open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peşəkar (dəqiqləşdirmə)

*Peşəkar (film, 2011) — Ceyson Stethem, Clive Owen, Robert De Niro, Yvonne Strahovski və *Dominic Purcell*in rol aldığı 2011-ci ildə çəkilən bir döyüş filmi

*Peşəkar (film, 2018) — rejissor Metyu M. Rossun, Skott Smitin yazdığı ssenari əsasında çəkdiyi və baş rolda Kianu Rivzin iştirak etdiyi Amerika kriminal triller filmidir
Coğrafi informatika

**Coğrafi informatika** (*GIScience*, *GISc*) və ya **geoinformatika** — Hesablama, sosial və təbiət elmlərinin kəsişməsində yerləşən elmi fənn.

## Tətbiq sahələri

* Fiziki-virtual hibrid aləmlərdə insan dinamikalarının öyrənilməsi
* Kvant GIScience tədqiqatları
* Ağıllı şəhərlərin (smart cities) inkişafı
* Texnoloji yeniliklərin sosial və ekoloji təsirləri

Bu irəliləyişlər "GIScience"-in müasir cəmiyyət və texnologiya məsələləri ilə artan əlaqəsini göstərir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tripanofobiya

**Tripanofobiya** — İnsanın iynə, inyeksiya və ya qan alma kimi tibbi prosedurlardan ciddi bir qorxu və narahatlıq hissi yaşaması.

## Səbəblər

* Uşaqlıq dövrü: Tripanofobiyanın kökü uşaqlıq dövrünə gedə bilər. Çox zaman uşaqlarda iynələrə qarşı qorxu yaranır və bu qorxu böyüklərə də təsir edə bilər. Uşaqlıqda yaşanan travmalar və ya ağrılı təcrübələr bu fobiyanı tətikləyə bilər.
* Genetik və bioloji faktorlar: Genetik faktorlar və beyin kimyasının dəyişməsi də tripanofobiyanın inkişafında rol oynaya bilər. Bəzi insanlar, başqalarına nisbətən daha çox qorxu və narahatlıq hissi keçirə bilərlər.
* Öyrənilmiş davranışlar: İnsanlar bu qorxunu, başqalarından və ya mediadan öyrənə bilərlər. Məsələn, valideynin və ya yaxınlarının bu cür qorxuları olduğu zaman, uşaq da bu qorxunu mənimsəyə bilər.

## Müalicə

* Psixoterapiya: Tripanofobiya müalicəsində ən effektiv metodlardan biri kognitiv davranış terapiyasıdır (CBT). Bu terapiya, şəxsin qorxularını tanımasına və onlarla başa çıxmasına kömək edir.
* Təkrarlanan məruz qalma: Əgər şəxs tədricən iynə və ya tibbi prosedurlara qarşı daha az qorxu hiss edirsə, bu təkrarlanan məruz qalma yolu ilə mümkün ola bilər. Bu metod, insanların qorxularına tədricən alışmalarına kömək edir.
* Relaksasiya və nəfəs alma texnikaları: Qorxu anlarında tətbiq edilən rahatlama texnikaları, insanların stres və narahatlıqlarını idarə etməyə kömək edə bilər.
* Medikasiya: Bəzi hallarda, tripanofobiyanın müalicəsində antidepressanlar və ya anksiyolitik dərmanlar da istifadə oluna bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Triçer Kollins sindromu

**Triçer Kollins sindromu** — Genetik bir xəstəlikdir və qulaqların, gözlərin, yanaq sümüklərinin və çənənin deformasiyası ilə xarakterizə olunur.

## Müalicə

Triçer Kollins sindromunun müalicəsi, tənəffüs və qidalanma məsələlərini həll etməklə başlayır. Bəzən hava yolunun qorunması üçün "traheostomiya" və qidalanma üçün qastrostomiya tələb oluna bilər. Üz quruluşunun düzəldilməsi üçün cərrahiyyə müdaxilələri mövcuddur, bunlar inkişaf səviyyəsinə görə müəyyən yaşlarda həyata keçirilir. Eşitmə itkisi, sümük keçirmə texnologiyası, nitq terapiyası və təhsil müdaxilələri ilə müalicə edilə bilər.

## Psixoloji dəstək

Triçer Kollins sindromu ilə əlaqəli psixoloji simptomlar arasında narahatlıq, depressiya, sosial fobiya və bədən imici ilə bağlı çətinliklər yer alır. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən şəxslər tez-tez ayrımçılıq və zorakılığa məruz qala bilərlər. Bu səbəblə, psixoloji dəstək və valideyn dəstəyi çox önəmlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kolmanskop

**Kolmanskop** — Qum altında qalan "ruhlar şəhəri" kimi tanınan, Namibiyada cənubi Namib səhrasında yerləşən tərk edilmiş şəhər.

## Tarixi
1908-ci ildə Zaxarias Levala adlı bir dəmir yolu işçisi qumun içində parıldayan daşlar tapdı. Bu daşların brilyant olduğu təsdiqləndikdən sonra, ərazi Alman müstəmləkə hökumətinin diqqətini çəkdi və buraya qızıl axını başladı. Alman mühacirlər tərəfindən inşa edilmiş bu şəhər, bir vaxtlar brilyant mədənçiliyi səbəbilə çiçəklənən bir yaşayış yeri idi. Lakin təbii sərvətlərin tükənməsi və insanların şəhəri tərk etməsi nəticəsində, Kolmanskop tamamilə boşaldı və qum dənizinə qərq oldu. Bu gün o, xarabalıq içində olsa da, turistlər və fotoqraflar üçün unikal bir cazibə mərkəzidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Atractaspis

**Atractaspis** — Atractaspididae fəsiləsinə aid zəhərli ilanlar cinsi. Həmçinin "stiletto ilanları" kimi də tanınır.

## Taksonomiya

Bu cinsə yalnız Afrika və Yaxın Şərqdə rast gəlinir. Cins 15 növü ehtiva edir ki, bunlar ITIS tərəfindən tanınır. Bəzi tədqiqatçılar isə 21 növü tanıyır.Burada 23 növ qeyd edilmişdir.

## Ümumi adlar

Atractaspis cinsinin ilanları üçün ümumi adlar yeraltı viperlər, yeraltı aspilər, dələ viperləri, stiletto ilanları, yan tərəfdən sancan ilanlar və yan tərəfdən sancanlar daxildir. "Yan tərəfdən sancma" bu ilanların nadir xüsusiyyətinə istinad edir. Bu ilanlar başlarının yan tərəfi ilə sancaraq, bir çıxıntılı dişlə zəhərini vurmaq qabiliyyətinə malikdirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Acanthurus xanthopterus

**Acanthurus xanthopterus** — Adətən "sarıüzgəc cərrah balığı", "sarımaskalı cərrah balığı", "halqalıquyruq cərrah balığı" və ya "Cuvier cərrah balığı" kimi tanınan, "Acanthuridae" fəsiləsinə aid olan bir dəniz şüaüzgəcli balıq növü.

