — Çinin Cənubi Çin dənizindəki ərazi iddialarını müəyyən etmək üçün istifadə etdiyi xətt. Bunlar Vyetnam və Tayvanın iddia etdiyi Parasel adaları, mülkiyyət hüququ Filippin, Çin, Bruney, Malayziya, Tayvan, Vyetnam və digərləri tərəfindən mübahisə mövzusu olan Spratli adalarıdır. Bəzi yerlər Çin, Tayvan və Vyetnam tərəfindən meliorasiyaya məruz qalmışdır. "Doqquzpunktlu xətt" xəritəsi 1947-ci ildə Çinin milliyyətçi hökuməti tərəfindən təqdim edilmişdir.

Vyetnamda "**" –  "inək dili xəritəsi" və ya "inək dili yolu" kimi də tanınır. Çin mənbələrinə görə, bu xətt ilk dəfə 1948-ci ilin fevralında Çində özəl nəşrlərdə dərc edilmiş xəritələrdə onbirpunktlu xəttdən ibarət "U" formalı xətt kimi meydana çıxmışdı. Bununla belə, Çin hökumətinin Batlonqvi adasını və ona bitişik su ərazilərini Vyetnama vermək qərarına əsasən, 1953-cü ildə ÇXR baş naziri Çjou Enlayın göstərişi ilə dəyişikliklər edilmiş, nəticədə indiki "doqquzpunktlu xətt" ortaya çıxmışdır.

Bu xətt Cənubi Çin dənizinin sularında materik Çinindən və Haynan adasından Malayziya və Bruney sahillərinə qədər demək olar ki, ekvatorda Çin maraqları zonasını müəyyən edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  - the published presentation notes, including supportive illustrations and footnotes for a presentation at the Philippine Institute for Marine and Ocean Affairs of the López Museum and Library (event release)
Böyük qum səddi

"**Böyük qum səddi**" — ilk dəfə 2015-ci ilin martında Sakit Okean Donanmasının komandanı olmuş ABŞ admiralı Harri Harris tərəfindən Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) 2013-cü ilin sonundan 2016-cı ilin sonuna qədər olan dövrdə Cənubi Çin dənizinin Spratli adaları ərazisində bir sıra unikal irimiqyaslı torpaq bərpası layihələrini təsvir etmək üçün istifadə edilən ad.

## Regional konsepsiya
Çin mənbələrinə görə, konsepsiya 1972-ci ildə Vyetnamın Baş Naziri Fam Van Donqun hökuməti nəzdindəki Tədqiqatlar və Xəritəçəkmə Bürosu tərəfindən çap etdirilmiş "Dünya Atlası"ında "Nanşan və Xişa adalarından Haynan adasına, Tayvan adasına, Penhuledao adalarına və Çjouşan adalarına qədər adalar silsiləsi yay şəklindədir və materik Çinini müdafiə edən böyük səddini təşkil edir" ifadəsindən yaranmışdır.

## Həmçinin bax

* Böyük Çin səddi
* Doqquzpunktlu xətt

## İstinadlar
Kənd Təsərrüfatı və Kənd İnkişaf Nazirliyi (Vyetnam)

**Kənd Təsərrüfatı və Kənd İnkişaf Nazirliyi** () — Vyetnamda kənd yerlərinin inkişafı, kənd təsərrüfatının və aqrobiznesin idarə edilməsi, təşviqi və təkmilində cavabdeh olan nazirlik. Nazirliyin səlahiyyətlərinə meşə təsərrüfatı, akvakultura, irriqasiya və duz sənayesi aiddir. Nazirlik həmçinin, su ehtiyatlarının idarə olunması və daşqınlara qarşı mübarizədə iştirak edir.

Nazirlik bütün Vyetnamda 63 vilayət departamentini saxlayır. Nazirliyin özü Hanoyda yerləşir.

