open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Public Enemy

**"Public Enemy"** (qısa olaraq *"PE"*; dilindən "Xalq düşməni") — Lonq Aylenddən olan ABŞ hip hop qrupu. Media tənqidləri, afroamerikalılar cəmiyyətinin problemlərinə aktiv maraq və mahnılarında siyasiləşdirilmiş mətnlər istifadə etmək ilə tanınır. Onlar  ən çox, ilk dəfə Spayk Linin "Düzgün et!" () filmində səslənən "Fight the Power" adlı kompozisiyası ilə tanındılar.

Radikalizmi ilə seçilən *[[It Takes a Nation of Millions to Hold Us Back]]* adlı albomun çıxarılması ilə onlar hip hop mühitində avanqard proyekt kimi Run-D.M.C.-i ötdülər. N.W.A-nın erotik eskapizmindən fərqli olaraq, "Public Enemy"nin mətnləri kəskin sosial mövzulara həsr edilmiş və dinləyiciləri aktiv həyat mövqeyi tutmağa təşviq etmişdir. Həm musiqi, həm də siyasi cəhətdən "Public Enemy" inqilabi idi. 1990-cı illərdə aktivliyin kəskin azalmasına baxmayaraq, bir çox hip-hop bilicisi üçün "Public Enemy" rep qrupunun etalonu olaraq qalır.

## Qrupun üzvləri

* Chuck D (Karlton Duqlas Ridenauer). 1 Avqust 1960-cı ildə Nyu-Yorkda anadan olub.
* Flavor Flav (Uilyam Conatan Dreyton kiçik). 16 Mart 1959-cu ildə Nyu-Yorkda anadan olub. 2020-ci ilin yazında qrupdan çıxarıldı.
* Professor Griff (Riçard Qriffin). 1 Avqust 1960-cı ildə Nyu-Yorkda anadan olub.
* Terminator X (Norman Rocers). 25 Avqust 1966-cı ildə anadan olub. Komanda DJ-i.

## Diskoqrafiya

* 1987 — *[[Yo! Bum Rush the Show]]* (Rolling Stone-un Bütün Zamanların 500 Ən Böyük Albomları siyahısında 489-cu yeri aldı)
* 1988 — *[[It Takes a Nation of Millions to Hold Us Back]]* (Rolling Stone-un Bütün Zamanların 500 Ən Böyük Albomları siyahısında 48-ci yeri aldı)
* 1990 — *[[Fear of a Black Planet]]* (Rolling Stone-un Bütün Zamanların 500 Ən Böyük Albomları siyahısında 296-cı yeri aldı)
* 1991 — *[[Apocalypse 91… The Enemy Strikes Black]]*
* 1992 — *[[Greatest Misses]]*
* 1994 — *[[Muse Sick-n-Hour Mess Age]]*
* 1998 — *[[He Got Game]]*
* 1999 — *[[There’s a Poison Goin’ On…]]*
* 2002 — *[[Revolverlution]]*
* 2005 — *[[New Whirl Odor]]*
* 2006 — *[[Rebirth of a Nation]]*
* 2007 — *[[How You Sell Soul to a Soulless People Who Sold Their Soul???]]*
* 2012 — *[[Most of My Heroes Still Don’t Appear On No Stamp]]*
* 2012 — *[[The Evil Empire Of Everything]]*
* 2015 — *[[Man Plans God Laughs]]*
* 2017 — *[[Nothing Is Quick in the Desert]]*
* 2020 — *[[What You Gonna Do When the Grid Goes Down?]]*

## İstinadlar
Arəstə Baxışova

**Arəstə Kərim qızı Baxışova** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, İkinci Qarabağ müharibəsinin yeganə qadın şəhidi.

## Həyatı
Arəstə Baxışova 1989-cu il mayın 4-də Xaçmaz rayonunun Qımılqışlaq kəndində anadan olub. Arəstə Baxışovanın 2 qardaşı olub. Onun atası — baş leytenant Kərim Baxışov Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyi Mühafizə İdarəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb və Arəstənin 4 yaşı olanda vəfat edib.

Arəstə Baxışova 1995–2004-cü illərdə Biləcəri qəsəbəsində yerləşən Şuşa şəhər 3 saylı tam orta məktəbdə təhsil alıb. 2004–2008-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində "İngilis dili" üzrə təhsil alıb. Mərdan adında oğlu və Zəhra adında qızı yadigar qaldı.

## Hərbi xidməti
Arəstə Baxışova 2018–2019-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Hərbi Klinik Hospitalında tibbi statist olaraq çalışıb. 2019-cu il iyulun 12-dən isə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Beyləqan rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə operator vəzifəsində xidmət edirdi.

Arəstə Baxışova oktyabrın 23-də şəhid olub. Biləcəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılaraq hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, Arəstə Baxışova ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin 12.05.2021-ci il tarixli Qərarına əsasən, Arəstə Baxışova ölümündən sonra ingiltərəli tibb bacısı Florens Naytingelin şərəfinə təsis edilən "Florens Naytingel" medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri
*  (15.12.2020) — "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
*  (12.05.2021) — "Florens Naytingel" medalı (ölümündən sonra)

## İstinadlar
Resenziya

**Resenziya** (latınca: resensio) — ədəbi tənqidin və jurnalistikanın əsas janrlarından biridir.  Bir əsəri nəzərdən keçirmək, təhlil etmək, qiymətləndirmək  hüququ deməkdir. Rəydə yeni əsər haqqında məlumat verilir, qısa təhlil və qiymətləndirmə yer alır. Latın dilindən tərcümədə "recensio" "baxış, dəyərləndirmə, qiymət, bir şey haqqında fikir" mənasını verir. Resenziya, bədii ədəbiyyat, sənət, elm, jurnalistika və s. əsərləri haqqında bir araşdırmaya (ilk növbədə tənqidi) əsaslanan bir janrdır. Nəzərdən keçirmənin mövzusu informasiya faktlarıdır - kitablar, broşuralar, tamaşalar, filmlər, TV şouları, oyunlar və s.

Ədəbi tənqidi resenziyalar dərgilərin, qəzetlərin, bir sözlə mətbuatın yaranması ilə parallel şəkidə meydana çıxmışdır.
Azərbaycan ədəbi tənqidində ilk resenziyalar Həsən bəy Zərdabi, Firidun bəy Köçərli tərəfindən yazılmışdır. Sonralar resenziya janrı inkişaf edərək Azərbaycan ədəbi tənqidinin əsas janrlarından birinə çevrilmişdir.

## Janr xüsusiyyətləri

Resenziyalar həcm baxımından böyük (grand resenziya) və kiçik (mini resenziya) ola bilər. Monoresenziyalarda bir əsər təhlilə cəlb olunur. Poliresenziyalarda isə iki və daha artıq əsər təqdiqat obyektinə çevrilə bilər.

Resenziyalarda müəllif təqdimatı daha aktual, daha əhəmiyyətli edəcək tarixi, psixoloji, sosioloji analiz elementlərini aktiv şəkildə araşdırmaya cəlb edə bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Şamil əməliyyatı

**Şamil əməliyyatı** — İkinci Dünya müharibəsi dövründə Nasist Almaniyasının Abver qüvvələrinin həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatdır. 

## Haqqında
Əməliyyat zamanı döyüşən qüvvələrin qarşısına alman xüsusi təyinatlı qüvvələr havadan endirilmişdir. Bu zaman döyüşən qüvvələr Sovet İttifaqının əsas neft yataqlarından bir hissəsinin yerləşdiyi Qroznı şəhəri uğrunda döyüşürdülər. Qroznı neft yataqları ilə zəngin olmaqla yanaşı, ən böyük neft emalı mərkəzlərindən də biri idi. Hücumun əsas məqsədlərindən biri Qroznı ilə yanaşı Maykop və Bakı idi. Bu qeyd edilən şəhərlər 1942-ci ilin yayında alman hərbi qüvvələrinin əsas qiddət mərkəzində olan şəhərlər idi. Bu əməliyyatları generalfeldmarşal Vilhelm Listin komandanı olduğu A Ordu qrupu həyata keçirirdi.

Əməliyyat sonradan Şamil əməliyyatı adlandırılmışdır. 

