open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yusif Məmmədəliyevin Memorial Muzeyi

**Yusuf Məmmədəliyev** - Azərbaycan-sovet kimyaçı alimi, kimya elmləri doktoru, professor Yusif Məmmədəliyevin  ev muzeyi.

## Muzeyin yaranması
2015-ci ildən isə muzeyin nəzdində Gənc Alimlər Klubu yaradılmışdır. Muzeyin ümumi sahəsi 170 kv.m., fondu isə 669 eksponat təşkil edir. Muzey Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda 1985-ci ildən fəaliyyət göstərir. Muzey müasir texnologiyalarla tam təmin olunan yeni dizayn ən müasir standartlara cavab verən muzey 2012-ci il iyun-sentyabr aylarında təmirə bağlanan muzeyin bədii tərtibatını ARDNŞ tərəfindən dəvət olunmuş Latviyanın "Digital Design" studiyası həyata keçirərək 2013-cü ildə muzeyin sahəsi genişləndirilmişdir.

## Muzeyin bölmələri
İki bölmədən ibarət olan Memorial muzeyin birinci bölməsində alimin həyat və yaradıcılığını əks etdirən akademikin yazı masası, kitab şkafı, çoxsaylı fotolar, yer alıb. Müasir texnologiyalara əsaslanan yeni dizaynda alimin həyatı, elmi yaradıcılığı və fəaliyyəti haqqında hazırlanmış video materiallar xüsusi tele lövhələrdə ziyarətçilərə təqdim olunur. Akademikin şəxsi fotoaparatı ilə çəkilmiş şəkillərdən hazırlanmış elektron fotoalbom xüsusi texnologiyalarla hazırlanmış ayrı bir stenddə nümayiş olunur. Bu bölmədə Məmmədəliyevə 1946-cı ildə hədiyyə edilmiş alimin qol saatı, dekorativ qab, gündəliyi və çoxsaylı elmi jurnallar, "Kiyev" markalı fotoaparatı, yer alıb.
Memorial muzeyin ikinci bölməsində alimin neft-kimya sahəsində qazandığı uğurları əks etdirən stendlər var. Akademikin təltif olunduğu Dövlət Stalin Mükafatı nişanı və "Lenin" ordeni, Qaqarinin kosmosa uçuşunun rəsmi qeydetmə mərasiminə buraxılış vərəqəsi, raket yanacağının ixtira hüququnu təsdiqləyən patentləşdirmə sənədi də memorial muzeyin bu bölməsində nümayiş olunur.

## Həmçinin bax

* Yusif Məmmədəliyev
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
* AMEA-nın həqiqi üzvlərinin siyahısı

## Xarici keçidlər
*  Görkəmli alim, akademik Yusuf Məmmədəliyevin memorial muzeyi əsaslı təmirdən sonra istifadəyə verildi
* Akademik Yusuf Məmmədəliyevin Memorial muzeyinə videoekskursiya
* Akademik Yusuf Məmmədəliyevin Memorial Muzeyinə videoekskursiyalar təşkil olunur

## İstinadlar
Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi

**Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi** — Mikayıl Müşfiq ocağı 1988-ci ildə, Polis-polkovniki Əbülhəsən Əhmədov, Tofiq Novruzovun, Cabir Novruzun, Aydın Zeynalovun, Nəbi Xəzrinin təşəbbüsü ilə Müşfiqin 80 illik yubileyindən sonra Müşfiq ocağının yaradılması qərarına gələrək, Xızının Sayadlar kəndində yaradılıb. Şairin yaşadığı ev dağıldığı üçün muzey Müşfiqin 80 illik yubileyi çərcivəsində atası Əbdülqədirin bağ yerində salınır. 2004-cü il 15 sentyabr tarixində keçmiş Mədəniyyət naziri Polad Bülbüloğlunun sərəncamı ilə bura dövlət himayəsinə keçərək Mikayıl Müşfiqin Xatirə muzeyi statusunu alıb.

## Muzey binası
Muzey binası 1992-ci ildə tikilərək 1 mərtəbədən və 1 otaqdan ibarət olub, 55 kvadrat metr sahəni əhatə edir. Məhz buna görə də Mikayıl Müşfiqin şəxsi əşyalarının bir qismi qohumlarının evində saxlanılır. Muzey Mikayıl Müşfiqin yaradıcılıq və həyatını əks etdirir. Mikayıl Müşfiq muzeyi-"Müşfiq ocağı" Xızının Sayadlar kəndində yerləşir. Muzey statusu alandan sonra 8 nəfər işçi ilə 2006-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. Şair 1937-ci ildə güllələndikdən sonra, onun nəşi dənizə atılır. Şairin büstü muzeyin həyətində qoyulmuşdur. Xatirə Muzeyində isə simvolik məzar qoyularaq, büst hazırlanır. Büstün memarı Əməkdar incəsənət xadimi, heykəltaraş Münəvvər Rzayevadır(1990). 100 illik yubileyinə "Oxu Tar"abidəsi 2008-ci ildə M. Müşfiqin həsr olunmuşdur. Muzeyi həyətyanı sahəsində kitaba abidə qoyulmuşdur. 221 ədəd olmaqla 1 büst,43 fotoşəkil, 177-i isə şairin sənədlərindən ibarət muzeydə eksponat yer almışdır. Muzeyin fəaliyyəti yerli və xarici turistlərə şair haqqında, muzey haqqında məlumatlarla tanış etməkdir.Xızı rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsinin balansındadır.

## Muzey eksponatları
Muzey eksponatları arasında 12493 nömrəli cinayət işinin surəti, Mirvari Dilbazinin Mikayıl Müşfiqə həsr etdiyi şeirdən bir parça, xüsusi yer alıb.

## Həmçinin bax
* Mikayıl Müşfiq
* Xızı rayonu

## Xarici keçidlər
* Mikayıl Müşfiqin Xatirə Muzeyi
* Mikayıl Müşfiqin ev muzeyi qapılarını yenidən açmışdır
* Azərbaycanın görkəmli şairi Mikayıl Müşfiqin Xızı rayonundakı xatirə muzeyi yenilənəcək

## İstinadlar
Tufan zirehli maşını

**Tufan zirehli maşını-** Azərbaycan Respublikası Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən dizayn və istehsal edilən zirehli döyüş maşını.

## Tarixi
Tufan zirehli maşını ilk dəfə ADEX-2016 ikinci Azərbaycan Beynəlxalq müdafiə sərgisində maket və 3D animasiya formatında nümayiş etdirilib, lakin avtomobilin seriya öncəki prototipi gövdə forması və bəzi detallara görə konseptdən bir qədər fərqlidir. Zirehli maşını yalnız aqreqat və şassi hissələrində donor detallardan istifə olunmuşdur. Tufan zirehli maşını 100 faiz Azərbaycan dizaynerlərinin və mühandislərinin kreat fikirləri və təcrübəsi ilə istehsal olmuşdur.

## Texniki xüsusiyyətləri
Tufanın ağırlığı 12,3 tona çatır və zirehli maşın 10 nəfərlik şəxsi heyəti tam təhlükəsiz şəraitdə 3 tona qədər faydalı yük ilə daşımaq qabiliyyətinə malikdir. Maşın NATO-nun STANAG 4569 ballistik qoruma standartının 3-cü səviyyəsinin tələblərinə uyğundur.

Şosedə saatda 85 kilometr sürətinə çatan maşın həm də 65 sm dərinlikdəki xəndəkləri və 1,2 metr su maneələrini keçmə qabiliyyətini malikdir, məlumatda bildirilir. Tufanın dəf edilən eniş və yoxuşunun səviyyəsi 30 dərəcə, yamacı isə 18 dərəcədir. Zirehli maşının yerində dönmə radiusu 20 metrə çatır və onun uzunluğu 7,3, eni 2,44, hündürlüyü isə 2,8 metrdir. Tufanın gövdəsi universal formatda layihələndirilib ki, maşının güc aqreqatı sırasına 8 və ya 12 silindirli 230-dan 550 at gücünə qədər istənilən dizel, turbodizel müharrikləri və transmissiyalar tətbiq oluna bilər.

## İstifadəçilər
* Azərbaycan

## Həmçinin bax
•Müdafiə Sənayesi Nazirliyi (Azərbaycan)

## İstinadlar
Jozefina Pla

**Jozefina Pla** (, ) — Paraqvay şairəsi, həmçinin dramaturq, roman və hekayələr müəllifi, ədəbi tənqidçi. Bədii keramika sahəsində də uğurları vardır.

İctimai xadim və qadın hüquqları müdafiəçisi kimi də tanınır.

## Həyatı

## Əsərləri
Bir çox şeir kitablarının müəllifidir. Onlardan bəziləri:
* *El precio de los sueños*, 1934
* *Una Novia para Josevai*, 1950
* *La raíz y la aurora*, 1960
* *Rostros en el agua*, 1965
* *Invención de la muerte*, 1965
* *Satélites oscuros*, 1966
* *El polvo enamorado*, 1968
* *Desnudo día*, 1968
* *Luz negra*, 1975
* *Antología Poética*, 1927–1977
* *Follaje del tiempo*, 1982
* *Tiempo y tiniebla*, 1982
* *Cambiar sueños por sombras*, 1984
* *La nave del olvido*, 1985
* *La llama y la arena*, 1985
* *Los treinta mil ausentes*, 1985
* *De la imposible ausente*, 1996

## "Hər şeyin göldən başlanğıcı var" şeirindən
: Dünyada hər şeyə biganə bir göl səthində,
: Ağac çürüyü göy qurşağı, buludlar ada oldu.
: Hər şeyin göldən başlanğıcı var.
: Bataqlığın aldadıcı mühitində
: budaq ay quşunu qoruyurdu,
: quş isə iynəsiz və sapsız yelkən tikirdi …

## İstinadlar
Məliklər

* Məliklər (Şabran) — Azərbaycan Respublikasının Şabrannun inzibati ərazi vahidində kənd.
* Məliklər (Sisyan) — Zəngəzurda kənd.
Almaniya–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–Almaniya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Almaniya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Gürcüstan Demokratik Respublikasının müstəqilliyini elan edir. 1918-ci ildə yeni qurulan dövləti Almaniya Gürcüstanı tanıyan ilk ölkələrdən biri olur. 1922-ci ildə Gürcüstanın Sovet İttifaqına zorla birləşdirilməsi səbəbindən ikitərəfli münasibətlər kəsilir. Lakin SSRİ-nin dağılmasından sonra 13 aprel 1992-ci ildə bu münasibətlər yenidən bərpa edilir. Gürcüstanın Berlində, Almaniyanın Tiflisdə səfirliyi var.
## Tarix
Gürcüstan ilk dəfə 1918-ci ildə müstəqillik qazandıqda, ölkədəki geosiyasi vəziyyət çətin idi. Mübahisəsiz suverenliyini qorumaq və həm Rusiyanı, həm də Türkiyəni Gürcüstandan uzaq tutmaq məqsədi ilə Gürcüstan Almaniyanın protektoratlığına girmək məcburiyyətində qalır. Almaniya  General Kress von Kressensteyn Friedrixin rəhbərliyi altında Gürcüstana qoşun kontingenti göndərir. 

Almanların iştirakı qısa müddətə təsirli olur. Berlin Gürcüstanın etnik sərhədləri üzərində Türkiyəyə təzyiq göstərir. 1918-ci ilin iyul ayına qədər Türkiyə o zamana qədər onun nəzarətində olan bütün limanları və dəmir yollarını Gürcüstanın nəzarəti altına verir. Almaniya yeni respublikaya milyonlarla alman markası həcmində yardım edir. Almaniya Birinci Dünya müharibəsindəki məğlubiyyətdən qısa müddət sonra qoşunlarını ölkədən çıxarmalı olur.
1940-cı illərə qədər Gürcüstanın 20-dən çox şəhərində almanlar yaşayırdı. Onların sayı 24000-dən çox idi. Sovet hökumətinin İkinci Dünya müharibəsi zamanı 1941-ci ilin oktyabrından 1942-ci ilin aprelinədək Almaniyaya qarşı apardığı siyasət nəticəsində Gürcüstan almanlarının əksəriyyəti, ümumilikdə 19186 nəfər Sovet hakimiyyəti tərəfindən respublikadan deportasiya edilir.
27 noyabr 2018-ci il tarixində iki ölkə arasındakı münasibətlər tarixində ilk dəfə hərbi əməkdaşlıq müqaviləsi imzalanmışdır. Müqaviləni Gürcüstan Müdafiə Naziri Levan İzoriya və Almaniyanın Müdafiə Naziri Ursula von der Leyen imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən Almaniya NATO-nun Gürcüstana qarşı açıq qapı siyasətini dəstəkləyəcək.
## Diplomatik nümayəndəliklər
Gürcüstan Almaniyada paytaxt Berlində rəsmi səfirlik vasitəsilə təmsil olunur. Gürcüstanın ayrıca Frankfurt və Münhen şəhərlərində konsulluğu vardır. 

Almaniyanın isə Tiflisdə səfirliyi var.

## İstinadlar
Ərəb (Laçın)

**Ərəb** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Fətəlipəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

## Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsinin Bağırbəyli tayfasına mənsub ailələr *Ərəbdüzü* adlanan yerdə salmışlar. Yaşayış məntəqəsi özündə ərəb etnonimini əks etdirir. VII əsrdən ərəb işğallarının başlaması ilə əlaqədar Xilafətin tərkibinə daxil olan ərazilərə, o cümlədən Azərbaycana xeyli ərəb tayfası köçürülmüşdü. Mənbələrin məlumatına görə, təkcə xəzər-ərəb müharibələri dövründə Hişam ibn Mərvan 731-ci ildə Şimal sərhədlərini qorumaq üçün Azərbaycanda Şamdan (Suriya) gəlmiş 40 min ərəb ailəsi yerləşdirmışdi. Ərəblərin Azərbaycana köçürülməsi sonralar kütləvi hal almışdı. Gələn ərəblərin əksəriyyəti İam, Mosul, Diar, Rəbiə, Yəmən, Xeybər, Xillə, Kufə, Bəsrə və s. dairələrdən idi. XIX əsrə aid məlumata görə, Zaqafqaziyada ərəb komponentli kənd adlarının 29-undan 19-u Bakı quberniyasında idi.

1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub. Kənd 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir.  19 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində yenidən Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə qayıtmışdır.

## İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.

## Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 30 nəfər olmuşdur.

## İstinadlar
Dəmirçilər məscidi

**Dəmirçilər məscidi** — XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi, məscid. Azərbaycanın Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşir.

Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Dəmirçilər məscidi XVIII əsrdə Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində tikilib. 

Azərbaycanda sovet işğalından sonra rəsmi olaraq 1928-ci ildən dinlə mübarizəyə başladılar. Həmin ilin dekabrında Azərbaycan KP MK-i bir çox məscid, kilsə və sinaqoqları maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verdi. Əgər 1917-ci ildə Azərbaycanda 3.000 məscid var idisə 1927-ci ildə bu rəqəm 1.700, 1928-ci ildə 1369, 1933-cü ildə isə 17 idi. Dəmirçilər məscidi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb.

Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə 1993-cü ildə Qubadlı rayonu Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. İşğaldan sonra bölgədəki tarix memarlıq abidələri o cümlədən yaşayış məskənləri dağıdılıb. Eləcə də Dəmirçilər kəndi və Dəmirçilər məscidi də dağıntılara məruz qalıb. 

2020-ci il sentyabrın 27-də İkinci Qarabağ müharibəsi başlayıb. Müharibənin gedişində Qubadlı rayonu o cümlədən də Dəmirçilər kəndi işğaldan azad edilib.

Məscidin interyerində iki sütun qoyulub. Damında isə azan verən üçün "güldəstə" quraşdırılmışdır. Dondarlı məscidindən fərqli olaraq bu məscidin interyeri üç tərəfdən qoyulmuş bir cüt pəncərələrlə yaxşı işıqlandırılır. Bu məsciddə də tavan gümbəzlə örtülüb, dam örtüyü yamaclı şəkildə tamamlanmışdır. XVIII və XIX yüzilliyin yadigarı olan Dəmirçilər məscidi də dövrümüzə qədər yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdır.

## Həmçinin bax
* Dondarlı məscidi

## İstinadlar
Əhali iqtisadiyyatı

**Əhali iqtisadiyyatı** — demoqrafik proseslərin iqtisadiyyata təsirini araşdıran demoqrafiyanın bir qolu. İqtisadi demoqrafiya əvvəlcə həm sosial-iqtisadi şəraitin demoqrafik proseslərə təsirini, həm də demoqrafik amilin sosial-iqtisadi dinamikaya təsirini nəzərə alırdı. Hələ 1970-ci illərdə iqtisadi demoqrafiya, istehsal və istehlak prosesi ilə əlaqədar olaraq əhalinin yaş-cins quruluşunu araşdıran demoqrafik elmin bir hissəsi kimi başa düşülürdü . Bununla birlikdə, tədricən ilk istiqamət (tez-tez birbaşa təsir adlanır) "təmiz" demoqrafiyanın tədqiqat obyektinə çevrildi, iqtisadi demoqrafiyanın üstünlüyü isə demoqrafik proseslərin iqtisadi qiymətləndirilməsi (əks təsir) oldu.

## Tarixi
İqtisadi demoqrafiya “demoqrafiya” termininin yalnız XIX əsrdə tətbiq olunduğunu nəzərə alsaq, nisbətən gənc bir elmdir. 1940-cı illərdə xarici elm adamları (əvvəlcə Amerikalı demoqraf S. Volfbayn) tərəfindən aparılan tədqiqatlar, sözdə iş dövrü cədvəllərinin və ya əhalinin iqtisadi fəaliyyət cədvəllərinin ortaya çıxmasına səbəb oldu. Fransız sosioloq Alfred Sovi ("üçüncü dünya" konsepsiyasının müəllifi) 1960-cı illərdə. çox ibtidai metodlarla da olsa nəslin "gəlirliliyini"  tədqiq etdi. 1960-cı illərin əvvəllərində. Macar alimi E. Valkoviç iqtisadi yaş piramidalarının çox qiymətli metodu inkişaf etdirdi. SSRİ-də iqtisadi demoqrafiya sahəsində A.Boyarski, A. G. Vişnevski, B. Ts. Urlanis və S. Q. Strumilin kimi böyük statistika-demoqrafları qeyd edildi. 1960-80-ci illərdə baş verən demo-iqtisadi problemlərə böyük maraq. SSRİ-də, indi praktik olaraq yox oldu. Qərbdə (ilk növbədə ABŞ-də) çoxsaylı, lakin o qədər də səmərəli olmayan ekonometrik tədqiqat metodlarına vurğu edilir. Günümüzdə iqtisadi demoqrafiya, demoqrafların və iqtisadçıların diqqətindən az korlanan tipik bir "ortaq" intizam olmağa davam edir.

## İstinadlar
Danimarka–Gürcüstan münasibətləri

**Gürcüstan–Danimarka münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və Danimarka arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Danimarka Kiyevdəki (Ukrayna) səfirliyi vasitəsilə Gürcüstanda təmsil olunur. Gürcüstanın isə Kopenhagendə səfirliyi vardır. Danimarka Gürcüstanı Avropa İttifaqı və NATO-ya daxil olmaq istəyini dəstəkləyir. Gürcüstanın Danimarkadakı hazırkı səfiri Qiqi Qicadzedir.
## Tarix
1 iyul 1992-ci ildə Gürcüstan və Danimarka arasında diplomatik münasibətlər qurulur. 2007-ci ildə Danimarka və Gürcüstan miqrasiya ilə bağlı bir memorandum imzalayır. 22 aprel 2009-cu il tarixində isə Danimarka ilə Gürcüstan arasında hərbi müqavilə imzalanmışdır.

2008-ci il hadisələri zamanı Danimarka Baş Naziri Anders Foq Rasmussen Rusiyanın Gürcüstana hücumunu qınamışdır. O, 2010-cu ilin fevralında Danimarkanın Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyəti "beynəlxalq ictimaiyyətin Rusiyanın Gürcüstan qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirməsində maraqlı olduğunu və bu səbəbdən Rusiyaya təzyiqlərin artırılması lazım olduğunu" söyləyir.

## İqtisadi əməksdaşlıq
2000-ci ildə Gürcüstanın Danimarkaya ixracatı 500,3 milyon dollar, Danimarkanın ixracatı isə 2,771 milyon dollar təşkil etmişdir. 2010-cu ildə Gürcüstanın ixracatı 5.140 milyon dollar və Danimarkanın ixracatı isə 15.077 milyon dollar olmuşdur.
## Yardım
Gürcüstan Qonşuluq Proqramında yüksək prioritetə malikdir.

2008-ci il müharibəsi zamanı Danimarka Qırmızı Xaç Cəmiyyəti qurbanlara 1 milyon Danimarka kronu bağışlamışdır. 2008-ci ilin avqustundakı müharibədən sonra Danimarka Gürcüstana yardımını on qat artırır. Danimarka Gürcüstana özəl sektor, demokratiya və insan hüquqları üçün 71 milyon Danimarka kranu məbləğində yardım etmişdir.
## Dövlət sədərləri
Danimarkanın Baş Naziri Anders Foq Rasmussen 27 noyabr 2008-ci il tarixində Gürcüstanı ziyarət edir və burada Prezident Mixail Saakaşvili, Baş Nazir Qriqol Mqaloblişvili və Parlamentin sədri David Bakradze ilə görüşür. Danimarka Xarici İşlər Naziri Per Stiq Meller 2009-cu ildə müxalif siyasətçilərlə görüşür. Üstəlik Suxuminidə (Abxaziya) da ziyarət edərək, burada Abxaziya Xarici İşlər Naziri Sergey Şamba ilə görüşür.

Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşvili Kopenhagendə keçirilən BMT İqlim Dəyişikliyi Konfransına (2009) qatılır.
## İstinadlar
Gürcüstan–İspaniya münasibətləri

**Gürcüstan–İspaniya münasibətləri** — Gürcüstan Respublikası və İspaniya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. Gürcüstanın Madriddə bir səfirliyi, Barselona və Sevilyada isə konsulluğu vardır. İspaniyanın Gürcüstanda səfirliyi yoxdur, ancaq Türkiyənin Ankara şəhərindəki səfirlik Gürcüstan üçün də akkreditə olunmuşdur. İspaniyanın Tiflisdə bir konsulluğu var. Hər iki ölkə Avropa Şurasının üzvüdür.
## Diplomatik münasibətlər
İspaniya Gürcüstan Respublikası ilə diplomatik əlaqələrini 1992-ci ildən bəri davam etdirir.
Gürcüstanın 2005-ci ildən bu yana Madriddə diplomatik nümayəndəliyi var, lakin İspaniyanın Tiflisdə daimi səfirliyi yoxdur. İspaniyanın Ankaradakı səfirliyi çoxsaylı akkreditasiyaya malikdir.
## İqtisadi əməkdaşlıq
2014-cü ildə Gürcüstan iqtisadiyyatı 4.8% böyümüşdür. İstehlak, xüsusi sərmayə və ixracatdakı canlanma sayəsində inkişaf baş tutur. Maliyyə sektorunda müəyyən struktur zəifliklər qalmaqdadır (yüksək dollarlaşma, qısamüddətli likvidlik və yüksək bank sektoru konsentrasiyası). Böyüməyə ən çox töhfə verən sektorlar inşaat, pərakəndə satış və istehsaldır.

Gürcüstan iqtisadiyyatında müsbət bir təkamül görndüyü halda, lakin yenə də orta müddətli proqramında olduğu kimi iqtisadi böyüməni sürətləndirməyə və daha əhatəli hala gətirməyə, iş yerləri açmağa və eyni zamanda pul siyasətini gücləndirməyə imkan verəcək struktur islahatlarına ehtiyac duyulur. Çevik valyuta məzənnəsi, güclü valyuta ehtiyatları və inflyasiya tavanının qorunub saxlanılması yolu ilə kredit siyasəti buna misaldır.

