Nyabinqi

**Nyabinqi** () —  Ruanda, Uqanda və Tanzaniya mədəniyyətində rəqib kişilərə qarşı vuruşan və döyüşən ruhani kraliça. O, həm də müqavimət və güc simvoludur. Onun ətrafında dinlər və ya "*ruh sahiblik kultları*" formalaşmışdır.

XX əsrdə "Nyabinqi" adı Yamaykadakı Rastafari icmasının üzvləri tərəfindən mənimsənilmiş və onların toplaşmalarına, daha sonra isə dini ayinlərdə istifadə edilən xüsusi nağara çalğı tərzinə aid edilmişdir.

## Mənşəyi
Nyabinqi, Bahororo tayfasına mənsub əfsanəvi bir qadın idi. Onun adı Mpororo dilində "*bolluq anası*" və ya "*çox şeyə sahib olan*" mənasını verir. Antropoloq Cim Fridmenin () araşdırmalarına görə, Nyabinqinin doğum tarixi 1750-1800-cü illərə təsadüf edir.

## Din
Nyabinqinin ruhu və ya ilahiliyi ətrafında ibadət ilk dəfə 1800-cü illərdə Ruandada başlamışdır. O, gündəlik həyatda güclü təsirə malik bir ruh hesab edilirdi. Din, Nyabinqi ruhu ilə ünsiyyət quran vasitəçilər (mediumlar) vasitəsilə icra edilirdi. Onun ruhunu sakitləşdirmək üçün inanclılar vasitəçiyə qurbanlar təqdim edirdilər. Bununla yanaşı, rəsmi lider və ya vasitəçi olmayan adi insanlar da Nyabinqi tərəfindən "*sahiblənilə*" bilərdilər. Bu inanc xüsusilə Uqandanın cənub bölgələrində və Ruandanın şimalında, tarixi Ndorva krallığının ərazilərində güclü təsirə malik olmuşdur.

## Muhumusa
Nyabinqi ruhunun XIX və XX əsrin əvvəllərində Muhumusa adlı bir Ruanda/Uqanda qadınını "*sahibləndiyi*" iddia edilirdi. Muhumusa, Ruandanın V Yuhi adlı hökmdarına qarşı kampaniya aparan məşhur bir Nyabinqi vasitəçisi idi. O, həmçinin Şərqi Afrikada Avropa müstəmləkə hakimiyyətinə qarşı üsyanlara rəhbərlik etmiş və daha sonrakı antikolonial hərəkatlara ilham vermişdir. 1913-cü ildə həbs edilsə də, Nyabinqi ruhunun insanları "sahiblənməsi" halları Şərqi Afrikada (əsasən qadınlar arasında) davam etmişdir.

## Ratasfariyə təsiri

"*Nyabinqi*" termini Yamaykaya ilk dəfə 1934-cü ildə italyan jurnalist Frederik Filosun yazdığı bir məqalə vasitəsilə tanınması ehtimal edilir. Filosun məqaləsi əvvəlcə İtaliyada, sonra isə 1935-ci ildə Jamaica Times qəzetində yayımlanmışdır.O, Cənubi Afrikada "*Nya-Binghi*" adlı gizli bir cəmiyyətin mövcud olduğunu və onların "*Bütün ağ fermerlərə ölüm!*" şüarını yaydıqlarını iddia etmişdir.Filosun yazdıqlarına görə, 1930-cu ildə Moskvada (Sovet İttifaqının paytaxtı) keçirilmiş gizli toplantıda Efiopiya imperatoru Hayle Selassiyə bu ordenin rəhbərliyi həvalə olunmuşdu. Bu məqalə Avropa müstəmləkəçilərinin antikolonial hərəkatlara qarşı mübarizəsinə dəstək məqsədilə yazılmış təbliğat materialı idi.

Yamaykada bu məqalə Rastafari dininin ilk ardıcıllarına təsir göstərmişdir. Onlar Hayle Selassiyə ibadət edir və onu müqəddəs bir şəxsiyyət hesab edirdilər. Nəticədə, "*Nyabinghi*" termini Rastafarilərin dini toplantılarını təsvir etmək üçün işlədilməyə başlanmışdır.

1950-ci illərə gəldikdə isə müxtəlif Rastafari nağaraçalanları xüsusi bir dini musiqi üslubu inkişaf etdirdilər və buna "*Nyabinqi nağara çalğısı*" adını verdilər. Bu üslub, Burru nağara çalğısı və Kumina ilə Revival Zion kimi Afrika-Yamayka dini musiqilərindən təsirlənmişdi. Bundan başqa, "Nyabinqi" adı Rastafari hərəkatının ən qədim qollarından birinə – Nyabinqi Evi adlı icmaya aid edilməyə başladı.

Rastafari qadınları arasında Kraliça Nyabinqi və İmperatriça Menen Asfav, qadınların haqlarını müdafiə etmək və zülmə qarşı çıxmaq simvolu hesab edilir.

## İstinadlar

## Mənbə

* 
* 

## Ədəbiyyat
* Hopkins, Elizabeth. "The Nyabingi Cult of Southwestern Uganda." Protest and Power in Black Africa. Ed. Robert I. Rotberg and Ali A. Mazrui. New York: Oxford University Press, 1970. 258–336.