open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ayaz Həsənov

**Ayaz Binyət oğlu Həsənov** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-leytenantı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini — Əməliyyat Baş İdarəsinin rəisi (2017–2021).

## Həyatı
Həsənov Ayaz Binyət oğlu 1 aprel 1972-ci ildə Şamaxı rayonunda anadan olub. 1989-cu ildə C. Naxçıvanski adına hərbi liseyi, 1993-cü ildə Sankt-Peterburq Ali Ümumqoşun Komandirlər Məktəbini Dəniz piyada ixtisası üzrə fərqlənmə ilə, 1999-cu ildə Silahlı Qüvvələrin Hərbi Akademiyasının ilk buraxılışını fərqlənmə ilə bitirib.

Müxtəlif vaxtlarda Hava desant hazırlığı, Xüsusi təyinatlı kurslarını müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Qərargah və əməliyyat-taktiki təlimlərində iştirak edib

Ailəlidir. 2 övladı var.

## Hərbi xidməti
1993-cü ildən taqım, bölük komandiri, taborun qərargah rəisi, tabor komandiri, briqadanın qərargah rəisi, briqada komandiri, Ordu korpusunun qərargah rəisi-korpus komandirinin birinci müavini, Ordu korpusunun komandiri, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Əlahiddə Ümumqoşun Ordu komandanının birinci müavini-qərargah rəisi vəzifələrində xidmət edib.

2003-cü il iyunun 24-də Ümummili lider Heydər Əliyevin Sərəncamına əsasən "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif olunub.

2007-ci il iyunun 21-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunub.

2012-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamlarına əsasən "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub və "general-mayor" ali hərbi rütbəsi verilib.

2013-cü il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunub.

2017-ci il iyunun 20-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini — Əməliyyat Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilib.

2018-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "general-leytenant" ali hərbi rütbəsi verilib.

2018-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yaranmasının 100 illiyi və Bakı şəhərinin işğaldan azad olunmasının 100 illiyi ilə əlaqədar keçirilən hərbi parada komandanlıq edib.

2020-ci il iyunun 25-də Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "İgidliyə görə" medalı ilə təltif olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 9 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ayaz Həsənov "Zəfər" ordeni ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Velimir Neidhardt

**Velimir Neidhardt** *(d. 7 oktyabr, 1943, [[Zaqreb]], [[Xorvatiya]])* — memar, professor, Xorvatiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının həqiqi üzvü, Sloveniya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvü.

## Haqqında
Velimir Neidhardt 7 oktyabr, 1943-cü ildə Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebdə anadan olub.

Neidhart Zaqreb Universitetinin Memarlıq Fakültəsinin professorudur. 1995–1999-cu illərdə Xorvatiya Memarlar Assosiasiyanın prezidenti olub. 1991-ci ildən bəri Xorvatiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının həqiqi üzvüdür. 2015-ci ilin iyun ayından bəri o həm də, Sloveniya Elmlər və İncəsənət Akademiyasının müxbir üzvüdür.

Neidhardtın ən mühüm işi Zaqrebdə Milli və Universitet Kitabxanasının binasıdır.

## Mühüm layihələri
* Hotel Lapad (I. Kolbax və B. Şavora ilə birgə; Dubrovnik, 1969)
* Hotel Begova Ledina (Makarska, 1969)
* Bit Pazar Alış-Veriş Mərkəzi (I. Franić ilə birgə; Skopye, 1970)
* Alış-Veriş Mərkəzi (Mrkonjiç Grad, 1972)
* Siti Sentr layihəsi (Lj. Luliç və J. Nosso ilə birgə; Banja Luka, 1973–79)
* Nyu Zaqreb Siti Sentr layihəsi (L. Şverer və B. Velniç ilə birgə; 1971)
* Fransa Respublikası Meydanı (I. Franiç ilə birgə; Zaqreb, 1977)
* Hamma Sentr (Z. Krznariç ilə birgə; Əlcəzair, 1984)
* Telekommunikasiya Binası (Şibenik, 1980)
* Milli və Universitet Kitabxanası (M. Hržiç, Z. Krznariç və D. Mans ilə birgə; Zaqreb, 1978–95)
* Zaqreb urban aksis (1981–85)
* Ina Trgovina binası (Zaqreb, 1985–89)
* Exportdrvo Offis binası (Zaqreb, 1985)
* Adriatik Boru Kəməri Qərargahı (Zaqreb, 1989–91)
* Dünya Ticarət Mərkəzi (Z. Krznariç və D. Mans ilə birgə; Zaqreb, 1991)
* Metropolitan aksis(Z. Krznariç və D. Mans ilə birgə; Zaqreb, 1992)
* M. Con Yevangelist Kilsəsi (Zaqreb, 1991)
* Parish kilsəsi (Zagreb, 1994)
* Badel Şəhər Bloku (M. Beqoviç və D. Mans ilə birgə; Zaqreb, 1992–96)
* Xorvatiya Hökumət Mərkəzi (Zaqreb, 1996)

## Xatirəsi
2001-ci ildə Vukiç Fedya memarın fəaliyyəti ilə bağlı əsər yazıb.

## Xarici keçidlər
http://www.neidhardt.hr

## İstinadlar
Çəlpək

**Çəlpək** (; ; ; ; ) — Orta Asiya türklərinin ənənəvi çörəklərindən biri.

## Hazırlanma qaydası
Xəmir top şəklində düzülür və qızıl rəngə çatana kimi isti bitki yağı ilə qızardılır. Çəlpək maya ilə də hazırlana bilər, beləliklə xəmir daha uzun müddət yumşaq qalır. Verilən vəziyyətdə xəmir hazırlamaq üçün resept bursak (bağırsaq) üçün işlədilən reseptə bənzəyir. 

## Yeddi çəlpək

Qazaxlar ibadət məqasədi ilə yeddi çəlpək () hazırlayır. Bu İslamdan öncə gələn adətdir. Əcdadların ruhlarını anmaq üçün xatirə günlərində, cümə axşamı, cümə günü və ya çətin günlərində adətən yeddi (bəzən isə doqquz) çəlpək bişirilir. İnanılır ki, əcdadların ruhları həmin çəlpəklərin ətrindən qidalanır.

## İstinadlar
*Çəlpək
*Çəlpək / Tatar mətbəxi . Сборник рецептов под ред. Левашевой Е. Litres, 2017. - 263 с. - ISBN 5457186318, 9785457186316
Gözləmə (Urmiya)

**Gözləmə** () — Güney Azərbaycanın Urmiya şəhərinə aid qəlyanaltı növü. Qeyd edək ki Urmiya gözləməsi Türkiyə gözləməsi ilə fərqlidir. Bu yemək tez hazırlanmasına görə belə adlandırılıb.

## Lazım olan ərzaqlar
* 3 stəkan süzmə və ya qatıq
* 4 ədəd yumurta
* 4 diş sarımsaq
* Yarım fincan su
* Lazım olan miqdarda kərə yağı və ya sarı yağ
* Lavaş çörəyi
* Duz
## Hazırlanma qaydası
İlk olaraq tavaya yağ töküb, sonra yumurtaları əlavə edib qızardın. Yaxşıca qızardıqdan sonra isə üzərinə duz tökün. Sonra isə qatıq və ya süzməni su ilə birlikdə bir qazanda qarışdırın ki qatıq parçalanmasın. Sonda ocağı söndürüb, öncədən nəzərdə tutulmuş qablarda sarımsaqlı qatıq və yumurtanı töküb qarışdırın.  Əlbəttə qatıq (süzmə) və yumurtanı tonqal üstündə də qarışdırıb, hazırlamaq olar. Bu qəlyanaltı çörək ilə yeyilir.
## İstinadlar

* Suran: Urmiya gözləməsi 
* Nəmnak
Füzuli Cavadov

**Füzuli Cavad oğlu Cavadov** () — Sovet futbolçusu.

## Həyatı
Futbolçu karyerasının böyük hissəsini "Neftçi"də keçirib. O, 1972–1978-ci illərdə "ağ-qara" formanı geyinib. O, Naxçıvanın "Araz", həmçinin Rusiyanın OİK (Rostov) və Latviyanın "Dauqava" komandalarında da çıxış edib.

