open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qırmızı Onion ştat həbsxanası

**Qırmızı Onion ştat həbsxanası** () — ABŞ-ın Virciniya ştatının Vayz qraflığında yerləşən yüksək təhlükəsizlik tipli həbsxana. Bu həbsxana 1998-ci ildə açılmışdır və əsasən maksimum təhlükəsizlik rejimində məhkumların saxlanıldığı müəssisə kimi fəaliyyət göstərir. Qırmızı Onion əsasən izolyasiya olunmuş kamera rejimi ilə tanınır və burada saxlanılan məhkumların böyük hissəsi günün 23 saatını təkbaşına kamerada keçirir. Bu həbsxana ABŞ cəza sistemi və insan haqları təşkilatları tərəfindən dəfələrlə tənqid edilmişdir.
## Tarixi
Qırmızı Onion ştat həbsxanası 1998-ci ildə Appalaçi bölgəsində, işsizlik səviyyəsi yüksək olan Vise Kountidə tikilmişdir. Həbsxana tikilərkən yerli iqtisadiyyata töhfə vermək və yeni iş yerləri açmaq məqsədi güdülürdü. 

Burda maksimum təhlükəsizlik sistemi var. Həbsxana elektron nəzarət sistemləri, beton divarlar və dəmir qapılarla gücləndirilmişdir. Məhkumların çoxu gün ərzində 23 saat təkadamlıq kamerada qalır, 1 saat isə nəzarət olunan həyətə buraxılır. Uzunmüddətli izolyasiya məqsədli reabilitasiya proqramlarının olmaması səbəbindən məhbusların psixoloji sağlamlığına mənfi təsir edir.
Bura "supermax" tipli həbsxana olduğu üçün burada ən təhlükəli məhkumlar saxlanılır.

Məhbuslar təkadamlıq kamerada saxlanılır və ailələri ilə görüşləri əsasən şüşə arxasından və ya video zəng vasitəsilə baş tutur. 24/7 video nəzarət – Hər bir məhkum kamera ilə izlənilir.
Həbsxananın strukturuna görə məhbuslar arasında ünsiyyət demək olar ki, mümkün deyil. Bəzi məhbuslar bu şəraitin psixoloji işgəncəyə bərabər olduğunu bildirir. İnsan haqları təşkilatları isə həbsxananın izolyasiya rejimini sərt şəkildə tənqid edir.

2011-ci ildə Virciniya Cəza Sistemi bəzi izolyasiya qaydalarını yumşaltmağa və məhkumlara daha çox sosial əlaqə yaratmağa imkan verməyə başladı. 2016-cı ildə "Solitary: Inside Red Onion State Prison" adlı sənədli film yayımlandı və həbsxanada baş verənlər cəmiyyətə daha geniş tanıdıldı.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İda Nilsson

**İda Nilsson** (; ) — İsveçli rəssam, heykəltəraş və atalar sözü toplayıcısı. 
## Həyat və yaradıcılığı
İda Nilsson 1840-cı ildə Lund şəhərində anadan olmuşdur. Onun valideynləri Lund Universitetində zoologiya müəllimi olan Sven Nilsson və onun yoldaşı Elizabet Sesilia Berq idi. İda ailədə altı uşağın ən kiçiyi idi. İda Nilssonun valideynlərinin evindəki uşaqlığını ətraflı təsvir etdiyi nəşr olunmamış əlyazması günümüzə qədər gəlib çatmışdır.

İda  Lundda məktəbdə getmişdir və həmçinin müxtəlif dillər, musiqi və rəsm üzrə fərdi dərslər almışdır. Qadın olduğu üçün universitetə gedə bilməyib, lakin onu cəlb edən incəsənət və arxeologiyanı müstəqil olaraq öyrənib. Atasının sayəsində o, İngiltərə, İrlandiya, Almaniya, Fransa və Danimarka da daxil olmaqla, elmi konfranslarda iştirak etmək, eləcə də muzeyləri və tarixi abidələri ziyarət etmək imkanı əldə etmişdi.

İda və ailəsi Stokholmda yaşayanda yazıçı Fredrika Bremer ilə yaxınlaşır və müntəzəm olaraq onun salonuna baş çəkirdi.  İda Fredrikaya heyran qalırdı və bəlkə də bu səbəbdən onun təsiri altında qalaraq azadlığını və müstəqilliyini qorumaq üçün evlənmədi. Bremer də öz növbəsində İdanın zəkasını və səmimi olmasını yüksək qiymətləndirirdi.

1870-ci illərdə İda Nilsson heykəltəraşlıq sənəti ilə maraqlanmağa və Kopenhagendəki Danimarka Kral Akademiyasında Yens Yerixaudan dərs almağa başladı. Onun əsərləri arasında atasının və rəfiqəsi Anna Yerta-Retsiusun portret büstləri var. İdanın bütün heykəlləri dövrümüzə qədər gəlib çatmayıb, xüsusən də Fredrika Bremerin büstünün olması isə yalnız yazılı qeydlərdən məlumdur.

Əsrin əvvəllərində İda Nilsson Skania əyalətindən xalq atalar sözləri və məsəlləri toplamağa başladı. O, toplanan materialları əlifba sırası ilə düzərək tematik qruplara ayırdı. Bununla bərabər o, atalar sözlərinin dəqiq mənşə yerini də göstərdi. Bu işdə sadə insanlarla yaxın münasibəti ilə elmi metodlarını bir araya gətirdi.

İda Nilsson 1920-ci il 24 dekabr Milad gecəsində vəfat etdi. O, Lunddakı qəbiristanlıqda ailəsinin yanında dəfn edildi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
La Sante həbsxanası

**La Sante həbsxanası** () — Parisin XIV arondisman bələdiyyəsində yerləşən ən məşhur və ən ciddi qorunan həbsxanalarından biri. 1867-ci ildə istifadəyə verilmiş bu həbsxana, Fransa cəza sistemində mühüm rol oynayır və yüksək təhlükəsizlik səviyyəsinə malikdir. La Sante həbsxanası adını yaxınlığında yerləşən "Boulevard de la Santé" küçəsindən almışdır.

## Tarixi
La Sante həbsxanası 1867-ci ildə III Napoleon dövründə Parisdə məhkum sıxlığını azaltmaq məqsədilə tikilmişdir. Əsas məqsəd məhbusları sosial siniflərinə görə ayırmaq idi.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı həbsxana nasist işğalçıları tərəfindən istifadə olunmuş və müqavimət hərəkatının üzvləri burada saxlanılmışdır. 1950–1980-ci illərdə həbsxana Fransa hökumətinin ən təhlükəli məhbusları saxladığı əsas müəssisələrdən biri olmuşdur. 1980-ci illərdən sonra məhkumlar arasında zorakılıq, məişət şəraitinin ağır olması və həbsxanada baş verən intiharlar cəmiyyətin diqqətini cəlb etməyə başlamışdır. 2014–2019-cu illərdə həbsxana modernizasiya və təmir işləri üçün müvəqqəti bağlanmışdır. 2019-cu ildən etibarən yenidən fəaliyyət göstərir.

La Sante həbsxanası 900-dən çox məhkum üçün nəzərdə tutulmuşdur və maksimum təhlükəsizlik səviyyəsinə malikdir.

La Sante həbsxanası tarix boyu bir çox tanınmış məhkumları saxlamışdır.

Tarixində bir çox siyasi və cinayətkar fiqurlar saxlanılmış bu həbsxana 2019-cu ildən etibarən modernizasiya olunaraq daha yaxşı şəraitlə fəaliyyət göstərməyə davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* La Santé — Etablissement pénitentiaire — maison d'arrêt — Ministry of France
Mumbay mərkəzi həbsxanası

**Mumbay mərkəzi həbsxanası** — Mumbayda yerləşən Hindistanın ən qədim və ən böyük həbsxanalardan biri. Həbsxana daha çox Artur Road həbsxanası kimi də tanır.
## Tarixi
Artur Road həbsxanası 1926-cı ildə inşa edilmişdir və o vaxtdan bəri Mumbay şəhərinin əsas həbsxanası kimi fəaliyyət göstərir. Əsasən müvəqqəti saxlanma müəssisəsi kimi nəzərdə tutulsa da, zamanla uzunmüddətli cəzaların çəkildiyi bir həbsxanaya çevrilmişdir. 

