open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vladimir Saday

**Vladimir Saday** (çuvaşca: *Владимир Сатай*, Vladimir Leotyeviç Saday (Sırılnikov), ) — çuvaş yazıçısı, tərcüməçisi, 1951-ci ildən SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü

## Həyatı
Vladimir Saday 31 mart 1926-cı ildə Rusiya Federasiyasının, Ulyanovsk vilayəti, Silininsk rayonu, Kaşa kəndində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra İkinci Dünya müharibəsinə getmişdir. Müharibə bitdikdən sonra Uşaq Şərqdə Yaponiyaya qarşı müharibədə iştirak etmiş, daha sonra Monqolustan,Çin və Koreyada hərbi xidmətini davam etdirmişdir. Ehtiyata göndərildikdən sonra iki il “Ümumi iş” («Пĕрлешӳллĕ ĕç») qəzetində məsul katib vəzifəsində çalışmışdır.

1951-ci ildə Çeboksarıya gələrək “Bayraq” («Ялав»)  ədəbi dərgisində  və «Çамрăк коммунист» qəzetində çalışmışdır.

M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitunda təhsil almışdır.

1951-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir.  

22 iyul 1991-ci ildə Çuvaşiyanın paytaxtı Çeboksarı şəhərində vəfat etmişdir.

## Fəaliyyəti
### Yaradıcılığı
Vladimir Saday çuvaş dilində yazılmış bir çox hekayə və romanların müəllifidir. Onun 20-dən artıq kitabı nəşr olunmuşdur. Əsərlərinin xeyli hissəsi rus dilinə tərcümə edilmişdir.

## Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Doğulduğu Silninsk rayonunun Kaşa kəndində onun büstü qoyulmuşdur.

## Mühüm əsərləri
* «Лётчики» 1951, 1957, 1986 (Pilotlar)
* «Туссем каллех пĕрле» 1962 (Dostlar yenə birlikdə) 
* «Çăлтăрсем тапăра анаççĕ» 1968 (Ulduzlar düşərgəyə gedir)
* «Çĕр çирĕм утăм та виçĕ талăк» 1969 (Yüz iyirmi addım və üç sutka)
* «Çĕр тата çын» 1972 (Torpaq və insan)
* «Звёзды над табором» 1975 (Düşərgə üstündə ulduzlar)  
* «Аттесемпе пĕрлех кăвакартăмăр», в 2 томах, 1976, 1981; (Atalarla birgə bozardı)

## Ədəbiyyat
* Абрамов, В. А. Садай (Цырульников) Владимир Леонтьевич / В. А. Абрамов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 609–610.
* Афанасьев, П. Садай (Цырульников) Владимир Леонтьевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 348–349.
* Кузьмина, Е. Прозаик, очеркист и переводчик… / Е. Кузьмина // Цильнин. новости. – 2011. – 9 апр. (№ 18). – С. 10.
* Павлова, С. В. Некоторые стилевые особенности лирической прозы в чувашской литературе второй половины XX века : [на примере творчества чуваш/ прозаиков Ю. Скворцова, В. Садая, А. Артемьева, В. Игнатьева[ / С/ В/ Павлова // Вестн. Чуваш. ун-та. Гуманит. науки. – 2008. – № 4. – С. 298–302.
* Свешникова, Т. Прозаик, очеркист, переводчик / Т. Свешникова // Грани. – 2001. – 10 апр.
* Тимуков, А. Н. Садай (Цырульников) Владимир Леонтьевич / А. Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 358.
* Цырульников Владимир Леонтьевич (Садай) // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 495.
* Цырульникова, А. Воспоминания о В. Садае / А. Цырульникова // Канаш (Ульянов. обл.). – 2000. – 25 февр. (№ 8). – С. 5.
* Юман, А. Яркий талант / А. Юман // Ульянов. правда. – 1996. – 26 марта.
* Ялгир, П. Садай (Цырульников) Владимир Леонтьевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 99.

## İstinadlar
Peter Eyzin

**Peter Eyzin** (çuvaşca: *Петĕр Эйзин, pasportda: Pyotr Yeqoroviç Dmitriyev*, ) — çuvaş şairi, tərcüməçisi, Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü.

## Həyatı
Peter Eyzen 1 sentyabr 1943-cü ildə Çuvaşıstan Respublikasının Alikovsk rayonu, Enexmet kəndində anadan olmuşdur. 1965-ci ildə İ.Y.Yakovlev adına Çuvaşiya Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki  Çuvaşiya Dövlət Pedaqoji Universitetinin) tarix-filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1967-1968-ci illərdə Krasnoarmeysk rayon qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi, məsul redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1968-2005-ci illərdə Çuvaşiya Kitab Nəşriyyatında korrektor, redaktor,şöbə müdiri, baş redaktor vəzifələrində işləmişdir. 2005-2008-ci illərdə “Doğma Volqa” («Тӑван Атӑл») dərgisində poeziya bölməsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1980-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir.  Hazırda Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

## Fəaliyyəti
### Yaradıcılığı
Peter Eyzen bədii yaradıcılığa 1962-ci ildə başlamışdır. İndiyədək onun on kitabı nəşr olunmuşdur. Əsərləri çuvaş türkcəsində yazır. Şeir və poemalarının bir qismi uşaq ədəbiyyatı ilə bağlıdır.
O, eyni zamanda tərcümə yaradıcılığı ilə məşğul olmuş, “Macar nağılları”nı doğma çuvaş dilinə çevrimişdir.

## Mükafatları
* Çuvaş respublikasının Əməkdar İncəsənət xadimi (1994)
* Mitta Vasli mükafatı laureatı (1997)

## Kitabları
* «Кавайт» (Tonqal, 1976);
* «Сар хĕвел» (Qırmız günəş, 1979);
* Çĕмĕрт çути (Albalı rəngi, 1980);
* «Юлашки тумлак» (Sonuncu damla, 1982);
* «Весенняя капля» (Bahar damcısı, 1982);
* «Анне пехилĕ» (Ana vəsiyyəti, 1986);
* «Юлашки çил-тăман» (Son qar fırtınası, 1991);
* Савни юррисем (Sevimli mahnı, 2003).

## Ədəbiyyat
* Л. И. Ефимов, «Элĕк Енĕ», Элĕк, 1994.
* «Аликовская энциклопедия», редколлегия: Ефимов Л. И., Ефимов Е. Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., Шупашкар, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
* «Аликовскому району 75 лет», ред. Л. А. Ефимов, Чебоксары, 2002.
* «Чăваш литературин антологийĕ», составители: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Чебоксары, 2003. ISBN 5-7670-1279-2
* Културное наследии Чувашии http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ejjzin/

## İstinadlar
Əngiz

**Əngiz** - Vedi nahiyəsi kənd.

## Tarixi
Böyük Qarabağ kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. Kəndin adı 1590 və 1727 adı keçir «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə, qeyd edilmişdir.

## İstinadlar
Sinuslar teoremi

Sinuslar teoremi üçbucaqda hər bir tərəfin qarşısındakı bucağın sinusuna nisbəti olub, üçbucağın xaricinə çəkilmiş çevrənin diametrinə (radiusunun 2 misli) bərabərdir:

2R=\frac{a}{sin\alpha}=\frac{b}{sin\beta}=\frac{c}{sin\gamma}

Burada a, b və c üçbucağın tərəflərin uzunluqları, α, β və γ isə müvafiq tərəflərin qarşısında duran bucaqlardır.

Yuxarıdakı bərabərliyə əsasən:

R=\frac{a}{2sin\alpha}=\frac{b}{2sin\beta}=\frac{c}{2sin\gamma}

Sinuslar teoremi sabit əyriliyi olan səthlərdə daha böyük ölçülərə ümumiləşdirmək olar.

## Nəticələr
Sinuslar teoremindən aşağıdakı nəticələr əldə olunur:

# Üçbucaqda bərabər bucaqlar qarşısında duran tərəflərin uzunluqları bərabərdir;
# Üçbucaqda böyük (kiçik) bucaq qarşısında böyük (kiçik) tərəf və ya əksinə böyük (kiçik )tərəf qarşısında böyük (kiçik) bucaq durur.

