open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əkiz

200px|thumbnail|right|Əkiz qızlar

**Əkiz** — demək olar ki, eyni vaxtda bir ana tərəfindən iki balanın doğulması halı. 

Bir yumurta əkizləri öz başlanğıclarını bir ziqotdan götürürlər. Mayalanmadan sonra yumurtahüceyrə bölünməyə başlayır, və bölündükcə hüceyrələr bir divarın içində qalır. Əgər iki hüceyrə dıvarın içindən çıxıb ayrılsa, bir yumurtalı əkizlər əmələ gələ bilər. Bir yumurta əkizlərinin ümumi plasentası, eyni genotipi olur. Bu səbəbdən də onlar bir cinsə mənsub olur. Onların eyni qan qrupları olur və hədsiz dərəcədə bir-birinə oxşayırlar. Bəzən parçalanma mərhələsində blastomerlərin tam bölünməməsi, yaxud bölünmüş hissəciklərin bir-birinə yaxın yerləşməsi gələcəkdə bu cür əkizlərdə müxtəlif eybəcərliklərin yaranmasına səbəb olur  (siyam əkizləri). Müxtəlif yumurta əkizləri heteroziqot olurlar. Onlar həm eynicinsli, çox zaman isə müxtəlifcinsli olurlar. Oxşarlıqları isə bacı-qardaş səviyyəsində olur. Onların inkişafı eyni vaxtda iki və daha çox yumurtahüceyrənin yetişməsi və mayalanmasının nəticəsidir. Eyni vaxtda yetişən yumurtahüceyrələrin sayını hipofizin hormonları idarə edir. Kənd təsərrüfatı heyvanlarında bu prosesin idarə olunmasının böyük təsərrüfat əhəmiyyəti var. 

## Statistika

İnsanlarda doğulan hər 80 – 85 uşağın biri əkiz, 6-8 min uşağın biri üçüzdür. Dörd və daha çox əkiz uşağın doğulması isə çox nadir hadisədir. Bir yumurta əkizləri bütün doğma uşaqların 15%-ni təşkil edir. İnsanın genetikasının öyrənilməsində əkizlik metodundan istifadə olunur. Bu metod müəyyən qədər irsiyyətin və həmçinin mühitin əkizlərdə əlamətlərinin dəyişməsində rolunu öyrənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Banovtse nad Bebravou

**Banovtse nad Bebravou** (, , , bəzən ) — Slovakiyanın qərbində şəhər. Bebrava çayının sahilində yerləşir. Əhalisi 21 min nəfərdir.

## Əhali

### Əhalinin etnik və konfessional müxtəlifliyi (2001)

## Şəhər rayonları
* Bánovce nad Bebravou
* Biskupice
* Dolné Ozorovce
* Horné Ozorovce
* Malé Chlievany

## Tanınmış Banovtselilər
* Ján Horárik (* 1808 – † 1864), Slovakiyalı filosof
* Igor Hrušovský (* 1907 – † 1978), filosof
* Gabo Zelenay (* 1922 – † 2003), idman komentatoru və redaktoru
* Stanislav Szomolányi (* 1935), kameraman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Bán város hivatalos honlapja
* Tourist Channel.sk
* Településinfó
* Bán Szlovákia térképén
* E-obce.sk
* Fotoseiten
Campaolo Mazza

**Campaolo Mazza** () — Futbol üzrə San-Marino yığmasının baş məşqçisi (1998-2013).

## Həyatı
26 fevral 1956-cı ildə İtaliyanın Genuya şəhərində anadan olmuşdur.

## Yığmada karyerası
1998-ci ildən yığmada çalışan italyan baş məşqçi bu müddət ərzində komandasını 76 matça çıxarmışdı. Bu matçlardan 75-də məğlub olan komanda yalnız 1 qarşılaşmada - 2001-ci ildə Latviya ilə oyunda 1:1 hesablı heç-heçə etmişdi. 18 oktyabr 2013-cü ildə istefa vermişdir. Mazza istefasına səbəb kimi 15 il ərzində heç bir qələbə qazana bilməmələrini göstərmişdir.

## İstinadlar
Violonçel

**Violonçel** — yaylı ailəsindən dörd simli musiqi aləti.

## Növü
Bu çalğının atası viola da Gamba adı verilən 7 ədəd teli olan pərdəli bir çalğıdır. Violonçel; skripka, alt və kontrabas ilə eyni ailədəndir. Skripka ilə violonçelin görünüşü bir-birini xatırlatsa da ölçüləri çox fərqlidir.

## Tarixi
XVI əsrdə ilk nümunələri Fransada ortaya çıxan bu çalğının şəkli qadın bədənini xatırladır. Başlanğıcda beş telli olaraq tərtib edilən bu çalğı, əvvəllər orkestrdə bas səsləri dəstəkləmək üçün istifadə edilmişdir. Təkbaşına diqqətə çarpan bir çalğı olaraq ortaya çıxması isə XVIII əsrdə olmuşdur.

## Xüsusiyyətləri
Violonçel, ümumiyyətlə, akustik olaraq istifadə edilən bir alətdir. Hər məkanda (açıq alan, konsert salonu və s.) ifa oluna bilər. Qarşıdan baxıldığında gövdəsinin orta hissəsində olan və əl yazısı ilə f hərfini xatırladan 2 səs dəliyi, və eşik (körpü) olaraq adlandırılan bir dəstək olur. Birbaşa yayım məftillərə təması ilə titrəşən tellərdən çıxan səs eşik tərəfindən gövdənin içindəki havanı titrəşdirərək içəridə şaquli olan can dirəyinə çatdırılır və bu dəliklərdən geri dönür.Violonçelin uzunluğu 124 sm, onun kamanının uzunluğu isə 73 smdir və viola kamanına nisbətən daha ağırdır. Texniki cəhətdən violonçel tamamilə mükəmməl alətdir. Onun simləri violino və viola simlərinə nisbətən xeyli qalındır. Buna görə də ifaçıdan böyük səy və qüvvə tələb edir.
Zəki Dəmirkubuz

**Zəki Dəmirkubuz** () — türk rejissor, ssenarist, aktyor.

## Həyatı
Zəki Dəmirkubuz 1964-cü ildə Türkiyənin İsparta vilayətində doğulub. Orta məktəbi bitirər-bitirməz İstanbula gəlib burada liseyə daxil olsa da, ilk semestrdən sonra təhsilini yarımçıq buraxıb fabrik və atelyelərdə işləməyə başlayıb. 1980-ci ilin 12 sentyabr çevrilişində tutulur və 3 il azadlıqdan məhrum edilir. O zaman Zəkinin cəmi 15 yaşı var idi. Həbsdə olarkən ədəbiyyatla məşğul olur. Gələcəyin rejissoru Dostoyevski və Alber Kamyudan çox təsirlənir. Həbsdən çıxdıqdan sonra isə xırda alver işləri ilə məşğul olur. Əsgərliyini təxirə salmaq üçün təhsilini davam etmək qərarına gəlir. Liseydə qiyabi təhsil alıb, "İstabul Universiteti"nin Rabitə fakültəsinə daxil olur.

## Kinoya gəlişi
1986-cı ildə böyük kinoya Zəki Ögtənə asistent olaraq gəlir, Amma kinosənətində özünü görməyən (bəlkə də görmək istəməyən) Zəki dəfələrlə seti yarımçıq tərk etmiş, yenidən alverə qayıtmışdı, Amma adaşı Zəki Ögtənin uzaqgörənliyi və saatlarca edilən söhbətlər Dəmirkubuzu yenidən setə gətirirdi. Öktendən sonra Dəmirkubuz bir neçə rejissora asistentlik edir.

