Hemigalus derbyanus

**Hemigalus derbyanus** — Viveralar fəsiləsinə cinsinə aid məməli növü. 
## Ümumi məlumat
Hemigalus cinsi 1837-ci ildə Klod Jordan tərəfindən adlandırılmış və təsvir edilmişdir. Jordanın ixtiyarında bir zoologiya nümunəsinin dərisi və skeleti var idi. Eyni ildə Con Edvard Qrey Malay yarımadasından olan bir nümunəni Paradoxurus derbyanus və Paradoxurus derbianus adları ilə təsvir etmişdir. 1939-cu ildə Reqinald İnnes Pokok 1837–1915-ci illər arasında təsvir edilmiş Hemigalus derbyanus nümunələrini Hemigalus cinsinə aid etmiş və bu cinsin monotipik olduğunu qeyd etmişdir. Cinsin adı yunan dilindəki "hemi" (yarım) və "galus" (gəlincik) sözlərindən götürülmüşdür, çünki görünüşünə görə belə adlandırılmışdır.

Hemigalus derbyanusun xəzi adətən açıq rənglidir və üzündə və belində yeddi-səkkiz tünd zolaq var. Açıq rəng adətən açıq qəhvəyi, boz, ağ və ya sarımtıl ola bilər; zolaqlar isə tünd qəhvəyi, qara və ya kəstənə rəngindədir. Bu növ təxminən ev pişiyi ölçüsündədir, bədən uzunluğu 53 sm qədər, çəkisi isə 1–3 kq arasında dəyişir. Quyruğu adətən bədən və baş uzunluğunun dörddə üçü qədərdir və təhlükə zamanı şişir. Ayaqlarının pərdələri arasında həssas tüklər var ki, bu da ovunu hiss etməyə kömək edir.

Hemigalus derbyanus Myanma, Tailand, Malayziya yarımadası, Sumatra, Mentavey adaları və Kalimantanda dəniz səviyyəsindən 1.660 m yüksəklikdə yaşayır.
Myanmada XX əsrin əvvəllərindən 1960-cı illərə qədər yalnız iki fərd qeydə alınmışdır, hər ikisi cənubda. 2022-ci ildə Tanintari regionunda qorunan meşədə ilk dəfə fotoqovşaq vasitəsilə fotoşəkil çəkilmişdir. Tailandda isə 1996–2013-cü illər arasında Klong Saeng Vəhşi Təbiət Qoruğu, Khao Sok Milli Parkı, Kui Buri Milli Parkı və Hala-Bala Vəhşi Təbiət Qoruğunda həmişəyaşıl meşələrdə 162–695 m yüksəklikdə fotoqovşaq vasitəsilə qeydə alınmışdır. Malay yarımadasında isə 2011–2012-ci illərdə aparılan sorğular zamanı yalnız iki yerdə, Terenqqanuda yerləşən təpəlik dipterokarp meşələrində qeydə alınmışdır.

Hemigalus derbyanusı gecə fəaliyyət göstərən bir növdür və gündüzləri ağac kovuqlarında istirahət edir. Tək yaşayan bir heyvan olduğu düşünülür. Onun fəaliyyət qrafiki digər iki vivera növü, gəmiricilər və buludlu bəbir kimi potensial yırtıcılarla üst-üstə düşür. Təhlükə zamanı Hemigalus derbyanus quyruqlarını şişirir.
## Qorunma statusu
Hemigalus derbyanus üçün əsas təhlükə meşə qırılması və kənd təsərrüfatı, plantasiyalar və bəndlərin tikintisi üçün təbii yaşayış mühitinin məhv edilməsidir. Yerli əhali tərəfindən ovlanır və yeyilir. Onun üstünlük verdiyi yaşayış mühiti olan düzənlik meşələri xüsusilə bu təhlükələrə məruz qalır. 2016-cı ildə populyasiyanın cəmi üç nəsil ərzində 30% azaldığı düşünülürdü. Bəzi insanlar onları təbii yaşayış mühitindən götürərək ev heyvanı kimi saxlayır.

Hemigalus derbyanus Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyi (IUCN) Qırmızı Siyahısında "Təhlükəyə Yaxın" kimi təsnif edilmişdir və qlobal populyasiyanın azalmaqda olduğu düşünülür. CITES-in Əlavə II-si ilə qorunur. Təxmini yayılma arealının təxminən 24%-i qorunan ərazilərdədir, lakin 2022-ci il tədqiqatına görə bu dəyər yalnız 12%-dir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 104. — 10 000 экз. — ISBN 5-200-00232-X.