open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı

**Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı** — Azərbaycan Respublikasının ən ali fərqlənmə dərəcəsi ("Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı ilə birlikdə). Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə təsis edilmişdir.

## Tarixi və əsasnaməsi
20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adının təsis edilməsi haqqında qanun layihəsi irəli sürülmüş və Azərbaycan Respublikasının 26 noyabr 2020-ci il tarixli 205-VIQ nömrəli Qanunu ilə bu ad təsis olunmuşdur. Qanun Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1 dekabr 2020-ci il tarixli Fərmanı ilə tətbiq edilmişdir.

"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı Azərbaycan Respublikasının işğal olunmuş ərazilərinin azad olunması zamanı düşmənin əlverişli ərazilərdə yerləşməsinə və inadlı müqavimətinə baxmayaraq, düşmən qüvvələrinin tam məğlub edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırıqlarına və Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədinin bərpa edilməsi üzrə döyüş əməliyyatlarına yüksək peşəkarlıqla rəhbərlik edilməsinə, həmçinin döyüş əməliyyatlarında göstərdiyi şəxsi qəhrəmanlığa görə verilir.

Ad Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən onun öz təşəbbüsü ilə və ya Müdafiə Nazirliyi, Daxili İşlər Nazirliyi, Dövlət Sərhəd Xidməti, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və Xarici Kəşfiyyat Xidməti tərəfindən irəli sürülmüş vəsatətlərə əsasən verilir.

"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı almış şəxsə "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı və adın verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin aktı təqdim olunur.

"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı eyni şəxsə bir dəfə verilir və bu adı almış şəxslər qanunla müəyyənləşdirilmiş güzəştlərdən istifadə edirlər.

"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı almış şəxslərə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü verilir. Təqaüdün məbləği 2200 manatdır.

## Təltif edilənlər

"Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adına azı 83 nəfər layiq görülmüşdür. Bu adı almış generallar aşağıdakılardır:
* Mehdiyev İlham İsmayıl oğlu
* Mirzəyev Hikmət İzzət oğlu
* İslamzadə Namiq Sərəfruz oğlu
* Məmmədov Zaur Sabir oğlu
* Seyidov Kənan Əlihüseyn oğlu

## Həmçinin bax
* "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" medalı
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

## İstinadlar
Kurdyurd

**Kurdyurd** — Goranboy rayonu ərazisində dağ. Gorançayla Buzluqçayın arasında yerləşir. Hündürlüyü 2190 m. Oronim kurd (etn.) və yurd (məskən) komponentlərindən düzəlib. Görünür, dağın ərazisi maldar kürdlərin yaylaq yeri olduğundan belə adlandırılmışdır. 
 
## İstinadlar
Tsumaki Yorinaka

– Yaponiya memarı və Meyci dövründə Yaponiya Maliyə Nazirliyinin başçısı.

Memar Meyci dövründə bir çox görkəmli tikilinin dizaynı ilə məşğul olmuşdur, bunların arasında xüsusilə Nihonbaşı körpüsü əhəmiyyətli yer tutur.

## Həyatı
Katayama Tokuma, Tatsuna Kinqo, Sone Tatsuzo və Sataçi Şiçiciro ilə birlikdə imperatorluğun mühəndislik kollecində təhsil almışdır.

## İstinadlar
Çürütmə

**Çürütmə** Təbrizin ən dadlı və əski ənənəvi şiriniyyatlarından biridir ki onun hazırlanma qaydası Eris kimindir, ancaq Erisdən daha bərk və quru olmalıdır.Eramızda Çürütmənin az hazırlamasına görə Təbrizin az tapılan və bahalı şiriniyyatlarından biri sayılır.

## İstinadlar
Aspindza döyüşü

**Aspindza döyüşü** — Kartli-Kaxeti çarlığı və Osmanlılar arasında baş vermiş döyüş. Döyüş 20 aprel 1770-ci ildə baş vermiş və gürcülərin qələbəsi ilə nəticələnmişdir.

## Döyüşdən əvvəl
1768–1774 illərdə baş vermiş Osmanlı-Rusiya müharibəsi dövründə Kartli-Kaxet hökmdarı II İrakli Osmanlı imperiyası ilə sərhəddəki bir sıra torpaqları ələ keçirmək istəyirdi. II İrakli bu siyasətini gerçəkləşdirmək üçün Rusiyaya müttəfiqlik təklif etdi. Rusiya Qafqazda Osmanlıya qarşı ikinci bir cəbhə açmaq məqsədilə bu ittifaqı qəbul etdi. Çariça II Yekaterina Gürcüstana Qottlieb Heinrix Totleben adlı generalın başçılığı altında 1200 nəfərlik hərbi qüvvə göndərdi.

1770-ci ilin martında rus və gürcü qüvvələri Borjomi vadisinə doğru irəlilədilər. 14 aprel tarixində Sadqueri qalası mühasirəyə alındı və ələ keçirildi. Həmçinin ölkənin cənubundakı Atsxuri şəhəri də mühasirəyə alındı. Ancaq bu dövrdə Qottlieb Totleben və II İrakli arasında mübahisə yarandı. II İralki Ahalsıx istiqamətində irəliləmək istəsə də, Qottlieb Totleben onunla razılaşmadı və Atsxuri şəhərində qaldı.

## Döyüş
Osmanlı imperiyasının Ahalxısdakı valisi mühasirədə olan Atsxuriyə kömək üçün 20.000 nəfərlik hərbi qüvvə göndərdi. Osmanlı ordusunun gəlməsi xəbəri bölgədəki rus və gürcü qüvvələrini qorxuya saldı. Rus ordusu gürcüləri döyüş meydanında qoydu və Gürcüstan torpaqlarını tərk etdi. Gürcü ordusu isə Atsxurinin mühasirəsini dayandırdı və geriyə çəkildi. Çar II İrakli 1500 nəfərlik Osmanlı avanqard dəstəsini aldatmaq üçün müxtəlif həmlələr etdi. Bu həmlələr vasitəsilə gürcülər Osmanlı ordusunu Kür çayı istiqamətinə çəkməyi bacardılar. Osmanlılar burada körpü tikərək paytaxt Tiflis üzərində yürüş etməyi və II İrakliyə zərbə vurmağı planlaşdırdılar. Osmanlı ordusu körpünü hazır etdikdən sonra 20 apreldə Kür çayını keçməyə başladı. Lakin bir müddət sonra Xudu Borçalı, Ağabab Eristavi və Simon Mouxranbatoni adlı 3 zabitin rəhbərlik etdiyi dəstə körpünü partlatdı.   Körpünün dağılması nəticəsində Osmanlı ordusu iki yerə bölündü. Artıq körpünün digər tərəfinə keçən Osmanlı qüvvələri nə baş verdiyini anlaya bilmədilər. Bu anda Gürcüstan ordusu hücuma keçdi. Ordunun sol qanadına çarın qardaşı Georgi Batoniçvili, mərkəzə II İrakli, sağ qanada isə David Orbeliani komandanlıq edirdi. Osmanlılar 4000–8000 nəfər arası itki verdilər və geri çəkilməyə məcbur oldular. Həlak olanlar arasında Osmanlılara kömək üçün gələn ləzgilərin lideri Kohta-Beladi və bir çox Osmanlı zabiti və generalı var idi. Sağ qalanlar isə Kür çayını üzərək keçə bilən əsgərlərdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* ასპინძის ბრძოლა, თბილისი, 1957
İran–Oman münasibətləri

** İran—Oman münasibətləri** — İran və Oman arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
1960-70-ci illərdə İran Dofar qiyamı zamanı Omana hərbi yardım göstərir. İran-İraq müharibəsi (1980-88) dövründə İran və İraq atəşkəs razılaşmasını imzalamaq üçün Maskatda gizli danışıqlar aparmışlar. Razılaşmanın imzalanmamasına baxmayaraq danışıqlar tərəflər arasında inamsızlığın azalması ilə nəticələnir. 1988-ci ildən sonra Oman İran və İngiltərə, İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında diplomatik münasibətləri bərpa etmək üçün vasitəçi kimi çıxış edir.
Son onilliklərdə Omanın İranla ənənəvi olaraq yaxşı münasibətləri İranın Fars körfəzindəki neft tankerlərinə hücumları və İranın Hörmüz boğazı sahillərində Çin istehsalı olan HY-2 raket buraxıcılarını yerləşdirməsi ilə bir qədər pozulur. Buna cavab olaraq Oman Sultanlığı İran ərazisindən cəmi altmış kilometr məsafədə yerləşən Musandam valiliyində hərbi varlığını artırmışdır. İran düşmən olmasa da, Oman üçün bir nömrəli strateji təhlükədir. Oman hökuməti İranla qarşıdurma təhlükəsinin diplomatik danışıqlar yolu ilə azaldıla biləcəyinə inanır. Bu səbəbdən Oman ABŞ və İranla münasibətlərində balanslaşdırılmış xarici siyasət yürütməyə çalışır. Oman Xarici İşlər Nazirliyi Sultanlığın Vaşinqton ilə Tehran arasında İranın nüvə proqramı ilə bağlı böhranın həllinə kömək edəcək birbaşa danışıqlara ümid etdiyini açıqlamışdır. Oman İranın nüvə proqramının tamamilə mülki yönümlü olduğuna dair açıqlamalarına şübhə etmək üçün bir səbəb olmadığını vurğulayır.
Oman səlahiyyətliləri İrana səfərlər edir. Oman polisi və hərbçiləri qanunsuz mühacirət, qaçaqmalçılıq və narkotik qaçaqçılığının qarşısını almaq kimi qarşılıqlı maraq doğuran mövzularda iranlı həmkarları ilə açıq əlaqə kanalları saxlayır. İran vətəndaşlarının Omana səyahətini diqqətlə izləyir. Ümumiyyətlə ölkələr arasında ikitərəfli əməkdaşlıq məhduddur. İqtisadi və ticari əlaqələr minimaldır. Lakin ölkələrin ikitərəfli münasibətlərini gücləndirməyə çalışdıqlarına dair əlamətlər var. İran Ommanla turizm, ticarət və hərbi əlaqələr qurmağa çalışır. Oman hökuməti bu təşəbbüslərə ehtiyatla da olsa müsbət cavab verir.

## Ticarət
2017-ci ilin ilk 9 ayında ölkələr arasındakı ticarət həcmi təqribən 390 milyon dollar təşkil edib. İran Omana 200 milyon ABŞ dolları dəyərində 700.000 tondan çox dəmir və polad ixrac edir. İranın Omana ixracatı: qatran, mis, neft kimyası, qida, meyvə, tərəvəz və tikinti materialları. İran Omanın 11-ci ən böyük ticarət ortağıdır. Ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 2013-cü ildən 2016-cı ilədək əhəmiyyətli artım göstərmişdir: 148 milyon ABŞ dollarından 540 milyon ABŞ dollarına qədər.
## İstinadlar
İran–Tacikistan münasibətləri

** İran—Tacikistan münasibətləri** — İran və Tacikistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. İran Tacikistan müstəqillik qazandıqdan sonra Düşənbədə diplomatik nümayəndəlik açan ilk ölkə oldur (8 yanvar 1992). Tacikistanın Tehrandakı səfirliyi 1995-ci ilin iyul ayında açılır. 2014-cü ildə iki ölkə arasındakı qarşılıqlı ticarət 228,3 milyon dollar təşkil etmişdir. 
## Tarix
İran və Tacikistan arasındakı təmaslar uzun bir tarixə sahibdir: keçmişdə hər iki ölkənin əraziləri tez-tez eyni dövlətin tərkibində olmuşdur (Əhəmənilər, Selevkilər imperiyası, Abbasi xilafəti və başqaları). Böyük İpək Yolu İran və Tacikistan ərazilərindən keçirdi. Ancaq müasir diplomatik münasibətlərin tarixi 1992-ci ildə Tacikistan müstəqillik qazandıqdan sonra başlayır. İranın onunla ortaq bir sərhədi olmayan bir Orta Asiya ölkəsinə marağı, böyük ölçüdə farsların və taciklərin dil yaxınlığından qaynaqlanır. Bununla birlikdə millətlərin ortaqlıqları olduğu çox şeyə baxmayaraq, çox böyük fərqlər də vardır. Tacikistan kommunist hökuməti dövründə dünyəvi, İran isə islam ölkəsi olmuşdur. Bundan əlavə, İran əsasən şiələrdən, Tacikistan isə sünnilərdən ibarətdir. Tacikistan Prezidenti 1995 və 2012-ci illərdə Tehrana, İran Prezidenti isə 1997-ci ildə Düşənbəyə səfərlər etmişdir. 1990 - 2000-ci illər ərzində iki ölkə arasında bir çox müqavilə imzalanmışdır. Tacikistandakı vətəndaş müharibəsi zamanı İran iki qrup arasında vasitəçilik etməyi təklif edir, lakin bu səylər heç bir barışığa səbəb olmur.

## Ticarət
İki ölkənin ticarət dövriyyəsi 2013-cü ildə Tacikistanın İrana ixracatı 115,6 milyon dollar daxil olmaqla 292,3 milyon dollar təşkil etmişdir. 2013-cü ildə İran Tacikistanın ixracatının 9,9% -ni və idxalın 4,3% -ni təşkil etmişdir. Düşənbənin İrana satdığı əsas mallar pambıq lifi, pambıq ipliyi, quru meyvələr və alüminium teldir. Tehran Orta Asiya respublikasını ərzaq məhsulları, maşın və avadanlıqlar, inşaat materialları ilə təmin edir.
## Çağdaş layihələr
Tehranın dəstəyi ilə 2011-ci ildə İran 180 milyon dollar, Tacikistan isə 40 milyon dollar sərmayə qoyduğu Sanqtuda SES-2 inşa edilir. Tacikistanda İranın özəl biznesi onları tikiş və toxuma maşınları ilə təchiz edərək bir sıra tikiş emalatxanaları yaradır. Tacikistanda enerji sektorunda, inşaatda, kənd təsərrüfatında, nəqliyyatda və s.-də əsasən İranın kiçik müəssisələri fəaliyyət göstərir.
## İstinadlar
Acarıstan (tarixi ərazi)

**Acarıstan** və ya **Acara** (; *tərc.:* "Aç'ara") — Gürcüstanın tarixi-coğrafi bölgələrindən biridir. Bölgə Acara çayının (*Acaristskali*) vadisini əhatə edir. Hazırda Acarıstan Muxtar Respublikasının əraziləri daxilindədir. Acarıstan adının "aci" () sözü ilə əlaqəli olması güman edilir. İndiki dövrdə də Gürcüstanda "Aci" (აჭი) adını daşıyan yer adları mövcuddur.

## Coğrafi mövqeyi
Acarıstan qədim zamanlarda Gürcüstanın cənub-qərb hissəsində yerləşən tarixi Mesxetiya bölgəsinin bir hissəsi olub. Bölgə keçmişdən bəri Yuxarı Acarıstan (*Zemo Acarıstan*) və Aşağı Acarıstan (*Kvemo Acarıstan*) olaraq iki hissəyə bölünüb. Yuxarı Acarıstanın mərkəzi müxtəlif dövrlərdə Did-Acara, Xihahi və Xulo adlı yaşayış məntəqələri olmuşdur. Aşağı Acarıstanın mərkəzi isə Keda bölgəsi olmuşdur. Acara adı həmçinin Acara vadisini adlandırmaq üçün də istifadə edilmişdir. Bu səbəbdən Aşağı Acara ilə Yuxarı Acara bölgələrinin arasında yerləşən əraziyə "orta vadi" mənasını verən Şuhevi (şua: orta, hevi: vadi) adı verilmişdir.

## Tarixi
Acarıstan bölgəsi e.ə. III əsrdən etibarən Gürcüstan çarlıqları və knyazlıqlarının hakimiyyəti altında olmuşdur. XVI əsrdən etibarən Osmanlıların tabeliyinə keçmişdir. 1578-ci ildə qurulan Çıldır vilayətinin daxilində olmuşdur 1828–1829 illərdə baş tutmuş Osmanlı-Rusiya müharibəsindən sonra Çıldır vilayətinin sərhədləri dəyişdikdə, Acarıstanın statusu da dəyişmişdir. Fərqli tarixlərdə şəhər və ya qəsəbə kimi idarə olunan Acarıstan Osmanlı imperiyasının son dövrlərində Lazıstan sancağının tərkibində olmuşdur*.* 1877–1878-ci illərdəki Osmanlı-Rusiya müharibəsi zamanı Acarıstan bölgəsi Çar Rusiyası tərəfindən ələ keçirildi və Gürcüstan sərhədlərinə qatıldı. Bu müharibədən sonra bölgə əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi Osmanlı torpaqlarına köç etdi. 1921-ci ilin iyul ayında Batumi və Çürüksu (Kobuleti) bölgələri də Acarıstana birləşdirildi və bütün müsəlman əhalinin yaşadığı əraziləri əhatə edəcək şəkildə Acarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası quruldu.

## Əhalisi
Tarixi Acarıstan bölgəsinin əhalisi özlərini acaralı (*Acareli*) adlandırırlar. Bu bölgədən Osmanlı ərazisinə köç edən gürcülər də bu nomenklaturadan istifadə edirlər. Acarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası yaradılmasından sonra muxtar respublikadakı müsəlman gürcülər *acaralı* olaraq adlandırıldılar. Sovet İttifaqı qurulduqdan sonra aparılan siyahıyaalmalarda acarlar gürcü olsalar da, ayrı xalq kimi siyahıyaalınırdılar. Lakin 1936-cı ildən etibarən gürcü adlandırılmağa başladılar.

## Dil
Acarlar gürcü dilinin dialekti ilə danışırlar. Acarıstan dialekti (*Acaruli*) ayrı bir dil deyil və acarlar standart olaraq gürcü dilini təhsil və yazı dili olaraq istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Fahrettin Murtazaoğlu, 'Acaralıların Siyasi Özerklik Hakkının Süjesi Haline Gelmeleri ve Türkiye’nin Bu Sürece Etkisi' (PDF sənədi)
İsanın ehtirasları (film, 2004)

**İsanın əzabları** () — Mel Gibson tərəfindən çəkilən və İsanın çarmıxa çəkilməsindən bilavasitə əvvəl baş verən hadisələr haqqında olan İncil draması.

Film cam duasından başlayaraq Məsihin dirilməsinin qısa təsvirinə qədər İsanın son 12 saatı haqqında bəhs edir. Filmdə, həmçinin, İsanın uşaqlıq, gənc yaşlarında anası ilə birlikdə dağlığ moizəsini verərkən, 12 həvariyunu öyrədərkən və sonuncu şam yeməyi ilə bağlı bəzi xatirələri də təsvir edilmişdir. Filmdəki dialoqlar arxa-kadr tərcümə və ya subtitrlar olmaqla tamamilə yenidən qurulmuş arami və latın dilində aparılır.

Film Matera, Krako. Çineçitta və Roma şəhərlərində çəkilmişdir.

## Qiymətləndirilməsi
Ekranlar çıxmazdan əvvəl də film çox mübahisələrə səbəb oldu. Filmin, xüsusilə Yaxın Şərq müsəlmanları arasında antisemitizm əhval-ruhiyyəsinə səbəb ola biləcəyinə dair narahatlıqlar var idi. Malayziya hökuməti filmin yalnız xristianlara göstərilməsinə icazə vermişdir. Bunun üçün biletlərin yalnız Malayziya Milli Yevangelist Xristian Qardaşlığının üzvləri olan xristian kilsələrində satılmasına icazə verildi. Müsəlmanların filmi izləmə qadağasından əlavə, hökumət filmin reklam edilməsinə də icazə verməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlə
*
Cam haqqında dua

**Cam haqqında dua** (*Gefsimaniya duası*) — İncildə təsvir olunan İsa Məsihin Gefsimaniya bağında etdiyi dua. Xristian ilahiyyatçıların nöqteyi-nəzərindən, dua İsanın iki iradəsi sahib olduğunun ifadəsidir: ilahi və insan.

## İncildəki süjet
Cam haqqında dua Yuhənnadan başqa yevangelistlərin hamısı tərəfindən təsvir olunub.

## İstinadlar
La Red

**La Red** (**La Red Chilena de Televisión** olaraq da bilinir) Çilidə özəl bir televiziya kanalıdır. Mega’dan sonra Çilidə ikinci özəl televiziya kanalı olaraq 12 may 1991-ci ildə yayımlanmağa başladı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Məhəmməd Həsənov (general-mayor)

**Məhəmməd Kərim oğlu Həsənov** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru; Naxçıvan Muxtar Respublikası Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin rəisi, Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun Komandanının müavini; Günnüt əməliyyatı və Vətən müharibəsinin iştirakçısı. 2014-cü ildə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni və 2018-ci ildə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.

## Həyatı
Məhəmməd Həsənov Qazax rayonu Aslanbəyli kəndində anadan olub. Ali təhsilini bitirdikdən sonra rus dili müəllimi olaraq işləməyə başlamışdır. 20 yanvar hadisələrində Sovet İttifaqına qarşı etiraz nümayişində fəal iştirakçılardan olmuş və son anda tankın altından sağ çıxmağı bacarmışdır. Qarabağ müharibəsi başlayanda könüllü olaraq cəbhəyə yollanmış və ağır döyüşlərdə iştirak edərək bir neçə qəlpə yarası almışdır.

## Hərbi Xidməti
Müharibədən sonra hərbi xidmətdə qalaraq ordu quruculuğunda mühüm işlər görmüşdür. Mətbuatda açıqlanmayan bir çox əməliyyatların iştirakçısı olmuşdur. Hərbi hissə komandiri və digər mühüm vəzifələrdə xidmət etmişdir. 

2019-cu il aprel ayında polkovnik Məhəmməd Həsənov Naxçıvan Muxtar Respublikası Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyə rəis təyin olunmuşdur. 

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  29 sentyabr 2021-ci il tarixli  2926 nömrəli Sərəncamı ilə general-mayor Məhəmməd Kərim oğlu Həsənov Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyinin rəisi vəzifəsindən azad edilərək, Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin Əlahiddə Ümumqoşun Ordu komandanının müavini təyin edilib.

24 iyun 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyev polkovnik Məhəmməd Kərim oğlu Həsənova general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib.

## Təltifləri
2003-cü ildə polkovnik-leytenant Həsənov Məhəmməd Kərim oğlu "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunub.

2006-cı ildə polkovnik-leytenant Məhəmməd Həsənov "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.

2014-cü ildə polkovnik Məhəmməd Həsənov 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.

2018-ci ildə polkovnik Məhəmməd Həsənov "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.

## İstinadlar
İran–Yaponiya münasibətləri

**İran—Yaponiya münasibətləri** — İran və Yaponiya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 1929-cu ilin avqustunda rəsmi olaraq iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Tarix boyu İkinci Dünya müharibəsi istisna olmaqla, münasibətlər dostluq, tərəfdaşlıq formatında davam etdirilmişdir.

## Tarix
İran və Yaponiyanın ən azı 7-ci əsrdən bəri birbaşa ticarət əlaqələri olduğu bilinir. Yapon alimlərinə görə, 1960-cı illərdə ilk dəfə kəşf olunan bir taxta parçasının araşdırmaları daha geniş əlaqələrə işarə edə bilər. İnfraqırmızı görüntüdə taxta üzərində (Yaponiyada kağızdan əvvəl ən çox yayılmış yazı səthi) əvvəllər oxunması mümkün olmayan, ölkədə yaşayan bir fars məmurunu göstərən işarələr aşkar edilmişdir. Koreyada olduğu kimi Yaponiyada da fars dilinin güclü bir mədəni təsiri var.

1878-ci ildə Yaponiyanın Rusiyadakı səfiri Enomoto Takeaki, Sankt-Peterburqdakı rəsmi görüş zamanı İran hökmdarı Nasirəddin şah Qacar tərəfindən qəbul edilir. Ancaq rəsmi diplomatik əlaqələr yalnız 1929-cu ildə qurulur. 1939-cu ildə dostluq müqaviləsi imzalanır. İran və Yaponiya arasında isti münasibətlər İkinci Dünya müharibəsi zamanı müttəfiqlərin iranı işğal etdiyi 1942-ci ilə qədər davam edir. Rəsmi diplomatik münasibətlər 1953-cü ildə San-Fransisko sülh müqaviləsinin imzalanmasından sonra bərpa edilir.

1974-cü ildə İran və Yaponiya vizasız rejimə dair bir müqavilə imzalayır, lakin İran inqilabından sonra iranlıların Yaponiyaya kütləvi qanunsuz köçü səbəbiylə 1992-ci ilin aprelində ləğv edilir. İran və Yaponiya Əfqanıstanın yenidən qurulması və İsrail-Fələstin münaqişəsi kimi Yaxın Şərqdəki regional xarici siyasət məsələlərində də əməkdaşlıq edirlər. 2004-cü ildən bəri Yaponiya, İranın Azadeqanda yerləşən ən böyük quru neft yatağının işlənməsi üzərində işləyir. 2000-ci ilin oktyabrında İran Prezidenti Məhəmməd Hatəmi Yaponiyaya dövlət səfəri edir.

## Ticarət əlaqələri
Yaponiyanın İrana qarşı xarici siyasəti və investisiyaları tarixən etibarlı enerji təchizatı təmin etmək arzusundan qaynaqlanır. İran Yaponiyaya Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən sonra üçüncü ən çox neft tədarük edən ölkədir.

İran və Yaponiya arasındakı ticarət tarazlığı İranın xeyrinədir. Yaponiya İrana avtomobil və elektrik məhsulları ixrac edir. İran isə əks istiqamətdə neft və neft kimyası ixrac edir. 2010-cu ildən etibarən Yaponiya İranla bir neçə böyük layihədə əməkdaşlıq edir. İki ölkə arasındakı illik ticarət dövriyyəsi 11 milyard ABŞ dollarından çoxdur.

## İstinadlar
İran–Misir münasibətləri

**Misir—İran münasibətləri ** — İran və Misir arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. İki ölkə arasındakı münasibətlər vaxtaşırı gərginliyin artması ilə seçilir. Buna baxmayaraq İran və Misir İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və D-8 üzvlüyünü paylaşırlar. 2011-ci il Misirdəki inqilabdan sonra İran ölkəyə təxminən 30 ildən sonra ilk səfirini təyin edir.
## Tarix
1939-cu ildə Misir ilə İran arasındakı diplomatik münasibətlər səfirliklər səviyyəsində qurulur. Yusif Zulfikar Paşa Misirin Tehrandakı ilk səfiri təyin edilir. Elə həmin il Misir kralı I Fərruxun bacısı Şahzadə Favziyə, sonradan son Şahənşah olan İranın vəliəhdi Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə evlənir.

İki ölkə arasındakı güclü əlaqələr 1980-ci ildə, İran İslam İnqilabının qələbəsindən və İsrailin Misir tərəfindən tanınmasından qısa müddət sonra kəsilir. Nəticədə Misir İranda səfirliyi olmayan yeganə ərəb ölkəsi olur. Ölkələr arasında mübahisələrdə soyuqluq yaradan səbəblər: Misirin 1979-cu ildə İsrail ilə Camp David Sazişini imzalaması, İran-İraq müharibəsi (1980-1988) dövründə Misirin İraqa verdiyi dəstək, İranın Misir Prezidenti Ənvər Sadatın qatilinin tərif və qəhrəmanlığı təbliğ etməsi, Misirin ABŞ və əksər Qərbi Avropa ölkələri ilə sıx əlaqəsi.
2007-ci ildən bəri İran və Misir arasında, əsasən ticarət və diplomatik səylər səbəbindən münasibətlərdə bir qədər istiləşmə baş verir.  Ümumiyyətlə 2012-ci ilin fevralında prezident Hüsnü Mübarəkin istefasına səbəb olan Misirdə baş verən inqilab qədər İranla Misir arasında münasibətlərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşma olmur. Elə həmin ilin aprelində İran Misirə səfir təyin edir. Avqust ayında Misirin yeni prezidenti Məhəmməd Mursi İrana səfər edir və ölkələr arasında ikitərəfli diplomatik münasibətləri bərpa etmək qərarı verilir. Uzun illər ərzində ilk dəfə olaraq Misirin İrana səfiri təyin edilir. Ölkələr arasındakı münasibətlər durmadan inkişaf etsə də, həll olunmamış bir çox problem var. Bu problemlərin çoxu Səudiyyə Ərəbistanı və Qərb ölkələri kimi üçüncü ölkələrlə münasibətlərlə əlaqədardır.

## ikitərəfli səfərlər
2011-ci ildə Misirdə baş verən inqilabdan və təxminən 30 illik fasilədən sonra səfirlərin təyin edilməsindən sonra Misir prezidenti Məhəmməd Mursi, İran İslam İnqilabından sonra ilk tarixi səfərini İrana edir. 30 avqust 2012-ci ildə Qoşulmama Hərəkatının zirvə görüşündə Mursi sədrliyi İrana təhvil verir. İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejad da öz növbəsində 5 fevral 2013-cü ildə Misirə rəsmi səfər edir və bu İran İslam İnqilabının zəfərindən sonra Misirə səfər edən ilk İran prezidenti olur. 
## İstinadlar
Stradivari Duport

Duport Stradivari, 1711-ci ildə  İtaliyanın Kremona şəhərində Antonio Stradivari tərəfindən hazırlanmış violonçeldir.Alət adını 1800-cü illər ərəfəsində yaşamış bəstəkar Jan Lui Duporta görə alıb.

## Tarixi
Violençelin 1711-ci ildə Kral XIV Lüdovikin şəxsi həkimi François Chicoyneau-nun istəyi ilə inşa edilməsi güman edilir.Chicoyneau 1752-ci ildə öldükdə, violonçel satılması üçün Parisə göndərildi və açıq hərraca çıxarıldı.Xərrac zamanı Duport violençeli ala bilməsə də,Duport qardaşları daha sonra daha ucuz qiymətə violençeli ala bildilər.

1812-ci ildə Jan Lui Duport Tüiliri sarayında konsert verdiyi zaman Napolyon da alətdə ifa etmişdir.Violençeldə hələ də görünə bilən çuxurun Napolyonun diqqətsizliyi səbəbindən meydana gəldiyi deyilir.

1974-cü ildə violençel Mstislav Rostropoviç tərəfindən alınmışdır.Rostropoviçin ölümündən sonra, violonçelin əvvəlcə Nippon Musiqi Fondu tərəfindən 20 milyon ABŞ dollarına satın alındığı mətbuatda bildirilsə də, lakin Mstislav Rostropoviçin varisləri sonradan ailənin qanuni nümayəndəsi olduqlarına görə məşhur violonçelin sahibinin özləri olacaqlarını bildirdilər

## İstinadlar
Orta Ural

**Orta Ural** — Ural dağlarına daxil olan dağ sistemi. Şimalda Konjakovski Kamen və cənubda Yurma dağı genişlikləri ilə məhdudlaşan Ural dağlarının ən alçaq hissəsi. Bəzi digər mənbələrə görə Oslyanka dağından Ufa çayının hövzəsinə qədər ərazini əhatə edir.

