open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horton Smit

**Horton Smit** (; ) — Peşəkar Amerikalı qolfçu, qolf ustası. Masters turnirində qazandığı bürünc və qızıl medalla yadda qalıb.

## Karyerası
Qolfçu Missuridə anadan olub. Peşəkar qolf karyerasına 1926-cı ildə başlayıb. 1928-ci ildə Oklama Açıq birinciliyində iştirak etmiş, qalib olmuşdur. Bu qolfçunun iştirak etdiyi ilk turnir idi. 1929-cu ildə qolf üzrə 8-ci titulu qazanıb. 1934-cü ildə təşkil edilən Masters turnirində iştirak edib. Turnirin ilk iştirakçısı və qalibi Horton Smitdir. Horton Smit İkinci Dünya müharibəsində ABŞ Ordusu Hava Qüvvələrinə xidmət etmiş, orada xüsusi xidmət olan atletika koordinasiyasında iştirak etmiş, və orada kapitan vəzifəsinə yüksəlmişdir. Horton Smit 15 oktyabr 1963-cü ildə, ömrünün 50-ci illərində limfositdən vəfat etmişdir. Məzarı Missuridədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*World Golf Hall of Fame profile
*PGA of America Hall of Fame 
*About.com: Horton Smith
Mariya Restituta Kafka

**Mariya Restituta Kafka**(, 1 may 1894-30 mart 1943) — Roma-Katolik kilsəsinin müqəddəsi, rahibə, tibb bacısı, kilsə fədaisi.
## Bioqrafiyası
Mariya Restituta Kafka 1894-cü il mayın 1-də çəkməçi ailəsində dünyaya gəlmişdir. İki yaşı olarkən valideynləri onu Vyanaya gətirirlər. İlk orta təhsilini bitirdikdən sonra Vyana xəstəxanalarının birində xadimə işləmişdir.
1913-cü ildə monastra daxil olaraq dördüncü əsr kilsə şəhidi Restitutun şərəfinə dini ad götürür. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra cərrahi tibb bacısı işləyir. Avstriyadakı anşlussdan sonra 1938-ci ildə açıq şəkildə Avstriyada mövcud olan faşizm rejiminə qarşı çıxmağa başladı. Nazi rejimini tənqid edən açıq şəkildə iki məktub yazdı. Xəstəxananın direktorunun palataların birininin divarından xaçı götürmək göstərişinə qarşı çıxdı. Bütün bunlar onun sonrakı həbsinə səbəb oldu. 1942-ci ildə Gestapo tərəfindən dövlətə xəyanət səbəbi ilə həbs edilir.

O, 1943-cü il, martın 30-da edam olundu.

Vyanada vaxtilə Mariya Restitutanın işlədiyi Mödlinq xəstəxanası yerləşən köçəyə onun şərəfinə  adı verilib.

Mariya Restituta Kafka 1998-ci il, iyunun 21-də Roma papası II İohan Pavel tərəfindən beatifikasiya (müqəddəsləşdirilib) edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Catholic Forum Page about Maria Restituta 
* Franziskaner Page about Maria Restituta 
* Katolsk Page about Maria Restituta  
* Santi Beati Page about Maria Restituta 
* 
* 
* 
*
Trypanosoma mega

**** () —  domeninin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm növü.

## Xarici quruluşu
Bədəni ortadan qalınlaşmış, orta ölçülüdür. Ön və arxadan daralmışdır. Titrək membran orta hissədədir. Sitoplazma dənəlidir, bənövşəyi rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 60.5-68.0, eni 6.0-12.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 18.7-22.7, kinetoplastın ölçüsü 0.8-1.2, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə 2.0-6.0. Nüvəni uzunluğu 5.0-8.0, nüvənin eni 2.2-4.5, nüvədən ön qutaracağadək 31.0-40.0, titrək membranın eni 0.8-2.5, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 11.0-15.0 mkm-dir.

## Yayılması
Qarayazı gölü, Nohurqışlaq su anbarı və Şabran limanında yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundus-dur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Trypanosoma mikailovi

**** () —  domeninin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid parazit birhüceyrəli orqanizm növü.

## Xarici quruluşu
Bədəni uzun, ilanvari, uclardan itidir. Titrək membran çox enlidir, bədənin demək olar ki, ortasından başlayır və bir neşə qat əmələ gətirir. Bəzən kinetoplast seçilmir. Nüvə ellipsvaridir. Nüvənin kənarında ləkənin olması onun xarakterik əlamətidir. Ləkə rənglənmir. Bədənin uzunluğu 81.0-106.5, eni 8.0-14.5, kinetoplast orta ölçülüdür 0.8-1.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 28.3-47.0, kinetoplastdan nüvəyə qədər olan məsafə 4.5-16.5. Nüvəni uzunluğu 4.0-5.1, nüvənin eni 3.0-4.0, nüvədən ön qutaracağadək 32.0-50.0,  titrək membranın eni 2.0-4.6, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 7.0-9.0 mkm-dir.

## Yayılması
Şabran limanı, Qarayazı gölü, Ağgöldə yayılmışdır.

## Həyat tərzi
Elm üçün yeni növ kimi verilib. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax ridibundus-dur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Tripanasoma neveulemairei

**Trypanosoma neveulemairei ** ()-Mastigophora tipinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu

**Trypanosoma neveulemairei  ** Bədəni çox uzun, ilanabənzər, hər iki ucdan itidir. Titrək membran orta endə, çoxlu qatlar əmələ gətirir. Sitoplazma dənəvaridir, bənövşəyi rəngə boyanır. Arxa  tərəf kinetoplasta  qədər zəif boyanır. Bədənin uzunluğu 107.0-152.3, eni – 5.9-13.0, kinetoplast orta ölçülüdür 0.6-1.0, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 28.3-63.0, kinetoplastdan  nüvəyə qədər olan məsafə - 5.0-10.3. Nüvəni uzunluğu 5.6- 10.0,  nüvənin eni 3.2-6.0, nüvədən ön qutaracağadək 62.2-81.0, titrək membranın eni 1.0-2.5, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 5.0-14.0  mkm-dir.

## Yayılması

Kür çayı, Araz çay, Qanıxçay, Qarayazı gölü, Çınqıl karxanası, Ağgöl,   Naxalıqçala gölü,  Qanlıgöl; Şəmkir, Nohurqışlaq, Aşıqbayramlı, Yekəxana su anbarları,  Dəvəçi limanı, Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

## Həyat tərzi

Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibi: göl qurbağası Pelophylax  ridibundusdur.

## Həmçinin bax
* Trypanosoma ataevi
* Trypanosoma luciopercae

## Xarici keçidlər
* Trypanosoma 
* Trypanosoma

## Mənbə
*Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
Tripanasoma pipientis

**Trypanosoma pipientis  ** ()-Mastigophora tipinə aid olan növ.

## Xarici quruluşu

**Trypanosoma pipientis ** Bədəni orta ölçülü, uclardan iti, ilanvaridir. Sitoplazma dənəvaridir,  açıq bənövşəyi rəngə boyanır. Bədənin uzunluğu 30.0-53.0, eni – 1.8- 4.2, kinetoplast orta ölçülüdür 0.7-1.3, kinetoplastdan arxa qutaracağa qədər olan məsafə 1.3-9.8, kinetoplastdan  nüvəyə qədər olan məsafə - 7.5-13.9. Nüvə dairəvi, ellipsvaridir, çox vaxt bədənin orta hissəsində yerləşir, onun uzunluğu 2.4-5.0,  nüvənin eni 1.2-3.9, nüvədən ön qutaracağadək 12.5- 29.0, titrək membranın eni 0.9-2.1, qamçının sərbəst ucu orta ölçülüdür, uzunluğu 10.0-19.0  mkm-dir.

## Yayılması

Qarayazı gölü, Ağgöl, Naxalıqçala gölü,  Yekəxana su anbarları, Dəvəçi limanı,   Kiçik Qızılağaç körfəzində yayılmışdır.

## Həyat tərzi

Parazit həyat tərzi keçirir. Sahibləri: göl qurbağası  Pelophylax  ridibundus, ağac qurbağası - Hyla arboreadır.

## Həmçinin bax
Trypanosoma ataevi
Trypanosoma luciopercae

## Xarici keçidlər
* Trypanosoma 
* Trypanosoma

## Mənbə
* Mahir Əli oğlu Hüseynov Azərbaycanda balıq, amfibi və su reptililərinin ibtidai qan parazitləri;
Mürşid Balaqardaş

**Mürşid Balaqardaş** (?-?) - *istiqlal şairi*. 1918-1920 illər milli istiqlal poeziyasının nümayəndəsi.
## Yaradıçılığı
Əsərləri *Azərbaycan*, *İstiqlal*, *Hürriyyət*, *Qurtuluş*, *Gənclər yurdu*, *Övraqi-nəfisə*, *[[Bəsirət (qəzet)|Bəsirət]]* kimi mətbuat orqanlarında çap
edilmidir. Şairin silsilə *Əsgər şerlərində* (*Əsgər hərbə gedərkən*, *Əsgər şərqisi*, *Ana deyir*, *Qarabağda həlak
olmuş arkadaşının ruhuna ithaf*, *Bu günün gənclərinə* və s.) vətənin fədakar oğullarına müraciət, azadlıq uğrunda mübarizəyə,
milli istiqlalın qorunmasına çağırışı motivləri güclüdür.

Ömrü boyu bu ideala sadiq qalan şair şerlərindən birində hərbə gedən əsgərin dilindən deyirdi:

*Şühədayi-Vətən* şerində Mürşid dostu Məhəmməd Hadinin səsinə səs verir, vətən yolunda, Qarabağ müharibəsində
şəhid olanların millətin qəlbində əbədiyyət qazandığını göstərir:

*Bir qaçqın cocuğun dilindən* şerində  şair erməni quldurlarının əzab-işgəncə verdiyi, yurd-yuvasız qoyduğu, körpə
qəlbinə sağalmaz yaralar vurduğu balaca uşağın fəryadını, üsyanını dərin ürək yanğısı ilə qələmə almışdır.
Yaradıcılığında Türk birliyinə, Azərbaycan türklərini milli dövlət ətrafında birləşməyə çağırış ruhlu şerlər də
mühüm yer tutur.

## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
*Məhəmməd Hadi
## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası,  *Mürşid Balaqardaş* maddəsi.
## İstinadlar
Bakı Yanğın Texniki Məktəbi

**Bakı Yanğın Texniki Məktəbi** — orta-ixtisas təhsili müəssisəsi. Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin strukturuna daxildir.

## Yaranma tarixi
Azərbaycan 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra Azərbaycanın yanğın təhlükəsizliyi xidmətində mühüm hadisələrdən biri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 29 may 1996-cı il tarixli qərarı ilə DİN-in Yanğından Mühafizə Tədris Mərkəzinin bazasında "Yanğına qarşı mühafizənin təşkili və texnikası" ixtisası üzrə orta-ixtisas təhsili verən Bakı Yanğın Texniki Məktəbinin yaradılması oldu. Bakı Yanğın Texniki Məktəbi Azərbaycanda yanğın təhlükəsizliyi orqanları üçün kadr hazırlayan yeganə orta-ixtisas təhsil müəssisəsi idi. 16 dekabr 2005-ci ilə qədər DİN BDYTİ-nin nəzarəti altında fəaliyyətini davam etdirmişdir. Fövqəladə Hallar Nazirliyi yaradıldıqdan sonra Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Yanğından Mühafizə Xidmətinin tabeliyinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 iyun 2008-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Dövlət Yanğından Mühafizə Xidmətinin Bakı Yanğın-Texniki Məktəbinin, S. Ə. Dadaşov adına Elmi Tədqiqat və Layihə-Konstruktor İnşaat Materialları İnstitutunun, Azərbaycan Respublikası Dövlət Əməyin Mühafizəsi və Təhlükəsizlik Texnikası Elmi Tədqiqat İnstitutunun və Tədris-Təlim Mərkəzinin bazasında Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası yaradılmışdır. Hazırda Fövqəladə Hallar Nazirliyinin yanğın təhlükəsizliyi orqanlarında Bakı Yanğın Texniki Məktəbinin yüzlərlə məzunu xidmətini davam etdirir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi
* Dövlət Yanğından Mühafizə Xidməti
* Baş Dövlət Yanğın Təhlükəsizliyi İdarəsi

## İstinadlar

## Mənbə
* Bakı Yanğın-Texniki məktəbinin yaradılması barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı
İvar Smilqa

**İvar Smilqa** () — Bakının sovet Rusiyası tərəfindən işğalının (1920) təşkilatçılarından biri.

## Həyatı
1892-ci ildə Rusiya imperiyasına daxil olan, idiki Latviya torpaqlarında yerləşən Litvoniya quberniyasının Aloja məntəqəsində anadan olmuşdur.

## Fəaliyyəti
1907-ci ildən
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının üzvü olub. Fevral inqilabından (1917) sonra Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyası Kronştadt komitəsinin tərkibinə daxil olmuş, Finlandiya vilayət ordu, donanma və fəhlə icraiyyə komitəsinin sədri vəzifəsində işləmişdir. Oktyabr inqilabından (1917) sonra Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Xalq Komissarları Sovetinin (RSFSR XKS) Finlandiyada müvəkkili, respublika hərbi-inqilab
Şurasının üzvü, Ali Xalq Təsərrüfatı şurası sədrinin müavini olmuşdur.

## Bakının işğalı
Qafqaz cəbhəsinin rəhbərlərindən biri kimi
Bakının işğalı planının hazırlanması və həyata keçirilməsində iştirak etmişdir. 1920 il 16 yanvar- 21 may və 1921 il 26
yanvar — 26 mayda Qafqaz cəbhəsi hərbi-inqilab şurasının üzvü, həmin cəbhəyə daxil olan 11-ci Qırmızı ordunun Bakını
işğalı zamanı Qafqaz cəbhəsinin müvəqqəti komandanı (1920, 24 aprel — 15 may) olmuşdur. RSFSR XKS-nın sədri
V. Leninin Bakını işğal etmək haqqındakı 1920 il 17 mart tarixli şifrəli teleqramı Smilqa və Q. K. Orconikidzeyə
ünvanlanmışdı. Teleqramda deyilirdi:

Həmin teleqramın Leninin əlyazması ilə
birlikdə arxivdən aşkar edilmiş surətində Orconikidze bu sözləri yazmışdır:

## Partiyadan xarici və güllələnməsi
Smilqa 1920–1921 illərdə həmkarlar ittifaqı diskussiyası zamanı L. D. Trotski platformasının
tərəfdarı olmuşdur. Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının 15-ci qurultayında (1927), trotskiçi müxalifətin
fəal xadimi kimi partiyadan çıxanılmışdır. 1930-cu ildə partiyaya bərpa edilmiş, lakin partiyanın siyasi xəttinə qarşı
fəaliyyətini davam etdirdiyinə görə yenidən xaric olunmuşdur. 1935-ci ildə Kirovun sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra həbs edilmiş, 1938-ci ildə, Böyük təmizləmə zamanı güllələnmişdir. 1987-ci ildə bəraət almışdır.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Aprel işğalı

## Mənbə
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *İvar Smilqa* maddəsi.

## İstinadlar
Qara pantera (Marvel Comics)

**Qara pantera** () – Marvel Comics nəşriyyatı tərəfindən 1966-cı ildə yaradılmış komiks personajı. Sten Li və Cek Körbi tərəfindən yaradılmış və ilk dəfə "Fantastic Four" komiksinin 52-ci sayında peyda olmuşdur. Qara panteranın əsl adı **T'Çalla**dır, Afrikada yerləşən uydurma dövlət Vakandanın kralı və qoruyucusudur. Qədim Vakanda ritualları sayəsində güclər əldə etməklə yanaşı güclü elmi biliklərə və döyüş sənəti bacarığına malikdir. Döyüşərkən Vakandanın üstün texnologiyasından da istifadə edir.

Qara pantera ABŞ komikslərində peyda olmuş ilk Afrika əsilli personajdır. O, Şahin (1969), Lük Keyc (1972), Bleyd (1972) və Con Stüart (1971) personajlarından da öncə yaradılmışdır. Bir komiksdə Qara pantera kostyumu Nyu-York polisi Kasper Kolun əlinə düşür və Kasper Kol Ağ pələng adı ilə Qara panteranın müttəfiqi olur. Qara pantera bir müddətliyinə onun bacısı Şuriyə də verilmişdi.

Qara pantera bir çox film, televiziya verilişi və video oyunda peyda olmuşdur. Personaj Marvel Kinematoqrafiya Kainatında "Birinci qisasçı: Qarşıdurma", "Qara pantera" və "Qisasçılar: Sonsuzluq savaşı" filmlərində yer almış və Çedvik Bouzman tərəfindən canlandırılmışdır. 2011-ci ildə Qara pantera IGN-ın "Ən yaxşı 100 komiks qəhrəmanı" siyahısında 51-ci yerdə göstərilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hərbi məhkəmə

* Hərbi məhkəmə (Azərbaycan) — 
* Hərbi məhkəmə (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusu tərkibində məhkəmə işlərinə baxan ədliyyə orqanı. 
* Hərbi məhkəmə (Rusiya) —
UNEC Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi

**UNEC Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi** — Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) strukturuna daxil olan iqtisadiyyat məktəbi. 

## Tarix
## Elmi fəaliyyət
Mərkəzdə təhsilin bakalavr və magistr pillələrində Dünya iqtisadiyyatı, Maliyyə və Mühasibat uçotu və audit, İqtisadiyyat, Biznesin idarə edilməsi ixtisasları üzrə tədris aparılır.

Mərkəzdə geniş praktiki biliklərə malik, ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa, İsveç və başqa ölkələrin aparıcı universitetlərinin məzunları olan müəllimlər dərs deyirlər. 

## Kampus
Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi Bakı şəhərinin "İçərişəhər" adlanan hissəsində yerləşir. Fakültə UNEC-in əsas korpusunda yerləşir.

## Fakültə üzrə ixtisaslar
– Maliyyə

– Mühasibat uçotu və audit

– Dünya iqtisadiyyatı

– İqtisadiyyat

– Biznesin idarə edilməsi

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti

## İstinadlar
Şaski Milli Parkı

**Şaski Milli Parkı** () — Ukraynanın Volın vilayətində yerləşən milli park.

## Ümumi məlumat
Parkın ümumi sahəsi — 48 977 hektardır. Bunun parka məxsus olan ərazi 18 810 hektardır. Zonallaşdırılmış ərazi  — 5 144,9 hektar, rekreasiya ərazisi  — 12 971,1 hektar, stasionar rekreasiya zonası — 978 hektar, təsərrüfat zonası isə — 29 883 hektardır.

*Flora*: ümumi bitki növlərinin sayı — 789, bunlardan 32 növ Ukraynanın Qırmızı kitabına daxil edilib.

*Fauna*: park ərazisində 33 növ var və bunlar Qırmızı kitaba daxil olunub.

Şaski milli park USSR-nin Nazirlər Sovetinin 28 dekabr 1983-cü il, № 533 qərarı ilə yaradılmış. Ümumi sahəsi 32 5150 hektar olmuşdur. SSRİ Nazirlər Sovetinin 31 mart 1986-cı il, № 159 qərarı ilə parka əlavə  6 761,8 hektar sahə ayrılmış. Ukrayna Prezidentinin 1999-cu il,  № 992 qərarı ilə ərazinin sahəsi 48 977 hektara çatdırıldı. Milli parkda 126 əməkdaş çalışır. Onlardan 7 nəfəri - elmi sahəyə, 65 nəfər isə təhlükəsizlik xidmətinə aiddir.

Park ərazisi Avropanın böyük bataqlıq-göl-meşə kompleksi olan Polesye zonasının qərbində yerləşir. Bu zona Ukraynanın şimalında, Belarusun cənubunda, qismən isə Polşa və Rusiya Federasiyasının ərazisinə yerləşir. Bu əraziyə tipik Qərbi Polesye ekosistemi xarakterikdir: göl, meşə, bataqlıq və çəmənlik. Şam ağacları üstünlük təşkil edir. Çəmənlik və su ekosistemi daha çox çay və göllərin yaxınlığında müşahidə olunur.

## Ədəbiyyat

* * Вірченко В. М. Мохоподібні природно-заповідних територій Українського Полісся. — Київ: ТОВ "НВП «Інтерсервіс», 2014. — 224 с.
* 

## Şəkillər




## İstinadlar
Mir Cabbar Miryəhyayev

**Mir Cabbar Miryəhyayev** - yazıçı 

## Yaradıcılığı

“Yeni yol”,qazetinda  1928.  yazılar yazmışdır
1961 ci ildə vəfat etdi
## İstinadlar
Qross-Valsertal

**Qross-Valsertal vadisi** () — Avstriyanın Forarlberq federal torpaqlarında yerləşən vadi.

## Adı

Vadinin adı Großes Walsertal (*az. Böyük Valser vadisi*) İsveçrənin Vale kantanu, Rona vadisindən gələn mühacirlərin adı ilə bağlıdır. Vadi  artıq XIV əsrdən bu cür adlanır (*alm.*Walser).
Valserlər Forarlberzne dairəsinə daxil olan torpaqların dörddə birində məskunlaşmışlar: onlar təkcə Qross-Valsertal vadisində deyil həm də Laterinsertal — Reyn vadisinin şərqi, Damyols, Brandnertal, Zilbertal vadisi və Klyan-Valsertal vadisində (az. kiçik Valser vadisi) də yayılmışlar.

## Coğrafiyası

Qross-Valsertal vadisi Şimali Əhəngdaşı Alpına daxildir. Qross-Valsertal vadisinin ən hündür dağları: Rote-Vand, Vraçenkopf, Misthaufen, Siterplapfen və Qamsfrayfayt. Vadi V-şəkillidir. Uzunluğu 25&nbsp;km təşkil edir.

## Əhali
Qross-Valsertal vadisində 25&nbsp;km məsafədə uzanır. Bu bölgədə 6 kənd yerləşir: Tyorinqerberq, Sankt-Qerold, Blons, Zonntaq, Fontanella və Raqqal.

## Qross-Valsertal biosfer təbiət qoruğu
Qross-Valsertal UNESCO tərəfindən biosfer təbiət qoruğu olaraq tanınır. YUNESKO-nun İnsan və Biosfer proqramı çərçivəsində yerli əsasda biosfer ehtiyatıdır. Qoruq əməkdaşları hər il marifləndirici və ekoloji tədbirlər «Wilden Walser Wege» (*az. *Valserin yabanı yoları) təşkil edirlər.

## Mədəniyyət
2004—cü ildən bəri vadidə Walserherbst (*az. Valzer payızı*) festivalı keçirilir. Festival 2 ildən bir təşkil edilir. Festivalın proqramına müasir ədəbiyyat, kino, musiqi, teatr, sərgi və seminarlar daxildir. Festivalın şüarı "insan görüşlərinin sevincindən yeni fikirlərə açıqlıq" deməkdir. Bu şüar əbəs yerə seçilməmişdir. Çünki mədəniyyət mübadiləsi bir neçə yüz il əvvəl Valedən köç edən etnik qrupun müəyyən bir kompanentidir.

