open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əhməd Cəlilov

**Əhməd Cəlilov** *(d.1913, Qazax qəzası, [[İkinci Şıxlı|II Şıxlı kəndi]] - ö. [[1992]]) —* Qazax Müəllimlər Seminariyasının direktoru (1947-1950 və 1954-1959).

## Həyatı
Əhməd Cəlilov Məhəmməd oğlu 1913-cü ildə Qazax qəzasınin 2-ci Şıxlı kəndində zəhmətkeş bir ailədə dünyaya gəlmişdir. Atası çoban, anası evdar qadın olub. Onların üç oğlundan biri Əhməd müəllimin qardaşı Cəlilov Cəmil Gəncə Texnikumunu bitirmiş, İkinci Dünya Müharibəsində iştirak etmiş və bir sıra medallarla təltif edilmişdir. Ortancıl qardaşı Cəlal Gəncə Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmiş və aqranom kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ailənin ən kiçiyi Əhməd Cəlilov pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

## Fəaliyyəti
Əhməd Cəlilov 1932-ci ildə Qazax Pedaqoji Məktəbinə qəbul olmuş və 1935-ci ildə oranı uğurla başa vurmuşdur. Daha sonra,1935-1940-ci illər arasında Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almış, lakin ali təhsilini tamamlaya bilməmişdir. 1940-cı ildə Azərbaycan SSR Maarif Komissarlığında metodist vəzifəsində işləməyə başlamışdır. Müharibədən qayıtdıqdan sonra 1946-cı ildə Qazax Müəllimlər Seminariyasında həm müəllim, həm də qiyabi şöbənin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Qazax Pedaqoji Məktəbi internat məktəbinə çevrildikdən sonra Əhməd Cəlilov bu məktəbin təşkilatçısı və ilk direktoru olmuşdur.  1965-ci ildən başlayaraq tədris- istehsalat sahəsində direktor kimi çalışmış, şəhərin mədəni həyatında böyük rolu olmuşdur və uşaq bağçasının rəhbər vəzifələrində çalışmışdır. 1974-cü ildən təqaüdə çıxmışdır. Əhməd Cəlilov Qazax maarifinin təşkilatı və ən çətin dövrlərdə aparıcı simalarından biri olub. O, yalnız pedaqoq deyil, həm də nümunəvi ailə başçısı olmuşdur. Onun yoldaşı Şahnabat xanım da tanınmış ziyalı idi – müəllim, məktəb direktoru, Ali Sovetin deputatı, Qazax rayon partiyasının katibi, bir sıra orden və medallarla təltif edilib. Bu səmimi və maarifpərvər ailənin övladları da yüksək uğurlar Oğulları Cəlilov Həmzə mühəndis-texnoloq olmuş, böyük mühəndis və direktor vəzifələrində çalışmış, adını layiqincə davam etdirmişdir. Qızlarından Cəlilova Tünzalə Qarayev adına uşaq xəstəxanasının həkimlərindən biridir. Digər qızı Cəlilova Teyyubə Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunu işə diplomla bitirmiş, onu dil mütəxəssi etmişdir. Əhməd Cəlilovun nəvələrindən Şahnabat da Odlar Yurdu Universitetinin işçisidir. Cəlilov Əhmədin xatirələrindən aydın olur ki, xalq şairi Osman Sarıvəlli ilə ömrü boyu yaxın dostluq münasibətləri olub və bu münasibət onların ömrünün sonuna qədər davam edib.

Əhməd Cəlilov 1992-ci ildə vəfat edib.

## Həmçinin bax
Əhməd ağa Mustafayev

## İstinadlar
Azərbaycan kişi milli otüstü hokkey komandası

**Azərbaycan kişilərdən ibarət milli hokkey komandası** — Azərbaycanı beynəlxalq kişilərdən ibarət hokkey yarışlarında təmsil edir və ölkədəki hokkey üzrə idarəedici orqan olan Azərbaycan Hokkey Federasiyası tərəfindən idarə olunur.
Milli komanda 12 noyabr 2016-cı ildə milli assosiasiya cəzalandırıldığından bəri heç bir beynəlxalq turnirdə iştirak etməyib.

## İştirak nəticələri
**Dünya liqası**

* 2012/13 — 48/53-cü yer
* 2014/15 — 38-ci yer

**Avropa çempionatı (II divizion)** 
*2013  — 4-cü yer

**Avropa çempionatı (III divizion)** 
*2007  — 4-cü yer 
*2009  — 4-cü yer 
*2011 

**Avropa çempionatı (IV divizion)**
*2005  

## İstinadlar
Qazax Ədəbiyyat Muzeyi

**Qazax Ədəbiyyat Muzeyi** — Qazax rayonunda fəaliyyət göstərən muzey.

## Tarixi
5 iyul 2013-cü ildə binanın açılışı olmuşdur.

Qazax şəhərində Ədəbiyyat muzeyinin tikintisi üçün Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinə 5 (beş) milyon manat ayrılmışdır.

## Muzey binası
Birinci mərtəbədə 106 nəfərlik konfrans zalı, yeməkxana və xidməti otaqlar yerləşir. Binanın foyesində Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyat xadimlərinin şəkilləri asılmışdır. İkinci mərtəbə Yazıçılar muzeyi fəaliyyət göstərir. Üçüncü mərtəbədə inzibati otaqlar, kabinetlər və konfrans zalı vardır.

## Muzeyin eksponatları
Muzeydə olan əsərlər Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif dövürlərini əks etdirir. Muzeydə olan eksponatlar ziyarətçilərə rayonun ədəbi mühiti haqqında dolğun məlumatlar verir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Qazax icra hakimiyyətinin saytında
Marta Perarnau Vives

**Marta Perarnau Vives**  — İspaniya futbolçusu. Sağ cinah müdafiəçisi mövqeyində çıxış edən peşəkar qadın futbolçulardan biridir. O, həmçinin Azərbaycan U-19 milli komandasının sabiq üzvüdür.

## Futbol Karyerası
Rayo Vallekano:2012-ci ildə Rayo Vallekano B komandasının Gənclər Akademiyasında başlayaraq karyerasına ilk addımını atmışdır.2017-ci ildən etibarən əsas komanda da çıxış etməyə başladı.
Real Betis: 2019-cu ildə Real Betis komandası ilə müqavilə bağladı.2020-ci ildə isə Copa Andaluza çempionluğunu qazandı.

Atlético San Luis Femenil: 2021-ci ildən 2024-cü ilə qədər Meksikada fəaliyyət göstərən Atlético San Luis Femenil komandasının üzvü oldu.

SD Huesca: 2024-cü ildən etibarən İspaniyanın SD Huesca klubunda çıxış edir.

## Ailəsi
Marta Perarnau, atletika sahəsində tanınmış idmançı ailəsinin övladıdır. Atası Martí Perarnau, 1980 Moskva Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edərək yüksək tullanma üzrə olimpik idmançı adına layiq görülmüşdür.

Anası Loles Vives isə 100 metr məsafəni 12 saniyədən tez qaçan ilk ispan qadın atletidir.

Marta, gənclik illərində həm futbol, həm də atletika ilə məşğul olmuşdur.2016-cı ildə yalnız futbola yönəlmə qərarı vermişdir.

## Təhsil və Sosial Fəaliyyətlər
Marta Perarnau, futbol karyerası ilə yanaşı, psixologiya sahəsində də təhsil almışdır. O, həmçinin gənc futbolçulara məşqçilik edərək gələcək nəsillərə dəstək verir.

## İstinadlar
Azərbaycan Billie Jean King Kuboku komandası

**Azərbaycan Fed Kuboku komandası** Azərbaycanı Fed Kuboku tennis yarışlarında təmsil edir və Azərbaycan Tennis Federasiyası tərəfindən idarə olunur. Komanda 2007-ci ildən bəri yarışlarda iştirak etmir.

## Tarixçə
Azərbaycan Fed Kubokunda ilk dəfə 2006-cı ildə iştirak edib. Onların ən yaxşı nəticəsi 2006 və 2007-ci illərdə III Qrupda beşinci yer olub.

