Trayan sütunu

**Trayan sütunu** () — Romada Trayan meydanında sütun. 113-cü ildə Trayanın daklar üzərindəki qələbənin şərəfinə ucaldılıb. Memarı Dəməşqli Apollodordur. Sütun Ulpiya bazilikasının arxasında ucaldılıb. Mərmərdən olan Trayan sütunu həm də iki böyük kitabxana arasında yerləşir: yunan və latın kitabxanası

## Tarixi

Mark Ulpi Trayan ispan mənşəli olmaqla, öz karyerasına adi legionerlikdən başlamış və iperatorluğa qədər yüksəlmişdir. Həyatı boyu davamsız olaraq müharibələrdə iştirak etmiş: Dakiyada (Müasir Rumıniya ərazisi), Şimali Ərəbistanda və Parfiyada Romaya əvəzolunmaz töhfələr vermişdir. Onun hakimiyyət dövründə Roma imperiyasının sərhədlərinin ən geniş olduğu dövrdür. Onun sələfləri bu sərhədləri genişləndirə bilmədilər, sadəcə qoruyub saxladılar. İlk vaxtlar sütunun zirvəsində qartal, imperatorun ölümundən sonra isə Trayanın heykəli qoyuldu. 1588-ci ildə isə V Sikst sütunda Müqəddəs Pyotrun heykəlini ucaltdı. Sütun 113-cü ildə inşa olunub.

Trayan öldükdən sonra onun və yoldaşının kül urnada sütunun içərisində yerləşdirildi. 1900 il orijinallığını qorumuş və heç bir rekanustruksiyaya məruz qalmayan Trayan sütunu Roma şəhərinin simvollarından biri hesab olunur.

## Xarakteriskası

### Postament
Postamentin hündürlüyü 5,27 metr, eni 5,5 metrdir. Postamentin fundamentini travertin təşkil edir. Postament üç tərəfədən trofey barelyefi ilə bəzədilib. Dört küncdə duran qartallar dəfinə əkilini saxlayır. Postament daxilinə iki bölmə var; pilləkənlərə gedən bölmə və Trayanın urnasının yerləşdiyi otaq.


Fayl:Trayan column-base.JPG|Sütunun postamenti.
Fayl:Trajans-Column-lower-animated.svg|Sütunun aşağı hissəsinin en kəsiyi.
Fayl:Piranesi-14008.jpg|Piraneziyə görə postamentin girişinin dizaynı. 1774.
Fayl:Colonne trajane - piedestal.jpg|Postamentin yandan görünüşü.
Fayl:Base Colonne Trajane.JPG|Girişdəki yazının daha aydın görünüşü.


### Yazı
Maraqlıdır ki, Trayan sütununun özündə heç bir yazı yoxdur. Ancaq postamentdə, girişin üstündə yeganə yazı nümunəsi var. Şəkildəndə aydın görsənir ki, yazının sonuncu sətri zədələnib, ancaq bu mətnin bərpasında elə bir çətinlik yaratmayıb.

### Sütun
Hündürlüyü 39,86 metr olan bu sütun əslində **100** — lük simvol hesab olunur. Romada 100 fut 29,78 metrdir (sütun üzərinə qoyulmuş postamenti nəzərə almasaq). Sütunun diametri 3,69 metrdir. O 18 blokdan ibarətdir. Blokların hər birinin çəkisi 29–33 tondur. Daxilində olan 185 pilləkən sonda sütunun kapitelisi ilə yekunlaşır. Sütuna 28 dəfə papirus örtüyü spiral formasında dolandırılıb. Ümumi uzunluğu 190 m, hündürlüyü 1 metrdir.

### Sütunun görünüşü

Fayl:Trajans_column_from_north.jpg|Şimaldan görünüş

Fayl:Trajans_column_from_east_01.jpg|Şərqdən görünüş

Fayl:Trajans_column_from_SE.jpg|Cənub-şərqdən görünüş

Fayl:Trajans_column_from_SSW.jpg|Cənubdan görünüş

Fayl:Trajans_column_from_WSW.jpg|Cənub-qərbdən görünüş

Fayl:Trajans_column_from_west.jpg|Qərbdən görünüş


### Təsvirlər

Sütun frizində 155 səhnə, 2570 personaj göstərilib(634-dü dakiyalılar). Hər səhnə konkret bir hadisəni ifadə edir. Təsvirlərdə təkcə döyüş səhnələri deyil, həm də yerdəyişmə, tikinti, söhbət və s tipli səhnələrdə var. Təsvirlərdə arxa fonda qala, kənd, körpü, qayalıq, meşə və s.tipli rəsimlərdən istifadə olunub. Təsvirlərdə həm də zaman və məkan anlayışıda düzgün şeçilib. Aşağıdan yuxarıya doğru təsvirlər xronoloji ardıcillıqla düzüllüb. Gecə, hava şəraiti və illərdə təsvirlərdə diqqəti cəl edir. Təsvirlərdə həm də simvol və şərtilik gözə çarpır.
Hər hansı əsgər fiquru bütün bir bölüyü və ya bir ağac bütöv bir meşəni simvolizə edir. Ehtimal olunur ki, təsvirləri heç də tək bir sənətkar işləməyib.

### Daxili və spiral pilləkənlər

Daxili boş olan sütunun içində spiral şəkilli pilləkənlər var. Tam dövrə vurmaq üçün 14 pilləkəndən istifadə olunur. 43 düzbucaqlı pəncərələr içərini işıqlandırır.

### Trayanın təsviri
Trayan sütün frizində 59 dəfə təsvir olunub. Hər səhnədə o tək yox, insanların əhatəsində görünür. Təsvirlərdə bir liderə məxsus bütün cəhətlərin Trayanın simasında müdriklik, hərbi bacarıq, natiqlik qabiliyyəti, yüksək insanı hislər və s. əks olunmağa çalışılıb. Tütün təsvirlərdə Trayan ətrafakılarla ünsüyyətdə və daha çox qolunun bükülmüş pozası diqqəti cəl edir.

## Şəkillər

Colonne trajane 1-02.jpg|Yeni düşərgənin salınması
Colonne trajane 1-05.jpg|Roma qoşunları irəlləyir
Colonne trajane 1-13.jpg|Aşağıda, solda Trayan. Tikintidə göstərişlər verir
Colonne trajane 1-19.jpg|Daklarla döyüş


## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Trayan
* Qədim Roma memarlığı

## Xarici keçidlər
* Колонна Траяна в Риме: история и описание 
* Column of Trajan