open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qravimetrik analiz

**Qravimetrik analiz** (çəki analizi) – analitik kimyada müəyyən tərkibli təyin olunan komponentin kütləsinin dəyişməsinə əsaslanan miqdari analiz metodudur.

Qravimetrik analizdə alınmış XaRb çöküntüsü üçün aX+bR=XaRb tipli reaksiya istifadə olunur. Çəki analizinin aparılması zamanı təyin olunan komponent və ya maddənin tərkib hissəsi (element, ion) göstərilən reaksiya üzrə reaksiyaya daxil olur və ayrılaraq çəkilir. Reaksiya üzrə alınmış forma qravimetrik forma adlanır (əvvəllər çəki forması adlanırdı). Alınan maddənin tərkibi dəqiq məlum olmalıdır. Yəni tərkib hər hansı bir kimyəvi formula tabe olmalıdır və tərkibində kənar qarışıqlar olmamalıdır.
Qravimetrik analizdə müxtəlif qeyri-üzvi və üzvi kimyəvi birləşmələr istifadə olunur. Belə ki, məsələn, 1,2,3 — benzotriazol mis, gümüş, sink və s. metalların qravimetrik təyinində istifadə olunur.
Qravimetrik analiz (çəki analizi) öz inkişafının pik nöqtəsinə 1950-ci illərdə çatmışdı. Belə ki, o zamanlar spektral və xromatoqrafik metodlar geniş istifadə olunmurdu. Hal-hazırda qravimetrik analiz digər metodların işlənməsində metodiki baza olaraq etalon hesab olunur.
Qravimetrik metod əsasən, torpaqda hiqroskopik nəmin, meyvə və tərəvəzlərdə quru maddənin miqdarının, duzlarda kristallaşma suyunun, maddələrdə elementlərin miqdarının təyinində istifadə olunur.
Qravimetriyanın üç növü var: qovma, çökmə, ayrılma.

## Çökmə metodu
Analiz olunan maddənin nümunə çəkisi suda və ya hər hansı həlledicidə həll edilir, təyin edilən element reaktivlə az həll olan maddə şəklində çökdürülür. Alınan çöküntü süzülür, yuyulur, qurudulur, közərdilir və çəkilir. Çöküntünün kütləsini bilərək təyin olunan elementin miqdarı götürülən nümunə çəkisində faizlə və ya kütlə payı ilə hesablanır. Bəzən çökən maddə közərdildikdən sonra tərkibi dəyişir. Buna görə də çöküntünün çökmə və qravimetrik forması fərqləndirilir. Məs., CaCl2 + (NH4)2C2O4 = CaC2O4 + 2(NH4)Cl, burada CaC2O4 çökmə forması hesab olunur, belə ki, közərdilmə zamanı tərkibini dəyişir.
CaC2O4 = CaO + CO2↑ + CO↑

## Ayrılma metodu
Metod analiz olunan maddə komponentinin ayrılaraq dəqiq çəkilməsinə əsaslanır. Məs., bərk yanacağın tərkibində zolun təyini.

## Qovma metodu
Bu metodda təyin olunan komponent turşu və ya yüksək temperaturun təsirilə uçucu birləşmə şəklində ayrılır. Bu metodun müxtəlif formaları var:
*təyin olunan komponent uçucu birləşmə şəklində ayrılır və uducu ilə udulur. Uducunun kütləsinin dəyişməsinə əsasən hesablama aparılır.
*Maddə qovulduqdan sonra qovulmuş maddə (distillat) çəkilir.
*Maddə çəkilir, qovulur və yenidən çəkilir. Nümunə çəkisinin kütləsinin azalmasına əsasən hesablama aparılır.

## Ədəbiyyat
# Лурье Ю. Ю. Справочник по аналитической химии. М:Химия, 1971
# Шарло Г. Методы аналитической химии. М.-Л.: Химия, 1965
# Крешков А. П. Основы аналитической химии. Изд. Химия 1970.
Hüseyn Hüsnü Paşa

**Hüseyn Hüsnü Paşa** (; ) — Osmanlı ordusunun əsgəri və dövlət xadimi. 31 Mart hadisəsi zamanı Hərəkat ordusunda mühüm rol oynadı. Qısa müddətə Müdafiə Naziri vəzifəsinə təyin edildi.

## Həyatı
Hüseyn Hüsnü Paşa 1850-ci ildə Artvində dünyaya gəlmişdir. Hərbi məktəbi və Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1877–1878-ci illər Osmanlı-Rusiya müharibəsində iştirak etmişdir. Mehmet Əli Paşanın qızı ilə ailə həyatı qurmuşdur. General-leytenant rütbəsinə yüksəldi. İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin üzvü oldu.

## Hərbi fəaliyyəti
Hərəkət ordusu İstanbula daxil olmamışdan əvvəl idarəetmə 31 Mart ayı hücumunu yatırmaq üçün Selanikdən İstanbula gələn Hərəkat ordusunun ilk komandiri idi. Hərəkət ordusu İstanbula girməzdən qabaq Mahmud Şövkət Paşanın əmrinə tabe edilmişdi. Bir müddət Trablusqarp valisi olmuş Hüseyn Hüsnü Paşa, həm də qısa müddət Hərbiyyə naziri olmuşdur (18 avqust 1920 — 21 oktyabr 1920). Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində Milli Mübarizənin tərəfində idi və 1926-cı ildə İstanbulda Quzguncuq gölündə vəfat etdi. Hüseyn Hüsnü Paşa 1961–1971-ci illər arasında Türkiyə İşçi Partiyasının lideri olan Mehmet Əli Aybarın atası idi.

## Həmçinin bax
* Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1877-1878)
* 31 mart hadisəsi
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi

## İstinadlar
Devils-Tauer

**Devils-Tauer**- ABŞ da milli təbiət abidəsidir.

## Haqqında

*Devils-Tauer* Bell-Furş çayının yatağında Vayominq ştatında yerləşir. Özündə hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 1558 m (çay yatağında isə 386 m) olan vulkan monolitindən ibarətdir, öz hündürlüyü isə 265 m-dir. ABŞ-də qeydə alınan birinci milli abidə hesab olunur. Öz statusunu 1906-ci ildə 24 sentyabrda prezident Teodor Ruzveltdən almışdır.

## Quruluşu

Bu abidə yerin daxilindən püskürmüş maqmanın yer səthində donub yaratdığı relyef forması kimi nəzərə çarpır. Abidəni təşkil edən süxurların yaşı təqribən 225 milyon ildən 195 milyona ilə qədər ölçülür. Qarışan nümunələr tünd qırmızı rəngə çalır.

## Kino aləmində
* Bu dağ Stiven Spilberqin "Üçüncü dərəcənin yaxın əlaqələri" (1977) filmində əsas rola malikdir. Belə ki, burada yadplanetlilərlə əlaqə məhz bu dağda baş verir. Filmin əsas qəhrəmanı bu dağın oxşarını öz evində hazırlayır.
* Bu dağ həmçinin 2011-ci ildə Qreq Mottolu "Çins" kinosunda da istifadə edilib.

## Həmçinin bax
* ABŞ milli parklarının siyahısı

## İstinadlar
Mehmet Şükrü Paşa

**Mehmet Şükrü Paşa** (; ) — Osmanlı generalı. Balkan müharibələrində Bolqarıstanın mühasirəyə aldığı Ədirnəni çətin şərtlər altında 155 gün müdafiə etdi. Bu hadisə tarixdə "Ədirnə müdafiəçisi" kimi də tanınır. Ədirnədə xatirəsinə həsr edilmiş abidə var. Bu abidə Balkan müharibələri muzeyində də mövcuddur. Abidə 1998-ci il iyulun 27-də açılmışdır. Abidə və muzeyi ziyarət etmək sərbəstdir.

## Həyatı
1857-ci ildə Ərzurumda anadan olmüşdür. Ailənin yeganə övladı idi. İlk hərbi təhsilini Ərzincan Hərbi Məktəbində almış, daha sonra isə İstanbul Sütlücə Artilleriya Məktəbində davam etdirmişdir. 1879-cu ildə bu məktəbi bitirmişdir. Təhsil aldığı müddətdə riyaziyyat fənnindən müvəffəqiyyəti ilə fərqlənirdi. Bu səbəbdən daha da təkmilləşdirmək üçün Almaniyaya göndərildi. Potsdam Qarnizonında dörd ildən çox müddətdir təhsil almışdır. 1880-ci ildə o, yüksək vəzifəli zabitə rütbəsinə yüksəldi və 1883-cü ildə baş kapitan təyin edildi.