## Oyunçular

## Həmçinin bax

*Fed Kuboku
*Azərbaycan Devis Kuboku komandası

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Azərbaycan qadın milli basketbol komandası

**Azərbaycan qadın milli basketbol komandası** Azərbaycanı beynəlxalq qadın basketbol yarışlarında təmsil edir. Komanda Azərbaycan Basketbol Federasiyası tərəfindən idarə olunur. Komanda ilk rəsmi oyununu 1997-ci il Avropa çempionatının seçmə mərhələsində keçirib.

## Yarışlarda nəticələr
### FIBA Qadınlar AvroBasket

### Kiçik Ölkələr üçün Qadınlar Avropa Çempionatı

## Məşhur oyunçular
* Tiffany Hayes
* Aneika Henry

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Azərbaycan Basketbol Federasiyası
Sınıq karvansara

**Sınıq Karvansara** — XIV əsrdə Elxanilər dövründə inşa edilmiş, Azərbaycanın Zəngəzur mahalında yerləşən tarixi abidədir. Bu tikili Gorus rayonunun Qarjis (əvvəlki adı Yaycı) kəndi yaxınlığında, qədim Urud yolu üzərində
yerləşir.

## Tarixi
Sınıq Karvansara Elxanilər hökmdarı Əbu Səid Bahadur xan tərəfindən 1319-cu ildə (hicri 698) inşa etdirilmişdir. Tarixi mənbələrdə karvansara bəzən "Əbu Səid Karvansarası" adı ilə də qeyd olunur. Karvansara, qədim İpək Yolu üzərində səyyahlar və karvanlar üçün dayanacaq və istirahət yeri kimi xidmət etmişdir.

## Memarlıq
Karvansara "L" hərfi formasında layihələndirilmişdir. Giriş qapısının üzərində ərəb əlifbası ilə fars dilində kitabə və hicri 698-ci il tarixi həkk olunmuşdur. Divarları çaylaq daşından, əhəng və qum qarışıqlı məhlulla hörülmüşdür. Tağ və sütunlar isə yonulmuş bazalt daşındandır.

## Adının mənşəyi
"Sınıq" sözü türkcədə "sınmış" mənasını verir. Tədqiqatçılar bu adın binanın qeyri-adi formasına istinadən verildiyini qeyd edirlər.

## Ətraf mühit və tarixi kontekst
Karvansaranın yerləşdiyi ərazi qədim dövrlərdən Oğuz türklərinin yaşayış məskəni olmuşdur. Abidənin ətrafında qədim qəbiristanlıq qalıqları müşahidə olunur. XIX əsrin əvvəllərində bölgəyə ermənilərin kütləvi köçürülməsi Rusiya imperiyasının işğal siyasəti ilə bağlı olmuşdur.

## Əhəmiyyəti
Sınıq Karvansara Azərbaycanın orta əsr memarlıq irsinin nadir nümunələrindən biri sayılır. Abidə Elxanilər dövrünün memarlıq xüsusiyyətlərini və o dövrün ticarət həyatını əks etdirən mühüm tarix-memarlıq nümunəsidir.

## İstinadlar
* Sınıq Karvansara haqqında — Westaz.org
Vəlixan meşəsi

**Vəlixan meşəsi** — Azərbaycanın Qazax rayonunda, Ağköynək kəndi ərazisində yerləşən təbii meşə massividir. Meşə ərazisində yerləşən Nohur bulağı və digər təbii gözəlliklər buranı yerli və xarici turistlər üçün cəlbedici edir.

## Tarixi əhəmiyyəti
1992-ci ilin dekabrın 29-da Vəlixan meşəsi və Lələkənd kəndi istiqamətində gedən döyüşlər zamanı Azərbaycan ordusunun 31 əsgəri qəhrəmanlıqla şəhid olmuşdur.

## Turizm və əhəmiyyəti
Qazax — Ağköynək — Xanlıqlar istiqaməti üzrə hərəkət edənlər Nohur bulağı (Ağköynək), **Vəlixan meşəsi**, Ağstafaçay su anbarı (Cəfərli), Kar qaya, Didivan qülləsi, Bayram bulağı, Babadərviş yaşayış məskəni, və Türbə memarlıq abidəsi ilə qarşılaşmaq imkanı əldə edəcəklər. Bütün bu məkanlar Qazax rayonunun əsas gəzməli yerləri hesab olunur və bölgənin turizm potensialının artmasına töhfə verir.

## İstinadlar
Qazaxbəyli kurqanı

**Qazaxbəyli Kurqanı** — Azərbaycanın Qazax rayonunun Qazaxbəyli kəndi ərazisində yerləşən və Son Tunc – İlk Dəmir dövrünə aid olan ölkə əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Kurqan, bölgənin qədim tarixini və mədəniyyətini əks etdirən mühüm bir arxeoloji obyekt kimi tanınır.Qazaxbəyli kəndinin ərazisində, Qazax-Tbilisi şosse yolunun sağında, yoldan təxminən 5 metr aralı yerləşir. Qazaxbəyli kəndi yaxınlığında bir-birindən 250-300 m aralı
olan iki təbii təpələr var. Bu təpələr üstündə 1952-ci ildə erkən Dəmir dövrünə (e.ə. 8-6
əsrlər) aid olan yaşayış yeri və qəbiristanlıq aşkar olunmuşdur.
Təpələrin birində yerləşən böyük qəbiristanlıqda qəbirlər dördkünc şəkildə qazılmışdır. Ölülər, başları müxtəlif istiqamətlərə olmaqla, sağ və ya sol böyrü üstə dəfn edilmişdir. Skeletlərin bəzilərinin altından iri diametrli gil xeyrələr (qablar) tapılmışdır. Qəbirlərdən qara və boz rəngli gil qablar, kəsmə xətlərlə bəzədilmiş və cilalanmış gil bardaqlar, çölməklər, qablar, camlar, parçlar, tunc balta, tunc kəmər, nizə ucluğu, dəmir dəstəli tunc qılınc, dəmir xəncərlər və s. aşkar edilmişdir.
İkinci təpədə əldə edilən yerüstü arxeoloji materiallar qəbiristandakı tapıntılarla eynidir. 

## Yerləşmə
Kurqan Qazax rayonunun Qazaxbəyli kəndi ərazisində, əsas yoldan təxminən 300–400 metr aralıda yerləşir. Abidənin hündürlüyü təqribən 6 metrə yaxındır. 

## Tarixi dövr
Kurqan Son Tunc – İlk Dəmir dövrünə aiddir. Yerüstü materiallar və arxeoloji tapıntılar bu dövrə məxsus olduğunu təsdiqləyir.

## Əhəmiyyəti
Qazaxbəyli Kurqanı ölkə əhəmiyyətli abidə kimi qeydə alınıb və Azərbaycan Respublikasının mühafizəsi altındadır. Abidə, Azərbaycanın arxeoloji irsi baxımından mühüm obyektlərdən biridir. Qazaxbəyli Kürqanı Şərqi Anadolu, Cənubi Qafqaz və Şimali Mesopotamiya mədəni dairələri arasında baş vermiş qarşılıqlı təsirləri öyrənmək üçün mühüm mənbədir. Tapıntılar göstərir ki, bu ərazi əhəmiyyətli karvan yollarının yaxınlığında yerləşmiş və müxtəlif mədəniyyətlərin kəsişmə nöqtəsində olmuşdur. 

Kürqanın tədqiqi həm də Azərbaycanda kurqan tipli dəfn abidələrinin yayılma arealı və inkişaf mərhələlərini anlamağa kömək edir. Buradakı bəzi dəfnlərdə istifadə olunan ritual elementləri erkən mifoloji inanclarla əlaqələndirmək mümkündür.

## Tədqiqatlar
1950-ci illərdə arxeoloq C.Ə. Xəlilov tərəfindən aparılan tədqiqatlar nəticəsində kurqanın ərazisində qədim qəbiristanlıq aşkar edilmiş və bu barədə elmi məqalələr dərc olunmuşdur. 

