Anadır çayı

**Anadır** (*[[Yukagir dili]]* **Онандырь**), (Çukot dili *Йъаайваам*) — Rusiyanın uzaq şimal-şərq dutaracağında yerləşir. Rusiyanın Çukot Muxtar Dairəsinin Anadır rayonu ərazisindən axır.   
## Tarixi məlumat
1648-ci ildə Semyon Dejnyov Anadırın mənsəbində qışlamışdır. Sonradan ərazi Çukçalarla tiçari əlaqə quran taçirlərin əsas qışlaq yerinə çevrilmişdir.

Çay haqqında ilk yazılı məlumatı Mixail Staduxin vermişdir. Sonradan isə Anadır çayını Dmitri Laptev araşdırmışdır. 
1913-ci ildə P.İ Polevin ekspedisiyası zamanı Anadır çayının mənbəyi aşkarlanır. Hövzəsinin sahəsi və ona tökülən əsas qollar müəyyənləşir. Hövzənin xəritəsi tərtib edilir.

### Adlanması
Yukagir dilində *enu-en → anu-an → anu-on* — «çay» mənasını verir. Çukot adı isə olan — *Yaayvaam*,  *yay* — «qağayı», *vam* — «çay» anlamında işlədilir. Ola bilsin ki, *Yaayvaam* adı Kerek dilində olan *Yaаyveyem* sözündən əmələ gəlib.

## Hidroqrafiyası
Çayın uzunluğu 1150&nbsp;km təşkil edir. Başlanğıçını Anadır dağlıqlarının mərkəz hissəsindən götürür. Çay Anadır körfəzinin daxilində yerləşən Onemen körfəzinə tökülür. Yuxarı axarlarda enzis və dərin yataqla axsa da, aşağı axarlarda isə düxənlikdən axdığında yataq genişlənir və dərinlik azalır. Mənsəbə yaxın eni 7&nbsp;km təşkil edir.

### Hövzəsi
Hövzəsinin sahəsi — 191000&nbsp;km² təşkil edir. Hövzənin təbii sərhədləri qərbdə və şimal-qərbdə Anadır və Kolıma dağları, şimal və şimal-şərqə Çukot dağları, cənubdan Koryak dağları, cənub-qərbdə isə Çuvan və Penjins silsilələri ilə əhatələnir. Anadır hövzəsində  23595 göl vardır. Onların ümumi sahələri 3231&nbsp;km² təşkil edir. Hövzəsinfə ən iri göl Krasnoye gölüdür.
### İqlim şəraiti
Qışda havanın temteraturu -9° S təşkil edir. Sərt qış günləri -45°S-dən -61°S ola bilir. Yay günləri 14 °S olur. Hətta temperatur  32—33 °S təşkil etdiyi anlar vardır.  Artıq sentyabrın sonlarında şaxtalar başlayır. Şaxtasız dönəm cəmi 50-75 gün davam edir. İllik yağıntının miqdarı  330–400&nbsp;mm təşkil edir.

## Sahil florası
Sahil boyunca tundra bitkiləri yayılmışdır. Xüsusilə mamır və şibyələr daha geniş sahə turur. Sahillərində meşə demək olar ki yoxdur. Nadir hallarda Larix və Söyüdkimilər kimi bitkilərdə yuxarı axarlarda rast gəlinir.

## Faunası
Su canlıları ilə zəngindir. Sularında 27 növ balıq yaşayır.

### Qolları
Anadır çayına çoxlu sayda çay tökülür. Onlar arasında uzunluğu 150–482&nbsp;km olnan çaylarda vardır. Ən iri çayları: sağ — Yablon, Eropol, Mayn; sol — Çineyveem, Belaya, Tanyorer, Ubienka. Çayların uzunluğu 100&nbsp;km təşkil edir.

## Əhəmiyyəti
Sahillərində Markovo, Ust-Belaya, Snejnaya, Vaeqi, Kançalan kimi yaşayış məntəqələri vardır. 100&nbsp;km² əraziyə cəmi iki nəfər adam düşür. 

Çay Markovo kəndinə qədər gəmiçilik üçün yararlıdır. Naviqisiya 1 iyundan 15 setyabra qədər a©ıq olur. 
Mənsəbdən olan məsafə:
* Tanyorer (195&nbsp;km)
:* Yaranqi (162 km)
::* Utesiki (267 km)
:::* Snejnoye (327 km)
::::* Krepost (614 km)
:::::* Markovo (643 km)
Çay balıqçılıq üçün əlverişlidir. Hövzədən daş kömür çıxarılır, üstəlik qızıl ehtiyatları vardır.

## Həmçinin bax
* Amerikanskaya Koşka

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Бурыкин А. А. * Нелога, Погыча, Ковыча — легендарные реки русских документов середины XVII века и современная карта Чукотки // Этнографическое обозрение. 1998. № 6. С. 79-88.