open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elxan Mansurov

**Elxan Bəhram oğlu Mansurov** () — tarzən, muğam ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2005).

## Həyatı
Elxan Mansurov 1955-ci il fevral ayının 21-də Bakıda, musiqiçi ailəsində doğulmuşdur. Tar çalmağı uşaq yaşlarından atasından öyrənmişdir. Elxan Mansurov 1975-ci ildə Asəf Zeynallı adına orta musiqi məktəbinin, 1983-cü ildə isə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının tar sinfini bitirib. 47 ildir ki, M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının orkestrində solist-konsertmeyster vəzifəsndə işləyir. Bu müddət ərzində muğam operalarına bir çox müğənniləri baş rollara hazırlamışdır. Bunlardan Nəzakət Teymurova — Leyli, Şahsənəm və Əsli; Gülüstan Əliyeva — Leyli, Şahsənəm, Əsli və Ərəbzəngi; Lalə Məmmədova — Leyli; Alim Qasımov — Məcnun və Qərib; Səbuhi İbayev — Məcnun, Qərib və Şah İsmayıl; Simarə İmanova — Leyli və Şahsənəm; Mələkxanım Eyyubova — Leyli; Zahid Quliye — Məcnun; Təyyar Bayramov — Şah İsmayıl və İbn-Salam; Gülyaz Məmmədova — Şahsənəm və Əsli; Aygün Bayramova — Şahsənəm və Əsli; Mütəllim Dəmirov — Qərib və İbn-Salam; Vüsalə Musayeva — Leyli; İlkin Əhmədov — Məcnun; Rafiq Əliyev — Məcnun və Şah İsmayıl; Elnur Zeynalov — Qərib, İbn-Salam və Məcnunun atası; Nəzər Bəylərov — İbn-Salam və Zeyd — adlarını çəkmək olar.

Elxan Mansurov Azərbaycan muğamlarının bilicisi və mahir ifaçısıdır. O, uzun illərdir ki, dövrü mətbuatda, radio və televiziyada silsilə verilişlərdə muğamlarımızın təbliği ilə məşğul olur. Atası Bəhram Mansurovdan sonra klassik muğam ifaçılığı ənənəsini qoruyub saxlayan yeganə tarzəndir. Elxan Mansurov 16 sentyabr 2005-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür. Dəfələrlə xarici ölkələrdə — Finlandiya, Türkiyə, İraq, Rusiya və Orta Asiyada Azərbaycan musiqisini öz ifası ilə təbliğ etmişdir. Onun ifasında yazılmış CD və DVD disklər Fransa, İran, Kanada, Almaniya, Türkiyədə istehsal olunub yayımlanır.

Elxan Mansurov 2005-ci ildə qardaşı, bəstəkar Eldar Mansurovun məşhur "Bəhramnamə" layihəsində solo tar partiyalarını ifa etmişdir.

## Filmoqrafiya
*Gülxar Həsənova (film, 2017)
*Bədr olmamış hilal (film, 2010)
*Səsin sehri. Həqiqət Rzayeva (film, 2010)

## Şəcərəsi
*Məşədi Məlik bəy Mansurovun nəticəsidir.
*Məşədi Süleyman bəy Mansurovun nəvəsidir.
*Tarzən Bəhram Mansurovun oğludur.
*Bəstəkar Eldar Mansurovun qardaşıdır.
*Kinooperator Aydın Mansurovun qardaşıdır.

## Xarici keçidlər
*
Azərbaycanda televiziya

Azərbaycanda ilk televiziya olan Azərbaycan Televiziyası 14 fevral 1956-cı ildə yayıma başlamışdır.

Azərbaycanda televiziya və radioya nəzarət Azərbaycan Respublikası Audiovizual Şurasına məxsusdur. Yayımı isə Teleradio İstehsalat Birliyi həyata keçirir.

## Ümumrespublika

### Dövlət
Qeyd: xoronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

### Özəl
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Regional

### Özəl
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

### Peyk
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

### İnternet
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Fəaliyyətini dayandıran
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## Efir-kabel və kabel tv şirkətləri
Qeyd: xronoloji ardıcıllıqla sıralanmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycandilli televiziya kanallarının siyahısı
* Azərbaycanda radio
* Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi
* Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurası
* Teleradio İstehsalat Birliyi

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Milli Televiziya və Radio Şurasının rəsmi saytı
*
Azərbaycan jurnallarının siyahısı

**Azərbaycan jurnalları** — Azərbaycan ərazisində və Azərbaycan dilində nəşr olunan dövri elmi, ədəbi, ictimai-siyasi, mədəni və digər tematik istiqamətli nəşrlərdir.

;Tarixi inkişaf

Azərbaycan jurnal nəşri XIX əsrin sonlarında formalaşmağa başlamışdır. 1875-ci ildə nəşrə başlayan “Əkinçi” qəzeti ümumən Azərbaycan mətbuatının əsasını qoysa da, jurnalların yaranması XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. 1906–1931-ci illərdə nəşr edilən “Molla Nəsrəddin” jurnalı Azərbaycan satirik mətbuatının əsas nümunələrindən biri hesab olunur.

XX əsrin 20–30-cu illərində Sovet hakimiyyəti dövründə ideoloji (kommunist) yönümlü bir sıra jurnallar fəaliyyət göstərib. Bu nəşrlər sırasında “Kommunist”, “İnqilab və mədəniyyət”, “Gənc işçi” kimi jurnallar qeyd olunur.

;Sovet dövrü

Sovet dövründə jurnal nəşri dövlət nəzarətində inkişaf etmiş və müxtəlif tematik sahələr üzrə sistemləşmişdir. Bu illərdə ədəbi-bədii, elmi, pedaqoji və mədəni yönümlü jurnallar nəşr olunmuşdur. “Azərbaycan”, “Ulduz”, “Elm və həyat”, “Gənclik”, “Azərbaycan qadını”, “Mədəni maarif” kimi jurnallar geniş oxucu auditoriyası qazanmışdır.

;Müstəqillik dövrü

1991-ci ildə Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasından sonra jurnal nəşri sahəsində dövlət və özəl təşəbbüslər genişlənmişdir. Yeni mövzu istiqamətləri – iqtisadiyyat, siyasət, incəsənət, mədəniyyət və həyat tərzi jurnalları meydana gəlmişdir. Bu dövrdə “Abituriyent”, “Xəzər”, “Nargis”, “OK! Azerbaijan”, “Femina”, “Baku Magazine” kimi jurnallar nəşrə başlamışdır.

Elmi nəşrlər sahəsində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) və ali təhsil müəssisələrinin müxtəlif ixtisas jurnalları fəaliyyət göstərir. Onların arasında “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının xəbərləri”, “Azərbaycan məktəbi”, “Dövlət və hüquq”, “Filologiya məsələləri” və digər elmi jurnallar yer alır.

;Rəqəmsal dövr

XXI əsrdə Azərbaycan jurnalları rəqəmsal formata keçid prosesini davam etdirir. Bir çox nəşrlər eyni zamanda onlayn versiyada yayımlanır. İnternet platformalarında yayımlanan elmi jurnallar beynəlxalq indeksləşmə sistemlərinə daxil olmağa başlamışdır. Eyni zamanda sosial media üzərindən fəaliyyət göstərən mədəni və həyat tərzi jurnallar da geniş yayılmışdır.

;Hazırkı vəziyyət

Hazırda Azərbaycanda həm dövlət, həm də özəl sektor tərəfindən maliyyələşdirilən jurnallar fəaliyyət göstərir. Nəşrlər Azərbaycan, rus, ingilis və digər dillərdə çap və onlayn formatda yayımlanır.

## Aylıq
:

## Ayaşırı
:

## Rüblük
:

## Yarımillik
:

## İllik
:

## Nəşrini dayandırmış

## Həmçinin bax
*Azərbaycan qəzetlərinin siyahısı
*Azərbaycan xəbər saytlarının siyahısı

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Azərbaycan Milli Kitabxanası — Jurnallar
* Azərbaycanda nəşr olunan elmi jurnallar
* 
* 
* 500-dən çox Azərbaycan KİV-in siyahısı
*
Su tayfası

**Su tayfası** — e.ə. III minilliyin əvvəllərində Urmiya gölünün cənub-qərb bölgələrində, Zaqroş dağlarında mövcud olmuş etno-siyasi birliklərdən biri.

## Coğrafi mövqeyi
Onların Subi vilayəti vaxtilə Lullu ölkəsi adlanan Xamuada yerləşirdi. Mənbələrdən məlum olur ki, Su ölkəsi e.ə. XXI əsrin II yarısında Mesopotamiyaya tabe idi. Lakin e.ə. 2003-cü ildə su tayfaları elamlılarla birləşərək şumer-akkad çarlığını darmadağın etmişdilər. Mənbələrdən məlum olur ki, əslində Zaqroş dağları ətrafında şərq və cənub şərq bölgələrində yaşayan bütün tayfalar-lullular, kutilər və s. artıq e.ə. I minillikdə su tayfaları adı altında ümumiləşdirilirdi. Bəzi mənbələrdə Aratta ölkəsinin adı da "Su ölkəsi" kimi qeyd olunmuşdur. Su və ya Subi əhalisini urartulular isə bir müddətdən sonra artıq mannalı adlandırırdılar. 

## Adın mənşəyi
Bu etnonimin ilkin forması suv // sub olmuşdur. Bir sıra tədqiqatçılar su etnonimini İkiçayarasının şimalında geniş bir ərazidə yaşayan Subir // Subar və Urmiya gölü hövzəsində yerləşmiş suvbi // sumbi tayfa adlarının qısaldılmış (şəkilçisiz) forması hesab etmişdilər. Qədim qaynaqlarda sular tayfası ilə bağlı bir sıra ifadələr işlədilmişdir. Məsələn, "Su ölkəsinə mənsub lulu", "Şubar (Subar) ölkəsinə mənsub lulu". Bəzi hallarda Aratta ölkəsinin adı "Su ölkəsi" mixi işarələri ilə göstərilmişdir. Bu Aratta, Lullubum və Su ölkəsinin Urmiya gölü hövzəsindəki geni şbir ərazinin müxtəlif adları olmasını deməyə əsas verir. Sular da turukki və lullu tayfa birləşməsinə daxi idi.  

## Siyasi tarixi
Mixi yazılarda Urmiya gölünün cənubunda "Su adamların ölkəsi" barədə də danışılır. Su tayfaları e.ə. əvvəl XXI əsrin ikinci yarısında Mesopotomiyada hakimiyyətdə olmuş III Ur sülaləsindən asılı idi. Bunu mixi yazılarda Laqaş canişini Urdunnanın Su xalqının ensisi olaraq təqdim edilməsi faktı da təsdiq edir. Su tayfaları e.ə. 2003-cü ildə Elamlılarla birlikdə III-Ur sülaləsinə qarşı hərbi hücumunda və bunun nəticəsində həmin sülalənin süqutunda da iştirak etmişdilər. 

Hətta Assuriya carı II Sarqonun da yazılarında onlar barədə müəyyən məlumatlar verilirː 

Bu isə öz növbəsində eradan əvvəl 9 əsrdə yaranmış Manna dövlətinin bu və ya digər mənada Su tayfaları ilə müəyyən etnik bağlılıqları olduğunu göstərməkdədir.

## Həmçinin bax
*Aratta
*Lullubilər
*Kutilər

## İstinadlar
Azərbaycan teatrlarının siyahısı

**Azərbaycanda teatr sənəti** — Azərbaycan ədəbiyyatı ilə sıx bağlı olan sənət növlərindən biri.

Azərbaycanda teatr sənətinin kökləri xalqın fəaliyyəti, məişəti, şənlik və toy ənənələri, həmçinin dünyagörüşü ilə bağlıdır. Mərasim, ayin və oyunlardakı tamaşa elementləri müstəqil xalq teatrının yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan xalq teatrı realist özəllik daşımış və əməkçi təbəqələrlə bağlı olmuşdur. Xalq teatrının repertuarını müəyyən etik məzmunlu kiçik tamaşalar (farslar) təşkil etmişdir. Azərbaycan peşəkar teatrının təşəkkülündə xalq teatrı əhəmiyyətli rol oynamışdır.

## Dövlət teatrları
* Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrı
* Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrı
* Bakı Bələdiyyə Teatrı
* Bakı Uşaq Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrı
* İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı
* Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı
* Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrı
* Ağdam Dövlət Dram Teatrı
* Füzuli Dövlət Dram Teatrı
* Qazax Dövlət Dram Teatrı
* Qusar Dövlət Ləzgi Dram Teatrı
* Qax Dövlət Kukla Teatrı
* Qax Dövlət Gürcü Dram Teatrı
* Salyan Dövlət Kukla Teatrı
* Gəncə Dövlət Milli Dram Teatrı
* Gəncə Dövlət Nizami Poeziya Teatrı
* Gəncə Dövlət Kukla Teatrı
* Sumqayıt Dövlət Musiqili Dram teatrı
* Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı
* Şəki Dövlət Dram Teatrı
* Lənkəran Dövlət Dram Teatrı
* Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı
* Naxçıvan Dövlət Uşaq Teatrı
* Naxçıvan Dövlət Kukla Teatrı
* Xankəndi Dövlət Dram Teatrı

## Müstəqil teatrlar
* ADO — Azərbaycan Dağınıq Oda teatrı (ilk müstəqil teatr)
* dAo Teatrı (Gəncədə yaradılmış regionun ilk müstəqil teatrı)
* ƏSA Teatrı
* Human Teatrı
* M. Teatr
* İbRus Teatrı *(fəaliyyətini dayandırıb)*
* Rebus Teatrı
* "Ol" Teatrı
* DoM Teatr
* "Tək" Yaradıcılıq Platforması
* Şah Mat Teatrı
* Bakı Teatr Sexi (küçə teatrı)
* “YENİ ERA” Uşaq və Gənclər Teatrı.(Naxçıvan Mr ilk müstəqil teatrı)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan kinoteatrlarının siyahısı
Skaner

**Skaner** () – gerçək görüntünün rəqəmli surətini yaratmaq üçün qurğudur. Skaner sənədlərin, mətnlərin, çertyojların, qrafiklərin, rəsmlərin, fotoşəkillərin kompyuterə daxil edilməsi üçün qurğu. Sənədin rəqəmsal təsvirini yaradır və onu kompyuterin yaddaşına yerləşdirir.

Skanerin iki növü var:
* standart skaner üzçıxaran maşının kiçildilmiş variantını xatırladır;
* portativ (daşınan) skaner isə əslində rəqəmli kameradır.

Skaneriniş prinsipi üzçıxaran qurğunun (kseroksun) iş prinsipi ilə çox oxşardır. Ancaq ondan fərqli olaraq skaner görüntünün üzünü çıxarmır, onu qrafik fayla çevirir. Fayl kompüterdə yadda saxlanıldıqdan sonra onu başqa yerə köçürmək, dəyişdirmək, elektron poct ilə göndərmək və s. olar.

Skanerlərdən nəşriyyat işlərində, layihələndirmə sistemlərində, animasiyalarda geniş istifadə olunur. Təqdimatların, məruzələrin, yüksək keyfiyyətli reklam materiallarının hazırlanmasında bu qurğuların əvəzi yoxdur.

## Xarici kerçidlər
* Canon
* Epson
* HP
* I2S
* ImageWare
* InoTec
Qoruq

**Qoruq** — mövcud təbiət komplekslərini qorumaq, təbiət proseslərinin təbii hərəkətlərini öyrənmək üçün xüsusi qorunan təbiət əraziləridir. Qoruqlar elm, mədəniyyət və təsərrüfat üçün müstəsna əhəmiyyəti olan, dövlət tərəfindən mühafizə edilən ərazilərdir (akvatoriyalar).
Qoruqlar təbiətin ən yaxşı mühafizə formalarından biridir. Burada müxtəlif təbii zonaların xarakterik landşaftları, nəsli kəsilməkdə olan, yaxud nadir hallarda rast gələn bitki və heyvan növləri, eləcə də aradan çıxmaq təhlükəsinə məruz qalan təbii komplekslər və onların komponentləri, mağaralar, şəlalələr, buzlaqlar və s. qorunur. Qoruqlarda geoloji kəşfiyyat işləri, şumlama, mal-qara otarması, turizm, ov etmək, balıq tutmaq, ağac kəsmək, bitkiləri məhv etmək, ümumiyyətlə təbii
sərvətlərdən istifadə etmək və onların təbii halını pozmaq qadağan edilir.

Qoruqlar təbii canlı laboratoriya sayılır. Burada müxtəlif obyektlərdə uzun illər boyu tədqiqatlar aparılır, təbiətin etalon və kontrol sahələrində mürəkkəb ekoloji sistemlərin inkişafı qanunauyğunluqları öyrənilir. Tədqiqat zamanı əldə edilən materiallar təsərrüfatda istifadə edilən sahələrlə müqayisə edilir. Belə nəticələr təbii mühitin pozulma dərəcəsini aşkara çıxarmağa və onun qarşısını almaq üçün tədbirlər sistemini hazırlamağa imkan yaradır. Ekoloji sistemin daha çox rəngarəngliyini öyrənmək, genetik fondun növlərini saxlamaq məqsədilə Q. müxtəlif landşaft zonalarında yaradılır. Qoruq əraziləri ətrafında mühafizə zonaları yaradılır. Bu zonalar insanın təsərrüfat fəaliyyətinin qoruğa daxil olmasının qarşısını alır.

11 yanvar Dünya Qoruqlar və Milli Parklar Günü olaraq qeyd olunur.

## Təsnifat
*Ia = Ia  (Ciddi Təbiət Qoruğu)
*Ib = Ib (Vəhşi təbiət ərazisi)
*II = II (Milli park) 
*III = III (Təbiət abidəsi)
*IV = IV (Dövlət Təbiət Yasaqlığı)
*V = V (Qorunan landşaft/akvatoriya)
*VI = VI (Davamlı təbiətdən istifadə sahəsi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qoruqlar
Elektron

**Elektron** (q.yun *ἤλεκτρον* "kəhrəba") — fizikada kəşf edilən ilk elementar zərrəcik; təbiətdə ən kiçik kütləyə və ən kiçik elektrik yükünə malik maddi daşıyıcı olan elektron atomların tərkib hissəsidir; neytral atomda onların sayı atom nömrəsinə, yəni nüvədəki protonların sayına bərabərdir. Elektronun yükü (*e*) və kütləsi (*m<sub>e</sub>*):

e= – 4,803·10–10 SQSE vahidi ≈ – 1,6·10–19 *[[Kulon (ölçü vahidi)|Kl]]*, me ≈ 0,91·10–*27* *q* ≈ 0,511 *[[Elektron volt|MeV]]*.

Elektronun spini 1/2-ә bərabərdir (*ħ* vahidlərində) və deməli, elektron Fermi–Dirak statistikasına tabedir. elektronun maqnit momenti *μ<sub>e</sub> ≈ 1,00116 μ<sub>0</sub>*-dır, burada *μ<sub>0</sub>* – Bor maqnetonudur. Elektron stabil zərrəcikdir və leptonlar sinfinə aiddir.

Elektron ingilis fiziki C. C. Tomson tərəfindən 1897-ci ildə kəşf edilmişdir və onun yükü mənfi qəbul olunmuşdur. elektronun antizərrəciyi – pozitron 1932-ci ildə kəşf edilib. Elektron elektromaqnit, zəif və qravitasiya qarşılıqlı təsirlərində iştirak edir. Klassik elektrodinamikada elektron özünü hərəkəti Lorens–Maksvell tənliklərinə tabe olan zərrəcik kimi aparır. *r<sub>0</sub> =e<sup>2</sup>/m<sub>e</sub> c<sup>2</sup> ~ 10<sup>–11</sup>* *sm* kəmiyyətinin elektronun klassik radiusu kimi qəbul edilməsinə baxmayaraq, "elektron ölçüsünü" ziddiyyətsiz formalaşdırmaq olmur. Bu çətinliyin səbəbi kvant mexanikası çərçivəsində başa düşülür. Fransız fiziki L. de Broylun hipotezinə görə (1924) elektron (bütün digər maddi mikroobyektlər kimi) yalnız korpuskulyar deyil, həm də dalğa xassələrinə malikdir. Elektronun de Broyl dalğasının uzunluğu *λ = 2πħ/m<sub>e</sub>υ*, burada *υ* – elektronun hərəkət sürətidir. Buna görə də elektron işıq kimi interferensiyaya və difraksiyaya uğrayır. Elektronun dalğa xassələri 1927-ci ildə Amerika fizikləri K. Devisson və L. Cermer tərəfindən eksperimental şəkildə müşahidə edilmişdir.

Elektronun hərəkəti kvant mexanikasının tənliklərinə: qeyri-relyativist hadisələr üçün Şredinger tənliyinə və relyativist hadisələr üçün Dirak tənliyinə tabedir. Bu tənliklərə əsaslanaraq göstərmək olar ki, maddələrin optik, elektrik, maqnit, kimyəvi və mexaniki xassələri elektronun hərəkət xüsusiyyətləri ilə izah olunur. Spinin mövcudluğu atomda elektronun hərəkət xarakterinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Məs., kvant mexanikası çərçivəsində elektronun yalnız spininin nəzərə alınması D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemini, həmçinin molekullarda atomların kimyəvi rabitəsinin təbiətini izah etməyə imkan verdi.

Elm və texnikada elektron getdikcə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Müxtəlif növ sürətləndiricilərdə yüksək enerjilərə qədər sürətləndirilmiş intensiv elektron dəstələri elementar zərrəciklərin və nüvələrin təbiətinin öyrənilməsində əsas vasitələrdən biridir. Kiçik enerjili elektronlardan isə radioelektronikada və texnikanın bir çox başqa sahələrində geniş istifadə edilir.

Elektronun daxili məntiqi ziddiyyətlərinin olması səbəbindən onun nəzəriyyəsini bitmiş saymaq olmaz.

## Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Azərbaycan SSR xalq şairlərinin siyahısı

## 1950-ci illər

### 1956
**23 yanvar 1956-cı ildən:**
* Səməd Vurğun

## 1960-cı illər

### 1960
**21 may 1960-cı ildən:**
* Rüstəmzadə Süleyman Əlabbas oğlu
* Rzayev Rəsul İbrahim oğlu

### 1964
**29 iyun 1964-cü ildən:**
* Hüseynov Məmməd Rahim Abbas oğlu

## 1970-ci illər

### 1974
**17 yanvar 1974-cü ildən:**
* Tixonov Nikolay Semyonoviç

### 1977
**15 fevral 1977-ci ildən:**
* Osman Sarıvəlli (Osman Abdulla oğlu Qurbanov)

### 1979
**23 fevral 1979-cu ildən:**
* Dilbazi Mirvarid Paşa qızı

## 1980-ci illər

### 1981
**13 may 1981-ci ildən:**
* Abizadə-Azəroğlu Balaş Allahbaxış oğlu

**19 iyun 1981-ci ildən:**
* Rəfibəyli Nigar Xudadat qızı

### 1984
**26 noyabr 1984-cü ildən:**
* Babayev Nəbi Xəzri Ələkbər oğlu (Nəbi Xəzri)
* Vahabzadə Bəxtiyar Mahmud oğlu
* Qriqoryan Samvel Avanesoviç

### 1989
**21 mart 1989-cu ildən:**
* Hüseyn Arif (Hüseynzadə Hüseyn Camal oğlu)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikasının xalq şairlərinin siyahısı

## İstinadlar

;Sənədlər
Mehman Əliyev

**Mehman Əliyev** (tam adı: *Mehman Yadulla oğlu Əliyev*) — azərbaycanlı jurnalist, Turan İnformasiya Agentliyinin direktoru (1990 – 2025)

## Həyatı
Mehman Əliyev 1957-ci ilin 26 oktyabrında anadan olub. 1964–1974-cü illərdə orta təhsil alıb. 1988-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 1988–1989-cu illərdə "Molodyoj Azerbaycana" qəzetində müxbir, 1989–1990-cı illərdə "Azərinform" Dövlət Agentliyində müxbir, 1990–1991-ci illərdə "Xazar" jurnalında məsul katib, 1993-cü ildə Prezident Aparatının ictimai əlaqələr sektorunun müdiri vəzifələrində çalışıb.

Hal-hazırda, 1990-cı ildə təsis etdiyi "Turan" İnformasiya Agentliyinin direktorudur.

Azərbaycan jurnalistlərinin III qurultayında Mətbuat Şurası İdarə Heyətinə üzv seçilib. Hazırda Şuranın iqtisadiyyat məsələləri üzrə komissiyasına rəhbərlik edir.

27 avqust 2017-ci ildə vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, vergi ödəməkdən yayınma və qanunsuz sahibkarlıq maddələri ilə ittiham olunaraq Yasamal Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə barəsində 3 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilib.

Ailəlidir, bir övladı var.

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Sənaye mühəndisliyi

**Sənaye mühəndisliyi** — insan, maliyyə, bilik, informasiya, avadanlıq, enerji, material və proses kimi tərkib hissələrdən ibarət sistemi yaratmaq, tətbiq və inkişaf etdirməklə məşğul olan mühəndilsiyin bir sahəsidir. O həm də prototiplərin yaradılması və onların yaxşı satılması üçün xidmət edir. Sənaye mühəndisliyi bundan əlavə istər riyazi, istərsə də fiziki və sosial və mühəndislik elmlərinin sintezi ilə təsvir edilir. Hazırlama sistemlərinin tətbiqində bu sahə vaxtın azaldılması, pul, material, enerji və başqa resursların qənaətini əldə etməyə imkan verir.

Sənaye mühəndisliyi həm də tətbiq sahəsindən asılı olaraq əməliyyat menecmenti, sistem texnikası, istehsal prosesi, hazırlama texnologiyası və ya istehsal sisitemləri kimi də məlumdur. Bu və ya digər adların tətbiq istifadəçilərin özlərini başqalarından fərqləndirməsi ilə bağlıdır. Avtomobil sənayesində tez-tez menecment mühəndisliyi, idarəedici menecment ya da sistem mühəndisliyi adlanır.

Bu ixtisas hələ XIX əsrdən müxtəlif universitetlər tərəfindən tədris olunmağa başlamışdır. ABŞ-də bu təhsil ilk dəfə olaraq 1908-ci ildə tətbiq olunur. 1926-cı ildə Berlin TU-da da eyni yönlü ixtisas tədris olunmağa başlayır. Bu ixtisas ilk vaxtlarda "İqtisadiyyat və texnika" adlanırdı və elə də yaxşı qarşılanmırdı. 60-cı illərin sonuna qədər bu ixtisası çox az universitetlər tədris edirdi. Bu gün isə o çox geniş yayılmışdır. Azərbaycanda isə Sənaye Mühəndisliyi Qafqaz Universitetində bakalavr və magistr pillələrində tədris olunur.
Latış dili

**Latış dili** ya da **Leton dili** (*latviešu valoda*) Hind-Avropa dillərinə mənsub, əsasən Latviyada istifadə edilən bir dil.

## İstinadlar
Yırğalanma

right|65px
Rəqs verilmiş sistemin hər hansı bir təsir sayəsində tarazlığının pozulması və onu əvvəlki vəziyyətə qayatrmağa məcbur edən qüvvə nəticəsində yaranan hal dəyişməsidir. Sistemin rəqsi iki enerji forması arasında çevrilməyə əsaslanır.
 
Hal dəyişməsi periodik baş verə bilər. Bu zaman sistem sərt vaxt intervalında öz ilkin vəziyyətindən keçir. Yırğalanmaının başqa tərifi, fiziki hal parametrlərinin vaxtdan asılı olaraq təsvir edən funksiyadır.

## Rəqsin növləri
Xassəsindən asılı oaraq müxtəlif yırğalanma növləri fərqləndirilirlər:

Fiziki təbiətinə görə:

*mexaniki (səs, titrəmələr),
*elektromaqnit (işıq, radio dalğalar),
*yuxarıdakıların kombinasiyası,

Təsir qüvvəsinə görə:

*məcburi, xarici qüvvələrin təsiri nəticəsində yaranır,
*sərbəst, heç bir xarici qüvvə təsir etmədən, ilkin qüvvənin təsirindən sonra öz-özünə həyacanlanır.

## Rəqsin xassələri
right|300px

Аmplituda A\,\! **([[metr|m]])** — yırğalanan ölçünün sistemin orta qiymətindən meyillənməsi.

Sistemin halının dəyişdiyi hər hansı bir vaxt aralığına period deyilir.

Vahid zamanda baş verən yırğalanamların sayına tezlik f\,\! deyilir. O Hs (Hers, alman fizikinin şərəfinə) ilə ölçülür.

Period T\,\! və tezlik f\,\! bir-birin əksinə olan ölçülərdir.

 T=\frac{1}{f}\qquad\,\! və f=\frac{1}{T}\,\!

Çevrəvi hərəkətdə tezlik əvəzinə çox vaxt çevrəvi və ya tsiklik tezlik işlədilir  \omega\,\! **(Hs, san<sup>−1</sup>, dövr/san)**, 2\pi ərzində baş verən rəqsləri göstərir:

\omega =\frac{2\pi}{T} =2\pi f\,\!
Ulanlar

**Ulanlar** (türkcə oğlan) yüngül süvari dəstəsinin əsgəri. Bayraqcıqlı nizələrlə silahlanmış ulanlardan ibarət dəstələr ilk dəfə 13–14 əsrlərdə monqol-tatar süvari qoşununda təşkil edilmişdir. Mizraqlı monqol-tatar süvari döyüşçüsü idilər. XVI–XX əsrlərdə Avropada yüngül süvari növü idi. 16 əsrdən Avropa ölkələrində ulan dəstələrinin təşkilinə başlanmışdı. Silahları əvvəlcə qılınc və bayraqcıqlı nizə, sonralar tapança, 19 əsrin ortalarından karabin idi. Rus ordusunda ulan polkları 1803-cü ildə meydana gəlmiş, 1918-ci ilin əvvəllərində ləğv olunmuşdur.
Render

**Render** termini kompüter qrafikası sahəsinə aiddir. Bu terminə başqa sözlə **vizuallaşdırma** da deyilir. Yəni, kompüter qrafika proqramlarında yaradılmış obyekt, obyektlərə verilmiş material, işıq-kölgə, xüsusi effekt və s. kimi elementləri ümumiləşdirilmiş halda görüntüyə gətirir. Misal üçün, 3d studio MAX, Maya, Light wave 3d kimi programlarda yaradılmış obyektlər, işıq-kölgə effektləri və s. kimi başqa elementlər bu proqramların işləməy üçün nəzərdə tutulmuş ekran hissəsində tam şəkildə görünmür. Bunun əsas səbəbi kompüterin real vaxt ərzində bütün bu sadalanan elementləri hesablayıb görüntüyə verə bilməməsidir. Hətta, dünyanın ən güclü prosessorları belə bu funksiyaya malik deyil. Ona görə də bu proqramlarda yaratdığımız səhnələri və verdiyimiz effektləri tam şəkildə görmək üçün, həmin səhnələri render etməyə ehtiyacımız var. Bu zaman kompüterin prossessoru bütün bu effektləri hesablayaraq, onu görüntüyə verir. Görüntü özü piksellərdən ibarətdir. Hər pikselə RGB rəng sisteminnən bir rəng düşür. Məsələn, 720*576 piksel ölçüsündə olan görüntüdə sağdan-sola 720, aşağıdan-yuxarı 576 piksel var. Başqa sözlə, bu ölçüdə olan görüntü 414720 pikseldən, yəni nöqtədən əmələ gəlmişdir.
Con Kennedi adına Beynəlxalq Hava Limanı

**Con Kennedi adına beynəlxalq aeroport** (BHNA kodu **JFK**, BMAT kodu **KJFK**, FAA işarəsi **JFK**) — Nyu-Yorkdakı Kuins mahalında yerləşmiş beynəlxalq aeroport, ABŞ-nin ən mühüm hava limanlarından biridir. Sahibi Nyu-York şəhəridir. Tikintisi 1942-ci ildə başlanmışdır. Köhnə adı İdlvayld aeroportu, 1963-cü ildə Con Kennedi şərəfinə adlandırılmışdır. 1957-ci ilədək yeganə müvəqqəti terminal var idi. 1970-ci ildə 6-cı terminal əmələ gəldi. İndi səkkiz terminal və dörd uçuş-eniş zolağı (iki asfalt-beton, qalanlar beton) var. Yeddi təyyarə anqarı və bir yük maşını qarajı var. Hazırda hava yollarının əksəriyyəti 4-cü terminaldadır (17 geyt var). Habelə təxminən 100 yük hava yolları işləyir. 1958-1971-ci illərdə 8 yeni terminal tikinib. 1998-2003-cü illərdə dəmir yol rabitəsi tikilmişdir. 1998-ci ildə həmçinin yeni 1-ci terminal (11 geyt) açılmışdır. 11 sentyabr terror aktlarından sonra aeroport Birləşmiş Ştatlarda ilk bağlanmış hava limanları arasında olub. TWA Uçuş Mərkəzi (indiki 5-ci terminal) amerikan memarı Ero Saarinen tikinmişdir. 2006-cı ildə 42,600,000 sərnişin köçürtdü. Bir neçə avtobus xəttilə Nyu-York metropoliteni və Lonq-Aylend dəmir yolu ilə birləşdirir. 2007-ci ilin martın 19-da Kennedi adına aeroport ABŞ-də Airbus A380-i qəbul etmiş ilk hava limanı olub. LaQvardiya və Nyuark aeroportları ilə bərabər Kennedi aeroportu eyni məlumat sistemi işlədir (sarı nişanlar sərnişinləri geytlərə və uçuş xidməti məntəqələrinə istiqamətləndirir, yaşıl nişanları yerüstü nəqliyyata, qara nişanları isə tualetlərə, telefonlara və başqa yerlərə istiqamətləndirir). Aeroport habelə bir neçə filmlərdə təsvir edilir.

## Baş vermiş qəzalar
* 1954, 18 dekabr - İtaliya Hava Yollarının Duqlas DC-6 təyyarəsinin qəzası (32-dən 26 sərnişin həlak olub)
* 1960, 16 dekabr - "United Airlines"-ın Duqlas DC-8 (127 nəfər həlak olub)
* 1962, 1 mart - Boinq 707 (95 sərnişin və 12 heyətin üzvü həlak olub)
* 1975, 24 iyun - "Eastern Air Lines"-ın Boinq 727 (112 nəfər həlak olub)
* 2001, 12 noyabr - "American Airlines"-ın Santo-Dominqoya uçan Airbus A300 (260 nəfər təyyarədə və 5 nəfər yerdə həlak olub)

## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifəsi

## Həmçinin bax
* Nyuark aeroportu
Dallas

**Dallas** — ABŞ-nin Texas ştatında şəhər, Dallas Qraflığın mərkəzi. 1841-ci ildə salınmışdır. Ərazisi 997.1&nbsp;km², 2006 il əhalisi 1,232,940.

Dallas təkcə yüksək səviyyədə inkişaf etmiş sənayesi ilə tanınmır. Bura həm də böyük elm və mədəniyyət mərkəzidir. Şəhərin arxitekturası Amerikanın digər şəhərlərindəkindən elə də fərqlənmir. Məşhur memar Raytın layihəsi əsasında hazırlanan Dallas Teatr Mərkəzi, Moda Evi, Nyu-Yorkun, Los Ancelesin mədəniyyət mərkəzlərindən heç də geridə qalmır.

## İstinadlar

## Xarici istinadlar

* Rəsmi səhifəsi
Nurlan Növrəsli

**Nurlan Növrəs oğlu Növrəsli** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti (2016).

## Həyatı
Nurlan Növrəsli 16 iyul 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Dahi azərbaycan şairi Mirzə Ələsgər Növrəsin nəticəsidir. 1993–2002-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin kaman və xanəndəlik sinfində təhsil alıb. 2006-cı ildə Bakı Musiqi Akademiyasının "solo oxuma" fakültəsini, professor Elmira Quliyevanın sinfini bitirib. Musiqi məktəbləri arasında keçirilən VII Respublika müsabiqəsinin laureatı olmuşdur.

Nurlan Növrəslinin 3 qardaşı var. Şahin Növrəsli cazmen, bəstəkar və pianoçu kimi fəaliyyət göstərir. O, Azərbaycan Respuklikasının Əməkdar Artistidir. O biri qardaşı Arslan Növrəsli tar ifaçısı və Milli Konservatoriyanın müəllimidir. O tarda ilk dəfə dünyəvi musiqilər ifa etmişdir. Nurlanın digər bir qardaşı olan Tərlan Növrəsli isə Azərbaycan Turizm Universitetinin baş müəllimi, professorudur. 

2025-ci il noyabr ayında Əməkdar artist Nurlan Növrəsli ikinci dəfə evlənib.

## Fəaliyyəti
Nurlan ilk olaraq Space telekanalının təqdim etdiyi "Azəri Star–2004" musiqi-televiziya müsabiqəsində iştirak etdiyi dövrdə geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən tanınmışdır. O bu müsabiqədə İlhamə Quliyeva və Faiq Sücəddinov kimi tanınmış sənətkarların xüsusi rəğbətini qazanmış və yarışmanın finalçısı olmuşdur.

Növrəsli 2006-cı ildə Qazaxıstanda keçirilən "CAHAN DALA" IX Populyar musiqi və mahnı müsabiqəsinin laureatı, I yerin qalibidir.

O, lk klipini "Sən ki" adlı mahnısına 2006-cı ildə çəkdirmişdir. Mahnının musiqisi qardaşı Şahin Növrəsliyə, sözləri Ziya Fazilə aiddir. Klipin rejissoru Samir Fərzəlibəyovdur.

Mütamadi olaraq Azərbaycan Dövlət Televiziyasının önəmli rəsmi gecələrində və tədbirlərində iştirak edir. O həmçinin Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Mədəniyyəti günlərində Azərbaycanı təmsil etmişdir.

Nurlan istedadlı müğənni olmasıyla bərabər, həm də gözəl kaman və skripka ustasıdır.

## Mükafatları
19 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyev Tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülüb.

## İstinadlar
Nəcəf Nəcəfov (jurnalist)

**Nəcəfov Nəcəf Adil oğlu** () — Azərbaycan jurnalisti, müasir Azərbaycan mətbuatının banilərindən biri.

## Həyatı
Nəcəf Nəcəfov 1955-ci il iyunun 24-də Bakıda fəhlə ailəsində anadan olub. Xalq Təsərüffatı İnstitutunu bitirib.

1980-ci ilin əvvəllərindən "İnşaatçı" qəzetində jurnalist fəaliyyətinə başlayıb. Sonra "Vışka" qəzetində şöbə müdiri işləyib və 1986-cı ilə kimi bu vəzifəni yerinə yetirib. Həmin il "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetinə redaktor təyin edilib. Onun rəhbərliyi dövründə "Molodyoj Azerbaydjana" ölkənin ən populyar və sevimli qəzeti olub. 1986–1989-cu illərdə "Molodyoj Azerbaydjana" faktiki olaraq Respublikanın mərkəzi qəzetinə çevrilib. 1988-ci ildə Qarabağ hadisələri başlayarkən bu qəzetin ölkə həyatında rolu, təsiri və populyarlığı daha da artıb və qəzet erməni separatçılarının Azərbaycana elan etdiyi ideoloji müharibəyə qarşı qərargaha çevrilib.

N. Nəcəfovun və qələmdaşlarının prinsipial mövqeyi respublikanın kommunist rəhbərliyini razı salmayıb və 1988-ci ildə o, vəzifəsindən azad edilib. Həmin vaxtdan başlayaraq N. Nəcəfov faktiki olaraq siyasi fəaliyyətə keçib və Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin təşəbbüs qrupuna daxil olub. Müstəqil "Azadlıq" qəzetini təsis edən (1989-cu il) N. Nəcəfov, respublikanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə təhlükənin artdığı bir vaxtda, AXC liderlərindən biri kimi, siyasətlə daha fəal məşğul olmağa başlayıb.

1990-cı ilin qanlı 20 Yanvar hadisələrində Biləcəri yoxuşunda Sovet qəsbkarlarının qarşısını kəsən əliyalın adamların ön cərgəsində olub. Həmin faciənin zərbələrini ilk dadanlardan biri də N. Nəcəfov idi. Əsgər dəyənəyindən ağır zədə alan N. Nəcəfov səhərə kimi huşsuz halda yıxılıb qalıb.

Sonralar ölkənin dövlət müstəqilliyinin bərpası və Azərbaycanda Demokratik bir dövlətin yaradılması uğrunda fəal mübarizəni davam etdirib. 1990-cı ilin yazında N. Nəcəfov bir qrup müstəqil jurnalistlə birlikdə "Turan" informasiya agentlyini təsis edib.

1990–1995-ci illərdə Azərbaycan parlamentinin deputatı olub. 1992–1993-cü illərdə N. Nəcəfov Azərbaycanın o vaxtkı prezidenti Əbülfəz Elçibəyin mətbuat katibi vəzifəsində işləyib. 1993–1995-ci illərdə o, AXC Məsləhət Şurasının üzvü vəzifəsində çalışıb. Ömrünün son illərində Müstəqil Sahibkarlığa Yardım Fondunun vitse-prezidenti olub.

1999-cu il dekabrın 17-də uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat edib. Bakı şəhərində Köhnə qəbiristanlıqda dəfn olunub.

## İctimai-siyasi fəaliyyəti
26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir.

## Mükafatları
Prezident İlham Əliyevin 21 iyul 2005-ci il tarixli sərancamı ilə Azərbaycan milli mətbuatının 130 illiyi munasibətilə Azərbaycan jurnalistikasının inkişafindaki xidmətlərinə görə Nəcəf Nəcəfov "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub (ölümündən sonra).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nəcəf Nəcəfov Fondu
* Nəcəf Nəcəfovun bioqrafiyası — www.adam.az
*  Vətəndaş Nəcəfov (2019)
İsmayıl Ömərov

**Ömərov İsmayıl Abbas oğlu** () — İctimai Televiziyanın rəhbəri (2005–2013).

## Həyatı
İsmayıl Ömərov 1954-cü il fevralın 20-də Gürcüstan Respublikasının Borçalı mahalında Bolnisi rayonunun Kvemo-Bolnisi (Kəpənəkçi kəndi) kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Kəpənəkçi kənd orta məktəbini bitirib. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1976-cı ildə ali təhsilini başa vuraraq təyinatla Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Televiziyanın "İctimai-siyasi proqramlar" redaksiyasında kiçik redaktordan baş redaktor vəzifəsinə qədər uğurlu bir yaradıcılıq yolu keçmişdir. "Blokada", "Əsrin faciəsi", "Qanlı yanvar", "Qarabağ düyünü", "Xəyanət", "Qurtuluş" və. s teleserialların müəllifi və aparıcısı olmuşdur. 90-cı illərdə Azərbaycanın üzləşdiyi çoxsaylı faciələrin televersiyaların araşdırıcısıdır.

Bakı Sosial İdaretmə və Politologiya İnstitutunda ikinci təhsil alaraq politoloq ixtisasına yiyələnmişdir.

2000–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası ikinci çağırış Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.

2005-ci aprel ayının 16-da 22 namizəd içərisindən səs çoxluğu ilə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin baş direktoru seçilmişdir. Qısa bir müddət ərzində Azərbaycanda media sahəsində ən demokratik və şəffaf institutlardan olan İctimai Teleradionu yaratmışdır.

Azərbaycan Respublikası əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının üzvüdür.

"Qızıl qələm" və "Araz" mükafatlarının laureatıdır. Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimidir.

## Filmoqrafiya
# Muğamat var olan yerdə… (film, 2009)
# Səhərə inan… (film, 2011)
# Döngələr (teleserial, 2012)

## Həmçinin bax
* Ömər Sultanov

## İstinadlar
Xəzinə bileti

**Xəzinə bileti** — xəzinə idarəsinin bir qayda olaraq büdcə kəsirini ödəmək üçün buraxdığı kağız pul (qızıla dəyişdirilmir); keçmiş sosialist ölkələrində xırda kupyuralı kağız pullar, keçmiş SSRİ-də 1, 3 və 5 manatlıq.

## İstinadlar
Zülfiyyə Xanbabayeva

**Zülfiyyə Güloğlan qızı Xanbabayeva** () — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2008).

## Həyatı
Zülfiyyə Xanbabayeva 16 oktyabr 1967-ci ildə Bakı şəhərində, əsli Qubadan olan ailədə anadan olmuşdur. 161 nömrəli məktəbi bitirdikdən sonra 1985-ci ildə İncəsənət İnstitutunun "Teatr rejissoru" fakültəsinə daxil olub.

1988-ci ildə "Bakı Payızı-88" müsabiqəsində iştirak edərək finala çıxıb.1994-cü ildə Zülfiyyə Xanbabayeva Vaqif Gərayzadənin "Aypara" qrupunda çıxış etməyə başlayır.

Ailəlidir. Bir qız övladı var.

O, 13 yanvar 2012-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.

## Solo karyera
Qrupdan ayrıldıqdan bir müddət sonra solo karyerasına başlamışdır.

## Diskoqrafiya

## Videoqrafiya

## Sinqllar

## Mükafatlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kürdlər (Ağcabədi)

**Kürdlər** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Kürdlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kürdlər Ağcabədi rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Qarqar çayının sahilində, Qarabağ düzündədir. Kənd musanlı tayfasının kürdlər tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Toponimikası
Kürdlər oykonimi musanlı tayfasının kürdlər tirəsinin vaxtilə burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Kürdlər kürmancı, yezidi-qədim irandilli tayfadır. Qədim yunan müəllifi Ksenofont kürdləri kardux, başqa qaynaqlar kordux, kardu, ilk dəfə orta əsr ərəb coğrafiyaçıları kürd (cəm halı əkrad) adlandırmışlar. Çox güman ki, kürdlərin dili İran qrupundan I minilliyin sonunda ayrılmış və yetkinləşmişdir. Kürdlər çox-çox əvvəllər İranın qərb sərhədlərində yerləşmişdilər. Ərəb qaynaqları bu Zaqros dağlı tayfalarını kürd adlandırırdılar. Kürdlər buradan tədricən Türkiyənin şərq vilayətlərinə, Azərbaycana, Urmuya gölü hövzəsinə yayılmışlar. Hazırda kürdlər İran, İraq, Türkiyə və Suriyanın tərkibinə daxildirlər. Orta əsrlərdə kürdlər qismən Azərbaycana, Ərməniyyəyə, Xorasana və başqa yerlərə yayılmış və yaxud köçürülmüşlər. Onlar kütləvi halda İran, İraq, Türkiyə, keçmiş SSR və Suriya hüdudlarında məskunlaşmışdılar. Bu əraziləri şərti olaraq Kürdüstan adını almışdı. Bu Şərqi Anadolu yaylasına daxildir. Kürdlərin ərazisi Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil idi. 1918-ci ildə Osmanlı imperiyası dağıldıqdan sonra kürdlər yaşadığı ərazi İran, İraq, Türkiyyə, keçmiş SSRİ və Suriyaya keçidi. Kürdləri assimlyasiya etmək səyləri üsyanlarala nəticələndi. Müsəlman dininə mənsub olan kürdlərin hazırda sayları 10 milyondur. Yerli məlumata görə indiki Ağcabədi rayonunun Kürdlər kəndi ərazisində keçmişdə dağa -arana gedən kürdlər düşərgəsalmışlar. Qonşuluqda yaşayan kəndlərin adamları bu yerə "kürdlərin düşdüyü yer" deyərmişlər. Sonralar bu yerlərdə evlər tikilmiş, kənd salınmışdır. Əvvəllər yaşayış məntəqəsi Kürdlər düşən, sonralar isə Kürdlər adlanmışdır. Kənd Kürdlər adlansa da kürdlər yaşamır.

## Həmçinin bax
* Kəbirli (Ağcabədi)
* Hüsülü (Ağcabədi)

## İstinadlar
Minaxorlu

**Minaxorlu** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Minaxorlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Ağcabədi rayonunun Minaxorlu kəndi Kürdlər kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Minaxorlu kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

## Tarixi abidələri
Kəndin yaxınlığında — Qarqarçayın yatağında eradan əvvəl VIII–VII əsrlər üçün səciyyəvi olan küplər aşkar edilib. Küplərdən dördü təmizlənərək tam açılıb. Bad üsulu ilə düzəldilən və müxtəlif ölçüdə olan bu küplər torpağa dik basdırılıb, kənarları gəc məhlulu ilə suvanıb. Onların yuxarı hissəsi dağılıb, bəzilərinin enli köbəli və kənarları kəndirvari naxışlı ağız hissələri içərisinə tökülüb. Küplərin mövcud hündürlüyü 0,8 metrə yaxındır. Gövdə hissədə diametrləri 0,9–1,1 metrdir. Yalnız 1 küpün gövdəsində üfüqi çubuqvari qulpu olan saxsı qaba rast gəlinib. Bütövlükdə isə küplərin ətrafında və içərisinə dolmuş torpaqda Erkən Dəmir dövrünün son mərhələsi — eradan əvvəl VIII–VII əsrlər üçün səciyyəvi olan xeyli nazik divarlı, qara cilalı, çərtmə naxışlı, bardaq tipli qab qırıqlarına təsadüf olunub. İlkin araşdırmalar Qarqarçay hövzəsində açılan küplərin də həmin dövrə aidliyini və maye (su və ya şərab) saxlanılan anbarın bir hissəsi olduğunu göstərir. Görünür, istiqamətini dəyişən Qarqarçay bu anbarın yerləşdiyi sahədən keçərək onu öz yatağının bir hissəsinə çevirib. Anbarın yaxınlığında — Qarqarçayın sol sahilində yerləşən və bəhs olunan dövrə aid zəngin yerüstü materialları olan Qurdlutəpə yaşayış məskəni ilə bağlılığını ehtimal etmək olar.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarqarçayın sahilində, Qarabağ düzündə yerləşir. Torpaq əlverişlidir və əkinə yararlıdır. Şimal və şərq küləyi üstünlük təşkil edir. Qərbdən əsən soyuq hava dalğası nəticəsində kənd yayı sərin, qışı isə soyuq keçir.

## Əhalisi
Kəndin ərazisində 1000-ə yaxın ev vardır.

## İqtisadiyyatı
Əhali əkinçilik, baramaçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur.

## Mədəniyyəti
Kənddə 1 kitabxana, poçt şöbəsi var.

## Təhsil
Kənddə 1 məktəb, 1 bağça fəaliyyət göstərir.

## Səhiyyə
Kənddə 1 təcili tibb məntəqəsi mövcuddur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sarvanlar (Ağcabədi)

**Sarvanlar** — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun Sarvanlar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Sarvanlar kəndi Ağcabədi rayonunda, rayon mərkəzindən 34 km məsafədə, Qarqar çayının sağ sahilində Qarabağ düzündə yerləşir.
Sarvanlar kəndinin keçmiş adı Piyada Qurbanlı olub. Bu yaşayış məntəqəsi sarvançılıqla məşğul olmuş qurbanlı nəslinin burada məskunlaşması nəticəsində yarandığına görə belə adlanmışdır. Kəndin ərazisində vaxtilə karvanların və sarvanların düşərgəsi, dayanacaq yeri də olmuşdur. Burada içməli su olduğu üçün gələn karvanlar burada dayanıb dincələ̟rmişlər Sonralar camaat burada evlər tikmiş, kəndi Sarvan düşən adlandırmışlar. Sonralar kənd Sarvanlar adlandırılmışdır. Sarvanlar kəngərlərin bir qoludur.
XIX əsrin ortalarına aid olan məlumata görə sarvanlar Şəki qəzasında köçərilik etmiş bir içma olmuşdur. Onlar qışı indiki kəndin yerləşdiyi yerdə ərəbşəki icması ilə bir yerdə keçirmiş, sonralar orada daimi yaşayış məntəqəsi salmışlar. İcmaya sarvanlar adı onların məşğuliyyətinə görə verilmişdir.

## Toponimikası
Sarvanlar oykonimi sar, van və lar komponentlərinə ayrılır. İran mənşəlisar sözü "dəvə" mənasındadır. Toponimin tərkibindəki van komponenti "isimlərə əlavə olunan və qoruyan, mühafizə edən" mənası daşıyan şəkilçidir. Sarvan sözü "dəvəçi, dəvə saxlayan", "dəvə mühafizəçiləri","dəvə başı çəkən", "dəvə sürən"mənasındadır. Sarvanlar "dəvəçilər, dəvə mühafizəçisi2 deməkdir.
Dəvəçi və Salyan rayonlarında Sarvan adlı kənd vardır. Vaxtilə İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında da Sarvanlar adlanan kənd mövcud idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* maps.google.com, Sarvanlar
* nona.net, Sarvanlar
* traveljournals.net, Sarvanlar
Federal Ehtiyat Sistemi

**Federal Ehtiyat Sistemi** (**FES**) (daha çox FED olaraq da adlandırılır) — 1913-cü il dekabrın 23-də Federal Ehtiyat haqqında qanuna əsasən məxsusi olaraq yaradılan və ABŞ-nin Mərkəzi Bankı səlahiyyətində olan maliyyə strukturu. FES-in kapital formasının şəxsi olmasına baxmayaraq (aksiyaları xüsusi statusa malikdir) onun idarə olunmasında dövlət xüsusi rol oynayır. Mərkəzi bank funksiyasını icra edən müstəqil maliyyəiqtisad institutu.

## Ümumi məlumat
23 dekabr 1913 ildə "Federal ehtiyatlar haqqında" (Federal Reserve Act) qanuna əsasən yaradılmışdır. Federal Ehtiyat Sistemi ABŞ dollarının rəsmi emissiyasını həyata keçirə bilir; milli pul siyasətini (iqtisadi artımı əks etdirən pul və kredit aqreqatlarının uzunmüddətli artımını qoruyub saxlamaq və maksimum məşğulluğ, qiymət stabilliyinə nail olmaq və uzunmüddətli orta faiz dərəcələrini saxlama məqsədilə) müəyyən edir; özəl kommersiya bank institutlarının fəaliyyətinin nəzarət və tənzimlənməsini həyata keçirir; depozit institutlarına, ABŞ hökumətinə maliyyə xidmətləri göstərir.

Federal Ehtiyat Sisteminin strukturu (1935 ildən): federal hökumət agentliyi – Direktorlar şurası (7 üzvünü ABŞ prezidenti seçir, senat təsdiq edir); 12 regional federal ehtiyat bankı (Atlanta, Boston, Dallas, Kanzas-Siti, Klivlend, Minneapolis, Nyu-York, Riçmond, San-Fransisko, Sent-Luis, Filadelfiya, Çikaqo). FES

## FES-in strukturu
* on iki regional federal rezerv bankı — ABŞ xəzinədarlığının fiskal nümayəndələri
* verdikləri rezerv kapitala görə Federal Ehtiyat Banklarının aksiyalarından gəlir götürən çoxsaylı özəl banklar

FES-in idarəetmə sistemi :

* ABŞ Prezidenti tərəfindən təsdiq edilən və 7 nəfərdən ibarət İdarəetmə Şurası. Hər bir üzv 14 illiyə təyin edilir. ABŞ Prezidentinin Qanuna əsasən İdarəetmə Şurası sədrini vaxtından əvvəl vəzifədən azad etmək hüququ vardır (indiyə qədər bu maddədən istifadə edilməyib).
* Açıq bazar üzrə federal komitə
* müxtəlif məsləhət şuraları

fevral 2018-ci ildən FES İdarəetmə Şurasının sədri Cerom Pauel dir.

## FES-in hüququ statusu
FES-in hüququ statusunu FES haqqında qanun müəyyən edir. Qanuna görə FES xüsusi maliyyə təsisasıdır, həm müstəqil hüquqi şəxsdir, həm də ictimai xarakterli dövlət nümayəndəsidir.

### Ali rəhbərlik
Şuranın hal-hazırda üzvləri aşağıdakılardır:
* Cerom Pauel — sədr;
* Lael Braynard — sədr müavini;
* Maykl Barr — Audit üzrə sədr müavini;
* Mişel Bowman;
* Kristofer Uoller;
* Filip Ceferson;
* Lisa Kuk

FES -in mərkəzi idarəsi Vaşinqton şəhərində yerləşir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi internet sayt;
* Бюллетень "Fedspeak" на русском языке
Demokratlar Partiyası (ABŞ)

**ABŞ Demokrat Partiyası** və ya **Demokratlar partiyası** () — Respublikaçılar partiyası ilə bərabər ABŞ-də ən mühüm iki siyasi partiyadan biri. 1828-ci ildə yaradılmış partiya ölkənin ən qocaman partiyasıdır. Əsas ideologiyası liberalizm və proqressivizmdir. İqamətgahı Vaşinqtondadır, ənənəvi rəngi mavidir.

## Demokrat Partiyasından olan ABŞ Prezidentləri
* Endrü Cekson
* Martin Van Buren
* Ceyms Noks Polk
* Franklin Pirs
* Ceyms Byukenen
* Endrü Conson
* Qrover Klivlend
* Vudro Vilson
* Franklin Ruzvelt
* Con Kennedi
* Lindon Conson
* Cimmi Karter
* Bill Klinton
* Barak Obama
* Co Bayden

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi səhifəsi
* Konqresin Senatdakı hissəsi
Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası

**Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası** (1945-1992) — Balkan yarımadasında keçmiş sosialist ölkəsi. Bosniya və Herseqovina, Xorvatiya, Şimali Makedoniya Respublikası, Monteneqro, Serbiya, Sloveniya, Voyevodina və Kosovodan ibarət olmuşdur. Ondan qabaq Yuqoslaviya krallığı (1918, dekabrın 1-dən 1943-1945 il noyabrın 29-da qədər), sonra isə Yuqoslaviya Federativ Respublikası (1992-ci il aprelin 27-dən 2003-cü il fevralın 4-dək) mövcud olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Gözəllik

**Gözəllik** — estetikanın ən ümumi, ən geniş əhatəli kateqoriyası, estetik qiymətləndirmənin ən mühüm amilidir. O, istisnasız olaraq bütün həyat və kainat təzahürlərini, təbiət və cəmiyyət hadisələrini, əmək, ictimai münasibət və incəsənət sahələrini əhatə edir.

## Platon gözəllik haqqında
Qədim Yunanıstanın idealist filosofu, Platon gözəlliyin mənbəyini bu fani hesab etdiyi maddi aləmdə deyil, ideyalar aləmində, əbədiyyətdə görür. O, belə hesab edir ki. "gözəllik hansı bir görkəmdə, hansı bir məxluqda, yaxud ancaq hansı bir predmetdə isə görünə bilməz". Platon gözəlliyi heç bir real mündəricə daşımayan, sabit, metafizik bir ideya kimi qiymətləndirir

## Heraklit gözəllik haqqında
Heraklitə görə "dünyanın ən gözəl quruluşu" və "ən gözəl ahəngdarlıq" əksliklərin vəhədəti və mübarizəsinin nəticəsidir.

## Aristotel gözəllik haqqında
Aristotelin fikrincə, "gözəllik və gözəlliyin varlığı" vəhdətdə, gerçəkliyin obyektiv xassəsi, onun qanunauyğunluğunun təzahürü olmalıdır.

## Ədəbiyyat
* Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi. Bakı, Nurlan, 2005, 500 s.

## Həmçinin bax

* Estetika
* Təbiət
* Cəmiyyət
Hüseynağa Sadıqov (siyasətçi)

**Hüseynağa Musa oğlu Sadıqov** () — Azərbaycanın keçmiş Xarici İşlər naziri, Azərbaycanın Almaniyadakı fövqaladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı və fəaliyyəti
Hüseynağa Sadıqov 1940-cı ilin mart ayının 14-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1958‐ci ildə Bakı şəhər 132№‐li orta məktəbi bitirmişdir.1963-cü ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun Avropa dilləri fakültəsini bitirmişdir. İnstitutun nəzdində aspiranturada oxumuşdur. Eyni zamanda Ümumittifaq İnturist Səhmdarlar Cəmiyyətinin Azərbaycan şöbəsində tərcüməçi, direktor müavini, tikilməkdə olan Azərbaycan mehmanxana kompleksinin direktoru vəzifələrində işləmişdir. 1962‐ci ildən "İnturist"də işlər idarəsinin müavini, 1970‐ci ildən Azərbaycan KP MK xarici əlaqələr şöbəsində təlimatçı işləmişdir. 1968-ci ildə Moskvada SSRİ Nazirlər Sovetinin nəzdində Ali Xarici Turizm kurslarını bitirmişdir. 1971-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinində və Azərbaycan kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində məsul vəzifələrdə çalışmışdır. 1974-cü ildən diplomatik xidmətdədir. Həmin ildən Almaniya Demokratik Respublikasının Leypsiq şəhərində SSRİ konsulluğunda vitse‐konsul, 1980‐ci ildən ADR‐in Rostok şəhərində SSRİ konsulluğunda konsul olmuşdur. SSRİ-nin Almaniya Demokratik Respublikasındakı Baş Konsulluğunda və Berlindəki səfirliyində diplomatik vəzifələrdə çalışmışdır. 1988–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR-nin Xarici İşlər naziri vəzifəsində çalışmışdı. 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Naziri vəzifəsinə təsdiq edilmişdir. 1989-cu ildə ona SSRİ-nin I dərəcəli Fövqəladə və Səlahiyyətli Elçi-Müşaviri, 1992-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri diplomatik dərəcələri verilmişdir. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Almaniya, İsveçrə, Belçika, Niderland, Lüksemburq və Avstriyadakı Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Azərbaycan və Almaniya mətbuatında beynəlxalq siyasət sahəsində 50-dən artıq məqalə və yazıların müəllifidir. 2 övladı var. Alman, ərəb, türk və rus dillərini bilir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirləri. '''mfa.gov.az'''  

## Xarici keçidlər
*  Şuşanın işğalı ərəfəsində keçirilən müəmmalı Tehran görüşünün gizlinləri | TƏMAS XƏTTİ
Kreasionizm

**Kreasionizm**, **kreatsionizm** və ya **yaradılışçılıq** — həyatın və ya üzvi aləmin əsas formalarının (insan, heyvan, bitki), bəşəriyyətin, Yer kürəsinin ilahi, fövqəlbəşər qüvvə (Yəhudilikdə, Xristianlıqda və İslamda Tanrı) tərəfindən yaradıldığını göstərilən inam, dini-metafizik konsepsiya.

## İncildə
İncil xronologiyası Göy və Yerdən ibarət kainatın yaradılmasını, Yerdə Dağ, Dəniz, Bitki, Heyvan və İnsanın yaradılmasını Allahın 6 günlük səyinin məhsulu kimi görür. Allah 7-ci gündə istirahət edir. Tarix eramızdan əvvəl 4026-cı ilə aiddir.

## Həmçinin bax
* Ağıllı dizayn

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*