open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Davud ət-Tai

**Əbu Süleyman Davud ibn Nuseyr ət-Tai** (; ) — ilk dövr sufilərindən biri, zahid.

## Həyatı
Doğum tarixi naməlumdur. Zəhəbi doğum tarixinin hicri II (VIII) əsrin əvvəlləri olduğunu qeyd edib. Kufədə uzun müddət Əbu Hənifədən fiqh və hədis təhsili alıb. Əbu Hənifənin ən sevimli tələbələrindən olan Davud, fiqh və hədisdə yüksək səviyyəyə çatmışdır. Həmçinin təsirli nitq qabiyyətinə malik olan Davud, ehtimal ki, kobud da danışmışdır. Belə ki, bir nəfəri dəyənək ilə vurduqdan sonra müəllimi Əbu Hənifə onu belə danlamışdır:

Rəvayətə görə, bu hadisədən sonra Davud heç danışmamış, nə sual vermiş, nə də verilən suallara cavab vermişdir.

Davud, bir səbəbdən (mənbələrdə müxtəlif səbəblər qeyd edilib) qələmə aldığı kitabları Fərata ataraq tamamı ilə sufiliyə və ibadətə yönəlmiş, namaz vaxtları istisna olmaqla, evindən çıxmamışdır. Sufilikdə mürşidinin Həbib ər-Rəi adlı bir şəxs olduğu deyilib. O, tabiin başda olmaqla, bir çox görkəmli şəxslə görüşmüşdür. Harun ər-Rəşid, Cəfər əs-Sadiq, İbrahim ibn Ədhəm və Fudeyl ibn İyad bu şəxslərdəndir.  

Davud ət-Tainin həyatında az yemək, az yatmaq, az danışmaq, Allah qorxusu və axirət qayğısı kimi anlayışları müşahidə etmək mümkündür. Belə ki, Qureyşi, Davuda hakim olan halın kədər olduğunu qeyd etmişdir. O, iyirmi il boyunca evinin tavanına belə baxmamış, ancaq öz daxili aləmi ilə məşğul olmuşdur.  

Onun ən tanınmış müridi Məruf əl-Kərxidir.  

Davud gizlin bir yerdə basdırılmasını vəsiyyət etmişdir. O, Quran oxuyarkən xarabalığa çevrilmiş evində vəfat etmişdir. Mənbələrdəki rəvayətə görə, o, cəhənnəmlə bağlı gecədən səhərə kimi oxuduğu ayələrin təsirindən xəstələnmiş və vəfat etmişdir. Mənbələrdə onun vəfat tarixinin hicri 160-166-cı (776-783) illər arasında olduğu qeyd edilib. 

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Hənəfilərin siyahısı
Hyu Fut (Baron Karadon)

**Hyu Makintoş Fut, Karadon baronu** (; ) — Britaniyalı diplomat və ingilis müstəmləkəsi administratoru.

O, Britaniya Kiprinin son qubernatoru, həmçinin Birləşmiş Krallıqın Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yanında daimi nümayəndəsi vəzifələrində çalışmışdır.

## İstinadlar
İnci Evinər

**İnci Evinər** () — rəngkarlıq, heykəltəraşlıq, installyasiya sənəti və video sənət sahələrində əsərlər yaradan türkiyəli rəssam və müasir incəsənət xadimi.

## Həyat və fəaliyyəti
Uşaqlıqdan yağlı boya ilə rəsm və eskizlər çəkən İnci Evinər orta məktəbdə oxuyarkən fotoqrafiya və karikatura təhsili almağa başlayıb. O, 1980-ci ildə İstanbul Dövlət İncəsənət Akademiyasının Rəssamlıq fakültəsini bitirib. Akademiyada Mehmed Gülərüzdən təhsil alıb. İlk fərdi sərgisini də İstanbulda gerçəkləşdirib. Daha sonra o, həm Türkiyə, həm də xaricdə çoxsaylı fərdi sərgilər keçirib və qrup sərgilərində iştirak edib. İstanbul, Venesiya, Tayvan, Saloniki, Şanxay və Busan da daxil olmaqla, çoxsaylı biennalelərdə iştirak edib. Onun əsərləri Filadelfiya İncəsənət Muzeyində, Tissen-Bornemisa Muzeyində, Massaçusets Müasir İncəsənət Muzeyində və Lilldəki Təsviri Sənətlər sarayında sərgilənib. Fərdi sərgiləri Parisdəki Ville de Paris Müasir İncəsənət Muzeyi, Val-de-Marn Müasir İncəsənət Muzeyi və Nyu-Yorkdakı Rəsm Mərkəzində keçirilib.

Evinərin 1980-ci illərdən bu günə qədər yaradıcılıq prosesini araşdıran "İçəridə kim var?" adlı retrospektiv sərgisi 2016-cı ildə İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyində keçirilib. 2019-cu ildə o, 58-ci Venesiya Biennalesi Beynəlxalq İncəsənət Sərgisində Türkiyə Pavilyonunda rəssam kimi "Biz, başqa yerdə" əsərini nümayiş etdirib.

1998-ci ildə Yıldız Texniki Universitetinin İncəsənət və Dizayn fakültəsində dərs deməyə başlayan Evinər, 2006-cı ildə Memar Sinan İncəsənət Universitetinin İncəsənət fakültəsindən doktorluq dərəcəsini alıb. 2011-ci ildən bəri Evinər Kadir Has Universitetinin İncəsənət və Dizayn fakültəsində dosent kimi eksperimental sənət seminarları və performans tədqiqat kurslarını tədris edir.

Onun əsərlərinin süjet xəttini xətlər və naxışlar təşkil edir. O, instalyasiyalarında xüsusilə qadın kimliyinə və ümumiyyətlə kimlik məsələsinə siyasi, mədəni və tarixi aspektdən yanaşır.

İnci Evinərin dizaynları 33-cü Beynəlxalq İstanbul Film Festivalının afişasında yer alıb.

## Əsərləri
* Artrit və İncəsənət - Kollektiv kitab 
* Kağızın içinə düşsəm...

## Mükafatları
* 2011. Sədat Səmavi mükafatları - Qalereya Nev və Paris Müasir İncəsənət Muzeyində açılan "Sınıq manifestlər" sərgisinə görə.
* 2013. Kadir Has Universiteti 2013-cü il Akademik mükafatı - "İncəsənət sahəsindəki beynəlxalq nailiyyətlərinə, "Hərəm" əsərinin dünyanın ən vacib muzeylərindən biri olan Pompidou Mərkəzi (Paris) tərəfindən daimi kolleksiyalarına daxil etmək üçün satın almasına və həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə məşhur qalereya və muzeylərdə fərdi sərgiləri, eləcə də 2012-2013-cü illərdə ən vacib beynəlxalq biennale, triennale və digər incəsənət tədbirlərinə aldığı çoxsaylı dəvətlər sayəsində Universitetin adını tanıtdığına görə."

## İstinadlar
Yan Dirks Bot

**Yan Dirks Bot** (; ) — Holland İtalyan mənzərə rəsminin inkişafına mühüm töhfələr verən holland rəssamı, rəsm ustası və oyma ustası.

## Bioqrafiyası

Bot Utrextdə anadan olub və Andris Botun qardaşı idi. Houbrakenə görə, qardaşlar əvvəlcə orada şüşə rəssamı və ya şirəçi olan atalarından rəsm çəkməyi öyrəniblər. Daha sonra Yan Abraham Blumartın şagirdi olub və daha sonra qardaşlar birlikdə Fransa vasitəsilə Romaya səyahət ediblər. Gerrit van Honthorst da müəllim kimi təklif olunub.

