open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tematanqi

**Tematanqi** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Mururoadan 160&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 7,7&nbsp;km²-dir. Daxilində dərin laqun vardır. Okean sularından tam təcrid olunmuşdur.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Tureia kommunasına daxildir.

## Tarixi
Tematanqi ilk dəfə 1792-ci ildə ingilis dənizçisi Vilyam Bley tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı *Atol adası* olaraq adlandırır.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Yuxarı Yemişcan

**Yuxarı Yemişcan** — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Qızıloba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Əhalisi
Sovet vaxtı kənd Verin Sıznek adlanırdı. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Yuxarı Yemişcan kəndinin əhalisinin faktiki sayı 29 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 28 nəfər təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Yuxarı Yemişcan kəndi Azərbaycan ordusunun nəzarəti altına keçmişdir.

## Həmçinin bax
*Xocalı soyqırımı

## İstinadlar
Lamia

**Lamia**, qədim yunan mifologiyasında Liviya kraliçası və ya şahzadəsi və Zevsin sevgililərindən biridir. Zevs ilə birlikdə olduqlarına görə Heranın qəzəbinə tuş gəlmiş və vəhşiləşərək öz övladlarını öldürdüyünə görə digər qadınların da, uşaqlarına düşmən olmuşdur. Həmçinin qısqanc Hera, Lamianın gözlərini bağlanmaz bir vəziyyətə gətirərək lənətləmiş və öldürmüş olduğu uşaqlarını mütəmadi olaraq görməsini təmin etmişdir. Ancaq Zevs Lamianın bu halına dözə bilməmiş, onu əvvəlki vəziyyətinə qaytarmış və istifadə etməsi üçün ona xüsusi bir qabiliyyət bəxş edir. Beləliklə yatmasa belə, müvəqqəti də olsa bəxtsizliyinin bəxş etdiyi acıları unuda bilmək üçün gözlərini istədiyi zaman çıxarda bilərdi. Uşaqlarını itirdikdən sonra qəzəbinə görə digər insanlardan qisas almaq məqsədi ilə digər qadınların uşaqlarını oğurlayıb onların qanlarını içir.

Əslində bir qaraçı tərəfindən qaraçının arzusunu yerinə yetirməsi üçün çağırılır. Bunun üçün bir şəxsin hər hansı bir əşyasını götürərək onu lənətləyir və Lamianın həmin əşyanı almağa gəlməsini gözləməyə başlayırlar. Lamia həmin əşyanın sahibini də, özü ilə əbədi cəhənnəmə aparır. Bu lənətdən xilas olmağın yeganə yolu həmin lənətlənmiş əşyanın üç gün müddətində kiməsə verilməsidir. Həmçinin əşyanı alan şəxs də bunu könüllü olaraq qəbul etməlidir. Əks təqdirdə 3 günlük möhlət başa çatdıqdan sonra 4-cü gün Lamia əşyanın sahibini alaraq özü ilə cəhənnəmə aparır.
Vanavana

**Tematanqi** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Digər adları - *Kurataki, Huataki, Barrou*.
## Coğrafiya
Tureiadan 55&nbsp;km qərbdə, Mururoadan 110&nbsp;km cənub-şərqdə şərqdədir. Ən yaxın materik sahili Cənubi Amerikadır ki, oda 5500&nbsp;km məsafədə yerləşir.

Atollun sahəsi 2&nbsp;km²-dir. Uzunluğu 5&nbsp;km, eni isə 3,2&nbsp;km təşkil edir. Daxilində dərin laqun vardır. Laqunun sahəsi 3&nbsp;km²-dir. Tropik iqlimə malikdir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Tureia kommunasına daxildir.

## Tarixi
Tematanqi ilk dəfə 1826-ci ildə ingilis dənizçisi Federik Biçi tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı *Barrou adası* () olaraq adlandırır..

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur. 
## İstinadlar
Müdafiə Nazirliyi (Rusiya)

**Rusiya Müdafiə Nazirliyi** () — Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin inzibati və funksional rəhbərliyini həyata keçirən rəsmi təşkilatdır.

Bu təşkilatda nazir silahlı qüvvələrin üzərində gündəlik inzibati və əməliyyat səlahiyyətlərini yerinə yetirir. Müdafiə Nazirliyinin icra orqanı olan Baş Qərargah müdafiə nazirinin əməliyyatlar ilə əlaqədar olan əmr, təlimat və tapşırıqlarını yerinə yetirir. Dövlət Şurası vasitəsilə Müdafiə Nazirliyi üzərindəki qanunverici səlahiyyətdən istifadə edərək, Rusiya hökuməti silahlı qüvvələri lazımi səviyyədə hazırlamaq üçün qismən məsuliyyət daşıyır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  (Rus və ingilis dillərində)
Yazı sistemi

**Yazı sistemi** — bir dildə olan elementləri və identifikasiya olunan vəziyyətləri təmsil etmək üçün istifadə olunan simvollar sistemidir.

Simvollar və səslər arasındakı əlaqəyə görə yazı sistemləri dörd yerə bölünürlər:

Əlifbalarda nitqdəki hər bir sait və samit fonemin birbaşa ekvivalenti kimi yazıda bir və ya bir neçə simvolun olması vacibdir. Latın, kiril, erməni və hanqıl əlifbaları həqiqi əlifbalara nümunədir.

Heca yazısında hər bir simvol nitqdəki bir hecaya müvafiq gəlir. Hərflərin çox olmaması üçün istifadə etdikləri dilin fonoloji cəhətdən çox sadə olması tələb olunduğuna görə, təmiz heca yazıları çox geniş yayılmamışdır. Yapon dilində istifadə olunan hiraqana və katakana sistemləri saf heca yazılarıdır.

Heca yazısının bir növü olan abugidalarda hər bir samit üçün bir əsas hərf mövcud olarkən, sait səslər isə bu hərflərin üstündə müntəzəm olaraq dəyişikliklər etməklə və ya diakritik işarələr əlavə edilməklə göstərilir. Xüsusilə Hindistan yarımadasında danışılan dillərin istifadə etdiyi abugidanın ən məşhur nümunəsi devanaqaridir. Hərəkələrlə yazılan ərəb hərfləri də abugidadır.

Samit əlifbalarında yalnız samit səslər üçün simvollar mövcuddur. Saitlər ya müəyyən kontekstdə bir və ya bir neçə saiti əvəz edə bilən bəzi samitlərlə işarələnir, ya da ümumiyyətlə göstərilmir. Ərəb və İvrit əlifbaları bu gün istifadə edilən ən çox yayılmış samit əlifbalarıdırlar.

Loqoqrafik yazı sistemlərində isə nitqdəki səslərlə simvollar arasında nizamlı bir əlaqə mövcud deyildir. Bunun əvəzinə hər bir simvol bir və ya bir neçə morfemi ifadə edir. Misir heroqlifləri və Çin yazısı loqoqrafik yazı sistemləridir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya

* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
** 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Dünyadakı yazı sistemihər biri tipoqrafik istinad qlifinə və Unicode statusuna malik olan dünya üzrə məlum olan 294 yazı sisteminin hamısı
Romanizasiya

**Romanizasiya** və ya **latınlaşdırma**, dilçilikdə fərqli yazı sistemlərinin Latın qrafikasına çevrilməsidir. Romanlaşdırma metodlarına yazılı mətnin tərcüməsi və transkripsiyası, danışılan sözün əvəzedicisi və hər ikisinin birləşdirilməsi daxildir.

Romanizasiya müxtəlif dillərdə yazılan mətnlərin Latın əlifbası ilə yazıya çevrilməsi prosesidir. Bu proses Latın əlifbasından fərqli bir əlifba istifadə edən dilləri (məsələn, ərəb, Çin, rus, yapon və s.) oxumaq və yazmaq üçün Latın hərflərindən istifadə etməyi mümkün edir.

Romanizasiya tələffüzü daha yaxşı başa düşmək və ya xarici dilləri öyrənməyi asanlaşdırmaq məqsədilə istifadə olunur. Romanizasiyanın müxtəlif metodları və standartları mövcuddur: Məsələn, Pinyin (Çin dili üçün), Hepburn (Yapon dili üçün) və ISO transliterasiya standartları.

## Həmçinin bax

* Transliterasiya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusiya Baş naziri

**Baş nazir** () olaraq da tanınan **Rusiya Federasiyası [[Rusiya hökumət başçılarının siyahısı|Hökumət Başçısı]]** (), Rusiya Federasiyası Hökuməti haqqındakı Federal Konstitusiyanın 24-cü maddəsinə görə "hökuməti idarə edən Rusiya Federasiyasının ikinci ən güclü səlahiyyətlisidir"

## İstinadlar
Rusiya Federasiyası Hökuməti

**Rusiya hökuməti** — Rusiya Federasiyasını idarə edən rəsmi sistemdir. Hökumətin üzvləri Rusiya Baş naziri, Baş nazirin köməkçilərindən və nazirlərdən ibarətdir.

1991-ci ildəki düzəlişlərə əsasən Rusiya dövlət başçısı icraedici orqandır və Rusiya konstitusiyasına görə prezident, icra səlahiyyətlərini yerinə yetirən Rusiya Hökumətinin bir hissəsi deyildir. Rusiya konstitusiyasının VI bölümündə "Rusiya Federasiyası Hökuməti, Rusiya Federasiyası Hökumət başçısından, Rusiya Federasiyası Hökumətinin vitse-prezidentindən və federal nazirliklərdən formalaşır" ifadəsi vardır.

## İstinadlar
Rusiya konstitusiyası

Müasir **Rusiya Federasiyası Konstitusiyası** (, *[[Romanizasiya|Rom]]: Konstitutsiya Rossiyskoy Federatsii*) —  12 dekabr 1993-cü ildə keçirilmiş referendum ilə qəbul edilmiş ali normativ hüquqi akt. Rusiya Konstitusiyası dərc edilmiş olduğu 25 dekabr 1993-cü ildə qanuni qüvvəyə minmişdir və Sovet Respublikası Sistemini sıradan çıxarmışdır. Müasir Rusiya Konstitusiyası 1936-cı il SSRİ Konstitusiyasından sonrakı ən uzun müddətli konstitusiyadır.  

Rusiya Konstitusiya Komissiyası 1993-cü ildəki Konstitusiya Konfransında 800-dən artıq şəxs ilə iştirak etmişdir. *Sergei Alexeyev*, *Sergey Shakhray* və bəzən *Anatoly Sobchak*ın konstitusiyanı birgə hazırladıqları qeyd edilir. Konstitusiya mətninə Mixail Speranskinin konstitusiya layihəsi ilə müasir Fransanın Konstitusiyası ilham vermişdir. 

12 dekabr 1993-cü ildə bir konstitusiya referendumu həyata keçirildi. Qeydə alınmış seçicilərin 54,8 %-ini təşkil edən 58.187.755 nəfər şəxs seçkilərdə iştirak etmişdir. Bunların 32.937.630 nəfəri, yəni 54,5 %-i konstitusiyanın qanuni qüvvəyə minməsinə səs vermişdir. Yeni konstitusiya SSRİ tərkibindəki Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasına məxsus 1978-ci il konstitusiyasını qanuni qüvvədən saldı.

## Ümumi müddəalar

Rusiya Konstitusiyası dövlət quruluşunun əsaslarını müəyyən edir, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təsbit edir, dövlətin federativ quruluşunu, hakimiyyət orqanlarının (qanunverici, icraedici və məhkəmə) səlahiyyətlərini və onların fəaliyyət prinsiplərini tənzimləyir.

Konstitusiyanın 1-ci maddəsinə əsasən, Rusiya idarəetmə forması respublika olan demokratik, federativ, hüquqi dövlətdir. Sənəd iki bölmədən, 9 fəsildən və 137 maddədən ibarətdir.

## Hüquqi statusu

Konstitusiya birbaşa qüvvəyə malikdir. Bu o deməkdir ki, Rusiyada qəbul edilən bütün digər qanunlar və hüquqi aktlar Konstitusiyaya zidd olmamalıdır. Konstitusiyaya riayət olunmasına nəzarəti Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsi həyata keçirir.

## 2020-ci il düzəlişləri

2020-ci ildə keçirilən Ümumrusiya səsverməsi nəticəsində konstitusiyaya mühüm düzəlişlər edilmişdir. Bu düzəlişlər dövlət idarəçiliyində prezidentin səlahiyyətlərinin dəqiqləşdirilməsi, sosial təminatların gücləndirilməsi və yerli qanunvericiliyin beynəlxalq müqavilələrdən üstünlüyünün təsbit edilməsini əhatə edir.

## Həmçinin bax
*Rusiyada Konstitusiya Referendumu (2020)

## İstinadlar
Muniba Mazari

**Muniba Mazari** (, ) — Pakistan rəssamı və sosial-siyasi fəalı. O, 21 yaşında avtomobil qəzasına uğramışdır və Pakistanın əlil-arabasından istifadə edən ilk modelidir. Yaradıcılıqla yanaşı, tez-tez müxtəlif tədbirlərdə motivasiya natiqi kimi çıxış edən Muniba BMT Qadınlar təşkilatının Pakistan üzrə milli səfiridir.

## Həyatı
Muniba 3 mart 1987-ci ildə Pakistanda anadan olmuşdur. Əslən bəlucdur. 18 yaşında ilə həyatı quran Munibanın 2007-ci ildə, 21 yaşında avtomobil qəzası zamanı onurğası zədələnir. Munibanın Nil adlı övladlığa götürdüyü oğlu var.

## Fəaliyyəti
Muniba xeyriyyəçi kimi fəaliyyət göstərməklə yanaşı, özünün "Munibanın lövhəsi" adlı markasını yaratmışdır.

Muniba Mazari müxtəlif kampaniyalarında iştirak etmiş, bir müddət Pakistanın milli televiziyasında aparıcı kimi işləmişdir. Hal-hazırda Pakistanın BMT Qadınlar təşkilatının xoşməramlı səfiridir. O, burada qadın və uşaq hüquqları barədə çıxışlar edir. Muniba BBC tərəfindən 2015-ci ilin 100 qadınından biri, Forbs jurnalı tərəfindən 30 yaşdan cavan 30 nüfuzlu insandan biri seçilmişdir.
## İstinadlar
Ələddin Quliyev

**Ələddin Musa oğlu Quliyev**() — kimya elmləri doktoru (1967), professor (1968), Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1980).

## Həyatı
Ələddin Quliyev 1927-ci il iyulun 30-da Gəncə şəhərində anadan olub. Ali təhsilini 1949-cu ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində Mühəndis-kimyaçı texnoloq ixtisası üzrə bitirib.

## Elmi fəaliyyəti
Ələddin Quliyev 1955-ci ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru və 1967-ci ildə kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi, 1968-ci ildə professor elmi adını alıb. 1972-ci ildə Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü, 1980-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilib. Alim 300-ə yaxın elmi əsərin, o cümlədən 5 monoqrafiya, 70 mü­əlliflik şəhadətnaməsinin və patentin müəllifidir. O, dəfələrlə Beynəlxalq və Ümumittifaq konqres və simpo­zium­larda iştirak edib. Ələddin Quliyevin rəhbərliyi ilə 15 fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası müdafiə edilib.

Ələddin Quliyevin elmi fəaliyyəti əsasən neft və qazın kimyəvi emalı nəzə­riyyəsi və texnologiyası məsələlərinə həsr edilib. Onun rəhbərliyi ilə hərəkət edən sorbent təbəqəsində maye karbo­hid­rogen­lərdən normal parafinlər alınması texnologiyası hazırlanıb, çoxkom­ponentli qaz sistemlərini fasiləsiz adsorbsiya-xromotoqrafiya üsulu ilə ayır­manın nəzəri əsasları müəyyənləşdirilib. O, hidrogen qazlarının qurudulması, təmizlənməsi, emalı və nəqlə hazır­lanmasında istifadə olunan metil spirtinin tutulması və regene­ra­siyasına dair təklif verib, qazları təmizləmək, qurutmaq və tərkib hissələri­nə ayırmaq üçün fasiləsiz adsorbsiya üsulunu işləyib hazırlayıb. Onun sintez etdiyi "ВНИПИ-ГАЗ-1" tipli aşqar növü qaz emalı qurğu­larında kö­pük­lənmənin qarşısını alır.

Alimin rəhbərliyi ilə aparılan elmi tədqiqatlar keçmiş SSRİ qaz sənaye­sinin elmi-texniki inkişafının istiqamətlərini müəyyənləşdirərək nəti­cədə yeni adsorbentlər, səthi-aktiv maddələr, korroziyaya qarşı aşqarlar, polimer kom­po­zisiyaları, köpüklənmənin qarşısını alan reagentlər, kombinə xassəsinə ma­lik uducular işlənib hazırlayıb və respublikada, Orta Asiyada, Ukraynada, Orenburqda, Uzaq Şərqdə tətbiq edilib. Onun rəhbərliyi ilə adsorbsion-katalitik proses işlənib hazır­lanıb və onun vasitəsi ilə qazların tərkibindəki kükürdlü birləşmələrdən sərbəst kükürd alınıb.

## Əmək fəaliyyəti
Ələddin Quliyev 1959-1965-ci illərdə Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda laboratoriya müdiri, 1965-1974-cü illərdə Ümumittifaq Elmi Tədqiqat Qaz İnstitutunun (ÜETQİ) Azərbaycan filialının direktoru və 1974-1979-cu illərdə ÜETQİ əsasında yaradılmış Təbii Qazın Nəqlə Hazırlanması və Emalı üzrə Ümumittifaq Elmi Tədqiqat və Layihə İnstitutunun direktoru olub. O, 1979-1983-cü illərdə ADNA-da yeni yaratdığı kafedra müdiri vəzifələrində çalışıb.

## Ölümü
Akademik Ələddin Quliyev 1983-cü ildə Bakıda vəfat edib.

## Təltif və mükafatları
Ələddin Quliyev "Qaz sənayesinin əlaçısı" döş nişanı, Qaz sənayesinin "Fəxri işçisi" adına layiq görülüb, "Şərəf nişanı" ordeni, Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
Mehmed Ataullah Əfəndi

**Mehmed Ataullah Əfəndi** () — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.

## Həyatı
Qazı Əyyubi İbrahim Əfəndinin oğludur. Doğum tarixi və təhsili haqqında yetərli məlumat yoxdur. Mədrəsə təhsilini tamamladıqdan sonra dövrün şeyxülislamı Minkarizadə Yəhya Əfəndidən dərslər aldı. Eyni zamanda şeyxülislamın məktubçusu olaraq da xidmət etmişdir. 1667-ci ildə Molla Krımi mədrəsəsinə müdərris olaraq təyin edildi və 1685-ci ilədək fərqli mədrəsələrdə dərs verdi. Dərin din bilgisi səbəbilə fərqli vaxtlarda 3 dəfə fətva əminliyinə gətirilmişdir. Eyni zamanda 1686-cı ildə Yenişəhər, 1690-cı ildə Dəməşq və 1695-ci ildə İstanbul qazısı təyin edildi. 1702-ci ildə Anadolu başqazısı, 1706 və 1712-ci illərdə isə iki dəfə Rumeli başqazısı seçildi.

Bu əsnada ruslarla döyüşdə məğlub olan İsveç kralı Osmanlıya sığınmış, bu məsələdə şeyxülislam Əbəzadə Əfəndi olduqca kəskin mövqe tutmuşdur. Hətta kralın dərhal Salonikidə həbs edilməsi barədə Sultan Əhmədi razı salmaq niyyətində idi. Ancaq Sultan Əhməd bununla razılaşmadı və özüylə həmfikir olan Rumeli başqazısı Mehmed Əfəndini sədrəzəmlə birlikdə hüzuruna çağırdı. Sultanın hüzurunda Mehmed Əfəndiyə möhür verilərək şeyxülislamlığa gətirildi (14 mart 1713).

Vəzifəyə gəldikdən sonra Bolu, Maraş və Bursa yaxınlığındakı bir çox ərazilər şeyxülislama iqta olaraq verildi. Ancaq vəzifədə ikən üləma zümrəsinə məxsus vəzifələrin rüşvətlə satılması barədə şaiyələr yayılmış, dövrün sədrəzəmi olan Şəhid Əli Paşa məsələylə bağlı gizli bir araşdırma aparmışdır. Nəticədə yaşlı şeyxülislamın bu məsələdə ehmalkar olduğu görüldü və 20 may 1713-cü ildə vəzifədən alındı. Vəzifədən alındıqdan sonra Maraş bölgəsindəki mülkləri də əlindən alındı. Rumeli hasarındakı köşkünə çəkilən Mehmed Əfəndi yanına gələnlərə dövlət adamlarını pisləməsi səbəb göstərilərək Sultan Əhməddən alınan xüsusi fərmanla Sinopa sürgün edildi. Ancaq yolda ikən çıxan fırtına səbəbilə gəmisi batmış, güclüklə xilas edilən sabiq şeyxülislam Boludakı mülkünə aparıldı və burada qalmasına icazə verildi. 2 avqust 1715-ci ildə burada vəfat etdi və cənazəsi Boludakı Şəmsi Paşa məscidinin həyətinə dəfn edildi.

## Mənbə
* Silâhdar, Nusretnâme (haz. İsmet Parmaksızoğlu), İstanbul 1969, II/2, s. 212, 218, 232, 238, 294–295, 306, 310, 315, 317, 324–326;
* Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, II, 372–374;
* Râşid, Târih, III, 131, 154, 209, 236;
* Devhatü’l-meşâyih, s. 82;
* Sicill-i Osmânî, III, 475–476;
* İlmiyye Salnâmesi, s. 501;
* Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV/2, s. 459–460;
* Orhan F. Köprülü, "İlm-i Nücûma Âid Bir Risalenin Tarihî Kaynak Olarak Ehemmiyeti", TD, sy. 2 (1950), s. 313–314.
Pukarua

**Pukarua** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Reaodan 50&nbsp;km şimal-şərqdə, Taitidən 1300&nbsp;km şərqdədir.

## Coğrafiya
Ensiz formaya malikdir. Atollun sahəsi 7&nbsp;km²-dir. Uzunluğu 18&nbsp;km, eni isə 7&nbsp;km təşkil edir. Daxilində laqun vardır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Reao kommunasına daxildir.

## Tarixi
Pukarua ilk dəfə 1767-ci ildə ingilis dənizçisi Ceyms Vilson tərəfindən kəşf edilmişdir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 207 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi Marautaqaroa atollun şimalında yerləşir. Kopra hazırlamaq əhalinin əsas məşquliyyətidir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Reao

**Reao** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 1350&nbsp;km şərqdədir.

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 9&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır.

## İnzibati bölgüsü

İnzibati baxımından Reao kommunasına daxildir.

## Tarixi
Reaoda ilk məskunlaşma b.e. I əsrində baş vermişdir. Reao ilk dəfə 1822-ci ildə fransız dənizçisi Louis Isidore Duperre tərəfindən kəşf edilmişdir. XIX əsrin ortalarında Manqareva adasından gələn misionerlər tərəfindən əhalisi xristianlaşdırılmışdır.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 360 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi Papuaravadır. Adada aerodrom vardır. Kopra hazırlamaq əhalinin əsas məşquliyyətidir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Ukrayn Pravoslav Kilsəsi — Kiyev Patriarxlığı

**Ukrayn Pravoslav Kilsəsi — Kiyev Patriarxlığı** () — Ukraynada yerləşən pravoslav kilsə. Mərkəzi Kiyev şəhərindədir. Filaret kilsənin indiki patriarxıdır.

## Xarici keçidlər
* Kilsənin rəsmi saytı
Kim Çen İrin titul siyahısı

Şimali Koreyada Kim Çen İrin adının qarşısında müəyyən titullar istifadə olunur. O, 1994-cü ildən 2011-ci ilədək ölkə rəhbəri, KXDR dövlət müdafiə komitəsinin sədri, Koreya Əmək Partiyası MK-nin baş katibi olmuşdur. Başçının adı xüsusi şriftlə ya qalın, yada daha böyük hərflərlə qeyd olunur. Bu da öz növbəsində bu şəkildə yazılır "위대한 령도자 **김정일**동지께서지적하시였다." (Böyük Rəhbər yoldaş **Kim Çen İr** əmr edirdi…).

Titullar KƏP MK-də hazırlanır, onların adının çəkilməsi isə siyasi vəziyyətdən asılı olaraq dəyişir.

Analoji vəziyyət 1948–1994-cü illərdə KXDR-na başçılıq edən Kim Çen İrin atası Kim İr Senin dövründə də mövcud idi. Bəzi alimlər Şimali Koreya liderlərinin titullarının tam siyahısını toplamağa cəhd göstərmişdilər. Aşağıda Kim Çen İrin titul siyahısı verilib.

## Siyahı

## İstinadlar
Toau

**Toau** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Fakaravadan şimalda yerləşir.

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 12&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır.

## Tarixi
Toau ilk dəfə 1774-cü ildə ingilis səyyah Ceyms Kuk tərəfindən kəşf edilmişdir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fakarava kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Filaret

**Filaret** və ya dünyəvi adı ilə **Mixaylo Antonoviç Denisenko** (; ) — 1995–2026-cı illərdə Ukrayn Pravoslav Kilsəsinin patriarxı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şeytana daş atmaq

**Şeytana daş atmaq** () — İslam dinində Həcc ziyarəti zamanı gerçəkləşdirilməli olan mərasimlərdən biri.

## İstinadlar
Yuxarı palata

**Yuxarı palata** — iki palatalı qanunverici orqanın (və ya üç palatalı qanunverici orqanın üç palatasından biri) biri, digəri isə aşağı palatadır. Rəsmi olaraq yuxarı palata olduğu üçün təyin edilən palata adətən daha kiçikdir və əksər hallarda aşağı evdən daha çox məhdud gücə malikdir. Ölkələrdəki üst palatalara misal olaraq Avstraliya Senatı, Braziliyanın Senado Federalı, Kanada Senatı, Fransa Sénatı, Almaniyanın Bundesratı, Hindistanın Racya Sabhası, İrlandiyanın Seanadı, Malayziyanın Devan Neqarası, Myanmarın Amyotha Hluttav, Hollandiyanın Eerste Kamer, Pakistanın Pakistan Senatı, Rusiyanın Federasiya Şurası, İsveçrə Dövlətlər Şurası, Birləşmiş Krallıq Lordlar Palatası və Amerika Birləşmiş Ştatlar Senatı.

Yalnız bir palatadan ibarət olan bir qanunverici orqan (və buna görə nə yuxarı palata, nə də alt palatası var) bir palatalı olaraq təsvir edilmişdir.

## İstinadlar
Aşağı palata

**Aşağı palata** iki palatalı qanunverici orqanın iki palatasından biridir, digər palata isə yuxarı palatadır.

Dünyanın bir çox qanunverici orqanında, yuxarı palatanın "aşağıda" rəsmi mövqeyinə baxmayaraq, aşağı palata daha çox gücə sahib olub. Aşağı palata adətən, iki otaqdan (kamera) daha böyükdür, yəni üzvləri daha çoxdur. Yalnız bir palatadan ibarət olan bir qanunverici orqan kimi təsvir olunur.

## İstinadlar
Hikmət Rəhimov

**Hikmət Vaqif oğlu Rəhimov** () — Azərbaycan aktyoru.

## Həyatı
Hikmət Rəhimov 1986-cı il aprelin 5-də Bakı şəhərində anadan olub. 2004-cü ildə orta məktəbi bitirib, elə həmin ildə ADMİU-ya daxil olub və 2008-ci ildə oranı bitirib. 2008–2009-cu illərdə hərbi xidmətdə olub. 2009-cu ildən Azərbaycan Dövlət Yuğ Teatrında, 2010-cu ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında çalışmağa başlayıb.

Hal-hazırda heç bir teatrda fəaliyyət göstərmir.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir bir qızı, bir oğlu var.

## Filmoqrafiya

# Döngələr (teleserial, 2012)
# Çaqqal nəfəsi (film, 2013)
# Fədakar (film, 2015)
# 28 iyun (film, 2016)
# Xənnas (film, 2017)
# İmtahan (teleserial, 2017)
# Üçüncü Günün Adamı (film, 2017)
# İkinci pərdə (film, 2017)
# Miras (film, 2019)
# Sən demə (film, 2020)
# Adam (film, 2021)
# Çılpaq (film, 2022)
# Həyat, deyəsən, gözəldir (film, 2022)
# Əqrəb mövsümü
# Mən Burada Tək Olmuşam (film, 2023)
# Borc *(film, 2025)*
# Serial

### Yuğ Teatrı
* Kafkadan Salam — Anima
* Albalı bağı — Yepixodov
* Naməlum Axundzadə — Seyird
* Sonuncu — Tələbə
* Psix — Don Kixot

### Akademik Milli Dram Teatrı
* Sərgüzəşti-Vəziri-Xani-Lənkəran — Teymur Ağa
* Qadın məhəbbəti — Məşuq
* Qatil — Kişi
* Nadir Şah — Rzaqulu Xan
* Şah və Şair — Xızır
* Herostratı unudun — Herostrat
* Əmir Teymur — Yıldırım Bəyazid
* Anamın kitabı — Mirzə Baxşəli
* Slindir — Antonio
* Sənətkarın taleyi — Əbdül
* Danışan gəlincik — Şah

### Özəl Teatr
* Köhnə telefon — Polard

### Çəkdiyi Filmlər
# Adam (film, 2021) — Qısametrajlı film
# Çılpaq (film, 2022) — Tammetrajlı bədii film
# Apatiya — Tammetrajlı film
# *[[Apatiya 2 (film, 2025)]]*
# 8 (teleserial, 2026)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fanqatau

**Fanqatau** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası).

## Coğrafiya
Atollun sahəsi 6 km²-dir. Daxilində laqun vardır.

## Tarixi
Fakahina ilk dəfə 22 iyul 1820-ci ildə rus səyyahı Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı Qraf Arakçeevin şərəfinə adlandırır.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Fanqatau kommunasına daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 121 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi — *Teana*

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
* Oceandots.com
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri

**Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri** — Ermənistan 2006-cı ildən bəri, Azərbaycan isə 2008-ci ildən bəri Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində iştirak edir. BMT tərəfindən Azərbaycanın de-yure hissəsi sayılan, lakin 1993-cü ildən Ermənistanın dəstəklədiyi de-fakto Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının nəzarəti altında olmuş Qarabağ bölgəsi ilə bağlı davam edən münaqişə, bir neçə dəfə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə də təsir etmişdir.

Ermənistanla Azərbaycan arasındakı münaqişələr ilk dəfə 2006-cı ildə, Azərbaycan mətbuatı müsabiqənin veb-saytında Dağlıq Qarabağın Ermənistan təmsilçisi Andrinin doğum yeri kimi qeyd etməsini, keçmişdəki Azərbaycan SSR-in tərkib hissəsi kimi qeyd etməsini tənqid edəndə ortaya çıxdı.

Münaqişələr 2009-cu il müsabiqəsi boyunca kəskinləşdi: Azərbaycan ərazisindəki abidənin təsvirinin erməni ifaçılarının 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin reklam çarxına daxil edilməsi ilə bağlı Azərbaycan XİN-in etirazından sonra Eurovisionun təşkilat komitəsi ermənilərin bu hərəkətini həqiqətən siyasi addım hesab etmiş və həmin hissəni videogörüntüdən çıxartmışdır.

Ermənistan finalda, nəticələr açıqlanarkən abidənin çoxsaylı şəklini göstərərək cavab verdi. Müsabiqənin ardından, Azərbaycanın dövlət yayımçısının erməni girişini senzura etmək üçün verilişin yayımını pozduğunu və Azərbaycan hökumətinin vətənpərvər olmamaqda və təhlükəsizlik üçün hədədə ittiham edərək Ermənistana səs verən vətəndaşları sorğu-suala tutması barədə iddialar ortaya çıxdı. İstintaqın ardından, Azərbaycan Avropa Yayım Birliyi (EBU) tərəfindən seçicilərin şəxsi həyatının pozulmasına görə cərimələndi.

## İstinadlar
Azərbaycanlı etnik qruplar

**Azərbaycanlı etnik qruplar** — İqtisadiyyatda, mədəniyyətdə və gündəlik həyatda hər biri özünəməxsus xüsusiyyətləri olan bir neçə azərbaycanlı etnik qrup var. Bəzi azərbaycanlı etnik qruplar XIX əsrin son rübündə də mövcud olmağa davam ediblər.

Əsas azərbaycanlı etnik qruplar:

*Ayrımlar.
*Bayat 
*Qaradağlılar  
*Qızılbaş  
*Qarapapaqlar 
*Padarlar 
*Tərəkəmə camaatı 
*Şahsevənlər 
*Qaradağ tayfaları
*Qacarlar 

## Həmçinin bax
* Azərbaycan tayfaları
## İstinadlar
DədəBaba

**DədəBaba** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən və əsasən, rok üslubunda ifa edən satirik qrup.

## Qrup haqqında
DədəBaba qrupunun üzvləri 2015-ci ilin yayında bir araya gəlsə də, qrup rəsmi olaraq həmin ilin dekabrında fəaliyyətə başlamışdır. Qrupun mahnıları, əsasən, satirik xarakterli olmaqla cəmiyyətdə olan sosial problemlər haqqındadır.

2018-ci ilin martında qrupun "Molotov kotleti" adlı ilk klipinin təqdimatı olmuşdur.

27 may 2019-cu ildə qrupun "Buyurun, keçin, baxın" adlı 15 mahnıdan ibarət ilk albomunun təqdimatı keçirilib. Təqdimatdan sonrakı konsert zamanı qrup Niyaməddin Musayev ilə birlikdə müğənninin "Dünya sənin, dünya mənim" mahnısını ifa etmişdir.

## Qrup üzvləri
* Orxan Musayev — bas gitara, vokal (2015–indiyə kimi)
* Əli Nəsib — baraban (2015–indiyə kimi)
* Hafiz Baxışlı — gitara (2018–indiyə kimi)

**Keçmiş üzv**
* Laçın Ağasıyev — gitara (2015–2018)

## İstinadlar
Fantastik məxluqlar və onların yaşadıqları yer (dəqiqləşdirmə)

* Fantastik məxluqlar və onların yaşadıqları yer — kitab
* Fantastik məxluqlar və onların yaşadıqları yer — film
Harri Potter və Alov Qədəhi (dəqiqləşdirmə)

* Harri Potter və Alov Qədəhi — roman
* Harri Potter və Alov Qədəhi — film
* Harri Potter və Alov Qədəhi — film musiqisi
Dyuk-of-Qloster

**Dyuk-of-Qloster** () — Tuamotu arxipelaqının cənub-şərqində yerləşir (Fransa Polineziyası). Taitidən480 km cənub-şərqdədir. İnzibati baxımından Hao kommunasına daxildir.

## Coğrafiya

## Tarixi
Atoll 1767-ci ildə Fillip Karteret tərəfindən kəşf edilir.

## Mənbə
* Maps of all the Duke of Gloucester atolls
Sovet senzurasının xronologiyası

**Sovet senzurasının xronologiyası** — 1917-ci ilin oktyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına qədər RSFSR və SSRİ-də senzurayla ilə bağlı baş verən hadisələr.

## Sovet senzurasının dövrləşdirmə tarixi
Tarix elmləri doktoru, Rusiya Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinin direktoru Tatyan Qoryayeva sovet senzurasının inkişafını iki əsas tarixi mərhələyə ayırır:

* 1917–1930-cu illər — təşəkkül və bərqərar olma dövrü
* 1940-cı illər— 1991-ci il — durğunluq dövrü

Daha ətraflı dövrləşdirmə imkanı institusional yanaşmanın istifadəsi zamanı yaranır:

* 1917–1922 — İnqilabi Hərbi Şura, Çeka, Narkompros zamanı müəssisə senzurası dövrü;
* 1922–1930 — dövlət senzura sisteminin təşkil edilməsi və təşəkkülü;
* 1930–1953 — Ədəbiyyat və nəşriyyat məsələləri üzrə baş idarə (Qlavlit) Narkomprosun tərkibində fəaliyyəti (1953-cü ildə Qlavlit qısa müddətə DİN tabeliyində idi);
* 1953–1966 — müvəqqəti liberallaşdırılma dövrü;
* 1966–1987 — senzura sisteminin durğunluq dövrü;
* 1987–1991 — Qlavlitdə islahat aparma cəhdləri fonunda sistemin dağılması;

## Sovet Rusiyasında senzuranın tətbiqi
* RSFSR Xalq Komissarları Soveti 1917-ci il oktyabrın 27-də (9 noyabr) (Petroqradda hakimiyyətin ələ keçmirilməsindən 2 gün sonra) "Mətbuat haqqında dekret" çıxartdı Bu dekret əsasında 1917-ci ilin oktyabrından 1918-ci ilin iyununadək 470-dən çox müxalifət qəzetləri ya bağlanıldı yada fəaliyyətini dayandırdı..
* 1917-ci il noyabrın 4-də (17) Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi səs çoxluğu ilə bolşevik fraksiyasının Xalq Komissarları Sovetinin mətbuata aid siyasətini dəstəkləyən qətnaməsini qəbul etdi.
* 1917-ci il noyabrın 8-də Xalq Komissarları Soveti tərəfindən "Elanların çapına monopoliya" dekreti buraxıldı və ona əsasən, ancaq hökumət nəşrləri elanları çap edə bilərdilər.
* 1918-ci il yanvarın 28-də Xalq Komissarları Soveti "Mətbuatın inqilabi tribunalı haqqında" dekreti qəbul etdi, ona əsasən, "əksinqilabi çıxışlara" görə cərimə və qəzetin bağlanmasından tutmuş azadlıq və ya siyasi hüquqlarından məhrum edilməsinə qədər müxtəlif cəzalar tətbiq oluna bilərdi.
* 1918-ci il martın 4-də XKS özəl kinematoqrafı sovetlərə tabe edən "Kino müəssisəsi nəzarəti haqqında" qərarı qəbul etdi.
* 1918-ci ilin iyununda Hərbi İşlər üzrə Xalq komissarlığının operativ şöbəsi nəzdində Hərbi-senzura şöbəsi yaradıldı.

## İstinadlar
Əhməd Haluk Dursun

**Əhməd Haluk Dursun** (; ) — Türk tarixçisi və bürokratı.

## Təhsili və akademik karyerası
Əhməd Haluk Dursun Qalatasaray liseyini bitirib. İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültəsinin *Türkiyə Cümhuriyyətinin Yeni dövr və Tarix bölməsini*ndən məzun olub. Bundan sonra Mərmərə Universiteti Atatürk Təhsil fakültəsində işə başlayıb. Mərmərə Universitetində müasir dövrün tarixi üzrə magistr və doktorluq dərəcələrinə yiyələnib.

## Vəzifələri
İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəniyyət A. Ş. Ümumi Müdir müşaviri olaraq Miniatürk Proyektinin hazırlanmasında vəzifə almış, Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən Türkiyə Turing və Avtomobil Təşkilatının İdarə heyəti üzvlüyünə təyin edilmiş, 2005–2006-cı illər ilə 2011-ci illər tarixlərində eyni təşkilatda prezident Vekilliyi vəzifəsini icra etmişdi.

2007-ci ildə İstanbul İl Mədəniyyət və Turizm Müdir Köməkçisi vəzifəsini icra etmişdi. 2006–2012-ci illərdə Ayasofya Muzeyinin prezidenti, 2009–2011-ci illərdə Ayasofya Muzeyinin direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 2012-ci ilin iyul ayından etibarən 2014-cü ilin ortalarına qədər Topqapı Sarayı Muzeyinin direktoru təyin edilmişdi. 2012–2014 illəri arasında İstanbul Topqapı Sarayı Aşiqlər Dərnəyinin sədri seçildi. 2014-cü ilin iyul ayında Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin müşaviri vəzifəsinə təyin edildi və öz istəyi ilə 2016-cı ilin aprelində təqaüdə çıxdı.

26 may 2017-ci ildə Baş Nazirlik|nazirliyin Dövlət rəsmilərinin Etika Komitəsinə üzv təyin edildi. Eyni zamanda Baş nazirlik Atatürk Mədəniyyət, Dil və Tarix İnstitutu İdarə heyəti üzvü olaraq vəzifə yerinə yetirmişdir. 20 iyul 2018-ci il tarixindən etibarən mədəniyyət və turizm nazirinin müavini təyin edildi.

## Mədəniyyət və bədii məzmunlu proqramlar

Müxtəlif zamanlarda, müxtəlif qəzetlərdə mədəniyyət və incəsənətə dair məqalələri yazdı, televiziyada tarix, mədəniyyət və incəsənət mövzusunda proqramlar hazırladı və təqdim etdi. Bəzi televiziya sənədli filmlərinin məsləhətçisi idi. Onun hazırlayib və təqdim etdiyi proqramlar bunlar idi; Monqolustanda Göytürk abidələri və türk mədəni irsi; Mustafa Kamal Atatürk|Mustafa Kamalın Rumeliyası — Saloniki; Monastır; Skopye; Sofiya; Qüds sənədli filmi; Şam Sertifikatı; Tuna sənədli filmi(məsləhətçi); Övliya Çələbi Həcc Yolunda (Məsləhətçi); Memar Sinan: Memar (Məsləhətçi); Yaşayan İstanbul; Əncir Toxumları (İskender Pala təqdim edir); Görəsən (Levent Erden və Prof. Gül İrepoğlu aparıcı və şərhçi)

## Əsərləri
* *İstanbulda Yaşama sənəti*
* *Nildən Tunaya Osmanlı yazıları*
* *Tuna gözəlləməsi*
* *Osmanlı coğrafiyasına səyahət*
* *Boğaziçində 40 ilim*
* *Ayasofya muzeyi|Ayasofya Muzeyi Mədəni İnvertarlaşdırılması*
* *Şəhər və Mədəniyyət: İstanbul, (Redaktor)*
* *Əncir toxumları: Hərəkədən cıxdım yola*
* *Sivilizasiya körpüsü beş şəhər, (Redaktor)*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ahmet Haluk Dursun kimdir?
* Ahmet Haluk Dursun
* Vefat eden Ahmet Haluk Dursun'un anlamlı Eyüp Sultan Türbesi anısı!
* Kültür Bakan Yardımcısı Haluk Dursun vefat etti
* İşte Prof. Dr. Ahmet Haluk Dursun'un son röportajı
Polizer adaları

**Polizer adaları** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan adalar qrupu (Fransa Polineziyası).

## Coğrafiya
Adalar qrupuna 10 atoll daxildir.

## Tarixi
Adalar qrupu Ceyms Kukun səyahətini maliyyələşdirən ingilis admiralı *Hyu Pelliser* () şərəfinə adlanmdırılmışdır. Apataki və Arutua 1722-ci ildə holland səyyahı Yacob Roqqeven tərəfindən kəşf edilir. Taou atolu isə 1820-ci ildə rus səyyahı Faddey Bellinshauzen tərəfindən kəşf edilir.
## İstinadlar
Anaa

**Anaa** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 350 km şərqdədir.

## Coğrafiya
Yuvarlaq fornaya malikdir və 11 adacıqdan ibarətdir. Uzunluğu 29,5 km, eni isə 6,5 km təşkil edir. Atollun sahəsi 38 km²-dir. Daxilində laqun vardır.

## Tarixi
Tahanea ilk dəfə 1769-cu ildə ingilis dənizçisi Ceyms Kuk tərəfindən kəşf edilmişdir. XIX əsrin əvvəllərindən Pomare sülaləsinin idarəsi altında olmuşdur. 1850-ci illərdə burada kopra hazırlamaq və mirvari toplamaq inkişaf etməyə başlayır. 1878-ci ildəki siklona qədər Tuamota arxipelaqının mərkəzi Anaada yerləşirdi. XIX əsrdə adanın əhalisi 2 min nəfərə çatırdı. Ancaq mormonlar və katolik misionerlərdə toqquşmalar nəticəsində əhalisinin sayında azalma baş vermişdir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Anaa, Faaite, Motutunqa və Tahanea atolları birlikdə Anaa kommunasını əmələ gətirir. Oda Tuatomu-Qambe inzibati bölgüsünə daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 461 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi — *Tukuhora*

## İqtisadiyyat
Əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıq, kopra istehsalı, mirvari toplamaqdır.

## Təbiət hadisələri
Adada tez-tez fırtınalar baş verir. Ən güclü fırtınalar 1878 (bundan sonra paytaxt Fakaravaya köçürülür) və 1906-cı illərdə baş vermişdir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Deyilməmiş qayda

**Deyilməmiş qayda** və ya **yazılmamış qayda** — təşkilatlar və ya cəmiyyətlərdə qəbul edilən, ancaq heç vaxt deyilməmiş və ya bir yerə yazılmamış davranış ilə bağlı məhdudiyyətlər. Onlar adətən deyilmiş və ya yazılmış formatda deyillər, çünki dinməz ehtimallardan məntiqi bir arqumentin və ya hərəkətlərin gedişində bir hissə formalaşdırırlar. Deyilməmiş qaydalara yazılmamış və ya qeyri-rəsmi təşkilati iyerarxiyalar, təşkilati mədəniyyətlər və təşkilat üzvləri arasındakı qəbul edilmiş davranış normaları aiddir.

Nümunə olaraq, bir gəminin kapitanı bir faciə əsnasında gəmini tərk edəcək son şəxsiyyət olur. Başqa bir nümunə, Vins Ualdronun yazdığı kimi, "bir ev heyvanına ad verilirsə, o, dərhal ailənin ayrılmaz bir üzvünə çevrilir".

## İstinadlar
Tikehau

**Tikehau** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Yerli dildən tərcümədə «*Dünyanın dayanacağı*» mənasını verir. Taitidən 300&nbsp;km cənub-şərqdə, Ranqiroadan 10&nbsp;km qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Dairə formasına malikdir və diametri 26&nbsp;km-dir. Atolun eni 300 – 1000 m arasında dəyişir. Atollun sahəsi 20&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqun okean suları ilə əlaqələnir. Burada çoxlu sayda balıq növü yaşayır.

## Tarixi
Tikehau ilk dəfə 1816-ci ildə rus dənizçisi Otto von Kosebu tərəfindən kəşf edilmişdir. O, adanı İvan Kruzenşternin şərəfinə adlandırır. 1820-ci ildə adanı Birinci Rus Antarktika ekspedisiyası ziyarət etmişdir.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Ranqiroa kommunasına daxildir. 
## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 507 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi - *Tuherahera*. Əhalisinin əksəriyyəti xristiandır.
## İqtisadiyyat
Əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıq, kopra istehsalı, mirvari toplamaqdır. Son zamanlar turizm inkişaf edir.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Traxoma

**Traxoma** (,  sözündən) – konyuktivanın xroniki dənəvarı, infeksion xəstəliyidir. Traxoma yunanca trachus sözündən olub nahamar deməkdir. Bu zaman konyuktiva nahamarlaşdığı üçün traxoma adını almışdır.

## Simptomları
Traxomanın kliniki gedişində 4 dövr ayırd edilir.
# Traxoma I-bu dövrdə konyuktiva infiltpatlaşır, hiperemiyalaşır. Konyuktiva üzərində üst göz gapağı və üst tağ konyuktivasında follikullar əmələ gəlir. Bunlar sarımtraq-çəhrayı rəngdə olub, qeyri-müntəzəm düzülür.
# Traxoma II-burada konyuktivanın hiperemiyası və infiltrsiyası bir az da artır. Bir hissəsi degenerasiyaya uğrayaraq çapıqlaşır.
# Traxoma III - Bu mərhələdə koyuktivanın infiltrasiyası daha da dərinləşir. Follikulların əksəriyyəti çapıqla əvəz olunur.
# Traxoma IV-B u mərhələdə bütün dənəciklər çapıqla əvəz olunur. Konyuktivanın infiltrasiyası isə sorulur. Göz qapağı konyuktivasının çapıqlaşması ilə əlaqədar olaraq, qığırdaq əyilib göz almasına doğru çevrilir, göz qapaqlarında içəriyə çevrilmə baş verir. Belə xəstələrdə göz yaşı kanalının katarlı və ya da irinli iltihabı təsadüf olunur
## Müalicəsi
Müalicəsində müxtəlif antibiotiklərdən, kimyəvi preparatlardan və s. istifadə olunur.
## Profilaktikası
Profilaktikasında xəstənin yaşayış şəraitinin, maddi və mənəvi səvyyəsinin böyük əhəmiyyəti vardır. Profilaktika məqsədilə, ilk növbədə əhalini müayinə edərək traxomalı xəstələri siyahiya almaq, sonra isə xəstələrin müalicəsini müntəzəm şəkildə aparmaq lazımdır.
## Həmçinin bax
*Göz xəstəlikləri
*Konyunktivit
*Keratit
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Celia W. Dugger (31 March 2006), "Preventable Disease Blinds Poor in Third World", *[[The New York Times]]* 
* Photographs of trachoma patients
* Trachoma Atlas
Gülnar Sərvətian

**Gülnar Sərvətian** () — Azərbaycan əsilli İran karikaturaçısı və kitab illüstratoru.

## Həyatı
Gülnar Sərvətian 1977-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdur. Atası Bəhruz Sərvətian fars dili və ədəbiyyatı üzrə ixtisaslaşmış alim olmuş və universitetdə professor vəzifəsində çalışmışdır.

Gülnar Sərvətian kareyerasına qrafik dizayner və karukaturaçı kimi başlamışdır. 2006-cı ildən bu işlə peşəkar səviyyədə məşğul olmağa başlamışdır. O, İran daxilində təxminən 50 uşaq kitabı üçün  illüstratorluq etmiş və müxtəlif nəşriyyatlarla çalışmışdır. Karikaturaçılıqdan və kitab illüstratorluğundan əlavə həvəskar səviyyədə rəsm əsərləri çəkməklə, hekayələr və poemalar yazmaqla da məşğuldur.

## Kareyerası
Gülnar Sərvətian Çində keçirilən Biennial Karikatura və Xəyal festivalında Braziliya, Rusiya, Polşa, Türkiyə, Meksika və İtaliya nümayəndələri ilə yarışda qalib gəlmişdir. O, həmçinin 2016-cı ildə "VII Beynəlxalq Karikatura Yarışı"nda "Berlin Oxuçu Mükafatı və Sertifikatı"na layiq görülmüşdür. Gülnar Sərvətian əsərləri XVI İtaliya Teatr Təsviri sərgisində fransalı, italiyalı, meksikalı və amerikalı rəssamların əsərləri ilə yanaşı nümayiş etdirilən 3 iranlı rəssamdan biridir.

## Festivallar və mükafatları
* "VII Beynəlxalq Karikatura Müsabiqəsi"ndə "Oxuçu Mükafatı və Sertifikatı"
* "Beynəlxalq Əskişəhər Karikatura festivalı"nda seçilən əsər mükafatı
* "I Beynəlxalq Mərhəmətin peyğəmbəri Məhəmməd festivalı"nda ikinci yer
* "Şur və Şourda poster dizaynı festivalı"nda birinci yer
* "XIV Vizual İncəsənət festivalı"nda birinci yer
* "XIII Vizual İncəsənət festivalı"nda birinci yer
* "IV Beynəlxalq İdmanda Yumoristik Rəsmlər festivalı"nda seçilən əsər mükafatı
* "Beynəlxalq Karikatura Yarışı"nda seçilən başlıq mükafatı
* "Beynəlxalq Biennial Karikatura və İllüstrasiya Master Kuboku"nda seçilmiş mükafat
* "Belqrad İllüstratorlar Festivalı"nda seçilən əsər mükafatı

## Nəşrlər
Sərvətian 40-dan çox uşaq kitabının və jurnalının illüstratoru olmuşdur. Bu kitablar arasında yazıçı və illüstratoru olduğu bu kitablar da vardır:

* Mūrcheh (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Būzīneh (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Parvāneh (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Gāv (  ), Tehran: Mashgh-e Honar, 2012
* Efrīt va Bāzargān (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Fīl-hā va Parastū-hā (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Golparī, Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Hodhod (  ), Tehran: Mashgh-e Honar, 2012
* Mār (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Ankabūt (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012
* Nahang (  ), Tehran: Maşgh-e Honar, 2012

O, həmçinin bu orta məktəb dərsliklərinin həmmüəllifidir:

* Tarrāhi-e Nešāneh, Tasvīrgari-e Ketāb-e Kūdak va Nezārat-e Čāp (  ), III çap, səhifə:79-140ref>Chap.sch.ir: ''طراحیِ نشانه، تصویرگری کتاب کودک و نظارتِ چاپ''
* Rāhnamā-ye Honarāmūz; Tarrāhi-e Nešāneh, Tasvīrgari-e Ketāb-e Kūdak va Nezārat bar Čāp(  ).

## Həmçinin bax
* İran azərbaycanlılarının siyahısı
* Cənubi Azərbaycan

## İstinadlar
Kürdüstan (dəqiqləşdirmə)

* Kürdüstan
* Kürdüstan ostanı
* Kürdüstan qəzası
* Kürdüstan silsiləsi
* İraq Kürdüstanı
* İran Kürdüstanı
* Türkiyə Kürdüstanı
* Suriya Kürdüstanı
* Kürdüstan Universiteti Həvler
* Kürdüstanda İslam Dövləti
Tofiq Süleymanov

* Tofiq Süleymanov (ictimai xadim)
* Tofiq Süleymanov (kimyaçı)

## Həmçinin bax
* Tofiq
* Süleymanov
Rəşad Atakişiyev

**Rəşad Saləddin oğlu Atakişiyev** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovnik-leytenantı, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin pilotu.

## Həyatı
Rəşad Atakişiyev 1985-ci il yanvar ayının 7-də Şəmkir rayonunun Pravda (hazırkı Qılıncbəyli) kəndində anadan olub. Ailədə üç qardaş olublar.

O, ilk təhsilini Şəmkir rayonunun Şöhrət Hüseynov adına Qılıncbəyli kənd tam orta məktəbində, daha sonra Samux rayonunun Alabaşlı kənd orta məktəbində alıb. Rəşad Atakişiyev oxuduğu müddətdə təlim-tərbiyəsi, bilik və bacarığı ilə seçilib. Orta məktəbi yüksək qiymətlərlə bitirən Rəşad, ali təhsil almaq arzusu ilə 2002-ci ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik məktəbinə üz tutub. O, 2006-cı ildə Azərbaycan Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbini "Uçuş Mühəndisi" ixtisasına yiyələnərək yüksək nəticələrlə başa vurub. İkinci kursda oxuyan zaman ilk dəfə ixtisaslaşma tətbiq olunub və aviasiyaya sənəd vermiş 200 nəfər arasında Rəşad da olub. Seçilmiş 35 nəfərlə birgə təhsil alan Atakişiyev diplom alan cəmi 5 nəfərdən biri olmağı bacarıb.

O, 2001-ci ildən pilot kimi fəaliyyətə başlayıb, əldə etdiyi bilik və bacarıqları sayəsində polkovnik-leytenant rütbəsinə qədər yüksəlib. Aprel döyüşlərinin qəhrəman iştirakçılarından biridir. Qısa zaman ərzində təcrübəli pilotlar sırasına və hərbi hissə komandirinin müavini vəzifəsinə yüksələn Rəşad Atakişiyev 2018-ci ilin oktyabrında Real TV-də yayımlanan "Şahinlər" filmində iştirak edərək, havada ən çətin, təhlükəli manevrlərin öhdəsindən gəlib. Həmçinin Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi ilə bağlı keçirilən paradda səmada bacarıqlarını göstərib. Ayrıca Azərbaycan və Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin "Turaz Qartalı" devizi altında keçirilən birgə taktiki-uçuş təlimlərində iştirak edib.

## Ailəsi
Rəşad Atakişiyev politoloq Qabil Hüseynlinin kürəkənidir. Turqut və Qalib adlı iki oğlu var.

## Ölümü
2019-cu il, Bakı vaxtı ilə iyul ayının 24-ü saat 22.00 radələrində plana uyğun olaraq gecə vaxtı təlim-məşq uçuşları keçirən Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus MiQ-29 təyyarəsi ilə qəflətən rabitə əlaqəsi kəsilmiş və aviasiya vasitəsi radarlardan itmişdir. Təyyarə Xəzər dənizinə düşüb. Qəza nəticəsində təyyarənin pilotu, polkovnik-leytenant Rəşad Atakişiyev itkin düşmüşdür. Təyyarənin axtarış ərazisinin təxmini sahəsi 600 kvadrat kilometr, dərinliyi 40 metrə qədər olub. Təyyarə və pilotun axtarışları üçün Türkiyə və Rusiyadan mütəxəssis və avadanlıqlar cəlb olundu.

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin avqustun 19-da verdiyi məlumata görə təyyarənin qara qutusu tapılmışdır. 20 avqust tarixində isə pilotun nəşi tapılmışdır. 21 avqust tarixində Rəşad Atakişiyevin nəşi ikinci Fəxri xiyabanda dəfn edilmişdir.

07.05.2021-ci ildə Hərbi Pilot Polkovnik Leytenant Rəşad Atakişiyevə Şəhid statusu verilmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* MiQ-29 təyyarəsinin qəzası (2019)

## Xarici keçidlər
* Rəşad Atakişiyev h ib ında
* Şahinlər filmi
* Qəhrəman pilotun əbədiyyətə uçuşu
E.ə. 633

## Hadisələr
* Naxçıvan şəhəri skif-sakların hücumuna məruz qalmışdır.

## Doğumlar
*  

## Vəfatlar
* Fraort

## İstinadlar
Napuka

**Napuka** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası).

## Coğrafiya
Üçbucaq formasına malikdir. Uzunluğu 7&nbsp;km, eni isə 3,5&nbsp;km təşkil edir. Atollun sahəsi 8&nbsp;km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqunun daxilində isə 32 elə də iri olmayan ada vardır. Laqunun eni 3&nbsp;km, uzunluğu isə 9&nbsp;km-dir.

## Tarixi
Napuka ilk dəfə 7 iyun 1765-ci ildə ingilis dənizçisi Con Bayron tərəfindən kəşf edilmişdir. XX əsrin əvvəllərindən adada kokos palması plantasiyası yetişdirilirdi.

## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Napuka və Şimali Tepoto atolları birlikdə Napuka kommunasını əmələ gətirir. O da Tuatomu-Qambe inzibati bölgüsünə daxildir.

## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 271 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi - *Tepukamaruia*

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya
Cavanşir Qafarov

**Cavanşir Qafarağa oğlu Qafarov** () — vokalçı-aktyor, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1959).

## Həyatı
Cavanşir Qafarov 10 fevral 1928-ci ildə Gədəbəydə anadan olmuşdur. Gur, cingiltili və bariton səsi olan aktyor 1948–1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında təhsil almışdır. 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist götürülüb.

Cavanşir Qafarov 6 yanvar 1994-cü ildə Bakıda vəfat edib. Gədəbəydə dəfn olunmuşdur.

## Mükafatları
* "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 10 iyun 1959

## İfa etdiyi əsas rollar

## İstinadlar
Şimali Tepoto

**Şimali Tepoto** () — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Napuka atolundan 16&nbsp;km şimal-qərbdə yerləşir.

## Coğrafiya
Daxilindəki laqun tam olaraq qurumuşdur. Uzunluğu 2,6&nbsp;km, eni isə 0,8&nbsp;km təşkil edir. Atollun sahəsi 4&nbsp;km²-dir. Atoll Fransa Polineziyasında yerləşən ən ucqar və ən kiçik adalardan biridir.

## Tarixi
Tahanea ilk dəfə 7 iyun 1765-ci ildə ingilis dənizçisi Con Bayron tərəfindən kəşf edilmişdir.
## İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Napuka kommunasına daxildir. 
## Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 44 nəfər yaşayırdı. Yeganə yaşayış məntəqəsi - *Tehekeqa*. 2019-cu il məlumatına görə adada 40 nəfər yaşayır. Bunun 13 nəfəri yaşı 12 nəfərdən aşağı olanlardır. Əhalinin böyük hissəsi xristiandır. Adada kilsə vardır.

## Mənbə
* Ada haqqında informasiya