open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gürcüstanda prezident seçkiləri (1995)

**Gürcüstanda prezident seçkiləri** () 5 noyabr 1995-ci ildə baş verdi. Nəticədə, qələbəni Gürcüstan Vətəndaşlar Birliyi partiyasının nümayəndəsi Eduard Şevardnadze qazandı, o, ümumi bülletenlərin 74,94% səsini topladı, seçki fəallığı 68,29% idi. Prezident seçkilərində iştirak etmək üçün qeydiyyatdan keçmiş seçicilər ölkə əhalisinin təxminən 68%-ni təşkil edirdi.

## Namizədlər

## Seçki sistemi
Gürcüstanın 1995-ci il Konstitusiyasına görə, prezident vəzifəsi ölkədə (1992-1995-ci illərdə Parlamentin Sədri idi), bir dəfə təkrar seçilmək imkanı ilə, 18 yaşına çatmış hər bir vətəndaşın seçki günü səs vermək hüququ vardı. Səbəbdən məhrum edilmiş və məhkəmə tərəfindən məhkum edilmiş şəxslərin səsvermə hüququ yox idi. Səsvermə isteğe bağlı idi.

Ölkə ərazisində doğulan və ən azı 15 il əyalətdə yaşayan hər bir Gürcüstan vətəndaşı prezidentliyə namizəd ola bilər. Namizəd irəli sürmək hüququ təşəbbüs qruplarına və siyasi partiyalara məxsus idi. Hər bir namizəd 50.000 seçicinin imzası ilə dəstəklənməli, ərizəçinin yaşı ən azı 35 yaşında olmalı idi. Seçki depoziti yox idi.

## Seçki öncəsi hadisələr
### Şevardnadzeyə edilən sui-qəsd
29 avqust 1995-ci ildə, UTC +4: 00-da, saat 18:40-da, ölkə prezidenti yeni sənədin imzalanması mərasimi üçün Gənclər Sarayına gedərkən Gürcüstan Parlamentinin avtomobil dayanacağında partladı. Partlayış nəticəsində avtomobil alovlandı və Şevardnadze partlamadan maşından düşməyi bacardı. 30 avqustda terror aktı törətməkdə şübhəli bilinən 10 nəfər saxlanıldı . Noyabrın 3-də Daxili İşlər Nazirliyinin rəisi sui -qəsdin təşkilatçısının Gürcüstan Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş rəisi general -leytenant İqor Georgadze olduğunu açıqladı .

### Cumber Patiaşvilinin kampaniyası
Cumber Patiaşvili, Eduard Şevardnadzenin 5 rəqibi arasında indiki hökumət üçün ən ciddi rəqib hesab edildi; prezidentin iqtisadiyyatın dağılması və Gürcüstanda vətəndaş müharibəsi törətməkdə günahlandırıldığı geniş bir kampaniya başlatdı. Daxili işlər naziri Şota Kvirayanın Şevardnadzenin gözü qarşısında beş "Mxedrionovtsi" (1989-1995-ci illərdə mövcud olan militarist millətçi təşkilatın üzvləri) vurduğu namizəd tərəfdarlarının göstərdiyi görüntülər ictimaiyyəti təəcübləndirib və bu hadisə səsvermənin nəticələrinə təsir etməyib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
İlhan Daner

**İlhan Daner** () ― Türk teatr, kino və serial aktyoru.

## Fimloqrafiyası
* 2017: *Yanlış Anlama*
* 2015: *[[Diktatör Adolf Hitler'in Hayatının Esrarengiz Yönleri]]*
* 2015: *[[Yapışık Kardeşler]]*
* 2012: *İkizler Firarda*
* 2010: *[[Memlekette Demokrasi Var]]*
* 2007: *[[Çılgın Dersane Kampta]]*
* 2006: *[[Çılgın Dersane]]*
* 2004: *Papatya ile Karabiber*
* 2001: *[[Dedem, Gofret ve Ben]]* (TV Dizisi; 1. Sezon)
* 1986: *Yetimlerin Türküsü*
* 1985: *Bu İkiliye Dikkat*
* 1984: *Çalsın Sazlar*
* 1984: *Kader Çıkmazı*
* 1980: *[[Sizin Dersane]]* (TV Dizisi; 1. Sezon)
* 1979: *Dua*
* 1978: *Bizim Fıstıklar*
* 1977: *Dokunmayın Dünyama*
* 1977: *Beceriksizler*
* 1977: *Avrupa Macerası*
* 1976: *Tantana Kardeşler*
* 1976: *[[Bülbül Ailesi]]*
* 1976: *Lüküs Hayat*
* 1976: *Dolandırıcı Aşıklar*
* 1975: *Yakalarsam Severim*
* 1975: *Çikolata Sevgilim*
* 1975: *Tatlı Cadı*
* 1975: *Çilli Yavrum Çilli*
* 1975: *Muz Sever Misiniz?*
* 1975: *Kadınlar*
* 1975: *Hopla Kalbim Hopla*
* 1975: *[[Gariban Şakir]]*
* 1975: *[[Deli Kız]]*
* 1975: *Derece 37*
* 1975: *Dam Budalası*
* 1975: *Civciv Çıkacak Kuş Çıkacak*
* 1975: *Ben Armudu Dişlerim*
* 1975: *Ah Bu Kadınlar*
* 1975: *Bekaret Kemeri*
* 1975: *[[Üç Ahbap Çavuşlar]]*
* 1975: *[[Ah Bu Gençlik (film, 1975)|Ah Bu Gençlik]]*
* 1975: *[[Köçek (film)|Köçek]]*
* 1975: *Çalkala Yavrum Çalkala*
* 1974: *[[Taşralı Kız]]*
* 1974: *[[Ah Deme Oh De]]*
* 1974: *[[Ne Hakem]]*
* 1974: *[[Cici Kız]]*
* 1974: *[[Reisin Kızı]]*
* 1974: *Silemezler Gönlümden*
* 1973: *[[Büyük Şamata]]*
* 1973: *[[Güllü Geliyor Güllü]]*
* 1971: *[[Saraylar Meleği]]*
* 1971: *[[Gelin Çiçeği]]*
* 1970: *Vur Patlasın Çal Oynasın*
* 1969: *Tatlı Günler*
* 1957: *Mahşere Kadar*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İlhan Daner Beyazperde.com saytında
* IMDb'de İlhan Daner
* Sinema Türk'te İlhan Daner
Reyna Trindl

– Avstriya-Yaponiya modeli, tarentosu və aktrisası.

## İlk illəri
Reyna 23 yanvar 1992-ci ildə Avstriyanın Vyana şəhərində doğulmuşdur. Anası yapon, atası avstriyalıdır.  adlı balaca bacısı var. Atasının iş yeri ilə əlaqədar olaraq tez-tez köçməli olub, Fransa və ABŞda yaşayıb. Lakin liseyin birinci sinifindən etibarən Yaponiyanın Tokio şəhərində yaşamağa başlayıb. Reyna Beynəlxalq Xristian Universitetinin liseyindən məzun olduqdan sonra Keyo Universitetinə daxil olub. Lakin karyerası ilə əlaqədar olaraq 2015-ci ilin sentyabrına qədər universitetdən məzun ola bilməyib.

## Karyerası
Reyna liseyin ikinci sinifində oxuyan zaman Platinum Production tərəfindən kəşf edilmiş və modellik etməyə başlamışdır. "JJ" və "Vivi" jurnallarının ekslüsiv modeli olduqdan sonra "With" jurnalının ekslüsiv modeli olmağa qərar vermişdir.

2011-ci ildə Rocketman tərəfindən ifa olunan "Love Disco" mahnısı ilə müğənni kimi debüt etmişdir.

2012-ci ildə "Qara müəllimə" serialında çıxış edərək aktrisa kimi debüt etmişdir. 11 yanvar 2013-cü ildə başlayan "Terras evi: Oğlanlar qızlara qarşı qonşu qapıda" verilişinin 2-ci mövsümündən etibarən verilişin studiya şərhçisi kimi çıxış etmişdir. Franşizinin hər bir verilişində şərhçiliyə davam etmişdir.

2015-ci ildə "Qaçdı-tutdu" qorxu filmində baş rolda oynamışdır. Filmdəki performansı Kanadada baş tutmuş XIX Fantaziya Beynəlxalq Film Festivalında ən yaxşı aktrisa mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Rəsmi bloqu - Ameba
*
Böyük Aziş mağarası

**Böyük Aziş mağarası**- Krasnodar diyarının Apşeron rayonunda, Mezmaysk kəndi yaxınlığında yerləşən mağara. Mağara  Adıgey Respublikası sərhəddində, Beloy və Kurdjips çayları arasında yerləşir. Mağaraya giriş yayla formalı ərazisindəndir. Giriş Maykop-Laqo-Naki avtomobil yolundan 500 metr aralıdır. Mağara Kiçik  Aziş mağarası ilə birlikdə  Aziş mağaralar sistemini təşkil edir. İki mağara arasında 50 metrilik məsafə var. İki mağara arasına əlaqənin olması ehtimal olunur. Çətinlik dərəcəsinə görə 2А -dır.

## Ümumi məlumat
Mağara 1911-ci ildə məlum idi. 1987-ci ildən sonra isə mağaraya ekskursiyaların təşkili həyata keçirilməyə başladı. Böyük Aziş mağarasının ümumi uzunluğu 640 metrdir. Mağaranın ümumi həcmi təxminən 11 900 м³-dir. Mağaranın dərinliyi 37 metrdir. Bunun ancaq 220 metrlik hissəsi ziyarətçilər üçün əlçatandır. Mağara bir neçə fərqli mərtəbələrdən ibarət qalereyalardan və zallardan ibarətdir. Zalların adları simvolik xarakter daşıyır: Baba Yaqa, Budda heykəli, Apastol, Raket, Pəhlavan, Altar və s. Gözəlliyinə və böyüklüyünə görə mağara çox diqqəti cəlb edir. Mağara piyada gəzmək üçün xüsusi yollarla, pilləkənlərlə və qoruyucu sədlərlə təmin olunub. Təhlükəsizlik və rahatlıq yüksək səviyyədədir. Elektrik enerjisi ilə təmin olunub. 

Mağara Aziş-Tau dağının cənub yamacında, fıstıq və ağ şam meşəliyi ərazisində yerləşir. Mağaranı əhatə edən əhəng daş tərkibli süxurları yura dövrünə aiddir. Süxurları yatım meyilliyi 5 dərəcə olub şimali-qərbə yönəlib. Mağaranın ən aşağı mərtəbəsində kiçik çay var. Çay kiçik şəlalələrlə axaraq dar yarıqda itir. Mağara daxilində çoxlu stalaqmit və stalakktik sütünları var. Stallaktiklər bəzə yerlərdə uzun bir zəncir əmələ gətirir. 

1987-ci ildə mağara daxilində daha irəliyə getmək cəhtləri həyata keçirildi. Çay və şələlərdən daha aşağıya düşmək cəhtləri sonda uğursuzluqla nəticələndi.  

Böyük Aziş mağarası 1973-cü ildən təbiət abidəsi elan olunub.  

## Xarici keçidlər

* Большая Азишская пещера в панорамах «Виртуального Кореновска»
* Подробное описание Большой Азишской пещеры.

## İstinadlar
Anatoli Yaqudayev

**Anatoli Mixayloviç Yaqudayev** (11 mart 1935, Mahaçqala, Dağıstan MSSR, RSFSR - 10 oktyabr 2014, Mahaçqala, Dağıstan, Rusiya Federasiyası) — Sovet və Rusiya və Dağıstan heykəltaraşı, Rusiya Federasiyasının əməkdar rəssamı (2002).
## Həyatı
Anatoli Mixayloviç Yaqudaev 11 mart 1935-ci ildə Mahaçqalada anadan olub.

Gələcək heykəltaraşın əcdadları Temir-Xan-Şuradan (indiki Dağıstan Respublikası, Buynaksk şəhəri) idi. Milliyətcə qumuq idi. Sadiq kommunist olan atası, 1933-cü ildə vəfat edən Xalq Maarif Komissarı Anatoli Vasilyeviç Lunaçarskinin şərəfinə oğluna Anatoli adını vermişdi.

Anatoli Yaqudayev uşaq ikən Mahaçqala Pionerlər Evindəki təsviri sənət dərnəyində müəllim Y.İ.Laşkeviçlə birlikdə və D.A.Kapanitsının rəhbərliyi altında Xalq Yaradıcılığı Evinin sənət studiyasında oxuyurdu. 1949-cu ildə məşhur sovet heykəltaraşı Mixail Anikuşinin istehsal və heykəltaraşlıq emalatxanasında işləməyə başladı. Orada o əvvəlcə şagird olaraq, sonra isə heykəltaraş-formator kimi çalışmışdır.

Yaqudayev 1953-1956-cı illərdə Sovet ordusunda xidmət edərkən ağır atletika üzrə Uzaq Şərq Hərbi Dairəsinin çempionu idi.

1963-cü ildə Serov adına Leninqrad Rəssamlıq Məktəbinin heykəltaraşlıq fakültəsini bitirib. Yaqudayev eyni ildə tək başına heykəllər yaratmağa başlamışdır. Təhsilini bitirdikdən sonra Mahaçqalaya qayıdaraq, A.Yaqudayev əsas yaradıcılıq dövrünə qədəm qoymuşdur. 
## Yaradıcılığı
Anatoli Yaqudayev 1959-cu ildən 2005-ci ilə qədər - Rusiyanın bir çox şəhərində, eləcə də Macarıstan və Bolqarıstanda keçirilən müxtəlif səviyyəli 36 sərginin iştirakçısı olmuşdur.

Anatoli Yaqudayev SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü, Dağıstanın Əməkdar İncəsənət Xadimi, Rusiyanın Əməkdar Rəssamı fəxri adlarına malik olmuşdur. O, G.Tsadasi adına Dağıstan Respublikasının Mükafatı laureatı da olub.

Bürüncdən iki əsəri: "Filologiya elmləri doktoru Kamil Xanmurzayevin portreti" (1964) və "Balaquri" (1985) Dövlət Tretyakov qalereyasında, 27 əsəri P.S.Həmzətov adına Dağıstan Təsviri İncəsənət Muzeyində sərgilənir.

Ustadın əsərləri Mahaçqala, Buynaksk, İzberbaş və Şevçenko şəhərlərində, Dilım, Ağvalı kəndlərində küçə və meydanları bəzəyir. Anatoli Yaqudayevin əməyindən Çirkei Su Elektrik Stansiyasının dizaynında da istifadə edilmişdir. Mahaçqalada Maksim Qorki və Buynaksk küçələrinin küncündə onun düzəltdiyi qız heykəli sevgi və xeyirxahlıq simvolu olaraq qoyulmuşdur. Təəssüfki, qiymətli metaldan olan heykəl 1990-cı illərdə oğurlanmışdır.

Mahaçqala şəhəri ilə qardaşlaşmış ABŞ-nin Spokane şəhərində heykəltaraşın Şeyx Şamil heykəli ucaldılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Известный дагестанский скульптор отмечает юбилей
* Памяти художника Анатолия Ягудаева
* Мемориальный вечер к 80-летию дагестанского скульптора Анатолия Ягудаева прошел в Махачкале
* Анатолий Ягудаев. Видеоинтервью
* Скульптор Анатолий Ягудаев. Афоризмы из первых рук…
Rosa Kato

– Yaponiya kommersiya modeli və aktrisası.

## İlk illəri
22 iyun 1985-ci ildə Yaponiyanın Kaqoşima şəhərində doğulmuşdur. Anası yapon, atası italyandır. Atası Yokohamada yerləşən bir italyan restoranında işləyən  zaman anası ilə tanış olub. Kato beş yaşında olanda ailəsi ilə birlikdə İtaliyanın Neapol şəhərinə köçüb. Həmin dövrdə italyanca danışa və başa düşə bilirdi, lakin daha sonra italyan dilini təmiz unudub. Bu səbəbdən NHK TV kanalının "İtalyanca söhbət" verilişinin daimi qonaq tələbəsi olmuşdur. Rosa adını nənəsindən götürüb.

## Karyerası
2004-cü ilin aprelindən 2005-ci ilin martına kimi NHK TV kanalında italyan dilinə yeni başlayan üçün yayımlanan 25 dəqiqəlik "İtalyanca söhbət" verilişinin daimi qonaq tələbəsi olmuşdur. Daha sonra reklamlarda yer almağa başlamış və 2004-cü ildə Yaponiya gəlin jurnalı olan "Zexy" jurnalında populyar model olmuşdur.

2005-ci ildə Cun Matsumoto ilə birlikdə "Tokio qülləsi" filmində çəkilmişdir. Daha sonra 2005-ci ildə müxtəlif teleserialda oynamağa başlamışdır. 2006-cı ildə "Dandori" filmindəki roluna görə "Ən yaxşı yeni oyunçu mükafatı"na layiq görülmüşdür.

