open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bojidar Prosenyak

**Bojidar Prosenyak** (Kuzminats (Rasinya, Koprivnits yaxınlığında, 19 avqust, 1948-ci il) — Xorvat yazıçı və jurnalist. 

## Haqqında
Uşaqlığını Podravina Kuzminats kəndində keçirən Bojidar ilk təhsilini də orada almış daha sonra Koprivtinsdə, PAris və Zaqrebdə davam etdirmişdir. Fəlsəfə fakültəsində kinesiologiya üzrə təhsil alıb. Velika Qoritsada qəzet və radioda mədəniyyət problemləri üzrə redaktor və jurnalist kimi işə düzəlib.

1980-ci ildə Velika Qoritsada "Albatros" kitabxanasını təsis edib 18 ildən çox redaktoru olur.  Velika Qoritsada "Matica hrvatska" jurnalının da redaktor vəzifəsində çalışır. 1984-cü ildən etibarən sərbəst rəssam kimi də işləyir. O Zaqrebdə Xorvat Yazıçıları Cəmiyyətinə və Xorvatiyanın Müstəqil Rəssamlar Respublika Assosiasiyasına üzv olur. Uzun müddət həmin qurumların rəhbər orqanlarının üzvü olur. 

O gündəlik və dövrü mətbuatda nəsr əsərləri, şeirlər, dram əsərləri, tənqidi mətnlər dərc etdirib radio və televiziyada çıxışlar edir. "Modra lasta", "Radost", "Smib", "Zvuk" və b. uşaq jurnalları ilə əməkdaşlıq edir. 

Onun mətnlərinin bir çoxu dünyanın 20-dən çox dilinə tərcümə edilib. O, bir neçə kitab çap edib və əsərlərinə görə bir neçə mühüm mükafata layiq görülüb. Onun əsərlərindən bəziləri 1996-cı ildə Zywe antologiyasında xorvat dilindən polyak dilinə polyak tərcüməçi və yazıçı Lutsey Danileyevski tərəfindən tərcümə edilib. Onun ən məşhur əsərlərindən biri - "Vəhşi at" əsəridir. Bu əsər Xorvatiya mədəniyyəti üçün kifayət qədər mühümdür Bu əsərin ibtidai sinifdə oxu üçün qiraət edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.  

## İstinadlar
Güllü qəbir piri

**Güllü qəbir piri** -  Laçın rayonu Böyük Seyidlər kəndində yerləşir. Hacı İbrahim ağa Qarabağın adlı-sanlı seyidlərindən olan Xudavəndə Xəlifənin nəvəsidi. Hacı seyid İbrahim ağanın məzarı Seyidlər kəndinin qəbiristanlığındadır və ağır ziyarətgahlardan sayılır. Ağanın ocağında qızılgül bitmişdi. Elə ona görə də məzarına "Güllü qəbir" deyirlər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Laçın
* Laçın rayonu
* Laçın abidələrinin siyahısı
Nüseybin

**Nüseybin** (; ; ; ; ) — Türkiyənin Mardin ilində şəhər. Əhalisi, 2012-ci ilin əvvəlinə 88.047 nəfərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Monteneqrolu Yelena

**Monteneqrolu Yelena** (; ) — Montenqro şahzadəsi. Efiopiya İmperatoru III Viktor Emanuelin həyat yoldaşı, İtaliya və Albaniya kraliçası.

## Bioqrafiyası
Monteneqro Kralı I Nikolanın və həyat yoldaşı Milena Vukotikin qızı.

1896-cı ildə İtaliyanın gələcək kralı Viktor III Emmanuel ilə evlənir. Evlənmək üçün Elena Pravoslavlıqdan Katolikliyə keçir. Elenanın anası Şahzadə Milena, etiraz olaraq Romadakı toyda iştirak etməyi rədd edir.

Cütlüyün beş uşağı olur:

Yolanda Marqarita (1901–1986), Berqolo qrafı Qiorqio Karlo Kalvi ilə evlidir;

Mafalda (1902–1944), Fillip Hessen ilə evlənir, Buhenvald həbs düşərgəsində dünyasını dəyişir;

II Umberto (1904–1983), Belçika Marie-Jose ilə evli olur;

Covanna (1907–2000), Bolqarıstan Çarı III Borislə evli olur;

Maria Franceska (1914–2001), Luiqi Bourbon-Parma ilə evlidir.

28 dekabr 1908-ci ildə Siciliyada bir zəlzələ Messina şəhərini demək olar ki, tamamilə məhv edir. Elena qurbanlara yardım göstərilməsində əhəmiyyətli bir rol oynayır.

Birinci Dünya müharibəsi dövründə Kraliça bir xəstəxanada tibb bacısı olaraq çalışır Elena xeyriyyə hərraclarında qurbanlara kömək etmək üçün imzası ilə bir şəkil satmağı düşünür. Müharibənin sonunda İtaliyanın müharibə borclarını ödəmək üçün İtalya tacının xəzinələrini satmağı təklif edir.
Davranışı bir çox kraliça və hökmdar nəsli üçün nümunə olur. Papa XI Piy 1937-ci ildə Katolik kilsəsinin qadınlar üçün ən yüksək mükafatı olan Xristianlığın Qızıl Gülünü ona təqdim edir. Elenanın ölümündən sonra, Pius XII varisi onu "xeyriyyəçi mərhəmət xanımı" adlandırır. 2001-ci ildə Papa onu "Tanrının xidmətçisi" elan edir.

"Slavyan gözəli" Elena kifayət qədər hündür boylu (180 sm) bir qadın idi. Əri III Viktor Emmanuel (atası kimi), əksinə çox kiçik idi (təxminən 153 sm), bu da onu həyat yoldaşının yanında komik göstərirdi. Kral qalın tabanlı ayaqqabılar və yüksək taclı papaqlar taxmağa çalışsa da və səlahiyyətlilər fotoqrafların "ziddiyyətli" şəkillər çəkmədiklərini diqqətlə izləsələr də, hündürlüyün belə bir fərqini xüsusilə toy mərasimi zamanı gizlətmək çətin idi. Şəkillər Rusiya daxil olmaqla dünyanın qəzetlərində görürnəndə, burada uzun boylu bir arvad və kiçik ər mənasını verən "İtalya cütü" ifadəsinə yaranır.

## Xatirəi
Qara dənizdə hərəkət edən bir gəmi şahzadənin adını daşıyır.

Cakomo Puççininin Madam Batterflay operası Monteneqrolu Yelenaya həsr edilmişdir.

## İstinadlar
Milyonçu Mirxalıq Abdullayevin evi

**Milyonçu Mirxalıq Abdullayevin evi**- 1913-cü ildə inşa olunub. Tikintidə istifadə edilən daşlar Qarabağ dağlarından kəsilib…Sovet hakimiyyətinin ilk illərindən Mirxalıq Abdullayevdən alınaraq 1989-cu ilə kimi Salyan kənd təsərrüfatı texnikumunun binası kimi istifadə olunub.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax
* Salyan
* Salyan rayonu
* Salyan Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Thekla Carola Wied

**Thekla Carola Wied** () — alman aktrisa.

## Filmoqrafiyası
* *[[Trace of a Girl]]* (1967)
* *[[Collin (film)|Collin]]* (1981)
* *[[Derrick (TV series)|Derrick]]* (1983)
* *[[Ich heirate eine Familie]]* (1983–1986)
* *[[Wie gut, dass es Maria gibt]]* (1990–1991)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Sibylle Flöter Agency Munich
Özbəkistan sumu

**[[Özbəkistan]]** **Sumu** (Özbəkcə: soʻm, сўм, ISO 4217 kodu: **UZS**)

Özbəkistanda 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Rubl 1992-ci ilə qədər istifadə olunmağa davam edildi və sonra Sum Kupon adlı pul vahidi istifadə olunmağa başlandı. O illərdə yeni qurulmuş müstəqil iqtisadiyyat səbəbindən sürətlə dəyərini itirən Sum Kupon əskinasları dövriyyədən çıxarıldı və yeni Sum əskinasları ilə əvəz olundu.

Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun 16 iyun 1994-cü il tarixli və 870 nömrəli qərarı əsasında 1 iyul 1994-cü il tarixində Sum kuponu əvəzinə Sum istifadə edilməyə başlandı.

## Etimologiyası
Sum sözü Qırğız, Uyğur, Özbək və bir çox digər türk dillərində "təmiz"(saf) mənasını verir.

## İlk Sum
15 Noyabr 1993-cü ildə Özbəkistanın yeni pul vahidi olan Sum təqdim edildi.

## Xarici keçid

* Özbəkistan Respublikası Mərkəzi Bankı
Mənasız mutasiya

**Mənasız mutasiya** — Genetikada nöqtə mənasız mutasiya, transkripsiyada olan m-RNT-da və kəsilmiş, natamam və ümumiyyətlə funksional olmayan bir protein məhsulunda vaxtından əvvəl dayanma kodonu və ya nöqtə cəfəng kodonu ilə nəticələnən bir DNT ardıcıllığındakı bir nöqtə mutasiyadır. Məsələn, bir nöqtə mənasız mutasiyasının təsiri nöqtə cəfəng mutasiyasının orijinal dayanma kodonuna yaxınlığından və zülalın funksional alt domenlərinə təsir dərəcəsindən asılıdır. Mənasız nöqtə mutasiyası, bir nukleotidin dəyişdirilərək başqa bir amin turşusunun əvəzlənməsinə səbəb olduğu bir nokta mutasiyasından fərqli bir missens mutasiyasından fərqlidir. Mənasız mutasiya da davamlı mutasiyadan fərqlənir ki, davamlı mutasiya dayanma kodunu silir və mənasız mutasiya onu yaradır.
Talassemiya və kistik fibroz kimi bəzi genetik xəstəliklər cəfəng nöqtə mutasiyalarının nəticəsidir.

## Sadə bir nümunə
:: DNT: 5' — ATQ AST SAS SQA QSQ SQA AQS TQA — 3'
:::: 3' — TAS TQA QTQ QST SQS QST TSQ AST — 5'
:: mRNA: 5' — AUQ ASU SAS ASQ QSQ SQA AQS UQA — 3'
:: Protein: Met Thr His Arg Ala Arg Ser Stop

DNT ardıcıllığının dördüncü üçlüyünə (SQA) bir nöqtə cəfəng mutasiya gətirildiyini, bunun sayəsində sitozinin timinlə əvəz edildiyini, DNT ardıcıllığında TQA və tamamlayıcı zəncirdə AST meydana gəldiyini düşünək. AST UQA kimi köçürüldüyündən və daha sonra tərcümə olunduğundan, nəticədə transkript və protein məhsulu aşağıdakılar olacaqdır:

:: DNT: 5' — ATQ AST SAS TQA QSQ SQA AQS TQA — 3'
:::: 3' — TAS TQA QTQ AST SQS QST TSQ AST — 5'
:: mRNA:5' — AUQ ASU SAS UQA QCQ SQU AGC UGA — 3'
:: Protein: Met Thr His Stop
M-RNT kodonlarının qalan hissəsi aminoproteinlərə çevrilmir, çünki tərcümə zamanı dayandırma kodonuna vaxtından əvvəl çatılır. Bu, çox vaxt normal mutant olmayan bir zülalın funksionallığından məhrum olan kəsilmiş (yəni qısaldılmış) bir protein məhsulu.

## Nöqtə mənasız mutasiya vasitəçiliyi ilə m-RNT çürüməsi
Erkən bitirmə kodonlarının kəsilmiş polipeptid məhsulları istehsal etmək üçün gözlənilən meylinə baxmayaraq, əslində kəsilmiş zülalların əmələ gəlməsi şəraitdə baş vermir. İnsanlar və maya göbəliyi kimi aşağı növlər də daxil olmaqla bir çox orqanizm, mənasız nöqtə mutasiyaları olan m-RNT-lərı qeyri-funksional polipeptidlərə çevrilmədən əvvəl məhv edən mənasız vasitəçiliyi olan bir m-RNT parçalanma yolu istifadə edirlər.

## Nöqtəli mutasiyalarla əlaqəli patologiya

Mənasız mutasiyalar müəyyən bir zülalın tam tərcümə olunmasının qarşısını alaraq genetik xəstəliyə səbəb ola bilər, Ancaq eyni xəstəliyə eyni genin digər növ zərərləri səbəb ola bilər. Cəfəng nöqtə mutasiyalarının səbəb olduğu bilinən xəstəliklərə aşağıdakılar daxildir:
* Kistik fibroz (kistik fibroz transmembran keçiriciliyi tənzimləyicisindəki (CFTR) G542X mutasiyasından qaynaqlanır)
* Beta talassemiya (β-globin)
* Hurler sindromu
* Dravet sindromu Ataluren (əvvəlki adı PTC124) mənasız nöqtə mutasiyalarının yaratdığı genetik xəstəlikləri müalicə etmək üçün istifadə edilə bilən bir dərman dərmanıdır. Hal hazırda Duchenne əzələ distrofiyasının müalicəsində istifadə olunur. Kistik fibrozun müalicəsi üçün klinik sınaqlar davam edir.

## İstinadlar
Vesna Mişanoviç

**Vesna Mişanoviç** (*Başagiç*; ) — Bosniyalı şahmatçı, qadınlar arasında qrosmeyster (1991)

Yuqoslaviya çempionu (1988). Yuqoslaviya milli komandalarının tərkibində 6 olimpiadaya qatılmışdır (1988-1990 - Yuqoslaviya; 1994, 1998-2000 - Bosniya və Herseqovina). Salonikidəki 13-cü Olimpiadada (1988) komanda 3-cü yeri tutmuşdur.

## İstinadlar
İrəvan xanlarının siyahısı

İrəvan xanlığı 1747-ci ildə yaradılmış və 1828-ci ildə Rusiya imperiyası tərəfindən ləğv edilənə qədər mövcud olmuşdur.

## Xanların siyahısı

## İstinadlar
Təyinat nöqtəsi (film, 2000)

## Süjet xətti

Aleks bütün siniflə 10 günlük Parisə dincəlməyə gedir. Hava limanında öyrənir ki, təyyarənin uçuş vaxtı onun doğum günü ilə eyni vaxta düşür. Daha sonra intuisiyasına güvənərək, o daha yeddi nəfərlə birlikdə təyyarəni tərk edir. Elə bu vaxt onların təyyarəsi partlayır. Sağ qalmış sərnişinlər sonradan bir-bir dəhşətli şəraitdə ölürlər. Aleks başa düşür ki, ölümü aldada bilməz. Bu, sadəcə, vaxt udmaqdan başqa bir şey deyil...

## İstinadlar
Təyinat nöqtəsi 4 (film, 2009)

## Süjet xətti

Nick və yoldaşları həftəsonunda avtomobil yarışı izləməyə gedirlər. Bu sırada Nick yarışın edildiyi stadionda çox böyük bir qəza meydana gəldiyini, insanların öldüyünü və stadionun tamaşaçıların üzərinə yıxıldığını görər

Nick bu gördüklərinin bir azdan yaşayacaqları bir fəlakət olduğunu fərqinə vararaq, 12 adamı özü ilə birlikdə stadiondan çıxmağa razı salar və beləcə qəzadan xilas olmuş olarlar. Amma ölüm yarım qalan işini bitirmək üçün geri dönər. Stadion qəzasından xilas olanları çox daha qorxunc qəzalar gözləməkdədir.

## İstinadlar
Təyinat nöqtəsi 5 (film, 2011)

## Süjet xətti

Çoxsayda sərnişin və ekipaj üzvünün həlak olduğu 180 nömrəli hava reysində baş vermiş qəzadan 10 il sonra Sem Loutonu qorxulu yuxular və qarabasmalar təqib etməyə davam edir. Kütləvi insan ölümləri ilə nəticələnəcək hadisələri qabaqcadan görür. Vaxtında hərəkət etsə də, onlarla insanın həyatını xilas edə bilmir. Sağ qalan insanlar isə “alın yazısına” inanır. Onlar yaxşı bilir ki, fələyə kələk gəlmək olmaz. “Ölüm” tərəfindən təqib olunan bu insanların çox az vaxtı qalıb. İndi onların bütün ümidləri artıq bir neçə dəfə ölümü aldatmış Sem Loutonadır.

