Azərbaycanda prezident seçkiləri (2003)

**2003-cü il Azərbaycanda Prezident seçkiləri** — Azərbaycan ərazisində baş tutan növbəti (beşinci) Prezident seçkiləri. Prezident seçkiləri oktyabrın ayının üçüncü çərşənbə gününə, yəni oktyabrın 15-nə təyin edildi.

Prezident seçkilərində 11 nəfərin namizədliyi qeydə alındı — Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının (ANAP) namizədi Abutalıb Səmədov, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının (AMİP) namizədi Etibar Məmmədov, Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP) namizədi Əli Kərimli, Müasir Müsavat Partiyasının (MMP) namizədi Hafiz Hacıyev, Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi İlham Əliyev, Ədalət Partiyasının "ƏDALƏT" namizədi İlyas İsmayılov, Milli Vəhdət Partiyasının (MVP) namizədi Yunus Oğuz, Müsavat Partiyasının "MÜSAVAT" namizədi İsa Qəmbər, Azərbaycan Liberal Partiyasının (ALP) namizədi Lalə Hacıyeva, bitərəf namizəd Qüdrət Həsənquliyev, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) namizədi Sabir Rüstəmxanlı.

Prezident seçkilərindən əvvəl AXCP namizədi Əli Kərimli AMİP namizədi Etibar Məmmədovun xeyrinə, ANAP namizədi Abutalıb Səmədov və MVP namizədi Yunis Oğuz isə YAP namizədi İlham Əliyevin xeyrinə namizədliyini geri götürdü.

Eyni zamanda AMİP namizədi Etibar Məmmədovun namizədliyi Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası tərəfindən də dəstklənmişdir.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin səhhətində olan problemlərə görə Prezident seçkilərində mübarizə aparmağdan imtina etdi və namizədliyini oğlu — Milli Məclisin deputatı, avqustun 4-dən isə Azərbaycanın Baş naziri olan İlham Əliyevin xeyrinə geri götürdü. Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrinə əsasən İlham Əliyev 76,84 % səslə Prezident seçildi. Onun əsas rəqibi hesab olunan İsa Qəmbər isə 13,97 % səs topladı,

amma sıralarında İsa Qəmbərin sədri olduğu Müsavat Partiyası, digər müxalif siyasi partiyalar və bitərəf seçicilərindən olduğu insanlar Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrindən razı deyildilər. Prezident seçkilərinin rəsmi nəticələrinin elan edilməsindən sonra insanlar Müsavat Partiyasının Qərargahının qarşısına toplaşdı, bir gün sonra isə yüz minlərlərlə insan "Azadlıq" meydanına toplaşdı. Oktyabrın 16-da "Azadlıq" meydanının insanlardan "təmizlənməsi" üçün başlanılan və Daxili İşlər Nazirliyinin, Daxili Qoşunların cəlb olunduğu proses, polis qəddarlığı ilə yadda qaldı. Nəticədə 1-i uşaq olmaqla 2 nəfər öldürüldü, yüzlərlə insan yaralandı. "Azadlıq" meydanının ətrafına, nəqliyyat vasitələrinə ciddi maddi ziyan dəydi. Həmin hadisələrdən sonra Azərbaycan boyu həbslər dalğası başlandı. 850-dən çox insan həbs edildi. Onların 400-dən çoxu inzibati həbs cəzası aldılar. "Müsavat" Partiyasının rəhbərliyində təmsil olunan Rauf Arifoğlu, Sülhəddin Əkbər, Arif Hacıyev, İbrahim İbrahimov, Azərbaycan Demokrat Partiyası (ADP) sədrinin müavini Sərdar Cəlaloğlu, Azərbaycan Xalq Partiyası (AXP)nın sədri Pənah Hüseynov və "Ümid" Partiyasının sədri İqbal Ağazadə də daxil olmağla 130 nəfərə cinayət işi açıldı.

## Tarixçə
Azərbaycan Konstitusiyasına əsasən 2003-cü ildə Azərbaycan ərazisində növbəti Prezident seçkiləri baş tutmalı idi. Prezident seçkiləri oktyabrın ayının üçüncü çərşənbə gününə, yəni oktyabrın 15-nə təyin edildi.

## Namizədlər

### Namizədlərin qeydə alınması mərhələsi
İyunun 27-də baş tutan MSK-nın iclasında Heydər Əliyevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməsi haqqında Qərar qəbul edildi:

* MSK-nın 4/20 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) tərəfindən irəli sürülən Heydər Əlirza oğlu Əliyevin namizədliyinin irəli sürülməsi təsdiq edildi. Həmin Qərara əsasən Əli Əhmədov, Bahar Muradova və Mübariz Qurbanlı Yeni Azərbaycan Partiyasının ümumi məsələlər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, Siyavuş Novruzov isə maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi olaraq qeydə alındı.

İyunun 2-də baş tutan MSK-nın növbəti iclasında isə Lalə Hacıyevanın və Etibar Məmmədovun namizədliyinin qeydə alınması haqqında, beş nəfərin isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:

* MSK-nın 3/45 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi "Milli Birlik" seçicilərin təşəbbüs qrupu tərəfindən ilə irəli sürülən Lalə Şövkət qızı Hacıyevain namizəd olaraq qeydə alınndı. Həmin Qərara əsasən Elman Məmmədzadə təşəbbüs qrupunun ümumi məsələlər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, Əbil Əsgərov isə maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi olaraq qeydə alındı.
* MSK-nın 3/46 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi "Böyük Azərbaycan" seçicilərin təşəbbüs qrupu tərəfindən irəli sürülən Elşad Nəbi oğlu Musayevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.
* MSK-nın 3/47 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi Azərbaycan Milli İstiqlal Partyası (AMİP) tərəfindən ilə irəli sürülən Etibar Səlidar oğlu Məmmədovun namizəd olaraq qeydə alınndı. Həmin Qərara əsasən Rəşad Bayramov Azərbaycan Milli İstiqlal Partyasının ümumi məsələlər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, Vaqif Məmmədov isə maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi olaraq qeydə alındı.
* MSK-nın 3/41 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi öz təşəbbüsü ilə irəli sürülən Zakir Mahmud oğlu Tağıyevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.
* MSK-nın 3/42 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi öz təşəbbüsü ilə irəli sürülən Nemət Əhəd oğlu Pənahlının namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.
* MSK-nın 3/43 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi "Milli Demokratlar" seçicilərin təşəbbüs qrupu tərəfindən irəli sürülən İsgəndər Məcid oğlu Həmidovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.
* MSK-nın 3/44 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi Azərbaycan Demokrat Partiyası (ADP) tərəfindən irəli sürülən Rəsul Bayram oğlu Quliyevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.

İyulun 6-da baş tutan MSK-nın iclasında Çingiz Sadıxovun namizədliyinin qeydə alınması haqqında, Rufat Ağayevin isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:

* MSK-nın 3/51 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi Vahid Azərbaycan Partyası (VAP) tərəfindən ilə irəli sürülən Çingiz Dəmir oğlu Sadıxovun namizəd olaraq qeydə alınndı. Həmin Qərara əsasən Cahangir Nəcəfov Vahid Azərbaycan Partyasının ümumi məsələlər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, Xanlar İsmayılov isə maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi olaraq qeydə alındı.
* MSK-nın 3/52 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi öz təşəbbüsü ilə irəli sürülən Rufat Ağa Baba oğlu Ağayevin namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.

İyunun 12-də baş tutan MSK-nın növbəti iclasında isə Tahir Kərimlinin namizədliyinin qeydə alınması haqqında, Eldar Namazovun isə namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərarlar qəbul edildi:

* MSK-nın 3/66 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi Vəhdət Partiyası tərəfindən ilə irəli sürülən Tahir Zayıdağa oğlu Kərimlinin namizəd olaraq qeydə alınndı. Həmin Qərara əsasən İntiqam Həsənov və Abdul Manafov Vəhdət Partiyasının ümumi məsələlər üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, Vidadi Fərəcov isə maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi olaraq qeydə alındı.
* MSK-nın 3/68 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi öz təşəbbüsü irəli sürülən Eldar Saqif oğlu Namazovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.

İyulun 13-də baş tutan MSK-nın iclasında daha bir nəfərin — Kamran Rüstəmovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməməsi haqqında Qərar qəbul edildi:

* MSK-nın 3/72 nömrəli Qərarına əsasən namizədliyi öz təşəbbüsü irəli sürülən Kamran Ənvər oğlu Rüstəmovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilmədi.

### Qeydə alınan namizədlər

#### Nəticələr

## Reaksiyalar

### Namizədlərin reaksiyaları
* Seçkilərdə II yeri tutmuş Bizim Azərbaycan blokunun namizədi İsa Qəmbər seçkilərin nəticələrini tanımadığını açıqlayıb.
* Seçkilərdə IV yeri tutmuş AMİP-AXCP koalisiyasının namizədi Etibar Məmmədov seçkilərin nəticələrini tanımadığını açıqlayıb.

### Beynəlxalq reaksiyalar
*  ATƏT seçkini qeyri-qənaətbəxş qiymətləndirib, seçki nəticələrini tanımayıb.
*  Avropa Şurası seçkini qənaətbəxş qiymətləndirib, seçki nəticələrini tanımışdır.

## Etirazlar

16 oktyabr 2003-cü ildə seçkilərin nəticələri açıqlandıqdan dərhal sonra Bizim Azərbaycan SB-nin dəstəkçiləri başda olmaqla müxalif seçicilər tərəfindən Bakıda Azadlıq meydanında və Müsavat Partiyasının qərargahının qarşısında icazəsiz etiraz aksiyaları keçirilmişdir. Polis hadisələrə sərt müdaxilə etmiş və nəticədə 1-i uşaq 2 nəfər ölmüşdür.

## Qeydlər

## Mənbə
* http://psephos.adam-carr.net/countries/a/azerbaijan/azerbaijan2003.txt 
* 

### İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azerbaijan: Presidential Elections 2003
* Sərdar Cəlaloğlu 2003-cü ilin gizlinlərini açdı
* 15.10.2003 prezident seçkiləri
* MSK Ayaz Mütəllibovun prezident seçkilərində namizədliyini təsdiq etmədi