2007-ci ildə Şota Matsuda ilə birlikdə "İmperatriça" serialında baş rollardan birini canlandırmışdır. 2008-ci ildə Mokomiçi Hayami ilə "Oy! Mənim qızım!" və Takuya Kimura ilə "Dəyiş" serialında oynamışdır. 

## Şəxsi həyatı
22 iyun 2011-ci ildə ad günündə Yaponiya futbolçusu Daysuke Matsui ilə evlənmişdir. Növbəti gün bloqunda 4 aylıq hamilə olduğunu açıqlamışdır. Bir neçə ay sonra oğlu olmuşdur.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
* Rosa Kato  Nippon Cinema saytında.
*
Muro: Lənət olsun içimdəki insan sevgisinə

**Muro: Lənət olsun içimdəki insan sevgisinə** () — Rejissoru Zübeyr Şaşmaz olan, baş rollarını Mustafa Üstündağ və Şefik Onatoğlunun oynadığı 2008 istehsalı Türkiyə komediya filmi. 5 dekabr 2008-ci ildə Türkiyədə yayımlanan film, 2008-ci ilin ən çox gəlir əldə gətirən 3-cü Türkiyə filmi oldu.

Qurdlar Vadisi seriasının yan filmidir. Qurdlar Vadisi Pusqu serialındakı obrazların olduğu eyni addakı Türkiyə televiziya serialına əsaslanır.

## Rollarda

## Yayım

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Muro: Lənət olsun içimdəki insan sevgisinə — IMDb səhifəsi
Qurdlar Vadisi: Vətən

**Qurdlar Vadisi Vətən** () — Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhdi ələ alan 2017 istehsalı film. İstehsal şirkəti Pana Film, rejissoru Serdar Akardır. Filmin ssenarisini Necati Şaşmaz, Murat Koca, Alper Erze və Cahid Qayaoğlu yazmışdır. Çəkilişləri 5 həftə çəkən film 28 sentyabrda Avropada, 29 sentyabrda Türkiyədə, 5 oktyabrda Azərbaycanda yayımlandı. Film Qurdlar Vadisi seriasının 4-cü filmidir. Digər 3 film; 2006-cı ildəki Qurdlar Vadisi İraq toplam 4.256.567, 2009-cu ildəki Qurdlar Vadisi Qladio toplam 876.810, 2011-ci ildəki Qurdlar Vadisi Fələstin isə toplam 2.028.057 izləyici tərəfindən izlənmişdi.

## Məzmun
İraqdakı bir hərbi əməliyyatda Polad Aləmdar və komandası bir Türkiyə xəritəsini ələ keçirirlər. Türkiyə xəritəsində hərbi bazalar və özəl hərakat mərkəzləri kimi strateji nöqtələrlə birlikdə, Suriya yaxınlarındakı sərhəd qəsəbəsi olan **Yalavuz** işarələnmişdir. Türkiyə topraqlarını işgal etmək üçün sərhəddə böyük bir ordu ilə uzun zamandır gözləyən düşmənlər, içəridən ediləcək çevrilişin mesajını gözləməkdədir. Polad Aləmdar və komandası, ölkə içindəki və xaricindəki düşmənlərə qarşı Türkiyə milləti ilə bərabər savaşacaqdır.

## Film haqqında
Uzun illər serial olaraq ekranlarda olan və daha əvvəl 4 fərqli filmi çəkilən Qurdlar Vadisinin Necati Şaşmazın baş rolda çəkildiyi yeni filminin treyler qalası Zorlu Centerdə baş tutdu.

Filmin ssenarisinə də imza atan Şaşmaz mətbuata açıqlamasında Türkiyədə ilk dəfə treyler premyerası təşkil etdiklərini qeyd edib.

Filmin çəkilişlərinin 5 həftə çəkdiyini və filmin sentyabrın 29-da ekranlara çıxacağını bildirən Şaşmaz, "Bu filmi çəkməyə qərar verdiyimizdən bəri çox çətin bir prosesdən keçdik. 'Biz 17 ya da 18 iyulda hərbi çevrilişə cəhdiylə əlaqədar Qurdlar Vadisi filmi çəkmək istəyirik' dedik. dedi. Çox böyük bir tələb olduğu üçün belə bir film çəkməyi düşündüyümüzü dedik." deyə bildirib.

28 sentyabr 2017-ci ildə ekranlara çıxan 634.898 tamaşaçı tərəfindən izlənilən və 7.373.649,15 TL gəlir əldə edən "Qurdlar Vadisi Vətən" filmi alınan məlumatlara əsasən, Antalyada ilində, Qorqudəli ilçəsində və ətraf kəndlərdə çəkilib. Baş rolda Necati Şaşmazın canlandırdığı, rejissoru Serdar Akarın olduğu film "Qurdlar Vadisi" seriasının dördüncü filmi olaraq ekranlara çıxdı. 15 iyul çevriliş cəhdi gecəsini Polad Ələmdarın gözü ilə izah edən "Qurdlar Vadisi Vətən" filmi tamaşaçılar tərəfindən bəyənilib.

Niderlandda yayımlanan film Rotterdam bələdiyyə məclisində müzakirələrə səbəb olub. Rotterdam bələdiyyə məclis üzvü Sven de Langen, filmdə propaganda edildiyini vurğulayıb.

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

### Rollarda
* Necati Şaşmaz — Polad Aləmdar
* Cahid Qayaoğlu — Cahid Qaya
* Ərtoğrul Şakar — Yasin
* Ərhan Ufak — Güllü Ərhan
* Sinem Öztürk — Dəniz Komutan
* Nezih Işıtan — Dave
* Şenol İpək — Baş çavuş Ömər
* Yücel Erten — Möhtərəm
* Zümrə Ərtürk — Canan müəllimə
* Akın Eyvaz — Oxumuş
* Tuncay Bəyazid — Muxtar
* İsgəndər Altın -
* Oqtay Dener — Qazi baba
* Əsra İşgüzar — Tibb bacısı Səhər
* Əyyub Ərgüvən -	
* Uğur Akdoğan — Camal

### Filmi səsləndirənlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qurdlar Vadisi Vətən — IMDb səhifəsi
Əli Hacıbəyov

**Əli Hacıbəyov** () — futbolçu, müdafiəçi, Legion-Dinamo klubunun oyunçusu.

## Klub karyerası
Dağıstan futbolunun yetirməsidir. 2005-ci ildə "Anji-Xəzər" həvəskar klubunda oynaır, lakin klub tezliklə çempionatdan çıxır. 2006-cı ildə Anjinin Birinci Divizionda mövsüm üçün müraciətinə daxil edilir və 28 iyul 2006-cı ildə Mahaçqala Dinamosu ilə səfər matçının 76-cı dəqiqəsində Erik Kamdemi əvəz edərək debüt edir. Növbəti mövsüm 12 oyun keçirir. Anjinin Premyer Liqada oynamaq hüququ qazandığı 2009-cu il mövsümündə, Novorossiyskin Çornomorets klubu ilə oyunda Yevgeni Şerbakovu əvəz edərək yalnız bir oyun keçirir. Premyer Liqada 4 iyul 2010-cu ildə Sankt-Peterburqun "Zenit" klubu ilə səfər matçında debüt edir və oyunçu çatışmazlığı səbəbindən mərkəzi hücumçu kimi oynadılır. 13 yanvar 2017-ci ildə Hacıbəyov "Krılya Sovetov klubu ilə 3,5 illik müqavilə imzalayır. 20 iyul 2018-ci ildə Krasnoyarskın "Yenisey" klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Əli Hacıbəyov Yenisey klubunda 2018–19 mövsümü üçün icarəyə götürülür. 2021-ci ilin sentyabr ayının əvvəlində Mahaçqala "Legion-Dinamo" nun ərizəsinə daxil edilir.

## Milli komanda karyerası
Rusiya gənclər komandasına qarşı bir oyuna ikinci Rusiya millisinə çağırılır və bu matçda iştirak edir. 31 avqust 2011-ci ildə tam hüquqlu 11v11 məşqini keçirmək üçün əsas Rusiya milli komandasına çağırılır, sonra ikinci Rusiya milli komandasının yerləşdiyi yerə qayıdır.

## Nailiyyətlər
**Anji**
Birinci Divizionun qalibi: 2009;

Rusiya çempionatının bürünc mükafatçısı: 2012/13;

Rusiya Kubokunun finalçısı: 2012/13.

## Şəxsi həyat
Milliyyətinə görə əslən ləzgiddir. Dağıstanın Doqquzpara rayonunun Miskincə kəndindəndir. Uşaqlıqda təxminən bir il sərbəst güləşlə məşğul olur, sonra bir müddət kikboksinqə maraq göstərir. Hacıbəyovun atası anbar müdiri işləyirdi. 20 may 2012-ci ildə Əlinin bir oğlu dümnyaya gəlir, ona Əmir adı verilir. 2014-cü ilin mart ayının əvvəlində Hacıbəyov cütlüyündən bir qız dünyaya gəlir. Böyük qardaşı Albert də peşəkar futbolçudur.

## İstinadlar
Mehmet Korhan Fırat

**Mehmet Korhan Fırat** (d. ) — Türkiyə aktyoru. "*[[Şəfqət Təpə]]*" serialında 4 mövsüm canlandırdığı Şahin Bulut obrazı ilə tanınır.

## Həyatı və karyerası
26 avqust 1988-ci ildə Ərzincanda doğulan Mehmet Korhan Fırat təhsilini Selçuk Universiteti Dövlət Konservatoriyasında tamamladı. İlk aktyorluq təcrübəsini 2010-cu ildə "*[[Şəfqət Təpə]]*" serialında Şahin Bulut obrazı ilə qazandı. Daha sonra "*Ekip 1*" serialında rol aldı və serialda Ali Babür obrazını canlandırdı. 2017–2019-cu illərdə yayımlanan "*Bizim Hikaye*" serialında Tufan obrazını canlandırdı. 2019-cu ilin dekabr ayında TV8-də yayımlanmağa başlayan "*Doğduğun Ev Kaderindir*" serialının ilk mövsümündə Cəlal obrazını canlandırdı. "**" serialında Tatavlalı obrazı ilə rol almış və ssenariyə əsasən 133-cü bölümdə ölərək serialdan ayrılmışdır. "*Mavera*" serialında Şahsuvar personajına həyat vermiş, daha sonra "*Aşk Mantık İntikam*" serialında Əkrəm Ərtən obrazını canlandırmışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Mustafa Üstündağ

**Mustafa Üstündağ** (11 fevral 1977, Mersin, Türkiyə) — Türkiyə aktyoru. 

## Həyatı
Mustafa 11 fevral 1977-ci ildə Mersində anadan olub. Əslən Adanalıdır. 5 yaşındaykən bacısını itirdi. O, teatr təhsilini Müjdat Gezen İncəsənət Mərkəzində alıb və daha sonra Kocaeli Regional Teatrında, Qartal İncəsənət Studiyasında, MSM Oyuncuları və Pervasız Teatrı səhnəsində çıxış edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Leça Abdulayev

**Leça Abdulayev** () — Çeçen yazıçı, şair, publisist, tərcüməçi, Çeçenistan və Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü, Çeçenistan və Rusiya Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Çeçenistan Respublikasının Xalq Şairi, Çeçen Dövlət Universitetinin fəxri professoru, Çeçenistan Respublikasının Əməkdar jurnalisti.

## Bioqrafiya
Deportasiya illərində Orta Asiyada anadan olmuşdur. Repressiya olunan xalqların reabilitasiyasından sonra 1957-ci ildə ata-baba yurdu olan Kətir-Yurt kəndinə qayıdır. 1970-ci ildə orta məktəbi bitirir. Daha sonra Çeçen-İnquş Dövlət Universitetinin Tarix və Filologiya fakültəsinin milli şöbəsinə daxil olaraq oranı bitirir.

Məzun olduqdan sonra doğma kəndində ana dili və ədəbiyyat müəllimi, sonra Açxoy-Martan rayonu "Leninskoe Znamya" qəzetində jurnalist kimi çalışır. Rus dilində material yazmaq istəmədiyi üçün millətçilikdə və anti-sovet təbliğatında ittiham olunur və redaksiyadan qovulur. Bir müddət sonra Qroznı vilayətinin "Zavetı İliça" qəzetində işləməyə başlayır və eyni bəhanə ilə işdən azad edilir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra, XX əsrin səksəninci illərinin sonlarından etibarən "Daymoxkom" ("Vətən") adlandırılmağa başlayan "Lenian Nek" qəzetinin baş redaktoru olur. "Daymoxkom" qəzetinin dirçəlişinin ilk günündən baş redaktoru olmuşdur.

## Yaradıcılıq fəaliyyəti
Məktəb illərində şeir yazmağa başlayırı. Ancaq poeziya ilə yalnız universitetdə, gənc yazarların "Prometey" klubuna daxil olduğu yerdə ciddi şəkildə başlamışdır. İlk nəşr olunan əsəri 1976-cı ildə rayon "Leninskoe Znamya" qəzetində nəşr olunan "Zelimxan" şeiri idi. Bundan sonra şeirləri mütəmadi olaraq yerli qəzet və jurnallarda, gənc yazıçıların kolleksiya məcmuələrində çıxır. Eyni zamanda bir neçə şeir toplusunu nəşr etdirir.

Çeçen dilinə Antuan de Sent-Ekzüperinin "Balaca şahzadə" əsərini, rus və Avropa şairlərinin bir çox şeirlərini tərcümə etmişdir.

## Mükafatlar və titullar
Çeçenistan Respublikasının xalq şairi;

Çeçen Dövlət Universitetinin fəxri professoru;

Çeçenistan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti;

"Gümüş Bayquş" mükafatı.

## Əsərləri
Köklər və Qanadlar (1985);

İkinci dalğa (1989);

"Xəyallarım haqqında" (2002);

"Çeçenistan, mənim Çeçenistanım" (2005);

"Yaddaş və lənət" (2009).

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Şorena Begaşvili

**Şorena Begaşvili** () - gürcü aktrisa və teleaparıcı. Şota Rustaveli adına Teatr və Film Universitetini bitirib. Vake Teatrının Bodrumunda, Rustaveli Teatrının Bodrumunda, Qlobus Teatrında çalışıb. Şorenanın karyerası praktiki olaraq 2008-ci ildə gürcü dilli "Playboy" üçün soyunanda başladı. Bundan sonra Begashvili müxtəlif erotik rollar oynadı. 2009-2010-cu illərdə müəllifin "Şorenayla Gecə" (İmedi TV) erotik proqramına sahib idi. Şou həm ictimaiyyət, həm də ruhanilər tərəfindən çoxlu tənqidlərə səbəb oldu. Rustavi 2-də Vaniko Tarkhnishvili ilə birlikdə 2017-ci ildə bağlanan "Şanslı Təkər" proqramına ev sahibliyi etdi. Shorena həm işi, həm də şəxsi həyatı ətrafında bir çox qalmaqallara qarışdı. Ən məşhur qalmaqallardan biri, Gürcüstan taxtının varisi David Muxraneli ilə aralarında olan romana aiddir. 2020 -ci ilin sentyabr ayından etibarən Rustavi 2 -də "Shorena Effect" proqramına ev sahibliyi edəcək. Shorena Begashvili boşandı, bir qızı Eva var.

## İstinadlar
* 
*
Zurab Avalaşvili

**Zurab Avalaşvili** () — görkəmli gürcü tarixçisi, diplomat və Gürcüstan Demokratik Respublikasına xidmət etmiş hüquqşünas. 
## Bioqrafiya
Zurab Avalişvili 1876-cı ildə Avifişvili knyaz ailəsinin nümayəndəsi olarqaq Tiflisdə anadan olmuşdur.

1900-cü ildə Sankt-Peterburq Universitetini qızıl medalla və hüquqşünaslıq dərəcəsi ilə bitirmişdir, təhsilini 1901-1903-cü illərdə Sarbonnada davam etdirir. 1917-ci ildə Avalişvili təsis məclisinə seçilir, ancaq xidmətlərini Gürcüstan Demokratik Respublikasına təklif edir. 1918-ci ildə Gürcüstana qayıtdıqdan sonra Avalişvili xarici işlər üzrə baş məsləhətçi işləyir.

Eyni zamanda Avalişvili 1918-1921-ci illərdə dərs dediyi 1918-ci ilin fevralında açılan Gürcüstan Dövlət Universitetinin qurulmasında iştirak edir.

Hüquq təhsili aldıqdan sonra Zurab Avalişvili Gürcüstan konstitusiyasının qurulmasına böyük töhfə verir. Gürcüstanın baş diplomatı olaraq Avalişvili Almaniya ilə sıx əlaqələr qurmağa nail olur və bu da Gürcüstan Demokratik Respublikasının suverenliyinin tanınmasına səbəb olur . Avalişvili 1919-cu ildə Parisdə keçirilmiş sülh konfransında Gürcüstanı təmsil edir və burada Qərbi Gürcüstan torpaqlarının Gürcüstan Demokratik Respublikası tərəfindən mülkiyyətini müdafiə edir və Batum bölgəsinin üç hissəyə bölünməsinə, Batumi şəhərinin azad şəhər elan edilməsinə qarşı çıxır. Bu Millətlər Cəmiyyətinin nəzarəti altında olan bütün ölkələrin istifadə edə biləcəyi azad şəhər olması nəzərdə tutulur.

Gürcüstanın sovetləşməsindən sonra Avalişvili Almaniyaya mühacirət edir, burada Almaniyadakı Gürcülər Birliyinin qurucularından biri olur. Georgika və Bizantion jurnallarının redaksiyalarında çalışır. Qafqaz, Gürcüstan tarixi və ədəbiyyatı, diplomatiya və bir çox mövzularda çoxlu məqalə yazır. 1918-1921-ci illərdə Beynəlxalq Siyasətdə Gürcüstanın Müstəqilliyi, Gürcüstanın qonşuları ilə münasibətləri, millətin 1918-1921-ci illərdə tanınması uğrunda mübarizəsi və beynəlxalq təsirləri haqqında ətraflı və yaxşı sənədləşdirilmiş kitab yazmışdır. Əsərləri gündəlik formatdadır. Burada müəllif Qafqaz hökumətlərinin bacarıqsızlığını tənqid edir.

1944cü ildə Almaniyanın Şvarsenfeld şəhərində vəfat edir. 1993-cü ilin may ayında onun qalıqları Gürcüstana gətirilir və Tbilisidəki dövlət və ictimai xadimlərin Didube panteonunda dəfn edilir.  
## Sənət əsərləri
* Авалов З. Д. Присоединение Грузии к России. — СПб.: Тип. А. С. Суворина, 1901.  (Repr. New York: Chalidze Publications, 1981)
* Авалов Зураб. Областные сеймы (федерализм. Отт. из кн. «Конституционное государство». Сб. ст. Изд. I. СПБ. 1905, с. 273—312
* Авалов Зураб. Независимость Грузии в международной политике 1918—1921 гг.: Воспоминания. Очерки. — Париж, 1924
* ზ. ავალიშვილი, ჯვაროსანთა დროიდან (ოთხი საისტორიო ნარკვევი), პარიზი, 1929 (მე-2 გამ. თბ., 1989)
* ზურაბ ავალიშვილი, სოციალისტური პროპაგანდის წარმატება საქართველოში / ზურაბ ავალიშვილი ; თარგმნ. დ. აბაშიძემ // ჩვენი მწერლობა. — თბილისი, 2008. — აგვისტო. — N16(68). — გვ.2—4
* ზურაბ ავალიშვილი, «საქართველოს დამოუკიდებლობის» წინასიტყვაობა: ერი და ბედისწერა; ინგლ. თარგმნა დ. აბაშიძემ // ჩვენი მწერლობა. — თბილისი, 2009. — ISSN: 1987-7730
## İstinadlar
Elbrus Minkailov

**Elbrus Minkailov** () — Çeçen jurnalist, yazıçı, tərcüməçi, ədəbiyyatşünas, ədəbi tənqidçi, "Orqa" ədəbi-bədii jurnalının baş redaktoru, Rusiya Yazıçılar Birliyi və Rusiya Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Çeçenistan Yazıçılar Birliyinin və Çeçenistan Jurnalistlər Birliyinin, Qafqaz Yazıçılar Klubunun üzvü, Çeçenistan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.

## Bioqrafiya
13 may 1955-ci ildə Qazaxıstan SSR-in Şimali Qazaxıstan vilayətinin Bulaevski rayonundakı Çistovski taxılçılıq sovxozunda anadan olmuşdur. 1957-ci ilin may ayında ailəsi doğma Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, Qrozni rayonu, Ken-Yurt kəndinə qayıdır. 1972-ci ildə orta məktəbi bitirir. 1979-cu ildə ÇİDU-nİn filologiya fakültəsinin Rus-Vaynax filologiyası şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirir. Universitetdən sonra doğma məktəbinə qayıdır və 1979–1980-ci illərdə burada müəllim işləyir. 1980-ci ilin noyabrından universitetdə dərs demişdir.

1981–1983-cü illərdə Sovet Ordusunda xidmət edir. 1983-cü ildə universitetə müəllimlik fəaliyyətinə qayıdır və burada 2010-cu ilə qədər müxtəlif vəzifələrdə çalışır. 1980-ci illərdən etibarən jurnalistika və ədəbi araşdırma ilə məşğul olmağa başlayır. 1991-ci ildən Çeçenistanda iki hərbi kampaniya üçün fasilə verən "Orga" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, 2002-ci ildə nəsr şöbəsinin redaktoru, sonra isə baş redaktor müavini olur. 2003-cü ildən bu günə qədər "Orqa" jurnalının baş redaktorudur.

## Ədəbi fəaliyyət
İlk şeirləri məktəb illərində yazmışdır. 1980-ci illərdə nəsr öyrənməyə başlayır. Ancaq ilk hekayə "Bir taleh" yalnız 2003-cü ildə "Orqa" jurnalında nəşr olunur. Əsərlərini rus və çeçen dillərində yazır. 2000-ci illərin əvvəllərində iki povest ("Dumanda" və "Bu yol nə qədər uzun idi") və iyirmidən çox nağıl yazır. Onlar regional və respublika qəzetlərində, "Orqa", "Vaynax", "Nana" jurnallarında dərc olunmuşdur. Minkailovun hekayələri Çeçenistan və Şimali Qafqazdan olan yazıçıların "Çeçen Hekayəsi" (Qroznı, 2006) və "Bir Ömür Boyu Müharibə" (Moskva, 2007) kollektiv kolleksiyalarında da nəşr edilmişdir. 2011-ci ildə "Terekdə daşqın oldu" nəsr kitabını nəşr etdirir.

Ədəbiyyat tarixi və nəzəriyyəsi, ədəbi tənqid, bədii tərcümə və folklor üzrə altmışdan çox araşdırma nəşr etdirmişdir. Bəziləri "Çeçen ədəbiyyatı və folkloru haqqında" kitabına daxil edilmişdir (2007).

Abuzər Aydəmirovun "Taleyin bir günü", Arbi Mamakayevin "Doğma kənddə" romanlarını, Musa Əhmədovun "Buz üzərində qurulmuş qala" tragikomediyasını, Musa Beksultanovun, M. Mutayevin hekayələrini rus dilinə tərcümə etmişdir. Çeçen dilinə Lev Tolstoyun "Hacı-Murad" romanını, Vaja Pşavela, Əffəndi Kapiyevin və digər yazıçıların hekayələri tərkümə etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Чеченская журналистика — Эльбрус Минкаилов 
* Клуб писателей Кавказа 
* Юбилейный вечер Эльбруса Минкаилова
Xrom (II) oksid

## Fiziki xassələri
İki polimorf formada mövcuddur. Qırmızı (pirofor deyil) və qara pirofor toz (havada öz-özünə alovlanan) buna görə də qara modifikasiya su qatının altında saxlanılır (su ilə qarşılıqlı təsir göstərmir). Altıbucaqlı kristalları əmələ gətirir. Bütün xrom oksidləri kimi odadavamlıdır. Suda həll olunmur.

## Alınması
* Azot turşusu və ya oksigen ilə xrom amalgamasının CrHg3 və ya CrHg oksidləşməsi nəticəsində əldə edilir:
:: \mathsf{2CrHg_3 + O_2 \rightarrow 2CrO + 6Hg}

* Xrom ııı oksidin reduksiya nəticəsində:
:: \mathsf{H_3PO_2 + 2Cr_2O_3 \rightarrow 4CrO + H_3PO_4}
* Cr (CO)6 karbonilin termiki parçalanması ilə də əldə edilə bilər.

## Kimyəvi xassələri
1.	697&nbsp;°C temperaturda parçalanır:
:: \mathsf{3CrO \rightarrow Cr_2O_3 + Cr}

2.	1000&nbsp;°C -də hidrogenlə xrom metalına qədər reduksiya edilir:
 :: \mathsf{CrO + H_2 \xrightarrow{1000^oC} Cr + H_2O}

3.	Həmçinin koksla reduksiya etmək olar:
:: \mathsf{CrO + C \xrightarrow{t} Cr + CO}
4.	Əsası xassələr görsədərək xlorid turşusunda həll olunur, nəticədə su və xrom II xlor alınır:

:: \mathsf{CrO + 2HCl \rightarrow CrCl_2 + H_2O}
Durulaşdırılmış azot və sulfat turşusunda həll olunmur.
Havada qızdırıldıqda güclü reduksiyaedici xüsusiyyətlərini nümayiş etdirərək xrom (III) oksidinə qədər sürətlə oksidləşir.
:: \mathsf{2CrO + CO_2 \ \xrightarrow{1000^oC}\ Cr_2O_3 + CO }

## Toksikliyi
6 -dan az valentliyi olan xrom birləşmələri aşağı toksikliyə malikdir. 6+ valentliyi olan xrom birləşmələri (xrom (VI) oksid) təhlükəli zəhərlər və kanserogenlər kimi tanınır.	

## İstinadlar

* Некрасов Б.В. Основы общей химии. — Т.1. — М.: Химия, 1973. — С. 380
* Неорганические соединения хрома: Справочник. — Л.: Химия, 1981. — С. 9
* Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. — Т. 3. — 352 с.
Bəşir Cəmayel

**Bəşir Cəmayel** (; ) — Livan siyasi və dövlət xadimi, "Kətaiblər"in liderlərindən biri. Vətəndaş müharibəsinin fəal iştirakçısı olan Cəmayel sağçı xristian düşərgəsinin aparıcı liderlərindən biri idi. O, "Kətaiblər" silahlı birləşmələrinə və Livan ordusuna komandanlıq etmişdir. Cəmayel sağçı xristian koalisiyasının radikal qanadı olan Livan Cəbhəsini təmsil edirdi. O, 1982-ci ildə Livan Prezidenti seçilmişdir, lakin vəzifəyə başlamazdan əvvəl öldürülmüşdür.

Cəmayel Livan tarixində ən mübahisəli şəxs kimi təsvir edilir. O, "əzabkeş" və "ikona" kimi qəbul edildiyi maruni xristianları arasında populyar olaraq qalır. Bunun əksinə, Cəmayel hərbi cinayət iddialarına görə tənqid edilmiş və İsrail ilə münasibətlərinə görə vətənə xəyanətdə ittiham edilmişdir.

## Həyatı
Bəşir Cəmayel 10 noyabr 1947-ci ildə Beyrut şəhərində anadan olmuşdur. O, Əmin Cəmayelin qardaşıdır. Vəkil olarkən "kətaiblər" arasında fəal rol oynamış, ordunu təkmilləşdirməyə çalışmışdır. 1975-ci ilin aprelində Fələstin Müqavimət Hərəkatının (FMH) və Milli Tərəqqipərvər Qüvvələrinin (MTQ) sağ xristian qüvvələri arasında daxili ziddiyyətlər kəskinləşmiş, Livanda vətəndaş müharibəsi başlamışdı. Cəmayel 1976-cı ilin iyulunda "Kətaiblər" ordu şurasının, sonra isə 1976-cı ilin avqustunda Livan ordusunun baş komandanı olmuşdur. O, ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə Kemp-Deviddə imzalanmış Misir–İsrail sövdələşməsini pisləmiş, ərəb dövlətlərinin 1978-ci il və 1979-cu il Bağdad müşavirələrində iştirak etmişdir. Cəmayel Livan hərbi qüvvələrinin baş komandanı, "Kətaiblər" siyasi şurasının üzvü, Təhlükəsizlik şurasının sədri idi.

Pozitiv bitərəflik, bloklara qoşulmamaq siyasəti yeridən Cəmayel İsrail təcavüzünə qarşı ərəb ölkələri birliyinin möhkəmləndirilməsinə səy göstərmişdir. O, 1982-ci ilin avqustunda Livanın prezidenti seçilmiş, bu vəzifəni icra etməyinə bir neçə gün qalmış sui-qəsd nəticəsində öldürülmüşdür.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* Dameer wa Tareekh (ضمير وتاريخ)
* Tareekh fi Rajol (تاريخ في رجل)
* Rajol el Nahda (رجل النهضة)
* 

## Xarici keçidlər

* Bachir Gemayel Community Site (Bachir Gemayel Foundation site)
* The Lebanese Phalanges - Kataeb
* Bachir Gemayel Squad Website
Əhməd Najayev

**Əhməd Najayev** () — Çeçen yazıçısı, şair, tərcüməçi, milli ədəbiyyatın qurucularından biri, SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü (1934). 
## Bioqrafiya
1895 -ci ildə Starye Ataqi kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Kənd ilahiyyat məktəbində oxuyur. Sovet hakimiyyətinin ilk illərində pedaqoji kursları bitirir, sonra doğma kəndində ibtidai sinif müəllimi olaraq çalışır. 1924-cü ildə Qroznıya köçür. Çeçenistan xalq təhsili şöbəsində təlimatçı, sonra Yevdokimov Kommunist məktəbində və Sovet partiya fəallarının kurslarında müəllim olaraq çalışır.

1936-cı ildən Ordjonikidzedəki müəllimlər üçün ixtisasartırma kurslarında dərs demişdir. Dram, poeziya və jurnalistikaya çox səy və əmək sərf edir. Çeçen-İnquş Dövlət Dram Teatrında və Radio Komitəsində çalışır

1937-ci ildə sovet əleyhinə təbliğat aparmaqda və əksinqilabi Trotskizm təşkilatında iştirak etməkdə ittiham olunur. Abdurahman Avtorxanovun sözlərinə görə, həmin il güllələnir. Başqa bir versiyaya görə, düşərgələrdə on il həbs cəzasına məhkum edilir və 1943-cü ildə Qulaq arxipelaqında aclıqdan ölür.
## Yaradıcılığı
Ədəbi yaradıcılığa 1920-ci illərin əvvəllərində başlayır. İlk əsərləri şifahi xalq yaradıcılığı əsərlərinin yazılması, işlənməsi və nəşri ilə bağlı olmuşdur. Bu fəaliyyətlə məşğul olan ilk çeçen tədqiqatçı olur. Onun yazdığı əsərlər arasında "İlli Şahzadə Musost və Adanın oğlu Surxo haqqında", "İli Çeqe haqqında - Qorxmaz ürək və Taymanın oğlu Bəybulat" və başqaları var. Bu və digər əsərlər, Əhməd Najayevin qardaşı Maqomedlə birlikdə 1926-cı ildə nəşr etdirdiyi "Çeçen mahnıları, hekayələri və atalar sözləri" folklor toplusuna daxil edilmişdir.

Eyni zamanda dilçi İ. İbriyevlə birlikdə "Çeçen mahnıları" toplusunu nəşr etdirir. Sonradan əsər rus dilinə tərcümə edilir və 1940-cı ildə Moskvada nəşr olunan "Çeçen-İnquş folkloru" ilk toplusuna daxil edilir. Daha sonra Najayevin yazdığı folklor əsərləri və onların tərcümələri dəfələrlə yenidən çap olunmuşdur: "Çeçen folkloru" (1959), "Çeçen-İnquş şeiri" (Moskva, 1959), "İlli" (1979), "Çeçen-İnquş şeir antologiyası" (1981) və digərləri.

1926-cı ildə folklor materialından geniş istifadə etdiyi öz əsərlərini yazmağa başlayır. 1929-cu ildən əsərləri ilk Çeçen qəzeti "Serlo"–da nəşr olunur. 1934-cü ildə Najayevin "Yeni Dünya" adlı ilk şeir toplusu və "Tavanda vuruldu" adlı ilk hekayəsi nəşr olunur. 1936-cı ildə yazıçının yaradıcılığının zirvəsi və 1930-cu illərin çeçen poeziyasında ən yaxşı sayılan "Çoban" adlı epik şeiri nəşr olunmuşdur.

1934-cü ildə Əhməd Najayev, Şəmsəddin Ayşxanovun başçılıq etdiyi Çeçen-İnquş nümayəndə heyətinin tərkibində SSRİ Yazıçılar Birliyinin birinci qurultayında iştirak edir. Orada Maksim Qorkinin imzası ilə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvünün biletini alır.

1935-ci ildə rus dilinə tərcümə edilən şeirləri Moskvada nəşr olunan Çeçen-İnquşetiya şairləri toplusunda nəşr olunur.
## İstinadlar
Əmin Cəmayel

**Əmin Cəmayel** (; ) — Livan dövlət xadimi.

## Həyatı
Əmin Cəmayel 22 yanvar 1942-ci ildə Bikfəyya qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, 1970-ci ildə millət vəkili seçilmişdir. Qardaşı Bəşir Cəmayelin 1982-ci ilin sentyabrında öldürülməsindən sonra ölkə prezidenti olmuşdur. Milliyətçi olan Cəmayel ölkəsinin dinamik güvvələrinin birləşməsi və xarici qüvvələrin ölkədən sıxışdırılması üçün çalışırdı. Beynəlxalq aləmdən dəstək gözləyən Cəmayel İsrail Silahlı Qüvvələrinin Livandan geri çəkilməsi üçün 1982-ci ilin dekabrında İsrail hökuməti ilə görüşlər keçirmişdi. O, İsveçrədə "Beynəlxalq sülh konfransının" keçirilməsinin və Livanda sülhün bərqərar olmasının təşəbbüskarı olmuşdur. Cəmayel Suriya və onun Livandakı müttəfiqləri ilə kompromisə nail olmağa çalışmışdır. O, 1988-ci ildə prezidentlik müddəti bitdikdən sonra istefa vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rizvan Utsiyev

**Rizvan Raşitoviç Utsiyev** (; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış edən Rusiya futbolçusu. Qroznı şəhərinin təmsilçisi "Axmat" klubunun kapitan sarğısını daşıyır.

## Karyerası

### Klub
Yar Çallı şəhərinin "KAMAZ" və Qroznı şəhərinin "Terek" klublarının yetirməsidir, sonuncu onun 2005-ci ildə peşəkar karyerasına başladığı klub idi. Rusiya Premyer Liqasında ilk oyununa 6 noyabr 2005-ci ildə çıxdı, həmin oyun 29-cu tur çərçivəsində Moskvanın "Lokomotiv" klubuna qarşı oldu, Utsiyev ikinci hissədə digər oyunçunu əvəz etdi. Bundan əlavə, o mövsüm klubun ehtiyat heyətində 24 oyun keçirdi və 1 qol vurdu. "Terek" Premyer Liqada vəsiqəsini itirdiyi üçün Rizvan növbəti 2 mövsümü komanda ilə Birinci Divizionda keçirdi. 2006-cı ildə turnirin 7 matçında oyuna çıxdı. 2007-ci ildə Birinci Divizionda 2 matçda meydanda oynadı və klub ilə birlikdə çempionatın gümüş mükafatçısı oldu. 2007 mövsümünün bir hissəsini İkinci Divizionun "Yuq" zonasında çıxış edən Rızdvyanı qəsəbəsinin "Kavkaztransqaz-2005" klubunda icarə əsasında keçirdi və oynadığı 13 oyunda 2 qol müəllifi oldu. 2008-ci ildə "Terek" gənclər komandasında 25 oyun keçirdi, rəqib qapısına 1 qol vurdu. 20 sentyabr 2009-cu ildə Premyer Liqada 2-ci oyununu keçirdi, belə ki 22-ci tur çərçivəsində əsas heyətdə "Amkar Perm" klubuna qarşı oyunda tam 90 dəqiqə oynadı və 9-cu dəqiqədə "qeyri-idman davranışına" görə sarı vərəqə aldı. 2010-cu ildə çempionatda 25 oyun keçirdi, 2 qol vurdu və klubun rəsmi saytında hər turdan sonra keçirilən müntəzəm səsvermənin nəticələrinə görə "Terek"in mövsüm ərzində ən yaxşı oyunçusu seçildi. 2012-ci ilin sentyabr ayında Rusiya çempionatının 2012/13 mövsümünün 7-ci tur çərçivəsində Utsiyev elə öz cərimə meydançasında komanda yoldaşı Antonio Ferreyra ilə toqquşaraq başından zədə aldı. Bir neçə həftə meydançadan uzaq qalsa da tezliklə əsas komandaya qayıtdı. 2014/15 mövsümündə 25 oyun keçirdi və iki qol vurdu.

### Milli komanda
19 avqust 2011-ci ildə Rizvan Belarusiya milli Olimpiya komandasına qarşı oyuna ikinci Rusiya milli komandasının düşərgəsinə çağırıldı.

## Nailiyyətləri
**"Terek"**

* Birinci Divizionda 2-ci yer (klub üst liqaya vəsiqə qazandı): 2007

## Mükafatları
* "Çeçenistan Respublikasına xidmətlərinə görə" medalı (2014)

## İstinadlar
Paloçka

**Paloçka** — Çubuq və ya çubuq (Ӏ ӏ; italik: Ӏ ӏ) (rusca: çubuq, tr. Çubuq, IPA: [ˈpaɫətɕkə], sözün əsl mənasında "çubuq") — Kiril hərfidir. Məktub ümumiyyətlə kiçik hərflərdə də istifadə olunan yalnız böyük hərflərə malikdir. Çubuğun böyük hərfi I (І) yumşaq nöqtələri olan Kiril hərfinin böyük hərfinə, Latın hərfinin I (I i) böyük hərfinə və L hərfinin kiçik hərfinə bənzəyir L (L l) . Məktub 1930-cu illərin sonunda təqdim edilib.

## Tarixi
Sovet İttifaqının ilk günlərində rus olmayan kiril əlifbalarının çoxunda rus yazı maşınları ilə uyğunlaşmaq üçün yalnız rus əlifbasının hərfləri var idi. Rus dilində olmayan səslər digraf və digər hərf birləşmələri ilə qeyd olunurdu. Yalnız istisna çubuq idi, çünki hərf əvəzinə 1 rəqəmi istifadə olunurdu. Əslində bir çox rus yazı maşınlarında hiyeroglif 1 rəqəminə bənzəmirdi, əksinə serifləri olan I Roma nömrəsinə bənzəyirdi. Çubuğun əksər standart klaviatura düzənlərində (və bəziləri üçün hətta kəsilməmiş I) və ya adi şriftlərdə olmaması səbəbindən bu hələ də yaygındır və buna görə də bir çox kompüter sistemində etibarlı şəkildə yazmaq və ya göstərmək asan deyil.

## İstifadəsi
Abaza, Adige, Avar, Dargva, Ingush, Lak, Lezghin və Tabassaran əlifbalarında bu, əvvəlki samitin ayrılan və ya aspirant samit kimi işarə edən dəyişdirici bir məktubdur; bu məktubun heç bir fonetik mənası yoxdur. … İstisnanı çatdırmaq üçün çubuqdan istifadə etməyən, əksinə labializasiya üçün dəyişdirici bir məktub olaraq dikişi (ə) istifadə edən Abxaz dili istisnadır.

Adige xalqı arasında bir çubuq da glottal dayanacaqdır / ʔ /.
* Kabardian Adyge lehçəsindən nümunə:  , "ondan bir şey istədi"
Avarda
* Avardan bir nümunə:  , "danışmaq"
Çeçen dilində çubuq əvvəlcədən səssiz bir dayanma və ya affricate püskürmə edir, həm də səssiz bir dayanma və ya affricate izləmədikdə səslənən faringeal yarıq səsini təmsil edir.

## İstinadlar
Krım körpüsü

**Krım körpüsü və ya Kerç körpüsü** — Kerç boğazından keçən transport körpüsü. Körpü Kerç və Taman yarımadalarını birləşdirir. Körpü həm də Tuzla adası ilə Tuzla dilini birləşdirir. Körpü iki paralel hissədən — avtomobil yolundan (A-290) və dəmiryol xəttindən ibarətdir. Körpünün ümumi uzunluğu 19 km-dir. Krım körpüsü Rusiya ərazisində tikilən ən uzun körpü hesab olunur. Bəzi mənbələrdə isə körpü Avropanın ən uzun körpüsü hesab olunur.Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, körpünün bir hissəsi mübahisəli Krım ərazisinə daxildir.

Körpünün tikilməsi ideyası Krımın Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra meydana gəldi. Ukrayna və Rusiya arasında olan münasibətlərin korlanmasından sonra ruslar Krımın Ukraynadan asılılığını azaltmaq üçün körpü tikintisinə start verdilər. Avtomobil yolu 2018-ci ildə istifadəyə verilsə də, dəmiryol xətti 2019-2020-ci illərdə mərhələli şəkildə istifadəyə verildi.

## Ümumi xarakteriskası
Körpü iki hissədən ibarətdir — avtomobil və dəmiryol. Körpülər Taman yarımadasından başlayır, Tuzlin dilindən, daha sonra isə Tuzla adasından keçir.  Ağ burun burnundan yan keçərək Kerç ərazisində yekunlaşır.  Dəmiryol xəttinin uzunluğu digərindən bir az uzundur  — 18,1 km. Avtomobil yolunun uzunluğu isə 17 km-dir. Krım körpüsünün eni arka və təhlükəsizlik xəttləri ilə birlikdə  23,1 metrdir.

Körpü uzun estakadalar üzərində inşa olunub. 595 dayaqdan ibarət olan estakadaların ümumi çəkisi 260 min tondur. Estakadalar arasında olan məsafə 55-63 metr arasında dəyişir. Kerç-Yenikale gəmiçilik kanalı körpünün arkalı hissəsindən keçir. Bu hissənin uzunluğu 227 metrdir. Hündürlüyü 45 metr olan bu ərazinin eni 185 metrdir

Avtomobil yolu dört zolaqlı olub IB kateqoriyasına aiddir. Körpü üzərində hərəkətin ehtimal olunan sürəti 120 km/saatdır. Faktiki icazə verilən maksimal sürət — 90 km/s. Sutka ərzində avtomobil buraxılışı— 40 mindir. Mövcud sutkalıq rekord 16 avqust 2020-ci ildə qeydə alınıb - .

## İstinadlar
VII Dövran xan

**VII Dövran xan** (    ; ö. 1739), XVIII əsr Moğol dövlət xadimi və generalı idi. Karnal döyüşündə ölənə qədər Moğol İmperatoru Məhəmməd Şaha xidmət etdi.

## Həyatı və ölümü
Nadir şah Əfşarın Böyük Moğol İmperiyasına hücumu zamanı Məhəmməd Şah bütün torpaqlarına qoşun göndərdi və qarşı tərəflə üzləşmək üçün böyük bir qüvvə topladı. İmperatorun çağırışına cavab verən Moğol zadəganlarından biri, Məhəmməd Şahın xahişi ilə Moğol ordusunun faktiki olaraq baş komandanı təyin edilən Dövran xan idi. Səadət Xanın komandanlığı altında Moğol qüvvələrinin bir dəstəsinin gəlişindən sonra, bu möhkəmləndirici sütunun arxa mühafizəçisi döyüşçülərin hücumuna məruz qaldı. Səadət Xan təqibə başladı və döyüşə cəlb edildi.

Moğol düşərgəsinə xəbərlər gəldikdən sonra, Məhəmməd Şah Səadət Xanın qoşunlarına kömək etməyi şiddətlə üstün tuturdu, lakin Dövran xan, Səadət xana verilən hər hansı bir yardımın Səadət Xanın məğlubiyyətində daha çox Moğol qoşunlarını əhatə edəcəyini bildirərək ehtiyatlı olmağı tövsiyə etdi. Məhəmməd Şah cəsarətini sorğuladıqdan sonra Dövran xan zirehini geyinib Səadət Xanla əlaqə qurmağa başladı. Ancaq Nadir Şah geri çəkilmə üçün bir çox qoşun göndərdi və Dövran xan ilə Səadət xanı bir-birindən ayırdı. Beləliklə, hər birisini ətraflı şəkildə məğlub etdi. Dövran Xanın əsgərləri məhv edildi və özü də ağır yaralanaraq mühafizəçilər tərəfindən yenidən Moğol düşərgəsinə aparıldıqdan sonra öldü.

## Həmçinin bax

* Nadir Şah
* Böyük Muğol İmperiyası
* Məhəmməd Şah (Moğol)
* Karnal döyüşü

## Biblioqrafiya

* Kast, Edvard, "*On səkkizinci əsrin müharibələrinin salnamələri"*, Gilbert & Rivinqton Printerləri: London, 1862.
* Dupuy, R. Ernest və Trevor N. Dupuy, *"Harper Hərbi Ensiklopediyası"*, 4-cü nəşr, HarperCollins, 1993.
* Aksvorti, Maykl, "Fars Qılıncı; Nadir Şah, Qəbilə Döyüşçüsündən Zalım Fatehə qədər", IB Tauris, 2009.

## Xarici keçidlər

* Nadir şahın Hindistana hücumu.

* Karnal döyüşü 1739 - Haryana Tarixi
Şimali Qafqaz hunları

Şimali Qafqaz Hunları — Huni, Huni və ya Çuni qədim dövrlərdə Şimali Qafqaz xalqları idi. Onlara bəzən Şimali Qafqaz Hunları deyilir və tez-tez Şərqi Avropaya daxil olan Hunlarla əlaqəli olduqları güman edilir. Bununla birlikdə, huninin etnolinqvistik və coğrafi mənşəyi aydın deyil.

Huni haqqında ilk müasir qeyd Dionisi Periqet və Klavdiy Ptolemey tərəfindən coğrafiyada 2-ci əsrdə, Xəzər dənizinin yaxınlığında yaşadıqları söyləndikdə verilə bilər.
Aqafanqelos, 227-ci ildə Hunların Qafqaz xalqları arasında yaşadıqlarını və İran Hunlarının qohumları olduqlarını iddia edir.

535 və ya 537-ci illərdə yepiskop Kardostun başçılıq etdiyi bir erməni missioner qrupu Şimali Qafqaz Hunlarının çoxunu vəftiz etdi. Bu hadisəni bildirən Suriya dilli bir mənbə də Hun dili üçün bir yazı sisteminin hazırlandığını göstərir.

Hunların eramızın 6-cı əsrində Dağıstanda bir dövlət qurduqlarını söyləyirlər. Bunun səbəbi Qafqazın çoxsaylı yerli xalqları ola bilər.

682-ci ildə Qafqaz Albaniyası yepiskopu İsrail, Qafqaz Hunlarının hökmdarı Alp İlutuerin xristianlığı qəbul etməsi üçün uğursuz bir heyətə rəhbərlik etdi. İluetuerin Xəzərin Elteber ("müştəri-hökmdar") titulunu təhrif etdiyi və bu xalqın VII əsrin ortalarından sonuna qədər Xəzər hökmdarlarına itaət etdiyi irəli sürüldü. Onlar tez -tez dövrün xilafətinə, xüsusən də xilafətə qarşı olan müxtəlif savaşlarında xəzərlərlə müttəfiq olaraq təsvir edilir.
VIII əsrin əvvəllərindən sonrakı taleyi haqqında çox az şey məlumdur. Çox güman ki, Xəzər Xaqanlığının bir hissəsi oldular. Ancaq ola da bilsin ki, onlar bir neçə əsr, bəlkə də XI əsrə qədər bu və ya digər şəkildə mövcud olmuşlar.

Hunların Jidan dövləti erkən feodal Kumıkskiy dövləti idi  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dağıstan Respublikası Xalq Məclisi

**Dağıstan Respublikası Xalq Məclisi**— Dağıstan Xalq Məclisi, Dağıstan Respublikasının qanunverici orqanıdır. 1995-ci ildə Ali Şuranın rəhbəri oldu.

Milli Məclis 90 deputatdan ibarətdir. Gizli səsvermə və ümumi səsvermə yolu ilə beş il müddətinə seçilirlər. Nazirlər Şurasının sədri, Milli Məclisin razılığı ilə Dövlət Şurası tərəfindən təyin edilir. Bu səbəbdən, Dağıstan hökuməti həm Dövlət Şurası, həm də Xalq Məclisi qarşısında məsuldur və hesabat verir.

Hazırkı sədr, Dağıstan Dövlət Şurasının keçmiş sədri Maqomedali Maqomedovun oğlu Maqomedsalam Maqomedovu əvəz edən Xizri Şıxsaydovdur.

## İstinadlar
Nadir Xaçiliev

**Nadir Xaçiliyev** (alternativ olaraq *Nadir Xaçiliyev* və ya *Xaçilayev*; ) — Federal Məclisin rusiyalı deputatı idi.

## Həyatı
 
## Şəxsi həyatı
Nadir Xaçiliyev keçmiş boksçudur, həmçinin Rusiya Müsəlmanları Birliyinin qurucusudur.

## İstinadlar
Barzabod

**Barzabod** — Bərzabod V əsrdə Sasani İranında yüksəkvəzifəli İran rəsmisi idi. Qardman bölgəsinin köçəri şahzadəsi  Qafqaz Albaniyasının valisi idi 
.

Gürcü salnaməçisi Cünşerin dediyinə görə, Barzabod qızı Sagduxtu İberiya qonşusu V Mihrdat ilə evləndirdi, sonra İberiya kralı Arçillin varisi və nəticədə öz ixtiyarı ilə kral oldu. Evlilik, bir zamanlar düşmən olan qonşular arasında sülhün bərqərar olmasına kömək etdi. Arçilin ölümündən sonra təxminən 435-ci ildə, Saqduxt, kiçik oğlu İberiya'dan I Vaxtanq üçün hakimiyyətin başına keçən zaman atasına dəstək verdi.

Barzabod təxminən 440-cı illərdə öldü və yerinə oğlu Varaz-Bakur gəldi.

## İstinadlar