open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1520

## Hadisələr
* 30 sentyabr – Sultan Süleyman Qanuni Osmanlı taxtına sahib olur.
* Səfəvi dövləti ilk dəfə olaraq ehtimal olunan döyüşə ciddi hazırlıq görərək, səfərbərlik edərək çoxlu sayda əsgər və artilleriya gətirmişdi. Şah İsmail Çaldıran düzənliyinə 2100 tüfəngçi, 50 ədəd top, 80.000 süvarilik qoşun toplamışdı. Bu ordunun toplanmasına səbəb Osmanlı sultanı Əbül-müzəffər Yavuz Səlimin 200 artilleriya, 120.000 piyada, 30.000 süvaridən ibarət qoşunla yeni bir Şərq səfəri başlatdığı xəbərinin alınması idi. Lakin Yavuz Səlimin ordusu əvəzinə ölüm xəbəri gəldi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Əbdülkərim xan
* ‎Hümaşah Sultan (II Bəyazidin qızı)

## İstinadlar
1521

## Hadisələr
* Asteklərin Meksika ərazisində yaratdığı imperiya süqut etmişdir.
* Gürcü çarlarının Səfəvilərdən asılığı qəbul etmələri.
* Ryazan knyazlığının Moskva knyazlığına birləşdirilməsi.
* 28 avqust – Belqradın Osmanlılar tərəfindən fəth edilməsi

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Qazax xanı Qasım xan
* 27 yanvar – Canbərdi Qəzai, Osmanlı dövlətinə qarşı üsyan qaldıran şiə əsilli üsyançı
* 13 aprel – Fəzlullah ibn Ruzbehan Xunci, fars tarixçi
* 27 aprel – Ferdinand Magellan, Portuqaliyalı dənizçı və kəşfçi.
* 12 oktyabr – Şahzadə Murad, Osmanlı sultanı I Süleymanın Gülfəm Xatundan doğulan oğlu
1522

## Hadisələr
* Rodos adası Sultan I Süleyman tərəfindən işğal olundu.

## Doğumlar
* Ludoviko Ferrari - italyan riyaziyyatçı

## Vəfatlar
* Aləmşah bəyim - Şah İsmayıl Xətai'nin anası,Uzun Həsənnin qızı
* Pyer Məhəmməd Sayd - Cem Sultanın oğlu, Osmanlı şahzadəsi
1523

## Hadisələr

## Doğumlar
* Ənsar xəlifə Qaradağlı
* Gülbədən bəyim
* II Keyxosrov
* Ketrin Hauerd
* Məhəmməd Birgivi

## Vəfatlar
* I Mehmed Gəray

## İstinadlar
1524

## Hadisələr
* I Təhmasibin Səfəvilər dövlətinin hökmdarı (1524-1576) elan edilməsi.
* Almaniyada Tomas Münserin başçılıqı ilə kəndli müharibəsi baş verdi (1524-1525)

## Doğumlar
* 28 may – Səlim II, Osmanlı Sultanı (ö. 1574)
* Luiş de Kamoens
* Raziyə Sultan
* Sultan Ağa xanım

## Vəfatlar
* Qasım xan (Qazax xanı)
* 23 may – Şah İsmayıl Xətai, Səfəvi imperiyasının banisi, görkəmli dövlət xadimi və sərkərdə, şair.
* 24 dekabr – Vasko da Qama, Portuqaliyalı səyahətçi.
1525

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şahzadə Bəyazid — Sultan I Süleymanın və Xürrəm Sultanın oğlu

## Vəfatlar
* Tomas Müntser
* Covanni Maria Ancolello
1528

## Hadisələr

## Doğumlar
* 8 iyul — Emanuel Filibert, Savoyya hersoqu.

## Vəfatlar
* Div Sultan Rumlu - qızılbaş sərkərdəsi, əmir əl-üməra
1529

## Hadisələr
* Osmanlıların Vyananı mühasirəyə alması. Osmanlı qoşunlarının Avropanın içərilərinə doğru irəliləməsinin dayandırılması.

## Doğumlar
* Antoni Cenkinson 
* Əbdülkərim xan (Yarkənd xanı)

## Vəfatlar
* Hafiz Hüseyn Kərbəlayi

## İstinadlar
1530

## Hadisələr

## Doğumlar
* Həsən bəy Rumlu
* IV İvan Qroznı
* Jan Boden
* Sərdar Fərhad Paşa

## Vəfatlar
* Kastiliyalı Yuanna (Portuqaliya kraliçası)
* Sultan Babur
1531

## Hadisələr

## Doğumlar
* Ceyms Stüart (siyasətçi)
* Məhəmməd şah Xudabəndə
* Şahzadə Cahangir (I Süleymanın oğlu)

## Vəfatlar
* Hans Burqkmayr
1532

## Hadisələr
* Florensiyada respublika quruluşunun ləğv edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bernardino Luini
* Figani
* Piri Mehmed Paşa

## İstinadlar
1533

## Hadisələr

## Doğumlar
* I Elizabet
* II Abdulla xan Şeybani
* II İsmayıl

## Vəfatlar
* III Vasili

## İstinadlar
1526

## Hadisələr
* Dehli sultanlığı süqutu. 
* Böyük Moğol imperiyasının meydana gəlməsi.
* Sultaniyə yaxınlığında döyüş. Div sultanının qələbəsi.

## Doğumlar
* Raffaele Bombelli - İtaliya riyaziyyatçısı və mühəndisi

## Vəfatlar
* İbrahim şah Ludi — Dehli sultanlığının sonuncu hökmdarı.
* Stsipion Ferro
* Zənbilli Əli Əfəndi - Osmanlı alimi və şeyxülislamı
1527

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Div sultan Rumlu
* Əliqulu xan Şamlı
* Nikkolo Makiavelli
* Zeynal xan Şamlı
1534

## Hadisələr
* Osmanlı hökmdarı Sultan Süleyman Qanuninin (1520-1566) Azərbaycana birinci yürüşü baş verdi.

## Doğumlar
* 23 iyun — Oda Nobunaqa

## Vəfatlar
*Ayşə Hafsa Sultan — I Mənqli Gərayın qızı, I Səlimin həyat yoldaşı və Sultan Süleyman Qanuninin anası.
1535

## Hadisələr
* Fransa ilə Osmanlı imperatorluğu arasında Kapitulyasiya adlanan müqavilə imzalanması.
* Osmanlı hökmdarı Sultan Süleyman Qanuninin (1520-1566) Azərbaycana ikinci yürüşü.

## Doğumlar
* Alessandro Allori
* Avstriyalı Xuana
* Baltazar de Bojuayö
* Bostanzadə Mehmed Əfəndi
* Bölük Gəray (kalqay)
* XI Leo
* Qadırğalı Jalayiri
* Martin Frobişer
* Yakub Krçin
* Yemişçi Həsən Paşa

## Vəfatlar
* II Xəlilullah
* Ovanes Tlkurantsi

## İstinadlar
1536

## Hadisələr
* Un-no Kuçi döyüşü

## Doğumlar
* Azərbaycan şairi Məhəmməd Əmani
* Çxol Çon

## Vəfatlar
1537

## Hadisələr
* Şirvanşahlar dövlətində Məhəmməd Aminin başçılığı ilə üsyan.

## Doğumlar
* Toyotomi Xideyösi
* Xan Əhməd Xan

## Vəfatlar
* 13 fevral — Bahadır şah Qucarati
1538

## Hadisələr
* 28 sentyabr - Yunanıstanın şimal-qərbindəki Prevezedə Osmanlı Donanması ilə Papa III Paulun səyləri nəticəsində bir araya gələn Səlib donanması arasında Preveze Dəniz döyüşünün baş verməsi.
* Şirvanşahlar dövlətinin müstəqilliyinin ləğvi.
* İbn Bəzzazın "Səffət əs-səfa" ("Safların safı") əsərinin türkcəyə çevrilməsi.

## Doğumlar
* Battista Quarini

## Vəfatlar
* Nanak — Sikxlər məzhəbinin banisi (d. 1469).
1541

## Hadisələr
* 8 may - İspaniya səyyahı Ernando de Soto tərəfindən Missisipi çayının kəşf edilməsi. 
* I Təhmasibin Tiflisi tutması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 1 sentyabr - Gül Baba
* Marqarita Tüdor
1542

## Hadisələr
* Papanın xüsusi inkivizisiya məhkəməsinin yaradılması.
* "Şühədanamə" əsərinin türkcəyə çevrilməsi.

## Doğumlar
* Əkbər şah — Böyük Moğollar imperiyasının 3-cü padşahı, Baburun nəvəsi.
* Mariya Stüart —

## Vəfatlar
* Əhməd Kasani

## İstinadlar
1543

## Hadisələr

## Doğumlar
* Sübhanqulu şah

## Vəfatlar
* Nikolay Kopernik
* Sultanqulu bəy Baharlı
* Xədicə Sultan (I Səlimin qızı)
* Mariya Boleyn 
* Pərixan sultan 
* Şahzadə Mehmed (I Süleymanın oğlu)

## İstinadlar
1544

## Hadisələr
* Qusar rayonunun Həzrə kəndində Şeyx Cüneyd məqbərəsi inşa edilmişdir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1545

## Hadisələr

## Doğumlar
* Henri Stüart (Darnley lordu)

## Vəfatlar
* Avstriyalı Elizabet
* Əbdürrəhman xan (Həştərxan xanı)
* Qazi xan Təkəli
* Mariya Manuela
* Şir şah Suri

## İstinadlar
1539

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Ayaz Mehmed Paşa
* Aişə Xatun
* Nanak Dev
* Portuqaliyalı İzabella
* Sadullah Sədi Əfəndi
* Şahrux (şirvanşah)

## İstinadlar
1540

## Hadisələr
* "İsa cəmiyyəti" və ya yezuitlər ordeninin yaradılması.

## Doğumlar
* Frensis Dreyk - İngilis dənizçi.
* Ludolf van Seylen - Holland əsilli riyaziyyatçı.
* Pyer Brantom - Fransız əsilli yazıçı.
* İbrahim mirzə Cahi

## Vəfatlar
1547

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 2 dekabr — Hernan Kortes, İspaniyalı kaşif.
* VIII Henrix
* Çivizadə Muhiddin Mehmed Əfəndi
1548

## Hadisələr
* Osmanlı hökmdarı Sultan Süleyman Qanuninin (1520-1566) Azərbaycana üçüncü yürüşü baş verdi.
* Şirvanda Bürhan Mirzənin başçılığı ilə qiyam baş verdi.

## Doğumlar
* Antonio Kataldi
* Simon Stevin
* Aişə Sultan (II Səlimin qızı)
* Bianka Kapello (Toskana hersoqinası)
* Fransisko Suarez
* Pərixan xanım
* Yuri Barakoviç

## Vəfatlar
* Fənarizadə Muhiddin Çələbi
* Əbdülqədir Həmidi Çələbi
1549

## Hadisələr
* İngiltərənin şərqində — Norfolk qraflığında çəpərləməyə qarşı xırda mülkədar Robert Ketin başçılığı ilə kəndli üsyanı.
* Əlişaban döyüşü. Abdulla xan Ustaclının Şirvan qiyamçılarını məğlub etməsi.

## Doğumlar
* I Ferdinand (Toskana hersoqu)

## Vəfatlar
* Bürhan Əli
1550

## Hadisələr

## Doğumlar
* Safiyə Sultan, Osmanlı İmperiyasının Validə sultanı
* Con Nepyer
* Əbubəkr mirzə Dərbəndi
* Villem Barens

## Vəfatlar
* Qurban Əli
* Sübhanqulu şah
1551

## Hadisələr
* Özbəklər Heratа yürüş edirlər.
* "Qızıl monet" dövriyyəsi gümüşlə əvəzlənir.
* Şəki hakimliyi Səfəvilər dövlətinə birləşdirildi və ləğv edildi.
* İtaliya müharibəsi (1551-1559)

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Sebastian de Belalcazar () — ispaniyalı səyyah və konkistador.
* I Sahib Gəray
1552

## Hadisələr
* Kazan xanlığının Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.

## Doğumlar
* Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi

## Vəfatlar
* Henri Stüart (Methven lordu)
1555

## Hadisələr
* 29 mart - Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Amasiya sülh müqaviləsinin bağlanması.
* Səfəvilər dövlətinin paytaxtı Təbrizdən Qəzvinə köçürüldü.
*İngiltərənin "Moskva şirkəti" yaranmışdır.
*Almaniyada protestant və katolik knyazlar arasında "Auqsburq sazişi" imzalandı.
*Rusiyanın Qərbi Sibiri asılı hala salması

## Doğumlar
* Edvard Kelli

## Vəfatlar
1556

## Hadisələr
* Həştərxan xanlığının  Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.
* Hindistanda Böyük Moğol dövlətində Əkbər şahın (1556-1606) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar
* 26 may – III Mehmet, Osmanlı sultani

## Vəfatlar
* Əhməd Qarahisari
* Sultan Hümayun
* Məhəmməd Füzuli — Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri
* Maksim Qrek
1553

## Hadisələr
* Tukapel döyüşü

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 17 avqust — III Çarlz, Savoyya hersoqu.
* Fransua Rable
* Lukas Kranax (böyük)
* Migel Servet
* Molla Nəsrulla Vaqif
* Sinan Paşa
* Şahzadə Mustafa (I Süleymanın oğlu)
* VI Eduard

## İstinadlar
1554

## Hadisələr
* Osmanlı hökmdarı Sultan Süleyman Qanuninin (1520-1566) Azərbaycana dördüncü yürüşü baş verdi.

## Doğumlar
* Mir İmad Qəzvini
* Süleyman Mirzə

## Vəfatlar
* Abadi Mehmet Çələbi

## İstinadlar
1559

## Hadisələr

## Doğumlar
* Fatma Sultan (II Səlimin qızı)
* Mahmud mirzə Səfəvi
* VII Avstriyalı Albrext

## Vəfatlar
* Adam Rize
* I Əbdürrəşid xan
* IV Pavel

## İstinadlar
1560

## Hadisələr

## Doğumlar
* İsgəndər bəy Münşi — mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan görkəmli tarixçi və xəttat.
* Allahverdi xan — əvvəlcə I Şah Abbasın sarayında zərgərbaşı, sonra qullarağası, Azərbaycan nağıllarının qəhrəmanlarından biri olan Vəzir Allahverdi xan.
* Oruc bəy Bayat
* Ovanes Tsaretsi

## Vəfatlar
* 25 noyabr — Andrea Doria
## İstinadlar
1561

## Hadisələr

## Doğumlar
* 25 iyul — Kato Kiyömasa
* Adrien van Romen

## Vəfatlar
* Şahzadə Bəyazid
1562

## Hadisələr
* İngiltərənin Moskva şirkətinin kəşfiyyatçısı və taciri Antoni Cenkinson Səfəvi dövləti ərazisinə göndərildi.

## Doğumlar
* Ottavio Rinuççini
* 12 yanvar — I Çarlz Emanuel, Savoyya hersoqu.

## Vəfatlar
* Məhinbanu Sultan
* Sevindik bəy Avşar
1563

## Hadisələr
* Böyük Piter Breygel tərəfindən Babil qülləsi rəsm əsərinin "Vyana versiyası" çəkildi.

## Doğumlar
* İohann Altuzi (alm. Johannes Althusius) (1557-1638) — Alman filosofu, ilahiyyatçısı.
* Robert Sesil

## Vəfatlar
1557

## Hadisələr
* Başqırdıstanın Rusiya tərəfindən işğal edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Süyüm bikə
* 1 sentyabr — Jak Kartye, fransız kəşfiyyatçı.
1558

## Hadisələr
* Livoniya müharibəsinin (1558-1583) başlanması.
*İngiltərədə I Yelizavetanın (1558-1603) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1565

## Hadisələr
* 27 aprel ispan konkistadoru Migel de Laqaspi 400 nəfər silahlı əsgərin müşayiəti ilə Filippin sahillərinə gəldi və onlar burada ilk ispan yaşayış məntəqəsinin — San Migel yaşayış məskəninin əsasını qoydular.
* Səfəvi hökmdarı I Təhmasib tamğa vergisini ləğv etmişdir.

## Doğumlar
* Məhəmmədqulu şah

## Vəfatlar
* Ludoviko Ferrari
* Turqut Rəis
1566

## Hadisələr

## Doğumlar
* 26 may — III Mehmed, Osmanlı sultanı.

## Vəfatlar
* Antonio de Kabeson
* Culiya Qonzaqa
* Əhməd Qarahisari
* İbn Həcər əl-Heytəmi
* Nostradamus
* Riçard Edvards
* Stanislav Ojexovski
* Sultan Süleyman Qanuni
* Şarl Dümulen

## İstinadlar
1567

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Cəlalzadə Mustafa Çələbi
* Henri Stüart (Darnley lordu)
* Abdulla xan Ustaclı
* Həsən Can
* Mixel Ştifel
* Müttəqi əl-Hindi
* Sam Mirzə
* Yolqulu bəy Zülqədər

## İstinadlar
1568

## Hadisələr

## Doğumlar
* Cüzeppe Sezari

## Vəfatlar
* Bosniyalı Mahmud Paşa
* Karlos (Asturiya şahzadəsi)
* Şahqulu sultan Ustaclı
* Şahverdi sultan Ziyadoğlu-Qacar
* Valualı Elizabet
## İstinadlar
1569

## Hadisələr
* Polşa ilə Litva arasında bağlanan Lüblin uniyasına əsasən Reç Pospolita dövlətinin yaranması.

## Doğumlar
* Sultan Cahangir
* Sultan Rüstəm Mirzə

## Vəfatlar
1570

## Hadisələr
* Moğolustan

## Doğumlar

*22 sentyabr — Henri Hudzon, ingilis coğrafiyaşünas və səyyahı.

