open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gəray Gəraybəyli

**Gəray Gəraybəyli** () — Azərbaycan Tibb Universitetinin rektoru, Azərbaycan psixiatrı, tibb elmləri doktoru (2007), professor (2012), əməkdar müəllim.

## Həyatı və fəaliyyəti
Gəraybəyli Gəray Çingiz oğlu 1967-ci il 29 iyun tarixində Bakı şəhərində anadan olub. 1984-cü ildə orta məktəbi qızıl medalla, 1992-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1992-ci ildən 1993-cü ilədək Azərbaycan Tibb Universitetinin psixiatriya kafedrasında baş laborant, 1993-cü ildən 1996-cı ilədək assistent, 1996-cı ildən 2007-ci ilə qədər dosent vəzifələrində çalışıb. 2007-ci ilin dekabr ayından indiyə qədər Azərbaycan Tibb Universitetinin psixiatriya kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.

Professor Gəray Gəraybəyli 1995-ci ildə namizədlik, 2007-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1997-ci ildə dosent, 2012-ci ildə professor elmi adına layiq görülüb.

60-dan çox elmi əsərin, 1 tədris vəsaitinin, 2 tədris-metodik, 3 metodik tövsiyənin, 4 tətbiqetmə aktının və 1 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Dəfələrlə xarici ölkələrdə elmi konfrans və konqresslərdə elmi məruzələrlə çıxışlar edib. 2001-ci ildə ABŞ Dövlət Departamentinin Fulbright Programı çərçivəsində Cənubi Kaliforniya Universitetində elmi ezamiyyətdə olub.

2007-ci ildən bu günə qədər Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş psixiatrı və psixi sağlamlıq üzrə milli koordinatorudur.

Gəray Gəraybəyli 11 aprel 2016-cı il tarixində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Tibb Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilib.

## Mükafat və təltifləri
16 iyun 2014-cü il tarixində professor G.Ç.Gəraybəyli "Azərbaycan Respublikasının səhiyyə işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülmüşdür

## Ailəsi
Ailəlidir, iki oğlu var.

* Azərbaycan SSR Xalq Artisti, aktyor Ağasadıq Gəraybəylinin nəvəsidir.

## Ədəbiyyat
# Ə. Əmiraslanov, "Azərbaycan Tibb Universiteti – 80", Bakı, "Təhsil Nəşriyyat-Poliqrafiya" MMC, 2010, s.327

## İstinadlar
Vivi gölü

**Vivi** — Rusiyanın Krasnoyarsk diyarında, Evenk rayonda yerləşən şirin sulu göl. Vivi gölü özündən çıxan Vivi çayı ilə (Aşağı Tunqus çayının qolu) birlikdə Yenisey çayı hövzəsinə aiddir.

Vivi gölü Puturan platosunun cənub-qərbində yerləşir. Gölün sahilində daima yaşayış məntəqəsi yoxdur. Vivi gölü zəngin balıq ehtiyatına malikdir.

## Ümumi məlumat
Sahəsi 229 км² olan bu göl dartılmış, uzunsov formaya malikdir. Göl ətrafında qara şam meşələri üstünlük təşkil edir. Bu göl müasir dövürdə az öyrənilmiş göllər siyahısına daxildir. Gölün dərinliyini hələ də dəqiq təyin edilməyib. Dərinliyi 80–200 m arasında olması olan bu gölə 33 yaxın yetərincə böyük çay tökülür.

Bu ərazi həm də seysimik baxımdan aktivdir. Vivi gölü kimi bu ərazidə ki, digər göllərdə (Nyakşinqda, Aqata, Şimal və s) tektonik rif ərazilərində formalaşıb.. Tektonik aktivliyin davam etməsi nəticəsində göl yatağının dərinləşməsi və yeni tektonik çatların meydana gəlməsi müşahidə olunur. Meydana gələn yeni çatlar demək olar ki, əvvəlki çatlara perpendikulyar istiqamətdədir. Göl yatağının enməsi Aqata gölünün yatağında olan qara şam ağaclarıdır olması ilə izah edilir.

## Rusiyanın coğrafi mərkəzi

Vivi gölünün əsas özəlliyi, onun cənub-şərq sahilinin Rusiyanın Coğrafi mərkəzi hesab olunmasıdır. SSRİ-nin süqutundan sonra Rusiya ərazisinin mərkəszi () rəsmən Vivi gölü elan edildi.

21 avqust 1992-ci ildə bu ərazidə hündürlüyü 7 metr olan abidə ucaldılıb. 27 avqustda isə bu abidənin açılışı baş tutub. Abidənin yanında isə 8 m hündürlüyü olan xaç heykəli ucalır.
Kırımın Rusiyaya birləşdirilmısindın sonra bu coğrafi mərkəz bir-neçə on metr cənuba çəkilmış və yeni mərkəzdə 2014-cü ildə yeni xaç abidəsi ucaldılıb. Vivi gölü haqqında sənədli film də çəkilmiş, film 2012-ci ildə Rossiya 1 kanalı vasitəsi ilə yayımlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Определение географического центра России
* Географический центр России — озеро Виви (Эвенкия)
İynəada Subasar Meşələri Milli Parkı

**İynəada Subasar Meşələri Milli Parkı** () — Türkiyənin Kırklareli ilində yerləşən, sahəsi 31,55&nbsp;km2 olan milli park. Milli park 13 noyabr 2007-ci ildə yaradılmışdır.

## Əsas xüsusiyyətlər
Milli park Bolqarıstanla sərhəddə yerləşir. Bu ərazi adını İnə bəydən almışdır və bir müddət sonra İynəada formasına düşmüşdür. İynəada Subasar Meşələri Milli Parkı Türkiyənin 39-cu milli parkıdır. Milli parkda bataqlıqlar, subasar meşələr, şorsulu və şirinsulu göllər yerləşir. Milli parkın Qara dənizə çıxış vardır.

## Coğrafiya

Ulduz dağlarından Qara dənizə çatan dərələrin əmələ gətirdiyi subasar ərazilər boyunca meşələr uzanır. İynəadanın şimalında Ərikli gölü, cənubunda Mərt gölü yerləşir. Sahil boyunca uzanan səhra landşaftı İynəada yaşayış məntəqəsində pozulur. 50-60 metr genişliyindəki qumluqlar cənubdakı Saka gölünə qədər uzanır. Uzunluğu 10&nbsp;km olan bu qumluqlarda quraqlığadavamlı bitkilər bitir. Qumluqlar qurudakı bataqlıq, göl, subasar kimi şirinsulu hövzələrlə dənizi bir-birindən ayırır.

Milli parkda 5 göl var. Ərikli gölü laqun mənşəli göl olub yayda dənizlə əlaqəsi kəsilir. Çavuşdərə çayının dənizə töküldüyü yerdə Mərt gölü yerləşir. Parkın cənubunda dənizdən qumluqlarla ayrılan digər bir göl Saka gölüdür. Digər iki göl Pedina gölü və Hamam gölüdür.

## Flora və fauna
### Flora
Subasar meşələr və qumluqlar milli parkdakı həssas ekosistemlərdir. Cənub-şərqi Avropaya xas olan palıd-qızılağac-göyrüş meşələrinin nümayəndələrindən — subasar ərazilərdə göyrüş və qızılağac, quruda palıd ağacları yayılmışdır. Meşələrdə sarmaşıqlar geniş yayılmışdır.

### Fauna
Çöl pişiyi, çöldonuzu, çöl dovşanı, Avropa cüyürü, ağac dələsi, adi canavar, porsuq, tülkü, gəlincik, su samuru, safsar, böyükqulaqlı yarasa milli parkda yaşayan məməli növləridir.

