open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Altunizadə məscidi

**Altunizade məscidi** () və ya **İsmayıl Zühtü Paşa məscidi** () — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən 19-cu əsrə aid Osmanlı məscidi.

Məscid İstanbulun Üsküdar ilçəsinin Altunizadə məhəlləsində yerləşir. Məscid, həyətində dəfn olunmuş Altunizadə İsmayıl Zühtü Paşa (1806–1887) tərəfindən sifariş edilmişdir. Tikili 1865-ci ildə inşa edilmişdir. Məscidin, İstanbulun Anadolu hissəsində Osmanlı üslubunda tikilmiş məscidlərinin son nümunəsi olduğu düşünülür Məscid əvvəllər sosial kompleksin, *külliyyənin* bir hisəsi olmuşdur, lakin bu kompleksə aid yalnız bəzi dükanlar günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Məscid bu gün də yaxşı vəziyyətdədir.

## Memarlıq
Məscid ən azından böyük pəncərələri ilə tanına bilən Barokko-intibah üslubunda dizayn edilmişdir. Bu üslubda inşa edilən məscidlər son Osmanlı imperiyası dövrünün nümunələridir. Məscid üç qapısı olan kiçik bir həyətdə yerləşir. Ən böyük qapının üstündə yazı var. Kvadrat formalı məscdi əhəngdaşı ilə bəzədilmiş baza üzərində dayanmışdır.

Narteks örtülü bir yer kimi inşa edilmişdir. Narteksdə biri böyük, ikisi kiçik olmaqla üç qapı müqəddəs məkana aparır. Narteksin divarında məscidin qapalı vaxtında namaz qılmaq üçün bəzəkli, kiçik bir mehrab tikilmişdir. Tikilinin içərisi suvaqlıdır. Ziyarətgahın divarları əllə oyulmuş fiqurlarla bəzədilmişdir. Məscidin günbəzi künclərindəki dörd sütunla daşınan dörd tağ ilə dəstəklənir. Günbəzin daxili səthi iki dizayndan ibarət səkkiz parça ilə 16 zonada dilimlənmişdir. Günbəzin mərkəzi diqqət çəkmək üçün mavi rəngdədir və Quran ayəsindən ibarətdir. Pəncərələr barokko-intibah memarlıq üslubunun nümunəsi olaraq qeyri-adi dərəcədə böyükdür. Məscidin eyvanı olan bir minarəsi var. Minarə kvadrat baza üzərində yüksəlir. Minarənin başı klassik Osmanlı məscidi memarlığında görülən qurğuşun örtüklü damdan fərqli olaraq daşdan hazırlanmışdır. Minarənin ortasında dekorativ ulduz xətti aşkarlanmışdır. Minarənin aşağı cərgəsindəki yan divarlarda üç böyük pəncərə, mehrabın divarında isə iki böyük pəncərə var. Üst cərgədə yenə hər tərəfdən üç pəncərə olsa da, buradakı pəncərələrdən biri, ortada yerləşən böyük, onun yanındakı digər iki pəncərə isə kiçik ölçülüdür.

## Qalereya

Fayl:Altun Izade Mosque 5758.jpg|Altunizadə Məscidi xarici
Fayl:Altun Izade Mosque 5754.jpg|Altunizadə Məscidinin tavanı
Fayl:Altun Izade Mosque 5752.jpg|Altunizadə Məscidinin tavanı
Fayl:Altun Izade Mosque 5753.jpg|Altunizadə Məscidi minber və mihrab
Fayl:Altun Izade Mosque 5748.jpg|Altunizadə Məscidinin günbəzi


## İstinadlar
Obol

**Obol** (,  *obolos*, həmçinin *ὀβελός* ( *obelós*), *ὀβελλός* ( *obellós*), *ὀδελός* ( *odelós*).  "mismar"; ) — Qədim Yunanıstanda yaranan çəki vahidi və valyuta.

## Tarixi
Obol Qədim Yunanıstanda ilk öncə çəki vahidi, sonralar isə 1/6 dirhəmə bərabər mis pul kimi istifadə olunurdu. Əlavə olaraq, obol IX–X əsrlərdə Bizans imperiyasında 1/2 follisə bərabər mis pul vahidi. IX əsrdə Fransada isə 1/2 denyeyə bərabər mis pul vahidi idi.

### Mərasimdə istifadə
Qədim yunanlar oboldan dəfn zamanı, adətən, ölünün ağzına qoyulan pul kimi də istifadə edirdi. Etiqada görə mərhum pulu, onu yeraltı Axeron çayından keçirəcək meyit aparana (Xarona) verməli idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* A History of Measures The Use of Obeliskoi (Internet Archive)
* How we came to know about the iron obols, the antecedents of the drachma
Sergey Obnorski

**Sergey Petroviç Obnorski** (; ) — SSRİ dilçisi.

## Həyatı
Sergey Petroviç Obnorski 26 iyun 1888-ci il tarixində Rusiya imperiyasının Peterburq şəhərində anadan olmuşdur. O, 1939-cu ildən SSRİ Elmlər Akademiyası, daha sonra isə Bolqarıstan Elmlər Akademiyası və Çexiya Elmlər Akademiyası üzvü olmuşdur. Obnorski rus dilinə dair əsərlərin müəllifidir. O, qədim rus ədəbi dilinin xalq dili əsasında təşəkkülü haqqında orijial nəzəriyyə irəli sürmüşdür. Obnorski 1950–1965-ci illərdə nəşr edilən "*Müasir rus ədəbi dili lüğəti*"nin (cild 1–17) redaktorlarındandır. O, SSRİ Elmlər Akademiyası Rus dili İnstitunun yaradıcısı və ilk direktoru olmuşdur (1944–1950). Obnorski 13 noyabr 1962-ci il tarixində, 74 yaşında SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Obnorski 1970-ci ildə, ölümündən sonra Lenin mükafatı, 1947-ci ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. 3 dəfə Lenin ordeni və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Виноградов В. В. Научная деятельность академика С. П. Обнорского (к 70-летию со дня рождения) // "Известия АН СССР. Отделение литературы и языка", 1958, т. 17, вып. 3;
* Борковский В. И. С. П. Обнорский (к 70-летию со дня рождения) // "Русский язык в школе", 1958, № 3;
* Бархударов С. Г. Творческий путь С. П. Обнорского // Обнорский С. П. Избранные работы по русскому языку. М., 1960;
* Борковский В. И. С. П. Обнорский // "Русская речь", 1967, № 5;
* Обнорский Сергей Петрович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969–1978.
* Филин Ф. П. С. П. Обнорский // "Русский язык за рубежом", 1972, № 2;
* Обнорский С. П. // Булахов М. Г. Восточнославянские языковеды. Биобиблиографический словарь. Минск, 1978. Т. 3;
* С. П. Обнорский // Профессора Пермского университета. Пермь, 1991. С. 61–62.
* Профессора Пермского государственного университета: (1916–2001) / Гл. ред. В. В. Маланин. Пермь: Изд-во Перм. ун-та, 2001. 279 с.
* Добродомов И. Г. Обнорский Сергей Петрович // Отечественные лингвисты XX в. Ч. 2: М — С / отв. ред. Ф. М. Березин. — М.: ИНИОН РАН, 2003. — С. 18–31. Архивная копия от 14 июля 2016 на Wayback Machine
* Никитин О. В. Академик С. П. Обнорский: личность ученого в контексте проблем и дискуссий отечественного языкознания (к 130-летию со дня рождения) // Русский язык в школе. 2018;79(6):87–91.

## Xarici keçidlər
* Обнорский Сергей Петрович // Учёные академии. Российская академия наук.
* Библиография С. П. Обнорского // Danefæ.org. Цит. по: Библиография работ С. П. Обнорского // С. П. Обнорский. Избранные работы по русскому языку. М.: Учпедгиз, 1960. С. 348–354.
* Обнорский Сергей Петрович  // Ярус. Портал русского языка.
* 
* Обнорский Сергей Петрович  // Энциклопедия "Пермский край".
* Обнорский Сергей Петрович, (1888–1962), филолог, славист, академик АН СССР (1939) // Архив Российской академии наук.
* *Савельева Н. В.* Обнорский Сергей Петрович // Энциклопедия "Слова о полку Игореве".
Əmir Sultan məscidi

**Əmr Sultan məscidi** () — Türkiyənin Bursa şəhərində yerləşən məscid. İlk dəfə 14-cü əsrdə inşa edilən məscid Osmanlı sultanı III Səlimin göstərişi ilə 1804-cü ildə bərpa edilmişdır.

## Memarlıq
Əsil adı Şəmsəddin Mehmed Əli əl-Hüseyin əl Buxari olan Əmir Sultan Buxaralı dərviş və alim, eyni zamanda Osmanlı sultanı Sultan I Bəyazidin müşaviri və kürəkəni idi.

Məscid ilk dəfə inşa edilərkən tək günbəzli olmuş, 1507-ci ildə məscidə həyət ve üç qübbəli portik əlavə edilmişdir. Əmir Sultanın adını daşıyan və Bursanın eyniadlı səmtində yerləşən indiki məscid 14-cü əsr aid orijinal abidənin 1766-cı il zəlzələsində dağılmasından sonra inşa edilmişdir. Abidənin orijinal material və yeri olduğu kimi saxlanılsa da, yeni məscid 19-cu əsrdə Osmanlı imperiyasında dəbə girmiş barokko üslubunda tikilmişdir. 1855-ci il Bursa zəlzələsindən sonra zərər görən məscid və türbə 1868-ci ildə (hicri 1285) sultan Əbdüləziz tərəfindən yenidən qurulmuşdur.

Məscid və məqbərə girişində böyük hovuz olan böyük bir həyətin əks tərəflərində yerləşir. Həyətin girişləri şərqdə və qərbdədir və məscid və məqbərəyə həyətdən daxil olmaq mümkündür. Həyəti sivri tağları olan taxtadan çardaq əhatə edir və tikililərə aparan hissədə qalxaraq hər iki tərəfdə hündür qübbəli portal yaradır.

Məscid şimal künclərində iki minarəsi var. Əmir Sultan və ailəsinin məzarlarını ehtiva edən türbə isə mərkəzdəki qübbəli otaqdan və onun yan tərəfindəki kiçik otaqlardan ibarətdir. Həyətin şimal küncündəki digər otaqlar imamların istifadəsinə verilmişdir. Təpənin aşağı tərəfini köhnə bir qəbiristanlıq əhatə edir. Əmir Sultanın həyat yoldaşı və I Bəyazidin qızı Xundi Xarun məscidin cənubunda hamam tikdirmişdir. Kompleksin ətrafında çoxsaylı tarixi çeşmə var və onlardan ən qədimi 1743-cü ilə aiddir.

İznik və Bursada düzbucaqlı pəncərələri çoxsaylı müqarna və Rumi motivləri ilə bəzədilən Əmir Sultan məscidinin mehrabı XVII əsrdə İznik çiniləri ilə tikilmişdir.

## İstinadlar

## Qalereya

Fayl:Emir Sultan Camii 7083.jpg|Məscidin interyeri
Fayl:Emir Sultan mosque panorama.jpg|Əmir Sultan məscidinin daxili görünüşü
Fayl:Emir Sultan Camii 7105.jpg|Məscidin həyəti
Fayl:Bursa Emir Sultan Türbesi 7095.jpg|Əmir Sultan məqbərəsinin daxili gürünüşü
Tropik meşə Dövlətlərinin Birliyi

**Tropik meşə dövlətlərinin Birliyi**—( ingiliscə *Coalition for Rainforest Nations*)hökumətlərarası təşkilatdır. Baş Katiblik Nyu York-da yerləşir. Tropik meşələrin istismarı, bioloji müxtəlifliklərin müdafiəsi və iqlim dəyişikliyi sahəsində forum rolunu oynayır. Koalisiyada iştirak könüllü əsasda həyata keçirilir. Argentina, Beliz, Çili, Kosta Rika, Ekvador, El Salvador, Qvatemala, Hoduras, Paraqvay, Uruqvay kimi Latın Amerikası ölkələri Koalisiyanın fəaliyyətində əməkdaşlıq edirlər.

## İstinadlar
Karnaval (film, 1981)

**Karnaval** (, romanlaşdırılmış: Karnaval), 1981-ci ildə Tatyana Lioznova tərəfindən idarə olunan Sovet romantik komediyasıdır.

## Torpaq
Kiçik bir cənub şəhərində gənc bir qadın Nina Solomatina anası ilə birlikdə yaşayır. Atası onu uşaq ikən qoyub Moskvaya köçdü. Xəyal quraraq aktyorluq təhsili alan Nina Moskvaya gəlir, amma teatr məktəbinə qəbul imtahanlarından keçə bilmir. Gələn il girməyə qərar verən Nina müvəqqəti olaraq atası və ailəsi ilə birlikdə köçdü. Özünü təmin etməyə çalışaraq işə gedir, amma müxtəlif hadisələr üzündən uzun müddət heç yerdə qala bilmir. Şəxsi həyatında Nina da fiaskodan əziyyət çəkir — Muskovit tələbə Nikita tez bir zamanda yeni bir qız üçün ayrılır. Nəticədə, Nina böyük şəhərin xəyal etdiyi əbədi karnaval olmadığını başa düşməyə başlayır və dünyanı fəth etmək əvəzinə ana qəhrəman evinə — xəstə anasına qulluq etmək üçün qayıdır.

Film qeyri-müəyyən bir notla bitir — Nina Solomatina tam salonda çıxış edən məşhur bir müğənni kimi görünür, bunların hamısının gerçək olduğu və ya sadəcə xəyalının olduğu aydın deyil.

## Baş Rollarda
* İrina Muravyova Nina Solomatina rolunda (mahnı Janna Rozhdestvenskaya)
* Yuri Yakovlev, Ninanın atası Mixail Solomatin
* Klara Luçko, Mixail Solomatinin həyat yoldaşı Josephine Viktorovna kimi
* Aleksita Abdulov Nikita rolunda
* Vera Vasilyeva Nikitanın anasıdır
* Alevtina Rumyantseva Ninanın anasıdır
* Karma rolunda Ekaterina Zhemçujnaya
* Aleksandr Mixaylov Remizov rolunda
* Komissiyanın sədri Lidiya Smirnova
* Valentina Titova ev sahibi kimi
* Zinaida Vorkul Zinaida, Solomatinin anası
* Georgi Zemçujnı Karmanın əri kimi
* Andrey Qusev kefirlə hürən abituriyent kimi
* Lombardın qonağı olaraq Elena Maksimova
* Olqa Blok-Mirimskaya, kinodakı filmdən ölümcül bir qadın olaraq
* Vyaçeslav Baranov Zhenya rolunda
* Vadim Arturoviç rolunda Vadim Andreyev
* Vladimir Balaşov Qəbul Komissiyasının üzvüdür
* Vladimir Smirnov bir masa gətirən qonşu olaraq
* Roman Monastırski, Ninanın ata ögey qardaşı Dima rolunda
* Dirijor olaraq Marqarita Jarova
* Klaudiya Kozlenkova metroda qadın kimi
* Anatoli Pidqorodetski abituriyent olaraq
* Tamara Yarenko qonşu olaraq
* Yakov Belenki qonşu olaraq

## Qəbul
Karnaval 1982-ci ildə Sovet İttifaqında kassada ən populyar 9-cu film idi; 30,4 milyon tamaşaçı tərəfindən baxılıb.

Elə həmin il, aparıcı ifasına görə İrina Muravyova "Sovet Ekranı" jurnalının oxucuları arasında keçirdiyi sorğunun nəticələrinə görə ən yaxşı aktrisa seçildi.

## İstinadlar
# *Yakovleva E.* Vicdanlı film . Tatiana Lioznova, Karnaval'ı nasıl filme aldı ? AIF (17 Şubat 2017) . 16 Ekim 2017'de alındı.
# ↑ *Arefiev E.* Zhanna Rozhdestvenskaya: "Bu kadar çok fotoğrafı seslendirdiğim için gurur duyuyorum!" … *teleprogramma.pro* (9 Haziran 2015). Tedavi tarihi: 19 Aralık 2020.

## Xarici keçidlər
*
Lev Oborin

**Lev Nikolayeviç Oborin** (; ) — SSRİ pianoçusu.

## Həyatı
Lev Nikolayeviç Oborin 11 sentyabr 1907-ci il tarixində Rusiya imperiyasının Moskva şəhərində anadan olmuşdur. O, 1926-cı ildə Moskva konservatoriyasını bitirmişdir. Orobin 1930-cu ildən burada fortepianodan fərs demiş, 1935-ci ildən professor olmuşdur. Oborin 5 yanvar 1974-cü il tarixində, 66 yaşında, SSRİ respublikalarından olan Rusiya SFSR-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Təltif və mükafatlar
Lev Oborin 1927-ci ildə Varşavada keçirilən pianoçuların F. Şopen adına birinci beynəlxalq müsabiqəsinin laureatı olmuşdur. O, 1943-cü ildə SSRİ Dövlət mükafatına, 1964-cü ildə isə SSRİ xalq artisti adına layiq görülmüşdür. Oborin 2 dəfə Lenin ordeni, 2 başqa orden və medallarla təltif edilmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Рабинович Д. А. Портреты пианистов. — М.: Сов. композитор, 1962. — 268 с. (глава об Оборине Л. Н. — стр. 133–154).
* Хентова С. Лев Оборин. — Л.: "Музыка", 1964.
* Л. Н. Оборин. Статьи. Воспоминания / Ред.-сост. М .Г. Соколов. М., 1977.
* Л. Н. Оборин — педагог / Сост. Е. К. Кулова. М.,1989.
* О. Черников. Великий Лев. Журнал "Музыка и время", № 5, 2003.
* О. Черников. Рояль и голоса великих. Серия: Музыкальная библиотека. Издательство: Феникс, 2011 г. Твердый переплет, 224 стр. ISBN 978-5-222-17864-5

## Xarici keçidlər

* Lev Oborin Moskva Konservatoriyasının saytında
OPANAL

**OPANAL** —() Latın Amerikası və Karib regionunda Nüvə silahlarının Qadağan edilməsi üzrə Agentlik Tlatolelko müqaviləsi əsasında 1967-ci il 14 fevralda yaradılmış dövlətlərarası qurumdur. Əsas məqsədi Tlatelelko müqaviləsinin şərtlərinin və dövlətlərinin üzərinə qoyduğu öhdəliklərin yerinə yetirməsinə nəzarət etməkdir. 33 üzvü olan agentliyin strukturu Baş konfrans, Şura və Katiblikdən ibarətdir. Müqavilyə üzv dövlətlərin fəaliyyətində öhdəliklərə zidd hallar müşahidə olunarsa Baş Konfrans müvafiq dövlətə xəbərdarlıq etməli və məsləhətlər verməlidir. Sülh və təhlükəsizliyə səbəb olan fəaliyyət davam edərsə, Baş Konfrans tərəfindən BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası və Baş Assembleyaya,həmçinin Amerika Dövlətləri təşkilatına məlumat verilir.
## İstinadlar
Alaxan Sultan

**Alaxan Sultan**, **Alya xan Sultan Abil oğlu** () — İli bölgəsindəki 1864-cü il Uyğur üsyanının liderlərindən biri və hazırda ÇXR-in Sincan-Uyğur Muxtar Rayonunda, tarixi Şərqi Türkistan ərazisində mövcud olan dövlət olan İli sultanlığının hökmdarı.

## Həyatı
Alaxan Sultan Külçədə, Uyğur məmurların ailəsində anadan olub. İli bölgəsində 1864-cü il uyğurlar və dunqanların üsyanının fəal iştirakçısı olub. Əbdürəsul bəy və Sadır Pəlvanla birlikdə üsyanın əsas təşkilatçılarından sayılırdı. 1865-ci ildə dövlətin hökmdarı olan Məzəmzət bəy tərəfindən Əbdürəsul bəyin öldürülməsindən sonra müxtəlif uyğur qrupları arasında qarşıdurma başladı. Bu qarşıdurmalar dunqanlarla münasibətdə daha ağır formada baş qaldırmışdı.

2 fevral 1865-ci ildə Çin qalası Bayandayın Alaxan və Sadır Pəlvan qüvvələri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra onların qruplaşması daha da gücləndi. Bir sıra sui-qəsdlər və qətllər nəticəsində Molla Şövkət Axund hakimiyyətə gəlir. 1866-cı ilin yayında İli diyarı ərazisi üsyançıların əlinə keçir.Əvvəllər Çin hökumətinə qarşı birlikdə mübarizə aparan uyğurlarla dunqanlar arasında döyüşlər baş verir. Getdikcə şiddətlənən toqquşmalarda dunqanlar ciddi itkilər verməyə başlayır. Nəticədə dunqanların rəhbəri olan Açji Axund öldürülür. İyunda Xivasa dunqanların rəhbəri olur. Lakin o, bir şey edə bilmir və dunqanlar  döyüşdə məğlub olurlar.

## İli sultanı

1866-1867-ci illərdə dunqanlarla bir neçə dəfə toqquşmalar zamanı Alaxan qüvvələri qələbə qazanır və İli bölgəsi ərazisinə nəzarəti tamamilə ələ keçirir. Elə həmin il  Molla Şövkət Axund taxtdan endirildi və Alaxan İli uyğurlarının rəhbərləri tərəfindən Sultan seçildi.

Sərhəddində müstəqil türk dövlətinin yaranmasının qəbul edə bilməyən Rusiya imperiyası İli sultanlığına münasibəti yaxşı olmur. Hər iki dövlət arasında gərgin münasibətlər hökm sürür. Ruslar qazaxların soyundan olan sultan Tazabekin sultanlıq ərazisində olmasını bəhanə edərək sultanlığın ərazisinə soxulur.

1871-ci ildə rus qoşunları general Qerasim Kolpakovskinin başçılığı ilə sultanlığın ərazisinə soxulur. Döyüş nəticəsində sultanlığın qoşunları məğlub olur. 1300 mil² ərazi və 200,000 əhali rusların tabeçilinə keçir. İli sultanı Alaxan Sultan əsir alınaraq rusların hərbi istehkamı olan Vernıy (indiki Almatı) istehkam şəhərinə aparılır. Alaxan Sultan burada vəfat edir.

Xalq arasında Sultan Kurqan adlanan Alaxan Sultan ona məxsus mülklərdən birində Almatı uyğurlarının kompakt yaşayış yeri olan müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilib.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* «On the outskirts of empire in Asia», by Lawrence John Lumley Dundas Zetland (Marquis of), W. Blackwood, 1904
* «From Kulja, across the Tian Shan to Lob-Nor», By Nikolaĭ Mikhaĭlovich Przhevalʹskiĭ, Edward Delmar Morgan, Sir Thomas Douglas Forsyth, S. Low, Marston, Searle, & Rivington, 1879
* История уйгуров
* 
* 
* из истории Кульджинского вопроса
* Покоритель и устроитель Туркестанского края, генерал-адъютант К. П. Фон-Кауфман I-й
* РУССКОЕ ЗНАМЯ В СРЕДНЕЙ АЗИИ
Sadır Pəlvan

**Sadır Pəlvan** () — xalq qəhrəman, 1864-cü il uyğurların İli bölgəsindəki üsyanının liderlərindən biri.
## Həyatı
Sadır Palvan 1798-ci ildə Külçə rayonunun Mollatoxtiyuzi kəndində anadan olmuşdur. Əsl adı Sadır Xoşəhməddir. Palvan (Pəhləvan, İgid) adı ona xalq tərəfindən inanılmaz fiziki gücünə, iri cüssəli bədən quruluşuna malik olması və uyğurların azadlıq hərəkatındakı iştirakına və qəhrəmanlığı səbəbilə verilmişdir. Əslən Xotandan olan atası Xoşəhmət 1766-cı ildə İliyə köçmüşdür. Sadır Pəlvanın özü çox cəsur adam sayılırdı və hələ də onun haqqında uyğur və qazaxlar arasında əfsanələr dolaşır. O, gənc yaşlarından bölgədəki Çin hakimiyyətinə qarşı müxtəlif silahlı hərəkatlarda fəal iştirak etmişdir. Çin hökuməti hər dəfə bölgədə çıxışlar başlayanda birimci Sadır Pəlvanın üstünə hərbi qüvvələr göndərirdi.

## İli üsyanında iştirak
Sadır Pəlvan 1864-cü ildə uyğurlar və dunqanların İli bölgəsində Tzin hakimiyyətinə qarşı üsyanının  fəal iştirakçısı olmuşdur. O, Əbdürəsul bəy və Alaxan Sultanla birlikdə üsyanın əsas rəhbərlərindən idi. 1865-ci ildə ilk İli sultanı olan Məzəmzət bəy tərəfindən Əbdürəsul bəyin öldürülməsindən sonra Alaxan Sultanla daha sıx birləşdi. 1865-ci il fevralın 2-də Çin qalası Bayandayın Alaxan və Sadır Pəlvan qüvvələri tərəfindən ələ keçirildikdən sonra onların qruplaşması daha da gücləndi. Ardınca onların birləşmiş qüvvələri Çhilpanza istehkam-qalasını da birlikdə tutdular. Sadır Pəlvan yaşının çox olmasına baxmayaraq, hər iki istehkam-qalaya hücumda şəxsən iştirak etmişdi. Elə həmin il Molla Şövkət Axund taxtdan endirildi. Sadır Palvan Alaxan Sulatnın İli sultanlığının başçısı seçilməsində xüsusi rolu olur. 1871-ci ildə rus qoşunları İli sultanlığın ərazisinə soxulanda Sadır Pəlvan artıq ağır xəstə idi. Bu səbəbdən o, ruslarla döyüşlərdə iştirak edə bilmir.

Sadır Pəlvan pəhləvanlıqdan əlavə şair kimi də məşhur idi.

Sadır Pəlvan 1871-ci ildə xəstəlikdən vəfat etmişdir. O, doğulduğu Külçə şəhərindəki Mollatoxtiyuzi məhəlləsinin müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## İstinadlar
Qars qəsri

**Qars qəsri** () — Türkiyənin Qars şəhərində yerləşən keçmiş istehkam.  

Qəsr 1153-cü ildə Sultan Məlik II İzzəddin Saltukun sifarişi ilə Firuz Akay tərəfindən inşa edilmişdir. Şəhəri əhatə edən xarici divarlar XII əsrdə inşa edilmişdir. 1386-cı ildə Teymur tərəfindən dağıdılmış qəsr 1579-cu ildə Osmanlı sultanı III Muradın əmri ilə Qarsa gələn Lələ Mustafa Paşa tərəfindən yenidən inşa edilmişdir.

Osmanlı mənbələrində qəsrin yüz min əsgər və işçinin köməyi ilə yenidən qurulduğu deyilir. Qəsr 1606-cı ildə Səfəvi şahı I Abbas tərəfindən dağıdılmış və 1616 və 1636-cı illərdə iki dəfə bərpa edilərək yeni elementlər əlavə edilmişdir. 1877-1878 Osmanlı-Rus müharibəsindən sonra ruslar tərəfindən işğal edilən qəsr çox zərər gördü və 40 illik işğaldan sonra qismən dəyişdirildi. Qars qəsrinin divarları bazalt hörgüdən hazırlanmışdır.

## Tərtibat
Qəsr daxili və xarici qəsr olmaqla iki hissədən ibarət olmuşdur. Xarici divarlar beş qatdan ibarət idi. Bundan əlavə, qarşısında dərin xəndəklər düzülmüşdü. Əsas qəsr şərqə baxırdı. 

Xarici qala divarlarının planlaşdırılması mükəmməl dördbucaqlı deyil. Qəsr 22 gözətçi qülləsi ilə dəstəklənsə də, onlardan yalnız yeddisi bu günə qədər gəlib çatmışdır.

Daxili qəsrin şərq-qərb istiqamətində uzunluğu , şimal-cənub istiqamətində uzunluğu isə təxminən -dir. Qəsrin dörd qapısı var: qərbdə "Su qapısı" və ya "Çeribaşı qapısı" , cənubda "Kağızman qapısı" və ya "Orta qapı", şərqdə isə "Bəhram qapı". Şimalda yerləşən əsas qapı qəsrin qarşısındakı uçuruma açılır.

Əsas girişdə 1239 -cu ildə Monqol işğalı zamanı ölən Cəlal Babanın məzarını ehtiva edən türbə var. Qəsrin içərisində 1990-cı illərdə yenidən inşa edilmiş hərbi yaşayış yerləri, silah-sursat anbarı və kiçik bir məscid mövcuddur.

Qəsr bu gün Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən idarə olunur.

## Mədəni tədbirlər
Qəsr 2005-ci ildə türk pop müğənnisi Sezen Aksunun 25 minə yaxın insanın iştirak etdiyi musiqi konsertinə ev sahibliyi edib.

2011-ci ilin Ramazan ayında qəsrdə ilk dəfə Mövləvi Səma mərasimi keçirilmişdir.

## İstinadlar
Piyalə Paşa məscidi

**Piyalə Paşa məscidi** (  ) və ya **Tərsanə məscidi** — Türkiyədə, İstanbul şəhərinin Bəyoğlu ilçəsinin Kasımpaşa məhəlləsində yerləşən XVI əsrə aid Osmanlı məscidi.

## Tarix
Piyalə Paşa məscidi Osmanlı imperatoru memar Mimar Sinan tərəfindən vəzir və böyük admiral Piyalə Mehmed Paşa üçün dizayn edilmişdir. Məscid 1565-1573 -cü illərdə tikilmişdir.

## Memarlıq

Böyük bir mərkəzi günbəzə malik olan Sinan tərəfindən hazırlanmış digər məscidlərdən fərqli olaraq, Piyalə Paşa məscidi hər birinin diametri təxminən  olan, üç sırada düzülmüş altı eyni günbəz ilə inşa edilmişdir. Məscid *Vasat Atik Əli Paşa məscidi* ilə birlikdə İstanbuldakı iki çoxqübbəli məsciddən biridir. Qübbələr namaz qılınan yerin mərkəzindəki bir cüt nazik qranit sütunla dəstəklənir. Minarə qiblənin əksi istiqamətindəki divarın ortasında yerləşir. Minarə 19-cu əsrin ortalarında yenidən qurulmuşdur.  

Məscidin üç daxili divarı üzərində kobalt-mavi fon üzərində yazılmış ağ süls skriptində yazılar olan bir sıra İznik saxsısı ilə örtülmüşdür. Bugünkü qiblə divarının pəncərələrində yer alan vitraj orijinal deyil. 

Məscidin şimal-qərbindəki günbəzli səkkizguşəli məqbərədə Piyalə Paşa və övladlarının məzarı yerləşir. Onun həyat yoldaşı Gevherhan Sultan (II Səlimin qızı) ölümündən sonra yenidən evlənmiş və II Səlimin Aya Sofyanın yanındakı məqbərəsində basdırılmışdır.

Hal-hazırda Parisdəki Luvr, Lissabondakı *Qalusta Qlyubenkyana* və Londondakı Viktoriya və Albert Muzeyində sərgilənən bir çox İznik saxsısı panellərinin 19-cu əsrdə Piyalə Paşa məscidindən aparıldığına inanılır. Panellər pəncərələrin alt sırasının üstünə qoyulacaqdı. Başqa bir ehtimal isə budur ki, bu panellər zamanla məscidlə əlaqəli olmuş, lakin günümüzə gəlib çatmamış köşkdən aparılmışdır*.* 

## Qalereya

Fayl:Piyale Pasha Mosque 6765.jpg|Piyalə Paşa məscidinin xarici görünüşü
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6693.jpg|Piyalə Paşa məscidinin xarici görünüşü
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6756.jpg|Piyalə Paşa məscidinin xarici görünüşü
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6749.jpg|Piyalə Paşa məscidinin qalereyaları
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6750.jpg|Piyalə Paşa məscidinin qalereyaları
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6725.jpg|Piyalə Paşa məscidinin ümumi daxili görünüşü
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6718.jpg|Piyalə Paşa məscidindəki müəzzin platforması
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6739.jpg|Məscidin interyeri
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6746.jpg|Məscidin mehrabı
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6728.jpg|Piyalə Paşa məscidinin mehrabın detalları
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6729.jpg|Mehrabın detalları
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6730.jpg|Mehrabın detalları
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6735.jpg|Mehrabın detalı
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6702.jpg|Mehrabın detalı
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6709.jpg|Mehrabın detalı
Fayl:Istanbul Piyale Pasha Mosque interior ceiling in 2014 6733.jpg|Piyalə Paşa məscidinin günbəzlərinin daxildən görünüşü
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6763.jpg|Piyalə Paşa məscidinin bağa açılan qapısı
Fayl:Piyale Pasha Mosque 6758.jpg|Piyalə Paşa türbəsi


## İstinadlar
Özbəkistan–Rusiya münasibətləri

**Rusiya–Özbəkistan münasibətləri** — Özbəkistan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Özbəkistanla Rusiya arasında diplomatik əlaqələr 20 mart 1992 -ci ildə qurulmuşdur.
15 may 1992 -ci ildə Daşkənddə kollektiv təhlükəsizliyə dair müqaviləsi imzalanmışdır. 30 may 1992 -ci ildə Moskvada Rusiya Federasiyası ilə Özbəkistan Respublikası arasında dövlətlərarası münasibətlərin, dostluğun və əməkdaşlığın əsasları haqqında Saziş imzalanmışdır. bu sənəd ikitərəfli münasibətlərin hüquqi əsasını qoyur.

Rusiya ilə Özbəkistan arasında ticarət-iqtisadi əlaqələri tənzimləyən əsas sənəd 13 noyabr 1992-ci il tarixli ticarət əlaqələri haqqında dövlətlərarası sazişdir. 
## Özbəkistanın Rusiyaya borcu
10 dekabr 201-cü ildə Özbəkistanın Rusiyaya borcu tamamilə silinmişdir. Beləki Moskva Daşkənin 890 milyon dollar borcunu bağışlayır, yerdə qalan 20 milyon dolları isə Mərkəzi Asiya respublikası həmin gün ödəyir.
## İqtisadi əməkdaşlıq
Özbəkistanın xarici ticarətinin təxminən 20% -nə sahib olan Rusiya, bu ölkənin ən əhəmiyyətli ticarət və iqtisadi tərəfdaşıdır. 1995-2009-cu illərdə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsi 1,713 milyon dollardan 2,540 milyon dollara yüksəlmişdir. Rusiya statistikasına görə, 2016 -cı ildə iki ölkənin ticarət dövriyyəsi 2,726,0 milyon dollar, o cümlədən Rusiyanın Özbəkistana tədarükü - 1,965,0 milyon dollar olur. Bu rəqəmlər Özbəkistanın Rusiya mallarının satış bazarı olduğunu göstərir.

Özbəkistana Rusiya ixracatı: neft məhsulları (17%), qara və əlvan metallar (təxminən 17%), mexaniki və elektrik avadanlıqları (15%), ağac və kağız (15%).

Özbəkistanın Rusiyaya tədarükü: təbii qaz (32%), tekstil məhsulları (təxminən 20%), təzə və emal olunmuş meyvə -tərəvəz (4,5%).

Bu rəqəmlər ən böyük təbii qaz ixracatçılarından biri olan Rusiyanın xarici bazarda satmaq üçün Özbəkistandan qaz aldığını göstərir.
## Rusiyadakı özbək əmək miqrantları

Özbəkistandan çoxlu sayda əmək miqrantı 2010 -cu illərdə Rusiyada işləmişdir. Onlar Özbəkistan iqtisadiyyatına əhəmiyyətli töhfə verirlər. Təkcə 2016-cı ildə, Rusiya Federasiyası Mərkəzi Bankının məlumatına görə, Rusiyadan Özbəkistana 2.74 milyon ABŞ dolları məbləğində pul köçürmələri olmuşdur.

İkitərəfli əlaqələrin inkişafı çərçivəsində Rusiya təhsil müəssisələri Rusiya Federasiyasında çalışan Özbəkistan vətəndaşlarını rus dili və peşə bacarıqları öyrətməyə cəlb edəcək. 

Moskva, Sankt-Peterburq, Kazan, Yekaterinburq və Novosibirskdə əlavə bilik mərkəzləri yaradılacaq.

## İstinadlar
Manisa relyefi

**Manisa reyefi, Akpınar relyefi və ya** **Kibela** **relyefi** () və ya **Sipil heykeli** — Türkiyənin Manisa şəhərindən 5&nbsp;km şərqdə yerləşən Akpınarda, Salehli yolundakı əyləncə parkının yuxarısında hettlərə aid qaya relyefi.

## Təsvir

Relyef Spil dağındakı qranit uçurum üzərində, Manisa şəhəri ilə üzbəüz yerləşir. Relyefin 6 m-dən çox hündürlüyü var və pis vəziyyətdədir.

8–10 m hündürlüyündəki bu oturan fiqur yüksək relyef üzərində təsvir edilmişdir. Fiqur şimala baxır və hündür, sivri uclu baş geyimindədir. Əlləri döşlərinə söykənmiş, ayaqları isə taburenin üstündə dayanır. Fiqurun başı təbii səbəblərdən qismən qopmuşdur.

Relyefin başının sağında Luvilərə məxsus hiyeroqlif yazının iki qalığı vardır ki, bu da relyefin Hett dövrünə aid olduğunu göstərir.

Xristian teoloq Sesil Con Kadoux relyefin Hett kralı I Suppiluliuma və ya oğlu oğlu II Mursilin hakimiyyəti dövrünə aid olduğunu düşünürdü Helmuth Theodor Bossert , Hanyeri relyefində və İmamkullu relyefində olan eyni adla "Şahzadə Kuwalanamuwa" şəklində ən soldakı yazını (Akpınar 1) oxudu, lakin hər üçünün də eyni şəxsə aid olub olmadığı aydın deyil. Bunu etsələr, müzakirə olunan şahzadə son dərəcə təsirli olmalı idi, çünki Hitit kralları xaricində, hiyeroglif yazıları ilə müşayiət olunan relyefləri Kiçik Asiyada üç fərqli yerdə tapıldı. Doğru kitabə (Akpınar 2) 1978-ci ildə RA Alexander ilə relyefi tədqiq edən Hans Gustav Güterbock

## Qəbul
Pavsani e.ə. II əsrdə yazdığı *Yunanıstanın təsvirində* fiquruTantalın oğlu Broteas tərəfindən hazırlanmış Kibela təsviri olaraq qeyd edib. XVIII–XIX əsrlərdə ərazidə olan bir neçə səyahətçi daha əsəri təsvir etmişdir. Fiqurun təfsiri mübahisəlidir. Bossertin fiquru Kibela ilə eyniləşdirilməsi Kurt Bittel tərəfindən etibarsız olaraq rədd edildi. O, fiquru Əkrəm Akuqalın da düşündüyü kimi qadın tanrıça olaraq görürüdü. Pyotr Z. Spanos, fiquru hava tanrısı olaraq şərh etmişdir ki, bu da təsvirin kişi tanrı olaraq şərh edilməsi deməkdir. Ehringhaus fiqurun dağ tanrısı olduğunu irəli sürür.

Manisa yaxınlığında oturan bir fiquru xatırladan və *Ağlayan [[Niobe]]* kimi tanınan fərqli bir təbii qaya formalaşması ilə qarışıqlıq nəticəsində bu relyef bəzən yanlış olaraq Niobe uçurumları olaraq da tanınır.

## İstinadlar
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri

**Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri** — Qazaxıstan və Macarıstan arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. Qazaxıstan ilə Macarıstan arasındakı əlaqələr strateji tərəfdaşlıq kimi xarakterizə olunur. Güclü hüquqi çərçivə, Strateji Şuranın uğurlu fəaliyyəti, ticarət-iqtisadi və hüquqi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası komissiyalar, eləcə də parlamentlərarası dostluq qrupları iki ölkə arasında qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşməsinə kömək edir.

Dörddə bir əsrdən artıq bir müddətdə ticarət-iqtisadi əlaqələr fəal şəkildə inkişaf edir, bir sıra ortaq iqtisadi layihələr uğurla həyata keçirilir. Üstəlik birgə kənd təsərrüfatı birbaşa investisiya fondu qurulmuşdur. Macarıstan neft və qaz şirkəti olan MOL Qazaxıstan iqtisadiyyatının əsas investorlarından biridir.

Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevin (1994 və 2007) və Qazaxıstan Respublikasının Baş nazirləri D. Axmetovun (2005) Macarıstana səfərləri hərtərəfli dialoqun genişlənməsinə güclü təkan vermişdir. Macarıstan Prezidenti Şmittin (2010) və Macarıstanın Baş naziri V. Orbanın (2012, 2015 və 2019) Qazaxıstana səfərləri olmuşdur. 
## Siyasi münasibətlər
İki ölkə arasındakı siyasi əlaqələr qarşılıqlı anlaşma və etimad mühitində inkişaf edir. Beynəlxalq siyasətin ən vacib problemləri ilə bağlı tərəflərin mövqeləri yaxındır. Macarıstan 2010 -cu ildə Qazaxıstanın ATƏT-ə sədrlik iddiasına ardıcıl dəstək vermişdir. Budapeşt eyni zamanda, Astanada EXPO-2017-nin keçirilməsini rəsmən dəstəkləmiş və Qazaxıstanın cinayət işləri üzrə Avropa Şurası konvensiyalarına qoşulmasını, həmçinin Qazaxıstanın Aİ ölkələri ilə viza rejimini asanlaşdırmasını dəstəkləməyə davam edir. 2015-ci ildə Qazaxıstan-Macarıstan Strateji Şurası qurulmuşdur.

6 dekabr 2016 -cı ildə Macarıstan Parlamenti 21 dekabr 2015-ci ildə Astanada imzalanan Qazaxıstan Respublikası ilə Aİ arasında Genişləndirilmiş Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişini Aİ ölkələri arasında ilk olaraq ratifikasiya etmişdir.
## İqtisadi əməkdaşlıq
Qazaxıstan MDB ölkələri arasında (Rusiya, Ukrayna və Belarusdan sonra) Macarıstanın 4-cü ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.

Qazaxıstan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Gəlir Komitəsinin məlumatına görə, 2019 -cu ildə Qazaxıstanla Macarıstan arasında ticarət dövriyyəsi 102,3 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 139,2 milyon ABŞ dolları, 26,5% azalma) təşkil etmişdir. Qazaxıstan məhsullarının Macarıstana ixracı 10,3 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 26,1 milyon ABŞ dolları, 60,5% azalma), Macarıstanın Qazaxıstana idxalı isə 92 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 113 milyon ABŞ dolları, 18,5 azalma) %) olmuşdur.

Qazaxıstan ixracatının əsas məhsulları: neft, maşın və qurğular üçün hissələr, borular.
Qazaxıstan idxalının əsas məhsulları: dərmanlar, gigiyena vasitələri, insektisidlər, herbisidlər, əczaçılıq məhsulları.
2005 -ci ildən 2019-cu ilin 2-ci rübünə qədər olan dövr üçün Macarıstandan Qazaxıstana birbaşa investisiya axını 202,9 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
Qazaxıstan Respublikasının Macarıstanın Budapeşt şəhərində səfirliyi vardır.

Macarıstanın Qazaxıstan Respublikasının paytaxtında səfirliyi vardır.

## İstinadlar
La-Plata hövzəsi ölkələri

**La-Plata hövzəsi ölkələri** — Argentina, Paraqvay və Uruqvay Cənubi Amerikanın cənub-şərqində, La-Plata çayı hövzəsində yerləşir. Tərkibinə 3 respublika, həm də asılı ərazi — Böyük Britaniya ilə Argentina arasında münaqişəli Folklend adaları daxildir. La-Plata hövzəsi LA-nın yeganə regionudur ki, əsasən subtropik və mülayim iqlim qurşağında yerləşir. Cənub yarımkürəsində ən iri məhsuldar qaratorpaqlar olan Pampa La-Plata hövzəsində yerləşir. Bu ölkələr zəngin və müxtəlif faydalı qazıntı resurslarına malikdir. Regionun əhalisinin böyük hissəsi Avropadan gələnlərin nəsilləridir. Ərazisinin böyüklüyünə görə Cənubi Amerikada ikinci yeri tutan Argentina adambaşına düşən gəlirə görə LA ölkələri arasında ilk sıralardadır. Son illərdə emaledici sənayenin (metallurgiya, maşınqayırma, kimya) sürətli inkişafı Argentinanı İEÖ-lərə yaxınlaşdırmışdır. Ölkənin əsas istehsal gücü La-Plata hövzəsinin Pampasında təmərküzləşmişdir. Uruqvayda kənd təsərrüfatının heyvandarlıq sahəsi yüksək inkişaf etmişdir. Aqrar ölkə olan Paraqvay qitədə iqtisadiyyatı zəif inkşafa malik ölkə kimi qyed alınır. Qərbi Avropa ölkələri ilə ənənəvi iqtisadi əlaqələr nəticəsində regionun xarici ticarətində ABŞ-nin rolu xeyli azdır. Son onillikdə regionun inkişafı durğunluq keçirir. Buna ABŞ, Kanada, Avstraliya Ittifaqı və Yeni Zelandiya tərəfindən dünya bazarına çıxarılan taxılın, ətin və yunun rəqabəti səbəb olmuşdur.

## İstinadlar
İlham Nemətov

**İlham Tuyçiyeviç Nemətov** (  ; 1 may 1952, Nəməngan, Özbəkistan SSR) - Özbək diplomatı. Özbəkistan Respublikasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.

## Həyatı
1973-cü ildə Fərqanə Politexnik İnstitutunu inşaat mühəndisi ixtisası üzrə bitirmişdir. 1992 -ci ildə Moskvada Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasından məzun olmuşdur.

1973-1974 -cü illərdə Özbəkistan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət etmişdir. 1975-1989 -cu illərdə Namanqan vilayətinin tikinti təşkilatlarında, partiya və ictimai orqanlarında müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. 1989-1992 - Xarici İşlər Nazirliyinin Diplomatik Akademiyasının tələbəsi olmuşdur. 1992-1993-cü illərdə Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyinin şöbə müdiri, 1993-1995-ci illərdə Özbəkistanın Almaniyadakı səfirliyinin birinci katibi olmuşdur. 1995-1996-cı illərdə Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyinin Konsulluq İdarəsi rəisinin müavini vəzifəsini icra etmişdir. 1996-1997-ci illərdə Özbəkistan Respublikası Prezidenti yanında Milli Təhlükəsizlik Şurasının aparıcı məsləhətçisi olmuşdur.

1997-1999-cu illərdə Özbəkistan Respublikasının Hindistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olan Nemətov 1999-2000-ci illərdə Özbəkistan Xarici İşlər nazirinin müşaviri vəzifəsini icra etmişdir. 2000-2005-ci illərdə Özbəkistan xarici işlər nazirinin müavini, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Milli Koordinatoru olmuşdur. 9 fevral 2005-ci ildən 27 noyabr 2008-ci ilə qədər Özbəkistan xarici işlər nazirinin birinci müavini olmuşdur. Dekabr 2008-Fevral 2010-cu illərdə Özbəkistanın Rusiyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsini icra etmişdir. 2010-2013-cü illərdə Özbəkistanın ABŞ-da, həmçinin, Braziliyada və Kanadada fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsini icra etmişdir. Bu zaman onun iqamətgahı Vaşinqtonda olmuşdur. 2013-cü ilin avqustundan 2014-cü ilin iyuluna qədər Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri olmuşdur. 2014-2016-cı illərdə - "GM Uzbekistan ASC"-nin baş direktorunun müşaviri olmuşdur. 14 sentyabr 2016-cı ildən 2018-ci ilin noyabrına qədər Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri olan Nemətov 14 Noyabr 2018-ci ildən Özbəkistan Xarici İşlər nazirinin birinci müavini vəzifəsini icra edir.

1 yanvar 2021-ci ildən - MDB İcraiyyə Komitəsinin Sədr müavini - İcraçı Katibi seçilib.

İqtisadiyyat elmləri namizədidir. Özbək dilindən əlavə İngilis və alman dillərini bilir.

Ailəlidir və dörd övladı var.

## İstinadlar
Xurşid Mirzahidov

**Xurşid Mirsabiroviç Mirzahidov** (1971-ci il, Daşkənd) — Özbəkistanın Qırğızıstandakı səfiri (2020-ci ildən), Özbəkistan Milli Teleradio Şirkətinin sədri (2017) Özbəkistanın İnformasiya Texnologiyaları və Rabitəsinin İnkişaf Naziri (2015–2017).

## Həyatı
Xurşid Mirzahidov 1971-ci ildə Daşkənd şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə Daşkənd Elektrotexniki Rabitə İnstitutunu radio rabitəsi, radio yayımı və televiziya ixtisası üzrə, 2004-cü ildə isə Özbəkistan Respublikası Prezidenti yanında İctimai və Dövlət İnşaat Akademiyasında Ali İş Məktəbini bitirib. Xurşid Mirzahidov Biznes İdarəçiliyi üzrə magistr dərəcəsinə malikdir. Prezidentin 11 fevral 2015-ci il tarixli sərəncamı ilə Xurşid Mirzahidov Özbəkistanın yeni yaradılan İnformasiya Texnologiyaları və Rabitəsinin İnkişaf Nazirliyinə rəhbər təyin edildi və Milli Teleradio Şirkətinə keçənə qədər bu vəzifədə qaldı.

## Karyerasının xronologiyası
* 1994–1999-cu illərdə rabitə və informasiyalaşdırma sahəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Rabitə Nazirliyi, Özbəkistan Poçt və Telekommunikasiya Agentliyində çalışıb.
* 1999–2001-ci illərdə Maliyyə şöbəsinin müdiri və Poçt və Telekommunikasiyanın İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun direktoru vəzifəsində çalışıb.
* 2001–2002-ci illərdə "Özbəktelekom" Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktor müavini vəzifəsini tutmuşdur.
* 2002–2003-cü illərdə Özbəkistan hökumətinin Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Kompleksi rəhbərinin katibliyinin müdiri olub.
* 2003–2004 — UzACI baş direktorunun müavini olub.
* 2004-cü ilin sentyabrından dekabrına qədər "Özbəktelekom" ASC-nin baş direktorunun müavini olub.
* 2004–2006-cı illərdə Özbəkistan Respublikası Nazirlər Kabineti İnformasiya Sistemləri və Telekommunikasiya İnformasiya və Analitik şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
* 2006–2009-cu illərdə "Uzprommashimpeks" dövlət səhmdar cəmiyyətinin idarə heyətinin səbri olub.
* 2009–2010-cu illərdə Özbəkistan Milli Teleradio Şirkəti sədrinin birinci müavini vəzifəsində çalışıb.
* 2010–2012-ci illərdə UzACI baş direktorunun birinci müavini vəzifəsində çalışmışdır.
* 2012-ci ilin fevral ayından oktyabr ayına qədər UzACI-nin baş direktoru vəzifəsində çalışıb.
* 2012–2015-ci illərdə Özbəkistan Respublikası Rabitə, İnformasiyalaşdırma və Telekommunikasiya Texnologiyaları Dövlət Komitəsinin sədri idi.
* 2015–2017-ci illərdə Özbəkistan İnformasiya Texnologiyaları və Rabitə İnkişaf Nazirliyinə rəhbərlik etmişdir.
* 2017-ci il fevralın 2-dən avqustun 3-dək Özbəkistan MTRŞ-nin sədri olub.
* 1 noyabr 2017-dən 30 aprel 2020-ci ilə qədər Dövlət Avtomobil Yolları Komitəsi sədrinin müavini olmuşdur.
* 30 aprel 2020-ci ildə Özbəkistanın Qırğızıstandakı səfiri təyin edildi.

## İstinadlar
Tlatelolko müqaviləsi

**Tlatelolko müqviləsi** () — müqavilə 1984-cü ildə Argentina, Braziliya və Çili 1995-ci ildə Kubanın qoşulması ilə (2002-ci ildə ratifikasiya edilib) bütünlüklə region tam nüvəsiz zonaya çevrilirdi. Latın Amerikası və Karib Hövzəsində Nüvə Silahlarının qadağan olunması Agentliyi (OPANAL) fəaliyyət göstərir. Tlatolelko müqaviləsinin birinci protokolu regionda ərazisi olan dövlətlərin (ABŞ, Niderland, Böyük Britaniya ,Fransa) müqaviləyə hörmətlə yanaşmasını, ikinci protokol isə 5 nüvə dövlətinin müqavilə iştirakçılarına qarşı nüvə silahını tətbiq etməməsi və qorxutmamasını nəzərdə tutur.

## İstinadlar
Fərhad Ermanov

**Fərhad Urazbayeviç Ermanov** (özb. *Farxod Urazboyevich Ermanov*, 30 aprel 1958, Amudərya vilayəti, Qaraqalpaq MSSR, Özbəkistan SSR, SSRİ) — Özbək siyasətçisi, senator, Qaraqalpaqstanın sabiq Kənd və Su Təsərrüfatı Naziri, Xalq Deputatları Beruni Rayon Kenqaşının deputatı, 21 aprel 2018-ci ildən Xarəzm vilayətinin hakimi.

## Həyatı
Fərhad Ermanov 30 aprel 1958-ci ildə Özbəkistan SSR-in Qaraqalpaq Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına tabe olan Amudərya bölgəsində anadan olub. Ali təhsillidir. 1981-ci ildə Daşkənd Suvarma və Kənd Təsərrüfatının Mexanikləşdirmə Mühəndisləri İnstitutunu maşınqayırma ixtisası üzrə bitirmişdir. 1996-cı ildə Daşkənd Dövlət İqtisad Universitetindən iqtisadçı ixtisası üzrə məzun olmuşdur.

Ermanov bundan sonra karyerasına başlamışdır. 1975–1976-cı ildə Amu Dərya bölgəsi, Mangita şəhərinin profilaktik və dezinfeksiya şöbəsinin işçisi olmuşdur. 1981–1995-ci ildə avtomobil ustası, baş mühəndis, Amudarya vilayətinin "Mangit" iqtisadiyyat direktoru olmuşdur. 1995–1998-ci ildə Amudərya vilayətinin hakimi vəzifəsini icra etmişdir. 1998–2002-ci illərdə Amudarya rayonu "Manqit" fermasının sədri, 2002–2004-cü illərdə Amudarya Rayonu Hökumətinin Kənd Təsərrüfatı və Su Təsərrüfatı üzrə birinci müavini — Kənd Təsərrüfatı və Su Təsərrüfatı İdarəsinin müdiri olmuşdur. 2004–2007-ci illərdə — Qaraqalpaqstan Respublikası Kənd və Su Təsərrüfatı Naziri vəzifəsini icra etmişdir. 2007-ci ildə Turtqul mahalının hakimi olmuşdur. 2007–2010-cu ildə yenidən Qaraqalpaqstan Respublikası Kənd və Su Təsərrüfatı Naziri vəzifəsini icra etmişdir. 27 dekabr 2009-cu ildən Xalq Deputatları Beruni Rayon Kenqaşının deputatı olmuşdur. "Özbəkistan Respublikasının Əməkdar Kənd Təsərrüfatı İşçisi" fəxri adı Fərhad Ermanova 2008-ci ildə təqdim edilmişdir. Ermanov həmçinin, senatordur, Parlamentin Yuxarı Palatasının Qanunvericilik və Məhkəmə-Hüquq Məsələləri Komitəsinin üzvüdür.

Fərhad Ermanov 2018-ci ildən Xarəzm vilayətinin hakimi vəzifəsini icra edir.

## Həmçinin bax
Özbəkistan Respublikası Ali Məclisi Senatının saytında tərcümeyi-halı.

## İstinadlar
Süleyman Muxadov

**Süleyman Çaryaroviç Muxadov** (; 24 dekabr 1993, Aşqabad) — türkmən futbolçu, "Axal" klubunun və Türkmənistan yığmasının hücumçusu.

## Həyatı və karyerası
Süleyman Muxadov 24 dekabr 1993-cü ildə Aşqabadda anadan olmuşdur. Aşqabad "Olimp" futbol məktəbinin şagirdidir. Keçmiş türkmən hücumçu Çaryar Muxadovun oğludur.

### "MTTU"
Karyerasına Aşqabad MTTU-da başlayıb. 2013-cü ildə Türkmənistan Super Kubokunu, sonra "Eskişehir Kuboku 2013" turnirini qazandı. Mövsümün sonunda Türkmənistan çempionatında qızıl medal qazandı, mövsümün sonunda Türkmənistan çempionatının ikinci bombardiri oldu (23 qol). 2014-cü ildə AFK Prezident Kubokunda debüt etdi və ilk matçında Çin klubu ilə iki qat imza atdı, "Tseres"-ə qarşı oynadı. 7 iyun 2014-cü ildə Türkmənistan Çempionatı çərçivəsində Daşoğuz qolunda pent-trik etdi. AFC 2014 Prezident Kubokunun final mərhələsində "Manan Marşyanqdi" klubuna (3: 1) və Şri Lanka Hərbi Hava Qüvvələrinə qarşı matçda (2: 1), iştirak etdi. Turnirin bombardiri, ən çox qol vuran oyunçusu (11 qol) kimi tanındı.

### "Altın Asır"
2015-ci ildə Aşqabad "Altın Asır"-a köçdü, 10 fevral 2015-ci ildə AFK Kubokunda klubda debüt etdi. Türkmənistan Çempionatının ilk oyununda "Xazın"-ın qapısına qol vurdu. Oktyabr ayında Türkmənistan Super Kuboku 2015 matçında 2 qol vurdu və "Axal" tərəfindən məğlub edildi (3: 0) . Mövsümün sonunda Türkmənistan Çempionatının ikinci bombardiri oldu, ümumilikdə 2015-ci ildə müxtəlif turnirlərdə 40 qol vurdu (Türkmənistan Çempionatı — 29, Türkmənistan Kuboku — 8, Türkmənistan Super Kuboku — 2, 2018 Dünya Kuboku üçün seçmə turnir — 1). Altın Asırın tərkibində Türkmənistan 2015 çempionu və Türkmənistan Kuboku 2015 qalibi oldu .

2019-cu ilin avqust ayında dörd il diskvalifikasiya edildi.

### Milli Komandada
Türkmənistan yığmasında debütü 2012-ci ilin oktyabrında Vyetnamla matçda etdi. 28 oktyabr 2012-ci ildə ilk qolunu Laosa atdı.

Türkmənistan gənclər milli komandası üçün 2013 Birlik Kubokunda iştirak etdi .

## Nailiyyətlər

### Komanda
MTTU

* Türkmənistan Çempionu : 2013
* Türkmənistan Super Kuboku : 2013 : 2013
* AFK Prezident Kuboku : 2014

"Altın Asır"

* Türkmənistan Çempionu : 2015
* Türkmənistan Super Kuboku : 2015
* Türkmənistan Kuboku : 2015

### Şəxsi
* AFC Prezident Kubokunun ən yaxşı bombardiri: 2014
* "AFC prezidenti kubokunun ən dəyərli oyunçusu" mükafatının sahibi: 2014

## İstinadlar
Kömür sənayesi

**Kömür sənayesi**— Kömürün əsas hasilatı Asiya, Şimali Amerika, Avropa (Çin,  ABŞ, AFR, Rusiya,  Hindistan, Avstraliya, Qazaxıstan, Ukrayna,  Polşa, CAR və s.) ölkələrinin payına düşür. Ən mühüm hövzələri isə Rur, Donetsk, Kuznetsk, Yuxarı Sileziya, Appalaç, Fusin, Midlend, Viktoriya Karaqanda və s.dır.Hazırda kömür hasilatının 10-15%-i dünya bazarına çıxarılır. Çin, Böyük Britaniya, Almaniya, Ukrayna və Rusiyanın əksər kömür yataqları dərində yerləşdiyi üçün kömürün hasilatı baha başa gəlir. ABŞ, Avstraliya, CAR-da kömür yataqları yer səthində yerləşdiyi üçün açıq üsulla çıxarılan kömür daha ucuz başa gəlir.Ona görə də Avropa ölkələrinin çoxu ucuz kömürü almağa daha çox meyil edirlər.
## İstinadlar
Qazaxıstan–Malayziya münasibətləri

**Qazaxıstan–Malayziya münasibətləri** — Qazaxıstan və Malayziya arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr. Ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdür.

## Tarixi
16 mart 1992-ci ildə ölkələr arasında diplomatik əlaqələr quruldu. 1996-cı ilin may ayında Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev ilk rəsmi səfərini Malayziyaya etdi və həmin ilin iyul ayında Malayziyanın Baş naziri Mahathir Məhəmməd Qazaxıstana dövlət səfəri etdi.

## Ticarət
Ölkələr ticarət-iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirməyi planlaşdırırlar, aralarında daha sıx əlaqələr qurmaq üçün bir neçə müqavilə imzalanmışdır. 2011-ci ildə ölkələr arasında ticarətin həcmi 61,1 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Ölkələr eyni zamanda texnologiya mübadiləsi, İslam maliyyələşməsi və halal əməkdaşlıq mövzusunda birlikdə çalışırlar. 2011-ci ildə Air Astana Almatı ilə Kuala Lumpur arasında birbaşa uçuşlar açdıqdan sonra təxminən 15000 Qazaxıstan Malayziyaya səfər etdi.

2016-cı ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 49,22 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Malayziyanın Qazaxıstana ən böyük ixracı qəhvə əsaslı məhsullar, Qazaxıstanın ən böyük idxalı isə sink və televizor komponentləridir. 4 may 2017-ci ildə ölkələr 11 sahədə iqtisadi əməkdaşlığın təşkilinə razılıq verdilər.

## Rəsmi səfərlər
1996-cı ilin may ayında Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev ilk rəsmi səfərini Malayziyaya etdi və həmin ilin iyul ayında Malayziyanın Baş naziri Mahathir Məhəmməd Qazaxıstana qarşılıqlı rəsmi səfərlə cavab verdi.

## Qohumluq münasibətləri
7 iyun 2011-ci ildə Malaysakini onlayn qəzeti Baş nazirin qızının ABŞ-də birlikdə təhsil aldıqları üçün qazaxla nişanlandığını bildirdi. Nooryana Najva Mohamad Najib və Daniyar Nazarbayev arasındakı nişan mərasimi 18 iyun 2011-ci ildə Putrajayada baş tutdu. Həmçinin Abu Dabinin Vəliəhdi, General Şeyx Məhəmməd bin Zayed Al Nahyan və xanımı Şeyxa Salam binti Hamdan Al Nahyan, həmçinin Mədinə Şurasının sədri Şahzadə Səud bin Abdel Əziz Əl Səud da iştirak edirdilər.

22 yaşlı Noryana Najva ABŞ-nin Georgetown Universitetinin Xarici Xidmət Məktəbini, 22 yaşlı Daniyar isə Nyu Yorkdakı Kolumbiya Universitetini bitirib.

## İstinadlar
Qazaxıstan–Madaqaskar münasibətləri

**Qazaxıstan–Madaqaskar münasibətləri** — Qazaxıstan ilə Madaqaskar arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.

## Tarixi
Qazaxıstan Respublikası ilə Madaqaskar Respublikası arasında ikitərəfli əlaqələr 10 aprel 1992-ci ildə not mübadiləsi yolu ilə qurulmuşdur.

2012-ci ildə Qazaxıstan-Madaqaskar münasibətlərinin 20 illiyi qeyd edildi .

12-13 noyabr 2012-ci il tarixlərində Madaqaskarın Xarici İşlər Naziri Piero Rajaonarivelo (İngilis) Rus dilinə ilk rəsmi səfəri baş tutdu. Astanaya. Noyabrın 12-də Qazaxıstanın xarici işlər naziri Yerlan İdrisov Pyero Rajaonarivelo ilə görüşüb. Görüş zamanı xarici işlər nazirliklərinin rəhbərləri Qazaxıstanla Madaqaskar arasında ikitərəfli əməkdaşlığın perspektivli sahələrini, eləcə də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı müzakirə ediblər. Yerlan İdrisov xarici həmkarını "EXPO-2017" Beynəlxalq İxtisaslaşdırılmış Sərgisinə ev sahibliyi etmək üçün Astananın namizədliyi ilə tanış etdi. Həmçinin, Qazaxıstan-Madaqaskar əməkdaşlığının ikitərəfli və çoxtərəfli formatda mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf perspektivlərini müzakirə etmək üçün İqtisadi İnkişaf və Ticarət naziri Yerbolat Dossayev, Kənd Təsərrüfatı naziri Asıljan Mamytbekov ilə görüşlər keçirildi. Müzakirələr zamanı tərəflər iki ölkənin xarici işlər orqanları arasında məlumat mübadiləsi barədə razılığa gəliblər. Görüşün ardından Qazaxıstan Respublikası ilə Madaqaskar Respublikası arasında Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır .

2 aprel 2021-ci ildə MDB Xarici İşlər Nazirlərinin Toplantısında iştirak çərçivəsində Qazaxıstan Baş nazirinin müavini və Xarici İşlər Naziri Muxtar Tleuberdi, Qazaxıstanda eyni vaxtda akkreditə olunmuş 52 xarici dövlətin diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərləri ilə görüş keçirdi. Moskvada bir yaşayış yeri. Onların arasında xarici işlər naziri Elua Alfons Maksim Duvunun başçılıq etdiyi Madaqaskar missiyası da var idi

## İstinadlar