open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əlihüseyn Hidayətov

**Əlihüseyn Alışan oğlu Hidayətov** (1 yanvar 1947, Kəlvəz, Lerik) — tibb elmlər doktoru, professor-qastroenteroloq, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Həkimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri.

## Həyatı
Əlihüseyn Hidayətov 1970-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunu (hazırda Azərbaycan Tibb Universiteti) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1970–1972-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında alay tibb xidmətinin rəisi vəzifəsində qulluq etmişdir. 1972–1974-ci illərdə qastroenterologiya ixtisası üzrə kliniki ordinaturada təhsilini davam etdirmişdir. 1975–1988-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Rentqenologiya, Radiologiya və Onkologiya İnstitutunda kiçik, sonra baş elmi vəzifələrində çalışmışdır. Azərbaycan 1988–1991- Elmi Tədqiqat Qastroenterologiya İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsini tutmuşdur.

1991-ci ildən Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsinin daxili xəstəliklər kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmiş və hal-hazırda həmin kafedraya rəhbərlik edir. 1977-ci ildə Moskva vilayəti Elmi Tədqiqat-kliniki İnstitutunda namizədlik və 1990-cı ildə Moskva Tibb Akademiyasında doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1992-ci ildən Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş qastroenteroloqudur.

1999–2000-ci illərlə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Elm və Texnika Komitəsində biologiya və tibbi problemlər şurasının sədri vəzifəsini aparmışdır. 2003–2006-cı illərdə Azərbaycan Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının tibb ixtisası üzrə ekspert şurasının sədri vəzifəsində çalışmışdır. 2006-cı ildən ATU-da fəaliyyət göstərən ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri vəzifəsini aparır.

Ə. Hidayətov 200-dən artıq çap olunmuş elmi işlərin, o cümlədən 14 dərslik dərs vəsaiti, monoqrafiya, metodik tövsiyə və 1 ixtiranın müəllifidir. Onun elmi işləri Yaponiya, Almaniya, Fransa, Amerika, Türkiyə və b. ölkələrdə çap olunmuşdur. Professor Ə.A. Hidayətovun rəhbərliyi altında 7 namizədlik və 2 doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuş, 3 namizədlik dissertasiyası sınaq müdafiəsindən sonra ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasına təqdim edilmişdir, 1 dokturluq dissertasiyası sınaq müdafiəsindən keçmişdir. Hazırda Professor Ə.A. Hidayətovun rəhbərliyi altında 2 doktorluq və 2 namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilir.

Professor Ə.A. Hidayətov Azərbaycan Qastroenteroloq və Hepatoloqlar cəmiyyətinin sədridir. Hazırda Ə.A. Hidayətov "Turkish journal of Gastroenterology" və Azərbaycan Tibb jurnalının redaksiya şurasının üzvüdür.

## İstinadlar
* http://www.amuclinic.com/az/pages/71/237
Kral Sindae

**Kral Sindae** (d. 89 – ö. 179) — Goguryeo krallığının səkkizinci kralıdır. 165-179-cu illərdə hökmdarlıq etmişdir. Hakimiyyəti  Kral Çadaedan təhvil almışdır. Ondan sonra hakimiyyətə  Kral Gogukçeon keçmişdir.

## İstinadlar
Norman Foster

**Norman Foster** (1 iyun 1935, Mançester) — ingilis memar.

Memarlıq təhsili ilk olaraq Mançestr Universitetində alan Norman təhsilini Yeyl Universitetində usta olaraq tamamladı.Dünya səviyyəsində bir çox komitəyə qatılan və yüzlərcə mükafata layıq görülən Norman Fosterin bir çox tanınmış layihəsi vardır. Millau Körpüsü (Fransa, dünyanın ən yüksək körpüsü), Honq Konq Beynəlxalq Hava limanı, Uembli stadionu kimi dünya üzrə tanınmış sayısız memarlıq layihələrinə imza atdı.

2002-ci ildə Pritsker mükafatına layiq görülmüşdür.

## Tanınmış işləri
* 1970–1971, IBM Ofis Binası, Koşam, Portsmut, İngiltərə
* 1971–1975, Uillis Binası, İpsviç, İngiltərə
* 1974–1978, Sainsbari İncəsənət Mərkəzi, İst Anqliya Universiteti, Norviç, İngiltərə
* 1983, Renault Buraxılış Mərkəzi, Suindon, İngiltərə
* 1979–1986, HSBC Mərkəz Binası, Honq Konq
* 1993, Kinqs Norton Kitabxanası, Kranfild Universiteti
* 1991–1997, Commerzbank Qülləsi, Frankfurt, Almaniya
* 1992–1998, Honq Konq Beynəlxalq Hava limanı, Honq Konq
* 1997-2004, Meri-eks göydələni, London
* 1999, Reynçtanqın bərpası, Berlin, Almaniya
* 2006, Harst Qülləsi, Nyu-York, ABŞ
* 2002-2007, Uembli Stadionu, London, İngiltərə
* 2014, Apple Store, Zorlu Mərkəzi, İstanbul, Türkiyə

## Qalereya

Fayl:Hearstowernyc.JPG|Harst Qülləsi
Fayl:Berlin reichstag CP.jpg|Reynştag
Fayl:30 St Mary Axe, 'Gherkin'.JPG|30 Sent-Meri Akse


## Mənbə
* [Türk Vikipediyasında 6 dekabr 2009-cu ildə yaradılmış "Norman Foster" məqaləsi](https://tr.wikipedia.org/wiki/Norman_Foster_(mimar))

## İstinadlar
Neoqotika

**Neoqotika** ("yeni qotika") — orta əsrlər qotikasının formalarını, bəzi hallarda isə konstruktiv xüsusiyyətlərini dirçəldən, elektika və ya tarixilik dövrünün memarlığında geniş yayılmış cərəyanlardan biri. XVII əsrin 40-cı illərində İngiltərədə yaranıb. Əsasən medievistika ilə paralel inkişaf edib və onunla dəstəklənib. Elektikanın milli cərəyanlarından (məsələn, psevdorus və ya neomavritan üslubları) fərqli olaraq neoqotikaya bütün dünyada tələb olub; məhz bu üslubda Nyu-Yorkda, Melburnda, San-Pauluda, Kəlküttədə, Manilada, Quançjouda, Kiyevdə və s. şəhərlərdə katolik kafedralları inşa edilib.

XIX əsrdə ingilislər, fransızlar və almanlar qotikanın yaradıcısı sayılmaq uğrunda bir-birləri ilə mübarizə aparırdılar. Bununla belə orta əsrlər memarlığına marağın dirçəldilməsi işində birinciliyi birmənalı olaraq Böyük Britaniyaya verirlər. Viktorian dövründə Britaniya İmperiyası həm metropoliyada, həm də müstəmləkələrində neoqotik üslubda miqyasına və funksional müxtəlifliyinə görə böyükhəcmli tikinti işləri aparırdı. Bu tikintinin məhsulları bütün dünyada məşhur olan "Biq Ben" və Tauer körpüsü kimi tikililər oldu.

## Həmçinin bax
* Qotik memarlıq
Bilyard şarı

**Bilyard şarı** - Bilyard oyununda istifadə olunan iri toplar.Oyunda çəhrayı,qara,qırmızı,qəhvəyi,yaşıl,sarı şarlar olur.Qara şar 7 bal,qəhvəyi,sarı və yaşıl şarlar 3 bal ,çəhrayı şarlar 5 bal ,Qızmızı şarlar 1 bal qazandırır.Bu şarlar (Qəhvəyi,çəhrayı,sarı,yaşıl və qara)sadəcə oyunda xal qazanmaqçündür.Onları səbətə atanda top yenidən stola qoyulur və oyunçunun xalı artır.(çoxballı şarı iki səfə təkrar səbətə atmaq olmaz.)Rəngli şarların hərəsindən bir dənə,Qızmızı şarlar isə 5 dənə olur.Qızmızı şarlar bitəndə digər şarlar səbətə düşsə belə qalır.Ən sonda (şarlar bitəndə) balı çox olan qazanır.

## Tarixçə

### Yeni materialdan istifadə

XIX əsrdə Avropada və ABŞ-də bilyard oyunu çox populyar olmuşdur. Bu oyunun kütləviliyinə əngəl olan yeganə amil onun şarları idi.

Çünki bilyard şarları əvvəllər fil sümüyündən hazırlandığı üçün çox baha idi. 1860-cı illərdə bilyard şarlarının düzəldilməsi üçün fil sümüyünə alternatıv bir material icad edənə 10 min dollar dəyərində mükafat da ayrılmışdı. Bu məbləğ, o dövrlər üçün çox nəhəng bir məbləğ idi.

Fil sümüyünə alternativ olan bir material dedikdə, bu material bilyard şarlarının bütün əlamət və keyfiyyətlərini özündə əks etdirməli idi. Belə ki, həmin material bərk və ağır, nəmə və zərbələrə qarşı davamlı, sığallı və bir az da elastik olmalı idi. 10 min dollarlıq mükafatı amerikalı ixtiraçı D. Hayett almışdır. O, 1869-cu ildə ilk dəfə olaraq çox ucuz bilyard şarları hazırlamışdır. İxtiraçı D. Hayett bu şarları özünün ixtira etdiyi “selluloid”dən hazırlamışdır. Bu materialdan hazırlanan bilyard şarları fil sümüyündən hazırlanan bilyard şarlarının bütün keyfiyyət və əlamətlərini özündə əks etdirirdi.

### Keçmiş dövrlərdə

Bilyard oyunu yaranandan indiyədək bilyard şarlarını müxtəlif materiallardan hazırlayıblar. Amma ilk öncə bu şarlar fil sümüyündən hazırlanırdı. Daha doğrusu, dişi filin dişindən düzəldilən bilyard şarları ən ideal və ən bahalı hesab olunurdu və hal-hazırda da bu çür şarlar çox bahadır.

Bilyard şarlarının fil sümüyündən hazırlanması dişi fillərin kütləvi qırğınına səbəb olundu. Dişi filin bir dişindən 4-5 şar düzəlməsini nəzərə alsaq, bir komplekt bilyard şarlarının düzəldilməsi 2 ana filin məhv edilməsi demək idi.  Bundan başqa o dövrlər kiylər də (bilyard çubuqları) fil sümüyündən hazırlanırdı. Bilyard şarlarına və kiylərə (çubuqlar) görə dişi fillərin məhv edilməsi fillərin kökünün kəsilməsinə gətirib çıxara bilərdi. Bu səbəbdən də bilyard şarlarının hazırlanması üçün mütləq fil sümüyünə alternativ bir sintetik material icad edilməli idi və amerikalı ixtiraçı D.Hayett buna nail oldu. Sonralar kiylər də bərk, möhkəm oduncaqlı ağaclardan hazırlanmağa başlandı.

Onu da qeyd eləmək lazımdır ki, əvvəllər tək fil sümüyündən deyil, begemotların, morjların, vəhşi donuzların və balinaların dişlərindən və sümüklərindən də bilyard şarları və kiylər hazırlanırdı. Sonralar isə şarlar və kiylər sintetik materiallardan hazırlanmağa başlandı. Bu canlıların kütləvi qırğınının qarşısını aldı.

## Həmçinin bax
* Bilyard

## Mənbə
* Bilyard şarları nədən hazırlanır?
III Cahan Şah

**III Cahan Şah** və ya **Muhi ül-Millət** () — Böyük Moğol İmperiyasının XVI hökmdarı.

## Həyatı

## Həmçinin bax
* Böyük Moğol İmperiyası
* Böyük Moğol İmperiyası hökmdarlarının siyahısı

## İstinadlar
Alevtina Çernikova

**Аlevtina Anatolyevna Çernikova** () — Rusiya iqtisadçı alimi, iqtisad elmləri doktoru, "MİSİS" - Milli tədqiqat texnoloji universitetinin rektoru (21 may 2013-cü ildən).

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "MİSİS" Milli tədqiqat texnoloji universitetinin saytında səhifə
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası

**Tağıyevin villası** — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Bakı milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyevə məxsus olmuş villa. Bina 1893–1895-ci illərdə mülki mühəndis İosif Qoslavski tərəfindən inşa olunub.

## Tarixi
XX əsrin əvvəllərində kapitalizm Bakı sənayesinin bütün sahələrində böyük uğurlara nail oldu, şübhəsiz bu da memarlığa öz təsirini göstərdi. Böyük mədaxilli evlər, burjuaziyanın sarayları, əhalinin orta təbəqəsinin binaları və şəhərdə əhalinin sinfi bərabərsizliyini göstərən kənarlarda kasıbların daxmaları.

## Memarlıq xüsusiyyətləri

### Planlaşdırılması
Tağıyevin villası memarlıq-planlaşdırma qərarına və yaşıllaşdırma tərtibatına görə nümunədir. Onun planlaşdırılmış kompozisiyası landşaft xüsusiyyətlərini yarpaqlı və iynəyarpaqlı ağacların növləri, daş lövhələrlə döşənmiş düz yollar hesabına heç də geridə qoymur. Döşəmə həmçinin torpağın üst hissələrinin bəzədilməsində bədii rol oynamışdır.

Yeni villalar əvvəlkilərin təkrarı deyildir. Sifarişçilər memarların qarşısında hər dəfə yeni vəzifələr qoyurdular ki, bu da dənizkənarı villaların orijinal olmasına və böyük təmtəraqına və əzəmətinə görə fərqlənməsinə səbəb olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sarayı
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ev muzeyi
* Azərbaycan memarlığı

## İstinadlar
Kerem Bursin

**Kerem Bursin** () — türk aktyoru və prodüseri.Hollivudda çəkilən filmlərdə ingiliscə və türkcə rollar aparır.

## Filmoqrafiyası
; Filmlər

; Televiziya çəkilişləri

; Kısa Film

;Teatr tamaşaları
* Harold's Fall
* Mariner
* The Music Man
* Fiddler on The Roof
* All out

;Reklamlar
* * El Polo Loco (ABD)*
* LİNE (TR)
* LİPTON (TR)
* TÜRKCELL SÜPER ONLİNE (TR)
;Müzik Klipleri
* Summer set-chelsea (2009)

## İstinadlar
Tadao Ando

**Tadao Ando** (; ) — yapon memar-dizayner. O, memarlıq təhsili olmayan və memarlıqda 4 əsas mükafatı (Pritsker, Kyoto, Praemium İmperiale, Royal Gold Medal) qazanan yeganə memardır.

## Həyatı
13 sentyabr 1941-ci ildə Osakada anadan olmuşdur.

Cavanlığında boksçu olmuşdur. Əmək fəaliyyətinin ilk vaxtlarında tir sürücüsü kimi çalışmışdır.

Le Corbusier, Mies van der Rohe, Louis Kahn kimi memarların işləri olan binaları gəzdikdən sonra 1968-ci ildə Osakaya qayıdaraq "Tadao Ando, Associated Architects" studiyasını qurmuşdur.

## Layihələri
Dünya üzrə 100-dən çox layihənin müəllifidir.

## Mükafatları

Memarı olduğu Naqaraqava Konvensiya Mərkəzinin layihəsinə görə 1995-ci ildə Pritsker memarlıq mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Francesco Dal Co. *Tadao Ando: Complete Works*. Phaidon Press, 1997. ISBN 0-7148-3717-2
* Kenneth Frampton. *Tadao Ando: Buildings, Projects, Writings*. Rizzoli International Publications, 1984. ISBN 0-8478-0547-6
* Randall J. Van Vynckt. *International Dictionary of Architects and Architecture*. St. James Press, 1993. ISBN 1-55862-087-7
* Masao Furuyama. "Tadao Ando". Taschen, 2006. ISBN 978-3-8228-4895-1
* Werner Blaser, "Tadao Ando, Architecktur der Stille, Architecture of silence" Birkhäuser, 2001. ISBN 3-7643-6448-3
* Jin Baek, "Nothingness: Tadao Ando’s Christian Sacred Space". Routledge, 2009. ISBN 978-0-415-47854-0

## Xarici keçidlər

* 
* Memar Tadao Andonun layihələri
* Tadao Ando haqqında greatbuildingsonline.com saytındakı səhifə
* Architectural Record Magazine | Interviews | Tadao Ando
* Tadao Ando Müasir İncəsənət Muzeyində.
* "Expo-1992"-də Tadao Yaponiya Pavilyonu
Rem Kulhas

**Rem Kulhas** (tələffüzü , hərdən *Kulhaas* (**; ) — hollandiyalı tanınmış memar və nəzəriyyəçi.  Eyni zamanda Horvard Universitetində dərs verməkdədir.

## Həyatı
Rem Kulhas Hollandiya Televizor və Kino Akademiyasında başladığı təhsilini Londondakı Memarlıq Fondu Fakultəsində və Nyu-York ştatının İtaka şəhərindəki Kornell Universitetində davam etdirdi.

Rem hələ də Hollandiyadakı OMA (Office for Metropolitan Architecture) və AMO (Architectuur Metropolitaanse Officie) qurumlarının idarəçisidir. 2005-ci ildə isə Mark Uigli və Ole Bouman ilə birlikdə "Volume Magazine" adlı jurnalı təsis etmişdir.

2000-ci ildə Pritsker mükafatını qazanan Rem Kulhas 2008-ci ildə "Time" jurnalı tərəfindən Dünyanın gedişini dəyişən 100 nəfər arasında göstərildi.

## Mükafatları
* 2000 Pritsker mükafatı
* 2001 Chevallier de Légion d'honneur
* 2003 Praemium Imperiale
* 2004 Kral Qızıl medalı
* 2005 Müasir Memarlıq üçün Avropa Memarlığı mükafatı
* 2007 Fəxri ad, Katolik Universiteti, Leuven, Belçika.

## Tanınmış işləri
* 1980-2002 Quqqenheym Muzeyi, Las-Veqas, ABŞ
* 1988 Hollandiya Rəqs Teatrı, Lahey, Hollandiya
* 1988 Lille Grand Palais, Lill, Fransa
* 1991 Neksus Evləri, Fukuoka, Yaponiya
* 1991 Villa dall’Ava, Sent-Kloid
* 1993 Kunsthal Zalı, Rotterdam, Hollandiya
* 1993-1997 Educatorium, Utrext, Hollandiya
* 1997-2003 MaKormik Korpus Mərkəzi, Çikaqo, ABŞ
* 1998 Maison à Bordeaux, Bordo, Fransa
* 1999 "Sekond Stac" Teatrı, Nyu-York, ABŞ
* 2001-2005 Casa da Música, Portu
* 2003 Hollandiya Səfirliyi, Berlin, Almaniya
* 2003 Prada, Nyu-York, ABŞ
* 2003-2005 Seul Milli Univesitetində İncəsənət Qaleriyası, Seul, C.Koreya
* 2004 Prada, Los-Anceles, ABŞ
* 2004-2009 CCTV Binası, Pekin, Çin.
* 2004-2009 Dii və Çarlz Vili Teatrı, Dallas, Texas, ABŞ
* 2004 Sitl Mərkəz Kitabxanası, Sitl, ABŞ
* 2006-2009 Milşteyn Qarşılama Zalı, Kornell, ABŞ
* 2006 Şenjen  Salonu, Şenjen
* 2006 Serpentine Qaleriyası, London, İngiltərə
* 2007-2010 Torre Bisentenario, Mexiko, Meksika
* 2008-2010 Briqusprocektet, Kopenhagen, Danimarka
* 2008-2010 23 İst 22-ci Küçə, Nyu-York, ABŞ
* 2009 Riqa Liman Şəhəri, Riqa
* 2009-2013 De Rotterdam, Rotterdam, Hollandiya

## Qalereya

Fayl:McCormick Tribune Campus Center.jpg|MakKomik Korpus Mərkəzi
Fayl:Beijingskyscraperpic9.jpg|CCTV Binası
Fayl:Casa da musica.JPG| Casa da Música
Fayl:Be Dutch Embassy 01.JPG|Hollandiya səfirliyi
Fayl:SCL2.JPG|Sitl Mərkəz Kitabxanası
Fayl:WLANL - Kleiobird - Kunsthal (3).jpg|Kunştal
Fayl:Groningen Koolhaas Olaf 01.JPG|Küçə Tualeti
Fayl:Groningen Koolhaas 02.JPG|Avtobus dayanacağı


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
## Xarici keçidlər
* OMA sayt
* AMO сайт
* 
* Portfolio on Archello.com
* Rem Kulhaasın "Başlayanlar üçün Rusiya" adlı qaraj Müasir İncəsənət Muzeyində
Şərf

**Şərf** — geyim növü və aksessuarı

## Tarixçə
Şərfin yaranma tarixi çox qədimdir. Arxeoloqlar belə hesab edirlər ki, şərfdən ilk dəfə 2.000 il bundan əvvəl bəzək əşyası kimi istifadə edirmişlər. 1974-cü ildə Çində böyük bir qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. Bura - hərbçi qəbiristanlığı imiş. Burada dəfn olunanların qəbirlərindən 7.000-dən çox boynuna şarf dolanmış hərbçi fiqurları tapılmışdır. Bu səbəbdən də tarixçilər hesab edirlər ki, şərfın vətəni - Çindir. Neçə əsrlər bundan əvvəl Çin imperatoru Çen döyüşçülərin hansı səviyyəyə aid olduğunu ayırd etmək üçün döyüşçülərin boynuna şərflar bağlatdırırdı. İmperator Çenin yüksək səviyyəyə məxsus döyüşçüləri boyunlarına – ipək şarf, adi döyüşçülər isə boyunlarına – pambıq şərflar dolayırdılar.

## Müxtəlif mədəniyyətlərdə

Qədim Misirdə  ipək şarflar - sosial status və avtoritet əlaməti hesab edilirdi. Qədim şəkillərdən məlum olur ki, çariça Nefertitinin şarfları ipəkdən hazırlanırmış.

Roma imperiyası dövründə bir zamanlar “ipək şərf” dövrü olmuşdur. O zamanlar ipək şərfdan sosial status kimi istifadə olunurmuş və şərfı boyunlarına, ya da bellərinə bağlayırmışlar.

Qədim Roma da isə şarfdan - məşqlər zamanı boyun-boğazlarının, üzlərinin tərini silmək üçün istifadə edirdilər. Qədim romalılar şarfı ya bellərinə bağlayar, ya da çiyinlərindən asarmışlar.

XVII əsrdə Avropaya nifrət edən muzdlu xorvat döyüşçüləri öz məharətlərini nümayiş etdirmək və döyüş zamanı digərlərindən seçilmək  üçün boyunlarına şarf dolayırdılar. Tarixi məlumatlara əsasən, elə həmin dövrlərdə - yəni, XVII əsrdə Napoleon Bonapart daim boynuna ipəkdən toxunmuş Hindistan şarfı bağlayarmış. Məşhur alman bəstəkarı Lüdviq van Bethoven də daim boynunda ipək şarf gəzdirərmiş.

XVII əsrin sonlarında xorvat döyüşçüləri Parisə daxil olarkən, öz qələbələrini bildirmək üçün parlaq rəngli şarflardan bir aksessuar kimi istifadə etmişlər. Bunu görən kral XIV Lüdovik həmin an əmr verir ki, sarayında yeni vəzifə yaradılsın. Bu vəzifəyə təyin olunan şəxs isə yalnız kral üçün şərflar almalı və şərflərə qulluq etməli imiş.

Fransa inqilabı zamanı XVIII əsrdə “incroyables” adlı şərflərdan kütləvi surətdə istifadə olunurmuş. Bu şərflar ölçüsünə görə çox iri idi və xüsusi toxunma texnikası vardı.

## Qadağalar
Tarixdə şərflərə əks münasibətdə olanlar da olmuşdur. Məsələn: Rus imperatoru I Pavelin, ümumiyyətlə, şərfdən zəhləsi gedirmiş və imperator olduğu illərdə şərfdan istifadəyə qəti qadağalar qoyubmuş. Paradoksal olan bir şey də budur ki, imperator I Pavel bir zabit tərəfindən elə şarfla boğularaq qətlə yetirilmişdir.

## Müasir dövrdə
XIX – XX əsrlərdə ipək şarfların populyarlığı sürətlə artmışdır. Artıq ipək şarflardan tək statuslular deyil, əksəriyyət istifadə edirdi. Hal-hazırda şarflar həm kişi, həm qadınlar tərəfindən istifadə edilir.

## Mənbə
* http://azens.az/menu-hersheyden/item/708-sharf-n-yaranma-tarikhdzhaesi
Avropanın Memar Tələbələr Assambleyası

**Avropanın Memar Tələbələr Assambleyası** () və ya qısaca **EASA** — Avropada memarlıqla bağlı ixtisaslarda təhsil alan tələbələrin ən böyük ictimai qurumu.

## Tarixi
1981-ci ildən etibarən Avropa ölkələrindən 400-dən çox memar tələbə hər yay Avropanın bir şəhərində toplaşaraq qurultay keçirirlər. Onlar yay tədbiri zamanı debatlar aparır, həmin şəhərin memarlığı ilə ətraflı tanış olurlar. Belə tədbirlər **Yay Görüşləri** adlanır. EASA-nın ilk qurultayı 1981-ci ildə İngiltərənin Liverpul şəhərində keçirilmişdir.

Hər il payızda isə INCM ( - ) keçirilir. Onlar EASA davamlılığını saxlamaq üçün toplaşırlar.

## EASA Yay Görüşləri
*1981 – Liverpul, İngiltərə.
*1982 – Delft, Niderland.
*1983 – Lissabon, Portuqaliya.
*1984 – Aarhus, Danimarka.
*1985 – Afina, Yunanıstan.
*1986 – Turin, İtaliya.
*1987 – Helsinki-Putikko, Finlandiya.
*1988 – Berlin, Almaniya.
*1989 – Marsel, Fransa.
*1990 – Karlskrona, İsveç.
*1991 – Verxoturye və Kolomna, SSRİ.
*1992 – Ürgüp, Türkiyə.
*1993 – Senduik, Şotlandiya.
*1994 – Liyej, Belçika.
*1995 – Zamosç, Polşa.
*1996 – Klermont-l'Herault, Fransa.
*1997 – Qatarda görüş, Skandinaviya (Danimarka, İsveç və Norveç).
*1998 – Valletta, Malta.
*1999 – Kavala, Yunanıstan.
*2000 – Antverpen, Belçika və Rotterdam, Niderland.
*2001 – Gökçeada, Türkiyə.
*2002 – Vis, Xorvatiya.
*2003 – Friland, Danimarka.
*2004 – Rube, Fransa.
*2005 – Bergün, İsveçrə.
*2006 – Budapeşt, Macarıstan.
*2007 – Elevsin, Yunanıstan.
*2008 – Dublin-Letterfrak, İrlandiya.
*2009 – Breşiya, İtaliya.
*2010 – Mançester, Böyük Britaniya.
*2011 – Kadis, İspaniya.
*2012 – Helsinki, Finlandiya.
*2013 – Jujemberk, Sloveniya.
*2014 – Veliko Tarnovo, Bolqarıstan.
*2015 – Valletta, Malta.

### Mövsümarası görüşləri
*1985 – Barselona, İspaniya.
*1986 – Vyana, Avstriya.
*1987 – Budapeşt, Macarıstan.
*1988 – Oslo, Norveç.
*1989 – Krakov, Polşa.
*1991 – Berlin, Almaniya.
*1992 – Turin, İtaliya.
*1993 – Lyublyana, Sloveniya.
*1994 – Tallin, Estoniya.
*1995 – Sürix, İsveçrə.
*1996 – İstanbul, Türkiyə.
*1997 – Sinaya, Rumıniya.
*1998 – Sandomir, Polşa.
*1999 – Manheym, Almaniya.
*2000 – Tal-Fanal, Qozo, Malta.
*2001 – Berlin, Almaniya.
*2002 – Bornholm, Danimarka.
*2003 – Lyublyana, Sloveniya.
*2004 – Belqrad, Serbiya.
*2005 – Brayton, Böyük Britaniya.
*2006 – Moskva, Rusiya.
*2007 – Motovun, Xorvatiya.
*2008 – Nikosiya, Kipr.
*2009 – Şaan, Lixtenşteyn.
*2010 – Kopenhagen, Danimarka.
*2011 – Bakı, Azərbaycan.
*2012 – Vyana, Avstriya.
*2013 – Buxarest, Rumıniya.
*2014 – Berlin, Almaniya.

## İstinadlar
Architectural Record (jurnal)

***Architectural Record*** - ABŞ-də nəşr olunan memarlıq jurnalı.

## Haqqında

"Architectural Record" aylıq yayımlanan və memarlıqdan bəhs edən ABŞ jurnalıdır. "MakQrav-Hill Construction" tərəfindən Nyu-York şəhərində nəşr olunur. Jurnalın 120 ildən çox yaşı var. Jurnalın əsas məqsədi yeni yetişən və ya təcrübəli memarlar haqqında son xəbərləri və memarlıq sahəsində baş verən yenilikləri oxucular çatdırmaqdır. Jurnal ilə Amerika Memarlıq İnstitutu (AMİ) arasında sıx əlaqə mövcuddur. Jurnalda və jurnalın rəsmi saytında tez-tez AMİ ilə bağlı xəbərlər yayınlanır.

Architectural Record jurnalının 1910-cu il may buraxılışında Pablo Pikassoya aid ən vacib əsər olan "Aviynonlu Qızlar"la bağlı və  Qelett Burqesə aid "The Wild Men of Paris" (Parisdəki Çılğın Adamlar) adlı bir məqalə yayınlandı. Bu yazı Pablo Pikasso və Corci Braquein əsasını qoyduqları kubizm cərəyanının Amerika mətbuatındaki ilk yayınlarından biridir.

Jurnalın ofisi Nyu-York şəhərinin  Manhetten bölgəsindəki "Two Penn Plaza" binasının 9-cu mərtəbəsində yerləşir.

## Mənbə
* Türk Vikipediyasında 19 may 2013-cü il tarixində yaradılmış "Architectural Record" məqaləsi

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Afina xartiyası

thumb|Brazil şəhərinin dizaynı Afina xartiyasına daxildir
**Afina xartiyası** () — Le Korbuzye tərəfindən tərtib olunmuş və 1933-cü ildə Afinada keçirilən CİAM-ın növbəti konqressində qəbul olunmuş şəhərsalma manifesti. Sənədin mətni daha əvvəllər dünyanın 33 böyük şəhərində aparılmış planlaşdırma və tikinti işlərində əldə edilən təcrübənin nəticələrinə əsasən öyrənilərək yaradılmışdır. Bunun nəticəsi meqapolislərin fəaliyyətlərinin dəyişdiyi tarixi şəraitdə şəhərsalmanın prinsip və məqsədlərinə əsaslı şəkildə diqqətin yönəlməsinə səbəb olmuşdur.

Afina xartiyasının 111 bəndindən aşağıdakı ikisi daha vacibdir:
*"azad yerləşmiş məkanda çoxmənzilli blok"- bu yaşayış evinin məqsədəuyğun yeganə tipidir;
*şəhər ərazisi aşağıdakı funkional zonalara bölünməlidir:
**yaşayış massivləri;
**sənaye (işçi) ərazisi;
**istirahət zonası;
**nəqliyyat infrastrukturası.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* CIAM и Афинская хартия 
* «Новая» Афинская хартия
2000-ci ildə (rəsm seriyası)

**2000-ci ildə** () - Fransada XX əsrdə yaranmış mədəni fikir cərəyanı. XX əsr Fransasında yaşayan insanlar 100 il sonra yaşadıqları ölkədə hansı yenilik və dəyişikliklərin ola biləcəyi ilə maraqlanırdılar. İnsanları əsasən texniki sahədə baş verə biləcək yeniliklər maraqlandırırdı. Bu barədə olan fikirlər dönəmin müxtəlif rəssamları tərəfindən təsvir edilmişdir. Fransız rəssamı () tərəfindən 1899, 1900 və 1901-ci illərdə dərc edilən şəkillər XX əsr Fransız insanın 100 il sonrakı həyat barədə olan düşüncələrini daha açıq bir formada izah edir.



Şəkil:France in XXI Century. Rolling house.jpg|Kəndə öz evində getmək
Şəkil:France in XXI Century. Electric scrubbing.jpg|Elektrik evtəmizləyən maşın
Şəkil:France in XXI Century. Whale bus.jpg|Əhliləşdirilmiş balinaya qoşulan su avtobusu
Şəkil:France in XXI Century. Air cab.jpg|Aerotaksi
Şəkil:France in XXI Century. Barber.jpg|Robot-bərbər
Şəkil:France in XXI Century. Helicopter.jpg|Helikopterlə keşik çəkmək
Şəkil:France in XXI Century. Farmer.jpg|Fermerin məsafədən idarə etdiyi texnika
Şəkil:France in XXI Century. Air firefighters.jpg|Uçan yanğınsöndürənlər
Şəkil:France in XXI Century. Air police.jpg|Hava polisləri
Şəkil:France in XXI Century. Toilette madame.jpg|Avtomatlaşdırılmış manikür, pedikür
Şəkil:France in XXI Century. Water croquet.jpg|Su altında kriket oyunu
Şəkil:France in XXI Century. Air postman.jpg|Poçt xidməti



## Həmçinin bax
Hindistan Memarlıq Şurası

**Hindistan Memarlıq Şurası** — Hindistanda memarlıq sahəsi ilə bağlı əsas qurum.

## Tarixi
1972-ci ildə Hindistan Federativ Respublikasının Parlamenti tərəfindən təsis edilmişdir.

## Fəaliyyəti
Ölkədəki bütün memarların Memarlıq Şurasında qeydiyyatdan keçməsi nəzərdə tutulur. Memarların qeydiyyatını aparmaqla yanaşı, bu Şura, ekspertlər komitəsi vasitəsilə memarlıq sahəsi üzrə ixtisaslaşmış təhsil müəssisələrində müvafiq standartlara riayət olunmasına da nəzarət edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Gülşad Quliyeva

**Gülşad Ağaqulu qızı Quliyeva** — Hap ki Do döyüş növü üzrə ikiqat dünya çempionu.

## Həyatı
Gülşad Ağaqulu qızı Quliyeva 15 iyul 1979-cu ildə Ucar rayonunda anadan olub. 1986-1994-cü illərdə Ucar şəhər 2№li məktəbində təhsil alıb. 1994-1998- ci illərdə Gəncə Dövlət Humanitar kollecində rəsm və rəsmxət fakultəsində təhsil alıb və 2 il Gəncə Peşə lisseyində müəllim işləyibdir.
1999-cu ildən peşəkar idmanla məşğuldur. 15 ilə yaxın Taekvondo idman növü ilə məşğuldur. 1-ci dan qara kəmər usdasıdı. 3 qat respublika cempionu və 15 il ərzində hər il mükafatcı olubdur. 2011 -ci ildə Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq yarışda "Azərbaycan Open"də 3-cü yerə layiq görülüb. 2012-ci ildə Azərbaycan Hap ki Do Federasiyasının adından Süleyman Məmmədli və Müşfiq Hüseynovun rəhbərliyi ilə kikboxinq üzrə yarıshlara qatılır.  Amerika Birləşmiz Ştatlarının (ABŞ) Orlando şəhərində Çin döyüş sənəti üzrə dünya çempionatı keçirilib. Gülşad Quliyeva sərbəst döyüşlərdə qadınlar arasında bütün rəqiblərinə qalib gələrək fəxri kürsünün ən yüksək pilləsində qərarlaşıb. Respublika ve beynəlxalq turnirlər qalibidir. Kikboxinq ve Çin döyüş növləri üzrə 2 qat dünya cempionudu. Ümumilikdə 22 diplom və medalları var, onların 11-i cempionluqdur.

Ailəlidi, 1 oğlu var.

## Taekvondo döyüş növü üzrə qazandığı uğurlar
* Taekvondo Don üzrə Azərbaycan çempionatı 73 kq çəkidə II yer-2002
* Taekvondo Don üzrə regional çempionat 59 kq çəkidə II yer- 2003
* Azərbaycan Respublikasının XIII çempionatı 55 kq çəkidə III yer-2003
* Azərbaycan Respublikasının XIV çempionatı 63 kq çəkidə I yer-2004
* I Dan qara kəməri uğrunda yarış - I Dan qara kəməri-2004
* XV Azərbaycan çempionatı, 63 kq çəkidə III yer - 2005
* XVI Azərbaycan çempionatı, 67 kq çəkidə III yer - 2006
* XVII Azərbaycan çempionatı, 63 kq çəkidə I yer- 2007
* XX Azərbaycan çempionatı, 67 kq çəkidə III yer- 2010
* "Gənclər günü" nə həsr edilmiş yarış, 63 kq çəkidə I yer- 2011
* XXI Azərbaycan çempionatı, 67 kq çəkidə III yer- 2011
* WTFG-1 international taekwando shampionship "Azerbayijab Open", 73 kq çəkidə III yer -2011

## Hap ki Do döyüş növü üzrə qazandığı uğurlar
* "İcmac" Word Championship "Continuus Sparring" I yer -2014
* "İSDO" chanpionships "Kickboxing" Ful Contact, Dünya çempionatı  I yer- Yunanıstan 2014
* Kunqfu Sandra üzrə Bakı çenpionatı I yer -9 mart 2014
* Heydər Əliyevin 90 illiyinə həsr edilmiş "Fre Fig hting" döyüş növləri üzrə açıq festival I yer- 18 may 2013
* Georgian thaiboxing Kikcboxing İnternational Tourunament- "Tbilisi Cup" Beynəlxalq turnir I yer -2013
* Gürcüstanda keçirilən Beynəlxalq Kikcboxing çempionatı, "K-1" döyüş növü üzrə yarış, I yer 2013
* "Free Fichting" döyüş növü üzrə Respublika turniri, I yer -2014
* Usu-Sanda üzrə Azərbaycan Çempionatı II yer-2014
* 26 fevral Xocalı faciəsinə həsr edilmiş "Kikboksing" üzrə klublar arası turnir I yer-2014

## Xarici keçidlər
*  2 qat dünya çempionu Gülşad Quliyeva 
* http://olimpnews.az/4425/get+%C4%B0dman%C3%A7%C4%B1lar%C4%B1m%C4%B1z+Amerikadan+q%C9%99l%C9%99b%C9%99+il%C9%99+qay%C4%B1d%C4%B1blar#.VDTp1Gd_tNU 
* http://deyerler.org/2339-azrbaycanin-13-taykvando199usu-germany-open.html
Əzizağa Süleymanov

**Əzizağa Mirpaşa oğlu Süleymanov** () — Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Milli Qvardiyanın (Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti) keçmiş komandiri, istefada olan polkovnik.

## Həyatı
Süleymanov Əzizağa Mirpaşa oğlu 1957-ci ildə Şamaxı rayonunda anadan olub. Ali Hərbi təhsilli hüquqşünasdı və Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakultəsini qiyabi bitirib. 3 xarici dövlətdə hərbi kurslarda təhsil alıbdır. 1991-ci ildən Milli Qvardiyanın təməlini qoyan zabitlərdən biridir. 1993-cü il aprel ayının 5 -də Birinci Qarabağ müharibəsində göstərdiyi igidliyə görə prezident Əbülfəz Elçibəy tərəfindən Milli Qəhrəman adına layiq görülsə də naməlum səbəbdən bu addan məhrum olub.

## İstinadlar
* http://demokratiya.info/karusel/2818-sgender-hemidovun-istefasi-axc-iqtidarinda-kimleri-narahat-edirmish.html
Oksana Kiselyova

**Oksana Kiselyova** (d. 30 may 1992) — Azərbaycan qadın milli voleybol komandasının voleybolçularından biridir. İlk dəfə Azərreyl Bakı QVK, sonra Azəryol Bakı QVK, daha sonra Lokomotiv Bakı QVK klubunda iştirak etmişdir.  Əvvəl hücumçu, ardınca libero mövqesində oynamışdır.

## Həyatı
Oksana Kiselyova 30 may 1992-ci il tarixində Bakı şəhərində doğulmuşdur. İdmanın voleybol növü Oksananın ən sevdiyi oyunlarından birinə çevrilmiş və o, 9 yaşından başlayaraq bu idman növü ilə məşğul olmağa başlayır. Oksana Kiselyova Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında təhsil almışdır.

## Xüsusiyyətləri
*Boy: *178 sm*
*Çəki: *63 kq*
*Mövqe: *Libero*
*Blok yüksəkliyi: *290 sm*
*Hücum yüksəkliyi: *290 sm*
*Nömrə: *16*

## İdman karyerası
Oksana Kiselyova peşəkar idman karyerasına Azərreyl Bakı QVK klubunun tərkibində iştirak etməsi ilə başlamışdı. 2014-cü il avqust tarixində Oksana yenidən Azərbaycan qadın milli voleybol komandasının tərkibinə qatılmış və həmin ildə İtaliyada keçirilən "Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014" turnirində iştirak etmişdir.

### Turnirlər

### Klub karyerası

## Nailiyyətləri
*2005/2006: Azərreyl Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının qızıl mükafatçısı (16px)    
*2006/2007: Azərreyl Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının qızıl mükafatçısı (16px) 
*2007/2008: Azərreyl Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının qızıl mükafatçısı (16px) 
*2008/2009: Azərreyl Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının gümüş mükafatçısı (16px) 
*2010/2011: Azərreyl Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının gümüş mükafatçısı (16px)
*2014/2015: Lokomotiv Bakı QVK klubu tərkibində Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasının gümüş mükafatçısı (16px)

## İstinadlar
Portal (memarlıq)

**Portal** ( — qapı, darvaza) — iri tikililərin arxitektur tərtibata malik əsas girişi. Adətən detallı ornamentlərlə işlənmiş geniş çərçivəyə malik olur, amma sadə tərzdə də hazırlana bilər.

"Portal" anlayışı həm də kaminin dekorla işlənmiş ön hissəsini və tunnellərin giriş-çıxışlarını ifadə etmək üçün də işlədilir.

## Məzmun
Qədim Misir və antik dövr memarlığı üçün yastı bəndli və sadə bəzəkli, qədim Mesopotamiya tikililəri üçün tağlı portal xarakterik olmuşdur. XI əsrdən roman, rotika və qədim rus memarlığında içəriyə doğru çıxıntılarla daralan portallar, Renessans və barakko dövrlərində üzərində antablement və fronton daşıyan pilyastr və sütunlarla haşiyələnmiş portallar geniş yayılmışdır.

Azərbaycanda haşiyəli, sivri açırım içərisində yerləşən kiçik girişdən ibarət, incə bəzəkli portal kompazisiyası tətbiq olunmuşdur. Yaxın və Orta Şərq memarlığında yayılmış qoşa minarəli portal kompozisiyasının Azərbaycanda yarandığı ehtimal edilir.

## Həmçinin bax
* Baştağ

## İstinadlar
Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanası

**Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanası** ( və ya qısaca: *BRBL*) Yel Universitetinde yerləşən və dünyanın nadir kitapları və əlyazmaları saxlanmış ən büyük kitabxanadır.

Bu kitabxananın inşaası Beynek ailəsinin maddi dəstəyi vasitəsilə mümkün olmuşdur. ABŞ-lı memar Qordon Banşaft tərəfindən dizayn edilən kitabxana Yel Universitetinin “Heuit Quadrenql” bölgəsində və ya digər adı ilə Beynek Meydanında yerləşir.

Altı mərtəbəli rəflərdən ibarət, kvadrat şəkilli və pəncərəsiz kitabxananın fasadı günəş işıqlarını əks etdirən şəffaf Dani mərməri ilə örtülmüşdür. Tikiliyə yer altında tikilmiş 3 mərtəbə də daxildir.

Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar Kitabxanasında yerləşən və İsamu Noquçi tərəfindən dizayn edilən heykəllər zamanı (piramida), günəşi (dairə) və inkişafı (kub) əks etdirir. Kitabxanada ən əhəmiyyətli yer dünyada sadəcə 48 nüsxəsi olan Quttenberq İncilinin saxlandığı zaldır. Bundan əlavə kitabxanada iş otaqları, oxu zalları, kataloq otağı, mikrofilm otağı, ofislər, kitab anbarı yerləşir.

## Tarixi
XIX əsrin sonlarında Yel Universitetindəki nadir kitablar əvvəllər Qədim Kitabxana kimi tanınan, indiki Dvayt Zalı rəflərində qorunurdu. 1930-cu ildə Sterlinq Memorial Kitabxanası açıldıqda kitablar da ora köçürüldü. 14 oktyabr 1963-cü ildə Beynek kitabxanası açıldı və kitablarda bu yerə daşındı. Həmin il kitabxanaya 3 yeni kolleksiya gətirildi: Amerika Ədəbiyyat kolleksiyası, Qərbi Amerika kolleksiyası və Alman Ədəbiyyat kolleksiyası. Daha sonra kitabxanaya Ceyms Marşal və Mari-Luiz Osborn kolleksiyaları gətirilib.

## Qorunan kitablar
Beynek Nadir Kitablar və Əlyazmalar kitabxanasında Yeyl Universitetinin toplamış olduğu 1601-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş bütün kitablar qorunur. Universitetin topladığı kitablar arasında Latın Amerikasında 1751-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş bütün kitablar, Şimali Amerikada 1821-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş kitablar, ABŞ-də 1851-ci ildən əvvəl nəşr olunmuş kitablar, Avropada 1801-ci ildən əvvələ aid nəşrlər də aiddir. Həmçinin Slavyan, Uzaq və Yaxın Şərq mədəniyyətlərinə aid XVIII əsr kitabları da burada mühafizə olunur.

## Qalereya


Şəkil:Beinecke Library interior.JPG | Kitabxananın iç görünüşü
Şəkil:Beinecke Library interior 2.JPG | Kitab rəfləri
Şəkil:Beinecke-gutenburg-bible.jpg | Qutenberq İncili
Şəkil:Yale University's Beinecke Rare Book and Manuscript Library.jpg | Kitabxanadan gözəl mənzərə
Şəkil:Voynich Manuscript (170).jpg | Voyniç əlyazması bu kitabxanada qorunur
Sonic the Hedgehog CD

və ya  — Sega oyun şirkəti tərəfindən 23 sentyabr 1993-cü ildə yaradılan macəra oyunudur. Avropa və ABŞ-də daha çox "Sonic CD" adı ilə tanınır. Bu seriya "Sega Mega Drive" platformasının "Sega Mega-CD" əlavəsi üçün istehsal edilmiş ilk və yeganə seriyasıdır.

## Məzmun
 
Əfsanəvi akustik "Möcüzə planeti" kimi tanınan "Kiçik Planet" hər ilin sonuncu ayında "Never" gölündə meydana çıxır. Akustik zəncir ilə dağa bağlanan bu planeti tapmaq üçün Kirpi Sonik bura gəlmişdir. Kirpi Sonik başa düşür ki, bütün bunları Həkim Robotçu hazırlamışdır. Həkim Robotçu Sonikin adaya gəldiyinindən xəbər tutunca, Metal Soniki onun qız dostu olan Emi Rouz oğurlamağa göndərir və məqsədinə nail olur. Bu səbəbdən Sonik keçəcəyi yerlər boyu "Time Stones" yığmalıdır ki, 7 qiymətli əşya sayəsində zamanı dəyişə bilsin. Sonik zamanı dəyişdirməyi bacarır və Metal Soniki məğlub edir. Sonda Sonik Həkim Robotçu ilə mübarizə aparır və ona qalib gəlir. Ardınca Kirpi Sonik və Emi Rouz adanı tərk edir və bu müddətdə "Kiçik Planet" əvvəlki vəziyyətinə qayıdaraq "Never" gölünü tərk edir.
 
 
## İstinadlar
Əsədullayevin villası

**Əsədullayevin villası** — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Bakı milyonçusu Şəmsi Əsədullayevə məxsus olmuş villa. Bina 1897–1901-ci illərdə inşa olunub.

## Tarixi
1897-1901-ci illərdə Muxtarovların villasının yanında Əsədullayevin villası tikildi. Bu villanın 1-ci sadə girişi və indiki “təntənəli” girişi arasında nə fərq var. Əsədullayevin villası Bakı burjuaziyasının uğurunun özünəməxsus reklamı idi.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
### Planlaşdırılması
Ərazisinin  genişliyinə (15 ha)  görə Nobel (10,23 ha), Muxtarov (8 ha), Tağıyev (8 ha), Aşurbəyov (7 ha) və digər villaları geridə qoyurdu. Təkcə magistral yoldan 400 m məsafədə olan xidməti tikililər və iki monumental darvaza park ərazisinin əsas planlaşdırılmış tərəflərini göstərirdi. Ağcaqovaq xiyabanı qızıl çalarlı balıqqulağılı qum səpilmiş piyada yollarını birləşdirirdi. Monumental girişə gedən əsas xiyaban üçmərtəbəli əsas bina ilə bitirdi. Parkın kompozisiyasının mərkəzi diametri 35 m, hündürlüyü 2,5 m olan hovuz sayılırdı ki, ilk baxışdan yaşıl xiyabanın 300 m-lik uzunluğunu məhdudlaşdırır.

Hovuzun divarların hündürlüyü yerli Abşeron üsuludur ki, güclü küləklərə, qum kütləsinin daşınmasına qarşı şərtlənir. Əgər hovuz böyük su şəffarlığı ilə torpaq səviyyəsi ilə eyni yerləşsəydi, qum onun üzünü örtərdi. Təbii şərait memarlara o zamanın park memarlığının funksional problemlərini bu və ya digər qərarla deyirdi.

Binanın üçüncü mərtəbəsindən hovuzun hər tərəfini əhatə edən yaşıl xalılı şaxələnmiş yollarlı xiyaban mənzərəsi açılır. Yuxarıdan o sanki fantastik rəng çalarlı nəhəng çələngə bənzəyir. Şimalda üzüm bağları və Xəzər dənizi ilə əhatələnib.

Villanın ansambl sırasında hovuzdan əlavə digər müxtəlif tipli hovuzlar da vardır. Lakin onlar lokal xarakter daşımış və planlaşdırmanın kompozisiyasına təsir göstərməmiş, park memarlığının elementləri rolunu oynamışdır.

Planlaşdırma quruluşu iki korpusa əsaslanır – bir tərəfdən park, digər tərəfdən isə dəniz. Əgər üçmərtəbəli bina xiyabana və əsas etibarilə parka açılırdısa, ikimərtəbəli tikili tamamilə dənizə açılırdı. Onun yerli tikinti prinsiplərinə uyğun memarlıq üslubu villanın əsas xüsusiyyətlərini əks etdirirdi.

### İnteryeri
Bu binanın birinci mərtəbəsindəki daş sütunlar ikinci əsas mərtəbənin şüşə qalereyasını (şüşəbənd) saxlayırdı, kompozisiyaya eyni zamanda dəniz tərəfdən düzbucaq şəklində surahıbəndli və iki daş pilləkənli hovuz daxildir. İkinci mərtəbədəki hovuz ikimərtəbəli binanın geniş kompozisiyasının eklektikliyi və öz elementləri ilə uyğunlaşdırılmamış daha maraqlı hissəsidir.

Villanın ümumi ərazisinin memarlıq-planlaşdırma quruluşu bədii memarlıq xüsusiyətləri ilə yaradılmışdır ki, harada ki, Abşerondakı hasarlı villanın xüsusiyyətlərinin maraqlı tərəflərini ortaya çıxarmaq mümkündür.

## Həmçinin bax
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası

## İstinadlar
Təsir

**Təsir** () ya da **Effekt** () — Əsər etmə və bunun nəticəsində əmələ gələn hal, əlamət, iz.

**Effekt** – [lat. effectus – təsir] 1)nəyinsə nəticəsi, arzu olunan nəticə, gözlənilən nəticə; 2)nəyinsə, kiminsə hər hansı bir şəxsdə yaratdığı təəssürat, təəssürat vasitəsi (işıq, gurultu və s.); 3)hər hansı bir hərəkətin, çalışmağın və ya səbəbin, gücün təsiri, nəticəsi.

**Effektivlik** – təsirlik, təsir bağışlama qabiliyyəti, dərəcəsi. Nəticə, nəticəlilik.

## Ədəbiyyat
* Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Aşurbəyovun villası

**Aşurbəyovun villası** — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Bakı milyonçusu Teymur bəy Aşurbəyova məxsus olmuş villa. Villa 1901-ci ildə inşa olunub.

## Tarixi

## Memarlıq xüsusiyyətləri
### Planlaşdırılması
Aşurbəyovların villası 1901-ci ildə 7 hektar ərazidə Teymur bəy Aşurbəyovun vəsaiti hesabına inşa edilmişdir. Villanın ərazisində yerləşən müxtəlif binalar uzunsov sahə boyunca yerləşdirilmiş və yuxarı və aşağı terraslara paylanmışdır. Ərazinin planlaşdırılmasında xiyabanlar və yollar xüsusi rol oynamışdır. Mərkəzi xiyaban əsas darvazalardan başlayaraq bütün ərazini kəsib keçmiş və aşağı terasa aparan pilləkənlərlə tamamlanmışdır. . Burada Əsədullayevin villası ilə müqayisədə təntənəli memarlıq və xüsusi planlaşdırma qərarı özünü göstərmir. Əsas ərazidə binanın yuxarı və aşağı verandasında qurulan ayrı-ayrı otaqlar yerləşmişdir. Onların qruplaşdırılması bədiidir, baxmayaraq ki, ərazinin planlaşdırılmış quruluşu aydın xiyaban və yollarla müəyyən edilir.

## Həmçinin bax
* Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası

## İstinadlar

## Mənbə
*
Psixi sağlamlıq

**Psixi sağlamlıq** – insanın psixi durumu, onun davranışlarının tənzimlənməsi, eyni zamanda sosial və bioloji amillərin təsiri ilə xarakterinin düzgün formalaşması ilə xarakterizə olunur. Psixi sağlamlıq insanın özünə və ətrafdakı insanlara olan münasibətdə, ümumilikdə bütün həyatı boyu müxtəlif hadisələrə, sosial və iqtisadi çətinliklərə qarşı münasibətində özünü büruzə verir.

Psixi sağlamlıq sosial-iqtisadi vəziyyəti ilə yanaşı insanın fiziki sağlamlığı ilə sıx bağlıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Sağlamlıq
Alimpaşa Məmmədov

**Alimpaşa Adil oğlu Məmmədov** — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (2014–2021).

## Fəaliyyəti
Alimpaşa Məmmədov vergi orqanlarında bir sıra vəzifələrdə çalışmış, habelə 2011–2014-cü illərdə Bakı şəhər Vergilər Departamentinin rəisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

O, 2014–2021-ci illərdə Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində işləmişdir.

## Həbsi
29 aprel 2021-ci ildə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin İctimai əlaqələr şöbəsi tərəfindən yayılan məlumatda bildirilmişdir ki, Alimpaşa Məmmədov Cinayət Məcəlləsinin 179.4 (mənimsəmə), 193–1.3.2 (cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərini leqallaşdırma), 308.2 (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə), 311.3.2 və 311.3.3-cü (təkrar, külli miqdarda rüşvət alma) maddələri ilə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmiş, barəsində məhkəmənin qərarı ilə həbs qətimkan tədbiri seçilmişdir. 2021-ci ilin aprelində 11 il 6 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. 2024-cü ilin iyununda cəzası bir il azaldılıb.

## İstinadlar
İrəvanda xal qalmadı

**"İrəvanda xal qalmadı"** — Azərbaycan xalq mahnısı. Muğam ifaçısı Cabbar Qaryağdıoğlu bu məşhur mahnının həm sözlərinin, həm də musiqisinin müəllifidir.

## Tarix

Bu mahnının yaranma tarixi belədir. Şuşalı Cabbar Qaryağdıoğlu İrəvan şəhərində varlı bir şəxsin oğlunun toy məclisini aparırmış. Bəy tərifi zamanı gəlinin atası yarızarafat-yarıciddi deyib ki, bayaqdan bəyi tərifləyirsən, bəs gəlini niyə vəsf etmirsən? Xanəndə gəlinin atasının sözünü yerə salmamaq üçün qızın nişanələrini soruşub. Öyrənib ki, gəlinin üzündə qoşa xal var. O zamanlar gəlini toy əhlinə göstərməzdilər. Cabbar Qaryağdıoğlu bədahətən ürəyindən gələn sözləri musiqiyə bələyərək həmin mahnını qoşub. Təsadüfən yaranan bu mahnının taleyi də uğurlu olub. Cabbar Qaryağdıoğludan sonra ustad xanəndələr "İrəvanda xal qalmadı"nı çox şövqlə oxuyublar. Dildən-dilə keçərək ellərə yayılan mahnı beləliklə öz yaradıcısının adı ilə deyil, el nəğməsi kimi məşhurlaşıb.

Deyirlər ki, "İrəvanda xal qalmadı" yox, "xan qalmadı" oxunmalıdır. Onu da deyirlər ki, guya İrəvanda bir qənirsiz gözələ vurulmuş xanlar öz arzularına çatmadıqlarından məhəbbət aşiqinə çevrilərək həyatlarını həmin gözəlin yolunda qurban veriblər. Bu fikir əsassızdır. Fərz edirlər ki, "İrəvanda xan qalmadı" mahnısı İrəvan xanlığının süqutunu və oradakı dəhşətli köçü özündə əks etdirir.

Mahnının səs yazısı Cabbar Qaryağdıoğlunun ifasında bu günümüzə kimi gəlib çatmayıb. Cabbar Qaryağdıoğlundan sonra 60-cı illərdə Xan Şuşinski "İrəvanda xal qalmadı" oxuyub, lentə yazdırıb. Xan Şuşinskini Cabbar Qaryağdıoğlunun davamçısı hesab edirlər, ona görə də mahnının ilkin variantına dəyişikliklər etməyib. Bülbül, Seyid Şuşinski, Əbülfət Əliyev və digər müğənnilər bu mahnıya müraciət ediblər, amma bu səs yazıları saxlanılmayıb. Bu günümüzə kimi qorunub saxlanmış və qızıl fonda daxil olmuş yeganə səs yazısı Yaqub Məmmədova məxsusdur.

Nəticə etibarilə "İrəvanda xal qalmadı" mahnısını Arif Babayev, Canəli Əkbərov, Baba Mahmudoğlu, Qədir Rüstəmov, Eynulla Cəbrayılov və digər müğənnilər də ifa ediblər. Qeyd etmək lazımdır ki, bu mahnı iki nəfərin oxumasını tələb edir. Ancaq əsasən solo ifalar müşahidə edilir. Bu mahnını qadın ifaçıları arasında Elmira Rəhimova, Elmira Məmmədova, Qəndab Quliyeva, Səmayə İsmayılovanın adlarını sadalamaq olar. "İrəvanda xal qalmadı" mahnısının ifa olunması əsasən 80-ci illərə təsadüf edir. Məhz bu dövrdə bu mahnı öz şöhrətinin zirvəsində idi. Baba Mahmudoğlu və Elmira Məmmədova "İrəvanda xal qalmadı" mahnısını duet kimi oxuyanlardan birinciləridir. Bu mahnı həmçinin 80-ci illərin ortasında da lentə yazılıb. Gənc müğənnilər arasında bu mahnıya müraciət edənlərdən biri Röyadır. Onun ifası oxucuların yaddaşında müasir, parlaq və ritmik aranjimanla qaldı. Mahnısı rəqs xarakteri daşıdı və bununla belə mahnının milli ruhuna xələl gəlmədi.

## İstinadlar
Versal sarayı

**Versal sarayı** (fransızca: *Le château de Versailles*) - Fransanın paytaxtı Parisdə yerləşən tarixi saray. Versal sülh müqaviləsi burada imzalanmışdır.

Sarayın ilk binasının tikintisinə 1661-ci ildə başlanmış və daha sonra müxtəlif illərdə genişlətdirilmişdir. Hazırda saray muzey kimi fəaliyyət göstərir. Roma İmperatorluğundan sonra ilk dəfə böyük ölçülər bu sarayda tətbiq edimişdir. Bunun səbəbi sabit və mərkəzi monarxiya idarəsi idi. İtaliya, Almaniya, İngiltərədə siyasi şərait fərqli olduğundan uzun müddət oralarda belə saray tikilə bilməmişdir.

Sarayın maraqlı cəhəti tikilərkən tualet və ya vanna yerləşdirilməməsidir. Bunun səbəbi o dövrdə zadəgan anlayışına görə zadəganların istədiyi yerdə ehtiyaclarını qarşılamaları idi.Bu səbədən Avropada Versal sarayının qoxusunu "Avropadaki bütün saraylardan fərqli" (Memoirs: Duc de Saint-Simon ) adlandırırdılar. 1768-ci ilə qədər sarayda tualet olmamışdır. 1789-cu ildə Fransa inqilabından sonra sarayda cəmi 9 tualet vardı və onlar da kral və ailəsinə məxsus idi.

## İnşaat mərhələləri

Sarayın tikintisinə 1661-ci ildə Kral XIII Luisin dövründə başlanmışdır. Sarayın tikilməsi və genişləməsi 4 mərhələdən ibarətdir:
# XIII Luis tərəfindən kərpic və daşdan tikilən kiçik ov köşkü.
# XIII Luis tərəfindən tikilən köşk  Le Vau tərəfindən böyütüldü.
# XIV Luis sarayı dövrün məşhur memarı  Jül Hardouin Mansart tərəfindən genişlətdirərək saraya indiki klassik görünüşünü verdi.
# XV Luisin dövründə  memar  Anqe-Jek Qabriel saraya əlavələr etdi.

## Memarlığı

Versal sarayı Luvr muzeyi kimi Fransanın ən əhəmiyyətli tarixi bölgələrindən biridir. Versal sarayənən bağça tərəfindəki fasadı La Vaunun son əsəridir və klassik Fransa memarlığının nümələrindən biridir. Mərmər həyət ətrafında 3 cür bina yerləşir. XIV Luis sarayı mühafizə etmək üçün mərmər həyətdə bəzi dəyişikliklər etmişdir. Memar J.H.Mansart  Le Vaunun bağçadakı tikilisini tamamlamaq işini alınca Le Vaunun terrasını qaldırmışdır. Sarayın içi fasadından daha uğurlu tikilmişdir. Sarayın içindəki mərasim otaqları bir aks üzərində yerləşir. Bütün saray kralın yataq otağı ətrafında cəmlənmişdir. Sarayın ən məşhur yerləri Güzgülər Qaleriyası və Şapeldir.

## Güzgülər qalereyası

Qaldırılan mərkəzi terrasda tikilmişdir. Dekorasiyası isə Le Brun tərəfindən hazırlanmışdır. Bütün koridorun divarları güzgülərlə bəzədilmişdir. Adını da məhz buradan alır. Qaleriyanın döşəməsi isə yaşıl mərmər ilə örtülmüşdür. Salonun tavanındakı əsərlərdə Le Bruna aiddir. 1782-ci ildəki ABŞ və İngiltərə arasında, həmçinin Birinci Dünya müharibəsinin sonunda məğlub olan Almaniya ilə müttəfiqlər arasındaki müqavilə bu salonda imzalanmışdır.

## Peyzaj və bağça

Versal sarayının peyzaj memarı eyni zamanda Vau sarayının peyzaj memarı olmuş Andre Le Notrdır. Le Notrın planı Versal qəsəbəsinin qərbindən başlayır.

## Qalereya

Fayl:Chateau-de-versailles-cour.jpg|Saraydan bir mənzərə
Fayl:Map of Versailles in 1789 by William R Shepherd (died 1934).jpg|Sarayın xəritəsi
Fayl:026VerGard.jpg|Sarayın bağçası

## İstinadlar