Həbsxana təxminən 800 məhkum üçün nəzərdə tutulsa da, hazırda 3000-dən çox məhkum saxlanılır ki, bu da ciddi həddən artıq yüklənməyə səbəb olur. Bu vəziyyət, məhkumların yaşayış şəraiti və həbsxana idarəçiliyi üçün çətinliklər yaradır. Son illərdə həbsxananın təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilmişdir. Məsələn, 2018-ci ildə Hindistan hökuməti yüksək profilli məhkumların, xüsusilə də ekstradisiya edilən şəxslərin saxlanması üçün həbsxananın şəraitini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə "Barrack No 12" adlı xüsusi bir bölməni təkmilləşdirmişdir. Bu addım, beynəlxalq standartlara uyğunluğu təmin etmək və məhkumların hüquqlarını qorumaq məqsədi daşıyırdı.

Həbsxananın əsas problemlərindən biri həddindən artıq yüklənmədir. Bu, məhkumların yaşayış şəraitini pisləşdirir və sağlamlıq problemlərinə səbəb olur. Məsələn, 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası zamanı həbsxanada bir çox məhkum və işçi virusa yoluxmuşdur ki, bu da həbsxana şəraitinin təkmilləşdirilməsinin vacibliyini bir daha göstərmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Belmarş həbsxanası

**Alahəzrət Belmarş həbsxanası** () — Böyük Britaniyanın ən məşhur və yüksək təhlükəsizlik tipli həbsxanalarından biri. Həbsxana Londonun cənub-şərqində yerləşir. Həbsxana 1991-ci ildə açılmış və o vaxtdan bəri ciddi cinayətkarların, terrorçuların və yüksək təhlükə dərəcəsinə malik məhbusların saxlandığı müəssisə kimi tanınmışdır. Belmarş həbsxanası qeyri-rəsmi olaraq "Böyük Britaniyanın Quantanamosu" kimi də ad çıxarıb.

## Tarixi
Alahəzrət Belmarş həbsxanası Böyük Britaniyanın Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən idarə olunan "Category A" (ən yüksək təhlükəsizlik səviyyəli) həbsxanadır. Burada 900-dən çox məhbus saxlanılır və həbsxana xüsusi mühafizə tədbirləri ilə fərqlənir. Həbsxana əvvəllər əsasən ağır cinayətkarların saxlandığı yer kimi istifadə olunsa da, 2001-ci ildən sonra terrorçuluqla əlaqəli məhbusların da buraya göndərilməsi ilə onun nüfuzu daha da artdı.
Həbsxana ciddi rejimə malikdir və burada məhbusların təhlükəsizliyi, eləcə də həbsxanadan qaçış riskini minimuma endirmək üçün qabaqcıl texnologiyalar tətbiq olunur. 

Belmarş həbsxanası bir çox hallarda məhbuslara qarşı sərt münasibət və insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı tənqid olunub. Xüsusilə Culian Assanjın burada saxlanma şəraiti və uzunmüddətli təcrid halları insan haqları təşkilatlarının diqqətini çəkib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ministry of Justice pages on HMP Belmarsh 
* HMP Belmarsh – HM Inspectorate of Prisons Reports
İvaniç-Qrad

**İvaniç-Qrad** () — Xorvatiyanın mərkəzində, Zaqreb qraflığında şəhər. Azərbaycanın Naftalan şəhəri ilə qardaşlaşıb.

## İstinadlar
Rita Drizule

**Rita Drizule** (; ) — sovet və latış folklorşünası.

## Həyatı
Rita Drizule kəndli ailəsində anadan olub. 1946-cı ildə Madona orta məktəbini, 1954-cü ildə isə Latviya Universitetinin tarix və filologiya fakültəsini bitirib. 1954–1992-ci illərdə Latviya Elmlər Akademiyasında işləyib.

2002-ci ildə o, illik Böyük Folklor mükafatına layiq görülüb.

O, Tirzada dəfn olunub.

## Elmi fəaliyyəti
1954-cü ildən Latviya Elmlər Akademiyasında folklorşünas kimi fəaliyyət göstərir. O, illik folklor toplama ekspedisiyalarında iştirak edərək, Latış xalq mahnılarının etikasını, estetikasını və mifologiyasını araşdırıb. Müxtəlif folklor mövzularında məqalələr və araşdırmalar dərc etdirmişdir. O, aşağıdakı xalq mahnıları toplularını tərtib etmişdir:

* 1970 "Dziedot mūžu nodzīvoju";
* 1982 "Kad saulīte rotājas";
* 1994 "Balta gāja sērdienīte";
* 1989 "Liepu laipa".

"Latviešu tautasdziesmas" ("Latış xalq mahnıları") toplusunun (cild 3, 1957) tərtib edilməsində iştirak etmişdir. O, H. Biezaisin "Seno latviešu galvenās dievietes" ("Qədim Latviyaların tanrı əsasları") əsərini alman dilindən tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Teicēja Ieva Strēleviča un folkloras pētniece Rita Drīzule
* https://garamantas.lv/lv/person/871701/Rita-Drizule
Ciudad Barrios həbsxanası

**Ciudad Barrios həbsxanası** () — Salvadorun San-Miqel departamentində yerləşən həbsxana. 
## Tarixi
Ciudad Barrios həbsxanası El-Salvadorun şimalında San Miqel əyalətində yerləşir. 1980-ci illərdəki Vətəndaş müharibəsi zamanı, burada çoxsaylı məhkumlar saxlanmağa başlanmışdır. Həbsxana özəl və rəsmi olmayan cinayət şəbəkələrinin fəaliyyət göstərdiyi yer olaraq daha çox tanınmağa başlamışdır. Burada MS-13 (Mara Salvatrucha) və 18th Street (Barrio 18) As of 2012, the prison housed nearly 2,500 prisoners, despite a capacity of 800. kimi cinayət təşkilatlarının üzvləri saxlanılır. 

Həbsxanadakı şərait çox sıx və qapalıdır. Yemək və sanitariya şəraiti isə çox zaman məhdudlaşır. Sanitariya qeyri-kafi olduğu üçün, bəzi məhkumlar sağlamlıq problemləri ilə qarşılaşırlar. Təhlükəsizlik tədbirlərinə görə, məhkumlar sosial əlaqələr və xarici təmas məhdudlaşdırılır.

2012-ci il etibarilə həbsxanada 800 nəfərlik tutuma baxmayaraq, təxminən 2500 məhbus saxlanılırdı. Məhbus-mühafizəçi nisbəti 50-yə bərabər olduğundan, mühafizəçilər həbsxana üzərində nisbətən az nəzarətə malikdirlər. Ölkədəki ən zorakı həbsxanalardan biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
1920-ci il Quba hadisələri

**1920-ci il Quba hadisələri** — Azərbaycan İnqilab Komitəsi hakimiyyəti dövründə Quba şəhərində dini hisslərin təhqiri ilə bağlı baş vermiş iğtişaşlar.

## Gedişat və reaksiya
1920-ci ilin oktyabrında AK(b)P-nın II qurultayında Nəriman Nərimanov çıxış edərək Şərqdə din məsələsinin son dərəcə həssas olduğunu vurğulamış və bu mövzuda ehtiyatlı davranmağın vacibliyini qeyd etmişdir. Həmin qurultayda Serqo Orconikidze də etiraf edərək bildirmişdir ki, dinlə mübarizədə ciddi səhvlərə yol verilmişdir. O, Qubada baş verən iğtişaşları misal göstərərək qeyd etmişdir ki, qiyamı kasıb təbəqədən olan yerli sakinlər başlamış, səbəb isə bolşevik gənclərinin Qurani-Kərimi təhqir edib yerə ataraq tapdaması olmuşdur. Orconikidzenin sözlərinə görə, Qurani-Kərimin cırılıb atılması “sosial inqilab” sayıla bilməz və bu hərəkət əhalinin ciddi narazılığına səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Gildani həbsxanası

**Gildani həbsxanası** () —  Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərinin şimal-şərqində, Gildani rayonu ərazisində yerləşən həbsxana. Gürcüstanda ən təhlükəli və ciddi təhlükəsizlik tədbirlərinə sahib həbsxanalardan biri olaraq tanınan Gildani, xüsusilə narkotik ticarəti, mütəşəkkil cinayətlər və dövlət əleyhinə fəaliyyətlə bağlı cinayətlərdə ittiham olunan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdur. 

Rəsmi olaraq 8 nömrəli Cəzaçəkmə Müəssisəsi kimi tanınan bu həbsxana 2008-ci ildə inşa edilib. Həbsxana Tbilisi şəhərindən təqribən 10 kilometr uzaqlıqda yerləşir. Bu, Gürcüstanın ən böyük həbsxanasıdır və təxminən dörd min məhbusun yerləşdiyi yerdir. 2012-ci ilin sentyabr ayında bu həbsxanada işgəncə videosunun yayımlanması etirazlara və Gürcüstanın İslah və Hüquqi Yardım naziri Xatuna Kalmakhelidzenin istefasına səbəb oldu.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Qeyri-maliyyə riski

**Qeyri-maliyyə riski** (, NFR) — ənənəvi maliyyə riski idarəçiliyi tərəfindən əhatə olunmayan bütün risk növləri. Bu mənfi tərif əməliyyat riskinin ilkin tərifinə bənzəyir və NFR-in bank və ya korporasiya tərəfindən əməliyyat riski ilə sinonim kimi istifadə olunub-olunmamasından asılıdır. 2019-cu ildən etibarən NFR termini risklərin idarə olunması sahəsində geniş yayılmışdır.

## Nümunələr
Qeyri-maliyyə risklərinə aşağıdakılar daxildir:

* *[[Əməliyyat riski]] (Op risk)* — əgər əməliyyat risk NFR-in bir hissəsi kimi qəbul edilirsə, bu risk ssenari modelləri ilə ölçülə bilən riskləri əhatə edir. Məsələn, pandemiyalar, daşqınlar və digər hava hadisələri.
* *Davranış riski (conduct risk)* —  əməkdaşların davranışları nəticəsində təşkilata maliyyə itkisi dəyməsi.
* *[[Kiber risk]]* və İT riski — kibertəhlükəsizlik pozuntuları nəticəsində yaranan mümkün itkilər.
* *Uyğunluq riskləri (compliance risks)* — təşkilatın özünün müəyyən etdiyi daxili qaydalara və ya tənzimləyici uyğunluq tələblərinə əməl edilməməsi ilə bağlı risklər.
* *[[Hüquqi risk|Tənzimləyici risk]]* — qanunvericilik və tənzimləmələrdə baş verən dəyişikliklərdən irəli gələn itkilər.
* *[[Reputasiya riski]]* — təşkilatın reputasiyasının zədələnməsi nəticəsində yarana bilən potensial maliyyə və ya qeyri-maddi itkilər.

Bu risk növləri bir-biri ilə sıx əlaqəlidir. Məsələn, məlumat sızıntısı (kiber risk hadisəsi) baş verdikdə şirkətin reputasiyası da zərər görə bilər.

## İstinadlar
Nyu Meksiko həbsxanası

**Nyu Meksiko həbsxanası** () — Nyu-Meksiko ştatında yerləşən ən təhlükəsiz həbsxanalardan biri. Bu müəssisə tarixində baş vermiş faciəvi hadisələrlə, xüsusilə 1980-ci ildəki qanlı üsyanla yadda qalmışdır.
## Tarixi
Nyu Meksiko həbsxanası 1885-ci ildə Nyu-Meksiko ştatı ərazisində ilk həbsxana kimi qurulmuşdur. Müəssisə müxtəlif dövrlərdə genişləndirilmiş və modernləşdirilmişdir. XX əsrin ortalarında həbsxana məhkum sıxlığı və qeyri-insani şəraitə görə tənqid olunurdu.

Həbsxana sistemi 1950-1960-cı illərdə islahatlara məruz qalsa da, vəziyyət hələ də arzuolunan deyildi. Məhkumların pis şəraitdə saxlanılması, işgəncələr və korrupsiya ciddi problemlər yaradırdı.

Nyu Meksiko həbsxanası ən çox 2 fevral 1980-ci ildə baş vermiş həbsxana qiyamı ilə tanınır. Bu, ABŞ tarixində ən qəddar və qanlı həbsxana üsyanlarından biri hesab olunur. Üsyan zamanı məhkumlar həbsxananın nəzarətini 36 saat ərzində ələ keçirdilər. Təxminən 33 məhkum öldürüldü, onlarla insan ağır yaralandı. Hadisə zamanı işgəncələr və dəhşətli zorakılıq halları qeydə alındı. Həbsxana demək olar ki, tamamilə dağıdıldı və yanğından zərər çəkdi. Bu üsyandan sonra həbsxana sistemində bir sıra dəyişikliklər edildi. Nyu-Meksiko ştatı həbsxana şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün islahatlara başladı və yeni təhlükəsizlik tədbirləri tətbiq olundu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Penitentiary of New Mexico  - :en:New Mexico Corrections Department
Banqkvanq həbsxanası

**Banqkvanq həbsxanası** — Tailandın paytaxtı Banqkok şəhəri yaxınlığında yerləşən həbsxana. Bu həbsxana daha çox "Taylandın Alkatrazı" olaraq da tanınır və yüksək təhlükəsizlikli həbsxana olmaqla yanaşı, həm də sərt cəza rejimi ilə məşhurdur. 
## Tarixi
Banqkvanq həbsxanası Banqkok şəhərinin şimalında, Nonthaburi bölgəsində yerləşir. Bu həbsxana 1930-cu illərdə inşa edilməyə başlanmış və çoxsaylı təkmilləşdirmələrlə bu günə qədər fəaliyyət göstərir. Banqkvanq həbsxanası maksimum təhlükəsizlikli həbsxana olaraq çox sayda sərt təhlükəsizlik tədbirinə malikdir. Məhkumlar burada çox sərt rejimlə qarşılaşır və onlara yalnız müəyyən məhdudiyyətlər çərçivəsində hərəkət etməyə icazə verilir.

Banqkvanq həbsxanasının tarixi 1902-ci ildə, Tayland kralı V Rama uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilmiş məhbuslar üçün həbsxana tikintisi üçün xüsusi olaraq 8 akr torpaq sahəsi ayrılması əmri ilə başladı. Həbsxananın tikintisi daha sonra, növbəti kral VI Ramanın hakimiyyəti dövründə başladı və 1931-ci ildə başa çatdı.

Həbsxana əvvəlcə 3000-4000 məhbus üçün nəzərdə tutulmuşdu. Lakin hazırda 8000-dən çox məhbus saxlanılır.

Bütün həbsxana kompleksi tikanlı məftillərlə örtülmüş altı metr hündürlüyündə divarlarla 13 hissəyə bölünür. Həbsxananın xarici divarları da altı metr hündürlükdədir, yeraltından bir metr uzanır və yüksək gərginlikli məftillərlə təchiz olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Short description at the Department of Corrections, Thailand (Archive)
*Bangkwang.net, information about visiting Bangkwang prison 
*Checking Into The Bangkok Hilton: article in The Observer on visiting foreign prisoners
*The Real Bangkok Hilton (BBC)
Florens həbsxanası

**ADX Florens həbsxanası** və yaxud **ADX Florens xüsusi təhlükəsizlik rejimli həbsxanası** () — Kolorado ştatının Florens şəhərində yerləşən həbsxana. O, Amerika Birləşmiş Ştatlarının ən təhlükəli həbsxanası olaraq tanınır. Bu həbsxana ən təhlükəli məhkumların saxlanıldığı maksimum təhlükəsiz rejimli həbsxanadır və həm də "The Alcatraz of the Rockies" (Rocki Dağlarında Alkatraz) kimi də tanınır.
 
## Tarixi
Florens həbsxanası 1994-cü ildə fəaliyyətə başlamışdır. Bu həbsxana ABŞ hökumətinin təhlükəli məhkumları cəmiyyətdən tamamilə təcrid etməsi məqsədilə tikilmişdir. Florens şəhəri Kolorado ştatının cənubunda yerləşir və həbsxana, təhlükəsizliyini təmin etmək üçün təcrid olunmuş bir ərazidə inşa edilib. Həbsxana ABŞ-ın hüquq-mühafizə orqanlarının sərt təhlükəsizlik tələblərini qarşılayacaq şəkildə dizayn edilmişdir.

Həbsxanada kamera mebellərinin əksəriyyəti, o cümlədən masa, stul və çarpayı tamamilə tökmə betondan hazırlanıb. Hər kamerada tıxandıqda söndürülən tualet, (daşqınların qarşısını almaq üçün) taymeri olan duş və potensial təhlükə hesab edilən kransız ayaqyolu var. Otaqlar həmçinin divara bərkidilmiş cilalanmış polad güzgü, elektrik işıqlandırması, əyləncə, təhsil və dini proqramları göstərən radio və televizorla təchiz olunub. 10 x 120 sm ölçülü pəncərələr məhbusların həbsxana kompleksindəki yerlərini müəyyən etmələrinin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulub. Onlar yalnız səmanı və yuxarıdakı damı görürlər ki, bu da qaçışı daha da çətinləşdirir. Xarici dünya ilə telekommunikasiya qadağandır. Yemək mühafizəçilər tərəfindən əl ilə çatdırılır.

Həbsxanada çoxsaylı hərəkət sensorları və kameralar, idarə olunan açılışları olan 1400 polad qapı və 3,7 metr hündürlüyündə Bruno spiral hasarı var. Məftil və həbsxana divarları arasındakı boşluq lazer şüaları və təzyiq sensorları ilə izlənilir və itlər tərəfindən qorunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official website of Federal Bureau of Prisons and its section on ADX Florence. Information on visiting is on the linked PDF 
* "Supermax: A Clean Version of Hell". CBS News. October 14, 2007. Updated on June 19, 2009.
Butırka həbsxanası

**Butırka həbsxanası** () — Moskva yerləşən məhkəməyəqədərki müvəqqəti saxlanma təcridxanası. O, Rusiya paytaxtının ən böyük həbsxanası və Rusiyanın ən qədim və məşhur həbsxanalarından biridir. Mərkəzi İnzibati Dairənin Tverskoy rayonunda, Novoslobodskaya küçəsi 45 ünvanında, Butırskaya Zastavasının yaxınlığında yerləşir və müəssisə adını da oradan götürüb.

Həbsxana binası dövlət tərəfindən qorunan tarixi və memarlıq abidəsi kimi siyahıya alınıb.

## Tarixi
Butırka həbsxanası 1775-ci ildə inşa edilməyə başlanmış və 1910-cu ildə tam olaraq istifadəyə verilmişdir. Həbsxana Moskvanın mərkəzindən yaxın bir ərazidə yerləşir və bu, onun həm mühafizə etmək, həm də cəmiyyətlə əlaqədə qalmasını təmin etmək baxımından strateji əhəmiyyətini artırır. Butırka ilk vaxtlar əsasən kiçik cinayətlərlə əlaqəli şəxslərin saxlanması üçün tikilsə də, zamanla daha təhlükəli və siyasi məhbusların saxlanması üçün istifadə edilən bir yerə çevrilmişdir.

Hazırda həbsxana Moskvanın ən böyük istintaq təcridxanası kimi xidmət edir. Təxminən 20 üçmərtəbəli binadan ibarət kompleksdir. 1980-ci illərdə çoxmərtəbəli yaşayış binası da həbsxana sahəsinə çevrilmişdir. Həbsxanada 434 kamera var, onlardan 101-i təxminən 6 x 12 metr ölçülü yataqxana kameralarıdır. Divarlardakı palto qarmaqları göstərir ki, bu kameralar əvvəlcə 20-25 məhbusun yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Digər 301 kamera daha kiçikdir, hər biri əvvəlcə dörd məhbusdan çox olmamaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Otuz iki cəza kamerası intizam cəzası üçün nəzərdə tutulub.

Ümumilikdə, Butırka Həbsxanası 3500-dən çox olmayan məhbusun yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulub. Hazırda 2700-dən az məhbus saxlayır. Yenidənqurma işlərindən əvvəl 75 kvadratmetr sahəsi olan böyük kameralarda 3-4 növbədə yatmış 60 nəfərə qədər insan yerləşə bilərdi (1996-cı ildə belə kameralarda 120-dən çox məhbus var idi).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Официальный сайт Следственного изолятора №&nbsp;2 УФСИН «Бутырская тюрьма»
* Бутырская пересыльная тюрьма
* Описание тюрьмы
* Побеги из Бутырской тюрьмы
* Е.Заподинская. Бутырская кунсткамера
* Футажи, видео кадры из бутырской тюрьмы
* Побег из «Бутырской тюрьмы»
* 
* 
* Москва. Топография террора. История Бутырской тюрьмы в советские годы.
* История тюрьмы
* История тюрьмы
* История и фотография тюрьмы
* Новомученики&nbsp;— узники Бутырской тюрьмы
* История Покровского храма и Бутырской тюрьмы
* Тюремное служение в Бутырском изоляторе
Takna

**Takna** () — Peruda yerləşən şəhər. Şəhər Takna vilayətinin paytaxtıdır. Perunun cənubunda, Çili sərhədinə yaxın bir ərazidə yerləşir. 
## Tarixi
Şəhər And dağlarının qərb yamaclarında yerləşir və ətəklərində düzənliklərdən ibarət bir əraziyə sahibdir. Takna şəhəri quraqlıq iqlimə malikdir. Şəhərdə isti və quru hava şəraiti hökm sürür. Yayda temperatur yüksək olsa da, gecələri sərinləşir. Qışda isə temperatur mülayim olur.

Takna şəhərinin əhalisi təxminən 300.000 nəfər civarındadır. Şəhərdə müxtəlif etnik qruplar yaşamaqdadır, ən çox Peru və Çili əsilli insanlardan ibarət olan bir cəmiyyət formalaşmışdır.

Şəhər XIX əsrdə Peru ilə Çili arasındakı müharibələrdə mühüm rol oynamışdır. 1883-cü ildə Takna müvəqqəti olaraq Çilinin ərazisinə daxil olmuş, lakin 1929-cu ildə geri qaytarılmışdır. Bu hadisələr Takna şəhərinin tarixində mühüm bir yer tutur.

Şəhər müxtəlif festivallara və ənənələrə sahibdir. Taknada tarixi abidələr, muzeylər və gözəl parklar da mövcuddur. Şəhərdəki "Takna kafedralı" və "Böyük Plaza" turistlər tərəfindən maraqla ziyarət edilir. Takna Kafedralının tarixi XIX əsrin əvvəllərinə qədər gedib çıxır. Kafedralın əsası 1850-ci illərdə qoyulmuşdur. 1868-ci ildə Taknada baş verən böyük zəlzələdən sonra kafedral ciddi ziyan görmüş, ancaq daha sonra bərpa edilmişdir. 

## Qalereya

File:Tacna Plaza de Armas.jpg|
File:Tacna plaza de armas.jpg|
File:Mercadoviejo.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Oygen Erlix

**Oygen Erlix** (; ) — Avstriyalı hüquqşünas və hüquq sosioloqu. O, müasir hüquq sosiologiyası sahəsinin əsas qurucularından biri kimi qəbul edilir.

## Həyatı

Erlix, o dövrdə Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir əyaləti olan Bukovina Hersoqluğunda, Çernovtsıda anadan olub. Erlix hüquq təhsilini Lembergdə, daha sonra Vyanada alıb, orada vəkil kimi dərs deyib və sonra İmperiyanın şərq kənarında German mədəniyyətinin qalası olan Çernovtsıya qayıtdıqdan sonra oradakı universitetdə dərs deyib.

Erlix müəllimlik karyerasının qalan hissəsini orada keçirib və 1906-1907-ci illərdə Universitetin rektoru olub. Birinci Dünya müharibəsinin qarışıqlığı zamanı Çernovtsı bir neçə dəfə rus qoşunları tərəfindən işğal edildikdən sonra İsveçrəyə köçüb. Avstriya-Macarıstan İmperiyasının dağılmasından və Bukovina imperiyasının Rumıniyaya verilməsindən sonra Erlix Çernovtsı şəhərinə qayıtmağı planlaşdırdı və orada rumın dilində dərs deməli idi, lakin 1922-ci ildə Avstriyanın Vyana şəhərində diabetdən vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
III Qordian

**III Qordian** (; ) — Roma imperatoru. O və ondan əvvəlki Qordianların dövrü "Üçüncü əsr böhranı"nın izlərini daşısa da, əslində I Maksiminin anormal hakimiyyətindən sonra Sever sülaləsinin idarəçiliyinə qayıdış kimi qiymətləndirilir.

## Bioqrafiyası
238-ci ildə birgə imperatorlar I Qordian ilə II Qordian öldükdən sonra Roma taxtına iki qoca senator birgə yiyələndilər. Bunlar Balbin ilə Pupien idi. Lakin romalılar və pretorianlar onlara etimad etmir, 13 yaşlı Qordianın (I Qordianın qız nəvəsi, II Qordianın qardaşı oğlu) sezar və taxtın varisi elan edilməsini tələb edirdilər. 

I Maksimin öz ordusu tərəfindən qətlə yetirilməsindən sonra qiyam qaldıran pretorianlar Balbin ilə Pupieni qətlə yetirərək 238-ci ilin may ayında gənc Qordianı imperator elan etdilər.

III Qordian gənc olduğundan idarəçiliyi əvvəl anası, sonra isə qaynatası, pretorian prefekti olan Timesifey həyata keçirdi. 242-ci ildə III Qordian Timesifeylə birlikdə Sasanilərə qarşı hərbi yürüşə çıxdı. Bir sıra uğurlardan sonra Timesifey 243-cü ildə xəstəlikdən öldü. Onun yerinə Ərəb Filip gətirildi. 244-cü ilin yazında III Qordian qiyam qaldırmış legionerlər tərəfindən öldürüldü (və ya döyüşdə aldığı yaralardan öldü). Qalıqları Romaya aparıldı və o, Senat tərəfindən tanrı elan edildi. Onun yerinə isə Ərəb Filip keçdi. 

## İstinadlar
Şmuel Eyzenştadt

**Şmuel Noy Eyzenştadt** (‎; ; ) — İsrail sosioloqu və yazıçısı. 1959-cu ildə Qüds Yəhudi Universitetinin sosiologiya kafedrasında müəllim vəzifəsinə təyin edildi.

1990-cı ildən 2010-cu ilin sentyabrında vəfat edənə qədər fəxri professor idi. Çikaqo Universitetində, Harvard Universitetində, Sürix Universitetində, Vyana Universitetində, Bern Universitetində, Stenford və Heydelberq Universitetində saysız-hesabsız qonaq professor vəzifələrində çalışmışdır. Eyzenştadt Balzan Mükafatı və Maks-Plank Tədqiqat Mükafatı da daxil olmaqla bir sıra mükafatlar almışdır. O, həmçinin 2006-cı ildə Holberq Beynəlxalq Xatirə Mükafatının qalibi olmuşdur. O, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyası və "Sosial Təkamül və Tarix" jurnalının Məsləhətçi Redaktorlar Şurası da daxil olmaqla bir çox akademiyanın üzvü idi. Onun qızı İrit Meir İsrail jest dili üzrə tanınmış bir alim idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Moris Düverje

**Moris Düverje** (/ˈduːvərʒeɪ/ DOO-vər-zhay;  [mɔʁis dyvɛʁʒe]; ) — Şaranta əyalətinin Anqulem şəhərində anadan olmuş fransız hüquqşünası, sosioloqu, politoloqu və siyasətçisi idi. Bordo Universitetində hüquqşünas kimi karyerasına başlayan Duverger getdikcə daha çox siyasi elmlərlə məşğul olmağa başladı və 1948-ci ildə Fransanın Bordo şəhərində ilk siyasi elm fakültələrindən birini qurdu. Sorbonnanın fəxri professoru və FNSP üzvü olan Düverje, İtaliyanın "Corriere della Sera" və "la Repubblica", İspaniyanın "El País" və xüsusilə Fransanın "Le Monde" kimi beynəlxalq qəzetlərində bir çox kitab və məqalə dərc etdirdi.

Düverje, fəlsəfi mühakimədən daha çox empirik tədqiqat metodlarına üstünlük verərək, müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən siyasi sistemlərin və institutların təkamülünü araşdırdı. O, Düverje qanunu kimi tanınan bir nəzəriyyə irəli sürdü və bu nəzəriyyə seçki sistemi ilə ikipartiyalı sistemin formalaşması arasında əlaqəni müəyyən etdi. Fransanın siyasi sistemini təhlil edərkən o, yarı-prezidentlik sistemi terminini irəli sürdü.

Qəti kommunist və Sovet İttifaqının pərəstişkarı olan Düverje, Sovet lideri Nikita Xruşşovun 1956-cı ilin fevral ayında Stalinin özündən əvvəlki tiranların əksəriyyətindən nə yaxşı, nə də pis olduğunu yazdı və əlavə etdi ki, Rusiya Kommunist Partiyası hüceyrələri daim cavanlaşan canlı bir orqanizmdir və təmizləmə qorxusu yaraqlıları daim həyəcanlandıraraq onların qeyrətini daim canlandırırdı. 1989-cu ildən 1994-cü ilə qədər Avropa Parlamentində İtaliya Kommunist Partiyasının, daha sonra Solların Demokrat Partiyasının üzvü idi. 1981-ci ildə Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının üzvü seçildi. O, 16 dekabr 2014-cü ildə 97 yaşında vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Classification of political parties (*in Spanish*)
* Short biography  (*in French*)
Aydın Hüseynov (bankir)

**Aydın Hüseynov** () — İqtisadçı, riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, "Rabitəbank" ASC-nin İdarə Heyətinin sədridir.

## Həyatı
Aydın Hüseynov 21 may 1979-cu ildə Ağsu rayonunda anadan olmuşdur. Orta təhsilini Bakı şəhərində yerləşən Fizika, Riyaziyyat və İnformatika Təmayüllü Respublika liseyində tamamlamışdır.

1996–2000-ci illərdə Türkiyə Cümhuriyyətinin Egey Universitetində Tətbiqi Riyaziyyat ixtisası üzrə bakalavr, 2000–2002-ci illərdə Ankara Universitetində magistr, 2002–2005-ci illərdə isə həmin universitetdə doktorantura təhsilini başa vurmuşdur. Riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. Bu dərəcə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən nostrifikasiya olunmuşdur.

