open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceyn Aleksandr

**Ceyn Aleksandr** (; ) — ABŞ aktrisası. O, 1993-1997-ci illərdə Milli İncəsənət Fondunun (National Endowment for the Arts) sədri vəzifəsində çalışıb. 
## Həyatı
Ceyn Aleksandr 28 oktyabr 1939-cu ildə Bostonda ortoped cərrahlar Tomas və Rut Elizabet (qızlıq soyadı Pearson) Quiqli cütünün qızı olaraq dünyaya gəlmişdir. O, təhsilini Sara Lorens kollecində almışdır. 

Ceyn Aleksandr 1969-cu ildə "The Great White Hope" adlı teatr əsərindəki oyunu ilə "Tony Mükafatı" qazanmışdır. Bu rolu 1970-ci ildə eyni adlı filmdə təkrarlayaraq, Ən Yaxşı Aktrisa nominasiyasında ilk Oskar namizədliyini əldə etmişdir. Onun digər məşhur filmləri arasında "All the President's Men" (1976), "Kramer Kramerə qarşı" (1979) və "Testament" (1983) yer alır. Bu filmlərdəki oyunu ilə də Oskar namizədlikləri qazanmışdır. 

Televiziya sahəsində də fəal olan Ceyn Aleksandr "Eleanor and Franklin" (1976) və "Playing for Time" (1980) kimi televiziya filmlərindəki rolları ilə "Primetime Emmy" Mükafatlarına layiq görülmüşdür. 

1993-cü ildə Prezident Bill Klinton tərəfindən Milli İncəsənət Fondunun sədri təyin edilən Ceyn Aleksandr bu vəzifədə çalışan ilk sənətçi olmuşdur. Dörd illik müddətində incəsənətin dəstəklənməsi və gücləndirilməsi üçün əhəmiyyətli işlər görmüşdür. 

Ceyn Aleksandr 1962-1974-cü illərdə Robert Aleksandr ilə evli olmuş və bu evlilikdən Ceys Aleksander adlı oğlu dünyaya gəlmişdir. 1975-ci ildə teatr prodüseri Edvin Şerin ilə evlənmiş və Şerin 2017-ci ildə vəfat etmişdir. 

Ceyn Aleksandr karyerası boyunca həm teatr, həm də ekran işlərində fəal olmuşdur. Son illərdə "The Blacklist" (2013-2014) və "Modern Love" (2019) kimi televiziya seriallarında qonaq rollarında çıxış etmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Downstage Center at the American Theatre Wing interview
*
Handi Aleksandr

**Handi Aleksandr** (; ) — ABŞ aktrisası, xoreoqraf və rəqqasə.
## Həyatı
Handi Aleksandr 4 sentyabr 1957-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olub. O, karyerasına 1980-ci illərdə rəqqasə və xoreoqraf olaraq başlamışdır. O, 1988-1992-ci illərdə Vitni Hyustonun dünya turunun xoreoqrafı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bundan əlavə, Brodvey səhnəsində "Chicago", "Dancin'" və "Dreamgirls" kimi məşhur musiqili tamaşalarda çıxış etmişdir. 

Televiziya sahəsində Handi Aleksandr 1995-1998-ci illərdə "News Radio"da Katerina Duk rolunu canlandırmışdır. Daha sonra 2002-2009-cu illərdə "CSI: Miami" serialında tibbi ekspert "Dr. Alexx Woods" obrazı ilə geniş tanınmışdır. HBO-nun "The Corner" (2000) mini-serialında narkotik asılılığı olan ana rolundakı oyunu ilə tənqidçilərin rəğbətini qazanmışdır. 2013-2019-cu illərdə isə "Scandal" serialında Maya Levis rolunu ifa etmişdir. 

Kino sahəsində də fəal olan Handi Aleksandr "CB4" (1993), "What's Love Got to Do with It" (1993), "Poetic Justice" (1993) və "There's Something About Mary" (1998) kimi filmlərdə rol almışdır.

Handi Aleksandr "The Corner" serialındakı oyununa görə NAACP Image Mükafatını qazanmışdır. "Scandal" serialındakı rolu ilə isə Primetime Emmy Mükafatına namizəd göstərilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Adi qurbağa

**Adi qurbağa** və ya *çəmən qurbağası* () — "Ranidae" fəsiləsinə aid amfibiya. Avropanın böyük bir hissəsində, Pireney yarımadasının çox hissəsi, İtaliyanın cənubu və Balkan yarımadasının cənubu istisna olmaqla, Skandinaviyadan Ural dağlarına qədər yayılmışdır.

## Təsvir

Yetkin adi qurbağanın bədən uzunluğu 6-9 sm arasında dəyişir. Arxa və yan tərəflərinin rəngi zeytun yaşılından boz-qəhvəyiyə, qəhvəyi, zeytun-qəhvəyi, boz, sarımtıl və qırmızımtıl rənglərə qədər dəyişə bilər. Lakin qurbağa dərisinin rəngini ətraf mühitə uyğunlaşdıraraq ağardıb və ya tündləşdirə bilər. Bəzi fərdlərdə daha qeyri-adi rənglər də müşahidə edilmişdir: Şotlandiyada qara və qırmızı rəngli fərdlər tapılmışdır, albino qurbağalar isə sarı dəri və qırmızı gözlərlə aşkar edilmişdir. Çiftləşmə mövsümündə erkək adi qurbağaların rəngi boz-maviyə çalır. Orta çəki 22,7 qram təşkil edir; dişilər adətən erkəklərdən bir qədər böyük olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Amphibians of Europe
*FrogsWatch.com Web page developed around photographs of the common frog taken in the same suburban garden over a period of 10 years.
Denis Aleksandr

**Denis Aleksandr** (; ) — ABŞ aktrisası. O, xüsusilə "General Hospital" serialında Dr.Lesli Vebber rolunu canlandırması ilə tanınır.
## Həyatı
Denis Aleksandr 11 noyabr 1939-cu ildə Nyu-York şəhərində anadan olub. Onun atası Aleks Aleksandr Frenk Qorşin və Sel Mineo kimi tanınmış şəxslərin agenti idi. Ailəsi Los-Ancelesə köçdükdən sonra, Denis Los-Anceles Kaliforniya Universitetində təhsil almışdır. O, 14 yaşında Con Kassavetesin "Crime in the Streets" (1956) filmində debüt etmişdir.

Denis Aleksandr karyerasına 1960-cı ildə "The Clear Horizon" serialında Lois Adams rolunu canlandıraraq başlamışdır. Daha sonra 1966-1973-cü illərdə "Days of Our Lives" serialında Susan Hunter Martin obrazını ifa etmişdir. 1973-cü ildə "General Hospital" serialında Dr.Lesli Vebber roluna dəvət olunmuş və bu rolu 1984-cü ilə qədər davam etdirmişdir. 1996-cı ildə seriala qayıtmış və 2009-cu ilə qədər bu rolu ifa etmişdir. 2013-cü ildə serialın 50 illik yubileyi münasibətilə qonaq olaraq yenidən bu rolda görünmüşdür. Denis Aleksandr həmçinin "Another World" (1986-1989, 1991) serialında Meri Mkkinnon rolunu canlandırmışdır.

Denis Aleksandr rejissor və prodüser Riçard A.Colla ilə evli olub. O, həmçinin bir çox heyvan xeyriyyə təşkilatlarında fəal iştirak edib.

O, 5 mart 2025-ci ildə Kolorado ştatının Boulder şəhərində vəfat edib. Ögey oğlunun dediyinə görə, o, təbii səbəblərdən dünyasını dəyişib.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Tənkabuni

**Məhəmməd Mümin ibn Mir Məhəmməd Zaman Tənkabuni** — XVII əsrdə yaşamış və mazandaranmənşəli İran həkimi.

## Həyatı
Tənkabuni müxtəlif tibbi və dini mövzularda əsərlər müəllifi olmuşdur. O, 1679-cu ildə tərtib edildiyi qeyd olunan geniş həcmli farsdilli sadə və mürəkkəb dərmanlar toplusunu ərəb və hind mənbələrinə əsaslanaraq hazırlamışdır. Əsər Səfəvi hökmdarı I Şah Süleymana (1666–1694) həsr edilmişdir. Onun babaları Tənkabundan İsfahana köçmüş və Səfəvi sülaləsi hökmdarlarının sarayında xüsusi təbib kimi fəaliyyət göstərmişlər. Tənkabuni həmçinin Şah Süleymanın saray həkimi olmuş, tibb və dil sahəsində yüksək bilik və bacarığa malik idi. O, məşhur “Töhfət əl-möminin” (“Töhfətül-möminin”) adlı əsərini də məhz Şah Süleyman üçün qələmə almışdır.

Tənkabuninin “Töhfət əl-möminin” əsərinin bir nüsxəsi Məhəmməd Həsən xanın oğlu Əmir Əli Naqi xan tərəfindən Tabas Giləki şəhərinə vəqf (xeyriyyə bağışı) edilmişdir. Vəqf həsrnaməsi 1824-cü ilin avqust–sentyabr aylarına aiddir, əlyazma isə 1819–1820-ci ildən əvvəl - Qacarlar dövründə köçürülmüşdür.

## Mənbələr
* C.A. Storey, Persian Literature: A Bio-Bibliographical Survey. Volume II, Part 2: E.Medicine (London: Royal Asiatic Society, 1971), p.&nbsp;261-3 no. 448
* Lutz Richter-Bernburg, Persian Medical Manuscripts at the University of California, Los Angeles: A Descriptive Catalogue, Humana Civilitas, vol. 4 (Malibu: Udena Publications, 1978), pp.&nbsp;128–31
* Fateme Keshavarz, A Descriptive and Analytical Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the Wellcome Institute for the History of Medicine (London: Wellcome Institute for the History of Medicine, 1986) p.&nbsp;268
* A.Z. Iskandar, A Descriptive List of Arabic Manuscripts on Medicine and Science at the University of California, Los Angeles (Leiden: Brill, 1984). p.&nbsp;36.

## Xarici keçidlər
Tuḥfat al-mu'minīn by Tunakābunī Daylamī, Muḥammad Mu'īn ibn Muḥammad Zamān, 11th century, author. 1143 (hijri), 296 p. 

## İstinadlar
Lola Olbrayt

**Lola Cin Olbrayt** (; ) — ABŞ aktrisası və müğənnisi. O, xüsusilə "Peter Gunn" televiziya serialındakı Edie Hart rolu ilə tanınır.

## Həyatı
Lola Olbrayt 20 iyul 1924-cü ildə Ohayo ştatının Akron şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri Con Pol Olbrayt və Marion Harvey müğənni idilər. Gənc yaşlarından musiqiyə maraq göstərən Olbrayt 15 yaşında ikən WAKR radio stansiyasında müğənni kimi fəaliyyətə başlamışdır. Daha sonra model olaraq kimi çalışmış və 1940-cı illərin ortalarında Hollivuda köçmüşdür. 

Olbrayt 1947-ci ildə "The Unfinished Dance" filmi ilə kino karyerasına başlamışdır. 1949-cu ildə "Champion" filmində Kirk Duqlas ilə birlikdə rol alaraq diqqət çəkmişdir. 1950-ci illərdə "The Silver Whip" (1953) və "The Tender Trap" (1955) kimi filmlərdə də rol almışdır. Televiziyada isə "Peter Gunn" serialında Edie Hart rolunu canlandırmışdır. Bu obrazla o, 1959-cu ildə Dram Seriyasında Ən Yaxşı Yardımçı Aktrisa nominasiyasında Emmi mükafatına namizəd olmuşdur. 

Lola Olbrayt "Peter Gunn" serialında ifa etdiyi mahnılarla musiqi sahəsində də tanınmışdır. 1957-ci ildə "Lola Wants You" adlı albomunu, 1959-cu ildə isə Henry Mancini orkestri ilə birlikdə "Dreamsville" albomunu çıxarmışdır.

Lola Olbrayt üç dəfə evlənmişdir. İlk evliliyi 1944-cü ildə radio aparıcısı Varren K. Dim ilə olmuş, lakin 1949-cu ildə boşanmışdır. 1952-ci ildə aktyor Cek Karson ilə evlənmiş və 1958-ci ildə ayrılmışdır. Son evliliyi isə 1961-ci ildə musiqiçi Bill Çadney ilə olmuş və 1975-ci ildə boşanmışdır. 2014-cü ildə Lola Olbrayt onurğa zədəsi almış və sağlamlığı pisləşmişdir. 23 mart 2017-ci ildə Kaliforniyanın Toluka Leyk şəhərində 92 yaşında vəfat etmişdir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* Profile with 1924 year of birth, familysearch.org; accessed November 25, 2014.
* Lola Albright, Aveleyman.com; accessed September 2, 2017.
Meri Key Adams

**Meri Key Adams** (; ) — ABŞ aktrisası.
## Həyatı
Meri Key Adams 12 sentyabr 1962-ci ildə Nyu-Cersi ştatının Middltaun şəhərində anadan olmuşdur. O, uşaqlıq illərini bu bölgədə keçirmiş və incəsənətə marağı gənc yaşlarından formalaşmışdır. O, Mater Dei liseyində təhsil almış və 1979-cu ildə oranı bitirmişdir. Daha sonra Emerson kollecində oxuyaraq incəsənət üzrə Bakalavr dərəcəsi əldə etmişdir. Təhsil aldığı müddətdə teatr və səhnə sənətləri ilə yaxından maraqlanmış və aktyorluq bacarıqlarını inkişaf etdirmişdir. 

Meri Key Adamsın televiziya karyerası bir neçə məşhur serialdakı rolları ilə zirvəyə çatmışdır:
* "Guiding Light" (1984–1987, 1990–2005) – O, bu məşhur gündəlik dram serialında İndia von Halkein rolunu canlandırmışdır. Bu obraz ona geniş tanınma qazandırmış və televiziya dünyasında adını möhkəmləndirmişdir.
* "Babylon 5" (1994–1995) – Elmi fantastika janrındakı bu serialda Na'Tot obrazını canlandırmışdır. Onun ifası tamaşaçılar tərəfindən müsbət qarşılanmış və elmi fantastika sevərlərin yaddaşında qalmışdır.
* "Star Trek: Deep Space Nine" (1994, 1996) – O, burada Qrilka obrazını canlandırmışdır. "Star Trek" kainatında rol alması onun elmi fantastika janrındakı uğurlarını daha da artırmışdır.

Bunlardan əlavə Meri Key Adams bir sıra digər məşhur televiziya şoularında qonaq rollarında çıxış etmişdir:
* "Everybody Loves Raymond"
* "Law & Order"
* "Diagnosis: Murder"

Meri Key Adams 19 dekabr 2022-ci ildə Instagram hesabında 30 illik evlilik ildönümünü qeyd edib. O, ailəsi və şəxsi həyatı barədə geniş açıqlamalar verməyib. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Lillien Adams

**Lillien Adams** (; ) — ABŞ aktrisası.
## Həyatı
Lillien Adams 13 may 1922-ci ildə İllinoys ştatının Çikaqo şəhərində anadan olmuşdur. Onun aktyorluğa olan marağı gənc yaşlarından formalaşmışdı. O, teatr və incəsənətlə məşğul olmaq istəyirdi və bu istiqamətdə ilk addımlarını atmışdı. Onun aktyorluq karyerasına necə başladığına dair ətraflı məlumat az olsa da, Lillien Adamsın ilk rollarının onu böyük ekran və televiziya üçün hazırladığı məlumdur.

Lillien Adamsın kino və televiziya sahəsində ilk illəri əsasən kiçik və epizodik rollarla başlamışdır. Lakin o, daim öz üzərində işləyərək və aktyorluq bacarıqlarını inkişaf etdirərək daha böyük rollara layiq görülmüşdür.

Onun tanındığı əsas filmlər və seriallardan bəziləri:
* "The Jerk" (1979) – Bu komediya filmi Lillien Adamsın tanınmasına kömək edən layihələrdən biri oldu.
* "Private Benjamin" (1980) – O, bu filmdə də yaddaqalan obraz yaratmışdı.
* "Bruce Almighty" (2003) – Lillien Adams bu məşhur filmdə də epizodik rola sahib olmuşdur.
* "Gomer Pyle: USMC", "The Twilight Zone", "Archie Bunker's Place", "Married... with Children", "NYPD Blue", "Frasier", "Modern Family" – O, bu məşhur televiziya seriallarında müxtəlif qonaq rolları ifa etmişdir.

Bundan əlavə Adams "CVS Pharmacy" üçün çəkilən reklam çarxlarında "Super Saver Lillian" obrazı ilə də tanınmışdır. Onun son filmi müstəqil bir layihə olan "At What Price" adlı film olmuşdur.

Lillien Adams 25 may 2011-ci ildə, 89 yaşında, Los-Ancelesdə ürək çatışmazlığı səbəbi ilə vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Bruk Adams

**Bruk Adams** (; ) — ABŞ aktrisası, kinorejissoru, ssenaristi və prodüseri.
## Həyatı
Bruk Adams 8 fevral 1949-cu ildə Nyu-Yorkda prodüser Robert K.Adams və aktrisa Rozalinda Adamsın ailəsində anadan olub. Brukun böyük bacısı, aktrisa Lin Adams (1944-cü il təvəllüdlü) var. Adams İfaçılıq Sənəti Liseyini və Amerika Balet Məktəbini bitirib. 

Adamsın film karyerası 1971-ci ildə "Murders in the Rue Morgue" filmindəki kiçik rolu ilə başlamışdır. 1978-ci ildə Terrence Malickin "Days of Heaven" filmində Ebbi rolunu canlandıraraq geniş tanınmışdır. Eyni ildə "Invasion of the Body Snatchers" filmində Elizabet Driscoll rolunu oynamışdır. 1983-cü ildə "Ölü zona" filmində Sara Braknell rolunu ifa etmişdir. 
Televiziyada "Monk" serialında müxtəlif rollarda çıxış etmişdir. 2002-ci ildən 2009-cu ilə qədər bu serialda Toni Şalhoub ilə birgə çalışmışdır. 

1992-ci ildə aktrisa Toni Şalhoub ilə evlənmişdir. Cütlüyün iki övladı var. 

2024-cü ilin avqust ayında Bruk Adams "Madwomen of the West" adlı teatr tamaşasında çıxış etmişdir. Bu tamaşa yaşlanma ilə bağlı qadınların qarşılaşdığı çətinlikləri və cəmiyyətin onları necə qəbul etdiyini araşdırır. Tamaşa Londonun "West End" bölgəsində nümayiş olunmuşdur.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Betti Ekerman

**Betti Luis Ekerman** (; ) — ABŞ aktrisası və rəssamı.

## Həyatı
Betti Ekerman 28 fevral 1924-cü ildə Cənubi Karolina ştatının Cottaqevill şəhərində anadan olub. 1945-ci ildə Cənubi Karolina Universitetini bitirdikdən sonra, Nyu-York şəhərinə köçərək Kolumbiya Universitetində teatr üzrə magistratura təhsili alıb. Sonra Los-Ancelesdəki Otis Art İnstitutunda Cozef Muqnaini və Corc Deqroat ilə incəsənət üzrə təhsilini davam etdirib. 

Betti Ekermanın televiziya karyerası 1961-ci ildə "Ben Casey" serialında Dr.Meqqi Qraham rolunu canlandırmağa başlaması ilə zirvəyə çatıb. Bu rolu ilə geniş tanınan Betti Ekerman 1961–1966 illəri arasında 58 epizodda iştirak edib. Daha sonra "Return to Peyton Place" serialında Konstans Makkenzi rolunu oynayıb və "Falcon Crest" serialında Elizabet Bradburi rolunu canlandırıb. Həmçinin "Perry Mason", "Bonanza", "Columbo" və "Dynasty" kimi məşhur seriallarda da qonaq rolunda çıxış edib. 

Film sahəsində isə "Face of Fire" (1959) və "Rascal" (1969) kimi filmlərdə rol alıb. 

1956-cı ildə aktrisa Sam Ceffi ilə evlənib. Cütlük 1984-cü ildə Ceffinin vəfatına qədər evli qalıb və övladları olmayıb. 1998-ci ildə Cənubi Karolinaya qayıdan Betti Ekerman burada geniş ailəsi ilə yaxın olmaq istəyib. Qısa müddət sonra Altsheymer xəstəliyinə tutulub. 1 noyabr 2006-cı ildə Cənubi Karolina ştatının Kolumbiya şəhərində 82 yaşında vəfat edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Ferrari Purosangue

**Ferrari Purosangue (Tip F175)** - İtaliya avtomobil istehsalçısı Ferrari tərəfindən istehsal olunan yüksək performanslı lüks yolsuzluq avtomobilidir.Model 13 sentyabr 2022-ci il tarixində təqdim edilmişdir və Ferrarinin ilk seriyalı dördqapılı və SUV tipli avtomobili kimi şirkət tarixində mühüm mərhələ hesab olunur.Purosangue modeli Lamborghini Urus,Aston Martin DBX və digər yüksək performanslı lüks SUV-larla rəqabət aparır.Avtomobil,Ferrarinin ənənəvi idman ruhunu praktik dizaynla irləşdirərək həm gündəlik istifadə,həm də yüksək sürət performansı üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Purosangue modeli Ferrari Roma kupe versiyası ilə eyni platforma üzərində qurulmuşdur və dizayn baxımından fastback üslubunu xatırladan xətlərə malikdir.Avtomobilin arxa qapıları ön tərəfə açılan quruluşa sahibdir,bu da arxa oturacaqlara rahat daxil olmanı və çıxışı təmin edir.Ferrari bir neçə dəfə SUV istehsal etmədiyini bəyan etmiş və Purosangue modelini FUV (Ferrari Utility Vehicle) - yəni,Ferrari Faydalı Avtomobili termini ilə adlandırmışdır.Bu adlandırma,modelin həm lüks,həm də performans yönümlü unikal konseptini vurğulamaq məqsədi daşıyır.

Purosangue modeli 2024-cü ildə sənaye dizaynı sahəsində dünyanın ən nüfuzlu mükafatlarından biri olan Compasso d'Oro mükafatına layiq görülmüşdür.Bu mükafat,avtomobilin estetik yenilikçiliyi,funksional dizaynı və Ferrarinin ənənəvi dizaynı fəlsəfəsini müasir texnologiya ilə birləşdirmə bacarığına görə təqdim edilmişdir.

## Adı
Ferrari Purosangue adını at cinsi olan "Purosangue"dən almışdır;bu söz italyanca "safqan" mənasını verir.2020-ci ildə Ferrari "Purosangue" adını ticarət nişanı kimi qeydiyyatdan keçirmək üçün müraciət etmiş,lakin Purosangue Fondu (Purosangue Foundation) adlı təşkilat bu prosesi ad hüququ mübahisəsi səbəbilə bloklamışdır.Bunun nəticəsində Ferrari həmin təşkilata qarşı ad hüququna dair məhkəmə iddiası qaldırmış və iş 5 mart 2021-ci ildə məhkəməyə çıxarılmışdır.

## İnkişaf Prosesi

Purosangue modelinin inkişafı,F175 kod adı ilə,2017-ci ildə başlanmışdır.Layihənin mövcudluğu barədə ilk işarələri o dövrdə Ferrarinin baş direktoru olan Sergio Marchionne vermişdir.Modelin hazırlanması isə sentyabr 2018-ci ildə rəsmi olaraq Ferrari tərəfindən təsdiqlənmişdir.Dördillik inkişaf və sınaq mərhələsindən sonra Ferrari Purosangue 13 sentyabr 2022-ci ildə təqdim edilmiş və 2023 model ili üçün bazara çıxarılmışdır.Bu təqdimat Ferrari tarixində ilk dəfə dördqapılı və SUV tipli seriyalı avtomobilin rəsmi debütü kimi əlamətdar hadisə hesab olunur.

Ferrari Purosangue modelinə aid ilk sınaq prototipi görüntüləri 22 oktyabr 2018-ci ildə internətdə yayımlanmışdır.Həmin ilk prototip,Ferrari GTC4Lusso modelinin gövdəsi üzərində sınaq məqsədilə hazırlanmışdır.Daha sonra,2022-ci ilin fevral ayında,Purosangue modelinə aid sızdırılmış şəkillər internətdə yayılmış və böyük maraq doğurmuşdur.Bir ay sonra,mart 2022-də,Ferrari özü avtomobilin rəsmi təqdimata qədər olan ilk qismən görüntüsünü paylaşaraq modelin dizayn xəttlərini və gələcək təqdimatını təsdiqləmişdir.

## İstinadlar
Ophisaurus ventralis

**Ophisaurus ventralis** (*Şərq şüşə kərtənkələsi*) — "Anguidae" fəsiləsinə aid olan ayaqsız bir kərtənkələ növü. 

## Təsvir

"O. ventralis" yetkinləri ümumi uzunluqda 46–108 sm-ə qədər böyüyür, baxmayaraq ki, baş-bədən uzunluğu ən çox 30,5 sm-dir. Yan xətt boyunca 99 və ya daha çox pulcuq var. Bu növdə yan xəttin altında və ya quyruq altında tünd uzununa zolaqlar yoxdur və fərqləndirici orta bel zolağı da yoxdur. Quyruq balans və müdafiə kimi məqsədlər üçün istifadə olunur. Boyun əsasən şaquli və ya çox qeyri-müntəzəm ağ işarələrlə işarələnir, pulcuqların arxa kənarlarında ağ işarələr var. Palatin dişləri mövcuddur. Yaşlı nümunələrin bel tərəfində çoxsaylı uzununa tünd xətlər və ya xəttlər var. Bəzən oxşar paralel xətlər bütün orta bel sahəsini əhatə edir. Yaşlı yetkinlər yuxarıdan yaşıl, aşağıdan sarı ola bilər; bu, yaşılımtıl görünüşə malik ola bilən yeganə "Ophisaurus" növüdür. Cavan fərdlər xaki rənglidir və adətən arxadan aşağı uzanan iki tünd zolaq olur. O. ventralis tez-tez ilan növü ilə qarışdırılır, çünki onların ətrafları yoxdur. İlanlardan fərqli olaraq, onların hərəkətli göz qapaqları, gözlərinin arxasında yerləşən xarici qulaq açılışları və çevik olmayan çənələri var. Şimali Amerikada yaşayan üç Ophisaurus növü dişlərinin sayı və kəllə ölçülərinə görə fərqləndirilə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Eastern Glass Lizard (''Ophisaurus ventralis'') at SREL Herpetology. Accessed 30 June 2008.
* Eastern Glass Lizard (''Ophisaurus ventralis'')  at Virginia Dept. of Game and Inland Fisheries. Accessed 30 June 2008.
Emi Aker

**Emi Aker** (; ) — ABŞ aktrisası.
## Həyatı
Emi Aker 5 dekabr 1976-cı ildə Texas ştatının Dallas şəhərində anadan olub. Emi Aker Dallasda böyüyüb və Lake Hiqhlands Liseyini bitirib. Daha sonra Cənub Metodika Universitetində teatr üzrə bakalavr dərəcəsi alıb. Universitet illərində J.Crew kataloqu üçün model olaraq da fəaliyyət göstərib. 

Emi Akerin aktyorluq karyerası 1998-ci ildə "Wishbone" adlı uşaq serialında başladı. Ən böyük çıxışını isə 2001-2004-cü illərdə "Angel" serialında Vinifred "Fred" Burk və İllariya rolları ilə etdi. Bu rolu ilə 2003-cü ildə Saturn Mükafatını qazandı. Daha sonra "Alias" serialında Kelli Peyton (2005-2006), "Person of Interest" serialında Rut (2012-2016) və "The Gifted" serialında Katlin Struker (2017-2019) kimi rollarla tanındı. Emi Aker həmçinin Cos Vhedonun "Much Ado About Nothing" (2012) filmində Beatris rolunu canlandırıb. 

2003-cü ildə Emi Aker aktyor Ceyms Karpinello ilə evləndi. Cütlüyün iki övladı var, oğlu Cekson Ceyms (2005-ci il təvəllüdlü) və qızı Ava Qris (2006-cı il təvəllüdlü).

## Mükafatları
* Saturn mükafatı (2003): "Angel" serialındakı performansına görə Televiziyada Ən Yaxşı Köməkçi Aktrisa nominasiyasında qalib.
* Saturn mükafatı nominasiyası (2004): Yenidən "Angel" serialındakı performansına görə eyni kateqoriyada namizəd göstərildi.
* Indie Series Awards (2014): "Husbands" serialındakı qonaq rolu ilə Ən Yaxşı Qonaq Aktrisa - Komediya kateqoriyasında qalib.
* Northeast Film Festival (2015): "The Lord of Catan" qısametrajlı filmindəki performansına görə Ən Yaxşı Aktrisa mükafatını qazandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Cin Aker

**Cin Aker** (; ) — ABŞ aktrisası. Karyerası səssiz film dövründən 1950-ci illərə qədər davam edib. O, ən çox səssiz film ulduzu Rudolf Valentinonun ilk həyat yoldaşı kimi yadda qalıb.
## Həyatı
Cin Aker 23 oktyabr 1892-ci ildə Nyu-Cersi ştatının Trenton şəhərində anadan olub. Valideynləri ayrıldıqdan sonra, o, atası ilə birlikdə yaşayıb və St.Mary's Seminariyasında təhsil alıb. Karyerasına vodevil səhnələrində başlayıb və 1919-cu ildə Kaliforniyaya köçərək Hollivudda fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Orada aktrisa Alla Nazimovanın himayəsi və sevgilisi olub, bu da ona film studiyaları ilə həftəlik 200 dollar məbləğində müqavilə bağlamağa kömək edib. 

Cin Aker Rudolf Valentino ilə bir məclisdə tanış olub və iki aylıq tanışlıqdan sonra, 6 noyabr 1919-cu ildə evləniblər. Lakin Cin Aker tezliklə peşman olub və toy gecəsi onu otel otağına buraxmayıb. Bu evlilik rəsmi olaraq 1921-ci ildə boşanma ilə nəticələnib. Boşanmadan sonra Valentino ikinci həyat yoldaşı Nataşa Rambova ilə Meksikada evlənib və ABŞ-a qayıtdıqda ikiarvadlılıqda ilə ittiham olunub. Cin Aker isə "Mrs. Rudolph Valentino" adını istifadə etmək hüququ üçün məhkəməyə müraciət edib. Valentino ilə münasibətləri əvvəlcə gərgin olsa da, onun 1926-cı ildəki ölümündən əvvəl barışıblar. Cin Aker Valentino haqqında "We Will Meet at the End of the Trail" adlı məşhur bir mahnı da yazıb.

Cin Aker Alla Nazimova və aktrisa Qreys Darmond ilə romantik münasibətlər yaşayıb. 1923-cü ildə keçmiş Zieqfeld Follies rəqqasəsi Çlo Karter ilə tanış olub və ömrünün sonuna qədər onunla birlikdə yaşayıb. Cin Aker 16 avqust 1978-ci ildə 85 yaşında təbii səbəblərdən vəfat edib və Kaliforniyanın Kalver-Siti şəhərindəki Holi Kross qəbiristanlığında dəfn olunub.

Filmoqrafiyasından seçilmiş filmlər:
* "The Round-Up" (1920)
* "Brewster's Millions" (1921)
* "San Francisco" (1936)
* "Spellbound" (1945)
* "It's a Wonderful Life" (1946)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Müstarablar

Mozarablar (İspanca: mozárabes [mosarabes]; Portuqalca: moçárabes [musarabish] ərəb dilindən: مستعرب‎ [musta`rab], “ərəbləşmiş”, hərfi mənada “ərəb edilmiş”, “ərəb olmuşlar”) və ya daha dəqiq desək Pireney yarımadasındakı yaşayan xristianlara verilən ad idi. Onların bir çoxu, xristianlığa sadiqliklərinə baxmayaraq, şərq atributlarını və həyat tərzini qəbul etdilər və ərəbcə danışırdılar, baxmayaraq ki, mozarab dili onların əksəriyyəti üçün ana dili olaraq qalırdı. Mozarabların özləri dillərini sadəcə olaraq “latın dili” adlandırırdılar. Müsəlman hakimiyyəti altında onlar zimmi statusuna malik idilər, lakin əlavə cizyə vergisi müqabilində din azadlığından istifadə edirdilər. Şəriətə görə, onların məhkəmə özünüidarəsi və kilsə muxtariyyəti var idi. Bəzi mozarablar yaxşı təhsil aldıqları üçün müsəlman hökmdarlarının hökumətlərində mühüm rəsmi vəzifələr tuturdular. Əsas yaşayış mərkəzləri Toledo, Kordoba, Saraqosa, Sevilya və başqaları kimi iri şəhərlər idi. VIII əsrdə onlar müsəlman İberiya əhalisinin 90%-ni təşkil edirdilər; 11-ci əsrə qədər İberiyanın yalnız yarısı müsəlmanların hakimiyyəti altında qaldı, müsəlmanların nisbətinin artması, təqiblər (xüsusilə 850-859-cu illərdə) və islamlaşma səbəbindən onların sayı əhalinin təxminən 50% -ə qədər azaldı. 1126-cı ildə Almohadlar tərəfindən nəzarətləri altında olan İberiyanın böyük şəhərlərindən Şimali Afrikanın müsəlman bölgələrinə qismən sürgün edildilər.[4] Rekonkistadan sonra onlar ispanlar, qalisianlar, araqonlar, katalonlar və portuqallar kimi xalqların bir hissəsi oldular.

## ad
Müstarab termini (  [mosarabes];  [musárabish]  &#x200E; musta`rab], "ərəbləşmiş", işıqlandırılmışdır. "made ərəb ", "çevrildi ərəb") ilk dəfə XI əsr xristian mənbələrində sənədləşdirilir; *mozarab* termini müsəlmanlar tərəfindən onların nəzarəti altında olan xristianları təsvir etmək üçün istifadə edilməmişdir. Ərəb mənbələri xristianları *naṣṭarā* (  "Nəzərilər") və ya qanuni dini statuslarına görə açıq şəkildə təsvir edirdilər: əhli əz-zimmə (  " kitab əhli") və ya *muʿāhidūn* (  "publika xalqı" : 

İndi bəzən Əl-Əndəlusdakı bütün xristianlara geniş şəkildə tətbiq edilən Mozarab termini qeyri-dəqiqdir; məsələn, İslam İspaniyasında yaşayan bir çox xristianlar ərəbləşməyə müqavimət göstərdilər.
## İstinadlar
Məhəmməd Hüseyn ibn Xələf Təbrizi

**Məhəmməd Hüseyn ibn Xələf Təbrizi** () — XVII əsrdə yaşamış azərbaycan mənşəli farsdilli leksikoqraf və alim. O, 1652-ci ildə (hicri 1062) fars dilində yazılmış məşhur izahlı lüğət olan ***Bürhani-Qati*** əsərinin müəllifidir. Bu lüğət fars leksikoqrafiyasının klassik nümunələrindən biri hesab olunur və uzun illər ərzində İran, Azərbaycan və digər bölgələrdə geniş istifadə edilmişdir.

## Həyatı
Məhəmməd Hüseyn Təbrizi özü Təbriz şəhərində doğulmuşdur. Onun həyatı haqqında ətraflı məlumat az olsa da, əsərləri onun dilçilik sahəsində dərin biliklərə malik olduğunu göstərir. O, Səfəvilər dövründə yaşamış və fars dilinin leksik xəzinəsini sistemləşdirmək məqsədilə Bürhan-i Qati lüğətini tərtib etmişdir.

Məhəmməd Hüseyn Təbrizinin lüğəti fars leksikoqrafiyasının inkişafında mühüm mərhələ sayılır. Sonrakı lüğətçilərə təsir göstərmiş və dilçilik sahəsində klassik nümunə kimi qəbul edilmişdir.

Araşdırmalara görə, Məhəmməd Hüseyn bin Xələf XVII əsrdə yaşamış və yaradıcılığının bir hissəsini Hindistanda keçirmişdir. Onun təhsil aldığı məkan, müəllimləri və bioqrafik təfərrüatları haqqında yazılı mənbələr mövcud deyil.

## Bürhani-Qati
*Bürhani-Qati* fars dilində yazılmış izahlı lüğətdir. Əsər 1652-ci ildə (hicri 1062) tamamlanmışdır. Lüğətdə ədəbi, dini, tarixi və coğrafi terminlər izah olunur. Onomastik vahidlər — adlar, toponimlər və etnonimlər — lüğətdə geniş yer tutur. Əsər yalnız dilçilik baxımından deyil, həm də mədəni və tarixi mənbə kimi qiymətləndirilir.

*Bürhani-Qati* lüğətinin əlyazma nüsxəsi AMEA Əlyazmalar İnstitutunda D-183 şifri ilə saxlanılır. Əsər üzərində müasir tədqiqatlar aparılmışdır. Alim Aynurə Əliyeva tərəfindən lüğətdəki onomastik vahidlər üzrə dissertasiya işi hazırlanmışdır.

## Tənqidlər
"Burhani-Qati" əsəri farsdilli ədəbiyyat öz təsirini göstərmiş, əsər çoxsaylı əlyazma nüsxələrində qorunmuşdur və müxtəlif məhşur kitabxanalarında (o cümlədən Oksford, Kembric, Ləknəv və s.) saxlanılır. Onun dili dövrünün elmi-ədəbi üslubuna uyğun olaraq mürəkkəb və tutumlu olsa da, müəllif lüğət məqalələrində sözlərə geniş ədəbi istinadlar verməyə çalışmışdır.

Bu əsər sonralar məşhur hind-fars şairi Mirzə Qalib tərəfindən tənqid olunmuş, lakin bu tənqidlər də "Burhani-Qati"nin nüfuzunu azalda bilməmişdir. Əksinə, əsər fars və urdu ədəbiyyatında əsas mənbələrdən birinə çevrilmişdir.

## İstinadlar
Şübhəli (hüquq)

**Şübhəli** — cinayət-prosessual hüququnda işlədilən bir termindir və polis və prokurorluq mərhələsində cinayət törətməkdə şübhə altında olan şəxsi ifadə edir. Gündəlik dildə "şübhəli" və "müttəhim" sözləri çox vaxt eyni mənada istifadə olunsa da, hüquqi baxımdan bu anlayışlar fərqlidir.

Bir şəxs haqqında müəyyən bir cinayəti törətmiş ola biləcəyinə dair prokurorluqda əsaslı ehtimal yarandıqda, həmin şəxs şübhəli hesab olunur. Şübhəli şəxs barəsində prokurorluğun nəzarəti altında olan istintaq orqanları (polis, jandarma və s.) tərəfindən tədqiqat aparılır.

Əgər prokurorluq tərəfindən irəli sürülən rəsmi ittiham məhkəmə tərəfindən qəbul edilərsə, yəni şəxs barəsində cinayət işi açılarsa, o zaman bu şəxs artıq təqsirləndirilən şəxs (müttəhim) statusu qazanır.

Beləliklə, şübhəli — cinayət təqibinin ilkin mərhələsində, təqsirləndirilən şəxs (müttəhim) isə məhkəmə baxışı mərhələsində, hökmün qəti qüvvəyə minməsinə qədər cinayət törətməkdə şübhə altında olan şəxsi ifadə edir.

## İstinadlar
Hemidactylus garnotii

**Hemidactylus garnotii** (*Hind-Sakit okean gekkonu*) — Həmçinin "Garnot ev gekkonu", "tülkü gekkonu" və "Assam boz-qəhvəyi gekkonu" kimi tanınan, "Gekkonidae" fəsiləsinə aid olan bir gekkon növü.

## Etimologiya

Növün elmi adı olan "garnotii", fransız təbiətşünası Prosper Qarnotun şərəfinə verilmişdir.

## Təsvir

Burun küt uclu, göz və qulaq açılışı arasındakı məsafədən daha uzun, orbit diametrindən 1,5–1,6 dəfə böyükdür; alın bir qədər çökək; qulaq açılışı kiçik və yumru. Bədən və ətraflar orta ölçüdədir. Yanlarda zəif, lakin fərqləndirilə bilən dəri qatı və arxa ətrafların arxasında başqa bir qat var. Barmaqlar azad və ya çox zəif pərdə qalığı ilə, orta dərəcədə genişlənmiş, daxili barmaqlar yaxşı inkişaf etmişdir; infradigital lamellalar əyri, daxili barmaqların altında 6 və ya 7, dördüncü barmağın altında 10–12, dördüncü ayaq barmağının altında isə 11–14. Üst səthlər və boğaz kiçik qranulalı pulcuqlarla örtülüdür, burunda bir qədər böyükdür; qarın pulcuqları orta ölçüdə və üst-üstə düşür. Rostral subkvadratik, yuxarıda orta yarıq var; burun dəliyi rostral və üç nazal arasında yerləşir; 12–13 yuxarı və 9–11 aşağı dodaq pulcuğu; mental böyük, üçbucaqlı, arxada bir cüt beşbucaqlı çənə qalxanı ilə təmasdadır, ardınca daha kiçik ikinci cüt gəlir; çənə qalxanlarının ön cütü birinci infralabial ilə və bir-biri ilə orta xəttdə təmasdadır; arxa cüt bir-birindən və dodaq pulcuqlarından tamamilə və ya demək olar ki, tamamilə ayrıdır. Quyruq yastı, alt tərəfdən düz, kəskin dişli yan kənarlı; üst səthdəki pulcuqlar çox kiçik, bərabər; alt səthdəkilər daha böyük, üst-üstə düşən və orta sıra boyunca böyük, eninə genişlənmiş lövhələr var.
Üst tərəfdən boz-qəhvəyi, bərabər və ya daha çox və ya az fərqlənən qəhvəyi və ağ ləkələrlə; alt səthlər bərabər ağ rəngdədir.
Burundan kloakaya qədər uzunluq (SVL) 5,8 sm; quyruq 6,6 sm.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əndəlüs toyuğu

**Əndəlüs toyuğu** (, ) — İspaniyanın cənub-qərbində yerləşən Əndəlüs muxtar regionuna aid yerli toyuq cinsidir. Bu cins əsasən Kordova və Sevilya kəndlərində yayılmışdır və xüsusilə Utrera bölgəsində, cinsin mərkəzi hesab edilən yerdə, daha çox rast gəlinir. 2009-cu ildə bu cinsin populyasiyası təxminən 10.000 baş quşdan ibarət idi.

## Xüsusiyyətlər

Əndəlüs toyuğunun boz-mavi lələkləri melaninin qismən seyrəlməsi nəticəsində yaranır. Bu, qara lələk rəngini verən E geni ilə birləşən seyreltmə geni tərəfindən tənzimlənir. Bütün Əndəlüs toyuqları mavi deyil: iki seyreltmə geni olan quşlar demək olar ki, ağ rəngdə olur; heç bir seyreltmə geni olmayan quşlar qara rəngdədir; bir seyreltmə geni olan quşlar isə mavi rəngdədir. Mavi quşlar populyasiyada Mendel qanununa uyğun olaraq digər rənglərdən iki qat daha çox rast gəlinir. Bütün bu rəng növləri populyasiyada mövcuddur.
Əndəlüs toyuqlarının qulaq yumruları hamar, ağ və badam şəklindədir; ibikləri tək və orta ölçüdə olub, beş yaxşı müəyyən edilmiş ucu var. Dəriləri ağ, ayaqları və dırnaqları isə qara rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əbu Həfs ən-Nəsəfi

**Əbu Həfs Nəcməddin Ömər ibn Məhəmməd ibn Əhməd ən-Nəsəfi əs-Səmərqəndi** (; ) — Hənəfi fəqih, mühəddis, müfəssir və kəlamçı.

## Bioqrafiyası
Buxara yaxınlığındakı Nəsəfdə (indiki Qarşi) doğulub. İlk təhsilini burada alıb. Çoxlu müəllimlərdən dərs alıb. 550 alimdən hədis nəql edib. Bu haqda "Tədadü şüyuxi-Ömər" adlı əsərin qələmə alındığı da deyilib. Müəllimlərindən bəziləri bunlardır: Əbu Yusr əl-Pəzdəvi, Cəmaləddin Həmid ibn Məhəmməd ər-Riğədmuni, Məhəmməd ibn Məhan əl-Kəbindəvi, Ömər ibn Məhəmməd əl-Buxari əl-Hoşnami, Əhməd ibn Abdullah əs-Sibği, İsmayıl ibn Məhəmməd ət-Tənuhi, Əbül-Muin ən-Nəsəfi, Əbu Əli Həsən ibn Əbdülməlik ən-Nəsəfi. Qaraxanlılar dövrünün ən qabaqcıl elm adamlarından olan Nəsəfi, müxtəlif sahələrə aid əsərlər qələmə almışdır. Qüvvətli yaddaşı, iti zəkası və çox sayda hədisi əzbər bilməsi səbəbi ilə ona "Müftis-səqaleyn" və "Nəcməddin" ləqəbləri ilə "hafiz" titulu verilmişdir. Ancaq hədis rəvayətində zəif olduğu deyilmişdir. Nəsəfinin Bağdatda "Tətvilül-əsfar li-təhsilil-əxbər" adlı əsərini tədris etdiyi və bir çox şəxsin ondan hədis nəql etdiyi söylənmişdir. Həmçinin onun, həcc ziyarəti üçün getdiyi Məkkədə Carullah əz-Zəmahşəri ilə görüşdüyü deyilmişdir. Tələbələri arasında Bürhanəddin əl-Mərğinani, Əbu Həfs Ömər ibn Məhəmməd ibn Ömər əl-Aqili, Müvəffəqəddin Əhməd ibn Məhəmməd əl-Xarəzmi, Əbu Bəkr Əhməd ibn Əli əl-Bəlxi əz-Zahir, Əbül-Fəzl Məhəmməd ibn Əbdülcəlil əs-Səmərqəndi, Əhməd ibn Musa əl-Keşşani, Bürhanəddin Məhəmməd ibn Həsən əl-Kəsani və Əbül-Leys Əhməd ibn Ömər ən-Nəsəfi (oğlu) vardır. O, hicri 537-ci (1142) ildə Səmərqənddə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
Onun qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:

* *Əqaidün-Nəsəfi*. Bu risalə Nəsəfini məşhurlaşdıran əsərlərdəndir (London 1843).
* *əl-Mənzumətün-Nəsəfiyyə*. Hənəfilər arasında məşhur olan müxtəsər bir fiqhi mətndir (Ştutqart 1990, Ankara 1996, İstanbul 2019)
* *ət-Teysir fit-təfsir*. Əsərin yüzlərlə nüsxəsi dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır (Beyrut 2019).
* *əl-Əkməlül-ətvəl*. Böyük həcmli bir təfsir olub, Qahirənin Xidiviyyə kitabxanasında bəzi nüsxələri mövcuddur.
* *əl-Qənd fi zikri-uləmai-Səmərqənd*. Mavəraünnəhir alimlərinin bioqrafiyalarını entiva edən əsər. İyirmi cild olduğu deyilir.
* *Mətləun-nücum və məcməul-ülum*. Ensiklopedik bir əsər olub, dini elmlərlə yanaşı, təbiət, riyazi elmlər, dil, ədəbiyyat, tarix kimi sahələri əhatə edən əlli yeddi bölmədən ibarətdir (Daşkənd 2015).
* *Nəzmül-Camiis-sağir*. Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybaninin əsəri ilə bağlı qələmə alınmış əsərdir.
* *Məşariuş-şərai*. Fiqhə aid müxtəsər bir əsərdir (Daşkənd 2021).

## İstinadlar


## Həmçinin bax

* Əbül-Bərəkət ən-Nəsəfi
Tərs perspektiv

**Tərs perspektiv**, həmçinin **əks perspektiv**, **çevrilmiş perspektiv**, **divergensial perspektiv** və ya **Bizans perspektivi** — təsvir olunan obyektlərin baxış müstəvisindən yox, proyeksiya nöqtəsi ilə baxış müstəvisi arasında yerləşdirildiyi bir növ perspektiv təsvir üsulu. Bu sistemdə uzaqda yerləşən obyektlər daha böyük, yaxında olanlar isə daha kiçik təsvir olunur. Bu, ənənəvi xətti perspektiv ilə ziddiyyət təşkil edir, çünki orada yaxın obyektlər böyük, uzaqdakılar isə kiçik görünür. Üçölçülü məkanda paralel olan xətlər ufqdan uzaqlaşdıqca bir-birindən divergensiya istiqamətində çəkilir, yəni xətti perspektivdə olduğu kimi bir nöqtədə birləşmirlər. Texniki baxımdan, itmə nöqtələri əsərin arxasında yox, guya "rəsmin qarşısında" yerləşir.

"Bizans perspektivi" adının mənşəyi bu üslubun Bizans və Rus pravoslav ikonalarında geniş istifadə olunması ilə bağlıdır. Eyni tipli təsvir prinsipləri İntibah dövründən əvvəl bir çox mədəniyyətlərin incəsənətində də müşahidə olunur. Müasir dövrdə bu perspektiv kubizm və bəzi digər modernist cərəyanlarda, eləcə də uşaqların təsvirlərində rast gəlinir. İncəsənət tarixçiləri arasında bu konvensiyanın mənşəyi və məqsədi barədə fikir ayrılıqları mövcuddur. Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu üsul şüurlu estetik seçim nəticəsində formalaşmış, digərləri isə onun xətti perspektiv qaydalarının hələ kəşf edilmədiyi bir dövrdə, təbii müşahidə prinsiplərinə əsaslanaraq meydana gəldiyini düşünürlər.

## İstinadlar
Üzeyir Məmmədov (deputat)

**Üzeyir Səyyad oğlu Məmmədov** () — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin VII çağırış deputatı. Azərbaycan ictimai xadimi, siyasətçi.

## Həyatı
Üzeyir Məmmədov 5 yanvar 1992-ci ildə Babək rayonunun Şıxmahmud kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1998-ci ildə Babək rayonu Şıxmahmud kənd orta məktəbində I sinfinə daxil olmuş və 2009-cu ildə həmin məktəbi bitirmişdir. 2010-cu ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin Turizm və Otelçilik ixtisasına daxil olmuş, 2014-cü ildə həmin universiteti bitirmişdir. 2014 və 2015-ci illərdə N saylı hərbi hissəsində müddətli həqiqi hərbi xidmət keçib. Dövlət qulluğu sahəsində fəaliyyət göstərmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
14 noyabr 2017-ci il tarixindən 14 avqust 2023-cü il tarixinədək Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antihisar və İstehlak Bazarında Nəzarət Dövlət Xidmətində aparıcı məsləhətçi, 15 avqust 2023-cü il tarixindən 23 sentyabr 2024-cü il tarixinədək Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyindəki Sosial Xidmətlər Agentliyində Şəhid ailələri və müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərlə iş şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
2024-cü il 1 sentyabr tarixində keçirilmiş seçkilərin nəticələrinə əsasən, Üzeyir Məmmədov 22 saylı Şıxmahmud seçki dairəsindən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə deputat seçilib. O, 68,86 faiz səslə digər üç namizəddən üstün nəticə göstərib. Ali Məclisin "Hüquq siyasəti" komitəsinin üzvü, həmçinin İntizam komissiyasının sədri, daha sonra sədr müavini seçilib.

## İctimai fəaliyyəti
2016-cı ildən ictimai fəaliyyətlə məşğuldur. Üzeyir Məmmədov 2016-cı ildən ictimai fəaliyyətlə məşğuldur. "Naxçıvan Şəhid Ailələri" İctimai Birliyinin və "Bir Addım" Regional İnkişaf və Əməkdaşlıq Mərkəzinin həmtəsisçilərindəndir. Türkiyə Respublikasında və Azərbaycanda keçirilən bir sıra beynəlxalq və yerli tədbirlərdə iştirakçı və təşkilatçı kimi çıxış edib.

## Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.

Üzeyir Məmmədov 2016-cı il iyulun 14-də Ağdam rayonunun Baş Qərvənd kəndində düşmənin təxribatının qarşısını alarkən qəhrəmancasına şəhid olan kapitan Toğrul Məmmədovun qardaşıdır. Şəhid zabit Toğrul Məmmədov "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medal, "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi" yubiley medalı, "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medalı ilə təltif edilib.

## Həmçinin bax
* Ali Məclis (Naxçıvan)
* Naxçıvan Muxtar Respublikası
* Naxçıvan Ali Məclisinin VII çağırış deputatları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Nyu-Hempşir toyuğu

**Nyu-Hempşir toyuğu** (ingiliscə: *New Hampshire Red*, yaxud *New Hampshire*) — Amerikan mənşəli bir toyuq cinsidir. Bu cins, XX əsrin əvvəllərində Nyu-Hempşir ştatında Rod-Aylend cinsinin selektiv çoxaldılması yolu ilə yaradılmışdır; heç bir digər cins bu prosesdə iştirak etməmişdir. Bu cins sürətlə böyüyən, erkən yetişən, tez lələklənən və ətli bir kəllə verən xüsusiyyətlərə malikdir. Yetişkin quşlar açıq və ya orta qırmızı rəngdə olur; günəş işığında rəngləri solğunlaşa bilər.

## Xüsusiyyətlər

Nyu-Hempşir toyuğu orta-böyük ölçülü bir cinsdir: xoruzlar təxminən 3.9 kq , toyuqlar isə 3.0 kq çəkiyə malikdir. Bantamlar isə böyük quşların çəkisinin təxminən dörddə birini təşkil edir. ABŞ və Böyük Britaniyada yalnız qırmızı rəng növü tanınır; "Entente Européenne" isə iki əlavə rəng növünü tanıyır: ağ və mavi quyruqlu qırmızı. Ağ rəng növü 1954-cü ildə Almaniyada, eyni vaxtda ABŞ-də də ayrıca yaradılmışdır.
Qırmızı rəng növündə lələklər qızılı qəhvəyindən şabalıd rənginə qədər dəyişir; xoruzun quyruq lələkləri qara, toyuğun quyruğunda, boyun lələklərində və qanadlarında bir qədər qara rəng olur. İbikləri tək və beş dişlidir, qulaq yumruları uzunsov-oval, çənə altındakı ətliklər isə kifayət qədər böyükdür; bunların hamısı, üzləri də daxil olmaqla, qırmızı rəngdədir. Dimdiyi qırmızımtıl-qəhvəyi və ya buynuz rəngində, gözləri isə qəhvəyidir. Ayaqları və dırnaqları sarı rəngdə olub qırmızımtıl çalarlara malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Ryukiçi İnada

– Yaponiya həkimi, onkoloqu və bakterioloqu. Leptospiroz xəstəliyinin törədicisini kəşf etmişdir.

## İlk illəri və təhsili
Ryukiçi İnada 1874-cü ildə Yaponiyanın Ayçi prefekturasında doğulmuşdur. 1900-cü ildə Tokio Universitetinin Tibb Məktəbindən məzun olmuş, Aoyama Tanemiçinin şagirdi olmuşdur. 1902-ci ildə Almaniyaya getmiş və 3 il ürək xəstəlikləri üzrə təhsil almışdır. Fukuoka Universitetinin professoru olmuşdur. 1918-ci ildə Tokio Universitetinə keçmişdir.

## Karyerası
Ryukiçi İnada leptospiroz xəstəliyinin törədicisini kəşf etməsinə görə tanınır. O, xəstəliyin törədicisini tapmaq üçün 1908-ci ildə araşdırmalara başlamış, 1913-cü ilin iyununda leptospiroz xəstələrinin qanı ilə peyvəndlənmiş qvineya donuzlarında törədicini axtarmış, nəhayət, 1914-cü ilin noyabrında törədici bakteriyanı kəşf etmişdir. İnada 20 yanvar 1915-ci ildə Kyuşu İmperator Universiteti Tibb Məktəbinin 54-cü görüşündə həmkarı Yutaka İdo birlikdə xəstəliyin törədicisini kəşf etdiyini açıqlamış, 13 fevral 1915-ci ildə törədici orqanizm haqqında – *[[Spirochaeta]]* cinsinin yeni növü haqqında ilk elmi məqaləni nəşr etdirmişdir. Bu kəşfinə görə 1916-cı ildə Yaponiya Akademiyasının İmperator Mükafatını qazanmışdır. 1919-cu ildə Tibb üzrə Nobel mükafatına namizəd göstərilmişdir.

1918-ci ildə Tokio Universitetinə keçdikdən sonra qripi və daxili xəstəlikləri öyrənmişdir. Universitetdə daxili xəstəliklər kafedrasının professoru olmuşdur. Koraku xəstəxanasının direktoru olmuş, İkinci Dünya müharibəsi illərində Yaponiya Tibb Assosiasiyasının və yeni yaradılmış Yaponiya Tibbi Qayğı Qrupunun prezidentliyini etmişdir. 1944-cü ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1950-ci ildə beyin xərçəngindən ölmüşdür.

## İrsi
Kyuşu Universitetində bürünc büstü yerləşir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Elgaria coerulea

**Elgaria coerulea** (*Şimali alligator kərtənkələsi*) — Anguidae fəsiləsinə aid olan orta ölçülü bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Amerikanın qərb sahilinə endemikdir.

## Taksonomiya

"Elgaria coerulea" kərtənkələsi əvvəllər "*Gerrhonotus coeruleus*" (Wiegmann, 1828) elmi adı ilə tanınırdı, lakin son zamanlarda "*Elgaria*" cinsinə aid edilmişdir.

Təsvir
Şimali alligator kərtənkələsi orta ölçülü və incə bir kərtənkələdir. Yetkin fərdlərin burundan quyruğa qədər uzunluğu (SVL) təxminən 10 sm, ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) isə təxminən 27,5 sm-dir. Hər iki tərəfdə dəri qatı var və bu qat, kəskin tüklü arxa tərəfi hamar qarın tərəfindən ayırır. Dəri rəngi dəyişkəndir, lakin qəhvəyi və ağ, ya yaşıl-sarı və qəhvəyi ola bilər. Arxa tərəfi əsasən qəhvəyi rəngdədir və tez-tez tünd ləkələr və ya zolaqlar görünür. Bəzi gənc fərdlərin boğaz və ağız hissəsi sarı ola bilər. Qarın hissəsi açıq boz rəngdədir. Gözləri tünddür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Images from Californiaherps.com
* Description and range map from the California Department of Fish and Game.
* Taxonomical Information
* Description, photos, and information from the British Columbia Ministry of Environment
Plestiodon fasciatus

**Plestiodon fasciatus** (*Amerika beşzolaqlı skinki*) — "Scincidae" fəsiləsinə aid olan bir kərtənkələ növü. Bu növ Şimali Amerikaya endemikdir. Şərqi ABŞ-də ən çox yayılmış kərtənkələ növlərindən biridir və Kanadada yerləşən yeddi yerli kərtənkələ növündən biridir.

Təsvir
Amerika beşzolaqlı skinki kiçik və orta ölçülüdür, ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) 12,5 ilə 21,5 santimetr (4,9 ilə 8,5 düym) arasında dəyişir. Cavan Amerika beşzolaqlı skinkləri tünd qəhvəyi və ya qara rəngdə olur və bədən boyunca beş ağ və ya sarı zolaq, həmçinin parlaq mavi quyruq var. Mavi rəng yaşla birlikdə açıq maviyə çevrilir və zolaqlar da tədricən itə bilər. Lakin dişilər yaşlandıqca mavi quyruq rəngini qoruyur. Tünd qəhvəyi rəng də solur və yaşlı fərdlər tez-tez vahid qəhvəyi rəngdə olur. Cənub-şərqi ABŞ-də yayılmış cənub-şərqi beşzolaqlı skink (P. inexpectatus) bu növə çox bənzəyir və yayılma sahələri üst-üstə düşür. Bu iki növü pulcuqları ilə fərqləndirmək olar. Genişbaş skink (P. laticeps) də oxşardır və "P. fasciatus"-dan fərqləndirmək çətin ola bilər. "P. laticeps"-də adətən "P. fasciatus"-un xarakterik iki böyük postlabial pulcuğu yoxdur. Böyük ölçüsü və şişmiş qırmızı başı ilə yetkin erkək genişbaş skinklər "P. fasciatus"-dan asanlıqla fərqləndirilə bilər. Araşdırmalar göstərir ki, onlar ölçü baxımından cinsi dimorfizmə malikdirlər. Erkəklər adətən dişilərdən daha böyükdür, lakin bu yaşadıqları ərazidən asılıdır. Onların dırnaqları qısa və aşağıya doğru əyilmişdir; hər barmaqda düz bucaq əmələ gətirirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Five-lined Skink, Canadian Biodiversity.
*Five-lined Skink, Reptiles and Amphibians of Iowa.
Plestiodon egregius

**Plestiodon egregius** (*Körfəz skinki*) — Cənub-Şərqi Amerika Birləşmiş Ştatlarına endemik olan kiçik bir kərtənkələ növü.

## Təsvir
"Plestiodon egregius" kiçik, parlaq, silindrik formalı və qəhvəyi rəngli bir kərtənkələdir. Cavan fərdlərin adətən mavi quyruğu olur ki, bu da heyvanın ümumi uzunluğunun yarısından çoxunu təşkil edir. Yenidən böyümüş quyruqlar və yaşlı fərdlərin quyruqları adətən çəhrayı rəngdədir. Ayaqları bir qədər kiçilmişdir və yalnız səthdə hərəkət zamanı istifadə olunur, qumda "üzərkən" isə istifadə edilmir (Christman 1992). Çütləşmə mövsümündə erkəklərin yan tərəflərində rəngli narıncı naxışlar inkişaf edir.
"Plestiodon egregius"un uzunluğu 9–15 sm (3.5–6 in) arasında dəyişir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Comprehensive overview of the Bluetail Mole Skink at the U.S. Fish and Wildlife Service.
* Multispecies Recovery Plan for South Florida, section on the Bluetail Mole Skink (PDF file, 147 KB).
Lissotriton helveticus

**Lissotriton helveticus** (*Ov ayaqlı triton*) — Qərbi Avropada, Böyük Britaniyadan Pireney yarımadasının şimalına qədər yayılmış bir triton növü.

## Təsvir

"Lissotriton helveticus"ların erkəklərinin ümumi uzunluğu 5-8,5 sm, dişilərin uzunluğu isə 9,5 sm-ə qədər ola bilər. Quyruq burundan kloakaya qədər olan məsafədən bir qədər qısadır. Baş enindən uzundur və burun hissəsində üç uzununa yiv var. Hər iki cinsin əsas rəngi zeytun və ya qəhvəyidir, erkəklərin və bəzi dişilərin arxa tərəfində tünd ləkələr var. Dişilərdə bu ləkələr bəzən iki nizamsız xətt əmələ gətirir və quruda yaşayarkən arxa tərəfdə qırmızı bir zolaq ola bilər. Hər iki cinsdə baş boyunca və gözlərdən keçən tünd bir zolaq var. Alt tərəfi sarı və ya açıq narıncı rəngdədir və yan tərəfləri daha ağ rənglidir; qarın hissəsində bəzi tünd ləkələr ola bilər, lakin boğaz həmişə ləkəsizdir. Quruda yaşayarkən dəri quru və xovlu olur, suya köçdükdə isə hamarlaşır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mesotriton alpestris

**Mesotriton alpestris** (*Alp tritonu*) — Əsasən qitə Avropasına məxsus olan və Böyük Britaniya və Yeni Zelandiyaya introduksiya edilmiş bir triton növü.

## Yayılması

"Mesotriton alpestris" həm yüksək dağlıq ərazilərdə, həm də düzənliklərdə tapıla bilir. İlin böyük hissəsində əsasən meşəli ərazilərdə yaşayan yetkin fərdlər çoxalma üçün gölməçələrə, göllərə və ya oxşar su hövzələrinə köçürlər.

## Taksonomiya

Alp tritonu ilk dəfə 1768-ci ildə Avstriya zooloqu Laurenti tərəfindən "Triton alpestris" kimi təsvir edilmişdir. Daha sonra bu növ "*[[Tritonlar|Triturus]]*" cinsinə daxil edilmişdir, lakin genetik tədqiqatlar göstərdi ki, "Triturus" cinsi bir neçə əlaqəsiz xətdən ibarətdir. 2004-cü ildə Qarsia-Paris və həmkarları alp tritonunu "Mesotriton" cinsinə aid etdilər.
Lakin 1801-ci ildə təqdim edilmiş Ichthyosaura adı daha üstünlük təşkil edir və indi bu növ üçün etibarlı cins adıdır. "Ichthyosaura" yunanca "balıq kərtənkələsi" deməkdir və klassik mifologiyada nimfa bənzəri bir varlığa istinad edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər