open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bəyoğlu

**Bəyoğlu** () — İstanbul ilinin ilçəsi. Bəyoğlu ilçəsi şimal-qərbdən Kağıtxana, şimaldan Şişli, şərqdən Beşiktaş və İstanbul Boğazı, cənubdan və qərbdən Haliç əhatə edir. Ərazisi 8.76&nbsp;km²-dır. İlçə 45 məhəllədən ibarətdir.

## Tarixçəsi
Qalatanın ilk əsrlərə qədər uzanan tarixinə dayanaraq, Bəyoğlu, XVI əsrin ilk yarısında, içində tək-tük quruluşların yer aldığı, hər yerin bağlıq olduğu bir sahə olmuşdur.

Bəyoğlu, Qalatadan gələn Xristian əcnəbilərin, səfirliklər vasitələrinə və o zamanlar "Grand Rue de Pera" deyilən İstiqlal Prospekti boyunca yerləşməsi Avropa şəhəri mənzərəsində bir məskunlaşma olaraq ortaya çıxdı.

Beləliklə, İstanbul içində fərqli bir icma XVII əsrdə inkişaf etməyə başladı. İlk əvvəllər, fransız və Venesiya səfirlikləri ilə onların ətrafında yerləşmiş Fransiskan missionerləri məskunlaşmanın özəyini təşkil edirdi. XVII əsrin əvvəllərində Qalatanı göstərən bir qravürdə qala divarların xaricində çox az bina görünür.

1700-cü illərdə Bəyoğlu, bugünkü Tunel-Qalatasaray küçəsinin hər iki tərəfinə də yayılmışdı. Qərbində qəbiristanlıqlar, şərqində isə səfirliklər yerləşirdi. XVIII əsrdə tədricən Avropa təsiri artmışdır. XVIII əsr sonunda, İstiqlal Küçəsində, tikililərin hamısı daş və ya kərpic olmuşdur.

Bəyoğlu, ilk əvvəllər bir diplomatiya mərkəzi kimi inkişaf etmiş, lakin sonralar xarici ticarətinin, iqtisadi nəzarətinin artması və burada genişlənməsi nəticəsində İstanbulun ticarət mərkəzi halına çevrilmişdir. Ticarətlə yanaşı, əyləncə, mədəniyyət təşkilatlarının da burada yer alması və mövqeyi, bütün İstanbulun mərkəz nöqtəsi olmasını təmin etmişdir.

## Əhali
Bəyoğlu ilçəsi bugünkü sərhədlərinə çatdığı 1950-ci illərdən bəri 220-250 min arasında dalğalanan əhali qrafikinə malikdir. Bunun başlıca səbəbi normal inkişaf prosesi ərzində inkişaf etməli olan hər hansı bir yer qalmaması ilə əlaqədardır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Karabaş Mustafa Ağa məscidi
San Feliks

**San Feliks** () — Sakit okeanda yerləşən vulkanik ada. San Ambrosio adası ilə birlikdə Desventudares adaları qrupuna daxildir. Çili sahilindən 850&nbsp;km məsafədə yerləşir.

## Coğrafiya
Adanın sahəsi 1.4&nbsp;km², uzunluğu — 2,5&nbsp;km-dir. Adanın daxili hissəsi qabarma zamanı suyun altında qalır. Adanın maksimal hündürlüyü 183479 metrdir. Adada uçuş-eniş zolağı vardır.

## Tarixi
Ada noyabr 1574-ci ildə Xuan Fernandes tərəfindən kəşf edilmişdir.

## İnzibati bölgü
İnzibati baxımından Çilinin Valarparasio əyalətə, eyni adlı vilayətə daxildir.
## İqlim
Aralıq dənizi iqlimi tipinə xass iqlimə malikdir. Maksimal temperatur +22,5 ° С, minimal +14,3 ° С, orta +17,8 ° С. Orta illik yağıntının miqdarı 948&nbsp;mm-dir. Yağıntı əsasən may-avqust ayları düşür. Adada içməli su mənbəyi yoxdur.
## Ədəbiyyat
* Johnston, I.M. 1935. The flora of San Felix island. J. Arnold. Arbor. 16: 440-447.
* Castilla, Juan Carlos, y otros: «Islas oceánicas chilenas: Conocimiento científico y necesidades de investigación». Ediciones Universidad Católica de Chile, 1987.
* B. Glanvill Corney The Isles of San Felix and San Nabor, The Geographical Journal, Vol. 56, No. 3 (Sep., 1920), pp.&nbsp;196–200 doi:10.2307/1781535
* Servicio Hidrográfico y Oceanográfico de la Armada de Chile: «Derrotero de la costa de Chile, volumen I, De Arica a canal Chacao». 8ª edición, 1995.
* Vidal Gormaz, Ramón: «Exploración de las islas San Félix y San Ambrosio por la cañonera Covadonga». Anuario Hidrográfico de la Marina de Chile, año I. Santiago de Chile, Imprenta Nacional, 1875.
## İstinadlar
Bahh Tee

**Bahh Tee** (tam adı: *Bəxtiyar Əliyev* ) — Azərbaycan əsilli Rusiya repçisi.

## Həyatı
Bahh Tee 1988-ci il oktyabr ayının 5-də Moskvada dünyaya gəlmişdir.

## Diskoqrafiya
Bahh Tee-nin diskoqrafiyasına 2 studiya albomu daxildir.

; Studiya albomları
* *Остаюсь собой* (2010)
* *Небо не предел* (2013)

## İstinadlar
Sem Dəstyari

**Səhənd „Sem“ Dəstyari** () — Azərbaycan əsilli Avstraliya siyasətçisi. 2013-cü ildən 2018-ci ilə qədər Yeni Cənubi Uelsi Avstraliya senatında təmsil etmişdir.

## İstinadlar
Taleh Yüzbəyov

**Taleh Zeynəddin oğlu Yüzbəyov** () — azərbaycanlı aktyor, rejissor, ssenari müəllifi və videobloqqer.

## Həyatı və fəaliyyəti
Taleh Yüzbəyov 6 dekabr 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.

1994-cü ildə Binəqədi rayon 143 saylı orta məktəbində 1-ci sinifə getmişdir. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatr və kino aktyoru ixtisasını bitirmişdir. 2008-ci ildə universitetin 3-cü kursundan Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrında çalışmağa başlamış, "Dulusçu", "Çərçivə", "Pantomim buketi", "Tıq-Tıq xanım" və s. tamaşalarda rol almışdır.

2009–2010-cu illərdə Qazax rayonu N saylı hərbi hissəsində hərbi xidmətdə olmuşdur.

2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrında işləməyə davam etmiş, 2011-ci ildən isə teatrdan uzaqlaşaraq "Azerfon" şikətində işə başlamışdır.

2017-ci ildə "YÜZ production" şirkətini qurmuş, bir çox yerli və qlobal şirkətlərin sifarişi əsasında reklam filmləri çəkmiş və baş rolda oynamışdır.

2015-ci ildən kino karyerasına başlamış, "Oğlan evi: Azərbaycansayağı qarət", "21 sual", "Qız qaçırtma" və s. filmlərdə rol almışdır.

2016-cı ildən Facebook, Youtube, Instagram sosial şəbəkələrində videoblogger kimi fəaliyyət göstərir.

### Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.

## Filmoqrafiya

## Çəkdiyi qısametrajlı filmlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Oksisirkə turşusu

**Oksisirkə turşusu** — HOCH2-COOH, ikiatomlu oksiturşudu.. Bu turşu qlikolun ehtiyatlı oksidləşməsi nəticəsində alına bildiyi üçün qlikol turşusuda adlanır.

## Xassələri
Qlikol turşusu qora suyunda və başqa kal meyvələrdə rast gəlinir. Qlikol turşusu bərk maddə olub, 79–80oC-də əriyir, suda asan həll olur.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə, P. Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.
Oksipropion turşuları

**Oksipropion turşuları** — birəsaslı ikiatomlu oksiturşuların nümayəndələridi. α-oksipropion turşusu CH3-CHOH-COOH və β-oksipropion turşusu CH2OH-CH2-COOH adı ilə iki oksipropion turşusu məlumdur. Bunlardan birincisinə etiliden-süd turşusu, ikincisinə isə etilen-süd turşusu da deyilir. Sadəcə süd turşusu dedikdə birinci nəzərdə tutulur.