2021-ci il aprelin 4-də koronavirusdan vəfat edib. Dəfn mərasimi saat 11:00-da mərhumun Bakının Mərdəkan qəsəbəsindəki bağ evində olub. Binə qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.

### Şəxsi həyatı
O, Azərbaycan millisinin keçmiş hücumçusu Vaqif Cavadovun atası və futbolçu İsgəndər Cavadovun qardaşıdır.

## İstinadlar
Əbdürrəhman Əbsəlәmov

**Əbdürrəhman Əbsəlәmov** (; ) — tatar yazıçı və tərcüməçi, jurnalist, müharibə müxbiri. 1941–45-ci illər Böyük Vətən müharibəsinin üzvü, Qabdulla Tukay adına Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı, SSRİ Ali Sovetinin deputatı.

## Bioqrafiyası
15 dekabr 1911-ci ildə Köhnə Allaqulov kəndində anadan olmuşdur. 1923–1929-cu illərdə Moskvadakı Əsədullaev Evindəki orta məktəbdə oxumuşdur. Musa Cəlilin ədəbi dərnəyinin üzvü olmuşdur. 1930–1937-ci illərdə Moskvadakı müxtəlif fabriklərdə (M. Kalininin adına zavod, Teploelektrotexniki zavodu, 132 nömrəli zavodda) mexanik işləmiş, eyni zamanda axşam texniki məktəbində oxumuşdur.

1936-cı ildə Musa Cəlilin tövsiyəsi ilə Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur. 1940-cı ildə universiteti bitirdikdən sonra Kazana işə göndərilir. 1941-ci ildən etibarən orduda xidmət etməyə başlayır, kəşfiyyatçı, dəniz briqadasının minaatan ekipajının komandiri, müharibə müxbirləri sıralarında xidmət etmişdir. Karelian və Birinci Uzaq Şərq cəbhələrində xidmət etmişdir. 1946-cı ildən bəri demobilizasiyadan sonra "Adbiyata Şurası" ("Sovet Ədəbiyyatı") jurnalında məsul katib vəzifəsində çalışır.

1963-cü ildən Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar Birliyi sədrinin müavini olur. Respublika Sülh Komitəsində çalışmış, Kazan Şəhər Partiya Komitəsinin Bürosunun üzvü, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası XXII qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. SSRİ Yazıçılar İttifaqınIn üzvü olmuşdur. 20-ci əsrin ən əhəmiyyətli və məşhur Tatar nəsr yazarlarından biri olmuşdur. Əsərləri dəfələrlə rus dilinə tərcümə şəklində nəşr edilmişdir.

7 fevral 1979-cu ildə Kazanda dünyasını dəyişir. Kazanın Novo-Tatar qəsəbəsindəki tatar qəbiristanlığında dəfn edilir.

## Mükafatları
Lenin ordeni (28.10.1967)

"Oktyabr inqilabı" ordeni (12/27/1971)

Qırmızı Ulduz ordeni (9.9.1945)

"Döyüş xidmətlərinə görə" medalı (20.9.1944)

Qabdulla Tukay adına Respublika Mükafatı (1959).

## Ailə
Qızı — Lalə Əbsəlәmova — ingilis dili müəllimi, musiqiçi Aleksey Kozlovun həyat yoldaşı.

Oğlu — Bulat Əbsəlәmov (1946–1995) — iqtisadçı-alim, iqtisad elmləri namizədi, Kazan Maliyyə-İqtisad İnstitutunun müəllimi.

Nəvəsi — Timur Bulatoviç Əbsəlәmov (1 mart 1993-cü il təvəllüdlü, Kazan) — Muzeyin direktoru.

Nəvəsi — Albina Bulatovna Əbsəlәmov (24 avqust 1981-ci il təvəllüdlü, Kazan) — şair, Rusiyanın müstəqil "Zəfər" mükafatı laureatı, Tatarıstan Respublikası Yazıçılar Birliyinin və Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## İstinadlar

## Mənbə
* Свет неугасимый. Внучка известного советского татарского писателя Абдурахмана Абсалямова рассказывает о своём деде
Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı

**Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı** () — Türkiyə Respublikasının mərkəzi bankıdır. Onun vəzifələri arasında pul və məzənnə siyasətinin yürüdülməsi, Türkiyənin beynəlxalq rezervlərinin idarə edilməsi, eləcə də banknotların çapı və buraxılması, ölkədə ödəmə sistemlərinin yaradılması, saxlanılması və tənzimlənməsi yer alır. Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı Türkiyədə qiymət və maliyyə sabitliyinə nail olmaq və qorumaq üçün qanunla tapşırılıb və bu məqsədlərə çatmaq üçün sərəncamında olan hər hansı bir siyasət alətini öz mülahizəsinə əsasən istifadə etmək səlahiyyətinə malikdir. Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankı 2006-cı ildən bəri tam inflyasiya hədəfləmə rejimini izləyir.

## Tarix
Türkiyə ərazisində ilk sikkə 1326-cı ildə Osmanlı bəyliyi dövründə dövriyyəyə buraxılır. O dövrdə yalnız qiymətli metal kimi zərb olunmağa başlayan valyutanın digər ölkələrdə olduğu qədər geniş bir istifadə sahəsi yox idi. Yalnız ödəniş məqsədləri üçün istifadə olunan pullar dövlət tərəfindən çap olunurdu. 19-cu əsrdə, pulun funksional dəyişikliyinə və Osmanlı İmperiyasının artan borclarına paralel olaraq maliyyə agentlərinə ehtiyac getdikcə artır. 1840-cı ildə ilk türk əskinasları olan xəzinədarlıq banknotlarının buraxılışı başlayır. Xəzinə əskinasları 1862-ci ilə qədər dövriyyədə qalır. 1847-ci ildə Qalata bankirləri tərəfindən qurulan Bank-ı Dersaadet, İngiltərə Kralının fərmanı ilə 1856-cı ildə İngilis kapitalı ilə qurulan Osmanlı Bankına, daha sonra Bank-ı Osmani-i Şahaneye, ingilis və fransızların ortaqlığı ilə qurulmuşdur.

1847-ci ildə ilk Türk bankı Desraadet Bank qurulur. 1856-cı ildə mərkəzi bank rolunu oynayan İngilis-Fransız Osmanlı Bankı yaradıldı. 1863-cü ildə Mərkəzi Bankın funksiyaları və əskinas buraxmaq hüququ verildiyi Osmanlı Bankı qurulur. Birinci Dünya müharibəsi dövründə bankın banknot buraxılışındakı inhisarı dayandırıldı və 1915-ci ildə dövlət banknotlarının buraxılışı başladı.
30 dekabr 1925-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin əskinaslarının dövriyyəyə buraxılmasına başlandı. 11 iyun 1930-cu ildə Böyük Bankın mərkəzi bankın yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. 3 Oktyabr 1931-ci ildə, 1 yanvar 1932-ci ildə fəaliyyətə başlayan Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankı quruldu/

Türkiyə Cümhuriyyətinin quruluşu ilə Osmanlı Bankına 1935-ci ilə qədər banknot buraxma səlahiyyət verilir. Bununla birlikdə, gənc Türkiyə Cümhuriyyəti özünün mərkəzi bankının olmamasını hiss edir. Bu məqsədlə müxtəlif ölkələrdən məmurlar və müəllim heyəti mərkəzi bank qurmağa dəvət edilir.
Başlanğıcda Mərkəzi Bankın yaradılması üçün Osmanlı Bankının milliləşdirilməsi düşünülsə də, ölkənin iqtisadi şərtləri buna imkan vermir. O günün ardından yeni qurulan Türkiyə İş Bankı Türkiyənin mərkəzi bankına çevirmək istənilir. Bununla birlikdə, mərkəzi bankın müstəqil işləməli olduğu düşüncəsinin təsiri ilə Mərkəzi Bank 30 iyun 1930-cu ildə Rəsmi Qəzetdə dərc olunmuş 1715 saylı Mərkəzi Bank Qanununa paralel olaraq 3 oktyabr 1931-ci ildə fəaliyyətə başlayır.

## İstinadlar
Renium VI oksid

***Renium (VI) oksid*** ReO3 – qeyri-üzvi birləşmədir. Suda həll olmayan tünd-qırmızı kristallardır

## Fiziki xassələri
Renim (VI) oksid kub sistemin tünd qırmızı paramaqnit kristallarını, fəza qrupu Pm3m, hüceyrə parametrləri a = 0.3734 nm,
Z = 1 əmələ gətirir.

## Alınması
* Renium (VII) oksidin kommutasiya reaksiyası nəticəsində alınır:

::\mathsf{3Re_2O_7 + Re \ \xrightarrow{250-300^oC, N_2}\ 7ReO_3 }
::\mathsf{Re_2O_7 + ReO_2 \ \xrightarrow{145^oC, N_2}\ 3ReO_3 }

* Renium (VII) oksidin karbonmonooksidlə reduksiya nəticəsində:
::\mathsf{Re_2O_7 + CO \ \xrightarrow{T^oC}\ 2ReO_3 + CO_2 }

## Kimyəvi xəssələri
* Renim (VI) oksid qızdırdıqda parçalanır:

::\mathsf{3ReO_3 \ \xrightarrow{300^oC, vacuum}\ ReO_2 + Re_2O_7 }
::\mathsf{8ReO_3 \ \xrightarrow{400^oC, vacuum}\ 4ReO_2 + 2Re_2O_7 + O_2 }

* Qatı azot turşusu ilə oksidləşir:
::\mathsf{ReO_3+ HNO_3 \ \xrightarrow{}\ HReO_4 + NO_2\uparrow }

* Hava ilə təmasda olduqda oksidləşir:
::\mathsf{4ReO_3+ O_2 \ \xrightarrow{160-400^oC}\ 2Re_2O_7 }

* Oksidləşdirici m::\mathsf{2ReO_3 + H_2O_2 \ \xrightarrow{}\ 2HReO_4 }addələrin məhlulları ilə reaksiyaya daxil olduqda (azot turşusu, hidrogen peroksid, bromlu su və s.) renium turşusu alınır:

* Hidrogenlə reduksiya olunur:
::\mathsf{ReO_3+ 3H_2 \ \xrightarrow{450-800^oC}\ Re + 3H_2O }

## Tətbiqi
Renium oksidləri katalizator kimi üzvi və qeyri-üzvi sintezdə istifadə olunur. Həm də metalurqiyada materialın fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərini yaxşılaşdıran bir komponent kimi istifadə olunur.

## Mənbə
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Г. Реми. Курс неорганической химии. Изд. Мир, 1974, Т 2, с.233–234.
Help!

***Help!*** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun beşinci studiya albomu.

## Mahnı siyahısı

# "Help!" (Lennon, Makkartni)
# "The Night Before" (Lennon, Makkartni)
# "You've Got to Hide Your Love Away" (Lennon, Makkartni)
# "I Need You" (Harrison) 
# "Another Girl" (Lennon, Makkartni)
# "You're Going to Lose That Girl" (Lennon, Makkartni)
# "Ticket to Ride" (Lennon, Makkartni)
# "Act Naturally" (Morizon, Russell)
# "It's Only Love" (Lennon, Makkartni)
# "You Like Me Too Much" (Harrison)
# "Tell Me What You See" (Lennon, Makkartni)
# "I've Just Seen a Face" (Lennon, Makkartni)
# "Yesterday" (Lennon, Makkartni)
# "Dizzy Miss Lizzie" (Vilyams)

## Xarici keçidlər

* *[https://www.discogs.com/The-Beatles-Help/master/45895 Help!]* Discogs.com saytında
Xrom II sulfat

***Xrom II sulfat*** CrSO4 - qeyri-üzvi birləşmədir, xrom metalının və sulfat  turşusunun duzudur, suda həll olan yaşıl kristallar kristallohidratlar əmələ gətirir.

 
## Fiziki xassələri
Xrom (II) sulfat rəngsiz, suda həll olunan kristallar əmələ gətirir, sulu məhlulları oksigen olmadıqda sabitdirlər.
CrSO4 • n H2O tərkibli kristallohidratlar əmələ gətirir, burada n = 1, 2, 4, 5 və 7.
Normal şərtlərdə kristallohidrat CrSO4 • 5H2O əmələ gəlir - üçbucaqlı sistemin mavi kristalları, parametrləri a = 0.724 nm, b = 1.094 nm, c = 0.601 nm, α = 125.32 °, β = 97.63 °, γ = 94.32 ° .

## Alınması
* Durulaşdırılmış sulfat turşusunun xrom metalına təsiri nəticəsində almaq olar:

::\mathsf{Cr + H_2SO_4 \ \xrightarrow{}\ CrSO_4 + H_2\uparrow }

* Durulaşdırılmış sulfat turşusunun xrom (II) asetatına təsiri nəticəsində:
::\mathsf{(CH_3COO)_2Cr + H_2SO_4 \ \xrightarrow{}\ CrSO_4 + 2CH_3COOH }

* Əsası oksidlərin turşularla reaksiyası nəticəsində:
::\mathsf{Cr_2(SO_4)_3 + Zn \ \xrightarrow{}\ 2CrSO_4 + ZnSO_4 }

## Kimyəvi xassələri
Sulu məhlulları oksigeni udur:

::\mathsf{12CrSO_4 + 3O_2 \ \xrightarrow{}\ 4Cr_2(SO_4)_3 + 2Cr_2O_3 }

Oksidləşdirici maddə olmadığı təqdirdə suyu yavaş-yavaş reduksiya edir hansındakı həll olunmuşdur və rediksiyaedici xassələr görsədir.
::\mathsf{2CrSO_4 + 2H_2O \ \xrightarrow{}\ 2Cr(OH)SO_4 + H_2\uparrow }

İnert atmosferdə qələvi məhlulları  və ammonyakla reaksiyaya qirir və gəhvəyi rəngdə xrom (II) hidroksid çöküntüsü yaranır.
::\mathsf{CrSO_4 + 2NaOH \ \xrightarrow{N_2}\ Cr(OH)_2\downarrow + Na_2SO_4 }

Natrium sulfid məhlulu ilə reaksiyaya girərək xrom (II) sulfidin qara çöküntüsünü əmələ gətirir:
::\mathsf{CrSO_4 + Na_2S \ \xrightarrow{}\ CrS\downarrow + Na_2SO_4 }

## Tətbiqi
* Analitik kimyada oksigen uducu kimi.
* Üzvi kimyada katalizator və reduksiyaedici kimi istifadə olunur.

## Mənbə
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. .
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Неорганическая химия / под ред. Ю.Д. Третьякова. — М.: Академия, 2007. —     Т. 3. — 352 с.
Revolver (albom)

***Revolver*** — Böyük Britaniyanın "The Beatles" rok qrupunun yeddinci studiya albomu.

## Mahnı siyahısı

# "Taxman" (Harrison) - 2:39
# "Eleanor Rigby" (Lennon, Makkartni) - 2:07
# "I'm Only Sleeping" (Lennon, Makkartni) -  3:01
# "Love You To" (Harrison) - 3:01
# "Here, There and Everywhere" (Lennon, Makkartni) - 2:25
# "Yellow Submarine" (Lennon, Makkartni) - 2:40
# "She Said She Said" (Lennon, Makkartni) - 2:37
# "Good Day Sunshine" (Lennon, Makkartni) - 2:09
# "And Your Bird Can Sing" (Lennon, Makkartni) - 2:01
# "For No One" (Lennon, Makkartni) - 2:01
# "Doctor Robert" (Lennon, Makkartni) - 2:15
# "I Want to Tell You" (Harrison) - 2:29
# "Got to Get You into My Life" (Lennon, Makkattni) - 2:30
# "Tomorrow Never Knows" (Lennon, Makkartni) - 2:57

## Xarici keçidlər

* *[https://www.discogs.com/The-Beatles-Revolver/master/45284 Revolver]* Discogs.com saytında
Adris grupa

**"Adris grupa d.d."** ― mərkəzi Rovin şəhərində yerləşən Xorvatiya şirkəti.. Müəssisə 8,000-dən çox işçi qüvvəsinə sahib olmaqla yanaşı, həm də illik gəliri 5 milyard kunadan (təxminən 1 milyard dollar) çox olmaqla bölgənin aparıcı şirkətlərindən biridir.

"Tvornica duhana Rovinj"-in (TDR) 2015-ci ilin sentyabr ayında "British American Tobacco"-ya satılmasından sonra əsas xidmət göstərdiyi sahələr "Maistra" (turizm və otellər), "Cromaris" (qida sənayesi) və Xorvatiya osiguranje (sığorta) oldu. Şirkətin fəaliyyət göstərdiyi digər sahələr siyahısına "Adrisdə gələcək" adlı dövlət təcrübə və məşğulluq proqramı daxildir, bundan başqa da şirkət təqaüd və ianələr verən "Adris" fondu ilə də aktiv işlər görür.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*
Optimus Praym

**Optimus Praym** () — Transformers dünyasında insanyönümlü olan avtobotların lideri. Transformers dünyasında pis tərəf olan deseptikonlarla olan müharibədə məhv olan Sibertrondan sonra mübarizə dünyaya daşınmışdır. Optimus Praym burada da lider olaraq qalmaqdadır.

Bütün robotlar kimi Optimus Praym da şəkil dəyişdirir. O, asanlıqla yük maşınına çevrilir. Bu həm hərəkət sürətini artırı, həm də komufyaj olmasına kömək edir.

## Tarixçəsi
Meqatron Caybetronda daha ədalətli bir cəmiyyət qurmaq üçün transformersləri inqilaba səsləyir və tezliklə çox böyük dəstəkçi toplaya bilir.Əvvəllər Meqatronun ideyaların paylaşan Optimus onunla birlikdə hərəkət edi rvə lazım olduqca ona məsləhətlər verir.  

Meqatron böyük komitə önündə öz ideyalarını açıqlayır.  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fariz Camalov

**Fariz Camalov** ( ) — Azərbaycan Tibb Universitetinin kafedra müdiri, professor, Birinci Qarabağ müharibəsi veteranı.

## Həyatı
1963-cü ildə Şərur rayonunda anadan olub. 1982–1988-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində təhsil alıb.

## Təltif və fəxri adları
* Azərbaycan Tibb Universitetinin 90 illiyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilib.

## İstinadlar
Yunan xaçı forması

thumb|Müqəddəs Babylas Martyriumu planı

[thumb|300px|Panayia Halkeion, [Salonikidə XI əsr məxsus yunan xaçı formasında tikilmiş kilsə. Şimal tərəfdən görünüşü.]]

**Yunan xaçı forması** ― daha çox Pravoslav və Bizans kilsələrində görülən bir memarlıq planı formasıdır. Qapalı yunan xaç planı və açıq yunan xaç planı olaraq ikiyə bölünür. Yunan xaçı adlanan xaç, hər bir qolu bərabər uzunluqda olan bir xaçdır.

Açıq Yunan xaçı planına sahib olan Müqəddəs Babylas Martyrium (MS 379) kimi tikililərdə, dörd tərəfdən də orta boşluğa eyni uzunluqdakı qollar əlavə olunur. Qapalı Yunan xaçı planında isə binanın açıq küncləri hücrələrlə örtülmüşdür. Bu vəziyyət kilsə meydanını düzəltdiyindən və qolları bərabər uzunluqda olan xaç planı aydınlaşmadığı üçün bu plan növü qapalı yunan xaçı planı adlandırılır. İstanbuldakı Havariyun Kilsəsi və Fəthiyyə Məscidinin (Teodoks Pammakaristos Monastırı) cənub tərəfindəki şapel bu tip plan nümunələri kimi göstərilə bilər.

[thumb|300px|[Afina şəhərindəki Kapnikarea Kilsəsi, qapalı Yunan xaçı planı]]

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

*Ch. Bouras, "The Byzantine tradition in the church architecture of the Balkans in the sixteenth and seventeenth centuries", in J.J. Yiannias, ed., *The Byzantine tradition after the fall of Constantinople* (Charlottesville, 1991), 107–49. 
*S. Ćurčić, "The architecture", in E. Kitzinger, *The Mosaics of St. Mary's of the Admiral in Palermo* (Washington, 1990). 
*
*O. Demus, *Byzantine mosaic decoration: aspects of monumental art in Byzantium* (London, 1947)
*
*C.A. Mango, *Byzantine architecture* (New York, 1976). 
*
*
*
*
*R. Ousterhout, *The architecture of the Kariye Camii in Istanbul* (Washington, 1987). 
*R. Ousterhout, *A Byzantine settlement in Cappadocia* (Washington, 2005). 
*R. Ousterhout, *Master builders of Byzantium* (Princeton, 1999). 
*R. Ousterhout, "Reconstructing ninth-century Constantinople", in L. Brubaker, ed., *Byzantium in the ninth century: Dead or Alive?* (Hampshire, 1998), 115–30. 
*
*
*T. Pratsch, *Theodoros Studites (759-826): zwischen Dogma und Pragma* (Frankfurt am Main, 1998). 
*C. L. Striker, *Kalenderhane in Istanbul* (Mainz, 1997). 

## Xarici keçidlər

* More cross-sections of the Myrelaion, a typical cross-in-square church.
Vito Fabris

**Vito Fabris** () — İtalyalı peşəkar basketbolçu.
## Həyatı
Vito Fabris 20 sentyabr 1954-cü ildə İtaliyanın Emiliya-Romanya regionunda anadan olub. 1971-ci ildə başlayan və 1987-ci ilə qədər davam edən aktiv basketbol karyerasında İtalyan Basketbol Liqasında "Libertas Forlì", "Pall Firenze", "Basket Mestre" və "Olimpia Pistoia" komandalarında çıxış etmişdir.

Fabris 10 aprel 2021-ci ildə dünyaya gəldiyi Emiliya-Romanyada 66 yaşında ürək tutmasından vəfat etmişdir.

## Komandalar
*1971-1979 – "Libertas Forlì"
*1979-1983 – "Pall. Firenze"
*1983-1985 – "Basket Mestre"
*1985-1987 – "Olimpia Pistoia"

## İstinadlar
Müqəddəs Həvarilər kilsəsi

**Havariyyun Kilsəsi** (Müasir Yunanca: Άγιοι Απόστολοι; Rom: Agioi Apostoloi, ) — İstanbulda 550-ci ildə inşa edilmiş bir xristian bazilikasıdır. Həm də imperiya polandriyası olaraq da tanınır. Dördüncü təpənin zirvəsindən Konstantin divarlarına 400 metr məsafədə inşa edilmişdir. Konstantinopol Osmanlı tərəfindən zəbt edildikdən sonra qısa müddət Yunan Ortodoks Patriarxlığı olaraq istifadə edilmişdir. 1461-ci ildə dağıdılmış və sonra onun yerində Fateh məscidi tikilmişdir. Əli Saim Ülgen, Halim Baki Kunter ilə hazırladığı Fatih Məscidi adlı məqaləsində məscidin kilsə üzərində inşa edilmədiyini bildirmişdir. İmperatorlara və müqəddəs şəxslərə məxsus sarkofaqlar İstanbul Arxeologiya Muzeyində saxlanılır.

Antakya və Qarsda da Həvarilər Kilsəsi mövcuddur. Qarsdakı bina bu gün məscid kimi istifadə olunur.

