open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1998 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1998** — 1998-ci ildə keçirilmiş voleybol dünya çempionatı. Turnir həmin il Qış Olimpiya Oyunlarını da keçirən Yaponiyada təşkil olunmuşdu. Qalib adına ardıcıl ikinci dəfə (ümumilikdə üçüncü dəfə) Şimali Amerikadan  layiq görülmüşdü.

## Komandalar

## Qrup mərhələsi

### I dövrə
#### "A" Qrupu - [[Tokio]]

#### "B" Qrupu - [[Tokuyama]]

#### "C" Qrupu - [[Motsumoto]]

#### "D" Qrupu - [[Kaqoşima]]

### II dövrə
#### "E" Qrupu - [[Naqoya]]

#### "F" Qrupu - [[Fukuoka (şəhər)|Fukuoka]]

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

----


## Yekun

## Mənbə
*Women Volleyball XIII World Championship 1998 Japan - 03-12.11 Winner Cuba
Tomas Hardi

**Tomas Hardi** (; ) — ingilis yazıçı və şair.

## Həyatı və təhsili
Tomas Hardi 1840-cı ildə İngiltərənin Dorçester kəndində dülgər oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir.İlk təhsilinə bir kənd məktəbində yiyələnmiş, daha sonra Dorçesterdəki bir məktəbə getmişdir.Gənclik illərində Latın və yunan klassiklərini oxuyan Hardi Dorçesterdə yeni açılan akademiyaya daxil oldu.Bir müddət kilsə təmirçisi olan memarın yanında işlədikdən sonra rahib olmağa qərar verdi.Bu ixtisas üzrə çoxlu kitablar oxudu.1862-ci ildə Londona köçərək məşhur bir memarın yanında işləməyə başladı.

## Ədəbiyyat fəaliyyəti
Uşaqlığından şeir yazan Hardi sonradan roman janrına üstünlük vermiş və ilk romanı olan "Yoxsul adam və xanım" əsərini 1868-ci ildə tamamlamışdır.Tənqidi üslublu və sosializm dünyagörüşlü olduğundan naşirlər əsəri nəşr etmədilər.Hardinin nəşr olunan ilk kitabı "Ümidsiz çarələr" romanıdır.Kitab 1871-ci ildə imzasız nəşr olunmuşdur. Bundan sonra onun "Dəfnə ağacı altında" kitabı çap olundu.Tomas Hardi əsərlərindəki müşahidə qabiliyyəti, incə yumoru və həssas izahatı ilə fərqlənir.Bununla yanaşı o, bəzi romanlarında doğulub-böyüdüyü Dorset bölgəsinin təbiətini və insanlarını təsvir edir.Əvvəllər Desseks adlandırılan bu bölgənin sənayeləşmə ilə bərabər üzləşdiyi dəyişkənliyi əsərlərində hüznlü bir üslubla təsvir edir.Hardinin imzasız olaraq bir dərgidə çap etdirdiyi "Çılğın izdihamdan uzaq" adlı əsəri böyük maraq doğurduqdan sonra, özünü bütünlüklə ədəbiyyata vermişdir.1878–1895-ci illərdə yazdığı "Yuvaya dönüş", "Trompet başçısı", "Tess" və "Üsyankar qəlblər" romanları ilə məşhurluq qazandı.Viktoriya dövrünün mühafizəkar dəyər mühakimələrinə qarşı çıxdığı bu romanlara görə çoxlu sayda tənqidlərə məruz qaldı.Bu səbəbdən yenidən şeir yazmağa başlayan Hardi 1898-ci ildə daha öncə yazmış olduğu şeirləri də birləşdirərək "Wesseks şeirləri" kitabını nəşr etdirdi.Sonradan romanları əsasında filmlər çəkilən Tomas Hardi müasir ingilis romanının qurucularından sayılır.

## Başlıca əsərləri
*Bir cüt mavi göz
*Çılğın izdihamdan uzaq
*Tess
*Qaranlıq Cud
*Ağac işçiləri
*Meşə kəndliləri
*Yuvaya dönüş
*Etelbertanın əli
*Maraqsızın biri
*Qüllədə iki kişi
*Vest Poleydəki səyahətimiz
*Vesseks hekayələri
*Qərib, nəşəli və təsadüfi
*Solmuş kol
*Məzarımı mı qazırsan?

## İstinadlar

## Mənbə
# http://www.msxlabs.org/forum/edebiyat-ww/206976-thomas-hardy.html

## Xarici keçidlər
Olimpiya himni

**Olimpiya Himni**()- opera bəstəkarı Spiridon Samaras tərəfindən yunan şair Kostis Palamasın şeirinə
bəstələnmiş xor kantatasıdır. Həm şair, həm də bəstəkar  Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin ilk Prezidenti olmuş yunan Dimitrios Vikelasın seçimi idi.

## Tarixi
Himn Yunanıstanın paytaxtı Afinada 1896-cı il Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimidə  ilk dəfə ifa olunmuşdur. Samaras və Palamas tərəfindən bəstələnmiş bu himn  1958-ci ildə Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində baş tutmuş  54-cü  Beynəlxalq Olimpiya Konqresində  Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən rəsmi Olimpiya Himni elan edilib. 1960-cı ildən bəri bu himn hər bir Olimpiya Oyunlarının  açılış və bağlanış mərasimində istifadə olunur.

## Mətni

## İstinadlar
Imagine (Con Lennon mahnısı)

**"Imagine"** — John Lennon tərəfindən yazılmış və səsləndirilmiş utopik bir mahnı.

Mahnı sənətçinin 1971-ci il tarixli Imagine adlı albomunda idi. Hər nə qədər müxtəlif versiyaları edilmiş olsa və zaman içində bir çox fərqli sənətçi mahnını səsləndirmiş olsa da hələ ən çox sevilən və bəyənilən versiyası orijinal olanıdır.

Bu gün ən çox sevilən mahnılardan olan Imagine, Rolling Stonenin Bütün Zamanların Ən Yaxşı 500 mahnısı anketində üçüncü olmuşdur.

Lennon mahnını "din-əleyhdarı, milliyyətçilik-əleyhdarı, ənənələrə qarşı və anti-kapitalist" olaraq tanıtmışdır. Bu tanıtma Geoffrey Giulianonun Lennon`in America adlı kitabında ifadə edilmişdir.

* "Imagine" insan hüquqları təşkilatı Amnesty International yəni Beynəlxalq Əfv Təşkilatının rəsmi mahnısıdır.
* 1993-cü ildə, Lennon'un ölüm ildönümündə, David Bowie mahnını canlı olaraq yenidən səsləndirmişdir (cover etmişdir).
* 1999-cu ildə BMI "Imagine" mahnısını 20-ci əsrdə ən çox səsləndirilən 100 mahnıdan biri seçmişdir.
* 2004-cü ildə, A Perfect Circle qrupu mahnını eMOTIVe adlı albomlarında yenidən səsləndirdi (cover etdi).

##### Sözləri:

Xəyal et Xəyal et cənnətin olmadığını Cəhd etsən bu çox asanddı Altımızda yox cəhənnəm Üstümüzdə yalnız səma Xəyal et bütün insanların bu gün üçün yaşadığını Xəyal et ölkələr yoxdur Bunu etmək o qədər çətin deyil Uğruna öləcək və ya öldürülücək bir şey yoxdur Və xəyal et ki, din də yoxdur Xəyal et bütün insanların Sülh içində yaşadığını Mənə bir xəyalpərəst deyə bilərsən Amma mən tək deyiləm Ümid edirəm bir gün sən də bizə qatılarsan Və dünya tək bədən yaşar Xəyal et mal-mülk yoxdur Bunu edə bilərsənmi maraqlıdır Aclığa və ac gözlülüyə ehtiyac yoxdur İnsanların qardaşlığı Xəyal et bütün insanların Dünyanı paylaşdığını Mənə bir xəyalpərəst deyə bilərsən Amma mən tək deyiləm Ümid edirəm bir gün sən də bizə qatılarsan Və dünya tək bədən yaşar.

## İstinadlar
İqta ət-təmlik

**İqta-ət-təmlik**(bağışlanan iqta), şəxsin tam sahibliyinə verirlirdi və getdikcə irs olaraq keçirdi. Bu növ iqta sahibi üşr verirdi. Bu növ iqta, adətən, becərilməyən torpaqlardan, ya da sahibi ölmüş və varisi olmayan torpaqlardan verilirdi.

