open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pari passu

***Pari passu*** (latınca mənası "bərabər addım" və ya "eyni səviyyədə")  — hüquq və maliyyə terminidir və tərəflərin, öhdəliklərin və ya hüquqların eyni səviyyədə və üstünlüksüz bir şəkildə mütənasib davranmasını ifadə edir. Bu prinsip tez-tez hüquq, maliyyə, korporativ idarəetmə və investisiyalarda istifadə olunur.

Pari passu prinsipi ədalət, bərabərlik və şəffaflıq təmin edən mühüm maliyyə və hüquqi anlayışdır. Onun tətbiqi tərəflər arasında bərabər hüquqların qorunmasını hədəfləyir və ödənişlərin nizamlı şəkildə həyata keçirilməsini təmin edir.

## Üstünlükləri
Tərəflər arasında heç bir ayrı-seçkilik olmadan bərabər hüquqların təmin edilməsi. İştirakçıların hüquqlarının eyni səviyyədə olması daha şəffaf idarəetməni təmin edir. Bütün tərəflərin eyni hüquqlara malik olduğu halda, üstünlük iddialarından qaynaqlanan mübahisələr azalır.

## Prioritet prinsipi
Pari passu ilə zidd olan yanaşma prioritet prinsipidir. Prioritet prinsipinə görə, bəzi tərəflər (məsələn, girovlu kreditorlar) ödənişlərdə daha üstün hüquqlara malikdirlər.

### Məsələn
Bir şirkət borc alıb, iki kreditorla müqavilə bağlayıb. Hər iki kreditorun müqaviləsində "pari passu" şərti var. Şirkət maliyyə çətinlikləri ilə üzləşirsə və borcunu tam ödəyə bilmirsə, bu prinsipə görə kreditorlar ödənişləri mütənasib olaraq bölüşdürməli olacaqlar.

## Həmçinin bax
* Latın ifadələrinin siyahısı

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*law.georgetown.edu the ''pari passu'' clause in sovereign debt instruments 
*An analysis of Section 334 of the Companies Act and its effect on proceedings for the enforcement of Judgments - Section 334 and the pari passu principle
Amerika İflas İnstitutu

**Amerika İflas İnstitutu** ()  — müflisləşmə sahəsində 13 mindən çox mütəxəssisi birləşdirən təşkilat: hüquqşünaslar, hakimlər, hüquq müəllimləri, mühasiblər, investisiya bankirləri və şirkətlərin maliyyə sağlamlaşdırılması üzrə mütəxəssislər. İnstitut "müflisləşmə ilə bağlı məsələlər üzrə tədqiqat və təhsilə həsr olunmuş ən böyük multidisiplinar, qeyri-partiyalı təşkilat" kimi təqdim edir.

Amerika İflas İnstitutu məlumatı konfranslar və akademik jurnallar, o cümlədən Amerika İflas İnstitutu Hüquq İcmalı vasitəsilə yayır. Burada həm də müflisləşmə ilə bağlı konkret məsələlər üzrə müxtəlif fikirləri olan nümayəndələri bir araya gətirən dəyirmi masalar keçirilir. Bundan əlavə, Amerika İflas İnstitutu 11-ci Fəsil iflas qanunlarını öyrənmək və islahat etmək üçün komissiya yaratmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* ABI website
Antiböhran idarəetmə

**Antiböhran idarəetmə** () —  təşkilatın və ya dövlətin çətin iqtisadi, sosial, maliyyə və ya idarəetmə şəraitində fəaliyyətini davam etdirmək, problemləri həll etmək və inkişafı bərpa etmək üçün tətbiq etdiyi strategiya və tədbirlər toplusudur. Antiböhran idarəetmə, böhranın təsirlərini azaltmaq və mümkün zərərləri minimuma endirmək üçün qabaqlayıcı və reaktiv yanaşmaları özündə birləşdirir. Antiböhran idarəetmə mürəkkəb və hərtərəfli bir yanaşmadır ki, böhran vəziyyətlərində problemləri effektiv həll etmək və gələcək böhranların qarşısını almaq üçün vacibdir. Bu, yalnız böhrana reaksiya vermək deyil, həm də qabaqlayıcı tədbirlər görmək üçün bir sistemdir. Təşkilatlar və dövlətlər üçün çeviklik və mütəşəkkillik antiböhran idarəetmənin əsas prinsiplərindəndir.

## Əsas məqsədləri
Böhranın təsirini azaltmaqla mövcud problemlərin miqyasını və təsirini minimuma endirmək. Təhlükəsizliyi təmin etməklə təşkilatın və ya dövlətin sabitliyini qorumaq və fəaliyyətini təmin etmək. Potensial təhlükələri vaxtında müəyyən etmək və tədbirlər görmək. Resursların səmərəli istifadə etməklə məhdud resursları böhranın həlli üçün yönəltmək.

## Tətbiqi sahələri
Müəssisələrdə maliyyə çətinlikləri, itki və ya bazar rəqabəti zamanı istifadə olunur. Məsələn, pandemiya dövründə bir çox şirkət çevik antiböhran strategiyaları tətbiq etdi. Təbii fəlakətlər, iqtisadi böhranlar və ya siyasi qeyri-sabitlik zamanı. Məsələn, 2008-ci il Qlobal Maliyyə Böhranı zamanı bir çox ölkələr antiböhran idarəetmə tədbirləri gördülər. Bank və kredit təşkilatlarında müflisləşmə riski zamanı tədbirlər. Məsələn, dövlətin maliyyə qurumlarını dəstəkləmək üçün subsidiyalar ayırması.

## Üstünlükləri
* Böhranın neqativ təsirlərini minimuma endirir.
* Qısa müddətdə fəaliyyətin sabitliyini təmin edir.
* Strateji resursların düzgün idarə edilməsinə imkan yaradır.
* Uzunmüddətli davamlı inkişafı təmin edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*Bossu, Gilles, Mazet-Roux. and Roussel. Citizen Seismology or How to Involve the Public in Earthquake Response in Comparative Emergency Management: Examining Global and Regional Responses to Disasters. Editors: D. M. Miller and J. Rivera. Auerbach/Taylor and Francis Publishers. pp.&nbsp;237–259 2011
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*Crisis Management and Communication Entry Institute for Public Relations article
*CRISIS MANAGEMENT AND BUSINESS CONTINUITY A short program offered at MIT
*TURNAROUND MANAGEMENT ASSOCIATION Certifying Body for Certified Turnaround Professionals/Crisis Managers
* The International Research Group on Crisis Communication Publications and crisis institutions database
* The Growing Need for Emergency Management Experts Infographic that visually explains growing need of professionals in the Crisis Management Industry
* Crisis management and business continuity planning. 2007. United Kingdom Government Business Link.
*The Need to Plan for a Crisis. January 2016 by Ashwani Singla, Astrum
* Crisis Manager Newsletter, a free collection of 600+ articles on crisis management-related topics.
Xtonik tanrılar

**Xtonik tanrılar** () – qədim yunan mifologiyasında torpaq və yeraltı dünyanın tanrıları. Aid və Demetra xtonik tanrılardırlar.

## Xarici keçidlər
Qreq Uinter

**Qreq Uinter** () — Britaniyalı biokimyaçı və biotexnoloq, zülal mühəndisliyi üzrə mütəxəssisdir. 2018-ci il üçün kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı. Kembric Universitetinin professoru, London Kral Cəmiyyətinin (1990il) və Britaniya Tibb  Elmləri Akademiyasının (2006il) üzvü. 2004-cü ildən Knight Bakalavr. 2012–2019-cu illərdə Kembric Triniti Kollecinin rəhbəri olub.

## Bioqrafiyası
Q. Uinter Qərbi Afrikada böyüyüb. 1973-cü ildə Kembricdəki Trinity Kollecini bitirib. 1976-cı ildə Kembricdə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. London İmperial Kollecində və Kembric Genetika İnstitutunda postdoktur (gənc mütəxəssis) idi.

Onun tədqiqat karyerası əsasən 1981-ci ildə qoşulduğu, şöbə müdiri (1994–2006 illərdə), direktor müavini (2006–2011) və Zülal Mühəndisliyi Mərkəzində işlədiyi Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında keçib. 1990–2010-cu illərdə  direktor müavini olub. Q. Uinter Kembricdə  üç biotexnologiya şirkəti qurdu: Cambridge Antibody Technology (1989il, 2006-cı ildə AstraZeneca tərəfindən alınıb), Domantis (2000il, GlaxoSmithKline tərəfindən alınıb), Bicycle Therapeutics (2009il). Sonuncuda o, hazırda qeyri-icraçı direktordur. Newton Trust, Cambridge Commonwealth Trust, Cambridge Overseas Trust, Kennedy Trust for Revmatology Research-in qəyyumu. Cambridge Innovation Capital məsləhət qrupunun isə  üzvüdür.

Protein Engineering (Zülal Mühəndisliyi), Design and Selection (Dizayn və Seçim) jurnalının baş redaktoru, European Journal of Immunology (Avropa İmmunologiya Jurnalı)nın redaksiya heyətinin üzvüdür.

EMBO (1987il) və Avstraliya Texnoloji Elmlər və Mühəndislik Akademiyasının (2002il) üzvü, Kral Həkimlər Kollecinin fəxri üzvüdür.

## Mükafatları
* 1986-cı ildə-Biokimya Cəmiyyətinin Kolvort medalı
* 1989-cu ildə-Eyni adlı fondun Tibb üzrə Louis-Jeantet Mükafatı
* 1990-cı ildə-Emil-von-Behring-Preis mükafatı, Marburq Universiteti
* 1994-cü ildə-İsveç Əczaçılıq Elmləri Akademiyasının Scheele Mükafatı
* 1995-ci ildə-Kral Faysal Beynəlxalq Mükafatı
* 1997-ci ildə-Britaniya İmperiyası ordeninin komandiri
* 1999-cu ildə-Xərçəng Araşdırmaları İnstitutundan Villiam Koley Mükafatı
* 2002-ci ildə-Gabbay Mükafatı eyniadlı təsisatdan
* 2011-ci ildə-London Kral Cəmiyyətinin Kral Medalı
* 2012-ci ildə-Asturiya Şahzadəsi Mükafatı
* 2013-cü ildə- Tibbi Tədqiqatlar Şurasının (MRC) ən nüfuzlu Minilliyin Medalı mükafatı
* 2013-cü ildə-Beynəlxalq Gairdner Mükafatı
* 2015-ci ildə-Eyniadlı fonddan Vilhelm Exner medalı
* 2016-cı ildə-Prince Mahidol Mükafatı
* 2018-ci ildə-Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1/4 mükafat)
* 2024-cü ildə-Kopli medalı

## İstinadlar
Arbitraj meneceri

**Arbitraj meneceri** () — böhran vəziyyətində olan müəssisələrin fəaliyyətini tənzimləmək, maliyyə problemlərini həll etmək və müflisləşmə prosesini idarə etmək üçün təyin edilən şəxsdir. Bu rol əsasən müflisləşmə və restrukturizasiya ilə əlaqədar hüquqi və iqtisadi prosedurları icra etmək üçün nəzərdə tutulur. Arbitraj meneceri, adətən, dövlət orqanları, məhkəmələr və ya kreditorlar tərəfindən təyin edilir və xüsusi səlahiyyətlərə malik olur.

Arbitraj meneceri iqtisadi böhran və ya müflisləşmə şəraitində fəaliyyət göstərən peşəkar bir idarəedicidir. Onun əsas məqsədi böhrandan çıxış yollarını tapmaq, kreditorların hüquqlarını qorumaq və müflisləşmə prosesinin qanuni və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsini təmin etməkdir.

## Əsas funksiyaları
Müflisləşmə prosesinə daxil olan təşkilatın aktiv və passivlərinin təhlil edilməsi. Maliyyə problemlərinin səbəblərinin müəyyən edilməsi. Kreditorlar qarşısında olan borcların müvafiq qaydada ödənilməsini təmin etmək. Kreditorlar arasında ödənişlərin qanun çərçivəsində  bölüşdürülməsi. Müəssisənin qalan aktivlərinin idarə olunması. Borcların restrukturizasiyası üçün plan hazırlamaq və tətbiq etmək. Müflisləşmə və arbitraj proseslərinin hüquqi aspektlərinin həyata keçirilməsi. Təşkilatın müflisləşmə ilə bağlı məhkəmə işlərində təmsil edilməsi. Müəssisənin fəaliyyətini bərpa etmək üçün planlar hazırlamaq. Əgər bərpa mümkün deyilsə, aktivlərin satılması və ya ləğvi ilə məşğul olmaq.

## Arbitraj menecerinin hüquqları və öhdəlikləri

## Əhəmiyyəti
Arbitraj meneceri müəssisə və onun kreditorları üçün vacib bir vasitədir, çünki onun əsas vəzifəsi kreditorların borc tələblərinin qanuni qaydada ödənilməsini təmin etməkdir. Müflis olan müəssisənin aktivlərinin düzgün idarə edilməsini təmin edir. Əgər mümkün olarsa, müəssisənin fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün tədbirlər görür.

## Azərbaycanda arbitraj meneceri
Azərbaycan Respublikasında arbitraj menecerinin fəaliyyəti "Müflisləşmə və İflas Haqqında Qanun" ilə tənzimlənir. Müflisləşmə prosesində iştirak edən arbitraj menecerləri aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirir:

* Borc tələblərinin təsdiqi və prioritetlərin müəyyən edilməsi.
* Kreditorlar komitəsinin təşkil edilməsi və koordinasiyası.
* Müflis təşkilatın aktivlərinin dəyərləndirilməsi və satılması.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*National Association of Bankruptcy Trustees
*DOJ U.S. Trustee Program
Sovetski (mahnı)

**Sovetski** – Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, müğənni Eyyub Yaqubovun mahnısıdır.

## Mahnı haqqında
Bu mahnını Elçin İmanov yazıb və Eyyub Yagubov ifa edib.
"Sovetski"nin təmtəraqla sökülməsi ərəfəsində İmanov tərəfindən yazılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Apple Music-də dinlə
* Spotify-da dinlə
* Deezer-də dinlə

## Həmçinin bax
İflas turizmi

**İflas turizmi** () — bir şəxsin və ya təşkilatın daha əlverişli iflas qanunvericiliyinə malik olan başqa bir ölkədə və ya yurisdiksiyada iflas elan etmək məqsədilə oraya köçməsi və ya öz fəaliyyətini həmin məkana yönəltməsi praktikasını ifadə edir. Əsasən, borc tələblərindən qorunmaq, daha az sərt qaydalarla borcun yenidən təşkilini həyata keçirmək və ya aktivlərin qorunmasını təmin etmək üçün həyata keçirilir.

İflas turizmi qlobal iqtisadi sistemdə hüquqi boşluqlardan yararlanmaq üçün istifadə olunan bir yanaşmadır.  Bu praktika borclulara qısamüddətli fayda gətirsə də, uzunmüddətli perspektivdə hüquqi və etik problemlər yarada bilər. Müxtəlif ölkələrdə qanunvericilikdə dəyişikliklər edilərək bu praktikanın məhdudlaşdırılması üçün tədbirlər görülür.

## Xüsusiyyətləri
Müflis şəxslərə və ya müəssisələrə daha yaxşı şərtlər təqdim edən ölkələr seçilir. Borcların daha tez bağışlandığı və ya aktivlərin daha çox qorunduğu yurisdiksiyalar üstünlük təşkil edir. Şəxs və ya müəssisə, borc öhdəliklərini minimuma endirmək üçün fərqli ölkələrin qanunvericiliyindəki uyğunsuzluqlardan istifadə edə bilər. Çox vaxt bu praktika beynəlxalq miqyasda fəaliyyət göstərən şirkətlər və ya yüksək məbləğdə borcu olan şəxslər arasında yayılmışdır.

## Səbəbləri
Hər ölkənin iflas və borc qaydaları fərqlidir. Bəzi ölkələrdə borcların tez bağışlanması və borcluların daha çox müdafiə edilməsi daha əlverişli olur. Məsələn, ABŞ-da şəxsi iflas elan etmək borc öhdəliklərindən tez xilas olmağa imkan verir, lakin Avropa Birliyində bəzi ölkələr (məsələn, İngiltərə) borclular üçün daha sərfəlidir. Bəzi ölkələrdə iflas qanunları ilə yanaşı, borclulara vergi güzəştləri də tətbiq edilir. Daha yaxşı hüquqi müdafiə üçün borclu şəxs və ya təşkilat öz aktivlərini müəyyən yurisdiksiyalarda yerləşdirə bilər. Daha əlverişli qaydalarla borcların yenidən təşkil olunması və ya ödəmə planlarının yaradılması.

## İflas turizminin üstünlükləri və mənfi tərəfləri
Şəxsi və korporativ iflasların daha tez həll olunması səbəbilə ABŞ-a iflas turizmi praktikası müşahidə olunur. İngiltərənin daha əlverişli iflas qaydaları səbəbindən bir çox avropalı borclu iflas üçün bu ölkəni seçirdi. Bu, xüsusilə Brexitdən əvvəl yayılmışdı.

## Azərbaycan kontekstində iflas turizmi
Azərbaycan qanunvericiliyi iflas prosedurlarını tənzimləsə də, ölkə daha sərt iflas qaydalarına malikdir.  Buna görə də, əgər şəxs və ya təşkilat daha əlverişli şərtlərlə iflas proseduru həyata keçirmək istəyirsə, beynəlxalq yurisdiksiyalardan istifadə etməyə üstünlük verə bilər.  Ancaq bu praktika az rast gəlinir və əsasən iri şirkətlər və ya fərdi sərmayədarlar tərəfindən tətbiq olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*For a discussion of how the English courts have sought to tackle the phenomenon of bankruptcy tourism.
Vətəndaşın iflası

**Vətəndaşın iflası** və ya *şəxsi iflas* () — bir fərdin (fiziki şəxsin) öz borc öhdəliklərini ödəyə bilmədiyini rəsmi şəkildə bəyan etməsi və bu səbəbdən hüquqi müdafiə prosedurlarından yararlanmasıdır. Vətəndaşın iflası, adətən, şəxsin maliyyə vəziyyətinin çox ağır olması və bütün gəlirlərinin borclarını ödəməyə kifayət etməməsi halında tətbiq olunur. Bu prosedur borc tələblərinin yenidən təşkil edilməsinə, borcların qismən bağışlanmasına və ya ödənilməsinə yönəldilir.

Vətəndaşın iflası, ağır maliyyə vəziyyətinə düşən şəxslər üçün hüquqi müdafiə və borc yüklərindən qurtulmaq imkanı təqdim edir. Ancaq bu prosedur həm iqtisadi, həm də sosial təsirlər doğurur və şəxs üçün ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.  Azərbaycanda bu mexanizmin tətbiqi məhdud olsa da, qlobal praktikada fiziki şəxslərin iflası geniş yayılmışdır.

Fiziki şəxs iflasını elan edə bilər, əgər:
# Borclarını ödəmək üçün kifayət qədər gəliri və ya aktivləri yoxdursa.
# Borcların ümumi məbləği onun gələcəkdə ödəyə biləcəyindən qat-qat artıqdır.
# Kreditorlarla danışıqlar vasitəsilə borcları yenidən təşkil etmək mümkün deyilsə.

## Vətəndaşın iflasının nəticələri

## Azərbaycan qanunvericiliyində vətəndaşın iflası
Azərbaycanda fiziki şəxslərin iflası ilə bağlı xüsusi qanunvericilik mexanizmləri daha çox sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə yönəldilmişdir. “Müflisləşmə və İflas Haqqında Qanun” daha çox hüquqi şəxslərin və fərdi sahibkarların müflisləşməsi prosedurlarını əhatə edir. Fiziki şəxslərin borc öhdəlikləri ilə bağlı konkret hüquqi tənzimləmələr yoxdur, lakin aşağıdakı addımlar atıla bilər:

* Kreditorlarla könüllü razılaşma yolu ilə borcların yenidən təşkil edilməsi.
* Aktivlərin könüllü satılması.
* Məhkəmə yolu ilə borcların həlli.

## Digər ölkələrdə vətəndaşın iflası
### ABŞ
Fiziki şəxslər iflas prosedurunu Chapter 7 (bütün borcların bağışlanması) və ya Chapter 13 (borcların yenidən təşkil edilməsi) üzrə elan edə bilərlər.  Şəxsin aktivləri satıla bilər, lakin müəyyən şəxsi əşyalar qorunur.

### Avropa Birliyi ölkələri
Məsələn, İngiltərədə şəxslər daha asan və qısa müddətli prosedurlarla iflas elan edə bilərlər. Borcların bağışlanması adətən 1 ilə tamamlanır.

### Türkiyə
İflas əsasən şirkətlər və fərdi sahibkarlar üçün nəzərdə tutulsa da, fiziki şəxslərin də müraciət etmə hüququ mövcuddur.

## İstinadlar
Florida Dövlət Universiteti

**Florida Dövlət Universiteti** ()  —   ABŞ-ın Florida ştatının Tallahassi şəhərində yerləşən, tanınmış dövlət universitetidir.  1851-ci ildə əsası qoyulan universitet Florida ştatının ən qədim ali təhsil müəssisələrindən biridir və prestijli “Public Ivy” statusuna malikdir, yəni dövlət universiteti olmasına baxmayaraq, təhsil və tədqiqat sahəsində yüksək səviyyəsi ilə seçilir. FSU, ABŞ universitetləri arasında hər il ən yüksək reytinqlərdə qərarlaşır. U.S. News & World Report-un 2024-cü il sıralamasına görə, dövlət universitetləri arasında ilk 20-likdədir.  QS və Times Higher Education kimi qlobal sıralamalarda FSU tanınmış universitetlərdən biridir. 400,000-dən çox məzun qlobal şəbəkəyə daxildir və bir çoxu dövlət, biznes və mədəniyyət sahəsində lider mövqedədir.

Florida Dövlət Universiteti, NCAA Division I səviyyəsində fəaliyyət göstərən güclü idman komandalarına malikdir. Onlar "Florida State Seminoles" adı ilə tanınır və xüsusilə futbol, basketbol və beysbol üzrə nailiyyətləri ilə seçilirlər.

## Məzunları
FSU-dan məzun olmuş məşhur şəxslər arasında siyasətçilər, idmançılar, sənətçilər və akademiklər yer alır.

* Cim Morrison — "The Doors" musiqi qrupunun lideri.
* Sara Bleykli — SPANX-ın qurucusu və milyarder iş qadını.
* Bert Reynolds — Hollivud aktyoru.
* Çarli Krist — Florida ştatının keçmiş qubernatoru.

## Qalereya

Florida State College for Women from the air, Tallahassee, Fla..jpg| Qadınlar üçün Florida Dövlət Kolleci, təxminən 1930-cu il
Max Courtney receiving his Bachelor's degree from Florida State University president John E. Champion.jpg|Maks Kortni bakalavr dərəcəsini Florida Dövlət Universitetinin prezidenti Con Çempiondan tərəfindən almışdır.
Dunlap Student Success Center at Florida State University.jpg| Karyera mərkəzi
FSUStrozier.JPG| Robert Stozier adına kitabxana


## İstinadlar
Unar əməliyyat

Unar operatorunun işləyə bilməsi üçün sadəcə bir ədəd dəyişən(variable or operand) tələb olunur.Unar operatorları sadə məsələləri yerinə yetirməkdə istifadə edilir.Unar operatorlar numeric və boolean tiplər(type) ilə işləyir. Unar operatorlara Logical Complement(!) digər adla Locigal İnverse Operator, Negation Operatorlar(-) və İncrement(++) və Decrement Operatorlar(--) daxildir.

