open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dettmar Kramer

**Dettmar Kramer** (; ) – alman futbol məşqçisi. 1975 və 1976-cı illərdə "Bayern Münhen" klubunun baş məşqçisi kimi iki dəfə UEFA Çempionlar Kubokunun qalibi olmuşdur. 1960-cı illərdə Yaponiyada futbolun inkişafı üçün verdiyi töhfələrə görə "Yaponiya futbolunun atası" ləqəbini qazanmışdır.

## Karyerası
Dettmar Kramer 4 aprel 1925-ci ildə Almaniyanın Dortmund şəhərində doğulmuşdur. O, məşqçilik karyerasına "Tevtoniya Lapştadt" klubunda başlamış, 1948-ci ildə Vestfaliya Futbol Assosiasiyasına qoşulmuşdur.

Kramer 1960-cı ildə Yaponiya milli futbol komandasının məşqçisi olmağa dəvət olunmuşdur. Onun Yaponiyadakı vəzifəsi milli komandanı 1964-cü ildə Tokio şəhərində keçiriləcək Yay Olimpiya Oyunlarına hazırlamaq idi. Olimpiya oyunlarında Yaponiyanın Argentina üzərində qazandığı qələbə onu Yaponiyada tanınmış şəxsə çevirmişdir. Kramer Yaponiyada futbolun inkişafı üçün çalışmış, yerli məşqçilər yetişdirmiş, aşağı yaş qruplarının təməlini atmışdır. Buna görə də "Yaponiya futbolunun atası" ləqəbini qazanmışdır. 1968-ci ildə Mexiko şəhərində keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunlarında Yaponiya milli komandasının məsləhətçisi olmuş və komandanın bürünc medal qazanmasında rol oynamışdır. O, 1969-cu ildə Çibada keçirilmiş 1-ci FİFA Məşqçilik Məktəbinin müəllimi, 1988-ci ildə İbarakidə keçirilmiş FİFA/Coca-Cola Dünya Gənclik Akademiyasının təlimçisi olmuşdur.

Kramer Yaponiyadan qayıtdıqdan sonra Almaniya milli komandasının köməkçi məçqçisi kimi 1966-cı ildəki Dünya Kubokuna qatılmışdır. O, ölkəsində "Bayern Münhen" klubunun baş məşqçisi olmuş və klubla iki dəfə UEFA Çempionlar Kubokunun (1975 və 1976), bir dəfə Qitələrarası kubokun (1976) qalibi olmuşdur. Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Koreya, Yunanıstan kimi ölkələrin komandalarını çalışdırmışdır.

## Mükafatları
1971-ci ildə Yaponiyanın III dərəcəli "Müqəddəs xəzinə" ordeni ilə, 1996-cı ildə Yaponiya Futbol Assosiasiyasının 75 illik Xüsusi Uğur Mükafatı ilə təltif olunmuşdur.

## Uğurları
;Bayern Münhen
* Çempionlar Kuboku: 1974–75, 1975–76
* Qitələrarası kubok: 1976

;Fərdi
* France Football: Bütün dövlərin 40-cı ən yaxşı futbol məşqçisi: 2019

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Dettmar Kramer "Ayntraxt Frankfurt" klubunun saytında
Luis Tosar

**Luis Lopes Tosar** (; ) — tanınmış ispan aktyoru.

## Həyatı
Luis Tosar 13 oktyabr 1971-ci ildə İspaniyanın Luqo şəhərində doğulub. Aktyorun uşaqlıq və yeniyetmə illəri həmin şəhərdə keçib.

## Fəaliyyəti
Luis aktyorluq karyerasına teatr və qısametrajlı filmlərdə oynayaraq başladı, lakin 1998-ci ildə çəkildiyi "Mareas Vivas" serialındakı Andres Dominges rolu ilə məşhurlaşdı. Sonralar isə Tosar bir çox uğurlu filmlərdə ("Te doy mis ojos", "Miami Vice", "Celda 211", "Mientras duermes" və s.) oynayaraq həm tənqidçilərin, həm də tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanır. Aktyor üç dəfə İspaniyanın milli film mükafatı "Qoya"ya layiq görülüb.

## Filmoqrafiya
* 1998 Atilano Presidente 
* 1999 Flores de otro mundo 
* 1999 Celos 
* 1999 El corazón del guerrero 
* 2000 Sé quién eres (I Know Who You Are)
* 2000 El váter susurra 
* 2000 Leo 
* 2000 La comunidad 
* 2000 Besos para todos (Kisses for Everyone)
* 2001 Lena 
* 2001 Visionarios 
* 2001 Sin noticias de Dios 
* 2001 Un asunto pendiente 
* 2002 Semana Santa 
* 2002 Los lunes al sol (Mondays in the Sun)
* 2002 Trece campanadas 
* 2003 El lápiz del carpintero (The Carpenter's Pencil) 
* 2003 El regalo de Silvia (Silvia's Gift)
* 2003 Te doy mis ojos (Take My Eyes) 
* 2003 La flaqueza del bolchevique (The Weakness of the Bolshevik) 
* 2003 La vida que te espera (Your Next Life) 
* 2004 ¡Hay motivo! Segment: "Por tu propio bien"	
* 2004 Inconscientes (Unconscious) 
* 2005 One Day in Europe 
* 2005 El mundo alrededor 
* 2005 La noche del Hermano 
* 2005 Aupa Etxebeste!	
* 2006 Cargo 
* 2006 El don de la duda 
* 2006 Miami Vice 
* 2006 Las vidas de Celia (Celia's Lives)
* 2007 Hotel Tívoli 
* 2007 Casual Day
* 2007 Normal con alas 
* 2008 La noche que dejó de llover 
* 2009 The Limits of Control 
* 2009 Celda 211 (Cell 211) Kamera 211
* 2010 La sinapsis del códice 
* 2010 Mr. Nice 
* 2010 18 comidas (18 Meals) 
* 2010 Lope (Lope: The Outlaw)	
* 2010 También la lluvia (Even the Rain) 
* 2011 Crebinsky 
* 2011 Mientras duermes (Sleep Tight)
* 2012 El apóstol
* 2012 Operación E (Operation E)
* 2012 Una pistola en cada mano (A Gun in Each Hand)
* 2013 Qué pena tu familia 
* 2014 A Night in Old Mexico
* 2014 Os fenómenos
* 2014 El Niño
* 2014 Musarañas (Shrew's Nest)
* 2014 Murieron por encima de sus posibilidades
* 2015 A cambio de nada (Nothing in Return)
* 2015 El desconocido (Retribution)
* 2015 Ma Ma
* 2016 Cien años de perdón (To Steal from a Thief)
* 2016 Toro
* 2016 1898, Los últimos de Filipinas (1898, Our Last Men in the Philippines)
* 2017 Plan de fuga (Getaway Plan)
* 2018 Yucatán
* 2018 Ola de crímenes (Crime Wave)
* 2018 La sombra de la ley (Gun City)
* 2019 El increíble finde menguante
* 2019 Quien a hierro mata (Eye For an Eye)
* 2019 Ventajas de viajar en tren (Advantages of Travelling by Train)
* 2019 Intemperie (Out in the Open)
* 2020 Adú
* 2020 Hasta el cielo (Sky High)
* 2021 Way Down (The Vault)
* 2021 Maixabel
* 2022 Código Emperador (Code Name: Emperor)
* 2022 Canallas (Monkey Business)
* 2022 En los márgenes (On the Fringe)
* 2023 Fatum
* 2023 Todos los nombres de Dios

## İstinadlar
Vençur kapitalı

**Vençur kapitalı** (bəzən **VC** kimi də qısaldılır) adətən ilkin mərhələdə, yüksək potensiallı və yüksək riskli startap və ya inkişaf etməkdə olan şirkətlərə təqdim edilən özəl kapital maliyyələşdirmə növü. Bu, investorların yüksək inkişaf potensialına malik şirkətləri müəyyən etməyə və investisiyalarından əhəmiyyətli gəlir əldə etmək üçün böyüməyə kömək etməyə çalışdıqları yüksək riskli, yüksək gəlir potensiallı investisiya modelidir. Vençur kapitalistləri adətən xüsusi sənaye sahələrində təcrübəyə malikdirlər və sərmayə qoyduqları şirkətlərə dəstək və təlimat verirlər. Maliyyələşdirmə müqabilində vençur kapitalistləri əksər hallarda şirkətdən kapital alır və ya biznesə tərəfdaş olurlar.

Startaplar yüksək qeyri-müəyyənliklə üzləşdikləri üçün VC investisiyalarının uğursuzluq nisbətləri yüksəkdir. Startaplar adətən innovativ texnologiyaya və ya biznes modelinə əsaslanır və onlar adətən informasiya texnologiyaları (İT), təmiz texnologiya və ya biotexnologiya kimi yüksək texnologiyalı sənayelərdən olurlar.

Tipik vençur kapital qoyuluşları "toxum maliyyələşdirməsinin" birinci mərhələsindən sonra baş verir. Böyüməni maliyyələşdirmək üçün korporativ vençur kapitalının birinci mərhələsi A seriyası adlanır.

## İstinadlar
Popay əməliyyatı

**"Popay" əməliyyatı** () — 1967–1972-ci illərdə, Vyetnam müharibəsi zamanı ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən iqlim silahlarından istifadə əməliyyatı. Əməliyyatın adı cizgi film personajı olan Dənizçi Popayın adı ilə verilmişdir. Yüksək dərəcədə məxfi olan bu proqram çərçivəsində Şimali Vyetnam hərbçilərinin tədarükünü pozmaq, yol səthini yumşaltmaq və sürüşmələrə səbəb olmaq üçün Ho Şi Min cığırı boyunca yağışlar mövsümünü uzatmağa cəhd edilmişdir.

ABŞ-nin keçmiş müdafiə naziri Robert Maknamara beynəlxalq elmi ictimaiyyətin bu əməliyyata etiraz edə biləcəyindən xəbərdar idi, lakin o, prezidentə ünvanladığı memorandumda qeyd etmişdir ki, keçmişdə bu cür etirazlar ABŞ-nin milli təhlükəsizliyinin maraqlarına uyğun hesab edilən hərbi əməliyyatların qarşısını almaq üçün əsas olmamışdı.

Kimyəvi hava proqramı Taylanddan başlayaraq Kamboca, Laos və Vyetnam üzərində həyata keçirilmişdir. İddialara görə, əməliyyat o zamankı müdafiə naziri Melvin Leyrdin icazəsi olmadan dövlət katibi Henri Kissincer və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Leyrd Konqres qarşısında hava dəyişikliyi proqramının taktiki silah kimi istifadə məqsədilə mövcudluğunu şiddətlə təkzib etmişdi.

## Zəmin
"*Rainmaking in SEASIA*" başlıqlı hesabatda Kaliforniyada yerləşən Çayna-Leyk Hərbi Hava Qüvvələri bazasında hazırlanmış və Okinava, Quam, Filippin, Texas və Floridada sınaqdan keçirilmiş proqramda təyyarələr tərəfindən qurşuni yodid və gümüş yodiddən istifadəni təsvir edir. Bu səy "Stormfyuri" layihəsi adlı qasırğanın öyrənilməsi proqramının bir hissəsi idi.

"Popay" əməliyyatının məqsədi Ho Şi Min cığırında yerləşən və Şimali Vyetnam hərbçilərinin, hərbi təchizat maşınlarının istifadə etdiyi yolları kəsmək üçün xüsusilə seçilmiş ərazilərdə yağış səviyyəsini artırmaq idi. Əməliyyat çərçivəsində aşağıdakılar nəzərdə tutulurdu:

* Yolların yumşaldılması;
* Yollarda sürüşmələrə səbəb olmaq;
* Çay keçidlərinin yuyulması;
* Normal müddətdən artıq doymuş torpaq şəraitinin saxlanılması.

Əməliyyatın məqsədi hər yağışlı mövsümdə yağışlı günlərin sayını təxminən 30–45 gün artırmaq idi.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* *[https://web.archive.org/web/20160119120911/http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390601002C.pdf Weather Modification Hearing]*, United States Senate Subcommittee on Oceans and International Environment of the Committee on Foreign Relations, March 20, 1974
* Keefer, Edward C. *Foreign Relations of the United States 1964-1968 Volume XXVII Laos* United States Government Printing Office, 1998.

## Xarici keçidlər
* Transcript of the US Senate Hearing on Weather Modification of March 20, 1974
* Operation Motorpool Gallery
* Dr. Edwin X Berry's 1969 trip to Philippines for Operation Popeye (Berry now at www.climatephysics.com)
Melvin Leyrd

**Melvin Robert Leyrd** (;) — ABŞ siyasətçisi, yazıçısı və dövlət xadimi. O, 1969–1973-cü illərdə prezident Riçard Niksonun dövründə ABŞ Müdafiə naziri vəzifəsində çalışmışdır.

## Erkən illəri
Melvin Robert Leyrd 1 sentyabr 1922-ci ildə ABŞ-də, Nebraska ştatının Omaha şəhərində anadan olmuşdur. O, Viskonsin ştatının Marşfild şəhərində böyüyüb. Leyrd Minnesotada yerləşən Karlton Kollecində oxumuşdur. Burada o, 1942-ci ildə siyasi elmlər üzrə bakalavr dərəcəsi qazanmışdır. Leyrd daha sonra İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etmişdir. O, Sakit okean cəbhəsində xidmətlərinə görə "Bənövşəyi ürək" mükafatına layiq görülmüşdür.

## Siyasi karyerası
Leyrd 1946-cı ildə Viskonsin Ştat Senatında daxil olmuşdur. O, 1952-ci ildə Respublikaçılar Partiyasının namizədi kimi Birləşmiş Ştatların Nümayəndələr Palatasına seçilmişdir. Leyrd növbəti 18 il ərzində Viskonsinin 7-ci konqres dairəsini təmsil etmişdir.

Leyrd konqresdə olduğu müddətdə mühüm qanunları qəbul etmək üçün hər iki partiya ilə işləməyə hazır olan mötədil Respublikaçı kimi tanınmışdır. O, 1963–1964-cü illərdə Nümayəndələr Palatasının Respublikaçı Konfransının sədri, 1965–1968-ci illərdə isə Nümayəndələr Palatasının Təxsisatlar Komitəsinin sədri vəzifələrində çalışmışdır. Sonuncu rolda o, Vyetnam müharibəsi üçün maliyyənin təmin olunmasında kömək etmişdir.

Leyrd 1969-cu ildə prezident Riçard Nikson tərəfindən müdafiə naziri təyin edilmişdir. O, Vyetnamda çətin vəziyyəti öz üstünə götürmüş və dərhal Niksonun "Vyetnamlaşdırma" siyasətini həyata keçirmək üçün işə başlamışdır. Bu siyasətin məqsədi müharibənin məsuliyyətini Cənubi Vyetnam hökumətinə vermək idi. Leyrd həmçinin, Müdafiə Nazirliyinin əsaslı şəkildə yenidən qurulmasına nəzarət etmişdir. O, hərbi şöbələri vahid departamentdə birləşdirmiş və dünyada hərbi bazaların sayını azaltmışdır.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat
* Laird, Helen L., *A Mind of Her Own: Helen Connor Laird and Family, 1888–1982*, The University of Wisconsin Press, 2006.

## Xarici keçidlər

* http://www.defense.gov/specials/secdef_histories/bios/laird.htm US Department of Defense Biography
* http://www.marshfieldnewsherald.com/ Marshfield Herald News archives
* https://www.marshfieldclinic.org/giving/benchmarks BenchMark Magazine archives
* Laird Center Biography
* Melvin Laird Papers at the Gerald Ford Library
* Iraq: Learning the Lessons of Vietnam" by Melvin R. Laird. – *[[:en:Foreign Affairs|Foreign Affairs]]* Magazine article, November/December 2005 Issue.
* Melvin Laird and the Foundation of the Post-Vietnam Military, 1969–1973 Office of the Secretary of Defense
* ANC Explorer
*
Şərəflə sülh

**Şərəflə sülh** () — ABŞ Prezidenti Riçard Niksonun 23 yanvar 1973-cü ildə Vyetnam müharibəsini bitirəcək Paris sülh sazişini təsvir etmək üçün çıxışında istifadə etdiyi ifadə. Bu ifadə Niksonun 1968-ci ildə seçki kampaniyası zamanı verdiyi vədin fərqli bir variantıdır. O bu zaman demişdir: "Mən sizə söz verirəm ki, Vyetnamdakı müharibəni şərəflə bitirəcəyik". Razılaşmada atəşkəsin dörd gün sonra baş tutacağı qeyd edilmişdir. Plana görə, atəşkəsdən sonra altmış gün ərzində Şimali Vyetnam hakimiyyəti bütün ABŞ müharibə məhbuslarını azad edəcək və bütün ABŞ qoşunları Cənubi Vyetnamdan çıxacaqdılar. 29 mart 1973-cü ildə sonuncu ABŞ əsgəri Vyetnamı tərk etmişdir. 30 aprel 1975-ci ildə Sayqon Şimali Vyetnam qoşunlarının əlinə keçmişdir.

## İstinadlar
Səlma Aliyə Kavaf

**Səlma Aliyə Kavaf** () — türk siyasətçisi, müəllimi. 

Dövlət naziri Kavaf 2007-2009-cu illərdə Ədalət və İnkişaf Partiyasından Dənizli millət vəkili kimi millət vəkili vəzifəsini tutub. O, Dənizlidən seçilən ilk qadın millət vəkilidir. İngilis dilini bilən Kavaf evlidir və bir övladı var.
## Həyatı
Səlma Aliyə Kavaf 1962-ci ildə Niyazi və Gülseren Bostancı cütlüyünün qızı olaraq dünyaya gəlib. İki bacısından biri olan Səma Ramazanoğlu da özü kimi siyasətçidir.  İbtidai və orta təhsilini Dənizlidə bitirmişdir. Ankara Universitetinin Dil və Tarix-Coğrafiya fakültəsinin Türkologiya bölməsini bitirib. Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyinə tabe olan liseylərdə 7 il müəllim kimi çalışmışdır. Özəl sektorda menecer olaraq da işləyib.
## Siyasi karyerası
2002-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyası Dənizlidən 6-cı Millət vəkili namizədi olaraq aktiv siyasətə qatıldı. 2002-ci il ümumi seçkilərindən sonra Ədalət və İnkişaf Partiyası Ümumi Qərargahının Qadınlar şöbəsinin sədri təyin edildi. Şöbəyə sədrliyi dövründə Türkiyədə ilk dəfə olaraq institusional mənada bir siyasi partiyanın qadın təşkilatını təşkil etdi. O, Ədalət və İnkişaf Partiyasını müxtəlif beynəlxalq platformalarda təmsil edib.

2007-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdə Dənizli millət vəkili olaraq parlamentə daxil olub. Dənizlinin ilk qadın millət vəkili olub. Məclisdə Səhiyyə, Ailə, Əmək və Sosial Məsələlər Komissiyasının sədri və Peru Parlament Dostluq qrupunun sədridir. 2009-cu il mayın 1-də kabinet dəyişikliyindən sonra o, dövlət naziri kimi 60-cı hökumətdə iştirak edib.

9 mart 2020-ci ildə Əli Babacanın qurduğu Demokratiya və Sıçrayış Partiyasının qurucu üzvləri arasında idi.
## Müzakirələr
Qadın və Ailə Məsələləri üzrə Dövlət naziri Səlma Aliyə Kavafın “Hürriyet” qəzeti yazarı Faruk Bildirici ilə qəzetin bazar günü əlavəsinə verdiyi reportajda homofobik; “Mən homoseksuallığın bioloji bir xəstəlik,olduğuna inanıram. Düşünürəm ki, bu, müalicə edilməli olan bir şeydir” açıqlaması ictimai müzakirələrə səbəb olmuşdu.
Nazir Kavaf dövründə ictimai qurum və təşkilatları, qeyri-hökumət təşkilatlarını və elm adamlarını bir araya gətirərək *Türkiyənin Ailə Xəritəsini* hazırlamaq üçün böyük səy göstərildi. Kavaf, ailə qurumunun artan və dəyişən problemlərini yerində müəyyən etmək və daha sonra yerli problemlərə yerli həll yollarını təqdim etmək üçün, o, Türkiyə Statistik Regional Vahidlər təsnifatına görə bölgələri təmsil edən 12 vilayətdə yerli ailə seminarlarının təşkilində öncül olmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23-cü dövr millət vəkili
Qozluca (Dərələyəz)

**Qozluca** — İrəvan xanlığının Dərələyəz mahalında kənd adı.

## Tarixi
1727-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində Qozluca kəndin adı çəkilir. Həmin mənbədə qeyd olunur ki, kənddə adam yaşamır. Şiə olduqlarına görə köçüblər1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir.

## Toponimi
"Qoz ağacı bol olan yer", "qozluq" mə'nasındadır.

## İstinadlar
Azərbaycan Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədrlərinin siyahısı

**Azərbaycan Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədrləri** — 1940-cı ildən 1991-ci ilədək Azərbaycanda dövlət nəzarəti qurumlarına rəhbərlik edən şəxslər. Bu siyahıda Azərbaycan Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədrləri (müxtəlif dövrlər və müxtəlif titullarla) sıralanmışdır.

## Siyahı

### Dövlət müfəttişləri

### Dövlət nəzarəti nazirləri

### Xalq dövlət nəzarəti komissarları
Azərbaycan SSR Xalq Dövlət Nəzarəti Komissarlığı 24 sentyabr 1940-cı ildə təsis edilmişdir.

28 mart 1946-cı ildə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti adlandırılması ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan SSR Dövlət Nəzarəti Komissarlığı Azərbaycan SSR Dövlət Nəzarəti Nazirliyi adlandırılmışdır.

### Dövlət nəzarəti nazirləri

Azərbaycan SSR Dövlət Nəzarəti Nazirliyi 1958-ci ildə ləğv edilmişdir.

### Sovet Nəzarəti Komissiyasının sədrləri

### Dövlət Nəzarəti Komissiyasının sədrləri

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Dövlət Nəzarəti Komissiyası 21 dekabr 1962-ci ildə ləğv edilmişdir.

### Partiya-Dövlət Nəzarəti Komissiyasının sədrləri

Azərbaycan KP MK və Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Partiya-Dövlət Nəzarəti Komissiyası 22 dekabr 1965-ci ildə ləğv edilmişdir.

### Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədrləri
Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsi 22 dekabr 1965-ci ildə təsis edilmişdir.

## İstinadlar
Latviya Futbol Federasiyası

**Latviya Futbol Federasiyası** () — Latviyada futbolun milli idarəetmə orqanıdır. Mərkəzi ofisi Riqa şəhərində yerləşir. 1921-ci ildə yaradılıb.

## Tarixi
Latviya Futbol Federasiyası 1921-ci il iyunun 19-da Latviya Futbol İttifaqı (()) adı ilə yaradılıb və 1940-cı ilə qədər fəaliyyət göstərərək Latviyanın Sovet işğalından sonra fəaliyyətini dayandırıb. Böyük Britaniya vətəndaşı Harold Trevenen Holl Latviya Futbol İttifaqının ilk sədri təyin edilib.

1922-ci ildə Latviya Futbol İttifaqının təşkil etdiyi Latviya çempionatı 12 assosiasiya, 22 komanda və 479 futbolçudan ibarət idi. 1921-ci ildə ilk dəfə Latviyada futbol qaydaları nəşr olundu və 1923-cü ilin mayında Latviya FİFA-ya qəbul edildi. Fransada keçirilən qəbul mərasimində Latviya təmsilçisi Herberts Baumanis olub.

1925-ci ildə Latviya Futbol İttifaqı ölkənin regionlarında futbol birlikləri yaratdı və 1927-ci ildə ölkədə yüksək səviyyəli yarışa start verildi. Yarışın adı Virsliqa idi. Bu, Riqanın ən güclü üç komandası və Liepaja klubundan ibarət idi, digərlər klublar isə öz bölgələrinin turnirlərində oynayırdılar. Bu sistem 1940-cı ilə qədər mövcud olur. Son mövsümdə Virsliqada səkkiz komanda mübarizə aparırdı.

İttifaq 11 noyabr 1940-cı ildə Sovet işğalçı hakimiyyəti tərəfindən rəsmi olaraq ləğv edildi.

Latviya Futbol Federasiyası 19 avqust 1990-cı ildə, Latviya müstəqilliyini bərpa etdikdən dərhal sonra indiki adı ilə fəaliyyətini bərpa edir. 1992-ci ildə FİFA-ya üzvlük bərpa edilir və elə həmin il UEFA-ya üzv olur.

## Fəaliyyəti
Onun fəaliyyətinə Latviya futbol çempionatının (Optibet Virslīga), Latviya Birinci Liqasının, Latviya İkinci Liqasının, həmçinin aşağı liqa çempionatlarının və Latviya Futbol Kubokunun təşkili daxildir. Federasiya həmçinin Latviya milli futbol komandasını da idarə edir.

## İstinadlar
Munda dilləri

**Munda dilləri** Hindistanda təxminən doqquz milyon insanın ana dil olaraq danışdığı, Mərkəzi Hindistan və Şərqi Hindistandan Banqladeşə qədər bir-biri ilə sıx əlaqəli qohum dillərin daxil olduğu dil qrupudur.   Tarixdə onlara **kolar** dilləri adı ilə də adlandırılmışdır. Onlar Avstriya-Asiya dil ailəsinin bir qolunu təşkil edir

Yə.
əni Mon və Kxmer dilləri krlə, Vyetnam dili ilə, eləcə də Tayland və Laosdetnik akı azana lıq dilləri və Cənubi Ç etnikinin alarınzana dilləri olan lıq manq dilləri ilə daha yaxınqohumdurlarrlər.  Bhumic, Ho, Mundari və Santali geniş yayılmış Munda dilləridir.   

Ailə ümumiyyətlə iki qola bölünür: Jharkhandın Çota Naqpur Yaylasında danışılan Şimali Munda əsasən Chhattisgarh, Odişa, Qərbi Benqal və Banqladeşdə yayılmışdır. Cənubi Munda qolu isə  Odişanın mərkəzində və Andhra Pradeş ilə Odişa arasındakı sərhəddə danışılır.   

Santali dilinin ən çox danışdığı və Hindistanda rəsmi dil kimi tanınan Şimali Mundada qrupununa daxildir. Bu səbəbdən də Şimali qrupunda Cənubi Munda ilə müqayisədə iki dəfə çox danışan sayı var. Danışanların sayına görə Santalidən sonra Mundari və Ho dilləri sonra isə Korku və Sora dilləri gəlir. Bunlardan başqa Munda qrupuna daxil olam dillər daha kiçik ərazilərdə və təcrid olunmuş formada yaşayan əhali qrupları tərəfindən danışılır və bu sende də zəif yayılmışdırlar. 

Munda dillərinin spesifik xüsusiyyətləri arasında üç qrammatik rəqəm (tək, ikili və cəm), iki cins (canlı və cansız), inklüziv və eksklüziv birinci şəxs cəm əvəzlikləri arasında fərq, gərginliyi göstərmək üçün şəkilçilərin və ya köməkçilərin istifadəsi.  Qismən, tam və kompleks təkrarlama, həmçinin keçid-istinad kimi məsələlər özünü göstərir .   Munda dilləri də polisintetik və aglütinasiya edən dillər sinifindədir.   Munda qrupundakı dillərinin səs sistemlərində sözün ortasından başqa samit ardıcıllıqları nadir hallarda olur.
Mərkəzi zaza dialekti

**Mərkəzi Zaza** ləhçəsi — (əsasən Şəfi məzhəbinə etiqad edən Zazalar tərəfindən) Zaza dilinin üç əsas ləhçəsindən biridir. Bəziləri onu ən saf Zaza ləhcəsi kimi də adlandırır. Bölgə fərqlərinə görə sözlər müxtəlif səs dəyişikliklərinə məruz qalmışdır. Hətta sözlərin tələffüz fərqindən əlavə olaraq Zaza ləhcələrində sözlərin lüğət tərkibinə görə fərqliliklərinə rast gəlinir. Zaman keçdikcə bəzi sözlər ümumişləkliyini itirmiş ya da tamamilə unudulub başqa sözlərlə əvəzlənmiş ve yaxud da eyni mənada işlənsə də istifadəsi azalmış gündəlik nitqdə ikinci və ya üçüncü yerə düşmüşdür. Zazaların dini cəhətdən üç məzhəbə (Şəfi, Hənəfi, Ələvi) bölünməsi öz növbəsində keçən müəllimlərin ərzində dialektlərin də formalaşıb bir-birindən ayrılmasına yol açıb.
Sevda Altunoluk

**Sevda Altunoluk** () — O, türkiyəli paralimpiya qolbolçusudur.

O, qolbola dünyanın ən yaxşı oyunçuları arasında göstərilir. İdmançı 2016 Yay Paralimpiya Oyunlarında və 2020 Yay Paralimpiya Oyunlarında Türkiyə millisinin heyətində iştirak edib və Türkiyənin ardıcıl iki qızıl medal qazanmasında böyük rol oynayıb. 2021-ci ildə BBC-nin 100 Qadın siyahısına daxil edilib.
## Həyatı
1994-cü ildə Tokatda anadan olub. O, beş bacının ən böyüyüdür. İbtidai məktəbin üçüncü sinfində oxuyarkən görmə qabiliyyətini itirməyə başlayıb. Retinitis pigmentosa (gecə korluğu) diaqnozu qoyulub. İbtidai məktəbi bitirdikdən sonra Ankaradakı gözdən əlillər məktəbində internat şagirdi olaraq təhsilini davam etdirib. Ankarada Bədən Tərbiyəsi fakültəsini oxuyub.
## İdman karyerası
Sevda Altunoluk 12 yaşında Ankarada qapıçı kimi idmana başlayıb. Qardaşı Sevtap Altunoluk görmə qabiliyyətini itirdikdə, onu qolf oynamağa təşviq edib. Ankaranın görmə maneəli idman klubu Mithat Enç Görəndə Kalpler İdman Klubunda oynadıqdan sonra Yeniməhəllə Bələdiyyə İdman Klubuna keçib.

O, 2012-ci ildə İtaliyada keçirilən IBSA Avropa Qolbol Çempionatında, 2013-cü ildə İsveçdə Malmö Lady İnter Kubokunda və Finlandiyada keçirilən Pajulahti Oyunlarında və 2015-ci ildə Litvada keçirilən IBSA Qolbol üzrə Avropa Çempionatında "ən yaxşı bombardir" olub. Altunoluk Paralimpiya Oyunlarında "Dünyanın Ən Yaxşı Qolçusu" seçilərək 2 dəfə Paralimpiya Oyunlarında və Dünya Çempionatında, 4 dəfə Avropa Çempionatında turnirin bombardiri olub.

O, 2016-cı il Yay Paralimpiya Oyunlarında (Rio) və 2020-ci il Yay Paralimpiya Oyunlarında (Tokio) iştirak edib və Türkiyənin qızıl medal qazanmasında böyük rol oynayıb. 2020 Tokio Paralimpiya Oyunlarında finalda ABŞ-ni 9-2 məğlub edərək qızıl medal qazanan Türkiyə Qadın Milli Komandasının bütün qollarını Sevda Altunoluk vurub. Həmçinin 46 qolla turnirin bombardiri olub. O, Tokio Olimpiya Oyunlarına qədər 15 dəfə ən çox qol vuran oyunçu olub. O, 2016-cı ildə həm Rio, həm də Tokioda oynayan hər iki Olimpiadada iştirak edən yeganə oyunçudur.
## İstinadlar
Fuad Əliyev (güləşçi)

**Fuad Əliyev** () — Azərbaycanı təmsil etmiş yunan-Roma güləşçisi.

## Karyerası
Fuad Əliyev 2006-cı ilin aprelində Rusiyada baş tutan Avropa Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. Daha sonra o, iyunda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini bürünc medalla başa vurdu.

2007-ci ildə Sofiya şəhərində (Bolqarıstan) baş tutan Avropa Çempionatını 12-ci, 2008-ci ilin aprelində Tampere şəhərində (Finlandiya) baş tutan Avropa Çempionatını isə 26-cı pillədə başa vuran Fuad Əliyev, iyununda baş tutan Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin qalibi oldu.

Fuad Əliyev 2009-cu ilin yanvarında Fransada Kristo Lutte Turnirini bürünc medalla, aprelində Litvada Avropa Çempionatını və Azərbaycanda Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirini isə beşinci pillələrdə başa vurdu.

2010-cu ildə Qızıl Qran-Pri beynəlxalq turnirinin bürünc medalına sahib olan Fuad Əliyev 27 yaşında idmanla vidalaşdı.

## Nəticələri

## İstinadlar
Canan Tolon

**Canan Tolon** () — türk rəssamı. Kalifornitanın Emerivill şəhərində yaşayır və işləyir. O, Türkiyənin müasir təsviri incəsənətinin önəmli rəssamlarından biridir.

Onun əl işləri qravüra, rəngkarlıq, rəsm, heykəltəraşlıq və quraşdırma kimi sənət növlərini özündə birləşdirir. Əsərləri Ankara, İstanbul, Kiyev, London, Los-Anceles, Nyu-York, Oklend və San-Fransiskoda keçirilən beynəlxalq sərgilərdə sərgilənib. Tolonun əsərləri müxtəlif milli və beynəlxalq kolleksiyalardadır və Türkiyə rəsm bazarında yüksək qiymətə alınır.

2010-cu ildə Canan Tolonun rəsmlərindən biri olan Qlyuk VI (2008) Türkiyədəki Sotbis hərracında xüsusilə seçilib. 2012-ci ildə "Art + Auction" rəssamı əsərləri ən çox toplanan 50 rəssamdan biri adlandırılıb. 2014-cü ildə Los Angeles Times icmalı qeyd edir ki, Tolonun rəsmləri "tanınan formalar axtarmağa meylimizi vurğulayır" və "həmçinin imicimizin pisləşən keyfiyyətinin şərhi ola bilər".
## Bioqrafiya
Canan Tolon 1955-ci ildə İstanbulda anadan olub. O, uşaqlığını poliomielit xəstəliyinə görə Fransada keçirib. Canan Tolon “Keçmişsiz Gələcək” kitabında rəsmlərində və rəsmləri müşayiət edən məqalələrdə uşaqlığından və uzun illər müalicəsindən bəhs edib.

1975-ci ildə Ecole Française d'İstanbul Beynəlxalq Məktəbini bitirdikdən sonra dizayn və memarlıq üzrə Edinburqun Napier Universitetində (1976), Fachhochschule (1979), Middlesex Universitetində/Memarlıq Assosiasiyasında (1980) təhsili və UC Berklidə memarlıq dərəcəsi (1983) almışdır. Tolon daha sonra Fransa və San-Fransiskoda memar işləyib.

Canan Tolonun ilk fərdi sərgisi 1984-cü ildə Berklidə açılıb. Daha sonra Ankara, İstanbul, Nyu-York, Paris, Çikaqo və San-Fransisko kimi bir çox mərkəzdə, o cümlədən Şarlottenborqda “Mən fərqliyəm”, Brüssel Şəhər İcra Hakimiyyətində “Plastik Dialoqlar”, Muzeydə “Mütəşəkkil Münaqişə” əsərlərini sərgilənir.

Berklidə sənət təhsilini davam etdirir. Müasir incəsənətin davamlılıq, sintez və birləşmə kimi anlayışları ilə maraqlanan rəssam o dövrdə divar instalyasiyaları və bioloji obyektlər əsasında əsərlər ərsəyə gətirirdi. Tolon tamaşaçının bir fotoşəkili, quruluşu və ya hekayəsi olduğu illüziyası ilə əsərlər hazırlamağa qərar verir. Bu kətana pas ləkələri və qəhvə kimi xarici effektlər əlavə etməklə həyata keçirilmişdir.

## Kolleksiyalar
Canan Tolonun işi aşağıdakı ictimai kolleksiyalarda saxlanılır:

Britaniya muzeyi, London;

İstanbul Müasir İncəsənət Muzeyi, İstanbul İKSV (İstanbul Mədəniyyət və İncəsənət Vəqfi).
## İstinadlar
Liqa 1 2022/2023

**Liqa 1 2022-23** Fransanın ən yüksək futbol liqası olan Liqa 1in 85-ci mövsümüdür. 2023-24 mövsümündən etibarən liqada iştirak edən komandaların sayı 18-ə salındığı üçün 4 komanda liqadan düşəcək və Liqa 2-dən 2 komanda yüksələcəkdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Kirenaika əmirliyi

**Kirenaika Əmirliyi** ( sonradan Liviya kralı olacaq Əmir İdris tərəfindən 1949-cu il martın 1-də Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə birtərəfli şəkildə Kirenaikanı müstəqil Sənusi əmirliyi elan etməsi ilə yaranmışdı. İdris Benqazidə keçirilən "milli konfransda" özünü Kirenaika əmiri elan edərək müstəqil dövlət qurğunu bəyan etdi. Böyük Britaniya tərəfindən tanınması Birləşmiş Millətlər Təşkilatının bu dövlətə müsbət münasibətinə göstərməsinə təsir edə bilmədi. Bununlada İngiltərə və Fransa 21 noyabr 1949-cu ildə qəbul edilmiş qətnamə ilə öz tabaçeliyində olan Tripolitaniya və Fəzzan ərazilərini yeni qurulan krallığa təhvil verməklə vahid Liviya krallığının müstəqilliyini hazırlamağa yönəldilər Nəhayət 24 dekabr 1951-ci ildə Liviya Krallığının müstəqilliyi elan edildi və dekabrın 27-də Əmir İdris bu dəfə də kral I İdris olaraq yeni qurulan dövlətin də taxtına oturdu

Ağ ulduz və aypara simvolu olan qara bayraq İdris tərəfindən 1947-ci ildə əmir elan edildikdən sonra qəbul edilmişdir. Daha sonralar müvafiq olaraq Tripolitaniya və Fezzanı təmsil edən qırmızı və yaşıl zolaq əlavə edilməklə 1951-ci il Liviya bayrağının da əsası bu rənglər oldu.

6 mart 2012-ci ildə Benqazidə keçirilən toplantıda 63 il əvvəlki hadisələri özündə əks etdirən oxşar tipli fikirlər səsləndirib və Kirenaika üçün muxtariyyət və Liviya üçün federalizm sistəmi təklif olunub. Həmin toplantıda Kral I İdrisin qohumu olan Əhməd əl-Senussi özünü Kirenaika Keçid Şurasının lideri elan edib.

## İstinadlar
Ketçup

**Ketçup** və ya **ketsup** şirin və turş dadı olan süfrə ədviyyatıdır . Beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş termin kimi (“ketçup”) müasir dövrdə adətən **pomidor ketçupu** bu adlandırmaya aid edilir  Baxmayaraq ki, erkən dövr reseptlərində yumurta ağı, göbələklər, istiridyələr, üzümlər, Molyusklar, qoz və başqa məhsullar da istifadə olunurdu.

Pomidor ketçupu pomidor, şəkər və sirkədən baharat və ədviyyatlarla hazırlanır. Ədviyyatlar və dad çeşidləri müxtəlif olur, lakin adətən soğan, ətirli ədviyyat, keşniş, mixək, zirə, sarımsaq və xardal, bəzən isə kərəviz, darçın və ya zəncəfil daxil edilir. Dünya ölkələri üzrə  ABŞ (60% bazar payı) və Böyük Britaniyada (82%) bazar lideri Heinz firmasına məxsus Pomidor Ketçupudur . Pomidor ketçupundan ən çox isti servis olunan qızardılmış və yağlı yeməklər üçün əlavə dadlandırıcı kimi istifadə olunur.

Misal olaraq: kartof qızartması və digər kartof yeməkləri, hamburgerlər, hot-doqlar, toyuq göbələkləri, isti sendviçlər, ətli piroqlar, bişmiş yumurtalar,  qızardılmış ət yeməkləri.

Ketçup bəzən digər souslar  üçün əsas və ya dadlandırıcı tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Kartof çipsləri kimi qəlyanaltılar üçün əlavə ləzzət kimi istifadə oluna bilər.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Heinz

**HJ Heinz Company** və ya **Heinz Company** kimi tanınan **Heinz şirkəti**, baş ofisi Pittsburgh, Pensilvaniya, Amerika Birləşmiş Ştatlarında yerləşən emal olunmuş qida məhsulları istehsal edən şirkətidir.

## tarixi
Şirkət 1869-cu ildə *[[Henry John Heinz]]* tərəfindən təsis edilmişdir. 1876-cı ildə ilk dəfə ketçup istehsalına başladılar. *57 Çeşid* Məhsul şüarı ilə şirkət 57 fərqli məhsul növü inkişaf etdirmişdir və hal-hazırda istehsal edir. Bu gün də belə istehsal etdikləri məhsulların qablaşdırmasının üzündə bu şüardan istifadə edirlər.

## İstinadlar
"Heinz" pomidor ketçupu

**Heinz Pomidor Ketçupu** HJ Heinz şirkətinin beynəlxalq səviyyədə tanınan brendidir. Bu brend yalnız Ketçup istehsal edir. İlk dəfə 1876-cı ildə istehsalına başlanılan Heinz Pomidor Ketçupu dünya üzrə ən çox satılan ketçup markası olaraq qalır. 1906-cı ildən başlayaraq konservantsız istehsal edilmişdir. 1907-ci ildə Heinz il ərzində 13 milyondan çox şüşə qablaşmada ketçup istehsal etməyə başladı və Hindistan, Avstraliya, Cənubi Amerika, Yaponiya, İndoneziya, Yeni Zelandiya, Cənubi Afrika və İngiltərə daxil olmaqla bütün dünyaya ketçup ixrac edir. Heinz ketçupu adətən ABŞ və Kanadada və bir çox başqa ölkələrdə restoranlarda ayrıca servis edilir. Kartof qızartması, kartof çipsiləri, hamburgerlər və sosiskalar da daxil olmaqla bir çox yeməklər üçün əlavə dadlandırıcı kimi Heinz ketçupu reklam kampanyalarında "Amerikanın Sevimli Ketçupu" şüarından istifadə edir. 2012-ci ilə aid olan məlumata görə hər il bütün dünyada 650 milyon şüşə Heinz Pomidor Ketçup satılır. Dünyada üzrə istehsal olunan Heinz pomidor ketçuplarının əksər hissəsi ABŞ-nin Ohayo ştatının Fremont şəhərindəki şirkətin əsas fabrikində istehsal olunur.

Son aparılan araşdırmada 10,644 istehlakçının iştirak etdiyini Amerika Müştəri Məmnuniyyəti İndeksi sorğusunda HJ Heinz Co. ümumi qida və ya içki istehsalı şirkətləri arasında Kraft Foods, Coca-Cola və Nestlé- kimi şirkətlərdən daha yüksək nəticə göstərmişdir.

## İstinadlar
Şənlik Əliyev

**Şənlik Müslüm oğlu Əliyev** () — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri (1985–1988), Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1979–1985).

## Həyatı
Şənlik Müslüm oğlu Əliyev 1935-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur.

1959-cu ildən Leytenant Şmidt adına zavodda mühəndis, laboratoriya müdiri, baş konstruktorun müavini, zavodun baş mühəndisi işləmişdir. Daha sonra partiya işinə keçirilmiş, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin şöbə müdiri olmuşdur. 20 yanvar 1979-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Sumqayıt Şəhər Komitəsinin birinci katibi seçilmiş və 1985-ci ilədək bu vəzifədə çalışmışdır. 1985–1988-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri olmuşdur.

Şənlik Əliyev 1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. 10-cu və 11-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı, eləcə də Sov.İKP XXVI və XXVII qurultaylarının nümayəndəsi seçilmişdir.

## İstinadlar
Cincavat

**Cincavat** — İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı

## Tarixi
Mənbədə Çinçavad kimidir. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində Çinçavat kimi qeyd olunmuşdur

"Gelevan kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir". Eramızın III əsrində şimaldan Gürcüstana gəlib məskunlaşmış Cinli tayfasının adını əks etdirir. Çin Bakurun başçılığı ilə gəlmiş bu tayfaya yaşamaq üçün Orbet (gürcücə "Qartal yurdu" deməkdir) verilmişdir. Cinlilərin başçıları da orta əsrlərdə həmin qalanın adı ilə Orbelianlar adlanmışdır. Cinlilər Orbet qalasını "Üç ox" adlandırmışlar ki, İndi gürcülər ona Şamşvilde (gürcücə "Üç ox" deməkdir) deyirlər. 1117-ci ildə Lori qalasına çəkilmiş Orbelianların çoxunu gürcülər qırmış, bir hissəsi Zəngəzura (o vaxt Sisakana) gəlmiş və xristianlığı qəbul etmişlər

Cinlilər həm də İndiki Çildır, Axalkalak və Axisxa bölgələrini əhatə edən Cavax əyalətində (gürcücə Cavaxeti) yaşadıqlarına görə Cin-Cavat (yə’ni "Cavaxetidə yaşayan cinlilər") adlanırdılar. Əgər Orbet qalası sonrakı Şamşvildirsə və əgər Şamşvilde "Üç ox" mə’nasındadırsa, onda belə nəticə alınır ki, Çin Türküstanından gəldiklərinə görə Cinli adlanmış bu elin etnik adı Üç ox idi ki, bu da "Kitabi Dədə Qorqud"da oğuzlarının bir hissəsinin "Üç ox" adlanması ilə təsdiqlənir. Cinlilərin digər hissəsi erkən orta əsrlərdə Kür çayı sahillərində yaşayırdılar. XI əsrə aid mənbədə yazılır ki, Dvində oturan ərəb valisi Mərvan ibn Məhəmməd (685–705) 696-cı ildə xəzərlərə qarşı səfərə çıxaraq "Çenlərin ölkəsinə" Kür sahilinə gəlmiş, çayın sol sahilində yaşayan hökmdar Çin=Bakura elçi göndərərək, 90 min nəfər xidmətçi qadın tələb etmişdi. Çin-Bakur 70 min silahlı kişini arabalarda qadın paltarında çayın kənarına gətirərək valiyə xəbər çatdırır ki, onları aparmaq üçün adam göndərsin. Mərvanın ordusu çayı keçən kimi arabalardakı kişilər sıçrayıb ordunun üstünə tökülüşdülər və hamısını qırdılar Bu mə’lumatdan görünür ki, Cinli kifayət qədər böyük el idi. Sonralar onlar islam dinini qəbul etmiş və Qazax ellərinə qarışmışlar. XVIII əsrin ortalarında cinlilər bir neçə tayfa ilə birlikdə gürcü hakimiyyətinə boyu əyməkdən imtina edərək Qarabağa köçmüş və İndi də mövcud olan bir neçə Cinli kəndini yaratmışlar. Eramızın III əsrində elbəyi Mamiqunun başçılığı ilə Ermənistan ərazisinə gəlmiş cinlilər isə xristianlığı qəbul etdilər və orta əsrlərdə erməniləşdilər.

## Əhalisi
1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır.

## İstinadlar
Çu dərəsi

**Çu dərəsi**— Qırğızıstanda və Qazaxıstanda Çu çayının orta axın dərəsi. Boam dərəsində (c.-ş-də) Muyunqum səhrasının (şm.-q.-də) ş.kənarına qədər təqr. 200 km məsafədə uzanır; eni 15 km-dən (c.-ş.-də) 100 km-ədəkdir (şm.-q.-də). Hünd. 500–1200 m.Şaxtasız dövr 180 gün davam edir. İllik yağıntı 250–400 mm-dir (əsasən, yazda düşür). Ç.d. Çu çayı və onun qolları ilə suvarılır; böyük hissəsi şumlanmışdır; şəkər çuğunduru, dənli bitkilər becərilir; bağçılıq, üzümçülük inkşaf etmişdir. Bişkek ş. Ç.d-nin c.-undadır.

## İqlim
İqlimi kəskin kontinentaldır. Yay uzun və isti, qış isə nisbətən qısa və soyuq keçir. Ən isti ayın (iyul) orta temperaturu 24,4 °C (76 °F), maksimum 43 °C (109 °F) təşkil edir. Ən soyuq ayın (yanvar) orta temperaturu −5,0 °C (23,0 °F), minimum −38 °C (−36 °F) təşkil edir. Tipik illik yağıntılar vadinin müxtəlif iqlim zonalarında 300 ilə 500 millimetr (12-20 düym) arasında dəyişir. Qırğızıstan Ala-Too silsiləsi yaxınlığında yüksəklik artdıqca yağıntılar tədricən artır. Çuy vadisində yaz və payız ən yağışlı fəsillərdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Litva Futbol Federasiyası

**Litva Futbol Federasiyası** () — Litvada futbolun milli idarəetmə orqanıdır. Mərkəzi ofisi Vilnüs şəhərində yerləşir. 1922-ci ildə yaradılıb.

## Tarix
Litvada ilk şəhərlərarası futbol matçı 1911-ci ildə keçirilib. 18 may 1919-cu ildə, Kaunas şəhərində Litva İdman Birliyi (LSS) yaradılır. 1920-ci ildə Litva İdman Birliyi futbol çempionatı təşkil etməyə çalışır, lakin bu yarışda iştirak etmək həvəsində olan komandaların sayı az olduğundan turnir baş tutmur.

1922-ci ildə Litva İdman Liqası quruldu, elə həmin ildə 10 Kaunas komandasının mübarizə apardığı ilk çempionat keçirilir. 1923-cü ildə Litva İdman Liqası müstəqil Federasiya kimi FİFA-ya üzv olur, lakin Litvanın SSRİ tərəfindən işğalı ilə əlaqədar olaraq Federasiyanın mövcudluğu dayandırılır.

Ölkə müstəqillik əldə etdikdən sonra, 1991-ci ildə Litva Futbol Federasiyası adı ilə yenidən yaradılır. 1991-ci il dekabrın 9-da FİFA üzvluyu bərpa edilir. 1992-ci il aprelin 23-dən isə UEFA-nın üzvüdür.

## Fəaliyyəti
Litva Futbol Federasiyası ölkədə futbolun inkişafına və milli komandalara, o cümlədən Litva milli futbol komandasına cavabdehdir. Mərkəzi ofisi Vilnüsdə yerləşir.

Litva Futbol Federasiyasının hüquqi forması Üzvlərdən ibarət assosiasiyadır. Federasiyanın ali orqanı Konfransdır. Digər məsələlər Litva Futbol Federasiyası İcraiyyə Komitəsi tərəfindən həll edilir. Gündəlik fəaliyyətləri Baş Katibin rəhbərlik etdiyi Administrasiya həyata keçirir.

Federasiyanın, 10 regional futbol assosiasiyası və 10 filial assosiasiyası olmaqla 20 üzvü var.

**Regional Federasiyalar:**

# Vilnüs Rayon Futbol İttifaqı
# Kaunas Rayon Futbol Federasiyası
# Klaipėda Rayon Futbol Federasiyası
# Şiauliai County Futbol Federasiyası
# Panevezys Rayon Futbol Federasiyası
# Marijampole County Futbol Federasiyası
# Telşiai Rayon Futbol Federasiyası
# Taurage County Futbol Federasiyası
# Alytus Rayon Futbol Federasiyası
# Utena Rayon Futbol Federasiyası

**Filial birlikləri**

* Litva Futbol Hakimləri Assosiasiyası

* Litva xalq futbol assosiasiyası

* Litva Qadın Futbol Assosiasiyası

* Litva Qapalı və Çimərlik Futbolu Assosiasiyası

* Futbol Məşqçiləri Tədris Birliyi

* Litva Uşaq və Gənclər Təhsili Futbol Assosiasiyası

* Litva Futbol Klubları Assosiasiyası A Liqası

* Litva Tələbə Futbol Liqası

* Litva Futbolçular İttifaqı

* "Litva Futbol Klubları İttifaqı" Assosiasiyası (Birinci Liqa)

## İstinadlar
Bədəl

**Bədəl** — kişi adı.

* Bədəl bəy Bədəlbəyli — müəllim, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu. 
* Bədəl Bədəlov — Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Sosial məsələlər üzrə vitse-prezidenti.  

;Təxəllüs
* Ümmügülsüm Bədəl — Türkiyəni təmsil edən həndbolçu.  

;Yaşayış məntəqələri
* Molla Bədəl — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.  
* Əli Bədəl (Bicar) — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.

;Digər
* Hacı Bədəl körpüsü — Qubadlı rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşən tağsız körpü.
Allahyar Sayyedmanes

**Allahyar Səyyadmaneş** () — "Hall Siti" və İran milli komandasında hücumçu kimi çıxış edən iranlı peşəkar futbolçu.

## İstinadlar
Koiçi Fucii

– Yaponiya İmperiya Donanmasının admiralı. Rus-yapon müharibəsi zamanı İkinci Donanma heyətinə başçılıq etmiş və növbəti illərdə Yaponiya İmperiya Donanmasının aparıcı üzvlərindən biri olmuşdur.

## Həyatı və karyerası
Koiçi Fucii 1858-ci ildə Yaponiyanın Okayama şəhərində doğulmuş, Yaponiya İmperiya Donanmasının Hərbi Akademiyasından yeddinci yeri tutaraq məzun olmuşdur. Donanmanın baş qərargahında müxtəlif vəzifələri tutmuş, Rusiya, Siam və İtaliyaya göndərilmiş nümayəndəliklərdə iştirak etmişdir.

Birinci Çin-yapon müharibəsi zamanı donanmanın baş qərargahında, daha sonra "Soko" və "Oşima" kanonerlərində, eləcə də, "Musaşi" krayserində xidmət göstərmişdir. 1899-cu ildə kapitan rütbəsinə yüksəlmiş və bir krayserin komandirliyi ona həvalə olunmuşdur. O, Tayvandakı general-qubernatorluq qərargahında, Yaponiyanın Berlindəki səfirliyində və yenə donanmanın baş qərargahında işləmişdir.

Rus-yapon müharibəsinin birinci ilində "Azuma" krayserinə komandanlıq etmiş və Koreya boğazı döyüşündə iştirak etmişdir. 1905-ci ilin yanvarında İkinci Donanmanın heyət başçısı təyin olunmuş, həmin ilin noyabr ayında kontr-admiral rütbəsinə yüksəlmişdir. 1909-cu ildə vitse-admiral, 1916-cı ildə isə admiral olmuşdur. 1915-ci ildə Birinci Donanmaya komandanlıq etmişdir. Karyerasının son illərində Fucii Yokosuka Donanma Rayonunun komandanı, 1916-cı ildə isə donanma müşaviri olmuşdur. 1920-ci ildə təqaüdə çıxmış, 1926-cı ildə ölmüşdür.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
*
Biləcəri parkı

**Biləcəri mədəniyyət-istirahət parkı** (xalq arasında bəzən **Biləcəri Dəmiryolçular Parkı**) — Azərbaycanın Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun Biləcəri qəsəbəsində yerləşən park. Parkda həmçinin Biləcəri Mədəniyyət Mərkəzi yerləşir.

## Tarixi
Xalq arasında Biləcəri Dəmiryolçular Parkı kimi də adlandırılan Biləcəri mədəniyyət-istirahət parkı 1957-ci ildə dəmiryolçuların istirahət parkı kimi inşa edilmişdir. Parkda əsaslı təmir işləri prezident İlham Əliyevin 2011-ci il 13 aprel tarixli Sərəncamı əsasında həyata keçirilib. 2013-cü il aprelin 22-sində mədəniyyət-istirahət parkı əsaslı bərpa və yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilmişdir. Açılışda prezident İlham Əliyev də iştirak etmişdir.

## Xüsusiyyətlər
5 hektar sahəyə malik Biləcəri mədəniyyət-istirahət parkında Biləcəri Mədəniyyət Mərkəzi, 2 ədəd restoran, fəvvarə, idmanın müxtəlif növləri ilə məşğul olmaq üçün süni örtüklü meydança yerləşir.

## İstinadlar
Azərbaycandakı supermarket şəbəkələrinin siyahısı

Bu səhifədə Azərbaycanda yaradılmış və fəaliyyət göstərən **supermarket şəbəkələrinin siyahısı** verilmişdir. "OBA" Azərbaycanda ən çox filiala malik market şəbəkəsidir. "Grandmart" 2022-ci ildə Qazaxıstanın Aktau şəhərində filial açmış və xarici ölkədə filialı olan ilk yerli supermarket şəbəkəsi olmuşdur. "Bravo" və "Neptun" ölkədə hipermarket açan yeganə supermarket şəbəkələridir.

## Hazırda fəaliyyət göstərən

## Keçmişdə fəaliyyət göstərən
* Bizim Market
* Almalı 
* Favorit
* Ramstore

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Azərbaycanda böyük supermarketlərin sahibləri kimlərdi?
Əli İsmail Qorxmaz

**Əli İsmail Qorxmaz** (; ) — O, Taksim Gəzi parkı etirazlarına dəstək üçün qatıldığı yürüşə müdaxilə edən polis və müxalifət qrupları tərəfindən döyülərək öldürülən 19 yaşlı universitet tələbəsi idi.

Əskişəhərdə Gəzi Parkı etirazlarına dəstək məqsədilə təşkil edilən yürüş zamanı polisin müdaxiləsi ilə ara küçələrə qaçan fəallardan biri olan Anadolu Universitetinin birinci kurs tələbəsi Əli İsmail Qorxmaz döyüldükdən sonra qruplar tərəfindən polis tərəfindən daha iki dəfə dəyənəklə döyülüb. Döyüldükdən sonra getdiyi xəstəxanada müalicə ala bilməyib və ilk tibbi müdaxiləni cəmi 20 saat sonra alıb. Bu zədələrdən onun beyin qanaması keçirdiyini, 38 gün komada olduğu, lakin 10 iyul 2013-cü ildə dünyasını dəyişdiyi məlum olub. Əskişəhərdə Əli İsmail Qorxmazın ölümü etirazlara səbəb olur və heykəli ucaldılır.

## Reaksiyalar
Əli İsmail Qorxmazın ölümündən sonra Türkiyənin bir çox vilayətində və ölümündən 40 gün sonra Hatayda da etiraz nümayişləri başlayır. Antalyadan yola düşən və Gəzi Parkı etirazlarında həyatını itirən və yaralananlar üçün "Ədalət naminə, ədalətdən daha sürətli" şüarı ilə yürüşə çıxan Ədalət yürüş komandası 27 iyul 2013-cü ildə Əskişəhərə çatır və Əli İsmail Qorxmazın əskişəhərlilərlə birlikdə döyüldüyü küçədə etirazlara başlayır. Bu etirazdan sonra yürüş qrupu Əskişəhərdən onlara qoşulan 5 nəfərlə Gəzi Parkı Etirazlarında həyatını itirən Ethem Sarısülük öldüyü Ankaraya doğru irəliləyir.

## Miras
Qorxmazın ölümündən sonra Əskişəhərdə Fikri Klublar Federasiyasının (FKF) töhfələri ilə Əli İsmail Qorxmazın heykəli ucaldılıb. "Fənərbaxça" azarkeşləri müxtəlif matçlarda "Əli İsmail Qorxmaz" himnini bəstələyib və bu himni səsləndiriblər.

Rasimpaşa Məhəlləsi, İskələ küçəsindəki köhnə dayanacaq Kadıköy Bələdiyyəsi tərəfindən parka çevrilir və ona Əli İsmail Qorxmazın adı verilir.

1907 Ali İsmail Qorxmaz Xatirə Meşəsi UNIFEB Çukurova Universitetinin təşkilatçılığı ilə Niğdə Kəmərhisarda inşa salınmışdır.

Mahalın girişindəki körpüyə Hatay Samandağ Bələdiyyəsi tərəfindən Əli İsmail Qorxmaz adı verilmişdir.

Qorxmaz ailəsi qurduqları Əli İsmail Qorxmaz Vəqfi ilə tələbələrə, qocalara, təbiətə, heyvanlara, sənətçilərə, əsnaflara əl uzadan fəaliyyətlər təşkil edir, tələbələrə təqaüd verir.

## İstinadlar
Qazi Yaşargil

**Mahmud Qazi Yaşargil** (; ) — Türk alim və neyrocərrah. Müasir mikroneyrocərrahiyyənin qurucularından biri. Yaşargil epilepsiya və beyin şişlərini öz ixtirası alətləri ilə müalicə edirdi. 1953–1993-cü illərdə Sürix Universitetində professor və Neyrocərrahiyyə kafedrasının müdiri olub. 1999-cu ildə Neyrocərrahların illik Konqresində o, "1950–1999-cu illərdə Əsrin Ən Yaxşı Neyrocərrahı" seçilmişdir

## Şəxsi həyat
O, 1973-cü ildən onun tibb bacısı köməkçisi olan və hələ də ona cərrahiyyə əməliyyatlarında kömək edən Dayan Bader-Gibson Yaşargil ilə evlidir.

11 iyun 2025-ci ildə vəfat etmişdir.

## Təhsil və karyera
1931–1943-cü illərdə Atatürk Liseyini və Türkiyənin Ankara Universitetini bitirdikdən sonra Almaniyaya, Yena Fridrix Şiller Universitetində tibb təhsili almaq üçün gedir. Serebrovaskulyar neyrocərrahiyyədə istifadə üçün mikrocərrahi üsulların qurulmasında onun dühası əvvəllər əməliyyat olunmayan xəstələrin müalicəsində nəticələr əldə etməyə kömək etmişdir.

1969-cu ildə Yaşargil müəllimi professor Kraienbühlün rəhbərliyi ilə Sürix Universitetində dosent, 1973-cü ildə professor və neyrocərrahiyyə kafedrasının müdiri vəzifələrində çalışıb. Sonrakı 20 il ərzində o, 1993-cü ildə təqaüdə çıxana qədər 7500 neyrocərrahiyyə əməliyyatı həyata keçirərək mikrometodların laboratoriya təcrübələri və klinik tədqiqatları aparıb. 1994-cü ildə Yaşargil Litl Rokdakı Arkanzas Universitetinin Tibb Kollecində neyrocərrahiyyə professoru vəzifəsinə təyinat alır və hələ də mikroneyrocərrahiyyə üzrə tədqiqatlar və tədris işləri ilə məşğuldur.

Yaşargil Harvi Kuşinqlə yanaşı, 20-ci əsrin ən böyük neyrocərrahlarından biri kimi tanınıb. Sürixdəki tədqiqat laboratoriyasında o, dünyanın hər yerindən və bütün cərrahiyyə ixtisaslarını təmsil edən 3000-ə yaxın həmkarına təlim keçmişdir. O, üç nəsil neyrocərrahlara neyrocərrahiyyədə yeni imkanları müəyyən etməyə kömək etmiş və sonra onlara necə nail olunacağını nümayiş etdirmişdir. Yaşargil Türkiyə cəmiyyətində böyük hörmətə malikdir və türk gəncləri üçün örnək rolunu oynayır.

1973–1975 İsveçrə Neyrocərrahiyyə Cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur.

## Mükafatlar
2000 — Türkiyə Respublikasının "Üstün xidmətlərinə görə" Dövlət Medalı.

## Nəşrləri
Yaşargilin 330-dan çox məqaləsi və 13 monoqrafiyası çap olunub. Mikroneyrocərrahiyyə üzrə altı cildlik nəşrlər (1984–1996, Georg Thieme Verlag Stuttgart-Nyu York) geniş təcrübənin hərtərəfli icmalı və neyrocərrahiyyə üzrə ədəbiyyata böyük töhfədir.

## İstinadlar