Mədəniyyətlərarası kompetensiya

**Mədəniyyətlərarası kompetensiya** — digər mədəniyyətlərin nümayəndələri ilə ünsiyyət qurmaq, fərqli mədəniyyət və millətlərin nümayəndələri ilə səmərəli ünsiyyət bacarığıdır.

Bu qabiliyyət gənc yaşda ortaya çıxa bilər və ya məşqlə inkişaf etdirilə bilər.

Mədəniyyətlərarası bacarıqlara aşağıdakılar daxildir:

# Ümumi mədəni və mədəni xüsusi biliklər.
# Praktik ünsiyyət.
# Mədəniyyətlərarası psixoloji həssaslıq.

## Yaranma səbəbləri
Hər bir insanın coğrafi, tarixi və digər cəhətləri olan öz tarixi, həyatı, hətta mədəniyyəti və mədəni mənsubiyyəti var. İnsan münasibətlərində, əlbəttə ki, bu digər mədəni dairələrdən, qitələrdən və ya ölkələrdən, eləcə də digər müəssisələrdən olan, əks cinsdən olan insanlara aiddir və s. (alt mədəniyyətlər adlanır); hətta eyni ailə daxilində fərqli mədəni dəyərlər birləşdirilə bilər.

## İlkin şərtlər
Əsas şərtlər həssaslıq və özünə inam, digər davranışları və zehni nümunələri anlamaq və öz fikirlərini aydın və dəqiq çatdırmaq qabiliyyətidir; başa düşmək və mümkün olduqda çeviklik göstərmək və lazım olduqda aydın olmaq. Bu, uyğunlaşdırılmış bir tarazlıqdan bəhs edir:

* Digər mədəniyyətlər, fərdlər, millətlər, davranışlar və s.
* həssaslıq, empatiya, özünü başqalarının yerinə qoymaq və hisslərini və ehtiyaclarını qəbul etmək bacarığı,
* və özünə inam, öz güclü tərəflərini, zəifliklərini və ehtiyaclarını bilmək, emosional sabitlik.

## Mədəni müxtəlifliklər
Mədəni xüsusiyyətlərin təhlilində mədəni ölçülər və aspektlər arasında bir fərq qoyulur:

* fərdilik (fərdi təşviqlər) və kollektivizm (qrup təşviqləri)
* qadınlıq (şəxsiyyət prinsipi ilə münaqişənin həlli, tək bir komandaya yönəlmə və daha yaxşı həyat keyfiyyəti) və kişilik (münaqişənin bərabər mübarizədə həlli, rəqibə yönəlmə)
* qeyri -müəyyənliyin qarşısını almaq (formalizmə ehtiyac və ya ona qarşı müqavimət)
* güc məsafəsi (cəmiyyətdəki hiyerarşik səviyyələr arasındakı həqiqi və ya hiss olunan fərq, bu cəmiyyətin üzvləri tərəfindən iyerarxiyanı qəbul etmə dərəcəsi, yəni qeyri -bərabər güc bölgüsü)
* monoxronik (bütün hərəkətlər ardıcıl olaraq həyata keçirilir) və polikron (bir çox hərəkət eyni vaxtda aparılır)
* struktur xüsusiyyətləri (məsələn, dəyər yönümlülüyü, zaman və məkan hissi, seçmə qavrayış, şifahi olmayan ünsiyyət və davranış)
Bu və digər meyarlara görə ölkələr, bölgələr, müəssisələr, sosial qruplar, eləcə də fərdlər fərqlənir.

İşbirliyində, xüsusən danışıqlarda, kooperativlərdə, birliklərdə və s. İşlərdə müvəffəqiyyət ümidləri real qiymətləndirilə bilər, məqsədyönlü təlim keçə bilən müvafiq şəxslər məsul vəzifələrə təyin edilə bilər.

## Mədəniyyətlərarası kompetensiya modelləri
On üç ölkədən olan alimlərin mədəniyyətlərarası səriştəsinin 66 tanınmış modeli var. N. V. Çernyakın struktur komponentlərinin əlaqəsinin təbiətinə görə təsnifatı bu modelləri ayırır:.

nomenklatura;
struktur;
səbəbli;
birgə oriyentasiya;
və dinamik.
Həm də mədəniyyətlərarası səriştənin modelləri universal və mədəni cəhətdən spesifikdir.

## Həmçinin bax
* Akkulturasiya
* Diffuzionizm
* İnkulturasiya
* İnterkulturalizm
* Mədəniyyətlərarası ünsiyyət
* Mədəni dairələr nəzəriyyəsi
* Transkulturasiya

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Грушевицкая Т. Г., Попков В. Д., Садохин А. П. Основы межкультурной коммуникации: Учебник для вузов / Под ред. А. П. Садохина. — М.:ЮНИТИ-ДАНА, 2002. — 352 с.
* Dietmar Böhm, Regine Böhm, Birgit Deiss-Niethammer: Handbuch Interkulturelles Lernen; Verlag Herder, Freiburg/Basel/Wien; ISBN 3-451-27001-3
* Jürgen Bolten: Interkulturelle Kompetenz. Erfurt 2007 (Landeszentrale für Politische Bildung). ISBN 978-3-937967-07-3
* Csaba Földes/Gerd Antos (Hrsg.): Interkulturalität: Methodenprobleme der Forschung. Beiträge der Internationalen Tagung im Germanistischen Institut der Pannonischen Universität Veszprém, 7.-9. Oktober 2004. München: Iudicium 2007; ISBN 978-3-89129-197-9
* Arnold Groh: Research Methods in Indigenous Contexts; Springer, New York; ISBN 978-3-319-72774-5
* Béatrice Hecht-El Minshawi: Interkulturelle Kompetenz — For a Better Understanding. Schlüsselfaktoren für internationale Zusammenarbeit. Beltz 2003. ISBN 3-407-36114-9
* Frank Herbrand: Interkulturelle Kompetenz. Wettbewerbsvorteil in einer globalisierenden Wirtschaft; Verlag Haupt, Bern/Stuttgart/Wien; ISBN 3-258-06231-5
* Gerd Hofstede: Lokales Denken, globales Handeln; Deutscher Taschenbuch Verlag; ISBN 3-423-50807-8
* Walter Kälin: Grundrechte im Kulturkonflikt; Verlag NZZ, Zürich; ISBN 3-85823-816-3
* Richard R. Lewis: Handbuch Internationale Kompetenz; Campus-Verlag, Frankfurt/Main; ISBN 3-593-36393-3
* Gerhard Maletzke: Interkulturelle Kommunikation. Zur Interaktion zwischen Menschen verschiedener Kulturen; Westdeutscher Verlag, Opladen; ISBN 3-531-12817-5
* Alexander Thomas, Eva-Ulrike Kinast, Sylvia Schroll-Machl, Sylvia Schroll- Machl: Handbuch Interkulturelle Kommunikation und Kooperation. Band 1 und 2. Vandenhoeck & Ruprecht 2003. ISBN 3-525-46186-0
* Thomas Baumer: Handbuch Interkulturelle Kompetenz (2 Bände); Verlag Orell Füssli, Zürich. ISBN 3-280-02691-1 und ISBN 3-280-05081-2
* Christiane Sautter: Was uns verbindet und was uns unterscheidet — Die Familie im Kontext der großen Religionen, Verlag für Systemische Konzepte 2005, ISBN 3-9809936-2-0
* Stefanie Rathje: Interkulturelle Kompetenz — Zustand und Zukunft eines umstrittenen Konzepts, Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht 2006.