open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stadttempel

**Ştadttempel** (almancadan tərcümədə "şəhər məbədi") və ya **Seitenstettengasse Məbədi** — Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərinin əsas sinaqoqudur. Ərazi Qədim şəhərdə, Seitenstettengasse 4-də yerləşir.

## Tarixi
Sinaqoq 1824–1826-cı illərdə tikilmişdir. Dəbdəbəli Stadttempel, bir ev blokunun içinə yerləşdirilimiş və prospektin açıq mənzərəsindən gizlədilmişdir. Çünki İmperator II İosif tərəfindən verilən qərara görə yalnız Roma Katolik ibadət yerlərinin ictimai prospektlərə açıq bir fasadda tikilməsinə icazə verilirdi.

Bu sərəncam 1938-ci ilin noyabr ayında *[[Kristal gecə]]* zamanı sinaqoqu tamamilə məhv olmaqdan xilas etdi, çünki sinaqoq yerləşdiyi binaları yandırmadan məhv edilə bilməzdi. Nasistlər Vyanadakı digər 93 sinaqoq və yəhudi ibadət evlərini dağıtdığından Stadttempel şəhərdəki İkinci Dünya müharibəsindən sağ çıxmış yeganə sinaqoq idi.

1950-ci ilin avqustunda, Teodor Herzl və valideynlərinin tabutları, İsraildə dəfn edilmədən əvvəl sinaqoqda nümayiş olundu.

1981-ci il Vyana sinaqoquna edilən hücumda, sinaqoqdakı bir bar mitzvah mərasimində olan iki nəfər Fələstinli ərəb terrorçularının sinaqoqa pulemyot və əl bombaları ilə hücum etməsi nəticəsində öldürüldü və otuz nəfər yaralandı.

Bu gün sinaqoq, təxminən 7000 üzvü olan Vyana Yəhudi Birliyi üçün əsas ibadət evidir. Sinaqoq tarixi bir abidə elan edilmişdir.

## Memarlıq
Sinaqoq Lixtenşteyn şahzadəsi I Cozefin saraylar, teatrlar və digər binalar tikdirdiyi Vyana memarı Jozef Kornhäusel tərəfindən zərif Bidermayer üslubunda tərtib edilmişdir. Tikintiyə rəsmi bələdiyyə memarı Yakob Heinz nəzarət edirdi.

İki beşmərtəbəli yaşayış evi sinaqoq ilə eyni vaxtda inşa edilmiş, memar tərəfindən sinaqoqu dözümlü dinlərin üzvlərinə ibadət etməyə yalnız gizli fasadlarda qurulmuş binalarda icazə verən qaydalara uyğun olaraq hazırlanmışdır. Sinaqoq Seitenstettengassedəki 4 saylı mənzil binası ilə struktur olaraq əlaqələndirilib.

Sinaqoq özü bir oval şəklindədir. On iki İon sütundan ibarət bir halqa iki pilləli qadın qalereyasını dəstəkləyir. Bina günbəzin mərkəzindəki klassik Bidermayer üslubunda çılçıraq ilə işıqlandırılmışdır.

Sinaqoqun həsr olunduğu bir vaxtda hazırlanmış və sinaqoqun daxili təsviri ilə bəzədilmiş xatirə şüşəsi indi Yəhudi Muzeyinin (Nyu-York) kolleksiyasındadır.

Sinaqoq 1895-ci ildə yenidən bərpa edildi və 1904-cü ildə yəhudi memarı Vilhelm Stiassni tərəfindən ciddi bəzək əşyaları əlavə edildi və memarlıq tarixçisi Raçel Visçnitzerin fikrincə, "dizaynın sakit harmoniyası yeniləmə ilə korlandı". Kristal gecədə vurulan ziyan 1949-cu ildə təmir edildi. "Stadttempel" 1963-cü ildə professor Otto Niedermoser tərəfindən yenidən quruldu.
Şəkil:Wiener Stadttempel - Innenraum.jpg|Sinaqoqun daxili görünüşü
Şəkil:Seitenstetteng.4 591.JPG|Stadttempelin fasadı və ön giriş
Şəkil:Synagoge Wien 20091006 006.JPG|Qapı üzərindəki kitabə


## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Stadttempel, Vienna
Fedon Matteu

**Fedon Matteu** (Φαίδων Ματθαίου; 12 iyul 1924-cü il, Saloniki - 17 sentyabr 2011-ci il) - Yunan basketbolçusu və basketbol məşqçisi. Karyerası boyunca mərkəz və oyun quran müdafiəçisi mövqeyində oynamışdır. Bir nömrə ilə çıxış edərdi. Basketbolçu kimi Helsinki Olimpiadasında yunan millisinin şərəfini qorumuş, London Olimpiadasında yunan akademik avarçəkmə komandasının tərkibində çıxış etmişdir. "Yunan basketbolunun patriarxı" kimi tanınırdı.

## Ümumi məlumat
Fedon "Aris" klubunun prezidenti Mantos Matfeunun oğludur. Atası İtaliya-Yunan müharibəsində, 1941-ci ildə İtaliya Hərbi Hava Qüvvələrinin Salonikiyə hava hücumu zamanı ölmüşdür. Karyerasına 1945-ci ildə atasının "Aris" klubunda basketbolçu kimi başlamış və 1949-cu ildə Panatinaikosa keçmişdir. Bu klubun tərkibində üç dəfə Yunanıstan çempionluğunu qazanmış, 1955-ci ildə Beynəlxalq Kubokda (Avroliqanın sələfi) oynamış və  klubun ən yaxşı qolkiperi, eyni zamanda bütün turnirin MVP-si olmuşdur. 1955-ci ildə "Panionios" və "Afina Sporting" komandalarında oynamış, daha sonra İtaliyanın "Varese" klubuna keçmişdir. İdman karyerasını doğma "Aris" də 1957-ci ildə başa çatdırmışdır.

Matteu Yunanıstan millisində 44 matç keçirərək 539 xal qazana bilmişdir (hər oyunda orta hesabla 12,25). 1949-cu il Avropa Basketbol Çempionatında Yunanıstan millisində ilk rəsmi oyununu keçirmişdir: 66 xal toplayaraq komandanın ən yaxşı qolkiperi oldu və bürünc medal qazandı. Daha sonra 1951-ci il Avropa çempionatında, 1952-ci il Olimpiadasında və 1955-ci ildə Aralıq dənizi Oyunlarında (bürünc medal) iştirak etmişdir.

Karyerasının bitirdikdən sonra Matteu məşqçi oldu. 1961, 1965 və 1969-cu illərdə Avropa çempionatında yunan komandasına rəhbərlik etmişdir. 1970 və 1973-cü illərdə FIBA ​​ulduz oyunlarında Avropa komandasına rəhbərlik etmişdir.

## İstinadlar
AH8 Asiya marşrutu

**AH8 Asiya marşrutu** — Şimali Avropanı İranla birləşdirən beynəlxalq Asiya şəbəkəsinin əsas yollarından biridir. Uzunluğu 4718 kilometrdir.

## Marşrut
Marşrut Finlandiya ilə sərhəddən başlayır. Daha sonra marşrut aşağıdakı kimidir: Sankt-Peterburq - Moskva - Volqoqrad - Həştərxan - Kizlyar - Mahaçqala - Dərbənd - Bakı - Tehran - Bəndər-İman.

## Rusiya
*:Torpınovka - Vıborq - Sankt-Peterburq - Tver - Moskva
*:Moskva - Kaşira
*:Kaşira - Tambov - Borisoqlebsk – Volqoqrad - Həştərxan
*:Həştərxan - Xasavyurt - Mahaçqala
*: Mahaçqala - Qazmalar - Samur

## Azərbaycan
* M1 şossesi: Samur-Sumqayıt-Bakı
* Bakı dairəvi avtomobil yolu: Bakı
* M3 şossesi: Bakı-Ələt-Biləsuvar-Astara

## İran
*  49 yol: Astara - Rəşt
* 1 Avtomagistral: Rəşt - Qəzvin
* 2 Avtomagistral: Qəzvin - Tehran
* 5 Avtomagistral: Tehran - Savə - Sələfçegan
*  56 yolu: Sələfçegan - Ərak - Bürucird
*  37 yolu: Bürucird - Xürrəmabad
* 5 Avtomagistral: Xürrəmabad - Əndimeşk
*  37 yolu: Əndimeşk - Əhvaz
* 5 Avtomagistral: Əhvaz - Bəndər İmam Xomeyni
*(*Tikinti altındakı hissələr tamamlandıqda:  5 Avtomagistral: [[Tehran]] - [[Savə]] - [[Sələfçeqan]] - [[Ərak (İran)|Ərak]] - [[Bürucird]] - [[Xürrəmabad]] - [[Əndimeşk]] - [[Əhvaz]] - [[Bəndər İmam Xomeyni]]*)

## Mənbə
* Iran road map on Young Journalists Club
Anşlavs Eqlitis

**Anşlavs Eqlitis** (; ) — Latviya yazıçısı, jurnalist və kino tənqidçisi. 1944-cü ildə Almaniya, sonra 1950-ci ildə ABŞ-yə mühacirət etdi, burada 50-yə yaxın roman, qısa hekayə və bir neçə pyes yazdı və beləcə latış ədəbiyyatının klassikinə çevrildi.

## Həyatı
Anşlavs 14 oktyabr 1906-cı ildə Riqada anadan olub. Atası yazıçı Viktor Eqlitis, anası müəllim və tərcüməçi Mariya Eqlitis (qızlıq soyadı Stolbova) idilər. Kiçik qardaşı Vidvuds (1913-2003) hüquq fakültəsini bitirmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Üçüncü Reyxin Riqanı işğal etməsindən öncə, ailəsi ilə birlikdə Rusiyaya evakuasiya olundu, anası oradan ağciyər vərəmi ilə qayıtdı. 1918-ci ildə onlar Latviyaya qayıtdılar və Aluksne şəhərinə köçdülər.

1919-cu ildə ailəsi Riqaya köçdü. Anşlavs 2 nömrəli Riqa qrammatika məktəbini bitirmişdir. O, Valdemar Tonenin (1908—1909) sənət studiyasına gedirdi. Yayı Krimulda bölgəsinin İntsiyems adlanan yerdə keçirirdi, hansı ki sonradan "Sarayda pansion" (1962) romanında təsvir olundu. 1925-ci ildə Lezendə vərəm xəstəliyindən müalicə alırdı. Riqaya qayıtdıqdan sonra anasının vəfat etdiyini öyrəndi. 1935-ci ildə Latviya Rəssamlıq Akademiyasını bitirdi. Rəsm müəllimi kimi işləyirdi. Bir il sonra ilk böyük əsəri "Maestro" adlı novellanı yazdı.

"Yaunakas ziinyas" (1938) və "Atputa" (1940-1941) kimi nəşrlərlə əməkdaşlıq etmişdir.

1944-cü ildə "Teviya" qəzetində "Homo novus" adlı romanı nəşr olundu. Elə həmin il Eqlitis Almaniyaya mühacirət etdi, Berlində yaşayıb işlədi. Şəhər bombalanandan sonra İsveçrəyə, 1950-ci ildə isə ABŞ-yə köçdü. 1945-ci ildə yazıçının atası uydurma ittihamlarla həbs edildi və güllələndi, ümumi məzarlıqda dəfn edildi. ABŞ-də Eqlitis 50-dən çox qısa hekayə və roman yazmışdır. Ədəbi fəaliyyəti ilə paralel olaraq teatr və film rəylərini yazırdı. Əsərləri Latviyada da nəşr olunurdu.

Anşlavs Eqlitis 4 mart 1993-cü ildə ABŞ-nin Los Anceles şəhərində öldü. Həyat yoldaşı rəssam Veronika Yanelsina idi, hansı ki yazıçının kitablarının əksəriyyəti üçün təsvirlər çəkmişdir.

2008-ci ildə İntsiyemsdə yazıçıya abidə qoyuldu.

## İstinadlar
Vyana Memarlıq Mərkəzi

**Vyana Memarlıq Mərkəzi** — Vyanada muzey. Memarlıq və əlaqəli mövzularda, xüsusən 20 və 21-ci əsrlərin memarlıq və şəhər dizaynı mövzusunda sərgilər, hadisələr və araşdırmalar mərkəzi olaraq qurulmuşdur. Avstriyanın milli memarlıq muzeyidir.

## Fəaliyyətlər
Daimi sərgi olan *"a_schau. Österreichische Architektur im 20. und 21.* *Jahrhundert "* 1850-ci ildən bu günə qədər Avstriya memarlığının tarixini əks etdirir. Dəyişən sərgilər memarlıq tarixi və gələcək inkişafla bağlı yeni perspektivlər təqdim edən müasir memarlığı təqdim edir.

Bir sıra tədbirlər və fəaliyyətlər vasitəsilə memarlıq mədəni nizam-intizam, gündəlik fenomen və mürəkkəb proses kimi təqdim olunur.  Bu tədbirlərə peşəkar təqdimatlar və seminarlar, bələdçi turlar, uşaq emalatxanaları, nəşrlər və illik Vyana Memarlıq Konqresi daxildir. Muzeyin kafe və restoranı olan *MILO*, daxili dizaynı ilə də məşhurdur.

Sənədlər və tədqiqat şöbəsi 27000 memarlıq adları olan bir mütəxəssis kitabxanasını, həmçinin bir onlayn memarlıq məlumat bazası və leksikonunu və 20-21-ci əsr memarlığına aid bir arxiv və kolleksiyanı idarə edir.
Fayl:ArchitekturZentrum Wien int.JPG|Sərginin bir hissəsi


## İstinadlar
M1 şossesi (Azərbaycan)

**M1 şossesi** — Azərbaycannın Xəzər dənizi boyu-liknca keçən 203 km (126 mil) uzun bir avtomobil yoludur. Marşrut Rusiya sərhədindən Bakıya qədər uzanır. Bakı yaxınlığında yol magistral yoldur. Bütün marşrut E119 Avropa marşrutu və AH8 Asiya magistral yolunun bir hissəsidir.
## İstinadlar
Azadlıq günü (Belarus)

**Azadlıq Günü** () — Belarusda qeyri-rəsmi bir bayramdır. 25 Mart 1918-ci ildə Belarus Demokratik Respublikası tərəfindən müstəqillik elan edildiyi üçün qeyd olunur. *25 aha sakavika* günü kimi də tanınır.

25 Mart Belarusun müstəqillik hərəkatı tərəfindən 1920-ci illərin əvvəllərindən bəri Belarusun Müstəqillik Günü kimi qeyd olunur. Gün Belarus diasporu tərəfindən geniş qeyd olundu.

25 martda Amerika Birləşmiş Ştatlarında qubernatorlar və o cümlədən ABŞ prezidentləri Dvayt Eyzenhaver, Ronald Reyqan, Corc Herbert Uoker Buş və Bill Klinton Belarus amerikanları icmasına ənənəvi olaraq rəsmi təbrik göndərirlər.

Prezident Aleksandr Lukaşenkonun rəhbərliyi altında hazırkı Belarus hökumətinə qarşı olan insanlar və qruplar bayramı qeyd edirlər. Hökumət Belarus Demokratik Respublikasının 1918-ci ildə Belarusiyanı işğal edən almanlar tərəfindən yaradıldığını bildirilən səbəblə tanımır. Bayramın qeyd olunması hökumət əleyhinə etirazlar üçün illik bir haldır.

2020-ci ildə Belarusiyalı musiqiçi Zmiter Vaytsyuşkeviç bu gündə xatırlanan və *25 aha sakavika* olaraq adlandırılan bir mahnı hazırladı.

## İstinadlar
Nino Salukvadze

**Nino Salukvadze** ( ) — tapancadan atəş açmaq üzrə Sovet və Gürcüstan idmançısı. 1988-ci ildə Olimpiya çempionu, bir çox dünya və Avropa çempionatlarının qalibi. SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1988). Tarixdə səkkiz Olimpiya Oyunlarında çıxış edən üç qadından biri.
## Bioqrafiyası
1988-ci ildə Seulda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında 25 metrlik məsafədən tapança ilə atəş açmada Olimpiya çempionu və 10 metrlik məsafədən pnevmatik tapança ilə atəş açmada isə gümüş medal qazanır. 1992-ci il Olimpiya Oyunlarında Birləşmiş Komanda tərkibində iştirak edir (tapançadan atəş aşma üzrə 5-ci yer). 1993-cü ildən bəri Gürcüstan millisində çıxış edir.

1996-cı ildə Atlanta Olimpiadasında Salukvadze pnevmatik tapançadan atəş açmaqda 5-ci, idman atışında isə yeddinci olur.

2004-cü ildə Afinadakı Olimpiadada çıxış edir, ancaq medal qazana bilmir. 2008-ci ildə Pekin Olimpiadasının mükafatçısı olur. Hava tapançasından atəş açmada bürünc medal qazanır. Mükafatlandırma mərasimində Salukvadze və ikinci yeri tutan rusiyalı Nataliya Paderina qucaqlaşaraq əllərini sıxdılar. O dövrdə Cənubi Osetiyadakı qarşıdurma fonunda edilən bu hərəkət, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi prezidenti Jak Roqqe tərəfindən idman ruhunun və birliyin təzahürü olaraq qəbul edildi.
1989-ci ildə dünya çempionu , 1990 və 1993-cü illərdə Avropa çempionu, 1999-cu ildə isə Dünya kubokunun qalibi olmuşdur.

Hal-hazırda idmanla məşğul olmağa davam edir. Gürcüstan Atıcılıq İdman Federasiyasının və Gürcüstan Milli Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidentidir. Atası Gürcüstanın əməkdar məşqçisi, SSRİ beynəlxalq dərəcəli idman ustası Vaxtanq Moiseeviç Salukvadzenin rəhbərliyi altında məşq edir.

Reqbi oyunçusu Qoça Maçavariani ilə evlidir. Onların iki övladı (qızı Nino və oğlu Tsotne) var. Rio-de-Janeyrodakı 2016 Olimpiya Oyunlarında Nino oğlu Tsotne ilə birlikdə çıxış edir. Bu Olimpiya Oyunları tarixində çıxış edən ilk ana və oğul çütlüyü olur. 2019-cu ildə Minskdə Nino Salukvadze və Tsotne Maçavariani qarışıq intizamda (kiçik kalibrli tapançadan 50 metrə atış) Avropa Oyunlarının bürünc mükafatçılarına çevrilir.

2019-cu ildə Dünya Kubokunun 4-cü mərhələsinin nəticələrindən sonra, Salukvadzenin karyerasında ardıcıl 9-cu olmalı olan 2020 Olimpiya Oyunlarında iştirak etmək üçün 10 metrlik məsafədən hava tapançası atəş açmada lisenziya alır.
## İstinadlar

## Mənbə
* «İdman Rusiyası» saytında profili
M8 şossesi (Azərbaycan)

**M8 şossesi** — Azərbaycannın Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindən keçən 89 km (55 mil) avtomobil yolu. Marşrut Naxçıvan şəhərində başlayır və cənub-şərqdə Ermənistanla qapalı sərhədə qədər uzanır. Yol Ermənistanda E002 olaraq yaxınlıqdakı M2 magistralına 6.5 km (4.0 mil) qədər davam edir. 
## Mənbə
* [Weitere Informationen auf wegenwiki.nl](http://www.wegenwiki.nl/M8_(Azerbeidzjan))
İraklis (voleybol klubu)

**İraklis** () — Yunanıstanın Saloniki şəhirində voleybol klubu. Klubun əsası 1921-ci ildə qoyulmuş. Klubun adı qədim yunan mifiologiyası qəhrəmanı Heraklın şərəfinə adlandırılmışdır. 2000-ci illərdə Yunanıstanın ən reytinqli klubu hesab olunurdu. **Gymnasticos Syllogos Iraklis** multi-idman klubunun bir hissəsi hesab olunur.  Klub rəhbəri Antonis Qeorqiudur.

## Tarixi
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra klub həmişə Yunanıstanın ən yaxşı komandaları sırasında olmuşdur. İraklis klubunun çox saylı oyunçuları daima milli komandaya dəvət edilmişdir..

İraklis CEV Şampiyonlar Liqasının finalında oynayan ikinci yunan klubu idi (Olympiacosdan sonra) oldu. 2005-ci ildə dünya səviyyəli oyunçuların olması (Lloy Ball, Tomas Hoff, Clayton Stanley) nəticəsində komanda Salonikidə baş tutan «*Dördələr finalına»* iştirak etməyi bacardı. «İraklis» yarımfinalda  "Lokomotiv-Belogorye" klubuna qalib gələ bildi. Finalda azarkeşlərinin böyük dəstəyinə baxmayaraq  Fransanın "Tur" klubuna məğlub oldu. 2006-cı ildə İraklis yenidən Romada finala yüksəldi və Sisley klubuna (Treviso) məğlub oldu. 4000-ə yaxın yunan azarkeşi komandaya dəstək olmaq üçün Romaya səfər etmişdir. İki il sonra, klub üçüncü dəfə finala yüksəldi, amma bu dəfəTrentino klubuna məğlub oldu.

## Titulları
«İraklis» klubu dörd dəfə Yunanıstan çempionu olmuşdur: 2002, 2005, 2007, 2008. On dəfə isə çempionatı ikinci yerdə başa vurmuşdur: 1971, 1975, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006, 2011, 2012. Yunanıstan Kubokunu beş dəfə əldə edə bilmişdir: 2000, 2002, 2004, 2005, 2006.

Yunanıstan Super Kubokunda 2004, 2005, 2007, 2008-ci illərdə qalib olmuş, 2000 və 2006-cı ildə isə 2-ci yerə layiq olmuşdur.

## Mənbə
Iraklis Thessaloniki VC Официальный сайт

## İstinadlar
Boris daşları

[link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Belarus-Polatsk-Boris_Stone.jpg|thumb|[Müqəddəs Sofiya kafedralı (Polotsk)|Müqəddəs Sofiya kafedralinin yaxınlığında Boris daşı. Polatsk, Belarusiya]]
**Boris daşları** (,   ) və ya **Dvina daşları** ( ) — Belarusun Polotsk və Drissa şəhərləri arasında, Dauqava sahillərində tapılmış orta əsrlərə aid 7 maddi tapıntı. Bu ərazidə xristianlıqdan əvvəl yaşanılsa da, daşlar XII əsrə aiddir və üzərində yazı və Məsihin təsviri var. Daşların ən böyüyünün çevrəsi 17 metrdir.

## Tarix
Bu daşlar 16-cı əsrdə Maçey Striykovski tərəfindən izah edilsə də, onları ilk dəfə elmi diqqətə çatdıran 1818-ci ildə Corc von Kankrin idi. Kankrin, Orşa yaxınlığındakı bir daş üzərində aşağıdakı yazını aşkarladı: “1171-ci ildə, martın 7-də bu xaç tamamlandı. Rəbb, xahiş edirəm digər adı Borisin oğlu Roqvolod olan qulunuz Bazilə kömək edin." 
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Barys_rock_in_Druja.jpg|thumb|Druyada Boris daşı
Sonralar Borisin adını daşıyan bir neçə başqa daş da aşkar edildi. 1930-cu illərdə bunlardan ikisi kommunist orqanları tərəfindən dini obyekt kimi partladılmış və qalıqları Minsk və Moskva arasındakı yolun inşasında istifadə edilmişdir. Digəri isə 1988-ci ildə kəşf olunana qədər çaya

atıldı. Onu bərpa etmək istədikdə, daş üç hissəyə parçalandı. Polotskdakı Müqəddəs Sofiya Kafedralının yaxınlığında, Minskdəki Göyərtələr Muzeyində və Moskva yaxınlığındakı Kolomenskoda sərgilənmək üçün digər üç daşın nümayişi edildi.

## Təsviri
Daşların hər iki adı bir qədər yanlışdır: bunlardan yalnız dördü Dvinanın sahilləri boyunca yerləşir və daşlardan biri Borisdən bəhs etmir. Onları birləşdirən şey onların ortaq təsviridir: Hər bir daşda mərkəzi hissə Məsihin qələbəsini elan edən şərti Yunan əfsanəsinin qısaldılmış elementləri ilə bükülmüş böyük bir xaçdır. Yazılarda bəhs edilən Borisin Polotsk hökmdarı Vseslavın oğlu Roqvolod Vseslaviç (vəftiz adı "Boris") olduğu qəbul edilir, baxmayaraq ki, bu daşların ərazinin xristianlaşdırılmasından xeyli əvvəl bütpərəst slavyanlar tərəfindən ziyarət olunduğu ehtimal olunur.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat

*
Zoryana Skaleskaya

**Zoryana Skaleskaya** ( ) — Ukrayna dövlət xadimi, Biotibbi hüquq sahəsində Ukrayna hüquqşünası, Hüquq elmləri Doktoru (Polşa).

29 avqust 2019-cu ildən 4 mart 2020-ci il tarixinədək Ukraynanın Səhiyyə Naziri.
## Təhsili
* 2002 - Kiyev-Moqilyan Akademiyasının Milli Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. Burada mütəxəssis sertifikatı almışdır.
* 2002-2006 - Lublindəki Mariya Küri-Sklodovskaya Universitetinin Hüquq və İdarəetmə Fakültəsində oxuyub. Hüquq üzrə doktorluq dərəcəsi alıb.
* 2005 - Dünya Bankı İnstitutunun "Sağlamlıq və Yoxsulluq" distant təhsil kursunda və Dünya Bankının dəstəyi ilə Ukraynanın "Səhiyyə və maliyyələşdirmə sektorunda islahat" pilot kursunda iştirak etmişdir. Kiyev-Moqilyan Akademiyasının Milli Universitetinin Səhiyyə məktəbində iştirak edir.
* 2011-2012 -  Union Graduate College Orta və Şərqi Avropa üçün "Tədqiq etikası" illik inkişaf etmiş Sertifikat Proqramında təhsil almışdır.
Atlantada (ABŞ) Open World - Leadership Center Proqramı çərçivəsində hüquq professorlarının davamlı təhsilini başa vurur.
* 2016 - Flagship course on Health Systems Reform and Sustainable Financing, Harvard TH Chan School of Public Health məktəbini bitirmişdir.

İngilis və polyak dillərini mükəmməl bilir.

## Fəaliyyəti
* 2001-2006 - Tənzimləmə Siyasəti və Sahibkarlıq üzrə Dövlət Komitəsini Tənzimləmə aktlarının hüquqi təhlili şöbəsinin aparıcı mütəxəssisi olmuşdur.
* 2006-cı ildən - "Kiyev-Moqilayan Akademiyası" Milli Universitetində (Beynəlxalq hüquq və xüsusi hüquq elmləri şöbəsi, beynəlxalq və Avropa hüququ bölməsi) çalışmışdır.
* 2014-cü ildən - dosent, 2015-ci ildən - Hüquq elmləri fakültəsi dekan müavini kimi işləmişdir. "İnsan hüquqları və biotibbi", "Tibbi hüquq" fənlərini tədris etmişdir. Kiyev-Moqilayan Akademiyası Milli Universiteti İnsan Hüquqlarının Beynəlxalq Müdafiəsi Mərkəzinin Bioetika, Əczaçılıq və Tibbi Hüquq Proqramının etik və hüquqi məsələlər üzrə direktorudur.

29 avqust 2019-cu ildən 4 mart 2020-ci ilədək Qonçaruk hökumətində Ukraynanın Səhiyyə naziri olaraq çalışmışdır.
## İstinadlar
Amerikan evdar qadın

**Amerikan evdar qadın** () — 11 oktyabr 2016-cı ildə ABC telekanalında yayımlanan amerikan sitkom. Əsas personaj özünə güvənən lakin artıq çəkisi olan Konnektikutun Uestport şəhərinin varlı məhəlləsində ideal arvadlarının lağı ilə qarşılaşan üç uşaq anası Keti Ottodur. 11 may 2017-ci ildə ABC seriyanı ikinci bir mövsüm üçün uzatdı. 11 may 2018-ci ildə serial üçüncü mövsüm üçün uzadıldı. Mayın 10-da ABC televiziya seriyasını dördüncü mövsüm üçün uzatdı.

4-cü mövsümün premyerası 28 sentyabr 2019-a planlaşdırılır.
## Tarixçə
18 sentyabr 2015-ci ildə ABC-nin Sara Denn tərəfindən yazılmış pilot epizod ssenarisinin satın aldığı elan edildi. Bundan sonra layihə "*Uestportun ən gombul 2-ci qadını*" adlandırıldı. 28 yanvar 2016-cı ildə kanal 2016-17 mövsümü üçün pilot epizodunun çəkilişini bildirdi. Çəkilişlər Ruben Fleyşer tərəfindən idarə edilmişdir.

Mərkəzi rolların kastinqi 2016-cı ilin fevralında başladı. Fevralın 17-də Keti Miksonun pilotda aparıcı rol oynayacağı elan edildi. Martın 1-də Broaduey aktrisası Kerli Huycs, hazırda boşanmaqda olan varlı evdar qadınlardan biri rolunu qazandı. Martın 4-də Didriç Beyder, Katinin əri olaraq pilot layihədə öz rolunu aldı.

12 may 2016-cı ildə kanal pilot mövsümü təsdiqlədi və ilk mövsümün istehsalına yaşıl işıq verdi.
## Aktyorlar
* Keti Mikson — Keti Otto
* Didrix Bader — Qreq Otto
* Meq Donnelli — Teylor Otto
* Daniel Dimaqciyo — Oliver Otto
* Culiya Batterz — Anna-ket Otto
* Karli Hyuz — Ancela
* Eli Bonq — Doris
## Mövsümlər

## İstinadlar

## Həmçinin bax
*Rəsmi veb-səhifə
Sosial struktur

**Sosial struktur** — cəmiyyətdəki mütəşəkkil münasibətlərin bütövlüyüdür. Cəmiyyətin bir çərçivəsini təşkil edir və bu çərçivə şəxs doğulmazdan əvvəl mədəniyyətlə qorunub saxlanılır və münasibətlər sistematik şəkildə təşkil olunur. Sosial strukturu meydana gətirən komponentlər mədəniyyət, sosial siniflər, status, sosial statusla əlaqəli rol və üzvi bütövlüyünün qorunması üçün zəruri olan qurumlardır (sağlamlıq, təhsil, təhlükəsizlik və s.). Sosial quruluşun komponentləri fərdin sosiallaşma prosesinə də güclü təsir göstərir; fərdin hansı mədəniyyətdən asılı olması, sinfi mövqeyi, özünə miras qalmış statusu, zamanla qazandığı status və bununla əlaqəli rolları, xarakteri və şəxsiyyətinin formalaşmasında birinci dərəcəli təsirlərə malikdir. Beləliklə, sosial struktur nəinki keçmişdən bu günə qədər olan mirasları daşıyır, bu günümüzdə mirasın həyat damarlarıdır və gələcəkdə hansı münasibətləri yaşayacağımızı da müəyyənləşdirir.
## Həmçinin bax
Struktur
Strukturalizm
## İstinadlar
Təhlükəsizlik

**Təhlükəsizlik** — təhlükənin minimal olduğu bir vəziyyət.

## Təhlükəsizlik növləri

*İnformasiya (Kəşfiyyat) təhlükəsizliyi: İnformasiya təhlükəsizliyi, yazılı, şifahi və ya elektron mediada məlumatların qorunması və doğru məlumatların doğru zamanda lazımi şəxsə çatdırılması ilə əlaqədardır.
*İnformasiya texnologiyaları təhlükəsizliyi: İnformasiya cihazları və proqram təminatlarının istifadəsi nəticəsində yarana biləcək risk və təhlükələri araşdıran informasiya texnologiyaları şöbəsi.
*Fiziki təhlükəsizlik: Fiziki təhlükəsizlik təcavüzkarların bir qurğu, qaynaq və ya fiziki məlumat əldə etməsinin qarşısını almaq və ya yayındırmaq üçün görülən bir tədbirdir. İxtisaslı işçi qüvvəsindən belə işlərdə istifadə olunur. 
*Qida təhlükəsizliyi: İki konsepsiyanı özündə birləşdirir.
**Beynəlxalq münasibətlər sahəsində insanlar aclıq və qıtlıq içində olmamalıdırlar.
**Bu qidanın istehsal mərhələsindən son istehlakçıya çatana qədər insan sağlamlığı üçün uyğun şərtlərdə qida istehsalı, saxlanması, qablaşdırılması və daşınmasının təmin edilməsidir.
*İnsan təhlükəsizliyi: Milli təhlükəsizlik, suverenlik və insan hüquqları sahəsində konseptual bir problemi göstərən beynəlxalq münasibətlər terminidir. Bunu insan hüquqları kimi də ifadə etmək olar.
*Əməyin mühafizəsi (və ya işçilərin təhlükəsizliyi): İş proseslərində hər hansı bir iş xəttində çalışan işçilər üçün sağlamlıq və təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsidir.

## Təhlükəsizlik sistemləri

Ekrandakı kameralardan götürülən görüntülərə baxmaq, görüntüləri yazmaq, qeydə alınmış görüntüləri səsləndirmək, uzaqdan görüntüləmək və digər bu kimi əməliyyatları təmin edən X-ray, kamera, lens, ayaq, mühafizə, kabel, monitor, qeyd və nəzarət cihazı və digər aksesuar/materiallardan ibarət məhsul-xidmət birləşməsinə kamera təhlükəsizlik sistemi deyilir.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

*Təhlükəsizlik siyasəti
*Təhlükəsizlik mədəniyyəti
Dayna dolabı

**Dayna dolabı** () — dayna adlı Latviya xalq mahnılarının kartotekası olan dolab, onu Latviya folklorşünası Krişyanis Baron toplamışdır. Hündürlüyü 160 sm, eni - 66 sm, dərinliyi - 42 sm. 1880-ci ildə Moskvada Baronun çertyojlarına əsasən düzəldilmişdir. Dolabın hazırlanmasının səbəbi o idi ki, Baron artıq kolleksiyanı papiros kağızı qutusunda saxlaya bilmirdi.

Dolab iki hissədən ibarətdir. Hər ikisində 35 qutu var, hansının ki hər birində 20 bölmə var, bölmələr isə hər biri 3 × 11 sm ölçüdə olmaqla 150-200 kağız vərəqdən ibarətdir. Dolabın alt hissəsində arxiv materialları (məktublar, adlar cədvəli) olan üç iri qutu var. Dolabda ümumilikdə 268 815 vərəq saxlanılır ki, onların üstündə 4-8 sətirli daynalar və həmçinin digər mətnlər (tapmacalar, atalar sözü) yazılıb.

Krişyanis Baron vəfat etdikdən sonra dolab onun Riqadaki qohumlarının evində saxlanılırdı, 1941-ci ildə onu Latviya folklor əsərlərinin saxlanılan yerə köçürtdülər, 1946-cı ildə Latviya SSR Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat, Folklor və İncəsənət İnstitutuna apardılar, 1998-ci ildə Latviya Universitetinin Ədəbiyyat, Folklor və İncəsənət İnstitutuna köçürüldü, 2014-cü ildə Latviya Milli Kitabxanasının yeni binasında yerləşdirildi.

Dayna dolabının iki nüsxəsi var: biri Riqadaki Krişyanis Baron muzeyində, digəri isə Rusiyanın Belqorod vilayətinin Muxouderovka kəndində. İkincisi keçmiş mülkədar İvan Stankeviçin malikanəsindədir, Baron burada müəllim işləmişdir və Latviya xalq mahnılarını toplamağa başlamışdır.

1997-ci ildə kartotekada olan dayna əsərlərinin rəqəmsallaşdırılmasına başlandı, 2002-ci ildən etibarən rəsmi saytında tam olaraq İnternetdə yerləşdirilib.

2001-ci ildə Dayna dolabı dünya əhəmiyyətli mədəniyyət sərvəti kimi tanındı və YUNESKO-nun "Dünyanın yaddaşı" proqramının siyahısına daxil edildi.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər

* 
* Dainu Skapis - Cabinet of Folksongs unesco.org
UEFA Avro 1988 heyətləri

10–25 iyun 1988-ci ildə AFR-də keçirilən Futbol üzrə 8-ci Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.

Ərizədə icazə verilən maksimal futbolçu sayı — 20. Oyunçuların təvəllüdləri turnir başlayan tarixdəki (10 iyun 1988) təvəllüdləridir.

## A qrupu

### 

### 

### 

### 

## B qrupu

### 

### 

### 

### 

## Xarici keçidlər
* UEFA Avro 1988 final mərhələsinin ətraflı statistikası RSSSF saytında 

## Həmçinin bax
UEFA Avro 1988 (seçmə mərhələsi)

UEFA Avro 1988-in seçmə mərhələsində yeddi qrupa bölünmüş (beş komandanın yarışdığı dörd, dörd komandanın yarışdığı üç qrup) 32 milli yığma komanda mübarizə aparmışdır. Qrup qalibləri turnirin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışlar. AFR milli futbol komandası turnirin ev sahibi kimi final mərhələsinə birbaşa vəsiqə əldə etmişdir.

## 1-ci qrup



## 2-ci qrup



## 3-cü qrup



## 4-cü qrup



## 5-ci qrup



## 6-cı qrup



## 7-ci qrup



## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UEFA AVRO 1988-in seçmə mərhələsinin cədvəlləri və turnirin nəticələri RSSSF.com saytında 
* UEFA Avro 1988 UEFA-nın rəsmi saytında 
* UEFA Avro 1988 UEFA-nın rəsmi saytının rusdilli variantında 

## Həmçinin bax
Ayaz İsmayılov

**Ayaz İsmayılov** — İkinci Dünya müharibəsi iştirakçısı. 1918-ci ildə Cavad qəzasının Petropavlovka dairəsində anadan olmuşdur.

O, ikinci cahan savaşı başlayanda cəbhəyə yollanmış, “Qırmızı Suvorov” ordenli Qara dəniz silahlı qüvvələrində, Kutuzov adına dəniz atıcı briqadasının tərkibində vuruşmuşdur. Ayaz İsmayılov Qafqazdan Berlinədək şərəfli döyüş yolu keçmişdir.
İgid döyüşçü Novorossiysk, Kuban, Sevastopol, Belqrad, Kerç, Kiyev və digər şəhərlərin, habelə Rumıniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Macarıstan və Avstriya ölkələrinin azad olunmasında iştirak etmişdir.
Müharibədə igidliklər göstərmiş Ayaz İsmayılov “Şöhrət” ordeninin hər üç dərəcəsi ilə təltif olunmuşdur. Bu isə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına bərabərdir.

## İstinadlar

## Mənbə
* *Muğan-Şirvan* qəzeti, *14 dekabr 2006-cı il.*

## Həmçinin bax
* Azərbaycanlılar Antifaşist müqavimət hərəkatında
Elina Svitolina

**Elina Mixailovna Svitolina** (; 12 sentyabr 1994, Odessa, Ukrayna) - Ukraynalı peşəkar tennisçi; 16 WTA turnirinin qalibi (bunlardan 14-ü təkdir); təklikdə WTA-2018 Tour Finalın qalibi; keçmiş dünyanın üçüncü raketkası. Bütün Böyük Dəbilqə turnirlərində ən azı dörddə bir finalda oynamış tennisçi.

Yeniyetmələrdə Böyük Dəbilqə tək turnirinin qalibi (French Open 2010); təklərdə Böyük Dəbilqə turnirinin finalçısı (Uimbledon 2012); cütlüklərdə Böyük Dəbilqə turnirinin finalçısı (Uimbledon  2010); gənclər sıralamasında dünyanın keçmiş birinci raketkası.

## Ümumi məlumat
Elina Yelena və Mixail Svitolinaların ailəsində anadan olub; valideynləri onun böyük qardaşı Yulianı bir müddət peşəkar bir tennisçi kimi yetişdirmək istəyirdilər. Paralel olaraq Elinanı da bu idman növünə cəlb etmişdilər. Beş yaşından bəri ukraynalı tennislə məşğul olmağa başlamışdır. Sevimli örtük - torpaqdır. 2019-cu ilin sentyabr ayından etibarən fransız tennisçi Qael Monfils ilə görüşür.

2010-cu ildə, karyerasının yeniyetməlik çağında, Svitolina qızlar arasında Fransa Açıq Çempionatını qazana bildi. Elə həmin il cütlüklərdə rusiyalı İrina Xromaçova ilə birlikdə yeniyetmələrin Uimbldon turnirinin finalına çıxdı. 2011-ci ilin avqustunda, Türkiyədə Elina, ilk karyera titulunu: ITF dövr turnirini qazandı. Oktyabr ayında Nigeriyada mükafat fondu 25.000 dollar olan ITF turnirində qalib gəlir.

2012-ci ilin aprel ayında Federasiya Kubokunun seçmə mərhələsində Ukrayna millisi ilə ilk oyuna çıxdı. ABŞ komandasına qarşı Svitolina məşhur Serena Vilyams  da daxil olmaqla iki tək oyun oynadı, lakin hər iki görüşdə də məğlub olduqdan sonra komandasına köməklik edə bilmədi.

## İstinadlar
Aleksandr Usik

**Aleksandr Aleksandrovich Usik** (; ) — 1-ci ağır (90,7 kq-a qədər) və ağır (90-dan çox) çəki dərəcələrində çıxış edən məğlubedilməz ukraynalı peşəkar boksçu. Birinci ağır çəkidə mütləq dünya çempionu, dövrümüzün peşəkar boksçuları arasında bütün nüfuzlu versiyalarda çempion kəmərlərinin yeganə sahibi.

World Boxing Super Series 1 turnirin finalında rusiyalı bokusçu Murat Qassiyevi məğlub edərək IBF (2018–2019) və WBA super (2018–2019) versiyaları üzrə mütləq çempion oldu. Bundan əlavə Usik Məhəmməd Əli Kubokunun sahibi olmaqla nüfuzlu *The Ring* jurnalında dünyanın ən titullu bokusçusu elan edilmişdir.

2012-ci ildə Olimpiya çempionu (91 kq-a qədər), 2011-ci ildə dünya çempionu (91 kq-a qədər), 2008-ci ildə Avropa çempionu (81 kq-a qədər), həvəskarlar arasında dəfələrlə Ukrayna çempionu. Ukraynanın əməkdar idman ustası.

Məşhur idman kanalı ESPN, nüfuzlu idman jurnalları Sports Illustrated və The Ringin, Amerika Jurnalistlər Birliyi (BWAA), BoxingTalk, Yahoo Sports, WBC-nin versiyalarına görə 2018-ci ilin ən yaxşı peşəkar boksçusu.

2025-ci il Noyabr ayında Aleksandr Usik super ağır çəki dərəcəsində Ümumdünya Boks Təşkilatının titulundan imtina etmək qərarına gəlib

## Həyatı
Anası — Nadejda Petrovna Çerniqov vilayətindən, atası isə Aleksandr Anatolyeviç Sum vilayətindəndir. Aleksandır Alexandroviç Usik 17 yanvar 1987-ci ildə Simferopolda anadan olmuşdur. 1999-cu ilə qədər anasının vətənində, Çerniqov vilayətinin Ribotin kəndində yaşamışdır.

Simferopoldakı 34 nömrəli məktəbi bitirib, hansı ki, gələcək həyat yoldaşı Katerina də bu məktəbdə oxumuşdur. Uşaqlıqda cüdo və futbolla məşğul olmuşdur. "Tavria" gənclər komandasında sol yarımmüdafiəçi mövqeyində oynayıb. Usik boks bölməsinə 15 yaşında gəldi. Usık Sergey Lapinin rəhbərliyi altında məşq keçmiş və tezliklə Ukrayna boks çempionu titulunu qazanmışdır. Lvov Dövlət Bədən Tərbiyəsi Universitetini bitirmişdir.

## İstinadlar
Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu

**Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu** — Cəlil Məmmədquluzadə adına ali-orta təhsil müəssisəsi.

## Tarixi
1922-ci ilin sonlarında Naxçıvan müəllimlər seminariyası açılmışdır. 1923-1924-cü illərdə seminariya pedaqoji texnikuma çevrildi. 1927-1930-cu illərdə texnikumu müvafiq olaraq 18, 24, 55 və 52 (cəmi 149) nəfər gənc bitirmişdir. Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin 1939-cu il 14 avqust tarixli qərarı ilə texnikum əsasında 5 və 7-ci siniflər üçün müəllimlər hazırlayan Cəlil Məmmədquluzadə adına ikiillik Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutu yaradıldı. Onun açılması muxtar respublikanın pedaqoji kadr potensialının yaranmasında mühüm rol oynadı. İlk fəaliyyəti Böyük Vətən müharibəsi dövrünə təsadüf etsə də, çətinliklərə baxmayaraq, institut işini dayandırmadı. İnstitut 1954-cü ildən fəaliyyətini dayandırmışdır.

## Fakultələr
Böyük Vətən müharibəsi illərində institutun 4 fakultəsi olub. Bu fakultələri 166 nəfər bitirmişdir.
* Dil-ədəbiyyat
* Fizika-riyaziyyat
* Tarix
* Təbiət-coğrafiya

### Kafedralar
* Dil-ədəbiyyat
* Pedaqogika
* Fizika-riyaziyyat
* Təbiət-coğrafiya və s.
Eyni zamanda institutda 5 kabinet, 5 dərnək, həmçinin qiyabi bölmə fəaliyyət göstərmişdir. 1943-1947-ci illərdə və daha sonrakı yüzlərlə adam qiyabi təsilə cəlb olunmuşdur. Müxtəlif illərdə Naxçıvan Dövlət Müəllimlər İnstitutunun əyani və qiyabi şöbələrini 1159 məzun bitirmişdir.

## Həmçinin bax
* Naxçıvan Dövlət Universiteti

## Mənbə
Xarici Seyşel adaları

**Xarici Seyşel adaları** () — əsl (daxili) Seyşel adaları istisna olmaqla, Seyşel adaları daxilindəki bir neçə adanın şərti adı. Hind okeanının qərbində yerləşir. Tək bütöv bir coğrafi yer təşkil etmir. Əsas Seyşel adalarından olan Mae adasından 230 ilə 1150 km məsafədə yerləşir.

Əksər daxili adalardan fərqli olaraq, onlar yalnız mərcan rifləridir və buna görə də tez-tez **Mərcan adaları** kimi adlandırılır. Əhali sayının az olduğuna görə bu adalar ölkənin inzibati və seçmə bölgüsü sisteminə daxil deyildir.  

Mərcan adaları okeanın cəmi 4-8 m yüksəkliyində qalxan düz atolllardır.Onları meydana gətirən əhəngdaşlar praktik olaraq mussonların (ildə 1500 mm-ə qədər) gətirdiyi rütubəti saxlamır və buna görə quraqlıq atolllarda tez-tez baş verir. Xarici adalar münbit torpaqlarda zəifdir və demək olar ki, təmiz su yoxdur. Buna görə, onların bir çoxunun kokos palmalarından başqa bitkisi yoxdur və nəticədə daimi əhali yaşamır. 

Xarici adaların ümumi sahəsi 211.3 km², bu Seyşel adalarının ümumi ərazisinin 46%-dir. Bununla birlikdə, onların əhalisi ölkənin ümumi əhalisinin yalnız 2% -ni təşkil edir. Ümumi əhali 11 adada. Ən böyük yaşayış məntəqəsi adada Koetivi.

Xarici Seyşel adaları beş qrup adadan ibarətdir (qərbdən şərqə):

# Aldabra adalar qrupu — sahəsi 176 km².
#* a. Assampşen
#* a-lar Aldabra
#* a-lar Kosmoledo
#* a. Astov
# Farkuar adalar qrupu — sahəsi 11 km². Adalar qrupuna iki atoll, biri ayrı ada və birinə rif daxildir:
#* Farkuar — iki böyük və bir neçə kiçik adadan ibarət atoll.
#* Providens — Providens və Serf adalarından ibarət atoll
#* Sen-Pyer — ada.
#* Uizard rifi
# Alfons adalar qrupu — sahəsi 2 km². İki atoll daxildir — Sen-Fransua və Alfons.
#* Alfons — şimalda yerləşir. Eyniadlı adadan ibarətdir.
#* Sen-Fransua — cənubda yerləşir. İki ada daxildir — Sen-Fransua və Bijutye.
# Amirant adaları (8 mərcan rifi və 3 atoll) — sahəsi 10 km².
# Cənubi Mərcan qrupu — Platt və Koetivi adaları, sahəsi 10 km².

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Island guide 1
* Island guide 2
* National Bureau of Statistics
* Info on the island
* 2010 Sailing directions
* Island Conservation Society website
Darya Bilodid

**Darya Gennadevna Bilodid** (; anadan olub 10 oktyabr 2000-ci il, Kiyev) — ukraynalı cüdoçu. İki qat dünya çempionu, 2017-ci ilin Avropa çempionu.

## Ümumi məlumat
10 oktyabr 2000-ci ildə məşhur cüdoçu Gennadi Bilodid və həyat yoldaşı Svetlana Kuznetsovanın ailəsində anadan olmuşdur.

Uşaqlıqdan bəri atasını yolunu davam etdirmişdir. Valideynləri onun məşqçisi olmuşdur. İlk əhəmiyyətli uğuru ölkə çempionluğunu və daha sonra 2015-ci ildə əldə etdiyi Avropa və Dünya çempionluğu idi.

İlk böyük yaşlılar arasında qızıl medalını 2017-ci ilin mart ayında Praqada Açıq Qitə Kubokunda qazandı. 20 aprel 2017-ci ildə Daria Bilodid Varşavada keçirilən Avropa Çempionatında 48 kiloqram çəki dərəcəsində finalda rusiyalı İrina Dolgovaya qalib gəldi. Finala gedən yolda Daria, Maria Persian (Rusiya), Militsa Nikoliç (Serbiya) və Eva ÇernovetskİNİ (Macarıstan) məğlub etdi. Böyüklər kateqoriyasında bu yarış onun ikinci yarışı idi.

DÇ-2018-də Bilodid ilk görüşdə Dystria Krasnikiyi (Kosovo Respublikası) məğlub etdiyi. Sonra o, 2017 Dünya Kubokunda məğlub olduğu Yao Ksiong (Çin) və Qazaxıstandan Galbadrakhyn Otqontsetseg üzərində ippon ilə erkən qələbələr qazandı. Yarımfinalda Daria Rio-2016 Olimpiya çempionu Paula Pareto (Argentina) üzərində vazari fəndi ilə qələbə qazandı. Finalda hazırkı dünya çempionu Funa Tanaki (Yaponiya) ilə qarşılaşdı. UkraynalI qarşılaşmanın üçüncü dəqiqəsində ippon fəndi ilə qələbə çaldı və 17 yaşında dünya çempionu oldu . Beləliklə ukraynalı cüdo tarixində həm kişilər, həm də qadınlar arasında ən gənc dünya çempionu oldu. 2019-cu ildə Tokioda keçirilən olimpiya öncəsi dünya çempionatında finalda Yaponiya idmançısı Funu Tanaki məğlub edərək qızıl medal qazandı.

## İstinadlar
Narınqala (Naxçıvan)

**Narınqala**— Müdafiə divarları ilə möhkəmləndirilmiş qala tipli orta əsr istehkam kompleksi

## Tarixi
Hökmdar və ya feodal hakiminin əsas iqamətgahı olan Naxçıvanda saray, xəzinə], cəbbəxana, müxtəlif inzibati və təsərrüfatı binaları və s. Naxçıvan şəhərinin müdafiə istehkamı kimi XVII əsrin ortalarınadək mövcud olmuşdur. 
Səfəvi-Osmanlı müharibələri zamanı güclü dağıntaya məruz qalmış qalanın əvvəlki möhtəşəmliyini bərpa etmək mümkün olmamışdır. Hazırda qalıqları Naxçıvan şəhərinin ərazisində qalmaqdadır. Xalq arasında "Köhnəqala" adlanan Naxçıvan Narınqalası Tunc və Dəmir dövrlərinə aid olunan qalalarla ( Oğlanqala, Qazançıqala, Çalxanqala) oxşarlıq təşkil edir.

## Həmçinin bax
* Oğlanqala
* Çalxanqala (qala)

## Mənbə
*
Təhlükəsizlik mədəniyyəti

Təhlükəsizlik mədəniyyəti; Qrup üzvlərini və məqsədlərini xoşagəlməz hallardan qorumaq üçün tətbiq olunan qaydalara, vərdişlərə, metodlara və alət-avadanlıqlara verilən addır. Qrup rəqibləri və ya düşmənləri olan bir ölkə; siyasi, hərbi, ticarət və ya ideoloji bir təşkilat ola bilər. Qrup, cəmiyyətdə hakim mədəniyyət tərəfindən təsdiqlənməyən və bəzən qanunla qadağan edilən bir yanaşmanı müdafiə edən insanların cəmləşdiyi təşkilat da ola bilər.

Ümumiyyətlə, təhlükəsizlik mədəniyyətinin məqsədi (və ya müvəffəqiyyət ölçüsü) təsadüfi hadisələrin baş vermə ehtimalını azaltmaq və ya gözlənilməz aktyorların qəsdən, gizli şəkildə qrupa girərək verə biləcəkləri zərər cəhdlərinin qrupa verə biləcəyi təsirlərini minimuma endirmək, qrup tərəfindən casusların daxil olmasının qarşısını almaq, qrup üzvü olmayan şəxslər tərəfindən həssas məlumatların öyrənilməsinə imkan verməməkdir.
Müqəddəs Fransis Xavier kafedralı (Qrodno)

**Müqəddəs Fransis Xavier kafedralı** — Belarusun Qrodno şəhərində yerləşən Roma Katolik Kafedralıdır. Əvvəlcə bir Yezuit kilsəsi olan bina, 1991-ci ildə, Qrodno yeni yeparxiyasının qurulduğu bir kafedral oldu.

## Tarix
Kilsənin inşasına 1687-ci ildə başlanmışdır. Barokko üslubunda tamamlanan bina 1705-ci ildə Müqəddəs Frensis Xavierin şərəfinə adlandırılır. 1773-cü ildə monastır dağıdıldı və bina kilsəyə çevrildi. Kilsə II Dünya Müharibəsindən ciddi bir zərər görmədən sağ qaldı.

1960-cı ildə ictimai bir dini xidmət üçün rəsmi olaraq bağlandı (27 il). Kommunist hakimiyyəti binanı muzeyə və ya konsert salonuna çevirməyə çalışdı. Buna baxmayaraq, insanlar hər bazar günü ümumi bir dua və mahnı üçün kilsəyə qatıldılar. 1987-ci ildə dini xidmətlər bərpa edildi. 1990-cı ildə kilsəyə kiçik bazilikika adı verildi və bir il sonra Qrodno yeparxiyası üçün bir kafedral oldu.

## Mənbə
* А.А. Ярашэвіч, В.Дз. Бажэнава. Гродзенскі кафедральны касцёл святога Францыска Ксаверыя — Мінск: Беларусь, 2005.

## Xarici keçidlər
* Qrodno şəhərindəki S. Fransis Xavier Kafedralinin tarixi (polyak dilində
* Qrodno Kafedrali — *Radzima.org* saytında *şəkillər*
Ufa Mühərriktikinti İstehsalat Birliyi

**Ufa Mühərriktikinti İstehsalat Birliyi**  —  aviasiya mühərrikləri istehsal istehsal edən Rusiya şirkəti. Şirkət 1925-ci ildə qurulmuşdur. Birlikdə ümumilikdə 24 mindən çox insan çalışır.

Birləşmiş Mühərriktikiti Korporasiyasının bir hissəsidir.

Müəssisənin əsas fəaliyyət istiqamətləri turboreaktiv təyyarələrinin mühərriklərinin və qaz nasos qurğularının istehsalı, xidməti və təmiri, helikopter komponentlərinin istehsalı və təmiri daxildir. Su-27 (AL-31F mühərriki), Su-30 (AL-31F və AL-31FP mühərriki), Su-35S (AL-41F-1C), Su-25 (R-95Sh və) təyyarələri üçün ardıcıl olaraq turboreaktiv mühərrikləri istehsal edir. "Ka" və "Mi" vertolyotları üçün komponentlər və birləşmələr hazırlayır.
## Tarixi
Müəssisənin tarixi 17 iyul 1925-ci il hesab olunur. Həmin gün Əmək və Müdafiə Şurası Rıbinskdə keçmiş Rusiya Renosu ASC-nin kiçik avtomobil təmiri sexləri bazasında təyyarə mühərrikləri zavodu tikmək qərarına gəlir. 14 yanvar 1928-ci ildə zavod 26 nömrəli fəaliyyət göstərən aviasiya sənayesi müəssisələri tərəfindən istismara verilir.

1931-ci ildə Ufada kombayn mühərrik zavodunun inşasına başlanılır və 1935-ci ildə ilk 10 mühərrik yığılır.

1940-cı ilə qədər Ufa Motor Zavodu istehsalın tam gücə çatması üçün lazım olan hər şeyə sahib idi, lakin sonradan ona 384 nömrəsi verilərək Aviasiya Sənayesi Xalq Komissarlığına verilir. Elə həmin il M-105 təyyarə mühərrikləri istehsal edən Rıbinsk zavodunun əsas bölməsi olur (İkinci Dünya müharibəsi başlamazdan əvvəl zavod 675 ədəd M-105 mühərriki istehsal edə bilir).

Müharibənin əvvəlində Ufa zavodunun meydanında bir sıra motor zavodları, o cümlədən Rıbinskdən 17 dekabr 1941-ci ildə çıxarılan 26 nömrəli Rıbinsk motor zavodu, iki Leninqrad zavodu (234-cü və 451), qismən Moskvadan 219-cu və iki Ufa zavodu - mühərrik (384-cü) və dizel (338-ci) - vahid bir yerə birləşdirilmişdir. Yeni müəssisə birləşdirilmiş fabriklərin varisi olur və 26 nömrəsini alır. 1943-cü ildə uranın zənginləşdirilməsi üçün bir sentrifuqanın yaradılması vəzifəsi SSRİ-nin atom layihəsi üçün zəruri olan Fris Lanqe layihəsinə uyğun olaraq zavoda verildi.
Sonradan şirkət Ufa Mühərriktikinti Zavodu adını alır və bunun əsasında 1978-ci ildə Ufa Mühərriktikinti İstehsalat Birliyi qurulur. 1993-cü ildə Ufa Mühərriktikinti İstehsalat Birliyi açıq səhmdar cəmiyyəti olur.

2011-ci ilin avqust ayında Birləşmiş Mühərriklər Korporasiyasının baş direktoru Andrei Reusun əmri ilə assosiasiya ölkənin hərbi təyyarələri üçün mühərriklər istehsal edən aparıcı müəssisə olaraq müəyyən edilir. 
8 sentyabr 2017-ci ildə "Ufa Mühərriktikintiİstehsalat Birliyi BMK" ictimai səhmdar cəmiyyəti adlandırıldı.
## Rəhbərlik
İdarəedici Direktor: Yevgeni Semiliçenko.

### Xronoloji siyahı
* Vasili Baladin (1941 — 1946)
* Petr Lavrentev (1946 — 1947)
* Mixayıl Ferin (1947—1977)
* Vladislav Dyakoonov  (1977—1986)
* Vladimir Paraşenko (1986—1998)
* Valeri Lesunov (1998—2004)
* Yuri Pustovqarov (2004—2006)
* Aleksandr Artyuxov (2006—18.07.2015)
* Yevgeni Semiliçenko (18.07.2015 -)
## İstinadlar
Sabriye Erecepova

**Sabriye Erecepova** ( ) — Sovet, Krımtatar müğənnisi, Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1940), Özbəkistan SSR-nin əməkdar artisti (1966).
## Bioqrafiyası
12 iyul 1912-ci ildə Bağçasarayda müəllim Kərim Cəmilyevin ailəsində anadan olmuşdur. Simferopoldakı doqquz illik nümunəvi Krımtatar məktəbini bitirib. Varvara Xanbəkovanın yanında musiqi təhsili alır. İlk dəfə 16 yaşında 1928-ci ildə aktrisa Sara Baykinin ildönümündə bir xorda səhnədə çıxış edirdi. Məktəbi bitirdikdən sonra Tav-Bodrak kəndindəki yeddi illik məktəbdə dərs deyir. 1932-ci ildən bəri gənc müğənni Krım radiosunda xalq mahnılarının repertuarı ilə çıxış edir.

1935-ci ildə "Dunayın kənarındakı Zaporojiyalı" (rej. İ. Kavaleridze) filminin çəkilişlərinə dəvət edilir və "Məcbur oldum" və "Pəncərədən qar gəlir" mahnılarını səsləndirir.
1939-cu ildə Moskvada I Ümumittifaq estrada yarışmasında "Noqay beyitləri" mahnısı ilə iştirak edir. Tamaşa izdihamla qarşılanır. Münsiflər heyətinin sədri İsaak Dunaevski hətta tamaşaçıları sakitləşdirməyə məcbur qalır. Erecepovaya "İstedadlı gənc müğənni" diplomu verilir. Eyni  dövrdə o özünü televiziyada sınayır.

1940-cı ildə Krım MSSR-nin əməkdar artisti adına layiq görülür.

Böyük Vətən Müharibəsi illərində (Krımın işğalından əvvəl) Krım Dövlət Tatar Dram Teatrının təbliğat qrupunun tərkibində cəbhədə və xəstəxanalarda konsertlər verir və işğal illərində Krım Radio Komitəsinin solisti olaraq bu teatrın üzvü kimi Simferopoldakı səhnə çıxış edir. 1943-cü ildə teatrın truppası Rumıniyaya qaçılırır. 1944-cü ildə Orta Asiyaya sürgün edilir, 15 sentyabr 1950-ci ildə müharibə zamanı düşmən ölkənin ərazisində olduğu üçün 25 il müddətinə həbs düşərgəsinə göndərilir. 12 mart 1956-cı ildə onun işində cinayət tərkibinin olmaması səbəbindən işi dayandırılır və o sərbəst buraxılır. Reabilitasiyadan sonra Özbəkistandakı "Haytarma" ansamblında çalışır və 1966-cı ildə Sabriye Erecepovaya Özbəkistan SSR-nin əməkdar artisti fəxri adı verilir.

"Mənim enişli-yokuşlu yollarım" xatirələrinin müəllifidir.

18 sentyabr 1977-ci ildə vəfat edir. Daşkənd şəhərində dəfn edilir.

## Mənbə
* Авдет (№ 29, 26.07.2010): «Она пела не для всех, она пела для каждого»
* Вечер памяти заслуженной артистки Крыма и Узбекистана Сабрие Эреджеповой (20 февраля 2013)
* Сабрие Эреджепова на discogs.com
## İstinadlar
Ramazanovların evi

**Ramazanovların evi** — İçərişəhərdə yerləşən XIX əsrə aid bina. Bina 1895-ci ildə tacir Hacı Məmmədkərim Ramazanovun göstərişi ilə tikilmişdir. Milli-romantik üslubda inşa olunmuş binanın memarı məlum deyil.

## Haqqında
Ramazanovların evi 1895-ci ildə tacir Hacı Məmmədkərim Ramazanovun göstərişi ilə tikilmişdir. Bina Hacı Məmmədkərim Ramazanov və onun həyat yoldaşı Ümbülbanuya məxsus olmuşdur. Dörd mərtəbədən ibarət olan bu bina milli-romantik üslubda inşa edilmişdir. İkinci mərtəbədən sonuncu mərtəbəyə qədər uzanan tağlar, eləcə də sonuncu mərtəbənin taxtalı eyvanının stalaktik sistemə istinad edən konxaların tili, günbəzi və daş üzərində bədii oyma ilə örtülmüş tipanlar binaya xüsusi gözəllik verir. Fasadlarda şərq məmarlığının elementlərindən istifadə edilmişdir. Binanın birinci mərtəbəsində Hacı Məmmədkərim “Ermes” adlı elektro teatr açmışdır. İkinci mərtəbə məşhur biznesmen Rəhim xana icarəyə verilmişdir. Üçüncü mərtəbədə zinət əşyaları satılan dükanlar fəaliyyət göstərmişdir. Dördüncü mərtəbədə isə Ramazanov ailəsi yaşamışdır. Binanın taxtalı eyvanında vaxtaşırı “Muğam gecələri” təşkil edilərmiş. Naxışlı eyvan isə Ramazanovların istirahət yeri olmuşdur. Bu eyvandakı naxışlar maraqlı simvolik məna daşıyır. Belə ki,eyvandakı yarpaq şəkilli naxışlar Bakının küləkli şəhər olduğunu simvolizə edir. Ramazanovlar ailəsinin yaşadığı ev sovet hakimiyyəti dövründə ayrı-ayrı mənzillərə bölünərək əhali arasında paylanılmışdır.

## Şəkillər

Yaşayış evi, V.Məmmədov küçəsi, 24.jpg|
Ramazanov House balcony.jpg|
Building on Vali Mammadov Street 24 2.jpg|
Building on Vali Mammadov Street 24 3.jpg|
Building on Vali Mammadov Street 24 4.jpg|
Building on Vali Mammadov Street 24.jpg|
Ramazanovların evinin fasad detalı, 2020.jpg


## Həmçinin bax
* İsa bəy Hacınskinin evi
* Qəni Məmmədovun evi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Ramazanovların evi / Lider Tv