## Hazırkı vəziyyəti
2019-cu ildə yol tikintisi zamanı kurqan ərazisində təsadüfən aşkar edilən qəbirlər nəticəsində Qazax-Tovuz arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən xilasetmə qazıntıları aparılmışdır. Bu qazıntılar abidənin daha dərindən öyrənilməsinə imkan yaratmışdır. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
## İstinadlar
Xəyal Fərzullayev

**Xəyal Fərzullayev** — qapıçı mövqeyində çıxış edən Azərbaycan futbolçusu. Hazırda Azərbaycan Premyer Liqasında mübarizə aparan "Sumqayıt" FK-nın və Azərbaycanın U-21 milli komandasının üzvüdür.

## Erkən həyatı
Xəyal Fərzullayev 14 iyun 2005-ci ildə anadan olub. Futbol karyerasına erkən yaşlarda başlayaraq, qapıçı mövqeyində çıxış edir. 10 yaşından bəri "Sumqayıt"ın üzvüdür.

## Karyerası
Hazırda "Sumqayıt" FK-nın heyətində 36 nömrəli forma ilə çıxış edir və 183 sm boya malikdir.

Onun debüt matçı Misli Premyer Liqasının 32-ci turu çərçivəsində keçirilən "Sumqayıt" – "Qarabağ" qarşılaşmasına təsadüf edib. O, ilk matçında qapısını toxunulmaz saxlamağı bacarıb.

### Milli Komanda Karyerası
Xəyal Fərzullayev Azərbaycan milli komandalarının müxtəlif yaş qruplarında çıxış edib. O, U-19 və U-21 milli komandalarının heyətinə daxil edilib. 2025-ci ilin mart ayında U-21 milli komandasının təlim-məşq toplanışına dəvət olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçid

* Transfermarkt
* Sumqayıt FK
Rohini Kunner

**Rohini Kuner** () — Farmakologiya və Toksikologiya professoru və Almaniyada yerləşən Heidelberg Universiteti, Heidelberg Tibb Fakültəsi, Farmakologiya İnstitutunun direktorudur.

O, ABŞ-ın Ayova Siti Universitetində, Maks Plank Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunda, Heydelberq və Heidelberq Universitetində farmakologiya, nevrologiya və siçan genetikası üzrə təhsil alıb. O, Heidelberg Pain Konsorsiumunun (Birgə Araşdırma Mərkəzi 1158, Alman Tədqiqat Fondu tərəfindən maliyyələşdirilir) sözçüsü və aparıcı alimidir. O, 40-dan çox tədqiqat qrupunun və fundamental elmlərdə çoxsaylı fənlərin, eləcə də ağrıya vasitəçilik edən sinir dövrələrini və onların xroniki ağrı şəraitində yenidən təşkili və plastikliyini öyrənən klinik mərkəzlərin tədqiqat fəaliyyətini əhatə edir. Rohini Kunerin tədqiqat maraqlarına xroniki ağrı pozğunluqlarının əsasını təşkil edən neyrobioloji mexanizmlər, ağrı və digər nevroloji pozğunluqlara vasitəçilik edən sinir dövrələrinin aydınlaşdırılması, sinir sistemindəki hüceyrələrarası qarşılıqlı əlaqə və farmakoloji terapiya üçün yeni strategiyaların işlənib hazırlanması daxildir. O, xüsusilə ağrının molekulyar neyrobiologiyasındakı işi ilə tanınır və iltihablı, neyropatik və ya xərçəng mənşəli ağrılara vasitəçilik edən əsas molekulların kəşfinə görə bir sıra milli və beynəlxalq elmi mükafatlar alıb.

## İstinadlar
Asifa Axtar

**Asifa Axtar** () — 1993-cü ildə London Universitet Kollecində (UCL) biologiya üzrə bakalavr dərəcəsini və 1998-ci ildə Londonda İmperator Xərçəng Araşdırma Fondunda Riçard Treysmanın laboratoriyasında transkripsiya tənzimləməsini öyrənərək fəlsəfə doktoru dərəcəsini alıb. O, 2001-ci ilə qədər Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında (EMBL), Heydelberq, Almaniya və Adolf Butenandt İnstitutunda, Münhen, Almaniyada, Peter Beckerin laboratoriyasında postdoktorluq işçisi kimi xromatinin tənzimlənməsi sahəsində işini davam etdirmişdir. 2001-ci ildən EMBL-də qrup rəhbəri kimi öz tədqiqatlarına rəhbərlik etmişdir. 2009-cu ildə onun laboratoriyası Almaniyanın Freiburq şəhərində Maks Plank adına İmmunobiologiya və Epigenetika İnstitutuna köçdü. O, hazırda Maks Plank İmmunobiologiya və Epigenetika İnstitutunun idarəedici direktorudur və Xromatinin Tənzimlənməsi Bölməsinə rəhbərlik edir. Onun laboratoriyası əsasən X xromosomunun Drosophila melanogasterdə doza kompensasiyası fenomeni ilə tənzimlənməsinə xüsusi diqqət yetirməklə xromatin və epigenetik mexanizmləri öyrənir. 2008-ci ildə bu sahəyə verdiyi mühüm töhfəyə görə Avropa Həyat Elmləri Təşkilatının (ELSO) Mükafatını layiq görülmüş və 2013-cü ildə EMBO Təqaüdçüsü seçilmişdi.

## İstinadlar
Samir Abdulov

**Abdulov Samir**– azərbaycanlı futbolçu.Hücumçu kimi çıxış edir.Şuşa komandasında oynayır.

## Bioqrafiya
Samir Abdulov 1987-ci il mayın 8-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. 1995-ci ildə Sumqayıt futbol məktəbində əməkdar məşqçi Tofiq Rzayev və Ağamusa Bağırovun rəhbərliyi altında futbol oynamağa başlayıb. Burada 8 il keçirib. 2004-2008-ci illərdə təhsil aldığı Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin məzunudur.

**Klub Karyerası**

Samir Abdulov Sumqayıt futbol məktəbinin yetirməsidir. O, peşəkar futbolçu karyerasının ilk illərini Sumqayıtın “Xəzər-Sumqayıt” və “Gənclərbirliyi” klublarında keçirib. Daha sonra Yevlaxın “Karvan”, Zaqatala “Simurq”, AZAL Bakı, “ Gəncə  Sumqayıt ” klublarının da şərəfini qoruyub .2012-ci ilin yayında Azərbaycan çempionatının birinci divizionunda çıxış edən Neftçala klubuna keçib  . 2014-cü ilin fevralında, qış transfer pəncərəsi zamanı o, digər birinci divizion klubu FK Şuşa ilə altı aylıq müqavilə imzaladı  .

**Milli komanda**

Samir Abdulovun 17 və 19 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan yığmalarında, ölkənin gənclər və milli komandalarında oynamaq təcrübəsi var.

## Nailiyyətlər
* Azərbaycan çempionatının gümüş mükafatçısı: 2006
*Azərbaycan çempionatının bürünc mükafatçısı: 2007
*Azərbaycan birinci liqasının gümüş mükafatçısı: 2014
*Azərbaycan kubokunun finalçısı: 2006

## İstinadlar
Şəkərqala məbədi

**Şəkərqala məbədi** — Azərbaycanın Qazax rayonu ərazisində yerləşən və Qafqaz Albaniyasına məxsus olduğu ehtimal edilən qədim ibadətgah kompleksidir. Məbəd yerli əhalinin "Şəkərqala" adlandırdığı dağlıq ərazidə, strateji yüksəklikdə yerləşir. Tarixi və memarlıq xüsusiyyətlərinə görə bu tikili Əskipara məbədi və Avey dağındakı alban məbədi kimi alban dini abidələri ilə oxşarlıq təşkil edir.

## Tarixi və memarlıq xüsusiyyətləri
Məbədin tikinti üslubu, ornamentləri və daş işləmələri onu Qafqaz Albaniyasının V–VIII əsr memarlıq nümunələri ilə əlaqələndirməyə əsas verir. Məbəd ətrafında aparılan tədqiqatlarda alban xaçlarının izlərinə, nəbati bəzək elementlərinə və qədim qəbir daşlarına rast gəlinmişdir. Ərazi bütpərəstlik dövründə Ay tanrısına ibadət yeri kimi də tanınmış, sonradan xristian məbədinə çevrilmişdir.

