Fərrux (Dərəçiçək)

**Fərrux ** — İrəvan əyaləti, Dərəçiçək nahiyəsində kənd.

Yaşayış  məntəqəsi  İrəvan  xanlığının  Dərəçiçək  mahalının  inzibati-ərazisinə  daxil  
olmuşdur.  XIX  əsrdə  İrəvan  quberniyasının  Yeni  Bayazid  qəzasının,  XX  əsrin  30-cu  illərindən  
indiki  Ermənistanın  Axta  (Razdan)  rayonunun  Yayçı  kəndinin,  Zəngi  çayının  sağ  tərəfində  yerləşirdi.  Fərrux  kəndinin  adı  1728-ci  ildə  tərtib  edilmiş  “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”ndə  İrəvan  əyalətinin  Dərəçiçək    nahiyəsində  qeydə  alınmışdır.  Həmin  mənbədən  məlum  olur  ki,  XVIII  əsrdə    Fərrux  kəndi  Hacı  Süleyman  oğlunun  adına  olan  timara  daxildir  və  gəliri  4000  ağçadan  ibarətdir.  İ.Şopenin  əsərində  Dərəçiçək  mahalının  inzibati-ərazisinə  daxil  olan   kənd  kimi  Fərrux  toponimi  Farux  formasında  qeydə  alınmışdır.  

N.Məmmədov  Fərrux  kəndinin  adının  həm  Fərrux,  həm  də  Fərruk  formalarında  göstərir.  Kəndin  adının   Fərruk  formasında  göstərilməsi    ola  bilsin  texniki  səhvdir.  Qafqazın  5  verstlik  xəritəsində  də  kəndin  adı  Farux  formasında  qeyd  edilir.  Fərrux  kənd  adının  rus  mənbələrində  Farux  formasında  qeyd  edilməsi,  rus    dilinin  orfoqrafik  qaydaları  ilə  bağlı  ola  bilər.  

B.Ə.Budaqov  və  Q.Ə.Qeybullayev  yazırlar  ki,  İrəvan  xanlığının  Dərəçiçək  mahalındakı  Fərrux  
kəndində  XIX  əsrdə  ermənilərin    sayı  çoxalmış  və  kənddə  yaşayan  azərbaycanlılar  sıxışdırılaraq  çıxarılmışdır.    Kənddən  çıxarılan  azərbaycanlılar Qarabağın Xocalı rayonuna gələrək  Fərrux  kəndini  salırlar.    

İ.Bayramov kəndin tarixi  ilə bağlı yazır:  

“Kənddə  əvvəllər  azərbaycanlılar  yaşamışdır.  Sonra  bura  ermənilər  köçürülmüş  və  azərbaycanlılar    sıxışdırılmışdır.1897-ci  ildə  kənddə  10  nəfər    azərbaycanlı  yaşamışdır.  XX  əsrin  əvvəllərində,  1905-1906-cı  illərdə  baş  verən   erməni-azərbaycanlı  muharibəsi  nəticəsində  1906-cı  ildə  azərbaycanlılar  tarixi  toraqlarından  qovulmuş  və  kənddə  yalnız  ermənilər    yaşamağa  başlamışlar.  Burada  bir  faktı  qeyd  etmək  yerinə  düşər.  Belə  ki,  İ.Bayramovun  “kənddə  əvvəllər  azərbaycanlılar  yaşamışlar”  fikri  həqiqətə  uyğundur.  XVIII  əsr  mənbələrindən  olan  “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”ndə  göstərilir  ki,  kənd  Hacı  Süleyman  oğluna  məxsusdur.  Digər  tərəfdən    kəndə  həqiqətən  ermənilər  XIX  əsrin  əvvəllərindən,  yəni  1828-ci  il  Türkmənçay  müqaviləsindən  sonra  köçürülmüşdür.  İ.Şopenin  əsərindən  görürük    ki,  XIX  əsrin  əvvəllərində,  yəni  1828-ci  ildə  156  erməni  Türkiyədən  köçürülüb  Fərrux  kəndinə  yerləşdirilmişdir.  

B.Ə.Budaqov,  Q.Ə.Qeybullayev  və  İ.Bayramov  Fərrux  toponiminin  şəxs  adı  ilə  bağlı  yarandığını  göstərirlər.  Biz  də  bu  fikirdəyik.  Görünür,  kəndi  Fərrux  adlı  şəxs    salmışdır.  İrəvan  xanlığının  Dərəçiçək  mahalı  ərazisindəki  Fərrux  kənd    adı  ilə  Azərbaycanın  rayonundakı    Farux  kənd  adı  mənşəcə  eynidir  və  şəxs  adı  ilə  bağlı  yaranmışdır.  Lakin  Xocalı  rayonu  ərazisində  yerləşən  Farux  toponiminin  mənşəyi  ilə  bağlı  müxtəlif  fikirlər  var.  1999-cu  ildə  nəşr  olunmuş  Azərbaycan  toponimləri  lüğətində  Xocalı  rayonunda  olan Farux  kənd  adının  Farux  şəxs  adı  ilə  bağlı  yarandığı  göstərilir.  Lakin  2007-ci  ildə  nəşr  olunmuş  Azərbaycan  toponimləri  (I  cild)  kitabında    qeyd  edilir  ki,  oykonim  1907  və  1918-ci  illərdə  fəaliyyət  göstərmiş  müxtəlif    millətlərin    zəhmətkeşləri  arasında    beynəlmiləlçiliyi    möhkəmləndirmək   məqsədi  güdən  Faruq  (hərfi  mənası  ədalət  tərəfdarı)  sosial–demokratik  qrupun    adı  ilə  bağlı  ola  bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.azkurs.org/the-series-of-the-humanitarian.html?page=8