1638-ci ilə qədər Yan və qardaşı Andris Romada idilər və Andries Piter van Lar kimi janr əsərlərinə, Yan isə Klod Lorren kimi mənzərələrə diqqət yetirirdi. 1639-cu ildə Yan Madriddəki Buen Retiro Sarayı üçün layihə üzərində Herman van Svanevelt və Klod Lorren ilə əməkdaşlıq etdi. Şübhəsiz ki, 1646-cı ilə qədər Jan Utrextə qayıtmışdı və orada Aralıq dənizi qızılı işığı ilə isladılmış geniş, xəyali mənzərələrini daha da təkmilləşdirmişdi. "Quldurların rəhbərlik etdiyi məhbuslarla mənzərə" (Təsviri Sənət Muzeyi, Boston) əsərində qumlu yol soldan geniş diaqonal şəklində uzanır. Yerə doğru sadə fiqurlarda realizm toxunuşları və ön plandakı ətraflı bitki örtüyü ideal qızılı məsafə ilə ziddiyyət təşkil edir. Bəzən Bot öz mənzərələrini dini və ya mifoloji fiqurlarla bəzəyir, məsələn, fiqurların Utrext rəssamı Kornelis van Pulenburq tərəfindən çəkildiyi "Parisin hökmü" (London, Milli Qalereya) əsərində. Kəndli səhnələri üzrə ixtisaslaşmış Jan-ın qardaşı Andries (təxminən 1612–41) Utrextə qayıdarkən Venesiyada vəfat etmişdir. Bot qardaşları "Bentvueghels" kimi qeydiyyata alınmışdır, lakin ləqəbləri məlum deyil. Yanın şagirdləri Barend Bispink, Villem de Heusç və Hendrik Versxürinq idi. Yan Bot doğma şəhəri Utrextdə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Both at WGA
*Dutch and Flemish paintings from the Hermitage, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Both (cat. no. 5)
Fernando Botero

**Fernando Botero Anqulo** (; ) — Kolumbiyalı fiqurativ rəssam və heykəltəraş. Onun "Boterismo" kimi də tanınan özünəməxsus üslubu insanları və fiqurları böyük, şişirdilmiş həcmdə təsvir edir ki, bu da əsərdən asılı olaraq siyasi tənqidi və ya yumoru təmsil edə bilər. O, ömrü boyu Latın Amerikasından ən çox tanınan və sitat gətirilən rəssam hesab olunurdu və onun sənətinə dünyanın müxtəlif yerlərində, məsələn, Nyu-York şəhərindəki Park Avenyuda və Parisdəki Şanzelize küçəsində müxtəlif vaxtlarda rast gəlmək olar.

Özünü "Kolumbiyalı rəssamların ən kolumbiyalısı" adlandıran Botero, 1958-ci ildə Salón de Artistas Colombianos-da birinci mükafatı qazandıqda milli şöhrət qazandı. O, 1973-cü ildə Parisə köçdükdən sonra heykəllər yaratmağa başladı və 1990-cı illərə qədər dünyada sərgilər təşkil edərək beynəlxalq səviyyədə tanınmağa nail oldu. Onun sənəti bir çox böyük beynəlxalq muzeylər, korporasiyalar və şəxsi kolleksiyaçılar tərəfindən toplanır, bəzən milyonlarla dollara satılır. 2012-ci ildə Beynəlxalq Heykəltəraşlıq Mərkəzinin Müasir Heykəltəraşlıqda Ömürlük Nailiyyət Mükafatını aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Website
* Botero's Cats
* Gallery of Botero's Artwork—
* Places to Go in Bogotá: Botero Museum Bogotá—Video and information
* Contini Art UK
* 
* 

### ''Əbu Qureyb'' silsiləsi
* —A short movie on the *Abu Ghraib* series by Fernando Botero
* ''Abu Ghraib: November 6 – December 30, 2007''—An exhibition at the American University Museum at the Katzen Arts Center in Washington, D.C.
* ''Crucified Smurfs''—Mark Scroggins discusses Botero's series of canvases & drawings based on the reports of prisoner abuse in Abu Ghraib
* ''Abu Ghraib: January 29 – March 25, 2007''—The first US institutional exhibition at UC Berkeley, with a webcast of a conversation between Fernando Botero and Robert Hass on the day of the opening
* ''Abu Ghraib: October 18 – November 21, 2006''—The first US gallery exhibition at the Marlborough in New York
* ''The Body in Pain''—An essay by Arthur Danto in *[[The Nation]]* about Botero's *Abu Ghraib* series, discussing what Danto refers to as "disturbatory art"
* "Botero Sees the World's True Heavies at Abu Ghraib" by Erica Jong in *[[The Washington Post]]* about Botero's *Abu Ghraib* series
* "Botero's Abu Ghraib Series and the American Consciousness" by Maymanah Farhat in the *[[Monthly Review]]* discusses Botero's *Abu Ghraib* series in the larger context of American art and politics
Hüsrəv Tayla

**Hüsrəv Tayla** (;) — türk memarı.

O, ən çox Ankaradakı Qocatəpə və İstanbuldakı Şakirin məscidlərinə verdiyi dizaynları ilə tanınır.
## Həyat və fəaliyyəti
1925-ci ildə Bursada anadan olan Hüsrəv Tayla ibtidai və orta təhsilini həmin şəhərdə almışdır. 1942-1948-ci illərdə İstanbul Dövlət İncəsənət Akademiyasının Memarlıq fakültəsində təhsil almışdır. O, həmçinin 1952-1953-cü illər arasında İstanbul Universitetinin "İncəsənət tarixi" fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir.

Hüsrəv Tayla karyerası boyunca əsasən Bursa və İstanbulda çalışmışdır. O, Milli Təhsil idarəsi, İstanbul Vəqflər idarəsi, İstanbul Türk və İslam Sənəti Muzeyi və İstanbul Tədqiqat və Abidələr idarəsi də daxil olmaqla müxtəlif qurumlarda çalışmışdır. O, həmçinin 1972-1974-cü illər arasında Memar Sinan İncəsənət Universitetinin Memarlıq kafedrasında müəllim işləmişdir.

Sərbəst memar kimi də çalışmış Hüsrəv Tayla bir çox memarlıq müsabiqələrində iştirak etmişdir. O, həmçinin bir çox karvansaray, hamam, türbə, malikanə və məscidlərin planlarını hazırlamışdır. Bundan əlavə, İstanbulda Şirinevler məscidi və Maltepe məscidi, eləcə də Adanadakı Paktaş Fabrikası məscidi kimi məscid layihələrini layihələndirilmiş və həyata keçirilmişdir.

Lakin onun layihələndirdiyi və tikmək imkanı qazandığı məscidlərdən ən məşhuru Ankaradakı Qocatəpə məscididir. Tikintisinə 1967-ci ildə başlanan və yalnız 1987-ci ildə tamamlanan Qocatəpə məscidi, ənənə ilə modernizmin birləşməsindən yaranmış ən gözəl memarlıq nümunəsidir. Məscid, həmçinin Türkiyə memarlığı tarixində mühüm yer tutur. Daha sonra Pakistanın paytaxtı İslamabadda Şah Feyzal məscidini layihələndirən Vədat Dalokay, Nejat Tekelioğlu ilə birlikdə 1957-ci ildə açılan Qocatəpə məscidi Layihə müsabiqəsində qalib oldu. 1962-ci ildə təməli qoyulmuş və müasir üslubda dizayn edilmiş bu məscidin layihəsi irəliləyən illərdə onu tikən olan şirkətin rəhbəri tərəfindən dayandırıldı. 1967-ci ildə şirkət memarlıq müsabiqəsi keçirmədən, bu məscidin dizaynını birbaşa olaraq Hüsrəv Tayla və Fatin Uluenginə həvalə etdi. İlkin müasir dizaynla müqayisədə, sonradan tikilmiş məscidin üslubunun klassik Osmanlı məscid üslubuna daha yaxın olması müzakirə və tənqidlərə səbəb oldu (həm müsbət, həm də mənfi mənada).

Bundan əlavə, 2005-2009-cu illər arasında İstanbuldakı Qaracaəhməd qəbiristanlığının girişində tikilmiş Şakirin məscidi də memarın digər məşhur layihəsidir.

## İstinadlar
Arkadaş Zəkai Özgər

Arkadaş Zəkai Özgər və ya Arkadaş Z. Özgər; (8 yanvar 1948, Bursa – 5 may 1973, Ankara) — türk şairi və TRT əməkdaşı, radio aparıcısı.

## Həyatı
Zəkai Özgər 8 yanvar 1948-ci ildə Bursada, Selanik köçkünü olan yeddi uşaqlı bir ailənin beşinci övladı kimi anadan olmuşdur. Atası Əli Özgər Bursa Merinos Fabrikində dövlət qulluqçusu kimi çalışmış, anası Fahriyə Özgər isə evdar qadın olmuşdur. Təhsilinə Bursa Altıparmak İbtidai Məktəbində başlayan Özger, orta məktəb və lisey təhsilini Bursa Atatürk Liseyində davam etdirmişdir.

Ali təhsilini həmin dövrdə Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsinə bağlı olan Mətbuat və Yayım Ali Məktəbində tamamlamışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra TRT-nin Ankara bürolarında çalışmışdır.

## Şeirləri
Zəkai Özgər 1965-ci ildə, cəmi 17 yaşında ikən dostu Ömər Zəfər Göktürk ilə birlikdə "Kent 16" jurnalını nəşr etdirmişdir. 1965-ci ilin dekabr ayında yalnız bir sayı çıxan bu jurnalda şairin ilk şeiri olan "Niyə qapalıdır qapılarınız – tapa bilmirik" dərc edilmişdir.
"Kent 16" jurnalından sonra onun şeirləri və yazıları Soyut, Forum, Papirüs, Yordam, Dost, Yansıma jurnallarında, eləcə də Ulus qəzetinin mədəniyyət–incəsənət səhifələrində yayımlanmışdır. Şeirlərini əsasən Arkadaş Z. Özgər imzası ilə dərc etdirmişdir. Şairin yaradıcılığında, şeir yazdığı illərdəki universitet mühitinin də təsiri ilə, ölüm və cinsəllik mövzuları tez-tez yer almışdır. Dövrünün bir çox şairindən fərqli olaraq, sərt siyasi şeir ənənəsinə qoşulmamış, özünəməxsus, fərdi bir poetik yol seçmişdir.

Erkən vəfatı səbəbilə "Nə vaxt nəşr etsəm, adı "Saqqalsız bir oğlanın faciəsi" olacaq!" dediyi şeir kitabını sağlığında çap etdirmək imkanı olmamışdır. Dərgi və qəzetlərdə yayımlanan şeirləri ölümündən sonra Tekin Sönmez tərəfindən "Şeirlər" adı ilə kitab halında toplanmışdır. Kitabın ikinci nəşri "Sevdadır" adı ilə çıxmış və sonrakı illərdə də bu adla nəşr olunmağa davam etmişdir. 2014-cü ildə isə Kenan Yücel tərəfindən hazırlanaraq, şairin vəsiyyətini nəzərə alan "Saqqaalsız bir oğlanın faciəsi" adı ilə nəşr edilmişdir.

## Ölümü
Arkadaş Zəkai Özgər 29 aprel 1973-cü il səhər saatlarında Ankaranın Meşrutiyyət prospekti yaxınlığında ağır yaralı vəziyyətdə tapılmışdır. Numune Xəstəxanasına aparılan Özger, 5 may 1973-cü ildə beyin qanaması nəticəsində vəfat etmişdir.
Onun ölümü ilə bağlı müxtəlif mübahisələr mövcuddur. Bəzi mənbələr yolda sürüşərək yıxıldığını və başının yerə dəydiyini iddia etsə də, digər mənbələr 1970-ci illərdə baş verən sağ–sol qarşıdurmaları fonunda zorakılığa məruz qalaraq öldürüldüyünü bildirir. Ölümü ilə bağlı müzakirələr bu gün də davam etməkdədir. Arkadaş Zəkai Özgərin məzarı Ankaranın Yeni məhəllə rayonunda yerləşən Karşıyaka qəbiristanlığındadır.

## Xatirəsi
Mayıs Yayınları 1996-cı ildən etibarən hər il Arkadaş Zəkai Özgər adına şeir mükafatı təqdim edir. 2021-ci ildə rejissor Ulaş Tosunun çəkdiyi, şairin həyatına həsr olunmuş "Mərhaba, canım" adlı sənədli film nümayiş etdirilmişdir

## İstinadlar
Mixael Borremans

**Mixael Borremans** (; ) — Gentdə yaşayan və işləyən belçikalı rəssam və rejissordur. Onun rəsm texnikası 18-ci əsr incəsənətindən, eləcə də Eduard Mane və Deqanın əsərlərindən istifadə edir. Rəssam həmçinin İspaniya saray rəssamı Dieqo Velaskesi mühüm təsir kimi qeyd edir. Son illərdə o, rəsmlərinin əsasını özü çəkdiyi və ya sifarişlə hazırlanmış heykəllərdən istifadə edir.

## Erkən həyatı və təhsili

Borremans Gentdəki "Sint-Lucas Hogeschool voor Wetenschap en Kunst"-da (Müqəddəs Lukas İncəsənət və Elmlər Kolleci) təhsil almış və 1996-cı ildə magistr dərəcəsi almışdır.

## Karyerası

Əslində fotoqraf kimi təhsil alan o, 90-cı illərin ortalarında rəsm və rəngkarlığa diqqət yetirmişdir. O, əsərləri üçün ilham mənbəyi kimi insanların və mənzərələrin köhnə fotoşəkillərindən istifadə edir.

İnqilabına qədər o, Gentin Orta Bələdiyyə İncəsənət İnstitutunda (Stedelijk Secundair Kunstinstituut Gent) müəllim işləyib. Başqa bir rəssam Yan Van İmşot onun əsərlərinin Kalkendəki yerli pabında sərgiləndiyi zaman bir çox əsərini görüb və almışdı. O, onu Belçikanın Gent şəhərindəki S.M.A.K. (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst) (Müasir İncəsənət Şəhər Muzeyi)-nin təsisçisi Yan Hut ilə əlaqələndirib. Bu, onun ilk böyük sərgisinin keçirildiyi Antverpendəki Zeno X Qalereyasının sahibi Frank Demaegd ilə tanışlığına səbəb olub.

2022-ci ilin noyabr ayında Borremansın "As Sweet as It Gets" (2014) kitabı "Balenciaga" moda brendinin reklam şəklinin fonunda nümayiş etdirilib. Şəkil, uşaqların cinsiləşdirilməsinə işarə edən digər şəkillərdəki materiallara görə ağır tənqidlərə səbəb olan bir kampaniyanın bir hissəsi idi. Borremansın kitabının daxil edilməsi Twitter-də bir çox insanın kampaniya ilə Borremansın əsərləri arasında əlaqə yaratmasına və onun rəsmlərini, məsələn, qan içində olan körpələrin odda oynadığını və insan əzalarına bənzəyən şeyləri göstərən "Günəşdən gələn atəş" (2018) seriyasını tənqid etməsinə səbəb oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*'Michaël Borremans: the secret charms of the enigma essay by Stefan Beyst
*Michaël Borremans at artnet
*Michaël Borremans documentary, 'A Knife in the Eye', 2009, directed by Guido De Bruyn.
Fransua Bonven

**Fransua Bonven** (; ) — fransız realist rəssamı.

## Erkən həyatı

Bonven Parisdə təvazökar bir şəraitdə, polis məmuru və dərzi ailəsində anadan olub. Dörd yaşında olanda anası vərəmdən öldü və gənc Fransua onu az yedizdirən yaşlı bir qadının himayəsində qaldı. Tezliklə atası başqa bir dərzi ilə evləndi və uşağı yenidən evə gətirdi. Daha doqquz uşaq dünyaya gəldi (onlardan biri Leon Bonven idi). Ailənin resursları çox çətin idi və vəziyyəti daha da pisləşdirən ögey anası Fransuaya qarşı zorakılıq edir və onu az yedizdirirdi.

Gənc Bonven erkən yaşlarından rəsm çəkməyə başladı. Onun potensialını ailənin bir dostu gördü və o, on bir yaşında rəsm dərsləri üçün məktəbə getməsi üçün pul ödədi. Bonven 1828-ci ildən 1830-cu ilə qədər Parisdəki "Ecole de Dessin" məktəbində oxudu, atası onu çapçıya şagird etdi. Bonvin daha sonra Suisse Akademiyasında təhsil aldı, lakin əsasən rəssam kimi özünütəhsil aldı. O, 1843-cü ildə bəzi rəsmlərini göstərdiyi Fransua Qraneni yeganə müəllimi hesab edirdi. Bonven boş vaxtlarını Luvrda keçirirdi, burada o, xüsusilə holland köhnə ustalarını yüksək qiymətləndirirdi və kolleksiyaçı Lui La Kaz tərəfindən qarşılanırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Karlo Krivelli

**Karlo Krivelli** (; ) — mühafizəkar Son Qotik dekorativ həssaslığına malik italyan intibah rəssamı. İlk illərini Venetoda keçirmiş, burada Vivarini, Skvarçone və Mantenyadan təsirlənmişdir. O, 1458-ci ildə Venetodan ayrılmış və karyerasının qalan hissəsini Ankona markasında keçirmiş, burada Venesiyalı müasiri Covanni Bellininin üslubundan fərqli olan fərqli bir fərdi üslub inkişaf etdirmişdir.

## Erkən həyatı

Krivelli təxminən 1430-35-ci illərdə Venesiyada rəssam ailəsində anadan olmuş və bədii təhsilini orada və Paduada almışdır. Krivellinin karyerasının təfərrüatları hələ də azdır: Deyilənə görə, o, 1436-cı ildə rəsm çəkən Yakobello del Fiorenin rəhbərliyi altında təhsil almışdır; o dövrdə Krivelli, ehtimal ki, yalnız oğlan idi. O, həmçinin Venesiyadakı Vivarini məktəbində təhsil almış, sonra Venesiyanı tərk edərək Paduaya getmiş və orada Françesko Skvarçonenin emalatxanasında işlədiyinə inanılmış, daha sonra isə 1457-ci ildə evli bir qadınla münasibətinə görə altı aylıq həbs cəzasına məhkum edildikdən sonra 1459-cu ildə Dalmatiyadakı Zadar şəhərinə (indi Xorvatiyanın bir hissəsi, lakin o zaman Venesiya ərazisi) yola düşmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Carlo Crivelli at the Web Gallery of Art
* Carlo Crivelli at the National Gallery, London
* "Carlo Crivelli, ''The Annunciation, with Saint Emidius''", The National Gallery, London ,
* smARThistory: ''Madonna and Child''
* ''Italian Paintings in the Robert Lehman Collection'', plates 92–93, index
* Works at Open Library
*
Ryotaro Şiba

**Teiçi Fukuda** (; ) — həmçinin **Ryotaro Şiba** () kimi tanınan yapon yazıçısı. O, ən çox Yaponiyada və Şimal-Şərqi Asiya yarımadasındakı tarixi hadisələr haqqında romanları, eləcə də Yaponiya və onun dünyanın qalan hissəsi ilə əlaqəsi ilə bağlı tarixi və mədəni esseləri ilə tanınır.

## Karyerası

Şiba təxəllüsünü böyük Han sülaləsi tarixçisi Sıma Syandan götürmüşdür (Şiba, Sima adının yaponca tərcüməsidir). O, Osaka Xarici Dillər Məktəbində (indiki Osaka Universitetinin Xarici Araşdırmalar Məktəbi) monqol dilini öyrənmiş və karyerasına Yaponiyanın əsas qəzetlərindən biri olan "Sankei Shimbun" qəzetində jurnalist kimi başlamışdır.[istinad lazımdır] İkinci Dünya müharibəsindən sonra Şiba tarixi romanlar yazmağa başladı. "Shukan Asahi" () jurnalı Şibanın Yaponiya daxilindəki səyahətləri haqqında məqalələrini 1146 hissədən ibarət seriya şəklində dərc etmişdir. Şiba 1959-cu ildə nəşr olunmuş "Fukuro no Shiro" ("Bayquşlar Qalası") romanına görə Naoki mükafatına layiq görülmüşdür. 1993-cü ildə Şiba Hökumətin Mədəni Xidmət Ordenini almışdır. Şiba, Edo dövrünün sonu və Meydzi dövrünün əvvəllərində Yaponiyanın yaşadığı dramatik dəyişikliklər haqqında tez-tez yazan məhsuldar bir müəllif idi. Onun ən monumental əsərləri arasında "Kunitori Monogatari", "Ryoma ga Yuku" (aşağıya baxın), "Moeyo Ken" və "Saka no Ue no Kumo" əsərləri var ki, bunların hamısı dramatik əsərlərə, xüsusən də NHK televiziyasında bir il ərzində saatlıq hissələrlə yayımlanan Taiga dramlarına səbəb olmuşdur. O, həmçinin çoxsaylı esselər də yazmışdır ki, bunlardan biri - "Kaidō wo Yuku" - Yaponiya və dünya üzrə səyahətlərini əhatə edən çoxcildli jurnal əsəridir. Şiba tarixi hadisələrin təhlillərinin orijinallığına görə geniş şəkildə təqdir olunur və Yaponiyada bir çox insan onun əsərlərindən ən azı birini oxuyub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Shiba Ryōtarō Memorial Museum
*
* Synopsis of ''Kukai the Universal: Scenes from His Life'' (''Kukai no Fukei'') at JLPP (Japanese Literature Publishing Project)
Emili Şarmi

**Emili Şarmi** ( [emili ʃaʁmi]; ) — Fransanın erkən avanqard sənətinin bir sənətçisi. O, Anri Matiss kimi Fov rəssamları ilə sıx əməkdaşlıq etmiş və Parisdə, xüsusən də Berta Veyl ilə birlikdə əsərlərini sərgiləməkdə fəal olmuşdur.

O, öz dövründə fransız qadınları üçün normalara zidd olaraq bir sənətkar olmuş və tanınmış bir sənətkara çevrilmişdi. O, natürmortlar, mənzərələr, portretlər və fiqur rəsmləri çəkmişdir. O dövrdə bir qadın üçün qeyri-adi olan o, cinsi tərk edilmiş pozalarda çılpaq qadınların bir sıra rəsmlərini çəkmişdir. Charmy-nin ilkin əsərləri impressionist və postimpressionist rəsmləri idi. Karyerası inkişaf etdikcə, o, Fovizm və Paris məktəbi hərəkatlarından təsirlənmişdir.

## Erkən həyatı

Emili Şarmi 2 aprel 1878-ci ildə Fransanın Sent-Etyen şəhərində anadan olmuşdur.

O, burjua ailəsində böyümüşdür; babası Tuluza yepiskopu, atası isə dəmir tökmə zavoduna sahib idi. Onun iki böyük qardaşı var idi, onlardan biri appendisitdən vəfat etmişdi. 15 yaşında yetim qalan o və böyük qardaşı Jan Barret daha sonra Lionda qohumlarının evində yaşadılar. Emilinin uşaqlıqda həm incəsənət, həm də musiqi istedadı var idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Emilie Charmy estate. *[http://emiliecharmy.fr Archives Émilie Charmy]*. 123, Rue Vieille-du-Temple 75003 Paris France
Frederik Edvin Çörç

**Frederik Edvin Çörç** (; ) — Konnektikut ştatının Hartford şəhərində anadan olmuş amerikalı mənzərə rəssamı. O, Amerika mənzərə rəssamlarının Hudzon çayı məktəbinin mərkəzi fiquru idi və əsasən dağları, şəlalələri və gün batımını təsvir edən böyük mənzərələr çəkməsi ilə tanınırdı. Çörçün rəsmləri real detallara, dramatik işığa və panoramik mənzərələrə vurğu edirdi. O, əsas əsərlərindən bəzilərini tək rəsm sərgilərində Nyu-York şəhərindəki pullu və tez-tez valeh olan tamaşaçılara təqdim etdi. Ən yaxşı dövründə o, ABŞ-ın ən məşhur rəssamlarından biri idi.

## Karyerası

Çörç karyerasına Nyu-York və Yeni İngiltərənin klassik Hudson Çayı Məktəbi səhnələrini çəkməklə başladı, lakin 1850-ci ilə qədər Nyu-Yorkda məskunlaşdı. O, sənətini Amerika İncəsənət Birliyində, Boston İncəsənət Klubunda və (gənc rəssam üçün ən təsirli olan) Milli Dizayn Akademiyasında sərgilədi. Onun metodu studiyasında təbiətdəki eskizlərə əsaslanan rəsmlər yaratmaqdan ibarət idi. Karyerasının ilk illərində Çörçin üslubu müəllimi Tomas Koulun üslubunu xatırladırdı və Hudson River Məktəbinin qurucu üslublarını təcəssüm etdirirdi. Üslubu inkişaf etdikcə Kolun yanaşmasından uzaqlaşdı: daha mürəkkəb detallarla rəsm çəkdi və kompozisiyaları format baxımından daha macəralı oldu, bəzən dramatik işıq effektləri ilə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Frederic Edwin Church works at National Gallery of Art
*Timeline of Art History Metropolitan Museum of Art
*The Olana Partnership
*''American Paradise: The World of the Hudson River School'', an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Church (see index)
*''Art and the empire city: New York, 1825–1861'', an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (full PDF), which contains material on Church
*Lyrics to the song "Olana" by Marc Cohn, about Church and the Olana estate, from Church's perspective. 
*Art Renewal.org
*Frederic Edwin Church Gallery at MuseumSyndicate
Pirəsora kənd məscidi

Lerik rayonunun Pirasora kənd məscidi Əbdül Bağır oğlu tərəfindən tikilmiş, təxminən 100 nəfərlik tutumu olan ibadətgahdır. Məscidin daxili quruluşunda mehrab və minbər mövcuddur və ibadət zalı kişi və qadın hissələrinə ayrılmışdır (Lənkəran arxivinə əsasən). Məscid kəndin dini və mədəni həyatında mühüm rol oynayır.
Pənah Azəri

**Pənah Azəri** (əsl adı: **Pənah Bəşir oğlu Quliyev**; ) — Azərbaycan jurnalisti, şair, yazıçı və redaktoru. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. "Azərbaycan övladı" qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.

## Həyatı
Pənah Azəri 1952-ci ildə Zəngəzur mahalının Meğri bölgəsinin Maralzəmi kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini 1959–1963-cü illərdə Ordubad şəhərində yerləşən 7 saylı tam orta məktəbdə almışdır.

1965-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Abşeron rayonunun Saray qəsəbəsinə köçmüş, 1970-ci ildə orta təhsilini başa vurmuşdur. Ailəlidir, üç övladı var.

## Təhsili
* Azərbaycan Dəniz Balıq Sənaye Texnikumu;
* Xarkov Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsi;
* Moskva Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı İnstitutu.

## Fəaliyyəti
1974-cü ildən Azərbaycan mətbuatında fəaliyyət göstərir. Müxtəlif illərdə Az. KTT-nin İHE-da məsul işçi (1976–1979), BMXK EİB-də şöbə rəisi (1980–1984) və müdir (1991–2001) vəzifələrində çalışmışdır. 2002-ci ildən etibarən "Azərbaycan övladı" qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur.

O, 800-dən çox məqalənin müəllifi, 100-dən çox kitabın isə redaktoru olmuşdur.

## Kitabları
* "Haqqın səsi" (şeirlər, 2004)
* "Vəsiyyətsiz ölüm" (poeziya-nəsr, 2007)
* "Zindanlardan zindana" (roman, 2008)
* "Günahsız qadın" (roman, 2008)
* "Min bir sualım" (şeirlər, 2013)
* "Çəp güzgülər səltənəti" (felyetonlar və şeirlər, 2016)
* "Yaralı illərim ömürdən gedir" (şeirlər, 2022)
* "Zəngəzura gedən yollar" (şeirlər, 2024)
* "Ata yurdum, Zəngəzurum, Meğrim mənim (Meğri toponimləri)" (roman, 2025)

## Mükafatları
* "Qızıl qələm" mükafatı
* Nizami Gəncəvi adına "Bəşəri sərvət" diplomu
* "Müqəddəs qələm" diplomu
* "Əsrin ziyalısı" diplomu
* "İti qələm" diplomu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pənah Azərinin şair dünyası: misralardakı həqiqətlər — Edebiyyatveincesenet.az
* Pənah Azərinin şair dünyası: misralardakı həqiqətlər — Edebiyyatveincesenet.az
* Zəngəzur yolu, Zəngəzur yazarları — Yazarlar.az
Aleksander Bruk

**Aleksander Bruk** (; ) — rəsmləri ilə tanınan amerikalı rəssam, müəllim və incəsənət tənqidçisi. O, 1910-cu ildən 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib.

## Bioqrafiyası

Bruk 14 iyul 1898-ci ildə Nyu-Yorkun Bruklin bölgəsində rus ailəsində anadan olub. On iki yaşında poliomielit xəstəliyindən əziyyət çəkib yatağa düşüb. Məhz bu dövrdə o, ilk rəsm dərslərini alıb. 1914-cü ildə Nyu-York İncəsənət Tələbələri Liqasına daxil olub və orada Kennet Heys Miller, Con Kristen Yohansen, Frenk Dümon, Corc Bricmen və Dimitri Romanovski ilə dörd il təhsil alıb. Orada o, 1920-ci ildə evləndiyi rəssam Peqqi Bekonla tanış olub. Bruk həmçinin Pratt İnstitutunda təhsil alıb.

İyirmi yaşlarında Bruk natürmortlar çəkir və canlılıq və həssaslıqla fiqurlar poza verirdi. Daha sonra o, Jül Paskinin üslubunu təqlid etməyə başladı. 1924-cü ildən 1927-ci ilə qədər Uitni Studiya Klubunun direktor köməkçisi idi. O, həmçinin "The Arts" jurnalında rəyçi kimi çalışmışdır. Onun realist rəsmləri geniş şəkildə sərgilənir və bir çox mükafatlar qazanmışdır. "Children's Lunch" 1929-cu ildə Çikaqo İncəsənət İnstitutunda Frank G. Logan mükafatını, "Georgia Jungle" isə 1939-cu ildə Karnegi Beynəlxalq incəsənət sərgisində Karnegi mükafatını qazanmışdır. O, həmçinin 1931-ci ildə Pensilvaniya Akademiyasında Temple qızıl medalını və 1937-ci ildə Paris Beynəlxalq Sərgisində qızıl medal qazanmışdır. Təəssüf ki, Bruk üçün realist üslub 1940-cı illərin sonlarında rəğbətdən düşdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Pyer Bonnar

**Pyer Bonnar** ( [pjɛʁ bɔnaʁ]; ) — fransız rəssamı, illüstratoru və çap ustası. Xüsusilə rəsmlərinin stilizə edilmiş dekorativ keyfiyyətləri və rənglərdən cəsarətli istifadəsi ilə tanınırdı. Avanqard rəssamlar Les Nabis Postimpressionist qrupunun təsisçisi olan onun erkən yaradıcılığına Pol Qogenin əsərləri, eləcə də Hokusay və digər yapon rəssamlarının çapları güclü təsir göstərmişdir. Bonnard impressionizmdən modernizmə keçiddə aparıcı fiqur idi. O, mənzərələr, şəhər mənzərələri, portretlər və intim məişət səhnələri çəkmişdir, burada fonlar, rənglər və rəsm tərzi adətən mövzudan üstün tuturdu.

## Şəxsi həyatı

1893-cü ildən ölümünə qədər Bonnard Marte de Meliqni (1869–1942) ilə yaşamış və o, bir çox çılpaq şəkillər də daxil olmaqla, onun bir çox rəsmləri üçün model olmuşdur. Onun doğum adı Maria Bursin idi, lakin Bonnardla görüşməzdən əvvəl adı dəyişdirmişdi. Onlar 1925-ci ildə evləndilər. Evlilikdən əvvəlki illərdə Bonnardın bəzi rəsmləri üçün model kimi də xidmət edən iki qadınla sevgi münasibətləri olub: Rene Monchaty (amerikalı rəssam Harry Laçmannın partnyoru) və həkimin həyat yoldaşı Lusienne Dupuy de Frenelle. Bonnardın Lusiennenin ikinci oğlunun atası ola biləcəyi irəli sürülüb. Rene Monchaty Bonnard və de Meliqni evləndikdən qısa müddət sonra intihar edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*"Complicated Bliss" by Jed Perl, ''The New Republic'', 1 April 2009
*Works by Pierre Bonnard (public domain in Canada)
* Exhibition catalogue, ''Pierre Bonnard'', Jill Newhouse Gallery, 4 - 26 May 2023
* Exhibition catalogue, ''Pierre Bonnard: Affinities'', Jill Newhouse Gallery (Curated by Karen Wilkin), 27 February - 4 March 2018
İOS 6

**iOS 6** — Apple Inc. tərəfindən hazırlanmış iOS mobil əməliyyat sisteminin altıncı əsas buraxılışı və iOS 5-in davam seriyasıdır. 11 iyun 2012-ci ildə keçirilən Ümumdünya Tərtibatçılar Konfransında (Worldwide Developers Conference) elan edilmiş və 19 sentyabr 2012-ci ildə istifadəyə verilmişdir. iOS 6-nın yerini 18 sentyabr 2013-cü ildə iOS 7 almışdır.

## Təqdimatı
Yeni versiyanın ilk önizləməsi 11 iyun 2012-ci ildə Apple Worldwide Developers Conference (WWDC) tədbirində nümayiş etdilib. Ümumilikdə yeni iOS versiyaları köhnəlmiş cihazlarda dəstəklənmir. Xüsusilə üçüncü nəsil iPod Touch və birinci nəsil iPad üçün dəstək tamamilə ləğv edilir. Bu versiyada dəstəklənən cihazlar iPhone 3GS, iPod Touch, iPad 2 həmçinin iPad mini olmuşdur.

12 sentyabr 2012-ci ildə şirkət San-Fransiskodakı Yerba Buena İncəsənət Mərkəzində keçirilən tədbirdə iOS ilə bağlı üç yeniliyi açıqlamışdır: iPhone 5 adlandırılan iPhone-un növbəti nəsil modeli, beşinci nəsil iPod Touch və gözlənilən iOS 6.0-ın son buraxılışı. iOS 6-nın 19 sentyabr tarixində yayımlanacağı bu tədbirdə elan edilmişdir. Apple TV-nin 2-ci və 3-cü nəsilləri üçün iOS 6 versiyası isə 24 sentyabr 2012-ci ildə istifadəyə verilmişdir.

Yeni iPhone 5 modeli 21 sentyabr tarixində iOS 6 əməliyyat sistemi ilə birlikdə təqdim olunmuşdur. Digər cihazlar isə yenilənməni simsiz şəbəkə (over-the-air) və ya iTunes vasitəsilə əldə etməli olmuşdur. 12 sentyabrda yayımlanan iTunes 10.7 versiyası iOS 6 yenilənməsini cihazlara quraşdırmaq üçün tələb olunmuşdur. Bu yenilənmə Apple-ın sürətli beta inkişafın bir hissəsi olmuşdur.

## İstinadlar
İlya Bolotovski

**İlya Bolotovski** (, ; ) — 20-ci əsrin əvvəllərində Nyu-York şəhərində abstrakt üslublarda çalışan rus-amerikan rəssamı. Onun əsərləri, vizual ifadə vasitəsilə fəlsəfi nizam axtarışı, kubizm və həndəsi abstraksiyanı əhatə edirdi və holland rəssam Pit Mondrianın təsiri altında yaranmışdı.

Bioqrafiya

Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yəhudi valideynlərdən olan Bolotovski, 1923-cü ildə ABŞ-yə mühacirət etməzdən əvvəl Bakıda və Konstantinopolda yaşamış və orada Nyu-Yorkda məskunlaşmışdır. O, Milli Dizayn Akademiyasında təhsil almışdır. O, Akademiyanın sərt qaydalarına qarşı üsyan edən və müstəqil sərgilər keçirən Luis Şanker, Adolf Qotlib, Mark Rotko, Ben-Zion və Cozef Solman da daxil olmaqla, "On Uitni Müxalifləri" və ya sadəcə "Onluq" adlı bir qrupla əlaqələndirilmişdir.

Bolotovski holland rəssamı Pit Mondrian və təsviri sənətdə ideal nizamın mümkünlüyünü müdafiə edən De Steyl hərəkatının prinsiplərindən güclü təsirlənmişdi. Bolotovski Mondrianın üfüqi və şaquli həndəsi naxışlardan və əsas rənglərlə və neytrallarla məhdudlaşdırılmış palitradan istifadəsini mənimsəmişdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*List of artworks by Ilya Bolotowsky at The Smithsonian American Art Museum
* American Abstract Artists
*Ilya Bolotowsky Bio - Findlay Galleries
* Vivien Raynor. Art: Ilya Borotowsky. *New York Times*, February 4, 1983
Rodni Karsvell

**Rodni Karsvell** (; ) — amerikalı abstrakt rəssamdır. O, ilk dəfə açıq, proyeksiyalı dayaq strukturlarını əks etdirən, heykəltəraşlıq mövcudluğu ilə zəngin boyalı təsviri səthlər arasında qarşılıqlı təsir yaradan insan miqyaslı, həndəsi rəsmləri ilə tanınmağa nail olub. Onun son rəsmləri üst quruluşlardan imtina edir və daha çox təcililik, oynaqlıq və hekayə hissi oyadır. Tənqidçilər tez-tez Karsvellin əsərlərini "aralıq" məkanlarda danışıqlar aparmaq və nizam və qeyri-sabitlik, niyyət və təsadüf, yaxud arxa və ön kimi ziddiyyətləri qəbul etmək meylinə görə qəribə, anlaşılmaz və ya qəribə adlandırırlar. Düzənsiz formalı kətanlardan, qalın dayaqlardan və onların arxasındakı uzanma konstruksiyasını və divarları göstərən dəliklərdən və ya deşiklərdən istifadə edən 3 (4-də) (1994) kimi əsərlər tez-tez rəsm və heykəltəraşlıq arasında yer tutur. Eynilə, Karsvell minimalizm, suprematizm və konstruktivizmin modernist dillərindən istifadə edir, lakin memarlığa, bədənə və mənəvi ikonoqrafiyaya postmodern eyhamlarla və prosesə yönəlmiş, "əl ilə hazırlanmış" səthləri ilə bu kateqoriyalardan yayınır. Çikaqo İntibah Cəmiyyətində Karsvelin karyerasının ortasındakı retrospektivi üçün yazdığı essedə "Los Angeles Times" tənqidçisi Devid Peycel, onun sadə rəsmlərinin insanın şüuruna "çevik, bir qədər narahatedici şəkildə" yol tapdığını və qavrayışda incə, lakin uzunmüddətli bir dəyişiklik yaratdığını irəli sürmüşdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Rodney Carswell: Selected Works 1975-1993," mid-career survey, The Renaissance Society.
* Rodney Carswell, Roswell Artist-in-Residence Program, 2011-2
* Rodney Carswell site, McCormick Gallery, Chicago.
* "Rodney Carswell on Painters and Painting," *Chicago Tribune* interview with David McCracken, 1988.
* "Profile of the Artist Rodney Carswell," *The Art Founders Project*, 2012.
Qırtıckimilər (yarımfəsilə)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əzizim, biz uşaqları öldürürük.

**Əzizim, biz uşaqları öldürürük** () — Ukrayna realiti şou, əvvəllər məşhur olan Britaniya layihəsi olan Honey, We're Killing the Kids in bir versiyasıdır. Serial 6 sentyabr 2011-ci ildən 31 may 2016-cı ilə qədər Ukraynanın STB telekanalında yayımlanmışdır.
Libertia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Split Dalmatiya

**Split-Dalmatiya qraflığı** (xorvatca: Splitsko-dalmatinska županija) Xorvatiyanın sahəsinə görə  ikinci ən böyük jupaniyasıdır 
(4540 km²). Paytaxtı Split şəhəridir.  Torpaq sahəsi 4.540 km², ümumi sahəsi 14.106.40 km-dir. 
Split-Dalmatiya qraflığı Xorvatiyanın ən sürətlə inkişaf edən bölgəsidir, çünki iqtisadi imkanlar və həyat səviyyəsi paytaxt  Zaqreb və İstriya qraflığı ilə yanaşı ən yüksək göstəricilər arasındadır.

## Əhalisi
Rayonun əhalisi 463.676 nəfərdir. Rayonun etnik qrupları xorvatlar (96.30%), serblər (1.19%), albanlar (0.19%), boşnaklar (0.19%), slovenlər (0.19%) və monteneqrolulardan ibarətdir. 

## Coğrafiyası və iqlimi
* Split-Dalmatiya jupanlığı Xorvatiyanın sahəsinə görə ikinci ən böyük jupanlığıdır (4540 km²).
* Ən yüksək zirvə — Biokovo dağ silsiləsində yerləşən Sveti Yure dağıdır (1762 m).
* Ən uzun çay — Cetina (101 km).
* Ən böyük ada — Braç (395 km²).
Jupaniyanın sahil zonasında və adalarda Aralıq dənizi iqlimi üstünlük təşkil edir. 
Materik hissəsi üçün subaralıq dənizi iqlimi, dağlıq ərazilər üçün isə dağ iqlimi xarakterikdir. Yaylar quraq və isti olur (yayda havanın orta temperaturu 26 °C). Qışlar mülayim keçir və yağıntı az olur. Materik hissədə temperatur fərqləri daha yüksəkdir. 
Küləklər arasında materikdən dənizə doğru əsən və sərin hava gətirən bora, həmçinin dənizdən quruyadək əsən, isti və buludlu hava gətirən cənub küləyi yuqo (sirokko)ya xüsusilə seçilir.

## Görməli yerlər
UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına jupanlıq ərazisində yerləşən üç obyekt daxildir:

* Split şəhərinin tarixi mərkəzi və Diokletian sarayı
* Trogir şəhərinin tarixi mərkəzi.
* Hvar adasında yerləşən Stariqrad düzənliyi.

Biokovo dağ massivində təbiət parkı yaradılmışdır.

**Digər görməli yerlər arasında:**

* Braç adası və Bol şəhəri yaxınlığında yerləşən “Qızıl Buynuz” (Zlatni Rat) çimərliyi.
* Makarska rivyerası və onun mərkəzi olan Makarska şəhəri.
* Cetina çayının kanyonu.
* Qırmızı göl və Mavi mağara (Bişevo).
* Braç adasında yerləşən “Pustinja Blaca” mağara monastırı.
* Bişevo adası və onun Mavi mağarası.

## İqtisadiyyatı
Split Dalmatiya County, Xorvatiyanın bütün bölgələri arasında İnsan İnkişafı İndeksinə görə 5-ci yerdədir.
Özəlləşdirmədən və Avropa Birliyinə qoşulmadan əvvəl, turizmə əlavə olaraq ən diqqət çəkən sahə Gəmiqayırma idi.  
Rayon hazırda turizmdən əsas gəlir mənbəyi kimi istifadə edir.

## İstinadlar
Aslı Dər

**Aslı Dər** (; ) — türk yazıçısı.

## Həyatı
Aslı Dər 1975-ci ildə İstanbulun Ərənköy məhəlləsində anadan olub. Qalatasaray liseyində təhsil alarkən Aslı Dər qısa hekayələr də yazmağa başlayıb. Liseyi bitirdikdən sonra Boğaziçi Universitetinin Fəlsəfə fakültəsinə qəbul olub. 8 il fransızca, 5 il də ingiliscə təhsil alıb. İlk romanı *Kiçik Cadugər Şeroksu* 1997-ci ildə yazmağa başlayıb. 1999-cu ildə Universiteti bitirdi. O, ingilis və fransız dillərinə də tərcümələr edirdi. İlk kitabı *Kiçik Cadugər Şeroks* 2001-ci ildə nəşr olundu. İkinci kitabı *Təhlükəyə 3 səyahət* 2003-cü ildə nəşr olundu. Son kitabı ayrıca *Kiçik Cadugər Şeroksun* davamı olan *Böyük tələ* isə 2007-ci ildə nəşr olundu. Bu əsər *Uşaq və Yetkin Nəşrləri Dərnəyi* tərəfindən seçilib 2007-ci ilin Ən Yaxşı Uşaq Romanı mükafatını qazandı. Bundan əlavə, eyni kitab ona 2010-cu ildə Uşaqlar üçün Kitablar üzrə Beynəlxalq Şuranın Fəxri Siyahısında yer qazandırıb. *Sülh otaqları* adlı 3 seriyalı kitabı nəşr olunub.

*Təhlükəyə 3 səyahət və İtkin xəyalpərəst* adlı digər 2 fantastik uşaq kitabını yazdı. *Dəfnəni gözləyərkən* (2013) və *Darmadağın* (2015) adlı iki yetkin romanı yazdı. Son uşaq romanı olan *Mövzu E. E. E.* (2019) kitabında elmi təcrübələrindən istifadə edib kənd həyatının problemlərini hekayəyə çevirib.

## Kitabları
* Balaca Cadugər Şeroks
* Kiçik Cadugər Şeroks 2 — Böyük Tələ
* Sülh otaqları
* Dəfnəni gözləyərkən
* İtmiş Xəyalpərəst
* Darmadağın
* Mövzu E. E. E.

## İstinadlar
Zəravşan silsiləsi

**Zərəfşan dağ silsiləsi** (, ) — Hissar–Alay dağ sisteminə daxil olan dağ silsiləsidir; Zərəfşan çayının cənubunda (Özbəkistan və Tacikistan) yerləşir.

Dağ silsiləsi eninə istiqamətdə təxminən 370 km uzanır. Orta hündürlüyü 4110 m, ən yüksək nöqtəsi isə Çimtarğa dağıdır (5489 m). Şimal yamacında Zərəfşan çayının sol qollarına aid çoxsaylı eninə dərələr mövcuddur, cənub yamacı isə zəif parçalanmışdır. Şərq hissədə ( Fəndarya çayınadək ) yüksək dağlıq relyef, qərbdə isə karst relyef formaları ilə səciyyələnən orta dağlıq sahələr üstünlük təşkil edir. Yamaclarda seyrək meşələr (əsasən arça), dağ çölləri və alp çəmənlikləri yayılmışdır. Ümumi sahəsi 270 km² olan təxminən 560 buzlaq mövcuddur.

2003-cü ildə Özbəkistanın Qaşqadərya vilayətində, Zərəfşan dağ silsiləsinin cənub ətəklərində (Hissar dağ silsiləsinin şimalında), Teşik-Taşın şimal-qərbində yerləşən Anqilyak mağarasında (Anghilak cave) mustye mədəniyyətinə aid əmək alətləri və insana məxsus beşinci daraqvari (metatarsal) sümük aşkar edilmişdir. Bu sümüyün ölçüləri neandertal ilə anatomik cəhətdən müasir insan arasında dəyişən variasiya diapazonuna düşür. Radiokarbon analizinin nəticələrinə görə, paleoantropoloji tapıntının aşkar edildiyi IV təbəqənin yaşı 38–44 min il təşkil edir.
## İstinadlar
Nair Əl-Saif

**Nair Əl-Saif** və ya **Lota Orionis** həmçinin **Hətsiyə** — Orion bürcünün ekvatorial bölgəsində yerləşən çoxlu ulduz sistemi. Orionun ən parlaq ulduzlarından biri olaraq görünən vizual ulduz ölçüsü 2.77-dir və Orionun Qılıncı asterizminin ən parlaq üzvüdür. Bu sistem, NGC 1980 açıq ulduz qrupunun da bir üzvüdür. Parallaks ölçmələrinə əsasən, Günəşdən təxminən 1,340 işıq ili (412 parsek) məsafədə yerləşir.
Sistemin üç görünən komponenti var, Iota Orionis A, B və C. Iota Orionis A, speckle interferometriyası ilə də ayrılmış və kütləvi spektroskopik ikili sistemdir. Bu sistemin komponentləri Iota Orionis Aa1 (rəsmi adı Hatysa /hɑːˈtiːsə/), Aa2 və Ab-dir.

Nair Əl-Saif (latınlaşdırılmış Iota Orionis) sistemin Bayer təyinatıdır. Üç komponentin təyinatı olan Iota Orionis A, B və C, həmçinin A komponentinin alt komponentləri olan Iota Orionis Aa1, Aa2 və Ab, Washington Çoxlu Ulduz Kataloqu (WMC) tərəfindən çoxlu ulduz sistemləri üçün istifadə edilən konvensiyadan və Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) tərəfindən qəbul edilmişdir. Sistemin ənənəvi adı Nair Əl-Saifdir, ərəbcə "Qılıncın Parlaq Ulduzu" mənasını verir, lakin bu ad az istifadə olunur. Antonín Bečvář'in 1951-ci il "Atlas Coeli" əsərindən bəri sistemə Hətsiyə adı verilmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Iota Orionis by Dr. Jim Kaler
* David Darling’s encyclopedia entry
Müqəddəs Antuan katolik kilsəsi

St. Antuan Katolik Kilsəsi (Fransız dilində: St. Antoine), İstanbulun ən böyük və ən çox cəmiyyətə sahib Roma-Katolik kilsəsidir. Kilsə, Bəyoğlundakı İstiqlaliyyət küçəsi (İstanbul) üzərində, Qalatasaray (Bəyoğlu)dan (Galatasaray Liseyi tərəfi) Tünel'ə doğru gedərkən sol tərəfdə yerləşir. Bu kilsə, Fransiskenlər təriqətinə mənsubdur.

## Tarixi
1230-cu ildə rahiblər, qurucuları Assizli Fransisk adına, Qalata ətrafında bir kilsə inşa etdilər. 1639 və 1660-cı illərdəki yanğınlarda iki dəfə yanan və hər yanğından sonra eyni yerdə yenidən qurulan Aziz Fransua Kilsəsi, ən son keçirdiyi yanğın olan və bütün ətrafı yanandan sonra 1696-cı ildə Beyoğlundakı yeni yerinə köçdü. 1724-cü ildə Perada "Aziz Antuan" adı verilən bu yeni kilsə, Osmanlı İmperiyası saray və dövlət xidmətində olan, həmçinin ticarətlə məşğul olan Katolik ölkələrinin (əsasən İtaliya və Fransa) vətəndaşları və onların ailələri üçün inşa olundu və müqəddəs sayıldı.

## Memarlıq
Hazırda, fasadı qırmızı kərpic daşlarla hörülmüş kilsənin inşasına 1906-cı ildə əvvəlkinin yerində başlanmış və 1912-ci ildə Aziz Antuanın cəsədinin Padova Bazilikasındakı yerinə daşınmasının ildönümü olan 15 fevralda rahiblər, yeni kilsələrinə köçdülər, kilsə müqəddəs sayıldı və ibadətə açıldı. İstanbul doğumlu İtalyan memarı Giulio Mongeri tərəfindən, Venesiya Qotik memarlıq üslubunda, betonarme şəkildə inşa edilmişdir. 20×50 m ölçülərində, Latin hacı ölçüsündə və Neoqotik üslubda inşa edilmişdir. Kilsənin divarları müəyyən bir hündürlüyə qədər mozaiklə örtülmüş və binanın xarici fasad divarları kərpicdən ibarətdir. Kilsənin girişi, kilsəyə daxil olmaq üçün inşa edilmiş iki bina arasındakı qapıdan verilir. Bu qapı kilsənin həyətinə açılır və İstiklal Caddəsinə baxan bu fasadın eni 38 metrdir.

## Qalereya

Şəkil:St. Anthony Padua Church, 2025 2.jpg|St. Antuan Kilsə kompleksinin Venesiya Neo-Gotik tərzindəki girişi
Şəkil:San Antuan Kilisesi1.JPG | Papa XXIII. Ioannes Heykəli|Papa XXIII. Ioannes heykəli
Şəkil:St. Anthony of Padua Night.jpg|St. Antuan Katolik Kilsəsinin gecə görünüşü
Şəkil:Sanctuary of St. Anthony Padua Church.jpg|Kilsənin içərisindən görünüş
Şəkil:Frescoes on the walls of St. Anthony Padua Church.jpg|Kilsənin divarındakı bir fresk


## Həmçinin bax
* Saint Esprit kilsəsi

## İstinadlar
Mintaka

**Mintaka** (Delta Orionis, δ Orionis və ya 34 Orionis)  —  Orion bürcündə yerləşən və Günəşdən təxminən 1,200 işıq ili məsafədə olan çoxlu ulduz sistemidir. Alnitak (Zeta Orionis) və Alnilam (Epsilon Orionis) ilə birlikdə bu üç ulduz Orion Kəmərini təşkil edir. Mintaka göy ekvatoruna çox yaxın yerləşir. Orion göyün meridianına yaxın olduqda, şimal yarımkürəsindən cənuba baxan müşahidəçi üçün Mintaka Kəmərin ulduzları arasında ən sağda yerləşir.

Delta Orionis ulduzun Bayer təyinatı, 34 Orionis isə Flamsteed təyinatıdır. Mintaka adı ərəb dilində "kəmər" mənasını verən منطقة (manṭaqa) sözündən gəlir. 2016-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) Ulduz Adları üzrə İşçi Qrup (WGSN) təşkil etdi və ulduzların düzgün adlarını kataloqlaşdırmaq və standartlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. WGSN-in iyul 2016-cı il tarixli ilk bülletenində Mintaka bu ulduz üçün təsdiq edilmiş adlar siyahısına daxil edildi və indi də IAU Ulduz Adları Kataloqunda qeyd olunub.

Mintaka Orion Kəmərinin üç ulduzundan ən qərbdə yerləşənidir. Çılpaq gözlə asanlıqla görünən və göy səmasının ən parlaq ulduzlarından biri olan Mintaka qədim dövrlərdən bəri məlumdur.
1900-cü ildə Paris Rəsədxanasında Anri-Aleksandr Deslandres tərəfindən aparılan radial sürət ölçmələri göstərdi ki, Mintaka dəyişən radial sürətə malikdir və buna görə də spektroskopik ikili sistemdir. Onun ilkin orbital dövr təxmini 1,92 gün idi, lakin 1904-cü ildə Yohannes Franz Hartmann Potsdam Rəsədxanasında çəkilmiş fotoşəkillər əsasında orbital dövrün 5,7 gün olduğunu göstərdi. Hartmann həmçinin qeyd etdi ki, ulduzun spektrindəki 393,4 nanometr dalğa uzunluğuna malik kalsium K xətti ulduzun orbital hərəkəti səbəbindən xətlərin dövri yerdəyişməsində iştirak etmir və Mintaka-ya baxış xəttində kalsium olan bir buludun olduğunu nəzəriyyələşdirdi. Bu, qalaktikalararası mühitin ilk aşkarlanması idi.

δ Orionis çoxlu ulduz sistemidir. İkinci ulduz ölçüsünə malik əsas ulduzdan təxminən 52 qövs saniyəsi məsafədə 7-ci ulduz ölçüsünə malik bir ulduz və onların arasında daha zəif bir ulduz var. Sistem Vaşinqton İkili Ulduz Kataloqunda WDS 05320-0018 kimi qeyd olunub, burada 14-cü ulduz ölçüsünə malik ulduz B komponenti, 7-ci ulduz ölçüsünə malik ulduz isə C komponenti kimi siyahıya alınıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Mintaka page constellationsofwords.com
* Mintaka page at Astrostudio
* Mintaka with HD 36485 visible at 12 noon and star C at 4 o'clock
Məlahət Gürsəl

**Məlahət Gürsel** (; ) — Türkiyənin 4-cü prezidenti Camal Gürsəlın həyat yoldaşı.

## Həyatı
Məlahət Gürsel 1899-cu ildə anadan olub. Atası Osmanlı imperiyası kreyseri Həmidiyənin baş mühəndisi idi. 1927-ci ildə böyük qardaşı tərəfindən tanış edildiyi ordu zabiti Camal Gürsələ evlənib. Bu evlilikdən Özdəmir adlı bir oğlu dünyaya gəlib. Cütlük həmçinin Xədicə və Türkan adlı iki qızı da övladlığa götürüb.

27 may 1960-cı ildə Türkiyə Ordusunun bəzi orta rütbəli zabitləri hərbi çevriliş edərək hökuməti devirdilər. Dörd ulduzlu general Camal Gürsəl, o vaxtkı Türk Ordusunun komandanı, inqilabçılar tərəfindən dövlət başçısı təyin edildi. O, 28 mart 1966-cı ildə xəstəliyi səbəbindən Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən prezidentliyinə son qoyulana qədər vəzifəsində qaldı.

Məlahət Gürsel qənaətcil və qürurlu bir qadın kimi tanınırdı. Birinci xanım olduğu dövrdə də Məlahət Gürsel təvazökar evdar qadın olaraq qalırdı, prezident sarayı Çankaya köşkündə işləyən aşpazlar olsa da, mətbəxdə yemək bişirir və gündəlik paltarlarını tikirdi. Dövlətin xərclərinə qənaət etmək üçün ərini ölkə daxilində və ya xaricdə rəsmi səfərlərdə müşayiət etmirdi. Ona verilən hədiyyələri rəsmi olaraq dövlətə təhvil verirdi.

O, 23 fevral 1974-cü ildə saat 23:30-da İzmirin Karşıyaka səmtinin Dəniz Bostanlı məhəlləsindəki evində 75 yaşında vəfat etdi. Cənazəsi ertəsi gün İstanbula aparıldı və dini dəfn mərasimindən sonra Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edildi.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*