open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meydançay (Təbriz)

**Meydançay** — Təbriz şəhərinin mərkəzindən 25 km uzunluğundakı çaydır. Bu çayın mənbəyi Səhənd dağlarından gəlir. Bu şəhərin şərq və şimal hissəsində Təbriz girdikdən sonra Basmanj Chai çay edilir Asbehriz adlanır və cənub hissəsi adlanır Quri Chai. Bu iki hissə Bağmışheh Pulsangi xiyabanında bir-birinə qovuşur və çay sahəsini təşkil edir və Təbrizin qərb hissəsində Acıçay ilə birləşir.
Zaal Udumaşvili

**Zaal Udumaşvili** (; ) — gürcü siyasətçi. 2020-ci illər arasında Gürcüstan Parlamentinin üzvü olub.

## Həyatı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Biographical entry on the website of Georgia's parliament
Bağdad Batareyası

**Bağdad Batareyası** — 1936-cı ildə arxeoloq Vilhelm Koniq tərəfindən Bağdad yaxınlığındakı bir Parfiya ərazisində kəşf edilmiş bir növ saxsıdır. Koniq saxsının içindəki mis silindr və bu silindrə sabitləşdirilmiş bir dəmir çubuq tapıntının qədim dönəmdə Voltaik bir batareya olduğunu isbat edir. Bu tapıntı Cenevrə və Xildesxaym kimi muzeylərin sərgisi nəticəsində gündəmə gəlmişdir. Məhz bu, elektrokimyəvi reaksiya olaraq bilinən hadisədir və günümüzdə istifadə edilən batareyaların işləmə mexanizmindən heç də fərqlənmir. Bağdad batareyasını əsas götürərək düzəldilən modellərdə aparılan sınaqlar zamanı 1.5–2 volt arasında enerji əldə edilmişdir.

## Tapıntının təsviri
Bağdad batareyası adı ilə tanınan saxsı 14 sm uzunluğundadır. Vazoya oxşar formalı bu saxsının ən böyük radiusu 8 sm-dir. İçindəki altıbağlı mis silindrin uzunluğu 9 sm, radiusu isə 26 mm-dir. İçərisində asfaltabənzər bir maddə ilə sıxlaşdırılmış və olduqca çox paslamış bir dəmir çubuq vardır.

Bu mis silindr su keçirməz deyil, içərisi turşu dolu olsa idi mis silindr də dolacaqdı.

## Tapıntının tarixləndirilməsi
Koniq kəşfini tanıtdığı məqaləsində Parfiya İmperiyası dövrünə aid olduğunu dilə gətirir. Ona görə bu saxsının miladdan əvvəl 250, miladdan sonra 224 illəri arasında düzəldildiyi deyilməkdədir. Britaniya Muzeyi iş adamı St John Simpson, bu saxsının bu dövrlərə aid olmadığını və bu fikrin dəqiq olmadığını irəli sürmüşdür. Parfiya İmperiyasından əlavə bu saxsının Sasani dövrünə aid olduğu da deyilir.
Teymur Musayev

**Teymur Yusif oğlu Musayev** () — Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri (2022-ci ildən).

## Həyatı
16 sentyabr 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1977–1981-ci illərdə Əlcəzair Xalq Demokratik Respublikasında SSRİ-nin Baş konsulluğun nəzdində 1 saylı orta məktəbdə, sonradan 1981–1987-ci illərdə Bakı ş. 189 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Məktəbi medalla bitirib. 1987-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun 1-ci müalicə-profilaktika fakültəsinin 1-ci kursuna qəbul olub. 1993-cü ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 25 dekabr 2000-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib və 2001-ci il 4 aprel tarixli Ali Attestasiya komissiyasının qərarı ilə "tibb elmləri namizədi" elmi dərəcəsini alıb. 2003–2004-cü illərdə Fransanın "Universite Strasburg 1" Universitetində "laparoskopik cərrahiyyə" ixtisası üzrə diplom kursunun tələbəsi olub. 2013–2015-ci illərdə "Riga İnternational School of Business and Economics" və "Riga Stadins University" birgə magistratura təhsili alıb və 2015-ci ilin may ayında "Master fo Health Management (business executive)" magistr dərəcəsini alıb. 1994–1997-ci illərdə Bakı şəhəri 16 saylı poliklinikada sahə həkim-uroloq kimi fəaliyyət göstərib. 1997–2001-ci illərdə H. T. P.-hi tec Pharm İsrail klinikasının Bakı filialının tibbi direktoru olub və həkim-uroloq kimi işləyib. 2001–2003-cü illərdə "Azərbaycan Respublikasının İlk Reproduktiv Sağlamlıq" proqramının direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 2003–2006-cı illərdə Baku City hospital özəl tibb mərkəzində həkim-uroloq, 2006–2015-ci illərdə N. Tusi adına Klinikada ardıcıllıqla həkim-uroloq, şöbə müdiri, baş həkimin müalicə işləri üzrə müavini, baş həkim, tibbi direktor vəzifələrində çalışıb. 2015–2016-cı illərdə "Baku Dobromed Hospital" özəl tibb mərkəzinin tibbi direktoru olub. 2016–2019-cu illərdə "Chenot Palace Gabala" kurortoloji mərkəzin tibbi direktoru vəzifəsində çalışıb. 2019–2020-ci ilin aprel ayına kimi "Spero Hospital" özəl tibb mərkəzində həkim-uroloq kimi fəaliyyət göstərib.

## Siyasi karyerası
2020-ci ilin aprel ayından etibarən Səhiyyə Nazirliyinin Səhiyyənin təşkili şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb.

23 aprel 2021-ci ildə Prezident İlham Əliyev Teymur Yusif oğlu Musayevin Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin birinci müavini təyin edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.
Dövlət başçısının digər sərəncamı ilə, Azərbaycan Respublikası səhiyyə nazirinin vəzifələrini müvəqqəti icra etmək səlahiyyəti Teymur Yusif oğlu Musayevə verilib.

19 yanvar 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının səhiyyə naziri təyin edilib

## İstinadlar
Nikah qeydiyyatı, nikah yaşı və nikaha daxil olma razılığı haqqında Konvensiya

**Nikah qeydiyyatı, nikah yaşı və nikaha daxil olma razılığı haqqında Konvensiya**  —  Birləşmiş Millətlər Təşkilatının evlilik standartları müqaviləsidir. Müqavilə 7 noyabr 1962-ci il tarixli Baş Məclisin 1763 A (XVII) saylı qətnaməsi ilə imza və təsdiq üçün açıldı və məktub mübadiləsi yolu ilə 9 dekabr 1964-cü ildə qüvvəyə mindi. Konvensiyanı 16 ölkə imzaladı, 55-i tərəf, Konvensiya Ümumdünya İnsan Haqları Bəyannaməsinin 16-cı maddəsinə əsaslanıb. Konvensiya nikahların razılıq xarakterini təsdiqləyir və tərəflərdən qanunla minimum nikah yaşını təyin etmələrini və nikahların qeydə alınmasını təmin etmələrini tələb edir.

## Tarixi
Konvensiyanın ideyası ilk dəfə 1956-cı ildə Səlahiyyətli nümayəndələrin Konfransı tərəfindən qəbul edilmiş köləliyin, kölə ticarətinin və köləliyə oxşar qurumların və tətbiqetmələrin ləğvi haqqında Əlavə Konvensiyanın qəbulu zamanı ortaya çıxdı. Bu 1956 Konvensiyası yetkinlik yaşına çatmayanların və məcburi evliliyin köləliyin bir növü olduğunu bildirən. Konvensiyanın 1-ci maddəsi müəyyən nikah növlərini köləlik olaraq təyin edir. Konvensiyada deyilir ki, dövlətlər məcburi nikahı bir haqqı müqabilində bir qadının ailəsindən köçürülməsini, bir qadının köçürülməsini əhatə edən təşkilat və ya tətbiqetmələrin tamamilə ləğv edilməsini və ya ləğv edilməsini (tədricən və ən qısa zamanda) həyata keçirməlidir. miras yolu ilə ərinin ölümü hadisəsi.

## Məqalələrin xülasəsi
Maddə 1. Nikah hər iki tərəfin "tam və sərbəst razılığı" ilə bağlanmalıdır.

Maddə 2: Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlər minimum evlilik yaşına dair qanunlar qəbul edirlər.

Maddə 3. Nikahlar müvafiq orqan tərəfindən qeydə alınmalıdır.

Maddə 4: Konvensiya 31 dekabr 1963-cü il tarixinədək imzalanma üçün açıqdır və təsdiq edilməlidir.

Maddə 5: Konvensiya, Maddə 4-də göstərilən bütün dövlətlərə qoşulmaq üçün açıqdır.

Maddə 6: Bu maddə Konvensiyanın iştirakçısı olan bütün dövlətlərin birləşmə tarixini ətraflı şəkildə əks etdirir.

Maddə 7: Bu maddə Konvensiyanın ləğvi müddətini təsvir edir.

Maddə 8: Təfsir və ya tətbiq məsələləri ilə əlaqədar mübahisələr Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə göndərilir.

Maddə 9: Baş katib imzalanan sənədlər, sənədlər, Konvensiyanın qüvvəyə mindiyi tarix, ləğv və ləğv bildirişləri barədə tərəfləri xəbərdar edəcəkdir.

Maddə 10: Konvensiya müxtəlif dillərdə nəşr olunur və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının arxivində saxlanılır. Baş katib surətini aidiyyəti tərəflərə göndərir.

## İmzalananların və tərəflərin siyahısı

## İstinadlar
BMT-nin beynəlxalq müqavilələrdə elektron kommunikasiyaların istifadəsinə haqqında Konvensiya

**BMT-nin beynəlxalq müqavilələrdə elektron kommunikasiyaların istifadəsinə haqqında Konvensiya** — beynəlxalq ticarətdə telekommunikasiya istifadəsini artırmağı hədəfləyir. UNCITRAL tərəfindən hazırlanmış, BMT Baş Məclisi tərəfindən 23 noyabr 2005-ci ildə qəbul edilmiş və ilk 3 ölkə tərəfindən təsdiqləndikdən 6 ay sonra başlayan ayın ilk günü, 1 Mart 2013-cü il tarixində qüvvəyə minmişdi: Dominik Respublikası, Honduras və Sinqapur. Konvensiyanın məqsədləri bunlardır:

* Müxtəlif beynəlxalq ticarət müqavilələrinin müddəalarından irəli gələn maneələrin aradan qaldırılması
* Elektron ticarət sahəsindəki qanunun birləşdirilməsi və bu sahədə UNCITRAL model qanununun daxili qanuna daxil edilməsi
* Bu cür qanunvericiliyi qəbul etməmiş ölkələrə ətraflı elektron ticarət qanunvericiliyinin nümunələrini təqdim edilməsi

## İmzalayanlar və təsdiq edənlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "Beynəlxalq müqavilələrdə elektron kommunikasiyaların istifadəsinə dair Konvensiya"sı
* Текст  на сайте ЮНСИТРАЛ
Motovezdexod

**Motovezdexod** və ya ATV (İngilis dili: all-terrain vehicle; Azərbaycan dili: bütün ərazi maşını). Motovezdexodlar, bütün ərazi və hava şəraitində işləmək üçün hazırlanmış, eyni zamanda 3 və 6 təkərli modellərə malik olsalar da, əksər hallarda 4 təkərli olaraq istehsal olunan, tək adamlıq və ya iki adamlıq tutumu olan, benzinli daxili yanma mühərrikləri ilə işləyən avtomobillərdir. İlk dəfə çətin ərazi şəraitində nəqliyyatın rahatlığını təmin etmək üçün istehsal olunan motovezdexodlar, sonralar, xoş təbiət gəzintiləri və şəhər nəqliyyatı üçün istifadə olunan bir nəqliyyat vasitəsi halına gəlmişdir.

## Tarixçə

İlk dəfə 1960-cı illərdə istehsal olunmağa başlanan motovezdexodlar, xüsusilə Suzuki, Yamaha, Honda və Kawasaki kimi mühərrik istehsalçılarının intensiv TƏİN tədqiqatları ilə hazırkı formasını almışdır. İlkin olaraq 3 və 6 təkər forması şəklində istehsal olunan motovezdexodlar, Suzukinin 1982-ci ildə QuadRunner LT125 modelini buraxması ilə formasını dəyişdirmiş və bu gün böyük tələbatı olan 4 təkərlik modeli səhnəyə çıxarılmışdır. Suzukinin diqqətinə biganə qala bilməyən digər istehsalçılar da, özlərinə məxsus olan məhsul çeşidlərinə 4 təkərli modelləri sürətlə əlavə etdilər. Bu tədqiqatlarla yanaşı mühərrik gücü və güc paylama elementlərindəki dəyişikliklər ilə əyləc və təkər konstruksiyalarındakı yeniliklər motovezdexodların performanslarında çox təsirli olmuşdur. Motovezdexodların imkanlarının artması ilə birlikdə istifadə sahələrində də dəyişikliklər başlanılmışdır. Əvvəlcə yalnız müəyyən ərazilərdə sadə işlərdə kömək məqsədi ilə hazırlanmış motovezdexodlar, sonralar əyləncə, inşaat və əkinçilik kimi mülki vəzifələrə əlavə olaraq personal və texnika daşınması kimi hərbi işlərdə də istifadə olunmağa başlanmışdır.

İdman məqsədli motovezdexod müsabiqələri ilk dəfə 1980-ci ildə Amerikada başlamışdır. İlk illərdə, fərqli təşkilatlar altında fəaliyyət göstərən idmançılar, 2006-cı ildə CMR-in yaradılması ilə fərqli kateqoriyalarda təşkil olunmağa başlayan yarışlarda yarışmağa başladılar. Avropada isə müsabiqələr uzun müddət ölkələrin motosiklet federasiyaları tərəfindən təşkil edilmişdir. Son illərdə FİM rəhbərliyi altında müştərək tədbirlər təşkil olunmağa başlansa da, hələ müştərək yarış seriyası təşkil olunmamışdır.
Azadlıq meydanı (Astana)

**Azadlıq meydanı** () — Qazaxıstanın paytaxtı Astananın əsas meydanı.

## Yerləşməsi
Azadlıq meydanı Astananın Almatı rayonunda yerləşir. Tauelsizdik prospekti boyunca cənub-cənub-qərbdən şimal-şimal-şərqə uzanan şəklində müntəzəm bir düzbucaqlıdır. Eninə istiqamətdə meydan Baytursınov və Najimedenov küçələri ilə məhdudlaşır.

## Memarlıq ansamblı
Meydanın mərkəzində Qazaxıstanın azadlığı və çiçəklənməsinin rəmzi olan "Qazax eli" abidəsi vardır. Paytaxtın mərkəzində Azadlıq meydanında yerləşən “Qazax Eli” (“Qazax xalqı”) abidəsi Astana şəhərinin və bütün Qazaxıstanın kifayət qədər yeni bir memarlıq əlamətidir. Ağ mərmərdən dördbucaqlı bir təməl üzərində quraşdırılmış bir işıq sütunu ilə təmsil olunur, burada hər tərəfdə müstəqil Qazaxıstan Respublikasının formalaşmasının əsas hadisələrini əks etdirən barelyeflər əks olunur. Bu quruluşun hündürlüyü 91 metrdir ki, bu da 1991-ci ildə ölkənin müstəqilliyi ilə əlaqələndirilir. Qazax Eli abidəsi yalnız suverenliyin simvolu deyil. Həm də ənənəvi mədəniyyət və tarixi əks etdirir və üstündə oturan müqəddəs Simurq quşu Qazaxıstanın davamlı böyüməyə, inkişafa və irəliləməyə meyllərini təcəssüm etdirir

Aşağıdakı obyektlər kvadratın ətrafında (saat istiqamətində) yerləşir:
* Xəzrət Sultan məscidi;
* Qazaxıstan Milli İncəsənət Universiteti;
* Dünya Divarı;
* İstiqlal Sarayı;
* Qazaxıstan Respublikasının Milli Muzeyi;
* Sülh və Razılaşma Sarayı və Prezident Parkı.

## Tədbirlər
Meydan 2009-cu ildə mərkəzi obyekti olan "Qazax eli" abidəsinin inşası ilə eyni vaxtda meydana çıxır. Abidənin ətrafında bir neçə heykəltəraşlıq qrupu və fəvvarələr yerləşir.

2015-ci ilin sentyabr ayında meydanda Qazax xanlığının yaranmasının 550-ci ildönümü münasibətilə bayram tədbirləri keçirilir. Bayramlar zamanı meydan tarixi bir kəndə çevrilir.

Azadlıq Meydanında Vətən Müdafiəçisi Günü və Konstitusiya Günü münasibətilə hərbi paradlar keçirilir. 7 may 2015-ci il tarixində Qələbənin 70-ci ildönümünə həsr olunmuş parad zamanı Zəfər bayrağının bənzərinin meydana gətirilməsi mərasimi keçirilir.

Meydan Novruz münasibətilə bayram tədbirlərinin keçirildiyi məkandır. Yeni il üçün meydanda bir buz şəhərciyi qurulur.

## İstinadlar
Sara Baykina

**Sara Baykina** (; ) — Rus və sovet aktrisası, Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, RSFSR-nın əməkdar artisti (5.11.1940). Məşhur tatar aktyoru, rejissor, müəllim Cəlal Muxametzyanoviç Baykinin (1886-1954) həyat yoldaşı. 

## Bioqrafiyası
Sara Baykina 14 dekabr 1895-ci ildə Həştərxan şəhərində anadan olmuşdur. Teatr səhnə fəaliyyəti 1912-ci ildə Həştərxan Tatar teatr truppasında başlayır.

1913-1914-cü illərdə Səyyar, 1916-cı ildə Şirkat truppasında çalışır. Oktyabr İnqilabından sonra, 1919-cu ildə Həştərxan Tatar teatr studiyasında oxuyur.

1922-ci ildə Kazandakı Birinci Tatar Nümayiş Teatrında çıxış edir. 1928-1929-cu illərdə Kamal Tatar Akademik Teatrında çalışır, 1930-cu illərdə Bakıdakı Tatar teatrında, daha sonra Simferopoldakı Krım Tatar teatrında fəaliyyətini davam etdirir.

Sara Baykina teatrla birlikdə Özbəkistana sürgün edilir. 1944-1956-cı illərdə Əndican Özbək Teatrında çalışır, sonra Həştərxan Teatrına qayıtdır. 
1934-cü ildə ən yüksək maaş alır: I kateqoriyaya görə 450 rubl. "Leyli və Məcnun", "Tahir-Zöhrə", "Baxçasarayın çeşməsi", "Çura Batır", "Qalim Aydamaq", "Otello", "Hamlet", "Yarovaya sevgi" və s. tamaşalarda həmişə baş rol oynamışdır.

## Teatr rolları
Sara Baykina Mirheydər Feyzinin eyniadlı tamaşasında Qulyabanu rolunun ilk ifaçısıdır. Kərim Tinçurinin (Maysara - "Mavi Şal"), Fatih Əmirxanın (Sara - "Gənclik"), Ayaz İshakinin (Asma - "Müəllim"), Nəcəf bəy Vəzirovun (Səadət - "pyeslərində lirik rollar da oynamışdır. Müsibəti-Fəxrəddin"), Şərif Kamalın (Kamil - "Hacı-Əfəndi evlənir"), Aleksandr Ostrovskinin (Polina - "Qazanclı yer"), Fridrix Şillerin (Luiza - "Xəyanət və Sevgi"), Üzeyir Hacıbəyovun (Gülçöhrə - "Arşın mal alan"), Fəthi Burnaşın (Zöhrə - "Tahir-Zöhrə"), M. Kiryakovun (Yuliya - "Tibb bacısı"), Namiq Kamal (Şəfiqə - "Zavallı uşaq"), Uilyam Şekspirin (Ofeliya - "Hamlet") əsərlərində rol alır.

## Mükafatları
Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti,

Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti,

Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1940).

## İstinadlar
Otoerotizm

**Otoerotizm** — şəxsin xüsusən daxili stimulların təsiri ilə özünə qarşı cinsi cazibə (istək) hiss etməsi. Otoerotizmin ən geniş yayılmış fəaliyyəti mastusbasiyadır. Ancaq otoerotizm təkcə masturbasiya ilə məhdudlaşmır. Yuxuda boşalma, cinsi fantaziyalar, cinsi mənada tərəfsiz olan musiqilər otoerotizmin nümunələrindən hesab oluna bilər. Süni penis, vibrator, anal muncuqlar və s. kimi seks oyuncaqlarından istifadə oluna bilər.

## Həmçinin bax
* Autofellatio

## İstinadlar
ByteDance

**ByteDance Ltd.** (; pinyin: Zìjié Tiàodòng) — Çinin internet texnologiyaları şirkəti. Baş qərərgahı Pekindədir, rəsmi olaraq isə Kayman adalarında qeydiyyatdan keçmişdir. 2012-ci ildə Zhang Yiming, Liang Rubo və başqaları tərəfindən təsis edilən ByteDance şirkəti məşhur video paylaşma platformaları TikTok və Douyin-i yaratmışdır. Şirkətin həmçinin sahib olduğu Toutiao adlı xəbər platforması da var.

ByteDance Ant Financial (Alipay ödəmə sisteminin operatoru) və DiDi (taksi sifarişi servisi) ilə birlikdə Çinin aparıcı "unicorn (və ya təkbuynuz) şirkətlərinin" (bazar qiyməti 1 mlrd dollardan artıq olan startaplar) ilk üçlüyünə daxildir. Bundan əlavə, ByteDance Çin internet şirkətlərinin "böyük beşliyinə" daxildir (Alibaba Group, Tencent, Baidu и NetEase ilə birlikdə).

Çin hökuməti ilə əlaqələrinə, siyasi senzura və öz əlavələrinin istifadəçilərinin şəxsi məlumatlarını yığdığına görə ByteDance bir neçə dəfə ABŞ və başqa ölkələrdə istintaq altına düşmüşdür. ByteDance əlavələrinin kontentini nəzarət edən minlərlə senzorlar arasında Çin Kommunist partiyasının üzvləri üstünlük təşkil edir.

## Xarici keçidlər
Kavalalı ailəsi

**Kavalalı ailəsi** və ya **Məhəmməd Əli sülaləsi** (; ) — İlk illər Osmanlı imperiyasının tərkibində, daha sonra isə müstəqil şəkildə 1805–1953-cü illərdə Misir və Sudanda hakimiyyəti əlində saxlayan ailə. 1805–1867-ci illərdə vali, 1867–1914-cü illərdə xədiv, 1914–1922-ci illərdə sultan, 1922–1953-cü illərdə isə kral ünvanıyla bölgəni idarə edən bu türk mənşəli ailənin banisi 1805-ci ildə buraya vali təyin edilən Mehmed Əli Paşadır.

## Sülalənin mənşəyi
Sülalənin banisi hesab edilən Mehmed Əli Paşa 4 mart 1769-cu ildə Rumeli əyalətinə bağlı Kavalada dünyaya gəldi. Ailənin mənşəyi haqqında fərqli məlumatlar var. Bəzi tarixçilər onun əslən alban olduğunu qeyd etsə də, oğlu İbrahim Paşa tərəfindən yazılan bir sənəddə Mehmed Əlinin atası İbrahim ağa və babası Osman ağanın qan davası səbəbilə Konyadan Kavalaya köç etməsi açıq şəkildə ifadə edilmişdir. Ailənin daha sonrakı hakimiyyət illərində türk dilini mənimsəməsi və Osmanlı-türk irsini davam etdirməsi də onların mənşəyi ilə bağlı yetərli məlumatı verir.

## Ailənin nəsil ağacı

## Mənbə
* Baten, Jörg (2016). *A History of the Global Economy. From 1500 to the Present*. Cambridge University Press. p. 217. ISBN 9781107507180
* The Genealogy of the Egyptian Royal family at Genealogical Gleanings
* "Family tree of the House of Mohammed Aly"
Fəryal Qadınəfəndi

**Fəryal Qadınəfəndi** () — Osmanlıların Misir və Sudan hakimi, ilk Misir xədivi İsmayıl Paşanın xanımı, I Fuadın anası.

## Həyatı

Əslən fransız olan Fəryal xanım 1845-ci ildə dünyaya gəldi. Xədiv İsmayıl Paşanın hərəminə necə və nə vaxt girdiyi məlum deyil. Ancaq mənbələrdə *xanım* yerinə *Qadınəfəndi* olaraq anılması, onun kəniz və ya cariyə olaraq saraya alındığını sübut edir. Yeganə övladı olan Əhməd Fuad 26 mart 1868-ci ildə Cizə sarayında dünyaya gəldi. Ancaq oğlu hələ 11 yaşında ikən İsmayıl Paşa İstanbuldan göndərilən fərmanla taxtdan endirildi və yerinə xədivin digər xanımından doğulan oğlu Tofiq Paşa Misir xədivliyinə gətirildi. Öncə Neapolda, ardından İstanbulda sürgün həyatı yaşayan İsmayıl Paşanın 1895-ci ildə vəfatı ilə dul qalan Fəryal xanım 21 fevral 1902-ci ildə oğlunun səltənətini görmədən Qahirədəki Safran sarayında vəfat etdi. Cənazəsi Qahirədəki Əl-Rifai məscidinə dəfn edildi.

Oğlu Fuad Paşa isə anasına olduqca bağlı biri idi və "F" hərfinin ona uğur gətirdiyinə inanırdı. Bu səbəblə bütün övladlarına (Fövqiyyə, Faruq, Fövziyyə, Faizə, Faiqə, Fəthiyyə) bu hərflə başlayan adlar qoydu. Üstəlik onun oğlu Faruq da atasının bu inancını davam etdirdi və öz övladlarının adlarını bu qaydayla qoydu (Fəryal, Fövziyyə, Fadiyə, Fuad).

## Mənbə

* Hassan, Hassan (2000). *In the House of Muhammad Ali: A Family Album, 1805-1952*. American Univ in Cairo Press. pp.&nbsp;137. ISBN 978-9-774-24554-1
* Morgan, Robert (21 September 2016). *History of the Coptic Orthodox People and the Church of Egypt*. FriesenPress. p.&nbsp;456. ISBN 978-1-460-28027-0
* Doumani, Beshara (27 February 2003). *Family History in the Middle East: Household, Property, and Gender*. SUNY Press. p.&nbsp;270. ISBN 978-0-791-45679-8
* Williams, C. (2008). *Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide*. American University in Cairo Press. p.&nbsp;71. ISBN 978-977-416-205-3
* Reid, D.M. (2002). *Cairo University and the Making of Modern Egypt*. Cambridge Middle East Library. Cambridge University Press. p.&nbsp;29. ISBN 978-0-521-89433-3
* McBride, B.S.C. (1967). *Farouk of Egypt, a Biography*. Hale. p.&nbsp;50
* Gazalé, M.J. (2004). *Pyramids Road: An Egyptian Homecoming*. American University in Cairo Press. p.&nbsp;106. ISBN 978-977-424-832-0
Şəfəqnur xanım

**Şəfəqnur xanım** () — Osmanlıların Misir və Sudan hakimi, ilk Misir xədivi İsmayıl Paşanın xanımı, Tofiq Paşanın anası, Misirin Validə Paşası.

## Həyatı

### İlk illəri
1833-cü ildə dünyaya gələn Şəfəqnur xanımın əsli və saraya necə alındığı barədə məlumat yoxdur. Ancaq onun İsmayıl Paşanın anası Hoşyar xanımın xidmətçilərindən olduğu məlumdur. Cütlüyün yeganə övladı Mehmed Tofiq, İsmayıl Paşanın ən böyük oğlu olaraq 30 aprel 1852-ci ildə Qahirədəki Manial sarayında dünyaya gəldi. İsmayıl Paşanın daha öncə 3 ayrı xanımla nikah bağlamasına baxmayaraq, Şəfəqnur xanımın onun vəliəhdini dünyaya gətirməsi və vaxtilə anasının xidmətində olması ona digərlərindən daha üstün yer qazandırmışdı.

Vəliəhd olan oğlunun doğumundan sonra rəsmi sənədlərdə *"Validə qadın"* olaraq anılmağa başlandı. Nəhayət 1866-cı ildə vəliəhd anasıyla evlənməylə bağlı Misir qanununa əsasən, İsmayıl Paşa Şəfəqnur xanımla rəsmi nikah bağladı. Nigahın ardından *"dördüncü xanım"* ünvanı alan Şəfəqnur xanım oğluyla birlikdə Əl-Qübbə sarayına daşındı. Bütün rəsmi mərasimlərdə İsmayıl Paşanın digər nikahlı xanımlarıyla birlikdə iştirak etdi.

### Validə Paşa illəri
1879-cu ildə İsmayıl Paşa Misirdə tüğyan edən iqtisadi böhran və xarici ölkələrin təzyiqi ilə Sultan Əbdülhəmid tərəfindən yazılan bir fərmanla vəzifədən alındı. Nəticədə onun ən böyük oğlu olan Tofiq Paşa xədiv, Şəfəqnur xanım isə Validə Paşa elan edildi. O əsnada davam edən və Misirdəki xarici qüvvələrə qarşı mübarizə aparan Urabi Paşa üsyanına dəstək verməyə başladı. Şəfəqnur xanım 17 mart 1884-cü ildə qaynanası Hoşyar xanımla birlikdə yaşadığı Qəsr-əl-Ali sarayında vəfat etdi və cənazəsi Əl-Rifai məscidindəki Xədiv türbəsinə dəfn edildi.

## Mənbə
* Tanman, M (2011). *Nil kıyısından Boğaziçi'ne : Kavalalı Mehmed Ali Paşa Hanedanı'nın İstanbul'daki izleri = From the shores of the Nile to the Bosphorus : traces of Kavalalı Mehmed Ali Pasha Dynasty in İstanbul* (in Turkish). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsu. p.&nbsp;45. ISBN 978-975-9123-95-6
* Cuno, Kenneth M. (April 1, 2015). *Modernizing Marriage: Family, Ideology, and Law in Nineteenth- and Early Twentieth-Century Egypt*. Syracuse University Press. pp.&nbsp;33–4. ISBN 978-0-815-65316-5
* Doumani, Beshara (February 1, 2012). *Family History in the Middle East: Household, Property, and Gender*. SUNY Press. p.&nbsp;258. ISBN 978-0-791-48707-5
* Chennells, Ellen (November 20, 2014). *Recollections of an Egyptian Princess by Her English Governess: (1871–1876, New Intro, Annotated)*
* Hatem, Mervat F. (April 12, 2011). *Literature, Gender, and Nation-Building in Nineteenth-Century Egypt: The Life and Works of `A'isha Taymur*. Palgrave Macmillan. p.&nbsp;88. ISBN 978-0-230-11860-7
Pantone 448 C

**"Dünyanın ən çirkin rəngi"** hesab olunan **Pantone 448 °C**, Pantone rəng sisteminə daxil olan rənglərdən biridir. "Cansıxıcı tünd qəhvəyi" olaraq xarakterizə edilən bu rəng bazar araşdırmaçıları tərəfindən ən az cəlbedici rəng kimi təqdim edildikdən sonra 2012-ci ildə Avstraliyada sadə tütün qablaşdırmasının rəngi olaraq da seçildi.

Avstraliya Səhiyyə Nazirliyi əvvəlcə rəngi "zeytun yaşılı" adlandırdı, lakin Avstraliya Zeytun Assosiasiyası tərəfindən narahatlıqları ifadə edildikdən sonra adı dəyişdirildi. Belə ki, Avstraliya Zeytun Assosiasiyası Səhiyyə Naziri Nikola Roksona məktub yazaraq, zeytun markasının ləkələdiyi üçün bu termini dayandırmağı tələb edir.

GfK Bluemoon tərəfindən hazırlanan hesabata görə, 16–64 yaşları arasındakı 1000-dən artıq daimi siqaret istifadə edən şəxslərin iştirakı ilə reallaşan və 7 araşdırma prossesindən keçən tədqiqatdan sonra həmin rəng ən az cəlb edici rəng kimi siqaret qablaşdırmalarında istifadə olunmasına təsdiq aldı.

2016-cı ildən bu yana eyni rəngdən Fransa, İngiltərə, İrlandiya, İsrail, Norveç, Yeni Zelandiya, Sloveniya, Səudiyyə Ərəbistanı, Uruqvay, Tailand, Türkiyə, Belçika və Niderlan da daxil olmaqla bir çox ölkədə sadə siqaret ambalajlarında ​​da istifadə olunur.

Lakin məşhur marketinq agentliyi Braftonun qrafik dizayneri Bredli Deveru, hər hansı bir rəngin çirkin rəng kimi qəbul edilməsi ilə razı deyil. Illustratoru açaraq GfK və dünyanın yanıldığını sübut edə bilərəm deyə bildirdi. Tək bir rəngi belə mühakimə edə bilməzsən, hər rəng qrafik dizayn, marketinq, və incəsənətdə bərabər potensiala malikdir deyə əlavə etdi.

## İstinadlar

## Xarici linklər
* http://www.pantone.com/color-finder/448-C
BMT-nin Korrupsiyaya qarşı Konvensiyası

**BMT-nin Korrupsiyaya qarşı Konvensiyası** (UNCAC) — 31 oktyabr 2003-cü il tarixində BMT Baş Assambleyasının 58-ci iclasının plenar iclasında qəbul edilmiş və 14 dekabr 2005-ci ildə qüvvəyə minmiş korrupsiyaya qarşı beynəlxalq hüquqi sənəd. Konvensiya 71 maddədən ibarət 8 fəsildən ibarətdir.

## Haqqında
9 dekabr 2003-cü ildə Meksikanın Merida şəhərində keçirilmiş Yüksək Siyasi Konfransda BMT-nin Korrupsiyaya Qarşı Konvensiyası imzalanması üçün açıldı. Konfransın açılış günü Korrupsiyaya Qarşı Beynəlxalq Mübarizə Günü elan edildi.

Hazırda konvensiyaya 172 ştat qoşulub. İştirakçı Dövlətlər qanunvericilik, dövlət qurumları və hüquq-mühafizə sahələrində korrupsiyaya qarşı mübarizə tədbirləri tətbiq etməyə borcludurlar. Konvensiyanın iştirakçı dövlətlərindən hər biri dürüstlük, məsuliyyət və şəffaflıq prinsiplərinə uyğun olaraq, korrupsiyaya qarşı mübarizə və qarşısının alınması, mövcud qurumların səmərəliliyinin artırılması, korrupsiyaya qarşı mübarizə və əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün siyasət hazırlamağa və həyata keçirməyə çağırılır. beynəlxalq və regional səviyyədə korrupsiyaya qarşı mübarizə.

May 2020-ci il tarixindən etibarən təsdiq edilmiş konvensiya (ulduz dövlətin konvensiyanı imzaladığını göstərir):

### Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlərin konfransı
Korrupsiyaya qarşı mübarizənin səmərəliliyinin artırılması və Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlər arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün katiblik xidmətləri BMT-nin Narkotiklər və Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi tərəfindən baş katib tərəfindən göstərilən xüsusi daimi bir konfrans yaradıldı. Baş katib iştirakçı dövlətlərə lazımi məlumatları verir, eyni zamanda regional və beynəlxalq səviyyədə koordinasiyanı təmin edir. Konfrans iki ildən bir baş verir. 25–29 Noyabr 2013-cü il tarixlərində BMT-nin Korrupsiyaya Qarşı Konvensiyasında iştirak edən Dövlətlərin Konfransının beşinci iclası keçirilmişdir. Rusiyadan gələn nümayəndə heyətinə Xarici İşlər Nazirliyi, İqtisadi İnkişaf Nazirliyi, Baş Prokurorluq, İstintaq Komitəsi, Hesablama Palatası, Daxili İşlər Nazirliyinin İqtisadi Təhlükəsizlik və Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsi nümayəndələri daxil idi. və Əmək Nazirliyi. Konfransda beynəlxalq əməkdaşlıq və aktivlərin bərpası, iştirakçı dövlətlər arasında məlumat mübadiləsinin dərinləşdirilməsi, Konvensiyanın mexanizmlərinin özəl sektorda təbliği və s. Məsələlər müzakirə edildi.

## İstinadlar
Qurdlar məhəlləsi

* Qurdlar məhəlləsi (Naxçıvan)
* Qurdlar məhəlləsi (Şamaxı)
* Qurdlar məhəlləsi (Şuşa)

## Həmçinin bax

* Qurdlar (dəqiqləşdirmə)
Mey Mask

**Mey Mask** (, qız adı-Haldeman; ) — Kanada-Cənubi Afrika modeli və dietoloqu.Həmçinin İlon Mask, Kimbal Mask və Toska Maskın anası.50 il model olaraq Time jurnalı sağlamlıq nəşri, Qadınlar Günü və Vogue da daxil olmaqla məşhur jurnalların üz qabığında yer aldı.New York Post, öz-özünə şöhrət qazandığını bildirərək onun "öz başına bir ulduz" olduğunu elan etdi.

## Erkən yaşları və ailəsi
Maye Haldeman 19 aprel 1948-ci ildə Kanadanın Saskaçevan vilayətinin Regina şəhərində əkiz və beş uşaqdan biri olaraq anadan olmuşdur. Ailəsi 1950-ci ildə Cənubi Afrikanın Pretoriya şəhərinə köçüb. Valideynləri Uinnifred Jozefin Fletşer və həkim-terapevt və həvəskar arxeoloq Dr. Joşua Norman Haldeman macəraçı idilər və ailə 1952-ci ildə dünya ətrafında uçdu. Ailəsi Kalaharinin itirilmiş şəhərini tapmaq üçün Kalahari səhrasında on ildən çox vaxt sərf etdi. Valideynləri Meyə slayd şoular göstərir və səyahətləri haqqında danışırdılar. Xanım Mask ailsi haqqında demişdir: "Valideynlərim çox məşhur idilər, lakin heç vaxt snob olmamışdılar".

Haldeman 1969-cu il Miss Cənubi Afrika gözəllik müsabiqəsinin finalçısı olmuşdur. 1970-ci ildə orta məktəbdə tanış olduğu Cənubi Afrikalı mühəndis Errol Maskla evləndi. onların üç uşağı oldu: İlon Mask, Kimbal Mask və Toska Mask. Cənubi Afrikadakı Orange Free State Universitetində dietologiya üzrə magistr dərəcəsi aldı. Daha sonra Toronto Universitetində qidalanma elmi sahəsində başqa bir magistr dərəcəsi almışdır.1979-cu ildə Errol Maskdan boşandı. İki il sonra İlon atası ilə yaşamağa qərar verdi. Kimbal da dörd il sonra İlona qoşulub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra İlon Kanadaya köçməyə qərar verdi. 1989-cu ildə, altı ay sonra Maye qızı Toska ilə Kanadaya köçdü.

## Karyerası
Modellik karyerası Kanadada və ABŞ-da davam etdi. Special K adlı reklam çarxında, Revlon reklamında və Beyonse videosunda yer aldı. Time jurnalının sağlamlıq nəşri üz qabığında çılpaq şəkilləri və 2011-ci ildə də saxta hamilə qarnı ilə New York jurnalının üz qabığında çılpaq şəkilləri çıxdı. 2012-ci ildə Elle Canadanın üz qabığındaydı və Target və Virgin America reklam kampaniyalarında rol aldı. 2017-ci ilin sentyabr ayında, 69 yaşında CoverGirl-ın ən yaşlı elçisi oldu, bu hadisə bir xəbər hekayəsində "tarix yazmaq" başlığı altında paylaşıldı. 2015-ci ildə IMG Models ilə müqavilə imzalayıb.O 2021-ci ildə Yaradıcı Rəssamlar Agentliyi(Creative Artists Agency) tərəfindən imzalanmışdır.

Modellikdən əlavə bir diyetoloq kimi işləyir və dünya səviyyəsində təqdimatlar edir. Bir qidalanma mütəxəssisi olaraq, Kanadanın bütün əyalətlərində və 39 Amerika əyalətində mühazirə oxumuş və xüsusi bir təcrübəyə rəhbərlik etmişdir.

Bir qadın bir plan qurur: bir ömür boyu macəra, gözəllik və müvəffəqiyyət üçün məsləhət (2019) adlı bir xatirə kitabının müəllifidir.

## Həmçinin bax
* İlon Mask

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Natiq İbrahimov

**Natiq İbrahimov** (tam adı: *İbrahimov Natiq Səhrab oğlu*; ) — Lənkəran Dövlət Universitetinin rektoru

## Həyatı
İbrahimov Natiq Səhrab oğlu,1953-cü il 28 mart tarixində Qəbələ rayonu Mıxılqovaq kəndində anadan olub. N. İbrahimov Mıxılqovaq kənd orta məktəbini bitirib. 1972–1978-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Mexanika-riyaziyyat fakültəsində təhsil alıb. Ailəlidir, 3 övladı var. 2003-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.

## Əmək fəaliyyəti
* 1979–1982-ci illərdə Universitetin nəzdində Hesablama mərkəzində riyaziyyatçı-proqramist vəzifəsində çalışıb.
* 1982–1985-ci illərdə fakültənin Tətbiqi riyaziyyat fakültəsinin hesablama laboratoriyasında riyaziyyatçı-proqramçı işləyib.
* 1985–1992-ci illərdə fakültənin Tədris laboratoriyasının müdiri, eyni zamanda kafedranın müəllimi olub.
* 1993-cü ildən Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyində aparıcı inspektor, aparıcı məsləhətçi və baş məsləhətçi vəzifələrində çalışıb.
* 2014-cü ildən Təhsil Nazirliyinin Elm, ali və orta ixtisas təhsili şöbəsinin müdir müavini vəzifəsində işləyib.
* 2016-cı il may ayından Lənkəran Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsini icra edibedirdi.

Ölkəmizdə təsdiq olunmuş Təhsil Strategiyasına uyğun olaraq Lənkəran Dövlət Universitetində islahatların aparılmasına və universitetin maddi texniki bazasının müasir tələblərə cavab verən səviyyəyə qaldırılmasına, şəffaflığın və hesabatlılığın təmin olunması ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsinə rəhbərlik edib. LDU-nun xarici ölkə universitetləri ilə əlaqələrinin qurulması (50-ə yaxın Türkiyə və avropa universitetləri və mərkəzləri) və möhkəmlənməsi işini, tələbə və müəllimlərin mübadiləsini təşkil edib.

## Yaradıcılığı
1997-ci ildən Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, 2015-ci ildən Riyaziyyat üzrə elmlər doktoru, professor elmi adlarını alıb. Bir monoqrafiya, 2 dərs vəsaiti və bir neçə proqramın müəllifidir. 4 nəfər doktorantın elmi rəhbəridir.

## İstinadlar
Soyad Qanunu (Türkiyə)

**Soyad Qanunu** () — hər bir Türk vətəndaşı üçün soyad daşımaq məcburiyyətini qoyan 2525 saylı qanundur. İsveçrədən alınaraq hazırlanan qanun 21 iyun 1934-cü ildə qəbul edilərək, 2 iyul 1934-cü ildə rəsmi qəzetdə dərc edilmişdir. Qanun 2 yanvar 1935-ci ildə qüvvəyə minib. Bu qanun qəbul edildikdən sonra soyadları, Türkiyə vətəndaşları şəxsiyyət vəsiqəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. *Soyadı Qanununun* qəbulu sosial sahədə gerçəkləşdirilmiş Atatürk islahatlarından biridir.

## Mənşəyi
Qanunun məqsədi, bu vaxta qədər soyad əvəzinə dini, sosial və ailə adlarının yaratdığı müsbət və ya mənfi ayrı-seçkiliyi, məktəb qeydiyyatı, işə qəbul, əksər xidmət, alqı-satqı işlərindəki qarışıqlığı aradan qaldırmaq idi. Bu qanunun davamı olaraq 26 noyabr çıxarılan 2590 saylı qanunla "ağa", "hacı", "hafiz", "hoca", "usta", "bəy əfəndi", "xanım", "paşa" "həzrət" kimi ad və ləqəblərin istifadəsi qadağan edildi.

Qanuna görə deyərkən və yazarkən ad öndə soyad sonda istifadə edilməlidir. Ədəbə zidd və gülünc soyadların, qəbilələrin, yad irqlərin və millətlərin adlarını, rütbə və vəzifəni göstərən soyadları soyad kimi götürməyə icazə verilmir.

## Tətbiqi

Soyad seçmək vəzifəsi 2003-cü ildə mülki qanun dəyişənə qədər ailənin başçısı sayılan ərə həvalə edilmişdir. Soyad Qanununun qəbulundan beş ay sonra Prezident Mustafa Kamal'a 2587 saylı qanunla "Atatürk" soyadı verildi və bu qanun 24 noyabr 1934-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən yekdilliklə qəbul edildi. 17 dekabr 1934-cü ildə qəbul edilmiş qanunla bu soyadın digər insanlar tərəfindən istifadəsi qadağan edildi. Bu səbəbdən Atatürkün bacısı Makbulə "Atadan" soyadını götürdü.

Qanunun 3-cü maddəsi, "xarici irq və millət adları" nın istifadəsini qadağan edir; Konstitusiyanın 10-cu maddəsindəki bərabərlik prinsipinə zidd olduğu iddiası ilə, müzakirə və məhkəmə mövzusudur. Bu maddəyə görə soyadı —oğul ilə bitərkən, ermənicə ian, ‑yan, rusca ‑of, ‑ov, iviç, ‑iç, yunanca ‑is, dis, ‑pulos, ‑aki, farsca ‑zadə, ərəbcə mahdumu, vələd, ‑bin şəkilçilərinə icazə verilmir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* '''Soyadı Kanunu''', Resmi Gazete web sitesi, Erişim tarihi: 26.03.2017 
*  Resmi Gazete web sitesi, Erişim tarihi: 26.03.2017
Savoyya hersoqluğu

**Savoyya hersoqluğu** (; ) — 1416–1714-cü illər arasında Savoyya sülaləsinin hakimiyyəti altındakı torpaqlara verilən addır. Hersoqluq İtaliya yarımadasının şimalında yerləşirdi. Ərazisinin bir hissəsi indiki Fransanın bir hissəsidir. Savoyya əyalətinin davamı olan hersoqluq, Sardiniya və İtaliya krallığının əsas hissəsini təşkil etmişdir.

## Həmçinin bax
Savoyya sülaləsi

## Mənbə

* Oresko, Robert (1997). "The House of Savoy in search for a royal crown in the seventeenth century". In Oresko, Robert; Gibbs, G. C.; Scott, H. M. (eds.). *Royal and Republican Sovereignty in Early Modern Europe: Essays in Memory of Ragnhild Hatton*. Cambridge University Press. ISBN 978-0521419109
* Longhi, Andrea (2015). "Palaces and Palatine Chapels in 15th-Century Italian Dukedoms: Ideas and Experiences". In Beltramo, Silvia; Cantatore, Flavia; Folin, Marco (eds.). *A Renaissance Architecture of Power: Princely Palaces in the Italian Quattrocento*. Brill. ISBN 978-9004315501
* Hearder, Harry (2002). Morris, Jonathan (ed.). *Italy: A Short History*. Cambridge University Press. ISBN 978-0521000727
* Frederic J. Baumgartner, *Henry II, King of France 1547-1559*. Duke University Press, 1988. pp. 226-227

## İstinadlar
Şamberi

Şamberi, Fransanın Auvergne-Rhône-Alpes regionunda yerləşən və Savoyya departamentində yerləşən kommunadır. Şəhərin ümumi əhalisi 56.835 nəfər təşkil edir.

## İstinadlar
BMT-nin səhralaşma ilə mübarizə Konvensiyası

**Xüsusilə Afrikada Ciddi Quraqlıq və / və ya Səhralaşma Yaşanan Ölkələrdə Səhralaşma ilə Mübarizə Konvensiyası** () — dövlətlərin və ictimai təşkilatların beynəlxalq, regional, milli və yerli səviyyələrdə səhralaşma, torpaq deqradasiyası və quraqlığın təsirlərini azaltmaqla mübarizə səylərini birləşdirmək üçün yaradılmış BMT konvensiyası.

Konvensiya, 17 iyun 1994-cü ildə Rio-de-Janeyroda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf və İnkişaf Konfransının (UNCED) nəticəsi olaraq Parisdə qəbul edildi və 26 dekabr 1996-cı ildə qüvvəyə mindi. 29 may 2012-ci il tarixindən etibarən Konvensiya 195 ölkə tərəfindən təsdiq edilmişdir.

## Tarixi
1977-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Səhralaşma Konfransı səhralaşmaya qarşı mübarizə planı qəbul etdi. Bununla birlikdə, 1991-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (UNEP), "yerli müvəffəqiyyət hekayələri" nə baxmayaraq, quraq, yarı quru və quru sub-rütubətli ərazilərdə torpaqların deqradasiyasının daha da pisləşdiyi qənaətinə gəldi.

1992-ci ildə Rio-de-Janeyroda BMT-nin Ətraf və İnkişaf Konfransı keçirildi, bu müddətdə səhralaşma probleminə yeni inteqrasiya olunmuş yanaşma nəzərdən keçirildi. 1992-ci ilin dekabrında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi 47/188 saylı qətnamə qəbul edərək Səhralaşma ilə Mübarizə Konvensiyasını hazırlamaq üçün Hökumətlərarası Müzakirə Komitəsi yaratdı.

Konvensiya 17 iyun 1994-cü il tarixində Fransanın Paris şəhərində qəbul edilmiş, 14–15 oktyabr 1994-cü il tarixlərində imzalanmaq üçün açılmış və əllinci ratifikasiya alındıqdan 90 gün sonra 26 dekabr 1996-cı ildə qüvvəyə minmişdir.

2006-cı il BMT Baş Məclisi tərəfindən Beynəlxalq Səhra və Səhralaşma İli elan edildi (23 dekabr 2003-cü il tarixli, 58/211 saylı Qərar).

2010-cu ilin yanvarından 2020-ci ilin dekabrına qədər olan dövr, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Səhralar və Səhralaşma ilə Mübarizə Onilliyi elan edilmişdir. Məqsəd quru əraziləri qorumaq üçün hərəkəti təşviq etməkdir (qətnamə 2007-ci il, 62/195).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ciddi quraqlıq və/və yaxud səhralaşma baş verən ölkələrdə, xüsusilə də Afrikada səhralaşma ilə mübarizə üzrə Konvensiya
San-Pyetro-in-Montorio

**San-Pyetro-in-Montorio** ( — «Müqəddəs Pyotr qızıl dağda») — Yanikul təpəsinin yamacında yerləşən titulyar kilsə. San-Pyetro-in-Montorio kilsəsi 1587-ci il aprelin 13-dən bəri titulyar kilsə olmuşdur. 1 mart 2008-ci ildən hal-hazıra qədər amerikalı kardinal Ceyms Frensis Stefford kilsənin kardinal-keşişidir.

## Tarixi
[thumb|left|350px| [Mazaçço. Müqəddəs Həvari Pyotrun edamı. 1426. Ağac, tempera. Berlin şəkil qalereyası]]

Yanikul təpəsi (), şəhərin qərb hissəsində, Vatikanın cənubunda, Tibrin sağ sahilində, Trastevere bölgəsində yerləşir. Buradakı kilsə, ehtimal ki, IX əsrə aiddir. Ancaq o dövrdə Yanikul Təpəsi hələ Həvari Pyotrun şəhid olduğu yerlə əlaqəli deyildi. Belə bir əfsanə yalnız XV əsrdə ortaya çıxdı. O zaman Romada dindarlıq göstərmək üçün bəhanə axtaran Katolik kastiliya İzabella və Araqon kralı II Ferdinand, dağda monastır tikdirməyə qərar verdilər (convento).

Köhnə monastır, 1472-ci ildən etibarən Fransiskanlar ordusunun keçmiş generalı olan Fransçesko della Roverenin etirafçısı olan Amadey da Silva Portuqaliyanın ardıcılları olan Fransiskanlar Orderinin indi fəaliyyətdən çıxmış reformist qolunun rahibləri tərəfindən idarə olunurdu , 1471-ci ildən isə Papa IV Sikst. Bəzi mənbələr  Amadey da Silvanı monastırın memarı adlandırır.

## Kilsə
Kilsə sadə bir fasadı və bir nefi olan zahid quruluşdur malikdir. Qırmızı kərpicdən tikilib və əsas fasad bozumtul əhəngdaşı ilə üzləşib. İki simmetrik pilləkən girişə aparır. Üçbucaqlı bir önlü fasad dekorsuzdur, yalnız mərkəzdə kiçik bir gül pəncərəsi vardır.

1797-ci ilə qədər San-Pyetro-in-Montorio Kilsəsinin əsas qurbangahında Rafael Santinin "Transformasiya" tablosu yer alırdı. 1523-cü ildə görkəmli bir sənətkarın bitməmiş bir rəsm əsəri bu kilsəyə yerləşdirildi. Bu gün Vatikan pinotekasında saxlanılır. Hal-hazırda Vinçentso Kamuççini tərəfindən çəkilmiş Qvido Reninin "Müqəddəs Pyotrun çarmıxa çəkilməsi" tablosunun bir nüsxəsi qurbangahda quraşdırılmışdır (əsli də Vatikan pinakotekasındadır) . İçəridə kilsənin ana nefin kənarında yerləşən doqquz ibadətgahı var. Bunlarda XVI—XVII əsrlərdə İtalyan sənətkarlarının bir çox görkəmli sənət əsərləri vardır.

## Qalereya
 
San Pietro in Montorio.jpg|Kilsənin əsas fasadı
FaldaMontorio.jpg|San-Pyetro-in-Montorio monastırı. Qravüra 1670-cı il.
Janiculum.jpg|Yanikul 
Dadianebis sasaxlis naxatebi.jpg|Rafael Santi. Transformasiya. 1516—1520. 
Reale Accademia di Spagna a Roma. Chiostro.jpg|Romadakı İspan Krallığı Akademiyasının yerləşdiyi monastırın həyəti
San Pietro in Montorio - interno.jpg|Kilsənin nef və qurbangahı


## İstinadlar

## Mənbə
* «Всеобщая история искусств», т. 3, М., «Искусство», 1962, с. 141—143
* Laura Gigli, Il complesso gianicolense di S. Pietro in Montorio, Roma 1987, Fratelli Palombi

## Xarici keçidlər
* San-Pyetro-in-Montorio rəsmi saytı
Berlin şəkil qalereyası

**Berlin şəkil qalereyası** () — Berlin Dövlət Muzeyləri və Avropanın aparıcı sənət muzeylərindən biri olan Prussiya Mədəni İrs Fondunun tərkibində məşhur sənət qalereyası, Potsdamer meydanı qərbindəki Berlin Kulturforumda yerləşən mükəmməl XVIII əsrlərə aid rəsm kolleksiyasına sahibdir. Qalereya kolleksiyasında Albrext Dürer, Lukas Kranax, Bottiçelli, Rafael, Tisian Veçellio, Karavaco, İeronim Bosx, Peter Paul Rubens və Rembrandt kimi sənətkarların tanınmış dünya şah əsərləri var. 1830-cu ildə açıldı və 1998-ci ildə təmir edildi.

1998-ci ildən bəri, Berlin Rəsm Qalereyası Kulturforumda onun üçün xüsusi tikilmiş bir binada yerləşdirilmişdir. Dördbucaqlı binanın şimal fasadı bir qədər irəlidədir. Sıx şəkildə yığılmış lövhələr və fasadın paslanmış səthi İtalyan İntibahından və Prussiya klassikliyindən ilham almışdır. Binanın mərkəzində amerikalı konseptual sənətkar Valter De Maria tərəfindən Seriya 5–7-9 fəvvarə ilə bəzədilmiş iki sıra sütun, düz bir tonoz və 32 şüşə günbəzdən ibarət əsas foye var. Foye, təbii sərnişin işıqları ilə işıqlandırılan 72 mərtəbəli nal və iki mərtəbədəki iş otaqları ilə əhatə olunmuşdur. Onların ümumi sahəsi 7000 m²., ziyarətçilər təxminən iki kilometr boyunca muzeyin salonlarını gəzirlər, üzərində 900 rəsm əsəri qoyulmuş divarların sahəsi 1800 xətti metrdir. Digər 400 rəsm binanın zirzəmisindəki Eskiz Qalereyasının on iki otağında nümayiş olunur. Bədii bütövlüyü təmin etmək üçün Berlin Rəsm Qalereyasının kolleksiyasından 150 rəsm 2006-cı ildə yenidən qurulduqdan sonra açılan Bode Muzeyindəki Heykəllər Kolleksiyası və Bizans Sənəti Muzeyinin ekspozisiyasına köçürüldü.

## Qalereya

Jean Fouquet 006.jpg|1450
Sandro Botticelli 066.jpg| 1476-1480
Sandro Botticelli - Giuliano de' Medici (Gemäldegalerie Berlin).jpg| 1478
Pieter_Bruegel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg| 1559
Hieronymus Bosch 089.jpg|
Dürer - Hieronymus Holzschuher (1469-1529) mit Deckel, 1526, 557E.jpg |1526
Albrecht Dürer - Bildnis einer jungen Venezianerin - Google Art Project.jpg|1506
Jan van Eyck 088.jpg|1435
Angelo Bronzino - portrait of Ugolino Martelli.jpg|1535-1538 
Hals, Frans - Catharina Hooft mit ihrer Amme - Gemäldegalerie Berlin.jpg|1620
Holbein, Hans - Georg Gisze, a German merchant in London.jpg|1532
Peter Paul Rubens 094.jpg|1610
Rogier van der Weyden 029.jpg|1430
Jan Vermeer van Delft 018.jpg|
Karl V. (HRR).jpg|
Ludovico Carracci - Giocatori di scacchi.jpg|


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Берлинская картинная галерея на сайте Государственных музеев Берлина
Roytte fransiskan monastırı

**Roytte monastırı** ― Avstriyanın Tirol torpağında, İnsbrukdan 100 kilometr qərbdə yerləşən Roytte şəhərində Katolik dininin fransiskan təriqətinə dini icma və kilsə. Bir hissəsi olduğu kilsə və kilsə kompleksi Avstriya qanunlarına əsasən Qorunan Abidə statusunu almışdır. Sos fransiskanlar binanı 2014-cü ildə tərk etmişdir.

## Tarix
Fransiskanlara məxsus yaşayış məntəqəsinin əsası 15 mart 1628-ci ildə Avstriya şahzadəsi V Leopard Ferdiand və həyat yoldaşı Klavdiya Mediçinin iştirakı ilə qoyulmuşdur. Məntəqənin yaradılması haaqında siyasi kontekst Katolik kilsəsinin XVI əsr Protestant reformasiyası qarşısında mübarizəsi ilə təmin edilmişdir. Binanın tikintisi 1630-cu ildə tamamlanmış, lakin 1632-ci ilin iyul ayında həm monastır, həm də bitişik kilsə həm Otuzillik müharibə səbəbilə zərər görmüş, həm də İsveç əsgərləri tərəfindən talan edilmişdir.

Kompleks 1703-cü və 1846-cı illərdə yanmış, lakin hər iki halda yerli icmanın maliyyə dəstəyi ilə yenidən qurulmuşdur. Bina on səkkizinci əsrdə fransiskan ilahiyyat təhsil mərkəzinə ev sahibliyi etmişdir. Roytte monastırı 1820-1861-ci illərdə yeni başlayanlar üçün icma kimi xidmət etmişdir.

Bölgədəki əhali dəyişikliyi səbəbilə Roytte fransiskan monastırı 1945-ci ildə öz əyani nazirini işə götürdü. Bina 1960-cı illərin ortalarında mərhələli şəkildə təmir edilmiş, 1976-cı ildə isə kilsənin zınqırovı dəyişdirilmişdir.

21-ci əsrin ikinci onilliyinə qədər ərazidə yalnız dörd fransiskan qaldı. 8 oktyabr 2013-cü il tarixində Roytte fransiskan monastırının 2014-cü ilin sentyabrında bağlanacağı elan edildi.

Küçəyə paralel olaraq, digər dini binalara bitişik fransiskan dizaynlı Müqəddəs Anna kilsəsi yerləşir.

## İstinadlar
Fevzi Yaqubov

**Fevzi Yaqubov** (; ) — Texniki elmlər doktoru, professor, Krım Mühəndis-Pedaqoji Universitetinin rektoru (1993–2016). Ukrayna qəhrəmanı (2004), Krım Respublikasının fəxri vətəndaşı (2018).

## Bioqrafiyası
10 noyabr 1937-ci ildə Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Çernomorsk rayonunda anadan olmuşdur. Miliyyətcə Krım tatarıdır.

## Təhsil
Daşkənd Politexnik İnstitutunun mühəndis-mexanik, "Maşınqayırma texnologiyası" fakültəsini bitirmişdir (1956–1961), .

1966-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Doktorluq dissertasiyası "Kontakt proseslərinin termodinamikasının təhlili əsasında metal kəsici alətlərin davamlılığının artırılması yolları" olur. Texniki elmlər doktoru (1984), professor (1985). Krım Elmlər Akademiyasının üzvüdür (1994).

### Fəaliyyəti
Daşkənd Politexnik İnstitutu:
1961–1963 — müəllim,

1963–1966 — aspirant,

1966–1969 — baş müəllim,

1969–1975 — dosent, Universitetin partiya komitəsinin katibi,

1985 — professor,

1975–1993 — Maşınqayırma Texnologiyası kafedrasının müdiri.

1993-cü ildən Krım Dövlət Mühəndislik və Pedaqoji Universitetinin rektoru işləyir. 2016-cı ilin yanvarında Krım tatar gənclərini Ukrayna tərəfdarı təşkilatlarda iştirak etməməyə çağırmışdır.

1999-cu ildə Ukraynadakı prezident seçkiləri zamanı Leonid Kuçmanın etibarlı adamı olmuşdur. 2004-cü ildəki prezident seçkilərində Viktor Yanukoviçin etibarlı adamı olur.

2016-cı ilin noyabrında vəzifəsindən ayrılır. Bundan sonra Fevzi Yaqubov universitetin prezidenti və Krım Mühəndis-Pedaqoji Universitetin rektoru olur.

2018-ci ildə Rusiya Federasiyası Prezidentliyinə namizəd Vladimir Putinin təmsilçisi olur.

23 avqust 2019-cu ildə tarixində uzun bir xəstəlikdən sonra 82 yaşında dünyasını dəyişir.

### Ailəsi
Atası — Yaqub Kurtbebiye (1897–1953).

Anası — Mələk Yaqubova (1908–1971).

Həyat yoldaşı — Zeniye (1938).

Uşaqları — qızı Elvina (1964) və oğlu Çingiz (1972).

## Mükafatları
Ukrayna qəhrəmanı (4 oktyabr 2004).

T. Şevçenko adına Ukrayna Milli Mükafatı laureatı (2005).

Özbəkistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri diplomu (1956, 1970, 1979).

Ukrayna Ali Radasının fəxri diplomu (2003).

Özbəkistan SSR əməkdar elm xadimi (1989).

Ukraynanın əməkdar təhsil işçisi (1997).

Qaspriralı Medalı (2017).

Krım Respublikasının fəxri vətəndaşı (2018).

## İstinadlar

## Mənbə
* Персональный сайт Февзи Якубова