open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsi

**Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsi** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Azərbaycanda ali qanunvericilik və icra hakimiyyətini həyata keçirən faktiki ali hakimiyyət orqanı. Yerlərdə sovet hakimiyyəti qəza, məntəqə və kənd inqilab komitələrinin əlində idi.

1920‐ci il fevralın 11‐12‐də Bakıda gizli şəraitdə Azərbaycan kommunist təşkilatlarının I qurultayı keçirilmişdir. Qurultayın keçirilməsi və fəaliyyətində Mirzə Hüseynov yaxından iştirak etmişdir. Qurultayda Mirzə Hüseynov hazırkı vəziyyət haqqında məruzə etmişdir. Qurultayın qəbul etdiyi qətnamədə göstərilirdi: "Azərbaycan kommunist təşkilatlarının birinci qurultayı indiki vəziyyətə dair edilən məruzəni dinləyib qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının yaşadığı kəskin təsərrüfat və iqtisadi böhran, fəhlə və kəndlilərin son dərəcə ağır halı mövcud kapitalist və mülkədar üsul‐idarəsinin labüd nəticəsidir və ancaq onu məhv etməklə aradan qaldırmaq olar". Qurultay AK(b)P MK‐nın Əli Bayramov, Dadaş Bünyadzadə K. Ağazadə, V. Yeqorov, Ə. Qarayev, Viktor Naneyşvili, Həmid Sultanov, Y. Rodionov, M. Pleşakov, Ağababa Yusifzadə, Mirzə Davud Hüseynov və b. ibarət tərkibini seçdi. Fevralın 12‐də keçirilmiş AK(b)P MK‐nın birinci plenumu Büro və Rəyasət Heyəti seçmişdir. Mirzə Hüseynov AK(b)P MK Rəyasət Heyətinin sədri təsdiq edilmişdir.

AK(b)P MK‐nın ilk azərbaycanlı rəhbəri olmuş Mirzə Hüseynov bu vəzifəyə seçildikdən sonra partiyanın sıralarının artması və təşkilatlarının sayının çoxalması sahəsində xeyli iş görməyə başladı. Mirzə Hüseynov bu dövrdə RK(b)P Qafqaz Ölkə Komitəsinin təşəbbüsü nəticəsində yaradılmış Hərbi inqilabi qərargahın sədri kimi başqa inqilabçılarla bərabər AXC hökumətini devirəcək XI Qızıl ordu komandanlığı ilə birlikdə ordu hissələrinin və Bakı fəhlələrinin birgə hərbi əməliyyatı planının tərtibində fəal iştirak etmişdir. 1920‐ci il aprelin 26‐da AK(b)P MK‐nın və Bakı Bürosunun birgə təcili iclası keçirilmiş və üsyana rəhbərlik etmək üçün Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsi yaradılmışdır. Onun tərkibinə Abid Alimov(Əlimanov), Dadaş Bünyadzadə, Əliheydər Qarayev, Qəzənfər Musabəyov, Nəriman Nərimanov və Həmid Sultanovla birlikdə Mirzə Davud Hüseynov da daxil olmuşdur.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulur. Azərbaycanda hakimiyyət Müvəqqəti İnqilab Komitəsinə keçdi. Həmin komitənin formalaşdırdığı yeni hökumət Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti (XKS) adlanırdı. Müvəqqəti İnqilab Komitəsi tərkibinə ancaq azərbaycanlılar daxil idilər.(XKS) Sədr Nəriman Nərimanov (28 aprel 1920–19 may 1921) idi.

## Həmçinin bax
* Aprel işğalı

## Əlavə ədəbiyyat
*
Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi

**Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi** (Azərbaycan SSR MİK) — 1921–1938-ci illərdə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ali qanunverici, sərəncamverici və nəzarətedici orqanı.

## Tarixi
Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin ilk tərkibi 1921-ci ilin may ayında Birinci Ümum-Azərbaycan Sovetlər qurultayında seçilmişdir. İlk sədri Muxtar Hacıyev olmuşdur.

Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi respublikada fəhlə-kəndli hökuməti və bütün dövlət orqanlarının fəaliyyətinə ümumi rəhbərlik edir, dekret və qərarlar verir, respublika hökumətinin verdiyi qanun layihələrinə baxaraq təsdiq edirdi. Respublikanın siyasi və ictimai həyatının ümumi normaları, respublika büdcəsi mütləq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsində müzakirə və təsdiq olunurdu. Komitə sovetlər qurultayları qarşısında məsul idi və ona hesabat verirdi.

Komitənin sessiyaları iki ayda bir dəfə çağırılırdı və sessiyalararası dövrdə onun funksiyalarını Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyəti həyata keçirirdi.

1937-ci il Azərbaycan SSR Konstitusiyasının qəbul edilməsi və onun əsasında Azərbaycan SSR Ali Sovetinin seçilməsi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Sədrlər

## İstinadlar
Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti

**Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti** () — 1946–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR-də dövlət hakimiyyətinin ali icraedici orqanı, Azərbaycan SSR hökuməti.

## Haqqında
Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti 1946-cı il martın 28-də Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə yaradılmışdır. Bu dövrədək orqan Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti adlanmışdır.

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Azərbaycan SSR Ali Sovetinin hər çağırışının birinci sessiyasında təşkil edilirdi. Nazirlər Sovetinin tərkibinə Nazirlər Sovetinin sədri, onun birinci müavini, müavinləri, Azərbaycan SSR nazirləri, dövlət komitələrinin sədrləri, Azərbaycan SSR Konstitusiyasının 48-ci maddəsində göstərilmiş digər mərkəzi idarələrin rəhbərləri, Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin sədri (vəzifəsinə görə) daxil edilirdi. Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Azərbaycan SSR Ali Soveti, onun sessiyaları arasındakı dövrdə isə Ali Sovetin Rəyasət Heyəti qarşısında məsul olur və hesabat verirdi.

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti qanunvericilik təşəbbüsünə malik idi. Bir sıra fəaliyyət istiqaməti olmuşdur:
* Azərbaycan SSR ittifaq-respublika və respublika nazirliklərinin, Nazirlər Sovetinin dövlət komitələrinin və ona tabe olan başqa idarələrin işinin birləşdirilməsi və həmin işə istiqamət verilməsi;
* Xalq təsərrüfatı planlarının, dövlət və yerli büdcələrin yerinə yetirilməsi, ictimai asayişin təmin olunması, dövlət mənafeyi və vətəndaşların hüquqlarının qorunması üçün tədbirlər görülməsi; 
* Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında təsərrüfat və mədəniyyət işlərinə baxan xüsusi komitələr və baş idarələrin təşkil edilməsi;
* Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti SSRİ-nin müəyyən etdiyi ümumi qaydaya əsasən Azərbaycan SSR-in xarici dövlətlərlə münasibət işlərinə, qoşun birləşmələrinin təşkilinə rəhbərlik edilməsi;
* Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin işinə istiqamət verilməsi və onun yoxlanılması;
* Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti, rayon və şəhər Xalq (Zəhmətkeş) Deputatları Sovetləri icraiyyə komitələrinin işinə rəhbərlik edilməsi və onun yoxlanılması;
* SSRİ və Azərbaycan SSR qanunlarına, SSRİ Nazirlər Sovetinin qərar və sərəncamlarına əsasən onların icra edilməsi üçün qərar və sərəncamlar verilməsi və icranın yoxlanılması.

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Naxçıvan MSSR Nazirlər Sovetinin, DQMV və yerli Xalq (Zəhmətkeş) Deputatları Soveti icraiyyə komitələrinin qərar və sərəncamlarını, həmçinin nazirlərin əmr və təlimatlarını, tabeliyindəki başqa idarələrin aktlarını ləğv etmək hüququna malik olmuşdur.

Azərbaycan dövlətinin 5 fevral 1991-ci ildə adlandırılması ilə əlaqədar olaraq qurum Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Soveti adlandırılmışdır. 2 gün sonra, 7 fevral 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti təşkil edilmiş, lakin bununla belə, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Soveti müvəqqəti olaraq öz səlahiyyətini saxlamışdır. 22 may 1991-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin strukturu təsdiq edilmişdir. Bununla Nazirlər Sovetinin fəaliyyətinə son qoyulmuşdur.

## Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədrləri

## Qeydlər

## İstinadlar
Azərbaycan yerli icra hakimiyyəti orqanlarının siyahıları

## Şəhər icra hakimiyyətləri

## Şəhər rayonlarının icra hakimiyyətləri

## Rayon icra hakimiyyətləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mister Bin (personaj)

**Mister Bin** () — İngiltərə istehsalı sitkom televiziya serialı Mister Bin, animasiya filmi və 2 komediya filmində olan personaj. Roven Atkinson tərəfindən yaradıldı və canlandırıldı. Personaj ilk dəfə televiziyada serialın 1 yanvar 1990-cı ildə yayımlanan "Pilot" bölümündə görünmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Novruz Əzimov

**Novruz Əzimov** () — Azərbaycanlı futbol mütəxəssisi.

## Həyatı
Laçın rayonunun Alıqulu kəndində anadan olmuşdur. Amma Mehdiabad qəsəbəsində böyüyüb. 1982–1992-ci illərdə Neftçi Bakı klubunun heyətində çıxış edib. Bu müddət ərzində 146 oyunda meydana çıxıb 5 qol vurub.

1992-ci ilin martında könüllü olaraq, cəbhəyə yollanıb. Mayın 2-si, ya 3-ü Bakıya ezamiyyətə gəlib. Şuşa alınan gün, 1992-ci il may ayının 8-də ilk milli çempionatın açılış turunda Sumqayıt "Xəzər"inə qarşı Neftçi Bakı klubunun formasını geyinib. Səhərisi isə tək öz maşını ilə Laçına yollanır. O vaxtlar Arif Paşanın rəhbərlik etdiyi 811-ci Laçın alayının tərkibində döyüşüb.

## Fəaliyyəti
İlk məşqçi fəaliyyəti Gəncənin Kəpəz komandasında olub. 1997-ci ildə bu komandada oynayan məşqçi funksiyasını yerinə yetirib. Eyni zamanda Gəncə Dəmir Yol Nəqliyyatında, Polis İdarəsində Baş əməliyyat müvəkkili işləyib.

Baş məşqçi kimi isə, ilk iş yeri "Bakı" komandası olub. 2011/2012 mövsümünün gedişində Aleksandr Starkovun istefasından sonra "Bakı"nın baş məşqçisi təyin edilən Novruz Əzimov komandaya Azərbaycan Kubokunu qazandırıb. Lakin "Bakı" 2012-ci ilin yayında Avropa Liqasında mübarizəni dayandırdıqdan sonra, baş məşqçi postundan istefa verib və klubun idman direktoru təyin edilib. Son dəfə isə "2 Liqa" klubu olan "Dinamo Bakı"nı çalışdırıb. Hazırda heç bir klubda çalışmır.

## Futbolçu kimi uğurları
* 1984 SSRİ çempionatının bürünc mükafatçısı
* 1984 Hərbçilər arasında SSRİ çempionatında gümüş medal
* 1988 SSRİ Federasiya Kubokunun finalçısı
* 1992 çempion 1994/95 çempion
* 1996/97 bürünc medal
* 1993/94 kubokun sahibi

## Məşqçi kimi uğurları
* 1997/98 gümüş medal (məşqçi)
* 1998/99 Azərbaycan çempionu və Azərbaycan kubokunun qalibi (məşqçi)
* 2006 Azərbaycan kubokunun qalibi (məşqçi)
* 2011/12 Azərbaycan Kubokunun qalibi (baş məşqçi)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan futbolunun tarixi: futbolçu və döyüşçü Novruz Əzimov
Şeytan Bibliyası

**Şeytan İncili** (İngiliscə: *The Satanic Bible*), Anton Szandor Lavey tərəfindən yazılan, La-Veya satanizmi fəlsəfəsinin kitabı.

Kitabın içində 4 bölmə var. Bunlar; Satan, Lusifer, Belial və Leviathana ithaf edilib. Eyni zamanda bunlar, 4 şeytan sırası ilə; Cənub-Od, Şərq-Hava, Şimal-Torpaq və Qərb-Su kimi elemenlər ilə ifadə edilib.

Bu kitabda, satanizmin və satanistlərin həyat qanunları 12 maddə ilə sıralanıb;
# Sizdən soruşulmadığı müddətcə fikirlərinizi heç kimlə bölüşməyin.
# Daxilinizdəki dərdləri, mütləq şəkildə eşitmək istəyənlərdən savayı heç kimə deməyin.
# Başqa bir insanın evində qonaqsınızsa ev sahibinə qarşı hörmətli olun. Əks təqdirdə heç oraya getməyin.
# Sizin evinizdə olan qonaq sizi incidər, sizə qarşı kobud hərəkət edərsə, sizdə ona qarşı eyni cür edin.
# Əks cins açıqca dəvət eməsə, onunla cinsi əlaqədə olmayın, ona təcavüz etməyin.
# Var olan problemi həll edib kiminsə dərdinə çarə olmaq kimi bir məsuliyyət xaricində, sizinlə heç bir əlaqəsi olmayan işə burnunuzu salmayın.
# Öz əməl və azrularınızı reallaşdırmada, sehrin gücündən istifadə edərək müvəffəqiyyətli olmusunuzsa, mütləq sehrin haqqını verin, onun gücünü qəbul edin.
# Sizinlə əlaqəsi olmayan bir şeydən şikayət etməyin.
# Körpə uşaqlara zərər verməyin.
# Vəhşi heyvanlara zərər verməyin.
# İctimai yerlərdə gəzərkən heç kimə zərər verməyin. Əgər kimsə sizi narahat etsə, ilk ona bunu etməməsini deyin, əgər yenə buna davam etsə sizdə eynisini edin
# Kimsə sizi təhqir edərsə ilk öncə ona xəbərdarlıq edin, əgər buna davam etsə sizdə eynisini edin
Barbara Buş

** Barbara Buş** (; ) - ABŞ Prezidenti Corc Herbert Uoker Buşun həyat yoldaşıdır.

## Xarici keçidlər
* Ağ Evi haqqında
Ceyn Pirs

**Ceyn Pirs** (; ) - ABŞ Prezidenti Franklin Pirsin həyat yoldaşıdır.

## Həyatı
New Hampshire da anadan olmuş Ceyn, atasının ölümündən sonra on üç yaşından sonra nənə və babası ilə böyüdü. 19 noyabr 1834-cü ildə iyirmi səkkiz yaşında evləndiyi bir gənc vəkil Franklin Pirs ilə tanış oldu. Cütlüyün üç uşağı var idi, lakin üçü də gənc yaşda öldü: Franklin Pirs, Kiçik (1836-cı ildə anadan olub vəfat etdi), Frank Robert Pirs (1839–1843) və Benjamin Pirs (1841–1853). Pirs Nümayəndələr Palatasının üzvü idi və 1837-ci ildə senator oldu. Vaşinqtonda həyatdan nifrət edən Jane, Pirsin senator vəzifəsindən istefa etməsini və 1842-ci ildə baş verən Nyu Hampşirə qayıtmasına məcbur etdi. 1852-ci ildə Demokratik Partiya Pirs'i prezidentliyə namizəd seçəndə həyat yoldaşı xəbəri yaxşı qəbul etmədi. Oğlu Benjamin'in ölümü eyni vaxtda baş vermişdi. Kədərdən dağıdılmış Jane Pierce, birinci xanım fəaliyyətlərindən uzaq oldu. Onun ilk rəsmi birinci xanım görünüşü 1855-ci ildə Yeni il ərəfəsində idi. Pirs ərindən altı il əvvəl, 2 dekabr 1863-cü ildə Massaçusets ştatının Andover şəhərində vərəm xəstəliyindən vəfat etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Letter to Benjamin Pierce from Jane Pierce after Benjamin's death 
* Find A Grave listing of Jane Pierce
*Modern representationalism Painting of Jane Pierce
Harriet Leyn

**Harriet Leyn** (; ) — 1857-ci ilin 4 mart tarixindən 1861-ci ilin 4 mart tarixinə kimi ABŞ-nin Birinci xanımı. ABŞ tarixində prezidentin arvadı olmayaraq Birinci xanım olmuş 13 şəxsdən biri. Valideynləri vəfat etdikdən sonra onun qəyyumu dayısı Ceyms Byukenen olmuşdur. Ceyms Byukenen ABŞ prezidenti olarkən subay olmuşdu. Buna görə də həmin dövrdə Harriet Leyn ölkənin Birinci xanımı olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* White House biography
Ebiqeyl Fillmor

**Ebiqeyl Pauers Fillmor** (; ) — ABŞ Prezidenti Millard Fillmorun həyat yoldaşı.

## Həyatı
Abigail əvvəllər müəllim işləyirdi. onun şagirdlərindən ən böyüyü on doqquz yaşlı Millard Fillmore olmuşdur. 5 fevral 1826-cı ildə Abigail iyirmi yeddi yaşında ikən ailə qurdu. Qadın ilk övladı dünyaya gələnə qədər müəllim işləməyə davam etdi. Cütlüyün iki uşağı Millard Powers Fillmore (1828–1889) və Meri Abigail Fillmore (1832–1854) idi. 1849-cu ildə Millard Fillmore vitse-prezident seçildi və həyat yoldaşı Abigail ilə birlikdə Vaşinqtona köçdü. On altı ay sonra, Zachary Taylor-un ölümündən və Fillmorun yeni təyinatından sonra ikisi də Ağ Evə köçməli oldu. Bununla birlikdə, Abigail Fillmore, səhhəti pis olduğu üçün birinci xanım vəzifələrinin qızı Meri Abigailə tapşırdı. 30 mart 1853-cü ildə Abigail Fillmore sətəlcəmdən öldü və beş il sonra əri varlı dul qadın olan Caroline Carmichael ilə evləndi və 1874-cü ildə ölənə qədər onunla evli qaldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Essay on Abigail Fillmore from the Miller Center of Public Affairs
Karolina Harrison

** Karolina Harrison** (; ) - ABŞ Prezidenti Bencamin Harrisonun həyat yoldaşıdır.

## Ədəbiyyat
Anne Chieko Moore: Caroline Lavinia Scott Harrison, New York 2004, Nova Publications

## Xarici keçidlər
* Karolina Harrison
İda Sakston MakKinli

**İda Sakston MakKinli** (; ) — ABŞ Prezidenti Vilyam Mak-Kinlinin həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İda Sakston MakKinli - Birinci xanımın rəsmi kitabxanası
Edit Ruzvelt

**Edit Ruzvelt** (; ) - ABŞ Prezidenti Teodor Ruzveltin həyat yoldaşı.

## Xarici keçidlər
* Edit Ruzvelt
Nensi Reyqan

**Nensi Reyqan** (; ) — ABŞ Prezidenti Ronald Reyqanın həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ağ evin saytında Bioqrafiya 
*
Ellen Artur

**Ellen Artur** (; ) - ABŞ Prezidenti Çester Arturun həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Ellen Artur 
*Ellen Artur
*Ellen Artur
Betti Ford

**Elizabet "Betti" Enn Ford** (; ) — ABŞ Prezidenti Cerald Fordun həyat yoldaşı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Elizabet "Betti" Enn Ford в National First Ladies' Library
Kristofer Makkendles

**Kristofer Makkendles/Aleksander Supertremp** (; ) – Amerikalı səyyah.

## Həyatı
Kristofer Makkendles 1968-ci ilin 12 fevral tarixində ABŞ-nin Kaliforniya ştatında yerləşən El Saqundo şəhərində anadan olmuşdur. Varlı ailənin üzvü olan Makkendles Emori Universitetini bitirir. Hər zaman dünyanı gəzmək fikirində olan  Kristofer Makkendles 24 yaşında olarkən bu fikrini gercəkləşdirmək qərarına gəlir. Əvvəlcə əlində olan 24 min dolları xeyriyyə cəmiyyətlərindən birinə bağışlayır. Bu addımdan sonra Makkendles ailəsinə və dostlarına xəbər vermədən, ABŞ səyahətinə başlayır. Qanunsuz yolla Meksika ərazisinə daxil olur, burada bir müddət qaldıqdan sonra yenidən ABŞ-yə qayıdır. Kristofer Makkendlesin əsas görmək istədiyi yer Alyaska ştatı idi. O, Alyaskada tərk edilmiş 142 nömrəli bir avtobus tapır. Avtobus tərk edilmiş vəziyyətdə olsa da, icində özünə rahat şərait yaradır. 142 nömrəli avtobusun icərsində özünə yataq və soba düzəldir. Yanında gətirdiyi qida ehtiyatı tükəndikdən sonra, Makkendles bitkilər və siçanlar vasitəsi ilə qidalanmağa başlayır. Bir neçə dəfə ov etməyə cəhd göstərsədə, cəmi bir dəfə maral ovlaya bilir. Maralın da ətini düzgün şəkildə saxlaya bilmədiyindən, həmin ətin kiçik bir hissəsini istifadə etməli olur. Kristofer Makkendles soyuq Alyaska çöllərində 142 nömrəli avtobusda qaldığı hər bir gecə haqqında öz şəxsi günlüyündə yazmışdır. 4 ay müddətində 142 saylı avtobusda qaldıqdan sonra geri qayıtmaq qərarına gəlir.

### Ölümü
Piyada gəldiyi yolların çaylar tərəfindən yuyulması onun burada daha bir ay qalmasına səbəb olur. Kristofer Makkendles 4 ay rahat şəkildə yaşadığı Alyaska çöllərində bir ayda yaşamağı ciddi problem hesab etmirdi. Geri dönməsinə az bir müddət qalmış, tanımadığı bir pomidor növünü yeyir və zəhərlənir. Kristofer Makkendlesin 142 nömrəli avtobusda 1992-ci ilin 18 avqust tarixində öldüyü ehtimal olunur. 112 günlük Alyaska macərasının ölümlə bitməsinin yeganə səbəbi zəhərli eskimos pomidorundan yeməsi olmuşdur.  Ömrünün son günlərində yatağa düşən Makkenles Alyaskada yaşadığı bir çox təcrübəni öz günlüyündə yazmışdır. Cəsədi ölümündən 18 gün sonra ovçular tərəfindən tapılır. Kristofer Makkendlesin cənazəsi yandırılaraq bacısı tərəfindən Alyaska səmasına səpilir. Kristofer Makkendles polis tərəfindən axtarıldığını ehtimal edərək, rastlaşdığı insanlara özünü Aleksandr Supertram kimi təqdim etmişdir.

## Populyar mədəniyyətdə
1996-cı ildə Con Kraukerin **Vəhşi təbiətin içərsində** adlı kitabı nəşr olunmuşdur. Kitabda Kristofer Makkendlesin əsasən Alyaskada başına gələn real hadisələr təsvir edilir. Kitabın uğur qazanmasından sonra eyni adlı filimin çəkilişləri barəsində razılıq əldə olunur. Vəhşi təbiətin içərisində 2007-ci ildə çəkilmişdir. Filmi məşhur Amerikalı aktyor və kinorejissor Şon Penn ekranlaşdırmışdır. İstər kitabın yazılmasında, istərsədə filimin çəkilməsində Makkendlesin  günlüyündən istifadə olunmuşdur.

## Xarici keçidlər
* Kristofer Makkendlesin xatirə saytı
* Kristofer Makkendles adına fond
Yoruba dili

**Yoruba dili** (, , *, Ajami: *) – Qərbi Afrikada, əsasən Cənub-Qərbi və Mərkəzi Nigeriyada danışılan dil.

## Ümumi məlumat
**Yoruba dili** (yerli adı *èdè Yorùbá*, 'Yorùbá dili') Niger-konqolez dillərindən biridir ki, təxminən 20 milyon nəfər tərəfindən Qərbi Afrikada danışılır. Yoruba xalqının çoxu Yoruba dilində danışır. Yoruba dili İgala dili ilə çox bənzərlik göstərir. Bu dillər Yoruboid dili qrupuna aiddir. Forde (1951)və Westermann ilə Bryan (1952) İgala dilini Yoruba dilinə bir ləhcə kimi götürmüşdür. Yoruba dili Erdekir dillərinə aid olsa da bir-biri ilə çox yaxın olduğundan İgala ilə bu qədər bənzərlik göstərir. Ancaq ayrı-ayrı dillərdir.

## Ləhcələri
Yoruba dilinin 3 əsas ləhcəsi var:
* Şimalqərbi
* Orta
* Cənubşərqi Şimalqərbi Yoruba ləhcəsi daha çox yenilikçi olmaqla, orta və cənubşərqi ləhcələr çox dəyişməmişlərdir. Orta ilə Şimalqərbi ləhcələrin ortaq sözləri daha çoxdur, Cənubşərqi ilə daha çox etnoqrafik sözlər ortaqlıq təşkil edir. Oyo imperiyasında Şimalqərbi Yoruba ləhcəsindən istifadə olunurdu, Benin imperiyasında isə Cənubşərqi Yoruba daha yayğın idi.

## Müasir dövrdə
Ədəbi Yoruba dili əsasən radio, televizorlarda spikerlər tərəfindən danışılan və məktəblərdə öyrədilən dil qəbul edilir. Bu dilin əsas iki qaynağı Oyos və Eqbas'ın şimalqərbi Yoruba dilidir. İlk anqlikan yepiskop Crowther öz kitabında xalqı Yoruba adlandırdı və Yoruba dilinin qrammatikasını və yazılışını müəyyənləşdirdi. Bundan başqa digər xristian misyanerlərdə Eqbasda olmuş və burada Yoruba dilinə töhfələr vermişlər. Fagborun'da (1994) bize söylədiyinə görə , Adetugbọ (1967) o vaxt Oyo-Yoruba dilinin Abẹokuta ləhcəsinin yaradılmasında, morfologiya və fonetikasında Xristian rahiblər çalışıblar.

## İstinadlar
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1951)

**Alisa möcüzələr ölkəsində** () - Luis Kerrolun eyniadlı əsəri əsasında hazırlanmış cizgi filmidir. "Alisa möcüzələr ölkəsində" cizgi filmi "Walt Disney Pictures" studiyası tərəfindən istehsal edilmiş Disneyin 13-cü klassik qısametrajlı cizgi filmidir.

## Məzmun
On yaşlı qız Alisa yuxuda Ağ Dovşanı görür. Alisa Ağ Dovşanın arxasınca qaçmağa başlayır. Bu zaman möcüzələr adasına düşür. Möcüzələr adasında Alisa müxtəlif macəralarla qarşılaşır. Alisa Ağ Dovşanın evinə gəlir. Ağ Dovşan Alisanı dayəsi Meri Enlə səhv salır...

## Xarici keçidlər
*
Bakupost.az

**Bakupost.az**, 2014-cü ilədək **New Baku Post** — Azərbaycanda xəbər saytı.

## Tarixi

Qəzetin ilk sayı 6 aprel 2012-ci ildə nəşr edilmişdir. Onun təsisçisi Tural Əliyev, baş redaktoru isə Tofiq Abbasovdur. 2014-cü ildə qəzetin nəşri dayandırılmış və yalnızca onlayn olaraq fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.

## Mənbə
* "New Baku Post" qəzeti, № 01(01), 6 aprel 2012-ci il.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Elşad Quliyev (polkovnik-leytenant)

**Elşad Vəli oğlu Quliyev** (19 dekabr 1972; Zəngilan şəhəri, Azərbaycan SSR — 6 aprel 2012; Gəncə şəhəri, Azərbaycan) — Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin şəhid polkovnik-leytenantı, "Qartal" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçusu, I Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.

## Həyatı
Elşad Quliyev 1972-ci il dekabrın 19-da Zəngilan şəhərində həkim ailəsində anadan olub. Atası Vəli Quliyev həkim-cərrah, anası Kəsirə Quliyeva isə həkim-ginekoloqdur.

1979—1989-cu illərdə Zəngilan şəhər 1 saylı orta məktəbdə orta təhsil alan Elşad Quliyev, 1990—1995-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində ali təhsil alıb. Təhsilini başa vurduqdan sonra, yəni 1995-ci ildən etibarən Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində həqiqi hərbi xidmətə qəbul edilir.

1998—2010-cu illərdə baş zabit, bölmə rəisi və şöbə rəisi kimi vəzifələrdə xidmət edib.

2012-ci il aprelin 6-da Gəncə şəhərində "Mahrasa bağı" adlanan ərazidə yerləşən mənzildə terrorçularla baş verən atışma zamanı şəhid olmuşdur.

## Ailəsi
Sevinc adlı xanımla ailəli idi. Əmmar və Nəim adlı 2 oğlu yadigar qaldı.

## Mükafatları
*  (16.03.2005) — "İgidliyə görə" medalı
*  (26.06.2005) — "Qüsursuz xidmətə görə" III dərəcəli medalı
*  (28.03.2009) — "Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik orqanlarının 90 illiyi (1919–2009)" yubiley medalı
*  (28.03.2009) — "Vətən uğrunda" medalı
*  (09.04.2012) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni (ölümündən sonra)

## İstinadlar

## Mənbə
* Təranə Şükürova. "Ölümdən xəbərsiz ömür", "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, №25(157). 25-31 iyul 2012-ci il.
* Şəhid Elşad Quliyev (Vəli oğlu)
İslamda Harun

**Harun** (; ) — Quranda adı çəkilən peyğəmbər; Musa peyğəmbərin (s.a.s) böyük qardaşı.

Qurani-Kərimdə bu barədə qeyd olunur: "*Və öz mərhəmətimizdən qardaşı Harunu da bir peyğəmbər olaraq ona bəxş etdik.*"

Allah Musanı peyğəmbər seçdiyini və onu Fironun yanına getməsini əmr etdikdə, Musa dedi: "Ey Rəbbim! (Peyğəmbərliyi yerinə yerinə yetirməyə qadir olmaq, Fironla danışmağa cürət etmək və bu yolda bütün məşəqqətlərə tab gətirə bilmək üçün) köksümü açıb genişlət;
İşimi yüngülləşdir, dilimdəki düyünü aç (pəltəkliyimi götür) ki, Sözümü yaxşı anlasınlar! Və mənə öz ailəmdən bir vəzir (köməkçi) ver - qardaşım Harunu! Onunla arxamı möhkəmləndir. Onu işimə ortaq et (ona da peyğəmbərlik ver) ki, Səni çox təqdis edib şəninə təriflər deyək və Səni çox zikr edək (daim yada salıb şükür-səna edək). Sən, şübhəsiz ki, bizi görürsən!" Nəticədə Allah Musanın istəyini yerinə yetirib qardaşı Harunu da peyğəmbər təyin etdi: "*Dilədiyin sənə verildi, ya Musa!*"

## İstinadlar
Yava dili

**Yava dili** (Yavanca: *basa Jawa* (), ) İndoneziyanın Yava adasının mərkəzi və şərq hissələrindən yaşayan Yava xalqının danışan dilidir. Avstroneziya dillərinin bir hissəsidir və buna görə də İndoneziya dili və digər Malay sortlarına bağlıdır. Yava dili 3 tarixi inkişaf dövrü keçirmişdir: qədim (kavi (12-13. əsrlərədək)), orta (12-13. əsrlərdən 17. əsrədək), yeni Yava dili (17. əsrdən indiyədək). Yava dilində ən qədim kitabə 732-ci ilə, ən qədim yazılı abidə isə 809-cu ilə aiddir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Sunda dili

## Mənbə
* "Yava dili" - A.S. Tesyolkin, Moskva 1961
Malaqasi dili

**Malaqasi dili** — Madaqaskarın milli dili və Avstroneziya dillərinin Malay-Polineziya dilləri qrupunun bir üzvüdür. Madaqaskarın əhalisinin əksəriyyəti,Malaqasiycanı ilk dil kimi danışırlar.

## İstinadlar
Məzari-Şərif

**Məzari-Şərif**, () - Əfqanıstanın şimalındakı Bəlx vilayətinin inzibati mərkəzi.

## Ümumi məlumat
Əfqanıstanın dörd böyük şəhərindən biri olan Məzari-Şərif eyni zamanda Bəlx vilayətinin inzibati mərkəzidir. Özbəkistan sərhədlərinin 56&nbsp;km cənubunda, dəniz səviyəsindən 380 m yüksəkdə yerləşir. Adı İmam Əlinin məzarının burada olduğu inancından verilmişdir. Həzrəti Əlinin dəfn olunduğu söylənən yerdə mavi çinili məscid və bir türbə inşa edilib.

XIX əsrdə əfqanların tabeçiliyinə keçən Məzari-Şərif 1869-cu ildə Əfqan Türküstanının inzibati mərkəzi oldu.

## Xarici keçidlər

*Mezar-ı Şerif kent haritası
*Mazar-i-Sharif.de
Yuan Byao

**Yuan Byao** (, kantonca:元彪, tam adı: Balaca pələng; ) —  Honkonq aktyoru və döyüş ustasıdır. Əsl adı Siya Pincendir. Pincen "Yuan Byao" ləqəbini Pekin teatr məktəbində götürmüşdür.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## Həmçinin bax
*Sammo Hun
*Ceki Çan

## Xarici keçidlər
* 
* Yuan Bayo səhifəsi «peoples.ru» saytında
Sammo Hun

**Hun Tszinbao** və ya **Sammo Hunq Kam-bo** (, kantonca: 洪金寶) —  Honkonq aktyoru, rejissoru, prodüseri və döyüş ustasıdır.

= Filmoqrafiya =

### Seçilmiş filmoqrafiya

## Həmçinin bax
*Yuan Byao
*Ceki Çan

## Xarici keçidlər
* 
* Rəsmi sayt
Bolo Yen

**Yan Sze** (, kantonca:楊斯; ) —  Çin və ABŞ aktyoru, döyüş ustasıdır.

## Həyatı
Bolo Yen 3 iyul 1946-cı ildə  Çin Xalq Respublikasının Quandun əyalətinin inzibati mərkəzi olan Quançjouda doğulmuşdur. 10 yaşı tamam olduqdan sonra bir çox çin vətəndaşları kimi kunq-fu sənəti lə məşğul olmağa başlayır. Döyüş sənətləri ilə bərabər Bolo Yen bodibildinqlə məşğul olur və bir müddət keçdikdən sonra 1970-ci ildə "Cənab Honq Konq" yarışmasının qalibi olur. Həmin ildən başlayaraq "Shaw Brothers Studio" kompaniyasının istehsal etdiyi filmlərdə pis obraz rolları alaraq, çəkilməyə başlayır. Bolo Yen bu studiyanı 1971-ci ildə tərk edir. "Winston" markalı siqaretin reklamında Bolo Yen Brüs Li ilə tanış olur və Brüs Li onu Əjdahanın çıxışı filmində dəvət edir. 1974-cü ildə Türkiyə-Honkonq əməkdaşlığı sayəsində çəkilən və Cüneyt Arkının rol aldığı "Karateçilər İstanbulda" filmində Mister Yanq rolunu ifa edir. Ona ilk populyarlıq isə 1988-ci ildə Frenk Dyuksun həyatından bəhs edən döyüş filmi janrında çəkilən Qanlı idman filmində "Çonq Li" rolu gətirir. Filmdə baş rolu Jan-Klod Van Damm ifa edir. Bu filmdə Jan-Klod Van Damm Bolo Yen ilə tanış olmuş və onunla yenidən 1991-ci ildə çəkilən "İkiqat zərbə" filmində birlikdə çəkilir. Filmin ardınca Bolo Yen Kanadalı prodüser və aktyor Calal Merhinin döyüş janrında yaratdığı filmlərdə rol alır. Lakin Bolo Yen bu filmlərdə əvvəlki kimi populyarlıq qazana bilmir. Bolo Yen 2008-ci ildən etibarən filmlərdə az peyda olur və Bodibildinq Üzrə Milli Tayvey Assosiasiyasının meneceri vəzifəsində işləyir. Bolo Yen ailəlidir və üç övladı (2 oğlu Denni ilə Devid və qız övladı Debbra) vardır.

## Seçilmiş filmoqrafiya

## Maraqlı faktlar
*Bolo Yenin boyu 1,68 m-dir.
*2004-cü ildə yaradılan "Tekken 5" video oyununda Fen Vey personajı Bolo Yenin əsasında yaradılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

bh
Dubay əmirliyi

**Dubay əmirliyi** () — Ərəb Yarımadasındakı yeddi Birləşmiş Ərəb Əmrlikləri əmirliyindən biri. 1960-cı illərdə yalnız kiçik bir balıqçı qəsəbəsi olan Dubay, 1970-cı ildən etibarən sürətlə inkişaf etməyə başladı. Dubay Birləşmiş Ərəb Əmrliklərinin ən böyük əmrliyi və ən lüks, ən müasir olanıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ankoric (Alyaska)

**Ankoric** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatının ən böyük şəhəri.

## Ümumi məlumat

Sakit okeanda, Kuk körfəzi sahilində port. Nəqliyyat qovşağı. Beynəlxalq aeroport. 1915-ci ildə salınmışdır. 1964-cü ildə baş vermiş zəlzələdən sonra bərpa olunmuşdur. Ağac və balıq emalı, poliqrafiya sənayesi, yaxınlığında daş kömür şaxtaları (Matanuska rayonu), iki universitet, incəsənət və tarix muzeyləri, incəsənət mərkəzi var.

## İstinadlar
Cuno (Alyaska)

**Cuno** () — ABŞ-də şəhər, Alyaska ştatının inzibati mərkəzi. Əhalisi 33,026 min nəfərdir (2015)

## Haqqında
Cuno şəhərinin materik hissəsi Qastino boğazı sahilində, Cuno dağının ətəyindədir. Cuno bələdiyyəsi ərazisinin tərkibinə boğazın qarşı sahilində yerləşən Aleksandr arxipilaqındakı Duqlas adası da daxildir (1970-ci ildən).

## İstinadlar
Utkiagvik

**Barrou** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Sitka

**Sitka** (ingiliscə Sitka, rusca köhnəlmiş “Sitkha”,  1867-ci ilə qədər - Novo-Arxangelsk) — Baranova adasında ( Alexandra Arxipelaqı, Alyaska) yerləşən Amerika şəhəridir. Əhalisi təxminən 9 min nəfərdir. Keçmiş Rusiyanın Novo-Arxangelsk şəhəri Rusiya Amerikasının paytaxtı idi.

## Tarixi
Ruslar gələnə qədər bu ərazidə ovçuluq və balıqçılıqla məşğul olan tlinqit hindliləri yaşayırdı. Tlinqitlər döyüşkənliyi ilə məşhur idilər, digər qəbilələrdə qorxu hissi yaradırdılar.

Şəhər 1799-cu ildə Aleksandr Andreeviç Baranov tərəfindən tlinqit ağsaqqallarının icazəsi ilə Arxangel Mixael qalası kimi kiçik bir çayın mənsəbinin sahilində qurulmuşdur. Hazırda bu ərazi “Starriqavan” adlanır. İlkin yaşayış məntəqəsinin indiki yeri isə "Köhnə Sitka" adlandırılır . 1802-ci ildə Rusiya-Tlinqit müharibəsi zamanı qala hindular tərəfindən dağıdıldı və onun sakinləri öldürüldü. 1804-cü ildə Sitka döyüşündən sonra ruslar aleutlərin köməyi və "Neva"  topları ilə bu ərazini yenidən işğal etdilər. Qəsəbə strateji cəhətdən daha əlverişli yerə - keçmiş qaladan təxminən 10 km cənubda, "Castle Hill" adlanan sıldırım təpəyə köçürüldü. yeni qəsəbə Novo-Arxangelsk adlandırıldı.

1808-ci ildə Novo-Arxangelsk Rusiya Amerikasının əsas şəhəri oldu. 1848-ci ildə Arxangel Mixael Pravoslav Katedralı tikildi, 1966-cı ildə yanğın zamanı tamamilə dağıldı və 1976-cı ildə rus memarı Sergey Nikolayeviç Padyukovun layihəsinə əsasən bərpa edildi.

1845-1858-ci illərdə şəhərdə yerli yerli əhalinin uşaqlarının oxuduğu Novo-Arxangelsk İlahiyyat Seminariyası fəaliyyət göstərirdi.

1850-1860-cı illərdə Rusiya Sibir flotiliyasının bazalarından biri (1855-ci ilə qədər Kamçatka flotiliyası adlanırdı) Novo-Arxangelskdə yerləşirdi. 1867-ci ildə şəhər, Alyaskanın qalan hissəsi ilə birlikdə ABŞ tərəfindən satın alındı ​​və Sitka adlandırıldı. 1868-ci ildə Alyaskada ilk qəzet olan "Sitka Times" burada nəşr olunur.

Sitka, 1906-cı ilə qədər (1884-cü ilə qədər - Alyaska Departamentinin paytaxtı, daha sonra Alyaska dairəsi) ABŞ-ın Alyaskadakı müstəmləkə mülklərinin paytaxtı olaraq qaldı, bu statusda sonradan ilk olan Juno şəhəri ilə əvəz olundu. 

1917-ci ildən bəri Sitkada  Alyaskanın alınmasının şərəfinə  "Alyaska Günü" oktyabrın 18-də parad keçirilir.

## İstinadlar
Əlirza Amanbəyli

**Əlirza Məhəmməd Rəhim oğlu Amanbəyli** () — Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini, Cənubi Azərbaycan əsilli Azərbaycan ictimai xadimi.

## Həyatı
Əlirza Amanbəyli Məhəmməd Rəhim oğlu 21 mart 1966-cı ildə İranın Təbriz şəhərində anadan olub, orta təhsilini həmin şəhərdə bitirdikdən sonra 1986–1988-ci ildə hərbi xidmətdə (İran-İraq) muharibəsində olub.

O, İranın Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən dəfələrlə həbs edilərək işgəncə və təzyiqlərə məruz qalıb. İran İnqilab Məhkəməsi onu Azərbaycan və Türkiyə Dövlətinə casusluqda ittihamları verərək ona qarşı ittihamlar irəli sürülüb, lakin həmin ittihamları sübut edən tutarlı faktlar olamdıqından sonuncu dəfə Əlirza Amanbəyli 1993-cü ilin sonlarında yekun məhkəməyə qədər mülki girov muqavilində müvəqqəti azadlıqa buraxılsada yenə də təqib və təziqlərə məruz qalığı üçün Azərbaycan Respublikasına qaçmışdır.

1993-cü il Bakı Musiqi Akademiyasının Muğam fakültəsinə daxil olub 2000-ci ildə ali təhsilini bitirib. Musiqi fəaliyyətində 2000-ci il muğam musabiqəsinin laureatı, 2003-cü il sərhəd qoşunlarının marşını yazdıqına görə Fəxri fərmana layiq görünüb.

### Ailəsi
Əlirza Amanbəylinin babası Hacı Məhəməd Rəhim Amanbəy Qafanda doğulub sonradan Zəngilana köçməyə məcbur olmuşdur. 1922-ci ildə Güney Azərbaycanın Üştibin vilayətinə köçüb.

Əlirza Amanbəyli 2007-ci ildə evlənmişdir, 2 övladı var.

## Siyasi fəaliyyəti
Əlirza Amanbəyli 1989-cu ildən 1993-cü ilə qədər dəfələrlə qaçaq olaraq Azərbaycan Respublikasında olub orada gedən proseslərdə yaxından iştirak edib.

Qarabağ muharibəsi zamanı Güney Azərbaycandan Qarabağda yaralananlar üçün tibbi yardımlar və dərmanlar təşkil edərək döyüş bölgələrinə və Bakıdaki hərbi xəstəxanalara çatdırıb. Qrabağ döyüşlərində yaralanan 200 nəfərə yaxın əsgərlərin Təbriz və Tehran xəstəxanalarında Doktor Cavad Heyətin nəzarəti altında müalicələrini təşkil etmişdir. 1990–1991-ci illərdə Naxcıvan Rus və Erməni silahlıları tərəfindən hərbi və iqtisadi blakadaya alınan zaman təbrizdə Naxcıvana istilik sobaları və yanacaq yərdımları təşkil edərək qaçaq yola keçirmişdir.

Əlirza Amanbəyli 1983-cü ildən Güney Azərbaycan Qurtuluş Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Qanlı yanvardan sonra bakıda Fərəc Quliyevin təşəbüsü ilə yaradılmış Qisas Təşkilatının üzvü, 1992-ci ildən Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Güney Azərbaycan üzrə kordinatoru, 1997-ci ildən Əbülfəz Elçibəy rəhbərliyində qurulan Bütöv Azərbaycan Birliyinin Rəyasət Heyətinin üzvü, 2002-ci ildən Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı Mərkəzi Komitəsinin üzvü və Quzey Azərbaycan bürosunun aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.

Əlirza Amanbəyli 2006-cı ildən 2011-cilin sentyabr ayına qədər Dünya Azərbaycanlıları Konqresi Mətbuat Xidmətinin və www.dak.az saytının rəhbəri olmuşdur.

Əlirza Amanbəyli 2011-ci oktyabr ayından Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının sədr müavini və Güney Azərbaycan departamentinin sədri, www.davam.az xəbər portalının kordinatoru vəzifəsində çalışmışdır.

## İstinadlar
İsrail Muzeyi

**İsrail Muzeyi** — Qüdsdə (İvrit: מוזיאון ישראל, ירושלים, Muze'on Yisrael, Yerushalayim) İsrail Milli Muzeyi kimi 1965-ci ildə təsis edilmişdir. O, Yerusəlimə yaxın Givat Ram bir təpənin üzərində yerləşir. Müqəddəs torpaq Muzeyi. İsrail Parlamentinin (Knessetin) İsrail Ali Məhkəməsi. Yerusəlim İvrit Universiteti.

## Xarici keçidlər

* İsrail Muzeyi
Marta Pleys

**Marta Pleys** () — Elektrik stulunda ölüm hökmü verilmiş ilk qadın.

## Həyatı
ABŞ-nin Nyu-Cersi şəhərində anadan olub. 23 yaşında başından zədə alıb. Qardaşının dediyinə görə o tam sağala bilməyib. səhhətində psixi problemlər olub. 1893- cü ildə Uilyam Pleyslə ailə həyatı qurur.Uilyam Marta ilə ailə həyatı qurur ki, qızı İdanın böyüməsində ona yardımçı olsun. Ancaq Marta daima öz qızlığını qısqanırmış və ölümlə hədələyirmiş. Məhz buna görə də Uilyam bir dəfə polisə zəng eləyərək Martanın həbs olunmasını istəyib.
Oktan

**Oktan** (C8H18) — Alkanlar sinfindən doymuş karbohidrogen.

## Xassələri
Spesifik iyə malik rəngsiz mayedir, oktan ədədi 17 – 19 -dur.

## Alınması
Izooktanla və digər izomerlərlə birgə neftin, birbaşa qovmadan alınan benzinin (10%-ə qədər), həmçinin az miqdarda CO və H2-dən alınan sintetik benzinin tərkibində olur. Sənayedə oktanı rektifikasiya yolu ilə ayırırlar, sonra "molekulyar ələk"lərin köməyi ilə moçevina (karbamid) ilə təmizləyirlər.

## Tətbiqi
Hidrogen iştirakında alümomolibden və ya alümoxrom katalizatorları üzərindən buraxıldıqda (500oC-də və 1–2 Mn/m2 və ya 10–20 kqs/sm2 təzyiq altında) oktan aromatik karbohidrogenlərin (o-ksilol və etilbenzol) qarışığına çevrilir. Bu dehidrotsiklləşmə reaksiyası – katalitik riforminq proseslərində əsas reaksiyalardan biridir.

## İzomerləri
Oktanın 18 struktur izomeri var:
* oktan (n-oktan)
* 2-metilheptan
* 3-metilheptan (+ optik izomerləşmə)
* 4 — metilheptan
* 3-etilheksan
* 2,2-dimetilheksan
* 2,3-dimetilheksan (+ optiki izomerləşmə)
* 2,4-dimetilheksan (+optiki izomerləşmə)
* 2,5-dimetilheksan
* 3,3 — dimetilheksan
* 3,4 — dimetilheksan (+optiki izomerləşmə (iki hiral mərkəz))
* 2-metil-3-etilpentan
* 3 — metil-3-etilpentan
* 2,2,3-trimetilpentan (+optiki izomerləşmə)
* 2,2,4-trimetilpentan (həmçinin izooktan kimi məlumdur)
* 2,3,3-trimetilpentan
* 2,3,4 — trimetilpentan
* 2,2,3,3-tetrametilbutan

## Həmçinin bax
* Amadori qruplaşması

## İstinad
* http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0470.html

## Mənbə
* Корольченко А. Я.,Корольченко Д.А. Пожаровзрывоопасность веществ и материалов и средства их тушения. Справочник: в 2-х ч. — 2-е изд., перераб. и доп.- М.: Асс. "Пожнаука", 2004. — Ч. II. — 713 с. — ISBN 5-901283-02-3, УДК (658.345.44+658.345.43)66.
Bələdiyyə sədri

**Bələdiyyə sədri** və ya **mer** — təkbaşçılıq prinsipi əsasında bələdiyyə üsulu ilə qurulmuş yerli özünüidarə orqanında rəhbərlik edən şəxs. Bələdiyyə sədri seçkili vəzifədir və bir qayda olaraq, çox vaxt əhali, bəzən də bələdiyyənin özü tərəfindən seçilir.

## Həmçinin bax

* Qubernator
* İcra başçısı
* Vali

## İstinadlar
Avstraliya himni

**Avstraliya dövlət himni** — **"İnkişaf et, gözəl Avstraliya"** () 1878-ci ildə Piter Dodds MakKormik ilə yazılmışdır. 1984-ci ildə Robert Xoukanın leyborist hökuməti onunla "God Save the Queen" əvəz etdi ondan sonra, necə avstraliyalıların sorğuları göstərdi ki, "Advance Australia Fair" — yeni himnin ən məşhur variantıdır.
## Himnin sözləri

## Xarici keçidlər
* Himnin sözləri, musiqisi və informasiyası
Butadien

**Butadien və ya Butadien 1-3** (СН2=СН—СН=СН2 ) — Dienlər sinfindən olan karbohidrogendir. "Divinil" kimi də səslənir.
İzopren

**İzopren** (C5H8) — Dienlər sinfindən olan karbohidrogendir.

## Sintez
:700px|İzoprenin sintezi

## Xarici keçidlər
*Report on Carcinogens, Eleventh Edition; U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, National Toxicology Program
*Science News article describing how isoprene released by plants is converted to light-scattering aerosols
Tridekan

**Tridekan** (C13H28) — Alkanlar sinfindən doymuş karbohidrogen.
Əsasən süd məhsullarında rast gəlinir.

## Bioyanacaq
Sərbəst yağ turşularının öyrənilmiş bütün kompozisiyalarından, tridekan turşusu kompozisiyaları, bioloji yanacaq istehsalında xammal kimi istifadə oluna bilər.  Lakin sərbəst yağ turşularının bu məqsədlər üçün istifadəsinin mənfi cəhətləri var: qaynaq intensivliyi və müddəti. Yağ turşusu metil esterlərinin istifadəsi məhsuldarlığın 61% artımını təmin edir (tridekan turşusu üçün)

## Mənbə
* Карбоновые кислоты на сайте XuMuK
* Тридекановая кислота на сайте ChemSpider
Vinilasetilen

**Vinilasetilen** (C4H4) — Doymamış karbohidrogenlər sinfinə daxildir.

## Ədəbiyyat
# Петров А. А. Винилацетилен и его гомологи / Успехи химии, 1960, Том 29, № 9, Страницы 1049–1087.
# Вартанян С. А. Химия винилацетилена и его производных. — Ереван: Изд-во АН Арм. ССР, 1966. — 347 c.
# Темкин О. Н., Шестаков Г. К., Трегер Ю. А. Ацетилен: Химия. Механизмы реакций. Технология. — М.: Химия, 1991
Diasetilen

**Diasetilen** (C4H2) —  Doymamış karbohidrogenlər sinfinə daxildir. Rəngsiz qazdır.

## Ədəbiyyat
* Физер Л., Физер М., Реагенты для органического синтеза, т. 1, М., 1970, с. 252.- 53. Г. В. Дроздов.

## Xarici keçidlər
* Распад диацетилена
* Diasetilen
Cambul Cabayev

**Cambul Cabayev** (; 1846 – 1945) — Qazax akını, şairi, Stalin mükafatı laureatı.

## İstinadlar
Nikolay Aristov

**Nikolay Yakovleviç Aristov** (, 13 dekabr 1834-7 sentyabr 1882)—Rusiya tarixçisi.

## Həyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Сочинения Аристова на сайте Lib.ru: Классика
Ələkbər Əsgərov

**Ələkbər Əsgərov** (3 may 1933 - 29 avqust 1995) — klarnetdə, balabanda, neydə və tütəkdə ən virtuoz Azərbaycan ifaçılardan biri.

## Həyatı
Ələkbər Əsgərov 3 may 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından onun heyrətamiz musiqi qabiliyyəti özünü büruzə verir. O, 11 yaşında olarkən,qazanc məqsədilə bayram şənliklərində çalır və musiqidəki ilk addımlarından sənətkarların diqqətini cəlb edir. 1951-ci ildə musiqi savadı olmayan Ələkbər Əsgərovu Musiqili komediya teatrının xalq çalğı alətləri ansamblına, 1953-cü ildə isə M.Maqomayev adına Az.Dövlət Filarmoniyasında Həqiqət Rzayevanın rəhbərlik etdiyi xalq çalğı alətləri ansamblına dəvət edirlər. 1957-ci ildə artıq gözəl klarnet ifaçısı kimi yetişməsinə baxmayaraq, Ələkbər Əsgərov Asəf Zeynallı adına Bakı musiqi texnikumuna daxil olur. Təhsil illərində onu Əhməd Bakıxanov və eyni zamanda Səid Rüstəmovun rəhbərlik etdikləri xalq çalğı alətləri ansambllarına işləməyə dəvət edirlər. Müxtəlif illərdə Ələkbər Əsgərov Əlibaba Məmmədovun "Humayun" və Əliağa Quliyevin ansambllarında gözəl ifaçılarından biri olmuşdur. 1966-cı ildən 1995-ci ilədək Ələkbər Əsgərov Sumqayıt musiqi texnikumunda balaban sinfi üzrə müəllim kimi fəaliyyət göstərib. Müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı, Ələkbər Əsgərov 1973-cü ildə SSRİ xalq artisti Rəşid Behbudovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrına də'vət alır. Bu kollektivin tərkibində Ələkbər Əsgərov nəinki keçmiş SSRİ də, həmçinin LiviyaYəmən, İrlandiya, Almaniya, İsveçrə, Şotlandiya, İngiltərə, Misir, və s.ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur.

Ömrünün son illərində Ələkbər Əsgərov Sumqayıt musiqi texnikumunun müəllimlərindən ibarət "DÜGAH" folklor ansamblını yaradır. Bu ansambl öz alət tərkibinə, repertuar və ifa üslubuna görə bütün respublikada yeganə və orijinal idi. Sənətkarın ifa etdiyi "Şur", "Rast", "Segah", "Cahargah", "Humayun", "Rahab", "Bayatı-Şiraz", "Şüştər", "Zəminxarə", "Mahur", "Bayatı-Qaçar" muğamları; "Vağzalı","Tərəkəmə","Şalaxo","Qazaxı","Uzundərə" və s. Xalq rəqsləri; özünün bəstələdiyi "Maralı","Mehribanı","Natəvanı","Rasimi" rəqs melodiyaları (oyun havaları) və "Dügah" folklor ansamblının lent yazıları Azərbaycan Dövlət Tele-Radio şirkətinin Qızıl fondunda qorunub saxlanılır.

## İstinadlar
Asif Asiman

**Asif Asiman** (**tam adı:** *Asif Məhəmmədəli oğlu Quliyev*; ) — şair, yazıçı, publisist; Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

## Həyatı
23 yanvar 1955-ci ildə Ordubad rayonunun Disər (indiki Başkənd) kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.

Orta təhsilini Əvəz Sadıq adına Vənənd kənd orta məktəbində 1972-ci ildə başa vurmuş, elə həmin ildə də Bakı Politexnik Texnikumunun "Gündüz Mexanika şöbəsi"nə daxil olmuşdur. Oradan da birbaşa Ukrayna SSR-in Vinitsa vilayətinə hərbi xidmətə yola düşmüşdür. Hərbi xidməti 1975-ci ildə başa vurduqdan sonra Bakıya qayıtmış və təhsilini davam etdirmişdir. 1977-ci ilin may ayında gənc mütəxəssis kimi Sumqayıtda yerləşən Azərboru zavoduna təyinatla göndərilmişdir.

İstehsalatdan ayrılmadan 1987, 1988, 1989-cu illərdə Azərbaycan Jurnalistika Sənətkarlığı İnstitutunda təhsil almışdır.

1986–1994-cü illərdə 49 nömrəli (indiki 4 nömrəli) Texniki Peşə Liseyində istehsalat təlimi ustası işləmişdir. 1994-cü ildən bu günədək Sumqayıt şəhər 9 nömrəli tam orta məktəbdə əmək təlimi müəllimi kimi çalışmaqdadır.

Eyni zamanda "Yeganə yol" və "Məslək" qəzetlərinin xüsusi müxbiridir.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

Ailəlidir. 3 övladı var.

## Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa orta məktəb illərində başlamışdır.

İlkin publisistik fəaliyyəti dövründə "Yeni Ordubad", "Yeni həyat", "Sovet Naxçıvanı", "Sosialist Sumqayıtı" qəzetləri ilə əməkdaşlıq etmişdir.

## Kitabları
# "Ürəkdə od varsa", Bakı, "İrşad", 1992, 112 səhifə;
# "Bu da bir taledi", Bakı, "Sabah", 1997, 143 səhifə;
# "Ömrümə-günümə açılan yollar", Bakı, "Nurlan", 2002, 211 səhifə;
# "Bitməyəcək ölənəcən bu sevdam", Bakı, "Adiloğlu", 2004, 115 səhifə;
# "Unutsaq unudularıq", Bakı, "Adiloğlu", 2006, 107 səhifə;
# "Mənim Dəniz sevgim", Bakı, "Dərələyəz-M", 2009, 271 səhifə;
# "Bu dünyaya qərib gəldim",
# "Biz niyə vaxtında görüşməmişik…", Sumqayıt, "Bilik", 2014, 152 səhifə;

## Şəkilləri

Fayl:Asif Asiman (2).JPG|
Fayl:Asif Asiman (3).JPG|


## Xarici keçidlər
II Vəlid

**II Vəlid** və ya **Vəlid ibn Yezid** (; ) — 743-744-cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Əməvi xəlifəsi. Hakimiyyəti əmisi Hişam ibn Əbdülməlikdən almışdır.

## Bioqrafiyası
II Vəlid 6 fevral 743-cü ildə Hişamın vəfatından sonra taxta çıxmışdır.

Ət-Təbəri Validin bir neçə şeirindən misal çəkir.

Vəlid kənizdən olan iki oğlunu varisi elan etdikdən sonra ailə daxilində gərginlik yaranmış və sonda o qətlə yetirilmişdir. Vəlidin xələfi əmisi oğlu III Yezid olmuşdur.

## Ədəbiyyat siyahısı
* Muhammad ibn Jarir al-Tabari. History, v. 26 "The Waning of the Umayyad Caliphate, " transl. Carole Hillenbrand, SUNY, Albany, 1989
* Glubb, Sir John, The Empire of the Arabs. L: Hodder and Stoughton, 1963

## İstinadlar
Polis Akademiyası (film)

**Polis Akademiyası** () — 1984-cü ildə kriminal komediya janrında Hyu Vilson tərəfindən çəkilən ABŞ filmi.

## Məzmun
Şəhərin qubernatoru Polis Akademiyalarının artıq irq, cinsiyyət, boy, kilo və təhsil kimi ayrı-seçkiliyi etmədən polis olmaq istəyən hər kəsə açıq olduğunu bəyan edir. Bunu eşidən hər biri fərqli mühitlərdən gələn, bir-birindən maraqlı və fərqli şəxsiyyətlərə sahib insanlar Polis Akademiyasındakı seçmələrə qatılmaq üüçün Akademiyaya gəlirlər. Polis namizədləri bu vəziyyətdən son dərəcə məmnundur. Ancaq onları öyrətməklə məsul olan üstləri bu insanları necə yola gətirəcəklərini uzun müddət düşünməyə başlayırlar. Şagirdlərin hamısı, təhsillərini tamamlayıb yaxşı bir polis olaraq təhlükəsizlik təşkilatına qatılmağa qərarlıdırlar. Ancaq bəzilərinin gəliş səbəbi çox fərqlidir. Onlardan bəziləri ya akademiyaya yazılacaq, ya da həbsə girəcəkdir…

## Rollarda

## Maraqlı faktlar
* Filmin çəkilişi cəmi 40 günə başa gəlib.

## İstinadlar
Rozalin Karter

**Rozalin Karter** (; ) — ABŞ Prezidenti Cimmi Karterin həyat yoldaşı.

## Həyatı
Eleanor Rozalin Smit  18 avqust 1927-ci ildə ABŞ-də, Corciya ştatının Pleyns şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası fermer idi və öz avtomobil təmiri sexinə sahib idi, anası isə dərzi kimi çalışırdı. Rozalinin 13 yaşı olanda atası leykozdan vəfat etmişdir. Ailənin böyük uşağı olan Rozalin anasına iki qardaş və bacısını böyütməkdə kömək edirdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra kollecə daxil olmuş, lakin tezliklə oranı tərk etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* National First Ladies' Library
Meymi Eyzenhaver

**Meymi Eyzenhaver** (; ) — ABŞ-nin 34-cü Prezidenti Dvayt Eyzenhaverin həyat yoldaşıdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mamie Doud Eisenhower, Dwight D. Eisenhower Presidential Library 
* Papers of Mamie Doud Eisenhower, Dwight D. Eisenhower Presidential Library 
* 
* Mamie Eisenhower Letters at Gettysburg College 
* Mamie Doud Eisenhower Birthplace, historic house museum in Boone, Iowa
* Papers of Mary Jane McCaffree (Social Secretary to Mamie Eisenhower), Dwight D. Eisenhower Presidential Library 
* Papers of Dr. Wallace Sullivan regarding Mamie Eisenhower’s medical history, Dwight D. Eisenhower Presidential Library 
* Mamie’s Million Dollar Fudge Recipe, Dwight D. Eisenhower Presidential Library
Klaudiya Alta Conson

**Klaudiya "Ledi Börd" Alta Conson** (; ) — ABŞ-nin 36-cı Prezidenti Lindon Consonun həyat yoldaşıdır.

## Həyatı
Ailənin kiçik uşağı Klaudia Alta Teylor, Luiziana sərhədi yaxınlığında, Texas ştatının Karnack şəhərində anadan olub. Atası Tomas Cefferson Teylor (1874–1960) olmuşdur. O sonralar "Ledi Bird" ləqəbəni özünə götürdü. Bu ləqəb bütün həyatı boyu əsl adını dəyişdirəcəkdir. Anasının ölümündən sonra Ledi Bird xalası Effie Pattillo tərəfindən böyüdü. Müxbir olmaq niyyəti ilə, Ledi Bird 1933-cü ildə sənət təhsili aldı və 1934-cü ildə ikinci dəfə isə müxbir olmaq üçün jurnalistika təhsilini aldı, lakin Ledi Bird Lyndon Baines Johnson adlı birisi ilə görüşdükdə onun ambisiyaları təxirə salındı. Gənc istedadlı siyasətçi Johnson ilk görüşündən çox qısa müddət sonra Lediyə onunla evlənməyi təklif etdi, ancaq Ledi Bird yalnız on həftə sonra qəbul etdi. Cütlük 17 noyabr 1934-cü ildə San Antonio, Texasda evləndi. Üç boşanmadan sonra cütlüyün iki qızı var: 1944-cü il təvəllüdlü Lynda Bird Johnson Robb və 1947-ci il təvəllüdlü Luci Baines Johnson.

## Xarici keçidlər

* Klaudiya Alta Conson
Eliza MakKardl-Conson

**Eliza MakKardl-Conson** (; ) - ABŞ-nin 17-ci Prezidenti Endrü Consonun həyat yoldaşıdır.

## Xarici keçidlər
*Eliza Johnson on Find-A-Grave
*The White House Web Site
Culiya Qrant

**Culiya Qrant** (; ) - ABŞ-nin Prezidenti Uliss Qrantın həyat yoldaşıdır.

## Xarici keçidlər
*Ağ ev bioqrafiyası 
*White Haven - Ulysses S Grant National Historic Site
Lukresiya Qarfild

**Lukresiya Qarfild** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Ceyms Qarfildin həyat yoldaşıdır.

## Xarici keçidlər
*  Lukresiya Qarfild Find a Grave.com saytında
* White House biography - Orijinal tekst ''
Edit Vilson

**Edit Bollinq Vilson** (; ) — ABŞ-nin Prezidenti Vudro Vilsonun ikinci həyat yoldaşıdır. 1919-cu ildə Vudro Vilsonun insult keçirməsindən sonra faktiki olaraq ölkəni Edit Vilson idarə edirdi. Bu səbəbdən "Gizli prezident" ləqəbini daşıyırdı.

## Xarici keçidlər
* White House biography ''
* Edit Vilson
* Edit Vilson: Gizli prezident 
* Edit Vilson Findagrave.com saytında

## İstinadlar