open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Həyatın ilmələri (film, 2021)

“Həyatın ilmələri” sənədli filmi Azərbaycan xalça sənətinin inkişafında, bu dəyərli irsin gələcək nəsillərə ötürülməsində müstəsna rolu olan Əməkdar mədəniyyət işçisi Zəhra Əliyevaya həsr olunmuşdur.

## Məzmun
Qəhrəmanın həyat hekayəsi əsasında çəkilən filmdə qocaman sənətkar Zəhra Əliyevanın əvəzsiz təcrübəsi, yaradıcılıqla zəngin həyat yolu öz əksini tapıb. Burada həmçinin arxiv materiallarına istinadən Lətif Kərimov, Cəfər Muciri və Kamil Əliyev kimi görkəmli xalçaçı-rəssamlar haqqında maraqlı xatirələr də yer alıb.
Film Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişi ilə "Salnaməfilm Studiyası" MMC-də istehsal olunmuşdur.

## Həmçinin bax
#Qocaman xalçaçı haqqında sənədli filmin təqdimatı https://medeniyyet.az/page/news/61570/Heyatin-ilmeleri.html
#“Həyatın ilmələri” sənədli filminin təqdimatı keçirilib https://sia.az/az/news/culture/937701.html
#“Həyatın ilmələri” sənədli filminin təqdimatı keçiriləcək https://aki.az/həyatin-ilmələri-sənədli-filminin-təqdimati-keciriləcək/
#“Həyatın ilmələri” sənədli filmi istehsalata buraxılıb https://aki.az/həyatin-ilmələri-sənədli-filmi-istehsala-buraxilib/
#“Həyatın ilmələri” sənədli filminin təqdimatı olub https://azertag.az/xeber/Heyatin_ilmeleri_senedli_filminin_teqdimati_olub-2046335
#“Həyatın ilmələri” sənədli filmi istehsalata buraxılıb https://azertag.az/xeber/Heyatin_ilmeleri_senedli_filmi_istehsalata_buraxilib-1832545
#Nazirlik xalça sənəti haqqında film çəkir https://kulis.az/news/38406
#"Həyatın ilmələri" filmi təqdim edildi https://www.realtv.az/news/az/104221/heyatin-ilmeleri-filmi-teqdim-edildi-video
Adil Üseyran

**Adil Üseyran** (; ) — Livanlı siyasətçi, ədliyyə naziri, müdafiə naziri, daxili işlər naziri və 1953–1959-cu illərdə Livan Milli Məclisinin sədri.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rəqəmsal hüquqların idarə edilməsi

**Rəqəmsal hüquqların idarə edilməsi** (, qısaca **DRM**) — rəqəmsal medianın istehsalı olan məhsulların (filmlər, musiqilər, oyunlar kimi) bu gün çox asanlıqla kopyalana bilinməsinə, yəni surətlərinin çıxarılmasına, saxtalarının hazırlanması ehtimalının yüksək olmasına görə lisenziya hüquqlarını idarə etmək üçün hazırlanmış giriş nəzarət sistemləri üçün istifadə edilən ümumi addır.

O, avadanlıq istehsalçıları, oyun və proqram təminatı şirkətləri, musiqi şirkətləri və naşirlər tərəfindən satışdan sonrakı dövrdə piratlıqla mübarizə aparmaq üçün istifadə olunur.

Son dövrlərdə bu üsul bir sıra səbəblərə görə əks reaksiyalara səbəb olmuşdur. Bunun ən mühüm səbəblərindən biri bundan ibarətdir ki, bu cür məhdudiyyətlər adətən yalnız müvafiq medianın məhsullarını qanuni yollarla əldə edən istifadəçilərə təsir etməsi, lakin eyni zamanda da piratlığın qarşısını ala bilməməsidir. Həmçinin bu da məlumdur ki, DRM sistemlərinin tamamilə müvəffəqiyyətli olması texniki cəhətdən qeyri-mümkündür, buna baxmayaraq yenə də rəqəmsal medianı yayan şirkətlər bu üsuldan istifadə etməyə davam edirlər. Bu məsələ ilə bağlı hal-hazırda müəyyən etirazlar mövcud olsa belə, hələlik iştirakçılarının sayının yüksək olduğu hər hansısa bir etiraz və yaxud da boykot hadisəsi ilə rastlaşılmamışdır. Bəzi istifadəçilər, satın aldıqları medianın; İnternetə qoşulmuş cihazları olmadan istifadəsinin mümkünsüz olması, şəxsi kompüterlərinin əməliyyat sistemlərindəki yenilənmələr, yenidən quraşdırılmalar və yaxud da aparat təminatındakı dəyişikliklərdən sonra medianın təkrar istifadəsinin bloklanması, oyun konsollarındakı (məs. PS3 və Xbox 360) və müxtəlif media pleyerlərdəki (məsələn, iPod) məhdudiyyətlər və uyğunsuzluqlara görə qeyri-qanuni olsa da, pirat məhsullarından istifadədən mühafizəni ləğv edən müxtəlif yamaqlardan və ya proqramlardan istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Середа С. А. «Анализ влияния систем защиты на потребительские свойства программного обеспечения»
* Середа С. А. «Перспективы охраны авторских и смежных прав в условиях распространения произведений через глобальные сети передачи данных»
*  (авторская (полная) версия статьи ''Новичков А. Н.'' «Анализ рынка средств защиты от копирования и взлома программных средств»
* DefectiveByDesign.org | The Campaign to Eliminate DRM
* DRM.info | Digital Restrictions Management
* DRM или управление цифровыми правами
* Новости по теме: DRM — SecurityLab
* Беззащитная музыка побеждает — Международный бизнес — Эксперт Online 2.0
* Публичная порка DRM — Компьютерра-Онлайн — Будущее DRM
* ХабраХабр — обсуждения с меткой DRM
* Тренды. «Ваши права». Мобильная музыка. DRM: Universal Music обойдется без защиты
Məhəmməd Quye

**Məhəmməd Quye** (25 noyabr 1983) — Seneqalı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Məhəmməd Quye Seneqalı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Mənsur bəy

**Mənsur bəy** (d. ? - ö. XVI əsr) — Səfəvi imperiyasının hərbi və dövlət xadimlərindən biri. 

O, Şah I İsmayılın (1501-1524) hakimiyyəti dövründə, 1509-cu ildə Dərbəndin hakimi təyin edilmişdir. Burada onun qısamüddətli hakimiyyətindən sonra hakimlik Şirvanşahlar sülaləsindən olan şəxslərin əlinə keçmişdir. Səfəvi sülaləsindən asılı olan Şirvanşah hökmdarları özləri də bu qalanı fərqli qalabəyilərinin vasitəsiylə idarə etmişdirlər. Bu, 1538-ci ilə qədər davam etmişdir. Bu ildə Şirvanşah dövlətinin daxili müstəqilliyi də Səfəvi şahı I Təhmasib tərəfindən ləğv edilmiş və bura imperiyaya birbaşa bəylərbəyi kimi tabe etdirilmişdir.   

## İstinadlar

## Mənbə
* 
*
Səməd Bəşirli

**Səməd Əlövsət oğlu Bəşirli** () — Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyat nazirinin müavini.

## Həyatı
1976-cı ildə anadan olub. 1994–1998-ci illərdə Türkiyənin Qazi Universitetinin iqtisadiyyat və idaretmə elmləri fakültəsində bakalavr təhsili alıb. 1998–2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında politologiya ixtisası üzrə magistr təhsili alıb. 2000–2001-ci illərdə müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2007–2008-ci illərdə Böyük Britaniyanın Birminhem Universitetində maliyyə ixtisası üzrə magistr proqramını bitirib.

