open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bioloji oksidləşmə

**Bioloji oksidləşmə** – canlı hüceyrə və toxumalarda oksigenin sərfi ilə üzvi maddələrin parçalanması nəticəsində və karbon qazının ayrılması ilə gedən prosesdir.

## Bioloji oksidləşmə haqqında müasir nəzəriyələr
1774-cü ildə Fransız alimi A.Lavuazye müəyyən etdi ki, yanma maddələrin oksigenlə oksidləşməsindən ibarətdir. Başqa sözlə, tənəffüs yanma prosesi ilə eyniyyət təşkil edir. Bioloji oksidləşməyə dair bir sıra alimlər müxtəlif fikirlər irəli sürmüşdür. Məsələn, N.Sösürün, E.Saks, F.Şenbay, Van-Hoff və s. Bu alimlərin irəli sürdüyü fikirlər bioloji oksidləşmənin öyrənilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. F.Şenbayaya görə oksidləşmədə ozon iştirak edir. 1897-ci ildə toxumaların tənəffüsü bioloji oksidləşməyə dair ilk hipotez irəli sürüldü. Bu hipoteza peroksid nəzəriyyəsi adlanır. Bu hipotezanı bir-birindən aslı olmayaraq rus alimi A. N. Bax və alman alimi K. Engler hazırlamışdır. Ona görə də peroksid nəzəriyəyə A. N. – K.Engler nəzəriyyəsi də deyilir. Bu hipotezin əsas məğzi ondan ibarətdir ki, tənəffüs zamanı oksigen molekulları fəallaşdırılır və peroksid birləşmələri yaranır.
Göstərilən proseslərin getməsi üçün oksidaza və peroksidaza fermentləri olduqca zəruridir. Sonralar müəyyən edilmişdir ki, tənəffüs zamanı maddələrin oksidləşməsində yuxarıda qeyd edilən proseslər müstəsna hal təşkil edir. Yəni bütün maddələr üçün eyni deyildir. Hal-hazırda müəyyən edilmişdir ki, üzvi maddələrin oksidləşməsi mitoxondrilərdə deyil, ağciyərin mikrosomlarında gedir. Toxunma tənəffüsünün əsas mexanizmini alman alimi O. Varburq işləyib hazırlamışdır. O, hesab edirdi ki, toxuma tənəffüsündə əsas mərhələ oksigenin aktivləşdirilməsidir. Məhz oksigen aktivləşəndən sonra hidrogenə birləşib su əmələ gətirir. 1912-ci ildə O. Varburq oksigeni aktivləşdirən hem tərkibli proteid aldı və buna sitoxromoksidaza adını verdi. Həmin ildə Batelli və Ştern dehidrogeneza fermentini kəşf etdi və göstərdilər ki, toxuma tənəffüsündə fəallaşmış oksigen deyil, toxumalarda aktivləşən hidrogendir.
1912-ci ildə V.İ.Palladin toxuma tənəffüsünün sxemini vermişdir və göstərmişdir ki, tənəffüs zəncirində dehidrogenləşmə mühüm rol oynayır. Başqa sözlə, onun hipotezi hidrogenin aktivləşməsi adlanır.
Sonralar Q.Viland və Tunberq sübut etdilər ki, oksigenin fəallaşması dehidrogenaza fermentinin köməyilə əldə edilir. Beləliklə V. İ. Palladinin hipotezi təcrübədə öz təsdiqini tapdı.

## Tənəffüs zənciri
1933-cü ildə D. Keylin sitoxromları kəşf etdi və müəyyənləşdirdi ki, onlar elektronların hidrogendən oksigenə aralıq daşıyıcısı rolunu oynayır. Qeyd etmək olar ki, həqiqətən də dehidrogenezaların iştirakı ilə substratdakı hidrogenlərin fəallaşdırılması və oksidazaların iştirakı ilə oksigenin oksidləşməsindən ibarətdir.
Müasir elmi təlimə görə toxumaların tənəffüsü üçün çoxlu ferment zəncirləri ilə təşkil olunmuş substrat hidrogenlərinin elektronlarının və protonlarının oksigenə daşınmasından ibarətdir. Bu prosesə tənəffüs zənciri deyilir.

## İstinadlar
Basketbol meydançası

**Basketbol meydançası** — basketbol oynamaq üçün düzbucaqlı formada, səthi hamar və bərk olan sahə. FİBA-nın rəsmi oyunları üçün meydançanın ölçüləri 28 metr uzunluğuna, 15 metr enində olmalıdır. Digər yarışlarda meydança ölçüləri azı 28х15 metr olmalıdır.

Meydança tavanının hündürlüyü ən azı 7 metr olmalıdır. Meydança səthi hər tərəfdən və yetərincə işıqlandırılmalı. İşıq mənbəyi elə yerləşməlidir ki, o oyunçuların görməsinə mane olmamalı. 1960-cı illərə qədər rəsmi oyunlar həm açıq, həm də, qapalı idman zallarında keçirilirdi. 1968-ci ildən bütün rəsmi oyunlar qapalı idman zallarında keçirilir.

## Quruluşu

### Mərkəzi dairə
Mərkəzi dairə meydançanın mərkəzində yerləşir və radiusu 1,80 metrdir.

### Mərkəzi xətt
Mərkəzi xətt arxa xətlərə paralel çəkilir və hər iki yan xəttdən 15 sm çıxmalıdır.

### Meydança sərhəddi xətləri
Meydançanın uzunluğu istiqamətində çəkilən sərhəd xətti yan xətt, eninə istiqamətdə çəkilmiş sərhəd xətti isə arxa xətt adlandırılır.

### Üçxallıq xətt
Rəqib səbəti yaxınlığındakı ərazidən başqa meydançanın ərazisi üçxallıq zona hesab olunur. Üçxallıq zona ikixallıq zonadan yarım çevrə formasında çəkilmiş xətlə ayrılır. Çəkilmiş bu yarım dairənin radiusu 6,75 metrdir (1 oktyabr 2011-ci ildən).

### Cərimə atışı xətti
Cərimə atışı xəttinin uzunluğu 3,60 metr olur. O arxa xətlərdən 5,80 metr məsafədən çəkilir.
  

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Basketbol meydançası haqqında 
* Basketbol meydançası haqqında
Diorit

**Diorit** — bir və ya bir neçə rəngli mineraldan, adətən, horblenddən və plaqioklaznda (andezin, bəzən oliqoklaz-andezin), ibarət olan intruziv süxurdur; tərkibində, habelə biotit və ya piroksen də ola bilər. Rəngli mineralların miqdarı 40%-ə yaxındır; kvarsın miqdarı 10%-dən çox olduqda kvarslı diorit adlanır.

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.
Tapti çayı

**Tapti çayı (və ya Tapı)****—** Godavari və Narmada çayları arasında mərkəzi Hindistanda bir çay.

## Xarakteristikası
Ərəbistan dənizində Kambey körfəzinə tökülmədən öncə qərb istiqamətində 724&nbsp;km məsafədə axır. Çay Qucarat ştatının Surat şəhəri boyunca axır və Maqdalla ONGC körpüsü ilə kəsilir. Çayın hövzəsinin sahəsi 77 800 км²-dir. Orta su sərfi 489 m3/s, maksimum su sərfi 9,830 m3/s, minimum su sərfi isə 2 m3/s-dir.

## Etimologiyası
Əfsanəyə görə Tapti çayı adını Günəş tanrısı Surya kral Samvarna ilə evləndikdə sonra olan qızı Tapti ilahəsinin adından götürmüşdür.

## Həmçinin bax
* Kambey körfəzi
* Ərəbistan dənizi
* Qucarat

## İstinadlar
Diskoasterlər

**Diskoasterlər -** kokkolitoforidlərə yaxın olan nəsli kəsilmiş orqanizmlər. Hüceyrə quruluşu məlum deyil. Fossil halda kokkolit və kokkolitoforidləri xatırladan ulduzvari və çoxbucaqlı formalı mikroskopik kalsium-karbonat (bəzən silisiumlaşmış) lövhələr şəklində rast gəlir. Təbaşirdən neogenə qədər məlumdur.

## Həmçinin bax
* Kokkolitoforidlər

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Mixail Mil

**Mixail Leontyeviç Mil** (; 22 noyabr 1909, İrkutsk – 31 yanvar 1970, Moskva) Sovet aerokosmik mühəndisi olmuşdur. Dünyaca məşhur Sovet istehsalı "Mi" seriyalı helikopterlərin istehsalı ilə məşğul olan Mil Moskva Helikopter Zavodunun qurucusudur.

## Bioqrafiyası
Mixail Mil 1909-cu ildə İrkutskda anadan olmuşdur. Atası Trans-Sibir Dəmiryolu işçisi, anası isə diş həkimi olmuşdur. Latviyanın Liepaya şəhərindən hərbi xidmətə çağırılmış babası 25 il Rusiya İmperator Donanmasında xidmət etdikdən sonra Sibirdə məskunlaşmışdır.

Mil aviasiya sahəsində ilk mükafatını hələ 12 yaşı olarkən qazanmışdır. O, 1926-cı ildə Tomsk şəhərində yerləşən Sibir Texnologiya İnstitutuna daxil olmuş, lakin burada aviasiya mühəndisi ixtisası olmadığına görə 1928-ci ildə bu sahədə ixtisaslaşmaq məqsədilə Novoçerkassk şəhərində yerləşən Don Politexnik İnstitutunda təhsilini davam etdirməyə başlamışdır. 1932-ci ildə P.G. Rudenko ilə ailə həyatı qurur.

Məzun olduqdan sonra Mərkəzi Aerohidrodinamik İnstitutunda (TsAGI) işləməyə başlamışdır. O, burada gələcək rəqibi olacaq Nikolay Kamovun köməkçisi vəzifəsində xidmət edirdi. İkinci dünya müharibəsinin başlamasına görə Mil Qırmızı Ordu sıralarına çağırılmış və 1941-ci ildə Şərq Cəbhəsində almanlara qarşı döyüş əməliyyatlarında iştirak etmişdir. 1943-cü ildə döyüş aviasiyasının idarə olunmasının və stabilliyinin inkişaf etdirilməsi proqramında iştirak etməsi məqsədilə geriyə çağrılmışdır. 1947-ci ildə dissertasiyalarını tamamladıqdan sonra TsAGI-nin Helikopter Laboratoriyasına müdir təyin olunmuşdur. Sonradan bu müəssisə Moskva Helikopter Zavodu adlandırılmışdır.

Mixail Mil işlədiyi dövr ərzində bir çox yerli və beynəlxalq mükafatlara layiq görülmüş, 69 dünya rekordu gerçəkləşdirmişdir. 1958-ci ildə onun dizayn etdiyi Mil Mi-4 helikopteri Brüssel Beynəlxalq Sərgisində qızıl medal qazanmışdır. 1971-ci ildə ölümündən sonra Mil Mi-12 helikopteri "Sikorski" mükafatına layiq görülmüşdür.

Mixail Mil 31 yanvar 1970-ci il tarixində Moskva şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Mil Mi-24
* Mil Mi-17
* Mil Mi-8

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Михаил Леонтьевич Миль 
* И. Карпенко. Посередине земли Сибирской
* «Создатель грозной силы»
Hatsuyume

– Yaponiya mədəniyyətində yeni ildə, yəni yanvarın 1-dən 2-nə keçən gün görülən ilk yuxu. İnanca görə bu yuxu insanın həmin il üçün taleyini müəyyənləşdirir. Yaxşı əlamət kimi yuxuda Fuci dağını, şahin və ya badımcan, ən gözəli isə 3-nü də bir arada görmək sayılır. Belə qeyri-adi şeylərin yuxuda görülməsi ilə bağlı inanc həmin sözlərin səslənməsiylə əlaqələndirilir. Belə ki, "fuci" sözü "buci" (firavanlıq), "taka" (şahin) "takai" (yüksək, bahalı) və "nasu" (badımcan və ya həyata keçirmək) mənaları verirlər (İçi-Fuci, Ni-Taka, San-Nasubi (一富士、二鷹、三茄子; 1. Fuci, 2. Şahin, 3. Badımcan)).

Yuxuyla əlaqəli daha inandırıcı versiya isə əsasını general Tokuqava İeyasunun Suruqa əyalətində (indiki Şizuoka prefekturası) olduğu zaman söylədiyi fikirdən götürür. Mövsümdəki ilk badımcanların qiymətini öyrənən general çox təəccüblənir və deyir ki, onun əyalətində badımcandan daha bahalı (yüksək) yalnız Fuci dağı (Yaponiyadakı ən hündür dağ) və Aşitaka dağıdır ("taka" – şahin).

## Həmçinin bax
* Yeni il Yaponiyada
* Omisoka

## İstinadlar
Bekker adası

**Bekker adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Adanın səthinin yarıdan çoxu buzla örtülmüşdür. Burada buz qatının qalınlığı 66 metrdir. Buzdan azad olan hissə adanın şərqində yerləşir. Burada da adanın ən hündür nöqtəsi olan zirvə yerləşir.Adada çoxlu sayda axar vardır. Adanın qərbində Lopast burnu, şərqində isə Qalkov burnu yerləşir.

Adanın maksimal hündürlüyü — 165 m.

Ada cənubdan Payer adasından Ruslan boğazı, şimal-şərqdə yerləşən La-Ronser adasından isə Beryozkin boğazı ilə ayrılır.

* Yaxınlığında yerləşən kiçik adalar: Keyn adası, Stoliçka adası, Kuna adası.
* Yaxınlığında yerləşən iri adalar: Payer adası, Qofman adası, La-Ronser adası.
Ada alman mühəndisi və etnomoloqu Teodor Bekkerin (1840–1928) şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar
Keyn adası

**Keyn adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Dairəvi formaya malikdir. Diamerti 6 km-dir. Ziçi adaları qrupuna daxildir. Qrili adasından 2 km şimal-şərqdə yerləşir. Ondan Ştrenek boğazı ilə ayrılır. Bütünlüklə buzdan azaddır.
Ada qütb araşdırmaçısı İlayş Kent Keynin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Mirə türbəsi

**Mirə türbəsi** — Elxanilər dövləti dövründə vəzir olmuş Tacəddin Əlişahın həyat yoldaşı Mirə Xatunun Salmas şəhərinin yaxınlığında məqbərəsi (1310 il).

Mirə Xatunun ozamankı adıyla Əminə xatun, Arqun ağanın qızı və Tacəddin Əlişahın həyat yoldaşıydı. Salmasın qərbində Köhnə Şəhər yaxınlıqlarında Mirə Türbəsi olaraq tarixçilər tərəfindən qeyd olunmuşdur. Türbə 7 may 1930-cu ildə baş vermiş Dilman zəlzələsi zamanı dağılmışdır. Türbənin ucalığı 20 metr idi.

## İstinadlar
Bliss adası

**Blis adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Ondan 700 metr qərbdə Pritçett adası, 3 km şimal-şərqdə isə Brays adası yerləşir. Brays adasından Sadko boğazı ilə ayrılır.

## Təsviri
Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 6 km, eni 3 km-dir. Adanın böyük hissəsini hündürlüyü 300 m olan buzlaq yerləşir. Blis adasının cənub qutaracağında yerləşən Beresford brnundan 50 m aralıda Zub adası yerləşir.

## Xəritə
* Xəritə
Lup Pindor

**Lup Pindor** *(Coz Pindor Quzman*) — Məşhur boksçu Pintor, 1974-cü ildən yarışda iştirak edən Meksika məşhur boksçusudur. O, 1979-cu ildə Avropa çempionu adını qazanıb. 1981-ci ildən Pintor dəfələrlə mükafatlar, fəxri adlar qazanmışdır.

## Həyatı
Lup Pintor 1955-ci ildə Meksikada yoxsul fəhlə ailəsində anadan olub. Atası ilə çox güclü münasibətləri var idi. Kasıbçılıq içində böyüyən Lup, özünü bu vəziyyətdən çıxartdı. 1974-cü ildə peşəkarcasına boks ilə məşğul olmağa başladı.

O, Vazquezand ilə dərhal döyüşə çıxdı, onun növbəti qələbəsindən sonra Fransisko Nunyes ilə raundda nokautla onun hesabını açdı. O, üç döyüşdən sonra ilk məğlubiyyətini aldı. Amma səkkiz döyüşün yeddisini nakautla qalib oldu.

Pintor 25 fevral 1976-cı ildə gələcək Dünya Xoruzu Davilaon ilə, sonra dalbadal iyirmi iki döyüşü qələbə seriyasını tutmuş on turdan ibarət turnirdə uduzdu.

Pintor Meksika boks məktəbi açdırmışdır. O, 2002-ci ildə Con Oven-in heykəlinin boksçunun həyat və ömür yolunu açmağa kömək edib. Ailəsi dəvət olunub.

Çünki Oven-in son döyüşü Pintor ilə olub. Oven 1980-ci ildə Pintor ilə döyüşdə Pintorun güclü zərbəsindən sonra karyerasında ilk dəfə olaraq nakulta düşüb. Ancaq ayılıb, komaya düşüb. Yeddi həftə sonra vəfat edib.

## Boksdan sonra
Pintor, Camachoand və Zapataand ilə yanaşı, bir neçə boksçuların arasında 23 dekabr 2015-də Boks federasiyasının üzvü seçilib və vəzifə 15 iyun 2016-də verilib.

## İstinadlar

## Mənbə
(i) There are few online accounts of Pintor's upbringing. A sensitive description may however, be located here: http://icwales.icnetwork.co.uk/0700sports/1000boxing/tm_objectid=17107402&method=full&siteid=50082&headline=johnny-owen--champion-of-half-the-word-name_page.html. (ii) For an in-depth discussion of Pintor's controversial defeat of Carlos Zarate, see: http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/1999/Dec-26-Sun-1999/sports/12627549.html. (iii) A ring report describing the Owen fight can be found here: http://www.johnnyowen.com/Rpts/owen/world_title.html. (iv) For more on Pintor's relationship with Johnny Owen's family, see: http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/2390049.stm. (v) For a piece on Pintor's return fight with Albert Davila, go to Boxing Insider https://web.archive.org/web/20061111020934/http://www.boxinginsider.com/columns/stories/157253820.php. (vi) Detail's of Pintor's ring record can be found at the Boxing Records Archive: http://www.boxrec.com/boxer_display.php?boxer_id=000166 .

## Xarici keçidlər
* Professional boxing record for Lupe Pintor from BoxRec
Sabarmati çayı

**Sabaramti çayı** (, ) — Hindistanın qərb istiqamətində axan əsas çaylarından biri. Çay mənbəyini Racastanın Udaipur mahalında Aravalli sıra dağlarından götürür və cənub-qərb istiqamətində 371 km məsafədə Racastan və Qucaratı keçdikdən sonra Ərəbistan dənizinin Kambey körfəzinə tökülür. Çayın uzunluğu Racastan ərazisində 48 km, Qucarat ərazisində isə 323 km-dir.

## Hövzəsi
Sabarmati hövzəsinin maksimum uzunluğu 300 km, maksimum eni isə 105 km-dir. Su hövzəsinin ümumi sahəsi 21674 km2-dir. Hövzənin 4124 km2-i Racastan, 18550 km2-i isə Qucarat ərazisinə düşür.

Racastan ərazisində Sabarmati çayının hövzəsi orta hissədə yerləşir. Çayın hövzəsinin şərqində Banas və Mahi hövzələri, şimalında Luni hövzəsi, qərbində isə Qərbi Banas hövzəsi uzanır. Cənub sərhədləri Quracat əyalətinin sərhədidir. Sabarmati çayının hövzəsi Udaipur, Sirohi, Pali və Dunqarpur bölgələrində genişlənir. Oroqrafik xüsusiyyətinə görə hövzənin qərb hissəsi Aravalli sıra dağlarına məxsus dağlıq ərazilərlə qeyd olunur. Ərazinin şərq hissəsində mülayim şərq yamacı boyu dar allüvial düzənlik uzanır.

## Qolları
Çayın əsas qolları aşağıdakılardır: Sei, Vakal, Vatrak, Şedhi, Harnav, Quhey, Hathmati, Kari, Meşvo, Mazam və Mohar.

Sabarmati hövzəsində orta illik suyun həcmi 308 m3/nəfərdir və bu beynəlxalq məbləğdən (1545 m3/nəfər) əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.

## Su anbarları
Sabarmati çayı və onun qolları üzərində bir neçə su anbarı var. Daroi su anbarı əsas çay üzərində yerləşir. Hatmati su anbarı, Harnav su anbarı və Quhai su anbarı, Əhmədabadda əsas çayın yuxarı hissəsində birləşən qolların üzərində yerləşərkən, Meşvo su anbarı, Meşvo bəndi, Mazam su anbarı və Vatrak su anbarı çayın aşağı hissəsində tökülən qolların üzərində yerləşir. Kambey körfəzində Kalpasar layihəsi planlaşdırılır.

## Qalereya

Fayl:River-Sabarmati-2.jpg|İnkişaf planına əsasən Sabarmati çayı yaxınlığında konstruksiya tikinti işlərinin aparılması
Fayl:Harnav River.jpg|Sabarmati çayının qolu, Harnav çayı
Fayl:Sabarmati River Ahmedabad India 1890.jpg|Sabarmati çayı 1980-ci ildə
Fayl:Watercarts Sabarmati River Ahmedabad 1890.jpg|1980-ci il Əhmədabad yaxınlığında Sabarmati çayında su arabası 
Fayl:Lithograph by Dutchman Philip Baldeus depicting Ahmedabad and Sabarmati river circa 1752.jpg|Təxminən 1752-ci illərdə alman litoqrafı Filip Baldeus tərəfindən Əhmədabad və Sabarmati çayının təsviri


## Həmçinin bax
* Kambey körfəzi
* Tapti çayı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Sabarmati Basin (Department of Irrigation, Government of Rajasthan) 
* Sustainable water project Sabarmati River Basin 
* Map of Sabarmati Basin 
* Integrated management of the Sabarmati river basin 
* Information about sabarmati riverfront project of Ahmedabad
Solovyov adası

**Solovyov adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
## Yerləşməsi
Arxipelaqın şimalında, Karl Aleksandr adası ilə Qoqenloe adası arasında, Trininqen boğazında yerləşir. Kral Aleksadr adası ondan 7&nbsp;km şimal-şərqdə, Qoqonloe adası isə 3.5&nbsp;km cənubddır. Ada buzdan azaddır. Burada yüksəklik yoxdur. Dairəvi formaya malikdir. Diametri 250 metrdir. 
## Xəritə
*Xəritə
Tom adası

**Tom adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
## Yerləşməsi
Byus adasında yerləşən Pneqin burnundan 1.5&nbsp;km şərqdə yerləşir. Aypara formasına malikdir. Uzunluğu 700 metrdir. Ada buzdan azaddır. Burada yüksəklik yoxdur.
## Xəritə
*Xəritə
Tom Hokins

**Tom Hokins** (22 dekabr, 1936. Çikaqo – 16 avqust, 2017. Kaliforniya ştatı, Malibu şəhəri) — amerikalı basketbolçu.

## Həyatı

Tom Hokins 16 avqust 2017-ci ildə 81 yaşında Kaliforniya ştatının Malibu şəhərindəki evində vəfat edib.

## Karyera
Tom Hokins “Notr-Dam” kollecinin komandasının ilk qaradərili basktebolçusu olub. O, peşəkar karyerasını başa vurduqdan sonra radio və televiziyada şərhçi kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin “Los-Anceles Docers” beysbol klubunun vitse-prezidenti olub.

Tom Hokins “Minneapolis Lakers”, “Los-Angeles Lakers” və “Sakramento Kings” klublarında çıxış edib.

## İstinadlar
Uindvord adası

**Uindvord adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
## Yerləşməsi
Arxipelaqın cənub-qərbində, Bryus adasının cənub-şərqindən 1.5&nbsp;km aralıda yerləşir. Ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 1.7&nbsp;km, eni isə 800 metrdir. Ada buzdan azaddır. Maksimal hündürlüyü 82 metrdir. 1899-ci ildə Federik Ceksonun ekspedisiyasında iştirak etmiş şxunun şərəfinə adlandırılmışdır.
## Xəritə
*Xəritə
Eskimos rifi

**Eskimos rifi** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 3 rifdən ibarət adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın cənubşərqində, Salm adasından 4&nbsp;km cənub-qərbdə, Vilşek adasından isə 4.5&nbsp;km şərqdə yerləşir. Ən iri rif 400 m uzunluğa malik ola da digərləri 100 metrdir. Rifdə hündürlük yoxdur. 
## Xəritə
*Xəritə
Koraç kuboku

**Koraç kuboku** - FİBA-nın rəhbərliyi ilə 1972-2002-ci illərdə keçirilmiş Avropanın kişi basketbol klublarının turniri.

Nüfuzuna görə Avropada "Avropa çempionlar kuboku" (sonralar basketbol üzrə "Avroliqa" kuboku) və "Kubok çempionlarının kuboku" (sonralar Saporta kuboku) turnirlərindən sonra üçüncü yeri tuturdu. Turnir Sarayevo yaxınlığında avtomobil qəzasında həlak olmuş əfsanəvi Yuqoslav oyunçusu Radivoy Koraçın şərəfinə adlandırılmışdır. 2002-ci ildə bu turnir Saporta Kuboku adlandırılmış Avropa turniri ilə birləşdirildikdən sonra Avropa kuboku turniri kimi tanınmışdır. 2003-cü ildən bu yarış Serbiyada və Çernoqoriyada Padivoy Koraç turniri, ölkə parçalandıqdan sonra isə Serbiya kuboku adlandırılmışdır. 
## Qaliblər

## Xarici keçid
*  
* FIBA Korać Cup @ FIBA Europe.com

## İstinadlar
İeske adaları

**İeske adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil  iki adadan ibarət olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adalar ilk sovert aviatorlarından olan Nikolay Martınoviç İeskenin şərəfinə adlandırılmışdır..

## Yerləşməsi
Adalar arxipelaqın mərkəzində, Solsberi adasından şimal-qərbdə yerləşir. Ən iri adası 500 m uzunluğa malikdir. Adada yüksəklik yoxdur. Kişik adanın uzunluğu 50 metrdir. 
 
## İstinadlar
Mey adası

**Mey adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. İngilis admiralı Vilyam Meyin şərəfinə adlandırılmışdır.
## Yerləşməsi
Arxipelaqın cənubunda, Quker adasında 6.5&nbsp;km cənubda, Eteric adalarından 5&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir. Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 1.7&nbsp;km-dir. Ada buzdan azaddır. Burada yüksəklik yoxdur.

## Xəritə
*Xəritə
## İstinadlar
Tryoxluçevoy adası

**Tryoxluçevoy adası** — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adı üçbucaq formaya malik olması ilə əlaqədar verilmişdir. 
## Yerləşməsi
Arxipelaqın şərqində, Qrehem-Bell adası sahilində yerləşir. Ondan qumlu dayazlıqla ayrılır. Üçbucaq formasına malikdir. Uzunluğu 3&nbsp;km-dir.

## Xəritə
*Xəritə
Dmitri Kartvelişvili

**Dmitri Levanoviç Kartvelişvili** (; ) — sovet və gürcü dövlət və partiya xadimi. 1982–1986-cı illərdə Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur. 1956-cı ildən Sov. İKP üzvü olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 9–11 çağırışlarında Gürcüstan SSR-in təmsil edən deputatlarından biri idi.

## Həyatı
O, Tiflisdə hüquqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1951-ci ildə mühəndis-texnik sahəsində Gürcüstan Politexnik İnstitutunu bitirmişdir. 1955-ci ildən o, müxtəlif mühəndis vəzifələrində çalışmışdır.

1956-cı ildə o, Sov. İKP qoşuldu. Onun əsl siyasi karyerası 1970-ci illərdə başladı. 1971-ci ilin iyununda o, Kutaisi şəhər icraiyyə komitəsinin sədri təyin edildi. Daha sonra o, Tbilisiyə köçür və 1975-ci ildə sənaye və nəqliyyat nazirinin müavini kimi işə başlayır, bir il sonra isə Gürcüstan SSR Dövlət Plan Komitəsinin sədrinin birinci müavini seçilir.

Nazirlər Sovetinin sədri Zurab Pataridzenin faciəli şəkildə ölümündən sonra o, 2 iyul 1982-ci ildə Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsinə keçdi və dörd il bu vəzifədə qaldı. Bir müddət siyasətdən uzaq qalan Dmitri 1988-ci ildən isə Dizayn və Texnologiya İnstitutunun direktoru təyin edildi. O, 1989-cu ilin noyabr ayından sənaye nazirinin müavini idi, 1990-cı ilin oktyabrında isə təqaüdə çıxdı.

SSRİ Ali Sovetinin 9–11 çağırışlarında Gürcüstan SSR-in təmsil edən deputatlarından biri idi.

Dmitri Kartvelişvili 3 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeninə layiq görülmüşdü.

## Xarici keçidlər
http://www.worldstatesmen.org/Georgia.html Gürcüstan dövlət rəsmilərin vəzifə illəri
Otar Çerkeziya

**Otar Yevtixiyeviç Çerkeziya** (; ) — sovet və gürcü siyasətçisi, 1986—1989-cu illərdə Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur.

1955-ci ildə Sov. İKP üzvü oldu, 1956-cı ildə Gürcüstan Politexnik İnstitutunu bitirdi. 1956-cı ildə Gürcüstan SSR komsomol MK şöbələrinin birinin rəhbəri oldu, 1961-ci ildə isə Gürcüstan SSR Komsomol MK birinci katibi təyin olundu. 1967-ci ildə Gürcüstan Kommunist partiyasının rayon komitəsinin birinci katibi, 1970-ci ildə isə Gürcüstan Kommunist partiyasının MK-nın şöbə müdiri təyin edildi. 1973-cü ildə Gürcüstan SSR Nazirlər soveti sədrinin müavini, sonra isə birinci müavini vəzifəsinə keçdi.

1986-ci il aprelin 11-dən 1989-cu il martın 29-dək Gürcüstan SSR Nazirlər Sovetinin sədri olmuşdur.

SSRİ Ali Sovetinin 11 çağırış deputatı.

1989-cu ilin noyabr ayından SSRİ Ali Soveti Katibliyinin şöbə müdiri idi.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://www.e-globus.ru/639.html  (rusca)
Arabo batalyonu

**Arabo könüllü dəstəsi** (, latın qraf. Arabo kamavorakan jokat) və ya **Arabo batalyonu** — Qarabağ müharibəsində əsasən Ermənistan erməniləri və xaricdən gələn ermənilərdən təşkil olunmuş millətçi paramilitarist qruplaşma.

## Adı
Dəstənin adı ilk vaxtlar *“Qaregin Njde”* olub. Lakin, digər erməni dəstələri daxilində “Qaregin Njde” adlı dəstələrin ortaya çıxması, dəstənin adının “Arabo” adı ilə əvəzlənməsinə səbəb olub. *"Arabo"* XIX əsrdə Osmanlıya qarşı qiyam edən və sonda kürd dəstələri tərəfindən öldürülən Stepanos Mixitaryan adlı şəxsin təxəllüsü olub.

## Tarixi
Dəstə 1989-cu ildə Livan, Fələstin, Suriya və Fransadan gəlmiş erməni millətçilərinin, həmçinin Sovet İttifaqı Silahlı Qüvvələrində xidmət keçmiş təcrübəli döyüşçülərin iştirakı ilə İrəvanda yaradılıb.

Dəstəni yaratmazdan öncə, Manvel Yeğiazaryan bir neçə şəxslə birgə bir neçə dəfə Gorus, Cermuk və Naxçıvan sərhədləri ətrafına, o cümlədən digər ərazilərə gedərək ümumi kəşfiyyat aparıb. Nəticədə, 4 oktyabr 1989-cu ildə Manvel Kerri Xaçik, Hayk və Civan adlı şəxslərlə birlikdə, Yeğeqnadzor rayonunun Xaçik kəndində yerləşən sərhədə yaxın hissələrə gedərək çadırlar qurub və burada *Arabo dəstəsi*nin ilkin prinsiplərini müəyyənləşdirib. Tədricən yeni üzvlərin Məlik, Roman və Samvel adlı şəxslərin qatılması ilə dəstə daha da genişlənməyə başlayır. 9 oktyabr 1989-cu ildə dəstənin şəxsi heyəti 4, 19-da 24 nəfər idisə, artıq 1990-cı ilin yanvar ayında dəstəyə təşkilatlanmış 10, 15, 20 nəfərdən ibarət qrupların gəlməsiylə dəstə üzvlərinin sayı artır.

Arabo ilkin mərhələdə fəaliyyətini Azərbaycan-Ermənistan sərhəd xətti boyunca aparıb:

* 1989-1990-cı illər: Yeğeqnadzor rayonu, Xaçik kəndi, Əzizbəyov rayonu Bardzruni, İcevan rayonu.
* 1990-cı il: Noyemberyan rayonu, Əskipara.
 
## Məhvi və itkin hesab edilməsi
"Arabo" batalyonunun 80-dən çox üzvü 29 iyun 1992-ci ildə Gəncə batalyonunun komandiri Mehman Ələkbərovun Tərtər ərazi özünümüdafiə batalyonu ilə birgə apardığı Həsənqaya əməliyyatı zamanı tamamilə məhv edilib.

Arabo könüllü dəstəsi uzun müddət Ermənistanda itkin hesab edilib. 2008-ci ildə Youtubeda batalyon üzvlərinin cəsədlərinin əks olunduğu tarixi kadrların yayılmasından sonra "Arabo" yenidən gündəmə gəlib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dünya basketbol liqalarının siyahısı

## Dünya
* FİBA Beynəlxalq Basketbol Federasiyası (1932)

## Kişilər

### Asiya
Asiya

* Basketbol üzrə Asiya çempionatı
* FİBA Asiya Çempionlar kuboku
* ASEAN Basketbol kiqas;
* VABA çempionlar kuboku
 
 İndoneziya
* Basketbol üzrə İndoneziya çempionatı 

 İran
* Basketbol üzrə İran çempionatı 

 Qazaxıstan
* Milli liqa. 

 Çin
* Çin basketbol assosiasiyası
* Milli basketbol liqası

 Livan
* Basketbol üzrə Livan çempionatı 

 Malayziya
* Malayziya 

 Filippin
* Filippin basketbol assosiasiyası
* Filippin basketbol liqası

 Koreya Respublikası
* Basketbol üzrə Cənubi Koreya çempionatı

 Yaponiya
* bj liqa
* Yaponiya basketbol liqası

### Amerika
Amerika
* Amerika liqası
* Cənubi Amerika liqası
* Cənubi Amerika çempionatı

 Argentina
* Basketbol üzrə Argentina çempionatı

 Braziliya
* Basketbol üzrə Braziliya çempionatı

 Venesuela
* Basketbol üzrə Venesuela çempionatı

 Kanada
* Kanada Milli Basketbol Liqası

 Kolumbiya
* Basketbol üzrə Kolumbiya çempionatı

 Meksika
* Basketbol üzrə Meksika çempionatı

 Paraqvay
* Basketbol üzrə Paraqvay çempionatı

 Puerto-Riko
* Basketbol üzrə Puerto-Riko çempionatı
 ABŞ

Peşəkarlar

* Milli Basketbol Assosiasiyası (NBA, 1946, (ABŞ, Kanada)

Həvəskarlar
* Beynəlxalq Basketbol Liqası (IBL, 2004) (ABS, Kanada)
* NBA İnkişaf Liqası (NBADL, 2001) (ABŞ)  
* Birinci Basketbol Liqası (BBL, 2007) (ABŞ)

Yarımpeşəkarlar
* Amerika Basketbol Assosiasiyası (2000), (ABA, 1999)

 Uruqvay
* Basketbol üzrə Uruqvay çempionatı

 Çili
* Basketbol üzrə Çili çempionatı
## Afrika

Afrika
* Afrika çempionlar kuboku

 Əlcəzair
* Basketbol üzrə Əlcəzair çempionatı

 Qabon
* Basketbol üzrə Qabon çempionatı

 Liviya
* Basketbol üzrə Liviya çempionatı

 Mərakeş
* Basketbol üzrə Mərakeş çempionatı

 Nigeriya
* Basketbol üzrə Nigeriya çempionatı

 CAR
* Basketbol üzrə CAR çempionatı

## Avropa
 Avropa
*Avropa Liqası (1957)
* Avropa kuboku (2002)
* FİBA Çağırış kuboku (2003)
* VTB Vahid liqası (2008)
* ABA liqası (2001)
* Mərkəzi Avropa basketbol liqası (2007)
* Balkan beynəlxalq basketbol liqası (2008)

 Avstriya
* Avstriya basketbol bundesliqası (ÖBL, 1947)

 Albaniya
* A liqası (1946)

## Xarici keçid
* Professional Basketball Research 
* Европейский баскетбол
* Северной Америки баскетбол
* Южной Америки баскетбол
* Азиатский баскетбол 
* Австралийский баскетбол
* Африканский баскетбол
SEOKAR-2 katalizatoru

**Katalizator – Seokar-2** – diyircək şəkilli seolitsaxlayan alümosilikatdır.

## Tətbiqi
Neft fraksiyalarının katalitik krekinqində istifadə olunur.

## Kimyəvi tərkibi
* Na2O – 25%
* Fe2O3 – 0,2%
* Pr2O3 – 2,3%
* xarici görünüş: farfor şəkilli dairəciklər
* qranulların ölçüsü – d=2,5–5mm
* fraksiyasının ölçüsü – d=2,5–0,5mm
* fraksiyanın tərkibi – 94%-dən az olmamalı

## Hazırlanma texnologiyası
Alümosilikatın çökdürülməsi, seolitin hazırlanması və onun alümosilikata daxil edilməsi, diyircəklərin hazırlanması, ion mübadiləsi, yuma, diyircəklərin yuyulması və qurudulması.

## Regenerasiya şəraiti
Fasiləsiz işləyən regenerator qurğusunda 680–7000C-də hava ilə.

## Katalitik xassələri
Məhsulun çıxımı:

* 7500C-də stabilləşmədən sonra benzinin çıxımı – 47% -dən az olmamalı
* selektivliyi – 77% kütlədən az olmamalı

## Mənbə
Ф. М. Садыхов, Р. М.Алигулиев. Катализаторы, процессы нефтехимической и нефтепереработывающей промышленности. Баку, "Элм", 2000, с. 68
NBA All-Star Həftəsonu

**NBA All-Star Həftəsonu** festivalı NBA-nın müntəzəm mövsümünün ortalarında, bazar günü axşam keçirilən NBA All-Star Oyununda baş verən müxtəlif basketbol tədbirlərindən, sərgilərdən və çıxışlardan ibarət olan həftəlik bir festivaldır. Bu dövrdə müntəzəm mövsüm oyunları keçirilmir, bu da All-Star fasiləsi kimi tanınır.

## All-Star oyunları
All-Star Həftəsonu oyunları bazar günü keçirilən əsas oyundur. 2017-ci oyun Yeni Orlean Pelicans evinin Nyu Orleans Smoociye King Mərkəzində keçirildi. 2018-ci ildə keçiriləcək NBA All-Star Həftəsonu Oyunları Los Anceles şəhərində keçirilməsi planlaşdırılır.

## [[NBA All-Star|NBA All-Starın]] fəaliyyəti
NBA Cam Sessiyası 1992-ci ildən bu yana All-Starda keçirilməyə başlanılmışdır. Bu "Basketbolun təməl parkı" bayramlarının bir hissəsini təşkil edir. All star  tərəfdarları, cümə axşamı və bazar günləri arasında çox sayda interaktiv basketbolla əlaqəli fəaliyyətlərdə iştirak edə bilir. NBA Jam Sessiyası ümumiyyətlə gənc tərəfdarlara yönəldilir.

### Cümə
* NBA All-Star Məşhur Oyunu: İlk olaraq 2003-cü ildə keçirilən oyun, təqaüdçü NBA oyunçular, WNBA oyunçuları, aktyorlar, musiqiçilər və basketboldan başqa idmançılara aiddir.
* Rising Stars Challenge: 1994-cü ildən 1999-cu ilədək hadisə "Rookie Game" adlanırdı və tamamilə birinci illik oyunçulardan ibarət idi.
* G Liqası Dream Fabriki Cümə gecəsi: İlk olaraq 2008-ci ildə keçirilmiş olan hadisələr, bir çempionluq yarışması, üç nöqtəli atış və bir H-O-R-S-E müsabiqəsini ehtiva edir. Bu hadisələr NBA All-Star Şənbə Gecəsi hadisələrindən sonra modelləşdirildi.

### Şənbə
* G-Liqası All-Star Oyun: 2007-ci ildə keçirilən bu oyunda NBA G-liqasının ən yaxşı oyunçusu var. Birincisi, Şərqdən 114-100 bal almışdı. G-League All-Star oyunu bütün digər All-Star şənbə fəaliyyətləri ilə eyni sahədə keçirilməmişdir. Bunun əvəzinə NBA Jam Session-in məhkəmə iclası keçirildi.
* Slam Dunk Müsabiqəsi: Bu müsabiqə, liqanın ən gənc yaxşı dunkers bəzi yaradıcılıq və atletik qabiliyyətini nümayiş etdirir. Müsabiqənin xüsusi qaydaları hər il qərar verilir, lakin müsabiqə həmişə subyektiv olaraq qiymətləndirilir. Hər dunk və ya dunk cəhd sonra, rəqibləri beş hakimlərdən 10-dan bir marka verilir, mümkün olan yüksək 50 bal verir. "Səyahət" və ikiqat driblling adi qaydaları tətbiq edilmir.

### Bazar günü
* **NBA All-Star Oyunları**

## Xarici keçid
* NBA All-Star 2016

## Ədəbiyyat
* "TNT to air H-O-R-S-E game featuring NBA players" (Press release). *NBA*. February 5, 2009. Retrieved June 21, 2009.
* DuPree, David (February 12, 2002). "NBA's brightest stars set to collide*USA Today*.    from the original on February 22, 2013.
Çolpan (dağ)

**Çolpan** — Gədəbəy rayonu ərazisində dağ.

## Toponimi
Azərbaycanın qərb rayonlarında çolpan sözü "təpəlik, kiçik dağlıq" mənasında işlənir. Rayonun Eymir kəndində Çolpan qayası, Daşkəsən rayonunda Çolpan yalı, Tovuz rayonunda Çolpan dərəsi kimi mikrotoponimlər qeydə alınmışdır. Türkdilli xalqlarda çolpan dan ulduzu Zöhrənin (Veneranın) adıdır. Etnotoponim olması da mümkündür. Qırğızıstanın Koçkar rayonunda Çolpon kəndi, İssık-Kul vilayətindo Çolpan-Ata şəhəri var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* http://haqqinda.az
Sezar Sampson

**Sezar Sampson** (;  18 avqust 1983, Linz, Avstriya) — Avstriya müğənnisi, bəstəkarı və modeli. O, "Nobody but You" mahnısı ilə Avstriyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.

## Həyatı
Sezar Sampson 18 avqust 1983-cü ildə Avstriyanın Linz şəhərində anadan olmuşdur. O illərlə sosial işçi olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Musiqi sahəsində isə Sezar Symphonix International musiqi birləşməsinin üzvü olaraq çalışır.

## Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Sezar Sampson 2016 və 2017-ci illərdə Bolqarıstanın Avroviziya təmsilçilərini səhnədə dəstək vokalçı olaraq müşayiət etmişdir.

5 dekabr 2017-ci il tarixində Avstriyanın ÖRF telekanalı Sezar Sampsonun "Nobody but You" mahnısı ilə Avstriyanı Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçirilən 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyini elan etmişdir. Mahnının bəstəkarları Boris Milanov və Sebastian eyni zamanda Bolqarıstana Avroviziyada iki il ard-arda yüksək nəticələr qazandırmışdırlar.

Müsabiqə üçün uzun sürən hazırlıqlardan sonra Sezar 8 may tarixində baş tutan müsabiqənin birinci yarımfinal mərhələsində 13-cü səhnə almışdır. Nəticədə ifaçı 231 xalla yarımfinalda 4-cü yeri tutmuş və ölkəsini Avroviziya finalına yüksəltməyə nail olmuşdur. 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı final mərhələsində mahnısını bir daha ifa edən Sampson finalda münsif səsverməsinə görə birinci yeri tutsa da, SMS səsverməsində 13-cü yerdə qərarlaşmışdır. Ümumi nəticədə isə 342 xal toplayaraq, 3-cü yeri tutmuşdur. Bu Avstriyanın Avroviziyada 2014-cü ildən bəri əldə etdiyi ən yüksək nəticəsi olmuşdur.

## Diskoqrafiya
### Sinqllar
* *Nobody but You*

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Yevdokiya Lopuxina

**Evdokiya Fyodorovna Lopukin** (Rusca: *Евдоки́я Фёдоровна Лопухина*) (d. 9 avqust 1669 - ö. 7 sentyabr 1731) — Çar I Pyotrun əslən qədim rus ailəsinə mənsub olan ilk xanımı. Bu evlilik 27 yanvar 1689 - 1698 tarixlərində davam etmişdir. O, eyni zamanda vəliəhd Aleksey Pyotroviçin anası və imperator II Pyotrun nənəsidir.

## Mənbə
Dəmirçitəpə (dağ)

**Dəmirçitəpə**-Quba rayonu ərazisində dağ.

## Toponimi
Qaraçayla Qudyal çayı arasındakı sıra dağlar üstündəki zirvələrdən biridir. Tədqiqatçılar oronimi buradakı təpələrdən birində yaylağa gedən elat camaatına mövsümi xidmət göstərmək üçün dəmirçilərin müvəqqəti yurdu olması ilə əlaqələndirirlər. Etnotoponim olması da mümkündür.

## Həmçinin bax
* Şahdağ silsiləsi

## Xarici keçid
* http://quba-ih.gov.az

## İstinadlar
Koldevey adası

**Koldevey adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Adanın səthi hamardır. Ən hündür zirvə 66 metrdir. Ondan bir qədər aralıda 6 metrlik iki qaya vardır. Adanın 54 metrlik ikinci zirvəsi cənubda yerləşir. Adada göl yoxdur. Bir axara sahibdir. Şimalında yerləşən sıldırımlı qayadan bir qədər aralıda Şyonau adası yerləşir. Üçbucağa bənzəyir. Bütünlüklə buzdan azddır. Salm adasından 200 metr dərinliyə sahib boğazla ayrılır. Ada alman qütb səyyahı Karl Koldeveyin şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar
Beşyataq (dağ)

**Beşyataq** — Balakən rayonunda dağ.

## Toponimikası
Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacında, Balakən çayının sağ sahilində yerləşir. Hün. 1228 m. Keçmişdə maldar ellərin yaylaq yerlərindən olmuşdur. Oronim beş və yataq (çay məcrası; qoyun yatağı) komponentlərindən düzəlib. Özbəkistanın Fərqanə vilayətində Beşarıx, Qaşqaradərə vilayətində isə Beşkənd şəhəri, Krımda Beşuy, Beşuy Eli, Beşqaran, Beştamak, Beşqurt və s. yaşayış məntəqələri qeydə alınmışdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, türk dillərində beş sözünün "ağac budağı", "ağac şaxəsi", yataq sözünün isə "ev, tikili, heyvanların saxlandığı yer" mənalarında işlənməsi halı da geniş yayılmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçid
* beyaz.az/oxu
Vilton adası

**Vilton adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzi hissəsində, Nansen adası sahillərində, Esinov buxtasında yerləşir.

Dairəvi formaya malikdir. Diametri 2 km-dir. Ən hündür nöqtəsi 225 metrdir.
Ada şotland araşdırmaçısı, Cekson-Harmsvord ekspedisiyasının üzvü Devid Viltonun şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar
Vəli Şahmurov

**Vəli Şahmurov** — azərbaycanlı professor.

## Məlumat
Vəli Şahmurov – 1979-cu ildə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almış, 1987-ci ildə Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Steklov adına Riyaziyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru Vəli Şahmurov 1978-1990-cı illərdə Bakı Dövlət Universitetində professor, 1991-1993-cü illərdə Azərbaycan Təhsil Nazirliyində elm və təhsil idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1997-2007-ci illərdə İstanbul Universitetinin mühəndislik fakültəsinin müəllimi olub. 2007-ci ildən isə qardaş ölkənin Okan Universitetində çalışmaqdadır. 100-dən çox monoqrafiyanın və 10 elmi layihənin rəhbəri olan azərbaycanlı professorun 4 kitabı var. Professor, həmçinin ABŞ-da dərc olunan "*Boundary Value Problems*" jurnalının redaktorudur.  Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) Analitik İnformasiya Resursları Mərkəzinin üzvüdür. 

## Xarici keçidlər
* Vəli Şahmurov - Okan Universiteti 
* Azərbaycanlı professor Türkiyənin Okan Universitetinin mükafatına layiq görülüb

## İstinadlar
Brays adası

**Brays adası** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.

## Yerləşməsi
Brays adası arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Adadan 4 km cənubda Breydi adası (Sidorov boğazı), qərb və şimal qərbdə isə Bliss, Priçett və Bromic adaları yerləşir (Sadko boğazı).

## Təsviri
Ada bərabər olmayan uçbucaq formaya malikdir. Terra-Nova burnu ilə cənub qutaracağı arasında məsafə 9 kilometrdir. Mərkəzində 409 metr hündürlüyü olan buzlaq yerləşir. Şimal-qərbində Uyuta buxtası yerləşir.
Ada Cekson-Harmsvord ekspedisiyasının katibi (1894–1897) Artur Montefiore Braysın şərəfinə adlandırılmışdır.

## Xəritə
* Xəritə

## İstinadlar
Uorvik

**Uorvik** () — İngiltərədə şəhər. Eyvon çayı üzərində yerləşir. Əhalisi 25 434 nəfərdir (2001).

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Uorvikşir
* Uorvik qalası
Freeform

**Freeform** — The Walt Disney Kompaniyasının budaq şirkəti olan Disney–ABC Televiziya Qrupunun nəznində Amerikada fəaliyyət göstərən kabel televiziya kanalıdır. Telekanalın efirində daha çox gənclər üçün nəzərdə tutulmuş proqramlar yayımlanmaqdadır və bunlarda təxminən 14–34 yaş arası insanları əhatə edir.

2016-cı ilin yanvar ayındakı hesabata görə Freeform Birləşmiş Ştatlarda 92 milyondan çox evdə izlənilir. Kanal həmçinin ABC Ailəsi kimidə tatınır.

## Həmçinin bax
* Kayl XY (serial, 2006)

## Xarici keçidlər
* 
* 
* TheFutonCritic: ABCFamily
* 

## İstinadlar
Ural FK

**Ural FK** – Rusiya Premyer Liqasında çıxış edən klub. Ural Yekaterinburq şəhərini təmsil edir. Klub 1930-cu ildə yaranıb.
Fövqəltəbiilik

**Fövqəltəbiilik** (*Medival latınca*: supernātūrālis: supra "yuxarı" + naturalis "təbii"; ilk dəfə e.ə 1520–1530-cu illərdə istifadə olunmuşdur) — izah edilə bilinməyən hadisələri və ya varlıqları izah etmək üçün işlədilən termindir. Bunlara təbiətdə baş verən və səbəbləri bilinməyən,eləcə də ilahi varlıqlar daxil edilə bilər.

## İstinadlar
Diskrazit

**Diskrazit** — mineral, Ag3Sb. 

## Haqqında
Diskrazit - rombik. Kristalları piramidaldır. Ayrılma {011} və {001} üzrə mü­kəmməl. İkiləşmə {110} üz­rə. Aqreqat dənəvər və vərəqvari. Rəngi ağ, bozumtul çalarlı. Parıltısı metallik. Ag başqa mineralları ilə birgə hidrotermal yataqlarda. Bəzən nikel və kobalt mineralları ilə assosiasiyada olur.

## İstinadlar

## Mənbə
* Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press, 2006.

## Xarici keçidlər
Mil Moskva Helikopter Zavodu

**Mil Moskva Helikopter Zavodu** () baş qərargahı Moskva vilayətinin Tomilino bölgəsində yerləşən helikopter dizaynı və istehsalı ilə məşğul olan şirkətdir. Şirkət adını Sovet mühəndisi Mixail Mildən alır.

## Tarixi
1947-ci ildə Moskva vilayətinin Jukovski şəhərində yerləşən Mərkəzi Aerohidrodinamik İnstitutunun helikopter laboratoriyasında Mixail Milin rəhbərliyi altında "Mil" şirkətinin əsası qoyulmuşdur.

Bu şirkət tərəfindən dizayn olunmuş Mil Mi-1 genişmiqyaslı şəkildə istehsal olunmuş ilk Sovet helikopteri olmuşdur. 1960-cı illərin əvvəllərində dizayn olunmuş həm hərbi, həm də mülki məqsədlər üçün uğurla istifadə olunan Mi-8 helikopteri isə hələ də dünyada ən çox istismar olunan helikopterlərdən biri hesab olunur.

2006-cı ildə Mil şirkəti özü kimi helikopter istehsalı ilə məşğul olan Kamov və Rostvertol şirkətləri ilə birləşdi nəticədə "Rusiya Helikopterləri"nin əsası qoyuldu.

## İstehsalat
Mil Moskva Helikopter Zavodu fəaliyyətə başladığı müddətdən indiyə qədər 15-dən çox baza modeli və 200-dən çox helikopter modifikasiyası istehsalı həyata keçirmişdir. 2017-ci ilə olan məlumata əsasən istehsal olunan helikopterlərdən bəziləri aşağıdakılardır:
* Mil Mi-1
* Mil Mi-2
* Mil Mi-4
* Mil Mi-6
* Mil V-7
* Mil Mi-8
* Mil Mi-10
* Mil Mi-12
* Mil Mi-14
* Mil Mi-24
* Mil Mi-26
* Mil Mi-28
* Mil Mi-34
* Mil Mi-38

## Həmçinin bax
* Mixail Mil
* Helikopter

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Сайт вертолётов МИ LTd «Helitage» 
* Московский вертолётный завод имени М. Л. Миля. Издательство «Вертолёт» 
* Московский вертолётный завод имени М. Л. Миля. Авиация: Энциклопедия. — М.: Большая Российская Энциклопедия. Главный редактор Г. П. Свищев. 1994
Amerika Basketbol Assosiasiyası

Original adı **Amerika Basketbol Assosiasiyası** (ABA) olan bu əsas profesional liqanın 1967-ci ildə təməli qoyulmuşdur. 1976-cı ildə Amerika Basketbol Assosiasoyası - Milli Basketbol Assosiasiyası (NBA) ilə birləşdi. Milli Basketbol Assosiasiyasına bir neçə komanda qoşularaq və ABA-da 3 bal üstünlüklə  liderlik edir.

## Liqanın tarixi
ABA 1960-cı ildən 1970-ci illərin ortalarına qədər çoxsaylı liqalar üçün çətin idi. Çünki  Amerika Birləşmiş Ştatlarında peşə idman liqaları mövcud deyildi və komandalar öz müvəffəqiyyət dərəcələrini nümayiş etdirə bilmirdi. Bu səbəbdən ABŞ-də bir çox milyaderlər və o cümlədən də basketbola həvəskar olan sahibkarlar milli liqanı yaratmaq qərarına gəlirlər. Birinci bu sahəyə yəni ABA-ya "Milleapolis Leykers" komandasının oyunçusu məşhur Corc Mayken pul yatırır. ABA klubu çoxlu tanınmış oyunçulardan ibarət NBA komandasının klubuna qalib gəldi.

ABA NBA-nın qaydalarından fərqli qaydalara riayət edirdilər. Onlar 1967-68-ci illərdə 3-cü zonaya keçirlər. Bu zonaya NBA onlardan yalnız 20 il sonra keçə bilir. Həmçinin bu dövrdə ABA rəngli (qırmızı, ağ və göy) topdan, NBA isə birrəngli (narıncı) topdan istifadə edirdi. ABA-nı NBA-dan fərqləndirən digər əlamət isə ABA-nın regional olmasıdır. Belə ki, "Virciniya Skvaz" və "Karalina Quqarz" komandaları oyunlarını müxtəlif regionlarda keçiriblər. 1970-ci ildən başlayaraq ABA və NBA-nın birləşməsi təklifi irəli sürüldü. 1976-cı ildə artıq qərar qəbul edildi və bu iki liqa birləşdi. Ancaq bu prosesə qədər ABA-nın bir çox komandası maliyyə problemi ilə üzləşdiyi üçün bağlandı.

## Liqanın çempionları
* Corc Mayken (1967—1969)
* Ceyms Karson Qardner (1969)
* Cek Dolf (1969—1992)
* Bob Karlson (1972—1973)
* Mayk Steron (1973—1974)
* Ted Munçak (1974—1975)
* Deyv Debuşe (1975—1976)

## Komandanın assossasiayası
ABA-ya daxil olan 11 komanda içərisində yalnız "İndian Peysers" və "Kentukki Kolonels" 9 sezon ərzində öz adlarını dəyişmədilər. Həmçinin "Denver larks, Roteks, Naqqets" öz klublarını heç vaxt dəyişməyiblər. 4 klub içərisindən NBA-ya 8 komanda (Dallas, mayami, Memfis, Minnesota, Nyu-Orlean, Hyuston, Şarlott və Yuta) daxil oldu.

Hal-hazırda oyunlar 22000 tamaşaçını qəbul edə bilən, 2010-cu ildə tikilən "KFS Yam-çentr"də keçirilir. Bundan öncə isə 16600 tamaşaçı tutan "Fridom Holl"da keçirilirdi.

## ABA-nın çempionları

## Məşhur oyunçuları
Marvin Barns, Zelmo Biti,  Rocer Braun, Uorren Cabali, Culius İrvinq, Artis Hilmor, Konni Hokins, Spenser Heyvud, Corc Makqinnis, Den İlss, Çarli Skott, Rik Berri, Freddi Lyus, Mek Kelvin, Daq Mo, Conni Neyman və başqaları.

### Ən məhsuldar oyunçuları

### Hücumçu liderlər

### Ötürmə liderlər

### Tutan liderləri

### Blok-Şot liderlər

## Xarici keçid
* Remember the ABA (англ.)
* ABA Memorabilia (англ.)

## Ədəbiyyat
* *The Official NBA Basketball Encyclopedia*. Villard Books. 1994. p. 180. .
* Burke, Monte. "The NBA Finally Puts An End To The Greatest Sports Deal Of All Time  *Forbes*. Retrieved 2016-12-11
* Sports Encyclopedi
* "ESPN Classic: Mikan was first pro to dominate the pos t  Retrieved 2007-12-04.
* Official ABA Guides, 1967–1976.
Vorvikşir

**Uorvikşir** () — İngiltərənin mərkəzi hissəsində qraflıq. Paytaxtı Uorvik şəhəridir. Uorvikşir Uilyam Şekspirin doğulduğu yerdir (Stratford-apon-Eyvon şəhəri). Ona görə də hətta dövrümüzdə o, "Şekspir qraflığı" da adlanır. Uorvikşir qraflığının ümumi sahəsi 1975&nbsp;km², əhalisi 545 474 nəfərdir (2011).

## İnzibati bölgü
Qraflıq 5 rayondan ibarətdir:
* Nort Uorvikşir
* Naniton-end-Bedvort
* Raqbi
* Stratford-apon-Eyvon
* Uorvik
## Xarici keçidlər
* Warwickshire County Council 
* Warwickshire College Homepage
* Images of Warwickshire  at the English Heritage Archive
* 

## İstinadlar
Nazlı Məhəmməd

**Nazlı Abdulla Məhəmməd** — Azərbaycanlı dövlət xadimi, Azərbaycanın Cibutidə Fəxri Konsulu (2017).

## Həyatı

## İstinadlar
Aravalli dağları

**Aravalli dağları**— Aravalli silsiləsi Şimali Hindistanda Delhidən başlayaraq, şimal-qərb istiqamətə təxminən 692&nbsp;km uzanır və cənubi Haryanadan, Qərbi Hindistana doğru Racastanı keçərək, Qucaratda qurtarır.

## İstinadlar
Kukin adaları

**Kukin adaları** — Frans-İosif Torpağı arxipelaqına daxil olan 2 adadan ibarət olan adalar qrupu. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisində yerləşir.  
## Yerləşməsi
Arxipelaqın mərkəzində, Solsberi adasından 2&nbsp;km şimal-şərqdə yerləşir.

## Xüsusiyyətləri
Arxipelaqa daxil olan adaların ən böyüyünün diametri 500 m, kiçiyinin daxil uzunluğu 100 metrdir. Ən böyük adanın maksimal hündürlüyü 18 metrdir. Ada Cənub qütbünə təşkil edilən Roald Amundsen ekspedisiyası üzvü, rus qütb səyyahı Aleksadr Kukinin şərəfinə adlandırılmışdır.

## İstinadlar

## Xəritə
*Xəritə
Albaniyada kişilər arasında basketbol çempionatı

Albaniyada kişilər arasında basketbol çempionatı 1946-cı ildən keçirilir. Hazırda A liqasında olduğu kimi B liqasında da 6 komanda iştirak edir. Albaniyada ən nüfuzlu basketbol klubu ölkə çempionatında 33 dəfə qalib olan "Partizan" komandasıdır.

İlk vaxtlar milli basketbol çempionatı yaz-payız sistemi üzrə oynanılırdı, 1966-1967-ci il mövsümündən başlayaraq payız-yaz sistemi üzrə oynanılır. Son illərdə çempionatda ən çox fərqlənən komanda "Vlazniya" komandasıdır..
## İstinadlar

## Çempionlar

## Xarici keçid

## İstinadlar