open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Günəşli (Xocavənd)

**Günəşli** (əvvəlki adı: **Noraşen**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Günəşli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Hadrut rayonunun Hadrut qəsəbə Sovetinin Noraşen kəndi Günəşli kəndi adlandırılmışdır. Günəşli kəndi Hadrut qəsəbə Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Günəşli kənd Soveti yaradılmışdır. 2 oktyabr 1992-ci ildən 20 oktyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Günəşli kəndi 20 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Noraşen ("yenikənd" mənasında) olmuşdur. XIX əsrdə Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından köçüb gəlmiş erməni ailələrinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1991-ci ildən Günəşli adlandırılmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Qırmızı Bazar

**Qırmızı Bazar** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Qırmızı Bazar qəsəbəsi Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi antiterror əməliyyatı nəticəsində Qırmızı Bazar qəsəbəsi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Qəsəbə keçmişdə bazar yeri olmuşdur. Yerli məlumata görə, 1924-cü ildə ilk dəfə burada 1 may Həmrəylik günü keçirilmiş və həmin vaxtdan da bu yer Qırmızı Bazar adlanmısdır. Tədricən Mavaş, Sixtoraşen, Bilbilyak, Şixer və Tağaverd kəndlərindən köçüb gələnlər məskunlaşdıqdan sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.

## Tarixi
Qırmızı Bazar 1947-ci ildə şəhər tipli qəsəbə statusu alıb. Ərazi vahidi olaraq DQMV-də Martuni rayonuna tabe idi. SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycan höküməti tərəfindən DQMV ləğv olundu, Qırmızı Bazar qəsəbəsi isə yeni yaradılmış Xocavənd rayonunun tabeliyinə verildi. Birinci Qarabağ müharibəsi başladıqda qəsəbə erməni separatçılarının nəzarətində idi. Azərbaycan ordusunun 1992-ci il iyunun 28-də Qırmızı Bazar istiqamətində keçirdiyi genişmiqyaslı əməliyyat uğursuzluqla nəticələnib. Müharibə nəticəsində qəsəbə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında qalıb. Birinci Qarabağ müharibəsində kəndin 40 nəfər erməni sakini öldürülüb. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı qəsəbədə ciddi dağıntılar baş verib, təxminən 120 ev döyüşlər nəticəsində ziyan görüb. Müharibə zamanı Azərbaycan ordusu qəsəbənin bir kilometrliyinə qədər irəliləyib. Müharibənin nəticələrinə əsasən Qırmızı Bazar qəsəbəsi Rusiya sülhməramlılarının nəzarətinə verilib. Müharibədən sonra 2021-ci ildə qəsəbədə təxminən 800 nəfər əhali yaşayırdı.

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Köndələnçayın (Arazın qolu) sol sahilində yerləşir.

## Əhalisi

; Milli tərkibi

## İqtisadiyyatı
1930-cu illərdə qəsəbəyə daxili su təchizatı şəbəkəsi çəkilib. Sovet dövründə burada şərab və yağ–pendir zavodu fəaliyyət göstərib. Qəsəbədəki şərab zavodu 2000-ci ildə fəaliyyətini bərpa edib. 2016-cı ildə ümumerməni "Hayastan" Fondunun vəsaiti hesabına burada bələdiyyə mərkəzi tikilib.

## Mədəniyyəti
Sovet vaxtı qəsəbədə klub, kitabxana, kinoteatr və ATS fəaliyyət göstərib.

## Təhsil
Qəsəbədə məktəb və uşaq bağçası mövcuddur.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Sovet vaxtı qəsəbədə xəstəxana mövcud olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Xərxan

**Xərxan** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qarqar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xərxan kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə qayıtmışdır.

## Toponimikası
Oykonim Erkən orta əsrlərdə Qafqaz Albaniyasının Arsax əyalətində (indiki Ağdərə rayonu ərazisində) mövcud olmuş Xarx qalasının adındandır. Bu qalanın adı ilk dəfə XIII əsrə aid mənbədə çəkilmişdir. Xərxan yaşayış məntəqəsi kimi əvvəlcə Ağdərə rayonu ərazisində olmuş, orta əsrlərdə dağıdılmış, əhalisi Xocavənd və Şuşa rayonları ərazisində Xərxan adlı iki kənd salmışdır. Oykonim türk dillərindəki xarz (boş, kimsəsiz) və İran dillərindəki -an (yer) komponentlərinin birləşməsindən düzəlib, "kimsəsiz, boş yer" mənasındadır. Görünür, qala XIII əsrdə artıq boşalmış və kimsəsiz olduğu üçün bu adla qeydə alınmışdır

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Daniel Dixes

**Daniel Dixes** () — ispan müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İspaniyanı  "Algo pequeñito" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
*Rəsmi sayt
Mavas

**Mavas** — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Xocavənd rayonunun təqribən Qırmızı Bazar qəsəbə inzibati ərazi dairəsinin ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd.

## Toponimikası
Mavas– Xocavənd rayonunda kənd adı. Kənd Yuxari Qarabagın Çiləbörd kəndindən çıxmış ailələrin Mavas adlı dağın ətəyində saldıqları məntəqədir. Başqa məlumata görə Türkiyənin Diyarbəkir mahalından gəlmə ermənilərin kəndidir. Mavas dağının adındandır. Mavas– Xocavənd rayonunda dağ adı. Mənbədə dağın adı "Mavas–Xirxan" kimidir. "Albaniya tarixi" əsərində Mivs kimidir ("Albaniya tarixi"). Fars dilində məvə " dayanacaq", "pənahlıq" sözündəndir.

## Tarixi
Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 28 sentyabr 1979-cu il tarixli Fərmanı ilə Mavas kəndi əslində mövcud olmadığına görə o vaxtkı Martuni rayonu Qırmızı Bazar qəsəbə Sovetinin yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmaq haqqında o vaxtkı Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinin qərarı təsdiq edilmişdi.

Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2 oktyabr 1992-ci ildə işğal edilmişdir. Kənd ərazisi 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə qayıtmışdır.

## Həmçinin bax
Xocavənd rayonu

## Xarici keçid
http://xocavend-ih.gov

## İstinadlar
Muğanlı (Xocavənd)

**Muğanlı** — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Muğanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Muğanlı kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü il tarixində Qarabağda həyata keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçib.

## Toponimikası
Kənd Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır. Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvəllərində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
* Məscid
* Seyid Rza günbəzi (XIV əsr)

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

### Tanınmış şəxsləri
* İbad Mövsüm oğlu Hüseynov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Ninqican

**Ninqican** və ya **Nnkiçan**; əvvəlki adı: **Kiçik Cəmiyyət** (rusdilli mənbələrdə: — , ) — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Xocavənd rayonunun ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd. Ehtimal edilir ki, bu keçmiş kəndin ərazisi hal-hazırda Xocavənd rayonunun Cəmiyyət kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibinə daxil olunur.

Hal-hazırda, Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə Xocavənd rayonunun tərkibində bu adda kənd qeyd olunmur, bu kəndin yaxınlığındakı başqa bir kəndə birləşdirildiyi və ya ümumiyyətlə ləğv edildiyi ehtimal edilir.

## Tarixi
Rus dilinin islahat öncəsi orfoqrafiyası ilə tərtib olunmuş xəritədə məntəqədin adı M Camiat (), yəni Malı Camiat () — yəni Kiçik Cəmiyyət kimi qeyd olunmuşdu.

Azərbaycan SSR-nin 1 yanvar 1961-ci və 1 oktyabr 1963-cü illər üçün tərtib olunmuş inzibati ərazi bölgülərində o vaxt mövcud olmuş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Martuni rayonunun Nnki kənd Sovetinin tərkibində Nnki (indiki Cəmiyyət), Nnkiçan kəndləri göstərilir. Azərbaycan SSR-nin 10 iyul 1968-ci və 1 yanvar 1977-ci illər üçün tərtib olunmuş inzibati ərazi bölgülərində Nnkiçan kəndi həmin rayonun tərkibində artıq göstərilmir, rayonun Ninki kənd Sovetinin tərkibində isə yalnız Ninki (indiki Cəmiyyət) kəndi göstərilir.

Qarabağ münaqişəsi başlayandan sonra Azərbaycan Respublikasının 26 noyabr 1991-ci il tarixli Qanunu ilə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv olunması, Martuni rayonunun Xocavənd rayonu adlandırılması, Hadrut rayonunun ləğvi, ləğv edilmiş Hadrut rayonunun ərazisi isə Xocavənd rayonunun tərkibinə verilməsi qərara alındı. Həmçinin, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli qərarı ilə Ninki kəndi Cəmiyyət adlandırılmışdı. Bununla, vaxtılə mövcud olmuş Nnkican kəndinin ərazisi hal-hazırda Xocavənd rayonunun Cəmiyyət kənd inzibati ərazi dairəsinin ərazisində yerləşmiş olur, amma hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsü təsnifatında Nnkiçan adında kənd qeyd olunmur.

Birinci Qarabağ müharibəsinin nəticəsində keçmiş kəndin ərazisi 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İkinci Qarabağ müharibəsinin və 2023-cü ilin sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun Qarabağda keçirdiyi lokal xarakterli antiterror əməliyyatı nəticəsində keçmiş kəndin ərazisi Azərbaycanın nəzarətinə qayıtmışdır.

## Həmçinin bax

* Bilbilək

## İstinadlar
Sos (Xocavənd)

Sos

**Sos** (əvvəlki adı: **Suz**) — Azərbaycan Respublikasının Qarabağ iqtisadi rayonunun Xocavənd rayonunun Sos kənd inzibati ərazi dairəsində kənd, Sos kənd inzibati ərazidairəsinin mərkəzi.

## Toponimikası
Kənd XIX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycandan və Xocavənd rayonunun Tuğ kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Yerli məlumata görə, kənd ərazisinin dumanlı, çiskinli olmasına görə belə adlandırılmışdır. Sos türk dillərində "nəm, rütubətli yer" mənasındadır. Ədəbiyyatlarda oykonimin Suz, Sus şəklində yazılış formalarına da rast gəlinir.

Mənbələrdə Sos Qarabağın Keçəz nahiyəsində kənd kimi qeyd olunub. 1928-ci ildə İrandan gəlmə ermənilər burada yerləşdirilmişdir. İrəvan əyalətinin Göyçə mahalında Sos, Laçın rayonunda Sus və Sus-Zabuq, Qax rayonunda Suskənd, Şahbuz rayonunda Sələ-Sus, Ordubad rayonunda Nüsnüs kəndində Susdərə, Kəlbəcər rayonunda Susuzluq və başqa adlar ilə mənaca eynidir. Bu adlar iki cür izah oluna bilər:
# Türk dillərində sos "Sucaq yer" sözündəndir.
# Monqolca suus "maldar elin düşərgəsi" sözündəndir. Həqiqətdə də Sos kəndi Hadrut qəsəbəsindən yaranma məntəqələrdəndir.

## Tarixi
2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Sos kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdı.

15 sentyabr 2025-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Sos kəndində olmuşdu.

### Tarixi abidələri
Sos kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

* Amaras monastırı bu kəndin yaxınlığında və inzibati ərazi dairəsində yerləşir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi

14 sentyabr 2025-ci il tarixinədək Sos kəndinə 10 ailə (46 nəfər) kəndə qayıtmışdı.

15 noyabr 2025-ci ildə 80 nəfər olmaqla 20 ailə kəndə köçürüldü.

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## Həmçinin bax

* Cütcü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sor

**Sor** (əvvəlki adı: **Tsur**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Binədərəsi kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Tsur kəndi Sor kəndi adlandırılmışdır. 1993-cü ilin avqust ayından 9 oktyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Sor kəndi 9 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kənd XIX əsrin 20-ci illərində İrandan gəlmiş erməni ailələrinin məskunlaşmasından sonra Tsur adlanmışdır. 1992-ci ildə kənd əvvəlki adı ilə rəsmləşdirilmişdir. Sor sözü türkdilli xalqların toponimiyasında coğrafi termin kimi "duzlu çöl", "bataqlıq", "kiçik göl", "aşağı yer, ətək" mənalarında işlənir. Konkret olaraq dağ ətəyində yerlaşən bu kəndin adı məhz "aşağı yer, ətək" mənasındadır.

## Tarixi
Kəndin adı 1727-ci ildə Osmanlı qaynaqlarında Dizaq nahiyəsinin Sur kəndi olaraq keçir.
Kənd ilk dəfə 1992-ci ilin əvvəllərində erməni quldurlarının əlinə keçmişdir. Bununla belə, Azərbaycan ordusunun 1992-ci ilin yayında həyata keçirdiyi uğurlu hücum əməliyyatlarının tərkib hissəsi kimi həmin ilin 29 iyununda Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən geri alınmışdır.

4 iyun 1993-cü ildə baş vermiş Gəncə qiyamından sonra Xocavənd (Hadrut) rayonunun Cəbrayıl rayonu ilə həmsərhəd kəndlərinə, o cümlədən Sor kəndinə erməni hücumları güclənmişdir. Belə hücumların birində, 1993-cü ilin avqust ayında kənd Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.

9 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusunun uğurlu əks hücum əməliyyatı nəticəsində düşmən işğalından azad edilmişdir.

2020-ci il noyabr ayının 26-da Sor kəndində Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin həmin ərazidə xidmət aparan hərbçilərinə ermənilərin qəfil hücumu nəticəsində 3 hərbi qulluqçu öldürülmüş, 2 nəfər yaralanmışdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti dekabr ayında bu ərazidə antiterror əməliyyatı keçirmək məcburiyyətində qalmışdır.

### Tarixi abidələri
Sor kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Didrik Solli-Tangen

**Didrik Solli-Tangen** (11 iyun 1987) - norveçli müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Norveçi  "My Heart Is Yours" mahnısı ilə təmsil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi Facebook səhifəsi
* Interview with Didrik Solli-Tangen
Şıx Dursun

**Şıx Dursun** (əvvəlki adı: **Sıxtoraşen**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli 428 saylı Qərarı ilə Xocavənd rayonunun Sıxtoraşen kəndi Şıx Dursun kəndi adlandırılmışdır. 2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Şıx Dursun kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıdıb.

## Toponimikası
XIX əsrin 20-ci illərində İrandan köçüb gəlmiş erməni ailələri burada məskunlaşdıqdan sonra kəndi Sıxtoraşen (erm. "sarımsaqlı kənd") adlandırmışdılar. 1992-ci ildə kəndin əvvəlki adı bərpa edilmişdir. Kənd Şeyx Dursun adlı şəxsin adını daşıyır.

## Tarixi

### Tarixi abidələri
Şıx Dursun kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Köndələnçayın (Arazın qolu) sahilində yerləşir.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.

## Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.

## Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.

## Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sümürgən

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Spitakşen (Xocavənd)

**Spitakşen** (əvvəlki adı: **Ağcakənd**) — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Ehtimal edilir ki, bu keçmiş kəndin ərazisi hal hazırda Xocavənd rayonunun Çaylaqqala kənd inzibati ərazi dairəsinin***' tərkibinə daxil olunur. Hal-hazırda, [[Azərbaycanın inzibati bölgüsü|Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə]] [[Xocavənd rayonu]]nun tərkibində bu adda kənd qeyd olunmur, bu kəndin yaxınlığındakı başqa bir kəndə birləşdirildiyi və ya ümumiyyətlə ləğv edildiyi ehtimal edilir. İndiki Ağkənd kəndi ermənilər tərəfindən adı dəyişərək belə adlandırılıb.

== Tarix ==
Azərbaycan kənd təsərrüfatı üzrə 1921 il üçün siyahıyaalınmasında [[Qubadlı qəzası|Qubadlı qəzasının]] tərkibində Ağcakənd () adında yaşayış məntəqəsi göstərilir.

[[Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı|Sovet]] vaxtında kənd [[Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası|Azərbaycan SSR-nin]] [[Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti|Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV)]] [[Hadrut rayonu]]nun tərkibində idi. 1933-cü il üçün Azərbaycan SSR-nin inzibati ərazi bölgüsündə kəndin adı Spitakşen (mənbədə "Spitaqşen" formasında) kimi qeyd olunur və [[Arpagədik|Arpagəduq]] [[Kənd soveti|kənd Sovetinin]] tərkibində göstərilir***'. 1961-ci il üçün Azərbaycan SSR-nin inzibati ərazi bölgüsündə bu kənd artıq qeyd olunmur, Arpagədik kəndi isə Xtsabert (indiki Çaylaqqala kəndi) kənd Sovetinin tərkibində göstərilir.

2 sentyabr 1991-ci il tarixində DQMV və Şaumyan rayonu Xalq Deputatları Sovetləri birgə sessiyasında DQMV və Şaumyan rayonunun ərazisində qondarma separatçı "Dağlıq Qarabağ respublikasının" "müstəqilliyinin" elan olunmasına dair deklarasiya qəbul etmişlər. 26 noyabr 1991-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti "Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini ləğv etmək haqqında" Qanun № 279-XII qəbul etdi. Bu Qanunda Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğvi ilə yanaşı, həmçinin Martuni rayonunun adı dəyişdirilib Xocavənd rayonu adlandırılmışdı, Hadrut rayonu ləğv edilmişdi və ləğv edilmiş Hadrut rayonunun ərazisi Xocavənd rayonunun ərazisinə birləşdirilmişdi. Bundan sonra, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli 428 №-li qərarı ilə Xocavənd rayonunun Xtsabert kəndinin adı dəyişdirilərək, Çaylaqqala adlandırılmışdı. Nəticədə, hal hazırda Çaylaqqala kənd inzibati ərazi dairəsi Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun tərkibində yerləşir, amma Spitakşen kəndi Çaylaqqala kənd inzibati ərazi dairəsinin yaşayış məntəqələri siyahısında qeyd olunmur.

Keçmiş kəndin ərazisi 1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir və 2020-ci ilə qədər tanınmamış qondarma "Dağlıq Qarabağ respublikasının" separatçı rejiminin nəzarəti altında yerləşirdi. İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində keçmiş kəndin ərazisi 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Petrosaşen

## İstinadlar
Qaraçanlı tayfası

**Qaraçanlı tayfası** — Hacısamlı camaatının qoludur. Qarabağ xanlığının Qaraçorlu mahalında qərar tutmuşdular. Qaraçanlı tayfası indiki Laçın rayonundakı Qaraçanlı-1, Qaraçanlı-2 Qorçu, Qarabəyli, Zağaaltı, Oğuldərə,  Lolabağırlı, Ərikli, Güləbird, Kəlbəcər rayonundakı Qaraçanlı və başqa yaşayış məntəqələrinin əsasını, ilk daşını qoydular.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacısamlı camaatı. "Soy" dərgisi, Bakı, 2009.
* Ənvər Çingizoğlu. Qaraçorlu mahalı. "Soy" dərgisi, 7 (51), Bakı, 2011. səh.97–106.

## Həmçinin bax
* Hacısamlı camaatı
Qarabayramlı tayfası

**Qarabayramlı tayfası** — Hacısamlı camaatının qoludur.

Qarabayramlı tayfasının ulu babası Qara Bayram Şəvə oğludur.

Qarabağ xanlığının Qaraçorlu mahalında qərar tutmuşdular. Qarabayramlı tayfası indiki Laçın rayonundakı Şəlvə, Qabaqtəpə-Daşlı, Kalafalıq-Daşlı, Canıbəyli, Narışlar, Vəlibəyli, Budaqdərə, Hacıxanlı, Qovuşuq, Kaha kəndlərini yaratmışdılar.

Bəzi mənbələrdə Qarabayramlı tayfasının məskunlaşıb yaşadığı kəndlərin əhalisinin kürd əsilli olması qeyd edilsə də aparılan dəqiq araşdırmalar nəticəsində bu məlumatın kökündən yanlış olduğu ortaya çıxmışdır

Tayfa üzvlərindən bir nəfərdə olsun kürd dilində bilmirdi. Kəndlərin binasını qoyan və sonralar da kəndlərdə yaşayan əhali azərbaycan türkləri olmuşdur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu. Hacısamlı camaatı. "Soy" dərgisi, Bakı, 2009.

## Həmçinin bax
* Hacısamlı camaatı
Ərikli (Sisyan)

**Ərikli kəndi** — Qərbi Azərbaycanın Qarakilsə rayonunda yerləşən, hal-hazırda tərk edilmiş yaşayış məskəni.

## Tarixi
Ərikli Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Sisian rayonu ərazisində kənd olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

## Etimologiyası
Toponim ərik meyvə adına "-li" sözdüzəldici şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

## Əhalisi
1849-cu ildə dövlət tərəfindən hazırlanmış kameral siyahıdan:
# Allahverdi Məhərrəm oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Oğlu: Rzaqulu, Qardaşları: Həzrətqulu, Allahverən
# Bəylər Rəhim oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Qardaşı: Rüstəm
# Fərzəli Abdulla oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Qardaşları: Piri, Qənbər
# Məmmədbağır Əsədulla oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Oğulları: Məmmədcəfər (oğlu: Nəsir), Fərzalı
# İsmayıl Məhərrəm oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Oğlu: Abdulla
# Vəli Əliməmməd oğlu — Cəbrayıl qəzasının Kərimbəyli obasından gəlib. Oğlu: Həsən
# Хanməmməd Əliməmməd oğlu — Cəbrayıl qəzasının Kərimbəyli obasından gəlib. Oğlu: Oruc

1873-cü ildə dövlət tərəfindən hazırlanmış kameral siyahıdan:
# İbrahim Namaz oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Oğulları: Mirzalı (oğlu: Seyidalı), Məsum, Qulu
# İsmayıl Məhərrəm oğlu — Cəbrayıl qəzasının Mehdili obasından gəlib. Oğulları: Abdulla, Əsədulla, Əziz

Kənddə 1873-cü ildə 60 nəfər, 1886-cı ildə 106 nəfər, 1897-ci ildə 88 nəfər, 1908-ci ildə 126 nəfər, 1914-cü ildə 214 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1917–18-ci illərdə azərbaycanlılar qırğınlarla deportasiya edilmiş və kənd dağıdılmışdır. İndi xarabalıq yerdir.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, "Ərikli kəndinin yaranması haqqında", "Soy" jurnalı. 12(32), Bakı, 2009.

## Həmçinin bax
* Zəngəzur
Sfera

**Sfera və ya kürə** — Fəzanın verilmiş nöqtəsindən (sferanın mərkəzi) müsbət r məsafədə olan nöqtələr çoxluğuna deyilir.

Sfera həmçinin yarımçevrənin öz diametri ətrafında fırlanmasından alınan fiqurdur. Üçölçülü Evklid fəzasında verilmiş nöqtədən verilmiş müsbət məsafədə olan nöqtələr çoxluğu. Verilmiş nöqtə sferanın mərkəzi adlanır. Əgər   nöqtəsi sfera mərkəzi,  onun ixtiyari nöqtəsidirsə,   parçası və ya onun uzunluğu sfera radiusu adlanır.

Sfera iki ixtiyari nöqtəsini birləşdirən parçaya (yaxud onun uzunluğuna) sfera vətəri deyilir. Sfera mərkəzindən keçən vətərə onun diametri deyilir.

Sferanın sahəsi (S) aşağıdakı düsturlarla hesablanır: 

*: S = 4 \pi r^2
*: S = \pi d^2,

burada r sferanın radiusu, d isə diametridir.

## İkiölçülü sfera (üçölçülü fəzada)
Sferanın tənliyi


(x-x_0)^2+(y-y_0)^2+(z-z_0)^2 = R^2


burada (x_0,y_0,z_0) — sferanın mərkəzinin koordinatı, R — onun radiusudur.

Mərkəzi (x_0,y_0,z_0)  nöqtəsində olan sferanın parametrik tənliyi aşağıdakı kimidir:


\begin{cases}
x = x_0 + R \cdot \sin \theta\cdot \cos \phi,\\
y = y_0 + R \cdot \sin \theta\cdot \sin \phi,\\
z = z_0 + R \cdot \cos \theta,\\
\end{cases}


burada


\phi \in [0, 2\pi)
 ,

\theta \in [0, \pi].

 

Sferanın ortoqonal proyeksiyası dairə, ixtiyari paralel proyeksiyası isə ellipsdir.

## Ədəbiyyat

1. M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, "Radius nəşriyyatı", 296 səh.

2. "Azərbaycan Sovet Ensklopediyası" I-X cild, Bakı 1976-1987.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası
* Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Coş Dubovi

**Coş Dubovi** (27 noyabr 1990) -  ingilis müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Böyük Britaniyanı  "That Sounds Good to Me" mahnısı ilə təmsil etmişdir amma ən son yeri tutub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Rəsmi Myspace
Cessi Matador

**Cessi Matador** () - müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Fransanı  “Allez! Ola! Olé” mahnısı ilə təmsil etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tuğ (bayraq)

**Tuğ** — əski türkcə bayraq deməkdir. Tarixi bilgilərə görə tuğ başında at və ya çöl öküzü quyruğu bağlanan nizədir. Tuğ bayraq və sancaqdan fərqli bir bəlgə idi. Bu bəlgə ordu, qoşun başçılarına təqdim olunurdu. Vəzifədən asılı olaraq tuğun sayı dəyişilirdi. Əski türk savaş nizamında "Tümən tuğu", "doqquz tuğlu tudun" adlı terminlər vardı.

**Tuğ**, türk və altay xalq mədəniyyətində, həmçinin dövlət ənənəsində hökmranlıq simvoludur. Bayrağın təpəsinə ilişən at quyruğu, tükdən edilən flama şəklindədir. **Tog** və ya **tuk** şəklində də deyilər. Monqollar **tug** deyərlər. Qut işarəsi olaraq istifadə edilir. Bəzən müharibə istəyi və üsyan simvolu olaraq istifadə edilmişdir. Əvvəllər bayrağın üzərinə asılırken, daha sonralar doqquz qollu bir dəyənək şəklində xüsusi olaraq hazırlanmış və uclarına doqquz müqəddəs heyvanın quyruğu asılmışdır. İrəliləyən zaman içində isə bu quyruqların yerinə rəngli püsküller keçmişdir. Türklərdəki doqquz tuğ ənənəsi doqquz sayının kutluluğu səbəbiylə göydəki doqquz planeti təmsil edir. Göy doqquz qatdır və Türk dünya anlayışında yer üzü doqquz bölgəyə bölünmüşdür. Padşahların döyüş bayraqları, Oğuz ənənəsinə uyğun olaraq doqquz tuğdan oluşurdu. Bu tətbiq bir dünya imperatorluğu simvoludur. Çingiz Xan, xaqanlığını elan edəndə doqquz qollu ağ bir tuğ diktirmiştir.

## Etimologiya
(Tuğ/Tuk/Doğ) kökündən törəmişdir. İşarə, əlamət mənaları daşıyır. Tuğra (padşah möhürü) sözü də bu kökdən törər. Tog/Tok, köhnə türkcədə toyuq deməkdir və xaqanların dirəyin üzərinə diktirdiği Qızıl Toyuq ilə əlaqədar görünməkdədir.

## Mənbə
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) 
* Dokuz Tuğ 
* Mehterin Tarihi
Tuğ (dəqiqləşdirmə)

* Tuğ (bayraq) — əski türkcə bayraq dеməkdir. 
* Tuğ (Xocavənd) — Xocavənd rayonunda kənd.
* Tuğ — Xızı rayonu ərazisində çay. Xəzər dənizinə tökülür; 
* Tuğ — Xocavənd rayonunun Tuğ kəndi ərazisində mineral bulaqlar.  
* Tuğ — Xocavənd rayonu ərazisində Tuğ kəndindən qərbdə yerləşir. Hündürlüyü 1471 m.
Üçbulaq (Füzuli)

**Üçbulaq** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Üçbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Füzuli rayonunun Hoğa kəndi Üçbulaq kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1992-ci il martın 31-də Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində işğaldan azad olunmuşdur.

## Tarixi
Kəndin qədim adı Hoğadır. 1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında Hoğa kəndi haqqında bilgi var. 1727-ci ilə bağlı qaynaqda yazılır: "Dizaq nahiyəsinə tabe olan Hoğa kəndi. Kəndin əhalisi əkinçiliklə məşğul idi. Dənli bitkilərdən buğda, arpa, darı və pərinc əkirdilər. Baramaçılıqla ilgilənənlər də vardı. Kəndin gəliri 9.600 axça idi.

XVIII yüzilin önlərində kəndin kovxası Həsənxan Heydər oğlu idi. Xanlıq dönəmində kənd xəzinə mülkü idi. İbrahimxəlil xan sonra bu kəndi vəliəhdi Məhəmmədhəsən ağaya verdi. Məhəmmədhəsən ağa vəfat edəndən sonra oğlu Xancan ağaya qaldı.

1823-cü ilə bağlı qaynaqda Hoğa şenliyi Xancan ağanın idarəsində olan kəndlərin siyahısında göstərilir. Vergiödəyənlər: 11 tüstü, ödəməyənlər: rəncbərlər 8 tüstü, Yaqub kovxa 1 tüstü, dul 2 tüstü, subay 1 tüstü.

1842-ci ilə bağlı qaynaqda bəy idarəsində olan kənd rəiyyətlərinin siyahısında Hoğa kəndindən 18 ailə Xancan ağaya bağlı idi. Bu ailələrdən 12 qeyri-müsəlman, 6 müsəlman idi. Qeyri-müsəlmanlar İrandan gəlmişdilər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 7 km qərbdə, Qarabağ silsiləsi ətəyində, dağətəyi ərazi, Araz çayının sol sahilində, Mil düzündə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı — əkinçilik, taxılçılıq, üzümçülük, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Mədəniyyəti
Kənddə məktəb, klub, kitabxana və s. vardı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Şəkərcik

**Şəkərcik** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Aybasanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kənd Şəkərciklər adı ilə də tanınır. Kəndin adı orta əsrlərdə Qarabağda yaşamış cavanşir tayfasına mənsub şəkərciklər tirəsinin adı ilə bağlıdır. Deyilənlərə görə bu kənd vaxtilə Şəkər adlı varlı bir qadının mülkü, bostan yeri olub. XIX əsrin əvvəllərində qarabulaqlı, dövlətli bir kişi bu yeri pul ilə ondan alıbdır. O vaxtdan həmin ərazi Şəkər xanımın bostanı, Şəkərin yeri kimi adlandırılmışdır. "Şəkər" sözünə "cik" hissəciyinin artırılması görünür ki, ərazinin kiçik olması ilə əlaqələndirilir.

## Tarixi
1593-cü ilə aid olan Osmanlı qaynağında Şəkər mülk, yurd, torpağının adı kimi çəkilir. Yaşayış məntəqəsinin əhalisi əsasən, Hacılı camaatından ibarət olmuşdur. Bəzi mənbələrdə Şəkərcik kəndi yerləşən ərazinin adına Qaraköpək formasında da rast gəlinir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzinin 2 kilometrliyində, şəhərin şimal-şərqində, düzənlikdə yerləşir.

## Əhalisi
Əhalisi 800 nəfərdir.

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## Mədəniyyəti
Kənddə klub və kitabxana mövcud olub.

## Təhsil
Kənddə məktəb və uşaq bağçası fəaliyyət göstərib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şəkərcik yaşayış yeri
Üçüncü Mahmudlu

**Üçüncü Mahmudlu** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Gecəgözlü kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Etimologiyası
Kəndin adı mahmudlu tayfası ilə əlaqədardır. Üç kənddən ibarət olan eyniadlı yaşayış məntəqələrini bir-birindən fərqləndirmək məqsədilə üçüncü komponentdən istifadə edilmişdir.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi kürd mənşəli mahmudlu tayfasına mənsubdur.

## Coğrafiyası
Kənd Quruçayın sahilindədir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Ənvər Çingizoğlu. Hacılılar. Bakı: "Soy" dərgisinin özəl nəşri, 2004, 238 səh.
Yal Pirəhmədli

**Yal Pirəhmədli** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Dədəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Yal Pirəhmədli kəndi Füzuli rayonunda, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. Kənd rayon mərkəzindən 9 km məsafədədir. Əhalisi əsasən üzümçülük və heyvandarlıqla məşğul olurdu. Kənddə məktəb, klub və s. vardı. Bu yaşayış məntəqəsi 1993-cü ilin avqustunda ermənilər tərəfindən işğal olunub. 2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir..

## Tarixi
Yal Pirəhmədli toponimi yal coğrafi terminindən və pirəhmədli etnonimindən ibarətdir. Pirəhmədli həmin kənddə məskunlaşmış nəslin adıdır. Kənd dağın yalında yerləşdiyi üçün Yal Pirəhmədli adlanır. Kəndin adı "Yalda yerləşən Pirəhmədli kəndi" mənasını daşıyır.
Deyilənlərə görə, əvvəllər bu ərazilərdə Pirəhmədli adlı kəndlər olduğu üçün onları bir-birindən fərqləndirmək məqsədilə dağın yalında yerləşən yal müsbət relyef forması bildirən coğrafi termini üçün də fərqləndirici əlamət ifadə edir.
Yerli məlumata görə, kəndin 300 ilə yaxın yaşı var. Yaşayış məntəqəsi Xırdapara-Dizaq mahalının tabeliyində olub, onun baş kəndi (mərkəzi) hesab olunan Pirəhmədli kəndindən ayrılıb. Mahalın naibi bu kənddə otururdu. Yalpirəhmədli kəndinin adı bəzi sənədlərdə Yal Pirəhmədli şəklində də Yazılır. Kəndin mollahəsənli, hacıməmmədli, seyidli, seyidməmmədli və s. adlı tayfaları vardır.

## Toponimikası
Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim yal (coğrafi termin) və Pirəhmədli (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "yalda yərləşən Pirahmədli kəndi" mənasındadır. R-nun ərazisində Pirəhmadli adlı başqa bir kənd da var. Pirəhmədli kəngərlilərin bir qolunun adıdır.

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.

## İstinadlar

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Pirəhmədli kəndi, Bakı, "Soy" dərgisi, 7 (15), 2008, səh.115.
Leyla Məmmədbəyova (həkim)

**Leyla Hüseynağa qızı Məmmədbəyova** (12 may 1922 - 23 may 2006) — Azərbaycanın məşhur patomorfoloq alimi, Azərbaycanın Əməkdar Elm Xadimi, Tibb emləri doktoru, professor.

## Həyatı
Leyla Hüseynağa qızı Məmmədbəyova Qubada anadan olmuşdur.

1963-cü ildən Elmi Tədqiqat Eksperimental və Klinik Tibb İnstitutunun patomorfologiya laboratoriyasında müdir işləyib.

Tədqiqatları əsasən ürək damar sisteminin patologiyasına həsr edilib.

Akademik İvan Şirokoqorovun Azərbaycanda patoloji anatomiya elminin inkişafında özünəməxsus yeri olan istedadlı tələbələrindən biri də professor Leyla xanım Hüseynağa qızı Məmmədbəyova (1922-2006) olmuşdur. O, 1947-1963-cü illərdə patoloji anatomiya kafedrasında çalışmış, burada namizədlik və doktorluq dissertasiyası üzərində işləmişdir. 1967-ci ildə Tibb emləri doktoru, 1970-ci ildə professor adını almışdır.

Uzun illər M.A.Topçubaşov adına Respublika Elmi Cərahlıq mərkəzinin patomorfologiya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində işləmişdir. L.H.Məmmədbəyova 200-dən artıq elmi məqalənin, bir neçə monoqrafiyasının müəllifidir.

## Mükafatları
"Şərəf nişanı" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir.

## Həmçinin bax
*Tofiq Məmmədbəyovun və Kamal Məmmədbəyovun bacısıdır.

## İstinadlar
Xubyarlı

*Xubyarlı (İmişli) — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunda kənd.
*Xubyarlı (Cəbrayıl) — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunda kənd.

## Həmçinin bax
*Xubyar
Robert Pattinson

**Robert Duqlas Tomas Pattinson** () — İngiltərəli aktyor. Həm yüksək büdcəli, həm də müstəqil filmlərdəki rolları ilə tanınır. Pattinson ən çox qazanan aktyorlar siyahısındadır. "Time" jurnalı onu 21-ci əsrin ən nüfuzlu şəxslərindən biri seçib.

## Karyerası
Pettinson aktyorluq karyerasına qısa vaxt əvvəl Ali Edelin rejissorluq etdiyi, Sem Vest və Benno Furmannın baş rolda yer aldığı, bir alman dastanı olan Nibelunq ilə bağlı "Nibelunqların üzüyü" filmi ilə başladı. Riz Uiterspunun "**Qürur Dünyası**" filminin iki alternativ film qapanışının birində, Uiterspunun oğlu rolunda yer alsa da bu film qapanışı işlədilmədi.

Robert Pettinson, bundan əvvəl, **Barnes Teatr Qrupunun** bir üzvü idi və Tornton Uilderin rejissorluq etdiyi *Bizim şəhərimiz* pyesində Corc Gibs xarakteri ilə başrol oynamışdı. Robert, həm də, **Kol Porterin** rejissorluq etdiyi *Hərşey Gedir" musiqili dramında Lord Evelin Okley* və *Tess of the D'Urbevilles* tragediyasında Alek xarakterini canlandırdı. Gənc aktyor, qısa vaxt əvvəl isə, OSO Sənət Mərkəzində *Makbet tragediyasında* Malkomu canlandırdı.

Herri Potter və Atəş Qədəhi filminin oyunçu heyətinə, Üç cadugər turnirində Hoqvartsı təmsil edəcək olan Sedrik Diqqori roluyla qatıldı. Twilight adlı kitabın filmində Edvard Kalleni canlandırdı. 2009-cu ildə nümayişə girən Salvador Dali və Federiko Garsiya Lorka arasında varolduğu düşünülən eşqi izah edən Kiçik Küllər filmində Dalini canlandırdı. Alatoran filmi ilə böyük çıxış edən oyunçunun 2009–2010-cu illəri üçün Məni Xatırla, Azad Məhkumlar və Alatoran Seriyasının 2.filmi olan "Yeni Ay" ilə 3 film proyekti vardır.

