Səba Mahmud

**Səba Mahmud**  () — Berkli Kaliforniya Universitetində antropologiya üzrə professor. Berklidə o, həmçinin Yaxın Şərq Araşdırmaları Mərkəzi, Cənubi Asiya Araşdırmaları İnstitutu və Tənqidi Nəzəriyyə Proqramı ilə əlaqəli idi. Onun elmi işi antropologiya və siyasi nəzəriyyədə müzakirələrə səbəb olub, diqqəti Yaxın Şərq və Cənubi Asiyanın müsəlman çoxluqlu cəmiyyətlərinə yönəldilib. Mahmud etika və siyasət, din və dünyəvilik, azadlıq və təslimiyyət, ağıl və təcəssüm arasındakı əlaqənin yenidən nəzərdən keçirilməsinə böyük nəzəri töhfələr vermişdir. Talal Əsədin əsərlərindən təsirlənərək, o, Yaxın Şərqdə gender, dini siyasət, dünyəvilik, müsəlman və qeyri-müsəlman münasibətləri mövzularında əsərlər yazıb.

## Əmək fəaliyyəti
Mahmud 3 fevral 1961-ci ildə, atasının polis olduğu Pakistanın Kvetta şəhərində anadan olmuşdur.1981-ci ildə Vaşinqton Universitetində təhsil almaq üçün Sietle köçmüşdür. O, 1998-ci ildə Stanford Universitetində antropologiya üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. O, həmçinin Siyasi Elm, Memarlıq və Şəhərsalma üzrə magistr dərəcəsi alıb. O, 2003-cü ildə UC Berkeley-də antropologiya professoru Çarlz Hirşkindlə evlənmişdir. 2004-cü ildə Berkliyə qoşulmazdan əvvəl o, Çikaqo Universitetində mühazirə demişdir. Antropologiyanı öyrənməzdən əvvəl Mahmud dörd il memarlıq təhsili alıb və bu müddət ərzində Mərkəzi Amerika və Yaxın Şərqdə ABŞ-ın xarici siyasətinə qarşı hərəkatlarda iştirak etmişdir. Birinci Körfəz Müharibəsindən sonra o, İslam siyasətinə və onun müsəlman cəmiyyətlərində dünyəvi millətçiliyə qarşı gətirdiyi problemə maraq göstərdi və nəticə onu antropologiyaya apardı.

Mahmud çoxsaylı mükafatların və təqaüdlərin, o cümlədən Uppsala Universitetinin fəxri doktoru, Karnegi Korporasiyasının İslam alimi mükafatı, Amerika Öyrənilmiş Cəmiyyətlər Şurasının Frederik Burkhardt təqaüdünün və Henri Lüsun qrantlarının sahibi olmuşdur. Fond, Amerika Öyrənilmiş Cəmiyyətlər Şurası və Harvard Beynəlxalq və Ərazi Araşdırmaları Akademiyası, onun "Təqva Siyasəti: İslam İntibahı və Feminist Mövzu" kitabı 2005-ci ildə Amerika Siyasi Elmlər Assosiasiyasından Viktoriya Şuk Mükafatını aldı və 2005-ci ildə Yaxın Şərq Araşdırmaları Assosiasiyasının Albert Hourani Kitab Mükafatına layiq görüldü. Onun "Dünyəvi Dövrdə Dini Fərq: Azlıq Hesabatı" kitabı Din Antropologiyası Cəmiyyətindən 2016-cı il Klifford Geertz Din Antropologiyası Mükafatını almışdır. Onun əsərləri ərəb, fransız, fars, portuqal, ispan, türk və polyak dillərinə tərcümə edilmişdir.

## İşə ümumi baxış
Mahmudun işi suverenliyin, subyektivliyin və feminist agentliyin fəlsəfi və empirik tədqiqi üçün dərin təsirlər göstərmiş və bir çox alimləri qanuna və müasir dövlətə, xüsusən də dini subyektlərin və qrupların necə idarə olunduğu və müəyyən edildiyi ilə bağlı dominant yanaşmaları yenidən nəzərdən keçirməyə vadar etmişdir. Humanitar və sosial elmlərdə intizam sərhədlərini aşaraq onun işi müasirlikdə din və azadlıq, eləcə də Yaxın Şərqdəki müasir münaqişələrdə müstəmləkəçilik, kapitalizm və dünyəvilik irsinə dair nəzəri və etnoqrafik araşdırmaları formalaşdırmışdır.

### Təqva siyasəti (2005)
"Təqva Siyasəti: İslam İntibahı və Feminist Mövzu" kitabında Səba Mahmud Misirin Qahirə şəhərində İslam siyasi dirçəlişi və islahatının daha böyük Misir hərəkatının bir hissəsi olan qadın dindarlıq hərəkatının etnoqrafiyası haqqındadır. Bu etnoqrafiyaya əsaslanaraq, kitab müasir İslam siyasəti, azadlıq və agentlik haqqında dominant anlayışları məlumatlandıran liberal və dünyəvi epistemologiyaları sorğulayır. Kitabın əsas nəzəri müdaxilələrinə həm İslam ənənəsində, həm də kontinental düşüncədə yer alan Aristotelin etika haqqında mülahizələrinin araşdırılması daxildir; Marsel Mauss, Pierre Bourdieu və Mişel Fukonun işləri də daxil olmaqla mədəni və təcəssüm olunmuş təcrübəyə dair tənqidi cəlbedici antropoloji nəzəriyyə; və agentlik, cins və təcəssüm haqqında feminist nəzəriyyəyə müdaxilə etmək və xüsusən də Judith Butlerin işi vasitəsilə etmişdir. Bu üsullarla Mahmud bir tərəfdən bədən praktikaları və bədən forması, digər tərəfdən etik və siyasi təsəvvürlər arasındakı əlaqəni sorğulayır, eyni zamanda etika və siyasət sahələrinin ehtimal edilən ayrılmasını şübhə altına alır. Təqvanın Siyasəti kitabının ikinci nəşri 2011-ci ildə nəşr olmuşdur. Ön sözdə Mahmud onun qadın dindarlığı hərəkatı ilə əlaqəsini "feminizmin emansipator mandatından imtina" kimi qiymətləndirən kitabın tənqidçilərinə müraciət etmişdir. O, onu tənqid edənlərin "feminist və anti-feminist təcrübə kimi sayılan şeylərə dair mühakimə yürütməkdə maraqlı olmadığım faktına məhəl qoymur. O, qadın hərəkatının mənəvi qiymətləndirilməsi ilə nəticələnən təhlilin onun daha yaxşı başa düşülməsinə səbəb olmadığını müdafiə etmişdir. "Mənim bir alim kimi vəzifəm, — o yazırdı, "sadəcə qınamaq deyil, insanları bu cür hərəkatlarda iştirak etməyə nəyin sövq etdiyini anlamağa çalışmaqdır".

### Dini azadlıq, Azlıqların hüquqları və geosiyasət (2012)
Mahmud "Dini azadlıq, azlıqların hüquqları və geosiyasət" əsərində Yaxın Şərqdə, xüsusən də Osmanlı İmperiyasında inkişafını araşdıraraq dini azadlığın universal bir anlayış kimi mənasına meydan oxuyur. O qeyd edib ki, müxtəlif mədəniyyətlər arasında konsensus əvəzinə geosiyasi gərginlik dini azadlığın gedişatını formalaşdırıb. Bu məqalədə əsas araşdırma mövzusu olan Osmanlı İmperiyası müxtəlif dini mənsubiyyətlərə malik olan əhalisini idarə etmək üçün iyerarxik bir sistem tətbiq edib. Sistem müsəlmanları ən imtiyazlı mövqedə yerləşdirdi və xristianlar və yəhudilər kimi qeyri-müsəlmanlara məhdud muxtariyyət verdi. 1856-cı ildə İmperiya İmperator İslahat Fərmanı ilə vətəndaşlarına din azadlığı vermişdir. Bununla belə, dini azadlığa doğru irəliləyiş əsrlər boyu davam edən rəqabətdən sonra Avropa xristian dövlətləri ilə Osmanlı İmperiyası arasında güc dinamikasının dəyişməsi ilə bağlıdır. Mahmud daha sonra qeyd etdi ki, dini azadlıq sadəcə inklüzivliyi təşviq edən bir fikir deyil, əksinə, regional güclər arasında mübarizə ilə birləşdirilir. O, daha sonra din azadlığının, eləcə də insan hüquqlarının digər formalarının müdafiəsinin geosiyasi üstünlüklər axtarmaqdan təcrid oluna biləcəyini şübhə altına alıb. 

### Dini azadlıq siyasəti (2015)
Elizabeth Hurd, Peter Danchin və Winnifred Sullivan ilə birgə müəllifi olduğu "Dini Azadlığın Siyasəti" Henry Luce Fondu tərəfindən maliyyələşdirilən üç illik layihədən sonra Avropada, ABŞ-də və Orta Şərqdə din azadlığının inkişafını ortaya qoyan layihədən sonra yazılmışdır. İyirmidən çox iştirakçıdan toplanan kitab göstərir ki, dini təqiblər adətən güman ediləndən daha müxtəlif və mürəkkəb fona malikdir. Kitab həmçinin Mahmudun əvvəlki işindən fikir azadlığı olmadan din azadlığının necə inkişaf etdirilməsinin mənfi təsir yarada biləcəyi fikrini daşıyırdı.

## Ölümü
Mahmud 10 mart 2018-ci ildə Kaliforniyanın Berkli şəhərində mədəaltı vəzi xərçəngindən öldü. Kaliforniya Universitetinin Antropologiya departamenti onun adından dedi: Səba Mahmud parlaq alim, əziz həmkar və fədakar müəllim və məzun mentoru idi. Onun davamlı siyasi ehtirasları və şiddətli təhlilləri ilə yanaşı, o, dünyanın gözəlliyinə can atırdı. O, ailəsi və dostları ilə münasibətlərini sevinclə inkişaf etdirirdi. O, tələbələrinə diqqətəlayiq qayğı və intensivliklə, onların ən yaxşı işini tələb edən, dinləyən, kəskin alicənablıqla cavab verən müəllimlik edirdi. Son aylarında o, düşüncə və məhəbbət dəyərlərini təsdiqləyərək, indi həyatı və işi ilə həyatına toxunan hər kəs arasında davam edəcək və çiçəklənəcək canlı bir miras qoyub getdi.

## Biblioqrafiya

### Kitabları
* Təqva Siyasəti: İslam Dirçəlişi və Feminist Mövzu. Princeton: Princeton University Press, 2012 (Birinci nəşr: 2005).
* Tənqid dünyəvidir? Küfr, Yaralanma və Azad Söz. Talal Əsəd, Wendy Brown və Judith Butler ilə. Fordham University Press, 2013. (Birinci nəşr Kaliforniya Universiteti Nəşriyyatı, 2009-cu il).
* Dünyəvi Yaşda Dini Fərq: Azlıqların Hesabatı. Princeton: Princeton University Press, 2015

### Redaktə edilmiş kitablar və jurnallar
* "Mübarizə olunan siyasətlər: Müasirliyin dini disiplinləri və strukturları", Stanford Humanitar İcmalı (Xüsusi buraxılış, Nensi Reynolds ilə) 5:1, 1995.
* "Dini azadlıq və dünyəvi siyasət", The South Atlantic Quarterly (xüsusi buraxılış, Peter Danchin ilə), 113(1), 2014.
* Dini Azadlıq Siyasəti. (Winifred Sullivan, Elizabeth Hurd və Peter Danchin ilə birgə redaktə edilmişdir). Çikaqo: Çikaqo Universiteti Mətbuatı, 2015.

## Həmçinin bax
* Berkli Kaliforniya Universiteti
* Feminizm

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Interview on "Religious Liberty, Minorities and Islam" for Social Science Research Council's "The Immanent Frame" Blog
* Interview on New Books Podcast, Religious Difference in a Secular Age, ''New Books Network''
* Interview in ''Le Monde'' on Saba Mahmood's work on controversy over Muhammed's cartoon
* Interview in ''Mediapart'' on the anniversary of the Charlie Hebdo murders in France
* Interview on CBC radio with Saba Mahmood on "Myth of the Secular"
* Interview: Saba Mahmood, ''The Light in Her Eyes'' (documentary film)