## Taksonomiya

"Acanthurus xanthopterus" ilk dəfə 1835-ci ildə fransız zooloq Aşil Valansen tərəfindən təsvir edilmişdir və tip lokaliteti Seyşel adaları kimi göstərilmişdir. "Acanthurus" cinsi, "Acanthurini" tayfasının iki cinsindən biridir və bu tayfa "Acanthurinae" yarımfəsiləsinin üç tayfasından biridir. "Acanthurinae" isə "Acanthuridae" ailəsinin iki yarımfəsiləsindən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pseudasthenes cactorum

**Pseudasthenes cactorum** — "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya və sistematika
Pseudasthenes cactorum uzun müddət "Asthenes" cinsinə aid edilmişdir. 2010-cu ildən başlayaraq bu quş və "Asthenes" cinsinə aid olan digər üç növ yeni yaradılmış "Pseudasthenes" cinsinə köçürülmüşdür. Bununla belə, onun taksonomiyası hələ də müəyyən deyil. "Beynəlxalq Ornitoloji Komitə" və "Dünya Quşlarının Təqdimatı" (Handbook of the Birds of the World) tərəfindən bu quş monotipik kimi qəbul edilir. "Clements" taksonomiyası isə ona iki yarımnöv aid edir: nominal yarımnöv "*P. c. cactorum*" (Koepcke, 1959) və "*P. c. lachayensis*" (Keopcke, 1965). Lakin bu iki taksonun "klinal dəyişkənlik və lələk aşınması dərəcəsinin fərqləri nəticəsində yaranmış ola biləcəyi və təsvir edilmiş xüsusiyyətlərin fərdi nümunələrin diaqnozu üçün kifayət etmədiyi" qeyd edilmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Leucosticte arctoa

**Leucosticte arctoa** (*Asiya çəhrayı hörücüsü*) — Fringillidae fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya

Genetik tədqiqatlar göstərir ki, bu növ üç Amerika növü olan "Bozbaş çəhrayı hörücü","Qara çəhrayı hörücü" və "Qəhvəyi başlı çəhrayı hörücü" ilə çox yaxın qohumdur. Bu dörd növ tez-tez eyni növ kimi qəbul edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tragopan caboti

**Tragopan caboti** — Çinin cənub-şərqində tapılan bir qırqovul növü.

## Ümumi məlumat
Bu böyük quşun ümumi və elmi adları hər ikisi ornitoloq Samuel Kabotun şərəfinə verilmişdir. Digər ümumi adlara Çin traqopanı və sarıqarın traqopan daxildir. Populyasiya iki yarımnövə bölünür, əsas yarımnöv Futszyan, Szyansi, Çjeçzyan və Quanqdonq əyalətlərində tapılır, "*T. c. guangxiensis*" isə şimal-şərqi Quansi-Çjuan Muxtar Rayonu və cənubi Xunanla məhdudlaşır. "Beynəlxalq Təbiətin Mühafizəsi Birliyi" (IUCN) bu növü "zəif növ" kimi qiymətləndirib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pyrilia caica

**Pyrilia caica** — "Psittacidae" fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Taksonomiya və sistematika
Pyrilia caica və "Pyrilia" cinsinin digər altı üzvü 21-ci əsrin əvvəllərinə qədər "Pionopsitta" cinsinə daxil edilirdi, o cümlədən taclı tutuquşu (*P. pileata*). Pyrilia caica monotipik bir növdür.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Grallaria cajamarcae

**Grallaria cajamarcae** — Grallariidae" fəsiləsinə aid bir quş növü.

## Taksonomiya və sistematika
Grallaria cajamarcae ilk dəfə 1927-ci ildə "Oropezus cajamarcae" adı ilə müstəqil bir növ kimi təsvir edilmişdir. Lakin iyirminci əsrdə əksər müəlliflər tərəfindən "ruf qarışqayeyəni"nin (G. rufula sensu lato) yarımnövü kimi qəbul edilmişdir. 2020-ci ildə iki araşdırmanın nəticələri əsasında, 2021-ci ildə "Beynəlxalq Ornitoloji Komitə" və "Clements" taksonomiyası tərəfindən ruf qarışqayeyəninin ayrılması təklifi qəbul edilərək Grallaria cajamarcae yenidən müstəqil növ statusuna qaytarılmışdır.
Grallaria cajamarcae ingilis dilindəki adı və elmi adı (specific epithet) holotipin toplandığı Peru departamenti olan Kaxamarkadan götürülmüşdür. Bu növ monotipikdir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lampona murina

**Lampona murina** və ya **Lampona cylindrata** — Avstraliyanın cənub və şərq hissələrinə xas olan və qarınlarının ucunda ağ rəngli ipucu olduğu üçün bu adla bilinən hörümçəklər.

## Taksonomiya
Ludwig Carl Christian Koch, 1866-cı ildə *Lampona cylindrata* və 1873-cü ildə *Lampona murina*-nı təsvir edib. Cins adı latınca "lampo" (parlamaq) sözündən götürülüb. Növ adı cylindrata, silindrik bədən formasını, murina isə latınca "siçan-boz" deməkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Scolecophidia

**Scolecophidia (kor ilanlar)** — ilan dəstəsi.

## Taksonomiya
Scolecophidia yarımsırasının adı, "qurd" mənasını verən iki qədim yunan sözü *σκώληξ* və ya *σκώληκος* (skṓlēx, yiyəlik halı skṓlēkos) və "ilan" mənasını verən ὄφις (óphis) sözlərindən gəlir. Bu, onların formasına və fossorial həyat tərzinə aiddir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
OPTICS

**OPTICS (Ordering Points to Identify the Clustering Structure)** — Sıxlıq əsaslı klasterləmə alqoritmi.  DBSCAN-ın təkmilləşdirilmiş versiyası kimi qəbul edilir.

## Tarix
1999-cu ildə Mihael Ankerst, Markus M. Breunig, Hans-Peter Kriegel və Jörg Sander tərəfindən təqdim edilmişdir. OPTICS, müxtəlif sıxlıqlara malik klasterləri daha effektiv şəkildə aşkar edə bilir və klasterlərin iyerarxik quruluşunu müəyyənləşdirməyə imkan verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kalahan

**Kalahan (Callaghan) dağı** — Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətinin cənub-qərbində, Si-tu-Skay (Sea to Sky) bölgəsində yerləşən dağ. Skuamiş (Squamish) çayının mənbəyindən şərqdə, Paudr (Powder) buzlağının şimal-şərqində və Pemberton buzlağının cənubunda yerləşir. Vistler (Whistler) kurort bələdiyyəsindən təxminən 20 km qərbdədir. 1999-cu ilin yazında Callaghan-ın zirvəsində bir çat görüldü. 2000-ci ildə zirvənin bir hissəsi uçdu. Kalahan (Callaghan) gölü dağın cənub üzünün altında yerləşir.

## İqlim

Köppen iqlim təsnifatına görə, Callaghan Dağı Şimali Amerikanın qərb sahilinin dəniz iqlim zonasında yerləşir. Əksər hava cəbhələri Sakit okeandan yaranır və Coast dağlarına doğru hərəkət edərək oroqrafik qalxma nəticəsində yüksəlir və nəticədə yağış və ya qar şəklində nəm buraxır. Nəticə etibarilə, Coast dağları xüsusilə qış aylarında yüksək yağıntı alır. Qış temperaturu −20 °C-dən aşağı düşə bilər və külək soyuqluğu ilə birlikdə −30 °C-dən aşağı ola bilər. İyuldan sentyabra qədər olan aylar Callaghan dağına dırmaşmaq üçün ən əlverişli hava şəraitini təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Morten Meldal

**Morten Meldal** () — Danimarkalı kimyaçı. 2022-ci ildə Kimya üzrə Nobel Mükafatı (mükafatın 1⁄3) Karolin Bertoççi və Barri Şarpless ilə birlikdə "Klik kimyası və bioortoqonal kimyanın inkişafına verdiyi töhfələrə görə" Morten Meldala verilmişdi.

## Bioqrafiyası
Morten Meldal 16 yanvar 1954-cü ildə Danimarkada anadan olub. Danimarka Texniki Universitetini bitirib. 1983–1988-ci illərdə Danimarka Texniki Universitetində işləyib və oliqosakaridlər üzərində tədqiqatlarla məşğul olurdu. 1988–1993-cü illərdə Kembric Universitetində assistent işləyib. 1996-cı ildən Kopenhagen Universitetində kimya professorudur. Klik kimyasının yaradıcısıdır.

## Mükafatları
* 1998-ci il — Danimarka Kral Elmlər Akademiyasının üzvü
* 2009-cu il — Amerika Kimya Cəmiyyətinin Ralf F. Hirşmann Mükafatı
* 2019-cu il — Çox istinad edilən alim kimi -Clarivate Citation mükafatının qalibləri siyahısına daxil edilib.
* 2022-ci il — Kimya üzrə Nobel Mükafatı- "Klik kimyası və bioortoqonal kimyanın inkişafına görə".
* 2023-cü il — Danebrog Ordeninin Cəngavəri

## İstinadlar
Tereza Shvarz

**Tereza Şvarz** () — niderland rəssamı, portret üzrə ixtisaslaşmış.

## Həyatı
Onun həyatı qeyri-adi idi. O, yaradıcı ailədə anadan olub; atası Johann Georg Schwarze heykəltəraş və rəssam idi. O, ilk bədii təhsilini atasının rəhbərliyi altında almış, sonra bir il Kral İncəsənət Akademiyasında oxumuş, daha sonra Münhenə getmiş, burada Qabriel Maks və Frans fon Lenbaxdan təhsil almışdır. 1879-cu ildə Parisdə rəssamlıq təhsilini Jan-Jak Hennerdən aldi. Qayıdandan sonra Amsterdam Gözəl Sənətlər Akademiyasının üzvü oldu. O, yalnız 1906-cı ildə ailə qurdu. Onun əri 1918-ci ilin iyulunda öldü; Teresanın öz səhhəti o vaxta qədər pozulmuşdu və çox bağlı olduğu ərinin ölümü onun vəziyyətini xeyli pisləşdirdi. O, həmin ilin dekabrında vəfat edib.

O, dövrünün Hollandiyada ən məşhur və tələbolunan portret rəssamlarından biri idi; əsərləri arasında kral ailəsi üzvlərinin portretləri var. "Britannica" Ensiklopediyasına görə, "onun portretləri xüsusiyyətlərin gözəl təsviri, işlənmənin genişliyi və gücü, palitranın yüksək keyfiyyəti ilə seçilir". O, Florensiyadakı Uffizi Qalereyasında çəkdikləri portretləri rəssamların qalereyasına bağışlamaq imkanı təklif edilən azsaylı qadın rəssamlardan biri idi: xüsusən də rəssamın anasının portreti, Queens Emma və Vilhelminanın portretləri, Transvaal prezidenti Pol Kruger və onun avtoportreti oraya daxil edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Rafael Santi
* Leonardo da Vinçi
* Piter Paul Rubens
* Antonio Van Deyk

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* "Голландская художница Тереза Шварц (1851–1918)"
* Nordisk Familjebok
* Тереза Шварце
Georgies Papandreu

Georgios (George) Papandreou — Yunanıstanın tanınmış siyasətçilərindən biridir və 2009–2011-ci illərdə ölkənin baş naziri olmuşdur. O, məşhur Papandreou siyasi ailəsinin üzvüdür və həm daxili, həm də beynəlxalq siyasətdə mühüm rol oynamışdır.

## Siyasi karyerası
* Papandreou ailəsi Yunanıstanda siyasi nəsil kimi tanınır:
** Atası Andreas Papandreou də Yunanıstanın baş naziri olmuşdu.
** Babası Georgios Papandreou da bu vəzifəni icra etmişdi.
* 
* George Papandreou baş nazir olmamışdan əvvəl xarici işlər naziri vəzifəsində çalışmışdı.

### Baş nazir olaraq fəaliyyəti

* 2009-cu ildə iqtisadi böhran zamanı baş nazir oldu.
* Hökumətə gəldikdə ölkənin borcu real rəqəmlərlə açıqlanaraq, Avropa İttifaqı və Beynəlxalq Valyuta Fondundan (BVF) yardım istədi.
* Bu, Yunanıstanın ciddi maliyyə nəzarətinə tabe tutulması və sərt iqtisadi tədbirlərin (qənaət proqramlarının) tətbiqinə səbəb oldu.
* Əhalinin böyük bir hissəsi tərəfindən bu tədbirlər etirazla qarşılandı.
* 2011-ci ildə daxili və beynəlxalq təzyiqlər nəticəsində baş nazir vəzifəsindən istefa verdi.
45-ci Türkiyə hökuməti

**45-ci Türkiyə hökuməti** və ya **I. Özal hökuməti** — 13 dekabr 1983-cü ildə Turqut Özalın sədrliyi ilə qurulan hökumət. Ana Vətən Partiyasının yaratdığı hökumət 1987-ci il dekabrın 21-dək fəaliyyət göstərdi.

1983-cü il noyabrın 6-da yalnız üç partiyanın iştirak edə bildiyi seçkilərdə Ana Vətən Partiyası (ANAP) qalib gəldi. Hökuməti Ana Vətən Partiyasından olan Turqut Özal qurdu.

## Kabinet

## Sonrası
1987-ci il noyabrın 29-da keçirilən seçkilərlə hökumət sona çatdı. 1987-ci il seçkilərində Ana Vətən Partiyası — ANAP qalib gəldi (baxmayaraq ki, dəstəyi azaldı) və növbəti hökuməti yenidən Turqut Özal qurdu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Juan

**Juan** — ad.

* Juan Barboza Rodriqis — Braziliya botaniki.
* Juan de Herrera — İspaniyalı memar, riyaziyyatçı, sörveyör və hərbçi.
* Juan de Loureyru — Portuqaliya paleontoloqu və botaniki.
Ditaji Kambundji

**Ditaji Kambundji** (; ) — qısa məsafələrə maneələrlə qaçışda ixtisaslaşmış isveçrəli yüngül atlet. 2022 və 2024-cü illərdə keçirilmiş Avropa çempionatının medalçısı, 2025-ci il qapalı məkanda Avropa çempionu. 2020 və 2024-cü illər Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı.
## Həyatı
Ditadji Kambundji 20 may 2002-ci ildə Berndə anadan olub. Onun atası konqolu Savuki, anası isə isveçrəli anası Rutdur. O, ailədə dörd uşağın sonuncusudur. Onun böyük bacısı isveçrəli yüngül atlet, sprinter Mujinqa Kambundjidir.

Ditaji uşaqlıq illərini yüngül atletika klubunda keçirib. Maneələrlə qaçışa keçməzdən əvvəl müxtəlif sahələri sınayıb.

Bağçılıq və bitkilərə qulluq etmək, həm Ditaji, həm də Mujinqanın hobbisidir.

## İdman karyerası
Ditaji 2018-ci ildə Buenos-Ayresdə keçirilən Yeniyetmələrin Olimpiya Oyunlarında iştirak edib və 100 metr məsafəyə maneələrlə qaçışda 14-cü yeri tutub.

2021-ci ildə Tokioda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edib. 100 metr məsafəyə maneələrlə qaçışda o, 13.17 nəticə ilə 33-cü olmağı bacarıb.

2022-ci ildə ABŞ-də keçirilən Dünya çempionatında iştirak edərək, yarımfinal yarışlarında mübarizə aparıb. Münhendə keçirilən Avropa çempionatında isə 12,74 nəticə ilə üçüncü yeri tutub.

2023-cü ildə 60 m maneələrlə qaçışda 7.00 saniyə nəticə ilə İstanbulda qapalı məkanda keçirilən Avropa çempionatında bürünc medal qazanıb.

2024-cü ilin iyununda Romada keçirilən Atletika üzrə Avropa çempionatında o, 100 metr məsafəyə maneələrlə qaçışda 12,40 saniyə nəticə ilə gümüş medal qazandı ki, bu da 23 yaşa qədər idmançılar arasında Avropa rekordu idi.

## Nailiyyətləri
* 100 m maneələrlə qaçışda İsveçrə çempionu - 2020, 2021, 2023;
* Qapalı məkanda 60 m maneələrlə qaçış üzrə İsveçrə çempionu - 2021, 2022, 2023.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi veb səhifəsi
Brandenburqlu Barbara (Mantuya markqrafinyası)

**Brandenburqlu Barbara** (; ) — Mantuya markqrafinyası. İntibah dövrünün məşhur simalarından biridir.

Mantuya markizi I Janfrançesko ilə Müqəddəs Roma imperatoru Sigizmund arasındakı razılaşma əsasında, 12 noyabr 1433-cü ildə Mantuya taxt-tacının varisi Lüdoviklə evləndirildi. Yaşı az idi və bu səbəblə təhsil həyatının son illəri Mantuyada markizin övladlarıyla birlikdə keçdi. Cütlüyün bu nigahdan 14 övladı dünyaya gəldi.

