open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banqladeş–Yəmən münasibətləri

**Yəmən—Banqladeş münasibətləri** — Yəmən və Banqladeş arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Parlamentləri Birliyi, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının, UNESCO-nun üzvüdürlər. 2014-cü ildə Məhəmməd Əshab Uddin Banqladeşin Yəməndəki səfiri təyin edilib.
## Tarix
15 iyun 1971-ci ildə Yəmən Xalq Demokratik Respublikası (Cənubi Yəmən) Banqladeşin müstəqilliyini tanıyır. Yəmən Xalq Demokratik Respublikası Banqladeşi tanıyan ilk ərəb dövləti olur (digər ərəb dövlətləri 1971-ci il müharibəsində Pakistanı dəstəkləyir). Çin Xalq Respublikası Cənubi Yəmən tərəfindən Banqladeşin müstəqilliyinin tanınmasına mənfi reaksiya verir və bu da bu ölkələr arasında münasibətlərin ciddi şəkildə soyumasına səbəb olur. Cənubi Yəmən də Banqladeşin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına üzv olmaq üçün müraciətini dəstəkləyir.

1973-cü ildə Yəmən Ərəb Respublikası (Şimali Yəmən) Banqladeşlə diplomatik əlaqələr qurur. 1973-cü ildə Banqladeş Prezidenti Mucibur Rəhman Ərəb dövlətlərinin İsrail ilə müharibələrində onlara dəstək verir. Bu da Şimali Yəmənlə diplomatik əlaqələr qurmağın əsas səbəbi olur.

1975-ci ildə Banqladeşdə hərbi çevriliş baş verir və Şimali Yəmən Hundakar Muştək Əhməd hökumətini tanıyan ilk dövlətlərdən biri oluir. 1987-ci ilin iyulunda Banqladeş Prezidenti Hüseyin Məhəmməd Ərşad Şimali Yəmənə rəsmi səfər edən ilk Banqladeş lideri olmuşdur. Bu səfər zamanı ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək üçün dövlətlər arasında ikitərəfli əməkdaşlıq haqqında iki müqavilə imzalanmışdır.
## Təhsil sahəsində əməkdaşlıq
Təhsil sektoru ikitərəfli əməkdaşlığı genişləndirmək üçün hər iki ölkə üçün qarşılıqlı maraq kəsb edir. Banqladeş və Yəmən hökumətləri xüsusilə mühəndislik və informasiya texnologiyaları sahəsində tələbə mübadiləsi proqramlarının tətbiq olunmasının vacibliyini bildirirlər.
## Mədəni və coğrafi-siyasət
Yəmən və İordaniya əksəriyyətinə görə müsəlman ölkələrdir və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) üzvüdürlər.

## İqtisadi əməkdaşlıq
1990-cı illərdə Banqladeş ilə Yəmən arasında iqtisadi əlaqələr artan ticarət və əmək miqrasiyası ilə genişlənir. Banqladeş və Yəmən arasında ikitərəfli ticarət və sərmayələrin genişləndirilməsində qarşılıqlı maraqlarını ifadə edir. Banqladeş Yəmənə ixrac etdiyi məhsullar: dərman məhsulları, keramika, melamin, cut və parça, dəri məhsulları. Yəmən bazarında bu məhsullara böyük tələbat var. 2013-cü ildə Yəmənin Baş naziri Əbül Rəbbuh Mənsur Əl Hadi Yəmən Sahil Mühafizəsi üçün bir neçə Banqladeş patrul gəmisi almaqda maraqlı olduğunu bildirir.

## İstinadlar
VIII Georgi

**VIII Georgi** ( ; ) — Baqrationilər sülaləsindən olan Gürcüstan çarı. VIII Georgi Gürcüstana bütöv şəkildə hökmdarlıq edən son çar olmuşdur. Sonradan Gürcüstan çarlığı parçalanmışdır. 1466-cı ildən etibarən Kaxeti çarı olaraq hakimiyyətinə davam etmişdir. Atası çar I Aleksandr, anası isə Tamara adlı qadın olmuşdur.

## Həyatı
VIII Georgi dövründə Gürcüstanın vahid şəkildə idarə edilən feodal monarxiyasının çarlıqlara bölünməsi prosesi başa çatdı. Samsxe-Satabaqo bölgəsi çarlıqdan ayrılan ilk bölgə olmuşdur. Qərbi Gürcüstanın hakimi (eristavisi) Baqrat Georgiyə qarşı üsyan qaldırdı və müstəqil hakimiyyət sürməyə başladı. 1463-də tərəflər arasında baş tutmuş Çihori döyüşündə VIII Georgi məğlub oldu.

1465-ci ildə VIII Georgi Samsxe-Satabaqo atabəyi II Kvarkvare tərəfindən əsir alındı. Bundan istifadə edən Baqrat 1466-cı ildə özünü Gürcüstan çarı elan etdi. Həmin ildə əsirlikdən azad olan VIII Georgi Kaxetiyə qayıtdı və özünü Kaxeti çarı elan etdi. Beləliklə, Gürcüstan çarlığı parçalandı.

VIII Georgi Avropaya elçi heyəti göndərən ilk Gürcü çarı olmuşdur (1458–1459-cu illərdə Osmanlı əleyhinə koalisiya yaratmaq üçün).

Bu dövrdə Roma papa III Kalikst VIII Georginin Gürcüstana patriarx seçmək haqqında xahişinə razılıq vermişdir. Daha sonra VIII Georgi və II Kvarkvare özlərini papanın təbəəsi elan etdilər və bolonyalı Lüdoviki papanın Gürcüstandakı nümayəndəsi seçdilər. Seçimi təsdiqlətmək üçün yeni seçilmiş Roma papası II Piyə müraciət etdilər. Müraciətləri papa tərəfindən təsdiqləndi.

1461–1482-ci illərdə Gürcü elçiləri Fransa kralı VII Karl və oğlu XI Luis ilə görüşlər keçirdilər. Lakin bu görüşlər heç bir nəticə vermədi. Çünki bu dövrdə Avropa Osmanlı imperiyasına qarşı sülh siyasəti aparırdı.

VIII Georgi 1476-cı ildə vəfat etdi. Ondan sonra taxta I Aleksandr çıxdı.

## Ailəsi
VIII Georgi iki dəfə evlənmişdir. İlk evliliyi Tamara, ikinci evliliyi isə Nestan-Darecan adlı adlı qadın ilə olmuşdur. İlk evliliyindən olan uşaqları :

* Vaxtanq
* Keteon (Kristina)
* Yelena İkinci evliliyindən olan uşaqları :
* I Aleksandr (Kaxeti çarı)
* Məryəm
* İkinci evliliyindən digər bir qızı da olsa da, onun adı bilinmir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* Ronald Grigor Suny, *The Making of the Georgian Nation*: 2nd edition (December 1994), Indiana University Press, , page 45–46
Kəsmə çörəyi

**Kəsmə çörəyi** () - Qəzvin bölgəsində daha çox hazırlanan şirniyyat növü ki quruluşuna görə incə, uzunsov və quru olaraq, üstü isə küncüt ilə bəzədilir.

## Etimologiyası
Kəsmə sözü Azərbaycan türkcəsi və başqa türk dillərindəki kəsmək məsdərindən alınıb ki buda bu çörəyin hazırlanması ilə əlaqəlidir.
## Lazım olan ərzaqlar

* 1 kq un
* 200 q şəkər tozu
* 1 stəkan bitki yağı və ya kərə yağı
* 2 ədəd yumurta sarısı
* 2 yemək qaşığı bərk qatıq
* 1 yemək qaşığı vanil
* 1 çay qaşığı soda
* 1 yemək qaşığı çörəkçi mayası

**Üzü üçün**
* 1 ədəd yumurta
* Lazım olan miqdarda küncüt
## Hazırlanma qaydası
Şəkər və suyu odun üstünə qoyub, 1 dəqiqə qaynadandan sonra oddan götürüb və tamamilə soyudun, qatığı soda ilə qarışdırıb və kənara qoyun.Xəmiri 1/4 ilıq su və 1 yemək qaşığı şəkərlə qarışdırıb və işləyənə kimin isti bir yerə qoyub (10 dəqiqə), sonra bir qabda yumurtanı parçalayıb və üzərinə yağ əlavə edin.
Üzərinə hil və vanil əlavə edib qarışdırıcı ilə qarışdırın, sonra soyudulmuş qatıq və ərinmiş şəkər əlavə edərək, sonra çörəkçi mayasını əlavə edin.Bütün maddələr qarışdırıldıqdan sonra unu süzüb və az-az üzərinə tökün. Xəmir əllərə yapışmırsa, təxminən 2 ilə 3 saat arasında üstünü örtüb, sonra xırda topları xəmirin içərisindən götürün, vərdənə ilə açıb, üzərinə bir yumurta sürtəndən sonra küncüt səpib və sobanın üst qatına 5 - 10 dəqiqə 170 dərəcə üstünə qoyun.Çörəyin rəngi qonur olandan sonra sobadan götürün.
## İstinadlar
Kariatid

thumb

**Kariatid** - memarlıq qurğularında dayaq-dirək funksiyasını daşıyan, yaxud bu funksiyanı obrazlı şəkildə ifadə edən ayaq üstə durmuş qadın heykəli.

## İstinadlar
Neomarksizm

**Neomarksizm** — tez-tez marksizmdəki müxtəlif sosial-fəlsəfi cərəyanlara, məsələn Frankfurt məktəbi, uyğun praktik məktəbinə və digər psixoloji təhlil kimi digər intellektual ənənələrin elementlərini özündə cəmləşdirərək Marksist nəzəriyyəni dəyişdirən və ya genişləndirən digərləri kimi istifadə olunan termin və ya ekzistensializm.

Fenomen olaraq ilk dəfə Qərb marksizmində inkişaf etdi, lakin zaman keçdikcə SSRİ də daxil olmaqla digər ölkələrə yayıldı. Neomarksizm anlayışları yeni sol nəzəriyyəsinin tərkib hissələrindən biri oldu.

## Tarixi
Neomarksizm ənənəvi marksizmin cavab verə bilmədiyi bir sıra problemlərin nəzəri inkişafı nəticəsində meydana gəldi. Bu cür problemlər arasında - Birinci Dünya müharibəsi ilə əlaqədar sol tərəflərin mövqeyi məsələsi; inkişaf etmiş işçi hərəkatına baxmayaraq Qərbi Avropada sosialist inqilablarının niyə baş vermədiyi sualı; niyə eyni zamanda Avropada nasist hərəkatında bir yüksəliş var idi. Bu kimi suallar marksizm çərçivəsində ciddi nəzəri axtarışlara səbəb oldu və neo-marksizmin ortaya çıxmasına səbəb oldu.

Neomarksizm, Birinci Dünya müharibəsindən sonra ilk əhəmiyyətli nailiyyətlərinə Dyord Lukaç, Karl Korş və Antonio Qramşinin araşdırmaları ilə gəldi. 1923-cü ildə Frankfurt Əsəs Universitetinin bir bölməsi olaraq qurulan Sosial Araşdırmalar İnstitutundan neo-marksizmin ən əhəmiyyətli sahələrindən biri - sözdə fənlərarası sosial nəzəriyyə böyüdü. Frankfurt məktəbi. Təsisçiləri Max Horkheimer və Theodor Adorno'dur, fikirləri ümumiyyətlə marksist nəzəriyyəni, xüsusən nasistlər Almaniyada hakimiyyətə gəldikdən sonra New York'a köçmələrini əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişlər.

XX əsrin ikinci yarısının neomarksizmində iki əsas istiqamət vardır – "humanist" və "elmi" . "Humanist" neomarksizm insanı öz fəlsəfəsinin mərkəzində tarixi fəaliyyətin subyekti kimi qoyur. O, ilk növbədə Marksın ilk əsərlərinə, ilk növbədə "1844-cü il iqtisadi və fəlsəfi əlyazmalarına", eləcə də qeyri-marksist fəlsəfə fikirlərinə güvənir.  "Humanist" neomarksizmin əsas problemi şüur ​​və ağıl nəzarəti problemidir. Bu səbəbdən, mədəni hegemonluq probleminin gündəmə gətirildiyi Antonio Qramşinin "Həbsxana dəftərləri" nin nəşri onun formalaşmasına mühüm təkan sayılır. Klassik marksizmdə bu nəzəriyyə mövcud deyildi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
; rus dilində
* Андерсон, Перри Размышления о западном марксизме. На путях исторического материализма.. М.: Интер-Версо, 1991. — 271 с. ISBN 5-85217-009-7
* 
* 
; digər dillərdə
* Wolfgang Caspart: Der Marxismus. Von der Weltrevolution zur Politischen Korrektheit. Eckartschrift 165. Österreichische Landsmannschaft, Wien 2003. ISBN 3-902350-02-4.
* Hans Heinz Holz: Strömungen und Tendenzen im Neomarxismus. Carl Hanser Verlag, München 1972, ISBN 3-446-11650-8
* Horst Müller: Praxis und Hoffnung. Studien zur Philosophie und Wissenschaft gesellschaftlicher Praxis von Marx bis Bloch und Lefebvre. Germinal Verlag, Bochum 1986, ISBN 3-88663-509-0
* Andreas von Weiss: Neomarxismus. Die Problemdiskussion im Nachfolgemarximus der Jahre 1945 bis 1970. Karl-Alber-Verlag, Freiburg/München 1970, ISBN 3-495-47212-6
Oqurlar

**Oqurlar** və ya **Oqur boyu** — qədim türk boylarından biri. Müxtəlif corafi ərazilərə yayılmışdilər. Onlara bəzən Bulqar boyu da deyilməkdədir.

## Haqqında
Tarixi qaynaqlara görə, Tinq-linqlərin qərb qrupundan çıxdıqları bilinən Oqurlar Şərqi Avropaya doğru köç etmədən əvvəl 3 ayrı kütlə halında yaşayırdılar. Birinci kütlə Sır Dərya və Çu çayları arasında, ikinci kütlə Emba çayı hövzəsində, yəni qərbi Qazaxıstan bozqırlarında, üçüncü kütlə isə Yayık çayı civarında yaşayırdı. Böyük ehtimalla, birinci kütlə On Oqurları, ikinci kütlə Otuz Oqurları, üçüncü kütlə isə Doqquz Oqurlarını meydana gətirirdi. Oqurlar daha sonra Saroqur, Bittioqur, Ultinqur-Altziaqır, Kutriqur-kuturqur, Unqur-Hunnuqur, Utriqur kim boy birlikləri halında tarixdə görülməkdədir. Sabarlar tərəfindən 461-465-ci illərdə Ural dağlarının şərqindən qərbinə doğru sıxışdırılmışdırlar. Bu zaman onların bir qismi Cənubi və Şimali Qafqaz ərazilərində də məskunlaşmış və buranın tarixində mühüm rol oynamışdır. Qafqaz ərazisində adının kökü Oqurlardan gələn çox saylı yaşayış məskəni vardır. Onların Qafqaza köç etmələri barədə erməni, Bizans və gürcü mənbələrində də məlumat vardır.

Oqurların Tanrı dağları həndəvərində yaşayan Vu-sunların davamı olduğu şəklindəki fikir mübahisəlidir. Çünki, onların tarixləri fərqli məcrada irəliləmişdir. Digər tərəfdən İli bölgəsinə yaxın yerdə göstərilən Ho-chie boyunun da Oqurların ataları olma ehtimalı vardır. Ancaq onlar haqqında o qədər də bilgi yoxdur. Ola bilsin ki, Ho-chie adlandırılan boy Tinq-linqlərin ənub qolu olmuşdur. Qaynaq yetərsizliyinə görə, bu məsələdə çox bir şey deyilməməkdədir. 

Oqurlar ovçuluq, kürkçülük və heyvandarlıqla yanaşı, yaşadıqları coğrafiyanın şərtlərinə uyğun olaraq əkinçiliklə də məşğul olurdular. 

Qara dənizin şimalına gəldikdən sonra dövlətləri parçalanıb süqut edən Avropa hunlarının idarəsindəki İrnekə qatılan Oqurlar (360-470) daha sonra Bulqar adı ilə bilinməyə başladılar. Yeni gəldikləri ərazidə də 3 ayrı halında yaşamağa davam etdilər. Qafqazların şimalında, Azov dənizinin şərqində On-Oqurlar, Don-Volqa arasında, yəni daha şimalda Otuz Oqurlar, qərbdə Dneprə doğru Doqquz Oqurlar yaşayırdılar. Şərqdəki iki qrup Sabarların və Göktürklərin himayəsinə girdi. Qərbdəki Doqquz Oqur (Qara Bulqarlar) isə Bizansla əlaqə qurub, onunla müxtəlif mübarizələrə girsələr də, zəifləyib şərqdən gələn Avarların ittifaqına daxil oldular. Şərqdə qalan Otuz Oqur və On Oqur qrupları isə Böyük Bulqar adı verilən dövləti qurdular.

## Həmçinin bax
* Böyük Bulqar dövləti

## İstinadlar
Tərcümə çətinlikləri (film)

**Tərcümə çətinlikləri** () — Sofiya Koppolanın rejissorluğu altında 2003-cü ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı bədii film. Ekzistensional melodrama qərib Yaponiyada olan iki tənha amerikalı, yaşlı film ulduzu (Bill Mürrey) və cavan qadının (Skarlet Yohansson) qarşılıqlı münasibətindən bəhs edir.

Filmin premyerası 29 avqust 2003-cü ildə Tellurayd Film Festivalında baş tutdu. Film 12 sentyabr 2003-cü ildə ABŞ-də Focus Features himayəsi altında məhdud prokata çıxdı və ilk həftəsonu 925.087 dollar gəlir əldə etdi. Üç həftə sonra distribütor əsəri geniş prokata yayımladı və 21 mart 2004-cü il tarixinədək dünya miqyasında 119 milyon dollar qazandı (filmin çəkiliş büdcəsi 4 milyon dollar idi).

Kinolent "Oskar" mükafatının dörd nominasiyasını ("Ən yaxşı film" və "Ən yaxşı kişi rolu" (Bill Mürrey) daxil olmaqla) qazandı, ancaq yalnız birini, "Ən yaxşı orijinal ssenariyə" görə qazandı. Qızıl qlobus mükafatı da filmi görməzdən gəlmədi: mükafatlandırma mərasimində film üç kateqoriyada ("Ən yaxşı film — komediya və ya müzikl" daxil olmaqla) qalib gəldi və daha ikisinə namizəd oldu. On doqquz yaşlı Skarlet Yohansson və Bill Mürrey Britaniya Akademiyasının BAFTA mükafatının müvafiq olaraq "Ən yaxşı baş rol aktrisası" və "Ən yaxşı baş rol aktyoru" nominasiyalarında qalib gəldilər. Ümumilikdə, film 77 müxtəlif film mükafatı aldı və başqa 66-ya namizəd göstərildi.

Bu günə qədər film müstəqil Amerika kinosunun ideal nümunələrindən biri sayılır. 2000-ci illərin sonlarında film aparıcı tənqidçilər və film yayıncıları tərəfindən son on ilin ən yaxşılardan biri seçildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İlter Kuş

**İlter Kuş** () — Balıkesir Universitetinin rektoru, professor.

## Həyatı və təhsili
İlter Kuş 1970-ci ildə Adanada anadan olub. İbtidai və orta təhsilini Adanada tamamlayıb. 1994-cü ildə Ankara Universiteti Baytarlıq Fakültəsini bitirib. 1995-ci ildə Fırat Universiteti Tibb Fakültəsi Anatomiya Bölməsində doktorluq təhsilinə başladı. 1995-ci ilin sonunda eyni şöbənin bir elmi köməkçisi vəzifəsinə təyin edilib. 

Doktoranturasını 1999-cu ildə bitirmişdir. 2000-ci ildə dosent vəzifəsinə təyin edildi. Dosent adını 2005-ci ildə aldı. 2009-cu ildə Balıkesir Universiteti Tibb Fakültəsi Anatomiya Bölməsində işə başladı. 2010-cu ildə professor təyin edildi. 2009-cu ildən bəri Balıkesir Universiteti Tibb Fakültəsi Anatomiya şöbəsinin müdiri, 2010-2011-ci illər arasında İvrindi Sağlamlıq Xidmətləri Peşə Məktəbinin direktoru, 2011-2014-cü illər arasında Balıkesir Sağlamlıq Məktəbinin direktoru vəzifələrində çalışıb. 

2013-2016 illər ərzində İlter Kuş Tibb Fakültəsi Təməl Tibbi Elmlər bölümü başçısı, 2014-2018-ci illər arasında isə Balıkesir Universitetinin Rektor müavini idi. Təcrübə işləri ilə Neyroendokrin sisteminə diqqət yetirən İlter Kuş, SCI və SCI-Expanded daxilində 51 beynəlxalq məqaləyə və milli hakim jurnallarında 48 məqaləyə malikdir. Simpoziumlara 100-dən çox milli və beynəlxalq sənədlə qatıldı. Beynəlxalq məqalələri 684 alıntı alan professor.  Ailəlidir, iki övladı var. 

İlter Kuş, Prezidentin 27 dekabr 2018-ci il tarixli sərəncamı ilə Balıkesir Universitetinin rektor vəzifəsinə təyin edilmişdir.

## İstinadlar
Valiko Juğeli

**Valiko Juğeli** (gürcücə: ვალიკო ჯუღელი; ) — gürcü hərbçi və siyasətçi. Qatı bolşevizm əleyhdarlığı ilə seçilir.) Gürcüstan Demokratik Respublikasının Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edilməsindən sonra Qırmızı Orduya qarşı Gürcüstanda müxtəlif dövrlərdə üsyanlar təşkil etməyə çalışmışdır.

İlk əvvəllər, Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olmasına baxmayaraq, daha sonra bolşeviklərdən uzaqlaşmış və menşeviklərlə yaxınlaşmışdır. Bundan sonra o, menşeviklərin Gürcüstandakı ən məşhur üzvlərindən birinə çevrilmişdir.

## Həyatı
Valiko Juğeli 1887-ci ilin 1 yanvar tarixində Gürcüstanda anadan olmuşdur. O dövrdə Gürcüstan torpaqları Rusiya imperiyasının ərazilərinə daxil idi.

Həyatının erkən dövrlərindən siyasətlə maraqlanmışdır.

Gürcüstanda Sovet İttifaqına qarşı üsyan təşkil etməyə çalışarkən ətrafındakı şəxslərlə birlikdə həbs edilmiş və qısa müddətlik araşdırma, məhkəmə prosedurlarından sonra güllələnərək edam edilmişdir.

## Fəaliyyəti
XX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının bir parçası olan Gürcüstanda marksist hərəkatlarla maraqlanmışdır. İlk əvvəllər Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzvü olmasına baxmayaraq, dahasonra menşeviklərə qatıldı və bu qanadın Gürcüstandakı ən təsirli üzvlərindən biri oldu. 1917-ci ildəki Oktyabr inqilabından sonra bolşevik əleyhdarı hərəkatlara qatıldı. 29 noyabr 1917-ci ildə Tiflisdə birlikdə olduğu əsgərlərlə birlikdə Qırmızı Ordu hərbi qulluqçuları tərəfindən qorunan silah-sursat anbarına hücum təşkil etdi və bu basqına komandanlıq etdi.

1921-ci ilin mart ayında Qırmızı Ordunun Gürcüstanı işğal etməsindən sonra ölkədən sürgün edildi. Bundan sonra İstanbula və daha sonra Fransaya köçdü. Bundan sonrakı illərdə, müxtəlif dövrlərdə Sovet Gürcüstannıda bolşevizm əleyhinə üsyanlar hazırladı. Bu üsyan hərəkatlarına qatılmaq üçün 1924-cü ildə Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikasına geri döndü. Ölkəyə girməsi ilə birlikdə Qırmızı Ordu hərbi qulluqçuları tərəfindən yanındakı hərbçilər ilə birlikdə həbs edildi. Aparılan araşdırmadan və saxta məhkəmə prosedurlarından sonra edam edildi. Onun edamı güllələnərək baş vermişdi.

## İstinadlar
Mərvan ibn Məhəmmədin Gürcüstanı ələ keçirməsi

**Mərvan ibn Məhəmmədin Gürcüstanı ələ keçirməsi** — ərəb sərkərdəsi Mərvan ibn Məhəmmədin 735-737-ci illəri əhatə edən hərbi yürüşü nəzərdə tutulur. Əməvi xəlifəliyi tərəfindən hərbi əməliyyatlar başladılmışdır. İşğalın məqsədi və hədəfləri tarixçilər tərəfindən mübahisəlidir. Gürcü tarixşünaslığı əsl məqsədin sonda ərəb hakimiyyətinə qarşı sərt gürcü müqavimətini qırmaq olduğu məsələsində israr edərkən, Kril Tumanov və Ronald Sani kimi qərbli tarixçilər həm qərbi Gürcüstana hakim olan Bizans imperiyasına, həm də təkrarlanan hücumları yalnız İberiya və bütün Qafqazı deyil, 730-cu ildə ərəb torppaqlarına qədər çatan Xəzərlərə yönəlik ümumi müharibə olaraq görür.

## İşğal
İşğal son Əməvi xəlifəsi  olan Mərvan ibn Məhəmməd tərəfindən idarə edilmişdir. İlk olaraq Kartlidə əməliyyatlar başladı. daha sonra ordularını qərbə yönəltdi və Kaxetiyadan Arçil və Abxaziyadan I Leon tərəfindən dəstəklənən qardaşı Mihrin mövqe aldığı Anakopiya qalasını mühasirəyə aldı. Bir hücumdan qorxan çox sayda gürcü dağlıq bölgələrə qaçdı. Mərvan daha sonra Samtsheni işğal etdi. Odzrkhedə düşərgə saldı və güclərini gürcü şahzadələri olan Arqveti, Konstantin və Davuda qarşı göndərdi. Onlar ələ keçən zaman hər birindən qeyd-şərtsiz ilama keçmək tələb olundu. Rədd etdikləri üçün işğıncı edildilər və hər biri qətlə yetirildi. Bundan sonra Mərvan Tsxumi (hal-hazırkı Suxumi) vı Tsixeqojini ələ keçirdi və təkrar Anakopiyaya döndü. Gürcülər şiddətlə döyüşdülər, ərəblər, xüsusilə şiddətli yağmurlar və şellər başladıqdan sonra qalanı ələ keçirə bilmədilər və uğursuzluğa düçar oldular. Ağır itkilər verib, geri çəkildilər.

## Nəticə
Mərvanın zülmü və mərhəmətsizliyi gürcülər tərəfindən onun Murvan Qru (Kar Mərvan) olaraq adlandırılmasına səbəb oldu. İşğaldan sonra böyük yaşayış məskənlərinin çoxu tamamən dağıdıldı və insanlar aclıqla qarşı-qarşıya qaldı. gürcü tarixşünaslığı Kartlinin işğalla dağıdılmasında israr etsə də, Tumanov yerli və ərəb qaynaqlarına əsaslanaraq, ölkənin şərq qismindəki dağıntının çoxunun əslində öncəki Xəzər axınlarının nəticəsi olduğunu və yerli gürcü şahzadəsinin - İberiyalı III Quaramın xəzərləri Qafqazdan qovmaq üçün ərəblərlə ittifaqa girdiyi bilinməkdədir.

Hər bir halda, ərəb müdaxiəsi onlara İberiya üzərindən ötən əsrdə əldə etdiklərindən daha artıq hakimiyyət verdi. İberiya çarlığı ləğv edilmədi və yerli aristokratiyanın hakimiyyətin çoxunu əldə saxlamasına baxmayaraq, birbaşa əlaqə yaratmaq üçün Tiflsi əmirliyi quruldu.

## Həmçinin bax
* İberiya krallığı
## İstinadlar
Kot Diji qalası

**Kot Diji qalası** (Urdu dilində: کوٹ ڈیجی قلعہ‎; Sindhi dilində: ڪوٽ ڏيجي جو قلعو‎) — Kot Diji qalası əvvəllər **Əhmədabad qalası** kimi tanınırdı; 18-ci əsrdə Talpur dövrünə aid qala olub Pakistanın Xayrpur dairəsinin Kot Diji şəhərində, Hind çayından təxminən 25 mil şərqdə, Tar səhrasının kənarında yerləşir. Qala e.ə. 2800-2500-ci illərə aid edilən Harappa mədəniyyəti öncəsi arxeoloji qazıntı sahəsindən yuxarıda yerləşir.  

## Haqqında
Kot diji qalası Mir Söhrab xan Talpur tərəfindən 1785-1795-ci illərdə tikdirilib. Bu yer Röhri təpələrinin cənub qurtaracağındakı təpənin üzərində, Harappa öncəsi mədəniyyətin qalıqları yerləşən tarixəqədərki kurqanların yuxarısındakı ərazidə yerləşir.

## Strukturu
Qala Kot Diji şəhərində yerləşən 110 fut hündürlükə olan təpənin üzərindədir. Qalanın 30 fut uzunluğundakı divarları qalanın ən yuxarı hissəsini dövrəyə alır və 1,8&nbsp;km perimetrində dar bir qala formalaşdırır. Qala hər biri 50 fut  hündürlükdə olan 3 strateji qüllədən ibarətdir. Qalada topları yerləşdirmək üçün bir neçə yer, müdafiə olunmaq üçün çoxsaylı daxili keçidlər var. Qalada həmçinin su anbarı, həbsxana, divanxana, döyüş sursatı anbarı, təhlükəsizlik xidməti əməkdaşları üçün bir sıra hücrələr və bir kiçik şah iqamətgahı mövcuddur.

## Qorunması
Pakistan höküməti onun Pakistanda qorunan mədəni irsə aid abidə olduğunu elan edib. Buna baxmayaraq qalanın bəzi hissələri güclü yerli ailələrin nəzarəti altındadır.

## Qalereya

Fayl:Boundry of Kot Digi Fort.jpg|Qalanın müdafiə divarlarının görünüşü
Fayl:Kot Deghi Fort1.JPG|Qala təbii təpə üzərində yerləşir
Fayl:Kot Diji Fort by smn121-2.JPG|Qalaya giriş yolu
Fayl:Kot Diji Fort 2.jpg| Qalanın görünüşü 
Fayl:Kot Diji Fort - Khairpur.jpg| Qalanın görünüşü 
Fayl:Kot Diji Fort.jpg| Qalanın görünüşü 
Fayl:Kot Diji 4 by Usman Ghani.jpg| Qalanın görünüşü 


## Həmçinin bax

* Sind əyaləti
* Sind tarixi

## Xarici keçidlər
Talpur-era Kot Diji Fort now home to encroachers

## İstinadlar
Şeytan qalası

**Şeytan qalası** () — Ərdəhan ilinə bağlı Çildır ilçəsinin İldırımtəpə kəndində yerləşən qədim qaladır. Tarixi Eruşeti bölgəsindəki bu qala gürcücə qaynaqlarda "Kacistsihe" olaraq keçir və Osmanlı dövlətinin bölgəni ələ keçirməsindən sonra qalanın adının gürcücədən tərcümə edidliyi düşünülür.

Məşhur gürcü şairi Şota Rustavelinin XII əsrdə qələmə aldığı Pələng dərisi geymiş pəhləvan əsərində sözügedən "Kacta Tsihe"nin Əlamut qalası deyil, Şeytan qalası olduğuna dair fikirlər vardır.

## Mövqeyi
Şeytan qalası əvvəlki adı Rabat olan İldırımtəpə kəndinin mərkəzinin 1.3 km şimalında, bir dərənin sağ sahilində qayalıq təpədə yerləşir. Üç tərəfi uçurum olan bu təpəyə sadəcə bir tərəfdən çatmaq mümkündür. Qalaya bu mövqeyinə görə çatmanın və ələ keçirilməsinin çətin olmasına görə Şeytan qalası deyildiyi düşünülür. Ancaq qalanın ələ keçirilməsinin çətin olmasına görə qaladakıların məğlubedilməzliyinin pis ruhlarla, şeytanla bağlı olduğu kimi xalq arasında əfsanə də mövcuddur.

Dəniz səviyyəsindən 1910 metrə yüksəklikdəki qala hal-hazırda sağlam vəziyyətdədir. Simmetrik olmayan plana sahib olan qalanın ebatları 161 × 93 metrdir və qalanın üç bürcü vardır. Bunlardan biri hal-hazırda sağlam qalmışdır.

Hal-hazırda gecə işıqlandırılan Şeytan qalasına yaxın olan seyir təpəsinə qədər asfalt yolla, bu nöqtədən sonra da torpaq yolla getmək mümkündür.

## Tarixi
Şeytan qalasının Urartu zamannıda inşa edildiyinə dair irəli sürülən fikirlər vardır. Ancaq bu fikirlər hər hansısa tarixi qaynağa dayanmamaqdadır. Daha gec tarixli qaynaqların verdiyi bilgiyə görə qalanın erkən orta əsrlər qalası olması gərəkdiyi anlaşılmaqdadır. Bununla birlikdə mövqeyi etibarilə belə bir yerin qədim tarixdə qala olması ehtimalı çox yüksəkdir. Lakin bunu sübut edəcək qaynaqlar mövcud deyildir.

1064-cü ildə Alp Arslanın xronologiyasında adı çəkilir.

Gürcü çarlığı Samtshe-Saatabaqo ilə qonşu dövlətlərin 1561–1587-ci illər arasındakı tarixini izah edən Meshuri Matiane adlı əsərə görə Şeytan qalası Samtshe-Saatabaqo hökmdarı II Manuçarın hakimiyyətindəykən Munar Lala Mustafa Paşa ilə razılaşmış və içində Şeytan qalasının da yer aldığı altı qalanı osmanlılara vermişdir. Şeytan qalası Gürcüstan çarlığı və Samtshe-Saatabaqo dövrlərində olduğu kimi XVI əsrdən etibarən Osmanlı dövründə də istifadə edilmişdir. Qalannı yaxınlığında ticarət sahəsi olduğu bilinməkdədir. Rabat olaraq bilinən bu yer daha sonra adi məntəqəyə çevrilmişdir.

## Qaladakı strukturlar
Şeytan qalasında XIV əsrdə inşa edilmiş tək nəfli kilsə vardır. Qalanın alt qismində qalan və Müqəddəs Stefana həsr edilmiş olan bu kilsədən geriyə sadəcə dörd divar qalmışdır. Qalada ayrıca dərəyə enən nərdivan qalıqları da günümüzə çatmışdır.

## Qalereya

16. qajis cixe.JPG
Fayl:Qajis cixe.jpg
Fayl:ქაჯის ციხე.jpg
Fayl:ერუშეთი ქაჯის ციხე.jpg


## Həmçinin bax
* Atskuri qalası

## İstinadlar
Pankisi vadisi böhranı

**Pankisi vadisi böhranı** — 2000-ci illərin əvvəllərində Gürcüstanda meydana gələn hərbi səviyyəli siyasi böhrandır. Gürcüstan Rusiya və ABŞ tərəfindən Pankisi vadisindəki Əl-Qaidə təhdidlərini dəf etmək üçün təzyiq altında idi.

Əbu Musab əz-Zərkavinin Əl-Qaidənin varlığının güclü olduğu Çeçenistana baxmayaraq, niyə Pankisi vadisinə köçməyi seçdiyi bilinmirdi. 2003-cü ilin əvvəllərində İraq müharibəsi zamanı Birləşmiş Krallıq, Fransa və İspaniyada yüzlərlə Şimali Afrika mənşəli şəxs (əsasən, əlcəzairli) risin və digər kimyəvi silah hazırlamaqda ittiham edildi.

Sergey İvanov İspaniya şübhəlilərinin Pankisi vadisində Əl-Qaidə terrorçuları tərəfindən təlim gördüyünü və hətta, Usama Bin Ladenin Axmeta bələdiyyəsində bir yerdə gizlənmiş ola biləcəyini bildirdi. Bundan əlavə, risin istehsal edən bir neçə Əl-Qaidə labarotoriyasının varlığı haqqında iddialar da var idi. Bununla birlikdə, risin istehsalı Gürcüstanda yetişdirilməyən böyük miqdarda Hind lobyası gərəkdirdiyindən iddialar əsaslı deyildi.

## ABŞ-Gürcüstan terrorla mübarizə əməliyyatları
ABŞ komandırlərin rəhbər olduğu gürcü terrorla mübarizə bölmələri onlarla ərəb yaraqlını vadidə zərərsizləşdirdi. Əməliyyatın sürətli və şiddətli forması bölgədəki çeçen yaraqlıların gizlənməsinə səbəb oldu. Gürcülər və ABŞ vadini dolduran yaraqlılara ciddi təzyiq tətbiq edərək naməlum sayda yaraqlını ələ keçirdi. 3 sentyabr 2003-cü ildə prezident Eduard Şevardnadze Gürcüstan təhlükəsizlik qüvvələrinin keçid üzərində tam nəzarəti bərpa etdiklərini elan etdi. Gürcüstan oktyabr ayının sonlarında bölgəyə nəzarət nöqtələri quraraq 1000 polis məmuru və təhlükəsizlik işçisini bölgəyə göndərdi.

Gürcü səlahiyyətli şəxslər bundan əlavə, bir baqa Rusiya Federasiyası subyekti olan Çeçenistan və İnquşetiya yaxınlıqlarında olan sərhəd qüvvələrinin sayını artırmağı planladığını bildirdi.

Rusya Gürcüstanı Çeçen döyüşçülərin sərhədi keçməsinə icazə verməklə ittiham etdi. 15 iyun 2003-cü ildə 15 çeçen yaraqlı daha bölgəyə girdi və iki mərtəbəli evə sığındı. Gürcü səlahiyyətli şəxslər 30-dan çox yaraqlının nəzarətə alındığını bildirdi.

Fransa 14 may 2004-cü ildə kimyəvi və bioloji silahlarla çalışan iki əlcəzairlini həbs etdi. Gürcüstan əməliyyatın sonlandırıldığını elan etdi və 21 yanvar 2005-ci ilə qədər daxili qoşunlarını bölgədə saxladı.

## İstinadlar
Manora qalası

**Manora qalası** — **Debal qalası** kimi də tanınır; Talpur sülaləsi tərəfindən 1797-ci ildə Karaçi limanının mühafizəsi məqsədilə tikilən qala.

## Haqqında
Kəraçi limanının mühafizəsi məqsədilə inşa edilib. Manora çox da böyük olmayan yarımadadır. Sahəsi 2,5&nbsp;km²-dir. Karaçi limanından cənubda yerləşir.

Bu qala 1839-cu ildə ingilislər tərəfindən ələ keçirilir və bununla da Karaçi ingilislərin nəzarəti altına düşür. Manora qalası Talpur sülaləsi tərəfindən 1797-ci ildə limanın mühafizəsi məqsədilə tikilib.

Bu liman vasitəsilə Oman və Bəhreynlə ticarət əlaqələri saxlanılırdı. Qala 90–110 fut hündürlükdə qaya üzərində tikilib, kiçik məscidi və dairəvi qülləsi də var idi. Qaladan Karaçi limanını təhdid edən və XIX əsrin əvvəllərində ona hücumlar edən Qasimi piratlarına qarşı qorunmaq məqsədilə istifadə edilib.

Ost-Hind şirkəti Fars körfəzi üzərində nəzarətə yiyələnmək üçün piratları bəhanə edərək bu qalaya hücum etmişdir. 1839-cu il 1 fevral tarixində "Vellesli" Britaniya gəmisi Manora adasına lövbər atdı. 3 fevralda qalaya atəş açıldı. Britaniya qoşunları qalaya hücum edəndə məlum oldu ki, qalanı 4–5 nəfər qoruyur və onların da silahı yox idi ki, cavab atəşi açsınlar. Buna görə qala asanlıqla ələ keçirildi və Karaçi ingilislər tərəfindən işğal edildi. Qala ələ keçirldikdən sonra Karaçi limanının kapitanının iqamətgahı kimi istifadə edildi. 1865-ci ildə qalada Müqəddəs Paul kilsəsi tikildi. 1888-ci ildə köhnə qalanın böyük hissəsi bərpa edildi və oradakı qüvvələr möhkəmləndirildi. 1889-cu ildə ingilislər tərəfindən Karaçi limanına yaxınlaşan gəmilərə kömək məqsədilə mayak tikildi. 1947-ci ildə Pakistan müstəqillik əldə etdikdən sonra Manora qalası hərbi-dəmiz qüvvələrinin əsas bazasına çevrildi. Həmin vxtdan etibarən Manora adası hərbi şəhərcik kimi istifadə edilir. Bu adadan 250&nbsp;km aralıda Ormarda Cinnə hərbi-dəniz bazasının açılışı ilə Manor qalasındakı hərbi-dəniz gəmilərinin yarısı oradan Cinnəyə köçürüldü. Manora — Debal qalası hazırda Pakistan dəniz piyadalarının əsas qərargahı kimi bu gün xidmət göstərir.

## Qalereya

Fayl:QASIM Fort.JPG|Debal qalası
Fayl:Old Guns Qasim Fort.JPG|Debal qalasında qədim silahlar


## Həmçinin bax
* Manora yarımadası
* Kəraçi
* Kot Diji qalası

## İstinadlar
Aviator (film, 2004)

**Aviator** () — Martin Skorsezenin ABŞ aviatoru və kinoprodüseri Hovard Hyuz haqqında 2004-cü ildə çəkdiyi bioqrafik dram filmi. Kinofılmdə əsas rolu Leonardo DiKaprio oynadı və bu performansına görə "BAFTA", "Oskar" və "ABŞ Kinoaktyorlar Gildiyası" kimi kinoakademiya mükafatlarının nominasiyasına layiq görüldü və "Qızıl Qlobus" mükafatının laureatı oldu.

Ümumilikdə, Skorsezenin kinoəsəri BAFTA-nın on dörd nominasiya və dörd mükafatı, "Oskar"ın on bir nominasiya və beş mükafatı, "ABŞ Kinoaktyorlar Gildiyası"nın üç nominasiya və bir mükafatı və nəhayət "Qızıl Qlobus"un altı nominasiya və üç mükafatını qazandı.

## Rollarda

## Hovard Hyuza verilmiş diaqnoz
DVD nəşrinə bonus olaraq filmin müəllif versiyasında Hovard Hyuzun obsesif-kompulsiv pozğunluq (OKP) diaqnozu haqqında qısa hekayə var. Hekayənin adı "The Affliction of Howard Hughes: Obsessive-Compulsive Disorder" / "Hovard Hyuzun xəstəliyi: obsesif-kompulsiv pozğunluq". Psixiatr Ceffri Şvarts "Aviator"un çəkilişində iştirak etmişdir. Hovard Hyuzun real həyatda həqiqətən də obsesif-kompulsiv pozğunluqdan əziyyət çəkib-çəkmədiyi tam olaraq bilinməsə də, Hyuz  rolunu canlandıran Leonardo DiKaprio bu narahatlığın əlamətlərini inandırıcı şəkildə göstərdi.

## İstinadlar
Dövlət bayraqlarının siyahısı

## A

## B

## C

## Ç

## D

## E

## Ə

## F

## G

## H

## X

## İ

## K

## Q

## L

## M

## N

## O

Ərəbistan bayrağı

## Ö

## P

## R

## S

## Ş

## T

## [[Uels|U]]

## V

## Y

## Z

## İstinadlar
Tədqiqat və inkişaf

**Tədqiqat və inkişaf** (və ya qısaca **TƏ-İN**) OECD tərəfindən "biliklərin artırılması üçün sistematik şəkildə həyata keçirilən yaradıcılıq işləri və bu biliklərdən yeni tətbiqetmələr yaratmaq üçün istifadə edilməsi" kimi təyin olunmuşdur. Tədqiqat və inkişaf üç hissədən ibarətdir:

# Əsas tədqiqat
# Tətbiqi tədqiqat
# Eksperimental inkişaf.

Tədqiqat və inkişaf, mədəniyyət, insan və cəmiyyət biliklərindən ibarət olan məlumat bazasını artırmaq və ondan yeni proseslər, sistemlər və tətbiqetmələr hazırlanması üçün istifadə məqsədilə, sistemli şəkildə həyata keçirilən yaradıcı fəaliyyəti, ətraf mühitə uyğun məhsul dizaynı və ya proqram fəaliyyətləri ilə öz sahəsində elmi və texnoloji inkişafı təmin edən, elmi və texnoloji cəhətdən bir qeyri-müəyyənliyə yönəlmiş və nəticələri orijinal, eksperimental, elmi və texniki fəaliyyətləri əhatə edir.

Tədqiqat və İnkişaf; Həm bir şirkət, həm də bir ölkə üçün yenilik sayəsində böyümənin və inkişafın vacib bir elementidir. TƏ-İN həyata keçirən təşkilatlar öz məhsuldarlığını və istehsal keyfiyyətini artırmağı və ya yeni məhsul və xidmətlər yaratmağı hədəfləyirlər.

## Həmçinin bax

* Tədqiq
* Elmi-tədqiqat
* Elmi-tədqiqat institutu

## İstinadlar
Makdonald qardaşları

**Riçard Ceyms Makdonald** (16 fevral 1909 – 14 iyul 1998) və **Moris Ceyms Makdonald** (26 noyabr 1902 – 11 dekabr 1971) — McDonald's-ın qurucusu olan amerikalı sahibkar iki qardaş. Onların qurduğu sürətli xidmət sistemi indi daha çox fastfud olaraq tanınır.

## Erkən ailə həyatları
Makdonald qardaşları Mançester, Nyu-Hempşirdə Patrik və Marqarita Makdonaldın övladları olaraq dünyaya gəliblər. Valideynləri hələ uşaq olarkən ABŞ-yə gəlmiş irland immiqrantlar idi.

## Sahibkarlıq fəaliyyətləri
Makdonald qardaşları 1937-ci ildə Monrovia, Kaliforniyada hot-doq stendi açaraq fəaliyyətlərinə başladılar. Onların ilham mənbəyi şəhərdə yarış pistində yerləşən hot-doq stendi idi. Lakin yarış mövsümü bitdikdən sonra onların müştəriləri azalmağa başlamışdı.

Moris, təxminən 100.000 nəfər əhalisi olan və əhalisinin böyük qismi işçi sinfindən ibarət olan San Bernardino şəhərində daha böyük hot-doq restoranı açmağa qərar verdi. Bir çox bankın rədd təklifindən sonra nəhayət 1940-cı ildə Bank of Amerikanın verdiyi kreditlə o, restoranı aça bildi. Uğurlu fəaliyyətə başlayan yeni restoranın gəliri bir il ərzində 40 min dollar olmuşdu. Restoranın əsas müştəriləri isə yeniyetmə və gənc kişilər idi.

Bir neçə il iş gördükdən sonra, qardaşlar qazandıqları təcrübələrə əsasən iş modellərini yeniləmək üçün planlar qurmağa başladılar. Onlardan biri kişi müştərilərlə söhbətə çox vaxt ayıran qadın işçiləri dəyişmək və hamburgerlərin satışını çoxaltmaq idi. Buna səbəb burgerlərin hazırlanmasına gedən vaxtın sendviçdən daha az olması idi.

1948-ci ildə qardaşlar restoranı yenidən dizayn edərək fəaliyyət istiqamətlərini daha çox hamburger, milkşeyk və fri kartoflarına çevirdilər. Yeni McDonald's daha fərqli işləyirdi:

* Artıq gözləyən işçilər yox satış piştaxtaları var idi.
* Hamburgerlər əvvəlcədən hazırlanır və isti saxlanılırdı
* Mətbəx isə qazandıqları təcrübələrdən sonra özlərinə daha uyğun dizayn olunmuşdu

Qardaşlar 1953-cü ildə françayzinq başladılar və növbəti restoran Feniks, Arizonada Neil Foksun idarəçiliyi ilə fəaliyyətə başladı.

1954-cü ildə McDonald qardaşları Rey Krok ilə ortaq oldu.

## Ölümləri və mirasları
Moris Makdonald, 11 dekabr 1971-ci il tarixində Kaliforniya ştatının Riversayd şəhərində 69 yaşında ürək tutmasından öldü.
Kaliforniyanın Katedral şəhərindəki Desert Memerial Park məzarlığında dəfn olundu.
Riçard MakDonald, 14 iyul 1998-ci ildə, 89 yaşında, Nyu-Hempşir, Mancçesterdəki qocalar evində ürək çatışmazlığından öldü.

2016-cı il istehsalı Rey Krok haqqındakı "The Founder" filmində, Riçard Makdonald Nik Offerman, Moris Makdonald isə Con Karrol təfədindən canlandırılıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* McDonald's
Naukot qalası

**Naukot qalası** — Bu qala 1814-cü ildə Mir Kərəm Əli Xan Talpur tərəfindən tikdirilib. Tarparkar dairəsində Mithi Talukada, Sind əyalətinin Mirpur Xas şəhərindən təxminən 64&nbsp;km cənubda yerləşir. Yerləşmə yerinə görə onu həm də Tar səhrasının giriş qapısı da adlandırırlar. Bu həmin qalanın Racputlara qarşı ərazinin qorumasında istifadə edilməsinə görə də belə adlanırdı.

## Haqqında
Naukot qalası yerləşdiyi Tarparkar dairəsinə görə unikal memarlıq abidəsidir. Belə ki, onun tikintisində yalnız kərpicdən istifadə edilib. Maraqlıdır ki, tikintisində ağac və dəmir kimi materiallardan istifadə edilməyib. Qala yanmış kərpicdən tikilib. Onun uzunluğu 113 metr, eni isə 98 metrdir. Qalanın cənub tərəfində daha bir dördkünc tikili var. Həmin tikilinin ölçüləri 15x13m-dir. Sadə girişi olan bu tikilinin dar girişi var.

Qalanın divarları və bürcləri olduqca maraqlı görünüşə sahibdir. Kiçik və dar girişdə 2 yarımdairəvi bürc var. Bürc qapıların yanında yerləşib dördkünc tikilinin bir hissəsini təşkil edir. Hündürlüyü 9,5 sm, diametri təxminən 42 metrdir. Tağlı girişin hündürlüyü 7 metr, eni isə 4 metrdir. Qalanın içəri hissəsinə keçid qəsr olan dördtərəfli tikilinin bir hissəsini təşkil edən keçid tipli otaqdan və zaldandır. Qala 9 yarımdairəvi bürcdən ibarətdir, Bu bürclərdən ikisi əsas girişi qoruyur, dördü künclərə, 3-ü isə cənub, şimal və qərb divarlara doğru mərkəzdə yerləşir. Dörd bir tərəfdən eni 4 metr olan qala divarları uzanır. Yanmış kərpicdən olan iki pilləkanı var. Bu pilləkanlarla divarların yuxarısına və qalanın içərisinə qalxmaq mümkündür. Qalanın daxili hissəsi otaqlardan ibarətdir. Həbsxana və ya qaranlıq zirzəmi kimi qeyri-müəyyən hissələri barıtxana və ya döyüş sursatı mühafizəsi həyata keçirilən otaqlar ola bilər.

## Həmçinin bax

* Manora qalası
* Kot Diji qalası

## Xarici keçidlər
Shaw, Isobel (1990). Pakistan Handbook. Moon Publications. ISBN 9780918373564.

## İstinadlar
Əbul-Qasım

**Əbul-Qasım** (; ) — 2-ci Anadolu Səlcuqlu Dövləti sultanı. Daha öncə isə İznik valisi idi. Qutalmış oğlu Süleyman Şahın ölümündən sonra da çoxhakimiyyətlik dövrü dövləti 6 il idarə etdi (1086–1092).

## İstinadlar
APDS

**APDS** və ya **Zireh dağıdan sabot mərmi** ( — *[[Abreviatura|Abr]]: APDS*) — zirehli hədəfləri məhv etmək üçün yivli lüləli silahlardan atılan kinetik enerji mərmisinin bir növüdür. APDS mərmiləri silahın nominal kalibrindən daha kiçik və fırlanaraq sabitləşən mərmini lülədən çıxan kimi mərmini tərk edən sabotlarla birlikdə daşıyır. Sabot, mərminin lülənin ortasında qalmasını təmin edir və yanan barıtın yaratdığı qazın mərmini itələməsini təmin edir. 1980-ci illərin əvvəllərinə qədər böyük çaplı tank silahlarında geniş şəkildə istifadə olunurdu, lakin bu gün zireh dağıdıcı finlə sabitləşdirilmiş sabot (APFSDS) mərmiləri ilə əvəz edilmişdir. Yivsiz toplarda istifadə olunan mərmilər səthdə sabitlənmiş bir zireh deşən alt mərmini daşıyır. Bununla birlikdə, APDS mərmiləri hələ də kiçik və ya orta çaplı silah sistemlərində geniş yayılmışdır. Müəyyən bir kalibr üçün bu tip sursat, bir silahın zireh nüfuzunu, zireh dağıdıcı (AP), zireh deşən, qapaqlı (APC) və ya zireh deşən, kapüşonlu, ballistik başlı (APCBC) mərmilərlə müqayisədə iki dəfə artırır. Sabotlu yüngül zireh dağıdıcı (SLAP) konsepsiyası bu texnologiyanı kiçik çaplı silahlara tətbiq edir.
Mehman Yusifov

**Mehman Musa oğlu Yusifov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargahının tabeliyində olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin baş giziri; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatları zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Mehman Musa oğlu Yusifov 1979-cu il, iyulun 18-də Tovuz rayonunun Bayramlı kəndində anadan olub.

1996-cı ildə Tovuz rayonu E. Orucov adına Bayramlı kənd tam orta məktəbindən məzun olub.

1998-ci ildə Tovuz Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və 1998–2000-ci illərdə N saylı hərbi hissədə xidmət edib.

2002-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Gizir hazırlığı kursu"nu bitirib.

Müdafiə naziri, general-polkovnik Səfər Əbiyevin 10 iyul 2002-ci il tarixli əmri ilə "gizir", 25 iyun 2013-cü il tarixli əmri ilə isə "baş gizir" hərbi rütbəsi verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 18 il ərzində xüsusi təyinatlı qrupun kəşfiyyatçısı (sanitar), rabitə bölüyünün baş çavuşu, mühafizə və təminat bölüyünün baş çavuşu, maddi-texniki təminat bölüyünün baş çavuşu vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmrləri ilə 2-ci və 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalları, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 və 95 illiyi, həmçinin "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi" yubiley medalları ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Oktyabrın 5-də Cəbrayıl rayonu ərazisində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Tovuz rayonunun Bayramlı kəndində dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. 2 oğlu və 1 qızı var.

## İstinadlar
Emil Əsədov

**Emil Balaqardaş oğlu Əsədov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Qırmızı Bazar qəsəbəsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Emil Balaqardaş oğlu Əsədov 1998-ci il, yanvarın 11-də Salyan rayonunun Çuxanlı kəndində anadan olub.

2004–2012-ci illərdə Z. Həmidov adına Çuxanlı kənd orta məktəbində təhsil alıb. 2012-ci ildə sənədlərini Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə verib və 2015-ci ildə oradan məzun olub.

2015–2019-cu illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin Quru Qoşunları fakültəsində təhsil alıb, həmçinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun 22 iyun 2019-cu il tarixli əmri ilə "leytenant" hərbi rütbəsi verilib.

2019-cu ildə Quru Qoşunlarının 651 nömrəli hərbi hissəsində xidmət edib. 2019–2020-ci illər ərzində motoatıcı bölüyün (SandCat) motoatıcı taqımının komandiri, mexanikləşdirilmiş taborun (SandCat) mexanikləşdirilmiş taqımının komandiri və mexanikləşdirilmiş taborun (SandCat) tank əleyhinə taqımının komandiri vəzifələrimdə xidmət edib.

2020-ci ilin sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Hadrutun və Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarına qatılıb. Noyabrın 7-də Xocavənd rayonu ərazisində, Qırmızı Bazar istiqamətində döyüş tapşırığının icrası zamanı şəhid olub. Doğulduğu Salyan rayonunun Çuxanlı kəndində dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Cəbrayılın azad olunmasına görə", "Xocavəndin azad olunmasına görə", "Füzulinin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Subay idi.

## İstinadlar
Kalibr

**Kalibr** (/*[[Romanizasiya|Rom]]: qālib*; ), 1 düymənin yüzdə birinə bərabər olan ölçü vahididir.

1 kalibr 0,254 millimetrə bərabərdir.

## Mütəmadi olaraq istifadə edilən kalibrlərin [[millimetr]] baxımından qiymətləri
20 kalibr = 5 mm

22 kalibr = 5,56 mm

24 kalibr = 6 mm

25 kalibr = 6,35 mm

26 kalibr = 6,8 mm

27 kalibr = 7 mm

30 kalibr = 7,62 mm

40 kalibr = 10 mm

45 kalibr = 11,43 mm

50 kalibr = 12,7 mm

## Həmçinin bax
* Kalibr (alət)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Search for guns by their caliber
Uçan xəncərlər evi (film, 2005)

**"Uçan xəncərlər evi"** (, *shí miàn mái fú*, ) — Çjan İmounun filmi, 57-ci Kann Film Festivalının müsabiqədən kənar proqramının iştirakçısı. Çjao Syaodin 2005-ci ildə Oskar mükafatının "Ən yaxşı operator işi" nominasiyasına layiq görülmüşdür.

Film usya janrında çəkilib. Film üsyançı hərəkatın liderlərini ovlayan və bunun üçün üsyan liderinin qızının etimadını qazanan və tələyə düşən imperiya polisinin gizli agentindən bəhs edir. Bu, "qadağan olunmuş" sevgini canlandıran və sevginin həyatı necə məhv etdiyini göstərən filmlərdən biridir.

## Rollarda

## İstinadlar
Zireh dağıdıcı mərmi

**Zireh dağıdıcı mərmi** — istənilən zirehə nüfuz etmək üçün hazırlanmış mərmidir. 20&nbsp;mm-dən kiçik AP mərmiləri tipik olaraq zireh deşən sursat adlanır və bronjilet, güllə keçirməyən şüşə və yüngül zirehli maşınlar kimi yüngül zirehli hədəflər üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Biblioqrafiya
* 
* 

## Həmçinin bax

APCR

## Xarici keçidlər

*
*Armour piercing projectile
Zaxari Paliaşvili

**Zaxari Paliaşvili** (; ) — gürcü əsilli bəstəkar. Gürcüstan Filarmoniya Birliyinin qurucusu, Tiflis Dövlət Konservatoriyasının rəhbəri.

## Həyatı
Zaxari Paliaşvili 16 avqust 1871-ci ildə Kutaisi şəhərində anadan olmuşdur. Atasının adı Pitr İvanes dze Paliaşvili, anasının adı isə Mariya Pavles asuli Mesarkişilidir. O, on səkkiz uşaqlı ailənin üçüncü uşağı olmuşdur.

Tiflisdəki Gürcü Katolik Kilsəsində işləməyə başlaması ilə Covanni Palestrina, Orlanda de Lassus, İohann Sebastyan Bax,Georq Fridrix Hendel, Volfqanq Amadey Motsart kimi sənətkarların fəaliyyəti ilə tanış olmuş və musiqi biliklərini genişləndirmək üçün fürsət qazanmışdır.

1886-cı ildə onun təşəbbüsü və tanınmış ictimai xadim Lado Aqniaşvilinin də dəstəyi ilə Gürcüstan Etnoqrafiya xorunun ilk tamaşası baş tutdu. Zaxari Paliaşvili 1891-ci ildə F.F. Parizekin "valtorn" məktəbinə daxil olmuşdur. Perizekin 1897-ci ildə məktəbdən çıxmasından sonra A.İ. Moskonun rəhbərliyi altında təhsilini davam etdirdi. 1895-ci ildə "valtorn" məktəbini bitirdi. Həmin il rus bəstəkar və müəllim Nikolay Klenovskinin rəhbərlik etdiyi musiqi nəzəriyyəsi dərslərinə qatıldı. O, həmçinin İppolitov İvanov və musiqi tənqidçisi Vasili Korqanov ilə də birlikdə fəaliyyət göstərməyə başladı. 1899-cu ildə musiqi nəzəriyyəsi məktəbindən məzun oldu.

1900-cü illərdə Zaxari Paliaşvili musiqi təhsilini Moskva şəhərində, Moskva Konservatoriyasında davam etdirmişdir. Konsevatoriyadakı təhsili Paliaşvilinin özünü bəstəkar kimi yetişdirməyinə təkan verdi.

Zaxari Paliaşvili 1903-cü ildə Gürcüstana geri döndü və Tiflis Orta Məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərdi. Məktəbdə qurduğu xor və orkestr dəstəsi sürətli irəliləyişlər əldə etdi və tezliklə konsertlər verməyə başladı. 1904-cü ildə Paliaşvili nəzəri musiqi dərslərinin tədrisinə rəhbərlik etmək üçün Tiflis Musiqi Məktəbi dəvət edildi və bu dəvəti qəbul etdi. 1906-cı ildə onun tərəfindən gürcülər üçün vətənpərvər musiqilərdən biri olan "Samshoblo" bəstələndi.

1908-ci ildə Filarmoniya Cəmiyyəti tərəfindən musiqi məktəbi yaradıldı və Zaxari Paliaşvili həmin məktəbə direktor təyin edildi. Məktəb maddi sıxıntılar çəkdiyi üçün Paliaşvili 3 il əməkhaqqı almadı. 1917-ci ildə Tiflis Musiqi Məktəbi Tiflis Konservatoriyasına çevrildi. Həmin ildə Zaxari Paliaşvili konservatoriyanın rəhbəri oldu.

1919-cu ildə professor elmi dərəcəsi aldı. Həmin ildə "Abesalom da Etery" adlı ilk operasının açılış gecəsi baş tutdu. İkinci operası "Daisi"nin açılış gecəsi isə 19 dekabr 1923-cü ildə keçirildi. Üçüncü operası "Latavra"nı isə beş il sonra yazmışdır (açılış gecəsi 16 mart 1928-ci ildə baş tutmuşdur).

Zaxari Paliaşvili böyrəküstü vəzilərinin sarkomundan əziyyət çəkirdi. 1930-cu illərdə əməliyyat olunsa da, heç bir nəticə əldə olunmadı. O, 1933-cü ilin 6 oktyabrında vəfat etdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Dzigua, V. (14 oktyabr 1971) *Zakaria Paliaşvili – 100th Anniversary*, Kutaisi
Bronjilet

**Bronjilet** 1901-ci ildə odlu silahlardan açılan güllələrin təsirini azaltmaq və partlayış nəticəsində yarana bilən qəlpələrdən qorunmaq üçün Jan Szczepanik və Kazimierz Żegleń adlı iki polyak tərəfindən icad edilmişdir.

Yumşaq jiletlər toxunmuş və ya qatlanmış liflərdən ibarətdir və istifadəçini kiçik çaplı tapançaların, cüt mərmiləri ilə əl qumbarası kimi partlayıcıların qəlpələrindən mühafizə edir.

Tüfəng patronlarına qarşı əlavə müdafiə məqsədi üçün jiletlərdə metal və ya keramik plitələr də istifadə edilə bilər. Metal hissələr və ya sıx toxunmuş təbəqələr bıçaq kimi yaxın məsafədən zərər yetirə biləcək silahlara qarşı da müdafiəni təmin edə bilər. Yumşaq jiletlər daha çox polis qüvvələri, xüsusi şəxslər, xüsusi mühafizəçilər və mühafizəçilər tərəfindən, sərt təbəqəli jiletlər isə əlbəyaxa döyüş əsgərləri, xüsusi hissələr və girovların xilasetmə qrupları tərəfindən geyinilir.

Çağdaş gövdə zirehləri arasında polad jiletlə yanaşı, zirehli dəbilqə kimi digər qoruyucu geyimlər də var. Polis və hərbçilər tərəfindən istifadə edilən polad jiletlər çiyinlərə və yan tərəflərə də müdafiəni təmin edə bilər. Bomba zərərsizləşdirən dəstələrinin istifadə etdiyi müdafiə geyimi isə ağır zireh və dəbilqə ilə yanaşı üzün və onurğanın müdafiəsini də təmin edir.