open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bolşevizm

**Bolşevizm** və ya **bolşevikçilik** — "əksəriyyətdən yana" mənasını verən rusca siyasi termini ifadə edən siyasi ideologiya.

1903-cü ildə təşkil edilən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının İkinci Konqresində Vladimir Lenin və Yuli Martov arasında yeni qurulmaqda olan partiyanın üzvlük tərifi üzərində başlayan fikir ayrılığı nəticəsində fraksiyalara bölünmədən sonra tərəflərdən Lenin tərəfdarı qrup. Qurultayda Lenin tərəfdarları çox olduğu üçün rusca əksəriyyət mənasını verən "Bolşevik" olaraq, azlıqdakı Martov tərəfdarları isə "Menşevik" olaraq adlandırıldı. Qurultaydan sonra iki fraksya arasında birləşmə cəhdləri olsa da birləşmə reallaşmadı və 1912-ci ildə qəti ayrı-seçkilik yaşandı. Bolşeviklər Oktyabr inqilabı ilə iqtidarı ələ aldılar və SSRİ-ni təsis etdilər.

## Haqqında
Bolşeviklər, kütləvi fəhlə inqilabında çar rejimini devirəcək mərkəzləşmiş və intizamlı bir partiya təşkil etməyə çalışdılar. Bolşeviklər, rus fəhlələrini üsyana apara biləcək kütləvi və sinfi öncüllü mübariz fəhlələr partiyası yaratmağa çalışdılar. Bolşevik partiyası lider partiya olmasa da, demokratik mərkəzçilik çərçivəsində mərkəzi komitədə təcəssüm olunan partiya rəhbərliyi ilə sıx əlaqədə idi.

Menşeviklər tərəfindən tətbiq olunan partiya üzvlüyü daha çevik idi və digər siyasi partiyalarla daha asan əməkdaşlıq edirdilər. Bolşeviklər isə liberal partiyalarla əməkdaşlıq etmir, əksinə digər sosialist partiyalarla müəyyən ittifaqlara girdi.

Bununla birlikdə, Lenin Beynəlxalq Qadınlar Şurasındakı çıxışında Bolşevizmi "burjua demokratiyasının yalançılığını və riyakarlığını üzə çıxaran və torpaq, fabrik və obyektlərin xüsusi mülkiyyətini ləğv etmək üçün bütün dövlət gücünü məzlum və istismarçı kütlələrin əlinə toplayan bir ideologiya" olaraq təyin etdi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Kommunizm
* Sosializm
Bel kələfi

**Bel kələfi**  üç yuxarı bel və qismən XII döş (ThXII) və IV bel sinirlərinin (L4) ventral şaxələrindən təşkil olunur. IV bel sinirinin ventral şaxəsinin çox qismi bel kələfində iştirak edir, az bir hissəsi isə V bel sinirinin venteral şaxəsi ilə birləşərək bel-oma kötüyünü () təşkil edir. XII döş sinirinin ancaq kiçik bir şaxəsi bel kələfində iştirak edir. Bel kələfi bel fəqərələrinin köndələn çıxıntılarının önündə  daxilində yerləşmişdir.

## Verdiyi şaxələr
* Əzələ şaxəsi 
* Qalça-qarınaltı sinir (Th12L2)
* Qalça-qasıq siniri (L1)
* Cinsiyyət-bud siniri  (L1L2)
* Budun bayır dəri siniri  (L2L3)
* Bud siniri  (L2-L4)
* Qapayıcı sinir  (L2-L4)

## İstinadlar
Portret

**Portret** () — şəkil, fotoşəkil, heykəl və bənzəri sənət növlərində bir adamın üzünün və üz ifadəsinin çəkilməsi ilə yaradılan əsərdir. Bu əsərlərin məqsədi insanın görünüşünü, şəxsiyyətini və ruh halını əks etdirməkdir. Bu səbəblə fotoşəkilçilikdə portretlər enstantane olaraq deyil, müəyyən bir inşa daxilində adamın poza verməsiylə çəkilir. Avtoportret ümumiyyətlə, çəkilən adam rəssama ya da fotoşəkilçiyə doğru baxar və bu sayədə kişinin tamaşaçıya ən müvəffəqiyyətli şəkildə köçürülməsi təmin edilər.
## Xüsusiyyətləri
Krallar və imperatorlar kimi əhəmiyyətli kəslərə aid olmayan ən köhnə portretlərdən bəziləri, Feyyum mumiya portreleridir. Misirin Feyyum bölgəsindəki məzarlarda, mumiyaların qoyulduğu tabutlara çəkilən bu portretlər, quru iqlim şəraiti sayəsində bu günə çatmışdır. Bunlar, müxtəlif freskler xaricində, bu günə çatmış olan tək Roma dövrü portret növüdür.

Roma heykəl sənəti daxilində portretlər, xüsusilə tərifləyici olmayan həqiqi təsvir çəkilməkdə idi. IV əsr zamanlarında, insanların görünüşləri, idealizə edilmiş formalarda çəkilməyə başladı. Avropada həqiqi portret anlayışına qayıdış, Orta Dövrün sonlarında, Burgonya və Fransada reallaşdı.

Antik sivilizasiyalar arasında portretlər çıxaran bir neçə mədəniyyətdən biri də Perudakı Moche uyqarlığıydı. Bu əsərlərdə kəslərin anatomik xüsusiyyətləri detallı şəkildə və qəti düzgünlükdə çəkilirdi. Portretləri edilən kəslər idarəçi seçmə zümrə, rahiblər, döyüşçülər və məşhur sənətçilərdi. Bu kəslər, həyatlarının müxtəlif mərhələlərində çəkilirdi. Tanrıların portretləri də edilərdi. Bu əsərlərdə mövzular, saç stilləri, ilişər və üz makiyajları kimi detallara əhəmiyyət verilərdi.

Qərb sivilizasiyasına aid ən bilinən portretlərdən biri, Leonardo da Vinçinin şəxsiyyəti naməlum bir qadının portreti olan Mona Lisa əsəridir. Bilinən ən köhnə portret isə, 2006-cı ildə Fransadakı Angoulême yaxınlarında iştirak edən Vilhonneur mağarasında kəşf edilən və 27.000 illik olduğu təxmin edilən divar şəkilidir.

## İstinadlar
Boyun kələfi

**Boyun kələfi**  üç yuxarı və qismən IV boyun sinirlərinin (C1-C3 və qismən C4) ön şaxələrindən əmələ gələrək ota pilləli və kürəyi qaldıran əzələlərin başlanan uclarının önündə yerləşir və döş-körpücük-məməyəbənzər əzələ ilə örtülü olur. Boyun kələfindən çıxan şaxələr üç qrupa bölünür: birləşdirici, dəri və əzələ şaxələri.

## İstinadlar
Damət Kərimli

**Damət Söhbət oğlu Kərimli** ( – 23 fevral 2025, Bakı) — Azərbaycan şairi,həkim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (2003).

## Həyatı
Damət Kərimli 1952-ci il mayın 8-də Azərbaycanda Yardımlı rayonunun Qabaqdibi kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd səkkizillik məktəbi, Yardımlı qəsəbəsində orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda təhsil almışdır (1969-1975). Əmək fəaliyyətinə təyinatla göndərildiyi Yardımlı rayon Sanitar Epidemiologiya Stansiyasında qida həkimi kimi başlayıb (1975-1984), sonra orada yoluxma şöbəsində infeksionist-həkim (1984-1998) işləmişdir. X.Rəfibəyli adına 2 saylı Bakı Baza Tibb məktəbində müəllim vəzifəsində çalışırdı (1998-ci ildən).

XX əsrin 60-cı illərindən şer yaradıcılığı ilə ardıcıl məşğul olmuşdur. "Ədəbiyyat qəzeti", "Zaman", "Ocaq", "Hürriyyət" və s. qəzetlərdə lirik, satirik şerləri, qəzəlləri dərc edilmişdir. "Qəm üstə köklənən dünya" şerlər toplusu "Nurlan" nəşriyyatında kütləvi tirajla çap olunmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Dirili Qurbani Məclisinin üzvü olmuşdur.

Şairin “Qəm üstündə köklənən dünya” və “Toxunmayın daha haqqa” (2010) kitablarından savayı, üzvü olduğu Dirili Qurbani Məclisinin nəşrlərində, o cümlədən 13 adda elmi-bədii əsərlər toplusunda, “Dirili Qurbani” jurnalında, məclisin saytında, dövri mətbuatda məclis üçün ayrılmış səhifələrdə yer alıb. 

## İstinadlar
Bazu kələfi

**Bazu kələfi**  dörd aşağı boyun sinirlərinin və qismən IV boyun və I döş sinirlərinin ön şaxələrindən əmələ gəlir. Bəzən II döş sinirinin ön şaxəsindən də kiçik şaxəcik alır. Ön pilləli və orta pilləli əzələlərin arasından xaricə çıxaraq, aşağı, bayır tərəfə gedir, körpücük sümüyünün altından qoltuq çuxuruna daxil olur. Körpücüküstü və körpücükaltı çuxurları keçərkən körpücükaltı arteriyadan yuxarı və dala yerləşir, öz vəziyyətinə görə iki hissəyə bölünür: körpücüküstü hissə  və körpücükaltı hissə .
Bazu kələfi qoltuq çuxuruna daxil olarkən üç dəstəyə ayrılır: bayır, içəri və dal dəstələr — . Bunlar qoltuq çuxurunda qoltuq arteriyasını əhatə edirlər. bazu kələfindən iki növ : qısa və uzun şaxələr çıxır.

## İstinadlar
Ticarət mərkəzi

thumb|Ticarət mərkəzi
**Ticarət mərkəzi** — müxtəlif məhsulların satışı mövzusunda ümumiyyətlə bir firma tərkibində bəzən də kooperativ olaraq fəaliyyət göstərən böyük satış mağazası. Mağaza, böyüklüyünə görə reyonlardan meydana gələ biləcəyi kimi bir mağazalar birliyi şəklində də ola bilər.

Ən böyük alver mərkəzi 1986-cı ildən bu yana fəaliyyətdə olan və dünyanın ən böyük ticarət mərkəzi olaraq Ginnesin Rekordlar Kitabına girən Kanada Edmonton, Albertadakı "*West Edmonton Mall*"dur.

Son illərdə insanlarda inkişaf edən ticarət mədəniyyəti fərqlilik göstərərək küçə mağazalarından şəhər ticarət mərkəzlərinə maraq artmışdır. Ticarət mərkəzləri insanlara ticarətin yanında əyləncə, kino, fəaliyyət və müxtəliflik kimi imkanlar da təqdim etdiyi üçün insanların mərkəz nöqtəsi halına gəlmişdir. Və böyük bir sürətlə bütün dünyada yeni ticarət mərkəzləri açılmaqdadır.

## İstinadlar

Saytda ticarət
Gəmi zəngi

**Gəmi zəngləri**, Gəmidəki zəng olaraq saatları göstərən bir sistemdir. Gemi dəhlizində gəmiçilərin növbə və istirahət vaxtlarını təşkil etmək üçün istifadə edilərdi. Vətəndaş saatlara bənzəməz, zəngin vuruşu saatın zamanı ilə uyğun değildir. Səkkiz zəng vuruşu vardır, dörd saatliq bir qəti hər yarım saatında. Zəng hər yarım saatda çalınır və cüt nizamdan hesablamanı asanlaşdırmaq üçün, sıranın sonunda tək bir zilli.

Gəmi zəngləri iki və ya dörd qrupa bölünür və keşikçilər deyə adlandırılır. Her bir növbətçi əsnasında əsaslı vəzifələr olan sükan, seyr, sahil müşahidə və gözətçi alır. Səkkiz zəng dənizçilərə keşik bitdiyini xəbər verir. Dənizçinin ölüm xəbəri də gəmi zəngi ilə bildirilir.
Döş sinirləri

**Döş sinirləri** və ya **döş qəfəsi sinirlərinin**  ventral şaxələri  boyun, bel, oma sinirlərindən fərqli olaraq kələf təşkil etmirlər və seqmentasiya xarakterlərini saxlayırlar. Bunlar qabırğaarası sahələrdə yerləşdikləri üçün qabırğaarası sinir  adını daşıyır; ümumi miqdarı XII cütdür. I qabırğaarası sinir bazu kələfinə, XII cüt isə bel kələfinə şaxə verir. XII qabırğaarası sinir XII qabırğanın aşağı kənarı ilə gedir və  adlanır.

## İstinadlar
Nikolay Xatunsev

**Xatunsev Nikolay Borisoviç** () — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1983), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1988).

## Həyatı
Nikolay Xatunsev 1932-ci il iyunun 9-da Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində doğulmuşdur. Burada 6 saylı şəhər məktəbini qızıl medalla bitirmişdir (1940-1950). ADU-nun hüquq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuşdur (1955).

Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Respublikası prokurorluğunda müstəntiq kimi başlamışdır. Sonra Azərbaycanın bir sıra rayonlarında müstəntiq, prokuror müavini işləmişdir (1955-1960). Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin Tibb Parazitologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutu Xəbərlər şöbəsində elmi işçi, eyni zamanda "Molodyoj Azerbaydjana" qəzeti redaksiyasında ştatdankənar müxbir olmuşdur (1960-1965). Azərbaycan Elmlər Akademiyasının "Elm" nəşriyyatında redaktor, baş redaktor (1965-1983), redaksiya müdiri (1983-?) işləmişdir.

Bədii yaradıcılığa 60-cı illərdən başlamışdır. Poetik tərcümə ilə də ciddi məşğul olur. Nizaminin qəzəllərini rus dilinə tərcümə etmişdir.

## Əsərləri
#Восхождение (сборник стихов). Баку: Азернешр, 1978, 100 стр.
#Связь времён (сборник стихов). Баку: Язычы, 1981, 100 стр.
#Свет (сборник стихов). Баку: Язычы, 1984, 110 стр.
#Донести огонь (сборник стихов). Баку: Язычы, 1987, 88 стр.
#Единение. Баку: Элм, 1992, 120 стр.
#Голоса (стихи). Баку: Элм, 1998.
#Товарищ, верь! (поэма). Баку: Элм, 1999.
#Любимый портрет (стихи). Баку: Элм, 2000.

## Tərcümələri
#Низами Генджеви. Лирика. Баку: Язычы, 1982, 194 стр. (сопереводчик).
#Низами Генджеви. Собрание сочинений (в пяти томах). Т.1. Художественная литература, 1985, 382 стр. (сопереводчик).
Jan Rasin

**Jan Rasin** () — XVI əsr Fransız ədəbiyyatının qabaqda gələn şairlərindən və faciə yazıçılarından olan Rasin yaxşı bir təhsil görmüşdür. Xüsusilə Yunan faciə şairi Evripiddən təsirlənən Rasin, Fransız klassik tragediyasının inkişafında böyük rol oynamışdır. XIV Lui dövründə saray tarixçiliyi etmiş olan Rasin, əsərlərində Yunan mifologiyası, Fələstin tarixi və İngilis saraylarından seçilmiş mövzulara yer vermişdir. Rasin, əsərlərində ümumiyyətlə ehtiraslarına əsir olmuş kəslərə yer vermişdir.

Tənzimat dövründə yaşayan Türk ədəbiyyatçılar üzərində də təsiri olan Racinenin,* Andromaque* (Andromak),* Berenice* (Berenis),* Bajazet* (Bayazıt),* Iphigénie *(İfijeni) və* Phaidra* (Fedra) adlı əsərləri məşhurdur.

## İstinadlar
Nisbət Mehdiyeva

**Mehdiyeva Nisbət Canməmməd qızı**() — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru (1991), professor (1994).

## Həyatı
Nisbət Mehdiyeva 1937-ci il yanvarın 1-də Azərbaycanda Şamaxı rayonunun Göylər kəndində anadan olmuşdur. Burada kənd məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Döviət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır (1955—1960). 

Azərbaycan EA-nın Tarix İnstitutunda baş laborant, elmi işçi, ADU-da aspirant (1963—1967), Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Sov.İKP tarixi kafedrasında müəllim və baş müəllim (1967—1973), BDU-nun SSRİ tarixi kafedrasında dosent (1973—1991), BDU-nun Türk və Qafqaz xalqları tarixi kafedrasında professor əvəzi (1991—1994), professor (1994-2024) vəzifələrində çalışmışdır.

"Azərbaycan Həmkarlar İttifaqının partiyanın rəhbərliyi altında neft sənayesinin bərpası uğrunda mübarizəsi (1921—1925-ci illər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası (1968), "Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəniyyətin inkişafı sahəsində fəaliyyəti (1960—1980-ci illər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir (1991). Bu, keçmiş SSRİ-də yaradıcılıq ittifaqlarının tarixinə həsr olunmuş ilk doktorluq dissertasiyasıdır. Dövri mətbuatda 50-yə yaxın elmi məqaləsi, o cümlədən dərs proqramı, elmi-metodik tövsiyələri dərc olunmuşdur. Ümumtəhsil məktəblərinin 9—10-cu sinif şagirdləri içün "Yeni tarix" kitabının şərikli müəllifı, "Türk xalqlarının tarixi (yeni dövr)" dərsliyinin müəllifidir.

9 sentyabr 2024-cü ildə vəfat etmişdir.

## Əsərləri
# Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının kütləvi təbliğat sahəsində fəaliyyəti (1960—1980-ci illər) (dərs vəsaiti). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1990, 163 səh.
# Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəniyyətin inkişafında rolu (ixtisas kursu proqramı). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1990, 13 səh.
#Azərbaycan yaradıcılıq ittifaqlarının mədəni əlaqələri. Bakı: Azərnəşr, 1991, 200 səh.
# Rusiya imperiyası tərkibində türk xalqlarının tarixi (1800—1917-ci illər) (proqram). Bakı: BDU nəşriyyatı, 1993, 14 səh.
#Türk xalqlarının tarixinə dair. Bakı: BDU nəşriyyatı, 1994, 75 səh.
#Türk xalqlarının tarixi: yeni dövr: XIX-XX əsrin əvvəlləri. Bakı, 2010, 352 s.
#Azərbaycan-Qazaxıstan mədəni əlaqələri (XX əsrin 60-80-ci illəri). Tarix və onun problemləri, №2, 2013, s.212-218.

## İstinadlar


## Xarici keçidlər
*Nisbət Mehdiyeva
*BDU-nun professoru Nisbət Mehdiyeva “Mərkəzi Asiya və Qazaxıstan köçəriləri” mövzusunda məruzə edib
Qrem Qrin

**Qrem Qrin** (; 2 oktyabr 1904 – 3 aprel 1991) — İngilis əhvalat və roman yazıçısı. Əsərlərinin əksəriyyəti müasir dünyanın mürəkkəb əxlaqi və siyasi problemlərindən bəhs edir. 1935-ci ildə yazdığı *England Made Me* adlı romanından başqa digər əsərlərində katolik mövzular yer alır. Bu mövzuların ən çox ağırlıq təşkil etdiyi dörd roman *Brighton Rock*, *The Power and the Glory*, *The Heart of the Matter* və *The End of the Affair*dir. Bir dövr MI6 agenti olaraq da vəzifə etmiş olan Qrin, xüsusilə 1955-ci ilə aid *Səssiz Amerikalı*dan sonra beynəlxalq siyasət və casusluq fəaliyyəti haqqında bir çox roman yazmışdır. Bunlar arasında ən əhəmiyyətliləri *Our Man in Havana* ("Havanadakı adamımız"), Haitidəki Duvalye diktatorluğundan bəhs edən *The Comedians* ("Məzhəkəçilər"), *The Honorary Consul* ("Fəxri konsul") və *The Human Factor* ("İnsan amili") əsərləridir.

## Əsərləri
* The Man Within (1929)
* The Name of Action (1930)
* Rumour at Nightfall (1932)
* Stamboul Train (1932)
* It's a Battlefield (1934)
* England Made Me (1935)
* A Gun for Sale (1936)
* Brighton Rock (1938)
* The Confidential Agent (1939)
* The Power and the Glory (1940)
* The Ministry of Fear (1943)
* The Heart of the Matter (1948)
* The Third Man (1949)
* The End of the Affair (1951)
* The Quiet American (1955)
* Loser Takes All (1955)
* Our Man in Havana (1958)
* A Burnt-Out Case (1960)
* The Comedians (1966)
* Travels with My Aunt (1969)
* The Honorary Consul (1973)
* The Human Factor (1978)
* Doctor Fischer of Geneva or The Bomb Party (1980)
* Monsignor Quixote (1982)
* The Tenth Man (1985)
* The Captain and the Enemy (1988)
Tağ (beyin)

**Tağ** () — müxtəlif sinir liflərindən təşkil olunmuş qövsi zolaq şəklində törəmə olub döyənək cisim altında yerləşərək, məməciyəbənzər cismi dənizatıyanı qırışığı qırmağı ilə birləşdirir. O,  adlanan sütun vasitəsilə məməciyəbənzər cisimdən başlayaraq qövsi istiqamətdə görmə qabaraltından yuxarıya doğru qalxır və III mədəciyin ön-yan divarı ilə gedərək mədəciklərarası dəliyin önünə və beynin ön bitişməsinin aşağı səthinə çatır; burada döyənək cisim kötüyünün ön səthinə keçərək dogər tərəfdəkitağın eyni hissəsi ilə birləşir və tağ cismini  əmələ gətirir.

## İstinadlar

## Mənbələr
* Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, III cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1982
* Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
* Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
* Anatomy: Embryologie
Yan mədəciklər

**Yan mədəciklər**  uc beyin qovuğu boşluğunun qalığı olub beyin yarımkürələrinin daxilində simmetrik olaraq yerləşmişdir. Hər yan mədəcik yarıq şəklində olub, dörd hissəyə bölünür:
# ön buynuz  alın payına uyğun
# Mərkəzi hissə  təpə payına uyğun
# Dal buynuz  ənsə payına uyğun
# Aşağı buynuz  gicgah payına uyğun

## İstinadlar

## Mənbələr
*Prof. Kamil Əbdülsalam oğlu Balakişiyevin, İnsanın Normal Anatomiyası, III cild, "MAARİF" Nəşriyyatı, Bakı — 1982
*Atlas of Human Cardiac Anatomy — Endoscopic views of beating hearts — Cardiac anatomy
*Р. Д. Синельников. Атлас анатомии человека (4 тома)
*Anatomy: Embryologie
Fridrix Dürrenmatt

**Fridrix Josef Dürrenmatt** (5 Yanvar 1921, Konolfingen - 14 dekabr 1990 Neuenburg/Neuchatel) — İsveçrəli yazar, oyun yazıçısı və rəssam.

## Əsərləri
* Midas Ya da Qara Pərdə, ISBN 975-7468-42-8
* Fizikaçılar, ISBN 975-458-624-1
* Müşahidəçilər müşahidə müşahidəçisi, ISBN 975-8440-59-4
* Mövzuları, ISBN 975-520-084-3
* İt Tunel Arıza, ISBN 975-458-641-1
* Şübhə, ISBN 975-458-403-6
* Teatrın Problemləri, ISBN 975-520-108-4
* And, ISBN 975-458-456-7
* Yunanlı Bir Qız Axtarılır, ISBN 975-458-387-0
* Ədalət
* Babil Qülləsi, ISBN 975-520-154-8
* Uyarca
* Meteorit
* Yaşlı Qadının ziyarəti
* Babilə Bir Melek enir
Yan Fleminq

**Yan Lancaster Fleminq** (28 may 1908 – 12 avqust 1964) — Ceyms Bond xarakterinin yaradıcısı və romanlarının müəllifi ingilis jurnalisti və yazıçısı. II Dünya Müharibəsində dəniz zabiti olaraq vəzifə yerinə yetirən yazıçı böyük qardaşı Peter Fleminq kimi İngiltərənin Eton Kollecindən məzun olmuş və buradan hərbi məktəbə davam etmişdir. Yazdığı casusluq romanları filmlərə uyğunlaşdırılmış və ona dünya səviyyəsində şöhrət qazandırmışdır.

## İstinadlar
PeR

**PeR** — 2007-ci ildə qurulmuş Latış musiqi qrupu.

PeR Latviyanı 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Here We Go" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Here We Go

**Here We Go** (Azərbaycanca: İrəli) — Latviyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Waterfall

**Waterfall** (Azərbaycanca: Şəlalə) — Gürcüstanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

## İstinadlar
Contigo Hasta El Final

**Contigo Hasta El Final** () — İspaniyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.

El Sueño De Morfeo qrupu "Contigo Hasta El Final" mahnısı ilə İspaniyanı İsveçin Malmö şəhərində keçirilən Avroviziya 2013-də təmsil etmişdir. Mahnı qrupun üzvləri David Feyto, Rakel Del Rosario və Xuan Luis Suares tərəfindən bəstələnmişdir.

## İstinadlar
Portfel investisiyaları

**Portfel investisiyaları** — qiymətli kağızlar portfeli şəklində formalaşan qiymətli kağızlara investisiyalar. Portfel investisiyaları şirkətin səhmləri, istiqrazları kimi qiymətli kağızlara passiv sahibliyi ifadə edir və investorun qiymətli kağızları buraxan müəssisənin operativ idarə edilməsində iştirakını təmin etmir.

## Səbəbləri və müasir xüsusiyyətləri

Yüzilliklər ərzində qiymətli kağızlarla ticarət müstəsna olaraq daxili iqtisadi fenomen hesab edilirdi. Belə ki, qiymətli kağızın emitenti və investoru bir ölkədə yerləşirdi. Hökumətlər, özəl müəssisələr qiymətli kağızları çoxdan buraxmağa başlasalar da onlar xarici investorların diqqətini nisbətən yaxın zamanlarda cəlb ediblər.

1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən beynəlxalq portfel investisiyalarının görünməmiş artımı qeydə alınmağa balşanmışdır. Əgər 1990-cı ilin sonuna qiymətli kağızlarla beynəlxalq əməliyyatlar ən inkişaf etmiş ölkələrin ÜDM-nin 10%-nə bərabər idisə 1990-cı illərin ortalarına bu əməliyyatların həcmi artıq qeyd olunan ölkələrin ÜDM-nə nisbətən 100%-lik səviyyəni keçmişdi.

Portfel investisiyaları əsasən özəl sahibkarlığa əsaslanır, lakin dövlətlər də tez-tez xarici qiymətli kağızları əldə edirlər. Portfel investisiyalarının səbəbləri ümumilikdə birbaşa xarici investisiyaları doğuran səbəblərə yaxındır. Lakin burada bir əsas fərqli cəhət xatırladılmalıdır ki, portfel investisiyasının həyata keçirilməsi nəticəsində investor müəssisə üzərində nəzarət hüququnu əldə edə bilmir. Bununla yanaşı, portfel investisiyalarının likvidliyi, yəni qiymətli kağızların daha sürətlə nağd valyutaya çevrilməsi qabiliyyəti birbaşa investisiyalara nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Portfel investisiyalarının həyata keçirilməsinin əsas səbəbi kapitalı elə bir ölkədə elə cür qiymətli kağızlara yerləşdirməkdir ki, o yol verilə bilən risq səviyyəsində maksimum gəlir gətirə bilsin. Ümumi mənada portfel investisiyalarına vəsaitlərin inflyasiyadan qorunması və spekulyativ gəlirin əldə edilməsi vasitəsi kimi baxılır. Bu zaman investisiyaların həyata keçirildiyi sahələr və qiymətli kağızlar tipi, əgər onlar arzuolunan gəliri əldə etməyə imkan verirlərsə, elə böyük əhəmiyyət kəsb etmir.

Portfel investisiyalarının üstün cəhətləri ilə yanaşı onun ən əsas mənfi cəhətini də qeyd etmək lazımdır. Bu cür investisiyalar adətən qısamüddətli olduğundan ölkələr arasında sürətlə hərəkət etmək qabiliyyətinə malikdir. Bu isə bir sıra hallarda bəzi ölkələrdə dərin iqtisadi böhranların baş verməsinə gətirib çıxarır. Son illərin ən əsas iqtisadi-maliyyə böhranları kimi 1995-ci ildə Meksikada baş verən böhranı, 1997-1998-ci illərdə Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində və Rusiyada baş verən böhranları, 2000-2001-ci illər Argentina və Türkiyə iqtisadi böhranlarını göstərmək olar.

## İstinadlar

## Mənbə
* R-Портфель — свободно распространяемая компьютерная программа для формирования и оптимальной диверсификации инвестиционных портфелей из исторических котировок.
Coş Qroban

**Coşua Uinslou Qroban** () — ABŞ-li lirik bariton. Amerika Qremmi mükafatına namizəd göstərilmişdir. Çox kişice "You Raise Me Up" ən yaxşı mahnısı olaraq qəbul edilir.

### Albomları
* * [[Josh Groban (album)|Josh Groban]]* — 2001
* * [[Josh Groban In Concert]]* — 2002
* * [[Closer (Josh Groban album)|Closer]]* — 2003
* Live at the Greek — 2004
* * [[Awake (Josh Groban album)|Awake]] — 2006
* * With You'' — 2007

### Konsertləri
* Josh Groban In Concert — 2002
* Chess: Actors 'Benefit Fund Concert — 2003
* Live At The Greek — 2004
* Come Together Now — Hurricane Relief Concert — 2005

## İstinadlar
Rutinq

**Rutinq** — Rutinq Android ƏS-də çalışan telefon (planşet) sahibinə "superuser" hüquqları —  qoşulma və dəyişiklik etmə imkanı verir.

## İstinadlar
Badam xəmiri

**Badam xəmiri**, **Badam əzməsi**, **Marzipan**, **Marsipan** və ya **Martsipan** — Badam tozu, yumurta sarısı və şəkər ya bal qarışıqından hazırlanır və tortlar və şokoladlarda istifadə olunur.

## Xarici keçidlər

* Alman Qida Bələdçisi: Marzipan
Mənim sevgilim dəlidir

**Mənim sevgilim dəlidir** () — David Rasselin rejissorluğu və ssenarisi ilə çəkilmiş 2012-ci il romantik, komediya-dram filmi. Film Matthev Kuikin 2008-ci ildə nəşr etdirdiyi eyniadlı kitabı əsasına çəkilib. Filmin ilk nümayişi 2012-ci il 8 sentyabrda Toronto Beynəlxalq Film Festivalında keçirilmişdir. Kritiklər tərəfindən müsbət qarşılanılan film 8 nominasiya üzrə "Oskar" mükafatına namizəd olmuş, və ən yaxşı qadın roluna görə Cennifer Lourens qələbə qazanmışdır.

## Süjet
8 ay psixatriya mərkəzində keçirmiş köhnə məktəb müəllimi Pet valideynlərinin yanına gələrək, həyat yoldaşıyla əlaqəsini bərpa etməyə çalışır. Hər şey onun bir qədər qəribə olan Tiffani adlı qızla qarşılaşmasından sonra daha da çətinləşir.

## Baş rollarda
* Robert de Niro
* Bredli Kuper
* Cennifer Lourens

## İstinadlar
Həsən Monax

**Həsən  Monax** (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) — 1142–1182-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Xaçın knyazı, sərkərdə. Kürike Baqratuninin qızı Mamaxatunla evlənmiş və altı övladı olmuşdur. Onun hakimiyyətinə Aterk, Ləv qalası, Xaçın qalası və Ablaqaxaç əraziləri daxil idi. Alban Arranşahlari sülaləsindən olan Həsən Monax, Vaxtanq Səkərin oğludur. 1142-ci ildən Xaçın ərazisini idarə etmişdir. 1182-ci ildə hakimiyyəti böyük oğlu Vaxtanq Talavoraza verərək qardaşı Qriqorisin rahib kimi xidmət etdiyi Xudavəng monastırına çəkilmiş və ömrünün sonuna kimi rahib həyatı yaşamışdır. Hələ hakimiyyətdə olduğu dövrdə o, Xudavəng monastırında geniş quruculuq işləri aparmışdı.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Xaçın knyazlığı
* Artsak
Vaxtanq Taqavorazn

**Vaxtanq Talavoraz** (doğum tarixi bilinmir – 1214) - 1182—1214 – cü illərdə hakimiyyətdə olmuş Xaçın knyazı.
 
Hakimiyyəti Aterk ərazisini əhatə etmişdir. Xudavəng monastır kompleksinə daxil olan kafedral kilsə 1214-cü ildə Vaxtanq Taqavoraznın həyat yoldaşı Arzuxatun tərəfindən inşa etdirilmişdir.

Vaxtanq, Həsən Monax və Mamaxatunun oğludur.  O, Arzuxatun Arsruni ilə evli olmuşdur. Atasından bütün Xaçın ərazisinə hakimlik hüququnu miras almışdır. 1184-cü ildə Vaxtanqın sarayında Mxitar Qoş məşhur “Qanunnamə”sini tamamlamışdır. Vaxtanqın iki oğlu olmuş, onlardan biri – Qriqor uşaq vaxtı ölmüş, digər oğlu Həsən isə Səlcuqlularla döyüşdə öldürülmüşdür.

Vaxtanqın ölümündən sonra Aterk ərazisi I Həsən tərəfindən idarə edilən Yuxarı Xaçın və II Vaxtanq Tanqik tərəfindən idarə edilən Aşağı Xaçın arasında bölünmüşdür. 1214-cü ildə Xudavəng monastırında Vaxtanqın məzarı üzərində, xanımı Arxuxatun və oğlanları tərəfindən kafedral kilsə inşa edilmişdir.

## Həmçinin bax
* Xaçın knyazlığı
* Artsak

## İstinadlar
Böyük Qriqor

**Qriqor** (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) – X əsrdə hakimiyyətdə olmuş  Xaçın knyazı. Saak Sevadanın oğlu,  Hovannes Sənəkərimin qardaşıdır. Erməni hökmdarı II Aşot tərəfindən əsir alınmış və gözləri çıxardılmışdı.  Bioqrafik məlumatları saxlanmamışdır.

## İstinadlar

## Həmçinin bax

* Xaçın knyazlığı
* Artsak
Həbl-ül-mətin

**Həbl-ül-mətin** və ya **Həblülmətin** ( — "möhkəm kəndir") — ictimai-siyasi həftəlik İran qəzeti. Şah rejiminə qarşı İran inqilabı və ya Məşrutə hərəkatından (1905–1911) əvvəl və sonra Kəlkətə və Tehranda dərc olunmuşdur.

## Haqqında
XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Kəlküttədə (Hindistan) fars dilində İran mühacirləri tərəfindən nəşr edilmişdir. Qəzetin redaktoru Seyid Cəlaləddin Kaşani idi. Qəzetin nəşri 1907 ildən Seyid Həsən Kaşani (Seyid Cəlaləddin Kaşaninin qardaşı) redaktorluğu ilə Tehranda davam etdirilmişdir. "Həbl-ül-mətin" XIX əsrin 90-cı illərində Qafqaz müsəlmanları, o cümlədən Naxçıvan ziyalıları arasında geniş yayılmışdır.

Qəzet adının mənası "möhkəm kəndir" deməkdir.

Bu qəzet digər beş — "Nidayi-vətən", "Sübhi-sadiq", "Məclis", "Müsavat", "Suri-İsrafil" — qəzetlə birlikdə xalqın azadlıq düşüncələrinin oyanışında və Konstitusiya tələbi ideyalarının yayılmasında böyük rol oynamışlar.

## İstinadlar
Liam Peyn

**Liam Peyn** (əsl adı **Liam James Payne**; ) — İngilis müğənni, model və söz müəllifi, One Direction qrupunun keçmiş üzvü.

## Həyatı
Liam James Payne 29 avqust 1993-cü ildə İngiltərə West Midlandsda anadan olmuşdur. 4 yaşında olanda bir böyrəyində yara olduğunu öyrənib. Ağrını hiss eleməməsi üçün səhər və axşam 32 ədəd iynə vurdururdu. Liam bir böyrəyi olduğu üçün sevgilisinin onu tərk etdiyini deyir.

Üç həftə əvvəl doğulan ve xəstəxanada tutulan Liam'ın tək bir böyrəyi işləyirdi ancaq 7 avqust 2012 tarixində ikinci böyrəyinin də işlədiyini də öyrəndi. Atası Geoff və anası Karen'ın tək oğludur, Ruth ve Nicola adında iki bacısı var. Məktəb həyatı üçün özünə "məktəbdəki dəcəl uşaq" adını verir. Məktəb vaxtlarında boks dərsləri alıb. Dərslərdən birində burnunun qırıldığını deyir.

Liam X-Factora 2008-ci ildə qatılıb. 14 yaşı olduğu üçün münsiflərdən yox cavabı alıb. 2010-cu ildə yenidən X-Factora qatılıb və Boot Campa qədər irəliləyib. Boot Campda uduzduqdan sonra One Direction qrupuna qatıldığı ilk günlərdə "Boot Campdan əvvəl bir-birimizi görürdük. Hətta Nayl ilə eyni otağı bölüşürdük. Qrup olduqdan sonra çox çalışdıq və tez böyüməli idik." Peyn Castin Timberleyk'dən ilham aldığını deyir. Cheryl Fernandez-Versini ilə 22 mart 2017 tarixində oğulları olub.

2024-cü il 16 oktyabr tarixində qaldığı hotelin üçüncü mərtəbəsindən yıxılaraq vəfat edib

## Filmoqrafiya
* "iCarly (serial,2012)"
* "This is us (film, 2013)"
* "Where we are (film, 2014)"

## Albumlar
* "LP1 (2019)"

## Konsert Turları
* "Up all night turu (2011–12)"
* "Take me home turu (2013)"
* "Where we are turu (2014)"
* "On the road again turu (2015)"

## İstinadlar
Vidadi Nəciyev

**Vidadi Məhərrəm oğlu Nəciyev** () — Əfaqanıstan müharibəsində həlak olan Azərbaycan hərbçisi.

## Həyatı
Vidadi Nəciyev 1966-ci il yanvar ayının 1-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1974 – cü ildə Yardımlı rayon M.F.Axundov adına rayon 1 saylı orta məktəbin I sinifinə daxil olub və məktəbdə oxuduğu müddətdə cəsur, ağıllı, çalışqan şagird olub. Müəllimlərinin və sinif yoldaşlarının sevgisini qazanıb. 1984-cü ildə isə həmin məktəbi bitirmişdir.

1984-cü ilin may ayında əsgəri xidmətə çağrılmışdır. Əvvəl Türkmənistanın Aşqabad şəhərində xidmətdə olmuş.

Vidadi Nəciyev intizamlı hərbçi olduğuna görə Əfqanistana aparılmış və orada “Kəşfiyyatçı Bölüyü”ndə xidmət etmişdir.

1985–ci ildə Yaxşı xidmətinə görə qulluq etdiyi hərbi hissə tərəfindən “Təşəkkürnamə” ilə təltif olunmuşdur.

Vidadi Nəciyev 1985-ci il iyul ayının 5 - də Əfaqanistanda gedən döyüşdə həlak olmuşdur.

## Təltifləri

*1985-ci il dekabr ayında “Qırmızı Ulduz” ordeni ilə təltif olunub.
*1986 ci il fevralın 1 –də “Döyüş xidmətinə görə” medalı ilə təltif olunub.
*1988 ci il mayın 15-də “Əfqan xalqı” medalı ilə təltif olunmuşdur.
*1988 ci il 28 dekabrda SSRİ tərəfindən “Beynəlmiləl Döyüşçü” medalı ilə təltif olunmuşdur.

## İrsi
Hal-hazırda Yardımlı şəhər 4 saylı məktəb (əvvəlki Əsadabad kənd əsas məktəbi) onun adını daşıyır.

## Həmçinin bax
*Əfqanıstan müharibəsində həlak olan azərbaycanlılar

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*Vidadi Məhərrəm oğlu Nəciyev (1966-1985)
Ed Harris

**Ed Harris** () — ABŞ rejissoru və aktyoru.

## Həyatı
Dörd qat Oskar mükafatı namizədi və iki Qızıl Qlobus mükafatı laureatı Edvard Harris 1950-ci il 28 noyabrda Nyu-Cersi əyalətində dünyaya gəlib. Aktyora daha çox məşhurluq gətirən filmlər Qaya,Trumen şousu,Ağıl oyunları olmuşdur.

## Filmoqrafiya
# Qaya
# Ağıl oyunları (film, 2001)

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
*
Terri Foks

**Terri Foks** (; ) — kanadalı atlet və xərçəngin müalicəsində könüllü surətdə iştirak etmiş aktivist.

Terri Foks 1958-ci ildə Kanadanın Manitoba əyalətində yerləşən Vinnipeq şəhərində anadan olmuşdur. Bir ayağı protez olmasına baxmayaraq, 1980-ci ildə başladığı məşhur *Ümid marafonu* adlı qaçış təşkil etmişdir. Kanadanı bütünlüklə əhatə edən bu marafon sayəsində Terri insanlardan pul yığaraq, xərçəng xəstəliyinin tədqiqatına xərcləməyi düşünmüşdü. Bu yürüyüşdən 9 ay sonra Terri vəfat edir. 1981-ci ildən isə hər il onun adına qaçış turniri təşkil edilir.

## İstinadlar
Əylis

*Aşağı Əylis — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd, eyniadlı bələdiyyənin mərkəzi.
*Yuxarı Əylis — Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd.
*Əylis məscidi — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Əylis kəndində orta əsrlərə aid tarixi-memarlıq abidəsi.
Lui Tomlinson

**Lui Tomlinson** (; ) — Britaniyalı müğənni, söz yazarı, aktyor və futbolçu, One Direction qrupunun üzvü.

## Həyatı
Lui Tomlinson 24 dekabr 1991-ci ildə İngiltərənin Cənubi Yorkşir şəhərində Yohanna və Troy cütlüyünün oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. 2000-ci ildə valideynləri ayrıldıqdan sonra ögey atasının (Mark Tomlinson) soy adını götürmüşdür. Tomlinsonun "If I had you" və "Waterloo Road" adli kinolarda kiçik rolları olub. Lui yaxşı şagird olmayıb amma sinifləri keçməyi bacarıb.

2010-cu ildə "X-Factor" musiqi yarışının 7. sezonuna solo ifaçı olaraq qatılıb. "Hey there delilah" mahnısını oxuyaraq münsiflər heyətindən 3 müsbət cavab alıb. "Make you feel love" mahnısı ilə hazırlıq mərhələsində müvəfəqqiyyətsiz olmuş, lakin yarışmadan uzaqlaşdırılmaq üçün çox bacarıqlı olduğundan One Direction qrupuna yönləndirilmişdir.

## Filmoqrafiya
* "This is us (film, 2013)"
* "Where we are (film, 2014)"

## Albomlar
* "Up all night (2011)"
* "Take me home (2012)"
* "Midnight memories (2013)"
* "Four (2014)"
* "Made In The A.M. (2015)"
* "Walls (2020)"

## Konsert Turları
* "Up all night turu (2011–12)"
* "Take me home turu (2013)"
* "Where we are turu (2014)"
* "On The Road Again turu (2015)"

## İstinadlar
Oskar mükafatı (2013)

**[[Oskar mükafatı (2012)|<< 84-cü]] Təqdimetmə [[Oskar mükafatı (2014)|86-cı >>]]**


**Oskar mükafatı** — 2013-cü ildə 

## Mənbə

* Список номинантов на официальном сайте Киноакадемии

* Список номинантов на сайте IMDb
Morqan Şuster

**Vilyam Morqan Şuster** (; ) — ABŞ iqtisadçısı, İranda Məşrutə hərəkatında iştirak etmiş mülki şəxs.

## Həyatı
1911-ci ilin may ayında Morqan Şuster köməkçiləri ilə İrana gəlir. Rəsmən o, dövlət xəzinəsində baş xəzinədar vəzifəsini tutmalı və maliyyə işi ilə məşğul olmalı idi. 12 iyun 1911-ci ildə İran Milli Məclisi Morqan Şusterin qanun layihəsini təsdiq etdi. Az müddətdən sonra İranın bütün maliyyə işləri Morqan Şusterin nəzarəti altında idi.

Həzrəti İmam Rzanın Məşhəd şəhərindəki türbəsi işgalçi Rusiya qoşununun top atəşinə hədəf oldu. Rusların bu cinayeti, Amerikalı Morqan Şuster tərəfindən İran baş xəzinədarlığı özəl jandarma gücünün təşkil edilməsi ardından gerçəkləşdi. Amerikalı birinin İranda belə bir məsuliyyətə gətirtilməsini xoş qarşılamayan Rusiya dövləti İran şahlığına ültimatium verdikdən sonra ordu  Məşhəd şəhərində İmam Rza  türbəsini topa tutdu.

## Qaleriya

Fayl:Mrmrsshuster.jpg|Mr. und Mrs. Shuster vor ihrem Haus in Teheran, April 1911 
Fayl:MrCairns.jpg|Mr. F.S.Cairns, Direktor der Steuererhebung und Mr. Shusters Hauptassistent, 1911
Fayl:McCaskey.jpg|Mr. Charles I. McCaskey, Steuerinspektor und Mr. Shusters zweiter Assistent, 1911 
Fayl:Majstokes.jpg|Major C.B. Stokes, den Shuster als Kommandeur der iranischen Finanzpolizei einstellen wollte, was zu einer politischen Krise zwischen Iran und Russland und zur Entlassung von Mr. Shuster als Schatzkanzler führte
Fayl:Msdec1911.jpg|Mr. und Mrs. Shuster verlassen Teheran, Dezember 1911


## İstinadlar

## Həmçinin bax

## Xarici keçidlər
Molotov kokteyli

**Molotov kokteyli** () — kustar üsullarla hazırlanması mümkün olan partlayıcı yanar şüşə butulka.

Partlayıcı ilk dəfə 1936-1939-cu illərdə İspaniyadakı vətəndaş müharibəsində frankoçular tərəfindən istifadə olunmuşdur.

Bu partlayıcıya SSRİ xarici işlər naziri Vyaçeslav Molotovun adını finlər qoyublar. 1939-1940-cı illərdə Finlandiyaya qarşı müharibəyə başlayan SSRİ-nin paytaxt Helsinkini havadan bombalaması, onun beynəlxalq ictimaiyyətin tənqidlərinə məruz qalmasına səbəb olur. Tənqidlərə cavab olaraq SSRİ xarici işlər naziri Molotov rəsmi bəyanat verir ki, *"Sovet hərbi təyyarələri Finlandiyanın paytaxtına bomba deyil, aclıqdan əziyyət çəkən əhali üçün humanitar yardım paketləri atırlar"*. Fin ordusunun rəhbərliyi bəyanatı kinayə ilə qarşılayır və göstəriş verir ki, ölkəyə soxulan sovet tankları "humanitar" yolla – Molotov kokteylləri ilə qarşılansın. Beləliklə, arsenalı zəif olan Finlandiyanın SSRİ-yə qarşı əsas silahlarından biri yanar şüşə butulkalar – Molotov kokteylləri oldu.

## Xarici keçidlər
Qarakeçili eli

**Qarakeçili eli** (, ) — Türkiyədə yaşayan türkmən tayfası.

## Mənşəyi
Bəzi Osmanlı mənbələrində türkmən tayfası kimi, bəzilərində isə kürd kimi qeyd olunmuşdular. Kürd tayfalarının Mil və Zil adlı iki qola bölündüyünü bildirən Ziya Gökalpın fikrinə görə, Qarakeçili tayfası Zil qoluna aiddir. Osmanlı sultanı II Səlimin hakimiyyəti dövrünə aid sənədlərə görə, Qarakeçili tayfasının nümayəndələrinin çoxunun köçəri olduğu yazılmışdır. 1891-ci ildə Sultan II Əbdülhəmidin təşkil etdiyi Həmidiyyə alaylarında Qarakeçili tayfasının üzvləri də iştirak edirdilər. Elazığ və Tuncelidə ana dili türk dili olan və türk kimliyini daşıyan Qarakeçili tayfasının nümayəndələri var.

## İstinadlar
Rayan Dolan

**Rayan Dolan** — Şimali İrlandiyadan olan 27 yaşlı pop musiqiçisi.

Rayan Dolan 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində İrlandiyanı "Only Love Survives" mahnısı ilə təmsil edib.

## İstinadlar
Fond birjası

**Fond [[birja]]sı** — müstəqil olaraq, fəaliyyət cismi qiymətli kağızlar üçün zəruri şəraitin yaradılması, onların bazar qiymətlərinin müəyyən edilməsi, qiymətli kağızlara olan tələb və təklif arasında tarazlığı əks etdirən, həmçinin onlar haqqında lazımi informasiyanın yayılması, qiymətli kağızlar bazarı iştirakçılarının yüksək peşəkarlıq səviyyəsini nümayiş etdirmək üçün şərait yaradılması olan təşkilat. Fond birjası qapalı səhmdar cəmiyyət formasında olur. Fond birjası yalnız birja üzvləri arasında ticarəti təşkil edir.

Fond birjası fəaliyyətini müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi xüsusi razılığı əsasında həyata keçirir. Fond birjası depozitləri və klirinq fəaliyyəti istisna olmaqla, digər fəaliyyət növləri ilə məşğul ola bilməz. Fond birjasının nizamnaməsinin, onunticarət qaydaların pozulması və fond birjasının digər daxili sənədlərinin pozulmasızamanı cərimələr müəyyən edilir. Fond birjasının üzvlərinə aid olan daxilinormativaktlar fond birjası tərəfindən onun  üzvlərinin təklifləri nəzərə alınmaqla müstəqil müəyyənləşir.

Tarixi  arayış. Deyilənə görə, ilk birja 1406-cı ildə Brügge şəhərində (indiki Belçikada yerləşir) van der Bursa adlı varlı bir şəxsin evinin qarşısındakı meydanda yaranmışdır. Şəxsin soy adı (Bursa) "pul kisəsi" mənasını verir, eyni zamanda onun evinin üzərində təsvir olunmuş gerb üç pul kisəsindən ibarət idi. "Bursa" sözündən "birja" sözü yaranmış və bu söz tezliklə Antverpendə (1460), Lionda (1462), Amsterdamda (1530), Londonda (1556), Hamburqda (1564) və d. şəhərlərdə yaranmış topdansatış əmtəə bazarlarına şamil edildi.               .

Fond birjaları isə ilk əvvəl əmtəə birjalarının fond hökümətləri kimi mövcud idilər. Burada pul vəsaitləri və pul öhdəlikləri (istiqraz, veksel, etibarnamələr) alınıb-satılırdı. Belə kağızların tədavül həcmi genişləndikcə, fond bölmələri təcrid oldular və qiymətli kağızlar bazarı fond birjası adlandırılmağa başladı. İlk müstəqil fond birjası 1611-ci ildə yaradılmış Amsterdam birjası hesab edilir.

## Mənbə

* http://www.scs.gov.az/new/?sec=mdata&mid=61&sid=79,117&lang=1
İrina Novinskaya

**İrina Petrovna Novinskaya** — nasir, tərcüməçi, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1959), Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi (1972).

## Həyatı
İrina Novinskaya 1923-cü il iyunun 12-də Azərbaycanın Hacıqabul stansiyasında qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Tbilisi şəhərində orta məktəbi bitirmişdir (1930–1941). Gürcüstan Bədaye Akademiyasının qrafika fakültəsinin ikinci kursunda ikən İkinci Dünya müharibəsi başladığından Sovet ordusu sıralarına könüllü daxil olmuş, topçular polkunda, xüsusi rabitə batalyonunda, hava hücumuna qarşı müdafiə ordu qərargahında hərbi xidmətdə olmuşdur (1942–1945). Tərxis olunduqdan sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1946–1951). "Molodyoj Azerbaydjana" qəzetinin əməkdaşı kimi jurnalistlik fəaliyyətinə başlamışdır. Sonra "Bakinskiy raboçiy" qəzeti redaksiyasında təbliğat və təşviqat şöbəsinin xüsusi müxbiri olmuşdur. Həmin vaxtdan ilk hekayələrini və Azərbaycan ədəbiyyatından tərcümələrini dövri mətbuatda çap etdirir. Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, Mətbuat Yeniliyi Agentliyinin müxbiri olmuşdur. Bakı şəhəri və Səbayel rayonu zəhmətkeş deputatları Sovetlərinin deputatı seçilmişdir (1971–1979). Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında direktor (1968–1979), "Gənclik" nəşriyyatında redaktor (1979–1987) olmuşdur. Xidmətlərinə görə "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı ilə (7 fevral 1972), II dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (1985), beş medal və iki dəfə Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir.

## Əsərləri
* Первые десять (сборник стихов). Баку: Азернешр, 1964, 107 стр.
* Адажио из "Лебединого" (сборник стихов). Баку: Гянджлик, 1981, 105 стр.
* На чужом пиру (повесть). Баку: Гянджлик, 1982, 84 стр.
* Её джинсовое счастье. Баку: Гянджлик, 1983, 183 стр. (совместно)
* Композиция на военную тему. Баку: Язычы, 1988 126 стр.

## Tərcümələri
* С.Велиев. Жемчужный дождь. М.: Советский писатель, 1958, 309 стр.
* С.Велиев. Узлы. М.: Советский писатель, 1967, 381 стр.
* С.Велиев. Керченское утро. М.: Советский писатель, 1972.
* С.Велиев. Седьмая дочь Амины. М.: Советский писатель, 1974.
* А.Ахмедова. Этот странный жёлтый свет. М.: Советский писатель, 1987, 348 стр.
Avropa Çempionlar Kuboku və UEFA Çempionlar Liqası finallarının siyahısı

[thumb|292x292px|[UEFA Çempionlar Liqasının kuboku]]
**[[UEFA Çempionlar Liqası]]** (1955-56 mövsümündən 1990-91 mövsümünə qədər **Avropa Çempionlar Kuboku** adlanılıb) — 1955-ci ildən etibarən hər il baş tutan futbol turniri. UEFA Çempionlar Liqası turnirinə, öz futbol çempionatı olmayan Lixtenşteyn istisna olmağla, UEFA-ya (Avropa Futbol Assosiasiyalarının İttifaqı) üzv olan dövlətlərin futbol çempionatlarının qalibləri, habelə Almaniya, İngiltərə və İspaniya çempionatlarında  1-ci,

2-ci, 3-cü və 4-cü yerlərinin sahibləri və ötən mövsümün UEFA Avropa Liqası qalibi qatılır.

UEFA Çempionlar Liqasının son qalibi 2023-cü ilddə İstanbulun Atatürk Olimpiya Stadionunda "İnter Milani" 1-0 hesabı ilə məğlub edən "Mançester Siti" olmuşdur.

UEFA Çempionlar Liqasının, 5 dəfə qalibi olan və ya 3 dəfə ardıcıl qalibi olan komandaya, turnirin trofeyini əbədi saxlamağ hüququ verilir. Hal-hazırda, 5 komanda UEFA Çempionlar Liqasının trofeyini əbədi saxlayır: "Real" Madrid, "Bayern" Münhen, "Milan", "Ayaks", "Liverpul" və "Barselona".

## Finalların siyahısı

### Komandalar üzrə

### Ölкələr üzrə

## Həmçinin bax
* UEFA Kuboku və UEFA Avropa Liqası finallarının siyahısı

## İstinadlar
Arabesk musiqi

**Arabesk** — Türkiyədə oriyantal tipli xalq musiqisi janrı. 1960-cı illərdə Orxan Akdəniz, Əhməd Sezgin, Abdulla Yücə kimi bəzi müğənnilər ərəblərdən alaraq türk mahnıları üçün istifadə etmişlər. Arabeskin məşhur ifaçılarından İbrahim Tatlısəs, Orxan Gəncəbay, Əmrah, Mahsun Qırmızıgül, Azer Bülbül , Fərdi Tayfur, Müslüm Gürsəs və başqalarını misal göstərmək olar.
Aruküla

**Aruküla** () — Estoniyanın şimalında, Haryumaa bölgəsində şəhər.

## Şəkillər

Fayl:Aruküla vana kultuurimaja.JPG|Aruküla Köhnə Mədəniyyət Evi
Fayl:Aruküla vana laululava.jpg|1960-cı illərdə Aruküla Lirik Festival əsasları.
Fayl:Aruküla kivi 2005.jpg|Aruküla - düzənsiz buzlaq
Fayl:Kolhoosimaja.jpg|Aruküla keçmiş mərkəzi kolxoz.
Fayl:Aruküla Konsum.JPG|Aruküla Konsum və poçt
Sony Music

**Sony Music** — hər iki yerli artistlərin (sənətkarların) geniş silsiləsini və beynəlxalq super ulduzlar özündə saxlayan (daxil edən) siyahı ilə qlobal qeydə alınmış musiqi şirkətidir. Şirkət tarixdə ən vacib qeydiyyatların bəzilərini özündə saxlayan geniş kataloqa malikdir. Bu hər janrdan musiqini təmsil edən baş rekord nişanlara evdir. Sony Musiqisi Əyləncəsi Amerikanın Sony Korporasiyasının tamamilə mülkiyyətində olan filialıdır.

## İstinadlar
Ranbir Kapur

**Ranbir Kapur** - (d. 28 sentyabr 1982, Mumbay, Hindistan) Bollivud filmlərində rol alan tanınmış Hindistanlı aktyor. Məşhur aktyor Rişi Kapur və aktrisa Nitu Sinqin oğludur. Ranbir aktyorluq karyerasına rejissor Sancay Lila Bhansalinin köməkçisi olaraq başlamışdır.

## Filmoqrafiya

## İstinadlar
Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsi

**Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsi** — Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsi halı əsasən bir neçə formada müşahidə edilir: Uşaqların bir başa hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsi, uşaqlardan müşahidəçi, xəbərçi və kəşfiyyat məqəsədləri ilə istifadə edilməsi.

Tarix boyunca baş vermiş bir çox müharibələr zamanı uşaqlardan hərbi əməliyyatların gedişində fəal şəkildə istifadə edilmişdir. Bir çox dini və mənəvi dəyərlərdə uşaqlardan bu məqsədlərlə istifadə edilməsi qadağan edilsədə, 1970-ci ildən bəri yaşanan müharibələrdə uşaq əməyindən istifadə hallarının artması müşahidə edilir. 1970-ci illərdə qəbul edilmiş * Uşaqlardan hərbidə istifadə edilməsinin dayandılması barədə Konvensiyasının* qəbul edilməsinə baxmayaraq belə halların sayı azalmamışdır. 1989-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilən Uşaq Hüquqları Konvensiyasına əsasən müharibə aparan tərəflər 15 yaşından aşağı uşaqların hərbi əməliyyatlardan kənar tutulması ilə bağlı öhdəlik daşıyırlar.
Çukot dənizi

**Çukot dənizi** — () Şimal Buzlu Okeanında yerləşən dənizdir. Alyaska yarımadası  ilə Çukot yarımadası arasında yerləşir. Dəniz qərbdən Lonq boğazı, şərqdən Alyaska yarımadasında yerləşən Borrou burnu ilə əhatə olunmuşdur. Şimaldan isə o, Şimal Buzlu okeanının kontinental yamacı ilə sərhədlənir. Berinq boğazı onu cənubda Sakit okean da yerləşən Berinq dənizi ilə birləşdirir. Dənizin əsas limanı olan Uelen Rusiya Federasiyasında yerləşir.

## Ədəbiyyat
* *Шамраев Ю. И., Шишкина Л. А.* Океанология. Л.: Гидрометеоиздат, 1980.

## Xarici keçidlər

* Çukot dənizi

## Həmçinin bax
Palomo del comalito

**Palomo del Comalito (La Molienda)** — 2011  musiqiçi mahnısı Meksikada təmsil edən Lila Daunsin ifa etdiyi və müsabiqənin qalibi olan mahnı, 2011-ci ilin iyul ayında səslənib.
Oturaq sinir

**Oturaq siniri** () oma kələfinin ən böyük şaxəsidir. Böyük oturaq dəliyindən çanağın arxasına çıxır və əkiz əzələləri ilə budun kvadrat əzələsinin dal səthi ilə aşağı enir. Böyük sarğı əzələsininaltından budun dal səthinə keçir, budu yaxınlaşdıran böyük əzələnin dal səthi boyunca həmin əzələ və budun dal qrup əzələlərinin arası ilə dizaltı çuxura doğru gedir, ona bir qədər qalmış iki böyük uc şaxəyə qamış siniri  və ümumi incik sinirinə  bölünür.

## İstinadlar
Bud siniri

bel kələfiniə aid II və IV bel sinirlərinin (L<sub>2</sub> və L<sub>4</sub>) liflərindən təşkil olunmuşdur.

¨Bud siniri — n. femoralis , ən uzun şaxə olub, qasıq bağının altından ( əzələ sahəsindən ) budun ön səthinə çıxaraq əzələ, oynaq və ön dəri şaxələrinə bölünür. Bunlardan əzələ şaxələri budun ön qrup əzələlərini, oynaq şaxələri bud — çanaq və diz oynaqlarını, ön dəri şaxələri isə budun ön içəri səthinin dərisini innervasiya edir. Bud sinirindən çıxan gizli sinir — n. saphenus , bu sinirin ən uzun şaxəsi olub , bud üçbucağında bud arteriyasından bayır tərəfdə yerləşir, üçbucağın zirvəsindən arteriya ilə birlikdə yaxınlaşdırıcı kanala daxil olur və onun ön dəliyindən xaric olaraq dərzi əzələsinin altında yerləşir. Sonra bu sinir budun ön və içəri qrup əzələlərinin arası ilə aşağı gedərək diz oynağı nahiyəsində diz oynağına, diz qapağına və baldırın ön səthinin yuxarı hissəsinə məxsus diz qapağıaltı şaxa — r. infrapatellaris, verir. Baldırda bu sinirin böyük gizli vena ilə yanaşı yerləşdiyi yerindən baldırın ön- içəri səthinin dərisinə məxsus baldırın içəri dəri şaxəsi — r. cutanens cruris medialis, ayrılır. Daha sonra içəri topuğun içəri səthindən ayağa keçir və baş barmağın içəri kənarına kimi davam edir. Bu sinir ayaqda ayağın içəri kənarının dərisini ( baş barmağadək ) innervasiya edir ,

### Anatomiya və Yeri

* **Mənşəyi:** L2, L3 və L4 onurğa sinirlərindən yaranır.
* **Yeri:** Qarın boşluğundan çıxaraq qasıq bağının (ligamentum inguinale) altından budun ön hissəsinə keçir.
* **Uzandığı sahə:** Budun ön hissəsindən dizə və baldırın müəyyən hissələrinə qədər yayılır.

### Funksiyaları

# **Hərəkət funksiyası:**
#* Bud əzələlərinin (xüsusilə **quadriceps femoris**) hərəkətini təmin edir.
#* Dizi açmağa və budu bükməyə kömək edir.
# **Həssaslıq funksiyası:**
#* Budun ön hissəsinin dərisində hissiyatı təmin edir.
#* Diz və baldırın daxili hissəsinin də hissiyyatını idarə edir.

### Zədələnməsi və Əlamətləri

* **Səbəblər:**
** Travmalar, cərrahi müdaxilələr və ya sinirin sıxılması.
* **Simptomlar:**
** Budun ön hissəsində uyuşma və ya keylik.
** Dizdə gücsüzlük və hərəkət məhdudluğu.
** Ayaqda reflekslərin azalması (xüsusilə diz refleksi).

### Müalicə Yolları:

* **Fizioterapiya:** Sinirin funksiyasını bərpa etməyə yönəlib.
* **Dərmanlar:** İltihab və ağrını azaltmaq üçün verilir.
* **Cərrahi müdaxilə:** Lazım olduqda sinirin dekompressiyası aparılır.

## İstinadlar