open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Modal dialoq boksu

**Modal dialoq boksu ** (ing. modal dialog box, ru. модальное диалоговое окно) — qrafik istifadəçi interfeysində (GUI): bu dialoq boksunu (pəncərəsini) qapadanadək istifadəçinin ana proqramla işini bloklayan dialoq boksu (DIALOG BOX). Modal dialoq bokslarından, adətən, aşağıdakı hallarda istifadə olunur:

* İstifadəçinin hansısa informasiyanı daxil etməsi tələb olunduqda; bu, sadəcə, "hə/yox" cavabı da ola bilər, ana proqramın işini davam etdirməsi üçün çoxlu sayda verilənlər də.
* İstifadəçinin diqqətini mühüm bir şeyə cəlb etdikdə; erqonomika mütəxəssisləri bu variantı tez-tez tənqid edirlər, çünki proqramın bütövlükdə işini bloklamaq üçün nadir hallarda tam əsas olur. Ancaq bu variantdan yenə də istifadə olunur, çünki proqramlaşdırma baxımından onun reallaşdırılması daha asandır.
* İstifadəçiyə, onun yerinə yetirdiyi əməliyyatın ləğv edilməsinin mümkünsüzlüyünü göstərmək və həmin əməliyyatı təsdiqləmək tələb olunduqda.

## Ədəbiyyat
* İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Ekogeologiya

**Ekogeologiya** — geoloji elmlərin litosferin ekoloji funksiyalarını, biotun, xüsusilə insanın həyat fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq təbii və texnogen amillərin təsiri altında onların formalaşması və zaman-məkan dəyişmələrinin qanunauyğunluqlarını öyrənən yeni istiqaməti. Nəzəri baxımdan ekoloji geologiya predmeti bütün komponentləri ilə birlikdə litosferdir; praktiki baxımdan isə sonuncunun əsasən təbii və texnogen təsir zonasını əhatə edən səthəyaxın (litosferin üst horizontları) hissəsidir. V.T.Trofimov və D.Q. Zilingə (1999) görə, ekoloji geologiya üç tip məsələni (morfoloji, retrospektiv və proqnoz) tədqiq edir. Morfoloji məsələlər analiz edilən sistemin tərkibini, halını və xassələrini, bütövlükdə onun ekogeoloji mühiti ilə bağlı olan aspektləri əhatə edir. Retrospektiv məsələlər keçmişə yönəlməklə tədqiqat obyektinin formalaşma tarixini, onun müasir keyfiyyətinin formalaşmasının öyrənilməsi (bərpası) ilə məşğul olur. Proqnoz məsələləri müxtəlif təbii və texnogen mənşəli səbəblərin təsiri altında tədqiq olunan sistemin davranışı və inkişaf tendensiyası ilə bağlıdır.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Summit Entertainment

**Summit Entertainment LLC** — Birləşmiş Ştatlarda fəaliyyət göstərən kino şirkətidir. Lionsgate tərəfindən idarə olunan şirkətin baş qərargahı Kaliforniyanın Santa Monika şəhərində yerləşir. 
## Xarici Keçidlər
*  (Hazırda Lionsgate-in saytına istiqamətləndirilir)
* 
* Reuters Hekayəsi
## İstinadlar
Cekson (şəhər)

**Cekson** () – ABŞ-də şəhər. Missisipi ştatının inzibati mərkəzi və ən iri şəhəri.

## Əhalisi
Əhalisi 173,5 min (2010; şəhərətrafı ilə 539,0 min (2010).

## Coğrafiyası
Ştatın mərkəzi hissəsində, Perl çayı sahilindədir. Avtomagistrallar və dəmiryolları qovşağı. M. Evers adına beynəlxalq aeroport.

## Tarixi
Əsası 1821-ci ildə Missisipi ştatının inzibati mərkəzi kimi qoyulmuşdur. E. Ceksonun şərəfinə adlandırılmışdır. 1863-cü ildə, Amerika Birləşmiş Ştatlarında Vətəndaş müharibəsi (1861–65) gedişində general U.T. Şermanın başçılığı ilə şimallıların qoşunları tərəfindən şəhərin böyük hissəsi yandırılmışdı. 19-cu əsrin 2-ci yarısında dəmiryollarının çəkilməsi (1840-cı ildə çəkilmiş ilk dəmiryol xətti şəhərin içərisindən keçirdi) ilə əlaqədar Cekson  cənubun iri ticarət mərkəzinə çevrilmişdi. 1930-cu illərdə Cekson  yaxınlığında təbii qaz yataqlarının aşkar olunması sənayenin inkişafına təkan vermişdir.

## Memarlığı
Şəhərin mərkəzi hissəsi Perl çayının sağ sahilində yerləşir. Klassisizm üslubunda binalar saxlanılmışdır: köhnə Kapitoli (1833–40, memar U. Nikols, 1961-ci ildən Missisipi ştatının tarix muzeyi), qubernatorun iqamətgahı (1839–42, memar Nikols), Şəhər məclisi binası (1846). İşgüzar mərkəzin göydələnləri arasında “Am-Saut-Plaza” (1920–1970-ci illər) ən hündür binadır (97 m, 1975). Missisipi Universitetinin tibb mərkəzi (1955), Cekson Universiteti (1877), bir sıra kollec və s. var.

Muzeyləri: Missisipi incəsənət muzeyi (1903, müasir adı 1978-ci ildən), Missisipi təbiyyat elmləri, Missisipi meşə və kənd təsərrüfatı və s. Şəhər məclisinin binasında Şəhər incəsənət qalereyası, Smit Robertson mədəniyyət mərkəzi və muzeyi, Missisipi incəsənət mərkəzi yerləşir. “Yeni səhnə” teatrı, Missisipi operası (1945), Missisipi baleti, Missisipi simfonik orkestri (1944) fəaliyyət göstərir. Zoopark, Cekson Universitetinin Botanika bağı və s. var. Balet artistlərinin beynəlxalq müsabiqəsi (1979-cu ildən, 4 ildən bir, iyunda); Missisipi ştatı yarmarkası (hər il oktyabrda) keçirilir.

## Sənayesi
İşləyən əhalinin təqribən 80%-i xidmət sferasında çalışır. Ştatın ən mühüm ticarət və maliyyə mərkəzi olan Ceksonda “Cal-Maine Foods”, “EastGroup Properties”, “Knobias”, “Parkway Properties”, “Trust mark Corporation” və s. ticarət şirkətlərinin ofis və mənzil-qərargahları yerləşir.

Aparıcı sahələr: maşınqayırma (elektrik maşınları və avadanlıqları), metallurgiya və yeyinti sənayesidir. Kənd təsərrüfatı xammalı (Cekson  maldarlıq, quşçuluq, soya, pambıq becərilməsi rayonu mərkəzidir) emal edilir.

## Qalereya

Mississippi Old Capitol.jpg|Mississipi qədim kapitolu
Jackson-Evers International Airport in July 2005.jpg|Hava limanı
Jatran bus.jpg|Jatran avtobusu
Amtrak Jackson, MS Station.jpg|Yunion stansiyası
Mississippi State Capitol.jpg|Mississipi şəhər kapitolu


## Həmçinin bax
* Nyu-york
* Cefferson-Siti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cekson şəhəri
Şelonski adaları

**Şelonski adaları** — Laptevlər dənizində yerləşən adalar qrupu. Adalar Yana körfəzində Yana çayının deltasından şərqdə yerləşir. Adaları Yana-İndiqlrks çökəkliyindən dar və dayaz, bataqlıqlaşmış boğaz ayırır. Boğazın eni 1,5&nbsp;km təşkil edir. Adaların bir qisminin adı yoxdur. Bəziləri isə Yana çayının Syuryuktyak, Çandan, Muksunuox qollarının adından götürülmüşdür. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisinə daxildir.