## İstinadlar
Təyinat nöqtəsi 2 (film, 2003)

## Süjet xətti

180 saylı hava reysinin qəzasından düz bir il keçir. Kimberli Korman dostları ilə şən həftəsonu keçirmək üçün şəhər kənarına yollanır. Ancaq heç təyinat yerinə çatmamış, yolda ağır avtomobil qəzasına düşürlər. Yük maşını yüksək sürət həddi olan avtomagistralda nəzarətdən çıxaraq zəncirvari qəzaya səbəb olur. Hadisə nəticəsində çox sayda sərnişin və sürücü həlak olur. Qurbanlar arasında Kimberli də var. Ancaq bir an sonra gözlərini açır və hələ də avtomobildə olduğunu görür. Qarabasmanın bir xəbərdarlıq olduğunu anlamağa başlayır. Kimberli yolu öz avtomobili ilə bağlamaqla qəzanın qarşısını alır və çox sayda insanın həyatını xilas edir. Habelə öncəki filmdən də məlum olduğu kimi, fələyə kələk gəlmək olmaz. Ölüm dostları təqib etməyə başlayır. Şokdan yenicə çıxmış dostların başına müəmmalı hadisələr gəlməyə başlayır...

## İstinadlar
Təyinat nöqtəsi 3 (film, 2006)

## Süjet xətti

Məzuniyyət gecəsi üçün təşkil edilən əyləncəyə qatılmaq üzrə lunaparka gedən Wendy, sürət qatarına mindikləri sırada xəyalla reallıq arasında qorxunc bir kabus görür. Bir neçə dəqiqə içində əyləncənin zirvəsini vəd edən qatar bir ölüm maşınına çevriləcək. Qatardan enmək istəyən Wendyə yoldaşı Kevin də qatılar ancaq gənclər arasındakı mübahisə/müzakirə kosmosun tərəfindən vəzifəlilər bir qrupu qatardan endirərlər. Öz aralarındakı döyüşə davam edən gənclər az sonra yoldaşlarının ölümünə şahid olmaqdan qaça bilməyəcəklər. Hekayənin bundan sonrası silsilədən dost olduğumuz şəkildə davam edir və gənclərlə əzrail arasında qorxunc bir duel başlayır

## İstinadlar
Busan ekspresi 2: Yarımada (film, 2020)

## Süjet xətti

Cənubi Koreyada başlayan naməlum virus epidemiyası qısa müddətdə yüz minlərlə insanı zombiyə çevirir. Qonşu ölkələr axının qarşısını almaq üçün yarımadanı blokadaya salır, bütün su və quru sərhədlər ciddi nəzarətə götürülür. Hadisələrdən 4 il ötür. Cənubi Koreya tam olaraq ətrafdan təcrid olunub, şəhərlər və qəsəbələr viran qalıb. Sağ qalanların olub-olmaması heç kimə bəlli deyil. Vaxtında təxliyə olunan, ancaq gəmidə yaşanan fors-major nəticəsində bacısı və bacısı oğlunu itirən kapitan Çon-suk Honkonqda qaçqın statusuyla yaşayır. Bacısının əri də onunla bir düşərgədə qalsa da, ailəsini qoruya bilmədiyi üçün ona nifrət edir. Bir gün yerli mafiya bossu onların hər ikisini çağırtdıraraq, inanılmaz bir təklif edir: o, zombilərlə qaynaşan İnçhondan içi pulla dolu yük maşınını gətirənə 20 milyon dollar mükafat söz verir...

## İstinadlar
Xalqın xidmətçisi (teleserial, 2015)

**"Xalqın xidmətçisi"** (, , bəzən "Millətin xidmətçisi" kimi tərcümə olunur) — efirdə ilk dəfə 16 oktyabr 2015-ci ildə göstərilən və siyasi satira komediyası janrında çəkilən Ukrayna televiziya serialı. Serial orta məktəbdə işləyən otuz yaşlı tarix müəllimi Vasili Petroviç Qoloborodkonun (Vladimir Zelenski) hekayəsindən bəhs edir. Şagirdlərindən biri baş qəhrəmanın ədəbsiz dildə hökumət korrupsiyasına qarşı ifadələr işlətdiyi videosunu paylaşır və video ölkədə o qədər rəğbət qazanır ki, müəllim gözlənilmədən Ukraynada Prezident seçkilərində qalib gəlir.

Serialın prodüser şirkəti "Kvartal 95"-dir, hansı ki baş kişi rolunu canlandıran Vladimir Zelenski tərəfindən qurulmuşdur. Serial Ukraynanın real siyasətinə çox təsir etmişdir; 31 mart 2018-ci ildə serialla eyniadlı siyasi partiya Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçdi. Bundan əlavə, serialda Ukrayna Prezidenti rolunu canlandıran Zelenski 21 aprel 2019-cu ildə həqiqətən Ukrayna Prezidenti seçildi.

## Aktyor heyəti və personajlar
* Vasili Petroviç Qoloborodko (Vladimir Zelenski): Ukrayna prezidenti, keçmiş orta məktəb tarix müəllimi
* Yuri İvanoviç Çuyko (Stanislav Boklan): Ukraynanın baş naziri
* Pyotr Vassilyeviç Qoloborodko (Viktor Saraykin): Vasilinin atası
* Mariya Stefanovna Qoloborodko (Nataliya Sumska): Vasilinin anası
* Svetlana Petrovna Saxno (Yekaterina Kisten): Vasilinin bacısı, vergi xidmətlərinin keçmiş 1-ci müavini
* Olqa Yuryevna Mişçenko (Yelena Kravets): Vasilin keçmiş həyat yoldaşı, Mərkəzi Bankın direktoru, daha sonra Baş nazir vəzifəsinə keçdi
* Sergey Viktoroviç Muxin (Yevgeni Koşevoy): Xarici İşlər Naziri, keçmiş aktyor
* Oksana Skovoroda (Olqa Jukovtsova); Sergey Muxinin hiper effektiv köməkçisi və işləyici
* Mixail İvanoviç Sanin (Yuri Krapov): Maliyyə Naziri
* İvan Andreyeviç Skorik (Aleksandr Pikalov): Müdafiə naziri, keçmiş kapitan
* Mixail Aşotoviç Tasunyan (Mixail Fatalov): Ukrayna Gizli Xidmətinin (SBU) rəhbəri
* Nataşa Saxno (Anna Koşmal): Vasilin qardaşı qızı
* Anna Mixaylovna (Qalina Bezruk): Vasilin sevgilisi

## Buraxılışı
"Xalqın xidmətçisi" Ukraynada 1+1 kanalında yayımlandı. Studiya həmçinin bütün bölümləri pulsuz olaraq "Youtube"a yerləşdirdi. Serial həmçinin bəzi ölkələrdə "Netflix" kimi seriallar və filmlər platformasında yayılmışdır.

Belarus telekanalı "Belarus-1" şounun yayımına 11 noyabr 2019-cu il tarixində başladı.

Rusiyanın "TNT" telekanalı 11 dekabr 2019-cu ildə serialın ancaq pilot epizdonu göstərdi və bunun "platforma barədə məlumatlılığın artırılması üçün marketinq hiyləsi" olduğunu bildirdi. "TNT" telekanalı epizoddan Ukraynada məşhur anti-Putin sloqana aid olan zarafatı kəsmişdir, Həmin səhnədə yeni seçilmiş prezident Qoloborodko Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin "Hublot" brendli saatı taxıb-taxmadığını soruşur.

### Davamı
"Xalqın xidmətçisi 2" adlı bədii film 2016-cı ildə işıq üzü gördü. 2017-ci ildə yayımlanan ikinci mövsümdə süjeti genişləndirmək üçün filmdəki kadrlardan istifadə edilmişdir. Üçüncü mövsüm 2019-cu ildə çıxdı, dördüncü isə hazırda istehsal olunur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* ''Servant of the People'' on Netflix (coğrafi yerə görə filmi izləmək hüquqları dəyişir)
Tahir Məmmədov (yazıçı)

**Tahir Tais oğlu Məmmədov** — Azərbaycanlı yazıçı, 91-lərin üzvü, Yeni Azərbaycan Partiyası Veteranlar Şurasının üzvü.

## Həyatı
13 fevral 1952-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun İrəvanlı kəndində anadan olub. 1967-ci ildə orta məktəbi bitirib. Türkmənistan SSR Qazancıq şəhərində həqiqi hərbi xidmət keçib (14. XI.1970–13. X.1972). İlk əmək fəaliyyətinə 1969-cu ildə həmin rayonun ovaxtkı Lenin adına sovxozunda fəhlə kimi başlayıb.

1979-cu ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının təqdimatı ilə Moskvaya M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olub. 1 avqust 1983-cü ildən 10 oktyabr 1985-ci ilə qədər Azərbaycan SSR Dövlət Teleradio Verilişləri Komitəsində ədəbi müəllif kimi fəaliyyət göstərib. 1986-cı il iyul ayının 16-dan Azərbaycan KP MK-nın aylıq ictimai-siyasi "Kənd həyatı" jurnalında baş ədəbi işçi kimi işləyib. 1990-cı il dekabr ayının 25-də isə köçürülmə yolu ilə Azərbaycan Ali Sovetinin orqanı olan "Həyat" qəzetinin ləğvi ilə əlaqədar olaraq, "Azərbaycan" qəzetinə işə götürülüb, lakin Azərbaycan Xalq Cəbhəsi ilə Müsavat cütlüyünün təzyiqi ilə orada işləməyinə imkan verilməmişdir. Müsavatçı baş redaktor rəhbərliyə gələn kimi rəsmi dövlət qəzetindən uzaqlaşdırılıb. Elə o günlərdən başlayaraq, Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasında fəal iştirak edib. Ozamankı ağır ictimai-siyasi durumdan çıxış və xilas yolu kimi Heydər Əliyevin hakimiyyətə gətirilməsində fəallıq göstərən "91-lər" hərakatına qoşulub. Bu dövr ərzində həm ictimai-siyasi fəaliyyət göstərmiş, həm də peşəkar jurnalist kimi bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1981-ci ildən SSR Yazıçılar İttifaqının və Azərbaycan SSR Jurnalistlər İttifaqlarının üzvü olub. 1996-cı ildən "Aktual" ictimai-siyasi qəzetinin və "Aktual Qəzeti.az" internet portalı saytının baş redaktoru vəzifəsində işləyib.

2004–2008-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dissertantı olub. "Azərbaycan Respublikasında siyasi mətbuatın formalaşması və inkişafında Heydər Əliyevin rolu" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmiş, alimlik dərəcəsi almışdır. Prezident yanında DİA-da "Heydər Əliyevin siyasi irsinin metodoloji və siyasi problemləri" mövzusunda doktorluq işini başa çatdırmışdır.

## Mükafatları
2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 1036 nömrəli Sərəncamı ilə Respublikanın Əməkdar Jurnalisti fəxri adına layiq görülüb.

## Siyasi fəaliyyəti
1992-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Məşhur "91-lər"dən biridir. Hazırda YAP Veteranlar Şurasının üzvü kimi siyasi fəaliyyətlə məşğuldur.

## İstinadlar
Heysəm

**Heysəm** () — ərəb mənşəli ad.

*Heysəm ibn Xalid
*II Heysəm
*Heysəm ibn Məhəmməd (Tabasaran əmiri)

*İbn Heysəm
Panzootiya

**Panzootiya** ( — hər şey;  — heyvan) — ölkənin bir qitəsini əhatə edən yoluxucu heyvan xəstəliklərinin qeyri-adi dərəcədə geniş yayılması. Epizootiyanın ən yüksək dərəcəsidir.

Panzootiya üç şərt yerinə yetirildikdə başlaya bilər:

* Daha əvvəl müşahidə edilməyən yeni bir xəstəliyin ortaya çıxması.
* Bir neçə ümumi heyvan növü yoluxur və infeksiya ağır xəstəliklərə səbəb olur.
* İnfeksion agent heyvanlar arasında asanlıqla və canlıdır.

## Tarixi
* Quş qripi
Jorj Etyenn Kartye

**Jorj Etyenn Kartye** (;) — kanadalı siyasətçi, Kanada və Kanada Şərq Əyalətlərinin Baş Naziri. Kanada Konfederasiyasının atalarından biridir - quruluşundan əvvəl hər üç konfransda iştirak etmişdir.

## Bioqrafiyası
Jorj Etyenn Kartye varlı Jak Kartye və Marqarita Paradiz ailəsində anadan olub. Atası Kanadanı kəşf edən Jak Kartyenin kiçik qardaşı nəslindən olduğuna inanırdı. Tarixçilər bu fikrin səhv olduğuna inanırlar, lakin məşhur dənizçi ilə qohumluq əlaqələrini istisna etmirlər. Jorj  Kartyenin əcdadları duz və balıq ticarəti ilə məşğul olmuş və babası Montrealdan 50&nbsp;km məsafədə Sent-Antuan qəsəbəsini qurmuş və taxıl ticarəti ilə zəngin olmuşdur. Jorj  ailənin səkkiz uşağının yeddincisi idi və vəftiz olunarkən Böyük Britaniya Kralı III Jorjun şərəfinə Jorj adını aldı. Jorj  əvvəlcə anası tərəfindən təhsil almış və 1824-cü ildə Montrealda kollecə girmişdir. 1831-ci ildə təhsilini aldı və Vətənpərvərlər Partiyasının fəal üzvü vəkil Rodierin ofisində təcrübə keçməyə başladı.

## Siyasi fəaliyyəti
1842-ci ildən bəri Kartye bölgənin siyasi həyatına qərq oldu. Lui-İppolit Lafonteni dəstəkləyirdi və 1844-cü ildən bəri dəfələrlə hökumətə daxil olmaq və nazir vəzifəsini tutması təklif edildi. Kartye yalnız 1848-ci ildə Birləşmiş Kanadanın qanunverici orqanına üzv olmaq üçün razılaşdı.

1852-ci ildə Kartye Qrand Trunk Dəmir Yolunun yaradılması barədə bir qanun layihəsini hökumətə təqdim etdi və 1853-cü ildə Şərqi Kanada hökumətinin hüquqi müşaviri oldu. Bu, rəqiblərinə Kartyeni uğursuzluqla günahlandırmağa imkan verdi. Eyni zamanda, Kartye şirkətin işlərinə dərindən qarışdı, Montrealı qitələrarası bir ticarət mərkəzinə çevirmək istədi. Kartye sayəsində Kvebek  mülki məcəllə aldı və ərazi bölgüsü bölgüsü sistemi ləğv edildi.

1858-1862-ci illərdə Kartye Şərqi Kanadanın baş naziri idi.

1867-ci ildə, keçmişinə baxmayaraq Kartye Kanada Konfederasiyasındakı ilk milis naziri oldu. 1872-ci ildə Kartye, kilsənin narazılığına görə federal seçkiləri məğlub etdi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
*
Rupertin torpağı

[right|300px|thumb|Bir vaxtlar [Hudzon körfəzi şirkəti tərəfindən idarə olunan Rupertin Torpağı]]
**Rupertin torpağı**, və ya **Şahzadə Rupertin torpağı** — Şimali Amerikadakı ərazi, Hudzon körfəzi hidroqrafik hövzəsinin bir hissəsini işğal etdi. Hudson's Bay şirkətinə aiddir. Bölgəyə şirkətin ilk qubernatoru Şahzadə Rupertin adı verildi.

Rupertin Torpağı müasir Kanadanın mərkəzi hissəsini tutur, lakin kiçik bir hissəsi Amerika Birləşmiş Ştatlarındadır. Əvvəllər Rupertin ərazisi olan ərazi demək olar ki, Manitobanın hamısını, Saskaçevanın əksəriyyətini, cənub Alberta, cənub Nunavut, Ontario və Kvebekin şimal hissələrini, habelə Minnesota və Şimali Dakota əyalətlərinin bir hissəsini əhatə edir.

## Tarixi
1670-ci ildə İngiltərə Kralı II Çarlz Hudzon Körfezi Şirkəti adlanan bir şirkətə Hudson Körfəzinə axan bütün çayların istismarı üzərində inhisar verdi və beləliklə şirkəti nəhəng bir ərazinin sahibi etdi. Təxminən 3.9 milyon kvadrat kilometrə sahib idi - bu, bugünkü Kanada ərazisinin üçdə birindən çoxdur.

1821-ci ildə Monreal Şimali-Qərb şirkəti və Hudzon Körfezi Şirkəti birləşdirildi və şirkət genişləndi.

1870-dən bir müddət əvvəl ticarət inhisarı ləğv edildi və ərazidə ticarət istənilən sahibkar üçün açıq idi. Şirkət, Rupertin 1868-ci il tarixli Torpaq Qanununa uyğun olaraq sahib olduğu yerləri Kanada Dominionuna satdı. Torpaqlar Şimali-Qərb Əraziləri adı altında Kanadanın bir hissəsi oldu.

Bu gün Rupertin Torpağının adı Kanadadakı İngilis Kilsəsinin metropolü və piskoposudur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat

* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*The Centre for Rupert's Land Studies - The University of Winnipeg
*"Canada Buys Rupert's Land", CBC
* S''tout Hearts for Stey Braes: Hudson Körfəzi şirkətinin son illərində Rupertdən kənarda bir ölkədəki həyat, insanlar və hadisələr və Kürk ticarəti üçün qala tutmaq üçün zəhmət çəkən sərt kişilərin qrupuna baxış ”, əlyazma Dartmout Kollec Kitabxanasında
Fadimə

**"Fadimə" filmi** — Türker İnanoğlunun rejissoru və prodüseri olduğu 1970-ci ildə çəkilən Türk filmidir.

## Rollarda

* Filiz Akın . . . Fadimə *(səs.* *[[Jeyan Mahfi Ayral Tözüm|Ceyan Mahfi Tözüm]] )*
* Qartal Tibet . . . Ərol *(səs.* *Abdurrahman Palay )*
* Cahangir Qaffari . . . Faruk *(səs.* *Toron Karacaoğlu )*
* Mansur Türkmen .... Ömər *(səs.* *Saadettin Erbil )*
* Məhəmməd Motevaselani . . . Əli *(səs.* *Zafer Onen )*
* Qarşasb Raoufi . . . Vəli *(səs.* *Timuçin Caymaz )*
* Sevgi Can
* Gülgün Erdem
* Sevda Nur
* Mualla Sürer *(səs.* *Sacide Keskin )*
* Cevat Kurtuluş *(səs.* *Osman Alyanak )*
* Əli Seyhan
* Özdemir Akın
* Necdet Tosun *(səs.* *Riza Tuzun )*
* Ərəb Cəlal
* Sönməz Yıkılmaz
* Faiq Coşkun *(səs.* *Agah Hun )*
* Mustafa Yavuz . . . Müştəri
* Kubilay Hakan . . . Qulluqçu
* Sadettin Düzgün *(səs. Ünal Gürel )*
* Yusuf Sezer *(səs.* *Sadettin Düzgün )*
* Muammer Gözalan . . . Hakim *(səs.* *Vala Önengüt )*
* Əkrəm Dümer . . . Müvəkkil *(səs.* *Doğan Bavli )*

## xarici linklər

* 
* 

## istinadlar
İnuktitut

**İnuktitut** (Şərqi Kanada inuktitutu; öz adı — ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ  — *inuk* "insan" +  — *titut* "kimsə kimi", yəni "bir insan kimi") — ya inuit dilləri xaricində Kanadadakı bütün inuvialuktun ləhcələrinin adı. "İnuktitut" sözü, bütövlükdə Kanadanın inuit dilləri üçün rəsmi və ən yaygın tərifdir . İnuktitut, Eskimo-Aleut dil ailəsinin Inuit dil qrupuna da aid olan Qrenland dilinə yaxındır.

İnuktitut, Kanadanın şimalında, Nyufaundlend və Labrador bölgələrində, Kvebek, Manitoba, Nunavut, Şimal-Qərb Ərazilərində danışılır  və əvvəllər Yukonun Arktik sahillərində danışıldı. Kanada Statistikalarına görə təxminən 35.000 ana dili var.

## Yazı
Latın əlifbasına əlavə olaraq, dilin yayılmasının şərq və mərkəzi bölgələrində, yazı üçün XIX əsrin sonunda yaradılmış E. Pekin heca yazısı istifadə olunur və C. Evans tərəfindən 1840-cı ildə Kri hinduları üçün yaradılan yazının uyğunlaşdırılmasıdır.

## Qalereya

Inuktitut.svg|Dil və onun transkripsiyasını yazmaq üçün istifadə olunan heca yazısı 
Inuktitut dialect map.svg|Inuktitut dilinin ləhcələrinin yayılması


## İstinadlar

## Ədəbiyyat
*
Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası

**Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası** — Bakıda fəaliyyət göstərən filarmoniya. Uşaqlar üçün incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə təhsil və özfəaliyyət mərkəzidir. Filarmoniya Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindədir.

## Tarixi və fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 sentyabr 1991-ci il tarixli 291 saylı qərarı ilə yaradılmış, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin 18 oktyabr 1991-ci il tarixli 361 saylı əmri ilə rəsmiləşdirilmişdir.

Filarmoniyada iki əsas orkestr — Uşaq Simfonik Orkestri və Uşaq Xalq Çalğı Alətləri Orkestri, 1991-ci ildə təşkil olunmuş rəqs kollektivi, 2013-cü ildən fəaliyyət göstərən uşaq teatr studiyası, 2012-ci ildən "Şəms" uşaq xoru və kamera ansamblı, nəfəsli alətlər ansamblı, rəsm dərnəyi və başqa kollektivlər fəaliyyət göstərir.

İl ərzində filarmoniyada 4–18 yaş aralığında 500-dən artıq uşaq incəsənətin müxtəlif sahələri üzrə təhsil alır, fəaliyyət göstərirlər. Onlar arasında fərqlənənlər dünyanın müxtəlif ölkələrinin konsert salonlarında çıxış etmiş, beynəlxalq festival və müsabiqələrdə laureat adlarını qazanmışlar.

Filarmoniyanın binası 2018–2019-cu illərdə əsaslı şəkildə təmir olunmuş, 21 may 2019-cu ildə açılışı olmuşdur.

2012-ci ildən Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının direktoru Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi Dilarə Əliyevadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*  — YouTube kanalı
Samuel Leonard Tilli

**Samuel Leonard Tilli** (;) — Nyu-Bransuik və daha sonra Kanada dövlət adamı. 1860-cı illərin ilk yarısında, Kanada Konfederasiyasının qurucu konfranslarının iştirakçısı olan Nyu-Bransuik Baş Naziri və suveren Kanada qurulduqdan sonra Con A. Makdonaldın hökumət idarələrində bir nazir (nazir də daxil olmaqla) 1873 və 1878–1885-ci illərdə maliyyənin). 1873-cü ildə Makdonald hökumətinin istefası ilə 1878-ci il seçkilərindəki yeni qələbə arasındakı dövrdə, ikinci dəfə 1885–1893-cü illərdə Nyu-Bransuik valisi leytenant idi. Qüdrətli Hamam ordeninin şevaliyeri (1867), Maykl və Georgi müqəddəslər ordeni komandiri cəngavəri (1879).

## Həyatı
1818-ci ilin may ayında Geyctaunda anadan olan Samuel Tilli, Tomas və Susan Ann Petersin böyük oğlu idi. Atası hacı atalardan biri Tomas Tilliydən düz bir xəttlə endi. Samuel Leonardın ulu babası Samuel Tilli, sadiq adamı olaraq, Amerika İnqilabından sonra sərhədin şimalına doğru hərəkət etdi.

Geyctaundaki kilsə məktəbində dörd il sonra Leonard, 1827-ci ildə yerli liseyə girdi və dörd il daha orada keçdi. 1831-ci ildə 13 yaşında Portlanddakı qohumları ilə köçdü, Nyu-Bransuik və yaxınlıqdakı Müqəddəs Condaki aptekdə fəhlə oldu. 1838-ci ildə əczaçı kimi lisenziya almış Tilli, qohumu Tomas Peters ilə birlikdə öz aptekini açdı. 10 il müddətinə səhmlərə sahib oldular, bundan sonra Peters təqaüdə çıxdı və Tilli, yalnız 1860-cı ildə siyasi karyerasına diqqət yetirmək üçün satdığı gəlirli bir müəssisənin yeganə sahibi olaraq qaldı.

1843-cü ildə Tilli Culiya Ann Hanford ilə evləndi. 1862-ci ildə Culiyanın ölümünə qədər davam edən bu evlilikdə səkkiz uşaq dünyaya gəldi.

## İstinadlar
Hababam sinifi salam

**Hababam sinfi salam** (türk. Hababam Sınıfı Merhaba) — 2003-cü il istehsalı Türkiyə komediya filmi.

## Mövzusu
Hababam sinfinin məzun olmasından illər keçsədə Özəl Çamlıca Liseyində təhsil hələ də davam edir. Məktəbin əvvəlki sahibi Məhərrəm Gür vəfat etdikdən sonra, yerinə oğlu dəli Bədri (*[[Mehmet Əli Ərbil]]*) keçmişdir. Zəmanə Hababamçılar, əvvəlki adətlərini qoruyaraq müəllimlərinə yenə əziyyətlər verirdilər. Dəli Bədri isə onların fəsadlarını bəhanə edərək məktəbi satmaq fikrindədir. Bu vəziyyətdə məktəbin yeni direktoru Fatoş müəllimə (*[[Hülya Koçyiğit]]*), çarəni köhnə Hababamçıdan tapır və güdük Nəcmini (*[[Xalid Ağcatəpə]]*) bələdçi müəllim kimi məktəbə geri gətirir.

## Rollarda
* Mehmet Əli Ərbil — dəli Bədri (*Deli Bedri*)
* Hülya Koçyiğit — Fatoş müəllimə (*Fatoş Hoca*)
* Xalid Ağcatəpə — Gödək Nəcmi/şotland müəllim (*Güdük Necmi/İskoç Hoca*)
* Məmət Əli Alabora — burğu Əmrə (*Matkap Emre*)
* Nehir Erdoğan — Arzu/qız İsmayıl (*Arzu/Kız İsmail*)
* Şafak Sezer — Ərcümənt (*Ercüment*)
* Məlih Əkənər — bəbə Ruhi (*Bebe Ruhi*)
* Pəkər Açıqalın — psixo (*Psiko*)
* Sümər Tilmaç — sazan Kamil (*Sazan Kamil*)
* Tuncay Akça — ayaqsız əmi (*Bacaksız Amca*)
* Əhməd Arıman — hayta İsmayıl (*Hayta İsmail*)
* Cem Gürdap — tulum Hayri (*Tulum Hayri*)
* Çətin Çiftçioğlu — hitit Bəsim (*Hitit Besim*)
* Bülənt Kayabaş — şaltər Həşmət (*Şalter Haşmet*)

## İstinadlar
Azotlu gübrələr

**Azotlu gübrələr** tərkibində azot qida elementi olan gübrələrə deyilir.
Bitkilərin qidalanmasında azot xüsusi rol oynayır. O, xlorofil və zülalların tərkibinə daxildir. Bitkidə azot çatışmazlığı yaşıl kütlənin əmələ gəlməsini çətinləşdirir, bitkilər pis inkişaf edir və yarpaqları saralır. Bitkilər azotu onun birləşmələri, əsasən ammonium NH4+ və nitrat NO3- ionları şəklində mənimsəyir.

## İstehsal tarixi
Azot gübrələri hәlә çox qәdimdәn tәtbiq edilmәkdәdir. Bu gübrәlәrdәn ilk dәfә 19-cu әsrin ortalarında Çilinin tәbii pora yataqlarından çıxarılan natrium porası tәtbiq olunmuşdur. Sonralar sәnaye ammonium-sulfat, kalsium-sianamid vә kalsium porası istehsal edilmәyә başlanmışdır. 1913-cü ildә dünyada Azot gübrələri istehsalı tәqribən 700 min tona (xalis azot) çatmışdır. Sәnaye miqyasında atmosfer havası azotundan vә hidrogendәn ammonyakın sintezi dünyada azot gübrəsi istehsalının xeyli artmasına imkan vermişdir. 1966-cı ildә bunların umumi istehsalı 19,2 milyon tona (xalis azot) çatmışdır. 1919-cu ildә Rusiyada 3 min ton (xalis azot) azot gübrəsi istehsal edilirdi. SSRİ-dә azot gübrəsi istehsal edәn iri sәnaye Birinci beşillikdә yaradılmağa başlanmışdır. Ölkәnin kənd təsərrüfatına 1928-ci ildә 2, 1940-cı ildә 199, 1950-ci ildә 307, 1960-cı ildә 1 003, 1970-ci ildә 4 605, 1973-cü ildә 6 230, 1974-cü ildә 6 754 min ton azot gübrəsi verilmişdir.

## Növləri
Azotlu gübrələr sadə, mürəkkəb və qarışıq olur.

### Sadə azotlu gübrələr
Sadə azotlu gübrələrə misal olaraq natrium-nitratı, ammonium nitratı, maye ammonyakı, ammonyaklı suyu, sidik cövhərini CO(NH2)2 göstərmək olar. 

### Mürəkkəb azotlu gübrələr
Mürəkkəb azotlu gübrələrə misal olaraq ammofosu NH4H2PO4 (ammoniumdihidrofosfat), diammofosu (NH4)2HPO4 (ammoniumhidrofosfat), kalium şorasını KNO3 və s. göstərmək olar.

### Qarışıq azotlu gübrələr
Qarışıq azotlu gübrələrdən ammofoskanı
(NH4)2HPO4 + NH4H2PO4 + KCl) və nitrofoskanı (NH4H2PO4+ NH4NO3 + KCl)

## Digər qrupları
Digər təsnifata əsasən azotlu gübrələri aşağıdakı qruplara bölürlər:

### Şoralar
Bunlara - KNO3, NaNO3, NH4NO3 aiddir.

### Ammoniumlu gübrələr
Bunlara - (NH4)2SO4, maye NH3, ammonyaklı su, ammofoslar.

### Amidli gübrələr
Bunlara - karbamid CO(NH2)2, kalsium sianamid CaCN2 aid edilir.

## İstehsalı
Azotlu gübrələrin istehsalı üçün ammonyakdan, nitrat turşusu və onun duzlarından istifadə olunur.
Torpaqda gübrələr bitkilərin mənimsənilən formasına çevrilir:

CO(NH2)2 + 2H2O → (NH4)2CO3

CaCN2 + 3H2O → CaCO3 + 2NH3

Mineral azotlu gübrələrlə yanaşı üzvi azotlu gübrələrdəndə istifadə olunur .

## Mənbə
Pet Sounds

***Pet Sounds*** — "The Beach Boys" rok qrupunun on ikinci studiya albomu.

## Mahnı siyahısı

### Birinci tərəf

# Wouldn't It Be Nice (2:34)
# You Still Believe in Me (2:31)
# That's Not Me (2:30)
# Don't Talk (Put Your Head On My Shoulder) (2:59)
# I'm Waiting For The Day (3:06)
# Let's Go Away For Awhile (2:18)
# Sloop John B (3:03)

### İkinci tərəf

# God Only Knows (2:55)
# I Know There's An Answer (3:20)
# Here Today (2:49)
# I Just Wasn't Made For These Times (3:23)
# Pet Sounds (2:19)
# Caroline, No (2:15)

## Xarici keçidlər

* *[https://www.discogs.com/The-Beach-Boys-Pet-Sounds/master/17217 Discogs]*
İnuvialuktun

**İnuvialuktun** (*Iñuvialuktun* / *Inuvialuktun* / *Inuinnaqtun* — ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ) — Kanadanın Şimal-Qərb Ərazilərinin şimalında (əvvəllər də Yukonun şimalında) yayılmış bir neçə İnuit ləhcəsi üçün kod adı. Bu ərazinin Eskimosları İnuvialuit adlanır və ərazinin özü rəsmi olaraq "İnuvialuit Yaşayış Bölgəsi" adlanır. Bu konsepsiyaya daxil olan ləhcələr dilçilik baxımından ayrı bir dil təşkil etmədiyi üçün "İnuvialuktun" birliyi etno-siyasi birlikdir.

## İnuvialuktun ifadələri

## İstinadlar
Erato Kozaku-Markullis

**Erato Kozaku-Markullis** (; ) — Kiprli diplomat və dövlət xadimi. İyul 2007 - mart 2008 və 5 avqust 2011 - 27 fevral 2013-cü il arasında Kipr Xarici İşlər Naziri olaraq çalışmışdır. Bu vəzifəni tutan ilk qadın olur.

