open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Telman Kazımov

**Telman Məmməd oğlu Kazımov** () — Azərbaycan inşaatçı-mühəndisi və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR quraşdırma və xüsusi tikinti işləri naziri (1982–1988), Azərbaycan SSR Baş Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsinin rəisi (1976–1982), Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı.

## Həyatı
Telman Məmməd oğlu Kazımov 9 fevral 1937-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə buradakı 4 nömrəli orta məktəbi bitirmiş, 1955–1960-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun inşaat fakültəsində "İstilik-qaz təchizatı və ventilyasiyası" ixtisası üzrə təhsil almışdır. İnstitutda kafedra assistenti olmuşdur.

Əmək fəaliyyətinə SSRİ Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri Nazirliyinin Rostov şəhərindəki "Qavsantexquraşdırma" trestinin Bakı Quraşdırma İdarəsində usta vəzifəsində başlayan Telman Kazımov 1962–1966-cı illərdə Bakı Quraşdırma İdarəsində istehsalat şöbəsinin müdiri olmuş, Abşeron Mexanikləşdirilmiş Səyyar Dəstəsində rəis işləmişdir. 1966–1972-ci illərdə isə Bakı "Santexquraşdırma" idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır.

Telman Kazımov 1972–1976-cı illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri İdarəsi rəisinin müavini, 1976–1982-ci illərdə isə idarənin rəisi olmuşdur. 1982-ci ildə bu idarənin bazasında Azərbaycan SSR Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri Nazirliyi yaradılmış və o, nazir vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1988-ci ildə nazirlik ləğv edildikdən sonra Telman Kazımov SSRİ Quraşdırma və "Azərquraşdırmaxüsusitikinti" ərazi tikinti-quraşdırma birliyinin rəisi və "Azərquraşdırmaxüsusitikinti" istehsalat tikinti-quraşdırma birliyinin rəisi olmuşdur. 1991-ci ildən "AzQUR" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri olmuşdur.

Telman Kazımov Azərbaycan 1963-cü ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının üzvü seçilmişdir. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 9 və 10-cu çağırış deputatı olmuşdur. "Qırmızı əmək bayrağı" və "Xalqlar dostluğu" ordenləri və "Rəşadətli əməyə görə" medalı ilə təltif edilmiş, "Azərbaycan SSR əməkdar inşaatçısı" fəxri adına layiq görülmüşdür. O, 1997-ci ildən Beynəlxalq Mühəndislər Akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur.

Telman Kazımov 2016-cı ildə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Qurban Sultanov
* Dadaş Asanov
* Şair Həsənov
Lublindəki Dominikan monastrı

**Dominikan Monastrı** Polşanın Lublin şəhərindəki ən böyük dini ansambldır, zəngin bir müqəddəsliyin sahibidir.

Mərkəzi bina-*Müqəddəs Xaç hissələrinin Bazilikası* ( Polşa Bazyliką Relikwii Krzyża Świętego ) kimi də tanınan **Müqəddəs Stanislaus, Yepiskop** və həmçinin *Müqəddəs Xaç hissələrinin Bazilikası* ( Polşa Bazyliką Relikwii Krzyża Świętego ) kimi tanınan **Şəhid Bazilikasıdır** ( Polşa Bazylika św. Stanisława Biskupa Męczennika ). Bu, Lublindəki ən qədim kilsələrdən biridir və yerli arxeparxiyanın kiçik bazilikasıdır.

Monastr kompleksi Avropa mədəni irsinin abidəsi statusuna malikdir. 28 fevral 1967-ci ildən A / 244 nömrəsi ilə tarixi abidələrin milli reyestrinə daxil edilmişdir.

## Tarixi
Lublindəki Dominikan monastırının yaranma tarixi 1253-cü ildir; Dominikanlılar bu şəhərə XIII əsrin 30-cu illərində Krakovdan gəliblər. Qotik üslubda olan monastır kilsəsi 1342-ci ildə Polşa kralı Böyük Kazimirin əmri ilə onlar tərəfindən tikilmişdir. Əvvəlcə iki nave və presviteriya vardı; Məbədin sahəsi 16-cı əsrdə artırıldı. Birliyin yaradılması haqqında Lublin İttifaqının imzalanmasından sonra burada ilk şükranlıq mərasimi keçirilib.

1420-ci ildə Kiyevdən buraya Həyat verən Xaçın hissəcikləri gətirildi, onlar 1991-ci ilə qədər burada saxlandılar, emalatxana ilə birlikdə oğurlandılar. Kilsə 1575-ci ildə yanğında yandı, lakin tezliklə Lublin İntibahı üslubunda yenidən quruldu. 21 iyun 1967-ci ildə Papa VI Pavel Lublindəki Dominikan kilsəsinə kiçik bazilika titulunu verdi.

## Təsviri
Oyma pedimentləri (tanınan pilləli gable elementləri ilə ) və qoşa pilastrlarla bəzədilmiş hündür qüllələr ilə son intibah üslubunda fasad. Əsas portal kilsənin mərkəzi oxundan bir qədər şimala doğru sürüşdürülüb, çünki XVIII əsrdə kilsənin qarşısında vətəndaşların evləri var idi. Məbəd on bir ibadətgahı olan üç keçidli bazilikadır. Firleyev və Ossolinski ailələrinin İntibah ibadətgahları, Tışkeviçlər ailəsinin barok kilsəsi və ya Son Qiyamət freskası olan Müqəddəs Xaç xüsusilə məşhurdur. İnteryer qotika üslubunda işlənib. Qurbangahların əksəriyyəti 18-ci əsrin ikinci yarısına aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Yarımparçalanma periodu

**Yarımçevrilmə periodu-** radioaktiv nüvələrin yarısının çevrilməyə məruz qaldığı müddət. Onun vahidi saniyədir və **T** hərfi ilə işarə olunur. Hər bir kimyəvi elementin və radioaktiv izotopun yarımçevrilmə periodu var.
Rüstəm Tərxan

**Rüstəm Tərxan** (*tam adı :* *Rüstəm ibn Tərxan*) — Qaraqoyunlu sərkərdəsi.  Qızılbaşlar tarixi əsərinə görə Rüstəm Tərxan Qaraqoyunlu Sultan Cahanşahın yaxın adamlarından idi.

## Həyatı
Rüstəm Tərxan Qara Yusifin oğlu Əmir İsfahanın əmirlərindən olmuşdur. O, Qara İsgəndər dövründən başlayaraq Bağdatda müstəqil hakimiyyət sürürdü. 1446-cı ildə Əmir İsfahanın ölümündən sonra Rüstəm Tərxan da daxil olmaqla Qaraqoyunluların Bağdat əmirlərindən olan bir neçə əyan və Ağqoyunlulardan bir neçə əyanın məşvərəti ilə onun oğlu Məzidi hakimiyyətə gətirdilər.

Bu dövrdə Sultan Cahanşah ordu toplayaraq Bağdada yürüş təşkil etdi. Qala uğrunda döyüşlərin getdiyi əsnada Ağqoyunlulardan Mahmud bəy və Ömər Şeyx Rüstəm Tərxan ilə razışlaşaraq qalanı Cahanşaha təslim etdilər. Cahanşah Bağdadın "Ağca qapu"sundan şəhərə daxil oldu. O, oğlu Məhəmməd mirzəni şəhərə vali təyin etdi. Həmçinin Mosulun idarəsini qardaşı oğlu Əlvəndə, Rüstəm Tərxana, və digər əyanlara tapşıraraq yaylağa (qeyd) doğru hərəkət etdi. 

Lakin bir müddət sonra Əlvənd Cahanşaha müxaliflik etməyə başladı və Kürdüstanla Ərbili də ələ keçirdi. Cahanşah Rüstəm Tərxanı yanına çağıraraq onu Əlvəndin üzərinə göndərdi. Rüstəm bəyin başçılğındakı ordu sürətli hərəkət edərək Əlvəndlə qarşılaşdı və onu məğlub etdi. Əlvənd bəy Diyabəkirə hərəkət etdi və Ağqoyunlu Cahangir mirzəyə sığındı. Cahanşah Əlvəndi Cahangir mirzədən istəsə də, o, bu təklifi rədd etdi. Bundan sonra Cahanşah Rüstəm Tərxanın başçılığı altında Cahangir mirzəyə qarşı qüvvə göndərdi. Həmçinin yürüş zamanı Cahangir mirzənin əmisi Şeyx Həsən bəy, Musa bəy, bəzi Ağqoyunlu əmirləri də Rüstəm Tərxana qoşuldular. Həsən bəy Rumlu Rüstəm Tərxanın başçılığındakı ordunun sayının 30 min nəfər olduğunu yazır. Qaraqoyunlu ordusu Kəmax və Divrigi yolu ilə Malatyaya gəldi. Bu xəbəri eşidən Caangir mirzə Amidə çəkildi. Bu əsnada Məhəmməd Bəktaş, Məhəmməd Qoca Hacı və pornak tayfasından Əli bəy də Şeyx Həsənə qoşulmaq üçün Rüstəm Tərxan qoşuldular. Lakin bir müddət sonra Rüstəm Tərxanın ətrafındakı Ağqoyunlu dəstələri geri döndülər. Belə ki, Rüstəm bəyin bölgədə olmasından xəbər tutan Ruha (qeyd) hakimi Üveys bəy qalanı tərk etdi. Bölgəyə hərəkət edən Rüstəm bəy Hümsdə bir dəstə müsəlmanı qarət ettdi və öldürdü. 

Bundan sonra Mardinə hərəkət edən Rüstəm Tərxan, orada Ağqoyunlu qüvvələri ilə qarşılaşdı. Tərəflər arasında baş vermiş toqquşmada Rüstəm Tərxanın ordusundan Nurulla Cagirlü və Bədrəddin Ruhulla Ayinlü əsir düşdü. Rüstəm Tərxan isə geri çəkildi. Bundan sonra Cahangir mirzə Mardini ələ keçirməyə çalışsa buna müvəffəq ola bilmədi, belə ki, Rüstəm Tərxanın göndərdiyi qüvvələr tərəfindən məğlub edildi. 

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dəniz qızları (film, 1990)

**Dəniz qızları** (ing. *Mermaids.*) — 1990-cı ildə rejissor Riçard Benjamin tərəfindən çəkilmiş, film debütündə Şer, Bob Hoskins, Winona Ryder, Michael Schoeffling və Christina Ricci'nin rol aldığı Amerika ailə komediya-dram filmidir. 1990-cı ilin dekabrında buraxılan "*Mermaids", xüsusilə* Qızıl Qlobus Mükafatına namizəd oldu. Patty Dannın 1986-cı ildə yazdığı eyni adlı romanına əsaslanan və 1960-cı illərin əvvəllərində cərəyan edən filmin süjeti, azğın anası və gənc bacısı ilə Massaçusetsdəki kiçik bir şəhərə köçən nevrotik bir yeniyetmə qızdan bəhs edir.

## İstinadlar
CiteSeerX

**CiteSeer<sup>x</sup>** — elmi nəşrlər və preprintlər üçün elektron kitabxana və axtarış sistemi.

## Tarix
CiteSeer sistemi 1997-ci ildə NEC firmasının üç əməkdaşı — Stiv Lorens, Kurt Bollaker və Li Qils tərəfindən elmi ədəbiyyatı indeksləşdirmək və ayrı-ayrı nəşrlərin əhəmiyyətini ölçmək üçün sitat indeksini avtomatik hesablamaq üçün hazırlanmışdır. 2003-cü ildən bu layihə Pensilvaniya Dövlət Universiteti tərəfindən idarə olunur.

Layihənin adı ingiliscə *sightseer* (maraqlı yerlərə səyahət edən turist) və *cite* (sitat) sözlərinin birləşməsindən ibarətdir. Bu gün CiteSeer kitabxanasında HTML, PDF və PostScript formatlarında olan 750 mindən çox sənəd haqqında məlumat var.

## Qeydlər
Lüəyy Ətasi

**Lüəyy əl-Ətasi** ( *Luʾayy al-ʾAtāsī*; ) — Suriya hərbçisi, 1963-cü ilin mart ayının 9-dən iyul ayının 27-ə qədər Suriya prezidenti.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əli Əsgər (rəssam)

**Əli Əsgər** () — Səfəvilər dövlətində saray rəssamı. O, miniatürçü Rza Abbasinin atası olmuşdur.

## Həyatı
Əli Əsgər Kaşan şəhərində anadan olmuşdur. Əli Əsgər Qazi Əhmədin miniatür rəssamlığında müəllimlərindən biri olmuşdur. Müasir tarixçilər onun yaradıcılığa Səfəvi şahı I Təhmasibin (1524–1576-cı ildə hakimiyyətdə olmuşdur) dövründə başladığını düşünürlər. Bundan sonra o, Məşhəd şəhərinə köçmüş və burada Şeyx Məhəmməd və Abdullahın yanında şahzadə valisi İbrahim mirzə Cahinin xidmətində aparıcı rəssamlardan biri olmuşdur. 

Saray tarixçisi İsgəndər bəy Münşinin yazdıqlarına görə, Əli Əsgər peyzaj rəngkarlığında fərqlənmişdi. O, daha sonra Səfəvilər dövlətinin paytaxtı Qəzvin şəhərində II Şah İsmayılın (1576–1577-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) yanında işləmişdir. Əli Əsgərin üslubu oğlu Rza Abbasinin ilk əsərlərinə təsir göstərmişdir.

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
* 
*
Nurəddin əl-Ətasi

**Nurəddin əl-Ətasi** ( *Nūr ad-Dīn al-ʾAtāsī*; ) — 1966-cı ilin fevralından 1970-ci ilin noyabrına qədər Suriya prezidenti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İşxan Sağatelyan

**İşxan Sağatelyan** (; ) — Ermənistan siyasətçisi, Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri, Daşnaksütyun Partiyasının sədri.

## Həyatı
6 may 1982-ci ildə Ermənistan SSR-də yerləşən Qeqamavan kəndində doğulmuşdur. 2003-cü ildə İrəvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər fakültəsini bitirmişdir. 2008-ci ildə tarix elmləri namizədi dərəcəsi əldə etmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
1999-cu ildən etibarən Erməni İnqilabi Federasiyasının üzvüdür. 2018-ci ildə keçirilmiş seçkilər zamanı Erməni İnqilabi Federasiyasının namizədi olmuşdur. 2020-ci ildə Ermənistanın İkinci Qarabağ müharibəsidəki məğlubiyyətindən sonra Ermənistanda keçirilən etiraz aksiyalarının başçılarından biri olmuşdur. 12 noyabr 2020-ci ildə etiraz aksiyalarındakı iştirakına görə həbs olunmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İşxan Sağatelyan — Ermənistan Alyansı
Bədrəddin Hilali

**Bədrəddin Hilali** (; ) — türk əsilli farsdilli şair. O, Herat şəhərində Sultan Hüseyn Bayqaranın ədəbi dairəsinin üzvü olmuşdur və Əlişir Nəvai ilə yaxın idi.

## Həyatı
Bədrəddin Hilali 1470-ci ildə Astarabad şəhərində (indiki İranın Gürgan şəhəri) anadan olmuşdur. O, mənşəcə çağataylar türklərindəndir. Hilali gəncliyini Astarabadda keçirmiş, 1491-ci ildə Herata gedərək Sultan Hüseyn Baykaranın ədəbi dairəsinin üzvü olmuşdur. İstedadı və erudisiyası sayəsində ona "kiçik Cami" ləqəbi verilmişdir. Hilali müxtəlif yerlərdə hakimlik etmiş, sonra Herata qayıtmış, burada 1529-cu ildə Şeybani Übeydullah xan tərəfindən kafirlik şübhəsi ilə edam edilmişdir. Müasir alimlərə görə, edamının arxasında dayanan əsas şiəlik ittihamı olmuşdu, baxmayaraq ki, Hilali sünni idi. Ehtimal olunur ki, onun ilk növbədə Səfəvi şahı Təhmasibə yönəlmiş olduğu güman edilən, lakin sonradan Übeydullah xana yönəldiyi aşkara çıxan şeirləri ola bilər.