## Vəfatlar
* Yusif xəlifə Ziyadoğlu-Qacar
* İbrahim sultan Ziyadoğlu-Qacar
* Ceyms Stüart (siyasətçi)
* Dominqo de Santo Tomas
* Françesko Melzi
* Məhəmməd xan Zülqədər
* Şah xan

## İstinadlar
1573

## Hadisələr

## Doğumlar
* Alessandro Strico (kiçik)
* Ben Conson
* Dilaram Sultan 
* I Maksimilian (Bavariya kürfürstü) 
* Qabriella d'Estre 
* Odoardo Farneze (kardinal) 
* Uraz Məhəmməd 

## Vəfatlar
* Avstriyalı Xuana 
* Donato Cannotti 
* Fatma Sultan (I Səlimin qızı) 
* II Keyxosrov Cakeli 
* Məhəmməd Birgivi 
* Takeda Şingen 

## İstinadlar
1574

## Hadisələr
* III Henri Fransa kralı olur.

## Doğumlar
* Handan Sultan, Osmanlı imperiyasının Validə sultanı

## Vəfatlar
* Corco Vazari — İtaliya rəssamı, Renessans mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrindən biri.
* Çoban şamxal ibn I Əlibəy
* I Kozimo
1575

## Hadisələr
* Niderlandda Leyden universitetinin əsasının qoyulması.
* Stefan Batorinin Reç Pospolita kralı seçilməsi.

## Doğumlar
* Lionel Qranfild

## Vəfatlar
1576

## '''[[I Şah Təhmasib|Hadiseler]]'''
## '''[[I Şah Təhmasib|Şah Təhmasib]] in ölümü'''

## Doğumlar
* Boynuyaralı Mehmed Paşa

## Vəfatlar
* Cerolamo Kardano
* I Təhmasib
* 27 avqust — Tisian Veçellio.
* Luidji Lilio
1577

## Hadisələr
* Səfəvilərə qarşı kürdlərin qiyamı.

## Doğumlar
* Muid Əhməd Əfəndi

## Vəfatlar
* Kürəkən Həmid Əfəndi
* İbrahim mirzə Cahi
* Budaq Qəzvini
* Corc Qaskoyn
* Gövhər Sultan Bəyim Səfəvi
* Həsən bəy Rumlu
* I Dövlət Gəray
* II İsmayıl
* Mahmud mirzə Səfəvi
* Portuqaliyalı Mariya
* Portuqaliyalı Mariya (Parma şahzadəsi)
* Şah Sultan (II Səlimin qızı)

## İstinadlar
1578

## Hadisələr
* Osmanlılar tərəfindən Tiflis və Qorinin tutulması.
* Portuqaliya kralı Enrukenin hakimiyyətə (1578-1580) gəlməsi.
* 21 oktyabr - Rus qoşunlarının Venden uğrunda döyüşdə birləşmiş Polşa-İsveç ordusu tərəfindən ağır məğlubiyyətə uğradılması.
* Vilnoda Yezuitlər ordeninin açılması.
* Səfəvilər dövlətində Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyətə (1578-1587) gəlməsi.
* Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin ikinci mərhələsinin (1578-1590) başlanması.
* 9 avqust — Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Çıldır döyüşü.
* 9 sentyabr — Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Qanıx (Alazan) döyüşü.
* 15 noyabr — Səfəvilərlə Osmanlılar arasında Mollahəsənli döyüşü.

## Doğumlar
* Vilyam Harvey — Fiziologiya və embriologiyanın əsasını qoyan ingilis həkim-anatomu, alim.
* Albani Françesko — İtaliyanın Boloniya məktəbinin rəssamı.
* Con Vebster — ingilis dramaturqu.
* Körpülü Mehmed Paşa

## Vəfatlar
* Klovio Culio — xorvat mənşəli İtaliya rəssamı, miniatüristi.
* Pyer Lesko — fransız arxitektor və heykəltaraş.
* Moroni Covanni Battista — italyan rəssam.
* Petru Nuniş — Portuqaliya riyaziyyatçısı.
* Kavus mirzə Dərbəndi
* Araz xan Rumlu
1571

## Hadisələr
* Venesiya elçisi Vincentso Alessandrinin Azərbaycana səfəri.

## Doğumlar
* Sədrəddin Şirazi və ya Molla Sadra (1571-1641) — filosof
* 27 yanvar — I Abbas

## Vəfatlar
* Benvenuto Çellini — İntibah incəsənətinin son nümayəndəsi
1572

## Hadisələr
* Varfolomey gecəsi — Fransada dini müharibələrin nəticəsində 24 avqust 1572-ci ildə Parisdə baş vermiş hadisədir.
* Rusiyada Opriçinanın(1565-1572) ləğv olunduğu ildir.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Avstriyalı Barbara (hersoqina)
* Avstriyalı Yekaterina (Polşa kraliçası)
* Bronzino
* Fransua Klue
* Mir Seyid Əli
* Raffaele Bombelli
* Şah Sultan (I Səlimin qızı)
* Tupak Amaru
* Yan Avqusta

## İstinadlar
1580

## Hadisələr
* İngiltərədən Azərbaycana Xristofor Berrounun başçılığı ilə ticarət nümayəndəsinin gəlməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 25 may — Qazızadə Əhməd Şəmsəddin Əfəndi, Osmanlı alimi və şeyxülislamı.
* 10 iyun — Luiş de Kamoens, portuqal şairi.
* 30 avqust — Emanuel Filibert, Savoyya hersoqu.
* Andrea Palladio — italyan memarı.
* İbrahimqulu şah —
* Əbdi bəy Şirazi

## İstinadlar
1581

## Hadisələr
* Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin (1578-1590) gedişində Krım türklərinin Şirvana dördüncü yürüşü.

## Doğumlar
* 9 oktyabr —Fransız riyaziyyatşçsı və şairi Başe de Meziriak anadan olmuşdur.

## Vəfatlar
Mahidevran sultan vəfat etmişdir
1582

## Hadisələr

## Doğumlar
* Şahzadə Mahmud, Osmanlı şahzadəsi

## Vəfatlar
* 21 iyun — Oda Nobunaqa
* I Daud
1583

## Hadisələr
* Fərhad paşanın Çuxursədi işğal etməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Ənsar xəlifə Qaradağlı
* Hamfri Gilbert
* Xacə Əfzələddin Türkə
* Nişançı Firudin Əhməd bəy
* Nurbanu Sultan
* Şibata Katsuie
* VI Lüdviq (Pfals kürfürstü)

## İstinadlar
1586

## Hadisələr
* 3 dekabr - Amerikadan Avropaya ilk dəfə kartof gətirilməsi.
* Həmzə Mirzənin təkəli-türkmən əmirlərinin mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyamını yatırması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1587

## Hadisələr
•Şah 1 ci Abbas hakimiyyətə gəlmişdir

## Doğumlar
* Səfəvilər dövlətinin banisi və görkəmli Azərbaycan şairi Şah İsmayıl Xətai.

## Vəfatlar
* Səfəvi hökmdarı Məhəmməd Xudabəndə.
* Murtuzaqulu xan Pörnək-Türkman
* Qılınc Əli Paşa
* Məhəmməd Karamusiç Nihadi

## İstinadlar
1588

## Hadisələr
* Türkmən və təkəli tayfalarının qiyamı.
*Ìspaniyanin məğlub edilməz armada adlanan deniz donanması məğlub edildi
*Şah Abbas tərəfindən Gəncənin alınması

## Doğumlar
* Eten Paskal - Fransa riyaziyyatçısı.

## Vəfatlar
* II İslam Gəray
1589

## Hadisələr

## Doğumlar
* Savoylu Marqarita
* Stanislav Potoçki
* Şahzadə Yəhya
* Tereza Sampsonia
* Toxtamış Gəray

## Vəfatlar
* Şahverdi xan Qaradağlı
* Yekaterina Mediçi

## İstinadlar
1590

## Hadisələr
* Səfəvi və Osmanlı dövlətləri arasında İstanbul sülh müqaviləsi bağlanmışdır.
* Portuqal səyyahların Tayvana səfəri.
* Advrek qalası tikilib.

## Doğumlar
* 18 aprel — I Əhməd, Osmanlı padşahı.
* Mahpeykər Kösəm Sultan — Osmanlı padşahı I Əhmədin hərəmi, IV Murad və I İbrahimin anası.
* Mahfiruz Xədicə Sultan — Osmanlı padşahı I Əhmədin hərəmi, II Osmanın anası.
* Arakel Təbrizli

## Vəfatlar
1591

## Hadisələr
* Osmanlı dövlətində cənub-şərqi Anadoluda Şahqulu Təkəlinin başçılığı ilə üsyan baş verməsi.
* Cəlalilər hərəkatının təsiri ilə Təbrizdə ilk üsyanın  baş verməsi.

## Doğumlar
* I Mustafa, Osmanlı padşahı
* Mürtəzaqulu sultan Şamlu

## Vəfatlar
* Əbdülkərim xan (Yarkənd xanı)
1584

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Bernal Dias del Kastilyo
* II Mehmed Gəray
* IV İvan Qroznı — Böyük Moskva knyazı, Rusiya çarı.
* Qaspar de Karvaxal
* Oranlı Vilhelm

## İstinadlar
1585

## Hadisələr
* Niderlandda Qriqorian təqviminin qəbul edilməsi.
* İspanlar tərəfindən Brüssel şəhərinin işğal edilməsi. 
* Şokoladın ilk dəfə Avropada təqdim edilməsi.
* Qızılbaşlarla osmanlılar arasında Sufiyan döyüşü.

## Doğumlar
* Şahzadə Yəhya

## Vəfatlar
* Həsən Ziyayi
## İstinadlar
1592

## Hadisələr
* I Şah Abbas Zülfüqar xan Qaramanlını Azərbaycana ilk hakim təyin etmişdir.

## Doğumlar
* Sultan Şahcahan
* Qaraçələbizadə Əbdüləziz Əfəndi
* Fəzli İsfahani Xuzani

## Vəfatlar
* Dövlətyar xan Siyahmənsur
* Xədim Məsih Mehmed Paşa
* Nahapet Kuçak

## İstinadlar
1593

## Hadisələr
* Safiyə Sultan-I Elizabet nəznində Osmanlı-İngiltərə münasibətləri quruldu.  
* Romada ilk incəsənət Akademiyası - Müqəddəs Luka Akademiyası yaradıldı.
* Azərbaycan ərazilərinin bəylərbəylik şəklində birləşdirilmişdir. Bu bəylərbəyliyə Zəncan, Ərdəbil, Xalxal, Qaracadağ, Talış, Qızılağac, Lənkəran, Qızılüzən və Kür çayları arasında yerləşən geniş ərzilər daxil idi.

## Doğumlar
* Mümtaz Mahal

## Vəfatlar
* Çxol Çon
1594

## Borbonlarin Fransada hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar
* Henri Frederik
* Hüsamzadə Əbdürrəhman Əfəndi
* Dilrüba Sultan
* Bektaş xan

## Vəfatlar
* Gerard Merkator
1595

## Tepismeler
## Hadisələr

## Doğumlar
* Har Qobind
* Yakob van Kampen
* Alber Jirar

## Vəfatlar
* Feyzi Hindi
* III Murad
* Təkəli Lələ Mehmed Paşa
1596

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Xan Əhməd Xan
* 28 yanvar — Frensis Dreyk
* Dəftərdar Sinan Paşa
* Jan Boden
* Qoca Sənan Paşa
* Sultan Ağa xanım

## İstinadlar
1597

## Hadisələr
* Apokrisis

## Doğumlar
* İnayət Gəray
* Martin Opits
* Senhime
* Sultan Məhəmməd Xudabəndə Mirzə
* Teramo Kastelli

## Vəfatlar
* Edvard Kelli
* Villem Barens

## İstinadlar
1600

## Hadisələr
* 8 oktyabr - San-Marino Respublikasında konstitusiyanın qəbul edilməsi
* 2 iyul - Hyuport yaxınlığında ispanlarla hollandlar arasında döyüş
* Səfəvi elçisi İffət bəyin Avropaya səfəri.
* İngiltərədə Ost-Hind şirkətinin yaradılması.
* Sekigahara döyüşü (1600)

## Doğumlar
* Yakob Barç - alman həkimi, riyaziyyatçısı və astronomu.

## Vəfatlar
* 17 fevral—italyan rahibi, filosof və şair, panteizmin nümayəndəsi Cordano Bruno  .
* 7 aprel - Türk şairi Bakı.
1601

## Hadisələr

## Doğumlar
* Saib Təbrizi - Azərbaycan şairi 
* Alonso Kano - İspan rəssamı və heykəltəraşı

## Vəfatlar
1598

## Hadisələr
* Ob çayı sahilində döyüş. Rusların Qərbi Sibirin işğalını başa çatdırması.
* 14 fevral – Rusiya çarı Boris Qodunovun taxta çıxması.
* Səfəvilər dövlətində Şah I Abbas tərəfindən ölkənin paytaxtının Qəzvindən İsfahana köçürülməsi.

## Doğumlar
* Bonaventura Kavalyeri

## Vəfatlar
* Toyotomi Xideyösi
* Xadım Həsən Paşa

## İstinadlar
1599

## Hadisələr
* 2 oktyabr – Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi Osmanlı imperiyasının şeyxülislamı seçildi.
* I Şah Abbas Xorasanı Şeybanilərdən azad etmişdir və Səfəvilər öz təsirini yenidən Mavəraünnəhrdə yaymışdır.
* Səfəvi elçiləri Oruc bəy Bayat və Hüseynəli bəy Bayatın Avropaya səfəri.

## Doğumlar
* 6 iyun – Dieqo Velaskes, ispan rəssamı.

## Vəfatlar
* Edmund Spenser
* Fərhad xan Qaramanlı
* Xoca Sadəttin Əfəndi
* Qabriella d'Estre
* Maeda Toşiie
* Simone Petersano

## İstinadlar
1604

## Hadisələr
* 9 yanvar — Validə Safiyə Sultan Köhnə Saraya sürgün edildi. 
* 8 iyun — I Abbasın İrəvan qalasını tutması.
* 8 sentyabr — Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi üçüncü dəfə Osmanlı imperiyasının şeyxülislamı seçildi. 
* 25 sentyabr — Osmanlı ordusu müqavimətlə qarşılaşmadan Peşte qalasını ələ keçirdi
* 16 oktyabr — Osmanlı ordusu Budinin şimalında yerləşən Vaç qalasını ələ keçirdi.
* Səfəvi elçisi Mehdiqulu bəyin Almaniyaya səfəri.

## Doğumlar
* 3 noyabr — II Osman, Osmanlı padşahı.

## Vəfatlar
* Oruc bəy Bayat
1605

## Hadisələr
* 29 avqust — Esterqon qalası Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı.
* 8 sentyabr — Vişeqrad qalası Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı.
* 19 sentyabr — Saint Tomas (Təpədələn) qalası Osmanlı ordusu tərəfindən mühasirəyə alındı.
* 3 oktyabr — Esterqon qalası Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirildi.
* 7 noyabr — I Abbasın Cığalızadə Yusif Paşa üzərində qələbəsi.

## Doğumlar
* 8 mart — Şahzadə Mehmed, Osmanlı vəliəhdi.
* Dekabr — Ayşə Sultan, Osmanlı sultanı.

## Vəfatlar
* 12 noyabr — Handan Sultan, Osmanlı İmperiyasının Validə sultanı.
* Əkbər şah
* Oratsiya Vekki - Italyan bəstəkarı.
* Əli əl-Qari

## İstinadlar
1606

## Hadisələr
* 17 may - Moskvada polyaklara qarşı üsyan, I Yalanşı Dmitrinin öldürülməsi.
* 1 iyun - Moskvada Vasili Şuyskinin hakimiyyətə gəlməsi.
* 5 iyul - I Abbasın Gəncəni Osmanlılardan geri alması.
* 23 noyabr — Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi dördüncü və sonuncu dəfə Osmanlı İmperiyasının şeyxülislamı seçildi. 

## Doğumlar
* 6 iyun – Pyer Kornel, fransız dramaturqu.
* Fatma Sultan, Osmanlı sultanı.

## Vəfatlar
1607

## Hadisələr
* İngilislər tərəfindən Şimali Amerikanın şərq sahillərində ilk ingilis müstəmləkəsinin -  Virciniyanın əsasının qoyulması.
* Səfəvi l Abbasın Osmanlıdan Azərbaycan torpaqlarını alması
*

## Doğumlar

## Vəfatlar
1608

## Hadisələr

## Doğumlar
* Xədicə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Gövhər Sultan, Osmanlı sultanı.
* Katib Çələbi, Türk alimi 

## Vəfatlar
1609

## Hadisələr
* Səfəvilərin Venesiya, Florensiya və Roma ilə danışıqları.
* 30 noyabr - Qalileo Qaliley tərəfindən ilk dəfə Ay səthinin xəritəsinin tərtib edilməsi.
* 3 dekabr - Qalileo Qaliley tərəfindən teleskopun kəşf edilməsi.  
* Bermud adalarının İngiltərəyə birləşdirilməsi.
* İspaniyanın Hollandiya ilə 12 il müddətinə müqavilə imzalayaraq onun müstəqilliyini və Hindistanda və Cənub-Şərqi Asiyada ticarət etmək hüququnu tanıması. Şelda çayının mənsəbinin ticarət üçün bağlanmasının Antverpenin tənəzzülünü sürətləndirməsi.
* Niderland burjua inqilabının (1566-1609) başa çatması.

## Doğumlar
* Şahzadə Orxan, Osmanlı vəliəhdi 
* Şahzadə Cahangir, Osmanlı vəliəhdi.
* Xanzadə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Paul Fleminq - alman şairi.
* Yudit Leyster - Niderland rəssamı. 
* Jan Rotru - fransız dramaturqu.
* Cerard Uinstenli - ingilis utopik sosialisti, İngiltərədə diggerlər hərəkatının rəhbərlərindən biri.
* Pyer Pol Rike - fransız mühəndisi. Onun rəhbərliyi ilə 1666-1681-ci illərdə Tuluzanı Etan-de-To gölü ilə birləşdirən Şənub körpüsü inşa edilmişdir.

## Vəfatlar
* Şahzadə Cahangir, Osmanlı vəliəhdi.
* Qarsia Urtado de Mendosa - ispan zadəganı, hərbi xadimi, məmuru, 1557-1561-ci illərdə Çilinin qubernatoru, 1590-1596-cı illərdə Perunun vitse-kralı.
* I Ferdinand (Toskana hersoqu)
1602

## Hadisələr
* Portuqaliyalıların İran ordusu tərəfindən işğal olunmuş Bəhreyni itirmələri.

## Doğumlar
* 14 fevral - Françesko Kavalli - İtalyan bəstəkarı.
* Filipp de Şampan - Barokko dövrünün fransız rəssamı.
* 2 may - Afanasi Kirxer - dahi alman alimi , rəssamı.
* Cüliyo Mazarini - Fransanın boz kardinalı , baş naziri və daş - qaş həvəskarı.Onun evindən misli görünməmiş 500 əqiq vaz tapılıb və XIV Lüdovikin sarayına aparılıb .(ancaq bunlardan bəziləri oğurlanıb)

## Vəfatlar
* Cakomo Della Porta - italyan memarı.
* Əbubəkr mirzə Dərbəndi
* Əbdüllətif Şirvani
## İstinadlar
1603

## Hadisələr
* 4 yanvar — Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi ikinci dəfə Osmanlı İmperiyasının şeyxülislamı seçildi. 
* 24 mart — İngiltərədə Stüartlar sülaləsinin nümayəndəsi I Ceyms hakimiyyətə (1603-1625) gəlməsi.
* 24 mart — Yaponiyada Tokuqava şoqunatının hakimiyyətinin başlanması.
* 21 oktyabr — I Abbasın Təbrizə daxil olması.
* noyabr — İrəvan qalasının mühasirəyə alınması.
* 21 dekabr — Osmanlı padşahı I Əhməd taxta çıxmışdır.
* İrlandiyada baş vermiş üsyanın qəddarlıqla yatırılması.
* Yava adasında ilk holland faktoriyasının əsasının qoyulması.
* Səfəvi elçisi Fəthi bəyin Venesiyaya səfəri.
* Almaniya elçilərinin Səfəvi sarayına gəlməsi.
* Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin yeni mərhələsinin başlanması.
* İngiltərədə vəba epidemiyasının yayılması.

## Doğumlar
* Adam Oleari - alman alimi və səyahətçisi, Şlezviq-qolşteyn hersoqu III Fridrix tərəfindən Şəfəfilər dövlətinə göndərilmiş səfirliyin katibi, "Moskvaya səyahətin təsviri" əsərinin müəllifi.
* Lennart Torstensson - İsveç sərkərdəsi, Otuzillik müharibənin iştirakçısı.
* Cahanbanu Sultan
* Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa

## Vəfatlar
* 7 iyun — Şahzadə Mahmud, Osmanlı şahzadəsi.
* 21 dekabr — III Mehmed, Osmanlı sultanı.
* Şərəf xan Bitlisi — kürd mənşəli türk tarixçisi 
* Yemişçi Həsən Paşa
1610

## Hadisələr
* 4 yanvar — 6 böyük minarəli və 16 şərəfəli Sultan Əhməd Məscidinin ilk təməli atıldı.
* 7 yanvar - Qalileo Qalileyin öz teleskopu vasitəsilə Yupiter planetinin dörd peykini aşkar etməsi.

## Doğumlar
* Adrian van Ostade - holland rəssamı.
* 13 yanvar — Avstriyalı Mariya Anna, ilk Bavariya kürfürstü I Maksimilyanın xanımı.

## Vəfatlar
* Xədicə Sultan, Osmanlı sultanı. 
* Məhəmməd Əmani — Azərbaycan şairi 
* Antoni Cenkinson
* Ludolf van Seylen
1611

## Hadisələr

## Doğumlar
* 27 iyun — Şahzadə Səlim, Osmanlı vəliəhdi. 
* Övliya Çələbi — səyyah, coğrafiyaşünas, tarixçi, etnoqraf, şair.
* I Səfi
* Fan İçji

## Vəfatlar
* 27 iyul — Şahzadə Səlim, Osmanlı vəliəhdi. 
* 2 avqust — Kato Kiyömasa, yapon sərkərdəsi.
* Antoni Cenkinson
1612

## Hadisələr
* Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızı 6 yaşlı Ayşə Sultan və Sədrəzəm Nasuh Paşa arasında saray nikahı bağlandı.
* Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızı Gövhər Sultan hələ 4 yaşındaykən özündən 48 yaş böyük Kaptan-ı Dərya Öküz Mehmed Paşa ilə evləndirilmişdir.
* 20 noyabr — Osmanlı-Səfəvi müharibəsi müvəqqəti də olsa, dayandırıldı və Mərənd sülhü (Nasuh Paşa andlaşması) bağlandı.
* 15 dekabr — Alman astronavt Simon Marius, Andromeda qalaktikasını ilk dəfə teleskopla müşahidə etdi.

## Doğumlar
* 27 iyul — IV Murad, 17-ci Osmanlı padşahı və 96-cı İslam xəlifəsidir.
* 1 dekabr — Şahzadə Bəyazid, Osmanlı vəliəhdi.
* Şahzadə Həsən, Osmanlı vəliəhdi.
* Şəmsi-pəri Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın alban əsilli hərəmi.
* Abdullah şah
* Dilaram Sultan

## Vəfatlar
* Şahzadə Orxan, Osmanlı vəliəhdi. 
* Robert Sesil
* Məhəmmədqulu şah
* Hacı Mustafa Sunullah Əfəndi
1613

## Hadisələr
* I Abbasın Gürcüstana yürüşü.
* Rusiyada Romanovlar sülaləsi (1613-1917) hakimiyyətə gəlmişdir.

## Doğumlar
* Noyabr — Şahzadə Hüseyn, Osmanlı vəliəhdi.
* Xoşhal xan Xəttak - puştun əsilli əfqan şairi.
* Zahidə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Huri-çöhrə Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın gürcü əsilli hərəmi.

## Vəfatlar
* Allahverdi xan — I Şah Abbasın sarayında zərgərbaşı, sonra qullarağası, Azərbaycan nağıllarının qəhrəmanlarından biri.
* Şəmsi Ruhsar Xatun
* Sadıq bəy Əfşar
* Səhifi Zülqədər
* Tengiz bəy Rumlu
1614

## Hadisələr

## Doğumlar
* Burnaz Ətiqə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Şahzadə Qasım, Osmanlı vəliəhdi.
* Əbdüləziz xan
* Ayşə Hasəki Sultan, Osmanlı padşahı IV Muradın alban əsilli hərəmi.

## Vəfatlar
* Fərhad bəy Çərkəz
1617

## Hadisələr
* 9 iyun — 6 böyük minarəli və 16 şərəfəli Sultan Əhməd Məscidinin inşaatı tamamlandı.
* 22 noyabr — Osmanlı padşahı I Mustafa taxta çıxdı.
* İtalyan səyyahı Pyetro della Vallenin Azərbaycana səyahəti.

## Doğumlar
* Zeynəb Sultan, Osmanlı sultanı.

## Vəfatlar
* 4 aprel — Con Nepyer, şotlandiyalı baron, riyaziyyatçı, loqarifmik xətkeşin yaradıcısı.
* 22 noyabr — I Əhməd, Osmanlı padşahı.
* Şahzadə Hüseyn, Osmanlı vəliəhdi.
1618

## Hadisələr
* 26 fevral — Osmanlı padşahı I Mustafa saray çevrilişi ilə taxtdan endirildi.
* 26 fevral — Osmanlı padşahı II Osman saray çevrilişi ilə taxta oturdu.
* Reç Pospolita ilə Rusiya arasında Deulino barışığının imzalanması.
* 26 sentyabr — Osmanlı-Səfəvi müharibəsi müvəqqəti də olsa, dayandırıldı və Sərab sülhü bağlandı.

## Doğumlar
* Sultan Övrəngzeb (Aləmgir) — Böyük Moğollar imperiyasının imperatoru.
* Abidə Sultan, Osmanlı sultanı.

## Vəfatlar
* Çuxadar Əhməd Paşa

## İstinadlar
1619

## Hadisələr
Amerikada assemblya yaradılır 

Amerikaya Holland gəmiləri vasitəsilə ilk qaradərili afrikalılar gətirilir 

## Doğumlar
* Şəmsi-şah Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın gürcü əsilli hərəmi.

## Vəfatlar
* 10 noyabr — Safiyə Sultan, Osmanlı imperiyasının Validə sultanı
* Zeynəb Sultan, Osmanlı sultanı.
1620

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əsma Hasəki Sultan, Osmanlı padşahı IV Muradın yunan əsilli hərəmi.
* Nikolaus Merkator
* Bayburtlu Qara İbrahim Paşa
* Bahadırzadə Arabaçı Əli Paşa
* Krımlı Martiros

## Vəfatlar
* 26 oktyabr — Mahfiruz Xədicə Sultan, Osmanlı padşahı I Əhmədin hərəmi, II Osmanın anası (d. 1590).
* 12 noyabr — Cəmrə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Zahidə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Simon Stevin
1621

## Hadisələr
* Osmanlı padşahı II Osman Lehistan üzərinə səfərə çıxdı.
* İngiltərə-Səfəvi müqaviləsi.

## Doğumlar
* İsaak van Ostade — rəssam.
* Ayaşlı Nişançı İsmayıl Paşa
* Həsən Lahıci

## Vəfatlar
* 12 aprel — Şahzadə Mehmed, Osmanlı vəliəhdi (d. 8 mart 1605).
* Ovanes Tsaretsi

## İstinadlar
1622

## Hadisələr
* 10 may — Osmanlı padşahı I Mustafa ikinci dəfə taxta oturdu.

## Doğumlar
* Jan Batist Molyer - böyük Fransa dramaturqu, fransız və Qərbi Avropa ədəbiyyatında klassik komediya janrının banisi.
* Ayşə Məhziba Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın çərkəz əsilli hərəmi.

## Vəfatlar
* 20 may — II Osman, Osmanlı padşahı (1604).
* Şeyx Bəhai
## İstinadlar
1615

## Hadisələr
* Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızı 10 yaşlı Ayşə Sultan və Sədrəzəm Qaraqaş Məhəmməd Paşa arasında saray nigahı bağlandı.
* Şirvanda Dəli Məlik təxəllüslü Məlik Pirinin başçılığı ilə üsyan (1615-1616) bağlandı.
* Səfəvi elçilərinin İspaniyaya səfəri.

## Doğumlar
* Şahzadə Süleyman, Osmanlı vəliəhdi.
* Dara Şükuh

## Vəfatlar
* Şahzadə Həsən, Osmanlı vəliəhdi.
* Mir İmad Qəzvini
* Adrien van Romen
1616

## Hadisələr
* İspan elçisi Don Qarsianın Səfəvi sarayına gəlməsi.

## Doğumlar
* Cəmrə Sultan - Osmanlı sultanı.
* Sənubər Hasəki - Osmanlı padşahı IV Muradın boşnaq əsilli hərəmi.
* 26 aprel - Vilyam Şekspir - İngilis yazıçı, şair və aktyor.

## Vəfatlar
* Simeon Bekbulatoviç
1623

## Hadisələr
* 10 sentyabr — Osmanlı padşahı I Mustafa ikinci dəfə taxtdan endirildi.
* 10 sentyabr — Osmanlı padşahı IV Murad taxta çıxdı.

## Doğumlar
* Blez Paskal - fransız riyaziyyatçısı, fiziki, filosofu və yazıçısı.
* Fransua Meninski

## Vəfatlar
1624

## Hadisələr

## Doğumlar
* Jan Batist de Lamaz

## Vəfatlar
* Həmidi Mustafa Paşa
* Kəmankeş Qara Əli Paşa
* Mere Hüseyn Paşa
* Riçard Koks
* Salman xan Ustaclı
* Tomas Erpenius
* Yakob Böhm

## İstinadlar
1625

## Hadisələr
* İngiltərədə Stüartlar sülaləsinin nümayəndəsi I Karlın hakimiyyətə gəlməsi.
* Osmanlı padşahı I Əhmədin Kösəm Sultandan doğulan qızı 20 yaşlı Ayşə Sultan və Sədrəzəm Hafiz Əhməd Paşa arasında saray nigahı bağlandı.
* Yarımkronun İngiltərədə "Qızıl monet" adlanması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İngiltərə kralı I Yakov (1603-1625).
* Sultan Məhəmməd şah — Qütbşahlar sülaləsindən hökmdar.
* Təvəkküli Dədə Saraylı
## İstinadlar
1626

## Hadisələr

## Doğumlar
* Çarlz Morton (pedaqoq)
* Françesko Redi
* Jan Talon
* Kristina (İsveç kraliçası)
* Madam de Sevinye
* Sabbatay Zevi

## Vəfatlar
* Gürcü Xədim Mehmed Paşa
* Antonio Kataldi

## İstinadlar
1627

## Hadisələr

## Doğumlar
* Turhan Xədicə Sultan

## Vəfatlar
* 21 dekabr — Şahzadə Əhməd, Osmanlı padşahı IV Muradın oğlu, Osmanlı vəliəhdi (ö. 1628)
* Sultan Cahangir
1630

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İohan Kepler, alman astronomu, planetlərin hərəkəti qanununu kəşf edib.
* Alessandro Strico (kiçik)
* 26 iyul — I Çarlz Emanuel, Savoyya hersoqu.

## İstinadlar
1631

## Hadisələr
* 23 yanvar - Bervaldda Fransa ilə İsveç arasında Otuz illik müharibə zamanı qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi haqqında müqavilə imzalanması.
* 3 aprel - Otuz illik müharibənin gedişində İsveç kralı Qustav II Adolf tərəfindən Frankfurtun işğal edilməsi.
* 13 aprel - Otuz illik müharibənin gedişində İsveç ordusu ilə Müqəddəs Roma imperiyasının ordusu arasında baş verən döyüşdə Branderburq ərazisində mühüm strteji məntəqələrdən biri olan Frankfurt na-Oderin iki günlük mühasirədən sonra şəhərin İsveç qoşunları tərəfindən tutulması. 
* 30 may - Avropada müasir standartlara cavab verən ilk qəzetin - fransız «La Gazette» qəzetinin ilk nömrəsinin çap olunması.
* 22 iyul - Otuz illik müharibənin gedişində İsveç ordusu ilə Müqəddəs Roma imperiyasının ordusu arasında Verben yaxınlığında döyüş baş verməsi.
* Çinin Şensi əyalətini əhatə edən üsyanın yatırılması üçün imperatorun əmri ilə digər əyalətlərdən əlavə qüvvələr göndərilməsi. 
* İrbit şəhərinin əsasının qoyulması.
* Osmanlı İmperiyasının paytaxtı İstanbulun böyük bir qisminin məhv olduğu Böyük Yanğının baş verməsi.

## Doğumlar
* 7 dekabr - ingilis şairi, dramaturqu, tənqidçisi - Con Drayden

## Vəfatlar
* Mümtaz Mahal
* Səfiquli xan
1629

## Hadisələr
* İngiltərədə kral I Karl tərəfindən parlament buraxıldı.

## Doğumlar
* Aleksey Mixayloviç Romanov — Romanovlar sülaləsindən ikinci rus çarı.
* Xristian Hüygens - niderland alim və ixtiraçısı.

## Vəfatlar
* 19 yanvar — I Abbas
* Əbdülbaqi Təbrizi
## İstinadlar
1633

## Hadisələr

## Doğumlar
* Əsməxan Qaya Sultan, Osmanlı padşahı IV Muradın qızı.
* Hacı Qiyasəddin ağa Dizaği
* Əsməxan Qaya Sultan

## Vəfatlar
1634

## Hadisələr

## Doğumlar
* Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa

## Vəfatlar
* İsgəndər bəy Münşi – Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan görkəmli tarixçi və xəttat.
* Abxaz Mehmed Paşa – Osmanlı vəziri
1635

## Hadisələr
* 29 yanvar - Kardinal Rişelye tərəfindən Fransa Akademiyasının əsasının qoyulması.
* 11 aprel - Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1623-1639) gedişində Osmanlı qoşunlarının İrəvan qalasını geri alması.
* Osmanlıların Yəməndən qovulması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 27 iyul — Şahzadə Süleyman, Osmanlı vəliəhdi.
* 27 iyul — Şahzadə Bəyazid, Osmanlı vəliəhdi.
* Ömər bəy Nəfi, Osmanlı şairi və dövlət xadimi.
* Şahbəndə xan Pörnək-Türkman
1628

## Hadisələr
* Gürcistan Vilayeti

## Doğumlar
* Marçello Malpigi — italyan bioloq və həkimi.

## Vəfatlar
* Şahzadə Əhməd, Osmanlı padşahı IV Muradın oğlu, Osmanlı vəliəhdi (d. 1627)

## İstinadlar
1638

## Hadisələr
* Osmanlı padşahı IV Murad Bağdad səfərinə çıxdı.

## Doğumlar
* Ceyms Qreqori
* XIV Lüdovik

## Vəfatlar
* Şahzadə Qasım, Osmanlı vəliəhdi.
* İohann Altuzi (alm. Johannes Althusius) (1557-1638) — Alman filosofu, ilahiyyatçısı.
* Başe de Meziriak
* Xələf bəy Süfrəçi
* Təyyar Mehmed Paşa
1639

## Hadisələr
* 17 may — Səfəvilərlə Osmanlı İmperiyası arasında Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi imzalandı.

## Doğumlar
* İvan Mazepa
* Ruqiyə Sultan (IV Muradın qızı)

## Vəfatlar
* 20 yanvar — I Mustafa, Osmanlı padşahı
* Bektaş xan
1640

## Hadisələr
* İngiltərədə uzunmüddətli parlament çağrıldı. Bu hadisə İngiltərə burjua inqilabının başlanması hesab olunur.

## Doğumlar
* Filippo Abbiati

## Vəfatlar
* 8 fevral — IV Murad, 17-ci Osmanlı padşahı və 96-cı İslam xəlifəsi.
* Cüzeppe Sezari
1641

## Hadisələr

## Doğumlar
* Qrü Neemiya — bitkilərin anatomiyasının əsasını qoymuş ingilis botaniki.
* Aleksandr Mavrokordato —

## Vəfatlar
* Sədrəddin Şirazi və ya Molla Sadra (1571-1641) — filosof
* Sultan Rüstəm Mirzə
1642

## Hadisələr
* avqust - İngiltərə kralı I Karl tərəfindən parlamentə müharibə elan edilməsi. İngiltərədə vətəndaş müharibəsinin (1642-1646) başlanması.
* 24 noyabr - Holland səyyahı Abel Tasman tərəfindən Avstraliya ətrafında adalar qrupunun kəşf edilməsi. Bu ərazi sonradan onun şərəfinə Tasmaniya adaları adlandırılmışdır.
* II Şah Abbasın (1642-1666) Səfəvilər dövlətində (1501-1736) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar
* 2 yanvar — IV Mehmed, Osmanlı padşahı. 

## Vəfatlar
* 8 yanvar – Qalileo Qaliley
1636

## Hadisələr
* Rusiyada ilk manifaktura yaradıldı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Əbu əl-Fəth Mənuçöhr xan
1643

## Hadisələr
* Cunqarların Yeddisu torpaqlarına soxulması.

## Doğumlar
* I Bahadır Şah - Böyük Moğol imperiyasını VIII padşahı.
* İsaak Nyuton - İngilis  riyaziyyatçısı , mexaniki , fiziki , astronomi , klassik mexanizmin banisi.
* XVI Lüdovik - Fransız kral.
* 21 avqust — VI Afonso, Braqanza sülaləsinə mənsub ikinci Portuqaliya kralı.

## Vəfatlar
* Con Saris

## İstinadlar
1644

## Hadisələr

## Doğumlar
* Abraham a Santa-Klara
* Antonio Stradivari
* Körpülü Hacı Hüseyn Paşa

## Vəfatlar
* Har Qobind
* Kəmankeş Qara Mustafa Paşa
* VIII Urban
* Yusif ibn Məhəmmədcan Qarabaği
1645

## Hadisələr
* Yanvar - İngiltərədə İcmalar palatası tərəfindən Oliver Kromvelə yeni tipli ordu təşkil etməyi tapşırması.
* İngiltərədə vətəndaş müharibəsinin (1642-1646) gedişində Lenqport döyüşünün baş verməsi.
* 14 iyun - İngiltərədə vətəndaş müharibəsinin gedişində baş verən Neysbi döyüşündə parlament ordusunun kral tərəfdarları üzərində qələbə qazanması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Lionel Qranfild
1646

## Hadisələr
* 24 iyun - İngiltərədə vətəndaş müharibəsinin parlamentin qələbəsi ilə başa çatması.
* İngiltərədə levellerlər hərəkatının başlanması.

## Doğumlar
* Antuan Qallan — fransız şərqşünas, antikvar, tərcüməçi.
* 1 iyul — Qotfrid Leybnits

## Vəfatlar
* Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa
1647

## Hadisələr

## Doğumlar
* Denis Papin — fransız ixtiraçı.

## Vəfatlar
* Dilaram Sultan
* Bonaventura Kavalyeri
* Muid Əhməd Əfəndi
1649

## Hadisələr
* 30 yanvar-İngiltərə kralı I Karlın edam edilməsi.
* mart - İngiltərədə kral hakimiyyətinin və Lordlar palatasının ləğv olunması.
* may - İngiltərənin respublika elan olunması.
* İngiltərədə icmalar palatasının özünü ölkənin ali idarə orqanı elan etməsi.
* 13 avqust İngiltərə ordusunun İrlandiyaya işğalçılıq yürüşünün başlanması.
* Uistenli başda olmaqla İngiltərədə diggerlər hərəkatının baş verməsi.
* Rusiyada Məclis Qanunnaməsinin qəbul edilməsi.

## Doğumlar
* XIII Benedikt

## Vəfatlar
* İsaak van Ostade
* Şahzadə Yəhya
1650

## Hadisələr
* 29 sentyabr – Henri Robinson Londonda dünyanın ilk nikah agentliyini açmışdır.

## Doğumlar
* Con Malboro Çörçill

## Vəfatlar
* 23 sentyabr — Xanzadə Sultan, Osmanlı sultanı (d. 1609)
1651

## Hadisələr

## Doğumlar
* XI Georgi

## Vəfatlar
* 2 sentyabr – Mahpeykər Kösəm Sultan, Osmanlı İmperiyasının validə sultanı (d. 1590)
* Eten Paskal
* Krım Gəray (kalqay)

## İstinadlar
1652

## Hadisələr
* İngiltərə ordusu tərəfindən Şotlandiyanın işğalının başa çatdırılması.

## Doğumlar
* XII Klement

## Vəfatlar
1653

## Hadisələr
* 20 aprel - Oliver Kromvel tərəfindən İngiltərədə uzunmüddətli parlamentin buraxılması, İngiltərə burjua inqilabının başa çatması.
* İngiltərədə Oliver Kromvelin özünü lord-protektor elan etməsi.
* İngiltərədə respublika dövrünə son qoyulması.
* Rusiyada sonuncu Zemstvo Məclisinin çağrılması.
* Hollandiyada şəhər yoxsullarının üsyanı.
* Rusiyanın Şimali Qafqazda qalalar tikdirməsinin Səfəvilərlə Rusiya arasında sərhəd münaqişəsinə (1653-1662) səbəb olması.

## Doğumlar
* Məhəmməd Əzəm Şah
* Levan
* Çikamatsu Monzaemon
* Əhməd bin Qasım əl-Buni

## Vəfatlar
* Tarhuncu Sarı Əhməd Paşa
1654

## Hadisələr
* Hollandiya ilə müharibə. İngiltərənin qalib gəlməsi.
* Rusiya ilə Reç Pospolita arasında müharibənin başlaması(1654–1667)

## Doğumlar

## Vəfatlar
1648

## Hadisələr
* İngiltərədə polkovnik Prayd başda olmaqla ordu hissələrinin kral tərəfdarlarını parlamentdən qovması.

## Doğumlar
* 26 aprel — II Pyotr, Braqanza sülaləsinə mənsub üçüncü Portuqaliya kralı.

## Vəfatlar
* 18 avqust - I İbrahim, XVIII Osmanlı sultanı
1655

## Hadisələr
* İsveç Baltik dənizini öz daxili dənizinə çevirmək üçün Reç Pospolitaya  müharibə elan etdi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İbşir Mustafa Paşa
* Bığlı Qoca Dərviş Mehmed Paşa
1656

## Hadisələr

## Doğumlar
* Oçi Etsucin

## Vəfatlar
* Məmikzadə Mustafa Əfəndi
* Əbdürrəhim Əfəndi
* Siyavuş Paşa
1657

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Vilyam Harvey — Fiziologiya və embriologiyanın əsasını qoyan ingilis həkim-anatomu, alim.
* Türk alimi Katib Çələbi
* Ayşə Sultan, Osmanlı sultanı
1658

## Hadisələr
* İngiltərədə Riçard Kromvelin lord-protektoru elan edilməsi.

## Doğumlar
* Kürəkən Həsən Paşa

## Vəfatlar
* Oliver Kromvel
1659

## Hadisələr
* Kaxetiyada Səfəvilər dövləti əleyhinə üsyanın başlanması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 28 fevral — Əsməxan Qaya Sultan, Osmanlı padşahı IV Muradın qızı (d. 1633)
* Dara Şükuh
* Bədiüzzaman mirzə Səfəvi
1661

## Hadisələr

## Doğumlar
* Giyom Lopital
* Cahandar Şah
* Almas Mehmed Paşa
* III Fyodor Alekseyeviç

## Vəfatlar
1662

## Hadisələr

## Doğumlar
* Nevşəhərli Kürəkən İbrahim Paşa

## Vəfatlar
* Allahverdi xan (erməni)
* Balizadə Mustafa Əfəndi
* Blez Paskal
* Elizabet Stüart (Bohemiya kraliçası)
* Əbu Səid Mehmed Əfəndi
* Hüsambəyzadə Əli Paşa
* İohann Krüger
* Mələk Əhməd paşa

