open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bali

**Bali** () — Malay arxipelaqında yerləşən, İndoneziya dövlətinə məxsus ada. Ada Kiçik Zond adaları qrupuna daxildir. Cənubdan adanı Hind okeanını suları, şimaldan isə Sakit okeana aid olan Bali dənizinin suları əhatə edir. Bali adası Yava adasından Bali boğazı, Lombok adasından isə Lombok boğazı vasitəsilə ayrılır.

## Coğrafiyası

### Coğrafi mövqeyi

Sahəsi 5780&nbsp;km² olan Bali adası, şərqdən qərbə 150&nbsp;km, şimaldan cənuba doğru isə 80&nbsp;km məsafə uzanır. Ada Kiçik Zond adalarının qərb qutaracağında yerləşir. Onu Yava adasından 2,5&nbsp;km-lik ensiz Bali boğazı ayırır. Ada özündə bir-neçə kiçik adanıda birləşdirir. Balı adası həm də məşhur Volles xəttinin sərhədində yerləşir.

### Relyefi

Bali adası litosfer tavalarının konvergensiya (bir-birilə toqquşma) zonasında yerləşir. Məhz bu üzdən burada aktiv vulkanizim müşahidə olunur. Ada bir birindən fərqlənən iki hissədən inarətdir. Mərkəzi və şimal-qərb hissəsi dağlıq relyefə malikdir. Məhz bu ərazidə vulkan mənşəli çöküntülər üstünlük təşkil edir. Ərazidə fəaliyyətdə olan iki vulkan var: Qununq-Aqunq (3142 m) və Qununq-Batur (1717 m). Məhz ərazidə ki, aktiv vulkanizim torpağın məhsuldarlığına mənfi təsir göstəri və əkinçiliyin inkişafını ləngidir. 1963-cü ildə baş vermiş püskürmə çoxlu təlafata və insan ölümünə səbəb olmuşdu. Ehtimal olunur ki, 30 min il öncə məhz bu ərazi planetdə ən böyük vulkan püskürmə mərkəzi olmuş.

Vulkan mənşəli dağlarla yanaşı adada Batukau (2278 m) və Abanq (2152 m) zirvələridə var. Bu dağ silsiləsi adanın cənubunda yerləşir və əhəngdaşı süxurlarından təşkil olunub. Ümumən dağ silsiləsindən şimalda qalan ərazi daha ensiz və dik dağ yamaclarına malikdir. Dağ silsiləsindən cənubda qalan hissə daha geniş və məhz adanın daha çox məhsuldar ərazisi hesab olunur.

### İqlimi

Bali adası ekvatordan cənubda, 8&nbsp;°C.e-də yerləşir. O üzdən adada tropik savanna iqlimi hakimdir.. Bölgədə ancaq iki fərqli mövsüm müşahidə olunur: quru (aprel-sentyabr) və rütubətli (oktyabr-mart) mövsüm. Əsas yağıntı yanvar-fevral aylarında düşür. İl boyu havanın temperaturu demək olar ki, dəyişmir. Orta illik temperatura 24° — 31&nbsp;°C arasında dəyişir. Dəniz suyunun temperaturu isə 26°-29&nbsp;°C arasında dəyişir. Yağıntılar ada üzrə qeyri bərabər paylaşılıb. Adanın cənubunda orta illik yağıntı 2000&nbsp;mm, yüksək dağlarda isə 3000&nbsp;mm qədər yüksəlir. Şimal sahillərinə isə 1000&nbsp;mm yağıntı düşür.

### Daxili suları

### Bitki və heyvanat aləmi

## Tarixi

## Əhalisi

## Şəkillər

## Təsarrüfatı

## Həmçinin bax

## İstinadlar
Sikkim Universiteti

**Sikkim Universiteti** () — Hindistanın Sikkim əyalətinin mərkəzi olan Qanqtok şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin yaradılması ilə bağlı akt Hindistan Parlamentində 2006-cı ildə qəbul olunsa da, fəaliyyətə 2 iyul 2007-ci ildə başlamışdır.

## Kitabxanası
Universitetin kitabxana fondunda kifayət qədər kitablar var.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*
Kirov

* Kirov (Kirov) — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Kirov vilayətinə daxildir.
* Kirov (Vedibasar) — Vedibasar mahalında kənd.

* Kirov — Rəsulzadə qəsəbəsinin əvvəlki adı
* Kirov — Böyük Qaladərəsi kəndinin əvvəlki adı

## Həmçinin bax
* Kirovka
* Kirovabad (dəqiqləşdirmə)
Şan-şuy

**Şan-şuy** (, hərfi mənası: "dağlar-sular") — Çində dünyanın kişi və qadın başlanğıcının (in-yan) simvolu kimi, dağların və suların — sakral elementlərin təsvirlərinin kompozisiyasından ibarət peyzaj rəsmləri. Bu rəsmlərin çəkilməsində mineral boyalardan və qara tuşdan istifadə olunur, təsvirlər kalliqrafik yazılarla müşayiət olunurdu.

Bu janr eramızın əvvəllərində meydana çıxmış, X–XIII əsrlərdə ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatmışdır. Şan-şuy öz ənənəvi mahiyyətini bizim günlərə qədər qoruyub saxlamışdır.

## Görkəmli rəssamları

### Suy sülaləsi dövründə
* Çjan Tszitsyan (550–617)

### Tan sülaləsi dövründə
* U Dao-tszi (685–758)
* Tszin Xao (870–915)
* Quan Tun (870–960)
* Dun Yuan (? −962)
* Xuan Tsyuan (900–965)
* Tszuy-jan (X əsr)

### Sun sülaləsi dövründə
* Fan Kuan (990–1020)
* Tsuy Bo (1050–1074)
* Li Qun-lin (1049–1106)
* Mi Fu (1051–1107)
* Van Simen (1096–1119)
* Sya Quy (1180–1230)

### Yuan sülaləsi düvründə
* Çjao Menfu (1254–1322)
* U Çjen (1280–1354)
* Xuan Qunvan (1269–1356)

### Min sülaləsi dövründə
* Van Men (1308–1385)
* Li Tszay (?—1431)
* Day Tszin (1388–1462)
* Tan In (1470–1524)
* Ven Çjenmin (1470–1559)
* Çen Çun (1482–1544)
* Dun Tsiçan (1555–1636)

### Tsin sülaləsi dövründə
* Lan In (1585–1666)
* Van Şi-min (1592–1680)

## Mənbə
* Виноградова Н. А. Китайская пейзажная живопись. — М.: Изобразительное искусство, 1972
* Го Жо Сюй. Записки о живописи: что видел и слышал. — М.: Наука, 1978.
* Завадская Е. В. Эстетические проблемы живописи старого Китая. — М.: Искусство, 1975.
* Sullivan M. Symbols of Eternity: Landscape Painting in China. Stanford, 1979.
* Bush, S., Shih, Hsiao-yen. Early Chinese Texts on Painting. Cambridge, 1985.
* Vandier-Nicolas N. Esthetique et peinture de paysage en Chine (des orogines aux Song). Paris, 1987.
* Yolaine Escande, Montagnes et eaux. La culture du Shanshui, Paris, Hermann, 2005, 293 p. (ISBN 2705665218).

## Xarici keçid
* Chinese Landscape Painting at China Online Museum
* Chinese Painters and Galleries at China Online Museum

## İstinadlar
Çanaxçı (Vedibasar)

**Çanaxçı** — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Vedi (Ararat) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 40&nbsp;km məsafədə, Ördundərədə, Ördun çayının yuxarısında, İrəvanın 90 verstliyində yerləşir.

Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim çanaxçı türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 20.IX.1948-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Sovetaşen qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 30 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1828-1829 - cu illərdə İran və Türkiyədən köçürülən ermənilər bu kənddə yerləşdirilmişdir.

1830-1840-cı illərdə xaricdən köçürülən ermənilər azərbaycanlıları sıxışdırıb kənddən qovmuş və kəndə yiyələnmişlər.

## İstinadlar
Kelantan

**Kelantan** — Malayziyanın ştatlarından biri. Ştatın inzibati mərkəzi Kota Barudur.

Kelantan Malayziya yarımadasının şimal-şərqində yerləşir. Ştat şimaldan Tailandın *Narathovat əyaləti*, cənub-şərqdən Trenqanu , qərbədn Perak, cənubdan Pahanq ştatı ilə həmsərhəddir. Kelantan  ştatının şimal-şərqində Cənubi Çin dənizi yerləşir.

Kelantan Malayziyada çoxlu arxeoloji kəşflər yeri kimi tanınır. Bu ştata həmçinin ibtidai aborigenlərin yaşayış məskəni də daxildir. Kelantanın əsasən kənd həyat tərzi və nisbətən kənarda qalmasına görə yarımadanın digər ştatlarında olan Malay mədəniyyətindən fərqli cəhətləri var. Bu fərqliliklər özünü mətbəx, incəsənət, və xüsusi olaraq dildə büruzə verir.

## İqtisadiyyat
Kelantan düyü, kauçuk və tütünün üstünlük təşkil etdiyi aqrar iqtisadiyyata malikdir. 96&nbsp;km-lik sahil xətti boyu balıqçılıq mühüm iqtisadi fəaliyyətə daxildir. Batika, ağacoyma və sonqket kimi sənətkarlıq istehsalı sahələri də mövcuddur. Son illər turizm,  xüsusilə dəniz adalarının əhəmiyyətini artırıb. Ştatda bir neçə nüfuzlu mehmanxana tikilib və müasir ticarət mərkəzləri açılıb.

Kelantan rəsmi pul vahidi kimi qızıl dinar və gümüş dirhəmi təqdim edən ilk ştat olub.

## Turizm
Kelantanda məşhur turizm yerləri arasında aşağıdakılar mühüm yer tutur:
*Xədicə bazarı – Məhəmməd Peyğəmbərin həyat yoldaşının şərəfinə adlandırılmış bazar. 
*Qununq Stong Dövlət Parkı – Malayziyada ən hündür şəlalələrdən birinin – yeddi səviyyəli Jevalanq şəlaləsinin yerləşdiyi yer.
*Pantai Bisikan Bayu (Mehin pıçıltısı çimərliyi)– Çimərlikdə zəif meh əsdiyinə görə yerli sakinlər deyirlər ki, bu səs  sakitləşdirici pıçıltı kimi səslənir.
*Sənətkarlıq kəndi və Sənət muzeyi - Burada naxış çəkmə, sonqket toxuma, batika , gümüş işi və ağacoymaya kimi Kelantan sənətkarlığının bir çox gözəl nümunələri saxlanılır.

## İstinadlar

 
## Xarici keçidlər
* Kelantan ştatının rəsmi saytı 
* Kelantan Online - E-Kommersiya & Turizm Portalı 
* Virtual Malayziya - Kelantan  
* Malayziyada Turizm – Kelantan
İnya gölü

**İnya gölü** ( ; keçmiş adı **Viktoriya gölü**) — Myanmanın Yanqon vilayətinin ən böyük gölü. Göl Myanmada məşhur əyləncə və romantika yeri kimi tanınır. Göl Yanqon şəhərinin işgüzar hissəsindən 10&nbsp;km şimalda yerləşir. İnya gölü şimaldan Parami yolu, qərbdən Pyay yolu ilə, cənub-qərbdən İnya yolu ilə, cənubdan Alleya Universiteti ilə, şərqdən Kaba Aye Paqoda yolu ilə hüdudlanır.

## Tarix

İnya gölü 1882-1883-cü illərdə Britaniya Burması tərəfindən Yanqon şəhərinin su ehtiyacını qarşılamaq üçün yaradılmış su anbarından törəmişdir. Göl musson mövsümündə yaranmış kiçik təpələrin birləşməsindən formalaşmışdır. Borular və kabellər İnya gölünü Yanqonun işgüzar hissəsinin yaxınlığında yerləşən Kandavqyi gölü ilə əlaqələndirir.

1960-cı ildə Ranqun Universiteti tərəfindən gölün yaxınlığında İkinci Uzaq Şərq Regional Skaut Konfransı keçirilmişdir, Birinci Uzaq Şərq Peşəkar Skautlar Məşq Konfransı isə gölün yaxınlığındakı İnyale düşərgəsində baş tutmuşdur.

16 mart 1988-ci ildə 8888 üsyanı hadisələri zamanı iki tələbənin öldürülməsinə etiraz əlaməti olaraq tələbələr gölün yaxınlığındakı Prome yolunda (indiki Pyay yolu) yürüyüş keçirmişlər. Tələbələr ilə *Lon Hteyn* polisləri arasında baş vermiş qarşıdurmada bir çox insan ölmüş və yaralanmışdır.

4 may 2009-cu ildə ABŞ vətəndaşı Con Ulyam Yettau siyasi məhbus olan Aunq San Suu Kyinin həbsdə olduğu evə icazəsiz İnya gölü vasitəsilə üzüb girdiyi üçün həbs olunmuşdur. 7 il cəza alan Yettau ABŞ hökumətinə təslim edilmişdir.

## Xüsusiyyət

İnya gölünün ətrafı Yanqon şəhərinin ən heyranedici yerlərindən biridir. Gölün ətrafında, Yanqon Universitetinin cənub-qərbində ictimai park yerləşir, gölün sahillərinin böyüj hissəsi isə ölkənin ən bahalı özəl mülklərindən biridir. Gölün sahillərində Aunq San Suu Kyi, Ne Vin və ABŞ-nin Myanmadakı səfirlərinin mülkləri yerləşir.

Gölə ən populyar ictimai keçid Kaba Aye Paqoda yolu vasitəsilədir. Yanqon Universitetinin yaxınlığında yerləşən İnya və Pyay yolları ilə də gölə daxil olmaq olar. Göl ətrafında piyada dövrə vurmaq 2 saat çəkir.

## İnya gölü parkı

Yanqon Universitetinin yaxınlığında yerləşən bu ictimai parkın sahəsi 15 hektardır. Park universitet tələbələrinin ən məşhur romantik görüş yeridir. Myanma romanlarında, filmlərində, mahnılarında bu parkın adı dəfələrlə çəkilir. Ziyarətçilər parkda üzə, qayığa minə, avar çəkə bilərlər. Yanqon şəhərinin əsas üzgüçülük klubu göl üzərində qurulub.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
**Ranqun tarixi*, B.R. Pirn, American Baptist Missionary Press, 1939
**Skauitinq Dünya boyunca*, Con Vilson, birinci nəşr, Blandford Press, 1959

## Xarici keçidlər

* İnya gölündə səhər (Flickr şəkilləri)
* İnya gölü sahil bağı (Flickr şəkilləri)
Kəlkətə Universiteti

**Kəlkətə Universiteti** (, ) — Hindistanın Kəlkətə şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Mədrəs və Mumbay universitetləri ilə birlikdə ölkəsinin ən qədim və öncül universitetlərindən biridir.

## Tarixi
Universitetin əsası 24 yanvar 1857-ci ildə qoyulmuşdur. Quruluşunda nümunə kimi London Universiteti əsas götürülmüşdür.

## Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var.

## Tanınmış məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
* Rabindranat Taqor — hind yazıçısı, şair, bəstəkar, rəssam və ictimai xadimi. 1913-cü il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.
* Racendra Prasad — Hindistanın ilk prezidenti.
* Amartya Sen — hind iqtisadçı. 1998-ci il İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.
* Satyacit Ray — Banqladeşli rejissor, prodüser.
* Lakşmi Mittal — hind iş adamı, "Mittal" qrupunun təsisçisi və sahibi

## Şəkilləri

The Calcutta University by Francis Frith.jpg|Britaniya fotoqrafı Francis Fritin əsəri, 1850-1870-ci illər
University of Calcutta.jpg|Kəlkətə Universiteti, 2010-cu il
University of Calcutta - Hazra Campus - Kolkata 2011-07-14 00395.jpg|Hazra kampusu, 2011-ci il


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Trednidl-strit

**Threadneedle Küçəsi **() İngiltərə'nin paytaxtı London'da, adı İngilis dilində *thread* (iplik) və *needle* (iynə) sözlərinin birləşməsiylə yaranmış bir yoldur.

1734 ilindən bəri eyni yerində xidmət verən İngiltərə Bankası'nın mərkəzi binasının bu küçə üzərində olmasıyla tanınır. Bank burada *Threadneedle'ın yaşlı qadını* kimidə tanınır. 2004 ilinə qədər Londonda Menkul Qiymətlər Borsası binası da bu küçədə yerləşmişdir.