## Qaleriya

Fayl:Meister der Predigten des Mönchs Johannes Kokkinobaphos 002.jpg|1162-ci ilə aid Vatikan Apostol Kitabxanası şəkili, şəkildəki təsvirin Müqəddəs Həvarilər Kilsəsi olduğu düşünülür.


## İstinadlar
Konstantin divarları

İmparator Böyük Konstantin, Licinius üzərində qazandığı böyük qələbədən sonra, indi Roma İmperatorluğunun yeni paytaxtı olacaq “Yeni Roma”nın inşasına başlamalı olduğunu düşünürdü. Bu mövzuda müxtəlif şayiələr və əfsanələr olmasına baxmayaraq, sadə bir hekayə ilə bunu izah etsək; 8 Noyabr 324-də əlinə nizə götürərək, qədim Bizantion şəhərinin şərq ucundan 4,5 km uzaqlaşdığı nöqtədən Mərmərə dənizi ilə Qızıl buynuz arasındakı 7 təpəni əhatə edərək geriyə qayıtmışdır. “Yeni Roma”nın, yəni daha geniş yayılmış adı ilə “Konstantinopol”un sərhədlərini, əlindəki nizə ilə keçdiyi yerləri işarələyərək müəyyənləşdirdi. Bu sərhədlərə əsaslanaraq burada yeni şəhərin sütunları tikildi və kiçik bir hissəsi bu gün də qalmış divarlara “Konstantin Divarları” deyilir.
Ulrike Tşarre

**Ulrike Klaudiya Tşarre** () — Alman aktrisa.

## Filmoqrafiyası
* 2000 — Ina und Leo
* 2002/2009— Lindenstraße
* 2002 — Tatort — Bienzle und der Tag der Rache
* 2003 — Pöhlers Passagen
* 2004 — Tatort — Bienzle und der steinerne Gast
* 2004 — Schöne Frauen
* 2005 — Tatort — Bienzle und der Feuerteufel
* 2006 — Polizeiruf 110 — Er sollte tot
* 2006 — Mörderische Erpressung
* 2006 — Wiedersehen in Verona
* 2007 — Pfarrer Braun — Unter Verdacht
* 2007 — Die Co-Piloten
* 2007 — Nachts das Leben
* 2007 — Post Mortem
* 2007 — Hilfe! Hochzeit! Die schlimmste Woche meines Lebens
* 2008 — Richterin ohne Robe
* 2008 — Crashpoint: Berlin
* 2008 — Tatort — Rabenherz
* 2008 — Im Angesicht des Verbrechens
* 2009 — Der Dicke
* 2009 — Soko Köln

## İstinadlar
Mauro Viale

**Mauricio Goldfarb** və ya **Mauro Viale** () — Argentinalı jurnalist və televiziya aparıcısı.

## Həyatı
Viale 28 Avqust 1947-ci ildə Argentinanın Buenos Ayres şəhərində anadan olub. Jurnalistlik karyerasına idmanla başladı və daha sonra ümumi, əyləncə istehsalı ilə davam etdi. Argentina Primera División daha sonra 1978 FIFA Dünya Kuboku və 1986 FIFA Dünya Kuboku matçlarını təqdim etdi.

## Ölüm
Viale, 8 aprel 2021-ci il tarixində COVID-19 testindən keçdi və nəticənin müsbət olduğu gün eyni gün Los Arcos Sanatoriyasına qəbul edildi. Üç gün sonra, 11 aprel 2021-ci ildə doğulduğu yer; 73 yaşında, müalicə aldığı Argentinanın Buenos Ayres şəhərindəki bir sağlamlıq mərkəzində xəstəlik səbəb olduğu ağırlaşmalardan öldü.

## İstinadlar
Pana Film

**Pana Film** — Raci Şaşmaz tərəfindən qurulmuş və hal-hazırda Necati Şaşmazın rəhbərlik etdiyi serial və film istehsalı şirkətidir.

Pana Film **[[Qurdlar Vadisi]]** teleserialı da daxil olmaqla "Ekmek Teknesi" və "Halil İbrahim Sofrası" kimi serialların da istehsalçısıdır.

## Təsis olunması
Qurtlar Vadisi və Ekmek Teknesi layihələrində Osman Sınav ilə birlikdə işləyən Raci Şaşmaz, Osman Sınavın bu layihələri təhvil verib bir müddətlik sektordan uzaqlaşmaq istəyinə yönəlik Pana Filmin əsasın qoydu və bu layihələri Osman Sınavın istehsal şirkəti Sinegrafdan təhvil aldı. Beləliklə Pana Film qurulmuş oldu.

## İnkişafı
Pana Film Qurtlar Vadisi qədər qısa müddətdə sürətlə tanındı. Beləliklə Pana Film də Qurtlar Vadisi serialından əlavə başqa serialların da hazırlanmasına nail olur. Ancaq bu serialların çoxu uzun ömürlü olmadı. Böyük bir qismi 10-cu bölümə belə çatmadan final qərarı aldı.

2014-cü ildə şirkətin sahibləri Şaşmaz qardaşları arasında baş verən davadan sonra serialın prodüser və ssenaristi Raci Şaşmaz, ssenaristlər Bahadır Özdener və Cüneyt Aysan şirkətdən ayrıldı. Raci Şaşmaz şirkətdəki bütün haqlarını böyük qardaşı Nəcatiyə ötürdü.

Prodüser və ssenaristlərin ayrılmasından sonra sürətlə geri düşən Qurtlar Vadisi Pusu iki sezondan sonra yayımdan qaldırıldı. Qardaşı ilə yollarını ayırdıqlarını açıqlamasına baxmayaraq Pana Film, Raci Şaşmazın borclarından dolayı müsadirə edilməli oldu. Daha sonra Raci Şaşmaz 314.500 ₺ ödəniş edərək müsadirə olunan malları geri aldı.

Raci Şaşmaz "Kelebek" qəzetinə verdiyi açıqlamada 7 ildir qardaşını görmədiyini dedi və aldadıldığını iddia etdi. 100 milyon ₺ itirdiyini və 200 milyon ₺ borclandığını açıqladı.

## Pana Sinema Akademiyası
Aktyor yetişdirmək üçün 2011-ci ildə qurulmuşdur. Daha sonra fəaliyyətini dayandırdı.

## Pana Qələm Qrupu
Qurtlar Vadisi Pusqu seriyasının ssenaristləri Raci Şaşmaz, Bahadır Özdenər və Cüneyt Aysanın serialdan ayrılması nəticəsində ssenarist qrupunda baş verən boşluq Pana Qələm Qrupu ilə dolduruldu.

## Pana Paylama
Beynəlxalq adı ilə "Pana Distribution", Pana Film layihələrinin ölkələrə marketinqi, bir çox ölkədə yayım hüquqlarının satışı və tədbirlərdə təmsil olunması ilə məşğul olan bölmədir.

## Pana Post
Pana Film layihələrinin post-istehsalından məsul olan bölmədir.

## Layihələr

### Seriyallar
* Çörək qayığı (2004–2005 / Show TV)
* Qurdlar Vadisi (2004–2005 / Show TV və Kanal D)
* Qurdlar Vadisi: Terror (2007 / Show TV)
* Qurdlar Vadisi: Pusqu (2007–2016 / Show TV, Star TV, Atv, TNT və Kanal D)
* Ayrılıq (2007 / Show TV)
* Nazlı Yarım (2007 / Show TV)
* Həyat davam (2007 / Show TV)
* Mükəmməl bir an (2007–2008 / Show TV)
* Fesupanallah (2007 / atv)
* Makber (2009–2010 / Star TV)
* Xəlil İbrahim Süfrəsi (2010–2011 / TRT 1)
* Bir qadın tanıdım (2011–2012 / TNT)
* Qurd Qanunu (2012 / TRT 1)
* Kavşak (2012–2013 / TRT 1)
* Mən onu çox sevdim (2013–2014 / atv)
* Qara qutu (2015 / Kanal D)
* Keşik (2019 / Show TV)

### Filmlər
* Qurdlar Vadisi İraq (2006)
*  (2008)
* Qurdlar Vadisi Qladio (2009)
* Qurdlar Vadisi Fələstin (2011)
* Qurdlar Vadisi Vətən (2016)

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Adlafia

**Adlafia** () — Diatom yosun cinsi.

## Növləri

### '''1. Adlafia bryophila''' (J. B. Petersen) Lange-Bert.
***Bazionim'':''' ''Navicula'' ''bryophila'' J. B. Petersen

***Sinonimlər*:*' *Navicula maillardii* H. Germ.; *N. suchlandtii* Hust.; *N. tridentula* Krasske var. *parallela* Krasske.

***Ekologiyası'':''' Göllərdə epifit, şirin sularda (Sa), indifferent (pH), oliqosaprob (S).

***Yayılması*:*' **Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları; Qax rayonu: Qarasu və Qaynama bulaqları (Əlibəylı k.); Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarları.

### '''2. Adlafia minuscula''' (Grunow in Van Heurck) Lange-Bert.
***Bazionim'':''' ''Navicula minuscula'' Grunow.

==== '''Adlafia minuscula''' var. '''minuscula''' ====
***Sinonim*:*' *Navicula importuna* Hust.

***Ekologiyası'':''' Epifit, göllərdə, çaylarda, nohurlarda və su anbarlarında bentik, torpaqda, şirin sularda (Sa), alkalifil (pH), β-mezosaprob (S).

***Yayılması*:*' **Kür Dağarası Çökəkliyi**: Mingəçevir su anbarı. – **Kiçik Qafqaz**: Göygöl  rayonu: Göygöl gölü.

#### '''Adlafia minuscula''' var. '''muralis''' (Grunow) Lange-Bert.
***Bazionim'':''' ''Navicula muralis'' Grunow.

***Sinonimlər*:*' *[[Navicula cloacina]]* Lange-Bert. et K. Bonik; ''N. minuscula'' Grunow in Van Heurck var. ''muralis'' (Grunow) Lange-Bert.; *[[N. pseudoexilissima]]* Hust. * *

***Ekologiyası'':''' Göllərdə, çaylarda və nohurlarda bentik, şirin və şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), poli-mezosaprob (S).

***Yayılması*: Böyük Qafqaz*': Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları; Qax rayonu: İlisuçay, Zərnəçay və Çüdüllüçay çayları, Səngərbulaq, Ceyranbulaq və Qarasu (İlisu k.) bulaqları, termal Mohsu bulağı

## İstinadlar
Plinacro

**"Plinacro"** ― Xorvatiyanın təbii qaz transmissiyası sistemi operatoru.

## Tarixi
"Plinacro" 1 fevral 2001-ci ildə INA-nın yardımçı təşkilatı olaraq quruldu. 2002-ci ilin mart ayından bəri "Plinacro" tam olaraq dövlət şirkətidir.

## Fəaliyyəti
"Plinacro" 2.085 kilometr (1.296 mi) yüksək təzyiqli qaz kəmərləri ilə işləyir. 3 mart 2009-cu ildə "Plinacro" "MOL Group"-un törəmə şirkəti "FGSZ Zrt" ilə Xorvatiya ilə Macarıstan arasında 294 km uzunluğunda 6,5 milyard kubmetr qaz kəməri çəkmək üçün müqavilə imzaladı, hansı ki Krk adasında "Adria LNG" terminalının inşasından sonra ikitərəfli daşınma əməliyyatların baş tutmasına imkan yaradacaq. "Plinacro" "Adria LNG" terminalını inşa edən konsorsiuma qoşulmağa dəvət edilmişdir.

"Plinacro" "Yeni Avropa Transmissiya Sistemi" adlı Mərkəzi və Cənubi Şərqi Avropanın təbii qaz ötürmə şəbəkələrini birləşdirən layihənin həyata keçirilməsi işində iştirak edir.

2009-cu ilin yanvar ayında qərar verildi ki, "Plinacro" Okoli qaz anbarını INA-dan alacaq. Bu, MOL-un INA tərəfindən ələ keçrilməsi nəticəsində baş vermişdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*
Eolimna

## Növü
### Eolimna subminuscula
:Bazionim: Navicula subminuscula Manguin.
:Sinonimlər: Navicula demissa'' Hust.; N. frugalis Hust.; N. luzonensis Hust.
:Ekologiyası: Göllərdə bentik, oliqo-mezohalob (Sa), alkalifil (pH), mezosaprob (S).
:Yayılması: Böyük Qafqaz: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Şəki rayonu: Küngütçay, Bıləcıkbulaq; Qax rayonu: Ləkitbulaq; Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarları.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Geissleria

## Elmi adı
**Geissleria** Lange-Bert. - Diatom yosun cinsi.

## Növləri

### '''1. Geissleria decussis''' (Østrup) Lange-Bert.
***Bazionim'':''' ''Navicula decussis'' Østrup.

***Sinonimlər*:*' *Navicula exiguiformis* Hust.; *Navicula exiguiformis* f. *capitata* Hust.; *N. terebrata* Hust.

***Ekologiyası'':''' Epipelit, oliqohalob-indifferent (Sa), mezosaprob (S).

***Yayılması*: [[Böyük Qafqaz]]*': Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları, Oğuz rayonu: Oğuzçay; Qax rayonu: Qumçay və Zərnəçay çayları, Səngərbulaq, termal Mohsu bulağı.; Böyük Qafqazın cənub yamacının sututarları. – Astara rayonu: Ərçivançay.. 

### '''2. Geissleria''' aff. '''schoenfeldii''' (Hust. in Schönfeld) Lange-Bert.
***Bazionim'':''' ''Navicula schoenfeldii'' Hust.

***Ekologiyası*:*' Epipelit, göllərdə bentik, torpaqda, şirin sularda (Sa), alkalifil (pH), β-mezosaprob (S).

**''Yayılması'': Böyük Qafqaz**: Şəki-Zaqatala bölgəsinin sututarları (termal bulaqlar); Qax rayonu: Oğlanbulaq-Qızbulaq. (soyuq axın).

## İstinadlar
Paravelosiped

**Paravelosiped** – fiziki məhdudiyyətli şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş velosiped idman növü.

## Tarixi
Paravelosipedin yaranma tarixi 1980-ci illərə təsadüf edir. Elə həmin vaxtdan da idmançılar arasında yayılmağa başlayıb. İlk vaxtlar öndə pilot, arxada isə idmançı oturmaqla para-velosiped ilə görmə məhdudiyyəti olan şəxslər yarışıblar. İllər keçdikcə para-velosiped yarışlarına serebral iflicdən əziyyət çəkən, ayağı və ya əli amputasiya olunan, hətta əlil arabasından istifadə edənlər də qatılmağa başlayıb. 1984-cü ildə bu yarış növü Nyu-Yorkda öz paralimpiya debütünü edib. 12 ildən sonra isə Atlantada trek növü paravelosiped Paralimpiya Oyunlarına daxil edildi.

## Azərbaycanda
Azərbaycanda bu idman növünün "Handcycle" növü rəsmi olaraq Azərbaycan Respublikası Milli Paralimpiya Komitəsində 1 noyabr 2018-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. 1 – 15 sentyabr 2019-cu il tarixlərində Hollandiyanın Emmen şəhərində keçirilən dünya çempionatında Azərbaycanı paravelosiped idman növü üzrə Mehman Ramazanzadə təmsil edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* UCI Paravelosiped
Juan Lorensu

**Juan Manuel Qonsalves Lorensu** (; ) — anqolalı siyasətçi.

26 sentyabr 2017-ci il tarixindən Anqola Respublikasının Prezidenti vəzifəsində çalışır. 2014–2017-ci illərdə isə Anqola Respublikasının Milli Müdafiə Naziri olmuşdur.

## Həyatı
Lorensu 1954-cü ildə anadan olub. O, on uşaqlı bir ailədə böyüyüb. İbtidai və orta təhsilini Biye və Luanda əyalətlərində portuqal dilində almışdır. Ardınca təhsilini Luanda Sənaye İnstitutunda davam etdirmişdir.

1974-cü ilin avqustunda Ponta Neqradakı azadlıq mübarizəsinə qatılmışdır. Hərbi karyerasına Anqolanın Qurtuluş Müharibəsində Portuqaliyaya qarşı döyüşərək başlamış, sonra isə Angola Vətəndaş Müharibəsi zamanı Angolanın Qurtuluş Uğrunda Xalq Hərəkatı partiyasının üzvü olaraq döyüşmüşdür. Lorensu artilleriya təhsili almış və daha sonra Angolanın Qurtuluş Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasında funksionerlərdən biri olmuşdur.

1978–1982-ci illərdə Lorensu Sovet İttifaqınada və Hərbi-Siyasi Akademiyada təhsil almışdır. Orduda artilleriya generalı vəzifəsinə qədər yüksəldikdən sonra Lorensu siyasətlə məşğul olmağa başladı və 1984-cü ildə Moşiko əyalətinə qubernator təyin edildi.

2016-cı ilin oktyabr ayına qədər Vaşinqtonda Dünya Bankında vəzifə tutan Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasının Parlament üzvü və keçmiş Planlaşdırma Naziri Ana Dias Lorensu ilə evli idi. Altı övladı var, hamısı hazırda Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasında fəaliyyət göstərir. Ana dili olan cənubi mbundu və portuqal dilindən başqa rus, ispan və ingilis dillərini də bilir.

## Siyasi fəaliyyəti
1984-cü ildə Moşiko vilayətinə qubernator təyin edildikdən sonra hakim partiyadakı karyera pilləkənlərinə qalxmağa davam etdi. 1992–1997-ci illərdə Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyası Məlumat Katibi və 1993–1998-ci illərdə Parlamentdəki Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyası Parlament Qrupunun Prezidenti olmuşdur.

Partiyanın 12 dekabr 1998-ci il tarixli qurultayında Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasının baş katibi seçildi.

Lorensu 2003–2014-cü illərdə Parlamentin Birinci vitse-prezidenti olub. 2014-cü ilin aprelində Milli Müdafiə Naziri təyin edildi və 2016-cı ilin avqustunda Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasının vitse-prezidenti seçildi. 2018-ci ilin sentyabr ayında Joze Eduardu duş Santuşun yerinə Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasının Sədri oldu.

23 avqust 2017-ci ildə Anqola Prezidenti seçildi və 26 sentyabrda vəzifəsinə başladı və ölkə tarixindəki üçüncü prezident oldu.

8 sentyabr 2018-ci ildə 1975-ci ildən bəri Anqolanın hakim partiyası olan Anqolanın Qurtuluşu Uğrunda Xalq Hərəkatı Partiyasının Prezidenti seçildi və 5-ci partiya lideri oldu.

## Təltifləri
*  "Namibiya" ordeni (4 may 2018)
*  "Şahzadə Henri" ordeni

## Həmçinin bax
* Ana Diaz Lourens

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Fesupanallah

**Fesupanallah** – Pana Film tərəfindən təqdim edilən atv-də yayımlanan baş rollarda Şafak Sezer, Cem Davran, Kadir Çöpdemir və Hasan Kaçanın yer aldıqları komediya serialı. İlk bölümü 10 sentyabr 2007-ci il tarixində, bazar ertəsi axşam saat 20: 00-da yayımlanmışdır.

## Mövzu
İki səmimi dost olan **Gülüm Arif** və **Doktor Tırtıl Necmi** , İstanbulun köhnə bölgələrindən birində səmimi bir evdə yaşayırlar. Gülüm Arifin şirin dili və Doktor Tırtıl Nəcminin kəşfləri ilə qarınlarını güc-bəla ilə doyuran ikilinin beynini kasıblıq yaman doldurur. Bir plan qururlar. Havadan, sudan saysız-hesabsız pullarla lüks həyat yaşayan, ətrafının ən tanınmış dul qadını **Sema Karaduma**nın həyatına girəcək, etibarını qazanacaq və Səma xanım elə öz əlləri ilə də milyonlar sahibi elətdirəcək bu ikilini. Tam plan hazır olarkən yaşadıqları mənzilə uğurlu, öz işini yaxşı bilən komissar **Pamuk Hüseyin** və onun dünyalar gözəli qızı **Gülpare** köçür. Gülüm Arif və Doktor Tırtıl Necmi öz aləmlərində zəngin olma xəyalları qurarkən aləm gözəlinin dalınca düşən Kilink Timur və oğlu Cesurdan xəbəri yoxdur.

## Aktyorlar
* Cem Davran — (Gülüm Arif)
* Kadir Çöpdemir — (Tırtıl Necmi)
* Erdal Tosun — (Kilink Timur)
* Şəfəq Sezer — (Cəsur)
* Həsən Kaçan — (Pamuk Hüseyin)
* Ahmet Yenilmez — (Qəhrəman)
* Şebnem Özinal — (Səma Karaduman)
* Xədicə Şendil — (Gülpare)
* Özlem Tekin — (Jaguar Yasemin)
* Ayşen Gruda — (Yüksel Xala)
* Demir Karahan — (Müdir Demir)
* Kerim Yağcı
* Necmi Yapıcı
* Sibel Ceylan Yeğinsoy — (Katib Yasemin)
* Aslıhan Erguvan — (Sevgi)
* Didem Gürüzümcü — (Nalan)
* Zeyno Eracar — (İsmet Xanım)
* Muhammet Ali Tuncer — (Köşebent Hayatı)
* Erimşah Bora — (Gürol)
* Ezgi Yesiltan — (Suna)
* Ferit Yüksek — (Kuşçu)
* Begum Benian

## İstinadlar
Tələt Qasımov

* Tələt Əli oğlu Qasımov (1939–1998) — həkim və tibb təşkilatçısı, Azərbaycanın səhiyyə naziri (1979–1992).
* Tələt Məmmədağa oğlu Qasımov (1933–2013) — xanəndə, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006).

## Həmçinin bax
* Tələt
* Qasımov
Sektor Qaza (qrup)

**Sektor Qaza** (rus.; Сектор Газа) — 1987-ci ildə Voronej şəhərində yaradılmış, SSRİ və Rusiyanı təmsil edən rok qrupu. Qrupun yaradıcısı Yura Hoy ləqəbiylə tanınan Yuri Klinskidir. Qrup 2000-ci ilə kimi fəaliyyət göstərib.

9 iyun 1988-ci ildə Voronej şəhərinin rok zalında qrupun ilk konserti baş tutub.

## Tarixi
Sektor Qaza qrupu 5 dekabr 1987-ci ildə Voronejdə, "Yuri Hoy" ləqəbi ilə tanınan Yuri Klinski tərəfindən qurulub. Yuri Hoyun qrupu yaratdığı rok zalı, Voronejdə zavodların yaxınlığında yerləşdiyi üçun zalın ətrafı tüstu və duman ilə əhatəli olurmuş. Bu cür ətraf mühit, Yuri Klinskiyə tez tez partlayışların olduğu İsrailin Qəzzə zolağını xatırladır. Buna görə də yeni yaradılan qrupa Sektor Qaza adı verilir.

Sektor Qazanın qrup şəklində ilk çıxışı 9 iyun 1988-ci ildə yerli rok klubunda baş tutur, lakin qrupun rəsmi qurulduğu tarix Yuri Klinskinin ilk solo konsert verdiyi 5 dekabr 1987-ci il tarixindən hesablanır.

1990-cı ildə qrupun ilk studiya albomları olan *Zloveşie Mertvetsı* (rus: Зловещие Мертвецы) və *Yadryona Voş* (rus: Ядрёна Вошь) albomları çıxır. Klinski albom yazılacaq studiyanın icarə pulunu vermək üçun motosiklini satır.

1991-ci ildə Sektor Qaza SSRİ Mərkəzi Televiziyasında *50x50* və *Programma A* proqramlarında çıxış edərək televiziyada debüt edir. Bu debüt qrupu məşhurlaşdırır.

4 iyul 2000-ci ildə Yuri Klinskinin mədəsində və sinəsinin sol hissəsində güclü ağrıları yaranır. Qısa müddət sonra Klinski, ürək çatışmazlığından vəfat edir. Yuri Klinskinin vəfatından sonra qrupun fəaliyyəti dayanır.

## Diskoqrafiya

### Demo albomları
* 1989 — Плуги-вуги (Plows-woogie)
* 1989 — Колхозный Панк (Kolkhoz Punk)

### Studiya albomları
* 1990 — Зловещие Мертвецы (The Evil Dead)
* 1990 — Ядрёна Вошь (Vigorous Louse)
* 1991 — Ночь перед Рождеством (The Night before Christmas)
* 1991 — Колхозный Панк (Kolkhoz Punk)
* 1992 — Гуляй, мужик! (Make Merry, Man!)
* 1993 — Нажми на Газ (Hit The Gas)
* 1993 — Сектор Газа (Gas Sector or Gaza Strip)
* 1994 — Танцы после Порева (Dancing after Sex)
* 1994 — Кащей Бессмертный (Kashchey The Immortal)
* 1996 — Газовая Атака (Gas Attack)
* 1997 — Наркологический Университет Миллионов (Narcological University for Millions)
* 1997 — Сектор Газа (Gas Sector or Gaza Strip)
* 2000 — Восставший из Ада (Hellraiser)

## Musiqi Klipləri
* 1992 – Колхозный панк (Kolhoz Punk)
* 1993 – Лирика (Lyric)
* 1996 – Туман (Fog)
* 1999 – Пора домой (Time to go home)
* 2000 — Ночь страха (Fright Night) [2013-cü ildə fanatlar tərəfindən tamamlanır]

## İstinadlar
Şəykət Biktemirov

**Şəykət Biktemirov** (; ) — Sovet və tatar aktyoru. SSRİ xalq artisti (1977). K. S. Stanislavski adına RSFSR Dövlət Mükafatı laureatı. (1979) və Qabdulla Tukay adına Respublika Mükafatı (1967).

## Bioqrafiyası
28 oktyabr 1928-ci ildə Minqer kəndində (indiki Tatarıstanın Saba rayonu) anadan olmuşdur (digər mənbələrə görə Kazanda).

Timerşik kəndindəki yeddi illik məktəbi bitirir, sonra bir müddət kolxozda çalışır.

1945–1949-cu illərdə Kazan Teatr Məktəbində oxuyur.

1949–1951-ci illərdə və 1953-cü ildən bəri Q. Kamal adına Tatar Akademik Teatrının aktyoru olmuşdur.

Yüzdən çox həm böyük, həm də kiçik rolları oynamışdır. Uzun illər Tufan Minnullinin "Aldermeş kəndinin yaşlı adamı" pyesindəki Almandar rolunu uzun zaman oynamışdır. Xalqdan olan yaşlı bir insanın obrazı yolunu oynayır. Müdrik, səmimi, davamlı və həyatsevər, doğma yurduna sonsuz aşiq olan insan yolunu alır. Yaradıcılıq həyatında əlamətdar bir hadisə 1965-ci ildə səhnəyə qoyulan Çingiz Aytmatovun "Qırmızı Çadralı Kavağım" pyesi olur.

1958–1991-ci illər arasında SSRİ Kommunist Partiyasının üzvü olur. Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Ali Sovetinin deputatı (1975–1980) olur. Tatarıstan MSSR-dan 11–12 çağırış SSRİ Ali Sovetinin Millətlər Şurasının millət vəkili (1984–1990) olmuşdur.

28 may 2012-ci ildə Kazanda dünyasını dəyişir. Kazanın Novo-Tatar qəsəbəsindəki Tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

## Ailəsi
Həyat yoldaşı — Rəmziyə Davutova (1927–2003) — aktrisa, kitabxanaçı.

## Mükafatlar
Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1960),

Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Xalq artisti (1968),

RSFSR xalq artisti (1970),

SSRİ xalq artisti (1977),

Qabdulla Tukay adına Respublika Mükafatı (1967),

K. Stanislavski adına RSFSR Dövlət Mükafatı (1979),

Tatarıstan Respublikasına xidmətinə görə ordeni (2008),

"Şərəf və ləyaqət üçün" kateqoriyasında "Tantana" ("Zəfər") mükafatı (Tatarıstan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, 2012),

Tatarıstan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü.

## İstinadlar
Qluboka qəsri

**Qluboka** () ― Çexiyada tarixi şato. Qluboka ölkənin ən gözəl qəsrlərindən biri sayılır.

## Turizm
Qluboka Çexiyanın ən məşhur və ən çox ziyarət edilən qəsrlərindən biridir. Qala 2019-cu ildə 293 000 nəfər ziyarətçi sayı ilə ən çox ziyarət edilən 3-cü qəsr olmuşdur.

## Tarix
XIII əsrin ikinci yarısında indiki qalanın yerləşdiyi ərazidə qotik üslublu qəsr tikilmişdir. Bu qəsr ilk olaraq Renosans dövründə genişləndirilmiş, daha sonra isə 18-ci əsrin əvvəllərində Adam Frans şu Şvartsenberqin əmri ilə Barokko üslubunda qəsrə çevrilmişdir. 19-cu əsrdə II İohann Adolf şu Şvartsenberq qəsrin İngiltərədəki Vindzor sarayının romantik üslubunda yenidən qurulmasını əmr etmişdir. Memarlar Frans Beer ve F. Devoretskiy 1841-ci ildən 1871-ci ilə qədər 1,9 kvadrat kilemetrlik bir ingilis parkı ilə əhatə olunmuş romantik bir Neoqotik qəsr inşa etdilər.

1661-ci ildə İohann Adolf şu Şvartsenberq qəsri Baltasar Marradasın varislərindən satın almış və beləliklə Qluboka qəsri Şvartsenberqlər ailəsinə keçmişdi. Onlar qəsrin son sahibinin (Adolf Şvartsenberq) 1939-cu ilin sonunda nasistlərdən qaçmaq üçün xaricə mühacir etməsinə qədər Qlubokada yaşamışdırlar.

Qluboka qəsri 1940-cı ildə Gestapo tərəfindən, İkinci Dünya müharibəsi bitdikdən sonra isə Çexoslovakiya hökuməti tərəfindən ələ keçirilmişdir.

Qluboka qəsri hal-hazırda xalqa açıqdır və Çexiya Respublikasının Milli Mədəniyyət Abidəsidir.

## Populyar mədəniyyətdə
Qəsr Şanxay cəngavərləri filminin səhnələridnən birində istifadə edilmişdir. 2019-cu ildə K-pop solisti Park Gi Xun L. O. V. E. mahnısını yayımlamış və klip qəsrdə çəkilmişdir.

## Xarici keçidlər
*  
*
Lerik Dövlət Rəsm Qalereyası

**Lerik Dövlət Rəsm Qalereyası** — 2005-ci ildə yаrаdılıb. Lerik şəhərinin mədəniyyət еvində yеrləşir. Qalereyada ekspоnаtlаrın sаyı 55 ədəddir. Burada Azərbaycanın Nаdir Əbdürrəhmаnоv, Sаlаm Sаlаmzаdə, Mаhmud Tаğıyеv, Аsəf Cəfərоv və s. kimi tаnınmış rəssаmlаrın əsərləri nümаyiş еtdirilir. Binanın ümumi sahəsi 135 kv.m-dir. Binada: 1 otaq, 1 sərgi zalı vardır. Əsas fond 32 ədəd, yardımçı fond 27 ədəd olmaqla 59 eksponat vardır.

## Xarici keçidlər
* 
* 
* 

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Lerik
* Lerik rayonu
* Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyaları