Yohan Qaltunq

**Yohan Qaltunq** (; ) — sülh və münaqişə tədqiqatları fənninin əsas banisi hesab edilən Norveç sosioloqu. O, 1959-cu ildə Oslo Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (PRIO) əsas təsisçisi olmuş və 1970-ci ilə qədər onun ilk direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Qaltunq həmçinin, 1964-cü ildə "*[[Journal of Peace Research]]*"i təsis etmişdir.

1969-cu ildə Oslo Universitetində sülh və münaqişə tədqiqatları üzrə dünyanın ilk kafedrasına təyin edilmişdir. O, 1977-ci ildə buradakı vəzifəsindən istefa vermiş və o vaxtdan bir neçə başqa universitetdə professorluq etmişdir. 1993–2000-ci illərdə Havay Universitetində Sülh Tədqiqatları üzrə görkəmli professor kimi dərs demişdir. O, 2015-ci ilə qədər Malayziya Beynəlxalq İslam Universitetində Qlobal sülh üzrə Tun Mahathir professoru olmuşdur.

## Əsər və baxışları

### Sülh tədqiqatları
Qaltunqun 1969-cu ildə yazdığı "Zorakılıq, sülh və sülh tədqiqatları" adlı məqaləsində o, onu meydana gətirən zorakılığın üç əsas elementini müəyyən etmək məqsədilə sülh və münaqişənin öyrənilməsində istifadə edilən bir çərçivə olan "Münaqişə üçbucağı" nəzəriyyəsini təqdim etmişdir. Nəzəriyyə sülhün hamı tərəfindən qəbul edilmiş sosial məqsədlərlə müəyyən edilməsi prinsipinə əsaslanır, istənilən sülh dövləti zorakılığın olmaması ilə xarakterizə olunur. Münaqişə hər üç zorakılıq sahəsinin xüsusiyyətlərinə malik olduğu halda nəticə sosial sistemdə daha konsolidasiya edilmiş, statik zorakılıq vəziyyətidir. Bu, münaqişə və ya milli dövləti əhatə edə bilər, halbuki bu üç zorakılıq tipologiyasının olmaması sülhlə nəticələnir.

Struktural zorakılıq qeyri-bərabər güc və nəticədə balanssız həyat şansları ilə nəticələnən cəmiyyətin strukturunda qurulmuş ədalətsizlik və bərabərsizlik kimi müəyyən edilir. Zorakılığı törədən kimi aydın bir aktyorun müəyyən edilməsi tələbi yoxdur, əksinə o, resursların bölüşdürülməsinə qərar vermək səlahiyyətinin qeyri-bərabər olduğu cəmiyyətin təsisatlarına daxil edilir. Struktural zorakılıq fiziki obrazı ötürmür, əsas insan ehtiyaclarının qarşısını alır. Struktural zorakılıq aşağı gəlirli şəxslərin təhsil, səhiyyə və güc kimi rütbə ölçülərində də əziyyət çəkdiyi vəziyyətlərdə artır. Bu, sosial strukturda amillərin ümumi konsolidasiyası ilə əlaqədardır. Bu, sosial təbəqə ilə səlahiyyətlərin məhdudlaşdırılması arasında yüksək korrelyasiya ilə nəticələnir.

Mədəni zorakılıq mədəniyyətin birbaşa və ya struktur formasında zorakılığı qanuniləşdirmək üçün istifadə edilə bilən hər hansı bir aspekti kimi müəyyən edilir. Bu, genişlənmiş münaqişə üçün təməl prinsipdir.

Birbaşa zorakılıq zorakılığı törədən bir aktorun olması kimi səciyyələnir. Birbaşa zorakılıq, fərdlərin üstünlük qruplarına tabe olduğunu nəzərə alındığı halda, daha az sabitlik nümayiş etdirir və beləliklə, daha asan tanınır. Birbaşa zorakılıq fiziki və ya şifahi şəkildə baş verir, burada qurban və cinayətkar aydın şəkildə müəyyən edilə bilər. Birbaşa zorakılıq struktur və mədəni zorakılıqdan yüksək dərəcədə asılıdır.

Qaltunq ilk dəfə davamlı sülh yaradan sistemlərə çağırış edərək sülh quruculuğunu konseptuallaşdırmışdır. Bu nəzəriyyəyə görə, sülh quruculuğu strukturları münaqişənin əsas səbəblərini həll etməli və sülhün idarə edilməsi və münaqişələrin həlli üçün yerli potensialı dəstəkləməlidir.

### ABŞ-nin tənqidi
1973-cü ildə Qaltunq ABŞ və digər Qərb ölkələrinin materialları və bazarları təmin etmək üçün müharibə aparan "struktur faşizmini" tənqid etmişdir. O, 1972-ci ildə Fidel Kastronun Kubasını "imperializmin dəmir məngənəsindən azad etdiyinə görə" tərifləmişdir. Qaltunq 1999-cu ildə NATO-nun Yuqoslaviyanı bombalaması zamanı Kosovonu bombaladığına görə ABŞ-ni Nasist Almaniyası ilə müqayisə etmişdir.

## Seçilmiş əsərləri
Qaltunq mindən çox məqalə və yüzdən çox kitab nəşr etmişdir. Bəzi seçilmiş əsərləri aşağıdakılardır:

* *Statistisk hypotesepröving* (*Statistical hypothesis testing*, 1953)
* *Gandhis politiske etikk* (*Gandhi's political ethics*, 1955, with philosopher Arne Næss)
* ** (1967)
* *Violence, Peace and Peace Research* (1969)
* *Members of Two Worlds* (1971)
* *Fred, vold og imperialisme* (*Peace, violence and imperialism*, 1974)
* *Peace: Research – Education – Action* (1975)
* *Learning from China?* (1977)
* *Europe in the Making* (1989)
* *Global Glasnost: Toward a New World Information and Communication Order?* (1992)
* ''Global Projections of Deep-Rooted U. S Pathologies'' Archived 2017–08-18 at the Wayback Machine (1996)
* *Peace By Peaceful Means: Peace and Conflict, Development and Civilization* (1996)
* *Johan uten land. På fredsveien gjennom verden* (*Johan without land. On the Peace Path Through the World*, 2000)
* *50 Years: 100 Peace and Conflict Perspectives* (2008)
* *Democracy – Peace – Development* (2008)
* *50 Years: 25 Intellectual Landscapes Explored* (2008)
* *Globalizing God: Religion, Spirituality and Peace* (2008)

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Boulding, Elise. 1982. "Review: Social Science—For What?: Festschrift for Johan Galtung." *Contemporary Sociology*. 11(3):323–324. JSTOR Stable URL
* Boulding, Kenneth E. 1977. "Twelve Friendly Quarrels with Johan Galtung." *Journal of Peace Research*. 14(1):75–86. JSTOR Stable URL

## Xarici keçidlər
* TRANSCEND: A Peace Development Environment Network
* Galtung-Institute for Peace Theory and Peace Practice
* Peace Research Institute Oslo (PRIO)
* Biography on Right Livelihood Award
* Lecture transcript and video of Galtung's speech at the Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice at the University of San Diego, December 2010
* Audio recordings with Johan Galtung in the Online Archive of the Österreichische Mediathek (Interviews and lectures in German). Retrieved 18 September 2019