1994-cü ildə ilk filmi olan C-Blok-u çəkir. 1997-ci ildə ikinci filmi Masumiyyeti təqdim edir. Film Yeşilçam Sindromunu tamamilə məhv etməyə köklənmişdi. Film "Qızıl Portağal"da mükafat qazanır. Artıq diqqəti üzərinə cəlb edən rejissor üçün qapılar açılmağa başlayır. Zəki 1999-cu ildə "Üçüncü sayfa" filmini təqdim edir. Dostoyevskinin "Cinayət və cəza"sından təsirlənən film də uğurlu alınır. Dəmirkubuz yenə tamaşaçısını sevindirir. Onlara növbəti faciə yaşadır. 2001-ci ildə isə "Qaranlıqdan hekayələr" trilogiyasınını — "İtiraf" və "Yazgı" filmləri ilə tamamlayır. Xüsusən "Yazgı" filmi rejissorun nələrə qadir olduğunu bir daha təsdiqləyir. 2003-cü ildə rejissor "Bekleme odası" aktyor kimi öz filmində çəkilir. 2006-cı ildə "Kader" filmi ilə yenidən gündəmi zəbt edir. Mükəmməl sənət əsəri kimi göstərilən film mükafatları sıralayır. 2009-cu ildə "Kıskanmak" filmini təqdim etsə də, film gözləniləni doğrultmur. 2012-ci ildə isə Zeki yenidən ustası Dostoyevskiyə qayıdır – "Yeraltı" filmi ilə, Amma filmə qarşı haqsızlıqlar nəticəsində rejissor Türkiyə festivallarını boykot edir.

## Filmləri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
* Film Fiction jurnalı
* Zeki Demirkubuz-Hürriyet
Baçka Baçka-Palanka FK

**Bačka futbol klubu** — Serbiyanın futbol klubu.

## Tarixi
Klub təsis edilmişdir 1945. rəsmi açılışı edilən 5500-ci, tutumu, 7il və Wawa Slavko Maletin 1951. il. "Bačka" vasitəsilə ilk dəfə İkinci Federal Liqa mövsümündə 1959/60 o ən böyük uğurlardan biri mövsüm 1988/89 ikinci federal liqada unikal giriş sayılır. Cəmi 16 keçirdi "Bačka" dir ikinci divizionda mövsüm . Həmçinin rübündə ən uğurlu "geri" və səhmlərin bir Yuqoslaviya Kuboku 1968-ci ildə /69-cu, zaman Hajduk Split yalnız 2 ilə mesai matçındakı : 1 keçid təmin edə bildilər. Klub milli kuboku özü final və son hissəsi isə 1993/94-cü ildə bir neçə dəfə iştirak edib "Bačka" nın finala ilə aradan zaman Nis İşçi. Ki, baş , kubok və dostluq ilə qalib və bu kimi qrupları təbliğ edərkən qeyri-adi siyahısı "Bačka" sayəsində, əsas yaddaşı Millinin yaxşı nəticələr bir sıra etmişdir Partizan, Dinamo Zaqreb, OFK Beograd, Vojvodina, Spartacus, Borac Banja Luka, Proleter, çayları , Osijek…

## Həmçinin bax
* Buduçnost Banatski-Dvor FK

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Profile
Saturnus

**Saturnus** — metal qrupu

## Saturnus qrupu haqqında
1991-ci ildə Danimarkada yaradılmışdır. Melodik Doom/Death metal üslubun da olan Saturnus, mahnılarında ki, sözlər kədər, ölüm və dərdlərdən bəhs edilir. Qrupun ilk studio albomu 1996-cı ildə "Paradise Belongs to You" albomu olmuşdur.

Saturnus qrupun 3 albomu "Paradise Belongs To You", "Martyre", "Veronika Decides To Die" adlı albomlarının sözləri, Paulo Koelyonun "Veronika ölmək qərarına gəlir" / "Veronika decide morrer", (1998) əsərindən götürülmüşdür.

## Üzvlər
* Brian Pomy Hansen – bass gitara (1991–1999, 2007–)
* Thomas Akim Grønbæk Jensen – vokal (1991–)
* Henrik Glass – baraban (2001–2003, 2010–)
* Rune Stiassny – gitara (2009–)
* Mika Filborne – sintezator(2013–)

### Əvvəlki üzvlər
**Gitara**
* Kim Sindahl (1993)
* Christian Brenner (1993)
* Mikkel Andersen (1993–1995)
* Jens Lee (1994–1995)
* Kim Larsen (1994–1999)
* Morten Skrubbeltrang (1997–1998)
* Peter Erecius Poulsen (1998–2009)
* Tais Pedersen (2000–2009)
* Mattias Svensson (2010–2012)
* Michael Denner (2006)
**Baraban**
* Pouli Choir (1993)
* Jesper Saltoft (1993–1999)
* Morten Plenge (2000–2001)
* Nikolaj Borg (2004–2009)
**Bass gitara**
* Peter Heede (2000–2001)
* Lennart E. Jacobsen (2001–2007)
**Sintezator**
* Anders Ro Nielsen (1993–2009)

## Diskoqrafiya
**Demo albomlar**
* Demo 1994 (1994)
* Paradise Belongs to You (advance tape) (1996)
* Rehearsal studio tracks 1999 (1999)
* Rehearsal studio tracks 2004 (2004)
**Ep-lər**
* For the Loveless Lonely Nights (1998)
**Studio albomlar**
* Paradise Belongs to You (1996)
* Martyre (2000)
* Veronika Decides to Die (2006)
* Saturn in Ascension (2012)
Gövhər sultan

**Gövhər sultan** — Şirvanşah şahzadəsi, Sultan Yaqubun xanımı.

## Həyatı
I Fərrux Yasarın qızı idi. Gövhərşah sultanın gəncliyi haqqında çox məlumat yoxdur. 1490-cı ildə Sultan Yaqub qəflətən, müəmmalı şəkildə öldü. Bəzi iddialara görə Sultan Yaqubu məhz Gövhər sultan qətlə yetirmişdir.

## Ailəsi

### Oğulları
* Sultan Baysunqur
* Sultan Murad

## İstinadlar
Woods of Ypres

**Woods of Ypres** — 2002-ci ildə Devid Qold, Aaron Palmer və Brayan MakManus tərəfindən yaradılan Kanada metal musiqi qrupu.

## Haqqında
Qrup blek-metal və dum-metal janrında mahnılar ifa edib. 2002-ci ildə "Against the Seasons: Cold Winter Songs from the Dead Summer Heat" adlı ilk demo albomunu çıxarıb. 2003-cü ildə isə artıq konsertlərdə çıxış etməyə başlayıb. 2003-cü ildə Devid Qold Torontoya köçərək albom yazmağa başlayıb və qrup 2004-cü ildə "Krankenhaus Records" səsyazma studiyasında "Pursuit of the Sun & Allure of the Earth" adlı ən mükəmməl albomunu çıxardaraq özünə geniş dinləyici kütləsi toplayıb.

## Qrupun fəaliyyətini dayandırması və David Goldun ölümü
21 dekabr 2011-ci ildə "Woods of Ypres" qrupunun vokalisti və qurucusu Devid Qold Ontario əyaləti yaxınlığında avtomobil qəzası nəticəsində 31 yaşında vəfat edib. 2012-ci ildə qrup Avropa turuna çıxmağı planlaşdırsa da Davidin ölümündən sonra fəaliyyətini dayandırıb. Buna baxmayaraq "Woods of Ypres" qrupunun 5-ci və sonuncu albomu "Woods 5: Grey Skies & Electric Light" 2012-ci il fevralın 27-də Avropada, iki ay sonra isə Şimali Amerikada buraxılıb.

## Qrup üzvləri
* David Gold — bas gitara, vokal, baraban (2002–2011)
* Brian McManus — gitara, vokal (2002–2003)
* Aaron Palmer — gitara, vokal (2002–2003)
* Robin Cross — vokal (2003)
* Dustin Black — gitara (2003)
* Steve Jones — gitara (2003–2004)
* Connor Sharpe — bas gitara (2003–2004)
* Jessica Rose — sintezator (2003–2008)
* Dan Hulse — bas gitara, vokal (2005–2007)
* Chris "Mezz" Mezzabotta — baraban (2005–2007)
* Shawn Stoneman — gitara (2007)
* Lee Maines — gitara (2008)
* Bryan Belleau — gitara (2008–2010)
* Steve Furgiuele — bas gitara (2008–2009)
* Evan Madden — baraban (2008–2011)
* Brian Holmes — sintezator (2008)
* Shane Madden — bas gitara (2009–2011)
* Joel Violette — bas gitara (2010–2011)
* Brendan Hayter — bas gitara (2011)
* Rae Amitay — baraban (2011)

## İstinadlar
Qumlar kralı (film, 2012)

**Qumların Kralı** — Səud ailəsinin xəyanətlərindən bəhs edən səs-küylü film.

"Qumlar Kralı" filmi vəhabiliyin tarixindən və İsrailin yaranmasından da bəhs edir.

Məşhur rejissor Nejdət Anzurun Səudiyyə xanədanının tarixindən bəhs edən " Qumların Kralı" filmi yəqin ki, yaxın vaxtlarda bütün dünya ölkələrində nümayiş etdiriləcək. Artıq filmin Britaniyada premyerası olub.

Filmin çəkilişi çox çətinliklərdən keçib. Bu çətinliklər milyonlarla dollar rüşvətdən və təhdidlərdən ibarət olub. Nejdet Anzur bildirir ki, filmin çəkilişləri zamanı bu yoldan imtina etməyim müqabilində ayrı-ayrı şəxslər tərəfindən külli miqdarda pul təklifləri alıb:

*"Pulun heç də hər şeyi həll edə bilmədiyini görüb, ölümlə təhdid etdilər, amma mən bu ailənin müsəlmanların başına açdığı oyunları, etdiyi xəyanətləri işıqlandırmaq üçün önəmli tarixi faktlara əsaslanan filmin nə bahasına olursa-olsun çəkiləcəyinə qərar verdim."*

Filmdə Səudiyyə xanədanının hiylələri, qurduğu oyunları, xəyanətləri, qətliamları açıq şəkildə işıqlandırılır.

Rejissor bildirir ki, filmin çəkilişində hazırda Ərəbistanın İslam ölkələrinin parçalaması və müsəlmanların bir-birini qırması üçün gördüyü işlərdən faydalanıb. O, tarixi faktlara nəzər yetirdiyini və hər şeyin bir-biri ilə üst-üstə düşdyünü görüb və bu faktlar da filmin ərsəyə gəlməsinə səbəb olub:"Bəzi tarixi faktlar var ki, Səud ailəsi onların üstünü pul gücünə örtüb, amma Səud xanədanından bəhs edən bu ilk film bütün faktları yenidən gün işığına çıxardı. ərəbistan rejiminin qurulma formasından artıq hər kəs xəbərdar olacaq. Mən siyasətçi deyiləm, amma zülm, hiylə və xəyanətə nifrət edirəm. Filmdə bəhs edtiklərim hadisələrin hər biri tarixi sənədlərə əsaslanır. Burada Osmanlının parçalanması üçün ingilislərlə Səud ailəsinin əməkdaşlığından, vəhabiliyin yaranmasında böyük rolu olan "Şeyx Abdullah" ləqəbli ingilis casusu Henri Filbidən (1885-ci ildə anadan olub və tacir kimi Ərəbistanda fəaliyyət göstərib, 1965-ci ildə ölüb), İsrailin yaranmasına razılığın verilməsindən, Səud xanədanının ömrünün davam edəcəyi müddətdə Böyük Britaniyanın tapşırığı əsasında iş görəcəyinə dair müqavilənin imzalanmasından da bəhs etmişəm. Filmdə həmçinin göstərmişəm ki, Səud ailəsi Qurani-Kərimin adından istifadə edib necə qətliamlar törədirlər."

Qeyd edək ki, filmdə vahibiliyin yaradılması üçün Böyük Britaniyanın 200 il Səud ailəsi ilə iş apardığı barədə də geniş bəhs olunur.
Atmosfer dövranı

thumb|250px | Atmosfer sirkulyasiyasının sxemi

**Atmosfer dövranı** və ya **Atmosfer sirkulyasiyası**— yarımkürə və ya bütün yer kürəsi miqyasında məlum olan hava kütlələrinin qapalı axın sistemidir. Belə axınlar atmosferdə maddə və enerjinin həm paralel, həm də meridian istiqamətində daşınmasını təmin edir. Bu proses çox əhəmiyyətli  prosesdir.

Atmosfer  dövranın əsas səbəbi — günəş enerjisidir. Bilirik ki, Günəş Yer kürəsinin səthini eyni dərəcədə qızdırmır, buna görə də torpağın və havanın ayrı-ayrı sahələri  müxtəlif temperatura  və müvafiq olaraq, müxtəlif atmosfer təzyiqinə malikdir. Yer kürəsinin  öz oxu ətrafında fırlanması da atmosfer dövranın əsas səbəblərindən biridir.

Hava axınları  miqyasına görə on, yüz metrlikdən  yüz, min kilometrə qədər hündürlükdə siklon, antisiklon, musson və passatları troposferdə formalaşdırır.
thumb|right | 500 hPa vertikal sürət, iyulun ortası. Qalxan (soyuq hava) hava  ekvatora yaxın; enən hava (müsbət temperatur) daha çox ekvatorda yerləşir.
## Mənbə
*Циркуляция атмосферы
Qayalı (Şörəyel)

**Qayalı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Toponim qaya sözünə -lı şəkilçisinin qoşulması ilə əmələ gəlib «daşlı, qayalı yerdə olan kənd» mənasını ifadə edir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.ll.1950-ci il fərmanı ilə dəyişdirilib Noraber qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Söyüdlü (Şörəyel)

**Söyüdlü** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7&nbsp;km məsafədə, Qaranqu çayının sol tərəfində yerləşir.

Toponim oğuz tayfalarından olan söyüdlü etnonimi əsasında formalaşan etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 2.III.1940-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Sarnaxpyur (Soyuqbulaq) qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Ağkilsə (Şörəyel)

**Ağkilsə** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 18&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun inzibati ərazi bölgüsünə daxil idi.

Kəndin ərazisindəki ağ rəngdə olan kilsəyə görə oykonim Ağkilsə adlandırılmışdır. Relyeflə bağlı yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Kraşen qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kəndin əsas və yerli sakinləri azərbaycanlılar olmuşdur. Ermənilər buraya 1820-1825-cı illərdə Türkiyənin Qars və Basen bölgələrindən köçürülmüşdür. 1897-ci ildə burada 12 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. XX əsrin əvvəllərində (1905-1906-cı illərdə) onlar deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Bayandur (Şörəyel)

**Bayandur** — 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şurəgəl nahiyəsində kənd adı İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 20 km, Gümrü şəhərindən 10 km şimal-qərbdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tərkibində olmuşdur. "İrəvan əyalətinin icmal dəfətəri"ndə Bayandırlı formasında qeyd edilmişdir.

## Toponimi
Toponim bayandur qədim türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlib, "bayandur tayfasının yaşadığı kənd" mə'nasını bildirir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Bayandur tayfasının adındandır.

## Əhalisi
1828-ci ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya 1828–30-cu illərdə Türkiyədən köçürülmüşdür. 1918-ci ildə əhali qovulduqdan sonra kənd dağılmışdırİndi ermənilər yaşayır.