İstanbula geri döndükdən sonra bir sıra təşkilatlarda və məktəblərdə hərbi təlimlər keçməyə başladı. Daha sonra isə 1887-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Zəfər Rabiya xanım ilə ailə həyatı qurdu; bu nikahdan 9 övladı dünyaya gəldi, onlardan yalnız dördü həyatda qaldı. Yeddi nəvəsi vardı.

Alman, ingilis və fransız dillərində sərbəst danışa bilən Mehmet Şükrü Paşa hərbi fəaliyyətləri ilə yanaşı riyaziyyat fənnini də tədris edirdi. Məşhur riyaziyyatçı Saleh Zəki onun tələbələrindən biri olmuşdur.

## Rütbələri
1888-ci ildə əyalət valisi olmuş, 1889-cı ildə isə polkovnik, 1893-cü ildə 36 yaşı olarkən isə general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir. Ədirnədə general-mayor rütbəsindən general rütbəsinədək yüksəldi. 1905-ci ildə Salonikiyə göndərildi. Bu dövrdə hərbi həyatında həddindən artıq nizam-intizam nümayiş etdirdiyi üçün "Dəli Şükrü Paşa" kimi tanındı.

## Ədirnənin müdafiəsi

24 sentyabr 1912-ci ildə Osmanlı dövlətinin Sofiyadakı səfirliyi İstanbula göndərdiyi bir teleqrafla xəbərdarlıq edərək təhlükənin yaxınlaşdığını bildirmişdir: "Bolqarıstanın ilk məqsədi Osmanlı imperiyasının zəif Kırklareli bölgəsidir. Ədirnəyə hücum etməyi planlaşdırırlar. Ədirnə istehkam mövqeyi möhkəmləndirilməli və xidmət müddəti bitən əsgərlər tərxis edilməməlidir".

Ədirnə komandirliyinə gətirilən Mehmet Şükrü Paşa şəhər mühasirəyə alınmazdan bir həftə əvvəl şəhərə çata bildi. Şükrü Paşaya mühasirə zamanı şəhəri 50 gün müdafiə etmək tapşırıldı. Bu müddət ərzində bolqar ordusunun geri çəkiləcəyi, əks halda, İstanbuldan kömək göndəriləcəyi bildirilmişdi. Lakin Mehmet Şükrü Paşa silahdaşları Kazım Qarabəkir, Rəmzi və Fuad Bəylə birlikdə İstanbuldan dəstək almamasına baxmayaraq 5 ay 5 gün Bolqarıstan və Serb ordusunun hücumlarını müdafiə etdi. Bu tarixi hadisə idi.

## Qalereya

Adrianople siege artillery.jpg|Ədirnəni mühasirəyə alan Bolqarıstan artilleriyası.
Serbian artilery at Adrianopoli.png|Ədirnə mühasirəsini dəstəkləyən serb ordusuna məxsus bir artilleriya.
Mehmed Şükrü Paşa Anıtı ve mezarı.jpg|Mehmet Şükrü Paşanın Ədirnədəki abidəsi.
Mehmed Şükrü Paşa'nın vasiyetnamesi.jpg|Mehmet Şükrü Paşanın vəsiyyətnaməsi.



## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Mehmed Şükrü Paşa ; “Vasiyet”
Chess24.com

**chess24.com** ingilis, ispan, alman və digər yeddi dildə fəaliyyət göstərən 2014-cü ildə qurulumuş şahmat saytıdır.

## Əməkdaşlar
Chess24-lə qrosmeyster, beynəlxalq ustalar və namizəd ustalar – Vişvanatan Annad, Peter Svidler, Rüstəm Qasımcanov, Artur Yusupov, Jan Qustafson, Fransisko Vallexo, David Martinez, Lukas Vitenburq, David Andon Duiyarro, Pepe Kuenka, Dorsa Deraxşani, Sopiko Quramişvili, İvan Salqado, Karlos Martinez, Robert Baskin, Yan-Kristian Şölder, Roeland Pruysers, Xesus de laVilla, Anna Rudolf, Niklas Huşenbet, Xristof Sielecki, Mark, Dvoretski, Timur Qareyev, Roven Voqel, Sabrina Veqa, Robin van Kampen, Daniel Forsen, Angel Arribas, Ernesto Fernandez, Xose Migel Fernandez, Markos Kamayxo, Laurens Trent və Hou Yifan əməkdaşlıq edir. Bu şahmatçılar beynəlxalq turnirlər zamanı oyunlara canlı şərhlər verir.

## Əsas imkanlar
Chess24 əsas beynəlxalq turnirlərin canlı yayımını təmin edir.

Sayta həm facebook profili üzərindən həm də yeni Chess24 profili açmaqla üzv olmaq olar. Üzvlükdən sonra sayıtın baş səhifəsində istifadəinin sayt tərəfindən verilən bullet, blitz və klassik şahmat üzrə reytinq xalları, oynadığı oyunların sayı və s. göstərilir.

Saytda həmçinin "going premium" seçimi var. "Going premium" daha dərin "Stockfish" analizi və həmçinin "Banter Blitz" kimi yarışlarda iştirak etmək imkanı verir. "Banter Blitz" premium istifadəçilərə Chess24-ün əməkdaşları ilə oynamaq imkanı verir.

Chess24-də seçilmiş zaman nəzarətində şahmat oyunu, "Stockfishin" modifikasiya edilmiş verisyası ilə oyun, qeyri-rəsmi onlayn turnirlərə qoşulma, eləcə də şahmat videolarına baxış seçimləri var. Orada şahmatdakı çoxsaylı mövzular haqqında elektron kitablar mövcuddur. Həmçinin istifadəçilər üçün bir çox onlayn şahmat kursları mövcuddur. Gündəlik xəbərlər bölməsi sayıtın ön səhifəsində yerləşir və şahmatda önəm verilən yeni qaynar mövuzlar burada işıqlandırılır.

## Əlavə imkanlar
Saytda hər bir qrosmeyster haqqında geniş məlumat dərc olunur. Bura onun doğum tarixi, FIDE ID nömərsi, FIDE üzrə dərəcəsi, hazırkı və ən yüksək reytinq xalı və nailiyyətləri haqqında qısa məlumat əks olunub. Bundan başqa şahmatçıların müqayisə pəncərəsi də mövcuddur.

## İstinadlar
Ruslan Zeynalov

Ruslan Baxtiyaroviç Zeynalov (; 19 iyun 1982, Luqansk, USSR, SSRİ) — ukraynalı futbolçu, yarımmüdafiəçi.

## Həyatı
### Futbol klubu karyerası
Luqansk idmaninternatında futbolla meşğul olmağa başlayıb, ilk meşqçisi — Alekseyev O.V. 2004-cü ildə "*Stal*" klubuna (Alçevsk) qoşulub.

2006-cı ildən etibarən "*Neftyanik-Ukrneft*" üçün  Ukrayna çempionatında oynanan Ruslan, 21 iyul 2007-ci ildə "Neftyanik-Ukrneft" - "Şaxtyor" (0: 3) matçında çıxdı. 2007-ci ilin sonunda transferə qoyuldu. Bundan sonra  "*Krımteplitsa*" ya qayıtdı.O, 17-ci çempionatın ikinci turunda "*Krımteplitsa*" nın ən yaxşı oyunçusu kimi tanınıb. 2008-ci ilin oktyabrında klub Ruslan Zeynalovla müqaviləni ləğv etdi. 2009-cu ilin yayında "Aleksandriya" futbol klubuna qayıtdı. 2012-ci ildən etibarən yenidən "*Krımteplitsa*" futbol klubuna qayıdıb.

### Milli komandada karyera
2008-ci ilin mayında Almaniyalı mütəxəssis Berti Foqst Azərbaycan milli futbol komandasına çağırılıb, onda iyun ayında Bosniya və Hersoqovinanın milli komandasına və Andora'ya qarşı iki oyun keçiriləcəkdir. Lakin, Ruslan məşq əsnasında zədə aldığı üçün oyunda iştirak edə bilmədi.

## Şəxsi həyatı
Luqansk şəhərində anadan olub. Anası - rus, atası - azərbaycanlıdır, lakin o, uzun müddət Ukraynada yaşayır. Orta təhsili var.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Профиль на официальном сайте ФК «Сталь» Алчевск 
* Руслан Зейналов: «Результаты голосования расцениваю как кредит доверия»
Biq-Bend milli parkı

**Biq-Bend milli parkı** — ABŞ-də milli park.

## Haqqında

Biq-Bend — Texas ştatının cənub-qərbində Rio-Qrande çayı ilə ayrılan Meksika sərhəddindədir. Milli parkın ərazisində Çisos dağı yerləşir ki, onun da ən hündür nöqtəsi 2385 m olub Emoridir. Milli parkın bir hissəsində Çiuaua səhrası yerləşir ki, burada səhra iqlimi hakimdir. Həmçinin burada müxtəlif kaktus növlərinə də rast gəlinir. Rio-Qrande çayı çox da iri olmayan kanyonlar yaradır ki, buda lentvatri oazisləri xatırladır.

## Qalereya

Fayl:Waving to the Sky.jpg|Ocotillo
Fayl:Ornate tree lizard, Big Bend National Park 2015-06-02.jpg|Lizard blending in with a rock formation
Fayl:Sunset_from_Boquillas_Canyon.jpg|Sunset from Boquillas Canyon
Fayl:Casa Grande in Big Bend National Park.JPG|Casa Grande, an iconic rock formation
Fayl:Boquillas Canyon Lightning.jpg|Boquillas canyon during a lightning storm


## Həmçinin bax
* ABŞ milli parklarının siyahısı
* Devils-Tauer

## İstinadlar
Mahmud Muxtar Paşa

**Mahmud Muxtar Paşa** () (1867 - 16 Mart, 1935) — Osmanlı generalı və dövlət xadimi. Əhməd Muxtar Paşanın övladıdır.

## Həyatı
1867-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur, Rusiya-Osmanlı müharibəsinin Qafqaz cəbhəsi komandiri sədrəzəm qazi Əhməd Muxtar Paşanın oğludur. 1885-ci ildə Hərbi məktəbə daxil oldu, daha sonra Almaniyaya göndərilərək 1888-ci ildə Mets şəhərindəki Hərbi məktəbi bitirdi. Bir leytenant kimi Prussiya Ordusunda xidmət etdi və İstanbula geri döndükdə Hərbi məktəbdəki  "Erkanı Harbiye'nin Görevleri" fənnini tədris etdi.

O, 17 sentyabr 1909-cu ildə Aydın qubernatorluğuna təyin edildi və 2 oktyabr 1910-cu ildə Dəniz donanmasında xidmətə başladı və qubernator vəzifəsini tərk etdi. 1913-cü ildə Berlin səfirliyinə təyin edildi.

## Əsərləri
Mahmud Muxtar Paşa tarix və siyasət mövzusunda müxtəlif əsərlərin müəllifir.

## Ailəsi
4 sentyabr 1896-cı ildə Misir xədivi Kavalalı İsmayıl Paşanın qızı Nemətullah xanımla evlənmişdir. Cütlüyün bu nigahdan 5 övladı doğulduğu bilinir

* **Əminə Dürriyə xanım** (avqust 1897-1975), İsveçrə və Almaniyada rəsm təhsili aldı. 1921-ci ildə müşir Fuad Paşanın oğlu diplomat Əhməd Hülusi Fuad Tuqayla (1890-1967) evləndi.
* **İsmayıl Muxtar Qatırçıoğlu** (1900-1953), 1914-cü ildə Avstriyaya göndərildi. Avstriya və Almaniya ordusunda iştirak etdi. İsgəndəriyyədə baş verən bir qəza nəticəsində vəfat etmişdir.
* **Xəlil Muxtar Qatırçıoğlu** (1901-1932), 1925-ci ildə Fəthi Əhməd Paşanın nəvəsi Nüveyrə Hasağa ilə evlənmişdir. Xərçəng xəstəliyindən vəfat etmişdir.
** *Nemət xanım ([[1926]]-[[1933]])*
** *Feyzullah Muxtar ([[1928]]-), [[Oksford Universiteti|Oksford]]<nowiki/>da təhsil aldı. Julia Pitt Bennet ilə evləndi.*
*** *İbrahim Hüseyn ([[1952]]-)*
*** *Nemət xanım ([[1954]]-)*
* **Ömər Muxtar Qatırçıoğlu** (1902-1936), 1925-ci ildə II Abbas Hilmi Paşanın qızı Lütfiyə Şövkət Hilmiylə evləndi. Yena və Göttingen Universitetlərində təhsil aldı. Bir müddət Cenevrədə BMT üçün çalışdı. 1932-ci ildə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyində çalışmağa başladı. Vyanada bağırsaq xərçəngi səbəbilə vəfat etdi.
** *Əminə Nəşədil ([[1927]]-), İzmirli Tuzcuzadələrdən Rəcəb Bülent Talı ilə evlənmişdir.*
*** *Nemətullah xanım*
*** *Naima Nəşədil xanım*
*** *Xədicə Zeynəb xanım*
** *Zəhra Qədriyyə ([[12 mart]] [[1929]] - [[15 may|15]] [[15 may|may]] [[2012]]), Əhməd Tuqay ilə evləndi.*
*** *Yusif Kamil ([[1950]]-)*
*** *Fatma Nəcla ([[1951]]-)*
*** *Mehmed Bülent ([[1953]]-)*
*** *Davud Osman ([[1959]]-)*
*** *Səlim*
* **Ələddin Muxtar Qatırçıoğlu** (11 oktyabr 1910-1980), Yel Universitetində kənd təsərrüfatı üzrə təhsil aldı. Misir xədivi II Abbas Hilmi Paşanın qızı Lütfiyə Hilmiylə evlənmişdir. 1954-cü il inqilabından sonra Türkiyəyə qayıtdı. Dəri xərçəngi səbəbilə Fransada vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Osmanlı-Yunan müharibəsi (1897) 
* İtaliya-Osmanlı müharibəsi
* Balkan müharibələri

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* [Mahmut Muhtar Katırcıoğlu'nun "Resimli Kitap" dergisinde çıkan kapak fotoğrafı
Ziqmar Qabriel

**Ziqmar Qabriel**(, 12.09.1959, Qoslar) — Alman siyasətçisi, Sosial Demokrat Partiyasının üzvü (2013–2018). Almaniya Xarici İşlər Naziri (2017–2018). Aşağı Saksoniya ərazisinin baş naziri (1999–2003). Ekologiya, təbiət mühafizəsi və nüvə təhlükəsizli naziri (2005–2009). 13 noyabr 2009-cu ildən Almaniya Sosial Demokrat Partiyasının sədri olmuşdur. Almaniya İqtisadiyyat və Enerji naziri(2013–2017).

## Həyatı
Ziqmar hələ üç yaşında olarkən valideynləri boşanır. Anası tibb bacısı, atası isə bir bələdiyyə işçisi idi.

Ziqmar Qabriel, Qoslar Şəhər gimnaziyasını bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağrıldı.

## Elmi fəaliyyəti
1988-ci ildə Göttingen Universiteti "Alman dili, siyasəti və sosialogiyası müəllimliyi"ni bitirir.

1989–1990-cı illərdə Qoslar xalq məktəbində işləmişdir.

1976–1989 Ziqmar Qabriel "Almaniyanın sosialist gəncliyi-Şahinlər" təşkilatında çalımışdır.. Tezliklə Ziqmar Qoslarda yerli şöbənin təşkilatın lideri, daha sonra isə, Braunşveyq şəhər təşkilatının rayon şöbəsinin sədir olmuşdur.

1987–1989-cu illərdə Qoslar rayonunun rayon qanunvericiliyinə üzv oluşdur.

1991–1999-cu illərdə sədr vəzifəsində çalışdı.

1990–2005-ci illərdə Aşağı Saksoniya torpağının millət vəkili seçilir.

1997-ci ildən bu yana torpaq sədrinin müavini vəzifəsində çalışmışdır.

1998–1999 və 2003–2005-ci illərdə Ziqmar Almaniya Sosial Demokrat Partiyasında fraksiyaya rəhbərlik edirdi..

Aşağı Saksoniya Baş nazirinin 15 dekabr 1999-cu ildə Qerhard Qloqovskinin istefasının ardından Ziqmar Qabriel vəzifəsinin başına keçdi.

2 fevral 2003-cü ildə Aşağı Saksoniya əyalətini seçkilərindən sonra Almaniya Sosial Demokrat Partiyasını itirdi və istefa verdi.

2005–2009-cu illərdə Ziqmar Angela Merkel koalisiya hökumətində Ekologiya, təbiətin mühafizəsi və Nüvə Təhlükəsizliyi Nazirliyi vəzifəsinə seçildi.

Sentyabrın 27-də seçkilərdə Sosial Demokratın məğlubiyyətindən sonra ASDPnın sədri Franz Münteferenq istefa etdi.

2009-cu il noyabrın 13-də Drezdəndəki partiya konqresində ASDPnın sədri seçilən Siqmar Qabriel 94,2% səs toplayır.

2013-cü ildə yenidən vitse-kansleri, iqtisadiyyat və energetika naziri kimi hökumətə qatıldı.

27 yanvar 2017-ci ildə Frank-Valter Ştaynmayeri əvəz edərək, Almaniyanın Xarici İşlər Naziri təyin edilir.

14 mart 2018-ci il Almaniyanın yeni koalisya hökumətinin formalaşmasından sonra Almaniya vitse-kansleri və Xarici İşlər Nairi vəzifəsindən ayrıldı.

## Həmçinin bax
* Jan-Mark Ero
* Frank-Valter Ştaynmayer
* Emmanuel Makron
* Pavel Klimov
* Sergey Lavrov
* Jan-İv Le Drian

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* German vice-chancellor Zigmar Gabriel calls for ban on some mosques
* Zigmar Gabriel will not be minister in new German government
* Germany's Foreign Minister
*  Almaniya XİN
* Siqmar Qabriel: Azərbaycan Almaniyanın etibarlı tərəfdaşıdır
* Almaniya vitse-kansleri Ziqmar Qabriel
Bir-iki, əsgərlər getdi... (film, 1976)

**Bir-iki, əsgərlər getdi...** () — ukraynalı kinorejissor Leonid Bıkovun 1976-cı ildə çəkdiyi sovet bədii filmi.

## Məzmunu
Podbednyanın kiçik stansiyası Sovet İttifaqının digər stansiyalarından fərqlənmir. İkinci Dünya müharibəsində burada ağır döyüşlər baş verdi. İndi Qələbə ilə buranı tanıyan qohumları buraya gəlir, ancaq onu görə bilmirlər.

## Rollarda

* Leonid Bıkov — *Svyatkin*
* Vladimir Konkin —  *Suslin*
* Yelena Şanina —  *Kima Velenstoviç*
* Leonid Bakştayev —  *Konstantin*
* Nikolay Grinko — *sıravi Krınkin*
* Ivan Gavrilyuk — *çavuş Sayko, "Baltika"*
* Nikolai Sektimenko —  *Qlebov*
* Otabek Qaniyev — *Habarbekov*
* Natalya Naum —  *Valentina İvanovna*
* Mixail Yezepov —  *müğənni Mixayıl*
* Boris Ximiçev —  *Yuri İvanoviç*
* Vladimir Gerasimov
* Nina Kiryakova
* Yuri Şerstnyov 
* Aida Yunusova
* Vano Yantbelidze
* Yevgeniya Uralova

## Xarici keçidlər
* Страница фильма на сайте RussianCinema 
* Страница фильма «Аты-баты, шли солдаты» на сайте памяти Леонида Быкова
*
Şirin Bünyadova

**Şirin Teymur qızı Bünyadova** (d.1963, Bakı şəhəri) — Azərbaycan tarixçisi, etnoqraf alim, tarix elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasının professoru, AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Müdafiə Şurasının üzvü.

## Həyat və fəaliyyəti
Şirin Bünyatova  1963-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Qazax rayonundandır.

1979-cu ildə 7 saylı orta məktəbi qızıl medalla bitirmiş və 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olmuşdur.

### Elmi fəaliyyəti
1984-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini, fərqlənmə diplomu ilə bitirib.

1984-cü ildə AMEA-nın Tarix İnstitutunun aspiranturasına əyani şöbəyə (etnoqrafya ixtisası üzrə) daxil olmuşdur.

1991-ci ildə "Nizaminin əsərlərində etnografik məsələlər” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.

2008-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tarix elmləri doktoru dərəcəsi almışdır.

### Əmək fəaliyyəti
* 1987-cü ildən institutun "Yeni tikinti sahələrinin arxeoloji tədqiqi" fəaliyyəti göstərmiş;
* 1990-ci ildə AMEA-nın Etnoqrafiya və Arxeologya İnstitutun kiçik elmi isçi olmuş;
* 1991-ci ildə AMEA-nın Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutun elmi isçi olmuş;
* 1993-cü ildə AMEA-nın Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutun baş elmi isçi vəzifədə olmuş;
* 1992-1998 -ci illər ərzində 44 saylı orta məktəbdə müəllim vəzifəsində işləmiş;
* 1996-1998-ci illərdə isə Təfəkkür Universitetində dərs demiş;
* 2005-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini saat hesabı müəllimə fəaliyyəti göstərmiş;
* 2009-cu ildən Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin yarım ştat müəllimi işləmiş;
* 2009-cu ildən Bakı Dövlət Universitetinin Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasında dosent işləmiş.
* 2011-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin tam ştat Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasinda müəllim işləyir.
* 2016-cı ildən Bakı Dövlət Universitetinin Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasında professor işləyir.
* AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Müdafiə Şurasının üzvüdür.

## Təltifləri
*"Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi (1919-2019)" yubiley medalı (2019).

## Monoqrafiyaları

* Nizami və etnoqrafiya. Bakı: Elm, 1992, 156 s.
* Azərbaycan qonaqpərvərliyi. Bakı: Elm, 2005, 152 s.
* Azərbaycanın təsərrüfatı və maddi mədəniyyəti (XII-XVI əsrlər). Bakı: Elm, 2007, 360 s.
* Orta əsr Azərbaycan ailəsi. Bakı: Elm, 2012, 383 s.
* Münasibətlər müstəvisi. Bakı: Mütərcim, 2018, 151 s.

## Xarici keçidlər
* Ethnography and Archaeology
* Orta əsr Azərbaycan ailəsi

## Həmçinin bax
* Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsi
* Etnoqrafiya
* Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu

## İstinadlar

## Mənbə
* Salatın Əhmədli, Rövşən Babanlı. "Qazax mahalının alimləri" (ensiklopedik məlumat). "Günəş" nəşriyyatı. Bakı. 2017. 512 səh.
Çiriquanolar

**Çiriquanolar** – Boliviyanın cənubunda (Tarixa, Santa-Krus və Çukisaka departamentləri), həmçinin Argentina və Paraqvayın həmsərhəd rayonlarında yaşayan tupi-quarani qrupundan hindi xalqı. Sayları təqribən 15 min nəfərdir. Quarani dilində danışırlar, ispan dili də yayılmışdır. Dindarları xristiandır.

## Ümumi məlumat
Təcrid olunmuş lokal qruplara (isosenyolar, quarasukvelər, quarayular və b.) bölünürlər. 16 əsrin ortalarından 19 əsrin sonlarınadək Avropa müstəmləkəçilərinə uzunmüddətli müqavimət göstərmişlər. Əsas ənənəvi məşğuliyyətləri talalarda toxa əkinçiliyidir (qarğıdalı, balqabaq, şirin kartof, paxla, tütün, pambıq). Ovçuluq, balıqçılıq və yığıcılıq az əhəmiyyət kəsb etmişdir. Ənənəvi sənətkarlıq sahələri dulusçuluq (həndəsi ornamentli qablar), toxuculuq və hörmədir. İndiki Ç. at, qoyun, mal-qara, toyuq saxlayırlar. Əsasən, Argentinada, k.t.-nın ayrı-ayrı sahələrində muzdla işləyirlər. Ənənəvi yaşayış məskənləri mərkəzi meydanın ətrafında yerləşən 3–5 düzbucaqlı evdən ibarət idi. Hər evdə böyük patriarxal ailə yaşayırdı. Gəlin üçün işləyib ödəmə və müvəqqəti matrilokal nikah saxlanılırdı. Müasir evləri kiçik ailələr üçün olan düzbucaqlı komalardır. Qadın geyimləri uzun, çiyində düymələnən tunikayabənzər paltar, kişilərdə isə dəri şalar və ponçodur (keçmişdə beli qaytanla bağlanırdı). Müasir kişi geyimləri avropasayağıdır. Mifologiya və folklor qorunub saxlanılmışdır.

