open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əl-Laziqiyyə

**Əl–Laziqiyyə** () — Suriyada şəhər, eyniadlı mühafəzənin, məntəqənin və nahiyənin inzibati mərkəzi. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 84.460 ailədə 195.430 nəfəri kişilər və 188.356 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 383.786 nəfərdir. Türkiyəli bəzi müəlliflərə görə şəhərdə əhalinin təqribən 15%–ni türkmanlar təşkil edir.

## Şərhlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əl–Laziqiyyə şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində (1953–cü il). Miqyas 1 sm–də 1 km (1: 100 000) 
* Əl–Laziqiyyə şəhəri SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının ümumdünya topoqrafik xəritəsində. Miqyas 1 sm–də 2 km (1: 200 000)
Ramiz Hümbətov

**Ramiz Topuş oğlu Hümbətov** — Bakı Ali Neft Məktəbinin prorektoru, professor,  Azərbaycan Respublikası Əməkdar Elm Xadimi.

## Həyatı
Ramiz Hümbətov 1944-ci ildə Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirib. O, 1968-1971-ci illərdə Moskvada aspiranturada təhsil alıb. 1971-1984-cü illərdə Ümumittifaq "SUGEO" İnstitutunun Bakı filialında kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi, bölmə müdiri və şöbə müdiri kimi çalışıb. 1984-2012-ci illərdə Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda dosent, kafedra müdirinin elm üzrə müavini, professor, kafedra müdiri, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının elm və texnika işləri üzrə prorektoru vəzifəsində işləyib.

2012-ci ildən Bakı Ali Neft Məktəbinin tədris, elm və beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışır.

Ramiz Hümbətov 1974-cü ildə namizədlik dissertasiyasını, 1994-cü ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1977-ci ildə böyük elmi işçi, 1988-ci ildə dosent, 2000-ci ildə professor elmi adını qazanıb.

## Mükafatları
* Azərbaycan komsomolunun elm və texnika sahəsində mükafatı laureatı (1977)
* "SSRİ ixtiraçısı" medalı (1980)
* "Tərəqqi" medalı (2000)

## İstinadlar
Nəhəng maral

**Nəhəng marallar** () — Marallar fəsiləsinə aid nəsli kəsilmiş heyvan cinsi. Onlar əsasən Avrasiya və Şimali Afrika boyunca yayılmışdır.

## Yayılması və növləri

Bu cinsə daxil olan növlər arasında *Megaloceros obscurus* alt pleystosen dövründə yaşamışdır. Onlar Böyük buynuzlu marala yaxınlığı ilə seçilir. Böyük buynuz marallar isə 400 000 il önçə yaranmış və 7 500 il önçə isə nəsli kəsilmişdir. Onların qalıqlarına Qərbi Avropa, Şimali Afrika, Sibir və hətta Çinə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Xüsusi ilə İrlandiya və Almaniyanın bataqlıqlarında çoxlu qalıqlar aşkarlanmışdır. Bu onu göstərir ki, bu marallar təkcə çöllüklərdə deyil, həm də seyrək meşələr və onların yaxınlığında da yayılmışdılar. Buzlaşma dönəmində artıq Avropada nəhəng marallar tükənmişdi. Onlar bu ərazilərdən bütünlüklə 11,5 min il öncə yox olmuşdular. Bundan 3 000 il sonra isə onların artıq Sibirdə belə nəsilləri tükənir. Bu canlıları sonradan sığınlar və cervus canadensislər əvəz edir.

Müasir alimlərin araşdırmasına görə Lan və Nəcib maral nəhəng marallarla qohumluğu vardır. Bənzərlik baxımında nəhəng marallara bənzəyən sığınlarla onlar arasında yaxın qohumluq yoxdur.

Belə bir məlumat vardır ki, I Pyotr Saksoniya kralı Güclü Avqusta bu maralların buynuzunu hədiyyə kimi bağışlamışdır. Hazırda isə bu hədiyyə ov qənimətləri mərkəzində Moritsburq qəsrində Drezden yaxınlığında saxlanılır.

## Görünüşü
Böyük buynuzlu marallar böyük marraların ən irisidir. Onlar indiki sığınlardan iri olmuşlar. Bununla belə onların çəkisi elə də çox olmamışdır. Sadəcə ayaqları uzun olmuşdur. Bununla belə nəhəng buynuzlu marallar heç də ən iri maral olmamışlar. Elə sığın növləri vardır idi ki, onların çəkisi 1400 kq keçirdi. Bu isə adı çəkilən çinsə daxil marallardan çəki baxımından daha ağır idi (*Cervalces latifrons*).

Bütün nəhəng maralların hamısı iri olmamışlar, onlar arasında da cırtdanlaşmaya məruz qalan və Korsika və Sardiniya adalarında yayılmış *Megaloceros cazioti* növü olmuşdur. Onlar cəmi bir metr hündürlüyə malik olmuşlar.

## Həyat tərzi
Sığından fərqli olaraq Nəhəng marallar yarpaqlarla deyil, otlarla qidalanırdılar. Bütün dırnaqlı heyvanlar kimi onların da sürü halında yaşaması ehtimal olunur.

## Nəslinin kəsilməsi
Əvvələr bir çox alimlər nəhəng maralların nəslinin kəsilməsinə əsas səbəb kimi Buzlaşma dövründən sonra meşəlik sahələrinin genişlənməsini göstərirdilər. Belə ki, onların iri buynuzları meşədə yerləşən ağaclara ilişərən onların düşmənləri üçün asan şikara çevrilməsinə səbəb olurdu. Bununla belə onlar 100 000 illərlə yaşayan calılar olması fikirin daha geniş kanteksdə işlədilməsinə imkan vermir. Belə qəbul edilir ki, butun nəhəng canlılar kimi onlar da eyni səbəbdən nəsilləri kəsilmişdir.

## Ədəbiyyat
* P. S. Martin: *Quaternary Extinctions*. The University of Arizona Press, 1984. ISBN 0-8165-1100-4
* W. v. Koenigswald: *Lebendige Eiszeit*. Theiss-Verlag, 2002. ISBN 3-8062-1734-3
Qolçomaq

**Qolçomaq** - Rusiya imperiyasında və SSRİ-nin yaradıldığı ilk illərdə mövcud olan varlı kəndlilər.

Kollektivləşdirmə prosesində varlı kəndlilər, xüsusən qolçomaqlar daha çox zərər çəkmişdilər. Elliklə kollektivləşmə əsasında qolçomaqların bir sinif kimi ləğv edilməsi siyasəti onların tamamilə məhvinə gətirib çıxarmışdı. Yüz minlərlə qolçomaq və varlı kəndli ailəsi məhv edilmiş, yaxud sürgün olunmuşdu.

1928-ci ildə Azərbaycan SSR-də 24 min varlı (qolçomaq) təsərrüfatı vardı.

Sahibkar kəndliləri bir sinif kimi ləğv etmək siyasətinin konkret üsul və yolları ÜIK(b)P MK-nın 30 yanvar 1930-cu il tarixli “Elliklə kollektivləşmə rayonlarında qolçomaq təsərrüfatlarının ləğv edilməsi tədbirləri haqqında” qərarında göstərilmişdi. Bu qərara görə SSRI miqyasında “qolçomaq” adlandırılan varlı kəndlilər üç qrupa bölünərək onlara qarşı mübarizə aparılmalı idi. Birinci qrupa kollektivləşmənin qatı düşmənləri aid edilirdilər. Onlar güllələnir, ailə üzvləri isə Sibirə, yaxud Orta Asiyaya sürgün edilirdi. Ikinci qrupa kolxoz hərəkatına qarşı çıxan varlı kəndlilər aid edilirdilər. Onlar güllələnmir, ailələri ilə birlikdə Sibirə, yaxud Orta Asiyaya sürgün edilirdi. Üçüncü qrupa kolxoz hərəkatını qəbul etməməkdə şübhəli bilinənlər aid edilir və onlar respublika daxilində xüsusi yaşayış düşərgələrində saxlanılırdılar.

## İstinadlar
Bəbila

**Bəbila** () — Suriyada şəhər, Dəməşq mühafazasının Mərkəz Dəməşq məntəqəsində eyniadlı nahiyənin inzibati mərkəzi.  2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 10.600 ailədə 26.266 nəfəri kişilər və 24.614 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 50.880 nəfərdir.