## İstinadlar
Armudlu (Şörəyel)

**Armudlu** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 9&nbsp;km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Toponim armud bitki adına çoxluq mənası bildirən "-lu" şəkilçisinin artırılması ilə düzəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 31.V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Tufaşen (Tuf kəndi) qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Çıraqlı (Şörəyel)

**Çıraqlı** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonundakı kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km cənub-şərqdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tərkibində olmuşdur.

"İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim çiraq (<şirak <sirak) etnoniminə (235, s.23-24, 38, 48-56; 287, s.336-337, 350-351) "-lı" mənsubluq bildirən şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlib "çiraq (şirak-sirak) tayfasına mənsub yaşayış yeri, kənd" deməkdir. Qızılbaş tayfalarından birinin adı da "çıraqlılar"dır. Etnotoponimdir. Sadə quruluşlu toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7. XII.1945-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Crarat qoyulmuşdur.

Onu da deyək ki, Çiraqlı toponimi "Siraklı"nın fonetik formasıdır. Türkdilli etnos olan sirakların bir hissəsi Azərbaycana da gəlmiş və Çiraklı adı ilə yaşamış, bu adı toponimlərdə əbədiləşdirmişlər. Azərbaycanın Ağdam, Daşkəsən, Laçın, Kəlbəcər, Şamaxı rayonlarının ərazisində, Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalında, İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu, Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunun əazisində kənd, Tiflis quberniyasının Loru-Borçalı qəzasında, indiki Barana (Noemberyan) rayonunda qışlaq adları bunun sübutudur.

## İstinadlar
Başköy (Şörəyel)

**Başköy** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 7 km məsafədə yerləşir.

"İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Başkənd kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Baş kyoq formasında qeyd edilmişdir.

Toponim Azərbaycan dilində "əsas, böyük, dağın zirvəsi" mənalarında işlənən baş sözü ilə müasir türk dilində "kənd" mənasında işlənən köy sözündən əmələ gəlmişdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31. V.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Saralanc qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Qazançı (Şörəyel)

**Qazançı** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim qədim türk mənşəli bulqar tayfasından olan qazan tayfasının adına "-çı" şəkilçisinin artırılması ilə düzəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31.V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Meğraşen (Balkənd) qoyulmuşdur.

## Digər
**Qazançı dağı** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda dağ. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir. Qazan türk tayfasının adı əsasında yaranmış etnooronimdir.

## İstinadlar
Qıpçaq (Şörəyel)

**Qıpçaq** - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ərtik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5&nbsp;km məsafədə yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmışdir.

Toponim qədim türk tayfalarından olan qıpçaq etnonimi əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31.V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Haric qoyulmuşdur.

thumbnail

## İstinadlar
Yarıda qalmış həyat (film, 1999)

**Yarıda qalmış həyat** () — rejissor Ceyms Menqoldun 1999-cu ildə çəkilmiş filmi. Film Süzanna Keysin eyniadlı romanın motivləri əsasında ekranizasiya olunmuşdu.

## Məzmun
Süzanna Keysen 18 yaşlı qız, uğursuz intihar cəhdindən sonra psixiatrik klinikaya düşür. Orada o digər pasientlərlə tanış olur, o cümlədən Lisa adlı aqressiv-sosiopat qız ilə. Lisa bir neçə dəfə qaçış düzənləmişdi və sonuncu qaçışda onu tuturlar və klinikaya geri qaytarırlar. Özünün keçmiş rəfiqəsinin otağında o Süzannanı görür və rəfiqəsi özünü intihar etdiyini öyrənir. Bir neçə vaxtdan sonra Lisa Süzanna ilə dostlaşır. O Süzannada özünün keçmiş rəfiqəsini görür, onun ölümündə günahkar olduğunu düşünür və buna görə də Süzanna ilə birgə klinikadan qaçır. Onlar yaxınlarda xəstəxanadan yazılan Deyzinin evində gizlənirlər. Lisa Deyziyə deyir ki, onun klinikadan çıxarılmasının əsas səbəbi — onun sağalmaz xəstəliyidir. O hətta Deyzini atası ilə insestdə günahlandırır. Səhəri Deyzi özünü intihar edir. Lisa onun pullarını götürərək Süzannaya özü ilə birgə qaçmağı təklif edir. Süzanna təklifi rədd edir və təcili yardımı çağırır. Süzannanı Deyzinin atası gözü yaşlı şəkildə klinikaya geri qaytarır.

Bundan sonra Süzanna öz problemləri haqqda həkimlərə danışır və şəxsi gündəlik əldə edir. Bir neçə aydan sonra Lisanı xəstəxanaya qaytarırlar. Süzannanın tezliklə xəstəxanadan çıxacağını öyrənən Lisa onun gündəliyini oğurlayır və digər pasientlərlə birgə onu oxumağa başlayır. Süzanna səsləri eşidir və Lisanın yanına düşür. Əsəbləşən Süzanna Lisaya onun öləcəyi təqdirdə heç kimin dilxor olmayacağını — çünki onun artıq öldüyünü deyir. Süzannanın sözləri Lisanı şoka salır və o nerv pozğunluğu keçirir.

Klinikadan çıxmaqdan öncə Süzanna Lisanın yanına gəlir və o hələ ölmədiyini ona deyir…

## Mükafatlar
* Academy Award
** İkinci plan üzrə ən yaxşı rol — Ancelina Coli
* Qızıl Qlobus mükafatı
** :en:Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture — Ancelina Coli
* Screen Actors Guild Award
** :en:Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role — Ancelina Coli

## Rollarda

## Soundtrek

# The Doors ifasında "Roadhouse Blues"
# Merrilee Rush ifasında "Angel of the Morning"
# Petula Klark ifasında "Downtown"
# Skiter Devis ifasında "The End of the World"
# Aretha Franklin ifasında "Night Time Is the Right Time"
# Jefferson Airplane ifasında "Comin' Back to Me"
# Them ifasında "It's All Over Now Baby Blue"
# The Chambers Brothers ifasında "Time Has Come Today'"
# The Band ifasında "The Weight"
# The Mamas & the Papas ifasında "Got a Feeling"
# Wilco ifasında "How to Fight Loneliness"
# Simon & Garfunkel ifasında "Bookends Theme"

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sedan döyüşü

**Sedan** — Fransanın şimal-şərqindəki Ardenn departamentində, Möz (Maas)çayı qırağında şəhər. XIX-cu əsrin sonlarına qədər qala. Burada  1870-ci il sentyabrın 1-2-də, fransız Şalon ordusunun məğlubiyəti və Fransa imperatoru III Napoleonun əsir düşməsi ilə nəticələnən, Fransa–Prussiya müharibəsinin ən iri vuruşması baş verdi.
## Döyüşün gedişi
Avqustun 23-də marşal M.E. Mak-Maqonun komandanlığı altında  *Şalon ordusu*(120 min adam, 393 top, 76 mitralyez), Mez qalasında pruslar tərəfindən mühasiyərə alınmış A. Bazenin *[[Reyn]] ordusu*nun mühasirəsini qaldırmaq üçün, cəmləşdiyi Reyms şəhəri rayonundan çıxdı. Mak-Maqon, Şalona və Paris üzərinə hərəkət edən(ümumi sayları 224 min adam və 813 top olan) 3-cü və 4 -cü alman ordularından  Sedanı keçməklə yan ötmək istəyirdi. Mak-Maqonun ordusunun yola çıxdığından xəbər tutaraq, alman qoşunlarının faktiki komandanı, baş qərargah rəisi X.Moltke(formal olaraq qoşunlara prus kralı I Vilhelm başçılıq edirdi)onları, rəqibin ordularının birləşməsini qarşılamaq, Şalon ordusunu Belçika sərhədinə sıxmaq və darmadağın etmək  üçün Verden, Bar-le-Dük xəttindən Sedana çevirdi.

## Fransızların məğlubiyəti
29 - 30 avqustda Şalon ordusu Möz çayını keçdi və 31 avqustun  axşamına kimi, Mezyerdən keçərək Reymsə yürüşü davam etmək üçün Sedan yanında iki günlük dincəlməyə dayandılar. Moltke Mak-Maqonun hərəkətsizliyindən yararlandı, və alman orduları sentyabrın 1-nə keçən gecə cinahların yanından keçmə manevri ilə Şalon ordusunu mühasirəyə aldılar. Səhər başlayan döyüş gün bitənə kimi fransızların tam məğlubiyəti ilə bitdi. Fransız qoşunlarının qalıqları mühasirədən çıxmaq cəhdi etsələr də alınmadı(121 eskadrondan ancaq 20 çıxa bildi). 2 sentyabrda Şalon ordusu təslim oldu. Franszıların Sedan yanında 17 min ölü və yaralı, 103 min əsir itki verdilər. Almanlar 9 min adam itirdilər. Şalon ordusunun təslim olması Fransada ikinci imperiyanın süqutunu tezləşdirdi. 4 sentyabrda Parisdə üsyan başladı, ölkədə respublika elan olundu.

## Mənbə
* Советская военная энциклопедия Москва 1980 Военное издательство министерства обороны СССР T.7 səh. 308

## Həmçinin bax
*Qravelot döyüşü
1 May nümayişi (1919)

**Bir May Nümayişi (1919)** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti siyasi xadimlərinin iştirakı ilə 1 May bayramının Bakıda qeyd olunması.

## Təşkili
"Müsavat" partiyasının 1919 il aprelin 29-da təşkil etdiyi fəhlə konfransında 1 May nümayişinə "Yaşasın müstəqil Azərbaycan!" şüarı ilə çıxmaq qərara alındı. Konfrans nümayəndələri dünya demokratik qüvvələrinin səsinə səs vermək əzmi göstərdilər. Azərbaycanın siyasi xadimlərinin 1 May bayramında iştirak etmək arzusu, bu münasibətlə azərbaycanlı fəhlələrə müraciəti bolşeviklər üçün gözlənilməz oldu. Azərbaycanlı fəhlələr mütəşəkkil surətdə nümayişə çıxdılar. Lakin Azərbaycanda rəsmi bayram günü kimi qeyd olunması 1920-ci ildən hesablanır.

## Fərqli şüarlar
Bolşeviklərin "Yaşasın Sovet Rusiyası" şüarına qarşı azərbaycanlı fəhlələrin "Yaşasın istiqlalı qoruyan millət və partiya" şüarı nümayişdə alqışlarla qarşılandı. 1 May bayramının təntənəli qeyd olunması rəsmi dövlət qəzeti olan "Azərbaycan"da da işıqlandırıldı. Mayın 1-də səhər tezdən küçələrdə əmək təşkilatlarının qırmızı bayraqları ilə yanaşı, müsəlman təşkilatlarının üçrəngli bayraqları da dalğalanırdı. Şəhərin müsəlman fəhlələrinin nümayəndələri zurna sədaları altında rəqs edir, müsəlman natiqlərin çıxışları sürəkli alqışlarla qarşılanırdı. Dövlət opera teatrının xoru orkestrin müşayiəti ilə inqilabi mahnılar ifa edərək, bayram şənliyini daha da rövnəqləndirirdi. Həmin gün bolşeviklerin təşkilatçılığı ilı Bakı Fəhlə Konfransının rəyasət heyəti, Bakı Həmkarlar İttifaqları Şurası 1 May münasibətilə Bakı fəhlələrinə müraciət edərək, onları işğalçılar və daxili əksinqilab əleyhinə barışmaz mübarizəyə çağırdılar, "Rədd olsun ingilis işğalçıları", "Yaşasın Azərbaycanda sovet hakimiyyəti" şüarları ilə çıxış etdilər. Məqsəd 1 May nümayişini ümumi siyasi tətilə çevirmək olsa da, bolşeviklərin bu niyyəti baş tutmadı. Azərbaycan siyasi xadimlərinin səyi nəticəsində 1 May Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı olan Bakı şəhərində beynəlxalq bayram kimi qeyd olundu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Aзepбaйджанская Pecnyблика. Документы и материалы (1918–1920 гг.), Б., 1998;
* 1918–1920 rr., B" 1998; Azərbaycan tarixi, 3 cilddə, c.3, B., 1973;
* Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001.
Boğazkəsən (Şörəyel)

**Boğazkəsən** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Ağin (Ani) rayonunda kənd..

## Tarixi
1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində çəkilir. 1914-cü ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmiş ermənilər yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə kənd ermənicə Dzorakap adlandırılmışdır. Coğrafi adlarda boğaz sözü *insan boğazı formalı yer*, *dar yer*, *dar keçid* mənasını kəsb edir. Azərbaycanda Qızılboğaz dağı adında (Laçın r-nu), Türkmənistanda Qaraboğazgöl və b. toponimlərdə boğaz sözü bu mənadadır. Toponimin «kəsən» hissəsi isə türk dillərində gəzən «dağ belində batıq yer», «gəz», kəsən isə «daş çıxarılan yer», «karxana» deməkdir. Cəbrayıl r-nunda Daşkəsən (hünd. 60 m olan bu təpədə keçmişdə daş karxanası vardı), Qəbələ r-nunda Daşkəsən (Qəbələ qalasından şərqdə Yengicə kəndinin cənub-şərqində Camal meşəsində daş karxanası olan yer), Daşkəsən r-nun mərkəzi olan Daşkəsən (bu toponimdə daş *filiz* mənasındadır), Culfa r-nunda Kəsən-daş (Kiçik dağ) və b. toponimləri buna misal göstərmək olar. 1621-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətində Mantaş-Kəsən   1727-ci ilə aid sənəddə isə Dağlıq Qarabağın Dizak mahalında Taşkəsən adlı kənd [171]  adları qeyd olunur. Lakin başqa türk dillərində kəsən (əsli kəzən) həm də «çökək yer», «aşağı yer», «dağ belinin çuxuru», «aşırım», «dağ çökəki» mənalarındadır  Sözün bu mənası ,məsələn. Ağkəsən (Qax r-nu) dağ adında əksini tapmışdır. Qazaxıstanda Kara Kəzən, Qızıl Gəzən və s. toponimlər vardır. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Boğazkəsən kəndinin (133, 40) və XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində Darboğaz dağının adları ilə mənaca eynidir. Bosfor boğazının Avropa sahilində Sultan I Bayazid tərəfindən tikilmiş və həm də Gözəlcəhisar adlanmış Boğazkəsən qalasının adı ilə  əlaqəsi yoxdur, ona görə ki, bu ad boğazdan hər hansı bir xarici gəminin qarşısını kəsməyin mümkün olması ilə bağlı idi.

## İstinadlar
Birinci Piyada Diviziyası (AXC)

**Birinci Piyada Diviziyası** — Azərbaycan ordusunun tərkibində hərbi birləşmə.

## Haqqında
Əsası 1917-ci ilin sonlarında qoyulmuşdu. Diviziyanın formalaşması onun komandiri general-mayor Xəlil bəy Talışinskinin rəhbərliyi ilə aparılırdı. Birinci diviziyanın strukruru Əlahiddə Azərbaycan korpusunun tərkibində də saxlanmışdı. Lakin Azərbaycan hərbi hissələrinin formalaşması zəruri tələblərə cavab vermədiyindən Qafqaz İslam Ordusu komandanının 1918-ci il 13 avqust tarixli əmri ilə Əlahiddə Azərbaycan korpusunun və piyada diviziyalarının qərargahları ləğv olundu, piyada diviziyalarına daxil olan hərbi hissələr isə birbaşa Qafqaz İslam Ordusu komandanına tabe edildi. Bakının azad olunması uğrunda döyüş (1918, 15 sentyabr) uğurla nəticələndikdən sonra piyada diviziyalarının və Azərbaycan korpusu qərargahlarının bərpasına başlandı. Qafqaz İslam Ordusu komandanının 1918-ci il 23 sentyabr tarixli əmri ilə polkovnik Cəmil Cahid bəy diviziyanın komandiri təyin edildi və 1-ci, 2-ci və 3-cü piyada alayları bu diviziyanın tərkibinə qatıldı. Diviziyanın təşkilini sürətləndirmək üçün 5-ci Qafqaz firqəsinin 9-cu piyada alayı da bu diviziyanın tərkibinə daxil edildi. Alayın taborları 1-ci, 2-ci və 3-cü piyada alaylarının əsasını təşkil etdi. Türk hərbi qüvvələri 1918-ci il noyabrın ortalarından Azərbaycanı tərk edəndə, qərargahı Qarabağda olan Birinci piyada diviziyasına general-mayor İbrahim ağa Usubov komandir təyin olundu. 1919-cu il yanvarın 1-dən isə diviziyaya rəhbərlik general-mayor Süleyman bəy Əfəndiyevə tapşırıldı. Süleyman bəy Əfəndiyev 1919-cu il fevralın 21-də vəfat edəndən sonra, Cavad bəy Şıxlinski diviziyanın komandiri təyin edildi. Diviziyanın formalaşmasında və möhkəmləndirilməsində göstərdiyi xidmətlərə görə Nazirlər Şurasının 1919-cu il 25 iyun tarixli qərarı ilə Cavad bəy Şıxlinskiyə general-mayor rütbəsi verildi. Diviziyanın tərkibinə 1-ci Cavanşir, 2-ci Zaqatala və 3-cü Gəncə piyada alayları daxil idi və qərargahı Gəncədə yerləşirdi. Diviziyanın alayları, başlıca olaraq, ermənilərlə təmas xəttində mövqe tutduğundan Zəngəzur ekspedisiyasında Qarabağ əməliyyatında, şimal müdafiə sisteminin yaradılmasında iştirak etmişdilər. Aprel işğalından (1920) sonra xalq hərbiyyə və bəhriyyə komissarının 1920 il 16 may tarixli əmri ilə Azərbaycan ordusunun 1-ci və 2-ci piyada diviziyalarının əsasında Azərbaycan fəhlə-kəndli birləşmiş qırmızı diviziyası yaradıldı və bununla da Birinci piyada diviziyasının varlığına son qoyuldu.

## Mənbə
* Süleymanov M., Azərbaycan ordusu (1918–1920), B., 1998. Nəzirli Ş.,
* Cümhuriyyət generalları, B., 1995.
Korcabulaq (bulaq)

**Korcabulaq** — Laçın rayonunun Quşçu kəndində bulaq.

Mənbəyi 10–12 m² ərazini tutsa da, sonradan qazmalar nəticəsində ərazi genişləndirilib və abidə-bulaq halında (ilk dəfə) 1934-cü ildə Kərim Kərbəlayı Nəzər oğlunun şəxsi vəsaiti hesabına istifadəyə verilib. Tağvaridir, üzü şərqə baxır, 2x1x0.80 həcmində 4 novdan ibarətdir (ikisi içəridə, ikisi bayırda). Hər iki tərəfində kiçik dərə, qarşısında isə şose yolu var. Qaraçöp ərazisində kiçik dərələrin qovuşuğunda yerləşir.

## İstinadlar
Ceyms Rey

**Ceyms Rey** (; ) — Amerika Birləşmiş Ştatları ordusunun polkovniki. Antanta dövlətlərinin Ermənistana ali komissar təyin etdiyi Amerika polkovniki V.Haskelin müavini olmuşdur.

1919-cu ilin oktyabrında Haskel Parisə çağırıldıqda, onu əvəz edən Ceyms Rey Naxçıvanda və Şərur-Dərələyəzdə neytral zona məsələsini müzakirə etmək üçün Bakıya gələrək, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə danışıqlar aparmış, oktyabrın 24-də V.Haskelin Naxçıvanda neytral zona yaratmaq barədə bəyanatını Müsəlman Milli Şurası qarşısında elan etmişdir. Bəyanata əsasən, Şərur və Naxçıvanda Amerika İstinad;lyaradılması, polkovnik Edmund Dellinin qubernator təyin edilməsi haqqında iki bənddən ibarət sərəncam imzalamış, lakin Milli Şuranın və Naxçıvan əhalisinin təkidilə qərarını dəyişdirərək, polkovnik Dellinin Naxçıvanda general-qubernator deyil, Amerika ali komissarının nümayəndəsi kimi qalmasına razılıq vermişdir. Ceyms Rey Naxçıvana səfərində neytral zona üçün nəzərdə tutulan bu ərazini Azərbaycandan ayırmağın mümkün olmadığını anlamışdır. 1919-cu il noyabrın 23-də Azərbaycanla Ermənistan arasında bağlanmış sazişi ABŞ tərəfindən təminatçı kimi Ceyms Rey də imzalamışdır. Sazişin 3-cü bəndinə görə, tərəflər hər hansı bir məsələni dinc yolla həll edə bilmədikdə neytral şəxslərdən ibarət münsiflər məhkəməsinin qərarını özləri üçün məcburi hesab etməli idilər. Sazişdə belə neytral şəxsin Ceyms olduğu göstərilirdi. Ceyms Rey, həmçinin Harbord missiyasının Azərbaycan üzrə müvəkkili olmuşdur. Paris sülh konfransındakı Azərbaycan nümayəndələri Ceyms Reylə görüşüb, ona lazımi materiallar təqdim etmişdilər.

## Mənbə
* Həsənov C, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində (1918-1920-ci illər), B., 1993.
*"Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası" . İki cilddə. I cild. Bakı, "Lider nəşriyyat", 2004, səhifə 302.

## İstinadlar
Mirzə Fərrux xan Qaffari

**Mirzə Fərrux xan Qaffari** () — İranın ictimai-siyasi xadimi, diplomat.

## Həyatı
Mirzə Fərrux xan Mirzə Məhəmmədmehdi xan oğlu 1812-ci ildə Kaşan şəhərində anadan olmuşdu. Ünlü Qaffari soyuna mənsubdur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Əminəddövlə ləqəbi daşıyırdı.

Mirzə Fərrux xan Qaffari Qacarlar dönəmində İranın Fransada vəziri-muxtarı (səfiri) olmuşdu.

Mirzə Fərrux xan Qaffari (1856–1857)-ci illər İran-Böyük Britaniya savaşına görə Londonlu diplomatlarla danışıqlar aparmışdı. İngilis diplomatı Stratford de Redklif ondan İranda İngiltərənin missiyasını genişləndirməsində yardımını xahiş etmiş, Mirzə Fərrux xan ona müəyyən bir cavab verməmişdi.

Mirzə Fərrux xan Qaffari 1871-ci ildə Tehran şəhərində vəfat edib.

## Ailəsi
Mirzə Fərrux xan Qaffarinin Məhəmmədibrahim xan,Məhəmmədmehdi xan, Məhəmmədhüseyn xan, Məhəmmədhəsən xan adlı oğlanları vardı.

## Mənbə
* Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar dövrünün diplomatları, Bakı, "Mütərcim", 2012. 334 səh.
Hind rəqəmləri

**Hind rəqəmləri** — Hind-Ərəb rəqəm sistemində yer alır.
## Hint əlifbası rəqəmləri və Sanskritcə adları

## İstinadlar
ARB Media Qrup

**ARB Media Qrup** - 2011-ci ildə regional telekanallar olan Kəpəz TV, ARB Şimal, ARB Cənub, ARB Şəki, EL TV və ARB 24 tərəfindən yaradılıb.

