Allergik rinit

**Allergik rinit** və ya mövsümi tipi **saman qızdırması** — immun sisteminin havadakı allergenlərə həddən artıq reaksiya verməsi nəticəsində baş verən burnun iltihablanması ilə xarakterizə olunan vəziyyət. Əlamət və simptomlara burun axması və ya tutulması, asqırma, qızaran, qaşınan və yaşaran gözlər, həmçinin göz ətrafında şişkinliklər daxildir. Burundan gələn maye adətən şəffaf olur. Simptomlar adətən allergenlə təmasdan bir neçə dəqiqə sonra başlayır və yuxu, iş və digər fəaliyyətlərə təsir göstərə bilir. Bəzi insanlar simptomları yalnız ilin müəyyən dövrlərində, adətən polenlə təmas nəticəsində yaşayır. Allergik riniti olan bir çox insanda həmçinin astma, allergik konyunktivit və ya atopik dermatit də olur.

Allergik rinit adətən polen, ev heyvanlarının tükləri, toz və ya kif kimi ətraf mühit allergenləri tərəfindən tetiklənir. İrsi genetika və ətraf mühitlə əlaqə allergiyaların inkişafına səbəb olur. Fermada böyümək və bir neçə bacı-qardaşa sahib olmaq bu riski azaldır. Bu vəziyyətin əsas mexanizmi, allergenə yapışan IgE antikorlarını əhatə edir ki, bu da nəticədə mast hüceyrələrindən histamin kimi iltihablı kimyəvi maddələrin sərbəst buraxılmasına səbəb olur. Bu, burnun, gözlərin və boğazın selikli qişalarının iltihablanmasına və qaşınmasına səbəb olur, çünki bu orqanlar allergeni xaric etmək üçün çalışır. Diaqnoz adətən simptomların müşahidəsi, həmçinin dəri prick testi və ya allergenə xüsusi IgE antikorlarını yoxlamaq üçün qan testləri əsasında qoyulur. Bununla belə, bu testlər bəzən yanlış pozitiv nəticələr verə bilər. Allergiya simptomları soyuqdəymə ilə oxşarlıq təşkil etsə də, adətən iki həftədən çox davam edir və, adının əksinə olaraq, qızdırma ilə müşayiət olunmur.

Həyatın erkən dövrlərində heyvanlarla təmasda olmaq, müəyyən allergiyaların inkişaf etmə riskini azalda bilər. Allergik simptomları azaltmaq üçün bir neçə fərqli dərman növü mövcuddur, burun steroidləri, difenhidramin kimi antihistaminlər, kromolin natrium və montelukast kimi leykotrien reseptor antagonistləri daxildir. Çox vaxt dərmanlar simptomları tam nəzarətdə saxlaya bilmir və onların yan təsirləri də ola bilir. İnsanları allergenə tədricən artan dozalarla məruz qoymaq, allergen immunoterapiyası adlanır və bu üsul çox vaxt daha təsirli olur. Allergen dərialtı inyeksiya vasitəsilə və ya dilaltı tablet şəklində qəbul edilir. Müalicə adətən üç-dörd il davam edir və bu müddətdən sonra əldə olunan faydalar uzun müddət davam edə bilər.

Allergik rinit, ən çox insana təsir edən allergiya növüdür. Qərb ölkələrində hər il insanların 10-30%-i bu vəziyyətdən əziyyət çəkir. Ən çox 20 ilə 40 yaş arasında rast gəlinir. Allergik rinitin dəqiq təsviri ilk dəfə 10-cu əsr həkimi Əbu Bəkr əl-Razi tərəfindən verilib. 1859-cu ildə Çarlz Blakli poleni səbəb kimi müəyyən etdi. 1906-cı ildə isə Klemens von Pirquet bu vəziyyətin mexanizmini açıqladı. Samanla əlaqəsi isə simptomların yeni samanın qoxusu ilə əlaqəli olduğu köhnə və əslində səhv nəzəriyyədən yaranmışdır. Qoxu hissəsi özünü doğrultmasa da, samanla əlaqəsi doğrudur; çünki saman yığımı mövsümü polen mövsümü ilə üst-üstə düşür və saman yığımı işləri insanları mövsümi allergenlərlə yaxından təmasda saxlayır.

## Əlamətlər və simptomlar

## İstinadlar