Quş növlərinə aiddir: ağquyruq dəniz qartalı, yaşıl ağacdələn, kiçik xallı qartal, bayquş, şanapipik, qara leylək, balıqçıl, boz vağ, qara ağacdələn. Qara dənizdə qış fəslində Avropa ançousu və tyurboya, yay fəslində stavrit, pikşa və dəniz dilinə rast gəlinir. Şirin su hövzələrində kefal, forel və gümüş balığı yaşayır.

## Turizm
Milli park fotoqrafiya, ekoturizim, ekstrim idman növləri, piknik kimi fəaliyyətlərə açıqdır.

İynəadaya İstambuldan avtobusla çatmaq mümkündür. Milli parkda otellər fəaliyyət göstərsə də, çadır qurmaq imkanı da mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli parklar saytında.
Qazaxıstan–Türkiyə münasibətləri

**Qazaxıstan–Türkiyə münasibətləri** — Qazaxıstan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.

## Tarixi
16 dekabr 1991-ci il tarixində öz dövlət müstəqilliyini elan edən Qazaxıstanı bir dövlət kimi Türkiyənin elə həmin gün dərhal tanıması münasibətlərin müsbət məcrada inkişaf etməsinə təkan vermişdir.

## Maraqlar
Qazaxıstan və Türkiyə arasında qarşılıqlı inam münasibətləri inkişaf edib. Siyasət sahəsində isə hərtərəfli əməkdaşlığa mane ola biləcək və bunu məhdudlaşdıracaq heç bir ziddiyyət yoxdur.

Türkiyə Qazaxıstanın ən yaxın və etibarlı tərəfdaşlarından biridir. Hazırda Qazaxıstan Türkiyənin Orta Asiyada regionundakı ən böyük siyasi və iqtisadi partnyorudur. Türkiyə Qazaxıstanın həm xarici siyasətində mövcud olan türkçülük inteqrasiyasının güclənməsində, həm də Qazaxıstanla praqmatik iqtisadi əməkdaşlıqda maraqlıdır. Qazaxıstanın Türk Dövlətlərinin Dövlət Başçılarının Zirvə toplantılarındakı aktiv fəaliyyəti Türkiyə Respublikası tərəfindən çox müsbət xarakterizə olunur.

Türkiyə Qazaxıstan vasitəsilə Çinə, Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə dəniz daşımalarından asılı olmayan birbaşa quru əlaqəsi əldə edir. Qazaxıstan üçün isə Türkiyə vasitəsilə Avropaya, Yaxın Şərqə çıxış vacibdir.

## İkitərəfli səfərlər
Bu iki ölkə arasında mütəmadi olaraq baş tutan ikitərəfli səfərlər zamanı Qazaxıstan–Türkiyə strateji əməkdaşlığının daha da möhkəmləndirilməsi, əməkdaşlığın müxtəlif əlaqələr üzrə inkişafı, ticari-iqtisadi, sərmayə, sənaye, tranzit-nəqliyyat və mədəni-humanitar sahələrdə əlaqələrin dərinləşdirilməsi yolları, bir sıra digər ölkələrdə də birgə iqtisadi layihələrin reallaşdırılması, türkdilli ölkələrin gömrük ittifaqının yaradılması imkanlarından Trans-Anadolu qaz boru kəmərində Qazaxıstanın türk payı əldə etməsinədək kifayət qədər geniş məsələlər müzakirə olunmuşdur. Bir sıra məsələlərlə bağlı müxtəlif sənədlər imzalanmışdır. Bunun ən bariz nümunəsi isə 2009-cu ildə Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Türkiyəyə etdiyi səfəri zamanı iki ölkə arasında Strateji Əməkdaşlıq Razılaşmasının imzalanması olmuşdur.

## Diplomatik əlaqələr
Hazırda Türkiyənin Astanada səfirliyi, Almatıda baş konsulluğu, Aktauda isə konsulluğu fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
* Türk Şurası
Qasıməli

**Qasıməli**, **Getapi** — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 5 km şərqdə yerləşir. "İrəvan əyalətinin icmal dəytəri"ndə Qasımkənd, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Qasıməli kəndi formasında qeyd edilmişdir.
1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində qışlaq kimi qeyd olunur

## Əhalisi
1878-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

## Toponimi
Toponim Qasıməli adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. 1728-ci ilə aid arxiv mənbəyinda Qasımlı kimidir [*170,* 142]. Həmin mənbədə Qasımkənd adı da çəkilir və "el məşhur Avşar" adlandırılır İranda XIX əsrdə Əfşar tayfasının bir qolunun adı Qasumlu idi. Quruluşca sadə toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1. VI.1940-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Getapi qoyulmuşdur.

## İstinadlar
Şahzadə Şahənşah

**Şahzadə Şahənşah** () — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı

### Uşaqlıq illəri
Şahzadə Şahənşah 1474-cü ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun xanımlarından Hüsnüşah Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Şahzadə Şahənşah 1480-ci ildə qardaşlarıyla birlikdə İstanbula — babası Fateh Sultan Mehmedin yanına göndərildi. Burada qardaşları Qorqud, Əhməd, Aləmşah, Mahmud və Səlim, eləcə də əmisi Şahzadə Cemin oğlu Oğuz xanla birlikdə möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Manisa sancaqbəyi təyin edildi və anası Hüsnüşah Xatunla birlikdə Manisaya yollandı. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla atası II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.

### Atasının səltənət illərində
Qaraman sancaqbəyi olan əmisi Cem Sultanın taxt mübarizəsində məğlub olaraq Məmlüklərə sığınmasının ardından, 1483-cü ildə Qaraman sancaqbəyi təyin edildi. Üstəlik anası Hüsnüşah Xatun da Qaramanoğlu İbrahim bəyin nəslindən idi. Bu səbəblə siyasi olaraq qarışıq olan bu bölgəni uzun müddət əmin-amanlıqla idarə edə bildi.

Osmanlı ordusunun Venesiya ilə müharibədə olmasından istifadə edən və Ağqoyunlulardan aldığı dəstəklə ayaqlanan Qaramanoğlu Mustafa bəyə qarşı mübarizə apardı. Öncə Beyşəhər sancaqbəyi olan oğlu Mehmedi İçələ göndərdi. Daha sonra isə özü bölgəyə gələrək Qaramanoğlu Mustafa bəyi məğlub etdi. Məğlub olan Mustafa bəy Tarsusa gələrək gəmiylə Misirə qaçdı və Məmlüklərə sığındı. Ancaq Osmanlılarla yeni bir siyasi gərginlik yaşamaq istəməyən Məmlük sultanı Əşrəf Canbolat Mustafa bəyi edam edərək Osmanlılara təslim etdi.

Ancaq Şahzadə Şahənşah 2 iyul 1511-ci ildə Konyada anidən vəfat etdi. Ölüm səbəbi bilinməsə də, bəzi mənbələrdə onun atasının əmriylə edam edildiyi qeyd edilir. Ancaq bunun nə dərəcədə doğru olduğu məlum deyil. Belə ki, onun vəfatının ardından atası Sultan Bəyazid dərin kədərə boğulmuş, bu hadisənin ardından taxtı böyük oğlu Şahzadə Əhmədə təhvil vermək niyyətinə gəlmişdir. Beləcə, Yavuz Sultan Səlim səltənətinin ilk illərini də əhatə edən uzun taxt mübarizəsi başlamış oldu.

Ölümünün ardından Beyşəhər sancaqbəyi olan oğlu Şahzadə Mehmed onun yerinə Qaramana təyin edildi. Ancaq əmiləri arasında gedən taxt mübarizəsi əsnasında 1512-ci ildə ələ keçirilərək edam olundu.

## Ailəsi

### Xanımı
* Mükrimə Xatun (ö. 1517) — Bursa Muradiyə külliyəsində öz adına inşa olunan türbəyə dəfn edilmişdir.

### Oğul övladları
* Şahzadə Mehmed (d. 1488 — ö. 16 dekabr 1512) — Beyşəhər sancaqbəyi, atasının vəfatının ardından Qaraman sancaqbəyi oldu. 1502-ci ildə əmisi Şahzadə Abdullahın qızı Şahnisə Sultanla evlənmişdir. Ögey əmisi Yavuz Sultan Səlimin əmriylə boğularaq edam edilmişdir.
* Şahzadə Mahmud (ö. 1510)

## Mənbə
* *Süreyya Mehmed Bey.* Sicill-i Osmani / ed. Nuri Akbayar. — Istanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayınlar, 1996. — P. 19. — ISBN 975-333-049-5
* *Jorga Nicolae* Geschichte des Osmanischen (пер. Epçeli Nilüfer). — Стамбул: Yeditepe yayınevi. — С. 263–264. — ISBN 975-6480-19-X

## İstinadlar
İohann Yakob Reyske

**İohann Yakob Reyske** (; 25 dekabr 1716 - 14 avqust, 1774) — Şərqşünaslığın qabacıllarından, İslam nümizmatlığının qurucusu, yunan və Bizans üzrə mütəxəssis.

## Həyatı

İohann Yakob Reyske 25 dekabr 1716-cı ildə Saksoniyanın Zörbig qəsəbəsində yoxsul bir ailənin övladı olaraq dünyaya gəldi və bir yetimxanada büyüdü. Zörbig və Halledə ilk və orta təhsilini bitirdikdən sonra 1733-cü ildə girdiyi Leypsiq Universitetində klassik dillər və Yunan ədəbiyatı oxudu; öz imkanlarıyla Ərəb dilini öyrəndi. Tələbəliyi sırasında Şəhabəddin İbn Ərəbşahın Əmir Teymur bioqrafiyası (Əcaibül-məqdur fi nəvaibi [əxbari] Teymur) üzərində çalışdı, bir Hermes risaləsini (Risalətü Hermes fi muazələtin-nəfs) və Həririnin "əl-Məqamat"ından 26-cı məqamı Latıncaya çevirdi. 

1738-ci ildə  diplomunu alınca Leydenə getdi. 1746-cı ildə "Miscellanəaə aliquot obsərvationəs mədicaə əx Arabum monuməntis" (Qədim Ərəb əsərlərində yer alan bəzi tıbbi mülahizələr) başlıqlı dissertasiyasıyla doktorluğunu müdafiə edərərək Leypsiqə döndü. Ancaq əsərində işlətdiyi bəzi ifadələr üzündən dönəmin öndə gələn teoloqları tərəfindən materialist olmaqda günahlandırıldı və universitetdə vəzifə alması əngəlləndi. 

Bir müddət Latınca və Yunanca dərsləri verərək və Latın dilinə tərcümələr edərək güzəranını sürdürdü. Ardından "İslam tarixinə giriş" adlı əsəri Prodidagmatanı Saksoniya kralının oğlu Friedrix Xristiana təqdim etdi və bu sayədə professor ünvanıyla birlikdə 1755-ci ilə  qədər davam edəcək bir burs qazandı. 1758-ci ildə bir litseyə müdiri oldu. İohann Yakob Reyske 14 avqust 1774-cü ildə vərəmdən öldü.

## Xarici keçidlər
Yakupisa

**Yapukisа** () və ya **Mokra Planina** — Makedoniyanın daxilində yerləşən dağ silsiləsi. Silsilə ərazisində yerləşən ən hündür dağı Solunka Qlavadır. Dağın hündürlüyü 2540 metrdir. Massivin digər zirvələri: Karacisa (2473 m), Popovo Brdo (2380 m), Ostar Breq (2365 m), Ubava (2353 m), Ostar Vrv (2275 m), Dautisa (2178 m), Bel Kamen (2074 m), Lises (1934 m), Şileraniq (1830 m), Kitka (1596 m). Şimaldan Skopiya dərəsi, cənubdan isə Pelaqoniya dərəsi ilə əhatələnir. Qərbində Vardar vayının dərəri, qərbində isə Poreçe regionu qərarlaşır.

## Qısa məlumat

Silsilənin relyefi sürətli çayların sayəsində parçalanmışdır.  Silsilə palıd meşələri ilə örtülmüşdür. Buludsuz hava şəraitində Salunka Qlava dağından Yunanıstanın Saloniki şəhərini görmək olur. Dağın adıda məhz buradan törəmişdir (Solonikinin başı). Son zamanlar Yapukişanın milli park olması üçün planlar işlənir. Dağa Makedoniyanın paytaxtı Skopyedən və ən yaxın şəhər olan Velesdən asanlıqla gəlmək olur. Yakupisa zəngin flora və faunaya malikdir. Massivdə yerləşən Babune çayı üzərində çoxlu sayda şəlalə vardır.

## Geologiya

Massin əsasən Paleozoy erası fonəmində formalaşmışdır. Silsilənin zirvələri və sıldırımlı ərazilərində əsas suxur qneysdir. Nisbətən cavan suxurlar Mezazoy erasına iddir. Bu dövrün isə ən geniş yayılmış suxurları Əhən daşı və Dolomitdir. Massivdə iki mağara vardır.

## İstinadlar
Şahzadə Aləmşah

**Şahzadə Aləmşah** () — 8-ci Osmanlı sultanı II Bəyazidin oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Aləmşah 1467-ci ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun kənizlərindən Gülrux Xatundur. 1480-ci ildə babasının əmriylə İstanbula gətirilmiş, qardaşları Əhməd, Qorqud, Mahmud və Səlim, eləcə də əmisi Şahzadə Cemin oğlu Oğuz xanla birlikdə sünnət edilmişdir. 1490-cı ildə Mentəşə, 1502-ci ildə isə Manisa sanqcaqbəyliyinə təyin edildi. Bütün bu təyinatları boyunca anası Gülrux Xatun da onunla birlikdə vəzifə yerinə göndərilmişdir.

Gülrux Xatunun oğlunun Manisa sancaqbəyliyi dönəmində əri Sultan Bəyazidə ünvanladığı məktublar günümüzədək gəlib çatmışdır. Bu məktublarda oğluna artıq nəzarət edə bilməməsindən şikayətlənən Gülrux Xatun, oğlunun həddindən artıq alkoqollu içki içdiyini, yalnız paytaxtdan göndəriləcək bir lələnin şahzadəni nizam-intizama sala biləcəyini bildirir. Yenə Gülrux Xatunun Sultan Bəyazidə ünvanladığı 1510 tarixli məktubda oğlunun gənc yaşda vəfat etməsinin səbəbi olaraq onun içki aludəçiliyini göstərir.

Qeyd edildiyi üzrə Şahzadə Aləmşah 1503-cü ildə anidən vəfat etdi. Cənazəsi Bursadakı Muradiyə külliyəsinə gətirilərək Cem Sultan türbəsinə, əmiləri Şahzadə Mustafa və Cem Sultanın yanında dəfn edilmişdir.

## Ailəsi

### Xanımı
* Fərahşah xanım

### Övladları
* Şahzadə Osmanşah (d. 1492 — ö. 16 dekabr 1512) — 1506-cı ildə Çanqırı sancaqbəyi olmuşdur. 1512-ci ildə əmisi Yavuz Sultan Səlim tərəfindən edam edilmişdir.
* Ayşə Sultan (ö. 1522) — 1520-ci ildə bibisi Fatma Sultanın oğlu Sultanzadə Mehmed Çələbiylə evlənmişdir.
* Fatma Sultan (ö. 1522) — nənəsi Gülrux Xatunun türbəsinə dəfn edilmişdir.

## Mənbə
* Peirce, Leslie P. (1993). *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire*. Oxford University Press. ISBN 978-0-195-08677-5
* Yardımcı, Ilhan (1976). *Bursa tarihinden çizgiler ve Bursa evliyaları*. Türdav Basım, Yayım. p.&nbsp;49

## İstinadlar
Yuxarı Türkmənli

**Yuxarı Türkmənli** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonunda kənd.

## Tarixi
Rayon mərkəzindən 8&nbsp;km cənubda, Böyük Qarasu çayının yanında yerləşir. Qafqazın
5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözü ilə qızılbaşların türkmən etnoniminə -li şəkilçisinin qoşulmasından əmələ gəlmiş türkmənli etnonimi əsasında formalaşmışdır.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3.19.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Apaqa qoyulmuşdur.

## Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 64 nəfər, 1873 - cü ildə 262 nəfər, 1886-cı ildə 360 nəfər, 1897-ci ildə 438
nəfər, 1904 - cü ildə 510 nəfər, 1914 - cü ildə 540 nəfər, 1916-cı ildə 460 nəfər, 1919 - cu ildə 460 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Kənd 1919 - cu ilin yazında erməni təcavüzünə
məruz qalaraq sakinləri qırğınlarla tarixi-etnik torpaqlarından qovulmuş və kənddə 1915-1918-ci
illərdə Türkiyənin Sasun vilayətinin Moqdan əyalətindən köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir.

İndiki Ermənistanda Sovet hökuməti qurulandan sonra burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 1
nəfər, 1926-cı ildə 11 nəfər, 1931-ci ildə 8 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

Onlar da 1930 - cu illərin ortalarında sıxışdırılaraq kənddən çıxarılmışdır. İndi ermənilər yaşayır.

## Mənbə
* B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti. Bakı, 1998.

## İstinadlar
Herbert Kitçener

**Horatio Herbert Kitçener**(d. 24 iyun 1850 - ö. 5 iyun 1916) Böyük Britaniyalı hərbi və siyasi xadim.

Sudanda Məhəmməd Əhməd əl-Mehdinin başlatdığı üsyanı yatırtmış, Cənubi Afrika Müharibəsində baş komandir, Birinci Dünya müharibəsinin əvvəllərində isə hərbi naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Həyatı
Kitçener, Listovel yaxınlığında, Ballilonqfordda doğulmuşdur. Vulviçdə Kral Hərbi Akademiyasını bitirmişdir. 1874-cü ildən Mərkəzi Asiyada istehkam zabiti vəzifəsində çalışmışdır. 1886-cı ildə Sudanda İngilis - Qırmızı dəniz ərazisinə gətirilmişdir. Daha sonra Misirə göndərililərək Qahirə komandirinin köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. 1892-ci idə Misir ordularının baş komandiri olmuşdur.

## Mükafatları
* Qüdrətli Hamam ordeni 
* Bant ordeni
* Sent Patrik ordeni
* Merit ordeni

## İstinadlar
Nəzihə Muhiddin

**Nəzihə Muhiddin** (; d. 1889, İstanbul, Osmanlı İmperiyası – 10 fevral 1958, İstanbul, Türkiyə) — osmanlı-türk aktivist, jurnalist, yazar, qadın hüquqları müdafiəçisi.

## Həyatı
Nəzihə Muhiddin 1889-cu ildə İstanbulda, Üsküdar ilçəsinin Kandilli səmtində Zəhra xanım ilə prokuror və cəza hakimi Muhiddin bəyin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Evdə xüsusi təhsil alaraq, fars, ərəb, alman və fransız dillərini öyrənmişdir. İlk gənclik illərindən etibarən siyasi və ictimai məsələlərə, qadın hüquqlarına həssas biri kimi formalaşmışdır. Dayısının qızı Naqiyə xanım ilə anasının ədəbiyyat və ictimai problemlərlə bağlı apardıqları müzakirələr, Naqiyə xanımın evdə təşkil etdiyi toplantılar onun sonrakı baxışlarının formalaşmasında baza rolunu oynamışdır.

1909-cu ildə Maarif Nəzarətinin imtahanından keçərək Qız İdadi Məktəbində fənn dərsi müəllimi kimi işə başlamışdır.

Sonradan İttihad və Tərəqqi Qız Sənaye Məktəbinə müdir olmuş; gimnastika, dil, piano, dərzilik dərslərindən müəllimlik etmişdir. Daha sonra Səlcuq Hatun Sultanisi, Qız Həyat Məktəbi və İzmir Hilal Sultanisidə müdir olmuşdur. Müharibə zamanı məktəbini toxuculuq evinə çevirmiş, İlk Müalicə Xəstəxanasında şagirdləri ilə tibb bacısı olmuşdur.

## Siyasi fəaliyyəti
Nəzihə Muhiddin XX əsrdə Osmanlı Dövlətində qadını cəmiyyət həyatına daxil etmə, respublika rejiminin elanından sonra isə qadınların siyasi hüquqlarının tanınmasını təmin etmək üçün mübarizə aparmış qadın hərəkatının öncüllərindən biridir. O, hələ Cümhuriyyət Xalq Partiyası belə qurulmadan Qadınlar Xalq Firqəsi (QHF) adlı siyasi partiyanın quruluş işlərini tamamlayaraq Türkiyədəki ilk siyasi partiyanın qurucusu olmuşdur. Lakin *"1909-cu il tarixli seçki qanuna görə qadınların siyasətdə təmsil olunmasının mümkün olmaması"* səbəbiylə partiya quruluşu üçün valilik tərəfindən fəaliyyət icazəsi verilməmişdi. Sonradan bu təşkilat "Türk Qadınlar Birliyi" adlı dərnəyə çevrilmişdir.

## Ədəbi fəaliyyəti
Yazıçı kimi o, 20 roman, 300-ə qədər hekayə, pyes, ssenari, operetta qələmə almışdır.
**Əsərləri:**
*Şebab-i Tebah (1911)
*Benliğim Benimdir (1929)
*Türk Kadını (1931)
*Güzellik Kraliçesi (1933)
*İstanbulda Bir Landru (1934)
*Bozkurt (1934)
*Ateş Böcekleri (1936)
*Bir Aşk Böyle Bitti (1939)
*Avare Kadın (1943)
*Bir Yaz Gecesiydi (1943)
*Çıngıraklı Yılan (1943)
*Çıplak Model (1943)
*İzmir Çocuğu (1943)
*Kalbim Senindir (1943)
*Gene Geleceksin (1944)
*Sabah Oluyor (1944)
*Sus Kalbim Sus (1944)

## Vəfatı
10 fevral 1958-ci ildə İstanbulda bir ruhi xəstəxanada vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Zolaxaç

**Zolaxaç**, **Zolağac**, **Zolakar** — Zolakar (erm. Զոլաքար), Ermənistanın Qeqarkunik vilayətində kənd.

## Tarixi
Çar Rusiyasının İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd olmuşdur Ermənistan SSR ALİ Soveti Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 1935-ci ildə kənd ermənicə Zolokar adlandırılmışdır. 

## Əhalisi
1948-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* World Gazeteer: Armenia  – World-Gazetteer.com
* 
*
Villyam Bedvell

**Villyam Bedvell** (, )— ingilis şərşünası, tərcüməçisi.

## Həyatı
Villyam Bedvell 1561-ci ildə Essexin şimal-qərbindəki Great Hallingburrydə doğulmuşdu. 1578-ci ildə Cambridge Trinity Collegəə girdi və 1584-cü ildə tədqiqatçı, 1588-ci ildə də ədəbiyyat mütəxəssisi oldu. Elmi araşdırmalara meyil etməsində Kembricdə təhsil görmüş bir mühəndis və riyaziyyatçı olan kiçik əmisi böyük rol oynamışdır. Bu illərdə irəlidə məsləkdaşları olacağı elm adamları ilə tanış oldu; onların yardımlarını gördü və təsirləri altında qaldı. Eyni illərdə Sami dillərilə də ilgilənməyə başladı və özəlliklə Ərəb dilində böyük bir uğur əldə etdi. 1588-ci ildən Bishopsgatetə bir kilisəyə keşiş olaraq təyin edildiyi 1601-ci ilə qədər əsər yazmaqla, gərək duyulduğunda İslam ölkələrindən İngiltərə krallığına göndərilən Ərəbcə məktubları tərcümə etməklə və özəl Ərəb dili dərsləri verməklə məşgul oldu. 1607-ci ildə vəzifəsi London yaxınlarındakı Tottenhama göndərildi. 1612-ci ildə bəzi Ərəb dili mətnləri incələmək məqsədiylə Leydenə getdi və əsərlərini Ərəb hərfləriylə çap edə bilmək üçün oradan hürufat satın alaraq eyni il içində İngiltərəyə döndü.

Villyam Bedvell 1632-ci ildə öldü və Tottenhamda çalışdığı kilisənin məzarlığına gömüldü.

## İstinadlar
Naissaar

**Naissaar** (), əvvəlki adı **Nargen** (; ) — Ada Fin körfəzində, Tallin şəhərindən şimal-qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Xaryumaa qəzası Viymsi rayonu ərazisinə daxildir. 
## Tarixi
Strateji əməmiyyəti baxımından ada həmişə diqqəti cəlb etmişdir. Ada XVIII əsrdən artıq Tallinin müdafiəsini təşkilində istifadə edilirdi. 1911-ci ildə adaya nəzər salanda Drednout gəmisini xatırladırdı.

1917-ci ildə bir qrup rus matrosları adanı nəzarətə aralaraq bölgədə Matros və inşaatçılrın Sovet Respublikası elan edilir. Respublika Stepan Maksimoviç Petriçenkonun rəhbərliyi ilə idarə edilirdi. 1918-ci ilin fevralında Tallinin almanlar tərəfindən işğalından sonra ruslar adanı tərk etməli olurlar.

İkinci Dünya müharibəsi dönəminsə adada isveçlilərə aid kamuna yaşayırdı. Sovet işğalından sonra isə onlar İsveçə köçürülürlər. Sovet dönəmində adada hərbi baza yerləşdirilmişdir. Adaya xüsusi buraxılışı olmayanların girişi qadağan edilmişdir. Hazırda isə ada turistik mərkəz rolunu oynayır. Buranı insanlar sovet dönəmindən qalan silahları müşahidə etmək üçün gəlirlər. 
## Coğrfiyası
Ada uzunsov formaya malikdir. Təsadüfü deyildir ki, əvvəlki adı olan Nargen estonca *dar boğaz* mənasını verir. Azərbaycana məxsus olan Böyük Zirə adasının əvvəlki Nargin adı Naissara bənzədiyi üçün verilmişdir. Adanın sahəsi 18,6&nbsp;km², maksimal hündürlüyü isə 27 metrdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* Naissaar adasının rəsmi saytı 
* Naissaar adasında yerləşən qala
* «Naissaar, Former Soviet Navy Base»
* Naissaar adasının şəkil və xəritələri
Qaraburun (Talin)

**Qaraburun**, **Qırmızılı**, **Karakert** — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında indi Talin rayonunda kənd. İrəvan xanlığında kənd.

## Tarixi
Qaraburun rayon mərkəzindən 18&nbsp;km məsafədə, Alagöz dağının ətəyində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Toponim türk dilində «böyük, iri» mənasında işlənən qara sözündən və «irəli çıxan və ya suya doğru uzanan», «dağ çıxıntısı, dağın qolu, sıldırımlı qaya»  mənasında işlənən burun sözündən əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 31.VII.1950-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Karmraşen (Qırmızı kənd),
21.l.1965-cı il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilib Karakert (daş tikintisi) qoyulmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
*
*Kiesling, *Rediscoving Armenia*, pp.&nbsp;18–19, available online at the US embassy to Armenia's website
Timir Pinegin

**Timir Alekseyeviç Pinegin** () — sovet yaxtsmeni, yelkənli qayıq idman növü üzrə yay Olimpiya oyunlarında SSRİ-dən olan ilk çempion. Avropa və Şimali Afrika çempionatının qalibi, SSRİ idman ustası (1960), SSRİ əməkdar məşqçisi.

16-qat SSRİ çempionu:
* "Zvyozdnıy" — 13 qat: 1953—1962, 1964—1965, 1969
* "Solinq" — 3 qat: 1970, 1972—1973

## Həyatı
Moskvada anadan olmuşdur. Onun babası Aristarx Vladimiroviç İlyin məşhur psixiatr olmuşdur. Timirin atası Aleksey Dmitriyeviç Pinegin Yakutiya MSSR Kanqalas ulusu ərazisində 1903-cü ildə doğulmuşdur. O, milliyyətcə yakut olmuşdur.. Timir Alekseyeviç ilk kiçik uğuru hələ məktəbdə ələ etmişdir. Pineginin anası Aleksandra Aristarxovna İlyina rəssamlığı bacarırdı.

Timir Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Mərkəzi İdman Klubunun heyətində çıxış etmişdir. 6 Olimpiya oyunlarının iştirakçısı olmuşdur:
* Yay Olimpiya oyunları 1952 - "Zvyozdnıy",
* Yay Olimpiya oyunları 1956 — "Zvyozdnıy", sükançı (matros — Fyodor Şutkov) — 8 yer
* Yay Olimpiya oyunları 1960 — "Zvyozdnıy", sükançı (matros — Fyodor Şutkov) — 1 yer
* Yay Olimpiya oyunları 1964 — "Zvyozdnıy", sükançı (matros — Fyodor Şutkov) — 5 yer
* Yay Olimpiya oyunları 1968 — "Zvyozdnıy", sükançı (matros — Fyodor Şutkov) — 16 yer
* Yay Olimpiya oyunları 1972 — "Solinq" - 7 yer

Məşqçi olaraq Gürcüstan yığmasını çalışdırmışdır. Yelkənli qayıq yarışması üzrə iki yay Olimpiya yarışmasında münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.

"Yaxta və buyer" kitabının müəllifidir.

Dağ xizəyi ilə maraqlanırdı. 1940-cı illərin sonlarında SSRİ dağ xizəyi yığmasının üzvü olmuşdur.

Şərəf odeni (1960) və medallara layiq görülmüşdür. Vaqankovskoye qəbirstanlığında dəfn edilmişdir.

## Ailəsi
Pineginin həyat yoldaşı — Qalina İlyiniçna Jeleznova.

Qızı — Alyona.

## Mənbə
* Timur Alekseyeviç Pineqin 
* 50 лет с момента первой победы на Олимпийских Играх 
* Памяти Тимира Пинегина на сайте Международной Ассоциации класса Звёздный 
* Викторов В. "Звездный класс. Документальная повесть". Худ. М.В.Бородин. М.: "Советская Россия", 1964г. 184с.с илл.

## İstinadlar
Albaniya dövlət bayramları və xüsusi günləri

**[[Albaniya]] dövlət bayramları və xüsusi günləri**- Albaniyada qanunla tənzimlənən günlər.

## Dövlət bayramları
### Təyin edilmiş günlər

### Qeyri-rəsmi günlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bashkia Tiranë  
* Bank holidays in Albania
GoHands

— "Satelight" studiyasının keçmiş əməkdaşları tərəfindən 2008-ci ilin avqustunda yaradılmış Yaponiya cizgi filmi studiyası. İstehsal etdikləri ilk animelərdən biri *"[[Princess Lover!]]"* olsa da, ən məşhur işi *"[[K (anime)|K]]"* animesi hesab olunur.

## Animelər
### Serial
* *[[Princess Lover!]]* (2009)
* *[[Cheburashka|Cheburashka Arere?]]* (2009)
* *[[Seitokai Yakuindomo]]* (2010)
* *[[K (anime)|K]]* (2012)
* *[[Coppelion]]* (2013)
* *[[Seitokai Yakuindomo|Seitokai Yakuindomo*]]* (2014)
* *[[K (anime)|K: Return of Kings]]* (2015)
* *[[Hand Shakers]]* (2017)
* *[[K (anime)|K: Seven Stories]]* (tarix açıqlanmayıb)

### OVA
* *[[Seitokai Yakuindomo]]* (2011)
* *[[See Me After Class]]* (2012)

### Anime filmləri
* *[[Mardock Scramble: The First Compression]]* (2010)
* *[[Mardock Scramble: The Second Combustion]]* (2011)
* *[[Mardock Scramble: The Third Exhaust]]* (2012)
* *[[K (anime)|K: Missing Kings]]* (2014)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şirvan (Siirt)

**Şirvan** () — Siirt ilinin bir ilçəsidir.

## Ümumi məlumat
Şirvan ilçəsi eyni zamanda bəkməziylə də ünlüdür. Dişlinar kəndində becərilən zivzik narı ilə məşhur olub Ormanbağı kəndi bəkməziylə de meşhurdur. İlçədə canlı alabalıq vətəgələri mövcud olub Siirt ili ilə arasındakı məsafə 26 km dir. İki tarixi kilsə sadəcə Şirvan ilçəsi sərhəd-sınırları içərisində olub Mədən kəndində mis mədəni var. Burdan çıxarılan mis xam maddə olaraq xaricə göndərilməkdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Şirvan Kaymakamlığı
Aorslar

**Aorslar** — Sarmatların qolu.

## Etnonim

## Aorsların yaranması

## Aorsların tarixi
Eramızdan əvvəl son əsrlərdə "yuxarı aorslar" deyilən sarmat-massaget mənşəli tayfalar Şimali Azərbaycan və Cənubi Dağıstanın alban tayfalarının həyatında müəyyən rol oynayırdılar.

I əsr müəllifi Pliniy yazır ki, udinlərdən şimalda "Utidors" adlı tayfa məskundur. "Utidors" etnonimi bir sıra tədqiqatçıları çaşdırmışdır. Onlar yazırdılar ki, bu ad "uti" etnonimindən və İrandilli "aors" adlı tayfanın adından ibarətdir. Bu fikri inkişaf etdirən K. V. Trever oldu. Ehtimal edilir ki, Albaniyadan utilərin (yəni, indiki Dağıstandilli udinlərin) bir hissəsi Şimali Qafqaza da getmiş və orada İrandilli "aors" adlanmış tayfa ilə birləşmişdir. Qiyasəddin Qeybullayev isə qeyd edir ki, əslində Pliniyin "utidors" kimi yazdığı etnonim "utidur"dan başqa bir şey deyil: Pliniy "u" səsini "o" kimi vermiş, sonra da adın sonuna -s adlıq hal şəkilçisini əlavə etmişdir. "Utidur" etnoniminin ikinci hissəsi olan "dur" sözü oğuz tayfalarından Bayandur, Çavundur, Hundur və b. adlar üçün səciyyəvidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sarmatlar
Eskellər

**Eskellər** — Bulqarların qolu. Bəzi mənbələrdə "on ox budun" kimi xatırlanır. Qərbi Göytürk xaqanlığının Nuşibi boyuna mənsub idilər.

## Tarix

İbn Fədlan 921—922-ci illərdə Volqada olarkən eskellərin adını qeyd etmişdi..

Ola bilsin ki, İbn Fədlan tərəfindən qeyd edilən başqa tayfalar (esqel, sivan) bulqar deyildi, belə ki, əks tədqirdə onların xüsusi etnik adı olan tayfa kimi ayırmağın mənası yox idi.

982-ci ildə farsdilli "Coğrafiya"da işkillər haqqında bilgi var. Orda qeyd olunur ki, bulqarlar bir-biriləriylə savaşırdılar..

X əsrin birinci yarısında formalaşan dövlətin tərkibinə başqırdlar, peçeneqlər və oğuzlar daxil idi. Onlarla Volqa Bulqariyasından bilavasitə yaxınlıqda görüşü İbn Fədlan təsvir edir.

Gərdizi "Zeyn əl-əxbar" adlı əsərində (XI əsrin ortaları) eskellərin yurdu haqqında məlumat verir..

Konstantin Baqryanarodnı «Türk-madyarları» savartoyaskala (savart və eskel) adlandırır. .

## İstinadlar
Aleksandr İvanov (güləşçi)

**Aleksandr Nikolayeviç İvanov** () — sovet sərbəst güləşçisi, olimpiya oyunlarının gümüş medalçısı, dünya və Avropa mükafatçısı, dəfələrlə SSRİ çempionu. Əməkdar idman ustası (1976). Yakutiya MSSR əməkdan məşqçisi.

## Bioqrafiyası

1951-ci ildə Yakutiyada doğulmuşdur. İlk əvvəl 1966-cı ildə sərbəst güləşlə məşğul olur.. 1968-ci ildə «Hərbi birləşmələr», 1969 ildə «Məhsul», 1970 ildən isə «Spartak» (Yakutiya) kulublarında yarışmışdır. 1970 ildən Alma-Atıya köçmüş və Qazax dövlət bədəntərbiyəsi institutunu təmsil edir.

## İdman naliyyətləri
1970-ci ildə SSRİ sərbəst güləş üzrə ölkə çempionatında 6 yeri tutur. 1972 ildə «Burevestnik», 1972 ildən karyerasının sonuna qədər «Hərbi birləşmələr» klubunda davsm etdirmişdir. 1972 və 1973-ci illərdə keçirilən SSRİ sərbəst güləş üzrə ölkə çempionatlarında ikinci yeri tutur. 1974-cü ildə isə çempion olur. Bu uğurunu isə 1976-cı ildə təkrarlıya bilir.

1972-ci keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında  52 kq çəki dərəcəsində yarışmışdır.

Döyüşləri:
* Birinci dairə, 8-ci dəqiqədə qalib gəlmişdir. Eloya Abrey (Kuba);
* İkinci dairə, 22-4 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Konstannn Midun (Rumıniya);
* Üçüncü dairə, 16-10 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Ceyms Hayns (ABŞ);
* Dördüncü dairə, 22-19 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Li Bonq Suna (Şimali Koreya);
* Altıncı dairə, 26-5 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Vladislav Steşik (Polşa)

Birinci final yarışmasının üçüncü dəqiqəsində Con He Sopa (Cənubi Koreya) qalib gələrək finala çıxır. Final görüşündə isə Yuci Takadaya (Yaponiya) məğlub olaraq ikinci yeri tutur

Tiflisdə keçirilən beynəlxalq yarışmanın dördqat çempionu (1971, 1973, 1977, 1978), veteran-ustalar arasında çempion  (1993).

1979-cu ildən peşəkar idmanı tərk edir. Hal-hazırda Mirnıy olimpiya təyinatlı məktəbin direktorudur.

## Mükafatları
* «Qütb ulduzu» (2006)
* Yakutiya MSSR əməkdar bədən tərbiyəsi xadimi. 
* ХХ əsr Saxa Respublikasının idman laureatı.
* Yakutsk şəhərinin fəxri vətəndaşı (1998)
* Suntar ulusunun fəxri vətəndaşı.

## İstinadlar
Qazaxıstan hava limanları

**Qazaxıstan hava limanları** — Qazaxıstan Respublikasının ərazisində yerləşən hava limanlarının siyahısı.

__TOC__

## Hava limanları
**Qalın** hərflərlə göstərilmiş olan hava limanları aviaşirkətlər tərəfindən kommersiya səfərləri təşkil edilən hava limanlarıdır.

## Şəkilləri

SCO Departure.JPG|Aktau Hava Limanı
Aktobe Airport.jpg|Aktobe Hava Limanı
Kokshetau_airport.jpg|Kokşetau Beynəlxalq Hava Limanı
Almaty Airport.JPG|Almatı Beynəlxalq Hava Limanı
Arkalyk airport.jpg|Arkalık Hava Limanı
Atma Atyrau Airport.jpg|Atırau Hava Limanı
Airport-Balqash.jpg|Balxaş Hava Limanı
KGF IMG 6771.JPG|Sarı-Arka Hava Limanı
URA (UARR) TERMINAL.JPG|Oral Ak Jol Hava Limanı
Airport Semey.JPG|Semey Hava Limanı
Sjimkent3.jpg|Çimkənd Beynəlxalq Hava Limanı


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*  – includes IATA codes
* 
*
Qavril Kolesov

**Qavril Qavrilov Kolesov** — Rusiyanın dama ustası, 64 xanalı dama üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssis. Kişilər arasında Rus və Braziliya daması üzrə dünya çempionu.

2010-cu ildə kişilər arasında Rus daması və bliz növü üzrə avropa çempionudur.

Dəfələrlə kişilər arasında rus daması üzrə Rusiya çempionu, Dama üzrə Rusiya və dünya qrossmeysteri.

## Bioqrafiya
Qavril Kolesov 7 sentyabr 1979 ildə Yakutiya MSSR Çurapçinski rayonu Dyabıla kəndində anadan olmuşdur. Artıq beş yaşından dama ilə məşğul olmağa başlayır.

1995 ildə D. P. Korkin adına respublika idman internat məktəbini bitirmişdir.

1996-cı ildə ilk dəfə olaraq Rus daması üzrə dünya çempionu olmuşdur.

O, yakutlar arasında ilk beynəlxalq qrossmeysterdir.

2001-ci ildə Yakutiya Dövlət Universitetinin flialı olan Yakutiya pedoqojii instutunun Sosial müəllim fakultəsini bitirmişdir.

## İdman naliyyətləri
Yeddi qat dünya çempionu (1996, 1997, 2000, 2002, 2004, 2006, 2012).

2010-cu ildə keçirilən kişilər arasında rus daması üzrə Rusiya kubokunun bürünc mükafatçısıı.

"Salou Open" beynəlxalq turnirinin qalibi (2013).

## Mükafatları
* İdman ustası (1993)
* Rusiya Qossmrysteri (1999)
* Dama üzrə Dünya Qossmrysteri (1996)
* Dmitri Petroviç Korkin adına mükafatı laureatı (1994)
* Semyon Andreyeviç Novqorodov adına mükafatı laureatı.
* Yakutiya Prezidenti yanında milli "Барҕарыы" fodu təqaüdçüsü.
* Yakutiya Respublikasının ən yaxşı idmançısı (1992, 1993, 1996, 1997, 2000, 2002, 2003, 2004)
* Yakutiya Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi əməkdaşı(2000)
* Çurapçinski ulusunun fəxri vətəndaşı (2002)

## İstinadlar

## Mənbə
* Rating list Men on 01.01.2015//section-64
İlinden

**İlinden**- **Makedonium** kimi də tanınan (Macedonian: Споменик „Илинден“ or Македониум) — Makedoniyanın Kruşevo şəhərində yerləşən abidədir.

## Tarixi
Rəsmi olaraq abidə Makedoniya Milli Azadlıq Anti-faşist Assambleyasının ikinci sessiyasının 30-cu ildönümü və İlinden qiyamının 71 illik yubileyi münasibətilə 2 avqust 1974-cü ildə istifadəyə verilmişdir. Abidənin memarları Yordan Qrabuloski və İskra Qrabuloskadır.

İlinden abidəsi 1941-1944-cü il arasında Makedoniya Milli Qurtuluş mübarizəsindən iştirak edən bütün döyüşçülərə və 1903-cü ildə İlinden qiyamında iştirak edənlərə, eləcə də bütün əsgər-partizanlara həsr olunmuşdur. Abidə futurizm janrında hazırlanmışdır.

Abidədə Yara Petara Mazeva mozaik işləri, məşhur sənətçi Borko lazevski isə keramika işləri ilə məşğul olmuşdur.

## Təsviri
Ümümulikdə abidə 12 akr ərazini əhatə edir və oval pəncərələr dəyirmi günbəz formasında abidəyə yerləşdirilmişdir. Yuxarı oval pəncərələr vitrajdan hazırlanmışdır. Günbəzin daxilində Kruşevo Respublikasının Prezidenti Nikola Karev və makedoniyalı müğənni Toşe Proeskinin büstlərini görmək olar. Günbəzin daxilində yerləşən 4 pəncərə dünyanın İlinden ilə bağlı olan *Sliva* abidəsini, Ayı daşını və Pelaqoniyanı ifadə edir.

Memorial kompleksin daxilinə Azadlıq Mübarizəsinin qələbə rəmzi olan "Zəncirləri qırmaq" adlı heykəltəraşlıq nümunələri də daxildir. Burada çoxlu miqdarda daş plitələrə rast gəlmək mümkündür. Bu daşların üzərində İlinden qiyamından əvvəlki və sonrakı mühüm hadisələr əks olunmuşdur. Abidənin qarşısında isə rəngbərəng mozaika ilə bəzədilmiş amfiteatrı görmək olar.

## Qalereya

File:Makedonium 01.JPG|"Zənciləri qırmaq", Azadlıq rəmzi
File:Makedonium 03.JPG|Mavzoley
File:Makedonium 08.JPG|Аmfiteatr
File:Споменик „Илинден“ - Крушево.JPG|"Макedonium" və amfiteatr
File:Memorial in Krusevo, Macedonia.JPG|Abidədə günbəzin təsviri
File:Makedonium 013.JPG|Abidənin daxili


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Krusevo Makedonium
Karbon lifli süni material

**Karbon lifli süni material** kompozit material olub, karbon liflərinin karbon matrisinə daxil edilməsi ilə əldə olunur. Belə materiallara həm də öz lifləri ilə gücləndirilmiş materiallar  deyilir.  Lifin növü, onların orientasiyası, həcmi və kompozit materialın hazırlanma üsulu sərbəst seçilə bilər və karbon lifli materialın xassələrinin geniş spektrdə əldə olunmasına imkan yaradır. Karbon lifləri ilə gücləndirilmiş materiallara formavermə,  süni materialların hazırlanma üsulu ilə oxşardır.

### Hazırlanması

Karbon liflər termiki bərkiyən birləşdirici maddələrdə batirıldıqdan sonra qat-qat dolanır və preslənir. Bu zaman piroliz prosesi baş verir. Birləşdirici maddə kömürləşir. Birləşdirici maddə çəkisini itirir və məsaməli kompozit material alınır (şəkil 1). Bu aralıq material yenidən mayeyə hopdurulur və karbonlaşdırılır. Bu proses bütöv bir material alınana qədər dəfələrlə təkrar olunur. Sonda alınan material təxminən 15÷20% məsaməliyə malik olur ki, bunu da tamamilə aradan götürmək olmur.  
Karbon lifli materialın dartmada möhkəmliyi inert  qaz mühitində ətraf temepraturdan (2000&nbsp;°C) asılı deyil. Sinfosfat materialı ilə hopdurulmuş karbon lifli material oksidləşməyə qarşı tam qorunmuş olur. 
Bu materiallar təyyarə və kosmik aparatların hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. O, əsasən kosmosdan yerə qayıdan aparatların üz qabığı, raketlərin ucluqları, qanadların tilləri, →əyləc diskləri və yüksək temperaturlu sobalarda izoləedici material kimi tətbiq tapır.

### Mənbə

*Rezo Əliyev. Maşınqayırma leksikonu. I hissə, Bakı: Appostrof nəşriyyatı, 2012, 430
Petro Paxnyuk

**Petro Paxnyuk** () — Azərbaycanı və Ukraynaı təmsil edən idman gimnastı, Avropa Çempionatının qalibi.

## Karyerası
Petro Paxnyuk 2013-cü ildə Rusiyanın Kazan şəhərində baş tutan Universiada Oyunlarında 2 gümüş medala sahib oldu.

2014-cü ildə Azərbaycan Gimnastika Federasiyası (AGF) tərəfindən Petro Paxnyuk Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb edildi. 2015-ci ildə Petro Paxnyuk Birinci Avropa Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29 iyun 2015-ci il tarixli 1299 nömrəli Sərəncamına əsasən Birinci Avropa Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Petro Vladimiroviç Paxnyuk "Tərəqqi" medalı ilə təltif edildi.

2014-2015-ci illərdə bir sıra beynəlxalq turnirlərdə, həmçinin Azərbaycan Çempionatlarında medallara sahib olan Petro Paxnyuk Azərbaycanı 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Ümumi nəticədə Petro Paxnyuk təsnifat mərhələsini 84.215 balla 34-cü pillədə başa vurdu və olimpiadanın final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.

Olimpiadadan sonra, 2017-ci ildə Petro Paxnyuk Azərbaycan yığmasından imtina etdi və yenidən Ukrayna yığmasının heyətində beynəlxalq turnirlərdə mübarizə aparmağa başladı. Həmin ilin avqustunda Petro Paxnyuk Tayvanda baş tutan Universiada Oyunlarını 2 gümüş medalla başa vurdu.

Petro Paxnyuk 2019-cu ildə Polşada baş tutan Avropa Çempionatında gümüş və Belarusda baş tutan Avropa Oyunlarında bürünc medallara sahib oldu. 2020-ci ildə Mersin şəhərində Avropa Çempionatının qalibi olan Petro Paxnyuk bir il sonra, 2021-ci ilin avqustunda Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı.

## İstinadlar
Brebeneskul

**Brebeneskul** (,) — Ukraynanın ən böyük göllərindən biridir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1801 m-ə bərabərdir. Göl Ukraynanın Zakarpatya vilayətində yerləşir. Turizm əhəmiyyətli göllərdən hesab olunur. Gölü əsasən bulaqlar qidalandırır. Brebeneskul çayı da bu gölə tökülür.

## Təsviri
Gölün uzunluğu 134 m, eni 28–44 m, orta dərinliyi isə 2,8 m-dir. Su səthinin ümumi sahəsi 0,61 ha-dır. Göl onun sahilindəki daşların meyil etməsi ilə əlaqədər olaraq oval formaya malikdir. Gölün ehtiyatları son illərdə atmosfer yağıntıları və yeraltı suların hesabına artmışdır. Gölə kiçik Brebeneskul çayı tökülür.(Qoverla çayının qolu, Ağ Tisa çayının deltası) Boz palçıqla örtülən dərin yerləri şərqdə yüksəlir. Gölün suyu çox təmiz, eləcə də şəffaf və istidir.

## Yerləşməsi
Göl Brebeneskul dağı (2035 m) ilə Qutin Tomnatek dağı (2016 m) arasındakı vadidə yerləşir. Göl inzibati cəhətdən Zakarpatya vilayətinin Raxov rayonunun ərazisinə daxildir. Göl buzyaylağı adlanan xüsusi çuxurda yerləşir. Göl Çernoqorsk qoruğu ərazisində yerləşir. (Karpat biosfer qoruğu hissəsi̠).

## Flora və fauna
Otlar istisna olmaqla, sahil bitkiləri geniş yayılmışdır. Burada göl balıqları və xərçəngkimilərin kiçik növləri aşkar edilmişdir.

## Qalereya

Fayl:Озеро Бребенескуль.jpg
Fayl:Бребенескул1.jpg


## Topoqrafik xəritə
*Лист карты M-35-134 Ворохта. Масштаб: 1:100 000. Состояние местности на 1976 год. Издание 1978 г.

## Ədəbiyyat

* 

## İstinadlar
Yuliya İnşina

**Yuliya İnşina** — Rus əsilli Azərbaycanlı idman gimnastı. 2010-cu ildə Tokio şəhərində keçirilən Dünya Çempionatının gümüş medalçısıdır.

## Həyatı
Yuliya İnşina 15 aprel 1995-ci ildə Rusiyanın Voronej şəhərində anadan olmuşdur. Yuliya İnşina 1999-cu ildən idman ilə məşğul olur. Yuliya İnşina Voronej Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məzunudur.

## Karyerası
Yuliya İnşina birinci uğurunu 2011-ci ildə Rusiya bayrağı altında qazandı. O Rusiya Çempionatında bürünc medal, Rusiya Kubokunda isə gümüş medal qazandı. Yuliya İnşina həmin il həmçinin karyerasının ən böyük uğurunu qazandı. O Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında komanda yarışlarında gümüş medal qazandı. Daha sonra o 2012-ci ildə Rusiya Çempionatında 2 gümüş medal, Rusiya Kubokunda isə 1 gümüş və 1 bürünc medal qazandı. 2014-cü ildən isə Yuliya İnşina Azərbaycanın uğurları üçün çalışdı.

O Azərbaycan bayrağı altında birinci uğurunu beynəlxalq turnirdə qazandı. Yuliya İnşina Voronin Kubokunda 2-ci yeri tutdu və gümüş qazandı. Elə həmin ildə o Azərbaycan Çempionatında bürünc medal, Bosfor Kubokunda isə 1 gümüş və 1 bürünc medal qazandı.

Yuliya İnşina 2015-ci ildə önəmli yarışlarından birinə Bakı şəhərində qatıldı. O Azərbaycanı I Avropa Oyunlarında təmsil etdi. Amma bu yarışlarda Yuliya İnşina medal qazana bilmədi. O döşəmədə 12.100 xalla 50-ci, müxtəlif hündürlüklü qollarda 10.700 xalla 53-cü, dirəkdə isə 12.266 xalla 36-cı yeri tutdu. Çoxnövçülükdə ümumi olaraq Yuliya İnşina 47.632 xal topladı və 76 idmançı arasında 48-ci yeri tutdu.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2015 Avropa Oyunlarında
* Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında

## İstinadlar
Marina Nekrasova

**Marina Nekrasova** () — Rusiyanı və Azərbaycanı təmsil edən idman gimnastı.

## Karyerası
Marina Nekrasova 1998-ci ildən idmanla məşğuldur. Şəxsi məşqçisi Olqa Barlalavadır.

Rusiyada ciddi rəqabətə görə Marina Nekrasova yığmanın əsas heyətində yer almağı bacarmırdı və buna görə də Dünya və Avropa Çempionatlarında, nüfuzlu beynəlxalq turnirlərdə çıxış edə bilmirdi. 2014-cü ildə Azərbaycan Gimnastika Federasiyası (AGF) Marina Nekrasovanı Azərbaycan yığmasının heyətinə cəlb etdi. Həmin ildə Marina Nekrasova Azərbaycan Çempionatının qalibi oldu.

Marina Nekrasova 2015 və 2019-cu illərdə Azərbaycanı Avropa Oyunlarında təmsil etdi. 2016-cı ildə AGF Trophy beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Marina Nekrasova 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi oldu.

2019-cu ilin iyulunda İtaliyanın Neapol şəhərində Universiada Oyunlarının qalibi olan Marina Nekrasova daha sonra Almaniyanın Ştutqart şəhərində baş tutan Dünya Çempionatının nəticələrinə əsasən olimpiya lisenziyasına sahib oldu.

Marina Nekrasova 2021-ci ildə Azərbaycanı Yaponiyada baş tutan XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Marina Nekrasova ümumi nəticədə təsnifat mərhələsini 48.232 balla 70-ci pillədə başa vurdu və final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi. Ayrı-ayrı alətlərdə də Marina Nekrasova final mərhələsinə vəsiqə qazana bilmədi.

## İstinadlar