open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avtomatik İdarəetmə üzrə Beynəlxalq Federasiya

**Avtomatik İdarəetmə üzrə Beynəlxalq Federasiya**— 1957-ci ildə yaradılmış və 49 təşkilatın üzv olduğu çoxmillətli federasiya.
Bu üzv təşkilatların hər biri öz ölkəsində avtomatik idarəetməyə aid olan mühəndislik və elmi cəmiyyətləri təmsil edir.

Federasiyanın məqsədi mühəndislik, fiziki, bioloji, sosial və ya iqtisadi kimi bütün sistemlərdə idarəetmənin elm və texnologiyasını inkişaf etdirməkdir. İFAC həmçinin cəmiyyətə idarəetmə texnologiyalarının təsiri ilə də məşğul olur.

Beynəlxalq Dünya Konqresi üç ildən bir keçirilir. Konqreslər arasında, İFAC avtomatik idarəetmənin konkret aspektlərini əhatə edən bir çox simpozium, konfrans və seminarların keçirilməsinə sponsorluq edir.

İFAC-ın rəmi buraxdığı jurnallar: Automatica, Control Engineering Practice, Annual Reviews in Control, Journal of Process Control, Engineering Applications of Artificial Intelligence və Journal of Mechatronics.

## Xarici keçidlər
* "Elsevier" nəşriyyatı
İrtəriş xaqan

**İrtəriş xaqan** və ya **Ulu Bilgə xaqan** (əsl adı: **Aşina Şi** 阿史那施) — Basmılların hökmdarı, Basmıl xaqanlığının yeganə xaqanı.

## Həyatı
Aşina sülaləsindən olub, İltəriş xaqanın qardaşı İl Etmiş Yabqunun oğlu Uti bəyin oğlu idi. Bilgə Qutluq xaqanın hakimiyyəti dövründə xaqanın anası Po Beqin zalım siyasət yürütməsi şərq şadı Pan Kültiginin üsyanına səbəb olmuşdu.741-ci ildə xaqanın öldürülməsindən istifadə edən basmıl hakimi özünü İrtəriş xaqan adı ilə müstəqil hökmdar elan etdi.

## Hakimiyyəti
742-ci ildə özünə "**İl Etmiş xaqan**" titulunu götürən basmıl hökmdarı tezliklə əmisi Pan Kültigini öldürdü. Bilgə Qutluq xaqanın yerinə gəlmiş Qutluq Yabqu da tezliklə basmıllar tərəfindən məğlub edildi. Basmıl xaqanlığının şərq yabquluğu öncələr irkin və eltəbər titulları olan Uyğurların başçısı Kül Bilgəyə, qərb yabquluğu isə öncələr kül-irkin titulu olan Karlukların başçısına verildi.

744-cü ildə çinlilərin yenicə məğlub etdiyi Ozmış xaqanı ələ keçirən və başını kəsib Çinə göndərən İltəriş xaqanın hakimiyyəti də çox çəkmədi.Bu dəfə karluklar və uyğurlar Qutluq Bilgə Kül xaqanın hakimiyyəti altında birləşərək Basmıl xaqanlığını devirdilər. Nəticədə isə Uyğur xaqanlığı quruldu.

## İstinadlar
Etnik estetik cərrahiyə

**Etnik estetik cərrahiyə** və ya **etnik modifikasiya** — şəxsin xarici görünüşünün hansısa bir müəyyən irqə və ya etnik qrupa bənzəməsi üçün nəzərdə tutulmuş estetik cərrahiyə. Rinoplastika (burun əməliyyatı) və blefaroplastika (göz qapağı əməliyyatı) da məşhur prosedurlardan biridir.

Maykl Ceksonun estetik əməliyyatı etnik estetik cərrahiyənin konetksində müzakirə edilmişdir. Elizabət Kayken "Venus Envy: A History of Cosmetic Surgery" () adlı kitabının bir hissəsini "Maykl Cekson amili"nə həsr etmişdir.

## Etnik müzakirələr
Müxtəlif estetik cərrahlar estetik cərrahiyə istəyən Afrika mənşəli sifarişçilərdə estetikanın motivasiyaları və irqi transformasiya arasında fərq qoyur. Onların fikirlərinə görə, "irqi transformasiya arzusunda olan sifarişçilər bu əməliyyatın riskləri ilə bağlı məlumatlandırılmalıdırlar və ümumi olaraq, bunu tələb edənləri ruhdan salmaq lazımdır".

Feminist alimlərin bu mövzu haqda ayrı-ayrı fikirləri var. Kinqston Kuins Universitetində fəlsəfə professoru olan Kristin Overal şəxsi irqi transformasiyanın və ya onun sözləriylə "transirqçilik" şəxsi cərrahiyə intervensiyaların daha böyük bir sinfinə aiddir. Bu böyük sinfə transseksual şəxsiyyət dəyişikliyi, bədən incəsənəti, kosmetik əməliyyat, Myunxhauzen sindromu və könüllü qadın sünnəti aiddir. Overalın əsas tezisi kollektiv şəxsiyyətə xəyanət və ya diskriminasiyaya dəstək verməsi kimi etnik təbiət və irqi transformasiyaya qarşı olan arqumentlərin transseksual dəyişikliklə bağlı olan arqumentlərlə eyni olmasıdır. Qısa şəkildə, Kristinin fikrinə görə, insanların genderini dəyişməsi normal bir haldırsa, insanların irqini də dəyişməsi normal bir haldır. Alberta Universitetində Gender və Cinsiyyət üzrə professor olan Kressida Heyes Overalın ideyasına qarşı çıxır. Heyes irqi transformasiyanın nəsil, şəxsi mədəni tarix və sosial izahlar tərəfindən müəyyənləşdirildiyindən onun gender transformasiyasından fərqli olduğuna inanır. Heyesin fikrinə görə, transirqi əməliyyatlarla bağlı olan müzakirələr transseksual dəyişikliklərlə bağlı olan müzakirələrdən fərqlənir.

## Həmçinin bax
* İrqçilik
* Cins (insan)
* Transgender

## İstinadlar
Qutluq Yabqu xaqan

**Qutluq Yabqu xaqan** (əsl adı **Qutu Şexu**; ) — Göytürk xaqanlığını bir müddət faktiki idarə etmişdir. Əslində yabqu tituluna sahib idi. Bilgə Qutluq xaqanın ölümündən sonra qardaşı Syüanı taxta çıxararaq hakimiyyəti onun adından idarə etmişdir.Daha sonra onu da devirərək tam hakimiyyəti ələ almış və özünü xaqan elan etmişdir. Lakin basmılların hökmdarı İrtəriş xaqan tərəfindən öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Basmıl xaqanlığı

**Basmıl xaqanlığı** — Göytürk xaqanlığının dağılmasından sonra yerində, basmıllar tərəfindən qurulmuş qısa müddətli dövlət.

## Hökmdarları
Basmıl hökmdarı İltəris  xaqan dövlətin ilk və son hökmdarı olmuşdur.

## Ərazisi
Dövlətin şərqi Uyğur yabquluğu, qərbi isə Karluk yabquluğu adlanırdı.

## Tarixi
Cəmi 2 il mövcud olan dövlət 744-cü ildə Qarluqlar və Uyğurların birgə səyi nəticəsində parçalanmış, yerində Uyğur xaqanlığı və Qarluq xaqanlığı yaradılmışdır.

## İstinadlar
İl Etmiş Yabqu

**İl Etmiş Yabqu** və ya **Turs bəy** — İltəriş xaqan və Qapağan xaqanın kiçik qardaşı, şərq torpaqlarının şadı.

## Həyatı
Adı ilk dəfə 682-ci ildə Ongi yazılarında çəkilir. Həmin il İltəriş xaqanla birlikdə Doqquz Oğuzlara qarşı aparılmış İnəklər gölü döyüşündə iştirak etmişdi.

## Hakimiyyəti
687-ci ildə qardaşı Qapağan xaqan tərəfindən şərq şadı təyin olundu. 716-cı ildə Kültigin tərəfindən İnal xaqanı dəstəklədiyi üçün öldürülmüşdür. Oğlu Bilgə İşbara Tamqan Tarxan tərəfindən ona həsr olunmuş Ongi yazıları ucaldılmışdır.

## Ailəsi

* Bilgə İşbara Tamqan Tarxan
* İşbara Tamqan Çor
* Pan Kültigin
* Uti bəy

## İstinadlar
Bilgə İşbara Tamqan Tarxan

**Bilgə İşbara Tamqan Tarxan** — Göytürk şahzadəsi, şad.

## Hakimiyyəti
Atasının ölümündən sonra əmisioğlu Bilgə xaqan tərəfindən şad kimi təsdiq olunmuşdu. Atasının öldürülməsinə baxmayaraq xaqana sadiq olmuş, Tan sülaləsinə axınlarda iştirak etmişdir. 719-cu ilin iyulunda vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Fadil Vokri

**Fadil Vokri** (d. 23 iyun 1960 – ö. 9 iyun 2018, Priştina, Kosovo) — Kosovo Futbol Federasiyasının keçmiş prezidenti.

## Ölümü
2018-ci ilin iyun ayının 9-da 58 yaşında ikən ürək tutmasından vəfat etmişdir. Həmin gün səhər idmanı zamanı səhhətində problem yaranan Vokri Priştina şəhərindəki xəstəxanaya çatdırılsa da, onun həyatını xilas etmək mümkün olmamışdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile  at Football Federation of Kosovo 
* Career history at Football Association of Serbia
Siarqao adası

**Siarqao adası** () —  Filippinin Şimali Suriqao vilayətinə daxil olan ada. Mindanao adaları qrupuna daxildir. Maniladan 800&nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir. Adananın sahəsi 416,1&nbsp;km² dir. Sahillərində hər il sörfinq üzrə yarışlar keçirilir. maksimal hündürlüyü 269 metrdir.

## İstinadlar
Babuyan arxipelaqı

**Babuyan arxipelaqı** — Luzon boğazında, Luson adasındn şimalda yerləşən arxipelaq. Luson adasından Babuyan boğazı, Betan adalarından isə Balitanq boğazı ilə ayrılır. Arxipelaqın sahəsi 620 km²-dir.

Babuyan axipelaqına daxil olan 5 iri ada:
* Babuyan adası (100 km²),
* Dalupuri (50 km²),
* Kalayan (196 km²),
* Kamiquin (166 km²),
* Fuqa adası (100 km²).
6 kiçik ada:
* Barit (3,8 km²),
* Didikas (0,7 км²),
* İrao (0,2 km²),
* Pamoktan (0,3 km²),
* Panuitan (2,3 km²),
* Pinon (0,04 km²).

İki qaya:
* Dilayaq (<0,3 km²),
* Mabaq (0,7 km²).

İnzibati cəhətdən Kaqayan vilayətinə daxildir.

## Mənbə
* Fuqa adası
Çernobıl Ukrayna Milli Muzeyi

**«Çernobıl» Ukrayna Milli Muzeyi** (,  *Ukrayinskiy natsionalnıy muzey «Çornobıl»*) — Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində yerləşən və 1986-cı ildə baş verən Çernobıl faciəsinə həsr olunmuş muzey. İctimaiyyəti faciənin aspektləri ilə məlumatlandırmaq üçün muzeydə çoxlu şəkillər, videolar, eksponatlar, modellər və digər təsviri əşyalar var. Muzeydə qəzada həyatını itirənlərə və mədəni budaqlanmaya həsr olunan müxtəlif sərgilər keçirilib.

Muzey binası 1980-ci illərdə tikilmişdir. Binanın köhnə sahibi bir yanğınsöndürmə briqadası idi. Bina 1992-ci ildə Ukrayna Dövlət Fövqəladə Hallar Xidməti tərəfindən bağışlanmışdır.

## Tarix
Muzey Ukrayna Daxili İşlər Nazirliyinin təşəbbüsü ilə *«Çernobıl» Muzeyi* adı altında 25 aprel 1992-ci ildə açılmışdır. 1996-cı ildə muzeyin adı *«Çernobıl» Ukrayna Milli Muzeyi* olmuşdur.

## Maliyyələşdirmə
Muzey Ukrayna hökuməti və Kiyev bələdiyyəsi tərəfindən maliyyələşdirilir və dəstəklənir. Muzeyə çoxlu özəl və xarici ianələr gəlir. Muzey Yaponiya hökuməti tərəfindən çoxlu ianələr alıb.

## Qalereya

Fayl:Sign to the Chornobyl museum 2006, Kyiv.jpg|Muzeyin giriş nişanı.
Fayl:Ukrainian National Chornobyl Museum-Kyev-Ukraine.JPG|Muzeyin interyeri.
Fayl:Horyvyj prov 1 04.JPG|Muzeyin binası.


## Həmçinin bax
*Çernobıl AES
*Çernobıl faciəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Panqlao

**Panqlao** () —  Filippinin Bohol vilayəti ərazisində yerləşən ada. Visay adaları qrupuna daxildir. Bohol adasına avtomobil körpüsü ilə birləşir. İnzibati cəhətdən Panqlao və Dauis rayonlarına bölünür. Əhalisi 68 051 nəfərdir (2010).

Hazırda Filippinin ən məşhur turistik adalarından sayılır. Çoxlu otellərə sahib adanın sahil suları mərcanlarla örtülüdür.
## İstinadlar
İvan Honçar Muzeyi

**"İvan Honçar" Muzeyi** () və ya **Milli Xalq Mədəniyyəti Mərkəzi** () — Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində yerləşən və Ukrayna mədəniyyətinə həsr olunmuş muzey.

Mərkəz etnologik tədqiqatlar, sahə ekspedisiyaları, elmi konfranslar, mədəni və bədii tədbirlər təşkil edir. Muzey Ukraynanın bütövlüyünün və identikliyinin qorunub saxlanılması, ölkədə milli şüurun canlanması, Ukrayna xalq incəsənətinin ən yaxşı nümunələrinin qorunub saxlanılması və İvan Makaroviç Honçarın xatirəsini əbədiləşdirilməsi niyyəti ilə 1993-cü ilin sentyabr ayında açılıb.

## Tarix
Muzey 1993-cü ildə Ukrayna heykəltəraşı və rəssamı İvan Honçarın şəxsi kolleksiyasının əsasında qurulub. İvan Honçar kolleksiyasını yığmağa 1950-ci illərin axırlarında başlamışdır. Ukraynada etdiyi səyahətlərdən Ukraynanın xalq incəsənət nümunələrini yığmışdır.

O dövrün dövlət muzeyləri SSRİ dövrünün nailiyyətlərini qeyd etməsinə baxmayaraq, İvan Honçar yaradıcılığın ideoloji nüanslarına diqqət yetirmirdi. Onun maraqları Ukraynanın ənənəvi xalq incəsənitinin ictimaiyyətə nümayiş etdirilməsi idi. Nəticədə, ictimai muzey sadəcə Ukrayna SSR-də yox, bütün SSRİ respublikalarında diqqət əldə etmişdir. Muzey 1960-cı illərdəki milliyətçi hərəkatların mərkəzi olmuşdur.

## Kolleksiya
Muzey kolleksiyasında 2,700 parça (dəsmallar, köynəklər, xalçalar və s.), 700 keramika nümunəsi (dulusçu qablar, kafellər və s.) və bir sıra Pasxa yumurtaları, taxta məmulatları, dəmir əşyalar, şüşə qablar və yerli musiqi alətləri olmaqla 15 mindən çox etnoqrafik və bədii əşyalar var. Muzeydə çoxlu sənət əsərləri var. Muzeyin içərisində 2,750 kitab olan kitabxanası da var. Muzeydə İvan Honçarın çoxlu şəkilləri var.

## Qalereya

Fayl:Shepherds Bow - Google Art Project.jpg|Çobanlara ibadəti təsvir edən rəsm əsəri. 1650–1700.
Fayl:Saint Varvara - Google Art Project.jpg|Müqəddəs Barbara. 1810–1838.
Fayl:The Virgin of Pochaiv - Google Art Project.jpg|Tanrının Anası. 1840–1860.
Fayl:St. George the Victorious - Google Art Project.jpg|Qalib Qeorqi. 1700–1740.
Fayl:The Nativity of the Virgin - Google Art Project (sAEiIzvZ0fenQw).jpg|Müqəddəs Məryəmin anadan olması. 1690–1710.
Fayl:Ivan Honchar museum vyshyvanka 09.JPG|Vışivanka.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Vito Korleone

**Vito Korleone **(**Vito Andolini**) Korleone Mafiya Ailəsinin banisi və ilk donu. Filmdə gəncliyini Robert de Niro, qocalığını Marlon Brando canlandırmışdır. 1901-ci ildə Don Ciccionun atası, anasını öldürməsinin ardından yaxınları vasitəsilə Amerika Birləşmiş Ştatlarına göndərilmişdir. Su çiçəyi xəstəliyinə görə Ellis Adasında 3 ay karantində keçirmişdir. "Genco İdxalat" adlı bir şirkət qurmuş və İtaliyadan zeytun yağı idxal etmiştir. 4 uşağı, Santino , Fredo, Maykl, Coni, olmuşdur. Karmela Korleone ilə evlidir, belə ki, bu qadın ən çətin vaxtlarında yanında olaraq Vitonun hörmətini qazanmışdır. Məlum olan qeyri-qanuni əlaqəsi və uşağı yoxdur. İş dünyasında isə aldığı məntiqli qərarları, zəkası vardır.

Don Vito Korleone personajı mafiya tərzi filmlərlə inteqrasiya olunmuş bir aktyordur. Marlon Brando və Robert de Niro (ikisi də Don Vito Korleone personajı ilə Oskar mükafatı qazanmışdır. Bu rolu o qədər yaxşı oynamışdılar ki, bəlkə də Xaç atası filminin bu qədər bəyənilməsi filmdəki o rasionallıq ilə əlaqəlidir. Kino dünyasında özünə məxsus bir yeri olan Vito Korleone personajı bəlkə də mafiya personajları arasında ən çox tanınan və bəyənilənlərdəndir. Bəlkə də buna görədir ki məşhur Vito Korleone replikası olan, *Ona imtina edilməsi mümkün olmayan təklif edəcəyəm* sözləri kino tarixinin ən çox xatırlanan 2-ci replika seçilmişdir.

Premyer jurnalı Vito Korleoneyi tarixdəki ən böyük film obrazı seçərkən, Empayr jurnalı 53-cü ən böyük film personajı olaraq seçdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* IMDb Ən İyaxşı 250 Film
* Filmsite.org
* NNDB.com
Ehsan xan Naxçıvanski (zabit)

**Ehsan xan Kəlbəli xan oğlu Naxçıvanski** () — polkovnik-leytenant. Görkəmli ictimai-siyasi xadim. Ehsan xan Kəngərlinin nəvəsi, Kəlbəli xan Naxçıvanskinin oğlu, Hüseyn Xan Naxçıvanskinin qardaşı.

## Fəaliyyəti
II Kəlbəli xanın böyük oğlu II Ehsan xan 1855-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. II Ehsan xan ilk təhsilini çarın paj korpusunda almışdı. Ona ulan alayının leyb-qvardiyasında fəal iştirakına və yüksək nizamintizama görə 1876-cı ildə poruçik rütbəsi verilmişdir. 1879-cu ildə Baş qərargahın nəzdində fəaliyyət göstərən Nikolay Akademiyasına qəbul olmuş II Ehsan xan təhsilini yarımçıq qoyaraq 1880-1881-ci illərdə Mərkəzi Asiyada gedən hərbi əməliyyatlara qatılmış və ağır kontuziya almışdır. II Ehsan xan döyüşlərdə göstərdiyi xidmətlərə görə III dərəcəli "Müqəddəs Stanislav", IV dərəcəli "Müqəddəs Anna", qeyri-xristianlar üçün "Müqəddəs Vladimir" ordenlərinə layiq görülmüş, 1879-cu ildə mayor rütbəsi almış və Rumın İyonu "Dəmir İyon xaçı" ordeninə layiq görülmüş, 1884-cü ildə polkovnik-leytenant, 1887-ci ildə polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdir.

## Naxçıvanskilər

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Naxçıvanskilər
* Ehsan Xan Naxçıvanski
* Kəlbəli Xan Naxçıvanski
* Hüseyn Xan Naxçıvanski
* Cəmşid Naxçıvanski
Kəlbəli xan Naxçıvanski

* Kəlbəli xan Naxçıvanski (xanzadə) — Naxçıvan xanzadəsi; Rus ordusunda general-mayor. Sonuncu Naxçıvan xanı Ehsan xan Kəngərlinin oğlu, Çar Rusiyasının generalı Hüseyn Xan Naxçıvanskinin atası, İsmayıl xan Naxçıvanskinin qardaşıdır.
* Kəlbəli xan Naxçıvanski (general-mayor) — 

### Digər
*Kəlbəli xan Kəngərli — Naxçıvan xanı, Naxçıvan xanı Ehsan xan Kəngərlinin atası 

## Həmçinin bax
* Kəlbəli xan
* Kəngərli
Rəhim xan Naxçıvanski

**Rəhim xan II Kalbalı xan oğlu Naxçıvanski** (1860 — ?) – görkəmli ictimai-siyasi xadim. Ehsan Xan Kəngərlinin nəvəsi, Kəlbəli xan Naxçıvanski(II)nin oğlu, Hüseyn Xan Naxçıvanskinin qardaşı

## Fəaliyyəti

Rəhim xan II Kalbalı xan oğlu Naxçıvanski 17 fevral 1860-cı ildə Naxçıvan qəzasında anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini Tiflis real məktəbində almış,1877-ci ildə 18-ci Pereyaslav alayına hərbi xidmətə çağırılmışdır. Rusiya-Osmanlı
müharibəsində iştirakına görə 1877-ci ildə unter zabit rütbəsinə
yüksəldilmiş, IV dərəcəli “Müqəddəs Georgi” ordeni ilə təltif edilmiş, 1879-cu ildən 1880-ci ilədək Tiflis piyada yunker məktəbində, 1880-1881-ci illərdə Tiflisdə Qafqaz təlim rota - məktəbində hərbi kurslara qatılmış,
1882-ci ildə kornet rütbəsində xidmət etdiyi alaya qayıtmışdır.
1883-cü ildə ehtiyata buraxılan Rəhim xan 31 il sonra – 1915-ci ildə öz xahişi ilə kornet rütbəsində II Dağıstan atlı alayında qulluq etmək üçün yenidən
hərbi xidmətə çağırılmışdır.1
O, sovet hakimiyyəti illərində öz dədə-baba yurdundan sürgün edilmişdir.

## Naxçıvanskilər

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Naxçıvanskilər
* Ehsan Xan Naxçıvanski
* Kəlbəli Xan Naxçıvanski
* Hüseyn Xan Naxçıvanski
* Cəmşid Naxçıvanski
Ehsan xan Naxçıvanski (general-mayor)

**Ehsan xan Naxçıvanski** () — general-mayor. Görkəmli ictimai-siyasi xadim. III Kəlbəli xan, Cəfərqulu xan Naxçıvanskinin oğlu, məşhur sərkərdə Cəmşid Naxçıvanskinin
böyük qardaşı.

## Fəaliyyəti
III Kalbalı xan 1891-ci il oktyabrın 20-də Naxçıvanda anadan olmuşdur.
O, 1909-cu ildə kadet korpusunu bitirərək Qafqaz hərbi məktəbinin Nikolayev
eskadronunda yunker rütbəsində xidmətə başlamışdır.Xidmətinin sonrakı
mərhələlərində Varşavada hərbi xidmətini davam etdirir.Onun I Dünya
müharibəsi cəbhələrində göstərdiyi şəxsi şücaətləri diqqətdən kənarda
qalmamış, 1916-cı ildə ştabs-rotmistr rütbəsinə yüksəldilərək, III dərəcəli
"Müqəddəs Stanislav", IV dərəcəli "Müqəddəs Anna", II dərəcəli "Müqəddəs
Stanislav" və III dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordenləri ilə təltif edilmiş-
dir. III Kalbalı xan 1915-ci ildə qızıl "Georgi silahı" ilə mükafatlandırılmış-
dır. 1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş oktyabr çevrilişi və iğtişaşlar vaxtilə
Romanovlar sülaləsinin tabeliyində olan Qafqazı da öz cənginə almışdı. Azərbaycanın Naxçıvan bölgəsinin ermənilər tərəfindən talan edilməsi,
əhalisinin dəhşətli cinayətlərlə qarşılaşması çar ordusunda xidmət edən Naxçıvanskilərin böyük bir qisminin Naxçıvana qayıtmalarına səbəb olur. Onların arasında pokovnik-leytenant III Kalbalı xan Naxçıvanski də vardı.
Ermənilərin Naxçıvana ərazi iddiaları, yerli əhalini qətlə yetirmələri xalqın
səbir kasasını daşdırmışdı.  4 iyun 1918-ci ildə türk qoşunları Naxçıvana daxil
olaraq III Kalbalı xanın yaratdığı könüllü dəstələrlə birlikdə buranı erməni-daşnak
qüvvələrindən təmizlədi. III Kalbalı xana 1919-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi
naziri tərəfindən polkovnik rütbəsi verildi. O, Türkiyənin "Məcidiyyə" ordeni
ilə təltif edilmişdir. Az sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fərmanı
ilə ona general-mayor hərbi rütbəsi verilmişdir. 1920-ci ilin iyulunda
Naxçıvanın rus qoşunları tərəfindən işğal edilməsi, III Kalbalı xanın atası
Cəfərqulu xan və əmisi Rəhim xan Naxçıvanskilərin həbs edilərək Şuşaya
sürgün edilməsi kimi hadisələr onun Naxçıvandan İrana mühacirət etməsinə
səbəb olmuşdur.

Davud xan İran ordusunda yüksək rütbələr daşımışlar.  Lakin digər qardaşı Cəmşid xan Naxçıvanskinin sovet (Şurəvi) ordusunda yüksək vəzifə daşıdığınıı öyrəndikdən sonra İran şahının göstərişi ilə 1934-cü ildə Kəlbəli xan Naxçıvanski (II) və qardaşı Davud xan güllələnmişdir.

## Naxçıvanskilər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hunud (dəqiqləşdirmə)

* **[[Hunud]]** — tarixi Zəngəzur mahalının Qafan bölgəsində kənd (indiki Ermənistannın Sünik mərzində).
* **[[Hünüt]]** — tarixi Zəngəzur mahalının Meğri/Mığrı bölgəsində kənd (indiki Ermənistannın Sünik mərzində).
* **[[Yuxarı Hımud]]** — Çarlıq dövründə keçmiş Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, sovet dövründə keçmiş Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq (indiki Ermənistanın Tavuş mərzində). 1930-cu ildə ləğv edilmişdir.
* **Aşağı Hunud** — Çarlıq dövründə keçmiş Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, sovet dövründə keçmiş Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq (indiki Ermənistanın Tavuş mərzində). 1930-cu ildə ləğv edilmişdir.
* **[[Günnüt]]** — Naxçıvan MR-nın Şərur rayonu ərazisində kənd (Kömürlüdağ yaxınlığında).
Ukrayna relyefi

** Ukrayna relyefi ** yetərincə müxtəlifdir. Ukrayna ərazisinin 70%-ni düzənliklər, 25%-ni yüksəkliklər və 5%-ni isə dağlar təşkil edir.
İsmayıl Mərziban

**İsmayıl Mərziban** (1869–1960) — İran siyasətçisi, Qacar və Pəhləvi dövründə bir çox nazirlikdə çalışmış şəxs.

## Həyatı
İsmayıl 1869-cu ildə anadan olmuşdu. Onun mənsub olduğu ailə Gilanın, Rəştin qədim əsilzadə soyuna bağlıdır. Mərziban soyadını da bu ayaqdan götürmüşdü.

İsmayıl Mərziban Muaddəbəssəltənə və Əminülmülk ləqəblərini daşıyırdı.

İsmayıl Mərziban orta təhsilini bitirəndən sonra, Fransaya yollanmış, Paris Universitetinə qəbul olmuşdu. Universitetin tibb fakültəsini bitirmişdi. Məşhur göz həkimi doktor Ratveldin tələbəsi olmuşdu.

İsmayıl Mərziban İrana dönəndən sonra həkimliklə yanaşı siyasətə də atılmışdı. İran ziyalılarının qurduğu "Cameyi-Adəmiyyət"ə üzv olmuşdu. Həmin dövrdə İranda müxalifətçi mübariz qüvvənin başında "Adəmiyyət cəmiyyəti" ilk siyasi cəmiyyətdən başqa heç bir təşkilatı qüvvə yox idi. Həmçinin cəmiyyətin özü də təşkilati cəhətdən çox zəif idi. Hakim siniflər, mütləqiyyət, onlarla birlikdə xarici qarətçilər ölkəni və əhalini soyub qarət etməkdə qarşıda duran hər cür maneələri, ən kiçik bir çıxışı, ən kiçik bir hərəkəti amansızcasına əzir, dağıdır və aradan aparırdı. Belə bir gərgin və qorxulu vəziyyətdə "Adəmiyyət cəmiyyəti" öz gizli təşkilatını genişləndirmək məqsədilə yeni bir təşəbbüsə başladı. Bu yeni təşkilati təşəbbüs "Adəmiyyət cəmiyyəti" fəaliyyətinin ən gərgin dövrünə tasadüf etmişdir ki, bu da şərti olaraq cəmiyyətin fəaliyyətinin üçüncü düvrü adlandırılır.

İranın ilk siyasi, gizli cəmiyyətinin təxminən 1885–1897-ci illəri əhatə edən fəaliyyət dövründə İsmayıl Mərziban üzv olmuşdu. Bu dövrde həmin cəmiyyət daha framason və ya fəramuşxanə deyil, "Cameye adəmiyyət" (Adəmiyyət cəmiyyəti) adı altında fəaliyyət göstərmişdir.

Müxtəlif mənbələrdən aydın görünür ki, cəmiyyətin fəaliyyətinin üçüncü dövrünün başlanması ilə, xüsusilə Melkum xanın Tehranda olduğu tarixdən etibarən böyük ruhanilərdən, yüksək rütbəli dövlət qulluqçulardan, müxtəlif sinif və təbəqələrin görkəmli nümayəndələrindən bəziləri o cümlədən Hacı Şeyx Hadi Nəcmabadi, Hacı Seyid Mehdi Dövlətabadi, Mirzə Seyid Vəli, Mirzə Seyid Zeynalabdın İmamcümə, Müstəşarüddövlə, Əminüddövlə, Yəhya xan Müşirüddövlə, Səduddövlə, Zökaelmülk Fruği, Fəridölmülk, Hacı Səyyah və başqaları "Adəmiyyət cəmiyyəti"nin başçıları və rəhbərləri sırasına daxildilər

İsmayıl Mərziban İran Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu. Məclis topa tutulandan sonra Avropaya mühacirət etmişdi.

İsmayıl Mərziban İrana dönəndən sonra yenidən siyasətə atılmışdı. Eynüddövlənin baş nazirliyi dönəmində Poçt-Teleqraf naziri olmuşdu. Vüsuqəddövlənin baş nazirliyi dövründə yenə həmin vəzifəni daşımışdı.Sepəhdari-Əzəmin baş nazirliyi dövründə daxili işlər vəziri olmuşdu. Sonra Maarif naziri vəzifəsini aparmışdı.

İsmayıl Mərziban Qəvamülmülkün və Həkimülmülkün baş nazirlikləri dövründə
İranın Səhiyyə naziri olmuşdu.

İsmayıl Mərziban İran Milli məclisinin üzvü olmuşdu.

İsmayıl Mərziban Qərbi Azərbaycan ostanın ostandarı vəzifəsində çalışmışdı.

İsmayıl Mərziban 1960-cı ildə vəfat etmiş, "Zəhirəddövlə gorgahı"nda dəfn edilmişdi.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Məşrutə ensiklopediyası. Bakı, 2011. 624 səh.

## İstinadlar
Saylau Serikov

**Serikov Saylau Dosumoviç ** (; ) — Qazaxıstan SSR Daxili İşlər Naziri sabiq müavini. Qarakənd faciəsində həyatını itirmişdir.

24 dekabr 1940-cı ildə Qazaxıstan SSR Qostanay vilayətinin Qarasay rayonunda anadan olmuşdur. 1964-cü ildə daxil işlər orqanlarında vəzifəyə başlamışdır. Almatı şəhərinin Frunze rayon şöbəsinin mühafizə milisi diviziyasında siravi polis işçisindən, komandir vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. 1970-ci ildə Almatı şəhəri Lenin rayon polis idarəsinin rəis müavini, 1974-cü ildə isə rəisi vəzifəsinə yüksəlmişdir. 1977-ci ildə "Qırmızı Əmək Bayrağı" Ordeni ilə təltif edilmişdir.

1985-ci ildə, Saylau Serikov Qazaxıstan SSR Daxili İşlər Nazirinin müavini vəzifəsinə çəkilmişdir. Bu zaman o polis-polkovniki rütbəsində olmuşdur.

20 noyabr 1991-ci il yerli saatla 14:42 vurulan SSRİ DİN-nin Mi-8 helikopterində həlak olmuşdur.

Almatı şəhərində dəfn edilmişdir. Ölümündən sonra xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədiyə Almatı şəhərindəki küçələrdən birinə onun adı verilmişdir.

## İstinadlar
Dairəvi şəhər

**Dairəvi şəhər** (Əl-Mansur şəhəri də adlandırılır: sülh şəhəri)— 762-767-ci illərdə tikilmiş İraqın Bağdad şəhərində qədim şəhər.

## Xarici keçidlər

* Al-Mansur's Round City of Baghdad  in "archnet" website
* Baghdad (Madinat al-Salam)  in "islamic art" website
Lubanq arxipelaqı

**Babuyan arxipelaqı** — Cənubi Çin dənizində yerləşən, Filippinə məxsus olan arxipelaq. Arxipelaqın sahəsi 245,4&nbsp;km², əhalisi 32 826 nəf. (2010) təşkil edir.

## Coğrafiya
Mindoro adasından 52&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir. Arxipelaq şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır:
* Kabra
* Lubanq — arxipelaqın ən böyük adası.
* Ambil.
* Qolo.

Lubanq arxipelaqına yuxarında adı çəkilən adalardan başqa (*Mandaui, Talinas və s.*) kiçik adalar, riflər və su altı qayalıqlar daxildir.

## İnzibati bölgü
Lubanq Qərbi Mindoro vilayətinə daxildir və 2 rayona bölünür:
* Lubanq (Lubanq adasının qərbi və Karba a.) — 23 068 nəf; 113,1&nbsp;km².
* Look (Lubanq adasının şərqi, Ambil, Qolo və dgər kiçik adalar) — 9758 nəf; 132,3&nbsp;km².

## İstinadlar

## Mənbə
* Lubanq arxipelaqı
Mastabe adası

**Mastabe adası** () — Filippin arxipelaqının mərkəzində, sahəsi 3269&nbsp;km² olan ada. Əhalisi — 672 227 nəfərdir (2010).

## Coğrafiya
Cənubdan Visayan dənizi, qərbdən Sibuyan dənizi, şərqdən Samar dənizi ilə əhatələnmişdir. Maksimal hündürlüyü 697 metrdir. Cənub hissəsində dərin körfəz vardır. Bitki örtüyü tropik meşələrdir.
## İnzibati bölgü
Əsas şəhəri - Mastabe.Ada Mastabe vilayətinə daxildir. Burada 1 şəhər dairəsi və 14 inzibati vahidlik vardır. 

## İqtisadiyyat
Adanın əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Burada qarğıdalı, çəltik, tütün, şəkər qamışı, kokos, palma yetişdirilir. Balıqçılda inkişaf etmişdir. Adadan Qızıl, marqans, mis və daş komur çıxarılır.

## Ədəbiyyat
* «Masbate». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.
## İstinadlar
Sibutu adası

**Sibutu** — Filippinin Tavi-Tavi vilayətinə daxil olan ada. 2010-cu il məlumatına görə adada 30 3870 nəfər yaşayır. Ada Malayziya sahillərindən 14&nbsp;km şərqdə yerləşir. Filippin adalarının ən cənub adalarınadan biridir (yaşayışı olan ən cənub adasıdır.). İnzibati vahidliyə həmçinin 4 yaşayışı olmayan adada daxildir.

## Ümumi məlumat
Adanın sahəsi 109&nbsp;km²-dir. Mühüm təbət abidəsi hesab edilir.

## Tarix
Paris müqaviləsində buraxılan səhv səbəbindən Sibutu İspaniyanın Filippinlərdə ən son mülkü olmuşdur.
İnzibati vahidlik *Muslim Mindanao Autonomy Act No. 197* qanunu ilə ayrıca bölgə elan edilmiş və 21 oktyabr 2006-cı ildə təstiqlınmişdir.

## Baranqay
Sibutu 16 dairə-baraqaya bölünür.

## Mənbə
* Landsat
* NSCB

## İstinadlar
Ağvan

* Ağvani və ya **Ağvan** — Ermənistanın indiki Sünik mərzində kənd.
* Ağvan (çay) — Şuşa rayonu ərazisində çay. Qarqar çayının qoludur.
Dance of Fire

***Dance of Fire*** — Əzizə Mustafazadənin 1995-ci ildə çıxan üçüncü albomu. Albomun dünya üzrə təqribən 2 milyondan çox nüsxə satışı qeydə alınmışdır.

## Mahnıların siyahısı

## İstinadlar
Sulu arxipelaqı

**Sulu arxipelaqı** — Filippin adalarının tərkibinə daxil olan, elə də böyük olmayan adalardan təşkil olunmuş arxipelaq. Mindanao ilə (Filippin) və Kalimantan (Malayziya) adaları arasında yerləşir. Cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru uznır. Ümumi uzunluğu 1680&nbsp;km, sahəsi isə 4068&nbsp;km²-dir. Adalarda 1 378 162 nəfər yaşayır (2010).

## Coğrafiya
Arxipelaqın tərkibinə daxil olan  adalar — Basilan, Jolo və Tavi-Tavi və kiçik adalar — Situbu, Panqutaran, Tavitaxi, Tapul, Samales, Pilan. Arxipelaq Mindanao adasından Basilan, Kalimandan adasından isə alis boğazı ilə ayrılır. Şimaldan Sulu, cənubdan isə Sulavesi dənizi ilə əhatələnir.

## Əhalisi
Arxipelaqda əsasən Moro xalqı yayılmışdır. Müsəlman filippinlilərə belə rast gəlinir. Onlar orta əsrlərdə isılamı qəbul etmişlər tarixən adalar Sulu sultanlığının ərazisinə daxil idi. Burada Sulu və Samal xalqları yaşayır. onlar həmçinin Mindanao adasının cənub-qərb sahillərində rastlanılır.

## İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən adalar 3 vilayətə bölünür:
* Basilan vilayəti - Basilan adası (İsabela şəhəri) — 293 322 nəf.
* Sulu vilayəti - Jolo adası (Jolo şəhəri) — 718 290 nəf.
* Tavi-Tavi vilayəti - (Bonqao) — 366 550 nəf.

## İqtisadiyyat
Arxipelaqda əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Burada kakos palması, düyü yetişdirilir.  Basilan şəhərində yeyinti və taxuculuq sahələri inkişaf etmişdir.
## İstinadlar
Lapu-Lapu

**Lapu-Lapu** (: ) — Maktan adasından olan tayfa başçısı (Visay adaları, Filippin). İspan koloniyalaşdırmasına qarşı mübarizə aparan ilk şəxs. Fernan Magellanı öldürmüş şəxs.

## Maktan döyüşü

Fernan Magellan Sebu adasının tayfa başçısı ilə anlaşma imzalayır. anlaşmaya görə adalılar İspaniyaya bac verməli, xristianlığı qəbul etməli idilər. Ancaq Maktan adasında tayfa başçısı olan Lapu-Lapu bu şərtləri qəbul etməmişdir. 1521-ci il 27 aprel tarixində ada sahilində Maktan döyüşü baş vermişdir. Döyüş Fernan Magellanın rəhbərlik etdiyi ispan ekspedisiyası ilə yerli əhali arasında baş verir. Bu döyüşdə yerli əhalinin döyüşçüsü Lapu-Lapu döyüş əsnasında Magellanı öldürmüşdür.

## İstinadlar
Buta Palace

**Buta Palace** —  2006-cı ildə Heydər Əliyev prospektində tikilmiş Buta Palace binası Beynəlxalq Bakı aeroportu yaxınlıqda yerləşir, kiçik və böyük zallardan ibarətdir və 800 avtomobillik avtodayanacağa malikdir. Karvansara üslubunda stilləşdirilmiş böyük zal 1572 kvadrat metr ərazidən ibarətdir və 2000 qonağa qədər yerləşdirmə imkanına malikdir.

## Konsertlər
50 Cent, Pitbull, Akon, Devid Vendetta kimi dünya məşhurlarının konsertləri və beynəlxalq Avroviziya müsabiqəsinin milli seçiminin yarımfinal və final gecələri məhz burada keçirilib.

## Xarici keçidlər
Rəsmi Veb Səhifəsi

## İstinadlar
Podporuçik

**Podporuçik** — kiçik zabit heyətində hərbi rütbə. leytenant.
1920-ci ilə qədər çar və AXC ordusunda kiçik zabit
rütbəsi.

## Həmçinin bax
* Kornet

## İstinadlar
Kalamian adaları

**Kalamian adaları** () — Cənubi Çin dənizində yerləşən, Filippinə məxsus adalar qrupu.

## Coğrafiyası

Adalar qrupuna 128 ada daxildir. Adaların ümumi sahəsi 1753&nbsp;km²-dir. Mindoro və Palavan adalrı arasında yerləşir. Ən iri adaları  — Busuanqa, Kunlon, Koron. adaların relyefi dağlıqdır. Tropik meşələrlə örtülüdür.

## Əhalisi
Adalar 4 inzibati vahidliyə bölünüe və burada 98 022 nəfər yaşayır.
* Busuanqa (Busuanga) — 21 358 nəf.
* Koron (Coron) — 42 941 nəf.
* Kulion (Culion) — 19 543 nəf.
* Linapakan (Linapacan) — 14 180 nəf.

## İqtisadiyyat
Adalarda qarğıdalı, kokos palması, şəltik yetişdirilir. Balıqçılıq və meşə tədarükü həyata keçirilir. Ərazisində marqans hasil edilir.
## İstinadlar
Tahir Cəfərov

**Tahir Cəfərov** (d. 1948, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan fotoqrafı.

## Həyatı
1948-ci ildə Bakıda anadan olub. Təsadüf nəticəsində tanış olduğu bir gənc dostu ona fotokamera hədiyyə etmiş və bununla da onda fotoqrafiya həvəs oyatmışdır. Fotomüxbir kimi ilk dəfə olaraq fotolarını "Azərbaycan pioneri"ində nəşr etdirmiş və ilk qonorarını almışdır. Daha sonra "Parıltı" və "Sağlamlıq" jurnallarında və "Bakinski raboçi" qəzetində öz foto işlərini nəşr etdirmişdir. Azərbaycanlı jurnalisti Nəsir İmanquliyevin "Bakı" – "Mənim Bakım" qəzeti ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. Bundan sonra Azərbaycanfilm kinostudiyasında bir müddət çalışmışdır. Azərbaycan kinooperatoru Arif Nərimanbəyov fotoqrafiya fəaliyyətində ona mənəvi dəstək olmuşdur. Maestro Niyazinin xüsusi fotoqrafı kimi çalışmışdır. 1985-ci ildə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən işə dəvət edilir. Tahir Cəfərov Qara Yanvar zamanı, fotoqraf kimi 19 Yanvar tarixindən 23 yanvar tarixinə qədər fasiləsiz fəaliyyət göstərən fotoqraflardan olmuş və 300-dən çox foto çəkmişdir. 

## İstinadlar
Şahvələd Eyvazov

**Şahvələd Eyvazov** (d. 26 iyul, 1956, Tbilisi, Gürcüstan SSR, SSRİ) — Azərbaycan fotoqrafı.

## Həyatı
1956-cı il iyulun 26-da Tbilisidə anadan olub. Fotoqrafiya ilə 8-ci sinifdə oxuyarkən atasının ona hədiyyə etdiyi fotokamera ilə maraqlanmağa başlamışdır. 1974-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə getmişdir. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra tezliklə Gürcüstanda nəşr olunan "Sovet Gürcüstanı" adlı azərbaycan dilli qəzetdə mətbuat fotoqrafı kimi işə başlamışdır. 1980-ci ildə "Pravda" qəzetin təşkil etdiyi fotomüsabiqədə qalib olaraq laureat seçilmişdir. 1983-cü ildə Jurnalistika fakultəsini bitirmişdir. 1992-ci ilədək “Gürcüinform” xəbər agentliyi ilə əməkdaşlıq etmişdir. 1992-ci ildə isə “Associated press” adlı beynəlxalq xəbər agentliyi ilə çalışmağa başlamışdır. Eyni zamanda Gürcüstanda Azərbaycan dilində nəşr olunan “Gürcüstan” qəzetində də çalışan Şahvələd Eyvazov yeganə azərbaycanlı idi ki, “Associated Press” agentliyində 24 il fəaliyyət göstərmişdir. O, 6 müharibədə fotoqraf kimi iştirak etmişdir: Abxaziya, Osetiya, Qarabağ, Çeçenistan, Dnestr yanı və Əfqanıstanda. 20 Yanvar hadisələrində də fotoqraf kimi fəaliyyət göstərən fotoqraf, reportajlarının birində “Mən Gürcüstanda doğulub yaşayan Azərbaycan fotoqrafıyam” demişdir. Şahvələd Eyvazov əməkdar Gürcü Jurnalisti, müharibə veteranı, çoxsaylı mükafat və dünyaca məşhur foto yarışların qalibi və laureatı olmuşdur. Alexand Roinishvili adına ilk foto müxbir mükafatına layiq görülmüşdür. Həmçinin onun hərbi fotojurnalist olması Gürcüstan Müdaifə Nazirliyinin nüfuzlu mükafatı və yüksək mükafatlar laureatı ilə dəyərləndirilməsinə səbəb olmuşdur. Bir çox azərbaycanlı tələbələri olan Şahvələd Eyvazov hal-hazırda Gürcütsan Beynəlxalq Universitetində Fotojurnalistika dərsi tədris edir.

## İstinadlar
Hüseyn Hüseynzadə (fotoqraf)

**Hüseyn Hüseynzadə** () — Azərbaycan fotojurnalisti.

## Həyatı
11 yanvar 1935-ci ildə anadan olub. Neft-kimya İnstitutunu bitirib. Foto sənətinə "Vışka" qəzetindən başlamışdır. "Kommunist", "Pionerskaya Pravda", "Komsomolskaya pravda" adlı qəzetlərdə fəaliyyətinə davam edib. "Neft gəldi" və "Qazma ustası Faiq Əliyev" adlı fotoşəkilləri 1964-cü ildə keçirilən ümumittifaq sərgidə 1-ci dərəcəli diploma layiq görülmüşdür. Hüseyn Hüseynzadənin təşəbbüsü ilə ilk dəfə milli foto tarixində "Azərbaycanın kulinariya ensiklopediyası" yaranmışdır. Professor Hüseynzadə 60-dan çox kitabın müəllifidir. Foto sənətində qazandığı nəaliyyətlər – "Press Foto-62" beynəlxalq sərgi mükafatı, Azərbaycanın "Qızıl qələm" Jurnalistlərinin İttifaqı (1967), Berlində "İnterpresfoto" sərgilərinin mükafatı.

Hüseyn Hüseynzadənin təşəbbüsü ilə ilk dəfə milli foto tarixində "Azərbaycanın kulinariya ensiklopediyası" yaranıb. 60-dan çox kitab-albomun müəllifidir.

2019-cu ildə iyulun 13-də uzun sürən xəstəlikdən vəfat edib.

## İstinadlar
Yaşar Xəlilov

**Yaşar Xəlilov** () — Azərbaycan fotojurnalisti.

## Həyatı
11 aprel 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. "Azərbaycan Gəncləri" qəzetinin idman şöbəsində iş fəaliyyətinə başlayıb. Əsgərliyə gedib döndükdən sonra redaksiyaya qayıdır. Müsabiqə yolu ilə "Bakı" qəzetinə dəvət alır. 1959-cu ildə dövlət AzTaq informasiya agentliyinə dəvət olunur. Xəlilov SSRİ-də tanınıb və yüksək qiymətləndirilib. Respublikada yeganə fotojurnalistdir ki, 5 Olimpiadada işləmiş – Münxendə, Monrealda, Moskvada, Los-Anjelesdə və Seulda. Olimpiya çəkilişləri üzrə Yaponiyada b Photo 6 və Gran-pri mükafatlarına layiq görülüb. Xəlilov "Qızıl qələm" mükafatının laureatı, respublikanın əməkdar jurnalisti və əməkdar incəsənət xadimidir. Yaşar Xəlilov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Prezidentləri çəkən adam
Nazimə Sultan

**Nazimə Sultan** () — 32. Osmanlı padşahı Əbdüləzizin ikinci qızı.

## Həyatı
Nazimə Sultan 1866-cı ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmışdır. Atası Sultan Əbdüləziz, anası isə onun dördüncü xanımı Heyranidil xanım idi. 1890-cı ildə Sultan Əbdülhəmid onu digər bacıları Əminə Sultan və Saliha Sultanla birlikdə Ulduz sarayında evləndirdi. Əri isə İbrahim Dərviş Paşanın oğlu Xalid bəy oldu. Cütlüyə sonrakı illərdə Nazimə Sultan sarayı adlanacaq yeni bir saray təsis edildi. Övladı olmayan Nazimə Sultanın Şövkət adlı bir övladlığı vardı.

1924-cü ildə Osmanlı sülaləsinin sürgün edilməsi haqqında qanundan sonra əriylə birlikdə Beyruta köçdü. Nazimə Sultan 1947-ci ildə burada vəfat etdi və Dəməşqdəki Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn olundu.

## Mənbə
* Barillari, Diana (January 1, 1996). *Istanbul 1900: Art-nouveau Architecture and Interiors*. Random House Incorporated. p. 88. .
* Fanny Davis (1986). *The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918*. Greenwood Publishing Group. p. 158. .
Bayazidlu

**Bayazidlu** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Bayazidlu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı. Qazax qəzasında (Şəmşəddil mahalında) Bayazidlu kənd adı ilə eynidir. Türkiyənin Bayazid əyalətindən gəlmiş ailələrdən özləri ilə gətirdikləri addır.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
lib.az/maps

## İstinad
Dövlət Turizm Agentliyi (Azərbaycan)

**Azərbaycan Respublikasının Dövlət Turizm Agentliyi** — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin mədəniyyət və turizm sahəsində dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında sərəncamına əsasən yaradılmış orqandır.

## Tarixi
Agentlik, 20 aprel 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin əsasında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi və Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyi olaraq yaradılıb.

2018-ci il aprelin 24-də "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 21 aprel tarixli Sərəncamına əlavələr edilməsi barədə sərəncamına əsasən Fuad Hümbət oğlu Nağıyev Azərbaycan Respublikası Dövlət Turizm Agentliyinin sədri təyin olunub.

4 mart 2025-ci ildə Azərbaycan Prezidenti  İlham Əliyev agentliyin sədri Fuad Nağıyevə işində yol verdiyi nöqsanlara görə şiddətli töhmət elan edilməsilə bağlı sərəncam imzalayıb.

30 iyul 2025-ci ildə Hesablama Palatası Dövlət Turizm Agentliyində 18,5 milyon manatlıq pozuntu aşkarlayıb.

9 dekabr 2025-ci ildə İstanbul şəhərində Azərbaycan Turizm Bürosunun rəsmi nümayəndəliyinin açılışı olub.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti
* Azərbaycan Turizm Assosiasiyası
* Mingəçevir Turizm Kolleci

## Xarici keçidlər
Nuriel Rubini

**Nuriel Rubini**  (,  29 mart 1958-ci il, İstanbul)  — amerikalı iqtisadçıdır, Nyu-York Universitetinin  beynəlxalq iqtisadi münasibətlər üzrə professoru. Qlobal maliyyə problemlərində dünyadakı ən nüfuzlu mütəxəssislərdən biridir. Dünya maliyyə böhranını (2008-2012) proqnozlaşdıran , *RGE Monitor* şirkətinin prezidentidir. Ləqəbi *Dr. Doom.*

## Həyatı
İranlı yəhudilərin  ailəsində anadan olub .  İki yaşındaykən valideynləri ilə  birlikdə Tehrana  daha sonra isə İsrailə köçdülər. 1962-ci ildən 1983-cü ilə qədər Milanda yaşamış, *Bokkoni Universitetində* təhsil almışdır. Sonra Harvard Universitetində aspiranturada dərəcəsini almışdır. İngilis, İtalyan, Fars və İvrit dillərində səlis şəkildə danışır.

1982-ci ildə *Milan* şəhərində *Bokkoni Universitetini* iqtisadiyyat üzrə bitirmişdir. 
1988-ci ildə *Harvard Universitetini* beynəlxalq iqtisadi münasibətlər  üzrə bitirmişdir.

* 1993-cü ildə - Yel Universitetinin İqtisad Fakültəsində professor olmuşdur
* 1995-ci ildən indiyədək Nyu-York Universitetinin *Stern School of Business*-də İqtisadiyyat professorudur.
* 1998-ci ildə ABŞ-nin *İqtisadi Məsləhətçilər Şurasında* beynəlxalq işlər üzrə  iqtisadçıdır.
* 2004-ci ildə  *Roubini Global Economics Monitor* analitik şirkətinin İdarə Heyətinin sədridir.
* 2006-cı ildə ABŞda, ipoteka böhranını çıxacağını və dünya iqtisadi böhranı başlayacağını  proqnozlaşdırmışdır.

## Mükafatları

* The New York Times qəzeti  *İqtisadiyyatın  peyğəmbəri* kimi adlandırmışdır ().
* Britaniyanın *"Prospect Magazine"*  (2009) jurnalına görə Rubini , indi yaşayan 100-ə yaxın  ziyalıların siyahısında ikinci yeri tutur ().
* *Foreign Policy* jurnalına görə yüz böyük dünya mütəfəkkirlərinin siyahısında 4-cü yeri tutur, *"Time"* jurnalına görə dünyanın ən nüfuzlu 100 nəfərdən biri hesab edilir.
* *The Times* jurnalı, *"Düşüncələr"*  kateqoriyasında planetin ən görkəmli 100 nəfərinin siyahısına yerləşdirdi.
* 2010-cu ildə *Forbes* onu dünyanın ən nüfuzlu iqtisadçısı adlandırdı.

## Kitabları

* *Alberto Alesina, Nouriel Roubini, Gerald D. Cohen* Political Cycles and the Macroeconomy. MIT Press, 1997.
* *Нуриэль Рубини, Стивен Мим.* Как я предсказал кризис. Экстренный курс подготовки к будущим потрясениям = Crisis Economics: A Crash Course in the Future of Finance. — М.: Эксмо, 2011. — .

## İstinadlar
Beden

**Beden** Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Beden - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Şimali Qafqazda Kuban əyalətində Beden dağ və Stavropol əyalətində Veden dairə adı ilə eynidir. Türk dillərində bet "aşırım", "dağ yamacı"  və in "mağara" sözlərindəndir.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
lib.az/maps

## İstinad
Fueqo vulkanı

**Fueqo vulkanı** () — Qvatemalada Çimaltenanqo, Eskuintla and Sacatepquez deparatmentlərinin sərhəddində yerləşən aktiv stratovulkan. Volkan Qvatemalanın ən məşhur və turistik şəhəri olan Antiquanın 16 km qərbində yerləşir. O, İspaniyanın işğalından bəri tez-tez püskürür, ən son 2018-ci ilin iyun və noyabr aylarında püskürmüşdür.

Fueqo aşağı səviyyədə davamlı olaraq aktiv olması ilə məşhurdur. Kiçik qaz və kül püskürmələri hər 15–20 dəqiqədə bir təkrarlanır, ancaq böyük partlayışlar çox nadir görünür. Andezit və bazalt lava tipləri üstünlük təşkil edir və son partlayışlar köhnə partlayışlarla müqayisədə daha ağır materialları püskürtmüşdür.

Fueqo Akatenanqo vulkanı ilə birlikdə La Horkita kimi bilinən vulkan kompleksini yaradır.

## İstinadlar
Mixail Boçarnikov

**Mixail Boçarnikov** () — Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2018-ci ildən)

## İstinadlar
Cümə məscidi (Balakən)

**Cümə məscidi** və ya **Minarəli məscid** — Azərbaycanın Balakən şəhərində yerləşən məscid və tarix-memarlıq abidəsi. Məscidin tikintisi 10 il davam edib və 1877-ci ildə başa çatıb.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Tarixi
Balakən Cümə məscidi Balakən şəhərində Məhəmməd Əsədov küçəsində yerləşir. Məscidin üzərindəki kitabəyə əsasən məscidinin tikintisi 1867-ci ildə başlayıb və 1877-ci ildə yekunlaşıb. Abidənin şimal-qərb fasadında dörd yerdə ərəb dilində kitabələr yerləşdirilib. Kitabələrdə məscidin kimlərin təşəbbüsü ilə inşa olunduğu, tikilmə tarixi, binanı tikən ustanın və məscidin tikilməsi üçün lazım olan torpağı verən şəxsin adı yazılıb.

Məscidin qapısının girişində sol yuxarı küncdə adı yazılmış Qazi Məhəmməd Dəbir XIX əsrdə bu bölgədə yaşayan məşhur din xadimi olub. Digər adı çəkilən şəxs Usta Ömər İlisulu isə öz dövrünün məşhur ustası olub. O, həm də Ulu körpü və digər tarixi abidələrin müəllifidir.

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Balakən Cümə məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb, binasından anbar kimi istifadə olunub. 1947-ci ildə məscid dindarların istifadəsinə verilib. Məsciddə 1955, 1980 və 1996-cı ildə təmir işləri aparılıb.

Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra məscid Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Kitabələri
Məscidin qapısının girişində sağ tərəfindəki çay daşı üzərində süls xətti ilə yazılmış ikinci yazıda deyilir:

Məscidin qapısının girişində sol yuxarı küncdə dördbucaqlı kitabənin üzərində isə bu cümlələr yazılıb:

Çərçivənin kənarlarında isə belə bir qeyd var:

## Memarlığı
Məscidin binası çaylaq daşından minarəsi isə bişmiş kərpicdən tikilib. Tikintidə əhəng və yumurta sarısından istifadə olunub. Məscidin planı daxildən və xaricdən düzbucaqlı olmaqla, sahəsi 1025 kvadratmetrdir. Minarənin hündürlüyü 44 metrdir və məscidin əsas binasından ayrı tikilib. Səkkizgüşəlidir və üzəri nəbati ornamentlərlə işlənib. Yuxarı qalxdıqca minarə daralır. Bu isə onu müxtəlif təbiət qüvvələri qarşısında daha dözümlü edir.

Həyətyanı sahəsi 3000 kv.metr, iç sahəsi isə 40x23 metrdir. Məscidin döşəmədən tavana qədər hündürlüyü 8 metrdir. Giriş qapılarının ön tərəfində altı sütundan və 7 tağdan ibarət eyvan yerləşir. İbadət zalında 12 sütun, 26 tağ və 16 pəncərə var. Sütunlar bişmiş kərpicdəndir. Məscidin üç giriş qapısı vardır. Hər giriş qapısının üstündə kitabələr həkk olunub. Məscidin minbəri taxtadandır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qafqazın ən hündür minarəli məscidi / Baku TV
Odessa Opera və Balet Teatrı

**Odessa Milli Akademik Opera və Balet Teatrı** ()-Odessada ilk teatr; İlk binanın açılışı 1810-cu ildə olmuşdur və 1873-cü ildə yanmışdır. Hal hazırdakı bina 1887-ci ildə memarlar-Felner və Helmer tərəfindən yeni vyana-barokko üslubunda tikilmişdir. İzləyici zalının interyeri keçmiş fransız üslubu -rokoko üslubundadır. Teatr binasının tam bərpası 2007-ci ildə başa çatdırılmışdır. Pyotr Çaykovski, Nikolay Rimski-Korsakov, Sergey Raxmaninov kimi məşhur dirijorlar teatrda dirijorluq etmiş, Fyodor Şalyapin, Salomeya Amvrosievna, Leonid Sabinov və s. onun səhnəsində ifa etmiş, Anna Pavlova, Aysedora Dunkan kimi məşhur rəqqasələr rəqs etmişlər. Aleksandr Puşkin "Yevgeni Onegin" əsərində bu teatrı xatırlayır. "Forbes" jurnalı Şərqi Avropanın ən qeyri-adi yerləri siyahısına Odessa teatrını da daxil edib

## Teatrın tarixi

### İlk teatr

Odessa teatrının tarixi şəhərin əsasının qoyulduğu andan başlayır. Opera və Balet teatrı bir sıra mədəniyyət büəssisələri arasında ən qədimi sayıla bilər. Odessa 1804-cü ildə teatr tikmək hüququna sahib oldu(Rusiya imperiyasında teatr sahəsində 3-cü şəhər olmaqla) və 1809-cu ildə o, artıq tikilmişdir. Bu məşhur layihənin müəllifi Sankt-Peterburq binalarının memarları sırasında olan fransız memarı Tom de Tomon olmuşdur. 1823–24-cü illərdə Aleksandr Puşkin Peterburqa səyahəti zamanı məhz bu teatrı təsvir etmişdir. 1810-cu il, fevralın 10-da təmtəraqlı açılış mərasimi olmuşdur.

Bina, Pale Royal meydanına yaxın olan müasir teatrdan bir qədər yüksək idi və gənc şəhərin abidəsi kimi qəbul edilirdi. Binanın arxitekturası klassik stildə olub tikintisində korinf order və frontondan da istifadə edilmişdir. Teatr 800nəfərlik tamaşaçı tutumuna malikdir. Köhnə italyan teatrlarında 17sırada 3 arakəsmə olurdu və hər arxalarda əlavə 44 stul. Daha 700 tamaşaçı kənardan izləməli olurdu.

Çatışmazlıqları bərpa etmək məqsədi ilə 1820–1822, 1831–1833, 1836, 1857 və 1872 illərdə təmir işləri aparılmışdır. Bu dəyişikliklər nəticəsində, sütunlar boyunca bir daş divar yaradıldı və bu, foyenin məkanını artırmağa imkan verdi. 1872-ci il, dekabrın 31-də son təmir işləri başa çatdı və 1873-cü il yanvarın 2-də teatr tamamilə yandı.

## İstinadlar
Firudin Qurbanov (məşqçi)

**Firudin Qurbanov** (Tam adı: *Firudin Eyyub oğlu Qurbanov*;  24 oktyabr 1946, İrəvan, Ermənistan SSR, SSRİ) — 1990−1992-ci illərdə İsveç yığma komandasının baş məsləhətçisi olmuş, 3 qat SSRİ çempionudur.(1971,1972,1974)

## Həyatı
Firudin Qurbanov 24 oktyabr 1946-cı ildə İrəvan şəhərində anadan olub. Bakı şəhəri Xəzər rayonu 156 nömrəli tam orta məktəbi bitirmiş, 1969–1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının bədən tərbiyəsi müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir. Evlidir, dörd övladı var. 1971-ci ildə SSSR xalqlarının Spartakiyada çempionu, dəfələrlə dünya miqyaslı yarışların qalibi olub. 1990–1992-ci illərdə İsveç yığma komandasının baş məsləhətçisi, Azərbaycanın əməkdar məşqçisi, 3 qat SSRİ çempionu və SSRİ beynəlxalq idman ustasıdır.

2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanda bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafında göstərdiyi xidmətlərinə görə ona "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi" fəxri adı verilmişdi.

## Mükafatları
* Hərbçilərin dünya birinciliyinin gümüş mükafatçısı
* "Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi"

## İstinadlar