## İstinadlar
İraq Milli Muzeyi

**İraq Milli Muzeyi** () — İraqın paytaxtı Bağdadda yerləşən muzey. Mezopotamiya sivilizasiyalarının ən əhəmiyyətli əsərlərinin sərgiləndiyi muzey, 2003-cü ildə İraqın işğalından sonra ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən talan edilmişdir. İraqın baş naziri Nuri əl Maliki 23 fevral 2009-cu ildə yenidən açıldığı zaman əsərlərin yarısından çoxunun oğurlandığı ortaya çıxdı. Bir çox təşkilat, xüsusən də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, əsərləri muzeyə gətirmək üçün işlər aparırlar.

## Yaradılması
Muzey Britaniya səyyahı və yazıçısı Gertruda Bell tərəfindən yaradılmış və 1926-cı ildə ölümündən az əvvəl açılmışdır. İlk adı Bağdad Arxeologiya Muzeyi olmuşdur.

## Əsərlər
Bölgənin tarixinin zənginliyini özündə əks etdirən muzey, dünyada çox mühüm hesab edilən muzeylədrdən biridir və burada çox sayda əsər var. Muzeydə Mesopotamiyanın 5 min illik tarixinə dair çoxsaylı əsərlər sərgilənir.

## Yaxın tarixçəsi
Muzey Körfəz müharibəsi zamanı zərər görməməyi üçün bağlanıb və Səddam Hüseynin doğum gününə görə 2000-ci il aprelin 28-də açılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Virtual Muzey   ,
* BBC internet saytından talandan sonrakı ilk görüntülər , 15 avqust 2010-cu ildə əldə edilmişdir.
Mərkəzi, Qəza, Nahiyyə və Şəhər Hərbi Dairələri haqqında qanun

**Mərkəzi, Qəza, Nahiyyə və Şəhər Hərbi Dairələri haqqında qanun** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin qəbul etdiyi (1919, 26 may) qanunlardan biri.

## Haqqında
Qanuna əsasən, Azərbaycan Mərkəzi Hərbi Dairəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində hərbi mükəlləfiyyət işləri ilə məşğul olan ali idarə orqanı oldu. Onun başlıca vəzifəsi vətəndaşların hərbi xidmətə çağırılmasını və hərbi mükəlləfiyyətləri yerinə yetirməsini təşkil etmək idi. Mərkəzi Hərbi Dairənin sədri daxili işlər nazirinin müavini, üzvləri isə hərbi və ədliyyə nazirliklərinin nümayəndələri təyin olunmuşdular. Mərkəzi Hərbi Dairə yerlərdə hərbi mükəlləfiyyət işləri ilə məşğul olan qəza, nahiyə və şəhər hərbi dairələrinin işinə nəzarət edirdi.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti

## İstinadlar
Kudurru

[thumb|Fransız botaniki André Michaux tərəfindən [Bağdad yaxınlığında tapılan ilk dövr Kassitlərdən Babilli bir kudurru (Cabinet des Médailles, Paris)]]
**Kudurru**, qədim Babildə E.ə 16.əsr. ilə E.ə. 12 .əsr. arası sərhəd daşı və ya Kassitlər tərəfindən təəbəyə verilən ərazi qeydləri bir növ daşdan sənəd.

Kəlimə Akkad dilində "hüdud" və ya "sərhəd" deməkdir (Ərəbcə جدر "cadr", جدار "cidar" 'divar'; cəm. جدور "cudûr"; İvrit dilində גדר "gader", çəpər, sərhəd). Kudurrular Babildəki Kassitlər hökmü zamanından geridə qalan tək sənət əsərləridir. Nümunələr, Luvr muzeyi, Britaniya muzeyi ve İraq Milli Muzeyində saxlanılır. Elmar Baxşəliyev (müzakirə) 06:03, 25 aprel 2018 (UTC)

## İstinadlar
Körfəz müharibəsi

**Körfəz müharibəsi** və ya **Birinci Körfəz Müharibəsi**, kod adı ilə **"Səhrada tufan"**, yaxud **"Səhra fırtınası" əməliyyatı** — 2 avqust 1990-cı ildə İraqın Küveyti işğal etməsi ilə başlayan böhranın nəticəsində, ABŞ rəhbərliyində, İngiltərə, Fransa, Səudiyyə Ərəbistanı, Suriya, Misirin də aralarında olduğu 37 ölkənin daxil olduğu koalisiya gücünün İraqa qarşı təşkil etdiyi hərbi əməliyyat (17 yanvar 1991–28 fevral 1991).

## İstinadlar
Gözəl Sitdikova

**Gözəl Ramazan qızı Sitdikova** (; ) — Rusiya ictimai və siyası xadimi, yazıçı, tərcüməçi, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ali parlamentinin XII çağırış deputatı, Başqırdıstan parlamentinin deputatı (1995—2008), Başqırdıstan Respublikasının İctimai Palatasının üzvü (2011—2012), Başqırdıstan Respublikasının başqırd qadınlar cəmiyyətinin nümayəndəsi(2004—2011), Başqırdıstan Respublikasının Yazıçılar ittifaqının üzvü(1995), 2012-ci ildən Vikimedia Könüllülər Hərəkatının iştirakçısı.

## Bioqrafiya
Gözəl Ramazan qızı Sitdikova, 1952-ci il iyunun 10-da Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Belores rayonunun İnzər kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə səkkizillik məktəbi bitirərək Belores pedaqoji məktəbinə daxil olur. 1971-ci ildə 1N-li internat-məktəbdə tərbiyyəçi, daha sonralar isə Belores rayonunun müxtəlif təhsil məktəblərində dərs demişdir.

1980-cı ildə Çelyabinsk Dövlət mədəniyyət İnsitutunun Kitabxanaçılıq fakultəsini bitirmişdir. O, Belores Rayonunun "Ural" qəzetinin 1983-cü ildən əməkdaşı, 1986-cı ildən şöbə rəhbəri, 1987-ci ildən isə redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1989-cu ildən 1995-ci ilə kimi "Ural" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. O zaman Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ali sovetinə deputat seçilmişdir. 
1995—2008-ci illərdə Başqırdıstan Parlamentinin I—III çağırışının deputatı, 2011—2012-ci illərdə Başqırdıstan Respublikasının İctimai Palatasının üzvü olmuşdur. 2004—2011-ci illərdə Başqırdıstan Respublikası başqırd qadınları Cəmiyyətinin nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ümumdünya Başqırd Qurultayında iştirak etmişdir.

## Yaradıcılıq fəaliyyəti
Gözəl Ramazan qızı Sitdikovanın şeirlər toplusundan ibarət ilk kitabı-"Йәш көстәр" (Gənc güclər) 1984-cü ildə nəşr olunmuşdur. Hal hazırda 11 kitab və 20 elmi nəşrin müəllifidir. Fəal ictimai fəaliyyət göstərir. Xarici poeziyanın başqırd dilinə tərcüməsi ilə də məşğul olur. Onun bir sıra nəşr olunmuş kitabları rus dilinə tərcümə olunmuşdur.

1995-ci ildən Başqırd Respublikası Yazıçılar İttifaqının üzvüdür. Müxtəlif ədəbi janrlarda fəaliyyət göstərir.

2022-ci ildən Başqırd Respublikasının xalq şairi.

## Ədəbiyyat
* Ситдыкова Гузаль Рамазановна// По пути созидания. — Уфа: Галигиль, 2005. — стр. 31—32.
* Гүзәл Ситдиҡова: биобиблиографик күрһәткес. — Өфө: БР Ә. Вәлиди ис. Милли китапханаһы, 2011. — 40 б.
* Гүзәл Ситдиҡова: биобиблиографик күрһәткес. — Өфө: БР Ә. Вәлиди ис. Милли китапханаһы, 2012. — 58 б.
* *Баюканский В.* Чай — дело тонкое. — М.: ИПО "У Никитских ворот", 2015. — 416 с.
* Писатели земли башкирской: Справочник. — Уфа: Изд. Китап, 2006. − 496 с.

## İstinadlar
Qəbələ Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Qəbələ Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — Qəbələ şəhərində yerləşən tarix-diyarşünaslıq muzeyi. Muzeydə 2500 illik tarixi əks etdirən 14000-dən çox eksponat nümayiş etdirilir. Muzeyin 900 kv.m-lik binası, 13 ekspozisiya zalı, fondu, Heydər Əliyev xatirə otaqları, şəkil qalereyası, zəngin elmi kitabxanası, açıq səma altında təşkil olunmuş qədim daş abidələrdən ibarət sərgi meydançası vardır. Muzey barədə 300-dən çox qəzet, jurnal məqaləsində bəhs olunmuş, müxtəlif televiziya kanallarında süjetlər göstərilmiş, 50-yə dək kitabda məlumat verilmiş, bir neçə televiziya filmi çəkilmişdir.

## Muzey binası
Muzeyin 900 kvadratmetrlik binası, 13 ekspozisiya zalı, fondu, Heydər Əliyev xatirə otaqları, şəkil qalereyası, zəngin elmi kitabxanası, açıq səma altında təşkil olunmuş qədim daş abidələrdən ibarət sərgi meydançası vardır. Muzeyin rəhbərliyi ilə filial olaraq İsmayıl Bəy Qutqaşınlının xatirə Ev Muzeyi və Şəhidlərin Xatirəsi Muzeyi yaradılmışdır və yeni filialların təşkili sahəsində iş aparılır. Burada arxeoloji, etnoqrafik, numizmatik materiallar, xalq sənət nümunələri, qədim əlyazma və çap kitabları diqqəti xüsusilə cəlb edir. Burada tədqiq, təbliğ, mühafizə olunan materiallar əsasında namizədlik və doktorluq dissertasiyaları yazılmışdır.

## Tarixi
Muzey Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 13.05.1980-ci il tarixli 227 № li sərəncamı ilə yaradılmışdır. Qəbələ Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1980-ci ilin may ayının 15-dən fəaliyyət göstərir. 2004-cü ildən etibarən muzey yeni binada öz fəaliyyətini davam etdirir.

## Muzeyin eksponatları
Muzeyin arxeologiya, etnoqrafiya, numizmatika, qədim əlyazmalardan, nadir kitablardan, xalq yaradıcılığının müasir nümunələrindən və təbii sərvətlərdən ibarət eksponatları, rayonun tarixi abidələri, əhalisinin etnik tərkibi coğrafi şəraiti, bitki və heyvanat aləmi, mədəniyyətin və iqtisadiyyatın müasir vəziyyəti və onların inkişaf perspektivləri haqqında tam təsəvvür yaradır.

## Muzeyin ekpozisiyası
Muzeyin 13 ekspozisiya zallarında və fondunda Qəbələdə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş antik və orta əsrlərə aid 14 mindən çox tapıntı nümayiş etdirilir və mühafizə olunur. Muzeydə 1778-ci ildən başlayaraq nəşr olunan nadir kitablarla yanaşı tarix, arxeologiya və s. sahələr üzrə kitablar da nümayiş olunur. Burada qazıntılar zamanı Antik Qəbələdə aşkar edilən, daşlardan yonulan sütunaltlıqları, orta əsrlərə aid, üstündə ərəb yazıları və relyef ornamentləri olan qəbirüstü abidələr və s. nümayiş olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Misir milli futbol komandası

**Misir milli futbol komandası** () — Misiri beynəlxalq matç və turnirlərdə futbol üzrə təmsil edir. Afrika Millətlər Kubokunun ən qabaqcıl komandalarından biridir.

## Tarixi
1928-ci ildə Misir yığma komandası FİFA Dünya Çempionatı tərəfindən rəsmi tanındıqdan sonra Olimpiya futbol turnirinin yarımfinallarına çıxdı. Üçüncü yeri tutan misirlilər matçda 3:11 hesabı ilə İtaliya komandasına məğlub oldular. Beləliklə, Misir yığma komandası Dünya Kubokunun yarımfinalına (təkcə FİFA Dünya Kuboku deyil), eləcə də Avropanın və ya Cənubi Amerikanın nəhəng futbol turnirlərində Misiri təmsil edən ilk (və indiyə qədər tək) Afrika komandası idi.

1934-cü ildə Misir milli komandası FİFA Dünya Kubokunda iştirak edən ilk Afrika ölkəsi oldu və ilk raundda Macarıstana 2:4 hesabı ilə məğlub oldu. Misir ikinci dəfə 1990-cı ildə Dünya Kubokunda iştirak etdi. Misir 2010 FİFA Dünya Kubokunun finalına qədər yaxınlaşdı və Əlcəzair komandası ilə eyni sayda xal topladı. İştirakçıları müəyyən etmək üçün əlavə matç təyin edildi, Misir bu sensasiyalı matçda 0:1 hesabı ilə məğlub oldu və Əlcəzair Dünya Kubokuna çıxmağa nail oldu. Misirin Dünya Kubokunda üçüncü iştirakı 2018-ci ildə baş tutacaq .

Misir 7 dəfə  — 1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010-cu illərdə Afrika Millətlər Kubokunun qalibi olmuşdur. Afrika kubokunu 3 dəfə ardıcıl qazanan yeganə komandadır.

## Dəst

## Heyət

## Xarici keçidlər

* Egyptian Football Discussion and News site
* Egyptian FA official site
* Egyptian Players
* https://twitter.com/Pharaohs
* Egyptian Soccer and Sports
* All About Egyptian Soccer
* Information on National team and club football in Egypt
* Pharaohs scaling football's pyramid
## İstinadlar
Tiliqul limanı

**Tiliqul limanı** () — Ukraynanın Odessa və Nikolayev vilayətləri ərazisində, Qara dənizin sahilində yerləşən estuari. Limanın uzunluğu 80&nbsp;km, eni 0,2–3,5&nbsp;km, maksimal dərinliyi 19 m təşkil edir. Limanın sahəsi 170&nbsp;km²-dir. Dənizdən eni 4&nbsp;km, uzunluğu 7&nbsp;km təşkil edən bərzəxlə ayrılır. 27 dekabr 2017-ci ildən liman dənizlə kiçik dayazlıqla birləşir. Limana Tilikul çayı tökülür. Limanın sağ və solunda iki təbiət lanşaft parkı yerləşir. Tiliqul limanı Ramsar Konvensiyasının su-bataqlıq zonasına daxil ərazi olaraq qorunur.

## Adının mənası
Limanın adı türk sözü olub «Dəli göl» mənasını verir. Türklər limana bu adı orada müşahidə edilən güclü küləklər səbəbindən vermişlər. Küləklər əsasən cənubdan şimala və ya əksinə əsir.
## Limanın tarixi
Tiliqul limanı iqlim dəyişikliyi sayəsində meydana gəlmişdir. Belə ki bir zamanlar çayın mənsəbi olan ərazi çayda sululuğun azalması ilə limana çevrilmişdir. İllər keçdikcə isə gölün suyu şorlaşmışdır. 2017-ci ilin sonunda aparılan araşdırmalara görə suyunun duzluğu hər litrə 30 promildir. Limanı dənizdən ayıran qumluq artıq 4&nbsp;km enə 7&nbsp;km uzunluğa sahibdir.

Hazırda liman köçəri quşların əsas dayançaqlarından biridir. Bu səbəbdən yasaqlıq elan edilmişdir.

XX əsrin ortalarında limanı Qara dənizlə birləşdirən kanal qazılmışdır. Kanalın mənsəbi daim təmizlənilirdi.

Yeni hidrotexniki layihə 2016-2017-ci illərdə gercəkləşdirilməyə başlanılmışdır. Bu limanın qurumaqdan qorunması məqsədi ilə atılmışdır. 27 dekabr 2017-ci ildə limana dəniz suyu axmağa başlamışdır.

## Qalereya
File:Clouds over Tiligul.jpg|
File:Bank Ranzheva, Tiligul liman.jpg|
File:Bank Ranzheva, view from the end point.jpg|
Şəkil:Tyligul Lubopil.jpg|
Şəkil:Tiligul_Vid_s_Ranjevoy_kosy.JPG|
Şəkil:Shore of Tylihulsky liman2.jpg|
Şəkil:Ranjeva_kosa.jpg|
Şəkil:Kalinovka_START_28.12.2007.jpg|
Şəkil:Shore of Tylihulsky liman.jpg|
Şəkil:Pole_nad_Ranjevoy_kosoy.jpg|
Şəkil:Elevator v Maryanivka.jpg|
Şəkil:Tiligulskie_utesy.jpg| 
Şəkil:Ducks Pshenyanovo.jpg|
File:Ranjeva bank of Tiligul.jpg|


## Mənbə
* Официальный сайт регионального ландшафтного парка «Тилигульский» (Николаевская область)
* Описание Тилигульского лимана на Igotoworld:

## Ədəbiyyat
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. — Т. 6. Украина и Молдавия. Вып. 1. Западная Украина и Молдавия (без бассейна р. Днестра). — Л., Гидрометеоиздат, 1978. — 258—261, 490 с.
* АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЛИМАНОВ СЕВЕРО-ЗАПАДНОГО ПРИЧЕРНОМОРЬЯ (монография):http://lagoons.biologiaatua.net/wp-content/uploads/downloads/2013/06/2011-book-115.pdf
## İstinadlar
Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin Xəbərləri

Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin xəbərləri qəzeti, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin rəsmi orqanı. 

## Yaradılması

"*Azərbaycan Cümhuriyyəti Hökumətinin xəbərləri*"nin nəşrinə başlamaq haqqında qərar
1918 il iyulun 3-də qəbul edilmişdir. "Xəbərlər"in avadanlıqla təminatı ərzaq nazirliyinə, nəşri Xalq Maarifi Nazirliyinə
həvalə edilmişdi. İlk nömrəsi 1919 il yanvarın 25-də çıxmışdır. 1919 il iyulun 19-dan həftədə bir, 1920 il yanvarın 1-dən isə
həftədə iki nömrəsi Azərbaycan və rus dillərində buraxılırdı.

## Mahiyyəti

"*Xəbərlər*"də, əsasən, Hökumətin qərarları, nazirliklərin
sərəncam, əmr və təlimatları, ayrı-ayrı şəxslərin vəzifəyə təyin və ya azad edilmələri barədə məlumatlar, elanlar və s. dərc
edilirdi.

## Həmçinin bax

*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində mətbuat
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

## Mənbə

*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, *Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin xəbərləri*  maddəsi.

## İstinadlar
Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin qanun və binagüzarlıq toplusu

**Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin qanun və binagüzarlıq toplusu**, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin qanunvericilik və binagüzarlıq sənədlərinin dərc olunduğu toplu.
## Yaradılması
"Məcmuə"ni nəşr etmək üçün Azərbaycan Hökumətinin 1919 il iyunun 25-də qəbul etdiyi qərarla "AzərbaycanCümhuriyyəti Hökumətinin xəbərləri" nəşriyyatı yanında xüsusi şöbə yaradılmışdı. Həmin şöbə "Metropol" mehmanxanasında
(indiki Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi) yerləşdirilmişdi.
## Nəşri
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə "Məcmuə"-nin Azərbaycan və rus dilləridə ayrı-ayrılıqda 4 nömrəsi nəşr
olunmuşdur. "Məcmuə"nin ilk nömrəsi 1919 il noyabrın 15-də, son nömrəsi isə 1920 il yanvarın 1-də buraxılmışdır. Buraya
Azərbaycan Milli Şurası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən 1918 il mayın 28-dən həmin ilin oktyabrın
31 -nə qədər qəbul olunmuş 298 qanunvericilik və binagüzarlıq sənədi daxil edilmişdir.
## Həmçinin bax
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 
*Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin xəbərləri qəzeti
## Mənbə
*Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası,  *Azərbaycan Cümhuriyyəti hökümətinin qanun və binagüzarlıq toplusu* maddəsi.
## İstinadlar
Kordiyerit

**Kordiyerit** — mineral, Al3Mg2 [AlSi5O18]. Mg Fe-la əvəz olunması adi haldır. 

## Haqqında
Kordiyerit - rombik, psevdoheksaqonal- aşağı temperaturlu b-kordiyerit. Kordiyerit yüksək temperaturlu polimorf modifikasiyası - heksaqonal, indialit. Kordiyerit indialitə keçid 600-8300 C-də baş verir. Habitus prizmatik. İkiləşmə {110} və {130} üzrə sadə, polisintetik, sektorial üçlüklər və altılıqlar. Ayrılma {010} üzrə orta, {001} və {100} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: dənəvər. Rəngi bozumtul-abı, göy. Sərtliyi 7. Xüsusi çəkisi 2,53-2,78. Muskovit, xlorit və pinitə keçir. Termiki metamorfizmə uğramış gilli-qumlu çöküntülərdə, regional metamorfizmin yüksək pilləli süxurlarında, qranit və peqmatitlərdə rast gəlinir. Növ müxtəlifliyi: ferrokordiyerit. Sinonim: *İolit, Dixroit.*

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Korund

**Korund (Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>)** — mineral. Çox da tez-tez rast gəlinməyən.

## Xassələri
Cüzi qarışıqları — Cr, Fe, Mn, Ti. Kristalları çəlləyəbənzər, sütunvari, prizmatik, piramidal, lövhəvari və b. İkiləşmə çox vaxt {101} üzrə polisintetik, nadir hallarda {0001} üzrə. Ayrılması yoxdur, bölünməsi {0001} və {101} üzrə. Aqreqat dənəvərdir. Rəngsiz, lakin mikroqarışıqlarla müxtəlif rəngə boyanır:

* Ti — göy-sapfir (göy yaqut);
* Fe2+ və Fe3+ — qara; Fe3+- qəhvəyi və çəhrayı;
* Cr — qırmızı — rubin (yaqut); həmçinin sarı — şərq topazı, yaşıl — şərq zümrüdü, tünd qırmızı — şərq ametisti və b.

Parıltısı almazı, şüşəli. Sərtliyi 9. Xüsusi çəkisi 3,95–4,4. Süni korundun ərimə temperaturu

## Yataqları
Əsasən aşağıdakı zonalarda yaradılmışdır:
# Peqmatitlər: a) korundlu sienit-peqmatitlər; b) korundlu plagioklazitlər, marunditlər, plümazitlər. Ultraəsasi süxur massivlərilə, dolomit və serpentinitlərlə əlaqədardır.
# Hidrotermal yataqların törəmə kvarsitlərində.
# Metamorfik yataqlarda mərmərlərdə, qabbroda, noritdə, qranitdə, kristallik şistlərdə, qneyslərdə, amfibolitlərdə, metamorfizmə uğramış boksitlərdə.
# Elüvial, delüvial və Allüvial səpintilərdə. Korund az miqdarda SiO2 ilə zəngin olmayan püskürmə süxurlarda (sienitdə, nefelinli sienitdə, andezitdə və b.) püskürmə süxurların ksenolitlərində, karbonatitlərdə rast gəlinir. Korund böyük miqdarda süni yolla alınır (alund, elektrokorund və b.). Korund kvant generatorları üçün mühüm xammaldır; abraziv materialların (cilalayıcı, pardaxlayıcı), oda və turşuya davamlı məmulatların hazırlanmasında, zərgərlikdə, cihazlarda, saatlarda və b. istifadə edilir. Korund filizində korund miqdarı 10–15%-dən çox olur.

## Növləri
:Leykosafhir — ağ rəngli korunddur.
:Sapfir — mavi rəngli korunddur.
:Rubin (yaqut) — al-qırmızı rəngli korunddur.
:Şərq ametisti — bənövşəyi rəngli korunddur.
:Şərq zümrüdü — yaşıl rəngli korunddur.
:Şərq topazı — sarı rəngli korunddur.

## Qalareya

Sapphire Gem.jpg
Corundum-ww21a.jpg
Corundum-215333.jpg
Corundum-215245.jpg


## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Tahir Məlik

**Tahir Məlik** (əsl adı **Habilov Tahir Əbduməlikoviç**) — tanınmış özbək yazıçısı. Özbək ədəbi fantastikasının yaradıcılarından biri, maarif xadimi. "Dostluq" ordeni və "Özbəkistan xalq yazıçısı" fəxri adının sahibi.

## Tərcümeyi-halı
1946-cı ilin 27 dekabrında Daşkənd şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya gəlmişdir. Daşkənd Dövlət Universiteti (indiki Özbəkistan Milli Universiteti)nin jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır. 1966-cı ildən etibarən Özbəkistan radiosunda, qəzet və jurnallarda, Özbəkistan yazıçılar ittifaqında, nəşriyyatlarda fəaliyyət göstərmişdir.

İlk hekayəsi 1960-cı ildə *Gulxan* jurnalında çap olunmuşdur.

## Fəaliyyəti
Tahir Məlik ona yaxın radiopyes, film ssenariləri müəllifidir. Bədii tərcümə sahəsində də xidmət göstərmişdir.

Tohir Malik 1966-cı ildən etibarən mətbuat sahəsində işləmişdir. *Lenin uchquni* (indi *Tong yulduzi* adlanır), Özbəkistan radiosunda, Qafur Qulam adına və "Choʻlpon" nəşriyyatlarında, "Sharq yulduzi", "Yoshlik" jurnallarında fəaliyyət göstərmişdir. Yazıçının yaratdığı əsərlər əsasında çoxlu telefilm və bədii filmlər çəkilmişdir. Dünya ədəbiyyatı nümayəndələrininayrim əsərlərini özbək dilinə tərcümə etmişdir. 1988–90-cı illərdə Özbəkistan yazıçılar ittifaqının katibi olmuşdur.

## Əsərləri
* Tahir Məlik "Fələk" Elmi-fantastik roman. Daşkənd: "Gənc qvardiya", 1976.
* Tahir Məlik "Son ox" roman, hekayə. Daşkənd: "Gənc qvardiya", 1990.
* "Şeytanat". 4 hissəli. Daşkənd: "Şərq", 1994–2001.
Badam yağı

**Badam yağı** — badam ağacının toxumlarından soyuq sıxma nəticəsində əldə edilmiş, açıq sarı rəngli, yüngül qoxulu və qoz dadında yağ.

Badam yağında yüksək miqdarda doymamış yağ, kalsium, kalium, dəmir və manqan mövcuddur.

## İstinadlar
Balta (animasiya)

***Balta*** — Rəvan Muradovun rejissor və ssenaristi olduğu "Crambone Inventive League" ilə "Nicat Manafov Entertainment"ın (NME) birgə istehsalı olan və 6 fevral 2018 tarixindən 7 iyun 2021-ci ilə kimi internetdə yayımlanan dram, komediya və fantastika janrlarını özündə birləşdirən müasir Azərbaycanın ilk professional animasiya serialı.

Serialda baş qəhrəman İsmayılın "bir baltaya sap olmaq" üçün atıldığı sərgüzəştlərdən söhbət açılmışdır. 2021-ci il 7 iyun tarixində 38 dəqiqəlik final seriyası yayımlanıb.

## Məzmun
"Balta" animasiyası Azərbaycan gəncinin gündəlik həyatda yaşadığı problemlərə yumoristik və absurd şəkildə yanaşma göstərən yetkinlər üçün cizgi serialdır. Hekayə bu günə kimi böyüdüyünün fərqində olmayan, avara baş qəhrəmanımız İsmayılın öz ailəsinin güvənini qazanmaq və sevdiyi qız Cananı əldə etmək üçün çox pul qazanmalı olduğunu dərk etməsiylə başlayır. İsmayılın pul qazanmaq üçün əl atdığı yollar bizi macəralardan-macəralara aparır. Azərbaycan dilində, sosial şəbəkələrdə və internet mediasında yayımlanan "Balta" animasiyası 4K keyfiyyəti ilə ümumilikdə 20 nəfərlik komandanın əməyi nəticəsində ərsəyə gəlib.

## Yaradıcı heyət
* **Rejissor və ssenarist:** Rəvan Muradov
* **Art direktor:** Əmrah Niyazalı
* **Marketoloq:** Elçin Hüseynov
* **Animatorlar:** Vüsal Kərimov, Fərman Dadaşov, Seymur Abdullayev
* **Proyekt menecer**: Nicat Manafov
* **Qrafik dizayner:** Nihad J
* **Layihə məsləhətçisi:** İlkin Yusif

## Personajlar
* **İsmayıl:** Hekayənin əsas qəhrəmanı olan İsmayıl 23 yaşında pul qazanmaq üçün yollar axtarır.
* **Musa:** İsmayılın kiçik qardaşı.
* **Hüseyn:** İsmayılın atası.
* **Baba:** İsmayılın babası.
* **Mələk:** İsmayılın anası.
* **Canan:** İsmayılın sevdiyi qız.

## Səsləndirmə
* **İsmayıl** — Teymur Eyvazov
* **Musa** — Elvin İbrahimov (Elvin İbra)
* **Hüseyn** — Teymur Eyvazov
* **Baba** — Firuddin Əliyev
* **Mələk** — Aytac Əlimirzəyeva (sonradan Şənay Nəbisoy)
* **Canan** — Aytac Əlimirzəyeva (sonradan Şənay Nəbisoy)

Köməkçi personajlarda Taleh Yüzbəyov, Əlixan Rəcəbov və Erkin Erginin də səsləndirmələri var.

## Mükafatlar
* MilliNet – 2018 — İlin ən yaxşı "Youtube" layihəsi

* Netty Awards – 2019 — İlin ən yaxşı onlayn video-layihəsi
* Animafilm - 2021 —  Serial IV ANİMAFİLM Beynəlxalq Festivalının müsabiqə proqramında iştikak edib.

