open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çingiz Ələkbərzadə

**Ələkbərzadə Çingiz Əbülhəsən oğlu** () — nasir, ssenarist, 1970-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Çingiz Ələkbərzadə 1936-cı il oktyabrın 17-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Tovuz şəhərindəki A.S.Puşkin adına şəhər orta məktəbini bitirmişdir (1955). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1955-1960).

Tələbəlik dövründə "Kökəlməyin sirri" hekayəsi almanaxda dərc olunmuşdur (1958). Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Əmək fəaliyyətinə Əli Bayramlı rayonundakı 2 saylı orta məktəbdə müəllim kimi başlamışdır (1960).

Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində son xəbərlər redaksiyasında işləmişdir (1961-1966). İsmayıllı rayonundakı İvanovka kəndində müəllim (1966-1968), Əli Bayramlı rayonunda "İşıq" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1968-1971), İsmayıllı rayonunda "Zəhmətkeş" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1971-1972), Azərbaycan SSR Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində "Günün səsi" xəbərlər baş redaksiyasında müxbir (1972-1973), "Azərbaycanfılm" kinostudiyasında ssenarist (1973-1975), "Kirpi" satirik jurnalında ədəbi işçi (1976-1979), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində "Günün ekranı" redaksiyasında ştatdankənar müxbir (1979-1984), Şirvan bölgəsi üzrə xüsusi müxbir (1984-1989) olmuşdur. Özbəkistanda keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə iştirak etmişdir (1980). Durğunluq dövründə ictimai qüsurları kəskin tənqid etdiyinə görə həbs edilmişdir (1986-1988). Sonra bəraət almış, bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1999-cu il yanvarın 7-də vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Yarpaqlar töküləndə. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1964, 120 səh.
# Güllələr dənizdə sönür. Bakı: Gənclik, 1973, 138 səh.
# Qızıl yəhərli at. Bakı: Gənclik, 1976, 135 səh. 
# Çılpaqlı (roman). Bakı: Gənclik, 1979, 176 səh.
# Vulkan (povest və hekayələr). Bakı: Yazıçı, 1983, 181 səh.
# Öndən. Bakı: Yazıçı, 1992, 214 səh. 
# Qumarbaz. Bakı: Azərnəşr, 1993, 295 səh.
# Türmə mənim ahımdı. Bakı: Gənclik, 1993, 78 səh.

## Filmoqrafiya
# Günlərin bir günü... (film, 1976)
# Vulkana doğru (film, 1977)

## İstinadlar
Gülşən Ənnağıyeva

**Ənnağıyeva Gülşən Əjdər qızı** — pianoçu, pedaqoq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti.

## Həyatı
Gülşən Ənnağıyeva 1979-1984-cu illərdə Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında ali təhsil almışdır.

Tələbə illərindən bu günlərə qədər müxtəlif və çoxsaylı konsert və festivallarda çıxış etmişdir. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirərkən ona konsert ifaçısı, müəllim, konsertmeyster və kamera ansamblı solisti adı verilmişdir.

1984-1987-ci illərdə ADK nəzdində Ş.Məmmədova adına Opera studiyasında konsertmeyster, 1987-1991-ci illərdə simli alətlər və xor dirijorluq kafedrasında konsertmeyster, 1982-1985-ci illərdə Q.Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinin solisti, 1986-cı ildə M. Maqomayev adına Filarmoniyasının solisti olmuşdur.
1996-cı ildə Türkiyə Respublikasına işə dəvət almışdır və Kayseri şəhərində "Erdjies" Dövlət Universetində müəllim vəzifəsində çalışmışdır. Orada müəllim fəaliyyəti ilə yanaşı konsert fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. Türkiyədən qayıdarkən Bakı Musiqi Akademiyasında dosent vəzifəsində işini davam etdirir. 2003-cü ildə Vektor Beynəlxalq Elmi mərkəzin qərarı ilə Tanınmış Azərbaycan Qadınları proyektinin qalibi olmuşdur.

2004-cü ildə iki ayrı konsertdən ibarət iki kompakt diski işıq üzü görmüşdür:
# "The theatre of the music and painting"; 
# "Fusion". 

Moskva, Minsk, Lvov, Kaunas, Vilnyus, Tiflis, Daşkənd, Odense (Danimarka), Münxen (Almaniya), Tunis (Tunis), Mexiko (Meksika), Bazel, Bern (İsveçrə) Paris (Fransa), şəhərlərində konsertlərlə çıxış etmişdir.

Gülşən Ənnağıyevanın repertuarı olduqca zəngindir, eyni zamanda o, bir çox milli və xarici bəstəkarlarin musiqi əsərlərinin ilk ifaçısı olmuşdur. O, nəyinki Respublikamızda, həmçinin onun hüdudlarından kənarda, klassik Avropa bəstəkarları ilə yanaşı  Azərbaycan bəstəkarların əsərlərini də yüksək professionallıqla ifa edərək ölkəmizi layiqınca təmsil etməktədir. 

18 sentyabr 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə G.Ənnağıyeva "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri ada layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
# Üzeyir ömrü (film, 1981)
Yulana Əlikişizadə

**Yulana Yusufovna Əlikişizadə** — Azərbaycan baletmeysteri.Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi,Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü

## Həyatı

Əlikişizadə Yulana Yusufovna 1938-ci il yanvarın 6-da Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur.
1956-cı ildə Bakı Xoreoqrafiya məktəbini, 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət institutunu bitirmişdir. BXM-ni bitirdikdən dərhal sonra Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrına balet artisti vəzifəsinə qəbul edilərək, 1978-ci ilə kimi burada çalışmışdır. Truppada çalışdığı illərdə o repertuarda olan bir çox balet tamaşalarında əsas partiyaları ifa etmişdir.

Balet artisti kimi fəaliyyətini başa vurduqdan sonra Y.Əlikişizadə müxtəlif illərdə Azərbaycan Dövlət Mahnı teatrı (1978-1987; 1990-1992; 1994-1997), Azərbaycan Milli Dram teatrı-1988, "Qaya" Dövlət estrada-simfonik orkestri (1988-1990), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya teatrında (1992-1994) balet qrupunun rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.

Y.Əlikişizadə istər balet artisti, istərsə də baletmeyster kimi çalışdığı dövrlərdə Azərbaycan incəsənətini dünyanın bir çox ölkələrində-Fransa, Lyuksemburq, Hindistan, Nepal, Birma, İsveçrə, Almaniya, Pakistan, Belçika, Əlcəzair, Tunis, Türkiyə və s. təmsil etmişdir.

1998-ci ilin əvvəllərindən Yulana Əlikişizadə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrında baş baletmeyster vəzifəsində işləməyə dəvət olunmuşdur. Onun rəhbərliyi altında balet truppası son illərdə böyük uğurlar əldə etmişdir.

Bundan başqa balet truppası onun rəhbərliyi altında 2000-ci ilin iyun ayında Türkiyə Respublikasında keçirilən beynəlxalq balet festivallarında "Qız qalası" və "Min bir gecə" baletləri ilə çıxış etmiş və uğur qazanmışdır. Truppanın Moskvada Böyük teatrın səhnəsində çıxışlarının keçirilməsində də Y.Əlikişizadənin rolu böyükdür. Moskvada Böyük teatrın səhnəsində çalışlarının keçirməsində də Y.Əlikişizadənin böyükdür.

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanı — 21.05.1970

*2002-ci ildə ona Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adı

*2010 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü 2024-cü ildə Milli Teatr Mükafatına layiq görülüb.

## Quruluş verdiyi baletlər, operalar
* Cırtdan (opera)
* Qız qalası (balet) — yeni redaksiyada

## Filmoqrafiya
#Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)
#Bakı xoreoqrafiya məktəbi 2005 (film, 2005) 

## Xarici keçidlər
* Çobanı rəqsi Yulana Əlikişizadənin quruluşunda
Şahlar Quliyev

**Şahlar Həsənağa oğlu Quliyev** () — Azərbaycan müğənni, Azərbaycanın xalq artisti, prezident təqaüdçüsü.

## Həyatı
Şahlar Quliyev 25 sentyabr 1946-cı ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını (professor E. Quliyevanın sinfi) bitirmişdir. 1975-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrının solistidir. Aparıcı səhnə ustası-yüksək kateqoriyalı solist-vokalçı kimi Şahlar Quliyev teatrın repertuarında olan əksər milli və klassik opera tamaşalarında əsas rollarda çıxış edir. "Leyli və Məcnun"da Nofəl, "Şah İsmayıl"da Aslan şah, "Aşıq Qərib"də Şahvələd, "Sevil"də Atakişi, "Arşin mal alan"da Süleyman, "Gəlin qayası"nda Xan, "Koroğlu"da Həsən xan, "Aida"da Amonasro, "Riqoletto"da Monterone, "Toska"da Skarpia, "Karmen"də Eskamilio, "Payatsı"da Tonio, "Bohema"da Şonar, "Natəvan"da Qasım bəy Zakir kimi rollar onun tərəfindən professionallıqla ifa olunur və tamaşaçı rəğbəti qazanır.

Şahlar Quliyev Şimali Kipr, Türkiyə və s. ölkələrdə Azərbaycan opera sənətini təmsil edərək uğurla çıxış etmişdir. Vaxtaşırı dövlət əhəmiyyətli tədbirlərdə çıxış edir.

2005-ci ildə Azərbaycan Xalq Artisti fəxri adına layiq görülüb, prezident təqaüdçüsüdür.

Oğlu Nofəl Şahlaroğlu filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, aktyor və aparıcıdır.

2024-cü il oktyabrın 26-da səhər saatlarında uzun sürən xəstəlikdən sonra 78 yaşında vəfat edib. Təzə Pir məscidində keçirilən vida mərasimindən sonra mərhumun nəşi "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn edilib.

## Filmoqrafiya
# Qız qalası (film, 2000)
# Bəylik dərsi (film, 2007)

## İstinadlar
Yaşar Səfərov

**Yaşar Abutalıb oğlu Səfərov** () — Azərbaycan müğənnisi, vokalist, Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası və Azərbaycan Televiziyasının solisti, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1989).

## Həyatı
Yaşar Səfərov 25 iyun 1940-cı ildə Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Şahbuzkənd kəndində anadan olmuşdur. Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun əvvəlcə kamança, daha sonra vokal şöbəsində təhsil almışdır. Sonralar Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) musiqili komediya aktyorluğu fakültəsini bitirmişdir.

Uzun illər Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin solisti olmuşdur. Həmçinin Fikrət Əmirov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti kimi fəaliyyət göstərmişdir. Kuba, Avstriya, Macarıstan, Danimarka, Türkiyə və başqa ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.

Azərbaycan bəstəkarlarının bir sıra mahnı və romanslarının ilk ifaçılarından olmuşdur. Repertuarında xalq mahnıları, bəstəkar mahnıları, romanslar, eləcə də Azərbaycan və Qərb bəstəkarlarının opera əsərlərindən ariyalar yer almışdır.

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.

Yaşar Səfərov 18 iyun 2007-ci ildə vəfat etmiş, Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

## Yaradıcılığı
Yaşar Səfərovun ifa etdiyi mahnılar arasında "Oxu tar", "Şeir deyildi", "Ağ çiçəklər", "Süsən qızlar", "Küçələrə su səpmişəm" və "Gözəlim sənsən" kimi əsərlər olmuşdur.

Onun repertuarında Naxçıvana həsr olunmuş mahnılar da yer almışdır. İfa etdiyi bu qəbildən əsərlər arasında Ramiz Mustafayevin "Sevimli Naxçıvan", Nəriman Məmmədovun "Sirab", Mehriban Əhmədovanın "Arazüstü şəhərim", Ramiz Mirişlinin "Qızlar bulağı", "Doğma diyar" və "Naxçıvan" mahnıları göstərilir.

Yaşar Səfərov Elmira Rəhimova ilə birlikdə bir sıra duetlər də ifa etmişdir. Bu duetlər arasında "Səadət", "Günəşi gözləyirik", "Həyat, söylə sən kiminsən" və "Ulduzlar" mahnıları qeyd olunur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1989

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rejissor Elşən Zeynallının Yaşar Səfərova həsr etdiyi "Ömür qatarı" (2004) sənədli televiziya filmi: YouTube
* Yaşar Səfərovun Mehdiabad qəbiristanlığındakı məzarının yeri: Google Maps
Məhəmməd Mövlazadə

**Mövlazadə Məhəmməd Həsən İsmayıl oğlu Şəkuvi** — Qafqaz müsəlmanlarının VI Şeyxülislamı, azərbaycanlı din alimi. Məhəmməd Mövlazadə Quranı Azərbaycan dilinə ilk tərcümə edənlərdən biri hesab edilir, həmçinin Quran üzrə izahlı lüğətin müəllifidir.

## Həyatı
Məhəmməd Həsən 1854-cü ildə Şəkidə anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini Şəki mollaxanasında almışdır. Təhsilini sonra Gəncə mədrəsəsində davam etdirir. Mədrəsəni bitirdikdən sonra Məhəmməd Həsən bir il Gəncə Cümə Məscidində molla kimi çalışır. O, sonralar təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir və bu məqsədlə İraqa gedir. Burada Məhəmməd Həsən dini təhsilini daha da zənginləşdirir. 1891-ci ildə Qafqaza qayıdır və Hicri və Miladi təqvimlərini birgə olaraq fars dilində çap etdirir. 1893-cü ildə Tiflisdə yerləşən "Müsəlman dini məktəbi"ndə İslam dininin qaydaları (Şəriət qanunları) üzrə dərs deməyə başlayır. Sonralar o, Qazi kimi Cəbrayıl, Gəncə, Tiflis və Kutaisidə çalışır. Axund rütbəsi alan Hacı Məmmədhəsən bir müddət qazi, 1907-ci ildən şeyxülislam əvəzçisi olub. 1908-ci ildə Şeyxülislam seçilir. 1932-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
1908-ci ildə Məhəmməd Həsən Movlazadənin "Kitab əl-bəyan fi təfsir əl-Quran" adlı kitabı çap olunub. İki hissədən ibarət olan bu kitabda o, Quranın tərcüməsi və təfsirini vermişdir. Onun bu kitabı 1990-cı ildə Bakıda yenidən nəşr olunub.

## İstinadlar

## Mənbə
* Fuad Nurullayev. Şeyxulislamlıq zirvəsi: Hacı Allahşükür Paşazadə. Bakı, "Nurlar", 2014, səh. 59–74. ISBN 978-9952-490-50-3
* Şahlar Şərifov, Şeyxülislam Məhəmmədhəsən Mövlazadə Şəkəvi və onun "Kitabül-Bəyan fi Təfsiril-Quran" əsəri , Bakı — 2009.
Roza Cəlilova

**Roza (Rozaliya) İsmayıl qızı Cəlilova** () — rəqqasə, xoreoqraf-baletmeyster, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2007).

## Həyat və yaradıcılığı
Roza Cəlilova 17 may 1929-cu ildə Qubada anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya məktəbini bitirib. İki il M. F. Axundov adına Opera və Balet Teatrının balet truppasında çalışıb. 1949-cu ildə M. Maqomaev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Mahnı və Rəqs Ansamblına keçib. 1965-ci ilə qədər ansamblın rəqs qrupunda solist kimi fəaliyyətini davam etdirib, 1965–1975-ci illərdə isə qrupa rəhbərlik edib.

Rəqqasə uzun illər xoreoqraf kimi də fəaliyyət göstəmişdir. O, 1989-cu ildə yaratdığı "Gülüstan" Mahnı və Rəqs Ansamblı ilə populyarlaşaraq xarici ölkələrdən ardıcıl dəvətlər almağa başlamışdır.

Onun repertuarında Azərbaycanın milli rəqsləri ilə bərabər bərabər ərəb, fars, hind və bir sıra başqa xalqların rəqsləri də böyük yer tutur. O, səhnə fəaliyyətinin 30 ildən artıq dövrü ərzində Kanadada, Çexoslovakiyada, Efiopiyada, Çində, ABŞ-də, Türkiyədə, İraqda, Mərakeşdə qastrol səfərlərində olmuşdur. Müxtəlif illərdə Naxçıvan, Şamaxı, Cəbrayıl, Saatlı, Lənkəran rayonlarının folklor rəqs kollektivlərinin yaradıcısı olmuşdur.

Ümumdünya festivallarının və Beynəlxalq müsabiqələrin laureatı olan Roza Cəlilova "Gülüstan" ansamblı ilə bərabər Bakı Dövlət Universiteti nəzdində olan "Sevinc" rəqs ansamblına da rəhbərlik etmişdir.

Uzun illər AR Mədəniyyət Nazirliyinin Elmi-metodik mərkəzində, Azərbaycan Milli Konservatoriyasının nəzdindəki Gimnaziyada, "Muğam Teatrında" fəaliyyət göstərirdi. Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində (AzMİU) rəqs ansamblın bədii rəhbəri vəzifəsində də çalışırdı.

2019-cu ildə Roza Cəlilovanın 90 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunmuşdur.

Roza Cəlilovanın bir oğlu və bir qızı var. 

19 noyabr 2025-ci ildə Səbail rayonunda vəfat edib. "Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunub.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 21 fevral 1959
* "Şərəf nişanı" ordeni — 9 iyun 1959
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002
* "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 17 sentyabr 2007
* "Şöhrət" ordeni — 16 may 2019

## İstinadlar

## Mənbə
* Cəlilova, R. Hər bir xalqın ən qiymətli mirasi onun milli dəyərləridir: Milli rəqslərimiz təkrarolunmazdır, özundə qədim və zəngin tarixi daşıyır: [Xalq artisti, rəqqasə Roza Cəlilovayla müsahibə] /müsahibəni apardı Pünhan //Üç nöqtə.- 2015.- 16 iyul. — S.13.
* http://bookcollector.az/file/pic/xeber//2018-04/1524075095_roza-celilova.pdf
* https://www.trend.az/life/culture/3064342.html
* http://anl.az/down/medeniyyet2007/noyabr/medeniyyet2007_noyabr_642.htm
* https://www.trend.az/life/socium/3256912.html
Dinarə Əliyeva

**Dinarə Əliyeva** () – Azərbaycan və Rusiya opera ifaçısı (soprano), Azərbaycanın xalq artisti (2018).

## Həyatı
Dinarə Əliyeva 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini 1998-ci ildə bitirmişdi. 2004-cü ildə isə Bakı Musiqi Akademiyasını magistr pilləsi üzrə bitirmişdir. Hazırda Musiqi Akademiyasının aspiranturasında təhsil alır.

Hələ 1998-ci ildə Bülbül adına məktəbin şagirdi ikən D. Əliyeva Vokalçıların orta ixtisas musiqi məktəbləri üzrə keçirilən VII Respublika müsabiqəsində iştirak etmiş və müsabiqənin laureatı olmuşdu.

2002 – 2005 illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatırın solistı olub. 2004-cü ilin əvvəllərində, Dinara Əliyeva Puççininin "Boqema" operasının tamaşasında ifa etdiyi Mimi partiyası müğənnin simasında milli opera səhnəmizdə yeni bir ulduzun parladığını xəbər verdi. 2005-ci ildə C. Verdinin "Trubadur" operasının tamaşasında Leonora partiyası ilə Dinarə öz sənət bioqrafiyasına daha bir uğur yazmışdır. Hazırda isə D. Əliyeva "Traviata" operasında əsas partiyalardan biri Violetta partiyası üzərində çalışır.

Yüksək istedadı ilə fərqlənən və BMA-nı fərqlənmə diplomu ilə bitirən D. Əliyeva 2004-cü ildə dünya şöhrətli müğənni Monserrat Kabalyenin Bakıya səfəri zamanı onun keçirdiyi ustad dərsində çıxış etmiş və gənc vokalçının ifası M. Kabalye tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

2005-ci ildə D. Əliyeva Vokalçıların Bülbül adına III Beynəlxalq müsabiqəsində iştirak etmiş, nüfuzlu münsiflər heyəti onun ifasını çox bəyənmiş və D. Əliyeva üçüncü yerin sahibi kimi laureat adına layiq görülmüşdür.

2007-ci ildə Dinara Əliyeva Maria Kallas festivalında laureatı olub, 2009-cu ildə Yelena Obraztsova beynəlxalq mahnı müsabigəsinin laureatı olub.

2010-cu ildə Əliyeva Plasido Dominganın mahnı müsabigəsinin laureatı olub.

Gənc olmasına baxmayaraq D. Əliyeva artıq milli vokal sənətimizi Azərbaycanın hüdudlarından kənarda ləyaqətlə təmsil edir. Misir və Rusiyada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti günlərində D. Əliyevanın parlaq ifasına tamaşaçılar tərəfindən yüksək qiymət verilmişdir. D. Əliyeva eyni zamanda bir çox hökumət və yubiley tədbirlərində çıxış edir.

27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. Rusiya Böyük teatrının solistidir.

## Filmoqrafiya
# Bir anın həqiqəti (film, 2003)

## İstinadlar
Demetra

**Demetra** (; da – "torpaq", meter – "ana" deməkdir) — Yunan mifologiyasında əkinçilik və bərəkət tanrıçası. Əfsanəyə görə Plutos onun İasiondan olan oğludur. O, Titanlar Kronos və Reyanın qızıdır, Olimpiya tanrıları arasında ən hörmətli ilahələrdən biri sayılırdı. Adının mənasından da göründüyü kimi təbiətlə sıx bağlı olmuşdur. 

## Poseydon və Demetra
Poseydon Demetraya qarşı çox ehtiraslı olmuşdur. Belə ki, bir dəfə Demetra ondan qaçaraq at cildinə girir. Bu zaman Poseydon ayğıra çevrilərək onunla cinsi əlaqəyə girir və ilahi at Areyon və qızları dünyaya gəlir. Demetranın ən sevimli və çox gözəl olmuş Zevsdən olan qızı Persefonadır.

## Persefonanın qaçırılması
Yeraltı aləmin tanrısı Pluton və ya Aid Persefonaya vurulur və onu oğurlamaq istəyir. Aidlə əlbir olan Zevs onu oğurlamaq üçün Geyaya müraciət edirlər. Geya bu məqsədlə çəmənlikdə çox gözəl və cəlbedici nərgiz gülü bitirir. Persefona öz rəfiqələrilə çəməndə çiçək toplarkən həmin nərgizin cazibəsinə düşüb onu üzmək istərkən, qəflətən yerin tərki aralanır və Aid öz arabası ilə peyda olaraq onu yeraltı səltənətinə qaçırdır. Qəm və kədərdən üzülmüş Demetra doqquz gün qızını axtarır. Kömək üçün Heliosa müraciət edir. Göydən yerin nəzarətçisi olan Helios ona qızının kim tərəfindən qaçırıldığını deyir. Zevsin də bu işdə əli olduğunu bilən Demetra Olimpi tərk edir. Tam üzülmüş halda uzun-uzadı sərgərdanlıqdan sonra o, Elevsin deyilən bir yerə çatır. Burada o, sadə insan cildinə girərək çar Kilenin oğlu Demefontanın, çarın qonaqpərvərliyi qarşılığında tərbiyəsi ilə məşğul olur. Demetra Demefontanı ölməz etmək üçün onu gecələr odun üstündə saxlayır. Uşağın anası Metanira bunu görərək haray salır. Bu zaman Demetra öz həqiqi cildinə qayıdır. Bunu görən Elevsina əhli onun şərəfinə məbəd ucaldırlar. Demetra bu məbəddə qapanaraq bütün gecələri qızına yas saxlayaraq ağlayır və yer üzərindəki bütün bitkilər solmuş olur. Bunu görcək Zevs qardaşı Aidə Persefonanı buraxmağı tövsiyə edir. Aid razı olur, amma Persefonaya getməzdən əvvəl yemək üçün nar dənəsi verir: bu o deməkdir ki, Persefona mütləq ərinə dönəcəkdir. Beləliklə, məsələ bu yolla həll edilir: ilin dörd ayını Persefona əri ilə, qalan səkkiz ayını isə yer üzərində anasının yanında keçirməli olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
* Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, Греческая мифология. Боги Олимпа. Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Hestiya

**Hestiya** — Yunan mifologiyasında ilahə. Zevsin bacısıdır. Ocaq, ev və ailə ilahəsidir. O, titanlar – Kronos və Reyanın qızıdır. Hesniya həm ilk dünyaya gələn, həm də Kronusun unudub ən son qaytarılan uşaq olduğu üçün həm böyük, həm də kiçik bacı sayılır.

## Həmçinin bax
Munis Şərifov

**Munis Məhəmməd İsmayıl oğlu Şərifov** () — Azərbaycan musiqiçisi, Azərbaycanın xalq artisti (2016).

## Həyatı

1962-ci ildə anadan olmuşdur.

Munis Şərifov 1977-ci ildə A.Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda, 1986-cı ildə isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında  təhsil almışdır.

O, 1990-cı ildən Bakı Musiqi Akademiyasında konsertmeyster-müəllim  vəzifəsində çalışır. Habelə Bakı Musiqi Akademiyasının qədim musiqi alətlərinin bərpası elmi laboratoriyasının  işçisidir.

M.Şərifov  ansamblın tərkibində   bir çox dövlət tədbirlərində çıxış etmişdir.

2002-ci ildə  Fransanın  Paris və Strasburq  şəhərlərində UNESKO-nun tədbirlərində konsert proqramı ilə Azərbaycan musiqi sənətini uğurla təmsil etmişdir. Ansamblın ifasında  UNESKO tərəfindən  kompakt-disk buraxılmışdır.

O, çalışdığı ansamblla birlikdə 2005-ci il Düşənbədə "Qəlblərin səsi" festivalında, İstanbul şəhərində "İslam ölkələrinin mədəniyyət həftəsi" çərçivəsində təşkil edilmiş mədəni proqramlarda yüksək səviyyədə çıxış etmişdir.

9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə və 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 19 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə xalq artisti fəxri adına layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
# Qız qalası (film, 2000)

## İstinadlar

## Mənbə
* http://www.mugamradio.az/az/ifacilar/19/munis-srifov 
* Adil Seyidzadə. "Kamançanın akvarel ovqatı" //Odlar yurdu.- 1991, noyabr.- № 22.- səh. 2.

## Xarici keçidlər
* Xalq Artisti Munis Şərifov: "Musiqi alətləri insan kimi həssasdır"
Mehriban Əhmədova

**Mehriban Fikrət qızı Əhmədova** () — bəstəkar, professor; əməkdar incəsənət xadimi.

## Həyatı
1963-cü il fevralın 24-də Bakı şəhərində anadan olub. Ailəlidir. İki övladı var.

## Əsərləri
"Qara qız", "Qalada yatmış idim", "Ay qız sənə mayiləm", "Dağlarda çiçək", "Qərənfil", "Ay dilbər" xalq mahnılarının f-no və səs üçün işləmələri və i. a.

**Mahnılar**
* Şövkət Ələkbərova — Bayram mahnısı. Sözləri: Fikrət Qoca
* Şövkət Ələkbərova — Ana. Sözləri: Fikrət Qoca
* Flora Kərimova — "Ana millər, Ata millət ağlama!" Sözləri: Məmməd Araz
* Eyyub Yaqubov — Oturduq yanaşı, susduq yanaşı. Sözləri: Fikrət Qoca
* Brilliant Dadaşova — Arzum mənim. Sözləri: Fikrət Qoca
* Elmira Rəhimova — Nəğməli axşamlar. Sözləri: Fikrət Qoca
* Gülağa Məmmədov — Xəzərim. Sözləri: Fikrət Qoca
* Lalə Məmmədova — Sədaqət. Sözləri: Əjdər Ağayev
* Lalə Məmmədova — Bakım laylay. Sözləri: Fikrət Qoca
* Yaşar Səfərov — Araz üstü şəhərim. Sözləri: İslam Səfərli
* Aygün Bəylər — Mənim xalqım. Sözləri: Əjdər Qiyaslı
* Aygün Bəylər — Fövgaladə əsgərik. Sözləri: Əjdər Ağayev
* Rəşad İlyasov — Taleyim mənim. Sözləri: Əjdər Qiyaslı
* Gülyaz Məmmədova — İlk məhəbbət. Sözləri: Süleyman Rüstəm
* Sevil instrumental ansamblı — Bahar mahnısı. Sözləri: Fikrət Qoca
* Nazpəri Dostəliyeva — Necə unudum. Sözləri: Nüsrət Kəsəmənli

**Məqalələr**
* Yaddaşlarımızda yaşayan bəstəkar (Fəridə Quliyeva haqqda).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İsmayıl Hacıbəyov

**İsmayıl Soltan oğlu Hacıbəyov** () — Azərbaycan bəstəkarı, dosent (1994), Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2000), Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı laureatı (1984), "Humay" mükafatı laureatı (1994).

## Həyatı
İsmayıl Hacıbəyov 1949-cu il sentyabrın 2-də anadan olub.

Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq üzrə (professor Q.Qarayevin sinfi) təhsil alıb (1972).

1972-ci ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq kafedrasında dərs deyib.

Bəstəkar Soltan Hacıbəyovun oğludur.

## Əsərləri
* Piano üçün "Albomdan səhifələr" Süitası (1991)
* Piano üçün "Üç idilliya" (1992)
* Fleyta və simli orkestr üçün "Konsertştük" (1993)
* Oktet üçün "Divertisment" (1993); Dantenin söz. 4 Romans (1996)
* "Füruzə" operası /libretto — müəllifindir/ (1997)
* Fleyta, klarnet və piano üçün "İstəklər" Triosu (1998)
* Nəfəsli alətlər üçün Kvintet (1999)
* A'capella xoru üçün 3 Vokaliz (2000)

**Məqalələr**
* "F.Bədəlbəyli: məqalələr, materiallar" kitabında. B., "QAPP — Poliqraf" (1997)
* K.Karaev: portret kompozitora-novatora. "Azərbaycan-İrs" jurnalı №4-5 (2000)
* Neqasnugie vospominanic. "Əmir Həbibzadə — 85". B., BDU-nun nəşri (2001)

## Nəsil ağacı

## Filmoqrafiya
# Burada başlanmışdır (film, 1974)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Hacıbəyovlar
Roma mifologiyası

**Roma mifologiyası** 

Roma mifologiyasında Tanrılar:

* Bellona
* Venera
* Vesta
* Viktoriya
* Vulkan
* Diana
* Mars
* Merkuri
* Minerva
* Neptun
* Saturn
* Flora
* Fortuna
* Yunona
* Yupiter
* Yanus
* Yustitiya
Eos

**Eos** (yunanca: *Ηώς*, yaxud *Έως*) – Yunan mifologiyasında dan şəfəqi ilahəsi, titan Hiperion və Teyanın qızı, Astreyanın həyat yoldaşı və Anem (külək) və Astrın (ulduz) anasıdır. Roma mifologiyasında Avrora adlanır.
Astreyin arvadı, dörd külək tanrısının: Evr (cənub-şərq küləyi), Zefir (qərb küləyi), Not (cənub küləyi), Boreyin (şimal küləyi) anası.
Rəvayətə görə dan şəfəqi ilahəsi Eos Areslə yatdığına görə Afroditanın qəzəbinə tuş gələrək sevgi düşgününə çevrilir. Mifologiyaya görə məhz səhər tezdən dan şəfəqinin qırmızımtıl rəngi Eosun keçirdiyi gecəyə görə utanmasına işarədir. Onun sevgililəri Klit və Kefal olmuşdur. O, öz sevgililərini xoşluqla olmadıqda zorla özünə tabe etdirirmiş.

Yaraşıqlı Tifona vurulan Eos Zevsdən sevgilisini ölməz etməyi xahiş edir. Lakin, onun daim cavan qalmasını xahiş etməyi unudur. Lakin illər keçdikcə yaşlaşan Tifonun qayğısına qalsa da yatağı onunla bölüşməkdən çəkinir. Sonradan tam əldən düşmüş Tifonu cırcıramaya (*Tsikada*) çevirir. Tifonla nigahdan o, Emafoin və gələcək Həbəşistan çarı Memnonu dünyaya gətirmişdir. Memnon Troya ətrafında Axilleslə döyüşdə həlak olur. Eos oğlunun cəsədini Həbəşistana gətirmiş, göz yaşları tökərək əbədi yas tutmuş və Zevsdən xahiş etmişdir ki, onu Memnoidə çevirsin.

## Nəsil ağacı

## Həmçinin bax
Olimpdə Zevsin heykəli

**Zevsin heykəli** — qədimdə "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri sayılmışdır.

## Tarixi
Yunanıstanın Olimp dağlarında, yunanların baş allahı Zevsin adına e.ə. V əsrdə heykəltaraş Fidi tərəfindən hazırlanmışdır. Olimpiya şəhərinin mərkəzi meydanında mərmər suvaq çəkilmiş və müxtəlif heykəllərlə bəzədilmiş əzəmətli məbəd ucalırdı. Məbədin daxilində döşəmə möhtəşəm mozaika ilə bəzədilmişdi. Məbədin içərisində böyük qırmızı pərdə arxasında qədimdə, "dünyanın yeddi möcüzəsi"ndən biri hesab olunan Olimpiyalı Zevsin heykəli dururdu. Olimpiyalı Zevsin heykəlini görməyəni Yunanıstanda bədbəxt adam daşaqesab edirdilər. Antik müəlliflərin məlumatına görə, Zevs qızıl və fil sümüyü ilə bəzədilmiş taxtda əyləşmişdi. Onun gövdəsinin yuxarı hissəsi çılpaq, aşağı hissəsi isə zəngin paltara bürünmüşdü. Zevsin bədəni və başı ağacdan düzəldilmiş və üzəri fil sümüyü ilə örtülmüşdü. Zevsin bir əlində Nika — qələbə ilahəsinin heykəli, o biri əlində isə Zevsin müqəddəs quşu — qartalın təsviri ilə bəzədilmiş jezl — hökmdarlıq əsası var idi. Zevsin başını qızıldan düzəldilmiş zeytun yarpaqları çələngi bəzəyirdi.

Zevsin heykəlinin qalıqları Afinanın 150&nbsp;km qərbində yerləşən qədim Olimpiya şəhərində, ilk olimpiadaların keçirildiyi yerdədir. Olimpiadalar əsnasında döyüşlər dayanar, dünyanın dörd bir tərəfindən gələn atletlər üçün bu heykəlin qarşısında mərasimlər təşkil olunarmış. Zevsin heykəli e.ə. 450-ci ildə, məbəd isə daha əvvəl — e.ə. 770-ci illərdə olimpiadalar başlandıqdan sonra tikilmişdir. İllər keçdikcə insanlar yalnız ibadət etmək üçün deyil, heykəli görmək üçün də buranı ziyarət etmişlər. E.ə. 200-cü ildə heykəl bərpa edilmiş, bundan sonra Romaya daşınarkən zədələnir, 391-ci ildə Roma imperatoru Dominisian (284–305) tərəfindən olimpiadaların qadağan edilməsi ilə buraya göstərilən maraq azalmışdır. Zəlzələlərin, sellərin təsiri ilə heykəl daha da köhnəlmişdir. Zəngin bir yunan tərəfindən İstanbula gətirilən heykəl, 462-ci ildə baş verən böyük bir yanğında tamamilə yox olmuşdur. Daha sonra 1829-da Olimp dağında heykələ aid bəzi parçalar tapılmış və Fransaya aparılmışdır.

Zevs məbədinin içində olan heykəl, məbədə çətinliklə sığırdı, hətta oturaq vəziyyətdə təsvir edilən Zevs, ayağa qalxsa məbədin tavanı yıxılacaqmış kimi dayanırdı. Heykəlin oturdulduğu döşəmə 6.5 metr genişliyində və 1 metr hündürlükdə, heykəlin özü isə 12 metr hündürlükdə idi. Üzərində, Yunan tanrılarının və sfinks kimi mistik heyvan fiqurları təsvir edilirdi. Heykəlin dərisi fil dişindən, saqqalı, saçları və paltarı qızıldan idi. Qaranlıq bir koridordan keçilərək görülə bildiyi üçün, parlaq fil dişi, insanların gözünü qamaşdırır və dərindən təsir edirdi.

Olimpiada oyunları 391-ci ildə bütpərəstlik olaraq günahlandırılıb ləğv edildi və Zevs məbədi də bağlanıldı. Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri sayılan heykəl, zəngin yunanlar tərəfindən, yeni qurulan və o zamanki adıyla Konstantinopol deyilən İstanbula daşınmışdır və orada 462-ci ildə baş verən böyük yanğında məhv olmuşdur.

1829-da Olimp dağında fransızlar tərəfindən burada tapılan heykələ aid bəzi parçalar Parisdə Luvr muzeyində sərgilənir.

## Mənbə

## İstinadlar
Fərhəng Hüseynov

**Fərhəng Rəhim oğlu Hüseynov** (16 iyul 1949 – 16 fevral 2010) — Azərbaycan bəstəkarı, skripkaçı, Azərbaycanın əməkdar artisti (2009), "Böyük İpək Yolu" Beynəlxalq müsabiqənin (Yaponiya, 1991) "Sülh naminə" Beynəlxalq müsabiqənin (ABŞ, 1995) "Xose Asunsyon Flores" adına I Beynəlxalq müsabiqənin laureatı (Argentina, 2000).

## Yaradıcılığı

### Operalar
* "Balaca şahzadə" (1990) — Antuan de Sent-Ekzüperinin eyniadlı əsəri əsasında
* "Kodayu (opera)" (1993) – libretto Eyko Aokinindir, yapon dilində ilk opera

### Simfonik əsərlər
* Simfonik orkestr üçün "Zaman üzrə səyahət" (1990);
* Solistlər, xor və simfonik orkestr üçün "Qoy dünyada sülh olsun!" (1995);
* Simfonik orkestr üçün "Quarani kapriççiosu" (2000);

### Digər
* Orqan üçün "Mərasimlər" (1991);
* "Kiçik kantata" (1996);
* 4 Romans (1997);
* Skripka və piano üçün Sonata (1997);
* Soprano və simli kvartet üçün "Stabat Mater" /"Ümumdünya insan hüquqları Deklarasiyası"nın 50 illiyinə həsr olunmuş Respublika müsabiqəsinin mükafatına layiq görülüb/ (1998);
* 2 saylı Simli kvartet (2000).

## Filmoqrafiya
# Mənim arzularım haradadır (film, 1983)
# Polad adalar (film, 1985)
# Abşeron qalaları (film, 1989) (qısametrajlı sənədli film)

## Həmçinin bax
* Rəhim Hüseynov (Əyyub oğlu)

## Xarici keçidlər
* Farhang Huseynov — Pyes (Piyano üçün)

## İstinadlar
Salman Qəmbərov

**Salman Hüseyn oğlu Qəmbərov** ( ) — Azərbaycan caz bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018).

## Həyatı
Bəstəkar 1959-cu il aprelin 18-də anadan olub.

## Əsərləri
Simfoniya (1990); Simli kvartet üçün Dilogiya (1991); Skripka və piano üçün "Buta" instrumental Fantaziyası (1992); Səs, nağara və piano üçün "Şərq ya Qərb" Süitası (2000). Teatr tamaşalarına musiqi: "Ailəvi week-end" (1993) və "Otello" (1998) "Lətif" səssiz bədii filminə musiqi (2001).

## Mükafatları
16 sentyabr 2006-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti",  27 may 2018-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiya
#Lətif (film, 1930)
#Ərazi (film, 2005)
#Qırmızı bağ (film, 2016)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Salman Qəmbərov Budapeştdəki konsertini Ümummilli liderə həsr edib
Poseydon

**Poseydon** (yun. *Ποσειδῶν*; lat. *Neptūnus*) — Poseydon — qədim yunan mifologiyasında ali dəniz tanrısı, Zevs və Aid ilə birlikdə üç əsas Olimpiya tanrısından biridir. Titan Kronos və Reyanın oğludur, Zevsin, Aidin, Heranın, Demetranın və Hestiyanın qardaşıdır (Hesiod, Teogoniya). Titanlar üzərində qələbədən sonra dünyanın bölüşdürülməsi zamanı Poseydona su ünsürü qismət olmuşdur (Homer, İliada). Zamanla o, dənizin qədim yerli tanrılarını — Nereyi, Okeanı, Proteyi və başqalarını kölgədə qoymuşdur. Poseydona ali tanrı statusunun verilməsi qədim yunanlar üçün dənizin böyük əhəmiyyət daşıması ilə bağlı idi, çünki Yunanıstan dənizlərlə əhatə olunmuş və dəniz sivilizasiyası olmuşdur.

Poseydon həyat yoldaşı — ilahə Amfitrita və oğlu Tritonla birlikdə dənizin dibində, nereidlər, hippokamplar və digər dəniz məxluqları ilə əhatə olunmuş dəbdəbəli sarayda yaşayır. Poseydon özü isə hippokampların qoşulduğu arabada dəniz üzərində şığıyır və əlindəki üçdişli nizə (trident) ilə fırtınalar yaradır, qayaları parçalayır, yerə zərbə endirir, bunun nəticəsində şirin və ya duzlu su mənbələri əmələ gəlirdi.

Poseydon hirsli və sərt xasiyyətli idi; onu təhqir edənləri amansız qəzəblə təqib edirdi. Buna misal olaraq Odisseyi göstərmək olar — bu, Klassik qədimliklərin real lüğətində qeyd olunur. ESBE-yə görə, Poseydonun miflərdə əsas fərqləndirici xüsusiyyəti hökmranlıq, sarsılmaz və coşqun gücdür; bu güc onun padşahlıq əzəməti ilə ayrılmaz şəkildə birləşir. Antik incəsənət əsərlərində Poseydonun sifəti, adətən, Zevsin olimpik sakitliyindən fərqli olaraq, qəzəb və həyəcan ifadə edirdi.

Qədim Roma mifologiyasında Poseydona Neptun uyğun gəlirdi.
## İstinadlar

## Həmçinin bax
İlyas Mirzəyev

**İlyas Mirzəyev** — bəstəkar və kino bəstəkarı.

## Həyatı
İlyas Musa oğlu Mirzəyev 1961-ci il mayın 11-də anadan olub.

## Ailəsi
Bəstəkar Musa Mirzəyevin oğludur.

## Əsərləri
Caz orkestri üçün 2 Pyes: "Blue, Red, Green", "The Flight in the Dreams and Reality" (1990); Fleyta və piano üçün Sonata (1991); 4 trombon üçün "İ. S. Baxın ad gününə kiçik hədiyyə" (1992); Simfonik orkestr və Mexter üçün musiqi (1994); Ney və simfonik orkestr üçün "Mistik simfoniya" (1999); Skripka və piano üçün Sonata "2000-ci il" (2000); Skripka və orkestr üçün Konsert-poema (2000). Caz ansamblı üçün kompozisiyalar (1990 – 2001).

## Filmoqrafiya
# Əndazədən çıxanda (film, 1988)
# Hücum (film, 1989)

## İstinadlar
Rüfət Ramazanov

**Rüfət Ramazanov** (tam adı: *Rüfət Kamal oğlu Ramazanov*) — bəstəkar, kino bəstəkarı.

## Həyatı
1969-cu il oktyabrın 25-də anadan olub.

## Əsərləri
; Simfonik əsərləri
* "Hürufilər" simfoniyası (1995)
* simfonik orkestr üçün "Balet süitası" (2000)
* "Nəimi" – simfonik orkestr üçün dramatik musiqi (2001)

; Digər instrumental əsərləri
* viola və violonçel üçün "Tet-a-Tet" dilogiyası (1996)
* solo violonçel üçün "Dörd simin fəryadı" poeması (1997)
* Piano üçün 7 Prelüd (1997)
* orqan üçün "Avtoportret" Poeması (1998); "And" Poeması (1999)
* solo skripka üçün "Sensorium" əsəri (1999)
* soprano, fleyta, çembalo və vibrafon üçün "Qüssə" kompozisiyası (1997)

## Filmoqrafiya
# Qədim hamamlar (film, 2001)

## İstinadlar
Əqidə Ələkbərova

**Ələkbərova Əqidə Məmməd qızı** — sənətşünaslıq elmləri namizədi (1994), Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1999), dosent (2001)

## Həyatı
Əqidə Ələkbərova 1955-ci il aprelin 25-də anadan olub.

## Əsərləri
*Köçəri yallısı. Etnomusiqi təhlili. AEA-nın Fizika İnstitutu. B., 1995
*Yallıların musiqi yozumu. "Elm və həyat" jurnalı, №12, 1995
*"Kitabi - Dədə Qorqud"un musiqi yozumuna dair. "Elmi əsərlər" e/m toplusu /xüsusi buraxılış/ Nax.DU, "Qeyrət", №2, 1998
*Ərtoğrul Cavid –Azərbaycanın elm xadimidir. "Elmi əsərlər", Nax.DU, "Qeyrət", №4, 1999
*Yallı sənəti və onun Gəmiqaya rəsmləri ilə bağlılığı. "Qobustan" jurnalı, №2, 1999
*Heydər Əliyevin Azərbaycanın musiqi mədəniyyətinin inkişafında rolu. "Elmi əsərlər", Nax.DU, "Qeyrət", №7, 2000
*Этапы развития музыкальной культуры Нахичеванской автономной республики. Naxçıvan, "Əcəmi", 2001. Mərkəzi və yerli mətbuatda məqalələr (1990 – 2001).

## Filmoqrafiya
# Tale yükü
Arif Mirzəyev

**Arif Abdulla oğlu Mirzəyev** () — Azərbaycanlı bəstəkar, pianoçu, orqan ifaçısı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2011). Azərbaycanda dini və orqan musiqisinin əsasını qoymuşdur.

## Həyatı
Arif Abdulla oğlu Mirzəyev 10 aprel 1944-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında Qara Qarayevin sinfində təhsil almışdır.

Hazırda Almaniyada yaşayır.

"Dahi prezidentə xatirə duaları" əsəri ABŞ, Fransa və Almaniyada ifa olunmuşdur.

Azərbaycanın və Rusiyanın görkəmli bəstəkarı və orqan ifaçısı "İohann Sebastyan Baxın varisləri" beynəlxalq medalına layiq görülmüşdür.

Bəstəkar Qara Qarayevin yetirməsidir.(1974)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.mirsojew.de/
* http://www.ntv.ru/novosti/181765/
Anatollu Qəniyev

**Anadolu Qəniyev** və ya digər adı ilə: **Anatollu Qəniyev** () — Azərbaycan muğənnisi (bariton). 60-cı illərin əvvələrindən etibarən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur.

## Həyatı
Anatollu Qəniyev 1931-ci ildə Neftçala rayonu, Züyd-Ost Kultuk kəndində doğulmuşdur. Atası Mirzə Heydər Qəniyev tarix müəllimi işləyirdi. Körpə yaşında anasını itirən Anatollu Qəniyevin uşaqlıqdan musiqiyə həvəsi var idi. Hərbi xidmətdən sonra Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbində təhsil alıb. Müəllimi Firudin Mehdiyev olmuşdur. Bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Radio Televiziyasının solisti olmuşdur (1959). Sonradan Tofiq Əhmədovun rəhbərlik etdiyi estrada orkestrinin solisti olmuşdur. "Çıx yaşıl düzə", "Reyhan", "Teymurun mahnısı", "Dəyişmərəm", "Bakının ulduzları", "Şəlalə", "Ay qız", "Qonşular" (E. Rəhimova ilə duet), "Yaşa könül", "İlk görüşdən gəlirəm", "Səni haylaram", "Bu dərə uzun dərə" və s. kimi ifa etdiyi mahnılarla şöhrət qazanmışdır.

## Yaradıcılığı
Azərbaycan Mədəniyyətinin 10 günlüyündə Moskvada çıxış etmişdir (1959).

Anatollu Qəniyev Kuba, Almaniya, Polşa, Çexoslovakiya, Ərəb ölkələrində və s. qastrol səfərlərində olmuşdur. Badamlı, Nuş olsun, Naz-naz və s. dillər əzbəri olmuş mahnıları ifa etmişdir. Koroğlu, Ulduzlar sönmür, Möcüzələr adası, Mehman, Alma-almaya bənzər kimi kinofilmlərdə mahnıları səslənmişdir.

**İfa etdiyi mahnılar:**

Bana-bana gəl

Naznaz

Məni gördü güldü yar

Ağacda leylək

Çıx yaşıl düzə

Gözəllik nəğməsi

Qalxın, dostlar

Aybəniz

Dəyişmərəm

Görmədim

Gəlmədin sən

Gənclik mahnısı

Cıdır düzü

Qızıl ətəkli bahar

Yurdumun

Mən milisəm

Cənnətim Qarabağ

Ay qaşı-gözü qara qız

Qurban olduğum

Yaşa, könül

Lənkəranın çay dərən qızları

Etibarlı oğlanam

Könlüm

Getmə, dayan

Evləri var xana-xana

Səni haylaram

Pəncərəmə qondu çiçək

Çoban Qara

İlk görüşdən gəlirəm

Reyhan

Ata nəsihəti

Svetofor

Bu dərə uzun dərə

Nargilə

Görürəm səni

Geriyə dön

Yaşa, Özbəkistan

Poçtalyon

Gülüm, nə yaman gözəlləşmisən

Şanlı qəhrəman

Ürəyimdəsən

Gəl, mənim Leylam

## Filmoqrafiya
# Möcüzələr adası (film, 1963) — lirik mahnı,, Pəncərəmə qondu çiçək". Bəstəkar T. Quliyev.
# Ulduzlar sönmür (film, 1971) — mahnı ifa edən
# Azərbaycan elləri (film, 1976) — mahnı ifa edən
# Alma almaya bənzər (film, 1975) — mahnı ifa edən
# Koroğlu (film, 1960) — Dəli Həsənin mahnısı ("Bana-bana gəl" — Bəstəkar C. Cahangirov)
# Qanun naminə (film, 1968) — "Dağların başın qışda qar alar" xalq mahnısı
# Qərib cinlər diyarında (film, 1977) — Əsra ilə Kəsranın dueti ("Xoş gəlib" — Bəstəkar A. Məlikov)
# Telefonçu qız (film, 1962) — Bakı haqqında mahnı — Bəstəkar T. Quliyev
# Dəniz (film, 1965) — "Geriyə dön" mahnısı — Bəstəkar E. Sabitoğlu

## Xatirəsi
İctimai televiziyada istehsal edilmiş *Anatollu Qəniyev* adlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Anatollu Qəniyev (TV)
Mir Mövsüm Ağa

**Mir Mövsüm Ağa** (Seyidəli Mir Abutalıb oğlu Mirmövsümzadə; ) — Bakı və ətraf kəndlərin sakinləri tərəfindən möcüzəli qüvvələrə malik olduğuna inanılan fiziki qüsurlu şəxs. Seyidəli Mirmövsümzadənin sümükləri zəif inkişaf etmişdi, özü hərəkət edə, düz otura bilmirdi.

## Həyatı
1883-cü ildə dünyaya gələn Seyid Mir Talıb Ağanın oğlu Seyidəli fiziki qüsurlu olsa da, hələ kiçik yaşlarından həm ailə üzvləri, həm də qohumları onda qeyri-adilik olduğunu iddia edirdilər; məsələn, onlar iddia edirdlər ki, Seyidəli başı ağrıyan adama əlini çəkən kimi həmin şəxsin bütün ağrıları keçir. Seyidəlinin bu xüsusiyyətlərinə görə ona Mir Mövsüm Ağa deyə müraciət edirdilər.

40 yaşına qədər Seyidəli Mirmövsümzadə yeriyə və otura bilirdi, amma kalsium çatışmazlığına görə çətinlik çəkirdi. Seyid uzun illər İçərişəhərdə Firdovsi küçəsi – 3-dəki mənzildə yaşayıb. Sağlığında bu ünvan Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı kimi tanınıb. 1950-ci ildə Mir Mövsüm Ağa vəfat etdi. Hazırda dəfn edildiyi qəbiristanlıq ziyarətgaha çevrilib.

## Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı

Ziyərətgah Bakının Şüvəlan qəsəbəsindəki "qədim qəbiristanlıq
" deyilən ərazidə yerləşir. Ziyarətgah — kompleksin mərkəzində xalq arasında böyük inam sahibi olan Ağa Seyid Əli Mir Abutalıb oğlu Mir Mövsümzadənin türbəsi ucalıb. Sovet hakimiyyəti illərində onun məzarı üzərində məqbərə tikilməsinə icazə verməmişdir.

1992-ci ildə məzarın üzərində əvvəlcə kiçik məqbərə, daha sonra abidə ucaldılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ağa, cəddinə qurban (1993) – Azərbaycanfilm istehsalı sənədli film (YouTube)
* Mir Mövsüm Ağa – İTV sənədli filmi (YouTube)
* "Mir Mövsüm Ağa" adlı sənədli filmi — AzTV-nin televiziya sənədli filmi (YouTube)
Ağadadaş Ağayev

**Ağayev Ağadadaş Həmid oğlu** () — azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006-2024)

## Həyatı
Ağadadaş Ağayev 1956-cı ildə Cəlilabad rayonunun Hasıllı kəndində anadan olub. 1972–1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsil alıb. Bir müddət Cəlilabad rayon Hasıllı kənd orta məktəbində müəllim işləyib (1977–1983). 1981-ci ildə ilk dəfə mahnılarını audio-kaset variantında yayıb. Həmin il "İstedadlar axtarırıq" müsabiqəsinin qalibi olub. 1983-cü ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında ilk solo konsertini verib. 1984-cü ildən Filarmoniyada Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti kimi fəaliyyətə başlayıb. 1988-ci ildən Azərbaycan Televiziyasının solistidir. 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin mədəni-maarif fakültəsini bitirib. Əməkdar artist (1998), xalq artistidir (2006). 4 oğlu (Kamil, Səbuhi, Seymur, Həmid), 1 qızı (Leyla) var.

Hazırda xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkir.

O, 13 yanvar 2012-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir.

2024-cü ilin iyul ayında haqqında cinayət işi açılıb. 12 yanvar 2025-ci ildə amnistiya aktı ilə cəzasının çəkilməmiş hissəsindən azad olunub və məhkumluğu götürülüb.

## Filmoqrafiya
# Yerlə göy arasında (film, 1999)
# Tənha durna uçuşu (film, 2003)

## Mükafatları
* 1981. "İstedadlar axtarırıq" müsabiqəsinin qalibi

## Fəxri adları
* 1998. Əməkdar artist
* 2006. Xalq artisti

## İstinadlar
Adil Quliyev

**Adil Hüseyn oğlu Quliyev** () — əfsanəvi Azərbaycan təyyarəçisi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1-ci Baltikyanı cəbhəsi, 3-cü aviasiya ordusu, 1-ci qvardiya qırıcı aviasiya korpusu, 4-cü qvardiya qırıcı aviasiya diviziyası, 65-ci qvardiya qırıcı aviasiya polku eskadrilya komandirinin müavini). 1943-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü.

## Həyatı
1922-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Bakı 14 saylı məktəbi bitirmişdir. (Bəzi məlumatlara görə 132 saylı məktəb). 1941-ci ildə hərbi xidmətə çağrılmış və 1942-ci ildə Stalinqrad hərbi təyyarəçilik məktəbini bitirmişdir.

1942-ci ilin oktyabrından Belorussiya, Pribaltika və Şərqi Prussiya səmalarında vuruşmuşdur. 14 mart 1943-cü ildə Staraya Russa şəhəri yaxınlığında təyyarəsi vurulmuşdu. O, təyyarəni cəbhə xəttinə qədər çatdırıb, paraşütlə tullanmış və öz tərəfimizə keçə bilmişdi.

Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı, Lenin ordeni və 5932 №-li Qızıl Ulduz medalı ona 1945-ci ilin 23 fevralında verilmişdir.

1956-cı ildə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasını bitirmişdir. 1966-cı ildə polkovnikrütbəsində istefaya çıxmışdır. Uzun müddət Bakı Aeroportunun rəisi işləmişdir.

SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.

3 Lenin ordeni, Qırmızı Bayraq ordeni, Aleksandr Nevski ordeni, I və II dərəcəli Vətən Müharibəsi ordenləri və Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edilmişdi.

Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

## Filmoqrafiya
* Qanadlara yiyələnərək… (film, 1974)

## Ədəbiyyat
* Berlində görüşənədək. Bakı, 1975;
* Alov var! Bakı, 1985;
* Azərbaycanın Qızıl Ulduzları.Bakı, 1975
* Абасов М.Г. На крыльях мужества,Баку.1975

## İstinadlar

## Mənbə
* Кулиев Адиль Гусейн оглы
Cersi

**Cersi** ( ,  , ) — La Manş boğazında Normand adaları qrupunun ən böyük adası, Böyük Britaniya ərazisidir.
## Haqqında
Cersi adası Fransa sahilləri yaxınlığındadır. Adanın sahəsi 116,3 kv. km-dir. Hühdürlüyü dəniz səviyyəsindən 148 metrdir. Ada kristallik suxurlardan ibarətdir. İri şəhəri və portu Sent-Helierdir. Cersi adasında maldarlıq (Cersi qaramal cinsi yetişdirilir), bostançılıq, gülçülük inkişaf etmişdir. İngilis zooloqu C.Darrel tərəfindən təşkil olunmuş zoopark var. Turizm inkişaf etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*States of Jersey Official Jersey Government website
*Visit Jersey Government owned tourism website
*Jerripedia Online history and family history encyclopedia
*Vote.je Elections in Jersey
*
*Locate Jersey
*Jersey
*Jersey Evening Post
*Prehistoric Jersey
Dominika

thumb|right|250px|Dominikanın xəritəsi
**Dominika** (ing. *Dominica*) və ya rəsmi adı ilə **Dominika Birliyi** (ing. *Commonwealth of Dominica*) — Karib dənizində ada-dövlət. Dominika Kiçik Antil adalarındakı Dominika adasında yerləşən mikrodövətdir. Dominikanın şimal-qərbində Qvadelupa, cənub-şərqində Martinika əraziləri yerləşir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Rozo, ümumi sahəsi 750 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 71 min nəfərdir. Ada-dövətin ən yüksək nöqtəsi 1444 m-lə Morn Diablotindir. Dominikanı 1493-cü ildə Xristofor Kolumb kəşf etmişdir. Dominika 1768-ci ildən etibarən Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olmuşdur. 1978-ci ilin noyabrın 3-dən etibarən isə müstəqil dövlətdir.

## Mənbə
Fransız Polineziyası

**Fransız Polineziyası** (, ) — Fransanın dənizaşırı kollektivliyi və təsisçi ölkəsi cənubi Sakit okeanın mərkəzində yerləşir. Qərbdən — Kuk Adaları suları ilə, şimal-qərbdən — Kiribati Respublikası ilə, şimaldan, şərqdən və cənubdan — neytral Sakit okean suları ilə, cənub-şərqdən — Pitkern suları ilə həmsərhəddir.

Buraya arxipelaqlar daxildir: Cəmiyyət adaları, Tuamotu adaları, Markiz adaları, Tubuai adaları, Tuamotunun yaxınlığında olan Qambye adalarını ayrıca ayırır, əslində Tuamotunun ayrı bir hissəsi. Ümumi sahəsi — 4,167 km², əhalisi — 281 674 nəfərdir (2017-ci ildə təxmin edildiyi kimi). Siyasi və inzibati mərkəz Taiti adasındakı Papeete şəhəridir (Fransız Polineziyasının ən böyük adası, 1 min km²).

Fransız Ali Komissarlığı tərəfindən idarə olunur. Yerli hakimiyyət orqanları — Nazirlər Şurası və ərazi məclisi.

## Etimologiyası
Dənizaşırı kollektivliyin ilk sözü Fransaya aid olmaq deməkdir. İkinci söz, yarısını tutduğu Sakit okean bölgəsindən gəlir. "Polineziya" adı (hərfən — "çox adalı") XVI əsrdə qədim yunan sözlərindən πολύς — "çox" və νῆσος — "ada" sözlərindən süni şəkildə yaranmışdır; sonu ümumiyyətlə ölkələrin və ərazilərin adlarına aiddir . Ərazinin müasir adı ikinci yarıda və ya XIX əsrin sonlarında, ərazinin Fransanın bir hissəsi olanda sonra ortaya çıxdı.

## Ümumi coğrafiyası və ətraf mühit şəraiti

Fransız Polineziyasına Markiz, Cəmiyyət, Qambye, Tubuai və Tuamotu arxipelaq daxildir. Ümumiyyətlə təxminən 130 adadan ibarətdir. Ən iri adası — Taitidir, burada mərkəzi şəhər Papeete yerləşir.

;Ümumi sahəsi: 4167 km²
: * Torpaq sahəsi: 3660 km²
: * Su: 507 km²
: * Dəniz: 4.8 milyon km²
; Torpaq sərhədləri
: 0 km
; Sahil xətti
: 2,525 km
; Dəniz tələbləri
: * Eksklüziv iqtisadi bölgə: 200 dəniz mil
: * Ərazi dəniz: 12 dəniz mili

; Həddindən artıq nöqtələr
: * Ən aşağı nöqtə: Sakit Okean 0 m.
: * Ən yüksək nöqtə: Orohena dağı (Taiti adası) 2241 m.
; Təbii ehtiyatlar
: Ağac, balıq, kobalt, su elektrik
; Torpaq istifadəsi
: * Torpaq sahəsi: 1%
: * Daimi bitkilər: 6%
: * Daimi otlaqlar: 5%
: * Meşələr və meşəlik: 31%
: * Digər: 57% (1993 qiymətləndir.)
; Suvarılan torpaq
:  km²

## Siyasət
Fransız Polineziyası tam olaraq müstəqil siyasətə malik olan dövlət deyil. Belə ki, daxili siyasətdə müstəqil olsalarda, xarici siyasətdə Fransadan asılıdır. Dövləti qubernator idarə edir və həmin qubernator Fransa parlamenti tərəfindən təyin edilir.

## İqtisadiyyat
İqtisadi olaraq da əsasən Fransaya bağlıdır. Milli iqtisadiyyat Fransa parlamenti və qismən yerli icra orqanları tərəfindən həyata keçirilir. Milli valyutası CFP Franqıdır.

## Dil
Yerli dialektlər mövcud olsa da dövlətin rəsmi dili fransızcadır.

## Şəkillər

## Həmçinin bax
* Aukena
* Amanu
* Cənubi Marutea
* Tauere
* Tekokota

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Jane’s Tahiti Home Page: tourist information on French Polynesia 
* Presidency of French Polynesia
* University of French Polynesia
* Tahiti Photos