open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seyidli məscidi

**Seyidli məscidi** — XVIII əsrdə Şuşanın Seyidli məhəlləsində tikilmiş məscid. 

## Haqqında
Məscid paytaxt Bakıdan təxminən 350 km məsafədə yerləşir. Məscid Şuşa şəhərinin Telman və Qaryağdıoğlu küçələrinin kəsişməsində yerləşir. Məscid iki mərtəbəli formada tikilmişdir.  

Seyidli məscidinin XVIII əsrdə tikildiyi ehtimal edilir. 30 illik erməni işğalı dövründə məscid xeyli ziyan görmüşdür.

## Memarlıq üslubu
Məscid Cıdır yolunun üstündəki Seyidli məhəlləsində yerləşir. Bu kiçik məhəllə məscidi də özünün indiki durumu ilə digər məscidlərdən demək olar ki, fərqlənmir və yerli yaşayış mülklərini xatırladır. Düzbucaqlı formaya malik məscidin ibadət salonu Mamay və ya Saatlı məscidləri kimi üçnefli bölgüyə malik deyil.

Məscidin qonşuluğunda Məşədi Qaranın evi adlı memarlıq abidəsi yerləşir. Yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısında olan bu abidə də erməni işğalı dövründə xaraba qalmışdır.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
*məscidi
Odessa vilayəti

**Odessa vilayəti**, () — Ukraynanın cənub-qərbində bir vilayətdir. Vilayətin idarə mərkəzi Odessadır.
Mərdinli məscidi

**Mərdinli məscidi** — XIX əsrdə Şuşanın Mərdinli məhəlləsində tikilmişdir. 

Mərdinli məscidi (azərbaycanca: bəzən Merdinli məscidi kimi tərcümə olunur) paytaxt Bakıdan 350 km məsafədə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi olan Şuşada yerləşir. 8 May 1992-ci ildə Şuşanın işğalından bəri erməni qüvvələrinin nəzarəti altındadır. Məscid Şuşadakı Sadıqcan və Qarasherov Mərdinli küçələrinin kəsişməsində yerləşir. Mərdinli məhəlləsi Şuşanın 8 yuxarı və daha əvvəl şəhərətraflarından biridir. Cəmi 17 kvartalı var. Mərdinli məscidi 19-cu əsrin sonlarında Şuşada fəaliyyət göstərən 17 məsciddən biri idi. Mərdinli məscidi Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunda Ümumdünya İrs Siyahısında yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Məscid
* Şuşa

## Xarici keçidlər
* https://kataloq.gomap.az
* Tarixi-dini abidələr
* http://sumgait.mctgov.az

## İstinadlar
Təzə məhəllə məscidi

**Təzə məhəllə məscidi** — XIX əsrdə Şuşanın Təzə məhəllə məhəlləsində tikilmişdir.Şuşa şəhərinin Səməd bəy Mehmandarov küçəsində yerləşir.

Təzə məhəllə məscidi Şuşa şəhərində, paytaxt Bakıdan təxminən 350 km məsafədə yerləşən bir azərbaycanlı məscididir. Şuşanın 17 məhəlləsinin nisbətən yeni qonşuluqda yerləşməsindən bəhs edən "Yeni Qonşuluq" deməkdir. Bu məhəllələr Böyük Qurdlar, Kiçik Qurdlar, Seyidli, Cülfələr, Təzə məhəllə, Hamam qabağı, Dəmirçilər, Göyülüg, Xoca Mərcanlı, Mamayı, Saatlı, Köçərli, Merdinli, Çol qala, Hacı Yusifli, Çukhur məhəlləsi, Ağa dədəlilər Məscid 19-cu əsrin sonlarında Şuşada fəaliyyət göstərən 17 məsciddən biri idi. Şuşanın Təzə Mahalla məhəlləsinin Firudin bəy Köçərli küçəsində yerləşirdi.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Şuşa
* Şuşa abidələri
* Məscid

## Xarici keçidlər
* Şuşa abidələri

## İstinadlar
Xoca Mərcanlı məscidi

**Xoca Mərcanlı məscidi** — XVIII əsrdə Şuşanın Xoca Mərcanlı məhəlləsində tikilmişdir.
Məscid 2001-ci ildən 1574 sayı ilə YUNESKO-nun ehtiyat abidələr siyahısına daxil edilibdir. Ermənilər Şuşanı işğal etdikdən sonra abidə məhv edilib. Hal-hazırda məscidin xarabalıqları qalmaqdadır.

## Qalereya


Frontview of Khoja Marjanli Mosque in 2022 (3) 03.jpg|
Khoja Marjanli Mosque winter (32420).jpg|
Khoja Marjanli Mosque winter (65177).jpg|
Khoja Marjanli Mosque, Shusha 2.jpg|
Khoja Marjanli Mosque, Shusha 1.jpg|


## Həmçinin bax
* Xoca Mərcanlı məhəlləsi
* Xoca Mərcanlı bulağı
* Şuşa

## Xarici keçidlər
* http://sumgait.mctgov.az 
* https://qazet.az/page/123/?lang=en
* http://cbc.az/az/az
* Şuşanın işğalı 
* Xoca Mərcanlı məscidi
## İstinadlar
Donetsk vilayəti

**Donetsk Vilayəti** (, *Donec’ka oblast*), Ukraynanın şərqində yerləşən ərazi vahidi (*vilayət*). SSRİ dövründə 1938-ci ildə Stalino adıyla tanınan ərazi vahidinin sahəsi 26,517&nbsp;km²-dir.

## İstinadlar
Çöl Qala məscidi

**Çöl Qala məscidi** — XIX əsrdə Şuşanın Çöl Qala məhəlləsində tikilmişdir.

Düzbucaqlı plandakı Şuşa məscidləri (XVIII-XIX əsrlər)̠ məhəllə meydanlarının ayrılmaz və ən başlıca komponentləri idilər. Müxtəlif cizgili enli tağları olan (Mərdinli məscidi, Quyuluq məscidi, Köçərli məscidi) və ya müstəvi səpkisində işlənmiş (Çöl Qala məscidi, Seyidli məscidi, Mamay məscidi) həcm-fəza eyvanı şəklində qurulan əsas girişin səmti meydanın planlaşdırılmasından və relyefindən asılı olurdu. Məscidlərin fəza təşkili əsasən iki tipə bölünürː birinci tipin fəza təşkili sütunlar üzərində tağbəndli və tağlı ibadət zalının üçnefli hissələnməyə malikdir, ikinci tip məscidlər isə yastı örtüklü bir bütöv həcm şəklində təqdim olunur. Şuşanın məhəllə məscidlərinin interyerində bütün memarlıq bəzəkvurma tsiklindən — polixrom divar boyakarlığından, Quran yazılarından, yapma bəzəklərindən istifadə olunur.

## Bərpa

2023-cü ildə Çöl Qala məscidində bərpa işlərinə başlanılmışdır.  
2025-ci il martın 27-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva məscidin və ona bitişik bulağın bərpadan sonra açılışında iştirak etmişlər.  
Dövlət başçısı və birinci xanım görülmüş işlərlə tanış olmuş, Şuşanın tarixi-mədəni irsinin qorunmasının vacibliyini vurğulamışlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.mct.gov.az/?/az/abide/view/6112/
* http://www.gomap.az/info/Description.aspx?idlo=34&lvo=4&pID=1500475   
* Şuşa-Çöl Qala məscidi tərəfindən açılan maraqlı küçələr (2021)
Köçərli məscidi

**Köçərli məscidi** — XIX əsrdə Şuşanın Köçərli məhəlləsində tikilmişdir. Bəhmən Mirzənin saray kompleksinə aid Köçərli məscidi.

## Haqqında
Köçərli məscidi 8 may 1992-ci ildə Şuşanın işğalından bəri erməni qüvvələrinin nəzarəti altında olan paytaxt Bakıdan təqribən 350 km məsafədə, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi Şuşada yerləşən bir azərbaycanlı məscidi olmuşdur. Məscid Şuşanın Köçərli məhəlləsinin 20 Yanvar küçəsində yerləşirdi. Köçərli məhəlləsi Şuşanın 9 aşağı məhəlləsindən biridir. Ümumilikdə 17 məhəllə var. Köçərli məscidi 19-cu əsrin sonlarında Şuşada fəaliyyət göstərən on yeddi məsciddən biridir. Mardinli məscidi Şuşa Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun Ümumdünya İrs Saytında yerləşir. XIX əsrin memarlıq abidəsidir. Şuşa şəhərinin 1992-ci ilin may ayının 08-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi nəticəsində Məscid yandırılmışdır. Hazırda məscid dağıdılmışdır və ümumiyyətlə yer üzündən silinmək təhlükəsindədir.

## Həmçinin bax
* Şuşa
* Qarabağ
* Məscid

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Köçərli məscidi
* https://www.gomap.az
* Şuşa rayonunun əsir abidələri
Quyuluq məscidi

**Quyuluq məscidi** — XVIII əsr də Şuşanın Quyuluq məhəlləsində tikilmişdir. (İNV № 5146)

## Haqqında
Quyuluq məscidi Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin Şuşa şəhərində, paytaxt Bakıdan 350&nbsp;km məsafədə yerləşir. Məscid Şuşanın Güləgül məhəlləsinin Ocaqqulu küçəsində yerləşir. Quyuluq məscidi 19-cu əsrin sonlarında Şuşada fəaliyyət göstərən on yeddi məsciddən biri idi. Təxminən 30 il davam edən işğal dönəmində məscid dağıntılara məruz qalmışdır.

Quyuluq məscidi əsas fasadın memarlıq kompozisiyasına görə müxtəlif formalı enli tağları olan eyvanlı Şuşa məhəllə məscidləri tipinə aid edilir. Buna görə də, ibadətxana ilə ibadət zalı üzvi bütövlük təşkil edir. Məscid daxili məkanın memarlıq-konstruktiv həllinə görə təkhəcmli və yastı taxta tavanlı olmuşdur.

XVIII əsrdə tikilməsi ehtimal edilən məscid 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin sərəncamına əsasən yerli əhəmiyyətli abidələr siyahısına daxil edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Qarabağ
* Şuşa abidələri
* Dağlıq Qarabağdakı məscidlərin siyahısı

## Xarici keçidlər
* UNESCO Azərbaycan 
*  Dağıdılan mədəniyyət, saxtalaşdırılan tarix
* Qarabağdakı ibadət evləri
* Əsir düşmüş ABİDƏLƏR
* Şuşa- Qarabağın mirvarisi

## İstinadlar
Spork

**Spork** ("çəngəl-qaşıq") — çəngəl və qaşıq elementlərini özündə birləşdirən mətbəx ləvazimatı. 1870-ci ildə ABŞ-də ixtira edilib. Yemək hazırlanarkən istifadə edilir. Metaldan, plastikdən və taxtadan hazırlanır. İngilis sözü olan *spork*dan əmələ gəlmişdir — * spoon* (qaşıq) və *fork* (çəngəl).

## Həmçinin bax
* Çəngəl
* Qaşıq
Yoşihiko Noda

**Yoşihiko Noda** () — Yaponiyanın Baş Naziri (2 sentyabr 2011), Yaponiya Demokratik Partiyasının sədri.
Aqronom

**Aqronom** — ali və orta təhsilli kənd təsərrüfatı mütəxəssisi.

Aqronomun əsas vəzifəsi torpağın xassəsləri və kənd təsərrüfatı bitkilərinin tələbi əsasında torpaq münbitliyinin fasiləsiz artımını təmin edən aqrotexniki və meliorativ tədbirlər sistemini həyata keçirməkdir.
Konstantin Qlinka

**Konstantin Dmitriyeviç Qlinka** (1867–1927) — rus və sovet torpaqşünası, geoloq, professor və SSRİ EA-nın üzvü.

## Elmi fəaliyyəti
Bu dövrdə torpaqşünaslığın inkişafında K. D. Qlinkanın mühüm rolu (1867–1927) olmuşdur. O, Baş Köçürmə İdarəsinin rəhbəri, Dokuçayev torpaq komitəsinin aparıcı torpaqşünası olmuşdur. Onun tərəfindən dağ süxurlarının aşınması, torpaqların genezisi, coğrafiyası və təsnifatı ilə bağlı bir sıra dəyərli işlər görülmüşdür.

K. D. Qlinka torpaqşünaslığa dair 1908-ci ildə nəşrdən çıxmış və altı dəfə təkrar nəşr olunmuş fundamental dərsliyin müəllifi olmuşdur. K. D. Qlinka Novo-Aleksandriyski, Voronej və Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) kənd təsərrüfatı institutlarının torpaqşünaslıq kafedralarının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, V. V. Dokuçayev adına Torpaqşünaslıq İnstitutunun təşkilatçılarından biri olmuşdur. K. D. Qlinka rus və sovet torpaqşünaslıq elminin ideya və metodlarının xarici ölkələrdə populyarlaşdırılmasında görkəmli rol oynamışdır.

## Xarici keçidlər
* Глинка Константин Дмитриевич. Краткие сведения из БЭС
Tomas Holkroft

**Tomas Holkroft** (Thomas Holcroft, 1745 - 1809) —İngiltərə yazıçısı.

## Həyatı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
*'He's Much To Blame' (part of the 'Restoring The Repertoire' series from the Theatre Royal, Bury St Edmunds, UK)
Sezar Frank

**Sezar Frank** (César Franck - Cesar-Auguste-Jean-Guillaume-Hubert Franck, ) — Belçika əsilli Fransa bəstəkarı və orqanisti.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Free scores  at the Mutopia Project
*International César Franck Society  and 
*Biography  at Decca Classics
*Performances of works by César Franck in MP3 format at Logos Virtual Library
*L'Organiste played on virtual harmoniums 
*More works by César Franck performed on virtual instruments 
*César Franck at Naxos
*
*Official MySpace Page
*"Panis Angelicus" sung by Chloë Agnew (includes Latin subtitles)
*"Panis Angelicus" sung by Saint Philips Boys Choir (soloists Jaymi Bandtock & Sam Harper)
Olivye Messian

**Olivye Messian** (, ) — Fransız bəstəkarı və pedaqoqu.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* BBC Messiaen Profile
* Online Messiaen resource by Malcolm Ball
* Infography about Olivier Messiaen
* oliviermessiaen.net, hosted by the Boston University Messiaen Project [BUMP]. Includes detailed information on the composer's life and works, events, and links to other Messiaen websites.
* www.philharmonia.co.uk/messiaen , the Philharmonia Orchestra's Messiaen website. The site contains articles, unseen images, programme notes and films to go alongside the orchestra's series of concerts celebrating the Centenary of Olivier Messiaen's birth.
* David Schiff, Music for the End of Time, *[[The Nation]]*, posted January 25, 2006 (February 13, 2006 issue). Formally a review of *Messiaen* by Peter Hill and Nigel Simeone, but provides an overview of Messiaen's life and works.
* "Couleurs de la Cité Céleste d’Olivier Messiaen"  by Philippe Lalitte (Multimedia Analysis).
* Nigel Simeone, *[http://chicagopresents.uchicago.edu/messiaen/about.html Olivier Messiaen: A Biographical Sketch] * from the Messiaen Music Festival 2008 website
* Music and the Holocaust – Olivier Messiaen
* Louis Thiry playing "La Messe de Pentecôte" by Olivier Messiaen on the Sint-Bavokerk's organ in Haarlem (Nederlands) 
* Thème et variations – Helen Kim, violin; Adam Bowles, piano Luna Nova New Music Ensemble
* Le merle noir – John McMurtery, flute; Adam Bowles, piano Luna Nova New Music Ensemble
* Quatuor pour la fin du temps – Luna Nova New Music Ensemble
* ''Regard de l'esprit de joie'' from ''Vingt regards…'' , Tom Poster, pianist
* Birdsong in Messiaen
* Example of Birdsong in Messiaen played on a Mühleisen pipe organ
* In-depth feature on Olivier Messiaen by Radio France International's English service
1900-ün əfsanəsi

**"1900-ün əfsanəsi"** () — rejissor Cüzeppe Tornatorenin filmi. Bu film rejissorun ilk ingilisdilli filmidir.

## Məzmun

Bu, böyük gəmidə bütün zamanı, bütün dünyanı əks etdirən bir film-dastandır. Musiqinin, dostluğun sevginin, əzabın qəribə dünyası uzun illərdir ki, qəhrəmanların gözləri önündə baş verir. Bu, əhvalat dahi pianoçu ilə bağlıdır. O, gəmidə doğulub və bütün ömrünü də orada piano arxasında keçirib. Əhvalat onun musiqiçi dostu, truba ifaçısının dilindən danışılır.

Hər şey XX əsrin birinci günü "Vinciniyalı" gəmisində körpə uşağın tapılması ilə başlamışdı. Uşaq böyüyür və bütün ömrünü nəhəng okean laynerində keçirir. Bu gəmi Amerika ilə Avropa arasında səyahət edir. Uşaq bir dəfə də olsun bu gəmini tərk etməyib və sahili görməyib.

Sirli möcüzə sayəsində royalda ifa etməyi bacaran 1900 – əsl virtuoza çevrilir və restoran orkestrində ifa etməklə ictimaiyyəti özünə cəlb edir. Onunla çox əfsanələr bağlıdır, amma onun həyatı da gözəl bir əfsanəyə çevrildi.

## Film haqqında

:*Film Alessandro Barikkonun "Yeni əsr" əsəri əsasında çəkilmişdir.

## Mükafatlar

### [[1999]]-cu ilin "[[Devid di Donatello]]" mükafatı:

:Ən yaxşı operator işinə görə – Layoş Koltey
:Ən yaxşı geyim dizaynına görə – Maurisio Millenotti
:Ən yaxşı rejissor işinə görə – Cüzeppe Tornatore
:Ən yaxşı musiqiyə görə – Ennio Morrikone
:Ən yaxşı dizayn işinə görə – Françesko Frigeri

### [[2000]]-ci ilin "[[Qızıl Qlobus mükafatı|Qızıl Qlobus]]" mükafatı:

:Ən yaxşı musiqiyə görə – Ennio Morrikone

## Filmin heyəti

### Film üzərində işləyənlər

:**Əsərin müəllifi :** Alessandro Barikko
:**Ssenari müəllifi :** Cüzeppe Tornatore
:**Rejissor :** Cüzeppe Tornatore
:**Operator :** Layoş Koltey
:**Bəstəkar :** Ennio Morrikone

### Rollarda

:Tim Rot – 1900
:Pruit Teylor Vins – Maks Tuni
:Melani Tyerri – qız
:Bill Nann – Denni Budman
:III Klorens Vilyams – Celli Roll Morton
:Piter Voqan – Pops
:Nayel O'Brayan – liman ustası
:Qabriel Lavia – fermer
:Vernon Ners – Fris Hermann
:Alberto Vazkes

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*İtaliya filmlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*Filmi izlə (azərbaycan dilində)

* 
* 
*
Baker & McKenzie

**Baker & McKenzie** () — 1949-cu ildə Çikaqoda hüquqşünaslar Rassel Beyker () və Con Makenzi () tərəfindən təsis edilmiş beynəlxalq hüquq şirkətidir. Şirkətin 47 ölkədə yerləşən 77 ofisində  4 100-dən artıq hüquqşünas çalışır.

Transmilli qurum olduğundan, şirkətin fəaliyyəti yalnız ABŞ bazarında iştirakla məhdudlaşmır, hüquqşünasların 80%-dan çoxu ABŞ xaricində çalışır. 60 ölkədən və 75 dildə danışan hüquqşünas hazırda şirkətin əməkdaşıdır.

2016-cı ildə şirkətin dövriyyəsi 2,62 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir. Firma hüquq şirkətləri arasında dövriyyəyə görə dünyada ən iri şirkət elan edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Baker & McKenzie'nin rəsmi səhifəsi  
*LawInContext – Baker & McKenzie'dən interaktiv bilik bazası  
*LawPeriscope'da şirkətin profili
Dnepropetrovsk vilayəti

**Dnepropetrovsk vilayəti**, () Ukraynada ərazi vahidi (*vilayət*). Dnepr çayı vilayəti iki yerə bölür. Vilayət mərkəzi Dnipro şəhəridir.

## İstinadlar
Lvov vilayəti

**Lvov oblastı** () — Ukraynada ərazi vahidi. Ukraynanın qərb hissəsində yer alan Lvov, Karpat dağlarının zirvələrindən Buq Çayı hövzəsinə qədər uzanır və bu iki bölgə arasındakı Yuxarı Dnestr Çayı vadisi ilə Roztocze Yaylasını əhatə edir.
Lev Karsavin

**Lev Platonoviç Karsavin** (d. 1882 - ö. 1952) — Rus filosofu, şair, tarixçi.

## Həyatı

Lev Platonoviç Karsavin 13 dekabr 1882-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdu.Sankt-Peterburq Dövlət Universitetində oxumuşdu.

Lev Karsavin 20 iyul 1952-ci ildə vəfat edib.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Карсавин, Лев Платонович: Биография. Библиография. Высказывания 
* Лев Карсавин (1882—1952): биография и тексты 
* Лев Карсавин. Метафизика любви — Документальный фильм (Россия, 2007). Режиссёр Олег Бараев.
Rostislav Plyatt

**Rostislav Yanoviç Plyatt** () — polyak-yəhudi əsilli məşhur sovet aktyoru, SSRİ xalq artisti (1961).

## Həyatı
13 dekabr 1908-ci ildə doğulub.

30 iyun 1989-cu ildə vəfat edib.

## Filmoqrafiya

# İşgüzar adamlar (film, 1962)
# Baharın on yeddi anı (film, 1973)

## İstinadlar
Poltava vilayəti

**Poltava vilayəti** () — Ukraynada ərazi vahidi. Dnepr çayının orta hissəsinin sol sahili  boyunca uzanır. Ərazi vahidinin mərkəzi olan Poltava və Kremençuk şəhərlərindən başqa böyük şəhər yoxdur. Poltavanın bir çox yerində qaz və neft yataqları vardır.

## İstinadlar
Qovuşuq (Dərələyəz)

**Qovuşuq** — Dərələyəz mahalında kənd.

## Tarixi
Qovuşuq - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 10&nbsp;km şimal-şərqdə, Alagöz çayının sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Qovşuq, erməni mənbələrində Qavuşuq, Kavuşuq formasında qeyd edilmişdir.

Tarixi mənbələrdə X əsrdən adı çəkilir və XVII əsrdə yenidən bərpa edilmişdir.

Kənddə 1831-ci ildə 96 nəfər, 1873-cü ildə 158 nəfər, 1886-cı ildə 190 nəfər, 1897-ci ildə 232 nəfər, 1904-cü ildə 172 nəfər, 1914-cü ildə 190 nəfər, 1916-cı ildə 376 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə kənd əhalisi erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur.

İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz evlərinə dönə bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 138 nəfər, 1926-cı ildə 260 nəfər, 1931-ci ildə 325 nəfər, 1987-ci ildə 800 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayının axırlarında Qovuşuq kəndinin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən zorla ata-baba torpaqlarından deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

Toponim qıpçaq türk tayfasından olan qov etnoniminə -uş və -uq şəkilçilərinin artırılması ilə düzəlmişdir.

Qov türk etnonimi Sabirabad, Tovuz rayonlarındakı Qovlar, Xanlar rayonundakı Qovlarsan toponimlərində öz əksini tapır. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.

Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Yermon qoyulmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
 
## Əhalisi
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar

### 1941/45-də həlak olanlar
Abbasov Həsən D… oğlu, Abdullayev Ağəli Süleyman oğlu, Bayraməliyev Heydar İbrahim oğlu, Bağırov Lətif Bağır oğlu, Əsgərov Məmməd Xəlil oğlu, Rüstəmov Kamil İsmayıl oğlu, Muradov Surxay Məmməd oğlu, Muradov Mirzə Camal (Zaman) oğlu, Məmmədov Ağabəy Əsəd oğlu, Məmmədov Həsən Əsəd oğlu, Məmmədov Sarı Alı oğlu, Namazov Mahmud Əli oğlu, Nəcəfov Salman Şirin oğlu, Hümbətov Abdulla Əkbər oğlu, Hümbətov Firudin Ələkbər oğlu, Xudaverdiyev Vəli Rəhim oğlu,

### Görkəmli şəxsiyyətləri
* Həsən Mirzəyev - filologiya elmləri doktoru, dilçi-türkoloq, Əməkdar elm xadimi, professor.
* Vüqar Əsgərov - AMEA "Respublika Xatirə Kitabı" redaksiyasının böyük redaktoru, yazıçı, publisist.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qızılgül (Dərələyəz)

**Qızılgül** (**Aysəsi**, indi **Areta**) — Dərələyəz mahalında kənd.

## Tarixi
Ayısəsi İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 20km şimal-şərqdə yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı Aysəs, Aysayi, Aysası formalarında qeydə alınmışdır. Kəndin adı IX əsrdən xatırlanır.

Kənddə VII, X–XI əsrlərə aid alban kilsəsi, türklərin həyatı ilə bağlı digər tarixi abidələr (xaç daşları) indi də durur. Toponim vəhşi heyvan mənasında işlənən ayı sözü ilə türk dilində "bataqlıq", "iymiş", "qoxumuş", "nəm", "rütubətli" mənasında işlənən sas//sası sözü əsasında əmələ gəlmişdir. Zootoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 10. IX.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Qızılgül, Ermənistan prezidentinin 19. IV.1991-ci il fərmanı ilə yenidən dəyişdirilərək Areta qoyulmuşdur.

## Coğrafiyası və iqlimi
**Ayısəsi qalası** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda Aysəsi kəndində qala. VII əsrdə tikilmişdir. Adı yazılı mənbələrdə IX əsrdən çəkilir. Adı dəyişdirilib Arates qoyulmuşdur.

**Ayısəsi çayı** — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda çay. Uzunluğu 12km-dir. Arpa çayına tökülür.

## Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 219 nəfər, 1886-cı ildə 313 nəfər, 1897-ci ildə 311 nəfər, 1904-cü ildə 412 nəfər, 1914-cü ildə 453 nəfər, 1916-cı ildə 336 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndin sakinlərindən sağ qalanlar ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 254 nəfər, 1926-cı ildə 181 nəfər, 1931-ci ildə 288 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

Qızılgül kəndində 1918-ci ildə 412 nəfərlik bu kənd Japonun və Doluxanovun komandası altında yerlə-yeksan olmuşdur. Əhali məhv edilmişdir.

### Tanınmışları
* Zakir Şəhriyaz — şair, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, "Qızıl Qələm" və "Ustad sənətkar" mükafatları laureatı.
* Vüqar Namazov — 4 qat dünya 7 qat Avropa cempionu və Dünya rekortçusudu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ayısəsi
Əşrəf Əliyev (güləşçi)

**Əşrəf Əliyev** () — Azərbaycanı təmsil edən sərbəst güləşçisi.

## Karyerası
Əşrəf Əliyev Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirlərini 2008 və 2010-cu illərdə 8-ci pillədə, 2009-cu ildə isə 5-ci pillədə başa vurdu. 2010-cu ilin avqustunda Finlandiyada baş tutan hərbçilər arasında Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib olan Əşrəf Əliyev 2011-ci ilin mayında Əli Əliyev beynəlxalq turnirini, iyulunda da Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini gümüş medallarla başa vurdu. 2011-ci ilin sentyabrında isə Əşrəf Əliyev İstanbul şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında bürünc medala sahib oldu. Əşrəf Əliyev həm də olimpiya lisenziyasını da əldə etdi.

2012-ci ildə olimpiadadan əvvəl Əşrəf Əliyev fevralda Yaşar Doğu beynəlxalq turnirinin bürünc, iyunda da Almaniya Qran-Prisinin gümüş medalına sahib oldu. Avqustda isə Əşrəf Əliyev Azərbaycanı olimpiada da təmsil etdi. Əşrəf Əliyev olimpiadanın təsnifat mərhələsində Yaponiya nümayəndəsi Sosue Tahatani ilə üz-üzə gəldi. Görüşün birinci hissəsində rəqibinə 1:0 hesabı ilə qalib gələn Əşrəf Əliyev növbəti hissədə də rəqibi üzərində 1:0 hesabı ilə qələbə qazandı və turnirin 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Dünya və Avropa Çempionatlarının qalibi Rusiya nümayəndəsi Denis Tsarquş oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün birinci hissəsində Əliyev, növbəti hissəsində isə Tsarquş minimal hesabla qalib gəldi və görüşün taleyi üçüncü hissədə həll oldu. Həlledici hissədə Əşrəf Əliyev rəqibinə 0:1 hesabı ilə məğlub oldu. Rəqibi final görüşünə vəsiqə qazanmadığına görə Əşrəf Əliyev təsəlliverici qrupda da mübarizə apara bilmədi və olimpiadanı 8-ci pillədə başa vurdu. İlin sonunda isə Əşrəf Əliyev Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini onuncu pillədə başa vurdu.

2013-cü il ərzində Əşrəf Əliyev İspaniya Qran-Prisinin və Poland Open beynəlxalq turnirlərinin gümüş medallarına, Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin isə bürünc medalına sahib oldu.

Karyerasında tədricən zəifləmə olan Əşrəf Əliyev 2014-cü il ərzində D. Kolov - N. Petrov beynəlxalq turnirində, Əli Əliyev beynəlxalq turnirində və Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirində uğursuz çıxış etdi, sentyabrda isə Dünya Çempionatını 8-ci pillədə başa vurdu.

2015-ci il ərzində də beynəlxalq turnirlərdə medala sahib olmayan Əşrəf Əliyev 2016-cı ilin sentyabrında hərbçilər arasında Dünya Çempionatında bürünc medala sahib oldu.  2016-cı ildə idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Sara Kolric

**Sara Kolric** (; ) — İngiltərə yazıçısı və tərcüməçisi. O, şair Samuel Koldric və onun həyat yoldaşı Sara Frikerin üçüncü övladı və yeganə qızı idi. 

## Xarici keçidlər
*Works of Sara Coleridge at Archive.org
*Memoir and Letters of Sara Coleridge edited by Edith Coleridge
*A Poet's Children, Hartley and Sara Coleridge by Eleanor Towle 
* The Genealogy of Coleridge Family and Coleridge links
*Worlds Within Worlds: The First Heroic Fantasy  by Matthew David Surridge. Article about Sara Coleridge and *Phantasmion*, arguing it is the first fantasy novel set entirely in a Secondary World.

## İstinadlar
Yuli Kim

**Yuli Çersanoviç Kim** (23 dekabr 1936) — rus şairi, bəstəkar, müəllif mahnılarının ifaçısı.

## Həyatı

## Yaradıcılığı

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər

* Страничка Юлия Кима в ЖЖ
* Юлий Ким на сайте СУНЦ МГУ (ФМШ-18)
* Юлий Ким на сайте иронической поэзии 
* Юлий Ким на иврите
* Юлий Ким на сайте "Грани-ТВ"
* Юлий Ким на сайте "Хронос"
* Интервью Юлия Кима
* Интервью Юлия Кима ("Российская газета", 17 ноября 2010 г.)
* Виталий Диксон. Караван: Избранные страницы
* Юлий Ким, интервью В Еврейском культурном центре 22 февраля 2011 г
Aleksey Aqrba

**Aleksey Sergeyeviç Aqrba** () — Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri.

## Həyatı
1897-ci ildə Suxumi dairəsinin (indiki Gürcüstan Respublikası) Qudauti məntəqəsinin Lidzava kəndində anadan olmuşdur. A. Aqrba ilk təhsilini kənd və 1907–1911-ci illərdə Novo-Afonski internat məktəblərində aldıqdan sonra, Qudautidə müəllim məktəbini bitirmişdir. 1914-cü ildə Suxumidə pedaqoji kurslara daxil olmuş və 1916-cı ildə xalq müəllimi adını almışdır. 1917-ci ilin yayından fevral inqilabına qədər olan müddətdə Lidzava kənd məktəbində müəllim işləmiş, fevral inqilabı dövründə kənd yığıncağının qərarına əsasən ictimai təhlükəsizlik Komitəsinin sədri seçilmişdir. Oktyabr çevrilişindən sonra o, Lidzava icmasından kənd deputatlarının qəza qurultayına nümayəndə kimi göndərilir. Gürcü menşevikləri Abxaziyaya daxil olduqdan sonra A. Aqrba bolşeviklərlə əlaqələrini gizli şəkildə saxlamış və bir müddət təsərrüfat işlərində çalışmışdır. 1920-ci ildə onun namizədliyi Qudauti qəza milisi sədrinin köməkçisi vəzifəsinə sürülən A. Aqrba bir müddət sonra bolşeviklərlə əlaqəsi aşkarlanması səbəbindən həbs olunmuşdur. Qudauti, Suxumi və Kutaisi həbsxanalarında saxlanılan A. Aqrba Qırmızı ordu tərəfindən azad olunaraq yenidən Abxaziyaya göndərilmişdir. 1921–1922-ci illərdə Abxaziyanın hərbi komissarı, 1923-cü ilin mart ayında daxili işlər xalq komissarı və Abxaziya DSİ-nin sədri vəzifələrində işləyən A. Aqrba eyni zamanda, Abxaziya vilayət komitəsinin və seçki komissiyasının üzvü kimi də fəaliyyət göstərmişdir. 1923-cü ilin oktyabrında A. Aqrba Tiflisə çağırılmış, DSİ orqanlarında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır. 1929-cu ildə Gürcüstan və Zaqafqaziya DSİ Kollegiyalarının üzvü olmuşdur. Həmin il Azərbaycan DSİ sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuş və 1931-ci ilin ortalarına qədər bu vəzifəni icra etmişdir. Müvafiq vəzifədə çalışdığı müddət ərzində A. Aqrba fövqəladə-səlahiyyətli və fövqəladə üçlüyün nümayəndəsi kimi Naxçıvanda və Nuxa-Zaqatala dairələrində sovet hakimiyyətinə qarşı xalq hərəkatlarının zorakılıqla yatırılmasında iştirak etmişdir. 1930-cu ildə A. Aqrba partiyanın qurultayında AK(b)P plenumunun və rəyasət heyətinin üzvü, 1933-cü ildə AK(b)P MK-nin və AK(b)P BK-nin büro üzvü seçilmişdir. 1933-cü ilin mart ayının 31-dən 1934-cü ilin mart ayına qədər Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri olmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirləri
Baba Əliyev (inqilabçı)

**Baba Əliyev** (tam adı:*Baba Əliyoldaş oğlu Əliyev*; ) — Az. ÇK sədri. Azərbaycan SSR Dövlət Siyasi İdarəsinin sədri, repressiya qurbanı, eyni zamanda erməni Levon Mirzoyan və Həmid Sultanov kimi vətən xainlərinin dostu olmuş, AXC hakimiyyəti tərəfdarlarının öldürülməsini, həbsini, sürgün olunmasını və təqibini təşkil etmişdir. 

## Həyatı
Baba Əliyev 1877-ci ildə Bakının Mərdəkan qəsəbəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsil almışdır. 1905-ci ildən Rusiya Kommunist Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. 1905–1907-ci illərdə Balaxanı-Sabunçu fəhlə rayonunda Hümmət Partiyasının, tətil və nümayişlərin təşkilatçısı olmuşdur. 1910-cu ildə partiyanın tapşırığına əsasən İran inqilabına (milli-azadlıq hərəkatına) kömək məqsədilə bu ölkəyə getmişdir. 1917–1918-ci illərdə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulması üçün mübarizə aparmış, Bakı kommunasının süqutundan sonra Həştərxana getmiş və "Hümmət" təşkilatının yerli bürosuna sədr seçilmişdir. Şimali Qafqazda və Dağıstanda sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak etmişdir. 1920-ci ilin aprelində XI Qırmızı ordunun tərkibində Bakının işğalında iştirak etmiş, 1920-ci ilin iyun ayından həmin ilin oktyabr ayının 19-na qədər Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının sədri olmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti bərqərar edildikdən sonra həmçinin, İnqilab Tribunalının sədri, "Azərbaycan" trestinin rəisi, Azərbaycan SSR XKS yanında Yol İnşaatı Komitəsinin və Azərbaycan Qırmızı Aypara Cəmiyyəti MK-nin sədri vəzifələrində çalışmışdır. 1920-ci ilin sentyabrında Bakıda keçirilmiş Şərq xalqlarının I qurultayında iştirak etmişdir. Azərbaycan SSR və ZSFSR MİK-nə üzv seçilmişdir.

## İstinadlar
Dilşad xatun

**Dilşad xatun** () — Dəməşq xacənin qızı, Sultan Əbu Səid Bahadurun, sonra Şeyx Həsən Cəlayırın həyat yoldaşı.

## Həyatı
Şeyx Həsən noyon Əmir Çoban Sulduzun qızı Bağdad xatunla ailə qurmuşdu. Elxanlı hökmdarı Sultan Əbu Səid Bahadur xan zorla Bağdad xatunu boşatdırıb özü evləndi. Xan öləndən sonra Şeyx Həsən noyon onun arvadı Dilşad xatun Dəməşq Xacə qızı Sulduzu aldı.

Dilşad xatun 1352-ci ildə vəfat etdi. Nəcəfül-Əşrəfdə dəfn edildi.

## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu, Sulduz eli, "Soy" dərgisi, Bakı, 2010.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Çobanlılar sülaləsi

## Xarici keçidlər
Klaustrofobiya

**Klaustrofobiya**, qapalı yerlərdən qorxmaq fobiyasıdır. Klaustrofobiya latınca  () — qapalı məkan və yunanca () — qorxu mənasındadır. Qapalı və ya dar məkanların qorxusundan ( fobiya ) ibarət olan  psixopatoloji əlamətdir.

Klaustrofobiyası olan insanlar, lift və ya tunel kimi qapalı və qaranlıq yerlərdən panika vəziyyətinə düşürlər və ya lift kimi qapalı və dar məkanlarda, nəfəs ala bilməməkdən, boğulmaqdan və orada ömürlük qala bilməkdən qorxurlar. Əsasən uşaqlıq dövründə hər hansı bir travma verici hadisə yaşamış insanlarda klaustrofobiya görmək olar. Bu səbəbdən klaustrofobik insanlar bu cür qapalı məkanlarda qalmamalıdırlar.

## Simptomlar
Simptomlar ümumiyyətlə uşaqlıq və ya yeniyetməlik dövründə inkişaf edir. Klaustrofobiyanın adətən bir əsas əlaməti olduğu düşünülür: boğulma qorxusu.

Qapalı bir məkanda qalmaq barədə düşünmək düzgün nəfəs ala bilməmək və oksigenin tükənməsi qorxusuna səbəb ola bilər. Bu fobiyanın əsas əlamətləri: 

* tərləmə və ya titrəmə
* sürətlənmiş ürək döyüntüsü və qan təzyiqinin artması
* başgicəllənmə, bayılma  və qorxudan donma
* quru ağız
* hiperventilyasiya
* isti flaşlar
* ürəkbulanma
* baş ağrısı
* uyuşma
* boğulma hissi
* sinədə sıxılma, sinə ağrısı və nəfəs almaqda çətinlik
* qarışıqlıq və ya disorientasiya
* zərər və ya xəstəlik qorxusu

Simptomlar fobiyanın nə qədər şiddətli olduğundan asılıdır.

## Müalicə
Klaustrofobiya psixopatoloji hal olduğu üçün psixiatrlar tərəfindən müalicə olunur. Həkimlər müxtəlif müalicə metodlarından istifadə edirlər. Bunlara koqnitiv terapiya, interoseptiv terapiya (1992-ci ildə doktor Raşman tərəfindən işlənilib hazırlanmışdır), reqressiv hipnoterapiya, psixotəhsil və s. aid edilir.

Klaustrofobiyanın müalicəsinə kömək etmək üçün təyin olunan dərmanlara antidepressantlar və beta-blokerlər daxildir ki, bu da tez-tez narahatlıq ilə əlaqəli ürək döyüntüsünü aradan qaldırmağa kömək edir.

## Həmçinin bax
* Fobiya
* Fobiyaların siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Elbrus dağı

**Elbrus dağı** ( ) — Qafqazda, Kabardin-Balkar və Qaraçay-Çərkəz respublikalarının sərhədində yerləşən dağ və dağ zirvəsi. Böyük Qafqaz sıra dağlarının şimalında yerləşir və Rusiyanın ən yüksək dağ zirvəsidir (5.642 Metr). Bəzən onu Avropanın da ən yüksək dağ zirvəsi də adlandırırlar.

## Ədəbiyyat
* Бероев Б. М. Приэльбрусье: Очерк природы. Летопись покорения Эльбруса. Туристские маршруты. М., Профизда.,1984, 208 səh., 97&nbsp;500.

## Mənbə
* Современное оледенение 
* Схемы трасс на Эльбрусе и Чегете 
* Снимок Эльбруса под углом с МКС, автор Уилок, Даглас Харри, дата: сентябрь 2010 года
* Горы мира
* «Станция EG 5300» — проект хижины на седловине Эльбруса
* Elbrus at Global Volcanism Program 
* Российские гляциологи достали из Эльбруса историю Евразии

## İstinadlar
 

## Həmçinin bax
* Əlburz dağları
Kremençuq

**Kremençuq** () — Mərkəzi Ukraynada bir şəhər (onun tərkibinə daxil) Kremençuq rayon Poltava rayonunun inzibati mərkəzi. Avtozavodsky və Kryukiv sahələri ibarətdir. Dnepr çayı üzərində yerləşir. Təxminən yarım milyon nəfər əhalisi olan Ukraynanın ən böyük on arasında Kremençuq aqlomerasiyası

## Əhali
2015-ci ilin statistik göstəricilərinə görə 225,216 min nəfər.

## İstinadlar
Hexakosioihexekontahexafobiya

thumb|right|İncildə "şeytan rəqəmi" adlandırılan rəqəm

**Hexakosioihexekontahexafobiya**, 666 rəqəmindən çəkinən, qorxan insanlara verilən addır.İncildə 666 rəqəminin şeytan ilə bağlı olduğunu qeyd edilməsi bu qorxunu yaradan əsas amil kimi dəyərləndirilir.
Bir çox filmlərdə, xüsusi ilə qorxu filmlərində 666 rəqəmindən istifadə edilib.
İvano-Frankovsk

**İvano-Frankovsk** (, ) — Ukraynada şəhər. Ukraynanın qərbində, Rumıniya sərhədində yerələşir. Əhalinin sayı təxminən 224700 nəfərdir. Şəhər 83,73 km²-lik bir sahədə yerləşir.

İvano-Frankovsk şəhəriçi avtobuslar, trolleybuslar və taksilər daxil olmaqla geniş ictimai nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Şəhərdə bir dəmiryol vağzalı yerləşir. Şəhər 1650-ci ildə Stanislavov adı ilə yaradılmışdır.

## Parklar

* Şevçenko parkı
* Əsgərlər parkı
* Park "Valy"
* Privoqzalnıy parkı
* Memorial Parkı
Kropivnitski

**Kropivnitski** (, əvvəllər **Yelizavetqrad**), Ukraynada, Kirovoqrad vilayətinin idarə mərkəzi şəhər. Kremençuk-Odessa dəmiryolunun Yuxarı İnqul Çayını kəsdiyi nöqtədən yerləşir.

## Tarixi
16-18-ci əsrin birinci yarısında müasir şəhərin ərazisində Ukrayna kazaklarının yaşayış məntəqələri salındı, sonralar şəhər rayonlarına çevrildi . Şəhərin tarixi 1754-cü ildə, Müqəddəs Yelizaveta qalasının tikildiyi vaxtdan başlayır, Rus çarı Yelizavetanın əmri ilə Ukrayna kazaklarının alayı tərəfindən tikilmişdir, İstihkamın tikintisi zamanı 72 ukraynalı həlak olub . 1769-cu ildə, 1768-1774-cü illərdə Rusiya-Türkiyə müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyası və onun vassalı olan Krım xanlığı üzərində qələbədə əsas rol oynadı .

1784-cü ildən qala şəhər statusuna malikdir. 1882-ci ildə Marko Kropivnitski burada ilk peşəkar Ukrayna teatrının əsasını qoydu . 
Azadlıq müharibəsi zamanı şəhər Ukrayna Xalq Respublikasının nəzarəti altında idi, lakin 1920-ci ildə sovet ordusu tərəfindən üçüncü dəfə işğal edildi . Qolodomor və sovet repressiyaları zamanı şəhərin 2238 sakini həlak olub . 1941-ci il avqustun 5-dən 1944-cü il yanvarın 8-dək şəhər faşistlər tərəfindən işğal olunub. 14 iyul 2016-cı ildə, Ukraynanın şərqində Rusiya təcavüzünün başlamasından iki il sonra, şəhərin adı ukraynalı yazıçı və dramaturq Mark Kropivnitskinin şərəfinə dəyişdirildi . Rusların Ukraynaya hücumu zamanı şəhər müntəzəm olaraq ruslar tərəfindən atəşə tutulurdu .

## İstinadlar
Lutsk

**Lutsk** (, , ) — Ukraynanın şimal-qərbində, Volın ərazi vahidinin mərkəzi şəhəri. Ukraynanın ən qədim şəhərlərindən hesab edilir. Lutsk haqqında ilk yazılara 1085-ci ilin sənədlərində rast gəlinir.

## Şəkillər

Fayl:Luck starowka.jpg|*Köhnə şəhər*
Fayl:Lutsk castle tower.jpg|*Qəsr*
Fayl:Łuck - kościół 2008.jpg|*Müqəddəs Pyotor və Pavel kilsəsi*
Fayl:Lutsk lutheran church.jpg|*Kirxa*
Fayl:Luck dzwonnica.jpg|*Kotolik kilsənin zəngi*
Fayl:Lutsk synagoge.jpg|*Sinaqoq*
Fayl:LutskKatedraSwTrojcy.jpg|*Kilsə*
Fayl:Luck wieza Czartoryjskich.jpg|*Qəsr*
Fayl:Lutsk Univercity.jpg|*Volın Universitetinin qarşısında Şevçenkonun abidəsi*
Fayl:Луцк. Дом скульптора..jpg|*Heykəltaraşlıq evi*


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.lutsk.ua
Cümə məscidi (Bərdə)

**Cümə məscidi** — Bərdə şəhərinin mərkəzində yerləşən məscid. 1905-ci ildə tikilmişdir.

## Tarixi
Bu məscid Bərdə şəhərinin mərkəzində yerləşmişdir. Əsas giriş qapısının üstündə ərəb rəqəmi ilə 1324-cü il tarixi göstərilib (XX əsrin əvvəli). Məscidin kim tərəfindən tikildiyi barədə dəqiq məlumat yoxdur. Bu məscid əsrin əvvəllərindən 1990-cı ilə qədər gübrə anbarı, məktəb və arxiv binası kimi istifadə olunub. Lakin 1990-cı ildən sonra bu məscid yerli sakin Məşədi Ramazanın şəxsi təşəbbüsü və yerli camaatın vəsaiti hesabına təmir etdirilib.

## Memarlığı
Düzbucaqlı formada olan məscid binası başdan-başa bişmiş kərpiclə işlənib. İbadət zalının sahəsi 14x12 metr, hündürlüyü 5 metrdir. Məscidin minbəri yeddipilləli olub, taxtadan düzəldilmişdir. Mehrabının hündürlüyü isə 2,5 metrdir və tağvari formadadır. Damın örtuyü ağ dəmir təbəqədəndir. Məscidin minarələri də bişmiş kərpicdən olub, damdan ucaldılmışdır (5 metrdir). Minarələr dəyirmi formada olub, qübbəsi ağ dəmir təbəqə ilə işlənib. Məscidin ön tərəfində açıqşəkilli eyvan yerləşib. Məscidin qadınlar şöbəsi birinci və ikinci mərtəbədədir. Ikinci mərtəbənin sahəsi 12x4 metrdir.

## Həmçinin bax
* İmamzadə türbəsi (Bərdə)
* Bərdə türbəsi
* Tərtər çayı üzərində qədim körpü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Bərdə rayonunun abidələri
Uğurbəyli məscidi

**Uğurbəyli məscidi** — Bərdənin Uğurbəyli kəndində yerləşən məscid.

## Tarix
Uğurbəyli məscidi Azərbaycanın Bərdə rayonunda eyni adlı kənddə tikilmişdir. Məsçidin tikilməsi XIX-XX əsrin əvvəllərinə aiddir. Sovet dövründə məscid anbar kimi istifadə olundu, sonra uzun müddət qapalı qaldı və yararsız vəziyyətə gəldi.

Camaat tərəfindən sökülərək yerində yeni məscid tikilmişdir.

16 dekabr 2009-cu ildə Uğurbəyli məscidinin dini icması Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində qeydiyyatdan keçib (№100109 АЗ-106).

Məscid Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən memarlıq abidəsi kimi qeydə alınmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Məscid birmərtəbəlidi. Məscidin minarəsi (hündürlüyü 12 metrdir) bişmiş kərpicdən tikilib. Döşəmə də bişmiş kərpiclə işlənib. Divarlar içəridən suvanmışdır. Damın örtüyü şiferlə işlənib.

Məscidin yanında türbə də mövcuddur. Türbə də bişmiş kərpicdən işlənib.

## İstinadlar
Skott Falman

**Skott Elliot Falman** (; ) — Karneqi-Mellon universitetinin alimi. O avtomatlaşdırılmış planlaşdırılma, semantik şəbəkə, neyron şəbəkə və Common Lisp proqram dili üzrə böyük mütəxəssis hesab edilir.

Falman smayliklərin müəllifi sayılır. Bu təkliflə o yumorlu elanların ciddilərdən fərqləndirmək üçün istifadə etmək istəyirdi. Bunun üçün o :-) və :-(istifadə etməyi təklif etdi.

Falman 1973-cü ildə Massaçuset Texnoloji İnstitutunda bakalavr, 1977-ci ildə doktorluq dərəcəsi aldı. Falman Amerika süni intellekt assosasiyasının üzvüdür. O 1996-cı ilin may ayından 2000-ci ilin iyun ayınadək "Just-system Pittsburgh Research Center" jurnalının redaktoru olub..

## Mənbə
* Business Week Online, April 23, 2001
* Scott Fahlman's Smiley Lore page, containing his version of the history, accessed Sept. 19, 2007
* :-) turns 25, Associated Press, 2007-09-20, archived from the original on 2007-10-12, retrieved 2007-09-20
* Fahlman's original message Retrieved February 19, 2009.
* Urban Legends Reference Pages: Emoticon (Smiley) Origin
* Nabokov, Vladimir (1973), Strong Opinions, New York, pp. 133–134, doi:10.2277/052153643X, ISBN 0-679-72609-8
* "They Said It", Science 317 (5846): 1841, 2007, doi:10.1126/science.317.5846.1841c.

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Aydın İbrahimov

**Aydın İbrahimov** (tam adı: *İbrahimov Aydın Əli oğlu*; ) — SSRİ güləşçisi.; SSRİ əməkdar idman ustası və əməkdar məşqçisi; "Neftçi" PFK-nın ilk prezidenti (1988–1997).

## Fəaliyyəti
1960-cı illərdə idmanın güləş növü ilə peşəkar səviyyədə məşğul olmuşdur.

1988-ci ildə Bakının "Neftçi" komandasının prezidenti vəzifəsinə gətirilmişdir. Onun fəaliyyəti dövründə klub SSRİ çempionatının Güclülər dəstəsinə vəsiqə qazana bilməsə də, müstəqil Azərbaycanın ilk milli çempionatının qalibi oldu, sonra isə daha iki dəfə ölkənin ən güclüsü adını qazanmışdır. 1997-ci ildə bu postu tərk etmişdir.

Bakının "Dinamo" idman cəmiyyətinin üzvü idi.

Görkəmli idmançı 2 sentyabr 2021-ci ildə 82 yaşında Covid-19 xəstəliyindən vəfat etmişdir.

## Uğurları
* Güləş üzrə 1963-cü il Dünya çempionu;
* Güləş üzrə 1966-cı il Avropa çempionu;
* Sərbəst güləş üzrə 57 kq çəki dərəcəsində 1964 Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı.
* 1964-cü il güləş üzrə SSRİ çempionu, 1963-cü il SSRİ gümüş mükafatcısı, 1960 və 1957-ci illər SSRİ bürünc mükafatçısı.
* Klub prezidenti kimi futbol üzrə Azərbaycan çempionu (1992, 1996, 1997)
* Klub prezidenti kimi futbol üzrə Azərbaycan kubokunun qalibi (1995, 1996)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Aydın İbrahimovun fotosu və imzası
*  İmza - Aydın İbrahimov - (16.11.2018) - CBC Sport
Göz kölgəsi

**Göz kölgəsi** — göz qapağına rəng verməsi üçün istifadə edilən müxtəlif rənglərdə, işıltılı və ya simli ola bilən makiyaj məhsuludur.

## Mənbə
*Molazadə, Minu." Venus makiyaj və bəzəmə təlimi".
Fəranək Fərid

**Fəranək Fərid**  — azərbaycanlı şairə, tərcüməçi, qadın və insan haqları və çevrə mudafiəçisi. 
## Həyatı
Fəranək Fərid 1961-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub. O, ibtidai və orta təhsilini Təbrizdə alıb. Ali təhsilini isə iki ixtsas üzrə: 1983-cü ildə Təbriz Universitetinin laboratoriya elmləri və 2004-cü ildə ingilis dili dilmanclığı üzrə alıb.  O, etiraz aksiyası gedə-gedə, küçədə saxlanılıb. 

## Yaradıcılığı
Fəranək Fərid ədəbiyyatda şeir, nəsr, tərcümə və tənqid kimi fərqli sahələrdə yazıb yaratmaqdadır. O, bir çox əsərlərini "İpək" təxəllüsü ilə nəşr etdirmişdir. 1998-ci ildə təşkil olunan Birinci Şimali-Qərb Jurnallar Festivalında "Ana" adlı şeiri ilə birinci yeri tutub. İctimai fəal  2001-ci ildə 8 Mart Dünya Qadınlar Günü münasibətilə Təbriz qadınlar zindanı amfi-teatrında təşkil olunan proqramın aparıcısı olmuşdur. 

Ədibin 2009-cu ildə "Yuxuda ayılmaq", 2010-cu ildə "Cızıq" adlı şeir kitabları, 2013-cü ildə "Xanıməli", "Bağlı otaq", "Afrika macərası", 2015-ci ildə "Brilyant gözlər" adlı nəsr kitabları nəşr olunmuşdur.

## Fəaliyyəti
Fəranək Fərid 1985-ci ildən başlayaraq ictimai-mədəni, o cümlədən qadın hüquqları sahəsində aktiv fəaliyyətə qoşulub. O, dünyanın müxtəlif ölkələrində qadın hüquqları ilə bağlı beynəlxalq konfrans və seminarlarda iştirak etmişdir. 2004-cü ildə dərc olunmağa başlayan və 2007-ci ildə nəşrini dayandıran "Dilmanc" aylıq dərgisi Fəranək Fəridin əməkdaşlıq etdiyi jurnallar içərisində xüsusi yer tutur. O, "Dilmanc" jurnalında qadın problemləri ilə bağlı özəl buraxılışların baş redaktoru vəzifəsində işləyib.

Fəranək Fərid 2010-cu ildə Nyu-Yorkda BMT-nın 54-cü Qadın Hüquqları Komissiyasının iclasına qatılmış, İran panelində qadın problemi mövzusunda məruzə etmişdir. Həmçinin ictimai fəal 2011-ci ilin sentyabr ayında Urmiya gölünün qurudulmasına qarşı təşkil olunan nümayişdə iştirak etdiyi üçün 42 gün həbsdə saxlanılmışdır. Daha sonra 100 milyon tümən kəfil ödəyərək azadlığa buraxılıb. İnqilab məhkəməsində nizama qarşı əks təbliğat aparmaq ittihamı ilə məhkum edilib. Franək FəridəüÜç ay bir gün həbs, bir milyon tümən nağd pul cəriməsi kəsilib.

## Xarici keçidlər
* Fəranək Fərid İpəyin şeirləri
* Təbrizli Fəal Fəranək Fərid həbsə məhkum olundu

## İstinadlar
Dırnaq boyası

**Dırnaq boyası** — Əl və ayaq dırnaqlarına sürülən boya.

## Tarixi
Misirlilər dırnaq rəngini ictimai sinifləri bir-birindən ayırmaq məqsədilə istifadə etmişdilər. Kral Axenatonun həyat yoldaşı Nefertitinin əl və ayaq dırnaqlarını yaqut rənginə, Kleopatranın isə gilanar rənginə boyadığı bilinməkdədir. Alt sinifləri təmsil edən qadınların yalnız donuq rəngləri istifadə edəbilmələrinə icazə verilmişdir.

## Mənbə
* Charles Panati, Extraordinary Origins of Everyday Things, Harper & Row, 1987
* Vanni Contingo, COSMO Magazine, 2007

## Xarici keçidlər
Nobar hamamı

**Nobar hamamı** — Təbrizdə Qacar dövrünə aid hamamlardan biri. Bu hamam təbrizli memar Bala Kazımın əsərlərindəndir.
## Haqqında
Nobar hamamı Qacarlar dövründə Nobar qapılarının yanında tikilib. Bu qapı Təbrizin ən qədim qapılarından biri olub. Hamam 700 kv metr ərazini əhatə edir. 1994-cü ilə qədər hamam kimi istifadə olunub. 1999-cu ildən isə mədəni abidələr siyahısına salındıqdan sonra restoran kimi fəaliyyətini davam etdirir. Hamam Tərbiyət küçəsinin yaxınlığında İmam Xomeyni küçəsində yerləşir.

## Həmçinin bax
* Ağa Mikayıl hamamı
* Hacı Qayıb hamamı
* Qasım bəy hamamı

## İstinadlar
Əmir Pazivari

**Əmir Pazivari** — Mazandaranlı şairdir ki ehtimal olunur XVII əsridə yaşayıb və Mazandaran dilində şer yazıbdır.

## Əmiri
Onun çoxlu şerləri İmam Əli mədhi və həmdi dir.Bu gün, Pazivarinin şerləri bir növ oxuma formasında ki Əmiri mahnısi adlanır Mazandaran xalqı arasında yayılmışdır.Onun şerlərinin çoxu kuplet(dörd misrali) şəklindədir və "Əmir gote(Əmir deyib)" ibarəsi ilə başlanır və çox hallarda şerlər sual-cavab şəklində dir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Mazandaran dili
*Mazandaranlılar
*Mazandaran
*Nima Yuşic
Homo georgicus

**Gürcü adam** () — Nəsli kəsilmiş, keçmişdə müasir Gürcüstan ərazidə yaşayan Hominidlərə aid bir növ. 1,8 milyon il əvvəl yaşamış Homo georgicusun homo erqaster növü ilə yaxın qohum və ya ehtimal ki, onun nəslindən gələn başqa bir növ, yaxud homo erqaster ilə Asiya Homo erestusun əcdadı olduğu düşünülür.  

## Fiziki xüsusiyyətləri
Homo georgcius olduqca ibtidai və Erectusa bənzər idi. Onlar kiçik, inkişaf etmuç kəlləyə, daha müasir aşağı və yuxarl ətraflara sahib idi.Azı dişləri çox böyük idi, köpək dişləri təəccüblü dərəcədə uzun idi. Dişlərin mikro aşınmasından sərt, lifli bitki mənşəli qidalar ilə qidalandığını göstərir.

## Kəşfi
İlk dəfə Leo Gabunia və Vekua Abesalom tərəfindən report edilib. 1991-ci ildən bəri David Lordkipanidze və onu komandası çxosaylı diş, kəllə sümüyü və müxtəlif qalıqlar tapıblar.

## İstinadlar
Nyu-eyc

**Nyu-eyc** (, ) — psixoloji mövzularla əlaqəli baxışların eklektik yanaşma ilə səciyyələndirən spesifik cərəyan; həm də dünyanın ən sürətlə yayılan dini kimi də təqdim olunur.

XX əsrin sonlarında meydana çıxmışdır. "Nyu-eyc" terminini Alisia Beyli adlı bir ingilis xanım yaratmışdır. Minlərlə kilsəsi, külli miqdarda varidatı olan bu cərəyanın 150-dən çox ölkədə 10 milyona yaxın üzvü var. "Nyu-eyc" 1980-ci illərə qədər də submədəniyyət kimi mövcud olmuşdur. Onu bir din kimi isə Ron Habbard adlı amerikalı yazıçı yaratmışdır.

## Mənbə
* Amerikanın yeni dini — "New Age". '''kulis.az'''
Nikolayev

**Mıkolayiv** (; ) — Ukraynanın cənubunda, Nikolayev vilayətinin idarə mərkəzi şəhəri. Qara Dəniz sahilindən 65&nbsp;km içəridə, Yujnı (Cənub) Buq çayının mənsəbində yerləşir. Rusların Qara dəniz sahillərini ələ keçirmələrindən sonra 1788-ci ildə bir dəniz bazası olaraq quruldu.

## İstinadlar
Dnepr (şəhər)

**Dnepr** (; ; 1775 - : Екатеринослав / **Yekaterinoslav**, 1923 - : Днепропетровск / **Dnepropetrovsk**) — Dnepr çayının sahilində yerləşən, Ukraynanın Dnepropetrovsk oblastının idarə mərkəzidir.

Ukraynanın Dnepropetrovsk oblastının idarə mərkəzidir.Dnepr çayının sahilində yerləşir.Şəhər 1775-ci ildə Yekaterinoslav (Yekaterinoslav) adıyla qurulmuşdur, daha sonra 1923-də Dnepropetrovsk (Dnepropetrovsk) adını almışdır, son olaraq 2016-da Dnepr adını almışdır.Şəhər qərbdə, Priyepravski yüksəklikdədir.Şəhərin mərkəz hissəsi Dnepr çayının sağ sahilində yerləşir.Şəhər müxtəlif sahələrdə (dəmir-kömür, maşınqurğu) inkişaf etmişdir.

## Tarixi

## İstinadlar