## Qeydlər


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Balta (cizgi-serial, 2018) — Internet Movie Database saytında

*
Üstüpü piri

**Üstüpü piri** — Ordubad rayonunun Üstüpü kəndindən şərqdə, hündür təpənin üzərində ziyarətgah.

Bu müqəddəs yer Ordubad rayonunun Üstüpü kəndinin şərq tərəfində, yüksək ərazidə yerləşir. Coğrafi cəhətdən yaşayış məskəninin səviyyəsindən yüksəklikdə yerləşir. Piri bəzən "İsfəndiyar" da adlandırırlar. Qərbdən şərqə uzanan binadan (ölçüsü: uzunu 8,7 m, eni 3,5 m, hündürlüyü 2,7 m) ibarət olan pirdə ziyarət obyekti olan qəbir vardır. Qəbirin üstü 50 sm ucalığında hörülüb, qara mərmərlə üzlük çəkilib. Ancaq qəbirin üstündə epiqrafik sənəd — kitabə olmadığı üçün onun mənsubiyyəti haqqında tutarlı elmi fikir söyləmək mümkün deyil. Kənd əhalisindən bəzi adamların fikrincə bu birdə İsfəndiyar adlı müqəddəs şəxsiyyət dəfn olunmuşdur. Yerli əhalinin söylədiyinə görə bu qəbirdə uyuyan mərhumla, kənddən cənub tərəfdə yerləşən Düylün kəndindəki pirdə dəfn olunan şəxs bacı qardaşdırlar. Deyilənə görə buruda dəfn olunan mərhum dəvə ilə bu əraziyə gəlmiş, burada yaşamış, vəfat etdikdən sonra burada da dəfn olunmuşdur. Bundan sonra onun qəbiri ziyarətgaha çevrilmişdir. Onun dəvəsi isə daşa çevrilmişdir. Pir binasının şimaldan giriş qapısından təxminən 5 metr aralı iki qəbir vardır. Kənd sakini, ixtisasca rus dili müəllimi olan 70 yaşlı Yusif Muradov deyir (məlumat 2007-ci ildə alınmışdır): 

## İstinadlar
Topaşan qəbiristanlığı

**Topaşan qəbiristanlığı** — Şahbuz rayonunun Aşağı Qışlaq kəndindən ş.-də arxeoloji abidə.

Ərazi xalq arasında Post adlandırılır. Qəbiristanlıq torpaq yolun alt tərəfində yerləşir. Qəbirlərin əksəriyyətinin başdaşları düşmüşdür. Baş daşlarının üzərində ərəb əlifbası ilə yazılmış kitabələr vardır. Başdaşlarında hicri təqvimi ilə 1017, 1191, 1300 və s. tarixli kitabələr vardır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, vaxtilə qəbiristanlıqda olan daş qoçlar aparılmışdır. Başdaşları üzərində olan tarixlər qəbiristanlığın 300 ildən artıq istifadə olunduğunu təsdiq edir. Topaşan nekropolunu XVII–XX əsrlərə aid etmək olar.

## İstinadlar
Yeni Şirvan Cəmiyyəti

**Yeni Şirvan** — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Şamaxı şəhərində fəaliyyət göstərmiş xeyriyyə cəmiyyəti.

## Tarixi
Bakının baş memarı olmuş ali təhsilli ilk azərbaycanlı memar Zivərbəy Əhmədbəyovun təşəbbüsü ilə təşkil olunmuşdur (1919). Cəmiyyətin əsas məqsədi S.Şaumyanın göstərişi ilə erməni-daşnak və bolşevik hərbi birləşmələri tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı 1918-ci ildə həyata keçirilmiş soyqırımları zamanı xüsusi qəddarlıqla dağıdılmış və yandırılmış Şamaxı şəhərini bərpa etmək olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Zivərbəy Əhmədbəyov

## İstinadlar
Yeni həqiqət (qəzet)

**"Yeni həqiqət" qəzeti** () — 1911-ci ildə çıxmış gündəlik qəzet.

## Tarixi
1911-ci ildə Bakıda nəşr olunmuşdur. İlk nömrəsi yanvarın 21-də, sonuncu, 44-cü nömrəsi martın 18-də çıxmışdır. "Günəş" və "Həqiqət" qəzetlərinin davamı idi. "Yeni həqiqət"də müxtəlif siyasi-inzibati regionların həyatına dair informasiyalar, beynəlxalq siyasətə, dini məsələlərə dair məqalələr, bədii ədəbiyyat nümunələri dərc olunurdu. Qəzetin naşiri və baş redaktoru Oruc Orucov, əsas müəllifləri Əhməd bəy Ağayev (Ağaoğlu), Mirzə Ələkbər Sabir, Əliabbas Müznib, Mirzə Məhəmməd Axundov, Məhəmmədsadıq Axundov, Abdulla bəy Divanbəyoğlu, Azad Mərəndi, Əliqulu Qəmküsar və b. idi.

## Fəaliyyəti
Avropa dövlətlərinin şərqdə müstəmləkəçilik siyasətinin tənqidi, dünya müsəlmanlarının birliyi, "İttihadi-islam" ideyasının təbliği "Yeni həqiqət"in əsas ideya istiqamətini təşkil edirdi. Ə.Ağayevin "Osmanlı məktubları" silsiləsin=də, Haşım Məhəmmədzadənin "Avropalılar və ovçuluq", İstanbul müxbirinin "Müsəlmanlara qəsd" məqalələrində və s. yazılarda imperialist dövlətlərin, o cümlədən Rusiyanın müsəlman xalqlarına qarşı yürütdükləri təcavüzkarhq siyasəti ifşa olunurdu. Məhz buna görə də 1911-ci il martın 19-da "Yeni həqiqət"in nəşri dayandırıldı, naşir-redaktoru Oruc Orucov həbs olunaraq Rusiyanın daxili quberniyalarına sürgün edildi. 

## Fəaliyyətinin dayandırılması
Qısa müddətdə çıxmasına baxmayaraq, "Yeni həqiqət" milli ictimai-siyasi şüurun, istiqlal ideyalarının oyanışında müəyyən rol oynamışdır.
## Həmçinin bax
* Oruc Orucov

## İstinadlar
Milli Azərbaycan Komitəsi

**Milli Azərbaycan Komitəsi** — Azərbaycan siyasi mühacirlərinin 1941-ci ilin sonunda Berlində təsis olunmuş təşkilatı.

## Tarixi
1941-ci ildə Berlində təsis olunmuşdur. Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin dəvətilə Buxarestdən Berlinə gələn Mustafa Vəkilovu, Mir Yaqub Mehdiyevi, Xosrov Paşa Sultanovu buraya dəvət edərək, Hilal Münşi ilə birgə Milli Azərbaycan Komitəsini yaratdı. Komitəyə 4 nəfər daxil idi. Onun tərkibi təsdiq üçün Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinə təqdim edildi. Bu sənədlə yanaşı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin Almaniya tərəfindən dərhal tanınması, vahid Azərbaycan ordusunun yaradılması və s. təkliflərin nəzərdə tutulduğu geniş bəyanatı da nazirliyə təqdim olundu.

## Fəaliyyəti
Komitə Almaniya rəhbərliyi ilə əməkdaşlığı yalmz Şimali Qafqazadək mümkün sayırdı. Belə hesab olunurdu ki, alman orduları bolşevik rejimini devirdikdən sonra Qafqaza girməməli, onun taleyini region xalqlarının özləri həll etməlidir. Lakin Almaniya hökuməti bu təklifləri qəbul etmədi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təkliflərinin Almaniya rəhbərliyi tərəfindən qəbul edilməməsinin başlıca səbəbi müharibənin əvvəlində SSRİ üzərində sürətli qələbə çalınacağına dair yanlış inamı ilə bağlı idi. Nasional-sosialistlər əlavə yardıma ehtiyac olmadan da qalib gələcəklərinə əmin idilər. Nəticədə, Almaniya hökuməti ilə ixtilaf yarandı, Komitənin almanlarla əməkdaşlığı, əslində, baş tutmadı. 1943-cü ilin avqustunadək mövcud olan komitə Almaniya rəhbərliyi ilə əlaqələrdən çəkinmişdir.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

## Ədəbiyyat
* İbrahimli X., Azərbaycan siyasi mühacirəti (1920–1991), B., 1997;
* Qasımov M., Güney Kafkasya Böyük devletlerin mengenesinde: Azerbaycan tarihi 1920–1945 yılları, İstanbul, 2005.

## İstinadlar