### Əmək fəaliyyəti
1999–2016-cı illərdə ticarət, iqtisadi inkişaf, iqtisadiyyat və sənaye və iqtisadiyyat nazirliklərində aparıcı məsləhətçi, baş məsləhətçi, sektor müdiri, şöbə müdirinin müavini və şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb. 2016–2019-cu illərdə Çində yerləşən Mərkəzi Asiya Regional İqtisadi Əməkdaşlıq (CAREC) İnstitutu beynəlxalq təşkilatında şöbə müdiri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 2020–2022-ci illərdə İqtisadiyyat Naziriyində sənaye şöbəsinin müdiri və nazirin müşaviri vəzifəsində çalışıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 22 iyun 2012-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 15 iyul tarixli Sərəncamı ilə iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.

## Ailə vəziyyəti
Ailəlidir, 3 övladı var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Creating a Favourable Deployment Mechanism of Oil and Gas Revenues with Regard to Volatile Oil Prices: The Case of Azerbaijan
* Input–output analysis in an oil-rich economy: The case of Azerbaijan
* Testing Wagner’s Law in an Oil-Exporting Economy: the Case of Azerbaijan
* Səməd Əlövsət oğlu Bəşirli
Yolqulu bəy Zülqədər

**Yolqulu bəy Zülqədər** — I Şah Təhmasibin dövründə fəaliyyət göstərmiş Səfəvi sərkərdələrindən biri. 

## Haqqında
Fəaliyyət dövrü XVI əsrdədir. Türk tayfalarından biri olan Zülqədər elinə mənsub olmuşdur. Yolqulu bəy I Təhmasibin ən inandığı şəxslərdən olmuş və 1560-cı illərdə ona ən yaxın şəxslərdən biri olaraq yüksəlmişdir. I Təhmasibin siyasətlərindən biri də daxildə öz muxtariyyətlərini saxlamış feodal bəyliklərini tamamilə dövlətə tabe etmək idi. Belə dövlət qurumlarından biridə Gilan ostanıın Biyəpiş (Gilanın şərqi) vilayətində hakimiyyət olan və Kərkiyə sülaləsinə mənsub olan Xan Əhməd xan idi. Əhməd xan I Təhmasibin bu siyasətinə qarşı gəldi və sülalə ilə qohumluğu olmasına, I Təhmasibin qızı Məryəm Bəyimlə evli (bu evlilikdən Yaxan Bəyim olmuşdur) olmasına baxmayaraq, üsyan başlatdı. I Təhmasib bu üsyanı başlamamış bitirmək və qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün bir qrup qızılbaşla birlikdə Yolqulu bəy Zülqədəri onunla danışıqlara göndərdi. Lakin Xan Əhməd xan I Təhmasibin təklifini rədd etdi və Yolqulu bəyin başını kəsərək I Təhmasibə göndərdi. Beləliklə, Yolqulu bəy 1567-ci ilin iyununda öldürülmüşdür.
## Həmçinin bax
* Mənsur bəy

## İstinadlar
Sofi (Səfəvi imperiyası)

**Sofi**, **Sofu** və ya **Soffi** — Avropa ölkələrində Səfəvi imperiyasını idarə edən Səfəvi sülaləsindən olan hökmdarlara edilən müraciət forması. Bəzi səbəblərdən Qərb dünyası qədim yunanların bu coğrafiyadan çıxmış Fars imperiyası ilə savaşlarının unudulmamasına görə Səfəvi imperiyasına da *Persiya* deməklə birlikdə, bəzən Səfəvi hökmdarlarına *Sofi* də demişdirlər. Bu söz Səfəvi sözünün bir qədər dəyişdirilmiş versiyasıdır və xüsusən I Abbasdan sonra bu cür müraciət forması daha da çoxalmışdır.

I Abbas dövründən bu sözün işlədilməsinə çox rast gəlinməsinə baxmayaraq, hətta sülalənin hakimiyyətinin əsasını qoymuş olan I İsmayıl (1501–1524) dövründə də bu müraciət forması avropalılar tərəfindən işlədilmişdir.

Bu müraciət formasının Avropa ədəbiyyatında görünməmiş formada artması və imperiyasının da belə adlandırılması I Abbasdan və ondan sonra olmuşdur. Uilyam Şekspir "On ikinci gecə" (ingiliscə:*Twelfth Night*, 1602-ci ildə çap edilmişdir) əsərində də bu müraciət formasından istifadə etmişdir.


Fayl:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|I İsmayılın avropalılar tərəfindən çəkilmiş və *Sophy* titulu ilə qeyd edilmiş rəsmi.
Fayl:Estampes par Nicolas de Larmessin.f152.Schach-Abas, grand Sophi de Perse.jpg|II Abbasın avropalılar tərəfindən çəkilmiş portreti. Rəsm əsərinə  *Grand Sophy de Perse* titulu əlavə edilmişdir. 


## Həmçinin bax
* Səfəvi şahlarının siyahısı

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Şeyxəhməd (Ərdəbil)

**Şeyxəhməd** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 731 nəfər yaşayır (136 ailə).

## İstinadlar
Ma Lin

**Ma Lin** (19 fevral 1980) — Çini təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Ma Lin Çini 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu pillənin, cüt turnirdə isə qızıl medalın sahibi olub.

Daha sonra Ma Lin Çini 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə və Komanda turnirində qızıl medalların sahibi olub.

## İstinadlar
Sarı xan Səhəndli

**Sarı xan Səhəndli** — Səfəvi imperiyasında xidmət etmiş güclü türk-qızılbaş sərkərdələrindən biri. Səhəndli tayfasına mənsub olan Sarı xan 1682-ci ildən 1691-ci ilə qədər qorçubaşı vəzifəsində xidmət etmişdir. 1690-cı ildə o, kürd tayfalarından biri olan Zəngənələrdən 40 nəfəri qətlə yetirdi. Zəngənə tayfasından olan Şahqulu xan Zəngənə buna görə Səfəvi şahı I Süleymana (1666–1694) Sarı xandan şikayət etdi və bildirdi ki, o, belə etməklə onun mərhum atası Şeyxəli xan Zəngənənin ruhunu təhqir etmişdir. Lakin I Süleyman Sarı xan Səhəndli ilə yaxşı münasibətləri olduğu üçün onu bağışladı və vəzifəsində saxladı. Lakin 1691-ci ildə hər şey dəyişdi. I Süleyman bibisi Məryəm Bəyimlə onun münasibətinin olduğunu öyrəndikdən sonra əmr verərək Sarı xanın başını kəsdirdi.

## Həmçinin bax
* Səfəvi Qorçubaşılarının siyahısı
## İstinadlar
Səfəvi imperiyasının Bağdad hakimlərinin siyahısı

**Səfəvi imperiyasının Bağdad hakimlərinin siyahısı** — Bağdad şəhəri Səfəvi imperiyası hakimiyyəti altında olarkən oraya hakim olaraq təyin edilmiş şəxslərin siyahısı nəzərdə tutulur. 
## Siyahı
Bağdad iki dəfə Səfəvi hakimiyyəti altında olmuşdur. İlk mərhələdə 1508-ci ildə başlayan Səfəvi hakimiyyəti 1534-cü ilə qədər davam etmiş və bu ildə şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirilmişdir. Səfəvi hakimiyyətinin ikinci mərhələsi isə 1623-cü ildə başlamış və 1638-ci ilə qədər davam etmişdir. 