## Xarici keçidlər
Mahmud Kamil Paşa

**Mahmud Kamil Paşa** () (d. 1880, Hələb - ö. 1922, İstanbul) — Osmanlı ordusunun generalı.

## Həyatı
1880-ci ildə Hələbdə anadan olmuşdur. 1902-ci ildə Baş Qərargahın hərbi məktəbini bitirdikdən sonra 5-ci orduya göndərildi. Balkan müharibələrində Şkoder qalasının komandiri təyin edildi. Bundan sonra əvvəl 5-ci, daha sonra isə 4-cü korpusda xidmət etməyə başladı. Birindi Dünya müharibəsi illərində Müharibə Nazirliyində xidmət göstərdi. 1914-cü ildə 2-ci ordu, 1915-ci ildə isə 3-cü ordu komandirliyinə təyin edildi. Müharibə Nazirliyindəki vəzifəsinə qayıtmaq bir il çəkdi. Müharibənin sonuna beş ay qaldığı vaxtda beşinci ordusunun komandirliyinə təyin edildi.

1922-ci ildə səhhətində problemlər olduğu üçün hərbi xidmətdən ayrıldı. O, həmin ildə İstanbulda vəfat etdi.

## Həmçinin bax
* Balkan müharibələri 
* Birinci Dünya müharibəsi

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* İşte tehcirin uygulanmasını ve Doğu’daki bütün Ermeniler’in sürülmesini başlatan mektup!
Mikayıl (Səlcuq bəyin oğlu)

**Mikayıl** yaxud**Mikayıl ibn Səlcuq**— Səlcuq bəyin ən böyük oğlu. Çağrı bəy və Böyük Səlcuq imperiyasının ilk sultanı Toğrulun atasıdır.Atasının sağlığında, bir qala mühasirəsi zamanı öldürüldü.

## İstinadlar
Şayəstə Qadınəfəndi

**Şayəstə Qadınəfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin on yeddinci xanımı.

## Həyatı
Şayəstə xanım 1838-ci ildə Abxaziyanın Suxumi bölgəsində dünyaya gəlmişdir. Atası abxaz əsilli Tataş bəy İnalpa, anası isə onun xanımı Saray xanım idi. Valideynlərini erkən yaşda itirən Şayəstə xanım və bacısı Fatma Mihrifələk xanım əmisi tərəfindən İstanbula gətirildi və Osmanlı sarayındakı həmyerlisinə təhvil verildi. Burada əsl türk-İslam tərbiyəsi alan bacılar gənclik illərini Topqapı sarayının hərəmində keçirdi. 14 yaşına çatan Şayəstə xanım 1852-ci ildə Sultan Əbdülməcidlə evləndirildi.

Evləndikdən bir il sonra oğlu Abdullah Əfəndini dünyaya gətirsə də, şahzadə 9 yaşında vəfat etdi. 1856-cı ildə o, ikinci övladı Nailə Sultanı dünyaya gətirdi. Övladlarının dünyaya gəlişindən sonra məsrəflərini artıran Şayəstə xanım bu həyat tərzini 1861-ci ildə ərini itirdikdən sonra da davam etdirdi. Sultan Əbdülməcidin digər xanımı Gülüstü xanımın vəfatından sonra azyaşlı oğlu Mehmed Vahidəddin Əfəndini də öz himayəsinə almışdır. Ərinin vəfatından sonra övladlarıyla birlikdə Çəngəlköydəki sarayda yaşamağa başladı. Bütün qohumlarını və yaxınlarını sarayda yerləşdirən Şayəstə xanım qızı Nailə Sultanı da 1880-ci ildə Dolmabağça sarayında həmyerlisi olan Çərkəz Mehmed Paşa ilə evləndirdi.

Sultan Əbdülməcidin ən uzunömürlü xanımlarından biri olan Şayəstə xanım 11 fevral 1912-ci ildə Çəngəlköy sarayında vəfat etdi və Yəhya Əfəndi türbəsində dəfn olundu.

Məsrəfləri və borclanmaları o qədər çox idi ki, 1874 və 1892-ci illərdə borcluları ilə məhkəməlik olmuşdu. Ancaq saray daima onun bu problemlərini həll etmişdir. Ölümündən bir ay öncə ögey oğlu Sultan Rəşada məktub yazaraq yaşadığı Fəriyə sarayının təmirə ehtiyacı olduğunu, özünün isə müvəqqəti olaraq Çəngəlköy sarayına köçdüyünü bildirdi. Ancaq bu istəyi yerinə yetirilmədən vəfat etdi.

## Övladları
* **Abdullah Əfəndi** (d. 3 fevral 1853 — ö. 1862)
* Nailə Sultan

## Mənbə
* https://books.google.com/books?id=HuZTefumFSQC
* https://books.google.com/books?qGAtAQAAIAAJ
II Məlikşah

**Muizzəddin Məlikşah** yaxud **II Məlikşah** () — Böyük Səlcuq sultanı. Börkiyaruqun oğludur. Atası Börkiyaruq 1104-ci ildə öldükdən sonra uşaq yaşlarında sultan elan edilsə də əmisi Məhəmməd Təpər tərəfindən taxtdan salındı.Doğum tarixi və ölüm tarixin nəzərə alsaq 5 il ömür sürüb.

## Həyatı
Tarixci Əbu Fədaya görə atası ölümündən 1 ay əvvəl Məlikşahı öz vəliəhdi elan etmişdi. Börkiyaruq bunu digər saray əyanlarına da bildirərək onlardan Məlikşaha beyət almışdı. Sultan Börkiyaruq 1105-ci ildə öldükdən sonra oğlu Muizzəddin Məlikşah 4 yaşında ikən Böyük Səlcuq İmperiyasın taxtına oturdu. Qanuni hökmdar II Məlikşah olsa da hakimiyyət əmisi Məhəmməd Təpər tərəfindən idarə edilirdi. Məhəmməd təpər II Məlikşahı 1 il keçməmiş taxtdan endirdi. Həmdullah Qəzvini yazır ki, Məhəmməd Təpər hakimiyyətdən endirdiyi qardaşı oğlunu həbs etdirdi.

Lakin Məhəmməd Təpər də imperiyanın tam hakimi deyildi. Xorasandakı qardaşı Səncər daha böyük gücə malik idi və mərkəzi hakimiyyətə tabe deyildi.

Bir ildən də az hakimiyyətdə olan Muizzəddin Məlikşahın haqqında dövrün mənbələrində çox az məlumat var.

## İstinadlar
Navəkmisal xanım

**Navəkmisal xanım** () — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin on səkkizinci xanımı.

## Həyatı
Navəkmisal xanım 1828-ci ildə Şimali Qafqazda əsilzadə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Atası Rüstəm bəy Biberd, anası isə Batıxan Kızılbəyin qızı Fatma Kızılbəy idi. Özündən başqa Suzidilarə xanım (ö. 1919) adlı bir bacısı da vardı. Xalası Kəşfiraz xanım Rəfiyə Sultanın süd anası idi. Bu səbəblə bacısı qızlarını daha yaxşı həyat yaşamaları üçün İstanbula, Osmanlı sarayına gətirtmişdi.

Navəkmisal xanım Osmanlı sarayında tərbiyə aldıqdan sonra Validə Bəzmialəm Sultanın nədiməsi oldu. Bu müddət ərzində Sultan Əbdülməcidin diqqətini cəlb etdi və 1853-cü ildə cütlük evləndi. Sultan Əbdülməcidin bu evlilikdən övladı olmadı. Belə ki, 1854-cü ilin əvvəllərində İstanbulda tüğyan edən vərəm epidemiyasına tutuldu və müalicə üçün Üsküdardakı Şəmsi Paşa sarayına köçürüldü. Çox keçmədən 5 avqust 1854-cü ildə vəfat edən Navəkmisal xanım Yeni məsciddə dəfn olundu.

## Mənbə
* Uluçay 1992, p. 215.
* Necdet 2007, p. 603.
* Açba 2007, p. 59.

## İstinadlar
Əhməd Kəmaləddin Əfəndi

**Əhməd Kəmaləddin Əfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin səkkizinci oğlu, Osmanlı şahzadəsi və Osmanlı ordusunun general-leytenantı.

## Həyatı
Şahzadə Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 1848-ci ildə Çırağan sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə onun yeddinci xanımı Verdicanan Qadınəfəndidir. Uşaqlığı doğma bacısı Münirə Sultanla birlikdə keçdi və ilk təhsilinə qardaşları Rəşad Əfəndi, Burhanəddin Əfəndi, bacısı Bəhicə Sultanla birlikdə 29 iyul 1853-cü ildə Çırağan sarayında başlayan Kəmaləddin Əfəndi 9 aprel 1857-ci ildə Dolmabağça sarayında qardaşları Nurəddin Əfəndi, Rəşad Əfəndi və Burhanəddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi. Ögey qardaşı II Əbdülhəmidin 1876-cı ildə taxta çıxmasından sonra Osmanlı taxtının ikinci vəliəhdi oldu. Bu müddət ərzində Osmanlı ordusunda fəaliyyət göstərdi və 1901-ci ildə general-leytenant rütbəsinə qədər yüksəldi. Bundan başqa Osmanlı imtiyaz medalına layiq görüldü.

Buna baxmayaraq böyük qardaşı Sultan Muradın yenidən taxta çıxması üçün Sultan Əbdülhəmidə qarşı fəaliyyətə başlamışdı. Bu səbəblə Sultan Əbdülhəmid səltənətində maddi olaraq çətinlik çəkməyə başladı. Hətta rəvayətə görə, Sultan Əbdülhəmiddən kömək istəmiş, rədd cavabı almasının ardından iki qardaş arasındakı münasibətlər daha da gərginləşmişdir.

İki qardaş arasındakı bu soyuq müharibə Kəmaləddin Əfəndinin 1905-ci ildə edam edilməsiylə başa çatdı. 57 yaşında boğularaq edam olunan Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 1908-ci ildə qəbul edilən ikinci konstitusiyanın ardından qəhrəman elan olundu. Cənazəsi Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn olundu.

## Xanımı, övladları, nəvəsi
Əhməd Kəmaləddin Əfəndi 23 aprel 1876-cı ildə Dolmabağça sarayında Fatma Səzadil xanımla (d. 1856 — ö. 9 fevral 1943) evləndi. Bu evlilikdən 2 övladı dünyaya gəldi:

* **Atiyətullah Əfəndi** (d. 22 fevral 1877 — ö. 1878)
* **[[Münirə Sultan (Əhməd Kəmaləddin Əfəndinin qızı)|Münirə Sultan]]**

## Mənbə
* http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/i140.html#I140 
* Harun Açba (2007). *Kadın efendiler: 1839–1924*. Profil. ISBN 978-9-759-96109-1
* *The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem*. University of Texas Press. 2010. ISBN 978-0-292-78335-5
Kiçik Nikobar

**Kiçik Nikobar** (, ) — Nikobar adaları arxipelaqının cənubunda yerləşən ada. Böyük Nikobar adasından 7,5 km şimalda, Katçall adasından 70 km cənubda yerləşir. Ada 24 km uzunluğa, 12 km enə malikdir. Sahəsi — 159 km². 2001-ci il siyahıya alınmasına görə adada 432 nəfər yaşayır. Maksimal hündürlüyü 435 metrdir.
2004-cü il Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra əhalisi qonşu adaya köçürülmüşdür.

## İstinadlar
İntervyu adası

**İntervyu adası** () — Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Adanın şərq hissəsində bir kənd var. 2011-ci il siyahıya alınmasına görə adada 16 nəfər yaşayır. Adanın sahəsi 99 km²-dir.

## Tarixi
2004-cü il Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra ərazisinin böyük hissəsi su altında qalmışdır.
2015-ci ilə qədər quşları izləmək üçün müşahidə stansiyası fəaliyyət göstərirdi. Daimi yaşayış yerləri dəniz kənarındakı qərb sahillərində yerləşirdi. 2015-ci ildə hamısı evakuasiya edilmişdir

## İstinadlar
Mehmed Burhanəddin Əfəndi (I Əbdülməcidin oğlu)

**Mehmed Burhanəddin Əfəndi** () — 31. Osmanlı sultanı Əbdülməcidin doqquzuncu oğlu, Osmanlı şahzadəsi.

## Həyatı
Şahzadə Mehmed Burhanəddin Əfəndi 1849-cu ildə Bəylərbəyi sarayında dünyaya gəldi. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə onun doqquzuncu xanımı Nükət-səza Qadınəfəndi idi. Anasının vəfatından sonra atasının digər xanımı Nevəsər xanımın himayəsində böyümüşdür. Qərb musiqisiylə məşğul olmuş, bəstəkar bir şahzadə idi. Fleyta çalmağı bacarırdı. İlk təhsilinə qardaşları Rəşad Əfəndi, Kəmaləddin Əfəndi, bacısı Bəhicə Sultanla birlikdə 29 iyul 1853-cü ildə Çırağan sarayında başlayan Burhanəddin Əfəndi 9 aprel 1857-ci ildə Dolmabağça sarayında qardaşları Nurəddin Əfəndi, Rəşad Əfəndi və Kəmaləddin Əfəndiylə birlikdə sünnət edildi. Atası vəfat etdiyi zaman 12 yaşında idi. Ögey qardaşı Şahzadə Əbdülhəmid Əfəndinin (II Əbdülhəmid) ən sevimli qardaşı idi. Bu səbəblə taxta çıxdıqdan dərhal sonra qardaşını öz yanına — Dolmabağça sarayına aldırmışdır. Ancaq bir neçə ay sonra Mehmed Burhanəddin Əfəndi vərəmdən vəfat etdi. Məzarı atası Sultan Əbdülməcidin türbəsindədir. Cənazəsi Yavuz Sultan Səlim külliyəsindəki Sultan Əbdülməcid türbəsində dəfn olunmuşdur. Sultan Əbdülhəmid qardaşının ağır itkisindən sonra oğullarından birinin adını da Mehmed Burhanəddin qoymuşdur.

## Ailəsi
* **Məstiniyaz xanım** (d. 20 sentyabr 1851, Tiflis — ö. 20 aprel 1909, Dolmabağça sarayı) — 4 may 1872-ci ildə Dolmabağça sarayında evləndilər və 1 övladı oldu. Məzarı Yavuz Sultan Səlim külliyəsindəki Cəmilə Sultan türbəsində dəfn olunmuşdur.
** **[[İbrahim Tofiq Əfəndi]]** (d. 24 sentyabr 1874 — ö. 31 dekabr 1931, Nitsa) — Sultan Əbdülhəmidin himayəsində böyümüşdür.
* **Sadruy xanım** (ö. 1930) — 1873-cü ildə evlənsələr də, 1875-ci ildə ayrıldılar. Övladı olmamışdır.

## Mənbə

* https://archive.org/stream/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005#page/n15/mode/1up
Mehmed Burhanəddin Əfəndi

* Mehmed Burhanəddin Əfəndi (Əbdülməcidin oğlu)
* Mehmed Burhanəddin Əfəndi (II Əbdülhəmidin oğlu)

## Həmçinin bax
* Mehmed
İsa Səlimxanov

**İsa Səlimxanov** (tam adı: *İsa Rza bəy oğlu Səlimxanov*; ) — Azərbaycan kimyaçısı, arxeoloqu, kimya elmləri doktoru (1960), professor (1963), tarix elmləri doktoru (1986), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1974).

İsa Səlimxanov Dünya maddi mədəniyyəti tarixi öyrənən Almaniya Arxeologiya İnstitutunun həqiqi üzvü (1977), Kaliforniya Universiteti Arxeologiya Cəmiyyətinin üzvü (1977) və İngiltərə Metallurgiya Cəmiyyətinin fəxri üzvü (1981). 

## Həyatı
İsa Rza bəy oğlu Səlimxanov 1908-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası Rza bəy İsa bəy oğlu Səlimxanov (1875–1962) İçərişəhərin adlı-sanlı nəsillərindən biri olan Səlimxanovlardandır.

O, 1932-ci ildə D. N. Mendeleyev adına Mockva Kimya Texnologiyası İnstitutunu bitirmişdir. AMEA Kimya İnstitutunda (1947–1950), Azərbaycan Tarix İnstitutunda (1950–1952) işləmişdir və 1953-cü ildə AMEA-nın Tarix İnstitutunda şöbə müdiri olmuşdur. Məqalələri dünyanın nüfuzlu jurnallarında (həmçinin UNESCO-nun) çap edilmişdir.

Rza Səlimxanov ilk dəfə olaraq qədim metallurgiya tədqiqinə sentual analizi tətbiq etmişdir. O, 1952-ci ildə Azərbaycan EA-nın Arxeologiya Texnologiyası laboratoriyasını yaratmışdır. Metal məlumatlarının tərkibinin öyrənilməsinə dair bir neçə tədqiqat metodunun müəllifi olub. Onun tədqiqatları xarici ölkələrdədə tətbiq edilmişdir. İsa Səlimxanov 1978-ci ildən YUNESKO nəzdindəki beynəlxalq metal tarixi komitəsinin vitse prezidentidir.

## Əsərləri

* Исследование металлических изделий древнего Мингечаура эпохи развитой бронзы / М.-А. С. Кашкай, И. Р. Селимханов ; М-во высш. образования СССР. Азербайдж. гос. ун-т им. С. М. Кирова. - Баку : Изд-во Азерб. ун-та, 1959.
* Историко-химические и аналитические исследования древних предметов из медных сплавов : на материале энеолита Азербайджана / И. Р. Селимханов ; ред. В. А. Пазухин. - Баку : Издательство Академия наук Азербайджанской ССР, 1960.
* Arxeoloji tədqiqatlarda bəzi yeni metodlar haqqında / İ. Səlimxanov. - Bakı: Azərbaycan SSR Bilik Cəmiyyəti, 1967.
* Разгаданные секреты древней бронзы / И. Р. Селимханов ; отв. ред. В. А. Пазухин. - Москва: Наука, 1970.
* Из истории древней металлургии Кавказа / М.-А. Сейдали Кашкай, И. Р. Селимханов ; АН АзССР. Ин-т истории и Ин-т геологии. - Баку : Элм, 1973.
* Enträtselte Geheimnisse der alten Bronzen, I. R. Selimchanow, Deutscher Verlag der Wissenschaften, Berlin, 1974.
* Возникновение и развитие химии с древнейших времен до 17 века / [Н. А. Фигубовский, И. Р. Селимханов, В. В. Иванов и др. Отв. ред. Ю. И. Соловьев]. - Москва : Наука, 1980.
* Древнейший металл Азербайджана / И. Р. Селимханов ; АН АзССР, Ин-т истории, Сектор археологии и этнографии. - Баку : Элм, 1986.

## Xarici keçidlər
* Очевидное - невероятное. Профессия: ученый. Семейный портрет археологов (1980)
* AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanası ənənə və tərəqqinin qovşağında 

## Həmçinin bax
* Qüdrət Səlimxanov
* Mirəli Qaşqay

## İstinadlar
Xcas

**Xcas** — Giac, Microsoft Windows, macOS və Linux / Unix üçün pulsuz, əsas Kompüter Cəbr Sistemi (CAS) üçün istifadəçi interfeysi. Giac C++-də yazılmış proqram daxilində istifadə edilə bilər. Xcas oflayn rejimdə işləyir.

## Tarix
Xcas və Giac Bernard Parisse və digərləri tərəfindən hazırlanmış açıq mənbə layihələrdir. 2000-ci ildən Fransanın Qrönobl (İzer departamenti) şəhərində yerləşən Yusuf Fourier Universitetində.

## Link
http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html
Proqres Niderkorn FK

**"Proqres Niderkorn" FK** () — Lüksemburqun Niderkorn şəhərini təmsil edən peşəkar futbol klubu.

## Tarixi
"Proqres Niderkorn" futbol klubu 1919-cu ildə yaranıb. Almaniyanın İkinci dünya müharibəsinin gedişində Lüksemburqu işğal etməsi nəticəsində "Proqres" 1942—43 mövsümündə "Niderkorn" adı altında Qauliqada (Prussiyanın Reyn bölgəsinin mərkəzi və cənubi bölgələrinin çempionatı) iştirak edib və ikinci pilləni tutub. Üç dəfə Lüksemburq çempionatının, dörd dəfə isə ölkə kubokunun qalibi olan "sarı-qaralar" ən yaxşı dövrlərini 1970-ci illərin sonu, 80-ci illərin əvvəllərində yaşayıblar. Komanda 1981-ci ildən bəri çempion ola bilmir. "Proqres" son mövsümü çempion "Düdelanj"ın 5 xal gerisində, ikinci pillədə bitirib.

"Proqres" ev oyunlarını 2 min 800 nəfər azarkeş tutumuna malik "Yos Haupert" stadionunda keçirir. Niderkorn təmsilçisinin oyunlarını orta hesabla 710 azarkeş izləyir.

## Uğurları
***[[Lüksemburq Milli Diviziyası|Milli Diviziya]]**
:Qalib (3): 1952–53, 1977–78, 1980–81
:Finalçı (6): 1931–32, 1936–37, 1976–77, 1978–79, 1981–82, 2017–18

***[[Lüksemburq Kuboku]]**
:Qalib (4): 1932–33, 1944–45, 1976–77, 1977–78
:Finalçı (3): 1945–46, 1955–56, 1979–80

## Avrokuboklarda çıxışı
İndiyə kimi avrokuboklarda 15 oyun keçirən "Proqres"in aktivində 1 qələbə, 2 heç-heçə, 12 məğlubiyyət var. 3 dəfə fərqlənən komanda qapısında 42 qol görüb. "Proqres" avrokuboklardakı yeganə qələbəsini Şotlandiyanın "Reyncers" klubu üzərində qazanıb. Lüksemburq klubu UEFA Avropa Liqasının 2017— 2018 mövsümünün I təsnifat mərhələsində səfərdə 0:1 məğlub olduğu Qlazqo təmsilçisinə doğma meydanda 2:0 hesabı ilə qalib gələrək mübarizədən kənarlaşdırmışdı.

### Turnir üzrə nəticələri
*22 iyul 2018 tarixində yenilənib.*

### Oyunlar

## Heyəti

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
*
Mehmet İsgəndər Paşa

**Mehmet İsgəndər Paşa** (Orijinal adı: **Antoni Aleksander Ilinski**) () (1814 – 1861) — Polşa əsilli Osmanlı generalı. Polşada müstəqillik hərəkatının fəalı və üsyançı, o, Avstriya-Rusiya ittifaqına qarşı Polşa və Macarıstandakı müstəqillik mübarizəsində iştirak etmişdi. 1844-cü ildə İslamı qəbul etdi və Sultan I Əbdülməcidin hakimiyyəti illərində (1839–1861) Bosniya və Herseqovina, Dunay çayı bölgəsi, Krım, Zaqafqaziya və Bağdadda Osmanlı ordusunun müxtəlif vəzifələrində xidmət etmişdir. 1855-ci ildə Krım müharibəsi zamanı General () rütbəsinə yüksəldi.
 
## Bioqrafiya
Antoni Aleksander İlinski 1814-cü ildə Macarıstan krallığının Jilina şəhərində anadan olmuşdur. 1830-cu ildə Noyabr iğtişaşları zamanı gənc zabit kimi Litva legionunda iştirak etdi. Şahzadə Adam Eji Çartorskiyin başçılıq etdiyi Polşalı sürgün hərəkatının fəal üzvü idi. Cozef Bemin (sonralar Murad Paşa adlandırıldı)  komandirliyi altında Portuqaliya legionunda, İspaniya, Çin, Hindistan və Fransa legionunda xidmət göstərdi.

1844-cü ildə İstanbulda Mixayl Çaykovskinin (daha sonralar Mehmet Sadiq Paşa kimi tanınırdı) rəhbərliyi altında "Şərq Agentliyi" adı altında xidmət göstərərkən rusların ittihamı ilə həbs edildi. Ruslar onları özlərinə təslim etmək üçün təzyiq göstərirdilər. Xilas olmaq üçün həbsxanada olarkən dinini dəyişdi və özünü Mehmet İsgəndər adlandırdı. Baş məmur rütbəsi ilə orduya qoşuldu. Ömər Paşanın rəhbərlik etdiyi Rumeli ordusuna qoşuldu.

1854-cü ildə Krım müharibəsində iştirak etdi. Döyüşdə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara və müvəffəqiyyətlərə görə polkovnik rütbəsinə yüksəldi. Növbəti gün Evpatoriya döyüşündə göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə general-mayor rütbəsinə yüksəldi və paşa oldu.

1857-ci ildə Bağdad valisi və general komandanlığına təyin edilən Ömər Paşa ilə birlikdə Bağdada getdi. Nəcd və Bəsrədə tayfaların işğal edilməsinə qarşı üsyanlarının yatırılması üçün həyata keçirilən hərbi hərəkata rəhbərlik etdi. Burada "Ebû'n-nar" () ləqəbi ilə tanınırdı.

Mehmet İsgəndər Paşa 1861-ci ildə İstanbul şəhərində vəfat etmişdir.

## Həmçinin bax
* Krım müharibəsi

## Mənbə
* Polonya Büyükelçiliği (Ankara) internet alanı’ndan aktaran: http://maviboncuk.blogspot.com/2004/06/xix-yzyl-osmanl-ordusunda-polonyallar.html 
* EREN-GRIFFE, Mirgül: Osmanlı’nın Hizmetkarı, Babil Yayıncılık, İstanbul 2005, ss.125-129.
* BLAKE, R.L.V.ffrench: The Crimean War, Sphere Books Ltd., Londra, 1971. s.137.
* BARHAM, John: Crimean War: Bono, Johnny Turk! (article in Suite 101)

## Xarici keçidlər
* Polonyalı İskender Paşa
Etilendiamintetrasirkə turşusu

**Etilendiamintetrasirkə turşusu**  - Azərbaycan dilində qısaldılmış  formada EDTS,  ingilis dilində isə EDTA və bundan sonra –orjinalda olduğu  EDTA kimi istifadə olunacaq,kimyəvi formulu (HOOCCH2)2N(CH2)2N(CH2COOH)2 – ibarət
dördəsaslı karbon turşusudur, ağ rəngdə kiçik kristallara malik tozdur, suda az həll olur, bütün üzvi həlledicilərdə həll olur, qələvilərdə həll olur, metal kationları ilə etilendiamintetraasetat duzlarını əmələ gətirir. O, etilendiaminin monoxlorsirkə turşusu ilə kondensasiyasından alınır.

## Tətbiqi
EDTA  ikilinatriumduzlarının dihidratları (komplekson ııı, trilon B, Na2-ЭДТА) şəklində toxuculuq, dəri, kağız, lakboya sənayesində, metal, kauçuk istehsalında, kinematoqrafiyada, suyun yumşaldılmasında istifadə olunur. Analitik kimyada ETDA-dan istifadə etməklə 60-dan çox elementi təyin etmək mümkün olur. Təbabətdə  ETDA-dan orqanizmdə olan zəhərli və radioaktiv metalları çıxarmaq üçün, qanın konservləşdirilməsi üçün istifadə olunur. EDTA kobalt duzu  toksikologiyada sinil və ya xlorsianla zəhərlənmə zamanı antidot qismində istifadə olunur. Stomatologiyada diş kanallarını endodontik emalında  istifadə olunur. EDTA farmaseptik texnologiyalarda selikli qişa vasitəsilə orqanizmə daxilolmanı gücləndirən komponent kimi istifadə olunur1.
Həmçinin kənd təsərrüfatında gübrə kimi istifadə olunur (elementlərin xelat formasında). Qidalandırıcı elementlərin xelat forması istər köklər və istərsə də yarpaqlar vasitəsilə yaxşı mənimsənilir. 
Molekulyar biologiyada maddələri təmizləmək üçün istifadə olunur.  EDTA –nın natrium duzu məhsula 100%-li spirtlə birlikdə əlavə olunur. 
## Həmçinin bax
* turşular
* Qida əlavələri
* Kompleksonometriya
* Bufer TE

## Mənbə
* ↑ Peter W.J. Morrison, Vitaliy V. Khutoryanskiy Enhancement in corneal permeability of riboflavin using calcium sequestering compounds // International Journal of Pharmaceutics. — Т. 472, вып. 1-2. — С. 56–64. — DOI:10.1016/j.ijpharm.2014.06.007.
## Ədəbiyyat
* pH-Spectrumof EDTA complexes
* EDTA: MoleculeoftheMonth
* https://web.archive.org/web/20061029103725/http://www.chem.utk.edu/~chem319/Experiments/Exp6.pdf
Yaradıcı məhv

**Yaradıcı məhv** (almanca: *Schöpferische Zerstörung*), *Şumpeterin fırtınası* olaraq da tanınır. 1950-ci illərdən etibarən Avstriya-Amerikalı iqtisadçı Yozef Şumpeterin Karl Marksın əsərlərindən törətdiyi və iqtisadi innovasiya nəzəriyyəsi olaraq ifadə etdiyi iqtisadi konsepsiyadır. 

Şumpeterə görə, "yaradıcı məhv fırtınası", iqtisadi quruluşu fasiləsiz olaraq içdən dəyişdirən, davamlı olaraq köhnəni dağıdarkən yenini yaradan sənayevi mutasiya müddətini ifadə etməkdədir. Marksist iqtisadiyyat nəzəriyyəsinə görəysə bu qavram kapitalizmin altında zənginlik yığımının və yox oluşunun bir-birinə bağlı müddətlərinə toxunaraq, daha geniş anlamda istifadə edilməkdədir.

## İstinadlar
Tarix qavramı barədə tezislər

**Tarix qavramı barədə tezislər** — Alman-yəhudi filosof Valter Benyaminin 1940-cı ildə Gestapodan qaçarkən intihar etməsindən bir necə ay öncə şəxsi qeydləri arasına yazdığı tezislər nəzərdə tutulur.

## Mahiyyəti
Benjaminin tarix düşüncəsi avtomatik bir inqilab gözləyişinin yersizliyi tənqidi ilə başlayır. Benjaminə tarixi əzilənlərlə əzənlər arasından intiqam alma sahəsi olaraq təsəvvür edir. Benjaminin əsas tənqid hədəfləri o dövrün sosial-demokratlarıdır. Ona görə kültür və mədəniyyət nümunələri əzənlərin qanlı zəfərləri üzərində yüksələn barbarlıq nişanələridir. Gec kəşf edilən əsər olmasına baxmayaraq, sol teleolojik tarix təxəyyülündə və fəhlə sinfinin mütləq inqilab edəcəyi fikrində mühüm qırılmağa səbəb olmuş, Yəhudi ilahiyyatı ilə Marksist ideologiyanı qovuşdurmuşdur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Tarixi determinizm

**Tarixi determinizm** və ya **tarixi müəyyənedicilik**, hadisələrin tarixi olaraq öncədən müəyyən edildiyini və ya müxtəlif güclər tərəfindən mövcud şərtlər altında işləndiyini müdafiə edən düşüncədir. Tarixi determinizm ziddiyyətlə anlaşıla bilər, yəni tarixi determinizmin rəddi ilə.

Bəzi siyasi fəlsəfi nəzəriyyələr (məsələn Marksizm-Leninizm) qaçınılmaz və ya öncədən müəyyən ya da hər ikisindən də dayanaq alan tarixi materyalizmi müdafiə edir.

## Həmçinin bax
* Tarixi metaroman

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Abhijit V. Banerjee and Esther Duflo. Under the Thumb of History? Political institutions and the Scope for Action
* Al-Ahram "Terror and Historical Determinism 
* Definition at isms.com
Ağbulaq (Şərur)

**Ağbulaq** — Şərur rayonunda yerləşən yüksəklik.

## Haqqında
2018-ci il 20–27 may arasında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hücumu nəticəsində bundan 26 il qabaq işğal olunmuş Günnüt kəndi işğaldan azad ediləndə, həmçinin *Ağbulaq* yüksəkliyi də işğaldan azad edilmişdi.

## Həmçinin bax
* Günnüt əməliyyatı

## İstinadlar
Bateti

**Bateti** — Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı.

## Toponimkası
Bateti- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı. Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Xasav-Yurt dairəsində Bat-Yurd, həmin əyalətin Kızıl-Yar dairəsində Bada-Yurd (yenə orada), Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasında Badakənd, Badaçay, Lənkəran-Astara bölgəsində Bədəlan, Qazax qəzasında  Bayta (qışlaq adı), Borçalı qəzasında Baytalı və b. adlarla eynidir. VII əsr müəllifi Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyada Saz-Baday (türk dillərində saz "qamışlıq" "bataqlıq yeri") toponimi ilə ("Alban tarixi" I kitab, 33-cü fəsil) səsləşir. Pateti (əsli görünür Bata-eti) toponimi bizdə Bata, Bada tayfasının adını göstərir. Bunu İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Badalı və Göyçə bölgəsində Bədəli kənd adları da göstərir. Erkən orta əsrlərdə Cənub-şərqi Avropada yaşamış və qədim rus mənbələrində adı Bout kimi yazılmış bir türk mənşəli tayfanın adını əks etdirir. 

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid
yasamal.cls.az 

## İstinad
Batexi

**Batexi** Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı.

## Toponimkası
Batexi - Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı. XIX əsrdə Şimali Qafqazın Ter əyalətinin Kizil-Yar ərazisində Bata-Yurd və Xasavyurd dairəsində Badayurt (yenə orada) toponimləri ilə eynidir. Qədim türkmənşəli Bout tayfa adı  ilə bağlıdır.

## Həmçinin bax
Tiflis quberniyası

## Xarici keçid

## İstinad