Birliyin məqsədi, regional televiziyaların efir, texniki və kadr imkanlarından birlikdə istifadə etməkdir. Bu, şirkətlərin resurslarının daha rasional bölüşdürülməsinə imkan verir, televiziya məhsullarının keyfiyyətini artırır, hər bir regional televiziya kanalına daha geniş yayım imkanları verir.

Region TV-nin istehsal etdiyi məhsulları ölkənin 60 rayonu daxil olmaqla 5 milyon Azərbaycan vətəndaşı izləyir. İstehsalat birliyinə daxil olan televiziya kanallarının yayımı Respublikanın böyük bir ərazisini əhatə edir.

2013-cü ilin dekabr ayından 2014-cü ilin aprel ayına kimi Bakı şəhəri və Bakıətrafı qəsəbələrdə rəqəmsal yayımda hər gün bir kanal olmaqla izləmək mümkün idi.

2014-cü ildə Milli Televiziya və Radio Şurasının keçirdiyi tenderdən qalib çıxmış, Bakı şəhərində açılacaq telekanal üçün lisenziya almışdır.

## Şirkətin tabeliyində olan telekanallar
*2011: - ARB Şimal (Xaçmaz)
*2011: - ARB Cənub (Lənkəran)
*2011: - Kanal-S (Şəki)
*2011: - EL TV (Yevlax)
*2011: - Kəpəz TV (Gəncə)
*2014: - ARB (Bakı)
*2015: - ARB Günəş (Quba)
*2018: - ARB 24 (Bakı)

## Şirkətin tabeliyində olan radio kanalları
*2013: - Kəpəz FM (Gəncə)

## Fəaliyyətini dayandıran telekanallar

* 2013-2019: - ARB Ulduz (Gəncə)

## Xarici keçidlər

*
Kimyagər (roman)

**Kimyagər** () — Braziliya yazıçısı Paulo Koelyonun romanı.

## Süjet

Əsərdə Santyaqo adlı gəncin simasında insanın seçdiyi yol, heç bir çətinliyə baxmadan bu yolla getməyin yaranışın qayəsi olması əks olunub.

Əsərdə, Şərq fəlsəfi fikrində qırmızı xətlə keçən “vəhdəti-vücud” dünyagörüşünün bədii təcəssümü kimi, insanın təbiətin bir parçası olduğu canlı boyalarla işlənilib. Heç nəyin təsadüf olmaması, hər hadisənin, sözün, uğur və uğursuzluğun bir əlamət olması romanın qayəsini təşkil edir. İnsan bu əlamətləri anlayarsa və Öz Yolunu davam etdirərsə kainatın ona məqsədinə çatmaqda yardım etməsi əminliyi İslam fəlsəfəsinin “nə baş verirsə, insanın xeyrinədir” tezisi ilə üst-üstə düşür.

Ümumiyyətlə, inam və inadla həqiqətə çatmağın mümkünlüyünü ifadə edən “Kimyagər”də Şərq dünyagörüşü və həyata yanaşması işlənilib.

Müəllif böyük həqiqətləri bədii və canlı obrazların içində verdiyindən, roman çox oxunaqlıdır: geniş oxucu auditoriyasına hesablanan bu kiçik həcmli əsəri qızıl axtarışına çıxan Santyaqonun başına gələn macəralar, misi qızıla çevirməyi bacaran kimyagərlərin böyük elmi haqda bilgi, fövqəlqüvvələrin insan həyatında oynadığı rolu görmək kimi də, böyük fəlsəfi fikirlərin ifadəsi, insanın təbiət hadisəsinə çevrilməsinə qədər mükəmməlləşməsi, əsl sevgi romanı və s. kimi də oxumaq olur.

Gənclər xəyalpərəst olurlar, arzulamaqdan qorxmurlar, onlar üçün hər şey əlçatandır. Lakin zaman keçir, sirli bir gücün təlqini ilə onlar arzularını həyata keçirə bilmirlər.

"İnsanın yeganə həqiqi borcu - öz taleyinə, arzusuna qovuşmağa çalışmaqdır..."

**Xəbərdarlığın sonu**

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* 
*Kitabın elektron versiyası - Paulo Coelho Kimyagər
Breaking Bad

***Breaking Bad*** – Vins Qilliqanın prodüserliyi ilə istehsal olunmuş ABŞ neo-vestern cinayət teleserialı. Serial *[[AMC (telekanal)|AMC]]* kanalında 5 mövsüm olmaqla 20 yanvar 2008-ci ildən 29 sentyabr 2013-cü ilə kimi yayımlanmış və 62 seriya davam etmişdir. Hekayə ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulan çalışqan kimya müəllimi Volter Vaytdan (Brayan Krenston) bəhs edir. Öldükdən sonra ailəsinə pul qoymaq istəyən Vayt keçmiş tələbəsi Cessi Pinkman (Aaron Pol) ilə partner olur və metamfetamin istehsal edib pul qazanmaq qərarına gələrək kriminal dünyaya daxil olur. Serialın orijinal adı olan *"breaking bad"* ABŞ-nin cənubunda işlədilən ifadə olub, "qiyamət qoparmaq" və ya "cinayətə yönəlmək" mənalarını verir.

Volterin ailəsi həyat yoldaşı Skayler (Anna Qann) və uşaqları Vayt (Ar Cey Mitt) ilə Hollidən (Elanor Anna Uenriç) ibarətdir. Skaylerin bacısı Mari Şreyder (Betsi Brandt) və onun əri, Narkotik ilə Mübarizə Administrasiyasının əməkdaşı Henk Şreyder (Din Norris) də hekayədəki vacib personajlardır. Teleserialda yer alan digər əsas personajlar Vaytın vəkili Sol Qudman (Bob Odenkerk), şəxsi müfəttiş Mayk Ermantraut (Conatan Benks) və narkotik taciri Qustavo Frinqdir (Cankarlo Espozito). Beşinci və son mövsümdə Tod Alkist (Cessi Plemons) və Lidiya Rodart-Kueyl (Lora Freyzer) personajları görünür.

*"Breaking Bad"* bütün dövrlərin ən yaxşı seriallarından biri kimi göstərilir. Teleserialın sonuncu seriyası yayımlandıqdan sonra ABŞ televiziyasının ən çox izlənən kabel verilişlərindən biri olmuşdur. Serial bir çox mükafat qazanmışdır: 16 Emmi mükafatı, 8 Peyk mükafatı, 2 Qızıl Qlobus mükafatı, 2 Pibodi mükafatı, 2 Tənqidçilərin Seçimi mükafatı və 4 Televiziya Tənqidçiləri Assosiasiyası mükafatı. Performanslarına görə Brayan Krenston 4 dəfə "Dram teleserialında ən yaxşı kişi roluna görə" Emmi mükafatı, Aaron Pol 3 dəfə "Dram teleserialında ən yaxşı ikinci plan kişi roluna görə" Emmi mükafatı və Anna Qann 2 dəfə "Dram teleserialında ən yaxşı qadın roluna görə" Emmi mükafatı qazanmışdır. *"Breaking Bad"* 2013-cü ildə bütün dövrlərin ən çox bəyənilən verilişi kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür.

## Qazandığı mükafatlar
* *2008 [[Emmi mükafatı]]*
** Dram sahəsində ən yaxşı aktyor — Bryan Cranston
* *2008 [[Emmi mükafatı]]*
** Dram serialı üçün tək kamera ilə şəkil düzəlişləri — "Pilot"
* *2008 [[ABŞ]] ssenaristləri mükafatı*
** Ən yaxşı dram seriyası — "Pilot"
* *2008 Satellite mükafatı*
** Drama Dalında En İyi Erkek Oyuncu — Bryan Cranston
* *2009 [[Emmi mükafatı]]*
** Drama Dalında En İyi Erkek Oyuncu — Bryan Cranston
* *2009 [[Emmi mükafatı]]*
** Dram serialı üçün tək kamera ilə şəkil düzəlişləri — "ABQ"
* *2009 Prism mükafatı*
** Çox epizodlu film ssenarisinə malik ən yaxşı dram serialı (1-ci sezon)
* *2010 [[Emmi mükafatı]]*
** Bryan Cranston (Ən yaxşı aktyor)
** Aaron Paul (Ən yaxşı köməkçi aktyor)
* *2012 [[Emmi mükafatı]]*
** Aaron Paul (Ən yaxşı köməkçi aktyor)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  (AMC)
*  (Sony Pictures)
* 
* ''Breaking Bad'' Emmys.com-da
* 
*
Albalı dadı

**Albalı dadı** (, ) — 1997 İran istehsalı Abbas Kiarostami filmi. Tehranın arxa məhəllələrindən birində maşını ilə gəzərkən intihar etdikdən sonra pul qarşılığında məzarına torpaq atmaq üçün bir nəfər axtaran orta yaşlı adam haqqında minimalist bir filmdir.
Filmin ssenarisi kitab formasında çap edilmişdir. Film nümayiş edildiyi il Kann film festivalında Shohei İmamuranın "İlanbalığı" filmi ilə Qızıl Palma mükafatını paylaşmışdır.

## Aktyorlar

## Həmçinin bax
* İran filmlərinin siyahısı
* Fransa filmlərinin siyahısı

## Mənbə
* İngiliscə Vikipediya 14 oktyabr 2007 tarixli '''Taste of Cherry''' məqaləsi

## Xarici keçidlər
* ''Albalı dadı'' — IMDb səhifəsi.
* ''Albalı dadı'' — Rotten Tomatoes səhifəsi.
* Strictly Film School  — Filmlə bağlı yazı.(İngiliscə)
Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan

**"Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan"** () — ABŞ yazıçısı Cerom Selincer tərəfindən 1951-ci ildə yazılmış roman. Əsərdə on altı yaşlı Holden adlı gənc tərəfindən çox açıq şəkildə Amerika həqiqətlərinin kəskin dərk edilməsindən və müasir cəmiyyətin ümumi qayda və əxlaqının qəbul edilməməsindən söhbət açılır. Roman, əsasən, cavanlar arasında böyük populyarlıq qazanıb və XX əsrin ikinci yarısında dünya mədəniyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərib.

Selincer "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" romanı üzərində doqquz il işləyib. Müəllifin 1951-ci ildə yazılmış yeganə romanı "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" olub. Əsər dünyada qısa müddətdə 60 milyon nüsxə ilə satılıb.

## Mövzusu
Romanda əsas qəhrəman yeniyetmə Holdenin dili ilə müəllif öz dövrünün Amerikasında, geniş mənada bütün dünyada gedən proseslərə öz fikrini bildirir. Əsərdə açıq formada XX əsrin ortalarındakı amerikan həqiqətlərinin kəskin tənqidi, insanların ikiüzlülüyü, dinin lazımsız steorotipləri tənqid olunur. Maraqlı olan da budur ki, müəllif bütün bunları 16 yaşlı bir yeniyetmənin dilində mükəmməlliklə ifadə edə bilir. Əsərdə istifadə olunan geniş vulqarizmə, insanlardakı "mənfi" təsirinə görə əsər uzun müddət qadağan edilməsinə baxmayaraq, dünyada ən çox oxunan kitablardan biri ola bilmişdir. Roman nəşr edildiyi gündən əksər amerikan gənclərinin sevimli kitabına çevrilmişdir. Hətta əsərin təsirindən intihar edən bir neçə gəncə belə rast gəlinmişdir. ABŞ Prezidenti Ronald Reyqana sui-qəsd etmiş Con Hinklin sui-qəsddən əvvəl bu romanı oxumuşdur. Con Lennonnun qatili Mark Çepmenin də üzərindən Cerom Selincerin bu romanı tapılmışdır.

## Əsas obrazlar
* **[[Holden Kolfild]]**: Hekayəni danışan yeniyetmə oğlan. 17 yaşındadır.
* **Fibi Kolfild**: Holdenin kiçik bacısı. Bəzən Fibi də Holdenə hirslənir, ancaq Holden bacısının hələ də məsumiyyətini itirmədiyinə görə onu heç vaxt günahlandırmır və çox sevir.
* **Elli Kolfild**: Holdenin ölən qardaşıdır. Leykamiyadan ölmüşdür. Onun ölümü Holdenin yaşadığı vəhşi yeniyetməlik dövrünə təkan verən önəmli amillərdəndir.
* **Robert Ekli**: Kolfildin dostudur. Sızanaqlı üzü var və xarakter cəhətdən də qıcıqlandırıcı tipə malikdir.
* **Ceyn Gallager**: Kitabda heç yerdə görünmür. Ancaq o, Holdenin həqiqətən varlığını hiss etdiyi tək-tük insanlardandır.
* **Stredleyter**: Holdenin yaraşıqlı otaq yoldaşıdır.
* **Cənab Spenser**: Holdenin Pensi məktəbindəki tarix müəllimidir.

## Zaman
Hadisələr 1940-cı illərin sonu-1950-ci illərin əvvəllərində baş verir. Kitab da elə bu ərəfədə yazılmışdır. Holdenin qardaşı Ellinin ölüm tarixi 18 iyul 1946-cı il olaraq göstərilir və həmin vaxt Holdenin 13 yaşı vardır. Kitabın sonunda hadisələr 1950-ci ilin yayında baş verir. Əgər Milad bayramının bazar günü olduğunu ehtimal etsək, hadisələrin böyük qisminin dekabrın 18–19-u olduğu ortaya çıxır.

## Mənbə
* Selincerin "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan"ı yeni nəşrdə
* Əsərin azərbaycanca PDF-i

## Həmçinin bax
* XX əsrin 100 kitabı (Le Monde)
Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası

**Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası**

## Haqqında
50-ci illərin əvvəllərində ilk dəfə olaraq Bakı stolüstü tennis bölməsi yaradılır və sonradan Respublika Stolüstü Tennis Federasiyası təsis olunur. Həmin vaxtdan etibarən respublikada bu idman növü üzrə müxtəlif yarışlar keçirilməyə başlayır.

2005-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri İsmət Abasov Stolüstü Tennis Federasiyasının yeni prezidenti seçilmişdıir. 2006-2010-cu illər ərzində federasiya tərəfindən Bakı və respublikanın bölgələrində fəaliyyət göstərən idman məktəblərinə və təşkilatlarına 200-ə qədər "TİBHAR" şirkətinin tennis stolları, raketlər, toplar, idman forması və digər zəruri ləvazimat təmənnasız olaraq paylanılmışdır.

Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası bir çox xarici federasiyalarla, o cümlədən, Rusiya Stolüstü Tennis Federasiyası ilə sıx və işgüzar münasibətlər qurmuşdur.

Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası 1995-ci ildən 207 dövlətin milli federasiyalarını özündə birləşdirən Beynəlxalq Stolüstü Tennis Federasiyasının (İTTF) və 56 Avropa milli federasiyalarının daxil olduğu Avropa Stolüstü Tennis Birliyinin (ETTU) və 2007-ci ildən Şərqi Avropa Liqasının üzvüdür. Azərbaycanın stolüstü tennis üzrə yığma komandası Avropa çempionatlarında ilk dəfə olaraq 1996-cı ildən, Dünya çempionatlarında isə 1997-ci ildən iştirak etməyə başlamışdır.

2013-cü ildə Azərbaycanın İqtisadiyyat Naziri Şahin Mustafayev federasiyanın Prezidenti seçilmişdir.

## Federasiyanın Prezidentləri
* (2004–2013) — İsmət Dursun oğlu Abasov
* (2013–2017) — Şahin Abdulla oğlu Mustafayev

## Həmçinin bax
* Bakı Tennis Akademiyası
* Azərbaycan idman federasiyalarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*