Mais Əmrahov

**Mais İsrail oğlu Əmrahov** — Azərbaycan tarixçisi, tarix üzrə elmlər doktoru, professor, AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutunun Qafqaz tarixi şöbəsinin baş elmi işçisi

## Həyatı və təhsili
1948-ci il mayın 2-də Şəki rayonunun Cəfərabad kəndində anadan olmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan  Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki ADPU) tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.1984-cü ildə namizədlik («Böyük Vətən müharibəsi illərində Azərbaycanda xalq maarifi. 1941— 1945-ci illər»), 2006-cı ildə doktorluq («Azərbaycan mədəniyyəti İkinci Dünya müharibəsi illərində») dissertasiyası müdafiə etmişdir.

## Əmək fəaliyyəti
1970—1973-cü illərdə Şəki rayonunun  Cəfərabad kənd məktəbində tarix müəllimi

1973—1979-cu illərdə Göybulaq kənd  məktəbində  direktor

1979—1989-cu illərdə Şəki Şəhər Partiya Komitəsində təlimatçı, siyasi maarif kabinetinin müdiri,   təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri

1989—1991-ci illərdə Şəkidəki 43 saylı texniki peşə məktəbində direktor

1992-ci ildə PKİA və YH Baş İnstitutunun Şəki filialında müəllim

1992—1994-cü illərdə Şəki Şəhər Təhsil Şöbəsində metodist və inspektor

1994—1998-ci illərdə Şəki  Şəhər İcra hakimiyyətində  baş  məsləhətçi  və şöbə müdiri

1999-cu ildə PKİA  və YH  Baş  İnstitutunda metodist  və kabinet müdiri

2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Respublika Elmi-Metodiki  Mərkəzində böyük metodist

2001—2006-cı illərdə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialında kabinet müdiri

2007—2009-cu illərdə  Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialında əlavə təhsil üzrə direktor müavini

2009-cu ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin «Türk və Şərqi Avropa xalqları tarixi və tarixin tədrisi metodikası» kafedrasında  professor

2019-2024-cü illərdə AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda şöbə müdiri

2025-ci ildən AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda baş elmi işçi

## İctimai əsaslarla apardığı vəzifələr
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş 4 dissertasiyanın rəsmi opponenti

2010—2012-ci illərdə Bakı Dövlət Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən D.02.161 Dissertasiya Şurasının üzvü

2012—2017-ci illərdə AAK-nın «Tarix və siyasi elmlər» Ekspert Şurasının üzvü

2107-ci ildən AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu nəzdində 5502.01-«Ümumi tarix», 5503.02-«Vətən tarixi», 5507.01- «Beynəlxalq münasibətlər tarixi» və 5509.01-Tarixşünaslıq, mənbəşünaslıq və tarixi tədqiqat üsuları» ixctisasların üzrə elmlər doktoru və tarix üzrə fəlsəfə dokoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim olunan dissertasiyaların müdafiəsini keçirən D.01.161 Dissertasiya Şurasının üzvü

2020 AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu nəzdindəki ED1.30 Dissertasiya Şurasının üzvü

Humanitar elmlərin öyrənilməsinin  aktual problemləri. Ali məktəblərarası elmi məqalələr məcmuəsinin redaksiya heyətinin üzvü

## Mükafatlar
1979-cü ildə «Qabaqcıl maarif xadimi» döş nişanı 

2012-ci ildə «Qabaqcıl təhsil işçisi» döş nişanlı

## Beynəlxalq seminar,simpozium  və  konfranslarda  iştirakı
1.2004-cü il.Ненасилия как образ жизни. ХХВ Международной научно-практической конференций по проблемам педагогики ненасилия. Санкт - Петербург 15 апреля 2004 г.

2.2010-cü il.Современные проблемы гуманитарных и естественных наук. Четвертой международной научно-практической конференции. Москва, 18-20  октября  2010 г.

3.2011-cü iil.Наука и современность. ХI Международной научно-практической конференции. Новосибирск, 24 мая  2011г.

4.2012-ci il. Azərbaycan-Avropa cəmiyyətinin Bakı şəhərində keçirdiyi «Azərbaycanın II Dünya  müharibəsində və Qafqazda Holokostun önlənməsində rolu» mövzusunda Beynəlxalq simpozium. 17—19  oktyabr  2012-ci il

5.2013-cü il VII Beynəlxalq türk mədəniyyəti, incəsənəti və mədəni irsin mühafizəsi (VII İnternational Turkic culture, art and protection of cultural neritage symposium) simpozium. 27—29 iyun.

6.2017-ci il. Şərq və Qərb türklüyünün ortaq dövrləri və münasibətləri» mövzusunda II Beynəlxalq konfrans

7.2018-ci il.Azərbaycan-Türkyə münasibətləri II Beynəlxalq Elmi konfaransı. Kostamonu

8.2021-ci il. Боевое содружество народов СССР в Великой Отечественной войне. Межрегиональной научно-практической конференции (г. Уфа, 15 мая 2021 г.)

9. 2021-ci il.AMEA-nın Tarix İnstitutu, Türkiyənin Atattürk Kültür, Dil və Tarix Yüksək Qurumu və Atatürk Araşdırma Mərkəzi və Ağdam Rayon İcra Hakimiyyətini birgə təşkilatçılığı ilə  “Müstəqilliyinin 30 ilində Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri və beynəlxalq münasibətlər” mövzusunda beynəlxalq simpozium

10.2021-ci il. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ SUMQAYIT DÖVLƏT UNİVERSİTETİ DİL, CƏMİYYƏT, ŞƏXSİYYƏT VƏ NİZAMI GƏNCƏVİ YARADICILIĞI BEYNƏLXALQ ELMİ KONFRANS (28-29 oktyabr 2021-ci il. Sumqayıt) ЯЗЫК, OБЩЕСТВО, ЛИЧНОСТЬ И ТВОРЧЕСТВО НИЗАМИ ГЯНДЖЕВИ МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ (28-29 октября 2021-го года) LANGUAGE, SOCIETY, PERSONALITY, AND NIZAMI GANJAVI'S CREATIVITY INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFE-RENCE (October 28-29, 2021) Sumqayıt – 2021

11.2021-ci il. Культур и история народов Кавказа: вчера, сегодня, завтра. Международной научной конференции, посвященной 95-летию создания Ингушского научно- исследовательского института  гуманитанных наук им. Ч.Э. Ахриева. (12-13 октября 2021 года. Магас)

## Seçilmiş əsərləri
1.1981, Москва, Народное образование Советского Азербайджана в период Великой Отечественной войны (1941—1945)

2.1982, Bakı, Böyük Vətən müharibəsi illərində məktəblilərin cəbhəyə yardım  uğrunda mübarizəsi

3.1984, Bakı, Azərbaycan müəllimləri Böyük Vətən müharibəsi illərində (1941—1945-ci illər).

4.2000, Bakı, Ümumtəhsil məktəblərinin  V - XI sinifləri  üçün tarix proqramları

5.2001,Санкт-Петербург, Усиление военного — патриотического воспитания и начальной военной подготовки школьников в годы Великой Отечественной войны (по материалом Азербайджанской  Республики)

6. 2003,Санкт-Петербург, Азербайджанские учителя в годы Великой  Отечественной войны

7. 2003, Санкт-Петербург, Культура Азербайджана  в годы  Второй Мировой войны

8. 2004, Bakı, Hərbi mətbuat müharibə illərində (1941—1945)

9. 2004, Bakı, Mədəni — maarif  müəssisələri  müharibə  illərində

10. 2004, Bakı, Kütləvi siyasi işin təşkili tarixindən. Nəzəriyyə və təcrübə

11. 2004, Bakı, Müharibə illərinin kino salnaməsi (1941—1945 - ci illər)

12. 2004, Баку, Внешкольные учреждения Азербайджана в годы войны (1941—1945гг.)

13. 2004, Bakı, Tiflis Azərbaycan teatrı odlu illərdə (1941—1945 – ci illər)

14. 2004, Санкт-Петербург, Азербайджанские учительe  в годы войны 1941—1945

15.2004,Bakı, İkinci Dünya müharibəsi illərində Azərbaycan ədəbiyyatında hərbi – vətənpərvərlik  mövzusu

16. 2004, Bakı, Ədəbiyyat və incəsənət müharibə illərində

17. 2004, Санкт-Петербург, Азербайджанская культура в годы  Второй  Мировой войны

18.2004,Санкт-Петербург Усиление начальной военной физической подготовки школьников  в  годы  войны. (1941—1945  гг.)

19.Bakı, Azərbaycan musiqisi İkinci Dünya müharibəsi illərində

20. 2004, Москва, Война и образования

21.2004, Санкт-Петербург, Азербайджанская радиовещательная деятельность военно-патриотического характера как отражение ненависти  к врагам во  время  Вторая Мировая война

22.Bakı, Azərbaycan elmi cəbhənin xidmətində. İctimai elmlər müharibə illərində (1941

23. 2004, Bakı, Azərbaycan teatrı müharibə illərində

24. 2004, Bakı, Azərbaycan musiqisi İkinci Dünya müharibəsi illərində

25. 2005, Санкт-Петербург Культура Азербайджана в годы Второй  Мировой войны.

26.2005, Bakı, Ü.Hacıbəyovun İkinci Dünya müharibəsi illərindəki fəaliyyəti

27.2006,Bakı, Qələbənin qiyməti (İkinci Dünya müharibəsinin yekunları və dərsləri haqqında) Birinci məqalə

28. 2006, Bakı, Böyuk İpək yolu. Keçmişdən bu günümüzə: tarix və zaman	

29.2006, Bakı, Qələbənin qiyməti (İkinci Dünya müharibəsinin yekunları və dərsləri haq qında) İkinci məqalə

30.2007, Bakı, Qələbənin qiyməti (İkinci Dünya müharibəsinin yekunları və dərsləri haq qında) Üçüncü məqalə

31.2007, Bakı, Azərbaycanda ali məktəb qurujuluğu, ali pedaqoji təhsilin təşkili və inkişafı tarixindən (1917—1941)

32.2008, Bakı, Qarabağ xanlığının qonşu xanlıqlar və  dövlətlərlə münasibətlərinə dair. Birinci məqalə

33. 2008, Bakı, Qarabağ xanlığının qonşu xanlıqlar və  dövlətlərlə münasibətlərinə dair. İkinci məqalə

34.2008, Bakı, Qarabağ xanlığının qonşu xanlıqlar və  dövlətlərlə münasibətlərinə dair. Üçüncü məqalə

35. 2008, Bakı, İlk milli Azərbaycan ali məktəbi müharibə illərində (1941—1945)

36. 2009, Bakı, İkinci Dünya müharibəsi illərində müttəfiqlərin SSRİ - yə köməyinə dair

37.2009, Bakı, Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində və illərində Rusiyanın türk vilayətlərində milli hərəkat

38.2009, Bakı, Böyük müharibə 1939-1945. Totalitar rejimin qurbanları  (İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasının 65 illiyi münasibətilə)

39. 2010, Bakı, Azərbaycan İkinci Dünya müharibəsi illərində

40. 2010, Baku, 65th anniversary of History Azerbaijan in World  War II: the home front

41. 2010, Baku, State  Flag  Day

42. 2010, Москва, О месте сако - тюркских племен в истории Азербайджана

43. 2011. Новосибирск,  Азербайджан в годы войны (1941-1945 гг.)

44.2014.Türkmənistan gəncləri 1941-1945-ci illər müharibəsinin döyüş cəbhələrində

45.2016.402-ci Azərbaycan milli atıcı diviziyasının təşkili və döyüş yolu

46.2016. Bakı nefti uğrunda mübarizə və Bakının alman işğalçıları tərəfindən tutulması ehtimalı ətrafında mülahizələr və təxribatlar

47.2016.Azərbaycanda antisovet əhvali-ruhiyyəsi və təxribatlar (1941-1945)

48.2017.77-ci Azərbaycan milli dağ-atıcı diviziyası

49.2018.İkinci dünya müharibəsi  ərəfəsində və illərində SSRİ-də yaşayan almanların deportasiyasına dair

50.2018. Azərbaycan-Türkiyə mədəni əlaqələrində TÜRKIOY-un rolu

51.2019.Faşist Almaniyasının  Qafqaz planı və ermənilər

52.2019.Erməni faşizminin simvolu Njdenin “Tsexakron” erməni milətçi ideologoyası və onun əsas ideyaları

53.2020. 1941-1945-ci illər müharibəsində faşizm üzərində qələbədə Azərbaycan xalqının rolu

54. 2021.Решаюшая роль Бакинской нефти в победе над фашистской Германией

## Kitablar
**Monoqrafiyalar**

1.1995. Qələm süngüyə çevriləndə. (Azərbaycan müəllimləri 1941-1945-ci illərin Böyük Vətən müharibəsi dövründə)

2.1998. Şəki  qartalları (Müəlliflər kollektivi)

3.2002, Bakı, Unutsan, unudularsan

4.2004, Бакы, Народное Образование Азербайджана в годы войны

5.2004, Bakı, Azərbaycan mədəniyyəti İkinci Dünya müharibəsi illərində

6.2011, Generalı xatırlayarkən. Akim Abbasov — 1002010, Bakı, İkinci Dünya müharibəsi (C.Bəhramovla birlikdə)

7.2012.Stalinqradda  tarixi  qələbə

8.2014. Şəkidə təhsil:tarix, inkişaf yolu (Məhsəti Mais qızı ilə birlikdə)

9.2020.Erməni faşizmi Hitler faşizminin xidmətində (1939-1945)

10.2022. Azərbaycan SSR İkinci Dünya müharibəsində (1939-1945-ci illər)

11.Məğlubiyyətdən Zəfərə (II Qarabağ –Vətən müharibəsinə aparan yol hərbi, siyasi, diplomatik və iqtisadi münasibətlərdə) (1988-2020-ci illər).  

12.Ataların qəhrəmanlıq yolu nəsillərə nümunədir.Bakı: “Savad”, 2023, -128 səh.

13.Heydər Əliyev və Azərbaycanda ali təhsil /Azərbaycan mənim ürəyimdir. Məqalələr toplusu. Bakı: “Elm və təhsil”, 2023, 256 s., s.207-220

14.Bakı iqtisadi rayonu /Azərbaycan Respublikasının tarixi coğrafiyası. Bakı: Füyuzat, 2023, 246 s., s.18-26

15.Abşeron-Xızı iqtisadi rayonu /Azərbaycan Respublikasının tarixi coğrafiyası. Bakı: Füyuzat, 2023, 240 s., s.38-43

16.Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu / Azərbaycan Respublikasının tarixi coğrafiyası. Bakı: Füyuzat, 2023, 240 s., s.173-191 

17.44 günlük Zəfər tariximiz və 23 saatlıq tam qələbəmiz. Bakı: “Füyuzat”, 2023, 116 səh.

18.Möhtəşəm 20 il (2003-2023) Füyuzat, Bakı, 2024. – 172 səh.

19.Əmrahov M.İ., Balayev A.M. Azərbaycan Respublikasında ictimai-siyasi vəziyyət (1991-2003-cü illər). Füyuzat, Bakı, 2024, - 272 s. 

**Dərsliklər**

1.2009, Bakı, XX əsrdə Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatı

2.2016. Azərbaycan tarixi (1941—1945-ci  illər)

3.2017.Türk xalqları tarixi (P.Səfərovla birlikdə)

4.2018, Bakı, XX əsrdə Azərbaycanda milli azadlıq hərəkat

**Dərs vəsaitləri**

1.2007, Bakı, Azərbaycanda ali məktəb quruculuğu, ali pedaqoji təhsiin təşkili və inkişafı tarixinin oçerkləri (1917-1941-ci  illər) (M.Salahov və N.Əsədovıa birlikdə)

2.2008, Bakı, Qarabağ xanlığı (Ə.Çingizoğlu və  H.Həsənovla birlikdə)

3.2010, Bakı, Versaldan Potsdam

4.2011.Böyük İpək Yolu

5.2011.Возникновение государственности  и формы землевладения у тюрков

6.2015. İkinci Dünya müharibəsi  tarixinin oçerkləri

7.2015. Mərkəzi Asiyanın türk respublikaların müharibə illərində ( 1941—1945-ci illər)

**Metodik vəsaitlər**

1.2000. Ümumtəhsil məktəblərinin V-XI sinif ləri üçün tarix proqramlari (müəlliflər kollektivi)

2.2003.Azərbaycan tarixi. Testlər. I hissə,VI-VIII (Sovqat  Əliyeva ilə birlikdə)

3.2003.Ümumi tarix.  Testlər VI-XI (Sovqat  Əliyeva ilə birlikdə)

4.2003.Qədim dünya tarixinin tədrisi metodikası I hissə

5.2003. Ümumtəhsil məktəblərində tarixin tədrisində Heydər Əliyev əsərlərinin öyrədilməsi

6.2006.İkinci Dünya müharibəsinin yekunları və  dərsləri (N.Əsədovla birlikdə)

7.2008.Təcrübəçi tələbənin tribunası (Ə.Əkbərova ilə birlikdə)

8.2010.Şərqi Avropada türk tayfa birlikləri (N.Əsədov və H.Həsənovla birlikdə)

**Proqramlar**

1.2010. Türk xalqları tarixi

2.2011.Azərbaycanın tarixi-siyasi coğrafiyası

3.2011. Böyük İpək Yolu

4.2013.Heydər Əliyev irsinin politoloji aspektləri

5.2014. Türk xalqlarının tarixi coğrafiyası

6.2014. Türk xalqları tarixi elminin müasir problemləri

## İstinadlar