Desert

thumb|250px|right|Desert

**Desert** (-dən) — nahar və şam yeməyindən sonra verilən və xoş dad əhvalı yaratmaq üçün verilən  meyvə, şirin şorba, şirin içkilər, dondurma və ya digər qənnadı məmulatlarıdır. Bir qayda olaraq şirin delikateslər verilir. Bəzi mədəniyyətlər desertlər yaratmaq üçün daha çox dadlı olan qidaları şirinləşdirir. Dünyanın bəzi yerlərində yeməyi bitirmək üçün desert kursu ənənəsi yoxdur.

*Şirniyyat* termini peçenye, tortlar, peçenye, kremlər, jelatinlər, dondurmalar, xəmirlər, pirojnalar, pudinglər, makaronlar, şirin şorbalar, tortlar və meyvə salatı kimi bir çox şirniyyata aid edilə bilər (meyvə adətən desert kurslarında rast gəlinir)

Tarixən, desert kursu tamamilə "anbardan" ( *de l'office* ) yeməklərdən ibarət idi, o cümlədən təzə, bişmiş, konservləşdirilmiş və qurudulmuş meyvələr; qoz-fındıq; pendir və digər süd yeməkləri; quru peçenye (peçenye) və vafli və dondurmalar. Mətbəxdən təzə hazırlanmış xəmir xörəkləri, beze, kremlər, pudinqlər və bişmiş meyvələr kimi şirniyyatlar desertdə deyil, entremetlərdə verilirdi. 20-ci əsrə qədər şirin entremetlər desertlər arasında yer almağa başladı.

## Etimologiya
*"Desert" termini fransızca desservir* sözündən yaranıb, "süfrəni təmizləmək" mənasını verir və masa "təmizləndikdən" sonra təqdim olunan yeməyin son yeməyinə aiddir ( *deservi* ).

Termin kulinariya kontekstində ən erkən istifadələrindən biri *Menagier de Paris* (1393)-dədir ki, bu da mətndəki menyuların üçündə * " desert* " kursunu ehtiva edir, onlardan birinə şirin xəmir və meyvələr daxildir. Bunlardan digərinə dadlı yarma və maral əti daxildir.

Sonrakı əsrlərdə bu termin yeməyin son kursuna istinad etməyə davam etdi. Lakin 19-cu əsrin sonlarında "desertlər" sözü desert kursunda verilən yeməklərə də aid olmağa başladı.

## Tərkibi
Şirin desertlər adətən qamış şəkəri, xurma şəkəri, qəhvəyi şəkər, bal və ya bəkməz, ağcaqayın şərbəti, şərbət və ya qarğıdalı siropu kimi bəzi şərbət növlərini ehtiva edir. Qərb üslublu desertlərin digər ümumi inqrediyentləri un və ya digər nişastalar, yağ və ya piy kimi yemək yağları , süd məhsulları, yumurta, duz, limon suyu kimi turşu inqrediyentlər və ədviyyatlar və şokolad, qəhvə, fıstıq yağı kimi digər ətirli maddələrdir Bu inqrediyentlərin nisbətləri, hazırlanma üsulları ilə yanaşı, son məhsulun tutarlılığında, teksturasında və dadında böyük rol oynayır.

Şəkərlər bişmiş məhsullara nəm və incəlik verir. Un və ya nişasta komponentləri zülal kimi xidmət edir və desert quruluşunu verir. Yağlar rütubətə kömək edir və xəmir və pasta qabığında qabıqlı təbəqələrin yaranmasına şərait yarada bilər. Çörək məmulatlarının tərkibindəki süd məhsulları desertləri nəm saxlayır. Bir çox şirniyyatın tərkibində muhallebi əmələ gətirmək və ya tort kimi bir maddənin qalxıb qalınlaşmasına kömək etmək üçün yumurta da var. Yumurta sarısı xüsusi olaraq desertlərin zənginliyinə kömək edir. Yumurta ağları mayalandırıcı  kimi çıxış edə və ya struktur təmin edə bilər. Sağlam qidalanma hərəkatında əlavə yeniliklər standart inqrediyentlər üçün veqan və qlütensiz əvəzedicilər, eləcə də təmizlənmiş şəkərin əvəzediciləri haqqında daha çox məlumat əldə etməyə səbəb oldu.

Desertlər müxtəlif ləzzətlər əlavə etmək üçün çoxlu ədviyyat və ekstraktlardan ibarət ola bilər. Şirin dadları tarazlaşdırmaq və ləzzətlərdə kontrast yaratmaq üçün desertlərə duz və turşular əlavə edilir. Bəzi desertlər qəhvə ətirli olur, məsələn, buzlu kofe suflesi və ya qəhvə peçenyeləri. Spirtli desertlər hazırlamaq üçün spirtlər və likörlər də tərkib hissəsi kimi istifadə edilə bilər.

## Çeşidləri
Desert dadların, teksturaların və görünüşlərin müxtəlifliyindən ibarətdir. Şirniyyatlar, yeməyi yekunlaşdıran adətən daha şirin bir kurs kimi müəyyən edilə bilər.  ​​Bu tərif meyvə və ya qurudulmuş qoz-fındıqdan tutmuş çox tərkibli tortlar və piroqlara qədər bir sıra kursları əhatə edir. Bir çox mədəniyyətdə müxtəlif desert növləri var. Müasir dövrdə desertlərin növləri adətən nəsillərə ötürülür və ya coğrafi bölgələrdən gəlir. Bu, desertlərin müxtəlifliyi üçün bir səbəbdir. Bunlar desertlərin yerləşdirilə biləcəyi bəzi əsas kateqoriyalardır. 

.

## Mənbə
* Десерт // Кулинарный словарь
* Десерт  // Гуманитарный словарь