## Ədəbiyyat
* Ziya Bünyadov, Azərbaycan 7–9-cu əsrlərdə, Bakı-1989, səh-128

## İstinadlar
Papa dövləti

**Papa dövləti** və ya **Papa vilayəti** — 754-cü ildə İtaliyanın mərkəzində Roma papası tərəfindən elan edilmiş, 1870-ci ilə qədər mövcud olmuş, teokratiya üsulu ilə teokrat monarx — papa tərəfindən idarə olunmuş, katolisizmin mərkəzi sayılan dövlət.
Vatikan Məxfi Arxivi

thumbnail|Emblemi
**Vatikan Məxfi Arxivi** () — Vatikan Apostol Kitabxanasının tərkib hissəsi. Arxivariusu Jan-Lui Brügedir.
## Adı
Əvvəlki başlıqda, “Vatikan Gizli Arxivi”ndə “gizli” sözünün istifadəsi məxfiliyin müasir mənasını ifadə etmir.  Arxivin keçmiş Latın adının daha dolğun və bəlkə də daha yaxşı tərcüməsi “özəl Vatikan Apostol arxivi” ola bilər ki, bu da onun fondlarının Roma Kuriyasının və ya Müqəddəs Taxt-tacın hər hansı xüsusi departamentinin deyil, Papanın şəxsi mülkü olduğunu göstərir.  "Gizli" sözü ingilis dilində bu köhnə, orijinal mənada, "gizli qulluqçular", "gizli stəkan", "gizli oymaçı" və ya "katib" kimi ifadələrdə istifadə olunmağa davam edir.  şərəf və hörmət VIP ilə müqayisə edilə bilər. 1969-cu ildə aparılan bir araşdırmada qeyd edilirdi ki, arxivlərin kataloq sistemi o qədər qeyri-adekvat idi ki, "gizli" termininin istifadəsinə layiq idi, belə ki, o, "geniş basdırılmış şəhər, zamanın lavaları ilə sular altında qalmış Herkulaneum... arxeoloji qazıntı kimi gizli" olaraq qalır.  məxfidir”.

Adın dəyişdirilməsinə baxmayaraq, arxivin hissələri “gizli” sözünün müasir mənasında təsnif edilir;  Kənar şəxslərə fəal şəkildə inkar edilən bu məxfi materialların əksəriyyəti 1958-ci ildən sonraya aid hər şey, həmçinin 1922-ci ildən sonrakı kilsə xadimlərinin şəxsi qeydləri də daxil olmaqla, müasir şəxsiyyətlərə və fəaliyyətlərə aiddir.

28 oktyabr 2019-cu ildə Papa Fransisk 22 oktyabr tarixli Apostol Məktubu motu proprio verdi və Vatikan Gizli Arxivindəki arxivlərin adını Vatikan Apostol Arxivinə dəyişdirdi.

## Tarixi
Vatikan Məxfi Arxivi XVII əsrin əvvəllərində Vatikan Apostol Kitabxanasından ayrılaraq, müstəqil bir qurum kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Arxivdə 150 min nüsxə mövcuddur.

## İstinadlar

2.http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2019/10/28/191028d.html

3.https://cruxnow.com/vatican/2019/10/28/vatican-archive-will-no-longer-be-secret-but-apostolic/

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
*Vatikan Apostol Kitabxanası
Jan-Lui Brüge

**Jan-Lui Brüge** (; ) — Vatikan Apostol Kitabxanasının direktoru və Vatikan Məxfi Arxivinin arxivariusu

## İstinadlar
Əbdürrəhman ibn Rəbiə

**Əbd ür-Rəhman ibn Rəbiə** ərəb: (عبدالرحمن بن ربيعة) — erkən Xilafət dövrü ərəb sərkərdəsi. Ehtimal ki, xəlifə Ömərin vaxtında Xilafətin Azərbaycanda hərbi canişini Salman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin qardaşıdır.

Təbəriyə görə 642–643-cü ildə xəlifə Ömər Dərbəndə Surakə ibn Əmri göndərdi. Surakə ordusunun qabaq dəstəsi Əbdürrəhman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin komandanlığı ilə şəhərin hasarları yanında Bukeyr ilə birləşdi. Surakənin ölümündən sonra xəlifə Dərbənd yaxınlığındakı sərhəd xəttinə Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni təyin etdi və ona əmr etdi ki, xəzərlərə qarşı çıxsın. Ərəb atlıları əl -Beyda şəhərinə çatıb onu işğal etdilər. Lakin Bələncər yaxınlığında xəzərlər ərəbləri məğlub etdi və onların komandanı Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni öldürdülər.

## Həmçin bax
* Xəzər-ərəb müharibələri

## İstinadlar
Namiq Məmmədov (rəssam)

**Namiq Zahid oğlu Məmmədov** () — Azərbaycanın əməkdar rəssamı (2018), Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, peşəkar rəssam, dosent, “Humay” mükafatı laureatı.

## Həyatı
Namiq Zahid oğlu Məmmədov 1957-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub.

1982-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbini bitirib.

1988-ci ildə Vilnüs şəhərində Litva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun Rəngkarlıq şöbəsini bitirib.

## Yaradıcılıq fəaliyyəti

1997-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür.

2001-2006, 2010-2013-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında “Rəngkarlıq” kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir, dosentdir.

2019-2024-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında Akademik rəngkarlıq kofedrasının müdiri, professor

Hələ yaradıcılığa başladığı ilk illərdən novatorluğa meyil göstərən rəssam bütün yaradıcılığı boyu öz ideyalarına sadiq qalmışdır.

## Mükafatları
2003-cü ildə silsilə rəngkarlıq əsərlərinə görə “Humay” mükafatı laureatı olmuşdur.

27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür.

## Sərgilərdə iştirak
N.Z.Məmmədov 1983-cü ildən keçirilən regional və beynəlxalq sərgilərin iştirakçısıdır.

# 1993-cü ildə “7-ci mərtəbə” qrup sərgisi Səttar Bəhlulzadə adına sərgi salonu. Bakı. 
# 1996-cı ildə – Fərdi sərgi – Bakı incəsənət Mərkəzi. 
# 1997-ci ildə – Fərdi sərgi – Norveç, Oslo.  
# 2000-ci ildə – Fərdi sərgi – Vəcihə Səmədova adına sərgi salonu.  
# 2003-cü ildə – Fərdi sərgi – “Alban Oratoriyası” Art salon Bakı. 
# 2008-ci ildə – Fərdi sərgi – Müasir incəsənət mərkəzi. İçəri şəhər. 
# 1997-2001-ci ildə – Şəki simpoziumları.  
# 2001-ci ildə – “Baku-Tbilisi-Ceyhan” divar rəngkarlığı simpoziumu. 
# 2004-cü ildə – Azərbaycan rəssamlarının sərgisi, Hyuston, ABŞ, “Caspian” Art qallery.  
# 2004-cü ildə – Fransa senatında Azərbaycan rəssamlarının sərgisi – Paris.  
# 2004-cü ildə – Art Caucasus Ekspo – Tiflis.  
# 2005-ci ildə – Azərbaycan rəssamların sərgisi – Moskva. Mərkəzi Rəssamlar evi. 
# 2008-ci ildə – TÜRKSOY Beynəlxalq Rəssamlar Simpoziumu. Edirne şəhəri, Türkiyə
# 2009-cu ildə – Beynalxalq Biennale “Aluminium”. Bakı.  
# 2010-cu ildə – “7-ci mərtəbə” sərgisi Muzey mərkəzi. Bakı. 
# 2010-cu ildə – Fərdi sərgi – Danimarka, Kopenhagen.  
# 2013-cü ildə – "Ənənə və müasirlik festivalı" çərçivəsində fərdi sərgi. Mərkəzi Rəssamlar evi. Moskva.  
# 2013-cü ildə – Kannda (Fransa) Azərbaycan Mədəniyyəti günləri. 
# 2015-ci ildə – Fərdi sərgi – Berlin, Almaniya Bakı-Berlin Qaleriyası
# 2017-ci ildə – Fərdi sərgi – Müasir İncəsənət Muzeyi, Bakı şəhəri
# 2017, 2018, 2019, 2022, 2023-cü illərdə "İlin əsəri" – Vəcihə Səmədova adına sərgi salonu, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı
# 2018-ci ildə Beynəlxalq Rəssamların Simpoziumu. Şimkənt şəhəri, Qazaxıstan
# 2023-cü ildə – Türkiyə Cumhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş "100 il 100 əsər" Beynəlxalq Simpoziumu. İstanbul, Türkiyə
 
## İstinadlar
Alp Tarxan

**Alp Tarxan** — VIII əsrdə baş verən Xəzər-ərəb müharibələrində xəzər qoşunlarına başçılıq etməsi ehtimal olunan, Məslamənin komandası altında Şimali Qafqaza soxulmuş ərəb qoşunlarına qarşı vuruşan sərkərdə. Alp Tarxan ifadəsinin bu şəxsin adı və ya ləqəbi olması mübahisəlidir. Bəzi mənbələrə görə, Şimali Qafqaza soxulmuş ərəb qoşunlarına qarşı əməliyyatlarda Məslamənin ordusunu Dağıstan ərazisində sıxışdıran məhz Alp Tarxan olub. M.Kaqankatvatsi bildirir ki, 713-714-cü illərdə Alp Tarxanın komandanlığı altında olan Xəzər ordusu, Məsləmə ibn Əbdülmalikin komandanlığı altında olan ərəb ordusunu Dərbənd ətrafında sıxışdırdı və Məsləmə ibn Əbdülmalik bütün ordusunu və hətta hərəmini tərk edərək qaçmalı oldu.. 

## İstinadlar
Eritrositlərin çökmə sürəti

**Eritrositlərin çökmə sürəti** - (**EÇS**) qandakı eritrositlərin çökmə sürətidir.

Bu qeyri-spesifik müayinə metodu iltihabi proseslərin mövcud olması barədə şübhələr olduqda və ya onların gedişini öyrənmək məqsədilə aparılır. Müayinəyə əsas göstərişlər iltihabi proseslər, infeksion xəstəliklər və profilaktika məqsədilə aparılan müayinə skrininqləri aiddir.

## Metodun aparılması
EÇS *Westergren metodu* deyilən sedimentasiya ilə ölçülür. Bu zaman 1.6 ml qan 0.4 ml 3.8 faizli Natrium-sitrat məhlulu ilə qarışdırılır. Burada məqsəd, laxtalanmanın qarşısını almaqdır. Belə ki, sitrat ionları qanda laxtalanma üçün lazım olan kalsium (*Ca*) ionları ilə birləşib laxtalanma prosesinin qarşısını alır. Bu qarışıq 200&nbsp;mm uzunluğundakı şüşə yaxud plastik sınaq borusuna tökülür. Bu zaman eritrositlər özlərinin ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında çökməyə başlayır. Nəticə, adətən, bir saatdan sonra mövcud çöküntünün uzunluq ölçüsü ilə müəyyən olunur. İkinci göstərici olaraq iki saatdan sonra, gərəkli hallarda isə 3-cü göstərici olaraq 24 saat sonrakı uzunluq qeyd olunur.

## Normal göstəricilər
EÇS qanın zülal tərkibindən, eritrositlərin miqdarından, forma və ölçülərindən, qismən də yaşdan və cinsdən asılıdır.

Bir saatdan sonra EÇS-in normal göstəriciləri belə olur: 
* kişilərdə: 1–10&nbsp;mm-ə qədər 
* qadınlarda: 2–15&nbsp;mm 
* yeni doğulmuşlarda: 1–2&nbsp;mm 
* 3 yaşadək olan uşaqlarda: 2–17&nbsp;mm arasında dəyişir.
2002 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2002** — 2002-ci ildə İtaliyada təşkil edilən dünya çempionatı. Sentyabr ayının 30-u başlayıb oktyabr ayının 15-i başa çatmışdır. Qalib adına ilk dəfə olaraq  nın layiq görüldüyü turnirdə ikinci yerin sahibi , üçüncü yerin sahibi isə  olmuşdur. Turnir setlərin 25 xaldan oynanıldığı ilk dünya çempionatı olmuşdur. Belə ki, bundan əvvəlki dünya çempionatlarında hər bir set 15 xaldan oynanılırdı.

## Komandalar

## Arenalar
Mundial səkkiz fərqli şəhərin səkkiz fərqli arenasında keçirilmişdir:

## Qrup mərhələsi

### I dövrə
#### "A" Qrupu - [[Bremen]]

#### "B" Qrupu - [[Şverin]]

#### "C" Qrupu - [[Riza]] və [[Drezden]]

#### "D" Qrupu - [[Leypsiq]]

## II dövrə
#### "E" Qrupu - [[Bremen]] və [[Münster]]

#### "F" Qrupu - [[Ştutqart]]

#### "G" Qrupu - [[Riza]]

## Pley-off mərhələsi

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

## Yekun

## Mükafatlandırılan voleybolçular

## Mənbə
*Women Volleyball XIV World Championship 2002 Germany 30.08-15.09 Winner Italy
Leonard Koen

**Leonard Koen** (; ) — Kanadalı müğənni, şair və yazıçı. İlk şeir kitabını 1956-cı ildə, ilk romanını isə 1963-cü ildə nəşr etdirmişdir. Qremmi mükafatı laureatıdır.

## Diskoqrafiya
* Popular Problems (2014)

## İstinadlar
Şəki şəlaləsi

**Şəki şəlaləsi** () — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzində, keçmiş Qarakilsə rayonunun Şəki kəndi yaxınlığında yerləşən şəlalə.

Sisiyan rayonu mərkəzindən 6 km şimalda yerləşən şəlalənin hündürlüyü 18 metr olmaqla Ermənistanın ən hündür şəlaləsi statusunu daşıyır. Şəlalə Bazarçayın 18 km uzunluqlu kiçik qolu Şəkiçay üzərində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Sünik mərzi
* Qarakilsə rayonu
* Şəki
Meqaaləm

**Meqaaləm** — fizika və astronomiya termini olub daha böyük ölçülü aləm deməkdir. Meqaaləmə istinad etməkdə məqsəd bir çox fiziki problemlərin həllü üçün ideal mühitin olmasıdır. Meqaaləmdə mövcud olan şərait real mühitdə laboratoriyada əldə edilə bilmir. Buna görə də bir çox fizika problemlərinin həllində istifadə olunur. Bütövlükdə Kainat və onun ayrı-ayrı hissələri Meqaaləm sayıla bilər.

## İstinadlar
Olimpiya posteri

[thumbnail|İlk Olimpiya Oyunlarının posteri, [Afina, 1896]]
**Olimpiya posteri**— Olimpiya Oyunları haqqında məlumat verir.

Olimpiya posteri Olimpiya Oyunlarınının başlanmasını təsvir etmək üçün tərtib olunur.  Hər bir Olimpiya Oyunlarının  *Olimpiya Oyunlarını Əlaqələndirmə Komissiyası və Milli Olimpiya Komitəsi* tərəfindən təklif olunan və yaradılan xüsusi Olimpiya posteri var.  Olimpiya Oyunları üçün Olimpiya posterinin təsdiqi Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin səlahiyyətindədir. Olimpiya posteri, reklam materiallarında Olimpiya emblemi kimi, Olimpiadanın sponsorları tərəfindən istifadə oluna bilər.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
 Athens Info Guide-Əvvəlki Olimpiya posterlərinin siyahısı
Simmetriya

**Simmetriya** — kainatdakı sistemlərdə baş verən hadisələrin üç əsas xassəsindən biri. Bu fizika və astronomiyanın tədqiqat obyektidir və bütün fiziki proseslər üçün səciyyəvidir.

## Simmetriya xətti
Simmetriya xətti ikiölçülü formaları elə iki bərabər hissələrə bölür ki, bu hissələr üst-üstə qoyulub qatlandıqdda bütün nöqtələri üst-üstə düşür. Simmetriya xətti boyunca ayrılmış tərəflər bir-birinin tam əksolunması olduğuna görə simmetriya oxu həm də "güzgü xətti" adlanır.

Bəzi fiqurların bir və birdən çox simmetriya oxu olar bilərkən, bəzi fiqurların isə ümumiyyətlə simmetriya oxu yoxdur.

* Bir simmetriya oxu olan həndəsi fiqurlar -
* İki simmetriya oxu olan hənsədi fiqurlar - düzbucaqlı
* Dörd simmetriya oxu olan fiqurlar - kvadrat
*Sonsuz sayda simmetroya oxu olan fiqurlar - dairə, çevrə

## Müstəvi simmetriya :

## Biologiyada simmetriya
Bitki və heyvan hissələrinin nizamlı təkrarlanmasıdır.

## İstinadlar
Orbital rəsədxana

**Orbital rəsədxana** — yerin xəyali hərəkət orbitində yerləşən rəsədxana. Bu rəsədxanaların yaradılmasında məqsəd aparılan astronomik tədqiqatların daha da dəqiqləşdirilməsidir. Bir çox dalğa tezlikləri yerin maqnitosferi tərəfindən bloklanır. Bu dalğa tezliklərinin analizi üçün orbital rəsədxanalardan istifadə olunur.

Bugünkü gündə ən uğurlu layihələndirilən və faydalı olan orbital rəsədxanalar və onların teleskopları bunlardır:
* Astron
* Habbl Radiodiapazonda aparılan müşahidələr tamamilə yeni tip obyektlərin — kvazarlar, pulsarlar, on minlərlə yeni rentgen və radioşüalanma mənbələrinin kəşfinə gətirdi.
Platonun gözəllik fəlsəfəsi

Platonun gözəlliyin təsnifatına dair fəlsəfi fikirləri üç mərhələyə bölünür:

** Platonun Sokrat dövründə Gözəllik Fəlsəfəsi **

Bu dövrdə Platon gözəlliyi kateqoriya kimi görməyə başlayır. Bu dövrün ən önəmli dialoqu Böyük Hippia dialoqudur. Bu dialoqda danışanlar Sokrat və Sfist Hippiadır. Böyük Hippia dialoqu gözəlliyin nə olduğundan çox nə olmadığını izah edən mübahisəli bir dialoqdur. Bu dialoq hər şeydən öncə gözəlliyi aydınlaşdırmaq istəyir. Ancaq xarici görünüş baxımından bu dialoq çox da məqsədə çatmış sayılmaz. Onun vacib bir nəticəyə çatmaması fəlsəfə tarixində ilk dəfə gözəlliyi mövzu kimi ələ almış olmasından qaynaqlanır. Digər bir təklifdə bu dialoq gözəlliyi təsnif baxımından iki yerə ayrılır: Bu yaradılışdan var olan gözəllik və sonradan qazanılmış gözəllikdir.

** Platon’un Kamillik dönəmində Gözəllik **

Bu dövrdə Platon gözəlliyin öz özünə gözəl olduğu anlayışını irəli sürür.Filosof kamillik dönəmində gözəlliyi dəyər olaraq adlandırarkən daha dərindən qavramağa çalışmışdır. Bayram adlı əsərində gözəlliyi qavrama yolu Erosdan başlanaraq açıqlanır. Eros sevgi, eşq anlamında bir sözdür. Eros vasitəsilə gözəlliyə çatma istəyi və eyni zamanda ölümsüzlüyü tapmaq yolu burada əsas məsələdir. İnsan üçün iki cür ölümsüzlük var 
	a) Bədən Vasitəsilə: Qadınla, onun övlad sahibi olması ilə ölümsüzlüyü gerçəkləşər.
	b) Ruh Vasitəsilə: Burada Eros gənclərə yönəlir. Onların düzgün yetişdirilməsi, elmi biliklərə yiyələnməsi nəzərdə tutulur. Erosun gənclərin ruhuna girməsi ilə onlarda üstün bacarıqlar və iradə meydana gəlir. Bu məqamda insan ruh gözəlliyinə çatmış sayılır. Ruh gözəlliyinə çatan insan üstəlik gözəlliyi insan yaşayışındaki davranışlarda da axtarmağa başlayır. Bundan sonrakı mərhələ elmdir. Eros’un bu qədər ucaltdığı insan artıq tək tək gözəlliklərlə kifayətlənmir, o gözəlliyin özünə yönəlir və onu axtarır. Platon bu məqamda gözəlliyi hisslər dünyasından qopararaq ideyalar dünyasına yerləşdirmək və onu ideya şəklinə salmağa çalışır. Artıq gözəlliklər varlığın özü ilə əlaqəli bir gözəllik, yəni öz özündən gözəl olan mütləq gözəl halına düşür. Bu gözəlliyə çatan insan ölümsüzlüyə və xoşbəxtliyə də çatmış olur.

''' Platonun Yaşlılıq dönəmi gözəlliyin qavranması

Platonun yaşlılıq dönəmində gözəlliyin riyazi formasını öyrənməklə gerçəkləşir. Bu dönəmdə filosof əsasən iki fəlsəfə məktəbinin təsirində qalır. Eleya və Fitoqorasçılıq Platonun bu dönəmdə kainatı və kainatın içindəki varlıqları bir səviyyədə görməsindən ibarətdir. Formaların gözəlliyi dedikdə yalnız sayların gətirdiyi səviyyələr pərgar və cədvəl istifadə olunaraq hazırlanan eskizlər nəzərdə tutulur. Platonun bu dönəmdə artıq ideya formalaşdırmaq fikrindən daşındığı anlaşılır. Platon gözəlliyi sadəcə həndəsi formalar kimi görür. Formanın gözəlliyi bir əşyanın gözəlliyi ilə eyni  şey deyil. Formanın gözəlliyi bir əşyanı gözəlləşdirən prinsipdir. Əgər bir obyektdə say dəqiqdirsə bu obyektlər yaradılışdan gözəldir.
2006 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı

**Voleybol üzrə qadınlararası dünya cempionatı 2006** — 2006-cı ildə Yaponiyada təşkil edilən turnir. nın çempionluğu ilə bitən munidal oktyabrın 31-i başlamış, noyabr ayının 16-da sonlanmışdır.

## Komandalar

## Arenalar
Mundial beş fərqli şəhərin altı fərqli arenasında keçirilmişdir:

## Qrup mərhələsi

### I dövrə
#### "A" Qrupu - [[Tokio]]

#### "B" Qrupu - [[Sapporo]]

#### "C" Qrupu - [[Kobe]]

#### "D" Qrupu - [[Naqoya]]

### II dövrə
#### "E" Qrupu - [[Naqoya]]

#### "F" Qrupu - [[Osaka]]

## Komandaların tutduğu yerləri müəyyən edən qarşılaşmalar

----


----


## Yekun

## Mükafatlandırılan voleybolçular

## Mənbə
*Women Volleyball XV World Championship 2006 Japan - 31.10-16.11 Winner Russia
Supersimmetriya

**Supersimmetriya** fizikada nəzəri çərçivə olub, tam spinli (bozonlar) və yarı spinli zərrəciklər (fermionlar) arasında simmetriyanın varlığından bəhs edir. Supersimmetriyaya görə bilinən hər bir zərrəciyin fərqli spin özəlliyi olan bir yoldaş zərrəciyi var. https://web.archive.org/web/20230714210240/https://home.web.cern.ch/science/physics/supersymmetry Supersimmetriyanın varlığını sınağa çəkən bir çox eksperiment baş tutsa da, heç birisi təbiətdə mövcudluğuna dair bir dəlil təmin edə bilməyib. https://www.quantamagazine.org/what-no-new-particles-means-for-physics-20160809/ Əgər supersimmetriyanın varlığı sübut olunsa,  zərrəciklər fizikasında bir çox izahsız qalmış problemlərə (məs. qaranlıq maddə, iyerarxiya problemi) anlayış gətirə bilər.

**Supersimmetrik nəzəriyyədə** təməl qüvvələrin tənliklərilə maddənin tənlikləri birəbir eynidir. Nəzəri və riyazi fizikada bu özəlliyi olan istənilən nəzəriyyə *supersimmetriya prinsipinə*  (SUSY) uymuş sayılır. Supersimmetrik nəzəriyyələrin sayı çoxdur. https://www.youtube.com/watch?v=0CeLRrBAI60 Supersimmetriya zaman-məkan simmetriyası növü olub, iki zərrəcik sinifi arasındadır. Bir sinif bozonlardır: hansı ki, spin ədədi tam ədəddir və Boze-Eynşteyn statistikasına tabedir. Digər sinif isə, fermionlardır: onların spin ədədi isə yarım ədəddir (məs.: 1/2, 3/2 və s.) və Fermi-Dirak statistikasına tabedirlər. https://pdg.lbl.gov/2014/reviews/rpp2014-rev-susy-1-theory.pdf Fermionların supersimmetriyadakı bozon-xassəli yoldaşlarının adının önünə *s-* hərfi əlavə olunur, çünki onlar skalyar zərrəciklər sayılırlar. Məsələn, elektronun supersimmetrik nəzəriyyədəki yoldaşının adı *selektrondur.* Selektron bu məntiqlə bozon sayılır. https://pdg.lbl.gov/2012/tables/rpp2012-sum-searches.pdf

Supersimmetriyaya görə fermion sinifindən olan hər bir zərrəciyin bozonlar sinifində, bozonlar sinifində olan hər bir zərrəciyin də, eyni şəkildə fermionlar sinifində müvafiq yoldaşı var. Bunlar superyoldaşlar kimi tanınır. Zərrəciyin superyoldaşıla spin fərqi 1/2-ə bərabərdir. Ən sadə supersimmetrik nəzəriyyələrinə görə, supersimmetriya qırılmamışdan qabaq, superyoldaş cütlüyünün hər bir üzvü eyni kütləyə və daxili kvant ədədlərinə malikdirlər.  Daha mürəkkəb supersimmetrik nəzəriyyələrində özlüyündən qırılan simmetriya var və bu da superyoldaşların kütlədə fərqlənməsinə imkan yaradır.

Supersimmetriyanın fizikanın kvant mexanikası, statistik mexanika, kvant zəminlər nəzəriyyəsi, qatı maddələr fizikası, nüvə fizikası, optika, stoxastik dinamika, astrofizika, kvant qravitasiyası və kosmologiya kimi bir çox sahəsində müxtəlif tətbiqi var. Supersimmetriya yüksək enerjilər fizikasında geniş ölçüdə tətbiq olunub. Standard Modelin supersimmetrik artırılması Standard Model Ötəsi fizikası üçün mümkün namizədlərdən sayılır. Ancaq ki, Standard Modelin heç bir supersimmetrik artırılması təcrübi olaraq təsdiqini tapmayıb və bəzi fiziklər bu nəzəriyyənin qısır nəzəriyyə olmasını irəli sürür.https://www.quantamagazine.org/physicists-debate-future-of-supersymmetry-20121120/

## İstinadlar
Habbl sabiti

***Habbl sabiti*** - sürət artmasının məsafə artımına nisbətini ifadə edir. Onun astronomik mənası, sürət ilə məsafənin mütənasibliyinin bütün qalaktikalar üçün eyni olmasıdır.

## Qiyməti
Hazırda Habbl sabiti 1 000 000 işıq ili üçün

23 km/(san \cdot milyon i.i)

İşıq ili - işıq sürətinin bir ildə qət etdiyi yoldur:

1 i.i = 9,46 \cdot 10^{12} km

## İstifadə olunduğu yerlər
Habbl sabiti aşağıdakı hesablamalarda istifadə olunur. Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.

### Habbl qanunu
Habbl qanununa əsasən iki qalaktikanın bir-birinə nəzərən uzaqlaşma sürətinin təyini üçün Habbl sabiti istifadə edilir.

### Kainatın yaşının hesablanması
Habbl sabitinin qiyməti təqribi də olsa, Kainatın yaşını müəyyən etməyə imkan verir. Bunun üçün milyon işıq ilini Habbl sabitinə bölünməsi kifayət edir.

\frac {10^6 i.i}{23 km/san}=\frac{9,46\cdot10^6\cdot10^{12} km}{23\cdot365,25\cdot24\cdot3600km/san}=13,04\cdot10^9 il

Bu qiymət qalaktikanın sabit sürətlə genişlənməsini fərz edilməklə, kalaktikalar arasında cazibə qüvvəsi nəzərə alınmadan hesablanmışdır. Bu və digər effektləri nəzərə alaraq hesablanmış qiymət isə 13,04·109 ilə bərabər hesab edilir.

### Böhran sıxlığının hesablanması
Böhran sıxlığı Kainatın sıxlığının elə bir nöqtəsidir ki, sıxlıq bu həddə çatdıqdan sonra Kainatın genişlənməsi dayanır və sıxılmağa başlayır.

\rho=\frac{3H^2}{8\pi G}
İbn Türk

**Əbül-Fəzl Əbdülhəmid ibn Vasi İbnüt-Türki əl-Gili** (; ) — İslam aləmində məşhur Türk riyaziyyatçı alim.

## Mənşəyi
Əbu Məhəmməd onun künyəsidir, ləqəbi isə İbnüt-Türki onun etnik mənsubiyətini (nisbə) bildirir. Bəzi ehtimallara görə xəzər əsillidir.

Bəzi mənbələr onun başqa ləqəbini də qeyd edirlər: əl-Gili, əl-Cili, lakin ən çox "əl-Huttali" ləqəbi ilə tanınır. Lakin, ehtimal ki onun şəxsi əlyazmasında, "əl-Gilli" və ya "əl-Cilli" kimi qeyd edilir.

Apriori bu nisbə üçün mənşə adı Gilan sözü hesab olunur. Belə nisbə, doğrudan da buradan çıxan bəzi alimlər daşıyır. Lakin yenə apriori bunu həm də qumuq kəndi Gelini də hesab etmək olar.

Bu sözə orta əsr türklərində həm etnonim kimi (gilə, gülə) həm də özəl Geli ad kimi də rast gəlmək olar. Yeri gəlmişkən bu ləqəbi Əbdülhəmidin nəvəsi, onun kimi böyük alim, Əbu Bərzə ibn Məhəmməd ibn Əbdülhəmid ət-Türki də daşıyırdı.

## Həyatı
Mənbələrdə onun həyatı və fəaliyyəti barədə dəqiq məlumatlar yoxdur, ancaq məlumdur ki, o xəlifə Məmunun dövründə yaşayıb və yaradıb. Dövrümüzə qədər gəlib çatmış yegənə əsəri (cəbrdən olan) *"əd-Dərurat fil Muktəranət min Kibabil-Cəbr vəl Muqabələ"*dir. Bu elmi əsəri 1962-ci ildə Ankarada türk və ingilis dillərinə tərcümə edilmişdir.

## İstinadlar


## Mənbə
* Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili

## Həmçin bax
*Übeydullah binu Yəhya bin Xaqan ət-Türki
*İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri
*İtax
*Suvar Təkin
*Fateh binu Xaqan
Böhran sıxlığı

***Böhran sıxlığı*** - kosmik sıxlığın elə minimal qiymətidir ki, bu sıxlıqdan böyük qiymətlərdə Kainatın genişlənməsi dayanır və o sıxılmağa başlayır.

## Hesablanması
Nəzəri araşdırmalarla müəyyən olunmuşdur ki, böhran sıxlığının \rho_b qiyməti Habbl sabitinin kvadratı ilə mütənasibdir:

\rho =\frac{3H^2}{8 \pi G}

Burada G — cazibə sabitidir.

## Qiyməti
Sabitlərin qiymətlərini nəzərə almaqla hesabladıqda böhran sıxlığı

\rho_b=4,5\cdot10^{-29}q/sm^3

Böhran sıxlığının bu qiymətində hər 1 sm^3 həcmdəki nüvə zərrəciklərinin sayı 2,7\cdot10^{-5}  qədərdir. Yəni vahid litr həcmə 0,0027 nüvə zərrəciyi 1000 litr həcmə isə 2–3 nüvə zərrəciyi düşür. Sıxlığın və ya nüvələrin sayının bu qiyməti fiziki vakuumun qiymətlərinə yaxındır.

## Həmçinin bax
* Kainatın Fridman modeli
Mariya Borodakova

**Mariya Borodakova** () — rusiyalı qadın voleybolçu. Dinamo Kazan klubunda kapitan olan Mariya blokçu möqeyində oynayır.

## Karyerası
Mariya Borodakovanın karyerasının çox hissəsi Dinamo Moskvada keçmişdir. Voleybolçu burada beş sezon forma geyindikdən sonra Əczacıbaşına transfer olunmuşdu. Moskvada keçirdiyi beş mövsümdə üç dəfə Rusiya çempionatının qızıl medalını qazanan voleybolçu Türkiyədə heç bir çempionluq yaşaya bilməmişdi. 2010-cu ildə transfer olunduğu Dinamo Kazanda ən böyük uğurlarını yaşayan Mariya burada kapitanlıq sarğısına da yiyələnmişdi. Klubla keçirdiyi ilk mövsümdə Rusiya çempionatını və kubokunu qazanan voleybolçu 2013–14 sezonunda Çempionlar Liqasının kubokunun başı üzərinə qaldırmışdı. Həmin mövsümün öncəsi və sonrası Rusiya çempionatı qazanan Dinamo Kazanın kapitana Mariya 2014-cü ildə Klublararası dünya çempionatıında da çempionluq sevinci yaşamışdı.

Borodakovanın milli komanda karyerası da klub karyerası kimi rəngarəndir. Hər bir voleybolçunun qazanmaq arsuzu olduğu dünya çempionatında iki dəfə fəxri kürsününün ən yüksək pilləsinə qalxmışdı.

## Uğurları

### Klublar ilə
*  Rusiya çempionatı: 6
: 2005–06, 2006–07, 2008–09, 2010–11, 2011–12, 2012–13

*  Rusiya kuboku: 2
: 2010, 2012

*  Klublararası dünya çempionatı: 1
: 2014

*  Çempionlar Liqası: 1
: 2013–14

### Milli komanda ilə
* 2005 Dünya Qran Prisi —  **Gümüş medal**
* 2005 Avropa çempionatı —  **Qızıl medal**
* 2006 Dünya çempionatı —  **Qızıl medal**
* 2009 Dünya Qran Prisi —  **Gümüş medal**
* 2010 Dünya çempionatı —  **Qızıl medal**

### Şəxsi mükafatları
* *2006 [[CEV Kuboku (qadınlar)|Top Teams kuboku]] — "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2011 Rusiya kuboku — "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2012 [[CEV Qadınlar Çempionlar Liqası|Çempionlar Liqası]] — "Ən Yaxşı Blokçu"*
* *2012 Rusiya kuboku — "Ən Yaxşı Blokçu"*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* FIVB — Scheda su Marija Borodakova
Yersi

**Yersi** — Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Tabasaran rayonunda kənd. Yersi kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzi.

## Əhalisi
Kəndin əhalisi 2150 nəfərdir və milli tərkibi tam şəkildə azərbaycanlılardan ibarət olan monoetnik yaşayış məntəqəsidir; əhali dini baxımdan islamın sünni məzhəbinə mənsubdur.

## Tanınmış yerliləri

* Abdulla bəy Yersili — Tabasaran qazisi.
* Kərim Məmmədbəyov — sovet dövlət xadimi, 1931-1937-ci illərdə Dağıstan MSSR-in xalq Komissarları Sovetinin Sədri.

## Mənbə
* Yersi xəritədə
## İstinadlar
Habbl qanunu

**Habbl qanunu** — qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşma sürətini ifadə edir. ABŞ astronomu Edvin Habbl tərəfindən kəşf edilmiş bu qanun alimin şərəfinə adlandırılmışdır və astronomiyanın fundamental qanunlarından biridir.

## Qanun
İstənilən iki qalaktikanın bir-birinə nəzərən uzaqlaşmasının nisbi sürəti, aralarındakı məsafə ilə düz mütənasibdir.

\upsilon = H \cdot D

Burada D - qalaktikalar arasındakı məsafə, \upsilon - qalaktikanın birinin digərinə nəzərən hərəkət sürəti, H - Habbl sabiti olub, sürət artmasının məsafə artmasına nisbətini ifadə edir.

## İsbatı
Kainatın quruluşunu təsəvvür etmək üçün aşağıdakı müşahidə faktlarından istifadə edilmişdir: 
* mikrodalğalı diapazonda Kainatın relikt şüalanma fonunun kəşfi; 
* qalaktikaların bir-birinə nəzərən böyük sürətlə uzaqlaşmaları; 
* Kainatda əsas kimyəvi elementlər olan hidrogen və helium elementlərinin nisbəti.
Kainat quruluşunun müasir modelinə verilən əsas tələb ondan ibarətdir ki, həmin model bu müşahidə faktları ilə ziddiyyət təşkil etməsin.

1923-cü ildə Habbl Andromeda dumanlığının spiralşəkilli qollarında bir neçə parlaq dəyişən ulduz müəyyən etmişdir. Bu ulduzların parlaqlıq əyriləri (parlaqlığın zamandan asılılıq funksiyası) bizim Qalaktikada Sefeidlər adlanan dəyişən ulduzların parlaqlıq əyrilərinə bənzəyir.

Habbl, ulduzların spektr xətlərinin spektrin qırmızı ucuna tərəf sürüşməsinə və Andromeda dumanlığındakı ən parlaq ulduzların görünən parlaqlığına əsasən, həmin qalaktikalara qədər məsafələri qiymətləndirmişdir. Nəticədə müəyyən edilmişdir ki, spektrdə xətlərin qırmızı tərəfə sürüşməsi qalaktikaya qədər olan məsafə ilə mütənasib olaraq artır.

Dopler effektinə əsasən spektral xətlərin qırmızıya tərəf sürüşməsi (buna qırmızı sürüşmə deyilir), işıq mənbəyinin müşahidəçidən uzaqlaşdığını göstərir. Belə çıxır ki, uzaqlaşmanın sürəti xətlərin sürüşməsi ilə, yəni məsafə ilə mütənasibdir.

Beləliklə, müəyyən edilmişdir ki, bütün qalaktikalar bir-birindən sürətlə aralanır.

Buradan belə bir məntiqi nəticəyə gəlmək olar ki, qalaktikalardan hər hansı birində yerləşən müşahidəçi üçün bütün istiqamətlərdə qalaktikaların hərəkət xarakteri eynidir, Kosmoloji Prinsipə əsaslanır, yəni Kainat bircinsli və izotropik olaraq genişlənir.
Çimərlik voleybolu yay Olimpiya oyunlarında

**Yay Olimpiya Oyunlarında Çimərlik voleybolu** — 1996-cı ildən bəri tətbiq edilir. Atlanta Yay Olimpiya Oyunlarından bəri bütün olimpiadalarda proqramda olan çimərlik voleybolu əsasən olimpiya kəndlərinin sahilyanı ərazilərində keçirilir. Ancaq London Yay Olimpiya Oyunlarında çimərlik voleybolu yarışları Londonun mərkəzində olan Horse Guards Parade arenasında keçirilmişdir. Bu meydança normal çimərlik voleybolu meydançası kimi qumsalllıqlarla təmin edilmişdir.

## Olimpiya Oyunlarında Kişi çimərlik voleybolu
Kişilərin çimərlik voleybolu yarışlarında ən diqqət çəkən ölkə heç şübhəsiz Amerika Birləşmiş Ştatları olimpiyaçılarıdır. Onlar üç dəfə bu yarışlarda qalib adına layiq görülmüşlər. Hətta 1996 Yay Olimpiya Oyunlarında finalda iki amreikan cütlüyü qarşılaşmış və qızıl, gümüş medalın hər ikisi ev sahibi ölkə olan ABŞ-yə getmişdir.

ABŞ olimpiyaçılardan sonra turnirdə ən çox medal qazanmış ölkə Braziliyadır. Onlar kişilərin çimərlik voleybolu turnirlərində 1 dəfə qızıl, üç dəfə gümüş, bir dəfə də bürünc medal qazanmışlar. Braziliyalı Rikardo Santos isə ən çox medal qazanmış kişi çimərlik voleybolçusudur. Onun kolleksiyasında hər üç olimpiya medalı vardır. Rikardodan sonra ən çox olimpiya medalını qazanan çimərlik voleybolçusu isə Emanuel Raqodur. 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında Rikardo ilə bürünc qazanmış voleybolçu dörd il sonra Alison Cerutti ilə final həyəcanı yaşamışdır.

### Turnirin arxivi

## Olimpiya Oyunlarında Qadın çimərlik voleybolu
Qadınların yarışlarında ən güclü komanda ABŞ olimpiyaçılarıdır. Onlar son üç Olimpiya Oyunlarının qalibləridir. Hətta London Yay Olimpiya Oyunlarında finalda Amerika cütlükləri qarşılaşmışdılar.

### Turnirin arxivi

## Medal reytinqi

## Həmçinin bax
*Yay Olimpiya Oyunlarında Voleybol
*Yay Olimpiya Oyunları
*Çimərlik voleybolu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi Rəsmi Saytı
İngermanlandlılar

**İngermanlandlılar** və ya **İngermanlandlı finlər** — finlərin subetnik qrupu, əsasən keçmiş SSRİ-i ölkələrində yaşayırlar.

## Mənbə
*Uralic    |  Finnic  | Ingrian — Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2014. Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition. Dallas, Texas: SIL International

## İstinadlar
Farnezi sarayı

**Palasso Farnezi** və ya **Farnezi sarayı** () — Roma şəhərində intibah dövrünə aid nümunələrdən biri olan saray, palasso. Artıq 100 ildən artıqdır ki, bu sarayda Fransa respublikasının səfirliyi yerləşir.

## İstinadlar
Komilər

**Komilər** — ana dili komi dili olan Fin-uqor xalqlarından biri, Fin-uqor xalqlarının Fin-perm qrupunun Perm yarımqrupuna daxildirlər, əsasən Rusiyada yaşayırlar. Komi dilinin dilaektlərində danışan üç subetnik qrupdan ibarətdirlər: Komi-zıryanlar, Komi-permyaklar və Komi-yazvalar.

Komi-zıryanlar komilərin subetnik qrupudur və əsasən Rusiyada yaşayırlar. Komi dilinin dialekti – komi-zıryan dialektində danışırlar.

## İstinadlar
Komi-permyaklar

**Komi-permyaklar** — komilərin subetnik qrupu, mütləq əksəriyyəti Rusiyada yaşayırlar. Komi dilinin dialekti olan Komi-permyak diliində danışırlar.

## İstinadlar
Toppaylayıcı (voleybol)

**Toppaylayıcı** və ya **ötürücü** — voleybolda mövcud olan voleybolçu ampluası (mövqeyi), oyun qurucusu. Toppaylayıcının voleybol meydançasındakı əsas məqsədi adından da məlum olduğu kimi komanda yoldaşlarını topla təmin etməkdir. Hücumçuları və diaqonal mövqe voleybolçularını, həmçinin blokçuları topla təmin edir. İstədiyi zaman qaydalar çərşivəsində zərbə də vura bilər. Buna məşhur toppaylayıcı aldatması kimi yanaşmaq olar.

Toppaylayıcı ön mövqedə olduqda 4, 3 və 2-ci zonaya, arxa mövqedə olduqda isə 5, 6 və 1-ci zonaya ötürmə edə bilər. Bu mövqenin sahibləri digər voleybolçularla daim əlaqədədirlər. Hücumçular kimi istədikləri zaman zərbə endirmirlər, çünki toppaylayıcı voleybolda komandanın beynidir. Onun hər bir hərəkətini rəqib blokçuları daim izləyir, ona və yaxud pas atacağı oyunçuya blok qurmaq üçün daim torun o birisi tərəfində gözləyirlər. Bu ampluaya sahib oyunçular bəzən üç tərəfə bir göz qırpımında baxırlar. Hətta 4-cü zonadakı voleybolçunu da zərbə mövqeyinə çıxara bilirlər. Toppaylayıcı yalnız liberoya zərbə üçün pas ata bilməz.

## Toppaylayıcının göstərişləri
Oyun qurucusu adlandırdığımız toppaylayıcı ampluası digər amplualardan fərqli olaraq hücumu istədiyi yönə çəkə bildiyindən komanda yoldaşlarına tez-tez göstəriş vermə qabiliyyətinə malikdir. Əsasən rəqib servis başlayarkən rəqib oyunçuların görməyəcəyi şəkildə barmaqları ilə komanda yoldaşlarına işarələr verərək onları necə hücum edəcəklərindən bir növ xəbərdar edir. Bunu rəqibin servisi zamanı etməsinin isə bir səbəbi var, çünki voleybolda servisi qarşılayan tərəf hücumçu tərəf sayılır. Təbii ki, gözəl servislə servis başlayan komanda hücumu özünə qaytara bilər, və yaxud da *eys*lə birdəfəlik rəqibdən xalı qopara bilər. Başqa bir ehtimal bərbad servislə (tordan qayıdan və yaxud da xətdən kənara göndərilən servisdən bəhs olunur) xal rəqibə birbaşa gedə bilər.

## İstinadlar
Komi-yazvalar

**Komi-yazvalar** — komilərin subetnik qrupu, əsasən Rusiyada yaşayırlar. Komi dilinin dialekti – Komi-yazva dialektində danışırlar.

## İstinadlar
Marilər

**Marilər** — Fin-uqor xalqlarından biri, Rusiya Federasiyasının subyekti Mari El Respublikasının yerli əhalisi, əsasən Rusiyada yaşayırlar.

## İstinadlar
İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri

**İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri** *(Qundacığ)* — Onun haqqında B. N. Zaxoder bunları yazmışdı: "Bu — IX əsrdə Ərəb xilafətinin qoşunlarının məşhur komandanı, xəzər əsillidir".

## Ümumi məlumat
Ona həm də, İshaqın müasiri olan ərəb şairi Buhturinin panegiriki həsr olunub.

Şairin sözlərinə görə İshaq ibn Kudac, İraqda nail olduğu şərəfini, Xamlicdə(Ənci, ya da Bələncər) nail olduqlarına əlavə etdi. Buhturinin divanında onun tam adı verilir: İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri.

IX əsr ərəb qaynaqlarında İshaq ibn Kundacinin adı Ərəb Xilafətinin Misir və Şam canişini kimi keçir. O saray intriqalarında xəlifəyə qarşı əl-Müvəffəqin tərəfində yer alır.

## Fəaliyəti
Öz soydaşı Diyarbəkir canişini Məhəmməd əl-Afşinla, Humaraveyhə qarşı çıxır, Dəməşq, Hələb, Dims və Antakyanı tutur. Sonralar o Afşinlə əlaqəni qırır və öz rəqibi özü kimi türk əsilli Əhməd ibn Tulunun oğlu Humaraveyhlə ittifaqa girir.
888-ci ildə bu iki sərkərdənin qüvvələri Dəməşq yaxınlığındakı Seniyet əl-Ukab adlı yerdə Afşinin qoşunları ilə toqquşur. Afşin darmadağın edilir və Bağdada xəlifə əl-Müvəffəqin yanına qaçır. İshaq ibn Kundac bir müddət Yusif İbn Əbu Sacın böyük qardaşı Məhəmməd ibn Əbu Sac Divdadla ittifaqda olur.

## Mənşəyi
Dar etnik mənsubiyəti barədə alimlər tərəfindən ən müxtəlif ehtimallar edilir. Bir sıra araşdırmaçı(. N. Zaxoder, V. Minorski və b.) onun atasının adına Kundac/Kundacığ diqqət yetirir və onu k.nd.r.. termini(titulu) ilə bağlayırlar.
Sonuncunu V. F. Minorski, Turan ordusunda xaqanın sağında , "Şahnəmədə" tapır. Bu adın başqa eyniləşdirmələri də var: "k.nde"(Defremeri), "kuda" (F. Ekxart), "köndür xaqan","k.nd.r.-xaqan"(O. Qolden)
Aydın olur ki, İshaqın atasının adı, Kundac, onun xəzər xaqanına yaxın olmasını göstərir.
Polşa türkoloqu A. Zayançkovski bu adı "başçı"," hakim" kimi. E. Radlov və P. Qolden -"inzibatçı", A. Donuk — "hərbi nazir" kimi tərcümə edirlər.
Biz isə ən inandırıcı kimi Kazan professoru R. Q. Axmetyanovun etimoloqiyasını hesab edirik.
O bu adı "kündə, küntə"(türk dillərində o cümlədən qumuq dilində-gündeş) "favorit",
"rəqib" adı ilə bağlayır və bunu, "böyük knyaz", "saray naziri","hofmeyster" anlamında olan çinli künqtac(xuntayci-dən) termininə aparır.

Məlum olduğu kimi "xəzərlərdə yüksək rütbəliləri adla çağırma qəbul edilməmişdir…Tutullar və rütbələr xüsusi adlar kimi işlənirdi.
Şimali Qafqaz türklərində sonrakı dönəmlərdə də bu Kontayci/Kuntayci kimi işlənib.

O ki qaldı, Buhturinin dediyi İshaqın Hamlic və Bələncərdə aldığı şərəfə, bir şey deyə bilmərik.
Ancaq aydındır ki: 9-cu əsrin sonunda İshaq ibn Kundaci əl-Xəzəri xəlifənin xidmətində olanda, hər iki qədim Xəzər elinin mərkəzi öz əhəmiyətini itirməmişdilər.
Ola bilsin ki, İshaq ərəb xəlifələrinə xidmətindən əvvəl xəzər xaqanının qoşunlarının komandanlarından biri olub. İstənilən halda aydındır ki Qafqaz Hun eli və onun paytaxtı Varaçan onun əcdadlarının vətəni idi.

## Mənbə
*  — İshaq ibn Kundac əl-Xəzəri

## İstinadlar

## Həmçin bax
* Suvar Təkin
* İtax
* Əbdülhəmid İbnü ət-Türki əl-Gili
* Fateh binu Xaqan
Kainatın Fridman modeli

***Fridman nəzəriyyəsi*** (A.A.Fridman) — kainatın inkişaf istiqamətinin təyini üçün istifadə olunan nəzəriyyədir. Bu nəzəriyyəyə əsasən Kainatın sıxlığının verilmiş qiymətində Kainat ya məkana görə sonsuz, ya da sonlu ola bilər.

## Tarixi
1916-cı ildə A. Eynşteyn ümumi nisbilik nəzəriyyəsində zaman və məkan xassələrinin Kainatda materiyanın paylanması və hərəkətindən asılı olduğunu isbat etdi. Bununla da, zaman-məkan xassələrinin Nyuton mexanikasında təsvir edildiyi qədər də sadə və bəsit olmadığı müəyyən edildi. Yeni nəzəriyyəyə əsasən kütləsi böyük olan cazibə mərkəzləri yaxınlığında zamanın sürəti yavaşıyır.
A. Eynşteyn, nisbilik nəzəriyyəsinin müddəalarını Kainatın izotrop, bircins və stasionar modelini qurmaq üçün tətbiq edir. Sonuncu model səhv olduğundan Eynşteyn bir nəticə ala bilmir. 1922-ci ildə rus riyaziyyatçısı A. A. Fridman isbat etdi ki, ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə əsasən Kainatın zamana görə dəyişən qeyri-stasionar modelini almaq mümkündür. Bununla da, Fridman müasir kosmoloji nəzəriyyələr üçün riyazi özül yaradır.

## İzahı
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə böyük miqyaslarda məkanın xassələri maddənin orta sıxlığından asılı olur.
* Orta sıxlıq, böhran sıxlığından az olarsa, Kainat zaman və məkanca sonsuzdur. Belə olduqda, məkan artıq Evklid yox, Lobaçevski həndəsəsi ilə təsvir edilir.
* Orta sıxlıq böhran sıxlığa bərabər olduğu halda, o Evklid həndəsəsi ilə təsvir edilir.
* Orta sıxlıq bohran sıxlıqdan böyük olarsa, Kainat Riman həndəsəsinin postulatları ilə təsvir olunur.
Deməli, məkan və zamanın xassələri materiya ilə sıx əlaqədardır. Fridman modelinə görə, Kainatın taleyi materiyanın orta sıxlığından asılıdır. Orta sıxlığın qiymətinə uyğun Kainat üçün iki cür model təklif olunur:
* Birinci modelə görə, Kainatın orta sıxlığı böhran sıxlıqdan kiçik və ona bərabər olarsa, Kainat məkana görə sonsuz olmalıdır. Bu halda, Kainatın genişlənməsi həmişə davam edəcəkdir.
* İkinci modelə görə, Kainat maddələsinin orta sıxlığı böhran sıxlıqdan böyük olarsa, materiyanın yaratdığı qravistasiya sahəsi Kainatı məkan üzrə əyir və nəticədə özünə qapayır. Bu modelə əsasən, Kaiant kürənin səthi kimi qeyri-məhdud olsa da, sonludur. Belə halda qravitasiya sahəsi tədricən Kainatın genişlənməsini dayandırır. Kainat yenidən sıxılmağa başlayır.
İnqelqer

**İnqelqer** — İlk Anje vikontu, Orlean vikontu və Anju qrafı, İnqelqer sülaləsinin banisi. Tertullus və Petronilyanın oğlu idi.

## Hakimiyyəti
877-ci ildə atasından Anjeni irsən aldı. Güclü hərbi lider kimi tanınırdı. II Luis tərəfindən Orlean vikontu təyin olunmuşdu. Orleanda Ambuaz ailəsindən olan Adela ilə evlənmiş və onun qohumları sayəsində qraf titulunu əldə etmişdi. 888-ci ildə vəfat etmişdir.
## İstinadlar
I Fulk

**Fulk** — İlk Anje qrafı, Tur qrafı və Nant qrafı.

## Hakimiyyəti
898-ci ildə atasından Anjeni irsən aldı. Hakimiyyəti əsasən normanlar və britonlarla müharibə şəraitində keçmişdir.

## Ailəsi
De Loş sinyoru Varneriusun qızı Rosil de Loş ilə evlənmiş, bir neçə övladı olmuşdu:
* İnqelqer (ö. 927)
* Gü — Soisson yepiskopu
* II Fulk

## İstinadlar
Lourens Olivye

**Lourens Kerr Olivye, baron Olivye** (; ) — Böyük Britaniya rejissoru, prodüseri, ssenaristi və aktyoru.

## Həyatı

## Seçilmiş filmoqrafiya
# Rebekka (film, 1940) / Rebecca
# Hamlet (film, 1948) / Hamlet
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Masazır gölü

**Masazır gölü** — Bakıdan 21 km uzaqlıqda, Abşeron rayonunun Masazır qəsəbəsinin yaxınlığında yerləşən göl. Sahəsi — 10 km²-dir.

Duzlu, xloridli və yüksək konsentrasiyalı sulfat suya qırmızı rəng verir. Duzluluğun yüksək səviyyəsi ilə əlaqədar, bitki və fauna aləmi praktik olaraq yoxdur.

Göldən 1813-cü ildən mütəmadi olaraq duz çıxarılır. Gölün qida duz ehtiyatları təxminən 1735 milyon ton təşkil edir. Gölün sahilində duz istehsal edən zavod yerləşir. Göldən duz, suyun səthində olan duz layı şəklində və suyun tərkibində olan məhlul şəklində çıxarılır.

Ətraf mühitin və göldə ekoloji durumun yaxşılaşdırılmasına xüsusi həssaslıqla yanaşan Azərbaycan Duz İstehsalat Birliyinin təşkilatçılığı ilə göldə ekoloji durumun yaxşılaşdırılması üçün Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirliyi ilə birgə mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılır, tullantıların təmizlənməsi üçün iməcilik təşkil olunur.

## Xarici keçidlər
* Azərduz — Masazır gölü
* https://apa.az/az/xeber/senaye-ve-energetika/Masazir-Duz-Zavodu-trfindn-duz-tdaruku-movsumun-start-verilib-600430
* https://az.trend.az/business/economy/1759170.html
Tamqan şad

**Tamqan şad** — Göytürk şahzadəsi. İstəmi xaqanın oğlu idi. 576-cı ildə atası İstəmi xaqan öləndə İdil çayı bölgəsinə qardaşı Tardu xaqan tərəfindən göndərilmişdi. Tamqan şad həm də Bizans imperiyası ilə əlaqələrdən məsul şəxs idi. Bizanslıların onlara xəyanət edərək Avarlarla müqavilə imzalamasına hiddətlənərək Bizansın Qara dəniz sahili bölgəsini və Krımı ələ keçirərək Göytürk dövlətinə birləşdirmişdi.
## Ölümü
Tamqanın ölüm tarixi bəlli deyil. Lakin Apa xaqanın tərəfini tutduğu bilinir. Çox güman 584-cü ildən sonra vəfat etmişdir.
## İstinad
İmperatriça Aşina

**İmperatriça Aşina** (阿史那皇后) — Göytürk şahzadəsi, Muğan xaqanın qızı, Şimal Cou imperatriçası.

## Həyatı

Əsl adı bilinmir. 551-ci ildə anadan olmuşdur. Bu vaxtı hələ babası Bumın tümən komandiri idi. 
## Evlilik
Hələ 554-cü ildə Şimal Çjou qəyyumu Yuven Tay onunla evlənmək istəsə də Muğan xaqan razı olmamışdı. 565-ci ildə onun oğlu Yuven Yonq taxta çıxaraq 120 nəfərdən ibarət elçi karvanı göndərmişdi. Karvanda imperatorun qardaşı Yuven Çun da var idi. Xaqan əvvəlcə fikrindən daşınsa da 568-ci ildə xaqanın çadırına şimşək vurmasından sonra qızını verdi. İmperatriça paytaxt Çanqana gələrək imperator Vu ilə evləndi. İmperatriça gözəl və mehriban idi. Lakin onların övladı olmamışdır. 

## Dul həyatı
578-ci ildə imperatorun ölümündən sonra taxta keçən ögey oğlu Hsüanın dövründə ana imperatriça olaraq hörmət görməyə davam edirdi. 580-ci ildə Hsüanın ölümündən sonra oğlu Cinq taxta keçəndə də bu mövqeyini qoruyub saxladı. 582-ci ildə vəfat etmişdir.

## Titulları

* İmperatriça Aşina 阿史那皇后 (568-578)
* Ana İmperatriça Tianyuan 天元皇太后 (579-?)
* Böyük Ana İmperatriça Tianyuan 天元上皇太后 (?-582)

## Mənbələr

* *[[Cou kitabı]]*, IX cild.
* *[[Şimal Sülalələri Tarixi]]*, XIV cild.
* *[[Şici Tonqcian]]*, cildlər 169, 170, 171, 173, 174.