open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qacar (Füzuli)

**Qacar** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Qacar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Qacar tayfası Hülakülərin hakimiyyəti vaxtında İrana gətirilib. Oradan Suriya və Türkiyəyə keçmiş Teymurləngin 50 min nəfəri Qafqaza köçürülmüş və onlar İrəvanda, Gəncədə, Qarabağda yerləşdirilmişdir. İrəvan və Gəncə xanları qacarlardan çıxmadır. Mənşəcə oğuz tayfalırndan olan Qacar eli XVI əsrdə Səfəvilərin hakimiyyət uğrunda mübarizəsinin fəal iştirakçısı kimi Qızılbaş tayfalarından biri olmuşdur. Qacar ilk yeddi Qızılbaş tayfasından (Rumlu, Ustaclu, Təklə, Əfşar, Zülqədər və Qacar) biridir. Səfəvilər hakimiyyətə keçdikdən sonra Qacar tayfasına Gəncə bölgəsi ərazi və hakimiyyət vermişdi. Bərdə rayonunda Bala Qacar və Böyük Qacarla eynidir.

## Toponimikası
Köndələnçayın (Arazın qolu) sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Kəndin adı Azərb.-nın qacar tayfasının adı ilə bağlıdır. XIII–XIV əsrlərdə Ön Asiyada sulduz, calair və tanğıt tayfaları əsasında yaranmış qacarlarm bir qismi əvvəlcə Suriyada yaşamışlar. Sonralar qacarları Teymur (1370–1405) İrana köçürmıüşdü. Qacarlann bir hissəsi XVII əsrdə Qarabağ va Gəncə zonasında yerləşdirilmişdi. XV əsrdə qızılbaşların tərkibinə daxil olmuş qacarlar Səfəvilərin hakimiyyatə keçmələrinə yaxından köməklik etmişdilər. İranda qacarlar sülaləsi da qacar tayfasından idi. İnqilabdan əvvəl Qafqazda Qacar adlı 10-dan çox kənd vardı. Səfəvilər dövründə Qarabağ, İrəvan (Yəravan) hakimləri qacarlardan idi. Şah Abbas qacarların bir hissəsini Astarabad, Marv (Türkmənistanda) ətrafına va Azərbaycanın şimalına köçürmüşdü. İranda 8 coğrafi ad bu etnonimi əks etdirir. Şimali Azərbaycanda Qacarlar Gəncə xanlığının əsasını qoymuş Ziyadoğlu Cavad xanın ulu babaları idi. Onlar Ermənistanda da yaşamışlar.

## Tarixi
1912-ci ildəki siyahıyalmanın nəticələrinə əsasən kənddə 1194 nəfər yaşayırdı. Kənd sakinlərinin hamısı milliyətcə azərbaycanlılar olub. Rusiya Ordusunın köməyi ilə Ermənistan Silahlı Qüvvələri Qacar kəndini 1993-cü ildə işğal etmişdir. Kəndin işğalından sonra avqustun 17-də erməni hərbçiləri əsir götürdükləri 25 dinc sakini güllələmişdilər. Ermənilər kəndin adını dəyişərək *Civani* adlandırıblar.

2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Mahmud Qacar — Azərbaycan şairi.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Həmçinin bax
* Füzuli rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti
Bəhmən Vətənoğlu

**Abbasov Bəhmən Kalış oğlu (Bəhmən Vətənoğlu)** () — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1998).

## Həyatı
Bəhmən Vətənoğlu 1932-ci il dekabrın 31-də Kəlbəcər rayonunun Seyidlər kəndində dünyaya gəlmişdir. Burada kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra kolxozda çalışmış (1951-1955), kənd kitabxanasında müdir olmuşdur (1955-1960).

Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində (qiyabi) təhsilini davam etdirmişdir (1960-1965). Təyinatla Kəlbəcər rayonunun Lev kənd orta məktəbinə müəllim göndərilmişdir (1965-1970). Seyidlər kənd orta məktəbində direktor olmuşdur (1970-1993).

Qarabağ münaqişəsi dövründə ailəlikcə Gəncəyə köçüb orada məskunlaşmışlar. Bir müddət Kəlbəcər təhsil şöbəsinin metodisti işləmişdir (1993-2004).

Bədii yaradıcılığa orta  məktəbdə oxuyarkən başlamışdır. İlk mətbu şeri "Dəyişməmişəm" 1958-ci ildə Kəlbəcər rayon qəzetində ("Yeni həyat uğrunda") dərc olunmuşdur. Respublika mətbuatında vaxtaşırı çıxış etmişdir. 1998-ci ildən AYB-nin üzvüdür. "Haqqa qardaş yaranmışam" (1985), "Allahsız dünya" (1992) "Vətən bizi bağışlamaz" (1995), "Qaldı ürəyimdə dağı dağların" (1997) şeir topluları nəşr olunmuşdur.Bəhmən Vətənoqlu 2004-cu il sentiyabrın 30-da beyninə qan sızaraq vəfat etmişdir. Gəncə şəhərində qələm dostları Qəmkeş Allahverdi, Sücaət uyuyan məzarlıqda torpaqa tapşırılmışdır.

## Əsərləri
* "Haqqa qardaş yaranmışam" (1985),
* "Allahsız dünya" (1992)
* "Vətən bizi bağışlamaz" (1995),
* "Qaldı ürəyimdə dağı dağların" (1997)
* "Nə yaman aldatdın Bəhməni, dünya"
* Bir ömürün bir ili
* İnsanam insana yazığım gəlir
* Allahsız dünyaya gül vətənoğlu
* Ömrün yetmişindən yüzünə doğru
* Bəlkə bir də bitdim ək məni dünya
 
## Mənbə
* Əli Uluxanlı. "Murovun başında qəbrim olaydı" (məqalə), Dünya qəzeti. 28 yanvar 2011-cu il. № 32-33, səh.15.
* Zakir Şəhriyaz, "Bəhmən həsrətiynən, Bəhmən eşqiynən", Bütöv Azərbaycan qəzeti, №42(174), 5-11 dekabr 2012-ci il. səh.7.

## İstinadlar
Sücaət Əhmədov

**Əhmədov Sücaət Yunus oğlu** () — Azərbaycan şairi.

## Həyatı
Sücaət Yunus oqlu Əhmədov 4 iyun 1943-cü ildə (*bəzi mənbələrdə 1946-cı il*) Kəlbəcərdə Yunus Əhmədovun ailəsində anadan olub.

Kəlbəcərin məşhur İstisu kurortunda rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.

7 noyabr 2002-ci ildə Gəncə şəhərində ağciyər çatışmazlığından vəfat etmişdir. Məzarı Göy-Göl rayonundadır.

### Ailəsi
Xalası qızı ilə evli idi. Bir oğlu, iki qızı var. Oğlu Azərin Sücaət adında övladı var.

Azərbaycan jurnalisti Hidayət Elvüsal Sücaətin qardaşıdır.

## Həbsi
Sücaət iki dəfə həbs edilmiş, ömrünün 8 ilini zindanlarda keçirmişdi. İlk həbsi Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin 2-ci kursunda oxuyarkən olmuşdur. Kəlbəcərdə mağaza müdirini vurduğu üçün universitetdən xaric edilmiş və həbs olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Yaradıcılığa sovet dövründə başlasa da Sovet dövründə, demək olar ki, şerləri çap olunmayıb. Sücaətin şerləri əsasən dildən-dilə yayılmış, dillər əzbəri olmuşdur. El şənliklərində öz ifasında şerləri kasetlərə yazılmış, bu yolla Sücaətsevərlər arasında yayılmışdır.

### Sucayətin Kitabları
* "Sən ağlama, mən ağlaram". Bakı: Azərnəşr, 1994. 88 səh.
* "Dəli dağın dəliləri hardadı?"
* "Sücaəti unutma sən". Bakı: Nurlan, 2008.

## İstinadlar
Faust

**Faust** və ya **Faustus** məşhur alman əfsanəsinin qəhrəmanı şeytanla müqavilə bağlamış, kimyagər obrazdır. Fausta və buna oxşar obrazlara təkcə alman xalq ədəbiyyatında deyil, eləcə də həmin regiona xas olan ədəbi nümunələrdə də rast gəlinir. Fasutla bağlı əfsanə bir sıra məşhur əsərlərin mövzusuna çevrilmişdir. Məsələn Kristofer Marlou, Tomas Man, Berlioz, Frans List, Oskar Vayld kimi müəlliflər bu obraza dəfələrlə müraciət etmişlər.

## Qəhrəman haqqında
1540–1585-ci illər arasında Almaniyada Faust haqqında yazılan yarı gerçək, yarı əfsanəvi yazılarda İohann Faustus adında bir adamın sehrbazlıqla məşğul olması və bu sahədə böyük şöhrətə malik olması göstərilir. Belə ki, 1488-ci ildə anadan olan bu şəxs gəncliyində sehrbazlığa həvəs göstərmiş, Wittenberg və ya Heidelberg üniversitetində həkimlik ixtisasına yiyələndikdən sonra kəndbəkənd gəzərək öz bacarıqlarını xalqa nümayiş etdirmişdir. Rəvayətə görə, şeytan onun qaynı imiş. Başqa bir rəvayətdə isə Faustun daim yanında gəzdirdiyi itin şeytan olduğu bildirilir. Öz bacarıqları ilə böyük şöhrət qazanan Faust bir gecə Würtembergdə qaldığı mehmanxanada şeytan tərəfindən öldürülmüş, səhər üzü qorxunc bir vəziyyətdə tapılmışdır. Faustun bu şəkildə qorxunc bir vəziyyətdə ölümü xalqda onun həqiqətən də ruhunu şeytana satdığı ilə bağlı düşüncələr yaratmışdır. Nəhayət 1587-ci ildə nəşr olunan Faustbuch ilə bu mif son şəklini almışdır.

## İstinadlar
Silindr

**Silindr** — Düzbucaqlının hər hansı tərəfi ətrafında fırlanmasından alınan cisim silindr adlanır.''

Həndəsi elementdir. O iki paralel müstəvi doğuran səthindən ibarətdir. Doğuran səthi düz xəttin çevrə üzrə fırlanmasından alınır. Silindrin formalarına görə ona düz, dairəvi vəya düz-dairəvi adlanır.

Düz silindr — Düz silindr o silindrə deyilir ki o silindrin təpəsində duran müstəvi hissəsinin mərkəzindən o biri təpəsinə çəkilən hündürlük oturacağının mərkəzinə düşsün.
* Həcmi: Düsturu :V = S_{ot}\ \cdot h = \pi r^2 \cdot h
* Yan səthin sahəsi:  S_{yan} = 2\pi r \cdot h
* Tam səthin sahəsi: S_{tam} = 2\pi r \cdot h+2 \cdot \pi r^2 = 2\pi r(r + h)
* Silindrin dioqonal kəsiyi düzbucaqlıdır.
* V-Həcm
* Syan-yan səthin sahəsi
* Stam-tam səthin sahəsi
* Sot -silindrin oturacağının sahəsi
* r-silindrin oturacağının radiusu (silindr oxu)
* h-silindrin hündürlüyü
* Sox=2RH (ox kəsiyinin sahəsi)
Konus

Hər hansı həndəsi müstəvi fiqurun nöqtələrini onun müstəvisinə aid olmayan nöqtə ilə birləşdirən bütün parçaların yaratdığı fəza fiquruna **konus** deyilir. Həmin müstəvi fiqura konusun oturacağı, həmin nöqtəyə isə konusun *təpə nöqtəsi* deyilir. Konusun təpəsindən oturacaq müstəvisinə endirilmiş perpendikulyara konusun *hündürlüyü* deyilir*.*

Oturacağı dairə olan konusa *[[dairəvi konus]]*, təpəsi oturacağının mərkəzinə proyeksiyalanan dairəvi konusa isə *[[düz dairəvi konus]]* deyilir. Dairəvi konusun təpə nöqtəsini oturacaq çevrəsinin hər hansı nöqtəsi ilə birləşdirən parçaya konusun **doğuranı** deyilir.

Konusa düzbucaqlı üçbucağın katetlərindən biri ətrafında fırlanmasından alınan alınan fəza fiquru kimi də baxmaq olar.

Konusun təpə nöqtəsindən və oturacağının mərkəzindən keçən düz xəttə *konusun oxu*, oturacağının radiusuna isə *konusun radiusu* deyilir.

Radiusu ***R,*** doğuranı ***L*** olan konusun yan səthinin açılışı qövsünün uzunluğu ***2𝜋R*** və radiusu ***L*** olan dairə sektorudur.

## Konusun sahə düsturları

# **Konusun yan səth sahəsinin düsturu:**

S = 𝜋rl.

Burada: 

* 𝜋 — sabit (təxminən 3.14);
* r — konusun oturacağının radiusu;
* l — konusun əmələgətirəni (mail hündürlük).

və ya 

Konusun yan səthinin sahəsi oturacaq çevrəsinin uzunluğu ilə doğuranın hasilinin yarısına bərabərdir:

S=\frac{1}{2}\times 2\pi r \times l = 𝜋rl.

**2. Konusun tam səthinin sahəsi:**

Konusun tam səthinin sahəsi oturacağının sahəsi ilə yan səthinin sahəsinin cəminə bərabərdir.

Stam = 𝜋r2 + 𝜋rl.

## Konusun həcmi
Konusun həcm düsturu aşağıdakı kimidir:

V=\frac{1}{3}\pi r^2 h.

Burada:

r - konusun oturacağının radiusu;

h - konusun hündürlüyü;

𝜋 - isə sabitdir (≈ 3.14).

## İstinadlar
Karlos Santana

**Karlos Auqusto Alves Santana** (; d.20 iyul 1947) — Meksika əsilli məşhur ABŞ rok-gitaraçısı.

1960-70-ci illərdə artıq klassikaya çevrilmiş "Black Magic Woman" və "Oye Como Va" kimi mahnıların ifası ilə məşhurluq qazanmışdır. 1999-cu ildə "Smooth" və "Maria Maria" mahnılarının yer aldığı "Supernatural" albomu ilə yenidən pop-çartların zirvəsinə qalxdı. Bu albom "İlin ən yaxşı albomu" nominasiyasında Qremmi mükafatı ilə təltif edilmişdir. 10 Qremmi mükafatına və 3 Latın Qremmi mükafatına layiq görülmüşdür. O dünyada məşhurlar sırasında olub. Dünyanın 100 ən böyük gitar ustadlarından biridir.

## İstinadlar
Kub

**Kub** — ölçüləri bərabər olan üçölçülü düzbucaqlı paralelepiped. Üzlərin sayı 6, forması kvadrat, tillərin sayı 12, təpə nöqtələrin sayı 8, bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 3, dioqnallarının sayı 4-dür.

## Xüsusiyyətlər
Kub ilə bağlı aşağıdakı düsturlar vardır:
* Həcmi: V=\,a^3\,
* Kubun tam səthinin sahəsi: S =\,6 a^2\,
* Kubun yan səthinin sahəsi: S=4a²
* Diaqonalı: d=a√3
h=a
* Kubun bir səthinin sahəsi: S1=\,a^2\,
Diaqonal kəsiyinin sahəsi: S=a²×sqrt(2)

* Daxilinə çəkilmiş kürənin: r=a/2

Xaricinə çəkilmiş kürənin: R=a√3/2
* V-Kubun həcmi
* S-Kubun səthinin sahəsi
* S1 -Kubun bir səthinin sahəsinin 
## İstinadlar
Tetraedr

**Tetraedr** – düzgün çoxüzlü. Üzlərin sayı 4, forması düzgün üçbucaq. Tillərin sayı 6, təpə nöqtələrin sayı 4-dür. Bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 3-dür.
* Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu:
* S_{tam}=a^2\sqrt{3}
* R=\frac{a\sqrt6}{4} 
Çevrənin radiusları:
* r= \frac{a\sqrt6}{12} 
* R = 3r
* Həcmi:
* V={1\over12}a^3\sqrt{2}
* H= \frac{a\sqrt6}{3} 

## İstinadlar

***Tetraedr***

**( / ) - bölmə işarəsi**

**S= a²√3**

**Syan = 3a²√3/4**

**H= √6a/3**

**h apofem = a√3/2**
Dodekaedr

** Dodekaedr** düzgün çoxüzlü.
Üzlərin sayı-12
Forması-beşbucaqlı
Tillərin sayı-30
Təpə nöqtələrin sayı-20
bir nöqtədən çıxan tillərin sayı-3

* Həcm:V=\begin{matrix}{1\over4}\end{matrix}(15+7\sqrt5)a^3
* Səthin sahəsi:S=3\sqrt{5(5+2\sqrt5)}a^2
: S=3\sqrt{25+10\sqrt5}a^2

*: r=\frac{a} {20}\sqrt{10(25+11\sqrt{5})}a
*: R=\frac{a} {4}~\sqrt{3}~(1+\sqrt{5})a
* V-Həcm
* S-Səthin sahəsi
* R-Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu
* r-Daxilə çəkilmiş çevrənin radiusu
İkosaedr

**İkosaedr** düzgün çoxüzlüdür. Hər biri üçbucaq formalı 20 üzü var. Tillərin sayı 30, təpə nöqtələrinin sayı 12-dir. Bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 5-dir.
* S=5\sqrt3a^2
* V=\begin{matrix}{5\over12}\end{matrix}(3+\sqrt5)a^3
* r=\begin{matrix}{1\over{4\sqrt3}}\end{matrix}(3+\sqrt5)a
* R=\begin{matrix}{1\over4}\end{matrix}\sqrt{2(5+\sqrt5)}a
* S-səthin sahəsi
* V-həcmi
* r-daxilə çəkilmiş çevrənin radiusu
* R-xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu
Oktaedr

**Oktaedr** düzgün çoxüzlüdür. Üzlərin sayı 8 forması üçbucaqlıdır. Tillərin sayı 12, təpə nöqtələrinin sayı 6-dır. Bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 4-dür.

*S-səthin sahəsi
*V-həcmi
*r-daxilə çəkilmiş çevrənin radiusu
*R-xaricə çəkilmiş çevrənin radiusuhəcmi
*S=2\sqrt{3}a^2
*V=\begin{matrix}{1\over3}\end{matrix}\sqrt{2}a^3
*R=r\sqrt{3}
*Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu:
* R= \frac{a\sqrt2}{2} 
Daxilə  çəkilmiş çevrənin radiusu:
* r= \frac{a\sqrt6}{6}
Əlvida (film, 2007)

## Məzmun
Film bir-birini sevən iki insanın həyatından, əsl insani hisslərdən bəhs edir

## Film haqqında
*Film müğənni Mətanət İsgəndərlinin aktrisa kimi kinoda ilk işidir.
*Film rejissor Elxan Cəfərovun bədii kinoda quruluşçu rejissor kimi ilk işidir.
*Film aktrisa Xuraman Hacıyevanın kinoda son işidir.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Ssenari müəllifi:** Sərvər Şahbəyli
:**Quruluşçu rejissor:** Elxan Cəfərov
:**Quruluşçu operator:** İsrafil Ağazadə
:**Quruluşçu rəssam:** Fikrət Ələkbərov
:**Geyim rəssamı:** Şahin Həsənli (rəssam)
:**Prodüser:** Asif Kərimov

### Rollarda
:Mətanət İsgəndərli — Qəmər
:Əminə Babayeva -Ana
:Əhməd Salahov
:Qurban Məsimov
:Tofiq Qarayev
:Ənvər Vəliyev
:Xuraman Hacıyeva
:Mahirə Yaqubova — Solmaz

## Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı

## Xarici keçid
Filmi izlə
Düzgün çoxbucaqlı

**Düzgün çoxbucaqlı** — bütün xarici və daxili bucaqları və bütün tərəfləri bərabər olan çoxbucaqlı.

## Xarici və daxili bucaqları
Çoxbucaqlı n tərəfli olarsa :

*Xarici bucaq : 
*:\alpha =  \frac{360^\circ}{n}\ 
*Daxili bucaq :
*:\beta =  \frac{180^\circ(n-2)}{n}\ 
*Daxili bucağın Xarici bucağa nisbəti :             
X= 180°×(n-2)/360°
Papa

**Roma Papası** — Roma Baş yepiskopu, Roma Katolik Kilsəsinin başçısı, Katolik xristianların dini lideridir. Katoliklərə görə Həvari Pyotrun xələfidir.

İlk zamanlar bütün yepiskoplara verilən papa ünvanı, sonralar yalnız Roma Yepiskopu üçün istifadə edilməyə başlandı. Katolik kilsəsi, kilsə çərçivəsində Pyotr və xələflərinin təmsil etdiyi ən uca vəzifə olan papalığın ilahi bir qurum olduğunu iddia edir: İsa, papalıq vəzifəsini Pyotra təhvil vermiş və Pyotr da bu vəzifəni faktiki görmüşdür. Kilsədə yerləşmiş bir ənənəyə görə Pyotr, Romada din qurbanı olaraq ölmüşdür, bu səbəblə də ən təbii varisləri Romalı yepiskoplardır.

## Tarix
Papalıq tarixi bir çox baxımdan kilsə tarixi ilə birləşir; bununla birlikdə bu tarixin bəzi dövrləri Papalıq qurumunun inkişafı baxımından ayrı bir xüsusiyyət daşıyır. İlk üç əsr ərzində papalar, daha çox Roma kilsəsinə əhəmiyyət vermişlər; amma qısa bir müddət sonra müxtəlif ölçülərdə başqa kilsələrə də qarışmağa başladılar: məsələn Papa I. Klementin Korintoslulara Məktubu (I əsrin sonu); Papa Viktorun Pasxa tarixi mövzusunda çıxan müzakirələrə müdaxiləsi (II əsrin sonu) və s. böyük kilsələrarası qurultay dövründə (IV və V əsr) papanın öndərlik təsiri daha da açıq şəkildə meydana çıxdı; 451'dəki Kadıköy məclisi, "Pyotrun Papa Leonun ağzında iradəsini bildirdiyini" irəli sürdü.

## Həmçinin bax
* Müqəddəs Qədəh
* San Qril
Düzgün altıbucaqlı

**Düzgün altıbucaqlı** — altı bucağı olan düzgün çoxbucaqlıdır.

## Xassələri
* Xarici bucaqların ölçüləri eynidir.
* Daxili bucaqların ölçüləri eynidir.
* Tərəflərin uzunluqları eynidir.

## Xarici və daxili bucaqları
Tərəfləri a olarsa
* Xarici bucağı
*: \alpha =  \frac{360^\circ}{a}\ =  \frac{360^\circ}{6}\ ={60^\circ} 
* Daxili bucağı
*: \beta =  \frac{180^\circ(6-2)}{a} =\frac{180^\circ\cdot 4}{6} ={120^\circ} 

## Diaqonalları
* Altıbucaqlının diaqonallarının sayı:
*: \frac{n\cdot (n-3)}{2}  
*: **n**= 6 Diaqonalların sayı:9
*:
*: Tərəfi a olarsa, böyük diaqonalı:d=2a. 
*:

## Perimetri

*  P = 6 \cdot a

## Sahəsi
S = \frac{3}{2}a^2 \cot \frac{\pi}{6} = \frac{3 \sqrt{3}}{2}a^2 \simeq 2.59808 ab^2.
Nəsil kəsilməsi

**Nəsil kəsilməsi** — bioloji və ekoloji amillər nəticəsində bir növə və ya cinsə aid məxluqun varlığına son qoyulması, biosferin "daralması".

Bir növə aid son canlının ölümü həmin növün nəslinin kəsilməsi kimi qəbul edilir. Amma nəslin davam etməsi üçün bir növə aid edilən canlıların sayının kəskin azalması da onları nəsli kəsilən növlərə aid etməyə imkan verir.

## Həmçinin bax
* Qırmızı kitab
* Azərbaycan Qırmızı Kitabı
## İstinadlar
Qobustan (film)

**Qobustan** — 1997-ci il Azərbaycan istehsalı film.

## Məzmun
Film yer kürəsinin ən qədim insan yaşayış məskənlərindən biri, sivilizasiyanın başlanğıc nöqtəsi olan Qobustan və onun qayaüstü təsvirlərinin mənaları haqqındadır.

## Film haqqında
Filmin çəkilişlərinə Qobustan qəsəbəsinin sakinləri köməklik göstərmişdir.

Filmin ingilis dilindəki variantı AZTV-nin rəhbərliyi tərəfindən Tur Heyerdala göndərilib. Dünya şöhrətli Tur Xeyerdal cavab məktubunu Camal Abdullayevin adına Norveç konsulluğu vasitəsilə göndərib.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
: **Filmin ideyası:** Qulu Məhərrəmov
: **Ssenari müəllifi:** Qulu Məhərrəmov, Camal Abdullayev, Rövşən Almuradlı
: **Quruluşçu rejissor:** Rövşən Almuradlı
: **Tədqiqatlar:** Camal Abdullayev
: **Elmi məsləhətçi:** Nəsir Rzazadə (sənətşünaslıq doktoru)
: **Quruluşçu rəssam:** Adil Azay
: **Quruluşçu operator:** İzzət Əzizov
: **Rejissor assistenti:** Rüfət Əsədov
: **Səs rejissoru:** Firudin Bağıroğlu
: **Redaktor:** Sadıq Elcanlı
: **Montaj edən:** Kamal Rzayev, Yafət Xeyirov
: **Kompüter qrafikası:** Aleksandr Nikolayev
: **Səs tərtibatçısı:** Həmid Rəsulov
: **Videomühəndis:** Ceyhun Ağayev
: **İşıqçı:** Ramiz Axundzadə
: **Mətni oxuyan:** Eldəniz Rəsulov
: **Filmin direktoru:** Məhyəddin Əsgərov
: **Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Rafiq Babayev, Aydın Əzim Kərimoğlu, Ruhəngiz Qasımova

## Filmdə iştirak edən
: Əsədulla Cəfərov

## Çəkilişə köməklik edən qurumlar
: Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğu
: "Maqsud" firması
: "Azərbaycanı tanıtma" fondu

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Duz

**Xörək duzu** — əsasən **natrium xlorid** (**NaCl**) kimyəvi maddəsindən ibarət olan qida məhsulu. Kristal quruluşlu, insan da daxil olmaqla əksər canlıların qida məhsulu kimi istifadə etdikləri duz, ticarət baxımından da önəmli bir məhsuldur. Dünyanın hər yerində rast gəlinən xörək duzuna tarixən böyük ehtiyac olmuşdur.

Bəsit kimyəvi quruluşu olan duzdan, dəriçilikdə, maldarlıqda, su təmizləmə sistemlərində və kimya sənayesində geniş istifadə edilir. İnsanın xörək duzuna olan gündəlik tələbatı 5 qramdır.

## Dində
Əli: "Yeməyinizi duzla başlayın. Çünki əgər camaat duzun faydasını bilsəydi, onu təcrübədən keçmiş zərdabdan üstün tutardı."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
# Maden Ve Mineraller, Tülay Uyanık, 2006, T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi  
# Devlet İstatistik Enstitüsü  
# Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının böyüklərdə və uşaqlarda duz qəbul eləmə haqqında tövsiyyələri
Türklərdə su mədəniyyəti

Tarix boyunca mövcud olan bütün mədəniyyətlərdə insan həyatına və məskunlaşmasına təsir edən ən vacib amillərdən biri duz, digəri isə su olmuşdur.

Təxminən 2500 il bundan əvvəl uyğur türkləri Şərqi Türküstanın Turfan bölgəsində "kariz" adlanan yeraltı su kanalları qazmışlar. Bu kanalların uzunluğu 5000 kilometrə çatırdı. Onların bəzilərindən hətta indi də istifadə olunur. Yatay yeraltı su kanalları olan karizlər vasitəsilə min illərdir ki, tarlalar hətta yağıntı və buxarlanma olmayan ərazilərdə də xüsusi sistemin köməkliyi ilə suvarılır. Orta Asiyada "kariz" adlanan bu kanallara Anadoluda da rast gəlinir. Anadoludakı bu yeraltı su kanalları əsasən Qaziantep, Şanlıurfa, Van, İskilip şəhərlərində qazılmışdır və onlardan günümüzdə də istifadə olunur. Anadoluda bu kanallara "kəhriz" və ya buna bənzər adlar verilmişdir.

Türkiyədə su-meleorasiya sisteminə səlcuqlar dövründən cümhuriyyət qurulana qədər vəqflər vasitəsilə nəzarət edilmişdir. 1926-cı il may ayının 10-da Rəsmi Qəzetdə çıxan 831 saylı "Sular Haqqında Qanun" qəbul olunandan sonra bütün bu vəqflər mülkiyyətləri ilə birlikdə bələdiyyələrin tabeliyinə verilmişdir.

### Anadolu türk şəhərsalmasında su təsisatları
: **Hamamlar**: Anadoluda hamam kimi dəyərləndirilən ən qədim tikintinin qalıqları Boğazköydə Tapınak V-də aparılan qazıntılar zamanı aşkarlanmışdır. Bu tikilinin yuyunma otağı olduğu müəyyənləşdirilmişdir.

: Şadırvanlar:
: Çeşmələr:
: Səbillər:
: Quyular:
: Yunaklar:
: Musluklar:
: Sarnıçlar:

### Osmanlı dövrünun su ölçüləri və su təsisatları
Osmanlı dövründən bu yana qrunt sularının (şirin su: mâai ləziz) çeşmələrə paylanılmasında işlədilən xüsusi ölçü sistemi var:

## Əlaqəli
* İçməli su şəbəkəsi
Düzgün beşbucaqlı

Düzgün beşbucaqlı-beş bucağı olan düzgün çoxbucaqlıdır.

## Beşbucaqlının qurulması

## Xassələri
* Xarici bucaqların ölçüləri eynidir.
* Daxili bucaqların ölçüləri eynidir.
* Tərəflərin uzunluqları eynidir.
Beşbucaqlının bir tərəfli a olarsa

## Xarici və daxili bucaqları

* Xarici bucağı
*: \alpha =  \frac{360^\circ}{a}\ =  \frac{360^\circ}{5}\ ={72^\circ} 
******** Daxili bucağı
********: \beta =  \frac{180^\circ(5-2)}{a} =\frac{180^\circ\cdot 3}{5} ={108^\circ}  ָָָ

## Diaqonalları

## Sahəsi

* Düzgün beşbucaqlının tərəfinin uzunluğu t olarsa onun sahəsi:
* S = \frac{5}{4} t^2 \mathop{\mathrm{ctg}}\, \frac{\pi}{5}

* Düzgün beşbucaqlının xaricinə kəçilmiş çevrənin radiusu R, daxilə kəçilmiş çevrənin radiusu r olarsa onun sahəsi:
* S = \frac{5}{2} R^2 \sin \frac{2 \pi}{5} = 5 r^2 \mathop{\mathrm{tg}}\, \frac{\pi}{5}
Düzgün üçbucaq

thumb|Düzgün üçbucaq
**Düzgün üçbucaq**, yaxud **bərabərtərəfli üçbucaq** - bütün tərəfləri bərabər olan üçbucağa deyilir. Tərifdən aydın olur ki, düzgün üçbucaq həm də bərabəryanlı üçbucaqdır. 

## Xassələri

* İstənilən bucaqdan qarşı tərəfə endirilmiş hündürlük, həm median, həm də həmin bucağın tənbölənidir (düstur aşağıda verilmişdir).;
* Düzgün üçbucağın bucaqlarının hər biri 60°-dir. 

(Teorem: Üçbucaqda istənilən iki tərəfin qiyməti eyni və onlar arasındakı bucaq 60°-dirsə, deməli, bu üçbucaq bərabərtərəflidir/düzgündür)

Tutaq ki, n düzgün üçbucağın tərəfi, R — xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu, r isə daxilə çəkilmiş çevrənin radiusudur.

Daxilə çəkilmiş çevrənin onun tərəfi ilə əlaqəsi: 
:r = \frac{\sqrt 3}{6} n .

Xaricə çəkilmiş çevrənin onun tərəfi ilə əlaqəsi: 
:R = \frac{\sqrt 3}{3} n .

Düzgün üçbucağın perimetri: 
:P = 3 n = 3 \sqrt 3 R = 6 \sqrt 3 r.

Düzgün üçbucağın hündürlüyü: 
:h = \frac{\sqrt 3}{2} n,

Düzgün üçbucağın sahəsi aşağıdakı düsturlarla hesablanır:
: S = \frac{\sqrt 3}{4} n^2 = \frac{3 \sqrt 3}{4} R^2 = 3 \sqrt 3 r^2.

Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu daxilə çəkilmiş çevrənin radiusundan 2 dəfə böyükdür: R = 2r
Mənim günahım (film, 1985)

## Məzmun
Bəzən elə olur ki, vəzifə insana xoşbəxtlik gətirmir. Əksinə insanın əlindən ən müqəddəs saydığı amilləri alıb aparır. Lakin bu amilləri qoruyub saxlamaq çox çətindir və bir çox fədakarlıqlar tələb edir...

:Sahiblə (*[[Rəfael Dadaşov]]*) Nurcahan (*[[Amaliya Pənahova]]*) aralarındakı yaş fərqinə baxmayaraq xoşbəxt ömür-gün yoldaşıdırlar. Nurcahan 40 yaşında və tezliklə səhnəylə vidalaşmağa məcbur olan balerinadır. Sahibin şəhərin sədri seçilməyi ona sanki bir təskinlik verir. Lakin tezliklə vaxtilə Sahibə yardım edən şəxslər indi ondan çox böyük xahişlər edirlər. Sahib isə öz vicdanına qarşı gələ bilmir və bu dələduzların xahişlərini rədd edir. Beləliklə bu paxıl, mərdiməzar və aravuranlar Sahiblə Nurcahanın ailə həyatına zərbə endirməyə çalışırlar. Və nəticədə  onların xoşbəxt ailə həyatı dağılır. Nurcahan Sahibi və şəhəri tərk etməyə məcbur olur...

## Film-tamaşa haqqında
* Film-tamaşa İlyas Əfəndiyevin əsərinin motivləri əsasında ekranlaşdırılmışdır.

## Film-tamaşanın heyəti

### Film-tamaşa üzərində işləyənlər
:**Əsərin müəllifi:** İlyas Əfəndiyev
:**Quruluşçu rejissor:** Amaliya Pənahova
:**Televiziya rejissoru:** Məhərrəm Bədirzadə
:**Quruluşçu operator:** Eldar Abbasbəyli
:**Operator:** İzzət Əzizov, Elxan Nəbiyev
:**Rəssam:** Rafiq Əbdülrəhimov
:**Musiqi tərtibatçısı:** İsmayıl Dadaşov
:**Səs rejissoru:** Vaqif Quliyev
:**Videoyazı mühəndisi:** Asim Babayev, Manaf Quliyev, Tofiq İbrahimov, Zoya Teymurova
:**Rejissor assistenti:** Mirzə Ağayev
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkar:** Rauf Əliyev ("Qaladan tapılan mücrü" filmindən), Xəyyam Mirzəzadə ("Bağ mövsümü" filmindən), Polad Bülbüloğlu ("Ürək...Ürək..." filmindən), Pol Moria-Simpatiya (Paul Mauriat — Sympathy) (titrlərdə yoxdur)
:**Repertuarından istifadə edilən müəllif:** Maykl Cekson, Modern Tokinq (titrlərdə yoxdur)

### Rollarda
:Amaliya Pənahova — Nurcahan
:Rəfael Dadaşov — Sahib
:Hamlet Qurbanov — Tahir
:Zülfiyyə Cəfərova — Ayqız
:Abbas Qəhrəmanov — Xansu
:Məcnun Hacıbəyov — Əlimurad
:Gülşən Qurbanova — Gözəl
:Rafiq Əzimov — Səxavət
:Nübar Novruzova — Natəvan
:Mirzə Ağayev — Ceyranzadə
:İftixar Piriyev — diskotekadakı müştəri
:Nəcəf Həsənzadə — limandakı sərxoş
:Rüstəm Əliyev — limandakı sərxoş
:Firuz Xudaverdiyev — limandakı sərxoş
:Rasim Şükürov
:Tofiq Dadaşov
:Gülcənnət İbrahimova

## Xarici keçidlər
* Filmi izlə
Sumaq

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Botaniki xarakteristikası
Meyvəsinin tərkibində 18-20% aşı maddə, şəkər, üzvi turşular (alma, çaxır və s.), C, K vitaminləri vardır. Meyvəsindən xalq təbabətində çay kimi dəmləyib ishala və dezinteriyaya qarşı işlədilir. Elmi təbabətdə duru ekstrakt hazırlayıb hipertoniyada, eləcə də şəkər xəstəliyində içirlər.

Yabanı sumaq bitkisinə Şimali Qafaqazda, Dağlıq Krımda, Zaqafqaziyanın dağlıq-meşəlik rayonlarında, Azərbaycanda isə Lənkəran, Göyçay, Quba, Şəki-Zaqatala rayonlarının dağ meşələrində çox təsadüf edilir. Sumaq iyun-iyulda çiçəkləyir. Xırda yaşıltəhər göy rəngli tutqun çiçəkləri uzunsov-konusvari süpürgəciyin üzərində toplanır. Sumağın meyvəsi sentyabr-oktyabrda yetişir. Hər meyvə süpürgəciyinin üzərində 200-300 və daha çox meyvə olur. Meyvələri nəzəri cəlb edən tünd qırmızı və girdədir. Dadı turş və büzüşdürücüdür. Meyvələri qurudulub toz halına salındıqdan sonra ət və balıq xörəklərində tamlı qatqı kimi işlədilir. Sumaq ya isti emal zamanı xörəyə qatılır, ya da nəlbəkidə hazır xörəyin yanına qoyulur. Tikəkabab, lüləkabab, qızardılmış ət, ət qutabı yanında süfrəyə verilir. Sumağın turş dadı onun tərkibindəki şərab turşusundan irəli gəlir.

Sumaqda, həmçinin C vitamini, karotin, aşılayıcı və rəngləyici maddələr vardır. Sumağın yarpaqlarında 30-39% aşılayıcı maddə (əsasən tanin) vardır. Ondan texniki və tibbi məqsədlər üçün tanin alırlar. Sumaq bitkisinin bütün hissələrindən rəngləyici maddə kimi istifadə edilir. İpək və yun parçanı onun yarpaqları qara, qabığı sarı, kökü qəhvəyi, meyvəsi isə qırmızı rəngə boyayır.

## Xalq təbabətində rolu
Həzmi asanlaşdırır. İştahanı artırır. Maddələr mübadiəsini nizamnlayır. Boğaz xəstəliklərinə qarşı faydalıdır. Qandakı şəkər miqdarını aşağı salır. İshalı aradan qaldırır. Ən yaxşı mikroböldürücüdür. Temperaturu aşağı salır. Qanaxmaların qarşısını alır. Susuzluğu aradan qaldırır. Ağrıkəsici təsirə malikdir. Hipertoniyaya qarşı təsirlidir. Ödün fəaliyyətini nizamlayır. Diş və diş xəstəliklərinə qarşı faydalıdır. İltihabları aradan qaldırır. Zəhərlənmələrə qarşı təsirlidir. Ürəkbulantılarına və qusmalara qarşı çox faydalıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mirzə Kazım bəy (film, 1983)

## Məzmun
Film görkəmli Azərbaycan şərqşünas-alimi Mirzə Kazım bəyin həyat və elmi fəaliyyətinə, Kazan və Sankt-Peterburq universitetlərində hərtərəfli fəaliyyətinə, zəngin elmi irsinə həsr olunmuşdur.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər
:**Müəllif:** Ağababa Rzayev
:**Rejissor:** Zaur Məhərrəmov
:**Operator:** Zaur Məhərrəmov
:**Redaktor:** N.Yarovaya
:**Bəstəkar:** Cavanşir Quliyev
:**Səs operatoru:** Şamil Kərimov
:**Mətnin müəllifi:** Vidadi Paşayev
:**Filmin direktoru:** X.Cəfərov
:**Filmdə çıxış edən:** N.A.Mazitova (Kazan Universitetinin dosenti), S.N.İvanov (Leninqrad Universitetinin professor), A.N.Kononov (SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki), Silva Kazımbəy
:**Mətni oxuyan :** Hamlet Xanızadə
:**Musiqilərindən istifadə edilən bəstəkarlar:** Mixail Qlinka, Pyotr Çaykovski

## Mənbə
* Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 331.
* https://www.youtube.com/watch?v=Yw6oatAz2rY
Kabil

**Kabil** (, ) — Əfqanıstanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Kabil çayı sahilində, dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəklikdə, avtomobil yolları ilə Qəznə, Qəndəhar, Herat və Məzari-Şərif şəhərləri ilə birləşən şəhər.

## Coğrafi mövqeyi
Kabil Əfqanıstanın ən böyük şəhəridir. Qədim şəhər olan Kabil mühüm nəqliyyat qovşağında yerləşir. Eyniadlı çayın sahilində,1800–1900 metr yüksəklikdə yerləşir. Şəhərin məhəllələri Kabil çayının hər iki sahilini tutur. Şəhərin köhnə hissəsi Kabil çayının sağ sahilindədir və səciyyəvi Şərq simasını saxlamışdır. Çayın sol sahilindəki yeni hissədə keçmiş kral iqamətgahı, Məhəmməd Nadir şahın türbəsi, xarici səfirliklərin binası, parklar, iri yaşayış məhəllələri yerləşir. Kabil şəhəri cənub-qərb istiqamətində böyüyür.

## Sənayesi
Kabil ölkənin siyasi, mədəni mərkəzi olmaqla yanaşı, həm də iqtisadi mərkəzidir. Şəhərdə avtomobil təmiri zavodu, asfalt-beton zavodu, yeyinti və yüngül sənaye müəssisələri, əczaçılıq fabrikləri və s. vardır. Kabildə həmçinin döyüş sursatları, parça, mebel və şəkər istehsal edilir.

## Tarixi
Böyük Moğol imperiyasının yaradıcısı olan Qazi Zahirəddin Məhəmməd Babur 1504-cü ildə Hindiquş dağlarını keçib Kabilə üz tutur. Qan tökmədən Müqim Arğundan şəhəri alır və 1506-cı ildə özünü Kabil şahı elan edir. Moğol İmperiyasının yaradıcı olan Babur şahın qəbri də bu şəhərdədir. Babur şah 26 dekabr 1530-cu ildə 48 yaşında əbədiyyətə qovuşmuş və əvvəlcə Aqrada dəfn olunmuşdur, sonralar vəsiyyətinə uyğun olaraq qəbri Kabilə köçürülür. 1773–1818-ci illərdə Dürrani dövlətinin paytaxtı olmuşdur. İngiltərə-Əfqanıstan müharibələri zamanı şəhər ingilis qoşunları tərəfindən işğal edilir. 1880-ci ildən Əfqanıstan dövlətinin paytaxtıdır.

## Əhalisi
Şəhərin əhalisinin sayı ətrafı ilə birlikdə 3.071.400 nəfərə yaxındır. Puştulardan başqa şəhərdə taciklər, özbəklər, həzaralar və digər xalqların nümayəndələri də yaşayır.

## Həmçinin bax
* Kabil vilayəti

## Xarici keçidlər
* Kabil 

## İstinadlar
Muğan (dəqiqləşdirmə)

**Yaşayış məntəqələri**

* Muğan (tarixi ərazi)
* Muğan dairəsi — 1929–1930-cu illərdə mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. 
* Muğan şahlığı
* Muğan mahalı — tarixi-coğrafi ərazilərdən biri.
* Muğan (Hacıqabul) — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
* Muğan (kənd, Biləsuvar) — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Muğan (qəsəbə, Biləsuvar) — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun inzibati ərazi vahidində möbcud olmuş qəsəbə.
* Muğan (Cəlilabad) — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Muğan (Karbi) — Karbi mahalında kənd.
* Muğan (Germi)

**Digər**
* Muğan düzü — Azərbaycan Respublikasında düzənlik.
* Muğan Salyan FK — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunda futbol klubu.
* Muğan (əsər) — Səməd Vurğunun poeması.
* Muğan (qəzet) — Sabirabadda dərc olunan qəzet

## Həmçinin bax
* Muğanlı
* Muğan bələdiyyəsi
2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi

**2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi** (; ) — sayca 50-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Ruslananın ifa etdiyi "Wild Dances" adlı mahnı ilə 2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 2005-ci ildə Ukrayna ilk dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində Kiyev İdman saraında keçirilmişdir. Müsabiqənin yarımfinalı 2005-ci ilin 19 may, final isə 21 may tarixində baş tutmuşdur.

2005-ci ildə Bolqarıstan və Moldova ilk dəfə Avroviziyaya qoşulmuşdurlar. Livanın da müsabiqədə debüt edəcəyi gözlənilsə də, ölkə Avropa Yayım Birliyi ilə İsrailin Avroviziya çıxışının Livan telekanalında yayımlanmaması ilə bağlı razılığa gələ bilmədiyi üçün Livanın müsabiqədə iştirakı baş tutmamışdır. 2005-ci ildə eyni zamanda Macarıstan beş illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Müsabiqədə ümumilikdə 39 ölkə iştirak etmişdir və bu Avroviziya tarixindəki ən yüksək göstərici idi.

Avroviziya 2005-in qalibi "My Number One" mahnısı ilə Yunanıstan təmsilçisi Elena Paparizu seçilmişdir. Bu 1974-cü ildən bəri Avroviziyada iştirak edən Yunanıstanın müsabiqədə ilk qalibiyyəti olmuşdur.

## İştirakçı ölkələr
39 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 2005 iyirmi beş ölkənin final uğrunda mübarizə apardığı yarımfinal mərhələsindən və iyirmi dörd ölkənin qalibiyyət uğrunda mübarizə apardığı final mərhələsindən təşkil olunmuşdur. 2003-cü ildə müsabiqədə ilk onluğa daxil olan ölkələr və eyni zamanda "Böyük dördlük" ölkələri (Ukrayna, Serbiya və Monteneqro, Yunanıstan, Türkiyə, Kipr, İsveç, Albaniya, Almaniya, Bosniya və Herseqovina, İspaniya, Rusiya, Malta, Böyük Britaniya və Fransa) müsabiqənin finalında birbaşa iştirak etmək hüququ qazanmışdılar.

### Yarımfinal
19 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 25 ölkə iştirak etmişdir. Müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələr səsvermədə iştirak etmişdir

*Cədvəldə işarələnmiş ölkələr müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar.*

### Final
Finalçılar:
* "Böyük dördlük" ölkələri (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya);
* Avroviziya 2004-də ilk onluğa daxil olan ölkələr;
* Avroviziya 2005-in yarımfinal mərhələsində ilk onluğa daxil olan ölkələr.

21 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 24 ölkə iştirak etmişdir. Müsabiqədə iştirak edən bütün ölkələr səsvermədə iştirak etmişdir və Yunanıstan təmsilçisi ən çox səs toplayaraq müsabiqənin qalibi elan edilmişdir.

*Qalın hərflərlə yazılmış ölkələr [[2006 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]nin finalına birbaşa vəsiqə qazanmışdır.*

Serbiya və Monteneqronun 7-ci yeri tutmasına baxmayaraq ölkə 2006-cı ildə müsabiqədə iştirak etməmiş və beləliklə birbaşa finalda iştirak hüququ 11-ci yerdə qərarlaşan Xorvatiyaya keçmişdir.

## Nəticələr

### Yarımfinal

### Final

## Xarici keçidlər
* Eurovision.tv

## Həmçinin bax
* Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Oğuz dilləri

**Oğuz dil qrupu** — türk dillərinin bir qolu.

Oğuz dil qrupuna aid türk dillərində 140 milyona yaxın insan danışır.

Qrupa aid edilən dillər arasında ən çox danışılanları Türkiyə türkcəsi və Azərbaycan türkcəsi dilidir.

Bu qrupa aşağıdakı dillər aiddir:

* Türkiyə türkcəsi
* Azərbaycan dili
* Türkmən dili
* Qaqauz dili
* Xorasan türkcəsi
* Qaşqay dili
* Aynallu dili
* Əfşar dili
* Salar dili

## Mənbə
* Heinz F. Wendt: *Fischer Lexikon Sprachen*, 1961 (ISBN 3-596-24561-3)

## Həmçinin bax
Əfşar dili

**Əfşar və ya Əfşari adlanan** Azərbaycan türkcəsinin dialektlərindən biri — Türk dillərinin Oğuz dilləri qrupuna daxildir. Alman əsilli altayşünas və türkoloq Gerhard Dörfer Kabil Əfşar dialektini Azərbaycan dilinin dialektlərinin XIV (14-cü) qrupuna aid edir. Bu dialektdə danışan qruplar hal-hazırda Azərbaycanda, Türkiyədə, İranda, Suriyada və Əfqanıstanda yaşamaqdadırlar. *Ethnologue* və *Glottolog* bu dialkekti Cənubi Azərbaycandakı dilin dialekti olaraq qruplaşdırmışdır. İranika Ensiklopediyası isə onu müstəqil Cənubi Oğuz dili kimi təqdim edir.

İslam Ensiklopediyasının üçüncü nəşrində bunlar qeyd edilmişdir:

Linqivistik olaraq Əfşari Türk dillərinin Cənubi Oğuz qrupuna (cənub-qərbi türk dilləri) aid edilir (Johanson, History of Turkic, 82–3), və ya Cənubi Azərbaycan türkcəsinin dialekti kimi təqdim edilir. Farsdilli bir mühitdə yerləşdiklərinə görə, bir çox hallarda farsi dili əfşarların ana dilinə çevrilmişdir. Digər qruplar isə ikidilli olmuşdurlar (Kirmanda olduğu kimi). Bundan başqa, görünüşə görə, digər dillərlə olan kontaktlar orijinal dialekti transformasiya etmişdir. 2009-cu ildə müxtəlif Əfşar qruplarının linqvistik müqayisəsi diqqətəlayiq olaraq qalır.

Əfşari dialekti fars dilindən xeyli sayda alınma sözlər almış və Özbək dilində olduğu kimi /a/ foneminin [ɒ]-a yuvarlaqlaşdırılması baş vermişdir. Bəzi hallarda, Azərbaycan dili ilə Əfşari arasında müəyyən fərqlər də görülməkdədir. Məsələn, Əfşari də *yiz* (100) kimi işlənən söz Azərbaycan dilində *yüz* kimi işlədilir.

Özünün Kirman, Kabil və Həmədan dialektləri vardır.

## Həmçinin bax
* Əfşar boyu
* Əfşar sülaləsi
* Qaşqay dili
* Şəki dialekti
* Aynallu dialekti

## İstinadlar

### Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
ISO 639

**ISO 639** — dil adlarının iki ya da üç hərfdən oluşan qısaltmalarla göstəriləbilməsi məqasədilə ISO tərəfindən seçilmiş beynəlxalq kod sistemi

ISO 639 fərqli bölümlərdən ibarətdir. ISO 639–1 və ISO 639–2 deyə adlandırılan ilk iki bölüm ISO tərəfindən rəsmən qəbul edilən standartlardandır. ISO 639–3 isə hələlik hazırlıq hissəsindədir, ancaq Etnologue  kimi bəzi quruluşlarca istifadə edilməyə başlanılmışdır.

* ISO 639–1: 2002 Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 1: Alpha-2 kodu: ISO 639–1 Kod siyahısı
* ISO 639–2: 1998 Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 2: Alpha-3 kodu: ISO 639–2 Kod siyahısı
* ISO/FDIS 639–3: 2006? Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 3: Alpha-3 kodu: Genişlətilmiş ISO 639–3 Kod siyahısı
* ISO/CD 639–4: 2007? Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 4: Dil Adlarını Kodlama İlkələri və Uyqulama qılavuzu
* ISO/DIS 639–5: 2007? Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 5: Alpha-3 kodu: Dil Ailələri və Qrupları
* ISO/CD 639–6: 2007? Dil Adlarını Göstərən Qısaltmalar—Bölüm 6: Alpha-4 kodu: Alt Dillər
SIL International

**SIL International** (, Yay Dilçilik İnstitutu) — əsas məqsədi linqvistik biliklərin genişləndirilməsi və ədəbiyyatın zənginləşdirilməsi üçün az yayılmış dillərin öyrənilməsi, inkişaf etdirilməsi və sənədləşdirilməsi olan beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatı. Fəaliyyəti İncilin az yayılmış dillərə tərcümə olunması istiqamətində qurulan Wycliffe Bible Translators agentliyi ilə əməkdaşlıq edir. SIL International öz tədqiqatlarının məlumat bazasını Ethnologue - dünya dillərinin məlumat bazası vasitəsilə ötürür. Təşkilata 50 ölkədən 6 mindən çox adam üzvdür.
Qafqaz dilləri

**Qafqaz dilləri**, **İber-qafqaz dilləri** – Təqribən 40-a qədər Qafqazda yayılmış dilləri özündə birləşdirən şərti ad. Şimali Qafqazda, Quzey Qafqazda və Türkiyədə yayılmışdır. Qafqaz dillərinin daşıyıcılarmm kiçik qruplarma İran, Suriya və digər Yaxın Şərq ölkələrində rast gəlinir. Ümumilikdə 7 milyondan çox daşıyıcısı vardır. Qafqaz dilləri əsasən 3 qrupa bölünür: Abxaz-adıq dilləri, kartvel dilləri və nax-dağıstan dilləri.
## Təsnifatı
Genetik baxımdan Qafqaz dilləri, bir tərəfdən, Qafqaz dilləri adlanan üç ailəyə (Qafqazın avtoxton dilləri) aiddir:
*Abxaz-adıq dilləri (şimal-qərb)
*Kartvel dilləri (cənub)
*Nax-Dağıstan dilləri (şimal-şərq)

Digər tərəfdən, Qafqazda əsasən bu bölgədən kənarda yayılmış bir neçə tanınmış dil ailəsinin dilləri var:

## [[Hind-Avropa dilləri]]
*Erməni dili
*İran dilləri
**Osetin dili
**Talış dili
**Tat dili
***Dağ yəhudiləri dili
**Kürd dilləri
*Yunan dili
**Pont dili
*Slavyan dilləri
**Rus dili
**Ukrain dili

## Türk dilləri
* Türk dili
* Azərbaycan dili
* Truxmen dili
* Qaraçay-balkar dili
* Qumuq dili
* Noqay dili
## Monqol dilləri
Kalmık dili
## Afroasiya dilləri
*Sami dilləri
**Yeni aramey dilləri
Bantu dilləri

**Bantu dilləri ailəsi** — Afrikanın orta və cənubi bölgələrində yaygın olaraq danışılan Suahili, Zulu, Çuana, Konqo, Mongo, Gonda və başqa dillərdən oluşur. Bu dil ailəsinin ən çox tanınan dilləri Keniya, Uqanda, Tanzaniya ve Konqoda 15 milyon nəfər tərəfindən danışılan Suahilidir.
Prizma

**Prizma** (yun. prisma – mişarlanmış) — iki üzü (oturacaqları) ixtiyari bərabər çoxbucaqlı, qalan üzləri (yan üzləri) isə paraleloqram olan çoxüzlü. Oturacaqları paralel müstəvilər üzərindədir və konqruyentdir.

Yan üzləri oturacaq müstəvisinə perpendikulyar olan prizma düz prizma, Yan üzləri oturacaq müstəvisinə maili olan prizma mail prizma adlanır.

Oturacağı düzgün çoxbucaqlı olan düz prizma düzgün prizma adlanır. Prizmanın həcmi oturacağının sahəsi ilə hündürlüyü (oturacaqlar arasındakı məsafə) hasilinə bərabərdir

* Yan səthin sahəsi:  S_{yan} = P_{ot} \cdot l
* Tam səthin sahəsi: S_{tam} = P_{ot} \cdot l+2S_{ot} 
* Həcmi: V = S_{ot} \cdot l 
* V-Həcm
* Syan-yan səthin sahəsi
* Stam-tam səthin sahəsi
* Sot — oturacağın sahəsi
* Pot-oturacağının perimetri
* h-silindrin hündürlüyü olarsa

:  l = h 

* Dioqonalı=√hs kvadratı+ dioq.ot. kvadratı
* Dioqonal kəsiyi= dioq.ot.•H

### Elementlərinin sayı
:
:* Təpə nöqtəsinin sayı-2n
:* Yan tili- n
:* Tili- 3n
:* Oturacağının sayı-2
:* Yan üzlərinin sayı-n
:* Üzlərinin sayı- n+2
:* Dioqanallarının sayı- n(n-3)
:* Dioqanal kəsiyinin sayı n(n-3)/2
Bosniya müharibəsi

**Bosniya müharibəsi** — Bosniya və Herseqovinada 1992-ci il aprel ayının 6-dan 1995-ci il sentyabr ayının 14-ə qədər davam etmiş müharibə. Döyüşün tərəfləri serb birləşmələri, Bosniya müsəlman ordusu və xorvatlar idi. 3 ildən artıq davam edən bu müharibədə 200.000-ə yaxın insan qətlə yetirilmiş (Beynəlxalq Qızıl Xaç cəmiyyətinin məlumatlarında görə bu rəqəm 312 mindir), 2 milyondan çox insan yer-yurdundan didərgin düşmüşdür.

Bu müharibədə qətlə yetirilənlərin əksəriyyəti müsəlman bosniyalılar idi və müharibə onlara qarşı soyqırımı xarakteri daşıyırdı.

## Həmçinin bax
* Srebrenitsa qətliamı
* NATO-nun Bosniya və Herseqovinaya müdaxiləsi
Göygöl (göl)

**Göygöl** — Azərbaycanda göl. Gəncə şəhərində yerləşən göl.

## Tarixi
1139-cu ildə Gəncədə baş vermiş zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağının bir hissəsi uçaraq Ağsu çayının qarşısını kəsib. Nəticədə şəffaf suyu olan Göygöl yaranmışdır.

## Ümumi məlumat

Göygöl ərazisində ümumilikdə 19 göl var. Bunlardan 7-si böyük göllər sırasına daxildir.
* Dəniz səviyyəsindən 1556 metr yüksəkliyində yerləşir.
* Uzunluğu 2800 metrdir.
* Eni 800 metrdən 1000 metrə qədərdir.
* Dərinliyi 100 metrdir.
* Gölün görünmə qabiliyyəti 8–10 metrdir.

Göygölün faunası olduqca zəngindir. Göldə qorunmaqda olan forel balıqları yaşayır. O, Azərbaycanın digər çay forellərindən xeyli fərqlənir. Öz mənşəyi etibarilə Göygöl foreli çay forelindən əmələ gəlmişdir. Onların əmələgəlmə tarixi Göy-gölün yaranma tarixi ilə bağlıdır. Zəlzələ zamanı gölün ərazisində qalan çay forelləri uzun illər ərzində tədricən göl forelinə çevrilmiş, artıb çoxalmış və zəmanəmizə qədər gəlib çatmışdir. Göygöl Azərbaycanın ən dərin gölüdür. Göygölün suyunun bir hissəsi yeraltı çıxışı səbəbiylə Göyçə gölünə daxil olur.

## Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu
Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazisində yerləşir.

Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu 1925-ci ildə Azərbaycanda yaradılmış ilk qoruqdur. Göygöl və onun ətrafının meşə landşaftı öz təbiət zənginliyi və füsunkarlığı ilə dünyada məşhurdur.

Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu Göygöl rayonu ərazisində yerləşir. Ərazisi 6732 hektardır. Ərazisində 423 növ ağac və kol, dərman bitkiləri var. Ərazidə Qafqaz maralı. ayı, çöl qabanı, dağ keçisi, canavar, tülkü, çaqqal, porsuq, oxatan kirpi, çöl pişiyi, vaşaq var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Göygölü bir də səmadan görün – fotolar
* Səda — Göygölə gəl… (20.07.2016)
* Zəlzələnin yaratdığı gözəllik — Göygöl və Maralgöldən REPORTAJ
* Göygül haqqında məlumatlar

## Həmçinin bax
* Göygöl Milli Parkı
* Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğu
Qırımçaq dili

**Qırımçaq dili** — Krımda türk-yəhudi qırımçaqların (yəhudilərin bir subetnik qrupu) danışdıqları türk dili. Ümumiyyətlə, krım-tatar dilinin bir ləhcəsi sayılır. Bu dildə danışanların sayı 785 nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Kiril qrafikalı əlifbalı dillər siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Kırımçaklar
Qıpçaq dilləri

**Qıpçaq qrupu** — Türk dillərinin bir qoludur. Təxminən 30 milyon insan bu dillərdə danışır.

Hal-hazırda Qıpçaq dil qrupuna aid Türk dilləri bunlardır:

* Başqırdca
* Kəraimcə
* Qaraqalpaqca
* Karaçay balkarcası
* Qazaxca
* Qıpçaqca (†)
* Qırğızca
* Kırım tatarcası
* Komanca (†)
* Kumukça
* Nogayca
* Tatarca

## Sinifləndirmə

* **Türk dilləri**
****Qıpçaqca** (**Şimal qərbi Türkcə**)
*****Qərbi** Kırım tatarcası, Kumukça, Karaçay balkarcası, Karaimce (†)
*****Şimali** Tatarca, Başkurtça, Komanca †
*****Cənubi** Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca
Qırğız dili

**Qırğızca** ya da **Qırğız Türkcəsi**– Altay dilləri ailəsinin Türk dilləri qrupunun Qıpçaq boyuna aid olan danışıq dilidir. Həmçinin Qırğızıstanın rəsmi dövlət dilidir. Qırğızıstanın 5,264,000 nəfərlik əhalisinin 3,700,000 nəfərinin ana dilidir.

## Qırğız əlifbası

* К + *а*, *о*, *у*, *ы*  => 
* Г + *а*, *о*, *у*, *ы*  => 

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
* Prof.Dr.Ömürkul Karayev
* THE TALKING KYRGYZ PHRASEBOOK  
* Киргизско-Русский (Кыргызско-русский) словарь.  
* Кыргыз тили （キルギス語）  PDF (yaponca)

## Həmçinin bax
Düzbucaqlı paralelepiped

**Düzbucaqlı paralelepiped** – Oturacağı düzbucaqlı olan düz paralelepipede *düzbucaqlı paralelepiped* deyilir.12 tili vardır və bir təpədən çıxan tillərinə onun ölçüləri deyilir. Bu ölçülər eni uzunluğu və hündürlüyüdür. Teorem: düzbucaqlı paralelepipedin dioqanılının kvadratı onun bir təpədən çıxan tillərinin(üç ölçüsünün) kvadratları cəminə bərabərdir.

**Düzbucaqlı paralelepiped** ilə bağlı aşağıdakı **düsturlar** vardır.
* **Düzbucaqlı paralelepiped**in həcmi:
* V =  a \cdot b \cdot c

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in tam səthinin sahəsi:
* S_{tam} =  2 \cdot (a \cdot b + a \cdot c + b \cdot c )

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in yan səthinin sahəsi:
* S_{yan} =  2 \cdot (a \cdot c + b \cdot c )

* **Düzbucaqlı paralelepiped**in diaqonalları:
* d^2 =  a^2 + b^2+ c^2 

a və b -oturacağın tərəfləri, c — paralelepipedin tili, d isə diaqonalıdır.
Piramida (həndəsə)

**Piramida** (yunanca πυραμίς və ya πυραμίδος) — oturacağı çoxbucaqlı, qalan üzləri ortaq təpəyə malik üçbucaqlar olan çoxüzlü.
Oturacaq çoxbucaqlısının bucaqlarının sayına görə piramidaları üçbucaqlı, dördbucaqlı və s. ayrırırlar. Piramida konusun xüsusi halıdır. Bir çoxüzlü bucaq götürək və onun bütün tillərini kəsən müstəvi keçirək. Çoxüzlü bucaqın S təpəsinin aid olduğu yarımfəzada SABDEF çoxüzlüsü alınır. Bu çoxüzlünün bir üzü ABCDEF çoxbucaqlısı qalan üzləri isə bir təpəsi S olan ortaq təpəsi üçbucaqlıdır. ASB, BSC,…….., FSA, belə çoxüzlülər piramida adlanır.
piramidaOrtaq təpəli üçbucaqlara piramidanın yan üzləri, onların birləşməsinə piramidanın yan səthi, çoxbucaqlıya piramidanın oturacağı, bütün yan üzlərin ortaq tərəfinə piramidanın yan tilləri, təpədən oturacaq müstəvisinə çəkilmiş perpendikulyara piramidanın hündürlüyü deyilir.
Bir üzü hər hansı çoxbucaqlı, qalan üzləri ortaq təpəli üçbucaqlar olan çoxüzlüyə piramida deyilir.
Piramida Oturacağındakı çoxbucaqlının adı ilə adlandırılır. Üçbucaqlı, dördbucaqlı, beşbucaqlı,…

## Xassələri
* Piramidanın həcmi:V = \frac{1}{3} S_{ot}H;
* Yan səthin sahəsi:S_{yan} = 1/2\ pl 
* Tam səthin sahəsi:S_{tam} = \ S_{yan} + S_{ot}

Burada S_{ot} — oturacağın sahəsi, H — piramidanın hündürlüyü, p — oturacağın perimetri, l — piramidanın apofemidir. 

Pramidanın üzləri: n+1

Pramidanın təpələri: n+1 

Pramidanın tilləri: 2n

## İstinadlar