open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oda Nobunaqa

**Oda Nobunaqa** (yapon織田 信長) ) — Yaponiyanın birləşdirilməsi üçün böyük işlər görmüş Orta əsrlər yapon sərkərdəsi.

Yaponiyada 34 il yaşamış və dəfələrlə Oda Nobunaqa ilə qarşılaşmış portuqaliyalı missioner Luiş Froiş, onu barəsindəki təəsuratı belə təsvir edir: *" Bu orta boylu, incə quruluşlu, seyrək bığlı və məlahətli səsi olan adam idi. O şöhrətsevər və təkəbbürlü idi, lakin ədaləti sevirdi, kim tərəfindən olsa da təhqiri cavabsız qoymazdı. Eyni zamanda çox istiqanlı və mərhəmətli idi. Az yatırdı. Tez oyanırdı. Gözü tox idi. Həmişə gizli hərəkət edərdi. Hərbi işdə çox çevik və bacarıqlı, hirslənəndə səbirsiz, lakin tez soyuyan idi. O demək olar ki heç vaxt təbəələrinin məsləhətlərinə qulaq asmazdı. Ondan çox qorxsalar da hamı hörmət edərdilər. Çaxır içməzdi, yeməkdə tələbkar deyildi, davranışda çox sadə idi. Yapon imperatorlarına və knyazlarına nifrət edərdi, heç bir tanrını və bütləri tanımırdı, heç bir oncəgörmələrə və mövhumata inanmırdı. Və özü də buddist Nittiren təriqətinə mənsub olmağına baxmayaraq, nə tanrıya, nə əbədi ruhlara, nə də axirətə inanmırdı.*

## Həyatı və fəaliyyəti
1551 ildə, 42 yaşlı atası Oda Nobuhideni itirəndə, Oda Nobunaqanın 18 yaşı tamam oldu və o feodal evin və Ovari əyalətinin böyük hissəsinin mülkədarı oldu. Bu yeni keyfiyətdə təsdiq olunmaq üçün öz atasının düşərgəsindən olan, o cümlədən öz kiçik qardaşı Nobuyuki daxil, mümkün rəqiblərini soyuqqanlıqla öldürdü.
O yeddi il ərzində feodal Oda soyadının nümayəndələri məhv olana qədər şiddətli mübarizə apardı. Bundan sonra Nobunaqa bütün Ovari əyalətini özünə tabe etdi. O Naqoya qəsrindən Kiyösu qəsrinə köçərək buranı öz mülklərinin mərkəzi edir.
Oda Nobunaqanın öz klanına qarşı belə qəddarlığı, qonşu klanların canına qorxu salır. Onun qonşularından biri Sayto Dosan onu *"qorxulu insan və olduqca təhlükəli və xoşagəlməz qonşu"* adlandırır.

Bu vaxt gənc **[[Toyotomi Hideyösi]]** Oda Nobunaqanın qulluğuna girir və tezliklə yüksələrək Nobunaqanın qoşun hissələrinin birinə komandanlıq edir və nəhayət samuray dərəcəsinə yüksəlir, yəni hərbi-zadəgan zümrəsinə aid edilir.

## Ədəbiyyat
* İsgəndərov|А. А Искендеров]. Тоётоми Хидэёси. Глава четвертая Ода Нобунага] 
* [2]https://darthgamer.com/
* [3]https://mobileius.com/
* [4]https://www.andromama.com/

## İstinadlar
Ənvər İbrahim

**Ənvər İbrahim** () — Malayziyanın keçmiş baş naziri və müxalifətinin lideri

## Həyatı
1993-cü ildən 1998-ci ilə qədər baş nazir olub. Ənvər İbrahim Malayziya 1957-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra iqtidarı əldən verməyən “Xalq Cəbhəsi” koalisiyasının əsas siyasi rəqibi hesab olunur.

## İmpiçment
Ənvər İbrahim seks qalmaqallarında adı çəkilən siyasətçilərdəndir. 1998-ci ildə korrupsiya və homoseksual əlaqələr ittihamı ilə 6 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Homoseksual əlaqənin cinayət epizodu sayıldığı Malayziyada bəzi hüquq müdafiəçiləri bu ittihamların siyasi böhtan adlandırmışdılar.

2004-cü ildə məhkəmə bu ittihamları onun üzərindən götürdü. 2008-ci ildə növbəti parlament seçkiləri öncəsi o yenidən “homoseksual əlaqələrdə olma” ittihamı ilə məsuliyyətə cəlb olunur. İstintaq onu öz köməkçisi ilə əlaqədə ittiham edirdi. 2012-ci ilin iyununda məhkəmə keçmiş baş nazirə qarşı irəli sürülən ittihamları əsassız hesab edərək onu azad edir. Lakin 2014-cü ildə Malayziya apelyasiya məhkəməsi onu homoseksual münasibətlərdə təqsirkar bilərək 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gömülü sistemlər

**Gömülmüş sistemlər** () — mikroprosessorlu sistemlər olub, xüsusi funksiya yerinə yetirən, mexaniki, elektrik və elektro-mexaniki sistemlərin içərisinə gömülmüş kompüter sistemləri. Personal kompüterlərdən fərqli olaraq gömülmüş sistemlər xüsusi əməliyyatların öhdəsindən gəlmək üçün dizayn edilir.

## Xarici keçidlər
Ümum-Rusiya əhalinin siyahıyaalınması (2010)

**2010-cu il ümumrusiya əhalinin siyahıya alınması** — Rusiya Federasiyasının bütün ərazisində vahid dövlət stasistik metodologiya ilə ümumiləşdirilmiş demoqrafik, iqtisadi və sosial məlumatların əldə edilməsi. Siyahıya alınma əsasən 14 oktyabr - 25 oktyabr 2010-cu il tarixində, bəzi yerlərdə isə 1 aprelən 20 dekabr 2010-cu ilədək keçirildi.

## Mənbə
* Концепция по подготовке и проведению Всероссийской переписи населения 2010 года, Приложение к приказу Росстата 

* Портал «Всероссийская перепись населения 2010 года» 
* Проект вопросов для переписного листа 
* Всероссийская перепись населения 2010 года на сайте Росстата 
* Статьи о Всероссийской переписи населения 2010 года на сайте Российской газеты
* Ответы главы Росстата о проблемах переписи
Əsgər (qəzet)

**"Əsgər" qəzeti** — Azərbaycanda çap olunan ilk hərbi qəzetlərdən biri, Respublikanın ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərin getdiyi dövrdə yaradılan qəzet.

## Tarixi
Daxili Qoşunların mətbuat orqanı olan "Əsgər" qəzetinin ilk sayı 1992-ci ilin dekabr ayının 16-da dərc olunmuşdur. Qəzet odlu səngərlərdə yayılan ilk mətbu orqanlardan biri kimi döyüşçülərimizin hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsində mühüm rol oynamışdır.

"Əsgər" qəzeti yarandığı gündən bu günədək Daxili Qoşunların döyüş və xidmət yolunun, şəxsi heyətin təlim-tərbiyəsinin işıqlandırılması, ümumilikdə qoşunların fəaliyyəti barədə ölkə ictimaiyyətinin məlumatlandırılması istiqamətində öz missiyasını uğurla yerinə yetirir. "Əsgər" qəzetinin ilk Baş redaktoru Rəfael Rzayev, Baş redaktorun müavini Təranə Məmmədova, məsul katibi Eldəniz Abbasov olmuşdur.

## Mənbə
* Əsgər qəzeti

## Həmçinin bax
Yaylıq (albom)

**Yaylıq** – Azərbaycan reperi PRoMetenin 2013-cü ildə buraxdığı EP albomudur.

## Hazırlanması
PRoMetenin "Yaylıq" adlı Sailor-la birgə işlənən EP albomu 2013-cü ilin yay aylarında dinləyicilərə bir-bir təqdim olunub. Albom 4 trekdən ibarətdir.