* Frederiko (1438)
* Maqdalena (1439)
* Yelizaveta (1440)
* I Frederik
* Françesko (1444-1483)
* Paula Bianka (1445-1447)
* Janfrançesko (1446-1496)
* Suzanna (1447-1481)
* Doroteya (1449-1467)
* Sesilya (1451-1472)
* Rodolfo (1452-1495)
* Barbara (1455-1503)
* Lüdovik (1460-1511)
* Paula (1463-1497)

Ərinin taxta çıxmasının ardından 1444-cü ildə Mantuya markqrafinyası oldu. Olduqca güclü nüfuza sahib idi və bir neçə dəfə ərinin yerinə taxt naibəsi kimi xidmət etdi. Ərinin 1478-ci ildə ölümünün ardından oğlu taxta çıxdı. Oğlunun səltənətinin ilk illərində nüfuzunu qorudu. 1481-ci ildə vəfat etdi. 

## Mənbə

* Ebba Severidt: Familie, Verwandtschaft Und Karriere Bei Den Gonzaga: Struktur Und Funktion Von Familie Und Verwandtschaft Bei Den Gonzaga Und Ihren Deutschen Verwandten 1444-1519. DRW, 2002. ISBN 978-3799552455

## İstinadlar
Asara BaTevet

**Asara Be'Tevet** (ivr. עשרה בטבת), yəhudilikdə hər İvrit ilində Tevet ayının 10-cu günündə başlayan oruc günüdür.

Eramızdan əvvəl 588-ci ilin bu günü Babil padşahı Navuxodonosor Yerusəlim mühasirəyə aldı və bu mühasirəyə həm də orucluq günü olan Tammuz ayının 9-da Yerusəlim divarları yarılana qədər 18 ay davam etdi.
I Frederik Qonzaqa (Mantuya markizi)

**I Frederik Qonzaqa** (; ) — III Mantuya markizi.

1463-cü ildə Bavariya hersoqu IV Conun bacısı Marqaritayla evləndi. Cütlüyün 6 övladı dünyaya gəldi.

* Klara (1464-1503)
* II Françesko
* Sigizmund (1469-1525)
* Yelizaveta (1471-1526)
* Maqdalena (1472-1490)
* Covanni (1474-1525)

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Qoyko Bozoviç

**Goyko Bozoviç** (, 2 may 1972, Pljevlja, Monteneqro, Yuqoslaviya) — serb şairi, ədəbiyyatşünası, esseisti və naşiri. Arxipelaq nəşriyyatının qurucusu, Avropa Ədəbiyyatı Festivalının təsisçisi.

## Həyatı
Goyko Bozoviç 2 may 1972-ci ildə Monteneqronun şimalındakı Pljevlja şəhərində anadan olmuşdur. Belqrad Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra kitab redaktorluğu və nəşriyyat işi ilə məşğuldur. O, 2007-ci ildə yaradılmış Serbiyanın nüfuzlu yayın evlərindən olan "Arxipelaq" nəşriyyatının təsisçisi və direktorudur.

Belqradda keçirilən Avropa Ədəbiyyatı Festivalının yaradıcısı və baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir. O, həmçinin Serbiya PEN Mərkəzinin vitse-prezidentidir.

Hazırda Serbiyanın paytaxtı Belqrad şəhərində yaşayır.

## Yaradıcılığı
Goyko Bozoviç şeir və esse yaradıcılığı ilə məşğuldur. Q, şeiri sərbəst, qafiyəsiz və əsasən ritmik olmayan formalarda yazır. Şeirlərinin əsas mövzusunu ölkəsinin tarixində insanların şəxsi talelərində əks olunan faciəli məqamlar təşkil edir. Müəllifin müxtəlif mövzularda yazdığı şeirləri və esseləri bir çox dillərə tərcümə edilmişdir. Əsərləri Makedoniya, Bolqarıstan, Rusiya, Xorvatiya, Ukrayna və Rumıniyada yayınlanmışdır.

Goyko Bozoviç çağdaş serb poeziyası və nəsri ilə bağlı antologiyalar hazırlamış və yayınlamışdır.

### Əsərləri
**Şeir kitabları**
* *Yeraltı Kino* / Подземни биоскоп (1991)
* *Heyvan ruhu* / Душа звери (1993)
* *Əşyalar haqqında mahnılar* / Песме о стварима (1996)
* *Arxipelaq* / Архипелаг (2002)
* *Elementlər* / Елементи (2006)
* *Yaxınlıqdakı tanrılar* / Оближња божанства (2012)
* *Xəritə* / Мапа (2017)
* *Günortanın səssiz heyvanı* / Тиха зверка поднева (2019)
* *Qaranlığa batdıqca* / Док тонемо у мрак (2021)

**Esse kitabları**
* *Zamanında şeir* (2000)
* *Sevdiyimiz yerlər* (2009)
* *Ədəbiyyat və günlər* (2018)
* *Sərhədsiz krallıqlar* (2019)
* *Oyuncaq taleyi* (2020)
* *Bioqrafiyalar və yara izləri: Kis, Pekic, Tisma* (2022)
* *Mahnının mənşəyi* (2023)
* *Hardasa epoxalar arasında* (2024)

**Antologiyaları**
* *Çağdaş Serb poeziyası antologiyası* (2005, 2007)
* *Sevdiyimiz yer* (2006, 2011)
* *Ətrafımızdakı dünya* (2009, 2018)

## Mükafatları
* "Matic's Scarf" Poeziya Mükafatı
* "Brana Çvetkoviç" Mükafatı
* "Djura Jaksic" Mükafatı
* "Branko Çopiç" Mükafatı
* Avropa Giovani Uluslararası Poeziya Mükafatı
* "Koçiçin lələyi" Mükafatı
* "Koçiçin kitabı" Mükafatı
* "Graçanika Xartiyası" Mükafatı
* Bazjakın Böyük Xartiyası Mükafatı
* "Serb Güzgüsü" Mükafatı
* "Eminesku" Mükafatı
* "Borislav Pekiç" Yazı Mükafatı

## İstinadlar
# Gojko Božović biography
# Gojko Božović – Arhipelag
# Former Yugoslav nations deserve peace
Raşi

**Raşi** () — eramızın 11-ci əsrində Fransada yaşamış yəhudi ravvindir. 1040-cı ildə anadan olub, 1105-ci ildə vəfat edib.

Raşi **ravvin Şlomo itzhaki** sözlərinin () qısaltmasıdır.

O, Tövratı şərh edən və yəhudilikdə indiyə qədərki ən mühüm yazılardan biri hesab edilən kitaba görə məşhurlaşdı.

Rəşi bütün ivrit kitablarını, Tövratı, Tanaxı və Talmudu öyrənmiş, müqəddəs yazıların hər bir ayəsinə öz təfsirini yazmışdır. Müasir Tövrat vərəqlərinin əksəriyyətində Raşinin şərhi də səhifənin kənarlarında yer alır.

Bu gün tefilin bağlamaq üsulu da Raşinin təklifidir və bütün yəhudi dünyasında qəbul edilmiş bir adətdir.

## İstinadlar
Şaul

**Şaul** () — eramızdan əvvəl 1025-ci ildən 1005-ci ilə qədər İsrail Krallığının ilk rəhbəri. Onun dövründə Şamuil peyğəmbər Qüdsdə fəal idi və Şaulun dövründən bildiyimiz hekayələrin əksəriyyəti Şamuel peyğəmbərin Tanaxdakı kitabında görünür.

Kral Şaul yəhudi xalqının düşmənlərinə, şərqdə Əmunilər çarlığına, cənubda Amaleq çarlığına və şimalda Tsuba çarlığına qarşı vuruşan rəhbər kimi tanınsa da, qərbdə filistinliləri məğlub edə bilmədi.

Şaulun ordusundakı gənc döyüşçü Davud filistinlilərin rəhbəri Qoliafı məğlub edə bildi və İsrail çarlığının növbəti hökmdarı oldu.

Şaul Gilboa dağında filistinlilərə qarşı döyüşdə öldürüldü və Davud Şamuel peyğəmbər tərəfindən növbəti hökmdar təyin edildi.

## İstinadlar
Şlomo

**Şlomo** (ivr. שלמה המלך) — Süleyman peyğəmbərin yəhudi dilindəki adıdır. Bu ad yəhudilər arasında, xüsusilə də İsraildə məşhurdur.

## Bu adı daşıyan məşhur şəxslər
*Şlomo Avineri — yəhudi əsilli politoloq.
Rut

**Rut** () — Moav xalqından olan qadındır və Tanaxdakı Rut Kitabının əsas qəhrəmanıdır. O, həm də Davud peyğəmbərin ulu nənəsidir.

## İstinadlar
Yusif Səfərov küçəsi

**Yusif Səfərov küçəsi** — Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xətai rayonu ərazisində yerləşən, cənubdan şimala doğru uzanan küçə.
## Haqqında

Yusif Səfərov küçəsi Azərbaycanın Bakı şəhərinin Xətai rayonu ərazisində yerləşir. Küçə cənubdan şimala doğru uzanır.

Yusif Səfərov küçəsi Zəfər parkı tərəfdən Neftçilər prospekti və 8 Noyabr prospekti ilə kəsişdiyi yerdən başlayır və Heydər Əliyev prospekti, Babək prospekti, Hüseyn Rəsulbəyov küçəsi ilə birləşdiyi yerdəki yol qovşağında bitir. Küçənin uzunluğu 1,25 km təşkil edir.

## Tarixi

## İstinadlar
Mirzə Qədim İrəvani küçəsi

**Mirzə Qədim İrəvani küçəsi** — Bakı şəhərinin Nərimanov rayonu ərazisində yerləşən küçə. Küçə Azərbaycan portretçisi və ornamentalist rəssamı Mirzə Qədim İrəvaninin adını daşıyır. İrəvan şəhərində yaşayıb-yaratmış sənətkarın adının Qərbi Azərbaycan İcmasının yerləşdiyi küçəyə verilməsi xüsusi rəmzi məna daşıyır.

## Tarixi
 
Küçə 2025-ci ilin aprel ayınadək Gülarə Qədirbəyovanın adını daşıyırdı.

## İstinadlar
Eliyahu

**Eliyahu** () — eramızdan əvvəl IX əsrdə padşahlar Axav və Axaziyanın hakimiyyəti dövründə İsrail krallığında yaşamış yəhudi peyğəmbəri idi.

Eliyahu İsrail padşahı Axavın padşahlığının 16-cı ilində Baal peyğəmbərlərinə qarşı müharibəsi ilə tanınır. O, Karmel dağında onlara qarşı döyüşdü, onları öldürdü və Elohimin yeganə dininin yəhudi dini olduğunu müəyyən etdi.

Tanaxda deyilir ki, Qiyamət günü Allah İlyahunu göndərəcək ki, yəhudilərə Davud oğlu Məsihin üç gündən sonra gələcəyini elan etsin.

İlyahunun məzarı yoxdur, çünki bədəni o qədər müqəddəs idi ki, bədəni ilə birbaşa cənnətə yüksəldi və hələ sağ ikən cənnətə çatmağı bacaran yeganə insandır.

**İslamda**

Eliyahu fiquru İlyasla eyniləşdirilir və o, İslamda peyğəmbər sayılır.

**Eliyahu tərəfindən yazılmış kitablar**

• Midraş Tana Debi Eliyahu Raba

• Midraş Tana Debi Eliyahu Zuta

## İstinadlar
Ruslan Mirzəliyev

**Ruslan Maarif oğlu Mirzəliyev** (; ) — Ukraynanı təmsil etmiş cüdoçu. "Sidney-2000" Yay Olimpiya Oyunlarının iştirakçısı. Ukraynanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası.

## Həyatı
22 iyul 1977-ci ildə Ukrayna SSR-in Dnepropetrovsk şəhərində anadan olub. Milliyyətcə azərbaycanlıdır. Atası əslən Gədəbəydəndir.

1998-ci ildə Oviedo şəhərində keçirilmiş Avropa çempionatında gümüş medal qazanıb.

"Sidney-2000" Yay Olimpiya Oyunlarına ilkin seçmə mərhələdən başlayan Ruslan, ilk görüşündəcə Belçika təmsilçisi Sedrik Taymansa məğlub olaraq mübarizəni dayandırıb.

2001-ci ildə Paris şəhərində baş tutmuş Avropa çempionatında yeddinci olub.

## Şəxsi həyatı
Kiçik qardaşı Renat da peşəkar cüdoçudur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Ruslan Mirzəliyev ''Ijf.org'' saytında
Ōkubo Toshimichi

**Ōkubo Toshimichi** (; ) – yapon dövlət xadimi və müasir Yaponiyanın əsas qurucuları hesab edilən Üç Böyük Zadəgandan biri.

Okubo Satsuma Domeninin Samuray idi və *Bakumatsu* dövründə hakim Tokuqava Şoqunluğunu devirmək üçün hərəkata qoşulmuşdu. Yeni Yaponiya imperiyasının qurulmasından sonra Okubo Meyci islahatı aparıcı üzvü və Meyci oliqarxiyasının görkəmli üzvü oldu.

1873-cü ildə İvakura Missiyasından qayıtdıqdan sonra Okubo Daxili İşlər Lordu oldu və Bərpa hökuməti daxilində təsirini sürətlə genişləndirmək üçün ofisinin səlahiyyətlərindən istifadə etdi. Qısa müddətdən sonra o, özünü millətin faktiki diktatoru kimi təsdiqlədi. Bu vəzifədə o, çoxsaylı struktur islahatları həyata keçirdi, 1875-ci il Osaka Konfransında Meyci rejimi daxilində mübahisələri sakitləşdirdi və imperiyanın sağ qalmasını təhdid edən bir neçə üsyanı yatırtdı. Onun avtokratik idarəetmə tərzi nəticəsində Okubo Yaponiya daxilində dərin düşmənçiliyin mərkəzinə çevrildi və nəticədə 1878-ci ildə Sayqo Takamorinin üsyançı ordusunun keçmiş üzvü tərəfindən öldürüldü.
## İstinadlar
Tyoşin körpüsü

**Tyoşin körpüsü** (; ) – Ukraynanın Odessa şəhəridə yerləşən piyada körpüsü. Sevgililər sevgililərini simvolizə etmək üçün körpüdən adlarının yazıldığı qıfıllar asırlar.

## Tarixi
Körpü 1968-ci ildə Odessa şəhərində Primorski ilə İncəsənət bulvarlarını əlaqələndirmək üçün tikilmişdir. Memar Vladimirskaya və mühəndis Kiriyenko tərəfindən tikilmiş körpü metal və kərpicdən hazırlanmışdır. 2008-ci ildə körpünün 40 illiyi qeyd olunmuşdur.

## Adı
Tyoşin körpüsünün adı ukrayn dilindən hərfi tərcümədə "Qaynana körpüsü" mənasına gəlir. Körpünün belə adlanması haqqında iki versiya mövcuddur. Birinci versiyaya görə körpü möhkəm tikilmədiyi üçün bir neçə nəfər eyni anda hoppandıqda və ya güclü külək əsdikdə körpü sallanmağa başlayır. Bu səbəbdən yerlilər körpünün bu cür sallanmasını qaynananın dilinə bənzədiblər. İkinci versiyaya görə şəhərin yerli Kommunist Partiyası sədrlərindən biri Mixail Sinitsa qayınanasının bişirdiyi blinçikləri çox sevsə də, o, uçurumun digər tərəfində yaşayırdı. Buna görə də gediş-gəlişi asanlaşdırmaq üçün bu körpünü tikdirmişdir.

## Ənənələr
Sevgililər sevgililərini simvolizə etmək və uğur arzulamaq üçün körpüyə və körpünün barmaqlıqlarına adlarının yazıldığı qıfıllar asırlar, daha sonra qıfıl açarlarını atırlar. Körpünün kostruksiyası möhkəm olmadığı üçün qıfıllar körpüdə ağırlıq yaradır. Şəhər rəhbərliyi mütəmadi olaraq körpüdən qıfılların sökülməsi ilə məşğuldur və 2011-ci ildə körpünün qərb qurtaracağında qıfıl asmaq üçün "Aşiq ürək" adlı böyük metal ürək tikdirmişdir. Buna baxmayaraq, bir çox cütlük qıfıllarını birbaşa körpüdən asmağa davam edirlər.

Körpüdə 2000-ci illərdən etibarən hər ilin 16 fevral tarixində Qayınanalar Günü qeyd olunur. Həmin gün körpüdən keçən şəxslərə yeməklər verilir və yeni evlilərə qayınananın evin "əsas hərəkət etdirici qüvvəsi" olduğunu bildirən məsləhətlər verilir.

## İstinadlar
Odonus niger

**Odonus niger** — Tropik Hind-Sakit okean regionunda yaşayan bir "triggerfish" növü və öz cinsinin yeganə nümayəndəsi. Bu balığa həmçinin "mavi triggerfish", "qırmızıdişli filefish", "qırmızıdişli triggerfish" və "Niger triggerfish" kimi adlar da verilir.

## Yayılması

"Odonus niger", geniş yayılmış Hind-Sakit okeanı və Qırmızı dənizdə yaşayır. Afrikanın şərq sahilindən "Marquesas" və "Society" adalarına qədər tapıla bilər. Şimalda Yaponiyanın cənubundan cənubda Avstraliyanın Böyük Bariyer Rifinə qədər geniş bir ərazidə müşahidə edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Icosteus aenigmaticus

**Icosteus aenigmaticus** — Şimali Sakit okeanda yaşayan şüaüzgəcli balıq növü.

## Taksonomiya

Sümüklü balıq kimi təsnif edilsə də, onun skeleti əsasən qığırdaqdan ibarətdir və sürfələri yetişdikcə itən qarın üzgəclərinə malikdir. O, Scombriformes dəstəsinin "Icosteidae" fəsiləsinin yeganə nümayəndəsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Trachurus lathami

**Trachurus lathami** — "Carangidae" fəsiləsinə və "Trachurus" cinsinə aid olan balıq növü.

## Etimologiya

Bu balıq ingilis dilində "rough scad" və "horse mackerel" kimi adlarla tanınır. Fransızca "chinchard frappeur", ispan dilində "chicharro garretón", Argentina və Uruqvayda "jurel", Braziliyada isə "carapau", "garaçuma", "surel" və "xixarro" kimi adlarla bilinir. Bu növ, Şimali və Cənubi Amerikanın şərq sahilləri və Meksika körfəzi daxil olmaqla, qərb Atlantik okeanının bir hissəsində yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Porzana fluminea

**Porzana fluminea** (*Avstraliya porzanı*) — Rallidae fəsiləsinə aid olan quş növü. Bu növ, Porzana cinsindəki yeganə Avstraliya porzanıdır. "Avstraliya ləkəli porzanı" və ya sadəcə "ləkəli porzan" kimi də tanınır.

## Taksonomiya

Avstraliya porzanı ilk dəfə 1843-cü ildə ingilis ornitoloq Con Quld tərəfindən "Porzana fluminea" binominal adı ilə təsvir edilmişdir. Qould növün tip əsas yaşama yerini Yeni Cənubi Uels kimi göstərmişdir. Növün elmi adı olan "fluminea" latın dilində "çayla əlaqəli" mənasını verir (flumen – çay). Bu növ monotipikdir, yəni heç bir yarımnövü tanınmır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Orthonyx temminckii

**Orthonyx temminckii** (*Avstraliya logrunner quşu*) — Şərqi Avstraliyaya endemik olan quş növü.

## Taksonomiya

"Orthonyx temminckii" Sərçəkimilər dəstəsinə aid "Orthonychidae" fəsiləsinə daxildir. O, "Orthonyx" cinsindəki üç növdən biridir. Digərləri şimal Kvinslendə məxsus "çoviçila" (Orthonyx spaldingii) və Papua-Yeni Qvineyada yaşayan "Yeni Qvineya logrunner quşu"dur (Orthonyx novaeguineae).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Napoleonun penisi

**[[Napoleon Bonapart|Napoleonun]] [[penis]]inin** onun 1821-ci ildəki ölümündən qısa müddət sonra icra edilmiş meyityarma zamanı amputasiya edildiyi iddia olunur. Penis bir neçə nəfər tərəfindən satın alınmış, 1927-ci ildə Nyu-York şəhərində sərgilənmişdir. 1977-ci ildə Con Lattimer tərəfindən satın alınmışdır və hələ də ailəsi tərəfindən saxlanılır. Napoleonun penisi "dəri parçası və ya kiçik, büzüşmüş ilanbalığı" kimi təsvir olunmuşdur.

## Tarixi
Napoleon Vaterlo döyüşündə məğlub olduqdan sonra Müqəddəs Yelena adasına sürgün olunmuşdur. 5 may 1821-ci ildə bu adada ölmüşdür. Ölümündən sonra meyityarma həyata keçirilmiş və iddiaya görə meyityarmanı həyata keçirən həkim Fransua Karlo Antommarçi bir neçə bədən üzvü ilə birlikdə penisini də kəsib götürmüşdür. Onun bu hərəkəti qəsdən və ya təsadüfən etdiyi məlum deyil. Bəziləri iddia edir ki, Antommarçi Napoleonun kapellanından rüşvət almış və bunu etmişdir. Bu iddiaya görə kapellan Napoleon tərəfindən "xədim" adlandırıldığı üçün qisas almaq istəyibmiş. Napoleonun bioqrafı Filip Duayer Antommarçinin Napoleonun penisini kəsməsini "fantaziya" adlandırmışdır.

İddia olunan penis Napoleonun kapellanının əlinə keçmiş və o, penisi özü ilə birlikdə Korsika adasındakı evinə aparmışdır. Penis 1916-cı ilə qədər keşişin ailəsində qalmışdır. 1916-cı ildə Londonda yerləşən kitab satışı şirkəti "Maggs Bros. Ltd." onu satın almışdır. 1924-cü ildə Filadelfiyada yaşayan kitabsatan Abraham Simon Volf Rosenbax penisin yeni sahibi olmuşdur.

Penis 1927-ci ildə Nyu-York şəhərində yerləşən Fransız İncəsənəti Muzeyində sərgilənmişdir. "Time" jurnalının adından sərgidə iştirak edən bir tənqidçi penisi "dəridən hazırlanmış ayaqqabı bağının pis rəftar edilmiş ipi" kimi təsvir etmişdir. Sərgidəki digər şəxslər penisi "dəri parçası və ya büzüşmüş ilanbalığı" ilə müqayisə etmişdirlər. Rosenbax əşyanı Donald Hayd adlı kolleksiyaçıya satmışdır. Haydın ölümündən sonra onun arvadı penisi Con Fleminqə vermişdir. Fleminq Rosenbax ilə yaxınlığı olan kitabsatan idi. Bir başqa kolleksiyaçı penisi satın almış və "Christie's" vasitəsilə hərracda satmağa çalışmışdır. Hərracdan sonra Ceyms Komin Napoleonla əlaqəli əşyaların kolleksiyaçısı olan Erik Lavin haqqında andlı izahatı oxuyarkən "penis"i evfemik şəkildə "müəyyən bədən üzvü" adlandırmışdır. Uroloq və kolleksiyaçı Con Lattimer 1977-ci ildə penisi 3000 dollar qarşılığında satın almışdır. Penis hazırda onun qızı tərəfindən saxlanılır. Penisə görə ona ən az 100.000 dollar təklif olunmuşdur.

## Xüsusiyyətlər
Saxlanılmış penis "The New York Times" əməkdaşı Cudit Pasko tərəfindən "çətinliklə bədən üzvü kimi tanınan" adlandırmışdır. Penisin həqiqiliyi dəqiq deyil. Channel 4 kanalı tərəfindən yayımlanmış "Ölü məşhur DNT" sənədli filmində penis "çox kiçik" təsvir olunmuş və uzunluğunun cəmi 2,5 santimetr olduğu müəyyən edilmişdir. Napoleonun yaşadığı zaman əsl ölçüsünün nə qədər olduğu bilinmişdir. İndiki sahibi sadəcə 10 nəfərə penisi görməyə icazə verib və penis heç vaxt kamera ilə qeydə alınmayıb.

## İstinadlar
Chaetodon lunula

**Chaetodon lunula** — Həmçinin "crescent-masked butterflyfish", "lunule butterflyfish", "halfmoon butterflyfish", "moon butterflyfish", "raccoon butterfly", "raccoon", "raccoon coralfish" və "redstriped butterflyfish" kimi tanınır, "*Chaetodontidae*" fəsiləsinə aid olan dəniz şüaüzgəcli balıq növüdür. Bu balığa Hind və Sakit okeanlarında rast gəlinir.

## Təsvir

"Chaetodon lunula" 20 sm (təxminən 8 düym) uzunluğa qədər böyüyə bilir. Bu iri butterflyfish-lər oval xəttli olub, yan tərəflərində yuxarıya doğru meylli qırmızı zolaqlar və üz və gözlər üzərində qara və ağ zolaqlar var, bu da "raccoon" maskasını xatırladır (buna görə də ümumi ad). Onların quyruq sapında qara ləkə və başın arxasında meylli sarı zolaqlar var. Onların 10-14 bel tikanı və 3 anal tikanı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nicator

**Nicator** — Afrika qitəsində yaşayan "Nicatoridae" fəsiləsinə aid olan kiçik quş cinsi. Cins və ailə üç növdən ibarətdir.

## Yayılma və yaşayış yeri

"Nicator"lar Səhraaltı Afrika üçün endemikdir. Qərb nikatoru Seneqaldan Uqandanın şərqinə və Anqolanın şimalına qədər əsasən davamlı yayılmaya malikdir. Şərq nikatoru Şərqi Afrikada Somalidən cənubdan Cənubi Afrikanın şərqinə qədər yayılmışdır. Sarı boğazlı nikator Mərkəzi Afrikada Kamerundan Uqandaya qədər yayılmışdır.

Nikatorlar geniş meşə və meşəlik əraziləri tutur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Botaurus poiciloptilus

**Botaurus poiciloptilus** (*Avstraliya bitterni*) — Avstraliya, Yeni Zelandiya və Yeni Kaledoniyanın bataqlıqlarında yaşayan iri, möhkəm bədənli quş növü. Bu quş, Vağlar fəsiləsinin Danquşları yarımfəsiləsinə aiddir.

## Taksonomiya

Avstraliya bitterninin taksonomik təsnifatı hələ də mübahisəlidir. Bəzi mənbələr onu "Ciconiiformes" dəstəsinə, digərləri isə "Pelecaniformes" dəstəsinə aid edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Bidens macrantha

*  — Bidens macroptera bitki növünün sinonimi.
*  — Bidens triplinervia bitki növünün sinonimi.
Demodex

**Demodex** — məməlilərin tük follikullarında və ya ətraflarında yaşayan kiçik gənə cinsidir.

## Taksonomiya

"Demodex"-in 65-ə yaxın növü məlumdur. İnsan dərisində iki növü yaşayır:

* "Demodex folliculorum"
* "Demodex brevis"

Hər ikisi adətən "kirpik gənələri", alternativ olaraq isə "üz gənələri" və ya "dəri gənələri" olaraq adlandırılır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Hierococcyx varius

**Hierococcyx varius** — Xalq arasında "beyin qızdırması quşu" kimi tanınan, Hindistan yarımqitəsində yaşayan orta ölçülü bir kuku quşu. 

## Təsvir
Hierococcyx varius orta və ya iri ölçülü bir kuku quşudur, təxminən göyərçin ölçüsündədir (təxminən 34 sm). Üst hissəsi boz rəngdədir, alt hissəsi isə ağ rəngdə və qəhvəyi zolaqlıdır. Quyruğu geniş zolaqlıdır. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Onların fərqli sarı göz halqası var. Gənc quşların sinəsi zolaqlıdır və qarın hissəsində böyük qəhvəyi işarələr var. İlk baxışdan onları şahinlə qarışdırmaq olar. Uçarkən qırğıların (xüsusilə şikranın) üslubunu təqlid edir və qonduqda quyruqlarını yan-yan silkələyirlər. Bir çox kiçik quş və sincab onların varlığını hiss edərək siqnal verir. Erkəklər adətən dişilərdən daha böyükdür.
Onları böyük şahin kukusu ilə qarışdırmaq olar, lakin böyük şahin kuku quşunun boğazı və sinəsi qara zolaqlıdır. Gənc adi şahin kukularının çənəsi açıq, lakin böyük şahin kukularının çənəsi qara rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Larus canus

**Larus canus** (adi qağayı) — Palearktik regionun mülayim iqlimli ərazilərində, İslandiyadan və Şotlandiyadan Rusiyanın Uzaq Şərqində Kamçatkaya qədər yayılmış orta ölçülü bir qağayı növü. 

## Taksonomiya
Larus canus ilk dəfə 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində "*Larus canus*" binominal adı ilə təsvir edilmişdir. Linney tip lokalitetini Avropa kimi göstərsə də, bu indi İsveçlə məhdudlaşdırılmışdır. Cins adı olan "Larus" latınca "dəniz quşu" mənasını verir, ehtimal ki, qağayı üçün istifadə edilmişdir. Xüsusi epitet olan "canus" isə latınca "boz" deməkdir. "Adi qağayı" adı 1768-ci ildə Tomas Pennant tərəfindən təqdim edilmişdir, çünki o, bu növü cinsinin ən çoxsaylı növü hesab edirdi.
Bu növ üçün bir çox köhnə Britaniya regional adları mövcuddur, adətən "maa", "mar" və "mew" kimi variantlardan ibarətdir. "Mew" sözü alman "möwe" və holland "meeuw" sözləri ilə əlaqədardır və səsə bənzəyən bir kökə malikdir. Kelt mənşəli olan "gull" sözü isə ilk dəfə 1400-cü illərdə ingilis dilində qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Thoroughbred

**Thoroughbred**, **cins at** və ya **safqanlı** — daha geniş tanınan adı. caballus növünə aid at növü. Bu cins, xüsusilə yarış atları ilə tanınır və təkcə performansları ilə deyil, həm də genetik xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Thoroughbred atlarının təsisçiləri arasında İngiltərənin məşhur atları olan Darley Arabian, Godolphin Arabian və Byerley Turk kimi əcdadlar var. Bu cinsin ən çox yayılmış formaları İngiltərə, Amerika və Avstraliyada yetişdirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Quiscalus quiscula

**Quiscalus quiscula** (adi çınqıl quşu) — Şimali Amerikanın böyük bir hissəsində geniş yayılmış iri ölçülü quş növü.

## Tarix
İlk dəfə 1758-ci ildə Karl Linney tərəfindən təsvir edilmişdir və üç yarımnövə malikdir. Yetkin adi çınqıl quşlarının uzun və tünd rəngli dimdiyi, açıq sarı gözləri və uzun quyruğu var. Yetkin fərdlər, xüsusilə erkəklər, başlarında parıltılı bir görünüşə malikdirlər. Adi çınqıl quşları, Qayalıq dağlarının şərqində Şimali Amerikanın geniş ərazilərində tapıla bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Pelecanoides urinatrix

**Pelecanoides urinatrix** — həmçinin *kiçik dalğıc quşu* və ya sadəcə *dalğıc quşu* kimi də tanınan quş növü. 

## Yayılma
Pelecanoides urinatrix, əsasən adaların ətrafında, cənubda 35 və 55 dərəcələri arasında tapılır. Əhalinin sayı azalmaqda olsa da, narahatlıq doğuracaq qədər sürətli olduğuna inanılmır. 1,5 m yuvalar adətən bitki örtüklü yamaclarda qazılır, baxmayaraq ki, bəzən düzənliklərdə də qurulur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Chalcophaps indica

**Chalcophaps indica** — Həmçinin Asiya zümrüdü göyərçini və bozbaşlı zümrüdü göyərçin kimi tanınan, Hindistan yarımqitəsinin və Cənub-Şərqi Asiyanın tropik və subtropik bölgələrində geniş yayılmış yerli bir göyərçin növü.

## Yayılması və yaşayış mühiti
Bu növ tropik meşələrdə, sıx yaşıl meşəliklərdə, fermalarda və manqrov meşələrində geniş yayılmışdır. Ağacda beş metr yüksəklikdə sadə bir budaq yuvası qurur və iki krem rəngli yumurta qoyur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
"Campus Risbergska"da atışma

**Risbergska məktəbində atışma** — 2025-ci il fevralın 4-də, İsveçin Erebru şəhərində yerləşən Campus Risbergska məktəbində baş verən atışma.

## Hadisə
Campus Risbergska məktəbində atışma baş verdi. Hadisə saat 12:33 CET civarında baş verib və hücumçunun təkbaşına hərəkət etdiyi bildirilir. Bu atışma İsveçin tarixindəki ən ölümcül kütləvi atışma olaraq təsvir edilib.

## Qurbanlar
11 nəfər, o cümlədən hücumçu öldü. Altı nəfər yaralandı, onların beşi güllə yarası alıb və həyatları təhlükədədir. Yaralılar Erebru Universitet Xəstəxanasına aparılıb. Həmçinin, altı polis əməkdaşı dumanla nəfəs almaqdan müalicə alıb, ancaq yanğın olmadığı bildirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
OpenCV

**OpenCV (Open Source Computer Vision Library)** — Kompüter görünüşü və şəkil emalı üçün geniş şəkildə istifadə olunan açıq mənbə kitabxanası.

Bu kitabxana, görüntü və video emalı, obyekt tanıma, üz tanıma, jesttanıma, şəkil analizləri və real vaxtda görüntü işləmə kimi bir çox kompüter görmə tapşırığının yerinə yetirilməsi üçün müxtəlif alətlər və funksiyalar təqdim edir.

## Texnalogiya
OpenCV şəkilləri, videoları və ya digər obyektləri riyazi formada təmsil edir. Məsələn, bir şəkli OpenCV ilə açdıqda (cv2.imread), həmin şəkil matrix formatinda rəqəmlərlə gostərir. Matrixdə olan rəqəmlar 0 və 255 arasında dəyişərək pikselin intensivliyini göstərir. Beləliklə, bütün riyazi alqoritmlər şəkilə tətbiq oluna bilinər.

Sadə olaraq, OpenCV şəkilləri və ya hər hansı mediya faylı riyazi formatda təqdim edərək riyaziyyatda inkişaf etdirilmiş alqoritmlərin mediya fayllara tətbiqini reallaşdırır. Təbii ki, bugünkü versiyalar çoxlu funksiyalar yerinə yetirir. Nə qədər də inkişaf eləmiş versiyalar yaransa da, sadə proses şəkilin riyazi obyektə çevrilməsidir.

### OpenCV alqoritmləri
OpenCV özünün təqdim edtiyi alqoritmlərdən başqa, təqdiqatçılar və ya alimlər tərəfindən OpenCV-ə əlavə olunmuş alqoritmlərlə kitabxanasında fərqli-fərqli riyazi funksiyalar və ya modellər var.

## İstifadə

### Şəkillərin keyfiyyətinin artırılması
Şəkillərin fərqli formada istifadəsini və ya keyfiyyətini gücləndirmək OpenCV-nin ən vacib xarakterlərindən biridir. Müxtəlif renderlərlə müasir şəkilləri OpenCV manipulasiya edərək inkişaf eləyir.

Bəzən skaner ilə belə skan edilmiş fayllar əyri və ya tam dördbucaq formata olmaya bilər. Belə olduqda, faylın digitallaşdırılması keyfiyyəti olduqca aşağı olur. Bir çox hallarda, yenidən skan eləmək mümkün deyil. Məsələn tarixi dokumentlər kitabxanalar tərəfindən skan edildikdə fərqli keyfiyyətlərdə gəlir. Kitabxanaya yenidən skan edilmə təklifi vermək bir çox hallarda bürokratik məsələdir. Buna görə, ən asan variant OpenCV ilə şəkilin düzəldilməsidir.

### Simvolların optik tanınması
Simvolların optik tanınması (SOT, ingiliscə OCR) şəkillərin mətnə çevrilmə prosesidir. OpenCV mərhələsində şəkillər bir çox formada inkişaf etdirilərək SOT-un keyfiyyətinin artırımasına çox kömək edir.

Hər bir şəkil individual olduğu üçün SOT etmədən əvvəl şəkil istifadə olunan SOT üçün uyğunlaşdırmaq SOT tərəfindən sözlərin, paraqrafların və ya formulaların 100 faizə qədər düzgün tanınması üçün vacibdir. Əgər 100% SOT keyfiyyəti vacib deyilsə, sadə transformasiyalar ilə OpenCV-nin sadə funksiyaları istifadə oluna bilər. Əgər 100% SOT vacibdirsə, OpenCV dərindən öyrənilməlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
II Françesko Qonzaqa (Mantuya markizi)

**II Françesko Qonzaqa** (; ) — IV Mantuya markizi.

Hələ 14 yaşında ikən atasının istəyilə 6 yaşlı İzabella d'Este ilə nişanlandı. Cütlüyün evliliyi isə 10 il sonra - 11 fevral 1490-cı ildə baş tutdu. 4 gün sonra keçirilən möhtəşəm mərasimlə toy mərasimi qeyd olundu. Cütlüyün 8 övladı dünyaya gəldi.

* Elyanora (1493-1570)
* Marqarita (1496)
* II Frederik
* Livya (1501-1508)
* İppolita (1503-1570)
* Erkola (1505-1563)
* Ferrant (1507-1557)
* Livya (1508-1569)

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Columbina passerina

**Columbina passerina** — ABŞ-ın cənubunda, Mərkəzi Amerikanın bəzi hissələrində, Karib hövzəsində və Cənubi Amerikanın şimalında yaşayan kiçik quş növü.

## Taksonomiya
Columbina passerina ilk dəfə 1758-ci ildə İsveçli təbiətşünas Karl Linney tərəfindən "Systema Naturae" əsərinin onuncu nəşrində təsvir edilmişdir. Linney bu quşu digər göyərçinlərlə birlikdə "Columba" cinsinə aid edərək "Columba passerina" binominal adını vermişdir. Növün xüsusi adı olan "passerina" latınca "sərçəyə bənzər" mənasını verir. Hazırda bu növ, 1825-ci ildə alman təbiətşünası Yohan Baptist fon Şpiks tərəfindən təqdim edilmiş "Columbina" cinsinə daxildir.

## Həmçinin bax
* Columbina cruziana

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
3D ultrasəs

**3D ultrasəs** — müasir tibbi diaqnostikada ən mühüm texnologiyalardan biri.

## Mahiyyəti
Bu metod, ənənəvi 2D ultrasəsin inkişaf etmiş forması olub, orqan və toxumaların daha real və dəqiq üçölçülü görüntüsünü əldə etməyə imkan yaradır. Xüsusilə doğuş öncəsi müayinələrdə geniş istifadə olunan 3D ultrasəs, dölün üz cizgilərini və bədən quruluşunu ətraflı görməyə şərait yaradır. Bundan əlavə, kardiologiya, ortopediya və onkologiya kimi bir çox tibbi sahələrdə tətbiq edilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezident səfərlərinin siyahısı

**Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezident səfərlərinin siyahısı** — Türkiyənin 12-ci və hazırkı prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 28 avqust 2014-cü il tarixində prezidentliyə başladıqdan sonra xarici ölkələrə etdiyi prezidentlik səfərlərinin siyahısı.

## Xəritə

## 2014

## 2015

## 2016

## 2017

## 2018

## 2019

## 2020

## 2021

## 2022

## 2023

## 2024

## 2025

## 2026

## Həmçinin bax
* Rəcəb Tayyib Ərdoğan
* Türkiyə Prezidenti
* Türkiyədəki diplomatik nümayəndəliklərin siyahısı
* Türkiyənin xarici siyasəti
* Rəcəb Tayyib Ərdoğanın baş nazir səfərlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər