open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs

***Tarixdə 100 ən nüfuzlu şəxs***  () — amerikalı astrofizik Maykl Hartın  1978 və 1992-ci illərdə nəşr olunmuş kitabı. Kitab qısa tərcümeyi-hallar məcmuəsidir. Kitabda əsas siyahıdan olan insanlarla yanaşı, digər mühüm şəxslərin də siyahısı verilmişdir. Bu siyahıda, əsas siyahıdan fərqli olaraq, şəxslərin daha kiçik həcmli qısa tərcümeyi-halları da verilmişdir.
## Siyahı

## Xarici keçidlər

* Hart, Michael H. The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Carol Publishing Group/Citadel Press; first published in 1978, reprinted with minor revisions 1992. ISBN 978-0-8065-1068-2
* Основной список и список почетных упоминаний (1992) 
* The 100 (1992), Michael H. Hart
* Анализ религиозных воззрений 100 самых влиятельных людей (1992).
Tarumovka

**Tarumovka** — Rusiya Federasiyası, Dağıstan Respublikası, Tarumovka rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Tarumovka rayonunun və Tarumovka kənd sovetliyinin mərkəzidir. Tarumovka kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.

## Coğrafiyası
Maxaçqala — Həştərxan magistralı üzərində yerləşir. Mahaçqaladan 175 km aralıda yerləşir. Ən yaxın dəmiryolu stansiyası Qarabağlıdır (kənddən 13 km məsafədə yerləşir).

## Tarixi
1782-ci ildə II Yekaterina hökuməti Stavropol və Kuma ilə Terek çayları arasındakı torpaqlara dövlət kəndlilərinin köçürülməsi və kəndlilərə torpaqların paylanması haqqında fərmaz inzalamışdır. 

kənd 1786-cı ildə həştərxanlı prakror Andrey tarumov tərəfindən saınmışdır. O, mülkiyyətində olan torpaqlara kəndliləri köçürüərək kəndi salmışdır. Kənd onun şərəfinə adlandırılmışdır. Kənddə yaşayan əhali Srednaya, Belovaya və Prorva çaylarında balıq ovu ilə, üzümçülüklə və ipəkçiliklə məşğul olurdular. 

1856-cı ildə kənddə Müqəddəs Andrey Pervozvannı Kilsəsi inşa edilir. Kilsə yaxınlığında bir dini məktəb və kiçik mağazalar vardı. 
Andrey Tarumov torpaqda xristian kəndlilərini “əkməklə” nəinki tarixdə öz adı ilə yazdırmışdı, həm də böyük gəlirli torpaq mülkiyyəti təsis edə bilmişdi.

## Əhalisi

XX əsrin 80-ci illərinə görə kəndin əhalisi ruslardan ibarət idi. Ancaq respublikanın dağlıq rayonlarından əhalinin bura köçü və rus dili əhalinin kəndi tərk etməsi ilə əhalinin milli tərkibində köklü dəyişiklik baş vermişdir. 2010-cu il məlumatına görə kənddə əhalinin çoxluğunu avarlar təşkil etsə də, kənddə eyni saya yaxın rus və dargin yaşayır.

; Milli tərkib
1926-cı il Ümumittifaq siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə kəndin milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir:

## Din
; Xristianlıq
Həvarri Andrey Pervozvannı Kilsəsi (1856-cı ildə inşa edilmişdir)

; islam 
2 məscid.

## Təsərrüfat
Kənddə Kirov adına Bələdiyyə Unitar Müəsissəsi vardır. Müəssisə heyvandarlığın inkişafı üçün respublikada aparıcı rola malikdir və eyni zamanda kənd təsərrüfatı məhsullarının aparıcı istehsalçısıdır.

## Mənbə
* Храм в Тарумовке: в чём проблема?
* Храм Апостола Андрея Первозванного с. Тарумовка
* Официальный сайт администрации МО «Тарумовский район»
## İstinadlar
Tirolean boz pendir

* 'Tirol boz pendiri' * (Alman dili: * Graukäse *) Avstriya 'da Tirol Alp vadilərində inək südündən edilən qüvvətli aromalı bir kəsmik pendir. Bu pendirin yağ nisbəti az olur. Qabığında boz kif yaranır ve pendirin adı buradan gəlir. Avropa İttifaqı nın Qorunan mənşəli ad proqramı altında "Tiroler Graukäse g.U." ad altında satılan pendirlər yalnız Tirolda istehsal edilə bilər. Kərə yağı yapımdan qalan az yağlı süd ilə edilən bu pendir yüzlərlə illik Tirollu kəndli xalqın ənənəvi yemək mədəniyyətində mühüm bir rol oynamışdır.

## İstinadlar
Quruş

**Quruş** — Dağıstanın Doqquzpara rayonunda kənd. Yaşayış məskəni kimi *Quruş kəndi* onun tərkibində tək formalaşmışdır.

## Coğrafi mövqeyi
Quruş kəndi Şalbuzdağ dağının cənub-şərq yamacında, Usuxçay  vadisində, Usuxçay kəndindən 17&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
2002-ci ildə kənd əhalisinin sayı 804 nəfər, 2012-ci ildə isə 816 nəfər olmuşdur. Son illər kənd əhalisinin sayında eniş müşahidə olunur və bu ilə olan məlumata görə Quruş kəndində 787 nəfər yaşayır. Quruş kəndinin əhalisi tarixən iki nəsl şaxəsinə bölünür - tuxumlar (türkcə) və ya uymaxlar (ləzgicə): *Xaytakar, Qilevar, Tetesar, Falakar, Kızırar, Kirtar, Misriyar, Zanqavar, Avurar, Kuldurar, Xebeşar, Çuvallar. Kənd bir neçə məhəlləyə bölünür: Paqvay kiler, Vene kiler, Kirtar və Kamavaybur.*

## Tarixi
1886-cı ildə Quruş kəndində 718 həyət və 4761 nəfər var idi. Əhalinin 2536 nəfəri kişi, 2225 nəfəri isə qadın idi. 71451 baş qoyun, 1767 at və 2189 baş iri buynuzu heyavan mövcud idi. Kənd ərazisində 12 dəyirman fəaliyyət göstərirdi. Əhalinin içində 41 toxucu, 2 rəngsaz, bir ayaqqabçı, 4 dülgər, 8 musiqiçi var idi. Quruşlular tarixən qoyunçuluqla, maldarlıqla, əkinçiliklə məşğul olmuş. Quruşlular həm özləri üçün, həm də satmaq üçün xalça, palaz, pendir, yağ və s. hazırlayırdılar. 1907-ci ildə Quruşda 90 min qoyun və keçi var idi. 1920-ci ildə Quruşda savadsızlığı aradan qaldırmaq üçün xüsusi məntəqə açılmış. Sonralar onun bazasında ikisinifli məktəb yaradıldı. 1924-cü ildə isə beşsinifli məktəb fəaliyyətə başlamış. 1930-cu ildə artıq Qruşda yeddisinifli məktəb mövcud idi. 1931-ci ildə Qruşda ilk kolxoz yaradıldı. Böyük Vətən müharibəsi illərində kəntdən müharibəyə 570 nəfər getmiş və onlardan 325 nəfər müharibədə həlak olmuş.

1952-ci ildə kənd əhalisinin böyük qismi Xasavyurt rayonunun Quruş kəndinə (Yeni Quruş) köçmüş. Azərbaycan Respublikasının Elenovka, Ahəd, Aqyazı, Səfərbinə kəndlərinin əhalisinin böyük qismi Quruşdan köçüb gələnlərdi.

## Faktlar
Quruş Şimali Qafqazda, Rusiyada və Avropada (əyər Avropa və Asiya arasında olan sərhəd Qafqaz dağlarından keçərsə) ən hündür yaşayış məskəni hesab olunur.. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2560 metrdir. Bundan başqa Quruş ölkənin ən cənubda yerləşən yaşayış məntəqəsi hesab olunur.

## İstinadlar
Aloo düz çörək

**Aloo düz çörək** Trinidad mətbəxindən bir növ xəmir qızartmasıdır. Xəmirin doldurmasını hazırlamaq üçün qaynadılmış və soyulmuş kartoflar kimyon, duz, istiot, acı qırmızı bibər (sous və ya toz) və sarımsaq ilə birlikdə əzilir. Trinidad'da küçə yeməyi olaraq satılır.

## İstinadlar
Nəsibə Həsənova

**Nəsibə Həsənova** (tam adı: *Nəsibə Bəhruz qızı Həsənova*;  15 dekabr 1994, Tümen, Rusiya) — Azərbaycan əsilli Rusiya futbolçusu.

## Həyatı

### Erkən illəri
13 yaşından futbol ilə məşğul olur.

### Şəxsi həyatı
Barselona futbol klubunun azarkeşidir, ən sevdiyi futbolçu Tyerri Anridir.

## İstinadlar
Dadaş Bünyadzadə küçəsi (Bakı)

**Dadaş Bünyadzadə küçəsi** — Bakı şəhərinin Yasamal rayonunun Yeni Yasamal yaşayış massivindəki küçə. Küçə Azərbaycan SSR dövlət xadimi Dadaş Bünyadzadənin adını daşıyır. Məhəmməd Xiyabani küçəsindən "Vital klinika"ya kimi uzanır.

## Haqqında
Dadaş Bünyadzadə küçəsi Yeni Yasamalın əsas küçələrindən olan Məhəmməd Xiyabani küçəsindən başlayır. Abbas Mirzə Şərifzadə küçəsinə paraleldir. Küçədən 194 saylı marşrut avtobusu hərəkət edir.

## Kəsişdiyi küçələr
* Əsəd Əhmədov küçəsi
* Məhəmməd Xiyabani küçəsi

## Mühüm ünvanlar
* № 1 — Vital klinika
* № 34B — Şaiq MTK (Kamran MTK)
* № 34B — YASAMAL Mall
* № ? — Rahat market (əvvəlki: Bəyaz market)
* № ? — Xəmirçi un məmulatları
* № ? — Top market

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qədim gürcü dili

**Qədim gürcü dili** (ႤႬႠჂ ႵႠႰႧႭჃႪႨ, enay kartuli) - V əsrdə yaranan orta əsr Gürcüstanın ədəbi dili. Hal-hazırda gürcü pravoslav kilsəsinin ibadət dili kimi istifadə olunur və gürcü dilinin yerli sakinləri tərəfindən anlaşılır. Qədim gürcü dili sonradan XI əsrdə orta əsr gürcü dilinə keçdi, bu da öz növbəsində XVIII əsrdə müasir gürcü dilinə çevrildi.
## Mərhələlər
İki dövr fərqlənir: erkən qədim gürcü (V - VIII əsrlər) və klassik qədim gürcü (IX - XI əsrlər). Erkən köhnə gürcü dilində iki dialekt təmsil olunur: Xanmeti (ხანმეტი, V - VII əsr) və Xaemeti (ჰაემეტი, VII - VIII əsr), adları mövzu üçün 2-ci şəxsin prefikslərində və üçüncü şəxs birbaşa əlavələr üçün verilir (kh- və ya x-) - klassik köhnə gürcü dilində onlar x- və s- prefikslərinə uyğundur və ya əksinə.

## Mətn
Erkən qədim gürcü dilindəki mətnlərin cəmi məhduddur və 12 kitabədən və dini mətnləri olan 8 əlyazmadan ibarətdir. Klassik qədim gürcü dilindəki ədəbiyyata fəlsəfi və tarixşünaslıq əsərləri daxildir.

## Fonetika
Qədim gürcü dilində - 29 samit və 5 sait vardır.

## Yazı
Köhnə gürcü dilində istifadə olunan gürcü əlifbası "asomtavruli" (böyük hərflər) və ya "mrglovani" (yuvarlaqlaşdırılmış) dir. Əlifba demək olar ki, həmişə fonemlər və qrafiklər arasında birmənalı yazışma göstərən demək olar ki, mükəmməl bir fonemdir. Yunan əlifbası əsasında eyni hərflərin əlifba sırası ilə yaradılıb - Yunan mənşəli fonemləri təmsil edən hərflər ən sonundadır; əlifbada gürcü dilində (ē, ü və ō) təmsil olunmayan üç yunan foneminə uyğun üç hərf də var. Məktub üslubu əksər hallarda yunan dilindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlidir (vəf. Yunan Φ Θ Χ [pʰ tʰ kʰ] və asomtavruli Ⴔ Ⴇ Ⴕ).
## Orfoqrafiya
Orfoqrafiya ardıcıldır - bütün hallarda eyni söz eyni şəkildə yazılır.
## Ədəbiyyat
* Aronson, Howard J. Georgian phonology // Phonologies of Asia and Africa / Alan S. Kaye. — Vol. 2, Winona Lake, Indiana : Eisenbrauns, 1997. — ISBN 1-57506-018-3.
* Fähnrich, Heinz. Kartwelisches etymologisches Wörterbuch. — Leiden : Brill, 2007. — ISBN 978-9004161092.
* Fähnrich, Heinz. Die georgische Sprache. — Leiden : Brill, 2012. — ISBN 978-9004219069.
* Schanidse, Akaki. Grammatik der altgeorgischen Sprache. — Transl. Heinz Fähnrich. Tbilissi : Staatsuniversität, 1982.
* Tuite, Kevin. Early Georgian // Ancient Languages of Asia Minor / Roger D. Wood. — Cambridge : CUP (pp.&nbsp;145–165), 2008. — ISBN 978-0521684965.

## İstinadlar
Marselino Sanz de Sautuola

**Marselino Sanz de Sautuola** () — Altamira mağarasını tədqiq edən, ispan hüquqçu və tarixçi. Sautuola 1875-ci ildə mağaraların kəşfi ilə məşğul olmağa başlayıb.

## Altamira mağarası
Mağara 1868-ci ildə kəşf edilmişdir. İlk dəfə mağaranı və ətraf ərazilərini 1876 və 1879-cu illərdə Sautola tədqiq etmişdir. Tədqiqat zamanı Sautuolanın onunla birlikdə iştirak edən doqquz yaşlı qızı Mariya mağarının divarlarında bizon rəsmlərinin olduğunu görmüşdü.

## İstinadlar
Qadın futbolu

**Qadın futbolu** — 11 qadın oyunçu olmaqla iki komanda arasında sferik topla komanda şəklində oynanılan idman növü.

## İstinadlar
Ümumdünya tarixinə nəzər (kitab)

**Ümumdünya tarixinə nəzər** — Cəvahirləl Nehrunun həbsdə ikən qızı İndira Qandiyə 1930-1933-cü illərdə yazdığı məktublardan ibarət, 1934-cü ildə nəşr edilmiş kitab .

## Məzmun

Kitaba dünyanın görkəmli siyasi xadimlərindən biri, Hindistan milli-azadlıq hərəkatının lideri və ilk baş naziri olmuş Cəvahirləl Nehrunun məhbəsdə ikən qızı İndira Qandiyə (1980-1984-cü illərdə Hindistanın baş naziri olmuşdur) yazdığı məktublar daxil edilmişdir. Əsərdə həmçinin, bəşər sivilizasi-yasının ikinci dünya müharibəsinə qədərki tarixinin əsas hadisələri qısaca şərh şəklində oxuculara təqdim olunub.

## Nəşr və tərcümə

Kitab Tahir Paşazadə tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib, 19866-cı ildə Gənclik nəşriyyatında, 2006-cı ildə Şərq-Qərb nəşriyyatında 344 səhifədə, 25 000 tirajla, 2018-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 420 səhifədə nəşr edilib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Dünya tarixi

## Xarici keçidlər

* 
*
Aytac Şərifova

**Aytac Şərifova** () — Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Neftçi" klubunda və Azərbaycan qadın milli komandasında qapıçı kimi oynayan azərbaycanlı futbolçu.İlk Klubu Bakı 008 Peşakar futbol klubudur

## Karyerası

### Klub karyerası
Qazaxıstanın "Okjetpes" klubunda oynamış Aytac Şərifova daha sonra, Sumqayıtın "Uğur" komandasının formasını geyinib. O, bu klubla Yüksək qızlar liqasının qalibi olub. Həmçinin Azərbaycan kubokunu qazanıb və ən yaxşı qapıçı seçilib. 2019-cu ildə İslandiyanın Keflavik klubuna transfer olunub.