## Turizm və əhəmiyyəti
Qazax rayonunun Ağköynək, Cəfərli, Daş Salahlı kimi kəndlərinə yaxın bu bölgə təbiət və tarix həvəskarları üçün cəlbedici məkandır. Şəkərqala məbədi, Nohur bulağı, Vəlixan meşəsi, Bayram bulağı və Kar Qaya kimi yerlərlə birlikdə Qazaxda ən çox ziyarət edilən tarixi və təbii ərazilərdəndir.

## İstinadlar
Rocer S Gudi

**Rocer S. Qudi** () — İngiltərənin Birmingem Universitetində kimya üzrə təhsil alaraq və daha sonra, 1968-ci ildə PhD dərəcəsini almışdır. Sonra o, təbii məhsulların tədqiqi sahəsində Nyu-York, NY, ABŞ-ın Memorial Sloan-Kettering Xərçəng Mərkəzində postdoktorluq vəzifəsində çalışıb. 1970-ci ildə Göttingendə Maks Plank adına Eksperimental Tibb İnstitutunda nukleotidlərin tədqiqi sahəsində elmi işçi oldu.

1972-ci ildən 1993-cü ilə qədər o, Heidelberqdə Maks Plank adına Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunda enzimologiya və nukleotid tədqiqatları sahəsində qrup rəhbəri olub, aktin, miozin, adenilat kinaz, EF-Tu, HRAS-p21, əks transkriptaza, nukleotidlər və nuklein turşusunun sıralanmasına diqqət yetirib. Onun əsas elmi maraqları selektiv və spesifik liqand-zülal qarşılıqlı əlaqəsi və struktur-funksiya əlaqələri kontekstində fermentlərin fermentativ reaksiya yolu boyunca keçid vəziyyətləri olmuşdur. 1983-cü ildə Heydelberq Universitetinin Biokimya və Biofizika kafedrasında abiturasiya almış və 1990-cı ildə dosent vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1993-cü ildə Dortmundda Maks Plank adına Molekulyar Fiziologiya İnstitutunda direktor vəzifəsini qəbul etmiş və Maks Plank Cəmiyyətinin elmi işçisi olmuşdur. 2004-cü ildən Roger Qudi eyni zamanda Bochum-Universitetində ali təhsilə və əsas tədqiqatlara diqqət yetirərək biokimya (supramolekulyar sistemlər) üzrə tam professorluq etmişdir. 2013-cü ildən Rocer Qudi Alman Biokimya və Molekulyar Biologiya Cəmiyyətinin (GBM) prezidentidir. Ailəlidir və iki övladı var.

## İstinadlar
Ramiz Axmerov

**Ramiz Əxmərov** () — Azərbaycanlı keçmiş tennisçidir. O, Sovet İttifaqını Devis Kubokunda təmsil etmişdir.

Ramiz Əxmərov 1979-cu il Sovet çempionatında Aleksandr Zverevə uduzaraq ikinci yeri tutmuşdur. O, Yay Universiadasında ümumilikdə üç medal qazanmışdır. 1977 Yay Universiadasında bürünc medal, 1979 Yay Universiadasında isə həm qızıl, həm də gümüş medal əldə etmişdir.

O, Devis Kubokundakı debütünü 1979-cu ildə Barselonada etmişdir. Orada İspaniya tennisçisi Antonio Muñoza qarşı tək oyun qarşılaşmasında məğlub olmuşdur. Onun Devis Kubokundakı yeganə digər çıxışı üç il sonra Donetskdə baş tutmuşdur. Həmin qarşılaşmada o, tərəfdaşı Vadim Borisov ilə birlikdə Hindistanın məşhur tennisçi qardaşları Anand və Vijay Amritraja qarşı qoşa oyun oynamışdır. Sovet cütlüyü bu görüşü dörd setdə uduzmuşdur.

## İstinadlar
Nikolaus Pfanner

**Nikolaus Pfanner** () — Almaniyanın Münhen Universitetində tibb təhsili alıb. O, Uolter Neupert (Münhen Universiteti) və Ceyms E. Rotman (Prinseton Universiteti, Nyu Cersi) laboratoriyalarında biokimya və molekulyar hüceyrə biologiyası üzrə təhsil almışdır. 1992-ci ildən Almaniyanın Frayburq Universitetinin biokimya professoru və Biokimya və Molekulyar Biologiya İnstitutunun sədridir. 2009–2011-ci illərdə Alman Biokimya və Molekulyar Biologiya Cəmiyyətinin (GBM) prezidenti olub.

Nikolaus Pfanner hüceyrələrdə zülalların çeşidlənməsini öyrənir və mitoxondrial biogenez və birləşməyə diqqət yetirir. Onun tədqiqat qrupu 200-dən çox yeni mitoxondrial zülalın kəşfinə səbəb olan bütün hüceyrə orqanoidinin (mitoxondri) ilk hərtərəfli proteom analizini həyata keçirdi. O, mitoxondriyaya zülal idxalı və onların oliqomerik komplekslərə yığılması üçün yeni yollar və mexanizmlər müəyyən etmişdir. Onun son tədqiqatları göstərdi ki, zülal translokazları müstəqil vahidlər kimi fəaliyyət göstərmirlər, lakin bioenergetika, membran morfologiyası, siqnalizasiya və zülal keyfiyyətinə nəzarətdə fəaliyyət göstərən mexanizmlər şəbəkəsinə inteqrasiya olunur və hüceyrə orqanoidlərinin daha yüksək səviyyədə təşkilini aşkar edirlər. Nikolaus Pfannerin işi çoxsaylı mükafatlar və fəxri adlarla təltif edilmişdir. Bunlara Alman Tədqiqat Fondunun (DFG) Gottfried Wilhelm Leibniz Mükafatı, Beynəlxalq Əməkdaşlıq üzrə Maks Plank Tədqiqat Mükafatı və Almaniya Elmlər Akademiyasının Leopoldina Tədqiqat Mükafatı daxildir. Avropa Molekulyar Biologiya Təşkilatının (EMBO), Almaniya Elmlər Akademiyasının və Academia Europaea-nın üzvüdür.

## İstinadlar
Əli Əliyev (pedaqoq)

**Əli Əliyev (***tam adı: Əli Həşim oğlu Əliyev;* *d. [[1908]], [[Qazax qəzası]], Aşağı Salahlı kəndi* *- ö. 1982*) — Qazax Müəllimlər Seminariyasının direktoru (1951-1953).

## Həyatı
Əli Həşim oğlu Əliyev (bəzi tədqiqatçılar onu Alı Alıyev kimi də təqdim edir.) 1908-ci ildə Qazaxın Aşağı Salahlı kəndində anadan olmuşdur. İbtidai və orta təhsilini Salahlı kəndində aldıqdan sonra Tovuzda kolxozçu gənclər məktəbinə daxil olmuşdur. 1982-ci ildə vəfat etmişdir. Əli Əliyev indi də xalq arasında bir pedaqoq, xalq maarifinin fədaisi və el ağsaqqalı kimi anılır.

## Fəaliyyəti
Kolxozçu gənclər məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra Salahlı məktəbinə müəllim təyin olunmuşdur. 1930-cu ildə Bakı Ali Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuşdur. 1935-ci ildə institutu bitirib təyinatla Qazax pedoqoji məktəbinə müəllim göndərilmişdir. 1937-1939-cu illər arasında pedaqoji məktəbin dərs hissə müdiri vəzifəsində çalışır. O 1939-cu ilin mart ayından 1941-ci ilin iyun ayına kimi Ağstafa rayon maarif şöbəsinin müdiri işləmiş və daha sonra rayon Partiya komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdiri, Ağstafa rayon Partiya komitəsinin ikinci katibi vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. Əli Əliyev sonrakı fəaliyyətini xalqın maarifləndirilməsinə həsr edərək 1948-ci ilin iyun ayından 1951-ci ilin sentyabrına kimi Qazax Müəllimlər İnstitutunda müəllim, 1951-ci ilin ildən isə Seminariyanın direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1953-cü ildən Qazax rayon Maarif şöbə müdiri, 1958-ci ildən ömrünün sonuna kimi Qazax 2 saylı orta məktəbin direktoru olmuşdur.

## Mükafatlar
Əli Əliyev dəfələrlə rayon xalq deputatları sovetlərinə seçilmiş, o vaxt ölkənin ən yüksək ordeni olan "Lenin ordeni" ilə təltif edilmişdir.

## İstinadlar
Patrik Kramer

Son on il ərzində Patrick Kramer inteqrasiya olunmuş struktur-biologiya yanaşmasından istifadə edərək eukaryotik gen transkripsiyasının başa düşülməsinə beynəlxalq səviyyədə tanınan çoxsaylı töhfələr vermişdir. Gen transkripsiyasının tənzimlənməsi hüceyrələrin böyüməsi və diferensiallaşmasının əsasını təşkil edir və onun tənzimlənməsi xərçəng və metabolik xəstəliklər kimi xəstəliklərə səbəb olur. Münhen Universitetində Genom Mərkəzinin direktoru kimi o, çoxsaylı fənlərarası yanaşmaların, eləcə də akademiya və sənaye arasında bir çox uğurlu əməkdaşlığın təşəbbüskarı olub və gələcək nəsil həyat alimlərinin təhsilinə və təliminə mühüm töhfələr verib. Patrik Kramerin işi çoxsaylı mükafatlar, mükafatlar və fəxri fərmanlarla tanınıb. Bunlara Almaniyanın ən yüksək tədqiqat mükafatı olan Alman Tədqiqat Şurasının (*DFG*) Gottfried Uilhelm Leibniz mükafatı daxildir.

## İstinadlar
Orxan Səfiyaroğlu

**Orxan Səfiyaroğlu**– məşqçi və yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən keçmiş Azərbaycan futbolçusu. MOİK futbol klubunun baş məşqçisidir.

## Klub Karyerası

### Çempionat
Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən AZAL Bakı klubunun yetirməsi olan Orxan Səfiroğlu 2009-cu ildə "AZAL"la çıxış etməyə başlayıb.

2013-cü ilin yayında Zaqatalanın "Simurq" klubuna keçib və onunla iki illik müqavilə imzalayıb. Zaqatala 2:0 hesabı ilə qalib gəldiyi Bakı "Ryavan"ı ilə ilk debüt maçında Orxan rəqibə vurulan iki qoldan birinin müəllifi oldu. Yeni klubunda o, 19 nömrə altında çıxış edirdi.

2014-cü ilin yanvarında futbolçu 2,5 illik müqavilə bağladığı AZAL komandasına qayıdıb. İlk oyunlarını Bakının əvəzedici komandasında keçirir. .

## Kubok
O, AZAL FK-nın tərkibində Azərbaycan Kubokunda 4 oyun keçirib.

### Avropa Liqası

2011/2012-ci il mövsümünün UEFA Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsində Belarusun "Minsk"i ilə oyunda iştirak etmək üçün AZAL FK-nın ərizələr siyahısında yer alıb.

## Məşqçilik karyerası
19 mart 2025-ci ildə Orxan Safiyoğlu 2024/25 mövsümünün sonuna kimi MOİK Futbol Klubunun baş məşqçisi təyin edildi .

## İstinadlar
Emin Ağayev (tennisçi)

**Emin Ağayev** () — azərbaycanlı keçmiş peşəkar tennisçidir.

## Bioqrafiya
Ağayev Sovet İttifaqının tərkibində olan Özbəkistanın Daşkənd şəhərində anadan olub, lakin tennis karyerası boyunca Azərbaycanı təmsil edib. Gənclər arasında çıxış etdiyi dövrlərdə dünya reytinqində ilk 50-liyə daxil olub və 1997-ci ildə Fransa Açıq çempionatında israilli tennisçi Andy Ram ilə birlikdə oğlanlar arasında cütlüklərdə yarımfinala yüksəlib.[ O, 1999-cu ildə peşəkar tennisçi kimi çıxış etməyə başlayıb. 2002-ci ildə Indianapolis şəhərində keçirilən RCA Çempionatında karyerasında yeganə dəfə ATP səviyyəli turnirin əsas püşkatmasına düşüb. Birinci raundda 13-cü səpilmiş tennisçi Mişel Kratoşvil ilə qarşılaşıb və məğlub olub. 2003-cü ildə İstanbulda keçirilən Çaçencer turnirində fransalı Riçard Qasqeni məğlub edib, ABŞ Açıq turnirinin əsas mərhələsinə keçmək üçün seçmə mərhələnin son raunduna qədər irəliləyib və Helsinki Çaçencer turnirində cütlüklərdə çempion olub. Azərbaycan Davis Kuboku komandasında ən çox iştirak edən tennisçi kimi Ağayev bir sıra rekordlara sahibdir. O, 25 qarşılaşmada iştirak edərək ən çox tək oyun qələbəsi (19) və ümumi qələbə (30) qazanan oyunçudur.

## İstinadlar
Cavanşir Rüstəm

**Cavanşir Rüstəm** (əsl adı Cavanşir Hüseyn oğlu Rüstəmov: 15 yanvar 1951, Kosalar kəndi, Qazax rayonu) -  Azərbaycan şairi, Mirzə Fətəli Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun məzunu, 1978-2016-cı illər arası Qazax rayon İsmayıl Şıxlı adına Kosalar kənd tam orta məktəbinin müəllimi.
## Həyatı
Cavanşir Rüstəm – tam adi ilə Rüstəmov Cavanşir Hüseyn oğlu 1951-ci il 15 yanvar tarixində Qazax rayonunun Kosalar kəndində dünyaya göz açıb. 1975-ci ildə, indiki Slavyan Universiteti adını daşıyan Mirzə Fətəli Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda təhsilini yekunlaşdırıb. Həmin ildə o, Ağstafa rayon M.Əhmədov adına Pirili kənd tam orta məktəbinə təyin olunub və burada 3 il müəllimlik edib. Buradakı fəaliyyətinin sonlandırdıqdan sonra müəllimlik peşəsini 1978-ci ildən Qazax rayon İsmayıl Şıxlı adına Kosalar kənd tam orta məktəbində davam etdirib. 2016-cı ilin iyun ayında təqaüdə ayrılıb.
## Təltif və mükafatları
Cavanşir Rüstəm yaradıcılıq həyatı boyunca bir çox fəxri fərman və mükafatlara layiq görülüb. Müəllimlik peşəsini icra etdiyi dövrdə onun səmərəli pedaqoji fəaliyyəti ona həm Qazax Rayon Təhsil Şöbəsi tərəfindən, həm də Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqı Qazax Rayon Komitəsi tərəfindən Fəxri Fərmanlar gətirib. “Əmək veteranı” tituluna layiq olması və "Qızıl qələm” mükafatı laureatı olması Cavanşir Rüstəmin ziyalı fəaliyyətinə sübut göstərilə bilər.
## Kitabları və şeirləri
*“Dərdim saçlarımda cücərib mənim” kitabı
*“Hər ürəyə köçmərəm mən” kitabı
*“Pəncərəmi döyür bahar” kitabı
*“Söz mənim yox, Allahındır” kitabı
*“Ömrün payızı” kitabı
*"Şairlər qapıda növbə gözləyir” şeiri 
*"Bu dünyada qalan sözdü” şeiri
*"Qazaxdadır” şeiri 
*"Kim kimdir” şeiri
*"Şərəfli ömür yolçuları” şeiri
*"Qələbə günü” şeiri

"Qələbə günü” şeiri şairin 44 günlük müharibəyə həsr etdiyi şeiridir.
## İstinadlar
Azərbaycan Gənclər Fondu (Naxçıvan MR)

**Azərbaycan Gənclər Fondu Naxçıvan Muxtar Respublikası filialı —** Azərbaycan Gənclər Fondunun Naxçıvan Muxtar Respublikasında fəaliyyət göstərən regional nümayəndəliyidir. Filial, muxtar respublikada yaşayan gənclərin təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, onların sosial, mədəni və intellektual inkişafına töhfə verilməsi məqsədilə yaradılmışdır. Filialın yaradılması ilə Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən dövlət gənclər siyasətinin regionlara inteqrasiya olunması daha da gücləndirilmişdir.

## Tarix
Azərbaycan Gənclər Fondunun Naxçıvan filialının yaradılması 2024-cü ilin əvvəlində baş tutmuşdur. 21 fevral 2024-cü il tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi Sədrinin müavini Anar İbrahimovun sərəncamı ilə “Naxçıvan Muxtar Respublikasının Gənclər Fondu” publik hüquqi şəxsi ləğv edilmişdir. Bu qərar regionda fəaliyyətin daha səmərəli və mərkəzləşdirilmiş formada həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədi daşıyırdı.

Eyni gün Azərbaycan Respublikası Gənclər Fondunun Müşahidə Şurasının qərarı ilə yeni struktur vahidi kimi **Azərbaycan Gənclər Fondunun Naxçıvan Muxtar Respublikası filialı** təsis olundu. Yeni filialın yaradılması Naxçıvan regionunda dövlət gənclər siyasətinin effektiv icrası və region gənclərinin imkanlarının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

## Rəhbərlik
Azərbaycan Gənclər Fondunun Naxçıvan Muxtar Respublikası filialının ilk direktoru **[[Arzu Qasımov]]** olmuşdur. O, 2024-cü ilin 5 aprel tarixində fondun icraçı direktoru vəzifəsini icra edən Qədir Xəlilov tərəfindən kollektivə təqdim edilmişdir. Arzu Qasımov daha əvvəl də gənclərlə iş sahəsində müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, layihə rəhbərliyi və təşkilati idarəetmə təcrübəsinə malik bir şəxsdir.

## Fəaliyyət istiqamətləri

* Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaşayan gənclərin sosial, mədəni, elmi və intellektual inkişafının dəstəklənməsi;
* Gənclərin təşəbbüslərinin qiymətləndirilməsi və onların layihələrinin qrant vasitəsilə dəstəklənməsi;
* Gənclər təşkilatları ilə əməkdaşlıq və onların fəaliyyətlərinin gücləndirilməsi;
* Gənclərin beynəlxalq forumlarda, festivallarda və təlimlərdə iştirakının təşkili;
* Gənclər arasında vətənpərvərlik, vətəndaş məsuliyyəti və könüllülük mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi;
* Dövlət gənclər siyasətinin regionda icrasının təmini və monitorinqi.

Filial, bu istiqamətlər üzrə müxtəlif seminarlar, təlimlər, konfranslar və layihələr həyata keçirməkdədir. Region gənclərinin təşəbbüslərinin reallaşdırılması üçün şərait yaradılır və onların dövlət dəstəyi ilə inkişafına yardım göstərilir.

Filialın yaradılması Naxçıvan Muxtar Respublikasının gənclərinin respublika səviyyəsində aparılan siyasətlərdən daha geniş şəkildə bəhrələnməsinə imkan verir. Azərbaycan Gənclər Fondu vasitəsilə təqdim edilən qrant proqramları və layihə imkanlarının regiona yayılması, gənclərin kreativ potensialının üzə çıxarılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Bu struktur, eyni zamanda, yerli gənclər təşkilatları və təşəbbüskar gənclərlə əlaqənin möhkəmləndirilməsi, onların mərkəzi qurumlarla əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün bir körpü rolunu oynayır.

## İstinadlar

#


## Xarici keçidlər
Əhməd Qurbanov

**Əhməd Qurbanov** — Azərbaycan futbolçusu.

## Karyera

### Klub
Əhməd Qurbanov Dağıstan futbol məktəbinin yetirməsidir. O, 2001-ci ilin iyun ayında Mahaçqala şəhərində fəaliyyət göstərən RSDYUSHOR-2 idman məktəbinin yetmiş məzunundan biri kimi "Anji" klubunun ehtiyat komandasında yer aldı. Həmin ilin çempionatında əvəzedici komandada 3 oyunda meydana çıxaraq bir qırmızı vərəqə aldı. Növbəti mövsümdə isə artıq 19 oyunda forma geyindi, lakin qol sevinci yaşaya bilmədi.

Qurbanovun əsas komandadakı debütü 1 noyabr 2003-cü ildə baş tutdu. O, Rusiya Birinci Divizionunun 42-ci turunda "Spartak Nalçik"ə qarşı keçirilən oyunun 70-ci dəqiqəsində İqor Strelkovu əvəz edərək "Anji"nin heyətində meydana çıxdı.

2005-ci ildə futbolçu Kamışin şəhərini təmsil edən "Tekstilşçik" klubuna transfer olundu və bu komandanın heyətində İkinci Divizionda 4 matçda iştirak etdi.

Eyni il, 2005/06 mövsümündə Qurbanov Azərbaycana yollanaraq "Olimpik Bakı" klubunun heyətində çıxış etdi. 2006-cı ilin avqustunda o, Dağıstanın Kaspiysk şəhərinin təmsilçisi olan "Dagdizel" klubuna keçdi. Bu dövrdə Şahdağ Qusar klubu da onunla maraqlanır və müqavilə danışıqları aparırdı.

2006/07 mövsümünün fasiləsində futbolçu "MKT-Araz" (İmişli) klubuna keçdi və Azərbaycan çempionatında çıxışını davam etdirdi.

2007-ci ildə o, Rusiyada Həvəskarlar Liqasında çıxış edən "Arsenal Tula" komandasının heyətinə daxil edildi. 2008-ci ilin yayında yenidən "Dağdizel FK"ə qayıtdı və bir neçə mövsüm bu komandada çıxış etdi. 2012-ci ildə isə Pyatiqorsk şəhərinin "Maşuk-KMV" komandasında oynadı.

### Milli komandada
Əhməd Qurbanov 2002-ci ildə "Şahdağ" klubunun oyunçusu olduğu zaman Azərbaycan gənclər yığmasına dəvət alaraq komandası ilə birlikdə UEFA Gənclər Çempionatının ikinci təsnifat mərhələsinə vəsiqə qazandı.

2007-ci ilin fevralında "MKT-Araz" klubunun üzvü kimi Azərbaycan U-21 millisinin yeni baş məşqçisi Şakir Qəribovun rəhbərliyi altında keçirilən ilk təlim-məşq toplanışına çağırıldı.

## İstinadlar
Rəcəb Babaşov

**Rəcəb Babaşov** (1963, Sabirabad rayonu, Qaralar kəndi) — Azərbaycanlı dövlət məmuru və Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısıdır. O, 2019-cu ildən bu vəzifəni icra edir və regionun sosial-iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayır. Babaşovun rəhbərliyi altında Qazaxda təhsil, səhiyyə, infrastruktur və sosial sahələrdə bir sıra layihələr həyata keçirilib. Bunlara yeni məktəblərin, xəstəxanaların tikintisi, su və kanalizasiya sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, şəhid ailələrinə və qazilərə dəstək verilməsi daxildir.

## Nailiyyətləri
Rəcəb Babaşov 2016-cı ildən Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı kimi fəaliyyət göstərir və bu müddət ərzində bölgənin sosial və infrastruktur inkişafı sahəsində mühüm işlər görmüşdür. Onun rəhbərliyi altında Qazax rayonunda yeni məktəblərin və səhiyyə müəssisələrinin tikintisi həyata keçirilmiş, mövcud obyektlər təmir edilərək xidmət səviyyəsi yüksəldilmişdir. Bu addımlar yerli əhalinin təhsil və səhiyyə xidmətlərinə əlçatanlığını artırmışdır.

Bundan əlavə, su və kanalizasiya sistemlərinin yenilənməsi və genişləndirilməsi üzrə layihələr reallaşdırılmışdır ki, bu da sakinlərin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına mühüm təsir göstərmişdir. İcra hakimiyyətinin başçısı olaraq Rəcəb Babaşov şəhid ailələri və müharibə qazilərinə xüsusi diqqət göstərmiş, onların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirmişdir.

## İqtisadi siyasəti
Rəcəb Babaşovun rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən "Birinci Şıxlı Kəndli Fermer Təsərrüfatı" MMC Qazax rayonunda kənd təsərrüfatının inkişafına əhəmiyyətli töhfə vermişdir. Bu təsərrüfat regionda ən böyük və nüfuzlu fermer təsərrüfatlarından biri olaraq yerli iqtisadiyyata mühüm qatqı təmin edir. Fermer təsərrüfatının inkişafı ətraf kəndlərin sosial-iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşmasına da səbəb olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Portuqaliya mirası uğrunda müharibə (1383-1385)

**I Portuqaliya mirası uğrunda müharibə** () — Portuqaliya kralı I Ferdinandın kişi varis buraxmadan vəfat etməsindən sonra baş vermiş iki illik taxtsızlıq və siyasi böhran dövrüdür. Bu dövr, ölkənin müstəqilliyinin təhlükə altına düşməsi, xalq üsyanı və nəhayət, Avis sülaləsindən I Juanın taxta çıxması ilə nəticələnmişdir. Hadisələr Portuqaliya tarixində **Avis İnqilabı** () kimi də tanınır.

Portuqaliya kralı I Ferdinand 22 oktyabr 1383-cü ildə geridə kişi varis buraxmadan vəfat etdi. Onun qanuni tək övladı olan qızı Beatrisa, Kastiliya kralı I Xuan ilə evli idi. Kral Ferdinandın vəsiyyətinə əsasən, Beatrisa və I Xuan Portuqaliya taxtının varisləri elan olundular. Bu vəziyyət isə Portuqaliya müstəqilliyi üçün təhlükə sayıldı. Çünki Beatrisanın monarx kimi hökmranlığı, Portuqaliyanın Kastiliyanın təsiri altına keçməsi ilə nəticələnə bilərdi.

Beatrisanın taxta çıxmasına və Kastiliya kralı I Xuanın nüfuz qazanmasına xalq və zadəganlar arasında ciddi etirazlar başladı. Lissabon, Santaren və Portu kimi əsas şəhərlərdə üsyanlar başladı. Bu üsyanlara isə mərhum Portuqaliya kralı I Pedronun nigahdan kənar oğlu və sabiq kralın ögey qardaşı olan Avisli Juan rəhbərlik edirdi.

Digər yandan 1384-cü ildə Kastiliya kralı I Xuan Portuqaliyaya hücum etdi və Lissabona şəhərini mühasirəyə aldı. Ancaq orduda yayılan taun epidemiyası və güclü müqavimət səbəbilə şəhər ələ keçirilə bilmədi.

1385-ci ilin aprelində Koimbradakı Korteslər birliyində Avisli Juan xalq tərəfindən rəsmi olaraq kral elan olundu və Portuqaliya taxt-tacı Avis sülaləsinin əlinə keçdi. Elə həmin il - 14 avqust 1385-ci ildə Kastiliya orduları məğlub edildi və Avis sülaləsinin Portuqaliyadakı hakimiyyəti Kastiliya tərəfindən tanındı.

## Mənbə

* Goodman, Anthony (1992). *John of Gaunt: The Exercise of Princely Power in Fourteenth-Century Europe*. New York: St. Martin's Press. p. 123. ISBN 978-0-312-08358-8
* Robert Durand, in *Encyclopedia of the Middle Ages* (Routledge, 2000), *s.v.* "Portugal", p 1173; see also Armíndo de Sousa, "Portugal" in *The New Cambridge Medieval History* 2004, vol. II p. 629
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Asya Sultanova

**Asya Baxış Sultanova** () **—** uşaqlar üçün yazdığı əsərləri və müğənni Müslüm Maqomayevlə əməkdaşlığı ilə tanınan Azərbaycan bəstəkarı.

## Bioqrafiya
Sultanova Bakıda anadan olub . Atası geoloq, anası isə ingilis dili müəllimi idi. O, 1942–1944-cü illərdə Azərbaycan Konservatoriyasında, 1950-ci ildə oranı bitirdiyi Moskva Konservatoriyasında təhsil alıb . Məktəbi bitirdikdən sonra Moskvada qalıb və ölənə qədər orada yaşayıb. Onun müəllimləri arasında Yevgeni Qolubev və Vissarion Şebalin də var idi və onlar onu Azərbaycan xalq melodiyalarını musiqisinə daxil etməyə təşviq edirdilər. O, həmçinin Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayevin müəllimi olub.

Sultanova musiqiçi və aktyor Vladimir Şainski ilə evləndi, sonra boşandı. O, bütün Sovet İttifaqında resitallar təqdim etdi və kinostudiyada çalışdı. O, Müslüm Maqomayevin oxumasını ilk dəfə 1963-cü ildə eşitdi. Onlar üç mahnı üzərində əməkdaşlıq etdilər və o, onu erməni bəstəkarı Arno Babacanyanla tanış etdi .

Sultanova 1967-ci ildə "Azərbaycanın əməkdar işçisi" fəxri adına layiq görülüb. 2014-cü ildə müsahibəsi zamanı o, 80 mahnı bəstələdiyini təxmin etdi və hazırkı layihəsi olan "Xalqlar Dostluğuna qəsih" haqqında danışdı. O dedi: "Yer üzündə sülh lazımdır — vacib olan budur."

Sultanova Qabriel El-Registan, Elçin Səfərli və başqalarının mətnlərinə musiqi bəstələyib .

O, 22 noyabr 2021-ci ildə 98 yaşında vəfat edib.

## Kompozisiyalar

### Palata
* *Variasiyalar* (skripka və piano)

### orkestr
* Konsert Mart
* Vals

### Piano
* *Sonata № 1*
* *Sonata No 2*
* *Sonatina*
* Uşaqlar üçün On İki Parça

### Vokal
* "Mənimləsən" (Müslüm Maqomayevlə)
* "Rusiya"
* "Bakı ulduzları" (Müslüm Maqomayevlə)
* "Gözlədiyim Adam" (Müslüm Maqomayevlə)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Asya Sultanovanın ''Uşaq Şəkillərindən Üç Parça'' Dinləyin
Əmbizlərin keşiyində

**Əmbizlərin keşiyində** — 1988-ci ildə ekranlaşdırılmış qısametrajlı sənədli film.

## Məzmun
Filmin qəhrəmanı 96 yaşlı kəndli Həbib Muradov və onun həyat yoldaşı Gülxanımdır. Onlar Xızı bölgəsində vaxtilə gül-gülü, bülbül-bülbülü çağıran, günü-gündən çiçəklənən Əmbizlər kəndinin sonuncu sakinləridir. İndi bura təsərrüfatsızlıq, baxımsızlıq ucbatından viran qalıb. "Torpağı sevmək lazmdır, bizim həyatımız ondan asılıdır". Müdrik ağsaqqal Həbib kişinin dediyi bu sözlər filmin əsas qayəsini təşkil edir.

## Filmin heyəti
**Rejissor:** Zaur Məhərrəmov

**Ssenari müəllifi:** Nüsrət Kəsəmənli

**Operator:** Zaur Məhərrəmov

**Digərləri:** Ş. Kərimov, C. Məmmədov, Xanlar Cəfərov

## Rollarda

* Həbib Muradov
* Gülxanım Muradov

## İstinadlar
Vərqa Kələntərov

**Vərqa K. Kələntərov** (1950-ci il təvəllüdlü) — azərbaycanlı riyaziyyatçı , alim və riyaziyyat professoru. Türkiyənin İstanbul şəhərində Koç Universitetinin Riyaziyyat fakültəsinin üzvüdür.

## Təhsil
Vərqa Kələntərov 1950-ci ildə anadan olub. 1971 - ci ildə Bakı Dövlət Universitetini bitirib. 1974-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Bakı Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda diferensial tənliklər və riyazi fizika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb.

O, 1988-ci ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhəri , Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda Olqa Ladıjenskayanın rəhbərliyi altında elmlər doktoru elmi dərəcəsini alıb.

## Akademik karyera
Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini aldıqdan sonra Bakı Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayıb. Eyni zamanda, 1975-1981-ci illərdə Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda qonaq elmi işçi olmuşdur.

1989-1993-cü illərdə Bakı Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda Qismən diferensial tənliklər kafedrasının müdiri olub. Yenidənqurma dövründən sonra 1993-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə köçüb. 1993-2001-ci illərdə Ankara , Hacettepe Universitetinin Riyaziyyat fakültəsində tam ştatlı professor vəzifəsində çalışıb . &nbsp;2001-ci ildən etibarən Koç Universitetində tam ştatlı professor kimi fəaliyyət göstərir.

O, 2000-dən çox istinadla 70-dən çox elmi əlyazması nəşr etdirərək fəal tədqiqatçı olmuşdur. Onun 17 elmlər namizədi olmuşdur.

## Tədqiqat sahələri
Onun tədqiqat maraqlarına PDE-lər və dinamik sistemlər daxildir.

### Təmsilçi elmi nəşrlər

* Kələntərov, VK; Ladyženskaja, OA. Parabolik və hiperbolik tipli kvazilinear tənliklərdə çökmələrin formalaşması. (Rus) Riyazi fizikanın sərhəd məsələləri və funksiyalar nəzəriyyəsində əlaqəli suallar, 10. Zap. Naučn. Sem. LOMI 69 (1977), 77-102, 274.
* Kələntərov, Vərqa K.; Titi, Edriss S. Qlobal cəlbedicilər və 3D Navier-Stokes-Voight tənlikləri üçün rejimlərin müəyyən edilməsi. çənə. Ann. Riyaziyyat. Ser. B 30 (2009), №. 6, 697–714.
* Kələntərov, Vərqa; Zelik, Sergey kvazi-xətti güclü sönümlü dalğa tənliyi üçün sonlu ölçülü cəlbedicilər. J. Diferensial Tənliklər 247 (2009), №. 4, 1120–1155.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Vərqa Kələntərovun peşəkar ana səhifəsi
* Varga K. Kələntərovun nəşrləri Google Scholar tərəfindən indeksləşdirilib
Kamilla Fərhad

**Kamilla Fərhad** () — azərbaycanlı tennisçi.

7 noyabr 2011-ci ildə o, qadınlar arasında tək oyun üzrə dünya reytinqində ən yüksək pilləsi olan 1141-ci yerə yüksəlib. 10 oktyabr 2011-ci ildə isə qoşa oyunlar üzrə dünya reytinqində ən yüksək mövqeyi olan 539-cu yeri tutub.

Fərhad Qadınlar Tennis Assosiasiyası (WTA) turundakı debütünü ilk dəfə keçirilən 2011 Bakı Kuboku turnirində vəsiqə (wildcard) ilə alaraq etmişdir, lakin birinci raundda Fransalı Aravane Rezaiyə məğlub olmuşdur. Qoşa oyunlarda isə o, özbəkistanlı tennisçi Nigina Abduraimova ilə tərəfdaşlıq etmiş və onlar dörddəbir finala qədər yüksəlsələr də, Monika Nikulesku və Qalina Voskoboeva cütlüyünə uduzmuşlar.

## Beynəlxalq Tennis Federasiyasının yeniyetmələr arasında finalı

### Tək oyun finalçıları (1–0)

### İkiqat final (1–2)

## İstinadlar

## Xarici bağlantılar
* 
* ifttennis
Yevgeniya Biriyukova

**Yevgeniya Biriyukova** () — Bakıda anadan olmuş keçmiş Sovet professional tennisçisidir.

Biriyukova 1972-ci ildə SSRİ tennis çempionatında qadınlar arasında fərdi yarışda çempion olmuşdur və həmin mövsümü Sovet tennis sıralamasında birinci yerdə, məşhur tennisçi Olqa Morozovanı geridə qoyaraq başa vurmuşdur.

O, karyerası ərzində bütün dörd "Böyük Dəbilqə" (Grand Slam) turnirinin əsas mərhələsində çıxış etmişdir. 1973-cü il Fransa Açıq turnirində Mona Schallau ilə birlikdə yarımfinala yüksəlmişdir. Həmçinin, WTA turunda ABŞ-ın Şimali Karolina ştatının Şarlott şəhərində keçirilən turnirdə fərdi yarışda finala yüksəlmiş, lakin finalda əfsanəvi tennisçi Evonne Goolagonga uduzmuşdur.

## WTA final oyunları

### Təkli qarşılaşmalar (0–1)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Unsiya

**Unsiya** (latınca: *uncia*) — çəki və ya kütlə ölçü vahididir. Qədim Roma dövründən bəri istifadə edilən bu termin müasir dövrdə əsasən aviasiya, zərgərlik, əczaçılıq və bəzi ingilisdilli ölkələrdə gündəlik çəki ölçülərində istifadə olunur.

## Növləri
Unsiya müxtəlif sahələrdə və bölgələrdə fərqli sistemlərlə işlənə bilər:

* Everdyupon unsiyası – ən çox istifadə edilən formadır və əsasən ABŞ-da gündəlik çəki ölçüsündə tətbiq olunur. 1 avoirdupois unsiyası təxminən 28.35 qram-dır.
* Troy unsiyası – zərgərlikdə, xüsusilə də qızıl, gümüş və digər qiymətli metalların çəkisinin ölçülməsində istifadə olunur. 1 troy unsiyası 31.1035 qram-a bərabərdir.
* Maye unsiyası (fluid ounce) – həcmi ölçmək üçün istifadə olunur və qramla deyil, millilitr ilə ölçülür. ABŞ sistemində 1 maye unsiya təxminən 29.57 ml, Birləşmiş Krallıqda isə 28.41 ml-dir.

## Tarixi
"Unsiya" termini Latınca "uncia" sözündən gəlir və bu söz orijinal olaraq "bir bütövün on ikidə biri" mənasını verir. Qədim Roma çəki sistemində 1 funt (libra) 12 unsiyaya bölünürdü. Bu sistemin izləri günümüzdə xüsusilə ABŞ-də istifadə edilən ingilis imperiya ölçü sistemində qalmaqdadır.

## Müasir istifadə
Bugünkü metrik sistemə keçmiş ölkələrin əksəriyyətində unsiya rəsmi ölçü vahidi kimi qəbul edilmir. Lakin ABŞ və bəzi digər ölkələrdə qida etiketlərində, hava yüklərində və zərgərlikdə unsiyadan geniş şəkildə istifadə olunur.

## Populyar mədəniyyətdə
Unsiyanın abreviaturası "oz"dur. Avstraliyanın adının populyar və qeyri-rəsmi bir qısaldılması olaraq tez-tez "Oz" ifadəsi işlədilir. Bu termin azı Avstraliyalıların öz ölkələrinin adını ingiliscə tələffüz tərzləri ilə əlaqəlidir. Avstraliya aksentində ölkənin adı qeyri-rəsmi şəkildə "Oz-tralia" kimi qısaldılmış formada eşidilir. Bu qeyri-rəsmi ad təkcə Avstraliyada deyil, beynəlxalq səviyyədə də geniş yayıldı və populyar mədəniyyətdə ölkəyə verilən tanınmış ləqəbə çevrildi.

Avstraliya ilə "Oz" arasında əlaqə həm də bir çox yerli proqram və təşəbbüslərdə bu qısaltmanın istifadə olunması ilə güclənib. "The Wizard of Oz" (Oz Sehrbazı) adlı məşhur film və onun əsasında çəkilən hekayə bu ifadənin daha da məşhurlaşmasına təkan verib. Film fantaziya aləmi olan "Oz"da baş verdiyi üçün, bəzi insanlar bu assosiasiyanı Avstraliya ilə əlaqələndirib və beləliklə bu ad yerini daha da möhkəmlədib.

Bu ad rəsmi və ya hüquqi status daşımasa da, Avstraliyaya qarşı duyulan istilik və sevgi ifadəsi kimi işlənir. Avstraliya mədəniyyətinin rahat, qeyri-rəsmi və çox vaxt zarafatcıl dil tərzini əks etdirir. Avstraliyalılar bu termini milli kimlik və həmrəylik rəmzi kimi tez-tez istifadə edirlər.

## İstinadlar

## Keçidlər
Troya unsiyası