## İstinadlar
Zadəganlıq

thumb|150px|Sasarindo - Minamoto klanının kamonu. Minamoto Yaponiyanın ən vacib nəcib klanlarından biri idi.
**Zadəganlar**, **zadəganlıq** və ya **nəciblik** — feodal dövlətlərdə ali, imtiyazlı silklərdən (ruhanilərlə bərabər) biri. Onların siyasi qüdrətinin əsasını təhkimli kəndlilərin işlədildiyi torpaq mülkiyyəti təşkil edirdi.

## İstinadlar
Şon Lennon

**Şon Taro Ono Lennon** (; 9 oktyabr 1975, Nyu-York, ABŞ) — İngiltərə və ABŞ musiqiçisi və bəstəkarı.

## Həyatı
9 oktyabr 1975-ci ildə, atasının 35-ci ad günündə Nyu-Yorkun Manhetten bölgəsindəki Veyl Kornel Tibb Mərkəzində anadan olub. O, ata tərəfdən ingilis, uels və irland, ana tərəfdən isə yapon mənşəlidir. Culiyan Lennon onun ögey qardaşıdır, Kyoko Çen Koks isə ögey bacısıdır.

## İstinadlar
Sem və Ket (teleserial, 2013)

***Sem və Ket*** () — Nickelodeon-da yayımlanan ABŞ sitkomu. İlk seriya 8 iyun 2013-cü ildə, sonuncu seriya 17 iyul 2014-cü ildə yayımlanmışdır.

## Rollarda
* Samanta (Sem) Pakett rolunda Cennett Makkardi
* Katrina (Ket) Valentayn rolunda Ariana Qrande
* Days rolunda Kameron Okasio
* Nona rolunda Mari Çithem

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* 
* ''Sem və Ket'' nick.com-da
Probiotiklər

**Probiotiklər** (yunanca "pro" üçün, "bios" - həyat deməkdir, beləliklə probiotik "həyat üçün" mənasını verir)— insan orqanizminə müvafiq miqdarda daxil edildikdə onun sağlamlığına fayda verən "canlı mikroorqanizmlər”. Normal bağırsaq florasını təşkil edən və patogen olmayan qram-pozitiv və qram-neqativ bakteriyalar, habelə göbələklər probiotiklərə aid edilir. 
Probiotiklər gidaya əlavə hesab edilir və ümumiyyətlə təhlükəsiz hesab olunur. Lakin, probiotiklər dərman olmadığından onların istehsalı və istifadəsinə nəzarət fərqlidir. Bu səbəbdən də həkimlər probiotiklərin istifadəsində ehtiyatlı olmalıdır.Probiotik orqanizmlər əsasən fermentasiya olunmuş qida məhsullarında (məs., qatıq, xama, yoğurt və s.) rast gəlinin bakteriyalarla eynidir. Digər probiotik preparatlarda olan orqanizmlər bağırsaqda rast gəlinən bakteriyalarla eynidir.

## İstinadlar
Damalı suilanı

**Damalı suilanı** () — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid ilan növü.

## Xüsusiyyətləri
Adi suilanına nisbətən (), damalı su ilanları narıncı-sarı damalar yoxdur. Bəzən bu növə daxil olan Zeytunu rəngli və ya bütünlüklə qara rəngdə olan ilanlara rast gəlinir. Damalı suilanı bəzi hallarda 1,6 m olur. Əsasən isə 1–1,3 m uzunluğa malik olurlar. Bədənin mərkəzində 19 pulcuq olur.

## Həyat tərzi
Damalı suilanı su ilə əlaqədardır. Onlar əsasən balıqlarla qidalanırlar. Gecələri quruda keçirirlər. Gündüz isə balıq ovuna çıxırlar. Yumurta qoymaqla çoxalırlar. Qışı quruda keçirirlər. Qışlamadan mart-aprel aylarında qayıdırlar. Körpə balalar iyul-avqust ayları yumurtadan çıxırlar. Qışlamaya oktyabr-noyabr ayları gedirlər. Onların əsas düşməkləri yırtıcı quşlar, sürünənlər, nərə balıqları və digər zəhərli ilanlardır.

Onlar aqressiv deyillər. İnsanı görərkən ya suyun dibinə enir və ya gizlənirlər. Dişləməsi nadir hallarda baş verir. İnsan üçün heç bir təhlükəsi yoxdur. Onların xariçi görünüşü Gürzəyə oxşayırlar. Bu səbəbdən insanlar tərəfindən tez-tez öldürülürlər. İnsanların çoxu Adi gürzəni damalı ilandan ayıra bilmirlər.

## Yayılması
Bu növ ilanlar Cənubi Avropa, Rusiyanın cənubu, Ukrayna, Cənubi Qafqaz və Orta Asiya ərazisində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Позвоночные животные России: Водяной уж
Enni Leybovitz

**Anna-Lu "Enni" Leybovitz** (); 2 oktyabr 1949, Voterberi, Konnektikut, ABŞ) — amerikalı fotoqraf. Daha çox məşhur adamların portretləri üzrə ixtisaslaşıb.

## Bioqrafiya
Enni, altı uşaqlı ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri zabitinin ailəsində üçüncü uşaq olub. Onun ana tərəfindən ulu babası və ulu nənəsi Rusiyadan köçmüş yəhudi mühacirlər olub, atasının valideynləri isə Amerikaya Rumıniyadan gəlib. Anası, Merilin Leyboviç () müasir rəqs müəlliməsi olub. Ailəsi atasının xidməti vəzifələri səbəbindən tez-tez köçmək məcburiyyətində idi, bu səbəbdən Enni öz ilk kadrlarını Filippində çəkəsi olub, belə ki, onun atası Vyetnamda müharibə zamanı ailəsi ilə birlikdə orada mənzillə təmin olunub.

Enni San-Fransisko İncəsənət institutunda təhsil alıb. 1970-ci ildə *[[Rolling Stone]]* jurnalında fotoqraf kimi işləməyə başlayıb. 1983-cü ildən *[[Vanity Fair]]* jurnalında işləyir, bu jurnal üçün məşhur adamların portret şəkillərini çəkir.

## Məşhur fotoşəkilləri
* Con Lennon çılpaq vəziyyətdə yanında paltarda uzanmış Yoko Ononu öpür. Bu fotoşəkil 8 dekabr 1980-ci ildə, Lennonun qətlinə cəmi bir neçə saat qalmış çəkilib.
* Demi Mur birbaşa bədəninə çəkilmiş kostyumda, çılpaq vəziyyətdə.
* Vupi Qoldberq südlü vannada.
* Mayli Sayrus kürəyi çılpaq vəziyyətdə, şəkil 2008-ci ilin iyununda *[[Vanity Fair]]* jurnalında dərc olunub; aktrisa həmin vaxt cəmi 15 yaşında olub.

## İstinadlar
II Məhəmmədrəhim xan

**II Məhəmmədrəhim xan** () — Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

## Həyatı
II Məhəmmədrəhim xan Seyid Məhəmməd xan oğlu 1845-ci ildə Xivə şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. 1864-cü ildə, atasının vəfatından sonra hakimiyyətə gəlmişdi. Xanlıq onun hakimiyyəti dönəmində, 1873-cü il may ayının 29-da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edilmişdir.

II Məhəmmədrəhim xan şair idi. Firuz təxəllüsü ilə klassik üslubda şeir yazırdı.

Firuz bu toplumsal işlər yanında, sənət və ədəbiyyat sahəsində də öz sənətiylə ölümsüz
izlər buraxmışdır. O, bəstəkar olaraq da əsərlər vermişdir.
"Şeşməqam"da on üç əsər bəstələmişdir: "Yəni, "Rast" məqamında "Məhəmmədi Cədidi Firuz"; "Segah" məqamında "Sakili Firuzşah", "Çar Usuli Firuz"; "Büzrük" məqamında isə "Məhəmmədi Firuz" kimi mahnılar bəstələmişdir.