## Təsviri

Arxipelaqın ən böyük adası Şərqi Şelonski Manıko yarımadasından şimalda yerləşir. Adanın uzunluğu 17&nbsp;km, maksimal eni isə 7,2&nbsp;km təşkil edir. Adada çoxlu göllər vardır. Adanın şərqində Şelyax buxtası yerləşir. Qərbi Şelonski adası isə nisbətən kiçikdir. Adanın diametri 2,5&nbsp;km-dir. 
 
Cənubi Şelonski adası Yarok adasından 20&nbsp;km qərbdə yerləşir. Adanın uzunluğu 3&nbsp;km, eni 0,7&nbsp;km təşkil edir. 
## Xüsusiyyətləri
Yana deltasındanda yerləşən adaların ətrafı güclü şəkildə balaqlıqlaşmışdır. Burada arktik fırtınalar müşahidə edilir. Adanın ətrafı ilin 8 ayı buzla örtülü olur. Bununla da materiklə əlaqə mümkün olur.

## İstinadlar
Sxem lövhəsi

**Sxem lövhəsi** () – üzərində dövrə (sxem) əmələ gətirən elektrik komponentlərinin montaj edildiyi və bir-biri ilə əlaqələndirildiyi, izolyasiya materialından (məsələn, epoksid və ya fenol tərkibli qətrandan) hazırlanmış lövhə. Müasir sxem lövhələrində komponentləri birləşdirmək üçün mis folqadan istifadə edilir. O, lövhənin bir və ya hər iki üzündə, ən yeni modellərdə isə bir neçə qatda yerləşdirilə bilər. Çap lövhələrində (printed circuit board) mis folqalardan ibarət birləşmələr qabaqcadan çap prosesində fotolitoqrafiya üsulu ilə vurulur.

## Ümumi substratlar
FR-2, fenolik kağız və ya fenolik pambıq kağızı, fenolik qətranla hopdurulmuş bir kağız növüdür. Birtərəfli dövrə lövhələri olan istehlakçı elektronikasında geniş istifadə olunur. Elektrik xüsusiyyətləri FR-4-dən aşağıdır. Qövs müqaviməti zəifdir. Tipik nominal temperatur 105°C-dir.

FR-4, epoksid qətranla hopdurulmuş toxunmuş şüşə lifli parçadır. Aşağı su udma qabiliyyətinə (maksimum təxminən 0,15%), yaxşı izolyasiya xüsusiyyətlərinə və əla qövs müqavimətinə malikdir. Çox yaygındır. Bir az fərqli performans xüsusiyyətlərinə malik bir neçə dərəcə mövcuddur. Tipik nominal temperatur 130°C-dir.

## Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.

## Xarici keçidlər
Ən Çox İstifadə Edilən PCB Substratlarına dair Tam Bələdçi
Bəyəhməd aşırımı

**Bəyəhməd aşırımı** — Culfa və Ordubad rayonlarının sərhədində, Zəngəzur silsiləsindən cənub-qərbə ayrılan Dəmirlidağ-Göydağ  qolunun suayırıcısında aşırım (hünd. 2486,0 m).  Boyəhməd kəndindən 2,5&nbsp;km cənub-şərqdədir. Orta  Eosenin Lütet mərtəbəsinə aid  Alt Paradaş yarımlay dəstəsinin çökmə süxurlarını yaran gəzdəkdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin cənub-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Ərəfsə sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Gəzdəyindən şimal-qərb istiqamətli Göygöl-Şahbuzçay dərinlik qırılması izlənilir. Həmçinin, gəzdəyi və cənub-şərq yamacından şimal-şərqə istiqamətlənmiş fay-yerdəyişmələri keçir.

## Həmçinin bax
*Qudurdağ aşırımı
*Biçənək aşırımı

## İstinadlar
Starz Entertainment

**Lions Gate Entertainment Corporation** biznes adı ilə **Lionsgate** — Amerika-Kanada ortaq əyləncə və televiziya yayım tipli kino şirkətidir. 10 iyul 1997-ci ildə Kanadanın Britaniya Kolumbiyası ştatının Vankuver şəhərində yarandsada hazırda əsas qərargahı ABŞ-nin Kaliforniyanın Santa Monika şəhərindədir. 
## Xarici Keçidlər
* 
* Rəsmi Birləşmiş Krallıq saytı
* Lionsgate Entertainment arxivləri - Toronto Media Commons Universitetində
## İstinadlar
Cek Ked üsyanı (1450)

**Cek Ked üsyanı** (1450) — İngiltərənin cənub şərqindəki Kent qraflığında Cek (yaxud Con) Ked adı ilə tanınan qeyri-müəyyən əsilli şəxsin rəhbərliyi ilə baş vermiş üsyan.

## Təsviri
Üsyan Susseks, Esseks, Surrey qraflıqlarına yayılmışdı. 1450-ci ilin iyununda üsyançıların sayı təqribən 20 min nəfər idi. Hakimiyyətin laqeydliyindən və ingilislərin Yüzillik müharibədə (1337–1453) məğlubiyyətlərindən narazı olan üsyançılar məhkəmə və inzibati islahatların keçirilməsini tələb edir, "ədalətsiz" vergilərə, korrupsiyaya qarşı çıxış edirdilər. Üsyanın əsas qüvvələri orta və xırda kəndlilər, həmçinin sənətkarlar və xırda tacirlər idilər. "*The complaint of the Poor commons of the Kent*" adlı siyasi manifestdə yalnız sadə xalqın deyil, hökumət üzvlərinin və bəzi lendlordların da şikayətləri öz əksini tapmışdı.

## Nəticələri
1450-ci il iyunun 18-də Sevenoks (Kent) yaxınlığında kral qoşunlarını darmadağın edən üsyançıların ordusu iyulun 2-də Londona daxil olmuşdu. Kral VI Henrix [1421–71] paytaxtı tərk etmişdi. Kral məmurlarının bir neçəsi öldürülmüş, varlı tacirlərin evləri qarət olunmuşdu. İyulun 5-də üsyançılar şəhərlilərin qoşunu və Tauer qarnizonu tərəfindən Londondan sıxışdırılıb çıxarılmışdılar. 1451-ci ildə üsyan tədricən zəifləməyə başlamış, çoxları əfv olunaraq evlərinə qayıtmışdılar. Əfv fərmanlarına görə, üsyançılar arasında 1 cəngavər, 2 parlament üzvü və 18 skvayr var idi. Cek Ked özü 1450-ci il iyulun 12-də döyüşdə həlak olmuşdu. Ayrı-ayrı üsyançı dəstələr isə mübarizəni 1454-cü ilədək davam etdirmişdilər. 

## Həmçinin bax
* Bulavin üsyanı
* Cek Ked

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Cek Ked üsyanı
Malakatın-Tas

**Malakatın-Tas** — Kotelnı adasının cənubunda yerləşir. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Ust-Lenski Dövlət Təbiət Qoruğuna daxildir.

Anju adaları qrupunun ən hündür zurvəsidir. Adanın zirvəsi Böyük Sovet Elsiklopediyasında 374m olaraq göstərilir. Dağ silsiləsi ilə Orto-Tas dağı (256 m) ilə birləşir.

Dağın ətəklərindən aşağıdakı çaylar başlayır:
* Qərbi Zaxarka 
* Sol Xormurqannax 
* Malakatın
* Ulaxan Urasalax
* Xormurqannax 
## Xəritə
*Xəritə
Nerpalax

**Nerpalax** — Laptevlər dənizinə daxil olan Kotelnı adasının ərazisində yerləşən laqun. Laqunun dərinliyi 4 m, sahil xəttinin uzunluğu 31&nbsp;km təşkil edir. Nerpiçya buxtası ilə 140 m eni olan boğazla birləşir. Ust-Lensk Dövlət Təbiət Qoruğu ərazisinə daxildir.  
Laquna tökülən çaylar:
* Kuççuquy-Urasa (16 km)
* Usun-Urasa
* Tyuqyax-Urasa
* Nerpalax-Sala
## Xəritə
Fəaliyyət

**Fəaliyyət** – 1) hər hansı bir sahədə iş, çalışma; fəallıq göstərmə; aktivlik. Məsələn, pedaqoji fəaliyyət, ictimai fəaliyyət; 2) iş, işləmə. Məsələn, ürəyin fəaliyyəti.

## Ədəbiyyat
*R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki,  İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.
Bakı parklarının siyahısı

Paytaxt Bakıda və şəhərətrafı ərazilərdə bir sıra rahat və gözəl parklar vardır. Bu parklar insanların asudə vaxtlarını əyləncəli və səmərəli keçirməsi ilə yanaşı, biomüxtəlifliyin qorunmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Bakıdakı parkların siyahısı aşağıdakılardır.

## Həmçinin bax
* Bakının görməli yerlərinin siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Con Cekson

**Con Cekson** (; ) – ingilis oftalmoloqu və nevropatoloqu; tibb doktoru (1860), London Kral Cəmiyyətinin (1878) və Kral Həkimlər Kollecinin fəxri üzvü.

## Həyatı
London xəstəxanaları və hospitallarında işləmişdir. 1870-ci ildə epilepsiyanın formalarından birini, bulbar alternasiya edən sindromu təsvir etmiş, hərəki mərkəzlərin lokalizasiyasının insanın böyük beyin yarımkürələri qabığının ön mərkəzi şırımında olduğunu müəyyən etmişdir (1864).

## Fəaliyyəti
İlk dəfə (1864) mərkəzi sinir sistemi xəstəliklərinin diaqnostikası üçün oftalmoskopiyanın əhəmiyyətini göstərmiş, böyük beyin yarımkürələri qabığının müvafiq sahələrinin funksional pozulmaları ilə epilepsiya və epilepsiyaya oxşar tutmaların əlaqəsini əsaslandırmış (1875), sensor aqnoziyanı təsvir etmişdir (1866).

Mərkəzi sinir sisteminin təkamülü və dissolyusiyası haqqında Con Ceksonun fikirləri təkamül morfologiyasının inkişafına və sinir sistemi xəstəlikləri zamanı bir sıra klinik simptomların şərh olunmasına təsir göstərmişdir.

## Həmçinin bax
* Epilepsiya

## Xarici keçidlər
* Bioqrafiyası
* Con Cekson
* Con Cekson

## İstinadlar
Sinif (proqramlaşdırma)

**Sinif** (class) – obyekt-yönlü proqramlaşdırmada: bir anlayış çərçivəsində mövcud ola bilən və spesifik xarakterli elementlər qrupunu (obyektləri) təsvir edən ümumiləşdirilmiş kateqoriya. Proqramın siniflər konsepsiyasını insanların gündəlik həyatda, çox zaman şüuraltı istifadə etdikləri müxtəlif növ təsnifatlarla müqayisə etmək olar; örnək olaraq maddi dünyanın strukturunu müəyyən edən məlum "heyvan", "bitki" və "mineral" kateqoriyalarını göstərmək olar. Proqramın sinifləri kimi bu kateqoriyalar da, onlara daxil olan obyektlərin tiplərini və onların davranış üsullarını müəyyən edir. Obyekt-yönlü proqramlaşdırmada siniflərin təyin olunması, C və Pascal kimi dillərdə tiplərin təyin olunması ilə oxşardır.

## Ədəbiyyat
*
Cek Ked

**Cek Ked** () — üsyan rəhbəri.

## Həyatı
Cek Ked 1450-ci il iyulun 12-də döyüşdə həlak olmuşdur.

## Həmçinin bax
* Cek Ked üsyanı (1450)

## İstinadlar
Ərəfsə körpüsü

**Ərəfsə körpüsü** — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Culfa rayonunun Ərəfsə kəndində tarixi abidədir. Həmçinin "Culfa körpüsü" adı ilə də tanınır.

## Ümumi məlumat
Ərəfsə kəndi ilə Korəhmər adlı ərazini birləşdirir. Əlincə çayı üzərindədir.

1991-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan bölməsi tərəfindən tədqiq olunmuşdur.

## Tarixi
Səfəvilər dövründə, XVI–XVII əsrlərdə inşa edilmişdir.

## Xüsusiyyətləri
Körpü fərqli ölçülərdə olan çay və dağ daşlarından istifadə edilərək tac formasında inşa olunmuşdur. Tağları yonulmuş ağ daşlarla haşiyələnmişdir. Körpünün orta hissəsində isə xüsusi çay daşlarından istifadə olunmuşdur.

Körpünün torpağa bitişik hissələri çay yatağından 1,5 metr hündürlükdə inşa edilmişdir. Körpünün eni isə 7 metrdir.

## Həmçinin bax
* Ərəfsə
* Ərəfsə piri
Hüqo mükafatı

**Hüqo mükafatı** — hər il əvvəlki il yayımlanan ən yaxşı elmi fantastika və fentezi işlərinə müxtəlif kateqoriyalarda verilən ədəbiyyat mükafatı. Mükafatın adı qabaqcıl elmi fantastika jurnalı "*[[Amazing Stories]]*"in qurucusu olan Hüqo Qernsbekdən gəlir. İlk olaraq 1953-cü ildə verilən mükafat 1955-dən bəri aralıqsız hər il sahiblərini tapır.

Hüqo mükafayı namizədləri və qazananları Worldcon sırasında qurultaya qatılan üzvlər tərəfindən müəyyən edilir. Hər kateqoriyada beş namizəd arasından biri WSFS-nin müəyyən etdiyi seçim sistemi olan alternatif səs sistemi üsuluna görə seçilir. Üzvlər mükafata layiq əsər tapa bilməyəndə *mükafat yoxdur* seçimini də etmə haqqına sahibdirlər.

*Hoffman Bronze Company* tərəfindən bir raket formasında dizayn edilən mükafat hal-hazırda elmi fanı olan Piter Ueston tərəfindən yaradılıb. Raket formasında mükafatın bağlı olduğu qayda isə Worldcon komitəsinin məsuliyyətindədir və hər il dizaynı dəyişdirilir.

Bir sonrakı mükafat mərasimi 5 sentyabr 2010 tarixinde 68-ci Worldcon-a *(Aussiecon 4)* ev sahibliyi etməli olan Avstraliyanın Melburn şəhərində təşkil ediləcək.

## Tarixi
1939-cu ildən bəri Worldcon sırasında ən yaxşı işlərin müəyyən edilməsi üçün seçim edilməsinə baxmayaraq, ilk dəfə 1953-cü ildə bu seçim nəticəsində bir mükafat verilməsi gündəmə gəldi. İlk olaraq bir dəfə üçün 1953-cü ildə verilməsi planlanan mükafat bir il aradan sonra 1955-də hər il verilən bir mükafata çevrildi. İlk verildiyi ildən 1992-ə qədər rəsmi adı *İlin elmi fantastika müvəffəqiyyəti mükafatı ()* olan mükafat 1993-cü ildən etibarən ictimaiyyətdə bilinən adı olan **Hüqo mükafatı** adı altında verilir.

## Mükafat kateqoriyaları
1960-a qədər əhatəsi tez-tez dəyişən Hüqo mükafatı kateqoriyalarının siyahısı aşağıdadır:

* Ən yaxşı romana görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı qısa romana görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı novellaya görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı hekayəyə görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı qeyri-bədii kitaba görə Hüqo mükafatı (1980–1998 arası)
** Ən yaxşı köməkçi kitaba görə Hüqo mükafatı (1999-dan bəri)
* Ən yaxşı komiksə görə Hüqo mükafatı (2008-dən bəri)
* Ən yaxşı dramatik təqdimata görə Hüqo mükafatı (Uzun və qısa formada)
* Ən yaxşı yarınəsrə görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı peşəkar sənətkara görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı peşəkar redaktora görə Hüqo mükafatı (1973–2006 arası)
** Ən yaxşı peşəkar redaktora uzun əsərlərə görə Hüqo mükafatı (2007-dən bəri)
** Ən yaxşı peşəkar redaktora qısa əsərlərə görə Hüqo mükafatı (2007-dən bəri)
*** Ən yaxşı peşəkar jurnala görə Hüqo mükafatı (1953–1972 arası)
* Ən yaxşı finzinə görə Hüqo mükafatı (1962–1978 arası, ancaq hər il verilmədi)
* Ən yaxşı heyran sənətkara görə Hüqo mükafatı
* Ən yaxşı heyran yazara görə Hüqo mükafatı

WSFS qaydaları hər Worldcon komitəsinə öz təşkilatlarına bir Hüqo kateqoriyası əlavə edilmə haqqını verir. 1966-ildə Təməl seriyasının qazandığı Bütün zamanların ən yaxşı seriyasına görə Hüqo mükafatı bu tip bir Hüqour.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Nebula mükafatı
Məhərrəm Cəfərli

**Məhərrəm Allahqulu oğlu Cəfərli** — azərbaycanlı folklorşünas alim, filologiya elmləri doktoru (2003), professor.

## Həyatı
Məhərrəm Cəfərli 1946-ci il yanvarın 5-də Naxçıvan MSSR-in Şərur rayonunun Xok kəndində anadan olub. 1964-1969-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır. 1984-ci ildə "Osman Sarıvəlli və şifahi xalq ədəbiyyatı" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2003-ci ildə filologiya elmləri doktoru dərəcəsi almaq üçün "Azərbaycan məhəbbət dastanlarının poetikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir. 40 ilə yaxındı Naxçıvan Dövlət Universitetində dərs deyir. 2004-ci ildən AMEA-nın Naxçıvan bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun folklorşünaslıq şöbəsinin müdiridir. Naxçıvan MR, folklorşünaslıq tarixi və nəzəri tədqiqi və öyrənilməsi folklor toplamaqla məşğuldur.

## Elmi fəaliyyət
Məhərrəm Cəfərli dərc olunmuş 150-dən çox elmi məqalənin, 25 kitabın müəllifidir. "Yazıçı və folklor" Azərbaycan folklorşünaslığının inkişafı problemlərinə, dastan poetikasına, aşıq sənətinə həsr edilmişdir. Məqalələri İran və Türkiyədə çap olunmudur. “Dastan və mif” kitabı isə Təbrizdə çap olunmuşdur (2003). 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. 2004-ci ildə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülüb. 2008-ci ildə alim beynəlxalq mükafat olan "Türk dünyasının mədəniyyəti və elmə xidmət" mükafatı ilə təltif olunub.

## Seçilmiş elmi əsərləri
*Osman Sarıvəlli və aşıq yaradıcılığı. Bakı: Azərbaycan SSR "Bilik" Cəmiyyəti, 1981;
*Xalqla bağlılıq (Osman Sarıvəllinin anadan olmasının 80 illiyi münasibətilə). Bakı: Azərbaycan SSR "Bilik" Cəmiyyəti, 1986;
*Azərbaycan məhəbbət dastanlarının poetikası. Bakı: Elm, 2000;
*Dastan və mif. Bakı: Elm, 2001;
*Folklor və etnik-milli şüur. Bakı: Elm, 2006;
*Dastan yaradıcılığı. Bakı: Elm, 2007;
*Nahçıvan folklor materyalleri esasında folklor ve etnik-milli şuur. Ankara: Kültür Ajans Yayınları, 2007;
*Aşk Konulu Azerbaycan Halk Hikayelerinin Şiirsel Yapısı. Ankara: Kültür Ajans Yayınları, 2010;
*Naxçıvan folkloru. I Cild. "Azərbaycan folkloru antologiyası" (redaktoru M. Cəfərli, tərtib edənlər M. Cəfərli və Rafiq Babayev). Naxçıvan: Əcəmi, 2010;
*Naxçıvan folkloru. II Cild. "Azərbaycan folkloru antologiyası" (redaktorlar M. Cəfərli və Rafiq Babayev, tərtib edənlər M. Cəfərli, Yusif Səfərov, Rafiq Babayev). Naxçıvan: Əcəmi, 2011;
*Naxçıvan folkloru. III Cild. "Azərbaycan folkloru antologiyası" (redaktorlar və tərtib edənlər M. Cəfərli və Rafiq Babayev). Naxçıvan: Əcəmi, 2012.
İlyuşin İl-76

**İL-76** (NATO kod adı ilə: *Candid*) — Sovet İttifaqının İlyuşin Konstruktor Bürosu tərəfindən dizayn olunmuş dörd turbofan mühərrikli çoxməqsədli təyyarədir. Kommersiya məqsədli yük daşıyan təyyarə kimi ilk dəfə 1967-ci ildə planlanmışdır. Bu təyyarə ağır və iri ölçülü yüklərin orta və uzaq məsafələrə daşınması üçün təyin olunmuşdur. Həmçinin bu təyyarəinin hərbi variantları hava-idarəetmə məntəqəsi və havada-yanacaq dolduran kimi Asiya və Avropa qitələrində geniş istifadə olunur. Antonov An-12'nin yerini almışdır.

İL-76-nı fərqləndirən xüsusiyyətlərindən biri də onun rampa sistemli yük bölməsi qapısının olmasıdır, bu isə xüsusi ilə kommersiya məqsədli yük daşınmada daha əhəmiyyətli yer tutur. Çünki bu sistem bir çox iri ölçülü texnika və avadanlıqların, tırtıllı və təkərli texnikaların, bağlama şəklində olan yüklərin yük bölməsinə rahatlıqla daxil olunmasına kömək edir. Təyyarənin xüsusi modelləri də vardır ki, onlar yanğın söndürən kimi və çəkisizlik kabinası (zero-G) təlimlərində istifadə olunur. 

## Növləri

## Texniki göstəriciləri

### Ümümi xarakteristikaları
* Ekipaj — 5 nəfər (əlavə olaraq 2 uçuş texniki və 2 yük operatoru)
* Yük götürmə : 42 ton (İL-76M), 48 ton (İL-76TD), 60 tonnes (İL-76MD-90A)
* Uzunluq : 46.59 metr (152&nbsp;ft 10 in)
* Qanadların uc nöqtələri arasındakı məsafə : 50,5 metr
* Hündürlük : 14.76 metr (48&nbsp;ft 5 in)
* Qanadın sahəsi : 300.0 m² (3,229.2&nbsp;ft²)
* Boş çəkisi : 192,500&nbsp;kg (İL-76TD-90) (203,962&nbsp;lb)
* Maksimal qalxma çəkisi : 395,000&nbsp;kg (İL-76) (429,975&nbsp;lb (İL-76TD-90))
* Güc qurğusu : 4 × Aviadvigatel PS-90–76 turbofanları, 142 kN (32,000 lbf) və ya 14,500 kgf hər birində

### Göstəriciləri
* Maksimal sürət : 900&nbsp;km/s (490 kt, 560&nbsp;mph) Mach 0.82 hündürlükdən asılı olaraq
* Uçuş məsafəsi : 5,000&nbsp;km (2,700 nmi) (İL-76MD-90A/TD-90VD üçün) 52 ton yüklənmə ilə; 4,000&nbsp;km (İL-76M/T); 4,400&nbsp;km (İL-76MD/TD), 4,200&nbsp;km (İL-76MF/TF)
* Uçuş hündürlüyü : 13,000 metr (42,700&nbsp;ft)
* Eniş zamanı minimal qaçış məsafəsi : 450 metr, revers qurğusu ilə

## İstifadəçilər

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Kyotyot-Kyuel gölü

**Kyotyot-Kyuel** — Yakutiyanın Kotelnı adasında yerləşən göl. Göl adanın şərqində, Bunqe Torpağının qərb qutaracağında yerləşir. Ust-Lensk Dövlət Təbiət Qoruğu ərazisinə daxildir.

Gölə üç iri çay tökülür. Bura Srednayaya çayının sol qolu tökülür. 
## Xəritə
*Xəritə
Buyan adası (Krasnoyarsk diyarı)

**Buyan adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adasının cənub-qərbində yerləşən Otkrıtıy burnundan 500 m aralıda yerləşir. Ada 1 km uzunluğa və 500 m enə malikdir. Adada gözlə seçiləcək yüksəklik yoxdur. Şimal sahili sıldırımlıdır.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Danni Perez

**Danni Markos Perez Valdez** (23 yanvar 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan *Deportivo La Quaira* klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusu.

## Klub karyerası
Perez Venesuelanın U-17 millisi ilə Çilidə keçirilən 2017 Cənubi Amerika U-17 Futbol Çempionatında iştirak etmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Yordi Polanko

**Yordi Leonel Polanko** (8 iyun 1996-cı ildə anadan olub) — **Yordi Polanko** kimi də tanınan, Beliz Premyer Liqa təmsilçələrindən olan *Belmopan Bandits* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Beliz futbolçusu.

## Milli karyerası
Polanko Beliz milli futbol komandasında debütünü 29 mart 2015-ci ildə Kayman adaları millisinə qarşı oyunda etmişdir. O, 94-cü dəqiqədə Elroy Kulreni əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Beliz rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Milli komanda

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Mauro Junior

**Mauro Xakeson Junior Ferreyra dos Santos** (6 may 1999-cu ildə anadan olub) — **Mauro Junior** kimi də tanınan, Erediviziya  təmsilçilərindən olan PSV Eyndhoven klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Braziliya futbolçusu.

## Klub karyerası
23 iyun 2017-ci ildə Mauro Junior PSV klubu ilə 2022-ci ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.

## Milli karyerası
Mauro Junior Braziliyanın U-17 millisi ilə Paraqvayda keçirilən 2017 Cənubi Amerika U-17 Futbol Çempionatında iştirak etmişdir. O, Kolumbiya millisi ilə final görüşündə Tulionu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Braziliya rəqibinə 1-0 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

;Qeydlər

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Vısokiy adası (Rusiya)

**Vısokiy adası** —  Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adası və Oktyabr İnqilabı adasının arasında, Qırmızı Ordu boğazında yerləşir. Qərbdən şərqə doğru 4,3&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni 2&nbsp;km təşkil edir. Adada iki yüksəklik vardır: 25 metrlik zirvə qərb hissədə, 42 metrlik zirvə isə şərq hissədə yerləşir. Adanın ən hündür nöqtəsində geodeziya məntəqəsi yerləşir. Burada göl və çay yoxdur.

## Xəritə
*Xəritə
Yuxarı Leninabad

**Yuxarı Leninabad**— Naxçıvan Muxtar Respublikasının, Babək rayonunun tərkibində kənddir.
## Mənbə
*
## Həmçinin bax
*Naxçıvan şəhəri
Aznabyurt

**Aznabyurt** — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunda kənd. Naxçıvan Muxtar Respublikasının qərbində yerləşir

## Həmçinin bax
* Qıvraq

## Xarici keçidlər

*
Bolşoy İzvestnyakovıy

**Bolşoy İzvestyakovıy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
İzvestnyakovıy adaları qrupuna daxildir. Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adası və Oktyabr İnqilabı adasının arasında, Qırmızı Ordu boğazında yerləşir. Komsomoles adasından 500 m, Oktyabr İnqilabı adasından 3 km aralıda yerləşir.

## Təsviri
Əslikdə iki adadan ibarətdir. Aralarında 300 metrlik boğaz vardır. Qərbdə yerləşən ada 6,9 km uzunluğa və 4,1 km enə malikdir. Şərqdə yerləşən ada isə 4,7 km uzunluğa və 2,75 km enə malikdir. Adada hündürlüyü 52 metr olan təpə vardır. Adanın şimal-şərqində yerləşir. Bütünlüklə buzla örtülmüşdür. Cənub sahilləri sıldırımlıdır. Burada hündürlük 10 meyrdir. Şimal-şərqdən cənub-şərqə doğru yüksəklik azalır. Ən hündür nöqtəsi 69 metrdir. Adanın ən hündür nöqtəsində geodeziya məntəqəsi yerləşir. Ucqar qərb nöqtəsi Yunost burnudur.

## Xəritə
* Xəritə
İzvestnyakovıy adaları

**İzvestnyakovıy adaları** — Şimal Torpağına daxil olan dörd adadan ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adası və Oktyabr İnqilabı adasının arasında, Qırmızı Ordu boğazında yerləşir. 
Qrupa daxil olan adalar:
* Bolşoy İzvestnyakovıy adası — Əslikdə iki adadan ibarətdir. Aralarında 300 metrlik boğaz vardır. Qərbdə yerləşən ada 6,9&nbsp;km uzunluğa və 4,1&nbsp;km enə malikdir. Şərqdə yerləşən ada isə 4,7&nbsp;km uzunluğa və 2,75&nbsp;km enə malikdir. 
* Qorbatıy adası — qrupun şimalında yerləşən Bolşoy İzvestyakovıy adasından 1,6&nbsp;km cənubda yerləşir. Ada 1,6&nbsp;km uzunluğa və 700 m enə malikdir. 
* Kruqlıy adası — qrupun ən cənub adasıdır. Oktyabr İnqilabı adasından 500 m aralıda yerləşir. Dairəvi formaya malikdir. Diametri 1,7&nbsp;km təşkil edir.

## Xəritə
*Xəritə
Qorbatıy adası (Krasnoyarsk diyarı)

**Qorbatıy adası** — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
İzvestnyakovıy adaları qrupuna daxildir. Kara dənizi ərazisində, Komsomoles adası və Oktyabr İnqilabı adasının arasında, Qırmızı Ordu boğazında yerləşir. Komsomoles adasından 4,8 km, Oktyabr İnqilabı adasından 2,6 km aralıda yerləşir. Bolşoy İzvestnyakovıy adasından 1,5 km şimalda, Kruqlıy adasından 500 mcənubda yerləşir.

## Təsviri
Ada 1,6 km uzunluğa və 700 m enə malikdir. Şimal sahilləri qıldırımlıdır. Burada hündürlük 10 metrə çatır

## Xəritə
* Xəritə
Vostoçnıy adası (Sedov arxipelaqı)

**Vostoçnıy adası** —  Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Arxipelaqın şərqində yerləşir. Vostoçnıy adasından qərbdə Fiqurnıy adası yerləşir. Ancaq faktiki olaraq bu adalar bir adadır. Onlar uzunluğu 9&nbsp;km, eni isə 250 m olan bərzəxlə birləşir. Bununla belə bir çox xəritələrdə adalar ayrı göstərilir. Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Paris Komunası yarımadasından 5,1&nbsp;km şimalda yerləşir. 
Cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru 6,3&nbsp;km məsafədə uzanır. Eni 5,2&nbsp;km-dir. Şimal və cənub sahilləri hamardır. Şərq və qərb sahilləri isə sıldırımlıdır. Burada hündürlük 9 metrə çatır. Adanın maksimal hündürlüyü 43 metrdir. Mərkəzi hissədən cənuba doğru üç çay axır. Şərqində elə də böyük olmayan göl vardır. Bitki örtüyü mamır və şibyələrdən ibarətdir.