## Javada Unar əməliyyatlar
Javada Logical Complement operator olan (!) boolean ifadəsinin dəyərini tərsinə çevirir.Əgər boolean ifadəsinin dəyəri true isə, o zaman bu operatorun tətbiqi ilə dəyəri false olacaq və ya əksinə:

*boolean x=false;*

*System.out.println(x); //false*

*x!=x;*

*System.out.println(x); //true*

Eyni formada Negation Operator (-) isə numeric ifadənin imzasını əksinə çevirir:

double x=1.21;

*System.out.println(x); //1.21*

x= -x;

*System.out.println(x); //-1.21*

x= -x;

*System.out.println(x); //1.21*

Həmçinin Negtaion operatorunu boolean ifadəsinə tətbiq edə bilmərik və eyni zamanda, Logical Complement operatoru Numeric ifadəyə də tətbiq edə bilmərik:

int x=!5; // compile edilmir

boolean y= -true; // compile edilmir

boolean z =!0; // compile edilmir

## İstinadlar
Ksantorreyakimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kosmetika

**Kozmetika** — insanı daha cazibədar etmək və ya görünüş problemlərini aradan qaldırmaq üçün istifadə edilən məhsullardır. Kosmetikanın bir alt sahəsi olan makiyaj; üzə və ətrafına gözəllik vəya fərqli görünüş vermək üçün tətbiq edilən dodaq boyası, dırnaq boyası, tuş və tonal krem kimi kosmetik məhsul və prosedurları əhatə edir. Saç baxımı və dəriyə qulluq məhsulları, saç boyası, saç spreyi, saç geli, ətir, makiyaj fırçaları, yağlar və kremlər kimi bir çox məhsul kosmetika kimi təsnif edilir. Kosmetoloji xidmətlər gözəllik salonlarında, klinikalarda, poliklinikalarda, xəstəxanalarda və ya fərdi qaydada evdə həyata keçirilə bilər. Dünyada L'Oréal, Maybelline, IsaDora, Kiehl's, Coty, Wella, Faberlic, Oriflame, Chanel, Johnson & Johnson, Procter & Gamble, Unilever, Shiseido, Beiersdorf, LVMH, Kao, Mary Kay, Revlon və Estée Lauder Companies, Dolce Gabbana və Gucci kimi böyük kosmetik şirkətlər məşhurdur. Nadir hallarda kişi kosmetikası da geniş yayılmışdır. Dünya kosmetika sənayesi hazırda təxmini illik 170 milyard ABŞ dolları həcmində dövriyyə yaradır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Azərbaycanda kosmetika
*Yaponiyada kosmetika
Karakuri Memorial Muzeyi

– Yaponiyanın İşikava prefekturasının Kanazava şəhərində, Ono qəsəbəsində yerləşən muzey. Karakuri kuklaları ustası Ono Benkiçinin ixtiralarına və həyatına həsr olunmuşdur. Karakuri kuklaları ilə bağlı yeganə muzeydir.

## Tarixi
Karakuri Memorial Muzeyi 1996-cı ilin aprelində Ono qəsəbəsində açılmış və burada yaşamış ixtiraçı Ono Benkiçiyə həsr olunmuşdur. Muzey binası memar Şozo Uçii tərəfindən dizayn olunmuşdur.

## Muzey binası
Taxtadan tikilmiş muzey binası *[[kitamaebune]]* gəmilərinin formasında dizayn olunmuşdur. Karakuri təəssüratı oyatmaq üçün bina oval plan üzrə tikilmişdir və xarici divara bitişik olan, bir-biri ilə kəsişən iki sıralı sütundan ibarət üçölçülü struktura malikdir.

Bina qəbul bölməsindən, giriş zonasından, sərgi otağından və sərgi qalereyasından ibarətdir. Sərgi otağı yeddi bölməyə bölünüb və hər bölmə fərqli bir mövzuya həsr olunub. Bitişik binada uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş Karakuri Təcrübə Mərkəzi yerləşir.

## Ekspozisiya
Muzeydə Ono Benkiçinin karakuri kuklaları, yazıları və digər ixtiraları sərgilənir, həyatı haqqında məlumatlar verilir. Muzey kolleksiyasında 100-dən çox əşya daxildir. Burada onun şagirdi olmuş Yonebayaşi Yasohaçinin mexaniki kuklası yerləşir və ziyarətçilərə sərgi haqqında məlumat verir. Muzeydə karakuri texnikaları haqqında məlumatlar təqdim olunur. Sərgilənən eksponatlara Ononun  adlı statik elektrik istehsal edən ixtirası, "Çay daşıyan oğlan" kuklası və hazırladığı netsukeləri daxildir. Sərgilərdən biri taxta oyuncaq və pazllara, güzgülərə və optik illüziyalara həsr olunmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Sayat Nova abidəsi (Tbilisi)

**Sayat Nova abidəsi** — Tbilisidə, Qədim Tbilisi rayonunda, Vaxtanq Qorqasali meydanında yerləşən abidə. Stilləşdirilmiş nar budağı və panduridən ibarət kompozisiyadır. Abidənin müəllifləri heykəltəraşlar Qia Caparidze və Kaxa Koridzedir. Abidə erməni şairi Sayat Novanın şərəfinə 2009-cu il iyunun 7-də, hər il keçirilən Gül festivalı çərçivəsində Ermənistan və Gürcüstan xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə açılmışdır.
## İstinadlar
Musa Mendelson

**Musa Mendelson** () — Alman maarifçiliyinə böyük təsiri olan  yəhudiəsilli alman filosofu.

## Haqqında
O, Alman yəhudilərinin azadlığı üçün çox səy göstərmişdir. Bəziləri onu Musa İbn İmran və Musa İbn Maymoniddən sonra üçüncü ***Musa*** hesab edirlər. O, görkəmli musiqiçi Feliks Mendelsonun babası idi.
## Həmçinin bax
* Yəhudilik
* Alman fəlsəfəsi
* Feliks Mendelson Bartoldi
* Bibliya

## İstinadlar
Tallahassi

**Tallahassi** () — Florida ştatının paytaxtıdır və ştatın şimal-qərb hissəsində, Lion dairəsinin ərazisində yerləşir. Şəhər Florida ştatının siyasi, mədəni və təhsil mərkəzlərindən biri olaraq tanınır. Əhalisi təxminən 200,000 nəfər (2023-cü il statistikası) təşkil edir. Metropol bölgəsi ilə birlikdə bu rəqəm 390,000-dən çoxdur. Şəhər Meksika körfəzindən təxminən 50 mil (80 km) uzaqlıqdadır və Gulf Coastal Plain adlanan sahədə yerləşir. 1824-cü ildə təsis edilmişdir. Florida ştatının paytaxtı olaraq, Tallahassi dövlət qurumlarının, siyasi fəaliyyətlərin və ali təhsil müəssisələrinin mərkəzidir.

## Tarixi
*Tallahassee* adı Muskogee dilində "köhnə şəhər" mənasını verir və bu bölgədə əvvəllər yaşayan yerli Apalaçi qəbiləsinin adət-ənənələrindən qaynaqlanır.  1824-cü ildə Florida ştatının paytaxtı olaraq seçilmişdir. Şəhərin coğrafi mövqeyi ştatın digər əsas şəhərlərindən (Pensakola və Müqəddəs Avqustin) daha mərkəzə yaxın olduğu üçün bu seçim edilmişdir. Bölgə tarixən yerli amerikalı qəbilələrin yaşadığı ərazi olmuşdur. Apalaçi hinduları bu bölgənin ilkin sakinlərindən biri olmuşdur.

## İqtisadiyyatı
Tallahassinin iqtisadiyyatı əsasən dövlət idarələri, təhsil və tədqiqat, eləcə də texnologiya sektoruna əsaslanır. Şəhər Florida ştatının qanunvericilik, icraedici və məhkəmə orqanlarına ev sahibliyi edir. Həmçinin şəhərdə iki böyük universitet yerləşir. Tarixi və mədəni obyektlər, xüsusən də Florida Capitol Kompleksi turistlər üçün cəlbedici məkanlardır.

## İqlimi
Tallahassi subtropik iqlimə malikdir, yəni burada isti yaylar və mülayim qışlar olur. Orta temperaturu yaz və yay aylarında 27-32°C, qışda isə 5-15°C arasında dəyişir. Yağıntılar isə yay aylarında tez-tez qısamüddətli leysan yağışları müşahidə olunur.

## Qardaşlaşmış şəhərlər
* Kononqo, Aşanti, Qana
* Sint-Marten, Niderland
* Slayqo, Slayqo dairəsi, İrlandiya
* Ramat-ha-Şaron, Təl-Əviv dairəsi, İsrail

## İstinadlar
Yoav Qallant

**Yoav Qallant** (; ) — israilli siyasətçi və 2022–2024-cü illər arasında müdafiə naziri vəzifəsində çalışmış keçmiş hərbçi. Qallant İsrail Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət edən İsrail Silahlı Qüvvələrinin Cənub Komandanlığının zabiti idi. 2015-ci ilin yanvarında o, yeni Kulanu partiyasına qoşularaq siyasətə gəldi. Knessetə seçildikdən sonra tikinti naziri təyin edildi. 2018-ci ilin sonunda o, Likud partiyasına qoşuldu, qısa müddət sonra Aliya və İnteqrasiya naziri oldu. 2020-ci ildə təhsil naziri, növbəti il isə müdafiə naziri təyin edildi. 5 noyabr 2024-cü ildə Baş nazir Benyamin Netanyahu, 7 noyabrdan etibarən Qallantı vəzifəsindən azad etdiyini və onun yerinə İsrail Katzın gəlməsini istədiyini açıqlayıb.

21 noyabr 2024-cü ildə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Netanyahu və HƏMAS lideri Məhəmməd Deyf ilə birlikdə Qallantın HƏMAS–İsrail müharibəsi zamanı törədilmiş hərbi cinayətlər və insanlığa qarşı cinayətlər ittihamı ilə həbsinə order verib.

## İstinadlar
Detroyt iflası

**Detroyt iflası** — 2013-cü ildə ABŞ-ın Detroyt şəhərinin maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədiyi üçün rəsmi olaraq müflis elan edilməsidir. Bu hadisə ABŞ-da ən böyük şəhər iflası olaraq tarixə keçmişdir. Detroytin borcu və büdcə kəsiri təqribən 18-20 milyard dolları ötürdü, pensiya fondları, tibbi sığorta şirkətləri və şəhər işçilərini təmsil edən həmkarlar ittifaqları da daxil olmaqla şəhərin əsas kreditorları kimi hesab olunurdular.

## Əsas səbəbləri
Detroyt *"Motor Şəhəri"* olaraq tanınırdı və avtomobil sənayesinin mərkəzi idi. XX əsrin ortalarında General Motors, Ford və Chrysler kimi şirkətlərin qərargahı idi. XX əsrin ikinci yarısında xarici avtomobil istehsalçılarının rəqabəti və avtomobil istehsalının digər ölkələrə köçürülməsi nəticəsində şəhərin iqtisadiyyatı çökdü. Sənaye tənəzzülü əsas səbəblərdən biridir. 1950-ci illərdə şəhərin əhalisi 1,8 milyon idi, lakin 2013-cü ildə bu rəqəm təxminən 700 minə düşdü. Əhali itkisi vergi gəlirlərinin azalmasına və şəhərin maliyyə problemlərinin dərinləşməsinə səbəb oldu. Əhali azaldıqca, ictimai xidmətlər (polis, yanğınsöndürmə, yol təmiri və s.) zəiflədi. Şəhərin infrastrukturunun bərpası üçün kifayət qədər maliyyə resursu yox idi. Detroyt şəhər rəhbərliyi illərlə yüksək faizlə borclar götürüb büdcə çatışmazlığını doldurmağa çalışıb. 2013-cü ildə şəhərin ümumi borcu 18 milyard dollardan çox idi.

## İflasın elan edilməsi və nəticələr
18 iyul 2013-cü ildə Detroyt, 18 milyard dollardan artıq borcla rəsmi olaraq iflasını elan etdi. İflas prosedurundan sonra şəhərin borcları yenidən strukturlaşdırıldı. Şəhər infrastrukturuna investisiyalar artırıldı və yerli iqtisadiyyatı canlandırmaq üçün müxtəlif layihələr həyata keçirildi.

## Həmçinin bax
* Detroytin tənəzzülü

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Official Website of U.S. Bankruptcy Court for the Eastern District of Michigan containing information for the City of Detroit Bankruptcy filing 
*   A series of live discussions with people involved with Detroit's bankruptcy.
* U.S. Bankruptcy Court Filing by Emergency Manager Orr for the City of Detroit
Debitor

**Debitor** və ya *borclu* () — bir şəxsin və ya təşkilatın başqa bir tərəfə (şəxsinə və ya təşkilata) olan borcunu ifadə edən termin. Termin əsasən mühasibatlıq və maliyyə sahəsində istifadə olunur. Debitorlar, müəssisəyə malların, xidmətlərin və ya pulun qarşılığında borclu olan tərəfləri təmsil edir.

Debitor anlayışı, müəssisənin nağd pul axınını və maliyyəsini izləmək üçün əhəmiyyətlidir. Yüksək debitor borcları toplamaq çətinləşərsə, bu, müəssisənin likvidliyinə mənfi təsir göstərə bilər. Debitor müəssisəyə borclu olan tərəfdir (aktiv), kreditor isə müəssisənin borclu olduğu tərəfdir (passiv).

## Tarixi
Antropoloq Devid Qreber, *"Borc: İlk 5,000 İl"* kitabında ticarətin hansısa kredit forması ilə, yəni artıq köçürülmüş mallar üçün sonradan ödəmə vədi ilə başladığını təklif edir. Buna görə də demək olar ki, borclular və kreditorlar hələ sikkə dövriyyəsinə daxil olana qədər mövcud olmuşdur.

"Borc" termini "borclu" mənasını verən latın *debere* sözündən gələn fransız *dette* sözündən gələn "borc" sözündəndir.

## Xüsusiyyətləri
Əsasən, müəssisənin müştəriləri və ya alıcıları debitor hesab olunur. Bu, o deməkdir ki, müştəri aldıqları mal və ya xidmətlər üçün hələ ödəniş etməyib, lakin bu ödənişi gələcəkdə edəcək. Debitorlar müəssisənin aktivləri (mülkiyyət) kimi nəzərə alınır, çünki bu borclar gələcəkdə pul şəklində geri alınacaq. Mühasibat uçotunda "Debitor borcları" balans hesabatında aktivlər bölməsində göstərilir. Məsələn, şirkət müştəriyə 5.000 manatlıq məhsul satır və müştəri bu məbləği hələ ödəməyibsə, bu məbləğ şirkətin debitor borcu hesab olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Insolvency Service website
*Insolvency Practitioners Association website
*Insolvency News
Altman modeli

**Altman modeli** () — şirkətin müflis olmaq riskini qiymətləndirmək üçün istifadə edilən maliyyə təhlili metodudur. Model, 1968-ci ildə amerikalı maliyyəçi və professor Edvard Altman tərəfindən hazırlanmışdır. Altman, şirkətlərin maliyyə göstəricilərindən istifadə edərək onların gələcəkdə müflis olub-olmayacağını müəyyənləşdirmək üçün statistik yanaşma tətbiq etmişdir.

Altman modeli, xüsusilə də sərmayə qoyuluşu zamanı şirkətlərin risklərini qiymətləndirmək üçün geniş istifadə olunur və bu gün də aktual maliyyə təhlil metodlarından biri hesab olunur.

## Modelin əsasları
Altman modeli, şirkətin maliyyə hesabatlarından əldə edilən göstəriciləri birləşdirən bir düstur üzərində qurulmuşdur. Modelin məqsədi, bir şirkətin maliyyə sağlamlığını qiymətləndirmək və onun yaxın gələcəkdə müflis olma ehtimalını proqnozlaşdırmaqdır.

Altman Z-Score düsturu (original versiya)

## Z-Score nəticələrinin təfsiri
Altman Z-score qiymətləri, şirkətin müflislik riskini təxmin etməyə imkan verir:

* **Z > 2.99** — şirkət maliyyə baxımından sabitdir. Müflislik riski azdır.
* **1.81 < Z < 2.99** — şirkət qeyri-müəyyən bir bölgədədir ("boz zona"). Müflislik riski mövcuddur, lakin hələ aydın deyil.
* **Z < 1.81** — şirkət yüksək müflislik riski altındadır.

