Reqressiv vergitutma

**Reqressiv vergitutma** () — vergi tutulan məbləğ artdıqca orta dərəcənin azaldığı vergitutma sistemi. Bu o deməkdir ki, təsərrüfat subyektinin gəlirinin artması ilə nisbət aşağı düşür, gəlir azaldıqda isə əksinə artır.

Reqressiv vergi kasıblara (resurslar baxımından) zənginlərə nisbətən daha çox yük qoyur: vergi dərəcəsi ilə vergi ödəyicisinin aktivləri, istehlakı və ya gəlirləri ilə ölçülən ödəmə qabiliyyəti arasında tərs əlaqə mövcuddur. Bu vergilər daha yüksək ödəmə qabiliyyəti olan insanların vergi yükünü azaltmağa meyillidirlər, çünki onlar nisbi yükü daha çox ödəmə qabiliyyəti olan insanların üzərinə keçirirlər. 

Bir qayda olaraq, reqressiv vergitutma ilə gəlir hissələrə bölünür, onların hər biri öz dərəcəsi ilə vergiyə cəlb edilir, yəni azaldılmış dərəcələr bütün vergitutma obyektinə deyil, əvvəlkindən artıq olan hissəsinə şamil edilir. Məsələn, ƏDV kimi məsrəfdən sabit faiz şəklində tutulan vergilər və ya sorğu vergisi və ya Böyük Britaniya televiziyası lisenziyası haqqı kimi birbaşa sabit vergilər son nəticədə reqressivdir.

Reqressiv vergitutma idxal, ticarət, mal və xidmətlərin istehsalı sahəsində tətbiq edilir. Həmçinin reqressiv prinsipə əsasən bir sıra xüsusi rüsumlar hesablanır, onlar üçün vergitutma müddəti fərqlidir. Beləliklə, məsələn, məhkəmədə ərizə vermək üçün dövlət rüsumu iddiaçının əmlak iddialarının ölçüsündən asılıdır.

Reqressiv verginin əksi mütərəqqi vergidir ki, vergiyə cəlb olunan məbləğ artdıqca orta vergi dərəcəsi də artır. Onların arasında sabit və ya mütənasib vergi var, burada vergitutma məbləğindən asılı olmayaraq vergi dərəcəsi sabit qalır.

## Proqressiv və reqressiv vergi müqayisəsi
**Proqressiv vergi** – vergi dərəcəsinin vergitutma bazası və ya gəlir artdıqca yüksəldiyi vergi növüdür. Bu sistemdə yüksək gəlirli fiziki və ya hüquqi şəxslər gəlirlərinin daha böyük faizini vergi şəklində ödəyirlər. Bunun əksinə olaraq, **reqressiv vergi** sistemi isə vergitutma bazası artdıqca vergi dərəcəsinin azaldığını ifadə edir. Bu halda, vergi ödəyicisinin aldığı və ya sahib olduğu aktivlərin dəyəri artdıqca tətbiq edilən vergi nisbətən azalır.

Proqressiv vergi sistemində vergi, gəlir və ya mənfəət üzərinə tətbiq olunur və gəlir artdıqca vergi dərəcəsi yüksəlir. Bu, reqressiv vergi sistemi ilə ziddiyyət təşkil edir. Reqressiv sistemdə vergi, gəlirdən asılı olmayaraq, aktivlərin alınması və ya sahiblik əsasında tətbiq edilir.

Proqressiv vergi sisteminin əsas xüsusiyyətlərindən biri vergi ödəyicisinin *ödəmə qabiliyyətinin* nəzərə alınmasıdır. Yüksək gəlirli şəxslər və ya qurumlar daha yüksək vergi dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunurlar, çünki onların ödəmə imkanları daha genişdir. Reqressiv vergi sistemində isə vergi ödəyicisinin gəlir səviyyəsi nəzərə alınmır və vergi bütün ödəyicilərə eyni qaydada tətbiq edilir.

Proqressiv vergi sisteminə adətən bütün *birbaşa vergilər* daxildir. Bu vergilər birbaşa olaraq dövlətə ödənilir və vergitutma obyekti məhz gəlir və ya mənfəətdir. Reqressiv vergi sisteminə isə əsasən **dolayı vergilər** aiddir. Belə vergilər vasitəçilər (məsələn, pərakəndə satış məntəqələri) tərəfindən toplanır və son nəticədə istehlakçı tərəfindən ödənilir.

Proqressiv vergi sistemində *marjinal vergi dərəcəsi* (qazandığı son manatın vergiyə cəlb olunma dərəcəsi) həmişə *orta vergi dərəcəsindən* (ümumi ödənilən verginin ümumi gəlirə nisbəti) yüksək olur. Reqressiv vergi sistemində isə marjinal vergi dərəcəsi orta vergi dərəcəsindən aşağı olur.

## İstinadlar