## Mahnıların Siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Youtube-da dinlə
Rəşad Dağlı

**Rəşad Dağlı** (*Rəşad Vaqif oğlu Əmirov*; ) — azərbaycanlı meyxanaçı.

## Həyatı

### Erkən illəri
Rəşad Dağlı 1984-cü il aprelin 21-də Azərbaycanın Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda anadan olub.

### Populyarlıq qazanması
Ustadı Nizami Rəmzi olub. O, 2001-ci və 2011-ci ildə Azərbaycan telekanallarında yayımlanan "De gəlsin" meyxana yarışmasında iştirak edib və populyarlıq qazanıb.

### Şəxsi həyatı
2010-cu ildə Nailə Süleymanzadə ilə ailə qurub. Onun bu cütlükdən Yusif adlı oğlu və Bətül adlı qızı var. 2019-cu ilin avqust ayında Nailə Süleymanzadə Xətai Rayon Məhkəməsinə verdiyi ərizədə Rəşad Dağlıdan ailədaxili münaqişələrdən bezdiyi üçün boşanmaq istədiyini bildirərək, bununla bağlı məhkəməyə müraciət edib.

2015-ci ildə ANS TV-də yayımlanan "Maşın Şou" realiti verilişində iştirak edib.

2016-cı ilin iyun ayında Rəşad Dağlı Bakı-Qaza yolunun Hacıqabul şəhəri ərazisində baş verən yol qəzasında xəsarət alıb. Onun idarə etdiyi, Pərviz Bülbüləyə məxsus olan"Toyota Prado" markalı 10 KC 011 dövlət nömrə nişanlı avtomobil beton dirəyə çırpılaraq aşıb. Qəzada Rəşad Dağlının qolu sınıb, Pərviz Bülbülə isə ayaq nahiyəsindən zədələnib.

### Həbsi
9 noyabr 2022-ci il tarixində Bakının Qaradağ rayonunda İskəndər adlı şəxslə mübahisə nəticəsində həmən şəxsi biri ürək nahiyəsindən olmaqla 14 dəfə bıçaq zərbəsi ilə qətlə yetirmişdir. İskəndərin öldüyünü gördükdən sonra meyitini avtomobildən ataraq hadisə yerindən uzaqlaşıb. Rəşad Dağlı hadisədən dərhal sonra polis bölməsinə özü gələrək təslim olmuş, hadisəni etiraf etmişdir. Rəşad Dağlı hadisəni özünümüdafiə zəminində yerinə yetirdiyini, hadisənin səbəbi kimi İ. Mehtiyevin onu şantaj etdiyini göstərib. Rəşad Dağlı barəsində Cinayət Məcəlləsinin 120.1-ci (qəsdən adam öldürmə) maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 28 iyun 2023-cü il tarixli qərarı ilə 9 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1900 Yay Olimpiya Oyunlarında qolf

1900-cü il Yay Olimpiya oyunları Fransanın Paris şəhərində təşkil olunmuşdu və qolf Olimpiyadanın proqramına birinci dəfə daxil edilmişdi. ABŞ , Yunanıstan, Fransa və Böyük Britaniya daxil olmaqla qolf yarışlarında dörd ölkə iştirak edirdi. Qolf yarışları kişilərin və qadınların fərdi mübarizəsi şəklində təşkil olunmuşdu.  Olimpiya oyunları pis təşkil olunduğundan, iştirakçıların çoxunun Olimpiyada da iştirak etdikləri barədə anlayışları belə olmamışdı.

## Yer
Kişi və qadınların qol yarışları Fransanın 30 mil şimalında  yerləşən Kompen Klubda təşkil olunmuşdu. Bu qolf meydançası 1896-cı ildə yaradılmışdı və XIX əsrdə yaradılan bir neçə qolf meydançasından  biri idi. Qolf meydançası M.W. Freemantle tərəfindən layihələndirilmişdi və Kompen cıdır yarışlarının meydançasının tərkibində yaradılmışdı.

## Turnir
Kişilərin turniri 2 oktyabr 1900-cü ildə başladı və onlar ard-arda iki 18 dəlikli mərhələdə mübarizə apardılar. Növbəti gün qadınların turniri başaladı və onlar yalnız bir 9 dəlikli mərhələdə mübarizə apardılar.

## Kişilərin turniri
Kişilərin turnirində Andrews Qolf Klubunun üzvü Çarlz Sands qalib gəlmişdi. Beləki, o, iki mərhələdən ibarət yarışda 82 (birinci mərhələ) -85 (ikinci mərhələ) zərbə ilə  rəqibi Valter Rezerfordu məğlub etmişdi. Kişilərin turnirini üçüncü yerdə bitirən David Robertson bürünc medalın sahibi oldu. Çarlz Sands 1895-ci ildə qolf oynamağa başlayıb və üç ay sonra birinci *Birləşmiş Ştatlar Həvəskar Çempionatının* final mərhələsində yalnız Çarlz MakDonalddan geri qalaraq ikinci yeri tutmuşdu.

## Qadınların turniri
Qadınların yarışı Olimpiya oyunlarında ilk dəfə təşkil olunan yarışlardan biri idi. Qadınların turnirinin qalibi Çikaqo Qolf Klubunun üzvü olan Marqaret Abbotun qələbəsi ilə başa çatıb. Abbot 47 zərbə endirərək, qalib gəlmişdi və o, birinci Olimpiya oyunlarında qızıl medal qazanan ABŞ-li qadın oldu. O oyunlarda qalib gəlməsinə baxmayaraq, ona heç vaxt qızıl medal təqdim olunmadı onun əvəzinə isə vaza ilə mükafatlandırıldı. Abbotun anası da Olimpiya oyunlarında iştirak edirdi və o 65 zərbə ilə yeddinci yerlə yarışları bitirdi. Marqaret heç vaxt bilmədi ki, o Olimpiya oyunlarında iştirak edib, o sadəcə fikirləşirdi ki, bu adı bir qolf turniridir.  Onun uşaqları Florida Universitetinin professoru Paula Valli ilə əlaqə saxlayana qədər analarının ilk qızıl medal qazanan ABŞ-li qadın olmaları barədə məlumatları yox idi.

## Yekun medal sıralaması

## İştirakçı ölkələr
1900-cü il Paris Yay Olimpiya Oyunlarında 4 ölkədən ümumilikdə 22 qolf oyunçusu iştirak etmişdir.
*  Fransa (9)
*  Böyük Britaniya (4)
*  Yunanıstan (1)
*  ABŞ (8)

## Medal cədvəli

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1900 Olimpiya Qolf Turniri
Udegey dili

**Udegey (udey) dili** — udegeylərin dili, digər amur dilləri ilə birlikdə Tunqus-mancur dilləri dil ailəsinin tunqus qrupunun amur yarımqrupunu təşkil edir. Oroç dilinə yaxındır.

Rusiyanın Primorsk və Xabarovsk diyarlarının bir neçə kənd rayonlarında yayılıb. Ərazi ruplarının danışığında müəyyən fərqlər vardır. Sayları  — 103 nəfərdir (2010, siyahıya alınma). 2002-ci ildə udegey dilində 227 nəfər danışırdı.

Udegey dilində əsasən yaşlı nəsil məişətdə istifadə edir ( 70 yaşdan yuxarı). Bütün udegeylər rus dilində sərbəst danışır, bəziləri  oroç və nanay dillərini yaxşı bilirlər. Doğma dil kimi udegeylərin 24,3 %, rus dilində, 17,6 %Rusiyanın digər dillərində sərbəst danışır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Суник О. П. *Удэгейский язык* // Языки мира: Монгольские языки. Тунгусо-маньчжурские языки. Японский язык. Корейский язык. М.: Институт языкознания РАН, Academia, 1997.
* Шнейдер Е. Р. *Краткий удэйско-русский словарь*. С приложением грамматического очерка. М.-Л.: Учпедгиз, 1936.
* Шнейдер Е. Р. *Материалы по языку анюйских удэ*. М.; Л., 1937.
* Nikolaeva I., Tolskaya M. *A Grammar of Udihe*. Berlin — New York: Mouton, 2001.
İlqar İsbatov

**İlqar Aydın oğlu İsbatov** — Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun direktoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı.

## Həyatı
İlqar İsbatov 4 sentyabr 1964-cü ildə anadan olmuşdur. 1987-ci ildə Moskva Memarlıq İnstitutunun şəhərsalma fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib, Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun Bakı şəhərinin Baş Planını işləyib hazırlayan emalatxanada işə başlayıb. Fəaliyyəti dövründə 100-dən artıq memarlıq layihəsi hazırlayıb və həyata keçirib. 13 fevral 2008-ci ildə İ. İsbatov Bakı Dövlət Layihə İnstitutuna direktor vəzifəsinə təyin edilib.

Bir çox layihələrin hazırlanmasında bilavasitə iştirak edib. Neftçilər və İstiqlaliyyət küçələrindəki binaların fasadlarının yenidən qurulmasında, Yeni Yasamal, C. Quliyev, H. B. Zərdabi, M. İbrahimov küçələrindəki yaşayış komplekslərinin layihələndirilməsində, FHN Akademiyasının təhsil korpusunun, Qəbələ İcra Hakimiyyətinin inzibati binasının, 132–134, 6 və 18 sayli məktəblərin, Nizami küçəsində ticarət mərkəzinin, yüksək mərtəbəli ofis binasının və s. layihələrin hazırlanmasına rəhbərlik edib və müəllifi olub.

Baki Dövlət Layihə İnstitutu 2009, 2010-cu illərin nəticələrinə görə MDB ölkələri arasında ən yaxşı layihə təşkilatı nominasiyasının qalibi olub, İlqar İsbatov isə 2011-ci ilin nəticələrinə görə ən yaxşı layihə təşkilatı rəhbəri adına layiq gorülüb. 2009, 2010, 2011-ci illərdə ölkədaxili və MDB məkanında keçirilən ilin ən yaxşı layihələri və tikintisi nominasiyaları üzrə müsabiqələrin qalibi və laureatı olub. 2009-cu ildə başlanılan və 2011-ci ildə təhvil verilmiş Bakı şəhərinin mərkəzi hissəsinin müfəssəl planlaşdırma layihəsinin müəlliflərindən biri və layihənin baş memarı olub. Onun rəhbərliyi altında hal-hazırda Böyük Bakının Regional İnkişaf Planının hazırlanmasında Bakı Dövlət Layihə İnstitutu Baş Koordinator kimi iştirak edir.

İlqar İsbatov Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 aprel 2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib

2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı fəxri adını alıb.

18 dekabr 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Şöhrət ordeni" ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəhbərlik: İlqar İsbatov — **bdli.az** saytı
Sibin dialekti

**Sibin dialekti** — sibo xalqının dili. Çinin Sintsyan-Uyğur muxtar vilayətinin Çapçal-Sibo muxtar qəzasında məskunlaşıblar. Altay dilləri Tunqus-mancur dilləri xətinə aiddir. 2000-ci il üçün danışanların sayı 30 min nəfərdir.

Çin alimləri sibin dialektini müstəqil dil hesab edirlər, rus tədqiqatşıları isə onu mancur dilinin dialekti qəbul edirlər.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Ədəbiyyat
* Li Shulan, Zhong Qian, Wang Qinfeng, (1984) Xībóyǔ kǒuyǔ yánjiū, Beijing: Minzu Chubanshe;
* Norman, Jerry. 1974. "Structure of Sibe Morphology", *Central Asian Journal*;
* K. Yamamoto. Mashūgo kōgo kiso shū. A Classified Dictionary of Spoken Manchu. Tokyo, 1969;

## İstinadlar
Bask pelotası 1900 yay Olimpiya oyunlarında

Bask pelotası 1900-cü il Yay Olimpiya Oyunlarının proqramına daxil idi. Yalnız iki komanda iştirak etdiyinə görə, bir qarşılaşma təşkil olunmuşdu. Yarış zamanı toplanan xallar məlum deyil. Yarış 14 iyun tarixində baş tutmuşdur.

Bask pelotası yalnız bu Olimpiyadaya rəsmi idman növü kimi daxil idi. 1924, 1968, 1992-ci il Yay Olimpiya Oyunlarına isə nümayiş idman növü kimi daxil olmuşdu. 

## Komandaların heyətləri və medallar
* 
*Xose de Amesola      
*Fransisko Villot 
*
*Moris Durquetty  
*Eçeqeray

## İstinadlar
Kiribati dili

**Kiribati dili** (*gilbert, kiribat*) —  mikroneziya dillərindən biri, Kiribati Respublikasının əsas dili. Ümumi sayı 102 min nəfər.

## Əlifbası
1840-cı ildən kiribati dilinin latın qrafikası əsasında əlifbası istifadə edilir. Əlifbada cəmi 13 hərf vardır: A, B, E, I, K, M, N, O, R, T, U, W və NG birləşməsi. 

## Mənbə
* Ethnologue report for Kiribati
* Gilbertese words collection for SuperMemo
* Dictionary  with Gilbertese — English Translations from *Webster’s Online Dictionary  — the Rosetta Edition
Çeçilia Bartoli

**Çeçilia Bartoli** ( () — italyan mezzo–sopranoçu opera müğənnisi.

## Bioqrafiyası
4 iyun 1966 cı ildə Romada peşəkar opera müğənniləri Ancelo Bartoli və Silvana Baççoninin ailəsində dünyaya gələn Çeçilia 9 yaşında ikən Toska operasında çıxış etmişdir. Roma  — Müqəddəs Çeçilia Milli Akademiyasında oxuyan Çeçilia Bartoli trombon üzrə ixtisaslaşır. Valideynləri ayrıldıqdan sonra atası Riminidə tenor kimi karyerasını davam etdirir. Anası isə qızının talantına və qabiliyyətinə inanaraq onun vokal üzrə ilk və yeganə pedaqoqu olur.
İlk şöhrəti ona 1986 cı ildəki  televiziya şousundakı, Coakkino Rossininin Sevilya bərbəri operasından Leo Nuççi ilə ifa etdiyi duet qazandırmışdır. Şounu izləyən Rikardo Muti onu dərhal La Skala teatrına dinlənilməsi üçün dəvət etmişdir.
20 ildən artıqdır ki, səsyazma firması *Decca Records* ilə əməkdaşlıq edir. Bu müddət ərzində 16 sola albom buraxmışdır. İlk əvvəl Mosart və Rossini əsərlərini ifa edən Çeçilia 1999 cu ildən başlayaraq repertuarında XVII–XIX əsr bəstəkarlarının (Vivaldi, Alessandro skarlatti, Kaldar, Salyeri, Malibran və s.) əsərlərinə geniş yer vermışdir. Mosartın, Rossininin, Bellininin, Puççininin opera səsyazmalarında iştirak etmişdir.

2007–2009 cu illərdə əfsanəvi opera müğənnisi mzzo-sopranoçu Mariya Malibranın 200 illik yubileyi münasibəti ilə bir sıra silsilə konsertlərdə iştirak edir. "Mariya" layihəsi çərçivəsində Çeçilianın iştirakı ilə Bellininin "Sonnambul" ("Yuxulugəzənlər") operasının Barselonada qoyulmuş tamaşasının eyniadlı CD, DVD albom səsyazısı buraxılmışdır. 2008 ci ildə Jak fromantal Halevinin "Klari" operasında Bartoli əsas partiyanı ifa edir. 2010 cu ildə isə həmin operanın DVD albomu buraxılır.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Chernin K., Stendhal R. *Cecilia Bartoli: Eine Liebeserklärung*. Frankfurt/Main: Suhrkamp, 1999, ISBN 3-518-39385-5
* Hoelterhoff V. *Cecilia Bartoli*. München: Kindler, 2002, ISBN 3-463-40356-0
Yengicə (Barıq)

**Yengicə** () — Qərbi Azərbaycan ostanının, Miyandoab şəhristanının, Barıq bəxşinin, Qərbi Acurlu dehestanında kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 196 nəfər yaşayır (43 ailə). Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycan dilində danışır.

## İstinadlar
Tasmalı

* Tasmalı (Qax) — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Tasmalı (Türkman) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Urmiya şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Türkman dehestanında kənd.
Platonizm

[250px|thumbnail|right|[Platon, Rafael (1509)]]
**Platonizm** — Antik yunan filosofu Platonun və onun sələflərinin fəlsəfi təlimi. Bu təlimin tərəfdarlarına görə ideyanın reallığı mütləqdir və ruh ölməzdir.

Platonizmin ilk ardıcılları Platonun e.ə. IV əsrdə əsasını qoyduğu məktəbin — Akademiyanın şagirdləri olmuşdur. Məktəb Platonun özü tərəfindən yaradılmış və b.e.529-cu ilinə qədər mövcud olmuşdur. Afina divarları yaxınlığında yerləşən bu Akademiya imperator I Yustinianın əmri ilə bağlanmışdır.
Adətən Platonizmi üç əsas dövrə ayırırlar: ilkin, orta və neoplatonizm.

## Dövrlər

### İlkin platonizm
İlkin (yaxud "qədim") (e.ə. IV əsr), dövr Platon və onun ən yaxın tərəfdarlarının (Spevsipp, Ksenokrat, Pontiyalı Heraklit) adı ilə bağlıdır.

Platonun şagirdləri onun biliklərə fəlsəfi yanaşmasının əsası kimi gündəlikdən istifadə edirdilər. Gündəlik oxunmuş, eşidilmiş, yaxud düşünülmüş mövzular və fikirlər haqqında təəssuratların toplandığı mənbə idi və dəfələrlə oxumaq, təhlil və dərk etmək mümkün idi. Müzakirə olunan mövzular arasında əsas yeri *ideyaların ontoloji statusu* problemi tuturdu. E.ə. I əsrdən başlayaraq platonçular Aristoteldən və pifaqorçuluqdan istifadə edərək naturalizmin bütün elementləri ilə ciddi mübarizə aparmağa başladılar. Bu yeni bir dövrün — "orta platonizmin" başlanması üçün əsas oldu.

### Orta platonizm
Orta (yaxud, aralıq) platonizm (e.ə. I əsr-b.e.II əsri). bu dövr Askalonlu Antiox, İskəndəriyyəli Evdor, Xeroneyli Plutarx, Apuley, Alkinoy, Attik, Numeninin adı ilə bağlıdır.

Skeptisizm dövründən sonra doqmatik platonizm başlayır. E.ə. I əsrdə Posidon platonizmin sistemləşdirilməsi üçün ciddi fəaliyyətə başlayır və bunun üçün Platonun "Timey"inin şərhinə əsaslanır. Bu dövrün əsas xüsusiyyəti platon irsinin dərsliklərdə toplanması, Platonun "Dialoq"larının şərh edilməsi və Platon və Aristotelin təlimləri arasında fərqlərin müəyyən edilməsi vasiləsilə sistemləşdirilməsi hesab olunur. Təxminən üçəsirlik prosesin nəticəsi Neoplatonizm oldu.

[250px|thumbnail|right|Neoplatonizmin banisi [Plotin]]

### Neoplatonizm

Bu dövrdə varlığın başında "Vahid" gələn və ümumilikdə üç üzvdən ibarət iyerarxiyası sistemli şəkildə hazırlandı. İdrakın yüksək sferalarının və "Vahid" haqqında daha dəqiq təlimin işlənib hazırlanması da bu dövr üçün xarakterikdir. Neoplatonizmin tərəfdarları üçün gündəliklər həm də daha sistemli esselərin yazılması üçün əsas mənbə oldu. Bu esselərdə hər hansı bir mənfi təzahür (məs: qəzəb, həsəd, dedi-qodu) və ya hansısa həyati çətinliklərlə(matəm, məyusluq, sürgün) bağlı təsvirlər və mübarizə metodları öz əksini tapmışdır. Neoplatonizmin banisi Plotin hesab olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Platon
* Platonun Akademiyası
* Orta platonizm
* Plotin
* Neoplatonizm
* Pifaqorçular məktəbi
* Neopifaqorçuluq
Briklberri

**Briklberri** () — ABŞ cizgi serialı.

## Süjet
Əsas süjet bir reyncer-fırıldaqları ətrafında inşa olunur. Onlar parkının bağlanması ilə toqquşublar. Parka kömək üçün yeni qız-reyncer gəlir. Onun məqsədi - dönüştürmek və saxlamaq Qoruqu.

## İstinadlar
Tasmalı (Türkman)

**Tasmalı** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı, Mərkəz bəxşinin, Türkman dehestanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 322 nəfər yaşayır (91 ailə). Əhalisi etnik azərbaycanlılardır və azərbaycanca danışırlar.

## İstinadlar
Qızılhacılı (Başqala)

**Qızılhacılı** (farsca: قزل حاجیلو) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Urmiya şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Başqala dehestanında kənd. 
## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 225 nəfər yaşayır (64 ailə). Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycanca danışır.

## İstinadlar
Çin Taybeyi qadın milli voleybol komandası

**Çin Taybeyi qadın milli voleybol komandası** — Tayvanı qadın voleybolunda təmsil edən milli komanda. Tayvan voleybolçularından təşkil olunmuş yığmadır. Ancaq, Tayvanla Çin arasındakı siyasi gərginlik səbəbi ilə bütün idman növlərində olduğu kimi voleybolda da Tayvan Çin Taybeyi adı altında çıxış edir. Bayrağı da ölkənin bayrağı deyil, olimpiya bayrağıdır.

## Tarixi
Çin Taybeyi milli komandası dünya çempionatına iki dəfə vəsiqə qazanmışdır. İlk dəfə 1990-cı ildə yüsəldikləri mundiala bir də 16 il sonra Yaponiyada keçirilən 2006 dünya çempionatına vəsiqə qazanmışlar. Ən böyük uğurları isə 2006-cı ildə keçirlən Asiya Oyunlarında əldə etdikləri bürünc medaldır.

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr

### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Asiya və Okeaniya çempionatı|Asiya və Okeaniya çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Qran Prisi|Dünya Qran Prisi]]

## Digər turnirlərdə qazandığı nəticələr

### [[Asiya Oyunlarında voleybol|Asiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Asiya kuboku|Asiya Kuboku]]

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Çin Taybeyi Voleybol Federasiyasının Rəsmi Saytı
Messo-soprano

**Messo-soprano** ( *mezzo* — yarım, orta və *soprano* — yüksək) — qadın müğənniyə məxsus, lya ilə kiçik oktavalı lya arasında işlək diapazonlu səs tembri. Xarakterik olaraq messo-soprano orta, yumşaq səslənən, kiçik notlu, lakin dolğun səs tembridir.

Bəzi opera rolları vardır ki, soprano üçün nəzərdə tutulsa da obrazı dolğunluğunu və dramatik dərinliyini göstərmək üçün messo-soprano səs tembrli ifaçılara həvalə edilir. Volfqanq Amadey Mosartın  "Hamı belə edir" operasındakı Despina, Don Juan operasındakı Serlina belə obrazlardandır.

## Müxtəlifliyi
* Dramatik messo-soprano
* Lirik messo-soprano
* Koloratur ya rəngarəng messo-soprano

## Həmçinin bax
* Pet Benatar

## İstinadlar
Qarapapaq (Cənubi Zəhmətabad)

**Qarapapaq** (farsca: قره پاپاق) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Miyandoab şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Cənubi Mərhəmətabad dehestanında kənd.

## Toponimikası
Qarapapaq oyk., sadə. Miyandoab şəhristanının Cənubi Zəhmətabad i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Bu toponim azərbaycanların etnoqrafik qrupu olan qarapapaq larin adı ilə bağlıdır. Qarapapaqlar türk tayfalarından birinin adıdır. Onlar elmi ədəbiyyatlarda qıpçaq, bəzən də xəzər mənşəli hesab olunurlar. Qədimdən Cənubi Qafqazda, xüsusilə Göyçə gölü ətrafında yaşayan qarapapaqlann böyük əksəriyyəti siyasi hadisələrlə əlaqədar XDC əsrin əvvəllərində Türkiyə və İrana köçmüşdülər. Rusiyada qalan qarapapaqlar qazax tayfa birləşməsinin tərkibində və Naxçıvanda yaşamışlar. Ermənistanın Krasnoselsk r-nunda Qarapapaq adlı dağ qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
2006-cı il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 85 ailədə 334 nəfər əhali yaşayır. Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycan dilində danışır.

## İstinadlar
Atayevlər ailəsi (film, 1978)

***Atayevlər ailəsi***  tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Lütfi Məmmədbəyli tərəfindən 1978-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmdə hadisələr Xosrov Atayevin ailəsində və ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları Məlik Dadaşov, Zərnigar Ağakişiyeva, Kamal Xudaverdiyev, Vəfa Fətullayeva, Fuad Poladov, Səidə Quliyeva və Əliabbas Qədirov ifa edirlər.

## Məzmun
Filmdə hadisələr Xosrov Atayevin ailəsində və ətrafında cərəyan edir. Vicdanlı, dürüst bir həyat tərzi yaşayan Xosrov Atayevin həyat yoldaşı Dilşad xanım isə şan-şöhrət və pul düşkünü bir qadındır. Aralarındakı bu mənəvi uçurum, Dilşadın törətdiyi səhvlər nəhayət onların ailə həyatına da son qoyur.

Əsərdə olduğu kimi filmdə də verilmiş müsbət surətlər əsl mənada xalq nümayəndələridir. Onların mədəni səviyyəcə, zəka və düşüncə etibarilə mənfi surətlərdən nə qədər yüksək olduqlarını isbat etməyə ehtiyac yoxdur...

Burada insanların əlaqələri, təbiətlərindəki ziddiyyətlər, rəğbət və mütəqabil münasibətləri verilmiş, yaddaqalacaq obrazlar silsiləsi yaradılmışdır.

## Filmin üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: İlyas Əfəndiyev 
Rejissor: Lütfi Məmmədbəyli
Operator: Eldar Məmmədov
Rəssam: Qurban Məlikov

## Rollarda
Məlik Dadaşov – Xosrov Atayev
Zərnigar Ağakişiyeva – Dilşad xanım
Kamal Xudaverdiyev – İldırım Atayev
Vəfa Fətullayeva – Lətafət
Fuad Poladov – Şahsuvarov
Səidə Quliyeva – Reyhan
Əliabbas Qədirov – Cahangir
Sevil Xəlilova – Mehrican
Hamlet Qurbanov – Sadıqov
Mərziyyə Məmmədbəyli – Zabitə
Hacı İsmayılov – Xuduş
Məcnun Hacıbəyov – Ağasəlim

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
1978-ci ilin Azərbaycan filmləri
1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dəvədəlləyilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Dəvədəlləyilər əsasən iriölçülü həşəratlardır və 11sm-ə qədər böyüyə bilirlər. Bədəni uzunsov və özünəməxsus quruluşa malikdir. Baş hissə sərbəstdir, çox hərəkətlidir, demək olar ki, üçbucaq şəkilli qabarıq iri gözləri 3 gözcüyü vardır. Yeganə həşəratdırlar ki, çevrilərək kürəklərinə baxmağı bacarırlar. Bığcıqları çox buğumludur, adətən sapşəkilli, bəzi növlərdə isə lələkşəkilli və daraqşəkillidir. Ağız orqanları gəmirici tipdədir. Ön döş daha güclü inkişaf etmişdir və onlar üçün xarakterik olan tutucu ətraflara malikdir. Budla baldır qatlanaraq, möhkəm tutucu orqan əmələ gətirir. Orta və arxa ayaqlar yüyürücüdür. Pəncəsi nazik olub beş buğumludur. Əksəriyyətində hər iki cüt qanad yaxşı inkişaf etmişdir. Bununla belə, ön qanadlar ensiz və daha möhkəm olub, qanadüstlüyü vəzifəsini görür. Arxa qanadlar nisbətən enlidir. Qanadları qısalmış və qanadsız formaları da vardır. Qarın hissəsi uzunsovdur, serqiyə malikdir, erkəklərdə isə qrifel vardır. Yırtıcı həyat tərzi keçirirlər, öz ovlarını diş-diş olan budla baldırın qatlanması nəticəsində tuturlar. İstisevəndirlər, gündüzlər fəaliyyətdə olurlar. Əsasən müxtəlif həşəratlarla qidalanırlar. Elə iri tropik növləri vardır ki, onlar hətta kiçik quşlara, qurbağa, kərtənkələyə və gəmiricilərə də hücum edir. Dəvədəlləyilərin bədən örtüyünü təşkil edən rəng, adətən mühafizə xarakteri daşıyır. Onlarda əsasən yaşıl, sarı və qonur rəng üstünlük təşkil edir.

Çox yaxşı gizlənmə qabiliyyəti var. Nəinki yarpaqların üzərində gizlənir,hətta yarpaq kimi də özünü qələmə verməyi bacarır.

**Dəvədəlləyilərin təsərrüfatda rolu:**

Dəvədəlləyilərdən təsərrüfat da istifadə olunur. Onlardan müxtəlif ziyanvericilərə qarşı bioloji silah kimi istifadə edilir. Bir çox sahibkarlar bu həşəratları öz ərazilərində yerləşdirirlər. Dəvədəlləyilərdən eynizamanda evlərdə milçəklərə qarşı da istifadə olunur. Halhazırda bu həşəratlar ən çox saxlanılan ev həşəratlarından biridir.

## Əlavə məlumatlar
Növ sayı 2853-ə qədərdir(2008-ci il araşdırmasına görə). Çoxalma zamanı erkək fərdi yeyirlər. Bu zaman erkəyin baş hissəsindən başlayırlar(bütün qurbanlarını belə yeyirlər). Bunun səbəbi fərdin baş hissəsinda olan zülaldır. 
Dişi fərd 10-dan 400-ə qədər yumurta qoyur. Yumurtaları ootekaya yığır. Dəvədəlləyi ilk öncə soxulcana bənzər forma alır. Ootekadan çıxdıqdan sonra isə xarakterik dəvədəlləyi formasını alır.Ümumiyyətlə dəvədəlləyilər kaniballıqları ilə seçilirlər, çünki müəyyən hallarda öz nəsillərindən nümayəndələri də yeyə bilərlər.

● 1987-ci ildə Liske və Devisanın çin dəvədəlləyi üzərində araşdırmaları göstərdi ki,erkək fərd dişisinin ona qurban kimi baxmaq marağını dəyişmək üçün özünəməxsus rəqs göstərir. Bu davranış digər dəvədəlləyi növlərində də rast gəlinir.

## Qorunması
Dəvədəlləyilər üçün təhlükə onların biotoplarının yox olmasıdır. Lakin bütün dəvədəlləyilər içərisində yalnız bir növ- Apteromantis aptena(İspaniya da rast gəlinir) qorunması vacib hesab olunur.

## Təsnifatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mariya Malibran

**Mariya Malibran** ( () — ispan əsilli mezzo–sopranoçu opera müğənnisi. Dünya opera sənətinin əfsanəsi.

## Bioqrafiyası
Mariya Malibran 24 mart 1808 ci ildə musiqiçı ailəsində, Parisdə dünyaya gəlmişdir. Atası — bəstəkar, tenor və pedaqoq Manuel del Populo Visente Qarsiya (Coakkino Rossininin Sevilya bərbəri operasındakı Qraf Almaviva partiyasını məhz onu nəzərdə tutub yazmışdır), anası — opera sopranoçu müğənnisi Xoakina Briones, bacısı — mezzo-sopranoçu Polina Viardo, qardaşı — bariton və pedaqoq Manuel Qarsiya.
1811 ci ildən ailəsi Neapola köçür. Mariya ilkdəfə 6 yaşında ikən valideynləri ilə səhnəni bölüşmüş olur. Mariya musiqi və oxuma dərslərini atasından alır.
1815 ci ildə ailəsi Parisə, daha sonra Londona köçür. Mariya London ətrafında, Hammersmitdə monastır kollecində təhsil alır. 1824 cü idə beş dil bilən Mariya kolleci bitirir.
1825 ci ildə London Kral Operasında Coakkino Rossininin Sevilya bərbərində Rozina rolunda çıxış edir. Mövsümün sonunda atası ilə Nyu-Yorka gələrək, atasının rəhbərliyi ilə tamaşaya qoyulmuş Mosartın Don Covanni operasında Çerlina partiyası ilə çıxış edir.
Nyu-Yorkda Maria özündən 26 yaş böyük bankir Ejen Malibranla tanış olur və tezliklə ona ərə gedir. Evliliklərindən bir neçə ay sonra əri müflisləşir. Beləki, Mariya çıxışlarından əldə etdiyi qazancı ilə ərinə yardım etmək məcburiyyətində qalır. Bir il sonra ərindən ayrıldıqdan sonra Avropaya dönür. Parisdə özünə yer tapa bilməyən Mariya İngiltərə və Belçika bir qədər qonaq qismində qaldıqdan sonra 1832 ci ildə İtaliyaya gəlir. Burada o, Roma, Neapol, Milan, Venesiya və Boloqna opera səhnələrini fəth edir. Maiya Malibran belçikalı viyola ustası və bəstəkar Şarl Ogüst de Beriota (1802–1870) aşiq olur və 6 il birgə yaşayışdan sonra 1836 cı ildə ona ərə gedir. 1833 cü ildə onların bir oğlu, sonralar pianoçu kimi tanınacaq Şarl Çarls Vlfrid Beriot (1833–1914) dünyaya gəlir.
1836 cı ilin aprel ayında Londonda Hayde parkında ov zamanı atdan düşərək Mariya bərk zədə alır. Ayağının amputasiya olunacağından ehtiyatlanaraq, müalicədən imtina edən hamilə Mariya qəzadan 5 ay sonra İngiltərədə, Mançesterdə vəfat edir.
Mariya Malibran tək qeyri adi opera müğənnisi deyildi. O, bəstəkar , məharətli pianoçu, arfa ifaçısı, rəssam, eyni zamanda dərzi idi. Öz libaslarını demək olar ki bir hissəsini özü tikmişdir. Mariya həm də zəkalılığı, dərrakəliyi və gözəl ifadə etmə qabiliyyəti ilə xüsusi seçilirdi.
Mariya Malibran dəfnində vidalaşmaq üçün 50 000-də çox pərəstişkarı iştirak etmişdir. Mariya Brüsseldəki Notre-Dame de Laeken kilsəsinin həyətindəki məzarlıqda dəfn edilmişdir. Məzarının üsündə bu sözlər yazılmışdır: "Gözəllik, dahi və məhəbbətdir bu qadının adı."

## Xatirəsi
* Barselona Baş teatrında mariya Malibanın barelyefi vurulmuşdur.
* Venesiyadakı Malibran teatrı məhz Mariya Malibranın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Mənbələr
* Howard Bushnell: *Maria Malibran. A Biography of the Singer*. 1980
* April Fitzeyon: *Maria Malibran. Diva of the Romantic Age*. Indiana University Press 1989, ISBN 0-253-32408-4
* Maria Malibran 

## İstinadlar
Aşağı Saral (Əlmehdi)

**Aşağı Saral** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Nəqədə şəhristanının Məhəmmədyar bəxşinin, Əlmehdi dehestanında kənd.

## Tarix
1980-ci ilin Noyabr ayının 25-ci günündə bölgədə fəaliyyət göstərən radikal Kürd terrorçuları, etnik Azərbaycanlıların yaşadığı Yuxarı Saral və Aşağı Saral kəndlərinə hücuma keçərək; adı çəkilən kəndləri müxtəlif çaplı silahlarla atəş tutmuşlar. Kəndlilərin həmin ərazini tərk etməsi ilə terrorçular iki günlük bir müddət üçün Yuxarı Saral və Aşağı Saral kəndlərini ələ keçirərək tamamilə yandırmışlar. Noyabr ayının 27-ci günündə həmin ərazilər terrorçulardan təmizlənərək, bu iki kəndin Türk kökənli yerli əhalisi öz yurdlarına dönə bilmişlər.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 118 nəfər yaşayır (20 ailə). Əhalisi Qarapapaq türklərindən ibarətdir və azərbaycan dilində danışır. Kənd əhalisi islamın şiə məzhəbinə etiqad edir. Saral Qarapapaq boyunun oymaqlarından birisi olub hazırda Gürcüstanın Marneuli bələdiyyəsində də Aşağı Saral və Yuxarı Saral adında kəndlər mövcuddur. Bu oymaq Sulduz bölgəsindəki səkkiz Qarapapaq oymağından birisi olub Aşağı Saral və Yuxarı Saral kəndlərindən başqa Qalacıq, Hacı Firuz və Şıx Əhməd kəndlərində də yaşayırlar. Aşağı Saral kəndində yaşayan Qarapapaq türklərinin Saral oymağı köçəri həyat tərzi yaşayaraq yaylağa Üşnəviyyə bölgəsinin dağlarına gedirlər.

## İstinadlar
Qazaxıstan qadın milli voleybol komandası

**Qazaxıstan qadın milli voleybol komandası** — Qazaxıstanını qadın voleybolunda təmsil edən və bu ölkənin ən güclü voleybolçularını bir arada toplayan yığma komandadır. Futbol və bir sıra məşhur komanda idman növlərində Avropa təmsilçisi kimi çıxış edən Qazaxıstan voleybolda Asiya qitəsində oynayır və Asiya Voleybol Konfederasiyasının da tabeliyindədir.

## Tarixi
1992-ci ildən beynəlxalq turnirlərə qatılan (müstəqilliyi ilə əlaqədar) Qazaxıstan milli komandasının ən böyük uğuru 2010-cu il Asiya Oyunlarında və 2012-ci il Asiya kubokunda qazanılan bürünc medaldır. Digər ən böyük nailiyətləri isə 2008 Pekin Olimpiadasında iştirak etmələridir.  Həmin turnirdə yalnız Əlcəzair millisini məğlub edə bilən komanda qrupunda beşinci yer olmuş və növbəti mərhələyə çıxmaq üçün ilk dörd yerdən birinir tutmaq vəzifəsini yerinə yetirə bilməmişdi.

## Əsas turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Yay Olimpiya Oyunlarında Voleybol|Olimpiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı|Dünya Çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Asiya və Okeaniya çempionatı|Asiya və Okeaniya çempionatı]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Qran Prisi|Dünya Qran Prisi]]

## Digər turnirlərdə qazandığı nəticələr
### [[Asiya Oyunlarında voleybol|Asiya Oyunları]]

### [[Voleybol üzrə qadınlararası Asiya kuboku|Asiya Kuboku]]

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*Qazaxıstan Voleybol Federasiyasının Rəsmi Saytı
Ulçi dili

**Ulçi dili** — ulçilərin dili. Tunqus-mancur dillərinə aiddir. Rusiyanın Xabarovsk diyarının Uliç rayonunda yayılıb. Rusiyada  2010-cu ildə danışanların sayı — 154 nəfər idi. 2002-ci ildə isə danışanlar 732 nəfər idi. Uzun müddət uliç dili nanay dilinin dialekti hesab edilirdi, 1990-cı illərdən öz əlifbasını və ayrı dil statusunu alıb. İbtidai məktəbdə dərslər keçilir, tədris ədəbiyyatı var. «Амурский маяк» rayon qəzetində materiallar dərc edilir. Bədii dili formalaşmayıb.

## Ulçi əlifbası
İlk dəfə dil üçün əlifba variantı latın qrafikası əsasında hazıtlansa da qəbul edilməmişdi Aşağıdakı hərfləri ar idi: **A a, ā, B в, C c, D d, Ӡ ӡ, E e, ē, Ә ә, ә̄, F f, G g, H h, I i, ī, J j, K k, Ǩ ǩ, L l, M m, N n, Ņ ņ, Ŋ ŋ, O o, ō, P p, R r, S s, T t, U u, ū, Ụ ụ, ụ̄, W w**.

Ulçi əlifbası 1990-cı ildə hazırlanıb və qəbul edilib:

Mötərizədə əlifbaya daxil edilməmiş, ancaq istifadə edilən hərflər verilib.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## Ədəbiyyat
* Букварь. СПб.: Просвещение, 1992, 1997.
* *Золотарёв А. М.* Родовой строй и религия ульчей. Хабаровск, 1939.
* *Петрова Т. И.* Ульчский диалект нанайского языка. Л., Учпедгиз. 1941.
* *Смоляк А. В.* Ульчи: Хозяйство, культура и быт в прошлом и настоящем. М., 1966.
* *Суник О. П.* Ульчский язык // Языки народов СССР. Л., 1968. Т. 5. С. 149-171.
* *Суник О. П.* Ульчский язык. Л.: Наука, 1985. 263 с.
* *Суник О. П.* Ульчско-русский и русско-ульчский словарь. Л.: Просвещение, 1987.

;Xarici dillərdə
* *Grube W.* Goldisch-Deutsches Wörterverzeichnis, mit vergleichender Berücksichtigung der übrigen tungusischen Dialekte. Reisen und Forschungen im Amur Lande von Schrenck. Petersburg. 1900. 49 стр.
* *Schmidt P.* The language of the Olchas // «Acta Universitatis Latviensis». Riga, 1923. Т. VШ, стр. 229-288.
* *Lopatin I. A.* Material on the Orochee Language, the Goldi (Nanai) Language, and the Olchi (Nani) Language. (Bibliotheca Anthropos). Posieux/Fribourg: Anthropos Institute. 1957.

## İstinad
* Ульчский язык на сайте «Языки народов Сибири, находящиеся под угрозой исчезновения»
* Сайт школы с изучением ульчского языка

## İstinadlar
Evenk dili

**Evenk dili**, **evenki dili** (köhnə — **tunqus dili**) — evenklərin dili. Rusiyada, əsasən Şərqi Sibirdə — Yenisey çayının sol sahilindən Saxalin adasına qədər yayılıblar (4,8 min nəfər 2010), həmçinin Çinin şimalında Daxili Monqolustanda, Sinyan-Uyğur muxtar vilayətində və Monqolustan yaşayan 9 min nəfər solonlar da evenklərə aiddir.

Even dili və negidal dili ilə yanaşı tunqus-mancur dillərinin şimal qrupuna aiddir.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## İstinad
* Эвенгус — сайт о языке: учебники, словарь, разговорник.
* Эвенкийский для начинающих — Электронная онлайн-версия обучающей программы на сайте электронного журнала "Языки и фольклор народов Сибири". (Access denied!)

## Mənbə
* Болдырев Б. В. Эвенкийско-русский словарь (Эвэды-лучады турэрук). — Новосибирск: Изд-во СО РАН, филиал "Гео", 2000. — Ч. 2: Р—Я. — 484 с.
* Русско-эвенкийский словарь
## İstinadlar
Toyotomi Hideyoşi

**Toyotomi Hideyösi** (; ) — Yaponiyanı birləşdirən hərbi və siyasi xadim.

## Gəncliyi

Toyötomi Hideyösi 1536 ilin ilk ayının ilk günü, Ovari əyalətinin Aiti nahiyəsində(indi Nakamura -Naqoya şəhərinin rayonlarından biri)Nakamura kəndində doğulub. 8 yaşı tamam olanda Xideyösinin atası ölür. 1551 ildə 15 yaşı tamam olanda ata evini tərk edir və taleyini sınamağa yollanır.

Çox keçmədən o Matsusita Hakey adlı bir feodalın qulluğuna girir. Həmin vaxt Yaponiya feodal pərakəndəlik burulğanında boğulmaqda idi. Feodallar bir biri ilə çəkişir, xalq isə əziyyət çəkirdi. Hideyösi bu mühitdə qala bilmir. Buna baxmayaraq Matsusitanın qəsrində keçirdiyi bir neçə il Xideyösinin qəlbində dərin iz buraxır. Elə buradaca onun yetkinlik ayini keçirilir. Bu ayini 12–16 yaş arası keçirirdilər. Uşağın başını qırxırlar və, əgər o zadəgan ailəsindəndirsə, ona samuray qılıncı bağışlayırlar. Beləliklə Hidəyösi 16 yaşına yetkinliyə çatır. Matsusita ona samuray qılıncı bağışlayır və ona Tokiti adını verir. Öz həyatı boyu Hideyösi, samuray adətlərinə uyğun olaraq, bir neçə dəfə adını dəyişir. Doğulanda valideynləri ona Hiyösi adını verirlər. Yetkinlik ayinindən sonra Tokiti adını alır, 26 yaşında evlənəndən sonra isə Hideyösi adını, və bu adla da tarixə düşür. Əvvəlcə o atasının Kinosita soyadını daşıyır, sonra onu Xasiba soyadına dəyişir. Zadəgan Toyötomi soyadını isə ona imperator verir. Ayindən sonra Hideyösi Matsusitanı tərk edir və öz doğma yurduna qayıdır. Və elə burada o **[[Oda Nobunaqa]]** ilə qarşılaşır.

## Ədəbiyyat
* [-[Əhməd İsgəndərov|А.А Искендеров]. Тоётоми Хидэёси. Üçüncü hissə-Xideyösinin gəncliyi]

## İstinadlar
Vidadi Əliyev (general)

**Vidadi Əliyev** () — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Komandanının müavini–Şəxsi heyət üzrə İdarənin rəisi, general-mayor.

## Həyatı
Əliyev Vidadi Əli oğlu 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) riyaziyyat fakültəsini, 1999-cu ildə isə Bakı Ali Hərbi Dənizçilik Məktəbinin hərbi hüquqşünaslıq fakültəsini bitirmişdir.

Ailəlidir, üç övladı var.

## Fəaliyyəti
1983–1985-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.

1985-ci ildə Belarusiya Hərbi Dairəsi tərkibində zabit hazırlığı kursunu bitirmişdir.

1985–1992-ci illərdə Müdafiə Sənayesinin "İskra" zavodunda mühəndis, "Coğrafi fiziki cihazqayırma" birliyində mühəndis-quraşdırıcı vəzifələrində işləmişdir.

1992–2004-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin tərkibində tabor komandirinin tərbiyə işləri üzrə müavini, hərbi hissə (alay) komandirinin şəxsi heyət üzrə müavini-bölmə rəisi, hərbi hissə (briqada) komandirinin tərbiyə işləri üzrə müavini-bölmə rəisi vəzifələrində xidmət etmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 sentyabr 2004-cü il tarixli 392 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları Komandanının müavini – Şəxsi heyət üzrə İdarənin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

2005-ci ldə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının Strateji Tədqiqatlar və Dövlət Müdafiəsini İdarəetmə Akademik kursunu bitirmişdir.

Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Xidməti fəaliyyətindəki uğurlu nəticələrinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüş, o cümlədən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 mart 2007-ci il tarixli 2019 nömrəli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı ilə, 11 mart 2008-ci il tarixli 2727 nömrəli Sərəncamı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 may 2005-ci il tarixli 802 nömrəli Sərəncamı ilə "general-mayor" hərbi rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar
Baharçılar

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.