## Tarix

## İsbatı

## Nümunələr

## Həmçinin bax

* Kosinuslar teoremi

## İstinadlar
Aleksandr Artyomov

**Aleksandr Artyomov** (çuvaşca: *Александр Спиридонович Артемьев,* ) — çuvaş yazıçısı, şairi, ədəbi tənqidçi və tərcüməçisi, Çuvaşiyanın xalq yazıçısı

## Həyatı
Aleksandr Spiridonoviç Artyomov 14 sentyabr 1924-cı ildə, Çuvaşıstan Respublikasının Yadrinsk qəzası, Turi-Vıla kəndində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi Çuvaşiyanın Krasnoçetaysk rayonunun Ştanaşi kəndində bitirmişdir.
Təhsilini bitirən kimi İkinci Dünya müharibəsinə göndərilmişdir. Əvvəlcə sıravi, sonra isə kiçik komandir kimi vuruşmuşdur.

Müharibə bitdikdən sonra Uzaq Şərqdə, Mancuriyada vuruşmuşdur. Cəbhədə üç dəfə yaralanmış, döyüş igidliyinə görə medalla təltif olunmuşdur.

Ehtiyata göndərildikdən bir müddət kənddə təbliğati işdə çalışmış, daha sonra “Bayraq” («Ялав»)  ədəbi dərgisində  və «Tavan atal» («Таван Атал») dərgilərində məsul katib vəzifələrində çalışmışdır. Bədii yaradıcılığa da bu illərdə başlamışdır.

Qiyabi olaraq M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsil almışdır.

1951-ci ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilmişdir.

5 avqust 1998-ci ildə Çuvaşıstanın paytaxtı Çeboksarı şəhərində vəfat etmişdir.

## Yaradıcılığı
Aleksandr Artyomov yaradıcılığa poeziya ilə başlamışdır. Əsərlərini çuvaş dilində yazmışdır. Şeirlərlə yanaşı, bir çox nəsr əsərlərinin və tərcümələrin müəllifidir.  Onun poeziya və nəsr əsərlərinin mühüm bir qismi rus dilinə tərcümə edilmişdir.

Aleksandr Artyomov, eyni zamanda, tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul olmuş, A.Puşkin, M.Lermontov, İ.Turgenev, L.Tolstoy, İ.Höte və başqa müəlliflərin əsərlərini çuvaş dilinə çevirmişdir.

## Mükafatları
* «Rəşadətinə görə» medalı (SSRİ)
* Çuvaşiya Respublikasının Xalq yazıçısı (1980)
* I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni
* «Şərəf nişanı» ordeni
* «Xalqlar Dostluğu» ordeni.

## Kitabları
* «Ан авăн шĕшкĕ» (Çürümə, ceviz) (1950);
* «Салампи» (Salampi) (1956, 1960, 1966, 1983);
* «Улма йывăç авăнать» (Alma ağacı əyilir) (1958);
* «Тăвăл умĕн» (Tufandan öncə) (1975);
* «Юлашки юрă» (Sonuncu mahnı) (1981);
* «Пурнăç чăнлăхĕпе писатель ăсталăхĕ» (Həyat həqiqiəti və yazıçı sənətkarlığı) (1984);
* «Суйласа илнисем», икĕ томлă (Seçilmiş əsərləri, 2 cilddə) 1986).

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Аликовская энциклопедия / Редколлегия: Л. А. Ефимов, Е. Л. Ефимов, А. А. Ананьев, Г. К. Терентьев. – Чебоксары, 2009. ISBN 978-5-7670-1630-3.
* Чăваш литературин антологийĕ / Сост.: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. – Чебоксары, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 .
İordaniya–İraq münasibətləri

**İordaniya—İraq münasibətləri** — İraq və İordaniya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Ölkələr arasındakı dövlət sərhədinin uzunluğu 179 km-dir.
## Tarix
Tarixən bu dövlətlərdə Haşimilər sülaləsinin nümayəndələri hakimiyyətdə olmuşlar. Bu müddət ərzində ölkələr arasındakı münasibətlər hökmdarların ailə əlaqələrindən qaynaqlanan çox yüksək səviyyədə olmuşdur. 1958-ci ildə İraqda inqilab baş verir. İlk "suveren respublika hökumətinə" "Azad Zabitlər" təşkilatının rəsmi lideri 44 yaşlı briqada generalı Əbdül-Kərim Qasim rəhbərlik edir. Onun müavini "Azad Zabitlər"  təşkilatının millətçi qanadının başçısı 37 yaşlı Əbül Salam Arif olur. Hərbi orqanlar monarxiya ünsürlərinə qarşı repressiyaları başladır. Qasımov zindanlarında çox sayda şəxs və Haşimi monarxiya tərəfdarları öldürülür. Monarxiya rejiminin görkəmli xadimləri həbsxanaya atılır - Kral Hərbi Kəşfiyyatının başçısı general Əhməd Mare, general Vifik Arif və başqaları. Bu İordaniyanın şərq qonşusu ilə əlaqələrini pozmasına gətirib çıxarır.
1979-cu ildə İraq Ərəb dünyasında müttəfiq axtaran Prezident Səddam Hüseyn hakimiyyətə gəldikdən sonra İordaniya ilə keçmiş münasibətlərini bərpa etmək təşəbbüsü ilə çıxış edir. Belə bir ittifaqın iqtisadi faydaları İordaniyalılar üçün vacib idi. Çünki İraq ona iqtisadi dəstək verə bilər və krallığın çox ehtiyac duyduğu neft tədarükünü həyata keçirə bilərdi. 1980-ci ildə İraq hərbi qüvvələri İranı işğal edir və İordaniya Kralı Hüseyin ibn Talal dərhal İraqın İrandakı İslamçı rejimə qarşı müharibədə onu dəstəkləyir. Haşimilər Krallığı İranı ərəb ölkələrinin əhalisi arasında İslamçı fikirlərin yayılması üçün potensial bir təhlükə kimi qiymətləndirir. İran-İraq müharibəsi boyunca İordaniya İraqı siyasi və iqtisadi cəhətdən dəstəkləyir. Bu müharibənin səkkiz ili ərzində İraq silahlı qüvvələrini təmin etmək üçün İordaniyanın Aqaba limanından quru yük yolları çəkilir. İordaniya da İraqdan nefti bazar dəyərindən xeyli aşağı qiymətlərlə alır.
1991-ci ildə İraqın Küveytə işğalı zamanı İordaniya bitərəf bir mövqe tutur və bu da digər müttəfiqi Səudiyyə Ərəbistanı arasında ciddi qıcıq yaradır. 1995-ci ilin avqustunda İordaniya iki iraqlı qaçqına siyasi sığınacaq verir. Bu da İraqla münasibətlərin pisləşməsinə səbəb olur. Qərb ölkələri İordaniyanın İraqa qarşı siyasətindəki dəyişikliyi Səddam Hüseyni daha da təcrid etmə siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirir. Ancaq eyni zamanda İordaniya Səddam Hüseyn rejiminə qarşı sanksiya siyasətinə qoşulmur. Üstəlik bu ölkə ilə iqtisadi qarşılıqlı əlaqələr qurmağa davam edir. 2003-cü ildə Səddam Hüseyn devrilir və İordaniya İraqdan aldığı əhəmiyyətli neft subsidiyalarını itir.

2011-ci ildə İraqda vətəndaş müharibəsi başlayır, İordaniya hökuməti İraqın hazırkı rəhbərliyinə siyasi dəstək verir və bu ölkədən olan qaçqınları öz ərazilərində yerləşdirir.

## İstinadlar
Çay çörəyi (Qəzvin)

**Çay çörəyi (Qəzvin)** () — Qəzvin bölgəsinin yerli və ənənəvi şiriniyyatlarından biri sayılır ki daha çox Novruz bayramında hazırlanır.

## Lazım olan ərzaqlar
Dörd nəfərliyə:

* 3 ədəd yumurta
* 1 stəkan kərə yağı
* 1 xörək qaşığı qatıq
* 1 stəkan şəkər tozu
* 1 çay qaşığı hil tozu
* Yarım çay qaşığı qabartma tozu
* Lazım olan miqdarda duz

## Hazırlanma qaydası
Kərə yağını şəkər tozu ilə qarışdırıb, elektrikli qarışdırıcı ilə yumşaq olana kimin qarışdırın. Sonra yağ və şəkər tozu qarışığına 2 yumurta sarısı ilə birlikdə 1 yumurta əlavə edin və yaxşı qarışdırın. Bir az sonra qarışığın üzərinə qatıq, qabartma tozu və hil tozunu töküb və qarışdırın. Sonda unu xəmirə az-az əlavə edin və mayenin xəmirə çevrilməsinə qədər qarışdırın.

Xəmir hamar və hamar olduqda, düz bir səthə sürün və bir santimetr diametrə qədər bir yayla açın. Sonra xəmiri istədiyiniz qəliblər ilə şəkilləndirin.

Bir çörək qabına qəliblənmiş xəmiri və üzərinə bir az yumurta sarısı düzün və odun küncütü üzərinə töküb qızardın , sobada 170 °C-ə 30 dəqiqə və ya xəmir bişənə qədər çiləyin.

## İstinadlar
Corc Vaşinqton körpüsü

**[[Corc Vaşinqton]] körpüsü** () — ABŞ-də Hudzon çayı üzərində yerləşən və Nyu-Yorkun Manhattan bölgəsi ilə Nyu-Cersini birləşdirən körpüdür.

Othmar Ammanın memarlığı ilə 1927-ci il Sentyabr ayında inşasa başlanılan tikili 1931-ci il 24 Oktyabrda Hudzon çayı körpüsü adı ilə təhvilsə də daha sonra Corc Vaşinqtonun adını daşımağa başladı.

## Tarixi
Körpü 1776-ci ildə Corc Vaşinqtonun ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı müdafiə məqsədi ilə istifadə etidiyi Nyu-Yorkda yerləşən Vaşinqton qalası və Nyu-Cersidə  yerləşən Li qalasının arasında salınıb.

### Gediş haqqı

## Hadisələr
Corc Vaşinqton körpüsü Nyu York aqlomerasiya regionunda intihar hadisələrinə görə seçilən yerlərdən biridir..İlk ölüm hadisəsi körpünün açılışı baş verməmişdən əvvəl olub.21 sentyabr 1930-cu ildə Norman J. Terry adlı kaskadyor minlərlə insanın qarşısında körpüdən tullanmış və boynu qırılaraq ölmüşdü..İlk intihar hadisəsi isə körpü açıldıqdan bir həftə sonra baş vermişdir.

1966-cı ildə 19 yaşlı pilot təyyarəsinin mühərrikində problem olduğu üçün körpüyə təcili eniş etməli olmuş,tıxac olmadığından dolayı ölən olmamışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*https://www.britannica.com/biography/Othmar-Herman-Ammann 
*https://www.ascemetsection.org/committees/history-and-heritage/landmarks/george-washington-bridge 
*https://news.asce.org/george-washington-bridge-still-adds-grace-to-new-york-skyline-50-years-later/
BƏƏ–İraq münasibətləri

**İraq—BƏƏ münasibətləri** — İraq və BƏƏ arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə bir çox beynəlxalq təşkilatların üzvüdür.
## Tarix
1960-cı illərdə BƏƏ-də böyük neft yataqlarının aşkarlanması İraqı 1971-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra bu dövlətin hökmdarlarının qanuniliyinə meydan oxumağa sövq edir. 1980-ci illərdə BƏƏ İran-İraq müharibəsində bitərəfliyini qorumaq üçün mübarizə aparır. Bu qarşıdurma BƏƏ-də daxili bir gərginlik mənbəyi olur. Çünki Əbu-Dabi İraqa dəstək verməyə meylli olduğu halda, Dubay isə İrana daha çox rəğbət bəsləyirdi. 1990-cı ildə Küveytin İraq işğalı baş verir. 1990-cı ildə BƏƏ beynəlxalq koalisiyanın İraq qoşunlarını Küveytdən sıxışdırmaq üçün apardığı hərbi əməliyyata qatılır. 2003-cü ildə İraq Prezidenti Səddam Hüseyn xarici müdaxilə ilə devrilir və BƏƏ İraq iqtisadiyyatını bərpa etmək, maliyyə yardımı və əhaliyə pulsuz tibbi yardım göstərmək üçün beynəlxalq proqramlarda iştirak etməyə başlayır.
31 iyul 2007-ci ildə Asiya Futbol Kubokundakı iraqlıların qələbəsindən sonra BƏƏ Baş naziri Məhəmməd bin Rəşid Əl Məktum, ölkənin ilk kubok zəfəri üçün İraq milli futbol komandasına 20 milyon BƏƏ dirhəmi (5.2 milyon ABŞ dolları) mükafat verir. 2008-ci ildə İraq hökuməti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin bir neçə gün ərzində Bağdada bir səfir göndərəcəyini bildirdi. Misir səfiri İhab əl-Şərifin 2005-ci ilin iyul ayında oğurlanaraq öldürülməsindən sonra o, İraqdakı ilk ərəb səfiri olur. 5 iyun 2008-ci ildə BƏƏ Xarici İşlər naziri Abdullah bin Zayid ən-Nahyan İraqa rəsmi səfər edir. 2003-cü ilin martından bu yana Bağdada səfər edən bu dövlətin ilk rəsmisi oldu [4] [5] [6].

2014-cü ildə BƏƏ İraq və Suriyada "İslam Dövləti" nə qarşı aparılan hərbi əməliyyatlara qatılır. 2017-ci ilin avqust ayında İraq şiələrinin lideri Müqtəda əs-Sədr rəsmi səfərlə BƏƏ-yə gəlir və burada ölkənin rəhbərliyi ilə danışıqlar aparır.
## Ticarət
BƏƏ İraq iqtisadiyyatının ən böyük xarici investorudur. Ölkələr sərbəst ticarət müqaviləsi imzalamışlar. 2003-cü ildən bəri BƏƏ İraqdakı humanitar missiyalar üçün 215 milyon dollar sərmayə qoymuş və bu ölkənin 7 milyard dollarlıq borcunu bağışlamışdır.
## Diplomatik nümayəndəliklər
İraqın Əbu-Dabidə səfirliyi var.

BƏƏ-nin Bağdadda səfirliyi var.

## İstinadlar
Vladimir Bolşakov

**Vladimir Bolşakov** () — Sovet və rus zooloqu, heyvan ekologiyası, təkamül və populyasiya ekologiyası mütəxəssisi; REA-ın akademiki (1987).
## Bioqrafiyası
Bir işçi ailəsində anadan olub. Orta məktəbi medalla, A. M. Qorki adına Ural Dövlət Universitetinin biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Zoologiya elmi dərəcəsinə malikdir. 1959-cu ildə SSRİ Elmlər Akademiyası Ural filialının aspiranturasına daxil olur. 1962-ci ildə "Kletrionomis cinsinin fərdlərinin və coğrafi dəyişkənliyinin qanunauyğunluqları" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1969-cu ildə müdafiə etdiyi doktorluq dissertasiyasının mövzusu “Kiçik məməlilərin dağ şəraitinə uyğunlaşma yollarının ekoloji təhlili təcrübəsidir”.

1959-1964-cü illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Ural Filialının Biologiya İnstitutunda, 1976-cı ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialı Bitki və Heyvan Ekologiyası İnstitutunun direktoru işləyir. Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin müavini (1993-1996), Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin birinci müavini (1996-1998) olur.  Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədri və Rusiya Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti (1998-1999), 1999-cu ildən Rusiya Elmlər Akademiyası Ural Filialının sədrinin birinci müavini işləyir. 1996-ci ildən Ural Dövlət Universitetinin Ekologiya kafedrasının müdiri olaraq onlarla elmlər doktoru hazırladyır.

Biologiya elmləri doktoru (1969), professor (1978), 15 mart 1979-cu ildən bəri müxbir üzv, 23 dekabr 1987-ci ildən bəri "ekologiya" üzrə ixtisaslaşmış Rusiya Elmlər Akademiyasının (SSRİ Elmlər Akademiyası) akademiki.

Rusiya Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti yanında YUNESKO-nun “İnsan və Biosfer” Proqramı (MAB) üzrə Rusiya Komitəsinin sədri, Rusiya Termioloji Cəmiyyətinin prezidenti, Prezident yanında Elm, Texnologiya və Təhsil Şurasının üzvü, Bioloji Birgə Şuranın sədri.  Hindistan Zooloji Akademiyasının üzvüdür.

"Ekologiya" jurnalının baş redaktoru (1976-1988, 1994-201?), indi redaksiya heyətinin fəxri üzvü, "Science in Russia" və "Zoological journal" jurnallarının redaksiya heyətlərinin üzvüdür.

## Elmi fəaliyyəti
600-dən çox elmi əməyi dərc etdirmişdir ki, bunlardan da 50-dən çox kitabdır. Habelə bir sıra populyar elmi kitablar ("Ural Heyvanları", "Məməlilər Dünyası" daxil olmaqla), məqalələr və broşurlar buraxmışdır.  "Ekologiya", "Regional Ekologiya" dərsliklərinin müəlifidir. Orta Ural, Xantı-Mansiysk və Yamalo-Nenets Muxtar Dairələrinin Qırmızı Kitablarının yaradılmasında fəal iştirak etmişdir.
## Mükafatları
Bir çox orden, medal və mükafatlara layiq görülmüşdür:"Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, Demidov mükafatı, Yekaterinburqun fəxri vətəndaşı və s.

## İstinadlar
Məhəmməd Həsənov

* Məhəmməd Həsənov (milli qəhrəman) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.
* Məhəmməd Həsənov (general-mayor)  —  Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, Naxçıvan Muxtar Respublikası Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin rəisi, Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun Komandanının müavini.
* Məhəmməd Həsənov (dilçi)  — Professor.

## Həmçinin bax
* Məhəmməd (ad)
* Həsənov
Qafqaz Müsəlman Legionu

**Qafqaz Müsəlman Legionu** () — general Olbrixtin əmri ilə 1942-ci ilin 13 yanvarında yaardılmışdır.  Legion şimali qafqazlılardan və azərbaycanlılardan təşkil edilmişdi. 1942-ci ilin 19 fevral dekretinə uyğun olaraq, Şimali Qafqaz xalqlarından olan könüllülər 2 avqust 1942-ci ildə Şimali Qafqazın  milli-ərazi prinsipləri əsasında təşkil edildi. Legionun başlanğıcda toplaşma yeri Vesel şəhəri idi.

## Tarixi
1941-ci ilin oktyabr ayında Abverin xüsusi məqsədləri üçün Türkistandan və Qafqazdan olan əsirlərin bir yerə cəmləndirilməsi qərara alındı. Abver üçün işləməyə razı olan könüllülərə Stab Vallidən nəzarət ediləcəkdi və onlar Abver zabitləri olan mayor Andreas Meyer Mader və Teodor Oberlander tərəfindən subordinasiya ediləcəkdilər. Professor olan baş leytenant Oberlander müharibədən əvvəl Köniqsberqdə, Qreyfsvaldda və Praqada sosial elmlər departamentlərinin rəhbəri olmuşdu. Baş leytenant Oberlander həmçinin, Bülbül taborunun da siyasi lideri kimi xidmət etmişdi.

Qafqaz Müsəlman Legionu 13 yanvar 1942-ci ildə rezerv ordunun komandanı general Olbrixtin əmri ilə yaradıldı. Bu məqsədlə alman təlim mərkəzi təşkil edildi və ona komandan kimi mayor Andreas Meyer Mader təyin edildi. Ona həmçinin, sözügedən millətlərdən olan müharibə əsirlərindən təşkil edilmiş 7 birləşmənin sıralarının yenidən doldurulması da tapşırılmışdı. Uyğun müharibə əsirləri yoxlanıldı və əsarətdən azad edildilər. Onlar qısa müddətlik sınaq mərhələsindən sonra alman forması geyindilər. Mayer-Mader birləşməsi təməlində Qafqaz Müsəlman və Türkistan legionlarının qurulmasına icazə verildi. 19 fevralda silahlanma rəhbəri və rezerv ordu komandanı Qafqaz Müsəlman və Türkistan legionlarının bir-birindən ayrılmasını əmr etdi. 2 avqust 1942-ci ildə Qafqaz xalqları ayrıca Şimali Qafqaz legionunda birləşdilər. Legion abxazlardan, çərkəzlərdən, kabardinlərdən, balkarlardan, qaraçaylılardan, çeçenlərdən, inquşlardan və Dağıstan xalqlarından təşkil edilmişdi. osetiyalılar sonradan legiona daxil oldular.

Şimali Qafqaz Legionunun mərkəzi 1943-cü ildə Poltava regionunun Mirqorod bölgəsində yaradıldı. Ona komandan kimi polkovnik-leytenant Ristov təyin edildi. 1944-cü ilin yayında 70 və 71-ci polis taborlarının əsasında Şimali Qafqaz VƏ Qafqaz SS alayları təşkil edildi.  Müharibənin sonunda, Şimali İtaliyada döyüşçü qrup SS qoşunlarının Qafqaz bölməsinə qatıldı. SS-in Standard ordsunun komandanı, keçmiş Ağ Qvardiya zabiti Kuçuk Ulaqay da bu alaya qoşuldu.

Bu qruplaşmaların əsas işi Sovet arxa cəbhəsində çaxnaşma meydana çıxarmaq, sabotaj aktları həyata keçirmək idi. Onlar körpüləri, dəmiryollarını, avtomobil yollarını partladırdı.

Araşdırmaçı Traho R-ə görə, "müharibənin başlanğıcından SSRİ-ə qarşı döyüşən şimali qafqazlıların sayı 1945-ci ilə qədər 28-30 min nəfər olmuşdur".

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Şərq legionları
* Şamil əməliyyatı
Qusar Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Qusar Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1980-ci ildən fəaliyyətə başlamışdır.

## Muzeyin yaranması
Muzeyi 1980-ci ildə Heydər Əliyevin "Rayonlarda muzeylər yaratmaq" haqqında Sərəncamına uyğun olaraq yaradılmışdır. Əhalinin və rayon ziyalılarının dəstəyi ilə eksponatlar toplanaraq rayon mədəniyyət evinin bir otağında fəaliyyətə başlamışdır. 1982-ci ildə təyinatı üzrə tikilmiş hal-hazırkı yerləşdiyi həmin bu binaya köçmüşdür.

## Muzey eksponatları
Qədim daş dövründən, müasir dövrümüzə kimi eksponatlar həm sərgidə, həm də iki fondda cəmləşmişdir. Muzey 1 foye və 4 zaldan ibarətdir. Ekspozisiya sahəsi 256 kv.m-dir. Ekspozisiyada təqdim olunan eksponatların sayı 638-dir. Bina 1 mərtəbəlidir. Muzeyin ümumi sahəsi 1652 kv.m-dir. Muzeyin əsas fondunda 3700 eksponat vardır, onlardan 630 eksponat ekspozisiyada nümayiş olunur. Ekspozisiya sahəsi 1 foye və 4 zaldan ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Gürcistan Vilayeti

**Osmanlının Gürcüstan vilayəti** — Osmanlı dövlətinin XVI əsrdə gürcülərdən ələ keçirdiyi torpaqlara erkən dövrdə etdiyi təhrirlərdə verdiyi addır. 1574 və 1595-ci illər tarixli iki təhrir dəftəri Gürcüstan vilayətinin müfəssəl dəftəri anlamında "Dəftər-i Müfəssəl-i Vilayət-i Gürcistan" adını daşımaqdadır. Daha sonralar Gürcüstan vilayəti yerinə Çıldır əyaləti adından istifadə edilmişdir.

## Haqqında
Osmanlı dövlətinin gürcülərdən ələ keçirdiyi torpaqlar erkən orta əsrlərdə geniş mənası ilə Məshəti adını daşıyırdı. Bu torpaqların bu gün Türkiyə sərhədləri içində qalan qismi Tao-Klarceti olaraq adlandırılmaqdadır. tarixi Gürcüstanın cənub-qərb kəsimini formalaşdıran bu bölgə erkən orta əsrlərdə Gürcüstan krallığı sərhədləri daxilində qalırdı. 1071-ci ildə Malazgird döyüşündə Bizansı məğlub edən Səlcuqlular Kveli qalası döyüşündə gürcü kralı II Georgini də ağır məğlubiyyətə uğradıb Məshəti bölgəsini ələ keçirdilər. 1121-ci ildə Didqori döyüşü ilə bölgədən Səlcuqlular geri çəkilincə Məshəti bölgəsi yenidən gürcülərin hakimiyyəti altına düşdü. Bu bölgəyə daha sonra birləşmiş gürcü krallığının dağılmağa başlamasından sonra müstəqil dövlətə çevrilən Samtshe-Saatabaqo (1268–1625) hakim oldu. Osmanlılar XVI əsrdə Samtshe-Saatabaqo torpaqlarını mərhələli formada ələ keçirdilər vu bu torpaqların təhriririni (qeydiyyata alınmasını) Gürcüstan vilayəti adı altında gərçəkləşdirdilər.

Gürcüstan vilayəti adı altında 1574-cü ildə reallaşdırılan ilk təhrir Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adını daşımaqdadır*.* Bu təhrir dəftəri 2017-ci ildə 1574 Yılı Gürcistan Vilayeti Büyük Defteri adı ilə türkoloq Nodar Şengeliya tərəfindən osmanlıca və gürcücə nəşr edilmişdir. Gürcüstan vilayətinin ikinci təhriri isə təxminən 20 il sonra — 1595-ci ildə həyata keçirildi. Bu müfəssəl dəftər daha erkən tarixdə — 1941–1958-ci illər arasında türkoloq Sergi Cikia tərəfindən üç cild olaraq nəşr edildi. 1595-ci il tarixli dəftərə görə, Gürcüstan vilayəti Ahısqa (gürcücə: Ahaltsihe), Axalkələk (gürcücə:Ahalkalaki), Çıldır (gürcücə: Çrdili), Posho (gürcücə:Potshovi), Bedre (gürcücə:Petre), Penek (gürcücə:Panaki) və Ərdahan-i Büzürg (gürcücə:Didi Artaani) olmaqla, 8 livadan ibarət idi. Livalar isə nahiyyələrə və kəndlərə bölünürdü.

## Həmçinin bax
* Dəftər-i Müfəssəl-i Vilayət-i Gürcüstan
* Osmanlının Quriyanı ələ keçirməsi

## İstinadlar
Dostluq paradoksu

**Dostluq paradoksu** — adətən  insanların çoxunun orta hesabla dostlarından daha az dostu olduğunu təsdiq edən fenomenin adıdır.

## Tarixi
Fenomen 1991-ci ildə New York Dövlət Universitetinin bir sosioloqu Scott L Feld tərəfindən sosial şəbəkələri araşdırarkən (təsadüfi bir qrup üçün sosial əlaqələr toplusunu ifadə edən sosiologiyada bir termin) aşkar edilmişdir.

Paradoks daha dar mənada sosial şəbəkələr, yəni İnternetdəki sosial şəbəkələr üçün də doğrudur. Məsələn, 2012-ci ildə 721 milyon Facebook istifadəçisini analiz edən Cornell Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən təsdiqlənmişdir. Alimlər bu ifadənin Twitter istifadəçilərinin 98% -i üçün doğru olduğunu da göstərdilər.

Hipotezanın zahiri paradoksal təbiətinə baxmayaraq, sosial qrafikə tətbiq olunan qraf nəzəriyyəsi və ehtimal nəzəriyyəsinin əsas prinsiplərindən səliqəli şəkildə götürülmüşdür.

Xüsusilə paradoks, daha çox əlaqəsi olan insanların dostlar arasında daha çox müşahidə edildiyi nümunədəki bir qərəzlə izah edilə bilər.

Bənzər bir müşahidə digər əlaqəli icmalara da tətbiq edilə bilər. Məsələn, insanların əksəriyyətinin cinsi ortaqları ortalama olaraq özlərindən daha çox cinsi partnyorları var idi.

Bu paradoks yalnız orta hesabla dost sayına görə deyil, eyni zamanda mediana da aiddir.
## İstinadlar
Qax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Qax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 13 avqust 1981-ci il tarixdən XIX əsrə aid, şəhərin mərkəzində yerləşən Allahverdi kilsə binasında fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1991-ci ilin iyun ayından muzey qismən uyğunlaşdırılmış yeni tipli binaya köçürülmüşdür.

## Muzeyin tarixi
Muzey ölkəşünaslıq muzeyi kimi 1979-cu ildə mədəniyyət evində 500-dək eksopnatla fəaliyyətə başlamış və ölkəşünaslıq muzeyinin bazasında yaradılmışdır. Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 13 avqust 1981-ci il tarixli 445№-li sərəncamına əsasən tarix-diyarşünaslıq muzeyinə çevrilmişdir.

## Muzey binası
Muzey 1 mərtəbəlidir. 13 otaqdan ibarətdir.Muzeyin ümumi sahəsi 1020 kv.m.

## Muzey eksponatları
Muzeydə Qax rayonunun tarixi və elmi əhəmiyyətə malik əşya mühafizə, tətqiq və təbliğ olunur. Muzeydə ən qədim eksponat daş əmək alətləri, onurğalı heyvanın diş sümüyü (Ləkit-kötüklü kəndində yerləşən Skolat və Xorqaya yaşayış məskənindən tapılmışdır və nümayiş olunur.

## Muzey ekspozisiyası
Ekspozisiya 9 salondan ibarət olub, ümumi sahəsi 830 kv.m.-dir. Qax rayonunun təbiəti və tarixi abidələri –I salon, Qax qədim dövrdə-II salon, Qax orta əsrlərdə-III salon, Qax tarixin yeni dövründə. Xanlıqlar İlisu sultanlığı-IV salon, Qax Rusiya imperiyasının tərkibində-V salon, Qax kommunist rejimində-VI salon, Qaxda hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi işi. Azərbaycanın hərb tarixi-VII salon, Müstəqilliyə gedən yol-VIII salon, Müstəqil Azərbaycan-IX salon

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* 
*
İrbayxan Bəybulatov

**İrbayxan Bəybulatov** ( ; ) — Sovet Ordusunun zabiti. İkinci Dünya müharibəsi dövründə Qırmızı Orduda baş leytenant və tabor komandiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almışdır.

## Erkən həyatı
İrbayxan Bəybulatov 1912-ci ilin mart ayında Terek oblastının Osmanyurt kəndində, kəndli ailəsində anadan olub. Milliyyəti barədə məlumatlar mübahisəlidir. Bəzi mənbələrdə qumuq mənşəli olduğu qeyd edilsə də, digər mənbələrdə çeçen mənşəli olduğu bildirilir. Milliyyəti barədə qarışıqlığın səbəbi Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adının Nax xalqlarına verilməsini qadağan edən əmr olmuşdur. Bu səbəbdən milliyəti rəsmi sənədlərdə qumuq olaraq yazılır. 1938-ci ildə Qroznı Pedaqoji Məktəbini bitirdikdən sonra doğulduğu kənddə məktəb direktoru işləmişdir.

## İkinci Dünya müharibəsi
İrbayxan Bəybulatov Barbarossa əməliyyatı başladıqdan dərhal sonra Sovet Ordusunda hərbi xidmətə başlamışdır. Buynaksk Piyada Məktəbində zabit kimi təhsil almışdır. 1942-ci ildə həmin məktəbdən məzun olmuşdur. 1943-cü ilin yanvarında 690-cı Tüfəng Alayında tabor komandiri təyin edilib. Müharibə dövründə yaralı yoldaşlarının hərbi vəzifələrini üzərinə götürmüşdür. Almanların hücumunu dəf edərkən ağır yaralanmışdır. Sonradan öldüyü elan edildi və ailəsinə bu haqda məlumat verildi. Lakin sağ qaldı və xəstəxanada müəlicə edildi. Bu dövrdə cəsarətinə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdir.

İrbayxan Bəybulatov 126-cı Piyada Diviziyasının 1-ci Tüfəng Taborunun komandiri vəzifəsinə təyin edildiyi dövrdə diviziya Melitopol şəhəri uğrunda gərgin döyüşə girdi. Payızdakı döyüşlər zamanı onun taboru şəhərə ilk daxil olan hərbi qüvvələrdən biri olmuşdur. Onun rəhbərlik etdiyi qüvvələr şəhərin kənarından dolanaraq hücuma keçdilər və Alman Hərbi Qüvvələrinə ağır zərbə vurdular. Oktyabr ayının sonunda küçə döyüşləri ilə almanları şəhərin mərkəzi hissəsindən uzaqlaşdırmağa çalışdılar. 19–23 oktyabr tarixləri arasında İrbayxan Bəybulatov tərəfindən 20-dən çox alman əsgəri öldürüldü və iki düşmən tankı sıradan çıxarıldı. Həmçinin bu dövrdə onun rəhbərlik etdiyi tabor tərəfindən 7 tank sıradan çıxarıldı və təxminən 1000 alman əsgəri öldürüldü. Taborun iştirakı ilə 19 düşmən hücumu dəf edildi və eyni sayda hücum nöqtəsi məhv edildi. Ona Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adının verilməsinə bir həftədən az müddət qalmış, 26 oktyabr 1943-cü ildə həlak oldu.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* Золотые Звёзды Чечено-Ингушетии. — Гр.: Чечено-Ингушское кн. изд., 1985.
* Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.

## Xarici keçidlər
* Очерк Н. Шипулина «Герои не умирают».
Neftçala Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi

**Neftçala Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi** — 1980 ci ildən fəaliyyət göstərir. Muzey 3 şöbədən ibarətdir. Muzeyin ümumi sahəsi 800 m²-dir.

## Mzeyin eksponatları
Neftçala Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin ümumi fondunda 17075 ədəd eksponat var. Əksər eksponatların tarixi 19-cu əsrin sonu, 20-ci əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Bunlardan 12487 ədədi əsas, 4588 ədədi elmi köməkçi fonda aiddir. Muzeyin 560 kv m-ni ekspozisiya zalları təşkil edir. Muzey rayonun təbiətini, qədim dövrdən müasir dövrə qədərki tarixini əks etdirir.
Muzeyin ekspozisiyası 11 zalda nümayiş etdirilir:
* I zal rayonun təbiətini;
* II zal Azərbaycan və Neftçalanın qədim dövr tarixini;
* III zal Azərbaycanın və rayonun erkən orta əsrlər dövr tarixini;
* IV zal Azərbaycanın və rayonun orta əsrlər tarixini;
* V zal Azərbaycanın və rayonun son orta əsrlər tarixini;
* VI zal Azərbaycan tarixinin 1918–20-ci illər tarixini- AXC dövrünü;
* VII zal Azərbaycanın və Neftçalanın XX əsrin 30–40-cı illərini;
* VIII zal Böyük Vətən müharibəsi dövrünü;
* IX, X, XI zallar isə Azərbaycan və Neftçalanın müasir dövrünü əks etdirir.
Muzeydə rəsm və heykəltaraşlıq əsərləri, xəritələr, şəkillər, kitablar və başqa eksponatlar nümayiş etdirilir.

## Həmçinin bax
* Neftçala
* Neftçala rayonu
* Neftçala bələdiyyələri

## Xarici keçidlər
* 

## İstinadlar
Bucaq ordası

thumb|240x240px|Ukrayna xəritəsində Bucaq ordasının yerləşdiyi ərazi
**Bucaq** və ya **Belqrad ordası** - XVII – XVIII əsrlədə Krım xanlığı və Osmanlı imperiyasının himayəsi altında Şimali Qara dəniz sahillərində məskunlaşan Noqay ordasından ayrılaraq fəaliyyət göstərən türk dövləti. 

## Haqqında
XVI əsrdə Noqayların bir hissəsi ayrılaraq Bucaq Ordası adı altında birləşdilər. Bu orda adını Bessarabiyanın cənubundakı Bucaq adlı ərazidən götürmüşdür. Ruslar tərəfindən isə ordaya Belqrad ordası adı verilmişdi. 1770-ci ildə Bucaq ordası Rusiyanın himayəsini qəbul etdi və bir müddət sonra Azov dənizi sahillərinə köçürüldü. Ordanın əhalisinin digər hissəsi sonradan Krım müharibəsi dövründə Türkiyəyə köç etdilər. Ordanın görkəmli nümayəndələrindən biri Moldovanın Cantemiresti ailəsinin qurucularından Xan Temirdir.
## İstinadlar
Şimali Koreyada seçkilər

**Şimali Koreyada seçkilər** 4-5 ildən bir, ölkənin milli qanunverici orqanı olan Ali Xalq Məclisi (SPA) üçün və hər dörd ildən bir Yerli Xalq Məclisləri üçün keçirilir.

Bütün yerləri Vətəni Birləşdirmək üçün Demokratik Cəbhə qazanır .  Koreyanın qurucu və hakim İşçi Partiyası Cəbhədə üstünlük təşkil edir və yerlərin 87,5% -ni tutur, Koreya Sosial Demokrat Partiyası % 7,4, Chondoist Chongu Partiyası % 3,2, müstəqil millət vəkilləri isə% 1,9 təşkil edir.  Rəsmi məlumatlara görə, seçkilərdə iştirak 100% -ə yaxındır və Demokratik Cəbhə namizədlərinin təsdiqlənməsi yekdildir.

## Prosedur

Hər bülletendə yalnız bir namizəd görünür.   Seçkilər guya gizli səsvermə yolu ilə aparılır və bir seçici öz əleyhinə səs vermək üçün namizədin adının üstündən xətt çəkə bilər, lakin bunu gizli saxlayaraq adını silməklə etməlidir.  Səsvermə məcburidir və iştirak adətən 100% -ə yaxındır.

Ali Xalq Məclisinin üzvləri beş illik müddətə seçilir və SPA sessiyalarında ildə on günə qədər toplanırlar.  Ali Xalq Məclisi, Məclis iclasda olmadıqda qanunverici funksiyaları həyata keçirən Rəyasət Heyəti olaraq bilinən daimi bir komitə seçir. Milli Müdafiə Komissiyasının sədrini, ölkənin icra başçısını və baş naziri seçir.

### Yerli seçkilər
Yerli seçkilər 1999-cu ildən bəri keçirilir.  Xalq dörd ildən bir yerli seçkilərdə şəhər,qəsəbə və əyalət xalq məclislərinə nümayəndələr seçir.  Nümayəndələrin sayı hər yurisdiksiyanın əhalisi ilə müəyyən edilir.

Bələdiyyə sədrləri və qubernatorlar texniki olaraq seçilir. Onların vəzifələri seçilməmiş və daha nüfuzlu şəhər və əyalət partiya katibləri ilə işləməkdir.

## Tənqid
Seçkilər müxtəlif şəkildə şou seçkiləri və ya siyasi siyahıyaalma olaraq xarakterizə edilir.   Bütün namizədlər Vətən Birləşməsi üçün Demokratik Cəbhə tərəfindən seçildiyi üçün yerlər rəqabət qabiliyyətli deyil.    100% -ə yaxın səsvermə sayəsində seçkilər qeyri-rəsmi siyahıya alma ilə ikiqat artır. *İnminban* qonşuluq saatının, nümayişlərin olmamasını müəyyənləşdirmək və araşdırmaq üçün seçkiləri izlədiyi bildirilir.

Bir seçici namizədin adının əleyhinə səs verə bilər, lakin heç bir məxfilik olmadan ayrı bir kabinetdə bunu etməlidir - bir çox Şimali Koreyalı qaçqının iddia etdiyi görə belə bir hərəkəti cəhd etmək çox risklidir.  Son seçkilərdə "yox" səsləri üçün ayrıca qutular var idi.  Rəsmi namizədi əleyhinə səs vermək və ya ümumiyyətlə səs verməkdən imtina etmək, xəyanət kimi qəbul edilir və əlavə iş yerləri ilə birlikdə işlərini və evlərini itirməklə qarşılaşırlar.

## Son seçkilər
Son seçki 10 mart 2019-cu ildə keçirildi. 

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*
"Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı

**"Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı** — Azərbaycanın dövlət təltifi (medal). Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18 aprel 2013-cü il tarixli Sərəncamına əsasən təsis edilən medaldır.

## Əsasnaməsi
"Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalının Əsasnaməsi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18 aprel 2013-cü il tarixli 611-IVQD nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilib.


* **Maddə 1.** "Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı ilə daxili işlər orqanlarında vəzifələrini nümunəvi yerinə yetirən, xidmətdə yüksək nəticələr əldə edən daxili işlər orqanları əməkdaşları, veteranları, habelə cinayətkarlığa qarşı mübarizədə, ictimai təhlükəsizliyin təmin olunmasından fəal iştirak edən və polis orqanlarının inkişafında xüsusi xidmətləri olan digər şəxslər təltif edilirlər.
* **Maddə 2.** "Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı ilə bu Əsasnamənin 1-ci maddəsində göstərilən şəxsləri Azərbaycanın müvafiq icra hakimiyyəti orqanı təltif edir.
* **Maddə 3.** "Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycanın digər orden və medalları olduqda, "Azərbaycan Polisinin 90 illiyi (1918–2008)" yubiley medalından sonra taxılır.



## Təsviri
"Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalının təsviri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18 aprel 2013-cü il tarixli 611-IVQD nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilib.


* **Maddə 1.** "Azərbaycan Polisinin 95 illiyi (1918–2008)" yubiley medalı ensiz lövhə ilə birgə bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, diametri 35&nbsp;mm olan dairəvi lövhədən ibarətdir.
* **Maddə 2.** Medalın ön tərəfində iki dairə əks olunur. Birinci dairədə yuxarı qövs boyunca "AZƏRBAYCAN POLİSİNİN", aşağı qövs boyunca "95 İLLİYİ" sözləri həkk olunmuş, ikinci dairədə daxili işlər orqanlarının emblemi və onun ətrafında dairə boyunca dəfnə yarpaqlarından çələng, yuxarı hissədə çələngin birləşdiyi yerdə aypara və səkkizguşəli ulduz, emblem ilə çələng arasında dairə boyunca mərkəzdən başlayan şüalar təsvir edilmişdir.
* **Maddə 3.** Medalın arxa tərəfi hamar səthlidir, "AZƏRBAYCAN POLİSİ", "95 İL", "1918–2013" sözləri həkk olunmuşdur. "95 İL" sözü aşağı hissədən sünbüllərlə əhatə olunmuşdur.
* **Maddə 4.** Medal paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, 27&nbsp;mm x 43&nbsp;mm ölçülü, düzbucaqlı metal lövhəyə halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir. Lövhənin ön tərəfi iki hissədən ibarətdir. Üst hissə xara lentdə Azərbaycanın Dövlət bayrağının rənglərinə uyğun bərabər ölçüdə mavi, qırmızı və yaşıl rəngli şaquli zolaqlara bölünmüş, qırmızı rəngli zolağın kənarlarında şaquli istiqamətdə 1&nbsp;mm enində olan ağ rəngli zolaq təsvir edilmişdir. Lövhənin alt hissəsinə eni 6&nbsp;mm olan, üzərində aypara ilə səkkizguşəli ulduz təsvir edilmiş milli ornamentli təbəqə bərkidilir.
* **Maddə 5.** Medala eyni xara lentdən üz çəkilmiş, paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan 27&nbsp;mm x 9&nbsp;mm ölçüdə qəlib əlavə olunur.



## İstinadlar
Atskuri qalası

**Atskuri qalası** (gürcücə: აწყურის ციხე) — Gürcüstanın Samtshe-Cavaxeti bölgəsindəki Borcomi qəsəbəsinə 30 kilometr məsafədə, Kür çayının sağ sahilində yerləşən orta əsrlərə aid qaladır. Qala orta əsrlər boyunca Gürcütanın müdafiəsində mühüm rol oynamış və müxtəlif vaxtlarda müxtəlif dövlətlər tərəfindən hücuma məruz qalmış və ələ keçirilmişdir.

## Haqqında
X əsrdə inşa edilmiş Atskuri qalası orta əsrlər boyunca Gürcüstanın müdafiəsində mühüm rol oynamış qala bürcü olmuşdur. 1260-cı illərdə Arqun Ağa rəhbərliyindəki monqol ordusu Gürcüstan kralı VI Davidin monqol dövlətinə qarşı üsyan başladıb sığındığı bu qalanı mühasirəyə almışdır. XIII əsrin sonunda güclü zəlzələ bütün bölgəyə və qalaya böyük ziyan vurmuşdur. Övliya Çələbi XVII əsrin ortalarında qala haqqında bunları yazmışdır:

"Qalaya İsgəndərin uçurumu deyilirdi. Şərəfnaməyə görə, bu struktur Gürcüstanda inşa edilmiş ilk qaladır. böyük İsgəndər tərəfindən ucaldılan qala böyüklüyü, dörd bucaqlı forması və qranit daşalrı il əməşhurdur. Bu dörd künclü antik qala Gürcüstana bağlı Axısqa valiliyinin əsas mərkəzi olmuşdur. Qalanın cənuba baxan böyük qapısı vardır. Qala iki yüz döyüşçüyə ev sahibliyi edə bilirdi. Bölgədə kafedral, bir dövlə, bir hamam və 40-50 aras mağaza olmuşdur. Çox yaxşı üzüm bağları və meyvə baxçalarına da ev sahibliyi etməkdədir. Bölgədə şavşatlılar yaşadığı üçün əhali gürcücə danışırdı."

Qala da daxil olmaqla, onun yerləşdiyi ərazi XVI əsrdə Osmanlı imperiyası tərəfindən ələ keçirilmişdir. XVII və XVIII əsrlərdə yenidən bərpa edilən və hərbi istehkam kimi işlədilən Artskuri qalasınin 1820-ci ildən istifadəsi dayandırılmış və insanlar tərəfindən tərk edilmişdir. Bu tarix Gürcüstanın Rusiyaya tabe olması ilə təxminən eyni vaxta təsadüf edir.

Hal-hazırda xaraba vəziyyətində olan kilsə binası homoloq struktura sahib deyildir, ancaq kompleksin içindəki qayaya oyularaq tikilmiş həbsxanaya getmək üçün hələ də istifadə edilməyə davam edən qədim tunel mövcuddur. Qalanın divarları dağın öz səthinin alcaq qismlərindəki qayalarla birləşdirilərək qorunmuşdur.

Qala Gürcüstan Milli Əhəmiyyətə Sahib Mədəniyyət Abidələri siyahısına əlavə edilmişdir.

## Həmçinin bax
Artskuri kilsəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Atskuri, Gürcüstanın tarixi abidələri 
* Atskuri Fortress, Foto qalereya.
* Information about Atskuri Temple.
İstilik miqdarı

**İstilik miqdarı** — istilik mübadiləsi zamanı cismin aldığı və ya verdiyi enerji miqdarını xarakterizə edən fiziki kəmiyyətdir. Cisimlər arasında istilik vermə ilə baş verən daxili enerjinin dəyişmə prosesi istilik miqdarı ilə ölçülür.

İstilik miqdarı latın əlifbasının **$Q$** hərfi ilə işarə olunur.

## Vahidi
BVS-də (SI) istilik miqdarının vahidi **[[Coul]]** (C) qəbul edilmişdir. Praktikada isə çox vaxt **[[kalori]]** vahidindən də istifadə olunur:
* 1 kalori $\approx$ 4,186 Coul.

## Hesablanması
Xüsusi istilik tutumu $c$ olan, kütləsi $m$ olan cismi $T_1$ temperaturundan $T_2$ temperaturuna qədər qızdırdıqda (və ya soyutduqda) tələb olunan istilik miqdarı aşağıdakı düsturla hesablanır:

$$Q = cm(T_2 - T_1)$$ və ya $$Q = cm\Delta T$$

Burada:
* **$c$** — Xüsusi istilik tutumu (vahidi: C/(kq·K));
* **$m$** — Cismin kütləsi;
* **$\Delta T$** — Temperatur dəyişməsidir.

## İstilik miqdarının növləri
Prosesdən asılı olaraq istilik miqdarı fərqli düsturlarla hesablan bilər:
# **Yanma istiliyi:** Yanacağın yanması zamanı ayrılan istilik miqdarı: $Q = qm$ (burada $q$ — xüsusi yanma istiliyidir).
# **Ərimə istiliyi:** Bərk cismin əriməsi üçün lazım olan istilik: $Q = \lambda m$ (burada $\lambda$ — xüsusi ərimə istiliyidir).
# **Buxarlanma istiliyi:** Mayenin buxarlanması üçün lazım olan istilik: $Q = Lm$ (burada $L$ — xüsusi buxarlanma istiliyidir).

## İstilik balansı tənliyi
Təcrid olunmuş sistemdə istilik mübadiləsi zamanı verilən istilik miqdarı alınan istilik miqdarına bərabərdir:
$$Q_{alinan} = Q_{verilen}$$

## İstinadlar
Əlisahib Ələkbərov

**Əlisahib Selman oğlu Ələkbərov** () — Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Quru Qoşunlarının baş leytenantı; 2020-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən xüsusi əməliyyat zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Qarabağ" ordeni ilə təltif edilib.

## Tərcümeyi-halı
Əlisahib Selman oğlu Ələkbərov 1994-cü il, yanvarın 14-də Salyan rayonunun Piratman kəndində anadan olub.

2000-2009-cu illərdə Ə. Əliyev adına Piratman-Gəncəli kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2012-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseydən məzun olub. 2012-2016-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinin Quru Qoşunları fakültəsində təhsil alıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrin Təlim və Tədris Mərkəzinin "Zabit ixtisas kursu"nu bitirib.

Azərbaycan müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənovun müvafiq əmrlərinə əsasən "leytenant" və "baş leytenant" hərbi rütbələri verilib.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etdiyi 4 il ərzində kəşfiyyat bölüyünün kəşfiyyat taqımının komandiri, dağ-atıcı taborun dağ-atıcı bölüyünün dağ-atıcı taqımının komandiri, tank əleyhinə bölüyün tank əleyhinə taqımının komandiri, dağ-atıcı taqımın komandiri vəzifələrində xidmət edib.

Müxtəlif illərdə müdafiə nazirinin əmri ilə "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı yubiley medalı ilə, habelə fəxri fərmanlarla təltif edilib.

2020-ci il, sentyabrın 27-də başlanan Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ zirvələri uğrunda gedən xüsusi əməliyyata qatılıb. Sentyabrın 29-da Göygöl rayonu istiqamətində döyüş mövqeyində qarşı tərəfdən açılan atəş nəticəsində şəhid olub. Salyan rayonunun Piratman kəndində dəfn olunub. Müharibə zamanı xüsusi xidmətləri nəzərə alınaraq "Qarabağ" ordeni ilə, həmçinin "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilib.

Evli idi. Orxan və Əlisahib adında 2 oğlu var.

## İstinadlar
İordaniya–Pakistan münasibətləri

**Pakistan—İordaniya münasibətləri** — Pakistan və İordaniya arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Parlamentləri Birliyi, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının, UNESCOnun üzvüdürlər.

## Tarix
1970–80-ci illərdə inkişafı başlayan İordaniya-Pakistan əlaqələri, 1990-cı illərin ortalarından etibarən güclənməyə başlayır. 2001-ci ildə pakistanlı siyasətçilər Əmmana baş çəkir və burada genişmiqyaslı əməkdaşlıq qurma imkanlarını müzakirə edir. İordaniya Kralı II Abdullah İbn Hüseyn ölkələr arasında dərin, güclü və tarixi əlaqələrin inkişaf etdiyini söyləir. Üstəlik İordaniyanın Pakistanla əlaqələri gücləndirmək istəyini vurğulayır.

2 noyabr 2007-ci ildə İordaniya Kralı II Abdullah İbn Hüseyn İslamabadı ziyarət edir və burada Pakistan Prezidenti Pərviz Müşərrəflə danışıqlar aparır. Görüşdə Pərviz Müşərrəf və II Abdullah İbn Hüseyn, xüsusilə Orta Şərqdəki regional və beynəlxalq siyasi vəziyyət barədə fikir mübadiləsi aparır. Tərəflər ortaya çıxan məzhəb və etnik ayrılıqları da əhatə edən İraqdakı təhlükəsizlik vəziyyətindən və bu ölkədəki dini məkanlara tez-tez hücumlardan narahatlıqlarını ifadə edir.

Pərviz Müşərrəf ayrıca Kral II Abdullah ilə Pakistanın Cənubi Asiyada barışıq və sabitliyi təşviq etmək səyləri və ekstremizm, terrorizmə qarşı necə mübarizə apardığını müzakirə edir. İki lider İordaniya–Pakistan münasibətlərinin müxtəlif sahələrdə inkişafından, xüsusilə iqtisadi və ticarət seqmentlərində uğurla qurulan əməkdaşlıq səviyyəsindən məmnunluqlarını ifadə edir.
Pakistan 1949-cu ildəki Ərəb-İsrail müharibəsinin sonunda əlində qalan Yəhudaya və Samariya əraziləri üzərində İordaniyanın suverenliyini tanıyan yeganə ölkə olur. 1950-ci illərdə Səudiyyə Ərəbistanı, İordaniya və İraq kimi qərbyönümlü sayılan ərəb ölkələri pakistanlılara üstünlük verirdiyi halda, neytral sayılan ərəb ölkələri (Suriya və Misir kimi) isə tez-tez Hindistan tərəfdarı meyllər göstərirdilər.

## Mədəni və coğrafi-siyasət
Pakistan və İordaniya əksəriyyətinə görə müsəlman ölkələrdir və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) üzvüdürlər.

## Ticarət və investisiya
2004 və 2005-ci illərə görə ölkələr arasındakı ticarət həcmi 53.837 milyon dollar təşkil edir. Pakistanın ixracatı 21.013 milyon dollar, İordaniyadan idxal isə 32.806 milyon dollar səviyyəsində olur. Bir çox iordaniyalı siyasətçilər pakistanlı investorları İordaniyanın enerji sektorlarındakı imkanları araşdırmağa dəvət edir. 2006-cı ilin iyun ayında Pakistan-İordaniya Birgə Nazirlər Komissiyasının 8-ci iclasının Sərbəst Ticarət Sazişi, İnvestisiyaların Qorunması və Təşviqi üçün danışıqlar prosesinə başlaması planlaşdırılır. Sessiya zamanı kənd təsərrüfatı, elm və texnologiya sahələrində, habelə digər sahələrdə əməkdaşlığın ümumi həcmi ilə bağlı məsələlər müzakirə edilir.

## Diplomatik nümayəndəliklər
İordaniyanın İslamabadda bir səfirliyi var.

Pakistanın Əmmanda səfirliyi vardır.

## İstinadlar