open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İnvestor

**İnvestor** — mənfəət əldə etmək məqsədilə şəxsi və ya cəlb etdiyi maddi qiymətliləri – pul vəsaitlərini, kağızlar qiymətli kağızları, əmlakı, mülkiyyəti və s-ni investisiya layihələrinə yönəldən hüquqi və ya fiziki şəxsdir.

## Həmçinin bax
* Akkreditə olunmuş investor
2037 Bombardmançı

**2037 Bombardmançı**() — Amerika Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən planlaşdırılan ağır strateji bombardmançı təyyarəyə verilən qeyri-rəsmi addır.

## İstinadlar
Flissinqski burnu

**Flissinqski burnu** — Avropanın ən ucqar şərq nöqtəsidir. Şimal adasının şimal-şərqində yerləşir.

Burunun hündürlüyü 28 metr təşkil edir. Burun Avariynı körfəzini və Andromed buxtasını bir-birindən ayırır.
Burundan bir qərən cənubda dənizə Andromed çayı tökülür. Şimal hissəsində adanın ən iri çayı olan Ovrajitaya çayı tökülür.

## Açılış tarixi
Burun ilk dəfə Villem Barensin ekspedisiyası tərəfindən 1596-cı ildə aşkarlanır və xəritəyə salınır. Burun Hollandiya şəhəri olan Flissinq şəhərinin şərəfinə adlandırılır. 1596 ilin sentyabrında ekspedisiya gəmisi sahildə buzlara sıxılaraq və bu səbəbdən onlar sahildə qışlamalı olurlar. Onlar qışı suiti və ağ ayı ovlamaqla keçirirlər. Növbəti ildə gəminin buzlar arasında ilişib qalması səbəbindən onlar qayıqlarla geri qayıtmalı olurlar. Yolda ikən Barens Sinqa xəstəliyindən vəfat edir.

Barensin həyatına həsr olunmuş "Yeni Torpaq (film, 2011)" adlı sənədli film çəkilmişdir. Film ekspedisiya üzvlərindən olan Herrit de Veeranın memuarları əsasında çəkilmişdir.

## Həmçinin bax
* Qrdin burnu
* Jelaniya burnu

## İstinadlar
İohann Anton Güldenştedt

**İohann Anton Güldenştedt** (, ; ) —
təbiətşünas, həkim, Rusiya Elmlər Akademiyasının akademiki (1771). 1768-ci ildə elmi ekspedisiyalarda iştirak etmək üçün Rusiyaya dəvət olunmuşdu. 1768-1775-ci illərdə Volqa və Don çaylarının yuxarı axarlarını, Şimali Qafqazı, Kür və Rioni çaylarının vadilərini tədqiq etmişdi. Tədqiqatlarında XVIII əsrin II yarısında Ukrayna və Qafqazın təbiəti, əhalinin məişəti, Azov və Krımın tarixi, gürcü hökmdarlarının şəcərəsi və sairə haqqında geniş məlumat verilir. 

## İstinadlar
Tubman Universiteti

**Tubman Universiteti** () — Liberiyanın Harper şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1978-ci ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Diaspor muzeyi

**Diaspor muzeyi** — Yəhudi xalqının muzeyi (ivrit dilində:‏בית התפוצות‏) — Ramat-Əvivdəki (Tel-Əviv, İsrail) Tel-Əviv muzeyinin kampusu ərazisində yerləşən Naxum Qoldman adına yəhudi diasporunun muzeyi

## Tarixi
Diaspor muzeyi 1978-ci ilin mayında təşkil olunmuşdur və bu dövrün ən müasir incəsənət muzeylərindən biri hesab olunur.

Diaspor evinin yaradılması ideyasını keçmiş və müasir yəhudi diasporunun abidəsini yaratmağa səy göstərən Ümumdünya yəhudi konqresinin banisi və prezidenti Naxum Qoldman təklif etmişdir.

Audio-vizual displeylərdən istifadə olunmaqla yəhudi xalqının 2600 il bundan əvvəl İsrail torpaqlarından qovulmasından bu günədək əsrlər boyu bütün dünyaya səpələnmiş yəhudi diasporunun tarixini nümayiş etdirir.

Şair Abba Kovnerin təklifi ilə muzey 6 tematik hissəyə bölünmüşdür. Sərgilər mərtəbələr və mövzular üzrə yerləşdirilmişdir.

İsrail hökuməti 2011-ci ildə yeni texnologiyalardan istifadə olunmaqla muzeyin genişləndirilməsi və moderizasiyası planını bəyənmişdir. Muzeydə eksponatların bərpası da həyata keçirilir. 2015-ci ildə yeni sinaqoq zalının açılması və 2017-ci ildə yenidən qurulmasının başa çatdırılması planlaşdırılmışdır. Muzeyin yenidən qurulması proqramında yəhudi və İsrail cəmiyyətində baş verən əhəmiyyətli dəyişikliklər, həmçinin muzey texnologiyasının ən yeni nailiyyətləri öz əksini tapmışdır. Muzey tamaşaçılara yəhudi xalqının Bibliya dövründən müasir dövrədək olan tarixini, mədəniyyətini, yəhudi həyat tərzini bütün dolğunluğu ilə çatdırmağa çalışır.

## Mənbə
* Comay, Joan. The Diaspora Story: The Epic of the Jewish People among the Nations (1981), Tel Aviv y Bnei-Brak: Steimatzky, repr. 1994.
* Sand, Shlomo. La invención del pueblo judío (Comment le peuple juif fut inventé?, 2011); trad. portuguesa de Eveline Bouteiller como A invenção do povo judeu: da Biblia ao sionismo, San Pablo: Saraiva-Benvirá, 2012.
* Kovadloff, Santiago. La extinción de la diáspora judía, Buenos Aires: Emecé, 2013.

## Xarici keçid
* Diaspor muzeyi 
* Beit Hatfutsot — Museum of The Jewish People  at ilMuseums.com
* Tracing History in Israel — slideshow by *[[The New York Times]]*

## İstinadlar
Feliks Mendelson Bartoldi

**Yakob Lüdviq Feliks Mendelson Bartoldi** (; ) — alman bəstəkarı. Dünyaca məşhur toy marşının müəllifi, pianoçu, dirijor.

## Həyatı
1809-cu ildə fevral ayının 3-də Hamburq şəhərində dünyaya göz açmışdır. Romantizm cərəyanının əsas yaradıcılarından sayılır. Uşaq yaşlarından İohan Sebastian Bax, Motsart və Handelin sənətinə böyük maraq göstərmiş, özünü həmin məktəbin davamçısı olaraq görmüşdür. Sənətə lap kiçik yaşlarından maraq göstərməsi, onu tezliklə yaradıcılığa sövq etmiş, ilk təcrübələrini yeniyetməlik dövründə sınamışdır. Əsas etibarilə, orkestr üçün musiqilər bəstələyirdi. Ən məşhur əsərləri ***Hark Herald Mələkləri oxuyur*** və '''''Toy Marş'''''ıdır.

## Həmçinin bax
* Musa Mendelson
* Yəhudilik
* Bibliya
* Toy marşı

## İstinadlar
Şprengel muzeyi

**Şprengel muzeyi** (alman dilində:Sprengelmuseum) — Almaniyanın Hannover şəhərində müasir bədii incəsənət muzeyi.
## Tarixi
Şprengel muzeyi 1972-ci ildə təşkil olunmuşdur. Muzeydə 1992-ci ildə yenidənqurma işləri aparılmışdır. Şprengel muzeyində 1900-1930-cu illər incəsənəti Pikassonun, Paul Kleenin, Kazimir Maleviçin, Mass Ernestin, Fernan Lejenin, Maks Bekmannın və arxivi 1993-cü ildən Şprengel muzeyində mühafizə və nümayiş olunan Hannover rəssamı Kurt Şvitersin əsərləri ilə təmsil olunur. Sürrealizm, dadizm və ekspressionizm ənənələrini əks etdirən əsərlər muzeydə mühüm yer tutur. 

Şprengel muzeyinin eksponatlarının əsasını Bernard Şprengelin 1969-cu ildə Hannover şəhərinə hədiyyə etdiyi müasir incəsənət əsərlərindən ibarət kolleksiya təşkil edir. Bundan başqa, Bernard Şprengel muzey binasının tikintisinə də köməklik göstərmişdir.
## Mənbə
*Dietmar Elger, Ulrich Krempel (Hrsg.): Sprengel Museum Hannover. Malerei und Plastik. Band 1: Text, Band 2: Bestandsverzeichnis, Hannover 2003,  
*Vanessa-Maria Voigt: Kunsthändler und Sammler der Moderne im Nationalsozialismus. Die Sammlung Sprengel 1934 bis 1945. Reimer, Berlin 2007,  
*Angela Kriesel (Hrsg. für das Sprengel Museum mit Unterstützung des Vereins der Freunde des Sprengel Museum Hannover): Ein Geschenk. Die Sammlung Sprengel, Wallstein, Göttingen 2010,

## Xarici keçid
*Официальный сайт
*Kurt and Ernst Schwitters Foundation
Simfonik poema

**Simfonik poema** — mövzusu müəyyən bir hadisə ilə bağlı olan və əsasən, orkestr tərəfindən ifa edilən musiqili bəstə növü. İlk dəfə XlX yüzillikdə yaranıb, banisi Ferens List olmuşdur. Bu janr həmin dönəmlərdə dahi bəstəkar Bethovenin üverturaları ilə tərəqqisinin ən pik nöqtəsinə çatmışdır. Avropada romantizm cərəyanının ən yüksək inkişaf mərhələsində formalaşmışdır. Əsasən, 10-20 dəqiqə aralığında ifa edilir.

## Xarici keçidlər
Lollar

**Lollar** () — Almaniyanın Hessen torpağının Giessen inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 21.9&nbsp;km2, əhalisi 10110 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Broyberq

**Broyberq** () — Almaniyanın Hessen torpağının Darmştadt inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 30.76&nbsp;km2, əhalisi 7408 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Ditzingen

**Ditzingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Stuttgart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 30.4&nbsp;km2, əhalisi 24245 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Ayxtal

**Ayxtal** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 23.64&nbsp;km2, əhalisi 9859 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Drenştaynfurt

**Drenştaynfurt** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Münster inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 106.42&nbsp;km2, əhalisi 15259 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Kenzingen

**Kenzingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Freiburg im Breisgau inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 36.93&nbsp;km2, əhalisi 9133 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Knittlingen

**Knittlingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsruhe inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 26.33&nbsp;km2, əhalisi 7658 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Kornvesthaym

**Kornvesthaym** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 14.64 km2, əhalisi 30789 nəfərdir (2005).
Herbolshaym

**Herbolshaym** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Frayburq-im-Braysqau inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 35.48&nbsp;km2, əhalisi 9933 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Manhaym

**Manhaym** ( , ) — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsrue inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 144.96&nbsp;km2, əhalisi 311142 nəfərdir (2008). Manhaym həm də Almaniyanın 21-ci ən böyük şəhəridir.

## Tarixi

## Coğrafiya

## Əhali

## İqtisadiyyat

## Ətraf mühit

## Rayonları

## Memarlıqı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## İdman

## Nəqliyyatı

## Tanınmış sakinləri

## Qalareya

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Memmingen

**Memmingen** () — Almaniyanın Bavariya torpağının Swabia (Bavaria) inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 70.17&nbsp;km2, əhalisi 41021 nəfərdir (2007).

## Xarici keçidlər
Pforshaym

**Pforshaym** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsrue inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 98.03 km2, əhalisi 119156 nəfərdir (2006).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ziqmaringen

**Ziqmaringen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Tübingen inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 92.85 km2, əhalisi 16582 nəfərdir (2006).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dərəşorlu

**Dərəşorlu** () — Qaşqayları təşkil edən ən böyük beş tayfadan biri. 42 və ya 72 tirəyə bölünür.
## Tirələri
Bayat, Aslanlı, Nədirli, Musullu, Qırıxlı, Arıxlı, Səkkiz, Qarakeçili, Osmanlı, Qaraqanlı, Nəfər, Canbazlı, İmanlı, Tələbazlı, Sadıqlı, Qurd, Qırmızı, Məqsudlu, Bolverdi, Hacı Məmmədli, Hacı Dəvəli, Kasataraş, Ceyranlı, Xeyratlı, Nərrəli, Vənda, Ayazkıxalı, Bağırkıxalı, Bəhramkıxalı, Taherkıxalı, Mehdikıxalı, Hümmətəlikıxalı, Çarığlı, Qaracullu, Qabızlı, Dönəli, Döndülü, Rekke, Ahənqər, Çardəçirik, Çarbunuça, Gərməsirli, Kurranlı, Kurbeguş, Vəzirxanlı, Göyçəli, Dərzi və Gülablı tirələri türk mənşəlidirlər və türkcə danışırlar. Onlardan başqa mənşəcə türk olmayan və Ağa Məhəmməd şah Qacarın hakimiyyəti zamanı siyasi təqibdən qurtulmaq üçün Dərəşorlu tayfasına qatılmış və tədricən türkləşmiş Lək, Buger, Zengene və Zərgər adlı tirələr də vardır və onlar da türkcə danışırlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ştaynfurt

**Ştaynfurt** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Münster inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 111.42&nbsp;km2, əhalisi 34476 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Laynfelden-Exterdingen

**Laynfelden-Exterdingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 29.9&nbsp;km2, əhalisi 36808 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Adelshaym

**Adelshaym** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsrue inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 43.84 km2, əhalisi 5368 nəfərdir (2006).

## Coğrafiya
Adelshaym qərbdən gələn Kirnau çayının mənsəbində yerləşir, şimaldan Seckach çayına tökülür. Birləşmiş çaydan şəhər istehkamlarının tikilməsində istifadə olunurdu. Daha aşağı axında Seckach, Möckmühl tərəfindən Yaqst çayına, oradan Neckara, oradan da Reyn çayına axır.

Adelshaym ərazisi Bauland kimi tanınan daha böyük coğrafi bölgənin bir hissəsidir, şimal-qərbdə Odenvalddan cənubda Yaqst vadisinə, eləcə də şərqdə Tauber vadisinə qədər uzanan dağ silsiləsi. Bələdiyyə ərazisinin bir hissəsi Neckartal-Odenwald Təbiət Parkının daxilində yerləşir.

## Şəhər daxilində icmalar

### Sennfeld (Baden)
Sennfeld Seckach vadisi boyunca təxminən 3 km cənub-qərbdə yerləşir və təxminən 1250 əhalisi var. Bu yer ilk dəfə 1110-cu ildə bir sənəddə xatırlandı. 1615-ci ildə Götz von Berlichingenin nəvəsi olan Margaretha von Carben, Evangelist kilsə kilsəsini bağışladı. Əvvəllər Berlichingen baronlarının qohumlarına məxsus olan Sennfeld Schloss (möhtəşəm ev) 1713-cü ildə saxta barokko üslubunda tikilmişdir.

### Leibenstadt
Adelsheymin cənubunda yerləşən təxminən 320 əhalisi olan keçmiş cəngavər kəndi olan Leibenstadt ilk dəfə 1293-cü ildə bir sənəddə xatırlanır və 1971-ci ildən Adelsheimin bir hissəsidir. 

### Wemmershof
Adelsheimdən 3 km qərbdə yerləşən Wemmershof obası 1423-cü ildə kənd tarixinin başlanğıcını gördü. Orta əsrlərdə mülkədarlar mülkü o zaman orada yaşayan fermerlərə verdilər. Bu gün Wemmershof, o vaxt olduğu kimi, kənd təsərrüfatı ilə formalaşan bir icmadır və təxminən 50 əhalisi var.

### Hergenstadt
Hergenstadt cənub-şərqdə yerləşir. 1500-cü ildə qurulmuş təxminən 50 nəfərin yaşadığı bir kənddir.

### Adelshaym Biznes Parkı
Adelshaym Biznes Parkı (alman dilində *Business-Park Adelsheim* adlanır) qərbdə, Adelshaym bələdiyyə mərkəzindən kənarda və A81 avtobanından 8 km məsafədə, B 292 Federal Magistral yolunda yerləşir. B 292 Adelshaym ilə Şefflenz şəhərlərini birləşdirir və Osterburkenə aparır.

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Raynhaym

**Raynhaym** () — Almaniyanın Hessen torpağının Darmştadt inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 27.7&nbsp;km2, əhalisi 17433 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Valdenbux

**Valdenbux** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Stuttgart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 22.7&nbsp;km2, əhalisi 8588 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Komninlər sülaləsi

**Komnenos** () və ya **Komninlər** () **sülaləsi** — Bizans imperiyası və onun davamçısı Trabzon imperiyasını idarə etmiş sülalə. Bilinən ilk nümayəndəsi Manuel Erotikos Komnenosdur.

## Hökmdarlar

### Bizans imperatorları
* I Aleksi (1081–1118)
* II İohann (1118–1143)
* I Manuel (1143–1180)
* II Aleksi (1180–1183)
* I Andronik (1183–1185)

### Trabzon imperatorları
* I Aleksi
* I Andronik
* I İohann
* I Manuel
* II Andronik
* Georgi
* II İohann
* Teodora
* II Aleksi
* III Andronik
* II Manuel
* Bazil
* Anna Komnini
* III İohann
* Mixail
* III Aleksi
* III Manuel
* IV Aleksi
* IV İohann
* David

## İstinadlar
Vitsenhauzen

**Vitsenhauzen** () — Almaniyanın Hessen torpağının Kassel inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 126.69 km2, əhalisi 15864 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Hayligenhaus

**Hayligenhaus** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Düsseldorf inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 27.47&nbsp;km2, əhalisi 26847 nəfərdir (2009).

## Xarici keçidlər
Verl

**Verl** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Arnsberg inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 76.24&nbsp;km2, əhalisi 31861 nəfərdir (2009).

## Xarici keçidlər
Alsfeld

**Alsfeld** () — Almaniyanın Hessen torpağının Giessen inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 129.69&nbsp;km2, əhalisi 16240 nəfərdir (2014).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Datteln

**Datteln** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Münster inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 66.08&nbsp;km2, əhalisi 35875 nəfərdir (2009).

## Xarici keçidlər
Herrenberq

**Herrenberq** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Ştutqart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 65.71&nbsp;km2, əhalisi 31394 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Ştutenzee

**Ştutenzee** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsrue inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 45.67&nbsp;km2, əhalisi 23500 nəfərdir (2007).

## Xarici keçidlər
Bretten

**Bretten** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Karlsruhe inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 71.12&nbsp;km2, əhalisi 28095 nəfərdir (2008).

## Xarici keçidlər
Zulsburq

**Zulsburq** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Frayburq-im-Braysqau inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 22.73&nbsp;km2, əhalisi 2769 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Fritzlar

**Fritzlar** () — Almaniyanın Hessen torpağının Kassel inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 88.79&nbsp;km2, əhalisi 14716 nəfərdir (2004).

## Xarici keçidlər
Vayblinqen

**Vayblingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Stuttgart inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 42.76&nbsp;km2, əhalisi 55526 nəfərdir (2021).

## Xarici keçidlər
Villix

**Villix** () — Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya torpağının Düsseldorf inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 67.77&nbsp;km2, əhalisi 51970 nəfərdir (2009).

## Xarici keçidlər
Metzingen

**Metzingen** () — Almaniyanın Baden-Vürtemberq torpağının Tübingen inzibati dairəsində şəhər. Sahəsi 34.61&nbsp;km2, əhalisi 22003 nəfərdir (2006).

## Xarici keçidlər
Yeni Britaniya

**Yeni Britaniya** (, ) — Melaneziyada yerləşən və Papua-Yeni Qvineyanın tərkibinə daxildir. Bismark arxipelaqının (1885-ci ilə qədər Yenibritaniya arxipelaqı) ən iri adasıdır

## Coğrafiya

Adanın sahəsi 35 144,6&nbsp;km² təşkil edir. 2011-ci il məlumatına görə 500 min insan yaşayır. Onun uzunluğu 600&nbsp;km, enu 80&nbsp;km-dir. 1966-ci ilə görə ada iki vilayətə bölünür: Şərqi Yeni Britaniya və Qərbi Yeni Britaniya. Şərq vilayət qərbə nisbətən kiçikdir.

Qərbi Yeni Britaniya vilayətinin mərkəzi Kimbe, Şərqi Britaniya vilayətinin mərkəzi Kokopo şəhəridir. 1994-ci il Tavurvur vulkanının püskürməsinə qədər mərkəz Rabaul şəhəri olmuşdur.

Adanın daxilinə doğru dağ massivi geniş sahəni tutur. Burada Sinevit vulkanı yerləşir. Adanın böyük qismi Tropik meşələri ilə rtülmüşdür.

Umboy adasından Dampir boğazı, Yeni İrlandiya adasından isə Müqəddəs Georgi boğazı  ilə ayrılır.

## Tarixi
Yeni Britaniya 1700 ildə Vilyam Dampir tərəfindən kəşf edilir 1885 - 1899 illərdə ada Almaniyanın Yeni Qvineya Kompaniyasının mülkü olmuşdur. Bu ərəfədə ada Yeni Pomeraniya  (*Neupommern*) adlanırdı. 1899-ci ildən 1914-ci ilə qədər ada Almaniya Yeni Qvineyasının ərazisi idi. Ada bu ərəfələrdə pambıq istehsalı ilə məşğul idi. 1914-ci ildə ada Avstraliya təfəfindən işğal edilir. Birinci Dünya müharibəsindən sonra ərazi Millətlər Liqası tərəfindən Avstraliyanın mandatlığı verilir.

İkinci Dünya müharibəsində 1942-ci il Rabaul döyüşündə Yaponiya İmperiyası tərəfinfən ələ keçirilir. Amerikan qüvvələri adanı ələ keçirsələrdə müharibə bitənə qədər Rabaul yaponların əlində qalır.

## Əhali
Adanın ən qədim əhalisi Papuaslar olmuşdur. Adada hazırda ən böyük etnik qrup Tolayilərdir. Dağlıq ərazilərdə isə bayninqlər yaşayır. Bundan başqa adada Kilenqelər, Sulkalar və Lakalailər yaşayır.

## İstinadlar
Lusaka Universiteti

**Lusaka Universiteti** () — Zambiyanın paytaxtı Lusaka şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 2007-ci ildə qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yırtıq

**Yırtıq** () ― toxumanın və ya bir orqanın normal yerləşdiyi boşluğun divarından anormal formada bayıra çıxması halı.

## İstinadlar
Yeni İrlandiya

**Yeni İrlandiya** () — Bismark arxipelaqına daxil olan Papua-Yeni Qvineya ərazisində yerləşən ada. Ümumi sahəsi 7 404,5&nbsp;km², əhalisi 118 350 nəfər təşkil edir. Ada Yeni İrlandiya vilayəti ərazisinə daxildir. Mərkəzi Kavienq şəhəridir.

## Cografiya

Ada Bismark arxipelaqının Yeni Britaniya. Ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 400 kilometrdir. Eni 10&nbsp;km təşkil edir. Tropik meşələri ilə örtülüdür. Ən hündür nöqtəsi Tarom dağıdır (2379 m). Ada Bismark dənizi ilə Sakit okean arasında yerləşir. Yeni Britaniya adası ilə Müqəddəs Georgi boğazı vasitəsi ilə ayrılır.

## Tarixi

Adada 30,000 il öncəyə aid insan məskənləri aşkarlanmışdır.

1616-ci ildə Holladiyalı dənizçi Yakob Lemer və Villem Kornelis Sxauten tərəfindən aşkarlanır. Ada ispan və holland gəmilərinin dayanacaq rolunu oynamağa başlaylr. 1767-ci ildə Filip Kateret tərəfindən Yeni Britaniya və Yeni İrlandiya adalarının bir-birindən ayrı ada olduqlarını müəyyən edir. O, adanı Yeni İrlandiya (*Nova Hibernia*) adlandırır.

1870-ci illərdə taçirlər ada sakinlərini kütləvi şəkildə qula çevirərək Avstraliyaya və Samoaya aparırlar. 1879-ci ildə adada markiz de Ray insanları aldadaraq ağları ora cəlb edirdi. İnsanlara yararsız torpaqları satırdı. Adaya gələn ağlarən çoxu ya açlıqdan yada malariyadan həlak ölüur. Sağ qalanlar Avstraliyaya aparılmışdır. Markiz isə bir müddət sonra Fransada dəlilikdən ölür.   
1885 - 1899-ci illərdə Yeni İrlandiya Almaniya imperiyasının prorektoratlığına verilir.  1899 - 1914 illərdə «Yeni Meklenburq» () adlandırırlır.

İkinci Dünya müharibəsi dönəmində ada Yapon ordusu tərəfindən işğal olunmuşdur. 18 sentyabr 1945 ildə Yeni İrlandiya adasında yerləşən yopon qüvvələri Amerikan *HMS Swan* gəmisində imzalanmış danışıqsız təslim aktına imza atıldıqdan sonra təslim olmuşlar.

## İstinadlar
Viti-Levu

**Viti-Levu** () — Viti-Levu adalarının ən iri adasıdır.  Viti Levu dillərində *«Böyük ada»* mənasini bildirir. Viti sözü sonradan dəyişilmiş formada Fici olmuşdur.

## Coğrafiyası

Adanın sahəsi 10 338&nbsp;km² təşkil edir. Şərqdən qərbə uzunluğu 146&nbsp;km, şimaldan cənuba 106&nbsp;km təşkil edir. Ölçülərinə görə Okeaniyada ölçüsünə görə 6 adadır. Ən yaxın materik Avstraliyadır (2700&nbsp;km). Adanın şimalında Blaya dənizi yerləşir. Vanua-Levu adası digər adalardan Latu-i-ra və Kandavu boğazları ilə ayrılır. Adadan şimal-şərqdə Yasava adaları yerləşir.

Ada vulkan və materik məşəllidir. Adanın ən hündür nöqtəsi *Тоmaniivi dağıdır* (1324 m).

Ada Subekvatorial iqlimə malkdir. Orta illik temperatur 24 — 29°S, yağıntının miqdarı isə 2000–3000&nbsp;mm təşkil edir. İl boyu eyni iqlim olsa da qışda nisbətən quraq keçir. Burada
adanın iqlimi rəngarəngdir. Manqrov meşələrinə rast gəlinir.

## Əhalisi
Adada Ficinin paytaxtı olan Suva şəhəri yerləşir. Burada ölkənin sahəsinə görə ikinci şəhəri olan Nandi şəhəri yerləşir.

Viti-Levu adasında böyük Hindistanlı diaspra mövcuddur.

## İnzibati bölgü
Adada Ficinin 13 vilayətindən 8-i yerləşir. Adada yerləşən Mba, Nadroqa-Navosa və Ra vilayətləri Qərb dairəsinə, Naitasiri, Namosi, Reva, Serua və Tailevu vilayətləri isə Mərkəzi dairəyə daxildir.  Adanın qərb hissəsi şəkər qamışı, şərqində isə südçülük istiqamətli maldarlıq inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Coğrafi ensiklopedik lüğət, М.: «Sovet ensiklopediyası», 1986
* Федеративная служба геодезии и картографии России, Атлас мира, М., 1999.

## Mənbə
* Li Isotopic Composition of Arc-Related Lavas from Viti Levu, Southern Fiji  
* A Sedimentary Structure Southwest Of Viti Levu, Fiji: the Baravi Basin 
* [Geology Map of Viti Levu](http://www.whycos.org/fck_editor/upload/File/Pacific-HYCOS/GW_presentation/Fiji_(Jonati).pdf)
Yorkşir Heykəl Parkı

**Yorkşir Heykəl Parkı** () və ya qısaca **YHP** () — İngiltərənin Vest-Yorkşir qraflığında, Vest-Bretton prixodunda, Ueykfild şəhəri yaxınlığında yerləşən açıq hava qalereyası. Muzey kompleksində Henri Mur və Barbara Hepuort kimi britaniyalı və ya beynəlxalq sənətkarların əsərləri sərgilənir. Qalereyada sərgilənən Murun əsərlərindən ibarət kolleksiya sənətkarın Avropadakı ən böyük sərgisidir. Heykəl parkı Bretton Holl park ərazisini əhatə edir və Vest-Yorkşir ilə İst-Yorkşir qraflıqları arasında yerləşir.

## Park ərazisi
Park XX əsrin ortalarına kimi bir ailənin evi olmuş, daha sonra kollecə çevrilmiş Bretton Hollun yaxınlığında yerləşir. Park ərazisində follilər, gözəl təbiət mənzərələri və XVIII əsrdən qalma memarlıq abidələrini görmək mümkündür. Bundan başqa burada maral parkı və maral qoruğu (ABŞ heykəltəraşı Ceyms Tarrell tərəfindən mənimsənilib), buz evi və kameliya evi yerləşir. Bəzi sənətkarlar öz əsərlərini bu parkda yaratmışdırlar. Məsələn, 2007-ci ildə Endi Qoldzuorti buranın memarlığından, tarixindən və təbiətindən ilham almışdır.

1990-cı illərdən etibarən Yorkşir Heykəl Parkı qapalı qalereyalar üçün də istifadə olunmağa başlamışdır. Əvvəlcə Boti Qalereyası (əyilmiş Boti divarında), daha sonra müvəqqəti çadır tipli Pavilion Qalereyası açılmışdır. Ekstensiv bərpa etmə və ekspansiya işlərindən sonra parka Boti bağında yeraltı qalereya və başqa sərgi məkanları əlavə olunmuşdur. Yorkşir Heykəl Parkında müasir və modern əsərlər sərgilənir. Britaniya heykəltəraşlığı keçmiş sərgi proqramında və uzunmüddətli quraşdırmalarda yaxşı təmsil olunmuşdur. 1950-ci və 1960-cı illərdə məşhur olmuş, amma hazırda unudulmuş bir çox britaniyalı heykəltəraşın parkda solo sərgiləri olmuşdur: Linn Çedvik, Austin Rayt, Filip Kinq, Eduardo Paolotsi, Hanz Cozefson, Kennet Armitic. Sərgilər tematik olmayıb, monoqrafikdir.

1747-ci ildə Uilyam Uentuort tərəfindən tikilmiş Müqəddəs Bartolomey kapellası park ərazisində yerləşir. Bu abidə İngiltərənin Milli İrsi siyahısına daxil edilmişdir.

## Qalereya


Fayl:YSP - Peter Randall-Page 02.jpg
Fayl:015 ysp-paolozzi.jpg
Fayl:What am I^ - geograph.org.uk - 1418539.jpg
Fayl:Stone sculptures YSP - geograph.org.uk - 1395794.jpg



## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Artcouncil.org.uk saytında
Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi

**Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi** (fransız dilində: Musée d'art contemporain de Montréal) — Kanadanın Kvebek vilayətinin ən böyük şəhəri olan Monrealda muzey.

## Tarixi
1964-cü ildə Kvebek hökuməti tərəfindən əsası qoyulan Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi Kanadada müasir incəsənət əsərlərinin nümayişinə əsaslanan ilk muzey olmuşdur. Muzey 1965-ci ildə Fransa ekspressionizminin tanınmış nümayəndəsi, rəssam və qrafik Jorj Ruonun əsərlərindən ibarət sərgi ilə açılmışdır. 1983-cü ildə muzey öz statusunu dəyişərək direktorlar şurası tərəfindən idarə olunan müstəqil korporasiyaya çevrildi. Monreal Müasir İncəsənət Muzeyi müasir binası istifadəyə verilənədək 3 müxtəlif yerdə fəaliyyət göstərmişdir: 1964–1965-ci illərdə Vil-Mari meydanındakı ticarət kompleksində, 1965–1968-ci illərdə Dyufren muzeyində, 1968–1992-ci illərdə Beynəlxalq Ekspo-67 bədii qalareyasında və Site-de-Qavrda.

1992-ci ildə muzey şəhərin mərkəzindəki İncəsənət Sarayına (Place des Arts) köçürülmüşdür. Muzey Kanadada və Kvebekdə təsviri incəsənət, musiqi əsərlərinin, müasir rəqslərin və ekspremental teatrın cəmləşdiyi mədəniyyət kompleksidir.

## Kolleksiyası
Muzeyin eksponatları və müvəqqəti sərgilər ümumi sahəsi 2500 kv. metr olan 8 qalereyada yerləşdirilmişdir. Muzeyin kolleksiyasına Kvebekdən olan 1500 müəllifin (onlardan 1 200 nəhəri hazırda yaşayır) 7 000-dən çox əsərləri (Muzeydəki bütün eksponatların 60 faizi), həmçinin Kanadanın digər əyalətlərdən olan və xarici ölkələrdən olan müəlliflərin əsərləri daxildir. Kolleksiyada heykəltaraşlıq, rəsmlər, fotolar, media incəsənət əsərləri də daxildir. Muzeydə Luiza Burjuanın, Viktor Bazarelinin, Ceyms Tarrelin, Alfredo Caarın, Bill Violun və bir çox məşhur müəlliflərin əsərləri də nümayiş olunur.

## Muzeyin rəhbərləri
* Robert Qay 1964–1996,
* Jil Eno 1966–1971,
* Anri Barras 1971–1972,
* Fernando Sen-Marten 1972–1977,
* Letoşa 1977–1982
* Andre Menar 1982–1985
* Marsel Brizbua 1985–2004,
* Mark Mayer 2004–2009,
* Monik Qotye (Müvəqqəti içraçı) 2009
* Polett Qanon 2009 -

## Xarici keçid
* http://www.macm.org Monreal Müasir İncəsənət Muzeyinin rəsmi saytı

## İstinadlar
Bone-yi Xeyrüllah

**Bone-yi Xeyrüllah** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşinin Hövmə dehestanında kənd. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır.

## İstinadlar
II Pirməhəmməd xan

**II Pirməhəmməd xan Şeybani** (1550—1601) — Buxara xanlığının Şeybanilər sülaləsindən olan 12-ci xanıdır.2-ci adı Pirməhəmməd xan Süleyman sultan oğlu olan **II Pirməhəmməd xan Şeybani**  1550-ci ildə Buxara xanlığının mərkəzində anadan olmuşdu. 1598-ci ildə Əbdülmömin xan Şeybaninin öldürülməsindən sonra taxta əyləşmişdi.

1599-cu ilin mayında I Şah Abbas Xorasandakı vəziyyətlə tanış olmaq, Mavərənnəhrdəki vəziyyətə nəzarət etmək və Nurməhəmmədi himayə etmək məqsədi ilə Xorasana getdi. Məhz bu dövrdə Pirməhəmməd xanla Buxara əmirləri tərəfindən göndərilən elçilər I Şah Abbas tərəfindən qəbul edildi. Pirməhəmməd xan göndərdiyi elçi vasitəsilə şahdan Bağbadda Qızılbaşların əlində əsir olan Canibəyin nəvəsi Məhəmməd İbrahimin azad edilərək göndərilməsini xahiş etdi. Buxara əmirləri də Məhəmməd İbrahimin azad edilməsini xahiş edirdilər. Onların məqsədi səltənətdə və dünya işlərində çox gözü olmayan dərviş Pirməhəmməd xanın yerinə onu xan seçməkdi. Çünki Səmərqəndi ələ keçirən Baki xan müxalifətə keçərək Buxaranı təhdid etməyə başlamışdı.I Şah Abbas məsələni həll etmək üçün vasitəçilik edən Nurməhəmməd xana məktub yollayaraq Buxara əmirlərinin götürdükləri təəhhüdlərə sadiq qalıb Mərvdə Məhəmməd İbrahimi qarşılasalar məsələ həll edilmiş olar. Qızılbaşlar Simnana çatan zaman Nurməhəmməd xanın elçisi I Şah Abbas tərəfindən qəbul edildi. Elçilər Səfəvi şahına Baki Məhəmməd xanın (1599-1605) Pir Məhəmməd xana hücum edib onu öldürdüyünü və Buxaranı ələ keçirərək özbəkləri öz bayrağı altında birləşdirdiyini xəbər verdilər .

## İstinadlar
Genuya mayakı

**Genuya mayakı** (, ancaq sadəcə **Lanterna** adlandırılır) — Genuya limanının əsas mayaklarından biri. Ətraf ərazilərdə gecə dənizçiliyi üçün mühüm yardımı olmaqla yanaşı, mayak Genuya şəhərinin tarixi simvolu rolunu oynayır. 76 metr hündürlüyə malik olan bu mayak dünyanın beşinci ən hündür mayakı olmaqla bərabər, daş hörgüsü ilə tikilmiş ikinci ən hündür mayakdır. 1902-ci ildə İle Viergedə mayakın tikilməsinə qədər 1543-cü ildən bəri dünyada ən hündür mayak idi. Üzərində inşa edildiyi təbii qaya ilə birlikdə ümumi hündürlüyü 117 metrdir.

Mayak hər biri terraslarla bağlanmış iki kvadrat hissədən inşa edilib. Bütün bu struktur işıq saçan fənərlə tamamlanır.  Keçmiş mayakın 1543-cü ildə dəyişdirilməsi ilə özünün indiki formasında yenidən qurulub və İspaniyanın La Korunya şəhərində yerləşən  və Estoniyanın Hiyumaa adasında yerləşən Kıpu mayakından sonra dünyanın ən qədim üçüncü mayakıdır.

## Tarixi
Genuya mayakı, tarixdə Genuya ticarətçiləri tərəfindən salınmış, xüsusilə Xəzər dənizində naviqasiya üçün əhəmiyyətli bir məkan olmuşdur. Mayak XIII–XIV əsrlərdə, Genuya tacirlərinin Xəzər sahilində fəal ticarətlə məşğul olduğu dövrdə tikilmişdir. Bu dövr ərzində Genuya koloniyaları və ticarət məntəqələri Qara dənizdən Xəzər dənizinədək genişlənmişdi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Genuya mayakları adətən daşdan inşa olunurdu və estetik baxımdan sadə, lakin funksional idi. Xüsusilə, dənizdən aydın görünəcək yüksəklikdə yerləşdirilirdi. Genuya memarlığında olan qotik üslub elementləri bəzən bu tip tikililərdə də əks olunurdu.

## İstinadlar
Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi

Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi (ispan dilində:Centro Atlántico de Arte Moderno, qısaldılmış şəkildə — CAAM) — İspaniyanın Kanar adalarında müasir incəsənətin əsas muzeyi. Muzey Las-Palmas-de-Qran-Kanariya şəhərinin Beqeta rayonunda yerləşir.

## Təsviri
Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi mədəni siyasətinin əsas prinsipi 3 böyük mədəniyyət: Latın Amerikası, Afrika və Avropa mədəniyyətləri əsasında formalaşmış müasir Kanar mədəniyyətinin əsaslandığı "üç qitə" mədəniyyəti nəzəriyyəsinin tədqiq edilməsidir. Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzinin nəzdində fəaliyyət göstərən, incəsənətə, xüsusilə Latın Amerikası, Afrika mədəniyyətinin tarixinə həsr olunmuş, təxminən 57 000 cilddən ibarət ixtisaslaşmış ədəbiyyatdan ibarət la Biblioteca Centro de Documentación muzeyin əsas kolleksiyasının cəmləşdiyi kitabxanadır.

## Muzeyin binası
Muzeyin XVIII əsrə aid binasının fasadı arxitektorlar Fransisko Xavyer Saens de Gizanın və Martin Çirionun layihəsi əsasında müasir üslubda yenidən qurulmuşdur.

## Tarixi
Müasir Atlantik İncəsənət Mərkəzi 4 dekabr 1989-cu ildə, ilkin olaraq Qran-kanariya adasının hökuməti tərəfindən hədiyyə edilmiş Xose Migel Luxan Peres məktəblərinin fonduna daxil olan eksponatlar əsasında açılmışdır. 2000–2004-cü illərdə muzeyin kolleksiyasına 2000 eksponat əlavə edilmişdir. Hazırda muzeyin fondunda 2 600 daimi eksponat vardır.

## Xarici keçid
* Сайт Атлантического центра современного искусства
* Арт-проект музея 
* CAAM на Facebook
*  CAAM в Twitter
* Канал CAAM в Youtube
* CAAM в Flickr

## İstinadlar
Pehlivanköy

**Pehlivanköy** — Kırklareli ilinin bir ilçesi.

## Həmçinin bax
* Pehlivanköy (Kastamonu)

## Xarici keçidlər
* District governor's official website 
* A map of Pehlivanköy
Pehlivanköy (Kastamonu)

**Pehlivanköy** — Kastamonu ilinin Merkez ilçesine yərləşən kənd.

## Həmçinin bax
* Pehlivanköy

## İstinadlar
Daday

**Daday** — Kastamonu ilinin şimal-qərbində iştirak edən bir ilçə.

## Xarici keçidlər
* District governor's official website
İzzəddin Həmzə bəy Ramazanoğlu

**İzzəddin Həmzə bəy Ramazanoğlu**(? - 1427/1428) - 1418-1426-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Ramazanoğulları bəyi. Onun hakimiyyəti dövründə real hökmdarlıq qardaşı İbrahim bəydə idi. Onun hakimiyyəti formal xarakter daşıyırdı. Qardaşının asılılığından qurtulmaq üçün apardığı mübarizələrin birində öldürülmüşdü.

## Həmçinin bax
* Sarıməddin İbrahim bəy Ramazanoğlu
* Məhəmməd bəy Ramazanoğlu

## İstinadlar
Buqenvil

**Buqenvil** () — Sakit okeanda yerləşən, Solomon adalarının ən iri adasıdır. Papua-Yeni Qvineyanın tərkibinə daxildir.

## Adlanması
Ada fransız səyahətçi və ilk dəfə dünya ətrafına fırlanan fransalı Lui Antuana de Buqenvilin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Ümumi məlumat
Adanın ümumi əhalisi 175 160 məfər (2000), sahəsi 9317,8 km² təşkil edir.

Rütubətli tropik meşələrlə örtülüdür.

Adada düyanın ən zəngin mis yatağı vardır. Qızıl hasilatı həyata keçirilir.

## Siyasət
Adada separatçılıq mövcuddur. Separatçılar *[[Şimali Solomon Adaları Respublikası]]* adlı dövlətin müstəqilliyini 1975 və 1990 illərdə elan etmişlər. Toqquşmalar nəticəsində 15 min insan həlak olmuşdur.

Danışıqlar 1997-ci ildə bitir. Nəticədə ada muxtariyyət alır (Bugenvil muxtar ərazisi).

Regiion geniş muxtariyyətə malikdir. Onlar öz konstutsiyasını, pulunu və mühafizə orqanlarını yaratmaq hüququ verilmişdir.

## Maraqlı
* İsveç alimlərinin və Upsal Universitetinin qənayətinə görə İ xalqı və papuaslar Denisov insanına yaxındırlar.
* Tuzemlərin əlifbası dünyada ən qısa əlifba hesab edilir острова — 12 hərif və 11 səsdən ibarətdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Buqenvil adasının xəritəsi
Nikaraqua Politexnik Universiteti

**Nikaraqua Politexnik Universiteti** ( — **UPOLI**) — Nikaraquanın paytaxtı Manaqua şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1967-ci ildə qoyulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Piza

**Piza** () — İtaliyanın Toskana əyalətində yerləşən şəhər. Pyatsa dei Mirakolidə məşhur Piza qülləsi və içərisində yerləşən Piza Kafedralı bu şəhərdə yerləşir.

## İstinadlar
Kepler-62

Kepler 62 "narıncı cırtdan" sinfinə aid olan ulduzlardandır. Ulduzun kütləsi Günəşin 69% -ni, radiusu isə Günəşin radiusunun 64%-ni təşkil edir. Səthindıki temperatur 4925 ± 70 К təşkil edir. Ulduzun yaşını 7 milyard il hesablayırlar (Günəşin yaşı 4.6 milyard il). Ulduz adi gözlə görünmür.

2013-cü ilin axırlarında Kepler −62 ulduzunun beş ekzoplaneti kəşf olunub. Kepler −62f, Kepler −62e, Kepler −62d, Kepler −62c, Kepler −62b. Kepler −62f və Kepler −62e təxminən Yerdən 1.5 dəfə böyükdür. Bu iki planetin səthi bərk və atmosferi olduğu müəyyın edilir. Kepler −62e-nin səthi bütöv okeanla örtülməsi də təxmin olunur. Kepler −62f — i isə Veneraya bənzədirlər.

## İstinadlar
Qaranlıq Krallıq (dəqiqləşdirmə)

**[[Qaranlıq Krallıq]]** *"Seylor Mun"* mediafranşizində düşmən qrupdur.

**Qaranlıq Krallıq** bu mənaları da verə bilər:

* Qaranlıq Krallıq arkı — "''Seylor Mun''"un ilk arkı.
* *[[Qaranlıq Krallıq: Əjdaha kralı (film, 2004)|Qaranlıq Krallıq: Əjdaha kralı]]* — 2004-cü il istehsalı Almaniya filmi və miniseriya.
* *[[Untold Legends: Dark Kingdom]]* — 2006-cı il istehsalı videooyun.
* ''Dark Kingdom'' — 1994-cü il istehsalı videooyun
* Qaranlıq Krallıq (peşəkar güləş) — daimi güləş müsabiqəsi
Anizokoriya

**Anizokoriya** (anizokor, yunan sözü olub ; a(n): inkar şəkilçi, isos: bərabər, kore: bəbək) — **bəbək müxtəlifliyi** nevroloji simptom olub, göz bəbəklərinin müxtəlif ölçülü olmaları ilə xarakerizə olunur. Adətən göz bəbəklərinin biri normal daralmış olur, digəri isə bir qədər genəlmiş olur. Normada göz bəbəkləri izokor yəni bərabər ölçüdə olurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quadalkanal

**Quadalkanal** () — Solomon adalarına daxil olan vulkan məşəlli ada. İnzibati cəhətdən eyni adlı vilayətin ərazisində yerləşir. Adanın köklü əhalisi *İsatabu* xalqıdır.

## Coğrafiyası

Quadalkanal adası Sakit okeanın cənubunda yerləşir. Adanın qərbində Sanda İsabel, şimal-şərqində Malaita, cənub-şərqdə San-Kristobal, cənubunda isə Pennel adası yerləşir. Ətrafda yerləşən adaların bir qismi mərcan məşəllidir.

Mənsub olduğu dövlətin ən böyük adasıdır. Onun uzunluğu 150 km, eni 48 km Solomon arxipelaqının isə ikinci böyük adasıdır.

Adanın və ölkənin ən hündür zirvəsi Popomanaseu zirvəsidir (2335 m). Mаkаrаkоmburu zirvəsinin ən hündür zirvə olması və hündürlüyünün 2447 m olması haqqında fikirlər müasir araşdırmalar nəticəsində təstiqini tapmamışdır (2310 m). Onun şimalında 460 km² sahəsi allüvial düzənlikdən ibarətdir.

Rütubətli Tropik iqlimə malikdir. Adanın cənubuna düşən illik yağıntı şimalına nisbətən çoxdur.

## Tarixi
1568-ci ildə ada ispan dənizçisi Alvaro Mendan de Neyr tərəfindən kəşf edilir və Əndalus vilayətinin eyni adlı ərazi vahidliyinə uyğun olara Quadalkanal () adlandırılır. Uzun zaman yerli əhali ilə avropalılar arasında hec bir əlaqə qurulmamışdır. Bircə taçirlər və balina ovçuları istisnadır. 1845-ci ildə Quadalkanal adasında misionerlər meydana gəlir. Onlar insanları Fici plantasiyalarına cəlb edirdilər.

15 mart 1893-cü ildən adalar üzərində Britaniya İmperiyasının protektoratlığı elan edilmişdir. 1971-ci ildən Britaniya Qərbi Sakit okean ərazilərinin bir hissəsini təşkil edirdi. XX əsrdə adada ilk kakos plantasiyaları meydana gəlir. 1912-ci ildə Lonqqu yaşayış məntəqəsində misionerlər tərəfindən məktək açılmışdır.

1942–1943 illərdə burada Quadalkanal döyüşü baş vermişdir. Ərazini qorumaq məqsədi ilə bölgədə ABŞ hərbi bazası inşa edilmişdir. Bununla əlaqədar adanın yetkinlik yaşına çatmış kişiləri məcburi əməyə cəlb edilirdi.

"*Masinga Rule*" hərəkatı adada yaradılmış və gələcək həyata təsir göstərmişdir. Bu hərəkat sonradan ölkənin müstəqilliyində mühüm rol oynayır.

1978-ci ildən ada Solomon adalarının bir hissəsi olur.

## Əhalisi
1999-cu il məlumatına əsasən Quadalkanal adasının əhalisi 109 382 nəfər təşkil edir. Ən böyük əhali Honiara şəhərində cəmləşmişdir. Solomon adalarının paytaxtıdır. Adada eyni adlı vilyət yerləşir.

Adada ən geniş yayılan dil Kreol dilidir. Bununla belə burada Malaneziya dilləri geniş şəkildə istifadə edilir:
* *birao* (5900 danışır, 1999 il; şərqində),
* *qxari* (12 119 danışır, 1999 il; qərbi, şimal-qərb və şimalı),
* *lenqo* (13 752 danışır, 1999 il; şərqində),
* *lonqqu* (1894 danışır, 1999 il; şərqində),
* *malanqo* (4135 danışır, 1999 il; mərkəzində),
* *talise* (12 525 danışır, 1999 il; cənubda).

Adanın şərqində Honiara şəhərində beynəlxalq liman fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Quadalkanalın şimal-şərq qəbilələrinin mədəbyyəti.
* Lonqqu xalqı.
Maman (heykəl)

***Maman*** () — fransız-amerikalı heykəltaraş Luiza Burjua tərəfindən tuncdan, paslanmayan poladdan və mərmərdən hazırlanmış heykəl. Bu heykəl dünyada ən böyük hörümçək heykəlidir. Hündürlüyü 9 metr, genişliyi 10 metrdir (daha dəqiq ölçüləri: 9271 x 8915 x 10236&nbsp;mm). Heykəlin düz ortasında, hörümçəyin qarın boşluğu və köks hissəsində çuval və bu çuvalın içində 26 ədəd mərmər yumurta var. Heykəl adını fransız dilindəki *"ana"* sözündən almışdır. Luiza Burjua bu əsəri 2000-ci ildəki *"The Unilever Series"* layihəsi çərçivəsində Londondakı Teyt Modern muzeyinin Turbin zalında sərgilənməsi üçün yaratmışdır. Heykəlin orijinalı poladdan hazırlanmışdır, daha sonra tuncdan 6 versiyası düzəldilmişdir.

## Fəlsəfə və mənası
Luiza Burjua hörümçəklər mövzsununda heykəl yaratmağı 1947-ci ildə fikirləşmiş, hətta bu haqda qara qələmlə rəsm çəkmişdir. 1996-cı ildə hörümçəklər mövzusunda *"Hörümçək"* adlı başqa bir heykəl hazırlamışdır. Burjua bu heykəllə anasının gücünə, verdiyi tərbiyəyə, toxuculuğuna, ipəyirmə sənətinə istinad etmişdir. Luizanın anası Cozefina atasının Parisdə yerləşən xalça bərpaçılıq emalatxanasında divar xalçaları bərpa edən qadın idi. Burjua 21 yaşında ikən anası naməlum xəstəlikdən vəfat etmişdir. Anasının ölümündən bir neçə gün sonra Luiza düz atasının qarşısında özünü Bevr çayına atmışdır, lakin atası üzərək onu xilas etmişdir.

## Daimi sərgiləndiyi yerlər
Heykəlin bəzi versiyaları bəzi yerlərdə daimi sərgilənir.
*  *[[Teyt Modern]], [[London]]* — bu heykəlin 2008-ci ildə bu muzeyə verilməsi Teyt Modern üçün tarixi an hesab olunur. Heykəl ilk öncə Turbin zalında sərgilənmişdir, daha sonra 2000-ci ildə qalereyanın xaricində nümayiş etdirilmişdir. Hal-hazırda heykəl sərgilənmir. Heykəlin sərgilənməsi əyləncəli və təəccüblə qarşılanmışdır. Teyt Modernin sahib olduğu heykəl öz versiyalarında içərisində paslanmayan poladdan hazırlanmış yeganə nümunədir.
*  *Kanada Milli Qalereyası, [[Ottava]]* — Kanada Milli Qalereyası 2005-ci ildə heykəli 3,2 milyon dollar qarşılığında satın almışdır. Bu zaman bu qiymət tənqidçilər tərəfindən yüksək hesab olunmuşdur.
*  *Quqqenhaym Muzeyi, [[Bilbao]]* 
*  *Mori İncəsənət Muzeyi, [[Tokio]]*
*  *Samsunq İncəsənət Muzeyi, [[Seul]]*
*  *ABŞ İncəsənət Kristal Körpülər Muzeyi, Bentonvill, [[Arkanzas]]*

## Müvəqqəti sərgiləndiyi yerlər

## Qalereya

Bilbao-Bourgeois-11 312.jpg|Bilbao
Erreur 2.jpg|Mexiko
Thames with Bourgeois spider - geograph.org.uk - 1169248.jpg|London


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Ottavada -CBC Archives (Yayım: 10 may 2005)
* ''Video'' : "Onlar dırmaşırlar" — Vimeo
* Luiza Burjua - ''Maman''  — Kanada Milli Qalereyası (videolar)
Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyası

**Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyası** (italyan dilində:Galleria Nazionale d’Arte Moderna, qısaldılmış şəkildə — GNAM) — Romada bədii muzey (Borqeze villası). Muzeyin 75 zalında müxtəlif dövrləri və həmçinin müasir dövrün incəsənətini əks etdirən 5 000-dən çox eksponat vardır. Onların əksəriyyəti XIX–XX əsrlərə aid İtaliya rəssamlıq əsərlərindk,èlp +

ln ibarət kolleksiyadır.

## Tarixi
Roma Müasir İncəsənət Milli Qalereyasının əsası 1883-cü ildə qoyulmuşdur.

## Qalereya

Fayl:Filippo Palazzi - Un contadino fermo e un contadinello che suona il piffero (Napoli).jpg|Filippo Palazzi: *Un contadino fermo e un contadinello che suona il piffero (Napoli)
Fayl:Eugenio Gignous - Monte Rosa.jpg|Eugenio Gignous: <br>*Monte Rosa*
Fayl:Vincenzo Caprile - L'acqua zurfegna a Santa Lucia2.jpg|Vincenzo Caprile: <br>*L'acqua zurfegna a Santa Lucia*
Fayl:Gustav Klimt 020.jpg|Густав Климт: <br>*Qadınların üç yaş dövrü*
Fayl:Vincent van Gogh - L'Arlesienne (Madame Ginoux).jpg|Винсент ван Гог: <br>*Арлезианка (Madam Jinunun portreti)*
Fayl:Claude Monet - Waterlilies (Rome).jpg|Клод Моне: <br>*Dolçalar*
Fayl:Paul Cézanne - Le Cabanon de Jourdan.jpg|Поль Сезанн: <br>*Le Cabanon de Jourdan*
Fayl:(Treviso) Sogni by Vittorio Matteo Corcos - Rome Galleria nazionale d'arte moderna.jpg|Витторио Коркос: <br>*Arzular''
Trinidad

**Trinidad** ( — Karib dənizində, Cənubi Amerikanın şimal-şərq sahillərində yerləşir. Trinidad və Tobaqonun ərazisin əsas hissəsini təşkil edir. Bu adada ölkə əhalisinin 96 % yerləşir.

## Coğrafiya

Venesuela sahillərindən 11&nbsp;km şimal-şərqində yerləşir. Ümumi sahəsi 4 821&nbsp;km², uzunluğu 80&nbsp;km, eni isə 59&nbsp;km təşkil edir.

Ada materik məşəllidir. Ada ilə materik arasında Bokas-del-Draqon, Pariya körfəzi və Boka-de-la-Serpe boğazı ilə ayrılır. Əsasən düzənlik ərazilərdən ibarət olsa da şimalından hündürlüyü 940 (Apino d.) metrə çatan silsilə keçir. Cənub hissəsində Palçıq vulkanları vardır. Cnub-şərq və cənub-şərqində neft və təbii qaz çıxarılır.

### İqlimi
İqlimi subekvatorialdır. İsti və rütubətli iqlimə malikdir. İl iki mövsümə bölünür; Quru mövsüm (yanvardan maya qədər) və yağışlı mövsüm. Orta illik temperatur 25-27 °S, yağıntının miqdarı 1200&nbsp;mm, qərbdə isə 3800&nbsp;mm təşkil edir.

### Flora və fauna
İlboyu yaşıl meşələrlə örtülüdür. Şimal-qərbində Savanna və seyrək meşələrə rast gəlinir. Kakos palması əkilir. Burada 40 növ Kolibri vardır.

## Tarixi
Trinidad adası 1498-ci ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilir. İspanlar o zaman burada yaşayan Aravaları digər ərazilərə köçürürdü. Sonradan faydalı qazıntılarının yoxluğu sayəsində adaya maraq azalmışdır. Adada ilk avropalı məskənlər yalnız 1592-ci ildə salınır. 1797-ci ildən ada Britaniyanın himayəsinə keçir. 1830-ci ildən adada quldarlıq ləğv edilir. Bundan sonra adaya Hindistandan işçilər gəlir. İspaniya, Fransa, Portuqaliya və Çinin yoxsul insanları adaya axışırdı. Bu xalqların qarışması nəticəsinə «Trinidadlılar» etnomini meydana gəlmişdir.

## Əhalisi
Ən iri şəhərləri — Çaquanas, Port-of-Speyn (paytaxt), San-Fernando, Arima, Sent-Cozef (Trinidad və Tobaqonun ilk paytaxtı).

## İqtisadiyyat
Əsas sənaye sahəsi neft hasilatı və neftlə əlaqədar olan kimya, neftkimyası sahələridir. Turizmdə belə mövcuddur.

Adada beynəlxalq hava limanı fəaliyyət göstərir.

## Mədəniyyat
Hər noyabr ayında adada Caz festivalı keçirilir.

## Ədəbiyyat
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 549. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

## Mənbə
* Trinidad və Tobaqo
Fərhad (Nişapur)

**Fərhad** (farsca:فرهاد) — kənd Nişapur şəhristanı funksiyaları edir.

## Coğrafi mövqeyi
Fərhad rayonu Rivand, 10 kilometr cənub şəhərində yerləşir Nişapur mərkəzi şəhəri, bir kənd. 1954 il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, kənd 132 sakinləri evakuasiya olunublar idi, lakin indi.

## İstinadlar
Təsviri Sənət Muzeyi (İraklion)

**İraklion Təsviri sənət Muzeyi**  () — Yunanıstanda, Krit adasında yerləşən İraklion şəhərində müasir təsviri sənət muzeyi.
## Tarixi
İraklion Təsviri sənət Muzeyi 2000-ci ildə yaradılmışdır.

## Ümumi məlumat
Muzey Venizelos meydanı yaxınlığındakı Nimfon küçəsində keçmiş müqəddəs Mark kilsəsində təşkil olunmuşdur.
 
Muzeydə Krit adasının məşhur tarixi və müasir incəsənətini əks etdirən sənət əsərlərinin kolleksiyası toplanmışdır. Bu eksponatların nümayişi ilə yanaşı, muzeydə müxtəlif musiqi kollektivlərinin konsertləri təşkil olunur, nəşriyyat işi aparılır, seminar və konfranslar keçirilir.
## Xarici keçid
*Official site 
*City of Heraklion
* Официальный сайт Музея изобразительных искусств Ираклиона  
## İstinadlar
Sərtiyük-i Süfla

**Sərtiyük-i Süfla** () — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşinin Hövmə dehestanında kənd. 2011-ci il siyahıyaalınmasına əsasən kənddə əhali yaşamır.

## İstinadlar
Vanua-Levu

**Vanua Levu** () — Ficinin ərazisində yerləşən və sahəsinə görə ikinci böyük ada. Sakit okeanda, Vanua Levu adaları qrupuna daxildir. Əvvəllər Sandalvud adası adlanırdı ().

## Adı
Vanua-Levu yerli dillərdə *«Böyük Torpaq»* adlandırılır. 
## Coğrafiya
Vanua-Levu adası Viti-Levudan 64&nbsp;km şimalda yerləşir. Ən yaxın materik Avstraliyadır və ondan 2900 км. Ada cənub-şərqdən Koro dənizi ilə yuyulur.

Ada vulkanik və mərcan məşəllidir. Bəziləri isə kiçik adaların birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Sahəsi 5587,1&nbsp;km². Ada üçbucaq formaya malikdir. Uzunluğu 180&nbsp;km,  eni 30 – 50&nbsp;km, təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi *Mon-Batini* dağıdır (1111 m).

İqlimi tropikdir. Adanın şimalında şəkər qamışı yetişdirilir. Adada sikllonlar və zəlzələlər müşahidə edilir.

Adada tropik meşələr mövcuddur. Burada Səndəl ağacı və Aqatis geniş yayılmışdır. Adda bir çox çay olsa da gəmiçiliyə yararsızdırlar.

## Tarixi
Ada ilk dəfə Abel Tasman tərəfindən 1643-ci ildə kəşf edilmişdir. 1797-ci ildə ada Ceyms Vilson tərəfindən araşdırılmışdır.

1805-ci ildən Mbua buxtasında səndəl adaclarının tədarükünə başlayır. 1815-ci ildən isə tədrük dayandırılır. 1840-ci ilə qədər ada balina ovçularının yerləşim mərkəzi olur.

## Əhalisi
Vanua-Levu adasında 130 min əhali (1996) yaşayır. Əsas yaşayış məntəqələri Lambasa və Savusavudur. Lambasa şəhərində 1999-ci il məlumatına görə 25 min insan yaşayırdı.

## İnzibati bölgü
Vanua-Levu adası inzibati cəhətdən üç vilayətə bölünür:Mbua (adanın qərbi), Matuata (şimal-şərq) və Takaundrove (cənub-şərq). Bu üç vilayət Ficinin Şimal dairəsinə daxil dir.

## İqtisadiyyat
Adada əsasən kənt təsərrüfatı inkişaf etmişdir (şəkər qamışı). Son zamanlar turizmdə yüksəliş müşahidə edilir. Adada hava limanı fəaliyyət göstərir. 
## İstinadlar
 

## Ədəbiyyat
* Coğrafi eksiklopedik lüğət, М.: «Sovet ensiklopediyası», 1986.
* Федеральная служба геодезии и картографии России, Атлас мира, М.,1999.

## Mənbə
* The Exceptional Flooding on Vanua Levu Island, Fiji, during Tropical Cyclone Ami in January 2003
2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı

**2015 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı** — 19 noyabr 28 noyabr tarixləri arasında ABŞ-nin Hyuston şəhərində keçirildi.

## İstinadlar
Zaqreb Universiteti

**Zaqreb Universiteti** () — Xorvatiyanın paytaxtı Zaqreb şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 23 sentyabr 1669-cu ildə qoyulmuşdur.

## Tədris
Bütün Xorvatiya universitetlərində olduğu kimi bu ali məktəb də 2005/2006 tədris ilindən etibarən Bolonya prosesinə qoşulmuşdur.

## Həmçinin bax

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*