Orta Ural oroqrafik olaraq yaxşı ayrılmışdır: Ural dağları buraya enir və dağ kəmərinin ciddi meridional uzantısı cənub, cənub-şərqlə əvəzlənir. Cənubi Ural ilə birlikdə Orta Uralın qabarıq tərəfi şərqə baxan nəhəng bir yayla meydana gətirməsidir. Yayla Ufa yaylasının ətrafında əyilir (Rusiya platformasının şərq çıxıntıları).

## İqlim
Atlantik okeanından əsən qərb küləyi Orta Uralın iqliminin yaranmasında əsas rol oynayır. İsti və soyuq axınların dəyişməsi səbəbindən hava yalnız həftə ərzində deyil, gün ərzində də tez-tez dəyişir. Atlantik okeanından uzaqlıq və Sibirin yaxınlığı Orta Uralın iqlimini kontinental edir. Bu da kəskin temperatur dəyişikliklərində özünü göstərir.

Ural dağları hava kütlələrinin qərbdən şərqə doğru hərəkətinə mane olur. Bu səbəbdən qərb dağ yamacında yağış şərqdəki ilə müqayisədə çoxdur. Eyni zamanda dağlar cənub və ya şimalda havanın hərəkətinə mane olmur. Arktikanın soyuq havası tez-tez cənuba doğru silsilə boyunca nüfuz edir. Cənubdan isti və quru hava isə şimala doğru hərəkət edir. Xüsusilə yaz və yay aylarında Uralın şərqində bu hərəkətlər qeyri-sabit hava şəraitinə səbəb olur. Yanvarın orta temperaturu −18 ° C, lakin -50 ° C-yə qədər şaxtalarda da baş verə bilir. İyul ayında orta temperatur +18 ° C-dir. Şaxtasız dövr Orta Uralın cənubunda 110-120 gün, şimalda 90-95 gün davam edir. Şərqdə ildə 400-500 mm, cənub-şərqdə 380 mm, şimalda 700 mm-ə qədər yağıntı düşür.
Qış noyabr ayından aprelə qədər təxminən 5 ay davam edir. Qış abit qar örtüyü ilə başlayır. Arktikadan çox soyuq hava kütlələri gələndə açıq bir səma və sakitliklə şiddətli donlar (-20 ilə -40 ° C arasında) olur. Qış ilin ən sabit fəslidir. Qışın ortasında ərimə və yağış nadir hallarda olur və daha çox Orta Uralın cənub-qərb bölgələrində müşahidə olunur. Qışda dağlarda çox qar yığılır. Aprelin ortalarında Orta Uralın cənub-şərqində, aprelin sonunda şimal-şərqdə əriyir. Dağların zirvələrində və sıx meşələrdə ərimə may ayında davam edir.

Yaz aprel ayından may ayının sonuna qədər davam edir. Bu dövrdə soyuqlar tez-tez yenidən təkraralnır. Bu bölgənin şimalından havanın yayılması ilə əlaqədardır. Şaxtalar ümumiyyətlə may ayında dayanır, lakin gecə şaxtaları yazın sonuna qədər davam edir.

Dağlarda yay yaxın bölgələrə nisbətdə daha sərin və qısadır. Orta Uralda yay tez-tez buludlu, yağışlı günlər müşahidə olunur. Cənub hissəsində quraq hava daha çox iyun ayında, Orta Uralın qalan hissəsində isə iyul ayında görülür.

Payız sentyabr ayında başlayır və oktyabr ayı boyunca davam edir. Çiskin yağışlar tez-tez baş verir, temperaturda tədricən azalma başlayır və buludluq artır. Nadir illərdə payız sabit quru hava şəraiti ilə müşahidə olunur. Bu zaman yaxşı göbələk məhsulu görülür.
## İstinadlar
Çərəkdar monastırı

**Çərəkdar monastırı** — Ağdərə rayonunun Çərəkdar kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. İnşaat kitabəsində verilən məlumata görə, kompleksin baş kilsəsi 1260-cı ildə inşa edilmişdir.

## Tarixi
İnşaat kitabəsində verilən məlumata görə, kompleksin baş kilsəsi 1260-cı ildə inşa edilmişdir. Dövrümüzə çatmış tikililərin memarlıq-planlaşdırma xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi və epiqrafika nümunələrinin tədqiqi kilsə ətrafındakı tikililərin müxtəlif dövrlərə aid olduğunu göstəmişdir.

Ümumilikdə monastır ərazisində 11 kitabə S. Barxudaryan tərəfindən oxunaraq, nəşr edilmişdir. Həmin kitabələrin ən qədimləri 1152, 1206, 1347, 1360-cı illərə aiddir.

2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda həyata keçirilmiş lokal anti-terror əməliyyatlarından sonra erməni mətbuatında yayımlanmış video görüntülərdə Çərəkdar kəndini azad etmiş Azərbaycan hərbiçilərinin monastır binasının qalıqlarını atəşə tutduqları görünmüşdür.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Monastırın əksər tikililəri dövrümüzə xarabalıq vəziyyətdə çatmışdır. Onların inşasında istifadə edilmiş yonulmuş daşlar və naxışlı xaçdaşlar ətraf ərazilərə daşınaraq yaşayış binalarının inşasında istifadə edilmişdir. Buna baxmayaraq kilsə binası yaxşı qorunmuş, narteks, yeməkxana və zəng qülləsinin bir hissəsi saxlanmışdır. Bütün bu tikililər arasında çoxlu sayda xaçdaşlar, qəbir daşları və epiqrafikalı daşlar vardır.

Monastırın başkilsəsi kiçik ölçülü (7x3 metr) düzbucaqlı plana malik bazilika olmaqla, iki tərəfli damla örtülmüşdür. Kilsənin şərq tərəfində düzbucaqlı formaya malik altar vardır. Kilsənin qərb tərəfində yerləşən narteksin yalnız bir hissəsi salamat qalmışdır. Onun cənub hissəsinin künc tərəfində olan yarımdairəvi qüllələr, narteksin həm də müdafiə sisteminə daxil olduğunu göstərir. Cənub tərəfdən kilsəyə yeməkxana binası birləşir. Yeməkxananın şimal divarı, şərq və qərb divarlarının isə bir hissəsi saxlanmışdır.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
İraq–Pakistan münasibətləri

**Pakistan–İraq münasibətləri** — İraq və Pakistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. 
## Tarix
1955-ci ildə Pakistan İran, İraq və Türkiyə ilə birlikdə Bağdad paktı hərbi-siyasi ittifaqına daxil olur. 1958-ci ildə İraqda 14 iyul inqilabı baş verir. 1959-cu ildə Bağdad Paktından ayrılmağa qərar verən Abd əl-Kərim Qasim hakimiyyətə gəlir. İran-İraq müharibəsi zamanı Pakistan prezidenti Məhəmməd Ziyaülhaqq bu ölkəyə silah tədarük etməyə başlayaraq İranın tərəfini tutur.

1991-ci ildə Körfəz müharibəsi başlayır. Pakistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri Səudiyyə Ərəbistanına gəlir və bununla da Pakistan beynəlxalq koalisiya qüvvələrinin İraqa qarşı müharibəsinə qoşulur. Pakistan Səudiyyə Ərəbistanındakı müsəlman dini yerlərini qorumaq üçün təxminən 11.000 əsgər göndərir. Ölkə daxilində Pakistan hökumətinin müharibədə beynəlxalq koalisiyanın tərəfini tutması qərarı birmənalı qarşılanmır. Pakistanlılar Səddam Hüseynin Küveyti ələ keçirilməsini doğru bir şey olduğu fikrini açıq şəkildə dilə gətirir. Pakistan Silahlı Qüvvələrinin generalı Mirzə Aslam Beq, ölkə liderlərini çətin vəziyyətdə qoyan və generalın vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasına səbəb olan İraq hökumətinə dəstəyini açıq şəkildə bildirir.

2003-cü ildə İraq müharibəsi başlamazdan əvvəl Pakistan hökuməti İraqa qarşı hər hansı bir hərbi əməliyyata qarşı olduğunu açıqlayır. Pakistanın daxilində ictimaiyyət hökumətin müharibəyə qarşı mövqeyini dəstəkləyir. İraq müharibəsinin aktiv fazası bitdikdən sonra Pakistan hökuməti, lazım gələrsə barışı qorumaq üçün İraqa əsgər göndərməyə hazır olduğunu bildirir. Lakin Amerika Birləşmiş Ştatları və Böyük Britaniya Pakistan hökumətinə bu ölkənin qoşunlarını İraqa göndərmələrini xahiş etdikdə, onlar bu xaişi rədd edir. Pakistan İraqdakı ABŞ liderliyindəki koalisiya qüvvələrinə qarşı qiyamın miqyasını və bu ölkədəki daxili anarxiyanı nəzərə alaraq, əsgərlərini bura göndərməyin bir mənası olmadığını bəyan edir.

İraqda pakistnlıların girov götürülməsi İraq-Pakistan münasibətlərini təhdid edir. 2004-2005-ci illərdə İraqda 14 Pakistan vətəndaşı girov götürülür. Üstəlik bunlardan ikisi öldürülür. ABŞ qoşunlarının İraqdan çıxmasından sonra İraq-Pakistan münasibətləri yaxşılaşır. 2013-cü ildə İraq və Pakistan bir müdafiə paktı imzalayır.

2011-ci ildə İraqın İslamabaddakı səfiri Rüşdi Əl-Ani Pakistanı müsəlman bir super güc hesab etdiyini söyləyərək, İraqın bu ölkəyə güzəştli şərtlərlə neft tədarükünə davam etməyə hazır olduğunu bildirir. 2014-cü ildə İraq Pakistanla müdafiə əməkdaşlığı çərçivəsində Pakistanın PAC Super Mushshak təlim təyyarəsini satın alır.
## Ticarət əlaqələri
2008-ci ildə Pakistan İraqa 24 milyon dollar dəyərində mal tədarük etmişdir.
## İstinadlar
Xilaskar kilsəsi (Yayıcı)

**Xilaskar kilsəsi** — Kəlbəcər rayonunun Yayıcı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Ehtimal ki, Xilaskar kilsəsi XI əsrin sonlarında inşa edilmiş, XIII əsrdə isə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

Xilaskar kilsəsi monastır kompleksindən dövrümüzə çatmış yeganə tikilidir. Kilsə xaçvari plana malikdir. Kilsənin divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Döşəmə kimi isə yonularaq düzləşdirilmiş qayadan istifadə edilmişdir.

## Tarixi
Kilsənin giriş portalının timpanında onun sifarişçisinin adı qeyd edilmiş kitabə vardır: *"…[[Həsən Monax|Həsənin]] oğlu [[Vaxtanq Taqavorazn|Vaxtanqın]] hakimiyyəti dövründə biz, Arbasayrın oğlanları İohann, Sərkis, Qriqor və Serob öz hesabımıza Xilaskar kilsəsini inşa etdirdik."*

Kitabədə inşa tarixi qeyd edilməsə də, 1214-cü ildə vəfat etmiş Xaçın knyazı Vaxtanqın qeyd edilməsi abidənin inşa tarixini müəyyən etməyə imkan verir. Ehtimal ki, Xilaskar kilsəsi XI əsrin sonlarında inşa edilmiş, XIII əsrdə isə yenidənqurma işləri aparılmışdır.

## Memarlıq xüsusiyyətləri
Xilaskar kilsəsi monastır kompleksindən dövrümüzə çatmış yeganə tikilidir. O, Tərtər çayının sağ sahilində, yerləşir. Kilsənin qərb tərəfi sıldırım qalayarla əhatə olunmuşdur. Şimaldan meyvə ağacları ilə zəngin olan sıx meşə ilə əhatə edilmişdir. Bu cür coğrafi yerləşməsi, həmçinin olduqca uğurlu tapılmış nisbətləri sayəsində məbəd incə və monumental görünüşə malikdir.

Kilsə, planda tərəfləri 5.2x4.2 metr olan xaçvari plana malikdir. Şərq apsidası istisna olmaqla xaçın qanadları daxildən yaxşı vurğulanmış düzbucaqlı konfiqurasiyaya malikdir. Onlar kəsişmə künclərində olan pilyastrlar üzərində ucaldılmış dörd tağ vasitəsiylə birləşdirilmişdir. Pilyastrlar həm də dörd pəncərə yeri olan günbəz barabanını saxlayır.

Xaçın şərq, cənub və şimal qanadlarının yan divarlarında pəncərə yerləri vardır. Şimal və cənub qanadlarının divarlarında 4 niş vardır ki, onlardan da 2-si oval, 2-si isə kvadrat formalıdır.

Kilsənin divarları daxildən əhəng məhlulu ilə üzlənmişdir. Döşəmə kimi isə yonularaq düzləşdirilmiş qayadan istifadə edilmişdir. Xilaskar kilsəsinin daha qədim dövrə aid olan kilsə üzərində inşa edildiyini qeyd edən Ş. Mkrtçyan bunun əsas göstəriçisi kimi iki hissəli binə qatını göstərir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
*
Qroznı-Citi

**«Qroznı-Citi»** — Qroznı şəhərinin mərkəzində, Əhməd Kadırov prospekti boyunca, Sunja çayının sdahilində yerləşən çoxmərtəbəli binalar kompleksi.
## Planlaşdırma
Kompleksin ümumi sahəsi 4,5 hektardır. Yeddi çoxmərtəbəli bina (yaşayış binaları, otel, ofis və iş mərkəzi) var: biri 40 mərtəbəli, biri 30 mərtəbəli, üçü 28 mərtəbəli və ikisi 18 mərtəbəli. Yaşayış binalarındakı mənzillərin ümumi sayı 700-dür. Bir mənzilin faydalılıq sahəsi 68 ilə 280 m² arasındadır. Fenix yaşayış binasının ilk iki mərtəbəsində ticarət mərkəzi yerləşir. Yaşayış binalarının yanında, 303 otaqlı 28 mərtəbəli beşulduzlu otel və ümumi sahəsi 34.000 m² olan 30 mərtəbəli ofis və iş mərkəzi tikilmişdir. Otelin damında vertolyot meydançasıvardır. Oteldə bir üzgüçülük hovuzu, spa mərkəzi, idman zalı, 3 restoran, 32-ci mərtəbədəki şəffaf günbəzin altındakı kafe və ticarət köşkləri yer alır. Göydələnlərin hər birinin altında ümumi tutumu təxminən 3000 maşın olan iki yeraltı dayanacaqlar var.

Qroznı-Citi 2-nin ikinci mərhələsi, Rusiya və Avropada ikinci ən yüksək bina olaraq planlaşdırılan (Sankt-Peterburqdakı Laxta-mərkəzdən sonra) 102 mərtəbəli 435 metrlik çoxfunksiyalı Əhməd Towerin inşasını əhatə edir. Yaxınlıqda 54 mərtəbəli 189 metr çoxfunksiyalı "Şahmat Akademiyası" mərkəzinin tikilməsi də planlaşdırılır.
## Tikinti işləri
5 oktyabr 2011-ci ildə kompleksin ilk mərhələsinin rəsmi açılışı baş tutur. Memarlıq dizaynı Deniz Ceyhun Baykana və struktur dizaynı Yüksel Konkana məxsusdur. Bina futurizm memarlıq üslubunda tikilmişdir. Komlpeksin memarı Camal Kadıyevdir.

## 3 aprel 2013-cü ildəki yanğın
3 aprel 2013-cü il tarixdə Olimp Tower-də yanğın baş verdi. Birinci mərtəbədən başqa bütün mərtəbələr oda bürünür. Yanğın saat 01: 30-da (Moskva vaxtı ilə) söndürülür. Binada tamamlanma işləri aparıldığı üçün yaşayış olmayıb və bu da itkilərin qarşısını almağa imkan verib. 30 sentyabr tarixinə qədər binanın yanmış hissəsinin bərpası ilə bağlı bütün işlər başa çatdırılıb.
## İstinadlar
Qambiya siçovulu

**Qambiya sıçovulu** (*Cricetomys gambianus*) — Nezomidlər fəsiləsinin Cricetomys cinsinə daxil olan gəmirici növü. Siçananabənzərlər altdəstəsinin ən böyük nümayəndələrindən biridir. Bədən uzunluğu təxminən 0,9 metr (3 fut) qədər böyümyür. Bununda təxminən yarısını quyruq hissəsi təşkil edir. Onlar gecə həyat tərzi keçirirlər. Böyük Səhradan cənubdakı ərazilərdə, Seneqaldan Keniyaya və Anqoladan Mozambikə qədər olan bölgələrdə yayılmışdır.

Bəzən bu canlılar ev heyvanları kimi saxlanılır. Floridada təbiətə sızan siçovullar invaziv bir növə çevrilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Qambiya siçovulunun görmə qabiliyyəti çox zəifdir. Bu səbəbdən qoxu və eşitmə qabiliyyətinə əsaslanır. Digər dağsıçanları kimi yanaq kisələri vardır. Orta çəki 1 ilə 1,5 kq arasında dəyişir. Afrikada ümumiyyətlə meşələrdə və kolluqlarda, iyirmiyə qədər fərdi olan koloniyalarda yaşayır. Hər şeylə qidalana bilir: tərəvəz, böcək, xərçəng, ilbiz və s. Ancaq palma meyvələrinə və tumlarına üstünlük verir.

Yanaq kisələri, siçovulun yuvaya daşınması üçün gecədə bir neçə kiloqram qoz-fındıq yığmasına imkan verir. Yuva yan və təchizatı saxlamaq üçün olan otaqlardan, üstəlik uzun bir keçiddən ibarətdir. Qambiya sıçovulu cinsi yetkinliyə 5–7 aylığında çatır. Dişi hər doqquz aydan bir doğum gerçəkləşdirir. Hər doğum zamanı altı balaya qədər artım ola bilir. Erkəklər ərazilərini qoruyurlar. Erkəklər bir-birlərini gördüyü anda təcavüzkarlıq nümayiş etdirirlər.

## Mina və vərəmi müəyyən etmə bacarığı
Qambiya siçovulları minaları və vərəmli xəstələri qoxusu ilə aşkar edə bilirlər. Təlim görmüş siçovullar HeroRATS adlandırılırr. Siçovulların öyrədilməsi itlərdən daha ucuzdur; bir siçovulun təlimi 7000 ABŞ dollara, bir köpək örədilməsi isə təxminən 25 min dollara başa gəlir.

2020-ci ilin sentyabrında Maqava adlı bir təlim görmüş Qambiya sıçovulu Kambocada mina aşkarladığı üçün "Heyvana cəsarətinə və vəzifə borcuna sadiqliyinə görə" nüfuzlu PDSA qızıl medalı verilir. Maqava medal alan otuz heyvan arasından yeganə siçovuldur. Xidmət zamanı siçovul 39 mina və 28 partlamamış hərbi sursat aşkarlamışdır. Kambocada altı milyona qədər mina və partlamamış hərbi sursatın qaldığı təxmin edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Çay çörəyi (Zəncan)

thumb|250px|Zəngan çay çörəyi

**Çay çörəyi (Zəncan)** () - Zəncan bölgəsinin yerli və ənənəvi çörəklərindən (şiriniyyatlarından) biri olmaqla daha çox orucluq aylarında hazırlanıb və çay ilə birlikdə süfrəyə verilir.

## Lazım olan ərzaqlar
* 1 kq un
* 2 bütün yumurta və 1 yumurta sarısı
* Yarım stəkan süd
* 1 stəkan şəkər
* Yarım çay qaşığı vanil
* Yarım çay qaşığı hil tozu
* 1 mürəbbə qaşığı qabartma tozu
* Yarım stəkan maye yağ
* 1 çay qaşığı xama 
* 2 xörək qaşığı qızılgül
* 1 mürəbbə qaşığı Dəmlənmiş zəfəran 
*Lazım olan miqdarda küncüt
## Hazırlanma qaydası
İlk olaraq bir qaba iki qırılmış yumurta, şəkər, hil və vanil töküb və tamamilə qaraldıqca elektrikli qarışdırıcı ilə yaxşı qarışdırın.
Sonra maye yağı, süd və gül suyu əlavə edin.
Süzülmüş unu xama və qabartma tozu ilə qarışdırın və tərkibinin üstünə az-az töküb yavaşca qarışdırın.
Tərkibləri qarışdırdıqdan sonra yumşaq xəmir əldə etmək üçün xəmiri əllə yoğurmağa başlayın.
İndi xəmiri bir qaba qoyun və neylon və ya selofanla örtün və xəmir hazırlamaq və həcmini artırmaq üçün, xəmiri bir saat otaq temperaturunda qərar verin.
Sonra xəmiri balaca bir naringi ölçüsündə kəsin, əlinizə gəzdirin və təxminən on santimetrlik bir ip düzəldin. Sonra xəmiri yayıb düz edin. Qalınlığının yarım ilə bir santimetr arasında olmasına diqqət yetirin.
İndi hazırlanmış xəmirləri yağlanmış çörək qabından və ya yağlı kağızdan bir məsafədə qoyun.
Xəmirin üzü üçün bir yumurta sarısını bir az duz, bir az zəfəran və bir yemək qaşığı incə maye yağı ilə qarışdırın və xəmirə sürtün.
Sonra üzərinə çəngəl ilə çəkin və üstünə küncüt əlavə edin.
İndi qabı yarım saat 180 dərəcə qızdırılan sobaya qoyun.
Sonda sobanı şirniyyatların boyasının qızıllı olamasına kimi bir neçə dəqiqə qril rejimində saxlayın.
Çörəkləri sobadan götürün və şirniyyatları tamamilə soyudun. Şirniyyatın qurumasının qarşısını almaq üçün, onları neylon və ya qapalı bir qaba qoymalıyıq.
## Qalereya
**Çörəyin hazırlanma mərhələləri :**

Çay Çörək 01.jpg
Çay Çörək 02.jpg
Çay Çörək 03.jpg
Çay Çörək 04.jpg
Çay Çörək 05.jpg
Çay Çörək 07.jpg
Çay Çörək 08.jpg
Çay Çörək 10.jpg
Çay Çörək 14.jpg
Çay Çörək 16.jpg
Çay Çörək 19.jpg
Çay Çörək 22.jpg
Çay Çörək 25.jpg

## İstinadlar
Ənvər Məmmədyarov

**Məmmədyarov Ənvər Əhməd oğlu** () — dövlət xadimi, MTN Polkovniki, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı.

## Həyatı
Ənvər Məmmədyarov 1942-ci ildə Zəngilan rayonunun Genlık kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə ADU- nun jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, Zəngilan rayonunda "Kənd həyatı" qəzetinin redaksiyasında işə başlamışdır. "Azəraycan gəncləri" qəzetində "110 yol ayrıcında", "Kəhrəba zəmi" və s. kimi oçerkləri dərc edilmişdir. 1967-ci il 27 Noyabırda Azərbaycan Respublikası DTK-nın sədri cənab Heydər Əliyev tərəfindən Zəngilan rayon şöbəsinə əməliyyat müvəkkili təyin edilmişdir, 1975-ci ildə Zəngilan-Qubadlı, 1978–1987-ci illərdə Şamaxı (Şamaxı, Ağsu, Kürdəmir, İsmayıllı, Göyçay, Zərdab və Ucar rayonlarını özündə birləşdirən regional şöbə), 1987-ci ildə Sabunçu, 1992–1993-cü illərdə Quba, Qusar rayon DTX şöbələrinin rəisi vəzifəsində işləmişdir.

1993-cü ildə MT orqanlarından təqaüdə çıxmışdır. İşlədiyi müddət ərzində MT orqanlarında çoxsaylı milli kadrlar hazirlamışdır. Vətən qarşısında xidmətləri yüksək qiymətləndirilmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur:

1. Milli Təhlükəsizlik orqanları veteranı

2. Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri veteranı

3. SSRİ Silahlı Qüvvələri veteranı

4. DTK -nın 60 illiyi medalı

5. DTK- nın 70 illiyi medalı

6. MT orqanlarının 90 illiyi medalı

7. MT orqanlarının 100 illiyi medalı

8."Qüsursuz xidmətə ğörə" ordeni

1990-cı ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı seçilmişdir, 1990–1995-ci illərdə Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu daimi komissiyasının üzvü olmuşdur. 1997–2003-cü illərdə Qaçqin və Məcburi köçkünlərin işləri üzrə Dövlət komitəsində şöbə müdiri işləmişdir.

2019-cu il aprel ayının 28 — də Baki şəhərində vəfat etmişdir.

4 övladı, 8 nəvəsi var.

## İstinadlar
Kolleferro

**Kolleferro** () — İtaliyada, Lazio bölgəsində yerləşən və Romanın inzibati mərkəzinə tabe olan şəhər.

Şəhərin əhalisi 22 071 nəfər (2008-ci il üçün), əhalinin sıxlığı 742 nəfər/km²-dir. Sahəsi 27&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Poçt kodu - 034. Telefon kodu - 06-dır.

Kommunanın himayədarı müqəddəs Barbara hesab edilir. Ona həsr edilmiş bayram isə hər il 4 dekabrda qeyd olunur.

## Linklər
Tomas Kuk

**Tomas Kuk** () — turizmin yaradıcısı, öz adı ilə tanınan daşımaçılıq şirkətinin qurucusu.

O, gələcəkdə turizmi və bununla bağlı digər anlayışları kəşf etmişdir. Bu kəşf təsadüfən baş vermişdir. Əslində T. Kukun belə bir niyyəti olmamışdı. O, keşiş idi. Yaşadığı dövrdə çox yayılan alkoqol və tütün aludəçiliyi ilə mübarizə aparmaq onun üçün çox əhəmiyyətli idi. Buna görə də bu tipli insanların diqqətini başqa bir yerə — səyahətə çəkmək qərarına gəlir.

## Uşaqlıq illəri
Tomas Kuk 1808-ci ildə İngiltərənin Melbrun şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Con Kuk ailəsini meyvə-tərəvəz satmaqla dolandırırdı. Conun qəfil ölümü ailəni çıxılmaz vəziyyətə sürükləyir. Ailənin hətta başdaşı düzəltdirməyə belə pulu çatmamışdı. Çətinliklər üzündə T. Kukun anası ikinci dəfə evlənməyə məcbur olmuşdur. İkinci əri olduqca mehriban insan idi. Belə ki, T. Kuk ögey atasının səyi nəticəsində monastır nəzdindəki məktəbdə təhsil alır.

## Gənclik illəri
T. Kuka babasının missionerlik fəaliyyəti çox böyük təsir göstərmişdi. O əvvəllər yerli baptist jurnalına çox sayda məqalələr göndərsə də, daha sonralar daha aktivfəaliyyətə başlayır. Onun əsas niyyəti qonşu kəndlərdə baptizm ideyalarını yaymaq idi. O bu uğurda səylə çalışır. 1829-cu ildə T. Kuk gündəliyində yazır ki, o, missionerlik üçün qət etdiyi 2692 millik yolun 2106 milini piyada qət etmişdir. Bir müddətdən sonra bir çox insan Tomasdan məsləhət almaq üçün onun yanına gəlirdi. Missionerlik fəaliyyətinin uğurlu olmasına sevinən Tomas bu fəaliyyətindən müəyyən məbləğdə qazanc əldə etdiyini fərqindəydi. Tomasın şəxsi hesablamalarına görə, o, həftədə 10 şillinq qazanırdı.

## Alkoqolizmə qarşı müharibə
Tomas alkoqolu iblis əməli hesab edirdi. Buna görə də alkoqolizmə qarşı müharibə elan etdi. O dövrdə içki içənlərin sayının çox olması təbii idi. Çünki XVIII əsrdə ingilis qanunvericiliyi xarici içki olan brendlərin idxalını azaltmaq üçün xalqı evlərdə spirt çəkilməsi üçün həvəsləndirirdi. 1840-cı ildə Derbi şəhəri ilə Reqbi şəhərləri arasında dəmiryolu çəkilir. T. Kukun marşrutu da elə bu istiqamətdə idi. Öz gündəliyində yazdığı kimi İngiltərə tarixində ilk kütləvi dəmiryolu ekskursiyasına rəhbərlik etmək ona qismət olmuşdu. Ekskursiyada 570 nəfər iştirak etmişdir.

## İstinadlar
Rokka Santo Stefano

**Rokka Santo Stefano** (*[[İtalyan dili|it.]]* Rocca Santo Stefano) — İtalyada, Roma əyalətində yerləşən, Lazio regionuna aid kommuna.

Kommunanın əhalisi 1034 nəfər (2008), əhalinin sıxlığı isə 106 nəfər/km²-dir. Kommuna, 10&nbsp;km² ərazini əhatə edir. Poçt kodu — 30. Telefon kodu — 06-dır.

Kommunanın himayədarı müqəddəs möhnətkeş Stefan hesab edilir. Bayramı 26 dekabr və 3 avqustda qeyd edilir.

## Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:912
 bar:1881 from:0 till:1064
 bar:1901 from:0 till:1098
 bar:1911 from:0 till:1316
 bar:1921 from:0 till:1418
 bar:1931 from:0 till:1622
 bar:1936 from:0 till:1611
 bar:1951 from:0 till:1797
 bar:1961 from:0 till:1486
 bar:1971 from:0 till:1291
 bar:1981 from:0 till:1086
 bar:1991 from:0 till:1014
 bar:2001 from:0 till:1009
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 912 fontsize:S text:912 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1064 fontsize:S text:1.064 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1098 fontsize:S text:1.098 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1316 fontsize:S text:1.316 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1418 fontsize:S text:1.418 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1622 fontsize:S text:1.622 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1611 fontsize:S text:1.611 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1797 fontsize:S text:1.797 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1486 fontsize:S text:1.486 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1291 fontsize:S text:1.291 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1086 fontsize:S text:1.086 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1014 fontsize:S text:1.014 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1009 fontsize:S text:1.009 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: ISTAT məlumatlarına görə


## Kommunanın rəhbərliyi
* Telefon: 06 9567304
* E-mail: info@comune.roccasantostefano.rm.it
* Rəsmi veb sayt: http://www.comune.roccasantostefano.rm.it/

## Linklər
* Yaşayış yerinin rəsmi saytı <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на итальянском языке">)</span>
* Milli Statistika İnstitutu <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на итальянском языке">)</span>
* http://www.istat.it/english/  <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span>