## İstinadlar
1663

## Hadisələr
* Şamaxıda Sərkər Əbdüləzimin başçılığı ilə Kələxana məqbərələrinin inşa edilməsi.
* Nardaran kəndində məscid inşa edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
1664

## Hadisələr
* Avstriya-Osmanlı müharibəsinin başlanması.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Andreas Qrifius
* Fransisko de Surbaran
* Gürcü Mustafa Paşa
* Har Krişan
* İvan Bohun
* İvan Vıxovski
* Mikloş Zrini

## İstinadlar
1665

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 25 sentyabr — Avstriyalı Mariya Anna, ilk Bavariya kürfürstü I Maksimilyanın xanımı.
* Sunizadə Seyid Mehmed Əmin Əfəndi

## İstinadlar
1666

## Hadisələr

## Doğumlar
* V İvan
* Əliqulu Cabbadar
* II Viktor Amadey (Savoyya hersoqu)
* Qobind Sinqh
* Meri Astel
* Nevşəhərli Kürəkən İbrahim Paşa
* Odoardo Farneze (şahzadə)

## Vəfatlar
* Sultan Şahcahan
* Boynuyaralı Mehmed Paşa
* Avstriyalı Anna (Fransa kraliçası)
* Frans Hals
* Gürcü Mehmed Paşa
* II Abbas
* İzabella d'Este (Parma hersoginyası)
* Kürəkən İsmayıl Paşa
* Qozbel Mustafa Paşa
* Senhime
* Uğurlu xan Ziyadi-Gəncəvi

## İstinadlar
1660

## Hadisələr
* İngiltərədə dövlət çevrilişi, Stüartlar sülaləsinin bərpa olunması. II Karl Stüartın hakimiyyətə (1660-1685) gəlməsi.

## Doğumlar
* Daniel Defo - ingilis yazıçı.

## Vəfatlar
* Gövhər Sultan, Osmanlı sultanı.
1667

## Hadisələr
* Rusiyada yeni ticarət Nizamnaməsinin qəbul edilməsi.
* Rusiya ilə Reç Pospolita arasında Andrusovo barışığının imzalanması.
* 4 yanvar-Şamaxıda 80 min nəfərin həlak olması ilə nəticələnən zəlzələnin baş verməsi.
* Səfəvilərlə Rusiya arasında ticarət müqaviləsinin imzalanması.
* Səfəvilər dövlətində Şah Süleymanın (1667-1694) hakimiyyətə gəlməsi.

## Doğumlar
* 26 may — Abraham de Muavr
* İngilis-irland satiriki Conatan Svift.
* Cerolamo Sakkeri
* Yaoya Oşiçi

## Vəfatlar
* Cəmşid xan
* Əliqulu xan (Bican bəy Saakadzenin oğlu)
1668

## Hadisələr
* 25 iyul — Çin imperiyasında Şantun zəlzələsi baş vermişdir.
* 17 avqust — Osmanlı imperiyasında Şimali Anadolu zəlzələsi baş vermişdir.

## Doğumlar
* Cambattist Viko
* Fransua Kuperen
* Sofiya Şarlotta
* Sultan Hüseyn

## Vəfatlar

## İstinadlar
1669

## Hadisələr

## Doğumlar
* Molla Rəcəbəli Təbrizi

## Vəfatlar
* Henretta Mariya
* İohann Mixael Moşeroş
* Mariya Miloslavskaya
* Mirzə Məhəmməd Kəraki
* Rembrandt

## İstinadlar
1670

## Hadisələr
* 4 oktyabr - Simbirsk altındakı döyüşdə Stepan Razinin ordusunun hökumət qoşunları tərəfindən darmadağın edilməsi.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Yan Komenski, çex pedaqoqu.
* Fatma Sultan, Osmanlı sultanı.
1671

## Hadisələr

## Doğumlar
* Qvido Qrandi

## Vəfatlar
* Adam Oleari
* Fan İçji
* Firari Mustafa Paşa
* Sebastian Burdon
* Senqe
* Stepan Razin

## İstinadlar
1673

## Hadisələr

## Doğumlar
* Bernar Pikar

## Vəfatlar
* Aişə Sultan (Sultan İbrahimin qızı)
* Aleksandr Krıçinski
* Avstriyalı Marqarita Tereza
* Marqaret Kavendiş
* Molyer
* Robert Morey

## İstinadlar
1674

## Hadisələr
* Hindistanda müstəqil Maratx dövlətinin yaranması.
* 19 fevral - İngiltərə ilə Hollandiya arasında Vestminister separat sülh müqaviləsinin imzalanması.
* Fridrix Vilhelmin 200 min taler alaraq Fransa əleyhinə Avstriya - İspan - Hollandiya koalisiyasına daxıl olması.
* Hollandiyanın Vest-Hind kompaniyasının ləğv edilməsi.

## Doğumlar
* Matthias Buchinger
* Keyxosrov

## Vəfatlar
* Burnaz Ətiqə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Keyxosrov xan (tüfəngçi ağası)
* Əhməd Talib Bosnavi

## İstinadlar
1675

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Abidə Sultan, Osmanlı sultanı.
* Şəmsi-pəri Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın alban əsilli hərəmi.
* Ceyms Qreqori
1672

## Hadisələr
* Buçaş müqaviləsi

## Doğumlar
* I Pyotr

## Vəfatlar
* Abdullah şah
* Adil Gəray (Krım xanı)
* Burnaz Ətiqə Sultan
* II Yan Kazimir
* III Makariyus
* Lorreynli Marqarita (Orlean hersoqinası)
* Məhəmməd bəy Təbrizi

## İstinadlar
1677

## Hadisələr
* Çuxursəd bəylərbəyliyində iki il maaşları ödənilməyən Qacar və Bayat tayfalarından olan əsgərlərin üsyanı.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Niderland filosofu B.Spinoza.
* Sənubər Hasəki, Osmanlı padşahı IV Muradın boşnak əsilli hərəmi.
1678

## Hadisələr
* 7 dekabr -  Avropalı Lui Hennep tərəfindən Niaqara şəlaləsinin kəşf edilməsi.

## Doğumlar
* Amaro Parqo
* II David

## Vəfatlar
* Minkarizadə Yəhya Əfəndi
1679

## Hadisələr

## Doğumlar
* Xristian Volf

## Vəfatlar
 
* Abbasqulu xan Şamlı
* Ferdinand Mariya (Bavariya kürfürstü)
* Maqdalena Roqman
* Səfiqulu xan (Rüstəm xanın oğlu)
* Şahzadə Səlim (IV Mehmedin oğlu)
* Tomas Hobbs
* Vaiz Qəzvini

## İstinadlar
1680

## Hadisələr

## Doğumlar
* 7 noyabr — II Teymuraz — müstəqil Kartlinin son kralı.
* Qara Saqqal
* Abraham Yeravansi
* I Yese

## Vəfatlar
* Ayşə Hasəki Sultan, Osmanlı padşahı IV Muradın alban əsilli hərəmi.
* Afanasi Kirxer
1681

## Hadisələr
* Osmanlı dövləti ilə Rusiya arasında Bağçasaray sülh müqaviləsi imzalandı.

## Doğumlar
* Nədim
* Vitus Berinq

## Vəfatlar
1682

## Hadisələr
• 1Pyotrun hakimiyyətə gəlməsi(1682-1725)

## Doğumlar

## Vəfatlar
* Övliya Çələbi
* III Fyodor Alekseyeviç
1683

## Hadisələr
* Osmanlılar Avstriyanın paytaxtı Vyananı ikinci dəfə muhasirəyə alır.

## Doğumlar

## Vəfatlar
* 12 sentyabr — VI Afonso, Braqanza sülaləsinə mənsub ikinci Portuqaliya kralı.
* Turhan Xədicə Sultan
* Əbdüləziz xan
* Mərzifonlu Qara Mustafa Paşa
* Krımlı Martiros

## İstinadlar
1684

## Hadisələr
* Osmanlı dövlətinə qarşı "Müqəddəs İttifaqı"nın təşkil olunması.
* Mississipi Company

## Doğumlar

## Vəfatlar
1685

## Hadisələr

## Doğumlar
* Fərruxsiyar
* İohann Sebastyan Bax — alman bəstəkar.
* VI Karl (Müqəddəs Roma imperatoru)
* Böyük Nənə

## Vəfatlar
* Adrian van Ostade
1686

## Hadisələr
# Budapeştin mühasirəsi.
# Rusiya "Müqəddəs Birlik"ə qoşulur.

## Doğumlar
# 11 may - Otto von Guericke, Alman elm adamı, tapıcı və siyasətçi.

## Vəfatlar
# 24 may - Daniel Gabriel Fahrenheit, Alman fizikaçı (ö. 1736).
1687

## Hadisələr

## Doğumlar

## Vəfatlar
* İyun - Bayburtlu Qara İbrahim Paşa
* Mirzə Məhəmməd Şirvani
* Vilyam Petti
* Nikolaus Merkator