Şərifova 2020-ci ilin əvvəlində Türkiyəyə köçüb və Türkiyə Qadınlar Birinci Liqasının 2019-20 mövsümünün ikinci yarısında Hakkarigücü Spora qoşulub. O, bu klubun tərkibində Türkiyə Qadınlar Super Liqasının 2021-22 mövsümündə də oynayıb. Türkiyə Qadınlar Super Liqasının 2022-23 mövsümündə "Trabzonspor" transfer edilib.

Şərifova 2 sentyabr 2024-cü ildə Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqasında çıxış edən "Neftçi"yə transfer olunub.

### Beynəlxalq karyera
Şərifova Azərbaycanın qadın milli komandası tərkibində 2022 UEFA Qadınlararası Avropa çempionatının seçmə mərhələsinin iki oyununda, 2023 FİFA Qadınlararası Dünya Çempionatının seçmə mərhələsinin isə altı oyununda çıxış edib. 

## İstinadlar
TBC Bank

**TBC Bank** qərargahı Gürcüstanın paytaxtı Tblisi şəhərində yerləşən universal gürcü bankdır.

*TBC Bank* adı, kökünü 1992-ci ildən bəri əsl adı olan Tbilisi Biznes Mərkəzi ilə əlaqələndirir. Hal-hazırda TBC bankın rəsmi adı olaraq qeyd olunur, beləki orijinal adın qısaldılması deyildir. London Fond Birjasında siyahılanmış və FTSE 250 İndeksinin tərkib hissəsidir .

## Tarixi
TBC Bank 1992-ci ildən başlayaraq iki gürcü iş adamı Mamuka Khazaradze və Badri Japaridze, digər gürcü tərəfdaşları ilə birlikdə TBC olaraq qısaldılmış Tiflis Biznes Mərkəzini qurdular. 1990-cı illərin əvvəllərində Gürcüstanda bankın yaradılması üçün tələb olunan 500 ABŞ dollar məbləğində ilkin kapitalı ilə bankı qurdular. Banka 20 yanvar 1993-cü ildə NBG (85 №-li Baş bank lisenziyası) lisenziyası verildi və 1993-cü ilin mayında beynəlxalq əməliyyatlar aparmaq üçün başqa bir lisenziya verildi.

1995-ci ildə bank bir filialı və 29 işçisi ilə fəaliyyət göstərirdi, ümumi aktivləri 1.4 milyon dollar təşkil edir. 1993-cü ildə banka qoşulan Vaxtanq Butskhrikidze, 1995-ci ildə TBC-nin Baş İcraçı Direktoru (CEO) vəzifəsinə təyin edildi və təyin edildiyi gündən bu vəzifədə qaldı.

11 iyun 2014 tarixində London Fond Birjası, Qlobal Depozit Girişləri (GDR) siyahısından sonra TBC Bankı Əsas Bazarda qarşıladı. Bank IPO-da 239 milyon dollar toplamış, 640 milyon dollar bazar dəyəri qazanmışdır. TBC Bank İPO, eyni zamanda, Gürcüstandakı ən böyük IPO və EMEA bölgəsindən ən böyük beynəlxalq ofeksion IPO oldu.

## Əməliyyatlar

### ''Bank Constanta''
TBC Bank Gürcüstan bazarında aparıcı mikromaliyyə təşkilatlarından (MMİ) biri olan Bank Constantada 80% -lik pay əldə edərək gəlirli mikromaliyyə seqmentinə girdi. Daha sonra 2014-cü ildə TBC Bank mülkiyyəti Bank Constantanın 100%-nə çatdı.

### ''TBC Lizinqi''
TBC Bank, 2004-cü ilin yanvar ayında ümumi aktivləri 0,5 milyon GEL olan və qərargahı Tblisidə (Gürcüstan) yerləşən TBC Lizinq ASC-ni təsis etdi. Bank hazırda TBC Lizinqdə 89,5% səhm payına sahibdir, qalan hissəsi AYİB-də saxlanılır.

### ''TBC Kredit''
TBC Bank 2007-ci ilin sonlarında TBC Kreditin 75,0% -lik iştirak payını əldə etdi. Şirkət əvvəllər 1999-cu ildən bəri Azərbaycanda Mikro və KOM (MSME) maliyyə xidmətləri bazarında fəaliyyət göstərən SOA Kredit adlı bank olmayan kredit təşkilatı kimi tanınırdı.

### ''TBC İnvest''
2011-ci ilin əvvəlində qurulan TBC İnvest, TBC Bankın səhmdarl olduğu törəmə şirkətidir. İsrail bazarında İsrail müştəriləri ilə TBC Bank arasında vasitəçi olaraq fəaliyyət göstərir.

## Sosial Məsuliyyət
Bankın sosial məsuliyyət layihələri çərçivəsində TBC Bank, 2008-ci ildə Gürcüstanda müharibə qurbanlarına kömək məqsədilə *TBC Fondunu* təsis etdi. Bank, 5 milyon GEL ilə TBC Fondunu yaratdı və qısa müddətdən sonra proqramları üçün əlavə 3 milyon GEL topladı.

TBC Bank, 2003-cü ildən bəri ilin ən yaxşı ədəbiyyat əsərlərini mükafatlandırmaq məqsədilə illik ədəbiyyat mükafatı olan SABA-nı təsis etdi.

## Həmçinin bax
* Bank
* Bank əməliyyatları
* Bank olmayan kredit təşkilatı
* Kredit
* Kredit təşkilatı
* Lizinq
* Fond
* Fond birjası

## Xarici keçidlər
TBC Bank

## İstinadlar
Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası

**Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası** (**GMEA**) () Gürcüstanın elmini öyrənən bir cəmiyyətidir. 1990-cı ilin noyabr ayına qədər **[[Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası|Gürcüstan SSR]] Elmlər Akademiyası** adlandırıldı. **Akademiya Gürcüstanda** elmi tədqiqat işlərini əlaqələndirir və xarici ölkələrin akademiyaları və elmi mərkəzləri ilə əlaqələri inkişaf etdirir.

## Tarixi
GMEA 1941-ci ilin fevral ayında Tiflisdə yaradıldı. Akademiyanın qurucusu akademikləri Giorgi Akhvlediani (dilçilik), İvane Beritaşvili (fiziologiya), Arnold Çikobava (İbero-Qafqaz dilləri), Giorgi Chubinashvili (incəsənət), Simon Janashia (tarix), Alexander Janelidze (geologiya), Korneli Kekelidze (filologiya), Niko Ketsxoveli (botanika), Tarasi Kvaratsxeliya (subtropik mədəniyyətlər), Niko Muskhelishvili (riyaziyyat, mexanika; Akademiyanın ilk prezidenti), İlia Vekua (riyaziyyat; Akademiyanın ikinci prezidenti), Akaki Shanidze (dilçilik), Alexander Tvalchrelidze (mineralogiya), Dimitri Uznadze (psixologiya), Kiriak Zavriev (konstruktiv mexanika) və Philip Zaitsev (zoologiya) idi.

Akademiyanın digər görkəmli üzvləri arasında Ekvtime Takaişvili (tarix), Şalva Nutsubidze (fəlsəfə), Giorgi Sereteli (şərqşünaslıq), Simon Kauxchishvili (klassik filologiya), Konstantine Gamsaxurdia (ədəbiyyat), Giorgi Melikishvili (tarix), Nikoloz Berdzenishvili (tarix)., Revaz Dogonadze (fizika), Malxaz Abdushelishvili (antropologiya), Guram Mchedlidze (paleobiologiya) və Levan Chilashvili (arxeologiya) var idi.

## Mövcud üzvlər
Bu gün Akademiyanın üzvləri arasında tanınmış elm adamları Tamaz Qamkrelidze (dilçilik), David Muskhelishvili (tarix), Revaz Qamkrelidze (riyaziyyat), Simon Xeçinaşvili (med.), George Nakhutsrishvili (botanika), Vladimer Papava (iqtisadiyyat), David Lordkipanidze (paleeoantropologiya) və s. var.

Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının prezidentləri: Niko Muskhelishvili (1941–1972), İlia Vekua (1972–1977), Yevgeni Xaradze (1977–1986), Albert Tavxelidze (1986–2005) və Tamaz V. Gamkrelidze (2005–2013). 2013-cü ilin fevral ayından bəri Akademiyanın prezidenti akademik Giorgi Kvesitadzedir.

Gürcüstanın riyaziyyat, fizika, psixologiya, fəlsəfə, fiziologiya, botanika, şərqşünaslıq, dilçilik, tarix, arxeologiya, etnoqrafiya və paleobiologiya elmi məktəbləri dünya şöhrəti qazandı.

GMEA Beynəlxalq Elm Şurasının Milli Elmi Birliyidir (ICSU, Fransa).

Gürcüstanın digər elmi akademiyaları arasında Abxaziya Regional Elmlər Akademiyası (1995-ci ildə, Tbilisidə yaradılıb), Gürcüstan Aqrar Elmlər Akademiyası (1991-ci ildə Tiflisdə yaradılıb) və Gürcüstan Bio-Tibb Elmləri Akademiyası var. GMEA tərəfindən *Gürcüstanın* Euroscience *Milli Bölməsi* (ESGNS) də tanınır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* Gürcüstan Milli Elmi Kitabxanası
* SSRİ Elmlər Akademiyası

## Xarici keçidlər
* 
* Gürcüstan Elektron Elmi Jurnalı (GESJ)
* Müasir Elmi Tədqiqat Birliyi (AMSI)
* Gürcüstanın Euroscience Milli Bölməsi (ESGNS)
İlya Vekua

**İlya Vekua** (gürcü: ილია ვეკუა, ; ) tənliklər, tək inteqral tənliklər, ümumiləşdirilmiş analitik funksiyalar, elastik qabıqların riyazi nəzəriyyəsi və qismən differensial üzrə ixtisaslaşmış görkəmli gürcü riyaziyyatçısı olmuşdur. .

İlia Vekua 1907-ci ildə Gürcüstanın Sheshelety kəndində anadan olub. Zuqdididə məktəbi bitirdikdən sonra Tbilisi Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat şöbəsinə daxil olmuşdur. Vekua 1930-cu ildə universiteti bitirmiş və 1940-cı ildə orada professor olmuşdur. Eyni zamanda Steklov Riyaziyyat İnstitutunun direktor müavini (1954 – 1959), Novosibirsk Dövlət Universitetinin ilk rektoru (1959 – 1964), Gürcüstan Elmlər Akademiyasının prezidenti müavini (1964 – 1965) və GMEA-nın prezidenti olmuşdur (1972 – 1977). 1969-cu ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı olmuşdur. Vekua Stalin mükafatına (1950), Lenin mükafatına (1963), SSRİ Dövlət mükafatına (1984), üç Lenin ordeni və " Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdir . Əvvəllər Sovet İttifaqının nüvə silahı proqramında iştirak edən Suxumi ( Abxaziya ) yaxınlığında, indi Tbilisidə / Gürcüstanda yerləşən Suxumi Fizika və Texnologiya İnstitutu da onun adını daşıyır.

## Həmçinin bax
*Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası
*Süleyman Mixlin
*Rusiya İmperiyası
*Tbilisi Dövlət Universiteti

## Xarici keçidlər
Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası

## Qeydlər

## İstinadlar
*
Əfqanıstan türkmənləri

**Əfqanıstan türkmənləri**  — Əfqanıstanın Əfqan Türkistanı və ya Cənubi Türkistan deyilən hissəsində çoxu Türkmənistan sərhədinə yaxın, bir hissəsi isə  İran (Məşhəd) sərhədində yaşayan türkmənlərin bir qolu olan türk xalqı. Sünni müsalman olub Əfqan özbəklərindən sonra Əfqanıstan türklərini təşkil edən ikinci böyük xalqdır. Özbəklərdən fərqli olaraq oturaq yox, köçəridirlər və heyvandarlıqla məşğul olurlar. 1885-ci ildə Rusiya və Əfqanıstan arasında sərhəd təyinindən sonra Türkmənistan türkmənləri ilə Xorasan türkmənləri ayırılmışlardır. Əfqanıstan türkmənlərinin əsas uruqları Ersarı, Çavdır, Yamut, Göklən, Təkə, Sarıq, Salur və Abdal uruqlarıdır. Ən böyükləri isə Ersarı uruğudur.

## Əhali
1990-cı illərdə əhali sayı 200000 nəfər olmuşdur. Hal-hazırda əhali sayı təxmini olaraq [tel:600000 -1000000 600000 -1000000] nəfər təşkil edir. Əfqanıstanda olan əhalinin siyahıya alınması zamanı türkmənlərin yaşadığı bəzi kənd və qəsəbələr saya daxil edilməmişdir və demək olar ki, türkmən qadınlarının heç biri siyahıya alınmamışdır. Bunlarla birlikdə Əfqanıstan türkmənlərinin sayı 3 milyon olaraq təxmin edilir.

## Qrupları
İsveçli diplomat və türkoloq Gunnar Jarring Əfqanıstan türkmənlərini beş qrupa ayırmışdır. 
#Salur Ogurucikin nəslindən gələnlər, 140 qola ayrılan Yomutlar və 110 qola ayrılan Salurlar, Sarıqlar və Təkələr;
# Oğuz xanın nəslindən gələnlər, 78 qola ayrılan Göklənlər, 50 qola ayrılan Çavdurlar, Hataplar, Mukrillər, Karkınlar, Ersarılar, Bayatlar, Agarlar;
#Türkmənləşmiş olanlar; Bu qrupdakılar 55 qola ayrılmaqdadır;
#Sunçı, Nuhurlı, Anaulı, Murça tayfaları;
#Oğuz mənşəyindən  gələyən yeni yaranmış tayfalar.
1930-cu illərdə SSRİ-dən köç etmiş türkmənlər isə Anhoya yerləşmişdir və ticarətlə məşğul olurlar.

## Dil
Türkməncə əsər Türkmənistandan sonra ən çox Əfqanıstanda qələmə alınmışdır. Lakin Əfqanıstanda yazılan bu əsərlərdə standart Türkmənistan türkməncəsində görülməyən bir çox şəkilçi fərqləri var. Bu şəkilçilərin çoxu Oğuz qrupu türk yazı dillərində görülməyən şəkilçilər olub Çağatay-Özbək yazı dili qoluna aid xüsusisyyətlərdir.

## İstinadlar
Blas Kanto

**Blas Kanto Moreno** (; ) — İspaniya müğənnisi. O, Auryn qrupunun üzvü kimi şöhrət qazanmışdır. 2017-ci ildə ifaçı öz solo karyerasına başlamışdır. Onun *Complicado* adlı debüt albomu 2018-ci ilin sentyabr ayında işıq üzü görmüşdür. Albom İspaniyanın albom siyahılarında zirvəyə yüksəlmişdir. Blas Kanto İspaniyanı Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilən 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcək.

## Həyatı
Blas Kanto 26 oktyabr 1991-ci ildə İspaniyanın Mursiya regionunda yerləşən Rikote şəhərində anadan olmuşdur. O, 8 yaşında ikən *Veo Veo* adlı uşaqlar üçün keçirilən məharət yarışmasında iştirak etmişdir. 2004-cü ildə isə Kanto İspaniyanın TVE telekanalının 2004 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi *Eurojunior* adlı milli seçim turuna qatılmışdır. O ifa etdiyi "Sentir" mahnısı ilə seçim turunun finalına yüksələ bilsə də, nəticədə Mariya İzabelə məğlub olmuşdur. Mariya "Antes muerta que sencilla" mahnısı ilə İspaniyaya həmin yarışmada ilk qələbəsini qazandırmışdır.

2009-cu ildə Kanto Alvaro Qanqo, Karlos Marko, David Lafuente və Dani Fernandes ilə birlikdə Auryn musiqi qrupunu yaratmışdır. 2011-ci ildə qrup "Volver" mahnısı ilə TVE telekanalının 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi *Destino Eurovisión* adlı milli seçim turunda iştirak etmişdir. Auryn seçim turunda ilk üçlüyə daxil ola bilmiş, və yarışmanın qalibi Lusiya Peres olmuşdur.

Auryn milli seçim turunda iştirakdan sonra İspaniyada şöhrət qazanmışdır. 2011-ci ilin sonlarında qrupun "Breathe in the Light" adlı debüt sinqlı və eyni zamanda 2012-ci ildə *Endless Road, 7058* adlı debüt albomları işıq üzü görmüşdür. Həm sinql, həm də albom İspaniya hit-paradlarında ilk onluğa daxil ola bilmişdir. Onların 2013-cü ildə buraxdığı *Anti-Heroes* albomu İspaniyada nömrə bir olmuşdur. Qrupun "Puppeteer" sinqlı və *Circus Avenue* albomu da İspaniyada 5 həftə boyunca birinci yerdə qərarlaşmışdır. 2015-ci ilin dekabr ayında Auryn qrupunun *Ghost Town* adlı dördüncü albomu nəşr olunmuşdur. Bundan yeddi ay sonra isə qrup parçalanmışdır.

## Diskoqrafiya

### Albomlar

### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Laklar

**Laklar** () — Şimali Qafqazda yaşayan xalq. Laklar tarixən Mərkəzi Dağlıq Dağıstan ərazisində yayılmışlar. Lakların etnik-mədəni ərazisi Lakiya adlanır.

## Etimologiya
### Endomin
thumb|225px|right|Lakların Dağıstanda yerləşmə ərazisi
thumb|225px|right|Dağıstan bölgəsinin sxematik xəritəsi, (1895)
«Lak sözü lakların öz-özlərini adlandırmasıdır. «Ju lak buru» — biz laklarıq; «ju lakral xalk buru» — biz lak xalqıyıq; «lakssa» — lak, laklar; «lakkuçu» — lak kişi, laklı; «lakku maz» — lak dili; «lakku bilayət» — Lak ölkəsi; «Lakkuy» — Lakiya; «lakral rayon» — lak rayonu; «lakral kıanu» — lak yeri; «lak naççaxıluq» — lak dövləti. Laklar "lak" adını etnonim və toponim kimi istifadə edirlər. Lak dilində «lak» sözü «laxsaa» (yüksək) və «laq» (qala) sözlərinə yaxındır. 

### Ekzomin
Lakları digər xalqlar müxtəlif adlarla adlandırırlar. Avarlar laklara *tumal*, *qumeq*; darginlər — *vuluquni, vuleqi*, *suluquni*; ləzgilər — *yaxular, yaxulşu*; qumuqlar — *qazıqumuqlar*; çeçenlər — *qıazıumki*; ruslar — *laklar, qazıqumuxlar* adlandırırlar.

İnqilaba qədərki Rusiyada bu xalq «qazıqumuq», XIX əsrin 60-cı illərindən etibarən isə «laklar» adlanmağa başlanılırlar.

## Sayları

## Dil

Lakların ana dili lak dilidir. Lak dili Qafqaz dillərinin Nax-Dağıstan dilləri qrupuna daxildir. Beş əsas şivəyə bölünür: *qumuq* (Qumuq və onun ətrafında olan kəndlər), *visxin*, *vixlin* (Vixlı aulu və Lak rayonunun şimal-şərq ərazilərindəki kəndlər), *aştikul* və *balxar* (Balxar aulu və Sulikana, Kuli aulları). XV əsrdən ərəb əlifbasından istifadə edirdilər. 1928-ci ildə əlifbaları latın, 1938-ci ildə isə kiril əlifbası ilə əvəzlənmişdir. Laklar arasında rus dili də yayılmışdır. Lak dilinə dair ən erkən məlumatlar (sözlərin siyahısı və bəzi qrammatik məlumatlar) 18-ci əsrin sonu - 19-cu əsrin əvvəllərinə Yohann Quldenştedt və Yulius Klaprota aiddir.

## Din
Laklar islam dininin sünni qolunda etiqat edirlər (Şafi məzhəbi). Qumuq cümə məscidi 777—778-ci illərdə laklar tərəfindən inşa edilmişdir. arixçi Aleksandr Komarov (1869) yazırdı: *«laklar, əsasəndə Qumuq kəndinin sakinləri, Dağıstan qəbilələri arasında ilk islamı qəbul edənlər olmuşdur… Əbu-Muslim özü də Qumuqa gələrək burada məscid inşa etdirdi. Bu məscidin kitabəsində öz əksini tapmışdır»*. Qumuqun şamxalları müsəlman adlarını XIII əsrin sonlarından istifadə etməyə başlayırlar. XIV əsr Qumuq Qazi mərkəzi oldu və Qazi-Qumuq adı verildi.

## [[Sovet İttifaqı Qəhrəmanı]]
'''Ikinci dünya müharibəsi'''

•Əhmədxan Sultan , iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı

•Makayev Saxay 

•Buganov Hacı

•Suleymanov Rizvan

•Suleymanov Yakov 

•Həsən Kəmalov

•Huseyn Kuşayev

### [[Kosmos]]
*Musa Manarov

## Mənbə
* Республиканская газета «ИЛЧИ» на лакском языке
* www.lakia.net
* Фестиваль лакской песни 
* Лакцы. Российский этнографический музей 
## İstinadlar
Levaşi

**Levaşi** () — Dağıstan Respublikası, Levaşi rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Levaşi rayonunun və Levaşi kənd sovetliyinin mərkəzidir. Levaşi kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
## Coğrafiya
Levaşi kəndi Mahaçqaladan 95 km cənub-qərbdə, Qalaqork çayının yatağında (Paraulozen çayının hövzəsi), 1222 metr yüksəklikdə, Buynaks dəmiryolu stansiyasından 67 km cənub-şərqdə yerləşir. Yolların qovşağındadır. 

## Kəndin tarixi
Kənd XVII əsrdə salınmışdır.

İlk əvvəllər Levaşı kəndi bir yüksəklikdə yerləşirdi. Yerli əhali bu zirvəni «Kyak» adlandırır (təpə mənasını verir).

Kəndlərin mənşəyi haqqında müxtəlif fərziyyələr vardır. Levashi və onun adları haqqında kəndin köhnə sakinləri arasında əfsanələr gəzir. Bu torpaqların Akuşaya aid olduğu, sonra isə Xunzax xanla razılaşma yolu ilə mal-qaranın qarşılığında icarəyə verildiyi barədə əfsanə və hekayələr var.
Sonra bu torpaqlarda xunzaxlilar və başqa kəndlərdən gələn köçkünlər mülk sahibi olmağa başlayırlar. Bunun nəticəsində Hahita, Çuqli, Urma, Kulesma, Kutiş və s. kəndlər meydana gəlir. Beləliklə, bütün yaxın kəndlər bu cür formalaşır. Levaşinin özü isə Akuşdan gələn köçkünlər tərəfindən formalaşır.

XVIII əsrin sonlarına olan məlumata görə Levaşı artıq bir yaşayış məntəqəsi olaraq fəaliyyət göstərirdi. Buda məlumdur ki, Levaşi və ətraf kəndin sakinləri ölülərini Aquşa qəbirstanlığında dəfn edirdilər. Bu proses XIX əsrin əvvəllərinə kimi davam etmişdir. 

1819-cu ilin dekabrında burada Rusiya İmperator Ordusunun qoşunları ilə Dağıstan icmalarının birləşmiş qüvvələri arasında döyüş baş verib. 

Levaşilər maldarlıq və əkinçiliklə məşğul olurdular. İlk olaraq buğda, arpa, çovdar, yulaf, darı, kətan və çətənə kimi bitkiləri əkib-becərirdilər. Daha sonradan oisə qarğıdalı da əkməyə başlamışdılar. İkinci əsas məşğuliyyətləri maldarlıq idi.

## Əhali

### Milli tərkib
Kəndin böyük əksəriyyətini darginlər təşkil edir — 9083 nəf. (96,09 %). Bununla yanaşı az sayda da olsa digər xalqların nümayəndələri də yaşayır.

## Küçələri
Kəndin küçələri:

## Təsərrüfat
Levaşi Mərkəzi dağlıq Dağıstanın əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzidir.

* Pendir istehsalı, yem fabrikləri və digər müəssisələr.
* Bağçılıq və bostançılıq: kələm, buğda, arpa, yulaf, qarğıdalı, kartof.
* İri maldarlıq və davarçılıq.
* Daş-mədən hasilatı

## Tanınmış şəxsləri
Maqomedəli Maqomedov (1930) — Rusiya siyasi və dövlət xadimi, DMSSR Nazirlər Sovetinin sədri (1983-87-ci illərdə), Dağıstan MSSR Ali Şurası Rəyasət Heyətinin sədri (1987-1990-cı illərdə), Dağıstan MSSR Ali Şurasının sədri (1990-94), Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının sədri (1994-2006).

Maqomedsalam Maqomedov (1 iyun 1964) — Rusiya siyasətçi və dövlət xadimi,  Dağıstan Respublikasının 2-ci prezidenti (2010-13-cü illərdə), Dağıstan Milli Məclisinin sədri (2006-2007).

Nəbi İbrahimov (1935) — RF xalq artisti, teatr və kino aktyoru.

İzdaq Moqamedov (1937) — Dağıstanın xalq artisti, teatr və kino aktyoru.

Nəriman əliyev (1939) — Dağıstanın xalq artisti, teatr və kino aktyoru.

## Mənbə
* Официальный сайт селения Леваши
* Левашинский_район_Дагестана

## İstinadlar
Şərqi Miyo

**Şərqi Miyo** () — Fransada kanton , region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Miyo dairəsinə daxildir.

Kantonun INSEE kodu — 1217. Şərqi Miyo kantonuna cəmi 4 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Miyo kommunasıdır.

## Kantonun kommunları

## Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 9 331 nəfər təşkil edirdi.

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* INSEE saytında Averon departamentinin kommunalarının əhalisi
* Şərqi Miyo kantonunun Fransada yerləşməsi - xəritə
Qaranlıq dövr

**Qaranlıq dövr** — ənənəvi olaraq orta əsrlərə aid olan və Qərbi Roma İmperiyasının süqutundan sonra Qərbi Avropada demoqrafik, mədəni və iqtisadi bir geriləmənin baş verdiyini bildirən dövri bir tarixdir.

## Haqqında

Qaranlıq dövr deyimi ilk dəfə İntibah dövrü İtaliyasında istifadə edilmişdir. İtalyan filosofu və şairi Françesko Petrarka (1304 - 1374) ilk dəfə bu ifadəni işlətmişdir. Bu, orta əsrlərdə avropalıların mənfi baxışlarının göstəricisi idi. Həqiqətən, bu dövrdə Avropada Latın ədəbiyyatının geriləməsi, ümumilikdə əhalinin sayının azalması, müxtəlif texniki mövzularda, memarlıq və digər mədəniyyət sahələrində geridəqalma meyli müşahidə olunur.

Qaranlıq dövr termini əslində bir Avrosentrik bir nöqtəni əks etdirir, çünki Avropalıların Qaranlıq dövr olaraq qəbul etdikləri zaman İslam sivilizasiyasının ən parlaq dövrlərindən biridir.

Qaranlıq dövrün başlanğıc və son tarixləri də müzakirə mövzusudur. Bəziləri başlanğıc tarixi üçün 410-cu ili əsəs götürərkən, digərləri Romada son imperatorun hakimiyyət illərinin bitdiyi 476-cı ili əsas götürürlər. Bitiş tarixini  Böyük Karlin  Papa tərəfindən İmperator elan edildiyi 800-cü ili götürənlər də var.

Orta əsrlər insanlıq üçün qaranlıq olsa da, teatr üçün maarifləndirmə prosesi idi. Kilsə repressiyaları insanları formalaşdırmağa başlasa da, dinin yayılması üçün Müqəddəs Kitab fəsilləri insanların teatra marağını artırdı.

## Həmçinin bax
 
* İntibah dövrü
* Kilsə
* Böyük Karl

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Qədim Yunan tarixinə giriş; Qaranlıq dövr
* Qaranliq dövr
Aymani Kadırova məscidi

**Aymani Kadırova** adına məscid — Rusiya Federasiyasının Çeçenistan Respublikasının Arqun şəhərində yerləşir. 16 May 2014 tarixində açılışı olmuşdur. Çeçenistan Respublikasının ilk prezidenti Əhməd Kadırovun dul həyat yoldaşı Aymani Kadırovanın adını daşıyır.

## Tikinti
Məscidin inşası 2011-ci il yanvarın ortalarında Arqun şəhərinin mərkəzində, keçmiş şəhər məscidinin yerində başladı. Türk mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanmış və Türk memarı Dəniz Baykanın layihəsinə əsasən  İnkomstroy şirkəti tərəfindən inşa edilmişdir. Məscidin inşası Əhməd Kadırov adına regional ictimai fond tərəfindən maliyyələşdirilmişdir.  Tikinti 1238 gün davam etdi və 2014-cü ilin aprel ayının ortalarında tamamlanmışdı.

## Açılışı
Əvvəlcə Aymani Kadırova məscidinin 9 Mayda açılması nəzərdə tutulsa da, ancaq sonra açılış tarixi bir həftə sonra, 16 May 2014 tarixinə qədər  təxirə salındı.

Açılış mərasimindən əvvəl "ürəkdən ürəyə"  marafonu təşkil edildi. Burada 5000-dən çox Çeçenistan və Şimali Qafqaz respublikalarının sakinləri Qroznıda yerləşən   "Çeçenistanın ürəyi" məscidindən Arqundakı Aymani Kadırova məscidinə qədər 16.4 km məsafədə qaçmışdı.
Məscidin açılmasından əvvəl dini ayin - zikr səsləndi. Sonra 15 mindən çox mömin iştirak etdiyi məsciddə ilk cümə namazı qıldı.

## Memarlıq
Aymani Kadırova məscidi yüksək texnoloji üslubda inşa edilmiş və Rusiyada ultramodern formada hazırlanan ilk məsciddir. Gün ərzində, hava şəraitindən asılı olaraq məscidin tağları rənglərini açıq bozdan firuzəyi maviyə dəyişir. Gecədə məscid və ətraf ərazilər   rəngli LED lampalar  və projektorla işıqlandırılır.
Məscidin divarları mərmərlə bəzədilib. Əsas dua salonunun oval tağları 23 metr hündürlüyə və 24 metr diametrə malik günbəzlə taclanır. Məscidin günbəzi Uca Rəbbin adları ilə həkk olunmuşdur. Daxili bəzəkdə işıqlandırılmış rəsmlərdən istifadə olunumuşdur. Məscid günbəzinin üstündən 55 metr yüksəklikdə üç minarə mövcuddur.

Məscidin girişində İslamın simvolu, ulduzlu aypara qurulmuşdur. Əsas namaz otağında diametri 31 metr olan beş tonluq aypara formalı çilçıraq yerləşdirilmişdir.

Aymani Kadırova məscidi dörd mərtəbədən ibarətdir, üçü oval günbəz altında - kişilər üçün nəzərdə tutulub. Məscidin yuxarı mərtəbəsi qadınlar üçün ayrılmış və ayrıca girişi var. Məscidin sahəsi 6950 m² təşkil edir. Məscidə yaxınlıqda park yerləşir.

## Tənqid
Bəzi respublika və bölgə sakinləri məscidin qadının adı ilə adlandırılması qərarını tənqid etdilər. Ancaq ilahiyyatçılar və alimlər öz növbələrində İslamda məscidlərə qadınların adının verilməsi təcrübəsinin mövcud olduğunu düşünürlər. Məscidin ultramodern görünüşü də bir çox dindarların tənqidinə səbəb olmuşdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  Мечеть имени Аймани Кадыровой: храм и чудо архитектуры
Faye (Averon)

**Faye** (, ) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kamares kantonuna daxildir.  Kommunanın dairəsi — Miyo.

INSEE kodu — 12099.

Kommuna təxminən Paris 570&nbsp;km cənubda, Tuluza şəhərindən 125 &nbsp;km şərqdə, Rodez isə 70 &nbsp;km cənub-şərqdə yerləşir.

## Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 273 nəfər təşkil edirdi.

## İqtisadiyyatı

2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 166 nəfərin (15-64 yaş arasında) 103 nəfəri İqtisadi aktivlik, 63 nəfər hərəkətsizdir (fəaliyyət göstərici - 62.0%, 1999-cu ildə - 61.9%). Aktiv olan 103 nəfərdən 81 nəfəri (49 kişi və 32 qadın), 22 nəfəri işsiz (13 kişi və 9 qadın) idi. Fəal olmayan 63 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 20 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
## Qalereya

Fayl:Fayet Laroque vue.JPG|Faye
Fayl:Fayet chateau entree.JPG|Faye qəsri
Fayl:Fayet Laroque chateau.JPG|Rok qəsri
Fayl:Fayet (12) facade eglise.jpg|Kilsə
Fayl:Fayet (12) mairie.JPG|Meriya
Fayl:Fayet croix.jpg|Yolkənarı xaç
Fayl:Fayet (12) monument morts.jpg|

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Arqun (çay)

**Arqun** (çeçen. Чӏаьнтий-Орг, gürc. არღუნი) - Şimali Qafqazda Gürcüstan və Rusiya ərazisindən axan çaydır. Sunja çayının  sağ qoludur (Terek hövzəsi).

## Coğrafiya
Arqun çayının uzunluğu 148 km, hövzəsinin sahəsi isə 3390 km²-dir. Çayın  Orta yamacı 17,63 m / km təşkil edir. Su axınının orta sürəti 45,6 m³ / s-dir.  Arqun çayının qidalanma mənbələri müxtəlifdir.  Arqun üzərində davamlı donma müşahidə olunmur.
Arqun çayı, Böyük Qafqaz dağ silsiləsinin şimal yamacındakı buzlaqlardan başlayır. Yuxarı çaylarda, Şaroarqun çayı ilə birləşmədən əvvəl, tarixən Çantı-Arqun adlanmışdır.

Bundan əlavə, düzənliyə çatmamışdan əvvəl ("Arqun qapısı" deyilən (Yan Qafqaz silsiləsi), çay mənbələri yaxınlığında və ya aşağıda demək olar ki, davamlı meşələrlə örtülmüşdür. Çay, Arqun dərəsində dağlıq Çeçenistan ərazisindən axır. Arqun çayı bir çox dağ çayını birləşdirir. Arqun hövzəsinin dağlıq hissəsi və onun qolları dağlıq Çeçenistanın qərb hissəsini - Itum-Kalinski və Şatoy rayonlarını təşkil edir. Bu bölgə çeçenlərin məskunlaşdığı yerlərdən biridir və ənənəvi qüllə tipli quruluşa malik qədim kəndlərin çoxsaylı xarabalıqları ilə xarakterizə olunur.
Arqun, Çeçenistan Respublikasından əlavə, Gürcüstan ərazisindən, o cümlədən Kevsureti bölgəsinin şimal-şərqindən axır.

Arqun çayı  düzənliyə çatdıqdan sonra Çeçenistanın Qroznı və Şali bölgələri arasındakı sərhəd Sunja çayına axanadək davam edir.

Arqun çayının vadisində əhali sıx məskunlaşmışdır. Çayın meşə dərəsində olması çeçenlərə sahilində çox sayda kənd və digər yaşayış evləri tikməyə imkan verir. Bura müharibədən əvvəl, özəl mülklərin demək olar ki, davamlı inkişafı ilə fərqlənirdi.

Arqun çayının  aşağı axınında VXIII əsrdə əsası qoyulan Arqun şəhəri yerləşir. Çay suvarma və su təchizatı üçün istifadə olunur. Arqun çayı üzərində kiçik su elektrik stansiyalarının qurulması planlaşdırır.

## Hidronimin mənşəyi
Çeçen dilində Arqun (Çeçen. Орга) dərə, çuxur, hidronim (dağlıq çeçen dilində " ark, arg " olub "çay" mənasını verir) deməkdir.

## Həmçinin bax
* Tumsoy-Lam

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Река Аргун
Serqoqala

**Serqoqala** () — Dağıstan Respublikası, Serqoqala rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Serqoqala rayonunun və Serqoqala kənd sovetliyinin mərkəzidir. Serqoqala kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
## Coğrafi yerləşməsi
Kənd Mahaçqaladan 62 km cənubda, Kakaozen çayının vadisində yerləşir.
### İqlimi
Serqoqala mülayim kontinental iqlimə malikdir. Xəzər dənizi sahillərinə nisbətdə iqlimi nisbətən sərindir. buna səbəb isə onun daha yüksəkdə yerləşməsidir. Qışı mülayimdir. Qar örtüyünə sahib olur. Yayı isə mülayim isti keçir.

## Əhalisi
Monoetnik kənddir. Əhalisinin 99 %darginlərdir

## Adı
**Serqoqala** gürcü əsilli inqilabçı Serqo Orconikidzenin şərəfinə adlandırılmışdır.  **Delaşar** () isə kəndin keçmiş adı olmuşdur. 

## Tarixi
### Delaşar və Qubden

XIX əsrə qədər Deşlaqar Qubden kəndinin bir hissəsini təşkil edirdi. Qafqaz müharibəsi zamanı Qubdendən Şeyx Şamilin yanına çoxlu sayda köşkün gəlir.

Bu səbəbdən çar hökuməti onların kəndə gəlişləri zamanı təhvil vermələrini istəmişdir. Ancaq qubdenlər bununla razılaşmayırlar. Bu zamana aid Mixail Vorontsovun Çernışevə məktubu vardır. Bu məktubda Qubden xəyanətdə ittiham edilir. Burada Şeyx Şamili dəstəkləyən qubdenlilərdən gedir.

Buna cavab olaraq Qubdenə cəza tətbiq edilir: Delaşarlara məxsus əkin və otlaq sahələri 83-cü Samur piyada alayının balansına verilir. Rus hökuməti bununla Dağıstan xalqlarına istənilən anti-rus hərəkətinə görə cəzasız qalmayacağını göstərmişdir. Onlar dağlılardan hansısa səbəb olmadan alır və torpaqları rus köçkünlərə, məmurlara, hərbiçilərə, onlara sərf edən feodallara verirdi.

1917—1918-ci illərdə, Rusiya Vətəndaş müharibəsi zamanı, Qubdenin kişi əhalisi tamamən ağlar tərəfindən məhv edilir. Nəticədə darginlər hakimliyi ələ keçirmiş və burada kənd salmışlar.

1929-cu ildə kəndin adı Korkmaz qala adlandırılır (Dağıstanlı inqilabçı, dövlət xadimi Cəlaləddin Kormazov). 1937-ci ildə гəKormazoz həbs edilir, bundan sonra kəndin adı Seqro Orconikidzenin şərəfinə adlandırılır

#### Hərbi məntəqə
1846-cı ildə Deşlaqarda 83-cü Samur Piyada alayının qərargahı quruldu. Burada əsgərlər hərbi xidmət göstərir və dağlıların fəaliyyətini daraldırdılar. Deşlaqar Aya-Kaka dərəsinin çıxışda, mənzərəli bir yerdə yerləşirdi. Burada bir qala, gözətçi qülləsi, anbar, at tövləsi, 1500 nəfərlik əsgər yataqxanası binası, kilsə, polkovnikin dəftərxanası vardı.

## Tanınmış şəxsiyyətləri
Maqomed Nurbaqanov — Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı.

Xanım Maqomedova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
## İstinadlar
Tom Hiddlston

**Tom Uilyam Hiddlston** (, 9 fevral 1981, Vestminster, London) — İngiltərəli aktyor və prodüser. Daha çox Marvel film seriyasında canlandırdığı Loki və həmçinin "Axşamüstü Parisdə" (2011), "Krimson zirvəsi" (2013) filmləri ilə məşhurdur.

## İlk illəri
Tom Hiddlston 9 fevral 1981-ci ildə Londonun Vestminster rayonunda doğulmuşdur. İlkin təhsilini Oksfordakı Drakon məktəbi və Berkşirdəki İton kollecində təhsil almışdır. 2005-ci ildə Kral Dramatik İncəsənət Akademiyasını bitirib.

## Karyerası
Hiddlston karyerasına televiziyada başlayıb, ilk rolunu Nikolas və Niklbinin həyatı və məcarası" (2001) telefilmində oynayır. Bundan sonra o bir neçə il müxtəlif televiziya layihələrində iştirak edir. İlk böyük rolunu "Ceyn Ostinin sevgi uğursuzluqlarında" (2008) seriyalında oynayır.

Aktyor 2011-ci ildə Marvel Kinematoqrafiya Kainatına daxil olan "Tor" filmində Loki obrazını canlandırır. Rol ona dünya məşhurluğunu qazandırıraq karyerasında yeni bir dövrü açır. Tom Hiddlston yeni Loki qəhrəmanını "Tor: Qaranlıq dünya", "Qisasçılar", "", "Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı" və "Qisasçılar: Final" filmlərində canlandırdı. 2011-ci ildə həmçinin onun iştirakı ilə "Döyüş atı" və "Gecəyarısı Parisdə" filmlərinin premyerası olmuşdu.

2017-ci ildə "Gecə administratoru" serialındakı Conatan Payn obrazına görə ən yaxşı miniserial və ya telefilm nominasiyasında Qızıl qlobus mükafatına layiq görülmüşdür.

## Filmoqrafiyası

## Şəxsi həyatı
Tom Hiddlston UNICEF-in humanitar və inkişaf yardım fondu qrupunun İngiltərədəki səfiridir. O insanları aclıq haqqında daha çox məlumatlandırmaq üçün 2013-cü ilin əvvəlində Qvineyaya səyahət etmişdir. 2015-ci ilin əvvəlində və 2016-cı ilin sonlarında Cənubi Sudana səyahəti zamanı vətəndaş müharibəsinin uşaqların həyatına mənfi təsirini qeyd etmişdir. Hiddlston özünü feminist hesab edir.

Aktyor 2008–2011-ci illərdə aktrisa Syuzan Fildinqlə münasibətdə olmuşdur. 2016-cı ildə isə bir neçə ay müğənni Teylor Sviftlə görüşüb.

## İstinadlar
Çeçenistanın Qəlbi

Əhməd Kadırov adına **"Çeçenistanın Qəlbi"** məscidi (Çeçen. Маьждиг «Нохчийчоьнан дог» Кадыров Ахьмадан цӀарах дина маьждиг) XXI əsrdə Rusiya və Avropanın ən böyük yerlərindən biri olan Qroznı şəhərinin mərkəzində inşa edilmişdir. Məscidin inşasına 2006-cı ilin aprel ayında başlanılmış və 2008-ci ilin oktyabrında başa çatmışdır.

## Qısa məlumatlar
"Çeçenistanın Qəlbi" məscidi dünyanın ən böyük məscidlərindən biridir. 17 oktyabr 2008-ci ildə açılmış və tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası və Çeçenistan Respublikasının ilk prezidenti Hacı Əhməd Abdulhəmidoviç Kadırovun  adını daşıyır.
Məscid Sunja çayının mənzərəli sahilində, nəhəng parkın ortasında yerləşir və məsciddən əlavə Hacı Kuntanın  adına olan Rusiya İslam Universiteti və Çeçenistan Respublikası Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin də daxil olduğu İslam kompleksinin bir hissəsidir. Məscid klassik Osmanlı üslubunda tikilmişdir. Məscidin mərkəzi salonu nəhəng günbəz ilə örtülmüşdür (diametri - 16 m, hündürlüyü - 32 m). Hər biri 63 metr olan dörd minarənin hündürlüyü Rusiyanın cənubundakı ən yüksək minarələrdən biridir. Məscidin xarici və daxili divarları travertin mərmər, daxili hissəsi ağ mərmərlə bəzədilmişdir. Məscidin sahəsi 5000 kvadratmetr, tutumu isə 10 min nəfərdən çoxdur.

## Xüsusiyyətləri
İstanbuldakı Göy Məscid memarlığın əsası olaraq istifadə edilmişdir. Məscidin inşası zamanı ən son texnologiyalar tətbiq edilmişdir. Məscidin xarici və daxili divarları mərmər - travertin ilə bəzədilib, Türkiyədən olan ustalar məscidi rəngləmişlər. Nümunə üçün xüsusi əlavələr olan sintetik və təbii boyalardan istifadə edilmişdir (naxışlar ənənəvi çeçen naxışları üslubunda hazırlanmışdır). Qurandan nümunələr və ayələr (mətnlər) yazmaq üçün ustalar ən yüksək dərəcəli qızıl tozundan istifadə etmişlər.

Məsciddə 36 çilçıraq var. Bu çılçıraqlar formalarına görə İslamda üç ziyarətgahı xatırladır – 27-si   Qüdsdəki Qübbətüs-Səhra məscidini, 8-i Mədinədəki Rovzatu-Nevevi məscidindin modelini  və ən böyük, 8 metr uzunluğundakı isə  Məkkədəki Kəbə ziyarətgahındakı çilçıraq  formasını təkrarlayır.

Çilçıraqlar, Türkiyənin USTUN AVIZE şirkəti tərəfindən Swarovski kristallarından hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Vaxtanq Rçeulişvili

**Vaxtanq Rçeulişvili** (; 1 yanvar 1954 – 13 aprel 2017) - gürcü iş adamı və siyasətçisi. 1992-2003-cü illərdə Gürcüstan parlamentinin üzvü, 1995-2003-cü illərdə Gürcüstan Sosialist Partiyasının lideri və Gürcüstanın ən böyük tikinti şirkəti Center Point Groupun təsisçisi idi.
## Erkən karyerası
1954-cü ildə Gürcüstan SSRİnin Tiflis şəhərində anadan olan Rçeulişvili 1977-ci ildə Tiflis Dövlət Universitetini fizika fakültəsini bitirir.1979-1982-ci illərdə Gənc Alimlər Klubunun vitse-prezidenti və 1982-1984-cü illərdə Gürcüstan Komsomol Mərkəzi Komitəsinin Müəllimlər Qrupunun rəhbəri olaraq çalışır. Daha sonra 1985-1987-ci illərdə Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının İctimai Elmlər İnformasiya Mərkəzində işləmiş və 1987-ci ildən 1992-ci ilə qədər Gürcüstan Sülh Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır. O, həmçinin bu dövrdə Gürcüstan televizor və qəzetlərində siyasi şərhçilik etmişdir.

## Siyasi karyerası
Rçeulişvili 1992-ci ildə Eduard Şevardnadzenin rəhbərlik etdiyi Gürcüstan Vətəndaşları Birliyi partiyasından Gürcüstan parlamentinə seçildikdən sonra postsovet Gürcüstan siyasətində aktiv fiqura çevrildi. O, 1992-ci ildən 1995-ci ilə qədər parlamentin vitse-spikeri vəzifəsində işləmişdir. 1995-ci ilin avqustunda Şevardnadzenin hədəf alındığı avtomobil partlayışı nəticəsində yüngül xəsarət almışdır. Elə həmin il Gürcüstan Vətəndaşlar Birliyindən ayrıldı və Gürcüstan Sosialist Partiyasını qurdu. Gürcüstan parlamentinin sonrakı iki çağırışının üzvü (1995–1999, 1999–2003) idi. Onun Şevardnadze hökumətinə müxalifət olan partiyası 1998-ci il yerli seçkilərdə böyük uğurlar qazandı. 2003-cü ilin noyabr ayında o, yenidən Şevardnadze ilə müttəfiq oldu, lakin seçki pozuntularına qarşı Qızılgül inqilabı kimi tanınan kütləvi etirazlar Şevardnadzeni istefa verməyə məcbur etdi. İnqilabdan bir neçə gün sonra, 2003-cü ilin dekabrında Rçeulişvili siyasətdən çəkildiyini elan etdi və Sosialist Partiyasının sədri vəzifəsindən istefa verdi.

## İş karyerası
Vaxtanq Rçeulişvili, həyat yoldaşı Maya Rçeulişvili və qayınanası, keçmiş parlament vitse-spikeri (2008–2012) Rusudan Kervalişvili, Gürcüstanın ən böyük daşınmaz əmlak istehsalçısı və tikinti şirkəti olan Center Point Groupun təsisçiləridir. 2000-ci illərin ortalarında şirkətin adı minlərlə müştərisini aldatdığını iddia edən xəbərlərdə hallanmağa başlandı. Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Transparency International Gürcüstan şirkəti Center Point Groupun Ponzi sxemini Gürcüstanın "ən böyük tikinti qalmaqalı" olduğunu dedi. 2013-cü ildə şirkət sahibləri-Maya Rçeulişvili və Rusudan Kervalişviliyə qarşı mənimsəmə ittihamı irəli sürüldü. Onlar 2016-cı ildə tutularaq, 2017-ci ildə Tbilisi Şəhər Məhkəməsi tərəfindən 4 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildilər. Vaxtanq Rçeulişvili isə, xərçəng xəstəliyindən müalicə edildi Todua klinikasında 13 aprel 2017-ci ildə 63 yaşında vəfat etdi.
## İstinadlar