## Tarixi
Kənd Təsərrüfatı və Kənd İnkişaf Nazirliyi 1987-ci ildən müxtəlif dövlət nazirliklərinin birləşməsi ilə yaradılmışdır: Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Ərzaq Nazirliyi, 1987-ci ildə Kənd Təsərrüfatı və Qida Sənayesi Nazirliyinə birləşdirilmişdir; sonradan Meşə Təsərrüfatı Nazirliyi və Suvarma Nazirliyi əlavə edilərək bugünkü nazirliyin formalaşdırılması; eləcə də 2007-ci ildə Balıq Təsərrüfatı Nazirliyinin əlavə edilməsi. Nazirlik rəsmi olaraq 1995-ci ildə yaradılmışdır 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ministry of Agriculture and Rural Development official site
* Ministry of Agriculture and Rural Development, directory of 64 provincial Departments of Agriculture and Rural Development (DARDs)
Tikinti Nazirliyi (Vyetnam)

**Tikinti Nazirliyi** () — Vyetnamda tikinti, tikinti materialları, mənzil və inzibati binalar, memarlıq, şəhər və kənd sahəsində tikintinin planlaşdırılması, şəhər infrastrukturu, ictimai xidmətlər üzrə dövlət idarəçiliyinə cavabdeh olan nazirlik. Bu, həmçinin, dövlət müəssisələrində dövlət kapitalının sahibini təmsil edir.

## Strukturu
Nazirliyin tərkibində olan qurumlar bunlardır:

* Tikintinin Keyfiyyətinə Nəzarət Dövlət Agentliyi
* Mənzil və Daşınmaz Əmlak Bazarının İdarə Edilməsi Agentliyi
* Şəhər İnkişafı Agentliyi
* İnfrastruktur Agentliyi
* Tikinti materialları Departamenti
* Tikinti idarəsi Departamenti
* Elm, Texnologiya və Ətraf Mühit Departamenti
* Tikinti İqtisadiyyatı Departamenti
* Memarlıq və Tikinti Planlaması Departamenti
* Qanunvericilik Departamenti
* Planlaşdırma və Maliyyə Departamenti
* Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamenti
* Təşkilat və Kadrlar Departamenti
* Nazirliyin Müfəttişliyi
* Nazirliyin Aparatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* (VN) and (EN) Official site
Mədəniyyət, İdman və Turizm Nazirliyi (Vyetnam)

**Mədəniyyət, İdman və Turizm Nazirliyi** () — Vyetnamda mədəniyyət, ailə, idman və turizm üzrə dövlət idarəçiliyinə, həmin sahədə dövlət xidmətlərinin idarə edilməsinə cavabdeh olan nazirlik. Nazirlik 2007-ci ildə Vyetnam Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsi, Turizm və Mədəniyyət Baş Departamenti Mədəniyyət və İnformasiya Nazirliyinə birləşdirildikdən sonra təsis edilmişdir.

## Strukturu
Nazirliyin tərkibində olan qurumlar bunlardır:

* Ailə İşləri Departamenti
* Ənənəvi Mədəniyyət Departamenti
* Kitabxana Departamenti
* Elm, Texnologiya və Ətraf Mühit Departamenti
* Təlim Departamenti
* Qanunvericilik Departamenti
* Planlaşdırma və Maliyyə Departamenti
* Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamenti
* Təşkilat və Kadrlar Departamenti
* Nazirliyin Müfəttişliyi
* Nazirliyin Aparatı
* Vyetnam Milli Turizm Təşkilatı
* Vyetnam İdman Departamenti
* Təsviri İncəsənət, Fotoqrafiya və Sərgi Agentliyi
* Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi
* Vəqf Mədəniyyəti Agentliyi
* Müəllif Hüquqları Agentliyi
* Kino Agentliyi
* İfa Sənəti Agentliyi
* Mədəni İrs Agentliyi

## İstinadlar
Stolüstü oyun

**Masaüstü oyun** — masa və ya başqa düz səthin üzərində oynanılan oyun. Məsələn, lövhə oyunları, kart oyunları, zər oyunları və s..

## Tarix

Ən qədim masaüstü oyunu sayılan tapıntı Türkiyənin Siirt ilində yerləşən Başur tellində (e.ə. 5000) aşkar olunmuş 49 zərdir. Bundan erkən olan tapıntılar tarixdən əvvəlki dövrünə aid olan zərlərə oxşar talus sümükləridir. Ehtimal olunur ki, bu cür sümüklər də oynamaq üçün işlənilirdi və onlar zərlərin əcdadlarıdır. 

Tapılan bütün ən erkən lövhə oyunlarıda zər işlənilirdi və onlar iki oyunçu üçün nəzərdə tutulurdu. Onların ən erkəni Misirdə tapılan senet oyunudur. Senet sülalə əvvəl və I sülalə dövrlərinə (e.ə. 3500-3100 arası) aid dəfn məkanlarında aşkar olunub və bundan əlavə, ona istinadlar e.ə. 3100 dövrünə aid heroqlif mənbələrində var.

## Təsnifat

Masaüstü oyunlar ümumi formalarına və ya işlənilər alətlərinə görə təsnif oluna bilər:

Masaüstü oyunlar həmçinin deterministik və ya stoxastik olur. Deterministik (və ya abstrakt strategiya) oyunlarıda, oyunun nəticəsi oyuncuların hərəkətləridən aslıdır. Stoxastik oyunlarıda isə oyun nəticcəsi qismən təsadüfdən aslıdır. Bundan əlavə, oyunlar nəzəriyyəsinə görə, oyunlarda məlumat tam şəkildə və ya nisbətən verilə bilər. Tam məlumatlı oyunlarda oyunçuların oyunun ilk addımıdan bəri keçmişdə baş verən bütün hərəkərləri haqqında məlumatı olur (məsələn, bütün oyunçuların əvvəldən başlayaraq hansı kartları var).

## İstinadlar
Təhsil və Təlim Nazirliyi (Vyetnam)

**Təhsil və Təlim Nazirliyi** () — Vyetnamda ümumi, akademik təhsilin və ali təhsilin idarə olunmasına cavabdeh olan nazirlik. Peşə təhsili sahəsi Əmək, Əlillər və Sosial Məsələlər Nazirliyi tərəfindən idarə olunur. Nazirliyin ofisləri mərkəzi Hanoyda, Kodayvyet küçəsində yerləşir. Vyetnam sistemində bu nazirlik onun tabeliyində olan təhsil müəssisələrinin peşəkar fəaliyyətinə və tənzimlənməsinə cavabdehdir, lakin əsas dövlət universitetləri istisna olmaqla, mülkiyyət və maliyyə məsələləri onun məsuliyyətində deyil. Bundan başqa, Hanoy və Hoşimin şəhərində yerləşən Vyetnam Milli Universiteti birbaşa Baş nazirin aparatına tabedir. Təhsil müəssisələrinin əsas hissəsi, o cümlədən bütün məktəb səviyyəli ümumi təhsil müəssisələrinin inzibati və maliyyə məsuliyyəti vilayət və ya rayon hökumətlərinin tabeliyindədir. Bu hökumətlər Vyetnam Konstitusiyasına əsasən bir çox büdcə qərarlarında əhəmiyyətli muxtariyyətə malikdirlər. Bəzi müəssisələr, əsasən, ali təhsil səviyyələrində (orta və ali məktəblərdə) olmasına baxmayaraq, digər mərkəzi nazirliklər tərəfindən də idarə olunur.

## Departamentlər
Nazirlik vilayət səviyyəli departamentləri (DoETs, E&T Departamentləri) saxlayır, onların nəzdində həmçinin rayon idarələri (BoETs, E&T Bürosu) və mərkəzi departamentlər var. Qeyd olunan mərkəzi şöbələrə aşağıdakılar daxildir:

* Təhsil və Təlimdə Elm və Texnologiya Fəaliyyətləri
* İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Mərkəzi
* Milli Təhsil Strategiyası və Kurikulum İnkişafı İnstitutu
* Təhsil Nəşriyyatı
* 1 saylı Təhsil Avadanlıqları Şirkəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ministry of Education and Training
* National Institute for Education Strategy and Curriculum Development at Ministry site
* Education Publishing House and list of subsidiaries, at Ministry site