Siyahı:   

## Həmçinin bax
* Bağdadın tutulması (1624)
* Bağdadın işğalı (1534)

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
*
Səfəvi imperiyasının Kirman hakimlərinin siyahısı

**Səfəvi imperiyasının Kerman hakimlərinin siyahısı** — Kerman bölgəsi Səfəvi imperiyası hakimiyyəti altında olarkən oraya hakim olaraq təyin edilmiş şəxslərin siyahısı nəzərdə tutulur.

## Siyahı
Bölgə 1501-ci ildə Səfəvi dövləti yaradıldıqdan bir neçə il sonra ona birləşdirilmiş və dövlətin süqutuna qədər onun tərkibində qalmışdır.

Siyahı:

## Həmçinin bax
* Səfəvi imperiyası

## İstinadlar

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tikotin Yapon İncəsənəti Muzeyi

**Tokotin Yapon İncəsənəti Muzeyi** () – İsrailin Hayfa şəhərində, Karmel dağının təpəsində yerləşən yapon incəsənəti muzeyi. Orta Şərqdə yapon incəsənətinə həsr olunmuş yeganə muzeydir. Muzey 1960-cı ildə kolleksiyaçı Feliks Tikotin və Hayfa şəhərinin meri Abba Huşi tərəfindən yaradılmışdır.

## Tarixi
Feliks Tikotin yapon incəsənətinin kolleksiyaçısı olan yəhudi olmuşdur. O, topladığı kolleksiyalarla bir çox muzeydə yapon incəsənəti sərgiləri təşkil etmişdir. İkinci dünya müharibəsi zamanı nasistlərdən qaçmış və kolleksiyasını Niderlandda gizlətmişdir. Müharibədən sonra kolleksiyasını İsrailə gətirməyə qərar vermiş və 1956-cı ildə İsrailə gələrək kolleksiyasını muzeylərindən birinə bağışlamışdır. Hayfa şəhərini ziyarət edərkən şəhərin meri Abba Huşi ilə görüşmüş və Hayfada yapon incəsənəti muzeyi qurmaq qərarına gəlmişdir.

Tikotin Niderland, Belçika, Fransa, İngiltərə və Yaponiyaya səyahət edərək ideyası üçün dəstək axtarmışdır. O, Natake Asano kimi muzey direktorlarından, Tokio İncəsənət Universitetindən Çisaburo Yamada kimi akademiklərdən və Viktor Suzuki kimi ruhani liderlərdən kömək almışdır. 18 may 1958-ci ildə Hayfa bələdiyyəsinin keçirdiyi görüşdə Hayfa şəhərində yerləşən Kiş evinin alınaraq muzeyə çevrilməsi qərarı verilmişdir.

1959-cu ilin fevralında muzey üçün planlar təsdiqlənmiş və sərgi zalı üçün tikinti işləri başlamışdır. Muzeyin açılışı 25 may 1960-cı ildə baş tutmuşdur. Tikotinin istəyi ilə muzeyin qəyyumlar şurası təşkil edilmişdir. Bu şuraya onun qızı İlana Drukker Tikotin başçılıq edir.

1982-ci ildə yapon xeyriyyəçi Ryoiçi Sasakava yeni korpus tikintisi üçün yarım milyon dollar bağışlamışdır. Yaponiya memarı Cunzo Yoşimuranın dizaynı əsasında tikilən korpusun açılışı 1995-ci ildə baş tutmuşdur.

## Kolleksiyalar
Muzeyin kolleksiyasına 8000-ə yaxın eksponat daxildir. Bu kolleksiya rəsm əsərləri, qravürlər, eskizlər, parçalar, antik mətnlər, keramikalar, netsukelər, lak və metal məmulatlar, antik qılınclardan ibarətdir. Eksponatların çoxu XVII–XIX əsrlərə, eləcə də, müasir dövrə aiddir. Şəxsi ianələr hesabına muzeyin kolleksiyası böyüyür.

Sərgilər yapon mədəniyyətinin müxtəlif aspektlərini əhatə edir. Yapon adətlərinə görə otağın interyeri mövsümə əsasən dəyişdirilir. Buna görə də sərgilər hər 3 aydan bir yenilənir. Sərgilər üçün illüstrasiya olunmuş kataloqlar və izahedici mətnlər hazırlanmışdır. Muzeyin mağazasında sərgi afişaları satılır.

## Qalereya

Tikotin Museum of Japanese Art, Haifa, Israel - Showroom Wall, -2.jpg
View from Hotels in Haifa 014.JPG
2015 Tikotin 01.JPG
2015 Tikotin 05.JPG
Beit Kish, Haifa, Israel - Facade, Daytime, -2.jpg
2015 Tikotin 04.JPG


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Tağıkəndi

* Tağıkəndi (Pərsabad) — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
* Tağıkəndi (Hurand) — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.  
* Tağıkəndi (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Sofi

* Sofi (Səfəvi imperiyası) — Avropa ölkələrində Səfəvi imperiyasını idarə edən Səfəvi sülaləsindən olan hökmdarlara edilən müraciət forması.
* Sofi Həmid türbəsi — Bakının Qaradağ rayonunun Səngəçal qəsəbəsində, Miəcik ərazisində yerləşir.
* Sofi Marso — Fransa kinoaktrisası.
* Sofi Həsən türbəsi — Abidə Füzuli rayonunun Yuxarı Kürdmahmudlu kəndində tapılmışdır.
* Sofi Lakaz — fransız bəstəkarı.
* Ağa sofi — Ermənistanın Əzizbəyov r-nunda dağ adı.
BMW M5

**BMW M5** — avtomobil şirkəti BMW tərəfindən hazırlanmış, yüksək texnologiyalı avtomobil. BMW 5 Series sport sedanını təmsil edir. BMW M5 ilk dəfə 1984-cü ildə Amsterdam avtosalonunda əl istehsalı və 535i şassisi və dəyişdirilmiş BMW M1 mühərrikindən istifadə etməklə təqdim edilib. BMW M5 təqdim edildiyi andan dünyanın ən sürətli sedanı hesab olunurdu.

1970-ci illərin sonlarında həcmi 3,5 litr olan altı silindirli mühərrikə malik, BMW M hazırlanmışdır. 1980-ci illərdə BMW bu konsepsiyanı seriya istehsalına keçirdi, M5 belə yarandı.

## E28 M5 (1985–1988)
İlk BMW M5 (E28 5 Series əsasında) 1984-cü ilin fevralında Amsterdam avtosalonunda debüt etdi. Sport avtomobilinin ümumi istehsalı ilə dörd qapılı sedan kateqoriyasından ibarətdir. BMW M5 535i şasisi və dəyişdirilmiş BMW M1 mühərrikindən istifadə edilib, çəkisi 1550 kq idi. E28 M5 təqdim edildiyi andan dünyanın ən sürətli sedanı hesab olunurdu. Dörd fərqli versiyada buraxılmışdır. 1985–1988-ci illərdə nəşr edilmişdir. Ümumilikdə 2191 ədəd buraxıldı. E28 M5, E34 M5 ilə əvəz olundu.

## E34 M5 (1989–1995)
BMW E34 M5 3,6 litrlik mühərriklə, ilk dəfə 1988-ci ilin sentyabrında Frankfurt avtosalonunda təqdim edildi. BMW E34 M5, 311 at gücü hasil edir. 1991-ci ildə 3,8 litrlik mühərriklə eyni model təqdim edildi. Bütün M5 E34 modelləri Almaniyanın kiçik Qarxinq şəhərində yığılıb, 340 at gücü hasil edir. BMW E34 M5, E39 M5 ilə əvəz olundu.

## E39 M5 (1998–2003)
BMW E39 M5 1998-ci ildə Cenevrə avtosalonunda təqdim edildi. Sələflərindən fərqli olaraq, E39 M5 Almaniyadakı Dinqolfinq zavodunda adi istehsal xəttində yığılmışdır. 4,9 litrlik V8 BMW S62 mühərriki ilə təchiz olub. 400 at gücü hasil edir. E39 M5, E60 M5 ilə əvəz olundu.

## E60 M5 (2005–2010)
BMW E60 M5 istehsalına 2005-ci ildə başlanılıb. 5,0 litrlik V10 BMW S85B50 mühərriki ilə təchiz olunub. BMW E60 M5, 507 at gücü hasil edir. 0 100 kmh surəti salon üçün 4.7sn sonradan yoxlanılandan sonra 4.1sn olmuşdur. M5 E60 7 pilləli SMGIII transmissiyaya malikdir, yalnız Amerika üçün 6 pilləli mexaniki transmissiya ilə istehsal edilib.surət limiti 250kmh qoyulmuş lakin maksimum 305km surətə çatmışdır. Bu modelin istehsalı 2010-cu ilə qədər davam etdi, və F10 M5 ilə əvəz olundu. 2005-2010-cu illər ərzində 20589 avtomobil istehsal olunub.

## F10 M5 (2011–2016)
BMW F10 M5 2011-ci ildə Frankfurt avtosalonunda təqdim edilib. BMW F10 M5, 4,4 litrlik V8 mühərriki ilə təchiz edilib.

## F90 M5 (2017–h.h.)
BMW F90 M5, 2017-ci ilin sentyabrında Frankfurt avtosalonunda, BMW M5 G30 əsasında kütləvi debüt etdi. BMW F90 M5 yerindən 0-dan 100 (km/s) kilometrə 3,4 saniyəyə, 0-dan 200 (km/s) kilometrə isə 11,1 saniyəyə sürətlənir.

## Qalereya

Fayl:BMW M5 E28 Minervablau.jpg|BMW M5 E28
Fayl:BMW E34 M5 Sedan.jpg|BMW M5 (E34S)
Fayl:M5 E39 Terabass.jpg|BMW M5 (E39S)
Fayl:BMW E60 M5 1.JPG|M5 E60
Fayl:BMW M5 F10.jpg|M5 F10


## Həmçinin bax
* BMW
* BMW M
* BMW 5

## İnternetdəki resurslar
* BMW M5
* Autobild Gebrauchtwagentest

## İstinadlar
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin portreti

**"Hacı Zeynalabdin Tağıyevin portreti"** — 1912-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sifarişi ilə rəssam İsaak Brodski tərəfindən çəkilmiş portret.

## Tarixi
İriölçülü (238x129 sm) bu portret 1912-ci ildə zamanında gənc olmasına baxmayaraq, Rusiya məkanında çox məşhur olan rus-sovet rəssamı İsaak İzrailoviç Brodski (1883–1939) tərəfindən Bakıda işlənib. Portretin çəkilməsi həmin vaxtlar Hacı Zeynalabdin Tağıyevin hamilik etdiyi Bakı orta texniki məktəbin yaradılmasının 25 illiyinə hazırlıqla bağlı olub. Həmin ərəfədə məktəbin pedaqoji şurası Rusiyanın Qafqazdakı canişini İllarion Vorontsov-Daşkova məktub yazaraq ondan Hacı Zeynalabdin Tağıyevin portretinin çəkilməsini və ümumi iclas salonunda yerləşdirilməsini, eləcə də kimya laboratoriyasına onun adının verilməsini xahiş etmişdi. Azərbaycanlı mesenatla mehriban münasibəti olan canişin Bakıdan gələn bu məktuba müsbət cavab verir. Bundan sonra onun işlənməsi üçün Sankt-Peterburqdan istedadlı fırça ustası 29 yaşlı İ. Brodski dəvət olunur. Ona təklif olunan müqavilədə Hacının portreti ilə yanaşı, daha üç nəfərin, o cümlədən, II Nikolayın portretini çəkmək sifariş olunurdu.

İ. Brodski qeyd edir ki:

## Xüsusiyyətləri
Əsərdə H. Z. Tağıyev qara geyimdə, ayaq üstə təsvir olunub. Onun təntənəli mərasimlər üçün nəzərdə tutulan geyimini göy lent, qılınc tamamlayır, müxtəlif orden və medallar bəzəyir. Hacının nurani siması, ağayana ciddi duruşu, naməlum istiqamətə yönəlmiş baxışları, ümumi kompozisiyanı tamamlayan müxtəlif məntiqli atributlar rəssam tərəfindən məharətlə işlənmişdir. H. Z. Tağıyevin qırmızı pərdənin fonunda, iri planda təsviri rəssamın obrazı qabarıq göstərmək istəyindən irəli gəlmişdir. Orijinal biçimli mizin üzərindəki kitab kompozisiyaya daxil edilmiş bəlkə də ən uğurlu və məntiqli təsvir elementlərindəndir. Bu, H. Z. Tağıyevin mütərəqqi fikirli və maarifpərvər olmasına işarə kimi qavranılır.

## İstinadlar
Massimiliano Mondello

**Massimiliano Mondello** (31 yanvar 1975) — İtaliyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Massimiliano Mondello İtaliyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 25-ci pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Qədim qırğız dili

**Qədim qırğız türkcəsi** — türk dil ailəsindən əski dil. Yenisey qırğızlarının dili olmuşdur. Qədim qırğızca göytürk dilinə eynidir deyəcək qədər yaxın olmuşdur. Ona görə də bəzi tədqiqatçılar Qədim qırğız türkcəsini Göytürk türkcəsinin bir dialekti hesab edir. Qədim qırğız dilindən müasir qırğız, xakas, sarıuyğur və şor türkcələri yaranmışdır. Dil Qırğız xaqanlığında rəsmi dil olmuşdur.

## İstinadlar
Kinci İmanişi

– Yaponiya zooloqu, ekoloqu və antropoloqu. Yaponiyada primatologiya elminin əsasını qoymuşdur.

## Həyatı
Kinci İmanişi 1902-ci ildə Yaponiyanın Kioto şəhərində doğulmuşdur. Kioto Universitetindən məzun olduqdan sonra gündəcələrin ekologiyasını araşdırmağa başlamışdır. Tədqiqatları əsasında "yaşayış arealı üzrə təcrid olunma" nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. Bu nəzəriyyəyə görə eyni arealda məskunlaşan müxtəlif növlər müvəqqəti olaraq eyni yaşayış adaptasiyalarını saxlayırlar.

Kioto Universitetində dərs verməyə başladıqdan sonra alpinizm və səyahətlə maraqlanmağa başlamışdır. 1938–39 və 1944–46-cı illərdə Daxili Monqolustanda, 1941-ci ildə Ponpey adasında, 1952-ci ildə Nepalın Himalay dağlarında, eləcə də, digər yerlərdə tədqiqat ekspedisiyaları təşkil etmişdir.

İkinci dünya müharibəsindən sonra Kioto Universitetinin Humanitar Elmlər üzrə Tədqiqat İnstitutunun üzvü olmuşdur. Burada primatların davranışı üzərində tədqiqatlar başlatmışdır. Onun yapon əntərləri haqqında araşdırmaları xarici ölkələrdə maraqla qarşılanmışdır. 1957-ci ildə *"[[Primates (jurnal)|Primates]]"* jurnalını qurmuşdur. Bu jurnal dünyada nəşr olunan ən köhnə beynəlxalq primatologiya jurnalıdır. İmanişi 1979-cu ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## Əsərləri
* *"Seybutsu no sekay"* (1941, "Canlılar dünyası")
* *"Seybutsu şakay no ronri"* (1949, "Canlılar aləminin məntiqi")
* *"İmanişi Kinci zenşu"* (1974–75, "Kinci İmanişinin seçilmiş əsərləri")

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Çen Ki

**Çen Ki** (15 aprel 1984) — Çini təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Çen Ki Çini 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə qızıl medalın sahibi olub.

## İstinadlar
Şuşa Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunanların siyahısı

**Şuşa Şəhidlər Xiyabanı** — Şuşa şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.

## A

* Abbasov Habil Umudvar oğlu 
* Abbasov Pərviz Şəmsəddin oğlu 
* Abutalıbov Eyvaz Cəmil oğlu

## B
* Bəşirov Kamil Sabir oğlu 
* Biliyev Azər Həsən oğlu 
 
## Ə
* Ələkbərov Arzu Bəhram oğlu  
* Ələkbərov Famil Kamal oğlu  
* Əzizov Fazil Xəzri oğlu  
* Əliyeva Sara Asif qızı 
* Ələkbərov Zahid Vəliş oğlu  
 
## H
* Həşimov Pərviz Varaşil oğlu 

## İ
* İsmayılov Telman Qəhrəman oğlu 
* İsmayılov Sərxan Dayandur oğlu 

## Q
* Qarayev Asif Qarakişi oğlu 
* Qənbərov Ramiz Bulud oğlu  
* Quliyev Nəriman Şükür oğlu  
* Quliyev Zaur Kamil oğlu 

## M
* Habil Qabil oğlu Məmmədov;
* Nazim Tofiq oğlu Məhərrəmov;
* Pənah Əsgər oğlu Muxtarov;

## N
* Zahid Rəfael oğlu Nəsirov;

## H
* Şahin Hüseyn oğlu Ləzgiyev;
 
## S

* Şahverdi Bəhlul oğlu Səfərov;

## V
* Rizvan Yusif oğlu Vəliyev;

## T
* Rövşən Bulud oğlu Teymurov;

## Z
* Bahar İsa qızı Zalova;
* Əkrəm Xosrov oğlu Zalov;
* Namiq Əkrəm oğlu Zalov;

## İstinadlar
Afşin Noruzi

**Afşin Noruzi** () — İranı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Afşin Noruzi İranı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 65-ci pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Azərbaycan Sərhəd Qoşunları

## Tarixi

## Hərbi hissələri

Sərhəd Qoşunlarının 10 hərbi hissəsi mövcuddur.

* ** [[Azərbaycan–Ermənistan sərhədi]]**
** "N" nömrəli hərbi hissə — Naxçıvan Əlahiddə Sərhəd Diviziyası
** "N" nömrəli hərbi hissə — Qazax Əlahiddə Sərhəd Diviziyası
** "N" nömrəli hərbi hissə — Qubadlı Əlahiddə Sərhəd Diviziyası
* ** [[Azərbaycan–İran sərhədi]]**
** "N" nömrəli hərbi hissə — Naxçıvan Əlahiddə Sərhəd Diviziyası
** "N" nömrəli hərbi hissə — Horadiz Sərhəd Dəstəsi
** "N" nömrəli hərbi hissə — Göytəpə Sərhəd Dəstəsi
** "N" nömrəli hərbi hissə — Lənkəran Sərhəd Dəstəsi
* ** [[Azərbaycan–Rusiya sərhədi]]**
** "N" nömrəli hərbi hissə — Xudat Sərhəd Dəstəsi
** "N" nömrəli hərbi hissə — Şəki Sərhəd Dəstəsi
* ** [[Azərbaycan–Gürcüstan sərhədi]]**
** "N" nömrəli hərbi hissə — Zaqatala Sərhəd Dəstəsi
** "N" nömrəli hərbi hissə — Şəmkir Sərhəd Dəstəsi

## Hərbi rütbələri

## İstinadlar
Yuxarı Könüllü

**Yuxarı Könüllür** — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun Könüllü kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibində kənd. 14 iyul 1998-ci il tarixli 524-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Şəmkir rayonunun Könüllü kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Yuxarı Könüllü kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax
Sövmayə (Ərdəbil)

**Sövmayə** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,368 nəfər yaşayır (315 ailə).

## İstinadlar
Uillis Lemb

**Uillis Yucin Lemb** () — 1955-ci ildə "hidrogen spektrinin incə quruluşu ilə bağlı kəşflərinə görə" fizika üzrə Nobel mükafatını qazanan amerikalı fizik.

Həmin il Nobel Komitəsinin təqdim etdiyi mükafatı Lemb, "elektronun maqnit momentini dəqiq təyin etdiyinə görə" Polikarp Kuşla bölüşür. Lemb bir hidrogen atomunda elektron enerjilərində təəccüblü bir yerdəyişməni dəqiq müəyyən edə bilmişdi (bax Lemb sürüşməsi). Lemb Arizona Universitetinin Optik Elmlər Kollecinin professoru idi.
## Həyatı
Lemb ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində anadan olub və Los Anceles Liseyində təhsil alıb. 1934-cü ildə Berkli Kaliforniya Universitetində kimya üzrə bakalavr dərəcəsini tamamlayır. C. Robert Oppenheymerin rəhbərliyi altında neytronların kristal tərəfindən səpilməsinə dair nəzəri işə görə o,1938-ci ildə fizika üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini qazanır. O, nüvə nəzəriyyəsi, lazer fizikası və kvant mexanikasının yoxlanılması üzərində işləmişdir.

Lemb 1951-1956-cı illərdə Stenford Universitetində fizika professoru olaraq çalışıb.  Lemb 1956-1962-ci illərdə Oksford Universitetində fizika üzrə professor olub, həmçinin Yel, Kolumbiya və Arizona Universitetlərində dərs deyib. 1963-cü ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.

D.Kayzer Lembi "nadir nəzəriyyəçiyə çevrilmiş eksperimentalist" kimi vurğulayıb.
## Kvant fizikası
Lemb sürüşməsi vasitəsilə kvant elektrodinamikasına mühüm və məşhur töhfəsinə əlavə olaraq, karyerasının son illərində o, kvant ölçmələri sahəsinə olan diqqətini daha da artırdı.  Lemb yazılarının birində "Kvant mexanikasından istifadə edən insanların çoxunun mövzunun təfsiri haqqında çox şey bilməyə ehtiyacı yoxdur." deyə qeyd edirdi. Lemb həmçinin kvant mexanikasına dair bir çox təfsir tendensiyalarını açıq şəkildə tənqid edirdi.
## Şəxsi həyatı
1939-cu ildə Lemb Latın Amerikasının tanınmış tarixçisi olan (və onun soyadını daşıyan) ilk həyat yoldaşı, alman tələbəsi Ursula Şeferlə evlənir.  1996-cı ildə Ursulanın vəfatından sonra o, fizik Bruria Kaufman ilə evlənsə də, sonradan onlar ayrılırlar. 2008-ci ildə o, Elsi Vattsonla evlənir.

