Bioelektrokimya

**Bioelektrokimya** — elektrokimya və biofiziki kimyanın bir sahəsi olub, bioloji sistemlərdə elektrik hadisələrini və kimyəvi prosesləri qarşılıqlı əlaqədə öyrənir. Bu elm sahəsi hüceyrə elektron-proton daşınması, bioloji oksidləşmə-reduksiya reaksiyaları, hüceyrə membran potensialları, ion kanalları və redoks enzimlərinin elektrod reaksiyaları kimi elektrofizioloji prosesləri əhatə edir.

## Tərifi və predmeti
* Bioelektrokimya canlı sistemlərdə baş verən aşağıdakı prosesləri araşdırır:
* Hüceyrədaxili və hüceyrələrarası elektron və proton daşınması
* Hüceyrə membranı boyunca ionların selektiv keçiriciliyi
* Bioloji redoks sistemləri və enzim katalizi
* Bioelektrik siqnalların yaranması və ötürülməsi
* Bioloji mühitdə elektrod–biomolekul qarşılıqlı təsirləri
Bu sahə həm nəzəri, həm də tətbiqi istiqamətdə inkişaf etmişdir və canlı orqanizmlərdə enerji çevrilməsinin elektrokimyəvi mexanizmlərini izah edir.

## Tarixi
Bioelektrokimyanın başlanğıcı elektrokimya və fiziologiyanın inkişafı ilə sıx bağlıdır.

* XVIII əsrdə Luici Qalvani canlı toxumalarda elektrik hadisələrini müşahidə etmişdir.
* Onun işlərini davam etdirən Alessandro Volta elektrik cərəyanının mənbəyini izah etmiş və ilk volta sütununu yaratmışdır.

XX əsrdə bu sahənin əsas nəzəri bazası formalaşmışdır. Alman fizioloqu Yulius Bernştayn (1902) hüceyrə membranı boyunca ionların müxtəlif qatılıqları nəticəsində biopotensialların yarandığını izah edən membran nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür.

Sonrakı dövrlərdə ion kanalları, fəaliyyət potensialı və sinir impulslarının ötürülməsi mexanizmləri öyrənilmişdir. Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlara görə bir sıra alimlər Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Sahəyə töhfə vermiş görkəmli alimlərdən biri də Con Bokris olmuşdur.

## Əsas anlayışlar

### Membran potensialı
Membran potensialı — hüceyrə daxilində və xaricində ionların qeyri-bərabər paylanması nəticəsində yaranan elektrik potensial fərqidir. Bu hadisə əsasən natrium (Na⁺), kalium (K⁺), xlor (Cl⁻) və kalsium (Ca²⁺) ionlarının hərəkəti ilə əlaqədardır.

### Elektron-proton daşınması
Mitoxondri və xloroplastlarda baş verən elektron daşınma zənciri hüceyrə enerjisinin (ATP) sintezində mühüm rol oynayır. Bu proses bioenergetikanın elektrokimyəvi əsasını təşkil edir.

### Enzimlərin elektrokimyası
Redoks enzimləri (məsələn, oksidazalar və dehidrogenazalar) elektrod səthində elektron mübadiləsi apara bilir. Bu xüsusiyyət biosensorların və bioyanacaq elementlərinin yaradılmasında istifadə olunur.

## Tətbiq sahələri
Bioelektrokimya müxtəlif elmi və texnoloji sahələrdə tətbiq edilir:

* Elektrofiziologiya
* Biotibbi mühəndislik
* Bioelektronika
* Enzimatik bioyanacaq elementi texnologiyaları
* Bioelektrokimyəvi reaktor sistemləri
* Protein film voltammetriyası
* Biomaqnetizm

Bu sahə həmçinin tibbi diaqnostika cihazlarının, implantların və neyroelektron sistemlərin hazırlanmasında mühüm rol oynayır.

## Həmçinin bax
*Biotibbi mühəndislik
*Bioelektronika
*Bioelektrokimyəvi reaktor
*Biomaqnetizm
*Enzimatik bioyanacaq elementi
*Protein film voltammetriyası
*Saltator keçiricilik

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Johann Wilhelm Ritter contribution to the field