open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şeyx Məhəmməd Sadiq Boradigahi

**Şeyx Məhəmməd Sadiq Boradigahi** — Azərbaycanlı alim. 

Öz zamanında Qafqazda olan mərcəy təqlidlərdən və fəqihlərdən olan Ayətullahül-üzmə hacı Şeyx Məhəmməd Sadiq Boradigahi Lənkərani həmini hicri qəməri tarixi ilə on üçüncü əsrin Lənkərana tabe olan Boradigah kəndində anadan olan olmuşdur. İbtidai (müqəddimə) təhsilini öz məntəqəsinin alimlərindən öyrənir və sonra o zamanlar böyük elmi mərkəz olan İranın Qəzvin şəhərinə köçür və 1833–cü (1249-cu hicri qəməri) ilə qədər Qəzvində yaşayır. Bir müddət bu şəhərdə qalıb bəzi elmləri (əsasən fəlsəfə-kəlam) ali dərəcədə oranın alimlərindən öyrənir. Bu şəhərdə dərslərini təkminləşdirdikdən sonra Kərbəlaya köçür və bu şəhərin böyük alimlərinin o cümlədən Seyyid İbrahim Qəzvini və Seyyid Məhdi Təbatəbainin fiqh və üsul dərslərində iştirak edir. Yüksək zəka və səyləri nəticəsində ictihat dərəcəsinə çatır. O İraqda Şeyx Sadiq Türk ləqəbi ilə tanınır. "Qisasül-üləma" kitabının müəllifinin yazdığına görə, Şeyx İraqda məşhur usrad və "Zəvabit" kitabının müəllifinin şagirdi olub.

Kərbaladan sonra Nəcəfi-Əşrəf şəhərinə gəlir və orada da üsul və fiqh alimlərinin dərslərindən bəhrələnir. Təhsil aldığı müddətdə Kərbəlada ərəb ailəsindən olan bir qadınla evlənib ailə qurur. Nəhayət, təhsilini başa vurub yolunu gözləyən camaata islam dininin ruhoxşayan göstərişlərini öyrədmək, onları düz yola çağırmağ üçün öz vətəninə Qafqaza qayıdır. Onun gəlişindən xəbər tutan dindar və mömin adamlar onu böyük təntənə ilə qarşılayıb son dərəcə hörmət edirlər. Mərhum Ağa Bozorg Tehrani bu barədə belə qeyd edir: "Mərhum Lənkarəni uzun müddət ərzində elmi mərkəzlərdə dini təhsil alıb yüksək məqama çatdıqdan sonra Qafqaza qayıdır. Çox az bir müddət də bu bölgədə çox nüfüz qazanır və şöhrət tapır, Məntəqədə yeganə mərcəyi-təqlid kimi, tanınır. Camaat şəri işlərində ona təqlid edirlər. Mərhum lənkarani bu məntəqədə İslam dininə çox böyük xidmətlər edərək dinin çoxlu unudulmuş hökümlərini təbliğ edir, ona yenidən gözəllik, təravət verir, Bütün ömrünü müxtəlif kitablardan ədrs deməyə və şagird tərbiyə etməyə sərf edir, çoxlu fazil ətləbə yetişdirir. Onun elm və bilikdə çoxlu məlumatı və yüksək məqamı vardır".

Alim, fəqih Məhəmməd Sadiq Boradigahi 1968-ci ildə (1285-ci hicri ili) dünyasını dəyişir.

## Əsərləri
Mərhum Lənkaranidən çoxlu elmi əsərlər və əlyazmalar yadigar qalmışdır. Onların bəziləri aşağıdakılardan ibarətdir:

#"İbtilaul-övliya" (iki cildə)";
#"İtmamül-höccət fi isbati-vücudil-qaimil-höccət";
#"İftixarüş-şiə fi əhkamiş-şəriət";
#"Əl-hariyat";
#"Əddürəru vəl-qürər filmühtəxəbil min əmalil ömr
#"Əddürərül-faxirə fi ziyarətil-itrətit-tahirə";
#"Əl-mərasimuş-şəriyyə".

## İstinadlar
Lək dili

**Lək dili** (Lekí və ya لکی) — Hind-Avropa dillərinin İran dil qrupuna daxil olan dildir. İranın (Luristan, Kirmanşah, İlam (ostan), Həmədan, Qəzvin) ostanlarında və İraq ərazilərində yayılmış dildir. Həmçinin Türkiyədə Şeyxbizinlər tərəfindən Haymana ilçəsində danışılır.

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Teenage Dream

***Teenage Dream*** — Keti Perrinin ikinci studiya albomu. 30 avqust 2010 dünyanın azad ediləcək üzrə Capitol Records.

## İstinadlar
Robson Çavez Santana

**Robson Çavez Santana** (28 fevral 1986, Sao Paulo) — Braziliya futbolçusu, yarımmudafiəçi. Santana 2011-ci ilin iyul ayında Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Braziliyanın Juventude, Palmeiras II və Figueirense futbol klublarında oynamışdır.

## İstinadlar
Spenser Tunik

**Spenser Tunik** (; d. 1 yanvar 1967) — yəhudi əsilli ABŞ fotoqrafı.

## Xarici keçidlər

*'''www.spencertunick.com'''
Slavyan Bazarı

**Slavyan Bazarı** () — Avropa ölkələrinin və Böyük Şərqi Avropanın mühüm vokal yarışmalarından biridir.

1992-ci ildən bəri keçirilir. Müxtəlif illərdə bu yarışmanın qalibləri arasında Rumıniya, Xorvatiya, Rusiya, Ukrayna, Serbiya, Makedoniya, Belorus təmsilçiləri olub.

Bu il keçiriləcək "Slavyan bazarı" vokal festivalında Azərbaycanı "Eurovision 2011″in milli seçim turlarının finalçısı Aynişan Quliyeva təmsil edəcək.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi saytı
Səfərəlibəyovlar

**Səfərəlibəyovlar** — Azərbaycan xalqının soylarından biri.

## Soyun yaranması
Səfərəliyevlər nəslinin başçısı Səfərəli bəy köklü Bakılı olub. Pirşağının kəndxudası olan Səfərəli bəy yerli əhali arasında böyük nüfuza malik olub.

Səfərəli bəyin nəvəsi – Kövkəb xanımın ulu babası Hacıağa Hüseynqulu bəy Səfərəliyev çar II Nikolay tərəfindən "bəy" titulu almışdı. Hacıağa Hüseynqulu bəyin ailəsində 5 oğul böyümüşdü: İsmayıl bəy, Dadaş bəy, Ağa Rəhim bəy, İbrahim bəy və Tağı bəy.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Səfərəli bəy — Pirşağının kəndxudası
*Tağı bəy Səfərəlibəyov — mühəndis.
*İsmayıl bəy Səfərəliyev — məşhur Azərbaycan xeyriyyəçisi, milyonçu, Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin türk hərbi əsirlərə nəzarət üzrə təyin edilmiş nümayəndəsi.
*Kamil bəy Səfərəliyev
*Kövkəb Səfərəliyeva — pianoçu, pedaqoq, professor, Azərbaycanın ilk pianoçu-pedaqoqu, metodist, publisist, maarifçi və təşkilatçı (1972), Azərbaycan SSR xalq artisti (1972).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kayan (bitki)

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 
* 
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Volvocales

**** () —  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.

## Fəsilələri
* *[[Asteromonadaceae]]* Péterfi  	
* *[[Astrephomenaceae]]* M.A. Pocock  
* *[[Carteriaceae]]* Pascher  
* *[[Chlamydomonadaceae]]* F. Stein  
* *[[Dangeardinellaceae]]* Ettl  
* *[[Dunaliellaceae]]* T. Christensen  
* *[[Gloeotilaceae]]* Ettl & Gärtner  
* *[[Goniaceae]]* (Pascher) Pascher  
* *[[Haematococcaceae]]* G.M. Smith  
* *[[Phacotaceae]]* Francé  
* *[[Raciborskiellaceae]]* Korshikov  
* *[[Spondylomoraceae]]* Korshikov, Korshikov, Korshikov  
* *[[Tetrabaenaceae]]* H. Nozaki & M. Itoh  
* *[[Volvocaceae]]* Ehrenberg

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Vəhşi qaz

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

## Ümumi xüsusiyyəyləri
Vəhşi qazlar ölçüsünə görə qazlardan kiçikdirlər. Onların boyunları və dimdikləri nisbətən qısa olur. Vəhçi qazların uzunluğu 60sm-ə, kütləsi isə 8 kq-a qədər olur. Vəhşi qazların hazırda 6 növü var.

## Yayılması
Havay qazından başqa digər növləri Avrasiya və Şimali Amerikada yüvalayır..

## Növləri

Hazırda vəhşi qazların 6 növü var:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Nəsli kəsilmiş növü:
* † 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Bask dili

**Bask dili** (*Euskara*) – baskların danışdığı dili. Bask dili, dil bilimciləri tərəfindən Hind-Avropa dilləri Avropaya yayılmamışdan öncə Avropada danışılan dillərdən qalan dillərdən biri olaraq qəbul edilir. Bu səbəbdən bu dilin dünyada danışılan başqa heç bir dillə yaxından qohum olmayan çox qədim bir dil olduğu düşünülür.

## Sözlər müqayisəsi

## Həmçinin bax
Viperinae

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.

## Sinonimləri
*  – Oppel, 1811
*  – Cuvier, 1817
*  – Latreille, 1825
*  – Gray, 1825
*  – Fitzinger, 1826
*  – Eichwald, 1831
*  – Cantor, 1847
*  – Günther, 1864
*  – Strauch, 1869
*  – Broadley, 1996

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Truskavets

**Truskavets** () — Ukraynanın Lvov vilayətində şəhər.

## Qardaş şəhərlər

*  Yaslo, Polşa
*  Limanova, Polşa

## İstinadlar
Dana bəy

**Dana bəy** — Oğuz bəyi.

## Həyatı
Qızılla birlikdə Azərbaycana gələn Boğa, Göy Daş, Mənsur və Dana Anadoluya qədər
uzanan səfərlərinə davam etdilər.

Dana bəyin əmrindəki oğuz birlikləri Vəhsudanla qurduqları yaxşı münasibətlər sayəsində Urmiyəyə yerləşdilər. Vəhsudan, Dananın qohumlarından bir qızla evləndi və oğuzları, xüsusilə də bu ərazilərdəki bəylərin gözünü qorxutmaq üçün Urmiyəyə yerləşdirdi.8 Bu oğuz türkmənlərin Azərbaycanda ilk məskunlaşmasıdır. Beləcə, Azərbaycan yaylaqları oğuzların axtardıqları bir ölkə idi. Yenə bu səfərlərin Dandanakan müharibəsindən əvvəl meydana gəldiyi bilinməkdədir. Ehtimal ki, gələn oğuz kütləsi Səlcuklu bəylərindən müstəqil fəaliyyət göstərirdilər. Urmiyə ətrafına yerləşən oğuz türkmənlərin 3000 çadır, yəni 15.000 nəfər olduğu təxmin edilir.

## İstinadlar
Acıçay (Təbriz)

**Acıçay** — Şərqi Azərbaycan ostanının və Təbrizin əsas çaylarından biri. Çay Savalan dağının zirvəsindən qaynaqlanır və qərb istiqamətində axaraq Urmiya gölünə tökülür.

## İstinadlar
Lur dili

**Lur dili** (لری,لوری – lori, luri) Hind-Avropa dil ailəsinin İran dil qrupuna daxil olan dildir. İranın (Luristan, Çahar-Mahal və Bəxtiyari, Kohgiluyə və Boyer-Əhməd, Xuzistan, İsfahan, Fars) ostanlarında və İraq ərazilərində yaşayan lur oymaqlarının dilləridir.

## Sözlər müqayisəsi

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Buyer Əhməd dialekti
*Bəxtiyari dialekti
İsrafil Məmmədovun ev-muzeyi

**[[İsrafil Məmmədov (qəhrəman)|İsrafil Məmmədov]]un ev-muzeyi** — 1941-45-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almış ilk azərbaycanlı İsrafil Məmmədovun xatirə ev-muzeyi.

## Tarixi

Ev İsrafil Məmmədova 1942-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı aldıqdan sonra verilib. O, 1946-cı ilə kimi bu evdə yaşayıb. Hazırda isə ev İsrafil Məmmədovun adına muzey kimi fəaliyyət göstərir. Mənzil-muzeyin rəsmi açılışı 1985-ci il may ayının 6-da faşizm üzərində qələbənin qırx illiyi ilə əlaqədar olmuşdur. Gəncə şəhər Mədəniyyət İdarəsinin təşəbbüsü ilə ictimai əsaslarla yaradılmış və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 17 sentyabr 1990-ci il 376 nömrəli əmri ilə dövlət muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.

## Eksponatlar
Muzey 3 mərtəbəli yaşayış binasının 1-ci mərtəbəsində yerləşir. İsrafil Məmmədovun ev muzeyi 4 bölmədən ibarətdir və hər bölmədə müxtəlif eksponatlar nümayiş etdirilir. Muzeydə 285 adda eksponat və qəhrəmanın həyatını əks etdirən 161 ədəd foto şəkil saxlanır.

Muzeydə İsrafil Məmmədovun ov tüfəngi, çantası, xəncəri, çəkmələri, evinə aid stol və stulları, mətbəx avadanlıqları və digər əşyalar var. Həmçinin burada Sovet İttifaqı qəhrəmanının anasına, ailəsinə yazdığı məktublar və anasının ona yazdığı məktublar da yer alıb.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Gəncə Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu

## Xarici keçidlər
* İsrafil Məmmədovun Ev Muzeyi
Torşvotl

**Torşvotl stadionu** (Farercə: *Tórsvøllur* ()) — Farer adalarının paytaxtı Torshavnın Qundadalur bölgəsində yerləşir. 

Stadion 2,000-i oturacaqlı olmaqla 6,000 nəfərlik tutuma sahibdir. 2000-ci ildə tikilmişdir. Ölçüləri 100x65-ədir.

## Şəkillər


Tórsvøllur 2015 view towards South and East.JPG|Tórsvøllur 2015
Tórsvøllur 13 June 2015.JPG|Tórsvøllur 2015
Tórsvøllur Stadion on 13 June 2015.JPG|Tórsvøllur 2015
Tórsvøllur 13 June 2015 - Faroese supporters.JPG|Tórsvøllur 2015



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Torsvollur.fo - Official Homepage
Jizel

**Jizel** () — bəstəkar Adolf Adanın iki pərdəli, "fantastik balet"i. Baletin librettosunun müəllifləri Jül-Anri Sen-Jorj, Teofil Qotye və Jan Koralli librettonu Henrix Heyne tərəfindən nəql olunan əfsanə əsasında yazmışlar. Xoreoqrafiya Jül Perronun iştirakı ilə Jan Koralli, dekorasiyalar Pyer Siseri, kostyumlar Pol Lormye tərəfindən hazırlanmışdır.

## İstinadlar
Qundadalur

**Qundadalur** (Faroecə: Gundadalur) - Torshavn şəhərində yerləşən idman kompleksidir. Bura yerli stadionu ilə məşhurdur (photo ).Milli öz oyunlarını burada keçirir.

thumb|250px|left|''Hoydalar'', 18 İyul 1909:Farer adalarında bilinən ilk oyun.

## Xarici Əlaqələr
*Torsvollur.fo – Rəsmi sayt
Torshavn

**Torshavn** - Farer adalarının paytaxtıdır. Əhalisi 19,000 nəfərdir.

## Qalereya

Fayl:Eystaravág, Torshavn, faroe islands, feb 2005.jpg|Eystaravág
Fayl:Faroe Islands, Streymoy, Tórshavn (6).jpg|Norðari Ringvegurda avtobus dayanacağı
Fayl:Faroe Islands, Streymoy, Tórshavn (1).jpg|Torshavnın mərkəzindən görüntü
Fayl:Tórshavn.2.old harbour.jpg|Eystaravág
Fayl:Niels Finsens gøta 2003.JPG|Niels Finsens Gøta
Fayl:British gun, skansin (Faroe Islands).jpg|Skansində İngilis topu
Fayl:Havnar-kirkja-foto.JPG|Torshavnın ən böyük katedralı
Fayl:Faroe Islands, Streymoy, Tórshavn (4), Bryggjubakki street at night.jpg|Bryggjubakki küçəsi gecələr
Fayl:Tó.StadtparkWeg.jpg|Mərkəzi park
Fayl:Faroe Islands, Streymoy, Tórshavn (7), Tinganes.jpg|Tinganes xiyabanı
Fayl:Norröna.02.jpg|MS Norröna kimi Torshavnda böyük ev yoxdu


## Qardaşlaşmış şəhərlər

## Xarici keçidlər
* Tórshavn Municipality webiste
* faroeislands.dk: Tórshavn
Kərimbəyovlar

**Kərimbəyovlar** — Azərbaycan xalqın tanınmış soylarından biri.

## Soyun yaranması
Kərimbəyli obasının ünlü uruqlarından biri Kərimbəy uşağıdır. Kərim bəy Balu bəy oğlu XVIII əsrin ortalarında yaşayıb. Qaradağ vilayətində butalanan Hacıəlili elinin Qızılca qışlağında olurmuş.

Kərim bəy Nazlı xanımla və Yaxşı xanımla dünya evinə girmişdi. Abdulla bəy, Qasım bəy, Fətulla bəy və Məmmədqulu bəy adlı oğulları vardı.

Kərim bəyin övladları 1820-ci ildə Qarabağa üz tutub, Cəfərqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin mülkü olan yurdda binələdilər.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
*Fətulla bəy Kərimbəyov — Kiyev Universitetinin məzunu, notarius, sahibkar.
*Bəhram bəy Kərimbəyli — sərhəd komandiri, milis rəisi.

## Şəkillər

Fayl:Fətulla bəy Kərimbəyov.jpg|Fətulla bəy Kərimbəyov 
Fayl:Bəhram bəy Kərimbəyli.jpg|Bəhram bəy Kərimbəyli 


## Mənbə
*Ənvər Çingizoğlu. Kərimbəyovların bir qolu. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2007, №1, səh.31–39;
*Ənvər Çingizoğlu. Kərimbəyovların bir qolu. II yazı. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2008, №1, səh.23–27;
*Ənvər Çingizoğlu. Kərimbəyovların bir qolu. III yazı. "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2011, №2, səh.12–21.

## Həmçinin bax
Əlisədr mağarası

**Əli Sədr** ya **Əlisəddi mağarası** — İranın Həmədan əyalətində yerləşən böyük mağara.

Əlisədr mağarası Kəbudər Ahəng şəhristanının (Kəbutərahəng adına farslaşmışdır) Gül Təpə bəxşinin Əlisədr kəndində yerləşir. Əlisədr mağarası dünyanın, içində su axan ən böyük mağarasıdır. Əlisədr kəndinin Sarı Qaya dağında yerləşən mağara gündəlik, 5000 min nəfər turisti özünə cəlb edir. Sarı Qaya dağında, 7 və 11&nbsp;km-lik, Subaşı və Sarab adında, iki başqa böyük böyük mağara da vardır və Əlisədrin suyunun Subaşı mağarasından qaynaqlandığı deyilir. 2001-ci ildə Alman və İngilis araşdırma qruplarının tədqiqatına görə, Əlisədr mağarasının uzunluğu 11&nbsp;km-dir və içindəki ən böyük dalan 100m x 50m genişliyində və 40 m hündürlüyündədir.
## Qalereya

Ali Sadr Cave, Hamadan Province, Iran,siamak sabet2.jpg
Ali Sadr Cave, Hamadan Province, Iran,siamak sabet.jpg


## İstinadlar
Arnold Şönberq

**Arnold Frans Valter Şönberq** (, əvvəlcə *Schönberg*; 13 sentyabr 1874 — 13 iyil 1951) — avstriyalı və amerikalı bəstəkar, pedaqoq, musiqişünas, dirijor. Musiqidəki ekspressionizmin görkəmli nümayəndəsi, Yeni Vyana Məktəbinin banisi, dodekafoniya (12 tonluq) və seriyalı texnika kimi musiqi texnikalarının müəllifi.

## Həyatı
Arnold Şönberq 13 sentyabr 1874-cü ildə Vyanada dünyaya gəlib. 8 yaşında skripkada çalmağı öyrənəndən sonra musiqi bəstələməyə başlayıb. Musiqi sahəsindəki nəzəri biliklərinin əksəriyyətinə heç kimin köməkliyi olmadan təkbaşına yiyələnib. 1894-cü ildə özündən 3 yaş böyük bəstəkar Aleksandr fon Semlinskidən kontrapunkt dərsləri alıb. 1901-1903-cü illərdə Berlində orkestr drijoru işləyib. 1904-cü ildən də Vyanada müəllimlik etməyə başlayıb. Anton Vebern, Alban Berq onun tələbələri olublar. 1919-cu ildə yeni yeni musiqi yaratmaq üçün ətrafına musiqiçiləri toplayıb. Onların konsertləri tənqidçilər tərəfindən ciddi tənqidlərə tuş gəlib. Bu konsertlərdə əl çalmaq və onları yayımlamaq qadağan edilib. 1925-ci ildə Şönberq pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmək üçün Berlinə qayıdıb. Yəhudi olduğu üçün 1933-cü ildə faşistlərin təqibi ilə üzləşib. 1898-ci ildə xristianlığı qəbul etməsinə baxmayaraq yəhudi kimi Parisə sürgün edilib. Bundan sonra yenidən yəhudiliyə qayıdıb. 1934-cü ildə ABŞ-yə köçüb və soyadını Şönberqdən Şöenberqə dəyişib. 1936-cı ildə UClA-da dərs deməyə başlayıb. 13 iyul 1951-ci ildə Los-Ancelesdə vəfat edib.

## Xarici keçidlər
* Arnold Schoenberg Center in Vienna
* Mətn türkcə vikipediyadan tərcümə olunub

## Həmçinin bax
Dodekafoniya

## Xarici keçidlər
Architeuthis

**** () —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 

## Sinonimləri
*  Steenstrup, 1857
*  More, 1875
*  Joubin, 1900
*  Kent, 1874
*  Hilgendorf *in* Carus, 1880
*  Hilgendorf, 1880
*  Velain, 1877
*  Owen, 1881
*  Kirk, 1882

## Növləri
* *Architeuthis dux* Steenstrup, 1857
* ?*Architeuthis hartingii* Verrill, 1875
* ?*Architeuthis japonica* Pfeffer, 1912
* ?*Architeuthis kirkii* Robson, 1887
* ?*Architeuthis martensi* (Hilgendorf, 1880)
* ?*Architeuthis physeteris* (Joubin, 1900)
* ?*Architeuthis sanctipauli* (Velain, 1877)
* ?*Architeuthis stockii* (Kirk, 1882)

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Kordiya

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Homotipik sinonimləri
* 

### Heterotipik sinonimləri

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Sumqayıt FK

**Sumqayıt FK** və ya digər adı ilə **Sumqayıt Futbol Klubu** — Azərbaycan Premyer Liqasında Sumqayıt şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu.

## Tarixi

Sumqayıt futbol klubu 2010-cu ildə yaranıb. Həmin mövsüm komanda Azərbaycan Birinci Liqasında mübarizə aparır və 3-cü yeri tutur. Klubun maliyyə stabilliyini və güclülər dəstəsində iştirak etməsi ilə bağlı müraciətini nəzərə alan PFL rəhbərliyi bunu müsbət qarşılayıb. Buna əsas səbəb I divizionda 2010/2011 mövsümün yekunlarına əsasən, 1-ci yerin sahibi kimi Premyer Liqaya vəsiqə qazanan "Abşeron"un maliyyə problemləri ilə əlaqədar olaraq iştirakdan imtina etməsi olmuşdur. Bundan sonra "Sumqayıt Şəhər" klubu bütün hüquqi sənədləri həll edərək, yeni mövsümdən yüksək liqada mübarizə aparacaq. Bununla əlaqədar klub maliyyə məsələlərini həll etmək üçün "Azərkimya" İstehsalat Birliyi ilə sponsorluq müqaviləsi imzalanıb.

2011-ci il oktyabrın 30-da Sumqayıt FK AZAL-la görüşdə 2:1 qalib gələrək ilk ev qələbəsini qazanıb.

9 mart 2018-ci il tarixindən etibarən Müşahidə Şurasının qərarına əsasən Riad Rəfiyev klubun prezidenti təyin olunub.

2011/12 mövsümündən Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Sumqayıt" klubunun baş məşqçisi Vaqif Cavadovdur. Ona Seymur Rəhimov, Vəfadar Quliyev və Mübariz Orucov kömək edirlər.

2024-cü ilin oktyabrın 14-də klubun əsas komandasının baş məşqçi vəzifəsinin icrası müvəqqəti olaraq Vaqif Cavadova həvalə olunub.

Misli Premyer Liqasının XII turunda Sumqayıt FK 207-ci ev matçında "Sabah"a 1:0 qalib gələrək Azərbaycan çempionatlarında 70-ci ev qələbəsini əldə edib.

2025-ci ilin sonuna olan məlumatına əsasən Sumqayıt FK heyət dəyəri 8.98 milyon avro təşkil edir.

## Avrokuboklarda
"Sumqayıt" FK tarixi ərzində 3 dəfə avrokuboklarda iştirak edib.

* **I t. m.** = I təsnifat mərhələsi, **II t. m.** = II təsnifat mərhələsi, **III t. m.** = III təsnifat mərhələsi, **Qrup m.** = Qrup mərhələsi
* **I m.** = I mərhələ, **II m.** = II mərhələ, **III m.** = III mərhələ
* **s.q.** = Səfərdə vurulan qol hesabına, **ə. v.** = Əlavə vaxt hesabına
*31 iyul 2024-cü ildə olan məlumat:*

### Yarışlara görə
* **O** = oyun, **Q** = qələbə, **H** = heç-heçə, **M** = məğlubiyyət, **VQ** = vurduğu qollar, **BQ** = buraxdığı qollar, **QN** = qolların nisbəti

*31 iyul 2024-cü il tarixinə olan məlumat:*

## İstinadlar
Lampropeltis getula

**** () —  cinsinə aid ilan növü.

## Sinonimləri
*  Linnaeus, 1766
*  Baird & Girard, 1853
*  Duméril, Bibron & Duméril, 1854
*  Cope, 1875
*  Cope, 1892
*  Boulenger, 1894
*  Werner, 1924
*  Neill & Allen, 1949
*  Barbour, 1919
*  Stebbins, 1985
*  Conant & Collins, 1991
*  Liner, 1994

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Şahmar

****, **şahmar** və ya **kral ilanı** —  fəsiləsinə aid ilan cinsi. Təxminən 45 alt növ tanınır. Onlar zəhərli olmayan ilanlardır.

## Təsvir

Kral ilanları ölçü və rənglənmə baxımından geniş müxtəliflik göstərir. Onlar 61 sm qədər kiçik və ya 152 sm qədər uzun ola bilər. Bəzi kral ilanları tünd qəhvəyi və qara rəngdə olur, digərləri isə ağ, qırmızı, sarı, boz və bənövşəyi rənglərdə zolaqlar, xallar və yəhər şəkilli naxışlara malikdir.

## Etimologiya
"Lampropeltis" adı yunan sözləri olan "parlaq" (lampros) və "qalxan" (peltē) sözlərindən götürülmüşdür. Bu ad onların hamar, şirəyə bənzər bel pulcuqlarına istinadən verilmişdir.

"Kral" ümumi adı (kral kobra ilə olduğu kimi) digər ilanlarla qidalanmasına istinad edir.

## Həmçinin bax
* Lampropeltis alterna
* Lampropeltis calligaster
* Lampropeltis elapsoides
* Lampropeltis getula nigrita
* Lampropeltis holbrooki
* Lampropeltis splendida

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Lampropeltis triangulum

**** () —  cinsinə aid heyvan növü.

## Yarımnövləri
**[[Lampropeltis triangulum abnorma]]*
**[[Lampropeltis triangulum amaura]]*
**[[Lampropeltis triangulum andesiana]]*
**[[Lampropeltis triangulum annulata]]*
**[[Lampropeltis triangulum arcifera]]*
**[[Lampropeltis triangulum blanchardi]]*
**[[Lampropeltis triangulum campbelli]]*
**[[Lampropeltis triangulum celaenops]]*
**[[Lampropeltis triangulum conanti]]*
**[[Lampropeltis triangulum dixoni]]*
**[[Lampropeltis triangulum elapsoides]]*
**[[Lampropeltis triangulum gaigeae]]*
**[[Lampropeltis triangulum gentilis]]*
**[[Lampropeltis triangulum hondurensis]]*
**[[Lampropeltis triangulum micropholis]]*
**[[Lampropeltis triangulum multistrata]]*
**[[Lampropeltis triangulum nelsoni]]*
**[[Lampropeltis triangulum oligozona]]*
**[[Lampropeltis triangulum polyzona]]*
**[[Lampropeltis triangulum sinaloae]]*
**[[Lampropeltis triangulum smithi]]*
**[[Lampropeltis triangulum stuarti]]*
**[[Lampropeltis triangulum syspila]]*
**[[Lampropeltis triangulum taylori]]*
**[[Lampropeltis triangulum triangulum]]*
## Mənbə
Mariehamn

**Mariehamn** — Aland adalarının paytaxtı.

## Demoqrafiya

## Qardaş şəhərlər
*  Kópavogur
*  Kragerø
*  Kuressaare
*  Lomonosov
*  Slagelse
*  Torshavn
*  Valkeakoski
*  Visby

## Xarici keçidlər
* 
* Official Tourist Gateway of Mariehamn — Maarianhamina
* Map of Mariehamn
* Mariehamn. Tourist route
Santimetr

**Santimetr** (**sm**, **cm**) — BS sistemində 0,01 metrə bərabər uzunluq vahididir.
SQS sistemində əsas uzunluq vahididir. 1sm = 10000mkm = 10mm = 0,1dm = 0,01m = 0,00001 km = 0,39in(0,3937007874015748 düym) = 0, 03ft(0,0328083989501312ft)

be-x-old:Сантымэтар
Qaraçanta

**Qaraçanta** (1939-cu ildən *Əzizbəyov*, 1991-ci ildən *Areqnadem*) — Qars vilayətinin Qars qəzasında, Amasiya rayonunda kənd.

## Tarixi
Qaraçanta (Qaraçəntey) kəndi rayon mərkəzindən 5.03 km cənub-qərbdə, Gümrü-Amasiya yolunun sol tərəfində, dəniz səviyyəsindən 1856 m hündürlükdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.

Xalqın "Hulley" adlandırdığı dağın ətəyində yerləşən kəndin 1.5 km cənubundan Arpaçay keçir. Kənddən Ələyəz dağını görmək mümkündür.

Toponim qaraçanta nəsil adı əsasında yaranmışdır. Patronim toponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Ermənistan SSR Ali Soveti RH-nin 4 may 1939-cu il fərmanı ilə adı dəyişdirilib *Əzizbəyov*, Ermənistan prezidentinin 19 aprel 1991-ci il fərmanı ilə yenidən adı dəyişdirilərək *Areqnadem* qoyulmuşdur.

## Coğrafiyası
Qarsla sərhəddə yerləşən Qaraçantanın qışı olduqca soyuq, yayı mülayimdir. "Duzdağ", "Qapılızağa", "Ömərdərəsi", "Arpaçayı", "Hülleydağ", "Ortatəpə", "Üçgözələr", "Məmmədağa", "Daşdərə", "Göybulaq", dağ, dərə, bulaq adlarıdır.

## Təhsil
1988-ci ildə Qaraçantada 600 ev, 314 ailə, 1750 nəfərdən ibarət olan kəndin məktəbinin tipi orta, şagirdlərin sayı 500 olub. Dini-ruhani dərslərin keçirildiyi kənddə dünyəvi dərslərin əsası 1927-ci ildə qoyulub. 1938-ci ildə 7 illik məktəb açılıb, 1962-ci ildən isə orta məktəbə çevrilib.

## Əhalisi
1886-cı ildə 348 nəfər, 1897-ci ildə 440 nəfər, 1908-ci ildə 665 nəfər, 1914-cü ildə 729 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1922-ci ildə kənddə 547 nəfər, 1926-cı ildə 670 nəfər, 1931-ci ildə 688 nəfər, 1939-cu ildə 774 nəfər, 1959-cu ildə 803 nəfər, 1970-ci ildə 1442 nəfər, 1980-ci ildə 1490 nəfər, 1987-ci ildə 1600 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ildə azərbaycanlıların Ermənistandan kütləvi şəkildə köçürülməsinə başlanan vaxt kənd əhalisi kəndi tərk etmişdir. 1988-ci ilin sonuna olan bəzi məlumatlara görə kəndin əhalisi 1750 nəfər olmuşdur.

### Tanınmışları
* Qaraçantalı Əhməd bəy Hacıoğlu — Cənub-Qərbi Qafqaz Türk Cümhuriyyəti qurucularından və hökumət üzvü
* Ramiz Əskər — filologiya elmləri doktoru, professor
* Sübhan Namazov — texnika elmləri doktoru, professor
* Pərviz Abdullayev — texnika elmlər doktoru, professor
* Tənzilə Rüstəmxanlı — Azəri Türk Qadınlar Birliyinin sədri
* Murtaza Karaçanta — 2014–2019-cu illərdə Qars Bələdiyyə Başqanı
* Kərim Əskərov — SSRİ Jurnalistlər İttifaqının həqiqi üzvü (1973)
* Pərvanə İbrahimova — dosent
* Nailə Əskər — dosent
* Hamler Əskərov — dosent
* Əsgər Əsgərov — SSRİ (1967) və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1986)
* Atilla Əskər — National Aeronautics and Space Administration (NASA), mühəndis
* Cavid Süyfullah oğlu Abdullayev —Boeing 747 hava gəmisi pilotu, kapitan
* Sərxan Məhərrəmov — Boeing 787 hava gəmisi pilotu, kapitan
* Cahandar Bayoğlu — Azərbaycan siyasətçisi; Turan Partiyasının sədri.

#### Şəhidlər
* Səxavət Məhərrəmov — Şəhid, Azərbaycan Milli Qəhrəmanı
* Məhərrəm Seyidov — Şəhid, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub (ölümündən sonra)
* Əli Rəfiyev — Şəhid
* Arslan Bayramov — Şəhid
* Şair Rzayev — Şəhid
* Rövşən Əliyev — Şəhid
* Mehman Məhərrəmov — Şəhid
* Daşqın Səmədov — Şəhid
* Elvin Həsənov — Şəhid

## İstinadlar
Daşoğuz

**Daşoğuz** (türkməncə: *Daşoguz*, köhnə adı: **Daşhovuz**) — Türkmənistanın şimalında yerləşən şəhər. Daşoğuz vilayətinin mərkəzidir.

## Demoqrafiya
Şəhərin əhalisi 1999-cu ildə 166,500 nəfər idi. Hal-hazırda burada 220,000 nəfər yaşayır . Əhalinin çoxu türkmən və özbəklərdir. Eyni zamanda şəhərdə az sayda ruslar,tatarlar və qazaxlar da yaşayır.

## İqlim
* Orta illik temperatur — 13,5 °C
* Havanın orta rütubəti — 55,9 %
* Küləyin orta surəti — 3,9 m/s

## Əhalisi
* Balış Ovezov

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Photos of Daşoguz
Kimberli Qlass

**Kimberli Mari Qlass** (; ) — Amerikan voleybolçu. Los-Ancelesdə (Kaliforniya) Şerman və Keti Qlassin ailəsində doğulub. ABŞ yığmasının da üzvüdür. ABŞ milli komandasına 23 may 2007-də qoşulub. 2008-ci ildə ilk dəfə Pekin Olimpiya oyunlarında çıxış edib — Pekin Olimpiadası — və ABŞ yığması ilə gümüş medal qazanıb. Hal-hazırda Azərbaycanın Rabitə Bakı klubunda oynayır.

## Xüsusiyyətləri
* Boy: *190 sm*
* Çəki: *75 kq*
* Mövqe: *4-cü zona oyunçusu*
* Nömrə: *10*
* Blok yüksəkliyi: *299*
* Smaç yüksəkliyi: *314*

## Oynadığı klublar

## Nailiyyətləri
* Azərbaycan Çempionu 2010–2011
* Olimpiya Oyunları 2008 gümüş medal
* Dünya Kuboku bürünc medal 2007
* Dünya Çempionu 2011 (Rabitə Bakı)
* Azərbaycan Çempionu 2011–2012 (Rabitə Bakı)

## İstinadlar
Tümən

*Tümən (qoşun) — 10.000 nəfərdən ibarət qoşun hissəsi. 
*Tümən (ərazi) — 10.000 nəfərdən ibarət əhalisi olan vilayət.
*Tümən (pul vahidi) — İranın XVII əsrdən 1932-ci ilə qədər rəsmi pul vahidi, 10.000 dinardan ibarət olub.
*Təbriz tüməni — 

## Həmçinin bax
*Tümen – Sibirdə şəhər.
* Tuman
İnternet senzurası

**İnternet senzurası** — senzuranın ən yeni növlərindən biridi, dövlət, hökumət orqanları, İnternet provayder və internetə nəzarət etmək imkanı olan şirkət və təşkilatların istifadəçilərin İnternetdəki fəaliyyətinə nəzarət və ya qadağalar qoyması deməkdir. İnternet senzuranın aradan qaldırılması hazırda İnternetin ən böyük problemlərindən biridir və miqyasından asılı olmayaraq İnternetlə bağlı əksər şirkətlər internet senzuranın aradan qaldırılması, eləcə də İnternet senzuradan yayınma yolları axtarmaqla məşğuldurlar. Belə ki, Google və Mərkəzi Avropa Universiteti 2010-cu ilin sentyabrın 20–22-də Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə "Azadlıqda İnternet 2010" beynəlxalq tədbirini təşkil edib bu barədə müzakirələr aparıblar. Bundan başqa müxtəlif təşkilatlar və şirkətlər İnternetdə anonimliyi təmin etmək, bloklanmış səhifələrə daxil olmağa şərait yaratmaq üçün müxtəlif onlayn alətlər (Freegate, Dynaweb, Tor, Tor körpüləri, JonDo, Puff, Your-Freedom, Ultrasurf, Tor Brauzer Bandlı, Psiphon, Hotspot Shield, GPass, GTunnel və s.) hazırlayıblar.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Nikolay Berdyayev

**Berdyayev Nikolay Aleksandroviç** ( ) — rus ilahiyyatçı filosofu.

## Həyatı
İlk dəfə əsas ideyalarını "Yaradıcılığın mənası" əsərində vermişdir. Daha sonra isə fikirlərini müxtəlif əsərlərində inkişaf etdirmişdir. Azadlıq, şəxsiyyət, yaradıcılıq və obyektivləşmə, tarixin esxatoloji mənası ideyaları onun fəlsəfəsinin əsasında dayanır. Berdyayev realığılı dualist şəkildə təqdim edir: bir tərəfdə ruh (Allah), azadlıq, subyekt (şəxsiyyət, "Mən"), noumen, digər tərəfdə isə empirik dünya, zərurət, fenomen və obyekt qarşı-qarşıya qoyulur. Hər iki dünya bir-birindən təcrid olunmuş şəkildə mövcud deyil, bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədədir: ruh və azadlıq noumenal dünyadan çıxaraq, fenomenal dünyaya təsir edir. Ruhun bu dünyadakı fəaliyyətinin nəticələri subyektdən qoparaq empiriyanın məhdudluqlarına – qanunlara tabe olur. Azadlığın bu cür şəkildə zərurətə düşməsini Berdyayev obyektivləşmə adlandırır və iztirab, köləlik, şərin ontoloji əsasında onun dayandığını iddia edir. Filosofun fikrincə, bu dünyada obyektivləşməyə qarşı duran yaradıcılıqdır. Yaradıcı subyekt bu dünyanı öz içinə alır, azadlıq və ruh üçün açıq olan daxili dünyasını ora əlavə edir. Beləliklə, bu dünyanı (empiriyanı) dəyişdirməklə onu obyektivləşmədən azad edir. Yaradıcı aktın nəticələri yenidən obyektivləşməyə məruz qalsa da, ruhun özü daim azaddır. Berdyayev yaradıcılığı (obyektivləşmənin qarşısını almağın yolunu)eyni zamanda dünya tarixinin məna və təyinatı kimi də müəyyən edir. Filosofun şəxsiyyətlə bağlı fikirləri də maraqlıdır. Onun fikrincə, şəxsiyyət empirik fərd deyil, obyektivləşməyə tabe olmayan, yaradıcı və azad insandır. Cəmiyyət isə şəxsiyyətin bir hissəsidir. Şəxsiyyətin başqaları ilə ünsiyyəti və onlarla birliyi onun daxili dünyasının ayrılmaz hissəsidir, lakin Berdyayev şəxsiyyəti arxa plana çəkən və ona şəxssiz-universal kollektivin strukturlarını calayan məcburi sosiallaşmanın əleyhinədir. Berdyayevə görə, şəxsiyyətin azadlıq və ləyaqəti dövlətdən üstündür.

## Əsərləri
* *The Meaning of the Creative Act* (1916) 1955
* *Dostoevsky* (1923) 1934
* *The Meaning of History* (1923) 1936
* *The End of Our Time* [aka *The New Middle Ages*] (1924) 1933
* *Leontiev* (1926) 1940
* *A New
* *Freedom and the Spirit* (1927–8) 1935
* *The Russian Revolution* (1931) (anthology)
* *The Destiny of Man* 1931 (1937)
* *Christianity and Class War* 1931 (1933)
* *The Fate of Man in the Modern World (1934) 1938
* *Solitude and Society* (1934) 1938
* *The Bourgeois Mind* 1934 (anthology)
* *The Origin of Russian Communism (1937) 1955
* *Christianity and Anti-semitism (1938) 1952
* *Slavery and Freedom* (1939)
* *The Russian Idea* (1946) 1947
* *Spirit and Reality* (1946) 1957
* *The Beginning and the End*(1947) 1952
* *Towards a New Epoch" (1949) (anthology)
* *Dream and Reality: An Essay in Autobiography* (1949) 1950
* *The Realm of Spirit and the Realm of Caesar* (1949) 1952
* *The Divine and the Human* (1949) 1952
* *Truth and Revelation'' (n.p.) 1953

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* Biyografik bilgi ve Berdyaev'in Makaleleri 
* Nikolai Lossky'nin Berdyaev biyografisi
Kay Leo Yohannesen

**Kaj Leo Johannesen** () — Farer Birlik Partiyası (Sambandsflokkurin)-nı təmsil edən Farer adalarının baş naziridir. 26 iyul 2008-ci ildə vəzifəyə başlayıb.

## Həyatı
Kaj Leo Johannesen 28 avqust 1964-cü ildə Streymoy Farer adaları) anadan olub.

Farer Birlik Partiyası (Sambandsflokkurin)-nı təmsil edən Farer Adalarının baş naziridir.

26 iyul 2008-ci ildə vəzifəyə başlayıb.

## İdman karyerası

Kaj Leo Johannesen 1991–1992 illərdə Farer Adaları milli komandasında oynayıb.

1986–2001-ci illər arası HB Tórshavn klubunun qapıçısı olub.

Kaj Leo Johannesen eyni zamanda həndbolla məşğul olub.

O, Çindil (far.: Kyndil) klubunda 163 oyunda 625 qol vurub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mixail Baxtin

**Mixail Baxtin** () — Məşhur rus filosofu, incəsənət nəzəriyyəçisi, dilçisi.

## Əsərləri
* Bakhtin, M. M. (1981). **The Dialogic Imagination** (M. Holquist, Ed.; C. Emerson & M. Holquist, Transl.). Austin, TX: University of Texas Press. (Originally published in 1975)
* Bakhtin, M. M. (1984). **Problems of Dostoevsky's poetics** (C. Emerson, Transl.). Minneapolis, MN: University of Minnesota Press. (Originally published in 1963)
* Bakhtin, M. M. (1984). **Rabelais and his world** (2nd ed.; H. Iswolsky, Transl.). Bloomington, IN: Indiana University Press. (Originally published in 1965)
* Bakhtin, M. M. (1986). **Speech genres and other late essays** (C. Emerson & M. Holquist, Eds.; W. McGee, Transl.). **Austin**, TX: University of Texas Press. (Originally published in 1979)
* Bakhtin, M. M. (1990). **Art and answerability** (M. Holquist, Ed.; V. Liapunov, Ed. & Transl.). Austin, TX: University of Texas Press.

## Türkcə nəşr olunan əsərləri
* **Bir Eylem Felsefesine Doğru**, çev: Siyaveş Azeri	Avesta Yayınları / Düşünce Dizisi, 2001
* **Karnavaldan Romana**, Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazıları, Çeviri: Cem Soydemir, Ayrıntı Yayınları / İnceleme Dizisi, 2001
* **Dostoyevski Poetikasının Sorunları**, Cem Soydemir, Metis Yayınları – Yerli Romanlar / Eleştiri Dizisi, 2004
* **Rabelais ve Dünyası**, Çeviri: Çiçek Öztek Ayrıntı Yayınları / Sanat ve Kuram Dizisi 2005
* **Sanat ve Sorumluluk / İlk Felsefi Denemeler**, Çeviri: Cem Soydemir Ayrıntı Yayınları , 2005

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Mixail Şepkin

**Mixail Semyonoviç Şepkin** () — aktyor, Rus aktyorluq məktəbinin banilərindən biri

## Ədəbiyyat
* Алперс Б. В. Театр Мочалова и Щепкина. М., 1979
* Гриц Т. С. М. С. Щепкин. Летопись жизни и творчества. М., 1966
* Дерман А. Б. Московского Малого театра актер Щепкин, М., 1951
* Земенков Б. С. М. С. Щепкин в Москве, М., 1966
*  Имберх М. А. Выкуп артиста М. С. Щепкина из крепостной зависимости. 1818 г. // Русская старина, 1875. — Т. 13. — № 5. — С. 152–154. 
* Михаил Семенович Щепкин. Жизнь и творчество, тт. 1–2. М., 1984
* Тальников Д. Л. Система Щепкина. М. — Л., 1939
* Эфрос Н. Е. М. С. Щепкин (опыт характеристики). Пг., 1920
* Соболев Ю. В. Щепкин, Жизнь замечательных людей, 1933. — 160 с.
*  Шуберт А. П. Михаил Семенович Щепкин. Род. 1788 г., ум. 1863 г. // Русская старина, 1888. — Т. 60. — № 11. — С. 435–444. 

## Xarici keçidlər
Sofi Marso

**Sofi Daniel Silviya Marso** (, ilk soyadı **Mopyu** (); 17 noyabr 1966, Paris, Fransa) — Fransa kinoaktrisası. 1999-cu ildə Dünya kifayət deyil filmində iştirak etmişdir.

## Filmoqrafiya

*Dünya kifayət deyil

## Xarici keçidlər
Cəsur ürək

**Cəsur ürək** () — 1995-ci ildə Dram janrında çəkilən ABŞ filmi. Filmə Paramount Pictures və 20th Century Fox kinokompaniyaları distribüterlik etmişdir. Film Oskar mükafatının 5 kateqoriyası üzrə mükafata və digər 5 kateqoriyası üzrə nominasiyaya layiq görülmüşdür. Film $72 milyonluq büdcə ilə ABŞ-də $9,938,276 milyon, dünya ölkələrində $210,409,945 milyon toplamış və gəlirə görə "İlin ən gəlirli 13-cü filmi" olmuşdur.

## Məzmun

Filmin hadisələri 1280-ci ildə Şotlandiyada vaqe olur. Bu, kral I Eduardın dövründə özünü ingilislərlə mübarizəyə həsr edən əfsanəvi milli qəhrəman Vilyam Volosun tarixçəsidir. XIII əsrdə ingilislər, şotlandlar üzərində suverenlik qurmuşdur. İngilis soyluları, yeni evli şotland qadınlarıyla ilk gecəni keçirmə haqqına malikdir. Uşaqkən ailəsini Şotlandiya uğrunda itirən Vilyam Volosun arvadı da ingilis birlikləri tərəfindən öldürüldüyü zaman, onun intiqam axtarışı qısa zamanda ölkəsinin azadlığı uğrunda amansız bir döyüşə çevrilir…

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Streymoy

**Streymoy** () Farer adalarının Ən çox əhalili adasıdır. Paytaxt Torshavn burada yerləşir. adanın sahəsi — 374,17&nbsp;km².
## Coğrafiyası
Ada şimal-qərbdən-cənub-şərqə 47&nbsp;km məsafədə uzanır. Onun eni 10&nbsp;km-dir. Adanın cənub-qərb quracağında iki fiord vardır. Əsasən dağlıq ərazilərdən ibarətdir. Ən heündür nöqtəsi Kopsenni dağıdır (789 m).
## Əhali
Adada 22,400 əhali yaşayır. Onların çoxu paytaxt böyük Torshavnda (20.000) cəmləşmişdir. 12,300 nəfər mərkəzdə, 3,600 nəfər Hoyvikdə və 2,000 nəfər Argirdə yaşayır.
## İstinadlar

## Mənbə
* The Tourist Information of Tórshavn and Streymoy
* personal website  
* Photos from Streymoy on Flickr.com
Cabbar Məcnunbəyov

**Cabbar Məcnunbəyov** (20 iyun 1912 – 1 fevral 1967)  — Azərbaycan yazıçısı, dramaturq.

## Həyatı
"Vətən yolunda" qəzetinin redaksiyasında  “Gənc bolşevik”i işləmişdir.

## Tərcümə etdiyi yazıçılar
* Abdulla Qəhharın "İpək naxışlar" (1952) 
* Kapitan Qrantın uşaqları (roman)
* «Zəmanəmizin qəhrəmanı» romanı (1937)
* Tülkü və qazlar
* Başsız atlı (roman)
*Namus, Aleksandr Şirvanzadə (Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1960.)
*İfritə, O.Balzak (Azərnəşr, 1965)

## Əsərləri

* "Böyük məhəbbət"
*  "Məhəbbətin hökmü"
* "Yanar dərə"
* "İldırım"
* "Ibrahim"
* "Ayrılan yollar"
* "Məhəbbətin hökmü"
* “Dostların kələyi” (1958)
## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Əkmələddin Ehsanoğlu

**Ekmeleddin Ehsanoğlu** (, ) — İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının 2005–2014-cü illərdə Baş katibi.

## Həyatı
1943-cü ildə Qahirədə doğulub. Ali təhsilini Misir Ayn Şəms Universitetində alıb, 1974-cü ildə Ankara Universitetində ədəbiyyat üzrə doktorluq dərəcəsinə yüksəlib. Ardınca elmi fəaliyyətini Böyük Britaniya universitetlərində davam etdirib.

E. Ehsanoğlu YUNESKO-da və ABŞ-nin dünyaca ünlü Harvard Universitetinin fənn fakültəsini bitirib, tarix, batı-doğu mədəni-siyasi münasibətləri haqqında çoxsaylı elmi əsərlər yazıb. Onun əsərləri Harvard başda olmaqla, dünyanın bir sıra nüfuzlu ali məktəblərində dərslik statusundadır.

1974-cü ildə Ankara Universiteti Fen fakültəsində doktorluq tamamladıqdan sonra, İngiltərədə Exeter Universitetində doktor sonrası işlər etdi. İslam və Qərb mədəniyyəti ilə yaxından təması olan Ehsanoğlu 1984-cü ildə professor oldu.

Osmanlı, Türk və İslam mədəniyyəti üzrə tanınmış mütəxəssislərdən biridir.

Yaxın dostları ona sayğı ilə "Elmel bəy" deyə müraciət edir.

Türkiyənin əsas müxalifət partiyaları — Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) və Milliyyətçi Hərəkat Partiyası (MHP) 2014-cü il prezident seçkilərində Ekmələddin Ehsanoğlunun namizədliyi ilə vahid namizədlə çıxış etmək barədə razılığa gəliblər.

Ehsanoğlu 2000-ci ildə Türkiyə dövlətinin ali mükafatlarından olan Üstün Xidmət Medalı ilə təltif edilib. E. Ehsanoğlu İordaniyanın I dərəcəli "İstiqlal" medalı və Misirin ali dövlət mükafatının da sahibidir.

Ekmeleddin Ehsanoğlu evlidir və 3 uşaq atasıdır.

## İstinadlar
Albert Şveytser

**Albert Şveytser** () — 1952 Nobel Sülh mükafatı sahibi Alman humanitar doktor, filosof, musiqiçi, teoloq, heyvansevər və anti-nüvə aktivi. Albert Şveytser, iki doktorluğuna baxmayaraq tibb doktoru olmağa qərar verdi; Afrikada doktorluq etmə məqsədilə 30 yaşından sonra tibb təhsili aldı; Qabonda bir xəstəxana qurdu və yaşamını bölgə əhalisinin sağlamlığına həsr etdi. Gəlişdirdiyi "yaşama sayğı fəlsəfəsi" ilə bugünkü əhatəçi və heyvansevər hərəkətlərin qabaqcılı qəbul edilir.

## Xarici keçidlər
* Schewitzer.org
* Albertschweitzer.info

## İstinadlar
Corc Berkli

**Corc Berkli** () — İngilis idealist filosofu.

## Həyatı
12 mart 1685-ci ildə doğulub.

1753-cü ildə vəfat edib.

## Fəlsəfəsi
Bir vaxtlar irland əsilli ingilis filosofu Corc Berkli (1685–1753) sübuta yetirmişdi ki, duyğularımıza təsir edən və çevrəmizdə var olan bu maddi aləm — yuxudur. Nə o özü, nə də başqaları sona qədər bu nəzəriyyəyə inanmayıblar. Danışırlar ki, bir gün Berkli həkim dostu Consonla birlikdə gəzintiyə çıxıbmış. Filosof özündən razı halda dostunun qarşısında öyünür: "Mən hamıya sübut eləmişəm ki, bu maddi dünyaya bel bağlamaq, inanmaq olmaz, çünki o, bir yuxu qədər keçicidir. Hələ ki, heç kəs bunun əksini sübut etməyə cürət etməyibdir".

Bu sözləri eşidən həkim Conson əyilib, yerdən bir daş götürür və onu zərblə dostu Berklinin ayağına vurur. Özündənrazı filosofun ağrıdan bağırdığının şahidi olan Conson soyuqqanlılıqla deyir: "Hə, bax, bu daş — son dərəcə realdır. Yuxu-filan deyilmiş!". Buna cavab olaraq Berkli qəhqəhə çəkib deyir: "Amma heç bu faktın özü də mənim nəzəriyyəmi alt-üst etmir. Ola bilsin ki, indicə qulağını çınladan bu bağırtını əslində sən öz yuxunda eşitdin. Bu ayağımdakı yaradan axan qanın nə dərəcədə gerçək, nə dərəcədə yuxu olduğunu isə sən mənə heç cür sübut edə bilməzsən".

## Əsərləri
Onun ən məşhur əsərləri "İnsani biliyin prinsipləri haqqında traktat" (Treatise on the Principles of Human Knowledge, 1710) və "Hilas və Filonus arasında üç söhbət" (Three Dialogues between Hylas and Philonous, 1713) əsərləridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fatimilər xilafəti

**Fatimilər xilafəti** (, ) — Antifeodal xarakter daşıyan ismaililər hərəkatının genişlənməsindən istifadə edən ilk Fatimi xəlifəsi Ubeydullah əl-Mehdi (909–934) ərəb və bərbər tayfalarının köməyi ilə Əğləbiləri hakimiyyətdən salaraq Fatimilər xilafətinin əsasını qoymuşdu. O, az bir muddətdə Mərakeş istinsa olmaqla bütün Şimali Afrikanı tutmuşdur. Yarım əsr sonra Fatimilər Misir və Suriya ya da yerləşmişdir. 969-cu ildə Fatimi sərkərdəsi Cauhər Misiri tutmuş və Qahirə şəhərinin əsası qoyulmuşdur. 973-cü ildə ildə Qahirə Misirin paytaxtı elan edilmişdir. X əsrin sonunda Fatimilərin hakimiyyəti Suriyadan Mərakeşə qədər yayılmışdı.

Fatimi xəlifələri (xəlifə eyni zamanda ismaili imamı sayılırdı) tədricən feodal hakimlərinə çevrilmişdilər. X əsrin sonlarında, xüsusən xəlifə Əzizin (975–996) dövründə məhsuldar qüvvələrin artması, əkinçiliyin inkişafı, sənətkarlıq və ticarətin genişlənməsi nəzərə çarpırdı. XI əsrin ortalarında Fatimilər xilafəti zəifləmiş, 1048-ci ildə Şimali Afrika Fatimilər xilafətindən ayrılmışdır. XII əsrin ortalarına qədər normanlar Siciliya, Malta, Tripoli, Mehdiyyə və s. şəhərləri zəbt etmişdilər. Suriya səlibçilərin, sonra isə səlcuqların hakimiyyəti altına girmişdir. 1169-cu ildə Fatimilər xilafətində vəzir təyin olunmuş Səlahəddin Əyyubi 1171-ci illə hakimiyyəti ələ keçirmiş və Misirdə Əyyubilər sülaləsinin əsasını qoymuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 

## Xarici keçidlər

* Fatimids entry in the ''Encyclopaedia of the Orient''. 
* The Institute of Ismaili Studies, London.
* The Shia Fatimid Dynasty in Egypt
Polşa üsyanı (1863)

**Polşa üsyanı** — 1863-cü ildə Çar Rusiyasına qarşı baş vermiş qiyam.

## Tarixi
1863-cü il Polşa üsyanı və Prusiyanın Rusiyaya bu üsyanı yatırmaqda etdiyi yardım Şlezviq-Holşteyn məsələsində Rusiyanın bitərəfliyinə səbəb oldu. Fransanın Meksika avanturasına qoşulması (1862–1867-ci ildə III Napoleon Meksika respubliksına qarşı müdaxilə təşkil etmiş, lakin müvəffəqiyyətsizliyə uğramışdı) isə Almaniyanın vəziyyətini daha da yüngüləşdirdi. Bismark xatirələrində dönə-dönə qeyd edirdi ki, siyasi xidmətə görə haqqa verilməlidir. Bu mənada Bismarkın Rusiyadan bitərəflik tələb etməyə hüququ var idi. İri dövlətlərdən yalnız İngiltərə Bismarkın fəaliyyətinə qarşı çıxırdı, lakin Avropada yerləşən iri dövlətlərin heç birindən yardım almayan İngiltərənin etirazının heç bir praktiki əhəmiyyəti yox idi. O. Bismark məhz bununla əlaqədar Qorçakovla söhbətdə açıq surətdə etiraf etmişdi ki, Avropa siyasəti baxımından hər şey Rusiyanın mövqeyindən asılıdır, o, ya böyük hersoqu (yəni Danimarkanı) müdafiə etməli, ya da mübahisədən yayınmalıdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
* ''Буланцов.'' Записки лазутчика, во время усмирения мятежа в Польше, в 1863 году.
* *[[Берг, Николай Васильевич|Берг Н. В.]]* Записки о польских заговорах и восстаниях (на польском, djvu)
* ''Берг Н. В.'' Записки Н. В. Берга о польских заговорах и восстаниях после 1831 года // Русский архив, 1870. – Изд. 2-е. – М., 1871. – Стб. 1821–1928. , то же – Стб. 201–268. , Стб. 431–502. , Стб. 631–674. 
* ''Воспоминания польского повстанца 1863 года'' // Исторический вестник, 1892. – Т. 49. – № 9. – С. 561–585. ; продолжение в № 10 , № 11 , № 12 
* ''Долбилов М.'' ПОЛОНОФОБИЯ И РУСИФИКАЦИЯ СЕВЕРО-ЗАПАДНОГО КРАЯ (1860-е гг.):МЕТАМОРФОЗЫ ЭТНОСТЕРЕОТИПОВ
* ''Имеретинский Н. К.'' Воспоминания о графе М. Н. Муравьеве // Исторический вестник, 1892. – Т. 50. – № 12. – С. 603–643. 
* ''Линкевич В. Н.'' Межконфессиональные отношения в Беларуси в 60-е годы XIX века // Весці Грод. дзярж. ун-та. Серыя 1. — № 1 (18). — 2003. — С. 12–17 
* ''Омелянский Л.'' Нападение повстанцев на Яблочинский православный монастырь в 1862 году // Исторический вестник, 1893. – Т. 52. – № 4. – С. 157–161. 
* ''Пирожников А. И.'' История 10-го пехотного Новоингерманландского полка. Тула, 1913. 436 с разд. паг.; 60 л. ил.; 4 л. карт
* ''Последняя польская смута. Рассказы очевидца.'' 1861–1864. // Русская старина, 1874. – Т. 11. – № 9. – С. 115–130; № 10. – С. 339–356; № 12. – С. 699–721; 1875. – Т. 12. – № 1. – С. 124–145; № 3. – С. 600–626. 
* ''Славутинский С. Т.'' Город Гродно и Гродненская губерния во время последнего польского мятежа. (Отрывок из воспоминаний) // Исторический вестник, 1889. – Т. 37. – № 7. – С. 53–79. , № 8. – С. 271–295. 
* ''Тихомиров Лев.'' Варшава и Вильна в 1863 году
* ''Широкорад Александр.'' Парадоксы Польского восстания 1863 года.Паны-революционеры против царя-реформатора
* ''Augustin O’Brien'' Petersburg and Warsaw: scenes witnessed during a residence in Poland and Russia in 1863–1864 (1864)
* ''William Ansell Day''. The Russian government in Poland : with a narrative of the Polish Insurrection of 1863 (1867)
Cəlali üsyanları

**Cəlali üsyanları** — XVI əsrdə Anadoluda Osmanlı dövlətinə qarşı baş vermiş qiyamlar.

## Tarixi
Bu hərəkat Osmanlı imperiyasında XVI əsrin 90-cı illərində başlamış və sonralar Azərbaycan ərazilərinə yayılmışdı. Cəlalilərin ayrı-ayrı dəstələri, onlara qoşulmuş şəhər və kənd yoxsulları yerli feodalların var dövlətlərini ələ keçiridilər. Müxtəlif tayfalar içərisindən çıxmış Cəlalili dəstə başçılarından biri Koroğlu idi. Xalq rəvayətinə görə, Səlmas yaxınlığındakı xaraba qala Koroğlu tərəfindən tikilmişdir. İlk dəfə Koroğlunu tarixi şəxsiyyət kimi Petruşevski təqdim etmişdir. O, yazırdı ki,"tarixi Koroğlu Ermənistanda və Azəbaycanda fəaliyyət göstərirdi". Koroğlunun silahdaşları Dəli Həsən, Giziroğlu Mustafa bəy, Kosa Səfər, Tanritanımaz, Abaza Paşa idilər. Koroğlunun tarixi şəxsiyyət olması haqqında o dövrdə yaşamış Əylisli Zəkəriyyənin "Qeydlərində", Övliya Çələbiyyənin "Səyahətnaməsində" və başqa əsrlərdə məlumatlar verilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Şirvan üsyanı (1743)

**Şirvan üsyanı** — 1743-cü ildə Nadir şah Avşara qarşı Şirvanda baş verən qiyam.

## Tarixi
XVIII əsrin 40-cı illərində Şirvanda xalq hərəkatı daha geniş vüsət aldı. 1743-cü ildə Şirvanda Nadirin zülmünə qarşı üsyan qalxdı. Belə bir tarixi şəraitdə guya Səfəvilər nəslindən olan yalançı Sam Mirzələr meydana çıxdılar. Nadirin zülmündən cana doyan əhali qurtuluşu Sam Mirzədə görürdü və ona görə də onu rəğbətlə qarşılayırdı. Lakin Sam Mirzələrin hamısı məğlub oldular. Bütün bu siyasi hadisələrdən Türkiyə öz xeyrinə istifadə etməyə çalışırdı.
Açomi dili

**Açomi dili** (اچمی) — İranın Fars və Hörmüzgan ostanlarında danışılan dildir.Lor dilinə yaxın dildir.

## Ləhcələr
* Gəraş ləhcəsi
* Evəz ləhcəsi
* Sahel ləhcəsi
* Lar ləhcəsi
* Bəstək ləhcəsi
* kumzar ləhcəsi
* Fəramərzlər ləhcəsi
* Bedeşır ləhcəsi
* Cazirə ləhcəsi

## Sözlərin müqayisəsi
Gəlin (kitab)

**"Gəlin"** — Akif Abbasov tərəfindən yazılmış hekayə və lətifələr toplusu.

## Məzmun
Kitaba "Dəftər", "Xalça", "Üç arzu", "Gəlin", "Usta-usta oyunu", "Nəzir", "Rüşvət" və s. bu kimi hekayələr, "Müdirin xahişi", "Nuru kişi ilə söhbət edirdim", "Müasir yazıçı" və s. lətifələr daxil edilmişdir.

Pedaqoji təcrübəyə gedən tələbənin məktəbli qızlara söz atması, sonra dərs deyərkən qızlardan biri ilə sinif otağında rastlaşması və pis vəziyyətə düşməsi; Nəcəfin qədimi xalça adı ilə son illərin xalçasını dostu Hacının tanışına sırımaq istəməsi; Gülsənəmin ustaları min bəhanə ilə evdən qovması və beləliklə, evi pulsuz təmir etdirmək istəyi; Əliqulunun rüşvəti özünə peşə etməsi və onun "nəzirini" çatdırmayanlara necə dərs verməsi və s. bu kimi hallar tənqid atəşinə tutulur.

Kitab yeniyetmələr, gənclər və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

## Həmçinin bax
* Akif Abbasov