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Mumbay Universiteti

**Mumbay Universiteti** (, ) — Hindistanın Mumbay şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Mədrəs və Kəlkətə universitetləri ilə birlikdə ölkəsinin ən qədim və öncül universitetlərindən biridir.

## Tarixi
Universitetin əsası 18 iyul 1857-ci ildə qoyulmuşdur. Quruluşunda nümunə kimi London Universiteti əsas götürülmüşdür.

## Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var.

## Reytinqi
Mumbay Universiteti ən çox milyarder məzunu olan universitetlərin siyahısında 9-cu yerdədir. 2014-cü ilə aid məlumata görə bu universitetin 12 milyarder-məzunu var.

Milli Qiymətləndirmə və Akkreditasiya Şurası (NAAC) tərəfindən Mumbay Universitetinə "Beş Ulduz" statusu verilmişdir.

## Tanınmış məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
* Mukeş Ambani — Hindistan milyonçusu, dünyanın ən zəngin adamlarından biri.
* Anil Ambani — Hindistan milyonçusu, dünyanın ən zəngin adamlarından biri; "Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group" şirkətinin səhmdarı.
* Nita Ambani — Mukeş Ambaninin həyat yoldaşı; Hindistanlı xeyriyyəçi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Tsaxia Elbeqdorj

**Tsaxia Elbeqdorj** (; d. 8 mart 1963) — Monqolustan Prezidenti. 24 may 2009-cu ildə prezident seçilərində qalib gəldi. Demokratik Partiyası üzvü olaraq Monqolustan xalqının inqilabçı partiya üzvü və qərb təhsilli ilk prezidenti. Tsaxia Elbeqdorj, Monqolustan Parlamenti spikerinin köməkçisi olmaqla yanaşı, bir dəfə parlament farksiya lideri, dörd dəfə parlament üzvü və iki dəfə Monqolustan baş naziri olmuşdur.

Tsaxia Elbeqdorj Monqolustanda Demokratiya qəzetinin yaradıcısıdır. Demokratiya qəzeti ölkənin ilk müstəqil qəzeti olmaqla yanaşı ilk müstəqil televiziya kanalının yaradılmasına da kömək edib.

## Təhsili
O, 1979-cu ildə səkkizillik orta məktəbi bitirdi. Daha sonra ailəsi Erdenet rayonuna köçür və o təhsilini Erdenet məktəbində davam etdirir. 1981-ci ildə məzun olur və 1982-ci ildə hərbi xidmətə yollanır. Orduda İnqilabçı Gənclər Birliyinin liderlərindən idi. 1988-ci ildə Monqolustan Silahlı Qüvvələrinin qəzeti olan Ulan Od-da işlədi.

1998-ci ildəki baş nazirlik vəzifəsindən sonra 2001-ci ildə Kolorado Universitetindən məzun oldu. Sonra Harvard Universitetinə daxil oldu. 2002-ci ildə Dövlət idarəçiliyi ixtisası üzrə magistr dərəcəsi aldı.

## Siyasi karyerası
1990, 1992, 1996 və 2008-ci ildə parlamentdə deputat seçildi. Ölkədə insan hüquqları, demokratiya və sərbəst ticarət iqtisadiyyatını müdafiə edərək Monqolustanın yeni konstitusiyasının hazırlanmasına nail oldu. 1996-2000-ci illərdə Parlamentdə ən böyük fraksiyanın lideri idi 1998-ci ildə və 2004-2008-ci illərdə Monqolustan baş naziri vəzifəsini yerinə yetirmişdir.

## İstinadlar
Qafqaz İsgəndəriyyəsi

**Qafqaz İsgəndəriyyəsi** () — Hinduquş dağlarının cənub ətəklərində, Paropamisadahda yerləşən ellin şəhəri.

Şəhərin əsası e.ə. 329-cu ilin martında Əhəmənilər imperiyasının Qəndəhar satraplığının paytaxtının yerində Makedoniyalı İskəndər tərəfindən qoyulmuş, burada 7 min nəfər makedoniyalı, 3 min nəfər muzdlu döyüşçü, bir neçə min nəfər aborigen məskunlaşdırılmışdır. Şəhərin Qafqaz İsgəndəriyyəsi adlandırılmasının səbəbi qədim dövrlərdə Hindiquşun Asiya Qafqazı kimi tanınması ilə bağlıdır.

E.ə. II-I əsrlərdə Qafqaz İsgəndəriyyəsi "Alasandra" adı ilı Hind-yunan çarlığının paytaxtlarından biri idi. Hökmdar sarayında buddizm dini yüksəliş dövrünü yaşayır, monarxların əksəriyyəti yunan dilində danışırdılar. Şri-Lankada belə hesab edirdilər ki, Anuradhapurda böyük Budda məbədinin əsasının qoyulmasında 30 min monarx iştirak etmişdir.

Qafqaz İsgəndəriyyəsinin yerini arxeoloqlar dəqiq müəyyən edə bilməmişlər. Alimlərin əksəriyyəti Qafqaz İskəndəriyyəsinin xarabalıqlarını Kabuldan 45&nbsp;km. şimalda Baqram şəhərinin yaxınlığında axtarırdılar. Pakistanlı arxeoloqların tədqiqatlarına əsasən Qafqaz İsgəndəriyyəsi müasir Çarikar şəhəridir.

## İstinadlar

## Mənbə
* William W. Tarn: The Greeks in Bactria & India. 2. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 1951, S. 460–462.
* Friedrik Hiebert, Pierre Cambon (Hrsg.): Afghanistan. Hidden Treasures from the National Museum, Kabul. National Geographic, Washington D. C. 2008,
* The Greeks in Bactria & India. 1951, S. 460–462.
* Hochspringen ↑ So Tarn: The Greeks in Bactria & India. 1951, S. 461–462.
* Hochspringen ↑ Madhukar K. Dhavalikar: Ganeśa: Myth and Reality. In: Robert L. Brown (Hrsg.): Ganesh. Studies of an Asian God. State University of New York Press, Albany NY 1991,

## Xarici keçid
* "Alexandria in the Caucasus" , *Livius.org*
* Livius.org: Alexandria in the Caucasus
BMW 1

**BMW 1** — alman avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 2004-cü ildən bu günə kimi istehsal olunan kompakt lüks avtomobillər.

## Xarici keçidlər

*
İndigirka

**İndigirka** () — Saxanım şimal-şərqdə yerləşən çay. Çay Xalkan silsiləsindən başlayaraq 1726&nbsp;km qət etdikdən sonra Şərqi Sibir dənizinə tökülür. Asiyanın şimal çaylarına xass olaraq şimala istiqamətlənir.

## Adının mənası
Çayın adı İndigirka olması haqqında müxtəlif versiyalar vardır. Belə ki, bu sözün anlamı «İndi cinsindən olan insan»dır . Bəzən isə mənasını *İt çayı* olduğu bildirilir.

## Coğrafiyası

İndigirkanın uzunluğu 1726&nbsp;km , hövzəsinin sahəsi 360 min km² təşkil edir. İndigirka başlanğıcını iki çayın birləşməsindən götürür:  Tyora-Yoryax və *Tarın-Yoryax* (63 км). Çaylar başlanğıcını Xalkan silsiləsindən götürərək Şərqi Sibir dənizinə tökülür. İndigirka ilə Tyora-Yoryax çaylarının birlikdə uzunluğu 1977 kilometdir Çayın hövzəsi dağlar arasında yerləşməsi təbii ki, düşmə bucağının yüksək olmasına səbəb olur.

Çayın axın hövzəsi iki yerə bölünür: dağlıq hissə (640&nbsp;km) və düzənlik hissə (1086&nbsp;km). Çayın yatağı 0,5—1 - 20&nbsp;km arasında dəyişir. Çay mənsəbdə delta əmələ gətirir. Deltanın sahəsi 5500&nbsp;km² təşkil edir.

## Hidrologiya
Çayın qidalanmasının əsasını yağış suları və qar (buzlaqlar, qrut buzlar) təşkil edir. Orta sərfiyat Ust-Nerada 428 m³/s, maksimal 10 600 m³/s olur. Çayın dərinliyi 7,5 və 11,2 m arasında dəyişir. Maksimal dərinlik iyunun sonları iyulun əvvəlləri müşahidə edilir. Orta axın 13,7 milyon tondur. Çay oktyabrda donur. Mayın sonu iyunun əvvələri ddondan azad olur.

## Qolları
İndigirkanın yuxarı axının əsas qolları: (sağ tərəf) — Kuydusun, Kyoente, Elqi, (soldan) Nera. Aşağı axarın qolları: (sağ tərəf) Moma, Badyorixa, (soldan) Allaixa, Berelex, Selenyax və Uyondina  
## Yaşayış məntəqələri
Çayın kənarında Oymyakon, Ust-Nera, Xonu, Belaya Qora və Çokurdağ kimi yaşayış məntəqələri vardır.

## Əhəmiyyəti
Çay gəmiçilik üçün əhəmiyyətlidir. İndigirkanın Moma qolunun başlanğıcına qədər gəmilır sərbəst irəliləyə bilir. Çayın sahillərindən qızıl çıxarılır. Suları balıqlarla zəngindir. Çayın mənsəbində Çir, Muksun, Siqi, Nelma, Omul  kimi balıqlar ovlanır.

## Abidələri
İndigirka çayı sahilində şimal yarımkürrəsinin ən soyuq məntəqəsi olan Oymyakon qəsəbəsi yeeləşir. Üstəlik sahilində abidə-şəhər olan Zaşiversk yerləşir. Şəhər sakindəri XIX əsrdə çiçək xəstəliyindan həlak oluşlar.

## Ədəbiyyat
*Рудич К. Н. Горы и ущелья Индигирки / Академия наук СССР. — М.: Наука, 1973. — 96 с. — (Настоящее и будущее Земли и человечества). — 22 000 экз. (обл.)
*Рудич К. Н. Река, разбудившая горы / Академия наук СССР. — М.: Наука, 1977. — 160 с. — (Научно-популярная серия). — 34 700 экз. (обл.)
*Чикачёв А. Г. Русские на Индигирке: Историко-этнографический очерк / Отв. ред. д-р филол. наук А. И. Фёдоров; Рецензенты: д-р ист. наук Н. А. Миненко, кандидаты ист. наук Ф. Ф. Болонев, Ф. И. Зыков. *Институт истории, филологии и философии; Сибирское отделение АН СССР.. — Новосибирск: Наука, Сибирское отд-ние, 1990. — 192 с. — (Страницы истории нашей Родины). — 25 000 экз. — ISBN 5-02-029623-6. (обл.)

## İstinadlar
 

## Mənbə
* Kolıma
Çimediyn Sayxanbileq

**Çimediyn Sayxanbileg** (; d.17 fevral 1969) - Monqolustan baş naziri.

## Həyatı
Çimediyn Şayxanbileq, 17 fevral 1969-cu ildə Monqolustanın Dornod əyalətində anadan olub. O Monqolustanın  Monqolustan Xalq Universitetini, Rusiya Federasiyasının Moskva Dövlət Universitetini və ABŞ-nın Corc Vaşinqton Universitetini bitirib. O, siyasi proseslərdə iştirak etməkdən əvvəl hüquq firmasında işləyib.

Şayxanbileq, Monqolustan Demokratik Partiyasına qoşulub, 1997-2002-ci illərdə Monqolustan Gənclər Federasiyasının prezidenti olub. 2008-2012-ci illərdə Monqolustan Parlamentində Demoktarik Fraksiyasının lideri olub. Monqolustan Baş naziri təyin olunmaqdan əvvəl, Monqolustanın təhsil naziri idi. O, 5 noyabr 2014-cü ildə etimadsızlıq səbəbi ilə vəzifəsindən azad edilən baş nazir Norovyn Altanxuyaqın əvəzinə 21 noyabr tarixində baş nazir təyin edilib. Onun baş nazir təyin edilməsinə Monqolustan Xalq Partiyası qarşı çıxır. Səbəb kimi, Nazirlər Kabinetinin tərkibini göstərirlər. Monqolustan Xalq Partiyası səsvermədən imtina edib və nəticədə Sayxanbileq 42% səslə səsvermədən qalib ayrılıb.

Baş nazir kimi onun əsas vəzifəsi Monqolustanda xarici investisiyaların artırılması idi. 2013-cü ildə Ömnöqov vilayətindəki Tolqo mis şaxtasının dayandırılması qərarını verdi. 2012-ci ildən 2015-ci ilə qədər xarici investisiya təxminən 4 milyard ABŞ dolları həcmində aşağı düşüb. 2015-ci ildə Sayxanbileq iri hasilat layihələri üçün xalqı referenduma dəvət edib.

## Həmçinin bax
* Tsaxia Elbeqdorj
## İstinadlar
Avropa miqrant böhranı

[thumb|350px|right|İrlandiya dəniz xidmətləri [Triton əməliyyatı nəticəsində qaçqınları xilas edir, İyun 2015.]]

**Avropa miqrant böhranı** və ya **Avropa qaçqın böhranı** — Avropa İttifaqına qaçqınların və miqrantların Aralıq dənizini və ya cənubi-şərq Avropadan nəticəsində yaranmışdır.

## Zəmin

## Mühacirlik
### Statistika
#### AB-yə dəniz və quru yolu ilə gələnlər

#### Miqrant marşrutları
thumb|Qaçqınlar Serbiya - Macarıstan sərhədini keçirlər, 24 avqust 2015

Avqust 2015-də, Frontex Avropa İttifaqına daxil olmaq üçün qeyri-qanuni miqrantların istifadə etdiyi dəniz və quru marşrutları qeyd edib:
*Qərbi Afrika marşrutu
*Qərbi Aralıq marşrutu
*Mərkəzi Aralıq Dənizi marşrutu
*Apulia və Kalabriya marşrutu
*Albaniyadan Yunanıstana keçən dairəvi marşrut
*Qərbi Balkan marşrutu.
*Şərqi Aralıq marşrutu
*Şərqi Avropa sərhədləri marşrutu

Bundan əlavə, Sentyabr 2015-ci ildə Arktika marşrutu yaranmışdır.

##### Macarıstan
17 iyun 2015-ci ildə olan gərginlik Macarıstan öz səhədini bağlaması ilə qaçqınların şimala olan yolda digər marşrut tapmaq üçün Xorvatiya və Sloveniyaya üz tutmağa məcbur olması ilə artıb.

## Reaksiya

## Sağlamlıq təlimatı

## Siyasi müzakirələr
### Avropa Birliyi
19 aprel 2015-ci ildə İtaliyanın Baş naziri Matteo Renzinin reaksiyası Avropa miqrant böhranına belə idi: ”Əgər 40 min insan məsələsində razılığa gələ bilmirsinizsə, özünüzü avropalı kimi təqdim etməyə haqqınız yoxdur. Əgər sizin Avropa idealınız budursa, özünüzə saxlayın. Ya həmrəylik olmalı, ya da vaxtımızı boş yerə almayın”.

## Həmçinin bax
* Aylan Kürdi
* Europe Sees Syria

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Təkləməkan

**Təkləməkan** və ya **Təklə-Məkan** (,  
Şəkil:Taklamakan desert.jpg|Təklə-məkan səhrasının görüntüsü
Şəkil:Taklamakan lrg.jpg|Qum tufanı. Peykdən çəkiliş 
Şəkil:Taklamakan-d12.jpg|Yarkənd yaxınlığı


## İstinadlar

## Mənbə
* Regionun şəkilləri
* Səhra şəkilləri 
* Personal experiences 
* Səhrada tapılan mumiyanın şəkilləri 
* TravelChinaGuide
Selenqa çayı

**Selenqa** və ya **Seləngə** çayı (, , ) - Monqolustandan başlayaraq Rusiya Federasiyası subyektlərindən olan Buryatiya Respublikası ərazisində yerləşən Baykal gölünə qədər axan çay. Uzunluğu 992&nbsp;km, hövzəsinin sahəsi 447 000&nbsp;km2-dir. Selenga adının monqol dilində *"[[Göy qurşağı]]"* mənasındadır.

## Etimalogiyası

Buryat dilində **sel-enge**: **enge**-*suyun töküldüyü göl*, **sel** isə *selin tökülməsi* mənasındadır. Monqol dilində isə **sele** *üzən su* mənasını ifadə edir.

## Tarixi
Selenga çayının axdığı coğrafiyada VI-VIII əsrlərdə Birinci Göytürk xaqanlığı və İkinci Göytürk xaqanlığı, 744-840-cı illərdə Uyğur xaqanlığı, IX əsrin 40-cı illərindən X əsrin 10-cu illərinə qədər Yenisey qırğızları hökmranlıq etmişdir.  XI əsrdən etibarən bu bölgələr Monqol dilində danışan tayfaların əlinə keçmişdi.

## Coğrafiyası
Rusiya Federasiyası ərazisində Buryatiya Respublikasının Ulan-Ude şəhər inzibat dairəsi və 7 rayon ərazisində axan çay. Buryatiya ərazisinə çayın 409&nbsp;km-lik hissəsi daxildir. Hövzəsinin sahəsi 447 min km2-dır. Selenga çayı İder və Delgermoron çaylarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Baykal gölünə töküldüyü ərazidə 680&nbsp;km2-lik geniş deltaya təşkil edir. Baykal gölünə tökülən çayların gətirdiyi suyun təqribən 1/2 hissəsi Selenga çayının payına düşür.

## Hidrologiyası
Selenga çayı qış aylarında (noyabrdan aprelədək) buzla örtülü olur. Yaz, yay və payızda daşqınlar, yağış günlərdə sellər müşahidə olunur.

Monqolustanla Rusiya arasındakı sərhəd bölgədə orta illik su sərfi 310 m3/s, 127&nbsp;km uzaqlıqda isə 935 m3/s-dir.

May və sentyabr aylarında isə təqribən 270&nbsp;km-lik hissəsi gəmiçilik çün yararlı hala gəlir.

## Qolları
Selenga çayının əsas sol qolları:
* Temnik çayı
* Oronqoy çayı
* Djida çayı
* Eg çayı

Sağ qolları isə:
* Orxon çayı
* Çikoy çayı
* Xilok çayı
* Uda çayı
* İtantsa çayı

## Qalereya

Fayl:Мартынов. Вид реки Селенги в Сибири.jpg|Andrey Yefimoviç «Selenqa:Sibirdə çay» (1817)
Fayl:Mongol cable ferry.jpg|Monqolustanda bərə keçidi
Fayl:Озёра в пойме Селенги.jpg|Sahildəki axmaz göllər (Buryatiya)
Fayl:Selenga River bridge.jpg|Xujir və Xaranxoy stansiyaları arası dəmiryolu körpüsü
Fayl:Selenga.zarubino.JPG|Jidinski rayonu Zarubino kəndi yaxınlığı
Fayl:Мост через Селенгу.jpg|Treskova kəndindəki most
Fayl:Селенга между хребтами.jpg|Ulan-Buqras və Xamar-Daban arasındakı sədd


## Qeydlər


## İstinadlar
BMW 3

**BMW 3** — Almaniya avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 1975-ci ildən bu günə kimi istehsal olunan kompakt avtomobillər seriyası.

## Xarici keçidlər

*
Macintosh

**Macintosh** və ya qısacası **Mac** — Apple şirkətinin hazırladığı fərdi kompüter ailəsi. Şimali Amerikada məşhur alma növü olan Makintoşun adını daşıyır.

## Ədəbiyyat
*Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.

## Xarici keçidlər
Çimamanda Nqozi Adiçi

**Çimamanda Nqozi Adiçi** () — Nigeriyalı yazıçı.

## Həyatı
Hələ məktəbli olarkən şeir yazmağa başlayan Adiçi 1997-ci ildə "Qərar" adlı ilk şeirlər kitabını çap etdirir.

## İstinadlar
Dehli Universiteti

**Dehli Universiteti** (, ) — Hindistanın Dehli şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
Universitetin əsası 1922-ci ildə qoyulmuşdur.

## Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var.

## Xarici əlaqələri
"Universitas 21" adlı beynəlxalq elmi-tədqiqat assosiasiyasına daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər

*
Monqolustan Demokratik Partiyası

**Monqolustan Demokratik Partiyası** (;) — Monqolustanın sağ milliyətçi siyasi partiyası.

## Tarixi
1990-cı ildə demokratik inqilabdan sonra Monqolustan çoxpartiyalı sistemə keçdi. Demokratik inqilabla Monqolustan kommunist rejimli ölkədən demokratik ölkəyə çevrilirdi. İnqilabdan sonra ölkədə ilk olaraq Demokratik Partiyası, Monqolustan Milli Mütərəqqi Partiyası və Monqolustan Sosial Demokrat Partiyası təsis edildi. 6 dekabr 2000-ci ildə Monqolustan Milli Demokrat Partiyası, Monqolustan Sosial Demokrat Partiyası və digər 5 partiya Monqolustan Demokratik Partiyasında birləşdilər.

## Kadrları
1 aprel 2006-cı ildə Partiyanın qurultayında Tsaxia Elbeqdorj partiyanın lideri seçildi. Seçkilərə 4 namizəd qatılmışdı. İlk turda Tsaxia Elbeqdorj 46% səs topladı. Əsas rəqibi Erdeniyn Bar-Uul 40% səs toplamışdı. Digər namizədlər isə çox az səs toplamışdılar. Səsvermənin ikinci mərhələsində isə Tsaxia Elbeqdorj 57,2% səs toplayaraq səsvermədən qalib ayrılmışdı. 30 avqust 2008-ci ildə Demokratik Partiyasının Milli Məşvərət Komitəsi partiyanın yeni liderini seçdi. O, Norovyn Altanxuyaq idi.

## Seçkilərdə iştirakı
2004-cü il Monqolustan parlament seçkilərində Vətən Demokratik Koalisiyasının tərkibində iştirak edir və 44,7% səslə parlamentdə 76 yerdən 34-ünə sahib olur. MDP lideri Tsaxia Elbeqdorj Koalisiya hökumətinin baş naziri olur və 2006-cı ilin yanvar ayınadək bu vəzifədə qalır. 2005-ci il prezident seçkilərində Partiyanın namizədi Mendşeyxan Enxsayxan yalnız 19.7 faiz səs topladı. 2008-ci il parlament seçkilərində partiya 76 yerdən 28-ini qazandı. Seçkilərdən sonra Monqolustan Demokratik Partiyası və Monqolustan Xalq Partiyası birlikdə koalisiya hökuməti formalaşdırıb. Hökumət daxilində partiyanın lideri Norovyn Altanxuyaq baş nazir vəzifəsini tutarkən, Baş nazirin birinci müavini, Maliyyə naziri, Səhiyyə naziri, Ekologiya və Turizm naziri, Nəqliyyat naziri, Yollar naziri, Tİkinci və şəhərsalma naziri və müdafiə naziri vəzifələri MDP-nin əlində idi.

### 2009-cu il Prezident seçkiləri
3 aprel 2009-cu ildə Demokratik Partiyanın sədrliyinə seçkilərdə Partiyanın digər nümayəndəsi Erdeniyn Bat-Uulu 65,3% səslə məğlub edir. Elbeqdorjun prezdentliyə namizədliyi açıqlandıqdan sorna Vətəndaş İradəsi Partiyası və Yaşıllar Partiyası onun namizədliyini dəstəklədilər. 24 may tarixində keçirilən seçkilərdə 51,21% səslə seçkilərdən qalib ayrılır. keçmiş prezident isə 47,41% səs topladı.

## Liderləri
* Mendsayxan Enxsayxan (2002–2005)
* Radnaasümberelin Gonçiqdorj (2005–2006)
* Tsaxia Elbeqdorj (2006–2008)
* Norovyn Altanxuyaq (2008–2014)
* Zandaxuugin Enxbold (2015 —)

## İstinadlar
BMW X6

**BMW X6** — alman avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 2008-ci ildən bu günə kimi istehsal olunan orta ölçülü lüks krossover.

## Xarici keçidlər

*
Yeni ərazilər

**Yeni ərazilər** (Çin dilində: 新界; ingilis dilində:New Territories, kanton dilində: san gaai — hazırda Honkonq və Koulun adalarını da əhatə edən və Honkonqun xüsusi inzibati rayonlarının üçdə bir hissəsini əhatə edən ərazilər. Yeni ərazilərin əhalisi 3 691 093 nəfərdir (2006). Əhalinin sıxlığı hər km²-ə 3,8 min nəfərdir . Sahəsi 952 km²-ə yaxındır.

## İnzibati bölgü
Yeni ərazilərə daxil olan dairələr:
*Kxuayçxin (Kvay-Tsinq) (Kwai Tsing, 葵青區) — əhalisi 524 min nəfər, ərazisi 23,34 km². Kvay-Tsinq 1985-ci ildə Çxyunvan dairəsinin tərkibindən ayrılması nəticəsində təşkil olunmuşdur. İlk vaxtlar dairə Kvay-Çunq və Tsinq-İ, 1988-ci ildən Kvay-Tsinq adlandırılmışdır.
*Çxyunvan (Tsin-Van) (Tsuen Wan, 荃灣區) — əhalisi 289 min nəfər, ərazisi 61,71 km². Tsin-Van dairəsi 1982-ci ildə təşkil olunmuşdur, lakin 1985-ci ildə ondan ayrılmış ərazilərdə yeni Kxuayçxin dairəsi təşkil olunmuşdur.
*Txyunmun (Tyun-Mun) (Tuen Mun, 屯門區) — əhalisi 502 min nəfər, ərazisi 82,89 km². 1970-ci ilə kimi dairə Tsin-Şan adlandırılmışdır.
*Yunlon (Yun-Lonq) (Yuen Long, 元朗區) — əhalisi 534 min nəfər, ərazisi 138,46 km².
*Şimal (North, 北區) — əhalisi 281 min nəhər, ərazisi 136,61 km².
*Taynou (Tay-Po) (Tai Po, 大埔區) — əhalisi 294 min nəfər, ərazisi 136,15 km².
*Satxin (Şa-Tin) (Sha Tin, 沙田區) — əhalisi 608 min nəfər, ərazisi 168,71 km²..
*Saykun (Say-Kunq) (Sai Kung, 西貢區) — əhalisi 407 min nəfər, ərazisi 129,65 km².
*Aylends (Islands, 離島區) — əhalisi 137 min nəfər, ərazisi 175,12 km².

## Mənbə
*Hill, R. D., Kathy Ng, and Tse Pui Wan. "The Suburbanization of Rural Villages in the New Territories, Hong Kong." (Working Paper No. 38) ( ) University of Hong Kong Centre of Urban Studies & Urban Planning (CUSUP, 城市研究及城市規劃中心). April 1989.
* 
*Иванов П.М. Гонконг. История и современность. — Москва: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1990.

## Xarici keşid
*Lease of the New Territories 
*Cap 1 Sched 5A — Area of the New Territories
*District Councils
*North District District Council 

## İstinadlar
Lena

* Lena (ad) — qadın adı.
* Lena çayı — Rusiyada çay.
* Lena dirəkləri —  Lena çayı sahilində yerləşən təbiət abidəsi.
* Lena (kommuna) — kommuna.
BMW X4

**BMW X4** — Alman avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 2014-cü ildən bu günə kimi BMW X3-ün əsasında istehsal olunan kompakt lüks krossover.

## Xarici keçidlər

*
BMW X1

**BMW X1** — Almaniya avtomobil istehsalçısı BMW tərəfindən, 2009-cu ildən bu günə kimi BMW 3-cü seriyanın əsasında istehsal olunan kompakt krossover.

## Xarici keçidlər

*
BMW X

**BMW X Models** — BMW-nın istehsal etdiyi krossover və idman avtomobil modelləri:
* BMW X1 (BMW 1-in platformunda qurulub)
* BMW X2 (planlaşdırılır)
* BMW X3 (BMW 3-ün platformunda qurulub)
* BMW X4 (BMW X3-ün platformunda qurulub)
* BMW X5 (BMW 5-in platformunda qurulub)
* BMW X6 (BMW X5-in platformunda qurulub)
* BMW X7 (planlaşdırılır)

## Gallery
100 kağız

***100 kağız*** — rejissor Şahin Zəkizadə tərəfindən 2015-ci ildə ekranlaşdırılmış komediya filmi. Filmin əsas süjet xətti yüz manatlıq əsginas üzərində qurulub. Filmdə əsas rolları Valeh Kərimov, Cəfər Namiq Kamal, Naibə Allahverdiyeva, Dilarə Əliyeva, Nicat Kazımov və Pərviz Məmmədrzayev ifa edirlər.

## Məzmun
Baş rolda elə "100 kağız"ın özüdür. O, filmin baş qəhrəmanı və aparıcı obrazıdır. Filmin əsas süjet xətti yüz manatlıq əsginas üzərində qurulub. Əsginas əldən-ələ keçərək sahibini dəyişir və sonda gözlənilməz anda heç kimə qismət olmur. Əsginasa sahib olan insanlar müxtəlif təbəqə və peşənin nümayəndələridir. Onların arasında yol polisi, müğənni, falçı, molla və başqaları var. Beləliklə 100 kağız müxtəlif yollarla əl dəyişir… bütün bu əl dəyişmələr komik hadisələrlə müşayiət olunur.

## Film haqqında
* Film rejisorun böyük kinoda ilk və sonuncu işidir. Rejissor 2017-ci ildə vaxtsız vəfat etmişdir.
* Film 60 min manata ərsəyə gəlib.
* Film 21 günə çəkilib.

## Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Şahin Zəkizadə
Ssenari müəllifi: Şahin Zəkizadə, Fərid Rzayev
Operator: Rövşən Namazov
Bəstəkar: Natiq Qəzənfəroğlu
Prodüser: Tahir Tahiri, Seymur Səfərov
Rəssam: Aygün Mahmudova, Natalya Netrunenko

## Rollarda
Valeh Kərimov
Cəfər Namiq Kamal
Naibə Allahverdiyeva
Dilarə Əliyeva
Nicat Kazımov
Pərviz Məmmədrzayev
Təvəkkül Əliyev
Roza Zərgərli
Bəhram Bağırzadə
Azər Axşam
Qurban İsmayılov
Əjdər Zeynalov

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan filmlərinin siyahısı
* 2015-ci ilin Azərbaycan filmləri
* 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Frumsenq Milli Parkı

**Frumsenq Milli Parkı** (; keçmiş adı **Thrumşinq Milli Parkı**) — Butanın mərkəzində yerləşən və 905,05&nbsp;km2 ərazini əhatə edən milli park. Milli park Butanın 4 dzonqxasını əhatə etsə də, əsas hissəsi Monqar dzonqxasındadır. Butan yan avtomagistralı milli parkı tən ikiyə bölür. Milli park ərazisində **Thrumşinq-La** keçidi yerləşir.

## Flora və fauna

Frumsenq Milli Parkında xeyli qədim küknar meşələrindən ibarət sahələr var. Parkın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 700 metrdən 4.400 metrə qədər dəyişir. Frumsenq Milli Parkında nəsli təhlükədə olan 6 quş növü yaşayır: Nepal kərgədan quşu (*Aceros nipalensis*), kürənboğaz çoxdanışan çalıquşu (*Spelaeornis caudatus*), traqopan-satir (*Tragopan satyra*), gözəl sitta (*Sitta formosa*), Uard troqonu (*[[Harpactes wardi]]*), şabalıdsinə kəklik (*Arborophila mandellii*) və nəsli demək olar ki, kəsilmək üzrə olan qaramtılsinə çoxdanışan (*Sphenocichla humei*). Milli parkda gözəl mənzərələr var.Xüsusilə meşə mənzərələri daha çox diqqət çəkir. Frumsenqdəki biomların torpaqları kövrək olduğuna görə burada inkişaf işləri aparmaq əlverişsizdir.

## Turizm

Butan Trest Fondu Frumsenq Milli Parkının gözəl turizm potensialına sahib olduğunu açıqlamışdır. Xüsusilə, milli parkı ikiyə ayıran avtomagistral turizmi canlandırır. Milli park ərazisində 11.000 nəfər yaşayır. Butan Trest Fonduna görə *"krallıq insan ilə təbiət arasındakı harmonik balansın təmin edilməsinə yaxınlaşıb"*.. Dünya Vəhşi Təbiət Fondu milli parkda layihələrini keçirməkdə davam edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Dünya Vəhşi Təbiət Fondunun rəsmi saytında.
İslam incəsənəti muzeyi (Doha)

**İslam incəsənəti muzeyi** () — Qətərin paytaxtı Dohada yerləşən və arxitektor Bey Yuyminin layihəsi əsasında yaradılan muzey. Muzeyin qalereyasının daxili dizaynı arxitektor Jan Mişel Vilmottun rəhbərliyi altında işlənilmişdir.

## Tarixi və təsviri

Muzeyin binası qədim islam arxitekturası üslubunda tikilsə də, unikal dizayna malikdir. Bu muzey Fars körfəzi sahillərində yerləşən ərəb ölkələrinin  ilk incəsənət muzeyidir və islam incəsənətinin iri kolleksiyasına, tədqiqat institutuna və kitabxanaya malikdir. Muzeyə, həmçinin ərəb motivləri əsasında fransız Aralıq dənizi mətbəxinin xidmətlərini təklif edən yüksək səviyyəli mətbəx də daxildir. Tunis yazıçısı və incəsənətşünası Sabiha əl-Hemir 1206-cı ildən 2008-ci ilədək muzeyin təsisçisi və direktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Muzeyin ümumi sahəsi 45 000 m²-dir. Muzey Doha körfəzinin cənub qurtaracağında, Doha limanı yaxınlığında yerləşir. Muzeyin tikintisi Türkiyənin Baytur Constr.Co. şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir. İnşaat işləri 2006-cı ildə tamamlansa da, muzeyin daxili quruluşu Qətər əmirinin iştirakı ilə sonralar müxtəlif dəyişikliklərə məruz qalmışdır  . Muzey geniş ictimaiyyət üçün 8 dekabr 2008-ci ildə açıq elan edilmişdir 

## Kolleksiya
Muzeydə əlyazmalar, parçadan və keramikadan hazırlanmış əşyalar da daxil olmaqla 1980-cı illərin sonlarınadək toplanmış İslam incəsənətinə aid maddi - mədəniyyət nümunələrindən ibarət kolleksiya nümayiş etdirilir. Burada islam incəsənətinin yayldığı geniş bir arealı əks etdirən, öz mənşəyinə görə İspaniya, Misir, İran, İraq, Hindistan və Mərkəzi Asiya ərazilərində tapılmış zəngin sənət nümunələri toplanmışdır..

## İstinadlar
 

## Xarici keçid
* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyinin rəsmi saytı
* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyinin xəritəsi 
* Dohada İslam İncəsənəti Muzeyi
Güllər Vadisi Milli Parkı

**Güllər vadisi** () — Hindistannın milli parkıdır. Qərbi Himalay dağlarının yüksəklikərində yerləşmiş, qeyri-adi gözəlliyin rəngləriylə, çəmənləriylə məşhurdur. Himalay ayısı, qar bəbiri, boz ayı, mavi qoyunlar və s. daxil olmaqla bir çox nadir heyvanların yaşadığı yeridir.

1982-ci ildə Güllər vadisi milli park elan edilmiş və 2005-ci ildə "Nanda Devi Milli parkları və Güllər vadisi"(№ 335) obyektin tərkibində Ümumdünya mirasın irsi siyahısına daxil edilib.

## Bitki aləmi
Parkın bitki aləmi Alp meşələrində bitən tozağacıları ilə həmçinin gözəl çiçəklənən ot bitkiləriylə (səhləblər, lalələr, primulalar, kalendulalar, qızçiçəyilər, anemonlar və başqaları) zəngindir.

## İstinadlar
Mənzər İsmayılova

**Mənzər İsmayılova** — azərbaycanlı ilk qadın keşiş.

## Həyatı
İsmayılova Rusiyanın lüteran icmalarında təcrübə qazanıb Azərbaycandakı yevangelik lüteran icmasında işləmək hüququna malik ilk din xadimidir.

## İstinadlar
Narın çayı

**Narın çayı** (, , )- Qırğızıstanda çay. Sırdərya çayının əsas qollarından biridir. Çay Qırğızıstanın ən böyük və ən uzun çayıdır. Qərbə doğru Özbəkistan Repsublikasının Fərganə vadisinə doğru istiqamətlənmişdir. Qırğızıstanla Özbəkistan sərhəddində Qırğızıstanın İsıkgöl, Narın, Cəlalabad və Özbəkistanın Namaqan vilayətlərindən keçir. Uzunluğu 807&nbsp;km, Hövzəsinin sahəsi 59 100&nbsp;km2-dir.

## Etimologiyası

Çay adını 1868-ci ildə Rus qarnizonu olan və indi müasir şəhər olan Narın şəhərindən götürmüşdür. Başqa bir ehtimalla Narın qırğız nağıllarında qarın mənasını verir. Monqol dilində isə Günəşli mənasında işlədilir.

## Qolları
Kiçi-Narın, At-Başı, On Arça, Kadciti, Çiçkan, Alabuga, Kökömörən çayları Narın çayının əsas qollarındandır

## Hidroenergetika
Mənbəyi dünyanın ikinci ən böyük dağ gölü olan İsıkgölünün cənubundakı Tyan-Şan dağlarından alan Narın çayı illik su balansı 13.7&nbsp;km3-dur. Beş dəfə əkin yerlərinin sulanması və enerji istehsalı məqsədililə istifadə edilir.

Narın çayının qolları üstündə bir neçə vacib su anbarı var. Onlardan ən böyüyü 19.9 m³ su ehtiyatına malik Toktogül su anbarıdır. Toktogül su anbarına Kurpsay, Daş-Kumir, Şamaldsay və Uç-Kurgansk su anbarları daxildir. Kambarata-2, At-Başı su anbarları istifadədə, Kambarata 1 və Kambarata 3 su anbarları isə planlaşdırma mərhləsindədir. 



Çay boyunca sahillərində Qara-Day, Narin vilayətinin Narın və Dostuk şəhərləri, Cəlalabad vilayətinin Kazarman, Toktogül su anbarı, Qaragöl, Daş-Kumir şəhərləri yerləşir.

## Həmçinin bax
*Narin vilayəti
*Narın (şəhər)

## İstinadlar
Natəvan Mirvətova

**Natəvan Mürsəl qızı Mirvətova ** — general-mayor, filoloq.

## Həyatı

* Bakı şəhərində doğulub.
* 16 mart 2005-ci ildə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.
* 30 mart 2009-cu ildə Azərbaycan ordusunda üçüncü ən yüksək hərbi rütbəsi olan general-mayor rütbəsinə gətirilir. Bu rütbə Azərbaycanda qadının gətirildiyi ən yüksək hərbi rütbədir.
* 2013-cü ilin martında isə Mirvətova 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.
* 2018-ci il aprelin 23-də Sabunçu Rayon Məhkəməsinin binasında Bakı Hərbi Məhkəməsinin sədri Həbib Həsənov general-mayor Natəvan Mirvətovanın rütbələrinin alınması barədə Prezident İlham Əliyevə təqdimat göndərilməsi barədə qərar qəbul edib. Qərara görə, Natəvan Mirvətovaya 5 il sınaq müddəti seçilməklə şərti cəza verilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cinyət işi üzrə məhkəmə prosesiQafqazinfo.az
Cohor

**Cohor** - (malay dilində: Johor, Cavi əlifbası ilə:جوهور) - İnzibati mərkəzi Cohor Baru, federasiyanın tərkibinə daxil olan Malayziya ştatı, Malayziyada sultanlıq. Senay - beynəlxalq aeroportuna malikdir. 
## Coğrafiyası
Cohor Malayziya ştatları arasında ərazisinə görə beşinci, əhalisinə görə ikinci yeri tutur. Malakka yarımadasının cənub hissəsində yerləşir. Ştatın ən hündür nöqtəsi Qnunq Ledanq (1276 m) dağıdır. Sahil xətlərinin uzunluğu 400&nbsp;km.-ə yaxındır. İqlimi - evvatorial, müsson. İllik yağıntının müqdarı orta hesabla 1778&nbsp;mm., orta illik temperatur 26 — 28 °S.-dir.  
## Tarixi
Cohorun adı ərəb mənşəli olub "qiymətli daş" deməkdir. Sultanlığın əsası XVI əsrin əvvəllərində Portuqaliya işğalçılarından qaçmağa müvəffəq olan sonuncu Malakka hökmdarı sultan Mahmud Şahın oğlu tərəfindən qoyulmuşdur. Sultanlıq tərəfindən Riau arxipelaqı və Pakanq tutulduqdan sonra imperiyaya çevrilmiş və həmin ərazilərin idarə olunması üçün canişinlər göndərilmişdir. Cohor dəfələrlə Portuqaliya işğalçılarına hücumlar etsə də, Malakkanı geri qaytara bilməmişdir. Malakka portuqaliyalılar tərəfindən işğal olunduqdan sonra və burada yaradılan müstəmləkəçilərin əsas dayağına çevrilən Portuqaliya hakimliyi 130 il ərzində Coxor sultanlığının boğaza nəzarəti tamamilə öz əlinə almasına mane olmuşdur.

1641-ci ildə hollandlarla ittifaqa girən Cohor Malakkanı ələ keçirməyə müvəffəq olsa da, sonralar sultanlıq ara müharibələri nəticəsində zəifləyərək öz gücünü itirmişdir.

1864-1895-ci illərdə hakimiyyətdə olan sultan Əbu Bakar uzaqgörən və uğurlu siyasəti, ingilislərlə və qonşu Sinqapur dövləti ilə yaratdığı normal münasibətlər sayəsində ölkədə firavan həyat səviyyəsinin yaradılmasına və sosial-iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə müvəffəq oldu. Əldə etdiyi uğurlara görə ona "Yeni Coxorun atası" titulu verilmişdir.

1914-cü ildə ölkədə Böyük Britaniya müşaviri Kempbell fəaliyyətə başlamışdır.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Coxor-Baru şəhəri yaponların Malay əməliyyatı zamanı Malayziya yarımadasında ələ keçirdikləri sonuncu şəhər olmuşdur. Yaponiya generalı Tomoyuki Yamasita buradan Sinqapurun işğal edilməsi məqsədilə təşkil olunan hərbi əməliyyatlara rəhbərlik etmişdir.

Coxor 1948-ci ildə Malay Federasiyasının tərkibinə daxil olmuş, bu federasiya 1957-ci ildə öz müstəqilliyini elan etmişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
*Джохор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
## Xarici keçid
* Coxor imperiyası
* Coxorun xəritəsi
Dəmir paqoda

thumb|Dəmir paqoda qışda.

**Dəmir paqoda** - 1049-ci ildə Çinin Kayfın Şəhərinin, Henan əyalətində Çinin Song sülaləsi (960-1279) zamanında  tikilmişdir. Bu tikili dəmir filizindən hazırlandığına görə, həm də dəmiri xatırlatdığına Dəmir paqoda adlandırılır. Bu abidə 1044-ci ildə ildrım çaxması nəticəsində yanmışdır buna görə də taxtadan tikilmiş paqoda kərpicdən tikilən paqoda ilə əvəz olunmuşdur. Liuhe, Lingxiao, Liaodi, Pizhi və Beisi paqodaları ilə yanaşı, bu Song sülaləsi memarlığının şah əsəri kimi qiymətləndirilir.

## Memarlıq
Bu səkkizguşəli-baza qurumun hazırkı hündürlüyü 56.88 metr (186.56 fut) təşkil edir.Bu tikili bərk özəyi olan kərpiclə, daxildən dolama  daş pilləkənlərlə və  işıq və hava axını üçün  kənar gözlərlə əhatə olununmuşdur.Xarici daha əlli müxtəlif növ və 1600 mürəkkəb, zəngin oymalardan o cümlədən Budda oturan yer,daimi rahiblər, müğənnilər və rəqqaslar, uçan çiçəklər, şir, əjdahalar və digər əfsanəvi heyvanlar eləcə də bir çox gözəl rəsmlərə malikdir.Abisənin təməli Xuanxe çayının sahilində yerləşir.Dəmir Paqodanın daxilində Çin nağılları, Qərbə belə Yol klassik freskaları var.

## Tarixi
Şimali Song sülaləsi  (960-1127) mərkəz Kayfın şəhərində, məşhur memar Yu Xao tərəfindən Youguo Məbədinin (965-995) bir hissəsi kimi möhtəşəm taxta paqoda  inşa edilmişdir. Təəssüf ki,ümumi heyranlıq strukturu 1044-cü ildə ildrım çaxması nəticəsində yanmışdır. İmperator Renzong-un (1022-1063) sərəncamı ilə 1049-cu ildə  onun yerində yeni paqoda inşa edilmişdir.Yeni qüllə alışmayan kərpic və daşdan tikilmişdi və onun metal rəngi rənginə görə "Dəmir Paqoda" adlandırırlar.1847-ci ildə Xuanxe çayı öz məcarasından çıxaraq  Youguo Məbədini dağıtmışdı,amma Dəmir Paqoda dağılmamışdır.Tarixən, paqoda 38 zəlzələ, altı daşqın və digər fəlakətlər yaşayıb, ancaq 1000 ildən çoxdur ki,heç bir zərər görmədən bu günümüzə qədər  qalmışdır.

1994-cü ildə Dəmir Paqoda iki-yuan Çin poçt markası olmuşdur

## Şəkillər

Iron Pagoda d.JPG
Iron Pagoda f.JPG
开封铁塔.jpg


## Xarici keçidlər

* Iron Pagoda at Ctrip 
* Iron Pagoda at CRIENGLISH
E.ə. 329

## Hadisələr
* Qafqaz İsgəndəriyyəsi şəhərinin əsası e.ə. 329-cu ilin martında Əhəmənilər imperiyasının Qəndəhar satraplığının paytaxtının yerində Makedoniyalı İsgəndər tərəfindən qoyulmuşdur.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bess

## İstinadlar
Narın

* Narın (şəhər) — Qırğızıstanda şəhər.
* Narın çayı — Qırğızıstanda çay.
* Narin vilayəti — Qırğızıstanda vilayət.

## Həmçinin bax
Kanto regionu

— Yaponiyanın Honşu adasında region, Yaponiyanın ən urbanlaşmış hissəsi. Burada ölkənin paytaxtı olan Tokio şəhəri, İmperatorun iqamətgahı və Yaponiya hökuməti yerləşir. Kanto regionu yeddi prefekturadan ibarətdir: İbaraki, Toçiqi, Qunma, Saytama, Çiba, Tokio, Kanaqava.

## Adı
**Kanto** sözü yapon dilində *sərhəddən şərqdə* deməkdir. Bu ad müasir Şiqa prefekturada yerləşən, X əsrdə Kanto və Kansai regionları rəsmən bölən sərhədlə bağlıdır. Məhz buna görə də Kansai sözü yaponca *sərhəddən qərbdə* deməkdir.

## Coğrafiya
Region ərazisinin təxminən 40% eyni adlı Kanto düzündən ibarətdir. Bu düzünün şimal-şərqindən cənub-qərbə Naka, Tone və Saqami çaylar sistemləri axırlar. Qərbdə Çubu regionu ilə təbii sərhədini Kanto dağları yaradırlar, şimalda Tohoku regionu ilə həmsərhəddir şimal-şərqdə isə Sakit okeanı ilə sulanır.

## Əhali
Kanto regionu və özəlliklə onun Kanto düzüsü Yaponiyanın ən çox əhalili yeridir. Regionda danışılan Kanto dialekti "standart yapon dili" sayılır.

## Tarix
1923-cü ilin sentyabr ayında Böyük Kanto zəlzələsi baş verdi. Onun nəticəsində 120 mindən çox adam həlak olmuş. Zəlzələ Tokionun yarısı və Yokohamanın çoxu məhv eləmiş. Bu Tokionun yenidən tikilməyin, onun müasir meqapolis kimi dirçəlişinin səbəblərdən biri idi.

## İqtisadiyyat
Tokio körfəzinin sahilində yerləşən Tokio və Yokohama ağır və yüngül sənayenin mərkəzləridirlər. Onlardan kiçik olan və sahildən uzaq yerləşən şəhərlər isə əsasən yüngül sənaye ilə məşquldular. Kanto düzündə axan üç çay sistemindən ən böyük çay olan Tone, regionda istehsal olunan hidroelektrik enerjisinin böyük hissəsinin mənbəsidir.

## Maraqlı faktlar
* Pokemon franşızda Kanto əsasında yaradılmış və onun şərəfinə adlandırılmış region oyundaki da, animedəki də birinci coğrafi məkandır.
* Death Note manqanın hadisələrin əsas hissəsi Yaponiyanın Kanto regionda baş verir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax