open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Er

*Er – D.İ.Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 68-ci element. 
*Er (departament) — Fransanın şimalında yerləşən, Normandiya regionun departamentlərindən biri. 
*.er — Eritreyanın internet kodu.
Hans

**Hans** — kişi adı və təxəllüs

* Hans Morqentau — alman əsilli amerika siyasətçisi və tarixçisi.
* Hans Frank — alman vəkil.
* Hans Albert —
* Hans Onrud —
* Hans Friçe — Radioaparıcı, jurnalist.
* Hans fon Bülov — alman pianoçusu, dirijor, bəstəkar, musiqi yazıçısı.
* Hans Memlinq — alman mənşəli Niderland rəssamı,
* Hans Zimmer — Alman film-musiqi bəstəkarı və musiqi prodüseri
* Hans Ersted – Danimarka fiziki.
* Hans Olsen (velosipedçi) — Danimarkalı keçmiş peşəkar velosiped yarışçısı.
* Hans adası — Nares boğazının tərtkib hissəsinə daxil olan Kennedi boğazında yerləşən elə də böyük olmayan ada
* Hans Ferdinand Helmolt — alman əsilli tarixçi və publisist.
* Hans Ayzenk — ingilis psixoloqu.
* Hans Bronzart von Şellendorf — Alman pianoçu və bəstəkar.
* Henri Fletçer Hans — Britaniya botaniki və diplomatı.
* Hans Xristian Andersen — Danimarkalı ədib.
* Hans Burqkmayr — Alman boyakarı və qrafiki.
* Hans-Yurgen Gede — Almaniyalı futbol mütəxəssisi
* Hans Tevissen — ABŞ-nin Ohayo ştatının Şimal-Şərq Universitetinin tibb kollecinin anatomiya elmləri üzrə professoru
* Hans fon Aaxen — Alman rəssamı.
* Hans-Verner Gessmann — alman psixoloqu, humanistik psixodramanın banisi
* Hans Kristian Hansen —
* Hans Kristian Qram —
* Hans fon Sekt —
Dankan Lourens

**Dankan de Mur** (; ) və ya səhnə adı ilə **Dankan Lourens** () — Niderland müğənnisi və bəstəkarı. O, "Arcade" mahnısı ilə Niderlandı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və nəticədə Niderlanda 5-ci Avroviziya qələbəsini qazandırmışdır.

## Həyatı və musiqi karyerası
Dankan de Mur 11 aprel 1994-cü ildə Niderlandın Speykenisse şəhərində anadan olmuşdur. Dankan 13 yaşından etibarən musiqi ilə maraqlanmağa başlamışdır. O, öz musiqi karyerasını Tilburq şəhərində yerləşən Rok Akademiyasında bir neçə musiqi qruplarının üzvü olaraq başlamışdır. *The Slick and Suited* rok qrupunun üzvü kimi Dankan Eurosonic Noorderslag festivalında çıxış etmişdir. O, həmin Rok akademiyasında təhsilini 2017-ci ildə bitirmişdir.

### 2014: ''The Voice of Holland''
2014-cü ilin avqust ayında Dankan Niderlandın *The Voice* səs yarışmasının beşinci mövsümündə dinləmələrdə iştirak etmişdir. İlkin dinləmədə Ed Şiranın "Sing" mahnısını ifa edən gənc Dankan İlse DeLanjın komandasında yer alaraq, növbəti mərhələyə adlamışdır. Yarışmada iştirakını uğurla davam edən Dankan finalın bir addımlığında münsiflərin seçimi ilə yarışmada iştirakını dayandırmışdır.

### 2019: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2019-cu ilin yanvar ayında Niderlandın AVROTROS telekanalı Dankanın Niderlandı İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir. Onun Avroviziyada ifa edəcəyi "Arcade" mahnısı 7 martda təqdim olunmuşdur. Lourens müsabiqə üçün aparılan uzun məşqlərdən sonra 16 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində 16-cı nömrə altında çıxış etmişdir. Nəticədə 280 xalla 1-ci yeri tutaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Müsabiqənin finalında bir daha öz mahnısını ifa edən Dankan Lourens 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 498 xal toplayaraq, Niderlanda 5-ci Avroviziya qələbəsi sevincini yaşatmışdır.

## Şəxsi həyatı
Avroviziya finalından öncə keçirilən mətbuat konfransı zaman Dankan Lourens biseksual olduğunu açıqlamışdır: "Mən sadəcə ifaçı deyiləm. Mən insanam, mən yaşayan biriyəm, mən biseksualam, mən musiqiçiyəm, mənim qoruduqlarım var və mən kim olduğumu hər kəsə göstərmək fürsətini əldə etdiyim üçün özümlə qürur duyuram."

## Diskoqrafiya
### Sinqllar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Casusluq

**Casusluq** — dövlət sirrini, hərbi sirri və s. məxfi məlumatları digər dövlətə vermək məqsədilə yığmaq və oğurlamaqdan ibarət fəaliyyət. Bütün ölkələrin qanunvericiliyində Casusluq təqib edilir. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsində Casusluq dövlətin konstitusiya quruluşunun əsasları və təhlükəsizliyi əleyhinə cinayət növü kimi təsbit olunmuşdur.

Məlumat sahibinin icazəsi olmadan gizli və ya gizli məlumat əldə etmək əməlidir. Casuslar agentliklərə gizli məlumatları açıqlamağa kömək edir.  Hər hansı bir fərdi və ya casus dairəsi (bir işləyən casus qrupu), hökumətə, şirkətə və ya müstəqil əməliyyatın xidmətində casusluq edə bilər. Təcrübə gizli olduqdan istəksizdir və bir çox hallarda qadağandır və qanunla cəzalandırıla bilər. Casusluq ictimai mənbələrdən məlumat toplayan bir metoddur.

Düşmən (ya da potensial düşmən) haqqında məlumatları toplamaq üçün ən təsirli yollardan biri düşmən sıralarına girməkdir. Bu casusun (casusluq agenti) işidir. Casuslar düşmən qüvvələrinin ölçüsü və gücü ilə bağlı məlumatları verə bilər. Onlar həmçinin düşmən qüvvələri içərisində müxalifləri tapa bilib və onlara fərarilik etməkdə təsir edə bilərlər.

## İstinadlar
Yuxarı Hacıhəsən (Qoşaçay)

**Yuxarı Hacıhəsən** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 529 nəfər yaşayır (114 ailə).

## İstinadlar
Kompyen (rayon)

**Kompyen** () — Fransanın Pikardiya regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Uaza. Suprefektur — Kompyen. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 179 768 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 141 nəf./km². Rayon sahəsi — 1275 km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu — Kompyen rayonu
Amur şaqqıldaqmeyvəsi

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Şimali-Şərqi Çində, Uzaq Şərqin cənubunda bitir.

## Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə qədər olan sıx yarpaqlı koldur. Cavan zoğları hamar olub, qonur-boz rəngli qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları iridir, uzunluğu 8-10 sm-ə qədərdir, 3-5 hissəlidir, qarağatın yarpaqlarına bənzəyir. Çiçəkləri ağ rənglidir, diametri 15-18 mm, qoxusuzdur. 10-15 ədəd çiçəkləri çətirşəkilli hamaşçiçək qrupuna yığılmışdır. May-iyun aylarında 3 həftə ərzində çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.

## Ekologiyası
Quraqlığa davamsızdır. Meşələrdə, daşlıq yamaclarda bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi geniş istifadə etmək olunur. 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Amerika gavalısı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Vətəni Şimali Amerikadır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 8 m-dək olan, yarpağı tökülən ağacdır. Düz gövdəsi tükcüklü qabıqlı, iynəli budaqlı və açıq teksturalı çətirlidir. Enli çətirə malikdir. Yarpaqları növbəli yerləşir, oval formalıdır. Yarpaqların uzunluğu 2-4 sm-dir. Yarpağın yuxarı hissəsi tünd yaşıl, alt tərəfi hamar və açıqdır. Kiçik ağ çiçəkləri beş ləçəklidir və tək və ya qrupla yarpaqların qoltuğunda əməl gəlir. Açıq, ağ, tək çiçəklərin diametri 2,5 sm-dır. Meyvələri sarı və ya qırmızıdır. Şarşəkilli meyvələrin diametri təxminən (2,5 sm) 1 sm-dir.

## Ekologiyası
Boy artımı yazda və yayda daha aktivdir. Qışa davamlı, kölgəyə, quraqlığa və ya yanğına az davamlıdır. Çox vaxt öz təbii arealından kənarda əkilir.

## Azərbaycanda yayılması
Mədəni şəraitdə Azərbaycanın bir çox rayonlarında becərilir.

## İstifadəsi
Dekorativ və kulinariya məqsədləri üçün istifadə edilir. Ağ çiçəkləri yazda dekorativdir. Amerika gavalısının 200-dən çox növü becərilir. Turş və şirin meyvəsi tər halda yeyilir və ondan mürəbbə, jele, çaxır hazırlanır. Onun hündür boyu küləyin sürətini azaldır. Yolların kənarında əkilir. Bir çox quş və heyvan meyvələrini, marallar budaq və yarpaqlarını yeyir. Kömüründən qırmızı boya alınır.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 
* 

### Heterotipik sinonimləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaspare Spontini

**Qaspare Spontini** (; ) — İtaliyanın opera bəstəkarı və dirijoru.

## Həyatı
Ankonada doğulan Qaspare karyerasının böyük hissəsini Parisdə və Berlində keçirmişdir, lakin ömrünün son illərində doğulduğu şəhərə geri dönmüşdür. 19-cu əsrin ilk iki onilliyi ərzində Spontini fransız operasının ən önəmli xadimlərindən biri idi.

Gənc yaşlarında Qaspare Neapolun dörd ən məşhur musiqi konservatoriyalarında biri olan Pietà de' Turchini konservatoriyasında təhsil almışdır. İtaliyanın müxtəlif şəhərlərinə səfər edən Qaspare ilk dəfə olaraq Roma şəhərində Li puntigli delle donne (Karnaval 1793) adlı uğurlu əsərini bəstələdi. 1803-cü ildə Parisə gəldi və burada 1804-cü ilin 11 fevralında komediya janrında olan *La finta filosofa* operasını bəstələdi.

Qasparenin ilk əsərlərinin böyük əksəriyyətinin komediya janrına yazılmasına baxmayaraq daha sonralar Fransada məşhur olan musiqili faciə janrına da müraciət etdi və özünün ən məşhur əsəri hesab olunan *La vestale* əsərini bəstələdi. Paris şəhərində keçirilən premyerasında Qaspare öz dövrünün ən yaxşı italyan bəstəkarı adlandırıldı. Müasirləri olan Lyuci Kerubini və Cakomo Meyerber adı çəkilən operanı şah əsəri adlandırdı, daha sonralar isə bəstəkarlar Hektor Berlioz və Rixard Vaqner də bu əsəri yüksək qiymətləndirdi.

## Operaları
* *Li puntigli delle donne* (Roma, 1796)
* *Adelina Senese o sia l'Amore secreto* (1797)
* *Il finto pittore* (Roma, 1797)
* *L’eroismo ridicolo* (Naples, 1798)
* *Il Teseo riconosciuto* (1798)
* *La finta filosofa* (1799)
* *La fuga in maschera* (1800)
* *I quadri parlanti* (Palermo, 1800)
* *Gli Elisi delusi* (Palermo, 1800)
* *Gli amanti in cimento* (3 Kasım, 1801, Roma, Teatro Valle)
* *Le metamorfosi di Pasquale* (1802, Venice)
* *La petite maison* (1804)
* *Milton* (27 Kasım, 1804, Paris)
* *Julie, ou Le pot de fleurs* (12 Temmuz, 1805, Paris)
* *[[La vestale]]* (15 Aralık, 1807, Paris)
* *Fernand Cortez* (28 Kasım, 1809, Paris) 1817
* *Pélage, ou Le roi et la paix* (23 Ağustos, 1814, Paris)
* *Olimpie* (22 Aralık, 1819, Paris)
* *Nurmahal, oder das Rosenfest von Caschmir* (27 Mayıs, 1822, Berlin, Opera)
* *Alcidor* (1825)
* *Agnese von Hohenstaufen* (12 Haziran, 1829 Royal Opera Berlin) revised 1837

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Fondazione Pergolesi Spontini of Jesi
*
Kolmar-Riboville

**Kolmar-Riboville** () — Fransanın Elzas regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Yuxarı Reyn . Prefektura — Kolmar. Rayon əhalisi 2012-cı ildə 198 449 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı —  176 nəf / km². Rayon ərazisi — 1128&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Kolmar-Riboville rayonu
Butilaminlər

Butilaminlərin kimyəvi formulu C4H9NRR'-dir.

## Alınması
Sənayedə butilaminlər (üçlü-butilaminlərdən başqa) spirtlərin ammonyakla hidrogen və katalizatorların iştirakı ilə 160–2200C-də aminləşdirməklə (məs: Ni-ni Cr2O3-lə və ya Al2O3-lə) reaksiyası ilə alınırlar.
* C4H9OH+NH3→C4H9NH2→(C4H9)2NH→(C4H9)3N
NH3:spirt molyar nisbətinin artması ilə, birli butilaminlərin çıxımı artır. Spirtlərin əvəzinə aldehidlər, yaxud ketonlardan istifadə etmək olar; bu zaman reaksiya güclü ekzotermik olur. N-butilamin, izo-butilamin, ikili-butilamin, butilhalogenidlərin NH3-lə, birli və ya ikili aminlərlə qarşılıqlı təsiri nəticəsində preparativ üsulla alınır.
Eyni zamanda mono-, di- və üç butilaminlər, həmçinin də dördlü ammonium birləşmələri (duzları) [(C4H9)4N] Hal alınır.
Butil radikalının şaxələnmə dərəcəsi artdıqca aralıq olefinlərin çıxımı artır:
* (CH3)3CHal+NH3→(CH3)2C=CH2+NH4Hal
Istehsalatda və laboratoriyada üçlü-butilamin, N-üçlü butilamidlərin turşu və ya qələvili hidrolizi ilə adətən, üçlü-butanoldan sintez edilən N-üçlü butilformamiddən də alınır.

Həmçinin, üçlü-butilamin preparativ olaraq N-üçlü-butil- və N, N'-di-üçlü-butilmoçevinlərdən qələvili hidrolizlə alınır.

## Xassələri
Ammonyak iyli, rəngsiz mayedir. Birli butilaminlər (R=R'=H) su ilə hər nisbətdə qarışırlar. Ikili butilaminlər (R=C4H9, R'=H) suda pis həll olurlar, üçlü butilaminlər (R=R'=C4H9) praktiki olaraq həll olmurlar. Butilaminlər spirt, efir və benzolla qarışırlar. Kimyəvi xassəsinə görə butilaminlər tipik alifatik aminlərdir.

Normal-, izo-, ikili-, üçlü-butilamin sırasında alkil qrupunun həcmi böyüyür. Nəticədə sterik çətinliyə görə tri-izo-butilamin çətinliklə alınır, tri-ikili-butilamin və tri–üçlü–butilamin məlum deyil. Üçlü-butilaminin alkil qrupunun böyük həcminə görə nukleofilliyi aşağıdır, di-üçlü-butilamin üçün nukleofil reaksiyaları ümumiyyətlə, xarakterik deyil, buna baxmayaraq o yüksək əsaslığa malikdir.

Üçlü-butilaminin və diüçlü butilaminin NH2 qrupuna görə hidrogen atomlarının ∝-vəziyyətində olmaması onların bəzi xüsusiyyətlərini təyin edir.

Üçbutilamin — effektiv akseptordur; özü kvaternizasiya reaksiyasına girmir. Onun iştirakı ilə birli və ikili aminlərin, di və poliaminlərin həmçinin, polimer aminlərin, tez və yumşaq şəraitdə mükəmməl kvaternizasiya reaksiyasını aparmaq olar, məs: polietileniminlər kimi.

Butilamin və izo-butilamin insan orqanizminin hüceyrələrində aşkar edilmişdir.

## Tətbiqi
Butilaminlər emulqatorların, ekstrogenlərin istehsalında, vulkanizasiya tezləşdiriciləri kimi və rezinlər üçün antioksidantlar, pestisidlər və korroziyaya qarşı, dərman maddələrin alınmasında və s. kimi istifadə edilir. Butilaminlər dərini və selikli qişanı qıcıqlandırırlar.

## Mənbə
* Исп. литература для статьи "Бутиламины" Гембицкий П.А. [и др.], в сб.: Исследования в области химии полиэтиленамина и его применение в промышленности, М., 1974, с. 9–14;
* Общая органическая химия, пер. с англ., т 3, М. 1982, с. 11–91;
* Sommer K. J., Lipp H. I., Jakson L. L., "J. Org. Chem." 1971, v. 36. N6, p.824$Kirk-Othmer encyclopedia, 3 ed., v. 2, N. Y.-[a.o.], 1978, p. 275–83. В. A. Бобылев.

## İstinadlar
Oş (rayon)

**Oş** () — Fransanın Cənub-Pireney regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Jer. Suprefektura — Oş. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 79 708 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı —  37 nəf / km². Rayon ərazisi — 2134&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Oş rayonu
Şamil Əliyev (rektor)

**Şamil Əliyev** () — Bakı Dövlət Universitetinin rektoru (1941–1944).

## Həyatı
Şamil Əliyev 1912-ci ilin dekabrında Şuşada anadan olub. Əvvəlcə Şuşa şəhərindəki birinci dərəcəli məktəbdə oxuyub, sonra təhsilini Müəllimlər Seminariyasında davam etdirib. Ali təhsil almaq məqsədilə Bakıya gələn Şamil Əliyev 1928–1931-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix və eyni vaxtda şərqşünaslıq fakültələrində oxuyub. İnstitutu bitirdikdən sonra Ağdam Pedaqoji Texnikumuna müəllim kimi göndərilən Şamil Əliyev bir neçə il burada fəaliyyət göstərib. Elmə olan marağı onu yenidən paytaxta gətirib. Aspiranturada təhsil alan Şamil Əliyev 1936-cı ildə İpəkçilik üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək alimlik dərəcəsi alıb.

1939-cu ildə Azərbaycan hökumətinin qərarı ilə Şamil Əliyev Moskvaya partiya məktəbində oxumağa göndərilib. 1941-ci ildə həmin məktəbi bitirən Şamil Əliyev bir müddət Ümumittifaq Radio Komitəsində Yaxın və Orta Şərq ölkələri üçün verilişlər şöbəsinə başçılıq edib. Hərtərəfli və geniş biliyə malik Şamil Əliyevin əsas tədqiqat sahəsi siyasi iqtisad olsa da, onun başqa elmlərə də marağı var idi. Təkcə fəlsəfəyə həsr etdiyi əsərlərinin sayı 50-ni ötmüşdü. Digər tərəfdən, tərcümə ilə də məşğul olurdu. İkinci Dünya müharibəsinin qəflətən başlaması ilə əlaqədar Şamil Əliyev Azərbaycana dönməli olub. Elə həmin ilin payızında 29 yaşlı gənc alim Azərbaycan Dövlət Universitetinin rektoru təyin edilib. Belə ağır bir şəraitdə Şamil Əliyevin təşkilatçılıq qabiliyyəti Azərbaycan Dövlət Universitetinin üzərinə düşən məsuliyyətli işin öhdəsindən şərəflə gəlməsinə imkan yaratdı.

Müharibə illərində Şamil Əliyev Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda siyasi iqtisad fənnindən dərs deyib. O, 1944-cü ilin sonuna qədər bu ali təhsil müəssisəsinin rektoru vəzifəsində çalışdı. 1943-cü ildən 1953-cü ilə qədər də Azərbaycan Sənaye İnstitutunda Siyasi iqtisad kafedrasının müdiri olub. 1945–1947-ci illərdə AK(b)P Bakı Komitəsində təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdir müavini və müdiri vəzifələrində çalışan Şamil Əliyev, eyni zamanda, "Təbliğatçı" jurnalının baş redaktoru idi.

1955-ci ildə Şamil Əliyev Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna direktor təyin olunub. Bununla bərabər, 1959-cu ildən ömrünün sonunadək Azərbaycan Dövlət Universitetinin Siyasi iqtisad kafedrasının dosenti kimi pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib. Müxtəlif məsul vəzifələrdə işləməklə yanaşı, elmi-tədqiqat işlərini ilə məşğul olan Şamil Əliyev siyasi iqtisad elminin nəzəri problemlərinin tədqiqi ilə bağlı maraqlı araşdırmalar aparıb. Quruluşun tələbinə görə bir sıra siyasi xadimlərin əsərlərinin Azərbaycan dilinə tərcüməçisi olub. Azərbaycanda siyasi iqtisad fənninin formalaşmasında, eyni zamanda, onun bir elm sahəsi kimi təşəkkül tapması və inkişafında Şamil Əliyevin böyük xidmətləri var. Şamil Əliyev müharibədən sonrakı illərdə bir neçə çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, müxtəlif orden və medallarla təltif olunmuşdur.

Şamil Əliyev 1969-cu ildə 57 yaşında vəfat etmişdir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qabaqkəndi (Qoşaçay)

**Qabaqkəndi** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 852 nəfər yaşayır (188 ailə).

## İstinadlar
Bütlər kitabı

**Bütlər kitabı** () — Hişam ibn əl-Kəlbi tərəfindən qələmə alınmış əsər.

## Haqqında
*"Bütlər kitabı"*nda (Kitab əl-Əsnəm) ərəblərin İslam əvvəlki inancları, tanrıları və ibadətləri təsvir edilir. Əsər, İslamdan əvvəlki ərəb dininin tənqidini edir və ərəblərin Kəbənin qurulmasından bəri olduqları vəziyyəti dini sui-istifadə məsələsinə aydınlıq gətirir. Kitab, "İslam əvvəli ərəblərin bütpərəstliyi" ilə şirkin (çoxtanrılığın) müəyyənləşdirilməsində təsirli oldu.

Misir filoloqu Əhməd Zəki Paşa əsəri aşkarladı; Dəməşqdəki hərracda yeganə əlyazmanı satın aldı və onun geniş kolleksiyasındakı əlyazmalardan biri olan əsər, onun 1934-cü ildəki ölümündən sonra dövlətə bağışlanıb. Zəki Paşa XIV Beynəlxalq Şərqşünaslar Konqresində öz kəşfini açıqladı .

## İstinadlar

## Tərcümələr
* Faris, Nabih Amin (1952). Hishām Ibn-Al-Kalbi, The Book of Idols or The Kitāb al-Aṣnām. Princeton: Princeton UP. English translation.

## Əlavə Ədəbiyyat
* H. S. Nyberg. "Bemerkungen zum Buch der Götzenbilder von Ibn al-Kalbi." Lund: Svenska Institut i Rom. Ser. 2, Bd. 1, 1939. pp. 346–66.
Mirnadir Zeynalov

**Mirnadir Mirəli oğlu Zeynalov** () — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2006).

## Həyatı
Mirnadir Zeynalov 12 noyabr 1942-ci ildə Bakının Buzovna kəndində doğulmuşdur. 1963-cü ildə ilk peşə təhsili olan Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini, daha sonra isə 1973-cü ildə Moskva Poliqrafiya İnstitutunun Qrafika fakültəsini bitirmişdir. Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və "Yeni Era" Ümumdünya Sənət Akademiyasının həqiqi üzvü olmuşdur.

Rəssam 10 mart 2021-ci ildə 78 yaşında vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Mirnadir Zeynalovun peşəkar boyakarlıq karyerası 1970-ci illərdən başlamışdır. O, Abşeron rəssamlıq məktəbinin görkəmli nümayəndələrindən, xüsusilə, Cavad Mircavadov, Qorxmaz Əfəndiyev, Kamal Əhmədov, Ənvər Əsgərov, Nazim Rəhmanov, Fərhad Xəlilov kimi rəssamlardan təsirlənmişdir. Rəssamın əsərlərində doğulub böyüdüyü Abşeronun sərt təbiətinin, mənzərələrinin əks olunması mühüm yer tutur. Bunlardan "Tək ağac" (1974), "Köhnə kənd" (1989) əsərlərini xüsusilə fərqlənirlər.

Rəssam öz karyerasının ilk illərində realizm üslubunda, sonralar abstrakt tablolar yaratmağa başlamışdır. Realist üslubda işlədiyi zamanlarda ailə üzvlərinin və digər insanların portretləri və naturadan işlər çəkmişdir.

Mirnadir Zeynalovun yaradıcılığının əsası başlıca olaraq spektrin əsas rəngləri əsasında qurulmuşdur. Onun kompozisiyalarında kollaj və instalyasiya elementləri ayrılmaz hissəyə sahibdir. Onun yaradıcılığında realizm üslubunda çəkilmiş portretlərə, lirik mənzərə əsərlərinə, həmçinin, yalnız müxtəlif rəng çalarlarının istifadə edildiyi abstrakt həllərədək fərqli janr və üslublara rast gəlmək mümkündür.

Rəssam 1987-ci ildə Hindistanda yaradıcılıq ezamiyyətində olarkən "Çay kənarı", "Hind məbədi", "Hind həyəti" kimi peyzajları, həmçinin, "Benqal qızı", "Vasantanın portreti", "Müqəddəs öküz ilə qız" kimi bir sıra qadın portretlərini yaratmışdır.

Mirnadir Zeynalovun dəfələrlə fərdi sərgiləri keçirilmişdir. Rəssamın əsərləri Moskva, Kiyev, Hyuston, Los-Anceles və başqa şəhərlərdə sərgilənmiş, 2013-cü ildə Londondakı "Sothbeys" auksionunda dəyər qazanmışdır. Onun dəyərli əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin və Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondunda qorunub saxlanılır.

## Mükafatları
Mirnadir Zeynalov 4 mart 1992-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı", 29 dekabr 2006-cı ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. Həmçinin 1976-cı ildə Moskva şəhərində keçirilən ümumittifaq sərgisində SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının diplomunu almış, 1989-cu ildə Bakıda keçirilən "Xəzəryanı ölkələri rəssamlarının bienallesi"ndə "Yaz bağı" əsəri bürünc medala layiq görülmüşdür.

## İstinadlar
Riom (rayon)

**Riom** () — Fransanın Overn regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Püi-de-Dom. Suprefektura — Riom. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 114 657 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 50 nəf / km². Rayon sahəsi — 2300&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu
Yel Kolleci

**Yel Kolleci** — Yale Universitetinin liberal sənət kollecidir. 1701-ci ildə qurulan bu universitetin əsl məktəbidir. Universitetin digər məktəbləri 1810-cu ildən etibarən təsis edilmiş olsa da, Yale bütün Yale Kolleci olaraq 1887-ci ilə qədər tanındı və məktəbləri birləşdi və universitet Yale Universiteti kimi adlandırıldı.

İlk olaraq, Tərəfdaş nazirləri hazırlamaq üçün qurulan kollec, 18-ci əsrin sonlarına qədər humanitar və təbiət elmləri tədris etməyə başladı. Eyni zamanda, tələbələr sinifdənkənar təşkilatları, ilk ədəbi cəmiyyətləri və sonrakı nəşrləri, idman komandaları və oxuma qrupları təşkil etməyə başladılar. 19-cu əsrin ortalarına qədər, ABŞ-də ən böyük kollec idi. 1847-ci ildə, 20-ci əsrin ortalarında kollecə daxil olan Şeffild Elmi Məktəbinin Yale-də yerləşən bir başqa lisenziya dərəcəsi verən məktəb də iştirak etdi. Bu birləşdirilmiş tədris proqramı  tələbələr üçün günümüzün liberal tədris proqramının əsasını qoydu, hansı ki şagirdlərin müstəsna ixtisas səviyyəsində xarici dil, inşa, elmlər və kəmiyyət əsasları daxil olmasını tələb edir.

Bakalavr həyatının ən fərqli xüsusiyyəti 1932-ci ildə qurulan və İngilis universitetlərinin təsis edilmiş məktəblərindən sonra modelləşdirilmiş yaşayış məktəblərinin tədris-bina sistemidir. Bütün məzunlar, bu kolleclərdə birinci sinifdən sonra, ən çoxu məktəbin Köhnə Binasında yaşayırlar.

## Tarixi
Duşara

**Duşara** — (Dusares olaraq da tərcümə olunur) İslamdan öncə ərəblərin ibadət etdiyi tanrı, həmçinin Nəbatilərin Petra və Mədain Saleh şəhərlərinin hamisi olan şərab tanrısıdır.

## Etimologiya
Duşara, ilk olaraq dwsrʾ şəklində adını yazan epiqrafik Nəbati qaynaqlarından bəllidir, Nəbati yazısı yalnız samitləri ifadə edir. Klassik Yunan qaynaqlarında Δουσάρης (Dousáres) və Latın dilində Dusares olaraq qarşımıza çıxır . Əsil mənası mübahisəlidir, ancaq erkən dövr Müsəlman tarixçi İbn əl-Kəlbi, "Bütlər kitabı"ndaki adını Dhūl-Šarā () şəklində açıqlayır, ehtimal ki, "Şara"dan biri mənasını verir; Şara Ölü dənizin cənub-şərqində dağlıq bir ərazidir. Bu şərh doğrudursa Duşara adına uyğun bir çox müvafiq adlar olmalı idi, ancaq həm adın tam şəkli həm də şərhi mübahisəlidir.

## İbadət
Yunanıstan dövründə Zeus ilə əlaqələndirilirdi, çünki həm Nəbati panteonunun baş tanrısı həm də Dionis idi .

İtaliyanın qədim liman şəhəri olan Pozzuolidə Duşara üçün kilsə aşkar edilmişdir . Şəhər Yaxın Şərqlə ticarət üçün mühüm bir yerdə yerləşirdi və E. Ə. 1-ci əsrin ortalarında bir Nəbati varlığı olduğu bilinir. Kült bir sıra xüsusiyyətlərini saxlayaraq Roma dövrünə qədər davam etdi və bəlkə də erkən İslam dövrünə kimi davam etdi.

Bu tanrı b.e 9-cu əsrində müsəlman tarixçi tərəfindən qeyd edilmişdir. Hişam ibn əl-Kəlbi, *Bütlərin Kitabı*nda (Kitab əl-Asnām)yazır ki, Əzddən olan Banu əl-Hərət ibn-Yaşkur ibn Mubaşşirin Düşara adlı bir bütü var idi.

## Həmçinin bax
* Bütlər kitabı
* Kaabu

## Biblioqrafiya
* Ibn al-Kalbī, The Book of Idols, Being a Translation from the Arabic of the Kitāb al-Asnām. Tr. and comm. Nabih Amin Faris (Princeton, Princeton University Press, 1952).
* Healey, John F., The Religion of the Nabataeans: A Conspectus (Leiden, Brill, 2001) (Religions in the Graeco-Roman World, 136).
* el-Khouri, Lamia; Johnson, David, "A New Nabataean Inscription from Wadi Mataha, Petra," Palestine Exploration Quarterly, 137,2 (2005), 169–174.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Nabataean religion
* Kitab al-Asnam in the original Arabic (description on p. 5)
* Dhushara The Meaning of the Name
* "Solving the Enigma of Petra and the Nabataeans" Biblical Archaeology Review
Yekaterina

**Yekaterina** — qadın adı və təxəllüs.

* II Yekaterina — Rusiya imperiyasının imperatriçası
* Yekaterina Mediçi – Fransa kraliçası.
* Yekaterina Volkova (sənətçi) —
* Yekaterina Sarıyeva — Azərbaycanlı yüngül atlet.
* Yekaterina Levina — İsraili təmsil edən bədii gimnast.
* Yekaterina Ryabova — rus müğənni.
* Yekaterina Xilko — Özbəkistanı təmsil edən batut gimnastı.
* Yekaterina Teleşeva — rus balerinası.
* Yekaterina Mironova — Rusiyanı təmsil edən skeletonçu.
* Yekaterina Volkova — Finlandiyanı təmsil edən rus əsilli bədii gimnast.
* Yekaterina Avvakumova — Cənubi Koreyalı biatlonçu.
* I Yekaterina — İmperator I Pyotrun ikinci xanımı və Rusiya imperiyasının kraliçası
* Yekaterina Andreyeva — Rusiyalı jurnalist, aktrisa, televiziya aparıcısı
* Yekaterina Osadçaya — Ukrayna jurnalisti və model və teleaparıcı.
* Yekaterina İvançikova — Belarus və Rusiya müğənnisi,
* Yekaterina Pavlovna — Rusiya imperatoru I Pavelin və Mariya Feodorovnanın dördüncü qızıdır.
* Müqəddəs Yekaterina ordeni — Rusiya İmperiyasının ali ordeni.
* Yekaterina Qradova — Sovet teatr və kino aktrisası
* Yekaterina Qamova — Rusiyalı qadın voleybolçu.
* Yekaterina Ulanova — rus qadın voleybolçu
* Müqəddəs Yekaterina burnu — Böyük Britanianın Vayt adasının ən ucqar cənub nöqtəsi.
* II Yekaterina abidəsi (Naxçıvan-na-Donu) — Naxçıvan-na-Donu şəhərində vaxtı ilə yerləşən monumental abidələrdən biri.
Gücləndirici qurğular

**Gücləndirici qurğular**— Qida mənbəyinin enerjisinin çıxış siqnalının enerjisinə çevrilməsi hesabına giriş elektrik siqnallarını gərginliyə, cərəyana və gücə görə gücləndirən qurğulara gücləndirici qurğular deyilir

## Haqqında

Elm və texnikanın bütün sahələrində elektrik siqnallarını gücləndirən qurğular geniş t ətbiq edilir. Bu, müxtəlif qeyri-elektrik fiziki kəmiyyətlərin çevrilməsi prosesində alınan zəif elektrik siqnallarının, icraedici qurğularının normal iş rejimlərini təmin edən səviyyəyə q ədər gücləndirilməsi tələbi ilə əlaqədardır.  Göründüyü kimi, güclənmə prosesinin mahiyyəti qida mənbəyinin enerjisini giriş siqnalının dəyişmə qanununa uyğun olaraq çıxış siqnalının enerjisinə çevirməkdən ibarətdir. Bu proses idarəoluna bilən qeyri-xətti elementin (məsələn, tranzistorun) köməyi ilə yerinə yetirilir. Beləliklə, qida mənbəyi ilə ardıcıl qoşulan və giriş elektrik siqnalı ilə idarə olunan gücləndirici qurğu qeyri-xətti element üzərində yaradılır. Gücləndirici qurğunun girişinə gücləndirilən siqnalın mənbəyi, çıxışına isə yük müqaviməti qoşulur. Gücləndirici qurğunun ümumiləşmiş struktur sxemi şəkil 1.1-də verilmişdir. Göründüyü kimi, gücləndiricinin iş prinsipi zəif U1  siqnalının qida gərginliyi mənbəyi ilə əlaqədar olan çıxış dövrəsində kifayət qədər yüksək çıxış U2 gərginliyinin dəyişməsinin idarəolunmasına əsaslanmışdır. 
 
 

## Həmçinin bax
Lazer diodu
## Xarici keçidlər
https://www.kitabyurdu.org/kitab/derslik/945-elektrotexnika-radiotexnika-ve-elektronika.html
## İstinadlar
Qalxanqız

**Qalxanqız** və ya **Skyaldmö** () — Skandinaviya folkloru və mifologiyasında qadın döyüşçü. Onları adları adətən «*[[Hervör və Heydrekin saqası]]*» və «*[[Danların əməlləri]]*» kimi saqalarda çəkilir. Qalxanqızlar digər german xalqlarında (qotlar, kimvrlar, markomanlar) da mövcud idilər. Mifik valkiriyaların qalxanqızlara əsaslanmaları ehtimal olunur.

## Tarixi mövcudluq
Qalxanqızların tarix mövcud olmaları sərt şəkildə mübahisəlidir. Nil Prins kimi alimlər onların mövcud olduqlarını irəli sürür, Yudif Ceş kimi tarixşünaslar isə təlim almış və ya nizamlı qadın döyüşçülərin olması barədə yetərli dəlilin olmadığını iddia edir.

## Tarixi mənbələr
Vikinqlər dövründə qadınların döyüşdə iştirakı barədə az sayda attestasiya var. Buna baxmayaraq, Bizans tarixçisi İohann Sklitsa I Svyatoslav 971-ci ildə indiki Bolqarıstan ərazisində bizanslara hücum edən zaman qadınların da döyüşlərdə iştirak etdiyi barədə məlumat verir. Varyaqlar Dorostolonun mühasirəsində məğlubiyyətə uğrayan zaman qaliblər həlak olmuş döyüşçülər arasında qadınların da olduğunu öyrənəndə təəccüblənmişdilər.

*[[Qrenlandların saqası]]*nda Leyf Erikssonun hamilə olan ögey bacısı Freydis Eyriksdottir Vinlandda olarkən əlinə qılınc alıb skrelinqləri qovduğu barədə məlumat verilir, ancaq burada Eyriksdottirə qalxanqız olaraq müraciət edilmir.

Sakson Qrammatik qalxanqızların 750-ci ildə gerçəkləşən Brovalla döyüşündə danların tərəfində vuruşduqları barədə məlumat verir.

## Arxeologiya
Arxeoloqlar tərəfindən qadın kəndçilərin içərisində silahlar olan məzarları tapılmışdır, ancaq tarixşünaslar bunu necə qəbul etməli olduqları barədə bir-birləri ilə razı deyillər. Skandinaviyalı köçkünlərin İngiltərədəki məzarları və qalıqların kimyəvi təhlili ər və arvadların, eləcə də bəzi qadınların məzarlarında bərabər şəkildə silah yerləşdirildiyini sübut edir. Nil Prins qalxanqızların varlığını sübut etmək üçün Birka şəhərində tapılan və 1970-ci illərdə üzərində qazıntı işləri aparılan bir məzarın içərisində çoxlu silahın və iki atın sümüklərinin olduğunu nümunə olaraq göstərmişdir. 2017-ci ildə aparılan bir DNT analizində bu fərdin qadın olduğu (Birka qadın vikinq döyüşçüsü) sübut edilmişdir. Yudif Ceş kimi vikinqlər üzrə ixtisaslaşan tarixşünasların qərarın çox tez alındığına inanır.

## Populyar mədəniyyətdə
Qadın döyüşçülərə fentezi janrında tez-tez rast gəlinməsinə baxmayaraq, onlara adətən qalxanqız deyə müraciət edilmir. Bəzi qalxanqızlara C.R.R. Tolkinin "*[[Üzüklərin hökmdarı]]*" əsərindəki Eovin və Nensi Farmerin "*[[Trollar dənizi]]*" trilogiyasındakı Torgil personajı aiddir.

İlk dəfə 2013-cü ildə yayımlanan *[[Vikinqlər (teleserial, 2013)|Vikinqlər]]* teleserialında əfsanəvi vikinq qalxanqızı olan Lagerta rolunu Ketrin Vinnik canlandırır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sakson Qrammatik

**Sakson Qrammatik** və ya **Sakso Qrammatik** (; ) — Danimarka salnaməçisi, tarixşünası, teoloqu. O, on altı cildlik xronika olan "*[[Danların əməlləri]]*"nin () müəllifidir. Onun motivləri Uilyam Şekspirin "*[[Danimarka şahzadəsi Hamletin faciəvi əhvalatı]]*" faciəsində istifadə edilmişdir.

Sakson Qrammatikin həyatı barədə demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur və ona əsərlərindən kənar edilən istinadların hamısının doğruluğu sual altındadır. "*Danların əməlləri*" əsərində müəllifin atasının və babasının kral Böyük Valdemarın ordusunda xidmət göstərdiyi, eləcə də müəllifin özünün Müzəffər Valdemara xidmət etdiyi yazılmışdır. Saksonun latın üslublu yazıçılıq barədə hərtərəfli məlumatlı olduğuna görə onun Danimarkadan kənarda təhsil aldığı ehtimal olunur.

Başqa bir varianta görə Sakson Qrammatikin XII əsrin ikinci yarısında yaşamış Danimarka dini xadimi yepiskop Absalomun katibi və vəkili idi. "Qrammatik" ləqəbi Saksona salnaməçilikdəki ustalığına görə ilk dəfə XIV əsrdə verilmişdir. Sakson Qrammatikin "*Danların əməlləri*" əsəri uzun müddət Danimarkada naməlum şəkildə qalmışdır və ilk dəfə 1514-cü ildə Paris şəhərində çapa verilmişdir. Yalnız bundan sonra Saksonun əsəri 1575-ci ildə Anders Sörensen Vedel tərəfindən Danimarka dilinə tərcümə edilmiş və öyrənilməyə başlanmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*  
* 
* 
*
Şamil

**Şamil** — kişi adı və təxəllüs

* Şamil Rasizadə — Azərbaycan SSR dövrünün görkəmli dövlət xadimi.
* Şamil Basayev - Çeçen-Rus müharibəsinin iştirakçısı, Çeçenistanın əfsanəvi səhra komandiri.
* Şamil Süleymanlı — Azərbaycan kino aktyoru, televiziya aparıcısı, Azərbaycanın xalq artisti 
* Şamil Mahmudbəyov (rejissor) - Azərbaycan kinorejissoru, aktyor, ssenarist 
* Şamil İbrahimov — Azərbaycanın teatr və kino aktyoru, rejissor.
* Şamil Əliyev — Azərbaycan kinorejissoru və ssenaristi.
* Şamil Şamxalov – Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar mədəniyyət və idman xadimi
* Şamil Əsgərov - şair, tərcüməçi, filologiya elmlər namizədi, Əməkdar mədəniyyət işçisi.
* Şamil Fətullayev — memarlıq elmləri doktoru, professoru, AMEA-nın həqiqi üzvü (akademik)  
* Şamil Əzizbəyov — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1943), professor (1944) 
* Şeyx Şamil -  Qafqaz xalqlarının milli qəhrəmanı
* Şamil Xurşud - ictimai xadim, yazıçı, publisist və dramaturq,
* Şamil Ramazanov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı,
* Şamil Əliyev (akademik) - akademik, Bakı Dövlət Universitetinin rektoru (1941-1944)
* Şamil Mahmudbəyov (repressiya qurbanı) — repressiya qurbanı
* Şamil rayonu - Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.
* Şamil Cəfərov (entomoloq) — entomoloq.
* Şamil Şahməmmədov- jurnalist
* Şamil Qazıyev — rəssam, əməkdar incəsənət xadimi.
* Şamil Vəliyev — Professor, filologiya elmləri doktoru, əməkdar jurnalist, 
* Şamil Səlimxanov - Tibb elmləri doktoru.
* Şamil Nəcəfzadə  — Azərbaycan kino və televiziya rejissoru, kino rəssamı, ssenari müəllifi və aktyor, 
* Şamil Qurbanov — Azərbaycan Respublikasının dövlət xadimi, filologiya elmləri doktoru, professor
* Məşədi Şamil Hacıyev - vəkil, "Difai" təşkilatının üzvü
* Şamil Xudiyev - iqtisad elmləri dоktоru
* Şamil Qafarov - professor (2003)
* Şamil Allahverdiyev - Geoloq, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru
* Şamil Yusifov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı.
* Şamil Atabəy - jurnalist
* Şamil Muxtarov - İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, 
* Şamil bəy Əsgərxanov — Rusiya çar ordusunun poruçiki,
* Şamil Tahirov -  kimya üzrə fəlsəfə doktoru
* Şamil Ayrım - Türkiyə siyasətçisi. 
* Şamil bəy Vəzirov — Berlin Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun məzunu, aqronom
* Şamil Cəfərov - neftçi, konstruktor, neft quyularının ayrılıq istismarının təsisçisi və banisi,
* Şamil Dəmirçiyev — Aktyor,
* Şamil Cəmşidov — şərqşünas-filoloq, Filologiya elmləri doktoru, Əməkdar elm xadimi, 
 
;Təxəllüs
* Oqtay Şamil - şair, 
* Əli Şamil — Azərbaycan folklorşünası, publisist.
* Maksim Şamil — Azərbaycan şairi, 
* Sinan Şamil Sam — Almaniya azərbaycanlılarından olan ağır çəkili peşəkar boksçu
İran Yaşıl Hərəkatı

**İran Yaşıl Hərəkatı** (), həmçinin **fars oyanışı** və ya **fars baharı** — 2009-cu ildə İran prezident seçkilərindən sonra ortaya çıxan siyasi hərəkata verilən ad. edir. Etirazçılar Mahmud Əhmədinejadın vəzifədən uzaqlaşdırılmasını tələb etdilər. Yaşıl əvvəlcə Mir Hüseyn Musəvinin kampaniyasının simvolu olaraq istifadə edilmişdi, lakin seçkidən sonra seçkiqabağı bir seçki kimi qəbul etdiklərini ləğv etmək istəyənlər üçün birlik və ümid rəmzinə çevrildi. Mir Hüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubi Yaşıl Hərəkatın siyasi liderləri olaraq tanınırlar. Hüseyn-Əli Montazeri də hərəkətin mənəvi lideri olaraq tanınır. Bəziləri, "Yaşıl hərəkat" etirazlarının İranın müasir siyasi tarixində böyük bir hadisə olduğunu iddia edir və müşahidəçilər etirazların İran inqilabından sonra ən böyük hərəkat olduğunu iddia edirlər.

## 2009–10-cu illərdə İran seçki etirazlarının nəticəsi
Prezidentin İrandakı mövqeyi əhəmiyyətli güc olduğu üçün ölkədə ikinci güclü mövqe hesab edilir. Əhmədinejadın adı, xüsusilə şiddət tətbiq etməklə, ölkədəki insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı idi. Bu pozuntuların siyahısı ölüm cəzasının artması səviyyəsini və LGBT hüquqları ilə əlaqədar problemləri əhatə etmişdir. İnsan Hüquqları Təşkilatının yaydığı məlumatlara əsasən Əhmədinejadın dövründə edam sayısı 3 dəfə artırılmışdır və buda İranda vəziyyəti pisləşməyə doğru sürükləyib və İran prezidenti mühakiməni idarə etmək iqtidarında deyil.

Əhmədinejadın ilk prezidentliyində problem xüsusən, 2008-ci ildən etibarən İranda 130-dan çox yetkinlik yaşına çatmayan cinayətkarın ölümünə məhkum edilməsi idi. Bundan əlavə tədqiqatçılar Əhmədinejadın dövründə siyasi məhbuslar artıb fikrinə toxunublar. İnsan hüquqları ilə bağlı digər problemlər, LGBT hüquqlarının əsas qorunmasının olmaması ilə əlaqədardır, çünki 2005–2009-cu illərdə homoseksual cinslər üçün cinayət məsuliyyətinə cəlb edilən sayları artmışdır, hətta İran prezidenti İranın gay adamlarının varlığını inkar etmişdir. Əhmədinejadın populyarlığı, nüfuzu insan haqqları və digər problemlərə görə ölkədə azalmağa başladı. "Gözətçi" qəzetinin verdiyi məlumata əsasən bu tip mövzular Tehran şəhərində və digər şəhərlərdə gənclər arasında aktualdır.

2009-cu ildə İran hökuməti müntəzəm prezident seçkiləri keçirmişdir. Köhnə Baş nazir Mir Hüseyn Musəvi, Əhmədinejada qarşı çıxan ən məşhur namizəd idi.

Seçkilər 2009-cu il iyunun 12-də keçirilib və hökumətlə müxalifət arasında seçkilərin nəticələri ilə bağlı fikir ayrılığı səbəbindən sürətlə irəliləmişdi. Seçkilər Mahmud Əhmədinejadın qalib olması ilə nəticələndi, lakin Musəvi və tərəfdarları nəticələrin saxta olduğuna inandılar. Əhmədinejadın müttəfiqi olan Daxili İşlər Naziri Sadeq Mahsulinin seçkilərə müdaxilə etdiyini və Əhmədinejadı hakimiyyətdə saxlamaq üçün səsləri təhrif etdiyini irəli sürdülər.
Yuxarı Şəbili (Qoşaçay)

**Yuxarı Şəbili** () — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Qoşaçay şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,160 nəfər yaşayır (293 ailə).

## İstinadlar
Paris (rayon)

**Paris** () — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından () biri. Departamenti — Paris. Suprefektura — Paris. Rayon əhalisi 2006-cı ildə  2 181 371 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı —  20775 nəf / km². Rayon ərazisi — 105&nbsp;km².

## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
* Fransanın prefektura və suprefektura siyahısı

## Xarici keçidlər
* Milli Statistika İnstitutu —  Paris rayonu
Sandra Kim

**Sandra Kaldarone** ( 15 oktyabr 1972, Montenye, Belçika) və ya səhnə adı ilə **Sandra Kim** — italyan əsilli Belçika müğənnisi. O, ifa etdiyi "J'aime la vie" mahnısı ilə 1986-ci ildə Belçikaya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ilk qələbəsini qazandırmışdır.

## Həyatı və musiqi karyerası
Sandra Kaldarone 15 oktyabr 1972-ci ildə Belçikanın Montenye şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası İtaliyanın Abruttso regionundan olan immiqrant idi. Sandra 7 yaşından oxumağa başlamış və 13 yaşında ikən Norveçin Bergen şəhərində keçirilən 1986 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanaraq müsabiqə tarixinin ən az yaşlı qalibi olmuşdur. Kim eyni zamanda Belçikanı Tokioda keçirilən Yamaha musiqi festivalında "Il était une fois... la vie" mahnısı ilə təmsil etmişdir. 2011-ci ildə onun pop rok albomu olan *Make Up* işıq üzü görmüşdür. Albomda Belçikanın tanınmış bəstəkarları (Salvatore Adamo, Dani Klein, Ozark Henri, Antoni Sinatra, Jak Duval və David Bartolome) tərəfindən bəstələnmiş mahnılar yer almışdır.

## Şəxsi həyatı
1994-cü ildə Sandra Kim Olivye Jerar ilə ailə həyatı qurmuş, lakin bir il sonra cütlük boşanmışdır. O, 2001-ci ildə Yürqen Delanj ilə evlənmişdir.

## Diskoqrafiya
### Albomlar
**J'aime la vie* (1986)
**Bien dans ma peau* (1988)
**Balance tout* (1991) / *Met open ogen* (1991)
**Les Sixties* (1993) / *Sixties* (1993)
**Onvergetelijk* (1997, Dutch)
**Heel diep in mijn hart* (1998)
**Make Up* (2011)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
İtidişli armud

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Cənubi Zaqafqaziyada, Qafqazda yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Alçaqboy ağacdır. Cavan budaqları bozumtul-qonur qabıqlı, bəzən nazik iynələrlə qurtarır. Yarpaqları dərili, enli-lansetvari, uzunluğu 5-8 sm, eni 2-3 sm, uzun, pazşəkilli bünövrəli, kənarları iti dişli, ucu vəzicikli, bəzən kənarları bütövdür. Cavan yarpaqların üstü yapışqanlı tükcüklü, alt tərəfi keçəli tükcüklü, meyvəvermə dövründə üstü parlaq, yaşıl, çılpaq, alt tərəfi keçəli olur. Yarpaqları xallı-keçəli, nisbətən çılpaq, saplaqları nazik keçəli, uzunluğuna görə yarpaq ayasının yarısına bərabər və ya ondan qısadır. Tumurcuqları yumurtavari-konusvari, seyrək tükcüklü, pulcuqludur. Çiçəkləri çox xırda, sıx tükcüklü çiçək saplağında yerləşir. Kasacığın hissələri üçkünclü və ya uzunsov-üçkünclü, keçəli tükcüklüdür. Ləçəkləri əks-yumurtavaridir. Erkəkcikləri 20, stilodiləri 3-dür. Meyvələri uzunluğu 2-3,5 sm olan, tükcüklü meyvə saplaqlarında yerləşir. Tək və ya qalxanlarda, armudşəkillidən şarşəkilliyədək, kasacığın qalan hissələri ilə yuxarıya qalınlaşmışdır. Toxumları hamar, qonur, qabarıqdır.

## Ekologiyası
Çöl və bağların ətrafında, dəniz səviyyəsindən təxminən 450 m hündürlükdə bitir.

## Azərbaycanda yayılması
Zəngəzur rayonunda, Qarabağ dağlarının cənub hissəsində, kəndlərin ətrafında, otlaqların arasında və yarpaqlı meşələrdə bitir.

## İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Aşbazlıq işlərində, povidla, pasta, meyvə şərabı, alma şərabı, sərinləşdirici içkilər və kvas üçün cövhər kimi geniş istifadə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Buasye armudu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Botaniki xarakteristikası
5m-ə qədər hündürlüyündə ağac və ya koldur. Yarpaqları dairəvi-yumurtavari və ya ovalşəkillidir, küt, itidişli, 2-3 sm uzunluğunda və enindədir. Üstdən tükcüksüz, parlaq, yaşıl, quruyan zaman qaralan, alt hissədən damarlar boyu seyrək tükcüklüdür; saplağı nazikdir. Çiçəkləri xırda şüalı, qalxanvari çiçək qrupunda yerləşəndir. Meyvələri xırdadır, 1-1,5 sm diametrindədir; kürəvari və ya nisbətən yastı, xırda, sarımtıl, vəzilidir, parıldayan, qırmızımtıldır; meyvə saplağı nazik, meyvədən 2-3 dəfə böyükdür.

## Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Aprel ayında çiçəkləyir. Meyvələri avqustda yetişir. Tozlanması — entomofildir. Toxum vasitəsilə çoxalır. Lənkəran dağlarında (arabir), aşağı meşə qurşağında və başlıca olaraq talalarda rast gəlinir.

## Yayılması
İranın şimalında, Azərbaycanın cənub-şərqində — Astara və Lənkəran rayonları ərazilərində (Lənkəran ovalığı (Astara rayonu — Ələzəpin, Maşxan kəndləri; Lənkəran rayonu — Yuxarı Apu və Xanbulan kəndləri) və Lənkəran dağlıq hissəsi) və Türkmənistanın dağ rayonlarında yayılmışdır.

## Ekologiyası
Buasye armudu quraqlığa davamlı ağacdır. Daşlı-qayalı quru yamaclarda rast gəlinir.

## İstifadəsi
Qafqazda və Türkmənistanda armudun məhsuldar sortlarından üçün peyvənd kimi istifadə edilir. Bu növün adi armudla hibridləri vardır.

## Sayı və tendensiyası
İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokaliteti mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır.

## Məhdudlaşdırıcı amillər
Gəmiricilər və quşlar tərəfindən meyvələri yetişmədən əvvəl yeyilir. Mal-qara tərəfindən otarılması təbii bərpanı çətinləşdirir.

## Mühafizə tədbirləri
Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şopron

**Şopron** () — Macarıstanda şəhər. Avstriyanın sərhədində, Noyzidler gölünün yaxınlığında yerləşir.

## Tarixi
Osmanlı İmperiyasının Macarıstanı işğal etdiyi bir dövrdə Osmanlı türkləri 1529-cu ildə şəhərə hücum elədilər, lakin işğal etmədilər. İşğal olunmuş ərazilərdə məskunlaşan insanların əksəriyyəti Şoprona qaçdı və beləcə şəhərin əhəmiyyəti artdı.

1676-cı ildə Şopron şəhəri böyük bir yanğın nəticəsində tamamilə xaraba qaldı. Bu gün şəhərdə Barokko memarlığı üslubunda binalar çoxluq təşkil edir.

Şopron şəhəri İkinci Dünya müharibəsi zamanı bir sıra hücumlara məruz qaldı. Nazi Almaniyası və onların Macarıstandakı müttəfiqləri şəhərdəki bütün yəhudi vətəndaşlarını və bəzi solçu işçiləri ölüm düşərgələrinə göndərərək öldürürdülər və şəhəri davamlı olaraq bombalayırdılar. Sovet İttifaqının Qırmızı Ordusu 1945-ci ilin 1 aprel tarixində şəhəri ələ keçirmişdir.

## Mədəniyyəti
Bu gün Şopron şəhərinin iqtisadiyyatı Avropa Birliyindən faydalanır. Şəhər qonşusu olan Avstriya ilə bütün ticarət əlaqələrini bərpa etmişdir. Bundan əlavə, Soyuq müharibə zamanı şəhərdə almanca danışmaq qadağan edilsə də, müharibə bitəndən sonra bu adət-ənənə yenidən bərpa edilmişdir. Bunun nəticəsində, şəhərdəki Avstriya sərhədinə yaxın yerləşən küçələrin adları və yol nişanları  həm alman, həm də macar dilində yazılır.

Avstriyanın sərhədində yerləşən Şopron şəhərinə İngiltərə, Hollandiya, Yaponiya, Skandinaviya və Bratislava ilə yanaşı Amerika Birləşmiş Ştatlarından da xeyli sayda turist gəlir. Bundan əlavə, turistlərin Şoprona gəlməsinin bir səbəbi də ucuz qiymətli stomatoloji xidmətlərdən faydalana bilməkdir. Şopronda 300-dən çox stomatoloji klinika vardır və buna görə də şəhər *"Dünyanın Stomatologiya paytaxtı"* kimi də tanınır.

## İdman
MFC Sopron Şopron şəhərinin futbol komandası olmuşdur. Komandanın hazırkı sələfi Soproni VSE klubudur.

## Qalereya


Fayl:Goat Church and Holy Trinity Column, Sopron.jpg|Goat Church and Holy Trinity Column
Fayl:Saint Michael's Church, Sopron.jpg|Saint Michael's Church
Fayl:Sopron Megyeháza.jpg|County Hall of Győr-Moson-Sopron County
Fayl:Sopron 86 Stadtturm.JPG|Fire Tower
Fayl:Sopron 156 Városháza.jpg|Town Hall
Fayl:Sopron Petőfi Színház főhomlokzat.jpg|Petőfi Theater

Fayl:Eszterhazypalota.JPG|Esterházy Palace in the Temple Street
Fayl:Lábasházsopron.JPG|Orsolya Square and the Mary Fountain
Fayl:SopronneugasseNr4.JPG|New Street
Fayl:Új utca 16 Sopron.jpg|Gothic house in the New Street

Fayl:Előkapu3sopron.JPG|Előkapu Square
Fayl:Kolostor u 13 Sopron.JPG|House, Kolostor Street 13.
Fayl:Ikvahidsopron.JPG|Ikva Bridge
Fayl:István Széchenyi statue in Sopron z01.jpg|Statue of István Széchenyi



## Beynəlxalq əlaqələri
### Qardaşlaşmış şəhərlər

## Həmçinin bax
* Noyzidler gölü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  in Hungarian, English and German
* University of West Hungary (University of Sopron)   
* ImageTownsIndex - Virtual Tour of Sopron  
* Aerial photography: Sopron
* Accommodation in Sopron
* Sopron at funiq.hu
Xosrov armudu

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
XVIII əsrin ortalarından dekorativ bitki kimi becərilir.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 6 m-dək olan, şaxələnmiş çətirli və budaqları iynəli ağac və ya koldur. Meyvələri iri, şarşəkilli, diametri 3-4 sm, kasacığı yapışıq, qısa üçkünc hissəlidir. Tez böyüyür. 30 günədək bol çiçəkləyir. Toxum, kök və yaşıl qələmlərlə, zoğlarla çoxalır.

## Ekologiyası
Dəniz səviyyəsindən 1900 metr hündürlükdə bitir. İşıqlı qarışıq meşələrdə, daşlı-qayalı quru yamaclarda, aşağı və orta dağ qurşaqlarında, çay vadilərində rast gəlinir. Soyuğa quraqlığa, küləyə, işığa davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil, ancaq drenajlı və nəmişli torpaqlarda yaxşı inkişaf edir. Bir az kölgələnməyə dözür.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da yabanı halda bitir.

## İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində, yamacların bərkidilməsində istifadə edilir. Bol çiçəklənməsi və yarpaqlarının tez açılmasına görə dekorativ bitkidir. Qida bitkisidir, meyvəsindən kompot, cem, mürəbbə, spirtli içkilər hazırlanır. Soyuq dəymədə, boğaz ağrısında, öskürəkdə, nəfəs yollarının təmizlənməsində ondan hazırlanmış ekstratlardan istifadə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qarışıq armud

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Ermənistanda arealı vardır.

## Botaniki xarakteristikası
Hündürlüyü 10 m, gövdəsinin diametri 10-12 sm çatan ağacdır. Çətiri şaxələnmiş, bir az sallaqdır. Budaqları iynəli və qonur qabıqlı, cavan budaqları tükcüklü, sonradan təxminən çılpaqdır. Tumurcuqları iri, qonur, qırmızımtıl çalarlı, yumurtavari-konusvaridir.Yarpaqları oval-yumurtavari, uzunluğu 8 sm-dək və eni 4 sm-dək, ucu biz, hər tərəfdən tükcüklüdür. Qalxanı çoxçiçəklidir. Meyvələri yumru, basıq, diametri 2-3 sm olub sarımtıl rəngli,  şarşəkillidir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust ayında meyvəsi yetişir.

## Ekologiyası
İşığa, küləyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyil. Soyuq sevən bitkidir.

## Azərbaycanda yayılması
Zəngilanda (Mülk, Daştun kəndləri) və Xocavənd rayonu ərazisində təbii halda yayılmışdır.

## İstifadəsi
Yeyinti sənayesində geniş istifadə olunur. Dekorativ bitkidir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax