Artemia

**Artemia** () cinsi Zirehsiz xərçənglər (*Anostraca*) dəstəsinə və müstəqil ***Artemiidae*** fəsiləsinə daxildir. Planktonlar olub əsasən dayaz dəniz və duzlu göl sularında yaşayırlar. Fitoplanktonlarla qidalanırlar. Ən geniş yayılmış növü *[[Artemia salina]]* adlanır.

## Çoxalması və həyat mərhələləri
Təbiətdə iki fərd vastəsi ilə çoxalsalarda bəzən ancaq dişilərdən ibarət koloniyalara belə rast gəlinir. Erkəklərdə dişini saxlamaq məqsədi ilə güclü ətraflar mövcuddur

Artemiyalara daxil olan növlərin iki variantı vardır. Onlar ya diri doğur ya da yumurta qoyaraq çoxalır. Bu strategiya əsasən onların yaşayış mühiti və genetik xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır.. Yumurta qoyarkən mayalanmış yumurta dişinin böyüründə olan kisəciyə düşür oradan isə suya atılır.. Embrion xüsusi örtüklə qorunduğundan isti və soyuğa davamlı olur.

## Əhəmiyyəti
Duzlu sularda yaşayan **Artemialar** son 15 ildə istər ev şəraitində saxlanılan dekorativ balıqların, istərsə də təsərrüfatlarda yetişdiriləcək akvakultura obyektlərinin əvəzsiz təbii yemi hesab olunur. O bir sıra üstünlüklərə malikdir. Onun bədəninin 50%- ni zülal,  28% - ni yağ  (əsasən doymamış yağlar) və 10 %- ni kül əmələ gətirən mineral maddələr təşkil edir. Bütün bunlar onu çox dəyərli qida obyekti edir.  Hazırda Dünya miqyasında sübut olunmuşdur ki, təsərrüfatlarda yetişdiriləcək akvakultura orqanizmlərinin təbii qidalarla - xüsusilə *Artemia* ilə bəslənməsi, onların həyatilik qabiliyyətinin yüksəlməsinə, sağlam  olmalarına və sürətlə böyümələrinə, normal fizioloji vəziyyətə sahib olmalarına və yüksək keyfiyyətli məhsulların alınmasına səbəb olur. Bununla yanaşı qeyd etmək lazımdır ki, *Artemia* yumurtaları uzun müddət həyatilik qabiliyyətini saxlayır və buna görə də onlar akvakultura obyektləri  üçün potensial yem  mənbəyi hesab olunur.  Bu qeyri – adi canlı öz şöhrətini yalnız yüksək qida əhəmiyyətinə görə deyil, eyni zamanda çoxalma xüsusiyyətlərinə və ekstremal (yüksək duzluluq və minimal oksigen şəraitində) şəraitdə  yaşaya bilmə qabiliyyətinə görə  qazanmışdır.

## Morfoloji quruluşu
Yetkin fərdlərin  ölçüsü adətən 0,8- 1,2 sm - dir.  Baş qalxanı olmayan uzun bədənli ibtidai xərçənglərdəndir. Bədəni baş, döş və qarıncıq  şöbələrindən  ibarətdir. Qarıncıq iki buğumlu quyruqla qurtarır. Başın yanlarında saplaqlar üzərində yerləşmiş iki  fasetli gözlər, alnında isə tək nauplial  göz yerləşmişdir. Antenul, antenna və gözlər yerləşən başın ön hissəsi, çeynəyici  çənələr olan arxa hissədən  tikişlə ayrılır. Çeynəyici çənələr zəif inkişaf etmişdir, çənələrdə hiss çıxıntıları yoxdur.  Döş 11 buğumdan ibarətdir, hər buğum ikişaxəli, bir çüt yarpaqşəkilli ayaqcıqlarla təchiz olunmuşdur. Onların hamısının quruluşu eyni olub,suda üzməyə və tənəffüsə xidmət edir. Qarınçıq  8 buğumdan ibarət olub, ayaqcıqlardan məhrumdur. Qarıncığın ilk iki seqmenti (buğum) bir –biri ilə birləşmiş halda olub,  dişilərdə çıxarıcı kameranı, erkəklərdə isə  cütləşmə orqanını daşıiyir (2).  Quyruqcuq,  üzərində cod tükcükləri olan iki uzun  buğumdan ibarətdir. Ayrıcınslidirlər.  Bir qayda olaraq erkəklər dişilərdən kiçikdir.  Xarici görünüşünə görə erkəkləri dişilərdən çox asannlıqla fərqləndirmək mümkündür,  belə ki, erkəklərdə bədənin baş hissəsində qarmaqşəkilli hərəkətli  tutucu orqan –antenalar çox güclü inkişaf etmişdir. Dişilər yumurtaçıxarıcı kameraların  mövcudluğu ilə fərqlənirlər.

## Biolojo və ekoloji xüsusiyyətləri
Artemiya xərçəngiləri suda həll olmuş oksigenlə tənəffüs edirlər, ancaq  onlar  oksenlə o qədər də  tələbkar deyillər. Yaşlı formalar üçün oksigenin suda konsentrasiya həddi  çox aşağı olub 1 litrdə 0,5 milliqrama, nauplilər üçün isə bu hədd daha aşağı - litrdə  0,3 milliqrama bərabərdir. Artemiya xərçəngi 2 saata qədər anoerob şəraitdə də  yaşaya bilir.  Bu xərçəng xloridli, sulfatlı və karbonatlı su hövzələrində məskunlaşır. Həmin su hövzələrinidə isə  düzluluq bəzən  300 promilə (‰- 1 litr suda duzun qramlarla miqdarı) çatır. Bəzi belə hiperqalin su hövzələrində  *Artemia* canlılar aləminin yeganə təmsilçisi rolunu oynayır. Artemiya istisevən canlıdır. Onun həyatının aktiv fazası üçün 25- 28&nbsp;°C temperatur tələb olunur. Temperaturun aşağıya düşməsi ilə əlaqədar olaraq onun həyatı prosesləri zəifləməyə başlayır və  5&nbsp;°C- dən aşağı temperaturda  o,  bir qayda olaraq yaşaya bilmir, tələf olur.  *Artemia*   xərçəngi yuxarıda qeyd edildiyi kimi o  qədər də tələbkar canlı deyil və o, duzlu suda yaşadığı kimi, şirin suda da müəyyən müddət – 10 – 15 günə qədər yaşaya bilir,  məhz bu xüsusiyyətinə görə də ondan akvariumda saxlanılan  şirin su balıqları üçün keyfiyyətli canlı yem kimi istifadə edilir.

## Növləri və arealı
Bu cinsə daxil olan canlılar ilk dəfə 1755-ci ildə İngiltərənin cənubunda qeydə alınmış və təsvir edilmişdir.

*  — Şimali Amerika, Karib dənizi, Avstraliya, Okeaniya;
*  — Şimali Amerika;
*  — Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya;
*  — Argentina;
*  — Avropa, Şimali Afrika
*  — Mərkəzi Asiya, Çin;
*  — Tibet, Çin;
*  — İran (Urmiya gölü).

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 

## Həmçinin bax