Saur-Moqila

**Saur-Moqila** () və ya **Savur-Moqila** () ― Ukrayna ilə Rusiyanın Rostov vilayətinin sərhədindən təxminən  məsafədə, Donetsk silsiləsində yerləşən strateji yüksəklik.

277,9 metr hündürlüyündəki təpə 1963-cü ildə Ukraynalı memar Anatoliy İqnaşenko tərəfindən İkinci Dünya müharibəsi zamanı Saur-Moqilanın azad edilməsinin 20-ci ildönümünə tikilmiş böyük bir abidə kompleksi ilə daha çox tanınır.

## Tarix
Təpə əslində tarii bir kurqan qəbirdir. Təpənin adı da məhz bunla bağlıdır. Belə ki *moqila* ukrayn dilində "kurqan" deməkdir. *Saur* sözünün isə türk dilindən gəldiyi və "at sarğısına bənzər çöl kurqanı" mənasını verdiyi düşünülür. Rozamund Bartlett yazır: "Orta əsrlər dövründə ruslarla türklər və tatarlar arasında bir növ sərhəd rolunu oynayan bu xüsusi kurqan haqqında bir çox məşhur rəvayətlər yayılmışdır; Saur onlarda ya pis bir Türk xanı, ya da kazak qəhrəmanı olaraq göstərilir.

## İkinci dünya müharibəsi
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sovet qoşunları 1943-cü ilin avqustunda Alman qüvvələrindən hündürlüyə nəzarəti ələ almağa müvəffəq olduqda Saur-Moqila gərgin döyüşlərin mərkəz nöqtəsi idi.

1963-cü ildə təpənin üstündə həlak olmuş əsgərlərin şərəfinə həsr olunmuş bir xatirə kompleksi açıldı. Abidə üzərində sovet əsgərinin dəmir-beton heykəli olan obelisk, obeliskə aparan yamac boyunca düzəldilmiş dörd dəmir-beton heykəl (hər biri döyüşdə iştirak etmiş piyada, tankçı, topçu və təyyarəçiləri təmsil edir) və həlak olanların adları yazılmış divarlardan ibarətdir.

## 2014 Donbas müharibəsi
2014-cü ildə Donbasdakı Ukrayna qoşunları ilə Rusiyapərəst separatçılar arasında baş verən hərbi qarşıdurmanın ilk aylarında Savur-Moqila hündürlüyü Rusiyapərəst döyüşçülər tərəfindən ələ keçirildi. 23 iyul 2014-cü ildə Rusiyapərəst qüvvələr inkişaf etmiş bir zenit sistemindən istifadə edərək Saur-Moqila üzərindən 5 182 metr məsafədə uçan Ukrayna Hava Qüvvələrinə məxsus iki Suxoy Su-25 hücum təyyarəsini vurdu.

İntensiv döyüşlərdən sonra, 28 iyul 2014-cü ildə Ukrayna Silahlı Qüvvələri Saur-Moqilanın idarəsini rusiyapərəst döyüşçülərdən geri aldıqlarını iddia etdilər. Lakin Rusiyapərəst Donetsk Xalq Respublikasının komandiri İqor Qirkin Saur-Moqilanın itirildiyini inkar edərək döyüşlərin davam etdiyini söylədi. Yüksəklik 9 avqust 2014-cü ildə Ukraynanın 25-ci Hava-Desant briqadası tərəfindən tutulsa da, DXR 26 Avqust 2014-cü ildə təpəni yenidən geri aldı. Döyüşlər zamanı yüksəklik Ukrayna və DPR arasında təxminən 8 dəfə yer dəyişmişdir.

### Memorialın dağıdılması
Xatirə abidəsi bir neçə həftə davam edən güclü zərbələrdən sonra 21 avqust 2014-cü il tarixində çökdü.

## Qalereya

Fayl:Saur-Mogila Soviet soldiers colorized.png|İkinci Dünya müharibəsi zamanı Saur-Moqila yaxınlığında Qızıl Ordu əsgərləri
Fayl:Savur Mogila 01.jpg|Sovet piyada qoşunlarını təmsil edən abidə
Fayl:Savur Mogila 02.jpg|Sovet tankçılarını təmsil edən abidə
Fayl:Savur Mogila 03.jpg|Sovet pilotlarını təmsil edən abidə
Fayl:"Саур-Могила".JPG|Keçmiş obeliskin yanındakı Sovet əsgəri heykəli
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 045.jpg|İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş Sovet əsgərlərinə həsr olunmuş abidə (2015)
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 055.jpg|Abidəyə gedən yol
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 056.jpg|Sovet piyadalarına həsr olunmuş abidənin son halı
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 063.jpg|Sovet tankçılarına həsr olunmuş abidənin son halı
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 072.jpg|Sovet topçularına həsr olunmuş abidənin son halı
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 075.jpg|Sovet pilotlarına həsr olunmuş abidənin son halı
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 092.jpg|Döyüşdən sonra xeyli dərəcədə zədələnmiş bir abidə
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 093.jpg|Məhv edilmiş obeliskə gedən yol
Fayl:2015-08-16. Участники фестиваля «Большой Донбасс» на Саур-Могиле 105.jpg|Köhnə obeliskin yerindəki dağıntılar


## İstinadlar