## Ümumi məlumat
Bu dəstənin nümayəndələri orta ölçülü olub, bədəni üst və alt hissədən yastılaşmışdır və uzunsovdur. Baş hissəsi sərbəstdir və proqnatik tipdədir. Ağız orqanları zəif inkişaf etmişdir.Başda bir cüt sapşəkilli və çoxbuğumlu bığcıq, bir cüt göz, 3 gözcük vardır. Döş buğumları yaxşı inkişaf etmişdir. Qanadları torşəkillidir. Ön danadlara nisbətən arxa qanadlar enlidir və yelpikşəkilli qatlanır. Çox da yaxşı uçmaq qabiliyyətinə malik deyillər. Bəzilərində isə cinsi dimorfizim müşahidə edilir. Dişilərə nisbətən erkəklər qısaqanadlı olur. Az bir qisim növləri isə tamamilə qanadsız olur. Ayaqları nazik və yüyürücü tipdədir. Pəncələri 3 buğumludur. Qarın hissəsinin buğumları, demək olar ki, eynidir və axırında serqi vardır. Yetkin dişi fərd suya yumurta tökdükdən sonra yumurtadan sürfələr çıxır. Onlar bədən formasına görə yetkin fərdə oxşayır, ancaq qanadları olmur. Qanadlar sürfə mərhələsinin inkişafının axırında əmələ gəlir. Yetkin mərhələdən fərqli olaraq, sürfədə diş-diş olan güclü çənələr vardır. Sürfələr əsasən yırtıcı həyat tərzi keçirir, suda yaşayan bir çox sürfələrlə və s. onurğasız heyvanlarla qidalanırlar. Sürfənin inkişafı 1-3 il davam edir və bu müddətdə 20-30 dəfə qabıq dəyişirlər. Əksəriyyəti traxeya qəlsəmələri ilə, bir qismi də bədən səthi ilə tənəffüs edir. Balıqların qidasını təşkil edirlər.

Azərbaycanda 32 növ baharçı yayılmışdır. Bunların əksəriyyəti sürfə formasında tədqiq edilir.

Naxçıvan MR faunasında 10 baharçı növü aşkar edilmişdir.

## Təsnifatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Meri Keri (aktrisa)

**Meri Ellen Kuk** və ya **Meri Keri** () — porno aktrisa, siyasətçi, Playboy modeli, radio aparıcısı, kinorejissor.

## Həyatı
Meri Ellen Kuk 1980-ci ildə ABŞ-nin Klivlend şəhərində doğulub. Anası ruhi xəstə, atası iflic olan Meri 3 aylığından nənəsinin və babasının himayəsində böyüyüb. Onların ölümündən sonra gənc qız müxtəlif barlarda rəqqasə kimi çalışıb. Bir müddət sonra ona porno filmlərdə çəkilmək təklif olunub və qız bu təklifi qəbul edib.

Meri Keri adı ilə 80-ə yaxın filmdə çəkilib. 2003-cü ildə Meri Kaliforniya qubernatorluğuna öz namizədliyini verir və populyar Hollivud ulduzu Arnold Şvarseneqqerə rəqib olur. Təbii ki, Meri "terminatora" uduzur. Ancaq seçki müddətində qalmaqallı namizəd öz adından söz etdirə bilir.

## İstinadlar
Stormi Deniels

**Stormi Deniels** və ya **Stefani Qreqori Klifford** () — ABŞ pornoaktrisası. Porno karyerasına 2000-ci ildə başlayıb.

## Xarici keçidlər

* 
* Pornoaktrisa: "Trampla könüllü sevişdim"
Fəxrəddin Səmədov

**Fəxrəddin Səmədov** () — Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Komandanının müavini — Maddi-texniki Təminat İdarəsinin rəisi, general-mayor.

## Həyatı
Səmədov Fəxrəddin Cavanşir oğlu 1960-cı ildə Xaçmaz şəhərində anadan olmuşdur. 1977–1981-ci illərdə SSRİ DİN-in Xarkov Ali Hərbi Arxa Cəbhə Məktəbində təhsil almışdır.

1981–1991-ci illərdə SSRİ DİN-in Daxili Qoşunlarında ərzaq xidməti rəisinin köməkçisi, tabor komandirinin təchizat üzrə müavini, ərzaq xidmətinin rəisi, hərbi hissə komandirinin arxa cəbhə üzrə müavini vəzifələrində xidmət etmişdir. 1991-ci ildə xidmətini davam etdirmək üçün Azərbaycan Respublikası DİN-in Daxili Qoşunlarının Baş İdarəsinin sərəncamına göndərilmişdir.

1991–2007-ci illərdə DİN-in Daxili Qoşunlarında hərbi hissə (alay) komandirinin arxa cəbhə üzrə müavini, Baş İdarədə ərzaq xidmətinin rəisi, hərbi hissə (briqada) komandirinin arxa cəbhə üzrə müavini, Baş İdarədə arxa cəbhə rəisinin müavini — qərargah rəisi, hərbi hissə (alay) komandiri, Baş İdarənin Maddi-texniki Təminat İdarəsində Qərargah rəisi-İdarə rəisinin müavini vəzifələrində xidmət etmişdir.

2002-ci ildə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının Strateji Tədqiqatlar və Dövlət Müdafiəsini İdarəetmə Akademik kursunu bitirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 aprel 2007-ci il tarixli 2087 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları Komandanının müavini — Maddi-texniki Təminat İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmişdir.

Respublikanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Xidməti fəaliyyətindəki uğurlu nəticələrinə görə müxtəlif mükafatlara layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il tarixli 06 may və 2014-cü il 08 mart tarixli Sərəncamları ilə "Vətən uğrunda" və "Hərbi xidmətlərə görə" medalları ilə təltif edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 12 mart 2009-cu il tarixli 203 nömrəli Sərəncamı ilə "general-mayor" hərbi rütbəsi verilmişdir.

Ailəlidir, bir övladı var.

## İstinadlar
Merilin Çembers

**Merilin Çembers** () — pornoaktrisa və siyasətçi.

## Həyatı
Merilin Çembers 1952-ci ildə doğulmuşdur. Merilin 1970-ci ildə yuyucu tozun reklamına çəkildikdən sonra bütün Amerikada məşhurlaşmışdır. Porno ulduzun 50 yaşı tamam olduqda qəfildən siyasətlə məşğul olmağa qərar verib. Müxtəlif partiyalara qoşulandan 2 dəfə ABŞ-nin vitse-prezident postuna namizədliyini irəli sürüb – 2004 və 2008-ci illərdə, amma seçkilərdə lazım olan səsi yığa bilməyib. Merilin Çembers 2009-cu ildə vəfat etmişdir.

## Xarici keçidlər
*
İlona Staller

**İlona Staller** və ya **Çiççolina** () — İtaliya pornoaktrisası, müğənnisi və siyayasətçisidir.

## Həyatı
Anna İlona Staller 26 noyabr 1951-ci il tarixində Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə doğulub. 1964-cü ildə model agentliyində işləməyə başlayıb. İtalyan vətəndaşı ilə ailə qurduqdan sonra İtaliyaya köçmüş və buranın vətəndaşlığını almışdır. 1970-ci illərdə rejissor Rikardo Skikki ilə tanış olaraq, bir sıra porno janrlı filmlərdə iştirak etmişdir. Populyarlıq qazandıqdan sonra özünə Çiççolina ləqəbini götürmüşdür. 1992-ci ildə sonuncu pornoqrafik filmə çəkilir və 1996-cı ilə qədər digər janrlı filmə iştirak edir.

1979-cu ildən Çiççolina Yaşıllar partiyasına qoşulur. İtaliyanın siyasi arenasında aktivliyi ilə seçilir. Nüvə silahının yayılmasına, İtaliyanın NATO üzvlüyünə qarşı çıxışlar edir. 1987-ci ildə isə 20 min səs yığaraq Romanın Latsio rayonundan parlamentə deputat seçilir. 1991-ci ildə "Sevgi partiyası" adlı siyasi cərəyanın əsasını qoyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*