Alfa (maliyyə)

**Alfa** — aktiv gəlirin ölçüsüdür və investisiyanın uyğun bazar indeksi ilə müqayisədə performansını göstərir. Alfanın 1% olması o deməkdir ki, seçilmiş dövrdə investisiyanın gəlirliliyi bazardan 1% daha yüksək olub; mənfi alfa isə investisiyanın bazardan geri qaldığını göstərir.

Alfa, Beta (maliyyə) (beta) ilə birlikdə kapital aktivlərinin qiymətləndirilməsi modeli () daxilində istifadə olunan iki əsas əmsaldan biridir və müasir portfel nəzəriyyəsi () çərçivəsində mühüm rol oynayır. O, həmçinin standart sapma, R-kvadrat və Şarp əmsalı kimi digər mühüm göstəricilərlə sıx bağlıdır.

Müasir maliyyə bazarlarında indeks fondlarının geniş yayılması səbəbindən alfa çox vaxt qarşılıqlı fondların və oxşar investisiya vasitələrinin performansını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu fondlara adətən faizlə ifadə olunan müxtəlif xərclər daxil olduğuna görə, fondun indeks fondları ilə müqayisədə müsbət nəticə göstərməsi üçün alfa göstəricisi həmin xərclərdən yüksək olmalıdır. Tarixi olaraq ənənəvi fondların böyük əksəriyyətində alfa mənfi olmuşdur ki, bu da kapitalın indeks fondlarına və hedc fondlara yönəlməsinə səbəb olmuşdur.

Həmçinin investisiya portfelini analiz etmək və onun nəzəri performansını hesablamaq mümkündür; bu isə ən çox kapital aktivlərinin qiymətləndirilməsi modeli (CAPM) vasitəsilə aparılır. Bu portfelin gəlirləri nəzəri gəlirlərlə müqayisə edilə bilər və bu halda göstərici Yensen alfası adlanır. Bu yanaşma xüsusilə qeyri-ənənəvi və ya dar ixtisaslaşmış fondlar üçün faydalıdır.

## Kapital aktivlərinin qiymətləndirilməsi modelində tərifi
**Alfa əmsalı** (\alpha_i) tək indeksli modeldə parametrdir. O, qiymətli kağızın xarakteristik xəttinin kəsilmə nöqtəsidir, yəni bazar modelində reqressiyada sabit termin əmsalıdır.
:\mathrm{SCL} : R_{i,t} - R_{f} = \alpha_i + \beta_i, ( R_{M,t} - R_{f} ) + \varepsilon_{i,t} 

burada:

* R_i: portfel üzrə reallaşmış gəlir
* R_M: bazar gəliri
* R_f: risksiz faiz dərəcəsi
* \beta_{iM}: portfelin beta əmsalı
* \varepsilon_{i,t}: qeyri-sistematik (diversifikasiya olunan) risk

Səmərəli bazar hipotezinə görə, alfa əmsalının gözlənilən dəyəri sıfırdır. Buna görə alfa investisiyanın risk nəzərə alındıqdan sonra performansını göstərir:

*\alpha_i : investisiya riskə görə kifayət qədər gəlir gətirməyib
*\alpha_i = 0 : investisiya riskə uyğun adekvat gəlir gətirib
*\alpha_i > 0 : investisiya riskdən artıq gəlir təmin edib

Məsələn, 20% gəlir yüksək görünsə də, əgər investisiya çox riskli olubsa, yenə də mənfi alfa ola bilər.

Bu kontekstdə gəlirlər bazar indeksi ilə deyil, CAPM üzrə nəzəri gəlirlərlə müqayisə edildiyinə görə “Yensen alfası” termini daha dəqiq hesab olunur.

## Anlayışın mənşəyi
Səmərəli bazar hipotezi bildirir ki, səhmlərin qiymətləri bütün mövcud informasiyanı əks etdirir və buna görə onlar həmişə ədalətli qiymətlə ticarət olunur. Bu isə davamlı olaraq bazarı üstələməyin (yəni müsbət alfa əldə etməyin) mümkün olmadığını göstərir və bu yanaşmanın tərəfdarları investorların aşağı xərcli passiv idarəetmə strategiyasına üstünlük verməli olduğunu vurğulayırlar.

Bu yanaşma bazar kapitallaşmasına əsaslanan indeks fondlarının yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu fondlar bazarın ümumi performansını təkrarlamağa çalışır. ABŞ bazarında ən məşhur nümunələr S&P 500 və Wilshire 5000 indeksləridir ki, onlar bazarın böyük hissəsini əhatə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* International Association of CPAs, Attorneys, and Management (IACAM) (Free Business Valuation E-Book Guidebook)
* The financial-dictionary entry on alpha
* Investopedia Alpha Definition
* Five Technical Risk Ratios
* Alpha analysis for global equities Free alpha look-up
* Traders Magazine Seeking Alpha - New York hedge fund creates value trading index options