## Fəaliyyəti

### Peşə fəaliyyəti
2007–2008-ci illərdə Yapı Kredi Bank-da Kreditlərin Təhlili Departamentində mütəxəssis, 2008–2009-cu illərdə Fondların İdarə Edilməsi Departamentində mütəxəssis kimi çalışmış, həmçinin Yapı Kredi İnvest-də broker və diler kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2009–2012-ci illərdə TuranBank-da Birja əməliyyatları şöbəsinin müdiri, 2012–2014-cü illərdə Risklərin İdarə Edilməsi Departamentinin direktoru olmuşdur. 2014–2017-ci illərdə Rabitəbank ASC-də İdarə Heyəti sədrinin müavini (risklərin idarə edilməsi və satışın idarə olunması sahələri üzrə) vəzifəsində çalışmışdır. 2017–2019-cu illərdə AFB Bank-da müxtəlif sahələr üzrə (maliyyə, xəzinədarlıq, əməliyyat, insan resursları, risklərin idarə olunması, daxili nəzarət, kredit, anderraytinq, satış və marketinq) İdarə Heyəti sədrinin birinci müavini və İdarə Heyəti sədrinin vəzifəsini icra edən şəxs kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2020-ci ilin iyul–oktyabr aylarında "Azərsun Holdinq"də Müşahidə Şurası sədrinin bank və sığorta məsələləri üzrə müşaviri olmuş, eyni zamanda Azərbaycan Sənaye Bankı Müşahidə Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2019-cu ildən etibarən Azərbaycan-dakı Amerika Ticarət Palatasının (AmCham) Bank, Maliyyə və Sığorta komitəsinin üzvüdür. 2018–2020-ci illərdə Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının Xəzinədarlıq və Fondların İdarə Olunması üzrə Ekspert Qrupunun sədri olmuşdur.

### Elmi fəaliyyəti
2012-ci ildə AAK tərəfindən dosent elmi adı verilmişdir. 2014–2019-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Riyazi İqtisadiyyat kafedrasında elmlər doktoru proqramı üzrə təhsil almışdır.

Xarici və yerli elmi jurnallarda 19 elmi məqalənin müəllifidir.

Frankfurt School of Finance & Management və Institut de Formation Bancaire Luxembourg təhsil proqramlarında iştirak etmiş, kiçik və orta müəssisələrin maliyyələşməsi, kapital bazarları və maliyyə alətləri üzrə beynəlxalq sertifikasiyalar əldə etmişdir.
**Müəllifi olduğu kitab:**
* *"Maliyyə iqtisadiyyatı: bankçılıq, sığorta, kapital bazarı və birja"* — kitabında beynəlxalq standartlara uyğun müasir və rəqabətə dözümlü Azərbaycan maliyyə industriyasının müasir vəziyyəti və perspektivləri haqqında elmi cəhətdən əsaslandırılmış məlumatlar yer alır..

## Həmçinin bax
* Rabitəbank
* Azərsun Holdinq
* TuranBank
* Yapı Kredi Bank

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dr. Aydın Hüseynov
Araz Əhmədov

**Araz Süleyman oğlu Əhmədov** () — Azərbaycan dövlət xadimi, təhlükəsizlik xidməti general-mayoru. 25 iyul 2022-ci ildən etibarən Masallı rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısıdır.

## Həyatı
Araz Əhmədov 1963-cü ildə Ordubad rayonunun Biləv kəndində anadan olmuşdur. Altı bacı və dörd qardaşlı ailədə böyümüşdür.  Sonradan Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu bitirmişdir.

Ailəlidir, 1 oğlu və 3 qızı var.

## Hərbi fəaliyyəti
Araz Əhmədov Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı olmuş, Qubadlının azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak etmişdir.

1991-ci ildən etibarən Azərbaycanın təhlükəsizlik orqanlarında çalışmış, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti İdarəsinin rəisi olmuşdur.

2019-cu ildə ona general-mayor ali hərbi rütbəsi verilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Masallı rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi səhifəsi
* Yeniavaz.com — Dosye
Balbin

**Balbin** (; ) — Roma imperatoru. Onun imperatorluğunun müddəti 3 aydır.

## Bioqrafiyası
I Qordian və II Qordian öldükdən sonra o və Pupien Senat tərəfindən 238-ci ildə imperator elan edildilər. O və Pupienin təcrübəli senator idilər. Konsulluq modelinə görə onlar bərabər səlahiyyətə malik idilər və onların ikisi də *pontifeks maksimus* idi. Buna görə Balbinə mülki idarəçilik, Pulpienə isə hərbi idarəçilik həvalə olundu. Lakin onların hakimiyyətləri uzun çəkmədi: Senatın qərarından narazı olan pretorianlar qiyam qaldıraraq Balbin və Pulpieni qətlə yetirdilər. Onların yerinə III Qordianı imperator edlan etdilər.

## İstinadlar
Pupien

**Pupien** (; ) — Roma imperatoru.

## Bioqrafiyası
164-cü ildə anadan olub. 74 yaşı olanda Senat tərəfindən Balbinlə birgə imperator elan edilib. Hərbçi olduğundan ona hərbi səlahiyyətlər verilərək I Maksiminin üzərinə göndərilib. Yolda I Maksiminin öz ordusu tərəfindən qətlə yetirildiyi xəbərini alan Pupien zəfərlə Romaya qayıtdı. Senatın imperator seçməsindən narazı olan pretorianlar xalqın Kapitol oyunlarda olmasından istifadə edərək saraya hücum etdilər. Sarayda Pupien və Balbini ələ keçirən pretorianlar imperatorları küçələrdə sürüyərək qətlə yetirdilər. Onların yerinə III Qordian imperator elan edildi.

## İstinadlar
I Qordian

**I Qordian** (; ) — Roma imperatoru. Onun imperatorluq müddəti cəmi 3 həftədir.

## Bioqrafiyası
O, 158-ci (və ya 159) ildə anadan olub. O, imperatorluqdan əvvəl Afrika Prokonsulluğu qubernatoru vəzifəsini yerinə yetirirdi.

238-ci ildə I Maksiminə qarşı üsyan baş verdi. Bu zaman yerli aristokratlar onu imperator elan etdilər. Roma Senatı da onu dəstəklədi və imperator kimi tanıdı.

Oğlu II Qordian da onunla paralel olaraq imperator elan edildi. Lakin onların hakimiyyəti qısa müddətli olur. II Qordianın qardaşı (şərti "Numidiya qubernatoru" Kapellian) tərəfindən öldürülməsi xəbərini alan I Qordian özünü asaraq öldürdü.

## İstinadlar
II Qordian

**II Qordian** (; ) — Roma imperatoru. O, 238-ci ilin mart-aprel aylarında üç həftə ərzində atası I Qordianla birgə Roma imperatoru olmuşdur. O, Numidiyanın valisi Kapelliana qarşı döyüşdə öldürülmüşdür.

## İstinadlar
Via con me

**"Via con me"** () — italyan bəstəkar və müğənni Paolo Conte tərəfindən 1981-ci ildə bəstələnmiş və ifa edilmiş mahnıdır. Mahnı ""Via con me (It's wonderful)"" adı ilə də tanınır.

## Ümumi məlumat
Mahnı Paolo Contenin ən məşhur və simvolik əsərlərindən biri hesab olunur.

Mahnının daxil olduğu *Paris milonga* albomu yayımlandığı dövrdə yüksək satış göstəricisi əldə etməsə də, sonradan mahnının populyarlığı sayəsində uzunmüddətli satışa çevrilmişdir.

Mətn Paolo Contenin əsas yaradıcılıq mövzularını ehtiva edir — kiçik şəhər həyatı, ekzistensializm və naməluma doğru qaçmaq arzusu.

Mahnı bir çox sənətçilər tərəfindən kover edilmişdir, o cümlədən Neri per Caso və Roberto Beninyi. Beninyi öz versiyasını *Tu mi turbi* filmində səsləndirmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tommi Duqlas

**Tomas Klement (Tommi) Duqlas** (; ) — Şotlandiya əsilli Kanadalı siyasətçi, 1944-cü ildən 1961-ci ilə qədər Saskaçevanın yeddinci baş naziri və 1961-ci ildən 1971-ci ilə qədər Yeni Demokrat Partiyasının lideri vəzifələrində çalışmışdır. Baptist keşişi olan o, 1935-ci ildə Kooperativ Birlik Federasiyasının (KBF) üzvü olaraq Kanada İcmalar Palatasına seçilmişdir. O, federal siyasətdən ayrılaraq Saskaçevan Kooperativ Birlik Federasiyasının lideri və daha sonra Saskaçevanın yeddinci baş naziri olmuşdur. Onun hökuməti qitənin ilk tək ödənişli, universal səhiyyə proqramını təqdim etmişdir.

Saskaçevanın universal səhiyyə proqramını qurduqdan sonra Duqlas istefa verdi və milli KBF-nin varisi olan yeni yaradılmış federal Yeni Demokrat Partiyasına (NDP) rəhbərlik etmək üçün namizədliyini irəli sürdü. O, 1961-ci ildə partiyanın ilk federal lideri seçildi. Duqlas heç vaxt partiyanı hökumətə aparmasa da, vəzifəsinin böyük bir hissəsində partiya İcmalar Palatasında güc balansını saxladı. O, 1970-ci il Oktyabr Böhranı zamanı Müharibə Tədbirləri Qanununun tətbiqinə qarşı əsas müxalifətçi kimi qeyd olunurdu. Növbəti il liderlikdən istefa verdi, lakin 1979-cu ilə qədər Parlament üzvü olaraq qaldı.

Duqlas bir çox fəxri dərəcələrə layiq görüldü və 1971-ci ildə onun və siyasi müəllimi M.J. Koldvellin şərəfinə bir fond adlandırıldı. 1981-ci ildə o, "Kanada" ordeninə investisiya qoyuldu və ölümündən iki il əvvəl, 1984-cü ildə Kanadanın gizli şurasının üzvü oldu. 2004-cü ildə CBC Televiziya proqramı, Kanada miqyasında, izləyicilər tərəfindən dəstəklənən bir sorğuya əsasən, Tommi Duqlası "Ən Böyük Kanadalı" adlandırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Tommy Douglas and his Government 1944–1960
*Biography of Thomas Clement Douglas 
*CBC Digital Archives – Tommy Douglas and the NDP
*Encyclopedia of Saskatchewan 
*Douglas Provincial Park
Rejis Debre

**Jül Rejis Debre** ( [ʒyl ʁeʒis dəbʁɛ]; ) — fransız filosofu, jurnalisti, keçmiş dövlət məmuru və akademikdir. O, insan cəmiyyətində mədəni mənanın uzunmüddətli ötürülməsinin tənqidi nəzəriyyəsi olan mediologiya nəzəriyyəsi, 1967-ci ildə Boliviyada marksist inqilabçı Çe Qevara ilə əlaqəsi və 1970-ci illərin əvvəllərində Çilidə Salvador Alyendenin prezidentliyini irəli sürməsi ilə tanınır. O, 1973-cü ildə Fransaya qayıtmış və daha sonra Fransa hökumətində müxtəlif rəsmi vəzifələr tutmuşdur.

## Həyatı

### 1960-1973
Parisdə anadan olan Rejis Debre, Lui Altüsser tərəfindən dərs dediyi Paris Ali Normal Məktəbində təhsil almışdır. O, 1960-cı ildə Jan Rouş və Edqar Morinin "Chronique d'un été" adlı əsl kino filmində özü kimi çıxış etdi. 1965-ci ildə "fəlsəfə aqreqi" oldu.

1960-cı illərin sonlarında Kubadakı Havana Universitetində fəlsəfə professoru idi və Boliviyada Çe Gevaranın köməkçisi oldu. O, Latın Amerikasındakı döyüşkən sosialist hərəkatlar arasında hökm sürən taktiki və strateji doktrinaları təhlil edən və Gevaranın bu mövzu ilə bağlı öz təlimatını tamamlayan partizan müharibəsi üçün bir bələdçi rolunu oynayan "İnqilabda İnqilab?" kitabını yazdı. Kitab 1967-ci ildə Kubada Casa de las Americas tərəfindən "Cuadernos" kolleksiyasında, Parisdə Maspero tərəfindən, Nyu-Yorkda (Monthly Review Press and Grove Press), Montevideoda (Sandino), Milanda (Feltrinelli) və Münhendə (Trikont) nəşr olundu.

Qevara 1967-ci ilin oktyabrında Boliviyada tutuldu; 20 aprel 1967-ci ildə Debre Boliviyanın Muyupampası adlı kiçik şəhərində həbs olunmuşdu. Qevaranın partizan qrupunun üzvü olmaqda ittiham olunan Debray 17 noyabrda 30 il həbs cəzasına məhkum edildi. Jan Pol Sartr, Andre Malro, General Şarl de Qoll və Papa VI Pavelin müraciətlərini də əhatə edən azadlığı üçün beynəlxalq kampaniyadan sonra 1970-ci ildə azadlığa buraxıldı. O, Çiliyə sığındı və Salvador Alyende ilə müsahibələrdən sonra "Çili İnqilabı" (1972) əsərini yazdı.

Debre 1973-cü ildə Çilidə Auqusto Pinoçetin çevrilişindən sonra Fransaya qayıtdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Che’s Guerrilla War", 1973
* Institut Européen en Sciences des Religions 
* Regis Debray - Revolution in the Revolution?
* Official website (in French). Accessed 24 January 2023.
* Symposium Théâtre, religion, politique: Les liaisons dangereuses , Centre d’études et de recherches internationales de l'Université de Montréal, 12 April 2007
*
Robert Dal

**Robert Alan Dal** (; ) — Amerikalı siyasi nəzəriyyəçi və Yel Universitetində Siyasi Elmlər üzrə Sterlinq professoru idi.

O, siyasi nəticələrin rəqabətli, qeyri-bərabər olsa da, maraq qrupları vasitəsilə həyata keçirildiyi plüralist demokratiya nəzəriyyəsini yaratmış və "poliarxiyanı" faktiki demokratik idarəetmənin təsviri kimi təqdim etmişdir. "Empirik nəzəriyyə"nin banisi və siyasi gücün davranışçı xarakteristikalarını inkişaf etdirməsi ilə tanınan Dalın tədqiqatı Amerika şəhərləri kimi faktiki qurumlarda qərar qəbuletmənin təbiətinə yönəlmişdir. O, həm şəhər, həm də milli güc strukturlarını təsvir etmək və anlamaq üçün plüralist yanaşma ilə əlaqəli ən vacib alimdir.

Demokratiyanın təsviri nəzəriyyəsi üzərindəki işinə əlavə olaraq, o, uzun müddət nəzəri, lakin reallaşdırıla bilən ideal hesab edilən demokratiyanın tərkib elementlərinin formalaşdırılması ilə məşğul olmuşdur. İdeal demokratiyanın bəzi əsas xüsusiyyətlərinin təsvirindəki tutarlılıq, aydınlıq və doğruluq, eləcə də müasir plüralist demokratiyanın dinamikasının təsviri təhlili sayəsində o, tarixin ən böyük demokratiya nəzəriyyəçilərindən biri hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Robert A. Dahl in the Yale University website.
* Robert A. Dahl in the Encyclopædia Britannica.
* Annual Reviews Conversations Interview with Robert A. Dahl (video)
*Robert Alan Dahl Papers. Manuscripts and Archives, Yale University Library.
Volter Abiş

**Valter Abiş** (; ) — Avstriya əsilli amerikalı eksperimental roman və qısa hekayələr müəllifi. O, 1981-ci ildə PEN/Folkner Bədii Ədəbiyyat Mükafatına layiq görülmüş və altı il sonra MakArtur Təqaüdünə layiq görülmüşdür.

## Erkən həyatı

Abiş 24 dekabr 1931-ci ildə Vyanada anadan olub. Ailəsi yəhudi idi. Atası Adolf ətriyyatçı işləyirdi; anası Fridl (Rubin) idi.

Yeddi yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə nasistlərdən qaçaraq əvvəlcə İtaliya və Nitsaya səyahət etdi. Onlar 1940-cı ildə çoxsaylı avropalı yəhudi qaçqınlarının yaşadığı Şanxay şəhərinə yerləşdilər və 1949-cu ilə qədər orada yaşadılar.

1949-cu ildə ailə İsrailə köçdü və Abiş orduda xidmət etdi və yazıçılığa maraq göstərdi. O, 1957-ci ildə ABŞ-da məskunlaşdı və üç il sonra Amerika vətəndaşı oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Sentimental Re-Education", John Updike, *[[The New Yorker]]*, February 2004
Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar

**Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar** aşağıdakı şəxslər ola bilər:
* Uğurlu xan Ziyadi-Gəncəvi. Qarabağ bəylərbəyi (h.i. 1664–1666).
* II Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar. Qarabağ bəylərbəyi (h.i. 1702–1738).
* III Uğurlu xan Ziyadoğlu-Qacar. Gəncə xanı Cavad xanın (h.i. 1786–1804) oğlu.
Molla Şəmsəddin Əhməd Qarabaği

**Molla Şəmsəddin Əhməd Qarabaği** — Osmanlı dini və siyasi xadimi.

## Həyatı
Qarabağın Dizaq bölgəsində məskunlaşan səhabələrdən biri olan Cabir ibn Abdullah əl-Ənsarinin nəslindən olan Molla Şəmsəddin Əhməd ibtidai təhsilini Gəncədə almışdır, 1562-ci ildə İstanbula köçmüş və orada Süleymaniyyə mədrəsəsində təhsilini bitirmişdir. 1570-ci ildən etibarən müxtəlif mədrəsələrdə müəllim vəzifəsində çalışmış və 1581-ci ildə qazı vəzifəsini icra etməyə başlamışdır. Qazılıq vəzifəsində qazandığı uğurlar onu qazəsgər (ordu qazısı) vəzifəsinə gətirib çıxartmış, 1584-cü ildə Anadolu qazəsgəri və 1592-ci ildə Rumeli qazəsgəri olmuşdur. Molla Şəmsəddin Əhməd universal bir şəxsiyyət idi və Şahnamə müəllifi Seyyid Loğman Urməviyə dəstəyi sayəsində Osmanlı şahnaməçiliyinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir. O, həmçinin divan şairləri olmaq istəyənlərə rəhbərlik etmiş və Osmanlı divan şairləri Mani və Ədayi Rəcəb Əfəndinin şair kimi yetişməsinə kömək etmişdir. O, həm də təfsir (təfsir şərhi) ustası idi və müxtəlif Quran surələrini risalələr halında şərh etmişdir. Molla Şəmsəddin Əhməd Qarabağinin Osmanlı İmperiyasında olduğu müddətdə təkcə Azərbaycan mühacirləri deyil, həm də onların ailələri əlaqələrin qurulmasında mühüm rol oynamışdır. Molla Şəmsəddin Əhmədin oğlu Nuh Əfəndi atası kimi elmiyyəyə (Osmanlı institutu) qoşularaq əvvəlcə müəllimlik, sonra qazılıq, daha sonra isə Anadolu və Rumelidə qazəsgərlik etmişdir.

## İstinadlar
Mehtər (Əbdul Baqi Bakuvi)

**Mehtər** və ya **At və sahibi** — Əbdul Baqi Bakuvinin rəsm əsəri.

## Analizi
XIV əsrin əvvəllərində Elxani vəziri Rəşidəddinin emalatxanalarında işləyən rəssamların yaratdığı arxaik ənənələrin izləri XV əsr bakılı rəssam Əbdul Baqi Bakuvinin miniatürlərində də müşahidə olunur. Bakuvinin "Mehtər" əsəri son dövr Yuan və erkən Min sülaləsi dövründə Çində çox məşhur olan döyüşçü təsvirinin İslami variantıdır. Atın sahibi burada onun quyruğunu düyünləməyə hazırlaşır. Rəsmin peyzaj hissəsi yarpaqlı bir ağac və çiçək topalarından ibarətdir. Rəsm Əbdul Baqi Bakuvi imzalıdır.

Kompoziyasının monumentallığı nöqteyi-nəzərindən "Mehtər" rəsmi vacibdir. Rəsm realistik ifadəliliyi ilə fərqlənir. Əsərdə at boynunu arxaya dönür və sahibinə (mehtər və ya döyüşçü****) baxıb kişnəyir. Atın oynaqlığı, qəliz rakursda, gərgin hərəkətdə çəkilməsi rəssamın sənətkarlığından xəbər verir.

Miniatür sənətində atın müxtəlif hal və hərəkətlərdə verilməsinə rast gəlinsə də, atın həyacanının bu ifadəlilik və təbiiliklə verilməsi nadir haldır. Atın dinamik və ehtiraslı təsviri ilə müqayisədə sahibi onun əksidir, onda bir donuqluq və süstlük nəzərə çarpır. Buna baxmayaraq, rəsm ümumilikdə dinamik və oynaqdır. Bakuvinin rəsm texnikası, xüsusilə atın sahibinin paltarının və atın tüklərinin çəkilişində işlədilən cizgilərin yaratdığı narahat hislərin ritmi əsərin emosinal təsir gücünü daha artırır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Rasim Əfəndi. Azərbaycan incəsənəti Bakı, "Şərq-Qərb", 2007, 160 səh. + 112 səh. (illüst.)
Great Spirit

"**Great Spirit**" — Niderlandlı DJ və prodüser Armin van Buuren ilə israilli prodüser tandemi Vini Vici arasında əməkdaşlıq olan musiqi əsəridir. Mahnıda fransız qrupu Hilight Tribe vokal partiyasını ifa edir. Bu, Armin van Buurenin ilk psy trance janrındakı mahnısıdır. Mahnı 12 dekabr 2016-cı ildə rəqəmsal yükləmə formatında buraxılmışdır və *The Best of Armin Only* konsert proqramının trek siyahısına daxil edilmişdir.

## Arxa plan və buraxılış
Armin van Buuren əsər haqqında demişdir:
: "Musiqi səhnəsinə çıxdıqları ilk gündən Vini Vici ilə işləmək istəmişəm. Çox az artist bu qədər özünəməxsus səsə sahibdir və ‘Great Spirit’ nəticəsindən çox məmnunam. Bu treki Amsterdam Music Festival-da canlı çıxışlarımda səsləndirirdim və nəhayət rəsmi olaraq buraxılması məni sevindirir."

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
İtet

**İtet** (e. ə. təxminən 2570-ci ildə yaşayıb) **Atet** kimi də tanınır — qədim Misirdə yaşamış kral sülaləsinə aid bir qadın. Onun həyat yoldaşı kral Sneferunun böyük oğlu Nefermaat vəzir vəzifəsində çalışmış və kral sarayında Bastetə ibadət edən bir dini lider idi. İtet üç qız və çoxlu oğul anası idi. Onun oğlu Hemiun vəzir vəzifəsində onun ərinin xələfi seçilmişdir. O, əri ilə birlikdə Meidumda 16 saylı mastabada dəfn olunub. Onların məzarı qazların və digər heyvanların rəsmləri, eləcə də gündəlik ailə həyatının təsvirləri ilə məşhurdur.

## Ailəsi
İtet və Nefermaatın ümumi uşaq sayı bilinməsə də, onların Meidumdakı məzarında 15 övladının adları qeyd olunub. Cefatsen və İsesu adlı qızları və Hemiun, İsu, Teta və Xentimereş adlı oğulları yetkin kimi təsvir olunublar, Pageti adlı qız və İtisen, İnkaef, Serfka, Vehemka, Şepseska, Kaxent, Anxerşeretef, Anxerfenecef, Buneb, Şepsesneb və Nebxenet adlı oğulları isə balaca uşaq kimi çəkiliblər. Onun oğlu vəzir Hemiun Xufu üçün Böyük Piramidaları planlaşdırmağa kömək etdiyi güman edilir və onun adı tez-tez tikilinin memarı kimi qeyd olunur.

## İstinadlar