Babayi-Əmir (jurnal)

***"Babayi-Əmir" jurnalı*** () — Bakıda 1915–1916-cı illərdə çıxan həftəlik ədəbi və ictimai-siyasi satirik jurnal.

## Jurnalın yaranma tarixi
Mətbuatda "*zərərli istiqamətli*" yazılarına görə Sibirə sürgün edilən Əliabbas Müznibi Romanovlar sülaləsinin üç yüz illiyi münasibətilə əfvə düşdükdən sonra 1913-cü ildə Bakıya qayıdır və yeni mətbu orqanlar yaratmağa başlayır. Lakin sürgün həyatını nəzərə alan yerli çap orqanları onun qəzet təsis etməyinin qarşısını alır. Ə.Müznibi 1914- cü ildə bu işin çarəsini taparaq, fənd işlədib yaşca özündən böyük olan qardaşı Əbülfəz Mütəllibzadənin adına "*Dirilik*", 1915-ci ilin aprel ayından isə "*Babayi-Əmir*" adlı satirik jurnalı qeydiyyatdan keçirir.

Beləliklə, "*Babayi-Əmir*" jurnalı "*Dirilik*" məcmuəsinin nəşriyyatı olaraq, 1915-ci il 21 apreldən 1916-cı il 17 oktyabradək Bakıda nəşr olunmuşdur. Jurnalın redaktoru şair və ədəbiyyatşünas Əliabbas Müznib, sahibi, naşiri isə onun qardaşı Əbülfəz Mütəlliboğlu olmuşdur.  "*Babayi-Əmir*" jurnalının nəşrinə "Molla Nəsrəddin" jurnalının böyük təsiri olmuşdur. İlk sayında "*Gəlmişəm*" adlı baş məqaləsində jurnal mətbuat aləminə gəlişini satirik tərzdə belə çatdırır:

Alman imperatoru Vilhelmə müraciət edən məqalə müəllifi yazırdı:

## Jurnalda dərc olunan mövzular
"*Babayi-Əmir*"in səhifələrində mədəniyyət məsələləri, satqın ziyalılar, dini fanatizm əleyhinə mübarizə və s. mövzularda yazılara, rəsmlərə geniş yer verilirdi. Yazıları əsasən şeirlərdən ibarət idi. Sələfi "*Molla Nəsrəddin*" jurnalı kimi, "*Babayi-Əmir*"də də felyeton, satirik şeir və s. janrlardan istifadə edilirdi. "*Babayi-Əmir*"in əməkdaşları arasında M.S.Ordubadi, Əli Nəzmi, Seyid Hüseyn, Ə.Vahid, B.Abbaszadə (Hambal), H.İ.Qasımov və başqaları vardı. Həmçinin jurnalda Əliabbas Müznib və "*Dirilik*"in digər mühərrirləri və şairləri iştirak edirdilər. Eyni zamanda jurnalda Cəfər Cabbarlı, Əliağa Vahidin felyetonları, satirik şeirləri də dərc olunmuşdur.

Babayi-Əmirin əhatə etdiyi ədəbi ictimai məsələlərdə müxtəlif idi. Mütərəqqi ədiblərin jurnalın ətrafına toplaşması və Ə.Müznibinin tərcümeyi-halı yerli çar orqanlarının, Senzura Komitəsinin ciddi narahatlığına səbəb olmuşdu. Qafqaz canişininin mülki işlər üzrə köməkçisi knyaz Orlovun canişini G.S.Kovalyova yazdığı məxfi məktubunda deyilir:

C.Məmmədquluzadə Ensiklopediyasında belə iddia edilir ki, jurnalın cəmi 65 nömrəsi çapdan çıxmışdır. A. Şahverdiyevin fikrinə görə isə jurnalda 30 dekabr 1915-ci ilə qədər 31 nömrə, 2-ci il 1916-cı ildə 29 nömrə, cəmi 60 nömrə çıxmışdır.

Həmçinin ensiklopediyada göstərilir ki, jurnalın 26-31-ci nömrələri üçün Əzim Əzimzadə rəngli rəsmlər çəkmişdir. İyirmi altıncı nömrəsinədək jurnal rəngsiz çap olunurdu. N.Zeynalov və A.Aşırlı fikrinə görə isə jurnalın 27 nömrəsi karikaturasız çıxmışdır. 27-ci nömrədən sonra jurnalda Əzim Əzimzadənin karikaturaları görünməyə başlamışdır.

### C.Cabbarlının fəaliyyəti
C.Cabbarlının yaradıcılığının birinci dövrü "*Babayi-Əmir*" jurnalı ilə bağlıdır. Onun burada 50-dən çox satirik şeiri çıxmışdır. C.Cabbarlı öz şeirlərini "*Qəyur Əyyar*", "*Şətrəng Əyyar*" təxəllüsləri ilə çap etdirirdi. Bu şeirlərdə Sabir satirasının güclü təsiri vardır. "*Görməmişəm, eşitməmişəm*" şeirində xalqın qeydinə qalmayıb keflərini çəkən və "*beş şahı varı gəzən*" dövlətlilər, "*Qaç, baba*" şeirində qadın azadlığının düşmənləri, "Arvadlar deyirlər" şeirində hər gün qumar oynayıb arvadının sırğasınacan uduzan sərxoş, əyya. kişilər tənqid olunur. C.Cabbarlının şeirləri içərisində ən qüvvətlisi "*Üstünə*" adlı satiradır. Burada kəskin bir dil ilə o dövrün acı həqiqətləri eydana çıxarılıb tənqid edilir. Jurnalın səhifələrində Ə.Vahidində satirik şeirlərinə və felyetonlarına rast gəlmək mümkün olur. Vahid satirik şeirlərində cəhalət və mövhumatı, ümumiyyətlə feodal-patriarxal həyatı, ruhaniləri və istismarçı sinifləri kəskin tənqid edirdi.

## Jurnalın bağlanması
*"Zərərli istiqamətinə görə"* "Babayi-Əmir" jurnalının nəşri 1916-cı il oktyabrın 17-də dayandırılmışdır.

## Həmçinin bax
* Arı (jurnal)
* Bəhlul (jurnal)
* Kəlniyyət (jurnal)
* 
## Mənbə
* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı, 2008. səh. 63. 
* Akif Aşırlı "Azərbaycan mətbuat tarixi" I hissə, Bakı-2009
* N.N.Zeynalov "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı, 1973, ADU-nun nəşriyyatı

## İstinadlar