open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Con Bekus

**Con Bekus** (; )  —  kompüter elmləri sahəsindəki amerikalı alim, ilk yüksək səviyyəli proqramlaşdırma dilinin yaradıcıları qrupunun lideri, Bekus-Naura formasının ixtiraçısı — Formal dillərin sintaksisini müəyyənləşdirmək üçün ən çox yayılmış və universal notasiyalardan biri, Türinq mükafatı laureatı (1977).

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1974).

## Bioqrafiyası
Filadelfiyada anadan olub, Uilminqton (Delaver) şəhərində böyüyüb,  şəhərində yerləşən Hill məktəbini () bitirib. 1942-ci ildə Virciniya Universitetinə kimya bölməsinə daxil oldu, ancaq ikinci ildə itkin düşdüyü üçün xaric edildi. Bundan sonra ABŞ-nin Sakit Okean Donanmasına gətirildi, lakin fiziki müayinə zamanı sümük implantının quraşdırılması ilə uğurla əməliyyat olunan kəllə sümüyünün şişi aşkar edildi.

İkinci Dünya müharibəsi illərində orduda xidmət etdikdən sonra, yüksək keyfiyyətli səs çoxalma cihazı hazırlamaq vəzifəsi götürərək, radio mühəndisliyi məktəbində təhsil almağa başladığı New Yorka gəldi. Müəllimlərdən biri Backus’un təhsilini davam etdirməsinə inandırdı və 1949-cu ildə riyaziyyat üzrə magistr dərəcəsi alaraq Kolumbiya Universitetinə daxil oldu.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
Refat Mustafayev

**Refat Şemsedin oğlu Mustafayev**() — İkinci Dünya müharibəsi illərində Krımın yeraltı partizan hərəkatında regional partiya katibi və batalyon komissarı olaraq vəzifə yerinə yetirən krım tatarı əsilli kommunisti idi.

## Həyatı
Refat Mustafayev 1911-ci ildə Tavrida vilayətinin Biyuk-Yanka kəndində anadan olub. İlk təhsilini də Biyuk-Yanka kəndində almışdır.

1984-cü ildə sürgündə olduğu Özbəkistan SSR-nin Əndican şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqına qoşulduqdan sonra partiya xətti ilə hərəkət etdi, 1940-cı ildə BKP (b) Krım regional komitəsinin katiblərindən biri oldu. İkinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra Qırmızı Ordu sıralarına siyasi işçi kimi çağırıldı. Batalyon komissarı rütbəsinə layiq görüldü.

1942–1943-cü illərin qışında Krımın partizan hərəkatında kritik bir vəziyyət yarandı. 1942-ci ildə A.V.Mokrousovun başçılıq etdiyi bir sıra liderlər hava ilə materikə təxliyə edildi, 1941-ci ilin payızının ilk layihəsinin bir çox tərəfdarı öldü. Krım dağlarında partizan hərəkatı başından çıxarıldı, Krım regional komitəsi isə Krasnodarda, sonra Soçidə, partizan hərəkatının cənub qərargahı olduğu kimi.

1944-cü ilin yanvar-fevral aylarında yaradılan Krım partizanlarının (komandir V. S. Kuznetsov) Şərq bölməsinin komissarı oldu. Karasubazar, Köhnə Krım və Sudak arasındakı meşələrdə fəaliyyət göstərdi.

1944-cü ilin yazında Krım azad edildikdə, Şərq Birliyinin partizanları düşmənin geri çəkilən hissələrinə hücum etdilər. 13 aprel 1944-cü ildə 227-ci piyada diviziyasının, 257-ci ayrı-ayrı tank alayının qoşunları və Şərqi Partizan bağlantısı 3-cü briqadasının döyüşçüləri köhnə Krımı azad etdilər.

## Mükafatları
1943-cü ildə I dərəcəli "Vətən Müharibəsi Partizan" medalı ilə təltif edilmişdir. Lenin ordeni və ""Qırmızı Bayraq" ordeni"nə layiq görülsə də, Krım tatarlarının deportasiyası ilə əlaqədar bütün bunlar təxirə salındı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
NTV Plus

**NTV Plus** () — Qazprom Media-nın rəqəmsal peyk operatorudur. Eutelsat W4 36 ° şərqdən və 56 ° şərqdən Bonum 1 peyklərindən yayımlanır. Viaccess şifrələmə sistemini kanalları şifrələmək üçün istifadə edirlər. Operatorda kanallar SDTV və HDTV standartlarındadır. Bununla yanaşı, UEFA Çempionlar Liqasında və UEFA Avropa Liqasında oynanan bütün oyunları yayımlayan yeganə peyk operatorudur.

## İstinadlar
Taurida vilayəti

**Taurida vilayəti** — Rusiya imperiyasının vilayəti.

## Tarixi
Taurida vilayəti 1783-cü ildə Krım xanlığı torpaqlarında qurulmuşdur. 1796-cı ildə Novorossiya qubernatorluğuna birləşdirilmişdir.

Vilayət rəsmi olaraq 13 fevral 1784-cü ildə II Yekaterina tərəfindən imzalanaraq Rusiya imperiyasının ərazisinə birləşdirilmişdir. Elə həmin il vilayətin idarə mərkəzi Simferopol şəhəri elan edildi. 1784-cü ilə kimi vilayətin idarə mərkəzi Qarasuvbazar şəhəri idi.

12 dekabr 1796-cı ildə vilayət ləğv edilərək ərazisi iki mahala  Simferopol və Perekop mahallarında bölündü. Novorossiya qubernatorluğuna keçdi.

## İnzibati quruluşu
Vilayət 7 mahala bölünürdü.

* Dnieper mahalı - inzibati mərkəzi Oleşki
* Levkopol mahalı - inzibati mərkəzi Feodosiya
* Melitopol mahalı - inzibati mərkəzi Melitopol (1791-ci ildən Böyük Tokmakda)
* Perekop mahalı - inzibati mərkəzi Or Qapı
* Tmutarakan mahalı - inzibati mərkəzi  Phanaqoriya
* Simferopol mahalı - inzibati mərkəzi Simferopol
* Evpatoriya mahalı - inzibati mərkəzi Evpatoriya

1787-ci ildə Levkopol mahalının adı Feodosiya mahalı olaraq dəyişdirildi. 1791-ci ildə Melitopol mahalının inzibati mərkəzi Böyük Tokmaka köçürüldü.

## İstinadlar
Sen-Pol-le-Monestye

**Sen-Pol-le-Monestye** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.

INSEE kodu — 38438. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 220  nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 515 ilə 1 800 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 510&nbsp;km cənub-şərqdə, Lion 115&nbsp;km cənub-şərqdə, Qrenobldan 30&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:250
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:142
  bar:1968 from:0 till:131
  bar:1975 from:0 till:132
  bar:1982 from:0 till:160
  bar:1990 from:0 till:190
  bar:1999 from:0 till:220


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Pol-le-Monestye haqqında ümumi məlumat
Dayə xatın

**Dayə xatın** —  Türkmənistanda orta əsrlərə aid memarlıq abidəsi

## Tarixi və memarlığı

Cərco şəhərindən 170&nbsp;km şimal-qərbdədir. Səhrada, Xorasandan Xarəzmə gedən qədim yolun üstündə yerləşir. Dünya ölkələrinə səmtlənmiş, qülləli divarlarla möhkəmlənmişdirilmiş, kvadrat planlı, çiy və bişmiş kərpiçdən (tağ və günbəzləri) tikilmiş IX əsr- XII əsrlərə aid karvansaradan (və ya ribatdan) ibarətdir. Bir girişi (şimal tərəfdən) vardır və dirəklər üzərində sıratağlarla əhatələnmiş simmetrik planlı, 4 eyvanlı daxili həyətə malikdir. Fasadında nəbati ornamentlər, oyma kərpiç və terrakotadan kitabələr var. Bina planlaşdırılmasına görə erkən ərəb ribatları və Əməvi qəsrlərinə bənzəyir.

## İstinadlar
Özbəkistanda fahişəlik

**Özbəkistanda fahişəlik** qeyri qanuni olsa da geniş yayılıb, xüsusən Səmərqənd, Fərqanə və paytaxt Daşkənddə. Sovet İttifaqı dağılandan bəri ölkədə fahişəlik xeyli artmışdır. UNAIDS hesablamalarına görə ölkədə 22 min seks işçisi var. Özbəkistanda bir çox qadın yoxsulluq üzündən fahişəliklə məşğul olmağa məcbur qalır.

Özbəkistan Hindistandan olan kişilər üçün seks turizmi yeridir.

## HİV
HİV ölkədə problemlərdən biridir, ancaq real vəziyyət haqqında məlumat çox deyil, çünki hökumət bu problemi kiçiltmək üçün rəqəmləri düzəldir. Fahişələr yüksək risk qrupuna daxildilər və onları HİV infeksiyasının artmasında günahlandırılar. 2004-cü ildə ölkədə qeydə alınmış 11,000 HİV xəstələrin 20%-i seks işçiləri idi.

Müştərilər prezervativ istifadə etməyə meylsizdilər. UNAIDS hesab edir ki, pullu seks zamanı halların yalnız 50%-ində prezervatlərdən istifadə olunur.

2016-cı ilin hesablamalarına görə, seks işçiləri arasında HİV-in yayılması 2,9% təşkil etmişdir.

## Cinsi alver
Özbəkistan, cinsi alverə məruz qalan qadınlar və uşaqlar üçün mənşə və təyinat ölkəsidir. Özbək qadınları və uşaqları Yaxın Şərqdə, Avrasiya və Asiyada, habelə yerli olaraq fahişəxana, klub və fərdi yaşayış yerlərində.cinsi alverə məruz qalırlar,

Cinayət Məcəlləsinin 135-ci bölməsi həm cinsi alveri, həm də məcburi əməyi qadağan edir, buna görə üç ildən 12 ilə qədər həbs cəzası nəzərdə tutulub. Hökumət, 2016-cı ildə araşdırılan 250 cinayətin cinsi istismarla əlaqəli olduğunu bildirmişdir.

ABŞ Dövlət Departamentinin İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə və Müqavimət İdarəsi Özbəkistanı “2-ci səviyyəli yoxlama siyahısı” kimi təsnif edir, çünki ölkə hökuməti insan alverinə qarşı mübarizə standartlarına tam cavab vermir.

## İstinadlar
Özbəkfilm

**"Özbəkfilm" —** 1925-ci ildə Daşkənddə yaradılan kinostudiya.

İlk özbək filmi 1908-ci ildə çəkilmişdir. 1924-cü ildə Rusiya-Buxara ortaqlığı olan "Buxkino" təşkil edildi. Növbəti il, 1925-ci ildə "Uzbekqoskino" tresti təşkil edildi və "Şərq ulduzu" film fabriki açıldı, 1936-cı ildən adı Özbəkfilm oldu, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Daşkənd Film Studiyası adı altında fəaliyyət göstərirdi, 1958-ci ildən Özbəkfilm adı yenidən qayıtdı. 1979-cu ildə kinostudiyaya Kamil Yarmatovun adı verildi.

Özbək bədii filmlərinin tarixi 1925-ci ildə "Şərq ulduzu" kinostudiyasının yaradıldığı vaxtdan başlayır.

## Tarixi
İlk özbək fotoqraf və operatoru olan Xudaybergen Devanov (1879-1940) özbək kinosunun banisi hesab olunur. X. Devanov Xivə xanlığının ilk fotoqrafı, sonra isə ilk operatoru olmağı bacarmışdır. 1908-ci ildə Sankt-Peterburqa gedən Xarəzm nümayəndə heyətinin tərkibində Xudaybergen Devanov da var idi. Rusiya İmperatorluğunun paytaxtında X. Divanov tanınmış mütəxəssislərlə foto işinin incəliklərini öyrənirdi. Xivə diplomatik nümayəndəliyi işini başa vurduqdan sonra o, əlavə iki ay staj üçün burada qaldı. X. Divanov, vətəninə müxtəlif foto və kino aksesuarları, o cümlədən PATE markalı 593 nömrəli kino kamerasını gətirdi, bu da 1910-cu ildə Xivə xanı Əsfəndiyarın fayton ilə yola düşməsindən bəhs edən ilk özbək sənədli filmini sərbəst şəkildə çəkməsinə imkan yaratmışdır. Həmçinin, onun "Bölgəmizin memarlıq abidələri" (114 metr, 1913), "Türküstan mənzərələri" (100 metr, 1916) və s. kino lentləri də qorunub saxlanılmışdır. Xudaybergen Devanov tarixi görməli yerləri, minarələri, məscidləri və daha çoxunu lentə almışdır. Onun əməyi sayəsində digər ölkələrin nümayəndələri ilk dəfə Xarəzmın qədim bənzəri olmayan mədəniyyəti ilə tanış oldular.

"Uzbekgoskino" nun yaradıcısı və ilk rejissoru Umar Mukimov idi. O, kiçik film çəkiliş qrupu ilə birlikdə ilk iki səssiz filmi çəkmişdir, birinin adı "Müsəlman qadın" idi. Özbək kinosunun yaranmasında kinematoqrafçılar N.Qaniev, S. Xocayev, Y. Ağzamov, M. Qayumov, M. Doronin, O. Frelix, V. Dobrjanski, A. Dori, aktyorlardan isə Erqaş Hamroyev, Rəhim Pirmuhamedov və Lütfi Sarımsakovanın rolları böyük idi. Rejissor Nəbi Qaniyev özbək kinematoqrafiyasında ilk dəfə "Yüksəliş" (1931), "Ramazan" (1933) və "Cigit" (1935) adlı filmləri peşəkar səviyyəsində çəkmişdir.

O dövrün özbək xalqı üçün ən vacib hadisələrdən bəhs edən "İkinci arvad", "Şəfəqdən əvvəl", "Ravat çaqqalları" filmləri bu onillik ərzində çəkilmişdir. 1916-cı il qiyamından bəhs edən Süleyman Xocayevin "Şəfəqdən əvvəl" (1933) filmi heç yerdə göstərilməmişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* История киностудии «Узбекфильм».
* Каталог фильмов на Узбекском языке, студии «Узбекфильм».
* Кинематография Узбекской ССР — Кино: Энциклопедический словарь/Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др.- М.: Сов. энциклопедия, 1987.- 640 с., 96 л. ил.
Əl-Cədidə

**Əl-Cədidə** (, , ) və ya keçmiş adları ilə **Kap Solis**, **Portus Rutilis**, **Rusibis**, **Məzayin** (, ), **əl-Breiya** (, **Mazaqao** (, ), **əl-Mahdouma** (), **Mazaqan** (, ) — Mərakeşin Atlantik sahilində, Kasablanka şəhərindən 100&nbsp;km cənubda, Əl-Cədidə əyalətində yerləşən liman şəhəri. 2014-cü il siyahıyaalmasına görə 194 934 əhalisi var.

Əl-Cədidəki köhnə şəhər Dünyanın Portuqal mənşəli Yeddi Möcüzəsindən biridir və portuqaliyalılar tərəfindən qurulmuş nəhəng divarlar ilə dənizdən  çox "qeyri-mavr " görünüşə sahibdir.

*Portuqaliyanın Mazaqan istehkam-şəhəri* 2004-cü ildə *"*Avropa və Mərakeş mədəniyyətləri arasındakı təsir mübadiləsinin üstün nümunəsi" və Portuqaliya tikinti texnologiyası ilə inteqrasiya olunmuş İntibah ideallarının erkən nümunəsi" kimi UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.

Yay fəslində əsasən Mərakeşdən olan bir çox insan istrahət üçün Əl-Cədidə və xüsusilə qonşu Sidi Bouzid şəhərinə axın edir. Şəhərin yaxınlığında bəzi orta səviyyəli Mərakeşliləri, habelə Ərəbistan yarımadasından, Avropa və hüdudlarından çox sayda beynəlxalq qonağı cəlb edən Maqazan beşulduzlu kurort kompleksi yerləşir. Maqazan kompleksində kazino, gecə klubu və restoran və bir qolf sahəsi var. Yaxınlıqda limanların və fabriklərin olması Əl-Cədidə çimərliklərinin çirklənməsinə gətirib çıxarır.

Şəhər, 2014-cü ildən bəri yaxınlıqdakı Corf-Lasfar limanında və onun sənaye zonasında artan fəaliyyət nəticəsində qismən genişlənir.

## Tarix
Əl-Cədidə, ilk dəfə 1502-ci ildə Portuqaliyalılar tərəfindən ələ keçirildiyi zaman *əl-Breiya* kimi tanınırdı. Daha sonra şəhər *Mazaqao* kimi tanınmağa başlandı. Portuqallar şəhərdə 1514-cü ildə bir qala, 1541-ci ildə isə daha böyük bir istehkam inşa etdilər.  Portuqaliyalılar 1769-cu ilə, Mərakeşdəki son əraziləri olan Mazaqaonu tərk edənə qədər şəhəri idarə etməyə davam etdilər. Şəhər daha sonra 1769-cu ildə Sultan Məhəmməd ibn-Abdallah tərəfindən ələ keçirildi və əl-Məhdouma (dağıdılmış) adını alaraq tərk edilmiş şəkildə təmamilə sakinsiz qaldı. Sonda Mərakeşli Sultan Abd əl-Rəhman şəhərdə bir məscidin tikilməsini və məhv edilmiş hissələrinin yenidən qurulmasını əmr etdi. Yenilənmiş şəhərə Əl-Cədidə və ya *Yeni* adı verildi.

## İqlim
Əl-Cədidə Köppen iqlim təsnifatına görə isti yaylı Aralıq dənizi iqliminə malikdir. Qışda yaydan daha çox yağıntı olur. Əl-Cədidənin orta illik temperaturu -dir və hər il təxminən  yağıntı düşür.

## Qardaş şəhərlər

*  Sintra, Portuqaliya, 1988-ci ildən bəri
*  Nabul, Tunis, 1985-ci ildən bəri
*  Varennes, Kanada
*  Vyerzon, Fransa
*  Set, Fransa, 1992-ci ildən bəri
*  Arenzano, İtaliya, 1964-cü ildən bəri
*  Takoma, ABŞ, 2007-ci ildən bəri

## İstinadlar
Boing (telekanal)

**Boing** —  uşaqlar və yeniyetmələr üçün Warner Bros.-a məxsus ödənişli ABŞ televiziya kanalıdır. ABŞ, Fransa, İtaliya, İspaniya, Afrika və Çilidə yayımlanır. 

Boing 2019-cu ildə İtaliya, İspaniya, Fransa və Afrikada veriliş bloku olaraq yayıma başladı. 

## Animadz
Animadz kimi tanınan bir qrup personaj Boing-in rəsmi maskotu kimi xidmət edir. Buraya mavi insan kimi bir köpək olan **Bo**, **Bobo** saçsız yaşıl humanoiddir, **Otto** bir robotdur;
**Maissa**sarı bir labirentdir, **Katrina**ağ toyuqdur, və yaşıl bir dinozavr olan **Dino** cizgi filmin personajlarıdır.

## İstinadlar
Bilaval Bhutto Zərdari

**Bilaval Bhutto Zərdari**(; )—Pakistanlı siyasətçi və Pakistan Xalq Partiyasının sədri. Bənazir Bhutto və Asif Əli Zərdarinin oğlu,Zülfüqar Əli Bhutto isə nəvəsidir.
Çistopol rayonu

**Çistopol rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın mərkəzində, Kama çayının sağ sahilində yerləşir. İnzibati mərkəzi Çistopol şəhəridir.
## Coğrafiyası
Rayon respublikanın mərkəzi ovalığında, Qərbi Zakamyedə yerləşir. Nijnekamsk, Novoşeşminsk, Aksubay, Alekseyevsk, Mamadış rayonları ilə, Kuybışev su anbarı sahəsi boyunca Balık Bişməse rayonu həmsərhəddir. 
## Tarixi
Rayon 1930-cu ildə qurulub. 1958-ci ildə ləğv edilmiş Kzıl-Ordu rayonunun əksəriyyəti rayona əlavə edilmişdir.
## Əhalisi

;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Çistopol şəhər) rayon əhalisinin 78,3 % -i yaşayır.

;Milli tərkib
Tatarlar - 59,6 %, ruslar - 34 %, çuvaşlar - 4,9 % və başqaları 1,5. Dini baxımından əhalisi provaslav və müsəlmandır.
## Yerli özünü idarəetmə
Çistopol rayonu ərazisinə 1 şəhər və 23 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 61 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Rayonda yazlıq və qışlıq buğda, çovdar, arpa, yulaf, noxud becərilir. Əsas heyvandarlıq sənayesi ətlik və südlük heyvandarlıq, donuzçuluq, quşçuluq, qoyunçuluq və heyvandarlıqdır.
## Nəqliyyat
Rayon mərkəzindən Kazana qədər məsafə 144&nbsp;km-dir. Dəmir yolları yoxdur.

Əsas yollar: R-239 "Kazan - Orenburq - Qazaxıstanla sərhəd" , 16K-1236 "Çistopol - Nijnekamsk", 16K-0098 "Çistopol - Aksubay - Nurlat" və 16K-0207 "Müslim. - Bilyarsk."

Cənub-qərbindən "Qərbi Avropa - Qərbi Çin" inşa edilməkdə olan magistral yolu keçir.

Naviqasiya üçün Kama (Kuybışev su anbarı) və Şeşma (bölgənin sərhədləri daxilində) çayları uyğundur. Çistopoldakı Kama çayı üzərində böyük bir çay limanı vardır.

Əvvəllər yerli hava yollarına xidmət edən Çistopol hava limanı, şəhərdən 7&nbsp;km cənub-qərbdə yerləşir. Hal-hazırda yerli klub tərəfindən idarə olunur.
## Tanınmış şəxsləri
* Peter Novikov — general-mayor.
* Kasim Sitdikov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, kapitan.
* Qali Şamsutdinov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tank komandiri.
* Eqzam Vəliyev — hərbi pilot, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Abdulahat Vəliyev (1910–1944) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Pavel Mironov (1919–1945) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
* Gəyaz İşhaki — yazıçı.
* Flera Tarxanova — şairə, yazıçı, tərcüməçi.

## Həmçinin bax
* Cökədağ

## İstinadlar
Yurtazı rayonu

**Yurtazı rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  İnzibati mərkəzi Urıssu şəhər tipli qəsəbəsidir.
## Coğrafiyası
Respublikanın cənub-şərqində yerləşir. Respublikanın Aznakay, Bugulma, Bavlı rayonları və Başqırdıstan (Tuymazı, Şaran rayonları, Oktyabr şəhər dairəsi) ilə həmsərhəddir.

Ən böyük çayları: İk, Yurtazı, Dımka.
## Tarixi
1920-ci ilə qədər rayon torpaqları Samara əyalətinin Bugulma qəzasına daxil idi. 1920-1930-cu illərdə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Buqulma kantonunda yer alır. Rayon 1935-ci ildə qurulmuşdur. 1958-ci ildə rayon mərkəzi Yurtazıdən Urıssuya köçürülür və rayonun adı Urıssu olaraq dəyişdirilir. Həmin ildə rayon ləğv edilmiş Tımıtık rayonunun bir hissəsini əhatə edir.

Rayon 1 fevral 1963-cü ildə rayon ləğv edilir və ərazisi Bavlı rayonuna birləşdirilir.
Rayon 6 aprel 1991-ci ildə Bavlı rayonundan ayrılmaqla yenidən qurulmuşdur.

## Əhalisi
;Urbanizasiya
Şəhər şəraitində (Urıssu şəhər) rayon əhalisinin 52,1 % -i yaşayır.
;Milli tərkib
Tatarlar - 74,6 %, ruslar - 21,3 %, çuvaşlar -  0,9 %. Dini baxımından əhalisi müsəlman və provaslavdır.

## Yerli özünü idarəetmə
Yurtazı rayonu ərazisinə 1 şəhər və 10 kənd inzibati vahidliyi daxildir. Rayon ərazisinə ümumilikdə 38 yaşayış məntəqəsi daxildir.
## İqtisadiyyat
Rayonun aqrar-sənaye kompleksi 15 kənd təsərrüfat müəssisəsi ilə təmsil olunur. Əsas becərilən bitkilər: yazlıq buğda, qışlıq çovdar, arpa, yulaf, qarabaşaq yarması, noxud. Heyvandarlığın əsas sahələri: ətlik və südlük heyvandarlıq, donuzçuluq.
### Nəqliyyat
Bölgənin əsas yolları: 16K-0025 Aznakay - Utaza - M-5 Ural, 16K-1710 Urıssu - Oktyabrski, Urıssu - Utaza - Buqulma.

Kuybışev dəmir yolunun İnza - Çişmi dəmir yolu xətti rayon ərazisindən keçir. Urıssu - Narışevo dəmir yolu xətti (Oktyabrski şəhəri) rayondan keçir.
## Tanınmış şəxsləri
Fatıx Şaripov - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1944).

Fəhima Xisamova - tatar dili üzrə alim, filologiya elmləri doktoru, Kazan Dövlət Universiteti professoru.

Mirfatıx Zakiyev - tatar dili üzrə alim, filologiya elmləri doktoru, Tatarıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının akademiki, professor.

Sirin Batırşin - şair.

Ənvər Şaripov  - ədəbiyyatşünas, professor.

## İstinadlar
Bakalı rayonu

**Bakalı rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Ufa şəhərindən 173&nbsp;km və Tuymazıdan 75&nbsp;km məsafədə yerləşən Bakalı kəndidir.
## Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın qərbində, İleş rayonu, şərqdən - Çekmaquşev rayonu, cənubdan - Şaran rayonu, qərbdən - Tatarıstanla həmsərhəddir. Rayonun sahəsi 1951&nbsp;km²-dir.

Rayon Ağidel çayı vadisinə şimala doğru sürüşən Buqulma-Belebey yüksəkliyinin şimal hissəsində yerləşir. İqlimi kontinental və mülayim rütubətlidir. Su yatağının qaldırılmış hissəsi qarışıq geniş yarpaqlı meşələr, aşağı hissəsi palıd, ağcaqayın meyvələri ilə səciyyələnir. Meşələr rayonun 44% ətarizini tutur. Xun çayı rayon ərazisindən axır, İk çayı cənub-qərb tərəfdən axır. Boz və tünd boz meşə torpaqları geniş yayılmışdır.

Yeraltı sərvətləri: neft yataqları (Mustafinskoye, Katayevskoye), kərpic xammalı (Bakalı, Kataevskoye, Starokuruçevskoye, Melkenskoye) və qum-çınqıl qarışıqları (Karpovskoye, Kileevskoye) ilə təmsil olunur.
## İnzibati-ətazi vahidləri

Bakalı rayonuna 20 kənd inzibati vahidliyi daxildir.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 - 24,66 min nəfər.

2035 - 20.96 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: tatarlar - 53,4%, ruslar - 22,3%, başqırdlar - 17,3%, çuvaşlar - 3%, marilər - 2,7%, digər millətlərdən olanlar - 1,1%.
;Dil tərkibi
2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalınmasına əsasən, əhalinin ana dilləri bunlardır: tatar dili - 64,3%, mari dili - 2,3%, rus dili - 26,3%, çuvaş dili - 2,5%, başqırd dili - 3,8%.
## Din
Dini baxımından əhalisi müsəlman və provaslavdır.

## İqtisadiyyat
Rayon iqtisadiyyatının əsas sahəsi taxılçılıq, kartofçuluq, çuğundur, ətlik-südlük maldarlıq, donuzçuluq və arıçılıq sahələrində ixtisaslaşmış kənd təsərrüfatıdır.

Sənaye: yerli kənd təsərrüfatı, meşəçilik, pendir fabriki, ağac emalı zavodu və Bakalı kərpic zavodu.
## Təhsil və mədəniyyət
Rayonda ali peşə və satıcılar hazırlayan bir məktəb (Bakalı kəndi), 62 ümümtəhsil məktəbi, o cümlədən 18 orta məktəb var. 29 kütləvi kitabxana, 54 klub müəssisəsi, 2 xəstəxanaya sahibdir. Rayonda regional bir qəzet nəşr olunur.

## Mənbə
* Сайт администрации района 
* Башкиры Бакалинского района РБ. Научный справочник
## İstinadlar
160-cı Xüsusi Əməliyyat Aviasiya Polku

**160-cı Xüsusi Əməliyyatlar Aviasiya polku** (Hava-Desant Qüvvəsi) () və ya ləqəbi ilə **“Gecə izləyiciləri”** () — xüsusi əməliyyat qüvvələrinə hava dəstəyi verən Birləşmiş Ştatların Quru Qoşunlarına bağlı xüsusi bir əməliyyatdır qüvvəsidir. Hücumlar, qarşıdurma və kəşfiyyat tapşırıqlarını yerinə yetirən polk ümumiyyətlə gecələr işləyir. 16 oktyabr 1981-ci ildə yaradılan polkun mərkəzi Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kentucky ştatındakı Fort Campbell regionunda yerləşir.

## İstinadlar
Hirkan meşə siçanı

**Hirkan meşə siçanı** () — haqqında az məlumat olan və ya Azərbaycanda məhdud arealda yayılmış, nəsli kəsilmək üzrə olan gəmirici növüdür. 
## Təsviri və yayılması
Hirkan meşə siçanının bədəninin uzunluğu 92.0 – 96.6 mm, quyruğunun uzunluğu 85.0 – 94.0 mm, pəncənin uzunluğu 22.0 – 24.0 mm, qulağın hündürlüyü isə 17.3 – 18.0 mm-dir. Yuxarı diş sırasının uzunluğu 4.1 mm-dir.

### Yayılması
Hirkan meşə siçanının arealı Lənkəran təbii vilayətinin dağətəyi və dağlıq meşə əraziləri ilə məhdudlaşır. 150 – 1000 m hündürlükdəki meşəlik ərazilərdə yayılmışdır.

## Sayı və azalma səbəbi
Olduqca azsaylıdır. Hal-hazırda sayı barədə dəqiq məlumat yoxdur.

### Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyada fərdlərin sayı hava şəraitindən (quraqlıq illərdən), antropogen amillərdən, o cümlədən, onların məskunlaşdığı sahələrdə torpaqların
mənimsənilməsindən asılıdır.

### Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Qorunması məqsədilə xüsusi olaraq qəbul edilmiş tədbirlər mövcud deyil.

### Qorunması üçün görülmüş tədbirlər
Növün qorunması, onun biotoplarının qorunması ilə
əlaqədardır. Heyvanların məskunlaşdığı yerlərdə meşələrin qırılmasının qarşısının alınması və orada əsas genofondunun qorunub-saxlanımasına əlverişli şərait yaratmaq vacibdir.

## Mənbə
* AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 201səh, *Hirkan meşə siçanı*. (2013)
Əbyəlil rayonu

**Əbyəlil rayonu** () — Rusiya Federasiyası, Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon.  
İnzibati mərkəzi Askar kəndidir.
## Coğrafi yerləşməsi
Rayon Başqırd Zauralın mərkəzi hissəsində və Cənubi Uralın şərq yamaclarında yerləşir. Sahəsi 4.3 min km²-dir. Rayon ərazisinin yarısı meşə ilə örtülüdür. Əsas çayları: Böyük və Kiçik Kizil, Yanqelka, Sakmardan. Rayonda 33 göl vardır. Uraltau və Arendık silsilələri rayon ərazisindən keçir. Dəniz səviyyəsindən 600–1000 m hündürlükdə olan Krıktıtau silsiləsinin davamını təşkil edir (ən yüksək nöqtəsi Karataş dağıdır (1118 m).
Bannoye gölü Başqırdıstandakı ən dərin göldür (28 m). Duz gölləri (Muldakkul, Tozlokul) palçıq mənbəyi kimi istifadə edilir. Hər iki göl 1965-ci ildən bəri respublikanın təbiət abidələridir. Son illərdə onlara daha 9 təbii obyekt əlavə edilir. Mauızdı gölünün ətrafları kurort sahəsi elan edilmişdir. Solenom gölündə (Muldakkul, Tozlokul) Başqırd Zauralı bölgəsindəki yeganə balıqyetişdirmə məntəqəsi vardır.

Uraldakı ən qədim (təqribən 200-100 min il) arxeoloji məkan, Karabalıktı gölünün sahilindəki Urta-Tube ibtidai insanların məskunlaşdığı yerdir.
## Tarixi
Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin fərmanına əsasən Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının kantonlara bölünməsi ləğv edilərək 48 rayon qurulur. 1954-cü ildə heç vaxt yaranmayan Maqnitogorsk vilayətinin bir hissəsi olmalı idi. Əbyəlil rayonu minerallarla zəngindir. 1950-ci illərə qədər burada qızıl mədəni vardı. Böyük Vətən müharibəsi illərində Kusimovski, Yelembetovski və Niyazqulovski mədənlərində Maqnitoqorsk dəmir və polad zavodları üçün manqan çıxarılırdı. 1999-cu ildən etibarən Bəkr-Uzyak yatağında mis istehsalı bərpa edilmişdir. Sahə həm də mərmər, yəşəm, əhəng daşı, xromitlər, mis piritlərlə zəngindir.
## Əhalisi
Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin proqnozuna görə:

2024 — 47,22 min nəfər.

2035 — 49,58 min nəfər.

;Milli tərkib
2010-cu il Ümumrusiya siyahıyaalmasına görə: başqırdlar - 88,6%, ruslar - 8,6%, tatarlar - 1,6%, digər millətlərdən olanlar - 1,2%.

## İstinadlar
Bəzzazlıq

**Bəzzazlıq** — Azərbaycanda pambıq parça (bez, secim və s.) toxuculuğu ilə bağlı ənənəvi sənət növü

## Haqqında
Bez istehsalı əsas yer tutduğundan belə adlanmışdır. Naxçıvan əyalətinin statistik təsviri (SPb, 1833) əsərindən məlum olur ki, XIX əsrin 30-cu illərində Naxçıvan və Ordubadda 271 nəfər toxucu işləyird; bunların da çoxu bəzzazlardan ibarət idi. Bax həmçinin Cülfaçılıq

## Mənbə
*
Sarqodxa

**Sarqodxa** ( və )—Pakistanın Pəncab əyalətində şəhər.Pakistanın 12-ci ən böyük şəhəridir və ən sürətli inkişaf edən 1-ci şəhəri sayılır.Şəhər əsasən "qartallar şəhəri" olaraq anılır.
## İstinadlar
İblislərlə dolu dünya. Elmin şam işığında (əsər)

**İblislərlə dolu dünya. Elmin şam işığında** - əsər elmi metodu sadə insanlara izah etməyi və insanları tənqidi və şübhəli düşünməyi öyrənməyə təşviq etməyi hədəfləyir.

## İstinadlar
Hüseyn Bayramov

**Hüseyn Abbas oğlu Bayramov** — dilçi, filologiya elmləri doktoru (1970), professor (1970)

## Həyatı

Bayramov Hüseyn Abbas oğlu 1916-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1935-ci ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu, 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun indiki (APU) dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir.

### Ölümü
4 noyabr 1982-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Pedaqoji fəaliyyəti

Azərbaycan Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutununda baş elmi işçi, 1960-82-ci illərdə Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun (indiki Dillər Universiteti) Azərbaycan dilçiliyi kafedrasında dosent, professor və kafedra müdiri işləmişdir. Müasir Azərbaycan dilinin sintaksisinə və frazeologiyasına dair tədqiqatların müəllifidir.

## Əsərləri

* Müasir Azərbaycan dilində tabesiz mürəkkəb cümlələr, Bakı, 1960
* Azərbaycan dili frazeologiyasının əsasları, Bakı, 1978

## Mənbə

*
Nadir Bəhrəmov

**Nadir Bəhrəmov** (tam adı:Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu) — tarixçi, tarix elmləri doktoru, professor

## Həyatı və təhsili
Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu 15 mart 1929-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu qurtardıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuş, ikinci kursdan M. V. Lomonosov adına MDU-ya köçürülmüşdür. 1952-ci ildə həmin universiteti, 1953-cü ildə isə Moskvada ictimai elmlər üzrə müəllimlər hazırlayan kursları bitirmişdir.

### Ölümü
14 iyul 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti

### Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Sənaye İnsititutunda (indiki Neft Akademiyası) müəllim, baş müəllim, dosent və xarici tələbələrlə iş üzrə dekan müavini olmuşdur. 1965-ci ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin (keçmiş Politexnik İnstitutu) fəlsəfə və politologiya kaferasında çalışmışdır.

### Elmi və tədqiqat fəaliyyəti
Azərbaycan neft sənayesinin tarixinə və inkişaf perspektivlərinə, texniki tərəqqiyə, Azərbaycan alim və mütəxəssislərinin keçmiş SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində neftin kəşf edilməsində xidmətlərinə dair tədqiqatların, o cümlədən 6 kitab və elmi metodik əsərin müəllifidir.

## İstinadlar
Qucranvala

**Gucranvala** ()—Pəncab əyalətindəki Guvranvala rayonunun inzibati-mərkəzi.Pakistanda əhalisinə görə 5-ci böyük şəhəridir.Şəhər Pakistanda "Güləşçilər şəhəri" olaraq anılır.18-ci əsrdə qurulan Gucranvala, şimali Pəncabın yaxınlıqdakı minilliklərə yaxın şəhərləri ilə müqayisədə nisbətən müasir bir şəhərdir. 1763 ilə 1799 arasında şəhər Sukerçaika Misl dövlətinin paytaxtı olaraq qaldı və Siqx dövləti qurucusu Maharaca Sinqin doğma yeridir.
Gucranvala hala-hazırda Kəraçi və Feysəlabaddan sonra Pakistanın 3-cü ən böyük şəhəridir.Şəhər həmçinin Kvettadan sonra Qızıl ayparanın Pakistandakı ən güclü mövqeyi olan şəhərdir.
## İstinadlar
Canq

**Canq** () — Pakistanın Pəncab əyalətindəki Canq rayonunun inzibati-mərkəzi. Çenab çayından şərqdə yerləşir. Pakistanın ən böyük 18-ci şəhəridir. Şəhər Sultan Bahunun məzarının burada yerləşməsinə görə tanınır və Pakistanın turistik yerlərindən biridir.

## Tarixi
Britaniya Racının altında bir-birindən iki mil (3,2&nbsp;km) məsafədə yerləşən Canq və Mighiana şəhərləri daha sonra Canq-Maqiana olaraq bilinən ortaq bir bələdiyyəyə çevrildi.

Maqiana, Çenab allüvial vadisinə baxmadan, dağlıq ərazilərin kənarında yerləşir, köhnə Canq şəhəri isə ayaqları altındakı ovalıqları tutur.

## İstinadlar
Hacı xan Kəngərli

**Hacı xan Kəngərli** — Naxçıvan xanı.

## Haqqında
Heydərqulu xan Kəngərlinin ölümündən (1763–64) sonra taxta çıxmışdır. Onun hakimiyyəti dövründə Naxçıvan xanlığı zəifləmişdir. İran hökmdarı Kərim xan Zənddən (1760–1779) asılılığı qəbul etmişdir. Kərim xan onu Şiraza dəvət edib kiçik günah üstündə əsir almış, yerinə Heydərqulu xanın oğlu Rəhim xan Kəngərliyə keçmişdir.

## Ədəbiyyat
* Naxçıvan xanlığı məqaləsinin ədəbiyyatına

## Mənbə
* 

## Xarici keçidlər
Dövlət gəmisi

**Dövlət gəmisi** — "Dövlət" əsərinin VI kitabında Platon tərəfindən irəli sürülmüş metafor. Burada şəhər-dövlətin idarəetməsi gəminin idarəetməsinə oxşadılır. Nəticədə, gəminin kapitanı olmağa uyğun insanlar sadəcə mütləq qüvvəsi olmayan, yaxşılıq ideyasını mənimsəyən filosof krallar və xeyirxah adamlardır. Metaforanın mənşəyi lirik şair Alkeyə (frs. 6, 208, 249) qədər gedib çıxır, o cümlədən Sofoklın "*[[Antiqona]]*", Esxilin isə "*[[Fivə qarşı yeddi]]*" şeirində qeyd olunur.

## Metafora
Platon metafornı Zevsin digər vasitə və ya peşələrdə, xüsusilə də dövlət xadimliyi vəzifəsində olduğu kimi gəmi sükançısı üçün də ən yaxşı nümunələrdən biri olduğunu qeyd edərək başladır. O daha sonra metafornı müəyyən bir dövlət modelinə – demokratiyaya uyğunlaşdırır. Platonun demokratiya anlayışı müasir demokratiya və respublikaçılığın qarışığı ideyası yox, saf çoxluğun idarəsində olan birbaşa demokratiyadır. Platonun Sokratı əksəriyyəti təşkil edən əhalini güclü, ancaq yaxıngörən və dənizçilik anlayışı zəif olan bir gəmi sahibi ilə müqayisə edir. Gəminin dalaşan dənizçiləri demaqoq və siyasətçilərdir. Gəminin münəccimi isə filosofdur. Gəminin kapitanı olmaq istəyən dənizçilər, baxmayaraq ki, naviqasiya haqqında heç nə bilmirlər, öz dənizçilik biliklərini tərifləyir və gəmi sahibinin təsdiqini almaq üçün bir-birləri ilə daim rəqabət aparırlar. Eyni zamanda, onlar gəminin münəccimini azad edir, baxmayaraq ki, o, gəminin hərəkəti haqqında məlumatı olan tək şəxsdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Longfellow's "O Ship of State ".
* Text of book VI of Plato's *Republic*.
Fətul Fətullayev

**Fətul Fətullayev** (tam adı:*Fətul Həsən oğlu Fətullayev*) —  Məşhur azərbaycanlı gəmi kapitanı

## Həyatı və təhsili

Fətul Həsən oğlu Fətullayev 1915-ci ildə Orconikidze (indiki Vladiqafqaz) şəhərində anadan olub. 1936-cı ildə Bakı dənizçilik texnikumunu “Uzaq səfərlər gəmi sürücüsü” ixtisası ilə bitirmişdir.

## Fəaliyyəti

### Əmək fəaliyyəti

Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin gəmilərində əmək fəaliyyətinə başlayıb. Özünə qarşı tələbkarlığı ilə seçilən gənc tezliklə dənizçilər arasında nüfuz qazanmışdır. Neft donanmasının qabaqcıllarından olub. Liderlik keyfiyətləri və təşkilatçılıq qabiliyyəti Böyük Vətən müharibəsi illərində özünü xüsusilə büruzə verib. 1942-ci ildə kapitan göyərtəsinə qalxıb. Müharibə illərində iritonnajlı “ÜKP(b)” tankerində böyük istehsal riski olan yüklərin – hərbi sursatın,  döyüş texnikasının və yanacağın daşınmasını həyata keçirib. Kapitanı olduğu gəmi dəfələrlə aviahəmlələrə məruz qalıb. Belə şəraitdə kapitan kimi xüsusi bacarıq və şücaət göstərib.

Müharibədən sonrakı illərdə tankerlərdə işləməkdə davam edib. Qabaqcıl metodlardan məharətlə istifadə edərək böyük nailiyyətlər əldə edib. Xəzərdə neftin yeni xətlərlə – Neft Daşlarından və Çələkəndən daşınmasında fəal iştirak edib. İyirmi il  hami kapitan kimi donanma üçün təcrübəli kadrlar hazırlayıb.

## Tətlif və fəxri adları
* “Qırmızı Ulduz”,
* “Oktyabr İnqilabı” ordenləri,
* “Qafqazın müdafiəsinə görə”,
* “1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə”, “Əmək rəşadətinə görə”,  “Əməkdə fərqlənməyə görə” medalları ilə qiymətləndirilib.
* “Dəniz donanmasının fəxri işçisi”
* “Xəzərin veteranı”

## İstinadlar
Kim Bu Şik

**Kim Bu Şik** (; ) — Qoryo dövründə yaşamış koreya tarixşünası, sərkərdəsi və dövlət xadimi. O, "Samquk saqi" xronikinin müəllifidir. Bu Şik Şila kral sülaləsinə yaxın bir zadəgan ailəsindən idi.

## Mənbə

### Ədəbiyyat
* Ким Бусик. Самкук саги. Т. 1. Изд. текста, пер., вступит. ст. и коммент. М.Н. Пака. М., 1959 (переизд.: М., 2001).
* Т. 2. Изд. текста, пер., вступит. ст. и коммент. М.Н. Пака. М., 1995.
* Т. 3. Изд. текста, пер., вступит. ст., коммент., прилож. под общ. ред. М.Н. Пака и Л.Р. Концевича. М., 2002

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sialkot

**Sialkot** () — Pakistanın Pəncab əyalətinin  şimal-şərqində şəhər.Pakistanın ən böyük 13-cü şəhəridir.Qızıl ayparanın Pakistandakı ən böyük ixracatçılarından biridir.
Sialkotun keçmiş adı olaraq söylənilən "Saqala" şəhərinin əsasını Makedoniyalı İskəndər e.ə.326-cı ildə qoymuşdur və daha sonra şəhər Yunan-Hindi dövlətinin paytaxtı olmuşdur.Şəhər hal-hazırda Pakistanda ən çox buddistlərin yaşadığı şəhər olarar qeydə alınıb.Şəhər bəzən "İqbal şəhəri" olaraq adlanır.
## İstinadlar
Sen-Sorlen-de-Vyen

**Sen-Sorlen-de-Vyen** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Vyen-Syud kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vyen. 

INSEE kodu — 38459 . Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 777 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion 34 km cənubda, Qrenobldan 70 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:360 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:800
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:284
  bar:1968 from:0 till:312
  bar:1975 from:0 till:338
  bar:1982 from:0 till:612
  bar:1990 from:0 till:695
  bar:1999 from:0 till:700
  bar:2006 from:0 till:777


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sen-Sorlen-de-Vyen haqqında ümumi məlumat
Sukkur

**Sukkur** () — Pakistanın Sind əyalətində, İndus çayının qərbində şəhər. Sukkur Sind əyalətinin Kəraçi və Heydərabad (Pakistan) şəhərlərindən sonra ən böyük 3-cü, Pakistanın isə, 14-cü böyük şəhəridir.
## Etimologiyası
"Sukkur" Ərəb sözü olub, şəkkər (şəkər) olduğu ehtimalları var. Həmçinin digər ehtimallara görə Sukkur "sukh" sözünün təhrif olunmuş forması olub, sindi dilində "rahat" mənası verdiyi söylənilir.
## İstinadlar
Şeyxupur

**Şeyxupur**—Pakistanın Pəncab Əyalətində şəhər.Böyük Moğol İmperiyasının İmperatoru Sultan Cahangirin 1607-ci ildə fəth edilməsi tanınıb,Pakistanın ən böyük 16-cı şəhəridir.Lahordan 38 km şimal-qərbdədir.
## İstinadlar
Heydərabad (Pakistan)

**Heydərabad** ()— Pakistanın Sind əyalətində, Heydərabad rayonun inzibati-mərkəzi olan şəhər. Sindin 2-ci (Kəraçidən sonra), Pakistanın 8-ci böyük şəhəridir. Qulam Şah Kalxoronun buradakı məqbərəsinə görə tanınır və məqbərə Pakistanın turistik yerlərindən biridir. Şəhər Həmçinin Kəraçinin Britaniya Racının paytaxtı olmasından əvvəl Müstəmləkənin inzibati-mərkəzi idi. Əhalisi təxminən 2.199.433 nəfərdir. Şəhərin digər adı "Şir Şəhəri"dir.

## İstinadlar
Cartoonito

**Cartoonito** — Warner Bros.un "Qlobal Uşaqlar" və "Gənc Yetkinlər" bölməsi tərəfindən istifadə olunan bir markadır. Bunların hamısı WarnerMediaya məxsusdur - ABŞ xaricində məktəbəqədər yaşlı uşaqları hədəf alan televiziya şəbəkələri və proqramlaşdırma blokları toplusu üçün.

2019-cu ildən etibarən, Böyük Britaniyada (onun flaqman xidməti) Cartoonito kanalları mövcuddur, markalı bloklar isə hazırda Yaxın Şərqdə və Türkiyədəki Cartoon Networkun lokallaşdırılmış yayımlarında yayımlanır. 

## İstinadlar
Sent-Anyes (İzer)

**Sent-Anyes** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38350. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 455 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 270 ilə 2 978 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 16 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize = width:360 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:550
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2004 text:2004
  bar:2009 text:2009
  bar:2012 text:2012

PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:313
  bar:1968 from:0 till:241
  bar:1975 from:0 till:228
  bar:1982 from:0 till:308
  bar:1990 from:0 till:406
  bar:1999 from:0 till:455
  bar:2004 from:0 till:521
  bar:2009 from:0 till:532
  bar:2012 from:0 till:541


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sent-Anyes haqqında ümumi məlumat
Go (proqramlaşdırma dili)

**Go (proqramlaşdırma dili)** — Google tərəfindən Robert Qreysmer, Rob Paykike və Ken Tombson tərəfindən tərtib edilmiş proqramlaşdırma dili. Go, C-yə sintaktik olaraq bənzəyir, ancaq yaddaş təhlükəsizliyi, zibil yığılması, struktur yazması ilə CSP ilə uyğunluq daşıyır. Veb-saytı olan golang.org səbəbiylə tez-tez "Golang" olaraq adlandırılır, lakin orijinal adı Go-dur.
İki əsas tətbiqi var:
* Bir çox əməliyyat sistemlərini, mobil cihazları, və WebAssembly-i hədəf alan Google-un özünün hostingkompilyator alət dəsti
* GccGo Üçüncü tərəf bir tərcüməçi Gopher. JS veb inkişaf üçün önə gedən JavaScript üçün tərtib edir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Meşə dələsi

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda nəsli kəsilmək üzrə olan növdür.

## Təsviri
Daşlıq dələsindən fərqli olaraq bir birinə yaxınlaşmış və iri qulaqlı yumru başa malikdir. Kütləsi 0.5 - 2 kq, bədənin uzunluğu 36 - 58, quyruğu 17 - 26 sm-dir (erkəklər dişilərdən iridir). Xəzin rəngi kürəni çalarlarla tutqun qəhvəyidir. Boğazındakı xal qollarının arasına kimi paz şəklində uzanmış sarı rəngdədir.

## Yayılması
Arealı Avropa, Qərbi Sibir və Ön Asiyanı əhatə edir. Təsvir olunmuş 7 yarımnövdən Qafqazda və Kiçik Asiyada ən iri forma (Qafqaz meşə dələsi) yayılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 2700 m-dək olan meşə landşaftları ilə sıx əlaqədardır. Azərbaycanda ancaq Böyük Qafqazda, daha çox şabalıd, gilas və cökə ilə qarışıq fıstıq-vələs meşələrində qeydə alınmışdır. Nisbətən stabil populyasiyası Zaqatala-Balakən bölgəsindədir.

## Həyat tərzi
Ağac koğuşlarında yaşayır. Ağaclara dırmaşarkən pəncələrini 180 dərəcə döndərə bilirlər. Əsas etibarilə, gecələr aktivdir. Qida rasionunun əsasını gəmiricilər (sincablar, süleysinlər, sicanlar və s), quşlar və cücülər təşkil edir. Yayda və payızda, həmçinin, bitki mənşəli yem ilə də (moruq, üzüm, zoğal, palıd qozaları, qoz və s.) qidalanır. Yemə görə yerdəyişmələr edir. Poliqam olub iyul ayında cütləşir. Boğazlıq müddəti 235 günədək çəkir. Doğum may ayında baş verir. Bir nəsildə iki ayadək südlə bəslənən orta hesabla 3-4 bala olur. Cavan balalar payızda sərbəst yaşamağa başlayırlar. 14 aydan sonra cinsi yetkinliyə çatırlar.

## Azalma səbəbi
Qiymətli xəzdərili heyvan olduğuna görə daima insan tərəfindən təqib olunması, meşəsizləşmə prosesinin mənfi təsiri, Qafqazın daha qədim sakini olan daşlıq dələsi tərəfindən rəqabət.

## Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Böyük Qafqazın cənub ətəklərindəki XMOTƏ-lərdə mühafizə olunur. Yayıldığı XMOTƏ-lərdə mühafizə rejimini gücləndirmək, meşələrin qırılmasının qarşısını almaq, qanunsuz ovlanmasının qarşısını alan tədbirlər həyata keçirmək lazımdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sent-İler (İzer)

**Sent-İler** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38395. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 1465 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 647  ilə 2 060 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 480 km cənub-şərqdə, Lion 100 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 19 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:500 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954 
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1931 from:0 till:618
  bar:1936 from:0 till:1741
  bar:1946 from:0 till:2188  
  bar:1954 from:0 till:2300
  bar:1962 from:0 till:1307
  bar:1968 from:0 till:987
  bar:1975 from:0 till:1131
  bar:1982 from:0 till:1298
  bar:1990 from:0 till:1423
  bar:1999 from:0 till:1248
  bar:2006 from:0 till:1743
  bar:2012 from:0 till:1465


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sent-İler haqqında ümumi məlumat
Sent-İmye (Fransa)

**Sent-İmye** () — Fransada kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl. 

INSEE kodu — 38397. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 6549 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 216 ilə 1489 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris təxminən 480 km cənub-şərqdə, Lion 100 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 11 km şimal-qərbdə yerləşir.

## Əhalisi
*Əhalinin dinamikası (INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:600 height:360
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:7000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:1821
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1851 text:1851
  bar:1861 text:1861
  bar:1872 text:1872
  bar:1881 text:1881
  bar:1891 text:1891
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1968 text:1968
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1793 from:0 till:1107
  bar:1806 from:0 till:1241
  bar:1821 from:0 till:1538
  bar:1831 from:0 till:1325
  bar:1841 from:0 till:1373
  bar:1851 from:0 till:1380
  bar:1861 from:0 till:1364
  bar:1872 from:0 till:1343
  bar:1881 from:0 till:1365
  bar:1891 from:0 till:1279
  bar:1901 from:0 till:1091
  bar:1911 from:0 till:1066
  bar:1921 from:0 till:1061
  bar:1931 from:0 till:968
  bar:1946 from:0 till:959
  bar:1954 from:0 till:1219
  bar:1968 from:0 till:1687
  bar:1982 from:0 till:4472
  bar:1990 from:0 till:5292
  bar:1999 from:0 till:5935
  bar:2006 from:0 till:6191
  bar:2012 from:0 till:6549


## Həmçinin bax
* Fransa rayonlarının siyahısı
## Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sent-İmye haqqında ümumi məlumat
Mərdan (şəhər)

**Mərdan** — Pakistanın Hayber-Paxtunxva əyalətinin Mərdan rayonunda şəhər. Pişəvər dərəsində yerləşir. Pakistanın ən böyük 23-cü şəhəridir.

## İstinadlar
Kohat

**Kohat** — Pakistanın Hayber-Paxtunxva əyalətində şəhər. Şəhərin əsası 15-ci əsrdə qoyulub. Əhalisi təxminən 229 min nəfərdir. Şəhər Pakistanda əsasən "Puştun dairəsi" olaraq anılır.
## İstinadlar
Vatslav Danitski

**Vatslav Danitski** () — Xəzər Dəniz Neft Donanması İdarəsinin rəisi (1964–1985), Azərbaycan SSR-nin əməkdar mühəndisi.

## Həyatı
Milliyyətcə polyak olan Vatslav Vikentyeviç Danitski 1918-ci il dekabrın 7-də Ukraynanın Xmelnitski vilayətinin Bojikovets kəndində anadan olub. O, 1938-ci ildə Odessa Dəniz Donanması Mühəndisləri İnstitutuna daxil olub. “Dəniz donanmasının istismarı” fakültəsində təhsil alıb.

## Fəaliyyəti
### Əmək fəaliyyəti
Universiteddə təhsil aldığı illərdə Danitski bir müddət Odessa gəmi təmiri zavodunda çəkicvuran işləyib. 1943-cü il iyulun 23-də təhsilini başa vuraraq göndərişlə Bakıdakı “Xəzərtanker” idarəsinə gəlib. 1943-1948-ci illərdə dispetçer, dəniz agenti,
özü hərəkət etməyən gəmilərdə kapitan işləyib. Daha sonra 1949-cu ildən etibarən əmək fəaliyyətini Xəzər Dəniz Neft Donanması İdarəsində davam etdirib.

O, 1949-1964-cü illərdə mühəndis, dispetçer, İstimar xidmətinin rəisi vəzifələrində çalışıb. Vatslav Vikentyeviç 1964-cü ildə Xəzər Dəniz Neft Donanması İdarəsinin rəisi təyin edilib və 1985-ci ilədək bu vəzifədə çalışıb. V.Danitskinin Xəzər Dəniz Neft Donanması İdarəsinin maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsində və müxtəlif təyinatlı gəmilərin modernləşdirilməsində əvəzsiz olub.

## Mükafatları
Vatslav Vikentyeviç Danitski “Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni, “Böyük Vətən müharibəsi illərində rəşadətli əməyə görə” və “Yanğınsöndürmədə igidliyə görə” medalları ilə təltif olunub. “SSRİ-nin fəxri neftçisi” və “Azərbaycan SSR-nin əməkdar mühəndisi” fəxri adlarına layiq görülüb. SSRİ Nazirlər Soveti mükafatının laureatı olub.

## İstinadlar
Xuzdar

**Xuzdar** — Pakistanın Bəlucistan əyalətində şəhər. Şəhər Pakistanın ən böyük 45-ci şəhəridir. 1952-ci ilin oktyabr ayından 1955-ci ilədək Bəlucistan Ştatının paytaxtı, 1955-ci ildə isə Bəlucistanın inzibati mərkəzi olub. Brahui dilinin ən çox yayıldığı şəhərdir.
## İstinadlar
Şaman (şəhər)

**Şaman** — Pakistanın şimalında, Bəlucistan əyalətində şəhər. Əfqanıstan sərhəddində yerləşir və Qəndəhar vilayəti ilə qonşudur. Əfqanıstan sərhəddinə yaxın olduğu üçün şəhər "Qızıl ayparanın" ən önəmli ixracatçı şəhərlərindən biridir.
## İstinadlar