## α-oksipropion turşusu
α-oksipropion turşusu və ya süd turşusunun bir asimmetrik karbon atomu olduğu üçün onun sağ (+) və sol (-) süd turşuları kimi iki optik-fəal izomeri və bir qeyri-fəal rasemik (r) forması vardır. Bu üç süd turşusundan sağ süd turşusu və rasemik süd turşusu təbiətdə rast gəlinir. Sol süd turşusunu isə rasemik süd turşusundan alırlar. Bu üç süd turşusundan praktik cəhətdən ən əhəmiyyətlisi rasemik süd turşusudur.

### Rasemik süd turşusu
Rasemik süd turşusunu süd şəkərini, üzüm şəkərini və başqa şəkər məhlullarını xüsusi bakteriyalar vasitəsilə qıcqırtmaqla alırlar. Bu zaman qıcqırma mayesina müəyyən qədər təbaşir tozu da əlavə olunmalıdır, çünki süd turşusu bakteriyalara zəhər kimi təsir edir və onları tələf edir. Bu səbəbdən qıcqırma prosesi çox davam edə bilmir, əlavə olan təbaşir isə süd turşusunu neytrallaşdırır və onu kalsium duzuna (kalsium-laktat) çevrilir. Süd turşusunun kalsiumduzu isə qıcqırma bakteriyalarına təsir etmir. Nəticədə qıcqırma davamlı olur. Alınan kalsium-laktatı süd turşusuna çevirmək çətin deyil. Texnikada işlənən süd turşusunu bu üsulla alırlar.
Rasemik süd turşusu qatı maye olub 18oC-də əriyir, 122oC-də qaynayır, suda həll olur. Qatıqda, pendirdə, şərabda və bir çox turşumuş meyvə və göyərtilərdə rast gəlinir. Bu turşu texnikada boyaçılıq işlərində, dəri aşılamasında, limonad, essensiyalar, silos hazırlanmasında, təbabətdə və başqa yerlərdə işlədilir.

### Sol süd turşusu
Sol süd turşusu, sağ süd turşusunun xassələrinə malik olub, polyarizasiyalanmış işıq müstəvisini sola fırladır. Sol süd turşusu təbiətdə tapılmır. Onu ya rasemik süd turşusundan, ya da şəkərli maddələrin xüsusi bakteriyalarla qıcqırdılması ilə alırlar.

### Sağ süd turşusu
Sağ süd turşusu əzələlərdə, xüsusən fiziki iş nəticəsindəçox əmələ gəlir. Ona görə də buna bəzən ət-süd turşusu adı da verirlər. Bu turşunu rasemik süd turşusunu parçalamaqla alırlar. Sağ süd turşusu 26oC-də əriyir, havada asan sulanır və mayeləşir, onun 10%-li məhlulu poliyarizasiya olunmuş işıq müstəvisini 3,82o sağa fırladır.

## Mənbə
* M. Mövsümzadə, P. Qurbanov "Üzvi kimya", Maarif-1983.
Alavus

**Alavus** — Finlandiyanın Cənub Ostrobotniya bölgəsində yerləşən şəhər. Bölgənin cənub-şərqində yerləşir. Sahəsi 1 151 46&nbsp;km²-dir və əhalisi 31 avqust 2017-ci il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 11 746 nəfər təşkil edir.

Alavusda kənd təsərrüfatı və meşəçilik təsərrüfatı əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsinin fəaliyyət sahədisir və şəhərdəki sənayenin əksəriyyəti tikinti ilə bağlıdır. Alavusda ümumilikdə 324&nbsp;km ərazisi olan 60 göl var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Town of Alavus – Official website
Viytasaari

**Viytasaari** — Finlandiyada yerləşən şəhər və bələdiyyə. Mərkəzi Finlandiyanın ərazisində yerləşir. Şəhərin əhalisi 6248 nəfər (2019-cu ilin siyahıyalınmasına əsasən), ərazisi isə 1 589 13&nbsp;km²-dir. Viytasaaridə ümumilikdə 230 göl var. Ən böyük göllərinə Keytele gölü və Kolima gölü daxildir.

Əhalinin böyük hissəsi finlərdən təşkil olunmuşdur.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşmış şəhərlər
Viytasaari aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:

*  Nio, Estoniya
*  Staffanstorp, İsveç
*  Sturuman, İsveç
*  Sör-Odal, Norveç
*  Şlanqen, Almaniya
*  Roketniça, Polşa

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Town of Viitasaari – Official website
Orimattila

**Orimattila** — Finlandiyada şəhər və bələdiyyə.

## İdman
Aşağıdakı idman klubları Orimattila şəhərində yerləşir:

* Orimattilan Pedot

## Beynəlxalq əlaqələri

### Qardaşlaşmış şəhərlər
Orimattila aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:
*  Vaysenburq-Qunçenhausen, Almaniya
*  Esthammer, İsveç
*  Yıgeva, Estoniya
*  Valka, Latviya

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Municipality of Orimattila – Official website, *finnish*, *swedish*, *english*, *german* and *russian*
Breila (judets)

**Breila judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahəsi —  4766 km².

Şərqdə — Tulça, qərbdə — Buzeu, şimalda — Qalats və Vrança, cənubda — Yalomitsa və Konstantsa judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 365 628 nəfər, sıxlığı —  76,15 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 1 bələdiyyə, 3 şəhər və 40 kommuna daxildir.

### Şəhərlər
* Yanka (Ianca)
* Insuretsey (Însurăţei)
* Feurey (Făurei)

## İstinadlar
İmatra

**İmatra** — Finlandiyanın şərqində şəhər və bələdiyyə. İmatranın əksər hissəsi Sayma gölü və Vuoksa çayı ilə əhatə olunmuşdur və Rusiya ilə sərhəddə yerləşir. Sahəsi 19128&nbsp;km²-dir və əhalisi 31 avqust 2017-ci il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 27357 nəfər təşkil edir.

## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşmış şəhərlər
İmatra aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:

*  Ludvika, İsveç
*  Zalçqitter, Almaniya
*  Zvolen, Slovakiya
*  Tihvin, Rusiya
*  Siqetvar, Macarıstan
*  Narva-Yıesuu, Estoniya

## Qalereya

Fayl:Imatra passport entry stamp.jpg|Sərhəd keçid məntəqəsindən pasport giriş möhürü
Fayl:Imatra passport exit stamp.jpg|Sərhəd keçid məntəqəsindən pasport çıxış möhürü


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Town of Imatra – Official site
*
*goSaimaa.com – Travel information about Imatra
Navarino adası

**Navarino adası** () — Odlu Torpaq arxipelaqına daxil olan ada.  
## Coğrafiya

Adada cənub qütbünə ən yaxın olan Puerto-Vilyams limanı və Puerto Toro balıqçı kəndi yerləşir.

Adanın iqlimi onun Antarktikaya yaxın olmasına baxmayaraq nisbətən mülayimdir. Yayda temperaturu +9-+10 °С, qışda isə 0&nbsp;°C arasında dəyişir. Orta illik temperatur +5,5-+6&nbsp;°C arasındadır. Mərkəzi qayalıq və dağlıq hissə istisna olmaqla cənub hissəsi meşələrlə örtülmüşdür. Bu dünyanın ən cənub meşələri sayılır.

## Mənbə
*
Abaliqet

**Abaliqet** — Macarıstanın Baranya medyesində yerləşən kənd.

## Tarixi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Street map
Aleksey Leonov

**Aleksey Arxipoviç Leonov** (; ) — sovet kosmonavtı, açıq kosmosa çıxmış ilk insan, iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1965, 1975).

