open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çardaqlı (Qubadlı)

**Çardaqlı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çardaqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Çardaqlı kəndi rayon ərazisində mövcud olmuş Korcalanlı kəndindən köçüb gələn ailələrin Çardaqlı düzü adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranıb. Xalq etimologiyasına görə, Çardaqlı toponimi keçmişdə orada gözətçi məntəqəsi kimi mövcud olmuş çardağın adı ilə əlaqədardır.
2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Çardaqlı kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi həmin r-nun ərazisində mövcud olmuş Korcalanlı kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin Çardaqlı düzü adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, toponim keçmişdə orada gözətçi məntəqəsi kimi mövcud olmuş çardağın adı ilə bağlıdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Çardaqlı kəndi rayon mərkəzindən 10&nbsp;km. qərbdə, dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 448-449.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Çərəli (Qubadlı)

**Çərəli** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çərəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

## Toponimikası
Çərəli kəndi dağlıq ərazidə yerləşir. Çərəli toponimi ərazinin quraq olduğu üçün çərə, çöl mənası ilə uzlaşdırılır. Yaşayış məntəqəsini Sofulu tayfalarına mənsub ailələr Çərəli adlı ərazidə salmışlar. Sofululular keçmişdə yayı indiki Ermənistanın Qarakilsə rayonunda, qışı isə Qarabağda keçirirdilər. Sonralar onların oturaq həyata keçmələri ilə bağlı Azərbaycanda bir neçə Sofulu kəndi meydana gəldi. Etnotoponimdir. Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndində çərəlilər nəsli yaşayır. Ağstafa rayonunun Sadıxlı kəndində Çərəlinin dəyirmanı adlı mikrotoponim qeydə alınmışdır. Cənubi Azərbaycanda da eyniadlı kənd mövcuddur.

## Coğrafiyası və iqlimi
Çərəli kəndi dağlıq ərazidə yerləşir. İqlimi əsasən quraqdır. Tütünçülük, maldarlıq təsərrüfatı inkişaf etmişdir.

## Tanınmış sakinləri
* Kamran Hüseynov (1913–2006) — Azərbaycan ictimai-siyasi və dövlət xadimi, "Şöhrət" ordeni laureatı.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Diləli Müskənli

**Diləli Müskənli**, **Diləli Müskanlı** (və ya **Aşağı Müskanlı**) — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Dondarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.

## Tarixi
Diləli Müskanlı kəndi Bərgüşad çayının sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir. Ərazidəki iki Müskanlı kəndini fərqləndirmək üçün biri Aşağı Müskanlı (Diləli Müskanlı), o biri Yuxarı Müskanlı (Teymur MÜskanlı) adlandırılmışdır. Müskan sözü isə yerli əhalinin yozumu ilə "mis olan yer" kimi izah olunur. Orta əsrlərdə indiki Özbəkistan ərazisində Müskan adlı şəhər və əyalət olmuşdur. Güman ki, XIII əsrdə monqol işğalları zamanı Müskan əhalisinin bir qismi Azərbaycana köçərək burada məskunlaşmışdır. Müskanlı sözü "Müskandan olanlar", "müskənlilər" mənasını daşıyır.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 62 evdə 236 türk yaşayırdı

## Həmçinin bax
* Teymur Müskanlı

## İstinadlar

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 449–450.

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Çaytumas

**Çaytumas** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Çay Tumas kəndi Həkəri çayının sahilindədir. Keçmiş adı Tumaslı olmuşdur. Kənd XIX əsrdə Dağ Tumas kəndindən (indiki Cəbrayıl r-nu) köçmüş ailələrin Həkəri çayı sahilində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "çay kənarında yerləşən Tumaslı kəndi" deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Çaytumas kəndi Həkəri çayının sahilində yerləşir.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 448.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Dondarlı (Qubadlı)

**Dondarlı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Dondarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2020-ci il 25 oktyabr tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edildiyi prezident tərəfindən bəyan edilmişdir..

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Toponimikası
Dondarlı kəndi Bərgüşad çayının (Bazarçay) sahilində, Bərgüşad silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim qədim türkdilli dondar tayfasının adı ilə bağlıdır. Qədim yunan müəlliflərinin məlumatına əsasən, dondarlar Şimali Qafqaz çöllərində, Azov dənizi sahillərində yaşamışlar. Sonrakı mənbələrdə dondarların Kuban çöllərində məskən salmaları haqqında məlumat verilir. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, dondarlar hunların tərkibində Albaniyaya gələrək orada məskunlaşmışlar. "Kitabi–Dədə Qorqud" dastanlarında personajlardan birinin adı Dəli Dondardır. Qazax rayonunda Dondardağı, Qubadlı rayonunda Dondardərə oronimləri də bu etnonimlə bağlıdır. Türkmənistan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkiyə toponimiyasında da bu etnonimlə bağlı coğrafi adlara təsadüf olunur. Udmurt MR-in Qlazov rayonunda X–XII əsrlərə aid edilən şəhər xarabalığı da Dondikar adlanır.

## Dondarlı məscidi

Dondarlı kəndindəki Dondarlı məscidi dövrümüzə rayon işğal olunana qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır. (Erməni işğalından sonra, məscid ibadət etmək üçün yararsız vəziyyətə salınmış, içərisində ev heyvanları saxlanılmışdır.)

Yerli inşaat materialları ilə tikilmiş Dondarlı məscidi, kənddə fəaliyyət göstərən klubun yaxınlığında yerləşir. Məscidin qapısı hündürlüyünə qədərki məsafədən bütün divarları boyu üfüqi səmtdə aparılmış relyefli qurşaq, onu uzaqdan ikimərtəbəli kimi göstərsə də, bina bir mərtəbəli binadır. Təqribən bir metrlik kürsü üzərində inşa edilib. Eni 2 metrə çatan eyvandan birbaşa ibadət zalına qapı açılır. Giriş qapısı yuxarıdan yarım dairəvi tağbəndlə tamamlanır. Həmin qapının sol yanında kiçik ölçülü nişa var. Nişanın sağ və sol tərəflərində isə dairəvi formada daşlar qoyulub üzərinə kitabələr yazılmışdır
Dondarlı məscidinin ibadət zalında dörd ədəd daş sütunlar qoyulub. Sütunlara kömək məqsədilə yan divarlar üzərində playstrlar quraşdırılmışdır. Onlar zalın üstünü örtən gümbəzlərin daha da möhkəm (möhtəşəm) dayanıqlı olmasına şərait yaradır. Ancaq məscidin interyerindən baxanda bu mənzərənin şahidi oluruq. Onun dam tərəfdən örtüyü isə Şuşa, Ağdam, Füzuli və s. şəhərlərinin məscidlərində olduğu kimi yamaclı formada həll edilmişdir. XVIII–XIX əsrin yadigarı olan Dondarlı məscidi Qarabağın qədim islam memarlığının gözəl nümunəsidir.

## Əhalisi
### Görkəmli şəxsləri
* Bəhlul Behcət (1869–1938) — İlahiyyatçı, tarixçi və folklorşünas alim.
* Sirac Abışov

## Həmçinin bax
* Dondarlar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Youtube-da bax :Bir kəndin nağılı. Dondarlı (film)
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Davudlu (Qubadlı)

**Davudlu** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Novlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Davudlu kəndi Gorus çayının (Bərgüşad çayının qolu) dərəsində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi Qarabağ bəylərbəyisi olmuş Davuda məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Sonralar burada sofulu tayfasına mənsub ailələrin də məskunlaşması haqqında məlumat verilir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Davudlu kəndində 41 evdə 143 şiə türk yaşayırdı.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Eqaleo FK

**Eqaleo (Afina)** - Yunanıstanın futbol klubu.

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
1 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Eyvazlı (Qubadlı)

**Eyvazlı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Novlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Eyvazlı kəndi Qubadlının Ermənistanla həmsərhədd olan ən yaxın yaşayış məntəqəsidir. Həmçinin bura Qubadlının ən kiçik üçüncü yaşayış yeridir. Kənd Bərgüşad çayının sahilində və dağların arasında yerləşir. Əhalisi əsasən əkinçilik və toxuculuqla məşğul olurdu. Ermənistan 1923-cü ildə bu kəndi dinc yolla zəbt etmək istəsə də, buna nail ola bilməyib (Həmin dönəmdə Zəngilan və Ordubadın bəzi kəndləri ermənilərə verilmişdir).

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Əhalisi

### Tanınmışları
* Valeh Bərşadlı (1927–1999) — General, Azərbaycan Respublikasının 1-ci Müdafiə naziri.
* Məmməd İsgəndərov (1915–1985) — Siyasətçi, Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri.
* Zəhra Kərimova (1909–1990) — Dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ictimai təminat komissarı və naziri (1941–1952), Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri (1952–1954), Azərbaycan Kommunist Partiyası Kirov Rayon Komitəsinin birinci katibi.
* Əsgər Abdullayev — Akademik, Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi, SSRİ Dövlət Mükafatı laureti.
* Baxış Hüseynov — Professor cərrah,dosent, Qubadlı rayon İcra Hakimiyyətinin keçmiş başçısı, Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) Üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının müdiri (1986–1996).

## Toponimikası
Kənd dağlıq ərazidədir. Tədqiqatçılar bu oykonimləri oğuz tayfa ittifaqına daxil olan təklələrin (sonralar Şahsevənlərin) tərkibinə daxil olmuş eyvazlı tirəsinin adı ilə bağlayırlar. Etnotoponimdir. 

Şərur r-nunun Tənənəm kəndində Eyvazlı məhəlləsi, Ağstafa r.nun Saloğlu kəndində ayvazlı nəsli qeydə alınmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Əbilcə

**Əbilcə** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Ulaşlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Kənd Qaraçayın sahilində yerləşir. Toponim Əbil şəxs adına -cə şəkilçisini əlavə etməklə yaranmışdır, "Əbilə məxsus yer" mənasındadır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Əfəndilər (Qubadlı)

**Əfəndilər** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Keçmiş adı Kürd Əfəndilər olmuşdur. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, vaxtilə Türkiyədən gəlmiş Məmməd Əfəndi adlı bir nəfər bu kəndin bünövrəsini qoyduğuna görə onun adı ilə adlanmışdır. Etnotoponimdir.

## Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Əfəndilər kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Əfəndilər Qubadlı rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.

## Coğrafiyası
Əfəndilər kəndi Həkəri çayının sahilində, İncə düzündədir.

## Əhalisi
1856-cı il "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə, əhalisi kürd dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Cılfır

**Cılfır** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Göyərcik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunub.

## Toponimikası
Cılfır kəndi Bərgüşad silsiləsinin yamacındadır. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin sonlarında Göyərcik kəndindən köçmüş ailələr tərəfindən Cılfır meşəsi adlanan ərazidə salınmışdır. Kənd həmin meşənin adını daşıyır. Azərbaycan dilinin dialektlərində cılfır "cəngəllik, kol-koslu yer" deməkdir.

## Coğrafiyası və iqlimi
Cılfır kəndi Bərgüşad silsiləsinin yamaclarında yerləşir.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 448.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Deşdahat

**Deşdahat** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Başarat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad edilmişdir.

## Toponimikası
Deşdahat kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Böyük "at (indiki Hat) kəndindən ayrılmış ailələr Dəşt adlanan yerdə saldığına görə belə adlandırılmışdır. Oykonim dəşt (İran dillərində "çöl") və Hat (toponim) komponentlərindən düzəlmiş bu coğrafi ad "çöldə yerləşən Hat kəndi" mənasındadır. Dəştəhat variantında da qeydə alınmışdrr.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Əliquluuşağı

**Əliquluuşağı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kəndi Məlikəhmədli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əliquluuşağı kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Keçmiş adı Qarabaşlı olmuşdur. Kənd əvvəllər bir qədər aralıda yerləşirdi. Sonralar Qarabaşlı kəndindən Aliquluuşağı nəslinə mənsub ailələr indiki ərazidə kəndin bünövrəsini qoymuşlar. Kənd həmin nəslin adını daşıyır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 118 evdə 222 tatar (sonralar azərbaycanlı) yaşayırdı.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Əyin

**Əyin** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çardaqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Aşağı Çibikli kənd Sovetinin Əyin kəndi Çardaqlı kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Rayonun ərazisindəki Səngər dağı keçmişdə Əyin dağı adlanırdı. Dağ öz adını buradakı bulağın adından almışdır. Əyin sözü eyn (ər. "göz, bulaq, çeşmə") sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Yaşayış məntəqəsi keçmiş Hacılı kəndindən köçmüş ailələrin Əyin dağının ətəyində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.

## Əhalisi
1912-ci ilin "*[[Qafqaz təqvimi]]*"nə görə kənddə əsasən tatarlardan (hazırda azərbaycanlılar) ibarət 168 nəfər yaşayırdı.

### Diqqətəlayiq şəxsləri
* Süleyman Rəhimov (1900–1983) — Yazıçı.
* Şamo Arif (1936–2012) — Yazıçı.
* Famil Həşimov (1935–1991) — Jurnalist.
* Canbaxış Nəcəfov (1949) — Professor.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti

## Həmçinin bax
Fərcan

**Fərcan** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Fərcan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Fərcan kəndinin əsl adı Fərəcandır. Kənd keçmişdə Sarallı Fərəcan da adlanmışdır. Bu da kəndin sarallı tayfasının qışlaq yerində salınması ilə bağlıdır. Yaşayış məntəqəsinin əsasını Fərəcan nəslinə mənsub olan ailələr qoyduğu üçün toponim belə adlanmışdır. Nəslin adı isə Fərəc şəxs adından və cəmlik ifadə edən "an" şəkilçisindən ibarət olub, "fərəclər" deməkdir.

Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Fərcan kəndi dağətəyi ərazidədir. Əsl adı Fərəcandır. Keçmiş adı Sarallı Fərcan olmuşdur. Kənd sarallı tayfasının qışlaq yerində fərcan nəslinə mənsub ailələr tərəfindən salındığı üçün belə adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Fərcan kəndi dağətəyi ərazidə, rayon mərkəzindən 25&nbsp;km cənubda yerləşir.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 451.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Göyyal

**Göyyal** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Fərcan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Göyyal toponimi "göy" və "yal" sözlərindən ibarətdir. "Göy" – "yaşıl", "yal" isə "dağ beli" mənasındadır.

Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Göyyal kəndi dağlıq ərazidədir. Toponim göy (yaşıl) və yal (dağ beli) komponentlərindən düzəlib, "yaşıl dağ beli" mənasındadır. Kənd salındığı ərazinin adını daşıyır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Göyyal kəndi dağlıq ərazidə yerləşir.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 451.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Gürcülü

**Gürcülü** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Novlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

Ehtimala görə burada mülkədarlar gürcü əsirlərini öz torpaq sahələrində işlətmiş, sonralar onlar burada məskunlaşdıqdan sonra, kənd Gürcülü adlandırılmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Gürcülü kəndi Bərgüşad silsiləsinin yamacında yerləşir.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Gürcülü kəndində 18 evdə 92 şiə kürd yaşayırdı.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 451.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Mançester Siti FK

**"Mançester Siti"** — İngiltərənin futbol klubu.

## Tarixi
1880-ci ildə qurulan futbol klubunun əvvəlki adı St. Mark's (West Gorton), sonrakı adı(1887-ci ildən etibarən) Ardwick Association Football Club olmuştur. Klubun indiki adı 1894-cü ildə təsdiq olunmuşdur. Klub 1923-cü ildən 2003-cü ilə qədər rəqiblərini Maine Road  stadionunda qəbul etmişdir. 2003-cü ildən bəri isə City of Manchester Stadium-dan istifadə edir.

1981-ci ildə FA Cup-ın final oyununda məğlub olduqdan sonra tənəzzül etməyə başladı və 3-cü liqaya düşdü. 1998-ci ildə yenidən Premer Liqa(Premier League) statusunu bərpa etdi. 2008-ci ildə klubun səhmləri Abu Dhabi United Group tərəfindən alındı və klub dünyanın ən varlı klublarından birinə çevrildi.

## Uğurları
* **[[İngiltərə Premyer Liqası]]**
** **Çempion (10):** 1937, 1968, 2012, 2014, 2018, 2019,2021,2022,2023,2024

** İkinci (3): 1903/04, 1920/21, 1976/77
* **İngiltərə ikinci divizionu**
** **Çempion (7):** 1898/99, 1902/03, 1909/10, 1927/28, 1946/47, 1965/66, 2001/02
** İkinci (4): 1895/96, 1950/51, 1988/89, 1999/2000
* **İngiltərə üçüncü divizionu**
** **Pley-off çempionluğu**: 1998/99
* **[[İngiltərə Federasiya Kuboku]]**
** **Qalib (5):** 1904, 1934, 1956, 1969, 2011
** Finalçı (4): 1926, 1933, 1955, 1981
* **[[İngiltərə Liqa Kuboku]]**
** **Qalib (4):** 1970, 1976, 2014, 2016
** Finalçı (1) : 1974
* **[[İngiltərə Milli Futbol Superkuboku]]**
** **Qalib (4):** 1937, 1968, 1972 , 2012
** Finalçı (5): 1934, 1956, 1969, 1973 , 2014
* **[[UEFA Kuboklar Kuboku]]**
** **Qalib (1):** 1969/70
* **[[UEFA Çempionlar Liqası]]**
** **Qalib (1):** 2022/23
** Finalçı (1): 2020/21

## Heyəti

### Əsas heyəti
MTK Budapeşt FK

**MTK** — Macarıstanın futbol klubu.

## Tarixi

## Avropa kuboklarında iştirak
17 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.

## Uğurları
Hal (Qubadlı)

**Hal** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Hal kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

## Toponimikası
Hal kəndi dağlıq ərazidədir. Ədəbiyyatlarda Kol, Gal, Gəl, Xal, Qal variantlarında da qeydə alınmışdır.

## Coğrafiyası və iqlimi
Hal kəndi Bazarçayın sahilində, rayon mərkəzindən 11 kilometr cənub-şərqdə yerləşir.

## İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi tütünçülük, baramaçılıq, heyvandarlıq, taxılçılıqla məşğul olur.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 451-452.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Hat

**Hat** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Başarat kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Hat kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Keçmiş adı **Böyük Hat** olmuş, yaxınlığındakı **Kiçik Hat** kəndinin əhalisi buraya köçürüldükdən sonra, böyük komponenti ixtisara uğramışdır. Yaşayış məntəqəsini əliyanlı tayfasına mənsub ailələr salmışlar. Tədqiqatçılara görə, oykonim həd (kənar, qıraq) sözündəndir.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Həkəri (Qubadlı)

**Həkəri** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Muradxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Etimologiyası
Həkəri kürddilli tayfa adıdır. İndiki dövrdə həkərilər əsasən Türkiyə və İranda yaşayırlar.

## Tarixi
Həkəri adı hələ qədim mənbələrdən məlumdur. Alban (Qafqaz) tarixcisi Movses Kalankatlı Babək hərəkatı ilə əlaqədar 831-ci il hadisələrindən bəhs edərkən Həkəri qalasının adını çəkib. Həmin qala hazırda Qalacıq adı ilə məlumdur.

1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, Həkəri kəndində 38 evdə 170 şiə kürd yaşayırdı.

## Coğrafiyası
Həkəri kəndi Həkəri çayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. 

## İstinadlar
Həmzəli (Qubadlı)

**Həmzəli** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur.

1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.

## Toponimikası
Həmzəli kəndi Həkəri çayının sahilindədir. Dəlilər Həmzəlisi adı ilə də tanınır. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə indiki Qarakişilər kəndinə birləşmiş Həmzəli (Korlar Həmzəlisi) kəndindən çıxmış ailələr saldığı üçün belə adlanmışdır.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 40 evdə 174 şiə kürd yaşayırdı.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Xələc (Qubadlı)

**Xələc** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Çardaqlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Xələc kəndi Bərgüşad çayının sahilində, dağlıq ərazidədir. Oykonim Səlcuqoğlu tayfa birliyinə daxil olmuş xələclərin adından yaranmışdır. Yaxın Şərqin işğallarında (XII–XVIII əsrlər) iştirak etmiş xələclərin bir hissəsi indi də İranda və Türkmənistan ərazisində yaşayırlar.

## Abidələri
ХV–ХVI əsr Məscidin qalıqları

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 45 evdə 106 şiə müsəlman təriqətli azərbaycan türkü (mənbədə "tatar") yaşayırdı.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Hüseynuşağı

**Hüseynuşağı** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Qaralar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Ulaşlı kənd Sovetindən Hüseynuşağı kəndi Qaralar kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini hüseynuşağı nəslindən olan ailələr saldığı üçün belə adlanmışdır. Əsasən Hüseyinuşağılılar təşkil edir. Sonralar Qarabağdan əbilli və Dağıstandan xələflilər nəslinə mənsub ailələr də köçüb bura gəlmişdilər.

## Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Həkəri çayının sahilində, Yazı düzündə yerləşir. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Xallava

**Xallava**, **Xəliloba** — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Aşağı Cibikli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.

## Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Bəzi tədqiqatçılara görə xəliloba toponimi təhrifə uğramışdır. Əslində yaşayış məntəqəsinin adı 1979-cu ilədək rəsmi sənədlərdə qeydə alındığı kimi Xallava, ya da Xanlava olmalıdır. Onların fikrincə, Xallava kürd dilindəki xal (yer, torpaq) və lava/lau/ləm (sahil) sözlərinin, xanlava isə xan (ev, məskən) və lava komponentlərinin birləşməsindən ibarət olub, birinci formada "sahil yeri", ikinci formada isə "sahildə ev, məskən" mənasındadır.

## Toponimikası
Xallava kəndi dağətəyi ərazidədir. Oykonim "hündür yer" kimi izah olunur. Oğuz r-nunda bu oykonimin Hallavar variantı qeydə alınmışdır.

## Əhalisi
"*1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu*"na görə, kənddə 14 evdə 63 şiə kürd yaşayırdı.

## Mənbə
* Akif Muradverdiyev. Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı. Bakı: Xəzər, 2007, səh. 454.

## Həmçinin bax
* Qubadlı rayonu

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycan Respublikası Qubadlı Rayon İcra Hakimiyyəti
Bakmil metrostansiyası

**Bakmil metrostansiyası** — Bakı metrosunda ilk yerüstü stansiyadır. 1979-cu il 31 dekabrda istifadəyə verilib. Qatarlar bu stansiyadan Nərimanov elektrik deposuna və geriyə Nəriman Nərimanov stansiyasına gedir.

## Tarixi

Bura 1970-ci ildə açılıb və 9 il "Nərimanov" elektrik deposunun platforması olub. 31 dekabr 1979-cu ildən isə stansiya kimi fəaliyyətə başlayıb.

26 mart 2019-cu ildə əsaslı şəkildə yenidən qurulmuş stansiyanın rəsmi açılışı baş tutmuşdur. Müasir səviyyədə yenidən qurulan stansiyanın əsas memarlıq görkəmi saxlanılaraq infrastrukturu və fasadı tamamilə yenilənib. Stansiyada monolit dəmir-beton konstruksiyalı sərnişin platforması inşa edilib. Stansiyanın təmirdən sonra ən mühüm yeniliyi sərnişinləri birbaşa ikinci mərtəbədə - platforma səviyyəsində qəbul etməsidir ki, bunun sayəsində də birinci mərtəbə yalnız xidməti sahəyə çevrilib. Açıq hava şəraitində yerləşən stansiya yolu çətirlə örtülmüşdür. Platforma boyunca bütün yol sahəsini əhatə edən çətir sərnişinləri və qatarları yağışdan qorumaqla yanaşı, burada gecə vaxtlarında qatar saxlanılmasına da imkan yaradır. Stansiyada bütün kommunikasiya xətləri təzələnib, yanğın təhlükəsizliyi ilə bağlı ən son texnologiyalara uyğun yeniliklər tətbiq edilib. Gözləmə zalında yeni asma tavan, müasir işıqlandırma və informasiya-məlumat sistemləri, turniketlər quraşdırılıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*metro.gov.az
Anna Sajina

**Anna Sajina** — rəqqas. Azərbaycanı 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində Eldar Cəfərov ilə birlikdə təmsil etmişdir.

## Həyatı
Anna Sajina - 24 yaşlı bu xanım İrkutsk şəhərinin Sibir vilayətində anadan olub. Hələ erkən yaşlarında o, öz dövrünün mütləq çempionları olan atası Sergey və anası Olqanın rəqs şəkilllərinə baxırdı. O, balerina olmağı həmişə xəyal edib. Anna özünü idman və incəsənətin müxtəlif növlərində sınayıb. Bir neçə dəfə rəqs studiosuna qəbul olma cəhdi uğursuz alınıb. Bunun səbəbi isə özünə düzgün tərəf müqabili seçməməsi olub. Anna 12 yaşında "Lotos" rəqs klubuna yazılıb və burada Nataliya və Vladislav İnkijekovlarla tanışlıq onun həyatını dəyişib. Onlar bu sahədə Annaya böyük dəstək olublar. Lakin zaman keçdikcə onda atası kimi hüquqşünas olmaq istəyi yaranıb. 18 yaşında bu sahədə daha çox bilik toplamaq üçün o, Sloveniyaya gedib. Sloveniyada qaldığı 3 il boyunca rəqslə də məşğul olub. Səhərdən axşama qədər işləsə də, o rəqs etməyə imkan tapıb. Nəhayət, Azərbaycanda sığorta şirkətlərindən birində iş təklifini qəbul edib. Buna görə də o, Bakı şəhərinə köçüb və həmin andan etibarən rəqqas olmaq arzusunu reallaşdırmaq imkanı yaranıb. O, Eldar Cəfərovla tanış olub və qısa müddət ərzində onlar cütlük kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıblar. İşləməklə yanaşı o həm məşq etməyə, həm də müsabiqələrdə iştirak etməyə vaxt tapıb.

Cütlük 6 sentyabr 2008-cu ildə keçirilmiş 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində iştirak etmək imkanı qazanıb və onların milyonlarla tamaşaçı qarşısında öz bacarıqlarını nümayiş etdirmək üçün böyük şansları yaranıb.

## Həmçinin bax
* Azərbaycan 2008 Avroviziya Rəqs Müsabiqəsində

## Mənbə
* Azərbaycan 2009 Eurovisiya - rəqs müsabiqəsi

## Xarici keçidlər
* İtv.az
Kevin Mitnik

**Kevin Mitnik** () — keçmiş haker, informasiya təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssis.

## Həyatı
Kevin Mitnik 6 avqust 1963-cü ildə Los-Ancelesdə anadan olmuşdur. İlk kompüter hakerlərindən olub onların ən məşhurudur. 15 fevral 1995-ci ildə FBI tərəfindən tutulmuşdur. Fujitsu, Motorolla, Nokia və Sun Microsystems kimi şirkətlərin kompüterlərinə icazəsiz olaraq girdiyinə görə 5 il həbs cəzası almışdır. Hətta, məhkəmə vaxtı hakimə qəhvə hazırlayan maşını belə proqramlaya biləcəyini söyləyən Mitnick həbsxanada qəhvə hazırlayan maşına yaxınlaşma qadağası almış hüquq tarixinin tək məhkumudur. Belə cəza almağının bir çox səbəbləri var. Həbsə girməsinə səbəb olan hakim və hüquqçuların başlarına oyunlar açmaq kimi. Məsələn, telefon öyrənmə nömrəsini hakimin nömrəsinə yönləndirmiş, başqasının telefonuna bir neçə min dollarlıq danışıq borcu göndərmiş və başqa sevmədiyi birinin telefonunu aylarla bağlatdırmışdı.

## Kitabları
* (2003) 
* (2005) 
* (2011) Naqillərdəki kabus: Dünyanın ən çox axtarılan hakeri kimi sərgüzəştlərim ()
* (2017) Görünməzlik Sənəti ()

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Ribosom

**Ribosom** -  canlı hüceyrədə zülalların istehsal olunduğu (translyasiya prosesi) orqanoid. Ribosom mRNT ardıcıllığı əsasında amin turşularını birləşdirərək zülal əmələ gətirir.

Termini 1957-ci ildə elmə daxil edilmişdir. Bu orqanoid bütün canlı hüceyrələrdə aşkar edilmişdir. Ribosomlar ölçüsü 15-22&nbsp;nm olan dairəvi cisimciklərdir. O müxtəlif ölçülü, bir-birilə birləşmiş böyük və kiçik hissəciklərdən ibarətdir. Bir hüceyrədə minlərlə ribosom olur. Ribosomların tərkibi eyni miqdarda RNT və zülallardan ibarətdir. Prokariot hüceyrələrdə zülalların sintezi bir ribosom deyil, ribosomlar qrupu-polisomlar (polirisobomlar) tərəfindən həyata keçirilir. Polisomlarda 4-40-a qədər ribosom ola bilir. Sintez olunmuş zülallar eukariot hüceyrələrdə əvvəlcə dənəvər endoplazmatik şəbəkənin kanal və boşluqlarına yığılır. Sonra istifadə olunmaq üçün hüceyərnin başqa sahələrinə və digər orqanoidlərə daşınır. Endoplazmatik şəbəkə və onun üzərində yerləşən polirisobomlar zülalların biosintezinin və daşınmasının vahid aparatıdır.

## Mənbə
Lizosomlar

**Lizosomlar** (yunanca "lizis" — həll edirəm, "soma" — bədən) — kiçik ovalşəkilli cisimcik olub membranla örtülmüşdür. O, 1955-ci ildə siçovulun qaraciyər hüceyrəsində belçikalı biokimyaçı Kristian de Dyuvtərəfindən tapılmışdır. Lizosomlara bütün heyvan və göbələk hüceyrələrində rast gəlinir. Lizosomlarda zülalları, nuklein turşularını, polisaxaridləri, lipidləri və s. maddələri parçalaya bilən 30-dan çox ferment var. Onlar sitoplazmadan membranla ayrılmışdır. Lizosomlar sitoplazmaya daxil olan qidanı əhatə edir, ümumi həzm vakuolu əmələ gətirir və fermentlərin köməyi ilə onu həll edir. Həll olunmuş qida hüceyrə tərəfindən istifadə edilir. Lizosomlar hüceyrə hissəciklərini, tam hüceyrələri və orqanları da məhv edə bilir. Məsələn, orqanizmin rüşeym dövründə lizosomların fəaliyyəti nəticəsində əvvəlki embrion hüceyrələrini parçalayır, onun əvəzinə sabit hüceyrələr yaranır. Qurbağa çömçəquyruğunda quyruğun yox olması lizosomun fəaliyyətinin nəticəsidir. Lizosomlar hüceyrədə yenidən yarana bilir. Sintez olunmuş lizosomlar holci aparatına daxil olur, sitoplazmaya yayılır və öz funksiyasını yerinə yetirir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qolci kompleksi

Bu orqanoidi ilk dəfə İtalyan histoloqu Kamillo Qolci (1898) sinir hüceyrələrində görmüşdür. Sonra onun şərəfinə Qolci kompleksi (aparatı) adlandırılmışdır. Qolci kompleksi bütün bitki və heyvan hüceyrələrində olur. Onun ölçüsü və forması müxtəlifdir. O, sinir hüeyrələrində mürəkkəb tor şəklində olur, nüvənin ətrafında yerləşir. Qolci kompleksi bitki və ibtidai orqanizmlərin hüceyrələrində membranla örtülmüş ayrıca cisimcikdir. Bu da oraqvarı və ya çubuqvarı formalıdır. Bu heyvan hüceyrələrində formaca bir qədər fərqlənir. Lakin onların quruluşu bütün hüceyrələrdə eynidir. Qolci kompleksinin üç quruluş komponenti var:
# membranlarla hüdudlanan və qruplarla yerləşən boşluqlar
# boşluqlardan çıxan mürəkkəb borucuqlar
# borucuqların ucunda yerləşən iri və xırda qovuqcuqlar
Lakin bunların hər üçü vahid orqanoidi təşkil edir. Qolci kompleksi mühüm bioloji funksiyaları yerinə yetirir. Ona endoplazmatik şəbəkə kanalları ilə hüceyrənin bir sıra sintez məhsulları: zülallar, karbohidratlar və yağlar daşınır. Bu maddələr əvvəlcə Qolci kompleksi elementlərində toplanır, sonra borucuqların uclarında iri və xırda qovuqcuqlara çevrilir, nəhayət, qovuqcuqlar borucuqlardan ayrılaraq sitoplazmaya keçir və hüceyrələrin həyat fəaliyyətində istifadə olunur, yaxud hüceyrələrdən xarici mühitə çıxır. Mədəaltı vəzin sintezolunmuş fermentləri əvvəlcə orqanoidin boşluqlarına toplanır, beləliklə içərisi fermentlə dolu qovuqcuqlar əmələ gəlir. Sonra bu qovuqcuqlar mədəaltı vəzin axarına çıxarılır və bağırsaq boşluğuna tökülür. Qolci kompleksinin membranlarında hüceyrədə istifadə olunan yağlar və karbohidratlar da sintez olunur. Qolci kompleksi, həmçinin, hüceyrə lisozomlarının mənbəyidir. Plazmatik membranın özü də Qolci kompleksinin fəaliyyəti nəticəsində təzələnir.

## Mənbə
Nüvəcik

**Nüvəcik** - nüvə daxilində yerləşən, öz membran örtüyünə malik olmayan, ölçüsü 1-10 mkm olan möhkəm, girdə cisimcik. İşıq və elektron mikroskop altında yaxşı görünür.

Onun miqdarı hüceyrənin həyat fəaliyyətindən asılı olaraq dəyişir. Nüvəciyin tərkibi: zülallar, RNT, Risobomlar, kalium, kalsium, dəmir və bir sıra fosfat birləşmələrindən ibarətdir.

Nüvəciyin membranı yoxdur, nüvə şirəsi ilə həmişə təmasda olur. Hüceyrənin bölünmə ərəfəsində nüvəcik parçalanır, bölünmənin son mərhələsində yenə bərpa oluur. Ona görə nüvəcik yalnız bölünməyən hüceyrələrdə görünür. Nüvəcikdə risobom RNT-si və ribosomun kiçik və böyük hissələri formalaşır.

## Mənbə
Paştet

**Paştet** ()

## Ərzaqlar
*1 kilo qaraciyər (qoyun və ya mal)
*2 xörək qaşığı bitki və ya kərə yağı (soğan qızartmaq üçün)
*1 böyük baş soğan¸ xırda doğranmış
*2 orta boy yerkökü¸ soyutma bişirilmiş və təmizlənmiş
*Duz
*İstiot
*2/3 çay fincanı (170 qram) kərə yağı¸ yumşaldılmış (əritməyin!)
***Bu ruleti toyuq ciyərindən də hazırlamaq olar. Nəzərə alın ki¸ toyuq ciyəri suda qoyun və ya mal ciyərindən daha tez bişir.*

## Hazırlanma qaydası
1. Ciyəri  yaxşıca təmizləyib orta ölçüdə tikələrə kəsin. Qazana təxminən 6 çay fincanı su toküb¸ ciyərləri o suda 20 dəqiqə və ya tam bişənə qədər qaynadın. Tez tez kəfini yığın. Bişmiş ciyəri süzün və blender və ya ət maşınından püre halına gələnə kimi keçirin. Kənara qoyun.

2. Tavaya 2 xörək qaşığı yağ töküb qızdırın. Xırda doğranmış soğanı bu yağda qızardın (təxminən 7 dəqiqə çəkir). Qızarmış soğanı və soyutma yerkökünü ayrı-ayrı ət maşını və ya blenderdən püre halına gələnə kimi keçirin.

3. Çəkilmiş ciyər¸ soğan¸ və yerkökünü bir yerdə ət maşını və ya blenderdən püre halına gələnə kimi keçirin. Uzərinə zövqə görə duz və istiot əlavə edin.

4. Alınan kütləni bıçaqla kalka kağızının üzərinə qalınlığı təxminən 0.6 sm¸ uzunluğu 35 sm¸ eni isə 25 sm olan düzbucaq şəklində yayın. Sonra isə yumşalmış kərə yağını bıçaqla paştetin üzərinə yaxın.

5. Kalka kağızını ehtiyatla qaldıraraq paşteti rulet kimi qatlayın və eyni kalka kağızına bükün. Ən azı 2 saat soyuducuda saxlayın. Bu paştet soyuducuda nə qədər çox qalsa bir o qədər yaxşıdır - rulet özünü tutar. Süfrəyə verəndə orta qalınlıqda dilimlərə doğrayın. Bu paştet soyuducuda bir həftəyə dək saxlanıla bilər.  Nuş Olsun!

## Mənbə
*1001  dad Qaraciyər Paşteti 
*Ciyər Paşteti
Endoplazmatik şəbəkə

Hüceyrənin xarici membranı daxilə çəkilərək dəfələrlə şəxslənir və endoplazmatik şəbəkəni əmələ gətirir. Onun quruluşu plazmatik membrana oxşar kanal və boşluqlardan təşkil olunmuşdur. Kanallar şəxslərin və bir-birilə birləşərək endoplazmatik şəbəkə əmələ gətirir. Endoplzmatik şəbəkənin elektron mikroskopunda görünən iki tipi var-dənəvər və hamar. Dənəvər endoplazmatik şəbəkənin kanal və boşluqlarında xırda cisimciklər-ribosomlar yerləşir. Ribosomlar endoplamatik şəbəkəyə kələkötürlük verir. Risobomların olması nəticəsində dənəvər endoplazmatik şəbəkədə zülallar sintez olur. Hamar endoplazmatik şəbəkə membranlarında ribosomlar olmur. Ona görə burada lipidlərin və karbohidratların sintezi gedir. Sintezolunmuş maddələr kanal və boşluqlarda yığılır, sonra hüceyrənin müxtəlif orqanoidlərinə daşınır, orada istifadə olunur. Endoplazmatik şəbəkənin kanalları ilə müxtəlif maddələr bir hüceyrədən digərinə də keçir.

## Ribosomlar
Ribosom termini 1957-ci ildə verilmişdir. Bu orqanoid bütün hüceyrələrdə aşkar edilmişdir. Ribosomlar ölçüsü 15–22&nbsp;nm olan dairəvi cisimciklərdir. O müxtəlif ölçülü, bir-birilə birləşmiş böyük və kiçik hissəcikərdən ibarətdir. Bir hüceyrədə minlərlə ribosom olur. Ribosomlar ən çox dənəvər endoplazmatik şəbəkə üzərində, müəyyən hissəsi isə sitoplazmada sərbəst halda olur. Ribosomların tərkibi eyni miqdarda RNT və zülallardan ibarətdir. Zülalların sintezi ribosom terefindən deyil, ribosomlar qrupu-polisomlar tərəfindən həyata keçirilir. Polisomlarda 4–40-a qədər ribosom ola bilir. Sintez olunmuş zülallar əvvəlcə dənəvər endoplazmatik şəbəkənin kanal və boşluqlarına yığılır, sonra sərf olunmaq üçün hüceyrəni başqa sahələrinə və orqanoidlərə daşınır.

## Mənbə
İnteqrasiya oluna bilən sayt

**İnteqrasiya oluna bilən sayt** – Tələb olunan informasiyanın İnternetdə yerləşdirilməsi, sayt üzərindən informasiya sorğularının qəbulu, emalı və saytdan birbaşa sayt sahibinin informasiya reyestrinə, habelə əlaqəli informasiya reyestrinə avtomatik müraciət edib məlumat əldə etməsi, lazım gələrsə başqa reyetrlərə müəyyən hüquq və səlahiyyətlər əsasında informasiya daxil etmə imkanları nəzərdə tutulmuş internet saytıdır. Xüsusilə dövlət orqanları və bələdiyyələr inteqrasiya oluna bilən İnternet saytlarına malik olmalıdırlar.

## İstinadlar
Reyestr

**Reyestr** - İnformasiya sahibinə daxil olan, ictimai vəzifələrin yerinə yetirilməsi nəticəsində yaradılan və ya əldə edilən informasiyaların qeydə alındığı və hər kəsin istifadə edə biləcəyi elektron məlumat toplusudur. Sayt üzərindən informasiya sorğularının qəbulu və saytdan informasiya sahibinin sənədlərinin müraciət edib məlumat əldə edilməsi üçün reyestrin yaradılması zəruridir.
Blinçik

**Blinçik** () Mayalı xəmirdən qızartma üsulu ilə bişirilmiş nazik kökə.

## Ərzaqlar
*16 balaca və ya 8 iri içi doldurulmuş blinçik üçün*

### Blinçik Üçün:
* 2 yumurta
* 1 xörək qaşığı şəkər tozu
* bir çimdik duz
* 2 stəkan süd (əgər diyetik blinçik istəyirsinizsə, onda 1 stəkan süd bir stəkan su istifadə edin)
* 1 1/5 stəkan un
* 2 xörək qaşığı duru yağ

### İçi Üçün:
* 500 q çəkilmiş mal əti
* 1 ədəd orta boy soğan
* duz
* istiot
* qızartmaq üçün duru yağ

## Hazırlanma qaydası
Əvvəlcə içi hazırlayın. Bunun üçün tavada təxminin 2 xörək qaşığı duru yağı qızdırıb, bu yağda soğan və əti tez-tez qarışdıra-qarışdıra bərabər qızardın. Ət-soğan qızardıqdan sonra onu ət çəkən maşından keçirin ki, koma-koma qalmasın, iç narın olsun, amma bu istəyə görədir. İçi duzlayıb istiotlayın. (Əgər kaloriyası az blinçik istəyirsinizsə, onda əti qızartmaq yerinə, tikə mal ətini duzlu suda bişirin, sonra ət çəkən maşında çəkin, yağda qızardılmış soğan əlavə edin).

İndi isə blinçikləri hazırlayın. İri qabda xəmirin ərzaqlarını yaxşıca qarışdırın.

Kiçik tavanın dibinə yağ sürtün. Blinçikin xəmirindən təxminən 1/4 stəkan götürüb tavaya tökün. Əgər iri blinçik etmək istəyirsinizsə, onda iri tavadan istifadə edərək xəmirin miqdarını da artırın. Xəmiri tavaya tökən kimi, tavanı o tərəf bu tərəfə əyin ki, xəmir yayılsın. Blinçikin bir tərəfi qızaran kimi, o biri tərəfinə çevirib qızardın. Beləcə bütün blinçikləri bir-bir bişirib bir qabda üst-üstə yığın.

Hər blinçikin ortasına hazırladığınız içdən qoyun. Zərf şəklində bükün.

İndi isə tavada azacıq duru yağ qızdırın. Blinçiklərin hər iki tərəfini bu yağda azacıq qızardın. Bunu etdiyinizdə blinçiklər kip olacaq və içi dağılmayacaq. Qızardılmlış blinçikləri salfet kağızının üstünə qoyub yağını çəkdirin (yeməyin az kalorili olması üçün doldurulmuş blinçikləri yağda qızartmasanız da olar). Sonra isə süfrəyə verilir.

## Mənbə
* Ətli Blinçik
UFO araşdırma mərkəzləri

Dünyada UFO ilə bağlı araşdırma və tədqiqatlar aparan və təhsil verən bəzi akademik qurumların siyahısını belədir:
#Stanford Universiteti/ABŞ
#Alabama Universiteti/Montgomery - ABŞ
#Mississippi Universiteti, Oxford/Mississippi – ABŞ
#Edison Community College, Fort Myers/Philadelphia – ABŞ
#Göttingen Universiteti/Almaniya
#Mains Universiteti/Almaniya
#Hamburq Universiteti/Almaniya
#Utrecht Universiteti/Hollandiya
#Glamorgan Universiteti/İngiltərə

Bundan əlavə Rusiyada, Fransada, İngiltərədə, Çində, Meksikada, Çilidə, Peruda, Braziliyada, İtaliyada, Avstraliyada və daha bir çox yerdə UFO-lara aid tədqiqat mərkəzləri və qurumlar vardır.

Standford Universitetində Prof.Peter Sturrockun başçılığı ilə qurulan UFO Fenomeni Araştırma Təşkilatı, araşdırmaların sonunda yazdığı “UFO Enigma” adlı kitabında UFO məsələsin ən diqqətdə olan məsələ kimi qeyd etmiş və buna qarşı heç bir diqqətsizlik edilməməsini söyləmişdir.

## Mənbə
*Uçan Naməlum Obyektlər: 6-cı HİSSƏ
Toşiyuki Fucivara

— Yaponiya diplomatı. Yaponiyanın Azərbaycandakı və Gürcüstandakı keçmiş səfiri.

## Fəaliyyəti
Toşiyuki Fucivara 40 il Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyi sistemində fəaliyyət göstərmişdir. 1998-ci ilin fevralında Xarici İşlər Nazirliyində müstəqilliyini yenidən bərpa etmiş ölkələrlə iş üzrə şöbəyə rəhbərlik edərkən Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin dövlət qonağı kimi dəvət olunması təklif etmişdir. 1999–2002-ci illərdə Yaponiyanın Azərbaycanda səfiri olmuş, daha sonra bir müddət BMT-nin islahatlar üzrə xüsusi elçisi və Yaponiya Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun baş direktoru kimi işləmişdir. O, Azərbaycanda "maarifçi səfir" kimi tanınmışdır. Bu, Fucivaranın digər sahələrlə müqayisədə təhsilə daha çox diqqət yetirməsi və qısa müddət ərzində təhsillə bağlı çoxsaylı layihələrin, xüsusilə də "Ot kökləri və insan təhlükəsizliyi" qrant layihəsi əsasında məktəb tikintisinə diqqət yetirməsi ilə bağlı olmuşdur.

## Mükafatları
2004-cü ildə Çingiz Mustafayev adına Fond və ANS Şirkətlər Qrupu tərəfindən təsis edilmiş Azərbaycanda ilin adamı mükafatını almışdır. Yaponiya ilə Azərbaycan Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin inkişaf etdirilməsindəki xidmətlərinə görə 5 oktyabr 2004-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar
Venesiya mətbəxi

Venesiya bazarlarında olan məhsulların müxtəlifliyinə diqqət yetirdikdə həmişə şərq ölkələrinin bazarları xatırlanır. Burada axtardığın hər şeyi tapmaq mümkündür. Bazarda quş ətləri, kürü, cürbəcür balıqlar, həmçinin müxtəlif dəniz məhsulları satılır. **Venesiya mətbəxi** bütün mümkün olan yeməklərdən istifadə edir, çünki satıcıların çoxsaylı olması buna imkan verir. Həmin satıcılar dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəldiyi üçün əlverişli tamların əldə edilməsi də əlbəttə ki, asandır. Lakin yerli yeməklərin çox hissəsini düyü, toyuq, balıq və həmişəki qaydaya uyğun olaraq İtaliya tərəvəzlərinin köməyi ilə hazırlanır.

Venesiya mətbəxində yeməklərin çox hissəsi rizotta ilə süfrəyə verilir. Bu yemək bişirilərkən içərisinə tərəvəz, paxla, balıqla birlikdə verilir, həmçinin toyuq və dana əti də qatılır. Hətta sosis də qatmaq olar.

Venesiyalıların ən çox sevdikləri yeməklərdən biri də qarğıdalının odun üzərində hazırlanmasıdır. Bəzən onu müəyyən hissələrə ayırıb odun içərisinə belə salırlar. Ümumiyyətlə Venesiyada yağlı yeməklərə daha çox üstünlük verirlər, xüsusi ekzotik reseptlərdən istifadə edərək spesefik xörəklər yaradırlar. Həmçinin xörəklərə uyğun souslar da hazırlanır.

Unutmaq lazım deyil ki, venesiyalılar da İtaliyanın millətinə daxildir və bütün bu xalqın nümayəndəsi makaronlara aşiqdir. Dünyada ən güniş yayılmış makaron xörəklərinə burada rast gəlmək olar. Burada paxladan hazırlanmış və *Pasta e fagoli* adlandırılan xörək xüsusi ilə seçilir.

Venesiya özünün firma yeməklərindən olan *Fegato alla Veneziana* ilə də məşhurdur və bu Venesiya üsulunda düzəldilmiş peçenye hesab olunur. Bunun içərisinə ançous (siyənəyə oxşar xırda balıq), zərif doğranmış formada soğan əlavə edilir.

Nahar yeməyinin əsasını bitirdikdən sonra adətən meyvə və pendir qəbul edilir. Əlbəttə ki, gözəl şərabsız da ötüşmək mümkün deyildi. Buna misal olaraq *Vin Santo* desert şərabını göstəmrək olar. Sərt peçenyenin qatılması ilə hazırlanır. Yaxud köpüksüz şərab *Prosecco* – təbii giləmeyvələrdən ibarət olan bir içki növüdür.

Bütün bunlara baxmayaraq Venesiyada xörək yemək olduqca çətin məsələdir. Çünki tikintinin zəif aparılması buna tam imkan vermir. Şəhərin mərkəzində çox da yaxşı yeməklər hazırlayan restoranlara rast gəlmək olmur. Bu tipli yerlər daha çox şəhərin ətrafındakı hissələrdə yerləşdirilmişdir. Lakin şərab və kofe içmək üçün şəhərin bütün istiqamətlərinə getmək olar. Bu dadları sevən insanlar gərək ki, meydanda yerləşən *Florian* və *Kuadri* kafelərini seçələr. Burada kofeləri canlı musiqi səadları altında içmək olar. *Gran Caffe Lavena* adlanan yerdə yalnız isti kofe ilə şokoladı içmək deyil, eyni zamanda oradakı karnavala və maskarada da qatıla bilərsiniz.

## Mənbə

*Sehirli Venesiya
Kolayır (Samux)

**Kolayır** — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 13 iyun 2008-ci il tarixli 644-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Samux rayonunun Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kolayır kəndi Samux qəsəbəsi ilə birləşdirilmiş, Kolayır kəndi və Kolayır kənd inzibati ərazi dairəsi Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrindən çıxarılmışdır.

## Toponimikası

## Tarixi

### Tarixi abidələri

## Coğrafiyası və iqlimi

## Əhalisi

## İqtisadiyyatı

## Mədəniyyəti

## Təhsil

## Din

## Səhiyyə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

## Həmçinin bax