open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Predqornoye (Şimali Osetiya)

**Predqornoye** (Oset. Предгорнæй, qum. Борасув-отар)  kəndi Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonunda yerləşir. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi "Predqornenski kənd qəsəbəsi"dir.

## Coğrafiya
Kənd Terek silsiləsinin şimal ətəyində, Borasu dağı bölgəsində, Mozdok bölgəsinin cənub-şərq hissəsində yerləşir və üç tərəfdən İnquşetiya respublikasının torpaqları ilə əhatə olunmuşdur. Regional Mozdok şəhərindən 36&nbsp;km cənubda, Malqobek şəhərindən 16&nbsp;km şimal-şərqdə və Vladiqafqaz şəhərindən 87&nbsp;km şimalda yerləşir. Qəsəbə torpaqları ilə cənub-şərqdə Voznesenskaya, cənub-qərbdəki Malqobek şəhərinin qərbində, Kiçik Malqobek və şimal-qərbdə Qızılyar ilə həmsərhəddir.
Qəsəbə respublikanın dağətəyi zonasında Terski silsiləsinin şimal nöqtəsində yerləşir. Ərazi əsasən cənubda nisbi yüksəkliklərdəki fərqlərin artması ilə təpəlidir. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 358 metr yüksəkdir. Mütləq yüksəkliklər cənubda dəniz səviyyəsindən 500 metr yüksəkliyə çatır.

Kəndin cənub kənarındakı silsilənin yamacları qarışıq meşələrlə örtülmüşdür. Torpaq dağətəyi qara torpaqlarla zəngindir.

Bələdiyyənin ərazisindəki hidroqrafiya şəbəkəsi zəifdir. İqlimi rütubətli və isti yayı mülayimdir. Havanın orta illik temperaturu + 9.5 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 22,0&nbsp;°C-dən yanvarda −3,7&nbsp;°C arasında dəyişir. Yağıntının orta illik  miqdarı təxminən 640&nbsp;mm-dir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisində  tez-tez quru küləklər əsir.

## Tarix
Bir versiyaya görə, kəndin adı 1906-cı ildə Malokabardin knyazlarının Bekoviç-Cherkassk  torpaqlarında, ailəsi və işçiləri ilə Terek  silsiləsinin şimal ətəklərinə köçən qumuq torpaq sahibi Boranın şərəfinə əvvəlcə Borasuv-otar adlandırılmışdır.

1928-ci ildə kənd Çeçen şüası adlandırıldı.
İkinci Dünya müharibəsi dövründə  Alman qoşunları Kurpa, Malqobek və Qroznının neft yataqlarını keçərək kənddən 7&nbsp;km şimala yaxın olan kəndə yaxınlaşdılar.
1944-cü ilə qədər kənd Kabarda-Balkariya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonunun tərkibində idi. 7 mart 1944-cü ildə Kabarda-Balkariya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonu ləğv edildi və Kurp çayının şərqində yerləşən bütün ərazi Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi. Sonra Çeçen şüası  kəndi Malqobek şüası adlandırıldı.
1965-ci ildə RSFSR Silahlı Qüvvələri Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Malqobek şüası kəndi Predqornoye adlandırıldı.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə əhalinin tərkibini  96,8 % qumuqlar, 2,0 % çeçenlər və 1,2 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Abxaziya tarixi

**Abxaziya tarixi** — Abxaziya ərazisi və bu ərazidə yaşayan abaxaz-adige xalqlarının tarixi.

## Qədim dövrlər
Abxaziya ərazisindəki ilk insan izləri Erkən Paleolit dövrünə təsadüf edir. İbtidai icma cəmiyyətinin dağılması prosesi e.ə. VII–VI əsrlərdə baş vermişdir. E.ə. VI–IV əsrlərdə Abxaziya Kolxida çarlığının tərkibinə daxil idi. E.ə. 2-ci əsrin sonunda Abxaziya Pont hökmdarı VI Mitridat Evpatorun əlinə keçmiş, e.ə. 63-cü ildən isə sahilyanı ərazilər romalıların nəzarəti altında olmuşdur. Eramızın I əsrinin sonlarında Abxaziya ərazisində abazq, apsil və saniqlərin tayfa ittifaqları yaranmışdır. 

## Orta əsrlər
VI əsrin ortalarında Bizans–İran müharibələri nəticəsində Abxaziya Bizansın hakimiyyəti altına keçmiş və burada xristian dini, VII əsrin sonu–VIII əsrin əvvəllərindən isə ərəblərin yürüşləri ilə bağlı İslam dini də yayılmağa başlamışdır. Abxaz xalqı, əsasən, VIII əsrdə təşəkkül tapdı. VIII əsrin 80-ci illərində II Leon Abxaz çarlığını yaratdı. 975-ci ildə Abxaziya birləşmiş Gürcü çarlığının tərkibinə qatıldı. XIII əsrin 2-ci yarısında Abxaziya monqol istilasına məruz qaldı. Gürcüstanın siyasi parçalanması dövründə (VI əsrin sonu–VII əsrin əvvəli) Abxaziya müstəqil knyazlığa çevrildi, lakin Qərbi Gürcüstan kimi, Abxaziya knyazlığı da XVI əsrin 2-ci yarısından etibarən Osmanlı imperiyasından asılı vəziyyətə düşdü; XVII–XVIII əsrlərdə burada islam dini daha da möhkəmləndi.

## XIX əsr
1810-cu ildə Abxaziya Rusiyaya birləşdirildi. 1862 ildə abxaz əlifbası yaradıldı. 1864-cü ildə Abxaziyada birbaşa Rusiya idarəçiliyi tətbiq edildi və knyazlıq "Suxumi hərbi dairəsinə" çevrildi. XIX əsrin 70-ci illərində 200 mindən artıq abxaz müstəmləkəçi çar rejimi tərəfindən Osmanlı imperiyasının ərazisinə köçürüldü. Rusiyada Oktyabr çevrilişindən (1917) sonra Abxaziya ərazisi gürcü menşevik hökumətinin silahlı qüvvələrinin nəzarəti altında idi. 1921-ci il martın 28-də Abxaziya SSR yaradıldı. Dekabrın 16 — da Abxaziya SSR Gürcüstan SSR-ə, 1922-ci il dekabrın 13-də ZSFSR-ə, dekabrın 30-da isə ZSFSR tərkibində SSRİ-yə daxil oldu. 1931-ci ilin fevralından Gürcüstan SSR-in tərkibində muxtar respublika olmuşdur.

1990-cı ildən Abxaziya MR, 1992-ci ildən isə Abxaziya Respublikası adlandırıldı. 1989-cu ildə yaranan gürcü-abxaz münaqişəsi müharibə (1992–94) ilə nəticələndi. 1994-cü ildə Abxaziya ərazisinə Rusiyanın sülhməramlı qoşunları yeridildi. Rusiya–Gürcüstan müharibəsindən (2008) sonra Rusiya birtərəfli qaydada Abxaziyanın müstəqilliyini tanımışdır (26.8.2008).
Qoytı

**Qoytı** (çeçen. ГӀойтӀа ) kəndi Çeçenistan Respublikasının Urus-Martan rayonunda yerləşir. Qoytı kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafiya
Kənd Qoyta çayının (Sunjanın sağ qolu) və Sənaye kanalının hər iki sahilində yerləşir. Qroznıdan 12 km cənubda, Qafqaz federal magistral yolundan 7 km cənubda və Urus-Martan şəhərindən 3 km şimal-şərqdə yerləşir. 

Ən yaxın yaşayış məntəqələri: cənub-qərbdə Urus-Martan, şimal-qərbdə Alxan-Yurt, şimal-şərqdə Qikalo, şərqdə Qədim Ataqi, cənubda Miçurina, Qoyskoye və Alxazurovo.

## Tarixi
Kənd haqqında ilk məlumat 1785-ci ildə, Qafqaz müharibəsi tarixində, Şeyx Mənsurun Qoytı kəndindən bir qızla evləndiyi qeyd olunur.
1822-ci ildə Qoytı və Urus-Martan kəndləri polkovnik Qrekov tərəfindən dağıdıldı. 1918-19-cu illərdə Sovet hökumətini dəstəkləyən Taştamir Elderxanovun rəhbərliyi ilə Çeçenistan Xalq Şurası bu kənddə yerləşirdi. Qoytı Şurası, A.Şeripovun komandanlığı ilə Çeçenistan Qırmızı Ordusunu yaratdı.
1919-cu ilin fevralında general Şatilov, Qroznının rus qoşunları tərəfindən azad edilməsindən sonra N. Qikalonun rəhbərliyi altında Qırmızı Ordunun qalıqları Sunjaya qaçdı. 
Qoytı Xalq Şurası qırmızıları təhvil verməkdən və Rusiyanın cənubundakı silahlı qüvvələr bölmələrinə sərt müqavimət göstərməkdən imtina etdi. 1919-cu ildə Qoytı kəndində, Vətəndaş müharibəsi dövrünün yüzgünlük döyüşləri nəticəsində general Denikin ordusu məğlub oldu.
1944-cü ildə çeçen xalqının sürgün edilməsindən və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğv edilməsindən sonra kənd Azad adlandırıldı.

1958-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpasından sonra kənd öz tarixi adına - Qoytı'ya qaytarıldı.

## Əhali
2014-cü il məlumatına əsasən əhalinin milli tərkibini  99,3 % çeçenlər, 0,34 ruslar, 0,05 inquşlar və 0,31 digərləri təşkil edir.
Kəndlilər arasında müxtəlif teyplər, o cümlədən tsunqr, tsesi, türk, lyaşkor, çinx nümayəndələri var.

## İnfrastruktur
Kəndin mərkəzində XIX əsrdə tikilmiş böyük bir məscid var. Kənddə 5 məktəb, bir sıra təhsil müəssisələrinin filialları fəaliyyət göstərir. Dövlət ferması, bir sıra sənaye müəssisələri var. 

## Tanınmış şəxslər
**Sulayev Maqomet Abuyeviç** - çeçen şairi və yazıçısı.

## İstinadlar
Razdolnoye (Şimali Osetiya)

**Razdolnoye** (Oset. Раздольнæй) kəndi Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonunda yerləşir. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi "Razdolnenski qəsəbəsi"dir.

## Coğrafiya
Razdolnoye kəndi Terek çayının sağ sahilində, Mozdok rayonunun mərkəzi hissəsində yerləşir. Kənd regional Mozdok şəhərindən 16 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 102 km şimal-qərbdə yerləşir.

Razdolnoye kəndi yaşayış məntəqələrinin torpaqları ilə həmsərhəddir: şərqdə Qızılyar, cənubda Vejariy və qərbdə Vinoqradnoye. Terek çayının qarşı sahilində Pavlodolskaya kəndi yerləşir. Kənd Kabarda düzənliyinin kənarında, Terek çayının qərbdən şərqə doğru uzanan Terek silsiləsinin yamaclarının qalxdığı vadidə yerləşir. Kənddə orta hündürlük dəniz səviyyəsindən təqribən 123 metr yüksəkdir.
Kənddə hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur.Razdolnoye  kəndinin cənub-şərqində, qəsəbənin əkin sahələrini suvaran Malokabardinski kanalı var.
Razdolnoye kəndinin iqlimi rütubətli və mülayimdir. Burada orta illik havanın temperaturu təqribən + 10,5 ° C, iyulda ortalama + 23.5 ° C-dən yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntı təxminən 560 mm-dir. Kənddə ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisindən quru küləklər tez-tez əsir.

## Tarix
Razdolnoye kəndi 1888-ci ildə Kiyevskaya, Çerniqov və Poltava əyalətlərindən olan tacir Qanjumovun əmlakının yaxınlığında qurulmuşdur.
1944-cü ilə qədər bu kənd Kabarda-Balkariya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonunun tərkibində idi.7 mart 1944-cü ildə Kabarda-Balkariya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurpski rayonu ləğv edildi və Kurp çayının şərqində yerləşən bütün ərazisi Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi. Razdolnoye kəndi müstəqil olaraq respublikanın yeni yaradılmış Mozdok mahalına daxil edildi.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə Razdolnoye kəndinin milli tərkibini 78,8 % ruslar, 6,6 % qumuqlar, 5,8 %  osetinlər, 1,8 % ukraynalılar, 1,6 % almanlar və 5,5 % digərləri təşkil edir.

## İqtisadiyyat
Kəndlilərin əsas fəaliyyət yeri kəndin cənubunda yerləşən "Ukrayna" kolxozudur.

## İstinadlar
Samaşki

**Samaşki** (Çeçen. СемаӀашка) kəndi Çeçenistan Respublikasının Açxoy-Martan rayonunda yerləşir. Samaşkinski kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzidir.

## Coğrafiya
Kənd Açxoy-Martan rayonunun şimal hissəsində, Sunja çayının sol sahilində, regional mərkəz Açxoy-Martan şəhərindən 9 km şimalda və Qroznı şəhərindən 30 km qərbdə yerləşir. Kənddən 4 km cənubda "Qafqaz" federal magistral yolu keçir. Həmçinin kənddə Nazrandan Qroznıya dəmiryolu çəkilib. Kəndin bir hissəsi dəmiryolunun kənarında yerləşir. Samaşkinin quruluşuna bir neçə ikimərtəbəli yaşayış binalarından ibarət Drujba kəndi daxildir. Kənddə üç ayrı məktəb binası var. Kəndin ərazisisi Şimaldan Sunjenski silsiləsinin təpələri, cənubdan - Samaşkinski meşəsi və Sunja çayına bitişikdir.
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: cənubda Yeni Şaroy, cənub-qərbdə Davidenko, qərbdə Sernovodskoye, şimal-şərqdə Radujnoye və şərqdə Zakan-Yurt.

## Etimologiya
Kəndin və yerin adı Çeçen sözündən "Саь-Маӏашка" yaranıb və mənası, "maralların məkanı" deməkdir.

## Tarixi
Kənd Aşağı Samaşkinin dağıdılan Çeçen kəndinin yerində, Sunjen  kazak xəttinin yaranması zamanı Samaşkinskaya kəndi olaraq 1851-ci ildə əsası qoyuldu.
№ 01721 nömrəli əmrlə, 1920-ci ildə kəndin bütün kazak əhalisi köçürüldü: 18-50 yaş arası kişilər Qafqaz xaricindəki konsentrasiya düşərgələrinə göndərildi, qalan əhali Terekə qovuldu. Kənd yenidən çeçenlər tərəfindən məskunlaşmışdır.
Birinci Çeçen Döyüşü zamanı, 7-8 aprel 1995-ci ildə kənddə, bəzi Rusiya və beynəlxalq insan haqları təşkilatlarına görə, federal birliklər tərəfindən mülki şəxslərin kütləvi şəkildə qətliamı oldu .
14 mart 1996-cı ildə federal qoşunlar Xizir Xaçukayevin komandanlığı altında yaraqlıların böyük silahlı dəstəsinin yerləşdiyi Samaşki kəndini mühasirəyə aldı. Martın 15-də federal tərəf kəndə hücum etdi. Martın 20-də yaraqlılar Samaşkini tərk etdilər.
2003-cü ilin avqust ayında 500-ə yaxın kənd sakini qaçırılan 16 yaşlı qızın, kənd sakini Elsa Katsayevanın sərbəst buraxılmasını tələb edərək Qafqaz federal yolunu bağladılar.
15 avqust 2003-cü ildə kənddə yerləşən bir hərbi komendant ofisi yaraqlılar tərəfindən hücuma məruz qaldı. Binanın avtomat silah və qumbaraatanlarla kütləvi şəkildə atəşə tutulması nəticəsində 2 hərbçi şəhid oldu, 10 nəfər müxtəlif dərəcəli ağır yaralandı.
1 aprel 2004-cü ildə daxili qoşunlar Samaşkini hər tərəfdən mühasirəyə alaraq kənddə xüsusi əməliyyat keçirdi. İki binada minalar üçün boşluqlar, radio ilə idarə olunan ƏPQ, təchiz olunmuş mina, qumbaraatan və digər sursat var idi. NTV-nin məlumatına görə, Samaşkidə bu cür xüsusi əməliyyatlar nəticəsində 27 nəfər itkin düşmüşdür.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin milli tərkibini 99,9 % çeçenlər və 0,1 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Oysxara

**Oysxara** (çeçen. Ойсхар) qəsəbə və ya kəndi Çeçenistan Respublikasının Qudermes rayonunda yerləşir.

Tərkibindəki yeganə yaşayış yerini Oysxarskoye kənd yaşayış məntəqəsi təşkil edir.

## Coğrafiya
Kənd "R-217" (Qafqaz) federal magistral yolunda, Kaçkalıkski silsiləsinin şimal ətəyində, Qudermesin regional mərkəzindən 11 km cənub-şərqdə və Qroznı şəhərindən 48 km şərqdə yerləşir. Oysxara kəndinə ən yaxın yerləşən yaşayış məntəqələri: şimal-qərbdə Melçxi və Şuani kəndləri, şərqdə Yuxarı Noyber və Aşağı Noyber kəndləri, cənub-şərqdə Alleroy kəndi, cənubda Tsentaroy kəndi, cənub-qərbdə Baçi-Yurt və qərbdə İlasxan-Yurt kəndi.

## Tarix
İlk dəfə Oysxara kəndi Qızılyar komendantı, general-mayor D. F. Eropkinin 1732-ci il tarixli "Dağ sahiblərinin qeydiyyatı" adı altında tərtib etdiyi sənəddə xatırlandı. 1770–1773-cü illərdə Qafqazı gəzən təbiətşünas və səyyah I. A. Qildenştedt Oysxaranın bir çeçen kəndi olduğunu qeyd etdi.

Kəndin tsontaroy taypının nümayəndələri olan çeçenlər tərəfindən qurulduğunu A. A. Süleymanov da sübut edir.
1790-cı illərdə J. Reineggs, 800 ailədən ibarət olan Oysunqur sakinlərinin "qumuq-Tatar dilində danışdıqlarını" qeyd etdi.

1820-ci ilin payızında general İ. V. Qurkov, çeçenləri qorxutmaq üçün çıxışları dayandırmaq üçün İstisu, Oysunqur və digər kəndləri tamamilə darmadağın etdi.

28 yanvar 1928-ci ildə Qudermes rayonunun mərkəzi Oysunqur kəndindən Qudermes kəndinə köçürüldü.
1944-cü ildə Çeçenlərin və İnquşların qovulmasından və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğv edilməsindən sonra Oysunqur kəndi Novoqroznenski adlandırıldı və 1951-ci ilə qədər Qroznı vilayətinin Novoqroznenski rayonunun mərkəzi olmuşdur.

1946-cı ildə kəndə şəhər tipli qəsəbə statusu verildi. 1989-cu ildə Novoqroznenski kəndi Oysxar adlandırıldı.
2009-cu ilə qədər şəhər tipli qəsəbə statusundan məhrum olmuş və hazırda Oysxara qəsəbəsi və ya Oysxar kəndi olaraq qeyd edilmişdir.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə kəndin əhali tərkibini 99,85 % çeçenlər və 0,15 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Suxotskoye

**Suxotskoye** (Oset. Сухотскæй) Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonundakı kənd. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi "Suxotski kənd qəsəbəsi"dir.

## Coğrafiya
Kənd Terek çayının sağ sahilində, Mozdok rayonunun qərb hissəsində, Şimali Osetiya və Kabarda-Balkariyanın sərhədi yaxınlığında yerləşir. Regional Mozdok şəhərindən 23 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 95 km şimal-qərbdə yerləşir.

Şimal-şərqdə Vinoqradnoye, cənubda Aşağı Malqobek və qərbdə Həmidiyə yaşayış yerləri ilə həmsərhəddir.

Kənd Kabarda düzənliyində yerləşir. Relyefində nisbətən yüksəkliklərdə güclü dalğalanma müşahidə olunmur əsasən düzdür. Terek çayının vadisi boyunca, nisbi yüksəkliyi 10-15 metrə çatan Terski silsiləsi uzanır. Kəndin cənubunda mütləq yüksəkliklər tədricən Terski silsiləsinə doğru yüksəlməyə başlayır. Orta hündürlük dəniz səviyyəsindən yalnız 145 metr yüksəkdir.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Kəndin qərbinə, kənddən bir az şimal-qərbdə olan Terekə axan Kurp çayı axır. Kəndin cənubunda bir kənd yaşayış məntəqəsinin sahələrini suvaran Malokabardinski kanalı yerləşir.

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10.5 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23,3 ° C, yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntı təxminən 580 mm təşkil edir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. 

## Tarix
19-cu əsrin ortalarına qədər müasir kəndin yerində müxtəlif Kabardiya kəndləri yerləşirdi, əhalisi Qafqaz müharibəsindən və 1820-ci illərin əvvəllərində Kiçik Kabarda üzərindən keçən vəba epidemiyasından sonra azalmışdı.
Rusiyada aparılan torpaq islahatlarından sonra  hələ də mövcud olan Kabardiya kəndlərinin bir çoxu Kurp çayı üzərindən köçürülməyə başlandı və Terek çayının şərqində və cənubda yerləşən torpaqları, Qafqazdakı hərbi Rusiya hökuməti, düzənlikdə kənd təsərrüfatında istifadə üçün yer olaraq Qafqazın digər yaxın dağ xalqlarına satmağa başladı.

Müasir kənd 1899-cu ildə Bessarabiya əyalətinin Vulkaneşti kəndindən köçən qaqauzlar tərəfindən yaradılıb.

1944-cü ilə qədər kənd Kabarda-Balkarya  Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonunun tərkibində idi.

7 mart 1944-cü ildə KBASSR-in Kurpski rayonu ləğv edildi və Kurp çayının şərqində yerləşən bütün ərazisi Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisini 38,5 % ruslar, 31,8 % türklər, 11,5 % osetinlər, 3,3 % azərbaycanlılar, 3,2 % kabardinlər, 3,2 % bolqarlar, 2,7 % dargilər, 1,3 % qaqauzlar, 1,0 % almanlar və 3,6 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Vinoqradnoye (Şimali Osetiya)

**Vinoqradnoye** (Oset. Винограднæй) — Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonunda kənd. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi "Vinoqradnenski kənd qəsəbəsi"dir.

## Coğrafiya
Kənd Terek çayının sağ sahilində, Mozdok rayonunun qərb hissəsində yerləşir. Regional Mozdok şəhərindən 18 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 91 km şimal-qərbdə yerləşir.
Yaşayış məntəqələrinin torpaqları ilə həmsərhəddir: şərqdə Mirnıy və Razdolnoye və cənub-qərbdə Suxotskoye. Çayın qarşı tərəfində Pavlodolskaya kəndi yerləşir.

Kənd respublikanın çöl zonasında Kabarda düzənliyində yerləşir. Terek çayının vadisi boyunca qərbdən şərqə Terski silsiləsinin yamacları uzanır. Kəndin qərb hissəsi (Sovetskaya, Novaya və Podqornaya küçələri) Terek çayının düzənliyində yerləşir. Qalan hissəsi Terski silsiləsinin yüksəkliyində yerləşir. Bələdiyyənin ərazisindəki orta hündürlük dəniz səviyyəsindən təxminən 144 metr yüksəkdir.

Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Bələdiyyənin cənub hissəsində Malokabardinski və Nadtereçnı kanalları var, suları kənd yaşayış məntəqəsinin sahələrini suvarır.

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10,7 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23,5 ° C, yanvarda −2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntının miqdarı təxminən 550 mm-dir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisində tez-tez quru küləklər əsir.

## Tarix
1880-ci ildə Baltikyanı ölkələrdən gələn Alman mühacirləri general Smıkalovun əmlakının yerində Qnadenburq koloniyası quruldu. Terek çayı yaxınlaşdığından və qəsəbənin qərbində yaxşı tikinti materialı verən böyük bir meşə olduğu üçün bu yer xüsusi seçilmişdir.

Alman koloniyasından çox uzaqda, əsasən osetinlərin məskunlaşdığı Nikolayevka xutoru (Novo-Nikolayevskoye kəndi) var idi.

1944-cü ilə qədər Qnadenburq koloniyası Kabarda-Balkarya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonunun inzibati mərkəzi idi.

09.21.41 tarixli GKO-698ss "Almanların Krasnodar və Orjonikidze bölgələrindən, Tula bölgəsindən, Kabardin-Balkar və Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikalarından köçürülməsi haqqında" Fərmanı ilə koloniyanın bütün Alman əhalisi Qazaxıstana köçürüldü.

RSFSR-nin 15 iyul 1942-ci il tarixli sərəncamı ilə Kurp bölgəsinin Qnadenburq kəndi Vinoqradnoye, Vinogradnovskiye Qnadenburqski kənd məclisi adlandırıldı.

7 mart 1944-cü ildə Kabarda-Balkarya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurp rayonu ləğv edildi və Kurp çayının şərqində yerləşən bütün ərazi Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.

1956-cı ildə Novo-Nikolaevskoye kəndi ləğv edilərək Vinoqradnoye kəndinə əlavə edildi.

## Əhali
2010-cu il Ümum-Rusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kənd əhalisinin tərkibini 62,6 % osetinlər, 22,6 % türklər, 10,0 % ruslar və 4,7 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Ağdaşi

**Ağdaşi** — çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**

*Məhəmməd Ağdaşi
*Mənsəbi Ağdaşi - XVIII əsr şairi
*Qul Əhməd Ağdaşi -  (XVI)
* Gül Əhməd Şirvani əl-Ağdaşi əl-Cardami - XVI. Əsrin məşhur məntiq alimlərindən biri Qunut şərhi risaləsi var.
* Sədrəddin Şirvani əl-Ağdaşinin Ayətəl Kürsi Təfsiri risaləsi.
*Şeyx Əməd Əl Ağdaşi
*Abdullah Əfəndi el-Ağdâşî
*Məhəmməd Nəbi Ağdaşi
*Şeyx-i Kamil Şeyx Molla Məhəmməd əl-Ağdaşi əş-Şirvani ibn Rüqeyyə Xatun'un 
*Abdulaziz Nəqşibəndi əl-Ağdaşinin Tuhfətul İxvan risaləsi və müridlərindən Trabzonlu Ali Nəfi əfəndinin mədhiyyəsi
Abdunnafi Ağdaşi- namaz təlimi kitabı.

*Ağdaş

## İstinadlar
Qaramani

**Qaramani** — çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**

*Həbib Qaramani
* Cəbrail b. Molla Məhəmməd əl-Qaramani 1204/1790-cı - Əsəri Fransa Milli Kitabxanasında qorunur.

*Qaraman

## İstinadlar
Müsküri

**Müsküri** — çox işlədilən təxəllüs.

**Bu təxəllüsü olan tanınmış insanlar**

* Yusif Müsküri
* Şihabuddin b. Abdulhalim əl-Müskürinin Şərhul Fəraiz adlı əsəri Yazılma tarixi 1083/1672. 
* Abdussalam oğlu Məhəmməd Müsküri - Azərbaycanda yazılan ilk elmihal kitabını da Abdussalam oğlu Məhəmməd Müsküri yazıb.

Müskür, Quba

## İstinadlar
Sovetski (Şimali Osetiya)

**Sovetski** (Oset. Sovetski) qəsəbə Şimali Osetiya Respublikasının Mozdok rayonunda yerləşir. "Pavlodolski kənd qəsəbəsi" bələdiyyənin bir hissəsidir.

## Coğrafiya
QəsəbəTerek çayının sol sahilində, Mozdok rayonunun mərkəzi hissəsində yerləşir. Regional Mozdok şəhərindən 9 km cənub-qərbdə və Vladiqafqaz şəhərindən 101 km şimal-qərbdə yerləşir.
Qəsəbələrin torpaqları ilə həmsərhəddir: qərbdə Pavlodolskaya, şimalda Lukovski və Lukovskaya. Çayın qarşı tərəfində Razdolnoye kəndi yerləşir.

Kənd respublikanın çöl zonasında Kabardin düzənliyində yerləşir. Ərazi əsasən hündürlükdə cüzi dalğalanma ilə dalğalı düzdür. Terek çayının vadisi boyunca təpələr uzanır. Bələdiyyənin ərazisindəki orta hündürlük dəniz səviyyəsindən 141 metr yüksəkdir. Terek çay vadisi çay meşələri ilə çaya yaxınlaşmağı çətinləşdirir. Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Kənddən cənub-qərbdə, Terekdən Stavropol diyarındakı Levokumskoye kəndi yaxınlığında, Noqay çölündən Kuma çayına qədər uzanan Tersko-Kumskı su kanalı yerləşir.

İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10,7 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23.5 ° C-dən yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntı təxminən 560 mm-dir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisində quru küləklər tez-tez əsir. 

## Tarix
1901-ci ildə Rusiya İmperiyasının mərkəzi bölgələrindən gələn köçkünlər tərəfindən bir xutor təsis edildi və ilk məskunlaşanlar tərəfindən Stryapçi adlandırıldı. Elə həmin il yeni yaradılan ərazi inzibati olaraq yaxınlıqdakı Pavlodolskaya kəndinə verildi.
1944-cü ildə Mozdok şəhəri və ətrafları ilə birlikdə xutor Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.
1960-cı ildə xutorun qərb kənarı boyunca uzanan Tersko-Kumski kanalının inşası ilə onun inkişafına təkan verildi. 1965-ci ildə RSFSR Silahlı Qüvvələri Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Stryapçi kəndi Sovetski adlandırıldı.

## Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisini 65,0 % ruslar, 26,4 % osetinlər, 1,9 % gürcülər, 1,9 % qumuqlar, 1,3 % kabardinlər, 1,0 % ukraynalılar və 2,2 % digərləri təşkil edir.

## İstinadlar
Tsxinvali rayonu

**Tsxinvali rayonu**, Cənubi Osetiya Respublikasının inzibati ərazi vahididir. Respublikanın cənubunda yerləşir, digər üç bölgə və Gürcüstanla həmsərhəddir. İnzibati mərkəz rayonun tərkibinə daxil olmayan Tsxinvali şəhəridir.

## Coğrafiya
1940-cı illərdə Kexvi kəndinin şimalında, Böyük Liaxvi çayı üzərində 200 kVt gücündə bir su elektrik stansiyası tikildi. 2007-ci ildə gücü 1 MVt-a çatdı.

Tsxinvali bölgəsində Kiçik Liaxvi çayı və Liaxvski qoruğunda Zonkar su anbarı var.

Tsxinvali bölgəsində, düzənlik meşələrin yerində tikanlı-kollu çöllər çox yayılmışdır. Burada qızılgül, yemişan,  kələm, xurma, üzüm, əncir, qarpız, gavalı,  buynuzcuqlu seratoniya, itburnu yetişir. Heyvanat aləminə siçan, kirpi, dovşan, ayı, tülkü, çaqqal heyvanları daxildir. Bu günə qədər yeganə, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazisi Liaxvski qoruğudur.

## Tarix
Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin yaranmasından sonra Tsxinvali bölgəsi onun 14 rayonundan biri oldu. 1940-cı ildə rayonların sayı dördə endirildi Cavski, Znaurski, Leninqorski və Stalinirski. 1960-cı ildə Stalinirski rayonu Tsxinvali adlandırıldı. 1962-ci ildə Tsxinvali bölgəsi ləğv edildi, 1965-ci ildə isə bərpa edildi.
1990-cı illərin əvvəllərində Gürcüstan-Osetiya münaqişəsi nəticəsində (Xelçua, Sarabuk, Koxat, Monastır, Mamitıkau kəndləri ən çox təsirləndi) və 2008-ci ilin avqustunda baş vermiş hərbi əməliyyatlar zamanı ərazi çox zərər gördü.  2008-ci ildə ən böyük ziyan Osetiya kəndləri  Sarabuk, Prisi, Dmenis, Xetaqurovo, Satikara vuruldu. Gürcüstanın Tamaraşeni, Kurt, Açabeti, Kexvi və başqa kəndləri yandırıldı və faktiki olaraq ləğv oldu.
2012-ci ildən etibarən rayon Respublikanın digər dörd rayonunnan inkişaf etmiş bir infrastrukturu və həyat səviyyəsi ilə fərqlənir. 

## Əhali
2015-ci il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə əhalinin milli tərkibini 94,84 % osetinlər, 3,97 % gürcülər, 0,69 % ruslar, 0,10 % ermənilər, 0,09 % ukraynalılar, 0,06 % yunanlar, 0,08 % azərbaycanlılar, 0,04 % abxazlar, 0,04 % kabardalılar və 0,10 % digərləri daxildir.

## İqtisadiyyat
Rayonun iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatından ibarətdir: heyvandarlıq (rayonda 4.566.000 baş iribuynuzlu heyvanı var), bağçılıq, balıqçılıq və şərabçılıq.
Bölgə ərazisində mergel, gil yataqları var, mədən il boyu fəaliyyət göstərir.

## İstinadlar
Kubbar adası

**Kubbar adası** () — Küveytə məxsus olan, yaşayışı olmayan adada. Fars körfəzində, Faylaka və Umm-əl-Maradim adaları arasında yerləşir. Qar və Umm-əl-Maradim adalarından sonra ən cənubda yerləşən ada sayılır. Dairəvi formaya malikdir, diametri 370–380 metr təşkil edir. Uzunluğu şərqdən qərbə 470 m, şimaldan cənuba isə 390 m təşkil edir. Sahəsi 0,14&nbsp;km²-dır (14 ha).

Subtropik iqlimə malik mərcan adasıdır. Qumlu ada şimal hissədə çimərliyə sahibdir. Qərb hissədə isə daşlı sahə vardır. Sahilləri alçaq olsa da, bəzi hisələrdə hündürlük 5 metrə çatır. Adanın bir hissəsi nadir kol bitkiləri ilə örtülüdür. Digər hissədə isə şorangə bitsə də bəzi sahələr çılpaq olan torpaq sahəsindən ibarətdir. Adanın ətrafı mərcanlarla əhatələnmişdir: аteylor rifi (), Madayra rifi () və Kata-at-Arayfiyan rifi (). Ada vdayvinq həvəskarları arasında məşhurdur. Adada əsasən Susüpürənlərə daxil olan növlər yuva qurur: Benqal kəkilli susüpürəni, Onychoprion anaethetus, Ağyanaq susüpürən və Berq kəkilli susüpürəni. Minlərlə başdan ibarət olan susüpürən quşu adanın əsas sakinləridir. Əsasən kolluqlar arasında yay ayları yuva qururmaq üçün adaya gəlirlər. Əvvəllər adada Yaşıl tısbağa və bissalar yumurta qoyurdular. 1986-cı ildə Küveyt Araşdırmalar İnstitutu adada dəniz parkının salınmasını təklif etmişdir. Yayda adada temperatur gündüz 39&nbsp;°C, gecə isə 27&nbsp;°C olur.

Kubbar adası Qar adasından 39&nbsp;km, Umm-əl-Maradim adasından isə 46&nbsp;km şimal-qərbdə, faylaka adasından isə 37&nbsp;km cənubda yerləşir. Fahayhil şəhərindən 34&nbsp;km şərqdə, Əlsəlimiyədə yerləşən Əl-Adr burnundan 49&nbsp;km cənub-şərqdə, Əz-Zaur limanından isə 38&nbsp;km şimaldadır.

Adanın şimal sahillərindən dəniz yolu keçir. Adada günəş panelləri ilə işləyən, metal dirəklərdən ibarət olan 25 m hündürlüyü olan mayaka sahibdir. Mayak hər 10 saniyədən bir 2 ağ işıq saçır. Burada həmçinin rabitə baza stansiyası və helikopter meydançası vardır. Onlar sahil mühafizəsi tərəfinbdən istifadə edilir.
Ada ərazisi səbəbindən dəfələrlə İranla Küveyt arasında mübahisələr düşmüşdür. İran müxtəlif aralıqlarda Auha, Kubbar və Faylaka adalarına ərazi iddiaları irəli sürmüşdür. Ancaq 1970-ci ildə bu iddiadan əl çəkmişdir. 1949-cu ildə Kubbar, Qar və Umm-əl-Maradin adaları Aminoil şirkətinə icarəyə verilir. Bu şirkət 1948-ci ildə neytral zonada olan ərazidən neft hasilatını 60 illiyinə əlkində saxlayan müqavilə imzalamışdı.
Küveytin digər adaları kimi Kubbarda 1990-cı ildə İraqın Küveytə hücumu zamanı işğal edilir. Körfəz müharibəsinin gedişində ölmüş altı İraq əsgərinin qəbiri adada yerləşir.

## İstinadlar
Lentşəkilli qurdkimilər

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan yarımsinfi.

## Haqqında
Bu yarımsinfə iki dəstədə birləşmiş bir neçə növ aiddir. Lentşəkilli qurdkimilərin nümayəndələri bir çox cəhətdən lentşəkilli qurdlara oxşardır və axırıncılarda olduğu kimi onlarda da həzm sistemi yoxdur. Bu səbəbdən də çox vaxt lentşəkilli qurdkimiləri yarımsinif  kimi lentşəkilli qurdlar sinfinə aid edirlər. Halbuki, lentşəkilli qurdkimiləri lentşəkilli qurdlardan fərqləndirən bir sıra əlamətlər vardır. İlk növbədə bu fərq surfənin likoforun quruluşuna aiddir. Bunların sürfələrində lentşəkilli qurdların onkosferində olduğu kimi 6 qarmaqcıq deyil, 10 rüşeym qarmaqcıqı vardır. Lentşəkilli qurdlardan fərqli olaraq likoforun serkomeri çox vaxt ayrılmır, o yetgin ferdlərdə də qalır. Bütün lentşəkilli qurdkimilər buğumsuz quruluşda olub, bir cinsi aparata malikdir. Cinsi sistemi digər yastı qurdlarda olduğu kimi hermofroditdir və çoxlu follikulyar toxumluqlardan və bir ikipaylı yumurtalıqlardan ibarətdir. Sarılıq vəziləri inkişaf etmişdir; balalıq sərbəst dəliklə xaricə açılır. Balalıq yolu vardır. Bütün başqa üzvlər sistemi prinsip etibarilə lentşəkilli qurdlarda olduğu kimi qurulmuşdur.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əl-Mərcan adaları

**Əl-Mərcan adaları** — Fars körfəzində yerləşən süni arxipelaq. Arxipelaq dörd allüvial adadan ibarətdir. Adalar bir-birinə avtomobil körpüləri vastəsi ilə birləşmişdir. İnzibati baxımından Birləşmiş Ərəb Əmirlinin tərkibinə daxil olan Ras əl-Xayma əmirliyinə aiddir. Adalar Əl-Mərcan-Aylend şirkətinə məxsusdur. Arxipelaq turistlər arasında olduqca populyardır. 2014-cü ildə adaları yüz mindən artıq turist ziyarət etmişdir.
## Turizm
2013-cü ildən bu günə qədər adalar turizm sənayesi, eləcə də bitişik infrastruktur obyektlərinin istifadəsi hesabına inkişaf edən tam təchiz edilmiş yaşayış sahəsi formalaşmışdır. 2014-cü ildə adalara gələn yüz min ziyarətçinin 23 %-i BƏƏ-nin sakinləri olmuşdur. Ras əl-Xaymaya gələn turistlərin əksəriyyəti Rusiya, Şərqi Avropa və Böyük Britaniya vətəndaşlarıdır. Turizm sənayesi əmirliyin ÜDM-nun təxminən 20 % -ni təşkil edir..

Hal-hazırda adalara 20 milyard dirhəm həcmində xarici sərmayə hesabına inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır. Bu isə adlara 20 milyon turisti cəlb etməyə imkan verəcəkdir. Adalarda Rixos, Bab Al Bahr, Hilton, Al Marjan Island Hotel & Spa və digərlərinin 5 ulduzlu otellərində cəmləşən otaqların ümumi sayı əmirlikdəkilərin 45% -ni təşkil edir.

Real Madrid FK tərəfindən maliyyələşdirilən, adalarda futbol kurortu təşkil etmək layihəsi maliyyənin dayandırılması səbəbindən 2013-cü ilin sonunda ləğv edilir. Əmirlik hökuməti layihəni bərpa etmək üçün digər investorlarla danışıqlar aparır..

Adaların investisiya cəlbediciliyinə səbəb onların ərazilərində azad iqtisadi zona rejimi - fərdi və gəlir vergilərinin olmaması, 100% xarici əmlak və kapitalın qaytarılmasıdır.
## Coğrafiya

Şəkil:Breeze Island.jpg|Briz adası
Şəkil:Treasure Island1.jpg|Xəzinə adası
Şəkil:Dream Island.jpg|Arzular adası
Şəkil:View Island.jpg|Panorama adası

Arxipelaq Briz, Xəzinə, Arzular və Panorama adalarından ibarətdir. Materik sahillərindən manqrov meşələri ilə örtülüdür. Burad iki böyük dağ Yanis və Cais dağları vardır. Adalar körfəzə doğru 4,5 kilometr məsafədə uzanır və 2,7 milyon m² sahəni əhatə edir. Briz adasında bir neçə otel, dükan, uşaq meydançası və iki kilometrlik bulvarı vardır. Xəzinə adası 230 min m² sahəyə sahibdir. Marjan Island Resort & Spa da daxil olmaqla bir neçə kurorta sahibdir. Arzular adasında geniş çimərlik, bir neçə otel, klub və beş kilometrlik sahil gəzinti zolağı vardır. 460 min m² sahəsi olan Panorama adasında bir neçə kurort, klub və otel vardır.

## İstinadlar
Nəzakət Ağazadə

**Nəzakət  Həsən qızı Ağazadə** ()— dilçi alim, filologiya elmlər doktoru, professor, Həsən bəy Ağayevin qızı 

## Həyatı
Nəzakət Ağazadə 13 fevral 1910-cu ildə Gəncə şəhərində Həsən bəy Ağayevlə Xədicə xanım Ağayevanın ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, ailəsinin 3-cü qız övladı idi. 1931-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna daxil olan Nəzakət xanımı 1932-də “Müsavat Parlamanı başçısının qızı” olduğu üçün 2-ci kursdan çıxarmışdılar. Daha sonra Moskva Xarici Dillər İnstitutunun alman dili fakültəsini bitirmişdi. 1948-də Moskvada namizədlik, 1966-da Bakıda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, professor adını almışdır. 

"Azərnəşr"də tanış olduğu Əliheydər Orucovla evlənən Nəzakət xanımın 1942-ci ildə Elxan adlı bir oğlu dünyaya gəlmişdir. Onun həyat yoldaşı da özü kimi professor, EA-nın müxbir üzvü, görkəmli Azərbaycan dilçilərindən biri olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Nəzakət xanım uzun illər Azərbaycan Dövlət Xarici Dillər İnstitutunun alman dili kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1966-cı ildən 1968-ci ilə qədər isə Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və ədəbiyyatı İnstitutunun prorektoru olmuşdur. Alimin araşdırmaları əsasən azərbaycan və alman dillərinin müqayisəli öyrənilməsinə aiddir. Bunda başqa onun Azərbaycan məktəbləri üçün alman dili dərslikləri yaradılmasında böyük xidmətləri olmuşdur.

## Ölümü
Nəzakət Ağazadə 1979-cu ildə səfərdə olarkən vəfat edib. Sonradan onun tabutu Bakıya gətirilib.
## Həmçinin bax
* Həsən bəy Ağayev
* Xədicə Ağayeva
* Əliheydər Orucov
## İstinadlar
Han

**Han** — kişi adı.

* Han-Noa Massenqo – Fransa futbolçusu
* Han Hva-So – Cənubi Koreyalı həndbolçu
* Han Hyun-So – Cənubi Koreyalı həndbolçu
* Han Sun-Hi – Cənubi Koreyalı həndbolçu

## Həmçinin bax
* Han (dəqiqləşdirmə)
* Xan (dəqiqləşdirmə)
Medveji adası (Çanı gölü)

**Medveji adası** — Rusiya Federasiyasının, Novosibirsk vilayətində, Çanı gölündə yerləşən ada. Adanın ümumi sahəsi 548,6 ha-dır. 22 aprel 2008-ci ildə adaya regional əhəmiyyətli təbiət abidədi statusu verilmişdir.

## Təsviri
Ada gölün şimal-qərb hissəsində yerləşir. Adanın təməlini batmış qədim quru parçası təşkil edir. Yaxınlığında yerləşən digər adalarında eyni istiqamətdə uzanmasını görmək olar. Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə doğru uzanmış formadadır. Ada şimaldan şərqə doğru 8691 m məsafədə uzanır. Sahil boyu perimetri 21 061 metrdir. Cənub-qərb hissəsində yerləşən Medveji burnunun qumlu torpağını məhv edən və ağacların köklərini yuyan külək və dalğaların təsiri səbəbindən tədricən daha alçaq olmağa başlamışdır.
Şimalında Kolpaçok, cənub-şərqində Uzkoredski, cənubunda isə Çerexumov və Redenski adaları yerləşir. Matriklə arasında ən uyaxın məsafə 3 kilometrdən çoxdur. Ən yaxın quru parçası Çerexumov və Uzkoredski adalarıdır. Bu adalar Medveji adasından təqribən eyni məsafədə yerləşir.

## Flora və fauna
Adanın quru hissəsindəki bitki örtüyü çöl, meşə-çöl və çəmən növləri ilə təmsil olunur. Sahil xətti boyunca su bitkiləri yayılmışdır. Ada üzəri və ətrafında 73 növ bitki vardır.

Burada 120 növ onurğalı və 419 növ onurğasız heyvan yaşayır. Onlardan 357 növü həşəratlardır.

Təbiət abidəsi daha çox yuxvalayan və miqrasiya edən quşlar üçün əhəmiyyətlidir.

3 növ bitki və 14 növ quş Rusiya və Novosibir vilayətinin qırmızı kitabına daxil edilmişdir: ağquyruq dəniz qartalı, çay qaraquşu, çöl qartalı, şahin, böyük xallı qartal, ördəktutan qızılquş, Gelochelidon nilotica, qarabaş qağayı, Hydroprogne caspia, ağqaş qaz, iri ağ vağ, qıvrımlələk qutan, qırmızıdöş qaz, fısıldayan qu quşu. Yaxınlıqdakı Uzkoreki adasında yayılan eyni növlər Novosibirsk vilayətinin Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.

## Tarixi
Əvvəllər adada Medvedev qardaşlarına aid torpaq sahələri olmuşdur. Ehtimal ki, adanın adıda bu qardaşların soyadından götürülmüşdür.

1919-cu ildə burada əvvəlki sahiblərindən əmlak və mal-qara almış 9 yoxsul ailədən ibarət Niva komunası qurulmuşdur: 30 at, 30 donuz, 50 inək, 100 qoyun, 40 ördək və qaz, 5 ot biçən maşın, əkin sahəsi, anbar, yaşayış evləri və bostan sahələri.

1950–1960-cı illərdə adada qarpız yetişdirilirdi.

Yenidənqurma vaxtına qədər barjalarda adaya daşınan kənd təsərrüfatı heyvanları burada otlanırdı.

## İstinadlar
Prjevalski ceyranı

**Prjevalski ceyranı** () — Boşbuynuzlular fəsiləsinə, Əsl antiloplar yarımfəsiləsinə, daxil olan məməli növü. Növ rus natuiralisti, səyyahı, tədqiqatçısı general Nikolay Prjevalskinin (1839–1888) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Təsviri
Əsasən elə də böyük olmayan, şux qamətli, iri gözlərə sahib, kiçik qulaqlara malik bir canlıdır. Bədəninin uzunluğu 109–160 sm, hündürlüyü 50–70 sm, çəkisi isə 17–32 kq arası olur. Erkəklər bir qayda olaraq dişilərdən iri olurlar. Quyruqları qısadır. Təxminən 7–12 sm arası olur. Quyruqlarının üzəri sıx xəzlə örtülü olur. Üzəri sarı-qəhvəyi rəngdə olur. Alt və qarın nahiyyələri isə ağ rəngdədir. Erkəklərin rəngi dişilərə nisbətdə daha tünddür. Qış ayları isə hər iki fərddə xəz nisbətən açıq rəng alır. Yaşlı erkəkləırdə buynuzlarının uzunluğu 18–26 sm arasında dəyişə bilir. Bu canlılara ən yaxın növ Monqol ceyranı sayılır.

## Yayılması
Prjevalski ceyranı Çinin endemin canlısı sayılır. Əvvəllər bu canlılar ölkənin şimal hissəsində, dağlıq bir platota, Kukunor gölü ilə Gansu Ninayaia və bəlkə də Şanxi və Daxili Monqolustana qədər uzanırdı, halbuki hazırda bir neçə populyasiya qalmışdır. Onlarda beş bir-birindən təcrid olunmuş, Kukunor gölünün ətrafında yerləşən və cəmi 250&nbsp;km² ərazini əhatə edən bölgədə qalmışlar. Əsasən 3194–5174 m hündürlükdə, açıq çöl vadilərində və dağlıq ərazilərdə yaşayırlar.

2003-cü ilin sentyabr ayında aparılan hesablamalara görə Prjevalski ceyranlarının ümumi sayı yalnız 500–600 olduğu ortaya çıxır. Bununla delə 2016-cı ildə edilən son araşdırmalar nəticəsində onlıarın sayının 1544–1635 arası olması qeydə alınır. Bu isə saylarında artımı göstərir.

## Həyat tərzi
Prjevalski ceyranı adətən kiçik sürülərdə yaşayırlar. Bir qayda olaraq, on başdan çox olmayan qruplarda birləşirlər, halbuki XIX əsrdə bu növün sayı olduqca çox olduğu zamanlarda qrupların həcmi daha böyük olmuşdur. Erkəklər ilin böyük qismini tək və ya iki, üç fərddən ibarət olan qruplarda yaşayırlar. Dişilərdə qızma dönəmi baş verdikdə erkəklər və dişilər bir qrupda birləşir. Prjevalski ceyranları adətən sakit heyvanlardır. Bununla belə qısa səslər çıxartdıqları da qeyd olunur.

## Qidalanması
Prjevalski ceyranları əsasən cılkimilər və digər ot bitkiləri ilə qidalnırlar. Kol bitkilərindən isə gəvənləri üstün tuturlar. Bu canlıları bəzən Tibet ceyranlarının arealında belə görmək mümkündür. Bununla belə bu canlılar hec vaxt qida anlamında rəqabət aparmırlar. Səbəb isə Tibet ceyranlarının qida rasionunda əsasən paxlakimilər olmasıdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Кирилюк В. Е. Сто вопросов о дзерене. Чита: Поиск, 2007. 44 с Ссылка на полный текст монографии
* Leslie, D. M. Jr. et al (2010). "Procapra przewalskii (Artiodactyla: Bovidae)". Mammalian Species, 42 (1): 124–137. PDF 

## Mənbə
* IUCN SSC Antelope Specialist Group 2008. Procapra przewalskii
Xumbu buz divarı

**Xumbu buz şəlaləsi** — Xumbu Buzlağının başında və Sükut dərəsinin ətəyində yerləşən buz divarı. Xumbu buz divarı Everest dağının Nepal yamaclarında  hündürlükdə yerləşir və Baza düşərgəsindən o qədər də uzaq deyil. Buz divarı Everest zirvəsinə gedən Cənubi Kol marşrutunun ən təhlükəli mərhələlərindən biri hesap olunur.

## Müşahidələr

Xumbu buz **şəlaləsi** Xumbu buzlağının elə sürətlə hərəkət edən bir bölməsidir ki, burada daim birdən-birə açılmış böyük çatlaqlara və buz qüllələrinə rast gəlmək mümükündür. Buzlaqdan daim ölçüsü avtomobildən tutmuş böyük evlərə qədər olan nəhəng buz parçaları düşür. Buzlağın dağdan hər gün  uzaqlaşdığı təxmin edilir.

Əksər alpinistlər səhər tezdən, günəş doğmadan əvvəl, gecə qismən donub qaldıqda və daimi hərəkətlər az olduqda buz divarını keçməyə çalışırlar. Güclü günəş işığı ərazini isitdikcə buz quruluşu arasındakı sürtünmə azalır və yarıqların açılması və ya qar və buz bloklarının düşmə şansını artırır. Xumbu buz divarını keçmək üçün ən təhlükəli vaxt ümumiyyətlə günortadan axşama qədər yəni günəşin daha isti və buzlaqdakı hərəkətlərin daha intensiv olduğu vaxta qədərdir. Təcrübəli, uyğunlaşmış alpinistlər buz divarını bir neçə saat ərzində keçə bilər, ilk dəfə bu ərazidən keçən və yaiqlimə hələ də uyğunlaşa bilməyən alpinistlər təxminən 10-12 saatda buzlağı keçirlər. Everestin Cənubi Kol marşrutu üzərindəki Baza düşərgəsi, adətən, Xumbu Buzlağının yuxarı hissəsindən bir az kənardadır.

Bəzən bir alpinist yaxınlıqda böyük bir buz blokunu aşırdır. Bu zaman qar uçqunu baş verir. Təcrübəsiz alpinistlər üçün bu şəraitdə qaçmaq və ya digərini qurtarmaq demək olar ki, mümkün deyil.

Quruluşlar daim dəyişdiyindən, Xumbu buzlağının keçilməsi son dərəcə təhlükəlidir. Hətta geniş ip və nərdivan keçidləri də can itkisinin qarşısını ala bilməz. Bu ərazidə 12 mərtəbəli bərk buz bloku tərəfindən əzilən bir çox insan həyatını itirdi. Aşkar edilmiş boşluqların qarşısını almaq asan ola bilər, lakin bəzən təcrübəsiz alpinistlər təhlükəli çatlaqlara düşə bilər.

## 2014-cü ildə uçqun
18 aprel 2014-cü il səhər yerli vaxtla səhər 6:30 radələrində Xumbu buzağanında 16 Nepal alpinisti uçqun nəticəsində həlak oldu. 22 aprel tarixində 13 cəsəd tapıldı və üçü itkin olaraq qalaraq öldü. Alpinistlər uçqun onları bürüdüyü zaman bahar dırmaşma mövsümü üçün təhlükəli buzlanma yolu ilə marşrut hazırlayırdı. Doqquz nəfər kəskin travma xəsarətləri aldı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Xumbu buz divarı
Kvadrasikl

**Kvadrasikl**— (Lat. quadru- "dördü" — yunanca. ϰύϰλος "dairə") 3 carxlı motosiklin avtomobil ilə hibrididir.

## Tarixi
İlk dəfə bu üç çarxlı motosikl 1970-ci ildə Honda şirkəti tərəfindən US90 adı altında istehsal olunmuşdur. Bu hybrid — avtomobil imkanı, eyni zamanda motosiklet manevr etmə qabiliyyəti və asanlıqla nahamar, qumlu ərazilərdə asanlıqla hərəkət etmək qabiliyyəti ilə diqqəti cəlb etdi. Honda US90 qısa müddətdə ABŞ –ın Kaliforniya ştatında populyarlıq qazandı. Beləliklə bu yeni nəsil hibridə olan ehtiyac durmadan artaraq digər avto konsernlərin də marağina səbəb oldu. Nüfuzlu avtomobil şirkətləri qısa zamanda bu yeni növ hibridin oxşarlarını istehsal etməyə başladılar. Sonralar kvadrasikl 4 çarxla təhciz edildi.

2000-ci illərdən "Elektrik mühərriki"nə keçən Kvadrasiklar daha sürətli və enerji tutumu ilə seçilməyə başladılar.

## Həmçinin bax
* Motosikl
* Avtomobil

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Henri Fordun düzəltdiyi kvadrasikl
Xumbu buzlağı

**Xumbu [[Buzlaq|Buzlağı]]** Nepalın Xumbu regionunda, Nuptse silsiləsində Everest və Lhotze zirvələri arasında yerləşir.  hündürlükdə yeləşən mənbəyi və  yüksəkliyi ilə dünyanın ən hündür buzlağıdır. Xumbu Buzlağının sonu Everest Baza düşərgələrindən birində bitir. Buzlağın başlanğıcı isə Everest yaxınlığındakı Sükut dərəsindədir. Sükut dərəsinin qərbində Xumbu Buzlağı nəhəng buz divarı- Xumbu buz divarını əmələ gətirir. Bu buz divarı Everestə gedən Cənubi Kol marşrutunda ən böyük maneə və təhlükədir. Buzlaq həmçinin Nepalın ən böyük buzlağıdır.

## İstinadlar

## Qalereya


Kala Patthar-60-Gipfel-Everest-Basecamp-2007-gje.jpg
Lobuche to Gorak Shep-99-Khumbu-Gletscher-Lhotse-2007-gje.jpg|
Khumbu Glacier from Kala Patthar, Mountains of Nepal, Asia.jpg
Gorak Shep to Everest Base Camp-22-Lawine-2007-gje.jpg
Gorak Shep to Everest Base Camp-68-Khumbu-Gletscher-Rand-2007-gje.jpg
Gorak Shep to Everest Base Camp-74-Khumbu-Gletscher-Eisspitzen-2007-gje.jpg
Sükut dərəsi

**Sükut dərəsi** ( və ya )- Everest zirvəsi, Lhotze yamacının ətəyində yerləşən geniş, düz, bir qədər dalğalı buzlaq vadisidir. Gələcək zirvə cəhdləri üçün marşrutlar axtaran, Everestin yuxarı hissələrini tədqiq edən İngilis İstiqlal Ekspedisiyasının tərkibində olan Corc Mallori vadini 1921-ci ildə gördüyü zaman onu "Cwm" adlandırdı. Cwm uels dilində "vadi" deməkdir.

Müasir alpinistlər, Sükut dərəsi vasitəsilə həmçinin Everest zirvəsinə çıxırlar; bura Xumbu buz divarından sonra cənub-şərq yolunda yerləşir. Vadinin mərkəzi hissəsi bu buzlağın ən yuxarısına qədər uzanan böyük eninə yarıqlarla parçalanmışdır. Yuxarı dırmaşan alpinistlər bu yarıqları keçmək məcburiyyətindədirlər. Burada Nuptsenin ətəyi boyunca "Nuptse Blade" adı verilən dar bir keçid yolu var (). Lakin bura Everestin 2400 metr yüksəkliyindəki heyrətamiz mənzərələri təqdim edir (dağın zirvəsi Baza düşərgəsindən görünmür; alpinistlər buranı ilk dəfə burada görürlər).

Sükut dərəsi ətrafındakı qarla örtülmüş yamaclar  yüksəklikdə olmasına baxmayaraq, günəş radiasiyasını əks etdirərək və gücləndirərək vadi hövzəsində temperaturu artırır. Burada günəşli və küləksiz gündə temperatur  ə çata bilər.

## İstinadlar
Bərdə Dövlət Dram Teatrı

**Bərdə Dövlət Dram Teatrı** — Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş dram teatrlarından biri.

Teatr 1944-cü ilin sonlarında yaradılıb və fəaliyyətə 1945-ci il may ayının 1-də başlayıb. Mürşüd Haşımlı, Ağası Zeynalov və Oqtay Xəlilov bədii rəhbər, Alp Ağamirov və Yusif Məmmədov aktyor-rejissor, Abbas Babayev rəssam, İsfəndiyar Abdullayev musiqi hissə müdiri olublar.

1948-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə bütün teatrlar özünümaliyyələşdirmə sisteminə keçdi. Maddi çətinliklərlə qarşılaşan Bərdə Teatrı 1948-ci ilin mart-aprel aylarında bağlandı və əmlakın əsas hissəsi Ağdam Dövlət Teatrına verildi. Truppanın bir sıra aktyorları və rekvizitin, butaforun, geyimin az bir hissəsi Bərdə rayon mədəniyyət evinin sərəncamına keçdi . 

## Truppanın üzvləri

## Teatrın əsas repertuarı
Teatrın əsas repertuarı: "Aydın", "Sevil", "Yaşar" (Cəfər Cabbarlı), "Toy" (Sabit Rəhman), "Eşq və intiqam" (Süleyman Sani Axundov), "İntizar" (Mehdi Hüseyn və İlyas Əfəndiyev), 

Musiqili tamaşalardan: "Ər və arvad", "Məşədi İbad" (Üzeyir Hacıbəyov), "Beş manatlıq gəlin" (Məmməd Səid Ordubadi və Səid Rüstəmov), "Durna" (Süleyman Rüstəm və Səid Rüstəmov);.

## İstinadlar
Everest Baza düşərgələri

**Everest Baza düşərgələrinə** iki baza düşərgəsi aiddir: Nepaldan  yüksəklikdə yerləşən Cənub Baza düşərgəsi () və Tibetdə (Çində)  yüksəslikdə yerləşən Şimal Baza düşərgəsi ().

Baza düşərgələri Everestə dırmanan peşəkar və ya həvəskar alpinistlər tərəfindən istifadə edilir. Cənub Baza Düşərgəsi cənub-şərq silsiləsindən keçərkən, Şimali Baza Düşərgəsi isə şimal-şərq silsiləsindən keçərkən istifadə olunur.

Təchizatlar Cənubi Baza Düşərgəsinə hamballarla və ya şerplərlə və heyvanların köməyi ilə, əsasən də yaklarla daşınır. Şimal Baza Düşərgəsinə, Çin Milli Magistralı 318 — dən ayrılan asfalt bir yolla giriş mümkündür. Alpinistlər, hündürlük xəstəliyi riskini və şiddətini azaltmaq üçün, adətən, iqlimləşmə üçün bir neçə gün baza düşərgəsində istirahət edirlər.

## Nepaldakı Cənub Baza düşərgəsi
Cənub tərəfindəki Everest Baza Düşərgəsi Himalaydakı ən populyar gəzinti marşrutlardan biridir və ildə 40.000 nəfər Lukla hava limanından oraya trek edir.. Trekkerlər bu baza düşərgəsinə gəzintiyə başlamazdan əvvəl vaxt və enerjiyə qənaət etmək üçün Katmandudan Lukla-ya uçurlar. Ancaq Lukla'ya trek etmək mümkündür. Kathmandu-dan Lukla-ya gedən yol yoxdur və nəticədə böyük və ağır yüklərin yeganə üsulu təyyarədir.

Trekkerlər Lukladan Namça Bazara gedirlər. Bölgənin mərkəzi olan kəndə getmək təxminən 2 gün çəkir. Burada alpinistlər uyğunlaşma üçün istirahət edirlər. Sonra isə başqa bir uyğunlaşma üçün istirahət etmədən  daha Dinqboça gedirlər. Burada onlar istirahət edir və iki gün ərzində iqlimə uyğunlaşırlar. Beləliklə mərhələli olaraq alpinistlər buranın iqliminə uyğunlaşmış olurlar. Digər iki gün ərzində onlar Everest Baza düşərgəsinə gedirlər.

25 aprel 2015-ci ildə 7.8 bal gücündə zəlzələ Nepalı vurdu və Cənub Baza düşərgəsi üzərindən keçən Pumori üzərində uçqun meydana gətirdi. Nəticədə ən az 19 nəfərin öldüyü deyilir. Cəmi iki həftə sonra, Mayın 12-də, 7.3 bal gücündə ikinci zəlzələ baş verdi. Everest Baza Düşərgəsinə aparan yolların bir qismi bu zəlzələlərdən ziyan gördü və təmirə ehtiyacı oldu.

## Çində Şimal Baza düşərgəsi
Şimal Baza düşərgəsinə ziyarət üçün hazırda Tibetin özünə ziyarət üçün tələb olunan icazəylə bərabər Çin hökumətindən də bir icazə tələb olunur. Bu cür icazələr nəqliyyat vasitəsini, sürücünü və bələdçini işə cəlb edən paket turu çərçivəsində Lhasadakı turizm şirkətləri vasitəsilə verilməlidir. Şimal Baza Düşərgəsinə Shelkar yaxınlığındakı Dostluq şosesindən cənuba 100 km-lik yol ilə nəqliyyat vasitəsilə daxil olunur. Baza Düşərgəsindən bütün turistləri alpinistlərin düşərgəsindən yoldakı nəqliyyatın hərəkətini məhdudlaşdırmamaq üçün hökumət tərəfindən idarə olunan avtobuslar götürməlidirlər. "Turizm bazası düşərgəsi" Ronqbuk Monastırı yaxınlığında yerləşir: faktiki olaraq alpinistlərin Baza Düşərgəsi Rongbuk buzlaqının ətəyindədir.

## İstinadlar