open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uoles Leroy de Volf

**Uoles Leroy de Volf** (; ) — Amerikalı vəkil, iş adamı, xeyriyyəçi və rəssam.

## Həyatı

Uoles Leroy de Volf 24 fevral 1854-cü ildə İllinoys ştatında anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında biznes sahəsinə maraq göstərmiş və maliyyə, daşınmaz əmlak və sənaye sahələrində mühüm uğurlar qazanmışdır. De Volf XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində Amerika sənayesində fərqlənən iş adamlarından biri idi.

Uoles Leroy de Volf təkcə sənayeçi kimi deyil, həm də istedadlı rəssam kimi tanınırdı. O, əsasən impressionizm və realizm üslublarında əsərlər yaratmışdır. Rəsm əsərlərində təbiət mənzərələri, gündəlik həyat səhnələri və şəhər görüntüləri mühüm yer tuturdu. Onun əsərləri o dövrün Amerika sənət arenasında maraqla qarşılanmış və müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilmişdir.

Uoles Leroy de Volf sərvətinin bir hissəsini ictimai işlərə və xeyriyyəçiliyə sərf etmişdir. O, müxtəlif təhsil və mədəniyyət qurumlarını maliyyələşdirmiş, sənətin inkişafına dəstək olmuşdur. 
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Maykl Dreyton

**Maykl Dreyton** (; ) — I Elizabet dövrünün ingilis yazıçısı və şair. Vilyam Şekspirin dostu və həmyerlisi.
## Həyatı
Maykl Dreyton 1563-cü ildə İngiltərənin Vorvikşir qraflığındakı Hartşil şəhərində anadan olub. Onun erkən həyatı haqqında az şey məlumdur, yalnız 1580-ci ildə Kollinqemli Tomas Quderin xidmətində olması məlumdur. XIX və XX əsrlərdəki alimlər onun şeirlərindəki və ithaflarındakı səpələnmiş işarələrə əsaslanaraq Dreytonun Oksford Universitetində təhsil almış ola biləcəyini irəli sürsələr də, sonrakı əsərlər bu fərziyyəyə böyük şübhə ilə yanaşır. 

O, ədəbi debütünü Müqəddəs Yazılardan parçaların bir parafrazası ilə ("Kilsənin Harmoniyası", 1591), ardınca "İdeya, Çobanın Çələngi" (1593) adlı pastoral ekloqlar toplusu və "İdeyanın Güzgüsü" (1594) adlı sonetlər kitabı ilə başlamışdır.

"Məğlubedilməz armada"nın məğlubiyyətindən sonra İngiltərə cəmiyyətini bürüyən vətənpərvərlik hissləri dalğasında Şekspirin tarixi dramlarında əks olunan Dreyton bir sıra tarixi şeirlər yazmışdır. "Mortimeriadalar" (1596), "İngiltərənin Qəhrəmanlıq Məktubları" (1597), "Barron müharibələri" kimi şeirlərdə o, vətəninin tarixindən maraqlı epizodları poetik şəkildə təsvir etmişdir.

Maykl Dreyton 1631-ci ildə Londonda vəfat etmişdir. O, Vestminster abbatlığında İngilis ədəbiyyatının görkəmli simalarının dəfn edildiyi "Şairlər Küncü"ndə dəfn olunmuşdur. Onun əsərləri, xüsusilə "Poly-Olbion", İngiltərənin ədəbi və tarixi irsinin mühüm bir hissəsi olaraq qalır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Halliday F. E.* *A Shakespeare Companion 1564–1964,* Baltimore, Penguin, 1964.
* 
* «Dictionary of National Biography»
* *Minto*. «Characteristics of English Poets» (Лондон, 1874)
* *Saintsbury*. «Elizabethan Literature» (Лондон, 1887).

## Xarici keçidlər

Authors: Drayton Michael
Kick Back (mahnı)

**"Kick Back"** – Yaponiya musiqiçisi Kenşi Yonezu tərəfindən buraxılmış mahnı. 12 oktyabr 2022-ci ildə "Sony Music Records" tərəfindən rəqəmsal sinql kimi buraxılmışdır. Sinql üçün buraxılışı mövcuddur: adi CD nəşri, video nəşri və Mişar-adam nəşri. Mahnı "Chainsaw Man" anime serialının açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur.

## Buraxılış
Mahnı "Chainsaw Man" anime serialının açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur. Yonezu daha öncə "My Hero Academia" animesinin ikinci mövsümünün birinci açılış mahnısı olan "Peace Sign" mahnısını ifa etmişdi. "King Gnu" və "Millennium Parade" qruplarının üzvü Dayki Tsuneta mahnının istehsalında və aranjimanında iştirak etmişdir. "Kick Back" mahnısında "Morning Musume" qrupunun 2002-ci ildə buraxılmış "Sōda! We're Alive" mahnısından parçalar istifadə olunmuşdur.

Mahnı 19 sentyabr 2022-ci ildə "Chainsaw Man" anime serialı üçün buraxılmış önizləmə videosunda təqdim olunmuşdur. Mahnı 23 sentyabrda Tokio Metropolitan Gimnaziyasında baş tutmuş "2022 Tur / Henşin" tədbirinin ilk günündə ifa olunmuşdur. Mahnının CD sinqlı üç formatda buraxılmışdır: Mişar-adam versiyası, video versiyası və adi versiya. Mahnı ABŞ-də "Milan Records" tərəfindən buraxılmışdır.

"Kick Back" Amerika Səsyazma Sənayesi İnstitutu tərəfindən həm qızıl, həm də platin sertifikasiya almış ilk yapondilli mahnı olmuşdur. Mahnı qızıl sertifikatı 2023-cü ildə, platin sertifikatı 2025-ci ildə əldə etmişdir. 5 sentyabr 2025-ci ildə mahnının "Frost Children" hazırlanmış remiksi buraxılmışdır.

## Klip
Mahnının musiqi klipi 25 oktyabr 2022-ci ildə buraxılmışdır. Klipin rejissoru "Kanden" klipində və Yonezunun reklam fotolarında işləmiş Yoşiyuki Okuyamadır. Klipdə Yonezu və Dayki Tsunetada məşq salonunda məşq edirlər.

"Chainsaw Man" animesinin açılış səhnəsində bir çox filmə göndərmələr yer almışdır: "Rezervuar itləri", "Texas zəncirli mişar qətliamı", "Kriminal qiraət", "Sadako Kayakoya qarşı", "Burada qocalara yer yoxdur", "Döyüşçü klubu", "Şərin məsihi", "Bir dəfə Hollivudda", "Yuxarı baxma", "Yakobun nərdivanı", "Konstantin" və "Böyük Lebovski". Digər göndərmələrə eyni müəllifin işləri olan "Goodbye, Eri" və "Fire Punch" manqaları və "Neon Genesis Evangelion" animesi daxildir. Açılış səhnəsinin rejissoru və hekayə lövhəsi müəllifi Şinqo Yamaşitadır.

## Trek siyahısı

## Mükafat və hit-paradlar
"Kick Back" mahnısı 2022-ci ildə "Ən yaxşı anime mahnısına görə" Reyva Anison Mükafatının qalibi olmuşdur. 2023-cü ildə "Ən yaxşı açılış mahnısına görə" Yaponiya Ekspo Mükafatına layiq görülmüşdür.

Mahnı "Japan Hot 100" həftəlik hit-paradında və "Oricon" həftəlik hit-paradında 1-ci yerə yüksəlmişdir. Mahnı həmçinin "Japan Hot Animation" həftəlik hit-paradında birinci yerə qədər yüksələ bilmişdir.

## İstinadlar
Tomas Neş

**Tomas Neş** (; ) — ingilis Elizabet dövrü dramaturqu, şairi, satirik və pamfletçi. O, "Bədbəxt Səyyah" romanı, Pirs Penniless də daxil olmaqla pamfletləri və Anqlikan kilsəsinin çoxsaylı müdafiələri ilə tanınır.

## Həyatı

Neş keşiş Vilyam Neş və Cenetin (qızlıq soyadı Viçinqem) oğlu idi. O, atası Vilyam Neş və ya qeyd edildiyi kimi Neyşenin keşiş olduğu Suffolk sahilindəki Loustoftda anadan olmuş və vəftiz olunmuşdur. Anası yeddi uşaq dünyaya gətirsə də, uşaqlıqdan yalnız ikisi sağ qalmışdır: İsrail (1565-ci ildə anadan olub) və Tomas.

Neşenin atası oradakı All Saints kilsəsində yaşamaq hüququna layiq görüldükdən sonra ailə 1573-cü ildə Tetford yaxınlığındakı Vest Harlinqə köçmüşdür. Təxminən 1581-ci ildə Tomas Kembricdəki Müqəddəs Con Kollecinə sizar kimi daxil oldu və 1586-cı ildə bakalavr dərəcəsi aldı. Öz polemikalarında və başqalarının qeydlərindəki istinadlara görə, o, orada sənət magistri dərəcəsi almayıb. Bioqraflarının əksəriyyəti onun adı həmin il fəlsəfə mühazirələrində iştirak edəcək tələbələrin siyahısında yer aldığı üçün kolleci təxminən 1588-ci ilin yayında tərk etdiyini qəbul edir. Ayrılma səbəbləri bəlli deyil; atası bir il əvvəl vəfat etmiş ola bilər, lakin Riçard Liçfild qəsdən Neşin o dövrdə məşhur olan səs-küylü tələbə teatrlarından biri olan "Terminus et non-terminus"dakı roluna görə mümkün qovulmadan qaçdığını bildirdi. Bir neçə il sonra Uilyam Kovell "Polimanteia"da yazırdı ki, Kembric "[yəni Neşin] vaxtından əvvəl onu süddən kəsməsinə qarşı kobudluq edib". Neşin özü demişdi ki, istəsəydi, o, bir oğlan ola bilərdi ("Səninlə birlikdə Saffron-Uolden"də).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* 
* 
* Thomas Nashe at luminarium.org – Nashe's works; classic and recent essays on Nashe
* Works by Thomas Nashe at the Oxford Authorship Site, edited by Nina Green (modern spelling).
* ''A Cup of News: The Life of Thomas Nashe'' at Google Books.
* With reproduction of original title page: Pierce Penilesse his supplication to the deuill. Describing the ouer-spreading of Vice, and the suppression of Vertue. Pleasantly interlac'd with variable delights: and pathetically intermixt with conceipted reproofes. Written by Thomas Nash, Gentleman. London, Imprinted by Richard Ihones ... 1592
* The Thomas Nashe Project
Ortalis araucuan

**Ortalis araucuan** (*Şərqi Braziliya çaçalakası*) — "Cracidae" fəsiləsinə aid olan və yalnız Braziliyanın şərqində yayılmış bir quş növü.

## Təsvir

"Ortalis araucuan" təxminən 50 sm (1.6 fut) uzunluğundadır. Başının təpəsi və ensəsi tünd qırmızımtıl, üst hissələri qəhvəyi, bel hissəsi isə qırmızımtıl rəngdədir. Boğazında qırmızı ləkə var. Aşağı boğaz və sinə hissəsi tünd qəhvəyi rəngdədir və ağ (dişi) və ya sarımtıl (erkək) ləkələrlə örtülüdür; qarın hissəsi isə ağ rəngdədir, yalnız arxa hissəsi oxra rəngindədir. Gözləri tünd qəhvəyi rəngdədir və ətrafı çılpaq, mavi-məvi rənglidir.

## Yayılması və yaşayış mühiti

"Ortalis araucuan" Braziliyanın şərqində, Riu-Qrandi-du-Norti ştatından cənubda Espiritu-Santu və Minas-Jerays ştatlarına qədər geniş bir ərazidə yayılmışdır. Əsas yaşayış mühiti Atlantik meşələridir, lakin ikinci dərəcəli meşələr, "caatinga" və "restinga" landşaftlarında da tapıla bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Glaucidium minutissimum

**Glaucidium minutissimum** (*Şərqi Braziliya cırtdan bayquşu*) — Həmçinin "ən kiçik cırtdan bayquş" və ya "Sick's pygmy-owl" kimi tanınan, tipik bayquşlar fəsiləsinə aid olan kiçik bir bayquş növü.

## Təsvir

Bu növ Cənubi Amerikanın ən kiçik bayquşlarından biridir. Orta çəkisi 55 qram (1.9 uns), boyu isə 15 sm (5.9 düym) təşkil edir. Qanad uzunluğu 85–91 mm (3.3–3.6 düym), quyruq uzunluğu isə 49–54 mm (1.9–2.1 düym) ola bilər. Başı yumru formadadır və qulaq kimi çıxıntıları yoxdur. Açıq boz-qəhvəyi rəngli üz diski qabarıq deyil və bəzi qırmızımtıl konsentrik xətlərə malikdir. Gözləri sarı rəngdədir və ağ qaşları var. Bədənin üst hissəsi nisbətən tünd, qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir və kiçik ağ ləkələrə malikdir. Qanadları tünd qəhvəyi rəngdədir və nisbətən qısadır. Quyruğu tünd qəhvəyi rəngdədir və beş açıq zolaq var. Bədənin alt hissəsi açıq boz və ya ağ rəngdədir və qırmızımtıl-qəhvəyi zolaqlara malikdir. Boğazında yumru ağ ləkə var. Ayaqları lələklə örtülüdür və sarımtıl barmaqları var. Dırnaqları buğda rəngindədir və tünd ucları var. Dimdiyi sarı-yaşıl rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Eremalauda dunni

**Eremalauda dunni** (*Dunn torağayı*) — Torağaylar fəsiləsinə aid, kiçik ölçülü, sərçəkimilər qrupuna daxil bir quş növü.

## Təsvir

"Eremalauda dunni" torağayı iri başlı və enli qanadlı, möhkəm bədənli bir quşdur. Uzunluğu 14-15 sm, qanadları arası məsafəsi isə 25-30 sm-dir. Üst hissələri açıq qum-qəhvəyi rəngdədir və tünd zolaqlara malikdir. Alt hissələri ağ rəngdədir və döşündə bəzi tünd zolaqlar var. Göz üstündə açıq zolaq və göz ətrafında açıq halqa var. Quşların üz tərəfində tünd "bığ" və yanaq zolaqları, həmçinin göz altında tünd ləkə var. Qısa və enli quyruğun alt tərəfi qara, üst tərəfi isə qara rəngdədir, mərkəzi lələkləri qırmızımtıl-qəhvəyi, xarici lələkləri isə açıq rəngdədir. Dimdiyi böyük, ağır və açıq çəhrayı və ya sarımtıl rəngdədir. Lələk dəyişimindən sonra quşlar tədricən solğunlaşır və lələkləri köhnələndikcə tünd işarələr zəifləyir.

Mahnısı qısa fit sözləri olan cırıltılı bir cırıltıdır. Erkəklər yerdə və ya uçuş zamanı, yer səviyyəsindən 30 metr və daha yüksəkdə havada asılı qalaraq oxuyurlar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Batis minor

**Batis minor** (*Şərq qara başlı batisi*) — Şərqi Afrikada yayılmış "Platysteiridae" fəsiləsinə aid olan, quruda yaşayan quş növü.

## Təsvir

"Batis minor" təxminən 10 sm (3.9 düym) uzunluğunda və 9.3–13.8 qram (0.33–0.49 uns) çəkiyə malikdir. Bu, kiçik, tıxac, hərəkətli və milçəkqapan quşlarına bənzər bir quşdur. Ağ, qara və boz rəngli lələklərə malikdir. Alın, başın təpəsi və ensə qara-boz rəngdədir, ağ qaş xətti və göz ətrafında ağ ləkə var. Üz maskası parlaq mavi-qara rəngdədir və ensədə ağ ləkə var. Bel və arxa hissə tünd boz rəngdədir, dişilərdə bel hissəsi daha boz rəngdədir. Alt hissələr ağ rəngdədir və parlaq qara sinə zolağı var; dişilərdə bu zolaq tünd qırmızı-qəhvəyi rəngdədir. Quyruğu qara rəngdədir və ağ xarici quyruq lələkləri var. Qanadlar əsasən qara rəngdədir və ağ zolaq var. Dimdik və ayaqlar qara, gözlər isə sarı rəngdədir. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin daha qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Macroscelides flavicaudatus

**Macroscelides flavicaudatus** (ümumi adı: *Namib yumruqulaq sengi* və ya *Namib yumruqulaq fil siçanı*) — "Macroscelididae" fəsiləsinə aid olan bir fil siçanı növüdür. Bu növ Mərkəzi Namib səhrasında və cənubi Namibiyada rast gəlinir.

## Kəşf və müəyyən edilmə

"Macroscelides flavicaudatus" ilk dəfə Lundholm tərəfindən "Macroscelides proboscideus flavicaudatus" kimi təsvir edilmişdir və "M. proboscideus" növünün yarımnövü kimi qəbul edilmişdir. Növün tip nümunəsi Cənubi Afrika Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunun Veba Araşdırma Laboratoriyası tərəfindən Namibiyanın Omaruru çayının ağzından altı mil aralıqda toplanmışdır. Bu növ xəzinin daha açıq rəngi ilə fərqlənir. Daha əvvəl "M. proboscideus" növünün doqquz yarımnövü təsvir edilmişdir; Korbet və Henks bu yarımnövlər arasındakı fərqlərin davamlı olduğunu iddia etsələr də, "M. p. flavicaudatus" yarımnövünü qəbul etmişlər.

Genetik və morfoloji təhlillər əsasında Dumbacher və əməkdaşları bu iki yarımnöv arasında əhəmiyyətli fərqlər olduğunu müəyyən etmiş və hər ikisini ayrıca növ statusuna yüksəltməyi təklif etmişlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Osphranter bernardus

**Osphranter bernardus** (*Qara valaru*) — Həmçinin "Vudvord valarusu" kimi tanınır, Avstraliyanın Şimal Ərazisində, Arnem-Lend bölgəsində, Cənubi Alliqator çayı və Nabarlek arasında yerləşən kiçik dağlıq ərazidə məhdudlaşmış bir makropod növü. Növ "təhlükəyə yaxın" kimi təsnif edilmişdir, əsasən məhdud yayılma sahəsinə görə. Növün yayıldığı ərazinin böyük bir hissəsi Kakadu Milli Parkı tərəfindən qorunur.

## Təsvir

"Osphranter bernardus" kenquru və valabilar arasında kiçik bir növdür və valaruların ən kiçiyidir. Erkəklərin xəz rəngi əsasən çox tünd qəhvəyi və ya qara rəngdədir, dişilər isə daha açıq və boz-qəhvəyi rəngdədir. Növ yumru və əzələli bədən quruluşu və nisbətən qısa, oval formalı qulaqları ilə tanınır. Baş və bədənin ümumi uzunluğu 730 millimetrə qədər olur, quyruğun uzunluğu isə 640 mm və ya daha azdır. Duran zaman boyu təxminən 800 mm-dir. Erkəklərin çəkisi 19-22 kiloqram arasında dəyişir, dişilər isə adətən 13 kiloqram olur.

"Osphranter bernardus" valarular arasında ən kiçik və ən asan fərqləndirilən növdür. Növ cinsi dimorfizm göstərir: erkəklər vahid qara və ya tünd qəhvəyi rəngdədir və qolun alt hissəsində sarımtıl rəngə malikdir, dişilər isə orta boz rəngdədir və ətraflarının və quyruğunun ucları tünd qəhvəyi və ya qara rəngdədir. O. bernardus-un diş quruluşu diaqnostik xüsusiyyət daşıyır, ikinci kəsici dişdə xüsusi bir yivli çentik mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Department of Environment and Heritage Species Profile
Galago moholi

**Galago moholi** (*Mohol meşə balası*) — "Qalaqolar" (Galagidae) fəsiləsinə aid olan və Cənubi Afrikanın mülayim meşələrində yaşayan bir primat növüdür. Fiziki olaraq Seneqal meşə balasına çox bənzəyir və əvvəllər onun cənub növü kimi qəbul edilirdi. Lakin bu iki növ bioloji cəhətdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir və əsarətdə heç bir hibrid qeydə alınmayıb.

## Təsvir

"Galago moholi" orta ölçülü bir növdür, baş və bədən uzunluğu 15 sm (6 düym), quyruğu isə 23 sm (9 düym) olur. Başı genişdir, qısa burun, narıncı gözlər və almaz formalı qara göz halqaları var. Burun zolağı ağ rəngdədir, qulaqları böyük və bozdur. Bədənin üst hissəsi boz-qəhvəyi xəz qurşağı ilə örtülmüşdür, alt hissəsi isə ağ rəngdədir, bəzən sarımtıl çalarlı ola bilər. Yan tərəfləri, ətrafların iç hissəsi, əllər və ayaqlar sarımtıldır. Barmaqların və ayaq barmaqlarının ucları kürəkşəkilli formadadır. Quyruq xəz qurşağının qalan hissəsindən daha tünd rəngdədir, lakin çox tüklü deyil.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Macroscelides micus

**Macroscelides micus** (ümumi adı: *Etendeka yumruqulaq sengi* və ya *Etendeka yumruqulaq fil siçanı*) — "Macroscelididae" fəsiləsinə aid olan bir fil siçanı növü. Bu növ yalnız Namibiyanın şimal-qərbində yerləşən Etendeka geoloji formasiyasının çınqıllı düzənliklərində tapılır. Təxminən 7,3 düym (19 sm) uzunluğunda və 28 qramdan az çəkiyə malik olan bu növ, fil siçanları fəsiləsinin ən kiçik növüdür.

## Təsvir

"Macroscelides micus", məlum olan ən kiçik fil siçanıdır. Bədən forması uzunburunlu siçana bənzəyir. Lakin Afroterilər üstdəstəsinə aid olduğu üçün əslində siçanlardan daha çox fil və dəniz inəkləri ilə yaxından qohumdur. Dərisi çəhrayı, xəz qurşağı isə qırmızı rəngdədir ki, bu da onun ətrafdakı vulkan qayaları ilə kamuflyaj olunmasına kömək edir. Tam yetişmiş bir fərdin çəkisi 28 qramdan az, uzunluğu isə quyruğu ilə birlikdə 19 sm-dir. M. micus bədəninə nisbətən uzun və incə ayaqlara malikdir.

"M. micus" yuva qazmır, əvəzində kollarda yatır. Uzun burnu ilə yerüstü həşəratları ovlayır. Bəzi fil siçanı növlərinin monoqam olduğu və ömürlük cütləşdiyi məlumdur, lakin "M. micus" üçün bu hal təsdiqlənməyib. "M. micus" balaları, tez-tez əkiz doğulur və doğuşdan qaçmaq qabiliyyətinə malikdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Xolotl

**Xolotl** və ya **Şolotl** - astek tanrısı. Ölüm, şəkildəyişmə, ildırım və alov tanrısı olan Xolotl yeraltı dünyaya ölülərə bələdçili edən it başlı tanrı kimi təsvir olunur. Bu səbəbdə asteklər itləri qurban edir, itlərin ölən şəxslərə yeraltı dünyada bələdçilik edəcəklərinə inanırdırlar. Mexsikan tüksük xolo itləri Xolotlın adı ilə bağlıdır. Xolotlın adının Nahuatl aztek dilində it və ya itlər mənasına gəldiyi düşünülür.

Xolotl həm də xəstəlik və uğursuzluq, eləcə də əkizlərin ilahı kimi tanınır. 

## Təsviri
Xolotl it (canavar) başlı, skelet görünüşlü, tərs ayaqlı, çox iri burunlu, gözsüz şəkildə təsvir olunur.

## Xolotlın astek mifologiyasındakı yeri
Xolotl formadəyişən və aldadıcı tanrı kimi çıxış edir. Astek miflərinə görə, tanrılar Günəşi yaradır, ancaq Günəş səmada hərəkət etmir. Buna görə tanrılar özlərini Günəşə qurban etməyə başlayır (bu inanışa görə asteklər sonralar Günəşə insan qurban edirdilər). Xolotl özünə qurban etmək istəmədiyi üçün möhkəm qışqırır və  gözləri yuvalarından çıxır. Ancaq digər tanrılar ona mərhəmət etmir və onu qurban etmək fikirlərindən dönmürlər. Xolotl gizlənmək üçün şəkil dəyişsə də, külək tanrısı tərəfində tutulur və o, günəşə qurban edilir. Bundan sonra Günəş hərəkət etməyə başlayır. Xolotl günəşin batımı ilə əlaqələndirilir və onun batankən yerin altına gedən günəşə bələdçilik etdiyinə inanılırdı.

## İstinadlar
Euoticus elegantulus

**Euoticus elegantulus** (*Cənub iynə dırnaqlı meşə balası*) — Qalaqolar (Galagidae) fəsiləsinə aid olan və Yaşburunlar (Strepsirrhini) yarımdəstəsinə daxil olan bir primat növüdür. Kamerun, Mərkəzi Afrika Respublikası, Konqo Respublikası və ehtimal ki, Konqo Demokratik Respublikasında tapılan bu növün təbii yaşayış yeri tropik rütubətli meşələrdir. Növ ümumilikdə təhlükə altında olmasa da, bəzi yerli populyasiyalar məskunlaşma sahələrinin məhv edilməsi ilə təhdid oluna bilər.

## Təsvir

Bu növ orta ölçülüdür, baş və bədən uzunluğu 200 mm (8 düym), quyruğu isə 290 mm (11,4 düym) olur. Erkək və dişi fərdlər görünüş baxımından oxşardır, lakin bu növ coğrafi dəyişkənlik göstərir: sahil yaxınlığında yaşayan fərdlər daxili bölgələrdə yaşayanlardan daha iri və açıq rənglidir. Bədənin üst hissəsi parlaq narıncı rəngdədir, çiyinlərində daha tünd ola bilər, bu isə alt hissələrin və ətrafların iç tərəflərinin gümüşü-boz rəngi ilə ziddiyyət təşkil edir. Bir çox fərddə quyruğun ucu ağ rəngdədir. Şimal iynə dırnaqlı meşə balası (Euoticus pallidus) ilə ümumi olaraq, dırnaqlar güclü yivlərə malikdir və kəskin uclarla bitir, bu da böyük ağac budaqlarında dırmaşmağa uyğunlaşmadır. Cənub növü, şimal növündən fərqli olaraq, üst mərkəzi kəsici dişlər arasında dar bir boşluq və burun sümüklərinin ön hissədə daha geniş olması ilə fərqlənir. Hər iki növ digər qalagolardan fərqli olaraq tək cüt əmziklə (nipple) fərqlənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Böyük Məyusluq

Millerit hərəkatındakı **Böyük Məyusluq,** Baptist vaiz Uilyam Millerin İsa Məsihin 1844-cü ilə qədər Yerə qayıdacağını elan etməsindən sonra gələn hərəkat idi və bunu İkinci Advent (Məsihin ikinci gəlişi)adlandırdı. İkinci Böyük Oyanış zamanı Danielin 8peyğəmbərliyini öyrənməsi onu belə nəticəyə gətirdi ki, Danielin “müqəddəs məkanı təmizləməsi” dedikdə Məsih gələcəyi zaman dünyanı günahdan təmizləyəcəyini nəzərdə tutur. o və bir çox başqaları məsihin gəlişinə hazırlaşırdılar. İsa oktyabr ayına qədər görünmədikdə&nbsp;22, 1844, Miller və ardıcılları məyus oldular.

Bu hadisələr Yeddinci Günün Adventistləri Kilsəsini yaradan Adventistlərin yolunu açdı. Onlar iddia edirdilər ki, oktyabrın 22-də baş verənlər, Millerin düşündüyü kimi İsanın qayıdışı deyil, İsanın son kəffarə işinin, səmavi müqəddəs məkanda İkinci Gəlişə aparan təmizlənməsinin başlanğıcı idi.

## İstinadlar
Vabkənd minarəsi

**Vabkənd minarəsi** (; ) — minarə Buxara yaxınlığındakı Vabkənd, şəhərində yerləşir. Minarə Vabkəndin əsas simvolu və şəhərin ən məşhur, ən qədim memarlıq abidələrindən biridir. Abidənin hündürlüyü 40,3 metrdir. Bu abidə UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil olmaq üçün namizədlərdən biridir.

Abidə XII əsrdə, Qaraxanilər imperiyası dövründə Buxaralı II Bürhaniddin Əbdüləzizin təşəbbüsü ilə tikilmişdir tikilmişdir. Minarənin kəmərlərindən birində onun adı və tikilmə tarixi yazılmışdır.

Bir vaxtlar minarə bir neçə funksiyanı yerinə yetirib. O, müşahidə qülləsi kimi xidmət etməklə yanaşı, həm də yaxınlıqdakı məscidd üçün müsəlmanları namaza çağırmaq üçün azanın səslənməsi funksiyasını da yerinə yetirmişdir. Bununla yanaşı həm də hökmdarların fərmanlarının oxunması və başqa məqsədlərlə əhalini yaxınlıqdakı meydana çağırmaq üçün də istifadə olunurdu.

Vabkənd minarəsi Kalyan minarəsindən hündürlüyü və diametrinə görə daha kiçik və daha sadədir.
## Memarlığı
Vabkənd minarəsi Kalyan minarəsindən hündürlüyü və diametrinə görə daha kiçik və daha sadədir. 
Minarənin çöl hissəsi dama taxtası naxışında düzülmüş cilalanmış bişmiş kərpiclə üzlənmişdir. Minarənin fənəri altında oyma, şirli terakotadan hazırlanmış kitabə var.

Kufi yazısında minarənin hicri 595-ci ildə (miladi 1198-1199) Buxara sədri II Əbdüləziz Burhanəddin  tərəfindən tikildiyi bildirilir.

Vabkənd minarəsi bişmiş kərpic, taxta, daş və məhluldan tikilib. Qüllə günbəz formasında (aşağı hissəsinin diametri 6,19 metr, yuxarı hissəsinin diametri 2,81 metr) rəngli, bişmiş kərpicdən on iki tərəfli postament əsasında tikilmişdir.

Buraya bir zamanlar yaxınlıqda mövcud olan və spiralvari pilləkəni olan məsciddən daxil olublar. O, relyef naxışlı 10 hissəyə bölünmüş, hər bölmə özünəməxsus şəkildə kərpiclə bəzədilmişdir və aşağıdakı naxışlar arasında tikildiyi il və onu tikdirən şəxsin (sədr II Əbdüləziz Burhanəddin) adı kufi üslubunda yazılmışdır.

Minarənin ucu genişləndirilərək qəfəsə (diametri 3,66 m) çevrilmiş, 10 kərpicdən tikilmiş arxada arasında 10 pəncərə yaradılmış, pəncərələrin dibi kərpic hasarla bağlanmışdır. Minarənin görünüşü bir çox cəhətdən Kalyan qülləsinə bənzəyir, lakin müqərnəslər daha sadədir. Minarənin bünövrəsi yerin altında basdırılıb və arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, tikilən zaman onun hündürlüyü 2,3 m olub. Minarənin ümumi hündürlüyü 40,3 metrdir.

## Qalereya

Minarate of Vobkent.jpg|Vabkənd minarəsi. 2023-cü ildə
Vabkend turbəsində yazılar.jpg|Vabkənd türbəsi


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Vobkent Minaret
* ВОБКЕНТ ТУМАНИ
* https://www.instagram.com/reel/C4YFOohtObk/
* минарет(1198-1199 гг.)
Dərbəndi (rəqs)

**Dərbəndi** — Azərbaycanın milli rəqslərindən biridir. Bu rəqsin adı Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında yerləşən qədim şəhər olan Dərbəndin adı ilə bağlıdır. Azərbaycan milli rəqsləri arasında coğrafi adları özündə yaşadan rəqs nümunələrindən biridir.
## Xüsusiyyətləri
"Dərbəndi" rəqsi orta templi (Moderato), 2/4 ölçüsündə yazılmış, oynaq və addımlı ritmik quruluşa malik Azərbaycan rəqs musiqisi nümunəsidir. Əsərin armaturu onu Fa minor ladında qurulmuş melodik xəttə yönəldir, bu ladın paraleli olan La-bemol major çalarları isə musiqiyə zəriflik və axıcılıq bəxş edir. Rəqsin 2/4 ölçüsü onun enerjili, yüngül addımlı və çevik icra xarakterini vurğulayır.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Dərbəndi" rəqsinin musiqisi - Baba Salahov adına ansambl, Ağasəlim Abdullayev
* "Dərbəndi" rəqsinin musiqisi - Vamiq Məmmədəliyevin videotekasından
Vaqif Səmədoğlu Mərkəzi

**Vaqif Səmədoğlu Mərkəzi** — Azərbaycanın xalq şairi və sabiq depuatı Vaqif Səmədoğlunun yaradıcılığını, irsini və xatirəsini yaşatmaq, ədəbi-mədəni fəaliyyətləri təşkil etmək məqsədilə yaradılmış mərkəz.

## Tarixçə
Mərkəzin rəsmi yaradılması ilə bağlı məlumatlar ilk dəfə 2019-cu ildə bir sıra yerli media orqanlarında yayımlanmışdır.

Mərkəz Azərbaycanın xalq şairi Vaqif Səmədoğlunun ədəbi və mədəni irsinin qorunması, sistemli şəkildə tədqiqi və geniş ictimaiyyətə çatdırılması məqsədi ilə təsis edilmişdir. Təşkilatın yaradılması barədə yayımlanan ilkin xəbərlərdə mərkəzin fəaliyyət konsepsiyası, planlaşdırılan layihələr, eləcə də mədəniyyət və ədəbiyyat sahəsində davamlı fəaliyyət göstərmək niyyəti vurğulanmışdır.

Mərkəzin qurucuları şairin həyat yoldaşı Azərbaycan alimi Nüşabə Babayeva-Vəkilova və Azərbaycan hüquqşünası-ictimai xadimi Səməd Vəkilovdur. Qurucular mərkəzin fəaliyyətini həm ədəbi-mədəni, həm də ictimai maarifləndirmə istiqamətində formalaşdırmağı qarşıya məqsəd qoymuşlar.

## Fəaliyyət istiqamətləri
Vaqif Səmədoğlu Mərkəzi yarandığı dövrdən etibarən ədəbi-mədəni həyatın müxtəlif sahələrini əhatə edən fəaliyyət istiqamətləri üzrə fəaliyyət göstərir. Mərkəzin əsas fəaliyyət sahələrinə aşağıdakılar daxildir:

* Vaqif Səmədoğlunun poeziya, dramaturgiya və publisistik irsinin qorunması, tədqiqi və təbliği, bu mövzularda konfransların, müzakirələrin və ədəbi gecələrin təşkili;
* Gənc ədəbi istedadların üzə çıxarılması məqsədilə şeir və qiraət müsabiqələrinin, təqdimat mərasimlərinin və açıq oxu proqramlarının keçirilməsi;
* Ədəbiyyat, mədəniyyət və incəsənət mövzularında foto, kitab və sənət sərgilərinin təşkili;
* Şairin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş yubiley, anım və xatirə tədbirlərinin keçirilməsi.

Mərkəzin fəaliyyəti çərçivəsində mədəniyyət və ictimai həyatın müxtəlif sahələrində fərqlənən şəxslərin mükafatlandırılması da həyata keçirilir. Bu məqsədlə təsis edilmiş Vaqif Səmədoğlu medalı müxtəlif illərdə bir sıra şəxslərə təqdim edilmişdir.

## Tədbirlər və layihələr
Mərkəzin fəaliyyəti müxtəlif dövrlərdə həyata keçirilən tədbir və layihələrlə müşayiət olunmuşdur. 2019-cu ildə mərkəzin yaradılması münasibətilə media təqdimatı və rəsmi açılış mərasimi keçirilmişdir.

Şairin yaradıcılıq irsinin müxtəlif aspektlərini əks etdirən layihələr çərçivəsində “Vaqif Səmədoğlunun foto dünyası” adlı foto sərgi təşkil edilmişdir.

Mərkəz həmçinin mədəniyyət və ədəbiyyat sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslərin əməyini qiymətləndirərək müxtəlif illərdə medallar və fəxri fərmanlar təqdim etmişdir.

Şairin yubiley tarixləri ərəfəsində xatirə günlərinin və yubiley tədbirlərinin keçirilməsi planlaşdırılmış, bu barədə mərkəzin rəhbərliyi tərəfindən mediaya açıqlamalar verilmişdir.

## İstinadlar
Eleanor

**Eleanor** — ad.

* Eleanor Anna Ormerod — ingilis entomoloqu.
* Eleanor Tomlinson — İngiltərə aktrisası.
* Eleanor Cek Gibson – ABŞ psixoloqu.
* Eleanor Heyq —
* Eleanor Hallovell Abbott — ABŞ yazıçısı, şairi.
* Eleanor Elis Hibbert — İngilis tarix romançısı.
* Eleanor Dakett — İngiltərə filoloq və orta əsrlər tarixçisi
* Eleonora Ruzvelt
Fatma

**Fatma** — qadın adı.

* Aşıq Fatma — XIX əsr qadın aşıqlarındandır.
* Fatma Turqut – türk müğənni və bəstəkar.
* Fatma Çiçək Derman — təzhip-miniatür sahəsi üzrə mütəxəssis, professor.
* Fatima Sana Şaix — hind kino aktrisası.
Fransis

**Fransis** — ad.

* Fransis Mərraş
* Fransis Veber — Fransa kinorejissoru və ssenaristi.
* Fransis Ley — fransız bəstəkarı
* Fransis Leyn — yüngül atlet.
Rəbbin təqdim edilməsi (Giberti)

**Rəbbin təqdim edilməsi** () — Lorenzo Gibertinin eskizi əsasında Bernardo do Françesko tərəfindən 1443-cü ildə Florensiya kafedralının barabanında yaradılmış vitraj.

## Tarixi

Baraban vitrajları üzərində işə, Brunelleskinin günbəz üzərində işləri tamamlamasından (1436) sonra başlanılmış, ənənəvi olaraq, vitrajların hazırlanması üçün müsabiqə elan edilmiş, müxtəlif rəssamlar müsabiqədə iştirak üçün tam ölçüdə eskizlər təqdim etmişdilər və onlardan ən gözəlləri seçilmişdir. Beləcə, Giberti vitraj sifarişlərinin bir çoxunu qazanmış, bir sifariş isə Donatello tərəfindən qəbul edilmişdir. 1440-cı illərdə Giberti, vaxtının böyük bir hissəsini Vəftizxananın qapılarına sərf etdiyindən, vitrajların hazırlanması Paolo Uçello və Andrea del Kastanyo kimi müxtəlif rəssamlara həvalə edilmişdir.

Giberti memuarında barabanın üç vitrajını xatırlayır: "Mən bu kilsə üçün çoxlu sayda vitrajlar layihələndirmişəm. Tribunada mənim tərəfimdən üç okulus üçün vitrin çəkilmişdir: onlardan birində səmaya yüksələn Məsih, ikincisində bağda ibadət edən məsih, üçüncüsündə isə Məsihin məbədə gətirilməsini təsvir etmişdim." İlk iki vitraj 1443-cü ilin sentyabrında quraşdırılmışdı. 1444-cü ildə usta Bernardo di Françesko  quraşdırılmanı bitirmişdir.

## Təsviri

Həndəsi naxışlar və rozetlərdən təşkil edilmiş çərçivə daxilində Rəbbin təqdim edilməsi səhnəsi dövrün bütün kanonlarına uyğun - Ambroco Lorenzetti tərəfindən Siena kafedralı üçün yaradılmış eyni mövzulu rəsmdəki kimi - təsvir edilmişdir. Altar arxasında duran kahin göyərçini qurban etməyə hazırlaşır, sağda duran Simeon qucağında körpəni tutur, onun arxasında isə Peyğəmbər Anna dayanır. Solda dayanan Müqəddəs Məryəm canlı, realistik jestlə əlini oğluna tərəf uzadır. Onun arxasında İosif və saqqalı adam (ehtimal ki, monax) dayanır. 

Son dövrlərə aid vitraj təsvirlərində, Giberti, qotik stilizasiyadan uzaqlaşaraq, daha çox ifadəli jestlərə malik iri fiqurlara üstünlük verir. Prespektivi isə sol aşağı küncdəki qısa stol vasitəsir ilə əldə edir. Kompozisiyanın simmetriyası fiqurların ritmikliyini gücləndirərək, onların jestlərini - xüsusilə Məryəm obrazında - daha ifadəli edir. Tekstil detallarının təsvirində əvvəlki kimi xəttli eleqantlığa can atma hiss edilsə də, onlar əvvəlki kimi dominant rol oynamır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

*
Maddeyi-tarix

**Maddeyi tarix** (ərəb-fars mənşəli termin) — Şərq o, cümlədən Azərbaycan şerində hər hansı bir mühüm hadisələrin, görkəmli şair, alimlərin, dövlət xadimlərin doğum və ölüm tarixini, əsərlərin yazıldığı ili göstərmək üçün işlədilən ifadədir.

## İstinadlar
Solanum calycinum

*  — Solanum macrocarpon bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum pubescens bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum macrocarpon bitki növünün sinonimi.
Solanum dubium

*  — Solanum coagulans bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum jamaicense bitki növünün sinonimi.
*  — Solanum tuberosum bitki növünün sinonimi.
Noa Dillon

**Noa Patrik Dillon** () — ABŞ musiqiçisi; fotoqraf və rejissor.  Özünün yaratdığı "The Hellp" qrupunda çalışır. Bir müddət model Luka Sabbatla "Hot Mess" adlı yaradıcılıq birliyi qurub işlədib, amma sonradan bu layihə bağlanıb.

## Erkən illəri
Noa Dillon Koloradonun Duranqo şəhərində böyüyüb. Ali təhsilini Fort Luis Kollecində alıb. Əsas ixtisası fiziologiya olub, pedaqogika fənlərini də əlavə seçib. "Hot Mess" layihəsini qurduğu dövrdə doğma şəhərindəki məktəblərdən birində müəllimləri əvəz edirmiş.

## Fəaliyyəti

### Fotoqrafiya
2020-ci ildə Yel Universitetində sənətdə səmimiyyət mövzusunda məruzə edib. 2021-ci ildə "The Marías" qrupunun albom üzlüyünü hazırlayıb. 2022-ci ildə Los-Anceles küçə dəbini əks etdirən "*Blust*" adlı fotoalbomunu buraxıb. Tanınmış aktyor Nikolas Keyc və xanımı Riko Şibatanın "Flaunt" jurnalı üçün fotolarını çəkib. 2023-cü ildə isə musiqiçi İv Tümorün "Alternative Press" jurnalının payız sayının üz qabığı üçün fotosessiyasını həyata keçirib.

Həmin dövrdə ispan sənətçisi Rozaliyanın "*[[Lux]]*" adlı albomunun bədii tərtibatını öz üzərinə götürüb. Albomun vinil buraxılışı üçün bütün foto-materialları da o hazırlayıb. 

### Kino
2016-cı ildə "YouTube"da "*Chemical Sunday*" filmini təqdim edib - Nyu-Meksikoda yaşayan navaxo tayfasından olan dörd nəfərin həyat hekayəsini ekranlaşdırıb. Bu işlə bağlı "Dazed" jurnalında yazısı da çıxıb. 2019-cu ildə də musiqiçi Rayan Bitti üçün videoklip çəkib. 2022-ci də isə "Le Père" geyim markasının yaz mövsümü üçün reklam filmi hazırlayıb. 2024-cü ildə Ian və Chief Keef-in "*Sh*t Sad*" mahnısına klip rejissoru olub.

### İncəsənət

#### Solo iş
2023-cü ildə Los-Ancelesdə Pio Piko Qalereyası N.&nbsp;Dillonun əsərlərindən ibarət "Yeni işlər" () sərgisini təşkil edib.

### Hot Mess
2016-cı ildə "Off-White" brendinin sahibi Vircil Ablo onlara "*WOMAN*" kitabını hazırlamağı həvalə edib. 2017-ci ildə Milk Qalereyası N. Dillon və Sabbatdan Nyu-York Moda Həftəsi üçün 250 multimedia işi istəyib. Bu işlər "Hot Mess"dən olan şair Körtis Eqqlstonun şeirləri ilə bir yerdə nümayiş olunub. Sonradan "SSENSE" markası ilə birlikdə geyim xətti çıxarıblar. 2021-ci idə Los-Ancelesın Terminal 27 qalereyasında ikisinin "Səthlər" () adlı birgə sərgisi açılıb. 

### The Hellp

2015-ci ildə də Duranqoda Eddi Liabo və Devin Finukeynlə "The Hellp" qrupunu qurub. 2016-cı ildə ilk albomları "*Twin Sinner*"i yayımlayıblar. 2021-ci ildə "Terrible Records" şirkətinə keçib və "Enemy" minialbomunu buraxıblar. 2023-cü ildə "Atlantic Records"un alt şirkəti olan "Anemoia" ilə anlaşıblar. 2024-cü ilin oktyabrında ikinci albomları "*LL*"i çıxarıblar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Süleyman paşa

* Süleyman Paşa (Orxan Qazinin oğlu)
* Süleyman Paşa Böyük (Məmlük sülaləsi)
* Süleyman Paşa Kiçik (Məmlük sülaləsi)
* Süleyman paşa (Cakeli)
* Süleymanpaşa Tarkovski
Kənan Vəlixanov

**Kənan Vəlixanov** (azər. Kənan Vəlixan oğlu Vəlixanov, 1970, İmişli) — Azərbaycanlı şahmat bəstəkarı, beynəlxalq usta və beynəlxalq hakim. FİDE Dünya Kubokunun sahibi.

## Həyatı
Kənan Vəlixan oğlu Vəlixanov 1970-ci ildə İmişli şəhərində anadan olmuşdur. Orta təhsilini İmişli şəhər Nəriman Nərimanov adına 1 nömrəli məktəbdə almışdır. 

## Fəaliyyəti
Kənan Vəlixanov yeniyetməlik dövründən, yəni 1984-ci ildən şahmatla məşğuldur. Şahmat bəstəçiliyində (məsələ və etüdlərin tərtibi üzrə) Beynalxalq usta və beynalxalq hakimdir. 4 dəfə Azərbaycan çempionu, 11 dəfə Azərbaycan Kubokunun qalibidir.

500 ə yaxın şahmat əsərinin tərtib etmişdir&nbsp;ki, bunlardan böyük əksəriyyəti yerli və beynalxalq turnirlərdə müxtəlif dərəcəli mükafatlarla təltif edilmişdir. 

2011-ci ildə FİDE Dünya Kubokunda 3-cü yer, bürünc medal (üç gedişlilər bölməsi), 2013-cü ildə FİDE Dünya Kubokunda 1-ci yer qızıl medal (iki gedişlilər bölməsi), 2014- ci ildə "SOÇİ-2014" Olimpiya turnirində bürünc medal, 2016-cı ildə FİDE nin Olimpiya turnirində 1-ci yer, qızıl medal (iki gedişlilər bölməsi), 2017 ci ildə FİDE Dünya Kubokunda 1-ci yer, qızıl medal (Yardımmat bölməsi), 2018-ci il FİDE Dünya Kubokunda 1-ci yer, qızıl medal (Yardımmat bölməsi) 2021-ci&nbsp;il FİDE dünya Kubokunda 3-cü yer, bürünc medal, 2019 və 2023-cü illərdə Avropa Çempionatlarındakı tərtib turnirlərində bürünc və gümüş medallar qazanmışdır.

## Kitab və əsərləri
Kənan Vəlixanov şahmat bəstəçiliyi nəzəriyyəsində 5 yeni mövzunun müəllifi, “Şahmat poeziyasına həsr edilmiş ömür” kitabının müəllifidir.

## İstinadlar
İosif Çyornı

**İosif Yakovleviç Çyornı** (; ) — yəhudiəsilli Rusiya səyyahı və etnoqrafı, dağ yəhudilərinin tədqiqatçısı.

## Həyatı
1835-ci ildə Minsk şəhərində anadan olmuşdur. Valideynləri onu şərab istehsalı ilə məşğul olan sahəyə yönəltmək istəmişlər, lakin səyahətə olan güclü marağı gənc İosifi heç bir maddi vəsait olmadan Qafqaza yollanmağa vadar etmişdir. O, burada özlərini İsrailin on tayfasının nəslindən hesab edən yerli yəhudilərin ictimai, dini və ailə məişətini öyrənməyə başlamışdır.

Müxtəlif yəhudi nəşrlərində — "Ha-Magid", "Ha-Karmel", "Ha-Melits", "Neueste Post" və digərlərində Dağıstan, Buxara və İran yəhudilərinin həyatına dair bir sıra məqalələr dərc etdirmişdir. O, həmin icmaların ağır iqtisadi-hüquqi vəziyyətini və intellektual səviyyəsinin aşağı olduğunu təsvir etmiş, müxtəlif şəxslərə və qurumlara müraciət etmiş, bu uzaq yəhudi icmalarının həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına yardım göstərilməsini xahiş etmişdir. Bu mövzuda Samuil Lutsatto, Mixail Zaks, "Alliance Israélite" təşkilatının sədri Adolf Kremyö və digər şəxslərlə yazışmalar aparmışdır. Həmçinin, yidiş dilində də məqalələr dərc etdirmişdir.

1864-cü ildə Çyornı "Yəhudilər arasında maarifin yayılması cəmiyyəti"nə müraciət etmiş, Şimali Qafqaz və Zaqafqaziya yəhudilərinin həyatı və tarixi keçmişinin daha geniş öyrənilməsi istiqamətində düşünülmüş tədqiqatlarına kömək göstərilməsini xahiş etmişdir. Cəmiyyətin bir sıra nüfuzlu inzibati şəxslərə ünvanladığı tövsiyə məktubları ona Qafqaz canişini olmuş böyük knyaz Mixail Romanovdan və Zaqafqaziyanın ayrı-ayrı vilayətlərinin rəhbərlərindən yerli inzibati orqanlara ünvanlanmış açıq göstərişlər almağa imkan vermişdir; bu göstərişlərdə Çyornıya yardım və himayə göstərilməsi tapşırılmışdır.

On ildən artıq müddətdə Şimali Qafqaz və Zaqafqaziya ərazilərində səyahət etmişdir. 1879-cu ilin sonunda Odessa şəhərinə qayıdaraq topladığı qiymətli tarixi-etnoqrafik materialları sistemləşdirmək və nəşr etdirmək niyyətində olmuşdur, ölümcül boğaz vərəmi ona işini başa çatdırmağa imkan verməmişdir. Ölümündən əvvəl topladığı bütün materialları "Maarif cəmiyyəti"nə vəsiyyət etmişdir. 1880-ci ildə Odessa şəhərində vəfat etmişdir.

## İstinadlar
Antisemitizm axmaqların sosializmidir

"**Antisemitizm axmaqların sosializmidir**" () — yəhudilərin "varlılıq" və ya "gücü"nün sosial ədalətsizliyin əsas mənbəyi olması fikrini tənqid edən ifadə.

## Mənşəyi

Bu ifadə tez-tez Almaniya sosialist fəalı və siyasətçisi Avqust Bebelə və ya Almaniya filosofu, siyasi nəzəriyyəçi və iqtisadçı Karl Marksa aid edilir, lakin Bebel özü, eləcə də daha sonrakı dövrdə britaniyalı tarixçilər Piter G. C. Pultser və Riçard J. Evans bu ifadənin müəllifini Avstriya sol-liberal siyasətçisi Ferdinand Kronavetter kimi göstərmişdir. İfadənin Kronavetter tərəfindən ilk məlum istifadəsi 1889-cu ilin aprel ayında Vyanada Marqariten Rayonu Seçki Assosiasiyasının ümumi iclasında etdiyi çıxış zamanı qeydə alınmışdır. 24 aprel 1889-cu ildə "*[[Neue Freie Presse]]*" qəzeti Kronavetterin həmin çıxışını dərc etmişdir. Burada o, bu fikri "Antisemitizm Vyana axmağının sosializmindən başqa bir şey deyildir" kimi ifadə etmişdir. 1890-cı illərə doğru bu ifadə Almaniya sosial-demokratları arasında geniş yayılmışdır.

## İrsi

Filosof Leo Strauss iddia etmişdir ki, SSRİ lideri İosif Stalin "axmaqların sosializmi"nin faydalı ola biləcəyinə inanmış ola bilər, çünki axmaqların çoxsaylı olduğu ehtimal edilirdi. Straussun fikrinə görə, Stalin bu səbəbdən antisemitizmi şüurlu şəkildə təşviq etmişdir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
*
Milad (Uççello)

**Milad** () — Paolo Uççellonun eskizi əsasında Ancelo Lippi tərəfindən 1443-cü ildə Florensiya kafedralının barabanında yaradılmış vitraj. Vitrajda İsanın doğulması hadisəsi təsvir edilmişdir. 

## Tarixi

1430-1440-cı illərdə Paolo Uçello, Santa-Mariya-del-Fiore kafedralının interyeri üzərində çalışmış, işlərə 1436-cı ildə Con Hokvudun qəbirüstü abidəsinin hazırlanması ilə başlamış, 1450-ci illərdə *"Müjdə"* (itirilib), *"Milad"* və *"[[Dirilmə (Uççello)|Dirilmə]]"* vitrajlarının yaradılması ilə davam etmiş və saatın yaradılması ilə kafedral interyerində işlərini tamamlamışdır. 

*"Müjdə"* vitrajı Uçellonun kafedral üçün hazırladığı ikinci vitraj olmaqla, 1443-cü ilin noyabrında tamamlanmış, bu işinə görə sənətkara 40 florin ödənilmişdir. 

## Təsviri

Təsvir ənənəvi kompozisiyaya malikdir:kompozisiyanın mərkəzində Körpə dayanır, sol tərəfdə yerləşən Məryəm və çobanlar ona dua edirlər, sağ tərəfdə ənənəvi olaraq yuxulamış halda Müqəddəs İosif təsvir edilmişdir. Arxa planda buğa və qulan, onların arxasında isə, daxmanın dağılmış damından Betlehem ulduzu görünür. Rəsm, pəncərənin kənarlarını zərif şəkildə vurğulayan diaqonal sxemdə qurulmuşdur. Detallandırma olduqca zəngindir: bataqlıqdakı çiçəklərdən tutmuş Məryəmin paltarındakı naxışlara kimi. Rəsmin əsas fiquru olan Məryəm, böyük nimb ilə vurğulanmış və bədəni profildən, üzü isə 3/4 təsvir edilməklə, Körpəyə çevrilmiş şəkildə göstərilmişdir. 

Vitrajın çərçivəsi, qırmızı fonda təsvir edilmiş ağ medalyonlardan formalaşdırılmışdır. 

## Ədəbiyyat

*Annarita Paolieri, *Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno*, Scala, Firenze 1991. ISBN 88-8117-017-5
Paolo Uççello

**Paolo Uççello** və ya **Paolo di Dono** — Kvattroçento dövrü (erkən İtalyan intibahı) İtaliya rəssamı (Florensiya məktəbi), mozaika ustası, düz xəttli prespektivi kəşf edənlərdən biri.

## İstinadlar
Frenk Geri

**Frenk Ouen Geri** (, əsl adı **Yefraim Ouen Qoldberq**, ; 28 fevral 1929, Toronto&nbsp;— 5 dekabr 2025, Santa-Monika) — müasir dövrün ən böyük memarlarından biri, memarlıq Dekonstruktivizminin əsasında duran şəxslərdən olmuşdur. 1989-cu ildə Pritsker mükafatı laureatı olmuşdur. 
## İstinadlar
Ben 10-un yadplanetliləri

Ben aşağıdakı planetlilərə çevrilə bilir:

* Yadplanetli X
* Almazbaş (Diamondhead)
* Dördqol (Four Arms)
* Atomiks X (Atomic-X)
* Atomiks (Atomic)
* Amfibian (Amphibian)
* Ditto
* **Rat** (Rath) - narıncı rəngli pələng görünüşülü yadpalentlidir, əzələli bədən quruluşu, kəskin diş və pəncələri var. Ratın növü apopleksiandır və o Apopleksiya planetindəndir. Olduqca güclü olan Ratın çiyin, baş, ayaqlarında qara zolaqları var və  biləklərindən qar apəncələr çıxır.  Üzündə, boyun, qarın və sinəsində, əl və ayaqlarında ağ hissələri var. Gözləri yaşıl rəngdədir. Güləşçi kimi döyüşür. O, təkcə güclü deyil, həm də oludqca əsbi və aqressiv təbiətə sahibdir. Əsəbləşəndə üçüncü şəxsdən danışır və metafordan istifadə edir. O, əsəbləşəndə hətta qaçırılan kosmik gəmi, su, qravitasiya, alov kimi cansız varlıqlara da qışqırır. Ratın əsəbiliyi onu daha güclü etsə də, bu xüsusiyyəti onun sağlam ünsiyyət qurmasında və ya problemləri sakitcə həll etməsinə mane olur.
* **Boz maddə** (Grey matter) - Galvan Praym planetindən olan qalvandır. Yaradıcısı azmut da qalvandır. O, kiçik, boz rəngli, iri gözlü, olduqca ağıllı kiçik yadplanetlidir. Oval formalı özləri sarı-yaşılımtıl rəngdə, gözbəbəbləri üfuqidir. Gözlərinin arasında bir üfuqi xətt yerləşir. Boz maadənin əsas gücü onun intellekktidir. O, texnoloji cihazlzr yaradır, bir baxışda aparatların təyinatını təyin edir və xarab olmuş alətləri asanlıqla düzəldir. Onun əsas zəifliyi onun kiçikliyidir. Hətta it və ya pişik kimi heyvanlar onu oyuncaq və ya yemək kimi görür və bu hal ciid təhlükə yaradır. 
* Hörümçəkmeymun (Spidermonkey) - bədəni tünd göydür, qalın tük (xəz) örtüyü ilə örtülüb. 4 əlli və iki əlli olan hörümçəkmeymunun həm əllərində, həm də ayaqlarında 3 barmaq yerləşir. 2 cüt oaln gözləri sarı rəngdədir. Bir uzun quyruğu var və quyruğun sonuna yaxın 2 sıra qara halqa yerləşir. uyruğununda yapışqan vəə güclü tor çıxardır. Bu tor ilə düşmənlərini bir yerdə tutub saxlama və ya onların görüşlərini bloklamaq üçün istifadə edir. Hörümçəkmeymun meymun xarakterinə uyğun olaraq çox enerjili, dinamik və zarafatcıl xarakterə sahibdir. Elektrikə və toksik qazlara qarşı olduqca həssasdır.
* Armodrillo
* **Çoban ulduzu** (Lodestar)
* Exo-exo (echo-echo)

## İstinadlar
Prrenyasi

**Prrenyasi** () — Albaniya Respublikasında şəhər və bələdiyyə.

Ümumi əhalisi 24.906 nəfərdir (2011-ci il siyahıyaalınması), ümumi ərazisi isə 323.17 km2-dır.

## Yerləşməsi
Albaniyanın şərqindəki Elbasan əyalətində yerləşir. Bələdiyyə, 2015-ci ildə yerli idarəetmə islahatı zamanı keçmiş Prrenyasi, Qukes, Rrayce və Stravay bələdiyyələrinin birləşməsi ilə yaradılıb və sonradan bələdiyyə vahidlərinə çevrilib. Bələdiyyənin mərkəzi Prrenyasi şəhəridir.

Prrenyasi, həmçinin İstanbuldan Durresə qədər uzanan Eqnati yoluna bağlı olması ilə məşhurdur.

## Tarixi
Prrenyasi şəhərinin yaranma tarixi çox qədimlərə gedib çıxır. Osmanlının Albaniyadakı müharibələri dövründə şəhərin ucaldığı ərazi Torviolli adlanırdı. Yerli qəhrəman İsgəndər bəy döyüşə başlamazdan əvvəl (döyüş tarixdə Torvioll döyüşü kimi tanınır) döyüşçülərinə döyüşdə qalib gəlməyin vacibliyini söyləmişdi. Burada Albaniya üçün əhəmiyyətli bir tarix yazılıb. Prrenyasi şəhərinin adı İsgəndər Bəy ordusunun qələbə qazandığı bu döyüşlə sıx bağlıdır. Bu döyüşdə çoxlu türk və alban əsgəri öldürüldü. O qədər çox əsgər öldürüldü ki, burada qan çayının axdığına inanılır.

Prrenyasi xalqı 28 noyabr 1912-ci ildə Albaniyanın İstiqlal Bəyannaməsində də iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Fəhlə fakültəsi

**Fəhlə fakültəsi**, **işçi fakültəsi** və ya qısaca **rabfak** (; *Рабочий факультет*) — SSRİ-də fəhlə və kəndliləri ali təhsil müəssisələrinə daxil olmağa hazırlayan təhsil müəssisəsi. Belə müəssisələr hər bir fakültə və ali məktəbdə mövcud olurdu və adətən Komsomol və ya KP üzvlərinin yüksək payı ilə seçilirdi. Fakültə 1919-cu ilin mart ayında Mixail Pokrovski tərəfindən yaradılıb və 1940-cı illərə qədər fəaliyyət göstərib. Onlar az rəsmi təhsil almış şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdu və inqilabın fəhlə və kəndlilər üçün sosial yüksəliş vədi kimi hazırlanmışdı.

## İstinadlar
Əsməra sinaqoqu

**Əsməranın Böyük sinaqoqu** (; ; ) — Eritreyanın paytaxtı Əsməra şəhərində yerləşən sinaqoq.

## Tarixi
İlk yəhudilər Eritreyaya XIX əsrin sonlarında gəlmişdir. Onların əksəriyyəti Aden yəhudi icmasının nümayəndələri idi. 1 yanvar 1905-ci il tarixində Eritreyada keçirilmiş siyahıyaalmaya görə ölkədə 120 yəhudi yaşayırdı, onlardan 83 nəfəri Asməra şəhərində məskunlaşmışdı. Böyük sinaqoq 1906-cı ildə Asməra yəhudi icması tərəfindən inşa edilmişdir. O, şəhərin mərkəzində, Harnet avenyusunda yerləşir və yəhudi icmasının toplaşdığı əsas məkan olmuşdur.

1948-ci ildə İsrail dövləti yaradıldıqdan sonra Eritreyadan yəhudi əhalinin mərhələli şəkildə köçü başlamışdır. Bununla belə, 1950-ci illərdə Eritreyada hələ də təxminən 500 yəhudi yaşayırdı. Sinaqoq həmçinin Afrikanın müxtəlif bölgələrindən gələn yəhudilərə də xidmət edirdi; onlar burada “dəhşətli günlər” adlanan dövrü — Roş ha-Şana ilə Yom-Kippur arasındakı 10 günü qeyd edirdilər. Bu dövrdə sinaqoqun nəzdində müəllim hazırlayan seminariya da yaradılmışdı.

1961-ci ildə Efiopiyaya qarşı Eritreyanın müstəqillik müharibəsi başlandı və məhz həmin dövrdə yəhudilərin kütləvi şəkildə ölkəni tərk etməsi prosesi sürətləndi. 1970-ci illərin əvvəlində yəhudi mühacirəti daha da artdı. 1975-ci ildə baş ravvin və icmanın böyük hissəsi təxliyə edildi. Həmin vaxta qədər ölkədə cəmi 150 yəhudi qalmışdı. Eritreya 1993-cü ildə rəsmi olaraq müstəqillik əldə etdikdə yerli yəhudilərin demək olar ki, hamısı ya vəfat etmiş, ya da ölkəni tərk etmişdi. 2006-cı ilədək Asməra əsilli iş adamı Samuel Koen sinaqoq binasına nəzarət edirdi. Yerli olmayan bir neçə yəhudi də sinaqoqa gəlməkdə davam edir.

Yəhudilik Eritreya hökuməti tərəfindən tanınan dörd rəsmi din sırasına daxil olmasa da, hökumət yəhudilərin dini etiqad azadlığını heç vaxt məhdudlaşdırmamışdır.

## Təsviri
Əsas ibadət zalı 200 nəfərə qədər insanı qəbul edə bilir. Bundan əlavə, seminariyanın tədris otaqları və kiçik yəhudi qəbiristanlığı da mövcuddur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Shengold Jewish Encyclopedia
* The Shengold Jewish Encyclopedia Mordecai Schreiber — 2011
Qara Del

**Kara Del** (, ) — indiki Sincan ərazisində, Kumul bölgəsində mövcud olmuş xanlıq. Dövlət XIV əsrin sonlarında (təxminən 1389-cu ildə) Cığatay xanın nəslindən olan Yuan şahzadəsi Qunaşiri tərəfindən təsis edilmişdir. Sonrakı dövrdə hakimiyyət cığataylar sülaləsinin nümayəndələri tərəfindən 1463-cü ilə qədər davam etdirilmişdir. 1380-ci illərdən etibarən dövlət Min sülaləsinə xərac ödəməyə başlamışdır. 1406-cı ildən etibarən Min hakimiyyəti tərəfindən "Xami qvardiyası" () sistemi çərçivəsində idarə olunmuşdur, lakin bəzi dövrlərdə Şimali Yuan dövlətinin təsiri altında qalmış və hökmdar "itaətkar padşah" (忠順王) titulunu daşımışdır. Dövlət 1513-cü ildə Min sülaləsi ilə oyratlar arasında baş vermiş müharibələr, həmçinin daxili sülalə varislik mübarizələri nəticəsində süqut etmişdir.

## İstinadlar