open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zimmerius bolivianus

**Zimmerius bolivianus** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
XX əsrin böyük bir hissəsində Bolivian tyrannuleti və bir neçə digər tirannulet "Tyranniscus" cinsinə daxil edilmişdir, lakin 1977-ci ildə dərc edilmiş bir araşdırma onlar üçün hazırkı "Zimmerius" cinsini təqdim etdi.

Zimmerius bolivianus monotipik bir növdür.

Zimmerius bolivianus 10-12 sm uzunluğunda və 10-11.6 qram ağırlığındadır. Cinsiyyətlər eyni lələk quruluşuna malikdir, dişilər erkəklərdən bir qədər kiçikdir. Yetkin fərdlərin başının üst hissəsi, üzü və üst hissələri tünd zeytun rəngdədir. Qanadları əsasən tünd boz rəngdədir, örtüklər və uçuş lələkləri incə parlaq sarı-yaşıl kənarlara malikdir. Quyruğu boz zeytun rəngdədir. Boğazı ağ, döşü boz zeytundan sarımtıl zeytun rənginə qədər dəyişir, qarın və quyruq altı örtükləri isə açıq sarı rəngdədir. Yetkin fərdlərin gözü krem ağ rəngdədir, kiçik yumru qara dimdiyi var, alt çənəsi tünd qırmızı, bənövşəyi və ya boz ola bilər, ayaqları və pəncələri qara rəngdədir. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin gözləri qırmızı və ya qırmızı-qəhvəyi rəngdədir.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Zimmerius bolivianus And dağlarının şərq yamacında, Perunun cənub-mərkəzindəki Junin və şimal Ayakuço departamentlərindən Boliviyanın Koçabamba departamentinə qədər yayılmışdır. Rütubətli dağ meşələrində və bulud meşələrində, meşə daxilindəki açıq ərazilərdə və yaxınlıqdakı ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır. Peruda 1000-2600 metr yüksəklikdə, Boliviyada isə 2830 metr yüksəklikdə rast gəlinir.

Zimmerius bolivianus il boyu qalıcıdır, köç etmir.

Zimmerius bolivianus həşəratlar və kiçik meyvələrlə, xüsusilə Loranthaceae meyvələri ilə qidalanır. Tək və ya cütlər halında qidalanır və bəzən qarışıq növlərdən ibarət qidalanma dəstələrinə qoşulur. Əsasən meşə təpəsində qidalanır, fəal şəkildə hərəkət edir və oturaqda və ya qısa uçuşdan sonra qısa müddət havada asılı qalaraq qida toplayır.

Zimmerius bolivianusun çoxalma biologiyası haqqında məlumat yoxdur.

Zimmerius bolivianus səhər mahnısı "yüksələn, kədərli fleyta səsləri: hee-hee-heEEew" və çağırışı "yumşaq, aşağıya doğru sürüşən teew" şəklindədir.

## Statusu
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi" (IUCN) Zimmerius bolivianusu "Az Riskli" kimi qiymətləndirib. Geniş yayılma sahəsinə malikdir, populyasiya ölçüsü məlum deyil və azalmaqda olduğu güman edilir. Peruda kifayət qədər ümumi hesab olunur. Hər iki ölkədə qorunan ərazilərdə rast gəlinir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* https://www.hbw.com/species/bolivian-tyrannulet-zimmerius-bolivianus
Scytalopus bolivianus

**Scytalopus bolivianus** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Scytalopus bolivianus əvvəllər qırmızı-qarınlı Scytalopus femoralisin yarımnövü hesab olunurdu, lakin əsasən səsləri arasındakı fərqlərə əsasən, ayrı bir növ kimi qəbul edildi.

Scytalopus bolivianus 12 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 17-22 qram, bir dişi fərdin çəkisi isə 19,5 qramdır. Erkək fərd əsasən tünd boz rəngdədir, yan tərəfləri, quyruqaltı və kloaka ətrafı qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Başının üstündə dəyişən miqdarda ağ ləkələr var. Dişi fərd daha açıq boz rəngdədir və üst hissələri qəhvəyi rənglə örtülüdür, qarın hissəsi qara zolaqlı qəhvəyi rəngdədir. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir.

Scytalopus bolivianus Perunun cənub-şərqindəki Puno əyalətindən Boliviyanın Çukisaka departamentinə qədər olan ərazilərdə yaşayır. Rütubətli genişyarpaqlı meşələrin sıx kolluqlarında rast gəlinir. Əsas yüksəklik diapazonu 1,000-2,300 metrdir, lakin bəzi yerlərdə 2,850 metrə qədər yüksəklikdə də rast gəlinir.

Scytalopus bolivianusu qidalanma və çoxalma fenologiyası haqqında məlumat yoxdur. Mahnısı 15 saniyəyə qədər davam edən bir trildir və həyəcan çağırışı "kekekeke" kimi təsvir edilir. Dişi fərdin yüksək tonlu "brzk" səsi çıxardığı düşünülür.

## Status
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Scytalopus bolivianusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil və azalma tendensiyası göstərsə də, daha kritik bir qiymətləndirmə üçün meyarlara cavab vermir. Bəzi milli parklar və qoruqlarda rast gəlinir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Makoto Kobayaşi

**Makoto Kobayaşi** () — yapon fiziki, fizika üzrə 2008-ci il Nobel mükafatı laureatı. Zəif qarşılıqlı təsirlər nəzəriyyəsində CP-simmetriya pozulması ilə bağlı məqalənin həmmüəllifi.

## Həyat yolu
Makoto Kobayaşi 1944-cü ildə aprelin 7-də Naqoyada anadan olub. Təhsilini Naqoya Universitetində bitirmiş və 1972-ci ilin martında orada doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Sonra Kioto Universitetində, 1979-cu ildən isə Yüksək Enerji Fizikası üzrə Milli Laboratoriyada çalışmışdır.

2003-cü ildən — Hissəciklər və Nüvə Tədqiqatları İnstitutunun direktoru olub. 2008-ci ildə "Təbiətdə ən azı üç kvark ailəsinin mövcudluğunu təhmin edən simmetriya qırılmasının mənşəyini kəşf etdiklərinə görə" Toşihide Maskaua ilə birlikdə fizika üzrə Nobel mükafatı alıb. Çoxsaylı milli və beynəlxalq mükafatların laureatıdır.

## Mükafatları
* 1985-ci ildə — Yaponiya Elmlər Akademiyasının mükafatı
* 1985-ci ildə — Sakurai Mükafatı
* 1994-cü ildə — Asaxi mükafatı
* 2007-ci ildə — Hissəciklər fizikası və yüksək enerji fizikası sahəsi üzrə mükafat
* 2008-ci ildə — Mədəniyyət ordeni
* 2008-ci ildə — Fizika üzrə Nobel Mükafatı

## İstinadlar
Siyah Mənsur tayfası

**Siyah Mənsur** () — Gərus vilayətində yaşamış kürddilli tayfa. Bu tayfa XVI əsrdə, Səfəvilər hakimiyyəti dövründə öz gücünün zirvəsinə çatmışdır. Vladimir Minorski Siyah Mənsur tayfasının adını feyli, bəxtiyari, ərdəlani, çəngini, gərusi, Zəngənə və s. kimi kürd tayfalarının siyahısında qeyd etmişdir.

## Tarixi
Bu tayfa Qızılüzən çayının şimalında, Gərus vilayətində məskunlaşmış və Ənguran ətrafına qədər ərazini əhatə etmişdi. Onların əsas mərkəzi indiki Bicər şəhristanının tabeçiliyində olan Siyah Mənsur dehistanının Cəfərabad kəndi idi. Siyah Mənsur tayfası Səfəvilər dövrünün mühüm tayfalarından biri olmuşdur və Səfəvilərin ilkin dövrlərində Gerus, Azərbaycan və ölkənin bəzi digər vilayətlərində hakimiyyətə sahib olmuşdular.

İran kürd əmirləri haqqında qeyd olunur: "İran kürdlərinin əsasən üç sinfi var: Siyah Mənsur, çəngini və Zəngənə. Məşhur bir rəvayətə görə, ilk növbədə bu üç tayfa üç qardaşdan ibarət olmuş, onlar Luristan vilayətindən, bəzi rəvayətlərə görə isə Guran və Ərdəlandan gəlmişdilər. İran sələtininə xidmət etmək üçün vətənlərini tərk edərək böyük irəliləyişlər əldə etmiş, hər üç qardaş əmirlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Onların ətrafında toplanan insanlar onların adları ilə adlandırılmışdır".

Xəlil Xan Siyah Mənsur Nəhas və Siyovrulqun hökmdarı, İmamqulu Siyah Mənsur İsfərayenin hökmdarı, Rzaqulu Siyah Mənsur Qəndəharda yerləşən Ləşgərgah qəsrinin və Zəmindar vilayətinin hökmdarı, Mirzəqulu Sultan Kərşəkin hökmdarı, Dövlətyar xan Siyah Mənsur Azərbaycan, Gurus və İranın şimal-qərbindəki digər ərazilərin hökmdarı olmuşdur.

Səfəvilər dövründə DövlətyarXan Siyah Mənsur Azərbaycan və Gerusda hakimiyyət qurmuş və köçəri tayfaları birləşdirmişdi. O, bir neçə dəfə ]Şah Abbasın qoşunlarını məğlubiyyətə uğratmışdı, lakin Şah Abbas tərəfindən ələ keçirildikdən sonra şah onların yenidən birləşməsi və ya potensial üsyanın qarşısını almaq məqsədilə onları bir-birindən ayırmış, az sayda insanı öz əsas vətənləri olan Gerusun Siyah Mənsur ərazisinə yerləşdirmiş, qalanlarını isə Vəramin, Xovar və Xorasana köçürmüşdü. Xorasanda Siyah Mənsur tayfasının yerləşdiyi yerlərdən biri Siyah Mənsur çeşməsi adlı bir yer idi ki, bu, Xorasandakı Siyah Mənsur kürdlərinin maldarlıq mərkəzi olmuşdur. Bu ərazi sonradan keçmiş Sovet İttifaqının torpaqlarına daxil olmuşdur.

## İstinadlar
Cyclopsitta gulielmitertii

**Cyclopsitta gulielmitertii** (*Mavi alın əncir tutuquşusu*) — "Psittaculidae" fəsiləsinə aid olan bir tutuquşu növü. Yeni Qvineyanın Salavati adası və Çendravasix yarımadasında rast gəlinir. Təbii yaşayış yeri subtropik və ya tropik rütubətli düzənlik meşələridir.

## Taksonomiya və sistematika

"Cyclopsitta gulielmitertii" "Cyclopsitta" cinsindəki dörd növdən biridir. "Cins adı "Cyclopsitta" mifik Sikloplardan və müasir Latınca "psitta" (tutuquşu) sözündən götürülmüşdür. Xüsusi epitet "gulielmitertii" Niderland kralı III Vilhelm şərəfinə verilmişdir və Orta Latınca "Guilelmus" (Vilhelm) və Latınca "tertius" (üçüncü) sözlərindən törəmişdir. Növ üçün alternativ adlar arasında "Vilhelm əncir tutuquşusu" və "Hollandiya kralı əncir tutuquşusu" da var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cacatua ophthalmica

**Cacatua ophthalmica** () — kakadu növü. Əsasən ağ rəngli, təxminən 50 sm uzunluğunda, hərəkətli kəkilli, qara dimdiyi və hər bir gözün ətrafında lələksiz dəridən ibarət açıq mavi halqası, həcmi isə böyük olur. Bu xüsusiyyət növə adını verir.

## Təsvir

"Cacatua ophthalmica" təxminən 50 sm uzunluğunda, əsasən ağ rəngli, dik duran sarı və ağ kəkilli, qara dimdiyi, tünd boz ayaqları və hər bir gözün ətrafında lələksiz dəridən ibarət açıq mavi halqası olan, bir kakadudur. Erkək və dişi fərdlər görünüşcə çox oxşardır. Bəzi erkəklərin tünd qəhvəyi gözləri, bəzi dişilərin isə qırmızımtıl-qəhvəyi gözləri ola bilər, lakin bu kiçik fərq həmişə cins göstəricisi kimi etibarlı deyil. "Cacatua ophthalmica"  tez-tez sarıkəkilli və kükürd-kəkilli kakadularla qarışdırılır, lakin onun daha yuvarlaq kəkili və frontal hissədə daha çox ağ rəngi var, həmçinin göz halqası daha parlaq mavi rəngdədir. "Cacatua ophthalmica", 4 yaşında tam yetkinliyə çatır və orta hesabla 50 il yaşayır. "Cacatua ophthalmica"lar tələbkar, lakin əla ev heyvanları kimi tanınır. Bu quş, bəziləri tərəfindən ən dostcanlı və sevgi dolu kakadu növü kimi qəbul edilir. Ev bacarıqları arasında, sahiblərini təqlid etmək, sevdiyi insanların arxasında uzanmaq və oyun sevgisi var. Qarşılıqlı əlaqə qabiliyyətləri səbəbiylə bu ev heyvanları, olduqca çox diqqət tələb edir. Qarşılıqlı əlaqənin olmaması quşun özünə zərər verməsinə, o cümlədən lələklərini yolmasına səbəb ola bilər.

## Həmçinin bax
* Cacatua citrinocristata 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Alcedo meninting

**Alcedo meninting** (*Maviqulaq balıqçıl*) — Asiyada, Hindistan yarımqitəsindən, Cənub-Şərqi Asiyaya qədər yayılmış bir balıqçıl növü.

## Təsvir

Bu 16 sm uzunluğunda balıqçıl, adi balıqçıla ("Alcedo atthis") çox bənzəyir, lakin mavi qulaq örtükləri, daha tünd və daha intensiv kobalt-mavi üst hissələri və daha zəngin qırmızımtıl alt hissələri ilə fərqlənir. Cavan maviqulaq balıqçılların qulaq örtükləri adi balıqçıl kimi qırmızımtıldır, lakin adətən boğaz və yuxarı sinədə bəzi ləkələr var ki, bu da quş yetkinlik yaşına çatdıqda yox olur. Cavan quşların dimdiyi qırmızımtıldır və ağ ucları var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Psilopogon cyanotis

**Psilopogon cyanotis** (*Maviqulaq barbet*) — "Megalaimidae" fəsiləsinə aid olan və Cənub-Şərqi Asiyanın materik hissəsində yayılmış bir barbet növü. Geniş yayılması və sabit populyasiyası səbəbiylə "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı"nın (IUCN) Qırmızı Siyahısında "az riskli" kimi qiymətləndirilir.

## Təsvir

"Psilopogon cyanotis"in lələkləri yaşıldır və yanaqlarında qırmızı ləkələr var. Boğazı və qulaq örtükləri mavi rəngdədir. Boğaz və sinə arasında qara zolaq uzanır. Uzunluğu 16-17 sm-dir. Bu, qısa boyun, böyük baş və qısa quyruğu olan yumru bir quşdur. Dimdiyi tünd rəngdədir. Yetkin erkəyin alnı qaradır. Dişinin baş naxışı daha solğundur və qulaq örtüklərinin üstündə və altında olan ləkələr daha narıncı çalarlıdır. Cavan fərdlərin başı yaşıldır, qulaq örtükləri və boğazında bir qədər mavi rəng var. Erkəyin ərazi çağırışı təkrarlanan yüksək "ko-turr" səsidir. Digər çağırışlara "polis fiti" adlanan fit daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ABŞ-nin şərq sahili

**ABŞ-nin şərq sahili** — Amerika Birləşmiş Ştatlarının şərq sahilində, Atlantik okeanı ilə həmsərhəd olan bir sahil regionudur. Atlantik okeanının sahil xətləri boyunca yerləşən ştatlar şimaldan cənub istiqamətində Men, Nyu-Hempşir, Massaçusets, Rod-Aylend, Konnektikut, Nyu-York, Nyu-Cersi, Delaver, Merilend, Virciniya, Şimali Karolina, Cənubi Karolina, Corciya və Floridadır. 

Şərq sahilində yerləşən ştatların əksəriyyəti On üç koloniyanı təşkil etmişdirlər. Bu ştatlara əlavə olaraq bəzən, Vaşinqton Vermont və Virciniya da daxil edilir.

Şərq sahilinin 2010-cu ildəki əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə əsasən əhalisi 112.642.503 nəfər təşkil etmişdir ki, bu da öz növbəsində ölkə əhalisinin 36%-i deməkdir. Bu sahilyanı ərazilər ABŞ-nin ən sıx məskunlaşmış sahilyanı ərazisidir.

## İstinadlar
Prioniturus discurus

**Prioniturus discurus** (*Mavi tac raketquyruq*) — Filippinə endemik olan bir tutuquşu növü.

## Təsvir və taksonomiya

"EBird" bu quşu belə təsvir edir: "Düzənlikdən dağətəyi ərazilərə qədər olan meşələrdə yaşayan, orta ölçülü bir tutuquşu. İki mərkəzi quyruq lələyinin uzadılmış şaftları, raket formasında bitir. Ümumi rəngi yaşıldır, arxası daha tünd, alt hissələri daha açıqdır, başı daha tünd yaşıl və mavi tacı var. Mindanao raketquyruğu ilə üst-üstə düşür, lakin daha parlaq yaşıl arxası var, yanaqlarında mavi rəng yoxdur və daha aşağı yüksəkliklərdə tapılır. Səsi metalik cırıltılı səslərdən ibarətdir, yaşıl raketquyruğun səsinə bənzəyir, lakin daha kobuddur." Əvvəllər Mindoro raketquyruğu və Mavi-başlıq raketquyruğu ilə eyni növ kimi qəbul edilsə də, molekulyar tədqiqatlar nəticəsində, fərqli bir növ olduğu sübut edilmişdir və başında mavi rəngin miqdarı və yerləşməsi ilə fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thectocercus acuticaudatus

**Thectocercus acuticaudatus** (*Mavi tac tutuquşu*) — Həmçinin mavi tac konur və ya itiquyruq konur kimi tanınan, Cənubi Amerikanın böyük hissələrində, şərqi Kolumbiyadan, Karib hövzəsinin cənubundakı Kürasao adasına və Argentinanın şimal regionuna qədər yayılmış, kiçik yaşıl Neotropik tutuquşu növü. Onlar savanna tipli yaşayış yerlərində, meşəlik və meşə kənarlarında yaşayır, lakin Amazon kimi sıx rütubətli meşələrdən qaçır.

## Təsvir

"Thectocercus acuticaudatus" orta ölçülü bir quşdur, təxminən 37 sm uzunluğunda və 140-190 qram çəkiyə malikdir. Mavi-taclar baş ətrafında qırmızı rənglə doğulur, lakin əsasən yaşıldır, nominativ yarımnövdə alın, tac, yanaq və qulaqlarda tünd mavi rəng var, digər yarımnövlərdə isə daha az mavi rəng mövcuddur. Hər bir gözün ətrafında ağ lələksiz dəri halqası var, lakin vəhşi "T. acuticaudata neumanni" yarımnövündə bu halqa, parlaq narıncı-sarı rəngdədir. Sinə lələkləri də mavi çalarlı ola bilər, lakin adətən yaşıl və ya sarımtıl-yaşıldır. Qapalı qanadların rəngi, bədənin rənginə uyğundur, açıq qanadlar isə mavi-qəhvəyi rəngdədir və xarici uçuş lələklərində şabalıdı rəng alır. Quyruq lələkləri üstdən yaşıl, altdan tünd qırmızı-qəhvəyi rəngdədir və tam spektr işığı altında parlaq narıncı və qırmızı rənglərə çalır. Ayaqları çəhrayı-qəhvəyi rəngdədir və boz-qəhvəyi dırnaqları var. Üst çənə buğu rəngindədir və iynə kimi iti, boz-qara uca qədər incəlir. Cənub və qərb nominativ və "neumanni" yarımnövlərində cavan fərdlərin alt çənəsi buğu rəngindədir və quşun ikinci ilinə qədər boz-qaraya çevrilir. Qalan şərq, mərkəz və şimal yarımnövləri isə alt çənəni yetkinlikdə də buğu rəngində saxlayır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Erythrura trichroa

**Erythrura trichroa** (*Maviüzlü tutuquşu ispinozu*) — Şimal-şərqi Avstraliya, şərqi İndoneziya, Papua-Yeni Qvineya, Solomon adaları, Vanuatu və Yeni Kaledoniyada rast gəlinən quş növü.

## Təsvir

"Erythrura trichroa"nın erkəkləri, açıq sarı-yaşıldan tünd mavi-yaşıla qədər dəyişən rənglərə malikdir. Alın və üzlərində tünd mavi lələklər var, quyruqları isə ümumiyyətlə qırmızı və ya paslı qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Uzunluqları adətən 13 sm-dir. Dişilər isə, daha az parlaq mavi rəngdədir və bir qədər kiçik, daha yumru başlıdır. Kvinslenddə tapılan quşlar arasında lələk rənglərində, dimdiyin formasında və ya genetik tərkibində əhəmiyyətli fərq yoxdur. Bu, köçəri davranışlar və davamlı gen axını ilə əlaqələndirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pterorhinus courtoisi

**Pterorhinus courtoisi** (*Mavi taclı qarğa quşu*) və ya *Courtoisin qarğa quşu* — "Leiothrichidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Ümumi məlumat

Hazırda yalnız Çinin Szyansi əyalətində tapılır. Təhlükə altında olan bu növ, yaxın zamana qədər ümumiyyətlə sarıboğaz qarğa quşunun yarımnövü kimi qəbul edilirdi, lakin sarıboğaz qarğa quşunun tacı açıq boz (mavi deyil) rəngdədir.

## Status

Bu quş, 2006-cı il "IUCN Qırmızı Siyahısı"nda səhvən ən az riskli növ kimi siyahıya alınmışdır. Əslində isə, ən azından vəhşi təbiətdə, nəslinin kəsilməsinə yaxın olduğu üçün 2007-ci il "Qırmızı Siyahı"sında vəziyyəti "kritik təhlükə altında" olaraq düzəldilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Loriculus galgulus

**Loriculus galgulus** (*Mavi tac asma tutuquşu*) — Cənubi Birma və Tailand, Malayziya, Sinqapur və İndoneziyada (Sumatra, Yava, Kalimantan) yayılmış bir tutuquşu növü.

## Təsvir

"Loriculus galgulus"un lələkləri yaşıldır və yetkin fərdlərin dimdiyi qaradır. Erkək və dişi fərdlər arasında cinsi dimorfizm mövcuddur. Yetkin erkəklərin başında xarakterik mavi "tac" ləkəsi və boğazında qırmızı ləkə, həmçinin sarı alt bel ilə əhatə olunmuş qırmızı sağrı var. Yetkin dişilərin lələkləri erkəklərə nisbətən daha solğun yaşıl rəngdədir, onların boğazında qırmızı ləkə yoxdur, başlarında mavi tac daha az görünür və ya tamamilə yoxdur, alt belində sarı lələklər yoxdur. Cavan fərdlərin lələkləri solğun yaşıldır, onların da başında mavi tac ləkəsi ya azdır, ya da yoxdur, dimdikləri isə açıq rəngdədir. Bu quşların uçuş zamanı çıxardıqları səslər kəskin və cırıltılıdır. Sürülər halında uçarkən səslər tez və zəngli ola bilər. Qidalanarkən isə kəskin iki hecalı çağırışlar çıxarırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chlorestes notata

**Chlorestes notata** (*Mavi çənəli safir*) və ya *mavi çənəli zümrüd* — Kolumbiyadan cənuba və şərqə doğru Qvianalar, Trinidad və Tobaqo, Peru və Braziliyaya qədər yayılmış bir kolibri növü.

## Təsvir

"Chlorestes notata" 8,9 sm (3,5 düym) uzunluğunda və 3,8 q  çəkisindədir. Dimdiyi nisbətən düz olub, üst çənəsi qara, alt çənəsi isə qırmızımtıldır. Erkək fərdlərin əsasən yaşıl lələkləri var, üst hissəsi daha tünd rəngdədir, ağ budaqları, çəltikli metalik mavi quyruğu və mavi üst boğazı var. Dişi fərdlər isə erkəklərdən fərqli olaraq yaşıl ləkəli ağ alt hissəyə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Salam, sinema

**Salam, sinema** () — Muhsin Mahmelbafın rejissorluğunu etdiyi 1995-ci ilin İran filmi. Film 1995-ci ildə Kann Film Festivalında "Un Certain Regard" bölməsində nümayiş olunub. O, kinematoqrafiyanın 100 illiyi münasibətilə çəkilib. 1895-ci il kino sənayesinin əyləncə vasitəsi kimi debüt ili və Lümyer qardaşlarının ilk filmlərinin nümayiş ili hesab olunur.

Sənədli film üslubunda çəkilmiş bu film Şahrdad Rohaninin "Bahar rəqsi" musiqisi ilə başlayır və bir studiyanın qarşısında toplaşan böyük bir izdihamı göstərir. Filmdə Mahmelbaf qəzetlərdə elan verərək 100 aktyor axtardığını bildirir, lakin müsahibəyə minlərlə insan gəlib. Film müxtəlif insanların sınaq çəkilişlərinə qatılmasını və hər birinin filmdə oynamaq istəklərinin səbəbini izah etməsini göstərməklə davam edir.

## Hekayəsi
Məşhur İran rejissoru Muhsin Mahmelbaf kino sənayesinin 100 illiyinin qeyd olunması üçün film çəkməyi planlaşdırır. O, yüz aktyor işə götürmək məqsədilə qəzetdə elan yerləşdirir. Bunun üçün o 1000 müraciət forması hazırlamışdı, lakin müsahibəyə 5000 insan gəlir. Nəticədə müraciət edənlərin bir-birinin üstündən keçilib yaralanması ilə nəticələnən iğtişaş baş verir. Muhsin Mahmelbaf kameranın qarşısında onlarca kişi və qadını sınaqdan keçirir; onların bəzən gülməli, bəzən isə ürəkdağlayan açıqlamaları İranda həyatın reallığını üzə çıxarır. Beləliklə, rejissor bizə normalda eşidilməyən və görünməyən intellektuallar, tələbələr, uşaqlar və ən çox da qadınları görmək və anlamaq imkanı verir. Bu, kino kimi sənətin İran kimi ölkələrdə nə qədər həyati önəmli olduğunu bir daha göstərir.

## Rollarda
* M. H. Muxtaryan - Öz rolunda
* Mirhadi Tayebi - Öz rolunda
* Azadə Zənganə - Öz rolunda
* Muharrəm Zeynalzadə - Öz rolunda
## İstinadlar
Balıkesir zəlzələsi (2025)

**Balıkesir zəlzələsi** — 10 avqust 2025-ci ildə Türkiyənin Balıkesir şəhərində 6,1 maqnitudalı zəlzələ.

Yeraltı təkanların miqyası güclü olub. İstanbul, Trakya və İzmir şəhərlərində də hiss edilib.

Zəlzələ ocağı 11 kilometr dərinlikdə yerləşib. Təxminən 20 saniyə davam edib.

## İstinadlar
Tangara cyanotis

**Tangara cyanotis** — Thraupidae yarımfəsiləsinə aid quş növü. Boliviya, Kolumbiya, Ekvador və Peruda rast gəlinir. Təbii yaşayış mühiti subtropik və ya tropik rütubətli dağ meşələridir.
## Ümumi məlumat

Tangara cyanotis ilk dəfə 1858-ci ildə Filip Sklater tərəfindən "Calliste cyanotis" adı ilə təsvir edilmişdir. Təsvir "M. Verreaux" tərəfindən müəyyən edilmiş nümunəyə əsaslanır. "Tangara" cins adı Tupi dilində "rəqqas" mənasını verən "tangara" sözündən götürülmüşdür. "Cyanotis" xüsusi epiteti isə qədim yunan dilində "tünd mavi" mənasını verən "kuanos" və "qulaqlı" mənasını verən "otis" sözlərindən ibarətdir. Maviqaş tanagra "Beynəlxalq Ornitoloqlar İttifaqı" (IOC) tərəfindən təyin edilmiş rəsmi ümumi adıdır.

Tangara cyanotis "Tangara" cinsindəki 27 növdən biridir. Bu cins daxilində o, qızıltac tanagrası və metal-yaşıl tanagra ilə birlikdə bir növ qrupunda yerləşir. DNT məlumatları göstərir ki, Tangara cyanotis digər iki növlə yaxın qohum deyil, lakin maviqaş tanagrası və metal-yaşıl tanagranın qardaş növlər olduğu ehtimal edilir.

Tangara cyanotisin iki yarımnövləri mövcuddur:

* "T. c. lutleyi" (Hellmayr, 1917): Kolumbiyanın cənubundan Ekvador və Perua qədər rast gəlinir. Nominativ yarımnövdən fərqli olaraq qara arxa və qulaq örtüklərinə malikdir.
* "T. c. cyanotis" (Sclater, PL, 1858): Bu nominativ yarımnöv Boliviya və Perunun cənub-şərqində rast gəlinir.

## Status
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Scytalopus bolivianusu "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil və azalma tendensiyası göstərsə də, daha kritik bir qiymətləndirmə üçün meyarlara cavab vermir. Bəzi milli parklar və qoruqlarda rast gəlinir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Cyornis herioti

**Cyornis herioti** — Milçəkqapanlar yarımfəsiləsinə aid quş növü. Bu növ yalnız Filippinin şimal və mərkəzi Luzon bölgələrində yayılmışdır. Onun təbii yaşayış mühiti tropik rütubətli aşağı ərazilərin meşələridir. Cyornis camarinensis əvvəllər bu növün yarımnövü hesab olunurdu.
## Ümumi məlumat
Cyornis herioti Filippinin şimal və mərkəzi ərazilərində dağətəyi zonlara qədər olan meşə alt qatlarında yaşayır. Erkək fərdin tünd göy boğazı, döşü və üst hissələri, qaraya çalan üzü və açıq göy alın və qaş xətti var. Dişi fərdin qəhveyi arxası, qırmızımtıl qanadları və quyruğu, boz başı, narıncı boğazı və açıq rəngli qaş xətti var. Erkək fərd bir qədər "göy və ağ milçəkqapan"a bənzəyir, lakin mavi-döş mavi milçəkqapanın narıncı kənarlı ağ qarın hissəsi var. Dişi fərd isə "Mugimaki" dişisinə bənzəyir, lakin boz başa malikdir. Mahnısı yüksək tonlu, kəskin bir "tsiiiiiiiii!" səsi ilə başlayır və ardınca müxtəlif aşağı tonlu notlarla davam edir."

Bu növ əvvəllər Cənubi Luzonda yayılmış "qırmızı-döş mavi milçəkqapan" ilə eyni növ hesab olunurdu. Lakin erkək fərdlərin mavi döş xüsusiyyətinə əsaslanaraq ayrı bir növ kimi təsnif edildi. "Qırmızı-döş mavi milçəkqapan" son dərəcə nadir bir quş olduğundan və nümunələri çox az olduğundan, bu iki növün dişi fərdləri arasındakı fərqlər yaxşı başa düşülmür.

Bu növ haqqında məlumatlar azdır. Nümunələrin mədə tərkibində həşərat qalıqları aşkar edilmişdir. Bu növ meşə alt qatında, yerə yaxın məsafədə qidalanır. Son dərəcə tənqid edilməz bir quşdur və adətən tək və ya cüt halda olur. Onun dəqiq çoxalma mövsümü hələ də məlum deyil. Erkək fərdlərin may-iyul aylarında böyümüş testislərlə çoxalma vəziyyətində olduğu müşahidə edilmişdir. Cavan fərdlər aprel-may aylarında görülmüşdür. Yeganə qeydə alınmış yuva may ayında bir axın boyunca qayanın üzərindəki dayaz oyuqda tapılmışdır. Bu yuva qab şəklində olub, qıjı ilə döşənmiş və xarici təbəqəsi mamırla örtülmüşdür. Yuvada 3 yumurta var idi.

Bu növün təbii yaşayış mühiti, 1,200 metr yüksəkliyə qədər olan tropik rütubətli aşağı ərazilərin meşələridir. Adətən aşağı ərazilərdə, dağətəyi meşələrdə və bambukla zəngin meşələrdə rast gəlinir.

## Statusu
"IUCN Qırmızı Siyahı" bu növü "təhlükəyə yaxın" kimi təsnif edib. Əsas təhlükələr arasında meşələrin odun, mədən və kənd təsərrüfatı üçün qırılması nəticəsində yaşayış mühitinin itirilməsi durur. Bu quş üçün xüsusi mühafizə tədbirləri məlum deyil, lakin o, digər Şimali Luzon növlərinin, məsələn, "Kritik Təhlükə Altında" olan "Isabela sarıquşu"nun qorunmasından dolayı yolla faydalanacaq. "Isabela sarıquşu"nun əsas yaşayış yeri olan Baggao bölgəsinin, qorunan ərazi kimi təyin edilməsi təklif edilir və bu, Cyornis herioti üçün də əsas yaşayış mühitini qoruyacaq.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Halcyon malimbica

**Halcyon malimbica** — Balıqcıllar yarımfəsiləsinə aid quş növü. Afrikanın Ekvatorial ərazisi üzrə geniş yayılmış Halcyon malimbica əsasən yerli quşdur, lakin quraq mövsümdə quru savanna ərazilərindən daha rütubətli yaşayış mühitlərinə doğru geri çəkilməsi ilə diqqət çəkir.
## Ümumi məlumat
Halcyon malimbica 25 sm uzunluğunda böyük balıqcıllar növüdür. Yetkin fərdlərin parlaq göy başı, arxası, qanad hissəsi və quyruğu var. Alt hissələri ağdır, lakin göy rəngli döş zolağına malikdir. Çiyin hissələri qaradır. Halcyon malimbicanın uçuşu sürətli və düz xətlidir. Böyük dimdiyinin üst çənəsi qırmızı, alt çənəsi isə qaradır. Ayaqları parlaq qırmızı rəngdədir. Cinslər oxşardır, lakin cavan fərdlər yetkinlərdən daha solğun rənglidir.

Halcyon malimbica müxtəlif yaxşı meşəli yaşayış mühitlərində rast gəlinən bir növdür.

O, qidalanarkən dərin kölgəli yerlərdə sakitcə oturur. Əraziyə bağlıdır, lakin ehtiyatlıdır. Bu növ əsasən böyük həşəratlar, buğumayaqlılar, balıqlar və qurbağalarla qidalanır, həmçinin "Yağ Palması"nın meyvəsini də yeyir.

Onun cəlbedici bir nümayişi var: qanadlarını açaraq, ağ rəngli daxili hissələrini göstərir. Yuva, ağac termiti yuvasında açılmış bir deşikdir. Adətən, bir yuvada iki yumru, ağ yumurta olur.

Halcyon malimbicanın dörd yarımnövü məlumdur:
* "H. m. malimbica": Kamerundan Uqandaya və Zambiyaya qədər olan çay boyu meşələrdə yayılıb.
* "H. m. forbesi": Syerra-Leonedən Şərqi Nigeriyaya və Qərbi Kamerunun ən qərb nöqtəsinə qədər, yəni, Bioko adasına yayılıb.
* "H. m. torquata": Cənubi Seneqal və Qvineya-Bisaudan, Qərbi Malinin ən qərb nöqtəsinə qədər yayılıb.
* "H. m. dryas": San-Tome və Prinsipi ərzsilərində yayılıb.

## Status
"Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı" (IUCN) Halcyon malimbica "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirib. Populyasiya ölçüsü məlum deyil və azalma tendensiyası göstərsə də, daha kritik bir qiymətləndirmə üçün meyarlara cavab vermir. Bəzi milli parklar və qoruqlarda rast gəlinir.
## Qalereya

File:Halcyon2Keulemans.jpg|1892-ci il ilyustrasiyasında Halcyon malimbicanın baş hissəsi
File:Blue-breasted kingfisher (Halcyon malimbica dryas).jpg|Halcyon malimbica


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Colin Harrison & Alan Greensmith: *Vögel*. DK Naturbibliothek, ISBN 3-8310-0785-3

## Xarici keçidlər
Merops variegata

**Merops variegata** — Qızlarquşular yarımfəsiləsinə aid quş növü. 
## Ümumi məlumat
Merops variegata "Meropidae" ailəsinin üzvüdür. Bu ailənin bütün üzvləri görünüşcə oxşardır və əsasən "Hymenoptera" dəstəsindən olan həşəratlarla qidalanır. Merops variegata "Merops variegatus", "Meropidae" ailəsinin bir sıra fiziki xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir. Onun nisbətən böyük başı, qısa boynu, parlaq lələkləri, uzun əyri və incə dimdiyi və geniş qara göz zolağı var. M. variegatus 20-26 qram çəkiyə və 18-21 sm uzunluğa malikdir. Əsasən yaşıl rəngli bir quşdur, yaşıl tacı, yaşıl üst hissələri və açıq yaşıl-sarı alt hissələri var.

Qanadlarının əsas lələkləri qırmızımtıl, ikinci dərəcəli lələkləri isə yaşıl rəngdədir və qara ucları var. Ümumilikdə qanadlarının ucları yuvarlaqdır, "Meropidae" ailəsinin köçəri növlərinin qanad ucları isə itidir. Quyruğunda on iki quyruq lələyi var, xarici lələklər qırmızımtıl, mərkəzi lələklər isə yaşıl rəngdədir. Quyruğunun alt hissəsində qara zolaq və ağ ucluq var. Bundan əlavə, quyruğu yüngül V formasındadır və ailənin digər üzvlərində olan quyruq "tellerləri" yoxdur. Mavi-döş arıyeyənin başı ailənin digər üzvlərindən bir sıra xüsusiyyətlərlə fərqlənir. Qara göz zolağının üstündə mavi zolaq, narıncı-qırmızı iris, ağ yanaq və parlaq sarı boğazı var.

Merops variegataya Anqola, Zambiya, Tanzaniya, Uqanda, Konqo Demokratik Respublikası, Nigeriya və Kamerun kimi bir çox Mərkəzi Afrika ölkələrində rast gəlinir. Bu ölkələrdə onlar göl sahillərindən tutmuş Konqo çayı hövzəsinin sərhədlərindəki savanna otlaqlarına qədər müxtəlif yaşayış yerlərində məskunlaşıblar. Həmçinin bataqlıqlarda, otlu yamaclarında və papirus yataqlarında da qeydə alınıb. Lakin bu növ adətən açıq və rütubətli yaşayış yerləri ilə əlaqələndirilir.

Bu növün oturma mahnısı qısa trillərdən ibarətdir: "pip", "tup-tup" və "trrip". Cütləşmə mahnısı isə daha genişdir: "turrp p’ti p’ti p’ti".

"Meros" cinsinin üzvləri "Meropidae" ailəsinin digər üzvlərindən fərqli olaraq əsasən Hymenoptera dəstəsindən olan həşəratlarla qidalanır. Merops variegatanın qidasına müxtəlif həşərat növləri daxildir. Lakin qidanın böyük hissəsini bal arıları, çiçək arıları və Halictid arıları təşkil edir. Qalan hissəsi isə milçəklər, böcəklər, yarımsərtqanadlılar, çəyirtkələr və kəpənəklərlə tamamlanır.

Merops variegatanın cütləşmə dövrü coğrafi yerləşməsindən asılı olaraq fərqli vaxtlarda baş verir. Şimal ərazilərində çoxalma fevral-mart aylarında, şərqdə oktyabr-dekabr aylarında, cənubda sentyabr-oktyabr aylarında, qərbdə isə avqust-sentyabr aylarında baş verir. Yuvalar otlu yamaclarda və ya eroziyaya uğramış göl sahillərində qazılır. Yuva 45-75 sm uzunluğunda bir tuneldən ibarətdir və 17-70 x 18-22 sm ölçülü yumurta kamerasına aparır. Yumurtalar inkubasiya zamanı döşənilməmiş yumurta kamerasında saxlanılır.

## Statusu
"IUCN Qırmızı Siyahı" bu növü təhlükə altında olmayan növ kimi təsnif edib.
## Qalereya

Blue-breasted Bee-eater RWD4.jpg
MelittophagusVariegatusGronvold.jpg
Merops variegatus 1832.jpg
Merops variegatus lafresnayii 1849.jpg


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Greeting call of perched birds
Todiramphus nigrocyaneus

**Todiramphus nigrocyaneus** — Balıqcıllar yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Todiramphus nigrocyaneus orta ölçülü quşdur. Əsasən sahil mangrovları və meşəli axarların aşağı ərazilərində yaşayır. Yeni Qvineya və Salavati, Batanta və Yapen adalarında rast gəlinir. Bu növ nadir hesab olunur (baxmayaraq ki, Papua-Yeni Qvineyada daha çox yayılmış ola bilər) və populyasiyası azalma tendensiyası göstərir. Əsas təhlükələr arasında aşağı ərazilərdəki bataqlaq meşələrinin qırılması və su keyfiyyətinin azalması yer alır.

Todiramphus nigrocyaneus 23 sm uzunluğa və 51-57 qram arasında çəkiyə malikdir. Qara üz, göy baş və parlaq ağ boğaz, bu növün xarakterik xüsusiyyətləridir. Erkək fərdlərin alt hissələri coğrafi baxımdan fərqlənir, bəzilərinin qırmızımtıl və ya tünd qarın hissəsi və ağ aypara formasında ləkəsi olur. Dişi fərdlərin qarın hissəsi ağ rənglidir. Bu quş alt meşə qatında oturaraq, balıq və xərçəng kimi ovlarını gözləyir. Onu görmək çox çətindir. Todiramphus nigrocyaneus mavi balıqcıla bənzəyir, lakin mavi-qara balıqcıl xeyli böyükdür və tünd döş və ya döş zolağına malikdir. Səsi qısa, burundan gələn bir sıra fərqli səslərdən ibarətdir. "Weeh-wiwiwi!", bu səs əvvəlcə uzun, yüksələn bir notla başlayır, sonra isə qısa və enən notlarla davam edir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
Epimachus meyeri

**Epimachus meyeri** — Cənnət quşları yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Epimachus meyeri Yeni Qvineyanın dağ meşələri üçün endemikdir.

Görünüşü yaxın qohumu olan və daha böyük olan Epimachus fastosusa bənzəyir. Bu iki böyük oraqdimdik növünün qarşılaşdığı ərazilərdə Epimachus meyeri daha yüksək yüksəkliklərdə digər növü əvəz edir. Onun əsas qidası meyvələr, buğumayaqlılar və kiçik heyvanlardan ibarətdir. Erkək fərd staccato, partlayışa bənzər bir çağırış səsi çıxarır, bu da avtomatik silah atəşinə bənzəyir.

Epimachus meyeri "Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı"nın (IUCN) Təhlükə Altında Olan Növlərin Qırmızı Siyahısında "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kimi qiymətləndirilir. CITES-in Əlavə II siyahısında yer alır.

Epimachus meyeri dişi nümunəsi 1884-cü ildə alman kolleksiyaçısı Karl Hunstein tərəfindən Yeni Qvineyada toplanmışdır. Bu nümunə 1886-cı ildə alman təbiətşünasları Otto Finş və Adolf Bernard Meyer tərəfindən hazırkı binomial adı olan "Epimachus meyeri" adı ilə təsvir edilmişdir. Cins adı qədim yunan dilində "döyüş üçün təchiz edilmiş" mənasını verən επιμαχος (epimakhos) sözündən gəlir. Xüsusi epitet "meyeri" təsvirin müəlliflərindən biri olan Meyerin şərəfinə verilmişdir. Bir neçə yarımnöv təsvir edilsə də, bunlar artıq tanınmır və qəhvəyi oraqdimdik monotipik növ kimi qəbul edilir.

Qəhvəyi oraqdimdik böyük bir quşdur, uzunluğu 96 sm-ə qədər çatır, tünd mavi və yaşıl rəngdədir, yüksək parlaq lələklərə, oraq şəkilli dimdiyə, açıq mavi gözlərə və qəhvəyi alt hissələrə malikdir. Erkək fərd arxa tərəfinin yanlarında bəzək lələkləri və yerli əhali tərəfindən yüksək qiymətləndirilən nəhəng qılınc şəkilli mərkəzi quyruq lələkləri ilə bəzədilmişdir. Dişi fərd qırmızı-qəhvəyi rəngdədir və alt hissələri qara zolaqlıdır.

## Qalereya

Epimachus meyeri -Papua New Guinea-8.jpg|Dişi Epimachus meyeri
Epimachus meyeri -Papua New Guinea -male-8.jpg|Erkək Epimachus meyeri


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BirdLife Species Factsheet 
* Song Brown Sicklebill
Macronus striaticeps

**Macronus striaticeps** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Macronus striaticepsə yalnız Filippin ərazisində rast gəlinir. Təbii yaşayış yerləri tropik yaşıl meşə və ya tropik dağ meşələridir. Macronus striaticeps meşə və kollar arasında yaşayan kiçik bir quşdur. Dağların orta yüksəkliklərindən aşağı bölgələrə qədər rast gəlinir. Arxası, qanadları və quyruğu qırmızımtıl-boz rəngdədir. Qara başı ağ zolaqlarla örtülüdür, boğazı krem rəngində olub, aşağı hissəsi isə açıq qırmızımsı-boz rəngdədir və döşdə və boğazın yanlarında açıq zolaqlar var. Mavi boğazlı ququ quşu, Visayan və Mindanao kiçik-ququ quşlarına bənzəyir, amma boğazı açıq rənglidir. Səsi müxtəlif cür çalğılı və şirin səsi, əlavə olaraq müxtəlif tıqqıltılar və gurultular daxildir.

**Yarımnövləri**:
* "M. s. striaticeps" – Basilan adasında rast gəlinir.
* "M. s. alcasidi" – Dinagat və Siargao adalarında rast gəlinir.
* "M. s. mindanensis" – Mindanao (və ətraf adalar), Bohol, Biliran, Leyte və Samar adalarında rast gəlinir.
* "M. s. kettlewelli" – Sulu Arxipelağında rast gəlinir. Ən fərqli yarımnövdür və ayrıca bir növ olaraq ayrılması mümkündür. Sulu quşlarının başı qəhvəyi rəngdədir, zolaqlar azdır və alt hissələri daha tünd sarıdır.

## Davranışı
Bu quşun sürfələr və bitki maddələri ilə qidalanması güman edilir. Kiçik qruplar halında aşağı və orta meşə qatlarında qarmaqarışıq bitki örtüyündə yaşayır. Digər növlərlə qarışıq qruplar təşkil edə bilir. Yayılma dövrü martdan iyul ayına qədər müşahidə edilmişdir. Nəsli, böyük və boş bir ot və yarpaq toplamasından ibarət, yerə yaxın bir çəmənlikdə yerləşir. Yumurta sayı adətən 2-3-dür, yumurtalar ağ rəngli və qırmızımsı-brown nöqtələrlə örtülüdür.

1979-cu ildə Filippində buraxılan markada "ssp. kettleweli" nümayiş etdirilir. Bu quş, tropik yaşıl meşə və kollar arasında 1,770 metr hündürlüyə qədər rast gəlinir.

## Statusu
"IUCN" (Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi) bu növü "narahatlıq yaratmayan" kateqoriyasında qiymətləndirir, lakin populyasiyası azalmaqdadır. Ən böyük təhdid meşələrin kəsilməsi, kənd təsərrüfatı sahələrinin dəyişdirilməsi və mədənçilik fəaliyyətləri ilə əlaqədardır. Bu quş "Pasonanca Təbii Parkı", "Mount Apo və Mount Kitanglad" (Mindanao), "Rajah Sikatuna Mühafizə Landşaftı" (Bohol) və Samar Adası Təbii Parkı kimi bir neçə qorunan ərazidə rast gəlinir, lakin qanunsuz meşə kəsilməsi qarşısında qoruma tədbirləri zəifdir.

## Qalereya

Macronus striaticeps 2.jpg|Macronus striaticeps balası
Macronus striaticeps 1979 stamp of the Philippines.jpg|1979-cu ildə Filippində buraxılan, üzərində Macronus striaticeps olan marka


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Collar, N. J. & Robson, C. 2007. Family Timaliidae (Babblers)  pp.&nbsp;70 – 291 in; del Hoyo, J., Elliott, A. & Christie, D.A. eds. *[[:en:Handbook of the Birds of the World]]*, Vol. 12. Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions, Barcelona.
## Xarici keçidlər
İblis pişiyi

**İblis pişiyi** () – ABŞ-nin paytaxtı Vaşinqtonda yerləşən hökumət binalarında məskunlaşdığına inanılan kabus pişik. ABŞ Konqres Binasında və Ağ Evdə məskunlaşdığı iddia olunmuşdur.

## Tarixi
İblis pişiyi haqqında hekayələr 1800-cü illərin ortalarına qədər uzanır. Həmin dövrdə ABŞ Konqres Binasının yeraltı tunellərinə siçan və siçovulları tutmaları üçün pişiklər gətirilirdi. Əfsanəyə görə İblis pişiyi bu cür pişiklərdən biri olmuş, hətta öldükdən sonra belə buranı tərk etməmişdir. Onun evinin Konqres binasının zirzəməsində yerləşən, Corc Vaşinqtonun dəfni üçün nəzərdə tutulmuş sərdabə olduğu iddia olunmuşdur.

Əfsanəyə görə pişik prezident seçkilərindən və Vaşinqtondakı faciələrdən öncə görünür. Ağ Evin mühafizəçilərinin Con Kennedi və Avraam Linkolnun qətlindən öncə bu pişiyi gördükləri iddia olunmuşdur. İblis pişiyi qara və ya zolaqlı pişik kimi təsvir olunmuş, ev pişiyinin ölçüsündə olduğu bildirilmişdir. Lakin bəzi şahidlər pişiyin "nəhəng pələng" və ya fil ölçüsünə qədər böyüyə bildiyini, 3 metr uzunluğunda və 3 metr hündürlüyündə ola bildiyini bildirmişdirlər. Pişik partlaya və ya şahidə hücum edə, qurbanını yaxlamazdan öncə yoxa çıxa bilərdi.

1890-cı illərdə pişiyin gözlənilməz şəkildə yoxa çıxdığı bildirilmişdir: Konqres binası mühafizəçiləri ona atəş açmış, mühafizəçilərdən biri onu gördükdən sonra ürək tutmasından ölmüşdür. İblis pişiyinin 1940-cı illərdə – İkinci Dünya müharibəsinin son və ya sonrakı günlərində göründüyü iddia olunmuşdur.

## İzah
ABŞ Kapitol Tarixi Cəmiyyətinin rəhbər tur bələdçisi Stiv Livenquda görə Kapitol Polisi Konqres üzvlərinin tələblərə cavab verməyən dostlarını və qohumlarını işə götürməkdə ad çıxarmışdı. Bu cür işə götürülmüş şəxslər keşik zamanı tez-tez içkili olurdular. Livenquda görə İblis pişiyi haqqında əfsanə mühafizəçilərdən birinin içkili vəziyyətdə uzanarkən Konqres binasındakı pişiklərdən biri tərəfindən yalanması və mühafizəçinin onu nəhəng pişik zənn etməsindən sonra ortaya çıxmışdır. Livenquda görə həmin mühafizəçi bu insidenti rəisinə bildirəndə mühafizəçi dincəlməsi üçün evə göndərilmişdir və digər mühafizəçilər evə göndərilmək üçün İblis pişiyini gördükləri barədə iddialar qaldırmağa başlamışdırlar.

## Həmçinin bax
* Bakeneko

## İstinadlar
Prunella fulvescens

**Prunella fulvescens** — Sərçəkimilər yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat

Prunella fulvescens Əfqanıstan, Çin, Hindistan, Qazaxıstan, Monqolustan, Nepal, Pakistan, Rusiya, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistanda yayılmışdır.

Prunella fulvescens ağ qaş xətti (gözdən sonra daha geniş), tünd qəhvəyi üz, tünd qəhvəyi qulaq örtükləri, sarımtıl döş və sarımtıl qarın hissəsi ilə tanınır. Erkəklər dişilərdən daha böyükdür.

Prunella fulvescens əsasən monoqamdır, lakin poliandriya (bir dişinin bir neçə erkəklə cütləşməsi) da qeydə alınmışdır. Çoxalma mövsümündə ərazi müdafiəçisidir və bu mövsüm mayın sonunda başlayır. İyunun sonundan iyulun sonuna qədər 3–4 yumurta qoyurlar. Dişilər yumurtalar üzırində 12–14 gün ərzində oturur. Daha sonra həm erkək, həm də dişi balaları 13–15 gün ərzində qidalandırır, lakin əsas qidalanma dişilər tərəfindən həyata keçirilir.

Yetkin fərdlər toxum, meyvə və həşəratlarla qidalanır. Balalar yalnız həşəratlarla qidalandırılır.

## Status
Prunella fulvescens "Ən Az Narahatlıq Doğuran" kateqoriyasında qiymətləndirilmişdir, çünki geniş yayılma sahəsinə, sabit populyasiya trendinə malikdir və populyasiya ölçüsü təhlükəli səviyyəyə yaxınlaşmır.

Qlobal populyasiya ölçüsü kəmiyyətləşdirilməmişdir, lakin növ Mərkəzi Asiyada ümumi, Pakistanda qışda yerli olaraq ümumi, şimali Hindistanda yerli olaraq ümumi və şimal-qərbi Nepaldə ümumi hesab edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Orchesticus abeillei

**Orchesticus abeillei** — Thraupidae yarımfəsiləsinə aid quş növü.
## Ümumi məlumat
Bu quş "Orchesticus" cinsinin yeganə üzvüdür. Orchesticus abeillei təxminən 17 sm uzunluğunda və təxminən 31,5 qram çəkisindədir. Adından da göründüyü kimi, lələkləri ümumilikdə qəhvəyi rəngdədir. Dimdiyi nisbətən qalındır. Braziliyanın cənub-şərqindəki rütubətli Atlantik meşələrinə endemikdir və 900–1,500 metr (3,000–4,900 fut) yüksəklikdə rast gəlinir.  Meşə təbəqəsində yemək axtarır və adətən cüt-cüt görülür. Ümumiyyətlə nadir bir növdür, lakin "Itatiaia Milli Parkı" kimi bir neçə qorunan ərazidə rast gəlinir. Həşəratları havada tutur. Bu üsul tez-tez "sallying" adlanır. Həmçinin həşəratları birbaşa bitkilərdən də toplayır. Çəhrayı çalarlı 2 yumurta qoyur. Yumurtanın daha böyük ucu qəhvəyi və bənövşəyi ləkələrlə örtülüdür.

Qəhvəyi tanager ilk dəfə 1839-cu ildə fransız təbiətşünası Rene Lesson tərəfindən "Pyrrhula Abeillei" binominal adı ilə təsvir edilmişdir. Növ 1851-ci ildə alman ornitoloq Jan Kabanis tərəfindən özünəməxsus monotipik "Orchesticus" cinsinə köçürülmüşdür.  Növün yaşadığı əsas ərazi Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhəridir. Cins adı qədim yunan dilində "rəqs etməkdə yaxşı" mənasını verən "orkhēstikos" sözündən götürülüb. Xüsusi epitet olan "abeillei" fransız kolleksiyaçı və təbiətşünası M.Abeille şərəfinə verilmişdir. "Thraupidae" fəsiləsində Orchesticus abeillei sarıçiyin böyükdimdiklə ilə birlikdə "Orchesticinae" yarımfəsiləsində yerləşdirilir. Növ monotipikdir, heç bir yarımnövü məlum deyil.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlya Sadıqov

**İlya Tufan oğlu Sadıqov** () — Rusiyalı futbolçu, hücumçu. 
## Həyatı
"Ximki” klubunun səhmdarlarından biri olan iş adamı Tufan Sadıqovun oğludur.

İlya 2018-ci ildə həvəskarlardan ibarət "Olimp" futbol komandasının tərkibində Moskva Region zonasının B qrupunun qalibi olub.

2019/20 mövsümündə Ximki şəhərini təmsil edən bu komandanın heyətində PFL çempionatında çıxış edib. 2019-cu ilin aprel-iyul aylarında "Olimp-2"-nin tərkibində 13 oyun keçirib, Moskva vilayəti çempionatının A Liqasında iki qol vurub. O, 2020/21 mövsümünü PFL-in "Olimp-Dolqoprudnı" komandasında keçirib. 2021-ci ilin iyununda Premyer Liqanın "Ximki" klubuna keçib, çempionatda debütünü avqustun 16-da edib. "Soçi" ilə səfər oyununda (0:3), 90+1-ci dəqiqədə meydana çıxıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Чемпионат России по футболу 2024-2025 (РПЛ, Премьер-лига) -Илья Садыгов
* В высшей лиге в чемпионатах России - Садыгов Илья Туфанович
Amazona dufresniana

**Amazona dufresniana** (*Mavi yanaqlı amazon*) — Həmçinin "mavi-yanaqlı tutuquşu" və ya "Dufren amazonu" kimi tanınan, "Psittacidae" fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid olan və Afrika və Yeni Dünya tutuquşularını əhatə edən bir quş növü. Braziliya, Qviana və Venesuelada rast gəlinir.

## Təsvir

"Amazona dufresniana" 34-37 sm uzunluğunda və 481-615 qram çəkiyə malikdir. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Yetkin fərdlər əsasən yaşıldır. Onların göz ətrafı və dərhal alın hissəsi oxra rəngindədir. Alnın qalan hissəsi və tacın böyük hissəsi sarıdır və lələklərin ucları yaşıldır. Üzün aşağı hissəsi, boynun yanları və boğazın yanları bənövşəyi-mavi rəngdədir. Ənsəsi, üst hissələrin qalan hissəsi və alt hissələri yaşıldır. Ənsə və boynun yan lələklərinin qara kənarları var ki, bu da onlara qabırğalı görünüş verir. Quyruq lələkləri yaşıldır və xarici lələklərdə daha geniş sarı ucları var. Qanadların karpal kənarı sarımtıl-yaşıl, birinci dərəcəli lələkləri qaradır və xarici hissələri mavi rəngdədir. Daxili ikinci dərəcəli lələklər yaşıldır və açıq mavi ucları var, xarici lələklər isə parlaq sarı və ya narıncı rəngdədir və onların da açıq mavi ucları var. Gözləri qaradır, dimdiyi tünd rəngdədir və üst çənəsində qırmızı əsas var, ayaqları və dırnaqları bozdur. Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin başlarında daha az mavi və tacda daha solğun sarı rəng var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sporathraupis cyanocephala

**Sporathraupis cyanocephala** (*Mavi başlıqlı tanager*) — "Thraupidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növü. Əvvəllər "Thraupis" cinsinə daxil edilsə də, hazırda "Sporathraupis" cinsinin yeganə növüdür.

## Taksonomiya

"Sporathraupis cyanocephala" ilk dəfə 1837-ci ildə fransız təbiətşünasları Alsid d'Orbini və Frederik de Lafresnaye tərəfindən Boliviyanın Yunqas bölgəsindən toplanmış nümunə əsasında təsvir edilmişdir. Onlar bu növ üçün "Aglaia cyanocephala" binominal adını təqdim etmişdilər. Növ əsasən "Thraupis" cinsinə aid edilsə də, 2014-cü ildə aparılan molekulyar filogenetik tədqiqat göstərdi ki, bu növ digər "Thraupis" üzvləri ilə yaxından əlaqəli deyil. Nəticədə, 1898-ci ildə Robert Ricuey tərəfindən qurulmuş "Sporathraupis" cinsi bərpa edildi və mavi başlıq tanager bu cinsin tip növü oldu. "Sporathraupis" cins adı qədim yunan dilində "toxum" mənasını verən "spora" və kiçik bir quşu ifadə edən "thraupis" sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Xüsusi epitet isə qədim yunan dilində "tünd mavi" mənasını verən "kuanos" və "başlı" mənasını verən "-kephalos" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Phumtham Veçayaçay

**Phumtham Wechayachai** ( ; ) — 2025-ci ilin iyulunda Pxetxonqtxan Çinavat-nın səlahiyyətlərinin dayandırılmasından sonra Tailandın baş naziri vəzifəsini icra edən Tailandlı siyasətçidir. O, əvvəllər Srettha Thavisin vəzifədən azad edildikdən sonra 14–16 avqust 2024-cü il tarixlərində baş nazir səlahiyyətlərini icra edib.

## İstinadlar
Wisp

**Natali R. Lu** () — peşəkar fəaliyyətində **Wisp** təxəllüsü ilə tanınan ABŞ musiqiçisi. O, San-Fransiskoda böyümüş və sonradan San-Fransisko Dövlət Universitetində təhsil almışdır.

Wisp 2023-cü ildə musiqi fəaliyyətinə başlamışdır. İfaçının ilk sinqlı olan "*Your Face*" "TikTok" sosial media platformasında viral olaraq "Billboard"un "Hot Hard Rock Songs" hit-paradında yer almışdır. Növbəti ilin aprel ayında musiqiçinin ilk minialbomu olan "*Pandora*" işıq üzü görmüşdür. 2025-ci ilin avqust ayında isə ifaçı özünün ilk studiya albomunu - "*[[If Not Winter]]*" adlı albomunu təqdim etmişdir.

## Erkən həyatı və təhsili
Lu San-Fransiskonun Sanset rayonunda böyümüşdür. Tailand və Tayvan mənşəlidir. Təhsil həyatının əhəmiyyətli bir mərhələsini Vallenberq Orta Məktəbində keçirmiş, burada müasir musiqi dərsləri və məktəbin ənənəvi musiqi-incəsənət festivalından təsirlənərək sənətə olan marağını inkişaf etdirmişdir. San-Fransisko Dövlət Universitetində kompüter elmləri ixtisası üzrə təhsil aldığı dövrdə musiqi karyerasına başlamışdır.

## Fəaliyyəti
### 2023–2025: Karyera başlanğıcı, ''Your Face'', ''Pandora'', ''If Not Winter''
Onun debüt sinqlı "*Your Face*" 2023-cü il aprelin 4-də işıq üzü görmüşdür. Əsər "TikTok" sosial media platformasında viral olaraq yayılmış və "Billboard"un "Hot Hard Rock Songs" cədvəlində 8-ci pillədə yer tutaraq, 15 həftə ərzində öz mövqeyini qoruyub saxlamışdır. 2023-cü ilin noyabr ayında Nik Vernet və Boni Matanın rejissorluğu ilə sualtı çəkilişlərin yer aldığı musiqi klipi təqdim olunmuşdur. 2024-cü ilin mart ayında "Consequence" nəşrinin müxbiri Cona Kruqer Wisp-i "Şuqeyz janrının dirçəlişinin yeni lideri" adlandırmışdır. İfaçı 2024-cü il aprelin 5-də özünün ilk minialbomu olan "*Pandora*"nı təqdim etmişdir. 2025-ci ildə "Photographic Memory"nin "*I Look at Her and Light Goes All Through Me*" albomunda yer alan "*Heartstyle*" sinqlında iştirak etmişdir. İfaçının debüt albomu "*[[If Not Winter]]*" 2025-ci il avqustun 1-də ictimaiyyətə təqdim edilmişdir.

## Üslubu
"AllMusic" portalında Wisp-in təqdimatında qeyd edilir ki, o, indi-rok, drim-pop və şuqeyz janrlarını sintez edir. Wisp öz musiqisini nu-qeyz və alternativ rok kimi təsnif etməyə üstünlük verir. Onun yaradıcılığına təsir göstərən musiqiçilər sırasına "Whirr" (bu qrupun adı onun "Instagram" istifadəçi adında da əks olunur), "Title Fight", "Cocteau Twins", "Nothing", "My Chemical Romance" və "Deftones" daxildir.

## Diskoqrafiya

**Studiya albomları**
* *[[If Not Winter]]* (2025)

## Turlar
* *If Not Winter Tour* (2025)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
If Not Winter

***If Not Winter*** — ABŞ musiqiçisi Wisp-in debüt studiya albomu. 1 avqust 2025-ci ildə "Music Soup" və "Interscope Records" tərəfindən buraxılıb.

## Trek siyahısı

## İstinadlar