Qastrin

**Qastrin** —  mədənin parietal hüceyrələri tərəfindən mədə turşusunun ifrazını stimullaşdıran və mədə hərəkətliliyinə kömək edən peptid hormonu. Mədə, onikibarmaq bağırsağın və mədəaltı vəzin pilorik bölgəsində G hüceyrələri tərəfindən sərbəst buraxılır. 
## Fiziologiyası
### Genetikası

İnsanlarda GAS geni 17-ci xromosomun uzun qolunda yerləşir (17q21)
### Sintezi

Qastrin onikibarmaq bağırsağın və pilorik bölgənin G hüceyrələri tərəfindən istehsal olunan xətti peptid hormondur. Qana ifraz olunur.

Qastrinin 3 əsas təbii növü var:

# "böyük qastrin" və ya qastrin-34 — 34 amin turşusundan ibarət polipeptid
# "kiçik qastrin" və ya 17 amin turşusundan ibarət qastrin-17
# "miniqastrin" və ya qastrin-14, 14 amin turşusundan ibarət

Həmçinin, pentaqastrin süni şəkildə sintez edilmiş qastrinin C-terminus ucundakı son 5 amin turşusu ardıcıllığı ilə eyni olan 5 amin turşusu ardıcıllığıdır. Rəqəmlər amin turşularının sayını göstərir.
### Buraxılması

Qastrin müəyyən stimullara cavab olaraq sərbəst buraxılır. Bunlara daxildir:

* mədənin pilor bölgəsinin genişlənməsi
* azan sinirinin stimullaşdırılması
* mədədə qismən həzm olunan zülalların, xüsusən də amin turşularının olması. Aromatik amin turşuları qastrin ifrazının xüsusilə güclü stimulyatorlarıdır.
* hiperkalsemiya (kalsium qəbul edən reseptorlar vasitəsilə)

Qastrinin sərbəst buraxılması aşağıdakılar tərəfindən maneə törədilir:

* mədə turşunun (ilk növbədə ifraz olunan HCl) olması (mənfi rəy halı)
* somatostatin həmçinin sekretin, GIP (qastroinhibitor peptid), VBP (vazoaktiv bağırsaq peptidi), qlükaqon və kalsitoninlə birlikdə qastrinin sərbəst buraxılmasını maneə törədir.
## Funksiyası

Qastrinin olması mədənin parietal hüceyrələrini xlorid turşusu (HCl) və mədə turşusu ifraz etmək üçün stimullaşdırır. Bu, həm birbaşa parietal hüceyrələrdə [uğursuz test], həm də dolayı yolla mədədəki ECL hüceyrələrindəki CCK2/qastrin reseptorlarına bağlanaraq, sonra histamin ifraz etməklə reaksiya verir və bu da öz növbəsində parietalda parakrin formada fəaliyyət göstərirən hüceyrələri H+ ionlarının sərbəst buraxılmasını stimullaşdırır. Bu, parietal hüceyrələr tərəfindən turşu ifrazı üçün əsas stimuldur.

Yuxarıda göstərilən funksiya ilə yanaşı, qastrinin digər əlavə funksiyaları da var:

* Parietal hüceyrələrin olğunlaşmasını və fundal böyüməsini stimullaşdırır.
* Əsas hüceyrələrin həzm fermenti pepsinin zimogen (qeyri-aktiv) forması olan pepsinogeni ifraz etməsinə səbəb olur.
* Antral əzələlərin hərəkətliliyini artırır və mədə daralmasını təşviq edir.
* Pilorusa qarşı antral daralmaları gücləndirir və pilorik sfinkteri rahatlaşdırır, bu da mədə boşalma sürətini artırır.
* İleoçekal qapağın boşalmasında rol oynayır.
* Mədəaltı vəzin ifrazına və öd kisəsinin boşalmasına səbəb olur.
* Qida borusunun aşagı tonusuna təsir göstərərək onun daralmasına səbəb ola bilər, baxmayaraq ki, səbəb endogen qastrin deyil, pentaqastrin ola bilər.
* Qastrin qastrokolik refleksə kömək edir.
### Sekresiyaya təsir edən amillər

Qastrinin sekresiyasına təsir edən amilləri 2 kateqoriyaya bölmək olar:
### Fizioloji
#### Mədə təmizləməsi
 
* Stimullaşdırıcı amillər: pəhriz zülalları və amin turşuları (ət), hiperkalsemiya (yəni mədə fazasında).
* İnhibə edici amil: turşuluq (pH 3-dən aşağı) - mədədə δ hüceyrələrindən somatostatinin sərbəst buraxılması ilə həyata keçirilən, qastrin və histamin ifrazını maneə törədən mənfi əks əlaqə mexanizmi.
#### Parakrin

* Stimullaşdırıcı amil: bombesin və ya qastrin azad edən peptid (GRP)
* İnhibitor faktoru: somatostatin - G-hüceyrələrində somatostatin-2 reseptorlarına təsir göstərir. Hüceyrələrarası boşluqlara yerli diffuziya, həmçinin selikli qişaların yerli qan dövranına salınması səbəbindən sistematik olaraq parakrin yol; parietal hüceyrələrə təsir edərək turşu ifrazını maneə törədir.
#### Əsəb

* Stimullaşdırıcı amillər: beta-adrenergik agentlər, xolinergiklər, qastrin-relizinq peptidləri (GRP).
* İnhibitor faktoru: enteroqastrik refleks.
#### Dövriyyəsi

* Stimullaşdırıcı amil: qastrin.
* İnhibitor amillər: mədə inhibitor peptidi (GIP), sekretin, somatostatin, qlükaqon, kalsitonin.
## Xəstəlikdə rolu

Zollinger-Ellison sindromunda qastrin həddindən artıq çox səviyyədə olur və çox vaxt qastrin istehsal edən bir şiş, əsasən onikibarmaq bağırsağın və ya mədəaltı vəzinin xoşxassəli şişi. Qanda yüksək səviyyədə qastrin olan hiperqastrinemiyanı yoxlamaq üçün "pentaqastrin testi" edilə bilər.

Otoimmün qastritdə immunitet sistemi parietal hüceyrələrə hücum edir, nəticədə hipoxloridriya və mədə turşusu ifrazının azalması baş verir. Bu, mədədə artan pH-ı kompensasiya etmək cəhdi ilə qastrin səviyyəsinin artması ilə nəticələnir. Nəhayət, bütün parietal hüceyrələr itirilir və qastrin ifrazı ilə bağlı mənfi əlaqənin itirilməsinə səbəb olan xlorhidriya baş verir. IV tip mukolipidoz (ortalama 1507 pq/mL; diapazon 400-4100 pq/mL) (normal 0-200 pq/mL) olan xəstələrin demək olar ki, hamısında plazma qastrinin konsentrasiyası konstitutiv axlorhidriyaya görə yüksəlir. Bu tapıntı bu neyrogenetik pozuntusu olan xəstələrin diaqnozunu asanlaşdırır. Bundan əlavə, H pilori infeksiyası nəticəsində yaranan xroniki qastritdə yüksək qastrin səviyyələri ola bilər.
## Tarixi

Onun mövcudluğu ilk dəfə 1905-ci ildə ingilis fizioloqu Con Sidney Edkins tərəfindən irəli sürülmüş və qastrinlər 1964-cü ildə Liverpul Universitetində Hilda Tresi və Roderik Alfred Gregori tərəfindən təcrid edilmişdir. 1964-cü ildə qastrinin strukturu müəyyən edilmişdir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyatı

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər