open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keçisaqqal astrakanta

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Azərbaycan.

## Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanın Şahbuz rayonunda (Tirkeş kəndi) yayılmışdır.

## Statusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a(i).

## Bitdiyi yer
Azərbaycan Naxçıvan dağlarının quru, daşlı yamaclarında, dəniz səthindən 1400–1500 m hündürlükdə yayılmışdır.

## Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda təbii ehtiyatı azdır.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Yarpaq tökən, 1-2 sm diametrində olan, budaqları qalın və yoğun tikanlarla örtülü, 50-70 sm hündürlüyündə koldur. Kollarının üzərindəki budaqlardan çoxlu qısa yan budaqları çıxmışdır. 

Bitkinin köhnə tikanları boz horizontal, yaxud aşağı əyilmiş, 5-9 sm uzunluqda, 2 sm enində olur. Yarpaqaltlıqları 18 mm uzunluqda, 4/5 hissəsi saplaqla birləşmiş, arxası və əsası sıx, ağ tüklü, ucu bizvarı, ətrafı az, yaxud çox kirpikciklidir. 

Yarpaqları 10 sm uzunluqda, yarpaqcıqları 4 (5) cüt ellipsvarı, hər iki tərəfi nazik, yuxarısı  qısa, 1–2 mm uzunluqdadır. Tikanları 2,5-3 sm uzunluqda, 7 mm-ə qədər enində olub, çılpaq, qalın və yaşıl rənglidir. 

Çiçəkaltlıqları 2 mm enində, pərdəşəkilli, uca doğru isə uzun kiprikciklidir. 

Kasacığı 17 mm uzunluqda olub, əsasına oyulmuş, ağ tüklü, 2 mm-ə qədər uzunluğa çatan bizvarı çıxıntısı vardır. 

Meyvəsi böyrəkvarı formalı, qəhvəyi-sarı rəngdədir. Paxlası tərs yumurtavari, ağ tüklü, 6 mm-ə qədər uzunluqda olub, içərisində 1 ədəd toxumu vardır.

## Çoxalması
Təbii şəraitdə toxum vasitəsilə çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir.

## Becərilməsi
Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.

## Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilməsi tövsiyə olunur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qida bankı

**Qida bankı** () — aclıqdan çətinlik qarşısını almaq üçün kifayət qədər ərzaq alınması olan insanlara qida paylayan xeyriyyəçi təşkilat.

Amerika Birləşmiş Ştatları və Avstraliyada, qida bankları anbar kimi fəaliyyət göstərirlər. Dünyada ilk qida bankı, 1967-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaranmışdır.

## Standard Model
Standard model olan qida banklarında məhsullar qida talonları ilə verilir.

## Şimali Amerika
thumbnail|ABŞ-nin Virciniya ştatında qida bankı.
2014-cu ilin statistikasına görə, ABŞ-də hər 7 nəfərdən biri qida banklarından yardım almaq məcburiyyətindədir.

200 qida bankına sahib olan və ildə 17 milyonu uşaq olmaqla ümumilikdə 37 milyon insanı qidalandıran "Feeding America" adlı yardım təşkilatı problemin ABŞ diametrində olduğunu deyir.

Ucuz və asan hazırlanan qida axtarışı, insanları pizza kimi qeyri-sağlam seçimlərə məcbur edərək, gələcəkdə piylənmə və digər sağlamlıq problemlərinə də yol açır.

Bəzi bölgələrdə məktəblər "kürək çantası" deyilən bir layihə ilə ən yoxsul ailələrə həftə sonunda istehlak üçün cümə günündən qida paylanır.

## Avropa
Avropada ilk qida bankı, 1984-ci ildə Fransada yaranmışdır. İtaliyada isə ilk qida bankı 1989-cu ildən fəaliyyət göstərir.

2014-cu ilin statistikasına görə, İngiltərədə 900 mindən artıq nəfər qida banklarından qidalanır.

Azərbaycanda qida bankının olmaması yoxsulluğun aradan qaldırılmasına əngəllik törədir.

## Asiya
Qida bankları bəzi Asiya ölkələrində fəaliyyət göstərir; bura Yaponiya, Hindistan, Tayvan və Cənubi Koreya kimi ölkələr daxildir.

Sinqapurda Buddist məbədləri insanlara pulsuz vegetarian qida təklif edir.

## İstinadlar
Deyl Martinsen

**Deyl Martinsen** (; ) — amerikalı iqtisadçı. 2010-cu ildə *Qoşalaşdırma nəzəriyyəsi* ilə bağlı tədqiqatlarına görə Piter Daymond və Xristofor Pisserideslə birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Deyl Martinsen iqtisadiyyat üzrə bakalavr təhsilini Uillametti Universitetində tamamlamışdır. Doktorluq dərəcəsinə isə Karnegi-Mellon Universitetində yüksəlmişdir. "Beta Teta Pi" qardaşlıq dərnəyinin üzvüdür. 1965-ci ildən bəri Şimal-Qərb Universitetində işləyən Martinsen, 1980-ci ildən bəri professor olaraq çalışmaqdadır. Eyni zamanda 2006–2010-cu illərdə Orhus Universitetində qonaq professor olaraq çalışmışdır.

Deyl Martinsenin tədqiqatları əməyin iqtisadiyyatı, makroiqtisadiyyat və iqtisadi nəzəriyyə haqqında olmuşdur. Xüsusilə müvəqqəti işsizliyin uyğunlaşdırma nəzəriyyəsi ilə bağlı tədqiqatları ilə tanınır.

Deyl Martinsen Şimal-Qərb Universitetində professor olan Beverli Martinsenlə evlidir.

## Mükafatları
* 1965 — Aleksandr Henderson mükafatı.
* 2005 — İZA Əməyin İqtisadiyyatı mükafatı (), Xristofor Pisserideslə birlikdə.
* 2010 — İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı, Piter Daymond və Xristofor Pisserideslə birlikdə.

## Əsərləri
* D. Mortensen and E. Nagypál (2007), 'More on unemployment and vacancy fluctuations.' Review of Economic Dynamics 10 (3), pp. 327–47.
* D. Mortensen (2005), Wage Dispersion: Why Are Similar Workers Paid Differently?, MIT Press. ISBN 0-262-63319-1
* K. Burdett and D. Mortensen (1998), 'Wage differentials, employer size, and unemployment.' International Economic Review 39, pp. 257–73.
* D. Mortensen and C. Pissarides (1994), 'Job creation and job destruction in the theory of unemployment.' Review of Economic Studies 61, pp. 397–415.
* D. Mortensen (1986), 'Job search and labor market analysis.' Ch. 15 of Handbook of Labor Economics, vol. 2, O. Ashenfelter and R. Layard, eds., North-Holland.
* D. Mortensen (1982), 'Property rights and efficiency of mating, racing, and related games.' American Economic Review 72 (5), pp. 968–79.
* D. Mortensen (1982), 'The matching process as a non-cooperative/bargaining game.' In The Economics of Information and Uncertainty, J. McCall, ed., NBER, ISBN 0-226-55559-3.
* D. Mortensen (1972), 'A theory of wage and employment dynamics.' In Microeconomic Foundations of Employment and Inflation Theory, E. Phelps et al., eds., Norton, ISBN 978-0-393-09326-1

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Deyl Martinsen haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat.
* Deyl Martinsen haqqında faktlar.
* Deyl Martinsenin şəkilləri.
* Deyl Martinsenin müsahibəsi.
* Deyl Martinsenin İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdimolunma mərasimindəki çıxışı.

## İstinadlar
Mitraizm

**Mitraizm** — qnostik inanca yaxın, Roma imperiyasında xristianlıqla bərabər yayılan və onunla rəqabət aparan İran mənşəli din.

## Təlimi
Qnostik inanca yaxın olan dinlərdən biri də Mitraizm olmuşdur. Mitraizm Roma imperiyasında Xristianlıqla bərabər yayılan və onunla rəqabət aparan İran məşəli bir din idi. İran mənşəli qnostik təlimlər dünyanı Zülmətlə Nurun mübarizəsi kontekstində görür və izah edirdilər.

Mitra arilərin panteonunun tanrılarından biri idi. Yaxın Şərqdə bir çox xalqlar ona ibadət edirdi. Qədim arilər onu *"Səhər işığının tanrısı"* adlandırırdılar. Onların inanclarına görə, Mitranın qüdrəti dünyada həyatın mövcudluğunu təmin edir. Daha sonra iranlılar inanırdılar ki, Mitranı xeyir tanrısı olan Hörmüzd yaradıb və ona ibadət etmək vacibdir. Bu barədə "Avesta" da *Mitr-Yaşt* babının əvvəlində verilir.

M. ö V – VI yüzillikdə Mitra inancı unudulmuş, ancaq sonra bu kult yenidən bərpa olunmuş və İranda, Babilistanda, Pontda, Frigiyada, Kappadokiyada və başqa regionlarda yayılmışdır. Daha sonra Mitraya Romada da ibadət edirdilər. Mitra dininə tapınanlar inanırdılar ki, bu tanrı qara qüvvələrlə mübarizə aparır və insanlara xidmət edir. Eyni zamanda, Mitra dünyanın yaradıcısıdır. Ancaq, qnostiklərdən fərqli olaraq o Xeyrin təcəssümü kimi təsəvvür edilirdi.

Xristianlığın Mitraizmlə bir sıra oxşar cəhətləri vardır. Məsələn, 274-cü ildən başlayaraq, hər ilin 25 dekabr günü imperator Avrelianın əmri ilə günəş tanrısı Mitranın anadan olan günü kimi qeyd edilirdi. Sonralar isə, IV yüzillikdən başlayaraq, bu günü İsanın anadan olan günü kimi qeyd etməyə başlamışdılar. Bu adət bizim dövrümüzə qədər davam etməkdədir.

Xristianlıq və Mitraizmin oxşar cəhətlərində biri də Mitra və İsanın xilaskar olmasıdır. Onların hər ikisi Tanrı ilə insanlar arasında olan vasitəçidir. Onlar Atanın buyruqlarını yerinə yetirirlər. Bu baxımdan İsa kimi Mitra da axirətdə insanları mühakimə edəcəkdir. Hətta, Xristianlığın rəmzi olan xaç da mitraizmin simvollarından biri olmuşdur. Onlar xaçı dairənin içində təsvir edirdilər. Mitraizmdə Xristianlıqda olduğu kimi bu dini qəbul edənlərin xaç suyuna salma mərasimi də keçirilirdi. Bu barədə tanınmış xristian ilahiyyatçısı Tertulian da məlumat vermişdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* 

## Ədəbiyyat
* Кюмон, Франц. Мистерии Митры. — СПб.: Евразия, 2000. — 320 с. — ISBN 5-8071-0047-6.

## Həmçinin bax
* Qnostisizm
* Manixeizm
Manqaka

— yapon dilində komikslərin müəllifini ifadə edən söz. Yaponiyadan kənarda bu söz adətən manqa çəkən adam deməkdir. 2006-cı ildə Yaponiyada təqribən 3000 peşəkar manqaka işləyirdi.

## Etimologiya
Bu söz iki hissədən ibarətdir: *manqa* (漫画) sözü və *ka* (家) şəkilçisi.

Manqa yaponca komiks, Yaponiyadan kənarda isə "Yaponiya istehsalı olan komiks" deməkdir.

*-ka* (家) şəkilçisi burada *peşəkarlıq* mənasını daşıyır və məharətin dərəcəsini, həmçinin ənənələrə sadiq müəllifliyi göstərir. Məsələn, bu söz manqanın çəkildiyi hekayənin müəllifi haqqında işlənmir. Onun üçün yapon dilində *gensakuşa* (原作者) sözü mövcuddur.

## İstinadlar
Argentina azərbaycanlıları

**Argentina azərbaycanlıları** — tarixi Azərbaycandan kənarda yaşayan etnik azərbaycanlıların təşkil etdiyi Azərbaycan diasporunun Argentinada yaşayan hissəsinin adı.

Bu gün Argentinada nə qədər etnik Azərbaycanlının yaşadığı dəqiq məlum deyildir. Argentinaya gəlmiş ilk Azərbaycanlının Vəli bəy Yadigarov olduğu ehtimal edilir. Vəli bəy Yadigarov 1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Milli Ordusunda xidmət etmişdir. XI Ordu Bakıya basqın edərkən Gəncə üsyanında iştirak edib. 1921-ci ildə əvvəlcə Türkiyəyə, sonra Polşaya mühacirət edib. Polşada polkovnik rütbəsinə qədər yüksələrək, dövlət tərəfdən SSRİ-yə qarşı aparılan mübarizədə iştirak etmişdir. Polşada sovet hakimiyyətinin yaradılmasının ardından Vəli bəy Yadigarov Argentinaya müharicət edib. O, 30 ilə yaxın Argentinada yaşadıqdan sonra 1971-ci ilin 13 dekabr tarixində Buenos Ayres şəhərində vəfat etmişdir.

Azərbaycanlıların Argentinaya mühacirətinə təkan verən olaylardan biri İran İslam İnqilabı olmuşdur. İranda 1979-cu ildə Şah Məhəmməd Rza Pəhləvinin devrilməsi ilə nəticələn inqilabın ardından şah rejiminin tərəfdarı olan bir qrup Azərbaycanlı Latın Amerikası ölkələrinə, başda isə Argentinaya mühacirət etmişdir.

Argentinada yaşamış Azərbaycanlıların hər hansısa diaspor fəaliyyətləri qeydə alınmamışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan–Argentina münasibətləri
Hüseynov gəvəni

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Arealı
Qafqazda yayılmışdır.

## Botaniki xarakteristikası
Təbiətdə 35–45 sm hündürlüyünə boy verən kolcuqdur. Yarpaqları 4–5 cüt dar-xətvarı yarpaqcıqlardan təşkil olunmuşdur. Paxlasının saplağı 3 mm uzunluqda olub yatıq ağ parlaq tüklüdür. Paxlasının uzunluğu 3,5 sm eni isə 3–4 mm ola bilir. May ayında çiçəkləyir, iyul-avqust ayları arasında meyvə verir.

## Ekologiyası
Daşlı yamaclarda daha çox rast gəlinir. Təbiətdə toxum vasitəsilə çoxalır. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca olaraq insan fəaliyyətinin təsiridir. Becərilməsi haqqında məlumat və qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir. VU C2a (ı, ıı). Lerik rayonunda (Diabar, Qosmalyan, Həvəri kəndləri) orta dağ qurşağında yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına salınması tövsiyə edilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kosmik turizm

**Kosmik turizm** () — əyləncə, elmi-tədqiqat və ya biznes məqsədləri ilə kosmik səyahət.

## Tarixi
İlk kosmik turist – amerikalı Denis Tito olmuşdur. Belə ki, D. Tito 2001-ci ildə Rusiyaya məxsus olan "Soyuz TM-32" kosmik gəmisində demək olar ki, 8 sutka qalmışdır. Ümumiyyətlə isə, Beynəlxalq Aeronaftika Federasiyasının verdiyi məlumata görə, bütün bəşər tarixi boyu kosmosda dünyanın 37 ölkəsindən 467 nəfər olmuşdur.

Azərbaycanda potensialı olmayan hələ ki, kosmik turizmdir. Çünki bu, yeni bir turizm növüdür və ondan yalnız Rusiya yararlanır. Amerika və Böyük Britaniya bu yöndə işlər görürlər, atmosfer qatından yüksəyə qalxa bilən gəmilərin hazırlanması üzərində iş gedir. Bu gün kosmik turizm təxminən 10 milyon dollara başa gəlir. Amma mütəxəssislər hesablayıblar ki, hardasa 200–250 min dollar civarında xərclə bunu təşkil etmək olar.

## Suborbital uçuşlar
Heç bir suborbital kosmik turizm hələ meydana gəlməsə də, gələcəkdə kosmik turizmin daha əlverişli olacağı proqnozlaşdırılır.

### Layihələr
* Virgin Galactic, milyarder Riçard Bransona aid olan şirkət 2014-cü ildən başlayaraq adambaşı 200 min dollardan həmin gəmidə kosmosa hava reysi açmağı planlaşdırırdı. Lakin, 2014-cü ildə ABŞ-də "Space Ship 2" kosmik turizm raketinin sınaq uçuşu zamanı kosmik gəmi qəzaya uğradı.
* XCOR Aerospace
* Armadillo Aerospace
* EADS Astrium, Avropa Aerokosmik nəhəngi EADS törəmə, 13 iyun 2007-ci il kosmik turizm layihəsini elan edib.

## İqtisadi artım
ABŞ-nin Delaver Universiteti və İtaliyanın Roma şəhərindəki La Sapiens Universitetinin mütəxəssislərinin birgə keçirdiyi tədqiqatın proqnozlarına görə, 2021-ci il üçün artıq dünyada təqribən 21 min nəfərə yaxın adam kosmik səyahətə getmək həvəsində olacaqdır və bunun üçün də zəruri olan bütün vəsaitlərə malik olacaqlar. Bütün bunların cəmi olaraq isə, biznesin bu növü kosmik turizm uçuşlarının təşkilatçılarına ildə 700 milyon dollar pul gətirə bilər.

Araşdırmanın nəticələrinə görə, hal-hazırda yalnız çox az arzu edən insan Beynəlxalq Kosmik Stansiyada iki həftəlik qonaq qalmaq üçün 20 milyon dollar həcmində vəsait ödəyə bilmək iqtidarındadır. Ona görə də bundan daha da cəlbedici variant kimi – suborbital kosmik uçuşlar görünür. Belə ki, belə uçuşlarda iştirak etmək üçün lazım olan biletin qiyməti 80 min dollar həndəvərində ola bilər. Müəyyən edildiyinə görə, turistlər artıq 2010–2015-ci illərdə suborbital uçuşlardan istifadə edə biləcəklər. İlk kosmik mehmanxana isə artıq 2025-ci ildə reallığa çevrilə bilər.

## İstinadlar
Missionerlik

**Missionerlik** — Hər hansısa bir dini və yaxud onun tərkib hissələrindən birini, həmin dinin yayılmadığı ərazilərdə yaymaq və təbliğ etmək. Xeyriyyə.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Missionary Texts
Ammonius Sakkas

**Ammónius Sákkas** (yunanca *Ἀμμώνιος Σακκᾶς*, latınca *Ammonius Saccas*; 175—242, İsgəndəriyyə) — yunan filosofu, Plotinin və Origenin müəllimi. Neoplatonizmin yaradıcısı sayılır.
## Həyatı və fəlsəfəsi
O, xristian ailəsində tərbiyə almışdır. Sonra isə Xristianlıqdan imtina etmiş, antik fəlsəfi irsi əsasında öz fəlsəfəsini irəli sürmüşdür. Ancaq, Ammoniusdan heç bir yazılı ədəbiyyatın qalmadığına görə onun fəlsəfi fikirlərini bərpa etmək çox çətin olmuşdur.

Ammoniusun bir sıra tanınmış öyrənciləri olmuşdur. Onların arasında *Plotin* və tanınmış xristian ilahiyyatçısı *Origen* də olmuşdurlar.

Məlumdur ki, Ammonius bədən və ruh haqqında dualist fikirləri irəli sürmüşdür. Onun fikrincə bədəndə cisimsiz ruh vardır, o bədənin təbiətindən fərqlidir və maddə deyildir. Ruh yuxuda ya da insanın dərin düşüncələrə qapandığı zaman bədəndən müvəqqəti ayrıla bilər. Ammonius və onun öyrənciləri ilk dəfə ***“***teosofiya***”*** sözünü işlətməyə başlamış və bu anlayışı təlim halına gətirmişdirlər. Bu təlimin vasitəsi ilə Ammonius bütün dinlər və inancları birləşdirmək istəmişdir.

## Mənbə
*

## Ədəbiyyat
* 
* Armstrong, A., (1967), The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy, Cambridge University Press, pp.&nbsp;196–200.
* Karamanolis, G., (2006), Plato and Aristotle in Agreement?: Platonists on Aristotle from Antiochus to Porphyry, Oxford University Press, pp.&nbsp;191–215.
* Reale, G., (1990), A History of Ancient Philosophy IV: The Schools of the Imperial Age, SUNY Press, pp.&nbsp;297–303.
* Асмус В. Ф. Античная философия. — M: Высшая школа, 1998.

## Xarici bağlantılar
* ''Porphyry, Against the Christians (2004). Fragments.''
* ''The Reaction to the Bible in Paganism'' 
* ''Origen'' - Internet Encyclopedia of Philosophy

## Həmçinin bax
*Neoplatonizm

## İstinadlar
Klaus Yohannis

**Klaus Yohannis** (; ) — Rumıniya prezidenti (2014-2025), alman əsilli Rumıniya siyasətçisi, ixtisaca fizika müəllimidir. 2000-ci ildən Sibiu şəhərinin meri olmuş, 2004, 2008 və 2012-ci illərdə Rumıniyanın Demokratik Forumundan namizədliyi irəli sürülməklə yenidən mer seçilib.

28 iyun 2014-cü il tarixindən Milli-Liberal Partiyanın sədridir, 2014-cü ildə prezident seçkilərində ACL seçki blokundan prezidentliyə namizəd olub.

16 noyabr 2014-cü ildə prezident seçkilərinin ikinci turunda 51 faiz səs toplayaraq Rumıniyanın növbəti dövlət başçısı seçilib.

## Tərcümey-hal
Klaus Yohannis 13 iyun 1959-cu ildə Sakson Susannı və Qustava Xayntsa Yohannisin ailəsində dünyaya gəlibdir. O, ailənin böyük uşağıdır. Onun ailəsi 1992-ci ildə Almaniya vətəndaşlığını almışdır. 1979-cu ildə Klaus Yohannis Babeşa-Boyai Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitet]]ə imtahan verib girdikdən sonra 9 ay müddətinə hərbi xidmətə getmişdir. 1983-cü ildə universiteti bitirdikdən sonra Sibiuda müxtəlif məktəb və kolleclərdə fizika müəllimi işləmişdir. 1989-cu ildən 1997-ci ilə qədər Samel fon Brukentalya adına gimnaziyada və Rumıniyada alman dilli məktəbdə işləmişdir. 1997-ci ildən 1999-cu ilə qədər Sibiu Judentsa əsas məktəbinin inspektor müavini işləmişdir. 1999-cu ildən 2000-ci ilə kimi isə mer vəzifəsinə seçilmiş və Judentsa məktəbini baş inspektoru olmuşdur. Klaus Yohannis mükəmməl rumın, alman və ingilis dillərinə sahibdir. 1989-cu ildən Karmen Yohannis ilə evlidir. Xanımı isə Sibiuda Georgiya Lazarya adına milli kollecdə ingilis dili müəlliməsi işləyir. Klaus Yohannisin dini inancı protestantdır. Rumıniyada Evanqeliçiskiy kilsəsinin üzvüdür.

