Kerç boğazı hadisəsi

**Kerç boğazı hadisəsi** — 25 noyabr 2018-ci ildə Kerç boğazında baş vermiş beynəlxalq insidentdir və bu zaman Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin (FSB) sahil mühafizəsi Qara dənizdən tranzit keçməyə cəhd edən üç Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələri gəmisini atəşə tutub və onları ələ keçirib. İlk dəfə idi ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı Rusiya qüvvələri Ukrayna qüvvələri ilə açıq şəkildə vuruşurdu.

2014-cü ildə Rusiya beynəlxalq səviyyədə əsasən Ukrayna ərazisi kimi tanınan yaxınlıqdakı Krım yarımadasını ilhaq edib. Daha sonra boğaz üzərindən Krım körpüsü tikildi. 2003-cü il razılaşmasına əsasən, boğaz və Azov dənizi hər iki ölkənin ümumi ərazi sularına çevrilməli və sərbəst buraxılış üçün əlçatan olmalıdır. Rusiya isə öz növbəsində təkid edir ki, 2003-cü il müqaviləsi qüvvədə qaldığı halda, Ukrayna gəmiləri Dəniz Hüququ Müqaviləsi ilə tənzimləndiyi kimi, hər hansı transmilli su keçidi kimi Krımın perimetri boyunca Rusiya sularına girməzdən əvvəl icazə almalıdır. Krımın Rusiya tərəfindən ilhaqı Ukrayna tərəfindən tanınmır, ona görə də Ukrayna Krım suları ilə bağlı beynəlxalq müqavilənin tətbiqini qanunsuz hesab edir.

## Arxa fon
Rusiya 2014-cü ildə Krımı ilhaq etdi. İlhaq Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən rəsmi olaraq tanınmır.

Kerç boğazı Azov dənizini Qara dənizlə birləşdirir və Rusiyanın Taman yarımadasının və mübahisəli Krımın sahillərindən formalaşır. Bu, Ukraynanın şərq liman şəhərlərinə, ilk növbədə Mariupola üzən və gedən gəmilər üçün yeganə giriş nöqtəsidir. 2003-cü ildə Tuzla hadisəsindən sonra həm Ukrayna, həm də Rusiya boğaz və Azov dənizi üzərindən hərəkət azadlığı prinsipi ilə razılaşsalar da, Krımın ilhaqından sonra Rusiya boğazın hər iki tərəfinə nəzarət edir. 2018-ci ilin may ayına qədər Rusiya boğazdan keçən 19 kilometrlik (12 mil) Krım körpüsünün tikintisini tamamladı və Krım və Taman yarımadası arasında birbaşa quru əlaqəni təmin etdi. Körpünün tikintisi Ukrayna və digər ölkələr tərəfindən tənqid edilib və onlar bunu qeyri-qanuni adlandırıblar. Bundan əlavə, Ukrayna və ABŞ hökumətləri körpünün Rusiya tərəfindən Azov dənizindəki Ukrayna limanlarının tədricən hibrid blokadasının bir hissəsi kimi istifadə edildiyini və may ayında körpünün açılmasından sonra rus gəmilərinin axtarışlarının sürətlə artdığını söylədi.   Ukrayna, körpünün açılmasından sonra Rusiya sahil mühafizəsi tərəfindən yoxlamaların sayının artırılmasının bu hüquqdan sui-istifadə olduğunu iddia edib.

Defence News-a görə, "Rusiyanın nöqteyi-nəzərindən gərginlik mart ayında Azov dənizində Ukraynanın sahil mühafizə gəmilərinin Krımın Kerç şəhəri yaxınlığında üzən Rusiya bayrağı altında üzən "Nord" balıqçı gəmisini ələ keçirməsi ilə artmağa başladı." 2018-ci ilin martında Ukrayna sərhədçiləri Azov dənizində "Şimal" balıqçı gəmisini ekipajı "müvəqqəti işğal altında olan əraziyə" daxil olmaqda günahlandıraraq saxlayıblar. Nord kapitanı Vladimir Qorbenkonu beş ilə qədər həbs gözləyir.

Sentyabrın sonunda Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələri Donbass axtarış-xilasetmə gəmisini və Korets yedək gəmisini Odessadan Mariupola köçürmək üçün əməliyyata başladı. Bu əməliyyat Krımın Rusiya tərəfindən ilhaqından sonra Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gəmilərinin Kerç boğazı ərazisinə ilk girişi idi[41]. Gəmilər Odessadan 48 yaşlı Donbasla birlikdə 45 yaşlı Korets-i yedəkləyiblər. Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini Dmitri Kovalenkonun komandanlığı altında olan gəmilər sentyabrın 23-də Kerç boğazı ilə Azov dənizinə yaxınlaşarkən ona daxil olmaq niyyətlərini radio ilə bildirsələr də, sorğu üçün rəsmi prosedura əməl etməyiblər. icazə. Kovalenkonun sözlərinə görə, bu, Ukraynanın ətraf sulara iddialarını irəli sürmək üçün həyata keçirilən "dəniz diplomatiyası"nın düşünülmüş formasıdır. Gəmilər Kerç Liman İdarəsindən pulsuz pilotluq alsalar da, onların ardınca ən azı 13 Rusiya gəmisi də gəlib və onların üzərindən Rusiya təyyarələri uçub. Nəhayət, Ukrayna gəmiləri tranzit icazəsi tələbi tələb etməyən tranzit prosedurlarını tamamladı, Rusiya gəmilərin Krım körpüsü altından keçməsinə mane olmadı və onlar salamat Mariupola çatdılar. Ukraynalı dəniz eksperti Taras Çmut "Kyiv Post"a müsahibəsində rusların Ukrayna əməliyyatını gözləmədiklərini düşündüyünü və buna görə də onlara imkan vermək üçün ən az riskli variantı götürməyə qərar verdiyini söylədi. O, həmçinin deyib: "Biz ilk dəfə rusların addımlarına sadəcə reaksiya vermədik, öz oyun qaydalarımızı yaratmağa başladıq".

Aİ-nin təhlükəsizlik üzrə komissarı Culian Kinq bildirib ki, Rusiya hadisəyə hazırlaşarkən ictimai rəyi "yumşaltmaq" üçün bir il davam edən dezinformasiya kampaniyası təşkil edib. Kinqin sözlərinə görə, Ukrayna hakimiyyətinin planları, o cümlədən, Ukrayna hökumətinin NATO donanmasının gəlişinə hazırlıq məqsədilə Azov dənizini dərinləşdirməyə başladığı, Qara dənizi vəba xəstəliyinə yoluxdurmaq niyyətində olduğu barədə çoxsaylı şayiələr yayılıb. və Krım körpüsünün nüvə bombası ilə partladılmasının planlaşdırıldığını.

Moskvada yaşayan hərbi analitik və "Novaya qazeta"nın köşə yazarı Pavel Felqenhauer, Putin hökumətinin Ukraynanın Azov dənizindəki hərbi-dəniz bazalarının NATO patrullarına ev sahibliyi edə biləcəyindən qorxaraq insidenti törətdiyini irəli sürdü.

## İstinadlar