## Gedişat
Plana görə Lehr-Regiment Brandenburq zBV 800 dəstəsi Birinci Panzer ordusunun hücum istiqamətində yerə endirilməli idi. Bu dəstə xüsusi təyinatlı dəstə idi. Dəstəyə verilən tapşırığa görə, onlar yerli insurgentlərlə əlaqələr formalaşdırmalı, neft yataqlarını qəfil zərbə ilə ələ keçirməli və geri çəkilən Sovet İttifaqı ordusunun bu neft yataqlarını, neft emalı müəssisələrini partlatmasına icazə verməməli idilər. 

1942-ci ilin avqust-sentyabr ayına ümumilikdə sayları 57 nəfər olan beş xüsusi təyinatlı alman qrupu Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ərazisinə soxulmağı bacardı. Hətta onlardan biri Qroznıdakı neft emalı müəssisəsini ələ keçirməyi belə bacardı, lakin əsas alman ordusunun Qroznunun 89 kilometrliyində dayandırılmasından sonra onlar geri çəkilməyə məcbur oldular. Qruplardan biri yerli üsyançı dəstələrdən birinin rəhbəri olan Həsən İsrailov ilə əlaqə yaratmağı bacardı. 1943-cü ilin avqustunda 3 qrupda olmaqla, əlavə 20 nəfər də bölgəyə göndərildi, onların əsas tapşırığı Sovet İttifaqının əks-hücumuna mane olmaq idi. 

Bu əməliyyatlarda iştirak edən şəxslər ümumilikdə 77 nəfər təşkil etmişdir. Onlardan 15-i alman, 21-i osetin, 16-ı inquş, 13-ü çeçen, 5-i dağıstanlı, 3-ü kabardinli, 2-i gürcü, 1-i rus və qazax idi. Onlar Zeppelin əməliyyatı çərçivəsində təlim almışdılar. Zeppelin əməliyyatı çərçivəsində müharibə boyunca Şimali Qafqaza və Cənubi Qafqaza 50 diversiya qrupu göndərilmişdir.

## Həmçinin bax
* Çeçenistan üsyanı (1940-1944)
* Həsən İsrailov

## İstinadlar

## İstinadlar
Malkolm İks (film, 1992)

**"Malkolm İks"** () — 1992-ci ildə yayımlanan rejissor Spayk Li tərəfindən çəkilən bioqrafık film. O, zənci əhalinin hüquqları uğrunda mübarizə aparan Malkolm X-dan bəhs edir. 2010-cu ildə film Milli Film Reyestrinə daxil edildi.

## Süjet
Film, ABŞ-də qaradərililərin hüquqları uğrunda mübarizə aparan məşhur Malkolm İksın (Denzel Vaşinqton) həyatından və faciəvi taleyindən bəhs edir, onun qara irqçilikdən fərqli irqlər və dinlərin nümayəndələrinin bir arada yaşaya biləcəyi cəmiyyət qurmağın zəruriliyini başa düşməsinə qədər olan mənəvi təkamülünü göstərir.

## Mükafatları

* 1992 — ABŞ Milli Film Tənqidçilər Şurasına görə ilin ən yaxşı on filmi siyahısında yer aldı.
* 1992 — Nyu-York Film Tənqidçiləri Cəmiyyətinin Ən Yaxşı Aktyor Mükafatı (Denzel Vaşinqton).
* 1993 — Berlin Film Festivalında ən yaxşı aktyor mükafatına görə Gümüş Ayı Mükafatı (Denzel Vaşinqton).
* 1993 — Ən yaxşı aktyor (Denzel Vaşinqton) və ən yaxşı geyimlər (Rut Karter) nominasiyalarında iki Oskar mükafatı.
* 1993 — Dram Filmində Ən Yaxşı Aktyor nominasiyasında "Qızıl Kürə" nominasiyası (Denzel Vaşinqton).
* 1993 — Ən yaxşı aktyor (Denzel Vaşinqton) və ən yaxşı film nominasiyalarında MTV Film Mükafatları.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*  
*  
* "Malkolm İks" Box Office Mojo saytında
Hrazdan stadionu

**"Razdan"** () — Ermənistanın paytaxtı İrəvandakı universal stadion. Ermənistandakı ən böyük və yeganə iki mərtəbəli stadion.

## Tarixi
"Razdan" 1970-1971-ci illərdə adını aldığı Razdan çayı yaxınlığındakı ərazidə. Qalust Qülbekyan Vəqfinin dəstəyi ilə 11 aya inşa edilmişdir. Stadionun açılışı 19 may 1971-ci ildə baş verir. Sovet dövründə SSRİ-nin ən geniş və iki mərtəbəli stadionlardan biri idi. Məhz bu stadionda Ararat klubunun futbol azarkeşləri klubun 1973-cü ildə SSRİ çempionatının qızıl medal alması və 1973, 1975-ci ildə SSRİ kubokundakı qələbələrini gördülər. SSRİ millisi 1978-ci ilə stadionda cəmi iki oyun keçirdi: aprel ayında Finlandiya yığmasına qarşı yoldaşlıq oyununda (10:2, SSRİ-nin lehinə) və altı aydan sonra Avropa çempionatının seçmə oyununda Yunanıstan yığmasına qarşı (Sovet millisinin 2:0 qalibiyyəti) oyunda. Finlandiya ilə oyuna 12.000 tamaşaçı qatıldı, Yunanıstanla matça isə 40.000 azarkeş gəlir.

1984-cü ildə Alla Puqaçova stadionda solo konsert verir. Konsertin çəkilişləri "Gəldim və deyirəm" filminə daxil edilir.
SSRİ-nin dağılmasından sonra Ermənistan milli komandası, eləcə də futbol klubları stadionda oyunlarını keçirir. 1990-cı illərdə stadionda Ermənistan Futbol Kubokunun final oyunları keçirilir. Stadion 2002-ci ildə yenidən bərpa edilir. 2006-2008-ci illərdə bərpa davam etdirilir. Əvvəlcə 75 000 tamaşaçı, qismən yenidən qurulduqdan sonra 69.000 nəfər, yenidən qurulandan və fərdi oturacaqların quraşdırılmasından sonra stadion 55.000 tamaşaçı qəbul edə bilir. Bu gösytərici ilə belə Ermənistanın ən böyük stadionudur. Plana görə, şərq tribunasının üstündə qat da tikilməli idi. Tikili plana görə inşa edilsə idi Lujniki stadionundan daha çox tutumu olardı (Lujniki SSRİ-nin paytaxtı Moskvada yerləşdiyindən SSRİ-nin ən vacib stadionu sayılırdı). Ermənistan millisinin UEFA Avro 2012-nin seçmə mərhələsindəki uğurundan sonra futbol populyarlaşdı və stadion ev matçları üçün aktiv istifadə olunmağa başladı. Stadionun bir dərədəki dağ mənzərəsində yerləşdiyini və onun inşası üçün külli miqdarda pul xərcləndiyini də qeyd etmək lazımdır. Dünyaca məşhur Ararat konyak Brendi Fabrikinin yanında yerləşir.

2011-ci ilə qədər Kilikiya futbol klubunun ev stadionu olur. Stadionun sahibi Aşot Ağababyan eyni zamanda Kilikiya futbol klubunun sahibi idi. Lakin 2011-ci ilin əvvəlində rəhbərlik klubu maddi səbəblərdən ləğv qərarına gəlir. 2015-ci ilin avqust ayına qədər  Premyer Liqa futbol klubları Ararat və Ulysses ev oyunlarını bu stadionda keçirir.

26 iyun 2015-ci ildə məhkəmə stadionu iflas elan edir.
## Mənbə
* Профиль на worldstadiums.com  
* «Раздан» из космоса 
* Профиль на weltfussballarchiv.com  
## İstinadlar
Metafizika (dəqiqləşdirmə)

**Metafizika:**

* Metafizika — fəlsəfənin bölməsidir.
* Metafizika (jurnal) — beynəlxalq fəlsəfi və fənlərarası araşdırmalar jurnalı. 
* Metafizika (albom) — musiqi albomu.
Gərni döyüşü

**Qarni döyüşü** — 1225-ci ildə Gürcüstan çarlığı və Xarəzmşahlar arasında baş vermiş döyüş. Döyüş nəticəsində Gürcüstan çarlığı məğlub edildi və Gürcüstan çariçası Rusudan qərargahını Tiflisdən Kutaisiyə köçürməyə məcbur olmuşdur.

## Döyüşdən əvvəl
Bu dövrdə Cəlaləddin Mənguberdi çariça Rusudana məktub yazaraq tabelik göstərməsini istədi. Lakin Rusudan tabe olmaqdan imtina etdi və Cəlaləddinə Monqol imperiyasına məğlub olduğunu xatırladan məktub yazdı. Bundan sonra 1225-ci ildə Xarəzmşah ordusu sərhədi keçərək Gürcüstana daxil oldu və qısa bir müddət sonra iki tərəf arasında ağır döyüş baş verdi.

## Tərəflərin hərbi potensialı
Çariça Rusudan əsgər toplamaq üçün Gürcüstan çarlığının bütün bölgələrinə elçilər göndərdi. Bu dövrdə çarlıq muzdlu əsgərlər də daxil olmaqla 100,000 yaxın əsgər toplamaq potensialına sahib idi. Bununla yanaşı gürcülər təhlükəsizlik səbəbindən qüvvələrinin bəzi hissələrini ayırdılar. Beləliklə, Cəlaləddinə qarşı gürcülərin əlində 60–70,000-ə qədər qüvvə var idi. Xarəzmşah ordusunun sayı isə gürcülərdən daha çox idi. "Camtaağtsereli" adlı naməlum gürcü mənbəsinə görə Cəlaləddinin ordusunda 140,000 nəfər əsgər var idi. Erməni mənbələri isə Cəlaləddinin tabeliyində 200,000 əsgərin olduğunu yazırdılar.

## Döyüş
Xarəzmşahlar alçaq və düz ərazilərdə mövqe tutsalar da, onlardan əvvəl bölgəyə gəlmiş gürcülər yaylaları və yüksəklikləri ələ keçirərək strateji cəhətdən üstünlük əldə etmişdilər.

Döyüş Xarəzmşah ordusunun sol qanadının Gürcüstan ordusuna hücum etməsi ilə başladı. Həmin vaxtda Şalva Toreli-Axalsxeli və İvane Toreli-Axalsxeli bir neçə çapar göndərərək gürcü sərkərdəsi İvane Mxarqrdzelidən Xarəzmşah ordusuna arxadan hücuma keçməsini istədilər. Əhəmiyyətli strateji üstünlüyə baxmayaraq gürcü ordusunun mərkəzi üzərinə düşən təzyiqin azaldılması kritik zərurətə çevrilmişdi. Lakin İvane Mxarqrdzeli gözləməyə davam etdi və gürcü ordusunun düşməni mühasirəyə almaq üçün əlinə düşən şans boşa çıxdı. Tezliklə gürcü ordusu məğlub edildi və geriyə çəkildi. Gürcü ordusunun dörddə biri döyüş zamanı məhv edildi.

## Ədəbiyyat
* ჯაბა სამუშია; საქართველოს დიდი ბრძოლები გვ. 71-72;ელფის გამომცემლობა, თბილისი; 2009
* მერაბ ვაჩნაძე, ვახტანგ გურული, მიხეილ ბახტაძე; საქართველოს ისტორია გვ. 112; X კლასის სახელმძღვანელო; არტანუჯი; 2004

## İstinadlar
Kalbalar

**Kalbalar**- eramızın VI əsrində indiki Azərbaycan respublikasının Mərkəzi Aran vilayətində yaşamışlar. Onlar əsasən İslam dininə sitayiş etmişdir. Onlar VII əsrin əvvəllərində İmişli rayonun özlərinə paytaxt seçmişdir. Hətta inzibati ərazi dairələri arasında 4-cü böyük dairə olan Məmmədli-Əliyetməzli dairəsinin şimal bölgəsində onlara aid kitablar orxeonik yazılar tapılmışdır. 1792-ci ildə Qarabağ xanlığı ilə böyük mübarizə etmiş lakin məğlub olaraq buralardan birdəfəlik köç etmişdir.
Hal-hazırda ÇXDR-nın Urumçi şəhərində məskunlaşmışlar. Ən qüdrətli hökmdarları Najaf Ə'mri Kalba, Baydu Xaram Kalba, Nasir Baydu Kalba
Cartoon Network (Almaniya)

**Cartoon Network (Almaniya)**- Almanca cizgi filmləri yayımlayan Almaniyanın ödənişli bir televiziya kanalıdır. Baş Qərargahı Münhendir .Almaniya, Avstriya və İsveçrədə yayımlanır.
Mərkəzi qapalı bazar (İrəvan)

**Mərkəzi qapalı bazar** — Ermənistanın paytaxtı İrəvandakı ticarət kompleksi. Mesrop Maştos prospektində, Göy Məsciddən bir qədər aralıda yerləşir. Bina 1952-ci ildə tikilib. Memar Qriqor Ağababyanın ən məşhur əsərlərindən biridir. 2010-cu illərin əvvəllərində yenidənqurmadan sonra ticarət kompleksinin bir hissəsi olir. İrəvanın görməli yerlərindən hesab olunur. Ermənistanın tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.
## Tarix
Bazar 1952-ci ildə Stalin prospektində (daha sonra - Lenin prospekti, indi - Meşrop Maştots prospekti) bir ticarət meydançasının əvvəllər yerləşdiyi yerdə tikilib. Açılış 29 aprel 1952-ci il tarixində baş tutur. Layihə memar Qriqor Ağababyan tərəfindən hazırlanmış, dizayneri A. Arakelyan olmuşdur. Bazar kompleksinə bir anbar, bir zirzəmi soyuducu otağı ilə yanaşı, bir yataqxana, kitabxana, poçt və radio mərkəzi daxil idi.

İrəvanlılar bazarı görüş və ünsiyyət yeri adlandırırlar. Satıcılar müştərilərini tanıyırdılar. Daha sonra "bohem", "intellektual" nüfuzunu qazanır.

Postsovet dövründə millət vəkili Samvel Aleksanyan bazarın sahibi olur. Yeni sahibinin rəhbərliyi altında bazarın yenidən qurulması işləri başlanır. Binanın müasir sənət muzeyi üçün istifadəsinin bir variantı təklif edilmişdir. 1 yanvar 2012-ci ildə bazar bağlanır. Yenidənqurma İrəvan sakinlərinin etirazına səbəb olur. İşlər bitdikdən sonra bazar Prospekt Mall ticarət kompleksinin bir hissəsinə çevrilir.
## Arxirektura
Bina plana görə düzbucaqlıdır, bütün ərazisini əhatə edən tək tağlı bir aralığa malikdir. Memarlıqda şərq bazarı ideyasını əks etdirən ənənəvi, orta əsrlər üslubundan istifadə olunur. Binanın xarakterik xarici elementi heyvanların təsvirləri olan metal vitray pəncərə ilə bəzədilmiş nəhəng bir tağdır. 19 dəmir-beton tağdan ibarət sütunsuz konstruksiya öz dövrü üçün nadir bir hadisə idi və binanın yerləşdiyi şəhərin əsas küçəsinin miqyasına uyğun gəlirdi. İnşaat əsnasında Leninqradskaya və Kievskaya küçələrini birləşdirən Kiyev (Böyük Hrazdan) körpüsünün inşaat mərhələlərindən birinin tamamlanmasından sonra qalan qəlibdən istifadə edilmişdir.

Xarici ilə eyni üslubda dizayn edilmiş interyer həm estetik, həm də praktik məqsədlərə xidmət edir. Ticarət mərkəzləri üçün geniş yer təmin edir. Ticarət meydançasının uzunluğu 70 m, eni 32 m olur. Sonradan bazarın inşası İrəvanın digər bölgələrdə qurulmuş kolxoz bazarları üçün bir model olur.

## İstinadlar
Cartoon Network (Avstraliya)

**Cartoon Network (Avstraliya & Yeni Zelandiya)**- 3 oktyabr 1995-ci ildə fəaliyyətə başlamış və AT&T-nin WarnerMedia-ya məxsus  Avstraliyanın ödənişli televiziya kanalıdır. Telekanal ilk növbədə uşaqlar üçün xidmət göstərir.
Qıcıqlanma

**Qıcıqlanma** — şüurlu düşüncədə qıcıqlandırıcı və yayındırıcı təsirlərlə xarakterizə olunan xoşagəlməz bir ruh halıdır. Məyusluq və qəzəb kimi duyğulara səbəb ola bilər. Asanlıqla əsəbləşmə xüsusiyyətinə qıcıqlanma deyilir.

## Psixologiya
Hər hansı bir duyğu kimi, qıcıqlanmanın da müxtəlif səbəbləri var. Qıcıqlanma səbəbləri subyektivdir. Qıcıqlanma müxtəlif səviyyələrində ola bilən bütün mənfi emosiyalar qrupunu təsvir edir. Qıcıqlanma zamanı əsəb hissləri yaranmağa başlayır. Ünsiyyətə olan tələbat aşağı düşür, neqativ fikirlər artır, insanlar arasında münasibətlərin deformasiyası yaranır. Belə kəskin bir emosional hissin yaranması üçün müəyyən daxili şərtlər lazımdır. Məsələn, bir və ya təkrarlanan hərəkət kimisə qıcıqlandıra bilər. Hərəkət eyni, reaksiyalar fərqli — bu qıcıqlanmanın universal deyil, fərdi psixologiya olduğunu göstərir. Bəzən fərqli insanlar eyni şeylərdən əsəbiləşir, lakin bu, yalnız daxili münasibətlərin təsadüfündən xəbər verir. Bir şəxsin ilk növbədə neytral yanaşdığı və ya xoş gördüyü hərəkət, davamlı təkrarlanmaya məruz qalma ilə qıcıqlanmaya çevrilə bilər.

## Həmçinin bax
* Hirs
* Çarəsizlik

## İstinadlar
Şota Rustaveli adına Batumi Dövlət Universiteti

**Şota Rustaveli adına Batum Dövlət Universiteti** () — Gürcüstanın Acarıstan Muxtar Respublikasının paytaxtı Batumidə yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetə orta əsr gürcü şairi Şota Rustavelinin adı verilmişdir.

## Tarixi
Acarıstanda təhsil sisteminin qurulması və inkişafı Gürcüstan cəmiyyətinin uzun müddətdir məşğul olduğu məsələ idi. 1893-cü ildə bölgədə Kişi Gimnaziyası fəaliyyətə başlamışdır. 26–27 iyun 1893-cü il tarixində şəhər bələdiyyəsi tərəfindən Kişi Gimnaziyasına 2.623.95 kvadrat metr ərazi verildi. Layihə hərbi mühəndis Sedelnikov tərəfindən dizayn edilmişdir. Binanın birinci mərtəbəsində idman zalı, ikinci mərtəbəsində kilsə, akt zalı, səkkiz sinif otağı, sənət dərsi, fizika iş otağı, laboratoriya və kitabxana fəaliyyət göstərirdi. Kişi Gimnaziyasında dərslər 1897-ci ilin iyul ayında başlandı. Həmçinin 26 sentyabr 1900-cü il tarixində bölgədə Qız Gimnaziyasının da açılışı baş tutdu. Sonradan Qız Gimnaziyasının binasında Pedaqoji İnstitut fəaliyyətə başladı və burada ibtidai sinif müəllimlərini yetişdirilməsinə başlanıldı.

1935-ci ildə Kişi Gimnaziyasının binasında Müəllimlər İnstitutu açıldı. Müəllimlər İnstitutunun 4 fakültəsi mövcud idi. Bu fakültələrə: Gürcü dili və ədəbiyyatı, fizika-riyaziyyat, tarix, təbiət elmləri və coğrafiya fakültələri daxil idi. Həmçinin 1936-cı ildə Bədən Tərbiyəsi Fakültəsi və 1938-ci ildə Rus Dili və Ədəbiyyatı Fakültəsi də əlavə edilmişdir. 1938-ci ildə instituta Şota Rustavelinin adı verildi. Müəllimlər İnstitutunun ilk direktoru Hüseyn Nakaidze olmuşdur. Tbilisi Dövlət Universiteti başda olmaqla Gürcüstanın digər ali təhsil müəssisələri Müəllimlər İnstitutunun elmi kadrlarla təmin edilməsinə yardım etmişdir. 1943-cü ildə institutda 5 nəfər elmlər namizədi fəaliyyət göstərirdi.

Statistikaya görə ilk ildə instituta 600 nəfər məzun sənəd vermişdir. Məzunlardan 219 nəfər namizəd instituta qəbul edilmişdir.

1945-ci ilin iyun ayında Batumi Müəllimlər İnstitutunun bazasında Pedaqoji İnstitut quruldu. Həmçinin bu dövrdə yenidənqurma prosesi və müəsissədəki avadanlıqların təkmilləşdirilməsi işləri aparılmışdır. 1956-cı ildə binadakı təmir işləri sona çatmış və bina yenidən istifadəyə verilmişdir. Həmçinin 1977-ci ildə yeni binanın tikintisinə başlanılmış və 1982-ci ildə 5 mərtəbəli yeni bina inşa edilmişdir.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Gürcüstan Nazirlər Kabinetinin 3 sentyabr 1990-cı il tarixli 453 saylı qərarı ilə Batumi Pedaqoji İnstitutunun bazasında Batumi Dövlət Universiteti yaradılmışdır. Həmçinin universitetdəki bölmələrin sayı artırıldı və hüquq, iqtisadiyyat və tibb fakültələri yaradıldı. Ölkədəki təhsil islahatından sonra universitetdə təhsil iki mərhələdən ibarət olmuşdur. Belə ki, universitetdə bakalavr dərəcəsi almaqla yanaşı, magistr dərəcəsi də almaq mümkünləşmişdir. Bəzi fakültələr üzrə asperantura təhsil dərəcəsi almaq da mümkündür.

## İstinadlar
Sakit okean frankı

**CFP Franqı** (Fransıcza: *franc pacifique*; ISO 4217: **XPF**) və ya sadəcə **frank** (*franc*). Fransa dənizaşırı kollektivliklərinə aid olan Fransa Polineziyası, Yeni Kaledoniya və Uollis və Futunada istifadə edilən rəsmi milli valyuta.

## CFP sözünün açılımı
İlk öncələr **CFP** qısaltması ***C'''olonies '''F'''rançaises du '''P'''acifique'' sözlərinin baş həriflərinin qısaltması idi və qısaltmanın açması "Sakit Okean Fransız Koloniləri" demək idi. Daha sonralar isə mövcud olan '''CFP''' qısaltması, müvafiq olaraq öncə ***C**ommunauté **F**inancière du **P**acifique'' (yəni "Sakit Okean Maliyə Cəmiyyəti" və sonra isə ***C*'omptoirs **F**rançais du **P**acifique* (yəni "Sakit Okean Fransız Eksçeinci") olaraq dəyişdirildi.

[[ISO 4217]] [[valyuta]] kodu XPF-dir. Avro ilə XPF = 0,00838 avro nisbətinə görə sabitlənmişdir. CFP Franqı *Institut d'émission d'Outre-Mer'' tərəfində buraxılır.

26 fevral 2022-ci ildə qüvvəyə minən 15 sentyabr 2021-ci il tarixli sərəncam, CFP frank adını "Sakit Okeanın Fransız icmalarının frankı" kimi müəyyən edir.https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000044060532.

## CFP Franqının pul vahidləri

#### Kağız pullar:

* 500 CFP Franqı
* 1000 CFP Franqı
* 5000 CFP Franqı
* 10000 CFP Franqı

#### Sikkələr:

## Xarici keçidlər

* CFP Franqı sikkələrinin şəkillərinin mənbəyi
Tarix məktəbi (iqtisadiyyat)

**Tarix məktəbi** () —  əsas müddəaları aşağıdakılardır: iqtisadiyyat tarixinin öyrənilməsi; müxtəlif ölkələrdəki spesifik iqtisadi vəziyyətlərin təhlili (onların formalaşdırdığı qanunların istənilən vaxt istənilən dövlətdə tətbiq olunduğuna inanan klassiklərdən fərqli olaraq); əsasən induktiv metoddan istifadə olunur.

İqtisadiyyatı 2 faktorun idarə etdiyinə inanan klassiklərdən fərqli olaraq insan və bütün bəşəriyyət, Fridrix List millətin də iqtisadiyyatda çox vacib bir amil olduğunu söylədi.

## Alman tarix məktəbi
Tarixi məktəbin fikirləri Almaniyada ən böyük paylanmanı aldı: sözdə. köhnə, yeni və gənc tarixi məktəblər.

XIX əsrin Alman millətçiləri və romantikləri Alman tarixçiliyinin iqtisadiyyatda sələfləri sayılırlar: Hegel, Fridrix Karl Savinyi (bütün hərəkatın adı gəldiyi tarixi hüquq məktəbinin banisi), Adam Müller və Fridrix List.

Köhnə Tarix Məktəbinin əsas nümayəndələri Roşer, K. Knis və B. Qildebrand.

Yeni Tarix Məktəbinin əsas iqtisadçıları: Q. fon Şmoller, K. Brüxer, Adolf Vaqner, Fridrix Knapp və L. Brentano.

Gənc tarixi məktəbin alimləri arasında diqqət çəkilir: V. Zombart, A. Şpitqoff, K. Polanyi, М. Veber və onun qardaşı A. Veber.

Bir tərəfdən gənc tarixi məktəbin nümayəndələri ilə Qustav fon Şmoller və digər tərəfdən Avstriya marjinalizm məktəbi arasında “metodlar mübahisəsi” adlanan bir müzakirə başladı.

Sonradan Alman tarixi məktəbi institusionalizmin inkişafı üçün əsas oldu.

## İngilis tarix məktəbi
İngiltərədəki tarixi məktəbin ən böyük nümayəndələri Tomas Tuk, Torold Rocers, Vilyam Kanninqem, Eşli, Tomas Kliff Lesli, C. K. İnqrem, C. Qobson, Riçard Henri Touni əsas əsərləri iqtisadiyyat tarixi üçün xüsusilə vacib idi.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Немецкая историческая школа. Общая характеристика
* Немецкая историческая школа 
* Английская историческая школа 
* Французская историческая школа
Neokeynsçi iqtisadiyyat

**[[Neokeynsçilik|Neokeynsçi]] iqtisadiyyat** () — müharibədən sonrakı dövrdə Con Meynard Keynsin əsərləri əsasında inkişaf edən makroiqtisadi düşüncə məktəbi. Bir qrup iqtisadçı (xüsusən Con Hiks, Pol Samuelson və Franko Modilyani) Keynsin təlimlərini şərh etməyə və rəsmiləşdirməyə və neoklasik iqtisadiyyat modelləri ilə sintez etməyə çalışdılar. Onların işləri "neoklassik sintez" kimi tanınmağa başladı və onlardan neokeynsçi mərkəzi fikirlərini formalaşdıran modellər yaradıldı. Neokeynsçi iqtisadiyyat 1950, 60-70-ci illərdə inkişaf etdi.

1970-ci illərdə bir sıra hadisələr neokeynsçi nəzəriyyəsini sarsıtdı. Staqflyasiyanın başlanğıcı və Milton Fridman kimi monetaristlərin işləri neokeynsçi nəzəriyyəsində şübhələr yaratdı. Nəticə, Keyns təhlilinə yeni alətlər gətirən və 1970-ci illərin iqtisadi hadisələrini izah etməyə kömək edən bir çox yeni fikir oldu. Keynsçiliyin növbəti böyük dalğası, Keynsçilik makroiqtisadi yanaşmanı mikroiqtisadi əsasda izah etmək cəhdləri ilə başladı. Yeni Keynsçilik, indi yeni makroiqtisadi nəzəriyyənin əsas axını halına gələn yeni bir neoklassik sintez xarabalığının yaradılmasına imkan yaratdı. Yeni Keynsçilik məktəbinin meydana çıxmasından sonra neo-Keynsianizmə bəzən **köhnə keynsçilik** adı verildi.

## Neokeynsçi tədqiqatının əsas istiqamətləri
* Makroiqtisadi dinamik tarazlıq.
* Dinamik tarazlıq vəziyyətlərindən uzunmüddətli makroiqtisadi sapmalar problemləri.
* Dairəvi dalğalanmalar.
* İqtisadi artım amillərinin müəyyənləşdirilməsi.

## Neoklasik sintez

Keynsin ardınca Keyns təhlili neoklasik iqtisadiyyatla birləşdirilərək 1950-ci illərdən 1970-ci illərədək ümumi makroiqtisadi düşüncəyə hakim olan "neoklasik sintez" olaraq adlandırılan bir şey meydana çıxdı. Tam məşğulluğa güclü avtomatik meylin olmadığı geniş yayılmış olsa da, bir çoxları dövlət siyasətindən istifadə edilərsə iqtisadiyyatın klassik və ya neoklassik nəzəriyyənin proqnozlaşdırdığı kimi davranacağına inanırdılar.

İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə Keynsin siyasi fikirləri geniş qəbul edildi. İlk dəfə olaraq hökumətlər mütəmadi olaraq yüksək keyfiyyətli iqtisadi statistika hazırladılar və makroiqtisadiyyata necə təsir edəcəyi ilə bağlı sualları cavablandıracaq nəzəriyyələrə sahib oldular.

### IS-LM modeli (investisiya qənaəti — pul kütləsinin likvidliyi üstünlük)
Məhz Con Hiks ilə Keynesyen iqtisadiyyatı siyasətçilərin iqtisadi fəaliyyəti başa düşməyə və nəzarət etməyə çalışa biləcəyi açıq bir model inkişaf etdirdi. Bu model, IS-LM modeli, demək olar ki, faktiki siyasi və iqtisadi təhsilin müəyyənləşdirilməsində Keynesin orijinal təhlili qədər təsirli olur.

O, ümumi tələbi və məşğulluğu üç ekzogen miqdarla əlaqələndirir, yəni dövriyyədəki pul miqdarı, dövlət büdcəsi və işgüzar gözləntilərin vəziyyəti. Bu model, İkinci Dünya müharibəsindən sonra iqtisadçılar arasında çox populyar idi, çünki ümumi tarazlıq nəzəriyyəsi baxımından başa düşülə bilərdi. Bu, makroiqtisadiyyatın yuxarıda göstəriləndən daha statik bir baxışına kömək etdi.

## İstinadlar
Neoklassik sintez

**Neoklassik sintez** (), və ya  **neoklassik-keynsçi sintez**  — neoklasik və Keyns məktəblərinin nəzəri müddəalarını birləşdirərək iqtisadi elmdə istiqamət. Sintezin mikroiqtisadi komponenti neoklassik tədrisə əsaslanır, makroiqtisadi konsepsiyada isə C.M.Keynsin fikirləri üstünlük təşkil edir. Bu istiqamət, XX əsrin ikinci yarısında ortaya çıxdı və hal-hazırda iqtisadi məkanda üstünlük təşkil edir.

Neoklassik sintez nəzəriyyəsi dualist bir yanaşma, neoklassik mikroanalizi Keyns makroanalizi prinsipləri ilə birləşdirmək cəhdi ilə xarakterizə olunur. Mikroanalizdə bu istiqamət həlledici rolun istehlakçıya məxsus olduğu rəqabətli bazarın mövcudluğunu nəzərdə tutur. Mikroanalizdə də qiymət əyilməzliyinə icazə verilir.

Təcrid olunmuş nəzəriyyələr bir-birinə zidd idi: Keynes, tənzimlənməmiş bazarın optimal qaynaq bölgüsü və ya tam məşğulluq təmin edə bilməyəcəyini iddia etdi. Bununla birlikdə, məktəblərin hər birinin üstünlükləri baxımından ziddiyyətlərin aradan qaldırılması olduqca ümidverici görünürdü. Neoklassisizm tam bir bilik sistemi idi, Keynsçilik isə böhran nəticələrini azaltmaq üçün reseptlər təklif etdi.

Neoklassik sintezə görə, işsizliyin səbəbi əmək haqqının əyilməzliyidir. Tam məşğulluğa nail olmaq üçün əmək haqqı dərəcəsini sahibkarların hamını işə götürə biləcəyi səviyyəyə endirmək lazımdır. Buna yüksək qiymətlər, daha yüksək real əmək haqqı və aşağı nominal əmək haqqı hesabına nail olmaq olar. Lakin belə bir ssenarinin həyata keçirilməsi yalnız iqtisadi agentlərin rasionallıq və şüur ​​prinsipinə zidd olan nominal və həqiqi dəyərləri ayırd etmədiyi hallarda mümkündür.

Doktrinaların qarşılıqlı uyğunlaşması Keynsin İstihdam, Faiz və Pulun ümumi nəzəriyyəsinin nəşrindən dərhal sonra başladı - 1937-ci ildə Con Hiks IS-LM modelini təqdim etdi.  Ümumiyyətlə, Hicks nəzəriyyənin inkişafına əhəmiyyətli bir töhfə verdi. Sintezin əsas populyarlaşdırıcısı amerikalı həmkarı Paul Samuelson idi. İqtisadiyyat: Giriş Giriş Analizi kitabının müvəffəqiyyəti kömək etdi.  Təchizat və təklif modelləri Keynsçilik doktrinasına tətbiq edildi: təşviq və xərclər olaraq qəbul edildi.

## İstinadlar
Televisión Nacional de Chile

**Televisión Nacional de Chile (TVN)** Çili bir ictimai xidmət televiziya yayımçısıdır. Prezident Eduardo Frei Montalva'nın əmri ilə quruldu və 18 Sentyabr 1969-cu ildə ölkə miqyasında başladıldı. O vaxtdan bəri şirkət bir neçə dəfə yenidən təşkil edildi və fəaliyyət sahələri bu illər ərzində artaraq Çilinin aparıcı televiziya yayımçılarından biri halına gəldi. və Cənubi Amerika. 1970-ci il tarixli 17 377 saylı qanun, TVN-nin ictimai, muxtar, plüralist və təmsilçi bir ictimai xidmət olması lazım olduğunu təsbit etdi. TVN-in ictimai missiyası milli mədəni kimliyi, demokratiya dəyərlərini, insan haqlarını, ətraf mühitə qayğı və müxtəlifliyə hörməti təşviq etmək vəzifəsini müəyyənləşdirir. Bundan əlavə, Televisión Nacional, xidmətlərinin proqramlaşdırılmasını Milli Televiziya Şurası (CNTV) tərəfindən müəyyən edilmiş meyarlara uyğun olaraq idarə edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Rəsmi sayt
Sirmiya

**Sirmiya** (; ), tetrarxiya dövründə imperator Qaleriyin rezidensiyası kimi çıxış edən Roma Pannoniyasında (indiki Serbiya) şəhər. Son antik dövrdə şəhərin əhəmiyyəti o dərəcə yüksək idi ki, Ammian Marsellin şəhəri "şəhərlərin əzəmətli anası" adlandırmışdı. Hal-hazırda şəhərin müasir ərazisində Sremska Mitroviça şəhəri yerləşir. Sirmiyadan həmçinin tarixi Srem oblastının da adı törəyib.

I əsrdə romalıların gəlişinə qədər Sirmiyanın yerində illiriyalıların yaşayış məskəni var idi. Prinsipiat dövründə şəhər, daklar və germanlara qarşı hərbi hücumlar üçün tramplin kimi xidmət edirdi. Mark Avreli vaxtının böyük hissəsini burada keçirirdi. Sirmiyada doğulmuş və ya böyümüş şəxslər arasında bir sıra imperatorlar da var: Herenniy Etrusk, Hostilian, Desiy, II Klavdiy, Kvintill, Avrelian, Prob, Maksimian, I Konstansiy və Qrasian.

375-ci ildə imperator Valentian öz iqamətgaını Sirmiyaya köçürmüşdü. Böyük Feodosiy Sirmiyanın imperatoru elan edilmişdi. IV-V əsrlərdə şəhərdə beş kilsə yaradıldı, həmçinin müqəddəs Sirmiyalı İriney və Nümunəçi Anastasiya da burada zahidlik etmişdilər. Roma imperiyasının süqutundan sonra Sirmiyada gepidlərin kralları sikkə zərb edirdilər. 870-ci ildə Sirmiyanın arxiepiskop kafedrasına Solunlu Mefodiy rəhbərlik etməyə başlamışdı.

İmperator I Leopold Sirmiyadakı imperator sarayının qalıqlarının idarəsini Papa XI İnnokentinin Odeskalklar nəslindən olan bacısıoğluna vermişdi. Həmin dövrdən bu nəslin başçısı Sirmio hersoqu (*Duca di Sirmio*) titulunu daşıyır.

## Qeydlər

## Linklər
Tural Allahverdiyev

**Tural Hikmət oğlu Allahverdiyev** () — Azərbaycanlı idmançı və milli atlet. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin Şuşa Uşaq - Gənclər İdman Məktəbinin direktoru.

## Həyatı
Tural Allahverdiyev 2000-ci ilin 29 iyul tarixində Rusiya Federasiyasının Nijni Novqorod şəhərində Azərbaycan ailəsində anadan olub. 8 il Rusiya Federasiyasında yaşayandan sonra Tural ailəsi birgə Vətəninə Azərbaycana qayıdır və elə 8 yaşından Yunan-Roma Güləşinin sirrlərini öyrənmə başlayır. Sonra müəyyən səbəblərdən Tural güləşi atır, bir necə idman növlərini sınayan Tural ən sonda "Yasamal" İdman Klubunda Cüdo idman növü ilə məşğul olur.

Həmçinin Tural Sambo, Grappling, Pəhləvan Güləşi, Zorxana Kəmər Güləşi və Mas-wrestling İdman növləri üzrə də Azərbaycan Milli Komandasının üzvüdür.

## İstinadlar
Robert Barro

**Robert Cozef Barro** (, ) — Klassik makroiqtisadiyyat üzrə ixtisaslaşmış amerikalı iqtisadçı, Pol Varburq, Harvard Universitetinin İqtisadiyyat professoru.

## Bioqrafiyası
1965-ci ildə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fizika bakalavr dərəcəsini, 1970-ci ildə Harvarddan iqtisad elmləri namizədi almışdır.

## Elmə töhfəsi
RePEc layihəsi onu akademik araşdırmalarına əsasən 2011-ci ilin avqust ayına qədər müasir dünyada ən nüfuzlu dördüncü iqtisadçı kimi təyin etdi. Barro, Robert Lukas və Tomas Sercent ilə birlikdə yeni klassik makroiqtisadiyyatın qurucularından biri sayılır. Hal-hazırda Stenford Universitetinin Huver İnstitutunun baş elmi işçisidir.

1988-ci ildə Robert Barro özünün daxili inkişaf modelini — Barro modelini təklif etdi.

1993-cü ildə Robert Barro öz işində BARS əyrisinin müəllifidir — dövlət xərclərinin ÜDM-dəki payındakı artımın ÜDM artımının sürətlənməsindən asılılığı.

1995-ci ildə Xavyer Sala-i-Martin ilə birlikdə texnologiya diffuziya modeli inkişaf etdirdi.

## Biblioqrafiya
* Barro R. J. Government Spending in a Simple Model of Endogenous Growth//NBER Working Paper No. 2588, may 1988;
* *Барро Р. Дж., [[Сала-и-Мартин, Хавьер|Сала-и-Мартин Х.]]* Экономический рост / Пер. с англ. — М.: Бином. Лаборатория знаний, 2010. — 824 с. — ISBN 978-5-94774-790-4 (ing. Economic growth, 2003)

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* *Пракаш Лунгани* Только "хиты" // Финансы и развитие. 2007, сентябрь
Dünkerk (film, 2017)

**Dünkerk **() — rejissor Kristofor Nolanın çəkdiyi müharibə dram filmi. Film Dünkerk əməliyyatı hadisələrinə — 1940-cı ildə Dünkerk döyüşündən sonra alman qoşunları tərəfindən Dünkerk şəhəri tərəfindən bloklanan İngilis, Fransız və Belçika birliklərinin dəniz yolu ilə boşaldılmasına əsaslanır. Film, ən yaxşı film və rejissorluq da daxil olmaqla 8 Oskar mükafatına namizəd göstərildi və nəticədə onlardan üçünü ən yaxşı montaj, ən yaxşı səs və ən yaxşı nominasiyalarını almışdır.

## İstinadlar
Huver institutu

**Huver müharibə, inqilab və sülh institutu** () —  Stenford Universiteti sisteminin bir hissəsi olan ABŞ-də yerləşən siyasi araşdırma mərkəzi.

## Tarixi

1919-cu ildə Bir Dünya müharibəsi kitabxanası olaraq Herbert Huver tərəfindən qurulmuşdur. Huver, XX əsrin əvvəlləri ilə əlaqəli çox sayda material topladı və "müharibə, inqilab və sülh kitabxanası" yaratmaq üçün öz ana vətəni Stanford'a bağışladı. Zaman keçdikcə kitabxana siyasət və iqtisadiyyatda uzunmüddətli analitik proqramlar üçün vacib bir tədqiqat mərkəzinə çevrildi.

## Kitabxana
Huver İnstitut Kitabxanası, Birinci Dünya müharibəsi və Oktyabr İnqilabı dövründə Rusiya tarixindəki ən böyük xarici anbarlardan biridir. Bu sənədlər arasında general Pyotr Vranqel, Aleksandr Kerenski, general Lavr Kornilov, knyaz Qeorqiy Lvov , Vladimir Kokovtsov, Rusiyanın Parisdəki səfiri Vasili Maklakov, rus diplomatı Mixail Qirs, general N. N. Yudenich və başqaları kimi Rusiyanın və ağ hərəkatın görkəmli ictimai və siyasi xadimlərinin şəxsi fondları və fərdi sənədləri yerləşir.

Kitabxanada 1895-1917-ci illər arasında çar gizli polisinin Huver Maklakova verilən arxivləri vardır .

Əvvəlcə hərbi kitabxana ümumi fondlardan ayrı olaraq Stenford Universitetində yerləşdirildi və 1941-ci ildə Huver Qülləsinə köçdü.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Сайт Гуверовского института
* Гуверовский институт — «мозговой танк» 
* Архивы русских эмигрантов в Гуверовском институте
Şaumyan rayonu

* Şaumyan rayonu (Azərbaycan SSR)
* Şaumyan rayonu (Ermənistan SSR)
* Şaumyan rayonu (Bakı) — Bakı şəhərinin inzibati bölgüsünə daxil olan Xətai rayonunun 1932-ci ildən 1990-cı ilədək istifadə olunmuş rəsmi adı.
Kugelpanzer

**Kugelpanzer** (“kürə tankı” adlandırılır) — Hitler Almaniyasının İkinci Dünya müharibəsi əsnasında inşa etdiyi, Yaponiyaya ixrac etdiyi və Yapon Kwantung Ordusu tərəfindən istifadə edilən bir nəfərlik bir tankdır. Mancuriyada Sovetlər tərəfindən ələ keçirildi və Kubinka Tank Muzeyində nümayiş olunur. Döyüşdə istifadəsinə dair bir qeyd yoxdur.

## İstinadlar
Armi-Rana əyrisi

**Armi-Rana əyrisi** () — dövlət xərclərinin ÜDM-dəki payındakı artımın ÜDM artımının sürətlənməsindən və optimal nöqtəyə çatdıqdan sonra (Skalli nöqtəsi) yavaşlamasına asılılığı. Asılılıq 1993-cü ildə Robert Barro, 1995-ci ildə Riçard Armi, 1996-cı ildə Riçard Rana və 1994-cü ildə Jerald Skallinin əsərlərində təklif olunur.

## Tarixi
Bağımlılıq 1993-cü ildə Robert Barro, 1995-ci ildə Riçard Armie, 1996-cı ildə Riçard Rana və 1994-cü ildə Jerald Skalli tərəfindən təklif olunur.

## Asılılığın mahiyyəti
Armi-Rana əyrisi, dövlət xərclərinin ÜDM-dəki payındakı artımın ÜDM artımının sürətlənməsindən və optimallıq nöqtəsinə (Skalli nöqtəsi) çatdıqdan sonra yavaşlamasına asılılığı kimi.

Armi-Rana əyrisində, ÜDM-də dövlət xərclərinin payı (g=G/X) ölkənin iqtisadi böyüməsi ilə birlikdə böyüyür (\Delta X/X) — Skalli nöqtəsinə — g^* (maksimum böyümə) və sonra azalır.

## Tənqid
Uzun müddətdir ki, elmi ictimaiyyətdə dövlət xərclərinin payının hansı səviyyədə icazə verilən maksimum sayılması barədə müzakirələr aparılır. Beləliklə, amerikalı iqtisadçı J. Skalli öz işində ABŞ üçün ÜDM-in 23% -i səviyyəsində dövlət sektorunun optimal ölçüsünü müəyyənləşdirmişdir, 2003-cü ildə ABŞ-də ÜDM-də dövlət xərclərinin payı 35,7%, AB-də isə 47,6% olmuşdur.

Bununla birlikdə, tənqidçilər Armie-Rahn əyrisinin qurulmasının müəyyən çətinliklər yaratdığını və Skalli nöqtə dəyərlərinin özlərində məhdudiyyətlər olduğunu qeyd edirlər:

* hər ölkənin öz fərdi optimal nöqtələrini yaradan öz büdcə siyasətləri rejimi vardır;
* dövlət xərclərinin ÜDM-dəki payının göstəricisi birmənalı deyil (bəzən yalnız federal dövlət xərcləri qiymətləndirilir, bəzən — regional və bələdiyyə orqanlarının xərcləri daxil olmaqla ümumi dövlət xərcləri);
* dövlət xərclərinin artması əksər hallarda büdcə kəsirinin artması ilə əlaqələndirilir ki, bu da öz növbəsində yenidən maliyyələşdirmə faizinin artmasına və iş fəaliyyətinin soyumasına səbəb olur (bu, dövlət xərclərinin artımının ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmasını tələb edir);
* dövlət xərclərinin ÜDM-dəki payının göstəricisi büdcə xərclərinin strukturunu nəzərə almır (büdcə ödənişlərinin müxtəlif maddələri * dövlət sərmayələrinin gəliri baxımından fərqli effektivliyə və bütövlükdə iqtisadiyyata stimullaşdırıcı (çarpan) təsir göstərir).

Beləliklə, Armi-Rana əyrisinin praktik tətbiqi olduqca məhduddur və bütün kəmiyyət qiymətləndirmələri ciddi şərh tələb edir.

## İstinadlar
Spitakşen

**Spitakşen** – Azərbaycan ərazisində bir neçə yaşayış məntəqələrinin adı:
* *Spitakşen* – Azərbaycanın Xocavənd rayonunun Ağkənd kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi olan Ağkənd kəndinin keçmiş adı.
* Spitakşen – Azərbaycanın Xocavənd rayonunun Çaylaqqala kənd inzibati ərazi dairəsinin ərazisində yerləşən keşmişdə mövcud olmuş kənd.
* *Spitakşen* – Azərbaycanın Şəmkir rayonunun Qaraqoyunlu kəndinin keçmiş adı.
Qələbə körpüsü (İrəvan)

**Qələbə körpüsü** () - Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində, Zəngi çayı üzərindəki yol körpüsü. İrəvanın mərkəzini Malatya-Sebastia rayonu və Zvartnots və Üçkilsə hava limanları ilə birləşdirir. Körpü İkinci Dünya müharibəsində SSRİ-nin Nasist Almaniyası üzərindəki qələbəsini anmaq üçün qələbə körpüsü olaraq adlandırılır.
## Yerləşməsi
Zəngi çayının sağ sahildəki Admiral Isakov prospektini soldakı Mesrop Maştots prospekti ilə birləşdirir. Körpünün sağ sahilində İrəvan Konyak Zavodunu, sol sahilində isə İrəvan Şərab Kombinatının binası var. Bura şəhərin cənub və cənub-qərb kənarından İrəvanın mərkəzinə gələ biləcəyiniz Zəngi dərəsi üzərindəki bir neçə körpüdən biridir. Hava limanından şəhərin mərkəzi hissəsinə daxil olarkən bu körpünü dərin bir dərənin üzərindən keçərkən görməyə bilməzsiniz. Lakin bu mühəndis quruluşunun əsas cəlbediciliyi onun əks tərəflərində yerləşən iki ən məşhur içki fabrikinin "Ararat" və "Noy" un olmasıdır.

## Tarix
Layihənin müəllifləri mühəndis S.Hovnanyan, memarlar A. Mamidcanyan və A. Asatryan.

Körpünün inşasına 1941-ci ildə başlanılmışdır. Alman hərbi əsirləri tikintidə iştirak etdilər. Körpünün açılışı 25 noyabr 1945-də baş verir. Ermənistanda İkinci Dünya müharibəsi tarixində inşa edilən ən böyük mühəndis tikintisi olur.

## Konstruksiya
Körpü yeddi aralı tağlı beton dirəkdən ibarətdir. Üç mərkəzi aşırım çay kənarını bağlayır. Mərkəzi aralıqların yerüstü quruluşu tonozlarla tamamlanan eninə divarlar sistemi şəklində hazırlanır. Genişlikdə tağ quruluş olaraq üç müstəqil elementə bölünür. Səthi bvazaltdan hazırlanmışdır. Körpünün uzunluğu 200 m, eni 25 m, çay səviyyəsindən hündürlüyü 34 m-dir.

Körpü nəqliyyat vasitələrinin və piyadaların hərəkəti üçün nəzərdə tutulub. Yolun hərəkət hissəsi nəqliyyat üçün 8 zolaqdan ibarətdir. Məhəccərlər dayaqlarda daş parapet ilə tamamlanan bədii tökmə çuqundur (memarlar: S. Safaryan, G. Ağababyan, heykəltaraş A. Sarkisyan). Sütunların üstündə fənərlərlə taclanmış daş sütunlar vardır (heykəltaraş Ara Sarkisyan).

## İstinadlar
Kapustin Yar

**Kapustin Yar** () — Rusiyanın Həştərxan vilayətinin Znamensk şəhərində yerləşən bir kosmik bazadır. Müəssisə 1946-cı ildə məğlub edilmiş Almaniyadan əldə edilmiş texnologiya, materiallar və elmi dəstək ilə inşa edilmişdir. Rus ordusu üçün sınaq raketlərindən əlavə peyk və meteoroloji raketlər də buraxıldı.

Müəssisənin yerləşdiyi Znamensk şəhəri bazaya xidmət etmək üçün qurulmuşdur.

## İstinadlar
Znamensk (Həştərxan vilayəti)

**Znamensk** () — Rusiyanın Həştərxan vilayətində yerləşən qapalı şəhərdir. Şəhərin əhalisi 2010-cu il tarixinə görə 29401 nəfərdir.

Znamensk, 1948-ci ildə Kapustin Yar-1 adı ilə Kapustin Yar raket sınağı müəssisəsinin işçilərini qəbul etmək üçün qurulmuşdur. 1962-ci ildə şəhər statusu almış və 1992-ci ildə Znamensk adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Qapalı şəhər

**Qapalı şəhər** — səyahət və ya yaşayış məhdudiyyətlərinin tətbiq olunduğu, ziyarət və ya qalmaq üçün xüsusi bir icazə tələb olunduğu yaşayış məntəqəsidir.

Bu cür yaşayış məntəqələri ənənəvi hərbi bazadan daha çox yer və ya azadlıq tələb edən həssas hərbi obyektlər və ya gizli tədqiqat institutları ola bilər. Qapalı şəhərlərdə əsasən, bu müəssisələrdə işləyən işçilər yaşayırlar.

Qapalı şəhərlər ağır dərəcədə hərbiləşdirilmiş ölkələrin və ya gizli rejimlərin bir xüsusiyyətidir və hal-hazırda Sovet İttifaqının varisi olan ölkələrin bəzilərində mövcuddur. Bu gün Rusiyadakı bu cür yerlərə rəsmi olaraq “qapalı inzibati zona formasiyaları” deyilir (; *[[Romanizasiya |Rom]]: zakrıtıye administrativno-territorialniye obrazovaniya* və ya qısaca ; *[[Romanizasiya |Rom]]: ZATO*).

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Bukharin, Oleg (September/October 1998). "Retooling Russia's Nuclear Cities". *The Bulletin of the Atomic Scientists*Educational Foundation for Nuclear Science.
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Rusiya Federasiyası Administrasiyasının saytından götürülmüş qapalı şəhərlərin/ərazilərin cari siyahısı.
* Russia's closed cities are open and shut casearticle from *Russia Journal*. *(Original source requires paid subscription&nbsp;[https://web.archive.org/web/20051108034231/http://therussiajournal.com/index.htm?obj=5246].)*
* National Nuclear Security Administration, U.S. Department of Energy website.
* "Secret Cities" (article), from www.globalsecurity.org.* Right to the city in former Soviet Union closed cities (ZATO). Andrius Ropolas's paper focusing upon the social aspects of closed cites. Helpful bibliography.

; Xəritələr 
* 
* Closed cities map
Seversk

**Seversk** () — Rusiyanın Tomsk vilayətində yerləşən qapalı şəhər tipli yaşayış məntəqəsidir. Şəhər Tom çayının sağ sahilində yerləşir. Şəhərin əhalisi 2010-cu il tarixinə görə 108.590 nəfərdir. Seversk, 1949-cu ildə Sibir Nüvə Elektrik Stansiyasına və kimyəvi müəssisələrə xidmət etmək üçün qurulmuşdur.

## İstinadlar
Hərbi baza

**Hərbi baza** — hər hansı bir hərbi hissənin avadanlığının və şəxsi heyətinin yerləşdirildiyi, həmçinin şəxsi heyətinin hazırlandığı və əməliyyatların aparıldığı bir obyektdir. Hərbi bazalara giriş qanunla məhdudlaşdırılmışdır.

## İstinadlar
Ozyorsk (Çelyabinski vilayəti)

**Ozyorsk** () — Rusiyanın Çelyabinsk vilayətində yerləşən qapalı şəhərdir. Şəhərin sahəsi 657.32 km² və əhalisi 2010-cu ildə 82.164 nəfərdir.

Ozyorsk, 1947-ci ildə İrtyaş gölünün sahilində qurulmuşdur. 1966-cı ilə qədər Çelyabinsk-40, 1994-cü ilə qədər Çelyabinsk-65 adı ilə tanınırdı.

Ozyorsk yaxınlığında Mayak nüvə tullantılarının emalı zavodu var. Soyuq Müharibə dövründə müəssisə plutonium zənginləşdirmə sahəsi kimi də fəaliyyət göstərirdi. 1957-ci ildə regionda ciddi bir nüvə qəzası baş verdi.

## İstinadlar
Mayak istehsalat ittifaqı

**Mayak İstehsalat İttifaqı** (, Proizvodstvennoye obyedinenie «Mayak») — Rusiyada yerləşən bir nüvə müəssisəsidir. Kompleks Yekaterinburqdan 150&nbsp;km cənub-şərqdə, Ozyorsk şəhəri yaxınlığında, Kaslı və Tatis qəsəbələri arasında yerləşir. Mayak plutonium istehsalat reaktorları və yenidən işləmə zavoduna ev sahibliyi edir və Rusiyanın ən böyük nüvə obyektlərindən biridir. Rus və keçmiş Sovet İttifaqı nüvə silahları proqramının bir hissəsi olaraq əvvəllər Çelyabinsk-40, daha sonra Çelyabinsk-65 olaraq bilinirdi.

Tarixin ən böyük nüvə qəzalarından biri olan Kistim nüvə qəzası regionda 1957-ci ildə meydana gəlmişdir.

## İstinadlar
Tələbə yataqxanası

**Tələbə yataqxanası**, **tələbə evi** və ya sadəcə **yataqxana**; tələbələrin təhsil müddətində kütləvi qaldıqları məkanlara verilən addır. Yataqxanalar ümumiyyətlə ailələrinin yaşadığı şəhərdən fərqli bir şəhərdə yaşayan tələbələr tərəfindən istifadə olunur. Yataqxana tələbələri əsasən universitet tələbələridir. Yataqxanalar, həm universitetin bir hissəsi ola bilər, həm də şəxsi ola bilər.
Nerses Aştaraketsi

**Nerses Aştaraketsi** () — Erməni Qriqoryan Kilsəsinin rəhbəri. - Arxiyepiskop. Ermənilərin 123-cü katolikosu 1842-1857 

## Həyatı

## İstinadlar