### Modellik karyerası
Pattinson 12 yaşındaykən modellik etməyə başladı. Hackett 'in 2007 payız kolleksiyasında yer aldıqdan sonra dekabr 2008-ci ildə modellik etməkdən imtina etdi və bu peşəni buraxdı. Səbəb olaraq isə "Artıq çox əzələli və kişiyə xas olduğunu, köhnəsi kimi maraq çəkmədiyini" ifadə etdi.
 
2013-ci ilin iyun ayında Pattinson, Dior Homme 'un yeni üzü seçildi və Romain Gavras tərəfindən idarə* 1000 LIVES* başlıqlı reklam Kampanyası'nda iştirak etdi.

## Filmoqrafiya

## Xarici keçidlər

## İstinadlar
Nəriman Vəliyev

**Vəliyev Nəriman Adil oğlu** () — professor.

## Həyatı
Nəriman Vəliyev 1928-ci ildə Ermənistan SSR Eçmiədzin (indiki Masis) rayonunun Çobankərə kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini rayonun Reyhanlı kənd orta məktəbində almışdır. 

Babası Məmmədəli bəy Cəfər Ağa oğlu bölgənin çox nüfuzlu şəxslərindən olduğundan 1937-ci ildə Qazaxıstana sürgün edilmiş, bundan sonra atası Adil bəy təqiblərdən yaxa qurtarmaq məqsədilə ailəsini götürüb Gəncəyə köçmüşdür. 

Nəriman Vəliyev orta təhsilini 1938-1941-ci illərdə Gəncə şəhərində Dəmiryolu məktəbində davam etdirmişdir. 1941-ci ildə ailəsi Ucar şəhərinə köçdüyündən orta təhsilini 1946-cı ildə burada tamamlamışdır.

1946-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsinə daxil olmuş və həmin fakültəni 1951-ci ildə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə də elə həmin il Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunda elmi işçi kimi başlamışdır. 1959-cu ildə dissertasiya müdafiə edərək coğrafiya elməri namizədi – alimlik dərəcəsi almışdır.

1960-cı ildən başlayaraq elmi və pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Dövlət Universitetində davam etdirmişdir. 1963-cü ildə "Fiziki coğrafiya" kafedrasınin dosenti olmuşdur. 

Azərbaycanın hidrologiya məktəbinin formalaşmasında N.Vəliyevin böyük xidmətləri var. O, 1973-1990-cu illərdə ADU-nun "Hidrologiya" (sonralar "Hidrometeorologiya") kafedrasinın ilk müdiri olmaqla gənc hidroloqların yetişməsinə böyük əmək sərf etmişdir. 1982-ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə ona professor elmi dərəcəsi verilmişdir.

N.Vəliyevin 60-dan çox elmi əsəri, o cümlədən, monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitləri keçmiş SSRİ-nin müxtəlif nəşriyyatlarında və elmi jurnallarında çap edilmişdir.

O, 1996-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmuşdir.

## Əsas əsərləri

*Azərbaycanın çayları, gölləri və su anbarları. Bakı, 1973.
*Azərbaycanın fiziki coğrafiyası və hemorfologiyası məsələləri. Bakı, 1981.
*Meteorologiya və iqlimşünaslıq. Bakı, 1982.
*Qurunun hidrologiyası. Bakl, 1984.
*Təbii ehtiyatlar və ekoloji mühit. Bakı,  1987.

## İstinadlar
Olya Tira

**Olya Tira** - moldovalı müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində SunStroke Project musiqi qrupu ilə birlikdə Moldovanı "Run Away" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* SunStroke Project
Bengü

**Bengü** () — Türkiyə pop müğənnisi.

## Həyatı
Bengü 2 aprel 1979-cu ildə İzmirdə anadan olub. Musiqi ilə tanış olması məktəb illərindən başlayıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Şəxsi vebsaytı
Ərəb atı

**Ərəb atı** — insan tərəfindən yaradılan çox qədim at cinslərindən biridir. Ərəb atının vətəni Ərəbistan yarımadasıdır.

Cins ərəb atı — ən qədim minik atı cinslərindən biri. 7 əsrdə ərəb istilaları zamanı Ərəbistan y.-a.-nda yetişdirilmiş, Avropaya orta əsrlərdə gətirilmişdir. Qiymətli minik (cins minik atı, Terek atı) və löhrəm yerişli (Orlov löhrəmi) cinslərinin yaradılmasında böyük rolu olmuşdur. Çox iri deyil (cidov hünd. 150–160 sm), zərif skeletli (bilək qucumu 18–20 sm) və bərk əzələlidir. Rəngi, əsasən, kürən, kəhər, bozdur. Məhsuldarlığı yüksəkdir. 3 yaşından müxtəlif at idmanı növlərində istifadə edilir. Hərəkəti gözəldir. Az tələbkardır, uzun məsafələrə (100–160 km) qaçışda dözümlüdür. Müasir Ərəb atının cəldliyi 1000 m-də 1 dəq. 5,4 san, 10.000 m-də 15 dəq. 25 san-dir. Damazlıq işi sürətin və 4 cinsdaxili tipin təkmilləşməsinə yönəldilmişdir. Ərəb atı Ümumdünya ərəb atıçılıq təşkilatına (World Arabian Horse Orqanization) daxil olan 70 ölkədə yetişdirilir. Bəzi ölkələrdə başqa minik atları cinslərinin (Budyonnı atı, Don atı və digər) keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasında Ərəb atından istifadə olunur.

Asiya və Avropada müxtəlif at cinslərinin yaradılmasında Ərəb atının çox böyük rolu vardır. Xüsusən Orlov
at cinsinin yaradılmasında xüsusi rolu olmuşdur. Çox təsadüf edilən rəngi boz, kəhər və qızılı-parlaq kürəndir.
Ərəb atı orta boylu, enli və dərin gövdəli, quru ətraflara malik bir atdır. Ərəb atı yüksək iş qabiliyyətinə malikdir. Təmizqanli minik atı yaradılana qədər, o sürətinə görə dünyada birinci yeri tuturdu. Hazıra isə qısa məsafələrdə ikinci yer tutduğu halda, uzaq məsafələrdə yenə də birinciliyi özündə saxlayır.

## Tarixi
Qədim tarixi kitablarda Ərəb atının bizim eradan 1500 il əvvəl Ərəbistan yarımadasında yaradılması qeyd edilir.