## Modelin tətbiqi
Altman modeli ən çox aşağıdakı hallarda istifadə edilir:

* İnvestorlar və kreditorlar — şirkətlərin maliyyə sağlamlığını və borc ödəmə qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün.
* Mühasibatlıq və daxili maliyyə təhlili — şirkət rəhbərliyi risklərin idarə edilməsində istifadə edir.
* Tədqiqat və proqnozlaşdırma — müflislik ehtimalının iqtisadi təsirlərini araşdırmaq üçün.

## Üstünlükləri və mənfi tərəfləri

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Caouette, John B; Edward I Altman, Paul Narayanan (1998). *Managing Credit Risk – the Next Great Financial Challenge*, John Wiley & Sons: New York. 
* 

## Xarici keçidlər
* Altman Z-score calculator
Edvard Altman

**Edvard Altman** (; ) — müflislik analizi və kredit riskinin idarə edilməsi sahəsinin mütəxəssisi. Altman 1968-ci ildə yaratdığı Altman Z-Score modeli ilə tanınır. Bu model, bir şirkətin maliyyə vəziyyətini qiymətləndirmək və müflislik riskini proqnozlaşdırmaq üçün maliyyə göstəricilərindən istifadə edir.

## Bioqrafiyası
Edvard Altman 5 iyun 1941-ci ildə Nyu-Yorkda anadan olmuşdur. Altman uzun müddət Nyu-York Universitetində (NYU) Stern Biznes Məktəbində professor olaraq çalışmışdır. O, burada maliyyə və risk idarəetməsi üzrə dərs demişdir. Altman maliyyə institutları ilə sıx əməkdaşlıq edərək korporativ borcların qiymətləndirilməsi və risk idarəetməsi sahəsində tədqiqatlar aparmışdır.

Altman, korporativ borclar və yüksək riskli borclar (junk bonds) üzrə ekspert olaraq tanınır. Maliyyə və risk idarəetməsi mövzularında çoxsaylı elmi işlərin müəllifidir. Onun kitabları və məqalələri dünya miqyasında istifadə olunur. Dünyanın aparıcı maliyyə qurumlarına və hökumət təşkilatlarına maliyyə risklərinin idarə edilməsi sahəsində məsləhətçi kimi xidmət göstərmişdir.

## Kitabları
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Həmçinin bax
* Kredit riski

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Homepage
* DefaultRisk.com Profile
* Master of Science in Risk Management Program for Executives 
* International Risk Management Conference
* The Risk Banking and Finance Society
Toşihiko İzutsu

**Toşihiko İzutsu** (; ) — Yapon dilçisi, quranşünas, islamşünas və filosofu.  

## Haqqında
Onun müqayisəli fəlsəfə və dinlərin müqayisəli tədqiqi sahəsində çoxlu araşdırma və əsərləri var. O Quranı tam formatda yapon dilinə ilk tərcümə edən şəxsdir.

## Həmçinin bax

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Duqlas

**Con Edvard Duqlas** (; )  — ABŞ-ın keçmiş xüsusi agenti və kriminal profil tərtibçisi. O, cinayətkar davranışların analizi sahəsində öncül işlər görmüş və FBI-nın Davranış Elmləri Bölməsində çalışmışdır.

## Karyerası
Con Duqlas kriminal profilləşdirmə metodlarının inkişaf etdirilməsində mühüm rol oynamışdır. Onun işi xüsusilə seriyalı cinayətkarların psixologiyasını anlamağa və bu cinayətkarların tutulmasına yardımçı olmağa yönəlmişdir. O, cinayətkarların davranışlarını öyrənmək üçün həbsdə olan tanınmış seriyalı qatil və cinayətkarlarla müsahibələr aparmışdır.

## Kitabları
Duqlas, kriminal profilləşdirmə ilə bağlı təcrübələrini paylaşdığı bir neçə kitab yazmışdır. Ən məşhur əsərlərindən biri "Mindhunter: Inside the FBI's Elite Serial Crime Unit" adlı kitabıdır. Bu kitab FBI-nın kriminal profilləşdirmə təcrübələrinə dair dərin məlumat verir və 2017-ci ildə Netflix tərəfindən eyni adlı serial üçün əsas material kimi istifadə olunmuşdur. Digər tanınmış kitablarına "The Killer Across the Table" və "Journey Into Darkness" daxildir.

## İstinadlar

## Biblioqrafiya
* Ressler, Robert K., Ann W. Burgess. John E. Douglas. *Sexual Homicide: Patterns and Motives.* Lexington, Mass.: Lexington Books. 1988.
Balyan ailəsi

**Balyan ailəsi** () — XVIII-XIX əsr boyunca Osmanlı memarlığına təkan verən erməni əsilli ailə.

## Haqqında
1839-cu ildə elan olunan Tənzimat fərmanının ardından qeyri-müsəlman əhaliyə bir çox yeni hüquqlar verilmiş, beləcə onlar Osmanlı bürokratiyasında mühüm vəzifələrə yüksəlmə şansı qazanmışdır. Bu şansı qazanan ailələrdən biri də əslən Kayserili olan erməni Balyan ailəsi oldu. Ailənin tarixi mənbələrdə adı keçən ilk üzvü 1682-1683-cü illərdə İstanbula köç edərək IV Mehmedin xidmətinə girən və təmir-bərpa işləriylə məşğul olan Bali kalfadır.

Osmanlı imperiyasının son dövründə inşa edilən saray, məscid, köşk, xəstəxana və digər abidələrin bir çoxu bu ailəyə mənsub memarlar tərəfindən inşa edildi. Bununla yanaşı bu ailənin dövrün memarlıq sahəsində söz sahibi olması, klassik Osmanlı memarlığının özəyindən uzaqlaşaraq Avropalaşması olaraq da şərh olunur.

## Ailənin məşhur üzvləri

### [[Qriqori Balyan]]

### Sənəkərim Balyan
Saray memarlarından Məramətçi Bali kalfanın oğlu olub, 1768-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Bir çox əsəri qardaşı Qriqori Balyanla birlikdə işləmişdir. 2 sentyabr 1833-cü ildə Qüdsdə vəfat etdi.

### [[Karpet Balyan]]

### [[Nikoqos Balyan]]

### [[Sarkis Balyan]]

### [[Aqop Balyan]]

### Simon Balyan
Saray memarlarından Karpet Balyanın oğlu olub, 1846-cı ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Qardaşları Sarkis və Aqop bəylərlə birlikdə çalışdı. Həm saray memarlarından, həm də məşhur rəssam və dizaynerlərdən biri idi. Andranik Qırcıkyanın qızı Paris xanımla evləndi və 1894-cü ildə vəfat etdi.

### Levon Balyan
Saray memarlarından Nikoqos Balyanın oğlu olub, 29 avqust 1855-ci ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Parisdə memarlıq təhsili aldıqdan sonra İstanbula döndü və əmisi Sarkis Balyanın yanında çalışmağa başladı. Ailənin Osmanlı sarayına xidmət edən son nümayəndəsi idi. 11 dekabr 1925-ci ildə Parisdə vəfat etdi.

## Ailə şəcərəsi

## Mənbə

* Ağır, Aygül. Balyanlar’ın Eğitimleri Üzerine Notları, Afife Batur‘a Armağan, Literatür Yayıncılık, İstanbul, 2005.
* Ersoy, Ahmet. Başka Bir Darülfünun ve Kalfalığın Sonu Yahut Sarkis Bey’in Rüyası, Batılılaşan İstanbul’un Ermeni Mimarları, Uluslararası Hrant Dink Vakfı Yayınları, İstanbul, 2010.
* Hançer, Ethem. Sultanın Mimarları Balyanlar, Atlas, İstanbul, 177, 96-108.2007
* Tuğlacı, Pars. Osmanlı Mimarlığında Balyan Ailesinin Rolü, Yeni Çığır Yayınları, İstanbul, 1993
* Barkev Samuelian. Yüksek Lisans Tezi. Balyan Ailesinin 19.Yüzyılda İstanbul’un dönüşümüne Katkıları. İstanbul Üniversitesi, İstanbul 2020.

## İstinadlar
İflasın proqnozlaşdırılması

**İflasın proqnozlaşdırılması** ()  — müəssisənin maliyyə dayanıqlığını qiymətləndirmək və gələcəkdə maliyyə çətinlikləri ilə üzləşə biləcəyini müəyyən etmək məqsədini güdür. Bu proqnozlaşdırma əsasən maliyyə analizləri və statistik metodlardan istifadə etməklə həyata keçirilir. Müəssisənin pul axınlarının çatışmazlığı iflasın ilkin siqnallarından biridir. Pul axını kəsiri tez-tez iflas riskinin artdığını göstərir.

## Əsas yanaşmalar və modellər
### Maliyyə nisbətləri
*Maliyyə nisbətləri* () — müəssisənin qısa müddətli öhdəliklərini ödəmək qabiliyyətini ölçür. Məsələn:

* Cari nisbət ()
* Sürətli nisbət ()

*Borc göstəriciləri* — borcların maliyyə strukturu daxilində çəkisini göstərir
* Borcun kapitala nisbəti ()
* Borcun aktivlərə nisbəti ()

*Rentabellik göstəriciləri* — müəssisənin gəlirliliyini təhlil edir.
* Xalis mənfəət marjası ()
* Aktivlərin gəlirliliyi ()

### Logistik reqressiya modelləri
Bu modellər iflasın ehtimalını proqnozlaşdırmaq üçün geniş məlumat bazasına əsaslanır. Logistik reqressiya müəssisənin müəyyən göstəricilərinin (məsələn, borclar, gəlirlik, aktivlərin dəyəri) təsirini qiymətləndirir.

### Məlumat mədənçiliyi və süni intellekt üsulları
Müasir yanaşmalar məlumatların dərin analizini təmin edir:
* Maşın öyrənməsi modelləri (Random Forest, SVM, Neural Networks) müəssisələrin böyük həcmli məlumatlarını təhlil edərək daha dəqiq nəticələr verir.
* Data mining alətləri ilə keçmiş iflas nümunələri araşdırılır və oxşar xüsusiyyətlər müəyyən edilir.

### Makroiqtisadi amillər
Müəssisənin fəaliyyəti xarici mühitdən də asılıdır. İflasın proqnozlaşdırılması zamanı aşağıdakı amillər nəzərə alınmalıdır:

* ÜDM-in artımı
* Faiz dərəcələri
* İnflyasiya
* Rəqabət mühiti

### Altman Z-Skor Modeli
Bu model müəssisənin maliyyə vəziyyətinə əsaslanaraq iflas ehtimalını qiymətləndirir. Z-skor formuluna aşağıdakı faktorlar daxildir:

* İşlək kapitalın ümumi aktivlərə nisbəti
* Keçmiş gəlirlərin ümumi aktivlərə nisbəti
* Əsas əməliyyat gəlirinin ümumi aktivlərə nisbəti
* Səhm bazar dəyərinin borca nisbəti
* Satışların ümumi aktivlərə nisbəti

Əldə edilən skor aşağıdakı kimi şərh olunur:

* **Z > 2.99** — maliyyə cəhətdən dayanıqlı
* **1.8 < Z < 2.99** — risk zonası
* **Z < 1.8** — iflas riski yüksəkdir

## İstinadlar
Pirsaatçay

**Pirsaatçay** — Azərbaycanda toponim:
* Pirsaatçay —  Hacıqabul rayonunda kənd.
* Pirsaatçay — Şamaxı və Hacıqabul rayonları ərazisindən axan çay.

## Həmçinin bax

* Pirsaat
Talışskiy vestnik

**Talışskiy vestnik** — 2000-ci ilin iyun ayından 2004-cü ilin iyul ayına kimi Rusiya Federasiyasının paytaxtı Moskvada nəşr olunan, "Avesta" Talış Mədəni-Maarif Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilmiş aylıq talış milli qəzeti.

## Tarixi
Qəzet 2000-ci ildə Moskvada talışların "Avesta" Talış Mədəni-Maarif Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilib.

Qəzetin ilk nömrəsi 2000-ci il iyunun 6-da işıq üzü görüb. Qəzet MEDİA-UNION nəzdində Millətlərarası Mətbuat Gildiyasının bir hissəsi idi. Baş redaktor Yelena Ələkbərova-Talışinskaya, baş redaktorun müavini Sabir Şindani, sistem administratoru/elektron versiyanın admini Nail Fərziyev idi.

## Dərc olunan mövzular
"Talışski vestnik" qəzeti mədəni-maarif məsələləri sahəsində müxtəlif mövzuları işıqlandırırdı. Qəzetdə talışların tarixi, talış dili dərsləri, o cümlədən talış dilinin qrammatikası və lüğəti ilə bağlı məqalələr dərc olunurdu. Oxucular üçün tapşırıqlar, talış dilində krossvordlar var idi. Bayram günlərində qəzetdə təbriklər dərc olunurdu. Qəzetdə idman xəbərləri ilə bağlı rubrika məcburi yer tuturdu, talış dilində şeir və nəsr rubrikaları da var idi.

Qəzetdə talış nağılları, xalq mahnıları və digər folklor nümunələri də dərc olunurdu. İstər tarix, ədəbiyyat sahəsindəki əsərlər, istərsə də təşkilati məsələlərlə bağlı rus dilində məqalələr mühüm yer tuturdu.
## İstinadlar
Qriqori Balyan

**Qriqori Balyan** (; ) — erməni əsilli Balyan ailəsinə mənsub Osmanlı memarı.

## Həyatı
Əslən Kayseri ermənisi olan saray memarlarından Bali kalfanın oğludur. Atasının adı səbəbilə *"Balinin oğlu"* mənasında *Balyan* soyadını alan ailənin ilk üzvüdür. 1764-cü ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Parisdəki École des Beaux-Arts məktəbində təhsil aldı. Döndükdən sonra 1777-ci ildə sarayda xidmətə başladı və 1788-ci ildə Sultan Əbdülhəmid tərəfindən gənc yaşda saray memarı ünvanı aldı. Sultan Səlimin şəxsi müşavirlərindən biri oldu və bu illərdə Şahzadə Mahmudla yaxın münasibət qurdu.

1790-cı ildə saray memarlarından Minas kalfanın qızı Soqome ilə evləndi və cütlüyün bu nigahdan 6 övladı (Karpet, Sofiya, Hovannes, Lusiya, Xaçatur, *adı bilinməyən bir qız*) dünyaya gəldi. İndiki Bülbüldərə adlanan səmtdə yaşadı və çox sayıda saxladığı bülbüllər səbəbilə səmtin adının bu şəkildə anılmasında mühüm rol oynadı.

Yaxın münasibəti olduğu Sultan Mahmudun cülusunun ardından sarayda nüfuzu artdı və 1809-cu ildə verilən fərmanla vergidən azad edilərək çox sayıda imtiyaz qazandı. Həmin il Beşiktaş sarayının təmiri ilə vəzifələndirildi. Onunla yanaşı bir çox saray memarının vəzifələndirildiyi bu təmir əsasında sarayın mühüm bölümü dağıdılaraq yenidən inşa oldu.

1820-ci ildə Erməni Həvari kilsəsi və Erməni Katolik kilsəsi arasındakı məzhəb münaqişəsi əsnasında bilinməyən səbəblə Kayseriyə sürgün olundu. Burda qaldığı müddət ərzində kilsə inşa etdirdi. Çox keçmədən bağışlandı və İstanbula qayıtdı. 1825-ci ildə Səlimiyyə kazarmasının dağıdılaraq daşdan yenidən inşa olunması vəzifəsini aldı. 15 noyabr 1831-ci ildə Üsküdarda vəfat etdi və cənazəsi Üsküdardakı erməni məzarlığına dəfn olundu.

Sofiya adlı qızını erməni əsilli saray memarlarından Ohannes Sərvəryanla evləndirmişdir.

## Əsərləri

* Nüsrətiyə məscidi
* Aynalıkavak qəsri
* Sarayburnu sarayı
* Beşiktaş sarayı
* Validə sultan sarayı
* Dəftərdar sarayı
* Davudpaşa kazarması
* Bəyoğlu kazarması
* Səlimiyyə kazarması
* Taksim topçu kazarması
* Validə su bəndi
* Topuzlu su bəndi

## Mənbə

* Afife, Batur, Balyan Ailesi. Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği, Taha Toros Arşivi, 1992, s. 1089.
* Barkev Samuelian. Yüksek Lisans Tezi. Balyan Ailesinin 19.Yüzyılda İstanbul’un dönüşümüne Katkıları. İstanbul Üniversitesi, İstanbul 2020.
* Hançer, Ethem. Sultanın Mimarları Balyanlar, Atlas, İstanbul, 177, 96-108.2007

## İstinadlar
Karpet Balyan

**Karpet Balyan** (; ) — erməni əsilli Balyan ailəsinə mənsub Osmanlı memarı.

## Həyatı
Saray memarlarından Qriqori Balyanın oğlu olub, 1800-cü ildə İstanbulda dünyaya gəldi. Gənclik illəriylə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Atasının vəfatının ardından 1831-ci ildə bacısının əri Ohannes Sərvəryanla birlikdə saray memarlığına təyin olundu. Bu vəzifədə ikən bir çox səərlərin inşasında iştirak etdi. Bu fəaliyyətiylə yanaşı Erməni Həvari kilsəsinə də xidmətləri olmuşdur. Kilsə tabeliyindəki bir neçə erməni məktəbi məhz onun maddi dəstəyilə açılmışdır. Sultan Mahmudun vəfatının ardından da vəzifəsini davam etdirən Karpet Balyan onun övladları - Sultan Əbdülməcid və Sultan Əbdüləzizinin səltənətlərində də xidmət etmişdir. 15 noyabr 1866-cı ildə İstanbulda vəfat etdi.

Əsərlərinin bir çoxunda erməni memarlığının ünsürlərindən istifadə edən Karpet Balyan bu məqsəslə qədim erməni yurdu hesab edilən Ani şəhərindəki qədim xarabalıqlara dəfələrlə səyahət etmişdir. İlk evliliyi Nazənin Babayan, ikinci evliliyi isə Meriç adlı xanımla baş tutdu və bu nigahlardan 11 övladı (6 oğlu və 5 qızı) doğuldu.

## Əsərləri
30 illik fəaliyyəti boyunca 7 saray, 4 fabrik, 1 kazarma, 1 məscid, 2 xəstəxana, 3 məktəb, 2 su bəndi, 2 türbə və 7 kilsə inşa etdirmişdir. Onlardan bəziləri bunlardır:

* Dolmabağça sarayı
* Salıpazarı sahilsarayı
* Köhnə Çırağan sarayı
* Ortaköy məscidi
* Əyyubsultanda Çiftəsaraylar
* Panqaaltında Hərbi məktəb
* Köhnə Ulduz sarayı
* Yeşilköy köşkü
* Sultan Mahmud türbəsi
* Sultan Əbdülməcid türbəsi
* Bağçaköydə Validə su bəndi
* Bakırköydə toxuma fabriki
* Zeyrinburnunda dəmir fabriki
* İzmitdə çuxa fabriki
* Hərəkədə bir fabrik
* İzmitdə Hünkar köşkü
* Bandırmadakı erməni kəndində Surp Sarkis Kilsəsi

## Mənbə

* Afife, Batur, Balyan Ailesi. Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği, Taha Toros Arşivi, 1992, s. 1089.
* Barkev Samuelian. Yüksek Lisans Tezi. Balyan Ailesinin 19.Yüzyılda İstanbul’un dönüşümüne Katkıları. İstanbul Üniversitesi, İstanbul 2020.
* Hançer, Ethem. Sultanın Mimarları Balyanlar, Atlas, İstanbul, 177, 96-108.2007

## İstinadlar
Donald Tredqold

**Donald Tredqold** (; ) — ABŞ tarixçisi, slavyanşünas və sovetoloq. Slavyan, Şərqi Avropa və Avrasiya Araşdırmaları Assosiasiyasının prezidenti (1977).

## Fəaliyyəti
1943-cü ildə Oreqon Universitetini bitirib. 1943–1946-cı illərdə Avropada orduda xidmət edib, hərbi kəşfiyyatda kapitan rütbəsinə qədər yüksəlib. O, 1947-ci ildə Harvard Universitetində magistr dərəcəsi, üç il sonra isə Oksford Universitetində tarix üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. 1949-cu ildə o, Vaşinqton Universitetinə daxil olub, 1993-cü ilin iyun ayının sonunda oradan ayrılıb. On il Tarix kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Slavyan, Şərqi Avropa və Avrasiya Araşdırmaları Assosiasiyasının prezidenti (1977). 1968–1975-ci illərdə "Slavyan icmalı" () jurnalının redaktoru olmuşdur.

## Əsərləri

* Lenin and His Rivals: The Strungle for Russia's Future 1898-1906 (1955);
* The Great Siberian Migration (1957; 1976, ikinci nəşri);
* Twentieth Century Russia (1959);
* The Development of the USSR (1964);
* Soviet and Chinese Communism (1967);
* The West in Russia and China (1973; 1985, ikinci nəşri);
* A History of Christianity (1979);
* Gorbachev and the Soviet Future (1988; həmmüəllif);
* Freedom: A History (1990);
* Byzantium and Its Army, 284-1081 (1995);
* The Treadgold Papers in Russian, East European, and Central Asian Studies (2003).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Donald Treadgold Lecture and Papers
* Professor Donald Treadgold, UW Scholar Of Russian History
Pirsaatçay (kənd)

**Pirsaatçay** — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun Qubalıbalaoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## İstinadlar
Nikoqos Balyan

**Nikoqos Balyan** (; ) — erməni əsilli Balyan ailəsinə mənsub Osmanlı memarı.

## Həyatı
Saray memarlarından Karpet Balyanın oğlu olub, 19 noyabr 1826-cı ildə İstanbulda dünyaya gəldi. İlk təhsilini tamamladıqdan sonra 1843-cü ildə qardaşı Sarkislə birlikdə Parisə göndərildi və burada memarlıq təhsili aldı. Ancaq səhhətinin pisləşməsi səbəbilə təhsilini tamamlamadan 1845-ci ildə İstanbula qayıtdı. Atasının yanında çalışaraq təcrübə qazandı. İnteryer (daxili) memarlığı üzrə ilk memarlıq məktəbinin açılmasında mühüm rol oynadı. 1863-cü ildə qəbul edilən Erməni nizamnaməsinin hazırlanmasında yaxından iştirak edən erməni milliyyətçilərindən biri oldu. 27 fevral 1858-ci ildə gənc yaşda tifusdan vəfat etdi.

Nunya Minasyan adlı xanımla evləndi və bu nikahdan 2 oğul, 3 qız dünyaya gəldi. Oğullarından Levon bəy özü kimi memar, digər oğlu Minas isə hüquqşunas olmuşdur.

## Əsərləri
* Adilə Sultan qəsri (1853)
* Dolmabağça məscidi (1852–1854)
* Dolmabağça Saat Qülləsi
* Çırağan sarayı
* Erməni xəstəxanası
* Ihlamur qəsri (1849)
* Böyük Məcidiyə məscidi (1854)
* Kiçik Məcidiyə məscidi (1843)
* Kiçiksu qəsri (1857)
* Topxana Saat qülləsi

## Mənbə
* Afife, Batur, Balyan Ailesi. Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği, Taha Toros Arşivi, 1992, s. 1089.
* Barkev Samuelian. Yüksek Lisans Tezi. Balyan Ailesinin 19. Yüzyılda İstanbul’un dönüşümüne Katkıları. İstanbul Üniversitesi, İstanbul 2020.
* Hançer, Ethem. Sultanın Mimarları Balyanlar, Atlas, İstanbul, 177, 96–108.2007

## İstinadlar