open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meteora

**Meteora** — Yunanıstanın Tessali şəhərində yerləşən ortodoks monastrı. Təxminən 10-cu əsrə aid olduğu güman edilir. Theopetranın 5 kilometr cənubunda və Kalakamba şəhərinin 21 kilometr cənubunda yerləşir. Hündürlüyü 600 metrdir. Bu tapa şəkilli sildırım qayaların 20 milyon il əvvəl suyun çəkilməsi nəticəsində əmələ geldiyinə inanılır. Görünüşündən havada asılı olan daşlara bənzədiyinə görə Meteora (yun. Göylərdə dayanan) mənasındadır. UNESCO tərəfindən mühafizə edilən tarixi monastrlardan biridir.
Meteora (albom)

**Meteora** – Linkin Parkın 2-ci studiya albomudur. 25 mart 2003 tarixində Warner Bros. tərəfindən şatışa çıxardılmışdır. Albomun ilk sinqlı Somewhere I Belong mart ayında yayımlandı. Sonra müvafiq olaraq "Faint", "Lying from You", "From the Inside", "Breaking the Habit" və "Numb" sinqlları yayımlandı. Meteora **Modern Rock mahnıları** siyahısının ən uğulu albom sayılır. Bu albom 2003-cü ildə Qremmi mükafatı almışdır. İndiyədək dünya üzrə 10 milyonun üzərində satış rəqəminə çatmışdır. Albomun 8-ci mahnısı "**Figure.09**" S.W.A.T filminin soundtreki olmuşdur. 12-ci mahni "Session" isə "The Matrix Reloded" filminin soundtreki olmuşdur. Albom sonradan düzəldilərək Making of Meteora adı altında DVD şəklində yaradılmışdır.

## Trek siyahısı

= Uğurlar (Albom) =

= Uğurlar (Sinql) =

## Xarici keçidlər
* Amazon.com – Meteora
* Meteora rəsmi mahnı sözləri 

## Həmçinin bax
İquanadao

**İquanadao** — Çin ərazisində ən geniş yayılmış və nüfuzlu sinkretik din. Onun nümayəndələri 1946-cı ildə adanın Çin Respublikasının hüquqi hakimiyyətinə keçməsi nəticəsində Tayvana gəlmişlər. 1963-cü ildən başlayaraq, hökumət bu din nümayəndələrinin fəaliyyətini nəzarətə götürmüşdür. Təqiblər 1980-ci illərin əvvəllərinədək davam etmişdir. Qadağalara baxmayaraq üzvlərinin sayı getdikcə artmışdır. Beləliklə, hakim dairələr onun fəaliyyətini qanuniləşdirməyə məcbur olmuşdur. XX əsrin 80-ci illərinin sonlarında, onun sıralarına Tayvan parlamentinin deputatları da qoşulmuşlar. İquandao beş dinin – Konfusiçilik, Daosizm, Buddizm, Xristianlıq və İslamın prinsiplərini özündə ehtiva edir. Lakin onun dini həyatına ilk üç dinin təsiri daha çox hiss olunur.

## İstinadlar
Tyande Şensao

Bu dinin əsası Syao Çanmin (1894–1943) tərəfindən qoyulmuşdur. Ənənəvi Çin əxlaqının əsaslarını əks etdirən doktrinaya malikdir. Çində Kommunist Partiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra Tyande Şensaoya qadağa qoyulsa da, onun üzvləri Syanqan və Tayvanda fəaliyyətlərini davam etmişlər. Din nümayəndələri Baş Tanrı Vahid Nəfəsin kainatın yaradıcısı olduğunu, onun qədim Çin imperatorları, müxtəlif din və qeyri-ənənəvi cərəyan yaradıcıları görkəmində otuz altı dəfə zühur edərək dünyanın dağılmaq təhlükəsinin qarşısını aldığını iddia edirlər.
Zori Balayan

**Zori Balayan** (; ) — Ermənistan yazıçısı.

10 fevral 1935-ci ildə Azərbaycan SSR–in DQMV-nin Xankəndi şəhərində anadan olub. 1957-ci ildə ortra məktəbi bitirmiş, 1963-cü ildə isə Ryazan Tibb Universitetindən məzun olmuşdur. 1963–1973-cü illərdə Kamçatkada həkim işləmişdir.

1975-ci ildən "Literaturnaya qazeta"nın şəxsi müxbiri kimi çalışmış, 1989-cu ildə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.

## Siyasi baxışları
80-ci illərin əvvəllərində yazılan "Ocaq" əsəri Balayana məşhurluq gətirir. Bu əsər 1981-ci ildə kitab şəklində nəşr olunur. Bu kitabda Balayan tarixi təhrif edərək, Qarabağın və Naxçıvanın qədim erməni torpağı olduğunu iddia edir. Həmçinin, kitabda Balayan "türkləri və azərbaycanlıları həm Rusiyanın, həm də Ermənistanın düşməni elan edir". Kitab Azərbaycanda etirazla qarşılanır, İsa Qəmbər, Sabir Rüstəmxanlı, Mirzə İbrahimov və digər azərbaycanlı ədiblər, respublika mətbuatında Balayanın yalanını ifşa edən məqalələrlə çıxış edirlər.

İngilis jurnalisti Tomas de Vaalın fikrincə Balayan bu kitabı məhz Azərbaycanda narazılıq və etiraz dalğası yaratmaq məqsədilə yazmışdı. Bundan sonra Balayan Qarabağ separatçılarına qoşularaq "Miatsum" hərəkatının liderlərindən biri olur. 1988-ci ildə Balayan Silva Kaputikyanla birgə Moskvada Mixail Qorbaçovla görüşür və ondan "Qarabağ məsələsini" Ermənistan SSR–in xeyrinə həll etməsini xahiş edir.

## Azərbaycan məhkəməsinin ittihamı
3 iyul 1994-cü ildə Bakı metrosunda, Gənclik və 28 May metrostansiyaları arasında baş vermiş partlayış nəticəsində 12 nəfər həlak olur, 42 nəfər isə yaralanır. Terror aktını törətməkdə təqsirli bilinən, Sadval təşkilatının üzvü Azər Aslanov həbs olunur. Məhkəmə zamanı müttəhim Aslanov bildirmişdir ki, erməni əsirliyində olarkən, Zori Balayan onunla görüşmüş və ona Bakı metrosunda partlayış törətmək göstərişi vermişdir.

Bununla əlaqədar olaraq, Zori Balayana qarşı cinayət işinin açılmasına qərar verilir. 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun təqdimatı əsasında İnterpol Balayanı xüsusilə təhlükəli cinayətkar kimi beynəlxalq axtarışa elan etsə də, 2001-ci ildə onu bu siyahıdan çıxarır. Bundan sonra, Azərbaycan Baş Prokurorluğu MDB ölkələrinin aidiyyatı orqanlarına analoji təqdimatla müraciət edir.

2005-ci ilin may ayında Zori Balayan İnterpol tərəfindən, İtaliyanın Brindizi şəhərində beynəlxalq axtarışda olan cinayətkar kimi saxlanılır, polis məntəqəsində 4 saat saxlandıqdan sonra sərbəst buraxılır..

## Həmçinin bax
* Bakı metrosunda partlayışlar
* Erməni terrorizmi

## Xarici keçidlər
* Ваал де Т. Черный сад
* Глава 9. Противоречия. Сюжет двадцатого века
* КРОВАВЫЙ ФЛАГ 

## İstinadlar
Şahmatçı

**Şahmatçı** — İdmanın şahmat növü ilə məşğul olan şəxs.

## Məşhur şahmatçılar

Kasparov-34.jpg|Qarri Kasparov
Alexandre Alekhine Color.jpg|Aleksandr Alexin
Smyslov2002.jpg|Vasili Smıslov
Bobby Fischer 1960 in Leipzig.jpg|Bobbi Fişer
Bundesarchiv Bild 102-07977, Berlin, José Raul Capablanca bei Schachturnier.jpg|Xose Raul Kapablanka
Veselin Topalov Sofia Airport 24.10.2005.pic-01.jpg|Veselin Topalov
Bundesarchiv Bild 102-00459, Emanuel Lasker.jpg|Emanuil Lasker


## İstinadlar
Syuanyuansao

1957-ci ildə Tayvanın siyasi xadimi  Van Xanşen (1899-1989) tərəfindən yaradılmışdır. Onun bu dini yaratmaqda məqsədi Xuandinin zamanında Çin xalqının malik olduğu mənəvi keyfiyyətləri yenidən dirçəltmək olmuşdur. Din özündə Konfusiçilik, Daosizm və Moizmin ideyalarını birləşdirir.
Daoyuan

**Daoyuan** — 1921-ci ildə Şandunda meydana gəlmişdir. Çində Kommunist Partiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra ölkədəki fəaliyyəti qadağan edilsə də, Yaponiya və Sinqapurda bir neçə mərkəzi açılmışdır.
Tayvana bu din keçən əsrin 30-cu illərində ayaq açmışdır. İlk vaxtlar orada yaşayan yaponlar arasında yayılmışdır. Lakin yaponlar 1945/46-cı illərdə vətənlərinə geri dönmüşlər. Adanın Çinin hakimiyyəti altına keçməsi nəticəsində bu dinin mənsubları arasında çinlilərin artması müşahidə olunmuşdur. Hazırda ölkədə Daoyuanın onlarla mərkəzi mövcuddur.

## İstinadlar
Xunxuayuan

**Xunxuayuan** — Əsası 1969-cu ildə müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən bir qrup insan tərəfindən qoyulmuşdur. Onların arasında Milli Assambleyanın deputatları, tərxis edilmiş hərbçilər, universitet və kollec professorları vardır. Bu din aşkar siyasi oriyentasiyaya malikdir. Onun tərəfdarları hesab edirlər ki, tanrı bəşəriyyətə, xüsusən də Çinə üzləşdiyi problemləri dəf etməyə köməkçi olacaqdır. Bu dinin Taybey və ona yaxın bölgələrdə 10-dan çox məbədi mövcuddur.

## İstinadlar
Saylisao

XVII əsrdə Yan Layju tərəfindən yaradılmışdır. Dinin tərəfdarları konfusiçiliyin təbliğ etdiyi əxlaqi normalara riayət edir, tütün məmulatları və alkoqol qəbul etmirlər. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Saylisao Çinin şimal əhalisi arasında kifayət qədər geniş yayılmışdır. Kommunist Partiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra din ardıcıllarının kortəbii şəkildə Tayvana köçməsi, icma rəhbərlərinin isə Çini tərk etməsinə qadağa qoyulması, uzun müddət bu dinin Tayvanda nüfuz qazana bilməməsinə səbəb olmuşdur. Yalnız 1950-ci ilin mayında daxili işlər nazirliyində qeydiyyatdan keçdikdən sonra onun fəaliyyətində irəliləyişlər baş vermişdir. Saylisaonun ideyalarına hörmətlə yanaşan və mütəmadi olaraq, onun keçirdiyi tədbirlərdə iştirak edən istənilən din mənsubu onun üzvü ola bilər. Hazırda Tayvanda Lisao adı altında fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Tyandisao

**Tyandisao** — Tyande Şensaodan ayrılaraq, müstəqil fəaliyyət göstərən sinkretik dindir. Onun banisi Li Yuyse 1930-cu illərdə Syao Çanminin ardıcıllarından olmuşdur. Dinin təbliğ etdiyi ideya və prinsiplər "Yeni sərhəd" kitabında (1942-ci ildə çap edilmişdir) toplanmışdır. Müstəqil din kimi isə 1980-ci ildən mövcuddur. Tyandisaonun ideologiyası müasir elmi təsəvvürlərlə əxlaq və dini baxışların vəhdətini ehtiva edir. Tayvanda otuzdan çox, Tokio və Los-Ancelesdə isə bir məbədi vardır.

## İstinadlar
Dayuanlinsao

1950-ci illərin sonlarında meydana gəlmişdir. Banisi Xuan Sinyuan on üç yaşından falçılıqla məşğul olmuşdur. Tanrı Ulu Başlanğıc Ruh kainatın yaradıcısı hesab edilir. Dinin inancına görə, mənsublar malik olduqları kiçik başlanğıc ruhlarla Ulu Başlanğıc Ruhun birləşməsi istiqamətində səy göstərməlidirlər. Bu dinin fəaliyyətində mərkəzi rolu Xuan Sinyuanın şəxsi harizmi tutur.

## İstinadlar
Bihar

**Bihar** (orijinal adı बिहार) — Hindistanda ştatdır. Mərkəzi Patna şəhəridir. Əhalisi 84 milyondur.

## İstinadlar
Kamçatka

**Kamçatka** () — Rusiyanın şərqində yerləşən yarımada. Komandor adaları və Karaqinski adası ilə birlikdə Kamçatka diyarını təşkil edir. Ən böyük şəhəri Petropavlovsk-Kamçatskdır.

## Coğrafiyası
Yarımadan şimaldan cənuba 1200 km uzanır. Materiklə dar (93 km-ə qədər) – Parapolsky Dol tərəfindən bağlanır. Ən geniş eni (440 km-ə qədər) Cape Kronotskinin enindədir.

Yarımadanın ümumi sahəsi ~ 270 min km².

Yarımadanın şərq sahilləri ağır girir və böyük körfəzlər (Avaçinskiy, Kronotskiy, Kamçatskiy, Ozernoy, Karaqinskiy, Korfa) və körfəzlər (Avachinsky, Karaga, Ossora və s.) Təşkil edir. Qaya yarımadası (Şipunski, Kronotskiy, Kamçatski, Ozernoy) dənizə qədər uzanırdı.

Yarımadanın mərkəzi hissəsi iki paralel silsilə ilə — Sredinnıy dağ silsiləsi və Şərq silsiləsi ilə kəsişir; aralarında Kamçatka çayı axdığı Mərkəzi Kamçatka ovalığıdır.

Yarımadanın cənub nöqtəsi — Lopatka burnu — 50 ° 51 ′ 55 ″ s-də yerləşir.

Yarımadanın ərazisində Rusiya Federasiyası Kamçatka bölgəsidir.

## Vulkan

Vulkanlar Kamçatka yarımadasının əsas görməli yerləridir. Vulkanların görüntüləri Kamçatka bölgəsinin (əvvəllər Kamçatka vilayəti) və Petropavlovsk-Kamçatsky şəhərinin bayrağı və gerblərində, həmçinin Kamçatkada istehsal olunan əksər suvenirlərdə görünür.

Vulkan aktivliyi vulkanın yaxınlığında və ya onun ətrafında baş verən kiçik sarsıntıların səbəblərindən biridir. Vulkanların püskürməsi zamanı vulkanik kül, vulkanik şlak və vulkanik bomba — ərimiş süxurların çoxluğu, həmçinin çoxlu sayda qaz və su buxarı atmosferə buraxılır.

Ümumilikdə, Kamçatkada 300-dən çox vulkan var. Aktiv və potensial aktiv vulkanlar 28-dən 36-a qədər; sayı istifadə olunan təsnifat xüsusiyyətlərindən və əvvəllər sönmüş hesab edilən aktivləşdirilmiş vulkanların sayından asılıdır. Yarımadada ən böyük aktiv vulkanlar Şiveluç, Klyuçevskaya, İçinskaya, Koryakskaya, Avaçinskaya, Karymskaya və Kronotskaya təpələridir.

Kamçatkanın vulkanları YUNESKO-nun Dünya İrsinə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Brindizi

**Brindizi** () — İtaliyanın Apuliya bölgəsində şəhər və dəniz limanı. Eyniadlı əyalətin mərkəzidir. Əfsanəyə görə Odisseyin səfər yoldaşı Diomed tərəfindən əsası qoyulmuşdur. Əhalisi 88 667 nəfərdir.
Patna

**Patna**(, , ) — Hindistanın şimal hissəsində yerləşən şəhərdir, Qanq çayı üzərində limanı olan və Bihar ştatının paytaxtıdır. Dünyanın fasiləsiz məskunlaşmış ən qədim yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur. Müasir Patna Qanq çayının cənub sahilində yerləşir; burada Qanq Qhaqhara, Son və Qandak çaylarının sularını birləşdirir. Əhalisi 2011-ci ilə görə 2 046 652 nəfərdir. Şəhərin uzunluğu 25 km, eni isə 10 km-ə qədərdir. Tekstil və qida sənayesi, eləcə də sənətkarlıq sahələri inkişaf etmişdir. Şəhərdə universitet, şəhər tarixi muzeyi, incəsənət və arxeologiya muzeyi (Bihar Muzeyi) fəaliyyət göstərir.

Qədim Patna — Pataliputra adı ilə tanınan, Nanda, Mauriya, Şunqa və Qupta imperiyalarının paytaxtı olmuşdur və öz dövrünün möhtəşəm şəhəri sayılırdı. Şəhər Qanq və Son çaylarının qovuşduğu yerdə yerləşirdi. Pataliputra həmçinin təhsil və təsviri incəsənət sahəsində məşhur mərkəz idi. Mauryalar dövründə (təxminən e.ə. 300-cü illərdə) əhalisi 400 000 nəfərə yaxın idi. E.ə. IV əsrdə Yer üzünün ən böyük şəhəri olmuş, XV əsrdə Viçayanagarın yüksəlişinə qədər Hindistan yarımadasının və Cənubi Asiyanın ən böyük şəhəri olaraq qalmışdır.

Buddist, hindu və caynist zəvvarlar yaxınlıqda yerləşən Vaişali, Racgir, Nalanda, Bodh-Qaya və Pavapuri şəhərlərinə, eləcə də Patnaya üz tuturdular. Patna həmçinin sikhlər üçün müqəddəs şəhərdir, çünki burada sikhlərin onuncu və sonuncu guru­su Qobind Sinqh anadan olmuşdur. Şəhər bu bölgədə istənilən istiqamətə gedən yol üzərində ideal keçid məntəqəsi hesab olunurdu. Şəhərdə və onun ətrafında yerləşən qədim abidələr onun şöhrətli keçmişinin şahidləridir.

Ştat paytaxtı statusu və tarixi əhəmiyyətindən əlavə, Patna həm də iri təhsil və tibb mərkəzidir. Yerli əhali tərəfindən “Patna Siti” adlandırılan, divarlarla əhatə olunmuş köhnə şəhər hissəsi mühüm ticarət mərkəzi sayılır.

## İstinadlar
Arzu Okay

**Arzu Okay** — Türkiyə kino aktrisasıdır. Hazırda Fransada yaşayır ve həyat yoldaşından boşanmışdır. Arzu Okayın keçmiş həyat yoldaşından bir qız övladı vardır.

## Xarici keçidlər
*
*Arzu Okay resimleri
*SinemaTürk.com : Arzu Okay
Sənətkar (jurnal)

***"Sənətkar" jurnalı*** — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin elmi-pedaqoji və metodik jurnalı

## Tarixi

"Sənətkar" jurnalı XX əsrin ortalarında ölkədə mövcud olan peşə təhsili müəssisələrini bir mərkəzdən idarə etmək, onları lazımi metodik materiallarla təmin etmək, ölkənin müxtəlif regionlarında fəaliyyət göstərən peşə tədrisi müəssisələrinin işi ilə tanış etmək üçün informasiya ötürücüsü funksiyasını yerinə yetirən mətbu orqana olan ehtiyacdan yaranmışdır.

1969-cu ildə fəaliyyətə başlamışdır. Lakin XX əsrin 80-ci illərinin sonunda ölkədə yaranmış çətin vəziyyətlə əlaqədar bir çox nəşrlər kimi bu jurnalın da öz fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olmuşdur. 10 illik fasilədən sonra jurnal Təhsil Nazirliyinin əmri ilə 2000-ci ildə yenidən nəşri bərpa olunmuşdur. Nəşrə başladığı 1969-cu ildən 1988-ci ilədək "Gənc fəhlə" adı ilə işıq üzü görən jurnal 2000-ci ildən "Sənətkar" adı ilə öz fəaliyyətini davam etdirmişdir.

## 40 illik yubileyi

2010-cu il avqustun 30-da 7 nömrəli Bakı Peşə Liseyinin akt zalında Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin "Sənətkar" elmi-pedaqoji və metodik jurnalının 40 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli iclas keçirilmişdir. İclasda Təhsil Nazirliyinin rəhbər işçiləri, tanınmış pedaqoq alimlər, ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrindən və KİV-dən nümayəndələr iştirak etmişdirlər.

Jurnalın redaksiyası 40 illik ilə əlaqədar ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələri işçiləri arasında *"İlk peşə-ixtisas təhsilinin ictimai statusu yüksəlməlidir"* mövzusunda müsabiqə keçirmişdir. Müsabiqəyə 59 ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisəsi və 2 məktəbdənkənar təhsil müəssisəsindən 3 nominasiya üzrə 123 yazı təqdim olunmuş və onlar tələbkar münsiflər heyəti tərəfindən dəyərləndirilmişdir. Müsabiqədə 9 nəfər I, 9 nəfər II, 9 nəfər isə III yerə layiq görülmüş, daha 15 nəfər 4-cü, həvəsləndirici yeri tutmuşdur.

## Mənbə

*'''Yusif Əliyev''', ''"Sənətkar" jurnalının 40 illik yubileyi qeyd olundu'', "Azərbaycan müəllimi qəzeti 

## İstinadlar
Tulyaremiya bakteriyası

Tulyaremiyanın  törədici mikrobu  növünə,  ailəsinə mənsubdur. Mikrob hərəkətsizdir, kokkabənzərdir, ölçüləri 0,1–0,5 mkm-dir. Spor əmələ gətirmir. Kapsulu vardır. Qrammənfidir. Karbol fuksini ilə və Romanovski-Gimza üsulu ilə boyanır. Qida mühitlərində kulturadan alınmış tulyaremiya bakteriyalarının çöpşəkilli formaları biopolyar boyana bilir. Toxumalarda rənglənmə zamanı bipolyar boyanma nəzərə çarpmır, bu da i taun törədici mikrobdan fərqləndirir. Tulyaremiya bakteriyaları aerobdur, adi qidalı mühitlərdə inkişaf etmir, sistemin, qlükoza və defibrinləşmiş dovşan qanından ibarət olan ətli pepton aqarında becərilir. İçərisində yumurta sarısı olan duru mühitdə daha yaxşı inkişaf edir. son vaxtlar törədici mikrobu yetişdirmək üçün toyuq embrionundan istifadə olunur. Optimum inkişaf 37 °C, mühitin pH-ı 6,7–7,4 — dür.

Tulyaremiya bakteriyalarının tərkibində iki antigen kompleksi: qılaflı (VI) və somatik (0) antigen kompleksi vardır. Törədici mikrobun virulentliyi və immunogen xassəli qılaflı antigen kompleksi ilə əlaqədardır. Tulyaremiya mikrobları xarici mühitdə 4 °C temperaturda suda və nəm torpaqda 4 aydan daha çox, tulyaremiyadan ölən donmuş heyvan cəsədlərində isə 6 ay müddətində bioloji xüsusiyyətlərini itirmir.

Taxılda və samanda 20–30 °C temperaturda tulyaremiya mikrobları 20 günə yaxın yaşayır. Dizenfeksiyaedici dərman məhlullarının işçi konsentrasiyalarında (1–3%-li lizol məhlulu, 1:1000 nisbətli sulema, 1%-li sabun-krezol emulsiyası)  2–5 dəq. sonra həyat fəaliyyətini itirir. Xlorlaşdırılmış su, qaynatma, bilavasitə günəş şüaları onlara ıldürücü təsir göstərir. Laboratoriya heyvanlarından tulyaremiyaya yüksək dərəcədə həssas olanları ağ siçanlar və dəniz donuzlarıdır. Onlar dərialtına inyeksiya ilə yoluxdurulduqda 4–14 gün sonra sepsisdən ölürlər. Tulyaremiya mikrobunun iki coörafi irqi açkar edilmişdir: amerikan və qeyri-arktik () və ya Avro-Aciya, yaxud qolarktik (). Mikrobun qeyri arktik irqinin ştammları qolarktik ştammlardan fərqli olaraq laboratoriya heyvanları, insan üçün yüksək patogenliyi və qliserini qıcqırtmaq qabiliyyəti ilə xarakterizə olunur.

Sinonimi:
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Francisella tularensis
* Francisella tularensis and Tularemia By Andrew Leach 
* Francisella tularensis genome research
* Shigella dysenteriae Sd197 Genome Page 
* Francisella tularensis: Stopping a biological weapon
* Francisella tularensis (Tularemia)
* Francisella 

## Həmçinin bax
* Tulyaremiya
Petropavlovsk-Kamçatski

**Petropavlovsk-Kamçatsk** — Kamçatka diyarının mərkəzi və ən böyük şəhəri. Sakit Okeanın sahilində yerləşir. Əsası 1740-cı ildə qoyulmuşdur. Əhalisi 195 min nəfərdir.

## Həmçinin bax
* Avaça (vulkan)

## İstinadlar
Rob Burdon

**Rob Bourdon** — Linkin Parkın zərb alətçisi. 1996-cı ildən bu günə qədər Linkin Park qrupunda fəaliyyət göstərir. Linkin Park qrupuna gəlməmişdən əvvəl ofisant işləmişdir.

= Xarici keçidlər =

* Rob Bourdonnun səhifəsi 
* Rob Bourdon LPUnderground.com
Suqovuşan (dəqiqləşdirmə)

## Yaşayış məntəqələri
* Suqovuşan — Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Suqovuşan (Sabirabad) — Azərbaycan Respublikasının Sabirabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Araz çayının Kür çayına qovuşduğu yer.

* Suqovuşan (Daşkəsən) — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

## Digər
* Suqovuşan (qəzet) —  Sabirabad rayonunda nəşr olunan qəzet.
* Suqovuşan qurultayı — 1736-cı ildə çağrılmış və Nadir xanın "şah" seçilməsi ilə nəticələnən qurultay.
* Suqovuşan su anbarı — Ağdərə rayonunun Suqovuşan ərazisində, Tərtərçay üzərində yerləşən su anbarı.

## Həmçinin bax
* Çayqovuşan
Minutes to Midnight

***Minutes to Midnight*** – Linkin Parkın 3-cü studiya albomudur. Albom 14 may 2007-ci ildə çıxmışdır. Albomun prodüserləri Rik Rubin və Mayk Şinodadır. Linkin Park bu albom ilə Nu-Metal musiqi tərzindən uzaqlaşıb daha çox Alternativ roka üstünlük verdi. Bunun nəticəsi kimi, bu albom digər iki albomdan daha az satış gəliri əldə etdi.

## Albomun hazırlanması və yayımlanması

Linkin Park, Minutes to Midnight albomunun mahnılarını yazmağa 2003-cü ildə Meteoradan sonra başladı. Ancaq Mayk Şinodanın Fort Minor adı altında hip-hop albomu yaratması və Çester Benninqtonnun Dead by Sunrise mahnılarını yazmağa başlaması Minutes to Midnight albomunun hazırlanmasını bir qədər ləngitdi. Bir neçə açıqlanmayan səhvlərə görə albom bir qədər sonraya təxirə salındı. Bir qədər istirahətdən sonra aprel ayında Linkin Parkın üzvləri qərara gəldilər ki, What I've Done adlı bir sinqlı nümayiş etsinlər. Mayın 15-də albom Şimali Amerikada şatışa çıxarıldı. Albom birinci həftəsində 625.000 sataraq, ABŞda ən çox satılan albom oldu. Ancaq dünya üzrə cəmi 6 milyon satıldı. Albomun digərlərinə nisbətən bu qədər az satılmasının səbəblərindən biridə Rep hissələrində söyüşlərdəndən çox istifadə olundu. Bu da digər albomlarda olmayan birşey idi. Bu albomda nə qədər rep azalsada bəzi mahnılar ümumiliklə repdən ibarət oldu. Məsələn "Hands Held High", "In Beetween" və ekstra mahnı olan "No Roads Left". Bir neçə mahnıda isə Mayk Çester ilə duet etdi. Məsələn, "Bleed It Out", "The Little Things Give You Away", "What I've Done".

## Albomdakı mahnılar

## Uğurlar

## Xarici keçidlər
* LinkinPark.com Minutes to Midnight 
* Minutes to Midnight Rəsmi mahnı sözləri 

## Həmçinin bax
Cisim

**Cisim** — canlı və cansız təbiətə aid olan bütün əşyaların ümumi adı.

Təbiətdə olan daş, qaya, ağac, göl, insan və heyvan bədəni, su damcısı, daş, qələm və s. müxtəlif cisimlərdir. Lakin bu cisimlərin bəzilərini insan düzəldir. Bəzi cisimlər isə heç kəs tərəfindən düzəldilmir. Bunlar təbiət cisimləridir.

Təbiətdə maddə dörd: bərk, maye, qaz və plazma halında olur. Daş, dəmir, buz və s. maddənin bərk halıdır. Qaz halına misal havanı, təbii qazı, oksigeni və s. misal göstərmək olar. Alov qığılcımı və s. madddənin plazma halına aiddir.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Təbiət
Reanimation

***Reanimation*** – Linkin Park birinci albomu mahnıları əsasında yaratdığı remiks albomdur. Linkin Park bu albomda tanınmamış hip-hopçular ilə duet etmişdir. Reanimation albomunun mahnılarının adları hərf və rəqəmlər ibarət olmuşdur. Bu albom ümumiliklə 200.000 ədəd satmışdır.

## Trek siyahısı

## Xarici keçidlər
* Reanimation rəsmi mahnı sözləri 

## Həmçinin bax
Aşağı boş vena

**Aşağı boş vena** **ABV** () — dördüncü bel fəqərəsinin aşağı kənarı bərabərliyində sağ və sol ümumi qalça venalarının () birləşməsindən əmələ gəlir; onurğanın ön səthi ilə qarın aortasının sağ tərəfilə yuxarı və bir az sağa doğru gedərək, qaraciyərin arxa səthinə çatarkən aortadan uzaqlaşır və diafraqmanın vətər mərkəzində olan aşağı boş vena dəliyindən döş boşluğuna daxil olan kimi ürək kisəsini dəlib, sağ qulaqcığaaçılır. Aşağıda bel əzələsinin içəri kənarında, bir az yuxarıda ön səthində və diafraqmaya çatarkən onun bel hissəsinin ön səthində yerləşir. ABV ekstraperitoneal (peritondan xaric) üzvlərdən olub, ön tərəfdə yuxarıdan aşağıya doğru növbə ilə, qaraciyər ilə, onikibarmaq bağırsağın enən hissəsilə, pankreas başı ilə, nazik bağırsaq müsariqəsilə əhatə olunmuşdur. Bunlardan başqa ABV öndə çəp istiqamətdə sağ xaya arteriyası ilə və arxada üfüqi istiqamətdə sağ böyrək arteriyası ilə çarpazlaşır.

## Qəbul etdiyi venalar
ABV qarın aortasının cüt şaxələrinə uyğun venaları və qaraciyər venalarını qəbul edir.

## Təsvirlər


Fayl:Gray491_az.png|Ürəyin əsası və diafraqma səthi
Fayl:Gray505_az.png|Ürək və magistral damarlar




Fayl:Gray531_az.png|Qarın aortasını müşayiət edən aşağı boş vena 
Fayl:Gray1111.png|İnsan embrionunun üfüqi kəsiyində damarların proyeksiyası 
Fayl:Inferiorvenacava .png|Aşağı boş vena



## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## Xarici keçidlər
* "Posterior Abdominal Wall: Tributaries to the Inferior Vena Cava" 
*  SUNY Anatomy Image 

## Həmçinin bax
* Yuxarı boş vena
* Ağciyər venaları
* Göbək venası
* Qapı venası
* Ümumi qalça venası
Azimut

**Azimut** ( əs-simt) — mənası "istiqamət" deməkdir. Şimala olan istiqamətlə verilən istiqamət arasında qalan və saat əqrəbinin hərəkəti üzrə ölçülən bucaqlara azimut deyilir. Azimutun dərəcə qiyməti 0°-360° arasında dəyişir.

Azimutu kompasla, planda isə transportirlə ölçürlər. Planda cəhətləri təyin etmək üçün şimala olan istiqaməti bilmək lazımdır. Şimala olan istiqamət adətən planın kənarında ox vasitəsilə göstərilir. Ox verilmədikdə isə planın yuxarısı şimal, aşağısı cənub, sağı şərq, solu qərb hesab olunur.

## Yerli əlamətlərə görə cəhətlərin təyini
Tutqun havada kompas olmadıqda cəhətlər aşağıdakı yerli əlamətlərə görə təyin edilir.
*mamırlar və şibyələr əşyaların şimal tərəfində yaxşı inkişaf edir.
*tək dayanan ağacın qol-budağı cənub tərəfdə qalın olur.
*qarışqa yuvaları ağacların, kolların cənub tərəfində yerləşir və s.

## Mənbə

## Həmçinin bax
* Təbiət elmləri
Litopternlər

**Litopternlər** () —  infrasinfinə aid nəsli kəsilmiş heyvan dəstəsi.

Bu dəstəyə daxilk olan məməlilər kaynazoy erasında Cənubi Amerikada yaşamışlar. Litopternlər  dəstəüstünə aiddirlər.

## Mənbə

* Черепанов Г. О., Иванов А. О. Ископаемые высшие позвоночные. Изд СПбГУ. 2001 (2007). 
* T. S. Kemp: *The Origin & Evolution of Mammals.* Oxford University Press, Oxford 2005. ISBN 0198507615
Yuxarı boş vena

**Yuxarı boş vena** (**YBV**) () — birinci sağ qabırğa-döş sinxondrozunun arxasında sağ və sol bazu-baş venalarının () birləşməsindən əmələ gələrək döş sümüyünün və aortanın sağ tərəfi ilə aşağıya doğru gedur və üçüncü qabırğanın yuxarı kənarı bərabərliyində sağ qulaqcığa açılır. YBV-nin uzunluğu 5–6 sm və diametri təxminən 2,5 sm-dir, sol tərəfdən aortaya, sağ tərəfdən sağ ortadivar plevrasına və ağciyərə söykənmişdir; ikinci qabırğa səviyyəsində ürək kisəsi ilə örtülü olur, belə ki, aşağı hissəsi ürək kisəsi daxilində yerləşir. Aşağı boş vena kimi bunun da qapağı yoxdur. YBV ürək kisəsinə daxil olmamış arxa tərəfdən tək venanı —  qəbul edir və bunun vasitəsilə aşağı boş vena sistemi ilə rabitədə olur. Tək venadan başqa YBV-yə  — ürək kisəsi venaları və  — orta divar venaları açılırlar.

## Yuxarı boş vena sistemi
Yuxarı boş vena sistemi aorta qövsü və döş aortası şaxələrinin təchiz etdikləri nahiyələrdən, yəni başdan, boyundan, yuxarı ətraflardan və döş qəfəsindən venoz qanı yığıb ürəyin sağ qulaqcığına daşıyır.

## Təsvirlər


Fayl:Gray480.png|Parietal venaların inkişaf sxemi
Fayl:Gray490.png|Ürək və ağciyərin ön görünüşü.
Fayl:Gray494.png|Ürəyin yuxarıdan görünüşü.





Fayl:Gray503_az.png|Döş qəfəsinin köndələn kəsiyindən ağciyər arteriyalarının görünüşü.
Fayl:Gray577.png|Bazu-baş venaları, yuxarı boş vena, aşağı boş vena, tək vena və onların əlavə şaxələri 
Fayl:Gray1178 az.png|döldə Çəngələbənzər vəzinin yerləşmə mövqeyi



## Həmçinin bax
* Aşağı boş vena
* Ağciyər venaları
* Göbək venası
* Qapı venası
* Ümumi qalça venası

## Mənbələr

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## İstinadlar
Atlanqaçlar

**Atlanqaçlar** () —  dəstəüstünə aid heyvan dəstəsi.

## Təsnifatı

* *Rhynchocyoninae* yarımfəsiləsi:
**  cinsi
*** 
**  cinsi
*** 
*** 
*** 
*** 
* *Macroscelidinae* yarımfəsiləsi:
**  cinsi
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
**  cinsi
*** 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Damanlar

**Damanlar** () —  dəstəüstünə aid heyvan dəstəsi.

## Haqqında
Xarici görünüşünə görə bir qədər marmota oxşayır. Bədəninin uzunluğu 30–60 *sm*, quyruğu qısa (1–3 *s*m), yaxud yoxdur. Kütləsi 2–4 *kq*-dır. Bədən quruluşu möhkəm, beli qövsşəkilli əyilmişdir. Başı iri, sifəti qısa, üst dodağı haçalanmışdır. Üst kəsici dişləri uzun, içəri tərəfdən minasızdır, bütün ömrü boyu böyüyür. Yastı dırnaqlı ön ətrafları dörd-barmaqlı, arxa ətrafları üçbarmaqlıdır. Pəncələrin çılpaq alt tərəfi tər vəzilərinin sekresiyası ilə daima nəmlənən qalın elastiki epiteli ilə örtülü olduğuna görə də Damanlar substrat üzərində möhkəm dayana bilirlər. Rəngi qəhvəyi-boz, tük örtüyü sıx və coddur. Bel hissəsində daha açıq rəngli tük lərlə örtülmüş iri vəzi var; qorxu, yaxud həyəcan zamanı tüklər pırpızlaşdıqda vəzi çılpaqlaşır və iyli maddə ifraz edir.

Dəstənin yeganə fəsiləsi olan Damanlara (Pro caviidae) 3 cins: ağac Damanları (Dend rohyrax), dağ Damanları (Heterohyrax), qaya Damanları (Procavia); 10-a qədər növ daxildir. Afrikada (Böyük Səhranın qumluq sahələrindən başqa) və Ərəbistan yarımadasının cənubunda yayılmışdır. Qayalıq yerlərdə, quru çöllərdə və meşələrdə yaşayır; dağlara 4500 *m*-ə qədər yüksəkliyə qalxırlar. Gündüzlər, bəzən də gecələr fəal olurlar. Çox hərəkətlidir, sıldırım qayalarda və ağacların budaqlarında asan və sürətlə qaça bilirlər. Damanların ağacda məskunlaşmış formaları tək-tək, yerdəkilər 60 fərddən ibarət dəstələrlə yaşayırlar. Müxtəlif bitki qidası, buğumayaqlılar və onların sürfələri ilə qidalanırlar. Suya ehtiyacları yoxdur. Ətinə görə ovlanır. 1–3 (6-ya qədər) bala doğur. Balalar gözləri açıq, yunla örtülü olur, doğulan kimi sürətlə qaça bilir. Damanların 4 növü BTMİ-nin "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.

## Mənbə
* Damanlar // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 273–274.
Göbək venası

**Göbək venası** () — vasitəsilə ciftdən arterial qan dölə doğru axır. Göbək venası göbək ciyəsilə gedərək göbəkdən qarın boşluğuna daxil olur, qarnın ön divarının dal səthilə yuxarıya qalxaraq qaraciyərin qapısına çatır və burada iki şaxəyə bölünür. Şaxələrdən biri qapı venasına və digəri venoz axacaq –  adı ilə aşağı boş venaya açılır. beləliklə göbək venası ilə axan arterial qanın bir hissəsi aşağı boş venadakı venoz qanla qarışır, digər hissə isə qapı venasındakı venoz qanla qarışıb qaraciyərə daxil olur və orada kapillyar sistemini keçdikdən sonra qaraciyər venaları () vasitəsilə yenə aşağı boş venaya tökülür. Bunun nəticəsində qaraciyər başqa üzvlərə nisbətən artıq miqdarda arterial qan alır, ona görə də embrionda olduqca artıq inkişaf etmiş olur.

## Təsvirlər


Şəkil:Gray475.png|Dölün venaları
Şəkil:Gray39.png|Ciftin qan dövranı şəbəkəsi
Şəkil:Gray458.png|İkinci həftəliyində insan embrionunda damar kanalının sxemi
Şəkil:Gray476.png|İnsan embrionu: venoz sinuslar və qəbul etdiyi axacaqlar.



## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Yuxarı boş vena
* Aşağı boş vena
* Ağciyər venaları
* Qapı venası
* Ümumi qalça venası

## Mənbələr

* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, II cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı – 1979
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)

## İstinadlar
Desmostillər

**Desmostillər** () —  dəstəüstünə aid heyvan dəstəsi.

Desmostiliya, erkən Oligosendən (Rupelian) mərhum Miosene (Tortonian) qədər (30.8-7.25 milyon il əvvəl) mövcud olmuş nəsli kəsilmiş bir su məməliləridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qari Oldmen

**Qari Leonard Oldmen** (; 21 mart 1958, London, İngiltərə) — məşhur ingiltərəli aktyor və rejissor. Son illərdə o Harri Potter filmləri silsiləsində Sirius Blek və Kristofer Nolanın Betmen filmləri silsiləsindəki obrazlarına görə tanınır. 2018-ci ildə "Darkest Hour" (2017) filminə görə "ilin ən yaxşı aktyoru" nominasiyasında "Oskar" mükafatı qazanmışdır.

## Həyatı
Leonard Qari Oldmen 21 mart 1958-ci ildə Londonda, qaynaqçı ailəsində anadan olub. Qarinin yeddi yaşı olanda atası ailəni tərk edib. Balaca Qari iki bacısı ilə anasının yanında böyüyüb. Ona çox nadir hallarda baş çəkən atası 62 yaşında əyyaşlıqdan vəfat edib. On dörd yaşı olan Qari Qrinviç Gənclər Teatrının truppasına daxil olub, on altı yaşında isə idman ləvazimatlarının satışı ilə məşğul olmaq üçün məktəbi yarımçıq qoyub. Amma o, eyni zamanda ədəbiyyatla yaxından maraqlanır və pianoda çalırmış. Dram müəllimi Rocer Vilyams Qarinin həyatında həlledici rol oynayaraq onu kino aləminə gətirib. 1979-cu ildə gənc Qari Kent şəhərindəki Rouz Brufordun səhnə nitqi və dram kollecini əla qiymətlərlə bitirib.

## Karyerası
Növbəti il o, Qlazqo teatrı ilə Avropa və Cənubi Amerikaya qastrol səfərinə yollanıb. Britaniya televiziyasına mütəmadi dəvətlər alan Qari artıq 80-ci illərdə İngiltərə səhnəsinin aparıcı aktyorlarından birinə çevrilir. Bir neçə dəfə peşəkar mükafatına layiq görülən aktyor Kral saray və Kral Şekspir teatrlarında çalışmağa başlayır. 1986-cı ildə Qari Oldmenin kinodebütü baş tutur. Aktyor "Sid və Nensi" filmində Sid obrazını canlandırır. 1988-ci ildə ABŞ-yə yollanan Qari Oliver Stounun məşhur "JFK" filmində qatil Li Harvi Osvald roluna dəvət alır. "Ölməz sevgili", "Beşinci element", "Prezidentin təyyarəsi" kimi filmlərdə aktyor bütün istedadını ortaya qoyub. 1998-ci ildə "Kosmosda itənlər" elmi-fantastik filminə çəkilən aktyor son dövrlərdə uşaqların sevimli qəhrəmanı Harri Potterin seriyalarına çəkilib. Hollivudda Oldmeni "aktyorların aktyoru" adlandırırlar. Tanınmayacaq qədər cilddən-cildə girməyi bacaran, hər obrazı xüsusi danışıq tərzi ilə canlandıran, Hollivudun ən valehedici canilərini oynayan və tarixdən tanınan şəxslərin rollarını ifa etməyə ən yaxşı namizəd hesab edilən Qari bu təxəllüsü nahaq yerə almadığını sübut edib. İkinci planın qəhrəmanını oynayan aktyor çox vaxt ekranda bir nömrəli nəhəngə çevrilir. Oldmenin oynadığı filmləri elit adlandırmaq olmaz, amma aktyor rolunu o qədər bacarıqla ifa edir ki, hətta ən pis kinoda da onu seyr etmək xoş olur.

## Seçilmiş filmoqrafiya
# Brem Stokerin Drakulası (film, 1992)
# Leon (film, 1994)
# İlayın kitabı (film, 2010)
# RoboKop (film, 2014)
# Darkest Hour (film, 2017)

## Xarici keçidlər
*
Dənyeyən böcəklər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.

Xırda böçəklər olub, bədəni qabarıq, başı qabaq döşə tərəf çəkilmişdir. Qanadüstlükləri qarıncığın arxa ucunu örtmür. Ağ sürfələri yoğun, ayaqsız, S-şəkillidir. 900-dək növü məlumdur. Bunlardan 50-dən çox növünə Azərbaycanda rast gəlinir. Əsasən, paxlalı, həmçinin ot, sarmaşıq, çətirçiçəklilər fəsiləsindən olan bitkilərin toxumlarında yaşayır. Noxud və lobya dənyeyəni çox zərərlidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dəniz səviyyəsi

**Dəniz səviyyəsi** — okean və dənizlərdə sərbəst su səthinin şərti qəbul edilmiş başlanğıça nisbətən şaquli xətt üzrə vəziyyəti.

Dəniz səviyyəsi ağırlıq qüvvəsinin, həmçinin qabarma və çəkilmə, atmosfer təzyiqi, günəş radiasiyası, materik axını və s. təsiri nəticəsində daim dəyişir. Dəniz səviyyəsi orta çoxillik, orta illik, orta aylıq, orta günlük və "ani" olur. Orta çoxillik dəniz səviyyəsi dənizin sakit vaxtındakı səviyyəsinə uyğundur. Bu səviyyə quruda mütləq yüksəklik və dənizdə dərinliklər hesablanarkən başlanğıç səviyyə kimi qəbul edilir.

Müxtəlif dəniz və okeanlarda suyun səviyyəsi küləyin istiqamətindən və gücündən, qabarma və çəkilmədən,
buzların əriməsindən, çayların gətirdiyi sulardan asılı olaraq dəyişilir. Lakin dənizlərin orta səviyyəsi isə hər yerdə eynidir.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Past. 
* Sea level rise - How much and how fast will sea level rise over the coming centuries? Present
Dəniz ördəkcikləri

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi.

Bədəni əhəngli lövhəciklərlə örtülüdür. Ətli daban saplağı vasitəsilə substrata yapışır. Bədəninin uzunluğu 5–6 sm-dir. 320-dək növü məlumdur. Lepas cinsindən olanlar təkcə dənizin dibində deyil, həm də suda üzən əşyalara, həmçinin gəmilərin alt hissəsinə yapışaraq yaşayır. Əsasən, isti qurşaq dənizlərində yayılmışdır. Scalpellum cinsinə mənsub növləri, əsasən, dərinlikdə (dənizin 7 km-dək dərinliyində də tapılmışdır) yaşayırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dizenteriya amöbü

**Dizenteriya amöbü** () — amöblər dəstəsindən ibtidai orqanizm. Amöb dizenteriyasının törədiçisi.

İlk dəfə 1875-ci ildə rus alimi F. A. Lyoş tərəfindən təsvir edilmişdir. İnsanın bağırsaqlarında çoxalır (bu halda insan sağlamdır, lakin dizenteriya amöbü gəzdirir). Dizenteriya amöbünün bu formasına kiçik forma (forma minuta) deyilir. Ölçüsü 20 mkm-ə qədərdir. Bəzən kiçik forma yoğun bağırsaq divarına keçir və burada çoxalıb yaralar (amöb dizenteriyası) əmələ gətirir. Bu forma toxuma forması adlanır. Ölçüsü 20—25 mkm olur. Kiçik formadan fərqli olaraq ounun sitoplazmasında heç bir törəmə olmur. Yoğun bağırsaqda yara əmələ gəlməsi nəticəsində selik, irin və qan ifraz olunur. Bu zaman yaralardan bağırsaq mənfəzinə düşən dizenteriya amöbünün kiçik formaları, həmçinin toxuma formaları 30 mkm-dək və daha artıq böyüyərək eritrositlərlə qidalanmaq qabiliyyəti qazanır. Dizenteriya amöbünün bu forması böyük vegetativ forma, yaxud  eritrofaq adlanır. Xarici mühitə düşən bu forma tez məhv olur. 

Dizenteriya amöbünün vegetativ forması xarici mühitdə 15—20 dəq ərzində məhv olur. Sistalar suda, rütubətli torpaqda bir ayadək və daha artıq qala bilir. Dizenteriya amöbü insandan başqa siçovul, meymun, it və pişiklərdə də parazitlik edir. Lakin bunlarda az təsadüf olunur. Bu heyvanlar infeksiya mənbəyi hesab edilmir.

## İstinadlar
Akkumulyasiya (geologiya)

**Akkumulyasiya** ( — yığılma, toplanma.) — axar suların, küləyin və s. özləri ilə apardıqları süxur hissəciklərin çökməsi prosesi. Yer kürəsindəki bir çox iri düzənliklər bu proses nəticəsində əmələ gəlmişdir (Kür-Araz, Mesopotamiya, Hind-Qanq və s.).

## Haqqında
Akkumulyasiya quruda və ya dəniz, hövzə, çay dibində mineral maddələrin və orqanizm qalıqlarının toplanması. Akkumulyasiya denudasion prosesin əksi olmaqla, ondan asılıdır. Akkumulyasiya sahələri daha çox tektonik (çökəklik, sinekliz, sinklinallar və b.) və həm də denudasion (dərə və çuxurlar) mənşəli alçaq ərazilərdən ibarətdir. Akkumulyasiya nəticəsində toplanmış qatların qalınlığı denudasiyanın intensivliyindən, daşınma və çökəlmənin balansından asılıdır. Akkumulyasiya intensivliyi və çökmələrin tərkibi dəyişkən olub relyef əmələgəlmənin endogen və ekzogen prosesləri və çöküntütoplanmanın ritmik dəyişkənliyi ilə əlaqədardır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* Əliquliyev R. M., Şükürlü S. F., Kazımova S. İ., Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər // Bakı. İnformasiya Texnologiyaları nəşriyyatı. 2009. 201 s.

## Həmçinin bax
* Geologiya
* Denudasiya
Troq

thumb|300 px
**Troq** (alm. trog — təknə, çanaq) — çayların əmələ gətirdiyi xüsusi dərələr. Bu relyef formalarının yaranmasında buzlaqların rolu böyükdür. Uca dağlardakı buzlaqlar dərələrlə aşağı hərəkət edərkən çay dərələrindən fərqlənən təknəvari dərələr əmələ gətirir. Troq adlanan bu dərələrin yamacları dik, dibi hamar olur.

Troq dərələrinin dibində, buzlaq dilinin qurtardığı yerdə toplanan qırıntı materiallarından ibarət təpə və tirələr (moren tirələri, təpələri) əmələ gəlir.

## İstinadlar
Forbes (jurnal)

***Forbes*** — ABŞ-də iki həftədə bir nəşr olunan bir biznes jurnalı.

1917-ci ildə Şotlandiyadan ABŞ-yə köç edən BC Forbes tərəfindən qurulmuşdur. Onun ölümündən sonra oğlu Bruce şirkətin başçısı olmuşdur. Bruce'un da ölümündən sonra sırası ilə jurnalı Malcolm Forbes, Steve Forbes, Timothy C. Forbes idarə etmişdir. Jurnalın bugünkü redaktoru William Baldwin, Nəşr etdirən isə Riçard Karlgaard'dır. Forbesin mərkəzi Nyu-Yorkda 5-ci Küçə adlanan yerdədir.

Şirkətin Forbes jurnalından başqa ForbesLife, Forbes Asia, American Heritage, American Legacy və American Heritage of Invention & Technology adlı jurnalları də nəşr olunmaqdadır. Forbes, İngiliscə dilindən başqa yeddi dildə nəşr olunmaqdadır. Steve Forbes və jurnalın bəzi yazarları Fox TV üçün Forbes on Fox və Forbes On Radio proqramlarını da hazırlamaqdadırlar.

Forbesin internet saytı,Forbes.com özünü dünya iş adamlarının ana səhifəsi olaraq bilinməkdədir. Forbes.com 1996-cı ildə David Churbuck tərəfindən qurulmuşdur. Bundan başqa, lüks avtomobillərlə əlaqədar ForbesAutos və digər internet saytlarına nəzarət xüsusiyyəti daşıyan Best Of The Web də Forbesə aiddir.

## Sıralamalar
*Forbes* müxtəlif mövzular haqqında hazırladığı sıralamalarla dünya səviyyəsində tanınmışdır. Bunların arasında ən məşhur olanları Ən Zəngin iş adamları və milyarderlər siyahısıdır.

### Şirkətlər
* 200 Ən yaxşı kiçik Şirkət
* 400 En yaxşı böyük Şirkət
* En böyük Özel Şirkətlər 
* En sürətlə Büyüyən texnologiya Şirkətləri 

### İnsanlar
*Forbes* jurnalının nəşri zənginlər siyahıları ilə daha çox məşhurdur. Forbesin bu mövzuda etdiyi detektiv stilli araşdırmalarının nəticələrinə təxminən 100% dəqiq gözüylə baxılır.
* Ən yükseək maaşlı rəhbərlər
* Forbes 400 , Amerika’nın ən varlıları
* Forbes Midas
* Çin varlılar sıralaması
* Forbes Fictional 15 Ən varlı kino aktyorları və Tv aparıcıları
* Dünyanın ən güclü 100 qadını

### Yerlər
* Subaylar üçün ən yaxşı şəhərlər
* İş görmək üçün ən yaxşı şəhərlər
* Ən bahalı bölgələr
* Amerikanın ən bahalı kirayə yerleri. 

### İdman
* Beyzbol biznesi
* Basketbol biznesi
* Amerikan Futbolu biznesi
* Hokkey biznesi
* Futbol biznesi
* Tennis biznesi
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Forbes.com'''
* '''Forbes Autos''' 
* '''''Forbes'''''
* '''American Heritage'''
* '''Forbes.com''' Masthead
* '''Elevation Partners'''
Geomorfologiya

**Geomorfologiya** ( — *Yer* +  — *Forma* +  — *Tədris*) — çox mürəkkəb daxili və xarici quruluşa malik olan relyefdə baş verən bütün prosesləri, qanunauyğunluqları öyrənən elm.
     
Yer səthində yaranan relyef formaları açıq (çay dərələri, yarğan, qobu və s.) və ya qapalı (təpə, çalalar, çüxurlar, karst qıfları və s.) olurlar. Onlar həmçinin müsbət (qabarıq) və ya mənfi (çökək) formalara malik olurlar. Ən böyük müsbət formaya materik qalxmaları, mənfi formaya isə okean çökəkliyi aiddir.

Relyef dedikdə, yerin bütün kələ-kötürlüklərinin məcmuyu nəzərdə tutulur.O, müxtəlif istiqamətli daxili ( endogen ) və xarici ( ekzogen ) geoloji proseslərin yer qabığına təsiri nəticəsində yaranır. Həm də bu və ya digər prosesin üstünlük təşkil etməsi, onun davamiyyəti və coğrafi zonallığı əsas rol oynayır. Əgər endogen proseslər ( tektonik və vulkanik ) yer səthində ilkin müsbət və mənfi formalar əmələ gətirir.

## Relyefin formaları.

Yer səthində inkişaf etmiş bütün relyef formaları endogen və ekzogen qüvvələrin qarşılıqlı təsirinin məhsulu olub, müsbət və mənfi, sadə və mürəkkəb olmaqla planetar relyef, meqarelyef, makrorelyef, mezorelyef, mikrorelyef və naporelyef kateqoriyalarına ayrılır.

**Planetar relyef** – tektonik mənşəli olub, bir planet kimi Yerin zahiri görünüşünü müəyyənləşdirən yer səthinin ən iri elementlərini – materikləri və okeanları əhatə edir.

**Meqarelyef** - əsasən tektonik mənşəli olub, materiklərin və okean diblərinin ən iri formalarını – dağ sistemlərini, materik düzənliklərini, yaylalarını, platoları, okeanaltı dağları, çökəklikləri və s. əhatə edir.

**Makrorelyef** – yüzlərlə və minlərlə kv.km sahəni tutan yer səthi relyefinin iri elementlərini – ayrı-ayrı dağ silsilələrini, dağarası çökəklikləri, dərələri , okean və dəniz dibi düzənliklərini, qalxmaları və s. iri relyef formalarını əhatə edir və əsasən tektonik mənşəlidir.

**Mezorelyef** – on kv. km-dən çox olmayan sahəni tutan kiçik ölçülü, dərinə getdikcə zəif parçalanan nisbi hündürlüyü az olan formaları – təpələri, alçaq dağ tirələrini, qalıq yüksəklikləri, qobuları, iri karst qıflarını, iri akkumulyativ formaları ( barxan ) əhatə edir və əsasən ekzogen mənşəli olur.

**Mikrorelyef** – bu relyef formaları ekzogen proseslər nəticəsində əmələ gəlib, mezorelyef formalarının səthini mürəkkəbləşdirən kiçik ölçülü relyef formalarını- karst qıflarını, erozion çuxurları, sahil vallarını və s. əhatə edir.

**Naporelyef** – ekzogen proseslər nəticəsində əmələ gələn çox kiçik formalardır, makro-, mezo-, mikroformaların səthini mürəkkəbləşdirən erozion şırımları, kiçik çuxurları, kiçik eol formaları əhatə edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Ağ şam

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Haqqında
Ağ şamağacının Qafqazda bir növü bitir. Həmin növdə Qafqaz aşırımında bitir. Ağ şamağacı 600-700 il yaşayır. Hündürlüyü 55 metrə çatır. Bəzi növlərinin oduncağından musiqi alətləri, mebel hazırlanmasında, sellüloz istehsalında istifadə edilir. Qabığında çoxlu miqdarda qatran vardır. Ağ şamağacının yağı sintetik kamfora almaq üçün xammaldır. Qafqazın qara dəniz sahillərində yaşıllaşdırma məqsədilə əkilir.

## Ağ şam ağacı yağı
Ağ şam ağacı yağı çox güclü antiseptik, iltihab və virus əleyhinə təsirə malikdir, immun sistemini möhkəmləndirir, dərinin və selikli qişalarının bərpasını sürətləndirir. Bu vasitə qədim zamanlardan bir çox xəstəliklər zamanı istifadə olunur.
* Ağ şam ağacı yağı böyümüş adenoidləri kiçiltmək qabiliyyətinə malikdir. Adenoidlərin böyüməsi uşaqlar arasında çox yayılmış problemdir. Ağ şam ağacı yağının istifadəsi bir çox uşaqlarda adenoidlərin kiçilməsinə kömək edib. Bunun üçün gündə 2-3 dəfə buruna 3-4 damcı yağ damızdırmaq lazımdır. Müalicə adətən uzunmüddətli olur, lakin çox yaxşı effekt verir. İstifadə etdikdən əvvəl mütləq LOR həkimi ilə məsləhətləşmək lazımdır.
* Bu vasitə həmçinin haymorit zamanı da çox yaxşı müalicəvi təsir edir. Haymorit zamanı ağ şam ağacı yağı damcı və inhalyasiya şəklində istifadə olunur. İnhalyasiya üçün enli qaba 1/2 l isti su tokülür və 10 damcı ağ şam ağacı yağı damızdırılır. Xəstə bu suyun buxarından nəfəs almalıdır.
* bronxit, öskürək, zökəm zamanı ağ şam ağacı yağı ilə inhalyasiyalar çox yaxşı kömək edir - nəfəs yollarına antiseptik təsir edir, mikrobları öldürür, bəlğəmin çıxmasını asanlaşdırır.
* Otit (orta qulaq iltihabı) zamanı qulağa ağ şam ağacı yağında isladılmış pambıq qoyulur və həmçinin qulağın arxasındakı dəriyə şam ağacı yağı çəkilir.
* Ağız boşluğunun selikli qişasında müxtəlif yaralar, stomatit və s. zamanı ağ şam ağacı yağını yeməkdən sonra bu yerlərə çəkin.
* Damaqların iltihabı zamanı gündə 2-3 dəfə ağ şam ağacı yağında pambıq isladılır və damaqlara qoyulur.
* Qripp və soyuqdəymənin ilk simptomlarında buruna 2-3 damcı ağ şam ağacı yağını damızdırın. Bu yerli immuniteti qaldırır.
* Dəridə sıyrıntılar, kiçik yaralar, sızanaqlar zamanı ağ şam ağacının yağından istifadə çox yaxşı effekt verir.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sibir ağ şamı

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Rusiyanın Avropa hissəsinin şimal-şərqində və Sibirdə çay kənarlarında və dağların ətəyində təbii halda bitir. Qoruqlarda mühafizə edilir. Hal-hazırda qədər respublikada yaşıllaşdırmada az rast gəlinən növdür. Hündürlüyü 30 sm-ə qədərdir, ensiz, konusvarı çətirli, nazikdir, torpağa qədər budaqları sallanan ağacdır. Gövdəsi tünd boz, hamar, qabıqla örtülmüşdür. Cavan zoğları az, qalın və tükcüklüdür. İynəyarpaqları yumşaq, ensiz, kütdür, uzunluğu 2–3 sm, tünd-yaşıl, üstü parlaq, alt tərəfi ağ zolaqlıdır, ağacda 8–11 il qalır. Qozaları düz dayanandır, rəngi açıq-qonurdan açıq-alqırmızıya qədər dəyişir, yetişdikdə açıq-qonur rənf alır. Şaxtaya və kölgəyə davamlıdır. Qərbi Avropanın və Rusiyanın qərb vilayətlərinin yumşaq iqlimində becərilir, yazda tez böyüməyə başlayır. Gillicə torpaqlara üstünlük verir, tüstü və qaza çox davamlı deyil. Toxumla çoxalır. Dekorativliyinə görə bir çox növlərdən üstündür. Torpağın rütubətliyinə və zənginliyinə tələbkar olmasına baxmayaraq, yüksək dekorativ keyfiyyətlərinə görə yaşıllaşdırmada, tək və qrup əkinlərində, hovuzların və binaların ətrafında istifadəsi yararlıdır. 1820-ci ildən Avropada becərilir. Azərbaycanda bəzi rayonlarda park və bağlarda (Abşeronda, Qəbələdə, Şəkidə) mədəni şəraitdə becərilir.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

## Yarımnövləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Avropa ağ şamı

**** () —  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

Vətəni Orta və Cənubi Avropa dır. Hündürlüyü 55 m, gövdəsinin dimateri 1,5 m olan ağacdır. Çətiti konusvarıdır, gövdəsinin aşağı hissəsi qurumuş budaqlardan tədricən təmizlənir. Gövdəsinin qabığı ağımtıl-bozdur, hamardır, 50 yaşından sonra üzərində çatlar əmələ gəlir. İynəyarpaqları tünd-yaşıl, parlaqdır, qozaları 15 sm uzunluğunda, 5 sm enində, silindrikdir, kilin hər tərəfindən 5-8 mavi ağızcıqlı xətlidir. Vegetativ budaqlarda cavan zoğları cod tükcüklü, yaşıl və ya açıq-qonur, sonradan bozumtul-qonur, cox vaxt qara ziyilciklidir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Yetişmiş qozaları küt silindr formasında olub, uzunluğu 20 sm, eni isə 5 sm-ə qədər olur. Toxumları kiçik qanadlar üzərində yerləşir. Toxumla çoxaldılır.

Dərin, yüngül, məsaməli, rütubətli torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Kölgəsevəndir, quraqlığa davamsızdır. Abşeronda, Gəncədə park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir. Yaşıllaşdırma üçün çox yararlıdır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bred Delson

**Bred Delson** () — "Linkin Park"ın gitaraçısı. 1996-ci ildə qrubu yaradanlardan biri olmuşdur.

## Həyatı
Bred **Agura orta məktəbi**ndə qrubun digər üzvü Mayk Şinoda ilə eyni məktəbdə oxumuşdur. Onların keçmişdən arzuları biryerdə qrup yaratmaq idi. Məktəbi bitirdikdən sonra 1994-də Rob Bourdon ilə tanışdılar və qruba zərb aləti çala bilən biri əlavə olundu. 1995-də Bred, Mayk, və Rob "**Xero**" adlı bir qrub yaratmağı müzakirə etdilər və 1996-da bu qrup yarandı. Sonralar qrupun adı Linkin Park olaraq dəyişir və Brad Linkin Parkın gitara çalanı olur.

## Xarici keçidlər

* Brad Delsonnun səhifəsi