open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Opasnıe adaları

**Opasnıe** — Şimal Torpağının cənub-qərbində yerləşən, iki adadan ibarət olan adalar qrupu. Sahillərini Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizinin suları yuyur. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə dazildir (Rusiya).

## Yerləşməsi
Yaxınlığında yerləşən adalar: Bolşevik (42&nbsp;km şərqdə), Oktyabr İnqilabı (50&nbsp;km şimalda), Krasnoflotskie adaları (23&nbsp;km şimal-şərqdə).

## Təsviri
Arxipelaq iki elə də böyük olmayan iki adadan ibarətdir —  Vostoçnıy adası və Zapadnıy adası. Onlar arasında məsafə 1,4&nbsp;km təşkil edir. Hər iki ada dairəvi formaya malikdir. Diametrləri 200–250 m arasıbda dəyişir. Ən hündür nöqtəsi 14 metrdir (Vostoçnıy adası). Bir hissəsi buzla örtülüdür. Sahillərində dərinlik 39 metrə çatır.

Adalar su altı silsilənin su səthinə çıxdığı ərazidir. Onlar naviqasiya üçün ciddi təhlükə təhlükə törədir. 
## Xəritə
*Xəritə
Gerhard Hersberq

**Gerhard Hersberq** () — Kimya üzrə Nobel mükafatçısı (1971).

## Həyatı
O, 1904-cü ilin dekabrın 25-də Hamburqda anadan olmuşdur. Atasını erkən itirən Herxard anası tərəfindən tərbiyə olunmuşdur. Ailəni saxlamaq üçün anası süpürgəçi işləmişdir. Hersberq Darmştadt texnoloji institutunda, Qettingen və Bristol universitetlərində oxumuşdur. 1930-cu ildən Darmştadt texnoloji institutunda dərs demişdir. Həyat yoldaşı  yəhudi olduğundan 1935-ci  ildə Almaniyanı tərk edərək Kanadaya köçmüşdür. 1935-1945-ci illərdə Saskaçevan universitetində işləmiş, 1945-ci ildən Çikaqo universitetinin professoru olmüşdur. 1949-cu ildən Kanadanın Milli elmi tədqiqat şurasının nəzəri fizika bölməsinin rəhbəri olmuşdur. 1956-cı ildə Kanada fiziklər assosiasiyasının prezidenti olmuşdur. 1957-ci ildən 1963-cü ilə qədər beynəlxalq nəzəri və tətbiqi fizika ittifaqının vitse-prezidenti olmuşdur.

Əsas elmi işləri atom və molekulyar spektroskopiyaya aiddir. Spektroskopiya sahəsində dünyada məşhur olan monoqrafiyaların və jurnal məqalələrinin müəllifidir. Monoqrafiyaları:

*Atom spektrləri və atomların quruluşu. M. 1948
*İkiatomlu molekulların spektrləri və  quruluşları. M. 1949.
*Çoxatomlu molekulların titrəyişli və fırlanan spektrləri. M. 1949.
*Çoxatomlu molekulların elektron spektrləri və quruluşları. M. 1969.

Herxard Hersberq 1971-ci ildə “Elektronların spekturunun və molekulların xüsusi sərbəst radikalların geometriyasının tədqiqinə görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Herxard Hersberq 1999-cu ilin martın 3-də Ottavada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Qaraçoban düzü

**Qaraçoban düzü** - Şərur rayonu ərazisində düzənlikdir.

## Relyefi
Qaraçoban düzü Şərur rayonu ərazisində, Sədərək kəndinin cənub-qərbində, Bozağıl, Qaradaş, Düz, Həsənqulubağ dağlarının arasında maili düzənlikdir ki, onun da mütləq yüksəkliyi 950-1000 metrdir. Səthi Bağırsaqdərə və bir sıra digər dərələr vasitəsilə zəif parçalanmışdır. Daimi axına malik olmayan Bağırsaqdərə çayı Qaraçoban düzünün şimal-şərqində iki qola ayrılır. Ərazidən qış və yay otlağı kimi istifadə olunur. Qaraçoban maili düzənliyi (800–1200 m) əsasən allüvial-prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Onun səthi Cəhənnəm dərəsi, Bağırsaq dərəsi və bir sıra başqa quru dərələr vasitəsilə parçalanmışdır. Suayrıcları hamar və genişdir, çox zəif parçalanmışdır.  Maili düzənliyin mərkəz hissəsində yerləşən Bağırsaq dərəsindən keçən sellər Sədərək düzündəki əkinlərə ciddi zərər verir. Qaraçoban maili düzənliyində inkişaf etmiş boz torpaqların tərkibində çoxlu çay daşı vardır.

## Bitki örtüyü
Maili düzənlikdə əsas yeri iyli yovşan, çılpaqdil və çəngəlli gəvən tutur. Efemerlər geniş yayılmışdır. Burada müxtəlif şoran bitkiləri, poruq, Marşall süddüyəni, üzərrik, quruçiçək,dəvəqıran, sivriuc və s. bitir. Ərazidən qış otlağı kimi istifadə olunur. Qaraçoban maili düzənliyinin geniş torpaqlarından əkinçilikdə istifadə etmək üçün suvarma tədbirləri görülmüşdür.

## Toponimikası
Qoyunçuluğun inkişafı üçün əlverişli şəraitə malik olan Qaraçoban düzünün “Kitabi Dədə Qorqud” eposunun qəhrəmanı Qaraca Çobanın adı ilə bağlı olduğu ehtimal edilir.

## Həmçinin bax
* Şərur rayonu
* Culfa maili düzənliyi
* Ordubad maili düzənliyi
* Yaycı düzənliyi
* Sust maili düzənliyi
* Naxçıvan maili düzənliyi
* Kəngərli maili düzənliyi
* Böyükdüz maili düzənliyi
* Şərur maili düzənliyi

## İstinadlar
Pegasomums saginatum

**Pegasomums saginatum** ()-Yastı qurdlar tipinin Trematodlar sinfinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Cinsin ən iri nümayəndələri olub, ölçüləri  11,22-24 х 5-11&nbsp;mm - ə çatır. Qurdun eni bədən uzunluğunun yarısını təşkil edir. Böyrək şəkilli yaxalıq zəif inkişaf edir,üzərində 27 iri tikan yerləşir.Yaxalığın hər tərəfində 4 cüt tikan yerləşmişdir.Udlaq 0.42-0.66 x 0.25-0.40&nbsp;mm-dir.Qida borusu düz və ya əyilmiş boru formasında olub,uzunluğu 2.4-5.16&nbsp;mm-dir.Qarın əmziyi  0.72-1.02x0.90-1.26&nbsp;mm-ə çatır. Cinsi bursa qarın əmziyinin  ön tərəfində yerləşir.Sirrus  silndir formasında olub, yaxşı inkişaf etmişdir.Sarılıqlar bağırsaq ayrıcılığının  səviyyəsində qarışaraq,bədənin yan tərəflərini boş qoymaqla qida borusuna qədər bədənin ön hissəsinin median zonasını tutur.Sarılıqların  arxa qurtaracağı bədənin  qurtaracağı hüdudundadır.Yumurtalıq toxumluqların ön tərəfində yerləşir.Ölçüləri 0.48-0.96x0.48-1.04&nbsp;mm-dir.Toxumluqlar qanadlıvə ya bütöv kənarlıdırlar.Birinci toxumluğun ölçüləri 1.14-3.50x2.24-4.53&nbsp;mm ikincininki isə 1.50-3.50x2.53-4.58&nbsp;mm-dir.Yumurtalıqların ölçüləri  0.084-0.144X0.048-0.085&nbsp;mm-dir..

## Həyat tərzi
Azsaylı- kosmopolit növdür. Parazit orqanizm olub, quşların (Bubulcus ibis) bağırsağında yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayit edilir. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Amerikada aralıq sahib şirin su ilbizləridir -  Helisoma antrosum. İnsan həyatına təsiri məlum deyil.
## Yayılması
Dünyada 10, Qafqazda 2, Azərbaycanda 2 növlə təmsil olunmuşdur. Macarıstan, Ukrayna, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan,Dağıstan, Gürcüstanda, Azərbaycanda isə Lənkəran (Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu)və Kür-Araz ovalığı ərazilərində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Böyükdüz dağı

**Böyükdüz dağı** — Culfa rayonu ərazisində dağ (hünd. 961,5 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin cənub-şərqində, Küznüt kəndindən 4,2&nbsp;km şimal-şimal-qərbdədir. Orta Miosenin Karaqan mərtəbəsinə aid Payız lay dəstəsinin qumlu-gilli çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentinin cənub-qərb cinahında müşahidə edilən Darıdağ antiklinalının Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin hüdudlarına izlənilən şimal-qərb periklinal hissəsinin Üst Pleystosenin allüvial-prolüvial törəmələrilə əhatə olunmuş şimal qanadının erozion qalığına cavab verən maili günbəzvari yüksəklikdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yüksək keyfiyyətli çap

**Yüksək keyfiyyətli çap** (en. letter quality (LQ)) – matrisli printerdəki çapın yazı makinasında yazılmış mətnin keyfiyyətindən geri qalmayan keyfiyyəti. Adından göründüyü kimi (ingiliscə “letter” – “məktub”), belə çap keyfiyyəti işgüzar yazışmalara qoyulan tələblərə uyğun olur. Termin bir qədər köhnəlib, çünki lazerli və şırnaqlı printerlər daha yüksək keyfiyyətli çap təmin edir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Rictularia petrowi

**Rictularia petrowi** () — dəyirmi qurdlar tipinin nematodlar sinfinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu
Ağız dəliyi dorsal istiqamətdə açılır. Onun yanında isə bir lateral sormac yerləşir. Erkə fərd 75 mm uzunluğunda olub. Maksimal eni 0,151–0,218 mm-dir. Kutikulanın üzərində 120 cüt daraq uzanır. Daraqlar basin arxadan başlayaraq bir-birindən 0,078–0,083 mm məsafədə olaraq quyruq qanadının ön hissəsinə qədər uzanır. Ağız kapsulunun dərinliyini 0,046–0,052 mm, eni isə 0,041–0,046 mm-dir. Qida borusunun ümumi uzunluğu 0,29–0,30 mm-dir. Spikulalar bir quruluşda olub, 0,208–0,228 mm uzunluğunda və 0,015 mm endədir. Spikulanın uzunluğu 0,078 mm-dir. Dişi fərd 25–28 mm uzunluğunda olub, maksimal eni 0,355–0,400 mm-dir. 130-a yaxın daraqlara malikidr. Birinci daraq basin axırından 0,072–0,083 mm. aıxırıncı daraq isə anusdan 2,5 mm məsafədə yerləşir. Ağız kapsulu 0,052–0,057*0,078 mm-dir. Qida borusu 4.8 mm uzunluğundadır. Sinir dairsəi qida borusunun əzələləvi hissəsindədir. Bulva isə qida borusunun axırına yaxın yerləşir. Anus quyruqdan 0,26 mm məsadəfə hündürlükdədir. Yumurta 0,036–0,37*0,026 mm-dir..

## Həyat tərzi
Məhdud yayılan və azsaylı növdür. Növdaxili müxtəlifliyi monotipdir. Parazit orqanizm olub, Porsuğun nazik bağırsağında parazitlik edir. Ayrı cinsli olub, çevrilmə yolu ilə çoxalır. Biohelmint olub, aralıq sahibin iştirakı ilə çoxalır.

## Yayılması
Dünyada 6, Qafqazda 4, Azərbaycanda 4 növlə təmsil olunmuşdur. Bərdə və Quba rayonlarında yayılmışdır.

## Təsnifatı

## Ədəbiyyat
* Sadıxov İ. A."Yeni növ nematod Rictularia petrowi nov. sp. Barsukun bağırsağından (Meles meles) SSR Azərbaycanda". Bakı, ДАН 1955, Türyançay 11, № 5, стр.421–425.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ГЕЛЬМИНТОФАУНА ДИКИХ ПСОВЫХ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ И ПУТИ ЕЕ ФОРМИРОВАНИЯ 

## Həmçinin bax
* Dəyirmi qurdlar
* Nematodlar
Yüksək keyfiyyətli printer

**Yüksək keyfiyyətli printer** () – işgüzar yazışmalar üçün məqbul çap keyfiyyətini (NEAR-LETTER-QUALITY) təmin edən hər hansı bir printer. Bu sıraya lazerli, kontakt (adətən, ləçəkli) printerlər, eləcə də tam formalaşdırılmış simvollardan istifadə edən bəzi matrisli printerlər aiddir. Yaxşı matrisli printerlər yüksək keyfiyyət almaq üçün hər bir sətri ikiqat çap edir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
Yüksək keyfiyyətli çap
Bulaqbaşı silsiləsi

**Bulaqbaşı silsiləsi –** Sədərək rayonu ərazisində, Naxçıvan dağarası çökəkliyinin şimal-qərbində, Sədərək düzünün şimal kənarında alçaqdağlıq tirə. Ermənistan ərazisində Dərələyəz silsiləsinin Saraybulaq qolundan cənub-qərbə ayrılan şaxənin Naxçıvan MR ərazisindəki qurtaracağına cavab verir. Sədərək kəndinin ətraflarından başlayaraq şimal-qərb istiqamətdə 3&nbsp;km məsafədə uzanır. Əsasən Orta-Üst Devon yaşlı karbonat və terrigen-karbonat süxurlarından təşkil olunmuşdur. Ətəklərində Paleozoy çöküntülərini uyğunsuzluqla örtən Miosen yaşlı çökmə süxurlar və onların üzərində yatan Üst Pleystosenin allüvial-prolüvial törəmələri açılır. Ən yüksək nöqtəsi Ucubiz dağıdır (1210,0 m). Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-qərb qurtaracağında, Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin gömülmüş cənub-qərb cinahında cavan çöküntülər altından yer səthinə çıxan Dəhnə-Vəlidağ qalxımının şimal tektonik blokuna aid edilir və geoloji quruluşda şimal-qərb və şimal-şərq istiqamətli fay və əks-fay qırılmaları ilə kiçik bloklara parçalanmış Bulaqbaşı antiklinal və Ucubiz sinklinal qırışıqları ilə təmsil olunan qalxıma uyğun gəlir. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dalniy adası (Kara dənizi)

**Dalniy adası** () — Yeni Torpaq arxipelaqına daxil olan kiçik adalardan biri. Ada Kara dənizində yerləşən Oqa körfəzinin girəcəyində yerləşir. Şimal-şərqdən cənub-qərbə istiqamətlənir. Səthi hamardır. Sahilləri isə sıldırımlıdır. Burada göl və çay yoxdur. Bitki örtüyündən məhrumdur. Səbəb isə onun Şimal Qütb dairəsi daxilində yerləşməsidir. İqlimi olduqca sərtdir.

260 m cənubunda iki adsız qaya yerləşir, 860 m şimal-qərbdə isə Şimal adası yerləşir.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
DASD (birbaşa keçidli yaddasaxlama qurğusu)

**DASD** yəni birbaşa keçidli yaddasaxlama qurğusu (en. Direct access storage device), (ru. запоминающее устройство прямого доступа), (tr. doğrudan erişimli saklama aygıtı) - verilənlərin saxlandığı sahələrə istənilən ardıcıllıqla müraciət etməyə imkan verən yaddasaxlama qurğusu; bundan fərqli olaraq, ardıcıl erişimli (keçidli) qurğularda yaddaş sahələri başlanğıcından başlayaraq ardıcıl olaraq nəzərdən keçirilir. Birbaşa erişimli qurğuya misal olaraq diski, ardıcıl erişimli qurğuya misal olar isə lenti göstərmək olar. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Yonca bağacığı

**Yonca bağacığı** () — buğumayaqlılar tipinin həşəratlar cinsinin yarımsərtqanadlılar dəstəsinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu

Uzunluğu 6,5–9,5 mm-dir. Bədəni uzunsovdur. Rəngi qonur, yaxud sarımtıl yaşıldır. Bağacığın qabaq kürəkciyində iki qara nöqtə vardır. Ayaqları qonur sarıdır. Sürfəsi yaşılımtıl-qonur olmaqla, ya tamamilə qanadsızdır, yaxud da kiçik qanad başlanğıclarına malikdir.

## Həyat tərzi
Yonca bağacağı yumurta fazasında qidalandığı bitkilərin gövdələri daxilində qışlayır. Dişi bağacıqlar yumurtasını bitkinin gövdəsi daxilinə qoyur. Azərbaycan şəraitində bəzi illərdə yonca bağacığının yetkin mərhələdə qışlamasına da təsadüf edilir. Yazda temperaturun yüksəlməsilə (19oC) əlaqədar olaraq yumurtada rüşeym inkişaf etməyə başlayır və bir müddət keçdikdən sonra ondan sürfə çıxır. Bu sürfələr qidalandıqdan 25–30 gün sonra yetkin hala çatır. Bir qədər sonra yetkin bağacıqlar yumurta qoymağa başlayır ki, bunlardan da ikinci nəslin sürfələri çıxır. Sürfələr və yetkin fərdlər yoncanın gövdəsinin. Yarpaqlarınıın, qönçələrinin və çiçəklərinin şirəsini sorur. Nəticədə onun qönçə və çiçəkləri tökülür və gövdələrinin ucları isə quruyur. Belə zədələnmələr yonca əkinləri üçün daha qorxuludur. Bağacıqlar yumurtalarını bitkinin cavan gövdələrinə, əsas etibarilə onların aşağı hissəsinə qoyur. Dişilər yumurta qoymazdan əvvəl gövdələrdə xortumları vasitəsilə deşiklər açır və yumurtasını həmin deşiklərin daxilinə qoyur. Bağacıqlar hər gövdəyə 20-yə qədər yumurta yerləşdirir. Bir dişi bağacıq yaşadığı müddətdə 40-a qədər yumurta qoya bilir. Azərbaycan şəraitində yonca bağacığının 4–5 nəsil verdiyi ehtimal olunur.

## Yayılması
Yonca bağacığı Qərbi Avropa, Şimali Afrika, Ön Asiya, Əfqanıstan, Pakistan, Monqolustan, Çin, Yaponiya, Şimali Amerika, Uzaq Şərq, Qazaxıstan, Orta Asiya ölkələrində, Azərbaycanda isə yonca bitkisi əkilən bütün rayonlarda geniş yayılıb.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* S. R. Məmmədova, B. B. Xəlilov. Kənd təsərrüfatı entomologiyası, 1986, səh 196

## Xarici keçidlər
* Adelphocoris lineolatus
* Adelphocoris lineolatus Goeze. — Люцерновый клоп.

## Həmçinin bax
Əvəsor Xalq Kollektivi

**"Əvəsor" Xalq Kollektivi** — 1964-cü ildə Fərbiyyə Şabanova tərəfindən Astara rayonunun Kakalos kəndində fəaliyyət göstərən Talış və Azərbaycan xalq mahnı və rəqslərini toplayan folklor kollektivi. 1985-ci ildə rəsmən "Əvəsor Folklor Kollektivi" adlanır. Kollektiv, 1988-ci ildə Rumıniyanın Borşa, 1991-ci ildə Dağıstanın Qızlar, 1993–95-ci illərdə Türkiyənin Ankara və Gölcük şəhərlərində keçirilən beynəlxalq festivallarda iştirak etmiş, müxtəlif diplom və qiymətli hədiyyələrə layiq görülmüşlər. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 12 iyul 2000-ci il tarixli qərarı ilə kollektivə "Xalq Kollektivi" adı verilmişdir. Kollektivin repertuarındakı el nəğmələri, laylalar, milli rəqslər Fərbiyyə Şabanovanın və Şadoğlan Bayramovun 2004-cü ildə nəşr olunmuş "Talış bölgəsinin nəğmələri" kitabına daxil edilmişdir. 2010–2017-ci illərdə Bakı şəhərində Dənizkənarı parkda təşkil olunan "Novruz" bayramı şənliklərində iştirak etmişdir. Kollektiv 2014-cü ildə Masallı şəhərində keçirilən Beynəlxalq Folklor Festivalında, Lerik rayonunda keçirilmiş Uzunömürlülərin Yaradıcılıq Festivalında iştirak edərək diplomlara layiq görülmüşdür. Şəki "İpək yolu" VI Beynəlxalq musiqi festivalı çərçivəsində "Yuxarı Karvansara" mehmanxana kompleksində Azərbaycanda yaşayan azsaylı xalqlarının folklor mahnı və rəqslərindən ibarət tədbirdə iştirak etmişdir. 9 aprel 2017-ci ildə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarının Astara rayonunda keçirilən "Su səyahəti" tədbirində çıxış etmişdir.

## İstinadlar
System Request klavişi

**Sys Req klavişi**(Sys Req key,клавиша Sys Req)-bəzi IBM və onunla uyumlu klaviaturalarda olan və klaviaturanı yenidən kökləməyə, yaxud bir seansdan başqasına keçməyə imkan verən klaviş. Adətən, Print Screen ilə eyni klavişdə yerləşir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 832 s.

## Xarici keçidlər
*http://www.linuxcenter.ru/lib/articles/system/sysrq_kill.phtml
Psilostomum ondatrae

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xarici quruluşu
bədənin uzunluğu 1,29-1,57 mm, eni isə (yumurtalıqların nahiyyəsində) 0,504-0,5824 mm-dir. Tam dairə şəklində olmayan ağız əmziyi 0,163-0,168x0,157 mm ölçülüdür. Farinks 0,062-0,056 mm-ə bərabərdir. Birinci toxumluğun ölçüsü 0,203-0,236x0,426-0,381 mm, ikincininki 0,235-0,258x0,392-0,381 mm-dir. Cinsi bursa oval şəkildədir və onun oturacağı oval şəkillidir və onun oturacağı qarın əmziyinin mərkəzində durur. Qısa balalıq qrın əmziyi ilə birinci toxumluğun arasında yerləşir. Yumurtalar oval şəkilli olub, 0,084-0,090x0,056 mm ölçüyə malikdir.

## Həyat tərzi
Azsaylı endem növdür. Parazit orqanizm olub, quşların () bağırsağında yaşayır. Mürəkkəb həyat tərzi keçirir. Nəsillərin növbələşməsi və sahiblərin dəyişilməsi ilə müşayit edilir. Düşmənlıri yoxdur. Hermofradit orqanizmdir. Cinsi çoxalması yumurta qoyma (nəsil dəyişkənliyi) və qeyri-cinsi çoxalma (partenogeniz) formasında olur. Amerikada aralıq sahib şirin su ilbizləridir (). İnsan həyatına təsiri məlum deyil.
 
## Yayılması
Dünyada 10, Azərbaycanda 1 növlə təmsil olunmuşdur. Şimali Amerikada, Azərbaycanda isə Maşmudçala gölü ərazisində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Buzqov dağı

**Buzqov dağı** – Babək  rayonu ərazisində dağ (hünd. 2475,5 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Buzqovçayın mənbə hissəsində, Yuxarı Buzqov kəndindən 2,3&nbsp;km şimal-qərbdədir. Orta Triasın Anizi mərtəbəsinə aid Ərdağı  lay dəstəsinin massiv dolomitlərindən təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında, eyniadlı qırılmanın asılı şimal qanadı boyunca uzanan Keçəltəpə antiklinalının şimal qanadında yerləşir. Qərb və şərq yamaclarında şimal-qərb istiqamətli fay-yerdəyişmə qırılmaları izlənilir.

## Həmçinin bax:
* Qapıcıq dağı
* Cindağ (Şahbuz)
* Ağrıdağ
* Ağqaya (Babək rayonu)
## İstinadlar
Camal dağı

**Camal dağı** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu Keçili kənd ərazisində dağ  (hünd. 3204,3 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında, Şahbuzçayın sol qolu İmaməliçayın mənbəyində zirvə. Submeridional istiqamətdə uzanmış alt pliosen yaşlı dolerit və andezit-dasit tərkibli ştokvari subvulkanik kütlənin əmələ gətirdiyi günbəzvari yüksəklikdir. Qərb yamacında alt pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin vulkanogen süxurlarını yaran daha bir subvulkanik kütlə açılır. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Toğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. Uzununa və eninə istiqamətlənmiş qırılmaların kəsişmə düyününə aid edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Yulian tarixi

**Yulian tarixi** — e.ə. 4713-cü il 1 yanvar tarixinin günortasından başlayaraq hesablanan və həmin tarixdən sonra ötən günlərin sayını ifadə edən astroloji tarix.

## Tarixi

### Yulian dövrü
Yulian dövrü — tarix və xronoloji məqsədləri üçün Skaliqer tərəfindən təklif edilib. Belə ki, qədim dövrlərdə müxtəlif tarixçilər müxtəlif təqvim sistemlərdən istifadə edirdilər. Bu prosesin davamlı olaraq uzun müddət sürməsi tarixi materialların saxlanılmasında və onların arxivləşməsində müəyyən problemlər yaradırdı. Buna görə də Skaliqer tərəfindən yaradılan yulian təqvimi bu problemlərin həll edilməsinə kömək etdi. O, bütün tarixi tarixləri — Julian dövrünə istinad edə biləcəyi bir xronoloji ölçmə təklif etmişdir. Hər il üç göstəricidən-ədəddən ibarətdir. Birinci göstərici (1-dən 15-dək), lunar dövrü (1-dən 19-dək) ​​və günəş dövrü (1-dən 28-dək) ​​saylıdır. Bu dövrə kimi bütün ədədlər bərabər idi — 15 * 19 * 28, yəni 7980 il. İlk Yulian dövrünün sonu isə 23 yanvarda 3268-ci ildə olacaq.

## Yulian dövründən yulian günü qədər
1849-cu ildə astronomik hesablamaların aparılmasının rahatlığı üçün, Herkşel bu yulian günlərini yaratdı. O bu zaman Skaliqerin yaratdığı yulian dövrünə istinad etdi. Herşkel ilk günü İsgəndəriyyə meridianın günorta vaxtından seçdi. Bu yulian günü astronomik müşahidələri üçün çox əlverişli oldu. Bu zaman günün sərhədləri kimi günorta vaxtı seçildi.

XIX əsrin sonunda Yulian gün tədricən astronomik ədəbiyyatında istifadə edilməyə başlandı və gün başlanğıc üçün adətən 1884-cü ildə beynəlxalq status qazandı. Qrinviç günorta meridianı kimi qəbul edildi.

## Hesablama

### Təqvimdə Yulian gününün hesablanması
* — il, əgər bizim eradan əvvəki dövrdə istifadə etmək istəyirsinizsə, o zaman il bizim eradan çıxın (Məs 10 il. o zaman b.e.ə. −9).
* — ayların adı məs. yanvar 1, fevral-2
* — ayın günü.
* — saat 0–23.
* — dəqiqə 0–59.
* — saniyə 0–59.

### Qriqorian təqvimində Yulian gün sayının hesablanması (JDN)
* Əvvəlcə aralıq illəri hesablanmalıdır:

\dot\boldsymbol{\alpha}{=\left \lfloor \frac{14-ay}{12} \right \rfloor}
y=il+4800-a

m=ay+12a-3
* Bundan sonra Yulian gününün sayını hesablaya bilərsiniz:
JDN=gün+\left \lfloor \frac{153a+2}{5} \right \rfloor+365g+\left \lfloor \frac{g}{4} \right \rfloor-\left \lfloor \frac{g}{100} \right \rfloor+\left \lfloor \frac{g}{400} \right \rfloor-32045
* Bütün bölmələr tamdır, yəni bölünmə qalıqları atılır.
\dot\boldsymbol{\alpha}{=\left \lfloor \frac{14-ay}{12} \right \rfloor}
y=il+4800-a

m=ay+12a-3

* Formul 23 noyabrdan 4713-cü il tarixləri üçün etibarlıdır.
JDN=gün+\left \lfloor \frac{153a+2}{5} \right \rfloor+365g+\left \lfloor \frac{g}{4} \right \rfloor-32045

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov). İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti. "Bakı" nəşriyyatı, 2017, 996 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kilit Monsonit yatağı

**Kilit Monsonit yatağı** — Ordubad rayonu ərazisində,Kilit kəndindən 2 kilometr şimal-şərqdə Kilit çayının sağ sahilindədir. Geoloji quruluşunda Mehri-Ordubad plutonunun monsonit fazasının süxurları təşkil edir. Faydalı qat xırda və orta dənəli, boz və tünd-boz rəngli kvarslı monsonitdən təşkil olunmuşdur. Sahəsi 0.03 kvadrat kilometr, faydalı qatın öyrənilmiş qalınlığı 50–90 metrdir. Monsonit yüksək dekorativliyə malik olub, üzlük daşı kimi köbə(bordyur) və binaların fasad hissələrinin tikintisində,abidələrin hazırlanmasında istifadə oluna bilər.Yatağın sənaye ehtiyatı 1260.1 min kub metrdir.

## Həmçinin bax
* Kilit
* Kilit mağarası
* Kilit dili

## İstinadlar
Sintaktik diaqram

**Sintaktik diaqram** — hər hansı dilin elementlərinin necə düzüldüyünü göstərən diaqram. Hər diagramın bir giriş nöqtəsi və son nöqtəsi var. Diaqram digər nonterminals və terminallar vasitəsilə gedən bu iki xal arasında mümkün yolları təsvir edir. Nonterminals kvadrat qutuları ilə təmsil olunur, Terminals isə dəyirmi qutuları ilə təmsil olunur.


```bnf
<expression> ::= <term> | <expression> "+" <term>

<term>      ::= <factor> | <term> "*" <factor>

<factor>     ::= <constant> | <variable> | "(" <expression> ")"

<variable>   ::= "x" | "y" | "z" 

<constant>   ::= <digit> | <digit> <constant>

<digit>      ::= "0" | "1" | "2" | "3" | "4" | "5" | "6" | "7" | "8" | "9"
```


Bu qrammatikada EBNF ifadə edilə bilər::

```ebnf
expression = term | expression, "+" , term;
term       = factor | term, "*" , factor;
factor     = constant | variable | "(" , expression , ")";
variable   = "x" | "y" | "z"; 
constant   = digit , {digit};
digit      = "0" | "1" | "2" | "3" | "4" | "5" | "6" | "7" | "8" | "9";
```


## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 831 s.

## Xarici keçidlər
* http://www.json.org/
* http://dotnet.jku.at/applications/Visualizer/
Camışölən dağı

**Camışölən dağı** – Şahbuz rayonunun ərazisində dağ (hünd. 2920,0 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısında zirvə. Salvartı və Camal zirvələrinin arasındadır. Alt Pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin andezit, andezit-dasit, bazalt lavaları və piroklastlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Toğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. Zirvə hissəsində və yamaclarında şimal-şimal-qərb istiqamətli qırılmalar izlənilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Displey

**Displey** – kineskoplu qurğu, cihaz; təsvir, nümayiş, sərgi, vitrin, tablo, ekran; daha geniş mənada – nümayiş vasitəsi, alət, kompüterlərdə maye-kristal ekran.

## Ədəbiyyat
R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. “Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər”, Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Vəli Babayev

**Vəli Allahverdi oğlu Babayev** () — Azərbaycan rejissoru, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1974).

## Həyatı
Orta məktəbi bitirəndən sonra bir il Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram teatrının yardım heyətində çalışıb. Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsini (indiki Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini, R. Təhmasib və M.Məmmədovun sinfi) bitirib (1962–1966). Təyinatla Naxçıvan teatrına quruluşçu rejissor göndərilib.

İlk quruluşu olan Georgi Mdivaninin "Konsulu oğurladılar" (5 noyabr 1966) tamaşası teatr ictimaiyyətində böyük maraq doğurub. 1972–1974-cü illərdə Moskvada Anademik Bədaye Teatrında yaradıcılıq təcrübəsi keçib və qayıdaraq Naxçıvan teatrına baş rejissor təyin olunub. Vəli Allahverdi oğlu Babayev 4 oktyabr 1974-cü ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.

Vəli Babayevin rejissurası müasir dünya teatr prosesinin estik prinsipləri ilə səsləşirdi. O, avanqard teatr janrlarının əsas ifadə vasitələrini lirik-psixoloji üslubun poetika xüsusiyyətlərilə cəsarət və məharətlə birləşdirə bilirdi. Həmin cəsarətli sənət axtarışları baxımından onun daha maraqlı yaradıcılıq nailiyyətləri Cəfər Cabbarlının "Yaşar" (10 fevral 1967) və "Od gəlini" (22 mart 1970), Nazim Hikmət və Vera Tulyakovanın "Kor padşah" (29 dekabr 1968), Lope de Veqanın "Nə yardan doyur, nə əldən qoyur" (28 oktyabr 1974), Cəlil Məmrnədquluzadənin "Dəli yığıncağı" (23 may 1975), Avksenti Saqarelinin "Tiflis yengələri" ("Xanuma". 30 oktyabr 1976), Anarın "Adamın adamı" (12 fevral 1977), Rüstəm İbrahimbəyovun "Yaşıl qapı arxasında qadın" (21 may 1978), Karlo Haldoninin "Məzəli hadisə" (7 may 1979), Əkrəm Əylislinin "Quşu uçan budaqlar" (23 sentyabr 1980), Çingiz Aytmatov və Koltay Məhəmmədcanovun "Fudzi dağında qonaqlıq" (8 oktyabr 1981), Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" (24 aprel 1982), Orxan Kamalın "Yad qızı" (7 yanvar 1983), Aleksandr Puşkinin "Qaraçılar" (30 dekabr 1984), Rəsul Rzanın "Bir gün də insan ömrüdür" (26 noyabr 1987) əsərlərinə verdiyi səhnə quruluşlarıdır.
Yerevan Azərbaycan Teatrında, Lənkəran Dram Teatrında da bir sıra tamaşaların quruluşçu rejissoru olmuşdur.

## İstinadlar
Simvolik Proqramlaşdırma

**Simvolik Proqramlaşdırma** (symbolic programming,символическое программирование,sembolik programlama) - proqramın düsturlarla və proqram komponentləri ilə verilənlər kimi manipulyasiya edə bildiyi proqramlaşdırma növü. Simvolik proqramlaşdırma vasitəsilə daha kiçik məntiqi və funksional vahidlər birləşdirilərək mürəkkəb proseslər işlənib hazırlana bilər. Bu səbəbdən proqramlar özlərini "dəyişə" və “öyrənə” bilər ki, bu da onların istifadəsini süni intellekt (ARTIFICIAL INTELLIGENCE), ekspert sistemləri (EXPERT SYSTEMS), təbii dilin emalı (NATURAL LANGUAGE PROCESSING) və kompüter oyunları (COMPUTER GAMES) kimi sahələrdə daha əlverişli edir. LISP və Prolog simvolik proqramlaşdırma dilləridir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 829 s.
Disput

**Disput** ( – ayırd etmək, mübahisə etmək):
# auditoriyada gedən elmi mübahisədir; 
# elmi dərəcə almaq üçün açıq dissertasiya müdafiəsidir; 
# məktəbdə yuxarı sinif şagirdləri ilə sinifdənkənar aparılan əsas iş formalarından biridir; 
# ictimai, siyasi əhəmiyyət daşıyan hər hansı bir məsələnin müəyyən təşkilat və ya müəssisədə keçirilən müzakirə formalarından biridir; 
# elmi, ədəbi və s. mövzuya dair açıq mübahisədir.

## Ədəbiyyat
R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. “Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər”, Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Simvollar cədvəli

**Simvollar Cədvəli** — proqramın kompilyasiyası (yaxud assemblerləşdirilməsi) zamanı rast gəlinən bütün identifikatorların siyahısı, onların proqramda yeri və atributları. Simvollar cədvəli kompilyatorda saxlanılır və kompilyasiya zamanı müxtəlif identifikatorlara müraciətləri yoxlamaq, yaxud onlara icazə vermək məqsədilə istifadə olunur; o, həm də tez-tez obyekt kodun (çıxış proqramının) bir hissəsi kimi yazılır ki, linkləyici ayrı-ayrı kompilyasiya olunan modullar arasındakı istinadlara icazə verə bilsin.
## Nümunə

```c
// Declare an external function
extern double bar(double x);

// Define a public function
double foo(int count)
{
    double  sum = 0.0;

    // Sum all the values bar(1) to bar(count)
    for (int i = 1;  i <= count;  i++)
        sum += bar((double) i);
    return sum;
}
```

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 829 s.
Ayrı-seçkilik

**Ayrı-seçkilik** və ya **diskriminasiya** ( – fərqləndirmə) – dövlətlərin, hüquqi və fiziki şəxslərin digər dövlətlər, hüquqi və fiziki şəxslərlə müqayisədə hüquqlarının boğulması. Diskriminasiyanın bütün formaları demokratik dövlətlərdə daxili hüquqla, habelə beynəlxalq hüquqla qadağan olunur. Həmin termin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və digər qanunvericilik aktlarında da istifadə olunur. Həmçinin hüquqların məhdudlaşdırılması, hər hansı bir dövlətin və ya əhali qrupunun hüquq bərabərliyindən məhrum edilməsidir.R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Zveroboy adaları

**Zverboy adaları** — Kara dənizində yerləşən və 9 adanı özündə birləşdirən arxipelaq. Qrupun ən iri adası Zverboy adasıdır

## Coğrafiya
Adalar Pyasin körfəzində, Dikson qəsəbəsindən şimal-şərqdə, Sibir sahillərində yerləşir. Zverboy adasının uzunluğu 17 km təşkil edir. Üzəri tundra ilə örtülüdür. Adada göl yoxdur.

İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir. Böyük Arktik qoruğu ərazisinə dazildir

## İqlimi
İqlimi arktikdir. Ərazi çoxillik don ərazisində yerləşir. Yayı qısadır. Bununla belə bu müddət ərzində buz əriyir. Dəniz bütünlüklə buzla örtülür. Yayda isə aysberqlərə rast gəlinir.

## İstinadlar
Conas Pesalli

**Conas Enrike Pesalli** (; ) — Braziliya doğumlu yarımmüdafiəçidir.

## Klub karyerası
Peşəkar karyerasına 2009-cu ildə "Qremio" klubunda başlamışdır. Daha sonra icarə əsasında "Qremio Barueri" və Fransanın "Anje" klublarında oynamışdır. 2016-cı ildə Azərbaycanın flaqmanı sayılan "Neftçi" komandasına transfer edilmişdir.

### Neftçi Bakı
2016-cı ildə Bakının "Neftçi" komandasına transfer edilmişdir. Keçirdiyi 14 matçda 4 dəfə fərqlənmişdir. Həmçinin Azərbaycan Kuboku çərçivəsində "Zirə"yə qarşə keçirdiyi matçda het-trik edərək 2016/17 müvsümündə klubun tərkibində het-trik etmiş yeganə oyunçu olmuşdur.

## Vəfatı
2017-ci ilin iyun ayının 12-də Pesalli idarə etdiyi maşını ilə avtomobil qəzasına uğrayaraq 26 yaşında həlak olmuşdur.

## İstinadlar
Boubakar Kamara

**Boubakar Kamara** (23 noyabr 1999-cu ildə anadan olub) — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Olimpik Marsel klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.

## Klub karyerası

### Marsel
Kamara öz peşəkar karyerasında debütünü Marsel klubu ilə 13 dekabr 2016-cı ildə etmişdir. O, oyuna start heyətdə başlamış və 82-ci dəqiqədə Hiroki Sakay ilə əvəz olunmuşdur. Həmin görüşdə Marsel Fransa Liqa Kubokunda *Sojo* ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalsa da, penaltilərdə 4-3 hesabı məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*France profile at FFF
*Marseille profile 
*LFP profile
2017-18 İnter Bakı PİK mövsümü

**2017-18 İnter Bakı PİK mövsümü** — Azərbaycanın top klublarından olan İnter Bakı klubunun Azərbaycan Premyer Liqasında 17-ci, Zaur Svanadzenin rəhbərliyi altında isə 3-cü mövsümüdür.

## Heyəti

## Transferlər

### Yay


**Gələnlər:**


**Gedənlər:**



## Yoldaşlıq oyunları

## Turnirlər

### Azərbaycan Premyer Liqası

#### Nəticələrin icmalı

#### Nəticələr

#### Liqa cədvəli

### Azərbaycan Kuboku

### UEFA Avropa Liqası

#### Təsnifat mərhələsi

## Heyət statistikası

### Oyunlar və qollar

|-
|colspan="14"|*Mövsüm ərzindəki İnter Bakı klubunun oyunçuları:*
|}

### Bombardirlər

### İntizam rekordları

## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Inter Baku at Soccerway.com
Qamış bülbülü

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.

## Xüsusiyyətləri
Təxminən 13-14 sm-dirlər. Yetkin fərdin arxa tərəfi açıq qəhvəyi, alt tərəfi ağımsov bozdur. Qısa qanadları və geniş quyruğu vardır. Sylviidae fəsiləsinə aid olduğundan onların xüsusiyyətlərini daşıyırlar: erkək və dişi fərd oxşardırlar.

## Yaşayış tərzi
Bu kiçik oxuyan sərçələr əsasən Avropada yaşayırlar, amma şərqdəki populyasiyaları qısa məsafəli köçlər edirlər, çoxalma sahələri içində qışı keçirdirlər.

Sıx bitki yaşamının olduğu suya yaxın yerlərdə yaşayırlar. Yuva bir kolluqda və suya yaxın olaraq düzəldilir. Bir dəfəyə 3-6 yumurta qoyurlar.

Həşəratyeyəndir. Görülməsi çətin bir növdür. İngilis dilində "Cetti's Warbler" olaraq tanınırlar və adlarını İtalyan zooloq Francesco Cettidən alıblar.

## Yayıldığı ərazilər
Cənubi Avropa, şərqdə cənubi mülayim Asiya, uzaqta Əfqanıstanda, şimal-qərbi Afrikada çoxalırlar.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Pyasin körfəzi

**Pyasin** () — Kara dənizində, Taymır yarımadasının qərb sahili ərazisində yerləşən körfəz.
Körfəzin uzunluğu 170 km, eni isə 200 km, dərinliyi 25 m təşkil edir. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Körfəzə Pyasin çayı tökülür.
Körfəz öz adını nenes dilində *Pyasida* — "meşəsiz" mənasını verir. XIX əsrin sonrarındakı xəritələrdə **Medvedev buxtası** adlanırdı. Müasir ad 1900-cü illərdə peyda olmuşdur..

Körfəz Petra Çiçaqova sahili, Rıbnıy yarımadası, həmçinin bir sıra adaların sahillərini yuyur:
* Kamennıye adaları
* Dolgiye adaları
* Zveroboy adaları
* Qolsman adaları
* Labirint adları
* Plavnikovıye adaları.

Körfəzin böyük qismi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir.

## İstinadlar
Kamennıye adaları

**Kamennıye adaları** — Kara dənizində yerləşən və 4 adanı özündə birləşdirən arxipelaq.
Adalar Pyasin körfəzində, Sibir sahillərindən şimalda yerləşir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarı ərazisində yerləşir. Arxipelaqın tərkibinə daxil olan adalar.

* Qərbi Kamennı adası, dairəvi formalıdır, diametri 8,5&nbsp;km-dir, ən hündür nöqtəsi — 159 m.
* Şərqi Kamennı adası, ən iri adasıdır, 17&nbsp;km uzunluğa və 9&nbsp;km enə malikdir, ən hündür nöqtəsi — 46 m.
* Rastorquyev adası, uzunsov formaya malik olan ada, ən hündür nöqtəsi — 132 m.
* Morjov adası, arxipelaqın ən kiçik adasıdır, diametri 4&nbsp;km-dir, ən hündür nöqtəsi −80 m.

Adalar materikdən Kuroçkin boğazı ilə ayrılır.  Materikə ən yaxın ada Morjov adasıdır.

Adada daimi yaşayış olmasa da mövsümü balıqçılıq düşərgəsi vardır. Bitki örtüyü tundradır.

Arxipelaq İmperator Elmlər Akademiyasının 1900—1903-cü illərdə Rusiya Qütb Espedisiyası zamanı kəşf edilmişdir.
Nüsxə dəyişəni

**Nüsxə dəyişəni** (, , ) — obyekt-yönlü proqramlaşdırmada: sinfin nüsxəsi ilə bağlı olan dəyişən. Əgər sinif hər hansı dəyişəni təyin edirsə, onda bu sinfin hər bir nüsxəsi həmin dəyişənin özəl nüsxəsinə malik olur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Naxçıvan Hərbi Qarnizonu

**Naxçıvan Hərbi Qarnizonu** — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qoşun birləşmələri.

## Haqqında
1991-ci il sentyabrın 7-də erməni təcavüzünün gücləndiyi şəraitdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri Heydər Əliyevin imzaladığı qərarla Naxçıvan Muxtar Respublikasının Dövlət Müdafiə Komitəsi (DMK) yaradıldı. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin 1992-ci il iyul-avqust ayında qəbul etdiyi qərarlara əsasən keçmiş SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində yerləşən hərbi hissələri əmlakı ilə birlikdə DMK-ya verildi. 1992-ci il sentyabrın 19-da DMK-nın bazasında Azərbaycan Milli Ordusunun 705 saylı motoatıcı briqadası, eyni zamanda keçmiş 41-ci sərhəd dəstəsinin bazasında 22 avqust 1992-ci il tarixdə Azərbaycanın ilk sərhəd dəstəsi yaradıldı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı Heydər Əliyevin Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yenidən qurulması sahəsində həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində 1995-ci il iyunun 21-də 705 saylı motoatıcı briqada 705 saylı motoatıcı diviziyaya çevrilmiş, 1998-ci il dekabrın 8-də isə həmin diviziyanın bazasında korpus yaradılmışdır. 10 aprel 1995-ci il tarixdə Daxili qoşunların Naxçıvan taboru yaradılmış, 4 dekabr 2002-ci il tarixdə həmi tabor Daxili Qoşunların Naxçıvan Alayına çevrilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin 14 yanvar 2004-cü il tarixli fərmanı ilə Naxçıvan Sərhəd Dəstəsi "Naxçıvan" Sərhəd Diviziyasına çevrilmişdir.

Silahlı Qüvvələrin Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisindəki qurumları birlikdə Naxçıvan Hərbi Qarnizonunu təşkil edir.

## Komandanları
* General-polkovnik Kərəm Mustafayev (2014-h.h.)

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Silahlı qüvvələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Naxçıvan Qarnizonu üzrə hərbi qulluqçular yunan-roma və sərbəst güləş növündə güclərini sınayıblar
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (Ç)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1970-ci illər
# Çernenko Konstantin Ustinoviç — 1976

## 1980-ci illər
# Çernenko Konstantin Ustinoviç — 1981 
# Çernenko Konstantin Ustinoviç — 1984

## 1990-cı illər
# Çabukiani Vaxtanq Mixayloviç — 1990

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Ekstranet

**Ekstranet** – şirkətdaxili məqsədlər üçün istifadə olunan, eləcə də korporativ informasiyanın və korporativ tətbiqi proqramların bir hissəsini şirkətin iş partnyorlarına verən, İnternet texnologiyalarına əsaslanan korporativ (özəl) şəbəkə. Belə şəbəkədə təhlükəsizlik məsələləri intranetlə müqayisədə daha ciddi qoyulur. Ekstranet şəbəkəsi üçün istifadəçinin tanınması (AUTHENTICATION) və ona hansı səlahiyyətlərin verilməsi xüsusilə vacidbir, çünki o, şirkətin əməkdaşı olmaya da bilər. Ekstranet şəbəkəsində yalnız şirkətin səlahiyyətli işçilərinin istifadə edə bildiyi və qapalı materialların yerləşdirildiyi korporativ portallar tətbiq edilir. Bundan başqa, ekstranetdə İnternetin elektron poçt (ELECTRONIC MAIL), FTP və başqa xidmətləri də tətbiq oluna bilər. 

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı
Böyük Mişovdağ palçıq vulkanı

**Böyük Mişovdağ palçıq vulkanı**- (288 m) Qobustanın cənub qurtaracağında yerləşmiş ən iri vulkanlardan biridir. 

## Ümumi məlumat
Bu vulkan qərbdən şərqə doğru uzanan Mişovdağ tirəsinin suayrıcının cənub hissəsində yerləşmişdir. Vulkan kraterinin burada yerləşməsinə baxmayaraq onun bütün axın materiallları cənub yamaca toplanmışdır. Palçıq vulkanının qurluşunda Paleogen, orta Miosen və aşağı Pliosen dövr süxurları iştirak edir. Brekçiyalarda Məhsuldarqatın qumdaşları, təbaşir dövrünün əhəngdaşları parçalarına da rast gəlinir. Palçıq vulkanının əsasında Paleogen dövr çöküntüləri iştirak edir. Vulkan iri Mişovdağ tektonik quruluşunun çatmavari hissəsinə yaxın bir zolaqda yerləşmişdir. Onun ox hissəsində Məhsuldarqat, səthində isə Abşeron dövr çöküntüləri iştirak edir. Antiklinal bir neçə  dizyunktiv pozulmalarla parçalanmışdır. Qırışığın şimal qanadı 300°, cənub qanadı isə 500° -yə qədər olan bucaq altında düşür (Ə.Ə.Yaqubov, Ə.Ə.Əlizadə, M.M.Zeynalov, 1971). 

Böyük Mişovdağ palçıq vulkanı krateri zəif parçalanmış relyefə malik olub, onu şimaldan əhatə edən düzənliyin səthindən 100 m-ə qədər, cənubdan isə 250 m ucalır. Onun krater hissəsi qərbdən şərqə uzanan ellipsi xatırladır. Ətrafda krater valları demək olar ki, yoxdur. Fəaliyyətdə olan qrifon və qaynamalar da az deyildir. Kraterin yamacları cavan yarğanlarla parçalanmışdır. Yarğanların yamaclarında bedlend, gilli karst formaları inkişaf etmişdir. 

Böyük Mişovdağ palçıq vulkanının bir neçə iri püskürmə fazasına məxsus olan axınları vardır. Ən cavan axın şimal-şərqdə olub, 800-1000 m məsafədə uzanır. Onun alt hissəsində ondan da qədim olan axın şərqə doğru iki km-dən artıq bir məsafədə uzanır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu (20000 ha)
Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı (G)

**Sosialist əməyi qəhrəmanlarının siyahısı** — SSRİ zamanı Sosialist əməyi qəhrəmanı adı almışların siyahısı:

## 1940-cı illər
# Göycəyev Sirac Göycə oğlu — 1948

## 1970-ci illər
# Gerasimov Sergey — 1974

## Həmçinin bax
* Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* İkiqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
* Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı

## İstinadlar
Dəniz çöküntüləri

**Dəniz çöküntüləri** — dəniz hövzələrinin dib çöküntüləri.

## Haqqında
Dəniz çöküntüləri termin dar çərçivədə dənizlərin, geniş mənada isə Dünya okeanının çöküntüləri üçün tətbiq edilir. Dəniz çöküntüləri müxtəlif mənşəli: terrigen (qurudan gətirilən), biogen (dəniz orqanizmləri vasitəsilə yaradılan), vulkanogen (sualtı və yerüstü vulkan tullantılarından yaranan), xemogen (kimyəvi və ya biokimyəvi yolla dəniz suyundan çökmüş) olur. Bu və ya digər kompanentin üstünlük təşkil etməsinə görə dəniz çöküntüləri terrigen, biogen, vulkanogen və hemogen tiplərə bölünür. Terrigen çöküntülər (qırıntılı, gilli) daha geniş yayılmışdır ki, onların da qranulometrik tərkibi dəniz suyunun müxtəlif tipli hərəkətlərinin (dalğa, axın) təsiri altında və dibin relyefindən asılı olaraq formalaşır. Mötədil iqlimli humid zonanın dərin dənizlərində diatom çöküntüləri yaranır, tropik zona dənizlərində isə biogen karbonattoplanma prosesi gedir (mərcan, qabıq, foraminifer və b.). Xemogen (karbonat, halogen) tipli dəniz çöküntüləri əsasən arid zonanın qitədaxili dənizlərində əmələ gəlir. Dəniz çöküntüləri adətən bu və ya digər dəniz fauna və flora qalıqları saxlayır. Dayaz şelf çöküntülərində bu qalıqlar daha çox olur, dərinlik çöküntülərində isə çox az və ya heç olmur.

## Dəniz çöküntülərinin təsnifatı
Dəniz çöküntülərinin təsnifatı müasir dəniz hövzələri çöküntülərinin qrup, tip və yarım tipə bölünmə sistemi. Dəniz çöküntülərinin təsnifatı ilk dəfə Merrey və Renar (1891) təklif etmişlər. Təsnifat çöküntütoplanmanın fatsial şəraitinin göstəricilərinə (dərinlik, sahildən uzaqlıq), onların qranulometrik tərkibinə (qumlar, gillər), rənginə, çoxluq təşkil edən orqanizm qalıqlarının tərkibinə (foraminifer, diatomea, radiolyariya lilləri) əsaslanır. Bu təsnifat sonralar Krummel (1907), Andre (1920), Revel (1944) tərəfindən dəqiqləşdirilmiş və buraya biogen komponentlərin miqdar tərkibinin göstəricisi əlavə edilmişdir. Sonralar çöküntülərdə pelit fraksiyasının (<0,01*mm*) miqdarına əsaslanan dinamik təsnifat (Klenova, 1948), daha sonralar isə çöküntülərin maddi-genetik və qranulometrik tərkibini nəzərə alan kompleks (litoloji) təsnifat işlənilmişdir (Straxov, 1953; Bezrukov və Lisitsin, 1960). Bu təsnifata görə, çöküntülərin aşağıdakı əsas genetik qrupları ayrılır: terrigen, biogen, vulkanogen, poligen, homogen; əsas komponentlərin maddi tərkibinə görə qırıntılı, gilli, karbonatlı, silisiumlu, dəmirli və b. çöküntülər ayrılaraq əsas tərkib və mənşəyinə görə (məsələn: karbonatlı foraminiferli çöküntülər, zəif silisiumlu diatomea çöküntüləri) dəqiqləşdirilir. Paralel olaraq qranulometrik tərkibə (üstünlük təşkil edən fraksiyanın ölçüsü və ya bəzən hissəciklərin median diametri) görə təsnifat aparılır: kobuddənəli çöküntülər (qaymalar, valunlar, çaqıl, çınqıl), qumlar (iri, orta, xırda dənəli), alevritlər (iri- və xırda dənəli) və pelit (yaxud pelitli və alevrit-pelitli) çöküntülər ayrılır.

## Həmçinin bax
* Dəniz
* Dünya okeanı
* Çöküntülər (geologiya)
* Abissal çöküntülər

## Mənbə
* 

## İstinadlar
Verilənlər bazasının administratoru

**Verilənlər bazasının administratoru** – verilənlər bazasına cavabdeh olan şəxs və ya şəxslər qrupu. Adətən, verilənlər bazasının administratorunun vəzifələri sırasına verilənlər bazasının informasiya tərkibinin müəyyənləşdirilməsi, verilənlərin saxlanmasının daxili strukturunu və onlara erişmənin strategiyasının müəyyənləşdirilməsi, verilənlərin qorunmasının və onların tamlığının təmin edilməsi, verilənlər bazasının səmərəliliyinə nazarət edilməsi və istifadəçilərin tələblərinə cavab verilməsi daxil olur.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Həmçinin bax
*Verilənlərin ötürülməsi protokolları
Labirint adaları

**Labirint adaları** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarı ərazisində, 30 adadan ibarət olan, Pyasin çayının estuarisində yerləşən, güclü şəkildə bataqlıqlaşmış arxipelaq. Arxipelaqın ən böyük və cənub ada Roqozin adası (uzunluğu 15&nbsp;km). Digər adaları — Qağayı adası və Böyük Labirint adası. 1993-cü ildə adalar qrup şəkildə Böyük Arktik qoruğu ərazisimə daxil edilmişdir.

## İstinadlar
Kod

**Kod** – [lat. codex – qanunlar külliyatı] – şərti ixtisarlar sistemidir.

Kod sözü digər mənalarda da işlənə bilər:

# Şərti siqnallar sistemi; 
# Əmtəələrin, əşyaların onlar haqqında informasiyaya malik şərti, qısaldılmış işarəsi, adlanması, onların şifri, rəmzi təsviri
# Hesablama texnikasında informasiyanın qəbul olunmuş şərti işarələr sistemindəki təsviri (ifadəsi)
# İstənilən növ informasiyanı müəyyən məsafəyə ötürmək, yaxud da mexanikləşdirilmiş və avtomatlaşdırılmış əməliyyatlardan keçirmək üçün ona əlverişli forma vermək məqsədilə yaradılan şərti işarələr və ya siqnallar sistemi; 
# Hərbidə texniki rabitə vasitələri ilə hərbi xarakterli məxfi məlumatları gizli şəkildə vermək üçün şərti işarələr sistemi.
# Mənbə kodu
# Açıq kod

## Ədəbiyyat
* R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.

## Xarici keçidlər
Kodlar haqqında

Kod
Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı

**Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı** — Azərbaycanın ən iri palçıq vulkanlarından biri.

## Ümumi məlumat
Vulkanın mütləq yüksəkliyi 399,4 m olub, Torağay palçıq vulkanının mütləq yüksəkliyinə demək olar ki, bərabərdir. O, şərqdən Ceyrankeçməz çayı dərəsindəki düzənlikdən 375 m, qərbdə isə geniş dəniz terrası düzənliklərindən 100 m-ə qədər ucalır.

Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı Qılınc-Torağay-Kənizədağ-Sanqaçal (dəniz)-Duvannı (dəniz) antiklinal qırışıqlığı zonasına daxildir. Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı braxiantiklinal qırışıq üzərində yerləşir, şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində uzanır. Vulkan eninə və uzununa istiqamətlənən tektonik pozulmaların kəsişdiyi yerdə yaranmışdır. Bu pozulmaların amplitudası 125–150 m-ə çatır. Vulkanın ətraf hissəsində və eləcə də onun gövdəsində Məhsuldarqat, Ağcagil və Abşeron çöküntüləri intişar tapmışdır. Böyük Kənizədağ palçıq vulkanının krater sahəsi dairəvi şəkildə olub, səthi son püskürmə materialları ilə kələ-kötürləşmişdir. Onun şimal hissəsində zəif parçalanmış krater valı aypara şəklində uzanır. Bu palçıq vulkanının şimal yamacı boyu dərinliyi 25–30 m-dən artıq olan dörddən artıq iri yarğan uzanır. Onların arasında qalan yamac hamar olub, çox dayaz və bəzən sönmüş yarğanlarla parçalanmışdır. Yarğanların sayı və dərinliyi ətək hissədə artır və onların yamacında bedlend relyef formasına rast gəlinir.

## Həmçinin bax
* Vulkan
* Palçıq vulkanı

## Xarici keçidlər
* Vulkan haqqında

## İstinadlar
Dəniz qovuqları

**Dəniz qovuqları** (*Cystoidea*) **-** dərisitikanlıların nəsli kəsilmiş ən primitiv sinfi. Skelet fincan, braxiola və saplaqdan ibarətdir. Kürəvi və ya yumurtavari fincan nizamsız, bəzən nizamlı yerləşən möhkəm bitişmiş məsaməli lövhəciklərdən ibarətdir. Heyvanın bədəni qısasaplaqlı, yaxud saplaqsız, kürə və ya kisəşəkilli qılafda və ya tekada yerləşir. Əsl dəniz heyvanları olub, bentos həyat sürmüş və saplaqla və ya fincanın alt hissəsilə substrata bitişirdilər. Bəziləri dibdə sərbəst uzanırdı. Lövhəciklərin məsamə sisteminə görə iki yarımsinifə bölünür: *Diploporata* (Ordovik-Devon) və *Rhombifera* (Ordovik — Silur). Ordovik-devon.

## Həmçinin bax
* Dərisitikanlılar
* Heyvan

## Mənbə
*
Backspace klavişi

**Backspace klavişi** () — klaviaturada kursoru bir simvol sola hərəkət etdirən və bu zaman həmin simvolu silən klavişdir.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.