## Xəritə
*Xəritə
VSS Vintorez

**VSS** (rusca: *Винтовка Снайперская Специальная*, *Vintovka Snayperskaya Spetsialnaya* və ya "Xüsusi Snayper Tüfəngi") və ya digər adı ilə **Vintorez** xüsusi məqsədli dir. 1980-ci illərin sonunda TsNIITochMash şirkəti tərəfindən konstruksiya olunmuş və Tula silah zavodu tərəfindən istehsal olunmuş bu snayper tüfəngi əsasən Xüsusi təyinatlı dəstələr üçün hazırlanmışdır.

## İstifadəçiləri
* 
* : 2014-cü ilə qədər Rusiyadan az sayda alınmışdır.
* : Xüsusi təyinatlılar tərəfindən istifadə olunur.
* : Rusiya-Gürcüstan müharibəsindən əvvəl az sayda istifadə olunurdu.
* 
* : Yalnız xüsusi təyinatlılar tərəfindən istifadə olunur.
* : Federal Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən istifadə olunur.

## Həmçinin bax
* Snayper
* Snayper tüfəngi
* Xüsusi təyinatlı dəstələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Modern Firearms 
*Tula Arms Plant—manufacturers page
Sipahilər

thumb|Sipahi dəstələrinin bayrağı
[thumb|[Osmanlı İmperiyası|Osmanlı sipahi əsgərinin geyimi, 1550]]
**Sipahi** (Osmanlı türkcəsi: **سپاهی**) — Osmanlı ordusunun ağır süvari əsgəri.

## Mənbə

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Sipahilər: Osmanlı ordusunun süvariləri -Ənvər Çingizoğlu
Fiqurnıy adası

**Fiqurnıy adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın şərqində yerləşir. Fiqurnıy adasından qərbdə Sredniy adası və Strela adası yerləşir. Şərqdə Vostoçnıy adası yerləşir. Əslində isə bu bir adadır. Onlar uzunluğu 9 km, eni isə 250 m olan bərzəxlə birləşir. Bununla belə bir çox xəritələrdə adalar ayrı göstərilir.

## Təsviri
Aypara formasına malikdir. Şərqdən qərbə uzunluğu 12 km, şimaldan cənuba isə 8 km təşkil edir. Eni ortalama 3 km təşkil edir. Adanın sahil xəttinin uzunluğu 45 km-dir. Adanın daxilinə doğru Slavnaya buxtası uzanır. Buxtada dərinlik 19 metrdir. Sahillərinin böyük hissəsi sıldırımdır. Burada hündürlük 3–5 m, buxta sahillərində isə 6–13 m təşkil edir. Adada dörd yüksəklik vardır: 16 metr (şimal-şərqdə), 21 metr (şimalda), 42 metr (qərbdə) və 49 (cənub-şərqdə). Buradan bir necə çay başlayır. Ərazi boyunca göllər səpələnmişdir. Onların çoxu şirinsuludur. Bitki örtüyü mamır və şibyələrdən ibarətdir.

## Digər faktlar
Adanın qərb qutacağı — Makedonski burnu. Burun SSRİ qütb hidroqrafı A. P. Makedonskinin şərəfinə (1916–1973) adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Domaşniy adası

**Domaşniy adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Sedov arxipelaqının qərb hissəsində yerləşir. Domaşniy adasından şərqdə Sredniy adası yerləşir. Bu iki ada arasında eni 0,8–1,2&nbsp;km arasında dəyişən və dərinliyi 25 metr olan Sergey Kamenev boğazı yürləşir.

Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 4,3 kilometr, eni isə 950 metr təşkil edir. Adanın mərkəzində 20,7 m olan qaya cardır. Sahillərinin böyük hissəsi sıldırımlıdır. Adada çay yoxdur. Şimal və qərbində bir necə şirinsulu göl vardır.

Adanın şərq qutaracağında Pamyatnı burnunda Domaşniy qütb stansiyası yerləşir. Qütb stansiyası Georgi Uşakov tərəfindən 1930-cu illərdə işə salınmışdır. O, həm də adanın ilk xəritəsini tərtib etmişdir. Artıq stansiyanın əlverişsiz yerdə salınması 1954-cü ildə məlum olur. Bundan sonra stansiya Qolomyannıy adasına köçülülmüşdür. Adanın adı onun Arktikada olan bir çox tətqiqatçılar üçün araşdırma evi olması ilə əlaqədar verilmişdir. Georgi Uşakovun vəsiyyətinə əsasən o bu adafa basdırılmışdır. Üstəlik adada Stansiyanın keçmiş rəyisi B. Kremer 1976-cı ildə dəfn edilmişdir.
Georgi Uşakov adanı belə təsvir etmişdir:

## İstinadlar
 

## Xəritə
* Xəritə
Strela adası

**Strela adası** —  Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir. 
## Yerləşməsi
Sedov arxipelaqının mərkəzində yerləşir. Adanın qərb sahillərindən 200 m şimalda Otdelnıy yarımadası (Sredniy adasının şərq qutaracağında), şərq sahillərindən 300 m şimalda Fiqurnıy adası yerləşir.
## Təsviri
Uzunluğu 5,2 kilometr, eni isə 900 metr təşkil edir. Adada çay yoxdur. Şimal-qərbində isə şirindulu göl vardır. Mərkəzi hissəsində 23 metrlik qaya vardır.

## Xəritə
*Xəritə
Buxara yürüşləri

Buxara yürüşləri — Rusiya qoşunlarının 1866–1868-ci və 1870-ci illərdə Buxara əmirliyinə qarşı hərbi ekspedisiyaları.

## Yürüşlərin səbəbləri
Rusiya Krım müharibəsindən (1853–1856) sonra Mərkəzi Asiya və Qazaxıstanda öz işğalçılıq siyasətini xeyli genişləndirdi. Rusiya və İngiltərə Mərkəzi Asiya və Qazaxıstanı öz nüfuz dauirələrinə çevirmək uğrunda kəskin mübarizə aparırdılar. Buxara xanlığının Kokandın köməyinə gəlməsi ruslara bu torpaqlara yürüş üçün də bəhanə yaratmışdı. Buxara əmirliyi ilə toqquşmaya əsas səbəb də general-mayor M. Q. Çernyayevin komandanlığı altında rus qoşunları tərəfindən Mərkəzi Asiyada hakim strateji məntəqənin — Kokandın Daşkənd qalasının istila edilməsi oldu. Buna cavab olaraq Buxara hakimiyyətinin sərəncamı ilə əmirin yanına göndərilmiş Rusiya elçiliyi və bütün rus tacirləri həbs edildi. Rusların əmir Müzəffərəddinin qoşunlarını məğlub etməsi və əmirliyin ərazisinin bir hissəsinin, o cümlədən Xocənt, Ura-Tübə, Cizak şəhərlərinin işğalı (1866) Buxara tərəfini sülh danışıqlarına başlamağa məcbur etsə də, əmir ruslarıın şərtləri ilə razılaşmadı. 1867-ci ildə Rusiyanın Orta Asiyada işğal etdiyi bütün ərazilər Türküstan general-qubernatorluğu adı altında birləşdirildi. İmperator II Aleksandr tərəfindən müstəsna səlahiyyətlər almış general-leytenant K. P. Kaufman general-qubernator təyin edildi..

1867-ci il 1 sentyabrda general-leytenant K. P. Kaufman Buxaraya ultimatum mahiyyətli Rusiya-Buxara sazişinin mətnini göndərdi. Buxara tərəfi bu sazişi rədd etdikdən sonra 1868-ci ildə hərbi əməliyyatlar yenidən başlandı. 1868-ci ilin yazında Buxara əmiri rus qoşunlarına qarşı müqəddəs müharibə — cihad elan etdi. 1868-ci il 2 mayda rus qoşunları Buxara əmirliyinin Səmərqənd şəhərini işğal etdilər. Şəhərdə qarnizon yerləşdirən general-qubernator Kaufman əsas qüvvələri ilə Zirabulak yüksəkliyinə yollandı və burada Buxara ordusunu darmadağın etdi. Həmin gün Səmərqənddə Rusiyaya qarşı üsyan baş verdi və rus qarnizonu içqalada mühasirəyə alındı. Səmərqəndə qayıdan general-qubernator Kaufman üsyanı amansızcasına yatırtdı. Az sonra, 1868-ci il 23 iyunda Buxara əmiri Müzəfərəddin Rusiya-Buxara müqaviləsini imzalamağa məcbur oldu. Müqavilənin şərtlərinə görə, Buxara əmirliyi Rusiyanın protektoratlığına keçdi, Zirabulak yüksəkliyinə qədər bütün işğal olunmuş ərazilər Zərəfşan mahalı kimi Rusiyanın hakimiyyəti altında olan Türküstan general-qubernatorluğunun tərkibinə daxil edildi. Bundan əlavə, Buxara əmiri 500 min manat təzminat ödəməli, rus vətəndaşlarının azad ticarət etmək hüququnu və təhlükəsizliyini təmin etməli idi.

1870-ci il hərbi ekspedisiyası zamanı general-mayor A. K. Abramovun başçılığı ilə rus qoşunları Şəhrisəbz və Karşi ərazilərini işğal edərək yerli bəylərin çıxışlarını qəddarlıqla yatırdılar. Bu ərazilər itirilmiş torpaqların əvəzinə Buxara əmirliyinə birləşdirildi. Şaar müqaviləsi (1870) Rusiya imperiyasının Buxara əmirliyi ilə münasibətlərini qəti şəkildə müəyyənləşdirdi.

## İstinadlar
GIGN

**GIGN** (fransızca: *Groupe d'intervention de la Gendarmerie nationale*) Fransa Milli Jandarmeriyasının xüsusi təyinatlılardan ibarət elit dəstəsidir. Bu dəstə indiyə qədər bir çox xüsusi əməliyyatlarda uğurla iştirak etmişdir.

GIGN 1974-cü ildə baş verən ndan sonra yaradılmışdır. Təşkilatın baş qərargahı Paris şəhəri yaxınlığında Versal-Satoridə yerləşir. Əməliyyatların çox hissəsinin Fransa daxilində keçirilməsinə baxmayaraq, nin tərkib hissəsi kimi dünyanın istənilən yerində əməliyyat keçirə bilər. GIGN üzvləri indiyə qədər müxtəlif yerlərdə 1800-dən çox əməliyyatda iştirak etməklə, həmçinin 600-dən çox girov xilas etməklə dünyada terrorizmə qarşı mübarizə aparan ən təcrübəli birliklərdən hesab olunur.

## Vəzifələri
* Anti-terror əməliyyatları;
* Girovların xilas edilməsi;
* Silahlı şəxslərin zərərsizləşdirilməsi;
* Məhbus üsyanlarının qarşısının alınması;
* Cinayətkar və terroristlərin izlənilməsi;
* Hərbi xüsusi əməliyyatlar;
* Rəsmi dövlət nümayəndələrinin mühafizəsi;
* Müharibə baş verən ölkədə səfirliyin mühafizə olunması;
* Təlim.

## Rəhbərləri
* Mayor Christian Prouteau: 1973–1982
* Kapitan Poul Barril: 1982–1983
* Kapitan Filip Masselin: 1983–1985
* Mayor Filip Legorjus: 1985–1989
* Mayor Lionel Kesneau: 1989–1992
* Mayor Denis Favier: 1992–1997
* Mayor Erik Jerard: 1997–2002
* Polkovnik-leytenant Frederik Qallois: 2002–2007
* Briqada generalı Denis Favier: 2007–2011
* Briqada generalı Tyeri Orosco: 2011–2014
* Briqada generalı Hubert Bonneau: 2014–2017
* Polkovnik Loran Felip: 2017-davam edir

## Həmçinin bax
* Xüsusi təyinatlı dəstələr
* SAT
* Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Qlavnıy adası

**Qlavnıy adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının şərqində, Komsomoles adasından 6,6 km şimal-qərbdə yerləşir. Qlavnıy adasından şərqdə Kolokol adası və Krayniy adası (müvafiq olaraq 0,5 vvə 1 km) yerləşir. Adalar arasında qumlu say yerləşir. Qərbində, 1,4 km aralıda Raket adası yerləşir.

## Təsviri
Uzunluğu 1,8 kilometr, eni isə 700 metr təşkil edir. Qrupun ən iri adasıdır. Bu isə adanın bu cür adlanmasına səbəb olmuşdur. Adanın sahilləri hamardır. Şərqi burun və körfəzlərlə parçalanmışdır. Şimalında kiçik göl vardır. Mərkəzi hissədə 11 m hündürlüyü olan qaya vardır. Şimal sahillərinə yaxın kiçik adsız adalar vardır.

## Xəritə
* Xəritə
Demyan Bednıy adaları

**Demyan Bednıy adaları** — Şimal Torpağının qərb hissəsində (Rusiya) yerləşın adalar qrupu. Adalar Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizi suları ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən isə Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.

Adalar qrupunun tərkibinə 8 ada və ən azı beş adacıq daxildir. Onlar cənub-şərqdən şimal qərbə doğru 10 km məsafədə uzanır. Qrupun şərq nöqtəsini təşkil edən ada Komsomoles adasından Posadoçnaya çayının mənsəbindən 5 km şimalda yerləşir.

Tərkibi (qərbdən şərqə):
* Kolobok — oval formaya malik və şimalında kiçik körfəzi olan ada. Ada 650 m uzunluğa malikdir.
* Şimal — elə də böyük olmayan qayadan ibatət olan ada. 800 metr uzunluğa malikdir.
* Çervyak — ensiz, uzunluğu 800 m təşkil edən ada.
* Utyonok — uzunluğu 1 km qədər olan ada. Ən hündür nöqtəsi 13 metrdir.
* Raket — qrupun mərkəzində yerləşir. Ada 1,2 km uzunluğa malikdir.
* Qlavnıy — qrupun ən iri adasıdır. Uzunluğu 1,8 km təşkil edir.
* Kolokol — ada 1,2 km uzunluğa malikdir. Mərkəz hissəsi ensizdir.
* Krayniy — prupun ən ucqar şərq nöqtəsini təşkil edir. Uzunluğu 1,4 km təşkil edir.
Adaların uzunluğu 2 km keçmir. Ən hündür nöqtəsi isə 13 metrdir. Adalar öz arasında dayaz qumlu sayla birləşirlər.
Adalar 19 may 1931-ci ildə SSRİ ekpedisiyası tərəfindən kəşf edilmişdir. Adaları Nikolay Urvansev və Georgi Uşakov araşdırmışdır. Onlar həm də Komsomoles adasın xəritəsini tərtib etmişdilər. Qrup rus və sovet yazıçısı, şairi, publisisti və ictimai xadimi Demyan Bednıyın şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xəritə
* Xəritə
Kolobok adası

**Kolobok adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının qərbində, Komsomoles adasının şimal-qərbindən 13 km məsafədə yerləşir. Qonşu Şimal adası ondan cəmi 550 m aralıda yerləşir.

## Təsviri
Ada dairəvi formaya malikdir. Diametri 600 metrdir. Şimalında ensiz körfəz yerləşir. Qərbində isə kiçik göl vardır. Səthi hamardır, yüksəklik yoxdur.

## Xəritə
* Xəritə
Al bayraq (qəzet)

**Al bayraq** — leqal bolşevik qəzeti, Hümmət Partiyasının orqanı.

## Tarixi
İlk və yeganə nömrəsi 1920-ci il martın 31-də Bakıda Azərbaycan dilində çıxmışdır. Redaktoru Əliheydər Qarayev idi. Əliheydər Qarayevdən əvvəl "Al bayraq" Əhməd Cövdət Pepinovun müdirliyi ilə həftədə iki dəfə nəşr olunmuş, 1919-cu ildə Tiflisdə nəşri dayandırılıb, Bakıya köçürülmüşdür.

Qəzet Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin fəaliyyətini tənqid edir, Birinci Dünya müharibəsində iştirak edən dövlətlərin işğalçılıq siyasətinə qarşı çıxır, bolşevizmə xidmət edərək, kütlələri sosialist inqilabı uğrunda mübarizəyə çağırırdı. "Al bayraq" qəzeti dövlətə qarşı çıxış etdiyi üçün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti tərəfindən bağlanmışdır.

## İstinadlar
Conney Duarte

**Conney Xesus Duarte Yanez** (7 fevral 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan *Karakas* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusu.

## Klub karyerası
Duarte öz peşəkar karyerasında debütünü 11 fevral 2017-ci ildə *Araqua* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 76-cı dəqiqədə Reyner Kastronu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Karakas rəqibinə 2–1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Lesvis Landaeta

**Lesvis Xose Landaeta Ferreyra** (24 may 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan *Araqua* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusu.

## Klub karyerası
Landaeta öz peşəkar karyerasında debütünü Araqua klubu ilə 2017-ci mövsümündə etmişdir. Gənc olmasına baxmayaraq, Landaeta bir çox oyunlarda güclü klubların skautlarının diqqətini çəkmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Şimal adası (Demyan Bednıy adaları)

**Şimal adası** — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.

## Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının şimalında yerləşir. Öz adınıda yerləşdiyi mövqeyi ilə əlaqədar almışdır. Komsomoles adasının 12,3 km şimal-qərbdə yerləşir. 550 m qərbdə Kolobok adası, 1 km-dən bir az artıq məsafədə Çervyak və Utyonok adaları yerləşir. Adalar su altı qumlu sayla bir-birinə birləşmişdir.

## Xüsusiyyətlər
Ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 700 metrdir. Qərbində kiçik göl vardır.

## Xarici keçidlər
* Xəritəsi
Edanyilber Navas

**Edanyilber Xose Navas Alayon** () — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan *Araqua* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusu.

## Klub karyerası
Navas öz peşəkar karyerasında debütünü 2016 Venesuela Kubokunda *Tukanes de Amazonas* klubuna qarşı oyunda etmişdir. Navas liqada debütünü isə *Estudiantes de Merida* klubuna qarşı oyunda etmiş və komandası rəqibi ilə 1–1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.

## Karyera statistikası

### Klub

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Cessi Ortiz

**Cessi Ortiz** (11 avqust 2000-ci ildə Limpioda anadan olub) — MLS təmsilçilərindən olan *Rio Qrande Valli Toros* klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar ABŞ-lı futbolçu.

## Klub karyerası

### Rio Qrande
Ortiz Rio Qrande Valli akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Ortiz öz peşəkar karyerasında debütünü 11 iyun 2017-ci ildə *Sietl Saunders 2* klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 86-cı dəqiqədə Emilio Qarsiyanı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Rio Qrande liqa görüşündə rəqibinə 3-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.

## Karyera statistikası

### Klub

1Sudamerikana Kuboku görüşləri daxildir.
2ABŞ Superkuboku görüşləri daxildir.

## İstinadlar
 

## Xarici keçidlər
* 
* Jessie Ortiz  at USL
Yens Skou

**Yens Skoy** () — Kimya sahəsində Nobel mükafatı laureatı.

## Həyatı
Yens Skoy 1918-ci ildə oktyabrın 8-də Danimarkanın Lemvinq şəhərində anadan olmuşdur. O, varlı meşə və kömür sənayeçisi ailəsində doğulmuşdur. 1944-cü ildə Kopenhagen universitetini bitirmiş, 1954-cü ildə orada dissertasiya müdafiə etmişdir. 1947-ci ildən Aorxusa universitetində işləmişdir.

1950-ci illərin əvvəllərində Skoy anestetiklərin təsir mexanizmini öyrənmişdir. O, müəyyən etmişdir ki, anestetiklərin hüceyrə membranının lipid təbəqəsində həll olması və natrium kanalını bağlaması qabiliyyəti ilə bağlıdır. Skoy ehtimal etmişdir ki, kanal zülal molekuludur və onun neyronlarda bloklaşdırılması ona gətirib çıxarır ki, sinir hüceyrələri həyəcanlanmaq qabiliyyətlərini itirirlər ki, bu da anesteziyaya gətirib çıxarır. Skoy həmçinin onayaqlı dəniz xərçənginin sinirindən ATFaranı ayırmağa cəhd etmişdi, amma heç nə alınmamışdı və o, uzun zaman anesteziyanın başqa tədqiqatlarını aparmışdı (bu kəşfin nəhəng potensial imkanını dərk etmədən). 1958-ci ildə Vyanada konfransda digər tədqiqatçı Post ilə söhbət zamanı Skoy akabainin kardiotoksikqlikozidinin (natrium-kalium kanalının inhibitoru) tapılmasını bildi. Oubaini istifadə edərək Skoy tezliklə ATF ara və ion kanalı arasında əlaqənin olduğunu sübut etdi.

1997-ci ildə *"İon ötürücü Na+, K±ATP enziminin kəşfinə görə"* kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.

## İstinadlar
Con Popl

1998-ci ildə kimya üzrə **Nobel mükafatçısı**

**Con Popl** 1925-ci ilin oktyabrın 31-də Böyük Britaniyada anadan olmuşdur. Özünün bütün dərəcələrini Kembric universitetində almışdır, o cümlədən 1951-ci ildə riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsini. Pensilvaniya ştatında (ABŞ) Karnegi Mellona universitetində 1964-1974-cü illərdə kimyəvi fizika üzrə Karnegi-prefessor və 1974-1991-ci illərdə təbiət elmləri üzrə Con-Kristian-Uorner-professor işləmişdir. 1991-ci ildən Şimali-Qərb universitetində işləmişdir. 2004-cü ilin martın 15-də vəfat etmişdir. Popl London Kral cəmiyyətinin üzvü, ABŞ-nin Milli elmlər akademiyasının xarici üzvü, Avstraliya elmlər akademiyasının müxbir üzvü olmuşdur. 1977-ci ildə Amerika kimya cəmiyyətinin Laynus Polinq mükafatına, 1988-ci ildə Kral cəmiyyətinin Devi medalına və 1992-ci ildə İsrailin Volf mükafatına layiq görülüb.

İstvan Xarqitti 1995-ci ildə Evanstonda Poplun kabinetində müsahibə almış və onu “Kimya həmsöhbəti” (The Cemical Intelligencer. 1197, 3(3), 14-19) jurnalında çap etdirib.

## İstinadlar
Alan Xiqer

**Alan Xiqer** () — 2000-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatçısı

1957-ci ildə Nebraski universitetini bitirərək bakalavr dərəcəsi almışdır. Berklidə kaliforniya universitetində 1961-ci ildə fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1962–1982-ci illərdə Pensilvaniya universitetində işləmişdir. 1982-ci ildən Santa-Barbarada Kaliforniya universitetinin fizika professoru olmuşdur. 1982–1999-cu illərdə polimerlər və üzvi materiallar institutunun direktoru olmuşdur. 1999-cu ildən eyni zamanda müxtəlif kommersiya şirkətlərində də işləmişdi.

Alan Makdiarmid və Xideki Sirkava ilə birlikdə üzvi polimer materiallar almışdır ki, onların elektrik keçiricikləri metalların elektrik keçiriliciyi ilə müqayisə olunandır. Alan Xiqer 2000-ci ildə "Polimerlərdə keçiriliciyin kəşfinə və tədqiqinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

## İstinadlar