Lemb 2008-ci il mayın 15-də 94 yaşında öd daşı xəstəliyinin ağırlaşması səbəbi ilə vəfat edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Nekroloq, Arizona Universiteti, 16 May, 2008. 
*Hans Bete Uillis Lemb haqqında danışır (video) 
*Uillis E Lemb mükafatı Lazer Elmi və Kvant Optikası üçün. 
*Məqalələr toplusu və qrup fotoşəkili  
*Nekroloq: Uillis Lamb 94; Nobel mükafatı laureatı fizik 
*Milli Elmlər Akademiyasının bioqrafik memuarı
Ümidcə

* Ümidcə (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
* Ümidcə (Meşkinşəhr) — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ərvənəq

* Ərvənəq nahyəsi — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati ərazi. Təbriz xanlığına bağlı mahallardan biri.
* Ərvənəq (Ərdəbil) — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Xəqani Cəbrayılov

**Cəbrayılov Xəqani Sərdar oğlu** () — ehtiyatda olan general-mayor.

## Həyatı
Xəqani Cəbrayılov 24 yanvar 1968-ci ildə Zəngilan rayonun Cahangirbəyli kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Cahangirbəyli kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Blaqoveşensk Ali Tank Komandanlıq Məktəbinə daxil olub. 23 iyul 1989-cu ildə həmin məktəbi bitirdikdən sonra leytenant hərbi rütbəsi alıb. 1989-1992-ci illərdə Uzaq Şərq Hərbi Dairəsində taqım və bölük komandiri vəzifələrində xidmət edib. 1992-ci ilin mart ayından etibarən Azərbaycan Ordusunda xidmətə başlayıb. Bölük, tabor və birləşmə komandiri vəzifələrində xidmət edib. Birləşmə komandiri vəzifəsinə təyin edilib. 1992-1994-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə tabor komandiri olub. 1998-ci ildə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasını bitirib. 25 iyun 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin sərəncamı ilə general-mayor ali hərbi rütbəsinə layiq görülüb.

2021-ci ilin yanvar ayında ehtiyata buraxılıb.

Xidməti dövründə 1 orden və 15 medalla təltif edilib.

## Mükafatları
# "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi (1991-2001) yubileyi" medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2003 tarixli əmri
# "Qüsursuz xidmətə görə" 3-cü dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2003 tarixli əmri
# "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 3-cü dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 23.06.2005 tarixli əmri
# "Vətən uğrunda" medalı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24.06.2005 tarixli Sərəncamı
# "Hərbi xidmətlərə görə" medalı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25.06.2011 tarixli Sərəncamı
# "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918-2013) yubileyi" medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 24.06.2013 tarixli əmri
# "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918-2008) yubileyi" medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 05.07.2014 tarixli əmri
# "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri Veteranı" medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 20.10.2014 tarixli əmri
# 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24.06.2015 tarixli Sərəncamı
# "Qüsursuz xidmətə görə" 2-ci dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2015 tarixli əmri
# "Qüsursuz xidmətə görə" 1-ci dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2016 tarixli əmri
# "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 2-ci dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2016 tarixli əmri
# "İgidliyə görə" medalı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25.06.2018 tarixli Sərəncamı
# "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918-2018)" Azərbaycan Respublikasının yubileyi medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 26.06.2018 tarixli əmri
# "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)" Azərbaycan Respublikası yubileyi medalı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 25.07.2019 tarixli Sərəncamı
# "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" 1-ci dərəcəli medalı — Azərbaycan Respublikası Müdafiə nazirinin 09.12.2019 tarixli əmri.

## İstinadlar
Sünik üsyanı

**1722–1730-cu illər Sünik üsyanı** və ya **Davud bəy üsyanı** — David bəyin başçılığı ilə indiki Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində ermənilərin İran hakimiyyətinə qarşı üsyanı. Onlar 8 il ərzində regionda Hotaki hökmranlığını devirməyə nail olmuşdur. Xronoloji ardıcıllıqla Artsaxın azadlıq mübarizəsi (1724–1731) ilə üst-üstə düşür.

Şərqi Ermənistanı o zamanlar Pakraduni, Sünik və Arranşahlar sülalələrindən olan zadəgan ailələrinin nümayəndələri, o cümlədən Həsən Cəlalyanlar, Dopyanlar, Proşyanlar, Orbelyanlar, Vaçutyanlar, Zəkəryanlar və Kürikilər idarə edirdilər. Onlar İranda "məlik" (; hökmdar). adlandırılırdılar.

## Mədəniyyətdə

#### Ədəbiyyat
* Raffi, "*[[David bəy (roman)|David bəy]]*" (roman).
* Sero Xanzadyan, "*Mxitar Sparapet*" (roman).

#### Filmlər
* "*[[David bəy (film, 1943)|David bəy]]*" filmi, 1943, rejissor Amo Beəy Nəzəryan.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Liz Trass

**Meri Elizabet Trass** (; ) — Mühafizəkarlar Partiyasının sədri (5 sentyabr–24 oktyabr 2022) olan Britaniyalı siyasətçi, Böyük Britaniyanın Baş naziri (6 sentyabr–25 oktyabr 2022).

O, 2021-ci ildən Xarici İşlər, Birlik və İnkişaf Məsələləri üzrə Dövlət Katibi, 2019-cu ildən isə Qadınlar və Bərabərlik Naziri vəzifələrində çalışır. Mühafizəkarlar Partiyasının üzvü, 2010-cu ildən bəri Cənub-Qərbi Norfolkda Parlament üzvü (MP) kimi fəaliyyət göstərir. O, baş nazirlər Devid Kemeron, Tereza Mey və Boris Consonun rəhbərliyi altında Nazirlər Kabinetində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Trass 5 sentyabr 2022-ci ildə Mühafizəkarlar Partiyasının liderliyi seçkilərində rəqibi Rişi Sunakı məğlub edərək qalib gəldi. O, sentyabrın 6-da baş nazir vəzifəsinə başladı və bu vəzifədə işləyən üçüncü qadın oldu.

Truss Oksforddakı Merton Kollecində oxuyub və Oksford Universitetinin Liberal Demokratlar Partiyasının prezidenti olub. 1996-cı ildə o, həm məzun olub, həm də Mühafizəkarlar Partiyasına qoşulub. *Shell* və *Cable & Wireless-da* işləyib və *Reform* beyin mərkəzinin direktor müavini olub. Truss 2010-cu il ümumi seçkilərində Cənub-Qərbi Norfolkdan seçildi. Arxa tərəfdar kimi o, uşaq baxımı, riyaziyyat təhsili və iqtisadiyyat da daxil olmaqla bir sıra siyasət sahələrində islahatlara çağırdı. O, Mühafizəkar Deputatların Azad Müəssisə Qrupunu qurdu və Koalisiyadan Sonra (2011) və Zəncirsiz Britannia (2012) daxil olmaqla bir sıra məqalələr və kitablar yazdı və ya həmmüəllif oldu.

O, 20 oktyabr 2022-ci ildə baş nazir və partiyasının sədr postundan istefa verib. Yeni baş nazir və partiya sədri seçilənə qədər o, bu vəzifələri icra etməyə davam etdi. Bununla da o, 45 günlük baş nazirlik vəzifəsi ilə Britaniya tarixində ən az müddət vəzifədə qalan baş nazir olub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Meyci Universiteti Muzeyi

– Yaponiyanın Tokio şəhərinin Oçanomizu məhəlləsində yerləşən, Meyci Universitetinin nəzdində olan muzey.

## Tarixi
Muzey üç bölmədən ibarətdir: kriminal materiallar, əmtəələr və arxeologiya. Bu bölmələr, müvafiq olaraq, 1929, 1951 və 1952-ci illərdə yaradılmışdır.