Yoxsulluq dərəcələri son beş ildə xeyli azalmış, 2012-ci ildə yoxsulluq səviyyəsi 3.7 % (son məlumatlar) olmuşdur. Halbuki kənd yerlərində hələ də nisbi yoxsulluq mövcuddur. Bu azalma əsasən sosial yardım siyasətinə görədir.
İqtisadi əlaqələr məhdud olsa da xarici investisiyalar üçün iqlimin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşması ilə cəlb olunan İspan şirkətlərinin marağı artmaqdadır. 1 iyul 2011-ci ildən etibarən Gürcüstan və İspaniya arasında ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması barədə Saziş qüvvədədir. 10 və 11 mart 2014-cü il tarixlərində İspaniya və Gürcüstan iki Anlaşma Memorandumu (Anlaşma) imzalamışdır: İqtisadi Əməkdaşlıq Memorandumu və Turizm Anlaşması.

2014-cü ildə İspaniyanın Gürcüstandan idxalatı 25,4 % azalma ilə 58,8 milyon avro (2013-cü ildə 78,8 milyon avro), Gürcüstanın İspaniyadan idxalatı isə 81,43 milyon avroya çatmışdır (2013-cü ildə 32 milyon avro). Bu da son illərin ən böyük artımını göstəricisidir (177,7 %)
## İstinadlar
V Baqrat

**V Baqrat** ( ;) — 1360-1393-cü illər arasında hökm sürmüş Gürcüstan çarı.

## Həyatı
Atası IX Davidin ölümündən sonra 1360-cı ildə Gürcüstan taxtına oturdu. Onun tacqoyma mərasimi Kutaisidə həyata keçirildi. İlk evliliyi Trabzon imperatorunun qızı Helena Komninoy ilə baş tutdu. Helena Komninoyun ölümündən sonra ikinci evliliyi yenə Trabzon imperatorunun qızı Anna Komnina ilə reallaşdı.

Erməni və yunan salnaməçilərinin ifadələrinə görə, çar bacarıqlı döyüşçü və istedadlı sərkərdə idi. V Baqrat 1385-ci ildə Qızıl Orda xanı Toxtamışla, Teymuri hökmdarı Əmir Teymura qarşı ittifaq bağladı. 1386-cı ilin payızında Əmir Teymurun komandanlığı altında nəhəng bir ordu Gürcüstan krallığının ərazilərinə daxil oldu. Teymur Tiflisi mühasirəyə aldı. Gürcü zadəganlarının çoxu qalalarda gizlənərək V Baqrata xəyanət etdilər. 22 noyabr 1386-cı ildə altı aylıq mühasirədən sonra Teymuri ordusu şəhərə daxil oldu. V Baqratt arvadı və oğlu ilə birlikdə əsir götürüldü.

Teymurun ordusu qışlaq etmək üçün Qarabağ ərazisində dayandı. V Baqrat, Əmir Teymura tabeliyini bildirdi və islam dinini qəbul etdi. Bundan sonra Əmir Teymur V Baqratı azad etməyə razı oldu. O, V Baqratı on iki min əsgər ilə birlikdə islamı yayması üçün Gürcüstan krallığına göndərdi. Ancaq Gürcüstan krallığının ərazilərinə daxil olduqdan sonra V Baqrat oğulları Georgi və Konstantin və gürcü əsgərləri ilə birlikdə Teymuri əsgərlərini qılıncdan keçirdi.

Bu dövrdə V Baqratın vassalı İmeretiya şahzadəsi Aleksandr özünü müstəqil bir hökmdar elan etdi və 1387-ci ildə Gelati monastırında özünə tacqoyma mərasimi keçirdi. 1388-ci ilin yazında Əmir Teymur yenidən Gürcüstan krallığının ərazilərinə daxil oldu. Bu dövrdə V Baqratın müttəfiqi Qızıl Ordanın Azərbaycana hücuma keçməsi və İranda üsyanların olması Gürcüstan krallığı üçün faydalı oldu. Əmir Teymur bu səbəblərə görə Tiflisdən geri çəkildi. 1389-cu ildə, İmeretiya çarı Aleksandrın ölümündən sonra V Baqrat ölkənin suverenliyini bərpa etməyi bacardı. V Baqrat 1393-cü ildə vəfat etdi. Taxtına böyük oğlu VII Georgi keçdi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* Рейфилд Д. Глава X. Расколотое государство. Глава XI. Тамерлан и разгром Грузии // Грузия. Перекресток империй. История длиной в три тысячи лет :  [rus.]. — Москва : Азбука-Аттикус, 2017. — 608 p. — (Города и люди). — .

## Xarici keçidlər

* Румянцев В. Баграт V (неопр.).  www.pravitelimira.ru. — Династии правителей. Дата обращения 6 ноября 2018.
Xan bağı (İrəvan)

**Xan bağı** — İrəvan şəhərində vaxtı ilə yerləşən istirahət guşəsi. Bağ İrəvan qalasının içərisində xan sarayı inşa etdirmiş, qala ilə üzbəüz, Zəngiçayın sağ sahilində böyük bir bağ saldırmışdır. Həmin bağ tarix ədəbiyyatında Xan bağı kimi qeyd olunur.
Zəngiçayın sahili boyunca müxtəlif gül-çiçək və meyvə ağacları ilə zəngin olan Xan bağı salınmışdı.
Sarayın 1837-ci ildə tərtib edilmiş mükəmməl planına əsasən, onun 1 hektar ərazini əhatə etdiyi aydın olur.
Hüseynqulu xana məxsus məşhur Xan bağı və yay köşkü bu bağda yerləşirdi.

## İstinadlar
V David

**V David** (; ) — Baqrationilər sülaləsindən olan Gürcüstan çarı (1155). Çar I Demeterin oğlu, IV Davidin nəvəsidir.

## Həyatı
I Demeterin iki oğlu var idi. Böyük oğlunun adı David, kiçik oğlunun adı isə Georgi idi. Taxtın qanuni varisi David idi, lakin bilinməyən səbəblərdən I Demeter kiçik oğlu Georgini özünə varis seçdi. David, atasının ölümündən sonra taxtın Georgiyə keçəcəyindən qorxurdu və bu səbəbdən I Demeteri taxtdan devirmək üçün dəfələrlə sui-qəsd həyata keçirdi. Həmçinin 1130-cu ildə hakimiyyəti ələ keçirmək cəhdi də uğursuzluqla nəticələndi.

1155-ci ildə David hədəfinə çatdı. Çar I Demeter taxtdan imtina etdi və V David çar taxtına oturdu. Lakin onun hakimiyyəti altı ay sürdü. V David hakimiyyətinin altıncı ayında qəfildən dünyasını dəyişdi.

V Davidin oğlu şahzadə Demeter azyaşlı olduğu üçün taxta yenidən atası I Demeter keçdi. I Demeter də gözlənilmədən 1156-cı ildə vəfat etdi.

Gürcü və erməni salnamələri V Davidin hakimiyyətinin müddəti və mahiyyəti barədə fərqli məlumatlar verir və onun müəmmalı ölümünün barədə fərqli fikirlər yazırlar. Erməni salnaməçisi Vardan Areveltsi onun bir ay hökm sürdüyünü və əyanları tərəfindən öldürüldüyünü yazır. Sumbat və İvan Orbeli isə V Davidin kiçik qardaşı Georgi tərəfindən gizli bir sui-qəsd nəticəsində öldürüldüyünə inanırlar.

XIII-XIV əsrlərdə yaşamış erməni tarixçisi Stepanos Orbelyan V Davidin iki il hökmdarlıq etdiyini və ailə üzvlərinin onun qətlində iştirak etmədiklərini yazır. Müəllif Georginin V Davidin varisi şahzadə Demeterin yaşı çatana qədər çar taxtında oturacağına and içərək taxta çıxdığını, lakin sonradan andını pozuduğunu qeyd edir. Stepanos Orbelyan 1177-ci ildə Demeterin taxtı uğrunda mübarizəyə başladığını yazır.

Gürcü səlnamələrində isə V Davidin altı ay hökm sürdüyünü yazsa da, ölümü barədə məlumat vermirlər.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* Cyrille Toumanoff, [Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle : Tables généalogiques et chronologiques](https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9f%C3%A9rence:G%C3%A9n%C3%A9alogie_et_de_Chronologie_pour_l%27histoire_de_la_Caucasie_chr%C3%A9tienne_(Toumanoff)), Rome, 1990, p.&nbsp;136-137.
* Marie-Félicité Brosset, Histoire de la Géorgie depuis l’Antiquité jusqu’au xixe siècle, v. 1-7, Saint-Pétersbourg, 1848-58 (lire ce livre avec Google Books : https://books.google.com/books?vid=OCLC38657816&id=9PIKAAAAIAAJ&dq=Brosset archive, https://books.google.com/books?vid=OCLC38657816&id=RfMKAAAAIAAJ&dq=Brosset archive), p.&nbsp;382.
Orasio Kiroqa

**Orasio Silvestre Kiroqa Fortesa** (isp.: *Horacio Silvestre Quiroga Forteza*; ) ─ Uruqvay yazıçısı, 31 dekabr 1878 ildə Salto şəhərində anadan olub. 19 de algo de 1937 Buenos Aires vəfat edib.

## Həyatı və fəaliyyəti
Orasio Kiroqanın atası argentinalı diplomat Prudensio Kiroqadır. Oğlunun doğumundan iki ay yarım sonra təsadüfi tüfəng atəşindən vəfat etdi. Montevideoda təhsil alan Orasio ədəbiyyat və eksperimental elmlərə (mexanika, fizika, kimya) meyil göstərirdi. 1899-cu ildə Parisi ziyarət edir. Uruqvaya qayıdaraq ispan dilini tədris edir, jurnalistika ilə məşğul olur və fotoqraflığa meyil göstərir. İlk çıxışını 1901-ci ildə ispan dilli modernizmin (Ruben Dario) təsiri ilə yazılmış şeir və poetik nəsr kitabı ilə etdi. 1902-ci ildən əsasən Argentinada yaşayırdı. Bir fotoqraf olaraq, Təhsil Nazirliyinin dəstəyi ilə Leopoldo Lugones tərəfindən təşkil edilən Çako vilayətinə bir ekspedisiyada iştirak etmişdir. Selvaya aşiq olur, və orada bir neçə il ailəsi ilə birlikdə yaşayır. 1915-ci ildə intihar edən həyat yoldaşını itirdi. 1920-ci illərdə kinoda ssenari müəllifi kimi çalışmış, film tənqidi ilə məşğul olmuş, qəzet və jurnallara yazmışdır. Yazıçının ikinci evliliyi uğursuz oldu. Prostat xərçəngindən əziyyət çəkən yazıçı, dostun gözünün qabağında siyanid içib. Dözülməz ağrıdan bir neçə dəqiqədən sonra Orasio Kiroqa vəfat etdi.

Osario Kiroqa Edgar Poun üslubuna oxşar qaranlıq fantaziya ilə bürünmüş, təbiətin qaranlıq, ölümcül qüvvələri və insan psixikası haqqında qısa hekayə və romanların müəllifidir. Bir neçə nəslin uşaqları arasında populyarlaşan selvanın təbiəti və heyvanları haqqında hekayələri də hər kəsə məlumdur.

## Ölümdən sonrakı tale
Kiroqanın romançılığı Xulio Kortasarın yaradıcılığına böyük təsir göstərdi. Yazıçının nəsrinə əsaslanaraq Mario Soffiçi, Pablo Trapero və digər rejissorlar filmlər çəkib. 1983 ildə Enrike Amorim Kiroqa haqqında xatirələr yazıb.

## Kitablar
* Mərcan qayaları/ *Los arrecifes de coral* (1901, şeir)
* Başqasının cinayəti/ *El crimen del otro* (1904, novellalar)
* Qovulmuşlar/ *Los perseguidos* (1905, novellalar)
* İztirablı sevginin hekayəsi/ *Historia de un amor turbio* (1908, roman)
* Sevgi, dəlilik və ölüm nağılları/ *Cuentos de amor, de locura y de muerte* (1917, novellalar)
* Selva nağılları/ *Cuentos de la selva* (1918, uşaqlar üçün hekayələr)
* Vəhşi/ *El salvaje* (1920, novellalar)
* Qurban olanlar/ *Los sacrificados* (1920, pyeslər)
* Anakonda/ *Anaconda* (1921, hekayələr)
* Səhra/ *El desierto* (1924, hekayələr)
* Kəsilən toyuq və digər hekayələr/ *La gallina degollada y otros cuentos* (1925, hekayələr)
* Sürgünlər/ *Los desterrados* (1926, hekayələr)
* Keçmiş sevgi/ *Pasado amor* (1929, roman)
* Digər tərəfdə/ *Más allá* (1935, novellalar)

## İstinadlar
Şahnəzərovlar

**Şahnəzərovlar** — xristian-alban əsilli sülalə.

Şahnəzərovlar Əslən Vərəndə məliklərinin nəslindəndir

Şahnəzərov nəslindən Qriqor ağa adlı birisi vəfat etmişdi.
Müsəlmanların əyan və əşrafları toplaşıb onun dəfn mərasimində iştirak etdilər. Qriqor ağanı tabuta qoyub müsəlmanlar öz qayda-qanunları ilə çiyinlərinə alaraq qəbiristanlığa aparıb dəfn etdilər. Onun özü və ata babaları (Bəhram bəy, Cəmşid bəy Məlik Şahnəzər) müsəlmanlara çox böyük rəğbət bəslədiklərinə görə Qalanın müsəlman camaatı bir neçə gün yas mərasimində iştirak etdilər. Hətta Cəmşid bəyin bir bacısı Hurizad xanım mərhum İbrahim xanın arvadı idi. Bu xanımın övladı olmadığına görə böyük məscidin həyətində otaqlar tikdirərək vəqf etdirdiyi otaqlar indi də qalmaqdadır. Cəmşid bəyin özü Rəhim bəyə vəsiyyət etmişdi ki, öləndə məni erməni qəbiristanlığında dəfn etməsinlər. Cəmşid bəy öləndə Rəhim bəy Şuşada olmadığından ermənilər onu aparıb öz qəbiristanlıqlarında dəfn etmişdilər. Rəhim bəy gələndən sonra dərhal Cəmşid bəyin tabutunu erməni qəbiristanlığından çıxarıb kənar yerdə dəfn etdilər.

## Soyun tanınmış nümayəndələri
* Məlik Hüsü -
* Məlik Şahnəzər — Vərəndə Məliyi
* Hurizad xanım — İbrahim xanın kəbinli zövcəsi
* Cəmşid bəy Şahnəzərov — Vərəndə məliyi

### Erməniləşmiş nümayəndələri
* Sokrat bəy Məlik-Şahnəzərov — 1918-ci ilin martında erməni dəstələrinin rəhbərlərindən.
* Zare Məlik-Şahnəzərov — 1919-cu ildə Şuşada erməni qoşununda döyüşmüş bir erməni əsgərin "Şuşanın süqutu" adlı xatirəsi var
* Georgi Şahnəzərov
* Nikolay Şahnəzərov -Şahnəzərov Nikolay Samsonoviç — Dağlıq Qarabağ vilayət partiya komitəsinin birinci katibi
* Arsen Məlik-Şahnazarov — Qondarma Dağlıq Qarabağ rejiminin Rusiyadakı daimi nümayəndəliyinin məsləhətçisi
* Karen Şahnəzərov — Kinorejissor

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Karen Şahnəzərov

**Karen Şahnəzərov** () — rejissor. Əslən Şahnəzərovlardandır.

Tanınmış Sovet və rus kinorejissoru, ictimai xadim, "Mosfilm" konserninin baş rejissoru və idarə heyətinin sədri, Rusiyanın Xalq artisti.

## İstinadlar
Qarasaqqal (Laçın)

**Qarasaqqal** — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 5 oktyabr 1999-cu il tarixli 708-IQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə Laçın rayonunun Kürdhaci kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsi Qarasaqqal kəndi adlandırılmış və rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.

## Toponimikası

## Tarixi

## Əhalisi
Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.

## İqtisadiyyatı
Heyvandarlığın, əkinçiliyin inkişafi üçün bol suyu, münbit torpağı, zonanın təbii şəraiti, əlverişli iqlimi olduğundan əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və əkinçilik olmuşdur. Heyvandarlıq çox güclü inkişaf edərək əsas sahələrdən birinə çevrilmişdir. Əkinçilik kəndin iqtisadiyyatında ikinci yeri tutur. Əkinə yararlı sahələrdə buğda, arpa, vələmir və başqa dənli bitkilər, eləcə də çoxillik yem bitkiləri becərilir. Meşədə bitən cır meyvə və giləmeyvələrdən meyvə qurusu (qax) hazırlanır, müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilir.

Bunlardan əlavə toxuculuq çox yaxşı inkişaf etmişdir. Yerli qoyun növlərinin yununun xüsusiyyətlərinə uyğun xalcalar toxunurdu. Dəmirçilik, arıçılıq, taxta-şalban istehsalı, dərman bitkilərinin toplanıb təhvil verilməsi də əhalinin məşğuliyyət növlərindəndir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Laçının zəngin təbii ehtiyatları 17 ildir düşmən işğalı altındadır 

## Həmçinin bax
Auqusto Roa Bastos

**Auqusto Roa Bastos** (; ) — Paraqvay şairi və nasiri.

## Həyatı
Atası — quarani hindisi, anası - Portuqaliyadandır. 1932-ci ildə yoldaşları ilə məktəbdən qaçaraq, könüllü surətdə Çak müharibəsində sanitar kimi iştirak edir. 1945-ci ildə jurnalist kimi Böyük Britaniyada, Fransada, Almaniyada, Yunanıstanda işləyir. 1947-ci ildə paraqvaylı şair Erib Kampos Serverlə ilə birgə 1947-ci il Paraqvay vətəndaş müharibəsi  və siyasi repressiyalar səbəbindən Buenos-Ayresə köçür. 1976—1989 — ci illərdə Fransada yaşayır, Alfredo Stressner diktaturası devrildikdən sonra ölkəsinə qayıdır.

1982-ci ildə Paraqvay vətəndaşlığından məhrum olunmuşdu, 1983-cü ildən İspaniya vətəndaşı idi.

2005-ci ildə Asunsonda Rekolete qəbirstanlığında ailə məqbərəsində dəfn edilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Servantes Mərkəzi saytında Auqusto Roa Bastos haqqında 
* Auqusto Roa Bastos 
* Auqusto Roa Bastos
Amun Abdullahi

**Amun Abdullahi ** (İsveç. Amun Abdullahi), ayrıca (İsveç. Amun Abdullahi Məhəmməd; ) – Somali və İsveçli jurnalist, ictimai xadim, Somalinin Mogadişo şəhərində qızlar məktəbinin qurucusudur.

## Bioqrafiya
Amun Abdullahi Somalidə anadan olub, 1990-cı illərin əvvəllərində ölkəsində baş verən silahlı qarşıdurmaların başlaması nəticəsində qaçqın kimi İsveçə köçüb. İsveçdə əvvəlcə Umeada, daha sonra Somali topluluğu ilə məşhur olan Stokholmun Rinkebyu bölgəsində və nəhayət Çistada yaşayıb, sonradan Mogadişoya dönüb.

Stokholmda, Sveriges Radio International - İsveç radiosunda çalışıb [İsveç] və İsveçdə olduğu müddətdə bir neçə yüksək kefiyyətə malik radio reportajları bir başa keçirib. Bununla bərabər 2009-cu ildə istintaqın nəticəsində Rinkebidəki gənclik mərkəzinin liderinin Somali İslamçı qrupu Harakat ash-Shababa gənclərini cəlb etdiyini açıqlayıb.

Amun Abdullahi etiraf edir ki peşə fəaliyyəti dövründə dəfələrlə fiziki və intellektual hücumlara məruz qalmış, "işinə görə davamlı təhdidlər almışdır". O, həqiqəti söyləmək istəyən bir jurnalist üçün İsveçin 'Mogadişudan daha təhlükəli' olduğunu iddia edir.

### Mükafatlar
* İsveç Publisistləri Birliyi [ru]: Anna Politkovskayanın xatirəsinə 'Söz Azadlığı' mükafatı.

## İstinadlar
Aqustin Pio Barrios Manqore

**Aqustin Pio Barrios Manqore** (; ) ― Paraqvay klassik  gitaraçı və bəstəkarı.

Barrios Avropa məkanında məşhurluq qazanmış ilk Cənubi Amerika gitaraçısıdır. Mütəxəssislər onu Andres Seqoviy və Nikkolo Paqanini ilə müqayisə edirlər. 1913―1929-cu illərdə o bir sıra ifa yazıları etmişdir. Barriosun irsi gitara üçün üç yüzdən çox əsəri təşkil edir, onların bir çoxu indiyə qədər nəşr edilməmişdir. Müasir gitaraçıların repertuarlarına onun «kafedral məbəd» süitası(), valsları, prelyudiları, variasiyaları və digər əsərləri daxildir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Barriosun Classical Connect saytında əsərləri Classical Connect saytında ödənişsiz klassik musiqi kitabxanası
* Barriosun tərcümeyi-halı və əsərlərinin notları 
* Barrios adına müsabiqənin saytı
* Barrios musiqisinin paraqvay axivi
Karrivurst

**Körivurst**— pomidorlu sous və köri tozu və ya köri ketçupu ilə servis edilən qızardılmış kolbasa yeməyidir. Kolbasa tam və ya doğranmış şəkildə servis edilir. Bu yemək alman mətbəxinə aid edilir. Yeməkdə adətən azca qızardılmış, qabıqlı və ya qabıqsız kolbasalardan istifadə edilir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra məşhurlaşan yemək əsasən fasfut yemək hesab edilir. Körivurst alman müəssisələrinin yeməkxanalarının sevilən yeməklərindən biridir və həmçinin evlərdə də hazır yeməklər kimi istifadə edilir.

Almaniyada illik olaraq 800 milyondan çox körivurst istehlak edilir. Bundan əlavə körivust dedikdə həmçinin tərkibində köri tozu olan kolbasalar da başa düşülür. 
Körivurst (qızardılmış kartofla birlikdə) 2020-ci ildə ardıcıl olaraq 28-ci dəfə Almaniyada ən sevilən yeməkxana yeməkləri arasında birinci yeri tutmuşdur.

## Yaranması

Geniş yayılmış bir fikrə görə, körivurst ilk dəfə İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə Berlin şəhərində hazırlanıb. 1949-cu ildən Berlinin Şarlottenburq rayonundakı Kant və Kayzer Fridrix küçələrinin kəsişməsində fasfut restoranı işlədən Herta Hoyver iddia edirdi ki, o, ənənəvi köri sousunu 1949-cu ilin sentyabrında kəşf edərək qızardılmış kolbasa ilə servis edib. Beləliklə də, körivurst yaranıb. Buna baxmayaraq Hoyver körivurstun inkişafında başqalarının zəhmətini dana bilməz.

## Növləri

Körivurstun hazırlanması regiondan-regiona dəyişir. Bəzi yerlərdə sous qızdırılır, bəzi regionlarda isə sous köri tozu ilə ədviyyatlanır. Sousun qatılığı bəzi yerlərdə çox, bəzi yerlərdə az olur, eləcə də müxtəlif regionlarda və ya fasfut köşklərində sous kimi sadəcə olaraq ketçupdan istifadə edilir.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Berlin's obsession with currywurst—BBC News report
* Trying to perfect the recipe at home for BAOR veterans
* Currywurst Is the Secret Weapon—AEG Perfunkt video about a West Berlin cult snack shop
* NY Times Jan 26, 2011 - National Dish Comes Wrapped in Foreign Flavoring
Altay Səidov

**Altay Ağasəid oğlu Səidov (Seyidov)** () — Azərbaycan teatr rəssamı, Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1979)

## Həyatı
Altay Səidov 11 iyul 1926-cı ildə Bakıda anadan olub. 1943–1946-cı illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1948–1953-cü illərdə isə İ. Repin adına Leninqrad Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsil alıb. 29 oktyabr 1953-cü ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrına quruluşçu rəssam götürülüb və 1967-ci ildən bu kollektivdə baş rəssam işləyib. O, dəvətlə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında tamaşalara da səhnə tərtibatı vermişdir.

Altay Səidov 10 sentyabr 2015-ci ildə vəfat edib.

## Bədii tərtibat işləri

## Mükafatları
* Azərbaycan SSR Lenin komsomolu mükafatı — 1967
* "Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı" fəxri adı — 9 fevral 1979
* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 1 aprel 2005

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Ayn Şəms Universiteti

**Ayn Şəms Universiteti**— Ayn Şəms Universiteti Misirin üçüncü ən qədim universitetidir. 1950-ci ilin iyulunda İbrahim Paşa adı altında əsası qoyulmuşdur. Misir universitetlərinin missiyasını həyata keçirmək və ali təhsilə artan tələbi ehtiva etmək üçün Qahirə (əvvəllər Birinci Faud) və İskəndəriyyə (əvvəllər Birinci Faruk) Universitetləri ilə əməkdaşlıq etmişdir. Ayn Şəms universiteti ən nüfuzlu Ərəb universitetlərindən biri hesab edilir.

## Tarixi
23 iyul 1952-ci il inqlabından sonra Misir universitetlərinin adlarının ölkə tarixi və əlamətdar günləri ilə əlaqədar olması təkilifi irəli sürüldü. 21 fevral 1954-cü ildə universitetin adı dəyişdirilərək, Heliopolis Universiteti adlandırıldı. Elə həmin il, universitetin adı indiki, yəni Ayn Şəms adı ilə əvəz edildi. Ayn Şəms "Heliopolis" və yaxud tarixin ən qədim universiteti olan "On" kəliməsinin Ərəb dilinə tərcüməsidir. "On" Universitetinin əsası təxminən 5000 il bundan öncə qoyulmuşdur. Çox məşhur universitet idi, xüsusilə, astronomiya, həndəsə və tibb elmlərində bilik və elm qalası hesab olunurdu. İmhotep orada ən məşhur müəllimlərdən biri olmuşdur. "On" Universitetinin həyata keçirdiyi ən əhəmiyyətli uğuru, "On" kahinlərinin fikirlərini seçən "Axnatun"un vasitəsilə, tək Allahlığa dəvət etmək olmuşdur.

## Universitet loqosu
Universitetin şüarı Obeliks və iki şahindir. Bu şüar adın universitetin qədim tarixi ilə nə dərəcədə əlaqəli olduğunu göstərir. Obeliks "On" şəhərindəki həyat evini təmsil edir, iki şahin isə o dövrdə Misirin tanrısını simvolizə edir.

## Fakültə və institutlar
1950-ci ildə universitetdə yalnız 8 fakültə mövcud idi. Bu gün isə 15 fakültə və iki ali institutu özündə birləşdirir.

### Fakültələr
* Tibb fakültəsi
* Stamotologiya fakültəsi
* Əczaçılıq fakültəsi
* Məhəndislik fakültəsi
* Elmlər fakültəsi
* Hesablama və İnformasiya Fakültəsi
* Dillər Fakültəsi
* Tibb Bacısı İşi Fakültəsi
* Ticarət Fakültəsi
* Hüquq Fakültəsi
* Qızlar İncəsənət, Elm və Pedaqogika Fakültəsi
* Pedaqogika Fakültəsi
* İbtidai Siniflər Pedaqogikası Fakültəsi
* Ədəbiyyat Fakültəsi
* Kənd Təsərrüfatı Fakültəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Rusudan (Gürcüstan çariçası)

**Rusudan** (}) — Gürcüstan krallığının Baqrationilər sülaləsindən olan çariçası (1223–1245). Çariça Tamar və David-Soslanın qızı. Rusudanın hakimiyyəti illəri Abxaziya və Gürcüstan tarixinin qızıl dövrünün sonunu əhatə edir.

## Həyatı
Monqollarla döyüşdə ağır yaralanan qardaşı IV Georqun ölümündən sonra 1223-cü il yanvarın 18 — də taxta çıxdı.

Rusudanın hakimiyyətinin üçüncü ilində, 1225-ci ilin payızında, Xarəzmşah qoşunları Cəlaləddin Mənguberdinin başçılığı altında Gürcüstanı işğal etdilər. İoann Mxarqrdzelinin sərkərdəlik etdiyi gürcü qoşunları Qarnisi döyüşündə ağır məğlubiyyət uğradıldı. Bundan sonra Xarəzm qoşunlarının Tiflis, Qars və Gəncəyə yolu açıldı. Cəlaləddin Mənguberdinin Tiflisi mühasirəyə alması səbəbindən çariça və ailəsi Kutaisiyə çəkildi.

1224-cü ildə Rusudan Dmitri adı ilə xristianlığı qəbul edən Səlcuqlu şahzadəsi Məhəmməd Muğisəddin Türkan Şahla (sultan II Qılınc Arslanın nəvəsi) evləndi. Rusudanın qızı Tamar (Gürcü xatun) isə Səlcuqlu sultanı II Qiyasəddin Keyxosrov ilə evlənmişdi.

1227-ci ildə Cəlaləddin ikinci dəfə yenidən Tiflisə daxil oldu, lakin Rusudan Rum-səlcuq sultanlığı ilə ittifaq qurduğu üçün Cəlaləddin şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Ancaq bütün şərqi Gürcüstan 1230-cu ilə qədər Xarəzmşahların tabeliyində oldu.

1236-cı ildə Monqolların III yürüşü zamanı Xarəzmşahlar tərəfindən zəiflədilmiş Gürcüstan onlara müqavimət göstərə bilmədi. 1242-ci ildə Rusudan monqollar ilə sülh müqaviləsi bağladı. Müqavilənin şərtlərinə əsasən Rusudan Monqol imperiyasının vassalı olduğunu qəbul etdi.

Rusudan özündən sonra oğlu VI David Narinin taxt keçməsini istəyirdi. Bu səbəbdən qardaşı oğlu VII David Ulunu Gürcüstandan uzaqlaşdırmaq üçün onu Rum-səlcuqlu sultanı II Qiyasəddin Keyxosrovun sarayına göndərir. Öz oğlunu isə hökmdar olaraq tanınması üçün Qızıl Orda hökmdarı Batı xanın sarayına göndərir.

Rusudan 1245-ci ildə vəfat etdi. Onun ölümündən sonra Gürcüstan çarlığı parçalandı.

## Ədəbiyyat
* Suny, R. G. The making of the Georgian nation / R. G. Suny. — 2nd ed. — [Bloomington, IN] : Indiana University Press, 1994. — 418 p. — .
* Wilhelm Baum (2007). "Rusudani (Russutuna)". In Bautz, Traugott (ed.). Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (in German). 27. Nordhausen: Bautz. cols. 1179–1184. ISBN 978-3-88309-393-2.

## İstinadlar
TempleOS

**TempleOS** (keçmişdə **J Operating System**, **SparrowOS** və **LoseThos**) — İncil temalı yüngül əməliyyat sistemidir. Amerikalı proqramçı Terri Andrey Devis tərəfindən on il ərzində tək başına inkişaf etdirilərək yaradılmışdı. Sistem, DOS və Turbo C qarışığına bənzər bir interfeysdən istifadə edərək müasir x86–64 Commodore 64 kimi xarakterizə olunurdu. BASIC-in yerinə orijinal bir C (HolyC adlı) dəyişikliyi ilə proqramlaşdırılmış və orijinal uçuş simulyatoru, kompilyator və nüvə daxil edilmişdir. TempleOS, 2013-cü ildə TempleOS olaraq 2005-ci ildə J Əməliyyat Sistemi olaraq buraxıldı və sonuncu dəfə 2017-ci ildə yeniləndi. Texnoloji icmalarında böyük dərəcədə əlverişli rəylərlə qəbul edildi və Devis kiçik bir onlayn izləyici topladı.

## Haqqında

Terri (1969–2018) 1996-cı ildə müntəzəm manik epizodlarla qarşılaşmağa başladı və bu onu zehni xəstəxanalarda çox qalmağa apardı. Başlanğıcda bipolyar pozğunluq diaqnozu qoyuldu, daha sonra şizofreniya elan edildi və ömrünün sonuna qədər işsiz qaldı. Kosmik yadplanetlilərin və dövlət agentlərinin xəyallarından əziyyət çəkdi ki, bu da onu ruhi sağlamlığı ilə əlaqədar qısa müddətdə xəstəxanaya yerləşdirdi. Özünü izah edən "vəhy" yaşadıqdan sonra Tanrı ilə birbaşa ünsiyyətdə olduğunu və Tanrının ona əməliyyat sisteminin Allahın üçüncü məbədi olduğunu söylədiyini bildirdi.

## İstinadlar
Terri Andrey Devis

**Terrens Andrey Devis** () — TempleOS əməliyyat sistemini yaradan və dizayn edən Amerikalı bir proqramçı. İnkişafı bir nəfər üçün olduqca mürəkkəb, vaxt aparan və qeyri-adi bir iş idi.   Devis ayrıca sosial mediaya video bloqlar göndərdi və ölümünə qədər bir izləyicini onlayn olaraq qurdu. Özünü tez-tez "indiyə qədər yaşamış ən ağıllı proqramçı" adlandırırdı.

Yeniyetmə ikən, Devis Commodore 64-də montaj dilini öyrəndi. Arizona Dövlət Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsi aldı və bir neçə il Ticketmaster-da VAX maşınları üçün proqramçı kimi çalışdı. 1996-cı ildə müntəzəm manik epizodlar yaşamağa başladı və bunlardan biri xəstəxanaya aparıldı. Başlanğıcda bipolyar pozğunluq diaqnozu qoyulan daha sonra şizofreniya xəstəsi olduğu elan edildi. Əlillik ödənişləri topladı və ölümündən bir il əvvəl valideynləri ilə birlikdə Las Veqasda yaşadı.

Devis Katolik olaraq böyüdü və yetkin yaşının bir hissəsi üçün ateist idi. Özünü izah edən "vəhy" yaşadıqdan sonra Tanrı ilə birbaşa ünsiyyətdə olduğunu və Tanrının İkinci Məbədin xələfini qurmağı əmr etdiyini elan etdi. DOS əsaslı interfeysləri modelləşdirilmiş bir OS yaratmağa on il işlətdi, əvvəlcə "J Əməliyyat Sistemi", daha sonra "LoseThos" adlandırdı. 2013-cü ildə Devis, indi "TempleOS" adlanan layihəni tamamladığını bildirdi. Bu, ictimai istehza ilə sərbəst buraxıldı , texniki icma üzvlərinin əksərən əlverişli rəylərinə zidd oldu.

Kompüterlə əlaqəli mövzular müzakirə edilərkən Devis aydın qalsa da, ünsiyyət bacarıqları böyük ölçüdə şizofreniyasından təsirləndi. Psixoloji müharibə aktyorlarına qarşı mübarizə üsulu olduğunu izah etdiyi irqi epitetlərin müntəzəm istifadəsi ilə mübahisəli idi. Son aylarında evsizlik və həbsdə qalma dövrləri ilə mübarizə apardı. 2018-ci ildə onu bir qatar vurdu və 48 yaşında öldü. Müstəntiqlər ölümünün intihar və ya təsadüfi olduğunu müəyyən edə bilmədilər.
## İstinadlar
Sarımsaq turşusu

[thumb|250px|[Qəzvin bazarında satılan sarımsaq turşusu]]

**Sarımsaq turşusu** - Azərbaycan və bir sıra başqa şərq ölkələrinin mətbəxinə aid olan ənənəvi turşulardan biridir.

## Lazım olan ərzaqlar

1 litrlik banka üçün

* 10 baş sarımsaq (təxminən yarım kilo)
* 4 ədəd dəfnə yarpağı
* 4 ədəd mixək
* 5-6 ədəd yumru qara istiot
* 2 xörək qaşığı iri duz
* Təxminən 2 stəkan üzüm sirkəsi
## Hazırlanma qaydası
Sarımsaq başlarının üst bir neçə lay qabığını soyun. Elə edin ki, dişlər ayrılmasın, baş bütöv qalsın.

Sarımsağı bankaya yığın. İçinə dəfnə yarpağı, mixək və istiotu əlavə edin. Sirkə tökün.

Bankanı bağlayın. Ehmallıca o tərəfə bu tərəfə döndərin ki, ədvalar yayılsın. Bankanı sərin yerə qoyun.Turşu təxminən 2 aya hazırdır.
## İstinadlar
Georq Fridrix Knap

**Qeorq Fridrix Knap** (; ) — alman statistik və siyasi iqtisadçı, yeni tarixi məktəbin nümayəndəsi. Elli Hoys-Knappın atası.

Münhen, Berlin, Göttingen universitetlərində təhsil almışdır. Statistik idarənin direktoru (1867-ci ildən), Leypsiqdə professor (1869-cu ildən), daha sonra Strasburqda professor (1874–1918) vəzifələrində çalışmışdır.

## Elmi töhfəsi
Əhali statistikasının görkəmli bir nəzəriyyəçisi olan Knapp, ciddi bir riyazi mənşəyi olan az sayda statistikistlərdən biri idi; xüsusilə Knapp, ölüm indeksini təyin etmək üçün bir metod inkişaf etdirdi. Sosial statistika sahəsində Knapp sosial hadisələrin qanunlarını qaçınılmaz təbiət qanunlarının xarakterinə aid etmədi; fiziki qanunların əxlaqi və statistik hadisələrin sabitliyinə təsirini tanıyaraq, ictimai etikanın inkişafından azad iradə məsələsini gündəmə gətirən metodoloji bir mövzu alacağını gözlədi.

Dövlətin pul nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi, burada dövləti pul dövriyyəsinin tənzimlənməsi yolu ilə ölkə iqtisadiyyatını idarə etmək qabiliyyətinə bağladı. Knappın pul nəzəriyyəsi Con Meynard Keynsin fikirlərini dəstəkləyirdi.

Aqrar inkişafın əsas növlərini və yayılma sahələrini araşdıran Strasburq aqrar tarix məktəbinin banilərindən biridir. Aqrar münasibətlər tarixi ilə bağlı araşdırmalarında hüquqi anlayışların təhlilinə diqqət yetirdi. Prussiya aqrar islahatlarını tənqid etdi, onun fikrincə, kəndlilərin torpağa mülkiyyət hüquqlarını təmin etməyib, bunun nəticəsində kəndlilərin kütləvi torpaqsızlığı və təsərrüfat işçilərinə çevrilməsi ilə nəticələndi.

## Əsərləri
* "Ueber die Ermittelung der Sterblichkeit aus den Aufzeichnungen der Bevölkerungsstatistik" (Leypitsq, 1868).
* "Die Sterblichkeit in Sachsen" (Leypitsq, 1869).
* "Theorie des Bevölkerungswechsels" (Braunşveyq, 1874).
* "Die Bauernbefreiung und der Ursprung der Landarbeiter in den ältern Teilen Preussens" (Leypitsq, 1887).
* "Die Landarbeiter in Knechtschaft und Freiheit" (Лейпциг, 1891).
* Staatliche Theorie des Geldes. — München und Leipzig, Duncker & Humblot, 1905.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*