## Əsərləri
* Hilalinin divanı (qəzəl, qəsidə və rübailəri də daxil olmaqla)
* Leyli və Məcnun

## İstinadlar
Bədi Nişaburi

**Bədi Nişaburi** () (həmçinin "Şəhidlərin iftixarı") — Bab və Bəhaullahın tərəfdarı olan Əbdül-Məcid Nişapurinin oğlu.
Bədi ən çox Bəhaullahın Nasirəddin Şaha ünvanladığı Lövhü şaha çatdırması, bu zaman işgəncəyə məruz qalması və 17 yaşında öldürülməsinə görə tanınır. O həmçinin Bəhaullahın qabaqcıl həvarilərindən biridir.

## Səfərləri
Bədinin atası bəhai olmasına baxmayaraq, Bədi əvvəlcə qətiyyən bu yeni dindən təsirlənməmişdi. O asi və üsyankar təbiətli bir gənc idi və atası onu "ailənin naümidi" kimi təsvir edirdi. Bəhaullahın sadiq tərəfdarı Nəbili-Əzəm ilə görüşdə ondan Bəhaullahın nazil etdiyi şeirlər eşidir və ağlamağa başlayır. Təhsilini başa vuran kimi nəyi vardısa geridə buraxıb Bağdada doğru piyada səfərə çıxır, harada ki, əhəmiyyətli sayda bəhailər təqib altında idilər. Nəhayət o Mosuldan çıxaraq Bağdaddan keçməklə o zaman Osmanlının məhbəs şəhəri olan Əkkaya yollanır.

Mühafizlər bəhailərin Əkkaya girişini əngəllədikləri üçün Bədi qiyafəsini dəyişərək su daşıyan kimi görünür və mühafizlərdən sıyrıla bilir. Sonra o dərhal məscidə yollanır, orada Əbdül-Bəhanı tanıyır və ona yazılı bir qeyd verir. Bədi Bəhaullahla 2 dəfə görüşür və Bəhaullahın Nasirəddin Şaha ünvanladığı "Lövhi-Sultan"ı ona çatdırmaq tapşırığı alır. Osmanlı rəsmilərinin əlinə keçməsin deyə o Lövhü Hayfada alır. Bundan sonra o Tehrana doğru 4 ay boyunca piyada səfər edir. Ona tapşırılmışdı ki, yol boyunca "tam şadlıq, gülüş, şükranlıq və dözüm içində yürüsün və hər yüz addımdan sonra üzünü geriyə, Əkkaya çevirsin, səcdəyə varsın və desin: "Ey Allahım, öz səxavətinlə mənə bəxş etdiyini öz ədalətinlə geri alma; əvəzində onu qorumaq üçün mənə güc ver."

## Edamı

3 gün oruc tutduqdan sonra Bədi şahın yay düşərgəsinə yollanır, şah isə bu zaman meşədən ovdan qayıdırdı. Bədi şaha yaxınlaşdı və aramlı səslə dedi: "Ey Şah! Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm." Bədi həbs edildi, 3 gün boyunca qızğın dəmirlərlə damğalandı, nəhayətdə başı tüfəngin qundağı ilə ölənə kimi əzildi və xəndəyə atılaraq üzəri daş və torpaqla örtüldü.

Bədinin o işgəncə günlərindən qalma bir şəkli mövcuddur, harada ki, o zəncirlər altında damğalanır, lakin üzündə heç bir hissiyat görünmür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Konstantin Azadovski

**Konstantin Markoviç Azadovski** (; ) — SSRİ və Rusiya ədəbiyyatşünası. Onun əsas maraq dairəsi XIX–XX əsrlərin rus və Avropa ədəbiyyatı, Almaniya–Rusiya ədəbi münasibətləridir. O, Mark Azadovskinin oğlu, filologiya elmləri namizədidir.

## Elmi fəaliyyəti
Konstantin Azadovski almanşünaslıq, rusşünaslıq, Rusiya–Avropa ədəbi əlaqələri üzrə bir sıra elmi məqalələrin və nəşrlərin müəllifidir. O, "*Zvezda*", "*Novoye literaturnoye obozreniye*" və "*Voprosı literaturı*" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Azadovski 1999-cu ildə "Buker" mükafatının münsiflər heyətinin sədri olmuşdur.

## İctimai mövqeyi
2001-ci ildə "NTV" telekanalının müdafiəsi üçün məktub imzalamışdır. 2014-cü ilin martında o, bir sıra digər elm və mədəniyyət xadimləri ilə birlikdə Rusiya hakimiyyətinin Krımda apardığı siyasətlə razılaşmadığını bildirmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
* Бальмонт и Япония. М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1991 (в соавторстве с Е. М. Дьяконовой)
* 
* Жизнь Николая Клюева. СПб.: Изд-во журнала «Звезда», 2002
* Гагарья судьбина Николая Клюева. СПб.: Инапресс, 2004. — 208 с.
* История одной фальсификации. М.: РОССПЭН, 2011 (в соавторстве с Лидией Азадовской)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Дружинин, Пётр Александрович.* Идеология и филология. Дело Константина Азадовского: Документальное исследование. Т. 3. М.: Новое литературное обозрение, 2016.

## Xarici keçidlər
* КОНСТАНТИН МАРКОВИЧ АЗАДОВСКИЙ. Биобиблиографический указатель. СПб.: Гиперион, 2001.
Zarıslıda Korun karvansarası

**Zarıslıda Korun karvansarası** — Şuşada karvansara.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Səfərov qardaşlarının karvansarası
* İkimərtəbəli karvansara (Şuşa)
* Ağa Qəhrəman Mirsiyab oğlunun karvansarası

## Xarici keçidlər

* 
*
Əsməhan (müğənni)

**Əsməhan** (, əsl adı **Amal əl-Ətrəş** ; ) — Suriya əsilli müğənni. Fərid əl-Ətrəşin bacısı idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fərid əl-Ətrəş

**Fərid əl-Ətrəş** (; ) — Misir bəstəkarı, müğənni, virtuoz ud ifaçısı və aktyor. XX əsr ərəb musiqisinin görkəmli nümayəndələrindən biridir. Suriyadan Misirə köçmüş druz ailəsində doğulmuşdur. Uşaq yaşlarından anasından ud çalmağı öyrənmişdir. Misir Konservatoriyasında təhsil almış, Misir radiosunda musiqiçi kimi çalışmışdır, Yaradıcılığının ən mükəmməl dövrü 1930–1974 illərə təsadüf edir. Ərəb xalq musiqisindən bəhrələnmiş, müxtəlif janrlarda (məhəbbət, vətənpərvərlik, dini) mahnılar bəstələmişdir. Əsərl ərində Qərb musiqisinin də təsiri hiss olunur. Məşhur mahnıları: "*Bahar*", "*Xəyalımın nuru*", "*Pıçıltı*", "*Sevgi tarixçəsi*" və s. 30-dan artıq filmə musiqi bəstələmişdir: "*Gənclik arzuları*" (1943), "*Cənab bülbül*" (1946), "*Yalnız səni sevirəm*" (1949), "*Ölməz melodiya*" (1952), "*Ürəyimin təranəsi*" (1954), "*Sev­gi sahili*" (1961), "*Naməlum qadından məktub*" (1963), "*Böyük məhəbbət*". Bir çox filmlərdə aktyor kimi çəkilmişdir. "*Xəyalımın nuru*" mahnısını Azərbaycan müğənnilərinin də (Sara Qədimova, Firuzə İbadova) ifasında uğurla səslənmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
NCT 127

**NCT 127** (Koreya: 엔시티 127; RR: ensiti il-i-chil) — SM Entertainment tərəfindən yaradılmış və idarə olunan Cənubi Koreyalı oğlan qrupu NCT-nin ilk sabit və ikinci ümumi alt bölməsidir.

Onlar 7 iyul 2016-cı ildə "Firetruck" sinqlı və yeddi üzvdən ibarət orijinal heyətlə debüt etdilər: Teil, Teyonq, Yuta, Ceyhyun, Vinvin, Mark və Heyçan. Onların debüt uzadılmış pyesi sərbəst buraxıldıqdan sonra kommersiya uğuru qazandı və bir neçə Cənubi Koreya musiqi mükafatı şousunda onlara Ən Yaxşı Yeni Qrup titulunu qazandırdı. Üzvlər Doyoung və Johnny, ikinci EP Limitless (2017) önündə 2016-cı ilin dekabrında bölməyə qoşuldular; Son üzv olan Jungwoo 2018-ci ilin sentyabrında qrupun ilk studiya albomu Regular-Irregular (2018) üçün təqdim edildi.

## İstinadlar
Sistem inteqratoru

**Sistem inteqratoru** () — ayrı-ayrı alt sistemləri vahid bütövlükdə birləşdirmək üzrə ixtisaslaşan şəxs və ya komanda  və podratçı şirkətdir. Onlar həmçinin avtomatlaşdırma problemlərini həll edirlər.
Həmin bu konsepsiya informasiya texnologiyaları sənayesində, müdafiə sənayesində, kütləvi kommunikasiyalarda istifadə olunur. Həmçinin korporativ sistemlərin inteqrasiyasında, biznes proseslərinin idarə edilməsində və fərdi proqramçıların işinin bir hissəsi kimi istifadə olunur.
## Tərif
Gartner  lüğətinə görə, sistem inteqratorunun işi fərqli təchizatçılar tərəfindən təchiz edilmiş sistemləri nizama salmaqdır. Xüsusilə, şirkətlər - sistem inteqratorları bu sadaladıqlarımla məşğul olurlar: planlaşdırma, əlaqələndirmə, həyata keçirmə, tərtibat, sınaqdan keçirmə, təkmilləşdirmə, informasiya sistemlərinin saxlanması.
Spencer  Smith və John Moore qeyd edir ki, sistem inteqratorları və əlavə dəyər satıcıları (Value Added Reseller) eyni olan kateqoriyalardır. Bu ikisinin arasındakı fərq odur ki, sistem inteqratorları iri korporasiyalarla (böyük İT sistemləri) və kiçik və orta biznesə əlavə dəyər verən satıcılarla (kiçik İT sistemləri) işləməyə yönəlmişdir.

## Həmçinin bax
* Verilənlərin elektron mübadiləsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Fuyu qırğızları

**Fuyu qırğızları** — Çinin Xeylunçzyan əyalətinin Fuyu uyezdində yaşayan türk etnik qrupu. Özlərini qırğız, xerqıs, tirtiz adlandırırlar. Fuyuları qırğızlarla qarışdırmaq olmaz, çünki mənşəyinə və dilinə görə Sibir türkləri, xüsusən də xakaslarla qohumdurlar. Doğma dilləri fuyu-qırğız dilidir. 1997-ci il Çində əhalinin siyahıya alınmasında onların sayı 1200 nəfərə yaxın göstərilib. 
## Tarixi
Onlar 1703-1706-cı illərdə Xakasiya ərazisindən (“Qırğız torpağı”) Cunqariyaya “qovulmuş” Yenisey qırğızlarının nəslindən sayılırlar.

Cunqar xanlığının süquta uğramasından sonra 1755-1757-ci illərdə Tzin sülaləsinın hakimiyyət orqanları onlar Mançuriyaya köçürdü (“Qianlong” devizi altında hakimiyyətin 20-22 illərində). 

Hal-hazırda  onlar Çinin Yui-Daur-Mançu-Qırğız Milli muxtariyyətində (adından göründüyü kimi)(友谊达斡尔族满族柯尔克孜族乡|友谊达斡尔族克孜族乡|友谊达斡尔族满, Çin) yaşayırlar.
## Öyrənilməsi
Fuyu qırğızları haqqında ilk elmi məlumat Yaponiyanın Mancuriyanı işğalı zamanı (1931-1945) qeydə alınıb. Yapon alimi Masato Suhara (, heroqliflərin çin oxunuşu - "*Qiyuan Zhenzhen*") 1944-cü ilin iyulunda qırğız kəndlərində olmuş, 1945-ci ilin mayında "Qırğızlara səyahət" məqaləsini dərc etdirmişdir.

Qırğız millətindən olan sovet əsgərləri və zabitləri 1945-ci ildə sovet qoşunları Xeylunçzyan ərazisinə daxil olduqdan sonra yerli əhali arasında özlərini qırğız adlandıran və onların başa düşdükləri dildə danışan insanların aşkar edildiyi barədə rəhbərliyə məlumat verdilər.

1952-ci ildə Yu Yifunun "Nen çayı yaylaqlarının qırğızları" (*«Ji-er-ji-si Nenjiang Grassland»*) adlı məqaləsi nəşr edildi. Məqalədə fuyu qırğızlarının tarix, miqrasiya, sosial və siyasi vəziyyət, mədəniyyət və xalq yaddaşı, dil, iqtisadiyyat, adət-ənənələr və məişət həyatından bəhs edilir.

1957-ci ildən çinli qırğızşünas Hu Zhenghua xalqı tədqiq edir.

## Həmçinin bax
* Çin qırğızları
* Yenisey qırğızları
* Xakaslar

## Ədəbiyyat
* Тенишев Э. Р. О языке кыргызов уезда Фуюй // :ru:Вопросы языкознания. 1961. № 1. С.88-95.
* Янхунен Ю. К вопросу о зарубежных :ru:хакасах // Проблемы сохранения природы и культурно-исторического наследия Хакасии. :ru:Абакан, 1994. Вып. 1. С. 99-107.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Краткое описание кыргызов, проживающих в уезде Фуюй провинции Хэйлунцзян 
* М. А. Чертыков. Фуюйские кыргызы (историко-этнографический очерк)
Sənət hərəkatı

**Sənət hərəkatı** və ya **incəsənət hərəkatı** — müəyyən bir zaman müddətində (adətən bir neçə ay, il və ya onilliklər) və ya heç olmasa, qürur çağında bir qrup rəssamın ardınca gələn, müəyyən bir ümumi fəlsəfə və ya məqsəd daşıyan sənətdəki meyil və ya üslubdur. Hər bir ardıcıl hərəkətin yeni avanqard hərəkatı kimi qəbul edildiyi müasir incəsənətdə bədii cərəyanlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi.
Femtex

**Femtex** ("qadın texnologiyası"nın qısaltması) – qadın sağlamlığına yönəlmiş həllər və startapları birləşdirən informasiya texnologiyası terminidir. Bu sahəyə qadınların reproduktiv sağlamlığı, cinsi həyata nəzarət, menstruasiya, təbii artım, hamiləlik və ana südü ilə bağlı cihazlar və tətbiqlər daxildir.

## Terminin mənşəyi
"Femtex" termini 2016-cı ildə menstruasiya (aybaşı)  dövrü və təbii artımın monitorinqi üçün Clue mobil proqramını inkişaf etdirən danimarkalı sahibkar İda Tin  tərəfindən yaradılmışdır. Femtex sənayesi gigiyena məhsulları, müxtəlif portativ qadcetlər, mobil proqramlar,  internet bağlantısı və smartfonlar vasitəsilə idarə olunan tibbi cihazları əhatə edir.

## Rusiyada və MDB-də Femtech
Rusiyada və MDB-də femtex-in inkişaf etməsi üçün əsas amillər- rəqəmsal səhiyyənin inkişafı və rəqəmsal tibb xidmətlərinə artan tələbat, sağlam həyat tərzinin artan populyarlığı, minillərdir mövcud olan nəslin aktiv valideynlik dövrünə daxil olması, eləcə də İT sahəsində çalışan qadınların sayının artmasıdır.  2017-ci ildə Yuri Gurskinin Flo.Health şirkəti Flint Capital və model Natalia Vodyanovadan 5 milyon dollar, 2019-cu ildə isə beynəlxalq fondlardan 7,5 milyon ABŞ dolları məbləğində sərmayə toplayıb. 2020-ci ildə rus xidməti Amma pregnancy tracker İqor Rıbakovdan təxminən 24,5 milyon dollar dəyərində 200.000 dollar investisiya cəlb etdi. 2021-ci ildə isə SOSV fondundan 250.000 dollar və bir qrup rus investorundan 2 milyon dollar investisiya cəlb etdi. 2021-ci ildə Forbes amma pregnance trackeri gələcək "təkbuynuzlular" siyahısına daxil etdi.

## Femtex bazarının perspektivləri
2021-ci ilin məlumatlarına görə, beynəlxalq tədqiqatlar yaxın illərdə femtex bazarının böyüməsinə işarə edir:

2021-ci ildə femtex-ə investisiyalar 1 milyard dolları keçdi
FemTech Industry 2021 araşdırması bazarın həcmini 21,7 milyard dollar olaraq qiymətləndirir . Mütəxəssislərin fikrincə, qlobal femtech bazarı yaxın illərdə orta hesabla ildə 15% artacaq və 2027-ci ilə qədər demək olar ki, üç dəfə artaraq 60 milyard dollara çatacaq.
Sion Market Research femtex-ə sərmayənin olmamasını qeyd edir: o, səhiyyə sahəsinə qoyulan bütün kapital qoyuluşlarının yalnız 1,4%-ni təşkil edir. 2019-cu ildə bazar oyunçularının gəlirləri 820 milyon dollar təşkil edib.Mütəxəssislərin fikrincə, 2030-cu ilə qədər orta illik artım tempi 12% olmaqla 3 milyard dollar təşkil edəcək.
2020-ci ildə koronavirus pandemiyası və sonradan rəqəmsal sağlamlığa tələbatın artması ilə əlaqədar tibbi xidmətə, o cümlədən onlayn məsləhətləşmələrə ehtiyac artıb ki, bu da müasir dünyada femtech həllərinin populyarlığının artmasına kömək edir.
## İstinadlar
Mark Azadovski

**Mark Konstantinoviç Azadovski** (; ) — Rusiya və SSRİ folklorşünası, ədəbiyyatşünası və etnoqrafı. O, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur. Azadovski Sibir ədəbiyyatı, folkloru və həyat tərzinin tədqiqatçısı olmuş, dekabrist yazıçılar və rus folklorşünaslığı haqqında materiallar toplamışdır.

## Mükafatlar
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (10 iyun 1945)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Афанасьева-Медведева Г. В.* Деятельность М. К. Азадовского в 20-х годах XX века // Краеведческие записки / Иркут. обл. краев. музей. — Иркутск: Оттиск, 2001. — Вып. 8:
* *Селявская А.* М. К. Азадовский // Литературная Сибирь. — Иркутск, 1986.
* Воспоминания о М. К. Азадовском. Иркутск, 1996.
* «Удастся ли прорубить эту стену.» (Из писем М. К. Азадовского к Н. К. Гудзию 1949—1950 годов) / Публ. К. М. Азадовского // Русская литература. 2006. № 2.
* *Дружинин Петр.* Пушкинский Дом под огнём большевистской критики // Новое литературное обозрение. — 2011. — № 4 (110). — С. 202—213.https://www.elibrary.ru/item.asp?id=16943545

## Xarici keçidlər
* Ноябрь — Азадовский Марк Константинович
* Азадовский Марк Константинович на сайте Иркипедия
* Азадовский Марк Константинович
* Азадовский Марк Константинович в справочнике «Отечественные этнографы и антропологи. XX век»
* *Огрызко, Вячеслав Вячеславович.* Расслабленный и больной сердцем
* *Селезнёв В. М.* Марк Азадовский. Юлиан Оксман. Переписка. 1944—1954
* *Сергеев М. А.* О М. К. Азадовском
* *Эткинд, Ефим Григорьевич.* Поздние уроки. Читая переписку М. К. Азадовского и Ю. Г. Оксмана(1944—1954)
Azande

**Azande** və ya **Banda** — Mərkəzi Afrikada, əsasən Mərkəzi Afrika Respublikası, Konqo Demokratik Respublikası və Cənubi Sudan ərazisində, qismən də Sudanda yerləşən yayla. Bu, Konqo çayı, Çad gölü və Nil çayı hövzələri arasında su hövzəsidir. Hündürlüyü 600–900 metrdir, lakin ən hündür nöqtəsi 1388 metrə çatır.

## İstinadlar
Nassaci Mazandaran FK

**"Nassaji Mazandaran" Futbol Kulübü** (Farsca; باشگاه فوتبال نساجی مازندران) — İranın Qaimşəhr şəhərinin futbol komandası.

## Həmçinin bax
* İran milli futbol çempionatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Persianleague
* SOCCERWAY
* the-afc.com
Altı ox

**Altı ox** () — Türkiyə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) simvolu və bayrağı. Oxlar Türkiyənin qurucu ideologiyası olan kamalizmin təməl sütunlarını təmsil edir. Bunlar respublikaçılıq, populizm, milliyyətçilik, laisizm, etatizm və reformizmdir. Oxların Türkiyə təhsil sisteminə mühüm töhfələr vermiş türk alimi İsmayıl Haqqı Tonquç tərəfindən hazırlandığı güman edilir. Altı ox prinsipləri 5 fevral 1937-ci ildə Türkiyə Konstitusiyasına əlavə edilmişdir. 1938-ci ilin avqust ayından etibarən bayraq bütün rəsmi binalarda qaldırılmışdır.

## İstinadlar
Separatçı kababçılar

**Separatçı kababçılar** () — Dövlət Baxçalının çıxışlarının birində kabab satıcıları və məhsullarına yüksək qiymətlər qoyaraq "terrora dəstək verən" digər satıcıları təsvir etmək üçün istifadə etdiyi ifadə. Bu çıxış sosial şəbəkə istifadəçiləri tərəfindən lağa qoyulmuşdur.

## Çıxış
Dövlət Baxçalı çıxışında Türkiyədə bahalaşmanı və işsizliyi tənqid etmiş və məsuliyyəti satıcıların üzərinə atmışdır. Çıxış belədir:

## Reaksiyalar
Gələcək Partiyasının sədri Əhməd Davudoğlu çıxışına "simit və avtomobil satıcıları Baxçalının növbəti hədəfinin kimin olacağı ilə bağlı narahatdırlar" demişdir. CHP-dən olan millət vəkili Çingiz Göyçəl çıxışı tənqid edərək demişdir ki ki, "valyutanın alıcılıq qabiliyyətinin azalmasına və işsizliyin artmasına səbəb olanlar əsl terrorçulardır". Bu çıxış "Twitter"də də geniş reaksiyaya səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
Azart

**Azart** — bir şeydə uğur gözləməsi ilə əlaqəli emosiya (reallığa adekvat deyil). Çox vaxt şans, oyun, risk, təhlükə ilə əlaqələndirilir. Azart anlayışının özü onunla əlaqəli riski və müəyyən maddi sərvət qazanmaq istəyini izah edir.

Azart yaşamaq üçün daimi ehtiyacla əlaqəli bir xəstəlik var – ludomaniya. V. P. Serbski adına Dövlət Sosial və Məhkəmə Psixiatriya Elmi Mərkəzinin alimlərinə görə, ludomaniyaya qapılmaq riski sağlamlıqdan, sosial və ya bəzi bioloji parametrlərdən deyil, xarakter və temperamentdən asılıdır.

## İstinadlar
Azard (esmines)

"**Azard**" (Азард), 31 dekabr 1922-ci ildən "**Zinovyev**" (Зиновьев), 27 noyabr 1928-ci ildən "**Artyom**" (Артём) — 1916–1941-ci illərdə Rusiya imperiyasına bağlı Baltik donanmasının esminesi. Gəmi 1916-cı ildə Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmətə girmişdir. Esminesin yerdəyişməsi 1260 ton, sürəti 35 düyün (təxminən 65 km/saat) idi. Gəminin silahlarına dörd ədəd 100 mm-lik silah, iki pulemyot və üç borulu torpedo borusu aiddir. Gəminin ekipajı 150 nəfərdən ibarət idi. Rusiyada vətəndaş müharibəsi illərində "Azard" Baltikyanı döyüşlərdə iştirak etmişdir. 4 iyul 1919-cu ildə "Qavriil" esminesi ilə birlikdə Koper körfəzi ərazisində Birləşmiş Krallığa bağlı "L-55" sualtı qayığını batırmışdır. "Artyom" esminesi İkinci Dünya müharibəsinin əvvəlində, Baltik donanmasının gəmilərinin Tallindən Kronştadta keçidi zamanı 28 avqust 1941-ci ildə esmines batırılmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Дицкий Г. Ф. Брат наш "Артем" // "Военно-исторический журнал". — 1986. — № 2. — С.74–80. — (Об участии в военных действиях эскадренного миноносца "Артем"в 1941–1945 гг. Воспоминания.)
Ətasi

**Ətasi** () — soyad.
* Haşim əl-Ətasi — Suriya prezidenti
* Lüəyy əl-Ətasi — Suriya prezidenti
* Nurəddin əl-Ətasi — Suriya prezidenti
Lyudmila Azarova

**Lyudmila Pavlovna Azarova** (; ) — SSRİ və Rusiya keramika rəssamı, SSRİ xalq rəssamı (1991). Qjel keramika ənənəsinə əsaslanaraq, lakonik formada, kiçik plastikdən, ağ fonda zəngin mavi rəng çalarları olan dekorativ qablar hazırlamışdır.

## Mükafatlar
* RSFSR əməkdar artisti (1970)
* RSFSR xalq artisti (1981)
* SSRİ xalq artisti (1991)
* İ. E. Repin adına RSFSR Dövlət Mükafatı (1978)
* "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində Qələbəyə görə" medalı (1945)
* Zaqrebdə (Yuqoslaviya) Beynəlxalq Sərgidə qızıl medal (1978)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *Якимчук Н.* Искусство Гжели. — М. : Советская Россия, 1985. — С. 35–38.
* *Григорьева Н.* Художественная керамика Гжели и Скопина. — Л.: Искусство, 1987. — С. 46–48.
* *Дулькина Т., Григорьева Н., Астраханцева Т.* Гжель. Керамика XVII–XIX в. Керамика XX в. — М.: Планета, 1989. — С. 80–99. — ISBN 5-85250-110-7.
* *Логинов В., Скальский Ю.* Эта звонкая сказка — Гжель. — М.: Сварог, 1994. — С. 62–66. — ISBN 5-900436-02-0.
* *Горожанина С. В.* Народные художественные промыслы Подмосковья. — М.: Мелихово, 2006. — С. 89. — ISBN 5-94663-301-5
Dmitri Azaryev

**Dmitri İvanoviç Azarev** (; ) — SSRİ elektrik mühəndisi, texnika elmləri doktoru (1965).

## Fəaliyyəti
Elektrik enerji sistemlərinin dayanıqlığına dair əsərlər yazmışdır. SSRİ-nin vahid elektrik enerjisi sistemi üçün dəyişən cərəyanın avtomatlaşdırılmış hesablama modelləri işlənib hazırlanmışdır. Onun rəhbərliyi altında gərginliyin tənzimlənməsi üçün SSRİ-də ilk tiristor-kompensator yaradılmış və istifadəyə verilmişdir.

## Mükafatlar
"Lenin" mükafatı (1962), SSRİ Dövlət mükafatına (1947, 1951) layiq görülmüşdür.

## Əsərləri
* Математическое моделирование электрических систем [Текст]. - Москва ; Ленинград : Госэнергоиздат, 1962. - 207 с. : ил.; 26 см.
* Повышение пропускной способности электропередач. 1955.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* vseslova.com
* hydromuseum.ru
* Ордена
* Некролог
Eduard Azaryan

**Eduard Albertoviç Azaryan** (; ; ) — SSRİ gimnastı, Olimpiya çempionu (1980), dünya çempionatının mükafatçısı (1978), dördqat SSRİ çempionu. SSRİ əməkdar idman ustası (1980). MOİK-də çıxış etmişdir.

## Həyatı
Eduard Azaryan kiçik yaşlarından atası, üçqat olimpiya çempionu Albert Azaryanın rəhbərliyi altında gimnastika ilə məşğul olmağa başlamışdır. 1978-ci ildə Eduard Azaryan çoxnövçülükdə SSRİ çempionu olmuş və SSRİ yığmasının üzvü olmuşdur. Elə həmin il fərdi çoxnövçülük üzrə Dünya Kubokunun bürünc mükafatçısı və komanda çempionatında dünya çempionatının gümüş mükafatçısı olmuşdur. 1980-ci ildə Moskvada keçirilən Olimpiya Oyunlarında Eduard Azaryan SSRİ yığma komandasının tərkibində komanda birinciliyində Olimpiya çempionu adını qazanmışdır.

1992-ci ildən ABŞ-də yaşayır. Aliso Viexoda (Kaliforniya) yaratdığı gimnastika mərkəzində məşqçiliklə məşğuldur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Эдуард Азарян на сайте Федерации спортивной гимнастики России
* Отец и сын Азаряны на сайте гимнастического центре в Алисо Виехо
Albert Azaryan

**Albert Vağarşakoviç Azaryan** (; ; ) — SSRİ bədii gimnastı, məşqçisi, beynəlxalq dərəcəli hakim (1970). Əməkdar idman ustası (1954). Ermənistan SSR əməkdar məşqçisi (1966). Ermənistan SSR əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçisi (1967). Üçqat olimpiya çempionu, dördqat dünya çempionu, ikiqat Avropa çempionu, on birqat SSRİ çempionu.

## Həyatı
Albert Vağarşakoviç Azaryan 11 fevral 1929-cu ildə Böyük Qarakilsədə anadan olmuşdur. O, 1956-cı ildə Ermənistan Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmişdir. halqalarla hərəkətdə ikiqat Olimpiya çempionu (1956, Melburn; 1960, Roma), komanda çempionatında (1956), komanda çempionatında Olimpiya gümüş mükafatçısı (1960, Roma). Halqalarda hərəkətlər və komanda birinciliyi üzrə dünya çempionu (1954, 1958). Avropa çempionu (1955). Çoxnövçülüyün müəyyən növləri üzrə SSRİ çempionu (1952–1962). Azaryanın imzası olan mərmi halqalarlar idi, on il ərzində heç kim onu ​​bu cür çoxnövçülükdə keçə bilməmişdir. O, xüsusilə Azaryanın "xaç"ında uğur qazanmışdır. İdman karyerasının sonunda İrəvanda ixtisaslaşmış uşaq gimnastika məktəbinə rəhbərlik etmişdir. Pekində keçirilən Olimpiya Oyunlarında (2008) Ermənistan komandasının bayraqdarı olmuşdur.

## Şəxsi həyatı
Oğlu Eduard Azaryan idman gimnastikasında da yüksək nəticələr əldə etmişdir. O, Moskvada keçirilən XXII Olimpiada Oyunlarında (1980) komanda birinciliyində Olimpiya qızıl medalını qazanmışdır.

## Mükafatlar
* "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (27.04.1957).
* "Şərəf nişanı" ordeni (16.09.1960).
* 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" medalı (23.12.2013).
* "Movses Xorenatsi" medalı.
* SSRİ idman ustası (1951).
* SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1954).
* Ermənistan SSR əməkdar məşqçisi (1966).
* Ermənistan SSR əməkdar bədən tərbiyəsi və idman işçisi (1967).
* İrəvanın fəxri sakini (2000).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Азарян Альберт Вагаршакович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.
* Григорян А.Г. Король на кольцах. Сын Гандзака — «Рыцарь Лори». Еженедельник «Урарту», №2(503) январь 2004 г.
* Григорян А.Г. «Властелин колец». Журнал «Карабахский экспресс», №1(45) январь 2014 г.
* Григорян А.Г. «Властелин колец» продолжает нести свой крест. Газета «Ноев Ковчег», №4(234) март (1-15) 2014 г.

## Xarici keçidlər
* Альберт Азарян на sportinfo.am
* Альберт Азарян
* 
* Альберт Азарян — человек-легенда
Ətraf mühit fəalı

**Ətraf mühit fəalı**  — ətraf mühiti qorumaq üçün çalışan şəxs. Ətraf mühit fəalı ekoloji hərəkatın, “insanların ekoloji cəhətdən zərərli fəaliyyətini dəyişdirərək ətraf mühitin keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və mühafizə etməyə çalışan siyasi və etik hərəkat” məqsədlərinin tərəfdarı hesab etmək olar. Ekoloq ətraf mühitin mühafizəsi fəlsəfəsinə sadiqdir və ya ona inanır.

Ekoloqlar bəzən qeyri-rəsmi və ya alçaldıcı terminlərlə, məsələn, “yaşıllar” və “ağac həvəskarları” olaraq adlandırılırlar.

Ətraf mühit hərəkatı Amerikanı bu gün 1960-cı və 1970-ci illərin əvvəllərində olduğundan daha yaşıl bir yerə çevirmişdir.

## Görkəmli ekoloqlar

Aşağıda ətraf mühitin mühafizəsi və mühafizəsi üçün fəal lobbiçilik edən görkəmli ekoloqların qismən siyahısı verilmişdir:
* Qreta Tunberq
* Ceymi Marqolin
* Sofiya Kianni 
* Kyara Sakki
* Teodor Ruzvelt
## Genişlənmə
Son illərdə təkcə Ətraf mühit fəalı deyil, həm də Ətraf mühit fəalı insanlar meydana çıxıb. Məsələn, “info-ekoloqlar” internet, kabel televiziyası və smartfonların çatışmazlıqlarından qurtularaq “zehni yaşıl məkana” çağıran fəallardır.
## İstinadlar
Qriqori Çapkis

**Qriqori Çapkis** (, ) — Sovet və ukraynalı rəqqas və xoreoqraf, üç beynəlxalq müsabiqənin laureatı, Ukraynanın Xalq artisti (02.08.2010).

## Bioqrafiyası
Qriqori Çapkis 24 fevral 1930-cu ildə Kişinyovda anadan olmuşdur. O vaxt Kişinyov Rumıniyanın tərkibində olmuşdur. Qriqori Çapkis yəhudi ailəsində yeddi övladın sonbeşiyindən əvvəlki nümayəndəsi olaraq dünyaya gəlmişdir. Yeni Kausendə böyüyür. Atası Noeh Elkunoviç Çapkis (1894–1946) yəhərçi, anası Berta İosifovna isə əslən Odessadan olan evdar qadın olmuşdur. Ailədə yəhudi dilində danışırlırdı.

Sonra ailə Benderıdakı vətənlərinə qayıdır, burada 1940-cı ildə yerli Pionerlər Sarayının rəqs klubuna daxil olur və Böyük Vətən müharibəsi illərində Qazaxıstana təxliyə edilir. Böyük qardaşı Cozef Çapkis (1920–1944) cəbhədə həlak olmuşdur.

Müharibə başa çatdıqdan sonra ailə Kiyevdə məskunlaşır, burada Qriqori Çapkis dəmiryol məktəbinə və Əmək Ehtiyatları cəmiyyətinin mahnı və rəqs ansamblına daxil olur.

1945-ci ildə bu ansanblın tərkibində Kremldə çıxış edir. 16 yaşında Qriqori Çapkisin peşəkar karyerası başlayır. 1946-cı ilin fevralında o, L. Çernışevanın rəhbərliyi ilə Ukrayna Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblına balet artisti kimi daxil olur. Sonralar ansambl Ukrayna SSR Xalq Artistinin rəhbərliyi altında Dövlət Əməkdar Akademik Rəqs Ansamblı kimi məşhurlaşır.

Bu bədii kollektivdə işlədiyi 26 il ərzində o, demək olar ki, bütün xoreoqrafik əsərlərində iştirak edir, 70 xarici qastrol səfərində iştirak edir. Bu dövr Qriqori Çapkisin həyatında ən parlaq dövrlərdən biridir.

Boris Qrinçenko adına Kiyev Universitetinin İncəsənət İnstitutunun xoreoqrafiya kafedrasının professoru olur. 2021-ci il iyunun 13-də Kiyevdə vəfat edir. O, Baykove qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Yaradıcılığı
1946–1972-ci illərdə Ukrayna Mahnı və Rəqs Ansamblında işləmişdir.

1949-cu ildən Kiyevdəki İvan Franko Teatrının ilk xoreoqrafı olur.

1971–1972-ci illərdə Yujno-Saxalinsk Şəhər İcraiyyə Komitəsinin mədəniyyət şöbəsi müdirinin müavini, Saxalin Xalq Xorunun baş baletmeysteri işləyir. 1973–1988-ci illərdə Kiyevdəki Lenin komsomolu adına parkda "Gənclik" nümunəvi konsert və rəqs salonunun rəhbəri olur.

1980-ci illərdə Dnepr çayının sol sahilindəki Dram və Komediya Teatrının direktor müavini olmuşdur.

1988–1990-cı illərdə İtaliyada yaşayır.

2006–2021-ci illərdə Kiyev telekanalının "1+1" "Ulduzlarla rəqs" televiziya layihəsinin hakimi və rəhbərlərindən biri olur.

2007–2021-ci illərdə Çapkıs Rəqs Məktəbinin rəhbəri olur.

## Mükafatlar
"Əmək şücaətinə görə" medalı (24.11.1960).

Ukrayna SSR əməkdar artisti (1964).

Ukraynanın xalq artisti (2010).

5-ci dərəcəli Şahzadə Yaroslav Müdrik ordeni (24.02.2020).

## İstinadlar
Həsən Kərimov

* Həsən Kərimov (çoban)
* Həsən Kərimov (siyasətçi)

## Həmçinin bax
* Həsən (ad)
* Kərimov
Həsən Kərimov (siyasətçi)

**Həsən Hüseyn oğlu Kərimov** () — Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Ali Məclisinin sabiq sədri, Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.

## Həyatı
Həsən Kərimov 28 may 1954-cü ildə Qazax rayonunun Köçəsgər kəndində anadan olmuşdur.

Onun oğlu İftixar Kərimov 2009-cu ildə vəfat etmiş, ardınca digər oğlu Rəşad Kərimov itkin düşmüşdür. Daha sonra Rəşad Kərimovun öldüyü və naməlum şəxs olaraq dəfn olunduğu məlum olmuşdur.

Həsən Kərimov 2011-ci ildə Mərkəzi Klinik Xəstəxanada ürəyi ilə bağlı müalicə almışdır. 23 sentyabr 2013-cü ildə Həsən Kərimovun səhhəti kəskin pisləşmiş və o, kəskin ürək ağrıları səbəbi ilə Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutuna yatırılmışdır. O, 2013-cü ilədək 3 dəfə infarkt keçirmişdir. O, 2015-ci ilədək ürəyi ilə bağlı problemlər yaşamış, 20 noyabr 2015-ci ildə ürək xəstəliyi səbəbindən ölmüşdür. Onun cənazəsi Yeni Günəşli qəsəbəsində dəfn edilmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
Həsən Kərimov 10 avqust 1992-ci ildə Azərbaycan Prezidenti Əbülfəz Elçibəyin 119 nömrəli fərmanı ilə Səbail Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilmişdir. O, 12 iyul 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətini həyata keçirən Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri Heydər Əliyevin 679 nömrəli fərmanı ilə vəzifəsindən azad edilmişdir.

Həsən Kərimov Azərbaycan Xalq Cəbhəsi və Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının təşkilat şöbəsinin müdiri, sədr müavini kimi postlarını tutmuş, 2009-cu ildə isə partiya Ali Məclisinin sədri seçilmişdir. O ölənədək bu vəzifəni icra etmişdir.

### Seçkilərdə
Həsən Kərimov 2005-ci parlament seçkilərində Azadlıq Blokunun 29 saylı Səbail seçki dairəsi üzrə deputatlığa vahid namizədi olmuşdur. O seçkilərdə bitərəf namizəd Fuad Muradova məğlub olmuşdur.

Həsən Kərimov 2010-cu il parlament seçkilərində "AXCP-Müsavat" Seçki Blokunun 29 saylı Səbail seçki dairəsi üzrə deputatlığa vahid namizədi olmuşdur. O, seçkilərdə 1779 səs (9,17%) toplayaraq bitərəf namizəd Fuad Muradovun ardınca seçkiləri ikinci sırada tamamlamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Luis Brandis

**Luis Brandis** (; ) — Brandeys Universitetinin adını daşıyan amerikalı hüquqşünas. 1916-1939-cu illərdə ABŞ Ali Məhkəməsinin üzvü.

## Bioqrafiyası
13 noyabr 1856-cı ildə Kentukki ştatının Louisville şəhərində Bohemiyadan olan yəhudi mühacir valideynlər — *Adolph Brandeis* və *Frederika Dembitz* ailəsində anadan olub. Amerika vətəndaş müharibəsi zamanı ailə müvəqqəti olaraq İndianaya sığınmağa məcbur oldu. Sonra Amerika iqtisadiyyatından narahat olan ata 1872-ci ildə ailəni Avropaya köçürdü və oradan 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıtdılar.

Louis 14 yaşında  *Louisville Male High School* bitirib. 1872-ci ildən Avropada olarkən Drezdendəki *Annen-Realschule* məktəbində təhsil alıb. 1875-ci ildə ABŞ-yə qayıdan o, Harvard Hüquq Məktəbində oxumuş, iyirmi yaşında oranı bitirmiş və buradakı  *Pow-Wow club*-na qoşulmuşdur. Məzun olduqdan sonra o, daha bir il Harvardda qaldı və burada öz seçimi ilə hüquq təhsili almağa davam etdi, repetitorluq edərək çörək pulu qazandı. 1878-ci ildə o, Sent-Luisdə hüquq firmasına daxil olur və burada ilk məqaləsini hüquq jurnalında dərc etdirir. Yeddi aylıq gündəlik işdən sonra o, Harvarddakı sinif yoldaşı Samuel Vorenin () Bostonda hüquq firması yaratmaq təklifini qəbul etdi. Onlar Harvardda yaxın dost idilər, Uorren zəngin Boston ailəsindən idi və alyans faydalı sinerji təklif edirdi. Gələcək müştəriləri qazanmaq üçün bir firma açmaq ərəfəsində Brandis Massaçusets Ali Məhkəməsinin Baş Hakimi Horasiya Qreydə () işləməyə başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Biographical Directory of Federal Judges — Brandeis, Louis Dembitz
* Works by Louis Brandeis at Project Gutenberg
* Works by Louis Brandeis at LibriVox
İohannes Rudolf Vaqner

**İohannes Rudolf Vaqner** (; ) — alman kimyaçısı.

## Həyatı
O, İohannes Rudolf Vaqner Leypsiq Universitetində, sonra Parisdə Jan-Batist Dümanın yanında kimya üzrə təhsil alıb. Bir neçə il elmi planlarını gerçəkləşdirmək üçün Fransa, Almaniya, Belçika və Hollandiyada səyahət etmişdir. 1846–1851-ci illərdə. 1851–1856-cı illərdə Leypsiq Universitetinin kimya laboratoriyasında assistent, 1851–1856-cı illərdə Nürnberq Politexnik İnstitutunda kimya texnologiyası professoru kimi çalışmışdır. 1856-cı ildən ömrünün sonuna kimi Vürtsburq Universiteti Kimya Texnologiyası kafedrasına rəhbərlik etmişdir. O, həmçinin Bavariya krallığının texnoloji nəzarət üzrə dövlət departamentinin üzvü olub, həyatının son 20 ilində Ümumdünya Sərgilərinin münsiflər heyətinin daimi üzvü olub. 1873-cü ildə Vyanada keçirilən Ümumdünya Sərgisində Bavariya nümayəndə heyətinə rəhbərlik etdi, uğurlu işinə görə zadəganlıq rütbəsinə qədər yüksəldi.

Vaqnerin tanenlərin kimyası ilə bağlı bir sıra əsərləri, o cümlədən onların mənşəyi və təsnifatı (1872) haqqında o dövr üçün vacib olan məqalələri vardır. Bununla belə, o, ömür boyu və ölümündən sonra təkrar nəşrlərdən keçmiş (Ferdinand Fişer tərəfindən yenidən işlənmiş XV nəşr, 1900-cü ildə işıq üzü görmüş) və bir çox dillərə tərcümə edilmiş *Kimya texnologiyası təlimatının* (; 1850) tərtibçisi kimi tanınır. Kitabın rus dilinə tərcüməsi Dmitri Mendeleyevə məxsusdur. Bundan əlavə, 1855-ci ildən ömrünün sonuna kimi Rudolf Vaqner "Kimya texnologiyasında irəliləyişlərin illik kitabını" () redaktə etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nekroloq // Nature, Vol. 23, No. 11–12 (4.11.1880)
* Məqalələr "Polytechnic Journal" da
Meggi Qreys

**Meqqi Qreys** (; ) – amerikan aktrisası və modeli.

İlk dəfə həftəlik iRachel's Room adlı proqramda tamaşaçı qarşısına çıxıb. Proqram, Sonyiə aid olan ScreenBlast adlı internet səhifəsində, 2001–2002-ci illərdə yayımlanırdı. Daha sonra 2002-ci ildə kariyersına "Murder in Greenwich" və "Shop Club" adlı filmlərde baş rol almaqla davam edib.

## İstinadlar
Xədicə Sultan (II Bəyazidin qızı)

**Xədicə Sultan** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Xədicə Sultan 1465-ci ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Bülbül Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Xədicə Sultan 1479-cu ildə Həmzə bəyin nəvələrindən müdərris Qara Mustafa Paşayla evləndi. Cütlüyün bu nikahdan 2 övladı dünyaya gəldi. Nikahdan sonra vəzir rütbəsi alan Mustafa Paşa gizlicə Cem Sultanı dəstəkləməsi bəhanə göstərilərək Gədik Əhməd Paşanın təşəbbüsüylə edam edildi.

Ərinin edamından sonra atasına küsən Xədicə Sultan övladlarını da yanına alaraq Bursaya getdi. Daha sonra atasının əmriylə Bursa zadəganlarından Faiq Paşayla zorla nigahlandı. 1500-cü ildə Bursada vəfat etdi. Cənazəsi vaxtilə müalicə aldığı yeraltı bulaqların olduğu yerdə dəfn edildi və Bursa subaşısı olan oğlu Mehmed bəy tərəfindən məzarı üzərində türbə inşa edildi.

## Övladları

* **Sultanzadə Mehmed bəy** (d. 1480) — Bursada subaşı vəzifəsində çalışmışdır. Anasının məzarı üzərində türbə inşa etdirmişdir.
* **Xanzadə xanım Sultan**

## Mənbə

* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p.&nbsp;63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p.&nbsp;105. ISBN 978-9-757-17263-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar
Xundi Sultan (II Bəyazidin qızı)

**Xundi Sultan** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin qızı.

## Həyatı
Xundi Sultan 1464-cü ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Bülbül Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Xundi Sultan 1479-cu ildə Anadolu bəylərbəyi Herseqli Əhməd Paşayla evləndi. Cütlüyün bu nigahdan 4 övladı dünyaya gəldi.

Əri Herseqli Əhməd Paşa atası Sultan Bəyazid və ögey qardaşı Yavuz Sultan Səlim səltənətlərində ümumilikdə 5 dəfə sədarətə gətirildi. Onun üçüncü sədarət dönəmində — 1511-ci ildə Xundi Sultan vəfat etdi. Cənazəsi Bursada Muradiyə külliyəsindəki Şahzadə Mahmud türbəsinə — anası və qardaşlarının yanına dəfn olundu.

## Övladları

* **Sultanzadə Musa bəy**
* **Sultanzadə Mustafa bəy** — 1533-cü ildə Bozox sancaqbəyi təyin edildi.
* **Qəmərşah xanım Sultan** (ö. 1542)
* **Hümaşah xanım Sultan** (ö. 1551)
* **Mahdümzadə xanım Sultan** (ö. 1511)
* **Eynişah xanım Sultan**

## Mənbə

* Türe, Fatma; Keşoğlu, Birsen Talay (July 12, 2011). *Women's Memory: The Problem of Sources*. Cambridge Scholars Publishing. p.&nbsp;63. ISBN 978-1-443-83265-6
* Majer, Hans Georg (2002). *Frauen, Bilder und Gelehrte: Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich, Volume 1*. Simurg. p.&nbsp;105. ISBN 978-9-757-17263-5
* Sakaoğlu, Necdet (2008). *Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler*. Oğlak Yayıncılık. ISBN 978-9-753-29623-6

## İstinadlar