## Bölmələr
Kriminal materiallar bölməsi XVIII əsrin ikinci yarısında cinayətkarları cəzalandırmaq üçün istifadə olunan işgəncə növlərinə həsr olunmuşdur. Bu bölmədə haritsuke, qokumon və işidaki qoqu kimi işgəncə metodlarına dair miniatür nümunələr, Edo dövrünün feodal polisləri tərəfindən istifadə olunan citte və sasumata kimi silahlar və Kamakura dövrünə aid leqal sənədlər sərgilənir. Ənənəvi işgəncə metodlarından əlavə bu bölmədə gilyotin və dəmir gəlin kimi Qərb işgəncə alətlərinin replikalarına da rast gəlmək mümkündür.

Əmtəələr bölməsi yapon əl işlərinə həsr olunmuşdur. Burada dulusçuluq, bambuk, metal və lak məmulatları, vaşi nümunələri, kalliqrafiyada istifadə olunan fırçalar, kokeşi kuklaları, parçalar, mətbəx bıçaqları sərgilənir.

Arxeologiya bölməsində Hoşikuso keçidi obsidianı, Yamaqata saxsısı, İvacukuda tapılmış paleolit ox ucluqları kimi Əhəmiyyətli mədəni mülk elan edilmiş eksponatlar sərgilənir. Muzeyin arxeoloji eksponatlarına İvacuku, İzuruhara, Sunqaqava arxeoloji qazıntı yerlərindən və Natsuşima qabıq təpəsindən tapılmış tapıntılar daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Ardis Publishing

"**Ardis Publishing**" — rus ədəbiyyatının orijinal dildə və ingiliscə tərcüməsinin nəşri üzrə ixtisaslaşmış ABŞ özəl nəşriyyatı. "Posev", "YMCA Press" və "Çexov adına nəşriyyat" nəşriyyatları ilə yanaşı, "Ardis" Soyuq müharibə illərində rus dilində bədii ədəbiyyat nəşr edən ən böyük SSRİ-dən kənar nəşriyyat idi.

Bu dövrdə nəşriyyatın emblemi Puşkinin "Tərcüməçilər maarifçiliyin poçt atlarıdır" ifadəsini əks etdirən Vladimir Favorskinin qravürasından bir at arabası idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
*
Posev (nəşriyyat)

**"Posev" azad rus nəşriyyatı** — Almaniyada RHXHİ-dən olan rus mühacirləri tərəfindən təsis edilmiş nəşriyyat. Nəşriyyat rus dilində kitablar (o cümlədən bədii ədəbiyyat), həmçinin "*Posev*" və "*Qrani*" jurnallarını etmişdir.

## Tarixi
"Posev" nəşriyyatı 1945-ci ildə Almaniyanın ABŞ işğal zonasında məcburi köçkünlər üçün Mönxenhof  düşərgəsində təsis edilmişdir. 1947-ci ildə nəşriyyat Limburq-an-der-Landa, yanvarda isə Frankfurt-Mayn şəhərinə köçmüşdür. 1992-ci ildə Moskvada filialı açılmışdır.

## Əlavə ədəbiyyat
* 
*  — История издательства и журнала «Посев», написанная участниками создания журнала и активными деятелями НТС на протяжении десятилетий.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığı

**Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığı** (İHAK) — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Haqqında Ümumi Bəyannamə ilə təmin edilən insan hüquqlarına riayət edilməsinə və qorunmasına nəzarət edən qurumu. Mişel Baçelet 1 sentyabr 2018-ci il tarixindən BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarıdır.

## Tarixi
Bu komissarlıq 1993-cü ildə BMT Baş Məclisi tərəfindən yaradılmışdır.

28 iyul 2008-ci ildə Baş Assambleya BMT-nin Baş katibi Pan Gi Munun Navanethem Pillayın (Cənubi Afrika) BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə yeni Ali Komissarlığına təyin edilməsi təklifini səsvermədən təsdiqləmişdir. Onun dörd illik səlahiyyət müddəti 1 sentaybr 2008-ci ildə başlamışdır. Müddət bitdikdən sonra onun mandatı 1 sentyabr 2012-ci ildən başlayaraq daha iki il müddətinə uzadılmışdır.

1 iyul 2004-cü ildən 2008-ci il iyunun 30-dək Luiz Arbor (Kanada) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı olmuşdur. Onun sələfi Serjiu Vieyra di Mello (Braziliya) 19 avqust 2003-cü ildə BMT-nin İraqdakı missiyasının rəhbəri vəzifəsini yerinə yetirərkən Bağdad şəhərində yerləşən BMT ofisində törədilən partlayış nəticəsində həlak olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Управление Верховного комиссара ООН по правам человека
Marselo Aquire

**Marselo Aquire** (21 yanvar 1993) — Paraqvayı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Marselo Aquire Paraqvayı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 65-ci pillənin sahibi olub.

Daha sonra Marselo Aquire Paraqvayı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.

Marselo Aquire Paraqvayı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Arthaşastra

**Arthaşastra** (, ) — imperator Çandraqupta Mauryanın baş məsləhətçisi Kautilia tərəfindən yazılmış qədim Hindistan siyasi və iqtisadi traktatı.

## Etimologiya
Əsərin adı müxtəlif yollarla tərcümə oluna bilər. Bu, iki sözdən ibarətdir: maddi dəyərlər və onların üzərində güc mənasını verən "*artha*" (dörd puruşarthadan biri) və sanskrit sözü olan, qaydalar, elm, traktat mənasını verən "*şastra*".

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Arthashastra-Studien*, Dieter Schlingloff, Wiener Zeitschrift für die Kunde Süd- und Ostasiens, vol. 11, 1967, 44–80 + Abb. 1a-30, ISSN 0084-0084.
* Ratan Lal Basu and Raj Kumar Sen, *Ancient Indian Economic Thought, Relevance for Today*, , Rawat Publications, New Delhi, 2008
* Shoham, Dany, and Michael Liebig. "The intelligence dimension of Kautilyan statecraft and its implications for the present." *Journal of Intelligence History* 15.2 (2016): 119–138.
* Kautilya’s Arthashastra: Strategic Cultural Roots of India’s Contemporary Statecraft, by Kajari Kamal 
* Understanding Kautilya’s Arthashastra, by Pradeep Kumar Gautam 

## Xarici keçidlər
* Kautilya Arthashastra English translation by R. Shamasastry 1956 (revised edition with IAST diacritics and interwoven glossary)
* ''Arthashastra'' (English) (Another archive of 1915 R Shamasastry translation)
* ''Arthaśāstra'' (Sanskrit, IAST-Translit), SARIT Initiative, The British Association for South Asian Studies and The British Academy
Pradeban Peter-Paul

**Pradeban Peter-Paul** (17 may 1977) — Kanadanı təmsil edən stolüstü tennisçi.

## Karyerası
Pradeban Peter-Paul Kanadanı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 65-ci, Komanda turnirində isə 9-cu pillənin sahibi olub.

## İstinadlar
Kametaro Toyama

– Yaponiya genetiki və zooloqu. Baramaçılıq sahəsindəki fəaliyyətinə görə tanınır. Mendelizmi Yaponiyada populyarlaşdıran şəxs hesab olunur.

## Karyerası
Kametaro Toyama 1867-ci ildə Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının ərazisində doğulmuşdur. O, 1885-ci ildə Tokio Ali Kənd və Meşə Təsərrüfatı Məktəbinə daxil olmuş, 1892-ci ilin iyulunda məzun olmuşdur. 1896-cı ildə Fukuşima prefekturasında baramaçılıq məktəbinin başçısı təyin olunmuşdur. Tokioya qayıtmazdan qabaq Yaponiya Kənd Təsərrüfatı Cəmiyyətində və Yaponiya Baramaçılıq Cəmiyyətində vəzifələr tutmuşdur.

7 fevral 1902-ci ildə *Bungimaru* gəmisi ilə Siama doğru yola düşmüşdür. Siam kralı Çulalonqkorn onu Siam Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin nəzdində olan Baramçılıq Bürosunun baş mütəxəssisi təyin etmişdir. O, 1905-ci ilin martında Yaponiyaya qayıtmışdır. 1905-ci ilin sentyabrında Tokio Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Kollecində işləməyə başlamış və 1908-ci ildə kollecin professoru olmuşdur. 1910-cu ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən baramaçılıq islahatları üçün İstehsal Sorğusu Komitəsinə dəvət olunmuşdur.

## Elmi töhfələri
Toyama tədbiqi yevgenika sahəsindəki araşdırmalarına və təcrübələrinə görə tanınır. O, İşikava Çiyomatsunun himayəsi altında Tokyo Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Kollecinin Zoologiya İnstitutunda ipəkqurdu spermatozoidinin inkişafını araşdırmış və *"İpəkqurdu spermatozoidi haqqında"* adlı dissertasiya işini tamamlamışdır. Siamda olarkən yerli ipəkqurdu növlərini araşdırmış və irsiyyətin xromosom nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdir. 1898–99-cu illərdə temperaturla baramaçılıq arasında əlaqə, ipəkqurdu yumurtalarının inkubasiyası, sürfə xəstəlikləri haqqında elmi işlər yazmışdır. 1906-cı ildə *"Həşəratların hibridologiyası haqqında araşdırmalar"* adlı dissertasiya işi tamamlamışdır.

Toyama ipəkqurdu cinsləri üzərində işləyərkən Mendel qanunlarının cücülərə tətbiq olunduğunu kəşf etmişdir. O, mendelizmin yevgenika sahəsində tətbiqini dəstəkləmişdir.

## Qeydlər

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Şəmşirxana (Ərdəbil)

**Şəmşirxana** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.

## Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 37 nəfər yaşayır (7 ailə).

## İstinadlar
The Astronomical Journal

***The Astronomical Journal*** (ingilis dilindən – "*Astronomik jurnal*") —1849-cu ildən nəşr olunan, resenziyadan keçmiş ABŞ aylıq elmi jurnalı. Amerika Astronomiya Cəmiyyətinə məxsusdur və "IOP Publishing" (2008-ci ilə qədər "University of Chicago Press") tərəfindən nəşr edilmişdir. 2014-cü ildə 4,024 impakt faktoru var.

Bencamin Quld tərəfindən 1849-cu ildə təsis edilmişdir. 1896-cı ildə ölümünə qədər ilk baş redaktor olmuşdur. 1861–1886-cı illərdə vətəndaş müharibəsi və onun nəticələrinə görə jurnal nəşr olunmamışdır. 1909-cu ildən 1941-ci ilə qədər redaksiya Albanidə yerləşirdi, eyni ildə nəşr Amerika Astronomiya Cəmiyyətinə verilmişdir.

1998-ci ilin yanvarında jurnalın ilk nömrəsi elektron formada yayımlanmışdır. Çap və elektron versiyalarının bir-birindən tamamilə müstəqil olduğu azsaylı nəşrlərdən biridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ссылка на последний номер
* ISSN печатной версии
* ISSN веб-версии
* Журнал на сайте lccn.loc.gov
* Сканы журнала за 1849—1861 и 1885—1997 гг. на сайте adsabs.harvard.edu
Solar System Research

***''Solar System Research**** ([[İngilis dili|ingilis dilindən]] – "*Günəş sistemi tədqiqi*") — [[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ]] elmi jurnalı. [[Günəş sistemi|Günəş sistemindəki]] obyektlərə diqqət yetirir. Jurnal "[[Elm (nəşriyyat, SSRİ)|Nauka]]" tərəfindən "Springer Science+Business Media" vasitəsilə nəşr olunur. Bu, ilk dəfə 1967-ci ildə nəşr olunan [[Rusiya]] nəşri "*Astronomiçeskii vestnik*"in (; mənası – "*Astronomiya xəbərçisi*") ingiliscə versiyasıdır. İngilis versiyası fəaliyyətə 2000-ci ildə 34-cü cildlə başladı.

"*Journal Citation Reports''"a görə, jurnalın 2020-ci ildə impakt faktoru 0,706 olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Astronomiçeskiy jurnal

"***''Astronomiçeskiy jurnal****" (; mənası – "*Atomik jurnal''") — Rusiya aylıq elmi jurnalı. Bu jurnal öz nəşr səylərini astronomik mövzularla bağlı orijinal tədqiqata yönəltməyə meyllidir. Xronikalar, beynəlxalq konfransların materialları və kitab icmalı kimi digər hesabat növləri də daxildir. 1924-cü ildə əsası qoyulmuş, Sovet İttifaqı dövründə ən görkəmli astronomiya jurnalı kimi təsvir edilmişdir. Əvvəlcə çap versiyası, həm də onlayn mövcuddur. Baş redaktor Aleksandr Noyarçuk olmuşdur.

## Əhatə dairəsi
jurnalın maraq dairəsi olan astronomiya öz əhatə dairəsinə astronomiyanın alt mövzularını daxildir. Bunlar ulduz astronomiyası, göy mexanikası, radioastronomiya, Günəş fizikası, planet astrofizikası, astrofizika nəzəriyyəsi və müşahidə yolu ilə astrofizika elmidir. Həmçinin, bura astronomiya və cihazların üsulları daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Niyar (Ərdəbil)

**Niyar** () — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhri ərazisinə daxil olan məhəllə.

## Əhalisi
Məhəllədə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 8,405 nəfər yaşayır (2,218 ailə). Müqəddəs Ərdəbili Niyar məhəlləsində dünyaya göz açmışdır.

## İstinadlar
Arxitektura i stroitelstvo Rossii

"***''Arxitektura i stroitelstvo Rossii****" (; mənası – "*Rusiyanın Memarlıq və İnşaatı*") — [[Rusiya|Rusiyada]] memarlıq və tikinti üzrə elmi, praktiki, mədəni və maarifləndirici jurnal.

"*Arxitektura i stroitelstvo Rossii*" jurnalı Rusiya Ali Attestasiya Komissiyasının resenziyadan keçmiş elmi nəşrləri siyahısına daxil edilmişdir. Jurnal Elmi Elektron Kitabxana tərəfindən aparılan Rusiya Elm Sitat İndeksinin məlumat bazasına daxildir.

== Tarixi ==
"*Arxitektura i stroitelstvo Rossii*"  jurnalı 1933-cü ildə SSRİ Memarlar İttifaqının orqanı kimi təsis edilmişdir. Jurnalın ilkin adı "*Arxitektura i stroitelstvo*" idi. Jurnalın sələfi "*Sovetskaya arxitektura*" jurnalı idi.

[[İkinci Dünya müharibəsi]] illərində jurnalın nəşri dayandırılmış və müharibədən sonra da davam etdirilmişdir. 1960–1989-cu illərdə jurnal Rusiya Tikinti və Mənzil-Kommunal Təsərrüfat Agentliyinin təşəbbüsü ilə "*Na stroykax Rossii*" adı altında nəşr olunmuşdur. 1989-cu ildən jurnal yenidən təşkil edildikdən sonra "*Arxitektura i stroitelstvo Rossii''" adlanır. Jurnal Rusiya Memarlar İttifaqının təşəbbüsü ilə nəşr olunur.

## Rəhbərlik
Jurnalın redaksiya heyətinin sədri Nikolay Metlenkovdur.

## İstinadlar