## Həyatı

## Mükafat və adları

* İkiqat Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1965, 1975);
* I dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni (29 may 2019);
* II dərəcəli "Vətən qarşısında xidmətlərinə görə" ordeni (22 may 2014);
* "Dostluq" ordeni (12 aprel 2011);
* SSRİ təyyarəçi-kosmonavtı (1966);
* 2 dəfə Lenin ordeni;
* BXR-in Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1965);
* Karl Marks ordeni (ADR, 1966);
* Vyetnam Əmək Qəhrəmanı (1966);
* Georgi Dmitrov ordeni,
* "Xidmətlərinə görə" ordeni (Ukrayna, 12 aprel 2011).

## Biblioqrafiya
* *Леонов А., Лебедев В.* Восприятие пространства и времени в космосе. — М.: Наука, 1968. — 114 с.
* *Леонов А., Лебедев В.* Психологические особенности деятельности космонавтов. — М.: Наука, 1971. — 255 с.
* *Леонов А., Лебедев В.* Психологические проблемы межпланетного полёта. — М.: Наука, 1975. — 248 с.
* *Леонов А.* Выхожу в космос. — М.: Малыш, 1980.
* *Леонов А., Соколов А.* Жизнь среди звёзд. — М.: Молодая гвардия, 1981.
* *Леонов А.* Солнечный ветер. — 1977.
* *Леонов А.* Земная и космическая живопись. — 2004.
* *Леонов А. / сост. О. Леонова.* Время первых: Судьба моя — я сам…. — М.: АСТ, 2017. — 320 с. — 4000 экз.

## Həmçinin bax
* Aleksey Leonovun xatirə lövhəsi (Moskva)

## İstinadlar
Vasluy (judets)

**Vasluy judetsi** () — Qərbi Moldova regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Şərqdə — Moldova ilə, qərbdə — Nyamts, Bakeu və Vrança, şimalda — Yassı, cənubda — Qalats judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 375 148 nəfər, sıxlığı —  — 70,54 nəf./km².

2016-cı ildə əhalinin sayı 479815 nəfər təşkil edirdi.

## İnzibati bölgüsü
Judetsə  2 bələdiyyə, 8 şəhər və 75 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Vasluy (Vaslui)
* Bırlad (Bârlad)
* Xuşi (Huşi)

### Şəhərlər
* Neqreşti (Negreşti)

## İstinadlar
Ebonyi ştatı

**Ebonyi ştatı** () — Nigeriyanın Cənub-cənub geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Ştatın adı onun ərazisində axan Aboine çayından gəlir.

## İstinadlar
100 illik şərəfli ömür

**100 illik şərəfli ömür** — Hacı Zeynalabdin Tağıyev haqqında ekranlaşdırılan bədii-sənədli film.

## Məzmun
Azərbaycan xalqının böyük oğlu, türk dünyasını iftixarı, nəcib əməlləri ilə zəngin bir insanlıq məktəbi yaradan Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dərin və mənalı ömür yolunu əks etdirən "100 illik şərəfli ömür" bədii-sənədli filmdir.
Filmdə əsas kadrların 30 faizini XX əsrin əvvəllərindəki köhnə kadrlar təşkil edir. Bu kadrlar Almaniyadan əldə olunub və Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yenidən canlandırılıb.

## Film haqqında
* XX əsrin əvvəllərində baş verən tarixi, siyasi proseslərə, eləcə də böyük xeyriyyəçinin həyatının müxtəlif məqamlarına güzgü tutan kadrların Almaniya arxivlərindən əldə edilməsinə böyük zaman sərf edilmişdir.
* Ekran əsərinin gələcəkdə müxtəlif beynəlxalq festivallarda nümayişi haqqında da düşünülür.
* Ssenarisi üzərində üç ildən çox çalışılmışdır.
* C. Qasımov, həm tələbəlik illərində, həm də sonradan əldə etdiyi məlumatlardan sənədli filmin 36 dəqiqəlik bədii-sənədli filmdə əsas kadrların 30 faizini o dövrdəki köhnə kadrlar təşkil edir.
* Film əsasən beynəlxalq festivallar üçün nəzərdə tutulub.
* Filmi 40 ölkəyə 100-dən artıq beynəlxalq festivala təqdim ediləcək.
Filmin çəkilmə səbəbləri ilə bağlı fikirlərini bölüşən C. Qasımov deyir: 

## Filmin heyəti

### Filmin üzərində işləyənlər
: **Ssenari müəllifləri :** Cəlaləddin Qasımov
: **Quruluşçu rejissor :** Cəlaləddin Qasımov
: **Baş prodüser :** Cəlaləddin Qasımov
: **Redaktor :** Əkbər Qoşalı
: **Mətni səsləndirən :** Eldost Bayram

## Mükafatlar

## Həmçinin bax
* Nobel qardaşlarının ilk uğuru (film, 2019)
* Stalinin qaranlıq keçmişi (film, 2019)

## İstinadlar
Buzeu (judets)

**Buzeu judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.
## Coğrafiyası
Sahəsi — 6103 km². Buxarestin şimal-şərqində Karacale qəsəbəsi ərazisində təbii qaz yatağı mövcüddür, ehtiyatları 25-27 milyard m³ qiymətləndirilir.

Şərqdə — Breila, qərbdə — Praxova və Braşov, şimalda — Kovasna və Vrança, cənubda — Yalomitsa judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 488 763 nəfər , sıxlığı — 80,08 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə  2 bələdiyyə, 3 şəhər və 82 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Buzeu (Buzău)
* Rımniku-Serat (Râmnicu Sărat)

### Şəhərlər
* Nexoyu (Nehoiu)
* Poqoanele (Pogoanele)
* Petırlacele (Pătârlagele)
## İstinadlar
Azərbaycan mübarizə yolunda

**Azərbaycan mübarizə yolunda** () —  Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 1930-cu ildə Parisdə fransız dilində çap edilmiş 13 bölmədən ibarət əsəri. Əsərdə Azərbaycan haqqında ümumi məlumat, ictimai-siyasi, iqtisadi vəziyyət, Cümhuriyyətə gedən yol, rus işğalı, mühacirətdə istiqlal mübarizəsi kimi mövzulardan bəhs edilir.
## Haqqında
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yazdığı “Azərbaycan mübarizə yolunda” kitabı 1930-cu ildə Parisdə fransız dilində çap edilib. 2019-cu ildə kitab ilk dəfə Azərbaycan dilində nəşr olunub. Kitabın tərcüməçisi Tural Mehbaliyevdir. Əsər 13 bölmədən ibarətdir. Kitab Avropa oxucusu üçün nəzərdə tutulduğuna görə, Rəsulzadə Azərbaycan ədəbiyyatından, fəlsəfəsindən bəhs edərkən Füzuli ilə Şekspiri, Axundzadə ilə Molyerin adlarını müqayisəli şəkildə çəkir, Mirzə Şəfinin alman filosof və şairi Bodenştedtin müəllimi olduğunu vurğulayır. Azərbaycan teatrında isə qərb müəlliflərinin əsərlərinin oynanıldığını yazır:

1930-cu illərin əvvəllərində Azərbaycanda ruslara qarşı böyük kəndli hərəkatı başlamışdı. Rəsulzadənin əsərinin əsas qayəsi də bu hadisə ilə bağlıdır. Sovet dönəmində bu hərəkat haqqında bilgilər gizlədilsə də, mühacirət mətbuatında, xüsusilə də, “Odlu Yurd” dərgisində və “Bildiriş” qəzetində bu barədə kifayət qədər maraqlı məlumatlar var. Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələrini bürüyən bu hərəkat qarşısında bolşeviklər bir müddət mübarizə apara bilmədilər. Amma bu fakt işğaldan 10 il ötməsinə baxmayaraq əhalinin mövcud rejimi qəbul etmədiyini göstərirdi. Rəsulzadə haqlı olaraq əsərində yazır:

Kitab Parisdə fransızca çap olunduğu üçün həm də çağdaş dünyaya ünvanlanıb. Təsadüfi deyil ki, Rəsulzadə Azərbaycan xalqının mübarizəsi haqqında bilgi verdikdən sonra yekunda yazır:

## Həmçinin bax
* Əsrimizin Siyavuşu
* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ensiklopediyası
* Bir türk milliyyətçisinin Stalinlə ixtilal xatirələri
* Odlu Yurd

## İstinadlar
Zayfen

**Zayfen** () — Almaniyanın qərbində Reynland-Pfalts vilayətinin Altenkirhen bölgəsində yerləşən şəhər.

## İstinadlar
Fəridə Vəlixanova

**Fəridə Vəlixanova** (tam adı: *Fəridə Ağaəli qızı Vəlixanova*; ) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1981), filologiya elmləri doktoru (1977), professor (1984), Əməkdar elm xadimi (2005). Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2005) 

## Həyatı
Fəridə Vəlixanova 1935-ci il oktyabrın 21-də Bakıda müəllim ailəsində anadan olub. Vəlixanova 132 saylı Bakı şəhər orta məktəbini qızıl medalla bitirdikdən sonra 1953–1958-ci illərdə M. L. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. O, 1961–1965-ci ilərdə Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının M. Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasında oxuyarkən "*Səməd Vurğunun poeziyasının rus tərcümələri*" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.

## Fəaliyyəti
Fəridə Vəlixanova 1959-cu ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur və həmin ildən burada XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində baş laborant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi vəzifələrində çalışıb. Vəlixanova 1977-ci ildə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.

Fəridə Vəlixanova 1982–1985-ci illərdə Ədəbiyyat İnstitutunda tərcümənin nəzəriyyəsi, tarixi və təcrübəsi şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. O, SSRİ Yazıçılar İttifaqının Moskva tərcümə şurası idarə heyətinin üzvüdür. Həmçinin 1968–1982-ci illərdə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ixtisaslaşmış müdafiə şurasının (doktorluq və namizədlik elmi dərəcəsi üzrə) ictimai əsaslarla elmi katibi olub.

Fəridə Vəlixanova 1985-ci ildən Ədəbiyyat İnstitutunda müasir Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində aparıcı elmi işçisidir. O, 1983-cü ildən xarici dillərdə çıxan filologiya, incəsənət referativ jurnalının elmi katibidir. Eyni zamanda 1986-cı ildə Moskva alimlər qrupu tərkibində Yuqoslaviya, Azərbaycan rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində İtaliyada, Tunisdə, Əlcəzairdə, 1988-ci ildə Macarıstanda rəsmi səfərdə olub.

## Mükafatları
* 14.12.2005 — "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar elm xadimi"
* 03.11.2015 — "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü"

## Əsərləri
* "Azərbaycan ədəbiyyatının beynəlmiləl üfüqləri" (1986)
* "Səməd Vurğun tərcüməçi dostları arasında" (1986)
* "Tərcümə sənəti" (1990)
* "Azərbaycan tərcümə tarixi" (1994)
* "Azərbaycanın rusdilli nəsri" (1999)
* "Təkrarolunmaz milli ədəbiyyatların dialoqu"
* "XX əsr və rusdilli ədəbiyyatlar" (2005)
* "Veymarlı dahi Şərqdə" (İ. V. Höte "Qərb-Şərq" divanında) (2009)

## İstinadlar
Vrança (judets)

**Vrança judetsi** () — Qərbi Moldova regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.
## Coğrafiyası
Sahəsi — 4857 km².

Şərqdə — Vasluy və Qalats, qərbdə — Kovasna, Bakeu, cənubda — Buzeu və cənub-şərqdə — Breila judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2011-ci ildə əhalinin sayı 323 080 nəfər, sıxlığı — 66,52 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 68 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Fokşan (Focşani)
* Adjud (Adjud)

### Şəhərlər
* Mereşeşti (Mărăşeşti)
* Odobeşti (Odobeşti)
* Pançu (Panciu)

## İstinadlar
Vılça (judets)

**Vılça judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.
## Coğrafiyası
Sahəsi — 5765 km².

Şərqdə — Ardjeş, qərbdə — Qorj və Хунедоара, şimalda — Sibiu və Alba, cənubda — Dolj və Olt judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 411 576 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 71,39 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 9 şəhər və 75 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Rımniku-Vılça (Râmnicu Vâlcea)
* Dreqeşani (Drăgăşani)

### Şəhərlər
* Bebeni (Băbeni)
* Belçeşti (Bălceşti)
* Berbeşti (Berbeşti)
* Beile-Qovora (Băile Govora)
* Beile-Oleneşti (Băile Olăneşti)
* Brezoy (Brezoi)
* Kelimeneşti (Călimăneşti)
* Xorezu (Horezu)
* Oknele-Mari (Ocnele Mari)

## İstinadlar
Qalats (judets)

**Qalats judetsi** () — Qərbi Moldova regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahəsi — 4466 km².

Qərbdə — Praxova və Braşov, şimalda — Kovasna və Vrança, cənubda — Breila və Tulça judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 614 449 nəfər, sıxlığı — 137,58 nəf./km².

## İstinadlar
Xarici İşlər Nazirliyi (Myanma)

**Myanma Xarici İşlər Nazirliyi** () — ölkənin beynəlxalq əlaqələrini nəzarət edir. Nazirliyin 44 ölkədə səfirlikləri və konsulluqları fəaliyyət göstərir.
## Tarixi
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Britaniya hökuməti Hindistana köçdü. 1942-ci ildən Xarici İşlər, Müdafiə Nazirliyi tərəfindən xidmət göstərir.  İkinci Dünya müharibəsindən sonra Müdafiə və Xarici Əlaqələr Departamenti qubernatorun məsləhətçisi tərəfindən qurulmuş və birbaşa xidmət etmişdir.

Daha sonra Aun San və Britaniya hökumətinin rəhbərliyi ilə Myanma nümayəndələri Myanmanın xarici işlərini görməyə başladılar.
1946-cı ildə icra şurası nəzdində və həmin şuranın sədr müavini general Aun San tərəfindən icra edildi. Xarici İşlər Nazirliyi 17 mart 1947-ci ildə Aun San tərəfindən yaradılmışdır.

4 may 1948-ci ildə Nazirlik adını dəyişdi və Xarici Büro adlandırdı.  25 may 1967-ci ildə nazirliyin adı yenidən Xarici İşlər Nazirliyi oldu.
## Müstəqillikdən əvvəl nazirlərin siyahısı
# Aun San (1946-cı il sentyabr - 1947-ci il iyul)
# U Nu (1947-ci il iyul - 1947-ci il avqust)
# Lun Bav (1947-ci avqust - 1947-ci il dekabr)
## Müstəqillikdən sonra nazirlərin siyahısı
# Tin Tut (1948-ci il yanvar – 1948-ci il sentyabr)
# Kyev Nyein (1948–1949)
# E Maun (1949–1950)
# Sao Hkun Hkio (1950–1958)
# Tein Maun (1958–1960)
# Sao Hkun Hkio (1960–1962)
# Thi Han (1962–1969)
# Maun Lvin (1969–1970)
# Hla Han (1970–1972)
# Kyev Soe (1972–1974)
# Hla Phone (1974–1978)
# Myint Maun (1978–1980)
# Lay Maun (1980–1981)
# Çit Hleinq (1981–1985)
# Ye Qaun (1985–1988)
# Sav Maun (1988–1991)
# Ohn Qyav (1991–1998)
# Vin Aun (1998-ci il 14 noyabr–2004-cü il 18 sentyabr)
# Nyan Vin (2004-cü il 18 sentyabr–2011-ci il 30 mart)
# Vunna Maun Lvin (2011-ci il 30 mart–2016-cı il 30 mart)
# Aun San Su Ki (2016-cı il 30 mart – )
## Həmçinin bax
* Xarici İşlər Nazirlikləri
* Myanmanın dövlət quruluşu
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Motu-Nui

**Motu-Nui adası** () — Pasxa adasından cənubda yerləşən kiçik qayalıq ada. Bu ada öz növbəsində dəniz dibindən 2000 m ucalan bir sualtı dağın zirvəsidir.

Motu-Nui Çilinin ən ucqar qərb nöqtəsi kimi tanınır.

Dununla yanaşı adaya məşhurluq qazandıran digər amil onun xristianlığın gəlişinə qədər müqəddəs yer sayılması idi. Burada Onychoprion fuscatusun mövsümdə ilk yumurta qoyması ilə əlaqədar adət vardı.

Bununla yanaşı o yaxınlıqda yerləşən bir neçə ada ilə birlikdə Okeaniyanın əl çatılmayan yeri olan Nemo nöqtəsinə ən yaxın quru parçasıdır.

Motu-Nui yaxınlığında (3,9 ha) başqa iki qayalı adacıq vardır — Matu-İti (1,6 ha) və Matu-Kao-Kao (0,1 ha). Adalar yeganə sahinləri dəniz quşlarıdır.

## Həmçinin bax
* Patrick C. McCoy: The Place of Near-Shore Islets in Easter Island Prehistory. The Journal of the Polynesian Society, Vol. 87, No. 3 (September 1978), pp. 193-214
Qədim Gəncə nekropolları

**Qədim Gəncə nekropolları və kurqanları** — Qədim Gəncə şəhər yeri ərazisində yerləşən VII-IX əsrlərə və XI-XIII əsrlərə aid iki tarixi qəbirsanlıqdır. 1939-cu ildə İ. Cəfərzadə tərəfindən aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində Qədim Gəncə nekropolunun daha qədim dövrə aid kurqanların yerləşdiyi sahədə olması müəyyən edilmişdir. Bu kurqanlar, bütün Azərbaycan ərazisində yayılmaqla daha sıx halda Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində, Mil və Muğan düzlərində, həmçinin az miqdarda Böyük Qafqaz dağları ətəklərində yerləşirlər.

İ. Cəfərzadə qeyd edir ki, Kurqan tipli qədim qəbirlərin üstündə Nizami dövrünə (XII əsr) aid ikinci dəfn təbəqəsinin yaradılması, bu ərazinin hər-hansı kult əhəmiyyəti daşımış olmasından xəbər verə bilər. Qədim Gəncə nekropolundakı mədəni təbəqələşmənin oxşarını Ağdam və Xankəndi şəhərləri arasında yerləşən Xocalı kurqanlarında, Ağdam və Əsgəran arasında yerləşən Qaraağaclı qəbirsanlığında da müşahidə edilir.

İ. Cəfərzadə belə hesab edir ki, Qədim Gəncə sakinləri vəfat etmiş yaxınlarını bu ərazilərin qədim sakinlərinin dəfn olunduğu ərazidə  dəfn etməyə davam etmişlər. 1938-1939-cu illərdə qəbiristanlıq ərazisində 3 kurqan və  6 məzar açılmış, onların ətrafı təmizlənmiş və ətraflı tədqiq edilmişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Filips Kertis

**Filips Kertis** () — Philipp Wilhelm Matthias Kurtz və ya fransızca Philippe Mathe-Curtz, Kertis kimi tanınan, 30 yanvar 1737-ci ildə Stokaxdaanadan olub və 26 sentyabr 1794-cü ildə İvri-sür-Seyndə vəfat edib, fransız-alman həkimi, anatomisti və mumçusu olub. 
## Həyatı
1760-cı illərdə Almaniyanı tərk edib İsveçrənin Bern şəhərində məskunlaşdıqdan sonra Kertis 1761-ci ildə anadan olmuş gələcək Madam Tüsso olan qızı Mari Qroşoltsla birlikdə yaşayan gənc dul qadın Anna Made adlı fransız xadiməni işə götürdü. Anatomist olduğu üçün  anatomik quruluşu göstərmək  üçün mum üsullundan istifadə edirdi. Daha sonra portretlərə müraciət etdi. Atasının olmaması və onun doktor Kertisin evində olması Marini ona əmi deməyə səbəb oldu. 1765-ci ildə o, mum portret studiyası açmaq üçün Parisə köçdü və Mari və anası Berndə qaldı. O, XV Lüdovikin sevgilisi Madam Dubarrinin portretini çəkib. Bu portret hələ də sərgidə nümayiş etdirilən ən qədim modeldir. 
1767-ci ildə o, Mariyanı və anasını Parisə gətirdi. 1770-ci ildə o, ilk dəfə mum fiqurlarını sərgilədi və böyük izdiham topladı. 1776-cı ildə sərgi *Royal Palasa* köçürüldü. Məhz oraya Orlean hersoqu və Nekerin büstləri 1789-cu ildə gətirildi, Karnavalet Muzeyində saxlanılan  Jan-Batist Lezer tərəfindən quaşla çəkilən portretləri, həmçinin “Parisdə Fransız İnqilabının Birinci Səhnəsi, Orlean Hersoqunun və Nekerin büstlərinin nümayişi” 12 iyul 1789-cu il görülə bilər. O, Mariyə mum modelləşdirmə sənətini öyrətdi və onu onun üçün işləməsinə şərait yaratdı. Bir qədər istedad nümayiş etdirərək onun ilk əsəri 1777-ci ildə Volterin portreti olub. O, 1778-ci ildə Jan-Jak Russonun portretini və eyni zamanda Benjamin Franklinin portretini də çəkib.  
1782-ci ildə o, Du Temple Bulvarında Dəhşət Palatasının xəbərçisi olan Caverne de Grands Volör adlı ikinci sərgi açdı. 
Nümayiş olunanlar arasında kral ailəsinin üzvləri və əcnəbi şahzadələr var idi: XIV Lüdovik, Mariya  Antuanetta, Dofin və Madam Royal, Xarici nümayəndələrdən, Qurtuluş Müharibəsi qəhrəmanları, Böyük Türk, Çin imperatoru, Heydər Əli.  Sərgidə “rəsmlər” də nümayiş etdirilirdi: Versaldakı Böyük Kuver; Tipu Sahib səfirləri; Maarifçiliyin böyük şəxsiyyətləri: Volter, Russo, Simon-Nicolas-Henri Linge, Jorj-Lui Lekler de Büffon. Digər şəxsiyyətlərdən: iki şarçı, Jan-Pyer Blanşar və Jan-Fransua Pilatr de Rozye, həmçinin aktrisa Luiza Komtat, fenomen Tarrare, sehrbaz Cüzeppe Pinetti, Alessandro Kaliostro və Franç-Anton Mesmer. Təsvir edilən yaramazlar arasında Kartuş, Lui Mandrin, ərini öldürən Mari Ketrin Taper, onu zəhərləyən Antuan-Fransua Derun
1794-cü ildə vəfat edən Kertis mum fiqurlar kolleksiyasını növbəti il ​​Fransua Tüsso ilə evlənən Mariyə vəsiyyət etdi və yeddi il sonra Fransua Londona köçdü. Sonradan mum işində qazandığı müvəffəqiyyət "Tüsso" adını bu sənət formasında adlandırdı. O, həmçinin "Tüsso" adlı bir neçə nəsil sənətkarın matriarxı oldu.
## İstinadlar
Matu-İti

**Motu-İti adası** () — Pasxa adasından cənub-qərbində yerləşən Rano-Kao vulkanından 1,5 aralıda yerləşir. 1,6 ha əraziyə sahib olan ada Motu-Nuidən sonra ikinci böyük adadır. Hal-hazırda rapanui milli parkı ərazisinə daxildir. XIX əsrin ikinci yarısına kimi papanuyların silah hazırlamada istifadə etdikləri Obsidianın əsas çıxarılma yeri idi. üstəlik onlar buradan hər il quş yumurtalarını toplayırdılar. Bu ada öz növbəsində dəniz dibindən 2000 m ucalan bir sualtı dağın zirvəsidir. Burada Onychoprion fuscatus kimi quşlar yuva qurur.

## İstinadlar
Menşikov yarımadası

**Menşikov yarımadası** () — Yapon dənizi, Sovet Havanı körfəzinin şimal-şərqində yerləşən yarımada. Rusiyanın Xabarovsk diyarı ərazisinə daxildir. Yarımada öz adını 1854-cü ildə leytenant nikolay Boşnyakov tərəfindən "Knyaz Menşikov" barkının şərəfinə adlandırılmış burundan almışdır. Bu gəmi elə həmin ilin yazında körfəzdə sinka əziyyət çəkən Boşnyakovun ekspedisiyasına kömək məsədi ilə əraziyə gəlir.

## İstinadlar
Frederik Desmon

**Frederik Desmon** (; ) — fransız kalvinist rahib və mason.

## Həyatı
Frederik Desmon 1832-ci ildə Brinonda Qar departamentində anadan olmuşdur. Nim şəhərində kollecdə təhsil almışdır.

Nimdəki təhsilini bitirdikdən sonra Cenevrəyə kalvinizmin ən önəmli tərəflərindən olan ilahiyyatı öyrənməyə getdi.

## İstinadlar
Menşikov burnu (Sovet Havanı)

**Menşikov burnu** () — Rusiyanın Xabarovsk diyarı ərazisində, Menşikov yarımadası, Sovet Havanı körfəzi sahilində yerləşən burun. Burun 1854-cü ildə leytenant nikolay Boşnyakov tərəfindən «Knyaz Menşikov» barkının şərəfinə adlandırılmışdır. Bu gəmi elə həmin ilin yazında körfəzdə sinka əziyyət çəkən Boşnyakovun ekspedisiyasına kömək məsədi ilə əraziyə gəlir. Bəzən Knyaz Menşikov burnu adlanır.

## İstinadlar
Opoka

**Opoka** — gilli maddənin, orqanizmlərin skelet hissələrinin (diatomea, radiolyariya və silisiumlu süngərlərin spikulaları), mineral dənələrinin (kvars, çöl şpatları, qlaukonit) qarışığı olan, amorf silisium oksidi — opaldan (92–98%-dək) təşkil olunmuş mikroməsaməli süxurlar. Bəzi müəlliflər opokalar diatomit, sponqolit və trepellərin dəyişilmə məhsulu, digərləri isə onları dəniz kimyəvi əmələgəlmələri hesab edirlər. Opokalar təbaşir və alt dördüncü dövr çöküntülərində geniş yayılmışdır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Təbriz Ərk teatrı

**Təbriz Ərk teatrı** və ya **Şiri Xurşid teatrı** () — İranın Təbriz şəhərində keçmiş teatr. Teatr 1927-ci ildə Təbriz şəhərində açılmış, 1980-ci ildə İslam inqilabından sonra isə dağıdılmışdır.

## Tarixi
Bina 1927-ci ildə Qırmızı şir və günəş cəmiyyəti tərəfindən tikilib başa çatır. Binanın memarı dəqiq bilinməsə belə onun Qafqazdan gəldiyi ehtimal olunur, çünki teatrın binası Bakı və Tiflisdəki intibah dövrünün italyan üslubunu və yüksək dekorativ interyerə malik alman rokoko üslubunu özündə birləşdirib. Teatrın açılışı 1927-ci ilin sentyabr ayında baş tutub. 1920-ci ildə verilmiş qərardan sonra səhnəyə Azərbaycan dilində tamaşa qoymaq qadağan olunduğu üçün burada tamaşalar 1941-ci ilə qədər farsca oynanılırdı.

Əsas zalın uzunluğu 30 metr eni isə 10 metr və 800 nəfərlik olub. Zalın ən vacib cəhəti isə mərtəbələr və binanın tavanında olan xüsusi akustikaya görə burada heç bir səs gücləndirici alətlərə ehtiyacın olmamasıdır. Zalın birinci cərgəsində oturan tamaşaçılar musiqini necə eşidirdilərsə sonuncu cərgədə oturanlar da elə eşidirmişlər.

Teatr binası Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulmasından sonra əsaslı şəkildə təmir edilmiş, pərdələri və çılçıraqları dəyişdirilmişdir. 1946-cı ilin mart ayında Təbriz Dövlət Teatrı adı ilə Cəlil Məmmədquluzadənin "Anamın kitabı" pyesinin tamaşası ilə fəaliyyətə başlamışdır. 1946-cı ilin dekabrında Azərbaycan Milli Hökumətinin süqutundan sonra Təbriz Dövlət Teatrı dağıdıldı və fəaliyyəti dayandırıldı.

İran İslam İnqilabından sonra teatr binası dağıdılır və yerində Cümə məscidi tikilir.

## Həmçinin bax
* Ali Qapı
* Təbriz Milli Kitabxanası

## Mənbə
### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Ortit

**Ortit** — mineral, (Ce, Ca)2(Fe2+, Fe3+, Mg)Al2 [OïOHïSiO4ïSi2O7] 

## Haqqında
Ortit - monoklinik. Kristalları prizmatik, lövhəcikvari. Aqreqat dənəvər qeyri-düzgün ayrılmalar. Rəngi qonur, qara. Parıltısı qatranı. Sərtliyi 6-dək. Xüsusi çəkisi 3,2-4. Radioaktivdir. Qranitlərdə, qranitli peqmatitlərdə, bəzən qələvi peqmatitlərdə; hidrotermal, qreyzen və başqa yataqlarda məlumdur. Növ müxtəlifliyi: naqatelit, ittriumlu ortit Qurğuşun üsulu ilə mütləq yaşın təyinində istifadə edilir.  Sinonim: *Allanit, Bodenit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Ozokeritlər

**Ozokeritlər -** bitumların qrup təsnifatının adı; yağ hissəsi əsasən parafin sıralı (serezinlər) sülb karbohidrogenlərdən təşkil olunmuşdur. Maye yağların və qatran maddələrinin miqdarından asılı olaraq ozokeritlər rəngi açıq sarıdan qarayadək, konsistensiyası yumşaq plastikdən bərk kövrəkə qədər dəyişir. Sınığı qeyri-düzgün, bəzən liflidir. Element tərkibi parafinin tərkibinə yaxındır. Xüsusi çəkisi 0,85–0,97. Ozokeritlər damar və ya lay yataqları şəklində rast gəlinir; növlərinin bir sıra yerli adları var (qumbed, kindebal, borislavit, neftegil, baykerit və b.).

## Həmçinin bax
* Bitum
* Parafin
* Karbohidrogenlər

## Mənbə
*
Edo ştatı

**Edo ştatı** () — Nigeriyanın Orta-qərbi geosiyasi zonasında ştat.

## Adı

Edo Benin Krallığının bütün klanlarının adıdır.

## İstinadlar
Qorj (judets)

**Qorj judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə — 5602 km².

Şərqdə — Vılça, qərbdə — Mexedintsi və Karaş-Severin, şimalda — Xunedoara, cənubda — Dolj.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 381 643 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 68,12 nəf./km².

## İstinadlar
Tartan (Assuriya)

**Tartan** (, , , ) — Assuriyada hərbi rütbə, Assuriya ordusunun baş komandanı. Yəhudi Bibliyasında tartana iki istinad var  Assuriya kralı Yərusəlimə hədələyici bir müraciətnamə çatdırmaq üçün ora bir tartan və daha iki yüksək rütbəli şəxs göndərir (2 Çar, 18:17); Yeşayahu peyğambər dövründə Assuriya kralı II Sarqon kral Yezekiya hakimiyyətindəki Aşdod şəhərinə bir tartan göndərir və şəhəri ələ keçirir.

Assuriyada tartan kraldan sonra ən yüksək səlahiyyətli şəxs idi. Daha sonralar bu vəzifə ikiyə bölünmüşdür  "Tartanu imni", yəni sağ tartanı və "Tartanu şumeli", yəni sol tartanı. Növbəti dövrlərdə bu titul regional olmuşdur. Bu titul həmçinin, xarici dövlətlərin ordularına da aid edilirdi. Sarqon "Tartan Musuray", yəni Misir tartanından bəhs edirdi. E.ə. 720-ci ildə Assuriya tartanı ehtimal olunur ki, e.ə. Aşur-iska-danin, e.ə. 694-cü ildə Abday, e.ə. 686-cı ildə isə Bel-emurani idi. Bu tituldan Babiloniyada istifadə olunmurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Paleoantroplar

**Paleoantroplar** (yun. *palaios* – qə­dim; *antropos* – insan) — insanların təkamülündə ikinci pillənin nümayəndələri. Bunlar meymun-insanları əvəz etmişdilər. Təqribən 300 min il bundan əvvəl, mindel-rissdə meydana gəlmiş, riss-vürmdə (100-70 min il bundan əvvəl) isə çiçəklənmə dövrü keçirmişlər. Bunlara neandertal tipli insanlar məxsusdur.

Paleoantropologiya fiziki və ya bioloji paleontologiya olaraq da təyin olunan bir elm sahəsidir.

Paleoantropologiya, fosil qeydlərinə əsaslanaraq insan və əlaqəli növlərin zamanla inkişafını təyin edir. Burada növlər arasındakı əlaqə genetik və ya anatomik quruluşa baxılaraq izah olunur.

Paleoantropoloqlar tədqiqatlarında sümük qalıqları, ayaq izləri və fosillərdən istifadə edirlər.

## Həmçinin bax

* İnsan
* Neandertal insan

## Mənbə

* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.
Əhməd Ümid Yəzdani

**Əhməd Ümid Yəzdani** — azərbaycanlı sosioloq, tarixçi, dilçi alim. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədri və Almanca-Azərbaycan türkcəsində iki cildlik lüğətin müəllifi.

## Həyatı
Əhməd Ümid Yəzdani 1947-ci ilin sentyabr ayının 3-də Təbriz şəhərinin Əmirəqız məhəlləsində anadan olmuşdur. İbtidai məktəb və gimnaziyanı Təbriz şəhərində bitirəndən sonra, 18 ay Bocnurd şəhərinin kəndlərində müəllimliklə məşğul olmuşdur. 1969-ci ilin sonunda ali təhsil almaq üçün Almaniyaya getmişdir. Haydelberq, Mainz, Triyer və Berlin şəhərlərində yaşamışdır. Mainz şəhərində universitetə giriş imtahanı qazanandan sonra burada iqtisadiyyat bölməsində təhsil alır. 1972-ci ildə Triyer Universitetində siyasi elmlər, sosiologiya və istisadiyyat sahələrində təhsilini davam etdirir. 1979-cu ildə magistr dərəcəsini alandan sonra Azad Berlin Universitetində doktorantura üzrə təhsilini davam etdirir. 1984-ci ildən Sosial-Pedaqoji İnstitutda və sonralar Əcnəbi ailələrin və gənclərin peşə və sosial inteqrasiya məsələləri təşkilatında layihə rəhbəri olmuşdur.
1990–1991-ci illərdə Berlin şəhərində nəşr edilən "Azər" jurnalının baş redaktoru olmuşdur.
2010-cü ildən təqaüdə çıxmışdır.
Əhməd Ümid Yəzdani uzun müddət Berlin şəhərində Azərbaycan mədəniyyət təşkilatlarının üzvü və sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan-Almaniya Akademiklər Cəmiyyətinin sədridir.
1996-ci ildə Azərbaycanın Qərbi Kaspi Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir.
Berlin şəhərində yaşayır, bir oğlu və bir qızı var.

## Kitabları
* XVII–XX əsrlər bayatıları, Bakı, 1985 (ərəb əlifbasında)
* İranda parlamentar sistemin tarixi, Berlin, 1991 (ərəb əlifbasında)
* Geteiltes Aserbaidschan: Blick auf ein bedrohtes Volk, Berlin, Das Arabische Buch, 1993
* Deutsch-Aserbaidschanisches Wörterbuch /Almanca-Azərbaycanca sözlük, Berlin, Pro Literatur Verlag, 2004
* Deutsch-Aserbaidschan-Türkisches Wörterbuch/Almanca-Azərbaycan türkcəsində sözlük, Berlin, 2012
* Deutsch-Aserbaidschan-Türkisches Wörterbuch/Almanca-Azərbaycan türkcəsində sözlük, İki cilddə, Berlin, Amazon Verlag, 2018

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Əhməd Ümid Yəzdani Ana dili və onun vacibliyi haqqında
İnsan Hüquqları Beynəlxalq Cəmiyyəti

**İnsan Hüquqları Beynəlxalq Cəmiyyəti** — Qərargahı Nyu-York şəhərində yerləşən insan hüquqları təşkilatı. Birləşmiş Ştatların ən qədim insan hüquqları təşkilatı olduğunu iddia edən İHBC öz missiyasını "öz vətənlərində ədalətli və vətəndaş cəmiyyətinin ideallarını təbliğ etmək üçün həyatlarını təhlükə altına alan insan hüquqları müdafiəçiləri" kimi təqdim edir.

## Tarixi
İnsan Hüquqları Beynəlxalq Cəmiyyəti ilk olaraq XIX əsrin sonlarında Fransada təsis edilən Fransa İnsan Hüquqları Cəmiyyətinin tərkibində yaradılmışdı. Həmin qrup 1942-ci ildə Nyu-Yorkda Avropa qaçqınları və Amerika Vətəndaş Azadlıqları Birliyinin təsisçisi olan Roqer Naş Boldvin tərəfindən bərpa edilmiş və 1976-cı ilədək Bəşər Hüquqları üzrə Beynəlxalq Cəmiyyət kimi tanınmışdır. 1947-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurası (ECOSOC) ona məsləhətçi statusunu verdi. İHBC həmçinin dünyada 40-dan çox insan hüquqları təşkilatını özündə birləşdirən BMT-nin Şimali Koreyada insanlıq əleyhinə cinayətlərə qarşı mübarizə üzrə Beynəlxalq Koalisiyasının üzvüdür.

## Heyəti
İnsan Hüquqları Beynəlxalq Cəmiyyətin prezidenti Robert Arsenault, icraçı direktoru isə Luis Kantroudur.

## Fəaliyyəti
İHBC-in internet domen adı 3 iyun 2014-cü il tarixində başa çatıb və yenilənməyib. Onun köhnə veb ünvanı indi istehlak mallarının kuponları olan bir səhifədir. Bununla yanaşı təşkilat 2018-ci ilədək mətbuatda bildirildiyi kimi vətəndaş cəmiyyəti və insan hüquqları ilə məşğul olan şəxslərə "Karl von Osetskiy medalı” mükafatını verməyə davam edir.

## İstinadlar
Mal Qrad adası

**Mal Qrad** və ya **Maliqrad** () — Tektokik göl olan Prespada yerləşən kiçik ada. Yunanıstan, Albaniya və Şimali Makedoniya ilə sərhəddə yaxın ərazidə yerləşir.

Mal Qrad adası Prespa gölünün Albaniyaya aid hissəsində hündür bir platoda yerləşir. Sahəsi 5 hektardır. Qolen Qrad adasından sonra Prespa gölünün sahəsinə görə ikinci adasıdır. ada daimi əhaliyə sahib deyil

Adada çoxlu sayda mağara vardır. Burada vəhşi heyvanlar yaşayır.

Çömçəquyruğa bənzər quruluşa sahibdir. Bir hissəsi ağacla örtülmüşdür. Digər hissəsi isə qumluqdur. 
Adada XIV əsrə aid kişi monastrının qalıqları vardır.

## Ədəbiyyat
* Anamali, Skënder (2002). Historia e popullit shqiptar në katër vëllime. I. Botimet Toena. стр. 294–295. OCLC 52411919.
Penon de Əlcəzair

**Penon de Əlcəzair** () — Aralıq dənizinin Əlcəzair şəhəri sahilinə yaxın ərazidə yerləşən ada. Orta əsrlərdə ada qumlu dillə sahilə birləşirdi.

## Tarix

1510-cu ildə İspaniya imperiyası Afrikanın şimalında möhkəmlənmək məqsədilə Əlcəzairin yaxınlığında olan adanı işğal edir. Adanın məhdud imkanlarına baxmayaraq ispanlar burada istehkam inşa edə bilirlər. Adada yerləşən qarnizon 200 nəfərdən ibarət idi. Yerli sultan İspaniya imperiyasının vassallığını qəbul edir və kral II Ferdinanda and edir.

Qala 1516-cı ildə Oruc Barbarossanın hücumuna məruz qalsa da ələ keçirilmir. 1529-ci ildə isə Xeyrəddin Barbarossa Əlcəzair müharibəsi əsnasında qalanı ələ keçirir. Onun əmri ilə qala ispanların regiondakı mövcudluğunun simbolu olaraq tamamən dağıdılır. 
## İstinadlar
Svetlana Nəcəfova

**Svetlana Hacı qızı Nəcəfova** () — publisist, nasir, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2000), əməkdar jurnalist (1988)

## Həyatı
1938-ci il iyulun 8-də Qərbi Azərbaycanın İrəvan şəhərində anadan olub. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra 1955–1960-cı illər Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika şöbəsində təhsil alır. Əmək fəaliyyətinə 1961–1964-cü illərdə "*Pioner*" jurnalı redaksiyasında texniki redaktor kimi başlamış S. Nəcəfova 1964–1973-cü illərdə orada şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1973–1977-ci illərdə "*Azərbaycan qadını*" jurnalı redaksiyasındaşöbə redaktoru, 1977–1992-ci illərdə isə baş redaktorun müavini vəzifələrində çalışıb. 1996–2003-cü illər "*Respublika*" qəzeti redaksiyasında humanitar problemlər şöbəsinin müdiri, 2003–2008-ci illər isə Teleradio şirkətinin əməkdaşı olmuşdur. Hazırda təqaüdə çıxan S. Nəcəfova eyni zamanda Azərbaycanda qadın hərəkatında fəal iştirak etmişdir. Ramiz Əliyarov ilə aillə quran Nəcəfovanın qızı Nərgiz Əliyarova Azərbaycanın əməkdar artistidir. 16.05.2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Universal Sülh Federasiyası və Ümumdünya sülh naminə Beynəlxalq Federasiyanın sülhməramlı səfiri olan yazıçı həm də Azərbaycan Qadınlar assosiasiyası rəyasət Heyətinin üzvü seçilmişdir.
İstanbulda keçirilən türk qadınlarının I qurultayının iştirakçısı olmuş Svetlana xanım eyni zamanda Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin katibidir. ABŞ-nin "*kim kimdir?*" nəşrinin 2008-ci il nominatlarının siyahısına bioqrafiyası daxil edilib. Ədəbi yaradıcılığa 60-cı illərdən başyalan yazıçının publisistik məqalələri, oçerq və hekayələri dövri mətbuatda dərc olunmuşdur.

### Kitabları
* "*Qırmızı qalstuklar klubu*" (1966);
* "*Ömrə sevinc gətirənlər*" (1984);
* "*Hər ömür nəğmədir*" (1988);
* "*Biz beynəlmiləlçilərik*" (1988);
* "*Onun taleyi*" (1990);
* "*Azərbaycanın qeyri-hökumət qadın təşkilatları*" (2002).

## Mükafatları
Ədəbi publisistik fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilmiş S. Nəcəfova 1971-ci ildə "*Əməkdə fərqlənməyə görə*" medalına, 1974-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Soveti rəyasət heyətinin Fəxri Fərmanına, "*Qızıl Qələm*", "*Məhsəti Gəncəvi*", "*Sara Xatun*", "*Vətən*", "*Humay*", "*Dan ulduzu*", "*Araz*" ali media və s. mükafatlarına layiq görülmüşdür.

## Xarici keçidlər
* Svetlana Nəcəfova: "Bu elə peşədir ki, gərək özünü hər gün sübut edəsən" — MÜSAHİBƏ

## Mənbə
* Teymur Əhmədov. Azərbaycan yazıçıları (XX–XXI yüzillikdə) ensiklopedik məlumat kitabı. Bakı: "Nurlar", 2011.

## İstinadlar
Curcu (judets)

**Curcu judets** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə —  3526 km².

Şərqdə — Keleraşi, qərbdə —  Teleorman,  şimalda —  İlfov və Dımbovitsa judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 283 408 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 80,37 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 2 şəhər və 51 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Curcu (Giurgiu)

### Şəhər
* Bolintin-Vale (Bolintin-Vale)
* Mixeyleşti (Mihăileşti)

## İstinadlar
Dolj (judets)

**Dolj judetsi** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə — 7414 km².

Şərqdə — Olt, qərbdə —  Mexedintsi , şimalda —  Qorj və Vılça judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 712 187 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı —  96,05 чел./км².



## İnzibati bölgüsü
Judetsə 3 bələdiyyə, 4 şəhər və 104 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Krayova (Craiova)
* Beyleşti (Băileşti)
* Kalafat (Calafat)

### Şəhərlər
* Beket (Bechet)
* Debuleni (Dăbuleni)
* Filiaşi (Filiaşi)
* Seqarça (Segarcea)

## İstinadlar
Dımbovitsa (judets)

**Dımbovitsa** () — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə —  4054 km².

Sərhəddə olan judetslər:
* İlfov və Praxova şərqdə;
* Ardjeş qərbdə;
* Braşov şimalda;
* Teleorman və Curcu cənubda.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 533.330 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 131,55 nəf./km².

2016-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, judetsin əhalisi 528.426 nəfərdir.

## İnzibati bölgüsü
Judetsə 2 bələdiyyə, 3 şəhər və 33 kommuna daxildir.

### Bələdiyyə
* Tırqovişte (Târgovişte)
* Moreni (Moreni)

### Şəhərlər
* Qyeeşti (Găești)
* Puçoasa (Pucioasa)
* Titu (Titu)
* Fieni (Fieni)
## İstinadlar
Platon Oyunski

**Platon Oyunski** () — Yakut yazıçısı, alim-filoloq və ictimai xadim, Yakut sovet ədəbiyyatının banisi.

## Həyatı
Platon Oyunski 11 noyabr 1893-cü ildə Yakutiyada doğulmuşdu.

Oyunski XX əsrin böyük və faciəvi fiqurlarından biri olub. Onun haqqında danışanda adətən belə yazırlar: Şair və inqilabçı. Yazışı və publisist. Romantik və praqmatik. İdealist və materialist. Qurucu və dövlətçi. O zamankı SSRİ tərkibində Yakutiya Sovet Sosialist Muxtar Respublikasının yaradılması məhz onun uzun mübarizəsi nəticəsində mümkün olub. Respublikasının dövlət kimi təşəkkül tapmasında, elm və mədəniyyətinin inkişafında və doğma ana dilində məktəb və nəşrlərin olmasında Platon Oyunski gərgin əmək sərf edib.

Saxalıların milli mədəni azadlığının təmin olunmasında verdiyi mücadilə isə SSRİ rəhbərliyinin qəzəbinə tuş gəlir. Oyunski 1938-ci ildə İrkutskda həbs olunur.

Platon Oyunski 1939-cu ilin 31 oktyabrında elə öz vətənində zindanda həyatla vidalaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Karaş-Severin (judets)

**Karaş-Severin judets** () — Banat tarixi bölgəsinin, Transilvaniya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.

## Coğrafiyası
Sahə —  8520 km². Rumıniyanı qərbində yerləşən  judetslər arasında sahəsinə görə ən böyük olan judets 3-cü yerdədir. 

Cənub-qərbdə — Serbiya ilə, şərqdə — Xunedoara və Qorj, şimalda —  Timiş və cənub-şərqdə — Mexedintsi judetsləri ilə sərhəddir.

## Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 327 579 nəfər təşkil edirdi, sıxlığı — 38,47 nəf./km².

## İnzibati bölgüsü
Judetsə  2 bələdiyyə, 6 şəhər və 69 kommuna daxildir.

### Bələdiyyələri
* Reşitsa (Reşiţa)
* Karansebeş (Caransebeş)

### Şəhərlər
* Anina (Anina)
* Beile-Herkulane (Băile Herculane)
* Bokşa (Bocşa)
* Moldova-Noue (Moldova Nouă)
* Oravitsa (Oraviţa)
* Otselul-Roşa (Oţelu Roşu)

## İstinadlar