## Xüsusiyyəti
* Ərəb atı gözəl xarici görünüşə malikdir. Onun əsas xüsusiyyətləri belədir:
* başı kiçik;
* alnı enli;
* profili düz və ya bir qədər batıq;
* gözləri iri və hərəkətli;
* burun dəlikləri enli;
* boynu orta uzunluqda və enli;
* cidovu orta;
* ayaqları nazik;
* dalı düz;
* beli enli, gödək;
* sağrısı enli, azca maili;
* qabaq ətrafı düzgün duruşlu;
* dal ətrafı bəzən azca qılıncvari;
* dırnağı kiçik və möhkəm;
* dərisi nazik, tükləri incə və parlaqdır.

Cidov hündürlüyü ayğırlarda 150,8 sm, madyanlarda isə 148,9 sm-ə bərabərdir.
Rekordçular iki yaşında 1200 metr məsafəni 1 dəqiqə 18 saniyəyə qət etmişdir. 3 yaşında isə 200 metr məsafəni 3dəqiqə 52 saniyəyə qət etmişdir. Ən yaxşı sürəti 1600 metr məsafəyə 1 dəq. 50 san. (Skala), 300 metrə isə 3 dəq. 29,4 san-dir (Sputnik). Uzaq məsafəli yürüşlərdə ərəb atı yüksək iş qabiliyyətli və davamlıdır. Bu atlar 644 km. məsafəni 5 sutkaya getmişdir.

Azərbaycanda dilboz atı cinsinin yaradılmasında Ərəb at cinsinin ayğırlarından istifadə olunmuşdur.

## Ərəb Atı İncəsənətdə

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Ərəb atçılıq zavodu üzrə beynəlxalq təşkilat
* Arabian Horse site (AR)
Bifşteks

**Bifşteks** — qızardılmış ətin sümüksüz bir parçası.

## Ərzaq
* Sümüksüz mal əti (bifşteks)-1kq
* Kərə yağı-2 x.q.
* Soğan-1 ədəd	
Kök-1 ədəd
* Cəfəri-1 dəstə
* Kartof-1dəstə
* Sarımsaq-2 diş
* Qırmızı şərab-0,5 stəkan
* Tomat-1 x.q.
* Dəfnə yarpağı-1 ədəd
* Duz və istiot zövgə görə

## Hazırlanması
Bifşteksləri yağda qızardıb, kənara qoyun. Sonra bifşteks qızartdığınız yağa xırda doğranmış soğan, sarımsaq, kök, cəfəri, kartof və dəfnə yarpağını töküb qızardın. Tərəvəzlər bişdikdən sonra üzərinə tomat pastası, qırmızı şərab, duz və istiot əlavə edin. Qızardılmış bifşteksləri başqa bir tavaya qoyub, 1 xörək qaşığı yağ, tərəvəz qarışığını və 4 stəkan suyu üzərinə töküb, onları bişirin. Süfrəyə kartof püresi və ya plovla birlikdə verin.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Paris (mifologiya)

Mifologiyaya görə Priamın digər oğlu **Paris** hələ Qekebanın bətnində olarkən ona yuxusunda agah olur ki, o, Troyaya od vurub yandıran qanlı bir baş doğmuşdur. Priamın nikahdan kənar dünyaya gəlmiş və yuxuları yozmaq qabiliyyətə malik olan oğlu Esak doğulacaq uşağı öldürməyi məsləhət görür. Əks təqdirdə Troyanın sonuna az qaldığını soyləyir. Bir qula uşağı öldürməyi tapşırsalar da o, uşağa rəhm edib onu İdanın yamacına ataraq geri dönür.

Burada uşağı Priamın çobanı taparaq böyüdür. Daha sonralar isə Paris aşkarlanaraq ailəsinə geri qəbul olunur. "İliadada" **Paris** qadınların valeh olduğu gözəlliyə malik və cazibədar olmaqla yanaşı lovğa və qorxaq təsvir edilir. Sparta çarının gözəl arvadı Yelenanı qaçırmış və Troya müharibəsinə səbəb olmuşdur. Paris Afroditanın ilahələr gözəli seçilməsinə kömək etmiş, Afrodita da ona Yelenanı qaçırmağa kömək etmişdir

## Mənbə
* Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
* Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А. О., 1995 ISBN 960-540-118-5
* Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8

## Həmçinin bax
Quba yorğası

**Quba yorğası** və ya **Quba atı** — Azərbaycanın yerli at cinslərindən biridir.

## Haqqında
Quba yorğası Azərbaycanın yerli at cinslərindən biridir. Rahat yorğa yerişi ilə fərqlənir. Bu atlar əsasən Quba, Dərbənd qismən də Bakı və Şamaxı qəzalarında yayılıb. Süysünün hündürlüyü 136 sm, bədənin çəpinə uzunuğu 136 sm, döş qucumu 157,2 sm, incik qucumunun çevrəsi isə 17,6 sm-dir. Rəngi əsasən kəhərdir. İlxı şəraitinə davamlı, konstitusiyası quru və möhkəmdir. Ayaqları qısa olduğundan sürətlə qaça bilmir. 1600 m məsafəni 3 dəqiqə 25,4 saniyəyə qət edir. Quba yorğası ərəb və "Terek" at cinsləri ilə yaxşılaşdırılır.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 
*
Saxalar

**Saxalar** () və ya **Yakutlar** — türk xalqı, Rusiya Federasiyasının subyekti olan Saxa Respublikasının yerli əhalisi.

Saxaların dindarlarının bir qismi xristian-provoslav olsa da əsasən ənənəvi şamanizmə etiqad edirlər. Özlərini Saxa adlandıran Yakutlar Rusiya Federasiyasında muxtar quruma malikdirlər. Sahəsi 3103200 km², əhalisi 949280 nəfər(2002-ci il siyahıya almasına əsasən) olan Saxa Respublikasında türk xalqlarının toplam sayı 456564 nəfər və ya 48,1%-dir (2002-ci il siyahıya almasına əsasən) və onların da 432290 nəfəri və ya Saxa Respublikasının əhalisinin 45,54%-i saxalardır (2002-ci il siyahıya almasına əsasən).

## İstinadlar
Vakaş dilləri

**Vakaş dilləri** − Şimali Amerika hindi dilləri qrupu. Sakit okeanın sahillərində, Amerikanın Vaşinqton ştatının sərhəd rayonlarında və Kanadanın Britaniya Kolumbiyasında yayılmışdır. Təqribən bir milyondan artıq daşıyıcı vardır.

Vakaş dilləri əsasən iki qrupa bölünürlər: kvakiutl və nutka, və yeddi dildən ibarətdir.