## Bioqrafiyası
Öz etirafına görə: "Anam 1916-cı ildə Gürcüstanda, Suxumi şəhərində anadan olmuşdur. Əsilləri Trabrondan, Pont yunanlarından olub. Qızlıq adı Varvara Apostolovna Tekmiçova olmuşdur. O, Suxumidə böyümüşdür. Tiflisdə və Odessada inşaat mühəndisi olaraq təhsil alır və 1935-ci ildə ailəsi ilə Yunanıstana mühacirət edir və orada kiprli atamla tanış olur. Anam rus dilində ana dili kimi danışırdı və böyük bacımla məni rus mahnıları və nağılları ilə böyüdmüşdü".

Erato Kozaku-Markullis 1949-cu ildə Limassolda anadan olub. 1972 və 1974-cü illərdə bitirdikləri Afina Universitetində ictimai hüquq və siyasət elmləri daxil olmaqla hüquq elmlərini oxuyur. 1979-cu ildə Helsinki Universitetində Sosiologiya və Siyasi Elmlər doktoru dərəcəsi almışdır. 1980-2007-ci illərdə Kipr Respublikası Xarici İşlər Nazirliyində diplomat vəzifəsində çalışmışdır. Xüsusilə 1996-1998-ci illərdə Finlandiya, Norveç, Danimarka, İslandiya, Litva, Latviya və Estoniyada paralel akkreditasiya ilə İsveçdəki səfir vəzifəsində çalışmışdır. 1998-2003-cü illərdə Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Kanada, Braziliya, Qayana və Yamayka, Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı və Amerika Dövlətləri Təşkilatında paralel akkreditasiya ilə Kipr Respublikasının ABŞ-dəki səfiri; 2005-2007-ci illərdə Livan və İordaniyada səfir olur.

16 iyul 2007-ci ildə Prezident Tassos Papadopoulos tərəfindən Xarici İşlər Naziri təyin edilir və bu vəzifəni 28 fevral 2008-ci ilə qədər tutur. Öz etirafı: "Ünsiyyətpərəst bir insan olaraq xarici media ilə mümkün qədər çox əlaqə qurmağı arzulayıram  Kiprin hədəflərini həyata keçirmək üçün bu cür ünsiyyət diplomatiyasını təqdim etmək istəyirəm". Xarici İşlər Naziri rütbəsində Kıprın çox sayda ölkə ilə əlaqələrini inkişaf etdirir, ilk dəfə Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Qırğızıstan kimi ölkələrə səfərlər edir. Prezident Papadopoulos ilə birlikdə Lissabon müqaviləsinin imzalanmasında iştirak edir.

2 mart 2010-cu ildə Rabitə və İctimai işlər naziri olur və ikinci dəfə Xarici İşlər Naziri təyin edildiyi 2011-ci ilin avqust ayına qədər bu vəzifədə çalışır. 28 Fevral 2013-cü ildə onu İoannis Kasoulides əvəz edir.

Qeorqe Markullislə evlidir. İki oğul anasıdır.

## İstinadlar
Əli Məmmədov (fizik)

* Əli Pənah oğlu Məmmədov (1931) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
* Əli İsa oğlu Məmmədov (1954) — texnika elmləri doktoru.

## Həmçinin bax
* Əli Məmmədov
Henri La Fonten

**Henri La Fonten** — ( 22 aprel 1854, Brüssel- 14 may 1943, Brüssel), Belçika beynəlxalq hüquqşünası və Beynəlxalq Sülh Bürosunun prezidenti idi. 1913-cü ildə Nobel sülh mükafatını aldı, çünki "Avropada barış hərəkatının təsirli lideri idi".

## Həyatı
La Fonten 22 aprel 1854-cü ildə Brüsseldə anadan olub və Brüsselin Azad Universitetində hüquq fakültəsində təhsil alıb (indi Brüssel Universiteti və Brüssel Vrici Universiteti ayrıldı). 1877-ci ildə vəkilliyə qəbul edildi və beynəlxalq hüquq üzrə böyük nüfuza sahib oldu. O və bacısı Leoni La Fonten, 1890-cı ildə Belçika Qadın Hüquqları Liqasını quraraq, qadın hüquqları və seçki hüququnun müdafiəçiləri idilər.  1893-cü ildə Brüsselin Azad Universitetində beynəlxalq hüquq professoru oldu və iki il sonra Sosialist Partiyasının üzvü olaraq Belçika Senatına seçildi. 1919-1932-ci illərdə Senat sədrinin müavini vəzifəsində çalışıb.

La Fonten, 1882-ci ildə qurulan Beynəlxalq Sülh Bürosu ilə daha tez maraqlandı və Büronun 1899 və 1907-ci illərdəki Haaqa Sülh Konfranslarını həyata keçirmə səylərində təsirli oldu. 1907-ci ildən 1943-cü ilə qədər (vəfat edənə qədər0 Büro sədri vəzifəsində çalışdı. Birinci Dünya müharibəsi, La Fonteni sülh bağlandıqda, dünyanın beynəlxalq məhkəmə quracağına inandırdı. Jozef Hoces Çoat, Eliu Rut, Çarls Uilyam Eliot və Andryu Dikson Vayt da daxil olmaqla bir sıra mümkün üzvlər təklif etdi. La Fonten, eyni zamanda, dünya pasifist təşkilatlarının birləşməsi fikrini irəli sürdü.

1919-cu ildə Paris Sülh Konfransında və Millətlər Birliyi Assambleyasında (1920-21) Belçika nümayəndə heyətinin üzvü idi. Dünya barışını inkişaf etdirmək üçün digər  cəhdlərində Mərkəz İntellektual Mondialını (daha sonra Millətlər Birliyi İntellektual Əməkdaşlıq İnstitutuna birləşdirildi) qurdu, dünya məktəbi və universiteti və dünya parlamenti kimi təşkilatları təklif etdi. 1907-ci ildə Paul Otlet ilə Beynəlxalq Dərnəklər Birliyini qurdu. Paul Otlet ilə birlikdə *Institut International de Bibliographie* -nin (daha sonra Beynəlxalq Məlumat və Sənədlər Federasiyası, FID oldu) həmtəsisçisidir. 1937-ci ildə Otletlə Ümumdünya Sənədləşmə Konqresinə qatıldı.

Henri La Fonten mason idi və Brüsseldəki *Les Amis Xeyriyyəçilik Lojasının* üzvü idi. 14 may 1943-cü ildə Brüsseldə vəfat etdi.

## İşləri
Henri La Fonten bir sıra hüquqi kitabların və beynəlxalq tarixi arbitraj sənədlərinin müəllifi idi:
* *Les droits et des obligations des entrepreneurs de travaux publics* (1885)
* *Traité de la contrefaçon* (1888)
* *Pasicrisie internationale* (1902)
* *Bibliographie de la Paix et de l'Arbitrage* (1904)
Eyni zamanda * La Vie Internationale * icmalının qurucusu idi.

## Həmçinin bax
* Nobel Sülh mükafatı laureatlarının siyahısı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
* Henri La Fonten — həyatı
* Nobelprize.org saytında tərcümeyi-halı
* Henri La Fontaine Life
Peşəkar (film, 2011)

**Peşəkar** () — Ceyson Stethem, Clive Owen, Robert De Niro, Yvonne Strahovski və *Dominic Purcell*in rol aldığı 2011-ci ildə çəkilən bir döyüş filmi. Film 1991-ci ildə Sir Ranulph Fiennes tərəfindən yazılmış The Feather Men kitabına əsaslanaraq çəkilmiş və filmin rejissoru Gary McKendry olmuşdur.

## Süjet xətti

Ekran əsəri real hadisələrə əsaslanır. Muzdlu qatil Denni Brays Meksikada baş vermiş dəhşətli hadisələrdən sonra oyundan çıxmağa və sakit həyata qayıtmağa qərar verir. Ancaq həmkarı və dostu Hanterin zəngin ərəb şeyxinin adamları tərəfindən girov götürüldüyünü öyrənir. Hanterin sərbəst buraxılması üçün Braysın qarşısına çətin şərt qoyurlar. O dostunun yarımçıq qalmış işini sona çatdırıb üç xüsusitəyinatlı agenti qətlə yetirməlidir. Əlacsız qalan Brays son missiyanı yerinə yetirmək üçün peşəkar qatillərdən ibarət dəstə yığır....

## İstehsal

Filmin çəkilişləri 2010-cu ilin may ayında Docklands Studios Melbourne studiyasında başlamışdır. 2010-cu ilin iyul ayında Ceyson Steytemin səhnələri Uelsdəki Brecon Beaconsda çəkilmişdir. 

London səhnələrinin bəziləri Kardiffdə çəkilmişdi – iyul ayında De Niro və Steytem Vindzor Palasdakı The Promised Land Bar-da görünmüşdülər.

## Tənqidlər

Film tənqidçilərdən mənfi rəylər almışdır. Rotten Tomatoes bu filmin reytinqini 24% səviyyəsində saxlamış və istifadəçilər bu filmin "Kliv Ouen və Robert De Nironun da iştirak etdiyi, öyrəşilmiş, tamamilə sadə bir Ceyson Steytem filmi" olması fikrində həmfikir olmuşdular. Rocer Ebert isə əksinə, filmə 4 ulduz dərəcəsindən 3 ulduz vermiş və filmi rejissor üçün təsirli debüt adlandırmış; lakin eyni zamanda da döyüş hərəkətlərinin sadə emosiyalara əsaslanmayan, personajlar və süjet xətti əsasında aparılmalı olduğu başa düşülməlidir demişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
Sitozin

**Sitozin** — Sitosin adenin, quanin və timin (RNT-də urasil) ilə birlikdə DNT və RNT-də olan dörd əsas əsasdan biridir. Heterosiklik aromatik halqalı və bir-birinə qoşulmuş iki əvəzedici (4-cü vəziyyətdə amino qrupu və 2-ci vəziyyətdə keto qrupu) olan bir pirimidin törəməsidir. Sitozin nukleosidi sitidindir. Vatson-Krik baza cütləşməsində, guanin ilə üç hidrogen əlaqəsi meydana gətirir.

## Tarixi
Sitozin, 1894-cü ildə dana timus toxumasından hidroliz edildikdə Albret Kossel və Albert Neumann tərəfindən kəşf edildi və adlandırıldı. Quruluş 1903-cü ildə təklif edilmiş və eyni il laboratoriyada sintez edilmişdir (və beləliklə təsdiq edilmişdir).
1998-ci ildə Oksford Universitetinin tədqiqatçıları Deutch-Joss alqoritmini iki kubitlik bir nüvə maqnit rezonans kvant kompüterində (NMRQC) tətbiq etdikdə, kvant məlumatlarının işlənməsinin erkən nümayişində sitozin istifadə edildi.
2015-ci ilin mart ayında NASA alimləri kosmik laboratoriya şəraitində pirimidindən urasil və timinlə birlikdə sitozin meydana gəldiyini bildirdilər, bunun mənşəyi bilinməsə də meteoritlərdə pirimidin olduğu üçün maraq doğurur.

## Kimyəvi reaksiyalar
Sitosin DNT-nin, RNT-nin və ya nükleotidin bir hissəsi kimi tapıla bilər. Sitidin trifosfat (STP) olaraq fermentlər üçün kofaktor rolunu oynaya bilər və adenozin difosfatı (ADP) adenozin trifosfata çevirmək üçün fosfatı nəql edə bilər.
DNT və RNT-də sitozin quaninlə bağlıdır. Bununla birlikdə, təbii olaraq qeyri-sabitdir və urasilə (spontan deaminasiya) çevrilə bilər. Bu, urasili DNT-də parçalayan urasil qlikosilaz kimi DNT bərpa fermentləri tərəfindən düzəldilmədikdə bir nöqtə mutasiyasına səbəb ola bilər.
Sitosin, DNT metiltransferaz adlanan bir ferment tərəfindən 5-metilsitozinə metil edilə bilər və ya 5-hidroksimetilsitozin meydana gətirmək üçün metil və hidroksilləşdirilə bilər. Sitosin və 5-metilsitozinin (urasil və timinə qədər) deaminasiya dərəcəsindəki fərq bisülfit sıralamasının əsasını təşkil edir.

## Bioloji funksiya
RNT kodonunda üçüncüsü olduqda, sitosin urasil ilə sinonimdir, çünki üçüncü baza kimi dəyişdirilə bilirlər. Kodonda üçüncü baza ikinci baza kimi tapıldıqda, hər zaman dəyişdirilə bilər. Məsələn, üçüncü bazadan asılı olmayaraq bütün USU, USS, USA və USQ serindir.
APOBEC sitozin deaminaz ailəsi tərəfindən sitozin və ya 5-metilsitozinin aktiv enzimatik deaminasiyası, müxtəlif hüceyrə prosesləri və orqanizmin təkamülü üçün həm müsbət, həm də mənfi nəticələrə səbəb ola bilər . Digər tərəfdən, deaminasiyanın 5-hidroksimetilsitozin üzərində təsiri daha az öyrənilmişdir.

## Nəzəri aspektlər
Sitosin meteoritlərdə tapılmadı, bu RNT və DNT-nin ilk zəncirlərinin bu bina blokunu əldə etmək üçün başqa bir yerə baxılması lazım olduğunu göstərir. Sitosin, ehtimal ki, meteoritin bəzi ana cisimlərində əmələ gəldi, lakin urasilə təsirli deaminasiya reaksiyası səbəbiylə bu cisimlərdə tutulmadı.

## İstinadlar
Kiriniya qəsri

**Kiriniya qəsri** ( , ) ― Kiprdə venesiyalılar tərəfindən köhnə limanın şərq ucunda, əvvəlki səlibçi istehkamının üzərində inşa edilmiş 16-cı əsrə aid qala. 

## Tarix
Kirina qəsri eramızdan əvvəl X əsrdən bəri mövcuddur. Qazıntılarda eramızdan əvvəl VII əsrə aid olan yunan izləri aşkar edilsə də, ərazi Roma hakimiyyəti dövründə şəhər halına gətirilmişdir.
Sahədə aparılan araşdırmalar orijinal qəsrin 7-ci əsrdə, bizanslılar tərəfindən şəhərin yeni ərəb dəniz təhdidindən qoruması üçün inşa edildiyini göstərir. Qala tarixi mənbələrdə ilk dəfə 1191-ci ildə, İngiltərə kralı I Riçardın özünü imperator elan etmiş yerli valisi İsaak Komnini məğlub edərək Üçüncü Səlib yürüşünə gedərkən onu ələ keçirəndə qeyd edilmişdir.

Qısa bir müddətdən sonra Riçard adanı əvvəlcə Tampliyerlər ordeninə, daha sonra isə əmisi oğlu Luzuinyalı Qaya, Qüdsün keçmiş kralına satdı. Bununla da Kiprdə Kipr krallığının (1192–1489) 300 illik hakimiyyət dövrü başladı. Qəsr əvvəllər olduqca kiçik idi. Kirina qəsri 1208-1211-ci illər arasında Jan I İbelin tərəfindən genişləndirildi. Qəsrin əsas funksiyası hərbi istehkam idi və abadlıq işləri yeni giriş, kvadrat və nal şəkilli qüllələr, oxçular üçün pəncərələr və zindanlardan ibarət idi.

1570-ci ildə Kirina qalası Osmanlılara təslim oldu. Osmanlılar da qəsrə dəyişikliklər etsələr də, ingilislər işğalı zamanı bu dəyişikliklər aradan qaldırıldı. Qəsr bundan əlavə Osmanlı admiralı Sadık paşanın türbəsini ehtiva edir. İngilislər qəsrdən polis kazarması və təlim məktəbi olaraq istifadə etmişdirlər. 

## Mövcud xüsusiyyətlər
Qəsrin quru tərəfindəki xəndək eramızın 14-cü əsrindən əvvəl su ilə dolmuş və qala üçün liman rolunu oynamışdır. 

Qəsrin giriş dəhlizindəki türbə 1570-ci ildə Kirinanı fəth edən Osmanlı admiralı Sadık paşaya aiddir. Dəhliz, daha sonra mühafizə otaqları, tövlələr və yaşayış otaqları ilə əhatə olunmuş qəsrin böyük daxili həyətinə aparır. Həyətin şimal və şərqindəki tağlı otaqlar (kral mühafizə otaqları, həbsxana və s.) Kipr krallığı dövrünə aiddir. Həyətin şimal tərəfində kiçik bir suvenir mağazası və sadə kafe var.


Fayl:Kyrenia 01-2017 img05 Castle yard.jpg|Qəsrin həyəti
Fayl:Kyrenia 01-2017 img11 Castle exterior.jpg|Kirina qəsrinin köhnə limandan görünüşü


## İstinadlar