Günəş elektrik stansiyası

**Günəş elektrik stansiyası** (GES) - günəşin enerjisini elektrik və istilik enerjisinə çevirən stansiya.

**Günəş elektrik stansiyası** — günəş enerjisini elektrik enerjisinə çevirən mühəndis qurğusudur. Bu tip stansiyalar bərpa olunan enerji mənbələrinə əsaslanır və atmosferə istixana qazlarının atılmasını azaldaraq ətraf mühitin qorunmasına töhfə verir.

## Ümumi məlumat
Günəş elektrik stansiyalarının əsas iş prinsipi günəş panellərinin (fotovoltaik modulların) vasitəsilə günəş işığını birbaşa elektrik enerjisinə çevirməkdən ibarətdir. Günəş panelləri bir-biri ilə birləşdirilərək modul sahələri əmələ gətirir və toplanan enerji invertorlar vasitəsilə sabit cərəyandan dəyişən cərəyana çevrilir. Daha sonra bu enerji transformatorlar vasitəsilə gərginliyi artırılaraq elektrik şəbəkəsinə ötürülür.

## İş prinsipi

# **Fotovoltaik çevrilmə:** Günəş panelləri işıq fotonlarını udaraq elektronların hərəkətini təmin edir və elektrik axını yaradır.
# **İnvertor mərhələsi:** Alınan sabit cərəyan (DC) dəyişən cərəyana (AC) çevrilir.
# **Enerji ötürülməsi:** Çevrilmiş enerji paylayıcı şəbəkəyə və ya birbaşa istehlakçılara ötürülür.
# **Enerji saxlama (opsional):** Bəzi günəş stansiyalarında akkumulyator sistemləri quraşdırılır ki, bu da buludlu və ya gecə vaxtlarında fasiləsiz enerji təminatına imkan yaradır.

## Növləri

* **Fotovoltaik (PV) stansiyalar** — ən geniş yayılmış növdür; günəş işığını birbaşa elektrik enerjisinə çevirir.
* **Termal günəş stansiyaları** — günəş enerjisini istiliyə çevirərək buxar turbinləri vasitəsilə elektrik hasil edir.
* **Konsentrasiyalı günəş enerjisi (CSP) sistemləri** — güzgülər və linzalar vasitəsilə günəş şüalarını bir nöqtəyə toplayaraq yüksək temperatur əldə edir.

## Üstünlükləri

* Bərpa olunan və tükənməz enerji mənbəyidir.
* İstixana qazlarının emissiyasını azaldır.
* Əməliyyat və texniki xidmət xərcləri azdır.
* Uzaq və mərkəzləşdirilməmiş ərazilərdə enerji təminatını asanlaşdırır.

## Çatışmazlıqları

* Günəş işığından asılılıq (hava şəraiti və gecə vaxtı).
* Yüksək ilkin quruluş xərcləri.
* Enerjinin saxlanması üçün əlavə sistemlərin tələb olunması.
* Geniş ərazi ehtiyacı.

## Azərbaycanda günəş elektrik stansiyaları
Azərbaycan Respublikasında günəş enerjisi potensialı yüksək olan bölgələrdə (xüsusilə Naxçıvan, Abşeron, Qarabağ və Mil-Muğan düzənlikləri) günəş elektrik stansiyalarının tikintisinə xüsusi diqqət yetirilir.

Ən tanınmış stansiyalardan bəziləri:

* **[[Naxçıvan Günəş Elektrik Stansiyası]]** (2015) — gücü 20 MVt.
* **Pirallahı Günəş Elektrik Stansiyası** (2022) — gücü 2,8 MVt.
* **Qobustan Yenilənəbilən Enerji Mərkəzi** — kompleks şəkildə günəş, külək və bioenerji istehsal edir.

## Beynəlxalq inkişaf
Dünyada günəş enerjisi ən sürətlə artan bərpa olunan enerji növüdür. Çin, Hindistan, ABŞ və Almaniya kimi ölkələrdə iri həcmli günəş parkları fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq təşkilatlar — məsələn, IRENA və IEA — bu sahənin gələcəkdə enerji bazarının əsas hissəsini təşkil edəcəyini proqnozlaşdırır.

## Bax həmçinin

* Külək elektrik stansiyası
* Bərpa olunan enerji
* Fotovoltaik effekt
* Azərbaycan energetikası

## Mənbələr

* Azərbaycan Energetika Nazirliyi. “Yenilənəbilən enerji mənbələri haqqında məlumat”. https://minenergy.gov.az/(https://minenergy.gov.az/)
* International Renewable Energy Agency (IRENA). *Solar Energy Statistics 2024*. https://irena.org/(https://irena.org/)
* Naxçıvan MR Energetika Nazirliyi — Rəsmi məlumatlar. https://energy.nakhchivan.az/(https://energy.nakhchivan.az/)
* State Agency on Renewable Energy Sources (SAARES). “Solar power projects in Azerbaijan”. https://area.gov.az/(https://area.gov.az/)