## İstinadlar
Oda

**Oda** — lirik şeir və musiqi janrı. Bir şəxsin, yaxud mühüm, təntənəli hadisənin şərəfinə yaradılan şeir, mahnı.

Qədim Yunanıstanda və Romada yaranmış (Pindar, Horatsi, Ovidi), klassizm dövründə Qərbi Avropada geniş yayılmışdı. M.B.Lomonosov, Q.R.Derjavin, A.N.Radişşev, K.F.Rıleyev, A.S.Puşkin və başqa rus şairləri vətəndaşlıq ruhlu odalar yazmışlar.

XIX–XX əsrlər poeziyasında oda janr kimi tədricən aradan çıxmış, sovet şeirində ara-sıra işlənmişdir (V.Mayakovski və başqaları).

Yaxın və Orta Şərq, eləcə də Azərbaycan ədəbiyyatındakı qəsidə odaya yaxındır.

XVII əsrdən Qərbi Avropa ölkələrində saray şənlikləri, hər hansı təntənəli hadisənin, yaxud əyanın şərəfinə yazılmış vokal-instrumental əsər də oda adlanmışdır. İngiltərədə (H.Pörsell, G.Hendel), Almaniyada (İ.Bax, L.Bethoven) kantataya yaxın odalar yaranmışdır. Sonralar müxtəlif heyətlər, o cümlədən xalis instrumental heyət üçün odalar yazılmışdır (F.List, J.Bize, İ.Stravinski, S.Prokofyev və başqaları).

Azərbaycan bəstəkarlarından Cahangir Cahangirov, R.Mustafayev,  Emin Sabitoğlu və başqalrının odaları var.

## Ədəbiyyat
* Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, VII cild. Bakı, 1983. səh.324
* Державин Г., Рассуждение о лирич. поэзии или об оде, Сочинения, т. 7, СПБ, 1872; 
* Гуковский Г., Из истории русской оды XVIII века, в кн.: Поэтика, т. 3, Л., 1927; 
* Тынянов Ю., Ода как ораторский жанр, в его кн.: Архаисты и новаторы, Л., 1929.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Oliver Vilyamson

**Oliver Uilyamson** (; ) — amerikalı iqtisadçı. 2009-cu ildə Elinor Ostromla birlikdə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## Həyatı
Oliver Uilyamson 27 sentyabr 1932-ci ildə ABŞ-nin Viskonsin ştatında anadan olmuşdur. Universitet təhsilini 1955-ci ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Menecment üzrə almışdır.

## Fəaliyyəti
Bazarda və bazar xaricində qərar verməyə, idarə etməyə və xidmət göstərməyə diqqət çəkən Oliver Uilyamson 1980–1990-cı illərdə özəl sektor və ictimai sektorlar arasındakı sərhədlə bağlı araşdırmaçılar arasındakı mübahisələrə çox dəyərli nəzəri töhfələr vermişdir.

Oliver Uilyamson bir qərar qəbul etmək üçün informasiya toqquşma təsirləri terminini ilk istifadə edən tədqiqatçı olaraq qəbul edilir. Bu termin ilə Oliver Uilyamson bir qərar qəbul edərkən istənilən və istifadə edilən informasiyanın maliyyə xərclərinin əvvəlcədən müəyyən edilməsinin çətin olduğu halları və bunların vacibliyini açıqlamışdır.

## Əsərləri

### Kitablar
* Williamson O. E., Markets and Hierarchies : Analysis and Antitrust Implications, Free Press, 1975
* Williamson O. E., The Economic Institutions of Capitalism, Free Press, 1985

### Məqalələr
* Williamson O. E., "Managerial Discretion and Business Behaviour", American Economic Review, 1963
* Williamson O. E., "Hierarchical Control and Optimum Firm Size", Journal of Political Economy, № 75, Cild. 2, 1967
* Williamson O. E., "The Modern Corporation : Origins, Evolution, Attributes", Journal of Economic Literature, Cild. 19, dekabr 1981
* Williamson O. E., "The New ınstitutional Economics", Journal of Economic Literature, Cild 38, 2000
* Oliver E. Williamson (2002). "The Theory of the Firm aş Governance Structure: From Choice to Contract". Journal of Economic Perspectives 16 (3): 171–195.

## Həmçinin bax
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı
* İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı

## Xarici keçidlər
* Oliver Uilyamson haqqında Nobel mükafatı e-muzeyində məlumat.
* Oliver Uilyamson haqqında faktlar.
* Oliver Uilyamsonun şəkilləri.
* Oliver Uilyamsonun müsahibəsi.
* Oliver Uilyamsonun İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatının təqdimolunma mərasimindəki çıxışı.

## İstinadlar
Pilates

**Pilates** — fiziki fitnes sistemi, XX əsrin əvvəllərində alman əsilli Yozef Pilates tərəfindən inkişaf edib.

## Prinsipləri
* Konsentrasiya
* Kontrol
* Mərkəzləmə
* Hərəkət axını ya səmərəliliyi
* Dəqiqlik
* Nəfəs
Böyük Kufə məscidi

**Böyük Kufə məscidi** — İraqın Kufə şəhərində yerləşir.

## Həmçinin bax
*Şiəlikdə müqəddəs məkanlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Rəsmi vebsaytı
Mən Əliyəm (film, 2014)

"Mən Əliyəm" 2014-cü ildə rejissor Kler Lyuinsin peşəkar boksçu Məhəmməd Əlinin həyatı barədə çəkdiyi sənədli filmdir. Filmdə Əlinin 1970-ci illərdə hazırladığı şəxsi audio yazılarından istifadə edilərək onun hekayəsindən danışılır. Bundan əlavə, Əlinin arxiv görüntüləri ilə birlikdə ailə üzvlərinin, dostlarının və peşəkar boksla əlaqəli insanların müsahibələrindən istifadə olunub. Filmdə əsas rollarda Corc Forman, Cim Braun və Mayk Tayson kimi adlar yer alıb. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.imdb.com/title/tt4008652/?ref_=ttfc_fc_tt
* Mən Əli

## Həmçinin bax
* Məhəmməd Əli
Hani ibn Urvə

**Hani ibn Urvə** Kufədə yaşayan Bəni Murad qəbiləsinin başçısı idi.O, İmam Əlinin səhabələrindən idi.Hani İmam Hüseyn tərəfindən göndərilmiş Müslüm ibn Əqilə pənah verdi.Haninin qəbri Böyük Kufə məscidindədir.

## İstinadlar
Blez Kompaore

**Blez Kompaore** () — Burkina-Faso Respublikasının VI prezidenti. 1987-ci ilin 15 oktyabr tarixində ölkənin V prezidenti Toma Sankaraya qarşı edilən sui-qəsd cəhtindən sonra elə həmin gün Blez Kompaore ölkənin yeni prezidenti olduğunu elan etmişdir. 1987-ci ildən etibarən hakimiyyətə gəlmiş Blez Kompaore 2005 və 2010-cu illərdə ölkədə keçirilən prezident seçkiləri zamanı mütləq səs çoxluğu ilə qalib gəlir.. Avropa ölkələri tərəfindən tanınmayan seçkilərin ardından Kompaore və ona bağlı qüvvələr ölkənin idarəsinə tam nəzarət edirlər. 2014-cü ilin oktyabr ayında Kompaorenin konstitusiyaya bəzi dəyişiklər edəcəyini elan etməsi ölkədə ciddi narazılıqlara səbəb olmuşdur.

Etirazçılar konstitusiyaya ediləcək əlavə və dəyişiklilərin Kompaorenin daha bir müddətə prezident seçilməsi istəyi ilə əlaqədar olduğunu bildirirlər. 15 oktyabr tarixindən başlayan nümayişlər, 28 oktyabrda yerini silahlı toqquşmalara bıraxır və paytaxt Uaqaduqu başda olmaqla ölkənin bir çox böyük şəhərlərində hökumət qüvvələri ilə nümayişçilər arasında toqquşmalar baş verir. Burkina-Fasoda hakimiyyət çevrilişin baş verməsinin ardından Blez Kompaorenin 28 illik hakimiyyətinə son qoyulur. Sabiq prezident hadisələrdən sonra Fil Dişi Sahilinə sığınmışdır.

## İstinadlar
Tuncəl Kurtiz

**Tuncəl Tayanç Kurtiz** (1 fevral 1936, Kocaeli, Türkiyə – 27 sentyabr 2013, İstanbul, Türkiyə) — Türk kino və teatr aktyoru, rejissor, prodüser və ssenarist.

## Həyatı
Tuncəl Kurtiz türk kino və teatr oyunçusu, rejissor, prodüser, ssenaristdir. Atası Selanik doğulan bir Türk bürokratı, anası Boşnakdır. Universitetdə qısa bir müddət hüquq fakültəsində, daha sonra isə filologiya, fəlsəfə, psixologiya və sənət tarixi hissələrində oxudu; ancaq heç birindən məzun olmadı. İlk dəfə 1959-cu ildə Dormen Teatrında aktyorluğa başlamış olan sənətçi, kino filmlərində rol aldı. Sürü filmiylə zirvəyə çıxan sənətçinin, təbiətlə iç içə yaşamağı sevdiyi ifadə edilər. 1981 Antaliya Qızıl Portağal Film Festivalında ən yaxşı ssenari mükafatını Nurəddin Sezər ilə birlikdə qələmə aldığı Gül Həsən filminin ssenarisiylə qazanmışdır. 2006-da Hacı, 2007-də Üsyankar adlı TV seriallarında oynadı. 2009-cu ilin başında viziona girən olan Payız Sancısı filmində Kamil Əfəndi xarakterini canlandırmışdır. Eyni il nəşrə başlayan Ezel adlı serialda Ramiz Karaeski obrazını canlandırmış və məşhurluğunu daha da artmışdır. 2010 yaz dövründə NTV yaşıl ekranlarında Balıkəsirin Ədrəmit ilçəsinə bağlı Gura diyarının Çənlibel kəndində yoldaşı və qayını ilə birlikdə işlətməkdə olduğu Zeytunbağı adlı buduq oteldə məşhur dostlarını qonaq edərək "Tuncəl Kurtiz və dostları" adlı bir proqram etmişdir. Eyni il BBC-in həyat (Life) sənədlisini səsləndirmişdir. Bir çox milli və beynəlxalq mükafatının yanında, 2011-ci ilin oktyabr ayında, 48-ci Qızıl Portağal Film Festivalında həyat boyu qürur mükafatı qazanmışdır. 27 sentyabr 2013-cü il də İstanbul Ətilərdəki evində infarkt nəticəsində 77 yaşında dünyasını dəyişdi. 29 sentyabr 2013-cü il də Balıkəsirin Ədrəmit ilçəsinə bağlı Çənlibel kəndində dəfn edilmişdir.

## Uğurları
*Qızıl Portağal Mükafatları
Ən Yaxşı Ssenari
1981 Gül Həsən
Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu
1994 Bir Eşq Uğruna
2007 Həyatın Sahilində
* Yaşılcam Mükafatları
Ən Yaxşı Köməkçi Kişi Oyunçu
2008 Həyatın Sahilində
*Berlin Film Festivalı
Ən Yaxşı Kişi Oyunçu (Gümüş Ayı)
1986 Hiuch HaGdi

## Həmçinin bax
*Türkiyə kinosu

## Xarici keçidlər
Nikolay Rıjkov

**Nikolay Rıjkov** (; ) — SSRİ Nazirlər Sovetinin Sədri və Sovet siyasətçisidir. Rıjkov yeni texnologiyanı təqdim edərək və planlaşdırmanı mərkəzdən digər ərazilərə yayaraq Qorbaçovun Sovet iqtisadiyyatını dirçəltmək və yenidən qurmaq cəhdlərini dəstəklədi. Ancaq o, Qorbaçovun market mexanizmini Sovet iqtisadiyyatına təqdim etmək cəhdini dəstəkləmədi. O, Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsi buraxılanda istefaya getməyə məcbur edildi.

## Həmçinin bax
* SSRİ hökumət başçıları

## İstinadlar
Valentin Pavlov

**Valentin Pavlov** (; ) — SSRİ baş naziri və Sovet siyasətçisidir. Pavlov uğursuz pul islahatını həyata keçirdi. İslahat alınmadı və bu Pavlovun Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsinə qoşulmasına səbəb oldu. Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi 19 avqustda Qorbaçovu devirməyə cəhd etdi. Qəsdə əlbir olmasına görə Pavlov 29 avqustda həbs edildi.

## Həmçinin bax
* SSRİ hökumət başçıları

## İstinadlar
Prezident Azadlıq medalı

**Prezident Azadlıq medalı** () — Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti tərəfindən vətəndaşlara təqdim edilən iki ən yüksək mükafatdan biri. Medal 1945-ci ildə 33-cü ABŞ prezidenti Harri Trumen tərəfindən İkinci dünya müharibəsində xidmətlərə görə təltif edilmək üçün təsis edilmişdir.

1963-cü ildə 35-ci ABŞ prezidenti Con Kennedi tərəfindən medalın təltif dairəsi genişləndirilmişdir. Medal adətən ildə bir dəfə, 4 iyun - ABŞ-nin müsəqillik günü təltif edilir.

## Təltif olunanlar
#Məhəmməd Əli
#Ronald Reyqan
#Tereza Ana 
#XXIII İoann 
#Aron Koplend
#Robert Maknamara
#Nil Armstronq
#Vatslav Havel

## İstinadlar
İvan Silayev

**İvan Silayev** (; ) — SSRİ Respublikalararası İqtisadi Komitənin Sədri — İqtisadi Cəmiyyətin Baş naziri (1991).

## Həmçinin bax
* SSRİ hökumət başçıları

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Borduriya

**Borduriya** — Erjenin "Tintin macəraları"nda adı çəkilən uydurma dövlət. Balkan yarımadasında, Sloveniyanın qərbində yerləşdiyi güman olunur. Ölkə əvvəl nasist, daha sonra kommunist dövlətin parodiyası kimi təqdim olunmuşdur.

Borduriya qapalı dövlət kimi təsvir edilir, paytaxtı Sohoddur. Ölkənin dili isə bordur dilidir, latın və ya macar dilinə yaxın olduğu güman olunur. Doğrudan da Macarıstanda Seqed adında şəhər var və Sohod adının buradan yaranması mümkündür.

## Daxili siyasət

### Nasist
1939-cu ildə ölkə "yaradılarkən" nasist dövlət kimi təsvir olunmuşdu. Qonşu olan digər utopik dövlət olan Sildaviyanı işğal etmək cəhdi isə baş tutmamışdır (Bu, Almaniyanın Avstriyanı işğal etməsinə bənzəyir). Maraqlıdır ki, Borduriya təyyarələri almanların istifadə etdiyi "Messerschmitt Bf 109"ə olduqca oxşayır.

### Kommunist
1956-cı ildə bu utopik dövlətin gizli polis xidməti (ZEP) adını bıyığından və ideyalogiyasından aldığı lideri Kurvi-Taş Borduriyanı kommunist ölkəyə çevirdi.

## Xarici siyasət
1976-cı ildə Borduriya Cənubi Amerikadakı utopik dövlət San Teodorosun lideri general Tapiokanı dəstəkləyirdi. Hətta bu ölkəyə səfirlər göndərmişdir. Rəsmi olaraq San Teodoros və general Tapiokanı taşizmi dəstəkləyirdi. Bunun sübutunu "Tintin və Pikarolar" kitabında Sponzun Alvarezlə keçmiş San Teodoros ofisində danışarkən Kurvi-Taşın büstünü göbələklə vurulmasında görmək olar. Hər iki ölkənin başçısı siyasi liderlik üçün mübarizə aparırlar.

### Ordu
Borduriyanın ordusu güc və silah baxımından güclü səviyyədədir, amma "Turnosol hadisəsində" Tintinin oğurladığı tankı dayandırmaq istəyən Borduriya əsgərləri müvəffiqiyyətsizliyə düçar olurlar.

### Din
Sildaviya kimi Borduriya da islamı qəbul etmişdir: Kurvin-Taşın ətrafında minarə görmək mümkündür.
Takeşi Obata

**Takeşi Obata** () — yapon manqaka. Əsasən digər məlliflərlə birgə işlərin üzərində işləyir.

## Layihələri

*  (1985)
*   (1989)
* ; Susumu Sendo ilə (1991–1992)
* ; Masaru Miyazaki ilə (1992–1993)
* ; Şarakumaro (1995–1996)
* ; Yumi Hotta ilə və bindan əlavə, Yukari Yoshihara tərəfindən müşahidə (5-dan) (1998–2003)
* ; Otsuiçi ilə (2003)
* *[[Death Note]]*; Tsuqumi Oba ilə (2003–2006)
* ; Tsuneo Takano ilə (2006–2007)
* "Hello Baby"; Masanori Morita ilə (2007)
* ; Nisio İsin ilə (2008)
* ; Tsuqumi Oba ilə (2008–2012)
* *[[All You Need Is Kill]]*; Ryosuke Takeuçi ilə (2014)
* "RKD-EK9"; Niso İsin ilə (2014)

## Mükafatları və nəmizədləri

* 1985 Tezuka mükafatı (*500 Kōnen no Shinwa* üçün)
* 1999 Shogakukan manqa mükafatı (*Hikaru no Go* üçün)
* 2003 Tezuka Osamu mədəniyyət mükafatı (*Hikaru no Go* üçün Yaradıcılıq müfkafatı)
* 2007 nəmizəd - Tezuka Osamu mədəniyyət mükafatı (*Death Note* üçün Qran pri)
* 2008 nəmizəd - Anqule Beynəlxalq Komiks Festivalı (*Death Note* üçün Rəsmi seçim)
* 2008 nəmizəd - Eisner mükafatı (*Death Note* üçün Ən yaxşı rəssam)
* 2008 Eagle mükafatı (*Death Note* üçün Ərkəsöyün manqa)
* 2010 nəmizəd - Manqa Taişo (*Bakuman.* üçün)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İncəyarpaq yulğun

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Orta Asiya (Qaraqum, Pamir-Altay, Kopetdağ, Badxız), İraq, İran və Əfqanıstanda təbii arealı vardır.

## Botaniki təsviri
Təbiətdə boyu 4–6 m-ə qədər olan koldur. Gövdəsinin qabığı sarımtıl boz, sarımtıl-qonur rəngdə olur. Birillik zoğları isə açıqqonur və ya qırmızımtıl qonur rəngdə olur. Çiçəkləri 4 üzvlü olub, çiçək saplağı kasacıqdan iki dəfə uzundur. Bitkinin ləçəkləri ağ çəhrayı və bəzən isə mavi rəngdə olur. Meyvəsi qutucuqdur. Toxumları kiçik olur və hər qutucuqda 15-ə qədər toxum olur. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, meyvəsi isə iyun ayında yetişir.

## Ekologiyası
Çay və kanalların kənarında rast gəlinir. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir. Azərbaycanda arealı geniş deyildir. Naxçıvan MR-da, Abşeronda və Kür-Araz ovalığında təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Bеcərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Dörderkəkcikli yulğun

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Cənubi və Şərqi Zaqafqaziya, Ukrayna, Moldova, Orta Asiya, Kopetdağ, Badxız, Pamir Alay, Türkiyə, İraq, İran və Əfqanıstanda təbii arealı vardır.

## Botaniki təsviri
Təbiətdə hündürlüyü 6 m-ə qədər, ağac və ya kol şəklində olan oduncaqlı bitkilərdir. Gövdəsinin qabığı qara və ya tünd qonur rəngində olur. Bitkinin yarpaqları çox kiçilmiş və pulcuq halını almışdır. Çiçəkləri ikicinsli 4-5 üzvlü çiçək tacı ağ və ya çəhrayı rəngdədir. Erkəkciyi 4 ədəd olmaqla bölümlüdür. Çiçək tacı ilə eyni səviyyədə yerləşir və ya ondan azacıq uzundur. Aprel-may ayında çiçəkləyir. Meyvəsi iyul-avqust aylarında yetişir və qutucuq meyvədir.

## Ekologiyası
Çay və kanal sahillərində rast gəlinir. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir və arealı geniş deyildir. Abşeronun dənizsahili qumluqlarında, aran rayonlarında çay və kanalların kənarlarında qumlu dərələrdə, şoran və qumlu ərazilərdə, Araz sahillərində təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Viktor Ponta

**Viktor-Viorel Ponta** (d.20 sentyabr 1972) — Rumıniya siyasətçisi, hüquqşünas. 2012-ci ilin may ayında prezident Trayan Besesku tərəfindən Rumıniyanın Baş Naziri təyin edilib. Sosial-Demokrat Partiyasının üzvü və 2010-cu ildən onun lideridir. 2004-cü ildən parlamentin üzvüdür. 2008–2009-cu illərdə Emil Bekin kabinetində parlamentlə əlaqılər üzrə nazir vəzifəsini tutub.
Myricaria germanica

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Təbii yayılması
Krım, Qafqaz, Orta Asiya, Qərbi və Şərqi Sibir, İran, Himalay və Şimali Çində təbii arealı vardır.

## Botaniki təsviri
Qoca budaqların qabığı bozumtul-qonur, birillik zoğların qabığı sarımtıl-yaşıldır. Yarpaqları xətvarı-uzunsov, xırdа, uzunluğu 1,5-5 mm, eni 0,5-1 mm, biz, bir az içəriyə burulmuş, bünövrəsi enli, oturaq, rəngi göyümtül-yaşıldır. Çiçək salxımları yan, illik budaqlardа inkişaf edir. Çiçək salxımları sıx, sünbülvarı, uzunluğu 5-10 sm, eni 1-1,3 sm olub, bünövrəsi çoxsaylı, enli, yumurtavarı, küt pulcuqludur. Çiçək saplaqlarının uzunluğu 2-3,5 mm-dir. Çiçəkaltlıqları yumurtavarı, ellipsvarı, uzunluğu 5–10 mm, eni 2–5 mm-dir. Çiçəkaltlıqlarının orta hissəsi enli, kənarları bütöv, ucu kütdür. Kasacığın uzunluğu 3–4 mm arasında olur və hissələri uzunsov-yumurtavaridir. Erkəkcik saplaqları aşağı hissəsində öz uzunluğunun 2/3 hissəsinədək borucuğa bitişmişdir. Erkəkcik saplaqları sərbəst hissəsində aşağıdan enliləşmişdir. Yumurtalığı piramidal, uzunluğu təxminən 5 mm, başcıq oturaq dişicik ağızlıdır. Qutucuğu uzunsov-piramidal, uzunluğu 7–10 mm, eni 3 mm, 2-2,5 dəfə kasacıqdan uzundur. Toxumları uzunsov, xırda, uzunluğu təxminən 1 mm, yarısından yuxarı hissəsi ağ tükcüklərlə örtülmüşdür. May-iyun aylarında çiçəkləyir.

## Ekologiyası
Çayların vadilərində, qumluqlarda bitir, dağ yamaclarındа 3200 m hündürlüyədək qalxır. Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır. Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir. Mədəni şəraitdə nəbatat bağlarında becərilir. Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitkisidir və arealı geniş deyildir. Dağlıq Qarabağ, Ağdam, Bərdə rayonları ərazilərində təbii halda yayılmışdır. Azərbaycanın "Qırmızı kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## Çохаlmаsı
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.

## Bеcərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.

## Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
İran keçiağacı

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.

## Ümumi yayılması
Azərbaycanın, Orta Asiya və İranda təbii аrеаlı vаrdır.

## Azərbaycanda yаyılmаsı
Naxçıvan MR-də və Xızı rayonunda (Altı-ağacda) təbii hаldа yаyılmışdır.

## Stаtusu
Azərbaycanın nadir bitkisidir. NT.

## Bitdiyi yеr
Аşаğı dаğ zоlаğındа quru, gilli və dаşlıq, bəzən şoran yаmаclаrdа, dəniz sahilində rast gəlinir.

## Təbii еhtiyyаtı
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.

## Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə hündürlüyü 15-30 sm-ə qədər olan yаrım kоldur. Gövdəsi оduncаqlı bünövrəsindən çıхır. Gövdə düzdür, sıх yаrpаqlı və budаqlı dеyil, Yаrpаqlаrı ətli, silindrik, оturаq, uzunluğu 1 sm-ədək, еni təхminən 1 mm-dir. Yаrpаqlаrın qоltuqlаrındа qısа budаqlаrı оturаq yаrpаqlаrın dəstələri ilə yеrləşir. Çiçək аltlıqlаrı çохcərgəli, kirəmitvаri, yuхаrı hissəsi хətvаrı,bizvаrı, ucu biz, аşаğı hissəsi еnli, kаsаcığа möhkəm bitişmişdir. Kаsаcığı ətli, dərin qаnаdlı, uzunluğu 6-8 mm-dir. Ləçəkləri аçıqçəhrаyı və yа qırmızı, uzunluğu təхminən 1 sm, еni 3 mm, kаsаcıqdаn bir аz аrtıq, iki uzunsоv, хırdа dişli, uzunluğu 3-4 mm оlаn çıхıntılıdır. Еrkəkcikləri çохdur, sаplаqlаrlа 5 dəstəyə yığılmışdır. Yumurtаlığı еllipsvаrı, uzunluğu 4 mm-dir. Sütuncuqlаrı 5 ədəddir. Qutucuğu yumurtаvаrı və yа uzunsоv,lаnsеtvаrı, 3 dəfə kаsаcıqdаn uzundur. Tохumlаrı yumru, qоnur, uzun tükcüklərlə sıх örtülmüşdür. İyun, iyul аylаrındа çiçəkləyir, sentyabr, oktyabr аylаrındа mеyvə vеrir.

## Çохаlmаsı
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.

## Təbii ehtiyatının dəyişməsi səbəbləri
Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.

## Bеcərilməsi
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.

## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbiri görülməmişdir.

## Zəruri qоrumа tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilməsi zəruridir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kolxida stafulası (qönçəlisi)

## Ümumi yayılması:
Gürcüstаnda və Türkiyədə təbii şəraitdə yаyılmışdır.
## [[Azərbaycan]]da yаyılmаsı:
Bаlаkən rаyоnu ərаzisində, Quruçаy hövzəsində, Cüncüllü tахtа аdlı yеrdə rаs gəlinir.
## Stаtusu:
Аzərbаycаnın nаdir bitkisidir. CR B2b(i,ii,iii).
## Bitdiyi yеr:
Aşağı və orta dağ qurşağında, meşəliklərdə, kölgəli yerlərdə rast gəlinir.
## Təbii еhtiyаtı:
Azərbaycanda arealı geniş deyildir.
## Bioloji xüsusiyyətləri:
Kоlхidа qönçəlisi (stаfulаsı) təbiətdə 4 m-ə qədər hündürlükdə olan kоl və yа аğаcdır. Yаrpаqlаrı qаrşı-qаrşıyа düzülərək təklələkvаrıdır. Yаrpаqlаrın kənаrlаrı mişаrdişlidir. Çiçəkləri uzunsоv süpürgə çiçək qrupundа tоplаnmışdır. Hər mеyvə yuvаsındа 1-2, bəzən 3 mеyvə оlur. Tохumlаrı yumrumsоv-yumurtаvаrı оlub, bоzumtul-qоnur rəngdədir.
Təbii hаldа аşаğı və оrtа dаğ qurşаğındа kölgəli yеrlərdə yаyılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 800-1000 m yüksəkliklərə qаlхmır. Bu nаdir bitki növü rütubətli və humusu zəngin оlаn tоrpаqlаrdа rаst gəlinir.
Аzərbаycаndа Bаlаkən rаyоnu ərаzisində fıstıq-vələs mеşələri аltlığındа təbii аrеаlı vаrdır. Kоlхidа qönçəlisi mоrfоloji əlаmətlərinə görə                 S. pinnatadаn fərqlənmir.
## Çохаlmаsı:
Təbiətdə generativ və vegetativ yolla çoxalır.
## Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
Bаşlıcа оlаrаq insаn fəаliyyətidir.
## Bеcərilməsi:
Mədəni şəraitdə Nəbatat bağlarında becərilir.
## Qəbul еdilmiş qоrumа tədbirləri:
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilmişdir.
## Zəruri qоrumа tədbirləri:
Yeni yasaqlıqların yaradılması zəruridir.
## Məlumat mənbələri:
Деревья и кустарники СССР. т.2.1951; Флора Азербайджана. т.3. 1952; Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961; Красная Книга СССР. 1984; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər.  2005; 2006; 2008; Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bioekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011.
## İstinadlar
1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.

2. “Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.

*Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov.
Lorens Stern

**Lourens Stern** () — irland yazıçı.

## Hayatı
Lourens Stern 1713-cü ilin noyabrın 24-ündə İrlandiyada anadan oldu. Atası İspaniya ilə müharibəni bitirən Utrext müqaviləsinin imzalanmasından sonra köç etdi 1723-cü ildə təhsil almaq üçün Lourens İrlandiyadan İngiltərəyə köçüb dayısı ilə yaşamağa başladı. Atası Rocer Stern 1731-ci ildə vəfat etdi və Yamaykada dəfn olundu. Lourens Stern 1733-cü ildə Kembricdəki İsa Kollecində təhsil almağa başladı.

## İstinadlar
Suzanna Klark

**Suzanna Klark** () — Britaniyalı roman yazıçı. Suzanna Klark 2005-ci ildə yazdığı "Conatan Starnc və Mister Norrel" romanına görə qazandığı Ən yaxşı roman üzrə Hüqo mükafatı ilə və jurnallar üçün yazdığı hekayələri ilə tanınır.

Suzanna Klark "Conatan Stranc və Mister Norrel" romanını 1993-cü ildə yazmağa başlamışdır. 2003-cü ildə "Bloomsbury" tərəfindən müəlliflik hüquqları alınmış və 2004-cü ildə kitab "çox satılanlar" siyahısına düşmüşdü. Suzanna Klark iki il sonra hekayələrini "The Ladies of Grace Adieu and Other Stories" adlı kitabı ilə yayınlandı yayımlandı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Hüqo mükafatı qalibləri
* Suzanna Klarkın profili
Ksenofan

**Kolofonlu Ksenofanes** (yunanca Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος; ) – qədim yunan şairi və filosofu. Elea məktəbinin ilk filosofu hesab edilir.

O, indiki Türkiyənin Qərbində yerləşən Kolofon (yun. *Κολοφών*) şəhərindən idi. Sonra Cənubi İtaliyaya səfərlər etmiş və sonradan Eleaya köçmüşdür.

## Fəlsəfəsi
Ksenofanes çoxtanrılı yunan panteonunu şiddətli tənqid etmişdir. O hesab edirdi ki, *Olimpus* dağında yaşayan yunan tanrıları əslində şairlərin uydurduqları və xalq təxəyyülündə formalaşan mifik obrazlardan başqa bir şey deyildir. Ksenofanesə görə insanlar özlərinə bənzər tanrılar yaratmışdılar. Bu baxımdan hər bir xalqın tanrılar haqqındakı təsəvvürləri məhz öz dünyagörüşləri əsasında formalaşmışdır. Yenə Ksenofanesə görə əgər öküzlər, atlar və başqa heyvanların düşüncəsi olsaydı, onlar tanrılarını elə özlərinə bənzər təsvir edərdilər.

Tanrıların təbiəti və başqa xüsusiyyətləri haqqında doğru biliyi əldə etmək olmaz, bu barədə ancaq ehtimal edilə bilər. Buna görə də, Ksenofanes qədim yunan şairləri Hesiodos və Homeri tanrılara insan xüsusiyyətlərini aid etməkdə (antpopomorfizm) günahlandırmışdır.

Eyni zamanda, Ksenofanes ateist də olmamışdır. O, dini və tanrını özünəməxsus tərzdə təsəvvür edirdi. Onun fikrincə yunan toplumunda olan baxışlar ibtidai səviyyədə olmuşdur. Buna görə də Ksenofanes yunanların dini dünyagörüşləri ilə razılaşmayaraq öz fikirlərini açıqlamışdır. Onun fikrincə Tanrı bir və bölünməzdir; eyni zamanda, o dünyadan ayrı bir şey də deyildir. Beləliklə, Ksenofanes Tanrını dünya ilə eyniləşdirmiş, onu təbiətdən ayırmamışdır. Buna görə də, dünya yaradılmamış, həmişə var olmuş və hər zaman da olacaqdır. Bu baxımdan Ksenofanes panteizmin əsasını qoyan filosoflardan biri olmuşdur. O güman edirdi ki, dünya əbədi, məhv olunmaz və vahiddir. Ona görə vahidlik elə Tanrının özüdür.

Ksenofanes ay, günəş və ulduzları tanrılaşdırmamış, onları fiziki cisimlər kimi təsəvvür etmişdir. Onun fikrincə dünyaların sayı sonsuzdur. Yağışlar isə yerdən günəş şüalarının təsiri altında baş verən buxarlanmanın nəticəsidir. Buxar göyə qalxır və yenidən su olub yerə yağır. Onun fikrincə insanlar və başqa canlılar su və torpağın qarışığından yaranmışdırlar. Qədim Misir dinində də insanları qoyunbaşlı tanrı Xnum torpaqdan (gildən) yaratmışdır. İnsanın torpaqdan yaradılması haqqında rəvayətlər Yəhudilik, Xristianlıq və İslamda da vardır.

## Mənbə
* 

## Ədəbiyyat
* 
* Diogenes Laertius. Lives and Opinions of Eminent Philosophers / Translated by C. D. Yonge. London: Georg Bell & Sons, 1915.
* Xenophanes. Fragments and Commentary // The First Philosophers of Greece. London: K. Paul, Trench, Trubner, 1898.
* R. Kattel, "The Political Philosophy of Xenophanes of Colophon", *Trames* 1(51/46) (1997), 125–142
* Richard D. McKirahan, *Xenophanes of Colophon. Philosophy Before Socrates*. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1994
* *Вольф М. Н.* Становление философского поиска и дискуссия об идее прогресса: Ксенофан В 18 DK // Вестник НГУ. Серия: Философия. — 2011. — Т. 9. — Вып. 3.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Elea məktəbi
Andromeda ştamı (roman)

**Andromeda ştamı** (; 1969) — ABŞ yazıçısı Maykl Kraytonun elmi-fantastik romanı.

## Mövzusu
ABŞ-nin kosmosa göndərdiyi hərbi kosmik peyk kiçik bir qəsəbəyə düşür. Peyki götürmək üçün bölgəyə gedən xüsusi hərbi heyətin mərkəzlə radio əlaqəsi qəflətən kəsilir. Heyətin və qəsəbə sakinlərinin hamısı (bir körpə və sərxoşdan başqa) ölü tapılır. Hərbi peykin kosmosdan indiyədək mənşəyi bilinməyən virus gətirdiyindən şübhələnirlər. Ölkənin qabaqcıl alimlərindən ibarət qrup müasir texnologiya ilə təchiz olunan laboratoriyada virusun sirrini açmağa çalışır.

## Filmlər
Maykl Kraytonun 1969-cu ildə yazdığı bu roman əsasında 1971-ci ildə eyniadlı film çəkildi. Robert Uaysın rejissoru olduğu və baş rollarda Artur Hill, Devid Ueyn, Ceyms Olson və Keyt Ridin oynadığı film böyük rəğbət qazandı.

2008-ci ildə bu roman üzrə 2 seriyalı televiziya film çəkilmişdir. Cəmi 169 dəqiqəlik filmin rejissoru Mikael Salomon olmuş, film 26-27 may tarixlərində ABŞ-nin A&E Network telekanalında yayımlanmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.bilimkurgu2000.com/Asp/KitapTrk.asp?inNo=58 
* http://www.imdb.com/title/tt0073802/
* http://www.imdb.com/title/tt0424600/
* Kitab kataloqu
"Qızıl Dərviş" mükafatı

**Qızıl Dərviş** — Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafında fəal iştirak edənlərə verilən mükafat. 1991-ci ildə təsis edilmiş, 1992-ci ildən təqdim olunmuşdur.

## Təyinatı

"Qızıl Dərviş" mükafatı özünün ideya-bədii sənət bütövlüyü ilə teatr ictimaiyyətinin diqqətini cəlb edən, öz sənətkarlığı ilə tamaşaçılara yüksək vətəndaşlıq və mənəvi keyfiyyətlər aşılayan, mövsüm ərzində yaradıcılıq uğuru qazanmış tamaşaya, dramaturqa, rejissora, aktyora, bəstəkara, rəssama, vokalçıya, balet artistinə, teatrın tarixi və nəzəriyyəsi ilə bağlı mühüm tədqiqat işlərinə və həmçinin mətbuat səhifələrində, radio və televiziyada böyük əhəmiyyət daşıyan, dolğun araşdırma, resenziya və verilişləri ilə fərqlənən teatrşünaslara verilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* "Qızıl Dərviş" mükafatı alanların siyahısı