İnsanlığın beşiyi

**İnsanlğın beşiyi** — CAR-ın Qautenq vilayəti, Yohannesburq şəhərinin  şimal-qərbində yerləşən, paleoantropoloji ərazi. 1999-cu ildə UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi elan edilmişdir. Hazırda 47 000 hektar ərazini əhatə edir və əhəng daşı mağaraları kompleksini ehtiva edir.

Lakin, mövcud arxeoloji və fosil sübutlarına görə, insanlığın beşiyi tez-tez "bəşəriyyətin beşiyi" kimi xatırlanan Şərqi Afrikadakı Afar üçbucağıdır.

Ərazidəki Sterkfonteyn mağaraları 1947-ci ildə Robert Brum və Con Telbot Robinson tərəfindən tapılmış 2.3 milyon illik bir Australopithecus africanus fosilinin ("Xanım Ples" ləqəbli) kəşf edildiyi yer idi. Tapıntı 1924-cü ildə qazıntı işlərinin davam etdiyi Cənubi Afrikanın şimal-qərb viyalətindəki Taunq-da Raymond Dart tərəfindən "Taung uşağı" olaraq bilinən, yetkinlik yaşına çatmayan *Australopithecus africanus* kəlləsinin kəşfini təsdiqləməyə kömək etdi.

Əraziyə daxil olmasa da, yaxınlığındakı Rayzinq-Star mağara sistemində, müvəqqəti olaraq Homo naledi adlandırılan nəsli kəsilmiş bir növün on beş fosil skeleti tapılan Dinaledi otağı (ulduzlar otağı) var.

Təkcə Sterkfonteyn 2010-cu ildən əvvəl tapılmış erkən hominid fosillərinin üçdə birindən çoxunu ehtiva etmişdir. Dinaledi otağı isə, 1500-dən çox *H. naledi* fosilini, Afrikada indiyə qədər tapılan tək hominid növünün ən geniş kəşfini ehtiva edir.link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Maropeng_Visitor_Centre,_Cradle_of_Humankind,_South_Africa.jpg|thumb|260x260px|Maropenq ziyarətçi mərkəzi
## Etimologiya
Ərazi üçün işlədilən "insanlığın beşiyi" ifadəsi ərazidə indiyə qədər tapılmış çox sayda (və ən qədimlərindən bəziləri), bəziləri 3,5 milyon il əvvələ aid olan tapıntılara əsaslanır.

## Kəşflərin tarixi
1935-ci ildə Robert Brum Sterkfonteyndə ilk meymun-insan fosillərini tapdı və bu ərazi üzərində işə başladı. 1938-ci ildə gənc bir məktəbli olan Qert Terrblenç yaxınlıqdakı Kromdraai arxeoloji sahəsindən sonralar *[[Paranthropus robustus]]* olaraq təyin olunan kəllə parçaları gətirdi. 1938-ci ildə həmçinin Kromdraai ilə Sterkfonteyn arasındakı Kuper mağarasında tək meymun-adam dişinə rast gəlindi. 1948-ci ildə ABŞ-dən olan Kamp-Pibadi ekspedisiyası da ərazi yaxınlığında hominid fosilləri axtarsa da, tapa bilmədi. Daha sonra 1948-ci ildə Robert Brum Svertkanas mağarasından ilk hominid qalıqlarını aşkar etdi. 1954-cü ildə CAR-lı paleontoloq Çarlis

Kimberlin Breyn ərazidə, o cümlədən Kuper mağarasında işləməyə başladı. O daha sonra Svertkrans mağarasında ərazidən aşkar edilmiş ikinci ən böyük hominid nümunələri kolleksiyası ilə nəticələnən üç illik işinə başlayır. ''Homo erectus'' tərəfindən istifadə edilən ən qədim idarə olunan ocaq da Svertkransda aşkar edilmiş və 1 milyon il əvvələ aid edilmişdir.

1966-cı ildə Flip Tobias, hələ də davam edən və dünyanın ən uzun müddət davam edən qazıntı işləri olan Sterkfonteyn qazıntılarına başladı. 1991-ci ildə Vitvatersrand Universitetindən Li Berqer, Qladisveyl sahəsindən ilk hominid nümunələrini kəşf etdi və bura 48 ildə Cənubi Afrikada kəşf ediləcək ilk yeni erkən hominid sahəsi oldu. 1994-cü ildə Andre Kayser Drimolin sahəsində fosil hominidlər aşkar etdi. 1997-ci ildə Kevin Kuykendall və Vitvatersrand Universitetindən Kolin Menter, Qondolin sahəsində iki fosil hominid diş tapdılar. 1997-ci ildə həmçinin, Ron Klerk tərəfindən təxminən 3,3 milyon il əvvələ aid olan və "Kiçik Ayaq" adlandırılan Avstralopitek skeleti aşkar edilmişdir.
[link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Australopithecus_africanus_-_Cast_of_taung_child_Face.jpg|left|thumb|''[Australopithecus africanus* (yenidənqurma)]]
2001-ci ildə [[Dyuk Universiteti]]ndən Stiv Çörçill və Lii Berqer Plovers gölündə erkən müasir insan qalıqlarını tapdılar. 2001-ci ildə Kupers mağarasında ilk hominid qalıqlar və daş alətlər tapıldı. 2008-ci ildə Lii Berqer, Malapa fosil sahəsində 1,78-1,95 il əvvəllər arasında yaşamış iki hominidin (*Australopithecus sediba*) qalıqlarını aşkar etdi.

2013-cü ilin oktyabr ayında Berqer, daha çox hominid fosili sahələrini aşkar etmək məqsədi ilə insanlığın beşiyindəki mağara sistemlərini araşdırmağı geoloq Pedro Boşofa tapşırdı. Rik Hunter və Stivn Tukker, Rayzinq-Star mağaralar sistemində təyin olunmuş ərazinin əvvəllər tədqiq edilməmiş bir bölgəsində hominid qalıqları aşkar etdilər. 2013-cü ilin noyabr ayında Berqer, Vitvatersrand Universiteti və [[Milli Coğrafiya Cəmiyyəti]]nin Svertkrans yaxınlığındakı Rayzinq-Star mağara sistemində ortaq bir ekspedisiyasına rəhbərlik etdi. Cəmi üç həftəlik qazıntı işləri zamanı paleoantropologiya və mağara araşdırmalarındakı bacarıqları və xüsusən də kiçik ölçüləri üçün seçilən altı qadınlı beynəlxalq [[Speleologiya|speleoloji]] qrup hal-hazırda naməlum olan fosil homind növünün 1200-dən çox nümunəsini tapdı. Ərazi hələ tarixləşdirmə mərhələsindədir. 2015-ci ilin sentyabr ayında Berqer, Milli Coğrafiya Cəmiyyəti ilə birlikdə, *UW-101* sahəsində *Homo naledi* adlı yeni bir insan qohumunun tapıldığını elan etdi. Ən təəccüblüsü, bu kəşf cinsimizin mənşəyinə və müxtəlifliyinə aydınlıq gətirməkdən əlavə, *H. naledi-*lərin ölülərinin cəsədlərini uzaq bir mağara otağında qəsdən saxladığını və bunun, əvvəllər insanlar tərəfindən edilmiş düşüncəli davranış olduğunu ortaya çıxardı.

Rayzinq-Star ekspedisiyasının son günlərində, Rik Hanter və Stivn Teykr mağara sisteminin başqa bir hissəsində əlavə fosil hominid materiaıl tapdılar. *UW-102* olaraq təyin olunmuş bu ərazidə ilkin qazıntılar başlamış və tam hominid fosil materialı əldə edilmişdir. *UW-101* və *UW-102'' sahələri arasındakı əlaqə hələ də bəlli deyil.link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:South_Africa-Gauteng-Maropeng01.jpg|thumb|Maropenq ziyarətço mərkəzində kurqan üzərində tikili
## Geoloji kontekst
İnsanlığın beşiyindəki hominid qalıqları dolomit mağaralarında mövcud olur və tez-tez əhəng daşı və brekçiya adlanan digər çöküntülərin qarışığına daxil olur və zamanla qalıqlaşır. Hominidlər bütün Afrikada yaşamış ola bilər, lakin qalıqlar yalnız fosillərin əmələ gəlməsi və qorunması üçün şərait möbvcud olan yerlərdə tapılır. link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Maropeng_visitor_centre,_Cradle_of_Humankind,_South_Africa.jpg|thumb|Maropenqin önü
## Ziyarətçi mərkəzləri
7 dekabr 2005-ci ildə Cənubi Afrika Respublikasının prezidenti Tabo Mbeki ərazidə yeni Maropenq ziyarətçi mərkəzini açdı.

## İstinadlar