open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seyson Maeda

və ya doğum adı ilə **Renzo Maeda** – Yaponiya nihonqa rəssamı.

## Tarixi
1885-ci ildə Yaponiyanın Gifu prefekturasında doğulmuşdur. 1901-ci ildə Tokioya köçmüşdür. Maruyama-Şico məktəbinin nümayəndəsi olan, qəzet və jurnal rəssamı Kacita Hankodan rəssamlıq dərsi almışdır. Okakura Kakuzonun təsiri ilə qədim yapon incəsənətini öyrənmişdir. 1906-cı ildən sonra bir neçə rəssam qruplarının üzvü olmuşdur. Maeda "Kocikay" sənətçi qrupunun üzvü olmuş, Okakuranın 1913-cü ildəki ölümündən sonra Yaponiya Təsviri Sənət Akademiyasının yenidən təşkil olunmasında iştirak etmişdir.

1922 və 1923-cü illərdə Avropaya səfər etmişdir. 1922-ci ildə Fransada incəsənət təhsili almışdır. 1935-ci ildə İmperator Təsviri Sənət Akademiyasında işləməyə başlamışdır. 1938-ci ildə Çinə səfər etmiş, Datun şəhəri yaxınlığında yerləşən buddist mağara məbədlərini ziyarət etmişdir. Bu mağaralar onun bir neçə rəsm əsəri üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Onun "Yoritomo mağarada" əsəri mükafata layiq görülmüşdür.

1944-cü ildə saray rəssamı, 1946-cı ildə Nitten sərgisinin jürisi təyin olunmuşdur. Tokio İncəsənət Universitetinin incəsənət professoru olmuş, 1959-cu ilə qədər universitetdə dərs demişdir. 1949-cu ildə Narada yerləşən Horyu məbədinin əsas zalında baş verən yanğın nəticəsində məhv olmuş rəsm əsərlərinin restavrasiyası ilə məşğul olmuş ekspert qrupuna rəhbərlik etmişdir. 1959-cu ildən sonra İmperatriça Naqakonun rəsm müəllimi olmuşdur. Kabuki tamaşaları da yazmışdır.

## Üslubu
Maeda əvvəlcə tarixi və əfsanəvi mövzularda əsərlər çəkmiş, zireh geyinən fiqurları təsvir etmişdir. 1945-ci ildən sonra yapon festivalları və portretlər çəkməyə başlamışdır. Nihonqa üslubunda olan əsərləri Qərb realizminin elementlərini əks etdirmişdir.

## Mükafatları
1929-cu ildə Asahi Mədəniyyət Mükafatını qazanmışdır. 1955-ci ildə "Mədəniyyət" ordeni ilə təltif olunmuşdur.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
*
Köməkçi tarix elmləri

**Xüsusi tarix elmləri** və ya **köməkçi tarix elmləri** — tarix elminin nisbi müstəqil sahələridir ki, onlar öz spesifik metodları ilə tarixi mənbələrin forma və məzmununun müəyyən növlərini, ayrı-ayrı aspektlərini öyrənirlər. Köməkçi tarixi elmlərə ənənəvi olaraq paleoqrafiya (kodikologiya daxil olmaqla), diplomatika, genealogiya, heraldika, uniformologiya, veksillologiya, sfragistika və epiqrafika, tarix metrologiyası, numizmatika və bonostika, xronologiya, tarixi coğrafiya, tarixi informatika, mənbəşünaslıq, tarixi arxivşünaslıq, tarixi onomastika, tarixi onomassiyalar tarixi antroponimiya, tarixi demoqrafiya, faleristika, arxeoqrafiya və s. daxildir. Bəzən köməkçi tarixi elmlərə tarix elminin xüsusi sahələri (tarixşünaslıq, tarix metodologiyası) və ya hətta xüsusi tarix elmləri (arxeologiya və ya daha az rast gəlinən etnoqrafiya) daxildir.

## Ədəbiyyat
* Специальные исторические дисциплины. Учеб. пособие / Сост. М. М. Кром. СПб.: Дмитрий Буланин, 2003. 634 с.
* Учебно-методическое пособие со сборниками снимков русского письма XI–XVIII вв. / А. В. Муравьёв. — М., 1975.
* *Кияшко В. Я., Пронштейн А. П.* Вспомогательные исторические дисциплины. . — М., 1973.
* *[[Наумов, Олег Николаевич|Наумов О. Н.]]* Специальные исторические дисциплины в современной России // Очерки по русской генеалогии. М.: Старая Басманная, 2012. С. 71–86.
* Вспомогательные исторические дисциплины: классическое наследие и новые направления: материалы XVIII науч. конф. Москва, 26–28 янв. 2006 г. / редколлегия: В. А. Муравьёв (отв. ред.), Д. А. Добровольский (отв. секретарь), Р. Б. Казаков, Е. В. Пчелов, М. Ф. Румянцева, О. И. Хоруженко, Ю. Э. Шустова ; Рос. гос. гуманитар. ун-т, Ист.-арх. ин-т, Каф. источниковедения и вспомогат. ист. дисциплин. — М. : РГГУ, 2006. — 457 с.
* Вспомогательные исторические дисциплины: Учебно-методический модуль / Под ред. В. А. Муравьёва. М., 2004. С. 109–117. — (Я иду на занятия…).
* Календарно-хронологическая культура и проблемы её изучения: к 870-летию "Учения" Кирика Новгородца: материалы науч. конф. Москва, 11–12 дек. 2006 г. / сост. Ю. Э. Шустова; редкол.: Р. А. Симонов (отв. ред.) и др.; Рос. гос. гуманитар. ун-т, Ист.-арх. ин-т, Каф. источниковедения и вспомогат. ист. дисциплин, Ин-т всеобщ. истории РАН, Моск. гос. ун-т печати. — М.: РГГУ, 2006.
* Палеография и кодикология: 300 лет после Монфокона: Материалы междунар. науч. конф. Москва, 14–16 мая 2008 г. М., 2008. С. 265–295.
* Вспомогательные исторические дисциплины в пространстве гуманитарного знания : материалы XXI междунар. науч. конф. Москва, 29–31 янв. 2009 г. М.: РГГУ, 2009.
* Проблемы дипломатики, кодикологии и актовой археографии: Материалы XXIV Междунар. науч. конф. Москва, 2–3 февр. 2012 г. / редкол.: Ю. Э. Шустова (отв. ред.) и др.; Рос. гос. гуманитар. ун-т, Ист.-арх. ин-т, Высшая школа источниковедения, спец. и вспомогат. ист. дисциплин; Рос. акад. наук, ФГБУН ИВИ РАН, Археогр. комиссия. М.: РГГУ, 2012. 548 с. http://iai.rsuh.ru/binary/1830235_44.1330127574.48892.pdf
* *Корсак А. И.* Вспомогательные исторические дисциплины. — Новополоцк, 2010. — 212 с.
Darun-Nədvə

**Darun-Nədvə** (; ) — Qureyş qəbiləsinin vacib məsələləri müzakirə edib, qərar qəbul etdikləri toplantı məkanının adı.

## İnşası
Təqribən 440-cı ildə Qusay Kəbənin şimalında, təvafə başlanılan yerin arxa tərəfinə Darun-Nədvə adlanan toplantı yerini inşa etdirdi və qapısını da Kəbəyə doğru açdırdı.

## Mərasim və toplantıların məzmunu
Darun-Nədvədə yetkinliyə giriş ayini, sünnət, müharibə etmək və sülh bağlamaq, evlilik mərasimi kimi mühüm mərasim və toplantılar keçirilirdi. Bundan əvvəl isə bütün bu mərasim və toplantılar Qusayın edində keçrilərdi. Darun-Nədvədə icra olunan ayin və mərasimlərdə yalnız 40 yaşında olan kişilər iştirak edə bilərdilər. 40 yaşından kiçiklərin isə Darun-Nədvəyə giriş qadağan idi.

## Vəzifə bölgüsü
Darun-Nədvədə müxtəlif vəzifələr vardı və (VIII əsrdə) bunlar aşağıdakı kimi bölüşdürülmüşdü:

Əbu Cəhl — toplantılara başçılıq edirdi.

Əbu Süfyan — Darun-Nədvədə müdafiə işlərinə başçılıq edirdi.

**Qübbə** — müharibədə çadır qurulması və müharibə üçün maddi vəsaitin toplanması vəzifəsi idi.

**Əinnə** — müharibədə Qureyş süvarilərinə başçılıq edərdi. Bu vəzifəni sonradan müsəlman olmuş Xalid ibn Vəlid yerinə yetirirdi.

**Sifarət** — diplomatik vəzifə idi. 

**Əysar ** — bu vəzifəni yerinə yetirən şəxs, bir işə başlamazdan əvvəl oxlarla fala baxardı. Səfvan ibn Üneyyə bu işi yerinə yetirirdi.

**Məşurə** — məsləhətçi idi. Yezid ibn Zəma bu işə baxırdı.

**Hukumə** — bütlərə nəzir verilmiş malların saxlanması vəzifəsi. Bu vəzifəni Haris ibn Qeys yerinə yetirirdi.

Darun-Nədvədə qərarlar səsvermə yolu ilə qəbul edilirdi. Bütün bunlar Darun-Nədvənin hökümət kimi çalışdığını sübut edir.

## Darun-Nədvəyə işarə edən ayələr
Bəzi təfsirçilərə görə Quranda bir neçə ayədə Darun-Nədvəyə eyham vurulur.

* Muminun surəsi, 67-ci ayə:

* Ələq surəsi, 17-18 ayələr:

## Məhəmməd peyğəmbər və Raşidi xilafəti dövrü
Bu dövrdə Darun-Nədvənin hansı məqsədlə istifadə olunduğu haqqında bir məlumat yoxdur.

## Əməvilər və Abbasilər dövrü
I Muaviyə Darun-Nədvəni Əbdüluzzanın nəvəsi Hakimdən yaxud da İkrimədən satın alaraq, Əməvi xəlifələri üçün həcc iqamətgahı etmişdir.

Harun ər-Rəşid dövründə həcc iqamətgahını "darul-imarə" olaraq adlandırılan daha böyük bir binaya köçürülmüşdür.

897-ci ildə Mötəzid Billah Darun-Nədvəyə sütunlar əlavə edərək, buranı Məscidül-Hərama birləşdirmişdir.

## Dövrümüzdə Darun-Nədvə
Bu gün isə Darun-Nədvə sökülmüş və Məscidül-Həramda təvaf olunan əraziyə əlavə edilmişdir.

## Darun-Nədvədən bəhs edən avropalı şərqşünaslar
# Tomas Hantr Vir (1865 – 1928),
# Paret Rudi (1901 – 1983).

## Həmçinin bax
* Kəbə
* Məkkə
* Qureyş
* Muheyyiz ayini

## İstinadlar
Dünya Köçəri Oyunları

**Dünya Köçəri Oyunları** (  ,  Orta Asiyada ənənəvi idmanı və türk mədəniyyətini yaymaq və yaşatmaq üçün təşkil edilən beynəlxalq yarışdır. İlk dəfə 2014-cü ildə Türk Şurasının Zirvə toplantısında Qırğızıstanın təklifi ilə keçirilib.

## Haqqında
İştirakçı ölkələr: Qazaxıstan, Qırğızıstan, Azərbaycan, Özbəkistan, Türkiyə, Türkmənistan, Tacikistan və Rusiya ( Yakutiya, Buryatiya, Altay, Kalmıkiya, Başqırdıstan və s.), Əfqanıstan, Filippin  və ABŞ . Dünyanın ən mühüm idman və mədəniyyət festivallarından biri olan və əvvəllər Qırğızıstanda üç dəfə, dördüncüsü isə 2020-ci ildə Bursada keçirilməsi planlaşdırılan tədbir COVID-19 səbəbilə 2021-ci ilə təxirə salınıb. Lakin pandemiyanın davam etməsi ilə əlaqədar tədbir 29 sentyabr 2022-ci il tarixində başlayıb. Yarışlarda 102 ölkədən 3000-dən çox idmançı iştirak edib.

## İdman və növləri (2014)

* Alış (güləş növü) - (Alysh)
* Salburun (Salburun)
* Şaqay (Shagai)
* At sürmə (At Çapma)
* Şəxsi Eniş (Er Enish)
* Toğuz Korgool (Toguz korgool)
* Kuraş (Kurash)
* Gökbörü (Kök-boru)

## Turnir siyahısı
Mənbə:

* 9-14 sentyabr 2014-cü il Çolpon-Ata oyunlarının keçirildiyi ilk il olmuşdur. Qırğızıstan hökuməti oyunlara 3 milyon dollar xərcləyib. 2020-ci ildə təşkilat COVID-19 pandemiyası səbəbindən 2022-ci ilə təxirə salındı. 
* 29 sentyabr - 2 oktyabr 2022-ci il tarixləri arasında İznikdə keçirildi. Əvvəlcə 40 idman növü üzrə 2022-ci il üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin 13 idman + 8 nümayiş idman növü yarışdı.

## Qaleriya

## İstinadlar
Cəbrayıl Dövlətzadə

**Cəbrayıl Dövlətzadə** () — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidi.

## Həyatı
Cəbrayıl Dövlətzadə 2001-ci il sentyabrın 11-də Sumqayıt şəhərində anadan olub. Atası Dövlət Dövlətzadə, anası Məleykə Məmmədzadədir. Ailədə bir bacı və iki qardaş olaraq böyüyüblər. Əslən zəngilanlı olub. Subay idi.

## Təhsili
Cəbrayıl Dövlətzadə orta təhsilinə Sumqayıt şəhəri "Təfəkkür" liseyində başlayıb, daha sonra 2 saylı Qubadlı məktəbində oxumağa davam edib.

## Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Cəbrayıl Dövlətzadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Cəbrayıl Dövlətzadə sentyabrın 28-də Murovdağ döyüşləri zamanı Kəlbəcər rayonu ərazisində şəhid olub. II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləyaqətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.

Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Cəbrayıl Dövlətzadə ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.

## Təltifləri
*  (15.12.2020) — "Vətən uğrunda" medalı (ölümündən sonra)
*  (15.12.2020) — "Azərbaycan Bayrağı" ordeni (ölümündən sonra)
*  (24.06.2021) — "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı (ölümündən sonra)

## Xatirəsi
Yazıçı Azad Qaradərəli 2021-ci ildə Cəbrayıl Dövlətzadənin qısa ömür və döyüş yolundan bəhs edən “Cəbrayıl əfsanəsi” adlı roman yazıb. Əsər proloq, epiloq və 19 fəsildən ibarətdir.

"Palmali" şirkətinin rəhbəri, azərbaycanlı iş adamı Mübariz Mənsimov 2022-ci ildə Cəbrayıl Dövlətzadə adına gəmi istifadəyə verdi. Gəminin medalyonlarını Cəbrayıl Dövlətzadənin anası Məleykə Məmmədzadəyə təqdim edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Polad Həşimovun qisasını alan 19 yaşlı Qəhrəmanımız Cəbrayıl Dövlətzadə
Meytey dili

**Meytey dili** – Tibet-Birma dil ailəsindən olan bir dildir. **Manipuri** kimi də tanınır. Manipurun rəsmi dilidir. Hindistanın rəsmi dillərindən biridir. Doğma Meitei xalqı olan bu dildə əsasən Manipurda 1,8 milyon insan danışır, Myanma və Banqladeşdə isə kiçik icmalar bu dildə danışır.

## İstinadlar
Oskar Piastri

**Oskar Piastri** (ing. *Oscar Piastri*; ) — avstraliyalı avtoyürüş sürücüsüdür. 2019-cu ildə Formula Renault Eurocup, 2020-ci ildə FIA Formula 3 və 2021-ci ildə Formula 2 çempionu. Əvvəllər Alp İdman Akademiyasının üzvü olub. 2023-cü ildə McLaren komandasının tərkibində Formula 1-də debüt edib. İlk Formula 1 yarışını 2024-cü il Macarıstan Qran Prisində, İkinci qələbəsini isə 2024-cü il Azərbaycan Qran Prisində qazanıb.

## İstinadlar
Hokku

— yapon renqa və ya renku şerinin giriş misrası.

Matsuo Basyonun (1644–1694) dövründən etibarən müstəqil şeir üslubunu da "hokku" adlandırmağa başlamışlar. Nəsrlə birlikdə işlənən hokku "haybu" adlanırdı. XIX əsrin sonunda Masaoka Siki (1867–1902) hokku şerini "hayku" adlandırmağı təklif etdi və həmin vaxtdan yazılma dövrünə baxmayaraq bu janrın bütün əsərlərini bu cür adlandırmağa başladılar. Amma "hokku" terminindən hələ də renqa şerinin giriş misrasını bildirmək üçün istifadə olunur.

## İstinadlar
Saqit Ramiyev

**Saqit Lütfəli oğlu Ramiyev** (; ) — tatar şairi.
## Həyatı
1880-ci il fevralın 12-də Akman kəndində (indiki İbraevo kəndi, Kuqərsen rayonu, Başqırdıstan) çardaq ustası ailəsində anadan olub. Təhsilini "Hüseyniyyə" tatar mədrəsəsində və Orenburqdakı rus məktəbində alıb. 1902-1906-cı illərdə müəllim işləmiş, sonra Kazana köçmüş və orada “Tan yoludızı” qəzetində işləməyə başlamışdır. 1912-1813-cü illərdə Həştərxanda işləyib. 1922-ci ildən Ufada yaşayıb.

“Tan vakıtı” (Sübh çağı; tatar xalqının taleyi haqqında) nəsr poemasını yazmışdır. Onun “Sən”, “O”, “Bər koşe” lirik şeirləri, “Nizamlı mədrəsəsi” (Nümunəvi mədrəsə), “Yaşə, Zөbəaidə, yaşim min” (Canlı, Zübeydə, mən də yaşayıram) pyesləri vardır. Ramiyev tərcümələrlə də məşğul olub - Lev Tolstoyun, Nikolay Nekrasovun, Demyan Bednının, Raffaello Covanyolinin bir sıra əsərlərini, həmçinin “Marselyeza” əsərini tatar dilinə tərcümə edib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Краткая литературная энциклопедия
Hüseyniyyə (mədrəsə)

**Hüseyniyyə mədrəsəsi** () — Orenburq dakı Hüseyniyyə məscidinin nəzdində mədrəsə. 1891-ci ildə tatar xeyriyyəçisi Əhməd Xusainovun və onun qardaşı Mahmud Xusainovun şəxsi vəsaiti hesabına inşa olunub. Bina hazırda Rusiya Federasiyası xalqlarının regional əhəmiyyətli mədəni irsinin obyekti siyahısına daxil edilib.
## Tarixi
Mədrəsə 14 sinifli sistemə malik idi. XX əsrin əvvəllərində tədris sinifləri kateqoriyalara bölündü: 3 ibtidai (ibtidai), 4 orta (rüşdi), 4 orta (iqdadiya), 3 ali (qaliya). İqdadiyanı bitirənlər orta məktəbdə müəllimlik hüququ qazanıblar. Mədrəsədə tədris yeni üsulla aparılırdı (bax: Cədidizm). Ənənəvi olanlarla yanaşı, dünyəvi və təbii fənlərə, qədim tatar və rus dillərinin öyrənilməsinə də çox diqqət yetirilirdi. 1916-1917-ci tədris ilində mədrəsənin 10 sinfi: 4 ibtidai, 4 orta və 2 ali sinifi olub, burada 227 şagird (tələbə), o cümlədən internat məktəbində 57 şagird təhsil alırdı. Hüseyniyyə mədrəsəsində Rizaəddin bin Fəxrəddin, Saqit Ramiyev, S.Sunçalyai, Şərif Kamal, Fatih Kərimi Ş.Burxan və başqaları dərs deyirdilər. Dünya klassiklərinin bir çox əsərləri (“Marselyeza” və İnternasional himnləri, Etel Lilian Voyniçin "Ovod", Lev Tolstoyun, Nikolay Nekrasovun, Demyan Bednının, Raffaello Covanyolinin "Spartak" və bir sıra əsərlərini tatar və başqırd dillərinə tərcümə edilib. və s.) mədrəsə müəllimlərinin tərcümələri sayəsində müsəlman oxucusuna məlum olmuşdur.

Hüseyniyyə mədrəsəsində bir çox dillərdə: rus, tatar, ərəb, türk, fars və s. bədii, fəlsəfi, pedaqoji ədəbiyyat, tədris və dövri nəşrlərlə zəngin kitabxanası var idi. Mədrəsənin bəzi tələbələri inqilabi hərəkatda iştirak etmiş, demokratik dövri mətbuatda əməkdaşlıq etmişlər. 1905-1907-ci illər inqilabının tənəzzülündən sonra da şagirdlərin tətilləri və çıxışları dayanmadı. Onların bir çoxu sonradan vətəndaş müharibəsi zamanı Aleksandr Kolçak, Dutovun ordusunda və Basmaçı hərəkatında iştirak etdi. Hüseyniyyə mədrəsəsini ölkənin bir çox ictimai xadimləri, şairləri, yazıçıları, elm və mədəniyyət xadimləri bitirmişdir. 1919/1920-ci tədris ilində Hüseyniyyə mədrəsəsinin adı dəyişdirilərək Tatar Xalq Maarif İnstitutu adlandırıldı.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
*
Yılmaz Tunç

**Yılmaz Tunç** () — Türkiyə siyasətçisi, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 23, 24, 25, 26 və 27-ci çağırış deputatı (2007–2023), Türkiyə ədliyyə naziri (4 iyun 2023 – 11 fevral 2026).

## Təhsili və karyerası
İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. İstanbul Universiteti Sosial Elmlər İnstitutunun Maliyyə Hüququ Bölməsində magistr təhsilini tamamlayıb. Sərbəst hüquqşünas və İstanbul Vəkillər Kollegiyasının CMK (*Ceza Muhakemesi Kanunu*) xidmətinin əməkdaşı kimi çalışıb. 16 il Türkiyə Böyük Millət Məclisi Ədliyyə Komissiyasının üzvü, sözçüsü və sədr müavini vəzifələrində çalışdıqdan sonra 2020–2022-ci illər arasında Ədliyyə Komissiyasının sədri olub. O, 2022–2023-cü illərdə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Ədalət və İnkişaf Partiyası Qrupunun sədr müavini vəzifəsində çalışıb.

## Şəxsi həyatı
Ailəlidir və üç övladı var.

## İstinadlar
Yağlıvənd gölü

**Yağlıvənd gölü** — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonununda göl. Şirin sulu, axarlı göldü. Göl rayonun Yağlıvənd kəndi ərazisində yerləşir.
1955-ci ildə Suqovuşan və Təpə bulağından 5–6 yüz metr aşağıda Köndələnçay və Ağoğlan çayının qarşısını kəsib, bənd atdılar və Köndələnçay səddini tikdilər. 

Rəsmi sənədlərdə 1 N-li Köndələnçay Su anbarı adlandırılan bu gölün su tutumu 20 milyon kubmetr təşkil edir. Tikintisi 1962-ci ildə başa çatdırıldıqdan sonra su anbarı istismara verilmiş və suvarma məqsədilə yaradılmışdır.

Lakin Füzuli rayonunun Yağlıvənd kəndi erməni qəsibkarları tərəfindən işğalı (15 avqust 1993-cü il) nəticəsində su anbarının Azərbaycan tərəfindən istismarı qeyri-mümkün olmuşdur.

27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən Müharibəsindən sonra adıçəkilən göl yenidən təmir edilərək bərpa edildi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
* Əsgərxan bulağı
* Barat bulağı
* Lələli bulağı
* Yağlıvənd: faciədən zəfərə (film, 2024)
I Ceyms (Şotlandiya kralı)

**I Ceyms** (; ) — Şotlandiya kralı. Böyük qardaşı David Stüartın 1402-ci ildə şübhəli ölümünün ardından taxtın varisi oldu. O əsnada taxt naibi olan əmisi Robert Stüartın sui-qəsd tərtibləməsindən çəkinən dəstəkçiləri onu Fransaya qaçırmaq istəsə də, mindiyi gəmi ingilislər tərəfindən ələ keçirildi və Ceyms uzun illər əsir tutulduğu Londona aparıldı. İngiltərə kralı IV Henrinin əsarəti altında ikən atasının vəfatı xəbərini aldı və 11 yaşında Şotlandiya kralı elan olundu. Ancaq əsirliyi bitmədi. Özü Londonda tutuldu və Şotlandiyadakı əmisi Robert Stüart taxt naibliyinə davam etdi.

Əsasən London qəsri və Vindzor qalasında keçən əsarət illəri boyunca mükəmməl təhsil alan I Ceyms İngiltərə kralı V Henrinin Fransadakı hərbi yürüşlərində iştirak etdi. Əmisinin ölümündən sonra naiblik əmisinin böyük oğlu Murdok Stüartın əlinə keçdi. Ancaq çox keçmədən I Ceyms 1424-cü ilin aprelində azad buraxılaraq Şotlandiyaya göndərildi. 21 may 1424-cü ildə keçirilən tacqoyma mərasiminin ardından Şotlandiyada təkbaşına hakimiyyəti ələ alan I Ceyms, ingilis tərəfdarı olması və şotlandların uzun illərdir müttəfiq olduğu Fransaya qarşı ingilislərlə birgə yürüşlərdə iştirak etməsi səbəbilə yerli əyanlar tərəfindən xoş qarşılanmadı. Hakimiyyətini gücləndirmək üçün taxt iddiası ola biləcək qohumlarına qarşı sərt tədbirlər aldı. Bunların bir hissəsi həbs olundu, bir hissəsi isə sui-qəsdlə öldürüldü. Beləcə, I Ceymslə yerli əyanlar arasındakı sülh və barışıq ehtimalı tamamilə aradan qalxdı. Bu mübarizə I Ceymsin əmisi Uolter Stüart rəhbərliyində sui-qəsdlə öldürülməsinə səbəb oldu.

### Ailəsi
12 fevral 1424-cü ildə Londonda İngiltərə kralı III Eduardın nəvəsi Con Byufortun qızı Janna Byufortla evləndirildi. Cütlüyün 8 övladı doğuldu və bunlardan yalnız biri yetkinlik yaşına çatmadı.

* Marqarita Stüart, Fransa dofeni
* İzabella Stüart, Bretan hersoqinası
* Janna Stüart, Morton qrafinyası
* Aleksandr Stüart (16 oktyabr 1430) – II Ceymsin əkiz qardaşı, ölü doğulmuşdur.
* II Ceyms
* Elyanora Stüart, Avstriya hersoqinası
* Mariya Stüart, Buken qrafinyası
* Anabella Stüart

## Mənbə

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
BOSIET

**BOSIET** — dəniz təhlükəsizlik texnikasının əsasları və fövqəladə hallar şəraitində hazırlıq üzrə təlimdir. Bu təlimə, dənizdə, neft-qaz və bərpa olunan enerji sənayelərində yeni işə başlayan personal üçün, ilkin dəniz təhlükəsizliyi, fövqəladə hallara cavab və qiymətləndirmə tələblərinə cavab vermək üçün yaradılmış kurs daxildir.

Kursa helikopterdə sağ qalma, təcili ilkin tibbi yardım, dənizdə sağ qalma, yanğınsöndürmə, özünü xilasetmə və xilasedici qayıq təlimləri daxildir. Helikopterdə sağ qalma təlimi ( HUET) çox vaxt kursun ən çətin hissəsi hesab olunur.

Proqram başa çatdıqdan sonra, iştirakçının dəniz qurğularında işləyərkən rast gəlinən ümumi təhlükələrə və əlaqəli risklərə nəzarət etmək və azaltmaq üçün mövcud olan təhlükəsizlik rejimləri və idarəetmə sistemləri haqqında məlumatı olacaqdır.

## İstinadlar
İzabella Stüart (Bretan hersoqinası)

**İzabella Stüart** (; ) — Şotlandiya kralı I Ceymsin qızı, Bretan hersoqinası.

30 oktyabr 1442-ci ildə Bretan hersoqu I Fransisklə evləndirildi və cütlüyün bu nigahdan 2 qızı doğuldu.

* Bretanlı Marqarita, Bretan hersoqinası.
* Bretanlı Mariya, Rohan vikontesi

## Mənbə

* 
* Annie Forbes Bush *Memoirs of the Queens of France*

## İstinadlar
Mariya Stüart (Buken qrafinyası)

**Mariya Stüart** (; ) — Şotlandiya kralı I Ceymsin qızı, Buken qrafinyası.

1444-cü ildə Niderland əsilli əsilzadə Uolfert van Borselen ilə evləndirildi. Evlilik nəticəsində Şotlandiya və Niderland arasındakı ticarət əlaqələri gücləndi. Toy mərasimi səbəbilə, qardaşı II Ceyms tərəfindən cütlüyə Buken qraflığı hədiyyə edildi. Cütlüyün bu nigahdan 2 övladı doğulsa da, hər ikisi də uşaq yaşlarında vəfat etdi.

* Çarlz (?-1451)
* Janna (?-?)

## Mənbə

* Weir, Alison (18 April 2011). *Britain's Royal Families: The Complete Genealogy*. Random House. ISBN 978-1-4464-4911-0

## İstinadlar
İohann Droyzen

**İohann Qustav Bernhard Droyzen** (; ), Pomeraniya, - 19 iyun 1884, Berlin ) — alman tarixçisi, Berlin, Kil və Yena universitetlərinin professoru. O, ilk dəfə ellinizmin sistemli tədqiqinə müraciət edərək bu termini təqdim etmişdir.

## Elmi əsərləri
Droyzen Esxil (1831) və Aristofanı (1836-1838) tərcümə etmiş, " Makedoniyalı İskəndərin tarixi" (1833), eləcə də " Ellenizm tarixi" (1836-1843) əsərlərini yazmışdır. Droyzen gənc bir alim üçün təəccüblü cəsarətlə (onun hələ 30 yaşı olmamış) elmi dövriyyəyə "ellinizm" terminini gətirmiş, bununla da Şərqi Aralıq dənizi ölkələrinin tarixindəki tarixi dövrü İsgəndərin yürüşlərindən səciyyələndirdi. Bu mənada onu layiqincə “Orta əsrlər”in “ixtiraçısı” Kristofer Keller (Cellarius) və “Renessans” konsepsiyasının yaradıcıları Jül Mişle və Yakob Burkhardtla bərabər tutmaq olar. Droyzen ellinizmi yeni antik dövr adlandıraraq, bu anlayışla ellinistik, yəni sırf ellin deyil, şərq elementləri ilə qarışmış bir mədəniyyət kimi təsnif etmişdir. Droyzen Makedoniyanın işğalçılıq siyasətini qədim tarixin hərəkətverici başlanğıcı hesab edirdi.

Droysen Makedoniyalı İsgəndərin fəaliyyətini XIX əsr alman tarixindəki hadisələrlə müqayisə etdi, həmçinin II Filippin Yunanıstanın birləşməsi ilə Almaniyanın birləşməsi arasında analoqlar apardı.

Almaniyanın birləşdirilməsini Prussiyanın borcu hesab edən Droyzen öz tədqiqatını aktual siyasi problemlərin həllində mühüm yardımçı hesab etmiş və həyatının 30 ilindən çoxunu bu işə həsr edərək Prussiyanın tarixini gələcək birləşmiş Almaniyanın tarixdən əvvəlki tarixi kimi qələmə verdi.

İngiltərədən nüfuz edən pozitivizm və təbii elmi qanun prinsipindən fərqli olaraq, o, “Alman tarixi məktəbi”nin prinsiplərinin nəzəri formalaşdırılmasını verməyə cəhd etdi. Droyzenin "Tarixçinin oçerkləri" ( 1868 ) Humboldtun ideyalar və tərəqqi təliminə qayıdır və Şleyermaxer və " tarixi məktəb " ruhunda tarixi metodun özəlliyini onun "anlamaq" sənəti olmasında görür ( *Verstehen).*

## İstinadlar
II Ceyms (Şotlandiya kralı)

**II Ceyms** (; ) — Şotlandiya kralı. Atasının 1437-ci ildə sui-qəsdlə öldürülməsinin ardından hələ 6 yaşında ikən Şotlandiya kralı elan olundu. Tacqoyma mərasimi Skon məbədi yerinə Holirud abbadlığında keçirilən ilk Şotlandiya kralı olan II Ceyms taxt mübarizələriylə keçən səltənətinin sonunda top atəşiylə tərtiblənən sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.

### Ailəsi
3 iyul 1449-cu ildə Holirud abbadlığında Burqundiya hersoqu Qorxusuz Conun nəticəsi Qilderli Mariya ilə evləndirildi. Cütlüyün bu nikahdan 7 övladı doğulsa da, bunlardan yalnız ikisi yetkinlik yaşına çatmadı.

* *Ölü doğulan bir oğlan uşağı* (19 may 1450)
* III Ceyms, Şotlandiya kralı
* Mariya Stüart, Arran qrafinyası
* Aleksandr Stüart, Albani hersoqu
* David Stüart (1455–1457)
* Marqarita Stüart
* Con Stüart, Mar qrafı

## Mənbə
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Marqarita Stüart (Fransa dofeni)

**Marqarita Stüart** (; ) — Şotlandiya kralı I Ceymsin qızı, Fransa dofeni.

1436-cı ildə hələ 11 yaşında ikən Fransa kralı VII Karlın varisi Lüdoviklə evləndirildi və Fransa dofeni oldu. Ancaq bu evlilikdə xoşbəxt olmadı və hələ 20 yaşında ikən övlad sahibi olmadan vəfat etdi. Gələcəkdə əri XI Lüdovik olaraq taxta çıxsa da, Marqarita heç vaxt Fransa kraliçası ola bilmədi.

## Mənbə

* 
* Ruth Putnam, *Charles the Bold*
* 
* 

## İstinadlar
Kristof Keller

**Kristof Martin Keller** (*Christoph Martin Keller*) — alman tarixçisi, Halledəki Fridrix Universitetinin professoru (1693).

İlk dəfə olaraq dünya tarixini qədim, orta və müasir dövrlərə bölmüşdür.

## İrsi
Tarix, coğrafiya, arxeologiya və latın filologiyasının inkişafına töhfə verib. Üç cildlik “Historia Universalis”də ( 1702 ) tarixin qədim, orta əsrlər və müasir dövrlərə bölünməsini elmi dövriyyəyə daxil etdi. Bu dövrləşdirmə ümumi qəbul edilib.

"Qədim" tarix, Kellerə görə, İmperator Konstantinə qədər ( IV əsrin əvvəlləri) davam edir; Sonra Konstantinopolun türklər tərəfindən tutulmasına qədər ( 1453 ) “Orta əsrlər” tarixi var ki, bu da “yeni” tarixlə əvəzlənir.

## İstinadlar
Əsmayə Hacıyeva

**Əsmayə Hacıyeva — (9 mart 2005 - Bakı, Azərbaycan)** — azərbaycanlı peşəkar qadın futbolçu. "Xırdalan Siti", "8-li İOEUGİM" klubunun və Azərbaycanın qadınlardan ibarət U19 millisinin keçmiş yarımmüdafiəçisi. Əsmayə 2023-cü ildə karyerasını başa vurmuşdur. Hazırda "Sabah" klubun qadınlar ibarət komandasında məşqçi olaraq çıxış edir

## Həyatı və Karyerası
2021/2022-ci il futbol mövsümündə"8-li İOEUGİM" klubunda çıxış edirdi.  Bu klubunda ilk ildə çempion tituluna yiylənməşdir.

Növbəti sezon, yəni 2022/2023 sezonunda "Xırxalan Siti" klubunda çıxış etmişdir. Bu klubda 3-cülük əldə etmişdir.

Daha sonra karyerasını erkən dövrlərdə bitirərək futbol məşqçisi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Azərbaycanın gənc məşqçilərdindən biri olaraq tanınır.

## Milli Karyerası
2021-ci ildə Azərbaycanın qadınlardan ibarət U17 millisinə dəvət əldə etmişdir. 2023-cü ildə Azərbaycanın qadınlardan ibarət U19 millisində çıxış edirdi.

## Uğurları
* **8-li İOEUGİM**
**  **Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Çempion (1):** *(2021/2022)*
* **[[Xırdalan Siti FK|Xırdalan Siti]]**
**  **Azərbaycan Yüksək Qızlar Liqası: Bürünc (1):** *(2022/2023)*

## İstinadlar
Dirçəkkimilər

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Mappia

**** () —  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.

## Sinonimləri
### Heterotipik sinonimləri
* 
* 

## Növləri

## İstinadlar

## Həmçinin bax
Qaraxanlı mətbəxi

** Qaraxanlı mətbəxi ** — Qaraxanlılar dövründəki mətbəx mədəniyyəti. Qaraxanlılar dövründə yemək və mətbəx mədəniyyəti iki növ qidaya əsaslanırdı. Bunlar bitki və heyvan mənşəli yeməklər idi. Qaraxanlılar dövrünə aid Qutadqu-bilikdə yemək mədəniyyətinə dair məlumatlar vardır.

## Çörəklər
* Köməc 

## Ətli yeməklər
* Kabab (qədim türklərdə söklünçü və ya söğlük deyilirdi)
* Basdırma (qurudularaq istifadə edilən ətlər)
* Yörgəməc

## Taxıl yeməkləri
* Əriştə
* Şəhriyə
* Plov

## Süd məhsulları
* Yağ
* Yoğurt
* Ayran
* Pendir
* Qaymaq

## Şirniyyatlar və çərəzlər
* Noğul

## İstinadlar
Yörgəməc

** Yörgəməc ** — bağırsaq içinə qarın və bağırsaq parçalarının xırda doğranılaraq doldurulması və qızardılıb və ya bişirilməsi ilə hazırlanan bir növ kabab və ya bağırsaq dolmasıdır. Mahmud Kaşğarinin Divanü Lüğat-it-Türk kitabıbda adı çəkilən və Qaraxanlı mətbəxinə aid olan bir yeməkdir. Yörgəməci Türkiyəyə ilk olaraq Səlcuqilər daşımışdır.

## İstinadlar
Fatih Karahan

**Yaşar Fatih Karahan** (1982, Əskişəhər ), türk iqtisadçısı və Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankının hazırkı prezidenti.

## Təhsili
Yaşar Fatih Karahan 1982-ci ildə Əskişəhərdə anadan olub. 2006-cı ildə Boğaziçi Universitetinin Mühəndislik fakültəsini sənaye mühəndisliyi və Ədəbiyyat fakültəsinin riyaziyyat bölməsini bakalavr dərəcəsi ilə bitirib. Daha sonra ABŞ- a gedib və Pensilvaniya Universitetində iqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsi alıb və 2012-ci ilin may ayında həmin məktəbdə doktorluq proqramını başa vurub.

## Karyerası
Karyerasına 2012-ci ilin iyul ayında Nyu York mərkəzi Bankının Mikroiqtisadi Araşdırmalar Departamentində iqtisadçı kimi başlayıb. 2022-ci ilə qədər bankda əmək və məhsul bazarı araşdırmalarının rəhbəri və pul siyasəti üzrə məsləhətçi vəzifələrində çalışıb. Həmin il o, ABŞ-ın Amazon şirkətində ekspert iqtisadçı kimi işə başlayıb və 2022-ci ilin noyabrında şirkətdə baş ekspert iqtisadçı vəzifəsinə təyin edilib.  Karahanın əsas araşdırma sahələrinə əmək bazarı siyasətləri, gəlir riskinin mənzil bazarına makroiqtisadi təsirləri və firma dinamikası daxildir. Onun tədqiqatı həmçinin 2008-2012-ci Qlobal İqtisadi Böhran zamanı işsizlikdə coğrafi uyğunsuzluğun roluna, həyat dövrü ərzində qazanc şoklarının davamlılığına və bacarıq gəlirlərinin kollec mükafatına təsirinə yönəlmişdir.

2 fevral 2024-cü ildə Erkanın əfv istəməsindən bir gün sonra prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzası ilə Mərkəzi Bankın sədri vəzifəsinə təyin edilb.

## Ailəsi
Fatih Karahan evlidir və iki qızı var.

Karahan Türkiyənin Vaşinqtondakı sonuncu 22-ci və 23-cü səfiridir və O, keçmiş AK Partiya Eskişehir millət vəkili Həsən Murat Mercanın qardaşı oğludur.

## İstinadlar
T-limfositlər

**T-limfositlər** və ya T-hüceyrələri — qırmızı sümük iliyindən daxil olan prekursorlardan timusda inkişaf edən limfositlər. T-limfositləri digər limfositlərdən hüceyrə səthində T-hüceyrə reseptorunun (THR) olması ilə fərqləndirmək olar.

T-limfositləri sümük iliyində olan hematopoetik kök hüceyrələrdən əmələ gəlir. İnkişaf edən T-limfositləri daha sonra inkişaf etmək (və ya yetkin olmaq) üçün timus vəzinə köçür. T-limfositləri öz adlarını timusdan alırlar. Timusa köçdükdən sonra prekursor hüceyrələr bir neçə fərqli T-hüceyrələrinə çevrilir. T-hüceyrələrinin diferensiasiyası onlar timusdan ayrıldıqdan sonra da davam edir. Spesifik, differensiallaşdırılmış T-limfositlər alt tiplərinin qrupları immun cavabın idarə edilməsində və formalaşmasında müxtəlif mühüm funksiyalara malikdir.

T-limfositlər qazanılmış immunitetdə mühüm rol oynayır. Onlar xarici antigenləri daşıyan hüceyrələrin tanınmasını və məhv edilməsini təmin edir, monositlərin və NK hüceyrələrinin təsirini artırır, həmçinin immunoqlobulin izotoplərinin dəyişdirilməsində iştirak edir (immun cavabın başlanğıcında B hüceyrələri IgM-ni sintez edir, daha sonra IgG istehsalına keçir, IgE, IgA).

## T-limfositlərin növləri
T-limfositlərin reseptorları antigen təqdim edən hüceyrələrin səthində əsas histouyğunluq kompleksi molekulları ilə əlaqəli işlənmiş antigenləri tanımaqdan məsul olan T-limfositlərin əsas səthi zülal kompleksləridir. T-hüceyrə reseptoru başqa bir polipeptid membran kompleksi, CD3 ilə əlaqələndirilir.

### Köməkçi T-limfositlər
Köməkçi T-limfositlərin əsas funksiyası adaptiv immun cavabı gücləndirməkdir. Köməkçi T-hüceyrələrinin əsas xüsusiyyəti hüceyrə səthində CD4 nüvə reseptor molekulunun olmasıdır.

### Sitotoksik T-limfositlər
Sitotoksik T-limfositlər əsas funksiyası bədənin zədələnmiş hüceyrələrini məhv etməkdir.

Köməkçi T-limfosit və Sitotoksik T-limfositlər immun reaksiyasından birbaşa məsul olan effektor T-limfositlər qrupunu təşkil edir.

### Tənzimləyici T-limfositlər
Bu limfositlər immun cavabın mərkəzi tənzimlənməsini təmin edir.

## Klinik əhəmiyyəti

### Çatışmazlığı
T-limfositlər çatışmazlığının səbəbləri arasında T hüceyrələrinin limfositopeniyası və yaxud fərdi T-hüceyrələrinin funksiyasının pozulması daxildir. T-hüceyrə funksiyasının tam çatışmazlığı ağır immun çatışmazlığı, Omenn sindromu və qığırdaq-saç hipoplaziyası kimi irsi şərtlərlə nəticələnə bilər. T-limfositlər funksiyasının qismən çatışmazlığının səbəbləri arasında Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromu (QİÇS) və DiCorc sindromu (DGS), xromosom qırılma sindromları (CBS) və ataksiya-telangiektaziya kimi B hüceyrə və T hüceyrələrinin birləşmiş pozuntuları kimi irsi şərtlər daxildir.

T-limfositlər çatışmazlığında narahatlıq doğuran əsas patogenlər Herpes simplex virusu, mikobakteriyalar və Listeria da daxil olmaqla hüceyrədaxili patogenlərdir. Həmçinin, göbələk infeksiyaları da T-limfosit çatışmazlığında tez-tez və ağır olur.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
ASHRAE

**Amerika İstilik, Soyuqluq və Kondisioner Mühəndisləri Cəmiyyəti** (**ASHRAE**ı  ) — isitmə, havalandırma, kondisioner və soyutma (HVAC&R) sistemlərinin dizaynı və tikintisini ilə məşğul olan Amerikan cəmiyyəti. ASHRAE-nin dünyanın 130-dan çox ölkəsində 50.000-dən çox üzvü var.

ASHRAE cəmiyyətinin üzvlərinə memarlar, podratçılar, bina sahibləri, avadanlıq istehsalçılarının və binalarda İVHK sistemlərinin dizaynı və tikintisi ilə məşğul olan digər şəxslər daxildir. Cəmiyyət hər il elmi tədqiqat layihələrini maliyyələşdirir, üzvlərinə davamlı təhsil proqramları təklif edir və bina kommunikasiyaları mühəndisliyini, enerji səmərəliliyini, daxili havanın keyfiyyətini və davamlı inkişafı təkmilləşdirmək üçün texniki standartlar hazırlayır və dərc edir.

## Tarix
ASHRAE 1894-cü ildə Nyu-Yorkda bir sıra mühəndisin iclasında təsis edilmişdir. Cəmiyyət 1895-ci ildən bəri hər il illik toplantı keçirir. 1954-cü ilə qədər cəmiyyət, Amerika İstilik və Havalandırma Mühəndisləri Cəmiyyəti (ASHVE) kimi tanınırdı; lakin həmin il adını Amerika İstilik və Kondisioner Mühəndisləri Cəmiyyəti (ASHAE) olaraq dəyişdirdi. Onun hazırkı adı isə, 1959-cu ildə ASHAE və Amerika Soyuducu Mühəndislər Cəmiyyətinin (ASRE) birləşməsindən yaranmışdır.

## Nəşrlər
ASHRAE Təlimat Kitabı İVHK texnologiyaları üçün dörd cildlik resursdur və həm çap, həm də elektron versiyalarda mövcuddur. Cildlərə *Əsaslar*, İVHK *Tətbiqləri*, İVHK *Sistemləri və Avadanlıqları* və *Soyuducu daxildir* . Hər il bu dörd cilddən biri yenilənir.

ASHRAE həmçinin İVHK sistemləri və problemləri ilə bağlı bir sıra standartlar və təlimatlar dərc edir, bu sənədlərə tez-tez tikinti normalarında istinad edilir və məsləhətçi mühəndislər, mexaniki podratçılar, memarlar və dövlət qurumları tərəfindən geniş istifadə olunur. Bu standartlar vaxtaşırı nəzərdən keçirilir, yenidən işlənir və yenidən nəşr olunur.

* Standart 34 – Soyuducu maddələrin təyinatı və təhlükəsizlik təsnifatı
* Standart 55 – İnsanların Yaşayışları üçün Termal Ətraf Mühit Şəraitləri
* Standart 62.1 — Məqbul Daxili Hava Keyfiyyəti üçün Havalandırma (versiya: 2001 və daha əvvəl "62", 2004 və sonra "62.1" kimi)
* Standart 62.2 – Azmərtəbəli yaşayış binalarında havalandırma və məqbul daxili hava keyfiyyəti
* Standart 90.1 – Azmərtəbəli yaşayış binalarından başqa Binalar üçün Enerji Standartı – IESNA bu standartın birgə sponsorudur.
* Standart 135 – BACnet – Binaların Avtomatlaşdırılması və İdarəetmə Şəbəkələri üçün Məlumat Əlaqəsi Protokolu
* Standart 188 – Legionelloz: Bina Su Sistemləri üçün Risklərin İdarə Edilməsi
* Standart 189.1 – Azmərtəbəli yaşayış binaları istisna olmaqla, yüksək performanslı, yaşıl binaların layihələndirilməsi üçün standart

## İstinadlar
Şəxsiyyət psixologiyası

**Şəxsiyyət psixologiyası** — Şəxsiyyət psixologiyası psixologiyanın elə bir sahəsidir ki, şəxsiyyəti və fərdlər arasındakı fərqlilikləri araşdırır. Şəxsiyyət psixologiyası insanların fərdi olaraq necə fərqləndiklərini psixoloji qüvvələr vasitəsilə göstərməyi hədəfləyir.

Şəxsiyyət psixologiyasının diqqət mərkəzində olan sahələr bunlardır:
* Şəxsiyyətlərin necə inkişaf etdiyini sənədləşdirmək
* Şəxsiyyətin mental proseslərini və bu proseslərin fəaliyyətə necə təsir etdiyini izah etmək
* Fərdləri başa düşmək üçün bir çərçivə təqdim etmək  

"Şəxsiyyət" fərdin sahib olduğu dinamik və təşkilatlanmış xüsusiyyətlər toplusudur ki, bu da onun mühitə, düşüncələrinə, emosiyalarına, motivasiyalarına və müxtəlif vəziyyətlərdəki davranışlarına özünəməxsus təsir göstərir. "Şəxsiyyət" sözü Latın dilindəki "persona" sözündən əmələ gəlib və bu, "mask" mənasını verir.

Şəxsiyyət həmçinin zamanla davamlı olaraq nümayiş olunan düşüncə, duyğu, sosial uyğunlaşma və davranışların nümunələrini əhatə edir və bu, şəxsin gözləntilərinə, özünü qiymətləndirmələrinə, dəyərlərinə və münasibətlərinə güclü təsir göstərir." Şəxsiyyət həmçinin insanların digər insanlara, problemlərə və stressə reaksiyalarını proqnozlaşdırır. Gordon Allport (1937) iki əsas şəxsiyyət tədqiqatı metodunu təsvir etmişdir: nomotetik və idioqrafik. Nomotetik psixologiya çoxlu fərqli insanlara tətbiq oluna biləcək ümumi qanunları araşdırır, məsələn, özünü həyata keçirmə prinsipi və ya ekstrovaziya xüsusiyyəti. Idioqrafik psixologiya xüsusi bir fərdin unikal aspektlərini başa düşməyə çalışır.

Şəxsiyyətin tədqiqi psixologiyada geniş və müxtəlif bir tarixə malikdir və çox sayda nəzəri ənənələri əhatə edir. Əsas nəzəriyyələrə disposisional (xüsusiyyət) perspektivi, psixodinamik nəzəriyyə, humanistik nəzəriyyə, bioloji nəzəriyyə, davranışçı nəzəriyyə, evrim nəzəriyyəsi və sosial öyrənmə perspektivi daxildir. Bir çox tədqiqatçı və psixoloq özlərini müəyyən bir nəzəriyyə ilə açıq şəkildə tanıtmırlar və daha çox eklektik yanaşma mənimsəyirlər. Orada həmçinin Şəxsiyyət testinin tətbiqi sahəsinə də böyük diqqət yetirilir. Psixoloji təhsil və təlimdə şəxsiyyətin təbiətinin və onun psixoloji inkişafının öyrənilməsi adətən anormal psixologiya və ya klinik psixologiya kurslarının ilkin şərti kimi nəzərdən keçirilir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Nigar Muradova. ŞƏXSİYYƏTİN FORMALAŞMASINDA AİLƏNİN ROLU. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, №2, sıra: 4. səh.65-71
George ordeni

Böyük Britaniya və Şimali İrlandiyanın kralı VI **George ordeni.** Fövqəladə və təhlükəli vəziyyətlərdə faydalı əmək göstərən mülki şəxslərə verilir. Sonuncu dəfə 16 iyun 2017-ci ildə verilib və O vaxtdan indiyə qədər cəmi 408 dəfə verilib.

## Nişanın verilməsi
Nazirlər Sovetinin nəzdində *Georgi Komitəsinin Sərəncamı* bu əmrə layiq hərəkət etmiş şəxsləri yoxlayır. Kral vəya Kraliça bunu məqsədəuyğun hesab edərsə, şəxs orden ilə mükafatlandırılır.

Baş nazir Toni Bleyerin təklifi ilə 23 noyabr 1999-cu ildə Kral Olster Konstabuluna verildi. Malta müstəqil olanda bunu unutmadı və bayrağına medalın üzərində olan *Corc Xaçı* əlavə etdi.

## Qaleriya

## İstinadlar
Maeda Maqoemon

– Yaponiya samurayı. Tokuqava şoqunluğuna qarşı hərəkatda iştirak etmişdir.

## Həyatı
1818-ci ildə Çoşu hanında doğulmuşdur. Çoşu hökumətində təftişçi kimi işləmişdir. Yoşida Şoin, Kusaka Qenzui və Takasuqi Şinsaku kimi aktivistlərlə əlaqələr qurmuş, Çoşuda imperatoru dəstəkləyən, şoqunluğa qarşı olan hərəkatda iştirak etmişdir. Şoqunluq bu hərəkatı yox etmək üçün Çoşuya ordu yeritmiş, Maeda 1864-cü ildə həbs olunmuş və 1865-ci ildə edam edilmişdir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər
* Maeda Maqoemon Kotobank-da
Səbiskar qəbiristanlığı

**Səbzikar qəbiristanlığı** — Azərbaycanın Gəncə şəhərində yerləşən tarixi qəbiristanlıq. Qəbiristanlığın ərazisində 18 tarixi türbə yerləşir. Bundan başqa burada bir çox görkəmli Azərbaycan xadimləri də dəfn olunublar. Qəbiristanlığın ərazisində yerləşən Əsgər ağa Gorani türbəsi yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsidir.

## Haqqında
Qəbiristanlıq müxtəlif fərziyyələrə əsasən ya XVI ya da XIX əsrə aid edilir. Sahəsi 7 hektardır. Burada bir çox məşhur azərbaycanlılar dəfn olunublar. Bundan başqa qəbiristanlıqda müxtəlif heykəllər və qırmızı kərpicdən tikilmiş dörd və səkkiz tağlı 18 türbə var. Qəbiristanlığın ərazisində yerləşən Əsgər ağa Gorani türbəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Türbələr Əsgər Ağa Adıgözəlzadənin, Hacı Mir Qasım Həmzəyevin, İskəndər xan Xoyskinin, Batman Qılınc Dünbülünün, Mirmütalib Qubəli oğlunun, Hacı Səməd Xəlilzadənin, Hacı Vaqif Vəliyevin və digərlərinin xatirəsinə məzarları üstündə tikilib. Türbələrdən başqa burada Gəncə əhalisinin adətinə uyğun olaraq bütün ailə üzvləri üçün nəzərdə tutulmuş sərdabə qəbirlər də mövcuddur.

2009–2011-ci illərdə qəbiristanlığın ərazisində "Difai fədailəri" memorial kompleksi tikilib. Bu kompleksdə Cavad xanın, Şah İsmayıl Xətainin, Səttar xanın, Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin, Seyid Cəfər Pişəvərinin, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin, Əlimərdan bəy Topçubaşovun, Nəsib bəy Yusifbəylinin, Fətəli xan Xoyskinin, Həsən bəy Ağayevin, Xudadat bəy Rəfibəylinin, Cahangir bəy Kazımbəylinin, Sarı Ələkbərin, Abidli Əliqara Məmmədli kimi görkəmli şəxsiyyətlərin büstləri ucaldılıb.

## Qəbiristanlıqda dəfn olunanlar
* Abdulla Sur — ədəbiyyatşünas, tənqidçi.
* Asim Qazıyev — şair, pedaqoq.
* Əsgər ağa Gorani — yazıçısı, maarifçi, teatr xadimi və ictimai xadim.
* Əşrəf Yusifzadə — Azərbaycanın SSR xalq artisti, teatr aktyoru.
* İsmayıl Talıblı — Azərbaycan SSR xalq artisti, aktyor.
* Qurban Abbasov — Azərbaycanın SSR əməkdar artisti, teatr aktyoru.
* Məmmədtağı Cəfərov — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor.
* Reyhan Tağıyeva — Gürcüstan SSR əməkdar artisti, Gəncə Dram Teatrının aktrisası.
* Mirzə Məhəmməd Axundzadə — şair, publisist, tərcüməçi, folklorşünas, filoloq alim, dramaturq.
* Kifayət Gəncəli — Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, xanəndə.
* Kərim Sultanov — Azərbaycan SSR əməkdar artisti, aktyor.

## Həmçinin bax
* Fəxri Xiyaban
* Şəhidlər Xiyabanı

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* Gəncədə Milli Liderlərimizin və Difai fədailərinin memorial kompleksi / Ganca Post
* Gəncənin tarixini yaşadan məkan — Səbzikar qəbiristanlığı / Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi
* Tarixi şəxsiyyətlərin uyuduğu Səbzikar qəbiristanlığı / BAKU TV
Kitabxanaçılıq və informasiya

**Kitabxanaçılıq və informasiya** () — həm fiziki, həm də rəqəmsal formalarda məlumatın təşkili, əldə edilməsi, toplanması və tənzimlənməsi ilə məşğul olan bir-biri ilə əlaqəli iki fəndir.

Bunlar iki orijinal fənlər, kitabxana və informasiya elmləridir, lakin onlar eyni tədqiqat sahəsindədirlər. Kitabxanaçılıq tətbiqi informasiya elmidir. Kitabxanaçılıq informasiya elminin həm tətbiqi, həm də alt sahəsidir. Bununla belə, bu gün bu terminləri bir-birinin əvəzində istifadə etmək və ya “kitabxana” terminindən imtina edərək informasiya şöbələri və ya informasiya məktəbləri (iSchools) haqqında danışmaq adi haldır. İnformasiya və informasiya ehtiyatlarının təşkili kitabxana-informasiya elminin fundamental aspektlərindən biridir.

## Tərifi
Kitabxanaşünaslıq (çox vaxt kitabxanaşünaslıq və kitabxana iqtisadiyyatı adlanır) idarəetmə, informasiya texnologiyaları, təhsil və digər sahələrin təcrübələrini, perspektivlərini və alətlərini kitabxanalara tətbiq edən fənlərarası və ya multidissiplinar sahədir; informasiya ehtiyatlarının toplanması, təşkili, mühafizəsi və yayılması; və informasiyanın siyasi iqtisadiyyatı. Şröttinger, əvvəllər Bavariya Kitabxanasında edildiyi kimi, məlumatı təbiət yönümlü elementlər əsasında təsnif etmək əvəzinə, kitabları əlifba sırası ilə təşkil etdi. İlk Amerika kitabxanaşünaslıq məktəbi 1887-ci ildə Kolumbiya Universitetində Melvil Dyui tərəfindən yaradılmışdır.

## İstinadlar
Tauzar-Nefta Beynəlxalq Hava Limanı

**Tauzar-Nefta Beynəlxalq Hava Limanı** (, )  — Tunisin Tauzar şəhərində yerləşən beynəlxalq hava limanı.

## Aviaşirkətlər və istiqamətlər
Aşağıdakı aviaşirkətlər Tozeur-Nefta hava limanında müntəzəm və çarter reysləri həyata keçirir:

## Tarixi
Hava limanı Tauzar şəhərindən dörd kilometr şimal-qərbdə yerləşir. Liman 1 noyabr 1978-ci ildə istifadəyə verilmişdir. 14 aprel 2016-cı ildə Tunisair şirkəti vasitəsilə Paris şəhərinə həftəlik uçuşlar bərpa olunmuşdur. 2018-ci ilin qış aylarında həmin şirkət Lyon şəhərinə də uçuşların təşkil ediləcəyini bildirmişdir. 2019-cu ilin may ayında *Tauzar Regional Həmkarlar İttifaqının* baş katibi Məhəmməd Ali Hedfi Cerba, Sfaks və Milan şəhərlərindən birbaşa uçuşlar planlaşdıraraq, bölgədə turizm fəaliyyətini dəstəkləmək məqsədilə Tauzar hava limanında uçuşların sayının artırılmasını təklif etmişdir.

## Qəzalar və hadisələr
27 may 2023-cü ildə Flight Design CT SW (67BQF) və giroplan havada toqquşmuşdur. Hadisə nəticəsində 67BQF-də olan hər iki şəxs xəsarətlə sağ qalmağa nail olmuşdur. Başqa mənbəyə əsasən, giroplanın qəzaya uğraması və yanması nəticəsində hər iki sərnişin həlak olmuşdur. Hər iki təyyarə *34-cü Tunis Beynəlxalq Hava Qüvvələri Birliyi* rallisində iştirak edirdi.

## Maraqlı fakt
* İraq Hava Yollarına məxsus olan iki ədəd Boinq 747 təyyarəsi Körfəz müharibəsindən bəri bu hava limanında saxlanılır. Səddam Hüseyn təyyarələri birinci Körfəz müharibəsindən qorumaq üçün onları bu hava limanına gətirmişdir. Diqqət çəkməmək üçün təyyarələrin orijinal yaşıl rəngi ağ rənglə boyanaraq İraqdan yola çıxmışdır. Onları hal-hazırda hava limanı terminalının yaxınlığında və peyk görüntülərində görmək mümkündür. Bunlar Boinq 747-200C (YI-AGP, c/n 22366) və Boinq 747SP (YI-ALM, c/n 22858) təyyarələridir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* Tunisian Civil Aviation and Airports Authority (OACA)
* 
*
Anri Çeyz

**Anri Çeyz** (, 24 mart 2004, Kanaqava, Yaponiya) — Bundesliqa təmsilçilərindən olan "Ştutqart" klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Yaponiya futbolçusu.

## Klub karyerası
Çeyz Kanaqava prefekturasının Yokosuka şəhərində anadan olmuşdur. Anası Yaponiya, atası isə Yamayka əsilli Amerika vətəndaşıdır. Çeyz üç yaşı olarkən ailəsi ilə birlikdə Texas ştatına köçmüşdür. Doqquz il burada yaşadıqdan sonra yenidən vətəninə geri dönmüşdür. ABŞ-da yaşayarkən Anri basketbolla məşğul olmuşdur. O, futbolçu karyerasına hücumçu kimi başlamışdır.

Hollandiya təmsilçisi olan "AZ Alkmaar" və Almaniya təmsilçisi olan "Ştutqart" klubunda məqşlərə qoşulan Çeyz karyerasını xaricdə davam etdirməyi qarşısına məqsəd qoymuşdur. Bir müddət Hollandiya nəhəngi "Ayaks" klubu da oyunçunu yaxından izləmişdir.

7 aprel 2022-ci ildə Almaniya təmsilçisi olan "Ştutqart II" klubu ilə müqavilə imzalamışdır. Müqavilə 1 iyul 2022-ci ildə qüvvəyə minmişdir. 2024-cü ildə Çeyz "Ştutqart" klubunun əsas komandası ilə məşq etməyə başlamışdır.

## Milli karyerası
Çeyz bir müddət Yaponiya U-23 millisində çıxış etmişdir. 2022-ci ildə o, Yaponiya millisi ilə məşqlərə qoşulmuşdur. Baş məşqçi Hacime Moriyasu onu potensialı və istedadına görə yüksək dəyərləndirmişdir.

## Karyera statistikası

## İstinadlar