II Məhəmmədrəhim xan 1910-cu ildə vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Xivə xanlığı

## İstinadlar
Fors-majorlar serialının seriyalarının siyahısı

***[[Fors-majorlar (serial, 2011)|Fors-majorlar]]*** — Aaron Korş tərəfindən yaradılmış, "USA Network" telekanalında 23 iyun 2011-ci ildə premyerası baş tutmuş ABŞ teledrama serialıdır. Serialda əsas hadisələr Nyu-York hüquq firmalarından birində vəkil işləyən Mayk Ross (Patrik Cey Adams) və Harvi Spekter (Qabriel Maxt) ətrafında baş verir. Harvi Nyu-Yorkun ən məşhur və nüfuzlu vəkillərindən biri olsa da, heç vaxt Harvard Hüquq Məktəbində (və ya hansısa başqa hüquq məktəbində) təhsil almamış, yalnız eydetik yaddaşı və təbii istedadı ilə uğur qazanan Mayk Rossu özünə köməkçi seçir.

27 avqust 2015-ci ilə kimi, beşinci mövsümün on seriyası da daxil olmaqla, serialın 70 seriyası çıxarılmışdır. Serial 2016-cı ilin yayında on altı seriyalıq altıncı mövsüm üçün yenilənmişdir.

## Mövsüm bələdçisi

## Seriyalar

### I mövsüm
Fors-majorlar serialının birinci mövsümü ABŞ-da 23 iyun 2011-ci ildən 8 sentyabr 2011-ci ilə kimi yayımlanmışdır.



### II mövsüm
11 avqust 2011-ci ildə Fors-majorlar serialının on altı seriyalıq ikinci mövsüm üçün yeniləndiyi elan edilmiş, ikinci mövsüm ABŞ-da 14 iyun 2012-ci ildən 21 fevral 2013-cü ilə kimi yayımlanmışdır.

### III mövsüm
21 oktyabr 2012-ci ildə Fors-majorlar serialının on altı seriyalıq üçüncü mövsüm üçün yeniləndiyi elan edilmişdir. Üçüncü mövsüm ABŞ-da 16 iyul 2013-cü ildən 10 aprel 2014-cü ilə kimi yayımlanmışdır. Üçüncü mövsümdə Mişel Feyrli bir neçə seriyada "Pearson Darby" şirkətinin müştərisi olmuş Dr. Yeva Hessinqton obrazını canlandırmışdır. Maks Bisli müvəqqəti personaj olan, Darbinin sağ əli Stefan Hantlini canlandırır. Mövsümün onuncu seriyası yay finalı rolunu oynamış və 17 sentyabr 2013-cü ildə yayımlanmışdır. Altı seriya isə 2014-cü ildə Soçi Qış Olimpiya Oyunlarından sonra yayımlanmışdır. Üzgüçü Maykl Felps mövsümün on birinci seriyasında kameo kimi çıxış etmişdir. Qabriel Maxtın atası Stefan Maxt bu mövsümdə Professor Cerard obrazını canlandırmışdır.

### IV mövsüm
22 oktyabr 2013-cü ildə Fors-majorlar serialının on altı seriyalıq dördüncü mövsüm üçün yeniləndiyi elan edilmişdir. Dördüncü mövsüm ABŞ-da 11 iyun 2014-cü ildən 4 mart 2015-ci ilə kimi yayımlanmışdır. Dördüncü mövsümdə Brendon Firla Maykın yeni müdiri Conatan Sidvell rolunu canlandırmışdır. Zeljko İvanek Erik Vudal rolu ilə dördüncü mövsümdə seriala qayıdır.

### V mövsüm
11 avqust 2014-cü ildə Fors-majorlar serialının beşinci mövsüm üçün yeniləndiyi elan edilmişdir. 7 aprel 2015-ci ildə "USA Network" serialın premyerasının 24 iyun 2015-ci ildə baş tutacağını açıqlamışdır. Beşinci mövsümün yay finalı olan onuncu seriya 26 avqust 2015-ci ildə yayımlanmışdır. Beşinci mövsümün altı seriyasının 2016-cı ildə yayımlanacağı gözlənilir.

## Ev videosu çıxışları

## Reytinqlər

### I mövsüm

### II mövsüm

### III mövsüm

### IV mövsüm

### V mövsüm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb saytı
*
Ernanodon

**Ernanodon** () — Məməlilərə aid canlı cinsi. Tək növdən ibarətdir, , üst palrosen dönəmində Çində yayılmışdır.

## Aid edilməsi
Ernanodon aşkarlanarkən onu qarışqa yeyənə bənzədirdilər. Hətta Ernanodonu avropada yayılmış və sonradan nəsli nəsilmiş *[[Eurotamandua]]* cinsinə aid edilirdi. Onlar Almaniyada Eosen dönəmində yaşayırdılar.

## Mübahisə
*E. antelios* Dişsiz məməlilərə aidliyi inkar edilir. Səbəb isə onurğa sütünündakı sümüklərin düzülüşü əsas gətirilir. Eyni sözləri *[[Eurotamandua]]* aid etmək olar.

## Ədəbiyyat
* Agusti, Jordi & Anton, Mauricio. Mammoths, Sabertooths, and Hominids New York: Columbia University Press 2002.
* Horovitz, I. 2003. *The type skeleton of Ernanodon antelios is not a single specimen.* Journal of Vertebrate Paleontology ** 23 ** pp.&nbsp;706–708 http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1671%2F2255.
* Genera and species of Paleocene mammals http://www.paleocene-mammals.de/pal4.htm
* Hunter, John P. & Janis, Christine M. 2006. *Spiny Norman in the Garden of Eden? Dispersal and early biogeography of Placentalia* Journal of Mammalian Evolution **Volume 13** pp.&nbsp;89–123
* Kondrashov, P. and Agadjanian, A. K. 2012. *A nearly complete skeleton of Ernanodon (Mammalia, Palaeanodonta) from Mongolia: morphofunctional analysis.* Journal of Vertebrate Paleontology, **Vol. 32(5)**, pp.&nbsp;983–1001.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cənubi Qafqaz gürzəsi

**Cənubi Qafqaz gürzəsi** (*Vipera transcaucasiana*) — Əsl gürzələr cinsinə aid ilan növü. Bəzən isə buynuzlu gürzə adlandırılır.

## Görünüşləri
Bədən uzunluğu 84 sm təşkil edir. Yuxarı hissəsi coşqun qara rəngdə olur.

## Həyat tərzi
Dağ kserofit ərazilərdə, meşəliklərdə, daşlı qayalıqların yaxınlığında, gilli ərazilərdə yayıla bilirlər. Onlar hətta 1700 m yüksəkliyi olan ərazilərdə belə müşahidə edilir. Əsasən gəmiricilər və kərtənkələlərlə qidalanır.

Yumurta qoymaqla çoxalır. 4–10 yumurta qoyurlar.

## Yayılması
Cənubi Qafqaz gürzəsinə əsasən qərbi Azərbaycan, Gürcüstan, şərqi Türkiyə və İran ərazisində rast gəlmək olar.

## Ədəbiyyat
* Nilson, G., Andren, C., & Flärdh, B. 1988. Die Vipern der Türkei. Salamandra 24 (4): 215–247.
* Словник-довідник із зоології. — К., 2002.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (İ)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər
# Səkinə İmanova — 1948

## 1950-ci illər
# ismayılova Sodər Mabud qızı — 01/07–1949
# Ibrahimxəlilova Qəribə Süleyman qızı — 17/06–1950

## 1960-cı illər
# İmrəliyev Sərdar Məmməd oğlu — 1966
# İohanson Boris Vladimiroviç — 1968

## 1970-ci illər
# İlyinski İqor Vladimiroviç — 1974
# İsababayeva Həcər — 1978

## 1980-ci illər
# İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu — 14.10.1981
# İlizarov Qavril Abramoviç — 1981
# İbrahimov İsmayıl Əli oğlu — 1986

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Allahqulu xan

**Allahqulu xan**(1794–1842) — Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

## Həyatı
Məhəmməd Rəhim xandan sonra yerinə keçən oğlu Allahqulu xanın (1825–1842) səltənət dönəmi Xivə xanlığının ən yaxşı dövrlərindən birini təşkil etdi. Allahqulu xanın göstərdiyi uğur bilxassə İran və Buxarada qısqanclıq doğurdu. Ruslar da bundan faydalandılar və 1830-cu illərin əvvəllərindən etibarən İranlıları Mərv və Herat istiqamətində genişləməyə, Buxara əmirliyini də silahlandırıb hərbə təşviq etdiler. Sonunda rusların Buxara əmirinə savaş sursatı aparsn bir dəstənin Xivə torpaqlarından zorla keçməyə qalxması, Xivə qüvvələrinin də bunları yaxalayıb əsir alması Rusiya ilə Xivənin arasını açdı və rusların Xivə xanlığına qarşı ilk ciddi səfərlərini aparmalarına səbəb oldu. Əsas məqsədləri, Türkistana enməkdə ən böyük əngəl olaraq gördükləri Xivə xanlığını nəzarət altına almaq olan ruslar, General Perovski komandasında 13.000 nəfərlik bir qüvvəni Xivəyə göndərdilər (14 noyabr 1839). Fəqət 5 dekabr 1839-cu ildə Manqışlaqın Üstyurd bölgəsindəki Beş-Tumak vahəsində aparılan savaşı uduzdular və Orenburqa çəkildilər. Perovskinin amacı, Orenburqda gərəkli köməyi aldıqdan sonra 1840-cı ilin baharında yenidən Xivə üzərine yürüməkdi. Fəqət bu sırada İngiltərənin etdiyi müdaxile savaş durumuna son verdi. Rusların Xivə və Türkistanı almaları halında Hindistandakı hakimiyətlerinin təhlükəyə girəcəyini düşünən İngilislər, Allahqulu xanı Rus əsirlərini sərbəst buraxması üçün razı saldılar. Buna görə ruslar qüvvələrini geri çəkdilər.

## Həmçinin bax
* Xivə xanlığı
Rəhimqulu xan

**Rəhimqulu xan**(1804–1845)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

## Həyatı
Allahqulu xanın 1842-ci ildə ölümündən sonra yerinə oğlu Rəhimqulu xan (1842–1846) Xivə taxtına çıxdı. Rəhimqulu xanın səltənəti ilə birlikdə ölkənin uzaq bölgələrində üsyanlar başladı. Bu üsyanlar içində Rəhimqulu xanı ən çox məşğul edənlər, Murğab yörəsindəki Cəmşidilər ilə Mərv bölgəsindəki Sarıq türkmənlərinin üsyanı oldu. Çətin bir mücadilədən sonra Cəmşidilər itaət altına alına bildiysə də, Rəhimqulu xanın qardaşı Məhəmmədəmin xanın komandasında türkmənlərə qarşı göndərilən Xivə qüvvələri məğlub oldu. Bu uğursuzluq ölkə içində və xaricində Rəhimqulu xanın prestijini sarsdı.

1843-cü ilin may ayında Xivə xanının elçisi Əvəz Berdiyev Rusiya imperatoru II Nikolayın sarayına, Sankt-Peterburqa gəldi..

Rəhimqulu xanın hakimiyyəti dövründə tarixçi Məhəmmədrza Agahi Xarəzm tarixi kitabını yazmışdı.

## Ədəbiyyat
* Гуломов Х. Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией вXVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005
* Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
* История Хорезма. Под редакцией И. М. Муминова. Ташкент. 1976.
* Муталов О., Хива хонлиги Оллокулихон даврида. Тошкент. 2005.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xivə xanlığı
Xaltalı eyrenis

**Xaltalı eyrenis** () — *[[Eyrenis]]* cinsinə aid ilan növü.

## Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 40 sm, quyruğu isə bədənindən 4–5 dəfə kiçikdir. Yuxarı hissəsi hissəsi boz-zeytunu, qəhvəyi-box və ya parlaq-qara rənglər vardır.

## Yaşayış tərzi
Daşlı və qilli yarımsəhralarda yayılmışdır. Onlar 1500–1600 m yüksəkliklərə qədər yayıla bilir. Hörümçəklər, böçəklər və Cücülərlə qidalanır. Yumurta qoymaqla çoxalır. 4–8 arası yumurta qoyur. Əsasən 5 yumurta (17x19) qoyması ilə seçilir.

## Yayılması
Azərbaycan, Bolqarıstan, İraq, İran Türkiyə və Rusiyanın Dağıstan kimi ölkələrin ərazisində yayılmışdır.

## Yarımnövləri
* Eirenis collaris collaris (Ménétries, 1832)
* Eirenis collaris macrospilotus (Werner, 1904) (Türkiyə)

## Ədəbiyyat
* Согур Л. М. Зоологія: курс лекцій. – К.: Фітосоціоцентр, 2004. – 308 с.
* Словник-довідник із зоології. – К., 2002.
* Franzen, M. & Sigg, H. 1989. Bemerkungen zu einigen Schlangen Ostanatoliens. Salamandra 25 (3/4): 203–212

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Məhəmmədəmin xan

**Məhəmmədəmin xan**(1817–1855) — Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

## Həyatı
Rəhimqulu xanın yerinə Xivə xanı olan qardaşı Məhəmmədəmin xan (1846–1855) qüvvətli bir orduyla təkrar Sarık türkmənləri üzərinə yürüdü; Cəmşidilərin də yardımı ilə türkmənləri ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Fəqət daha sonra onlara qarşı uyguladığı sərt siyasət, aşağı Murğab yörəsində Təkə türkmənləri ilə onların cənubunda Səraxs bölgəsində yaşayan Salur türkmənləri üzərində pis təsir göstərdi. Daha öncəki illərdə Xivə xanlığının İran ilə apardığı mücadilələrdə Xivə cəbhəsində çarpışmalarına baxmayaraq zaman-zaman Xivə qüvvələrinin hücumuna uğrayıb mallarının talan edilmesini unutmamış olan Təkə türkmənləri Məhəmmədəmin xana üsyan etdilər. Bu üsyana qarşı hazırlıqlı olan Məhəmmədəmin xan, Təkə türkmənləri üzərinə ani bir basqın edərək onları ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Ancaq Məhəmmədəmin xanın bu səfərləri türkmənləri öz aralarında birləşməyə məcbur etdi. Təkə türkmənləri öndərliyindəki birləşmiş Türkmən qüvvələri Xivə ordusunu 1855-ci ilin baharında ağır bir yenilgiyə uğratdı. Savaşdan sonra Məhəmmədəmin xan öldürüldü.

## Ədəbiyyat
* Гуломов Х. Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией вXVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005
* Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957
* История Узбекистана. Т.3. Т.,1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
* История Хорезма. Под редакцией И. М. Муминова. Ташкент. 1976.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Xivə xanlığı
Abdulla xan (Xivə xanı)

**Abdulla xan**(? - 1855)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.

## Həyatı

Məhəmmədəmin xanın yerinə keçən Abdullah xan (Mart-sentyabr 1855) yeni bir ordu ilə türkmənlər üzərinə yürüdüysə də aparılan savaşda yenilərək öldürüldü və Xivə xanlığı türkmənlər üzərindəki hakimiyətini itirdi.

Xivə xanlarının Türkmənlərlə uğraşmasından faydalanan ruslar Cənubi Qazaxıstan torpaqlarını işğal edərək Aral gölünün şimal sahilinə qədər endilər. Xivə və Kokand xanlıqlarının etirazlarına baxmayaraq Aralın şimal sahillərində və Sırdəryanın eyni gölə töküldüyü yerdə qalalar inşa etdiler. Bu arada polkovnik İqnatiyev ilə şərqşünas Nikolay Xanıkov başçılığında bir heyəti Orta Asiyaya göndərən ruslar buradakı ölkələrin əsgəri və iqtisadi quruluşu haqqında bilgi topladılar. İqnatiyev ilə N. Xanıkov Rusiya hökumətinə öncə Kokandın, ardından Buxara ilə Xivənin işğalını tövsiyə etdilər. Bir yandan Orta Asiya Türk dövlətləri, Osmanlı dövlətinin birlik və bərabərlik tövsiyəsinə baxmayaraq bir-birləriylə sürəkli mücadilə içində olurdular. Buxara ilə Xivənin Mərv bölgəsi hakimiyəti üzündən etdikləri mücadilənin ardından bu dəfə Buxara ilə Kokand arasında mübarizə başladı.

## Həmçinin bax

* Xivə xanlığı
Hüseyn əl-Husi

**Hüseyn əl-Husi** (; ) — Yəmən zeydilərinin lideri.

## Həyatı
Ənsarullah adlı hərəkatın ilk lideri olan bu şəxs Bədrəddin Husinin böyük oğludur. O 1956–2004-cü illərdə yaşayıb. Tez-tez İran və Livana səfərlər edib. Sudan respublikasında şəriət elmi üzrə ali təhsil alan Hüseyn Əl-Husi ölkədəki zeydilərlə birlikdə 1990-cı ildə Hizbul Haqq partiyasını yaradır. 1993-cü ildə ölkənin parlament seçkilərində yüksək səs toplayaraq, məclis üzvü olur. Lakin 1997-ci ildə siyasi səbəblərdən deputat mandatından imtina edərək, Husilər hərəkatını yaradır.

2004-cü ildə ABŞ və İsrail əleyhinə apardığı təbliğatlar nəticəsində hakimiyyətin təzyiqi ilə qarşılanır. Həmin il Yəmən ordusu və Husilər arasında qarşıdurma yaşanır. Hüseyn Bədrəddin Husi bir neçə tərəfdaşı ilə birlikdə öldürülür. Yəmən rəsmiləri Hüseyn Husini tərəfdarlarını Livan Hizbullahı tərəfindən silahlandırlmaqda gunahlandırdı.

## Həmçinin bax
* Zeydilik
* Husilər
* Yəməndə husi çevrilişi
* Əli Abdullah Saleh
* Əbdülmalik Husi

## İstinadlar
Əbdülmalik Husi

**Əbdülmalik əl-Husi** () () — Yəmən zeydilərinin lideri, Hüseyn əl-Husinin qardaşı.

## Həyatı
Hüseyn Bədrəddin əl-Husinin qardaşı olan Abdulmalik əl-Husi 1979-cu ildə dünyaya gəlib.

Özəl təhsil müəssisəsində dərs almış Abdulmalik ailəsinin elimi təcrübəsindən bəhrələnərək, 13 yaşında atası tərəfindən Əllamə kimi elmi ada layiq görülüb. O 2004-cü il hadisələrində mübarizə meydanında qardaşının yanında önəmli yer tutub.

2004-cü il hadisələri bir müddət sonra yenidən təkrarlanır. 2005-ci ildə Yəmən hökuməti Husilərə qarşı təhdid siyasəti yürüdür. Belə ki, həmin ildə baş vermiş qiyamda 700 nəfər öldürülür, 2708 nəfər yaralanır. O zaman hərəkatın başında duran Abdullah Ayza ər-Rezami təslim olmaq məcburiyyətində qalır.

## Həmçinin bax
* Yəmən
* Zeydilik
* Husilər
* Yəməndə husi çevrilişi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hakan Çalhanoğlu

**Hakan Çalhanoğlu** () — İtaliya A Seriyası təmsilçilərindən olan İnter Milan klubunda çıxış edən Türkiyəli peşəkar futbolçu.

## Karyerası
Hakan Çalhanoğlu yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edir. 23 yaşlı futbolçu peşəkar karyerasına Almaniyanın "Karlsrue" klubunda başlayıb, daha sonra "Hamburq", "Bayer" kimi klublarında çıxış edib. 2017-ci ilin yayında isə futbolçu "Milan" klubuna transfer olunub. Türkiyə milli komandasıyla 28 oyuna çıxan Hakan Çalhanoğlu 8 qolla yadda qalıb.

## Statistika

### Çıxış etdiyi klublar üzrə statistika

### Milli komandada oyunlar
Qranada Universiteti

**Qranada Universiteti** () — İspaniyanın Qranada şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1531-ci ildə qoyulmuşdur.

## Fakültələri
Universitetin fakültələri bunlardır:
* Hüquq fakültəsi;
* İqtisadiyyat və biznes fakültəsi;
* Tibb fakültəsi;
* Əczaçılıq fakültəsi;
* Psixologiya fakültəsi;
* Kompüter elmləri fakültəsi;
* Sosial elmlər fakültəsi;
* Memarlıq fakültəsi;
* Mülki inşaat fakültəsi;
* Xarici dillər fakültəsi;
* Fəlsəfə fakültəsi;
* Fizika fakültəsi;
* Tətbiqi riyaziyyat fakültəsi;
* Biologiya fakültəsi;
* Kimya fakültəsi.

## Kitabxanası
Universitet zəngin kitabxanaya malikdir.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## Reytinqi

## Qəbul qaydaları
Universitetə qəbul olmaq üçün əsas şərt dil bilikləri səviyyəsinin yüksək olmasıdır. İspan dilinin minimal səviyyəsi DBE olmalıdır.

## Şəkilləri


Facultad de Farmacia UGR.JPG|
Facultad de Trabajo Social y Facultad de Ciencias del Trabajo de la UGR.JPG|
ETSIIT Universidad de Granada.jpg|
Universidad de Granada Arquitectura Campo del Principe.JPG|
Voleibol Femenino.jpg|



## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Mapuzavr

**Mapuzavr** () — kərtənkələyə bənzər dinozavrlara, Carcharodontosauridae fəsiləsinə aid cins. Onlar Təbaşir dövründə (99–93 milyon il öncə) Cənubi Amerika ərazisində yayılmışlar. Onların qalıqlarına Argentina ərazisində tapılmışdır. İlk dəfə paleontoloqlar R. Korina və Currie tərəfindən 2006 ildə ətraflı məlumat verilmişdir. Tapıntı *Mapusaurus roseae* növü olmuşdur.

## Görünüşü
*Mapusaurus roseae* senoman *Huincul* formasiyasında Rio Limay tərəfindən 2006 ildə məlumat verilir. Burada bir necə bu növə daxil dinozavların skletləri aşkarlanmışdır. Burada 5–10 metr hündürlüyünə malik olan Mapusaurus roseaelar aşkarlanmışdır. Onların çəkisi 3 ton ola bilərdi. Bu canlılar Qiqanotozaverlara bəzi xüsusiyyətlərinə görə bənzəyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  ''The Paleobiology Database'' Paleontoloji tapıntılar
Wapedia

**Wapedia**, Vikipediyanın mobil cihazlar üçün olan versiyası idi.

Fayl:Wapedia en start.jpg
Fayl:Wapedia_en_cologne.jpg
Fayl:Wapedia_en_pictures.jpg
Fayl:Wapedia_en_star.jpg
Fayl:Wapedia screenshot on BlackBerry 9300.jpg

## Xarici keçidlər
Amerikalılar (II mövsüm)

***[[Amerikalılar (teleserial, 2013)|Amerikalılar]]*** teleserialının II mövsümü 26 fevral 2014-cü ildə yayıma başlamış və 21 may 2014-cü ildə yayım tamamlanmışdı. Mövsüm 13 seriyadan ibarətdir.

## Rollarda

### Əsas rollarda

## Seriyalar

## İstinadlar
Saat (Amerikalılar)

**Saat** () — Amerikalılar teleserialının 1-ci mövsümünün 2-ci seriyasıdı. 6 fevral 2013-cü ildə ABŞ-nin FX kanalında yayımlanmışdı.

## İstehsal
Seriyanın ssenaristi Co Uayzberq, rejissoru isə Adam Arkindir.

## Qəbul

### Reytinq
"Saat" Nielsen Media Research-un məlumatına görə ABŞ-də 1.97 milyon nəfər tərəfindən izlənmiş və 18–49 yaş arası 0.8 reytinq qazanmışdı.

## İstinadlar
Torpaq (Almaniya)

**Torpaq** ( — torpaq, ölkə) — Almaniya Federativ Respublikasında federasiyanı təşkil edən "üzv-dövlət" (). Sözün geniş mənasındakı "ölkə"dən fərqləndirmək üçün adətən "federal torpaq" terminindən () istifadə edilsə də, hüquqi sənədlərdə bu terminə rast gəlinmir.

## Almaniya torpaqlarının siyahısı

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Almaniyanın əyalətləri haqda "CityMayors"-un xarakteristikası
Qurdabənzər korilan

**Qurdabənzər korilan** () — Kor ilanlar cinsinə aid ilan növü.

## Xüsusiyyətləri
Kiçik ilandır və 38 sm uzunluğa malik olur. Xariçi görünüşündən qurdu xatırladır. Quyruğu çox qısa olur. Üzəri çox hamardır. Yuxarı hissəsi qəhvəyi və ya qırmızı-bənövşəyi, quyruğu isə nisbətən tünddür. Qarın nahiyəsi nisbətən açıqdır.

## Yayılması
Onlara Balkan yarımadası, Kiçik Asiya, Suriya, Qafqaz, Orta Asiya İran və Əfqanıstanda rast gəlinir. Qurdabənzər korilan daşlıq və kserofit bitkilərin yayıldığı ərazilərdə rast gəlinir. Azərbaycanda Tuqay meşələrində daha çox yayılmışdır. Ümumilikdə onlara 1200–2000 m yüksəkliyə malik hündürlüklərdə belə rast gəlmək olar.

## Həyat tərzi
Əsasən daşların və qarpız, yemişlərin altlarında gizlənirlər. Onların açdıqları çığırlar soxulcanların gedişlərini xatırladır. Qacarkən torpaqda olan çatlara girirlər.

Yazda mart ayında gözə dəyirlər. İsti yay ayları gözə dəymirlər. Qarışqalar, hörümçəklər və qurdlarla qidalanırlar.

İnsanlar üçün heç bir təhlükəsi yoxdur.

## Çoxalması
Çoxalması çox zəif öyrənilmişdir. Türkiyədə çütləşmə iyunun əvvəllərində baş verir. Çütləşmə 22 saat davam edir. Cənubi Qafqaz ərazisində 2–6 yumurta qoyur. Bu mərasim iyulun sonu avqustun əvvələrinə təsadüf edir. Yumurtası iri olur. Diametri 6–7 mm, uzunluğu 24–26 mm təşkil edir. Balaların uzunluğu 31 mm təşkil edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qurdabənzər korilan
* Qurdabənzər korilan
Özbək xanlığı

**Özbək xanlığı** () — 1428–1468-ci illərdə iqtidarda olmuş dövlət.

## Tarixi
Uluğbəyin hakimiyyəti (1447–1449) uzun sürməmişdi. Belə ki, hələ 1428-ci ildə Batı xanın qardaşı Şeybanın nəslindən olan Əbülxeyr "Xan" elan edildikdən sonra 1431-ci ildə Gürgənci və Xarəzmi, 1447-ci ildə Seyhun çayı ətrafındakı Sığnaq şəhərindən Özkəndə qədər əraziləri öz hakimiyyəti altında birləşdirərək, "Özbək xanlığı"nı (1428–1599) yaratmışdı.

Şеybanilərin davamçıları olan Özbəklər Əbülxeyr xanın (1428–1468) başçılığı ilə hücum edərək Türküstana girmiş, Səmərqəndi Teymurlulardan almışdı. Bəlxdə üsyan edən oğlu Rüknəddin Əbdüllətifin oyununa düşən Uluqbəy Özbəklərə məğlub olaraq 1449-cu ildə edam edilmişdir.

Özbək xanlığı ilk əvvəl Cığatayların, sonra isə Teymuroğulları və nəhayət, Səfəvilərin ağır zərbələri nəticəsində parçalanmış, Xorasan Səfəvilərin, Daşkənd və ətrafı Qırğız-Qazax Türklərinin əlinə keçmiş, digər yerlərdə isə Buxara xanlığı (1599–1785), Xivə xanlığı (1512–1920), Kokand xanlığı (1710–1876) və Kaşğar-Turfan xanlığı (XV əsrin əvvəllərindən 1877-ci ilə qədər) kimi müstəqil xanlıqlar yaranmışdı.

## Həmçinin bax
* Şeybani xanlığı
Bataqlıq tısbağaları

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Orta ölçüyə malik olan və suda yaşayan tısbağalardır.

Cins 2 növə bölünür:
* 
* 

Avropa bataqlıq tısbağası (Bataqlıq tısbağası) Avropa, Qərbi Asiya və Şimali Afrika ərazilərində geniş yayılmışdır. *Emys trinacris* növü isə 2005-ci ildə Siçiliya adasında qeydə alınmışdır.

Bu cinsə (*Emys*) əvvələr 140 növ daxil idi.. Amerika bataqlıq tısbağaları əvvələr bu cinsə daxil edilsələrdə sonradan *Emydoidea* cinsinə aid edilmişdir

Onlar digər tısbağalara nisbətdə sayları kifayət qədərdir. Üstəlik qişlamanı rahat keçirirlər. Qışda yerin altında gizlənirlər. Eynən yayın isti vaxtlarıda bu addımı atırlar. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mario Bekkaria

**Mario Bekkaria** (; d. 18 iyun 1920, Sant-Ancelo Lodicano, İtaliya – ö. 22 noyabr 2003) — İtaliyalı siyasətçi, Xristian Demokratik Partiyasının rəhbərlərindən biri.

## Həyatı
1920-ci ildə Sant-Ancelo Lodicanoda anadan olmuşdur.

1969-1964-cü illərdə Sant-Ancelo Lodicano bələdiyyəsinin başçısı olmuşdur.

1968-1972-ci və 1972-1976-cü illərdə İtaliya Deputatlar Palatasının üzvü olmuşdur.

## Xatirəsi
Sant-Ancelo Lodicano bələdiyyəsində adına küçə var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Parliamentar works of Mario Bekkaria
Sant-Ancelo Lodicano

**Sant-Ancelo Lodicano** () — İtaliyanın Lombardiya regionunda şəhər. Əhalisi 13.313 nəfərdir. Milan şəhərindən 30 km cənub-cənub-qərb istiqamətində yerləşir.

## Tanınmış şəxsləri
* Mario Bekkaria – siyasətçi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Official Website of Sant'Angelo Lodigiano
Pleurosauridae

**Plevrozavr** () — Dimdikbaşlar (*Sphenodontia*) dəstəsinə aid fəsilə. Onların qalıqlarına Bavariya ərazisində aşkarlanmışdır. Əsasən Yura və Təbaşir dövrü kimi dövrlərdə yaşayırdılar.

## Taksonomiya

Fəsiləyə 3 cins və 2 növə bölünür:
* : 1 növ —  
*  — üst yura, alt təbaşir 
** 
** 

## Şəkillər


Fayl:Pleurosaurus goldfussi 3.jpg|*Pleurosaurus goldfussi*
Fayl:Pleurosaurus goldfussi 1.JPG|*Pleurosaurus goldfussi*
Fayl:Palaeopleurosaurus posidoniae.JPG|*Palaeopleurosaurus posidoniae*


## Mənbə

*  Taksоnоmiya ''Sphenodontida''  Мikko Хааrаmоnun arxivindən (*helsinki.fi/~mhaaramo*)  
*''Sphenodontida''  *paleofile.com*  

## Ədəbiyyat

* *Palmer, D.* The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals. — London: Marshall Editions, 1999. — ISBN 1-84028-152-9
"Açıq qapı" doktrinası

**"Açıq qapı" doktrinası** () — 1899-cu ildə ABŞ böyük dövlətlərdən tələb etdi ki, Çindəki nüfuz dairələrində Amerika mallarının gətirilməsi və satışına şərait yaratsınlar. Özünün iqtisadi üstünlüyünə arxalanan ABŞ bu yolla rəqiblərini Çindən sıxışdırıb çıxarmaq istəyirdi.

XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərindən ABŞ-nin Uzaq Şərq siyasətində Çin mərkəzi obyekt oldu. Amerika diplomatiyası Çinə gələcəkdə kapital qoymaqda mühüm bazar kimi baxırdı. Lakin Çin artıq digər böyük dövlətlər tərəfindən bölüşdürülüb qurtardığından belə vəziyyət ABŞ-ni təmin edə bilməzdi. Amerika diplomatiyası Çini bölüşdürən dövlətlərlə diplomatik mübarizəyə başladı. 1899-cu ildə ABŞ dövlət katibi Aleksandr Heyq Çin barəsində öz dövlətinin siyasətini açıqladı. Bu siyasət "açıq qapılar" doktrinası adını aldı. Doktrinaya görə Çində bütün millətlərin kapitalının fəaliyyəti üçün bərabər imkanlar və bərabər şərtlər yaradılmalı və Çində azad iqtisadi fəaliyyət prinsipi gözlənilməli idi. Amerika diplomatiyasının bu addımının ciddi siyasi və iqtisadi səbəbləri var idi. ABŞ özünün iqtisadi qüdrətinə arxalanaraq kapitalının köməyi ilə bütün rəqiblərini Çindən vurub çıxarmağa ümid edirdi.

## İstinadlar
Afina dəniz ittifaqı

**Afina dəniz ittifaqı və ya Afina arxesi** - Afinanın başçılığı altında qədim yunan şəhər-dövlətlərinin Delos ittifaqı əsasında e.ə. V əsrin 70-ci illərində yaranmış birlik. Yunan-İran müharibələri dövründə formal olaraq müstəqil və bərabərhüquqlu şəhər-dövlətlərin Əhəmənilər dövləti əleyhinə yaranmış birliyi idi. 

Yunanıstanda ən böyük və döyüş qabiliyyətli donanmaya malik olan Afina e.ə. 478-ci ildə ittifaqda rəhbərliyi ələ keçirdi. Afina strateqləri birgə hərbi əməliyyatlara, ittifaqın təşkilatçılıq və maliyyə funksiyalarına rəhbərliyi də öz əllərində cəmləşdirdilər. Sonralar afinalılar müttəfiq şəhərlərin daxili işlərinə qarışmağa başladılar. E.ə. 454-cü ildə ittifaqın xəzinəsi Delos adasından Afinaya köçürüldü. Ayrı-ayrı müttəfiqlərin Afinanın qəyyumluğundan xilas olmaq cəhdlərinin qarşısı yubadılmadan alınırdı. Afinalılar qarnizonlarını müttəfiqlərin ərazilərində yerləşdirməyə başladılar. Bu qarnizonlara başçılıq edən Afina müvəkkilləri - yepiskopları yerli əhalinin torpaqlarını müsadirə edib orada afinalıları yerləşdirməyə başladılar. Müttəfiqlərdən müsadirə olunmuş torpaqlarda 10 mindən artıq afinalı yerləşdirilmişdi. İlk vaxtlar xəzinəyə ödənilən könüllü üzvlük haqları sonralar Afinaya onun xalq yığıncağı tərəfindən hər müttəfiq üçün müəyyənləşdirilən xəraca çevrildi. Bütün bunlar Peloponnes müharibəsi üçün bəhanə oldu - Sparta və onun müttəfiqləri yunan şəhərlərini Afina despotizmindən xilas etmək üçün müharibəyə başladılar. Afina dəniz ittifaqı şəhərlərinin Spartanın 10 tərəfinə keçməsi Peloponnes müharibəsinin taleyini Spartanın xeyrinə həll etdi. E.ə. 404-cü ildə Afinanın məğlub olması onun möhtəşəm dəniz ittifaqı kimi ləğvinə gətirib çıxardı. Afina dəniz ittifaqının buraxılması qaliblərin məğlub afinalılara qarşı irəli sürülən ilk tələblərindən biri idi.
Hiperlipidemiya

**Hiperlipidemiya**- - qanda triqliseridlərin və xolesterinin həddindən artıq yüksək cəmləşməsidir. Lipid piyin digər adıdır. Lipidlər bədəndə asanlıqla yığılır və enerji mənbəyi kimi istifadə olunur. Xolesterin qaraciyərimizdə yediyimiz yağlı yeməklərdən əmələ gələn yağlı kimyəvi maddədir (lipid). Xolesterin qanda müəyyən miqdarda olur. Sağlam qalmağınız üçün insana bir qədər xolesterin lazımdır. Xolesterin qanda lipoproteinlər adlanan hissəciklərin bir hissəsi kimi daşınır. Triqliseridlər bədəndə olan əsas piy formasıdır. Omba, bud və ya mədə nahiyyəsində piy toplanması haqqında fikirləşdikdə, triqliseridlər haqqında fikirləşirsiniz. 
Yeməyimizin tərkibində olan triqliseridlər həzm prosesinin və yağların parçalanmasının son məhsuludur. Yediyimiz hər bir yemək - karbohidratlar, yağlar və ya zülallar - dərhal orqanizimdə istifadə olunmursa triqliseridlərə çevrilir. Onlar kürəciklərə çevrilib qanda xolesterin kimi lipoproteinlərlə daşınır. Qida qəbulu gecikən halda piy hüceyrələri (dəri altı piy hüceyrələri) triqliseridlərdən enerji mənbəyi kimi istifadə edir.   Hiperlipidemiya bir çox hallarda həddindən artıq çox çəkili və ya qeyri-sağlam qidalanan insanlarda aşkar olunur. Bu həmçinin həddindən çox spirtli içki qəbul edilməsinin nəticəsi də ola bilər. Bəzi hallarda hiperlipidemiya irsi, yəni genetik faktorlarla bağlı ola bilər. İrsi hiperlipidemiya təxminən 500 nəfərdən 1 nəfərdə hiperlipidemiyanın səbəbidir. 
Həmçinin şəkərli diabet və bir sıra digər xəstəliklər səbəbindən lipidlərin (yağların) metabolizminin pozulması da hiperlipidemiyaya səbəb ola bilər. Bu cür hallarda hiperlipidemiya ikincilidir. İkincili hiperlipidemiyaya səbəb olan xəstəliklər aşağıdakılardır:
*Qeyri-aktiv tiroid (hipotiroidizm).
*Obstruktiv sarılıq.
*Kuşinq sindromu.
*Nevrotik  anoreksiya
*Nefrotik sindrom.
*Xroniki böyrək xəstəliyi 

## İstinadlar
Aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər

**Aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər** (ing. Low Density Lipoprotein qısa olaraq LDL)- Tərkibində xolesterin olan aşağı sıxlıqlı lipoproteinlər LDL-xolesterin adlanır. Bu xolesterin ateromanın və ya qan damarının divarında kirəcin formalaşmasında əsas rol oynadığı üçün tez-tez pis xolesteroin adlandırılır. Ateroma müxtəlif ürək-damar xəstəliklərinin əsas səbəbidir. Adətən qanda xolesterinin təxminən 70%-i LDL xolesterin formasında olur, lakin faiz nisbəti insanlarda fərqli ola bilər. Ümumiyyətlə, LDL-xolesterinin (ASLP) səviyyəsi nə qədər yüksək olsa, sağlamlıq üçün daha çox risk təşkil edər. Lakin, orqanizminizdə xolesterinin səviyyəsinə bütün ürək-damar sisteminizin sağlamlığına olan riskin bir hissəsi kimi baxılmalıdır. Belə ki, yanaşı xəstəliklər (məs., şəkərli diabet, ürəyin işemik xəstəliyi, keçirilmiş infarkt və ya insult), habelə ürək-damar sisteminin mövcud vəziyyəti ilə yanaşı qanda HDL-xolesterinin səviyyəsindən asılı olaraq sağlamlığınızı qorumaq üçün fərdi LDL-xolesterin səviyyəsi fərqli ola bilər. Məsələn, şəkərli diabeti olan xəstələr üçün tövsiyə olunan LDL-xolesterinin səviyyəsi şəkrəli diabeti olmayan şəxslərlə müqayisədə daha aşağı götürülür.

**Qanda acqarnına tövsiyə olunan səviyyəsi**


Səviyyə (mg/dl) Səviyyə (mmol/L) Şərh
100 2.6	Optimum LDL xolesterolu aşağı ürək xəstəlikləri riskinə qarşılıqlıdı
100–129 2.6–3.3	Optimuma yaxın LDL
130–159	3.3–4.1 Sərhəd üstündə 
160–189	4.1–4.9	Yüksək səviyyə
190	4.9 Çok yüksək səviyyə; ən yüksək ürək xəstəlikləri riskinə qarşılıqlıdı 


## İstinadlar
Strateq

**Strateq** — Qədim Afinada sərkərdə.

E.ə. VI əsrin sonlarından hər il on strateq seçilirdi. Bu vəzifələri tutmaq hüququna yalnız ilk üç dərəcədən olan varlı və zəngin vətəndaşlar malik idilər. Strateqlər polisin (şəhərin) siyasətinə böyük təsir göstərir və onu idarə edirdilər.
Yumurta qoyan

**Yumurta qoyan** — çoxalma növü olaraq, embrion əmələ gəlməsi ana bətnindən kənarda yumurta daxilində əmələ gəlirlər. Mayalanmış yumurtalardan balalar yumurta daxilində gedən proseslər nəticəsində əmələ gəlir. Yeni balalar yumurta qabığını yararaq oradan çıxırlar. Yumurta qoymaqla çoxalan canlılara misal: cücülər, balıqlar, molyusklar, sürünənlər (böyük əksəriyyəti) və bütün quşlar yumurta ilə çoxalır. Məməlilərdən isə birdəliklilərə aid iki növ yumurta ilə çoxalır.

## Xarici keçidlər
Yena Universiteti

**Yena Universiteti** () — Almaniyanın Yena şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1558-ci ildə qoyulmuşdur.

## Xarici əlaqələri
Koimbra qrupunun üzvüdür.

## Reytinqi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Narkolepsiya

**Narkolepsiya** — Narkolepsiya (narcao-keyləşirəm, lepsis-tutma) qısamüddətli yuxu tutmalarının vaxtaşırı təkrar etməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlik.

Xəstəlik adətən gənc yaşlarda başlayır. Narkolepsiya tutması iş vaxtı, yol gedərkən, danışan zaman, yeriyərkən və hətta velosiped ilə gedərkən belə baş verə bilər. Tutma bir neçə dəqiqə davam edir. Tutma qurtardıqda xəstə özünü tamamilə sağlam hiss edir. Narkoleptik tutmada yuxu bütün iradi əzələlərin boşalması ilə müşayiət olunmur. Buna görə xəstələr yuxu tutması zamanı bir şeyə söykənərək dayana bilərlər.

Bir qrup xəstələrdə səbəbkar faktoru təyin etmək mumkun olmasa da, digər qrup xəstələrdə narkolepsiya keçirilmiş infeksiyadan (epidemik ensefalit, malyariya), kəllə – beyin travmalarından sonra ortaya çıxır. Xüsusi hallarda irsi faktorun rolu qeyd edilir. Narkolepsiyanin səbəbi hipofizin III mədəciyin şişləri, daxili hidrosefaliya ola bilər.

Narkolepsiya üçün üç əlamət : Yuxu tutmaları , katoplektik tutmalar Katapleksiya , gecə yuxusunun pozulması xarakterikdir.

## istinadlar

## Xarici keçidlər
Toledo metrostansiyası

**Toledo metrostansiyası** — Neapol metropolitenində stansiya.

## İnteryeri
Buranı gözəlləşdirən işıq panelləridir.

## Maraqlı fakt
Bu metrostansiya həmçinin dünyanın ən dərin metrostansiyalarından biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Katapleksiya

**Katapleksiya** — pasient oyanıq olarkən postural tonusun ani itməsi(atoniya) nəticəsində onun düşməsinə səbəb olur. Atoniya — hər hansı bir əzələ qrupunu əhatə edə bilər. Narkolepsiya xəstəliyi üçün səciyyəvidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nuri Sərinləndirici

**Nuri Sərinləndirici** və ya əsl adı ilə **Vüqar Nuriyev** () — Azərbaycan və Rusiya musiqiçisi; estrada müğənnisi.

## Həyatı
Nuri Sərinləndirici 1979-cu il iyun ayının 29-da Azərbaycanın Naxçıvan MSSR-in Culfa rayonunda anadan olub.

Nuri özü "Sərinləndirici" təxəllüsü haqqında demişdir:  "Naxçıvanın Culfa rayonunda doğulub böyümüşəm. Uzun illərdir Rusiyada yaşayıram. Rusiyada ən çox öz həmyerlilərimizlə sıx əlaqə və ünsiyyətdə oluruq. Orda el şənlikləri və tədbirlərdə iştirak edəndə dostlarım deyirdilər ki, Nuri gəlsin oxusun sərinləyək (gülür). Elə bundan sonra elə mənə "Sərinləndirici" deməyə başladılar. 

2017-ci ilin aprel ayında Dominikanda duet ortağı Jane Şirokih ilə ailə həyatı qurub.

## Karyerası
Ailədə musiqiçi olmamasına baxmayaraq Nuri 6 yaşından musiqiyə böyük maraq göstərib. 7 yaşında Nuri Culfa rayon musiqi məktəbinə (qarmon sinfi) daxil olub. Musiqi məktəbini bitirdikdən sonra Culfa rayonunda gənclərdən ibarət öz musiqi kollektivini yaradıb. 1995-ci ildə Bakıya gəlib və təhsilini Bakı şəhər Yasamal rayonunun 286 saylı orta məktəbində davam etdirərək, 11-ci sinfi də elə həmin məktəbdə bitirib. Məktəbdə təhsil aldığı müddət ərzində öz musiqi kolektivini yaradıb və məktəbdə konsertlərlə çıxış etməyə başlayıb.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra Türkiyəyə, İstanbul şəhərinə gedib və orada Yılmaz müzik dərslik evində (musiqi akademiyası) 2 il təhsil alıb. 1999-cu ildə Hərbi xidməti yerinə yetirmək üçün vətənə qayıdıb. Hərbi orkestrdə qulluq edib. 2001-ci ildə hərbi xidmətini başa vurub.

2002-ci ildən Rusiya Federasiyasına gedən Nuri, hal-hazırda da Moskva şəhərində yaşayır və özünün rəhbərlik etdiyi musiqi kollektivi var.

## Yaradıcılığı
Müğənni rus dilində yazılan "Ya, ya, ya" (Mən, mən, mən) adlanan mahnısını duet ortağı Jane Şirokihlə birgə ifa edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nuri Serinlendirici Ya ya ya 2015 — YouTube saytı
* Nuri Sərinləndirici 2015 — YouTube saytı
Elektroforez

**Elektroforez** ("elektro" — elektrik cərəyan və "forez" — yunan dilində "daşınma", "köçürmə" deməkdir) — Elektroforez prosesi zamanı ionlar (elektrik yükü olan atomlar) elektrik sahədə hərəkət edir. Müxtəlf kimyəvi maddələr (dərmanlar) suda ionlara parçalanır və bu ionlar elektrik cərəyanı təsirindən hərəkət edərək insanın dərisindən, selikli qişalardan orqanizmin daxilinə keçir, daha sonra isə qana və limfaya sovrularaq orqanizmin müxtəlif sahələrinə çatdırılır və orqanizmə müalicəvi təsir edir.
Müsbət yüklü hissəciklərin (kationların) elektroforezi bəzən **kataforez**, mənfi yüklü hissəciklərin (anionların) elektroforezi isə bəzən **anaforez** adlanır.

Elektroforezin elektrokinetik fenomeni ilk dəfə 1807-ci ildə Moskva Universitetində rus professorları Peter İvanoviç Straxov və Ferdinand Frederik Reuss tərəfindən müşahidə edilmiş, daimi elektrik sahəsinin tətbiqi nəticəsində suda dağılmış gil hissəciklərinin miqrasiyasına səbəb olduğunu müşahidə etmişlər.

Elektroforez laboratoriyalarda makromolekulları ölçüsünə görə ayırmaq üçün istifadə olunur. Texnika mənfi yük tətbiq edir ki, zülallar müsbət yükə doğru hərəkət etsin. Elektroforez DNT, RNT və protein analizində geniş istifadə olunur.

## İstinadlar
Asif Hüseynov

**Asif Hüseynov** () — Şabran Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.

## Həyatı
Hüseynov Asif Həbib oğlu 25 aprel 1981-ci ildə Sabirabad rayonunun Qalaqayın kəndində anadan olmuşdur.

Azərbaycan Texniki Universitetini iqtisadçı, Bakı Dövlət Universitetini hüquqşünas ixtisasları üzrə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə başladığı dövrdən ARDNŞın Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda və ARDNŞ-ın Sosial İnkişaf İdarəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 2015-ci ilin oktyabr ayının 12-dək Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Sosial İnkişaf İdarəsinin rəis müavini olmuşdur.

2015–2019-cu illərdə isə Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 aprel 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə Şabran Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.

İqtisad üzrə fəlsəfə doktorudur. Ailəlidir, üç övladı var.

## İstinadlar

## Həmçinin bax