open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Əhməd Zahir

**Əhməd Zahir** () — əfqan müğənni-bəstəkardır.

1946-cı ildə anadan olmuş sənətkar bir müddət Əfqanıstanın baş naziri vəzifəsini də icra etmiş doktor Əbdül Zahirin oğludur. O, Həbibiyyə liseyini bitirmiş və yol qəzasında ölənə qədər ailəsi tərəfindən xoş qarşılanmadığını hiss etdiyi üçün heç kimə xəbər vermədən həvəskar bir formada səsyazmalar edərək öz işinə davam etmişdir. O, Əfqanıstanın ən məşhur və nüfuzlu musiqiçisi hesab olunur və ölümündən sonra 22 albomu işıq üzü görmüşdür. O, ənənəvi əfqan musiqisinə böyük təsir göstərmişdir. Eyni zamanda onun mahnıları, qəzəlləri və şeirləri də kifayət qədər məşhurdur.

33 yaşında olarkən Sovet İttifaqının dəstək verdiyi kommunistlər tərəfindən öldürüldükdən sonra onun yaradıcılığı üzə çıxmış və o, əfqanların milli qəhrəmanına çevrilmişdir. O, əfqan dili və musiqisində ən nüfuzlu şəxs hesab olunur. Onun Rəşad və Şəbnəm adlı iki övladı da var idi.

Başda Paul Mauriat olmaqla bir çox ölkədən bir çox sənətçi tərəfindən fərqli sözlər ilə lentə alınmış "Tanha Shodam" mahnısı da sənətçiyə məxsusdur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* 
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Ahmad Zahir all albums, songs on SoundCloud 
* SoundCloud.com/AhmadZaher 
* Ahmad Zahir - the documentary film
* "Afghan Elvis" segment on *Radiolab*
Tomas Dyuyinq

**Tomas Vilmer Dyuyinq** (; ) — Amerikalı rəssam, tonalizmin görkəmli nümayəndəsi. O, xüsusilə portretlər və natürmort əsərləri ilə tanınır. Dyuyinq Amerika impressionizm cərəyanına təsir edib və dövrünün ən tanınmış rəssamlarından biri olub. Onun əsərləri, estetik baxımdan zərif və romantik bir atmosfer yaradan rəng və kompozisiya ilə tanınır.
## Həyatı
Tomas Dyuyinq 1851-ci ildə Bostonda anadan olub. O, gənc yaşlarından etibarən incəsənətə maraq göstərib və ilk təhsilini Bostonda alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra litoqrafiya üzrə şagird kimi çalışıb. Daha sonra Paris kimi incəsənət mərkəzlərində təhsil alaraq rəssamlıq təcrübəsini genişləndirib. Dyuying, həmçinin Amerikada impressionizm cərəyanına qatılan məşhur rəssamlarla tanış olub və onların təsiri altında işlərini inkişaf etdirib.

## Yaradıcılığı
Tomas Dyuyinq impressionizm və simvolizm arasında balans tapan rəssamlardan idi. Onun əsərləri, həm təbii işığın, həm də rəngin zəngin istifadəsi ilə tanınırdı. Dyuyinqin portretləri xüsusilə diqqət çəkicidir. O, portretlərini çox zaman sadə və sakit bir atmosferlə yaradıb, figurlarını yüngül işıq və kölgə ilə daha da zərifləndirib. Rəssamın işlərində detallara çox diqqət yetirilib, həmçinin təbii mövzular və yumuşaq, rəngarəng tonlar ilə xarakterizə edilir.

Dyuyinq o dövrün digər məşhur rəssamları ilə sıx əlaqələr qurub. O, xüsusən Amerikalı impressionistləri ilə daimi əlaqədə olub. O, məşhur "The Ten American Painters" (Amerikalı On Rəssamlar) qrupunun üzvü idi və bu qrup, Amerikada impressionizm hərəkatının inkişafına mühüm töhfə verib. Dyuying həmçinin bir çox incəsənət sərgisində iştirak edib və əsərlərini həm ABŞ-da, həm də Avropada nümayiş etdirib.

O, uzun və məhsuldar karyeraya sahib olaraq, Amerika incəsənət dünyasında mühüm bir yer tutub. Onun əsərləri xüsusilə portret və natürmort kimi janrlarda diqqət çəkici olaraq, estetik dərinliyi və zənginliyi ilə sənətsevərlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Dyuying, 1938-ci ildə vəfat etdikdən sonra da, onun əsərləri hələ də Amerika incəsənətinə olan təsirini davam etdirib. Onun portretləri və təbiətə olan estetik yanaşması, müasir rəssamlar üçün ilham verici olub. Tomasın sənətini qiymətləndirənlər onu həm impressionizm, həm də modernizm arasında bir körpü quraraq dövrünün ən önəmli rəssamlarından biri kimi qəbul ediblər.

## Əsərləri
Tomas Dyuyinqin əsərləri bir çox muzeylərdə, o cümlədən Smitsonian İnstitutu İncəsənət Muzeyində və Con Gellatli, Çarles Freir və digər kolleksiyaçıların şəxsi kolleksiyalarında qorunur.


File:The-lute-by-thomas-wilmer-dewing.jpg|Lyunya, 1895.
File:A Reading by Thomas Dewing.JPG|Qiraət, 1897.
File:Thomas Wilmer Dewing - The White Dress - Google Art Project.jpg|Ağ paltar, 1901.


## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* 
*Major body of Dewing's work located at the Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* Paintings by Thomas Wilmer Dewing
* Rəssam Thomas Wilmer Dewing
Müğənni-bəstəkar

**Müğənni-bəstəkar** — mahnılarının bütün komponentlərini, o cümlədən sözlərini, musiqisini və aranjimanını özü həyata keçirdən və ifa edən şəxs.

## Tərif və istifadə

"Müğənni-bəstəkar" termini adətən mahnılarını çox vaxt gitara və ya piano kimi bir musiqi alətinin müşayiəti ilə özləri bəstələyən, məşhur musiqi ifaçılarını təsvir etmək üçün istifadə olunur. Bu tipdə olan sənətkarlar bəstəkar, müəllif, vokalçı, bəzən instrumental ifaçı və çox vaxt öz fəaliyyətinə özü rəhbərlik edən şəxs rollarını ifa edirlər. AllMusic-ə görə, müğənni-bəstəkarların sözləri çox vaxt şəxsi xarakter daşıyır, lakin düşünülmüş mürəkkəb metaforalar və qeyri-müəyyən təsvirlərlə (obrazlarla) örtülüdür və onların yaradıcılıq maraqları ifalarından daha çox mahnının özünə yönəlir. Oxşar bir formada bu cür sənətkarların yazdırdıqları səsyazmaları da birbaşa mahnının özünü ön plana çıxaran bir səs estetikasına malik olur.

## İstinadlar

## Əlavə ədəbiyyat siyahısı

* Alarik, Scott, *Deep Community*, (2003), Black Wolf Press. 
* Hoffman, Frank, "The Singer-Songwriter Tradition", from ''Survey of American Popular Music'' (*modified for the web by Robert Birkline*)
* Knopfler, David, ''The Singer-Songwriter: Defining the Genre – Defining the Style''
* DiMartino, Dave *singer-songwriters: Pop Music's Performer-Composers from A to Zevon* (1994), Billboard Books(*web search required*).
* Rodgers, Jeffrey P., *The Complete Singer-Songwriter: A Troubadour's Guide to Writing, Performing, Recording & Business*, (2003) Backbeat Books (*web search required*).
* *Singer-songwriters of the Rock Era* (1996), Hal Leonard (sheet music)(*web search required*).
* 
* 

## Xarici keçidlər

* 
* Кантаутори. Lamusicaitaliana.ru
*
...Torba isə çayda

**"…Torba isə çayda"** — "Breaking Bad" serialının 1-ci mövsümünün üçüncü seriyasıdır.

## Məzmun
Volt və Cessi Emilionun qalıqlarını təmizləyir. Krazy-8 isə zirzəmidə qapalı saxlanılır. Voltla danışarkən Krazy-8 bildirir ki, Cessi ona və Emilioya Voltun şəxsi həyatı barədə danışıb. Volt Cessi ilə qarşılaşır, bu vaxt Cessi metamfetamin çəkir. O, qərarlaşdırılan tapşırığını yerinə yetirmədiyi üçün Voltu danlayır və hirslə uzaqlaşır. Bu vaxt Skayler Mariyə narkotikdən istifadə edən obraz olan yeni bir hekayə üzərində çalışdığını deyir və ondan marixuana barədə soruşur. Mari güman edir ki, Skayler Volt Cuniyorun narkotikdən istifadə etdiyini düşünür, amma Skayler israrla öz hekayəsindən danışdığını bildirir. Mari Henkdən Volter Cuniyoru bu barədə qorxutmasını istəyir. Henk Volt Cuniyoru bir motelə aparır və metamfetaminin bir fahişənin dişlərini necə korroziyaya uğratdığını göstərir.

Hələ də Cessinin evində olan Volt Skaylerə zəng edərək gecikdiyinə görə üzr istəyir və yalandan avtomobil yuma məntəqəsində olduğunu deyir. Skaylerə onun iki həftə əvvəl işdən çıxdığını bildiyini və evə gəlməməsini deyir. Volt Krazy-8-i öldürməyin müsbət və mənfi tərəflərini götür-qoy edir. Ona yemək apararkən Voltu şiddətli öskürək tutur və zirzəmidə yıxılır. Boşqab əlindən düşüb parçalanır. Özünə gəldikdən sonra Volt Krazy-8-ə ağciyər xərçəngi olduğunu bildirir. Krazy-8 ilə söhbət etdikdən sonra Volt onu azadlığa buraxmağa qərar verir. Krazy-8-in boynuna bağladıqları velosiped qıfılının açarını götürərkən Volt qırılan boşqabdan bir parçanın əskik olduğunu görür. Bu da Krazy-8-in bu parçanı götürdüyünü və Voltun onu sərbəst buraxmasından sonra ona qarşı silah olaraq işlədəcəyini göstərir. Volt yenidən zirzəmiyə düşür və qıfılı "açmaq" üçün Krazy-8-in arxasına keçir və qəfil onu boğmağa başlayır. Krazy-8 əlindəki boşqab parçası ilə onun ayağına zərbələr endirir. Bir neçə saniyə sonra Krazy-8-i öldürən Volt ağlayaraq peşmançılığını bəlli edir.

Volt evə qayıdır və Skayleri çarpayıda ağlayan görür. Ona bir şey deməli olduğunu deyir.

Bu vaxt Henk və bir neçə DEA (Narkotiklə Mübarizə İdarəsi) agenti səhrada Krazy-8-in Voltla Cessinin metamfetamin bişirdikləri RV-ni tapırlar. Maşının içindən içərisində Voltun bişirdiyi metamfetamin olan torba tapırlar. Yerli Amerikan ailəsi bir qızın əvvəlki seriyada tapdığı laboratoriya maskasını onlarla paylaşır.

## İstehsal
Seriyanın ssenarisi Vins Qilliqan tərəfindən yazılmışdır, rejissoru Adam Bernşteyndir. 10 fevral 2010-cu ildə ABŞ və Kanadada AMC kanalında yayımlanmışdır.

Seriyanın adı (2-ci seriya ilə bərabər) "Sweet Smell of Succes" filmindən sitatdır və bir məsələnin həll olunduğuna dair əminlik vermək məqsədilə deyilmişdir.

IMDb-yə görə seriya 10 baldan 8,7 bal almışdır.

## İstinadlar
Cozef Delaney

**Cozef Delaney** (; ) — ABŞ qaradərili rəssamı. O, əsasən şəhər mənzərələri və sosial mövzulara yönəlmiş əsərləri ilə tanıb. Delaney Harlem İntibahı dövrünün mühüm üzvlərindən biri olub və xüsusilə Nyu-York şəhərinin canlı atmosferini əks etdirən rəsmləri ilə məşhurlaşıb. O, "Rozenvald Fondu"nun təaüdçüsü olub.
## Həyatı
Cozef Delaney 1904-cü ildə Tennessi ştatının Knoxvill şəhərində anadan olub. Məşhur abstrakt ekspressionist rəssam Beaford Delaney onun böyük qardaşı idi. Cozef incəsənətə olan marağını erkən yaşlarda dərk edərək 1930-cu illərdə Nyu-Yorka köçərək "Art Students League"də təhsil alıb. Burada məşhur rəssam və müəllimlərdən biri olan Tomas Hart Bentonun rəhbərliyi altında bacarıqlarını təkmilləşdirib.

## Yaradıcılığı
Delaneyin əsərləri əsasən şəhər həyatı və gündəlik məişət mövzularını əhatə edib. O, Nyu-Yorkun küçələrindəki izdihamı, musiqiçiləri, sənət adamlarını və sosial hadisələri rəngli və enerjili üslubda təsvir edirdi. Onun işlərində realizm və ekspressionizm elementləri birləşmiş, rənglərin dinamik istifadəsi və ifadəli fırça texnikası ön planda olub. Delaneyin əsərləri ABŞ-ın bir çox muzey və qalereyalarında nümayiş etdirilib. O, 1930-cu və 1940-cı illərdə Harlem İncəsənət hərəkatının bir parçası olub və müxtəlif milli sərgilərdə iştirak edib. Tənqidçılər tərəfindən onun yaradıcılığına xüsusilə Afro-Amerikalı cəmiyyət və şəhər mədəniyyəti ilə bağlı detallı və realistik yanaşma görə yüksək qiymət verilib.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*  Frederick C. Moffatt. 2009. *The Life, Art, and Times of Joseph Delaney, 1904–1991*.
Cey Defeo

**Cey Defeo** (; ) — ABŞ ekspressionist rəssam, heykəltəraş və müəllim. O, xüsusilə "Gül" () adlı monumental əsəri ilə tanınır. Defeo San-Fransisko körfəz sahəsinin (San Francisco Bay Area) incəsənət səhnəsində önəmli rol oynayan incəsənət adamlarindan biri olub. Onun əsərləri abstrakt ekspressionizm, sürrealizm və şəxsi simvolizmin qarışığıdır.
## Həyatı
Cey Defeo 31 mart 1929-cu ildə Hannover şəhərində anadan olub. O, Kaliforniya Universitetində təhsil alıb və 1951-ci ildə bakalavr dərəcəsinə yiyələnib. Defeo Avropada və Şimali Afrikaya səyahət edərək incəsənət dünyası ilə daha yaxından tanış olub.

Defeo 1950-ci illərdə San-Fransisko körfəz sahəsi incəsənət səhnəsinə qoşulmuş və Bit Hərəkatının fəal üzvü olub. O, müxtəlif materiallardan istifadə edərək öz unikal texnikasını inkişaf etdirib. Onun ən məşhur əsəri olan "Gül" üzərində 1958-1966-cı illərdə işlənmiş və bu əsər qeyri-adi qalınlığı və mürəkkəb teksturası ilə fərqlənib. Bu əsər təxminən 2000 funt (900 kq) ağırlığında idi və rəssamın illərlə həyatının mənası olub.

1960-cı illərin sonlarında Defeo Kaliforniyanın fərqli bölgələrində yaşayaraq incəsənət fəaliyyətini davam etdirib. 1980-ci illərdə o, Kaliforniya İncəsənət Kollecində və Mills Kollecində dərs deyib. Onun əsərləri 1989-cu ildə ölümündən sonra daha geniş şəkildə tanınmağa başlayıb.

Hazırda Cey Defeonun əsərləri dünyanın aparıcı muzeylərində, o cümlədən Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyi (MoMA) və San-Fransisko Müasir İncəsənət Muzeyində (SFMOMA) sərgilənir. Onun yaradıcılığı ekspressionizm, dözümlülük və incəsənətə olan sonsuz ehtirasın nümunəsi kimi yadda qalıb.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* The Jay DeFeo Foundation
* Smithsonian Archives, Interview with DeFeo, 1975: Transcript, Audio excerpt
* *New Yorker* magazine, "The Art World" article called "Flower Power".
Zənzibar qırmızı kolobusu

**Zənzibar qırmızı kolobusu** və ya **Kirkin kolobusu** () — Tanzaniya sahillərində yerləşən Zənzibar arxipelaqının əsas adası olan Ungujaya endemik qırmızı kolobus meymunu növü. 
## Taksonomiyası
Zənzibar qırmızı kolobusu Zənzibar adasında izolyasiya olunmuş qırmızı kolobus populyasiyasını təmsil edir. Bu populyasiyanın Pleystosen dövrünün sonunda dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində adada təcrid olunduğu güman edilir. Bundan əlavə, mitoxondrial analizlər göstərir ki, qırmızı kolobusun filogenetik qrupları Pliosen dövründən bəri genetik olaraq bir-birindən təcrid olunub.

Bu Köhnə Dünya meymununun xəz rəngi tünd qırmızıdan qaraya qədər dəyişir, çiyin və qollar boyunca qara zolaq və açıq rəngli qarın hissəsi ilə xarakterizə olunur.  Qara üzü uzun ağ tüklərlə örtülüdür və dodaqlarında və burnunda fərqləndirici çəhrayı ləkə var. Zənzibar qırmızı kolobusunun uzun quyruğu yalnız balans üçün istifadə olunur, tutucu deyil. Bu növdə cinsi dimorfizm ümumiyyətlə azdır, yəni dişilər bədən ölçüsü və rəng baxımından erkəklərdən çox fərqlənmir. Dişilər adətən qruplarda erkəklərdən daha çox olur. Növün xarakterik xüsusiyyətlərindən biri kiçik kəllə və yumru bədən quruluşudur. Erkəklərin çəkisi 12 kq-dan çox ola bilər, dişilərin isə çəkisi 10 kq-a qədərdir. Yetkin fərdlərdə yüksək dərəcədə fərqlənən üz xüsusiyyətləri qrupda bir-birini tanımağa kömək edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

* ARKive – images and movies of the Kirk's red colobus ''(Procolobus kirkii)''
Açıq işləmə (naxış)

**Açıq işləmə** və ya **Ajur** ( sözündən) — müxtəlif materiallarda işlənə bilən, yelçəkən quruluşa malik, şəbəkəli ornament və ya formalı yuvalardan təşkil edilmiş naxış.

Sənətşünaslıq, memarlıq və əlaqəli yaradıcılıq sahələrində metal, taxta, daş, parça, dəri və fil sümüyü kimi müxtəlif materiallarda oyuq, dəlik və ya yuvalar yaratmaqla ərsəyə gələn istənilən texnika  açıq işləmə hesab edilir. Bu cür texnikalar müxtəlif dünya mədəniyyətlərində geniş istifadə edilmişdir.

Kifayət qədər elastik olan bu termin, eskiz əsasında işləyən, iri memarlıq detalları kimi additiv texnikalarla yanaşı, sadə material üzərində oyma və dəlməyə əsaslanan texnikalara da aid edilir. Formaya tökmə kimi anoloji texnikalar, naxışın bütün detallarını bir mərhələdə hazırlamaqla açıq işləmədə tez-tez istifadə edilir. Açıq işləmədə əsas vizual effekt izləyicinin naxışın digər tərəfini görməsinə əsaslansa da, bəzi açıq işləmə naxışlarında fon kimi başqa materiallardan da istifadə edilir.


Fayl:Fruit Bowl, view 1, Paul Storr, British, 1714-1715, silver - Huntington Museum of Art - DSC05362.JPG|Açıq işləmə naxışlı gümüş kasa, Pol Storr, 1714-1715, Hantinqton Sənət Muzeyi
Fayl:Frivolité.jpg|Açıq naxış işləməli boşqab altlığı
Fayl:Assiette, ODUT1626(3).jpg|Meissen manufakturasında hazırlanmış açıq işləmə naxışlı çini boşqab, XVIII əsr, Kiçik Saray

## İstinadlar
Pyrrhura hoematotis

**Pyrrhura hoematotis** — "Psittacidae" fəsiləsinin "Arinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü.

## Təsvir

"Pyrrhura hoematotis" təxminən 25 sm uzunluğunda və 64–74 qram çəkisindədir. Erkək və dişi fərdlər eyni görünüşə malikdir. Nominal yarımnövün yetkin fərdlərinin alnından başın ortasına qədər boz rəngdədir, göz ətrafında çılpaq ağ dəri və parlaq terrakota rəngli qulaq örtükləri var ki, bu da onun ingilis dilindəki adını verir. Ənsə lələkləri yaşıl, sarı kənarlıdır və üst hissələrin qalanı yaşıldır. Boğazı, boyun yanları və üst döşü sarımtıl-yaşıl rəngdədir, boz lələk kənarları pulcuq görünüşü verir. Alt hissələrin qalanı yaşıldır, qarın hissəsində bir qədər qırmızı-qəhvəyi və mavi-yaşıl quyruq altı örtükləri var. Qanadları əsasən yaşıldır, birinci dərəcəli lələkləri mavidir. Quyruğun üst tərəfi qəhvəyi-qırmızı, yaşıl lələk ucluqlu, alt tərəfi isə mis rəngindədir. "P. h. immarginata" yarımnövünün başının üst hissəsi və ənsəsi yaşıldır, boyun yanlarındakı pulcuqlar azalmışdır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Cyanocompsa parellina

**Cyanocompsa parellina** — "Cardinalidae" fəsiləsinə aid olan bir ötücü quş növüdür. Beliz, El-Salvador, Qvatemala, Honduras, Meksika və Nikaraquada rast gəlinir.

## Təsvir

"Cyanocompsa parellina"nın nominal yarımnövü 13–14 sm uzunluğundadır. Erkəklərin çəkisi 11–24 qram, dişilərin isə 9,8–21 qram arasındadır. Nominal erkək fərd müxtəlif mavi çalarlara malikdir: alın və yanaqlar göy mavi, üst hissələr qaraya yaxın mavi, bel hissəsi ultramarin, çənədən qarın hissəsinə qədər olan alt hissələr isə tünd mavi rəngdədir. Yetkin və cavan dişi fərdlər ümumilikdə tünd qəhvəyi rəngdədir, qarın hissəsində qırmızımtıl çalarlar var. Cavan erkək fərd isə ümumilikdə boz-mavi rəngdədir, qarın hissəsində qəhvəyi çalarlar var. The last is sometimes included in *C. p. beneplacita*. Nominal yarımnövlə müqayisədə, "C. p. beneplacita" erkəyi daha solğun mavi, dişisi isə daha açıq rəngli və qarın hissəsində daha az qırmızımtıl çalarlara malikdir. "C. p. lucida" erkəyinin mavi rəngi nominal və "C. p. beneplacita" arasındadır, başının daha böyük hissəsi göy mavi rəngdədir. Dişi fərd "beneplacita" yarımnövünə bənzəyir. "C. p. indigotica" erkəyi tünd indigo rəngdədir, açıq hissələri isə mavi rəngdədir; dişi fərd nominaldan daha açıq qəhvəyi rəngdədir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Sümük şişi

**Sümük şişi** termini həm xoşxassəli, həm də bədxassəli sümük şişləri üçün istifadə edilən  bir termindir. Lakin, daha çox osteosarkoma və ya osteoma kimi ilkin sümük şişləri üçün də istifadə olunur. Bəzi hallarda bu termin ikincili, metastatik sümük şişlərini də təsvir edir (məsələn, neyroblastomadan metastazlar, prostat xərçəngi və s.). Sümük xərçəngi isə bu xəstəliyə qoyulan səhv adlandırma hesab edilir.

## Xüsusiyyətləri
Bu zaman xəstələr hərəkət zamanı funksiyanın məhdudluğuna səbəb olan ağrıdan şikayət edirlər. Təsirə məruz qalan ərazinin yumşaq toxumalarında şişkinlik, temperaturda artım müşahidə edilir və dərialtındakı damarlar daha aydın görünməyə başlayırlar.

Bu patologiya aşkar edilən xəstələrin orta yaşı 49,7-dir (kişilər üçün 47,3 yaş, qadınlar üçün 50,8 yaş).

Bədxassəli birincili sümük şişlərinə isə 1000000 insan arasında təxminən 10 kişidə və 6-7 qadında rast gəlinir.

## Diaqnozunun qoyulması və müalicəsi
Xoşxassəli şişlər rast gəlinən halların təxminən 50% -ni təşkil edir. Onlar rentgen müayinəsi zamanı təsadüfi aşkar edilə bilirlər.

Rentgen müayinəsi zamanı xəstədə sümük ocaqlarında geriləmə müşahidə edilərsə, aşağıdakı müayinələr aparılır:

* biokimyəvi qan və sidik testləri;
* Puncture trepanobiopsy və ya açıq biopsiya;
* CT, MRT və bəzi hallarda ultrasəs.
Əsasən, skelet sümüklərindəki xoşxassəli törəmələrin müalicəsi cərrahi müdaxiləyə əsaslanır. İrəliləmiş hallarda və ya xoşxassəli prosesin sümükdə aqressiv gedişi zamanı isə uzun sümüyün oynağa yaxın ucunun (oynaq başının) rezeksiyası (çıxarılması) zəruri olur.

Xoşxassəli sümük şişləri
* Hondroma
* Osteoid osteoma
* Osteoma
* Osteoblastoma
* Osteohondrom

Bədxassəli sümük şişləri
* Osteogen sarkoma
* Parosteal sarkoma
* Sarkoma Yuinq
* Hondrosarkoma

## İstinadlar
Cotinga nattererii

**Cotinga nattererii** (Mavi kotinqa) — "Cotingidae" fəsiləsinə aid bir quş növü. Kolumbiya, şimal-qərbi Ekvador, şərqi və qərbi Panama və qərbi Venesuelanın tropik rütubətli düzənlik meşələrində və çox dərəcəli pozulmuş keçmiş meşələrdə rast gəlinir. Yayılma sahəsi və populyasiya ölçüsü nəzərə alınaraq bu növ həssas hesab edilmir.

## Təsvir

"Cotinga nattererii" kiçik başlı, dolğun və göyərçinə bənzər bir quşdur. Təxminən 18 sm uzunluğa çatır. Erkək fərdlərin parlaq mavi lələkləri və boğaz və sinədə bənövşəyi parıltıya malik qara rəng var. Göz ətrafında qara halqa var, qanadlar və quyruq qara rəngdədir və geniş mavi kənarlara malikdir. Qarın hissəsində bənövşəyi dairəvi ləkə var. Dişi fərdlər isə tamamilə fərqli görünür, üst hissələri tünd qəhvəyi rəngdədir və hər lələyin açıq rəngli kənarı var, bu da quşa pulcuq görünüşü verir. Alt hissələri açıq qəhvəyi rəngdədir və hər lələyin krem rəngli kənarı var. "Turkuaz kotinqa" (Cotinga ridgwayi) bu quşla qarışdırıla bilən oxşar bir növdür, lakin onun yayılma sahəsi fərqlidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Coua caerulea

**Coua caerulea** — "Cuculidae" fəsiləsinə aid olan bir quş növüdür. Madaqaskar adasına endemikdir.

## Taksonomiya

Bu növ 1766-cı ildə Karl Linney tərəfindən təsvir edilmişdir. Əvvəllər "Coua" cinsinə aid 12 növ var idi, lakin indi yalnız səkkiz və ya doqquz növ mövcuddur. "Coua" cinsinin adı Malaqasi dilində kukonu ifadə edən "koa" sözündən götürülmüşdür. Fransız dilində quş "Coua bleu" adı ilə tanınır.

## Təsvir

Quşun lələkləri tünd mavi rəngdədir və göz ətrafında lələksiz olan fərqli mavi oval bir sahə var. Bütün kukolular kimi onun da böyük ayaqları var və üçüncü barmağı geri çevrilə bilir. Quşun kütləvi silueti, qısa və geniş qanadları və uzun quyruğu var, bunların hamısı ağaclar arasında süzülərkən görünə bilər. Quşların orta ölçüsü 48–50 sm uzunluğunda və 30–60 qram çəkisindədir, dişilər bir qədər daha böyükdür. Çağırışları bərabər aralıqlı "koa koa koa" notları və qısa bir "brreee" səsindən ibarətdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Dacnis cayana

**Dacnis cayana** — kiçik ölçülü oxuyan quş növü. Bu "tanager" fəsiləsinin üzvü Nikaraquadan Panamaya, Trinidadda və Cənubi Amerikada Boliviya və şimali Argentinaya qədər tapılır. Geniş yayılmışdır və xüsusilə Cənubi Amerika arealının bəzi hissələrində çoxsaylıdır.

## Təsvir

"Dacnis cayana" 12.7 sm uzunluğunda və 13 qram ağırlığındadır. Uzun dimdiyə malik balqəpənlər deyil. Yetkin erkək fərd firuzəyi mavi rəngdədir, göz ətrafında, boğaz və belində qara rəng var. Qanadlar və quyruq qara rəngdədir və firuzəyi kənarlara malikdir. Dişi və cavan fərdlər əsasən yaşıl rəngdədir, başı mavi, alt hissələri açıq yaşıl və qanadları yaşıl kənarlı qəhvəyi rəngdədir. Mavi daknisin çağırışı incə bir "tsip" səsidir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Klonus

Klonus (  qarışıqlıq, itələşmə) — ayrı-ayrı əzələnin və ya əzələ qrupunun yığılması nəticəsində baş verən sürətli və ritmik hərəkətlərdir. Spontan (özbaşına) klonik qıcolmalar epileptik tutmalar zamanı və ekstrapiramidal sistemin xəstəliklərində baş verən hiperkinezlərdə müşahidə olunur.

## Piramida yolunun zədələnməsi zamanı klonusların müşahidə olunması

Bu, piramidal traktın zədələnməsinin patoqnomonik simptomu olub, əzələ və ya əzələ qrupunun uzanmasına cavab olaraq sürətli və ritmik daralmalarla özünü göstərir.

* Ayaq klonusu arxası üstə uzanan xəstədə yoxlanılır. Müayinə edən şəxs xəstənin ayağını bud və diz oynaqlarında bükür, bir əli ilə onu saxlayır, digər əli ilə ayaq altından tutaraq onu maksimal dərəcədə aşağı (ayaq altına doğru) bükür, sonra isə kəskin şəkildə yuxarı düzləşdirir. Buna cavab olaraq ayağın ritmik və kəskin klonik hərəkətləri müşahidə olunur.
* Diz qapağının (patella) klonusu xəstə arxası üstə uzanmış və ayaqları düz vəziyyətdə olarkən yoxlanılır. Müayinə edən şəxs baş barmaq və şəhadət barmağı ilə diz qapağının (patellanın) üst hissəsindən tutaraq onu yuxarı çəkir, sonra isə kəskin şəkildə buraxır. Nəticədə, budun dördbaşlı əzələsində ritmik yığılmalar və diz qapağının titrəməsi (klonik hərəkətlər) baş verir.
Klonusların patofizioloji əsasları Piramida yolları zədələndikdə klonusların yaranmasının səbəbi, beyin qabığının onurğa beyni motoneyronlarına (hərəkət sinir hüceyrələrinə) tormozlayıcı təsirinin itməsidir. Əzələ vətərlərinin dartılması nəticəsində antaqonist əzələlərin motoneyronları reflektor olaraq oyanır. Bu əzələlərin yığılması, öz növbəsində, aqonist əzələlərin yenidən yığılmasına səbəb olur. Bu proses dəfələrlə və qeyri-müəyyən müddətdə təkrar olunur.

## Epilepsiya zamanı klonik tutmalar

Klonik qıcolmalar zamanı əyici və açıcı əzələlərin bir-birini izləyən yığılmaları müşahidə olunur ki, bu da ətrafların və bədənin sürətli, qeyri-ixtiyari hərəkətləri şəklində özünü göstərir. Bu hal şüurun itməsi fonunda baş verən ümumiləşmiş (generallaşmış) qıcolma tutmaları zamanı meydana çıxır.

## İstinadlar
Vini peruviana

**Vini peruviana** — Fransız Polineziyası və Kuk adalarından olan kiçik bir lorikit növü. Həmçinin "Tahiti lorikiti", "bənövşəyi lorikit", "Tahiti lori", "mavi lori", "nunquşu" və "indigo lori" kimi də tanınır. Əvvəllər Tahiti ətrafında 23 adada tapılırdı, lakin indi yalnız səkkiz adada mövcuddur. Aitutaki, Apataki, Arutua, Kaukura, Manuae, Maupihaa, Motu One, Rangiroa və ehtimal ki, Manihi və Manuae. Lələkləri əsasən tünd mavi rəngdədir və üst döş, boğaz və üz hissəsində ağ ləkələr var. İlk əsarətə alınmış nümunələr 1930-cu illərdə "Tavistok Markizi" tərəfindən Böyük Britaniyada yetişdirilmişdir. Bu uğura görə ona "Xarici Quşlar Liqası" tərəfindən gümüş medal verilmişdir. Onlar fəal quşlardır, nektar, həşəratlar və yerdəki qidalarla qidalanırlar.

## Təsvir

"Vini peruviana" 18 sm uzunluğunda və qısa yumru quyruğa malikdir. Lələkləri əsasən tünd mavi rəngdədir və üst döş, boğaz və aşağı üz hissəsində ağ ləkələr var. Başının üstündəki dik lələklər açıq mavi zolaqlar göstərir. Dimdiyi narıncı, gözləri sarı-qəhvəyi rəngdədir. Ayaqları narıncıdır. Yetkin erkək və dişi fərdlərin xarici görünüşü eynidir. Cavan fərd yetkinlərin ağ lələklərinə malik deyil, üz və alt hissələri tünd boz-mavi rəngdədir. Cavan fərdin dimdiyi qara, gözləri tünd qəhvəyi, ayaqları isə narıncı-qəhvəyi rəngdədir. Mavi lələklər, əlaqəli olan ultramarin lorikit ilə paylaşdığı bu xüsusiyyət, tutuquşular dəstəsində çox nadirdir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Passerina caerulea

**Passerina caerulea** — "Cardinalidae" fəsiləsinə aid olan orta ölçülü Şimali Amerika ötücü quşu. Əsasən köçəridir, qışı Mərkəzi Amerikada keçirir, şimali Meksika və cənubi ABŞ-də çoxalır. Erkək fərd mavi rəngdədir və qanadlarında iki qəhvəyi zolaq var. Dişi fərd əsasən qəhvəyi rəngdədir, üst hissələrində tək-tək mavi lələklər və qanadlarında iki qəhvəyi zolaq var.

## Təsvir

Erkək "Passerina caerulea" tünd mavi rəngdədir, qanadlarında qara və qəhvəyi lələklər var. Dişi fərd əsasən qəhvəyi rəngdədir. Hər iki cins böyük və dərin dimdiyi və iki qəhvəyi qanad zolağı ilə fərqlənir. Bu xüsusiyyətlər, həmçinin baltadimdiyin nisbətən daha böyük ölçüsü, bu növü "indigo baltadimdik"dən fərqləndirir. Uzunluğu 14–19 sm, qanadları isə 26–29 sm arasında dəyişir. Çəkisi 26–31,5 qram arasındadır.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Piy (ad)

**Piy** — kişi adı.

* II Piy — Roma papası.
* VI Piy — Roma papası.
* VII Piy — Roma Papası (1800–23).
* VIII Piy — Roma papası.
* IX Piy — Roma Papası (1846–78).
* X Piy — Roma Papası.
* XI Piy — Roma Papası.
* XII Piy — Roma Papası (1938–58).
* Antonin Piy — XV Roma imperatoru.
Reyms kafedralı

**Reyms kafedralı** () — Fransanın Reyms şəhərində yerləşən qotik üslubda inşa edilən Roma-Katolik kafedralı. Reyms Arxeparxiyasının yepiskop kafedralı. Kafedral Müqəddəs Məryəmə həsr edilib və ənənəvi olaraq Fransa krallarının tacqoyma mərasimlərinin keçirildiyi yer olub. Reyms Kafedralı Qotik memarlığın ən mühüm əsərlərindən biri hesab olunur. İl ərzində təxminən bir milyon ziyarətçi qəbul edən kafedral, 1991-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilib.

Kafedral kilsəsinin V əsrin əvvəllərində yepiskop Nikasius tərəfindən təsis edildiyi düşünülür. Təxminən bir əsr sonra, Reyms yepiskopu Müqəddəs Remi tərəfindən I Xlodviq burada xristianlıq mərasimi ilə vəftiz edilib. O, bu mərasimi qəbul edən ilk Frank kralı idi. Hazırkı Reyms Kafedralının tikintisi XIII əsrdə başlayıb və XIV əsrdə tamamlanıb. Yüksək Qotik memarlığının görkəmli nümunəsi olan kafedral, 1210-cu ildə yanğın nəticəsində məhv olan əvvəlki kilsənin yerində inşa edilib. Fransa İnqilabı zamanı az ziyan görmüş kafedralda, XIX əsrdə genişmiqyaslı bərpa işləri aparılıb. AbidəBirinci Dünya müharibəsi zamanı ağır ziyan göreb və XX əsrdə yenidən bərpa edilib. 1905-ci ildə kilsə və dövlətin ayrılması haqqında qəbul ediləndən sonra kafedral Fransanın dövlət mülkiyyətinə keçib. Lakin Katolik kilsəsi onun istifadəsi üçün müqavilə bağlayıb. Bərpa və qorunması üçün xərclər Fransanın dövlət büdcəsindən ödənilir.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Xarici keçidlər
*  Official website
* Towers of the cathedral – Official website
* Reims Cathedral on French cultural website (culture.fr)
* 
* Photographs of Reims at kunsthistorie.com
* 360 degrees panoramas
* Poems by :en:Florence Earle Coates: "Rheims", "The Smile of Reims"
Trabzon Universiteti

**Trabzon Universiteti** — () — Türkiyədə yerləşən dövlət universiteti

## Haqqında
8 may 2018-ci ildə Qaradeniz Texniki Universitetindən ayrıldıqdan sonra Trabzonun Akçaabat rayonunda qurulan dövlət universitetidir. 12 minə yaxın tələbəsi var. 17 aprel 2025-ci il tarixli Rəsmi Qəzetdə dərc olunan qərara əsasən, Səhiyyə Elmləri Universitetinin Trabzon Tibb Fakültəsi Trabzon Universitetinə tabedir. Fakültənin yeni adı Trabzon Universiteti Tibb Fakültəsidir.
## İstinadlar

## Xarici keçidlər
Balliol Kolleci

**Oksford Balliol Kolleci** () — Oksford Universitetinin ən qədim və ən nüfuzlu kolleclərindən biri. 1263-cü ildə Con I de Balliol tərəfindən qurulan kollecin dünyada ən qədim kolleclərdən biri olduğu təxmin edilir.
## Tarixi
Kollecin əsas binaları Broad Stritdə yerləşir, əlavə binaları isə Covett Valk və Holivell Manorda yerləşir. Oksford Universitetinin ən böyük kolleclərindən biri olan Balliol təxminən 400 tələbəyə ev sahibliyi edir. Balliol Kolleci 1920-ci illərdə fəlsəfə, siyasət və iqtisadiyyat ixtisaslarının tədrisi ilə ixtisaslaşıb. Kollec bu proqramlarla bütün dünyada məşhur olub. Kollecin məzunları müxtəlif sahələrdə əhəmiyyətli töhfələr veriblər. Kollecin məzunları arasında 13 Nobel Mükafatı laureatı və dörd Britaniya baş naziri olub. Kollec təhsil və araşdırmada mükəmməllik ənənəsini davam etdirir.

Balliol Kolleci Oksforddakı ən qədim kolleclərdən biri olduğunu iddia edir, lakin bu iddia həm "University College", həm də Merton tərəfindən mübahisələndirilir. Balliolun iddiasına görə, qurucusu tərəfindən 1263-cü ildə Oksfordda bir alimlər evi kimi təsis edilib. Bu da Mertonun 1274-cü ildə rəsmi hüquqi status almış ilk kolleci olması və "University College"in 1249-cu ildə vəsiyyətnamə ilə qurulmasına baxmayaraq, yalnız 1280-ci illərdə rəsmi olaraq təsis edilməsindən qədimdir. Lakin Balliol hansı meyarlara əsasən ən qədim kollecin müəyyən edildiyindən asılı olaraq, digər iki kollecin də qədim olması iddialarını qəbul edir, 
## İdarəetməsi
Balliol Kolleci kollecin ustadı və üzvləri tərəfindən idarə olunur. Kollecin ustadı kolleci "din, təhsil və maarifləndirmə yerində" idarə etmək üçün ən uyğun şəxs olmalıdır, bu barədə qərarı isə kollecin üzvləri verir. Hazırkı usta Dam Helen Ghoşdur. O, əvvəlcə Ev Ofisinin Daimi Katibi olub və həmçinin "St Hugh's" və "Hertford" kolleclərinin məzunudur.
## Binası
Balliol Kollecinin binası və onun memarlığı çox zəngin bir tarixə sahibdir. Kollecin ən qədim hissələri 1431-ci ilə aid olan şimal və qərb tərəfləri, müvafiq olaraq orta əsr zalı, qərb tərəfi (indiki "yeni kitabxana") və "köhnə kitabxana"nın şimal tərəfindəki birinci mərtəbədir. Yerin altındakı hissə isə Köhnə Senyorun otağıdır. Balliolun ikinci kitabxanası Avropada çap olunan ilk kitabların yayımlanmasından əvvəl qurulub. Ən əvvəlki Usta Otağı, cənub-qərb tərəfi, zərif bir oriel pəncərəsi ilə bəzədilib.
## İstinadlar

## Ədəbiyyat
* 
* 

## Xarici keçidlər

* Official website
* Junior Common Room (undergraduate students)
* Middle Common Room (graduate students)
* A virtual tour of Balliol College (360° photographs) 
* Balliol College Dining Hall (zoomable image)
* Balliol College History & Archives
One Piece (serial, 2023)

— Eyiçiro Odanın eyniadlı manqası əsasında çəkilən serial. Serial *"[[Netflix]]"*, *"[[Tomorrow Studios]]"* və *"[[Shueisha]]"* şirkətləri tərəfindən istehsal olunur.

Birinci mövsüm *"Netflix"* saytında 31 avqust 2023-cü ildə buraxılmışdır. Serial həm fanatlar, həm də tənqidçilər tərəfindən müsbət qəbul olunub. *"One Piece"* 2023-cü ilin ikinci yarısında ən çox izlənilən "Neftlix" şousu olmuşdur (fərdi serial mövsümləri içərisində). Birinci mövsümün buraxılmasından 2 həftə sonra ikinci mövsüm anons edilmişdir. İkinci mövsümün çəkilişləri 2024-cü ilin iyunuda başlamışdır 2026-cı ildə buraxılması planlaşdırılır. 2025-ci ilin avqustunda üçüncü mövsüm anons edilmişdir.

## İstehsal
2017-ci ildə *"Weekly Shōnen Jump"* jurnalının redaktoru Hiroyuki Nakano *"Tomorrow Studios"* və *"Shueisha"* şirkətlərinin *One Piece* manqasının 20 illik yubileyi münasibətilə ABŞ serialı istehsal edəcəklərini açıqlamışdır.

2020-ci ilin yanvarında Eyiçiro Oda birinci mövsümün on seriyadan ibarət olmalı olduğunu açıqlamışdır. 20 mayda prodüser Marti Adelstayn çəkilişlərin həmin ilin avqustunda *Cape Town Film Studios-da* başlamalı olduğunu, lakin COVID-19 pandemiyasına görə çəklişlərin sentyabra qədər təxirə salındığını bildirmişdir. O, müsahibəsində serialın 10 seriyasının ssenarisinin artıq yazıldığını və aktyor seçimlərinin iyul ayında başlayacağını açıqlamışdır. Lakin layihənin icraçı prodüseri və ssenari müəllifi Mett Ouens sentyabrda aktyor seçimlərinin hələ də başlamadığını demişdir.

Serialın istehsalı 2021-ci ilin martında Stiven Maedanın başçılığı altında *Project Roger* adı ilə yenidən başlamışdı. Həmin ay pilot seriyasının rejisorunun Mark Cobst olacağı açıqlanmışdır. 2022-ci ilin fevralında layihənin yaradıcı rejisoru və brendinin dizaynerinin Arisu Kaşivaqi olacağı anons edilmişdir.

### Manqa ilə müqayisədə dəyişikliklər
2023-cü ilin iyulunda Oda açıq məktubunda yazmışdı ki, bir sıra çəkilmiş səhnələr "dünyaya təqdim ediləcək qədər yaxşı deyil". Bu səbəbdən həmin səhnələr yenidən çəkilmişdir. Bundan əlavə, o, Liffinin replikalarının personajla uyğunlaşmadığını qeyd etmişdir. Lakin Qodoyun performasını izlədikdən sonra fikrini dəyişmişdir. Oda *"[[The New York Times]]"* üçün verdiyi müsahibəsində qeyd etmişdir ki, manqa ilə müqayisədə serialda daha çox dialoq olur, çünki manqada illüstrasiyalar üçün daha çox yer lazımdır. Keçmiş oxşar adaptasiyaların uğursuzluğu səbəbilə bu layihə ilə bağlı narahat olub olmadığı barədə verilən sualı Oda "sevindiricidir ki, mən qanə qalmadığım müddətcə Netflix serialı buraxmamağa razı olub. Mən ssenariləri oxudum, qeydlərimi təqdim etdim və materialın düzgün şəkildə uyğunlaşdırıldığından əmin olmaq üçün qoruyucu it rolunda çıxış etdim" formasında cavablandırmışdır.

## İstinadlar
Hans Bete

**Hans Albrext Bete** (; ) —  amerikalı astrofizik və nüvə fiziki. 1967-ci ildə fizika üzrə Nobel mükafatı almışdır. Onun maraq dairəsinə həmçinin kvant elektrodinamikası və bərk cisimlər fizikası daxildir.

ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1944) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin üzvü, London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (1957), Leopoldina üzvü (1978), Rusiya Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (1994) olmuşdur.

## Elmə töhfəsi
Onun əsas əsərləri nüvə fizikası və astrofizikaya həsr olunub. O, termonüvə reaksiyalarının proton-proton dövrəsini kəşf etmişdir (1938). O, kütləli ulduzlarda termonüvə reaksiyaları prosesini izah etməyə imkan verən altı mərhələli karbon-azot dövrü təklif etdi (1938, K. Weizsäckerdən asılı olmayaraq). Bete maddədə hərəkət edən yüklü hissəciyin enerji itkisini təyin etmək üçün düsturun müəllifidir (1934). 1947-ci ildə Bete Lamb dəyişikliyini izah etdi, kvant nəzəriyyəsinə radiasiya korreksiyalarını daxil etdi və yenidən normallaşma nəzəriyyəsinin əsasını qoydu. İki qarşılıqlı təsir edən zərrəəciklər sistemini təsvir edən Bete-Solpiter tənliyi (1951) elementar zərrəciklər nəzəriyyəsində geniş istifadə olunur.

1929-cu ildə o, kristal sahəsinin kvant kimyəvi nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi, bu nəzəriyyə molekulun ən aşağı enerji vəziyyətlərini ətrafdakı atomlar və ya ionların yaratdığı elektrostatik sahədə yerləşən tək bir atomun (ionun) vəziyyətləri hesab edir.

Hans Bete 250-dən çox elmi məqalənin, o cümlədən fiziklər tərəfindən hələ də geniş istifadə olunan “Bir və iki elektronlu atomların kvant mexanikası” (.  - Berlin: Springer, 1957) müəllifidir. Elmi fəaliyyətini yaşlı vaxtlarına qədər davam etdirmişdir. Ömrünün son 20 ilində o, əsasən neytrino fizikası sahəsində çalışmış, xüsusən də günəş neytrinolarının çatışmazlığı probleminə həsr olunmuş silsilə əsərlər dərc etdirmişdir. Tələbələrindən biri olan Friman Dayson Beteni XX əsrdə elmi problemləri ən yaxşı həll edən alim hesab edirdi.

### Müsahibələri

* 
* 
* 
* 
* 

## İstinadlar
Sağlam düşüncə

**Sağlam düşüncə** (, "ümumi hissiyyat") — insanın inkişaf etdirdiyi və gündəlik praktiki fəaliyyətində istifadə etdiyi, ətrafdakı insanlar tərəfindən paylaşılan və dəyişmədən ətrafdakı insanlardan əsaslı şəkildə gözlənilə bilən bacarıqların, düşüncə formalarının, ətrafdakı reallığa baxışların məcmusu.

Bir sıra mənbələr göstərir ki, "sağlam düşüncə" qeyri-müəyyən bir termindir və daha çox şər üçün istifadə olunur, lakin insanın psixi qabiliyyətlərinin (zehni qüvvələrinin) normal vəziyyətini və düzgün fəaliyyətini ifadə etməlidir. Amma insanların əksəriyyətinin fikirləri, adətən, qərəzlər, ehtiraslar, vərdişlər, maddi maraqlar ilə müəyyən edildiyi üçün "sağlam düşüncə" insanların ictimai həyatın və düşüncənin bugünkü vəziyyəti, rutindən kənara çıxan hər şeyin əleyhdarı kimi müəyyən bir vaxta uyğun gəldiyini ifadə etməyə başladı. Sağlam düşüncə normal, ümumiyyətlə, etibarlı məlumatlardan məntiqi olaraq çıxarılan şeylərin həqiqi mənasına uyğun gələn mühakimə və baxışlar, insanın öz əməlləri haqqında ağlabatan hesabatı və ya onların səbəblərini və düzgünlüyünü müzakirə etmək bacarığıdır.

## İstinadlar
Süleymanpaşa Tarkovski

**Süleymanpaşa Tarkovski** və ya **Süleyman paşa Tərkili** () — Rusiya İmperiyasının general-mayoru, knyaz, Buynaksk hökmdarı, Dağıstanın valisi, Tərki şamxalı (1830-1836).

## Həyatı
1794-cü ildə Tərki şamxalı II Mehdi ilə Quba xanı Fətəli xanın qızı Pəricahan xanımın ailəsində dünyaya gəlmişdir.

## Siyasi fəaliyyəti
1830-cu ildə, atası II Mehdinin ölümündən az əvvəl, o, Tərki şamxallığının varisi kimi təsdiqlənmiş və ümumrusiya ordusunda polkovnik rütbəsi ilə təltif edilmişdir. Həmin ilin sonunda atasının vəfatından sonra şamxal seçilmişdir. 1833-cü ildə İmperator I Nikolayın investitura fərmanı ilə Tərki şamxalı, Buynaksk hökmdarı və Dağıstan valisi kimi rəsmi şəkildə təsdiq edilmişdir.

Atası kimi, Süleymanpaşa xan da Rusiya ilə yaxınlaşma siyasəti aparırdı. 1836-cı ildə vəfat etmiş və doğma kəndi Tərkidə dəfn olunmuşdur.

## Ailəsi
General Yermolovun tövsiyəsi ilə Süleymanpaşa xan general-mayor, knyaz və Qumuq dairəsinin pristavı Musa Xasav Usmiyevin qızı, çar ordusunun qumuq general-mayoru Xasay xan Usmiyevin bacısı Papu Bikə ilə evlənmişdi. Bu nikahdan övladları olmamışdır.

## İstinadlar

## Qeydlər
Bluvoter adası (Dubay)

**Bluvoters adası** (ing. Bluewaters Island) — Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində süni ada. Bluvoters Dubay Marina yaxınlığında, Jumeirah Beach Residence sahilindən 400 m (1300 fut) məsafədə yerləşir.

## Tarixi
Bluvoters adasının layihəsi BƏƏ-nin vitse-prezidenti, baş naziri və Dubayın hökmdarı Məhəmməd ibn Rəşid Əl Maktum tərəfindən təsdiqlənib və 13 fevral 2013-cü ildə təqdim olunub.  Tikintisinin təxmini dəyəri 6 milyard BƏƏ dirhəmidir (1,6 milyard ABŞ dolları). Adanın tikintisi 20 may 2013-cü ildə başladı və 2018-ci ilin noyabr ayında açılışı oldu.

Adada əyləncə, otel, yaşayış və alış-veriş sahələri var. Bura məşhur turistik yerdir və hər il üç milyondan çox ziyarətçi qəbul edir.

Bluvoters adasında məşhur Dubay Madam Tüsso muzeyi yerləşir. Yaxın Şərqdə ilk Madam Tüsso muzeyi 2021-ci ilin sentyabrında Dubayda açılmışdır.

## Ain Dubay
Ain Dubay — Bluvoters adasında 250 metr (820 fut) hündürlüyü olan attraksiondır (nəhəng dönmə çarxı). Onu Dubayın gözü də adlandırırlar. Ain Dubay 2021-ci ilin oktyabr ayından bəri dünyanın ən hündür attraksionudur, əvvəlki Las-Veqasda açılan dönmə çarxından daha uzundur.

Dizayn və tikintisi Hyundai Contracting və Starneth Engineering şirkətləri tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Atraksion 48 kapsulda 1400 sərnişin daşıyır və Dubayın görməli yerləri — Dubay Marina, Bürc əl-Ərəb, Palm Cumeyra kimi mənzərələr təqdim edir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər
* 
* Dubai's Meraas eyes $234 mln loan for Ferris wheel scheme
* London Eye firms in $45.6m legal battle over Dubai Ferris wheel project
* The Ain Dubai observation wheel has come full circle
* Banyan Tree Dubai Takes Over Caesars Palace
Rus Pravoslav kilsəsi (Cəlilabad)

**Rus Pravoslav kilsəsi ** — Cəlilabad rayonunun Günəşli kəndində 1890-cı ildə tikilmiş kilsə və tarix memarlıq abidəsi.

Kilsə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

## Haqqında
Kilsə 1890-cı ildə Pokrovka kəndinə köçmüş rus əhali üçün&nbsp;tikilib. Qırmızı kərpicdən tikilmiş kilsənin pəncərə və qapıları tağvari formadadır.

Sovet işğalından sonra Azərbaycanda 1928-ci ildə rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Pakrovka kəndində yerləşən pravoslav kilsəsi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb.

Azərbaycan müstəqlilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsə binası Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb.

Kilsə istifadə olunmadığı üçün baxımsız vəziyyətdədir.

## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
* 

## Xarici keçidlər

* Cəlilabadda yerləşən tarixi kilsənin restavrasiyaya ehtiyacı var / Azərtac
Müqəddəs Məryəm Ananın Tixvin İkonası kilsəsi

**Müqəddəs Məryəm Ananın Tixvin İkonası kilsəsi** — 1895-ci ildə Hacıkənd qəsəbəsində tikilmiş pravoslav kilsəsi.

## Haqqında
Yay aylarında Gəncədəki istilərə dözə bilməyən rus hökümət nümayəndələrinin sərin dağ havasında işləmələrini təmin etmək məqsədilə Gəncədəki hökümət idarələri müvəqqəti olaraq Hacıkəndə köçürülürdü. Bunun üçün Yelizavetpol quberniyasının baş memarı İqnati Krjiştaloviçin planı əsasında 1870-ci illərdə Hacıkənddə yeni idarə binaları tikildi. 1893-cü ildə Yelizavetpol quberniyasının vitse-qubernatoru Qustav Yakobsonun həyat yoldaşı Vera Yakobsonun təşəbbüsü ilə Hacıkənddə Müqəddəs Məryəm Ananın Tixvin İkonası kilsəsinin tikintisinə başlanıldı. Yerli insanların eləcə də Rusiyadan olan xeyriyyəçilərin ianəsi ilə kilsənin binası 2 ilə ərsəyə gəldi. memarı İqnati Krjiştaloviç olan Müqəddəs Məryəm Ananın Tixvin İkonası kilsəsinin açılışı 1895-ci il iyulun 6-da baş tutdu.

Sovet işğalından sonra Azərbaycanda 1928-ci ildə rəsmi olaraq dinlə mübarizəyə başladılar. Bir çox məscid, kilsə və sinaqoqlar maarifləndirici istiqamətlərdə istifadə üçün klubların balansına verildi. Müqəddəs Məryəm Ananın Tixvin İkonası kilsəsi də bu dövrdə ibadətə bağlanıb və binasından müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunub.

Azərbaycan müstəqlilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra kilsənin binası bərpa olunub. 2018-ci ildən etibarən kilsə binasında 17 saylı kitabxana fəaliyyət göstərir.
## Memarlığı
Kilsə günbəzsizdir və pravoslav memarlığı üslubunda inşa olunub. Qırmızı tuf daşından tikilən kilsənin 4 pəncərəsi və 3 giriş qapısı var. Əsas tağlı giriş qapısının üzərinə rus kiril əlifbası ilə «Храм мой храм молитвы наречетсж» (“Məbəd mənim dua məbədim adlanacaq”) sözləri yazılıb. Qapının üstündə isə kiçik zəng qülləsi yerləşir. Fasadı müxtəlif ornamentlərlə bəzədilmiş kilsənin tavanı taxtadan hazırlanmış ornamentlərlə bəzədilmiş tağların üzərində dayanıb.
## Mənbə

### İstinadlar

### Ədəbiyyat
*
Nikolaos Skufas

**Nikolaos Skufas** (; ) — Yunan tacir və siyasətçi. Osmanlı imperiyasının işğalına qarşı Yunanıstanın müstəqilliyi ideyasını müdafiə edən Filiki Eteriya təşkilatının yaradıcılarından biridir.

Skufas 1779-cu ildə Arta yaxınlığında yerləşən Kompoti kəndində anadan olmuşdur. Atasının soyadı Kumparos olmuşdur. O, müxtəlif vaxtlarda əczaçı, kommersiya katibi və papaqçı (Skufas soyadını da buradan götürmüşdür) kimi fəaliyyət göstərmişdir.  Skufas biznes məqsədləri üçün Rusiyaya tacir kimi getmişdir. Orada olarkən Atanasios Çakalof və Emmanuil Ksantos ilə tanış olmuşdur. Bu üç nəfər şəxs Yunanıstanın müstəqilliyinə zəmin hazırlamaq məqsədi ilə gizli bir təşkilat yaratmaq ideyası ilə çıxış etmişdirlər. Beləliklə də Filiki Eteriya 1814-cü ildə Odessada yaradılmışdır. Skufas ömrünün yerdə qalan hissəsini Yunanıstanın müstəqilliyi işinə həsr etmişdir. O bu məqsədlə Moskvaya getsə də, lakin onun bu ideyaları yerli yunan icmasının narazılığı ilə qarşılaşmışdır.

1818-ci ildə üç həmkar müstəqillik ideyalarını irəli sürmək məqsədi ilə İstanbula köçürlər, lakin həmin ilin iyul ayında Skufas xəstələnərək vəfat edir.

## İstinadlar

## Ədəbiyyat siyahısı

*
Eyxman Qüdsə qədər

**Eyxman Qüdsə qədər: Kütləvi Qatilin Sakit Həyatı** () — alman müəllifi Bettina Ştanqnetin kitabıdır. Əsər ilk dəfə 2011-ci ildə alman dilində nəşr olunmuş, 2014-cü ildə ingilis dilində, 2023-cü ildə isə rus dilində nəşr edilmişdir.

Kitab, Hanna Arendtin “Şərin bayağılığı: Eyxman Yerusəlimdə” (Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil) adlı əsərində Adolf Eyxmanla bağlı yaratdığı portreti yenidən nəzərdən keçirir. Arendt Eyxmanı düşüncəsiz və intellektsiz bir bürokrat kimi təqdim etmişdir. Ştanqnet isə əsərində göstərir ki, Eyxmanın əməlləri təsadüfi və mexaniki qərarların deyil, nasist ideologiyasına dərindən bağlı olan və gördüyü işlərlə fəxr edən bir şəxsin qəsdən və məqsədli şəkildə atdığı addımların nəticəsi olmuşdur.

## İstinadlar
Rod (tanrı)

**Rod** – Slavyan mifologiyasında yaradıcı tanrı, taleyin və nəsil ardıcıllığının simvoludur. O, insanın mənşəyini, ailə bağlarını, mövcudluğun əsasını təcəssüm edir. Rodla birlikdə tez-tez Rojanitsalar (Slavyanlarda doğum və taleyin qoruyucuları olan qadın ruhlar) da əfsanələrdə qeyd olunur.

## Etimologiya
"Rod" sözü qədim slavyan dilində "doğmaq", "nəsil", "soy", "mənşə" mənalarına gəlir. Bu kök slavyan dillərində bir çox sözlərin – məsələn, "qohum", "nəsil", "doğum" – əsasını təşkil edir.

## Mifoloji obraz
Rod qədim slavyanların təsəvvüründə kainatın ilkin yaradıcı qüvvəsi idi. O, yalnız tanrı deyil, həm də doğumun, həyatın və ümumbəşəri harmoniyanın təcəssümü sayılırdı. Rod həm kosmik prinsip, həm də əcdadların ruhu və soyun başlanğıcı kimi qəbul olunurdu.

Ən qədim mənbələrdə Rodun adı qeyd olunmamışdır, lakin xristianlığın qəbulundan sonrakı dövrlərdə yazılmış mətnlərdə onun haqqında məlumat verilir.

## Rojanitsalarla əlaqəsi
Rod tanrısı ilə birgə Rojanitsalar da xatırlanır. Onlar qadın mənəvi varlıqları kimi təsəvvür olunur və yeni doğulmuş uşağın taleyini müəyyənləşdirən ruhlardır. İnanclara görə, Rojanitsalar uşağın doğulduğu gündən sonra bir neçə gün ərzində evə gəlir və onun taleyini yazırdılar. Rojanitsalar adətən üçlük halında təsəvvür olunur və bu xüsusiyyətləri ilə Yunan mifologiyasındakı Moiraları və Skandinaviya mifologiyasındakı Nornları xatırladır.

## İbadət
Roda ibadət əsasən ev şəraitində, ailə mühitində həyata keçirilirdi. Xüsusilə uşağın doğumu zamanı onlara dua edilir, qurban olaraq çörək, bal, yarmadan sıyıq kimi sadə və təmiz qidalar təqdim olunurdu. Rodun adı müqəddəs sayıldığı üçün adətən ucadan dəyişməzdi.

## Tarixi mənbələrdə
Rod haqqında ilk yazılı məlumatlar 12-ci əsrə aiddir. "Slavyanların təlimi haqqında söz" adlı dini əsərdə Rod "Atamız Rod" kimi qeyd olunur. Burada onlar xalqın ən qədim ibadət ünvanları kimi təqdim edilirdilər.

Tarixçi və arxeoloq Boris Rıbakov Rodu qədim slavyan panteonunun əsas yaradıcı tanrısı kimi təqdim edilir. Onun fikrinə, sonradan formalaşan Svaroq, Perun kimi tanrılar məhz Roddan törəmişdir. Rıbakov Rodu ilahi başlanğıc, kosmik nizam və həyat prinsipi kimi qiymətləndirir.

## İstinadlar
Eupodotis caerulescens

**Eupodotis caerulescens** (*Mavi dovdaq*) — "Otididae" fəsiləsinə aid olan və Cənubi Afrikaya məxsus bir quş növü. Onun çağırışı, qurbağa bənzəri bir sıra qısqıltı səsləridir və adətən uçuş zamanı səslənir. Təbii yaşayış mühiti yayla çəmənlikləri, quru kollar, əkin sahələri və otlaqlardır. Üstünlük verdiyi yaşayış mühiti qısa otlu çəmənlikləri və düz relyefi olan ərazilərdir.

## Təsvir

Bu quşlar yerə yaxın yaşayan quşlardır, möhkəm bədənləri, böyük başları və uzun boyunları, uzun ayaqları və qısa barmaqları var. Mavi korhaan təxminən 50 ilə 58 sm uzunluğunda olan kifayət qədər böyük bir quşdur. Alın və başın üstü qara, başın yan tərəfləri isə ağ rəngdədir. Erkəklərdə bel, qanadlar və quyruq qəhvəyi rəngdədir, lakin boyun, boğaz, sinə və qarın mavi-boz rəngdədir. Dişilər rəng baxımından oxşardır, lakin boyun və alt hissələr daha mat boz rəngdədir və qulaq örtükləri krem rənglidir. Ayaqlar və pəncələr sarı rəngdədir. Səsi boğazdan gələn bir sıra "krok-kau" səsləridir, tez-tez səhər tezdən eşidilir və uçuş zamanı səslənir.

## İstinadlar

## Xarici keçidlər

*Blue Korhaan – species text in ''The Atlas of Southern African Birds''